comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ierarchia qr omĩs ierarchia
et ꝑ eam disponitur et abea
nec diffinicõne et comprehẽ¬
sione sicut hũanam. quarũ
alt᷑a uisibilis. ꝑ uisibilia demõ¬
stratur altera uisibilis ĩ se ip̃a
cognoscitur. Sz laudabimus
diuina religiositate ⁊ ꝓfertis¬
simis gr̃aꝵ accionibus. neq
eñ demoustracione laudatur
quod ĩcogitabile est. Neq cõ¬
prehensione laudatur quos
est incomprehensibile. sola
gͦ resigione et gr̃aꝵ actione
deus laudari p̃t. qui muest¬
gari et comprehendi nõ pt̃
Sigͦ dicendo nõ potes. lau¬
da uiuendo. Quod lingua nõ
explicat uita bona cõmendat.
bona uolũtate ꝯtingitur. qui
ꝑscĩam nõ inuestigatur. Si
gͦ nõ comprehendis ip̃m uiuẽ
landare diuina religione. rui.¬
sumsi dic̾e nõ potes ip̃m. di¬
cere potes que data sunt ab ipõ
Donaeius optima ꝯmẽdare
ip̃m in effabiliter bonũ p̾dica¬
re hoc est laudare ꝑfectissima
gr̃aꝵ actione. Sic gͦ lauda¬
bmꝰ principiũ nostrũ diui¬

Expanded text:
hierarchia, quia omnis hierarchia et per eam disponitur et ab ea nec definitione et comprehensione sicut humanam, quarum altera invisibilis per visibilia demonstratur; altera visibilis in seipsa cognoscitur. ivina religiositate, et perfectissimis gratiarum actionibus. Neque enim demonstratione laudatur, quod incogitabile est, neque comprehensione laudatur, quod est incomprehensibile. Sola ergo religione et gratiarum actione Deus laudari potest, qui investigari et comprehendi non potest. Si ergo dicendo non potes, lauda vivendo. Quod lingua non explicat vita bona commendat; bona voluntate contingitur, qui per scientiam non investigatur. Si ergo non comprehendis ipsum, vivelaudare divina religione. Rursum si dicere non potes ipsum, dicere potes quae data sunt ab ipso; dona ejus optima commendare, ipsum ineffabiliter bonum praedicare; hoc est laudare perfectissima gratiarum actione, sic ergo laudabimus principium nostrum divi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m inter ommia dei
dona que ad salutei
hominis spẽctare uidentur.
Primũ et principale donũ
bona uoluntas esse cognosti¬
tur per quã in nobis sumli¬
tudinis dei ymago reparatur
primũ est quia abona uolũta¬
te bonũ omne inchoatur. pͥn¬
cipale est: qm̃ bona uolũtate
hominib utilius nichil dat᷑
Quicquid homo faciat bonũ
esse non pt̃ insi ex bona uolũ
potes: cum bona uoluntate
omĩno perire non potes. Uo¬
luntas nec dari potest: nec
auferri insi uolenti. Uolũtas
hominis est. potestas dei. uo¬
luntas hoĩs est. quia uelle
ideo totũ meritũ in uolũtate
est. Quantũ uis tm̃ meris
quantũ crescit uolũtas tua.
tantũ crescit meritũ tuum.

Expanded text:
m inter omnia Dei dona, quae ad salutem hominis spectare videntur, 338 primum et principale bonum, bona voluntas esse cognoscitur, per quam imago similitudinis Dei in nobis reparatur. Primum est, quia a bona voluntate bonum omne inchoatur. Principale est, quoniam bona voluntate nihil hominibus utilius datur. Quidquid homo facit, bonum esse non potest, nisi ex bopotest: cum bona voluntate nemo perire potest. Voluntas bona nec dari potest invito, nec auferri nisi volenti. Voluntas hominis est potestas Dei. Voluntas hominis est, quia velle ideo totum meritum in voluntate est. Quantum vis, tantum mereris. Quantum crescit voluntas tua bona, tantum crescit meritum tuum.
Abbreviated transcription (Latin):
tre sua ad festum presidem.
pñtato quedã iocũde confa¬
bulatus memoratur. huiꝰ
tẽpore regnũ uideor a tyto
et uaspasia no subuersum est.
.Primꝰ itaq herodes fuit ille
sub quo xp̃us natus est qui
et parualos trucidanit. Scdꝰ
filius eius sub quo xp̃us passa
est qui iohẽm baptistain de¬
cossauit. Tercius agrippa
herodes cuiꝰ auus fuit pͥmꝰ
herodes. Sedq̃ patruus qui
Iacobum interfecit. Incipit¬

Expanded text:
tresua ad Festum praesidem tresua ad Festum praesidem praesentato quaedam jucunde confabulatus memoratur . Hujus tempore regnum Judaeorum a Tito et Vespasiano subversum est. Primus itaque Herodes fuit ille, sub quo Christus natus est, qui et parvulos trucidavit. Secundus filius ejus sub quo Christus passus est, qui Joannem Baptistam decollavit. Tertius Agrippa Herodes, cujus avus fuit primus Herodes. Secundus patruus qui Jacobum interfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
hanc dignitatẽ sibi nõ acqui¬
sisset. qua exprobacione un¬
tatus herodes cũ ip̃a herodia¬
de pecumia multa assumpta
romã profectus est. Cumq
apud gayum quereretur cur
sibi hic honor collatus pocius
nõ fuisset: in dignatus gauii
ĩꝯcessa potenti eciam ꝯcessa
tossenda decreuit. Sicqz hero¬
des pariter cũ herodiade ad his¬
paiias ĩ exiliũ missus est.
hic finis herodis. Uerũ agrippa
qui herodes cognoĩatus est ip̃e ẽ
qui iacobum frẽm Iohãnis gla¬
dio ꝑemit. Petrũqz in carc̾e
missum quatuor quat̾monib
militũ custodiendũ tradidit
hic cũ quadã die cũt iriis ac
sydomiis causam acturꝰ ꝓces¬
sisset et pro splendore deau¬
rarum uestiũ solisq radio
sucenciũ deus ⁊ nõ homo con¬
clamaretur. ĩsuꝑbiam elato
subito ab angelo ꝑcussus est.
Et post aliquot dies ꝑseuerã¬
te egritudme uitã fimuit. huic
successit filius agrippa qui in
actib aplo̾ꝵ cũ bernite ma¬

Expanded text:
hanc dignitatem sibi non acquihanc dignitatem sibi non acquisisset; qua exprobratione irritatus Herodes, cum ipsa Herodiade pecunia multa assumpta, Romam profectus est. Cumque apud Caium quereretur quod sibi hic honor collatus potius non fuisset, indignatus Caius inconcessa petenti, etiam concessa tollenda decrevit. Sicque Herodes pariter cum Herodiade ad Hispanias in exsilium missus est, hic finis Herodis. Verum Agrippa, qui Herodes cognominatus est, ipse est qui Jacobum fratrem Joannis gladio peremit, Petrumque in carcerem missum quatuor quaternionibus militum custodiendum tradidit. Hic cum quadam die cum Tyriis ac Sidoniis causam acturus processisset, et pro splendore deauratarum vestium solisque radio lucentium Deus et non homo conclamaretur, in superbiam elatus subito ab angelo percussus est. Et post aliquot dies perseverante aegritudine vitam finivit. Huic successit filius Agrippa, qui in Actibus apostolorum cum Bernice ma
Abbreviated transcription (Latin):
argueretur suggestione hers¬
diadis ip̃m Iohẽm decollant
Hic est herodes tetrarchafile
magni herodis qui ĩ passione
dñi ihero solmiã ascendisse le¬
gitur et ihm̃ apylato preside
ad se missũ alba ueste ĩ dutũ
illusit. atq ad pilatũ iudican¬
dũ remisit. Porro aristobolꝰ
filius herodi magni atqz huc
herodis frater ex marianne
matre natus quẽ suꝑiꝰ apa¬
tre herode et ob suspicionem
parricidii truccaatũ diximꝰ
filiũ habuit noĩe agrippam
Qui cũ adustus esset orbatũ
et exhẽdatũ se cornens qͣnͣta
potuit pecunia collecta romã
ꝑrexit ibi qz cuidã gaio cali¬
gule nepoti tybern cesaris fa¬
miliaritate m̃ctus est. Qui
gauis cũ post mortẽ tybern
ĩperiũ sũpsisset. eũ dẽ agripã
obnũtum pͥstine deuocionis
ĩphenicia regẽ ꝯstituit. hero¬
dias autẽ hoc audito herodẽ
de ignauia rephendere cepit
quod uidelicet ip̃e diuiciis et ma
potencus a Romano pͥncipe

Expanded text:
argueretur, suggéstione Heroargueretur, suggéstione Herodiadis ipsum Joannem decollavit. Hic est Herodes tetrarcha filius Magni Herodis qui in passione Domini Hierosolymam ascendisse legitur, et qui Jesum a Pilato praeside ad se missum, alba veste indutum illusit, atque ad Pilatum judicandum remisit. Porro Aristobolus filius Herodis Magni, atque hujus Herodis frater ex Marianne matre natus, quem superius a patre Herode et ob suspicionem parricidii trucidatum diximus, filium habuit nomine Agrippam. Qui cum adultus esset, orbatum et exhaeredatum se cernens, quanta potuit pecunia collecta, Romam perrexit; ibique cuidam Caio Caligulae nepoti Tiberii Caesaris familiaritate junctus est. Qui Caius, cum post mortem Tiberii imperium sumpsisset, eumdem Agrippam ob meritum pristinae devotionis in Phoenicia regem constituit. Herodias autem hoc audito, Herodem de ignavia reprehendere coepit, quod videlicet ipse divitiis major et potentiis, a Romano principe
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ sangͥnis adusꝰ prẽm ar¬
mari testat᷑. Ille ergo missis ro¬
mã litteris a senatu ĩpetrauit
ut patriadas ⁊ ĩsidiatores ui¬
te sue necaret sicqz post ma¬
trẽ filuis trucidatis et ip̃e post¬
ea quoqz diurnis dolorib con¬
tabescens morte miserabili ui¬
tã fimuit. Reliquit successores
filios archelaum regem ĩ uidea
herodem tetrarchã ĩ galilea
philipũ autẽ tetrarcham ĩ
iturea et traconicide regione
⁊ lisaniam mabilma. Arthe¬
laus autem cũ .ix. ãins post
ip̃m patrẽ regnasset apud ro¬
manos a iudeis de ĩsolencia
accusatus regno exulatꝰ. lug¬
dunũ ĩexiliũ mittitur. ubi ⁊
uita functus est. Romani aũt̃
ad ꝓcurandã iudeã presides
posuerũt. herodes autẽ tetrar¬
cha galilee philippo frĩ suou
uorẽ suã uoĩe herodiaden fi¬
liam arethe regis arabum
ibstulit. eam qz sibi ꝯtra mo¬
rem ĩ ꝯuigiũ copulanit ꝓquo
scelere cũ a Iohanne baptista

Expanded text:
tionem sanguinis adversus patrem artionem sanguinis adversus patrem armari testatur. Ille ergo missis Romam litteris a senatu impetravit ut parricidas et insidiatores vitae suae necaret, sicque post matrem filiis trucidatis, et ipse postea quoque diuturnis doloribus contabescens, morte miserabili vitam finivit. Reliquit successores filios, Archelaum regem in Judaea, Herodem tetrarcham in Galilaea, Philippum autem tetrarcham in Iturea et Traconitide regione, et Lisaniam in Abilina. Archelaus autem, cum novem annis post ipsum patrem regnasset, apud Romanos a Judaeis de insolentia accusatus, regno exsulans Lugdunum in exsilium mittitur: ubi et vita functus est. Romani autem ad procurandam Judaeam praesides posuerunt. Herodes autem tetrarcha Galilaeae Philippo fratri suo uxorem ejus nomine Herodiadem filiam Aretae regis Arabum, abstulit, eamque sibi contra morem in conjugium copulavit. Pro quo scelere cum a Joanne Baptista
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑit:. eã q ĩterfici ubet. Isse eĩ
⁊amoris ꝯsiderãs. et furoris ius¬
sa penitenciã subsecuturã sciẽs
marrannẽ secreto corripit. et
nisi adu̾sus maritũ hũilietur
quod ꝑiculũ ĩmineat ostẽdit
Timor ꝯtumatẽ mansuefecit.
sicq ĩbreuis nuitatis morib
herodis aĩm ad amorẽ sui reꝑa¬
uit. Inter hec cũ quadã die solꝰ
cũ sola blandius iocaret᷑ suũ¬
q amorẽ iactaret. bene ĩquit
illa. quomodo amas quã mor¬
tuã malles ꝙͣ uiuã: nam ⁊
ĩterfici me precepisti; Ille se
ꝓditũ agnostẽs cũ furore sur¬
rexit et qr iam pͥus q̃dã berba
de amore huiꝰ ac sororii sui sim¬
stra audierat. nũc qiͣ rem audi
tã probatã credens iubet btros¬
qz occidi. Post autẽ pm̃ia ductꝰ.
furorẽ furore nuitauit. et ꝑ sui¬
gula momẽta mariamuẽ cla¬
mans se sie illa uiu̾e nõ posse
dicebat. Accessit cõcubmariũ
pestifera ꝑsuasio q̃ filios mul¬

Expanded text:
aperit, eamque interfici jubet. Ille vim aperit, eamque interfici jubet. Ille vim amoris considerans, et furoris jussa poenitentiam subsecuturam sciens, Mariannem secreto corripit, et nisi adversus maritum humilietur, quod periculum immineat, ostendit. Timor contumacem mansuefecit; sicque brevi mutatis moribus Herodis animum ad amorem sui reparavit. Inter haec cum quadam die solus cum sola blandius jocaretur suumque amorem jactaret: Verum inquit illa quomodo amas, quam mortuam malles quam vivam? Nam et interfici me praecepisti. Ille, se proditum agnoscens, cum furore surrexit; et quia jam prius quaedam verba de amore hujus ac sororii sui sinistra audierat, nunc rem auditam quasi probatam credens, jubet utrosque occidi. Post autem poenitentia ductus, furorem furore mutavit, et per singula momenta Mariannem clamans, se sine illa vivere non posse dicebat. Accessit concubinarum pestifera delatio, quae filios in ul
Abbreviated transcription (Latin):
a romanis coronã accepit ⁊ rex
factꝰ est. Hic est herodes cuius
dita fama ꝑ magos natiuita¬
te regis udeoꝵ t̾ritus est Et
ne forte regnũ quod usupau̾at
amitt̾et. quẽ successorẽ timuit
extinguere conabatur. ꝑemĩt
itaq ĩnocentes ut umũsis
morientib ille quẽ unũ ĩsec¬
tabatur nõ euade̾t. hic eciã
herodes post alias uxore  quas
p̾mitus dux̾at marannẽ ꝙͣ¬
dã huram pontificis neptẽ
factꝰ rex duxit uxorẽ de qua
duos genuit filios a lixandeũ
et arristobolũ. Sedhec cũ pt¬
dignitatẽ ĩsolesc̾et animũ
eiꝰ aduersũ se grauiter exarce¬
bauit. accessit huic mosestie
quod abalus ꝯcubmis destu¬
pro accusata est in tm̃ ut eciã
antonio ꝯsuli roͣnoꝵ qͥ tunc
ĩpartib oriẽtis agebat yma¬
ginẽ suã pictã ad ip̃ius am̃i
ĩ amorẽ sui concitandũ misis¬
se dice̾tur qua suspicõe fractꝰ
herodes sororio suo cũ quo ꝯsilia
sua coĩcare ꝯsueuerat secretũ

Expanded text:
a Romanis coronam accepit, et rex a Romanis coronam accepit, et rex factus est. Hic est Herodes, cujusdita fama per magos de nativitate regis Judaeorum, territus est. Et ne forte regnum quod usurpaverat, amitteret, quem successorem timuit, exstinguere conabatur. Peremit itaque innocentes, ut, universis morientibus, ille, quem unum insectabatur, non evaderet. Hic etiam Herodes, post alias uxores quas primitus duxerat, Mariannem quamdam, Hircani pontificis neptem, factus rex duxit uxorem, de qua duos genuit filios Alexandrum et Aristobolum. Sed haec cum postdignitatem insolesceret, animum ejus adversum se graviter exacerbavit; accessit huic molestiae quod ab aliis concubinis de stupro accusata est, in tantum ut etiam Antonio consuli Romanorum, qui tunc in partibus orientis agebat, imaginem sui pictam ad ipsius animum in amorem sui concitandum misisse diceretur. Qua suspicione fractus Herodes sororio suo cum quo consilia sua communicare consueverat, secretum
Abbreviated transcription (Latin):
dũo suo gr̃osus extitit. ĩ tm̃
ut ei uniu̾sam domũ suã ꝯmit¬
teret. Cirra hec tp̃ra ꝯtĩgit
ut antigonus hircam ponti¬
ficis frater iumor eũdem hir¬
canũ apontificatu p̾pollens
sac̾docii dignitatẽ arriperet
Cũq pomipeiꝰ ꝯsul romanoꝵ
tũc ꝑ syriã ex̾citũ duc̾et. supͣ¬
dictꝰ antipater missꝰ ab huca¬
no dño suo ad pompeiũ beniẽs
ĩpetrauit. ut cũ ex̾citu Ierosoli¬
mis ascende̾t. et deiecto anti¬
gono sacerdocii dignitatẽ hu¬
cano reforãret. Pompeiꝰ ita¬
q restituto hircano tributa
t̾re soluenda indixit. atq eũ¬
dẽ antipatrẽ uniu̾se regiomi
prefecit recedens. Antipater aũt
antique gr̃e nõ imemor
erga hircanũ benignꝰ extitit
tantaq modestia ĩ iuĩctũ offi¬
ciũ exercuit. Ut tã udeis qͣm
romanis ꝯplac̾et. Genuit autẽ
filiũ herodẽ noĩe. qui post mor¬
tẽ patris. tũ merito ꝓpͥe uutu¬
tis. tũ eciã gr̃a pr̃ne deuocõis

Expanded text:
domino suo gratiosus exstitit, in tantum domino suo gratiosus exstitit, in tantum ut ei universam domum suam committeret. Circa haec tempora contigit ut Antigonus, Hircani pontificis frater junior, eumdem Hircanum a pontificatu propellens, sacerdotii dignitatem arriperet. Cumque Pompeius consul Romanorum tunc per Syriam exercitum duceret, supradictus Antipater, missus ab Hircano domino suo ad Pompeium veniens, impetravit ut cum exercitu Hierosolymam ascenderet, et dejecto Antigono, sacerdotii dignitatem Hircano reformaret. Pompeius itaque, restituto Hircano, tributa terrae solvenda indixit, atque eumdem Antipatrum universae regioni praefecit recedens. Antipater autem antiquae gratiae non immemor erga Hircanum benignus exstitit, tantaque modestia injunctum officium exercuit, ut tam Judaeis quam Romanis complaceret. Genuit autem filium Herodem nomine; qui post mortem patris tum merito propriae virtutis, tum etiam gratia paternae devotionis
Abbreviated transcription (Latin):
ximꝰ. ut ea q̃ sc̾pta sũt aut nõ
legãtiu aut ĩtessigant᷑. Hec
uero tp̃ra machabeis ĩsigna fue¬
runt. quoꝵ pͥmꝰ udas zelodi¬
uine legis accensus impetus
grecoꝵ fortiter propulsauit
quo mortuo ionachas frater
eius successit. Postremosangͥne
et uirtute germanus deffũcto
synone successit iohãnes. hir¬
canꝰ filiꝰ eius. et post Iohãnẽ
filiꝰ eiꝰ aristobolꝰ. et post aris¬
tobolũ alexãder filiꝰ eiꝰ. pꝰ quẽ
alexãdra uxor eiꝰ tenuit qͥd̃
pͥncipatũ generis. hyrcano fi¬
lio suo nõ põtificalẽ dignita¬
tẽ tribuit. Hucꝰ hircan tẽpore
quidã satrũcusi a ierosolimis
egressi circa ascalonẽ predas
egerũt. ubi ĩter cet̾os captiuos
antipater quidã iuuenis cuius¬
dã herodis genere ydumei qui
ĩ astalone tẽpli appossinis sac̾¬
dos extitit filiꝰ ierosolimam
captuius ductꝰ est. Hic itaq
antipr̃ ĩ domo hircani aliquot
ãms ẜuiens ĩdustria ac ꝓbi¬
tate spectabilis eidẽ hircano

Expanded text:
scripta sunt, aut non legantur, aut intelligantur. Haec vero tempora Machabaeis insignia fuerunt, quorum primus Judas, zelo divinae legis accensus, impetus Graecorum fortiter propulsavit; quo mortuo Jonathas frater ejus successit. Postremo sanguine et virtute germanus defuncto Symone successit Joannes Hircanus filius ejus, et post Joannem filius ejus Aristobolus, et post Aristobolum Alexander filius ejus; post quem Alexandria uxor ejus tenuit quidem principatum generis, Hircano lio suo pontificalem dignitatem tribuit. Hujus Hircani tempore quidam latrunculi ab Hierosolymis egressi circa Ascalonem praedas egerunt, ubi inter caeteros captivos Antipater quidam juvenis, cujusdam Herodis genere Idumaei, qui in Ascalone templi Apollinis sacerdos exstitit, filius, Hierosolymam captivus ductus est. Hic itaque Antipater in domo Hircani aliquot annis serviens, industria ac probitate spectabilis, eidem Hircano
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. Quomortuo demetriꝰ
selenci filius egressus ab ur¬
be roma uenit ĩ syriã in regͣͣ
uidel parris sui. Cuiꝰ aduẽ¬
tu cõꝑto exercitus qͥ cũ antio¬
cho epiphane fuerat eiusdẽ
antiochi filiũ hoc est antio¬
nuit. Alexander bero filiꝰ an¬
tiochi eupatoris cũ creuiss
ex̾citũ collegit. Oppressoq
demetrio regnũ recepit. Post
demetriꝰ filius demetrii fu¬
gato alexandro pt̃atẽ ad se
reuocauit. Demnde tripho qudã

Expanded text:
suum. Quo mortuo Demetrius suum. Quo mortuo Demetrius Seleuci filius egressus ab urbe Roma venit in Syriam, in regnum videlicet patris sui. Cujus adventu comperto, exercitus qui cucho Epiphane fuerat, ejusdem Antiochi filium, hoc est Antionuit. Alexander vero filius Antiochi Eupatoris cum venisset, exercitum collegit, oppressoque Demetrio regnum recepit. Post, Demetrius filius Demetrii, fugato Alexandro, potestatem ad se revocavit. Deinde Triphon quidem
Abbreviated transcription (Latin):
issis eciã bbi nõ ꝯtĩgit in toto
issã cõprehende᷑. In sibris eciam
machabeoꝵ et ĩ damese q̃dã
dicũtur q̃ nõ facile ĩtelligere
possis. nisi cognou̾is pͥꝯ eos qͥ
post alexandrũ magnũ ĩ regno
syrie ⁊ egipti successerũt. In da¬
mele si quidẽ audis regẽ aqͥ¬
lonis freq̃uter noĩari ubi per
austrũ inchil aliud ꝙͣ regnũ¬
syrie sedm̃ laterã intelligi oꝑ¬
tet. quoꝵ reges alt̾nis uicib
nũc pace nũc belso adĩuicem
uaria tẽpora habuisse legũtur.
Quas uicissitudĩes insi pͥus
eaꝵ gestis cognitas nõ facile
discernes. Item ꝙ ĩlibro ma¬
chabeoꝵ legimꝰ antioch cũ
atq demetriũ eoꝵ q succes¬
sdres pro regnosyrie ex adũ¬
so pugnãtes ip̃mq regnũ qiͣ
pat̾no iure hinic inde utrosq
uẽdicantes ĩtessig̾e nõ pot̾is
qua de cã factũ sit. nnisiagno¬
ueris quałr. selencꝰ filiꝰ an-¬
tiochi magni. rex syrie. mo¬
riens successorẽ relinquerit
antiochũ epiphaneũ frẽm

Expanded text:
to illam comprehendere. In libris etiam Machabaeorum et in Daniele quaedam dicuntur, quae non facile intelligere possis, nisi cognoveris primum eos qui post Alexandrum Magnum in regnum Syriae et Aegypti successerunt: In Daniele siquidem audis regem aquilonis frequenter nominari; ubi per austrum nihil aliud quam regnuecundum litteram intelligi oportet; quorum reges alternis vicibus, nunc pace nunc bello ad invicem varia tempora habuisse leguntur. Quas vicissitudines, nisi prius eorum gestis cognitis, non facile discernes. Item quod in libro Machabaeorum legimus, Antiochum atque Demetrium eorumque successores pro regno Syriae ex adverso pugnantes, ipsumque regnum quasi paterno jure hinc inde utrosque vindicantes, intelligere non poteris qua de causa factum sit, nisi agnoveris qualiter Seleucus filius Antiochi Magni, rex Syriae, moriens successorem reliquerit Antiochum Epiphaneum fratrem
Abbreviated transcription (Latin):
Dicũt itaqz hũc nabugodono¬
zor cãbissem filiũ cyri ĩtelligẽ¬
dũ. qui ꝓptea ab hebreis secũdꝰn
ubugodoñ appellatus est. quod
credebat illiꝰ nabugo doñ facta
nuitans magnã ĩfilios israel
crudelitatẽ exertuit. Ubi reliqua
forsitã ꝯuenire potuissẽt nnsi
qd ĩ libro iudich legit᷑ uerbum
factũ i domo nabugodonozor

Expanded text:
Dicunt itaque hunc NabuchodonoDicunt itaque hunc Nabuchodonosor Cambys qui propterea ab Hebraeis secundus Nabuchodonosor appellatus est, quod, ut credebatur, illius Nabuchodonosor facta imitans, magnam in filios Israel crudelitatem exercuit. Ubi reliqua forsitan convenire potuissent, nisi quod in libro Judith legitur verbum factum in domo Nabuchodonosor
Abbreviated transcription (Latin):
que rerum gestaꝵ seriẽ ignorã¬
tib difficultatẽ pariũt ĩtelligẽ¬
di ipadmodũ hoc d̾ ĩlibro iudich
legit᷑ ar faxat rex medoꝵ multas
gẽtes suo ĩꝑio subiugasse. Ac cõtra
nabugodonoz or regẽ assirioꝵ pu¬
gnasse et uire obtẽtus belli eidẽ
regi assirior ad oĩa regna sue
dictioni subiciẽda spemad ꝯfidẽ¬
ciã addidisse. huic nabugodono¬
zor olofernẽ pͥncipẽ milicie ad
de bellandas gentes misisse qui
subattis cet̾is uideos rebellare co¬
nantes ĩbetulia obsedit. acq
achior pͥncipe filioꝵ amon nar¬
rante didicit ip̃m esse ppliñ qui
nuper acaptiuitate reu̾sus eadẽ
mõtana possedit. Si igr̃ q̃rimꝰ
quo tp̃re hec gesta sint. uel qͥs
fu̾it nabugodonozor iste qui ĩ
se ꝑhibet᷑. neqz assirioꝵ s cal¬
deor fuisse rex legat᷑. Idẽqz ĩ
reditu pplĩ de captiuitate baby¬
lonis iã mortuus. neqͣꝙͣ dubi¬
tetur. nõ ꝑua ĩħiis diligẽter
ꝯsiderãtib dub itacio exoritur

Expanded text:
starum seriem ignorantibus, difficultatum pariunt intelligendi. Quemadmodum hoc quod in libro Judith legitur, Arfaxat rex Judaeorum multas gentes suo imperio subjugasse, ac contra Nabuchodonosor regem Assyriorum pugnasse, et jure obtentus belli eidem regi Assyriorum ad omnia regna suae ditioni subjicienda spem ac confidentiam addidisse. Hinc Nabuchodonosor Holofernem, principem militiae, ad debellandas gentes misisse; qui subactis caeteris, Judaeos rebellare conantes in Bethulia obsedit, atque, Achior principe filiorum Amon narrante, didicit ipsum esse populum qui, nuper a captivitate reversus, eadem montana possedit. Si igitur quaerimus, quo tempore haec gesta sint, vel quis fuerit Nabuchodonosor iste qui in se perhibeatur, neque Assyriorum sed Chaldaeorum fuisse rex legatur, idemque in reditu populi de captivitate Babylonis jam mortuus nequaquam dubitetur, non parva in his diligenter considerantibus dubitatio exoritur.
Abbreviated transcription (Latin):
iber iste qui pͥmꝰ est di¬
unoꝵ uoluminũ hebrar¬
ce dicitur bresich. quod tantũdẽ
ualet ac si dic̾etur In principio.
quidã hebreihanc ꝯsuetudinẽ
ut ĩponãt noĩa libris suis apͥn¬
cipio libri id est a pͥma dictione
sicut ⁊ nos noĩamiꝰ unũ psalmũ
miserere mei deus.⁊. aliũ. Beati
ĩmacusati. Grece autẽ dĩ. Genesis.¬

Expanded text:
iber iste, qui primus est divinorum voluminum Hebraice dicitur Beresith, quod tantumdem valet, ac si diceretur, in principio. Quidam Hebraei habent consuetudinem ut imponant nomina libris suis a principio libri, id est, a prima dictione, sicut et nos nominamus unum Psalmum, Miserere mei Deus: et alium: Beati immaculati. Graece autem di
Abbreviated transcription (Latin):
De mat̾ia sacre scripture.
ateria diuine scupture
est uerbũ incaratũ
cum omnibz sacramentis suis
tam p̾cedentib. a pͥncipio mũdi
ꝙͣ futuris usq ad finẽ seculi
Et sciendũ quia tota ista senes
et porrectio tẽporis diuidenda
est ĩduostatus. ueterẽ ⁊ nouũ
et tria tẽpora naturasis segis
et scripte ⁊ gr̃e. et sex etates.
Primaetas ab adam usq ad
noe. Scdã a noe usq ad abrahã
Tercia ab abraham usq ad da¬
uid. Quarta a dauid usqr ad trãs¬
nugracionẽ babylonis. Cͥnta
a transmigracione babyloms
usq ad aduentũ xp̃i. Itẽ qͥnqr
etates p̾cedentes. idest ab a dã
usqr ad xp̃m distingũtur in
quatuor successiones. Prima
patriarchaꝵ ab adam usq ad
amoyse usq ad dauid que ẽ
iudicũ. Tercia q̃ est regum a
dauid usq ad transinigracio¬
nẽ babylonis. Quarta atnͣs¬
migracione babylonis usqz
ad xp̃m. et hec successio sacer¬
dotũ fuit. Status dicuitur.
qr ad esse hommis ꝑtinent

Expanded text:
De materia sacrae Scripturae. ateria divinae Scripturae est Verbum incarnatum cum omnibus sacramentis suis, tam praecedentibus a principio mundi quam futuris usque ad finem saeculi. Et sciendum quod tota ista series et porrectio temporis dividenda est in duos status: veterem, et novum, et tria tempora naturalis legis, et scriptae et gratiae, et sex aetates. Prima aetas ab Adam usque ad Noe. Secunda a Noe usque ad Abraham. Tertia ab Abraham usque ad David. Quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quinta a transmigratione Babylonis usque ad adventum Christi. Item quinque aetates praecedentes, id est ab Adam usque ad Christum distinguuntur in quatuor successiones. Prima patriarcharum fuit ab Adam usque ad a Moyse usque ad David, quae est judicum. Tertia, quae est Regum, a David usque ad transmigrationem Babylonis. Quarta a transmigratione Babylonis usque ad Christum; et haec successio sacerdotum fuit. Status dicuntur, quia adesse hominis pertinent.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃am xp̃i facta est usq ild
finẽ seculi. Item tẽpus natura¬
sis legis dicitur eo ꝙ honosus
naturali sensui relictus fuit sin
cõĩ p̾ceptõe. T ẽpus scripte ᷝe¬
gis dr̃ eo ꝙ tũc lexscuipta in
populo dei p̾cepta daibat uuiẽ¬
di. Tẽpus gr̃e quia xp̃us gra¬
tis dedit ĩplere. quod lex pre¬
ceperat. Etates dicũtur sex ad
similitudinẽ etatis hominũ
fuit enĩ mũdus ⁊ ĩfans ⁊ puer
rcͣ. Et notã dũ ꝙ etates iste nõ
distingũtur sedm̃ eqͣlia spacia

Expanded text:
r gratiam Christi facta est usque ad finem saeculi. Item tempus naturalis legis dicitur, eo quod homo suo naturali sensui relictus fuit sine communi praeceptione. Tempus scriptae legis dicitur, eo quod tunc lex scripta in populo Dei praecepta dabat vivendi. Tempus gratiae, quia Christus gratis dedit implere quod lex praeceperat. Aetates dicuntur sex ad similitudinem aetatis hominum. Fuit enim mundus et infans et puer, etc. Et notandum quod aetates istae non disting
Abbreviated transcription (Latin):
Sanctificetur nomentuum.
ut det nobis timere et uena¬
ri nomen suũ quatenus
ꝑ humilitatem ad deum redea¬
mus qui per suꝓbiam recessi¬
mus. huic peticioni datur do¬
nũ quod dicitur spũs timoris
dñi: per quem ad humilitatẽ
uenitur que suꝑbiamsanat.
ut regnũ celoꝵ quod suꝑbus
ꝑdidit humilis acquirat. uñ
salutem oĩm postulat: et sic
iiudiam reprobat. huic da¬
tur spũs pietatis accẽdens
cor ad benignitatem quatinꝰ
adeandem possessionem terrr
uiuenciũ perueniat ad quam
alios ꝑuenire desiderat. Iuxͣ
illud. ⁊ beati mites. qũ ip̃i¬

Expanded text:
Sanctificetur nomen tuum, Sanctificetur nomen tuum, ut det nobis timere et venerari nomen suum, quatenus per humilitatem ad Deum redeamus, qui per superbiam recessimus. Huic petitioni datur donum quod dicitur spiritus timoris Domini, per quem ad humilitatem venitur, quae superbiam sanat, ut regnum coelorum quod superbus perdidit, humilis acquirat. Undesalutem omnium postulat, et sic invidiam reprobat. Huic datur spiritus pietatis, accendens cor ad benignitatem quatenus ad eamdem possessionem terrae viventium perveniat ad quam alios pervenire desiderat, juxta illud: Beati mites, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
cit. septimũ seductũ cõcul¬
cat. Superbia enĩ auffert
homini deum. inuidia/ pro¬
ximũ. Iras se ip̃m. Expoliatꝰ
uero abhus qui nec de suo
bono. nec de alieno. piele ta¬
ri uolut/cũ nichil suꝑsit unde
gaudeat per tristiciam fla¬
gellatur. Cui auaricia sucte¬
Sit que flagellatum eicit:
quia iterno amisso gaudio foris
consolacionẽ querere com¬
peslit᷑. Postea accedit gula
que animũ extoriorib ĩhy¬
antemad excessum illicit
Dequitur luxuria que illec¬
tum et seductũ seruituti uio¬
lenter subicit. Per suꝑbiã
ergo cor inflatur. Per ĩuidiã
arescit. Per iram crepat. ꝑ
tristiciam cont̾i tur, et quasi
in puluerem redigitur. Per
auariciam dispergitur. Per
gulam inficitur et quasi hu¬
mettatur. Per luxuriam cõ¬
culcatur et in lutum redigit
ut dic̾e possit. In felix homo.
infixus sum ĩ limo profundi.
qui ut lutum plateaꝵ delebit
Ponitur itaq prima peticio
contra superbiam: quando dĩ.

Expanded text:
cit, septimum seductum conculcit, septimum seductum conculcat. Superbia enim aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum. Exspoliatus vero his, qui nec de suo bono, nec de alieno pie laetari velit, cum nihil supersit unde gaudeat, per tristitiam flagellatur. Cui avaritia succedit, quae flagellatum ejicit, quia interno amisso gaudio, foris consolationem quaerere compellitur. Postea accedit gula, quae animum exterioribus inhiantem ad excessum illicit. Sequitur luxuria, quae illectum et seductum servituti violenter subjicit. Per superbiam ergo cor inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per tristitiam conteritur, et quasi in pulverem redigitur. Per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur et quasi humectatur, per luxuriam conculcatur et in lutum redigitur, ut dicere possit infelix homo: Infixus sum in limo profundi , qui ut lutum platearum delebitur. Ponitur itaque prima petitio contra superbiam, quando dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
redit ad eccłiam compatiẽ¬
do et auxiliando et lauat
uestes suas .i. sanctos mũ¬
dificat: et tamen usq ad
finem scli membris eius a¬
lique adherent macule. Sa¬
cerdos etiam redit ad ppłmn
quidũ rursus alta uoce p̾ces
multiplicat for is exire ui¬
detur. qui precibus uelut a
erit momm hoĩe. ⁊ in luna
est matula. Oraturꝰ ergo
monet orare docens. quia
fiducialiter orare possumꝰ
ut filii patrem quod ip̃e dils
ad orandum sic informa¬
uit dicens. Pater noster.
Septem ergo peticiones ĩ
dominica oracione ponũt᷑.
ut septem dona mereamur
spũs sancti quibus retipia¬
mur septem uirtutes ꝑ qͣs
aseptem uiciis liberati ad septen
peruemanius beatitudines
ꝙeptemem̃ sunt uicia prin¬
cipalia que sunt origo omniũ
malor scil superbia inuidia
ira tristicia/ auaricia gula
luxuria. quoꝵ tria expoliãt
hoĩem quartũ/ expoliatum
flagellat. quintũ flagella¬
tum eicit. sextũ / eiectũ sedu¬

Expanded text:
redit ad Ecclesiam compatienredit ad Ecclesiam compatiendo et auxiliando, et lavat vestes suas, id est sanctos mundificat, et tamen usque ad finem saeculi membris ejus aliquae adhaerent maculae. Sacerdos etiam redit ad populum; qui dum rursus alta voce preces multiplicat, foras exire videtur, qui precibus velut aqerit in omni homine, et in luna est macula. Oraturus ergo monet orare, docens quod fiducialiter orare possumus ut filii patrem, quod ipse Dominus ad orandum sic informavit, dicens: Pater noster . Septem ergo petitiones in Dominica Oratione ponuntur, ut septem dona mereamur Spiritus sancti, quibus recipiamus septem virtutes, per quas a septem vitiis liberati ad septem perveniamus beatitudines. Septem enim sunt vitia principalia, quae sunt origo omnium malorum, scilicet superbia, invidia, ira, tristitia, avaritia, gula, luxuria; quorum tria exspoliant hominem, quartum exspoliatum flagellat, quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum sedu
Abbreviated transcription (Latin):
Sacerdos eos aspergit. quia
ꝑ hoc sacrificiũ placat deum
et impetrat ueniam. Et sic as¬
pergit superos. Nam quos
nos enuĩdat numerũ augnie¬
tat supernoꝵ cuiui. Dũ autẽ
noĩat sublime altare cõme¬
morat sancta sanctoꝵ. Dũ qz
noĩbus suis recenset sanctos
gerit noĩa patrũ. S ut hẽ at
utrũq scil et logion ⁊ suꝑ¬
humeralebis recenset nõĩa.
hoc iuxta principiũ canonis
et in hac parte tropologice
fert logiõ pectus et superhu¬
merase ꝙ humeros tegebat. dũ
creat sanctificat uiuificat¬
et benedicit. Per berbũ em̃ĩ
pater naturã rerũ creauit:
et ꝑ eũdem xp̃m mirificat
ut cibus et potus coĩs fiat
cibus et potus singularis. ꝑ
tantã rebus ꝯfert glami dt
homo qui percipit sanctifi¬
cetur. uiuificat. ut qui dig¬
ne fuunt uiuificetur. bene¬
dicit. ut qui participat et̾nã
accipiat benedictionem.
iemus preceptis .s. mo.¬
bat uestes: et ĩ mundus tñ
erat usq ad uesperam. Sic

Expanded text:
Sacerdos eosdem aspergit, quia Sacerdos eosdem aspergit, quia per hoc sacrificium placat Deum et impetrat veniam, et sic aspergit super nos. Nam, cum nos emundat, numerum augmentat supernorum civium. Dum autem nominat sublime altare, commemorat sancta sanctorum. Dumque nominibus suis recenset sanctos, gerit nomina Patrum. Sed ut habeat utrumque, scilicet logion et superhumerale, bis recenset nomina. Hoc juxta principium Canonis et in hac parte tropologice fert logion pectus et superhumerale quod humeros tegebat, dum creat, sanctificat, vivificat, benedicit. Per Verbum enim Pater naturam rerum creavit, et per eumdem Christum mirificat, ut cibus et potus communis fiat cibus et potus singularis. Per tantam rebus confert gratiam, homo qui percipit sanctificetur, vivificat, ut qui digne sumit vivificetur, benedicit, ut qui participat aeternam accipiat benedictionem. Oremus. Praeceptis sbat vestes, et immundus tamen erat usque ad vesperam. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ea dicturus sic prius ĩ¬
capit. Qui pridie ꝙͣ pat̾etur
In hus uerbis sumit abaltari
panem adhuc cõmunem
et eleuatũ benedicit ⁊ signũ
crucis inprimit. et priusquã
deponat representat uerba
dñi dum dicit. benedixit et
fregit. et que sequũtur. Post¬
eatoslit calicem et signat:
hic fit illud insigne miracu¬
sũ. In hns uerbis / cibus caris
fit cibus aĩe. Per hec uerba et
ꝑ crucis signaculũ nouatur
natura et panis fit caro. et
uniũ sangius. unde merito cũ
uenitur ad hec uerba ĩ quibus
tanta gracia datur sacerdos
tollit alte utrũq significas
hunc cibum et hunc potrim
excessenciorem cet̾is. Euppsi¬
ces te rogamus: obemꝰ usq
preceptis. Pontifex ut lex
iubebat aspergit et. aram
et exteruis sacrũ sanguinẽ
tremsanguine quociens eñ
placat per carnem assump¬
tam. Aram aspergit quãdu
numerũ restaurat angeloꝵ
Exterius sacrum aspergit.
dũ hoĩes signat/ et patri re¬
conciliat que interris sunt.

Expanded text:
Sed ea dicturus sic prius inSed ea dicturus sic prius incipit: Qui pridie quam pateretur. In his verbis sumit ab altari panem adhuc communem, et elevatum benedicit et signum crucis imprimit, et priusquam deponat repraesentat verba Domini dum dicit: Benedixit et fregit, et quae sequuntur. Postea tollit calicem et signat, Hic fit illud insigne miraculum. In his verbis cibus carnis fit cibus animae. Per haec verba et per crucis signaculum novatur natura, et panis fit caro, et vinum sanguis. Unde merito cum venitur ad haec verba in quibus tanta gratia datur, sacerdos tollit alte utrumque, significans hunc cibum et hunc potum excellentiorem caeteris. Supplices te rogamus usque Oremus. Praeceptis. Pontifex, ut lex jubebat, aspergebat et aram et exterius sacrum sanguine ptrem sanguine, quoties eum placat per carnem assumptam. Aram aspergit quandiu numerum restaurat angelorum. Exterius sacrum aspergit, dum homines signat, et Patri reconciliat quae in terris sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
et tegebatur. ne pat̾et a licui
dum cremaret incensum: et
xpp̃us dum patrem interpellat
pro nobis angeloꝵ transit
intuitum/ quia intesligi non
pt̃ quantũ pñcia sumpte car¬
nis impetret apostolus patrẽ
pro nobis. Item sacerdos dum
uicem xp̃igerit quodã modo
tegitur et latei: quia nec co¬
gĩtari. nec enarrari p̃t qͣnta
uirtus et potencia sit ĩ uerbis
in hoc inisterio. quia latet ho¬
mines et angelos. quomodo
uerba et mmistica dona signa
crucis prouehant dona obla¬
ta. Dñm enim rogat dnm
ut placatus oblacionẽ acci¬
piat. et quibusdam aliis iter¬
positis rogat ut dignetur fa¬
cere oblationẽ benedictam
hoc est ut promoueat ĩme¬
lius. ascriptains hoc est sibi
ꝓpriam ratam hoc est ut suf¬
ficiens sit ad salutemraciona¬
bilem et acceptabilem hoc
est ut ip̃e recte diuidat ⁊ do¬
minũ platare posse rogat
Et hoc totum confertur. in
illis uerbis dñi in cena prola¬
tis que sacerdos sub iugit.

Expanded text:
et tegebatur, ne pateret alicui et tegebatur, ne pateret alicui dum cremaret incensum; et Christus, dum Patrem interpellat pro nobis, angelorum transit intuitum, quia intelligi non potest quantum praesentia sumptae carnis impetret apud Deum Patrem pro nobis. Item sacerdos, dum vicem Christi gerit, quodammodo tegitur et latet, quia nec cogitari nec enarrari potest quanta virtus et potentia sit in verbis in hoc mysterio, quia latet homines et angelos quomodo verba et mystica signa crucis provehant dona oblata. Dum enim rogat Dominum ut placatus oblationem accipiat et quibusdam aliis interpositis rogat, ut dignetur facere oblationem benedictam, hoc est ut promoveat in melius ascriptam, hoc est sibi propriam, ratam, hoc est ut sufficiens sit ad salutem, rationabilem et acceptabilem, hoc est ut ipse recte dividat et Dominum placare possit, rogat. Et hoc totum confertur in illis verbis Domini in coena prolatis, quae sacerdos subjungit.
Abbreviated transcription (Latin):
sancta sanctoꝵ orabat. et xp̃s
ante passionem suam orauit
se glorificari discipulos q cõ¬
seruari. Nunc eciam sedens
ad dexteram patris ĩterpesłat
pro nobis. Sic uidetur mini¬
ster sequens a aron et xp̃m
pro tota supplicat ecclesia:
deinde pro prelatis ⁊ subdi¬
tis. Cõmunicantes usq
hanc igitur. Pontifex ut lex
iubebat. thuribulũ aureum
psenũ uiuis carbonibus ĩtra
sancta sanctoꝵ secũ portabat:
et xp̃us cariis sue thuribulũ
omni uirtute plenũ tulit ad¬
astra. Item sacerdos legalis
portabat noĩa patrum scap¬
ta in rõnali et suꝑ humerali:
et xpus nouit mente ⁊ actu
noĩa sanctoꝵ. Nec sufficit sac̾ doti
tantũ uerbis cõmemorare nisi
ip̃e sanctos representet ĩtus
mamore et foris ĩ moribus :
ut intus calens sit amore. et
extra chorustans morib quos
significat logion et super hu¬
merale. Hanc igitur usq sup¬
plices. Pontifex legalis orãs
fumo thumamacis obũbrabrt

Expanded text:
sancta sanctorum, orabat, et Christus sancta sanctorum, orabat, et Christus ante passionem suam oravit se glorificari, discipulosque conservari. Nunc etiam sedens ad dexteram Patris, interpellat pro nobis. Sic noster minister, sequens Aaron et Christum, pro tota supplicat Ecclesia, deinde pro praelatis et subditis. Communicantes usque Hanc igitur. Pontifex, ut lex jubebat, thuribulum aureum plenum vivis carbonibus intra sancta sanctorum secum portabat, et Christus carnis suae thuribulum omni virtute plenum tulit adastra. Item sacerdos legalis portabat nomina Patrum scripta in rationali et superhumerali, et Christus novit mente et actu nomina sanctorum. Nec sufficit sacerdoti tantum verbis commemorare, nisi ipse sanctos repraesentet intus in amore et foris in moribus, ut intus calens sit amore et extra coruscans moribus: quod significant logion et superhumerale. Hanc igitur usque Supplices. Pontifex legalis orans fumo thymiamatis obumbrabatur
Abbreviated transcription (Latin):
concordant. Uestis que lauatͬ
hoĩem significat. uespera ueste fmẽ
hominis. Confer ergo q̃ olum
fielant et que xp̃us egit. et
respice quomodo minister et
intrabat sancta sanctoꝵ cum
sanguine semel manno: et
xp̃us ꝑ ꝓpriũ sanguinẽ ĩtror¬
uit semel insancta eterria redẽptiõẽ mn
dic minister ecclesie intrat
cumsanguine in scã sanctoꝵ
quociens ĩ mente memoriã
sang̾nis xp̃i gerens Ihic inci¬
pit misterĩ qui non solũ mẽ¬
te sz crucis signaculo passio¬
nemxp̃i tͤractat dum primo
uersu crucis signũ apponit.
Et nota ꝙ triplici nomine
appellat. dona. munera. sa¬
crificia. Ideo dona quia deus
ea donauit ut homo inde sus¬
tentetur. Munera quia homo
inde nunerat auctorem. ga¬
crificia quia sacrificãtu. hus
eciam tribus nominib pul¬
chre imiuitur completũ esse
in hoc sacrificio: quod olim tri¬
plex spondebat hostia legis.
Impͥmis usq cõmunicantes/
le galis pontifex ingrediẽs

Expanded text:
concordant. Vestis quae lavatur, concordant. Vestis quae lavatur, hominem significat; vespera, finem hominis. Confer ergo quae olim fiebant et quae Christus egit, et respice quomodo minister Eccintrabat sancta sanctorum cum sanguine semel in anno; etper proprium sanguinem, introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa . Sic minister Ecclesiae intrat cum sanguine in sancta sanctorum, quoties in mente memoriam sanguinis Christi gerens, hic incipit mysterium; qui non solum mente, sed crucis signaculo passionem Christi retractat, dum primo versu crusis signum apponit. Et nota quod triplici nomine appellat: dona, munera, sacrificia. Ideo dona, quia Deus ea donavit, ut homo inde sustentetur; munera, quia inde homo munerat auctorem; sacrificia, quia ea sacrificantur. His etiam tribus nominibus pulchre innuitur completum esse in hoc sacrificio quod olim triplex spondebat hostia legis. In primis usque Communicantes. Regalis pontifex, ingrediens
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in ede priore est. Quod
autem in secreto agitur ĩtra
sancta sanctoꝵ. Erat igitur
ntra sancta sanctoꝵ ut cano¬
nes testantur. ara incensi
et archa cestamenti. et tabu¬
la super archam. et supra ta¬
bulain duo cherubin glorie
nuituo uultu sese respiciẽtia
huc intrabat solus põtifer
semel in anno. habens noĩa
patrum ĩ rõnabili et super¬
humerabili scripta ferens sã¬
guinem et carbones: quos cũ
chumate in thuribulo orans
ponebat donec fumus obum¬
braret eum. Temnde aspergelat
tabulam et archam sanguine
post exi. bat ad populũ ⁊ lau¬
abat uestes nec uocabatur
nuĩdus ante uesperans hec sig̾
fuerunt. et recesserunt post ꝙͣ
uenerunt significata. Por edec
presentẽ ecclesiam mmisticat:
santta sanctoꝵ celum: pontifex
xp̃m. Sangiuis passionẽ. cai¬
bones caritatẽ xp̃i. Thuribu¬
lum carnem ip̃ius xp̃i. Thus
crematũ/ preces odoriferas. A
cherubin duo testamenta que
admuicem respiciunt sese qr

Expanded text:
quasi in aede priore est. Quod quasi in aede priore est. Quod autem in Secreto agitur, intra sancta sanctorum. Erat igitur intra sancta sanctorum, ut canones testantur, ara incensi et arca testamenti, et tabula supra arcam, et supra tabulam duo cherubim gloriae mutuo vultu sese respicientia. Hunc intrabat solus pontifex semel in anno, habens nomina Patrum in rationali et superhumerali scripta ferens sanguinem et carbones; quos cum thymiamate in thuribulo orans ponebat, donec fumus obumbraret eum. Deinde aspergebat tabulam et arcam sanguine, post exibat ad populum et lavabat vestes, nec vocabatur mundus ante vesperam. Haec signa fuerunt, et recesserunt postquam venerunt significata. Prior aedes praesentem Ecclesiam mysticat; sancta sanctorum, coelum; pontifex, Christum; sanguis, passionem; carbones, charitatem Christi; thuribulum, carnem ipsius Christi; thus crematum, preces odoriferas; arm; duo cherubin, duo testamenta: quae adinvicem respiciunt sese, quia
Abbreviated transcription (Latin):
misteriu missa uõcatur. Se¬
cretum autem ideo appessa¬
batur:. quia secreta uõce per¬
agitur. In priutiua autem
ecclesia alta uoce profereba¬
tur dones pastores corde te¬
nus ex cotidiano usu uerba
retinentes incampis eadem
cantabant. Ez ip̃i diuinaui¬
dicta ibidem percussi sunt.
unde ecclesia consueuit ꝓpter
reuerentiam tantũ mistoriũ
secreto agere. Secretũ etiam
dr̃. quia humana racionequa¬
ꝙͣ plenarie tantũ misteraĩ
capere potest: ad quod signi¬
ficandum merito secreta bo¬
ce celebratur. Dehoc tanto:
tam secreto officio sũmã
breuiter tangamus. Sacer¬
dos igitur. secretum misse ce¬
lebrans repñtat ea que olimi
sanctorr et que xp̃s egit. que
isse prefigurauit. Nunc gͦ
considerandũ est. ꝙ templũ
dei olim diuisum erat ĩ duas
partes/ uelo interposito: prio¬
rem autem partem issi uocabat
sanctai interiorem uero sancta
sanctoꝵ: Quicquid ergo ĩoffi¬
cio misse agitur ante secretũ

Expanded text:
mysterium missa vocabatur. Semysterium missa vocabatur. Secretum autem ideo appellabatur quia secreta voce peragitur. In primitiva autem Ecclesia alta voce proferebatur, donec pastores memoriter ex quotidiano usu verba retinentes, in camnis eadem cantabant. Sed ipsi divina vindicta ibidem percussi sunt. Unde Ecclesia consuevit propter reverentiam tantum mysterium secreto agere. Secretum etiam dicitur, quia humana ratio nequaquam plenarie tantum mysterium capere potest. Ad quod significandum merito secreta voce celebratur. De hoc tanto et tam secreto officio summam breviter tangamus. Sacerdos igitur Secretum missae celebrans repraesentat ea quae olim quae illae praefiguravit. Nunc ergo considerandum est quod templum Dei olim divisum erat in duas partes, velo interposito; priorem autem partem illi vocabant sancta, interiora vero sancta sanctorum. Quidquid ergo in officio missae agitur ante Secretum,
Abbreviated transcription (Latin):
adorant atqz concelebrant
et tremunt et quos tanto
misterio misse certum est
ad esse ubi una̾ ad uingũtur
suꝑnis et homo deo sociatut.
De hinc statim chorus grates
de per ceptis et de ꝑcipiẽdis
donis. hympnũcantat an¬
gelicum quem celestis mili¬
cia clamare non cessat. In
quo ut in libro ysaie reꝑitur
chorus triplicat sanctus ꝓp
ficiis cum dicit. plem sunt
cesi et᷑ gloria tua. De benefi¬
ciis speci aliter redẽp̃cionis
dum cantat. Benedictus
qui uenit ĩ nomine donnmi.
Hic uexillum crucis ĩ primi¬
tur. quia xp̃us per crucem
triumphauit et nos trium¬
phare facit. Chorus iterat
osanna inexcelsis. ut salue¬
mur corpore et aĩa inter an¬
gelos.¶ost hec sacerdos
secrẽtum incipit. hoc aquibus¬
dam missa uocatur: quia in
primitiua ecclesia cathecumi¬
in solebant interesse celebra¬
cione misse usqz. a consecra¬
cionem et tunt csamabat
dyaconus dicens. Cathecu¬
mini exeant foras: et quia
tunc mittebantur foras. hoc

Expanded text:
adorant atque concelebrant, adorant atque concelebrant, et tremunt, et quos tanto mysterio missae certum est adesse, ubi ima adjunguntur supernis et homo Deo sociatur. Dehinc statim chorus gratus de perceptis et de percipientis donis hymnum cantat angelicum, quem coelestis militia clamare non cessat. In quo, ut in libro Isaiae reperitur , chorus triplicat Sanctus proficiis, cum dicit: Pleni sunt coeli et terra gloria tua. De beneficiis specialiter redemptionis, dum cantat, Benedictus qui venit in nomine Domini. Hic vexillum crucis imprimitur quia Christus per crucem triumphavit, et nos triumphare facit. Chorus iterat Hosanna in excelsis, ut salvemur corpore et anima inter angelos. Post haec sacerdos Secretum incipit. Hoc a quibusdam missa vocatur quia in primitiva Ecclesia catechumeni solebant interesse celebrationi missae usque ad consecrationem, et tunc clamabat diaconus dicens: Catechumeni exeant foras. Et quia tunc mittebantur foras, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ de sancto et de fron
tueatur. uelsitmemor õnis
sacaficn fin ⁊ olocaustu tiuu pĩgue siaa
uel aliquid huuis modi. Post
hoe saterdos secreto orans sag¬
inficat seccetas preces xp̃i
dicõtis Plater si fieri potest
transoat a me calix iste. post
preces. sacerdos salutat ppłm
sublimi uoce. et monet sursũ
hr̃e corda et gr̃as agere pa¬
tri per xp̃m. et agendas as¬
serit esse per ip̃m sub quo
tremit omĩs ptãs. Tandẽ
sacrat dona sacranda. Nota
singula hec ommia xp̃s egit
post preces. uenit ad discipu¬
sos dicens. Uigilate rorate
Deinde dicit. Dormite iam
et requiescite. Post hec obla¬
tus est. dum iussit uigilare
salutauit. quia salus ad est
uigilantibus. Dum dixit
hr̃e: quia non sũt oranda
inisi que sursum sunt. Dum
uocat ad requiem dicens Dor¬
mite. mouet gr̃as agere. Qͥ
enm requiescit a malo gra¬
tus deo efficitur. quod est gra¬
tes ei agere. Et ut digne deo
orat sacerdos / nr̃as adiungi

Expanded text:
auxilium de sancto, et de Sion auxilium de sancto, et de Sion tueatur te . Vel: Sit memor omnis sacrificii tui, et holocaustum tuum pingue fiat ; vel aliquid hujusmodi. Post hoc sacerdos secreto orans significat secretas preces Christi dicentis: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Post preces sacerdos salutat populum sublimi voce, et monet sursum habere corda et gratias agere Patri per Christum, et agendas asserit esse per ipsum sub quo tremit omnis potestas. Tandem sacrat dona sacranda. Nota singula. Haec omnia Christus egit. Post preces venit ad discipulos dicens: Vigilate et orate . Deinde dicit: Dormite jam et requiescite . Post haec oblatus est. Dum jussit vigilare, salutavit, quia salus adest vigilantibus. Dum dixit: habere, quia non sunt oranda nisi quae sursum sunt. Dum vocat ad requiem dicens: Dormite, monet gratias agere. Qui enim requiescit a malo, gratus Deo efficitur; quod est gratias ei agere. Et ut digne Deo orat sacerdos preces nostras adjungi