comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concordet. hic ẽ. inqͥt filiꝰ meus dilectꝰ: in quo mͥ cõplacui. Nondixit
seꝑatĩ ego mͥ complacui. neq dix̃ seꝑatĩ ille mͥ complacuit. neq uͦ si¬
mul dixit. ego mͥ ꝯplacui ⁊ ille mͥ ꝯplacuit. s dixit ego eñi mͥ cõ¬
sum ipse ẽ. Quia enĩ aliud qm ipse ñ sũ : extra ipsũ mͥ placere ñ possũ.
Hic est gͦ filius meus dilectꝰ. in quo mͥ cõplacui Quicqͥd mͥ placet. in
ipso ⁊ ꝑ ipsum placet. Ipse ẽ enĩ sapientia ꝑ qm feci omnia. In ipso
eternaliter disposui. quicquid temporalit̾ feci. & tanto ampliꝰ unũ
quodq opus meũ diligo: quanto ꝑfectius illud pͥme dispositioni ꝯ¬
cordare udeo Nolite p̾utare qd̃ ipse tm̃ sit mediator in reconciliati¬
one hominũ : quia ꝑ ipsũ ⁊̃ cõmendabił ⁊ placita sit aspectui meo
conditio omniũ creaturarũ In ipso examino cuncta oꝑa mea que
facio: ⁊ ñ amare nequeo qd intueor simile illi quẽ amo. Solus illeme

Expanded text:
concordet. Hic est, inquit, Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Non dixit separatim, ego mihi complacui; neque dixit separatim, ille mihi placuit; neque vero simul dixit, ego mihi complacui, et ille mihi complacuit, sed dixit: Ego mihi comsum ipse est. Quia enim aliud quam ipse non sum, extra ipsum mihi placere non possum. Hic est ergo Filius meus dilectus, in quo mihi complacui. Quidquid mihi placet, in ipso et per ipsum placet. Ipse est enim sapientia per quam feci omnia, in ipso aeternaliter disposui, quidquid temporaliter feci. Et tanto amplius unum quoque opus meum diligo, quanto perfectius illud primae dispositioni concordare video. Nolite putare quod ipse tantum sit mediator in reconciliatione hominum, quia per ipsum etiam commendabilis et placita fit aspectui meo conditio omnium creaturarum. In ipso examino cuncta opera mea quae facio, et non amare nequeo quod intueor simile illi quem amo. Solus ille me
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ sapientiam habuit. semꝑ sapĩam dilexit. Qͥ uͦ semꝑ dilexit. semꝑ
amorẽ hũit. Itaq ȩt̾no patri ⁊ filio. coet̾nus amor ÷ Et tñ pat̾ anullo
creatorẽ om̃iũ sumine n uere unũ ẽẽ asseruimꝰ. hec tͥa indeo unũ
ẽẽ subtantialit̾ oportet confiteamur. Quia itẽ ille qui genitꝰ ÷ ñ pot̃
esse ille aquo genitꝰ ÷. neq itẽ ille qͥ agignente ⁊ genito ꝓcedit. ille
ẽẽ potest qui ÷ gignens uł genitꝰ. in expugnabili rõne ueritatis cogi¬
mur indeitate ⁊ ꝑsonarũ trinitatẽ ⁊ substantię unitatẽ cognosõe.

Expanded text:
semper sapientiam habuit, semper sapientiam dilexit. Qui vero semper dilexit, semper semper sapientiam habuit, semper sapientiam dilexit. Qui vero semper dilexit, semper amorem habuit. Itaque aeterno Patri et Filio coaeternus amor est, quia torem omnium summe et vere unum esse asseruimus, haec tria in Deo unum esse substantialiter oportet confiteamur. Quia item ille qui genitus est, non potest esse ille a quo genitus est, neque item ille qui a gignente et genito procedit, ille esse potest, qui est gignens vel genitus; inexpugnabili ratione veritatis cogimur in deitate personarum trinitatem et substantiae unitatem cognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
ea niens intellectus ⁊ amor. ⁊ hoc qͥdẽ in nob̃ sic est. Uerũ increatore lon¬
ge alit̾ suadet r̃o. Quia enĩ ipsũ fuisse semꝑ credimꝰ. semꝑ qͦq sapĩam ha¬
buisse oportet confiteamur. Nam si aliqñ sine sapĩa fuisse dr̃. qͥs eũ post¬
modũ sapientẽ fecerit aut a qͦ sapientiã acceꝑit. nullomͦ inuenit᷑. cũ ⁊ħ
absurdissimũ sit ⁊ ab om̃i rõne alienũ. credẽ eũ qui ÷ fons ⁊ origo om̃is¬
sapĩe aliqñ sine sapĩa extitisse Semꝑ gͦ in illo sapĩa. semꝑ ab illo sapientia.
semꝑ cũ illo sapĩa fuit. Semꝑ in illo sapĩa : quia semꝑ sapĩam habuit.
cũ illo sapĩa: qr genita se agignente ñ duudit. Semꝑ genita ẽ ⁊⁊ semꝑgig¬
nitur. nec cũ gignitur inchoans. nec cũ genita ẽ cessans. Semꝑ gignitur
est. & quia qui genitus ÷ semꝑ genitꝰ ÷: et̾no patͥ filiꝰ coet̾nus ÷ Itẽ. Qui

Expanded text:
tea mens et intellectus et amor. Et hoc quidem in nobis sic est. Verum in Creatore esse lontea mens et intellectus et amor. Et hoc quidem in nobis sic est. Verum in Creatore esse longe aliter suadet ratio. Quia enim ipsum fuisse semper credimus, semper quoque sapientiam habuisse oportet confiteamur. Nam, si aliquando sine sapientia fuisse dicitur, quis eum postmodum sapientem fecerit, aut a quo sapientiam acceperit nullo modo invenitur, cum et hoc absurdissimum sit, et ab omni ratione alienum credelo sapientia, semper cum ipso sapientia fuit. Semper in illo sapientia, quia semper sapientiam habuit; cum illo sapientia, quia genita se a gignente non dividit. Semper genita est, et semper gignitur, nec cum gignitur inchoans, nec cum genita est cessans; semper gignitur, Pater. Et quia qui genitus est semper genitus est, aeterno Patri Filius coaeternus est. Item qui
Abbreviated transcription (Latin):
sibi impso. Uidet parit̃ ⁊⁊ stupet: n se tale aliqͥd inuenisse potuisse
miratur. Uehem̃t᷑ libet illud semꝑ aspicere. semꝑ hab̾e. semꝑ illo
frui. semꝑ in illo delectari. Ipsũ ꝑse placet. ipsũ ꝓpt̾ se placet: nec a¬
liquid ÷ qd̵ extra illud queritur. qr in illo totũ amat᷑. In illo ꝯtem¬
platio ueritatis. ad uidendũ delectabilis. ad habendũ suauis. ad
fruendũ dulcis. Cũ illo secũ mens requiescit. nec unꝗͣ. secreti
sui tedio asficitur. que unico quidem ñ tñ solitario ⁊sorte letat᷑.
Considera gͦ tria hec. mentẽ. intellectũ. amorẽ. De mente intellectus nasci¬
tur. De mente parit᷑ ⁊ intellectu. amior oritur. De sola m̃te intellectas. qͥa
mens de se intellectũ genuit. Amor uͦ nec de sola mente nec de solo in¬
tellectu: quia ab utͥsq ꝓcedit Prius mens. deuide mens ⁊ intellectus. pͦ.¬

Expanded text:
sibi in ipso. Videt pariter et stupet, et se tale aliquid invenire potuisse sibi in ipso. Videt pariter et stupet, et se tale aliquid invenire potuisse miratur. Vehementer libet semper illud aspicere, semper habere, semper illo perfrui, semper in illo delectari. Ipsum per se placet, ipsum propter se placet, nec aliquid est quod extra illud quaeritur, quia in illo totum amatur. In illo contemplatio veritatis ad videndum delectabilis, ad habendum suavis, ad fruendum dulcis. Cum illo secum mens requiescit, nec unquam secreti sui taedio afficitur, qua unico quidem, non tamen solitario consorte laetatur. Considera ergo tria haec, mentem, intellectum, amorem. De mente intellectus nascitur, de mente pariter et intellectu amor oritur. De sola mente intellectus, quia mens de se intellectum gignit. Amor vero nec de sola mente, quia nec de solo intellectu, quia ab utrisque procedit. Prius mens, deinde mens et intellectus, pos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓuidentia dr. Uisio ẽ qi aspic̃. sapĩa ẽ qr intellig̃ p̃scientia. qr p̃uenit.
ꝓuidentia. qr disponit. D equib multe ⁊ difficiles ⁊⁊ ꝑ plexe qͥstiones orum¬
tur. qͣs huic compendio interpolare tumemꝰ. Igit᷑ ad eaque restant tͣnseamꝰ:¬
x quo pͥdem de uisibilib ad inuisibilia oculo ꝯtẽplationis ingressi
sumꝰ. ad hoc usq uia inuestigationis penetrauimꝰ. ut ĩa creatorem
rerũ unũ sine pͥncipio. sine fine. sine mutabilitate ẽẽ ñ dubitemus.
⁊ hoc quid̾e ñ extra nos s in nobis metipsis inuenimiꝰ Considẽmꝰ gͦ si
adhuc amplius aliqͥd eadẽ ipsa natura nr̃a de creatore nr̃o nos docet.
qr fortassis ñ solũ unũ s ⁊ tͥnũ ostendat. Certe mens r̾onał una ẽ:⁊
generat de se intellectũ. una unũ Quẽ ñ nunꝗͣ dũ ꝯspicit̾ qͣm sub¬
tilis. qmͣ uerus. qm ꝯueniens. qmͣ iocundꝰ sit. mox dilig̃ eũ ⁊ cũ placet

Expanded text:
identia dicitur. Visio est quia aspicit, sapientia est quia intelligit, praescientia quia praevenit, providentia quia disponit. De quibus multae difficiles et perplexae quaestiones oriuntur, quas huic compendio interpolare timemus. Igitur ad ea quae restant transeamsi sumus, ad hoc usque via investigationis penetravimus, ut jam Creatorem rerum omnium sine principio, sine fine, sine mutabilitate esse non dubitemus, et hoc quidem non extra nos, sed in nobismetipsis invenimus. Consideremus ergo si adhuc amplius aliquid eadem ipsa natura nostra de Creatore nostro nos doceat, quia fortassis non solum unum, sed et trinum ostendat. Certe mens rationalis una est, et generat de se intellectum, una unum. Quem nonnunquam dum conspicit quam subtilis, quam verus, quam conveniens, quam jucundus sit, mox diligit eum, et complacet
Abbreviated transcription (Latin):
dies caritatis clarificat ⁊ diem tunoris. ⁊ diem ueritatis. donec ꝑfecta
fuerit caritas. n ꝑfecte manifestetur omnis ueritas: ⁊ tunor pene
tnseat intimorem reuerentie. Nunciate gͦ de die uidien. sał eus.
d ehis dieb locutus est osee ꝓpħa dicens. Uuuficabit nos post du¬
os dies. ⁊ indie tercia suscitabit nos. Nam qualit̃ dñs nr̃ iħc xp̃c

Expanded text:
dies charitatis clarificat et diem timoris et diem veritatis; donec perfecta dies charitatis clarificat et diem timoris et diem veritatis; donec perfecta fuerit charitas, et perfecte manifestetur omnis veritas, et timor poenae transeat in timorem reverentiae. Annuntiate ergo de die in diem salutare ejus . De his diebus locutus est Osee propheta, dicens: Vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos . Nam qualiter Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
runt dm̃ timere uidicem. quia cognouerunt iniquitatẽ. Ipsũ gͦ tue¬
re. hoc iam erat cognoscere: quia ꝓfecto tumere nequaqmͣ possent. si
nullomodo agnoscerent. Iam gͦ aliquid lucis erat ipsa agnitio. iam
dies erat s necdum cdariis : quia peccati adhuc tenebris caligabat uenit
gͦ dies ueritatis dies salutaris. qui peccatũ destrueret. cdaritatẽ pͥoris
diei illuminaret: ⁊timorẽ non tolleret. s in melius cõmutaret. S nec¬
dũ plena erat claritas: donec ad uingeretur ueritati caritas. Nam ipsa
ueritas dicit. Multa habeo uobis dicere. s non potestis portare modo:
cũ aũ uenĩt ille sp̃c ueritatis docebit uos omẽm ueritatẽ. Omnis ergo
ueritas: ut ⁊ mala tolleret n bona reformaret. E oce tres dies st̃.
dies timoris qui manifestat malũ. dies ueritatis qui aufert malũ:
dies caritatis qui restituit bonũ. Dies ueritatis clarificat diem timoris.

Expanded text:
runt Deum timere judicem; quia cognoverunt iniquitatem. Ipsum ergo timerunt Deum timere judicem; quia cognoverunt iniquitatem. Ipsum ergo timere hoc jam erat agnoscere; quia profecto nequaquam timere possent, si nullo modo agnoscerent. Jam aliquid lucis erat ipsa agnitio; jam dies erat, sed necdum clarus; quia peccati adhuc tenebris caligabat. Venit ergo dies veritatis, dies salutis, qui peccatum destrueret, claritatem prioris diei illuminaret, et timorem non tolleret, sed in melius commutaret. Sed necdum plena erat claritas donec adjungeretur veritati charitas. Nam ipsa Veritas dicit: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem . Omnis ergo veritas ut et mala tolleret, et bona reformaret. Ecce tres dies sunt: dies timoris, qui manifestat malum; dies veritatis, qui aufert malum; dies charitatis, qui restituit bonum. Dies veritatis clarificat diem timoris;
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideret diem meum. uidit ⁊ gauisus ÷ Ueritas enĩ dei redemptio
ẽ. generis humani. hanc enĩ pͥus ꝓmiserat. Qua nimirũ dũ postmodũ
exhibuit. quid aliud qmͣ se ipsũ ueracẽ ostendit : Recte autẽ ꝑ sapien¬
tiam hec ueritas impleta ÷ : a qua omiris ueritas ẽ. Nec alius adimple¬
ndã ueritatẽ mictendus fuit : nisi is in quo omnis plenitudo ueritatis
consistiz. B ene gͦ abraham ad diem ueritatis exultat : quia impleri ue¬
tionẽ gen̾is humani incarne uenturũ agnouit. Dicat᷑ gͦ Nunitiate
de die indiem salutare eiꝰ. Diem scd̃m dedie pͥmo in diẽ terciũ. diem
ueritatis de die tiuoris indiẽ caritatis Primũ unꝰ dies erat dies timoriᷤᷤ.
Uenit dies alt̾ dies u̾tatis. Aocessit ñ successit. qr pͥor ñ discessit Ecce duos
Beati dies isti. Istis dieb homines impleri possunt: ubi futuris suꝑ ue¬
mentib p̃sentes non tnͣseunt. Ubi numerus cũ auget᷑. claritas multipli-¬

Expanded text:
ut videret diem meum, vidit et gavisus est . Veritas enim Dei redemptio est generis humani. Hanc enim prius promiserat. Quam nimirum, dum postmodum exhibuit, quid aliud quam seipsum veracem ostendit? Recte autem per sapientiam haec veritas impleta est, a quo omnis veritas est. Nec alius ad implendam veritatem mittendus fuit, nisi is in quo omnis veritatis plenitudo consistat. Bene ergo Abraham ad diem veritatis exsultat, quia impleri veit; dicatur ergo: Annuntiate de die in diem salutare ejus. Diem secundum de die primo in diem tertium; diem veritatis de die timoris, in diem charitatis. Primum unus dies erat dies timoris, venit dies alter, dies veritatis. Accessit non successit, quia prior non discessit. Ecce duos Beati dies isti. Istis diebus homines impleri possunt, ubi futuris supervenientibus praesentes non transeunt. Ubi numerus cum augetur, claritas multipli
Abbreviated transcription (Latin):
nad inuicẽ quisq aliũ. Neq enĩ beatitudo ueracit᷑ diciposset ĩ mo
potiꝰ sum ma infelicitas foret. si ꝑ cont̾riam uoluntatẽ se diui-¬
derent. ⁊ ꝑ eandẽ naturã abinuicẽ seꝑari ñ possent. Sic̃ gͥ tat᷑a
unũ sunt pater ⁊ filius ⁊ amor pat̾s ⁊ filii: ita qͦ uolun tate n
amore unũ ñ esse ñ possunt. Uno amore se diligunt qui a unũ
st̃. nec aliud ⁊ qd̃ quisq amat in altero. qm qd̾ quisq a mat in
sexpso. quia ñ aliud ÷ ꝗt ĩt aliud ÷ qd̾ quisq ẽ. qm qd̾ al ter est.

Expanded text:
et ad invicem quisque alterum. Neque beatitudo veraciter dici posset, imo et ad invicem quisque alterum. Neque beatitudo veraciter dici posset, imo potius summa infelicitas foret; si per contrariam voluntatem se dividerent, et per eamdem naturam ab invicem separari non possent. Sicut igitur natura unum sunt Pater et Filius, et amor Patris et Filii, ita quoque voluntate et amore unum non esse non possunt. Uno amore se diligunt, quia unum sunt; nec aliud est quod quisque amat in altero, quam quod quisque amat in seipso; quia non a
Abbreviated transcription (Latin):
amet filiũ. qd̃ filius amec seipsum. Itẽ qd̾ pater amet se. qd filius
anet patrẽ. qd̵ amor patͥs ⁊ filii amet patrẽ. Itẽ qd amor patris.⁊
filii amet se. quod pat̾ amet amorẽ suũ ⁊ filii. quod filius amet
seipsum. uł adi nuicẽ qͥsq aliũ. S hec facilius inuenimꝰ: si ea que iã
dicta sunt ad memoriã reuocemꝰ. In supͣdictis enĩ rõnib asseruimus.
qd̃ d̾s pͥma causa ẽ norigo bonoꝵ omiũ. Eo aũ qui fons ÷ n pͥncipium
oĩũ excellentius bonũ nullũ esse pot̾. Sumũ gͥ bonũ. ds ẽ. D eatitu¬
do aut̃ nusqm rectus qmͣ insummo bono collocat᷑. Ds gͥ solus ⁊ ꝓpͥe
cet quod ÷ : Quisqͥs gͥ beatus ÷: ⁊ seipsum dilig̃. n id qd̾ ipse ẽ diligit.
Si gͥ pater ⁊ filius ⁊ amor patris ⁊ filii unũ sunt. ⁊ unus deus sunt.
cũ insolo deo uera beatitudo sit: necesse ẽ ut ⁊ qͥsq amet seipsum.

Expanded text:
amet Filium, quod Filius amet seipsum. Item quod Pater amet se, quod Filius amet Filium, quod Filius amet seipsum. Item quod Pater amet se, quod Filius amet Patrem, quod amor Patris et Filii amet Patrem. Item quod amor Patris et Filii amet se, quod Pater amet amorem suum et Filii, quod Filius amet seipsum, vel ad invicem quisque alium. Sed haec facilius inveniemus, si ea quae jam dicta sunt ad memoriam revocemus. In supradictis enim rationibus asserimus, quod Deus prima causa est et origo bonorum omnium. Eo autem qui fons est et principium omnium excellentius bonum nullum esse potest. Summum igitur bonum Deus est. Beatitudo autem nusquam rectius quam in summo bono collocatur. Deus igitur solus cet quod est? Quisquis igitur beatus est, et seipsum diligit, et id quod ipse est diligit. Si igitur Pater et Filius, et amor Patris et Filii unum sunt, et Deus unus sunt; cum in solo Deo vera beatitudo sit, necesse est ut et quisque amet seipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
potius omnia oꝑa sua ñ nͥ ꝓpt̾ illam amat. ꝑ ropterea eiũ dixit. hic est
filiꝰ meus dilectus. in quo mͥ complacui. non int̾ra aut incelo. ñ insole ⁊
luna ⁊ stellis. non ĩ inangelis. ⁊ que excellentissima st̃ increaturis. quia
⁊ ista si suo mͦ placita sunt. tñ nisi in ipso ⁊ ꝑ ipsũ placere ñ possunt.
Tanto enĩ amplius amore in eo digna st̃. quanto uiciniꝰ ad eiussi¬
milituais dinẽ accedunt. Non gͦ ꝓpt̾ oꝑa sapientiam. s ꝓpter sapĩam
oꝑa sua dilig̃ deus. In illa enĩ om̃e pulchrũ ⁊ uerũ. ⁊ ipsa tota ÷ desid̾i¬
um. lux inusibilis. ⁊ uita immortał. cuiꝰ aspectus ÷ tam desiderabił.
ut oculos dei delectare possit : sim plex ⁊ ꝑfecta. non redundans ⁊⁊
ne ⁊̃ dealiis dici possit. inqui ratur. Dictũ ẽ aũt qd pat̾ amat filium.
Restat gͦ ut consideremꝰ si pari mͦ dici possit qd̾ amor patris ⁊⁊ filii.

Expanded text:
potius omnia opera sua non nisi propter illam amet! Propterea enim dixit: Hic est potius omnia opera sua non nisi propter illam amet! Propterea enim dixit: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui ; non in terra aut in coelo; non in sole aut in luna et stellis; non etiam in angelis, et quae excellentissima sunt in creaturis; quia et ista si suo modo placita sunt, tamen nisi in ipso et per ipsum placere non possunt. Tanto enim amplius amore suo digna sunt, quanto vicinius ad ejus similitudinem accedunt. Non ergo verum; et ipsa tota est desiderium. Lux invisibilis et vita immortalis, cujus aspectus est tam desiderabilis, ut oculos Dei delectare possit; simplex et perfecta, non redundans et ne etiam de aliis dici possit inquiratur. Dictum est autem quod Pater amat Filium. Restat ergo ut consideremus, an pari modo dici possit, quod amor Patris et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
sonar unitatẽ ditatis ñ diuidit ita ⁊ unitas d̾itatis distinctionẽ ꝑsonarũ ñ ꝯfundit. S libet adhu
paulo atcentiꝰ ⁊sid̾are qͦmͦ dictũ sit qd̃ pat̾ diligit sapĩam suam. ħ omines enĩ
sepe solent diligere scientiã suã ꝓpt̾ opus. ñ opus ꝓpt̾ scientiã Sicut
est scientia agricolandi. scientia texendi. scientia pingendi.⁊ cetere hu¬
iuscemodi. ubi ꝓrsus pericia uidicat᷑ uniutilis. nͥ ꝯsequatur in oꝑe
antefertur. ꝓ pterea dicendũ ÷ sapientiã semꝑ p̃ciosiorẽ ẽẽ oꝑe suo: ⁊
semꝑ ꝓpt̾ se amandã ẽẽ sapientiam Quod siquando forte sapĩe opus
suum antefert᷑. ñ hoc ÷ exiudicio ueritatis s ex errore homiuis. Sapi¬
entia enĩ uita est:iamor sap̃ie est felicitas uitȩ Quaꝑpter cũ dr̃
quod pater sapientiȩ complaceat sibi inilla. absit ab iutellectu nr̃o ut
credamus quod ds̃ sapĩam suam ꝓpt̾ oꝑa que ꝑ illam fecit diligat. qͥn

Expanded text:
 libet adhuc paulo attentius considerare quomodo dictum sit quod Pater diligit sapientiam suam. Homines enim saepe solent diligere scientiam suam propter opus, non opus propter scientiam. Sicut est scientia colendi; scientia texendi, scientia pingendi, et caeterae hujusmodi, ubi prorsus peritia judicatur inutilis, nisi consequatur in operantefertur. Propterea dicendum est sapientiam semper pretiosiorem esse opere suo, et semper propter se amandam esse sapientiam. Quod si quando forte sapientiae opus suum antefertur, non hoc est ex judicio veritatis, sed ex errore hominis. Sapientia enim vita, et amor sapientiae est felicitas vitae. Quapropter, cum dicitur quod Pater sapientiae complaceat sibi in illa, absit ab intellectu nostro ut credamus quod Deus sapientiam suam propter opera quae per illam facit diligat, quin
Abbreviated transcription (Latin):
mnoderamnine currunt : uitam intrinsecus mouentẽ esse
ostenditnt. N&c tam̃ ullomͦ credendũ est quod sic̃ sp̾s hõĩs cũ corpe qͥd̾
sensificat ꝑsonalit̃ conungitur. ita quoq creator ille sp̃s ciĩaorpe
huiꝰ sensilis mindi ꝑsonalit̾ ꝯiuingat᷑: qr alit̾ implet munduut
deus. i alit̃ aĩa coipus. Amina implet corpiis ⁊ continetar. quic
cireũ scriptilis est. Seus implet mundũ s mundo ũ induditur
qr ulnq p̾sens nusq̃m ꝯp̃hendi pot᷑ ꝑ reterea cũ diuiue iurtutis
effectus misqm̃ decẽ ceruimꝰ. eur eandẽ dei uirtutẽ om̃ib in
esse reb dubicemꝰ: Si aut dei uirtus ubiq ẽ. cũ alia ñ sit
dei uirtus. qmͣi deus : constat quia nusqui deus deest. Neq
enĩ ut homo adoꝑandũ alieua uirtute deus iudiget: quia
homo alieno sepe animiniculo ꝑficit quod facere ꝓpͥa uirtades
non ualet. Unde scd̾m quanda loquendi ꝯsuetudinẽ illic hõ

Expanded text:
moderamine currunt, vitam intrinsecus moventem esse moderamine currunt, vitam intrinsecus moventem esse ostendunt. Nec tamen ullo modo credendum est quod sicut sensus hominis cum corpore quod sensificat personaliter conjungitur, ita quoque Creator ille spiritus cum corpore hujus sensibilis mundi personaliter conjungatur, quia aliter implent mundum Deus, et aliter anima corpus. Anima implet corpus et eo continet, quia circumscriptibilis est; Deus implet mundum, sed mundo non concluditur quia ubique praesens nusquam comprehendi potest. Praeterea cum divinae virtutis effecesse rebus dubitemus? Si autem Dei virtus ubique est, cum alia non sit Dei virtus quam Deus, constat quod nusquam Deus deest. Neque enim ut homo ad operandum aliena virtute Deus indiget, quia homo saepe alieno adminiculo perficit, quod facere propria virtute non valet. Unde secundum quamdam loquendi consuetudinem, illic homo
Abbreviated transcription (Latin):
co mutari pot̾. Si gͥ din neq forma neq loco mutari posse con¬
stiterit: ĩnuitabilem onũuo eẽ dubiũ u̾erit. localem autẽ
inutationẽ facile ab eo remoueniꝰ : si eũ ubiq ẽẽ ostendinius.
Quod eñ ubiq ẽ: in om̃i loco est. Quod aũt in oñn loco est:
de loco ad locũ transire ñ pot̾ D mn aũ ubiq ẽẽ. multa sunt
indicia. ꝑ rimũ ipsa aĩa nr̃a qm ⁊ ratio simplicem eẽttiam
eẽ ñ dubitat: ⁊ sensus ꝑ oñe quod iuuificat corpus diffusam
esse ꝓbat. Quecunq enĩ animati corꝑis pars leditur. unus
÷ ad quẽ sensus oĩs doloris retorquetur: quod omnino ñ fie¬
ret. si utꝰ ⁊ idẽ ubiq diffusus ũ eẽt. Si gͦ r̾oualis sp̃c honinius
cũ sit simplex ꝑ o.mne qd regit corpꝰ diffund itur: dignũ
ñ ẽ ut ille oreator sp̃c qui oriuia regit ⁊ possidet uuo aliqͦ
in loco coartari ⁊ non omnia potiꝰ implere credatur. uam
⁊ ipsi rerũ motus qui tam certo ntam rationabili ubiq

Expanded text:
ri potest. Si igitur Deum neque forma neque loco mutari posse constiterit, immutabilem omnino esse dubium non erit. Localem autem mutationem facile ab eo removemus, si eum ubique esse ostendimus. Quod enim ubique est, in omni loco est. Quod autem in omni loco est, de loco ad locum transire non potest. Deum autem ubique esse multa sunt indicia. Primum ipsa anima nostra, quam et ratio simplicem essentiam esse non dubitat, et sensus per omne quod vivificat corpus, diffusum esse probat. Quaecunque enim animatis corporis pars laeditur, unus est ad quem sensus omnis doloris retorquetur, quod omnino non fieret, si unus et idem ubique non diffusus esset. Si ergo rationalis spiritus hominis cum sit simplex, per omne quod regit corpus diffunditur, dignum non est ut ille Creator qui omnia regit et possidet, uno aliquo in loco coarctari, et non omnia potius implere credatur. Nam et ipsi rerum motus, qui tam certo et tam rationabili ubique
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilitites eognitio diuina ñ recipit. ñ augetui⁊ & pleni
est. Neꝙ enĩ uescire pot̾̃ oĩa: qͥcreat. qͥ qubnat. qui penetpler
Qportat ouia & qͥ ouĩib p̃sens ÷ ditate: absens ee ñ pot̃ iuisioẽ.
ẽ ab uno.i unũ totũ qd̃ ÷. Quid de uicissitudine dica. Quo¬
mͦi uiissitudinẽ recipe possit sapientia que oĩa sinius . ⁊ senel
subuno uisionis radio comp̃hendit: Sinul quia ominem
essentiam. omnẽ formã. omnia loca. oĩa tẽpora Semel. qr uisionẽ nec uit̾¬
missam recipit. nec habitã int̾mittit. s qͦd semel ẽ semꝑ ẽ: n qd̾ semꝑ est

Expanded text:
 cognitio non recipit. Non augetur, quia plena est. Neque enim nescire potest omnia qui creat, qui gubernat, qui penetrat, qui portat omnia. Et qui omnibus praesens est deitate, absens esse non potest visione. est, ab uno et unum totum quod est. Quid de vicissitudine dicam? Quomodo vicissitudinem recipere possit sapientia, quae omnia simul et semel sub uno visionis radio comprehendit? Simul, quia omnem essentiam, omnem formam, omnia loca, omnia tempora. Semel, quia visionem nec intermissam recipit, nec habitam intermittit; sed quod semel est semper est, et quod semper
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uere unũ eẽ credimꝰ. utrũ ne ⁊̃ summe uiꝰ dici possit.
inquiramꝰ Os uod tc̃ ueracit̾ ostendimꝰ : si eũ om̃ino inuaria¬
bilem eẽ cõꝓbamꝰ.S quia scire ñ possumꝰ qͦmͦ ds inuariabilis sit.
nͥ pͥus agnoscamꝰ qͦt modis res q̃libet uariari possit: pͥmũ nos
oporcet om̃s mutabilitatis modos describere. ac de inde ꝑ singła
qͣliter adeo remoueant᷑ ostendere. T rib modis fit onũis mutabiꝰ¬
litas. loco. forma ⁊ tẽpore. Localit̃ niutat᷑ res q̃libet. qñ de loco
ad locũ tñsit. hoc ÷ eẽ desint uͥ fuit. ⁊ ubi ñ fuit. eẽ incipit.
⁊ ẽ extrinseca hec nutatio. nichilq uariat de ipsuis rei essen¬
da: quia si eẽ desinit ubi fuit. t̃ tam̃ quod fuit ee desiuit
sieẽ incipit ubi ñ fuit. ñ tũ qd̾ ñ fuit eẽ incipit. Formalit᷑ nui¬
tatur. res quolibet. qñ qͥdẽ scd̃m suam cẽntiam ineod̾e ꝑsifteus
loco uł sod̾m augm̃tũ aliquid accipit quod pͥus ũ hũit. uł se¬

Expanded text:
dimus, utrumne etiam summe unus dici possit, inquiramus. Quod tunc veraciter ostendimus, si eum omnino invariabilem esse comprobamus. Sed quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modos describere; ac deinde per singulas qualiter a Deo removeantur ostendere. Tribus modis fit omnis mutabilitas, loco, forma, et tempore. Localiter mutatur res quaelibet quando de loco ad locum transit, hoc est esse desinit ubi fuit, et ubi non fuit esse incipit. Et est extrinseca haec mutatio, nihilque variat de ipsius rei essentia, quia si esse desinit ubi fuit, non tamen quod fuit esse desinit, etsi esse incipit ubi non fuit, non tamen quod non fuit esse incipit. Formaliter mutatur res quaelibet, quando vel secundum suam essentiam in eodem persistens loco, vel secundum augmentum aliquid accipit quod prius non habuit, vel se
Abbreviated transcription (Latin):
creator eiꝰ uere unꝰ ẽẽ credendus est: Uere aut̃ unũ ẽ. qd̃ essentialiter
unũ ẽ : cuitotũ ÷ unũ eẽ ⁊ simplex ẽẽ qd̾ est. Quicqͥd gͥ uere unũ est.
simplex ẽ. ⁊ inpartes om̃ino aliqͥs separari ñ pot̃. ⁊ ideo sectionẽ par-¬
ciũ ñ admitait: qr parciũ ꝯpositionẽ ñ recipit. Greatori gͥ rerũ ideo
uerũ est eẽ qd̃ est: quia totũ unũ isimplex ẽ ẽẽ qͦd ẽ. S. ad huc
considerare nos oportet quod q̃dã res in ueni untur que uere
unũ sunt. ⁊ tam̃ sume unũ non sunt: sicut aĩe que unũ fc̃
essentialit̾. s unũ ñ sunt inuariabilit᷑. Quod aut̃ uere nsum

Expanded text:
liter unum est, cui totum est unum esse, et simplex esse quod est. Quidquid igitur vere unum est simplex est, et in partes omnino aliquas separari non potest, et ideo sectionem partium non admittit, quia partium compositionem non recipit. Creatori igitur rerum ideo unum est esse quod est, quia totum unum et simplex est esse quod est. Sed adhuc considerare nos oportet quod quaedam res inveniuntur, quae vere unum sunt, et tamen summe unum non sunt, sicut animae quae unum sunt esse
Abbreviated transcription (Latin):
sens est oꝑe. p̃sens ⁊̃ ut sit necesse ẽ deitate. Quod siquis forte q̃rat
Quom diuia ossentia que simplex ẽ. ubiq eẽ possit: sciat qd̾ alrẽ
spͥs simplex dicttur alit̃ corpus. Corpus enĩ ꝓpt̾ paruitadent
simplex dr̃. Cũ aũ sp̃c sim plex dicit᷑. ñ paruitas s uintas signifis¬
existens nusqm ꝯp̃henditur: qr uinu̾sa replens contuiet ñ ꝯtiuetur.
Quia gͥ i nomni loco ẽ mutari localit̾ non pot̾: ⁊ quia auullo¬
mutabilitas inipsũ cade̾ potest Q uicꝗͥd enĩ scd̾m formã mutatur.¬

Expanded text:
sens etiam necesse est ut sit deitate. Quod si quis forte quaerat, quomodo divina essentia quae simplex est ubique esse possit, sciat quod aliter spiritus simplex dicitur, aliter corpus. Corpus enim propter parvitatem simplex dicitur. Cum autem spexistens nusquam comprehenditur; quia universa replens continet non continetur. Quia igitur in omni loco est, mutari localiter non potest; et quia a nulMuta
Abbreviated transcription (Latin):
oculus. nec aliud tͥ eẽt eẽ. naliud uidere. qͦcunq se res uerteret. p̃sens
tibi ñ eẽ ñ posset. ⁊ subuno uisionis ictu ĩ mobilis ꝑmaneus ꝯp̃henderes
quicqͥd q̃q uersũ in respectu haberes: unimo ñ nisi aute te cerneres.
qͥcqͥd circũq̃q contͣpositũ haberes. Res transiret ⁊⁊ staret uisio. n quocun¬
q se sua mobilitate u̾teret. stanti ñ nisi p̃sens esset. Nc̃ aũ qr exparte uides.
nuitabiliter uides. ⁊ cũ res uidenti transit: aut uideri desinit. aut
secũ mutabilit̃ uisionẽ trahit Quod sitotus oculus ẽẽs. sic mutabilit̾ ñ
uide̾s. Quicqͥd gͥ exparte ẽ. mutabile ẽ: ⁊ qͥcqͥd exparte nẽ. imnutabi¬

Expanded text:
aliud tibi esset esse et aliud videre, quocunque se res verteret, praesens tibi non esse non posset, et sub uno visionis ictu immobilis permanens comprehenderes quidquid quoquoversum in conspectu haberes; imo non nisi ante te cerneres quidquid circumquaque contra te positum haberes. Res transiret et staret visio, et quocunque sua se mobilitate verteret, stanti non nisi praesens esset. Nunc autem quia ex parte vides, mutabiliter non vides, et cum res videnti transit, aut videri desinit, aut secum mutabiliter visionem trahit. Quod si totus oculus esses, sic mutabiliter non videres. Quidquid igitur ex parte est, mutabile est; et quidquid ex parte non est, mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
one. qũ qd̾ seimꝰ obliuiscim̃. Uicissitudo aũ. qͣdriꝑtita ÷ I nessen¬
tra. informa. in loco. ⁊ icẽpore:Inessentia uicissitudinẽ patit᷑ hu¬
mana coguitio: qñ nc̃ hoc nc̃ ilłd̾ cogitamꝰ: qr simul oĩa nr̃o sen¬
si xp̃bendere ñ possumꝰ. In forma: ut qñ id ipfũ nc̃ tale nẽ uͦtale

Expanded text:
onem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essenonem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essentia, in forma, in loco, in tempore. In essentia vicissitudinem patitur humana cognitio, quando nunc hoc, nunc illud cogitamus; quia simul omnia nostro sens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ necesse est de alt̾atione corꝑm multa dissere. B reuit̃ tam̃ eam
attingimꝰ : ut ꝯpetentiꝰ ad alterationẽ spũũ ꝑueniamꝰ. Alt̾itio corꝑin
fit in ꝯpositione parciũ: ⁊ iucissitudine qͣlitatũ Alteratio spuũ.
ꝑ gotnitionẽ ⁊ affectũ S cd̾m affectũ nutantur sp̃s: ut ñc tristes nc̃
pcipue que affectũ oꝑantis mutare solent. id ÷ siue qr aliquid pe¬
intendũ fecerit inp̃tito: siue aliqͥd in orddinatũ ꝓponat defucuro
S qd ds de facto ñ peniteat. satis eiudent̃ ostendit ĩ nuitabił iste
cursus rerũ omiũ: qͥ sic lege ꝑpetua pͥme institutionis modũ ñ
deserit. Qd uͦ nil inordinatũ ꝓponat. racionabił pbat euentꝰ. qui
Sic quoq cognitione. ĩ imitabił eẽ credendus : Trib enĩ modis
mutabilitati subiacet humana cognitio. ꝑ angm̃tũ. ꝑ diminutionẽ.

Expanded text:
non necesse est de alteratione corporum multa disserere. Breviter tamen eam non necesse est de alteratione corporum multa disserere. Breviter tamen eam attingimus, ut competentius ad alterationem spiritum perveniamus. Alteratio corporum fit in transpositione partium, et vicissitudine qualitatum. Alteratio spirituum per cognitionem et affectum. Secundum affectum mutantur spiritus, ut nunc tristes, nunc hpraecipua quae affectum operantis mutare solent, id est, sive quia aliquid poenitendum fecerit in praeterito, sive aliquid inordinatum proponat de futuro. Sed quod Deus de facto non poeniteat satis evidenter ostendit immutabilis iste cursus rerum omnium, qui sic lege perpetua primae institutionis modum non deserit. Quod vero nil inordinatum proponat rationabilis probat eventus, qui Sic quoque cognitione immutabilis esse credendus est. Tribus enim modis mutabilitati subjacet humana cognitio, per augmentum, per diminutionem,
Abbreviated transcription (Latin):
s horꝑ om̃iũ diuina natura nichil recip̃ Qd̾ facile ẽ udere
ꝑ singula. non augetur. Quicqͥd enĩ ꝑ increm̃tũ crescit. ampli
accipit. aliunde accipiat necesse ẽ. qr nulla res sibi ipsi qd̾ ñ habet
dare pot̾. Creator aũt rerũ aqͦ aliqͥd quod ñ ht̃ accipiat. suõe
qd̾ existit iheo ꝓcedat: Non pot̾ gͥ crescere: qui semet ipso ã pluss
nil pot̃ acciꝑe Neq minui potest. Quicqͥd enĩ semet ipso munis
fieri potest. uere unũ ñẽ: quia id qͦs insepatione se diuidit in con-¬
iuinctione idem nonfuit. Deus gͥ cui totũ uuũ est ẽẽ quod ÷ nullomͦ
simetipso minor fieri pot̃. Neq igit᷑ ꝑfectio augeri neq unitas inu¬
nui. naq imm̃sitas ꝯp̃hendi: neq qui p̃sens ubiꝙ est. localit᷑ pot
uariari. Nc̃ desola alteratione restat ut ostendamꝰ. qͣlit̾ diuinena¬
ture non ꝯueniat. & qr alia ẽ alteratio corpoꝵ alia spirituũ. cum

Expanded text:
 divina natura nihil recipit, quod facile videre est per singula. Non autem augetur. Quidquid enim per incrementum crescit, amplius bet, aliquid accipit, aliunde accipiat necesse est, quia nulla res sibi ipsi quod non habet, dare potest. Creator autem rerum a quo aliquid quod non habet accipiat, cum omne quod existit ab ipso procedat? Non potest igitur crescere qui semetipso amplius nil potest recipere, neque minui potest. Quidquid enim semetipso minus fieri potest, vere unum non est, quia id quod in separatione se dividit, in conjunctione idem non fuit. Deus igitur cui totum unum est esse quod est, nullo modo semetipso minor fieri potest. Neque igitur perfectio augeri, neque unitas minui, neque immensitas comprehendi, neque qui praesens utrumque est localiter potest variari. Nunc de sola alteratione restat, ut ostendamus qualiter divinae naturae non conveniat. Et quia alia est alteratio corporum, alia spirituum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
gientũ uenerit : p̃t̃ id ẽẽ ꝯpbatur quod ꝑse pͥus solũ sine increm̃to
fuit. Si cͦ nil crescere pot̾ nͥ addatur ei qd pͥus ñ habuit: patet quia
nulla res creseens ꝑ se increm̃tũ sumit. Qui gͦ crescentib dat crem̃tũ:
ipse existentib dedit iniciũ. Idẽ motꝰ locał ꝓbat. Quasdã nãq crea¬
turas ꝑpetuo motu agitari cernimꝰ. quasdã uero scd̃m tempꝰ moueri ui¬
demꝰ: nalias sic. atq alias sic. & licet ita dissimilit̾ res moueaut᷑: nusꝗͣ t̾a
ordo rerũ ꝯfundit᷑ Unde ñ ẽ dubiũ qͥn intꝰ sit dispositio p̾sidentis: qui
certa lege cuncta mod̾atur. Qua rõne ergo negamus ꝓuidentiam. si om̃is
naturalis appetitꝰ naturalit̾ sibi p̃paratam inuenit alimoniã. neq unꝙ̃.
ommino hoo fieri contingat. ut qd̾ inuno natura appetit. inaltero natira

Expanded text:
gmentum venerit, praeter id esse comprobatur, quod per se prius solum sine incremento gmentum venerit, praeter id esse comprobatur, quod per se prius solum sine incremento fuit. Si ergo nil crescere potest nisi addatur ei quod prius non habuerit, Pater quod nulla res crescens per se incrementum sumit. Qui ergo crescentibus dat crementum, ipse non existentibus dedit initium. Idem motus localis probat. Quasdam namque creaturas perpetuo motu agitari cernimus, quasdam vero secundum tempus moveri videmus; et alias sic atque alias sic. Et licet ita dissimiliter res moveantur, nusquam tamen ordo rerum confunditur. Unde non est dubium quin intus sit dispositio praesidentis, qui certa lege cuncta moderatur. Qua ratione ergo negamus providentiam si omnis rationalis appetitus naturaliter sibi praeparatam invenit alimoniam; neque unquam omnino hoc fieri contingat, ut quod in uno natura appetit, in altero natura
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ appetitꝰ. Omnis aũ naturał appetitꝰ in reb explem̃tũ inuenit: neq
aliquis ẽ. ordinatꝰ affectus. quẽ suus effectus conseqͥ ñ possit. Uerbigr̃a
E suriunt animantia. inueniunt qͥd comedant: siciunt. in ueniunt
qͥd bibant: algent: inueniunt quo caleant. Constat gͦ qr ꝓuidentia
p̃cessit. cuiꝰ consilio hoc tc̃ cautũ ÷. ne qd nc̃ indigentiis rerũ necessa¬
riũ presidiũ desit. Qui enĩ appetitꝰ instituit. ipse appetitib alim̃ta
p̃parauit. neq ullomͦ fieri posset. sirerũ euentus fortuiti eẽnt. utesic
ꝑomna cunctis affectib sui effectus responderent. Idẽ motus natura¬
lis ꝓbat. s iõ enĩ imposibile ẽ ut ꝑ se aliquid de nichilo fiat: sic omnino
ĩposibile ẽ. ut ꝑ se aliquid augnientũ accipiat. hoc ÷. quod sibi ipsi dare
ũ pot̾ inioiũ: sibi ipsi ñ pot̾dare inerem̃tũ. Quicqͥd enĩ orescenti inau¬

Expanded text:
et appetitus. Omnis autem naturalis appetitus in rebus explementum invenit, neque et appetitus. Omnis autem naturalis appetitus in rebus explementum invenit, neque aliquis est ordinatus affectus, quem suus effectus consequi non possit. Verbi gratia: Esuriunt animantia, inveniunt quod comedant; sitiunt, inveniunt quod bibant; algent, inveniunt quo calefiant. Constat ergo quod providentia praecessit, cujus consilio hoc tunc cautum est, ne quod nunc indigentiis rerum necessarium praesidium desit. Qui enim appetitus instituit, ipse appetitibus alimenta praeparavit. Neque ullo modo fieri posset, si rerum eventus fortuiti essent, ut sic per omnia cunctis affectibus sui effectus responderent. Idem motus naturalis probat. Sicut enim impossibile est, ut per se aliquid de nihilo fiat, sic omnino impossibile est ut per se aliquid augmentum accipiat; hoc est quod sibi ipsi dare non potest initium, sibi ipsi dare non potest incrementum. Quidquid enim crescenti in au
Abbreviated transcription (Latin):
atorẽ habemꝰ et̃inĩ. cui suũ ⁊ ꝓpͥũ ẽ. qd subsistit. qr si ab alio eẽ accepisset.
pͥma rerũ origo ueracit̾ dici ñ posset. Si enĩ aliqñ ñ erat. ase ipso iiti¬
ũ ñ habuit: s nec pͥmꝰ dici pot̾. si ab alio eẽ accepit. Igit᷑ si creatorẽ. sẽꝑ
fuit Itẽ. qd̾ asenet ipso ẽ: ñ eẽ pͥotest. Quicqͥd enĩ a semetipso ẽ. hiuc ioẽ
ẽ. eẽ n⁊ id qͦd ÷. ⁊ constat quia nulla res asemetipsa diuidi aut sepiri potest.
cesse ẽ gͦ ut que creatorẽ credimꝰ. hc̃ nec pͥncipiũ nec sinẽ hab̾e confiteam᷑.
Principiũ enĩ ñ ht̃ qd semꝑ fuit: nec sinẽ qd nunꝗͣ. desuut. Neq gͦ et̾nꝰ
r̾onali motu inuenimꝰ. qd̃ scił creatorẽ et̃nũ habemꝰ. qͥ pͥncipio caret qr
semꝑ fuit. finẽ ñ patit᷑ quia semꝑ erit. h uic aũ cognitioni ceti quoq
motꝰ actestant᷑. hoc ÷ aĩał. naturał. localis. In aĩali nãq motu sunt sensus

Expanded text:
cui suum et proprium est quod subsistit; quia si ab alio esse accepisset, prima rerum origo veraciter dici non posset. Si enim aliquando non erat a seipso initium non habuit, sed nec primus dici potest, si ab alio esse accepit. Igitur, si Creator est, semper fuit. Item quod a semetipso est, non esse non potest. Quidquid enim a semetipso est, huic idem est esse, et id quod est et constat, quia nulla res a semetipsa dividi aut separari potest. cesse est ergo ut quem Creatorem credimus, hunc nec principium, nec finem habere posse confiteamur. Prationali motu invenimus, quod scilicet Creatorem aeternum habemus, qui principio caret, quia semper fuit; finem non patitur, quia semper erit. Huic autem cognitioni caeteri quoque motus attestantur: hoc est animalis, naturalis, localis. In animali namque motu sunt sensus
Abbreviated transcription (Latin):
plationẽ aĩo pͥmũ aditũ pandit. Uiaẽ. qr currentẽ in ꝯtẽplationẽ aui¬
deuisibilib ꝑ inuisibilia euntes usq ad uisibiliũ parit̃ ⁊ inuisibiliũ
creatorẽ uidendũ ꝑducit. Hoc insemetipso pot̾ agnoscere hõ. Neno
enĩ sane sapiens ÷ qui se ẽẽ non uideat. & tam̃ hõ siuere id qd̃ ipse:
attend̾e ceperit. omiũ que inse uł uident᷑ uł uid̾i posst᷑. niclul se ẽẽ¬

Expanded text:
tur, non solum quando sapientiam suam in carnem misit, sed tunc quoque quatur, non solum quando sapientiam suam in carnem misit, sed tunc quoque quaper invisibilia euntes usque ad visibilium pariter et invisibilium Creatorem videndum perducit. Hoc in semetipso potest agnoscere homo. Nemo enim est sane sapiens, qui se esse non videat. Et tamen homo si vere quod ipse est attendere coeperit, omnium quae in se vel videntu
Abbreviated transcription (Latin):
iiii. ꝯplectitur. sitũ. motũ. spẽm. qͣlitatẽ. S inhis qͣtuor. motũ excellen
tiorẽ locũ habere dubiũ non ẽ: quia uiciniora uite sunt iobilia ꝙͣ
animał. r̾oualis. S motus naturał localem motũ suꝑat. qr in naturali
motu ñ solũ imago uite expͥmit᷑. s ipsa qͦdãmͦ uita inchoatur. Rur-¬
sus anmalis motus tanto naturali p̾cellit. qnͣto isensibili id quod
sentit. ꝑ ostremo rõnalis ciuictis suꝑ pouit᷑. qr in eo non solũ sensus ad
animandũ s rõ qͦq ad intelligendũ mouetur. Hoc simulacro nullũ ui
creaturis eẽ potest. euidentiꝰ. qr inuisibilẽ sapiãm ostendit. manifestius
est sapĩa creata. id ÷ rõnalis creatura. que qr scd̃m aliqͥd iusibilis ẽ. scd̃n
aliqͥd inuisibilis: ianua ꝯtẽplationis facta ẽ parit̃ ⁊ uia. In quantũ ui¬
sibilis ẽ. ianua. In qnͣtũ inuisibilis ẽ uia. Ianua ẽ. qr ingredienti ad atẽ

Expanded text:
in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod formam non habet. Unde constat quod plus evidens simulacrum est decor animalis, rationalis. Sed motus naturalis localem motum superat, quia in naturali motu, non solum imago vitae exprimitur, sed ipsa quodammodo vita inchoatur. Rursus animalis motus tantum naturali praecellit, quantum in sensibili id quod sentit. Postremo rationalis cunctis superponitur, quia in eo non solum sensus ad animandum, sed ratio quoque ad intelligendum movetur. Hoc simulacro nullum in creaturis esse potest evidentius, quia invisibilem sapientiam ostendit cunctis gium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua procedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro
Abbreviated transcription (Latin):
suait nnundo: mani festant᷑ ea que iniusibilii sunt indeo. necess est ut
qscis ꝑiusibilia ad agnitionẽ uusibiliũ ꝑuenire desidat. prĩipsi uisibi¬
lia agnoscat: ꝑ ropt̃ qd̾ ⁊ ego cũ hec proposse nieo inuestigare ꝓponerẽ.
tb inuisibilib mexordio emimeratis. ⁊ trib itidẽ uisibilib cont hecdis
positis. ratus sum hc̃ eẽ ꝯpetentissimũ narrandi ordinẽ. ut pͥus ipsors
nisibiliũ aliꝙ̃ noticiam in mediũ afferrẽ. ac sic deinde quasi reserato
ꝯtẽplationis aditu. ꝑ inuestigationẽ inuisibilium procederem.
ost quã gͥ his que de uisibilib dicenda erant finẽ fecimꝰ: nõ qͦ m uł

Expanded text:
sunt in mundo, manifestantur ea quae invisibilia sunt in Deo , necesse est ut quisquis per visibilia ad agnitionem invisibilium pervenire desiderat, prius ipsa visibilia agnoscat. Propter quod et ego cum haec pro posse meo investigare proponerem, tribus invisibilibus in exordio enumerat competentissimum ordinem narrandi, ut prius ipsorum visibilium aliquam notitiam in medium afferrem; ac sic deinde quasi reserato contemplationis aditu, per investigationem invisibilium procederem. Postquam igitur iis quae de visibilibus dicenda erant finem fecimus, nunc quomod
Abbreviated transcription (Latin):
cedamus. P ulchre aũ inquirenda sapieutia ab ipso sapientie simulacro
inquifitionis exordium sumitur. qr ꝑ sapientiam suam pater manifesta¬
tur. non solũ quando sapĩam suã iuncaruẽ uusit. s tẽ qͦ qñ ꝑsapĩam suã

Expanded text:
rocedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro rocedamus. Pulchre autem in inquirenda sapientia ab ipso sapientiae simulacro inquisitionis exordium sumitur, quia per sapientiam suam Pater manifestatur, non solum quando sapientiam suam in carnem misit, sed tunc quoque quderata, informitas est. Quod autem informe est, in hoc quidem quod est, Deo simile est; sed
Abbreviated transcription (Latin):
derata informitas est. Qd̃ aũt iuforie ẽ. iii hoc qͥdem qd̾ ẽ. deo simile ẽ. sec
in hoc qd̃ forma caret a deo dissidet Qd̃ gͦ formatũ ẽ. magis deo simile est. qͣm
id quod formã ñ habet. Unde ꝯstat quod plus euidens simulicrũ ẽ. decor
essentiam I tẽ decor creaturarũ ꝓpt̾̃ formã naturalem ꝑtiuet adhabitum.
utilitas uͦ ad actũ. quia in hoc creature utiles st̃. qͦd subiecte homini
seruiunt. ⁊ obsequiũ reddiuit. Qđ aut̃ ad habitũ ꝑtinet magis ꝓpͥ
ũ ÷ ⁊ magis certũ. qmͣ id qͦd ꝑtinet ad actũ. quia habitũ natura iudi¬
dit. actũ uero institutio aduinxit. S imulaorũ ergo decoris ĩm̃sitatem
parit̾. iutilitatẽ incognitione p̃cedit.⁊ ꝓpt̾ea i noognitione pͥus est:
quia inmanifestacione ẽ. euidentius In hoc gͥ simulaero pͥmũ uesti¬
giũ ꝯtemplationis ponẽ debemiꝰ. ut dũ pͥmũ inquisitionis ingressũ
recte tenuerimꝰ. ipso quẽ querimꝰ duce in offeuso pede ad reliqua ꝓ¬

Expanded text:
derata, informitas est. Quod autem informe est, in hoc quidem quod est, Deo simile est; sed in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod formam non habet. Unde constat quod plus evidens simulacrum est decor iam. Item decor creaturarum propter formam naturalem pertinet ad habitum, utilitas vero ad actum; quia in hoc creaturae utiles sunt, quod subjectae homini serviunt et obsequium reddunt. Quod ad habitum pertinet, magis proprium est; et magis certum quam id quod pertinet ad actum, quia habitum natura indidit, actum vero institutio adjunxit. Simulacrum ergo decoris immensitatem pariter et utilitatem in cognitione praecedit, et propterea in cognitione prius est, quia in manifestatione est evidentius. In hoc igitur simulacro primum vestigium contemplationis ponere debemus, ut, dum primum inquisitionis ingressum recte tenuerimus, ipso quem quaerimus duce pede inoffenso ad reliqua p
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur tenebre. ubi et̃ni solis splendore illuminant᷑ oculi uiteriores
cordis mundi. De his dieb psalmista cecinit. Nuntiate de die indiem
salutare eiꝰ. Quid ÷ salutare eiꝰ. nisi iͥesus eius os ic enĩ int̾pretatur
ihesus. hoo ÷ saluitaris Qui ideo salutaris dr̃: quia ꝑ eũ homo ad salutẽ

Expanded text:
quuntur tenebrae, ubi aeterni Solis splendore illuminantur oculi interiores quuntur tenebrae, ubi aeterni Solis splendore illuminantur oculi interiores cordis mundi. De his diebus Psalmista cecinit: Annuntiate de die in diem salutare ejus . Quid est salutare ejus, nisi Jesus ejus? Sic enim interpretatur Jesus, hoc est salutaris. Qui ideo salutaris dicitur, quia per eum homo ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
maneat in et̾nũ. que ⁊ si in hac uita incipiat. tc̃ tam̃ plena ⁊ ꝑ fecta in nobis
erit. cũ ipse qͥest ueritas post huiꝰ uite t̾minũ manifestus apparebit.
De caritate item dictum est qr caritas nunqmͣ excidit. b oni dies isti
qui nunqm transeunt. Nam illi dies mali st̃. qui ũ solũ ñ ꝑmanent
illis diebus dixit ꝓpħa Indieb meis inuocabo. Nam de aliis diceret. cur ñ¬
illos dies suos uocat: quia alios dies non amat. sicut iheremias dicit.
Domine diem hominis ñ desid̾aui tu scis. Isti sunt quib plenꝰ fuit iob.
deqͦ scriptũ ÷ qr mortuus ÷ senex plenꝰq dierũ. nã de aliis dieb plenus
ẽẽ ñ poterat. qui tnͣsacti. iam ñ erant. Illos dies qͥ foris sunt solos mali no¬
uerunt. boni uͦ qui iam iuternos dies uidere meruerunt. eos qui foris
sunt non solũ non diligt̃ s ⁊̃ maledicunt. Pereat inquit beatꝰ iob di
lumine. Illos gͦ dies qui intus st̃ potiꝰ debemꝰ amare. ubi lucẽ non se¬

Expanded text:
ermaneat in aeternum; quia, etsi in hac vita incipiat, tunc tamen plena et perfecta in nobis erit, cum ipse qui est veritas post hujus vitae terminum manifestus apparebit. De charitate item dictum est: quia charitas nunquam excidit . Boni dies isti qui nunquam transeunt. Nam illi dies mali sunt, qui non solum non permanent illis diebus dixit Propheta: In diebus meis invocabo , qui alibi dixit: illos dies suos vocat, quia alios dies non amat. Sicut Jeremias dicit: Domine, diem hominis non desideravi, tu scis . Isti sunt dies quibus plenus fuit Job, de quo scriptum est, quia mortuus est senex et plenus dierum . Nam de aliis diebus plenus esse non poterat, qui transacti jam non erant. Illos dies qui foris sunt, solos mali noverunt; boni vero qui jam internos dies videre meruerunt, eos qui foris sunt non solum non diligunt, sed etiam maledicunt. Pereat, inquit beatus Job, dilumine . Illos ergo dies qui intus sunt potius debemus amare, ubi lucem non se
Abbreviated transcription (Latin):
attendere: qm̃ miretria hec siniul in oꝑe suo conseruauerit ds̃ Qd quan¬
ta admiratione dignũ sit. sic faciliꝰ fortasse cognoscimꝰ: sipriꝰ hec qͣliter
inoꝑe humano simul eẽ ñ possuuit. considerenꝰ. Gerte homo eũ muilta
facere desiderat. magia facore non potest. qi tanto minus p̃ualet insiugulis.
quto plura st̃ ꝑ que intentionis sue conatus diuidit Rursum cũ adiugs

Expanded text:
attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanattendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intenti