comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. neq rursum ea que p̃cepta sunt. pos¬
sint ommino sine culpa diuti. Quod tũ
non natura rei facit: s nis ⁊ obedientia
mandati. Prohibuit lex ne caro cum san¬
guine comederetur non quia quantum
ad naturam rei malum erat. s quia ma¬
lum erat quod in isto significari debuerat.
Quasi enim caro cum sangnine editur.
qũ quis in opere furoris ⁊̃ crudelitatis. de¬
lectatur. Mandauit etiam eadem lex a
carne portina abstinendum. opera sal
mimũdicie utanda significaus. Ad hũc mo¬
ilm aliorum quaꝵ ammalium tam po¬
lutium quam piscmm. ⁊̃ cornm que m
perra uerantur. qnecam ab esa huna.¬
no exceor. ⁊ multa alia que prina con¬
aio noria. non feccrat: secanda iistitui¬
no per dblpensationem quasi noxia uita¬
re mandanit. Etant ant̃ quedum alia
de hus medus que lex sorpti magis per
concessione. ꝓposint quam perpceptionen
uł prohibitionem. que fortassls per se ma-¬

Expanded text:
fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, posfieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quantum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex a carne porcina abstinendum; opera scilicet immunditiae vitanda significans. Ad hunc modum aliorum quoque animalium tam volucrum quam piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandavit. Erant autem quaedam alia de his mediis, quae lex scripta magis per concessionem proposuit, quam per praeceptionem vel prohibitionem, quae fortassis per se ma
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis secundum dispensatione ad tẽ¬
pus superacllita sunt. sins pro exerticõne
sine pro significatione. Pro exercitione qui¬
dem ut płua c̃ẽt in qm̃ibus erudiendoꝵ
obedicntia probaretur ⁊̃ deuotio excoleret᷑.
pro significatione auteni. ut ni eis future
nitatis signa p̃pirentur: ⁊ per ipã que corpo¬
raliter agenda p̃cipiebantur que specialiter
agenda nel credenda erant demonstrarentur.
hec autem omma de mecdiis sumpta sunt
hoo est de hiis que in sua natura nec ita bona
erant. ut in eintabiliter debuissent fieri. neo
ita mala ut omnino debuissent ex necessita¬
te intari. Omma enim hec que in huiꝰmoĩ
mandatis pposita sunt. quantum ad suam
naturam talia fuerunt. que pro arbitud a-¬
gentis sine culpa possent fieri: ⁊ rursum sũ
tulpa. int̾mitai. accedens autem mandatũ
hec que per se meclia erant. ⁊ ad ntrimilib
se habeant sine precipiendo siue prohibendo
in alteram partem deflexit: ita ut iam ea
que prohibita sunt sine culpa non possunt

Expanded text:
andatis secundum dispensationem ad tempus superaddita sunt, sive pro exercitatione, sive significatione. Pro exercitatione quidem ut plurima essent in quibus erudiendorum obedientia probaretur, et devotio excoleretur. Pro significatione autem ut in eis futurae veritatis signa praepararentur, et per ipsa quae corporaliter agenda praecipiebantur, quae spiritualiter agenda vel credenda erant demonstrarentur. Haec autem omnia de mediis sumpta sunt; haec est de iis quae in sua natura, nec ita bona erant ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate vitari. Omnia enim haec quae in hujusmodi mandatis proposita sunt quantum ad suam naturam talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem mandatum hoc, quae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non possint
Abbreviated transcription (Latin):
siqus undent mulierem ad cona¬
cendum eam. iam mnechatus e
i corde sno. In ħ fuit sermonis.
plecio. Precepta igitur ad tem
inperaeidita elementa fuecunt. n¬
ii sermo. prima ex instititions e
turaliter priora sunt s p̃cepta ml
sicnt dictum ẽ sigrficatione p̃cedi
qma in eis primũ bonitas forma
que postea in illis ichoatur ⁊ n¬
sime per gram̃ consm̃natur. Re po¬
tis superadditis ⁊ mobilibus qpea
etiam minc in tempore grẽ pexte¬

Expanded text:
is viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo , etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. P Testamenti, sermo. Prima ex institutioneter priora sunt. Praecepta mobilia sicut dictum est, significatione praecedunt; quia in eis primum bonitas formatur, quae postea in illis inchoatur; et novissime per gratiam consummatur. De praeceptis superadditis et mobilibus quaedam etiam nunc in tempore gr
Abbreviated transcription (Latin):
in mũdo isto in loco petrtema
bona repararet. ut tandem corream
s pro iusticia gloriam sibi pparatn
ciperet. Restat ergo ut dum temp
⁊ consilium exquibat ⁊ anxilum
ret correctionis ⁊ liberationis sue. S

Expanded text:
in mundo isto in loco poenitentrigeret, bona repararet, ut tandem correctused pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilium exquirat et auxilium requirat correctionis et liberationis suae. S
Abbreviated transcription (Latin):
neceẽ ut ille qui per gratiam suam
rat anxilmũ. Sic itaq oportet ut i
deponat personam idios. ⁊ assit¬
primus personam confiliatoris. pi
anxiliatoris. ita dum caxat ut pri
hoiem̃ totũ dimitat. quatuns pͥ
gat se indigere consslio ͥ dem̃ ena
anxilio. Tali igitur rõne in temi
naturalis legis. totus homo cdimis
sibi. postea in tempore scapte legisi
noscenti ignorantiam suam dataus
consiliũ: Postremo in tempore
confitenti defciũ suũ pstitum est in¬
um. Consiliũ erat in rõne sacifata

Expanded text:
e est ut ille qui per gratiam suam onferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum gat se indigere consilio, deinde etiauxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
atore eẽ acceperat. donet et pulcrum
eẽ atq beatumadipiscentur. quod per
amoris connertionẽ a creature aceptu¬
maerat. Quod siquis querat quod ioͣł
creatura iam tunc in ppõ mundi pa¬
mordio excicerit. cui has exemplum ꝑ¬
poni debinsset facile respondetur. San
tune creatos finsse angelos qui hoo
scõ admonerentur seipõs agnoscere
⁊ nsq in finẽ homines fututos. qui
licet hoc quando factum est non uideͣ¬
tint tñ per scuipturas edocti fc̃m̃ ẽẽ Et¬
no iam nestire non possint. Si ciu hee
quam ꝓposumimis iõ mimis sufficiẽs
indebitunas comaprobandam nram̃
existimanonem de recum creatione
concedimno⁊ lalua pace. ut uł aliam
ad idem eintentius comprobandum
melioremt ato spibuiliorem exquirat.
aut si huiꝰ partie assercio ei non plac
alteram pro ut libet assumat. Nos ã¬

Expanded text:
atore esse acceperat, donec et pulchrum atore esse acceperat, donec et pulchrum esse atque beatum esse adipisceretur, quod per amoris conversionem a Creatore acceptura erat. Quod si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum est non viderint, tamen per Scripturas edocti, factum esse omnino jam nescire non possint. Si cui haec quam proposuimus ratio minus sufficiens videbitur ad comprobandam nostram existimationem de rerum creatione, concedimus salva pace, ut vel aliam ad idem evidentius comprobandum meliorem atque subtiliorem exquirat; aut si hujus partis assertio illi non placet, alteram prout libet assumat. Nos a
Abbreviated transcription (Latin):
accepit agnosceret id quod fint. Prop¬
terea inceteris redus prius informis
materies fcã est ac demde formata. ut eo
ipõ demonstraretur quo ab illo prius
non existentia accepissent essennam sine
quomodo ⁊ ordinem non poterant hab̾e
coniusa. Eodem modo ip̃a rõnalis crea¬
tura. per id quod foris fiebat inseagnos¬
ceret. ⁊̃ ab illoesse quod erat. atq ab il¬
lo expetendum ẽẽ quod futura erat qua¬
taius et ꝑro eo quod acceperat in grati-¬
arnu actionẽ exurgẽt et mid quõd ac¬
ceptura erat optinendum in ꝓpm̃ afstm̃
dilcõnis dilataret. Nam et ip̃a rõnalis
treatura quodam suo modo prius infor¬
nus frã est. postinodum per coneisio¬
nem ad creatorem suum sormanda. ⁊̃
idcuto foris prius demonstrata est infor¬
nus materia. postea formata ut quã¬
ta foret interesse et pultrũ ẽẽ distantia
discerneret. ac per hoc admonita ẽ ne
contenta eẽt. eo ꝙ per conditõnem acre-¬

Expanded text:
accipit agnosceret id quod fuit. Propaccipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta esset eo quod per conditionem a Cre
Abbreviated transcription (Latin):
treaturam ab ip̃o temporis exordio quo
eẽ cep̃. salem cepisse taliq forma qua¬
lem iuume indetur habere. quantum ad
umu̾sitatis dispositionem pertinet. La
tio quate uoluit deus pertpm interual
Ia opera sua ad completionem pecelucere
ꝑrins cẽ facere quam pultrum esse¬
obis autem indecur exepto eo
quod nchil in hac re cemere
oiffimre nolumus. om̃ipotentie creato¬
ris in nullo derogari si peripernalla
temporis opus snũ ad confũmationẽ
perangille dicitur. ita ut tamen indi¬
bitantꝰ etiam alit̾ facere pomisse. si rõ
omĩpotentis uoluntatis eis expostulas¬
set credatur. Omĩpotens ecenim deus
cmꝰ noluntas sua bonitate npanquam
pemari põs. aauc propter rõnalem cre¬
aturani setera omina fec̃. na etiam in
seruare debint. qui ip̃ius rõnalis crea¬
ture combuoditaty ac cause magis con¬
grius fuit. hoc antem ille erat in quo
illa acciperet. non solumm. ꝑd quo ad op¬
sequiũ indiguit. s per illud etiam qd̾

Expanded text:
creaturam ab ipso temporis exordio quo creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, qualem nunc videtur habere, quantum id ad universitatis dispositionem pertinet. CAP. III. Ratio quare voluit Deus pera opera sua ad completionem perducere; et prius esse facere quam pulchrum esseNobis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facere potuisse si ratio omnipotentis voluntatis ejus expotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonitate nunquam privari potest sicut propter rationalem creaturam caetera omnia fecit, ita etiam in servare debuit, qui ipsius rationalis creaturae commoditati ac causae magis congruus fuit. Hic autem ille erat in quo illa acciperet non solum id quo ad obsequium indiguit, sed per illud etiam quod
Abbreviated transcription (Latin):
nec uera reprehendendo et orem elatõm.
Nos gͦ in millam parirn procipiti asser¬
tione declinantes. id cui noster sensus
interim magis accedit quantũ capere
possimnis aperimus. Qui d̾m omĩa
simul in mat̾ia ⁊ forma fecisse conten¬
dutit. propterea fortassis suam assera¬
onem iustam eẽ arbitrantur. quod om¬
mpotentie creatoris indignũ indeatur
ad humane inbecillitatis similitudinẽ
suñ oꝑus per interualla temporum ad
perfconem promonere. quodq ⁊ qued̃
scripturarum loca quodammodo idem
esserentia nnemimitur. ut ẽ illd̾. qui ui¬
uit meternũ creanit omina simul. Ip¬
sa quoq geneseos scriptura unde pͥma
ad nos hunuis rei manauit aguitio. sic
ambigne de operatione sex dierumloqui.
ut sepe miero omnia potius simul fasta
fuisse probare iudeatur. Propter has gͣ
⁊ huiusmodi rõnes aiunt credendam eẽ
misticam illam in genesi sex dierumdis-¬
tributõm. rei ueritate autem omnem

Expanded text:
nec vera reprehendendo elationem. nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam assertionem justam esse arbitrantur, quod omnipotentiae Creatoris indignum videatur ad humanae imbecillitatis similitudinem suum opus per intervalla temporum ad perfectionem promovere, quodque etiam quaedam Scripturarum loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has igitur et hujusmodi rationes aiunt credendum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem veritate omnem
Abbreviated transcription (Latin):
ed non parua questio forma.¬
est nirum ea que facta sunt
simul in materia. ⁊ forma ad esse pro¬
dierut. An prins per materiam qui¬
dem ceñtialiter condita sint. postino¬
dumformata. Scio quosdam scõrum pa¬
trum qui ante nos uerbi dei archana exe¬
lenter scrurati sunt. quasi adnersa que¬
dem super hac inquisitõne scripta reliqͥs¬
se. aliis quidem asserentibus omnia si¬
aliis antem hoc magis probantibus ut-
corporea quidem omina que fcã sint pͥ
simul et semel matenaliter condita post¬
modum no per interualla .ui. dierum
informam dispositam funsse credantur.
ego ꝓtito iuros sapientie in rebus tam
obsẽis ⁊ dubus atq a sensu nr̃o remotis
nec temere assernisse quod nescierint. neq
in hiis que asseruerunt p̃sertm tantadi¬
ligentia prolatis potuisse errare. Illud
magis credicłim sub assersionis forma.
inquisitõnis aliqñ studiũ fuisse. Qui
sic dicta sanctorum pie interp̃tari uolu¬
erint. nec falsa credendo errorem incidẽt.

Expanded text:
ed non parva quaestio est utrum ea quae facta sunt, simul in materia et forma adesse prodierint, an prius per materiam quidem essentialiter condita sint, postmodum formata. Scio quosdam sanctorum Patrum, qui ante vos verbi Dei arcana excellenter scrutati sunt, quasi adversa quaedam super hac inquisitione scripta reliquisse. Aliis quidem asserentibus omnia sialiis autem hoc magis probantibus, ut corporea quidem omnia quae facta sunt, prius simul et semel materialiter condita: postmodum vero per intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt,
Abbreviated transcription (Latin):
od et mordinatum. Cum ergo mu
nũ concuriunt. quo aliquo mͦ cõmodũ est
⁊̃ quod ordinatum nõ est si appetitus est ad
comodũ in afftũ ꝙr hoc nature est insitum
In hoo eñ pulcritudo appar ⁊ dignitas rõnis
quod affcm̃ suũ ab in ordinatis cohibet. qm̃
idcuco plura commoda ẽẽ debuer̃. a quibus
dũ rõ p̃sidens affciũ quantũ in se erat effluẽ¬
tem restringẽt quanta foret dignitas ⁊ exel
dũ non ideo falsum existimandim ẽ. qr que¬
dam appitit inquibus cõmodũ eius non est.
qũ dccipitur. uł etiam quia quedam appetit

Expanded text:
od inordinatum est. Cum ergo in unum concurrunt quod aliquomodo commodum est et quod ordinatum non est, si appetitus est ad commodum in affectu quia hoc naturae est insitum In hoc enim pulchritudo apparet et dignitas rationis quod affectum suum ab inordinatis cohibet. Quoniam idcirco plura commoda esse debuerunt, a quibus dum ratio praesidens affectum quantum in se erat effluentem restringeret, quanta foret dignitas et excedum, non ideo falsum existimandum est quod quaedam appetit in quibus commodum ejus non est quando decipitur, vel etiam quod quaedam a
Abbreviated transcription (Latin):
potionem appetit uł sectionẽ non tñ amari¬
tudinẽ appetit uł dolorem s sanitatem. Et st̃
quedam aulcia que appetinitur ⁊ male appe¬
tuntur quia in ordinata sunt. nec tũ mała
suc quia dulcia sunt. s quia in ordinata st̃.
⁊ sursum sunt quedam amara que appetsit᷑¬
⁊ bene appetuntur quia ordinata sunt. neo
tũ bona sunt qr amara sunt s quia ordiceita
sunt. ⁊ fit non nnquã ut ea que dulcia st̃
aliquid ni est boni habeant. ⁊ multũ ma¬
li geneñt ex se ⁊ sit parnũ malũ in illis. ⁊̃
magnum malum ex illis. ⁊̃ rursum fit in
ea que amara sunt aliquid mali han̾t inse.
⁊ multũ boni generent ex se. ⁊ sit parmini
malum nullis ⁊ bonũ magnum ex illis.
Et propterea imprudentes qui p̃senitia ind̃
fucura nõ p̃mident. prana mala fuguit ⁊¬
magna incurrunt. ⁊ parua similiter bona
eligunt ⁊ magna pedunt. ⁊̃ in omĩbus hiis¬
tũ non nͥ cominodum appetitur. quando or¬
dinate quidẽ bene qñ n̾o m ordinate male.

Expanded text:
ionem; non tamen amaritudinem appetit vel dolorem, sed sanitatem. Et sunt quaedam dulcia quae appetuntur et male appetuntur, quia inordinata sunt, nec tamen mala sunt quia dulcia sunt, sed quia inordinata sunt. Et rursum sunt quaedam amara quae appetuntur et bene appetuntur, quia ordinata sunt, nec tamen bona sunt; quia amara sunt, sed quia ordinata sunt. Et fit nonnunquam ut ea quae dulcia sunt aliquid in se boni habeant, et multum mali generant ex se; et sic bonum parvum in illis et magnum malum ex illis. Et rursum fit ut ea quae sunt amara aliquid mali habeant in se, et multum boni generent ex se; et sic parvum in illis malum, et bonum magnum ex illis. Et propterea imprudentes qui praesentia vident futura non praevident; parva mala fugiunt et magna incurrunt; et parva similiter bona eligunt et magna perdunt. Et in omnibus tamen non nisi commodum appetitur, quando ordinate quidem bene, quando vero inordinate male.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ id quod aliqnom cõmoclũ est appe¬
ere eo modo quo c̃modũ non ẽ. atq ali
¶id quod cõmodum ẽ modo eo desiderare
qu cõmodum est. Omẽ enĩ quod comodũ
¶aliquo modo cõmodum est. ⁊̃ similiter
Qme quod in cõmodum. non ẽ. aliquomͦ
in cõmoclum est ⁊ non nuiuersaliter. Qͥ
erto appetit quod aliquo modo cõmodum
ei ⁊ non appetit eo modo quo cõmodũ est.
tũ putans cõmodũ eẽ eo modo quo appe¬
u iste non nͥ cõmodũ appetit. quanius
Quodrm nõ sit illud quod appetit. qr pp̃
nelũ sim̃ eẽ in illo quod appetit. Non gͥ
depitur in eo quod cõmodũ suũ appetit
Q scit cõmodum suũ eẽ quod appetit. s de¬
cipitur in eo ꝙ comodũ sim̃ eẽ putat. ubi
ordiatũ tñ non ẽ. non ni eo malum
Onstat quod appitit quod comodum est
ni eo quod ordinatim non esb. Sicut e

Expanded text:
st id quod aliquo modo commodum est appetere eo modo quo commodum non est, atque id aliud quod commodum est desiderare eo modo quo commodum est. Omne enim quod commodum est, aliquo modo commodum est; et similiter omne quod incommodum est, aliquo modo incommodum est, et non universaliter. Qui ergo appetit quod aliquo modo commodum est et non appetit eo modo quo commodum est, tamen putans commodum esse eo modo quo appetit; iste non nisi commodum appetit, quamvis commodum non sit illud quod appetit, quia prmodum suum esse in illo quod appetit. Non ergo decipitur in eo quod commodum suum appetit; quia scit commodum suum esse quod appetit, sed decipitur in eo quod commodum suum esse putat ubi nordinatum tamen non est; non in eo malum constat quod appetit quod commodum est, sed in eo quod or
Abbreviated transcription (Latin):
uolm̃itas eterna fuit. et opus uolunta¬
is etema non fint. Semper em̃ uoluit
ut faceres. et non uoluit nt semper faceret.
na fuit de opere temperali. quomam ⁊
ipm̃ tempus ineterna noluntate fuit qñ
sieret. quod futurum fuit. Duo itaq ħi
increatore pariter erant. bonitas et sapi¬
entia. et hec eterna erant. et aderat simł
potestas coeterna. E bonitate uoluit. sa¬
pientia disposuit. potestate fecit. Et inde
quasi quedam eẽ distinctio. ⁊ successio tem¬
peralis. ⁊ demonstrat se consideratiomi p¬
ma bonitas. quia per eam uoluit deus.
deinde sapientia. quia per eam disposiut.
nomisima potestas. quia per eam fecit.
quonam ordo nndetur eẽ ⁊ fuisse nolintas
prima ⁊ postea dispositio. ⁊ nomissime .o¬

Expanded text:
s aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; na fuit de opere temporali; quoniam et ipsum tempus in aeterna voluntate fuit, quando fieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime o
Abbreviated transcription (Latin):
ad huo illud de operatõne alio ꝙ¬
yme diei inquirendum restat. Si deus
hicem in primo exort emsdem diei .I.
pme creanit cum nnchil eadem die aliud
fecisse legatur quam lucem. utrum ne
usq ad exortum sequentis diei qnͣ fir¬
mamentũ fecit ad opere cessasse credend̾
sit. cm scriptura septima enm die de¬
demiñ requienisce testetur. Cui questio¬
ni gemina responsione obmamus. ant
enim dicerus deumi in illis sex diebus
operatõnẽ suam ita continua persene¬
rantia produxisse. ut nullo temporis in¬
temallo ab operando desierit. ant ita sexdi¬
ebus operatum. ut nullu quidẽ diem

Expanded text:
adhuc illud de operatione primae diei inquirendum restat: si Deus lucem in primo exortu ejusdem diei, id est primae creavit. Cum nihil eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem
Abbreviated transcription (Latin):
qui et flabomus hyemem resoluens. floresq
producens. cui dext̃ africus qui et lips. tẽp¬
estuostis tomitrua generans et fulmma.
a sinistis chorus qui ⁊ atgestes moriente nu¬
bila in india faciens serena. Sunt autem

Expanded text:
qui et Favonius, hyemem resolvens, floresque qui et Favonius, hyemem resolvens, floresque producens: cui dexter Africus, qui et Libs, tempestuosus, tonitrua generans, et fulmina; a sinistris Corus, qui et Argestes, in Oriente nubila, in India faciens serena. Sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
eutus aer cõmotus ⁊ agitatus
sicut fabello brem postet approbari.
nec aliud intelligitur quam flnctus aeris.
Qui nt clemens ait ex quibz dam montibz
exelsis nelt̃ comp̃ssus et coangustatus ordi¬
natõne dei cogitur. Et expͥmitur muentos ad exi¬
tandos fructus. estusq temperandos. pro dui̾sis
antem partib celi nomina du̾sa sortitur.
nibes et frigora. Huic dext̾̃ cercius qui et tra-¬
cias. faciens niues et grandines. a sinistris a¬
quilo. qui et boreas nubes constingens. Sd̾s
cardinalis sobsolanus. qui et afeliotes. abor-¬
tu sol intonans. temperatus. cuiꝰ a dextris nil¬
turnus. qui ⁊ calrians cuncta desiecans: asi¬
nustris eurꝰ. nubes generans. Tercius cardina¬
lis auster qui ⁊ nochus humidus. calidus
atq fulmimneus huic a dextris euro auster
calidus. ⁊ sunstris euro nochus. temperatus
calidus. Uenti australes qr ex humuli fiant.
maiores in mari tempestates facunt quã
septentriones. ideoq post austros noxu pcipu

Expanded text:
est aer commotus et agitatus, sicut flabello brevi potest approbari, nec aliud intelligitur quam fluctus aeris, qui, ut Clemens ait, ex quibusdam montibus excelsis, velut compressus et coangustatus ordinatione Dei cogitur et exprimitur in ventos, ad excitandos fluctus, aestusque temperandos. Pro diversis autem partibus coeli nomina diversa sortitur. frigora et nubes; hinc dexter Circius, qui et Thrascias, faciens nives et grandines; a sinistris Aquilo, qui et Boreas, nubes constringens. Secundus cardinalis Subsolanus, qui et Apeliotes, ab ortu intonans solis, temperatus: cujus a dextris Vulturnus, qui et Caecias, cuncta desiccans; a sinistris Eurus, nubes generans. Tertius cardinalis Auster, qui et Notus, humidus calidus, atque fulmineus, huic a dextris Euroauster, calidus; a sinistris Euronotus temperatus, calidus. Venti Australes quia ex humili flant, majores in mari tempestates faciunt, quam Septentrionales. Ideoque post Austros fiunt noxii
Abbreviated transcription (Latin):
ad gerandam prolem semmnatur in cõcupis¬
centia. ad nascituram prolem in carne per
concupicentiam tñsit pena ⁊̃ calpa. Quã¬
do noͥ per sacram̃tum redemptionis rege¬
nantur. qui generat sũt in pena ⁊ culpa.
emũdandis per spm̃ regenerationis in ipõ
originali incio tollitur. non pena s cułpa
Culpa quippe idcirco tollitur. nt iustificen¬
tur. pena u̾õ idcuco remanet ut exercean

Expanded text:
ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exercean
Abbreviated transcription (Latin):
natur fidenter contradict. Qui cauet sol¬
licite ne in sua serutute nd pro timore
hominis contra deum quid fatiat uel t̾¬
rene retributionis lucrum in intentione
celesti p̃mio ante ponat. S in greco ma¬
infestior sententia expressa ẽ. Greca nam¬
q locuno diminarum seruitutẽ ab hũs
ꝓprõ uocabulo distinguit. quod latinitas¬
non habet. Ibi enĩ dei seruitus latri
⁊ humana cdulcia nocatur. Et abhi
idolatre appellanti sunt qui eam seru¬
tutem quam deo debuerunt. idoł exhu¬
bant. S latma luguia ntramq su
eodem nomine sernitutẽ exp̃bentł ⁊
ꝓpterea obscurior significatio fca ẽ a
dicitur el soli sermẽs quod in gro
ambigium non ẽ. S tum hoc prui¬
tum ad patrem pertineat. quare alia
est ei soli seriues. quasi etiam filio ⁊
riti scõ sermendum non sit. S quii
dcm̃ est soli. non excludit cõmutun
eiq soli ⁊ non alteri sermendumẽ
⁊ in enuangelio cum dicitur. uer

Expanded text:
natur fidenter contradicit, qui cavet solnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicite ne in sua servitute, vel pro timore hominis contra Deum quid faciat, vel terrenae retributionis lucrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior sententia expressa est. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit quod Latinitasnon habet: ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idololatrae appellati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt, idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior significatio facta est, cum dicitur: Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum hoc praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum est: Ei soli servies, quasi etiam Filio et Spiritui sancto serviendum non sit? Verum, quod dictum est, soli, non excludit communioneique soli, et non alteri serviendum eNam et in Evangelio cum dicitur: Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
extrinsecarum ⁊ alia quedam einsmodi.
Ad necassaua ergo. ⁊ salubria pertinet
p̃ceptis ad noxia prohibitis. ad media
concessis. De gemina custoclia uice inferi
ata est homini rõ ⁊̃
peorudentia. per quã hanc iutam
luam mfłorem custodirer. eadem proni¬
dentia naturali fugiendo noxia. salub̾¬
a apetendo. meclus ad utramlib utẽs.
Hac ergo custodia nmntus negligen¬
tiam intare potunit. s molentiam. re¬
pellere non potint. In prouidentia enĩ

Expanded text:
extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad media concessio. CAP. IX. De gemina custodia vitae inferioris. Data est homini ratio et providentia per quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia enim
Abbreviated transcription (Latin):
scil ad usum ipĩus inte necessana in tm̃
ut ledatur si eis nõ utatur. Quedam nõ
noxia. qͥbus si utitur leditur. alia autem
media sunt. quibus ur ⁊ non uti sine le¬
sione põrt. Nam qma ma ista mlĩotisupe.¬
noris iite imago est. Conginum erat ut
m illis que ad hanc itam fasta sit. e¬
orum que ad superiorem itam spectant
docimientim homini proponeretur. St
antem que per ista foris demonstrari de¬
buermnt quedam iitus noxia inte spĩ¬
tali quibus ip̃añsmmlit̾ uti sine lesione
non põt. ut sunt incia omina anime
cormptionem addncunt. Sunt item
quedam its salubria ⁊ necessaria. qñi¬
bus sine lesione carere non põt. Qual̾
est cognitio dei ⁊ cognitio sui. ⁊ nircutes
omnes que saintatem anime operantur.
⁊ nntrimencum p̾stant. Sunt item alia
que ad eẽ ⁊̃ ab ẽẽ siue lesione possunt. ⁊ ħ
ad ntamulib se hũr quia salatem nec
impedint. quasi nouia nec nelud neces¬
sana operantur. qualis est cognicio retũ

Expanded text:
icet ad usum ipsius vitae necessaria in tantum ut laedatur si non eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum
Abbreviated transcription (Latin):
cauere. s non eque in potestate homiuis
erat omnem molentiam repellere. ꝓp¬
terea rõm humane admucta ẽ proͣm¬
dentia diuina. quatinus rõ humana
in parte una iugilaret contra negli¬
gentiam. prouidentia in parte aliera
staret contra molentiam. Hac itaq
gemia oistoctia mnuita cinitas inte
humanẽ nillis aduersis lederetur.
quia si rõ buinana non tepnsset. ad¬
uersus negligentiã pronidentia di¬
na minqnam in homine molcumt
locum dedisset. Quia uõ̾ rõ pra

Expanded text:
inis erat omnem violentiam repellere. Propterea rationi humanae adjuncta est providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ra
Abbreviated transcription (Latin):
camen qnos efficit abeatissimũ tecaph
summi uł beatissima templa sua erucrs
a potestate. cenebrarum ⁊ tusferens i
nmi litatis suc quod incipit a regeri¬
tione. Cum igitur habitationem ensi
tas nintatem enis cogita cõgregation
re dicitur. quia ibi fit uolmitas ems ⁊¬
sesta meorum in quibus habitas oless
demde in terta ubi edificans domam l

Expanded text:
tum quos efficit beatissimum templum suum, vel beatissima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque a ibi fit voluntas ejus perfecta eorum in quibus habitat obedientia; deinde in terra ubi aedificans domum suam
Abbreviated transcription (Latin):
sine labore regens. ⁊ sine honore contineus
mũdum non tñ per spacia locorum qua¬
si mole diffusa. ita ut indimidio corpore¬
mundi sit dimidins ⁊ in alio dimidio di¬
midio dimicdiꝰ atq ita per totum totus s
i celo fobo totus. ⁊ in sola terra totus ⁊
in celo totus ⁊ interra totus ⁊ in nuillo
contentus loco s in seipõ ibiq totus. Ita
pater ita filius ita spiritus sanstus ita tͥ¬
nitas unus deus. uerum ẽ illud multo
mirabilius quod cum dens ubiq sit to¬
tus non tamen in omnb habitat. Non
enim omnibus dici põt quod ait apłus
uł quo iam dici uł etiam illud. Nescitis
quia templum dei estis ⁊ spiritus cli ha¬
bitat in nobis: unde ⁊ econtrario de qui¬
busdam idem dicit. Quisquis autem
spiricum custi non habet hic non est exͦ
Quis porro andeat opinari insi quisqͥs
in separabilitatem trinitatis ignorat pe¬
ant filius in quo no habitet spiritas sac̃¬
tus. aut in aliquo spiritus sanctus. in
quo non etiam pater ⁊ filius: Unde fa¬

Expanded text:
sine labore regens et sine onere continens mundum. Non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa, ita ut in dimidio mundi corpore sit dimidius, et in alio dimidio dimidius atque ita per totum totus et in coelo solo totus, et in sola terra totus, et in coelo et in terra totus; et nullo loco contentus, sed in seipso ubique totus. Ita Pater, ita Filius, ita Spiritus sanctus, ita Trinitas unus Deus. Verum illud est multo mirabilius quod cum Deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Non enim omnibus dici potest quod ait Apostolus, vel quod jam dixi, vel etiam illud. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario de quibusdam dicit idem: Quisquis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Quis porro audeat opinari nisi quisquis inseparabilitatem Trinitatis ignorat peter, aut Filius, in quo non habitat Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus in quo non et Pater et Filius? Unde fa
Abbreviated transcription (Latin):
Secũdum huismodi rõm ⁊̃ consideratõ¬
nem corporea creatura post secundã cercio
loco est creaturam rõnalem qm̃ ad eam

Expanded text:
Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam tertio loco est creaturam rationalem, quoniam ad eam
Abbreviated transcription (Latin):
tholica fides aꝯsoetio sui mox
ac młtiplici numositate sue¬
crescens erupit ĩ lictes ꝯmouit
bella cccupauit t̾renam mi
raret eiusq placius ins¬
ciendo ꝑticipes ꝑditam uolu

Expanded text:
tholica fides a consortio sui mox ac multiplici numerositate succrescens erupit in lites, commouit bella, occupauit terrenam miraret eiusque placitis inserciendo participes perditam uolu
Abbreviated transcription (Latin):
ad restamiandum ⁊ supplendum lapsoꝵ
angeorum numerũ homo factus clicitur.
qma cũ homo post modũ creatus illus nr̃
illi ceciderunt. ductus est illiuis societatis
num̾rꝰ. qui in cadentibus dimiitus fu¬
erat. per hominẽ reprobatur. Nouẽ ergo
ordines angelorum ab iniciõ coditi sunt.
ex ex illis qui ceciderunt quia in una simt̃
omnnes malicia consenserunt. quasi miũ
ex se peruerse societatis ordinem effererant.
hab autem tradtitio ex singulis aliquos
ordinibus ceadisse. Tnde ⁊ apostolus pan¬
lus cum de malignorum spũũ tyrãnde m̃¬
sionem faceret. pricipatusͥ potestates ce-¬
nebrarum nominanit. ut indelicet osten¬
deret quia idem nunc quisq in malo mi
inst̾iũ ex peruersitate exercet. quod bomĩ
perficiendum ex conclitione accep̃. Nusꝙͣ
pellatos inuenio. qr licet cet̾a dona post

Expanded text:
ad restaurandum et supplendum lapsorum angelorum numerum factus homo dicitur; quia cum homo postmodum creatus illuc unde illi ceciderunt ductus est, illius societatis numerus qui in cadentibus diminutus fuerat, per hominem reparatur. Novem enim ordines angelorum ab initio conditi sunt, et ex illis qui ceciderunt quia in una simul omnes malitia consenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet ostendnisterium ex perversitate exerceret, quod ad bonum perficiendum ex conditione accepit. «Nusquam pellatos invenio, quia licet cetera do
Abbreviated transcription (Latin):
ue hoc eẽ desinent. ⁊ aliud eẽ incipe̾nt qd̾
nOn erant. Et sic quidem studiosius ĩ¬
quirentibus rõ occurrit de statu primo

Expanded text:
ut hoc esse desinerent, et aliud esse inciperent quod non erant. Et sic quidem studiosius inquirentibus ratio occurrit de statu primo
Abbreviated transcription (Latin):
quo approbat rem ⁊ non actum rer
nult aliquid ⁊ nũdum ad hue een
quod milt. in eo nõ quo approbat
bomnmẽ. quem admodum aliquand
quod malum ẽ cẽ ipm̃ malum nonẽ
Et non nult deus nisi quod lomiest
etiam cum ipiũ eẽ bonũ non ẽ. ⁊ non

Expanded text:
 non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat bonum est; quemadmodum aliquando quod malum est esse ipsum malum non est. Et non vult Deus nisi quod bonum est, etiam cum ipsum esse bonu
Abbreviated transcription (Latin):
secus per aspirationẽ. ⁊ constat in hiis
omusb quod de uoluntate dei dicenclũ
suerat. qd est beneplacitum eus. signũ
beneplaciti ipĩus. propter quod ⁊ mul¬
tedicuntur uoluntates eius. cum sit
ima noluntas ipĩs. quia sunt multa
signa uoluntatis ipiũs sicut scriptũ est.
Magna sunt opera domini exquisita in
omnes noluntates eius. propterea ex
ipã ⁊ secundum ipam̃ sunt multa. Hes

Expanded text:
insecus per inspirationem. Et constat in his insecus per inspirationem. Et constat in his omnibus quod de voluntate Dei dicendum fuerat, quod est beneplacitum ejus et signum beneplaciti ipsius. Propter quod et multae dicuntur voluntates ejus cum sit una voluntas ipsius, quia sunt multa signa voluntatis ipsius. Sicut scriptum est: Magna sunt opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus ; propter ea quae ex ipsa et secundum ipsa sunt multa. H
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipm̃ bonũ nõ ẽ. Et cum nult aliq̃d
quabonũ ẽ ⁊ ipm̃ eẽ non nult quia boũ
eperficitur noluntas eius. ⁊ non rema¬
net sine effcm̃ etiam cum res non perfici¬
tur quia sit nult ⁊ bonumi ẽ quod nult.
Et cum non nult aliquid quia malumẽ.
⁊ ipm̃ eẽ uult quia bonum ẽ perficitur
noluntas cum res perficitur quia sic nult
⁊ bonũ ẽ quod uult. ⁊̃ semper impletur
nolutas eius ⁊ munquam ẽ cassu be
neplacitum ip̃ĩus quia bonũ ẽ semper
quod uult. ⁊ est semper ut nult. Et ħ
sant qͥnq ꝓposita beneplacitum ⁊ ꝑmis¬
sio operatio ⁊ preceptio ⁊ prohibitio. Et
distinguitur beneplacitũ in eo quo res ap¬
probatur. ⁊ in eo quo approbatur actus
rei. ⁊ distingiitur operatio in eo quod ope¬
ratur. ⁊ in cõ quod eo operatur quia alia
facit deus operando que solus facit alia eo¬
operando que solus non facit. Et distingn¬
itur preceptio que fit in codẽ que fit extuͥ¬
secus per sermonẽ. ⁊̃ in eam que fit extu¬

Expanded text:
non est. Et cum vult aliquid quia bonum est, et ipsum esse non vult quia bonum non est, perficitur voluntas ejus et non remanet sine effectu, etiam cum res non perficitur, quia sic vult et bonum est quod vult. Et cum non vult aliquid, quia malum est; et ipsum esse vult, quia bonum est: perficitur voluntas cum res perficitur, quia sic vult et bonum est quod vult. Et semper impletur voluntas ejus; et nunquam cassum est beneplacitum illius, quia bonum est semper quod vult et est semper ut vult. Et haec sunt quinque proposita, beneplacitum, et permissio, operatio, et praeceptio et prohibitio. Et distinguitur beneplacitum in eo quo res approbatur, et in eo quo approbatur actus rei. Et distinguitur operatio in eo quod operatur, et in eo quod cooperatur; quia alia facit Deus operando quae solus facit, alia cooperando quae solus non facit. Et distinguitur praeceptio in eam quae fit extrinsecus per sermonem, et in eam quae fit intr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ indundum ⁊ ĩmat̾iale est cotumue
est. s fcã est in sua natura. ⁊ cẽ suo qũ¬
tum ad substantiam spnitalem pero
non ut massa aut confusa mat̾i̾a ait
rudis moles aut acernus. aut congi-¬
gatio cumulata aut ex hiis aliquid is
illam non contingit s personaliter cu¬
ta. ⁊̃ expssa et consignata numo̾ spũal
⁊ intesligibilis discresionis. ut umlam¬
do rõnalis et intelligibiles spuritus su¬
sistentes hñtes ingenitam rõm. ⁊ fa¬
mam sapientie concreate. ⁊ qualican
spĩtalem intelligentie. capacis securi
modũ ⁊ mensuram conditionis. ꝓapsi
sublumoris ⁊ illustrationis super n¬
te in ipos. Leberim quoq arbitium

Expanded text:
t individuum et immateriale est totum quod est; sed facta est in sua natura et esse quantum ad substantiam spiritualem perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo rationalis et intelligibiles spiritus subsistentes, habentes ingenitam rationem et formam sapientiae concreatae et qualitatem spiritualem intelligentiae capacis secundum modum et mensuram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quo
Abbreviated transcription (Latin):
alieua foueri ac mitriri debuit. qui fontibus
⁊̃ slmmimibus urignus arboribus om̃igenis
stondosus ⁊ nemoedrus. fructu tam pulcro
ad indenũ quam suam ad uescendum refer
uite humane p̃parata. enam illud ini

Expanded text:
aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum refertvitae humanae praeparata, etiam illud mi
Abbreviated transcription (Latin):
cohibendum demonstranit. siouau
lex ⁊ in propriis temperatum eẽ an
edocuit ut omiem illicitam concin¬
centiam excludẽt. Pot̾ aut̃ ⁊ alio
cellectu connement᷑ duci. uete̾m lop¬
per concupiscentiam uxoris siue n
liene. non islam significasse que si
uoluntate agitur. ł ambitionems
chinationem que studio quodama
nisu ad implendum desideriũ ⁊ a
tinendũ id quod in desideno c̃. en
opere exercetur. Noua autem lexs

Expanded text:
cohibendum demonstravit. Nova autem cohibendum demonstravit. Nova autem lex et in propriis temperatum esse debere edocuit, ut omnem illicitam concupiscentiam excluderet. Potest autem et alio intellectu convenienter dici veterem legem concupiscentiam uxoris sive rei alienae non illam significasse, quae sola voluntate agitur; sed ambitionem et machinationem quae studio quodam et ad nisu ad implendum desiderium et ad obtinendum id quod in desiderio est exterius opere exercetur. Nova autem lex
Abbreviated transcription (Latin):
extum p̃ceptum ẽ quod ⁊̃ nomim
nõ concupisces rem proximi tui.
eptimũ p̾ceptum quod
et decimum ẽ. non concupisces .r.
p. tiui. Hic opponenttũ uidetur contra ħ
quod superius distum mneo p̃cepto quod
superius datum ẽ de formcatione cauenda.
non mechaberis: mechiam tm̃ corporalẽ
eẽ prohibitam. postea uo per id quod xͣ
spiritualem mechiam eẽ interlictam.
Quomodo enĩ enuangeliũ suppleuit qd̾
lex scuipta prius minus habuit cum id ip¬
sum quod enuangeliũ. Adiecisse treclitur
in lege prius scriptum inueniatur. Qui
emĩ dixit non mechalĩs corporalem me¬
chiam prohibeus. postea dixie. uon con¬
cupisces. ⁊̃ spiritalem mechiam ⁊¬
modis cauendam eẽ ostendens. En
ergo noua lex supplemit quod nec¬
mus habuit. Prohibuit lex corpor
quamius concupiscentiam homumnei
re aliena cohibuit in ꝓpria tũ rurei¬
temꝑauit. quia quia dixit. non an¬
pisces uxorem ⁊ rem proximi tu
lierem ⁊ rem omnino concupiscens
non uetuit. s ab aliena trũ appene

Expanded text:
extum praeceptum quod et nonum est: Non concupisces uxorem proximi tui . Septimum praeceptum quod et decimum est: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponendum videtur contra hoc quod superius dictum est in eo praecepto quod superius datum est de fornicatione cavenda. Non moechaberis, moechiam tantum corporalem esse prohibitam; postea vero per id quod Chrspiritualem moechiam esse interdictam. Quomodo enim Evangelium supplevit quod lex scripta prius, minus habuit, cum idipsum quod Evangelium adjecisse creditur, in lege scriptum prius inveniatur? Qui enim dixit: Non moechaberis corporalem moechiam prohibens; postea dixit: Non concupisces, spiritualem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod vetus minus habuit? Lex corporalem quamvis concupiscentiam hominis a re aliena cohibuit, in propria tameeravit. Quia qui dixit: Non concupisces uxorem et rem proximi tui, mulierem et rem omnino concupiscendam non vetuit, sed ab aliena tantum appetitum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ potuit ⁊ tñ futurum non fuit.
nec prescientia huius futuri mutata fu¬
isset: s muniquam habita. quia futurũ
non finsset. Quod antem precestinait
dens facturum se disposint. nec predesti¬
autem quedam que fc̃ũrus non fuit. qr¬
p̃scunt omnẽ quod futurum fint. in quo
quedam futura fuerunt que fc̃urus fuit.
quedam que permissurus. propter hoc
aliquid amplius predestinatio habere in¬
detur quã prescientia. quia p̃scientia et̃
de alieno ẽ. predestinatio antem insi de

Expanded text:
escitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestiavit, quod autem facturus non fuit, aescivit omnem quod futurum fuit, in quo quaedam futura fuerunt quae facturus fuit; quaedam quae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestinatio habere videtur quam praescientia, quia praescientia etiam de alieno est; praedestinatio autem nisi de
Abbreviated transcription (Latin):
facit neritatem uenit ad lutem. ut me¬
infestentur opera eius. quia indeo fcã
suit. Ipẽ gͦ qmi ueritatem facturus fuit.
intenebris operari uoluit. s uenit ad
lucem et fecit lucem ut se mainfestarz
per lucem. Non enim ideo fecit lucem
ut ipẽ uideret per lucem s ut opera sua
manifestaret perlucem quia in deo fcã
sunt. ⁊ ideo indit deus cuncta que fece¬

Expanded text:
t veritatem venit ad lucem, ut manifestentur opera sua, quia in Deo facta sunt . Ipse ergo qui veritatem facturus fuit, in tenebris operari noluit; sed venit ad lucem, et fecit lucem, ut se manifestaret per lucem. Non enim ideo fecit lucem ut ipse videret per lucem; sed ut opera sua manifestaret per lucem, quia in Deo facta sunt. Et ideo vidit Deus cuncta quae fece
Abbreviated transcription (Latin):
primũ fecit licem ut cetera omma post¬
modum faceret inluce. Significanit
enim nob̾ se non amare. opera que
intenebris frunt qm̃ mala simc: qr
dumis qui male agit odit lucem. ⁊ nõ
uenit ad lucem. ut non arguantur ope

Expanded text:
primum fecit lucem, ut caetera omnia postprimum fecit lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit odit lucem; et non venit ad lucem, ut