comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul dubio qđ dicebat: respon-¬
dere poss& & dicere. Uera sunt
hȩc. Scđm hȩc omĩa exnobis
erant. uerũ tam̃ scđm aliã quan¬
dam discretionẽ : ñ erant ex
nob̾. Nã si fuissent ex nob. man¬
sissent utiq nob̾cũ. Quȩ ẽ tam̃
ista discretio : patent libri dei:
ñ auertamꝰ aspectũ. Clamat scrip¬
tura diuina: adhibeamꝰ auditũ.
Non erant ex eis : quia ñ erant
scđm ꝓpositũ uocati. ñ erant in
xp̃o electi ante constitutionẽ
mundi. Non erant in eo sortẽ conse-¬
cuti: ñ erant p̃destinati scđm ꝓ.
positũ eiꝰ qui uniu̾sa oꝑat᷑. Nam
si hoc ẽẽnt: ex illis ẽẽnt. ⁊ cũ illis
sine dubitatione mansissent. Ut
enĩ non dicã quã sit possibile dõ
auersas ⁊ aduersas infidem suã
⁊ in eoꝵ cordib oꝑari ut nullis
aduersitatib cedant. nec ab illo
aliqua suꝑati tẽptatione disce-¬
dant : cũ possit ⁊ qđ ait apłs fa¬
cere ut eos ꝑ mittat tẽptari suꝑ

Expanded text:
procul dubio quod dicebat, responprocul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super
Abbreviated transcription (Latin):
lis originali peccato pariter
obstrictis. cur iste assumatur.
ille relinquat᷑. ⁊ ex duobꝰ ȩtate
iã grandib impus cur ĩste
ita uocet᷑ ut uocantẽ sequat᷑. ille
aut̃ aut ñ uocetur aut ñ ita uo¬
dei. Exduob aut̃ piis cur huic
donet᷑ ꝑseuerantia usq in funẽ.
illi ñ donet᷑: inscrutabiliora sunt
iudicia di. Illud tam̃ fidelib deb&
ẽẽ certissimũ. hunc ẽẽ exp̃desti¬
nob̾. ait unꝰ p̃destinatoꝵ qui de
pectore dñi lib̾at hoc secretũ:
mansissent utiq nob̃̾cũ. Quid ẽ
queso ñ erant ex nob. nã si fuis¬
sent mansissent utiq nobiscũ:
Nonne utriq a dõ creatis utriq
ex adam nati : utriq de terra
facti erant: & ab eo qui dixit
omnẽ flatũ ego feci unius eiꝰdẽq
naturȩ animas acceꝑant: Nne
postremo utriq uocati fuerant.
⁊ uocantẽ secuti: utriq ex ĩpiis
iustificati : & ꝑ lauachrũ rege¬
nerationis utriq renouati:
Sed si hȩc audiroe ille qͥ sciebat

Expanded text:
 originali peccato pariter obstrictis, cur iste adsumatur, ille relinquatur, et ex duobus aetate jam grandibus impiis cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita voDei. Ex duobus autem piis cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non detur, inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, Non erant ex nobis; nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit, Omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperant? Nonne postremo utrique vocati fuerant, et vocantem secuti, utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat
Abbreviated transcription (Latin):
cari. de his quȩ ñ fecert̃ etiam si
facturi fuisse p̾uisi sunt. quã quã
ut dixi. hanc opinionẽ qua pu¬
tant᷑ in morientib uł mortius
uindicari peccata quȩ p̃sciti sc̃
facturi eẽ si uiuerent: etiã re.¬
fellere pudeat. ne uideam᷑ &
nos existimasse alicuiꝰ eẽ mom̃t.
quã maliumꝰ disputatione cohi¬
bere. quã silentio p̃terire. Promn.¬

Expanded text:
cari de his quae non fecerunt, etiamsi cari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in morientibus vel mortuis vindicari peccata, quae praesciti sunt facturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quam silentio praeterire.
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ. quã scelere multo gra¬
iuore discedere a fide quod eos
si accessissent p̃uiderat fuisse
facturos. Quãuis si dicat᷑ cur
ñ factũ ẽ. ut crederent potius.
& hoc eis p̾staret᷑ ut antequã
fidẽ relinquerent ex hac uita
emigrarent: quid responderi
possit ignoro. Quieñ dic̃ relic̾¬
turis fidem beneficiũ fuisse con¬
cessũ ne habe inciꝑent qđ gra¬
uiore impietate de sererent.
satis indicat ñ uidicari hominẽ
ex eo qđ p̃noscitur male fuisse
facturꝰ : si ei quocũq beneficio
ut id ñ faciat consulatur. Con¬
sultũ ẽ igitur & illi qui raptꝰ ẽ.
ne malitia mutaroe in tellectũ
eiꝰ. Sed cur ñ ita consultũ fuerit
tyriis ⁊ sidoniis ut credent et
raperentur ne malitia mutar&e
intellectũ eoꝵ. forsitan respon¬
der& ille cui placuit isto modo
hanc soluere questionẽ. Ego uͦ
quantũ ad hoc qd̾ atan& sufficere
uideo ut sođmi istã quoq senten¬
tiã demonstrent᷑ homines ñ iuidi¬

Expanded text:
ad fidem, quam scelere multo graad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judi
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã ⁊ ꝑ xp̃i fidẽ consequerent᷑¬
salutẽ. Quidã disputator catho.¬
licus ñ ignobilis hunc euangelii
locũ sic exposuit: ut dicer& p̾scisse
dñm trrios ⁊ sidonios afide fuisse
pꝰea recessuros. cũ factis apud se
miracłis credidissent: ⁊ miscđia
potiꝰ ñ eũ illic ista fecisse. Qm̃
guiori poena obnoxii fierent.
si fidẽ quã tenuerant reliquissent:
quã si eã nullo tẽpore. denuissent.
Inqua sententia docti hominis
& ad modũ acuti quȩ sint ad huc
merita reqͥrenda. quid me nunc
attin& dicere. cũ ⁊ ipsa nob̃ ad
id qđ agimꝰ suffraget᷑: Si enim
miseratione dñs ñ fecit in istis uir.¬
tutessquas fieri possent fideles qđ
rent᷑: cũ postea fierent infideles
qđ eos futuros fuisse p̃sciuit: satis
aꝑteq demonstrat᷑ de his pecca¬
tis neminẽ iudicari mortuorũ
quȩ p̃sciuit fuisse facturũ: Si
aliquo modo ei ne illa faciat sub¬
uenit᷑ sicut trriis ⁊ sidoniis si

Expanded text:
tentiam et per Christi fidem consequerenttentiam et per Christi fidem consequerent. Quidam disputator catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enimmiseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, rentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si
Abbreviated transcription (Latin):
scđm ea mortuos iudicari que
facturi eẽnt: si adiuuentes euan¬
geliũ ꝑuenir&. Et si hoc falsũ ẽ.
non ẽ. cur dicatur de infantib
qͥ pereunt sine baptismate mo-¬
rientes. hoc ineis eo merito fi-¬
eri. quia psciuit ds eos si
uiuerent p̃dicatũq illis ẽẽt euan.¬
geliũ infidelit̾ audituros. Restat
antur obstrictĩ: ⁊ ꝓpt̾ hoc solum
eant indãpnationẽ. Qđ uidemꝰ
aliis eandẽ habentib causa ñ nͥ
cio. qm̃ ñ ẽ iniqͥtas apd dm̃. quosdã
etiã post baptismũ pessime uiuendo
ꝑituros: in hac tam̃ uita quousq
ꝑeant detineri. Qui ñ ꝑirent: si
eis corporis mors lapsum eoꝵ p̃ue-¬
niens subuenir&e. Qm̃ nullus mor¬
tuus iudicat᷑ ex bonis seu malis
quȩ fuerat si non moreret᷑ acturꝰ.
Alioquin: trrii ⁊ sidonii ñ scđm
ea quȩ gesserunt poenas luerent.
sed potius scđ̾m ea quę gesturi fue¬
rant si in eis illȩ uirtutes euange¬
licȩ factę fuissent: ꝑ grandẽ peni-¬

Expanded text:
secundum ea mortuos judicari, quae secundum ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat antur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non cio, quoniam non est iniquitas apud Deum , quosdam etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quo usque pereant detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poeni
Abbreviated transcription (Latin):
si in tyro ⁊ sydone facte fuissent
untutes quȩ factȩ sunt in uobis.:
oli in cilicio ⁊ cinere penitentiã
egissent. Sed nũquid possumus
dicere etiã tyrios ⁊ sidoneͥos ta¬
lib apd̃ se uirtutib factis crede
noluisse. aut credituros ñ fuisse
sifierent. cũ eis ipse dñs attestet᷑
qd acturi ẽent magnę humilita¬
tis pęnitentiã. si in eis facta eẽnt
diuinaꝵ illa signa uirtutũ : Et
tam̃ in die iudicii punient᷑ ꝗͣuis
minore supplicio quã illȩ ciuita.¬
tes quȩ apđ se uirtutib factis
credẽ noluerunt. Secutꝰ enĩ dñs
ait. Uerũtam̃ dico uob̾. trro &
sydoni remissius erit indie iudi.¬
cii quã uob̃. Seuerius gͦ punien¬
tur isti. illi remissius. Sed tam̃
punient᷑. Porro si etiã sođm fac¬
ta quȩ facturi ẽent si uiuerent
mortui iudicant᷑. ꝓfecto quia
fideles futuri erant isti si eis cũ
tantis miracłis fuiss&e euangłiũ
p̃dicatũ: ñ sunt utiq puniendi.
Punient᷑ aut̃. Salsũ. ẽ. igit᷑ et

Expanded text:
ro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis. olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secuait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis . Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punientur autem; falsum est igitur et
Abbreviated transcription (Latin):
questiones quas uł enodare non
poterã. uł longã sermocinationẽ
in p̾senti requirebant. ita diffe-¬
rent᷑ ex utraq parte uł ex om-¬
nib earundẽ questionũ partibꝰ.
in quib ñ apparebat quid potuis
congrueroe ueritati. ad hoc tam̃
ratiocinatio nr̃a concluderetur.
ut qđ lib& eoꝵ uerũ eẽt. laudan¬
dus crederet᷑. uł etiã ostenderet᷑
ds̃. Propt̾ eos quippe disputatio
illa suscepta ẽ : qui negant ex¬
libo uoluntatis arbitrio mali ori¬
ginẽ duci: ⁊ dm̃si ita ẽ. creatorẽ
omium crͤaturaꝵ culpandũ ẽẽ

Expanded text:
quaestiones quas vel enodare non quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant exlibero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpa
Abbreviated transcription (Latin):
d scripturas in nulla auctorita¬
de ñ habent: uerũ etiã eas quȩ
ad nouũ ꝑtinent testam̃tũ: sic
accipiunt ut suo quodã priuilegio
immo sacrilegio qđ uolunt sumant:
qđ nolunt reiciant. Contra quos
agebã in libris de lib̾o arbitrio
unde isti nob̃ p̃scribendũ putant.
Ideo questiones oꝑosissimas inci-¬
dentes enucleate soluere nolui.
ne nimiũ longũ opꝰ ẽẽt ubi me
aduersꝰ tã ꝑuersos testimonioꝵ
diuinoꝵ ñ adiuuabat auctoritas.
& poterã sicut feci qđ lib&̾ hoꝵ
uerũ ẽẽt quȩ ñ definite int̃po¬
nebã : certa tam̃ ratione conclu¬
dere in om̃ib dm̃ ẽẽ laudandũ.
sine ulla necessitate credidi. duas
sic̃ illi uolunt coet̾nas boni et
mali ꝑmixtas ẽẽ substantias.
Deniq in primo retractationũ
libro qđ opꝰ meũ nondũ legistis.
cũ ad eosdem libros retractan¬
dos uenissem: hoc ẽ de libero
arbitrio. ita locutꝰ sũ. In his
inquã libris itamulta disserta
sunt : ut incidentes non nulle

Expanded text:
cripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae
Abbreviated transcription (Latin):
geminoꝵ quoꝵ unꝰ assumit᷑.
unꝰ relinquit᷑. dispar . ẽ. exitꝰ.
merita cõmunia. In qͥb tam̃ sic
alt̾ magna di bonitate lib̾atur.:
ut alt̾ nulla eiꝰ iniqͥtate dãpnet᷑.
Nunquid enĩ iniqͥtas. ẽ. apđ dm̃:
absit. Sed inuestigabiles sunt uiȩ
ipsius. Itaq miscđiam eiꝰ in hisqͥ
lib̾ant᷑ ⁊ ueritatẽ in his qui pum¬
unt᷑ sine dubitatione credamus.
Neq inscrutabilia scrutari. aut
inuestigabilia uestigare conem᷑.
Exore quippe infantiũ ⁊ lacten¬
tiũ suã ꝑfecit laudẽ. Ut qđ in
his uidemꝰ quoꝵ lib̾ationẽ bona
eoꝵ merita nulla p̾cedunt. ⁊
in his quoꝵ dãpnationẽ utrisq
cõmunia originalia sola p̾ce¬
dunt: hoc ⁊ in maiorib fieri
nequaquã om̃ino cunctemur.
Id.ẽ. ñ putantes uł scdđ̾m sua me-¬
rita grãm cunquã dari: uł nisi
siuis meritis quẽq puniri siue
pares qui lib̾antur atq puniun¬
tur. siue dispares habeas causas
malas. Ut qui uidetur stare ui.¬

Expanded text:
um unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberantur atque puniuntur, sive dispares habeant causas malas; ut qui videtur stare, vi
Abbreviated transcription (Latin):
ne multa cõmemorẽ: cũ uobis
plura fortassis occurrant. non
frustra dr̃ ne nos inferas in
tẽptationẽ. Nam quisquis in
demptationẽ non infertur:
ꝓfecto nec intẽptationẽ suȩ malȩ
uoluntatis infert᷑. Et qui in tẽpta¬
tionẽ suȩ malȩ uoluntatis ñ in¬
fertur: in nullã prorsus infert᷑.
Ynus quisq enĩ tẽptat᷑ ut scriptũ
ẽ. a concupiscentia sua abstractꝰ
⁊ illectꝰ. ds̃ aut̃ neminẽ tẽptat.

Expanded text:
ne multa commemorem, cum vobis ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, ofecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem nem
Abbreviated transcription (Latin):
ase posei imꝑauit. Hoccerde qui
sapit : ñ dico desipit. sed insanit.
Imꝑauit aut̃ d̾s̃ ut eiscĩ eiꝰ dicant
orantes. ne nos inferas in tẽp¬
tationẽ. Quis quis igit᷑ exaudit᷑
hoc poscens: ñ infertur in con
tumaciȩ tẽptationẽ. qua possit
uł dignus sit ꝑseuerantiã scĩta¬
tis amittere. A enĩ uoluntate
sua quisq deserit dm̃. ut meri
to deseratur adeo. Quis hoc ne.¬
gauerit: Sed id̾o petimꝰ ne in¬
feramur intẽptationẽ: ut hoc
ñ fiat. Et si exaudim᷑: utiq ñ
fit. quia ds̃ ñ ꝑmittit ut fiat.
Nichil enĩ fit nisi qđ aut ipse
facit. aut fieri ipse ꝑmittit. Po.¬
dens ergo ẽ. ⁊ amalo in bonium
flectere uoluntates. ⁊ in lapsũ
ꝓnas conu̾tere ac dirigere in
sibi placitũ gressũ: cui ñ frustra
dicitur. ds̃ tu conu̾tens iuiuifi¬
cabis nos. ñ frustra dr̃ ne des
ad mouendũ pedẽ tͣuũ. ñ frus¬
tra dr̃ ne tradas me dñe a desi¬
derio meo peccatori. Postremo

Expanded text:
a se posci imperavit. Hoc certe qui a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non itumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. At enim voluntate sua quisque deserit Dto deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit ut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo,
Abbreviated transcription (Latin):
homo usq infinẽ: aliqua in eo
mala uoluntas oriat᷑ ne ꝑseuer&
usq infinẽ. Hoc gͦ di donũ suꝑ¬
plicit̾ emereri potest: sed cũ da¬
tũ fuerit. amitti contuma oiter
ñ potest. Cum enĩ ꝑseuerauerit
quisq usq infinẽ. neq hoc do¬
nũ potest amittere. nec alia quę
tatur etiã quod posset amitti :
Sed ne forte dicatur usq in finẽ
ꝑseuerantiã ñ amitti quidẽ. cũ
data fuerit id. ẽ. cũ ꝑseueratum
fuerit usq infinẽ. sed tc̃ amitti
quodã modo qͣndo agit per
contumaciã ut ad eam ꝑ uenire
ñ possit: siout dicimꝰ hominem
qui ñ ꝑseuerauerit usq infinẽ
amisisse uitã ęt̾nam uł regnũ
di: ñ qđ iã acceꝑat ⁊ habeb̾at.
sed qđ acciꝑet ⁊ hab̾et si ꝑseueras¬
set: uerboꝵ controuersias aufe.¬
ramꝰ. ⁊ nonnulla etiã quȩ ñ ha¬
bent᷑ sed habenda sꝑantur. posse
dicamꝰ amitti. Dicat mͥ quisqͥs
aud&. utrũ ds̃ dare ñ possit qđ

Expanded text:
homo usque in finem, aliqua in eo homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest, sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveret quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae tatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
p̃udo si apd̃ eos facta ẽẽnt siuis
miracłis credituros. quib ñ
uult subuenire ñ subuenit. de
quib in sua p̾destinatione o¬
culte quidẽ sed iuste aliud uidi¬
cauit. Non enĩ ẽ inquitas apđ̃
dm̃. sed inscrutabilia sunt iu¬
dicia eiꝰ. ⁊ inuestigabiles uiȩ eiꝰ.

Expanded text:
nt, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus :
Abbreviated transcription (Latin):
deor me ñ inuenire qͥd dicã. Si
& hoc queris quare: quia in hac
re sicut iusta ẽ ira eius. sic̃ mag¬
na est misodia eiꝰ: ita inscruta.
dicat. Cur quib dã qui eũ bona
quia ñ mentit᷑ qui dicit ex nob̾
exierunt. sed ñ erant ex nobis:
Nã si fuissent ex nob̾: mansis.¬
sent utiq nobcũ. Nunqͥd ergo
hominũ naturȩ duȩ ft̃ : Absit.
Si duę naturȩ eẽnt: gr̃a ulla
ñ ẽẽt. Nulli enĩ daretur gratu-¬
ita lib̾atio: si naturȩ debita
redderet᷑. Hominib aut̃ uidec᷑
omĩs qui boni apparent. fideles.
ꝑseuerantiã usq infinẽ acciꝑe
debuisse. Ds̃ aut̃ melius ẽẽ uidi¬
cauit miscere quosdã ñ ꝑseuera¬
turos certo numero sc̃oꝵ suoꝵ.
ut quib ñ expedit in huiꝰ uite
tẽptatione securitas. ñ possint
eẽ securi. Multos enĩ aꝑnitiosa
elatione reprimit: qd̃ ait apłs.
illũ. Non ergose ipsũ: sed ds̃.
Uerũtam̃ bonũ ẽ ñ altũ sapere:

Expanded text:
teor me non invenire quid dicam. Si teor me non invenire quid dicam. Si et hoc quaeris quare; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magna est misericordia ejus, ita inscrutabidicat, Cur quibusdam qui eum coluequia non mentitur qui dicit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Numquid ergo hominum naturae duae sunt? Absit. Si duae naturae essent, gratia ulla non esset: nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderetur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perseverantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere quosdam non perseveraturos certo numero sanctorum suorum; ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione reprimit quod ait Apostoillum : non ergo se ipse, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
in red ditione mercedis. Nũ qͥd
⁊ hic audiert̃ murmurandes a
patre familias nͥ hoc uolo: Ita
quippe eiꝰ erga alios fuit largitas:
ut erga alios nulla ẽet iniqͥtas.
Et istĩ quidem utriq in bonis st̃.
Uerũtam̃ quantũ ad iustitiam
expectat & grãm: potest & de
reo qui lib̾atur. recte dici reo
qui dampnat᷑. Tolle qđ tuũ. ẽ.
debet᷑ d unare. An non mͥ licet
nequã ẽ quia ego bonꝰ sũ : Hic
ille si dicat cur non ⁊ mͥ: merito
audiet ohomo tu qͥs es qͥrespon¬
deas do : quẽ certe in uno ur̃m
benignissimũ largitorẽ. inte uͦ
ex actorẽ iustissimũ: in nullo ta¬
men cernis iniustũ. Cũ enĩ iustꝰ
ẽẽt etiã si utrũq punir&. qͥ lib̾a¬
tur habet unde grãs agat. qui
dapnatis non om̃ib qͥd om̃ĩb
deberet᷑ ostender&. atq ita gra-¬
tius suã grãm inuasis miscđię
cõmendar&. cur in eadẽ causa
illũ quã me potius lib̾abit : Hoc
ñ dico. Si queris quare: quia fa¬

Expanded text:
in redditione mercedis. Numquid in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios fuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potesreo qui liberatur et de reo qui damnatur: « Tolle quod tuum est, debetur donare. An non mihi licet nequam est, quia ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cum enim justus esset, etiamsi utrumque puniret: qui liberatur, habet unde gratias agat; qui damnatis non omnibus, quid omnibus deberetur ostenderet, atque ita gratius suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; quia fa
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ds̃ uidexẽ. Ac ꝑ hoc ⁊ gratis
abeo dat᷑ grã. ⁊ iusto eiꝰ in aliis
iudicio demonstrat᷑. quid ineis
quib dat᷑ conferat gr̃a. Non
itaq simꝰ in grati qđ scđm placi-¬
tũ uoluntatis suȩ in laudẽ głȩ
grẽ suȩ tãmultos lib̾at miseri¬
cors ds̃ detam debita ꝑditione:
rit si in de neminẽ lib̃ar& ñ ẽẽt
iniustꝰ. Ex uno quipꝑe om̃s in
condẽpnationẽ ñ iniustã iudi.¬
cati sunt ire sed iustã. Qui ergo
lib̾atur grãm diligat: qui non
lib̾atur debitũ agnoscat. Si in
remittendo debitũ bonitas:
in exsendo ȩquitas intelligitur.
nusquã ẽẽ apud dm̃ inqu̾itas
inuentt᷑. Sed cur inquit ñ solũ
in paruuloꝵ uerũ etiã ingemi¬
noꝵ una atq eadẽ causa tam
diuersũ iudiciũ: Nonne similis
questio ẽ cur in diuersa causa
idem iudiciũ: Recolamꝰ igitur
illos oꝑarios inuinea qui toto
die laborauert̃: & eos qui hora
una. Nẽpe causa diuersa est im¬
pensi laboris. ⁊ tam̃ idem iudiciũ

Expanded text:
m Deus judex est. Ac per hoc et gratis ab eo datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas invenitur. 17. « Sed cur, » inquit, « non solum in parvulorum, verum etiam in geminorum una atque eadem causa, tam diversum judicium? » Nonne similis quaestio est, cur in diversa causa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium
Abbreviated transcription (Latin):
iminiuentẽ lapsũ. facit hominẽ
ꝑseuerare usq infinẽ. Sed mira¬
bilior & fidelib euidentior lar¬
gitas bonitatis dĩ ẽ: qđ etiã par¬
uulis quib oboedientia ñ ẽ illius
etatis ut detur: dat᷑ grã. Ita gͥ
ꝓcul dubio se donatorẽ ẽẽ p̃sci.¬
uit. ⁊ in sua p̾scientia p̃parauit.
Quos gͦ p̃destinauit: ipsos ⁊ uo.¬

Expanded text:
imminentem lapsum, facit hominem imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia.rocul dubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
Apelagianoꝵ porro hereti ca
ꝑuersitate tantũ isti remoti sunt.
ꝓpt̃ quos hȩc agimꝰ: ut licet
nondũ uelint fateri p̃destina.
ueritas loquit᷑. sed potius scđm
p̃cedentis merita uoluntatis. sicut
contͣ ueritatẽ pelagianus error
obloquit᷑. Preuenit gͦ ⁊ fidẽ gr̃a.
Alioquin si fides eã praenit:
ꝓcul dubio p̃uenit ⁊ uoluntas.
qm̃ fides sine uoluntate ñ pot̾
p̃uenit uoluntatẽ: ꝓfecto p̃ue¬
nit omnẽ oboedientiã. p̃uenit
etiã caritatẽ. qua una do uera¬
citer ⁊ suauiter obedit᷑. Et hȩc
omia: grã in eo cuni dat᷑ & cuius
hec omĩa p̃uenit oꝑat᷑. Restat
in his bonis usq infinẽ ꝑseue¬¬
poscit᷑ si non eã dñs ꝑ grãm
suã in illo cuiꝰ orationẽ exaudit
oꝑatur. Uidete iã aueritate
quã sit alienũ: negare donũ
di eẽ ꝑseuerantiã usq in finẽ huiꝰ
uitȩ : cũ uitȩ hiuc qͣndo uolue¬
rit ipse det finẽ. Quẽ si dat ante

Expanded text:
A Pelagianorum porro haeretica A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinaveritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem oboedientiam, praeuenit etiam caritatem, qua una deo ueraciter et suauiter oboeditur. et haec omnia gratia in eo cui datur et cuius haec omnia praeuenit operatur. Restat in his bonis usque in finem perseueposcitur, si non eam dominus per gratiam suam in illo operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui intelligunt facere doctiores.
qͥ nob̾ aliquid tale tacentib doctio¬
res quidẽ ñ fiunt: sed nec peiores
quã tacendũ: ut ñsolũ id ambo
ñ capiant. uerũ etiã quiest intel¬
ligentior ipse sit peior: Qui si
discerent. Quo enĩ ẽ capacior ut
discat: eo magis. ẽ. idoneus ut alioᷤ
doceat. Instat inimicꝰ grẽ atq
urg& modis om̃ib ut credatur
scđm merita nr̃a dari. ac sic gr̃a
iã ñ sit grã. & nos nolumꝰ dicere
qđ teste scriptura possumꝰ dicere:
Timemꝰ enĩ uidelic&e ne loquen¬
tib nob̾ offendat᷑ qui ueritatẽ
ñ potest caꝑe. ⁊ ñ timemꝰ ne ta-¬
centib nobis qui ueritatẽ pot̃
caꝑe. falsitate capiat᷑. Aut
enĩ sic p̃destinatio p̃dicanda ẽ.
quẽ ad modũ eã scã scriptura
euident̃ loquit᷑ ut in p̃destina-¬
tis sine penitentia sint dona
sententia qđ sepe iã diximꝰ legat᷑
gestis episcopoꝵ orientaliũ. etiã
ipsius pelagii ore dãpnata.

Expanded text:
eos qui intelligunt facere doctiores; eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne taceut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata .
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ caꝑe ñ possunt: ñ solũ ueritate
fraudent᷑. uerũ etiã falsitate capiant᷑.
qui uerũ caꝑe quo caueat᷑ falsitas
possunt. Facile᷑ eñi immo ⁊ utile
ut taceatur aliqđ uerũ ꝓpt̾ incapa¬
ces. Nã unde ẽ illud dñi. Adhuc
multa habeo uob dicere. sed ñ po-¬
testis illa portare modo: & illud
apłi. ñ potui uob loqͥ qͣsi spiritalib
sed qͣsi carnalib. qͣsi paruulis in xp̃o
lac uob potũ dedi ñ escã: Nondũ
eni poteratis sed nec adhuc quidẽ
potestis: Quãuis modo quodã dicen¬
di fieri possit. ut id qđ dr̃ & paruu¬
lis lac ⁊ grandib esca sit. Sicut in
pͥncipio erat uerbũ. ⁊ uerbũ erat
anus tacere potest : quis capere :
Aut quid in doctrina sana inueniri
uerũ tacendi: alia uerũ dicendi
necessitas. Causas uerũ tacendi lon¬
gũ ẽ om̃s querere uł inserere. Quaꝵ
tam ẽ ⁊ hȩc una ne peiores faciamꝰ
eos qui ñ intelligunt: dũ uolumꝰ

Expanded text:
qui capere non possunt, non solum veritate qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi sulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat anus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inverum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. Sedusq ad eo ꝓfecit in malũ.
ut deserta monasterii societate fier&
canis reuersus ad suũ uomitum.
⁊ tam̃ adhuc qualis sit futurꝰ in
animas ea quȩ de p̃scientia dei
uera dicunt᷑ uł neganda ft̃ uł ta¬
cenda : Tc̃ scilicoe̾ qͣndo si ñ dicant᷑
in alios itur errores : Sunt etiã
orant. qm̃ dño dicente didicert
scire dmn quid nob̾ necessariũ sit
prius ꝗͣ petamꝰ ab eo. Num ꝓpter
tales huius sententię ueritas deseren¬
da aut ex euangłio delenda putabit᷑
Immo cũ constoe alia dm̃ danda etĩã
ñ orantib sic̃ initiũ fidei: alia ñ nisi
orantib p̃parasse sicut usq infinẽ
ꝑseuerantiã: ꝓfecto qͥ exipso hanc
habere se putat. ñ orat ut habeat.
Cauendũ ẽ igit᷑ ne dũ timemus
ne tepescat oratio: extinquatur
oratio. accendat᷑ elatio. Dicat᷑ ergo
uerũ maxime ubi aliqua questio
ut dicat᷑ impellit: ⁊ capiant qui
possunt. Ne forte cũ tacetꝰ ꝑpt̃ eos

Expanded text:
bonum: sed usque adeo profecit in malum; bonum: sed usque adeo profecit in malum; ut, deserta monasterii societate, fieret canis reversus ad suum vomitum ; et tamen adhuc qualis sit futurus inanimas, ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in alios itur errores? CAPUT XVI. 3orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos
Abbreviated transcription (Latin):
fitenda scđm eã p̃destinatione
scõꝵ det̾rere ñ debent: sic̃ non
de t̾reremur a confitenda p̃sci¬
entia di siquis de illa popło fic
loquat᷑. ut dicat. Siue nc̃ recte
uiuatis. siue ñ recte: tales eritis
post ea qͣles uos ds̃ futuros esse
p̾sciuit: uł boni sibonos uł mali
si malos. Nũquid enĩ si hoc audito
ñ nulli in torporẽ segnitiãq uer¬
tant᷑ ⁊ a labore ꝓcliues ad libidi¬
nẽ pꝰ concupiscentias suas eant:
ꝓpterea de p̾̃scientia dĩ falsũ pu¬
tandũ ẽ ẽẽ qđ dictũ ẽ : Nonne si
ds̃ illos bonos futuros ẽẽ p̃sciut.
boni ert̃ in qͣntalib& nc̃ maligni¬
tate uersent᷑ : Si aut̃ malos mali
ert̃ in qͣntalib& nc̃ bonitate cer¬
nant᷑: Fuit qͥdã in nr̃o monaste¬
rio qͥ corripientib fr̃ib cur quȩdã
ñ facienda facer&. ⁊ facienda non
facera. respondebat. Qualiscũq
nc̃ sum: talis ero qualem ds̃ me
futurũ ẽẽ p̃sciuit. qui ꝓfecto uerũ
dicebat. ⁊ hoc uero ñ ꝓficiebat in

Expanded text:
dum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent: sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: sive nunc recte vivatis sive non recte, tales eritis postea quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. Nunquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiamque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat. Qualiscunque nunc sim, talis ero qualem Deus me futurum esse praescivit, qui profecto et verum dicebat, et hoc vero non proficiebat in
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationib ad t̾rena plerũq
deicimur. Non itaq in hominũ
sed indi ẽ potestate. ut habeant
homines potestatẽ filii dĩ fieri.
Ab ipso quippe accipiunt eã: qͥ
dat cordi humano cogitationes
pias ꝑ quas habeat fidem quȩ
oꝑetur ꝑdilectionẽ. Ad quod
bonũ sumendũ ⁊ denendũ. ⁊ in
eo ꝑseuerant̾ usq infinẽ ꝓfici-

Expanded text:
cogitationibus ad terrena plerumque cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur . Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri . Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae operetur per dilectionem : ad quod bonum sumendum et tenendum, et in eo perseverant
Abbreviated transcription (Latin):
cor nr̃m. &e nr̃e cogitationes.
Qđ om̃ĩs qͥ humilit̾ ⁊ ueracit̃
pius e.: eẽ uerissimũ sentit. Hoc
aut̃ ambrosius ut dicer&̾. in eo
libro loquebat᷑ quẽ de fuga scłi
scripsit. docens hoc scłm non
corpore sed corde fugiendũ: qđ
nͥ auxilio di fieri ñ posse disseruit.
Ait enĩ frequens nob̾ de fugiendo
scło isto sermo atq utinã quam
facilis sermo tã cautꝰ ⁊ sollicitus
effectus. Sed quod peius. ẽ. fre¬
quent irrepit t̾renaꝵ il lecebra
cupiditatũ: ⁊ uanitatũ offusio
mentẽ occupat. ut qđ studeas
uitare : hoc cogites animo quȩ
uoluas. Qđ cauere difficile est
homini. exuere aut̃ inpossibile.
Deniq uoti magis eã esse rẽ quã
effectus: testatur ꝓpħa dicendo.
declina cor meũ in destimoma
atq alio trahunt quã tu ꝓposu.¬
eris. Ad scłaria reuocant. mun-¬
dana insertuit: uoluptaria in¬
gerunt. illecebrosa intexunt.
Ipsoq intẽpore quo eleuare men¬
tem paramus: inserti mnanibus

Expanded text:
 nostrae cogitationes. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, « Declina cor meum in testimoniaatque alio trahunt quam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc.ẽ. enĩ manꝰ di. Quo oꝑe dei
fit ut simus in xp̃o. ꝑmanentes
cũ do. ñ sicut in adã discedentes
ado. In xp̃o enĩ sortẽ consecuti
sumꝰ p̃destinati scđm ꝓpositũ
eiꝰ qui uniuersa oꝑat᷑. Manus
igitur di est ista ñ nr̃a: ut non
discedamꝰ ado. Manꝰ in quã eiꝰ
ẽ.ista : qui dixit. Timorẽ meũ
luit ne inferamur in tẽptationẽ.
Quia ⁊ si non inferim᷑: nulla ab
eo ratione discedimꝰ. Qđ poterat
nobis ⁊ ñ orantib dari. sed ora¬
tione nr̃a nos uoluit ad moneri
a quo accipiamꝰ hȩc beneficia.
Aquo enĩ. nisi ab illo accipimus.
a quo iussũ. ẽ. ut petamus:
Prorsus in hac re ñ oꝑosas dispu-¬
tationes expect& eccła. sed atten¬
dat cotidianas orationes suas. Orat
ut increduli credant. Ds gͦ con¬
uertit ad fidẽ. Orat ut credentes
ꝑseuerent. Ds̃ ergo donat ꝑseue-¬
rantiã usq infinẽ. Hȩc d̃s factu-¬
rum se ẽẽ p̃sciuit. Ipsa ẽ. p̃desti-¬

Expanded text:
hoc est enim manus Dei: quo opere Dei hoc est enim manus Dei: quo opere Dei fit ut simus in Christo permanentes cum Deo; non sicut in Adam, discedentes a Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum luit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa est praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tas uoluntatis in illius primę
conditionis p̾stantia quantum
ualuerit: apparuit in angelis.
qui diabolo cũ sius cadente in
ueritate steterunt. ⁊ securitatẽ
ꝑpetuã ñ cadendi in qua nunc
cos eẽ certissimi sumꝰ ꝑuenire
meruerunt. Post casum autẽ
hominis ñ nisi ad grãm suam
ds̃ uoluit ꝑtinere: ut homo ac¬
cedat ad eũ. neq nisi ad grãm
suã uoluit ꝑtinere. ut homo
ñ recedat ab eo. Hanc grãm posuit
in illo: in quo sortẽ consecuti sumꝰ
p̃destinati scđm ꝓpositũ eiꝰ qui
uniuersa oꝑat᷑. Ac ꝑ hoc sic̃ oꝑat᷑
ut accedamus. sic oꝑat᷑ ne disce.¬
damꝰ. ꝓpt̾ qđ ei ꝑ propħam dictũ
est. Fiat manꝰ tua suꝑ uirum
dexterȩ tuȩ. ⁊ suꝑfiliũ homi¬
nis quẽ confirmasti tibi. & non
discedimꝰ ate. Iste certe ñ est
adã primꝰ. in quo discessimus
ab eo: sed adam nouissimꝰ. suꝑ
suꝑ eũ manꝰ di ut ñ discedamus
a đo: ad nos utiq ꝑuenit opꝰđi.

Expanded text:
libertas voluntatis in illius primae libertas voluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in angelis, qui diabolo cum suis cadente in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis non nisi ad gratiam suam Deus voluit pertinere, ut homo accedat ad cum, neque nisi ad gratiam suam voluit pertinere, ut homo non recedat ab eo. Hanc gratiam posuit in illo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum ejus qui universa operatur. Ac per hoc sicut operatur ut accedamus, sic operatur ne discedamus. Propter quod ei per prophetam dictum est, Fiat manus tua super virum dexterae tuae, et super filium hominis quem confirmasti tibi; et non discedimus a te . Iste certe non est Adam primus, in quo discessimus ab eo: sed Adam novissimus, supsuper eum manus Dei, ut non discedamus a Deo, ad nos utique pervenit opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ ueniamꝰ : admonem᷑ infir¬
mitatis ⁊ ĩbecillitatis nr̃ȩ. dum
sio rogamꝰ ne quisse insolenter
extollat: ne quis fibi suꝑbe arro
aut confessionis aut passionis
głam suã dicat. cũ dñs ipse hu-¬
militatẽ docens dixerit. uigila-¬
te ⁊ orate ne ueniatis in tẽptati.¬
onẽ. Sp̃s quidẽ promptꝰ ẽ. caro
aut̃ infirma. ut dũ p̃cedit hu-¬
milis ⁊ sũ missa confessio. & dat᷑
totũ đo quic qͥd supplicit̃ cum
timore di petit᷑. ipsus pietate¬
p̃stetur. Si ergo alia docum̃ ta
ñ ẽẽnt. hȩc dnĩca oratio nobis
ad causã grẽ quã defendimus
sola sufficerde. quia nichil nob̃
reliquit in quo tanꝗͣ in nr̃o głi-¬
emur. Si qui dẽ ⁊ ut ñ disceda¬
mus a dõ: ñ ostendit dandũ ẽẽ
nͥ a dõ. cũ poscendũ ostendit a
do. Qui enĩ ñ infert᷑ in tẽptati¬
onẽ: non discedit a đo. Non ẽ
hoc om̃ino inuirib lib̾i arbitrii
quales nunc sunt: fuerat in ho-¬
mine ante quã cader&. Que tam̃

Expanded text:
tionem ueni-a m u s, ammonemur infirmitatis et infirmitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe atqaut confessionis aut passionis gloriam suam ducat, cum dominus ipse humilitatem docens dixerit: \'uigilate et orate, ne ueniatis in temptationem ; spiritus quidem promptus est, caro autem infirma\', ut, dum praecedit humilis et summissa confessio et datur totum deo, quidquid suppliciter cum timore et. Si ergo alia documenta non essent, haec dominica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret: quia nihil nobis reliquit, in quo tanquam in nostro gloriemur. Siquidem et ut non discedamus a Deo, non ostendit dandum esse nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in tentationem, non discedit a hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt. Fuerat in homine, antequam caderet. Quae tamen
Abbreviated transcription (Latin):
noxia tẽptatione quã significat
apłs dicens. ne forte tẽp̃tauerit
uos qui tẽptat & inanissit labor
nr. ds̃ ut dixi neminẽ temptat.
hoc ẽ neminẽ infert uł inducit
intẽptationẽ. Nã tẽptari ⁊ intẽp¬
tationẽ ñ inferri: ñ est malum.
Immo etiã bonũ ẽ: hoc est enim
ꝓbari. Quod itaq dicimꝰ dõ ne
nos inferas in temptationẽ: quid
dicimꝰ nisi ne nos inferri sinas:
Vnde sic orant ñnulli ⁊ legitur
in codicib plurib & hocsic po¬
suit beatissimꝰ cyprianꝰ: ne patia¬
ris nos induci intemptationem.
In euangłio tam̃ greco nusquã
inueni: nͥ ne nõs inferas in tẽpta¬
tionẽ. Tutiores igit᷑ iuuimꝰ. si
totũ dodamꝰ. Non aut̃ nos illi
ex parte: & nob̃ ex parte cõmit.¬
timꝰ. Qđ iudit iste uenerabilis

Expanded text:
noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus: quod vidit iste
Abbreviated transcription (Latin):
id ꝑtin&e ut credatur in xp̃m.
qualiscũq inuenta ẽ cont̃dictio.
ut donũ di ñ initiũ sed augm̃tũ
fidei diceret᷑. Cui opinioni donan¬
te dño satis suꝑq respondunus.
quid aut̃ dici potest cur ꝑseueran¬
tia usq infinẽ ñ donet᷑ in xp̃o cu¬
donat᷑ pati ꝓxp̃o. aut ut expressius
bene facientes si uelit uoluntas dĩ
pati quã malefacientes. Cũ dicit si
uelit uoluntas di. ostendit hoc di¬
iunitꝰ donari. nec om̃ib sc̃ĩs: ut ꝑ¬

Expanded text:
id pertinet ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseverantia usque in finem non donetur in o Christo, aut, ut expressius bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dicit, si velit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec omnibus sanctis, ut