comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lex autem ꝙͦ ad tempus datam dixi amsitt¬
mus ĩpõ est cum tempore ꝙy transgredi aucͥ¬
ꝓhibita est quia ꝙ impletur cessat auctori¬
tatem .n. amisiset et desitucta inderetu
si muista ante p̾dcm̃ tempus cessasset. Nam si
alicui mnpotestate constituto successor datur. ñ¬
quid destructus dicetur: Destructa plane eẽt lex
sitempore quo eligit accusaretur. et iõ dixit ini¬
plesse se legem aut ꝓphas. Sd ad implere. ad ĩple¬
to auten non aliuosignificat quam plene add̾e.
Quid est autem aodere ꝓpħis nisi culturã dei
sutrinitatis nomiue ordinare. Quãuis .n. ꝓpħe
in dei nomine dociu̾nt et corripuerint popu¬
lam hoc tñi nuist̾uim in abscondito erat. legẽ
autem hoc est ad implesse manentib p̾teritis
uoua addere ut puta. audistis inquit qr dcm̃
est antiquis. oculum pro oculo. dentem ꝓ dẽ¬
te. Ego autem dico nob̾ non resistere maio. S
si quis percusserit te in maxillam tuam dext̾ã:
pͥbe illi et sinistram. hoc fuit ad miplere. Nõ

Expanded text:
Lex autem, quam ad tempus datam diximus, cum tempore, quod transgredi prohibita est; quia quod impletur, cessat. Auctoritatem enim amisisset, et destructa videretur, si non juxta praedictum tempus cessasset. Nam si alicui in potestate constituto successor datur, numquid destructus dicetur? Destructa plane esset Lex si tempore quo viguit, accusaretur. Et non dixit, implesse se Legem aut Prophetas; sed, adimplere. Adimplere autem non aliud significat quam plene addere. Quid est autem addere Prophetis, nisi culturam Dei sub Trinitatis nomine ordinare? Quamvis enim Prophetae in Dei nomine docuerunt et corripuerunt populum; hoc tamen mysterium in abscondito erat. Legem autem hoc est adimplesse, manentibus praeteritis nova addere, utputa, Audistis, inquit, quia dictum est antiquis, Oculum pro oculo, dentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere malo; sed si quis percusserit te in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram. Hoc fuit adimplere. Non
Abbreviated transcription (Latin):
patnis sigirate dominimi lccutimm ẽẽ cem
diteret non comquinat hominẽ que pere
cios ingrediuntut i eum quoniam uider
tant etiam ipĩ discipuli qui fugiendos qua¬
ermidam carnum cybos a prientia istiti¬
tum acceperant. accetentes ad eum dirert ei
Scio quia phatisei audito uierbo scandala¬
⁊ sunt: At ille respondens ait. Omĩs plã

Expanded text:
potius figurate Dominum locutum fuisse, cum potius figurate Dominum locutum fuisse, cum diceret non coinquinari hominem iis quae per cibos ingrediuntur in eum, quoniam Judaei erant etiam ipsi discipuli, qui fugiendos quarumdam carnium cibos a pueritia institutum acceperant, accedentes ad eum dixerunt ei: Scis quia Pharisaei audito verbo scandalizati sunt? At ille respondens ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ch̾ est ingrediens in hominem coinqumans
cum et cetera. Quod ergo cõmemorauit do¬
mium hec ad turbam dixisse. nicħ aliud ostẽ¬
dit. iusi non se ignorantia sed malicia fecisse
quod fecit: ut postea diceret auditorib suis
ad turbam dñ istalccutus eẽ. non ad panicoᷤᷤ
sanctos. quales se ipĩ iuderi uolunt. ut qm̃s
suos auditores tanquam adhuc imnundos
ꝑmittunt carnibus uesci. sibi autem quasi
ĩam muntoͥs crmsceleratum atq nefarium
cẽ arbitantut. hec etiam dmñi sensisse uideat᷑.
quos non pancos scõs. sed turbas ista docuerit
Ohominẽ pessimũ securum de negligentia
generis humani: ad occultandas deceptiones
suas. Non enim credebat aliqriem existere qͥ
artiperet. euuangelitmm et conscĩa legeret. et
inueniret hominem in ip̃is pratis quib gre¬
goꝰ suos dñs pascit laqucos incaritis et minꝰ¬
proridis ab scontentem. Nam de hiis uerb
conmioti discipuli. et non cretentes ꝓprre sed

Expanded text:
hil est ingrediens in hominem coinquinans hil est ingrediens in hominem coinquinans eum et cetera. quod ergo commemorauit dominum hoc ad turbam dixisse. nihil aliud ostendit. nisi non se ignorantia. sed malitia fecisse quod fecit, ut postad turbam Dominum ista locutum esse, non ad paucos sanctos, quales se ipsi videri volunt; ut quoniam suos Auditores tanquam adhuc immundos permittunt carnibus vesci, sibi autem quasi jam mundis cum sceleratum atque nefarium esse arbitrantur, hoc etiam Dominum sensisse videatur, quod non paucos sanctos, sed turbas ista docuerit. O hominem pessimum, securum de negligentia generis humani ad occultandas deceptiones suas! Non enim credebat aliquem existere, qui arriperet Evangelium, et cum scientia legeret, et inveniret hominem in ipsis pratis, quibus greges suos Dominus pascit, laqueos incautis et minprovidis abscondentem. Nam de his verbis commoti discipuli, et non credentes proprie, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cortms ouenis. Siergo in figuram continge¬
berasir ⁊aciebantur infigurama ccppiebãt
atio monebantur. Cum eigo ista respondeoaste
pxo modononeẽ contraria duo nla capitulade
Sengudis testamentio collata monstranero. q̃
sr factatus eit contra quem dicio grauisarñ
test imonirmtestis. quem contra adu̾sariũ
gelio cestimomium dño dicente noncomgru¬
nari hominem hiiꝰ escis que ingreduntar
ĩimdis escis monere ec tocere non cessãt
Etamen sensit quantam plagams inflig̾et.
et quanto ietu ceꝑtussus se ipse sanciaret Ne
eus emm dum interrogaret et dicerer. quo¬
moto ergo prohibetis catiuubus si tominuo
dicit sicrt tunẽ comnemoras nicħ est ingre¬
dient hominem comquinans ettm. sed ea que
procedunt de oo com̃quinant. uoluit quasi
adhibere medicinam sine causa in mortife¬
ro uulnere. Sic enim posuit ipm̃ enuange¬
litum testimontum. In euuangelio inquit
dicit ad turbam dñs Audite et intelligite. Nli¬

Expanded text:
lorum obvenit . Si ergo in figuram contingebant quae patiebantur, in figuram accipiebant quae monebantur. 2. Cum ergo ista respondero, et hoc modo non esse contraria duo ista capitula de singulis Testamentis collata monstravero, quid iste facturus est, contra quem dicit gravissimum testimonium testis quem contra adversarium gelio testimonium, Domino dicente non coinquinari hominem iis escis, quae ingrediuntur ab inmundis escis monere et docere non cessat. et tamen sensit. quantam plagam sibi infligeret et quanto ictu repercussus se ipse sauciaret. ne quis enim eum interrogaret et diceret: quomodo ergo prohibetis carnibus uesci, si dominus dicit, sicut tu ipse commemoras: nihil est ingrediens in hominem coinquinans eum, sed ea, quae procedunt de eo. coinquinant? uoluit quasi adhibere medicinam sine causa in mortifero uul-, nere. sic enim posuit ipsum euangelicum testimonium. in euangelio. inquit, dicit ad turbam dominus: audite et intellegite, ni
Abbreviated transcription (Latin):
tas fuit occitendi nec timor. dilectio ꝑficit mi¬
nico. Ecce dauid ille uellator impleut p̃cep¬
tum xpm̃ quod accipimus ut diligamus:
nimicos. Atq utinam hoc m̾itarentur isti qͥ
humanum aftectum misericordie aduestio c̃
crudelia deliramenta torserrt. Sum enĩ
credunt panem plorare qd̃̾ fieri ñõ põt. non
eum porrigunt homini quem plorantẽ iudẽt
Fortassis dicant sicut solent ceti iactare insã¬
na conuinia meliorem fuisse darud qui pe¬
percit niimico qmͣ dm̃ qui dedent ei occiden¬
di potestatem.quasi nero deus nestiret cui
decerit hanc potestatem. Nonerit titiq uolũ¬
tatem serui si: sed ut ceteris etiam homini¬
b ad imitandum in notesceret: eaque ĩ cor¬
de dauid iam nota deo etat mimici dilestio.
dedit in potestatem mimicũ. quem nriduim
uolebat occidi pp̃ certam rerum dispõitio¬
nem. quam per illtm impleri oportebat. Ita
et dauid bonitas conmendata est ut hrẽnt ho¬

Expanded text:
tas fuit occidendi nec timor, dilectio pepercit initas fuit occidendi nec timor, dilectio pepercit inimico. ecce Dauid ille bellator inpleuit praeceptum Christi. quod accepimus, ut diligamus inimicos. atque utinam hoc imitar.ntur isti, qui humanum adfectum misericordiae ad nescio quae crudelia deliramenta torserunt! dum enim credunt panem plorare, quod fieri non potest, non eum porrigunt homini. quem plorantem uident. fortassis dicant, sicut solent caeci iactare insana conuicia, meliorem fuisse Dauid, qui pepercit inimico, quam deum qui dederat ei occidendi potestatem: quasi uero deus nescierit, cui dederit hanc potestatem. nouerat utique uoluntatem serui sui, sed ut ceteris etiam hominibus ad imitandum innotesceret ea quae in corde Dauid iam deo nota erat inimici dilectio dedit illi in potestatem inimicum, quem nondum uolebat occidi, propter certam rerum dispositionem, quam per illum inpleri oportebat. ita et Dauid bonitas commendata est, ut haberent ho
Abbreviated transcription (Latin):
cie. ne ip̃a relaxatio pectati plus noceat petca¬
tori quam pena uindce. Nec tamen hoc fece¬
tunt iustihomines nisi auctoritate diumna.
ne quis arburetur passim sͥ eẽ permissũ ne¬
care quem uelit aut iudicio persequi. aut pe¬
ins quibuslibec affligere. Aliquando autẽ
aperte pouitur inscripturis ip̃a diuina au¬
ctoritas. aliquando autem occultatur. ut et ma¬
nifestis lector instiuatur. et ex̃teatur obsturiᷤᷤ
Certe mimicum et persecutorem siũ nimis
ingratum et minis infestum saul regem acce¬
pit dauid in potestate ut ei faceret qd̃ uellet
et elegit partere pocius quam occidere. Non em̃
erat uissus occidere. sed neq prohibituo. immo
etiam diuinitus audierat se imprie facere
quidqrud uellet mimico et tantam potestatẽ
ad mansuetudinem contulit. Picatur inͥq̃
tiiuit citm interficere noluit. Nec hominem
possumus dicere timuisle qmͣ accererat in po¬
testatem: nec deum qui dederat. uͥgͦ nec difficul¬

Expanded text:
tiae, ne ipsa relaxatio peccati plus noceat peccatiae, ne ipsa relaxatio peccati plus noceat peccatori quam poena uindictae. nec tamen hoc fecerunt iusti homines nisi auctoritate diuina, ne quis arbitretur passim sibi esse permissum necare quem uelit aut iudicio persequi aut poenis quibuslibet adfligere. aliquando autem aperte ponitur in scripturis ipsa diuina auctoritas, aliquando autem occultatur. ut et manifestis lector instruatur et exerceatur obscuris. Certe inimicum et persecutorem suum nimis ingratum et nimis infestum Saul regem accepit Dauid in potestatem, ut ei faceret quod uellet; et elegit parcere potius quam occidere. non enim erat iussus occidere sed neque prohibitus; immo etiam diuinitus audierat se inpune facere quicquid uellet inimico; et tamen tantam potestatem ad mansuetudinem contulit. dicatur mihi quem timuit, cum interficere noluit. nec hominem possumus dicere timuisse, quem acceperat in potestatem, nec deum. qui dederat. ubi ergo nec difficul
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃ cẽ non negant. Quis autemillis dixit.
non expodiebat gentibris imptis int̾fici
quas traditas cẽ diuinitus in manus popu¬
li iuccorum irritentes mirari se fingunt.
Num artem illa nonodio sed bono animo a¬
postoli fecerint. unde isti contiicrunt aiõs
uitorum spũalium qui m illo populo fuer̃
quod cos oterant quiper ipõs diuinaiusti¬
cia te hac uita rudebantur auferri. Cõpes¬
cant pocius temenitatem suam non decipiant
imperitos quibus aut non uacat legere aut
nolunt legere. aut peru̾so animo legũt et ñ
attendunt et misericordiam et seuentatem
dei utriisq cestamenti lutens conmendari.
malo. in netenbus libris legitur. Oñs teꝰ¬
Si reddidi retribrientib mͥ mala. decidam
merito ab mimicis meis manis. Oriuis hoc
diceret insi qui sciret hec deo placere. ut ma¬
lum promalo nemo reodat. Sed hoc perfectoꝵ
est ut non oderint in peccatorib. nͥ poc̃a. ip̃os
cent acerbitate seuicie. sed mod̾atione iusti¬

Expanded text:
factum esse non negant. Quis autem illis dixit, factum esse non negant. Quis autem illis dixit, Non expediebat gentibus impiis interfici, quas traditas esse divinitus in manus populi Judaeorum irridentes mirari se fingunt? Cum autem illa non odio, sed bono animo Apostoli fecerint; unde isti convincunt animos virorum spiritualium qui in illo populo fuerunt, quod eos oderant, qui per ipsos divina justitia de hac vita jubebantur auferri? Compescant potius temeritatem suam, et non decipiant imperitos, quibus aut non vacat legere, aut nolunt legere, aut perverso animo legunt; et non attendunt et misericordiam et severitatem Dei, utriusque Testamenti litteris commendari. malo, in veteribus Libris legitur: Domine Deusi reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis? quis hoc diceret, nisi qui sciret hoc deo placere, ut malum pro malo nemo reddat? sed hoc perfectorum est, ut non oderint in peccatoribus nisi peccata, ipcent acerbitate saeuitiae, sed moderatione iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ne odio poterant nindicare. Qua potestate
petrus apostolus usus est in eo libro quem isti
non accipiint. qm̃ mamfeste continet para¬
chyti aduentum idest consolatoris spc scĩqũe
lugentib misit cum ab eorumocuł q̃e ascen¬
distet in celum. Consolator enm tristib mit¬
atur. sccundum illam eiusdem dñi senten¬
tiam. beatilugentes quomam ipĩ consolabũ¬
tur. Iie aut̃e dixit. Cunc lugebunt fani sior¬
si cum ab eis ablatus fiu̾t sponsus. Inuillo gͦ
ubro ubi aꝑtissme spititus sanctus qũẽ doꝰ
ꝯsolatorem promiserat uenisse teclaratire.
loimus ad sententiam petri cecidisse hornes
et mortuos ẽẽ uuirum et rixorem qui mentiri
ausierant spiritui sancto quod isti magnace¬
attate ⁊utureraut cum in apoctifis pro mag¬
no legant et illuid quod de apło thoma cõme¬
resti cẽ mortuam. et respondent q uod hoc eis
expediebat ut et illa solueretur paralisi. et
ella moreretut. tamen ad preces apostoli

Expanded text:
ne odio poterant uindicare. qua potestate ne odio poterant uindicare. qua potestate et Petrus apostolus usus est in eo libro, quem isti non accipiunt, quoniam manifeste continet paracleti aduentum, id est consolatoris sancti lugentibus misit, cum ab eorum oculis ipse ascendisset in caelum. consolator enim tristibus mittitur secundum illam eiusdem domini sententiam: beati lugentes quoniam ipsi consolabuntur. ipse etiam dixit: tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. in illo ergo libro, ubi apertissime spiritus sanctus, quem dominus consolatorem promiserat, uenisse declaratur, legimus ad sentet mortuos esse virum et uxorem, qui mentiri ausi erant Spiritui sancto . Quod isti magna caecitate vituperant, cum in apocryphis pro magno legant, et illud quod de apostolo Thoma commePetri esse mortuam; et respondent, quod hoc eis expediebat, ut et illa solveretur paralysi, et illa moreretur: tamen ad preces Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
ecernum qui p̃paratus est dẏabolo et angelis
euuis. Eñriuienim et nontedisti mͥ mandrica¬
re et ceteratalia. Displicet enim istis miseris
quodteus populo suo int̾ficiendos tradidit
mimitos ec ipi panem mandricanti daripro¬
hibent non minuico sed supplici. Intelligant p
sine odio eẽ posse rumdcãm. ꝙͣ parici intelli¬
guns et tamen quam diunon intelligitur
tamdiu ncc̃e est ut lector in libris utriusq
testamenti magno labore ant errore iactet᷑.
et prcet contrarias eẽ sͥ scirpturas. Quam nĩ¬
dcam̃ sine dubio nundum apłi amino ceperãt
quando iratieis a quib non recipiebantur hos¬
picio quessuerunt de dño utrum uellec eos
petere ignem te celo sicut helyas fecerat. qͦ igne
homines in hospitalitates consumerentur.
Tunc respondit eis dominꝰ dicens eos nestire cꝰ
ꝑdere quoniam illo animico ꝑdere cupiebãt
illos quos uolebant igne consumi. Postea
qui iam possent etiam inimicos diligere: ac¬
ceperunt potestatem uindicandi. quia iam si¬

Expanded text:
eternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Esurivi enim et non dedistis mihi manducare ; et caetera talia. Displicet enim istis miseris, quod Deus populo suo interficiendos tradidit inimicos; et ipsi panem mendicanti dari prohibent, non inimico, sed supplici. Intelligant potius sine odio esse posse vindictam, quam pauci intelligunt: et tamen quamdiu non intellitamdiu necesse est, ut lector in libris utriusque testamenti magno labore aut errore iactetur et putet contrarias sibi esse scripturas. Quam uindictam sine odio nondum apostoli animo ceperant, quando irati eis, a quibus non recipiebantur hospitio, quaesiuerunt de domino, utrum uellet eos petere ignem de caelo, sicut Helias fecerat, quo igne homines inhospitales consumerentur. tunc respondit eis dominus dicens eos nescire, cuperdere, quoniam illi animo inimico perdere cupiebant eos, quos uolebant igne consumi. postea qui iam possent etiam inimicos diligere, acceperunt potestatem uindicandi, quia iam si
Abbreviated transcription (Latin):
bibit. non diiudicans corpus dñi. Propterea
in uobis multi infirmi et egn. et dormiunt su¬
fficientes. Si autem nos ip̃os diiudicaremus.
non utiq iudicaremur. Dum iudicamur aũ
a dño corripimur: ne cum mundo dampnen᷑.
Ecce manifestum est dm̃ cum duectione corti¬
gere non solum infirmitatib et egritudinib
sod etiam mortib temporalib cos quos nõ nul
dampnare cum mũto. Attendant hec isti. et
niteant qtiomoto poruermtie iopue ageesi¬

Expanded text:
bibit non diiudicans corpus domini. propterea bibit non diiudicans corpus domini. propterea in uobis multi infirmi et aegri et dormiunt sufficientes. si autem nos ipsos diiudicaremus, non utique diiudicaremur. dum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur ecce manifestum deum cum dilectione corrigere non solum infirmitatibus et aegritudinibus sed etiam mortibus temporalibus eos, quos non uult damnare cum mundo. Adtendant haec isti et uideant, quomodo potuer
Abbreviated transcription (Latin):
quisq in filio suo probat cum eum in mores
ressimos defluentem seuerissima coertione
diligunt homines. quando eos corrig̾e no¬
lunt: quia multi hanc uitam ꝑto magno bono
hũt. et cotum quare uolunt educare filios su¬
os in hanc uitam sperant. fideles autem atet
sapientes homines qui credrint ẽẽ aliam ttã
meliorem. et quanta possunt ex parte noueñ
nec ip̃i iundicant occidendo cum filios suos
corrigere uolunt. quia inbac uita eos posse
corrigi credunt. Deus autem qui nouit qͥd
cuiq tribuat. uinditat occidendo in quos nolu¬
ent. siue per hommes sine occulto rerumor¬
dine. nonquia cos odit in quantum homines
sunt. sed in quantum peccatores sunt. Nam ĩ
ortum que fecisti. sed omĩa siue per penas siue ꝑ
prenua iusticia moderante disponit. Nonne a
diceret. Probet aritem se homo. et sic de pane¬
illo edat. et sic de calice bibut. Qui enim mandu¬
cat et bibit indigne. indicium sͥ mandricat et

Expanded text:
squisque in filio suo probat, cum eum in mores squisque in filio suo probat, cum eum in mores pessimos defluentem seuerissima coherctione diligunt homines, quando eos corrigere uolunt, quia multi hanc uitam pro magno bono habent et totum, quare uolunt educare filios suos, in hac uita sperant. fideles autem atque sapientes homines, qui credunt esse aliam uitam meliorem et quanta possunt ex parte nouerunt nec ipsi uindicant occidendo, cum filios suos uolunt corrigere, quia in hac uita eos posse corrigi credunt; deus autem qui nouit, quid cuique tribuat, uindicat occidendo in quos uoluerit siue per homines siue occulto rerum ordine, non quia eos odit, in quantum homines sunt, sed in quantum peccatores sunt. nam in orum, quae fecisti, sed omnia siue per poenas siue per praemia iustitia moderante disponit. nonne ap, cum diceret: probet autem se homo et sic de pane edat et sic de calice bibat. qui enim manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti hec congruit: Sed illi populo in¬
telligendrm ẽ ꝙ̃ timor legis tanquam peda¬
Illud ad titem hec ad notiũ hoiẽm ꝑtinet. utt̃¬
q tamen unius dei misericordissima dispensa¬
cerent nouerant. ut populus cui terror utilis
erat seuerissimo imperio domaretur. ut qm̃ ad¬
modum uidebant dari ĩ manus suas ininuicos¬
interficiendos impios cultoresq simulacroram
sic ip̃i formidarent in manus inimicoꝵ dari. si
dei ueri iuissa contempnerent. et ad cultrim y¬
dolorum atq impietates gentium laberent᷑.
Nam et in ipõs similiter reccantes. non dissim¬
liter iundicatum est. Sed omĩs hoc temporalis
unidicta infirmos amitos terret. ut enutͥtos
sb̾ disciplina erudiat. et a sempiternis atq in¬
effabilibus suppliciis possit auerce. quia plus
tunent carnales homines quod in p̃senti dens
tundicat quam illud quod futurum minat᷑.
Potest ergo ẽẽ dilectio in uindicante. quod unꝰ¬

Expanded text:
testamenti hoc congruisse illi populo intestamenti hoc congruisse illi populo intellegendum est, quem timor legis tamquam paedaillud ad ueterem, hoc ad nouum hominem pertinet, utrumque tamen unius dei misericordissima dispensacerent, nouerat, severissimo imperio domaretur: ut quemadmodum videbant dari in manus suas interficiendos inimicos impios cultoresque simulacrorum, sic ipsi formidarent in manus inimicorum suorum dari, si Dei veri jussa contemnerent, et ad cultum idolorum atque impietates Gentium laberentur. Nam et in ipsos similiter peccantes non dissimiliter vindicatum est. Sed omnis haec temporalis vindicta infirmos animos terret, ut enutritos sub disciplina erudiat, et a sempiternis atque ineffabilibus supptiment carnales homines, quod in praesenti deus uindicat. quam illud, quod futurum minatur. Potest ergo esse dilectio in uindicante. quod unu
Abbreviated transcription (Latin):
tum q illud continno uenisse ad effectũ.
Namcum ille homo quoniam minister
conuii erat ut apportaret aquam uenisser
ad fontem. Aleone occisus et dilaniatus ẽ.
Quod ut manifestaretur ad alioꝵ terrorẽ.
canis manum eius intulit. mensis ubi cõ¬
uiuabutur apłs. atq itacum causa quere¬
retur a nescientib eisq panderetur ĩ ma¬
gnum timorem et magnum honorem apłi
cos ẽẽ conu̾sos atq eimangelii exordrum
ꝯmendandi hinc extitisse. Si uellet aliqͥs
dentes manicheorum in ip̃o conu̾tere. quam
mordaciter ista rep̃henderet. Sed quia et ibi
non est tacitum quo animo fcm̃ sit: uidetur
duectio uindicantis. Sic et enim illa script᷑a
legitur quod deprecatus fu̾it apłs pro illo
in quem temporalit̾ uindicatũ est ut ei par¬
ceretur in futuro iudicio. Sic ergo tempore
noui testam̃ti quo maxime caritas cõmenda¬
tur de penis iusibilib diuinitus iniectus
ẽ carnalib timor. quanto magis tp̃e ueteris

Expanded text:
ctumque illud continuo uenisse ad effectum. ctumque illud continuo uenisse ad effectum. nam cum ille homo, quoniam minister conuiuii erat. ut adportaret aquam, exisset ad fontem. a leone occisus et dilaniatus est. quod ut manifestaretur ad aliorum terrorem, canis manum eius intulit mensis, . ubi conuiuabatur apostolus. atque ita cum causa quaereretur a nescientibus eisque panderetur in magnum timorem et magnum honorem apostoli eos esse conuersos; atque hinc euangelii exordium commendandi extitisse. si uellet aliquis dentes Manichaeorum in ipsos conuertere, quam mordaciter ista reprehenderet! sed quia et ibi non est tacitum, quo animo factum sit. uidetur dilectio uindicantis. sic enim in illa scriptura legitur. quod deprecatus fuerit apostolus pro illo. in quem temporaliter uindicatum est, ut ei parceretur in futuro iudicio. si ergo tempore noui testamenti, quo maxime caritas commendatur, de poenis uisibilibus diuinitus iniectus est carnalibus timor, quanto magis tempore ueteris
Abbreviated transcription (Latin):
yses sicut ꝓpħe. quo animo facerent illami¬
micorum int̾fectionem. et utrum eos quos
int̾ficiebant dilig̾ent multum latet ĩdoctoᷤ
et impios qui diligunt cecitatem suam.
qui quoniam non sunt ydonei uid̾e ista.
mole pocius auctoritatis arguendi sut.
Quid enim est quoddicit apłs ego quidẽ
absens corpore. p̃sens autem spñ. iam in¬
dicami quasi presens eum qui sic operat᷑
ħt enim illa int̃fectio quam multum isti
exagerant et inuidiose uentilant nisi ĩ¬
t̾itum carnis. S quia exposuit apłs quo
animo facerec satis declarauit in aliquẽ
numicum iundistam cum caritate posse
p̃cedere. Et tamem hic etiam alio modo for¬
tasse int̾nus carnis qui fit per penitentiã
potest intelligi. Ip̃i autem legunt scriptu¬
ras apocrifas quas etiam incorruptissimas
eẽ dicunt ubi scriptum est apłm thonã
maledixisse a quo per imprudentiam pal¬
ma peussus est ignorante quis eẽt: maledi¬

Expanded text:
yses, sicut Prophetae, quo animo facerent illam iyses, sicut Prophetae, quo animo facerent illam inimicorum interfectionem, et utrum eos quos interficiebant, diligerent, multum latet indoctos et impios, qui diligunt caecitatem suam; qui quoniam non sunt idonei videre ista, mole potius auctoritatis urgendi sunt. Quid enim est quod dicit Apostolus: Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi quasi praesens, eum qui sic operatust enim illa interfectio, quam multum isti exaggerant et inuidiose uentilant, nisi interitum carnis? sed quia exposuit apostolus, quo animo faceret, satis declarauit in aliquem inimicum uindictam cum caritate posse procedere. et tamen hic etiam alio modo fortasse interitus carnis, qui fit per paenitentiam, potest intellegi. ipsi autem legunt scripturas apocryphas, quas etiam incorruptissimas esse dicunt, ubi scriptum est apostolum Thomam maledixisse homini. a quo per inprudentiam palma percussus est, ignorante quis esset, maledi
Abbreviated transcription (Latin):
manichei cogunt diligere: Et quod in euange¬
lio dñs ait. diligite mimicos urõs non solũ
ad homines sed ad demonia quoq uel etiam
ad simillacra pertinere arbitrantur. Quod s
ita est: quis non istam detestatur amentiani. Si
autem non hoe arbitrantur. iste plurimtm
errauit qui suꝑstitiones gentium eu̾tendas
cẽ p̾ceptas in ueteri testamento conmemorate
uoluit. cum in nouo quod scriptum est dei¬
miicis diligendis tanquam contrariũ uel¬
let opponere. Nos autem neq illud quod de
hostibris hominibris occidendis in neteribus
libris illi populo dictum est contrariũ eẽ di¬
cmitis huic p̃cepto eriuangelico quo nobis
ut inimicos nr̃os nr̃os diligamꝰ dominꝰ iubet.
quando quidem illa mimicoꝵ intͥfectio car¬
nali adhuc populo congruebat. cui lex tan¬
quam redageguis data erat sicut apłs dicit
Hris uero qui tunc in illo populo sanstiet
spũales homines erant pancissimi sicut mo¬

Expanded text:
Manichaei cogunt diligere? Et quod in EvangeManichaei cogunt diligere? Et quod in Evangelio Dominus ait, Diligite inimicos vestros, non solum ad homines, sed ad daemonia quoque, vel etiam ad simulacra pertinere arbitrantur. Quod si ita est, quis non istam detestetur amentiam? Si autem non hoc arbitrantur, iste plurimum erravit, qui superstitiones Gentium evertendas esse praeceptas in Veteri Testamento commemorare voluit, cum in Novo quod scriptum est de inimicis diligendis, tanquam contrarium vellet opponere. 2. Nos autem neque illud quod de hostibus hominibus occidendis in veteribus Libris illi populo dictum est contrarium esse dicimus huic praecepto evangelico, quo nobis ut inimicos nostros diligamus Dominus jubet: quandoquidem illa inimicorum interfectio carnali adhuc populo congruebat, cui Lex tanquam paedagogus data erat, sicut Apostolus dicit . Hi vero qui tunc in illo populo sancti et spirituales homines erant paucissimi, sicut Mo
Abbreviated transcription (Latin):
illos. Ceos corum ne a dorauentis neq foce¬
ntis opera ip̃orum sed eu̾sione eu̾tite eos ꝙ
delece memoriam corum. Hns t̾ib de neter¬
bus libris ita ꝯmemoratis tanquam cont᷑¬
rium opponit adimantꝰ qriod in euuangeli¬
o scriptum est dicente dño. Ego autem dico
uobis. Wiligite mimicos urõs benefacite qͥ
nob̾ maledicunt. et benefacite is qui uobis
oterut: et orate prohiis qui nos persecũt᷑
Quo leco ptimo illud indendumẽ. qd̃ sat
eẽ debuetit homini uolentiquasi contraria mõ¬
strare quod de occitendis mimicis in uiet̾i lege
griptummẽe ꝯmonuit: dñs enim de mimiciẽ
duigendis utiq de honunib p̃cepit quos per
mam paciãm et caritatem ad salutem posse cõ¬
trti et qui uis intelligit et exemplis sepissime
temonstratumest. Qruid ergo sibi uult qriod
aduingenda conseqñna putauit ubi scciptũ
est teos corrimi ne adorauientis. nec fecentis
opeta ipõrum: sed eu̾sione en̾tite illos. et delete
cortm memoriam. insi quia et deos gentium

Expanded text:
neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertetis eos et delete eorum memoriam. his uerbis de ueteribus libris ita commemoratis tamquam contrarium obponit Adimantus, quod in euangelio scriptum est dicente domino: ego autem dico uobis, diligite inimicos uestros. benedicite, qui uobis maledicunt, et benefacite iis, qui uos oderunt. et orate pro iis, qui uos persequuntur. quo loco primo illud uidendum est, quod satis esse debuerit homini uolenti quasi contraria monstrare, quod de occidendis inimicis in uetere lege scriptum esse commonuit. dominus enim de inimicis diligendis utique de hominibus praecepit; quos per nostram patientiam et caritatem ad salutem posse conuerti et quiuis intellegit et exemplis saepissime demonstratum est. quid ergo sibi uult, quod adiungenda consequentia putauit, ubi scriptum est: deos eorum ne adoraueritis neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertite eos eorum memoriam; nisi quia et deos Gentium
Abbreviated transcription (Latin):
suss nere mo pateretut. Ex cuuis compitione
mu tomagis dm̃ quiest lenigrissimus ateb
musus mags dirt uimdicare el ectos suoo de eni¬
cosonis: an forte contra uoluntatem sa¬
orum sanctorum facturus est cos quos allidi¬
ligunt pitmento atq dampnanto Iunuo usti
pocius ab ista calumpmiosa cecitate comiltareᷤ
ad dñi. et mutroq cestamento intelligantes
nolinitatem: nec in finistra parte intienant᷑

Expanded text:
edium pateretur: ex cujus comparatione multo magis Deum, qui est benignissimus atque justissimus, dixit vindicare electos suos de inidisponis? An forte contra voluntatem suorum sanctorum facturus est, eos quos illi diligunt, puniendo atque damnando? Imo ipsi potius ab ista calumniosa caecitate convertantur ad Deum, et in utroque Testamento intelligant ejus voluntatem, ne in sinist
Abbreviated transcription (Latin):
ntrcet quanta isti malicia de scripturis cei¬
p̃iabetut pote cum aliquis infirmus putat
por ab omib tarnib temperandrm ne in¬
sisnt ncarnem ioiaticiam et udoes er̃
qda mandutat post arbitrari in honorem ydo
cnimu facere et ex eo granuter offendi. cr
uri muolaticia cato si ex fide a nesciente acci¬
matur seminem maculat. Unde alio leco id
ouls nitertagam metat cum quid de macello
amlt ur ues ab aliquo mficeli qrasquam no¬
it mnuadas arbitrantur non ꝑp̃ ñnolatõnẽ
seo qura catues sunt. cum apłs clamet onnra
seuienda cẽ et oumem creaturam tei bonam ẽẽ.
or ondia scificamꝑ nerbum et orationem et ra¬
etentensefand am ab eis si qͥmio forte infirm᷑
oscenditrer. et quodam lcco apertissime istos
sis enficaitt cumdicit in nonissinuis tempo¬
fibus futiros quosdam ꝓhilentes milere
altieutes a cpbis quos teus cirauit. Hos em̃
pstra scefignat᷑. qui non ppca temperant a cibrs
tib est aut concupiscentiam suam tefrenẽt.

Expanded text:
t et quanta isti malitia de scripturis cerpiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest alorum id facere, et ex eo graviter offendi: cum ipsa immolatitia caro, si ex fide a nesciente accipiatur, neminem maculet. Unde alio loco idem apostolus interrogari vetat, cum quid de macello emitur, vel ab aliquo infideli quisquam voisti immundas arbitrantur, non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum Apostolus clamet omnia munda esse, et omnem creaturam Dei bonam esse, et omnia sanctificari per verbum et orationem: et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. Et quodam loco apertissime istos significavit, cum dicit, in novissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent
Abbreviated transcription (Latin):
id accum est ut ostent̾etur ĩ ipĩs umbris nõ
ẽẽ spem ponendam. sed in ip̃is reb quas ille ñ
Ut si quis iuders xp̃o credidiss: pp̃ offensio¬
nem suoꝵ non prohiberetur remanere. nec¬

Expanded text:
id actum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non id actum est. ut ostenderetur in ipsis umbris non esse spem ponendam, sed in ipsis rebus, quas illae ut si quis Iudaeus Christo credidisset, propter offensionem suorum non prohiberetur manere
Abbreviated transcription (Latin):
ut millo sint onera seruoꝵ. in isto głoria lib̾oꝵ
In illo cognostatur prefiguratio possessionis
nẽ. in isto teneatur ip̃a possessio. Int̾p̾tatur a¬
płs sallutum ad hebreos cum dicit. remanet gͥ
salbatissiũ poptilo dei. Int̾pretatur etiam cir¬
cancisionem cum dicit de habraham. et signũ
accepit circuncisionis signatulum iusticie ficei
Apostolicam iraq int̾ptationem spũalit̾ tenco.¬
camalem seruitutis obseruationẽ lbertate
contempuo. Utruisq testanienti auctorẽ deũ
senerans: qui et neteri homini figienti tanꝙͦ
dũs apposuit quod timeret et nouo redeunti
cuquam pater aperuit qd̾ amaret. xuii. sa
e eo quod in exodo scriptum est. Si au¬
te audientis nocem meam. et facies q̃¬
cumq precipio tibi. otero odientestẽ.
et contristabo contristantes. p̃cedet te ange ł¬

Expanded text:
ut in illo sint onera seruorum, in isto gaudia liberorum: ut in illo sint onera seruorum, in isto gaudia liberorum: in illo cognoscatur praefiguratio possessionis nostrae, in isto teneatur ipsa possessio. interpretatur apostolus sabbatum ad Hebraeos, cum dicit: remanet igitur sabbatismus populo dei. interpretatur etiam circumcisionem, cum dicit de Abraham: et signum accepit circumcisionis signaculum iustitiae fidei. apostolicam itaque interpretationem spiritaliter tencarnalem servitutis observationem libertate contemno, utriusque Testamenti auctorem Deum venerans, qui et veteri homini fugienti tanquam dominus apposuit quod timeret, et novo redeunti tanquam pater aperuit quod amaret. CAPUT XVII. 1. De eo quod in Exodo scriptum est: Si aure audieris vocem meam, et facies quaecumque praecipio tibi; odero odientes te; et contristabo contristantes te: praecedet te angel
Abbreviated transcription (Latin):
porib. Machei autem sic ea reprebendunt: cuͣ
nullos dies et temporant obseruent. Sed cũ te
hiis int̾rogantur secindũ opinionẽ secte suie
omia conantur exponere ut non ip̃a temporas
tes quiaꝵ ila signa suint obseruare uideantur¬
ortias quidem res fabulosas eẽ atq falsissimas
aliis locis ostenditur. Nunc ad hec dcm̃ est. ut
ore suo cogantur fateri posse. talia rationabi¬
liter celebrani. Et ideo cirtuncisionem carnis et
recte impõitam serius. et recte aliberis ĩtelłcã
c̃ẽ manifestum est. Repudiamus ergo cam car¬
ualem cum apło et approbamꝰ cam sprĩalem cũ
apło. Et salbati quietem non obsernamus in
tempore: sed signum cemporale intelligimꝰ et ad
etͥnam quietem que illo signo significaturaci¬
em mentis itendimus. Repudiamus itaq tẽ¬
poꝵ obseruationem cum apło. et temporalium
signorum intelligentiam tenem᷑ cum apło. Du¬
orumq testamentoꝵ differentiam sic ꝑbarius.

Expanded text:
poribus. Manichaei autem sic ea reprehendunt, quasi poribus. Manichaei autem sic ea reprehendunt, quasi nullos dies et tempora observent. Sed cum de his interrogantur secundum opinionem sectae suae, omnia conantur exponere, ut non ipsa tempora, sed res, quarum illa signa sunt, observare videantur. Quas quidem res fabulosas esse atque falsissimas, aliis locis ostenore suo cogantur fateri posse talia rationabiliter celebrari. et ideo circumcisionem carnis et recte inpositam semis et recte a liberis intellectam esse manifestum est. repudiamus ergo eam carnalem cum apostolo et adprobamus eam spiritalem cum apostolo; et sabbati quietem non obseruamus in tempore, sed signum temporale intellegimus et ad aeternam quietem, quae illo signo significatur, aciem cordis intendimus. repudiamus itaque temporum obseruantiam cum apostolo, temporalium signorum intellegentiam tenemus cum apostolo; duorumque testamentorum differentiam sic probamus,
Abbreviated transcription (Latin):
goueent emtisionis miponebant quas adsabe¬
cem neresiarium. cumiam non eẽt timiora in
conore figutant. sedres ip̃a incorde gestanda
So qrres ditt dies obseruatio et sasbata et solle¬
sitatos timco nos ne frustta laborar̾m ĩno¬
bi nonsicin sct iptum est at adimaut ponit.
Sonenum nominat ibi sasbatum apłs. Dici
eñ. Eios obseruatis et annos et tempora .time¬
onos ne frustra laborauerim muob. Sed pu¬
cat ẽe te sasbato dcm̃. Nunquid et nos non di¬
cinus iftanonẽe obseruanda. sed illa pocius
que hiis significantur. Illi enim ea serraliter
obseruant non intelligentes ad quatum ret̃
significationẽ et p̾mmtiationem pertinerent.
hec in eis culpat apłs et in om̃ibus qui ser uiũt
creature pocius quam creatori. Nam nos quo¬
qer diũtumdiem. et pascha sollempniter celebͤ¬
mus et qͥniasuibet auas xpĩanas dierum festiuita¬
tes. Sed quia intelligimus quo pertineant non
tempora obseruiamus: sed que illis sig̾cantur tẽ¬

Expanded text:
gum circumcisionis inponebant quasi ad salutem necessarium, cum iam non esset umbra in corpore figuranda, sed res ipsa in corde gestanda. Et quod dicit: dies obseruatis et sabbata et sollemnitates; timeo uos, ne frustra laborauerim inbis ; non sic scriptum est ut Adimantus ponit. Non enim nominat ibi sabbatum Apostolus. Dicit enim: Dies observatis et annos, et tempora; timeo vos, ne frustra laboraverim in vobis. Sed putat esse de sabbato dictum? Numquid et nos non dicimus ista non esse observanda, sed illa potius quae his significantur? Illi enim ea serviliter observabant, non intelligentes ad quarum rerum significationem et praenuntiationem pertinerent. Hoc in eis culpat Apostolus, et in omnibus qui serviunt creaturae potius quam Creatori . Nam nos quoque et dominicum diem et Pascha solemniter celebramus, et quaslibet alias christianas dierum festivitates. Sed quia intelligimus quo pertineant, non tempora observamus, sed quae illis significantur tem
Abbreviated transcription (Latin):
niusis dño umus: suic morimius domi¬
tuorã et uiuorum dũetur. Dautem quare in¬
dieas fiatrentinimaut tu quare spernis frẽm
tiuam. Oumes enim stabiniꝰ ante tribimal dm̃i.
Scuptum est em̃. Ur̾uo ego dicit dominꝰ. quianͥ¬

Expanded text:
omium et uiuorum dominetur. tu autem quare iudicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? omnes enim adstabimus ante tribunal domini. scriptum est enim: uiuo ego. dicit dominus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tco Igitur mmus quisq nr̃m prose rationẽ ted¬
det. Non gͦ amplius nuicem itidicenrus s hoc
magis nidicate ne ponatis offendiculum aut sc̃ã¬
dalcm fratrib. Scio et certus sum in dño tħu. qr
nicħ conmune ier illum. nisi eiqri putat aliqͥd
cuis conftristatur: iam non seciund ũcanita¬

Expanded text:
 igi-tur unusquisque nostrum pro se rationem reddet. non ergo amplius inuicem iudicemus. sed hoc magis iudicate. ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. scio et certus sum in domino Iesu, quia nihil commune . per illum. nisi qui putat aliquid tuus contristatur, iam non secundum carita
Abbreviated transcription (Latin):
ua autem die cutũcides omnes mastulos
ĩ gente urã. ut etiam domint᷑t᷑um et ꝯꝑatũ.
curtũdatis p̃t̃ alienigenam et hec erit testa¬
mentum ĩ gente urã. Et om̃is masculus qͥ
non circuncidet p̃p̃utiũ suum ꝑdet animam
suiam de media plele: qr testamentũ meũ
dissoluit. Hoc omĩa u̾ba ueteris testamenti.
ut cis de norio testamento ad u̾setur ꝓponit¬
Cont᷑ adimãtũ¬

Expanded text:
ua autem die circumcidetis omnes masculos ua autem die circumcidetis omnes masculos in gente uestra, ut etiam dominatum et comparatum circumcidatis praeter alienigenam: et hoc erit testamentum in gente uestra. et omnis masc.ulus, qui non circumcidet praeputium suum, perdet animam suam de media plebe, quia testamentum meum dissoluit. haec omnia uerba ueteris testamenti. ut eis de nouo testamento aduersetur. proponit Adimantu
Abbreviated transcription (Latin):
seruationes sed earum int̃pretationes te¬
uentur a liberis. Quidquid enim futuram
eccłiam significatut ꝓphetia est. Habes autẽ
bona sunt tenete. legenda est ergo scriptura
diuina. et sp̃o sc̃i dispensatio cognoscenda. et
ĩtuenda ꝓpħetia et reicienda carnalis seruitꝰ
salbati eptilare dño tuo nallum faciens opꝰ
t̃e tu aut filius tuus. aut filia tua. auit ꝑuer
tuus. aut puella tua. bos tuus et asinus
et omĩa itmenta tua et colonus tuus. Sic
autem quiestat seruus tuus et ancilla tua:
qm̃admodum et tu. Illemento quia seruus
fuisti in egypto. et eruit te dominꝰ ceus cuus
ĩ manu potenti et brachio excelso. idcirco p̃ce¬
pit tibi dñs custodite diem septimũ. Et it̾m
in genesi scriptum est qm̃adinodum abrahe
de circũcisione loquitut. Testamentũ meũ
custodi inquit tu et semen tuũ quod sernia
lum curtũcides in carne p̃putii ppõrum. et sic
hoc signum testamenti int̾ me et uos. Octa¬

Expanded text:
seruationes, sed earum interpretationes teseruationes, sed earum interpretationes tenentur a liberis. quicquid enim futuram ecclesiam significauit. prophetia est. habes autem bona sunt. tenete. legenda est ergo scriptura diuina et spiritus sancti dispensatio cognoscenda et intuenda prophetia; et reicienda carnalis seruitussabbati epulare domino deo tuo nullum faciens opus ipse tu aut filius tuus aut filia tua aut puer tuus aut puella tua, bos tuus et asinus tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua quemadmodum et tu. memento. quoniam seruus fuisti in Aegypto et eruit te dominus deus tuus in manu potenti et brachio excelso. idcirco praecepit tibi dominus custodire diem septimum. et iterum in genesi scriptum est, quemadmodum Abrahae de circumcisione loquitur: testamentum meum custodi. inquit, tu et semen tuum, quod erit plinum circumcides in carne praeputii ipsorum: et sit hoc signum testamenti inter me et uos. octa
Abbreviated transcription (Latin):
ita respondisse dnm tit neq per parabolam
se illa dixisse testatus sit et ad om̃s pertinẽ
monstrauerit non hñt isti unde auferant
cybos de frandib hominũ. et eas laqtico st̃¬
stitionis astrngant. fortassis aliquis coꝵ dicat
Sdissere ergo quod significet caro porti. et came¬
li. et leporis. et milui. et cormi. et ceterorũ que
a quibus abstinendum in lege p̃cipitur. No¬
lo quia longum est. Sed fac me non posse. Nñ¬
quid ppẽa nullus potest. Et sunt iam uolumi¬
na inmimerabilia in quibus ista expõita sũt.
Nob̾tamen ad hos refellentos satis est quod
eas obseruationes umbram ẽẽ futitrorum
non ego sed apłs dicit. cum etiam uetat ser¬
uiliter obseruan: sed tamen aliquid sigͥcare
declarat diceus. Nomo gͦ uos iudicet incibo
aut in potri: aut in parte diei festi: aut neome¬
nie. aut salbatorum. quod est umbra fittu¬
torum. Illa itaq futura que illis obsetuati¬
iħm xpm̃ uenerunt. ablate sunt seruiles ob¬

Expanded text:
ita respondisse dominum. ut neque per parabolam ita respondisse dominum. ut neque per parabolam se illa dixisse testatus sit et ad omnes pertinere monstrauerit: non habent isti. unde auferant cibos de faucibus hominum et eas laqueo superstitionis astringant. Fortassis aliquis eorum dicat: edissere ergo, quid significet caro porci et cameli et leporis et milui et corui et ceterorum. a quibus abstinendum in lege praecipitur. nolo. quia longum est. sed fac me non posse, numquid propterea nullus potest ? et sunt iam uolumina innumerabilia, in quibus ista exposita sunt. nobis tamen ad hos refellendos satis est, quod eas obseruationes umbram esse futurorum non ego, sed apostolus dicit. cum etiam uetat seruiliter obseruari, sed tamen aliquid significare declarat dicens: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. illa itaque futura, quae in illis obseruatim legum Christum uenerunt, ablatae sunt seruiles ob
Abbreviated transcription (Latin):
strta. faisa testimonia ulasphemte. Hec Et
que inquinant hominẽ. Non lotis autem
mamibris manducate: nõ coinquinat ho¬
minem. De non lons autẽ manib iudei
morierant qõnem: cuius occõne dñs gña¬
liter de hiis que mos intrant et in uentrẽ
nadunt et in secessum enuitunt᷑ hoc est
de alimentis nr̃is dixit sententiam. Qmͣ¬
quã ergo conuocatis ad turbis etim di¬
risse scirptium sit non quod intrat in os co¬
inquinat hominẽ. sed quod ꝓcedit ex ore: tam̃
iste quo timore hoc addiderit᷑ u̾b̾ sius quibus
huino modi testimonium ꝯmemorauit: sa¬
tis apparet sicut paulo ante dcm̃ est ⁊it hrẽt
quod tesponderet eis qui sͥ qõnem mouissẽt
Cur pͥmates manicheoꝵ nefas s̃ eẽ existimãt
camibus nesti. indelicet ut illud quod dñs
ait turbis tantũ: non electis concessisse ui¬
deretur. Sed cum ex seqñtib deelcaratũ sit
etiam petro inter roganti andientib ꝙ disci¬
pulis quos utiq ad culmẽ ecc̃e prodricebat

Expanded text:
imonia, blasphemiae; haec sunt, quae coinquinant hominem. non lotis autem manibus manducare non coinquinat hominem. de non lotis autem manibus Iudaei mouerant quaestionem, cuius occasione dominus generaliter de iis, quae in os intrant et in uentrem uadunt et in secessum emittuntur, hoc est de alimentis nostris dixit sententiam. quamquam ergo conuocatis ad se turbis eum dixisse scriptum sit non quod intrat in os coinquinat hominem. sed quod procedit ex ore' tamen iste quo timoro hoc addiderit uerbis suis, quibus huiusmodi testimonium commemorauit, satis adparet. sicut paulo ante dictum est. ut haberet quod responderet eis. qui sibi quaestionem mouissent. cur primates Manichaeorum nefas sibi esse existiment carnibus uesci. uidelicet ut illud. quod dominus ait, turbis tantum. non electis concessisse uideretur. sed cum ex consequentibus declaratum sit etiam Petro seorsum interroganti audientibusque eum discipulis, quos utique ad culmen ecclesiae producebat.
Abbreviated transcription (Latin):
mẽdaces nõ erunt illius memores. uiri aũ uera¬
ces inuenientur in illa. Item et in apot. Et ĩ ore
ip̃oꝵ non est inuentum mẽdatiũ. sine macula sunt
aid hec et uos respondem᷑ ãmonentes quõ sio dicẽ¬
dus homo uerax per dei gram̃ atq ueritatẽ qui
per se ipm̃ sine dubio mendax est. Unde dcm̃ est
om̃is homo mẽdax. hoc testimoniũ sonat de sa¬
pientia quod ip̃e posuit. Uiri aũ ueraces ĩueni¬
entur in illa. Qui ptuldubio nõ in illa. sed in se
ipĩs. inuenientur ẽe mendates. Sicuti est. fuistiᷤ
aliqñ tenebre. nunc aũt lux in dño. Cum dic̾et
tenebre. nõ addidit in dño. Cummi aũ dixit lux

Expanded text:
mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueramendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces inuenientur in illa; item in Apocalypsi: et in ore ipsorum non est inuentum mendacium; sine macula sunt\\ ad haec et nos respondemus ammonentes, quomodo sit dicendus homo uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax. hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem di
Abbreviated transcription (Latin):
uit. sed ꝯmemorando alia. uel ut contraria testĩo¬
nia apud eos qui nõ intelligunt scãm scͥptãm
diuina eloquia in lite dimisit. Ait .n. quib res¬
pondendũ est. iob legis ita. Erat uir b̾itans in
regione ausinde nomine iob. uerax sine crimine.
iustus dei cultor abstinens se ab om̃i re mala. cum
ponere hoc testimoniũ. ubi dcm̃ est. abstinens se ab
om̃i re mala. cum hoo ab om̃i pccõ uellet intelligi
cum suꝑius dixerit pccm̃ actum malũ ẽẽ nõ rem.
Reminiscat᷑ ergo qui eciam si actus sit res põt diet.
abstinet se aũt ab om̃ire maia. qui poco sine quo ñ
sicut luctator fortior. et si aliqũ tenet᷑ ño ideo ꝑdit.
quo suꝑior inuenitur. Legitur sa ne homo sine cri¬
mine legitur sine querela. et non legit᷑ sine pcc̃o.
nisi filius hom̃is unus idemq dei filius unicꝰ. Itẽ
inquit apud ipm̃ iob. et nuraculum tenuit uera¬
cis hominis. Item apud salomonẽ de sapĩa. Uiri

Expanded text:
uit; sed commemorando alia uelut contraria testimouit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. mponere hoc testimonium, ubi dictum est, Abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato vellet intelligi; cum superius dixerit, pecreminiscatur ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui peccato, sine quo non sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis, unus idemque dei filius unicus. \'Item\', inquit, \'apud ipsum Iob: et miraculum tenuit ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri