comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delis dei populus. ipsos quoꝙ quos
ꝑ sequentes tolerat. amando non de-¬
sinit adueritatem uocare. Sed inter
hec sciendum ẽ: quia sc̃i uiri nec su¬
stinere falsa ꝑinfirmitatem metuunt.
nec lesi unquam aueritate conticescunt.
te an mentiar. Quia enim aduersa ꝑ¬
peti non timet. dicat. uerũtamen qd̾
cepistis explete : quia uero ipsis suis
ꝑ secutoribus ueritatis p̾̃dicamenta nõ
subtrahit. adiungat. Prebete aurem.
& uidete an mentiar. Ac si aꝑte diceret.
Nec ante illatas molestias trepido. nec
ingratis auditorib correptionis adiu¬
toria abscondo : quia & malis pressus
exerceor. & ipsis meis persecutorib be¬
nigne impensus cresco. Mens quippe
scõꝵ in hoc temptationum prelio: &
munita patientie dipeo. & gladiis a¬
moris accincta. ad ꝑferenda mala su¬
mit fortitudinem. & ad rependenda
bona exerit benignitatem: quatintis
& odiorum tela potenter excipiat. & a¬
moris iacula ualenter reddat. Nequa¬

Expanded text:
delis Dei populus ipsos quoque quos delis Dei populus ipsos quoque quos persequentes tolerat amando non desinit ad veritatem vocare. Sed inter haec sciendum est quia sancti viri nec sustinere falsa per infirmitatem metuunt, nec laesi unquam a veritate conticescunt. t benignitas. --Quia enim adversa perpeti non timet, dicat: Verumtamen quod coepistis, explete. Quia vero ipsis suis persecutoribus veritatis praedicamenta non subtrahit, adjungat: Praebete aurem, et videte an mentiar. Ac si aperte diceret: Nec ante illatas molestias trepido, nec ingratis auditoribus correptionis adjutoria abscondo, quia et malis pressus exerceor, et ipsis meis persecutoribus 242 benigne impensus cresco. Mens quippe sanctorum in hoc tentationum praelio et munita patientiae clypeo, et gladiis amoris accincta, ad perferenda mala sumit fortitudinem, et ad rependenda bona exerit benignitatem, quatenus et odiorum tela potenter excipiat, et amoris jacula valenter reddat. Nequa
Abbreviated transcription (Latin):
licens. Suꝑ pupillum irruitis: &
subuertere nitimini amicum ur̃m.
Quante nãq infirmitatis se ꝑpen-¬
dat insinuat: quem pupillum uo¬
cat. Quia uero abamore recedere etiã
lesa caritas nescit. & subuerti se uelle
queritur: & tamen se amicum esse
testatur. Cuiꝰ uerba ut sepe iam dixi¬
mus. sic eidem specialiter congruũt:
ut tamen ꝑhec ex prophetico sp̃u. eti¬
am sententie fidelis populi. ex uoce
eccłie uniuersalis exprimantur. Qui
hereticorum contrarietatem tolerans
& in firmum se ꝑhumilitatem conspi¬
cit: & tamen a seruande dilectionis ma¬
gnitutline non recedit. Sc̃e quippe et¬
cłie poplꝰ. quia mortui patris est filiꝰ.
pupillus non incongrue clicitur. suꝰ
resurgentis utam iam quidem ꝑ fidẽ
sequitur. sed nec dum ꝑspeciera con¬
templatur. Suꝑ pupillum uero here¬
tici irruunt. cum humilitatem fidelis
popłi importunis falsisq allegationi¬
bus affligirat. & tamen amicus est
quem nituntur euertere: quia fi¬

Expanded text:
27. Super pupillum irruistis, et subvertere nitimini amicum vestrum. - Quantae namque infirmitatis superpendat, insinuat quem pupillum vocat, quia vero ab amore recedere etiam laesa charitas nescit, et subverti velle se queritur, et tamen amicum se esse testatur. Cujus verba, ut saepe jam diximus, sic eidem specialiter congruunt, ut tamen per haec ex prophetico spiritu etiam sententia fidelis populi, ex voce Ecclesiae universalis, exprimatur, qui haereticorum contrarietatem tolerans, et infirmum se per humilitatem conspicit, et tamen a servandae dilectionis magnitudine non recedit. Sanctae quippe Ecclesiae populus, quia mortui patris est filius, pupillus non incongrue dicitur; cujus resurgentis vitam jam quidem per fidem sequitur, sed necdum per speciem contemplatur. Super pupillum vero haeretici irruunt, cum humilitatem fidelis populi importunis falsisque allegationibus affligunt. Et tamen amicus est quem nituntur evertere, quia fi
Abbreviated transcription (Latin):
Ad summam tam̃ nec te hoc lateat. & in
sacrilega conuitia in prudentem trahat:
scias axp̃ianis catholicis quoꝵ in ur̃o oppi¬
do ętiam eccłia constituta est. nullum coli
mortuoꝵ: nichil deniq ut num̃ adorari
quod sit factum & conditum adeo: s unũ
ipsum deum. qui fecit & condidit omnia:
Disserentur ista latius ipso uero & uno deo
adiuuante: cum te grauiter agere uelle
cognouero. Explicit epła scĩ augustini¬

Expanded text:
ad summam tamen ne te hoc lateat et in ad summam tamen ne te hoc lateat et in sacrilega conuicia inprudentem trahat, scias a Christianis catholicis, quorum in uestro oppido etiam ecclesia constituta est, nullum coli mortuorum, nihil denique ut numen adorari, quod sit factum et conditum a deo, sed unum ipsum deum, qui fecit et condidit omnia. disserentur ista latius ipso uero et uno deo adiuuante, cum te grauiter agere uelle cognouero. XVIII. AUGUSTIN
Abbreviated transcription (Latin):
qua celebritate si numine inhabitamini:
certe uideas quale illud sit quod adimit
mentem. Si autem fingitis quȩ sunt ista
ȩtiam inpublico ura secreta: uł quo ꝑci¬
net tam turpe mendatium: deinde cur
nulla futura canitis si uates estis: aut cur
spoliatis circiunstantes. si sani estis: cum
gͣ hȩc nos & alia quȩ nunc pretermitten¬
da existimo. ꝑ epłam cuam feteris recorda¬
riꝰ. quid nos non derideamus deos ur̃os.
quos abste ipso subtiliter derideri nemo
non intelligit qui & ingenium tuum no¬
uit: & legit licteras cuas: itaq si aliquid
inter nos de his reb uis agamus. quod eta¬
ti prudentiȩq tue congruit. quod deniq
de nr̃o ꝓposito uire aharissimis nr̃is flagi¬
tari pocest. quere aliquid nr̃a discussione
dignum. & ea ꝓ ur̾iᷤᷤ numinib cura dic̃ẽ.
in quib ñ te cause preuaricatorẽ putemus.
quod nos magis commoneas. quȩ concra
illos dici possint: quam ꝑ eis aliquid dicas:

Expanded text:
qua celebritate si numine inhabitamini, qua celebritate si numine inhabitamini, certe uidetis, quale illud sit, quod adimit mentem; si autem fingitis, quae sunt ista etiam in publico uestra secreta? uel quo pertinet tam turpe mendacium? deinde cur nulla futura canitis, si uates estis? aut cur spoliatis circumstantes, si sani estis? Cum igitur haec nos et alia, quae nunc praetermittenda existimo, per epistulam tuam feceris recordari, quid nos derideamus deos uestros, quos abs te ipso subtiliter derideri nemo non intellegit, qui et ingenium tuum nouit et legit litteras tuas? itaque si aliquid inter nos de his rebus uis agamus, quod aetati prudentiaeque tuae congruit, quod denique de nostro proposito iure a carissimis nostris flagitari potest, quaere aliquid nostra discussione dignum et ea pro uestris numinibus cura dicere, in quibus non te causae praeuaricatorem putemus, quod nos magis commoneas, quae contra illos dici possint, quam pro eis aliquid dicas.
Abbreviated transcription (Latin):
mus ab etherio uenit sacurnus olympo. ar¬
ma iouis fugiens. & regnas exul adẽp̃tis:
ꝙ cetera quibus eum atq huiusmodi deos
urõs uult intelligi homines fuisse. Legerat
enum ille multam historiam. uetusta aucto¬
ritate roboratam: quam ȩtiam tullius lege¬
rat: qui hoc idem in dialogis plusquã pos¬
culare auderemus indicãt commemorat.
& ꝑducere in hominum noticiam. quantũ
illa tempora paciebantur molitur. Qd aũ
dicis eo nrĩs urã sacra preponi. quo uospu¬
blice colitis deos. nos autem secreciorib
conuenticłis utimur: primo illud abste qͣ¬
ro quomodo oblitus sis liberum illum quẽ
paucors sacrator ocłis cõmittendum putas¬
tis. Deinde tu ip̃se uidicas nichil aliud te
agere uoluisse cum publicam sacroꝵ urõꝵ
celebrationem commemorares: nisi ut no¬
bis de curiones & primates ciuitatis ꝑ
plateas ur̃ȩ urbis baccantes ac furantes:
ante ocłos quasi spectacła poneremus. In

Expanded text:
mus ab aetherio uenit Saturnus Olympo armus ab aetherio uenit Saturnus Olympo arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis et cetera, quibus eum atque huius modi deos uestros uult intellegi homines fuisse. legerat enim ille mysticam historiam uetusta auctoritate roboratam, quam etiam Tullius legerat, qui hoc idem in dialogis plus, quam postulare auderemus. commemorat et perducere in hominum notitiam, quantum illa tempora patiebantur, molitur. Quod autem dicis eo nostris uestra sacra praeponi, quod uos publice colitis deos, nos autem secretioribus conuenticulis utimur, primo illud abs te quaero, quo modo oblitus sis Liberum illum, quem paucorum sacratorum oculis committendum putatis. deinde tu ipse iudicas nihil aliud te agere uoluisse, cum publicam sacrorum uestrorum celebrationem commemorares, nisi ut nobis decuriones et primates ciuitatis per plateas uestrae urbis bacchantes ac furentes ante oculos quasi specula poneremus. in
Abbreviated transcription (Latin):
uenire optat herculem namfamonem. de quo
tu multum nobis insultare digneris. Uerũ
camen si ridere delectat. habes apud uos
magnam materiam faceciarum. deũ stercu¬
cium. dm̃ cluatinam. uenerem caluam. de¬
um tunorem. dm̃ pallorem. deã febrẽ. & ce¬
tera in uumerabilia huius cemodi. quib ro¬
mani antiqui simulacroꝵ cultores templa fe¬
cerunt: & colenda censuerunt. Quȩ si negli¬
gis. romanos deos negligis: ex quo intelli¬
gi̾s ũ romanis iniciatus sacris: & tam̃ puni¬
ca nomina tamquam nimium romanorui
altarib deditus contẽpnis ac despicis: s mͥ
uideris omnino plus quam nos fortasse illa
sacra nichili pendere: s ex eis nescio quam
captare ad huius uitȩ transitum uoluptatẽ:
quippe qui ȩtiam ñ dubitaueris ad maronem
confugere ut scribis: et eius uersu te tueri
quo ait. trahit sua quemq uoluptas. Nam
si tibi auctoritas maronis placet. sicut pla-¬
cere significas: ꝓfecto ȩtiam illud placet. Pri¬

Expanded text:
uenire optat Herculem Namphamonem, de quo uenire optat Herculem Namphamonem, de quo tu multum nobis insultare dignaris. uerum tamen si ridere delectat, habes apud uos magnam materiam facetiarum: deum Stercutium, deam Cluacinam, Venerem Caluam, deum Timorem, deum Pallorem, deam Febrem et cetera innumerabilia huiusce modi, quibus Romani antiqui simulacrorum cultores templa fecerunt et colenda censuerunt. quae si neglegis, Romanos deos neglegis, ex quo intellegeris non Romanis initiatus sacris, et tamen Punica nomina tamquam nimium Romanorum altaribus deditus contemnis ac despicis. Sed mihi uideris omnino plus quam nos fortasse illa sacra nihili pendere, sed ex eis nescio quam captare ad huius uitae transitum uoluptatem, quippe qui etiam non dubitaueris ad Maronem confugere, ut scribis, et eius uersu te tueri, quo ait: Trahit sua quemque uoluptas. nam si tibi auctoritas Maronis placet, sicut placere significas, profecto etiam illud placet: Pri
Abbreviated transcription (Latin):
quanta in ur̃a suꝑsticione ridenda sint Neq
enim usq adeo te ipsum obliuisci potuisses.
ut homo afer seribens afris cum simus utriq
in africa constituti. punica nomina exagi¬
tanda existimares. Nam si ea uocabula inter¬
pretemur. namfamo quid aliud significat
quam boni pedis hominem. id÷ cuius ad¬
uentus afferat aliquid felu̾tatis. sicut
solemus dicere scđo pede introisse. cuiꝰ in¬
troitum ꝓsꝑitas aliqua consequuta sit:
Quȩ lingua si imꝓbatur abste. nega pura¬
cis libris ut auiris doctissimis ꝓditur mul¬
ta sapienter eẽ mandata memoriȩ: peniteat
te certe ibi natum. ubi huius linguȩ cuna¬
bula recalȩent. Si uero & sonus nob̃ non ra¬
cionabiliter displicet. & me bene interpre¬
tatum illud uocabulum recognoscis: habes
quod sucenseas uirgilio tuo qui herculem
urm̃ ad sacra que illi ab euandro celebrant᷑
inuitat hoc mͦ. Et nos eua dexter adi: pede
sacra scđo. Scđo pede optat ut ueniat. Ergo

Expanded text:
quanta in uestra superstitione ridenda sint. neque quanta in uestra superstitione ridenda sint. neque enim usque adeo te ipsum obliuisci potuisses, ut homo Afer scribens Afris, cum simus utrique in Africa constituti, Punica nomina exagitanda existimares. nam si ea uocabula interpretemur, Namphamo quid aliud significat quam boni pedis hominem? id est, cuius aduentus adferat aliquid felicitatis, sicut solemus dicere secundo pede introisse, cuius introitum prosperitas aliqua consecuta sit. quae lingua si inprobatur abs te, nega Punicis libris, ut a uiris doctissimis proditur, multa sapienter esse mandata memoriae; paeniteat te certe ibi natum, ubi huius linguae cunabula recalent. si uero et sonus nobis noster non rationabiliter displicet et me bene interpretatum illud uocabulum recognoscis, habes quod suscenseas Vergilio tuo, qui Herculem uestrum ad sacra, quae illi ab Euandro celebrantur, inuitat hoc modo: Et nos et tua dexter adi pede sacra secundo. secundo pede optat ut ueniat. ergo
Abbreviated transcription (Latin):
num. de quo ut dictum ẽ aueterib docti
indoctiq consentiunt: huuis ne tu mbra
dicis ẽẽ quoꝵ immanitatem uł si hoc maiꝰ
potentiam mortui hominis  compescit:
Olura hinc possem dicere. Uides enim pro
ua prudentia quam late locus iste pateat
reprehensioni: s me ipse cohibeo: ne ate ꝑo¬
recorice potius quam ueridice agere existi¬
mer.Nam quod nomina quȩdam mortuoꝵ
punica collegisti. quib in nostram religionẽ
festiuas ut tibi uisum ẽ contumelias iacien¬
das putares: nescio utrum refellere debeã.
an silentio preterire. Si enun res iste tam
uidentur leues tue grauitati quam sũt io¬
crim ñ multũ uacat. Si autem graues
dbi uidentur: miror quod nominum ab¬
surdicate commoto. in mentem non uene¬
nt habere uos & in sacerdotib euchadares.
ein numinibus ab addires. Non pudo ego
ista tibi cum seribes manimo non fuisse:
sed more humanitatis & leporis tui commo¬
ne facere uoluisti nos ad relaxandum animũ.

Expanded text:
num, de quo, ut dictum est a veteribus, docti num, de quo, ut dictum est a veteribus, docti indoctique consentiunt, hujusne tu membra dicis esse, quorum immanitatem, vel, si hoc mavis, potentiam, mortui hominis imago compescit? Plura hinc possem dtua prudentia, quam late locus iste pateat reprehensioni. sed me ipse cohibeo, ne a te rhetorice potius quam ueridice agere existimer. Nam quod nomina quaedam mortuorum Punica collegisti, quibus in nostram religionem festiuas, ut tibi uisum est, contumelias iaciendas putares, nescio, utrum refellere debeam, an silentio praeterire. si enim res istae tam uidentur leues tuae grauitati, quam sunt, iocari mihi non multum uacat; si autem graues tibi uidentur, miror, quod nominum absurditate commoto in mentem non uenerit habere uos et in sacerdotibus Euoaddires et in numinibus Abaddires. non puto ego ista tibi, cum scriberes, in animo non fuisse, sed more humanitatis et leporis tui commonefacere nos uoluisti ad relaxandum animum,
Abbreviated transcription (Latin):
agimus: an iocari libet: nam
sicut tua epła loquitur. utrũ
cause ipsius infirmnitate: an mo¬
numn cuoꝵ comitate sit factum. ut malles
ucccior quam ꝑatior: incertum habeo
rimom eium olympi montis & fori ur̃ĩ
comꝑatio facta ẽ. quȩ nescio quo ꝑtinue¬
rit. nisi ut me commonefaceret. & in illo
nonde iouem castra posuisse cum aduer¬
s patrem bellũ gereret ut ea docet hysto¬
ñ quam urĩ etiam sacram uocant. & in fo
precordaret᷑ eẽ in duob simulacris unũ
mutem nudum. alterum armatum. quo¬
nm demoniũ infestissimum ciuib. por¬
ntis trib digitis contra collocata statua
iumaa comprimeret. E rgo ne ego umquã
crediderim mentione illius fori facta. nu¬
minum talium memoriam michi te reno¬
uare uoluisse: nisi iocari potius quã serio
agere maluisses: s: illud plane quod tales
dcos quedam dei uiuꝰ magni membra eẽ
dristi: ad moneo quia dignaris ut ab hu¬
iis modi sacrilegis faceciis. te magnoꝑe¬
ibstineas. Si quidem illum deum dicis u¬

Expanded text:
agimus, an iocari libet? nam sicut tua epistula loquitur, utrum causae ipsius infirmitate, an morum tuorum comitate sit factum, ut malles esse facetior quam paratior, incertum habeo. primo enim Olympi montis et fori uestri comparatio facta est, quae nescio quo pertinuerit, nisi ut me commonefaceret et in illo monte Iouem castra posuisse, cum aduersus patrem bellum gereret, ut ea docet historia, quam uestri etiam sacram uocant, et in isto foro recordarer esse in duobus simulacris Unum Martem nudum, alterum armatum, quorum daemonium infestissimum ciuibus porrectis tribus digitis contra conlocata statua humana comprimeret. ergone umquam ego crediderim mentione illius fori facta numinum talium memoriam mihi te renouare uoluisse, nisi iocari potius quam serie agere maluisses? sed illud plane, quod tales deos quaedam dei unius magni membra esse dixisti, admoneo, quia dignaris, ut ab huius modi sacrilegis faceabstineas. Siquidem illum Deum dicis u
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ne declines in dexterã neq in suist.
cum potuis dicere debuisse uideatur
dextram & ne delines ĩ sinistrã. si bone iu
uiȩ que a dextris sunt:cur putamus. uall
ita sunt uiȩ bone quȩ a dextris sunt. ut ad is¬
tram tamen declinare ñ sit bonum: decliu¬
re quipe ille ẽ intelligendus in dexcra. all
bona iͥpsa oꝑa quȩ ad uias dextras ꝑciucs
qi suls assignare ñ deo: & ideo cum di
uias enim quȩ a dextris sunt nouit¬

Expanded text:
dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & utuꝑentur quȩ sunt asinistris. ho
est enim ꝓpter quod ad didit auerte autẽ
pedem cuum a uia mala. hoc est asinistrao
manifestat in consequentib dicend Uu
enum quȩ a dextris sunt nouit deus: ꝑur¬
se uero sunt quȩ a sinistris sunt. E as uti
uias ambu lare debemus. quas nouiti
noui uos. Iuid ÷ autem quod ille nõ nou
qui utiq nouit omnia. siue bona honi¬
nũ siue mala: S quid est ñ uos noui
nisi cales ego uos non feci: quemadinodi
illud quod dictum ẽ de ipso dño iħu xp̃o
nouerat peccatum: nisi quia ñ fecerat:
acꝑhoc quod ddictum ẽ uias quȩ ad dexo
sunt nouit dñs. quomodo incelligendũs.
nisi quia ipse fecit uias dextras. id: uas
iustore quȩ sunt utiq oꝑa bona: quȩ p̃ꝑa¬
uit ds̃ sicut dicit apłs. ut in illis ambuln
ni s homo sibi ꝑ ropter quod dicit ul
autem ego ꝑuersas uias maloꝵ. Ipse suns
asinistris: S respondetur nob. Cus eig

Expanded text:
sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit dnoui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino n u era t pAc per hoc quod dictum est, Vias quae a dextris sunt, novit Dominus, quomodo intelligendum est, nisi quia ipse fecit vias dextras, id est, vias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? mini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hortatur apłs: ñ plus saꝑe quam oportet
saꝑe s saꝑe ad temꝑantiam : sicut unicu¬
iq ds partitus ẽ mensurã fider accendite
quid ꝑ salomonem moneat sp̃s sanctus. Rec¬
tos curs inquit fac pedib tuis: & uias tuas
dirige: Ne declines in dexteram. neq in si¬
nistram : auerte autem pedem tuum auia
mala: Uias enim quȩ ad dextris sunt Ho¬
uit dñs: ꝑuerse ^ enim sunt quȩ asinistris
sunt: Ipse autem rectos faciet eursꝰ cuos iti¬
nera autem tua in pace ꝓducet. In his ue¬
bis sc̃e scripture considerate fr̃s quia si ñ
eẽt liberum arbitrium. ñ diceretur rectos
cursꝰ fac pedib tuis. & uias tuas dirige.
ne declines in dexteram neq in sinistram
& tamen sine dei gratia si posset hoc fien
non postea diceretur. Ipse autem rectosfi¬
ciet cursꝰ tuos: et itinera tua in pace ꝓdiuce
Nolite ergo declinare in dexteram neqͣ insi¬
nistram: quamuis laudent᷑ uiȩ quȩ a dext

Expanded text:
hortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet hortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
da: ne de libero presumentes arbitrio a diu¬
na gratia decidamus: Ubi ȩtiam demonstra¬
uimus quomodo ad monuerit idem glosis¬
orare deb̾e: Quod utiq inaniter fieret: iuisi
eccłia crederet etiam malas atq infideles ho¬
minum uoluntates ꝑdei gratiam in bonũ
posse conuerti s: hunc librum sancti eypͥ¬
ani quia dixerunt ȩtiam illic apud uos eẽ.
ad nos attulerunt. legimus cum eis: et os¬
tendimus aduersꝰ eos eẽ conscriptam. qui
dicunt gratiam dei scđm merita nra dari:
hoc ẽ aduersꝰ eosdem pelagianos. uantũ
potiumus ergo egimus cum istis & urĩs &
quȩ neq liberum arbitrium negat. siue
in uitam malam siue in bonam: neq tm̃
ei tribuit ut sine dei grã ualeat aliquid
suie ut ex malo conuertatur in bonũ. siue
ut in bono ꝑseueranter ꝓficiat: siue ut ad
bonum sempiternum ꝑueniat. ubi iam ñ
timeat nedeficiat: Uos quoq harissimi ȩci¬
am in hac epła exhortor. quod nos omnes ȩx¬

Expanded text:
da; ne de libero praesumentes arbitrio, a divda; ne de libero praesumentes arbitrio, a divina gratia decidamus. Ubi etiam demonstravimus, quomodo admonuerit idem gloriosisorare debere: quod utique inaniter fieret, nisi Ecclesia crederet, etiam malas atque infideles hominum voluntates per Dei gratiam in bonum posse converti. Sed hunc librum sancti Cypriani, quia dixerunt etiam illic apud vos esse, quam secum ad nos attulerunt, legimus cum eis; et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestrisquae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes ex
Abbreviated transcription (Latin):
uobis dirigenda eẽ credidimus: quibus
cognocatis quemadmodum catholica eccłia
in dei miscdia pelagiane heresis uenena repu¬
lerit: Quod enim scriptum ẽ ad papam inno
centium romane urbis ep̃m. de concilio ꝓuin¬
ciȩ cartaginensis. & de concilio numidie. &
aliquanto diligendius a quinq epĩs. et quȩ
ipse ad tria ista rescripserit: item quod papã
rosimo de affricano concilio scriptum ẽ. eiꝰq
rescriptum ad uniuersos totius orb̃ ep̃os mi¬
sum. et quod posteriore concilio plenario
totius africȩ contra ipsum errorem bre¬
uiter constituimus. & supra memoratum
librum meum quem modo ad uos scripsi:
hȩc omiua & in presenti legimus cum ipsis.
& ꝑ eos misimus uob: Legimus eis etiam librũ
beatissimi cͤ ypriani de oratione dñica. ec
ostendimus quemadr ociiun docuerit oĩa
quȩ ad mores nrõs ꝑti : quib recte ui¬
uimus apatre nr̃o  M: in cęł est ẽẽ poscen¬

Expanded text:
nobis dirigenda esse credidimus, quibus nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Inncentium Romanae urbis episcopum, de concilio provinciae Carthaginensis, et de concilio Numidiae, et aliquanto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est, ejusque rescriptum ad universos totius orbis episcopos missum; et quod posteriori concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus; et supra memoratum librum meum, quem modo ad vos scripsi: haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis, et per eos misimus vobis. 3. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cypriani de Oratione Dominica, et ostendimus quemadmodum docuerit, omnia quae ad mores nostros pertinent, quibus recte vivimus, a Patre nostro qui in coelis est, esse poscen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gratiam dei ñ eruuntur. nec cranfferunt᷑
ad regnum xp̃i. ñ solum scđm originis.
uerum ȩtiam scđm ꝓprie uoluntatis meri¬
ta iudicium reportabunt. boni uero ȩtiam
ipsi quidem scđm sue bone uoluntatis pre
nua. premium consequentur: s et ȩtiã ipsã
bonam uoluntatem ꝑ dei grãm consequuti
sunt. ac sic impletur quod scriptum ẽ ira
& indignatio. tribulatio. & angustia in om¬
nẽ animã hoĩs oꝑantif malum iudei primũ
& greci: gła autem et honor & pax omni
oꝑantibonum. iudeo primum & greco: de
qua difficillima questione hoc ẽ de uolun¬
tate & gradia. ñ opus habui ȩtiam in hac
epła diutius disputare. quoniam & aliam
iam eis dederam tamquam cicius redituris.
& scripsi ad uos ȩtiam librum quem si ad¬
uiuante dño diligenter legeritis. & uiua¬
citer intellexeritis: nullas ex istimo inter
uos de hac re dissensiones ulterius iam fu¬
turas: Portant autem secum & alla quȩ

Expanded text:
per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei ga et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i membris honorando fr̃i ua¬
lentino. & fr̃ibus qui tecum st̃:
augustinus in dño salutẽ: Cres¬
unium. felicem. et alium felicem dei seruos.
ilie ur̃a congregatione ad nos uenerũt:
lseum egisse pascha. nouerit haricaᷤᷤ ur̃a:
Ilbos ideo cenuimus aliquanto diuti. ut
ustruetiores ad uos redirent ad uersꝰ no uoᷤ
hereticos pelagianos in quoꝵ errorem cadit:
qui putat scđm merita aliqua humatia da¬
ri grãm dei: quȩ sola hominem liberat ꝑ do
quando ad iudicium dũs uenerit ñ udi¬
cari hominem seđm oꝑa sua. qui iam per
ctatem uti potuit libero uoluntatis arbi¬
trio: nichilominus inerrore ẽ. Soli enim
pariuili qui ñdum habent oꝑa ꝓpria uł ho¬
na uł mala. scđm solum originale peccatum
dampnabuntur. quib ꝑ lauacrum regene¬
rationis. ñ subuenit gratia saluatoris. Ce¬
teri autem omnes qui iam utentes libo ar-¬
bitrio sua ppria peccata originali peccato
insuꝑ addiderunt. si de potestate tenebrarũ

Expanded text:
I MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae sola hominem liberat per dquando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo reddenda ẽ cum ꝓmittitur: cui ȩtiuã
ñ ꝑmissa debetur: qua ꝓpter harissime.
possem quidem ꝑ mea quantulamcũq
facultaciuncła scĩ ꝓpositi quod deo uo¬
uisse uos comꝑi. uberius laudare fructũ.
ac demonstrare quid distet inter xpianos
dilectores mundi huius & contẽptores:
quamiuis fideles utriq dicantur. eodẽ it
lauacro sacrifontis abluti sint. isdem im¬
buci consecratiq inisteriis. utriq eius den
euangłi: ñ auditores tantum uerum etiã
predicatores: nec utriq tamen regni dei
lucisq participes. & uitȩ eternȩ quȩ sola
ẽ beata coheredes: Dñs enim iħc ñ ab eis qͥ
ñ audiunt. s eos inter se auditores uerba
milabo eum uiro prudenti. qui ȩdificaul
domum suam supra petram: O escendtt plu¬
uia. uenerũt flumina. flauert̃ uenti. & im¬

Expanded text:
ergo reddenda est, cum promittitur, cui etiam ergo reddenda est, cum promittitur, cui etiam non promissa debetur! Quapropter, carissime, possem quidem pro mea quantulacumque facultatula sancti propositi, quod deo uouisse uos comperi, uberius laudare fructum ac demonstrare, quid distet inter Christianos dilectores mundi huius et contemptores, quamuis fideles utrique dicantur, eodem utrique lauacro sacri fontis abluti sint, eisdem inbuti consecratique mysteriis, utrique eiusdem euangelii non auditores tantum uerum etiam praedicatores nec utrique tamen regni dei lucisque participes et uitae aeternae, quae sola est beata, coheredes. dominus enim Iesus non ab eis, qui non audiunt, sed eos inter se auditores uerborum milabo eum uiro prudenti, qui aedificauit domum suam super petram: descendit pluuia, uenerunt flumina, flauerunt uenti
Abbreviated transcription (Latin):
dice gͥ quod uouistis. quia uos ipsi estis:
& ei uos redditis a quo estis: Reddite obse¬
cro: Neq enum quod redditis. reddendo
minuetur: si potius seruabitur & augebit᷑¬
R enignus enum exactor ẽ ñ egenus: & qui
non crescat ex redditis. s in se crescere faci&
redditores: huic ergo quod ñ redditur ꝑdi¬
tur. quod autem redditur reddenti additur
unmo uero in eo cui redditur reddens ipse
seruatur: Idipsum quippe erit redditum
& redditor: quia id ipsum eriꝰt debitum et
debitor. Deo namq se ipsum debet homo.
eiq reddendus ẽ ut beatus sit: a quo acce¬
pit ut sit. hoc significat quod dñs in euã
głio ait. reddite cesaru quȩ cesaris sunt :
deo quȩ dei sunt. Hoc enim dixit cum sibi
demonstrato nummo. & quesito cuiꝰ hals
imaginem responsum eẽt cesaris: ut hin
intelligerent quod deus exigeret ab hoĩ
imaginem suam in hominẽ ipso. sicuts
cesar exigebat in numino: Quanto mags

Expanded text:
dite igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis dite igitur, quod uouistis, quia uos ipsi estis et ei uos redditis, a quo estis; reddite, obsecro. neque enim, quod redditis, reddendo minuetur, sed potius seruabitur et augebitur; benignus enim exactor est, non egenus, et qui non crescat ex redditis, sed in se crescere faciat redditores. huic ergo quod non redditur, perditur, quod autem redditur, reddenti additur, immo uero in eo, cui redditur, reddens ipse seruatur. id ipsum quippe erit redditum et redditor, quia id ipsum erat debitor. Deo namque seipsum debet homo, eique reddendus est, ut beatus sit. a quo accepit, ut sit. hoc significat, quod in euangelio dominus ait: Reddite Caesari, quae caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. hoc enim dixit, cum sibi demonstrato nummo et quaesito, cuius haberet imaginem, responsum esset: \'Caesaris\', ut hinc intellegerent, quod deus exigeret ab homine imaginem suam in homine ipso, sicut suam Caesar exigebat in nummo. quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
par: ibi requies: Ubi requies. ibi fuus appe¬
tendi: & nulla causa laborandi: S hec uo¬
luntas ut plena sit: oportet ut sanasit i Erit
autem sana si medicum ñ refugiat. cuiꝰ soliꝰ
gratia sanari potest: a morbo desiderior. firoꝵ:
nexioꝵ: Ipse ẽ gͦ medicus qui clamat ue¬
iute adine omnes qui laboratis: ugum suũ
lene & onus leue dicens: quia diffusa per
spm sanc tum searitate in cordib nrĩs ꝓfec¬
to amabitur quod iubebitur: & ñ erit asꝑũ
nec ouerosum si sub hoc uno iugo quanto
minus tumida. cantomagis lib̃a ceruice
seruiatur. Et hȩc ÷ una sarcina: qua eiꝰ ba¬
uilus non premitur. s leuatur: Duucie
si diliguntur. ibi seruentur ubi ꝑire nõ
possunt. honor si diligitur. illi habeatur
ubi nemo indignus honoratur Salus si di¬
ligitur ibi adipiscenda desidẽtur. ubͥ ad¬
ep̃te nichil timetur. Uita si diligitur ibi
ad quiratur. ubi nulla morte finitur. Red¬

Expanded text:
pax, ibi requies; ubi requies, ibi finis appepax, ibi requies; ubi requies, ibi finis appetendi et nulla causa laborandi. sed haec uoluntas ut plena sit, oportet ut sana sit; erit autem sana, si medicum non refugiat, cuius solius gratia sanari potest a morbo desideriorum noxiorum. ipse est ergo medicus, qui clamat: Venite ad me omnes, qui laboratis, iugum suum lene et onus leue dicens, quia diffusa per spiritum sanctum caritate in cordibus nostris profecto amabitur, quod iubebitur, et non erit asperum nec onerosum, si sub hoc uno iugo quanto minus tumida tanto magis libera ceruice seruiatur. et haec est una sarcina, qua eius baiulus non premitur, sed leuatur. diuitiae si diliguntur, ibi seruentur, ubi perire non possunt; honor si diligitur, illic habeatur, ubi nemo indignus honoratur; salus si diligitur, ibi adipiscenda desideretur, ubi adeptae nihil timetur; uita si diligitur, ibi adquiratur, ubi nulla morte finitur. Red
Abbreviated transcription (Latin):
siderandam fidelissime pollicetur: uelut in
totius mundi contione clamantem. Uenite
ad me omnes qui laboratis & onerati estis.
& ego uos reficiam: tollite uigum meũ suꝑ
uos. & discite ame quoniam mitis sum et̃
humił corde: & inuenietis requiem ani¬
mab ur̃is: iugum enim meum lene ẽ. & onꝰ
meum leue ẽ. hȩc disciplina pie humilita¬
tis. uentosam & turbidam cupiditatem. aui¬
dam rerum extra nrãm potestatem constitu¬
tarum pellit ex animo: & quodam mͦ expi¬
rat. Ibi enim labor ubi multa queruntur &
diliguntur. quib adipiscendis atq retinen¬
dis uoluntas non satis ẽ: quia consequentẽ
ũ habet facultatem. Iusta uero uita cũ uo¬
lumus ad÷ quia eam ipsam plene uelle iꝰti¬
cia ẽ: nec plus aliquid ꝑficienda iusticia. quã
ꝑfectam uoluntatẽ requirit: Uide si labor ẽ:
ubi uelle satis ẽ. Unde diuinitus dictum ẽ:
Pax in terra hominib bone uoluntatis. ubi

Expanded text:
siderandam fidelissime pollicetur, uelu in siderandam fidelissime pollicetur, uelu in totius mundi contione clamantem: Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris; iugum enim meum lene est et onus meum leue est. haec disciplina piae humilitatis uentosam et turbidam cupiditatem auidam rerum extra nostram potestatem constitutarum pellit ex animo et quodam modo expirat. ibi enim labor, ubi multa quaeruntur et diliguntur, quibus adipiscendis atque retinendis uoluntas non satis est, quia consequentem non habet facultatem. iusta uero uita, cum uolumus, adest, quia eam ipsam plene uelle iustitia est nec plus aliquid perficienda iustitia quam perfectam uoluntatem requirit. uide, si labor est, ubi uelle satis est. unde diuinitus dictum est: Pax in terra hominibus bonae uoluntatis. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ haberent nͥ amãdo ĩopẽ reddidissent: nec
ei multa conferrent. s cuncta potius aufer¬
rent. ne sibi eam hostis auferret. Nec eoꝵ re¬
prehendo consilium. Quis enim nesciat ꝑitu¬
ram fuisse ipsam. si ñ ea ꝑissent quȩ recondi¬
ta fuerant ꝓpter ipsam: quamuis & quida
ꝑdiderint prius illa. mox ipsam: quidam
uero licet ꝑati cuncta ꝑdere ꝓpter ipsam
prius ꝑdiderint ipsam: S hinc admonen¬
di sumus. quales eterne uitȩ dilectores ẽẽ
debeamus: ut ꝓpter eam contẽpnamꝰ cunc¬
ta suꝑflua. cum ꝓ hac transitoria uita con¬
cẽpta sint quȩ illi fuerant necessaria. Neꝙ
erum amatam nrãm sicut illi suam ut tene¬
amus expoliamus: s illi ȩternȩ adipiscen¬
de istam temꝑalem uelut famulam expedi¬
ciorem seruire facunus: si eam nec ornam̃¬
coꝵ uanoꝵ uinclis alligemus. nec curarum
nariarum sarcinis oneremus: audiamusq
dñm qui nob̃ illam uitam summo ardore de¬

Expanded text:
non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec non haberent, nisi amando inopem reddidissent, nec ei multa conferrent, sed cuncta potius auferrent, ne sibi eam hostis auferret. nec eorum reprehendo consilium; quis enim nesciat perituram fuisse ipsam, si non ea perissent, quae recondita fuerant propter ipsam? quamuis et quidam perdiderint prius illa mox ipsam, quidam uero licet parati cuncta perdere propter ipsam prius perdiderint ipsam. sed hinc admonendi sumus, quales aeternae uitae dilectores esse debeamus, ut propter eam contemnamus cuncta superflua, cum pro hac transitoria uita contempta sint, quae illi fuerant necessaria. Neque enim amatam nostram sicut illi suam, ut teneamus, expoliamus, sed illi aeternae adipiscendae istam temporalem uelut famulam expeditiorem seruire facimus, si eam nec ornamentorum uanorum uinculis alligemus nec curarum noxiarum sarcinis oneremus audiamusque dominum, qui nobis illam uitam summo ardore de
Abbreviated transcription (Latin):
breuitatem. nam eam finire nolunt: tantũ
quia uita ẽ sic amatur. ut sepe ꝓpter eã licet
miseram & breuẽ. beata & sempiterna amit¬
tatur. his consideratis. quid magnũ uita¬
eterna iubeat amatorib suis: cum se iube¬
at sic amari. quemad modum hȩc amatur a
suis: an uero dignum ẽ ul ferendum. cum
contẽpnuntur omnia que amantur ĩ mun¬
do. ut uita post paululum finienda. saldem
ipsum paululum teneatur in mundo: &
non contẽpnitur mundus. ut optineatur
uita. quȩ sinȩ fine apud illum ẽ ꝑ quẽ factꝰ
ẽ mundus: Modo cum ipsa roma domiciliũ
clarissimi imꝑiz barbarico uastaretur in¬
cursu: quam multi uitę huius temꝑał ama¬
tores. ut eam uł infeliciter ꝓducendam. nu¬
damq redimerent. dederunt omnia que
illi ñ solum oblectande & ornande. uerum
ȩtiam sustentande. cuendeq seruabant. So¬
lent certe amatores illis quas amant ut eas
habeant multa conferre: isti amatam suã

Expanded text:
breuitatem, nam eam finire nolunt; tantum breuitatem, nam eam finire nolunt; tantum quia uita est, sic amatur, ut saepe propter eam licet miseram et breuem beata et sempiterna amittatur. His consideratis quid magnum uita aeterna iubeat amatoribus suis, cum se iubet sic amari, quem ad modum haec amatur a suis? an uero dignum est uel ferendum, cum contemnuntur omnia, quae amantur in mundo, ut uita post paululum finienda saltem ipsum paululum teneatur in mundo, et non contemnitur mundus, ut obtineatur uita, quae sine fine apud illum est, per quem factus est mundus? modo cum ipsa Roma, domicilium clarissimi imperii, barbarico uastaretur incursu, quam multi uitae huius temporalis amatores, ut eam uel infeliciter producendam nudamque redimerent, dederunt omnia, quae illi non solum oblectandae et ornandae uerum etiam sustentandae tuendaeque seruabant! solent certe amatores illis, quas amant, ut eas habeant, multa conferre; isti amatam suam
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tantis penis comꝑata. nec sempiterna
ẽ potest quia mortał ẽ. nec diuturna quia
dota breuis ẽ. nec de ipso breui spacio sui se¬
ura. quia semꝑ incerta ẽ: uerum etiam quod
llquando eam dolore finierunt. quam ne
fiurent dolere uoluerunt. habet etiam
hoc magnum malum. E uehementer execrã¬
dum & horrendum. numius amor uicȩ huiꝰ:
quod multi dum uolunt paulo duitius
uiuere grauiter offendunt deum. apud
qliem est fons uitȩ: atq ita dum ab eis frus¬
ira qui necessario futurus ÷. uitȩ finis metu¬
itur illinc ꝓhibentur ubi sine fine iuuitur:
Huc accedit quia uita misera ȩtiam si pos¬
sec ẽẽ ꝑpetua: nullo modo beate uitȩ. ȩtiam
breuissimȩ. comꝑanda ẽ. & tamen isti amã¬
do miserrimam atq breuissimam. ꝑdunt
beatissimam ac sempiternam: cum in hac
ipsa quam male diligunt hoc uelint quod
in altera ꝑdunt: quia utiq in ista nec mise¬
riam diligunt. nam beati ẽẽ uolunt. nec

Expanded text:
quae tantis poenis comparata nec sempiterna quae tantis poenis comparata nec sempiterna esse potest, quia mortalis est, nec diuturna, quia tota breuis est, nec de ipso breui spatio sui secura, quia semper incerta est, uerum etiam quod aliquando eam dolore finierunt, quam ne finirent, dolere uoluerunt. Habet etiam hoc magnum malum ac uehementer execrandum et horrendum nimius amor uitae istius, quod multi, dum uolunt paulo diutius uiuere, grauiter offendunt deum, apud quem est fons uitae, atque ita, dum ab eis frustra, qui necessario futurus est uitae finis, metuitur, illinc prohibentur, ubi sine fine uiuitur. huc accedit, quia uita misera, etiam si posset esse perpetua, nullo modo beatae uitae etiam breuissimae comparanda est. et tamen isti amando miserrimam atque breuissimam perdunt beatissimam ac sempiternam, cum in hac ipsa, quam male diligunt, hoc uelint, quod in altera perdunt, quia utique in ista nec miseriam diligunt, nam beati esse uolunt, nec
Abbreviated transcription (Latin):
sugiendo: iactant homines in mare tem¬
destate seuiente: aliquando & alimenta.
rut uiuant ꝓiciunt unde uiuunt. ne for¬
citofiniatur. quod uel in labore uiuitur.
Quantis laborib agitur. ut longiore cẽpr
uboretur: & mors cum impendẽ cȩꝑit:
ieo cauetur ut diutiꝰ dimeatur. Nam int̃
toc casus fragilitatis humane. quam multe
mortes timentur.⁊ quarum certe una cũ¬
cum uenerit restat ceteras ñ timeri: & ta¬
men fugitur una ut om̃s timeantur. Qͥ b
trcruciantur dolorib: qui curantur a
medicis & secantur: numquid ut ñ mori¬
uitur.s ut aliquanto serius moriantur
nulti cruciatus suscipi untur certi. ut
pauci dies adiciantur incerti: & ñnum¬
quam ipsis dolorib uicti. continuo mori¬
untur quos mortis timore suscipiunt: &
tum omnino non eligant uitam finire ne
uleant. si dolere ne finiant: accidit eis
ul doleant & finiant: non solum quia et
sanati uitam utiq finiunt post dolores.

Expanded text:
fugiendo. iactant in mare temfugiendo. iactant in mare tempestate saeuiente aliquando et alimenta et, ut uiuant, proiciunt, unde uiuunt, ne cito finiatur, quod uel in labore uiuitur. quantis laboribus agitur, ut longiore tempore laboretur! et mors cum inpendere coeperit, ideo cauetur, ut diutius timeatur. nam inter tot casus fragilitatis humanae quam multae mortes timentur, quarum certe una cum uenerit, restat ceteras non timeri! et tamen fugitur una, ut omnes timeantur. quibus excruciantur doloribus, qui curantur a medicis et secantur! numquid ut non moriantur? sed ut aliquanto serius moriantur. multi cruciatus suscipiuntur certi, ut pauci dies adiciantur incerti, et nonnumquam ipsis doloribus uicti continuo moriuntur, quos mortis timore suscipiunt, et cum omnino non eligant uitam finire, ne doleant, sed dolere, ne finiant, accidit eis, ut et doleant et finiant, non solum quia et sanati uitam utique finiunt post dolores,
Abbreviated transcription (Latin):
dus amandus est. tanta rerum labe contel¬
tus. ut etiam spetiem seductionis amiserit
Nam quantum illi laudandi atq predican¬
di qui dignati non sunt cum mundo ģiã
florente florere: tantum increpandi & ae¬
cusandi sunt. quos ꝑire cum ꝑeunte deles¬
tat. labores. & ꝑicła & exitia huius transi¬
toriȩ uite si ꝑ eadem uita quandoq finl¬
enda subeuntur ut mors eius ñ omnino
auferatur. s paululum differatur: quan¬
tomagis pro ȩterna subeunda sunt. ubi
mofen sec natura sollicite cauet. necig¬
ma turpiter tumet⁊ nec sapientia for
instinet: nulli quippe erit: que ñ eric:
eat gͥ te uita ȩterna: in dilectorib suis:
gonne cernis hȩc uita miserabil & egena
uim uehementes habeat. quantumꝙ. s.
nuiget amatores suos. qui tamen ꝑiclo eꝰ
q turbati citius eam finiunt eoipso qͦ
siure formidant. & mortem dum decli¬
nant accelerant: ueluti si quisquã fluuio
rapiendus irruat latronem bestiam ue

Expanded text:
dus amandus est tanta rerum labe contridus amandus est tanta rerum labe contritus, ut etiam speciem seductionis amiserit. nam quantum illi laudandi atque praedicandi, qui dignati non sunt cum mundo etiam florente florere, tantum increpandi et accusandi sunt, quos perire cum pereunte delectat. Labores et pericula et exitia huius transitoriae uitae si pro eadem uita quandoque finienda subeuntur, ut mors eius non omnino auferatur, sed paululum differatur, quanto magis pro aeterna subeunda sunt, ubi mortem nec natura sollicite cauet nec ignauia turpiter timet nec sapientia fortiter sustinet! nulli quippe erit, quae non erit. habeat igitur te uita aeterna in dilectoribus suis. nonne cernis, haec uita miserabilis et egena quam uehementes habeat quantumque sibi obliget amatores suos? qui tamen periculo eius saepe turbati citius eam finiunt eo ipso, quo finire formidant, et mortem dum declinant, accelerant, ueluti si quisquam fluuio rapiendus inruat latronem bestiamue
Abbreviated transcription (Latin):
rabilib ac desiderabilib filus.
armentario & paulinȩ: augusti¬
nus in dño salu̾tem. Uir egregiꝰ
filius meus ruferius affinis ur̃.: retulit mͥ
quid dño uoueritis. Qua eius narradioe
hilaratus. & ibidem metuens ne aliudu¬
deat ille tẽptator qui bonis talib antiq
inuidet. exortandi paucis credidi ha¬
ritatem tuam. dñe eximie meritoq hono¬
rabilis & desiderabił fili: ut cogites qd in
diuinis eloquiis legitur. ne tardes conu̾ti
ad dñm neq differas de die in diem: atq
arripias curesq reddendum quod ei de
uouisse nosti: qui & debita exigit. & pro¬
missa ꝑsoluit. Nam & hoc scriptum est:
Uouete & reddite dño deo ur̃o: quãꝗͣ.
& si ñ uouisses quid aliud tibi suadendũ
fuit. auit quid melius ab homine fieri po¬
test quam ut ei se restituat a quo institutꝰ
ẽ. presertim quia haritatis erga nos de
tantum apparuit atq eluxit inditium: i
filium suu̾m unigenitum mitteret. qui pis
nobis moreretur: Restat ergo ut fiat quod

Expanded text:
ABILIBUS AC DESIDERABILIBUS FILIIS ARMENTARIO ET PAULINAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Vir egregius, filius meus Ruferius, adfinis uester, rettulit mihi, quid domino uoueritis. qua eius narratione hilaratus et ibidem metuens, ne aliud suadeat ille temptator, qui bonis talibus antiquitus inuidet, exhortandam paucis credidi caritatem tuam, domine eximie meritoque honorabilis et desiderabilis fili, ut cogites, quod in diuinis eloquiis legitur: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem atque arripias curesque reddendum, quod ei te uouisse nosti, qui et debita exigit et promissa persoluit. nam et hoc scriptum est: Vouete et reddite domino deo nostro. quamquam etsi non uouisses, quid aliud tibi suadendum fuit aut quid melius ab homine fieri potest, quam ut ei se restituat, a quo institutus est, praesertim quia caritatis erga nos dei tantum apparuit atque inluxit indicium, ut filium suum unigenitum mitteret, qui pro nobis moreretur? restat ergo, ut fiat, quod