comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et per peccatũ morf: et ita m
om̃s homines ꝑtransiit. in quo
om̃s peccauerunt. Illius igitur
culpa: mors omnium est. Deniq
diuina loquerentur: nec quic
archangelis medicũ. sed quẽ¬
admodum in possunt presidiũ
ferre nec pacẽ. cum ipse archan¬
gelus a peccato non potuerit
abstinere: Quemadmoclum
ad paradisum angłs reuocare
potuerit. cum ipse sathanas.
et angłi sui sedem quam acce¬
perant seruare non potuert̃:¬

Expanded text:
et per peccatum mors et ita in et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. illius igitur culpa mors omnium est. deniquediuina loquerentur, nec quicqarchangelis medicum. sed quemadmodum mihi possunt praesidium ferre. ne peccem, cum ipse archangelus a peccato non potuerit abstinere? quemadmodum ad paradisum angelus reuocare me poterit, cum ipse satanas et angeli sui sedem quam acceperunt seruare non po
Abbreviated transcription (Latin):
gerebant in uno spũ deopla¬
citam uoluntatẽ: et in para¬
diso positi dei. uite celestis
oꝑabantur alimoniã. Post¬
quam uͦ caro suaderet diuersũ.
et legem cepit ꝓpriam non timere.
paradifi exules facti. in hunc in¬
feriorem dimersi sunt locum:
ƿeccati merito reciderunt. Ne
quisquam pucet incongruum
esse. si adam atq eua. in ds ꝑo ans¬
me et corporis estimant᷑. cum
Nam cum duo esset in unã
carnem apostolus diceret adie¬
cit. sacramentum hoc magnũ
est. ego audem dico in xp̃o et inec¬
desia. In quo gͦ suꝑni dei mei:
multomagis animi nr̃i pocest
esse misteriũ. Sed heret. suffi¬
sus est. captus est. et corporis suc¬
census febribus. conpassione car¬
nis egrescit: querendus est me¬
dicus. Sed quis iste tantus est.
qui sautie mentis medeatur ul¬
ceribus. qui tantus est homo
qui possit aliis subuenire: cũ
Om̃s enim in adam moriunt᷑.
quia ꝑ unum hominem in hẽ
mundum peccatũ intrauit.

Expanded text:
gerebant in uno spiritu deo plagerebant in uno spiritu deo placitam uoluntatem et in paradiso positi dei uitae caelestis operabantur alimoniam. postquam uero caro suadere diuersum et legem coepit propriam non tenere, paradisi exules facti in hunc inferiorem demersumque locum peccati merito reciderunt. nec quisquam putet incongruum esse, si Adam atque Eua in typo animae et corporis aestimentur. cum nam cum duo esse in una carne apostolus diceret, adiecit: sacramentum inquit hoc magnum est, ego autem dico in Christo e in ecclesia. in quo ergo superni dei, in eo multo magis animi nostri potest esse mysterium. sed haeret, suffixus est, captus est et corporeis succensus febribus conpassione carnis aegrescit. quaerendus est medicus. sed quis iste tantus est, qui sauciae mentis medeatur ulceribus? quis tantus est homo, qui possit aliis subuenire, cum omnes enim in Adam mortui, quia per unum hominem in hunc mundum peccatum introiuit
Abbreviated transcription (Latin):
caro arguitur. diabolus ac-
omne secretum. ne illius si¬
cus solis hoc est gemme cor¬
porali uel iactantia seculari.
flagitiorum secreta uelant᷑:
et unusquisq diuinã pecrati
conscientiam. formidat mente
iuditium dicens. Qui suꝑ me
montes cadant inqub me ab¬
scondam scissuris petrarum. cũ
uenerit confringere derram:
Tunc tribulos ꝙ spinas animo
caro inuenit. hoc est eurarũ
morsus sollicitudinũ que gẽ¬
rata est: usq quo sibi ꝑ conca¬
piscendiam carnis animus ipse
circumdedit. Et enim quasi
clauis quibusdam suffigitur
anima. corꝑeis uoluptatibus.
ꝙ cum se mel adheserit. cupi¬
ditatibus dimersa derrenis.
difficile in alta podest unde
descendit. sine des fauore re-¬
uolare. Auctuum enĩ suorũ
laqueis : et delitiarum secu¬
larium illecebris. ob noxia
denetur. Hine gͦ adam. huic
euam liberaturus adueiit.
Q uorum alter ad imaginẽ
dei fachiis. alter uirtude sui
accipiens iurum. quan diu
fuit subdita fortiori. unam

Expanded text:
caro arguitur, diabolus accucaro arguitur, diabolus accuomne secretum, nec illius ficus foliis, hoc est tegmine corporali uel iactantia saeculari flagitiorum secreta uelantur. et unusquisque diuinum peccati conscia formidat mente iudicium dicens: <qui super me montes cadant, in quibus me abscondam fissuris petrarum, cum uenerit confringere terram? tunc tribulos et spinas animo caro, hoc est curarum morsus sollicitudinumque generat aestusque, quos sibi per concupiscentiam carnis animus ipse circumdedit. etenim quasi clauis quibusdam suffigitur anima corporeis uoluptatibus et, cum semel adhaeserit cupiditatibus demersa terrenis, difficile in altum potest, unde descendit, sine dei fauore reuolare. actum. enim suorum uincta laqueis et deliciarum saecularium inlecebris obnoxia iam tenetur. Hunc ergo Adam, hanc Euam dominus liberaturus aduenit, quorum alter ad imaginem dei factus, altera uirtutem sui accipiens uiri, quamdiu fuit subdita fortiori, unam
Abbreviated transcription (Latin):
effectu. temptante diabolo. car¬
ne suadente. Wehementior tañ
est animi: quam corporis febus.
Et ideo ꝓ amme uolumtate.
corporis scelus plerumq contẽp¬
nitur: nec apericulis abstine¬
tur. Wnde non alienum iudet᷑
repetere. que madmodum he¬
otimus cũ graui oculorum
incõmodo laboraret. et ama¬
ret uxorem interdictam sibi
a medico facultatem coeundi
cupiditatis inpatiens atq in¬
petu libidinis raptus. mode¬
rari nequiuerit. Sciens enĩ
prudensq quod esset oculos
amisurus. priusquam con-¬
ueniret uexori. in ipso estu
feruentis cupiditatis et con¬
suetuelinis apparatu: uale
inquit amicum lumen. Sic
febris libido flagrantior est:
grauiusq precipitat et inflã¬
mat. Sed ubi resipuerit a
furrore. cunc consciendiȩ inte¬
rioris uisus aperitur: factus¬
q succedit penitentiȩ et pu-¬
denda sui unusquisq facmo¬
ris erubegcit. Tunc deus di-¬
metur. et peccator cupit se
celare sed non potest. cunc

Expanded text:
effectu, tentante diabolo, careffectu, tentante diabolo, carne suadente. 64. Vehementior tamen est animi, quam corporis febris: et ideo pro animi voluptate, corporis salus plerumque contemnitur, nec a periculis abstinetur. Unde non alienum videtur repetere quemadmodum Theotimus cum incommodo laboraret et amaret uxorem, interdicta sibi a medico facultate coeundi cupiditatis inpatiens atque inpetu libidinis raptus moderari nequiuerit. sciens enim prudensque quod esset oculos amissurus, prius quam conueniret uxori, in ipso aestu feruentis cupiditatis et consuetudinis adparatu \'uale\' inquit \'amicum lumen\'. sic febri libido flagrantior est grauiusque praecipitat et inflammat. sed ubi quis resipierit a furore, tunc conscientiae interioris uisus aperitur factique succedit paenitentia et pudenda sui unusquisque facinoris erubescit. tunc deus timetur et peccator cupit se celare, sed non potest, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
digna sit cupiditatis. Sncle
et apłs ait. Si non se contineis
nubant : melius est enĩ nu-¬
bere quam uri. febris nostra
lux uria est. febris nr̃a ambitio est.
febris nra iracundia est: que li¬
cet corporis uitia sunt. ignem
tamen ossibus inplicant. mentẽ.
animũ. sensumq ꝑturbant.
Hec priora diaboli sollicitant
arte. Et enĩ ager bonus. uestis.
monile. suadela serpentis est
honorũ grã. sublimitas potesta¬
tum. epularum suauitas. forma
meretricis. laqueus diaboli. Et
quasi quedam nequitiȩ spiritalis
illecebrosus affatus: qui ꝑ carnis
illecebra que cito femine quadã
leuitate mollitur animum quoq
de gradu deicit. Neq enim formã
mulieris animiis: priusquam cor¬
poris oculus concupiscit. Deniq
quod non uideris non amabis
sed ubi caro concupierit. conpati¬
ens quoq animi constantia de¬
ficit: et mens consortio amoris in¬
flectitur. Duo enĩ incarne una
sunt. atq mors irrepit sceleris

Expanded text:
ignitae sint cupiditates. Unde ignitae sint cupiditates. Unde et Apostolus ait: Si non se continent, nubant; melius est enim nubere quam uri . Febris nostra luxuria est, febris nostra ambitio est, febris nostra iracundia est. Quae licet corporis vitia sint, ignem tamen ossibus implicant, mentem, animum, sensusque pertentant. Haec prior diaboli sollicitatur arte. Etenim ager bonus, vestis, monile, suadela serpentis est. Honorum gratia, sublimitas potestatum, epularum suavitas, forma meretricis laqueus est diaboli, et quasi quidam nequitiae spiritalis illecebrosus affatus, qui per carnis illecebram quae cito feminea quadam levitate mollitur, animum quoque de gradu dejicit. Neque enim formam mulieris animus prius quam corporis oculus concupiscit. Denique quod non videris, non amabis: sed ubi caro concupierit, compatientis quoque animi constantia defatiscit, et mens consortio amoris inflectitur duo enim in carne una sunt atque ita mors irrepit sceleris
Abbreviated transcription (Latin):
cecitatem mentis infundit: ut
populus neget. quȩ demones
conficentur. O peior magistro
discipulorum insania. ille uer¬
bo dm̃ cemptabat: hic facto.
Ille dicit mitte te: isti ador¬
tantur ut mittant. Si alt
Si altiore
consilio ista pendamus. animi
debemus intelligereꝙ. corporis
sanitatem. ut prius animus qͥ
serpentis laborabat insidiis. ab¬
solutꝰ sit. anima enĩ acorpore
gubernet. quemad mocdũ eius
illecebris captiua repararetur.
nisi ꝙ. ipsa a suꝑioris alicuius
potestatis uinculis stringeretur:
Deniq non prius eua esuriiit.
quam serpentis eam uersutia tẽp̃¬
tauit. Ec ideo aduersus ipsum
auctorem peccati: prrus debuit
medicina salutis oꝑari. Fortassis
num febribus coartata langue¬
bat.ꝙ. di uersarum cupiditatũ
in modicis estuabat illecebris:
nec minorem febrem ardoris esse
dixerim : quam auaritiȩ. Itaq
illa animũ febris: hec corpus
inflamiat. Fẽbris enĩ auaritia
est. febris libido est. eo quod

Expanded text:
caecitatem mentis offudit; ut caecitatem mentis offudit; ut populus neget, quem daemones confitentur. O pejor magistro discipulorum haereditas! Ille verbo Dominum tentat, hi facto: ille dicit, Mitte te : isti adoruntur, ut mittant. 62. Si altiore consilio ista pensamus, animi debemus intelligere et corporis sanitatem; ut prius animus qui serpentis laborabat insidiis, absolutus sit. Anima enim numquam agubernet; quemadmodum in ejus illecebras captiva raperetur, nisi et ipsa superioris alicujus potestatis vinculis stringeretur? Denique non prius Eva esurivit, quam serpentis eam versutia tentavit: et ideo adversus ipsum auctorem peccati prius debuit medicina salutis operari. 63. Fortassis num febribus caro nostra languebat, et diversarum cupiditatum immodicis aestuabat illecebris. Nec minorem febrem amoris esse dixerim, quam caloris. Itaque illa animum febris, haec corpus inflammat. Febris enim nostra avaritia est, febris nostra libido est; eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
nes quasi nouum deferat: quo er¬
rorem sue potestatis incutiat.
Deniq et in genesi: pͥmus deum
homini nuncupauit. Dic enim
habes. Et dixit mulieri. Quid
utiq dicit deus: Ne edati
ab om̃i ligno. triq gͥ decepti
a diabolo sunt: sanati a xp̃o.
Sequere cetera. euũgelicȩ lec¬
tionis disce misteria: atq indu¬
orum sanitatẽ. publicȩ sacramentũ
salutis agnosce. Sicut enim in
adam om̃s moruntur ita et in¬
xp̃o omnes uiuificabuntur.
Quis est ille qui insynagoga
spm demonii habebat inniun¬
dum. nisi populus iudeorũ
qui quasi serpentini spiritꝰ
reuinctus et innodatus dia¬
boli laqueis. simulatam cor¬
poris munditiam. inderioris
mentis sordibus inquinabat.
Et beue in sẏnagoga homo
erat. qui sp̃m inmundum ha¬
bebat: quia sp̃m scm amiserat.
Introierat enim diabolus: unde
xpp̃s exierat. Simul ostendit᷑
oꝑa negat. Et in hoc apparet.
eus nequitiȩ in ꝓbitas iudeo¬
rum. quod ita p̾opulo uie suȩ

Expanded text:
nes quasi nouum deferat, quo ternes quasi nouum deferat, quo terrorem suae potestatis incutiat. denique et in Genesi primus deum homini nuncupauit; sic enim habes: e t dixit mulieri: quid utique dixit deus ne edatis ab omni ligno? uterque igitur deceptus a diabolo est, sanatus a Christo. sequere cetera et euangelicae lectionis disce mysteria atque in duorum sanitate publicae sacramentum salutis agnosce. sicut enim in Adam omnes moriuntur ita in Christo omnes uiuificantur. quis est ille qui in synagoga spiritum daemonii habebat inmundum nisi populus Iudaeorum, qui quasi serpentinis spiris reuinctus et innodatus diaboli laqueis simulatam corporis munditiam interioris mentis sordibEt bene: In Synagoga homo erat qui spiritum immundum habebat; quia Spiritum sanctum amiserat. Introierat enim diabolus, unde Christus exierat. Simul ostenditur fitetur, opere negat. Et in hoc apparet ejus nequitia, et improbitas Judaeorum, quod ita populo vesanae
Abbreviated transcription (Latin):
sed uerbo factus est mũdus. si¬
cut legimꝰ : uerbo cdnĩ celi fr¬
mati sunt. Non soluitur gͦ loe
sed impletur: ut siat renouatio
hominis iam labentis. Snde
et apłs ait. Spoliantes uoe
ueterem hominẽ. indiuite no¬
rium: qui scdm ap̃m creatus est.
Et bene sabbato cepit. ut ipsum
se ostenderet creatorem. qui oꝑa
oꝑibus intexeret. et ꝓse queretur
opus quod ipse iam ceperat: ut si
domũ faber renouare disponat.
non a fundamentis. sed a culmi-¬
nibus incipit dissoluere uetusta-¬
tem. Itaq prius manũ admo-¬
uet. ubi ante desierat: demn-¬
de aminoribus incipit. ut ad
maiora ꝑueniat. Liberare a
resurrectionẽ mortuis in pera¬
re. diuinȩ solius semꝑ est potes¬
tatis. Nec quemquã mouere de¬
bet. quod iħs narareni nomen.
in hoc libro diabolus dixisse pͥmꝰ
men accepit. quod de celo ange¬
lus ad uirgiẽ detulit. Est huiꝰ
inpudentiȩ. ut inter homines ali¬
quid pͥmus usurpet. ꝙ ad homi¬

Expanded text:
sed uerbo factus est mundus, sised uerbo factus est mundus, sicut legimus: uerbo domini caeli firmati sunt. non soluitur ergo lex, sed inpletur, ut fiat renouatio hominiet apostolus ait: exspoliantes uos ueterem hominem induite nouum, qui secundum Christum creatus est. et bene sabbato coepit, ut ipsum se ostenderet creatorem, qui opera operibus intexeret et persequeretur opus, quod ipse iam coeperat, ut si domum faber renouare disponat, non a fundamentis, sed a culminibus incipit soluere uetustatem. itaque ibi prius manum admouet, ubi ante desierat. deinde a minonbus incipit, ut ad maiora perueniat. liberare a resurrectionem mortuis imperare diuinae solius est potestatis. Nec quemquam mouere debet quod Iesu Nazareni nomen in hoc libro diabolus dixisse primus men accepit, quod de caelo angelus ad uirginem detulit: est huius inpudentiae ut inter homines aliquid primus usurpet et ad homi
Abbreviated transcription (Latin):
EIn sẏnagoga erat
homo habens spm̃
inmundum. Ed in¬
fra. Surgens autẽ iħe de
sy nagoga introiuit in domũ
sẏ monis et anclreẽ. Socrus
autem sẏmonis. cenebatur
magnis febribus. Onde
clementiam domini saluadoris.
nec indignatione commotus.
nec scelere offensus. nec iniu¬
ria uiolatus: rudeam deserit.
Quietida in memor iniuriȩ
memor clementie. nunc docen¬
do. nunc liberando. nunc sa¬
nanclo: infidelis plebis corda de¬
mulcet. Et bene sanctus lucas.
turum ab spũ nequitiȩ liberatũ.
ante ỹmisit. et substituit femi¬
ne sanitatẽ. Strumq enim
sexum dñs curaturus aduenerat.
et prior sanari debuit. qui prior
creatus est. nec pretermittit illũ
qui debilitate magis animȩ quã
prauitate peccauerat. Dabbatũ
medicine dñicȩ oꝑa cepta signisi¬
cat. ut in eo die noua creatura
ceperit. uibi uetus creatura ante
desii e. N ec sub lege esse fili
um dei. sed supra legem in ipso
pͥncipio designaret: nec solui le¬
gem sed impleri. Neq ꝑ legem

Expanded text:
in synagoga erat homo habens spiritum in mundum et infra: surgens autem de synagoga intrauit in domum Simonis et Andreae. socrus autem Simon i s tenebatur magnis febribus. uide clementi am domini saluatoris. nec indignatione commotus nec scelere offensus nec iniuria uiolatus Iudaeam deserit, quin etiam inmemor iniuriae, memor clementiae nunc docendo nunc liberando nunc sanando infidae plebis corda demulcet. et bene sanctus Lucas uirum ab spiritu nequitiae liberatum ante nae sanitatem. Utrumque enim 1350 sexum Dominus curaturus advenerat: et prior sanari debuit, qui prior creatus est; nec praetermitti illa quae mobilitate magis animi, quam pravitate peccaverat. 58. Sabbato medicinae dominicae opera coepta significat, ut inde noua creatura coeperit, ubi uetus creatura ante desiuit nec sub lege esse dei filium, sed supra legem in ipso principio designaret nec solui legem, sed inpleri. neque enim per legem,
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ut om̃is qͥ credit in ipso
in utrumq popłm circumcisi¬
onis sciliced et preputii. predi¬
catores esse destinandos. Uel
cer ce duos misit ut eosclem
predicatores doctrma simul
ec oꝑacione. ꝑfectos esse mone¬
ret. ne uel erroris uerba. in¬
docti ueritaci miscerent:. uel
ea que recte docuissent. ꝑ uer¬
se iuuendo negarent. Inueni¬
etis in qͥt asinam alligatam:
et pullum cũ ea. Soluite et
adducite mͥ. Pullum quoq
alligatũ fuisse : alii eiuian¬
geliste destant᷑. Uterq enim
populus funib peccatorum
erat circumplexus. et solutio¬
ne diuina opus habebat.
Iste lege quam acceperat ma¬
le utendo: ille numquã acci¬
piendo peccauert. Unde bene
dicit apłs quia non est distine¬
tio. Om̃s enĩ peccauerunt

Expanded text:
redit in ipsumin utrumque populum, circumcisionis videlicet et praeputii, praedicatores esse destinandos. Vel certe duos misit, ut eosdem praedicatores doctrina simul et operatione perfectos esse moneret: ne vel erroris verba indocti veritati miscerent, vel ea quae recte docuissent perverse vivendo negarent. Invenietis, inquit, asinam alligatam et pullum cum ea, solvite et adducite mihi. Pullum quoque alligatum fuisse alii evangelistae testantur. Uterque enim populus funibus peccatorum erat circumplexus, et solutione divina opus habebat; iste lege quam acceperat male utendo, ille nunquam accipiendo peccaverat. Unde bene dicit Apostolus: Quia non est distinctio: omnes enim peccave
Abbreviated transcription (Latin):
detur exir̃e de fonte. qualis
intrauit. totum q ludus
quod agitur.Snde infi¬
ne uidentes gloriam sancto¬
rũ: dicent gemences in
tormentis. Hu sunt quos
aliquando habuimus in de¬
risum: et in similitudinẽ
in properii. Quomͦ ergo
conputati sunt inter filios

Expanded text:
talis exire de fonte, qualis talis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sancto, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios
Abbreviated transcription (Latin):
prorsusq a carnali distinguens:
ait. Quod natum est ex car¬
ne caro est : et quod natũ
est ex spiritu. spiritus est.
Natura sp̃s inuisibilis.
carnis ẽ iusibilis: atq ideo carna¬
lis generadio iusibilit̃ administrat᷑.
S isibilibus incrementis
qui in carne nascitur. per eta¬
cum momenta proficit: spi-¬
ritalis autem generatio tota
inuisibilit̾ agitur. Nam ui¬
in fondem descendere. uidetur
aquis intingui. uidetur de
aquis ascendere: quid audem
illo in lauacro regenerationis
egerit. minime potest uide
nouit. quia peccator. in fon-¬
tem descendit: sed purifi-¬
catus a scendit. filus mor¬
tis descendit: sed filius resur-¬
rectionis ascendit. filius pre¬
uaricationis descendit: sed
filius reconciliationis ascen¬
dit. filius ire descendit: sed
filius misericordie ascendit.
filius diaboli descendit: sed
filius dei ascendit. Sola
hec ecelesia mater. que ge-¬
Unerat nouit : ceterum ocu¬
lis insipientium. talis ui

Expanded text:
prorsusque a carnali distinguens prorsusque a carnali distinguens ait: Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. Natura spiritus invisibilis, carnis est visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus incrementis. Qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit: spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam viin fontem descendere, videtur aquis intingui, videtur de aquis ascendere; qui autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest vidernovit, quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit. Filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit. Filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola hoc Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum oculis insipientium videtur
Abbreviated transcription (Latin):
posset iterari. uel quo ordine re¬
generatio posset inpleri que¬
rebat. ne huius expers rema-¬
nendo. uitȩ cȩlestis particeps esse
nequiret. Notandum autem
quia quod de carnali dixit.
hoc etiam de spiritali est ge¬
neratione sentiendum: nequa¬
quam uideliced eam postquã
semel expleta fuerit posse repe¬
Tt. Siue enim herecicus. si¬
ue scismaticus. siue facinoro¬
sus quisq in confessione sancte
trinitatis baptizet. non ua¬
let ille qui ita baptizatus
est. a bonis catholicis rebapti¬
tari: ne confessio uel inuoca¬
tio tanti nominis uideatur
ad nullart. Et quia nichode¬
mus ad primam domini res¬
ponsionem sollicitus quo mͦ
sit intelligenda. diligenter
inquirit. meretur iam ple¬
nius instrui: et quia secunda
natiuitas non carnalis sit. sed
spiritalis audire. Respondit
dico tibi. nisi quis renatus
fuerit ex aqua et spiritu sc̃õ:
non potest introire in regnũ
dei. Cui us natiuitatis mo¬
dum. sub sequenter exponens.

Expanded text:
posset iterari, vel quo ordine reposset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive scismaticus sive facinorosus quisque in confessione sanctę trinitatis baptizet, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, / ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur adnullari, quia imus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respondit nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens,
Abbreviated transcription (Latin):
pondit enim iħc: &. dixit ei.
Amen amen cibi: nisi quis
nacus fuerit denuo non
pocest uidere regnũ dei. Que
sententia. tanto aꝑtius cun¬
ctis fidelibus lucet: quanto
constat quia sine huius lu¬
cͥes ficdeles esse nequeunt. Qs¬
ꝙ enim sine lauacro regene¬
rationis remissionẽ peccatoꝵ
consequi. & regnum ualet
intrare. celorum. Sed nicho¬
demus qui nocte uenic ad do¬
minum: nec cłum lucis miste¬
ria caꝑe nouerat. Nam &
nox in qua uenit: ipsam eiꝰ
qua premebatur ignoranti¬
am cde signat. Nec dum enĩ
coꝵ. numero sociatus erat
qlibtis ait apl̃s. fuistis ali¬
quando cenrebre: nunc all¬
tem lux in domino: Sed i¬
ter eos potius remanebat:
quibus loquitur ysaias. Sur
ergo domino: et ait. Quo mͦ
potest homo nasci. cum sit
senex.: Numquid pocest in
uentrem matris suȩ iterado
introire et renasci:. Quia
enim secunde natiuitatis nes¬
cius adhuc ꝑseuerabat. de sa¬
luce autem sua iam sollicitus
extiterat: necessario tle una
quam nouerat natiiutate. an

Expanded text:
 et dixit ei: Amen amen dico tibi: Nisi quis renatus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus lce fideles esse nequeunt. Quis enim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero sociatus erat quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur Isaias: Surgergo Domino, et ait Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an
Abbreviated transcription (Latin):
spus ẽ. qͥa qͥ ex aqua .o. spũ rege¬
neratur inuisibilit̾. in nouũ
efficit᷑ spiritalis. Qui i deo
recte non solum sꝑitalis sed
substantia sp̃s inuisibilis
est nostris aspectib ita. is qͥ ꝑ
grãm dei renouatur. inuisibi¬
lit̃ fit sꝑitalis et dei filius: cum
uisibiliter omnib caro. et fili¬
us hominis appareat. Sequit᷑.
Non mireris quia tibi chyer
oportet uos nasci denuo. Sp̃s ubi
uult spirat.&. uocẽ eiꝰ audis: sed
nescis unde ueniatꝰ. ꝙͣ. qͦ uadat. Sic
est om̃is: qͥ natus ẽ ex sp̃u. Sp̃s
ubi uult spirat: qͥa ipse habet
in potestate. cuiꝰ cor grã sue
uisitationis in lustret. Et uo¬
cẽ eiꝰ audis. cũ te p̃sente loqui¬
tur is qͥ spũ sco repletus ẽ.
sed non scis unde ueniat. ꝙ qͦ
uadat. quia etiam si te p̃sen¬
te quẽpiam sp̃s ad horã in ple-¬
uerit non potes uidere qͦmͦ eũ¬

Expanded text:
itus est: quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum spiritualis, substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur invisibiliter, fit spiritualis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: snon scis, unde veniat, et quo vadat. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Spiritus, ubi vult, spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is qui Spiritu sancto repletus est; sed non scis, unde veniat, et quo vadat, quia etiamsi te praesente quempiam Spiritus ad horam impleverit, non potest videri
Abbreviated transcription (Latin):
tura ẽ inuisibilis. Sic ẽ om̃is: qͥ na¬
tus ẽ ex spũ. Ipse enĩ inuisibilit̃ aga¬
te spũ incipit ẽẽ qd̾ ñ erat: ita ut ill¬
deles nesciant unde ueniat aut qͦ uadat.
Idest qͥa a gr̃a regenerationis uentt in ad¬
optionem filiorum dei. et uadit
in perceptionem regni celestis.
Querente autenr adhuc
nichodemo quomͦ possent
hec fieri: subiungit dñs di¬
cens. Tues magister in ifrahel
ꝙ hec ignoras: Non quasi
insulcare uolens ei quia ma¬
gister uocetur. cum sit ignarꝰ
sacramentorum celestrum. sed
ad humilitatis illum uiam
ꝓuocans: sine qua ianua ce

Expanded text:
mnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente spiritu incipit esse quod non erat; ita ut infideles nesciant unde veniat, et quo vadat; id est, quia per gratiam regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua c
Abbreviated transcription (Latin):
to: eadẽ oꝑa lucis atͣdene brarum.
sint oꝑa discernunt᷑. sicut ipse con¬
sequent̾ exposuit dicens. Si ocu
tuũ lucidũ erit. Si aut̃ noqũa
potes agere bona studueris. lucis
ꝓfecto st̃ oꝑa que facis. etiam si co¬
ram hominib in ꝑfectionis aliqͥd
habere uideant᷑: qm̃ diligentib
dm̃ omiã cooꝑant᷑ in bonũ. his
qui scd̾m ꝓpositũ uocatist̃ scĩ.

Expanded text:
to eadem opera lucis an tenebrarum to eadem opera lucis an tenebrarum sint opera, discernuntur, sicut ipse consequenter exposuit, dicens: Si ocultuum lucidum erit; si autem nequampotes agere, bona studueris, lucis profecto sunt opera quae facis, etiam si coram hominibus imperfectionis aliquid habere videantur. Quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qu
Abbreviated transcription (Latin):
tiom nequã nisi sig¬
nũ ione dandũ: nequaquã tam̃
lucis claritatẽ fidelib occultandã.
Ipse qͥppe lucernã accendit: qͥ testã
humane naturȩ flãma suȩ diui¬
nitatis impleuit. Quã ꝓ fecto lu¬
cernã. nec credentib abscondere.
nec modio subponere. Hoc est sub
mensura legis includere. uel intra
uniꝰ iudeẽ gentis t̾minos uoluit cho¬
hibere:.s suꝑ candelabrũ in qͥt.
ut qͥ ingrediunt᷑ lum̃ tideant.
Candelabrũ eccłãm dicit. cui lu-¬
ceruã suꝑposuit. qͥa nr̃is in fron¬
tib fidẽ sue incarnationis affixit:
ut qͥ ecclam fidelit̃ ingredi uolu¬
erint lum̃ ueritatis palã queant
incueri. Qua sententia iudeoꝵ.
qͦq ꝓceres condempnãt. qͥ signa que-¬
rentes exteriꝰ. aꝑtã lucis ignuã nolu¬
er̃t̃ intrare credendo. ħam seqͥtur:¬
Lucerna corporis tui: ẽ. oculus tuus.
Corpꝰ qͥppe dicit oꝑa: que palã cunctis
apparent. Oculum uͦ ipsam mentis
intentionẽ. quȩ oꝑat̾. et de cuiꝰ meri-¬

Expanded text:
tioni nequam, nisi signum Jonae dandum, nequaquam tamen lucis suae claritatem fidelibus occultandam. Ipse quippe lucernam accendit, qui testam humanae naturae flamma suae divinitatis implevit: quam profecto lucernam nec credentibus abscondere, nec modio supponere, hoc est, sub mensura legis includere, vel intra unius Judaeae gentis terminos voluit cohibere. Sed supra candelabrum, inquit, ut qui ingrediuntur, lumen videant. Candelabrum Ecclesiam dicit, cui lucernam superposuit, quia nostris in frontibus fidem suae incarnationis affixit, ut qui Ecclesiam fideliter ingredi voluerint, lumen veritatis palam queant intueri. Qua sententia Judaeorum quoque proceres condemnat, qui signa quaerentes exterius, apertam lucis januam noluerint intrare credendo. DeLucerna corporis tui est oculus tuus. Corpus quippe dicit opera quae palam cunctis apparent; saeculum vero ipsam mentis intentionem, qua operatur, et de cujus meri
Abbreviated transcription (Latin):
rat: plenissimo sermone describit.
ecclę sacramenta. eorũdẽ eiũigłista¬
rũ uientionẽ facit. Cante qͥppe
erant dignitatis illi qui redemp¬
toris nr̃i facta q dicta scribendo me¬
morie tradidert̃: ut ñ solũ ꝓphetico
s ꝙ apłico eẽnt testimonio cõmen¬
dandi. Cante erant auctoritatis. ut
utriusq cestam̃ti scriptura eis me¬
rido testimoniũ daret. corũ q glam
celi ciues ñ ante exortũ tantũ mͦ
eorũ uerũ etiam post inchoatũ
ꝙ. quanti apud dm̃ habeant᷑ osten¬
derent. Multa gͦ de illis hietechi¬
el: multa eximiꝰ eorũ cõmemora¬
uit iohes. Sed nos in p̃senti qͥa
sermo claudendus ẽ: unũ ioħis
testimoniũ cõmemorare sufficiat
Et cũ darent inqͥt quatuor. ani¬
malia głam. ꝙ honorẽ.ꝙ benedictio¬
nẽ. sedenti suꝑ chronũ. uiuenti in

Expanded text:
rat, plenissimo sermone describit. rat, plenissimo sermone describit. ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant dignitatis illi qui Redemptoris nostri facta et dicta scribendo memoriae tradiderunt, ut non solum prophetico, sed et apostolico essent testimonio commendandi. Tantae erant dignitatis, ut utriusque Testamenti Scriptura eis merito testimonium daret, eorumque gloriam coeli cives non ante exortum tantummodo eorum, verum etiam post inchoatum et quanti apud Deum habeantur ostenderent. Multa ergo de illis Ezechiel, multa eximius ipsorum commemoravit Joannes; sed nos in praesenti, quia sermo claudendus est, unum Joannis testimonium commemorare sufficiat: Et cum darent, inquit, quatuor animalia gloriam et honorem, et benedictionem sedenti super thronum, viventi i
Abbreviated transcription (Latin):
exuit. ac uͥtutũ decorauit ornatu.
Docet ipsũ euũgłiũ: in qͦ scriben¬
do noui destamenti consecrauit
exordiũ. Cui spetiali pͥulegio
donatũ ẽ. ut domi nicȩ incarna¬
tionis misteria que cuncti a scło
ꝓpħe futura p̃cinebant. ipse pͥmꝰ
omniũ iam facta descripserit:.q cre-¬
dentib legenda transmiserit. Quod
uideliced eiũgłiũ. ad edificandam
fidem ȩccłȩ ẽ. pͥmidiuȩ. que exhe¬
breorũ maximȩ popłõ colecta est:
hebreo sermone conposuit. Dila¬
tata aut̃ ꝑ orbẽ eccła.q. grecis acbar¬
baris. in eiusdẽ fidei unitatem
confluentib. curauer̃t̃ p̾sules fi¬
deliũ. ut idem etiam ingrecũ lati¬
nũq transferret᷑ eloqͥũ: qͦmͦ etiam
marci. luce. ꝙ. iohannis euũgłia.
que deinceps greca lingua edidert̃.
mox in latinũ transfudere sermonẽ.
chiel ꝓpħa quatinꝰ idẽ matheus
int̾ p̃cipua scẽ eccłe menbra efful¬
uͥtutes. quas celesti uisione didice¬

Expanded text:
exuit, ac virtutum decoravit ornatu: exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidelium, ut idem etiam  Al. anumque transferretur eloquium: quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, chiel propheta, quantum idem Matthaeus inter praecipua sanctae Ecclesiae membra effularum virtutes, quas coelesti visione didice
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑. Quamuis ꝙ. ita recte possit
intelligi qd̃ ait ñ ueni uocare
uistos sed peccatores: qͥa ñ illos uo¬
cauerit. qui suã iusticiã uolendes
constituere. dei iusticie ñ sunt
subiecti. sed eos potiꝰ qͥ fragilitatis
sue conscii. ñ erubescunt ꝓfideri qͥa
inmultis offendim om̃s. Si qͦs aut̃
dos uocat adueniã. etiã in illis
inplebit᷑ eiꝰ sermo. qͥa ñ uenerit
uocare iustos sed peccatores. idest
ñ elatos sed humiles. ñ de sua iusti-¬
tia inflatos: s ei qͥ iustificat mi-¬
piũ. deuotamente substractos.
Namꝙ. cales ubi conuertuntur:
nequaquã se iustos s peccatores
necesse ẽ. sincero corde destentur.
elegit: ut spem remissionis peccatori-¬
b ampliaret aduexerit. Qualis
nãq sit factus: ipse apłorũ nu¬
merus. cui insertus ẽ. docet. Po¬
cet ꝙ ipsa gens ethiopũ. quã de ul-¬
etatẽ p̃dicando comiertit: ablutãq¬
fonte baptismatis de fusca formosã
reddidit. ꝗͥa a uitiorũ nigredine

Expanded text:
mvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui, suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem tos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est, non elatos, sed humiles; non de sua justitia inflatos, sed ei qui justificat impium devota mente substratos. Nam et tales ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccatores necesse est sincero corde testentur. elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de fietatem praedicando convertit, ablutamqufonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem
Abbreviated transcription (Latin):
ert̾.cũ ad cestimoniũ p̃cursoris.
gauisi sunt. Q uomͦ gͦ ñ uenit
uocare iustos sed peccatores. nisi
qͥalucas sicut hec referens aꝑtiꝰ di¬
cit. ñ ueni uocare iustos s pecca-¬
tores inpenitentiã: Om̃s nãq
electos ad regnũ celeste dñs uo¬
cat: s illos solũ ad penitentiam
uocat. quos peccatis grauioribus
inuolutos inuenit. Quos uͦ iusti-¬
cie oꝑib deditos repperit. ñ eos
ad penitentiã p̃cerite conuersaci-

Expanded text:
um praecursoris gavisi sunt. Quomodo ergo non venit vocare justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec referens apertius dicit, Non veni vocare jussos, sed peccatores in poenitentiam ? Omnes namque electos ad regnum coeleste Dominus vocat, sed illos solum ad poenitentiam vocat, quos peccatis gravioribus involutos invenit. Quos vero justitiae operibus deditos reperit, non eos ad poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit. Sienĩ solos peccatores ꝙ.
non etiam iustos uocaret. nequa-¬
quam nathanael discipulatꝰ illius
consors existeret: quẽ ad se pͥmo
uenientẽ.tanta laude dignum
putauit. ut diceret: ecte uere his¬
rahelita inqͦ dolus ñ ẽ. Si non

Expanded text:
vocavit. Si enim solos peccatores, et vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in
Abbreviated transcription (Latin):
uit magis imibi languentescu¬
rare. erudire nescios. contuma¬
ces redarguere. ueletiã foras de¬
turbare. quã uictimas studu¬
it offerre: L. iquet utiq qͥ a uo¬
luntatis diuinȩ quã ꝓph̃a mo¬
nebat iussa ꝑfecit: miscđĩȩ sci¬
liced opꝰ exequendo. qr ñ sacrifi-¬
tiũ celebrando. Qui etiã repre¬
hensorib suis quare cũ publi¬
canis & peccatorib manducaret.
radionẽ reddere ñ despexit: ut
uel sic eos a suꝑuacua murmu¬
ratione cohiberet: atq ad se¬
quenda pietatis sue dona ꝓ¬
uocaret. Non enĩ inqͥt ueni
uocare iustos : sed pecratores.
Idcirco gͥ dñs peccatorũ conui¬
uia fre quentabat: ut inuitato¬
res suos docendo. cetestes inui¬
caret ad epulas. Sed mouet forte
aliquẽ. qͦmͦ dñs dixerit ñ se ue¬
nisse ad iustos sed magis ad pecca-¬
tores uocandos: cũ cunctis legen¬
tib constet. qd etiam illos qͦs scd̾m
mosayce legis iustos inuenit. ad¬
euũgłicȩ ꝑfectionis culm̃ plurimoᷤ

Expanded text:
 Al., inibi languentes curare, erudire nescios, contumaces redarguere, vel etiam foras deturbare, quam victimas studuit offerre, liquet utique quia voluntatis divinae, quam propheta monebat, jussa perfecit, misericordiae, scilicet, opus exsequendo, et non sacrificium celebrando. Qui etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pietatis dona provocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus dixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instievangelicae perfectionis culmen plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
inter figuram distat & ue
hanc uita donatur sine fine
mansura. Sed curandum
sollerter est. ut quod intel¬
lectus bene sentit. oꝑa¬
tio coneligna ꝑficiat. quati¬
nus confessio nr̃e rectȩ fidei.
pie .ꝙ. sobrie conuersando.
add ꝓmissionem ꝓmisse uitȩ
re. Uerum quia hec de
filio hominis. qui exalta-¬
ri in cruce. et mortem po-¬
taret nicho demus filium
tantum hominis esse eũ
a quo uita esset expectanda
ei diuinitatis suę patefacere
sacramentum.umĩq & eun¬
hominis ostendere salua¬
torem. Nam sequitur.
Sic enim dilexit deus.
mundum ut filium sũum
uiugenitum daret: ut om¬
nis qui credit ineum non
ꝑeat. sed habeat uitam eter¬
nam.U nede nõtandun¬

Expanded text:
inter figuram distat et veinter figuram distat et vehanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est, ut quod intellectus bene sentit, operatio condigna perficiat, quatenus confessio rectae nostrae fidei, pie et sobrie conversando, ad re. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potaret Nicodemus, filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectan da etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumt mundi ostendere Salvatorem. Nam sequitur: Sic enim dilexit Deus mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam.
Abbreviated transcription (Latin):
tis serpentibus similem.
sed nullum prorsus in suis
menbris habuit ardorem¬
uenent nocentis. quin pocus
percussos a serpentibus sua
exaltatione sanabat. Sic
mirum. sic redemptor hu¬
mani generis. non carnẽ
peccati sed similituch nẽ
indluit carnis pecrati. in
qua mortẽ patienedo cre¬
dendes in se ab omĩ peccato
& ab ipsa etiam morte libe¬
raret. Sicut gͦ moises er¬
altauit serpentem in de¬
serto: ita inquit exaltari
oportet filium. hom inis.
Quia sieut illi qui eral¬
tatum ꝓ signo serpentẽ
eneum aspitiebant sana¬
bantur ad tempus. a corꝑa¬
li morte et plaga. quã ser¬
pentium morsus intule¬
rat. ita &. qui my sterium
dominice passionis creden¬
do. consicendo. sinceriter
imitaudo aspitiunt. saluan¬
tur in ꝑpetuum ab omni
morte. quam peccando
in anima pariter et carne
contraxerant. Unde recte
sub iungitur. Ut omnis
sus. quia qui credit in xp̃m.
non solum perdicionem eua¬
dit penarum. Sed et ui-¬
tam ꝑcipit eternam. Et hoc

Expanded text:
tis serpentibus similem, tis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardoremveneni nocentis; quin potius percussos a serpentibus, sua exaltatione sanabat: sic nimirum, sic Redemptor humani generis, non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Sicut ergo Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita inquit exaltari oportet Filium hominis. Quia sicut illi qui exaltatum pro signo serpentem aeneum aspiciebant, sanabantur ad tempus a temporali morte et plaga quam serpentium morsus intulerat, ita et qui mysterium Dominicae passionis credendo, confitendo, sinceriter imitando aspiciunt, salvantur in perpetuum ab omni morte, quam peccando in anima pariter et carne contraxerant. Unde recte subjungitur: Ut omnis sus; quia qui credit in Christum, non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
clamarent ad moy señ .&. ille
oraret pro eis. iussit eum do¬
minus serpentem facere ẽne¬
um: & ponere prosigno. Qui
ꝑcussus inquit aspexerit. eum:
iuet. Et ita factum est. Pla-
uenena sunt & incentuia ui¬
ciorum: que animam quam
can gunt. sꝑitali morte peri¬
mtint. Et bene murmirans
contra dominum populus
serpentium morsibus ster¬
nebatur: ut ex ordine fla¬
gelli excerioris agnosceret
quantam intus ꝑniciem.
murmurando pacerentur.
Exaltatio autem serpentis
ȩnei. quẽ dum ꝑcussi aspi¬
cerent sanabantur passio ẽ.
nr̃i redempcoris incruce:
in cutus solum fide regnũ
mortis et peccati suꝑatur.
Recte et enim ꝑ serꝑentes
peccata: que animam sim̃ul
et corpus ad interitum tr̾a¬
hunt expͥmuntur. Non
solum quia igniti. quia uiru¬
lenti. quia ad perimendum
sunt astuti. uerum etiam
quia ꝑ serpentem prima pa¬
rentes nr̃i ad peccandum
ꝑsuasi. ac de inmordalibus
sunt peccando mortales ef¬
pens effigiem quidem igni¬

Expanded text:
clamarent ad Moysen, et ille clamarent ad Moysen, et ille oraret pro eis, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum, et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet. Et ita factum est . Plagvenena sunt, et incentiva vitiorum, quae animam quam tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur, ut ex ordine flagelli exterioris agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur. Exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi aspicerent, sanabantur, passio est nostri Redemptoris in cruce, in cujus solum fide 493 regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur; non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt astuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales efpens effigiem quidem igni
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑme. Hec ideo nichode¬
mo. ideo cunctis dicuntur cate¬
cuminis. ut discant eius men¬
bris renascendo incorporari. per
quem possint ascendere in reg
num dei. Et quia ascensio uel
ingressus regni fieri non po¬
test absq fide et sacramentis
dominice passionis: recte sub¬
infertur. Et sicut moy ses exal¬
cauit serpentem in deferco:
ita exaltari oportet silium ho¬
minis. ut omnis qui credit in
ipsum non ꝑeat: sed habeat ui¬
tam ȩternam. Mira magisteriĩ
celestis arte. dominꝰ magistrum
legis mosaycȩ: ad sꝑitalem legis
eiusdem sensum indicit. recor¬
dans hystorie ueteris i&. hanc
in figuram sue passionis ⁊atq
humane: saluationis factam edis¬
serens. Narrat quippe liber nu¬
Nmerorum quia ꝑcussus in here-¬
Imo populus israhel. itineris
longi ac laboris mur mura¬
uerit contra dominũ & mo¬
y sen: ideoq dominis inmi¬
serit in illum ignitos ser¬
pentes. Ad quorum plagas
et mortes plurimorum. cum

Expanded text:
nisi per me . Haec ideo Nicodenisi per me . Haec ideo Nicodemo et cunctis dicuntur catechumenis, ut discant ejus membris renascendo incorporari per quem possint ascendere in renum Dei. Et quia ascensio vel ingressus regni fieri non potest absque fide et sacramentis dominicae passionis, recte subinfertur: Et sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis quiipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Mira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritalem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque humanae salvationis factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum, quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen; ideoque Dominus immiserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et mortes plurimorum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
descendit de celo filius hominis
qui est incelo. Quod est aꝑte
dicere. nemo ascendit in celum:
nisi xxp̃e in corꝑe suo quod est
ȩccła. Qui in seipso pͥmũ
quidem cernentibus apłis
eminentioribus nimirũ men¬
bris suis ascendit: & exinde
in menbris suis cotidie ascen¬
dens se colligit incelum. Hine
est enim quod ipsum corpus
eius inter aduersa presentis
seculi deprehensum gloriat᷑
et dixit. Nunt autem exalta¬
uit caput meum suꝑ mimi¬
cos meos. Ac si aꝑte clicat.
Qui occisum a iuleis xp̃m.
capud uide liced meum. susci¬
tauit amortius. ac frustratis
omnib inimicorum insidiĩs
subletauit in celum. spero
me etiam de presentibus scłis
eruens. meo capiti iungat in
regno. Quia gͦ nemo ascendit
incelum nisi qui descendit de
celo. quisquis incelum ascen¬
dere desiderat. ei qui est in ce
ordine nisi ꝑ eum qui clescen¬
dit de celo potest ascendere
in celum. Unde alias ipse di¬
xit. Nemo uenit ad patrem:

Expanded text:
descendit de coelo, Filius hominis, descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo, quod est aperte dicere: Nemo ascendit in coelum, nisi Christus in corpore suo, quod est Ecclesia, qui in seipso quidem primum cernentibus apostolis eminentioribus nimirum membris suis ascendit, et exinde in electis suis quotidie ascendens se colligit in coelum. Hinc est enim quod ipsum corpus ejus inter adversa praesentis saeculi deprehensum gloriatur et dicit: Nunc autem exaltavit caput meum super inimicos meos , ac si aperte dicat: Qui occisum a Judaeis Christum, caput videlicet meum suscitavit a mortuis, ac frustratis omnibus inimicorum insidiis sublevavit in coelum, spero me etiam de praesentibus periculis eruens meo capiti jungat in regno. Quia ergo nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, quisquis in coelum ascendere desiderat, ei qui descendit ordine, nisi per eum qui descendit de coelo, potest ascendere in coelum; unde alias ipse dicit: Nemo venit ad Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Uos sp̃s sanctus posu¬
it episcopos regere ȩccłam
dei : quam ad quisiuit sangui¬
ne suo. Neq enim ds̃ in sua
substantia. sed in homine as-¬
sumpto: sanguinẽ quem pro
eccła funderet habuit.
Hinc etiam psal-¬
mista dicit. Ascendit ds̃ in-
iubilatione. Quomͦ enĩ ds̃
nisi in homine ascenderet. qui
in sue natura maiestatis semꝑ¬
ribiq presens adest: Sed ꝙ
hoc querendum. quomodo
dictum sit. et nemo ascendit in
celum. nisi qui descendit de
celo. cum om̃s electi ue racit̃
conficlant ascensuros se ince¬
lum. ꝓmittente sibi dño: quia
ubi sũm ego: illic & minister
meus erit. Cuius camen questi¬
onis nodum. aꝑtissima ratio
soluit. quia uideliced media¬
tor. dei ꝙ. hominũ. homo xp̃e
iħc. electorum omnium caput
est: om̃sq electi eiusdem capitis
menbra sunt dicente domino.
Et ipsum dedit capud supra
sum. Uos estis corpus xp̃i:
ꝙ menbrade menͣbro. Nemo
ergo ascendit in celum: nisi qui

Expanded text:
ait: Vos Spiritus sanctus posuait: Vos Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei, quam acquisivit sanguine suo . Neque enim Deus in sua substantia, sed in homine assumpto sanguinem quem pro Ecclesia funderet, habuit. Hinc etiam Psalmista dicit: Ascendit Deus in jubilatione . Quomodo enim Deus nisi in homine assumpto ascenderet, qui in suae natura majestatis semper ubique praesens adest? Sed et hoc quaerendum quomodo dictum sit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, cum omnes electi veraciter confidant ascensuros se in coelum, promittente sibi Domino, Quia ubi ego sum, illic et minister meus erit . Cujus tamen nodum quaestionis apertissima ratio solvit, quia videlicet mediator Dei et hominum homo Christus Jesus electorum omnium caput est: itemque omnes electi ejusdem capitis membra sunt, dicente Apostolo: Et ipsum dedit caput supra sum: Vos enim estis corpus Christi, et membra de membro . Nemo ergo ascendit in coelum, nisi qui