comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem hominum in ꝓtectione alarũ
tuarum sꝑabunt: in ebriabunt᷑ ab ub̃¬
tate domꝰ tuȩ: ce torrente uoluptatis
tuȩ potabis eos. Hoc ẽ gͦ ẽẽ memorem:
conferre delinquentib tante gratie
sospitatem: aut filius hominis q̃m ui¬
sitas eum. Hic iam uoce surgendum ẽ
quia dñm significat saluatorem: qui
ñ ut cęt̾i mortales ex duob hominib
uirginis uto. tanquam sponsꝰ de głoso
thalamo ꝓcessit. Sequit᷑. Minuisti eũ
paulominus ab angłis: ⁊ cȩt̾a. Hinciã
dñi saluatoris humilitas narrat᷑ & gła.
Minorat᷑ ẽ enim. non necessitate mini¬
stratoria. s pietatis sue spontanea uo¬
luntate. sic̃ apłs ait. Semetipsum ex¬
maniuit: formam serui accipiens. De¬
quitur. Paulominꝰ ab angłis: qͥa cru¬
cem ꝓ omnium salute suscepit. Ex ea
siquidem parte creator angłoꝵ: minor
faetꝰ est angłis. Bene aut̃ dixit paulo
minus: qͥa ce si mortale corpꝰ assumpsit.
tam̃ peccata ñ habuit. Gła uͦ & hono¬

Expanded text:
tectione alarum tuarum sperabunt, inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . Hoc est ergo esse memorem, conferre delinquentibus tantae gratiae sospitatem. Aut filius hominis, quoniam visitas eum. Hic jam voce surgendum est, quia Dominum significat Salvatorem, qui non, ut caeteri mortales, ex duobus hominibus virginis utero, tanquam sponsus de glorioso thalamo, processit. Sequitur: Minuisti eum paulo minus ab angelis . Hinc jam Domini Salvatoris humilitas narratur et gloria. Minoratus est enim non necessitate ministratoria, sed pietatis suae spontanea voluntate, sicut Apostolus ait: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Sequitur: Paulominus ab angelis , quia crucem pro omnium salute suscepit. Ex ea siquidem parte Creator angelorum minor factus est angelis. Bene autem dixit, paulo minus: quia etsi mortale corpus assumpsit, tamen peccata non habuit. Gloria vero et hono
Abbreviated transcription (Latin):
plex ẽ autem homoint̾ior &e ext̾ior. Int̾¬
or homo. anima:⁊ extior homo.corpus.
Anima autem a gentilib nom̃ accepit.
eo qͦd uent sit. Unde & greci uentos ani¬
mos dicunt: quod ore trahentes aerem.
uiuere uideamur.S aꝑtissime falsũ ẽ:
qͥa multo pꝰ gignit᷑ anima. quam conci¬
piaer ore possit: que iamin genitricis
uerunt qͥdam. qui ñ potuerunt incor-¬
poream eiꝰ cogitare naturam. Homo q
ex duab constat nat᷑is. aliquando corpꝰ
humanum. aliqnͣdo etiam animam
rationalem significat: de qͦ apłs ait.
Qsi extior homo nr̃ corrumyit᷑. int̾ior
renouat᷑ de die indiem. Ialibi. Int̾io¬
rem hominem habitare xp̃m ꝑ fidem
in cordib ur̃is. Item in psalmo diu̾sas
syecies hominum ostendit ꝓpħa: ita di¬
cens. Qͥd ẽ homo qͦd memor es eiꝰ. aut
filius hominis qm̃ uisitas eum. Qd
ẽ hõ. cum despect̾u ꝓnunciandum ẽ.
id est fragilis ce caducꝰ. adȩ sequax: qͥ ĩ

Expanded text:
plex est autem homo: interior et exterior. Interiplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo quod ventus sit. Unde et Graece ventus ἄνεμος dicitur, quod ore trahentes aerem vivere videamur: sed apertissime falsum est, quia multo prius gignitur anima quam concipi aer ore possit, quia iam in genetricis verunt quidam, qui non potuerunt incorpoream ejus cogitare naturam. Homo quia ex duabus constat naturis, aliquando corpus humanum, aliquando etiam animam rationalem significat. De quo Apostolus ait: Et si exterior homo noster corrumpitur, interior renovatur de die in diem ; et alibi, interiorem hominem habitare Christum per fidem in cordibus nostris . Item in Psalmo diversas species hominum ostendit propheta ita dicens: Quid est homo, quod memor es ejus? aut filius hominis, quoniam visitas eum? Quid est homo cum despectu pronuntiandum est, id est, fragilis et caducus Adae sequax, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo quod nasci aliquid faciat.
Gignendi enim & faciendi potẽs
est. Hanc quidam dm̃ ẽẽ dixerunt: aquo
omnia creata sunt ce existunt. Genꝰ agig¬
nendo dictum: cui diriuatiuum nom̃
a t̾ra. ex qua omnia gignunt᷑. Ge enim
g̾ee t̾ram dicunt. Uita dicta ꝓpt̾ uigorẽ
uel quod uim teneat nascendi atq eres¬
cendi:unde ce arbores uitam habere di¬
cuntur. quia gignunt᷑ & cres cunt.
de humo t̾re. Abusiue enim ꝓnunciat᷑
ex utraq substantia totꝰ homo. id ẽ ex socie¬
tate animȩ ce corporis. Nam ꝓpͥe homo
ab humo g̾ci autem hominẽ antropũ
appellauerunt. eo qͦd sursum spectet.
subleuatꝰ abhumo ad contemplationẽ
artificis sui: qͦd ouidius poeta designat.
lia cȩt̾a terram: os homini sublime de¬
dit cȩlumq uidere iussit. ⁊ erectos ad
sydera tollere uultꝰ. Qui ideo erectus
cȩlum aspicit ut dm̃ querat. nonut t̃¬
ram intendat: ueluti pecora quȩ ꝓna¬
natura &e uentͥs obedientia finxit. Du¬

Expanded text:
ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. de humo terrae.' Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, lia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Du
Abbreviated transcription (Latin):
autemuocata. qͦdemineat in anima:
uł quod meminit unde & immemore.
amentes: quappt̾ non anima. s quod
excellit in anima. Mens uocat᷑. tanqͣm
caput eiꝰ uel ocłs. Unde ⁊ ipse homo sedo
mentem imago di dr. Ita autẽ hȩc oĩa
adiũcta fc̾ animȩ: ut una res sit. q effi¬
cientiis enim caus arum. diu̾sa nomi¬
na sortita ẽ anima. Nam ⁊ memoria
mens ẽ. Unde ⁊ immemores amentes.
Dum gͦ uiuificat corpꝰ: anima ẽ: dũ
uultanimꝰ est: dum scit: mens est:
dum recolit: memoria ẽ. dum rectum iu¬
dicat: ratio ẽ. dum spirat: sp̃s ẽ: dũ aliqͥd
men accepit. Significatio enimspiritꝰ
inultiplex est. Auqͣndo sp̃s nomine ip-¬
se d̃s demonstrat᷑: cum scͥptum ẽ. deus

Expanded text:
autem vocata, ut emineat in anima, autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus, vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autem haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est. Unde et immemores amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima est: dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum indicat, ratio est: dum spirat, spiritus est: dum aliquid men accepit. Significatio enim spiritus multiplex est. Aliquando Spiritus nomine ipse Deus demonstratur, cum scriptum est: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
cum actib suis. & induere nouum. qui
tis. Omnia enim peccata & crimina si¬
mul corpꝰ appellat: quod destrui dicit
ꝑbonamuitam ⁊ fidem catholicam. sru-¬
cifixio qͥppe int̾ioris hominis: penitentiȩ
dolores intelligunt᷑. & continentiȩ qͥ¬
dam salubͥs cruciatꝰ: ꝑ qͣm mortẽ mors
impietatis ꝑimit᷑. Sp̃m idem ẽẽ quod
animam: euangłista ꝓnunciat dicens.
Potestatem habeo ponendi animam
meam: ⁊ rursum potestatem habeo su
mendi eam: De hac qͦq ipsa dñi anima.
passionis tempore memoratꝰ eugłista
ita ꝓtulit dicens. Et inelinato capite e¬
misit sp̃m. Qͥd est enim emittere sp̃m:¬
nͥ quod animamponere: S anima dic̃¬
li nat᷑a:. uel ꝓ eo qͦd insyiret corpora. Itẽ
animum idem eẽ. quod animam: sed
anima uite ẽ: animꝰ consilii. Unde di¬
cunt phylosophi etiam sine animoui¬
tam manere: & sine mente animam
durare Unde ce amentes. Nam m̃tem
uocariut sciat: animum. ut uelit. Meis

Expanded text:
cum actibus suis et induere novum qui cum actibus suis et induere novum qui tis. Omnia enim peccata et crimina simul corpus appellat, quod destrui dicit per bonam vitam et fidem Catholicam. Crucifixio quippe interioris hominis poenitentiae dolores intelliguntur, et continentiae quidem salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur. Spiritum idem esse, quod animam Evangelista pronuntiat, dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam , et rursum: Potestmendi eam . De hac quoque ipsa Domini anima passionis tempore evangelista ita protulit dicens: Inclinato capite tradidit spiritum . Quid est enim emittere spiritum nisi animam ponere? Sed anima dicli natura, vel pro eo, quod inspiret corpora. Item animum idem esse quod animam: sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare. Unde et amentes. Nam mentem vocari, ut sciat: animum, ut velit. Mens
Abbreviated transcription (Latin):
homines: s ft̾ homines serpentes. Q
de quib scͥptum ẽ. Uulyes foueas hñt.
&e uolueres cȩli nidos. E de herode. Di¬
cite uulpihuic. Non ft̾ homines hoĩes:¬
s homines uulpes. Quiuͦ utrunq hoĩs
uocabulum possident. si errauerint. Id̃o
ꝑ supplicia corrigunt᷑ ut intelligant qͦd¬
qͥq intelligunt᷑: de qͥb in psalmo legi¬
tur. Homines & iumenta saluos facies
dñe. Item. Homines peccatores in psal¬
mo. uos autem sic̃ homines moriemini.
Auquando uͦ homo peccatorem quem¬
libet &e ꝑsecutorem significat: seu im¬
piissimum antixp̃m de qͦ dic̃ psalmi-¬
sta. Exurge dñe ñ p̃ualeat homo. Ipse
ẽ enim hõ pessimꝰ: quem humana ñ po¬
test sustinere conditio. In quo tanta
erit u̾sutia uel potestas: ut sola domi¬
ni uirtꝰ eiꝰ possit suꝑare nequiciam.
Legit᷑ & in apł̃o. Uetꝰ homo nr̃ hoc est
homo peccati. simul crucifixus ẽẽ cum
xp̃o: ut destrueret᷑ corpus peccati. Un-¬
de iubet nos deponere ueterem hominem

Expanded text:
homines, sed homines serpentes. Et de quibus scriptum est: Vulpes foveas habent, et volucres coeli nidos : ac de Herode: Dicite vulpi huic , non sunt homines, sed homines vulpes. Qui vero utrumque hominis vocabulum possident, si erraverint, ideo per supplicia corriguntur, ut intelligant quoquique intelliguntur de quibus in psalmo legitur: Homines et jumenta salvos facies, Domine . Item homines peccatores, ut in psalmo: Vos autem sicut homines, moriemini . Aliquando vero homo peccatorem quemlibet et persecutorem significat, seu impiissimum Antichristum, de quo dicit Psalmista: Exsurge, Domine, non praevaleat homo . Ipse est enim homo pessimus, quem humana non potest sustinere conditio, in quo tanta erit versutia vel potestas, ut sola Domini virtus ejus possit superare nequitiam. Legitur et in Apostolo: Vetus homo noster, hoc est, homo peccati, simul crucifixus est cum Christo, ut destrueretur corpus peccati . Unde jubet nos deponere veterem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
cum uita corpꝰ ⁊ ñ caroiut herba ⁊ lig¬
num. Mystice enim coryꝰ corporalem
sig̾cat creaturamuł hominis corrup¬
tam naturam. Unde legit᷑ in apło. sor¬
pora ẽẽ cȩlestia. & corpora t̾restͥa. ⁊ ali¬
bi. corpꝰinqͥt qͦd corrumpit᷑ aggͣuat
animam. Nam caro iuxta allegoriã
aliqñ significat ext̾iorem hominem: a¬
liquando litteram legis. ⁊ carnalẽ sen¬
sum: aliqñ sapientiam humanam:qͦ
contraria sentit deo. Nam in apło scͥp¬
tum ẽ. Prudentia carnis mors ẽ. Pru¬
dentia autem sp̃s uita &e pax unum
dentia carnismors ẽ. Cui mors ẽ: aĩȩ¬

Expanded text:
cum vita corpus et non caro, ut herba et ligcum vita corpus et non caro, ut herba et lignum. Mystice enim corpus corporalem significat creaturam, vel hominis corruptam naturam. Unde legitur in Apostolo, corpora esse coelestia et corpora terrestria. Et alibi, Corpus, inquit, quod coIX. Nam caro juxta allegoriam aliquando significat exteriorem hominem, aliquando litteram legis et carnalem sensum, aliquando sapientiam humanam, quae contraria sentit Deo. Nam in Apostolo scriptum est: Prudentia carnis mors est: prudentia autem spiritus vita et pax . Unum dentia carnis mors: et i
Abbreviated transcription (Latin):
&e paulopꝰ subiungit dicens tẽ assu-¬
mit uͭͣii. sp̃s neqͥoresse ⁊ intͣntes habi¬
tant ibi: hoc ẽ cum plenitudinem
omnium uitioꝵ: unde fiunt nouis¬
sima hoĩs illiꝰ peiora pͥorib. Corpus
dictum: eo qͦd corruptum ꝑit. Solu¬
bile enim atq mortale ẽ: ce aliq̃n
soluendum. Caro aut̃: a creando ẽ
appellata. Crementum enim sem̃ est
mascł̃i. Unde animalium ce hominum
corpora concipiunt᷑. Hinc ce parentes
creatores uocant᷑. Caro autem ex .iiii.
elem̃tis compacta est. Nam t̾ra in car¬
ne est.aer in alitu:humor in sanguine.
ignis in calore uitali. Habent enim in
nob̾ elem̃ta suam qͥq partem: cui qͥd
debet᷑ ostendit cõpago resoluta. Caro
aut̃ ce corpꝰ diu̾sa significant. in carne
semꝑ corpus ẽ: non semꝑin corpore ca¬
ro. Nam caro est. quȩ uiuit. idẽ ⁊ coroꝰ:
corpꝰ quod ñ uiuit: idẽ non caro: Nam
corpꝰ dr. aut qͦd post uitam ẽ mortuũ:
aut sine uita ẽ conditum. int̾dum ⁊

Expanded text:
Et paulo post subjungit, dicens: Tunc assumit septem spiritus nequiores se, et intrantes habitant ibi , hoc est, cum plenitudine omnium vitiorum. Unde fiunt novissima hominis illius pejora prioribus. Corpus dictum eo, quod corruptum perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a creando est appellata. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc et parentes creatores vocantur. Caro autem ex quatuor elementis compacta est. Nam tne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, cuius quid debetur conpage resoluta. Caro autem et corpus diversa significant. In carne semper corpus est, non semper in corpore caro. Nam caro est quae vivit, idem et corpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. Nam corpus dici aut quod post vitam est mortuum, aut sine vita est conditum. Interdum et
Abbreviated transcription (Latin):
ducendi ad uitã. siue excludendi ad mortẽ:
sic̃ ꝑisaiam de saluatore drͣ dabo clauẽ domꝰ
dd̾ suꝑ humeros eiꝰ et aꝑiet. et ñ ẽ. qui clau¬
dat: et in apocalipsi: habeo claues mortis
et inferoꝵ. Orologia qđ ibi horas legamꝰ id
ẽ. colligamꝰ ẽ enĩ insolariis positũ. uͥ aclauo
horam ostendat:¬

Expanded text:
ducendi ad vitam, sive dejiciendi ad mortem, sicut per Isaiam de Salvatore dicitur: Dabo clavem domus David super humeros ejus, et aperiet, et non est qui claudat . Et in Apocalypsi: Habeo claves mortis et inferni . Horologia, quod ibi horas legamus, id est, colligamus. Est enim in solariis positum, ubi a clavo horam ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
iniꝰti᷑a cogitauit lingͣ tua. sic̃ nouacła acuta
fecisti dolũ. Conuenient̃ gͦ seuissimi hoĩs do¬
lum acute nouacule cõꝑauit qͥa sic̃ illa hoĩe
ñ ledit. ita nec iste animã iusti subqͣuis as¬
flictione ꝑcelit. potest enĩ racdere oĩa q̃ st̃
forinsecus attributa qͣsi pilos s anime int¬
na tunc magis efficit pulcͥora qñ ei nittit᷑
auferre mundana. Clauis dicta: qđ clau¬
dat et aꝑiat. cathenatũ: qđ capiendo te¬
neat. Clauis em̃ mistice aꝑtionẽ sp̃itał
sensꝰ significat: unde dñs ineugłio ad
legis ꝑitos ait accepistis clauẽ scientie:
et ipsi ñ inttouts et eos qui intͣbant ꝓhibuistis. et
itẽ claues iꝰticie miscrłie pietatisq uirtutes
designant in euͣgłio. uͥ dũs petro ait̃. tͥ dabo
claues regni celoꝵ. Itẽ clauis acuta scõꝵ p̾¬
dicatio corda hoĩm transfigens. ut insalomo

Expanded text:
Injustitiam cogitavit lingua tua, sicut novacula acuta, fecisti dolum . Convenienter ergo saevissimi hominis dolum acutae novaculae comparavit, quia sicut illa hominem non laedit, ita nec iste animam justi sub quavis afflictione percellit. Potest enim radere omnia, quae sunt forinsecus attributa, quasi pilos: sed animae interna tunc magis efficit pulchriora, quando ei nititur auferre mundana. Clavis dicta, quod claudat et aperiat. Catenatum, quod capiendo teneat. Clavis enim mystice adapertionem spiritalis sensus significat. Unde Dominus in Evangelio ad legisperitos ait: Accepistis clavem scientiae, et ipsi non introistis, et eos, qui intrabant, prohibuistis . Et ita clavis justitiae, misericordiae, pietatisque virtutes designat in Evangelio, ubi Dominus Petro ait: Tibi dabo claves regni coelorum . Item claves, acutae sanctorum praedicationes corda hominum transfigentes, ut in Sal
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ st̃ sartaꝵ. si apilo.p. ut forpices. q̃ st ton¬
soꝵ. si abaccipiendo .c. ut forcipes. eo qđ for¬
uũ capiant. que sunt fabroꝵ. foriũ en̾i
dixet̾t antiqͥ calidũ: unde et formosꝰ Nona¬
cula ẽ. inqͣdã subtilitate tensũ latius ferrũ.
radendispił. acutissimũ p̃paratũ. qđ licet
barbe segetẽ metat: inpressũ tñ corpori

Expanded text:
quae sunt sartorum: si a pilo, p ut forpices, quae sunt tonquae sunt sartorum: si a pilo, p ut forpices, quae sunt tonsorum, si ab accipiendo, c ut forcipes, eo quod formum capiunt, quae sunt fabrorum. Formum enim dixerunt antiqui calidum: unde et formosus. Novacula est in quadam subtilitate tensum latius ferrum radendis pilis acutissimum praeparatum, quod licet barbae segetem metat impressum, corpori
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ mexodo ait dñs filiis iscl: renes nr̃os
accingetis tenentes bacłos inmanib: et¬
comedetis festinantes. uectes dicti qđ ma¬
nib uectentur: unde hostia saxaq euel¬
doctores. qͥb uixta constitunonẽ diuinã
uebat᷑ archa eccłiȩ siue m̃sa dm̃: ut in
ȩxodo scͥptũ ẽ. Ite uectes aliq̃n significãt
claustra fortia inferni. suie peccatores qͦs dñs
legit᷑ confregisse: iurta illd̃. portas ereas contͥuit:
atͥis recludunt. ut exeundi neq̃nt p̾bere li¬
centiã. Uectes aut̃ ferreos sp̃s inmundos ñ
ĩꝓbe uidem᷑ acciꝑe. qui illas ianuas pecca¬
uiditq iacob insomnis scalã stantẽ suꝑ ter¬
ram et cacumͣ illiꝰ tangens celũ. Scope. crirȩ
uangłio. et ueniens inuenit domũ uacan¬
tẽ. scopis mundatã et ornatã. et in aliã par¬
tẽ. ut inisaia. et scaphabo eũ scopa terens. id
ẽ. satiffactione penit̾ntie. forfices scdm ethi¬
mologiã si afilo dicunt᷑. f. ponit᷑ ut forfices

Expanded text:
o ait Dominus filiis Israel: Renes vestros accingetis, et tenentes baculos in manibus comedetis festinantes . Vectes dicti, quod manibus vectentur, unde ostia saxaque eveldoctores, quibus juxta constitutionem divinam vehebatur arca Ecclesiae, sive mensa Domini, ut in Exodo scriptum est. Item vectes aliquando significant claustra fortia inferni, sive peccatores, quos Dominus legitur confregisse, juxta illud: Portas aeneas contrivit, in peccatorum atriis recludunt, ut exeundi nequeant praebere licentiam. Vectes autem ferreos spiritus immundos non improbe videmur accipere, qui illas januas peccaViditque Jacob in somniis scalam stantem super terram, et cacumen illius tangens coelum . Scopae cvangelicum: Et veniens invenit domum vacantem, scopis mundatam et ornatam . Et in aliam partem, ut in Isaia: Et scopabo eum scopa, terens , id est, satisfactione poenitentiae. Forfices secundum etymologiam si a filo dicuntur, f ponitur, ut forfices,
Abbreviated transcription (Latin):
aliter ꝑuirginitatẽ. alit ꝑ excellentissimã
caritatem sic multis diuisionib ꝑ seculi
huius mare transitur addñm: qͥ diabolũ¬
cum ministris suis. infontem salutis ex¬
cutit: quando eos a nob potentie sue uir¬
tute remouet. Excutit autẽ dixit. tanqͣm
puluerẽ ꝓicit: ut dehac celeritate ce uir¬
tutem diuinitatis ostenderet: & illos
terrenas sordes esse monstraret.

Expanded text:
alter per virginitatem, alter per excellentissimam alter per virginitatem, alter per excellentissimam charitatem. Sic multis divisionibus per saeculi hujus mare transitur ad Dominucum ministris suis in fontem salutis excutit, quando eos a nobis potentiae suae virtute removerit. Excutit autem dixit, tanquam pulverem projicit, ut de hac celeritate et virtutem divinitatis ostenderet, et illos terrenas sordes esse monstraret.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcruciatib poni sepe legimus. qͥa ad car¬
cerem om̃s penȩ ꝑtinent. Ero om̃ibus gͦ
malis quȩ patiebatur beatus iob. ipsam
domum torm̃torum nominauit: uelu¬
ti si eadem domo fuisset inclusus. Ma¬
re ergo rubrũ. siue baptismi significat
sacram̃tum: seu ce iam scł̃i istius fluenta. ac
turbidum statum. ꝑ quem scĩ transeunt
illesi. & peccatores obruuntur examine
diuini iudicii: de quo legitur inpsalmo:
qui diuisit mare rubrum indiuisiones
mare rubrum in .xii. diuisiones dixer̃t ẽẽ
partitũ: qntas tribus constat fuisse uide¬
orum. Ineoꝵ hic plurali numero. positum
est indiuisiones: ne putaremus mare ru¬
bumaino itinere fuisse transimisum. Sed
potest hoc ce spiritalit̾ congruent aduer¬
ti. Rubrum mare. est scłi istius ꝑmixta
ꝓfunditas: quã multis diuionib transi¬
mꝰ: quando conuersi ad t̾ram uiuentium
dñi munere festinamus. Aliter eñi ꝑele¬
mosinas. aliter ꝑassiduam supplicationẽ.

Expanded text:
pro cruciatibus poni saepe legimus: quia ad carpro cruciatibus poni saepe legimus: quia ad carcerem omnes pertinent poenae. Pro omnibus ergo malis, quae patiebatur beatus Job, ipsa domum tormentorum nominavit, veluti si eadem domo fuisset inclusus. Mare ergo Rubrum sive Baptismi significat sacramentum, seu etiam saeculi istius fluentum ac turbidum statum, per quem sancti transeunt illaesi, et peccatores obruuntur examine divini judicii. De quo legitur in Psalmo: Qui divisit mare Rubrum in divisionesmare Rubrum in dupartitum, quantas tribus constat fuisse Judaeorum. In eo enim hic plurali numero positum est, in divisiones, ne putaremus mare Rubrum uno itinere fuisse transmissum. Sed potest hoc et spiritualiter congruenter adverti. Rubrum mare est saeculi istius permixta profunditas, quam multis divisionibus transimus, quando conversi ad terram viventium 463 Domini munere festinamus. Alter enim per eleemosynas, alter per assiduam supplicationem,
Abbreviated transcription (Latin):
saluatore dicit᷑ uidi uirũ ascendentem de
corde maris. & in erechiele. otire quesita
es incorde maris. Profundum maris. sem¬
piterna dampnatio: ut ineuangłio: ex pe¬
dit ei ut suspendatur mola asinaria incol¬
lo eius: &e demergatur inꝓfundum maris
Lingua maris egipti. philosophia huiꝰ mun¬
diut in isaia. &e siccauit dñs linguam ma¬
ris egipti. litus maris. finis mundi ut in
euangłio & secus litus secdentes. elegeruit
bonos inuasa: malos autem foras misert̃.
Qceanum autem qui cucuit orbem t̾rȩ.
maris nomĩe uocatũ. illa sententia beati
iob denotat: qua ait: numquid mare sũ
ego aut cetus: quia circumdedisti me car¬
cere: Coctum gͦ cosmographi maxime
inoceani ꝓfunditate conuersari dicunt:
cuius sententiȩ talis esse potest sensus.
quo mare allegorice mundum dixerit:
ce cetum diabolum. qui intra istius mun¬
di claustra tenet᷑: ⁊ in illiusetiam condu¬
sione. ipse dampnandus sit. Carterem gͦ

Expanded text:
Salvatore dicitur: Vidi virum ascendentem de Salvatore dicitur: Vidi virum ascendentem de corde maris . Et in Ezechiele: O Tyre, quae sita es in corde maris . Profundum maris sempiterna damnatio, ut in Evangelio: Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo et ejus, demergatur in profundum maris . Lingua maris Aegypti, philosophia hujus mundi, ut in Isaia: Et siccavit Dominus linguam maris Aegypti . Littus maris finis mundi, ut in Evangelio: Et secus littus sedentes elegerunt bonos in vasa, malos autem foras miserunt . Oceanum autem, qui circuivit orbem terrae, maris nomine vocatum illa sententia beati Job denotat, qua ait: Nunquid mare ego sum, aut cetus? quia circumdedisti me carcere . Cetum ergo cosmographi maxime Oceani profunditate conversari dicunt: cujus sententiae talis esse potest sensus, quod mare allegorice mundum dixerit, et cetum diabolum, qui intra mundi istius claustra tenetur: in illius etiam conclusione ipse damnandus sit. Carcerem ergo
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ. quȩ ꝑicucłosos fluctus mundi. per
tes populos qui signo dei crediderunt.
tat. qui illuditur ab angłis di ꝑiustissi¬
mas increpationes. uel & iam oe afidelib
uiris: dum incentiua uicioꝵ eius. dete¬
stabili eum errore refugiunt. Nam qđ
mare peccatores significet: ostendit psal¬
mista dicens. Marȩ uidit & fugit: iorda¬
nis conuersus est retrorsum. Mare freq̃nt̃
undarum. tumidis cogitationib fluctu¬
antur. Iordanẽ uero. ꝓquolibet flumine
debemꝰ accipere. qus uariis desiderus ho¬
mines rapiunt. & in mare illud magnc̃
ne fanda p̾cipitatione deducunt. Ista eñi
duo quȩ genus humanũ diuersa delecta¬
tione rapiebant: aduentu dñi respecto. a
suis consuetudinib retrorsum p̾cipitata
redierunt. Cor maris. hominũ corda: ut
inpsalterio: transferent᷑ montes incor ma¬
ris. Cor maris uidea: eo qđ in medio mun¬
do sica esse dicatur unde in libro esdre ꝓ

Expanded text:
Ecclesia, quae periculosos fluctus mundi per Ecclesia, quae periculosos fluctus mundi per s populos qui signo fidei crediderunt. tat, qui illuditur ab angelis Dei per justissimas increpationes, vel etiam et a fidelibus viris, dum incentiva vitiorum ejus detestabili errore refugiunt. Nam quod mare peccatores significet, ostendit Psalmista dicens: Mare vidit et fugit: Jordanis conversus est retrorsum . Mare frequentundarum tumidis cogitationibus fluctuant. Jordanem vero pro quolibet flumine debemus accipere: qui variis desideriis homines rapiunt et in mare illud magnum nefanda praecipitatione deducunt. Ista enim duo, quae genus humanum diversa delectatione rapiebant, adventus Domini respectu, a suis consuetudinibus retrorsum praecipitata redierunt. Cor maris, hominum corda, ut in Psalterio: Transferentur montes in cor maris . Cor maris, Judaea, eo quod in medio mundo sita esse dicatur. Unde in libro Esdrae pro
Abbreviated transcription (Latin):
num uelud qͥbusdã fluctib animarum
uoluntas instabilis cõmouetur: ut est
illud psalmiste: hoc mare magnum ꝙ
spaciosum: illic reptilia quorum non est
numerus. Animalia pusilla &e magna:
illic naues ꝑtransibunt. Draco iste quẽ
formasti ad illudendũ ei. Mare enim
spaciosum ipsȩ reddunt. dum naufra-¬
gare compellunt: quia dubium non. ẽ.
illum undas in manissimas pati. qͥ mer¬
gitur gurgite peccatoꝵ Mare quippe
ameando dictũ. ẽ: qđ semꝑ eat acrecdeat.
Sed isti sp̃s. innumerabiles nobis. adeo
comp̃hensi sunt: qui arenã maris. ce plu¬
uiarum guttas enumerat: or ne omĩno
in comprȩhensibileᷤᷤ lĩquerentur: quantita¬
te non qualitate eoᷤ diffiniuit. Deniq de
eis dicitur. animalia pusilla ce magna:
qm int̾ ipsos &e maiores esse nequicie ꝓ¬
bantur om̃imodis. &e minores illic: in¬
mundo scilicet. quem suꝑius dixit ma¬
re. Naues autem. merito significantur

Expanded text:
num, velut quibusdam fluctibus animarum num, velut quibusdam fluctibus animarum voluntas instabilis commovetur, ut est illud Psalmistae: Hoc mare magnum et spatiosum, illic reptilia, quorum non est numerus. Animalia pusilla et magna, illic naves pertransibunt. Draco iste, quem formasti ad illudendum ei . Mare enim spatiosum ipsae reddunt, dum naufragare compellunt: quia dubium non est illum undas immanissimas pati, qui mergitur gurgite peccatorum. Mare quippe a meando dictum est, quod semper eat ac redeat. Sed isti spiritus innumerabiles nobis a Deo comprehensi sunt, qui arenam maris et pluviarum guttas enumerat. Et ne omnino incomprehensibiles linquerentur, quantitate non qualitate ea diffinivit. Denique de eis dicitur: Animalia pusilla et magna: quoniam inter ipsos et majores esse nequitiae probantur omnimodis, et minores. Illic, immundo scilicet, quem suPer naves autem significatur
Abbreviated transcription (Latin):
pelagi mundatiõe cõfusa: ita ce isti ca¬
punt᷑. rete misso. uenas rerum. ratione
humana. assiduo labore ꝑquirendo:
sedcum sint pisces &e fluminũ: non ua¬
cat. quod hic posuit maris. ꝓpt̾ eos qui
sibi uidentur esse sapientes. Item mare¬
presens sc łoꝯ significat. ut est illud in
euangłio: simile est regnum cȩlorum
sagenȩ misse in mare. Ꝙ in abbacuc mi¬
sisti equos tuos in mare. idest apłos: tur¬
bantes aquas multas. idest gentes. Itẽ
mare desertum p̾sens mundus est. ut¬
ĩ ysaia: onꝰmaris deserti. Rursum ma¬
re gentium popłs est: ut inpsalterio:
ꝓpt̾ea nontimebimus dum conturba¬
bitur t̾ra: & transferentur montes. idẽ.
apłi. incor maris. E in euangłio: si habu¬
eritis fidem sicut granum sinapis: dicȩ¬
tis huic arbori mor o. eradicare. & tͣns¬
plantare inmare: ce obediet uobis. In
hoc & iam mare. diabolicȩ sine numero
serpere ꝓbantur insidie. maliciaq demo¬

Expanded text:
pelagi inundatione confusa, ita et isti capelagi inundatione confusa, ita et isti capite demisso venas rerum ratione humana, assiduo labore perquirunt. Sed cum sint pisces et fluminum, non vacat quod hic posuit, maris, propter eos qui sibi videntur esse sapientes. Versignificat, ut est illud in Evangelio: Simile est regnum coelorum sagenae missae in mare ; in Habacuc: Misisti equos tuos in mare, id est, apostolos, turbantes aquas multas , id est, gentes. Item mare desertum, praesens mundus est. In Isaia: Onus maris deserti . Rursum mare gentium populus est, ut in Psalterio: Propterea non timebimus, dum turbabitur terra, et transferentur montes, id est, apostoli, in cor maris . Et in Evangelio: Si haberetis fidem sicut granum sinapis, diceretis huic arbori moro: Eradicare et transplantare, in mare et obediet vobis . In hoc etiam mare diabolicae sine numero serpere probantur insidiae malitiaeque daemo
Abbreviated transcription (Latin):
res. fluctib uiciorum tumultuantes.
Nam mare baptismũ significat. ut. ẽ.
illud apłi: om̃s baptirati sunt in nube
& inmari: ubi uerus pharao cum exer¬
citu suo sub mergit᷑: &e uerus isrłita ꝑ
sequente hoste liberatur. Item mare
baptismũ significat ut in apocalipsi:
& ante sedem tanqͣm mare uitreum.
Hunius baptismi. mare illud aereum fi¬
guram habuit: qđ salomon intemplo
dñi fecit. Item mare. scriptura diuina. ẽ.
ꝓpt̾ inestimabilẽ eius scientiam. ut in
etechiele: & uisio earum. idẽ. rotarum.
sic̃ uisio maris. Item mare orientale. po¬
płs uideorum: mare nouissimũ. popłs
gentium: unde legitur inzacharia: ꝓpt̾
aquam baptisii dicit᷑ mediũ earum
ad mare nouissimũ. Nam mare mun¬
cdanam sapientiam designat. ut . ẽ. il¬
Pisces uero maris. philosophos fortas¬
se significant: qui huiꝰ mundi nat᷑am.
erratica curiositate ꝑtractant. Nam
sic̃ illi posita fronte. itinera sibi reseratl.

Expanded text:
res fluctibus vitiorum tumultuantes. res fluctibus vitiorum tumultuantes. Nam mare Baptismum significat, ut est illud Apostoli: Omnes baptizati sunt in nube et in mari ; ubi verus Pharao cum exercitu suo submergitur, et verus Israelita a persequente hoste liberatur. Item mare baptismum significat in Apocalypsi: Et ante sedem tanquam mare vitreum . Hujus baptismi mare illud aereum figuram habuit. Quod Salomon in templo Domini fecit. Item mare Scriptura divina est propter inaestimabilem ejus scientiam, ut in Ezechiele: Et visio earum, id est, rotarum, sicut visio maris . Item mare Orientale, populus Judaeorum: mare novissimum, populus gentium. Unde legitur in Zacharia, quod propter aquam baptismi dicitur: Medium earum ad mare novissimum . Nam mare mundanam sapientiam designat, ut est ilPisces vero maris philosophos fortasse significant, qui hujus mundi naturam erratica curiositate pertractant. Nam sicut illi posita fronte itinera sibi reserant
Abbreviated transcription (Latin):
ubrũ aut̃ mare ẽuocatũ. eo qͦd sit
roseis undis infectum. ñ tamen
talem nat᷑am habet. qualem uidetur
ostendere: sed uicinis littorib uiciat᷑
gurges. atq inficitur: quia om̃is terra
quȩ circũstat pelago. rubra est. &e sangui¬
neo colori ꝓxima. idõq inde minium
acutissimũ secernit᷑: ce alii colores. qͥb
pictura uariatur. Ergo nune cũ terra
hanc habeat naturam. fluctib subinde
diluitur: &e quicqͥd adhesum est. inco¬
lorem cadit. Obhoc ce iam in his littori¬
bus. geminȩ rubrȩ inueniuntur. Lapil¬
lus enim eius modi. humo in uolutꝰ
cum int̾ arenas attritus est: oe t̾re colo¬
rem habet &e maris. Hoc mare induos
sinus scinditur: oe his qui aboriente
est. psicus appellatur: quia ora illius ꝑ
sȩ in habitant. Alter uero arabicus dr.
qđ sit circa arabiam. Mare autem ux¬
ta allegoriam. aut baptismũ signifscat.
aut mundanã sapĩam: aut scł̃m p̾seis
estuais undis ꝑsecutionũ: aut peccato¬

Expanded text:
ubrum autem mare vocatum, eo quod sit roseis undis infectum, non tamen talem naturam habet, qualem videtur ostendere, sed vicinis littoribus vitiatur gurges, atque inficitur, quia omnis terra quae circumstat pelago, rubra est, et sanguineo colori proxima; ideoque inde minium acutissimum excernitur, et alii colores, quibus pictura variatur. 3. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit; ob hoc etiam in iis littoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim hujusmodi humo involutus, cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet et maris. 128 4. Hoc mare in duos scinditur sinus: ex iis, qui ab Oriente est, Persicus appelersae inhabitant; alter vero Arabicus dicitur, quod sit circa Arabiam. Mare autem juxta allegoriam aut baptismum significat, aut mundanam sapientiam, aut saeculum praesens aestuans undis persecutionum, aut peccato
Abbreviated transcription (Latin):
nem. qͦusq uenias ad tantũ tp̃ris puncꝰ¬
tum.:⁊ qnͣdam mom̃ti particłam talem.
q̃ ꝑnullam morulã ꝓduci possit: ⁊ideo
iam diuidi ñ potest. Hȩc ẽ athomꝰ tpr̃is.
Innumeris. ut puta. octo diuidunt᷑ in
litt̾a. Nam orationem diuidis in uerba.
u̾ba insillabas. sillabã in litt̾as: littera.
pars minima. athomꝰ ẽ. nec diuidi pot̾.
Athomꝰ gͦ est qͦd diuidi ñ pot̾: ut in geome¬
trica punctꝰ. nam thomꝰ diuisio dr grece
athomꝰ indiuisio. Nam qͣntum indiuisi¬
bilis unitas ualet in reb ad ostendendã
misticam sig̾cationẽ manifeste scͥpt̾a de-¬
signat: qͣ ipsam õiũ rerum initiũ eẽ de¬

Expanded text:
nem, quousque venias ad tantum temporis puncnem, quousque venias ad tantum temporis punctum, et quamdam momenti particulam talem, quae per nullam morulam produci possit, et ideo jam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividunt in lutum. Nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera pars minima atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est, quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam tomus divisio dicitur Graece, atomus indivisio. Nam quantum indivisibilis unitas valeat in rebus ad ostendendam mysticam significationem, manifeste Scriptura designat: quia ipsam omniu
Abbreviated transcription (Latin):
hylosophi athomos uocant qͣsdã
inmundo corpors partes.tã mi¬
nutissimas. ut nec uisui pateant. nec
thomẽ. id e nec sectionem recipiant.
Unde ⁊ athomi dicti sunt. hi ꝑmane
totiꝰ mundiir requietis mortib uoli¬
tars: ⁊ huc atq illuc ferri dicunt᷑ sicut¬
tenuissimi pulueres. qͥ infusi ꝑ fenestraᷤ.
radii solis uident᷑. Ex his arbores ⁊ her¬
bas ⁊ fruges om̃soriri.⁊ ex his ignem &
aqͣm ⁊ unu̾isa gigni atq constare qͥdã
phylosophi gentium putauert᷑. dt̃ aut̃
athomiaut in corpore aut in tyr. aut
in nũo. In corpore. ut lapis: diuidis eum
inpartes:⁊ partes ipsas diuidis in grana.
uelut st̃ arenȩ. Rursumq ipsa arenȩ
gͣna diuide in minutissimũ puluerẽ.
donec si possis ꝑuenias ad aliqͣm minu¬
tiam qͦ iam ñ sit que diuidi uł secari
possit. hec ẽ athomꝰ in corporib. In tp̃r
uͦ sic intelligit᷑ athomꝰ. Annum u̾bi gr̃a
diuidisinm̃ses. m̃ses in dies. dies in horas.
adhuc partes horarũ admittunt diuisio¬

Expanded text:
hilosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas, ut nec visui pateant, nec τομὴν, id est, sectionem recipiant, unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi irrequietis motibus volitare, et huc atqtenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad aliquam minutiam, quae iam non sit quae dividi vel secari possit. Haec est atomus in corporibus. In tempore vero sic intelligitur atomus. Annum verbi gratia dividis in menses, menses in dies, dies in horas: adhuc partes admittunt divisio
Abbreviated transcription (Latin):
tionis suȩ sunt. Nuas si c̃ matrona ẽ matꝰ
pͥmi pueri. idẽ quasimat᷑ nati. Ita mat̾fa¬
milias illa e̾ que plures enixa ẽ. Nam fa¬
milia ex duob ẽẽ incipit. Sp̃italit̾ autẽ
mat̾ omnium fidelium sc̃ã ẽ eccłia. quȩ
cotidie deo filios generat ꝑsacramenta
diuina ce u̾bum euangłii. Item irłm cȩ
lestis mat̾ nr̃a dr:ut est illud in apło. Illa
inqͥt quȩ sursum est irłm liba est: que ẽ
xp̃i plebs est xp̃iana: que in sc̃a uers atur
ȩccłia ut supͣ ostendimꝰ. Unde dr in ora¬
tione sacdotis ad dñm. familiam tuam
q̃s dñe continua pietate custodi: quod
alit̾ illesa seruari non potest: nisi eius
ꝓtectione muniat᷑. Quus. pat̾ͥs pater
est ab euo dictꝰ. id ẽ ab antiquitate. Pro¬
auus. aui pat̾ est: quasi prope auum.
Abauus. ꝓaui pat̾: iam longe ab auo. At¬
auiiᷤ. abaui pat̾. Tritauus. attaui pater:
quasi tretauus. id est quartꝰ suꝑͣ auũ.

Expanded text:
tionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater tionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est, quasi mater nati: ita materfamilias illa est, quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Spiritaliter autem mater omnium fidelium sancta est Ecclesia, quae quotidie Deo filios generat per sacramenta dinostra dicitur: ut est illud in Apostolo: Illa, inquit, quae sursum est Jerusalem, libera est, quae est Christi plebs est Christiana, quae in sancta versatur Ecclesia, ut supra ostendimus. Unde dicitur in oratione sacerdotis ad Dominum: Familiam tuaminua pietate custodi: quia aliter illaesa servari non potest, nisi ejus protectione muniatur. Avus patris pater est ab aevo dictus, id est, ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater jam longe ab avo. Atavus abavi pater. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est, quartus supra avum.
Abbreviated transcription (Latin):
filiis patria dilectione consulit seruorũ¬
q conditionem a filioꝵ affectu non discer¬
nit. s quasi unum membrum cõplectit᷑.
hinc autem exortum est nom̃ pat̾stamilb¬
as. Qui auteminiq dñant᷑ inseruis hoc
se nomine nequaquam reputent appel¬
lari. Qui sit autem pat̾familias. mistice
intelligendũ parabola euangłica docet.
cum ibita legit᷑. Simile est regnum celo¬
rum patrifamilias qͥ eriit pͥmo mane cõ¬
ducere oꝑarios in uineam fuam. Quis uͦ
patͥfamilias similitudinem rectius tenet.
quam conditor nr̃ qui regit qͦs condidit:
& electos suos sic in hoc mundo possidet.
qͣsi subiectos dñs in domo: Qi habet ui¬
neam uniusam scilicet eccliam:qus ab a¬
bel iusto usq ad ultimum electum qͥ in
fine mundi uenturꝰ est. quot scõs ꝓculit.
quasi tot palmites misit. Matremfami¬
lias inde uocari qr ꝑ quandam iuris sol¬
lemnitatẽ ĩ familiã mariti tnͣsit. Tabulȩ
enim matͥmoniales: instrumenta emp¬

Expanded text:
filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi membrum unum complectitur. Hinc enim exortum est nomen patrisfamilias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam putent appellari. Qui sit autem paterfamilias mystice intelligendus, parabola evangelica docet, cum ibi ita legitur: Simile est regnum coelorum patrifamilias, qui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam . Quis vero patrisfamilias similitudinem rectius tenet, quam conditor noster, qui regit quos condidit, et electos suos sic in hoc mundo possidet, quasi subjectos Dominus in domo? Qui habet vineam, universam scilicet Ecclesiam, quia ab Abel justo usque ad ultimum electum, qui in fine mundi venturus est, quot sanctos protulit, quasi tot palmites misit. Matremfamilias inde vocari, quia per quamdam juris solemnitatem in familiam transit. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emp
Abbreviated transcription (Latin):
sunt elaborata arte piture paruulis
crustis: actessellis tinctis inuarios co¬
lores. uesselle aut̃ atesseris nominate
idẽ. quadratis lapillis: ꝑ diminutio
nem. De li totroto aũ ineuͣgłio mentio
nefit: ubi inpassione dñi pi latus se¬
disse ꝓtribunali scribitur. in loco qͥ
dicitiu licostratos. hebraice aũ gaba¬
ta: in quo manifestatur qđ falsoꝵ
accusatoꝵ uaria finctio ñ potuit iun¬
cere simplicem assertionẽ uarietatis:
s qui potestatem habuit ponendi
animam suam. et it̾m sumendi eam.
dedit semet. ipsum ꝓ nob: ut ꝑ effusi¬
onem sangninis sin. macłas diuiersas
nr̃oꝵ dilueret peccatoꝵ:¬

Expanded text:
sunt elaborata arte picture parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Tesselli autem a thesseris nominati, id est quadratis lapillis per diminem. De lithostroto autem in Evangelio fit mentio, ubi in passione Domini Pilatus sedisse pro tribunali scribitur in loco qui dicitur Lithostrotos , Hebraice autem Gabbatha. In quo manifestatur, quod falsorum accusatorum varia fictio non potuit vincere simplicem assertionem veritatis, sed qui potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, dedit semetipsum pro nobis, ut per effusionem sanguinis sui maculas diversas nostrorum dilueret peccato
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. ut in ieremia. a facie gladii colũ¬
be unus quisq adppłm suum conũ¬
tet᷑. Gladius s̃ uindicta uł sermo
is plenus: ut est illud inpsalmo: fiais
hominum.dentes eoꝵ arma et sagit¬
te: et lingua eoꝵ machara acuta. Se¬
cures. signa sunt qͣ añ consules fere¬
bantur: quas hispani abusu francoꝵ
ꝑ dirutationem franciscas uocant
sum ꝑderet belli: aut uacans. aspec¬
tum amitteret gladiorũ. Drͣ᷑ aut̃
securis ferramentum quo cedunt᷑
ligna adusum hominum: qd etiã
mistice aut euangłicam predicati¬
onem. aut iudicii sententiam signi¬
ficat Uͥnde ẽ inneuangłio: iamenĩ se¬
curis adradices arboꝵ posita ẽ. Arbor
huiꝰ mundi ẽ. uniu̾sum genus hu¬
manum: securis uero ẽ. relemptoꝵ
nrͣ. qui uͭ ex manubrio et ferro
constat: teneturq ex humanitate:
s incidit ex diuinitate. Quȩ ude¬
licet securis iamadradicem arbo¬
ris istius posita ẽ: que et si ꝑ pati¬
entiam expectat. Uidetur tam̃ qͥd

Expanded text:
ut in Jeremia: A facie gladii columbae unusquisque ad populum suum convertetur . Gladius est vindicta vel sermo is plenus, ut est illud in psalmo: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Secures signa sunt quae ante consules ferebantur, quas Hispani ab usu Francorum per derivationem franciscas vocant.sum perderet belli, aut vacans otio aspectum amitteret gladiorum. Dicitur autem securis ferramentum, quo caeduntur ligna ad usum hominum: quod etiam mystice aut evangelicam praedicationem aut judicii sententiam significat; unde ecuris ad radices arborum posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro constat, teneturque ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris istius posita est. Quia etsi per patientiam exspectat, videtur tamen quid
Abbreviated transcription (Latin):
lancea latus eius aꝑuit: et continuo
exiuit sanguis et aqua. Cleganti uͦ euͭ¬
głista uerbo usus est. ñ ut diceret. latꝰ
eius ꝑcussit. aut uulnerauit. aut qͥd
aluid̃ s aꝑuit: ut illic quodãmͦ uite
hostium panderetur. unde satram̃¬
ta eccł& manauerunt: sine quib ad
uitam quȩ uera uita est. ñ intratur.
Ille sanguis inremissionẽ fusus ẽ pecc̃oꝵ
aqͣ illa salutare temꝑat pocłm: hec ⁊ la¬
uacrum prestat & potum.

Expanded text:
lancea latus ejus aperuit, et continuo lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua . Eleganti ergo evangelista verbo usus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud, sed aperuit, ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam, quae vera vita est, non intratur. Ille sanguis in remissionem fusus est peccatorum, aqua illa salutare temperat poculum, hoc lavacrum praestat et potum.
Abbreviated transcription (Latin):
re diaboli suꝑbiam. quã dauid nr̃ sin-¬
glari certamine c̃gresus ꝓstrauit: ac po¬
płm dĩ atimore eiꝰ eripuit. Q leonem
et ursum necauit: ursum. iudelicet
diabolum. leonẽ antixp̃m: Alt̾m nunc
hominib latenter insidiantẽ: alt̾m in
posterum manifestissime seuientem. Lan¬
cea ẽ. hasta. amentum habens in medio
dicta aut̃ lancea qd equa lance id ẽ. eqͣ¬
liam̃to poncłato uibrat᷑: Amentum uin¬
culum ẽ. iaculoꝵ hastilium. qł inmeduᷤ
hastis aptatur. et inde amentum. qđ in
media hasta religat᷑ ut iaculãturr.
Claua t̃ qualis fuit herculis. dicta qđ
sit clauis ferreis inuicem religata: et ẽ.
cubito semiᷤᷤ facta in longitudine: hec
et cate ia drͣ quam oratiꝰ caiam dicit:
est enim genus gallici teli ex materia
qͣ maxime lenta. quȩ iactu ñ quidem
longe ꝓpt̾ grauitatẽ euolat. s qͦđ ꝑuen̾.
ui minia ꝑfringit: qđ si ab artifice mit¬
tatur rursum redit ad eum. Lancea u:
me et inpassione dñi unus militum

Expanded text:
biam, quam David noster, singulari certamine congressus, prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit; qui leonem et ursum necavit, ursum, videlicet diabolum: leonem, Antichristum, alterum nunc hominibus latenter insidiantem; alterum in posterum manifestissime saevientem. Lancea est hasta amentum habens in medio: dicta autem lancea, quod aequa lance, id est, aequali amento ponderata vibratur. Amentum vinculum est jaculorum hastilium, quod in mediis hastis aptatur; et inde amentum, quod media hasta religetur et jaculetur. Clava est, qualis fuit Herculis: dicta, quod sit clavis ferreis invicem religata, et est cubito semis facta in longitudine: haec et cateja, quam Lucilius caiam dicit: est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae jacta non quidem longe propter gravitatem evolat: sed quo pervenit, vi nimia perfringit: quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum. Lancea enime. Et in passione Domini unus militum
Abbreviated transcription (Latin):
aquo et sicarii dicti Gladius enim plureᷤᷤ
significationes babet: in bono et inma¬
lo accipitur: ut supͣ ostendumis nam
gladius ũbum dĩ. et seueritatem legis
atq ꝓpħarum significat. ut in apocalip¬
si et gladius egrediebatur cdeore eiꝰ id
ẽ. uerbum dñi. Gladius. uis ẽ amoris
dr̃ ut in euangłio: ñ ueni patem mit¬
tere s gladium. Gladii sunt iinanib
scõꝵ. testimonia dinine scripturȩ. ex
utroq testamento legis inacumine ꝑ¬
ducta: ut inpsalt̾io. et gladii bis acuti
cam ecce gladii duo hic. Gladius est.
hereticoꝵ predicatio. ut insalomone q̃
ꝓclentib gladios habet: & meuangłio:
om̃s qui ꝑcusserit gladio: gladio moriet᷑
Gladiꝰ est sed uct̾io diabolrut inpsalt̾io
qui lib̾asti seruum tuum de gladio
maligno. Gladius ẽ. dampnatio sem¬
piterna: ut in iob Si multiplicati fu¬
erint eius filu. id ẽ. hereticoꝵ discipłi:¬

Expanded text:
a quo et sicarii dicti. Gladius enim plures a quo et sicarii dicti. Gladius enim plures significationes habet: et in bono, et in malo accipitur, ut supra ostendimus. Nam gladius verbum Dei, et severitatem legis atque prophetarum significat, ut in Apocalypsi: Et gladius egrediebatur de ore ejus , id est, verbum Domini. Gladius vis est amoris Dei, ut in Evangelio: Non veni pacem mittere, sed gladium . Gladii sunt in manibus sanctorum testimonia divinae Scripturae ex utroque Testamento legis in acumine perducta, ut in psalmo: Et gladii bis acuti cam: Ecce gladii duo hic . Gladius est haereticorum praedicatio, ut in Salomone: Quae pro dentibus gladios habet . Et in Evangelio: Omnis qui percusserit gladio, gladio morietur . Gladius est seductio diaboli, ut in Psalterio: Qui liberasti servum tuum de gladio maligno . Gladius est damnatio sempiterna, ut in Job: Si multiplicati fuerint filii ejus, id est, haereticorum discip