comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adtritus est copiis ut quadraginta xocto
milia. in medio campi atribus milibus
prosternerentur. Uirtutẽ ducis uidae
machaber deuno eius milite considerate
Namq eleatarus. cũ super eminentem
ceteris elefantum. lorica uestitum regia
aduertera arbitratus qđ in eo rex esset
cur su concitus in medium legionis se
proripuit. Et abiecto clipeo utraq
intrauit sub eam. Et subiecto gladio
inter emit eã. Itaq cadens bestia. op¬
pressit eleazarum. atq ita mor tuus est
Quanta igitur uirtus animi Primo ut
mortem nontimeret. deinde ut circũ¬
fusus legionibus inimicorum in confer¬
tos raper& hostes mediũ penitrar& agm̃.
Et contẽpta morte ferotior abiec toclipeo.
utraq manu uulnerate molem bestie
subir&. ac sustinera . & Post infra ipsam
succeder&. quod pleno rẽferͥrae ictu
Cuius ruma inclusus. magisquã oppressus
suo est sepultus triumpho. Nec fefellit
opinio uirum. quamuis regius fefelle¬

Expanded text:
attritus est copiis, ut quadraginta et octo attritus est copiis, ut quadraginta et octo millia in medio campi a tribus millibus prosternerentur. 197. Virtutem ducis Judae Machabaei de uno ejus milite considerate . Namque Eleazarus cum supereminentem caeteris elephantum, lorica vestitum regia, adverteret, arbitratus quod in eo esset rex, cursu concitus in medium legionis se proripuit, et abjecto clypeo, utraquintravit sub eam, et subjecto gladio interemit eam. Itaque cadens bestia oppressit Eleazarum, atque ita mortuus est. Quanta igitur virtus animi! Primo, ut mortem non timeret: deinde, ut circumfusus legionibus inimicorum, in confertos raperetur hostes, medium penetraret agmen, et contempta morte ferocior, abjecto clypeo, utraque manu vulneratae molem bestiae subiret ac sustineret: post infra ipsam succederet, quo pleniori feriret ictu; cujus ruina inclusus magis quam oppressus, suo est sepultus triumpho. 198. Nec fefellit opinio virum, quamvis regius fefelle
Abbreviated transcription (Latin):
cum aduersũ gabaonitas surger& p̃liũ.
& uereretur nenox impedir& uictoriã.
magnitudine mentis & fidei elamauit.
Stet sol. Et stetit. dumhec uctoria con¬
sum maretur. Gedeon: intrecentis uiris.
deingenti populo & acerbo hoste reuexit
triumphum. Ionathas ad olescens uir¬
tutẽ fecit in magno prelio. Quid de
ma chabeis loquar ⁊ Sed prius depopulo
dicam patrum. Qui essent parati adre¬
pugnandum protẽpłodĩ. & prolegitimis
suis. dolo hostium die lacessiti sabbati.
maluerunt uulneribus offerre nuda
corpora. quã repugnare. nȩuio larent
sabbatum. Itaq omnes lȩxi semorti
optulerunt. Sed machabei consideran¬
tes quod hoc exemplo gensomnis poss&
perire. sabbato &lam ipsi cum inbellum
prouocarentur ulti sunt in nocentium
necẽ fratrũ suorũ. Vnde posteã stimu¬
latus rex antio chus. cumbellum accen¬
der& ꝑduces suos lisian. nicanorem.
gorgian. ita cum orientalibus suis gassiris.

Expanded text:
cum adversum Gabaonitas urgeret praelium, cum adversum Gabaonitas urgeret praelium, et vereretur ne nox impediret victoriam, magnitudine mentis et fidei clamavit: Stet sol; et stetit, donec victoria consummaretur. Gedeon in trecentis viris de ingenti populo et acerbo hoste revexit triumphum . Jonathas adolescens virtutem fecit in magno praelio . Quid de Machabaeis loquar ? 196. Sed prius de populo dicam Patrum, qui cum essent parati ad repugnandum pro templo 53 Dei, et pro legitimis suis, dolo hostium die lacessiti sabbati, maluerunt vulneribus offerre nuda corpora, quam repugnare, ne violarent sabbatum. Itaque omnes laeti se obtulerunt morti. Sed Machabaei considerantes quod hoc exemplo gens omnis posset perire, sabbato etiam, cum ipsi in bellum provocarentur, ulti sunt innocentium necem fratrum suorum. Unde postea stimulatus rex Antiochus, cum bellum accenderet per duces suos Lysiam, Nicanorem, Gorgiam, ita cum Orientalibus suis et Assyriis
Abbreviated transcription (Latin):
semper autẽ usurpata. Quidhorum scõ
iob uel inuirtute de fuit. uel inuitio obrepsit.
diuitie coaceruatę. de quibus tanta
in opibus affluebant. Num quid
auariti& census. aut uoluptatis studia
cupiditatesq excitauit. Num quid
trium regum iniuriosa contentio. aut
seruorum contumelia in irã excussit.
Num quid gloria sicut leuem extulit.
qui in precabatur grauida sibi. sium quã
uel non uoluntariam celauiss& culpam.
uel reueritꝰurnf ess& multitudinẽ plebis
quominus annuntiar& ea in conspectu
omnium. Neq enum consentane ȩ sunt
uitiis uirtutes. sed sibi constant. Quisigitur
tam fortis quã sẽs iob: eui scđs adiudicari
potest qui parem uix repperit. SSed¬
fortasse aliquos bellieas defixos gloria
tenet. ut putent solam esse preliarem
fortitudinẽ. &ideo me adhȩc deflexisse
quia illa nr̃is deforet. Quam fortis ihu
naue : ut uno pͣlio quinq reges captos
sterner& cum populis suis. deinde

Expanded text:
semper autem usurpata. 194. Quid horum sancto semper autem usurpata. 194. Quid horum sancto Job vel in virtute defuit, vel in vitio obrepsit? divitiae coacervatae, de quibus tanta inopibus affluebant? Numquid avaritiam census, aut voluptatis studia cupiditatesque excitavit? Numquid trium regum injuriosa contentio, vel servorum contumelia in iram excussit? Numquid gloria sicut levem extulit, qui imprecabatur gravia sibi, si umquam vel non voluntariam celavisset culpam, vel reveritus esset multitudinem plebis, quominus annuntiaret eam in conspectu omnium? Neque enim consentaneae sunt vitiis virtutes, sed sibi constant. Quis igitur tam fortis quam sanctus Job: cui secundus adjudicari potest, qui parem vix reperit? fortasse aliquos bellica defixos gloria tenet, ut putent solam esse praeliarem fortitudinem; et ideo me ad haec deflexisse, quia illa nostris deforet. Quam fortis Jesus Nave, ut uno praelio quinque reges captos sterneret cum populis suis ! Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
fortis ad pericula. rigidior aduersus uolup¬
tates. dura aduersus illecebras. quibus aurũ
defesre nesciat. nec ut dicitur auedicat.
pecuniam negligat. auaritiã fugiat.
tamquã labem quandam. quȩ uirtutẽ
effemin&. Nihil enim tam contrarium
fortitudini. quãlncro uinci. Frequent̃
pulsis hostibus. & in clinata infugã ad¬
uersariorum acie dumexuuiis ce sorũ
capitur preliator inter ipsos quos trauit
miserandus occubuit. & triumphis suis
deiectȩ̨ legiones dum spolus occupantur
hostem inse reuocarunt qui fugerat. Forti¬
tudo igitur. tam in matiẽ pestẽ repellat.¬
& proterat. Nec tẽptetur cupiditatibus.
nec frangatur metu. quia uirtus sibi
constat: ut fortiter omnia perse quatur
uitia. tãquã uirtutis uenena. Iracundiã
uelut quib dã propuls& armis. quȩ tollit
consilium. & tãquã egritudinẽ uit&
Gloriȩ quoq caueat appetentiã: quȩ fre
quenter nocuit inmoderatius expetita.

Expanded text:
fortis ad pericula, rigidior adversus volupfortis ad pericula, rigidior adversus voluptates, dura adversus illecebras, quibus aurem deferre nesciat, nec ut dicitur ave dicat, pecuniam negligat, avaritiam fugiat tamquam labem quamdam, quae virtutem effeminet; nihil enim tam contrarium fortitudini, quam lucro vinci. Frequenter pulsis hostibus, inclinata in fugam adversariorum acie, dum exuviis caesorum capitur praeliator, inter ipsos quos stravit, miserandus occubuit: et triumphis suis dejectae legiones dum 1577 spoliis occupantur, hostem in se revocarunt, qui fugerat. 24. Fortitudo igitur tam immanem pestem repellat et proterat, nec tentetur cupiditatibus, nec frangatur metu; quia virtus sibi constat, ut fortiter omnia persequatur vitia, tamquam virtutis venena. Iracundiam velut quibusdam propulset armis, quae tollit consilium, et tamquam aegritudinem vitet. Gloriae quoque caveat appetentiam, quae frequenter nocuit immoderatius expetita,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ plerisq uidentur magna &p̃celsa.
deinde ut iuditium tuũ stabili ratione
comfirmes & quȩ iudicaueris tam quã
nihil profutura contẽpnas : Deinde
ut siquid aduersi acciderit. idque graue
&acerbũ putetur. ita feras ut nihil preter
naturam accidisse putes cumlegeris nudus
sũ natus. nudus exibo quȩ dñs dedit. dñs abstulit.
& utiq & filios amiserat & facultates
Seruesq in omnibus ꝑsonam sapientis &iusti.
sicut ille seruauit quiait. Sicut dño placuit
ita factum est sit nomen dñi benedictum.
Et infra. Sicut una insipientiũ mulierum
locutaes Sibona suscepimus demaniu dñi.
quȩ mala sunt non sustinebimus. ¶Non est
igitur medioeris nec discreta aceteris animi¬
uirtutibus fortitudo Quȩ bellum cum
uirtutibus gerat. sedque sola defendat
ornamenta uirgitum omnium. &iuditia
custodiat. &quȩ in expiabili prelio aduersus
omnia uitia decernat. inuicta adla bores.

Expanded text:
quae plerisque videntur magna et praecelsa? quae plerisque videntur magna et praecelsa? Deinde ut judicium tuum stabili ratione confirmes, et quae judicaveris levia, tamquam nihil profutura contemnas? Deinde ut si quid acciderit adversi, idque grave et acerbum putetur, ita feras, ut nihil praeter naturam accidisse putes, cum legeris: Nudus sum natus, nudus exibo: quae Dominus dedit, Dominus et abstulit ; et utique et filios amiserat et facultates: servesque in omnibus personam sapientis et justi, sicut ille servavit, qui ait: Sicut Domino placuit, ita factum est, sit nomen Domini benedictum . Et infra, Sicut una insipientium mulierum locuta es: si bona suscepimus de manu Domini, quae mala sunt non sustinebimus ? 23. Non est igitur mediocris nec discreta a caeteris animi fortitudo, quae bellum cum virtutibus gerat; sed quae sola defendat ornamenta virtutum omnium, et judicia custodiat, et quae inexpiabili praelio adversus omnia vitia decernat, invicta ad labores,
Abbreviated transcription (Latin):
iẽcta accidere posse &aut singulis
aut coniunctis disponere. actus quos
intelligat profuturos. Fortis ergo est uiri:
non dissimulare cum aliquid inmineat.
sed pretendere. & tãquã explorare de
specula quadam mentis. & obiuare
cogitatione prouida rebus futuris.
ne forte dicat postea. Ideo ista incidi.
quia non arbitrabar posse euenire. Deniq
nisi explorentur aduersa cito occupant.
ut inbello in prouisus hostis uix sustineat᷑
Et siin paratos inuenerit facile opprimit
Inhis igitur duobus illa est animi excellen¬
tia ut primũ animus tuus bonis exerciͣtus
cogitationibus mundo corde quoduerũ
& honestum est uideat. Beatienĩ mundo
corde quia ipsi &iam dm̃ indebunt.
Atq id quod honestũ est solũ bonũ iudic&
deinde nullis ꝑturbetur occupationib
nullis cupiditatibus fluctu&. Neq uero
id facile quisquã facit Quidenim tam
difficile quam despicere tamquã exaroe
aliqua sapientię opes aliquas ommaq

Expanded text:
juncta accidere posse, et aut singulis juncta accidere posse, et aut singulis aut conjunctis disponere actus quos intelligat profuturos. 189. Fortis ergo est viri non dissimulare cum aliquid immineat, sed praetendere, et tamquam explorare de specula quadam mentis, et obviare cogitatione provida rebus futuris, ne forte dicat postea: Ideo ista incidi, quia non arbitrabar posse evenire. Denique nisi explorentur adversa, cito occupant. Ut in bello improvisus hostis vix sustinetur, et si imparatos inveniat, facile opprimit: unt. 190. In his igitur duobus illa est animi excellentia, ut primum animus tuus bonis exercitus cogitationibus, mundo corde quod verum et honestum est videat: Beati enim mundo corde, quia ipsi etiam Deum videbunt : atque id quod honestum est solum bonum judicet: deinde nullis perturbetur occupationibus, nullis cupidid quisquam facile facit: quid enim tam difficile quam dispicere tamquam ex arce aliqua sapientiae, opes aliaque omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
offerat sepericulis. quȩ fortasse caro
inferior. aut remissior animus ferre
ac tolerare nonquȩat. Nec rursus ꝓpt̃¬
ignauiã cedere quis ac deserere fidem
debeat metu periculi. quagratia prepa¬
randus est animus. exercendamens.
stabilienda ad constantiã. ut nullis
perturbari animus possit terroribus
nullis frangi molestiis. nullis suppliciis
cedere. que difficile quidem sustinentur
Sed quia omnua supplicia grauiorũ suppli¬
ciorũ uincuntur formidine. Ideo siconsilo
firmes animũ tuũ. necratione de sccii¬
dendũ putes. &p̃ponas diuini iuditii
metu perpetui suppligii tormenta.
potes animi subire tolerantiã. Hoc igitur
diligentiȩ ẽ. ut quisitase cõparae. Illud
ingenir : siquis potest uigore mentis
preuidere quȩ futura sunt. & tam quã
ante oculos locare quid possit accidere
& quid agere debeat siita acciderit. defi¬
nire. interdum duo &tria simul uoluere
animo: quȩ conitiat aut singula. aut con¬

Expanded text:
offerat se periculis, quae fortasse caro offerat se periculis, quae fortasse caro infirmior, aut remissior animus ferre ac tolerare non queat. CAPUT ignaviam cedere quis ac deserere fidem debet metu periculi. Qua gratia praeparandus est animus, exercenda mens, stabilienda ad constantiam, ut nullis perturbari animus possit terroribus, nullis frangi molestiis, nullis suppliciis cedere. Quae difficile quidem sustinentur: sed quia omnia supplicia graviorum suppliciorum vincuntur formidine, ideo si consilio firmes animum tuum, nec a ratione discedendum putes, et proponas divini judicii metum, perpetui supplicii tormenta, potes animi subire tolerantiam. 188. Hoc igitur diligentiae est, ut quis ita se comparet: illud ingenii, si quis potest vigore mentis praevidere quae futura sunt, et tamquam ante oculos locare quid possit accidere, et quid agere debeat, si ita acciderit, definire; interdum 51 duo et tria simul volvere animo, quae conjiciat aut singula aut con
Abbreviated transcription (Latin):
peris elatiores Quod sihiqui ad capessendã
rem publicam adortantur aliquos. & p̃cepta
dant. quanto magis nos qui ad ecclesiȩ offitiũ
uocamur. talia debemus agere. quȩ placeant
deo. ut pretendat in nobis uirtus xp̃i. & ita
simus nr̃o probati imperatori: ut menbra
nostra arma iustitię sint.i. Arma non car¬
nalia in quibus peccatũ regn&. sed arma
fortia deo. quibus peccatum destruatur.
moriatur caro nr̃a. ut in ea omnis culpa
moriatur & quasi ex mortuis uiuentes. nob̃
resurgamus operibus ac moribus. Hęc sunt
plena honestatis & decoris officia stipendia
fortitudinis. ¶Squia in omnibus quȩ agimius
non solum quid honestum. sed &lã quid
possibile sit quęrimus. neforte ad gredia¬
mur aliquid quod non possimus exequi
Vndenos tẽpore ꝑsecutionis deciuitate
in ciuitatẽ concedere. immo ut uerbo
ipso ut ar fugere uult dñs. ne temere
aliquis dum martyrii desiderat gloriã.

Expanded text:
peris elatiores. Quod si hi qui ad capescendam peris elatiores. Quod si hi qui ad capescendam rempublicam adhortantur aliquos, haec praecepta dant, quanto magis nos qui ad officium Ecclesiae vocamur, talia debemus agere quae placeant Deo; ut 50 praetendat in nobis virtus Christi, et ita simus nostro probati imperatori, ut membra nostra arma justitiae sint, arma non carnalia in quibus peccatum regnet, sed arma fortia Deo quibus peccatum destruatur: moriatur caro nostra, ut in ea omnis culpa moriatur; et quasi ex mortuis viventes, novis resurgamus operibus ac moribus! 186. Haec sunt plena honesti et decori officii stipendia fortitudinis. Sed quia in omnibus quae agimus, non solum quid honestum, sed etiam quid possibile sit quaerimus, ne forte aggrediamur aliquid quod non possimus exsequi. Unde nos tempore persecutionis de civitate in civitatem concedere, immo ut verbo ipso utar, fugere vult Dominus; ne temere aliquis dum martyrii desiderat gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ: nihil permittens nisi quodte
exerceat adpietatem. Quia corporalis
excercitatio nullirei usui est. Pietas autẽ
ad omnia utilis Exerceat ergo tepietas
adiustitiã. continentiã. mansuetudinem:
ut fugias iuuenilia opera. confirmatus
xradicatus ingratia. bonum fidei subeas
certanien. Nonte implices negotiis
secularibus quõ dõ militas. Et enim siis qui
imperatori militat asusceptionibus litium
ac negotiorum forensium. uenditione
mertium prohibetur humanis legibus.
quanto magis quifidei exere& militĩam.
abomni usũ negotiationis abstinere deb&
agelluli sui contentus fructibus sihab&.
sinon hab& stipendiorum fructu suorum.
Siquidem bonus testis est quidicit. Iuuenis
fui &e senui & non uidi iustum derelietum.
nec semen eius quęrens panẽ. Ea est enim
tran quillitas animi. & tẽperantia. quȩ neq
studio quęrendi afficitur. neque egestatis
in doloribus mollioressimus. nequȩ in pros¬

Expanded text:
nationem, nihil permittens nisi quod te nationem, nihil permittens nisi quod te exerceat ad pietatem; quia corporalis exercitatio nulli rei usui est: pietas autem ad omnia utilis. 184. Exerceat ergo te pietas ad justitiam, continentiam, mansuetudinem; ut fugias juvenilia opera, confirmatus et radicatus in gratia bonum fidei subeas certamen: non te implices negotiis saecularibus, quoniam Deo militas. Etenim si is qui imperatori militat, a susceptionibus litium, actu negotiorum forensium, venditione mercium prohibetur humanis legibus; quanto magis qui fidei exercet militiam, ab omni usu negotiationis abstinere debet, agelluli sui contentus fructibus, si habet: si non habet, stipendiorum suorum fructu! Siquidem bonus testis est qui dicit: Juvenis fui, et senui, et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem . Ea est enim tranquillitas animi et temperantia, quae neque studio quaerendi afficitur, neque egestatis in doloribus molliores simus, neque in pros
Abbreviated transcription (Latin):
tia probationẽ. Frobatio autẽ speri
Uide quo ł certamina. cuna corona.
Quod preceptum nondat nisi quiest confortatus
in dño ihũ. Cuius caro requiem non habebat
afflictio undiq foris pugnȩ. intus timores
Et quam uis inpericulis. in laboribus plurimis.
in carceribus. in mortibus positus. animo
tamen non frangebatur. sed preliabatur.
adeo ut potentior suis fier& infirmitatibus
taque considera quem ad modum eos quiad
officia ȩcclesię accedunt. despicientiam
rerum humanarũ habere debere doceat
Siergo mortui estis cum xp̃o abelementis
huius mundi. quid adhuc uelut uiuentes
dehoc mundo decernitis. Netetigeritis.
nead taminaueritis. Negustaueritis. Quę sunt
omnia ad corruptelã ipsorũ. Et infra.
Siergo consurrexistis cum xp̃o. quȩ sursũ sunt
quęrite. non quȩ super terram E hȩc qͥdem¬
ad huc omnibus fidelibus libi autem fili
contemptum diuitiarum. profanarum
quoq & anilium fabularum suad & ͦ decli¬

Expanded text:
tia probationem, probatio autem spem ? tia probationem, probatio autem spem ? Vide quot certamina, et una corona. Quod praeceptum non dat, nisi qui est confortatus in Christo Jesu, cujus caro requiem non habebat. Afflictio undique: foris pugnae, intus timores. Et quamvis in periculis, in laboribus plurimis, in carceribus, in mortibus positus; animo tamen non frangebatur, sed praeliabatur, adeo ut potentior suis fieret infirmitatibus. 183. Itaque considera quemadmodum eos qui ad officia Ecclesiae accedunt, despicientiam rerum humanarum habere debere doceatsi ergo mortui estis cum Christo ab elementis huius mundi, quid adhuc uelut uiuentes de hoc mundo decernitis? Hine attaminaveritis, ne gustaveritis, quae sunt omnia ad corruptelam ipso usu . Et infra: Si ergo consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, non quae super terram . Et adhuc omnibus fidelibus: tibi autem, fili, contemptum divitiarum, profanarum quoque et anilium fabularum, suadet decli
Abbreviated transcription (Latin):
corporis prominimis habeat. & quasi
suꝑ flua despicienda magisquã expe¬
tenda ducat. Secunda : ut ea quę
sum masunt. omnesq resinquibus honestas
& illud prepotens cernitur. preclara
animi intentione usq ad effectum
persequatur. Quid enim tamp̃clarũ
quã ut ita animũ informestuũ. ut
neque diuitias. neq uoluptates. neq
honores in maximis constituas. neq
in his studium omne conteras. Quod
cum ita affectus animo fueris. neces¬
preponendum putes. illiqͦue mentem
ita intendas tuã. ut quicquid acciderit
quo frangi homines solent. aut patri.¬
monii amissio aut honoris imminutio
aut obtrectatio infideliũ. quasi supe¬
rior non sentias Deinde utte salutis
ipsius pericula. proiustitia suscepta
non moueant. Hȩc uera fortitudo est
quam hab& xp̃i athleta. quinisi legitime
certauerit. non coronatur. An medioere
tibi uidetur preceptum fortitudinis
Tribulatio patientiã operatur. Patien¬

Expanded text:
corporis pro minimis habeat, et quasi corporis pro minimis habeat, et quasi superflua despicienda magis quam expetenda ducat. Secundo, ut ea quae summa sunt, omnes quae res in quibus honestas et illud πρέπον cernitur, praeclara animi intentione usque ad affectum persequatur. Quid enim tam praeclarum, quam ut ita animum informes tuum ut, neque divitias, neque voluptates, neque honores in maximis constituas, neque in his studium omne conteras? Quod cum ita affectus animo fueris, necespraeponendum putes, illique mentem ita intendas tuam, ut quidquid acciderit quo frangi animi solent, aut patrimonii amissio, aut honoris immunitio, aut obtrectatio infidelium, quasi superior non sentias. Deinde ut te salutis ipsius pericula pro justitia suscepta non moveant. 182. Haec vera fortitudo est, quam habet Christi athleta, qui, nisi legitimo certamine, non coronatur. An mediocre tibi videtur praeceptum fortitudinis: Tribulatio patientiam operatur, patien
Abbreviated transcription (Latin):
his duobus antiquior dixerit iob Saluũ
Nonne hic fortissimus quitã fortiter
pertulit impetus diaboli. &uicit eum
uirtute mentis suȩ. Neq uero de eius
dubitandum fortitudine. cuidicit dr̃s
Accinge sicut uir lũbos tuos. suscipe altitu
sum humiliata. Apostolus quoq ait
Habetis fortissimã consolationẽ Est
ergo fortis quise indolore aliquo conso¬
latur. Et reuera iure eafortitudo
uocatur quando unus quisq seipsum
uincit. iram contin&. nullis illecebris
emollitur. atq inflectitur non aduer¬
sis perturbatur. non extollitur secundis.
& quasiuento quodã uariarũ rerũ circũ¬
fertur mutatione. Quid autẽ excelsius
& magnificentius quam exercere mentẽ
afficere carnẽ & inseruitutẽ redigere
ut oboediat imperio. consiliis optẽper&
ut in adeundis laboribus inpigre
exequatur propositũ animi acuolun¬
tatem  Iec igitur primauis fortitudinis
qm̃ in duobus generibus fortitudo ex¬
pectactur animi Primo ut externa

Expanded text:
his duobus antiquior dixerit Job: Salvum his duobus antiquior dixerit Job: Salvum Nonne hic fortissimus, qui tam fortiter pertulit impetus diaboli, et vicit eum virtute mentis suae? Neque vero de ejus dubitandum fortitudine, cui dicit Dominus: Accinge sicut vir lumbos tuos, sum humiliato . Apostolus quoque ait: Habetis fortissimam consolationem . Est ergo fortis qui se in dolore aliquo consolatur. 180. Et re vera jure ea fortitudo vocatur, quando unusquisque se ipsum vincit, iram continet, nullis illecebris emollitur atque inflectitur, non adversis perturbatur, non extollitur secundis, et quasi vento quodam, variarum rerum circumfertur mutatione. Quid autem excelsius et magnificentius, quam exercere mentem, afficere carnem et in servitudinem redigere; ut obediat imperio, consiliis obtemperet, ut in adeundis laboribus impigre exsequatur propositum animi ac voluntatem? 181. Haec igitur prima vis fortitudinis, quoniam in duobus generibus fortitudo spectatur animi. Primo, ut externa
Abbreviated transcription (Latin):
leonũ ora. ext inxerunt uirtutẽ ignis.
effugarunt aciem gladii. eualuerunt de in¬
firmitate fortes. Quin on comitatu & legionib¬
subcncti. cõmunem cũmultis uictoriam.
sednuda uirtute animi. singularẽ deꝑfidis
retulerunt triumphum. Quã insuperabilis
danihel quicirca latera sua rugientes.
non expauit leones Fremebant bestię
corporis & lacertis tantũ modo fortitudinis
gloria est sed magis inuirtute animi
Neque in inferenda. sed indepellenda
iniuria lex uirtutis est. Quienim non
repellit a sotio iniuriam si potest. tanto
est inuitio. quã ille quifacit. Unde sc̃s
moyses hinc prius orsus est tẽptamenta
bellicȩ fortitudinis. Nam cũ ui dissa hebreu̾
ab ȩgrptio in iuriã accipientẽ. defendit
ita ut eeyptiũ sterner& atque in arena
abscondera. Salomon quoq ait. Eripe
eum quiducttur ad mortem ¶ Vnde
igitur hoc uel tullius. aut &iã panetius.
aut ipse aristoteles transtulerint
apertum est satis. quam quam &iam

Expanded text:
leonum, extinxerunt uirtutem ignis, leonum, extinxerunt uirtutem ignis, effugerunt acies gladii, eualuerunt de infirmitatesuccincti communem cum multis victoriam, sed nuda virtute animi singularem de perfidis retulerunt triumphum. Quam insuperabilis Daniel, qui circa latera sua rugientes non expavit leones! Fremebant bestiae, corporis et lacertis tantummodo fortitudinis gloria est, sed magis in virtute animi: neque in inferenda , sed in depellenda injuria lex virtutis est. Qui enim non repellit a socio injuriam, si potest, tam est in vitio, quam ille qui facit. Unde sanctus Moyses hinc prius orsus est tentamenta bellicae fortitudinis. Nam cum vidisset Hebraeum ab Aegyptio injuriam accipientem, defendit; ita ut Aegyptium sterneret, atque in arena absconderet. Salomon quoque ait: Eripe eum qui ducitur ad mortem . 48 179. Unde igitur hoc vel Tullius, vel etiam Panaetius, aut ipse Aristoteles transtulerint, apertum est satis. Quamquam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenim se ipsam comitatã sibi. Alio quin
fortitudo sine iustitia iniquitatis materia
est. Quoenim ualidior est eo prompti&.
ut inferiorem opprimat. cum in ipsis
rebus bellicis. iusta bella. an in iusta sint
spectandum putetur. Num quã dauid
nisi lacessitus bellum intulit. Ita que
prudentiã. fortitudinis comitem habuit
in prelio. Nam & aduersus golian in mani
mole corporis uirũ. singulari certamine
dimicaturus. arma quibus oneraretur.
respuit. Uirtus enim. suis lacertis
magisquã alienis tegimentis nititur
Deinde eminus quograuius feriret. ietu
lapidis hostẽ inter emit. Posteanũ quã
nisi consulto dño bellũ adorsus. Ideo in omnib:
uictor pͣlus. usq ad sũmã senee tutẽ manu
promptus. bello aduersum titanas suscepto.
ferocibus bellator miscebatur agminibus.
gloriȩ cupidus. incuriosus salutis. Sed non
hȩc sola preclara fortitudo est. sed &lam
illorũ gloriosam fortitudinem accipimus.
quiperfidem magnitudine animi obstriger̃

Expanded text:
non enim seipsam committit sibi: alioquin fortitudo sine justitia iniquitatis materia est. Quo enim validior est, eo promptior ut inferiorem opprimat; cum in ipsis rebus bellicis justa bella an injusta sint, spectandum putetur. 177. Numquam David nisi lacessitus bellum intulit. Itaque prudentiam fortitudinis comitem habuit in praelio. Nam et adversus Goliam immani mole corporis virum singulari certamine dimicaturus, arma quibus oneraretur, respuit ; virtus enim suis lacertis magis quam alienis integumentis nititur. Deinde eminus, quo gravius feriret, ictu lapidis hostem interemit. Postea numquam nisi consulto Domino , bellum adorsus. Ideo in omnibus victor praeliis, usque ad summam senectutem manu promptus, bello adversum Titanas suscepto, ferocibus bellator miscebatur agminibus gloriae cupidus, incuriosus salutis. 178. Sed non haec sola praeclara fortitudo est; sed etiam illorum gloriosam fortitudinem accipimus, qui per fidem magnitudine animi obstruxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia uados as̃ litora. Neqͦ cęlum
lucidum: quia interdũ obtexitur
nubibus. Neq terrã fecundam. quia
aliquibus locis ieiuna glarea est
Aut lȩtę segetes. quia inter mixtam
solent habere steribem auenam.
Similiter puta beatemessẽ conscientiae. int̃¬
pollari aliquo a cerbio doloris Nonne
tocius manipulis uita beate siquid forte
aduen si accidit atq a maritudinis tamquã
sterilis auena absconditur aut tãquam
lolu a maritudo frumenti suauitate ob¬
duertur. ¶ Sediam ad proposita ꝓgamus
Superiori libro ita diuisionẽ fecimus. ut
pruno loco essae honestum acdecorum
aquo officia ducerentur. Secundo loco
quid utile Equẽ ad modũ in primo diam
quia inter honestũ & decorum ẽ quȩ dã
distinctio Quemagis intelligi quãm
explicari potest. sic &cum utile tracta¬
mus considerandũ uidetur. quidutilius
utilitatẽ autẽ non pecuniaris lucri estima¬
tione sub ducimus: sed ad quisitione

Expanded text:
quia vadosa sunt littora; neque coelum quia vadosa sunt littora; neque coelum lucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam solent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid forte accidit adversi atque amaritudinis, tamquam sterilis avena absconditur, aut tamquam lolii amaritudo frumenti suavitate obducitur? Sed jam ad proposita pergamusSuperiore libro ita divisionem fecimus, ut primo loco esset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo loco quid utile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honestum et decorum est quaedam distinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. Utilitatem autem non pecuniarii lucri aestimatione subducimus, sed acquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit. filiȩ pudicitiã ingemuit eẽ.
temeratam. famem ꝑtulit. Non ergo
beati quorum fideds̃ accepit testimoniũ
cum dicitur. ds̃ abraham. ds̃ isa ac ds̃ia cob
misera est seruitus. sed non miser ioseph
immo plane beatus. cum dñe libidines
inseruitute positus coercer&. Quid de
scõ dauid loquar. quitriũ filiorum
deplorauit obitum. & quod his durius
in cestũ filiȩ. Quomodo nonbeatus.
decuius successione beatitudinis
auctor exortus est quiplurimos fecit
beatos. Peati enim qui nonuiderunt
& crediderunt. Fuerunt & ipsi in sensu
infirmitatis: sed eualuerunt de infir¬
mitate fortes. Quid laboriosius autẽ
scõ iob uel indomorũ incendio. uel
infiliorũ decẽ intęritu momentaneo¬
ꝑ doloribus corporis: Num quidminus
beatus. quã sulla non pertuliss& in
quibus magis probatus .ẽ. Esto tamen
fuisse in illis aliquid a cerbitatis. quam
uirtus animi non abscondit dolorẽ:
Neq enĩ profundũ mare negauerim.

Expanded text:
sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus accipit testimonium, cum dicitur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit obitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate fortes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ esse. eãq abundare solam
aduite fructum beate: nec externus
aut corporis bonis: sed uirtute sola
uitam prestari beatam ꝑ quam uita
xerna adquiritur:. Uita enimbeata
fructus presentium: Uita autẽ gerna
spes futurorum . ẽ. ¶ Sunt tamen qui
in hoc corpore tam infirmo tãfragili.
in possibilem uitã beatã putent. in quo
necesse est. angidolore. deplorare
egrescere. quasiuero ego incorporis
exultatione dicam uitãbeatã consistere.
& non in altitudine sapientie. suauitate
conseientie. uirtutis sublimitate.
Non enim inpassione esse : sed uictorem
esse passionis beatum. ẽ: nec frangi
temporalis motu doloris Poene accidere
hȩc : quȩ grauia adium doloris ferunt᷑.
cecitatem. exilium. famem stuprum
filie. amissionem liberorum: Quis
neg& beatum isa ac quinon uidebat
insenectute. & beatitudines suis bene¬
dictionibus conferebat. Annon
beatus iacob quiprofugus patria.
domo mercennarius. pastor. exilium

Expanded text:
esse virtutem, eamque abundare solam esse virtutem, eamque abundare solam ad vitae fructum beatae: nec externis aut corporis bonis, sed virtute sola vitam praestari beatam, per quam vita aeterna acquiritur. Vita enim beata fructus praesentium: vita autem aeterna spes futurorum est. 75 19. Sunt tamen qui in hoc corpore tam infirmo, tam fragili, impossibilem vitam beatam putent, in quo necesse est angi, dolere, deplorare, aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium
Abbreviated transcription (Latin):
non esse aduitã beatã: sed &iam ad ium̃tũ¬
esse euidentissime pronuntiatum est
Sed& illa quȩ uidentur bona. diuitias.
sacietatem. leticiã exꝑtẽ doloris. detri¬
mentũ esse ad fructũ beatitudinis.
dominico declaratum iuditio liqu&:
cum dicatur. Uȩuobis diuitibus. qui
habetis consolationem uram. Ueuobis
quisaturati estis. quia esurietis. Et illis
quirident: qui alugebunt. Sic ergo
non solũ amminiculo non sunt ad uitã
beatã corporis ex terna bona. sed &iam
dispendio sunt. Inde enim beatus nabuthę
&iam cũ lapidaretur adiuite. quia pau¬
per anfirmus aduersus opes regias.
solo erat affectu areligione diues.
ut pecunia regali non cõmutar& pat̾nȩ
uineę hereditatẽ: eoq ꝑfectus quia
sanguine proprio defender& iura
maĩorum suorũ. inde quoq miser
ac łab&iam suo iuditio: quia pauperẽ
Necarifecerat : ut eius possider& uineã
Certum est solum & summum bonum

Expanded text:
non esse ad vitam beatam, sed etiam adjumnon esse ad vitam beatam, sed etiam adjumento evidentissime pronuntiatum estSed et illa quae videntur bona, divitias, satietatem, laetitiam expertem doloris, detrimento esse ad fructum beatitudinis, Dominico declaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram! Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis ! Et illis qui rident, quia lugebunt. Sic ergo non solum adminiculo non sunt ad vitam beatam corporis, aut externa bona, sed etiam dispendio sunt. 17. Inde enim beatus Nabuthe etiam cum lapidaretur a divite , quia pauper et infirmus adversus opes regias, solo erat affectu et religione dives, ut pecunia regali non commutaret paternae vineae haereditatem: eoque perfectus, quia sanguine proprio defenderet jura majorum suorum. Inde quoque miser Achab etiam suo judicio, quia pauperem necari fecerat; ut ejus possideret vineam. 18. Certum est solum et summum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
trabatur ecȩlo Carnes quoq cotidiana
pluuia: totius plebis epulis redundabat
quia nonquerebatur. Itaq: diurno cor¬
uorum obsequio mane panis caro adues¬
peram deferebatur Num quid idõminus
beatus quierat pauꝑsibi: A inime
Immo eo magis beatus: quieratꝰ eodiues
Aliisenĩ esse quam sibi diuitẽ prestat: ut
iste erat quitẽpore famis cybum auidua
petebat: largiturus ut sdria farinȩ
ꝑ triennium & sexmenses non deficer&.
& cotidianos usus oleiuas uiduȩ in opisuf¬
ficeret acministrar&. Merito ibi uolebat
petrus esse. ubi istos uidebat. Merito
inmonte cum xpõ ingloria a paruerunt
Quia &ipse pauꝑ factus est cumdiues ess&
¶Nullũ ergo amminiculum pręstant diuiti&¬
aduitã beatam. Quod euidenter dñs
demonstrauit. in euuangelio dicens
quinunc esuriunt &siciunt. quia satura¬
buntur. Beati qui nunc fletis: quiaride¬
bitis Itaq pauꝑtatem: famem. dolorẽ
quȩ putantur mala: non solũ inpedim̃to

Expanded text:
trabatur e coelo: carnis quoque quotidiana trabatur e coelo: carnis quoque quotidiana pluvia totius plebis epulis redundabat quia non quaerebatur. Itaque diurno corvorum obsequio mane panis, caro ad vesperam deferebatur. Numquid ideo minus beatus, quia pauper erat sibi? Minime. Immo eo magis beatus, quia erat Deo dives. Aliis enim quam sibi divitem esse praestat, ut iste erat, qui tempore famis cibum a vidua petebat, largiturus ut hydria farinae per triennium et sex menses non deficeret, et quotidianos usus olei vas viduae inopi sufficeret ac ministraret . Merito ibi volebat Petrus esse, ubi istos videbat . Merito in monte cum Christo in gloria apparuerunt; quia et ipse pauper factus est, cum dives esset. 15. Nullum ergo aad vitam beatam. Quod evidenter Dominus monstrat in Evangelio dicens: Beati qui nunc esuriunt et sitiunt, quia saturabuntur. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis . Itaque paupertatem, famem, dolorem, quae putantur mala, non solum impedimento
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens erat ut inter leones fate ee¬
asprratos nulla bestialis seentus frani
ut poss& epulari nec uereretior ne
adpaftũ exẽplo sui feras prouocar&
est ergo aindolore uirtus queisibt
bonẽ suauitatẽ exibeat conserentie
Etideo inditio. ẽ: quod non minuat
dolor uirtutis uoluptatẽ Sicut
ergo nulla uirtute decessio beatitu¬
dinis ꝑ dolorẽ. ita &iã nulla accessio
ꝑ uoluptatẽ corporis. aut cõmodorũ
detrimenta esse Et addidit. Propter quem
omnia damnoduxi. & estimo stercora. ut
xp̃m lucri faciam. Deniq moyses damnũ
suum credidit thesauros esse egyptiorũ.
& obprobrium dominicae crucis pertulit
Nec tunc diues cum abundar& pecunia.
Nec postea pauꝑ cum eger& alimento.
nisi forte tuncalicuiminus beatus ud etꝰ
fuisse : cum in deserto cotidiana alimonia
sibi populo suo deforent: Sed quod sum mi
boni acbeatitudinis nemo negare audeat:
manna ei hoc est panis angelorum minis¬

Expanded text:
sapiens erat, ut inter leones fame exsapiens erat, ut inter leones fame exasperatos, nulla bestialis saevitiae formut posset epulari, nec vereretur, ne ad pastum exemplo sui feras provocaret ? 12. Est ergo et in dolore virtus, quae sibi bonae suavitatem exhibeat conscientiae; et ideo indicio est, quod non minuat dolor virtutis voluptatem. Sicut ergo nulla virtuti decessio beatitudinis per dolorem, ita etiam nulla accessio per voluptatem corporis aut commodorum detrimenta esse . Et addidit: Propter quem omnia damna duxi, et aestimo ut stercora, ut Christum lucrifaciam . 13. Denique Moyses damnum suum credidit thesauros esse Aegyptiorum, et opprobrium Dominicae crucis praetulit: nec tunc dives cum abundaret pecunia, nec postea pauper cum egeret alimento; nisi forte tunc alicui minus beatus 74 videretur fuisse, cum in deserto quotidiana alimonia sibi et populo suo deforet. Sed quod summi boni ac beatitudinis nemo negare audeat, manna ei, hoc est, panis Angelorum minis
Abbreviated transcription (Latin):
molliculũ alterum quasi eiuratũ & in¬
firmum despuit. In ipsis doloribus
uitã beatam eminere demonstrat.
Quod facile doceri potest cũ legerimus
Beati estis cum uobis maledicent & ꝑsequent᷑
& pro phetas. quierant ante uos. Et alibi
Quiuult uenire post me. tollat crucem
& indoloribus. quos plena suauitatis
uirtus conprimit ecoerca& Ipsa sibi
domesticis opibus abundans: uel ad
constantiam uel ad gratiam. Neq etũ
parũ beatus moyses cum egrptiorum
uallatus populis &maridausus. per
fluctus sibi & populo patruam.
pedestrem uiam piis meritis inuenissa
Quando autẽ fortior quam tune ults
extremis circum uentus perieulis
non dĩsperabat salutem sedexigebat
trium phum.  Quidaaron quando
beatiorem secredidit: quam tune
quando medius stetit interuiuos
ac mortuos & obiectu sui statuit
morte nead uiuorum transira
agmina acadaueribus mortuorũ
Quid depuero danihele loquar quitã

Expanded text:
molliculum, alterum quasi eviratum et inmolliculum, alterum quasi eviratum et infirmum despuit, in ipsis doloribus vitam beatam eminere demonstret. Quod facile doceri potest, cum legerimus: Beati estis, cum vobis maledicent, et persequenet prophetas, qui erant ante vos . Et alibi Qui vult venire post me, tollat crucem et in doloribus, quos plena suavitatis virtus comprimit et coercet, ipsa sibi domesticis opibus abundans, vel ad conscientiam, vel ad gratiam. Neque enim parum beatus Moyses, cum Aegyptiorum vallatus populis, et mari clausus, per fluctus sibi et populo patrum pedestrem viam piis meritis invenisset . Quando autem fortior, quam tunc cum extremis circumventus periculis non desperabat salutem, sed exigebat triumphum? 11. Quid Aaron, quando se beatiorem credidit, quam tunc quando medius stetit inter vivos ac mortuos, et objectu sui statuit mortem, ne ad vivorum transiret agmina a cadaveribus mortuorum ? Quid de puero Daniele loquar, qui tam
Abbreviated transcription (Latin):
philosophiȩ disputationes suꝑ fluas uel
quasi semi ꝑfecta sententias dequaͦ tam
multiplicats & inplicatas atq confusas
uidemus quęstiones eẽ philosophie.
Nihil enim bonũ scriptura. nisi qđ honestũ
ad serit: uirtutemq in omnirerũ statu
beatã iudicat. quȩ neq augetur bonis
corporis uel externis neq minuitur
aduersis. Nihilq tambeatum nisi quod
apeceato alienũ sit plenũ in nocentiae
rep letũ gratiedĩ Scriptũ .ẽ. etum. Beatus
uir quinon abiit in consilio impiorũ
&inua peccatorũ nonstetit &in cathedra¬
pestilentie nonsedit Sed in lege dñi fuit
uoluntas eius Et alibi Beatimn maculati
iuia. quiambulant in legedñi. Inno¬
centia igitur &scientia : beatũ faciunt
Bone quõq operationis mercedem esse
beatitudinem uitȩ xernȩ superius ad¬
uertimus Restat igitur ut spreto
patro cinio uoluptatis aut dolorismetu.
quorũ alterum quasi infractũ est &¬

Expanded text:
Philosophiae disputationes superfluas, vel Philosophiae disputationes superfluas, vel quasi semiperfecta sententia; consideremmultiplices et implicatas atque confusas videmus esse quaestiones Philosophiae. Nihil enim bonum Scriptura nisi quod honestum asserit, virtutemque in omni rerum statu beatam judicat, quae neque augeatur bonis corporis, vel externis, neque minuatur adversis: nihilque tam beatum, nisi quod a peccato alienum sit, 73 plenum innocentiae, repletum gratiae Dei. Scriptum est enim: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum, et in via peccatorum nonedit: sed in lege Domini fuit voluntas ejus . Et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . 9. Innocentia igitur et scientia beatum faciunt. Bonae quoque operationis mercedem esse beatitudinem vitae aeternae superius advertimus . Restat igitur ut spreto patrocinio voluptatis, aut doloris metu quorum alterum quasi infractum et
Abbreviated transcription (Latin):
in scłm non commo uebitur. In memoria
xerna erit iustus. Et infra. Disꝑsitdedit
pauperibus. iusticia eius man& in ȩternũ
Hab& ergo uitã &ernã fides. quia funda¬
mentum .ẽ. bonum. Habent ae bonafacta.
quia uir iustus &dictis &rebus probatur
Namsi exercitatus sit insermonibus. & desidio¬
sus in operibus prudentiã suam factis refel¬
lit: & grauius. ẽ. scire quid facias. nec fecisse
quod faciendũ cognoueris. Contraquoq.
strenuũ esse in operibus. affectu infi dum
ita est. ac siuicioso fundamento. pulchra
culminũ uelis eleuare fastigia. Quod plus
extruxeris. pluscorruit: quia sine muni¬
mento fidei. bona opera non posunt. ma¬
nere. Infidastacio inportunauem ꝑforat.
& harenosum solum cito cędit: nec pͥotest
inpositȩ̨ aedificationis sustinere onera.
Ibi ergo plenitudo premii. ubi uirtutum
ꝑfectio: & quȩdam infactis atq dictis
ȩqualitas sobrietatis. ¶Et qm̃ desola rerũ
scientia explosa est. uel quasi in anis scđm

Expanded text:
in saeculum non commovebitur. In memoria aeterna erit justus . Et infra: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum . 7. Habet ergo vitam aeternam fides, quia fundamentum est bonum: habent et bona facta, quia vir justus et dictis et rebus probatur. Nam si exercitatus sit in sermonibus, et desidiosus in operibus, prudentiam suam factis refellit: et gravius est scire quid facias, nec fecisse quod faciendum cognoveris. Contra quoque strenuum esse in operibus, affectu infidum, ita est ac si vitioso fundamento pulchra culminum velis elevare fastigia: quo plus exstruxeris, plus corruit; quia sine munimento fidei bona opera non possunt manere. Infida statio in portu navem perforat, et arenosum solum cito cedit, nec potest impositae aedificationis sustinere onera. Ibi ergo plenitudo praemii, ubi virtutum perfectio, et quaedam in factis atque dictis aequalitas sobrietatis. CAPUT III. Petita e Sc
Abbreviated transcription (Latin):
amplius inportunitas uociferantium.
sednon semper inpudentiae locus sit
Uiderdus est ille quite nonuidet requiren¬
dus ille qui erubeseit uideri Ille aiam
claus is in carcerem oceurat tibi. ille
affectus egritudinis mentẽ tuami
ꝑson&. qui aures non potest. Quoplus
te operari uiderit apostolus: magis dilig&
Scio plerosq sacerdotes quoplus contule¬
rint. plus abundasse Qm̃ qui cũq bonũ
operariũ uid& ipsi confert quod ille suo
officio dispens&. securus quod ad paupe¬
rem sua perueni& misericordia Nemo
enim uult nisi pauperi ꝓficere suam
consolationem. Namsiquem aut in¬
moderatum aut nimis tenacẽ dispen¬
satorẽ uiderit. utrumq despicit
Siaut super fluis erogationibus dissip&
alienisiustus laboris aut reconot
sacculis. ¶dicut igitur modus libera¬
liotis cenendus est ita aiam calcur

Expanded text:
amplius importunitas vociferantium: amplius importunitas vociferantium: sed non semper impudentiae locus sit. Videndus est ille, qui te non videt: requirendus ille, qui erubescit videri. Ille etiam clausus in carcere occurrat tibi; ille affectus aegritudine mentem tuam personet, qui aures non potest. 78. Quo plus te operari viderit populus, magis diliget. Scio plerosque sacerdotes, quo plus contulerunt, plus abundasse; quoniam quicumque bonum operarium videt, ipsi confert quod 89 ille suo officio dispenset, securus quod ad pauperem sua perveniat misericordia: nemo enim vult, nisi pauperi proficere suam collationem. Nam si quem aut immoderatum aut nimis tenacem dispensatorem viderit, utrumque despiciet: si aut superfluis erogationibus dissipet alieni fructus laboris, aut recondat sacculis. Sicut igitur modus liberalitatis tenend
Abbreviated transcription (Latin):
uenuatenaualii ueniunt pullasausa
nisi uaeandi habentes & uolunt slis¬
lin etia euar e pauperã ex inatstes
sumptũ nec exiguo contenti. maiora
puciioni: Ambitu uestium cuptuniter
petutionis suffragium una tapuait
quesdatiorelicitantes incrementa
questuum Dissiquis facilem fidem¬
aligionus ꝓfutura conpendia Alodus
largiendi aostt ut nec aii idain eslledu¬
perur inspol fraudulentgr pni
Eu ergo mansurt sit ut neq huna¬
nitas deseratur nec deedibutia
genesiitas : Pleriq simuaaut
debita. setueri extanen. exutosse
ꝑlatrocina deplorant: aut iniuria fidẽ
faciat aut cognitio ꝑsonae quo pro peri¬
sus iuuetur ab eccła. relegatis sũptus
inꝑtienes si desit eis alendi copralli¬
taq quimodum seruat: auarens nolli
sedlargus omnibus est aDenenuĩ soelast
autes pbere debemus audiendis p̾eantũ
uocibus sed&iam oculos considerandes
nocessitatibus Plus clamat bonoupe¬
ratori debilitas quã uox pauperi. Neq
uero fieri potest ut non extorqueuim

Expanded text:
Veniunt validi, veniunt nullam causam nisi vagandi habentes, et volunt subsidia evacuare pauperum, exinanire sumptum: nec exiguo contenti, majora quaerunt, ambitu vestium captantes petitionis suffragium, et natalium simulatione licitantes incrementa quaestuum. His si quis facile deferalimoniis profutura compendia. Modus largiendi adsit, ut nec illi inanes receperum in spolia fraudulentorum. Et ergo mensura sit, ut neque humanitas deseratur, nec destituatur necessitas. 77. Plerique simulant debita. Sit veri examen. Exutos se per latrocinia deplorant: aut injuria fidem faciat, aut cognitio personae, quo propensius juventur. Ab Ecclesia relegatis sumptus impartiendus, si desit eis alendi copia. Itaque qui modum servat, avarus nulli, sed largus omnibus est: non enim solas aures praebere debemus audiendis precantium vocibus, sed etiam oculos considerandis necessitatibus. Plus clamat operatori bono debilitas, quam vox pauperis. Neque vero fieri potest ut non extorqueat