comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ati cypriani litãs pro uobis ẽẽ arbitramini. cũ¬
taminabat cyprianum sacrilegium scismatico¬
rum an nõ cũta minabat. si contaminabat.i
iam tunc periit eccła. N on erat uñ propagait¬
mini. si añt non contaminabat quo scelerea¬
lieno pessunt inunitate contaminari. in naẽ¬
tes. scismatis sacrilegio non possunt. Q uare
uor ergo separastis. qrͣcum leuioraqͣ fingits
fugitis ip̃m sacrilegium scis matis ꝙ est omib
grauius commisistis. an force ia plac fateriñ
fuisse. iam illos uel scismaticos uel hereticos
extra cõmunionem eccłx. uel inscismate aliqͦ
uel in eresi fuerunt baptitati. qr transeundo
ad eccłam. ⁊ errores suos pristinos anathemaci¬
raudos destiterant eẽ quod erant. Quomodo
ergo sine baptismo non sr̃ eos remanserait
scelera eorum. an ille baptismus xp̃i erat. ses
eis extra excłe communionem. prodesse nõ po¬
manuum recepti sunt. tunc in canitate radica¬

Expanded text:
ati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini: conati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini: contaminabat Cyprianum sacrilegium schismaticorum an non contaminabat? si contaminabat, iam tunc periit -ecclesia, non erat . unde propagaremini. si autem non contaminabat, quo scelere alieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare, cum leuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet fateri non fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos, qui extra communionem ecclesiae uel in schismate - aliquo uel in haerese fuerant baptizati, quia transeundo ad ecclesiam et errores suos pristinos anathemando destiterant esse quod erant? quomodo ergo sine baptismo non super eos remanserant scelera eorum? an ille baptismus Christi erat, - sed eis extra ecclesiae communionem prodesse non popositionem recepti sunt, tunc in caritate radica
Abbreviated transcription (Latin):
plenani consilii sicut dicunt ore uendico non
dubitauerunt. tale ꝓoferre iudicium. ut eos pͥ¬
mis illis scis maticis. quo in uos terra sorbuit
conpararentur.i uoꝵ tamen quosdam ꝙ nega¬
re non possunt. aut innocences dam nauerut
aut nocentes ic̾m̃ receperunt. S ec cum uerum
dicitur. cui respondere non possunt. Roddunt
murmꝰora saleprosa. sic uõlumus. tu quis es
qui udices seruum alienum. Suo dño stat ac̃
cadit. cum infirma onis. stat insolitudine. a¬
spicitur. ubi pastor qui reclamet ab sens uide¬
tur dentes exeruntur frangitur gutur inuali¬
dum. b onꝰ hõ si nõ eẽs traditor consule anĩe
dicitur esto xp̃ianus quid aliud docetur insi se ne¬
gare xpiãnum. num quid erat aliud quod doce¬
re cupiebant. illi xp̃ianorum persecutores. qui
putatur. quod gladio minante quã quod lingua
insidiante committitur ad ista respondete lupi
ra paces. qui pellib ouinnis indui cupientes. be¬

Expanded text:
plenarii concilii, sicut dicunt, ore ueridico non plenarii concilii, sicut dicunt, ore ueridico non dubitauerunt tale proferre iudicium, ut eos primis illis schismaticis quos uiuos terra sorbuit conpararent? quorum tamen quosdam, quod negare non possunt, aut innocentes damnauerunt aut nocentes iterum receperunt. sed cum uerum dicitur, cui respondere non possunt, rodunt murmura salebrosa: sic uolumus. tu quis es qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit. cum autem infirma ouis in solitudine aspicitur, ubi pastor qui reclamet absens uidetur, dentes exeruntur, frangitur guttur inualidum: \'bonus homo, si non esses traditor; consule animae dicitur: <esto christianus us: quid aliud docetur nisi se negare christianum? numquid erat aliud quod docere cupiebant illi christianorum persecutores, quibputatur quod gladio minante, quam quod lingua insidiante committitur? Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellibus ouinis indui cupientes be
Abbreviated transcription (Latin):
terent. quia illud nutius. illud grauius iun
iudicio. Qͣre uos ergo separastis si ullus sen¬
sus ini uobis est uidetis uos certe quid respon¬
deri possit. non inuenire. Non usq ad eo ĩ¬
quiunt omnia defererunt ut non possumꝰ
respondere si uolumus. Tu quis es qui ui¬
dicas alienum seruum suo dño stat aut ca¬
dit. Quod eis dictum non ĩn telligitur qͥ
uolebant non defactis manifestis. sedm de
alienis cordib iudicare. n am quomodo
ip̃e tam multa desceleribus scismatum ⁊
heresum loquitur. aut quomodo canitur ĩ
psalmis siuerx iusticiam diligitis. recte
udicate filii hominum. cur au̾t ip̃e dñs¬
clicit. n olite uidicare personalicer. set rectũ
iudicium uidicate. si non licet dealiquo udicar.
postremo ip̃e de illis traditoribus. de quib falsa
iudicauerunt. cur omnino uidicauerunt deser¬
uis alienis. suo domino stabant aut cadebãt
Cur deniq derecentibus maximianistis

Expanded text:
terent; quia illud mitius, illud gravius vindterent; quia illud mitius, illud gravius vindjudicio. CAPUT VII.--10. Quare vos ergo separastis? Si ullus sensus in vobis est, videtis vos certe quid responderi possit non invenire. Non usque adeo, inquiunt, omnia defecerunt, ut non possimus respondere, Sic volumus. « Tu quis es, qui judices alienum servum? Suo domino stat, aut caduolebant non de factis manifestis, sed de alienis cordibus iudicare. nam quomodo ipse tam multa de sceleribus schismatum et haeresum loquitur? aut quomodo canitur in psalmis: si uere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum? cur autem ipsdicit:nolite iudicare personaliter, sed rectum iudicium iudicate, si non licet de aliquo iudicare? postremo ipsi de.illis traditoribus, de quibus falsa iudicauerunt, cur omnino iudicauerunt de seruis alienis? suo domino stabant aut cadebant. cur denique de recentibus Maximianistis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in illa quid sit grauius appendamus. ũmo¬
onon appendamus. set a dño apensare cognoᷤ¬
camus. C emꝑore illo quo dñs priora delicta
retentib penarum exemplis cauenda mõstra¬
uit. ⁊ idolum frabricatum atq ad oratum ẽ.
⁊ profeticus. lib̃. ita regis. comtemptoris in¬
census ⁊ scisma temptatum. idolatria gła di¬
o punita est. exustrio libri bellica cede ⁊ pere¬
grina captiuitate. scisma. hiatu terre. sepul¬
cis auctorib uiuis ⁊ ceteĩs celesti igne comsũp¬
tis. Q uis iam dubitauerit hoc esse scelerati¬
us cõmiersum. quod est grauius iundicatũ.
ab aliis sacrilegis uenientes. sine baptismo
ut dicitiᷤᷤ si cyprianum non contaminabant.
Quomodo uos contaminare potuerunt. ñ
conuicti sed du conficti traditores qui siñ
libros inscendendos. tradidissent. sed ilun¬
eos ipsi sensus manib inscendissent. iinoriˢ
fuissẽt utiq scelens. quam si scisma cõmit

Expanded text:
et in illa quid sit grauius appendamus, immet in illa quid sit grauius appendamus, immo non appendamus, sed a domino appensa recognoscamus. tempore illo, quo dominus priora delicta recentibvit, et ydolum fabricatum atque adoratum est, et propheticus liber ira regis contemptoris incensus, et scisma temptatum: ydolatria gladio punita est, exustgrina captiuitate, schisma hiatu terrae, sepultis auctoribus uiuis et ceteris caelesti igne consumptis. quis iam dubitauerit hoc esse sceleratius commissum quod est grauius uindicatum? a talibus sacrilegis uenientes sine baptismo ut dicitis Cyprianum non contaminabant: quomodo uos contaminare poterant non conuicti sed conficti traditores? qui non si libros incendendos tradidissent, sed eos ipsi suis manibus incendissent, minoris fuissent utique sceleris quam si s
Abbreviated transcription (Latin):
quam uictis litigatorib credidit. S i aũt nolu¬
istis agere causam uram̃. innocens est orbis
terrarum: qui deminare non potuit maudic¬
tos. quaꝰ ergo uos abĩnocẽtib separastis. sacri¬
legium scismatis ur̃i. defendere non ualetis:
Set hec omitto hoc dico. si uos possent cõ¬
caminare traditores qui non sunt auobis.
conuicti. ⁊ aquib nos estis conuictr multo
magis possunt sacrilegia scis macicorum et
hereticorum. sine baptisio. scd̃m sentenci¬
am nostram recepta contanunare cyprianũ.
nsl on s& tamen ille separauit. ⁊ quia per¬
manebat iu eccła. manifestum est quod cõ¬
taminari non potuit. Qua lios ergo. non di¬
co ab innocentib ꝙ probatur. set ab ip̃is quod
non probatur. traditorsb separastis. an ut
dicẽ ceperam. grauiora sunt crimina tradito¬
rum quam scismaticorum. Non afferamus
ue est. si afferamus diuinã staterã de scrip¬
turis scĩs. tanquam de thesauris dominicis.

Expanded text:
quam uictis litigatoribus credidit. si autem noluquam uictis litigatoribus credidit. si autem noluistis agere causam uestram, innocens est orbis terrarum, qui damnare non potuit inauditos. quare ergo uos ab innocentibus separastis? sacrilegium schismatis uestri defendere non ualetis. sed haec omitto, hoc dico: si uos possent contaminare traditores, qui non sunt a uobis conuicti et a quibus uos estis uicti, multo magis possent sacrilegia schismaticorum et haereticorum sine baptismo secundum sententiam uestram recepta contaminare Cyprianum. non se tamen ille separauit, et quia permanebat ecclesia manifestum est quod contaminari non potuit. quare uos ergo non dico ab innocentibus quod probatur, sed ab ipsis quod non probatur traditoribus separastis? an, ut dicere coeperam, grauiora sunt crimina traditorum quam schismaticorum? non adferamus ue est,\' sed adferamus diuinam stateram de scripturis sanctis tamquam de thensauris dominicis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s inuniculo pacis donec alteris eorum. si qͥd
alter sapiebant. dñs reuelaret. s uiera isti
senciebant ab illis non contaminabantur. Si
itera illi senciebant. ab istis non cõtaratnabã¬
tur. an contaminabantur. Q uod uolueritis
eligite. si contaminabantur iam tunc non
erat eccła. R espondete uñ huc ex istis. si ãt
permanebat eccła in illo modo boni amalis
tali communione contaminantur. E espõ¬
dece quare uincilum dirrupistis. an forte
scismatici sine baꝑtis mo recepti non conta¬
minant. et tradictores sanctoꝵ libroꝵ conta¬
minant. uestros quidem fuisse traditores. ma¬
nfestissima rerum gesta testãtur. et si tunc
in illos quos arguebatis uera dicerotis. causam
urãm unitati obis terrarum persuasissetis ⁊
uobis retenti illi excluderentur. quod si conati
estis fac̾ema ⁊ non obtinustis. in nocens est or¬
bis t̾rarum. qui uidicib ecdesiasticis pecuis u¬

Expanded text:
spiritus in vinculo pacis, donec alteris eorum, si quid spiritus in vinculo pacis, donec alteris eorum, si quid aliter sapiebant, dominus reuelaret. si uera isti sentiebant, ab illis non contaminabantur an contaminabantur? si uera illi sentiebant, ab istis non contaminabantur an contaminabantur? quod uolueritis eligite. si contaminabantur, iam tunc non erat ecclesia. respondete: unde huc existis? si autem permanebat ecclesia, nullo modo boni a malis tali communione contaminantur. respondete: quare uinculum dirrupistis? An forte schismatici sine baptismo recepti non contaminant et traditores sanctorum librorum contaminant? uestros quidem fuisse traditores manifestissima rerum gesta testantur. et si tunc in illos quos arguebatis uera diceretis, causam uestram unitati orbis terrarum persuasissetis, ut uobis retentis illi excluderentur. quod si conati estis facere et non optinuistis, innocens est orbis terrarum, qui iudicibus ecclesiasticis potius
Abbreviated transcription (Latin):
separari ab unitate maluerunt. dicente cypria¬
no. iN eminem uidicantes aut a uire cõmuni¬
onsbus aliquem si diuersum senserit. amonẽ¬
tes Sic ergo tali cominunione maloꝵ pere¬
unt iusti iam eccła temporib cyprian perie¬
rat. Sñ igitur extitit origo donati. T athe¬
titatus est ubi baptitatus ubi ordinatus. qñ
iam eccłam contagio cominunionis extinxe¬
rat. si aũt erat in eccła. ⁊ nichil ob esse malis
bonis inuna communione potuerunt. q uos
separastis. E cee inunitate indeo cyprianũ ⁊
alios collegas qui facto consilio censuerunt.
omnes qͥ extra eccłe cummunionem fuerunt
baptizati baptismum non habere. Et ideo eis
dandum esse cumueniunt. s et erce rursus ĩ
eadem unitate in deo quosdam dehcͣre diuersa
sentire et eos qui ab hereticis uel scismaticis
uenerunt. agnito in eis baptismo xp̃i ñ au¬
dere iterum baptirare. hos omnes catholicau
nitas mat̾nosumm complecticur in uicem hone¬
ra sua portantes ⁊ studentesseruare unitatẽ

Expanded text:
riano, Neminem judicantes, aut a jure communionis aliquem, si diversum senserit, amoventes. 8. Si ergo tali communione malorum pereunt justi, jam Ecclesia temporibus Cypriani perierat. Unde igitur exstitit origo Donati, ubi catechizatus est, ubi baptizatus, ubi ordinatus, quando jam Ecclesiam contagio communionis exstinxerat? Si autem erat Ecclesia, nihil obesse mali bonis in una communione potuerunt. Quare vos separastis? Ecce in unitate video Cyprianum et alios collegas ejus, qui facto concilio censuerunt omnes qui extra Ecclesiae communionem fuerint baptizati, Baptismum non habere, et ideo eis dandum esse cum veniunt. Sed ecce rursus in eadem unitate video quosdam de hac re aliter sentire, et eos qui ab haereticis vel schismaticis venerint, agnito in eis Baptismo Christi non audere iterum baptizare. Hos omnes cathonitas materno sinu complectitur, invicem onera sua portantes, et studentes servare unitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uis sacramentis tam duitnas in iunas urroga¬
runt. Misericors est enim ⁊ miserator dñs
longanimis. ⁊ multum misencors. ⁊ uerax.
amplectantur in presenti uita misericordem.⁊
longanimem. ⁊ tuneant in futura ueracem.
nson uult enun mortem impii. tantum upre¬
uertatur. uiuat. quia sentenciam flectit. ad¬
uersus iniuirias irrogatas. hecꝰ nostra exhortatõ
porpter hoc habemus eos inimicos. quia uera
dicimus. qr tacere metuimus. qr cessare ab in¬
stancia. quantum possumus formidamus. qr
obtemperamus a pło dicenti. predica uerbum.
iusta oportune. importune. argue. hortare. in

Expanded text:
urnas iniurias inrogarunt. misericors est enim et miserator dominus, longanimis et multum misericors et uerax. amplectantur in praesenti uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem. non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat, quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est nostra exhortatio. Propter hoc eos habemus inimicos, quia uera dicimus, quia tacere metuimus, quia cessare ab instantia quanta possumus formidamus, quia obtemperamus apostolo dicenti: praedica uerbum, insta opportune inportune, argue hortare in
Abbreviated transcription (Latin):
piebantur. aperte dicens. neminem uidicantes.
aut auire com munionis. aliquem si diuersum
senserit amouentes. quoitis miseri. Quid agi¬
tis. ⁊ uos ipõs fugite. qr inde processistis. ubi ił¬
le permansit.s i uero ei propt̾ habundanciã
caritatis. ⁊ amorem fraternitatis. ⁊ uinculum
pacis. nec sua peceata. nec aliena ob ẽẽ potuerũt.
Huc redice ubi et nobis et uobis. multo minꝰ
ob erunt. que uestri finxerunt. Amen

Expanded text:
piebantur, aperte dicens: neminem iudicantes piebantur, aperte dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes, quo itis, miseri, quid agitis? et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille permansit. si uero ei propter abundantiam caritatis et amorem fraternitatis et uinculum pacis nec sua peccata nec aliena obesse potuerunt, huc redite, ubi et nobis et uobis multo minus oberunt quae uestri finxerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum. quia ab hereticis ueniebant.
sicut asserit cyprianus. non recte admutte¬
bantur. ⁊ tamen eisdem ip̃e. in dulgenciã
de dñi misencordia. propter unitateni ee¬
desie. non desperauit.I ta ego ergo siba¬
quid itaq illos. uisi eadem unitatis caritas ad¬
uiuabat. ut quod insacramiento tractando. s¬
te̾at humanam infirmitatem. diuina misen¬
cordia non reputaret amantibus pacem. C u
ergo. cum ur̃os rebaptiratos timetis. ⁊ islis. et
uobis. salucis. adituis in uidetis: fuit aliquan¬
do de baptismo dubitatõ.A diuersa senser̃t.
in unitate manserunt. E a dubitatõ. proce¬
dente tempore. perspecta ueritate. sublata est
questio q̃ ñdum finita. cyprianum non decer¬
ruit ut recederet. uos finita ut redeatis. ĩuitat.
UUenice ad catholicam concordantem. quam c¬
prianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis
exemplum ꝙypriani iam displicat. qui commu¬
iucauit eis qui cum baptismate hereticoꝵ reci¬

Expanded text:
baptismum qui ab haereticis ueniebant, baptismum qui ab haereticis ueniebant, sicut asserit Cyprianus, non recte admittebantur; et tamen eisdem ipse indulgentiam de domini misericordia propter unitatem ecclesiae non desperauit. ita ergo, si hquid itaque illos nisi eadem unitatis caritas adiuuabat, ut, quod in sacramento tractando latebat humanam infirmitatem, diuina misericordia non reputaret amantibus pacem? cur ergo, cum uestros rebaptizatos timetis, et illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando de baptismo dubitatio: qui diuersa senserunt in unitate manserunt. ea dubitatio procedente tempore perspecta ueritate sublata est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite ad catholicam concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit eis, qui cum baptismate haereticorum reci
Abbreviated transcription (Latin):
ppͣ unitatis uinculum. ad ueniam peituiere.
presumebat. pocens est dominus. per ipsum
iatis placari. ⁊ eis a quib rebaptuati sunt.
ex ip̃a dacis compensacõne nutescere. ⁊ omin¬
a que in errore cominuni commiserant. delic¬
ta donare. offerentibus sacrificum caritati
que co operit multitudinem peccatorum. ut
non attendant. quam multi es eoꝵ discessu¬
uulnerati sunt. set quam plures. eorum redi¬
tu liberati. Nuntquo enim unculo pacis. cre¬
didit cyprianus. posse per misericordiam dei.
ab eccłe mutierso non separari. eos quos in
occlã. sine baꝑtismo existimabat admissos
in eodem iunculo pacis. credimus per eandẽ
misericordiam dei. mereri ueniam posse:. re¬
baptratos. eccła quippe catholica. tempori¬
bus beati cypriani ⁊ aute ipsum. preterito
tempore. aut rebaptitatos. aut baptismum
non habentes. unitatis gremio concinebat.
at illi salutem. non nisi unitatis ipsius me¬
rito. cunsetuci sunt:  i enim non habebãt

Expanded text:
propter unitatis vinculum ad veniam pertinere propter unitatis vinculum ad veniam pertinere praesumebat; potens est Dominus per ipsum atis placari, et eis a quibus rebaptizati sunt, ea ipsa pacis compensatione mitescere, et omnia quae in errore commiserant delicta donare, offerentibus sacrificium charitatis, quae cooperit multitudinem peccatorum; ut non attendat quam multi eouulnerati sint, sed quam plures eorum reditu liberati. in quo enim uinculo pacis credidit Cyprianus posse per misericordiam dei ab ecclesiae muneribus non separari eos, quos in ecclesiam sine baptismo existimabat admissos, in eodem uinculo pacis credimus per eandem misericordiam dei mereri ueniam posse rebaptizatos. Ecclesia quippe catholica temporibus beati Cypriani et ante ipsum praeterito tempore aut rebaptizatos aut baptismum non habentes unitatis gremio continebat: aut illi aut illi salutem non nisi unitatis ipsius merito consecuti sunt. si enim non habebant
Abbreviated transcription (Latin):
care difficile est. U ideo quidem. quid am¬
plius homines detestentur. atq lorreant.
Cerumptamen reciurens ad illam staterã
dominicam. ubi non exhumano sensu set
ab auctoritate diuina. renimi merita pen¬
santur: inuenio de utraq re. dñi sententiam.
nam ⁊ petro dixit. Quilotus est non hãbet
necessitatem. iterum lauandi. et nichodemo.
nN isi quis renatus fuerit exaqua ⁊ sp̃u sc̃o.
non intrabit in regnum cẽlorum. Quid habe¬
at secretior duudicatõ dei. hominib quales
nos sumus. difficile est fortasse cognoscere.
quantum tamen ad ip̃a uerba attinet. cuili¬
bet homini manisfestum est quantum distec
inter non habet necessitatem lauandi. ⁊ nonĩ¬
trabit in regnum celorum. I pã deniq eccła
sic traditum tenet. ut hominem sine baptis¬
mo. ad altare prorsus. non possit admitere.¬
r Rebaptuatum aũt. cum post penitenciam
liceat admuti. quid aliud ostenditur. nisie¬
um baptismo non carere. S ic ergo cyprianꝰ.
quos esso baptismo sine arbitrabatur. tanĩe

Expanded text:
ri difficile est. Video quidem quid amplius homines detestentur atque horreant: verumtamen recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano sensu, sed ex auctoritate divina rerum momenta penduntur, invenio de utraque re Domini sententiam. Nam et Petro dixit, Qui lotus est, non habet necessitatem iterum lavandi : et Nicodemo, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum . Quid habeat secretior dijudicatio Dei, hominibus quales nos sumus, difficile est fortasse cognoscere: quantum tamen ad ipsa verba attinet, cuilibet homini manifestum est quantum distet inter, non habet necessitatem lavandi; et, non intrabit in regnum coelorum. Ipsa denique Ecclesia sic traditum tenet, ut hominem sine Baptismo ad altare prorsus non possit admittere; rebaptizatum autem cum post poenitentiam liceat admitti, quid aliud ostenditur nisi eum Baptismo non carere? Si ergo Cyprianus quos esse sine Baptismo arbitrabatur, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
entur unitati. uideant nichil sibi remansisse
quod dicant. set tamen remansisse quod fa¬
ciant. ut pro factis eoꝵ preteritis. sacrifici¬
um dilectonit offeratur placabile deo. cuiuꝰ
unitatem nefario scelere disruperunt. Q u¬
uis sacramentis tam duitnas in iuras irroga¬
runt. Misericors est enim ⁊ miserator dñs
longanimis. ⁊ multum misencors. ⁊ uerrx.
amplectantur in presenti uita misericordem ⁊
longanimem. ⁊ timeant infutura uericem.
nlon uult enim mortem impii. tantum utre.¬
uertatur. iuuat. quia sentenciam flectit. ad¬
uersus iniuinas irrogatas. he nostra exhortati
porpter hoc habemus eos inimicos. quia uera

Expanded text:
« Videant, inquit, nihil sibi remansisse quod dicant, sed tamen remansisse quod faciant, ut pro factis eorum praeteritis sacrificium dilectionis offeratur placabili Deo, cujus unitatem nefario scelere diruperunt, cujus sacramentis tam diuturnas injurias irrogarunt. Misericors est enim et miserator Dominus, longanimis et multum misericors et uerax. amplectantur in praesenti uita misericordem et longanimem et timeant in futura ueracem. non uult enim mortem impii quantum ut reuertatur et uiuat, quia sententiam flectit aduersus iniurias inrogatas. haec est nostra exhortatio. Propter
Abbreviated transcription (Latin):
diuerse oppinionis uinculo non pre posuit u¬
nitatis. Oos itaq donatiste quid ad hec dici¬
tis. si nostra sentencia de baptismo uera est.
oDm̃s qui aliter sapiebant cypriani tempo¬
ribus ñst ab unitate eccłe separati donec il¬
lud quod aliger sꝯperent deus illis reuelaret.
U ꝙ ergo qͣre separatõne sacrilega. pacis u¬
iuinculum dirrupistis S i añt ur̃a sentencia
de baptismo uera est. cyprianus ⁊ ceti cum
quibus eum tale consilum celebrasse peribe¬
tis. cum eis qui aliter sapiebant inunitaten
manserunt. quare uero uos uinculum pacis¬
dicupistis. Quod libet horum elegĩtis. ccͣ
uestram precisionem sententiam ferre cogi¬
mini. Respondete. quare uos separastis. qͣr
eirca orbem terrarum altare erexistis Quare
non comniunicatis eccłiis quibus epłas apo¬
stolicas missas tenetis ⁊ legitis erscdm ipsas
uos iuuere dicitis. Respondete qͥ uos separa¬
stis. ꝓpter ea crrte ne malorum cominu¬

Expanded text:
diuersae opinionis uinculo non praeposuit udiuersae opinionis uinculo non praeposuit unitatis. Uos itaque, Donatistae, quid ad haec dicitis? si nostra sententia de baptismo uera est, omnes qui aliter sapiebant Cypriani temporibus non sunt ab unitate ecclesiae separati, donec illud quod aliter saperent deus illis reuelaret. uos ergo quare separatione sacrilega pacis uinculum dirrupistis? si autem uestra sententia de baptismo uera est, Cyprianus et ceteri, <;um quibus eum tale concilium celebrasse perhibetis, cum eis qui aliter sapiebant in unitate manserunt. quare uos pacis uinculum dirrupistis? quodlibet horum elegeritis, contra uestram praecisionem sententiam ferre cogimini. respondete: quare uos separastis? quare contra orbem terrarum altare erexistis, quare non communicatis ecclesiis quibus epistulas apostolicas missas tenetis et legitis et secundum ipsas uos uiuere dicitis? respondete: quare uos separastis? propterea certe, ne malorum commu
Abbreviated transcription (Latin):
Q uot quot ergo perfecti: hoc sapiamus. et
si quid alit̾ sapitis. hoc queq uobis deus reue¬
iau̾it. Quib asit reuelat cum uoluent siue ĩ
hac uita. siue post hanc uitam. misi ambu¬
lantib inuiam pacis: ⁊ in nullam precisio¬
Nem deuiamtibus non quales istisunt :ͥ
uiam pacis non agnouerunt. I ec ꝓptera¬
uud unitatis iunculum dirruperunt. ⁊ deo¬
q apłs cum dixisset. et si quid aliter sapi¬
cis. hoc aut uobis deus reuelauit. ne puta¬
reut ꝓpter iuam pacis. quod aliter sapiẽbãt
sibi posse reuelari. continuo addidit uerũ¬
tamen in quo peruenimus. in eo ambulem.
in quo ambulans cyprianus perseuerantissima
collerançia ron fuso sanguine. sed t̾aium ĩ¬
unitate fuso. Q uia si traderet corpus suum
ut ardẽt ⁊ non haberet caritatem. nichil ei pro¬
dest᷑. per martirii confessionem peruenit ad
angelicam lucem. ut sinon antea ibi reuela c̾te¬
tum agnoceret. ꝙ cũ aliter sape̾t sentẽciam

Expanded text:
quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus. et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit. quibus autem reuelat cum uoluerit siue in hac uita siue post hanc uitam nisi ambulantibus in uia pacis et in nullam praecisionem deuiantibus, non quales isti sunt, qui uiam pacis non agnouerunt nec propter aliud unitatis uinculum dirruperunt?ideoque apostolus cum dixisset: et si quid aliter sapitis, hoc quoque uobis deus reuelabit, ne putarent praeter uiam pacis quod aliter sapiebant sibi posse reuelari, continuo addidit: uerumtamen in quod peruenimus in eo ambulemus. in quo ambulans Cyprianus perseuerantissima tolerantia non fuso sanguine sed in unitate fuso, quia si traderet corpus suum ut arderet et non haberet caritatem nihil ei prodesset, per martyrii confessionem peruenit ad angelicam lucem, ut si non antea, ibi certe reuelatum agnosceret, quod cum aliter saperet sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
senciebat inuentam. ⁊ si litere tacent. merita cla¬
mant. SSi ep̃ia non inuenitur corona testatur.
si consilium non iudicat ep̃orum consorcium ui¬
dicat angelorum. S on enu paruum documẽ¬
tum est̃ pacatissime anime u ea unitate mar¬
tirum tenuisse. uñ sediuersum senciens. noluit
separare. homines enim sumus. Un aͥd ali
sapere. quan seres habet. humana temptatẽ
.ẽ. ql imis aũt amando sentenciam suaur ił
in uidendo meliorib. us ad p̾cidende conmunio¬
nis. ⁊ condendi scismatis. uel eresis sacrilegium
peruenire diabolica presumsio ẽ. in nullo at̃
aliter sapere. quam seres habec angelica ꝑ¬
fectõ est. Quia itaq homines sumus: sec¬
cdum spe angeli sumus quib equales in resge¬
rectõne futuri sumus quam dui non hãbemꝰ
perfectõnem angeli. non habeamus p̾sumtio¬
nem diaboli.I deo dicit apłs. temptatio nss i
ap̾hendat nisi humana. humanum est. enpe

Expanded text:
sentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clasentiebat inuentam, etsi litterae tacent, merita clamant. si epistula non inuenitur, corona testatur; si concilium non indicat episcoporum, consortium indicat angelorum. non enim paruum documentum est pacatissimae animae in ea unitate martyrium meruisse, unde se diuersum sentiens noluit separare. homines enim sumus, unde aliquid aliter sapere quam se res habet humana temptatio est. nimis autem amando sententiam suam uel inuidendo melioribus usque ad praecidendae communionis et condendi schismatis uel haeresis sacrilegium peruenire diabolica praesumptio est. in nullo autem aliter sapere quam se res habet angelica perfectio est. quia itaque homines sumus, sed spe angeli dei sumus, quibus aequales in resurrectione futuri sumus, quamdiu non habemus perfectionem angeli, non habeamus praesumptionem diaboli. ideo dicit apostolus: temptatio uos non adprehendat nisi humana. humanum est ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nitas pacis ut cum duitius. aliqua obscunora q̃¬
runtur. ⁊ propter inueniendi difficultatem. diuer¬
sas pariunt. infraterna disceptatõne sentenci¬
as donec ad uerum liquidum perueniant᷑. uin¬
culum permaneat unitatis ne in parte precisa.
remaneat insanabile uulnus erroris: et ideo i¬
plerumq doctõrisb minus aliquid reuelatur
ut eorum paciens ⁊ humilis caritas in qua fruc¬
tus maior est conprobetur. uel quomõdo tene¬
ant unitatem cum in rebus obscunoribus diu̾¬
sa senciunt. uel quomodo accipiant ueritatem.
cum circa id quod senciebant. declaratam eẽ ceg¬
noscunt. Quorum duum manifestatum tene¬
mus. unum inbeato cypriano. id est quomode
tenuent unitatem cum eis aquib diuersum
senciebat ait enim. neminem udicantes. aut
aiure conmunionis. uel aliquem aliquando¬
si diuersum senserit ammonentes. alterum ac̃
.i. quomodo accipere potuerit ueritatem. cẽ id quod

Expanded text:
nitas pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora qunitas pacis, ut, cum diutius aliqua obscuriora quaeruntur et propter inueniendi difficultatem diuersas pariunt in fraterna disceptatione sententias, donec ad uerum liquidum perueniatur, uinculum permaneat unitatis, ne in parte praecisa remaneat insanabile uulnus erroris. Et ideo plerumque doctioribus minus aliquid reuelatur, ut eorum patiens et humilis caritas in qua fructus maior est comprobetur, uel quomodo teneant unitatem, cum in rebus obscurioribus diuersa sentiunt, uel quomodo accipiant ueritatem, cum contra id quod sentiebant declaratam esse cognoscunt. quorum duorum manifestatum tenemus unum in beato Cypriano, id est quomodo tenuerit unitatem cum eis a quibus diuersum sentiebat; ait enim: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. alterum autem, id est quomodo accipere potuerit ueritatem contra id quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deddarata per plenarium concilium solida¬
d recur. S i enum petrum laudat. ⁊ predicat
ab uno posteriore collega patienter. cõcor¬
diterq correctum quãto ip̃e citius cõ conti-¬
lio prouincie sue. uniuersi orbis auctoritate
patefacta. ueritate cessisset qr profecto ⁊ u¬
ni uerum dicenti. ⁊ de monstranti. possecu
facillune consentire tam sancta anima tã
pacata ⁊ fortasse factum est. sec nescunus.
nN eq enim omĩa que illo tempore uiter
epõs gesta sunt memorie litens que man¬
dari potuerunt. aut omnia quemandata
sunt. noiimus. Q uomoto enim potuit ista
restantis alt̃ cationum nebulis inuoluta
ad plenarii consilii luculentam illustritõ¬
tius per orbis terrarum regiones. multis hinc
atq hinc disputatõnib ⁊ collatõnib episcopo¬
n rum pertractata constacet. hoc aũt facit saui¬
tas pacis dutius per orbis terrarum regiones
bi ep̃orum pertrarctata constaret. hoc aũt facit sa¬

Expanded text:
et declarata per plenarium concilium solidaet declarata per plenarium concilium solidaretur. si enim Petrum laudat et praedicat ab uno posteriore collega patienter concorditerque correctum, quanto ipse citius cum concilio prouinciae suae uniuersi orbis auctoritati patefacta ueritate cessisset! quin profecto et uni uerum dicenti et demonstranti posset facillime consentire tam sancta anima, tam pacata. et fortasse factum est, sed nescimus. neque enim omnia, quae illo tempore inter episcopos gesta sunt, memoriae litterisque mandari potuerunt aut omnia quae mandata sunt nouimus. quomodo enim potuit ista res tantis altercationum nebulis inuoluta ad plenarii concilii luculentam inlustrtius per atque hinc disputationibus et collationibus episcoporum pertractata constaret? Hoc autem facit sani primo diutius per orbis terrarum regiones bus episcoporum pertractata constaret? hoc autem facit sa
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscitur quod latebat sine ullo tiplosacrile¬
ge superbie sine ulla inflata ceruice arrogan¬
cie. sine ulla tentione liuide inuidie cum
sancta humilitate anitate. cum pace catholica
cum karitate xp̃iana. Quapropter sc̃s ꝙypria¬
nus tanto excelsior quanto humilior. qui do¬
cumentum petri sic amauit. ut diceret docu
die tribuens ut non pertinaciter nr̃a amemꝰ
set que aliqñ a fratribus ⁊ collegis nostris.
utiliter. ⁊ salubriter. suggenintur si sint ue¬
ra. ⁊ legitima. ip̃a pocius nr̃a dicamus. satis
ostendit facillime si correcturum fuisse sen¬
cenciam suam siquis ei demonstraret bapti ᷤ¬
mum xp̃i sic dari posset. ab his quiforas exie¬
runt. quem admodum ammuti non potuit.
cum foras exirent unde multa iam diximus
nec nos ipsi tale ad aude̾mꝰ asserere. nisr u¬
niuerse eccłe concordissuna auctoritate fir¬
mati. cui. ⁊ ip̃e sine dubio cederet. suam il¬
lo tempore questioĩs huiꝰ ueritatis eliquata.

Expanded text:
gnoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegnoscitur quod latebat, sine ullo tyfo sacrilegae superbiae, sine ulla inflata ceruice arrogantiae, sine ulla contentione liuidae inuidiae, -cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum caritate christiana? Quapropter sanctus Cyprianus, tanto excelsior quanto humilior, qui documentum Petri sic amauit ut diceret: doae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando a fratribus et coilegis nostris utiliter et salubriter suggeruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus, satis ostendit facillime se correcturum fuisse sententiam suam, si quis ei demonstraret baptismum Christi sic dari posse ab eis qui foras exierunt, quemadmodum amitti non potuit cum foras exirent, unde multa iam diximus. nec nos ipsi tale aliquid auderemus adserere nisi uniuersae ecclesiae concordissima auctoritate firmati, cui et, ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius ueritas eliquata
Abbreviated transcription (Latin):
¶Qiuis aũt nesciat sc̃ãm scripturam canoni¬
cam tam ueteris quam noui testam̃ti cercis
sensuis terminis contineri eam q om̃ib pos¬
teroribus episcoporum literis ita preponi
ut de illa omnino dubitari ⁊ disceptari non
possit. utrum uerum uel utium rectum sit
quid quid̃ in ea scriptum ẽẽ constiterit. epis¬
coporum aũt literas que post confirmatũ
canonem. uel scrpte sunt uel scribuntur.
et per sermonem forte sapienciorem cuius¬
libet meare pericioris ⁊ peraliorum ep̃orum
grauiorem auctoritatem doctõrem q pruden-¬
ciam ⁊ per concilia licere reprehendi. si quid
in eis forte a ueritate deiuiatum est. ⁊ ipsa cõ¬
cilia que per singulas regiones uel prouinci¬
as fiunt plenariorum conciliorum auctorita¬
tĩ que fuint inuniuerso orbe xp̃iano sinͤulliᷤᷤ
anbagib cedere. ipsa que plenaria. sepe pri¬
ora posteriorib emendar cum aliquo experim̃¬
to rerum aperitur. quod clausum erat et co¬

Expanded text:
quis autem nesciat sanctam scripturam canoniquis autem nesciat sanctam scripturam canonicam tam ueteris quam noui testamenti certis suis terminis contineri eamque omnibus posterioribus episcoporum litteris ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum uerum uel utrum rectum sit quidquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum autem litteras, quae post confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris et per aliorum episcoporum grauiorem auctoritatem doctioremque prudentiam et per concilia licere reprehendi, si quid in eis forte a ueritate deuiatum est, et ipsa concilia, quae per singulas regiones uel prouincias fiunt, plenariorum conciliorum auctoritati, quae fiunt ex uniuerso orbe christiano, sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria saepe priora a posterioribus emendari, cum aliquo experimento rerum aperitur quod clausum erat et co
Abbreviated transcription (Latin):
b prosua sincera ⁊ religiosa deuotõne ad epi¬
proferamus. neminem uidicantes. aut auire
conmunionis aliquem diuersum senserit am¬
monentes. N eq enim quis quam. nostrum
epm̃. se ep̃ioꝵ constituit. aut tyrannico t̾rore
ad obsequendi necessitatem. collegis suos adigit
quando habet omnis ep̃s ꝑeo licentia liberatis
⁊ potestatis sue. arbitrium proprium tãquã
iudicari ab alio non possit. quam nec ip̃e po¬
stet alcerum uidicare. dum expeccemus ui¬
unus ⁊ solus habet postestatem. ⁊ preponẽ¬
dinos mordine eccłe sue. gubernatone. et
de actu nostro iudicandi. N unc se siaudẽt
supbe ⁊ tumide. ceruices hereticoꝵ aduers
scam humilitacem huiꝰ sermonis extollant
ursani donastiste. quos ad pacem acq u
mus ⁊ optamus. Quid ad hec dicitis. uos cer¬
te nobis obicere soletis. cypriani literas gb¬
ani sentenciam. cypriani consilium. Qur au¬
ctoritatem cypriani pro nr̃o scismate asumi¬
tis. ⁊ eus exemplum pro eccłe pacere spintis

Expanded text:
 pro sua sincera et religiosa deuotione ad epiproferamus neminem iudicantes aut a iure communicationis aliquem si diuersum senserit amouentes. neque enim quepiscoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit, quando habeat omnis episcopus pro licentia libertatis et potestatis suae arbitrium proprium tamque iudicari ab alio non possit, quam nec ipse possit alterum iudicare. sed expectemus uniunus et solus habet potestatem et praeponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro isuperbae et tumidae ceruices haereticorum aduersus sanctam humilitatem huius sermonis extollant. insani Donatistae, quos ad pacem adque umus et optamus, quid ad haec dicitis? uos certe nobis obicere soletis Cypriani litteras, Cypriani sententiam, Cypriani concilium; cur auctoritatem Cypriani pro uestro schismate adsumitis et eius exemplum pro ecclesiae pace respuitis?
Abbreviated transcription (Latin):
cis. offerte curandos. quos uulnerastis.O ite
caricatis. offerte suscitandes. quos occidistis.
Mul̃tum ualet ad propiciandum dm̃. frat̾¬
na concordia. Siducb ex uobis ait dominus. cõ¬
uenerint in terra. quidquid pecieritis. fiet uo¬
bis. S ⁊ duobus hominibus. quanto magis
duõbus populis. s imul nos dño prosterna

Expanded text:
 offerte curandos quos uulnerastis, uitae caritatis offerte suscitandos quos occidistis. multum ualet ad propitiandum deum fraterna concordia. si duobus ex uobis, ait dominus, conuenerit in terra, quidquid petieritis fiet uobis. si duobus hominibus, quanto magis d
Abbreviated transcription (Latin):
supserit. ũde se non dirrupit adiuersa sen¬
cientibus. ⁊ cum arbitraretur eos. quia ex¬
tra ecełe communionem baptuarentur bap¬
tismum non habere. C redidit tamen eos
in eccłam sunpliciter ad missos. ꝓpter ipsius
unitatis iunculum: posse ad ueniam pertine¬
re. is ic enim soluit questionem. quam sibi
ip̃e proposuit ad iubainum ita scribens.n

Expanded text:
uersa sentientibus, et cum arbitraretur eos qui extra ecclesiae communionem baptizarentur baptismum non habere, credidit tamen eos in ecclesiam simpliciter admissos propter ipsius unitatis uinculum posse ad ueniam pertinere. sic enim soluit quaestionem quam sibi ipse proposuit
Abbreviated transcription (Latin):
es facerent intus. aquib baptnati erant foris.
atq hoc modo sue nefarie consuetudim pre¬
scrpserunt. S enciunt quam scelerate iam il¬
faciant. recepto baptismo maximianistarum
uiolare baptismum orbis terrarum .s et ei¬
ment rebaptiratos suos. ne forte non eis ꝑ¬
eant. si ip̃i pepercerunt ceteris. ne de illis exi¬

Expanded text:
quibus baptizati erant foris, adque hoc modo suae nefariae consuetudini praescripserunt. sentiunt quam scelerate iam faciant recepto baptismo Maximianistarum uiolare baptismum orbis terrarum, sed timent rebaptizatos suos, ne forte non eis parcant, si ipsi pepercer
Abbreviated transcription (Latin):
non se martires dicunt. isti aũt. suul habere
uolunt. ⁊ sacrilegoꝵ uitam.⁊ in nocentium fa¬
mam. et insceleratis factis. in illam penam. ⁊
impenis iuistis. martirum gl̃oriam quasi nõ
tamto sit erga illos maior mia.⁊ paciencia dei

Expanded text:
non se martyres dicunt. isti autem simul habere uolunt et sacrilegorum uitam et innocentium famam et in sceleratis factis nullam poenam et in poenis iustis martyrum gloriam, quasi non tanto sit erga illos maior misericordia et
Abbreviated transcription (Latin):
adimũt. s offendunt tam̃ eos qui plus delet¬
tant᷑ reb. cum eciam ĩ eaꝵ signic sua q̃dam¬
I seruat integritas ¶Nam soloetismꝰ qui dr nich̾¬
ẽ aliud quam cum uerba nõ ea lege sibi co¬
aptant᷑ que coaptauert̃ qui p̾ores nob̾ ñ sine
auctoritate aliqͣ locuti sunt. utrum .N. int̃
homines an int̾ homĩb dicat᷑. ad reum nõ¬
ꝑtin ꝯditorem cognitorem ¶stẽm barbarismꝰ
quid aliud ẽ nisi uerbum non eis litteris uel
sono enunciatum. Quo ab eis qui ante nos la¬
tine locuti sunt enũciari sol. utrum aũt ig¬
noscere producta aut correpta t̾tia silła. dicat
non multum curat qui peccatis suis deum uͭ
ignoscat. petit quolib modo illud uerbum
sonare potuerit.

Expanded text:
adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delecadimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
pretati sunt: Qui error tam mltos codices
p̃occupauit. ut uix ĩueniat᷑ alit̾ scͥptum. ⁊
tam̃ sentencia maĩfestissima ẽ. quia claresc̃
ĩ ꝯseqñtib uerb̾. Namq ad ult̾ine plantatões
herent radicib hanctranslationem ĩ eo loco
eciam cet̾a contexta custodiunt. s qm̃ ⁊̃ qͤ¬
quisq facultate atq iudicio conant᷑ eloqui
non appars nͥ ĩ ea lingua inspiciat᷑ ꝙͣ ĩt̃pretãt.¬
q̃ et plerumq sensu auctoris deuius oberrat in¬
trepes si non sit doctissimꝰ. aut linguaꝵ illarũ
ex quib ĩ latinam scriptura ꝑuenit petenda ẽ¬
cognitõ. aut habende int̾pretatõnes eoꝵ qui se
uerb̾ minis obstrixerunt. non qr sufficiunt. s
si ex eis ueritas uł error diligat᷑ alioꝵ qui nõ
mag̃ uerba qmͣ sentencias int̾pretando sequi
maluerunt. Nam nõ solum uerba singula. s
terum que latine locuti sunt tenere uolu̾it.
transsire nõ possint. Que aliqñ ĩ ellcũ ui nich̾

Expanded text:
tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. CAPUT quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sedterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
res sñias płriũ codicũ sepe maĩfestauit ĩsptõ¬
õ. sic̃ illud ysaie ꝓpħe. unꝰ int̾pres ait ⁊ domesticos
seminis tui. ne despexeris. alius aut̃ ait. ⁊ carnem
tuam ne despexis. uterq sibimet ĩuicem attesta¬
tꝰ est. Namq alt̾ ex alt̾o exponit᷑ ⁊ caro: qui a
possit accipi ꝓprie. ut corpꝰ suum quisq ne
despicẽt:. se putaret ãmonitum ⁊ domestici
semĩs translate xpĩani possent intelligi ex eod̾
uerbi semine. nobiscum spũalit̾ nati. Inĩc aut̃
collato int̾pretum sensu: ꝓbabilior occurrit
sentencia: ꝓp̾e de ꝯsanguineis. non despiciendis
tẽ p̃ceptum. qm̃ domesticos sem̃is cum ad crͣ¬
nem retuleris. ꝯsanguinei pocessimũ occurĩt.
unde arbitror illud eẽ apłi ꝙ ait. si quomͦ ad emu¬
lationẽ adduce potero carnẽ rneam ut saluos fa¬
ciam aliqͥs ex illis .i. ut emulando eos qui c̃diderãt
⁊ ip̃i crederent. carnem enim suam dix̃ iuideos

Expanded text:
codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
lusq ꝑfruit᷑. Inicium enum sapiencie timor dñi.
ab illo enim usq ad ip̃am per hos gradus ten
de quo disserere quod dñs suggesserit atq tͣctare
qui pͥmo scripturas totas legerit notasq habu̾it
et si non dum intellectu iam tam̃ lectione dum¬
taxat eas que appellant᷑ canoĩce. ⁊Iara cet̾as se¬
curiꝰ leget fide ueritatis instructꝰ ne p̃occupẽt
ĩ becillum aĩm. et ꝑiculosis mendacus ⁊ phan¬
tasiaticis p̃ludentes p̃iudicent aliquid ꝯͣ sanã
intelligenciã. In canonicis autem scͥptiuris ede
Icipere meruerunt. Tenebit gͥ hunc modũ ĩ scͥptis
canonicis: ut eas que ab om̃ib accipiunt᷑ eccłus ca¬
tholicis p̾ponat eis quas q̃dam nõ accipiunt ĩ eis:
uero que nõ accipunt᷑ ab om̃ib p̃ponat eas qͣs
plures grauioresq accipiunt eis qͣt paucõres mi¬
norisq auctoritatis eccłie tenent᷑. Si aut̃ alias

Expanded text:
lusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tendde quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae. Nam caeteras securius leget fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillem animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, Ecccipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. ad speciem ꝑuenire nõ posfumꝰ. q̃ nõ trans¬
sit s ꝑmanet. ꝑ intellcm̃ purgatum nob̾ cohẽ¬
tib ueritati. ꝓp̃ea ille ait. nͥ credid̾itis nõ ꝑma¬
nebitic. ille uero nͥ credideritis nõ intelligetis.
x ambiguo lingue p̃cedentis
plerumq int̾pres fallit᷑. cui nõ bene no
a sensu scriptoris penitꝰ plena. aliena ẽ. sicut
quidam codices habent. acuti pedes eoꝵ ad effũ¬
dendum sanguinẽ. uͦ ⁊ uͥ . cͦ. enim ⁊ acutum
apud grecos: et uolocem significat. ille uͦ uidͭ
sentenciam. qui tnͣstulit ueloces pedes eoꝵ ad
esfundendum sanguinem Ille aũt aliꝰ. Ancipi¬
ti signoĩ aliam ꝑtem raptꝰ errauit. ⁊ alia g¬
quidem nõ obscura s falsa sunt. quoꝵ alia ꝯ¬
dicio ẽ. Nõ eĩ intelligendos s emendandos tales

Expanded text:
rimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales