comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sepe młta narietas att ĩ ꝯ-¬
stantia nasceret᷑. dũ uñc qͥdẽ
sine ruos uelis aspic̾e. uł aer
humidior: pulsus obtũderet.
uł siccior excitaret. nł magni¬
tudo corde. gͣniorem redd̾et so¬
aret.ł aliũ qͦdãmodo statũ pͥ
oris ꝯstantis ꝑmutar. Et
cũ idem eẽt in cet̾is ĩ strm̃tis.
oĩa hec inꝯsulta miimneq mi¬
uinreq estimãs sidei. diuq es¬
eus fabroꝵ officiuas: pulsos
malleos exaudit. ex diu̾sis so¬
nis unãqͦdãmͦ cõtinẽtiam ꝑ¬
sonare. Ita gͥ ad id ꝙ diu inoͥ¬
rebat: attointꝰ accessit ad opus.
diuq ꝯsid̾ans: arbtłtus ẽ. di¬
n̾sitatem sonoꝵ: feriencium
iires effic̾e atq uͭ id aꝑtius
colliqueret: uuutare ĩt̾ se mal¬
leos inꝑauit. S sonoꝵ ꝓpͥetas:
ñ ĩ hominũ lac̾tis herebat: s
mutatos malleos: ꝯmit᷑ebat᷑.
oꝵ pondus examinat. Et cũ
quĩq ẽẽt forte malleoli: duo¬
dupli reꝑti sunt pondere. qͥ sͥi

Expanded text:
sepe multa varietas atque in cosepe multa varietas atque in constantia nasceretur: dum nunc quidem si nervos velis aspicere, vel aer humidior pulsus obtunderet, vel siccior excitaret, vel magnitudo chorde graviorem redderet souaret, vel alio quodam modo staEt cum idem esset in caeteris instrumentis, omnia haec inconsulta minimaeque aestimans fidei, diuque aesens fabrorum officinas, pulsos malleos exaudivit, ex diversis sonis unam quodammodo concinentiam personare. Ita igitur ad id quod diu inquirebat attonitus, accessit ad opus: diuque considerans, arbitratus est diversitatem sonorum ferientium vires efficere. Atque ut id apertius colliqueret, mutarent inter se malleos imperavit. Sed sonorum proprietas non in hominum lacertis haerebat, sed mutatos malleos comitabatur. orum pondus examinat. Et cum quinque essent forte mallei, dupli reperti sunt pondere qui sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ipãs ⁊ eĩ ꝯsonãtias aure
nictĩt᷑. quib u̾o int̾ se distã¬
ciis ꝯsonãcie differãt: id iam
nõ aurib qͣꝵ sunt obtusa in¬
dicia: s regłis racõniq ꝑmit¬
tunt. ut qͣi obediẽs qͥdam. fa¬
mulusq sit sẽsus. index n̾o a
um pene artiũ. atq ip̃ius ni¬
casione ꝓducta sint: nullũ tñ
in hiis indiciũ certum uulla
neri ẽ ꝯp̾hẽsio. si arbitriũ rõ¬
nis abscedat. Ipẽ .n. sensus eciͤ
maxinus minimisq corũpit᷑
Nam ueq iniuima sẽtire pp̃ ip¬
soꝵ sẽsibiliũ ꝑuitatẽ potest ⁊
amaiorib sepe ꝯfunditur utĩ
nocib. Que si minime sint
difficilius captat auditꝰ. si uͦ
sint maxime ip̃iꝰ soĩtꝰ ĩ tẽsiõei
surdessit. hec gͥ maxime cã fu¬
it: cur relicto auriũ iudicio.
pitagoras ad regłarum mo¬
mẽta migͣnerit. Qͥ mullis i¬
humans aurib ciedẽs: que
ꝑtim natura. ꝑtĩ ⁊̃ extͥnsetu ᷤᷤ
uariãt᷑ etatib. Nullis etiã
deditus ĩstrim̃tis: penes que

Expanded text:
sonantias aure metiuntur. Quibus vero inter se distantiis consonantiae differant, id jam non auribus, quarum sunt obtusa judicia, sed regulis rationique permittunt, ut quasi obediens quidem famulusque sit sensus, judex vero um pene artium, atque ipsius viccasione producta sint, nullum tamen in his judicium certum, nulla veri est comprehensio, si arbitrium rationis abscedat. Ipse enim sensus aeque maximis minimisque corrumpitur. Nam neque minima sentire, propter ipsorum sensibilium parvitatem potest et a maioribus sepe confunditur: ut in vocibus, quas si minime sint, difficilius captat auditus; et si sint maxime, ipsius sonitus intensione surdescit. Hec igitur maxime causa fuit cur relicto aurium iudicio Pythagoras as regularum momenta migraverit qui nullis humanis auribus credens, que partim navariantur etatibus, nullis etiam deditus instrumentis, penes que
Abbreviated transcription (Latin):
sis tuba: indie ĩ signi solepͥmi¬
tatis nr̃e. p̾ceptuui eĩ fuerat
uideis. ut ĩ inicõ none luue.i
tuba clangerẽt. ꝙ etiã huc us¬
q faciuit. Tibias excogita¬
tas ĩ fͥgia ferunt. Has demiu¬
diu quidẽ fuu̾ib tantũ ad hi¬
bitas mox ⁊ sacris gẽtiliũ. ti¬
bias aũt appellatas putãt.
ꝙ pͥmũ de ceriius tibiis cri¬
abusionẽ ceptas uocari ⁊̃ qͤ¬
nõ de cribꝰ ossib que cẽut. hĩc
nẽtes. Calauius nom̃ est ꝓpͥ¬
ni arboris. a calendo .i. fur
dendo uoces uicatus. fistulã.
quidã putãt amerturio ĩ nẽ¬
tã. alii a fanno. ꝙͣ g̾ci uocãt
pan. Nõ milli eam ab unoi
pastore agͥgẽtino: ex sitilia:
Fistula aũt dicta: ꝙ nocẽ emu¬
g̾te: missa appellatur. Sãbuta
ĩ miusitis speties est sunpbouia
rũ est .n. genus ligni fragilis.
uudẽ tibie ꝯpouũtur. Paudoriꝰ
ab m̃ẽtõne uocatus:. de quo u̾¬
gilius. Pan pͥmꝰ calamos uł¬
cera. cta quĩgere plures iusti¬
tuit. pau. curat oues. omũq

Expanded text:
is tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruriabusionem ita coeptas vocari non de cruribus ossibusque essent. Hinc cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emστύλια missa appellatur. Sambuca in musicis rum. Est enim ligni fragilis, unde et tibie componuntur. Pandorius ab inventore vocatus, de quo Virgilius. Pan primus calamos cera coniungere plures Instituit, Pan curat oves omniumque
Abbreviated transcription (Latin):
nis nitẽ tenet auditꝰ: postre¬
na no ꝑfectio agnitouisq u
t̾tis regulis se se tenẽs. mil¬
lo uꝙͣ errore ꝓlabitur. Nam
quid diutius dicend̾ est de er-¬

Expanded text:
nis vicem tenet auditus. Postrema ergo perfectio, agnitionisque certis regulis sese tenens nullo unquam errore prolabitur. Nam quid diutius dicendum est de er
Abbreviated transcription (Latin):
ex aminac̃õne ꝑpendit: an in
hiis ꝓporc̃onib rõ symphoniaꝵ
tota. ꝯsist̾et. nũc quid̃e equa
nantias aure diiuditãs: ñt
u̾o in longitudine calamoꝵ.
duplicitatẽ medietatẽq resti¬
inte gerrima fidem. diu̾sa ex
ꝑientia capiebat. Sepe ⁊̃ ꝑi
um. acetabulis ĩ mittẽs: sepe
mata põderib: u̾ga erea ferre¬
inuenisse letatus est. hinc eci¬
aui ductus. lõgctudiuẽ. grossi

Expanded text:
n in his proportionibus ratio symphoniarum tota consisteret. Nunc quidem equa nantias aure diiudicans nunc vero in longitudine calamorum, duplicitatem, medietatemque restiintegerrimam fidem diversa experientia capiebat. Saepe et pro um acetabulis immittens; saepe mata ponderibus virga, vel aerea, ferreinvenisse laetatus est. Hinc etiam ductus, longitudinem crassi
Abbreviated transcription (Latin):
Asꝑa nox est: rauta ⁊ q ͤ disꝑ¬
gitur ꝑiimitos ⁊ indissimiles
pulsus. Ceta uox est. que cũ
mox enussa fue̾it ꝯticestit at¬
q suffocata nequaꝙͣ longius

Expanded text:
a vox est rauca, et quae dispergitur per minutos et in dissimiles pulsus. Caeca vox est quae mox ut emissa fuerit conticescit, atque suffocata nequaquam longius
Abbreviated transcription (Latin):
ing̾ssi armouitã disputatõnẽ
que de ea diligẽtiꝰ dici posst:
tacite p̾t̾eiuida eẽ ñ arbitror.
Collotet᷑ gͥ armonica ꝓporc̃õi¬
re orͣdine t̾minoꝵ ĩt se diffẽ

Expanded text:
ingressi harmonicam disputationem quae de ea diligentius dici possunt tacite praetereunda esse non arbitror. Collocetur igitur harmonica proportire ordine termino rum inter se diffe
Abbreviated transcription (Latin):
est. indiapason ꝯsonãcia ꝯsti¬
tutus. Ꝙr si extremitates se¬
młtiplicẽt: ctẽq medius sui
młtiplicitate succrescat: ꝯꝑa¬
ti muñi: toni habitudinẽ ꝯi¬

Expanded text:
est in diapason consonantia constitutus; quod si se extremitates multiplicent, itemque medius sui multiplicitate succrescat, comparati numeri toni habitudinem co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe artifitis: excertet᷑. Multo
eĩ ẽ maius atq acucius sci¬
te. ꝙ quisq faciat quã ip̃iu
illud effic̾e: ꝙ sciat: ⁊ eĩ arti¬
ficiũ corporale. qͣi seruiens fa¬
mulatur: rõ uͥo quasi dña
qd̵ racõ sãncit efficiat. frust᷑
fit. Qͣnto gͥ p̾clarior ẽ strẽti¬
a uuisice ĩ cognitõne rõnis. ꝙͣ
in oꝑe efficiẽdi atq actu: tan
at. atq ad rettum deduiit. Or
ut speculacio rõnis oꝑandi ac¬
tu uõ egcat: mannũ u̾o oꝑa
nulla sint insi rõue ducantur
Iam u̾o qͣuta sit głia meritũq
rõnis hunc intłłigi potest ꝙ ce¬
t̾i. ut ita dicam corporales ar-¬
tifices. nõ exdiscipliua. s ex ip¬
sis pocius ĩ stmẽtis. cepẽre
nocabula. Nam cicaredus ex
uotabulis nũcupãt᷑. hiis u̾o ẽ
nusitus: quiracõue ppẽsa ca¬
nẽdi sciẽtiam nõ seruic̃o oꝑis:¬

Expanded text:
e artificis exercetur. Multo enim est majus atque altius scire quod quisque faciat, quam ipsum illud efficere quod sciat; etenim artificium corporale, quasi serviens famulatur. Ratio vero quasi domina quod ratio sancit efficiat, frustra fit. Quanto igitur preclarior est scientia musice in cognitione rationis, quam in opere efficiendi atque actu? Tanterat atque ad rectum deducit quod ut speculatio rationis operandi actu non egeat. Manuum vero opera nulla sint, nisi ratione ducantur. Iam vero quanta sit gloria meritumque rationis, hinc intelligi potest, quod ceteri ut ita dicam corporales artifices, non ex disciplina, sed ex ipsis potius instrumentis cepere vocabula. Nam citharedus ex vocabulo nuncupantur. Is vero est musicus, qui ratione perpensa, canendi scie
Abbreviated transcription (Latin):
regͥtas cõmitat᷑ ac u̾itas po¬
minus ẽ: aut eñdat. aut
ꝯplet. fortasse ã id ꝙ cẽsus
nõ integre s ꝯfuse atq aña¬
tate miuꝰ qͣi quidã in caludꝰ
estimator aguoscit. ĩ fingłis
minusͣ hẽat errati. collecta u̾o:
młtiplicãt᷑ ĩ sũniã. atq id c̾co
magnam faciũt diffentiam
Nam si duas uotulas tono
sensus discare arbitͤtur. ueq
distẽt: rursusq ab nua eaꝵ
tonũ distare putet t̾ciã. neq
sit integra ac u̾a toni distã.¬
tia: itẽ t̾cie ⁊ quarte. toui. sẽ¬
sus diffẽtiam putet. atq ĩe¬
adẽ quoq erret. neq sit diffr̃a
toni. ab hac ⁊̃ qͣrta. qͥntami
distare sẽĩtoniim putẽt. neci
singulis fortasse. nimꝰ uideat᷑
collectuui: efficiet: ut pͥmai
nox ad qͥutam uocẽ: diapẽte
ñ ꝯtineat ꝯsonantiam: ꝙ oꝑ

Expanded text:
tegritas comitatur ac veritas, pominus est, aut emendat, aut complet. Fortasse autem id quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque singulis fortasse minus videaturcollectum efficiet, ut prima vox ad quintam vocem diapente non contineat consonantiam, quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliquotiẽs rectã uiam solũmodo
qui domũ quidẽ repetit. s quo
calle reu̾tat᷑ pẽitus ignorat s
⁊ mollaris rota discretum a¬
aliqũ reddit stͥdorẽ ip̃a quid
magna ẽ distãtia. Illi dicũt.
qui facit ꝙ ñ sapit. dift̾rit
si landẽt acuiuiua: suꝑauit
philouienã uł uocalis asiua
Quare eius eẽ suũ. tollit dya¬
letica: hac de cã rusticoꝵ mł¬
titudo plurima. Douet frus¬
stra uiuit. mira laborat ĩ sa¬
nia. Dũ sine magistͦ uulla.
dicis̾ autiphona. Notis gͦ il¬
lis spretis. quib Wlgus utit᷑:
Qui siue ductore ĩ quã. ut

Expanded text:
modo qui domum quidem repetit, sed quo calle revertatur, penitus ignorat; sed et molaris rota discretum aliquando reddit stridorem, ipsa tamen quid magna est distantia, Illi dicunt, qui facit quod non sapit, diffinitur si laudent acumina, Superabit philomelam vel vocalis asina. Quare eis esse suum tollit dialectica. Hac de causa rusticorum multitudo plurima, Donec frustra vivit, mira laborat insania, Dum sine magistro nulla discitur antiphona. Notis ergo illis spretis, quibus vulgus utitur, Quod sine ductore nusquam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
minata ẽ. Eit u̾o cũ dec̾sc̾e.
qͣntũ ad minorẽ modũ funtus
est Infinitus aũt incipit ẽẽ:
cũ cͤstit. Cũ gͥ hec ita sint infi¬
mita: tñ qͣi de reb finitis: ꝑ¬
philosophia ꝑ tͣctat. inquib
reb infiuitis repit aliquid t̃¬
minãt. de quo iure possit acu

Expanded text:
inata est, fit vero cum decrescere quantum ad minorem modum finitus est, infinitus autem incipit esse cum crescit. Cum igitur haec ita sint infinita, tamen quasi de rebus finitis philosophia pertractat, inque rebus infinitis reperit aliquid termi
Abbreviated transcription (Latin):
ł precessint
sitũ gͥ sit duas sesqͣlt̾as ꝓporcõneᷤ
ꝯtinua cõꝑacõne ꝓduce. Sumo
radicẽ sesqͣlt̾am. eam  que dispo¬
riũ ꝑbinariũ fiñt .iiii. Itẽ t̾na¬
rius ꝑ biuariũ cͤdat: erũt .ui.¬

Expanded text:
 praecesserint. gitur sit duas sesquialteras proportiones continua comparatione producere. Sumo radicem sesquialteram, eamque disporium per binarium, fiunt 4. Item ternarius per binarium crescat, eru
Abbreviated transcription (Latin):
ac discipliuã ponebat que ꝓpͥe
u̾eq ẽẽ dic̾ettir. Esse a illa pu¬
ullis accidẽtib uuitarẽtur. hec
a. eẽ formas. magnitudines..
cet̾aq: que ꝑ se speculata in-¬
nuitabilia sut m̃cta u̾o corpo¬
rib. ꝑuiutantur ⁊ młtimodis
nariacõnib uuitabilis rei ꝯ¬

Expanded text:
ac disciplinam ponebat, quae proprie vereque esse diceretur. Esse autem illa puullis accidentibus mutarentur. Haec autem esse formas, magnitudines, caeteraque quae per se speculata immutabilia sunt, juncta vero corporibus permutantur, et multimodis variationibus mutabilis rei c
Abbreviated transcription (Latin):
titudo .n. afiita inchoãs qͣn¬
titate cͥscẽs ĩ infiuita ꝓgͥdit᷑. ut
nullus cͥscendi fiuis ocurrat
Est q ad minimũ tͥmiata.
ĩt̾minabilis: ad maius. eiusq
pͥncipiũ nuitas est: qua uimꝰ
ad infirita ꝓtenditur. n ͨ mil

Expanded text:
titudo enim a finita inchoans quantitate, crescens in infinita progreditur, ut nullus crescendi finis occurrat. Estque ad minimum terminata, interminabilis ad majus, ejusque principium unitas est, qua minus in infinita protenditur
Abbreviated transcription (Latin):
de tͥplis fi¬
at: sesqͥt̾tia. Si de quadruplis:
sesqͥqͣrta. ꝯsimilibq in alt̾nt᷑
ꝑte uocabulais: ꝓportõnalitas
exmłtiplicitate nascetur. Exi.

Expanded text:
de triplis fat, sesquitertia; si de quadruplis sesquiquarta, consimilibusque in alterutra parte vocabulis proportionalitas ex multiplicitate nascetur, ex su
Abbreviated transcription (Latin):
de hũs quidẽ hactenꝰ. Diligt̃¬
cius .n. in arithinetitis lib̃s
de hac ꝯꝑacõne est disputa¬
disputator ĩ quirat. S ne id
cãu atq insciẽtia facrentes er¬
ror ullus diffitultatis ĩpediat.
hac regula qͣtlib eqͣs ꝓporcõnes
exiułtiplicitate ducemꝰ. unꝰqͥs¬
q młtiplex ab unitate .s. ꝯpu¬
tatus: tot sr̃ꝑtitulares habitu¬

Expanded text:
de his quidem hactenus, diligentius enim in Arithmeticae libris de hac comparatione est disputadisputator inquirat. Sed ne id casu atque inscitia facientes, error ullus difficultatis impediat, hac regula quotlibet aequas proportiones ex multiplicitate ducemus. Unusquisque multiplex ab unitate scilicet computatus, tot superparticulares habitu
Abbreviated transcription (Latin):
sesqͥoctauos. uł qͦtlib aliasꝓ
porcõnes quis in nestigare no-¬
luerit᷑. nullo errore labatur. a¬
uͭ q nõ ei nu̾to pͥmo talesi
ꝓporcõnes querat aptare qͥ ꝙ
se hr̃e tĩ possit. s disponat pociꝰ
młtiplices uideata qͣntos sr̾ꝑ¬
tcłares requirit eñq młtipli¬
tasse quesierit: u ͭ ñ aqͣt̾uario
ingͥdiatur ĩ nestigatõnẽ. hit¬
n. qm̃ ẜs est duplus: duos tm̃
p̾cedit. t̾tiuq ei aptare ñi
pot̾it. s n ͭ ab octonario medi¬
etates tep̃tet appon̾e. hic .n.i.
qm̃ t̾tius est: tres quas que¬
rit sesqͣlt̾as ꝓporcõnes essiciet
Et incecłs eodem iͦ. Est eciã
alia augendi ꝓportõnes ma:
ꝓporcõnes. Disponatur .ni. mui

Expanded text:
sesquioctavos, vel quotlibet alias proportiones quis investigare voluerit, nullo errore labatur, utque non ei numero primo tales proportiones quaerat aptare, qui se habere non possit. Sed disponat potius multiplices, videatque quantos superparticulares requirit, eumque multiplitasse quaesierit, non a quaternario ingrediatur investigationem. Hindus est duplus, duos tantum praecedit, tertiumque ei aptare non poterit, sed ut ab octonario medietates tentet apponere. Hic enim quoniam tertius est, tres quas quaerit sesquialteras proportiones efficiet, et in caeteris eodem modo. Est etiam alia augendi proportiones via proportionis. Disponatur
Abbreviated transcription (Latin):
rio qͣt̾uarioͬ que ꝯm̃ctus est
qui p̾dictoꝵ qͣdratoꝵ latͥa st̃
Idem  que est in cet̾is. Ꝙr si nõ
sint ꝯtinui quadrati s miꝰi
ĩt̾ eos tͣnsmissus sit: fit eiꝰ.
ꝙ reliuquit᷑ medretas: id ꝙ
exutusq lat̾ib effititur. ut si

Expanded text:
rio quaternarioque conjunctus est, qui praedictorum quadratorum latera sunt. Idemque est in caeteris. Quod si non sint continui quadrati, sed unus inter eos transmissus sit, fit ejus quod relinquitur medietas, id quod ex utriusque lateribus efficitur, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
sesquit̾tias ꝓportõnes crlri¬
ita natas uidemus n ͭ pͥmus
turali quodaui sine claudat᷑.
Qr si quadruplũ statueris eo¬
dem modo sesqͥqͣrtos inuenies.
si qͥntuplũ: sesqͥntos. ac de iu¬
ceps singuli denominacõnei
młtiplices. tot siͥ ꝑtitulares p̾¬
cediuit. quoto loco ipĩ ab uni¬
tate decess̾int. unam n̾o tm̃.
qͣdrupli dispõicõnem pouamꝰ.
ut in ea sic̃ in cet̾is lector dili¬
gẽs. atumũe ñtis excerceat

Expanded text:
sesquitertias proportiones ita natas videmus, ut primus turali quodam fine claudatur. Quod si quadruplum statueris eodem modo, sesquiquartos invenies, si quincuplum sesquiquintos. Ac deinceps singuli denominationis multiplicis tot superparticulares praecedunt, quote loco ipsi a se unitate discesserint. Unam vero tantum quadrupli dispositionem ponemus, ut in ea sicut in caeteris lector diligens acumen mentis exerceat
Abbreviated transcription (Latin):
meno tͦiuatica ⁊ tͥte diezeug¬
menienõ cͦmatita ꝯtinebãt. Qͤ
a ĩ diatoĩco gn̾e tͥte diezeugnie¬
nõ diatonicã est ĩ cͦmatico ã tͥ
te. diezengneño cͦmatica ea ĩ
enarmoico gu̾e ꝑanete diete¬
ngieno enarmonios d̾i. Inte¬
gr̃os .i. duos touoᷤͤ distat ab el qł
ẽ nete diez engie nõ ⁊ notat᷑.
aa. Et ĩt̾ netẽ diezengmenõ ⁊

Expanded text:
omatica et trite diezeugmenon chromatica continebat. Quae autem in diatonico genere trite diezeugmenon diatonica est, in chromatico autem trite diezeugmenon chromatica, ea in enarmonio genere paranete diezeugmenon enarmonios dicitur: integros enim duos tonos distat ab ea quae est nete diezeugmenon, et notatur. AA. Et inter neten di
Abbreviated transcription (Latin):
corda est appellãt. Ad hoc a̾ nͭ
ntile ẽ. ut cantus de qͦ dubita¬
t si u̾us sit an falsus: in eo
ꝓbetur. Pue̾is quoq ⁊ adoles¬
cẽtib ad iusitaui aspirantib

Expanded text:
chorda est appellatum. Ad hoc autem utile est, ut cantus, de quo dubitatur verusne sit an falsus, in eo probetur. Pueris quoque sive adolescentibus ad musicam aspirantibus
Abbreviated transcription (Latin):
tib: quam diligẽtissume in ci¬
accedat: nullo dubitatõnis
errore turbabitur. armonitai.¬
n̾o muedietas de qua uñc pau¬
atur. Constituat᷑ .n. si quid̃.
duplices curamiꝰ effige. tͥb eqͥs¬

Expanded text:
tibus quam diligentissime in accedat, nullo dubitationis errore turbabitur. Harmonica vero medietas, de qua nunc paueatur. Constituatur enim, siquidem duplices curamus effingere
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi corp. Ita fiet homo ꝑfectus ac uiuus: sa tñ sum̃a oĩs &¬
ꝙ si aterbitatem suam maximo bono penset eque nõ aliterhis
bonis p̃sentib abstinendu est quã si sint alia maiora ꝑp
quȩ tanti sit & uoluptates omittẽ & mala oia sb̾stinẽ. Ea
uoͣ nulla st̃ bona alia ut ĩ t̾tio docui nͥ ꝑpetuę uitę hanc
aũt p̾stare quis põt nͥ deus qui iũtutem ipam̃ ꝓposute. Egͦ
ĩ dei agnitione & cultu. reꝵ sũma u̾satur In hoc est speg
oĩs acꝰ salus hoĩs. hic est sapiȩ̃ gradus pͥmꝰ ut sciamꝰ qui
sit nob̵ uerꝰ pr̃ eumq solum piẽtate debita ꝓsequam̃ huic
pareamꝰ huic deuotissime ẜuiamꝰ ĩ eo ꝓmerendo actus oĩs
id ipm̃ qđ hoĩ tribuitur deo tribuitur qr hõ dei simulatꝰ¬

Expanded text:
quasi corpus. ita fiet homo perfectus ac uiuus, sed tamen summa omniquasi corpus. ita fiet homo perfectus ac uiuus, sed tamen summa omniquam si acerbitatem suam maximo bono penset. aeque non aliter his bonis praesentibus abstinendum est, quam si sint alia maiora, propter quae tanti sit et uoluptates omittere et mala omnia sustinere. ea uero nulla sunt alia, ut in tautem praestare quis potest, nisi Deus, qui virtutem ipsam proposuit? Ergo in Dei agnitione et cultu rerum summa versatur: in hoc est spes omnis ac salus hominis; hic est sapientiae gradus primus, ut sciamus quis sit nobis verus pater, eumque solum pietate debita prosequamur, huic pareamus, huic devotissime serviamus; in eo promerendo actus omnis, id ipsum quod homini tribueris, Deo tribuitur, quia homo Dei simula
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ morib ubiq uariat᷑. aliud uera est iustitia quã uni-¬
formẽ ac simplicem ꝓposuit õibo deus. Quẽ qui igno¬
rat & ipam iustitiã ignoret necesse est. S& putemꝰ fieri
posse ut aliꝗs nãli & ingenito bono ueras uĩtutes capiat
qualẽ fuisse Gimonen athenis accepimꝰ. qui & gentibus
stipem dedit & paupes ĩuitauit & nudos indiuit. Tamẽ
cum illud unũ qd est maximũ deest agnitio dei. Iam
bona illa oĩa suꝑuacua st̾ & inania & frustra ĩ his asse¬
q̃ndis laboraue̾̃it. Om̃is .n. iustitia eiꝰ simulꝰ eĩt humano
corpi caput nõ hñti ĩ quo tamasi m̃bra omĩa &e locis
siuis constent & figura & habitudine eñ qm̃ deest id qđ̃
est oĩi pͥncipale & uita & om̃i sensu cara. Itaq mẽbra
uiuit ĩuiste Id .ñ. solum ht̃ qđ est sũmu sa frustra qm̃¬
iũtutib tãꝙͣ membris eget. Itaq ut sit uiuũ ae sensibile
corpꝰ & agnitio dei necessai̾a est qͣr caput & iũtutes om̃s

Expanded text:
era iustitia, quam uniformem ac simplicem proposuit omnibus deus: quem qui ignorat, et ipsam iustitiam ignoret necesse est. sed putemus fieri posse ut aliquis naturali et ingenito bono ueras uirtutes capiat, qualem fuisse Cimonem Athenis accepimus, qui et egentibus stipem dedit et pauperes inuitauit et nudos induit, tamen cum illud unum quod est maximum deest, agnitio dei, iam bona illa omnia superuacua sunt et inania, ut frustra in iis adsequendis laborauerit. omnis enim iustitia eius similis erit humano corpori caput non habenti: in quo tametsi membra omnia et locis suis constent et figura et habitudine, tamen quoniam deest id quod est omnium principale, et uita et omni sensu caret. itaque membra uiuit iniuste: id enim solum habet quod est summum, sed frustra, qirtutibus tamquam membris eget. itaque ut sit uiuum ac sensibile corpus, et agnitio dei necessaria est quasi caput et uirtutes omnes
Abbreviated transcription (Latin):
est ig̃ hõi qui egeat auxilio. Cum .n. p̃sidii cã hoĩes socie¬
tatem cũ hõib inierĩt & sanxerint fedus illud inter ho¬
sim̃um nefas putandum est. Nam qui se a p̃stando aux
remouet & ab accipiendo remoueat necesse est qr nulbopa
ĩdigẽ se putat qui alte̾i suam denegat. huic uõ ꝗ se ĩp̃e
dissotiat ac seternit a corꝑe nõ rituꝰ hoĩs s& feraꝵ more
uiuendu est. qđ si fieri nõ põt retinendũ est ig om̃ni modo
culu societatis humane qr hõ siñ hoĩe nullo mõ põt uiu̾e
Retentio aũt societatis est cõitas . i. aux iliũ p̃stae̾ ut possimꝰ
acciꝑe. Sin uõ ut illi alii disputant hcĩanitatis ip̃iꝰ ca stã ẽ
hõiu cõgregatio: hõ certe hoiẽ deb& agnosce̾. Qđ si fe¬
cer̃t illi rudes & adhuc feri hoĩes & feterũt nũdu cõsti¬
solitudinẽ ferre non postꝰ.

Expanded text:
est igitur homini, qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa homines socieest igitur homini, qui egeat auxilio. Cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint, foedus illud inter hout non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum est. quod si fieuinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest uiuere. retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. sin uero, ut illi alii disputant, humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet adgnoscere. quod si fecersolitudinem ferre non possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾is pati fortiter ac subire. Quid tãdem ĩ se boni ht̃
suꝑuacuis & in anib poenis delectantur. Quib licet age̾
tranꝗlle si .n. mõtales sunt aĩȩ. si uirtus dissoluto coꝵ¬
pore nihil futura est ꝗd fugimꝰ attributa nõb̃ bona qͣi
dut ĩgrati aut indigni qui diuinis munib ꝑfruamur:
Quę bona ut heãmus scelerate impieq uiuendu est
qui nulla sƿe maioe ꝓpoĩta his bonis quib ceteri utũt
ĩ uita labores & crutiatus & miẜias añ ponat si aũt iũt̾
ut ab his rectissime dicit capessenda est qr constat ad eam
uasci hoĩem sb̾esse debet spes aliqua maior q̃ maloꝵ &
laboꝵ quos ꝑferre uĩtutis est magnũ afferat pelarũq Eg
nõ loquerq̃t ĩtelliget cui rõ nom deest. Fingamus tñ ula
sensib & suis xõib refellamꝰ. si hac de causa st̾ hoĩes cõgregati
ut mutuiis auxiliis ĩbetillitatẽ suam tuerent᷑. Suturedu

Expanded text:
caeteris, pati fortiter ac subire; quid tandem in se boni habecaeteris, pati fortiter ac subire; quid tandem in se boni habesupervacuis et inanibus poenis delectantur, quibus licet agere tranquille. Si enim mortales sunt animae, si virtus dissoluto corpore nihil futura est, quid fugimus attributa nobis bona, quasi aut ingrati, aut indigni qui divinis muneribus perfruamur? Quae bona ut habeamus, scelerate impieque vivendum estqui nulla spe majore proposita, iis bonis, quibus caeteri utuntur in vita, labores, et cruciatus, et miserias anteponat. Si autem virtus ut ab his rectissime dicitur capessenda est, quia constet ad eam nasci hominem, subesse debet spes aliqua major, quae malorum et laborum, quos perferre virtutis est, magnum afferat praeclarumque non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. Fingamus tamen ilsensibus et suis rationibus refellamus. Si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis imbecillitatem suam tuerentur; succurrendum
Abbreviated transcription (Latin):
tũc & udebit & audiet & loq̃tur hr̃e .n. caput coepit in
qͦ st sensꝰ om̃s collocati. hoc ẽ oculi & aures & lingua. Nlã ꝓstõ
is uidet ꝗ uẽitatem ĩ qua deus est uł deu ĩ quo uẽitas ẽ
oculis cordis aspec̾it. is andit ꝗ diuinas uoces ac p̃cepta ui¬
talia pectori suo affigit. Is loquit᷑ ꝗ tȩlestia disserens uĩtu¬
tem ac maiestatẽ dei singularis enãrat. Quare nõ ẽ dubiũ
ꝗn ĩpuis sit quisquis den nõ agnouit om̃sq uĩtutes eiꝰ
quas hr̃e aut tenere se putat in illa mõtifera uia reꝑũit¬
sua maximos suscipiat ĩ tassum. Ham dempta spe ĩmõta¬
litatis quã deus pollicet᷑ in sua religione u̾santib. cuiꝰ asse¬
ꝑferendum maxima erit ꝓfecto uanitas uelle obseq uelle
uirtutib ꝗ̃ frustra hõĩ callamitates afferũt & labores tlã
si uirtus est egestatem exiliu dolorẽ mõtem q̃ timent᷑ a

Expanded text:
tunc et uidebit et audiet et loquetur. habere enim caput coepit, in tunc et uidebit et audiet et loquetur. habere enim caput coepit, in quo sunt sensus omnes conlocati hoc est oculi et aures et lingua. nam profecto is uidet qui ueritatem, in qua deus est, uel deum, in quo ueritas est, oculis cordis aspexerit, is audit qui diuinas uoces ac praecepta uitalia pectori suo adfigit, is loquitur qui caelestia disserens uirtutem ac maiestatem dei singularis enarrat. quare non est dubium quin impius sit quisquis deum non adgnouerit, omnesque uirtutes eius, quas habesua maximos suscipiat incassum. Nam dempta spe immortalitatis, quam Deus pollicetur in sua Religione versantibus, cujus assecciderit perferendum, maxima erit profecto vanitas, obsequi velle virtutibus, quae frustra homini calamitates afferunt et labores. Nam si virtus est, egestatem, exilium, dolorem, mortem, quae timentur a
Abbreviated transcription (Latin):
no magna inter eos disceptatio est siqđ caẽ dispares st̃
res eadem est potiut ig̃ utrunq qr nõ repugnat sae cũ
utrũq nullo mõ ueꝵ est qr nõ ꝑ om̃ t̾ram n̾ati st hoies
ex fra: tãꝙͣ ex draconis alicuiꝰ dentib p̃seminati ut poctę
ferũt sa umis hõ adeo stũs ẽ ab eoq imo terra oĩs har¬
uium qđ certe negare nõ post. Hulla igit᷑ ĩ pͥncipio ftã¬
ĩ capite est. Qđ ꝙͣus constare nõ possit sine oib sine qbodã
oĩs qui & deum nouit & ĩ aliqua re peccat. dat .n. uenĩa pata¬
tis deus. Itaq sine m̃bris aliꝗb uiui põt. sine capite nullo
nͥ sapiant. Omĩs doctrina &e uirtus eoꝵ sine capite ẽ quia
deum nescuĩt qui ẽ uĩtutis ac doctrinę caput. Quẽ ꝗ nõ
agnoscit. l uideat cecus est l audat surdꝰ lz loquatur
elingiusẽ. Cum uõ cõditorem reꝵ parentemq cognouerit

Expanded text:
non magna inter eos disceptatio est, siquidem causae dispares sunt, non magna inter eos disceptatio est, siquidem causae dispares sunt, res eadem est. potuit igitur utrumque, quia non repugnat, sed tamen utrumque nullo modo uerum est, quia non per omnem terram nati sunt homines e terra tamquam ex draconis alicuius dentibus proseminati, ut poetae ferunt, sed unus homo a deo fictus ab eoque uno terra omnis huuium; quod certe negare non possunt. nulla igitur in principio fain capite est, quod quamuis constare non possit sine omnibus, sine quiis qui et deum nouit et in aliqua re peccat; dat enim ueniam peccatis deus. itaque sine membris aliquibus uiui potest, sine capite nullo nihil sapiant. omnis doctrina et uirtus eorum sine capite est, quia deum nesciunt, qui est uirtutis ac doctrinae caput. quem qui non adgnoscit, licet uideat, caecus est, licet audiat, surdus, licet loquatur, elinguis est. cum uero conditorem rerum parentemque cognouerit,
Abbreviated transcription (Latin):
uł ut ĩcursiones atq ĩpetus bestiaꝵ nõ pugnando sa obie¬
ctis aggeribus arterent. O ingenia hõib indigna ꝗ̃ hasine¬
ptias ꝓtulerũt mifos atq miẜabiles ꝙ stultitiam suam litteis
memorieq mãdauerint. Qui cu ident mutis q aĩalib
ĩ genitam ẽẽ rõnem uł cõueniendi uł ĩuite appetendi uł
piculi fugiendi uł mali cauẽdi uł cuhilia sibi & latibula
parandahorẽs aũt ip̃os existimau̾int nõ nͥ exemplis admo¬
neri ac discere potusse ꝗd metũe ꝗd cau̾ẽ ꝗd facẽ dbent
aut nũꝙͣ cõuentinos interse fuisse nec loqͥndi ronẽ reẜ¬
turos nͥ eos bestiȩ comedisset. hȩc aliis delira uisa st̃ ut fue¬
uit dix̾untq nõ feraꝵ laniat̾ cãm fuisse coeundi. se ipiã
potiꝰ huanitatem. Itaq inter se cõgregatos qđ nã hoũim
solitudinis fugiens & cõmunionis de societatis appetes ẽẽt

Expanded text:
vel ut incursiones atque ivel ut incursiones atque ictis aggeribus arcerent. o ingenia hominibus indigna, quae has ineptias protulerunt, miseros atque miserabiles, qui stultitiam suam litteris memoriaeque mandauerint ! qui cum uiderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem uel conueniendi uel inuicem adpetendi uel periculi fugiendi uel mali cauendi uel cubilia sibi et latibula parandi, homines tamen ipsos existimauerint non nisi exemplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere, quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se fuisse nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. haec aliis delira uisa sunt, ut fuerunt, dixeruntque non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem, itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis fugiens et communionis ac societatis adpetens esset.
Abbreviated transcription (Latin):
ilłoꝵ est qui nihil cuiꝙ ĩꝑtiendum putant. Urbis cõdẽde
originẽ atq cãm nõ una ĩtulerũt: s& alii eos homines
quiꝰ st̾ ex te̾ra pͥmitꝰ nati cũ ꝑ siluas & campos ẽraticam
degene uitam. nec ullo inter se ẜmonis aut iuris uiculo
coherẽnt s& frondes & herbam ꝓ tubilib speluntas & ant᷑
ꝓ domib haberent bestiis & fortiorib aĩalib p̃dę fiusset
tõmemorant. cũ eos qui auc laniati effugerant due laniãi
pximos iuderant ad monitos ꝑiculi sui ad alios hoĩes dcu¬
curisse prȩsidium ĩplorasse & pͥmo nuitib uolũtatẽ sua
significasse. dem̃ ẜmonis initia tentasse ac singulis ꝗbusq
rcbus noĩa ĩpͥmendo paulatĩ loq̃ndi ꝑfecisse rõnem. Cu
aũt multitudinẽ ipãm iudent cõtra bestias eẽ tutã opida
aẽ cepisse munire ut uł quietem noctis tutã sibi face̾nt

Expanded text:
illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt, sed alii eos homines qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos currisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
oriundi oĩb idem pater est. Ergo ꝓbelius ĩmanitatib¬
st̾ hñdi qui hõi notent: qui cõtra uis hũanitatis & fas oẽ
spoliant crtiant occidunt exterminant. O hanc necessi¬
tudinẽ gẽmanitatis docet nos deus malu nũꝙͣ fac̾e sẽꝑ
bonu. Id aut ipm̃ bñface̾ ꝗd sit idem ip̃e yscribit p̃stare
auxiliu dep̃ssis & laborantib imꝑtiri uictum nõ hñtib
aliis hõib nos ip̃os cogitare debemꝰ nõ merem̃ ĩ ꝑiculo
liberari. si nõ suctiũmꝰ nõ uerem᷑ merem̃ auxiliũ si negamꝰ. Ad
hanc ꝑtem pħoꝵ nulla p̾cepta st̾. quippe qui false iũtutis sp̃e
tapti miẜitordiam de hoĩe sb̾̃stulerunt & du uolũt sanãe
uitia auxer̃t̃ & cum idem fateantur plerũq sotietatis hũa¬
nȩ tomunionẽ eẽ retinendam ab ea plane se ip̃os ĩ hũanȩ
sue iũtutis rigore dissotiant. Cõuintendus gꝰ ẽ hic ẽror

Expanded text:
oriundi, omnibus ille idem pater est. ergo pro beluis inmanibus suoriundi, omnibus ille idem pater est. ergo pro beluis inmanibus sunt habendi qui homini nocent, qui contra IUS humanitatis et fas omne spoliant cruciant occidunt exterminant. ob hanc necessitudinem germanitatis docet nos deus malum numquam facere, semper bonum. id autem ipsum bene facere quid sit, idem ipse praescribit: praestare auxilium depressis et laborantibus, inpertiri uictum non habentibaliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, non mehorum nulla praecepta sunt, quippe qui falsae uirtutis specie capti misericordiam de homine sustulerunt et dum uolunt sanare, uitiauerunt. et cum idem plerumque fateantur societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic error
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ se continet rõnem. Deus .n. qui tęte̾is aĩalib sapĩam nõ
dedit nũalib ea munimẽtis ab ĩcinsu &e ꝑiculo tutiora ge¬
nerauit. hoĩem uõ qr midu fragilẽq formauit ut eũ sapĩa
potiꝰ ĩstiueret: dedit ei ꝑꝑ tȩtera hime pietacis affectũ
ut homo hoĩem tueat᷑ diligat foueat contraq oĩa ꝑicula
& accipiat & p̃stet auxiliu. Sũmũ ig̃ inter se hõu uin¬
culu est hũanitas qđ qui disruꝑit nefariꝰ & pãricida eri
stimandus est. Nam si ab imo hoĩe quẽ deus finxit õẽs
oriũt᷑ certe cõsanguinei sumꝰ & iõ maxim̃ stelus puc̃adũ
est odisse hoĩem uł nocentem ꝑꝑea deus p̾cepit mimici¬
tias ꝑ nos nũꝙͣ̃ faciendas. semꝑ eẽ tollendas .s. ut eos qui
sint nõb̃ inimici necessitudinis ad monitos mitigemus.
Item si ab uno deo ĩspirati om̃s & aĩati sumꝰ ꝗd aluid ꝙͣ¬
errat Lucretius cum dicit deniq cęlesti sumꝰ om̃s semĩe

Expanded text:
inet rationem. deus enim qui ceteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generauit, hominem uero quia nudum fragilemque formauit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter cetera hunc pietatis adfectum, ut homo hominem tueatur diligat foueat contraque omnia pericula et accipiat et praestet auxilium. summum igitur inter se hominum uinculum est humanitas: qustimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid errat Lucretius, cum dicit: denique caelesti sumus omnes semine
Abbreviated transcription (Latin):
q̃q gens id sibi sanxit qđ putauit rebus suis utile. quã¬
tu aũt a iustitia recedat utilitas. pp̃łs ip̃e Romanus dota
tant si contra leges suas nihil faciãt qđ & timori ascribi
põt si pñtiũ penaꝵ metu scelẽib abstineãt. Sae contedam
sane ut id natura. uł ut ait p̃ħus sua sponte faciãt. qđ
legibus facẽ cogunt᷑. Nu id circo usti erũt qr parẽt
ĩstitutis hoĩu qui ip̃i aut errãe aut ĩuisti eẽ potuert̃¬

Expanded text:
que gens id sibi sanxit, quod putavit rebus suis utile? Quantum autem a justitia recedat utilitas, populus ipse Romanus docet, tant, si contra leges suas nihil faciant; quod etiam timori adscribi potest, si praesentium poenarum metu sceleribus abstineant. sed concedamus sane ut id natura uel, ut ait philosophus, sua sponte faciant quod legibus facere coguntur. num idcirco iusti erunt, quia parent institutis hominum, qui ipsi aut errare aut iniusti e
Abbreviated transcription (Latin):
ab uno illo magr̃o & imꝑatore oiũ deo C
Iuius legis caput pͥmũ est ipm̃ deum nosse soli obtemꝑare. solũ
colẽ non põt .n. rõne hõis obtinẽ ꝗ parentem aĩę sue nescit
deum: qđ est sũmu nefas. Quȩ ignorantia facit: ut diisalie¬
nis ẜuiat: quo nihil scelerati cõmitti põt huio iã ꝓclius ẽ
ad malitiã gradꝰ ꝑ ignorantiã ueri ac singulãis bonĩ qr dus
quẽ nosse refugit. fons est ip̃e bõitas uł si iustitiã sequi
uolet dei diuini tñ uiris ignarꝰ gentis suę leges tãq̃ uerũ
ius amplectitur. quas nõ utiq iustitia s& utilitas reꝑit. Cur

Expanded text:
ab illo uno magistro et imperatore omnium deo. Huius legis caput primum est ipsum deum nosse, soli obtemperare, solum colere. non potest enim rationem hominis obtinere qui parentem animae suae deum nescit; quod est summum nefas. quae ignoratio facit ut diis aliis seruiat, quo nihil sceleratius committi potest. hinc iam procliuis est ad malitiam gradus per ignorantiam ueri ac singularis boni, quia deus, quem nosse refugit, fons est ipse bonitatis: uel si iustitiam sequi uolet, diuini tamen iuris ignarus gentis suae leges, tamquam uerum ius amplectetur, quas non utique iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtate ĩcipit & cautio a metu oritar & letitia nihil
aliud est ꝙ̃ ꝓfessum gaudi s& putemꝰ ut ip̃a uolũt
tẽ cluisa. Nempe ig̾ cupiditatem tẽ dicent ꝑseu̾antem
dc ꝑpetuam uoluntatem letitia uõ ĩ solenter se efferẽs
gciudui metu aũt miniã & excedentem modu caution
dentes reuolĩtur quo ꝑipatetici rõne ꝑueniũt ut uitia
qm̃ tolli nõ post̾ medie temꝑanda sint Egͦ errãt qr nõ
esficiũt qđ uolũt & longo asperoq circuitũ ĩ eandem¬

Expanded text:
uoluntate incipit et cautio a metu oritur et laetitia nihil uoluntate incipit et cautio a metu oritur et laetitia nihil aliut est quam professum gaudium. sed putemus, ut ipsi uolunt, esse diuersa. nempe igitur cupiditatem esse dicent perseuerantem ac perpetuam uoluntatem, laetitiam uero insolenter se efferens gaudium, metum autem nimiam et excedentem modum cautionem. dentes reuoluuntur quo Peripatetici ratione perueniunt, ut uitia quoniam tolli non possunt, medie temperanda sint. errant ergo, quia non efficiunt quod uolu
Abbreviated transcription (Latin):
cũtẽt aut tyrãnus opp̃sẜit: pot aliꝗs nõ dolere si sub¬
latam uideit lib̾tatem si ꝓximos si amices si bonos uiros
aut ext̾minatos aut crudelissime trucidatos nͥ cuiꝰ mens
ita obstupue̾i̾t ut sit ei sensus om̃is ereptus Qrͣ aut qͣ oĩã
tollẽ debuert aut ĩplenda fuerat turta hȩc ac debilis
letam̃ bonis: sic malis angĩ ac dolemꝰ: Si gͦ letitię qm̃¬
Auitiosam putabãt nom̃ aliud ĩ diderũt sic cͦgritudini qm̃
& ipa utiosam putabant aluid uocabulũ tribui cõgrue
bat qm̃ & ipam̃ uitiosam putabant aliud uocabulu tͥbui
cõgruebat. Uñ apꝑar nõ illis rem defuisse s& u̾bu tuius
ĩdigentia eum totu affectu qui est uł maximꝰ cõt quã
nes pot̾am coarguẽ plurib & oñdere ẜmonis ornãdi
augendiq copiȩ̨ gr̃a. multa noĩa isdem reb ĩpoita quͣt
terte nõ multu inter se illa distare. Nam & cupiditasa

Expanded text:
euerterit aut tyrannus oppresserit? potest aliquis non dolere, si subeuerterit aut tyrannus oppresserit? potest aliquis non dolere, si sublatam uiderit libertatem, si proximos, si amicos, si bonos uiros aut exterminatos aut crudelissime trucidatos? nisi cuius mens ita obstipuerit, ut sit ei sensus omnis ereptus. quare aut omnia tollere debuerunt aut inplenda fuerat curta haec ac debilis laetamur bonis, sic malis angimur ac dolemus. si ergo laetitiae, quoniam uitiosam putabant, nomen aliut indiderunt, sic aegritudini, quoniam et ipsam uitiosam putant, aliut uocabulum tribui congrueam et ipsam vitiosam putabant, aliud vocabulum tribui congruebat. Unde apparet non illis rem defuisse, sed verbum; cujus indigentia eum totum affectum, qui est vel maximus, contra quam Naugendaeque copiae gratia multa nomina isdem rebus inposita aut certe non multum inter se illa distare. nam et cupiditas a
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ gn̾auit ei pͥꝰ istas aĩ cõmotionesꝰ ut possa cap̃e uĩtutẽ
situt t̾ra culturã. posuitq mĩa uitioꝵ ĩ affectib ũtutis
ĩ uitiis. Quę ꝓfco aut nilla eĩt aut ĩ usus eẽ nõ po¬
terit si desine ea ꝑ quȩ uis eiꝰ aut apparet aut cõstat.
Uideamꝰ nũc nͥdem illi ꝗ uitia penitꝰ extidũt ꝗa effe¬
t̾int : quatuor illos affectus quos ex opinione honoru
maloꝵq nasci putant ꝗbo eiuilsis sanandũ eẽ aiuĩm sa¬
pientis existimant. qm̃ itelligũt. & naͣ ĩsitos eẽ & siñ
his nihil moueĩ nihil agi posse alia q̃dam ĩ eoꝵ locũ
uiceq supponũt. ꝓ cupiditate sp̾stituũt uolũtatẽ qͣi uo̾
nõis eos rõ deficit. Itaq ȩgritudinẽ penit̾ .l. mestitiã dolo¬
remq aĩ sb̾stulert̃ qđ fieri nequaꝙ põt. Quis . n. possit
nõ dolere si prĩãm aut pestilentia ex hauẜit: aut hostis

Expanded text:
ingeneravit ei prius istas ingeneravit ei prius istas posuitque materiam vitiorum in affectibus, virtutis, in vitiis. Quae profecto aut nulla erit, aut in usu esse non poterit, si desint ea, per quae vis ejus aut apparet, aut constat. Videamus nunc, iidem illi, qui vitia penitus excidunt, quid effecerint. Quatuor illos affectus, quos ex opinione bonorum malorumque nasci putant; quibus evulsis, sanandum esse animum sapientis existimant: quoniam intelligunt et natura insitos esse, et sine his nihil moveri, nihil agi posse; alia quaedam in eorum locum uicemque subponunt. pro cupiditate substituunt uoluntatem, quasi uero nominis eos ratio deficit. itaque aegritudinem penitus id est maestitiam doloremque animi sustulerunt: quod fieri nequaquam potest. quis enim possit non dolere, si patriam aut pestilentia exhauserit aut hostis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si uirtus est ĩ medio irȩ ĩpetu se ipm̃ tohibere
ac repmẽ qđ negare nõ post̾. Caret gͦ iurtute quisꝗͥ
ua cara. Si uirtꝰ est libidmẽ cõꝑis cõtiẽ uĩtutẽ
careat necesse est ꝗ libidinẽ quam temꝑet nõ ht̃. si uĩt
ẽ cupiditatem ab alieni appetitione frenare. nulla certe
iũtute põt hr̃e qui caret eo ad qd̾ cohibendũ iñtutis
us adhibetur. ubi gͦ uitaa nõ st̃ nec uĩtuti qđ locꝰ ẽ.
Ita fit ut bonũ sine malo ẽẽ ĩ hac uita nõ possit. affe¬
ctus ig̃ qͣi ubertas est naͣlis aĩoꝵ. Nam sic̃ ĩ sentes agat᷑
ager ꝗ ẽ nã fecundꝰ exuberat: sic aũis ĩcult̾ uitiis sua
sponte iualescentib uelut spinis obdutit᷑. Sa cu uerus
cultor accesẜit stat̾ĩ tedentib uitiis fruges iñtutis orũt᷑.
Deus itaq cum hoĩe pͥmu fingẽt. mixabili ꝓ iudentia

Expanded text:
Nam si virtus est, in medio irae impetu seipsum cohibere Nam si virtus est, in medio irae impetu seipsum cohibere ac reprimere, quod negare non possunt; caret ergo virtute, quisquis ira caret. Si virtus est, libidinem corporis continere; virtute careat necesse est, qui libidinem quam temperet, non habet. Si virtus est, cupiditatem ab alieni appetitione fraenare; nullam certe virtutem potest habere, qui caret eo ad quod cohibendum virtutis usus adhibetur. Ubi ergo vitia non sunt, nec virtuti quidem Ita fit, ut bonum sine malo esse in hac vita non possit. Affectus igitur, quasi ubertas est naturalis animorum. Nam sicut in sentes ager, qui est natura foecundus, exuberat: sic animus incultus, vitiis sua sponte invalescentibus, velut spinis obducitur. Sed cum verus cultor accesserit, statim, cedentibus vitiis, fruges virtutis oriuntur. Deus itaque, cum hominem primum fingeret, mirabili providentia
Abbreviated transcription (Latin):
strat q̃ nsdem oĩb quatit᷑ affectib. ꝑipatetiti gͦ rectiꝰ
qui hec oiã detrahi negant posse. qr nobiscu simul
tiosi plerũq fuĩt si nimii sint posse ab hoĩe adhibito mõ
nõ isipiens disputatio si ut dixi nõ ad hanc iuitã oiã refer¬
rent᷑. Stoya gͦ furiosi qui ea nõ temꝑant. sa abscindũe
rebusq a na isitis cõstare hoĩe quodãmõ uolũt qđ tale
ẽ quale si uelit aut metũ detrahere ceruis: aut uenenũ
anguib aut iram feris aut placiditatẽ petudib. Nlam¬
q̃ singula mutis aĩalib data st ea uõ uniu̾sa hõi sim̃t
Qđ si ut mediti affirmant letitre affect᷑ ĩsplens su rȩ
ĩ felle. libidinis ĩ ietõe timõis ĩ cõde facilius s̃ int̾ficere
aĩal ip̃m ꝙͣ ex corꝑe aliꝗd euelle̾ qd ẽ aĩantis nã uelle
mutare. S& hõĩes prudentes nõ ĩtelligũt cũ utia ex
hõĩe tollũt ã se uitute tollere: cui soli locũ faciũt

Expanded text:
strat, quae isdem omnibus quatitur adfectibus. Peripatetici ergo rectius, qui haec omnia detrahi negant posse, quia nobiscum simul tiosi plerumque fiunt, si nimii sint, posse ab homine adhibito modo non insipiens disputatio, si, ut dixi, non ad hanc uitam omnia referrentur. Stoici ergo furiosi, qui ea non temperant, sed abscidunt rebusque natura insitis castrare hominem quodammodo uolunt. quod tale est, quale si uelint aut metum detrahere ceruis aut uenenum anguibquae singula mutis animalibus data sunt, ea vero universa homini simul. Quod si, ut medici affirmant, laetitiae affectus in splene est, irae in felle, libidinis in jecore, timoris in corde; facilius est interficere animal ipsum, quam ex corpore aliquid evellere: quod est animantis naturam velle mutare. Sed homines prudentes non intelligunt, cum vitia ex homine tollunt, etiam se virtutem tollere, cui soli locum faciunt.
Abbreviated transcription (Latin):
querũt & paulatĩ male uiuencli cõsuetudo mos factus est. Hec iam
ꝗcꝗͣ ex añcedentis seculi pio atq optimo statu mãsit. s& explosa
iustitia & u̾itate secu trahens reliꝗt hõib errorẽ ignorãtia
cęcitatẽ. Imprudentes ig̃ poctę ꝗ eam cõfugisse cecinerunt᷑
ad iouis regnũ si .n. sẽculo qđ uocãt aureu iustitia ĩ terra
fuit a Ioue utiq pulsa est ꝗ aureũ seculu cõmutauit. Seculi
aũt cõmutatio & expussio iustitię nihil aliud ut dixi ꝙͣ debtio
diuine religionis putanda est ꝗ̃ sola efficit ut hõ hoĩe caꝵ
heãt eũq sibi fraternitatis uĩculo sciat eẽ cõstrictu siꝗ̃a p̃r
idem hoib deus est ut dei pr̃ĩsq cois bñfitia cum his qui
nõ hñt partiant nulli noceat nullũ p̃mat nõ fores claudat
hospiti nõ durem p̾tanti. s& sit largus bñficus lib̾alis quas
regias eẽ laudes. Fulliꝰ existimaait. hȩc est ꝓfecto iustitia a hoc

Expanded text:
querunt et paulatim male uiuendi consuetudo mos factus est. nec iam quicquam ex antecedentis saeculi pio atque optimo statu mansit, sed explosa iustitia et ueritatem secum trahens reliquit hominibus errorem ignorantiam caecitatem. inprudenter igitur poetae, qui eam confugisse cecinerunt ad Iouis regnum. si enim saeculo quod uocant aureum iustitia in terra fuit, a Ioue utique pulsa est, qui aureum saeculum commutauit. saeculi autem commutatio et expulsio iustitiae nihil aliut ut dixi quam desertio diuinae religionis putanda est, quae sola efficit ut homo hominem carum habeat eumque sibi fraternitatis uinculo sciat esse constrictum, siquidem pater idem omnibus deus est, ut dei patrisque communis beneficia cum iis qui non habent partiatur, nulli noceat, nullum premat, non forem claudat hospiti, non aurem precanti, sed sit largus beneficus liberalis: quas regias esse laudes Tullius existimauit. haec est profecto iustitia et hoc