comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat. tc fieri uoluisse quando qđ fecerat fac¬
tus: opus suũ dignatus ẽ reparare: In hoc
facto beatꝰ paulus qͦ sicut ueritatem
hominis. sic ueritatẽ curauit tẽporis ꝓfi¬
teri dicens Cũ aũt uenit plenitudo tẽporis
misit deus filiũ suũ factũ ex muliere
factũ sub lege. ut eos qui sub lege erãt
redimeret. ut adoptionẽ filioꝵ reciꝑe
xp̃m. & qͥd factũ sit. & unde fac̾tus sit:
euidenter ostendat. ut agnoscatur õiũ
aliunde sed ex homine uerã suseperit
carnẽ: Dicit gͥ dd Mat̃ syon dicet hõ
ꝙ homo factus ẽ in ea. & ipse fundauit eã¬

Expanded text:
erat, tunc fieri voluisse, quando quod fecerat, facerat, tunc fieri voluisse, quando quod fecerat, factus opus suum, dignatus est reparare. In hoc facto beatus quoque Paulus, sicut veritatem hominis, sic veritatem curavit temporis profiteri, dicens: Cum autem venit plenitudo 83 temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemChristum, et quid factus sit, et unde factus sit evidenter ostendat: ut agnoscatur rerum em, ut non aliunde, sed ex homine veram susceperit carnem. Dicit igitur David: Mater Sion dicet: Homo, et homo factus est in ea, et ipse funda
Abbreviated transcription (Latin):
& uerbũ erat apud dm. & deus erat u̾bũ
hoc erat in pͥncipio ap̃dm̃ Oĩa ꝑ ipsũ fa¬
csta s̃. & sine ipso factũ est nichil: Et pau¬
lopost: Uerbũ caro factũ ẽ & habitauit
in nobis: Illũdutiq ũbũ carn̾ẽ factũ asse¬
rit. qd dm̃ esse suꝑiꝰ memorauit. ut osten¬
deret eundem uerũ dm̃ ex patre: qͥ est hõ
uerus ex homine: Oftendit p̃terea in quo
naturaliter sempitern᷑u credamꝰ ex deo
patre. & in qͦ t̃poralit᷑ ex homine factũ
hominẽ debeamus acciꝑe. aliud̃ in exor¬
dio. aliud in subsequentib monstrans:
Q ternitas gͥ filii dei asseritur dũ u̾bũ
dͥeus in principio p̃dicatur: Ibi uerbum
ñ dicit factũ qd̾ ex patre nouerat genitum.
Ibi non ẽ tẽporis nomen. uͥ sẽpit̃na diuini¬
tas. nec iniciũ potest habere nec finẽ: Cũ
aũt uenitur ad carnis uocabulũ. tunc uer¬
bum earo dicit᷑ factũ. ut agnoscamꝰ eum
qͥ faetus non erat. s natꝰ de patre semꝑ

Expanded text:
Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum; omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Et paulo post: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Illud utique Verbum carnem factum asserit, quod Deum esse superius memoravit, ut ostenderet eumdem verum Deum ex Patre, qui est homo verus ex homine. Ostendit praeterea in quo naturaliter sempiternum credamus ex Deo Patre, et in quo temporaliter ex homine factum hominem debeamus accipere, aliud in exordio, aliud in subsequentibus monstrans. Aeternitas igitur Filii Dei asseritur, dum Verbum Deus in principio praedicatur. Ibi Verbum non dicit factum, quod ex Patre noverat genitum; ibi non est temporis nomen, ubi sempiternitas, nec initium potest habere, nec finem. Cum autem venitur ad carnis vocabulum, tunc Verbum caro dicitur factum, ut agnoscamus eum qui factus non erat, sed natus de Patre semper
Abbreviated transcription (Latin):
spe ut be nedictione hereditate pos¬
sideatis: Cuius benedictionis saluator
nr ex corde ꝓdire cõmendat exordiũ
diens: homo bonꝰ de bono thesauro ear¬
dis sui ꝓfert bonũ: sonstat gͦ in anima
beniuolentiã esse. unde benedicꝰtionẽ pos¬
simꝰ maledicentib redibere. Ut aũt
beatꝰ petrus & amimȩ nobis & carnis in
xp̃o demonstraret exemplũ. cũ aixisset
qͥ cã malediceret᷑. non remaledicebat: secu¬
tus adiunxit: Cũ pateretur: non cõmina¬
batur. Tbadebat aũt se iudicanti se ĩud
qui peccata nr̃a ꝑtulit in eorpore suo suꝑ¬

Expanded text:
s, ut benedictionem haereditatis possideatis . Cujus benedictionis Salvator noster ex corde prodire commendat exordium dicens: Homo bonus de bono thesauro cordis sui profert bona . Constat ergo in anima benevolentiam esse, unde benedictionem possimus maledicentibus redhibere. Ut autem beatus Petrus, et animae nobis, et carnis in Christo demonstraret exemplum, cum dixisset: Qui cum malediceretur, non remaledicebat , secutus adjunxit: Cum pateretur, non comminabatur. Commendabat autem judicanti juste; qui peccata n
Abbreviated transcription (Latin):
one cõmaculat. Qua ꝓpt̃ cũ error iste. anime
simul intelligat᷑ & corporis. si dei filiꝰ absq
anima rationali. solam accepit hominis car
reliqͥt Nam manifestũ est qm hoc reuocaũ¬
totã se ꝓficetur ouẽ ꝓpͥis hum̃is ĩpositã re¬
portasse. totus homo cognoscatur in xp̃o qͣm
dei susceptionis humanȩ. id est ouis illiꝰ
reportate ñ defuit plenitudo hoc enim
deus in nobis saluauit : qd̃ ꝓ nobis acce¬
pit: et illam deus dĩ filiꝰ naturã fec̃ d̃s
participẽ salutis ȩt̃nȩ ꝗͣ sibi conunxit
in unitate ꝑsone: Illam in cȩlestȩ palatiũ
introduxit: cũ qua sponsus de thala¬
mo uteri uͥginalis exiuit Ipse enĩ tãꝙͣ
sponsus ꝓcedens de thalamo suo exulta¬
uit ut gigas ad currendam uĩa: Quis aũt
moliatur dicere uerbi dei sponsam car¬
nem fuisse non animã: Cui anmȩ iam
pͥdem dictum ẽ ab ipso dño ꝑ ꝓphetam:
Et desponsabo te mͥ meternũ. & desponsabo

Expanded text:
e dicitur. Quapropter, cum error iste animae simul intelligatur et corporis, si Dei Filius absque anima rationali solam accepit hominis carnreliquit: nam manifestum est quoniam hoc revocatotam se profitetur ovem propriis humeris impositam reportasse, totus homo cognoscatur in Christo. Dei susceptionis humanae, id est ovis illius reportatae, non defuit plenitudo. Hoc enim Deus in nobis salvavit, quod pro nobis accepit; et illam Deus Dei Filius naturam fecit participem salutis aeternae, quam sibi conjunxit in unitate personae: illam in coeleste palatium introduxit, cum qua sponsus de thalamo uteri virginalis exivit: ipse enim, tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam . Quis autem moliatur dicere Verbi Dei sponsam carnem fuisse, non animam? cui animae jam pridem dictum est ab ipso Domino per prophetam: Et desponsabo te mihi in aeternum; et sponsabo
Abbreviated transcription (Latin):
animaq cõpositꝰ p̃ceptũ dĩ homo pͥmꝰ
accepit  Qd̾si in utraq p̾ceptũ dĩ coguose¬
tur accepisse: in utraq debuit obedi¬
einiam precepti seruare: Siaũt inutq
fuit parendũ p̃cepto: ab utq ẽ admissa
truisso: Qm̃ sicut ẽ inchoatũ animȩ
cupiditate peccatũ. sic ẽ carnali cõme¬
stione ꝑfectum: & ideo qđ totꝰ homo
reatũ transgͤssionis admisit: totũ sibi
diabolus captuauit Qã sitotꝰ tene¬
batur captiuitatis uinculo. totꝰ egiiit
liberatoris auxilio: Si aũt totũ debuit li¬
berare pietas: totũ debinit susciꝑe duii¬
na maiestas: t otiꝰ gͦ hominis fuit a deo
suscipienda natura. qm̃ in toto fuit capi¬
uitas capguanda. ut tota simul ad qͥreret᷑
de captriitate captiuata uictoria. & se¬
cundũ p̃dicationis apłice sententiã capti

Expanded text:
animaque compositus praeceptum Dei homo primus animaque compositus praeceptum Dei homo primus accepit? Quod si in utraque praeceptum Dei cognoscitur accepisse, in utraque debuit obedientiam praecepti servare. Si autem in utraque fuit parendum praecepto, ab utraque admissauoniam sicut est inchoatum animae cupiditate peccatum, sic est carnali comestione perfectum: et ideo, quod totus homo reatum transgressionis admisit, totum sibi diabolus captivavit. Quod si totus tenebatur captivitatis vinculo, totus eguit liberatoris auxilio. Si autem totum debuit liberare pietas, totum debuit suscipere divina majestas. Totius ergo fuit hominis a Deo suscipienda natura, quoniam in toto fuit captivitas captivanda, ut tota simul acquireretur de captivata captivitate victoria: et , secundum praedicationis apostolicae sententiam, capti
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ tẽptatis auxiliũ donat. ꝓfecto in
qͦ tẽptatus non ẽ. teptatis auxiliũ non
muiistrt Quo conficitur. ut hi qͥ solã ip̃c
carnẽ humana assignant. & animam
necesse ẽ sicut ueritas habet ꝙ in am¬
ma pariter & in carne tẽptatũ: Et ani
ut deus uerꝰ ex u̾o patre solus substanti¬
aliter natus. u̾am hominis quã ipse fecit
auimã carnẽq susciꝑet: in utraq cũ
tẽptatore pugnaret: in utraq uinceret.
ac deinceps in utraq tẽptatis sub mini¬
straret auxiliũ. cũ in utraq infirmis ac
murmuraturis uictoriȩ pberet exem¬
plũ Illa qͦq sententia saeramentum
mediatoris manifesto demonstrat indi
ni hominis lapfu. & agnoscaniꝰ qͥd que¬
situm fuerit hominis celestis ad uen¬
tui: Consideremꝰ qͥd in se peceato uendide¬
rit seruus. & apparebit quid suscipien¬
do redemerit dñs : Atten̾amꝰ qͥd serpens
in hominis seductione uulnerauit: ut
clareat qͥd medicus in hominis suiscep¬
tione sanau̾it: Nonne ex carne simul

Expanded text:
tus est tentatis auxilium donat, profecto in quo tentatus non est tentatis auxilium non ministrat. Quo conficitur ut hi qui Christo solam carnem humanam assignant, et animam necesse est sicut veritas habet et in anima pariter et in carne tentatum. Et animut Deus verus ex vero Patre solus substantialiter natus veram hominis quam ipse fecit animam carnemque susciperet, in utraque cum tentatore pugnaret, in utraque vinceret, ac deinceps in utraque tentatis subministraret auxilium, cum in utraque infirmis ac morituris victoriae praeberet exemplum. Illa quoque sententia sacramentum Mediatoris manifesto demonstrat indicni hominis lapsu, et agnoscamus quid quaesitum fuerit hominis coelestis adventu. Consideremus quid in se peccando vendiderit servus, et apparebit quid suscipiendo redemerit Dominus. Attendamus quid latro in hominis seductione vulneraverit, ut clareat quid medicus in hominis susceptione sanaverit. Nonne ex carne simul
Abbreviated transcription (Latin):
hominisq persona: habitauit in nobis
na humanaq substantia: Uerbũ enĩ ha¬
bitans in homine: non ẽ mutatũ in homi¬
nẽ: Ubi aũt maxime uerbũ potuit habi¬
tare. ꝗͣ. in illa substantia. quam ad suam
umaginẽ fecit: hoc est in anima illiꝰ hoĩs
quẽ suscepit: Qd̃ ꝓphetice ꝑ salomonẽ sp̃uali
gratia cernimꝰ unitimatũ cũ dr̃. anima iust.
sedͥes ẽ sapientiȩ Nã ut oftenddatur xp̃s in
animȩ substantia specialit᷑ habitare. porrigat

Expanded text:
avit autem in nobis, na humanaque substantia. Verbum enim habitans in homine, non est mutatum in hominem. Ubi autem maxime Verbum potuit habitare, quam in illa substantia quam ad suam imaginem fecit, hoc est, in anima illius hominis quem suscepit? Quod prophetice per Salomonem spiritali gratia cernimus intimatum, cum dicitur: Anima justi sedes est sapientiae . Nam, ut ostendatur Christus in animae substanti
Abbreviated transcription (Latin):
Alio qͦq loco dicit᷑ Uir caput ẽ mulieris.
sicut xp̃s caput ẽ ȩccłȩ. ipse saluator corpo¬
ris: Quomͦgͦ anima ęccłȩ poterit saluari.si
defuit anuma saluatori: Uel qͣlis effectus
liberationis credet᷑ secuturꝰ in eorpore. qͥ nõ
p̃cessit in capit et Nã sic̃ suis fidelibus
dicit. siuos filiꝰ lib̾auerit. tc̃ uere liberi

Expanded text:
 mulieris, sicut Christus caput est Ecclesiae, ipse Salvator corporis . Quomodo ergo anima Ecclesiae poterit salvari, si defuit anima Salvatori? vel qualis effectus liberationis credetur secuturus in corpore, qui non praecessit in capite? Nam sicut suis fidelibus dicit: Si
Abbreviated transcription (Latin):
cet ratione. qm & si ab homine corporalit᷑ ui¬
deatur aliquod dͦmitti peccatũ. ex corde su¬
nit exordiũ: Nec extͥnsecꝰ quicꝗͣ ꝑficitur. nͥ hoc ĩtͥnse
cogitationis iudicio porrigatur: Cuiꝰ rei ue¬
ritatẽ ueritas nobis ipsa monstrauit ita dis¬
cipulis loquens. De corde enĩ exeunt cogitati¬
ones male. homicidia. adult̾ia. fornicationes.
furta. falsa testimonia. blasphemiȩ: Hec s quȩ

Expanded text:
cet ratione, quoniam etsi ab homine corporaliter vicet ratione, quoniam etsi ab homine corporaliter videatur aliquod admitti peccatum, ex corde sumit exordium, nec extrinsecus quidquam perficitur, nisi hoc intrinsecus cogitationis judicio porrigatur. Cujus rei veritatem Veritas nobis ipsa monstravit, ita discipulis loquens: De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blas
Abbreviated transcription (Latin):
non corporis gressu. s animȩ magis ambu¬
latur incessu: h anc nobis ãbulandi doctͥ¬
nam beatꝰ. ioħs intimat dicens: Qdicit se
in xp̃o manere. debet quemadmodum
ille ambulauit. & ipse sic ambulare: Qua
uia: se p̃cipit xp̃s ipse sequendũ dicens. Si
pauꝑibus. & habebis thesaurũ in celo. & ueni
sequere me Non gͦ corporali gͦssu solo qͥsquã
sequit᷑ xp̃m. aut errat a xp̃o: E qͥdem errouis
huiꝰ qͣlitatẽ dñs ipse saluatorq nr̃. dũ sadu¬
ceos uicreparet: ostendit dicens. Erratis. nesez¬
entes script᷑as. neq uͥtutẽ dĩ Propt̾ea utiq mi¬
serabilit᷑ errabant. qͥa illũ qui dei uͥtꝰ est nes¬
ciebant: Sicut gͦ uͥtutis dei scientia tenax ẽ
celestis itineris. sic ẽ inscientia mater erroris
erunt neq intellexerunt. in tenebris ambu¬
lant. his atq huiꝰcemodi testimoniis euidentiᷤ¬
sime demonstrat᷑ ouis illiꝰ errorẽnon solum
corpori. s eciã anime deputandũ:: Illa sepli¬

Expanded text:
non corporis gressu, sed animae magis ambulatur affectu. Hanc nobis ambulandi doctrinam beatus Joannes intimat dicens: Qui dicit se in Christo manere, debet quemadmodum ille ambulavit, et ipse ambulare . Qua via se praecipit Christus ipse sequendum, dicens: Si pauperibus; et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me . Non ergo corporali gressu solo quisquam sequitur Christum, aut errat a Christo. Equidem erroris hujus qualitatem Dominus ipse Salvatorque noster, dum Sadducaeos increparet, ostendit, dicens: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Propterea utique miserabiliter errabant, quia illum, qui Dei virtus est, nesciebant. Sicut ergo virtutis Dei scientia tenax est coelestis itineris, sic est inscitia mater erroris.erunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant . His atque hujusmodi testimoniis evidentissime demonstratur ovis illius errorem, non solum corpori, sed etiam animae deputandum; illa scili
Abbreviated transcription (Latin):
Adeamꝰ gͦ cum fiducia ad thronum gr̃ȩ
ut misericordiã consequamur. & gr̃am
inueniamꝰ in auxilio oportuno Ut aũt
humanȩ nature hoc pontificatꝰ offici¬
um demonstraret: adiecit: Omnis nãq
pontifex ex hominib assũptꝰ ꝓ homi¬
nib constituitur in his q̃ sunt ad dm̃:
ut offerat dona ꝙ sacrificia ꝓ peccatis. qͥ

Expanded text:
Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiae, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno . Ut autem humanae naturae hoc pontificatus officium demonstraret, adjecit: Omnis namque pontifex ex hominibus assumptus, pro hominibus constituitur in his quae sunt ad Deum, ut offerat dona
Abbreviated transcription (Latin):
quib xp̃s scđm carnẽ. in supͣdictis locis
ita qͦrũdã carnalis sensus carnis noĩe te¬
neatur. ut suscepta carne non credatur
xp̃s eciã rationalem animã suscepisse.
S qͥ sic sentiunt. minus attendunt id
esse locutionis humane qͥa nũꝗͣ totũ sig¬
nficatur a parte: Nouerint gͥ ui scriptu¬
ris sacͥs aliquando carnis tantũmꝰ nomine.¬
& nonnũquam animȩ soliꝰ uocabulo. totum
hominẽ demonstrari Cuiꝰ rei ueritatẽ nõ
solũ ex ueteri testam̃to. uerũ eciã ex nouo
facile ꝑ docebo: dauid carnis nomine to

Expanded text:
us secundum carnem, in supradictis locis ita quorumdam carnalis sensus carnis nomine teneatur, ut, suscepta carne, non credatur Christus etiam rationalem animam suscepisse. Sed qui sic sentiunt minus attendunt id esse locutionis humanae, qua nonnunquam totum significatur a parte. Noverint igitur in Scripturis sanctis aliquando carnis tantummodo nomine, nonnunquam animae solius vocabulo, totum hominem demonstrari; cujus rei veritatem, non solum ex Vetere Testamento, verum etiam ex Novo 84 facile
Abbreviated transcription (Latin):
relinquens exemplũ. ut seqͣmini uestigi¬
a eiꝰ. qui peccatũ non fecit. nec inuentus ẽ
dolus in ore eiꝰ. Nam si dei filiꝰ anim̃a hu¬
manam in carnis susceptione non habuit.
& hoc beatꝰ petrꝰ de eiꝰ credit᷑ diuinitate
dixisse. quid ẽ qd ꝓ magno in laudem
dicitur xp̃i. quia: diuinitas eiꝰ ĩmunis
esse potuit a labe pectati. cũ dei sit ꝓpͥũ.
non solũ non peccare. s eciã a peccato sal¬
uare: Q ꝓpt̾ea solus potest donare quic
nũsꝗͣ in se recipit uulnꝰ: Siaũt hoc a
xp̃i carnẽ creditur referendum. qͥuomͦ
abͥ animab nr̃is seruari iusticia pote¬
rit. quib exemplũ apłice memoratũ sul¬
ceptio xp̃i non dedit᷑ S ut ostenderet
beatus petrus ꝙ in anima simul & in
carne xp̃i p̃cessisse iusticiã. quam nobis un¬
petrat ĩmitandam. secutꝰ adiuixit. Qui cũ
malediceretur. non remaledicebat. qđ ꝓpͥe aã
animi patientiã ꝑtinet: ꝓpt̃qd̃ & alio loco¬

Expanded text:
uens exemplum, ut sequamini vestigia ejus; qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Nam si Dei Filius animam humanam in carnis susceptione non habuit, et hoc beatus Petrus de ejus creditur divinitate dixisse, quid est quod pro magno in laudem dicitur Christi, quia divinitas ejus immunis esse potuit a labe peccati, cum Dei sit proprium, non solum non peccare, sed etiam a peccato salvare: qui propterea solus potest donare indulnunquam in se recipit vulnus? Si autem hoc ad Christi carnem creditur referendum, quomodo ab animabus nostris servari justitia poterit, quibus exemplum apostolice memoratum susceptio Christi non dedit? Sed ut ostenderet beatus Petrus et in anima simul et in carne Christi praecessisse justitiam, quam nobis imperat imitandam, secutus adjunxit: Qui cum malediceretur, non remaledicebat ; quod proprie ad animae patientiam pertinet; p
Abbreviated transcription (Latin):
ma ratonalis a dõ suscipit᷑: utͣq parit̾ salua¬
retur:. Mã neo caro ipsa fuit adĩ filio suscipi¬
euda: nisi fuisset diuina susceptione saluan¬
da: Qađ si carne deus non eguit. s ut eam sal¬
uaret accȩpit. ita nec anima rational deus
eguit: sed eã saluandã cũ carne suscepit. Cus
auimȩ humanȩ susceptionẽ ꝓphegico more adã

Expanded text:
ma rationalis a Deo suscipitur, utraque pariter salvaretur: nam nec caro ipsa fuit a Dei Filio suscipienda, nisi divina fuisset susceptione salvanda. Quod si Deus carne non eguit, sed ut eam salvaret accepit, ita nec anima rationali Deus eguit, sed eam salvandam cum carne suscepit: cujus animae humanae susceptionem prophetico more David
Abbreviated transcription (Latin):
sicut supͣ memorauimiꝰ dicit: Ecce u̾go mnutt̃o
concpiet. & pariet filiũ. & uocabitur no¬
men eiꝰ enmanuhel. bittrũ & mel mandu¬
cabit: Prĩquã sciat aut ꝓferat maligna
mutabit bonũ. qm pͥusquã sciat puer bo¬
num aut malũ. ñ credet maliciȩ ut eligat
qđ bonũ est: & relinquet᷑ t̾ra desex ta. qm̃
priꝰquã scat puer uocare patrẽ aut matrẽ
accipiet u̾tutẽ damasci & spolia samariȩ. In
hoc testimonio tota continetur salutaris
misterii plenitudo. nã ueritas carnis in u¬
ginal conceptu cognoscit᷑. & in electione bo¬
ni. anma intellectualis ostenditur. &mem
manuhel nomine. uera dĩtatis nata monst᷑¬
tur: ac sic in u̾o deo nec falsa fuit hominis.
ned semi plena susceptio: Dignũ & enĩ fuit. ut
in saeram̃to redẽptionis humanȩ. nec i̾tas
defuisset ꝑfectioni. nec ꝑfec to ueritati: xam

Expanded text:
cit: Ecce Virgo in utero concipiet, et pariet filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel. Butyrum et mel manducabit, priusquam sciat aut proferat maligna, mutabit bonum; quoniam priusquam sciat puer bonum aut malum, non credit malitiae, ut eligat quod bonum est, et relinquetur terra desolata; quoniam priusquam sciat puer vocare patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci, et spolia Samariae . In hoc testimonio tota continetur salutaris mysterii plenitudo: nam veritas carnis in virginali conceptu cognoscitur, et in electione boni anima intellectualis ostenditur, et in Emmanuel nomine vera deitatis natura monstratur; ac sic in vero Deo, nec falsa fuit hominis, nec semiplena susceptio. Dignum etenim fuit ut in sacramento redemptionis humanae, nec veritas defuisset perfectioni, nec perfectio veritati. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ siẽ homo intͦ mortuos liber. Q gͦ cap̃
liberũ fec̃ in se. hoc etiã liberauit in corpo¬
re. Quia iitͣns in domu fortis. atq alligĩs
fortẽ. hoc ibi a seruitio liberauit. qđ primi¬
tus in se ꝓ seruo suscepit: Nec aliua ẽ in
corpore regnaturũ. ꝗͣ qͣ in capite p̃cessit ad
celũ Euiꝰ rei credulitatẽ fidelit᷑ ac fidu¬
cialit̾ gerens paulus. exultat & diẽ. Nr̃a
aũt conu̾satio in celis est Ibi utiq suã
animã conũsari᷑ ambigit. U humanã aui¬
mam in xp̃o regnare confidit Propt̃qđ
eciã colosenses huiꝰcemodi p̃dicationis
hortatur eloqͥo dicens: Si conresurrex¬

Expanded text:
e adjutorio inter mortuos liber . Quod ergo caput liberum fecit in se, hoc etiam liberavit in corpore, quia intrans in domum fortis, atque alligans fortem , hoc ibi a servitio liberavit, quod primitus in se pro servo suscepit; nec aliud est in corpore regnaturum, quam quod in capite praecessit ad coelum. Cujus rei credulitatem fideliter ac fiducialiter gerens Paulus exsultat, et dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ibi itaque suam animam conversari non ambigit, ubi humanam animam in Christo regnare confidit: propter quod etiam Colossenses hujuscemodi praedicationis hortatur eloquio dicens: Si consurrex
Abbreviated transcription (Latin):
potest. & ꝑmanens in se oĩa innouat. Deqͣ
sapientiȩ in coinqͥnabilitate. atq incarnatio¬
nis ueritate. securus ille qͥ de pectore ipsĩ
sapientiȩ mysterioꝵ. cȩlest ũ m̃uit incelli¬
gentiã. illuminatꝰ haurire. fiducialiter di
hic est antrxp̃s Feculenta quippe carnis
inqͥnam̃ta non sensit: qͥ ad suscipiendam
uerã substantiã carnis. & eandẽ nundan¬
dam carnis feculentiã uenit: Qm idõ car¬
nem ĩ maculatã dignatꝰ ẽ sum̾e. ut carnẽ
saluans. om̃em posset carnis maculam
submouere: Memorato rursus ioħ̾e.
testante. Scimꝰ qͥa ille apparuit sudir ut
peccata. nr̃a tolleret. & peccatẽ in eo nonẽ
Iterũ in hoc apparuit filiꝰ dez. ut illud sol

Expanded text:
et permanens in se, omnia innovat . De qua sapientiae incoinquinabilitate atque incarnationis veritate securus ille qui de pectore ipsius sapientiae mysteriorum coelestium meruit intelligentiam illuminatus haurire, fiducialiter dichic est Antichristus : fetulentae quippe carnis inquinamenta non sensit, qui ad suscipiendam veram substantiam carnis et eamdem mundandam carnis fetulentiam venit. Quoniam ideo carnem immaculatam dignatus est sumere, ut carnem salvans omnem posset carnis maculam submovere, memorato rursus Joanne testante: Scimus quia ille apparuit, ut peccata tolleret, et peccatum in eo non est . Iterum: In hoc apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s p̃scientia resistente pͥus ẽ exucta
quã genita: Incoinqͥnabilẽ sapientiȩ statũ.
his u̾bis instrum̃ta ueteris serie cõmendan¬
te. Omͣium mobilitatũ. mobilior ẽ sapient¬
A. attingit aũt uͥq ꝓpt̾ suã mundiciã: Ua¬

Expanded text:
s praescientia resistente, prius est exstincta quam genita, incoinquinabilem sapientiae statum his verbis Instrumenti Veteris serie commendante: Omnium mobilitatum mobilior est sapientia: attingit autem ubique propter suam munditiam. Va
Abbreviated transcription (Latin):
G audens gaudebb in dño. & exultabit ani¬
ma meat in dõ mõ Quia induit me dñs¬
uestim̃to salutis. & indum̾to iusticiȩ cͥcum¬
dedit me: quasi sponsum decoratũ coro¬
na: & quas sponsã decoratã monilibꝰ suis
Ecce unꝰ ẽ sponsus. est & sponsa. qͥ se eciã
animã habere testat᷑. Quã ut ostenderet
non sine intellec tu susceptã. oor qđ ꝓpͥum
est. animȩ humanȩ simul cũ carne indõ
exultasse ex ꝑsona hominis suscepti mon¬
strauit dicens: Cor meũ & çaro mea exulta¬

Expanded text:
 exsultabit anima mea in Deo qui induit me vestimentum salutis, et indumentum justitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam decoratam monilibus suis . Ecce unus est sponsus, est et sponsa, qui se etiam animam habere testatur: quam ut ostenderet non sine intellectu susceptam, cor quod proprium est animae humanae 78 simul cum carne in Deo exsultasse ex persona hominis suscepti monstravit dicens: Cor meum et caro mea exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
lo post hoc de ipso testatur. E.cre positus
est hic in ruinã. & in resurrectionem
multoꝵ. Ibi gͦ male credentib rumã ꝑ¬
fidia generat. uͥ recta credulitas fideles
exaltat: In uno eodẽq xp̃o uero dei uͭo¬
q hominis filio. minꝰ ꝑspicientiũ tenebra¬
tur hac tenꝰ lippitudo. in qͦ illuminatis u̾i
luminis claret manifesta cognitio. Inde ẽ
cecidit. Cui iam pͥdem ysayas non desti¬
tit p̃dicare. aure aucdetis. & ñ intelligetis.
& uichentes uidebitis. & non uidebitis.
Quid uero essent non uisuri uidentes sub¬
secutus ostendit. dũ dm̃ ex uͥgine nascitum
euidenti uaticinatione testatur: Ecce in

Expanded text:
statur: Ecce positus 73 est hic in ruinam et resurrectionem multorum . Ibi ergo male credentibus ruinam perfidia generat, ubi recta credulitas fideles exaltat. In uno eodemque Christo, vero Dei veroque hominis filio, minus perspicientium tenebratur hactenus lippitudo, in quo illuminatis veri luminis claret manifesta cognitio. Inde estcecidit, cui jam pridem Isaias non destitit praedicare: Aure audietis, et non intelligetis, et videntes videbitis, et non videbitis . Quid vero essent non visuri videntes, subsecutus ostendit, dum Deum ex Virgine nasciturum evidenti vaticinatione testatur: Ecce, in
Abbreviated transcription (Latin):
delec tatione flammnari. cũ huiꝰcemodi sẽꝑ
infatigales nisus: ñ nͥ uel ociosus qͥs hab̾e
soleat. uel romanꝰ: ꝑ te clem̃tissime rex ꝑ¬
te inꝗͣ. disciplina studia moliunt᷑ iura bar¬
baricȩ gentis inuade. quȩ sibi uelut uer¬
nacula ꝓͥetate solet in scichia undicare:
Inuentus esqui te ipso potior exttisses.
dũ sic africano p̃sides mod̾ando regimini.
ut magis desideres animȩ spatia dilata¬
re qͣ regni: Nosti uenerabilis rex. & ut nõ
ãbigo firma tenes sententia cõꝓbatum.
quanto meliorib in hec cõmodis qͥu̾itatẽ
desid̃at nosse. quã qͥ subactis gentib fi¬
nũ bonũ confert inquisitio ueritatis. quȩ
tam̃ tc̃ desid̾ato ñ frustrat᷑ effectu. si rectiᷤᷤ
at ueri cognitionẽ lineis animꝰ innita¬
tur. T unc eciã ueloci ꝓderit ingenio cu¬
currisse. si tendentes ad ueritatẽ gres
uinȩ consistere. ut uel naturali ueritate

Expanded text:
delectatione flammari, cum hujuscemodi semper delectatione flammari, cum hujuscemodi semper infatigabiles nisus non nisi vel otiosus quis habere soleat, vel Romanus. Pe jura barbaricae gentis invadere, quae sibi velut vernacula proprietate sole inscitiam vindicare. Inventus es qui te ipso potior exstitisses, dum sic Africano praesides moderando regimini, ut magis desideres animae spatia dilatare quam regni. Nosti, venerabilis rex, et ut non ambigo firma tenes sententia comprobatum quanto melioribus inhaereat commodis qui veritatem desiderat nosse, quam qui, subactis gentibnum bonum confert inquisitio veritatis, quae tamen tunc desiderato non frustratur effectu, si rectis ad veri cognitionem lineis animus innitatur. Tunc etiam veloci proderit ingenio cucurrisse, si tendentis ad veritatem gressvinae consistere, ut vel naturali veritate
Abbreviated transcription (Latin):
ti tͥ hoc respondet. qđ̃ ad fidẽ ꝑtinet
ueritatis. Cõpetens igit᷑ mansuedini tuȩ
deferimꝰ honoris obseqͥum: Cui regalis ap̃i¬
cem culminis diuina cernimꝰ largitate
collatũ. Nec tñ quemꝗͣ. sapientẽ fugit.
quanto sempiternꝰ ille rex regũ ꝙ dñs
dñantiũ timore debeat suscipi: qͥ cp̃rales
eciã reges p̃cipit honorari: hunc siqͥ pa¬
rũ metuit: ualde contẽnit: huiꝰ qͥ iino¬
rat honorificentiã. auget iniuriã. nec
ingͣte refugit culpã. qui creatoris ĩmen¬
sitatẽ ꝑpetuã. ꝙ ꝑpetuitatẽ inm̃sam crei¬
turarũ putauerit qͣlitatib estimandam.
Ioc benigna mansuetudo tua ꝓcul duibi
ꝯꝑspicit. hoc ingenii studuq tui sagati¬
tas recognoseit. quã u̾e mirandã quisqͥs
neui: consid̾are. ꝓnunciat ñ qdđ ĩsolitu
sit hominẽ scripturarũ studiis insistere.
s qd̾ rarũ hac tenus habeatur barbari re¬
gis animũ. num̃osis regni curis iugit᷑ occu¬
patũ. tã feruenti cognoscendȩ sapientiȩ

Expanded text:
ti tibi hoc respondet quod ad fidem pertinet veritatis. Competens igitur mansuetudini tuae deferimus honoris obsequium, cui regalis apicem culminis divina cernimus largitate collatum. Nec tamen quemquam sapientem fugit quanto sempiternus ille Rex regum et Dominus dominantium timore debeat suspici, qui temporales etiam reges praecipit honorari. Hunc si quis parum metuit, valde contemnit; hujus qui minorat honorificentiam, auget injuriam; nec ingrati refugit culpam, qui creatoris immensitatem perpetuam et perpetuitatem immensam creaturarum putaverit qualitatibus aestimandam. Hoc benigna mansuetudo tua procul dubio perspicit, hoc ingenii studiique tui sagacitas recognoscit; quam vere mirandam quisquis novit considerare pronuntiat, non quod insolitum sit hominem Scripturarum studiis insistere, sed quod rarum hactenus habeatur barbari regis animum numerosis regni curis jugiter occupatum tam ferventi cognoscendae sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
fidei. sed eciã seruitii quadã cõmunione
genito deo discipulis loquente: Qđ̃ umi
ur̃m dico: om̃ib dico: Propt̾ea nos eciam
beatꝰ petrus ad respondendũ paratos ẽẽ
debere paternȩ nibet dilectionis instinotu
parati inqͥens sẽꝑ ad respondendũ om̃i
poscenti uos rationẽ de fide ⁊ spe quȩ n
uobis ẽ. Cũ om̃i poscenti rationẽ fidĩ speiq
nr̃ȩ p̃cipim᷑ reddere: Cessat ꝓrsus uniu̾se
tã dignitatis exceptio ꝗͣ ꝑsonȩ: Cuiꝰ enĩ ue¬
ritatis insinuatio deneganda putatͥur. cũ
se locutũ sine confusione corã regibꝰ testa
tłir dicens. Loquebar in testimoniis tuis
in conspectu regũ:⁊ non confundebar. Quo
diuinitus accepimꝰ libere respoudemus:
nulla contumaciȩ seu contumeliȩ debemꝰ
suspitione notari. cũ ueo nr̃ȩ humilitatis
nec regie dignitatis simꝰ ĩmemores. sciamus
om̃ib debita: Et paulo pꝰ. Cui timorẽ. timo¬

Expanded text:
fidei, sed etiam servitii quadam communione fidei, sed etiam servitii quadam communione genito Deo discipulis loquente: Quod uni vestrum dico, omnibus dico . Propterea nos etiam beatus Petrus ad respondendum paratos esse debere paternae jubet dilectionis instinctu: Parati, inquiens, semper ad respondendum omni poscenti vos rationem de fide et spe quae in vobis est . Cum omni poscenti rationem fidei speique nostrae praecipimur reddere, cessat prorsus universae tam dignitatis exceptio quam personae. Cui enim veritatis insinuatio deneganda putabitur, cum se locutum sine confusione coram regibus propheta testatur, dicens: Loquebar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar ? divinitus accepimus, libere respondemus, nulla contumaciae seu contumeliae debemus suspicione notari, cum nec nostrae humilitatis, nec regiae simus dignitatis immemores, sciamusqomnibus debita, et paulo post: Cui timorem, timo
Abbreviated transcription (Latin):
erit & meos sermones. hunc filiꝰ hominiꝰ
erubescet cũ uenerit in maiestate sua.
& patris & scõꝵp angelorp Nec in merito
talis seruus & abicitur & punit᷑. qm uno eo¬
demq silentio. firmat errorẽ. qͥ terrore seu
tepore possessus. silendo non astruit ueri
cumulat: Plerũq miles ignauus regia ca¬
stra somuolento torpore dep̃ssus. oppugnã¬
tibus tradit. dũ cõpetentib excubus nonde¬
fendit: hec idcͥco curaui quã maxime pre¬
mittenda. ne suꝑbȩ responsionis aliqͣtenus
notare tua pietas uelit: cui respondendi
necessitas officiũ liberȩ responsionis ĩponit:
Nã cũ cde deo res agicur: non leuis reatꝰ
est si qd ad salutẽ ꝑtinet taceat᷑: Ita nãq
nos oportet corde ad iusticiã credere. ut or¬
is confessio fiat parit̃ ad salutẽ Qͣm uer¬
bũ dei non ẽ urinccũ: huc accedit qđ il¬
lud diuinȩ ꝑceptionis oraculũ. om̃is e¬
clesiastici p̾redicatoris ꝑ sonã non tantũ

Expanded text:
es, hunc Filius hominis erubescet, cum venerit in majestate sua, et Patris, et sanctorum angelorum. Nec immerito talis servus et abjicitur et punitur, quoniam uno eodemque silentio firmat errorem, qui, terrore seu torpore possessus, silendo non astruit veritcumulat. Plerumque miles ignavus regia castra, somnolento torpore depressus, oppugnantibus tradit, dum competentibus excubiis non defendit. Haec idcirco curavi quam maxime praemittenda, ne superbae responsionis aliquatenus notare tua pietas velit, cui ipsa respondendi necessitas officium liberae responsionis imponit: nam cum de Deo res agitur, non levis reatus est, si quod ad salutem pertinet taceatur. Ita namque nos oportet corde ad justitiam credere, ut oris confessio fiat pariter ad salutem ; quoniam verbum Dei non est vinctum . Huc accedit quod illud divinae praeceptionis oraculum omnis ecclesiastici praedicatoris personam, non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ meo qͥ est in cęlis qui aũt negauerit
me corã hominib. negabo & ego eum
coram patre meo qui ẽ in celis: Ita de¬
nuo erubescentẽ se suosq sermones. ipse
qͦ in sua maiestate ueniens erubescat:
Cuiꝰ dicti normã tali lucas sententia cog¬
noscitur posuisse. uͥ huiꝰ confessionis sic
exitia le firmat tacituris silentiũ. ut eru¬
bescentẽ perditiom uon sileat manci-¬
pandũ. Int̾ alia dñm hec dixisse cõme¬
morans: Qͥ a enĩ ꝓficit homini. si lucret᷑
uniuersũ mundũ. se aũt ipsũ ꝑdat &
detͥmentũ sui faciat: causamq huiꝰ ꝑ di

Expanded text:
 est in coelis: qui autem negaverit me coram hominibus, negabo et ego eum coram Patre meo, qui est in coelis . Ita denuo erubescentem se suosque sermones ipse 70 quoque in sua majestate veniens erubescet. Cujus dicti normam tali Lucas sententia cognoscitur posuisse, ubi hujus confusionis sic exitiale firmat tacituro silentium, ut erubescentem perditioni non sileat mancipandum; inter alia Dominum haec dixisse commemorans: Quid enim proficit homini , si lucretur universum mundum, se autem ipsum perdat et detrimentum
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. quẽ ur̃a celsitudo suspicaretur.
aut suꝑbia responsionẽ non redaere.
aut uere fidei aiffidentia ta cuisse. Nã
studio ur̃o clem̃tissime rex cõꝑtũ esse ñ
ambigo. apud eos qui xp̃i anȩ gr̃e parti¬
cipatione redẽpti s̃ pene id ẽẽ fidẽ nol¬
le asserere. qđ negare: Iiuppe cũ ipse u

Expanded text:
ictus, quem vestra celsitudo suspicaretur, ictus, quem vestra celsitudo suspicaretur, aut superbia responsionem non reddere, aut verae fidei diffidentia tacuisse. Nam studio vestro, clementissime rex, compertum esse non ambigo apud eos qui Christianae gratiae participatione redempti sunt, pene id esse, fidem nolle asserere, quod negare. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
rex. nequaꝗͣ. crediderim obhui
nari. iubens me ilico respendere: cuiꝰ
qͥa tanta fuit ꝓlixitas. ut egeret aliꝗͣ¬
to diutiꝰ recenseri. & diurm fins aderat
nocte ꝓpinquante curriculi: uix eiꝰdẽ
uoluminis principia citato delibans
lectionis excursu. poposcerã ut ad cũ¬
cta plene recensionis ordine ꝑ legenda
noctis umiꝰ nobis spatiũ fuiss indultũ:
Qd ur̃ȩ mansuetudinis uoluntas om̃i¬
no statuit abnegandu. ita ut nec sal¬
tem ad residua ꝑlegenda scͥptura nob
p̃cepisset attribui ego uͦ cũ spatio qͦrũda
dierũ ordinationẽ tui culminis prestola¬
rer. ac deinceps interrogationis illius te¬
nore subtͣcto. sola fuisset a nobis flagitata
responsio: pauca qͥbꝰ dño adiuante nr̃i
paruitas sufficͤt ingenii. de eadẽ int̾ro¬
gatione quã ex pͥncipio tenuit᷑ cognoui.
ur̃ȩ recensendã mansuetudim destinaui.
ne forsitan aut fastidio putarer cumidus.
aut taciturnitatis culpa iudicarer obstͥ¬

Expanded text:
rex, nequaquam crediderim oblivinari, jubens me illico respondere. Cujus, quia tanta fuit prolixitas, ut egeret aliquanto diutius recenseri, et diurni finis aderat, nocte propinquante, curriculi, vix ejusdem voluminis principia citatae delibans lectionis excursu, poposceram, ut ad cuncta plenae recensionis ordine perlegenda noctis unius nobis spatium fuisset indultum; quod vestrae mansuetudinis voluntas omnino statuit abnegandum, ita ut nec saltem ad residua perlegenda Scripturae nobis praecepisses attribui. Ego vero, cum spatio quorumdam dierum ordinationem tui culminis praestolarer, ac deinceps, interrogationis illius tenore subtracto, sola fuisset a nobis flagitata responsio, pauca, quibus, Domino adjuvante, nostri parvitas sufficit ingenii, de eadem interrogatione, quam ex principio tenuiter cognovi, vestrae recensendam mansuetudini destinavi, ne forsitan aut fastidio putarer tumidus, aut taciturnitatis culpa judicarer obstr
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacit̾ fingit. tantã uͥtutẽ cerꝰ attribuit. ut ꝰ
si credid̾it uerũ dm. uerã cannis assũpsis¬
se natam. diuinitatẽ quã fallaci ꝓfessione
dicit in comqͥnabilẽ. carnis non credat pol¬
lutionis eyꝑtẽ: ꝙ ideo in xp̃o carnis fantasiã
credere maluit ꝗͣ naturã Et dũ infirmitati
humanã ab illo fusceptã. medicinali u̾tute
non uidit: semetipsum miserũ remedio sã

Expanded text:
ibuit, ut, si crediderit verum Deum veram carnis assumpsisse naturam, divinitatem quam fallaci professione dicit incoinquinabilem carnis non credat pollutionis expertem; et ideo in Christo carnis phantasiam credere maluit quam naturam, et dum infirmitatem humanam ab illa susceptam medicinali virtute non vidit, semetipsum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatur nobiscũ deus. Audiens gͦ iudeus
remansit surdus. & uidens. magis factus
est cȩcus. a qͦ nec ueri pat̾s sempiternus
atq unigenitꝰ filiꝰ credit᷑. & incorruptȩ
u̾ginitatis fecunditas abnegat᷑: hinc etiã

Expanded text:
dicens: Nobiscum Deus . Audiens ergo Judaeus, remansit surdus, et videns, magis factus est caecus; a quo nec veri Patris sempiternus atque unigenitus Filius creditur, et incorruptae virginitati
Abbreviated transcription (Latin):
uel cuiꝰquã mutabibtatis ñ metuat ĩpiis
gare: Unde ñ in merito dauitici carnuus
illo sit cõmendandtus eloqͥo. Dixit insipi¬
ens in corde suo: non ẽ ds̃: Cuia reu̾a si locał.
non inmensus. si mutabilis. non ẽ ds̃ Cert̃¬
hinc qͥbdam multiphcit̾ subrepͥsse. dum
magnũ pretatis sacram̃tũ qđ manifesta¬
tum ẽ in carne. iustificatũ est in sp̃u.
aparuit angłis. p̃dicatũ est gentib cre¬
ditũ est in hoc mundo. assũptũ est in
gła. nonnull aut non sic̃ ẽ credunt. aut
lapis offensionis ⁊ petra scandal efficit᷑.
Unde non inm̾ito cũ se meon infantem
xp̃m tẽpli dñm. ad tẽply suỹp̃cepto suȩ le¬
gis allatũ. gaudens ulnis meruisset gesta¬
re senilib. & figurã gerens p̃sentis eu.
caruali senio iam defess. nouu ueculus ho¬
minem sumeret. cũ scilicet qͥ solus posset
molitã uetustatẽ demere. quin eciã iuuen

Expanded text:
vel cujusquam mutabilitatis non metuat impiis vel cujusquam mutabilitatis non metuat impiis gare; unde non immerito Davidici carminis illo sit condemnandus eloquio: Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus . Quia revera, si localis, non immensus; si mutabilis, non est Deus. CAhinc quibusdam multipliciter subrepsisse, dum magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum est in gloria , nonnulli, aut non sicut est credunt, aut lapis offensionis et petra scandali efficitur. Unde non immerito, cum Simeon infantem Christum templi Dominum, ad templum suum praecepto suae legis allatum , gaudens ulnis meruisset gestare senilibus , et figuram gerens praesentis aevi, carnali senio jam defessi, novum vetulus hominem sumeret, eum scilicet qui solus posset inolitam vetustate
Abbreviated transcription (Latin):
uel dm̃ de patre nat᷑aht̃ uerũ uł homi¬
tibus deitatis. ac sic ñ dissimili ueritas e¬
uacuatur errore. s uel in una ꝑsona ueri
tialicer constat ẽe. confundit᷑uel in diui¬
nitate patris & filii & sp̃s sc̃i substantzali
diuersitate credita. qađ unũ atq in diuisibile
trinitatis ẽ separatur. cũ nec diuina sim¬
plicitas particularẽ sibi diu̾sitatẽ ascrib¬
sibi ꝑmictat Unae non inmerito cõpositio¬
ni subiaceat: nec rationalis intelligenti¬
a curtu diu̾nsitatis ullatenꝰ egeat: quȩ
uniꝰ tantũ simplicis sempit̾neq nat᷑e fidẽ.
ad salutis suȩ plenicudinẽ sat esse cognos¬
cat Ut pote quȩ non ignoret ipsum dm̃s
li soli seruies. & ñ erunt tͥ dii absq me:
S nec illud humanis ĩntibus ignorandũ.
quanto salutis mutetur ȩternȩ dispen¬
cho. qͥsquis ueri dei ꝓpͥo unigenitoq filio.
quantũ deo diͣnitatis attinet inm̃sam sẽ¬
piteruãq substantã. uł localis motionis

Expanded text:
vel Deum de Patre naturaliter verum, vel homitibus deitatis? Ac sic non dissimili veritas evacuatur errore, si, vel in una persona veri tialiter constat esse confunditur, vel in divinitate Patris et Filii et Spiritus sancti, substantiali diversitate credita, quod unum atque indivisibile Trinitatis est separatur: cum nec divina simplicitas particularem sibi diversitatem ascribi permittat, 72 unde non immerito compositioni subjaceat; nec rationalis intelligentia cultu diversitatis ullatenus egeat, quae unius tantum simplicis sempiternaeque naturae fidem ad salutis suae plenitudinem sat esse cognoscat, ut pote quae non ignoret ipsum Deum li soli servies. Et Non erunt tibi dii absque me. Sed nec illud est humanis mentibus ignorandum, quanto salutis mulctetur aeternae dispendio, quisquis veri Dei proprio unigenitoque Filio, quantum ad divinitatis attinet immensam sempiternamque substantiam, vel localis motionis,
Abbreviated transcription (Latin):
dẽt᷑us uiros ac mulieres. ĩ uno sexu tẽpo¬
ralit᷑ natꝰ utrũq saluaret. unũ eligẽdo
ĩqͦ nasceret᷑. aliũ unde nascerẽt. ita sꝰ¬
cep̃ substãtie nr̃ȩ ueritatẽ. ne ꝑsone sue
dupli caret sĩgularitatẽ. duarũ substãti¬

Expanded text:
os ac mulieres, in uno sexu temporaliter natus ut utrumque salvaret, unum eligendo in quo nasceretur, alium unde nasceretur, ita suscepit substantiae nostrae veritatem, ne personae suae duplicaret singularitatem, duarum substanti
Abbreviated transcription (Latin):
et ĩmutabilis sermo. cuiꝰ fidei testisẽ ad¬
hibitꝰ deus. Una plane causa soluendȩ
iurationis existit. si aliqͥd iratꝰ. iuraueriꝰ
unde possis d̾ñi ꝑquẽ iuras offendere. Uer-¬
bi gr̃a. si tibi ꝓdelinquentibꝰ nũquã posse
satissieri t̃ribilit̾ iures. si ĩteritũ citis ut

Expanded text:
et immutabilis sermo, cujus fidei testis est adet immutabilis sermo, cujus fidei testis est adhibitus Deus. Una plane causa solvendae jurationis existit, si aliquid iratus juraveris, unde possis Deum per quem juras offendere. Verbi gratia, si tibi pro delinquentibus nunquam posse satisfieri terribili
Abbreviated transcription (Latin):
Qui iurat ꝓximo suo et ñ decipit᷑. Qͥ
quod iisrat sermonibꝰ. implec oꝑibus.
ut ꝓximus reputet᷑. Ex quogͥ uult amic᷑
effici. legẽq pacis amplectit᷑ iã ꝓxinuᷤᷤ
est. &iã qͥ ei fidelit᷑ iurat. ꝓrimo suo ui¬
rat & nͣ decipit. Pessimũ nefas falsa iura
enĩ iuuenũ corda sacram̃ti ĩculo fre¬
quent̃ ligant᷑ ut fide stabili bella susci¬
piant. et tc̃ firma sit securitas ducibꝰ si
religionis timor iurare falsũ ñsinat
milites. Quã graue itaq et qͣm ꝑ nicio¬
sũ ut uideant uel sentiant solui facile
sacram̃tũ. ducisq sui imitent᷑ exẽplo.
leue estimare ꝑuiriũ. Quicqͥd ꝓinde iu¬
ram̃to ĩtredente confirmas. ratũ sẽꝑ ob¬
serua. siue inimico gr̃am. siue ueniam
reo. siue lab orantibꝰ tecũ p̃mia polli¬
cearis. et hoc adhibita inuocatione no¬
minis dei credibile facias. oꝑam da.
nulliꝰ utilitatis consideratione. nullius
ꝑiculi formidine irritũ facere. Fixus sit

Expanded text:
 jurat proximo suo et non decipit, qui quodcunque jurat sermonibus, implet operibus. oximus reputetur. Ex quo igitur vult amicus effici, legemque pacis amplectitur, jam proximus est; et jam qui fideliter jurat, proximo suo jurat, et non decipit. 16. Pessimum nefas falsa juratenim juvenum corda, sacramenti vinculo frequenter ligantur, ut fide stabili bella suscipiant; et tunc firma sit securitas ducibus, si religionis timor jurare falsum non sinat milites. Quam grave itaque et quam perniciosum, ut videant vel sentiant solvi facile sacramentum, ducisque sui invitentur exemplo leve aestimare perjurium? Quidquid proinde juramento intercedente confirmas, ratum semper observa; sive inimico gratiam, sive veniam reo, sive laborantibus tecum praemia pollicearis; et hoc, adhibita invocatione nominis Dei, credibile facias operando; nullius utilitatis consideratione, nullius periculi formidine debes irritum facere. Fixus sit
Abbreviated transcription (Latin):
unã cͣtͣ arriũ substatiã uł essentiam
tres adu̾ss sabelliũ p̃dicare ꝑsonas. ut
eũ bene ĩtellecta fuerit ĩ essẽtia unitaᷤ.
ĩꝑsonis ꝓpͥetas. ueraqͦ ĩ maiestate ad oret᷑
eqͣlitas. Tres eiũ st̃ q̾a aliꝰ ẽ pat̃. aliꝰfiliꝰ.

Expanded text:
unam contra Arium substantiam, vel essentiam, tres adversus Sabellium praedicare personas; ut cum bene intellecta fuerit in essentia unitas, in personis proprietas, vera quoque in majestate adoretur aequalitas. Tres enim sunt, quia alius est Pater, alius Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
rũq multis pͣbuit occasionẽ salutis. Sed si
forsitan desperas eos posse saluari. bonũ
ẽ salutis conueniẽtiã p̃dicare. qͥ a uolũta¬
tẽ d̾s coronat ñ facultatẽ. Seminare
ꝑtinet ad officiũ diligẽtis agricole. suꝑni
ẽ mun̾is ut t̾ra f̃ructificet. uotisq cultoriᷤ
sui respondeat. Hac plane circa subdicos
usus ĩdustͥa. facile &iã pocestatib subli¬
mib & ipsis quorꝰ mune dux effectꝰ es re¬
gib si qua forte contraria uere fideisẽ¬
serĩt.&. ñ ced̾e pot̾is & repugnare. ꝑ atꝰ
ad martiriũ disces. Auoqͥn qͥ metuens

Expanded text:
rumque multis praebuit occasionem salutis. Sed si rumque multis praebuit occasionem salutis. Sed si forsitan desperas illos posse salvari, bonum est saluti convenientia praedicare; quia voluntatem Deus coronat, non faculttinet ad officium diligentis agricolae; superni est muneris ut terra fructificet, votisque cultoris sui respondeat. Hac plane circa subditos usus industria facile etiam potestatibus sublimibus, et ipsis quorum munere dux effectus es regibus, si qua forte contraria verae fidei senserint, et non cedere poteris, et repugnare, paratus ad martyrium disces. Alioqui qui m
Abbreviated transcription (Latin):
sid es uera dilectores suos. qͣntũ lib& excol¬
lat᷑ iniqͥtas. ueritas uĩcit. Sed si sit forsitan
ĩ multitudine exercitꝰ plures heretici. pau¬
ci catholici. magisce oportet uirib fortissi¬
mis niti. ut si gr̾a d̾i respexerit. om̃es mi¬
utes fortissimos facias catholicos. aut c̾te
paucos dimitt.is hereticos. Parũ adhuc
loquor. ad illas fortasse misꝰ es regione̾.
uͥ nullũ reꝑias orthodoxũ. uł certe raris¬
simos ac latentes. Ibi qͦ uirilit᷑ seminau̾¬
bũ uite ad głam xp̃i. Red argue multi¬
tudinẽ ꝑsidorũ sine uerecũdia. sine for¬
midine. si ne dubitatione. Nec pͥus cogites
qͦmͦ eos regas imꝑialib legib. s qͦmͦ corri¬
gas eloquiis sꝑitalib. t̾ritosq nomine aue-¬
toritatis. pͥmitꝰ doctrine sc̃e repugnare
ꝓhibeas. deĩde paulatĩ consentire sua¬
deas. Utile tͥ ẽ. recta sentire. si aliosqͦ ñ
deseras ĩ prauitate. Boni ducis ĩstantia. ple¬

Expanded text:
ntumlibet extollatur iniquitas, veritas vincit. Sed pone, sint forsitan in multitudine exercitus plures haeretici, pauci catholici: magis te oportet viribus fortissimis niti, ut, si gratia Dei respexerit, omnes milites fortissimos facias catholicos, aut certe paucos dimittas haereticos. Parum adhuc loquor. Ad illas fortasse missus es regiones ubi nullum reperias orthodoxum, vel certe rarissimos ac latentes. Ibi quoque viriliter semina verbum vitae ad gloriam Christi: redargue multitudinem perfidorum sine verecundia, sine formidine, sine dubitatione; nec prius cogites quomodo eos regas imperialibus legibus, sed quomodo corrigas eloquiis spiritalibus: territosque nomine auctoritatis primitus doctrinae sanctae repugnare prohibeas, deinde paulatim consentire suadeas. Utile tibi est recta sentire, si alios quoque non deseras in pravitate. Boni ducis instantia ple
Abbreviated transcription (Latin):
latenꝰ audeas iolati sacram̃ti facino.¬
re ppetrato.rẽ publicã liberare uel
adiuuare. Quid enĩ ꝓdest ͤ u inc̾e queni
diabolus uicit. ut uictorie spe falsum
Sicuti pendentes suꝑ me fluctꝰ maris. ita
timui dñm. Propt̃ hoc psalmista dũ
caneret. Dñe quis habitabit ĩtaber¬
nacło tuo aut quis requiescet ĩmõce
soͣ tuo : Respondet sibi exꝑsona dei

Expanded text:
latenus audeas violati sacramenti facinolatenus audeas violati sacramenti facinore perpetrato rempublicam liberare vel adjuvare. Quid enim prodest ei vincere, quem diabolus vicit, ut victoriae spe falsum Sicuti pendentes super me fluctus maris, ita timui Deum . Propter hoc Psalmista dum caneret: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo ? respondet sibi ex persona Dei