comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in moderatus cemporalium
rerum nos appetitus delectat.
reminiscamͣ quia iudex nr̃ di-¬
uites dimiccit inanes. Si tem¬
poralis afflictio fortementem
conturbat: recogitemꝰ quia et
humiles exalcat. Num quam
de impetranda ad missorum
uenia desperemꝰ: quia miscdĩa
eiꝰ a progenie inꝓgenies timen-¬
tibus eum. Nulli inter mala
quȩ fecit. grauior inpenicendi
culpa subripiat. quia ds super-¬
bis resistit. eosq a beatorum sor¬
te secernens ꝑ uaria penarum lo¬
ca pro percatorum uarietate
disꝑgit. Fit aucem largiente
dño. ut si beatȩ mariȩ actus
et dicta recolamus: semꝑ in no¬
bis et obseruantia castitatis
et uircucis oꝑa ꝑseuerent.
Nam et obtimus ac saluber¬
rimꝰ in sancta ȩccłia mos inole¬
uit. ut hẏnnꝰ ipsius cocidie cũ
psal modia uesꝑtinȩ laudis ab
omnibus canatur. quatinus
ex hoc animos fidelium et fre¬
quentior dnĩcȩ incarnationis
memoria ad ffectum deuotio¬
nis accendat: et recogitata sepiꝰ

Expanded text:
immoderatus temporalium immoderatus temporalium rerum nos appetitus delectat, reminiscamur quia judex noster divites dimittit inanes. Si temporalis afflictio forte mentem conturbat, recogitemus quia et humiles exaltat. Nunquam de impetranda admissorum venia desperemus, quia misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum. Nulli inter mala quae fecit gravior impoenitendi culpa subrepat, quia Deus superbis resistit, eosque beatorum sorte secernens, per varia poenarum loca pro peccatorum varietate dispergit. Fit autem, largiente Domino, ut si beatae Mariae semper acta et dicta recolamus, semper in nobis et observantia castitatis et virtutis opera perseverent. Nam et optimus ac saluberrimus in sancta Ecclesia mos inolevit ut hymnus ipsius quotidie cum psalmodia vespertinae laudis ab omnibus canatur, quatenus ex hoc animos fidelium et frequentior Dominicae incarnationis memoria, ad affectum devotionis accendat, et recogitata saepius
Abbreviated transcription (Latin):
habrahe semen estis: secundũ
ꝓmissionem heredes. Recte au¬
dem in conclus ione subiungit᷑
inscła. quia nimirũ. pͣfaca ꝓ¬
missio suꝑnȩ heredicatis. nullo
umquam fine claudetur. Nam
et usq in finem scłi huiꝰ. non
deerunt qͥ in xpͣm credendo se¬
men siant habrahȩ: et future
beatitudinis eidẽ semini mahebit gła
ꝑ hennis. Unde nos necesse est
ces a dño ꝓmittitur: in defesso
nisumentis. ꝓ eiꝰ ꝑceptione luc¬
cari. Opporcet enim ut pro
obtinendo bono. quod sine fi¬
ne cupimꝰ habere: sine ulla
incermissione. donec capiam
certare curemus. Uerba gͥ ȩ
uuangelicȩ lectionis fre¬
quenti meditatione reuolua¬
mͦ. Exempla beacȩ dei  geni¬
cricis. semꝑ animo recineamus.
ut et inconspectu dei humiles.
inuenti. et ꝓximis quoq ho¬
mur una cum ipsa ꝑpecuo
sublimari. Studeamus solli¬
cite ne nos indebitȩ laudantiũ
fauor extollat: cum illam ui¬
deamus inter uerba uere lau¬
dacionis. inconcussam humili-¬
tatis cenuisse constanciam. Si

Expanded text:
Abrahae estis, secundum promissionem haeredes. Recte autem in conclusione subjungitur, In saecula, quia nimirum praefata promissio supernae haereditatis nullo unquam fine claudetur. Nam et usque in finem saeculi hujus non deerunt, qui in Christum credendo semen fiant Abrahae, et futurae beatitudinis eidem semini manebit gloria perennis. Unde nos necesse est,ces a Domino promittitur, indefesso nisu mentis pro ejus perceptione luctari. Oportet enim ut pro obtinendo bono, quod sine fine cupimus habere, sine ulla intermissione donec accipiamus, certare curemus. Verba igitur evangelicae lectionis frequenti meditatione revolvamus, exempla beatae Dei genitricis Mariae semper animo retineamus, ut et in consinventi, et proximis quoque demur una cum ipsa perpetuo sublimari gaudio. Studeamus sollicite ne nos indebite laudantium favor extollat, cum illam videamus inter verba verae laudationis inconcussam humilitatis tenuisse constantiam. Si
Abbreviated transcription (Latin):
redemptorũ hominu̾ cetus
designatur. ꝓpter quos ut
dm̃ uidere ualeant. ipse deus
homo uisibiliter inter ho¬
mines apparuit. Qui suscepit
isrł. quasi medicus ȩgrum
quemcuraret. quasi rex po¬
pulum. quem ab hostium
ineursione defenderet. mi¬
mo hoste prostrato liberũ
redderet: ac secum ꝑpecuo
regnare donaret. Et bene
ad didit ꝓuerum suum. uide¬
licedhumilem obediente̾ q
significans : quia non nisi
ꝑ uirtutem humilitatis. qͥs
ad sortem podest redemptio¬
nis accingere. Unde et dñs
ait. Ni si conuersi fueritis.
et efficiamini sicut par uuli:¬

Expanded text:
redemptorum hominum coetus redemptorum hominum coetus designatur, propter quos ut Deum videre valeant, ipse Deus homo visibilis inter homines apparuit. Qui suscepit Israel quasi medicus aegrum quem curaret, quasi rex populum, quem ab hostium incursione defenderet, imo hoste prostrato liberum redderet, ac secum perpetuo regnare donaret. Et bene addidit, Puerum suum, videlicet humilem obedientemque significans, quia non nisi per virtutem humilitatis quis ad sortem potest redemptionis attingere. Unde et Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut par
Abbreviated transcription (Latin):
les uidelicet suꝑnȩ bonitatis
alimoniis repleantur. uirtu¬
cum q gȩlestium largitate
dicescant. et qui uel de terre¬
nis diuitiis gloriantes suꝑbi¬
unt. uel de opibus se bono¬
rum operum quasiꝑ se hec
habeant extollunt. intus alu¬
mine ueritatis manescunt.
Singulis autem his uersicu¬
lis. quodͦ diuerso. suꝑ borum
atq humiliũ statu. beata ma-¬
ria ꝓtulit. ad iungendum est
quod p̃mi sit. in ꝓgenies et ꝓgeni¬
gies. Q uia nimirũ ꝑ omne
labentis scłi cempꝰ. creatorius¬
cus. ac misericors et suꝑ bis
resistere. et humilibus da¬
re grãm con sueuit. Unde be¬
ne post generalem diuine pie¬
tatis et iusticie cõme moracio¬
nem. ad spetialem nouȩ in¬
carnationis dispensacionem
qua mundum redimere d̃s̃¬
dignatus est: confessionis eras¬
sue uerba conuertit dicens. Sus¬
cepit isrł puerum suum:
me morari: miscdĩȩ suȩ. Israbel
quippe uir iudens dm̃ inter¬
pͣtatur. quo nomine omis

Expanded text:
les videlicet supernae bonitatis les videlicet supernae bonitatis alimoniis repleantur, virtutumque coelestium largitate ditescant: et qui vel de terrenis divitiis gloriantes superbiunt, vel de opibus se bonorum operum quasi haec per se habeant, extollunt, intus a lumine veritatis inanescunt. Singulis autem his versiculis, quos de diverso superborum atque humilium statu beata Maria protulit, adjungendum est quod praemisit, A progenie in progenies, quia nimirum per omne labentis saeculi tempus Creator justus ac misericors et superbis resistere, et humilibus dare gratiam consuevit. Unde bene post generalem divinae pietatis et justitiae commemorationem, ad specialem novae incarnationis dispensationem, qua mundum redimere dignatus est, confessionis suae verba convertit, dicens: Suscepit Israel puerum suum, memorari misericordiae suae. Israel quippe vir videns Deum interpretatur. Quo nomine omnis
Abbreviated transcription (Latin):
recte possit intelligi. quod nuͣ¬
numquã illi ipsi qui merito
sue elationis ad nõ fuerant
deiecti. denuo miserande illo ad
humilitatis grãm redeant.
sieq merito deuotȩ humili¬
catis erigantur ad głam. De¬
niq saulus ob suꝑbiam de
sede doctrinȩ legalis depositꝰ
ẽ : sed mox ob humilitatis sub¬
iectionem. ad euũgelirandã
xp̃i fidem leuatus. E surien¬
tes impleuit bonis : et diui¬
tes dimisit manes. Quia qͥ¬
ȩterna bona ꝑfecte nunc esu¬
riunt. atq ad hec appetenda
infatigabili operum rustoruͣ
instantia certare non desis¬
tunt: saciabuntur utiq cũ
sui redemptoris gła quã deside¬
rabant apparuerit. At qui-¬
cumq celestibus diuitiis ter¬
renas p̃ponere gaudent. hii
nimirum tempore ultimȩ
districtionis. manes cotius
beatitudinis dimictuntur
adnõ.adeo q cum diabolo ꝑ-¬
hennis miseriȩ pena plectun¬
tur. Quod etiam in hac ui¬
ca ex parte non minima ui¬
demus in pleri. ut et humi¬

Expanded text:
recte possit intelligi, quod nonrecte possit intelligi, quod nonnunquam illi ipsi, qui merito suae elationis a Domino fuerant dejecti, denuo miserante illo ad humilitatis gratiam redeant, sicque merito devotae humilitatis erigantur ad gloriam. Denique Saulus ad superbiam de sede doctrinae legalis depositus est, sed mox ob humilitatis subjectionem ad evangelizandam Christi fidem levatus. Esurientes implevit bonis, et divites dimisit inanes. Qui aeterna perfecte nunc esuriunt, atque ad haec appetenda infatigabili operum justorum instantia certare non desistunt, satiabuntur utique cum sui Redemptoris gloria, quam desiderabant, apparuerit. At quicunque coelestibus divitiis terrenas praeponere gaudent, hi nimirum tempore ultimae discretionis inanes totius beatitudinis dimittuntur a Domino, ideoque cum diabolo perennis miseriae poena plectuntur. Quod etiam in hac vita ex parte non minima videmus impleri, ut et humi
Abbreviated transcription (Latin):
eos. sed dextera tua. et brachi¬
um tuũ. et illum inatio uul¬
tus cui. Disꝑsit autem suꝑbos
mente eordis cordis sui. Quia
initiũ om̃is peccati suꝑbia. ob
cuiꝰ meritũ dñs genꝰ humanũ
a stabili habitatione patriȩ cę¬
lestis eitiens. in huiꝰ peregrinati¬
onẽ exilii. longe lateꝰ dispulit.
Sed et his qui inpeccatis ꝑdu¬
rare non timent. graiuorem
futurȩ dispersionis uindictam
reseruauit. Peposuit potentes
de sede. Eoscdem podentes appel¬
lat. quos ante dixerat suꝑbos.
Qui ideo nimirum suꝑbi uo¬
cantur: quia supra mens ur̃a
se suȩ condicionis ex tollunt.
Potences audem non quia uere
potentes sunt. sed quia confi¬
dentes in uirtute sua. condito¬
ris sus adiuitoriũ querere detrec¬
tant. Illi autẽ uere potentes
qua libus scriptũ ẽ. Peus po¬
centes non abicit: cum et ipse
sit potens. Deposuit gͦ pocenteᷤᷤ
de sede. et exaltauit humiles:
quia om̃is qui se exalcat humi¬
habitur: et qui se humiliat
exaltabit᷑. Quamuis etiãita

Expanded text:
d dextra tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui . Dispersit autem superbos mente cordis sui, quia initium omnis peccati superbia, ob cujus meritum Dominus genus humanum a stabili habitatione patriae coelestis ejiciens, in hujus peregrinationem exsilii longe lateque dispulit: sed et his qui in peccatis perdurare non timent, graviorem futurae dispersionis vindictam reservavit. Deposuit potentes de sede. Eosdem potentes appellat quos ante dixerat superbos. Qui ideo nimirum superbi vocantur, quia supra mensuram se suae conditionis extollunt; potentes autem, non quia vere potentes sunt, sed quia confidentes in virtute sua, conditoris adjutorium quaerere detrectant. Illi autem vere potentes qualibus scriptum est: Deus potentes non abjicit, cum et ipse sit potens . Deposuit ergo potentes de sede, et exaltavit humiles, quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Quamvis etiam ita
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ adnos uenire dignatus est.
Semen aucem habrahȩ non
illos tantũ dicit electos. qui
ex habrahe ꝓgenie sunt cor¬
pora liter edici. uerum etiam
nos qui de gentibus ad xp̃m
congregati. illis fidei socieca¬
ce patribus copulantur: a qͥb
ꝓ sapie carna lis origine lon¬
ge segregam᷑. Ec nos eniͣ sem̃
ac silii sumꝰ habrahȩ. cum sa¬
cramentis nr̃i redempcoris.
qui de genere habrahȩ carnem
assumꝑsit renascimur. Nos su¬
mꝰ silii habrahȩ cum illum
uidere sollerti intentione que¬
ham exultauit ut uideret: et
uidit et gauisus ẽ. Hinc et enĩ¬

Expanded text:
hae ad nos venire dignatus est. hae ad nos venire dignatus est. Semen autem Abrahae non illos tantum dicit electos, qui ex Abrahae progenie sunt corporaliter editi, verum etiam nos qui de gentibus ad Christum congregati, illis fidei societate patribus copulamur, a quibus prosapiae carnalis origine longe segregamur. Et nos enim semen ac filii sumus Abrahae, cum sacramentis nostri Redemptoris, qui de genere Abrahae carnem assumpsit, renascimur. Nos sumus filii Abrahae, cum illum videre solerti intentione quaeham exsultavit ut videret, et vidit et gavisus est. Hinc aute
Abbreviated transcription (Latin):
Bene subuurxit memorari
miscdiȩ suȩ.quia quod dͤs
hominem ut redimeret as-¬
sumpsit. non humanȩ me-¬
ritum conditionis: sed diui-¬
nȩ donum piecatis excitit.
Q uid enim post culpam pre¬
uaricationis. nisi iustam
condicoris iram meruimus :
Unde restat ut quot quot
ad salucem uitamq recupe¬
ramur ȩdernam. non hoc
nobis sed eiꝰ grẽ tribuamꝰ:
cui dictum est. in ira mise¬
ricordiȩ memor eris. Sicut
locutus est ad pacres nr̃os:
abraham et semini eiꝰ in scła.
Patrũ memoriam faciens be¬
ata maria. recte habraham
nominatim expͥmit: quia et¬
si mulci Patres ac sancti. do¬
minicȩ incarnationis testi¬
monium mystice pretule¬
runt. ipsi tam̃ pͥmo manisestata
sunt eiꝰdem incarnationis ac no¬
streredemptionis archana p̃dicta manifeste
ipsi specialiter dictum est.
inte benedicentur uniuer¬
sȩ cognationes terre. Quod
ad dñmn saluatorem ꝑtinere
nullus fidelium dubitat. qui
ad dandam nobis benedictio¬
nem ꝑ petuam. de stirꝑe habra¬

Expanded text:
e subjunxit, Memorari misericordiae suae, quia quod Deus hominem ut redimeret, assumpsit, non humanae meritum conditionis, sed divinae donum pietatis exstitit. Quid enim post culpam praevaricationis, nisi justam Conditoris iram meruimus? Unde restat ut quotquot ad salutem vitamque recuperamur aeternam, non hoc nobis, sed ejus gratiae tribuamus, cui dictum est: In ira misericordiae memor eris . Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula. Patrum memoriam faciens beata Maria, recte Abraham nominatim exprimit, quia etsi multi Patres ac sancti dominicae incarnationi testimonium mystice protulerunt, ipsi tamen primo manifeste sunt ejusdem incarnationis, ac nostrae redemptionis arcana praedicta: ipsi specialiter dictum est: Atque in te benedicentur universae cognationes terrae : Quod ad Dominum Salvatorem pertinere nullus fidelium dubitat, qui ad dandam nobis benedictionem perpetuam, de stirpe Abra
Abbreviated transcription (Latin):
eris humani. in discre
itio ad reprehendendum
ꝓmpta & parata esse ꝓbatur:
cum tamense non ita uelit ab
aliis iudicari. quomͦ uultalios
iudicare. Pro hacre scͥptura diuina
admonec dicens. P ruisquam
interroges: non iuituperes quẽ¬
quam. Et cum interrogaueris:
corripe iuste. Omĩs homo pri¬
us se uult interrogari. et post¬
ea si reus est patienter repre¬
hendi. et quia hoc nobis om̃s¬
uolumus ab aliis fieri: iustũ
est ut hoc in aliis studeamus in¬
plere. Prius cum patientia in-¬
terrogemus et solliciti simus.
et cum aliquid certius agnoue¬
rimus: tune aut si mala sunt
reprehendere. aut bona defende¬
re uelimus. propt̃ illud qd̃ scrip¬
tum est. Omnia auecumq uul¬
tis ut faciant uobis homines.
et uos facite illis similiter. Hec

Expanded text:
generis humani indiscreto judicio ad reprehendum prompta et parata esse probatur; cum tamen non ita se velit ab aliis judicari, quomodo vult alios judicare. Propter hoc Scriptura divina admonet, dicens: Priusquam interroges, ne vituperes quemquam; et cum interrogaveris, corripe juste . Omnis homo prius se vult interrogari; et postea, si reus est, patienter tolerat reprehendi. Et quia omnes hoc nobis volumus ab aliis fieri, justum est ut hoc in aliis studeamus implere. Prius cum patientia interrogemus, et solliciti simus; et cum aliquid certius agnoverimus, tunc aut si mala sunt, reprehendere, aut si bona, defensare velimus: propter illud quod scriptum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis si
Abbreviated transcription (Latin):
riter conandum iruitemus.
Raro gͦ et magna necessitate
ob iurgationes adhibendȩ st̃:
ita tamen ut eciam in his ip¬
sis non nobis. sed cleo ut ser¬
uamus instemus. Ipse enĩ
finis. ut nichil duplici corde
faciamus. auferamus crabẽ
de oculo nr̃o inuidentiȩ uel
malitiȩ uel simulationis: ut
uideamus eicere festucam de

Expanded text:
riter conandum invitemus. Raro ergo et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo, ut serviamus instemus; ipse enim est tiam, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eicere festucam de
Abbreviated transcription (Latin):
ductis ad derram nauibus cã¬
quam cura redeundi: sed ita
erm secutisunt tamquã uo-¬
cantem ac iubendem ut seque¬
rentur. Hii gͥ de synagoga fuus¬
ad nauem petri. hoc estad ec¬
clesiam conuenerunt: ut ad in¬
plerent ambas nauiculas. Om̃s
enim in nomine dñi genu
flectunt. siue grecus. siue iu¬
deus: omnia et inomnib xp̃e.
Sed michi cumulus iste suspec¬
tus est: ne plenitudine sua na-¬
us pene mergatur. Oportet
enim et hereses esse. ut ꝓben-¬
tur boni. Possumus camen
et aliam ȩccłam indelligere.
nauem alcerius. Ab una enĩ:¬

Expanded text:
ductis ad terram navibus tanductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequeeius. hi igitur de synagoga ad nauem Petri, hoc est ad ecclesiam conuenerunt, ut inplerent ambas nauiculas; omnes enim in nomine Iesu genu flectunt, siue Iudaeus siue Graecus; omnia et in omnibus Christus. sed mihi cumulus iste suspectus est, ne plenitudine sui naues paene mergantur; oportet enim et haereses esse, ut probentur boni. possumus tamen et aliam ecclesiam intellegere nauem alterius; ab una eni
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando ꝑ uerba sit captu¬
rus homines. Totusq facti
huius ordo quod in eccłã cuiꝰ
ipse tipum tenet: cotidie ge¬
ratur ostendit. Quod uero
subiungitur. ꝙ subductis
ad terram nauib relictis om¬
nib secuti sunt eum: po¬
test significare sinẽ tempo¬
ris. quo ab hiuius mundi
salo. qui xp̃o inheserint pe¬
nitus recessuri sunt. Sci¬
endum est autem hanc eam¬
dem esse lectionẽ quã ma¬
theus & marchus binos de
nauiculis piscadores. primo
petrũ et andream. deinde
filios zebedei. a tlomino nar¬
rant uocatos. Non enĩ eos
lucas nnc a dño uocatos
sed camen petro fuisse predictũ
quod homines esset capturus
insinuat. Quod non ita dictum
est quasi iam pisces numquam
esset capturus. Nani et post
re surrectionem dñi: legimus
eos esse piscatos. Unde dat᷑
intelligi eos. ad capturam pis-¬
cium ex more remeasse: ut post¬
ea fieree qd matheus et mar-¬
cus narrant. quando eos binos
uocauit. Tunc enim non sub-¬

Expanded text:
aliquando per verba sit captualiquando per verba sit capturus hohujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus relictis omnibus secuti sunt eum, potest significare finem temporis quod ab hujus mundi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non sub
Abbreviated transcription (Latin):
tris dei ut eos ase repellant.
sed uoce morum & actuum
suorum suadent a se recedi.
ne ꝑ bonos regantur. et eo ue¬
hementius quo de ferunt eis
honorẽ. et camen factis sius
a se recedere admonent: ut ho¬
norificentiam eorum signifi-¬
cauerit petrus. cadens ad pe-¬
des dñi. Mores autẽ meo qd̃
ait. exi amne dñe : quia pec¬
cator. homo sum. Quod ca-¬
men quia non facit dominus.
non enĩ recessit ab eis. sed eos
subouctis naubiis. ad litus ꝑ-¬
dux it. signisicat in bonis et
sꝑicalibus uiris non esse opor
terehanc uoluntatẽ. ut pec
ac munus eccle siasticum dese-
rant. Et ait ad simonẽ iħs
No li timere. Con fortat dñs
landoerigit. ne quis uel de
sue consciencie culpa tremens.
uel de aliorum innocentia stu-¬
pens: sanctitatis iter formidet
ad gredi. Quod autem sequi¬
tur. ex hoc iam homines eris
capiens: ad ipsum petrũ speci¬
aliter ꝑtinet. Exponit enĩ ei
significet. qd uideliced ipse
sicut nunc ꝑ recia pisces: sic

Expanded text:
tris Dei, ut eos a se repellant, tris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, attamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem, ut peccnt, munus ecclesirant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus lando erigit, ne quis vel de sua conscientia et culpa tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet adgredi, quod autem sequitur: Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei significet, quod videlicet ipse, sicut nunc per retia pisces, sic
Abbreviated transcription (Latin):
eius abierunt retro. et iam cũ
illo non ambulabant: ac clein¬
de barnabas et paulus ad gen-¬
tium sunt apostolatum segrega¬
ti. Et uenerunt. et impleue¬
runt ambas nauiculas: ita ut
mergerent᷑. Harum impletio
nauxum usai infinem scłi cres¬
cit:. sed quod implece mergun¬
tur. hoc est insubmersione pre¬
muntur. Non enim suhmer-
se. sed sunt periclitate. apłs ex¬
ponit dicens. In nouissimis di¬
ebus erunt tempora periculosa:
et erunt homines seipsos aman¬
tes et cetera. Nam mergi na¬
uem: est homines in scłm ex qͦ
esaͣti ꝑ fidem fuerunt. morum
prauitate relabi. Quales &
ipse petrus adhuc minfirmi-¬
tate positus: hoc loco demon¬
strat. Wnde & sequitur.
Quod cum uideret si mon pe¬
trus ꝓcidit ad ienua ihu: dicẽs
Exi ame. quia homo peccator
sum dñe. Quia carnales
quiq meccła. regimen spiritua¬
lium in qͥbis maxime xp̃i ꝑso¬
na eminet: a se quodam modo
repellunt. Non enim hoc uo¬
ce lingue dicunt. bonis magis-¬

Expanded text:
ejus abierunt retro, et jam non cum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant . Ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt et impleverunt ambas naviculas, ita ut mergerentur. Harum impletio navium, usque in finem saeculi crescit. Sed quod impletae merguntur, hoc est in submersione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccator sum, Domine. Quia carnales quique in Ecclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo repellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis minis
Abbreviated transcription (Latin):
onem fidei etiam cum electis re¬
ꝓbi tanti intrant: qui ipsam qͦq
eccłam heresibus scindant. Run¬
pitur autem rete. sed non labi¬
tur piscis: quia suos dñs etiam
inter ꝑsequentium scandala ser-¬
uat. Et annuerunt sotiis qui
erant in alia naui: ut uenirent
et adiuuarent eos. Alia nauis ut
prediximus est ȩccłã de gentibus.
que et ipsa non sufficiente. ima
nauicula piscibus impletur e¬
lectis: quia nouit dominus qui
sunt eius. et apud ipsum certus
est. suorum numerus electorum.
Dumq tot in iudea credituros
non inuenit. quot ad fidem uitã¬
q predestinatos nonit ȩternam:
quasi aliȩ nauis receptacula pis¬
cibus querens sius. corda quoq
gentium fidei gracia replet. Ett i¬
bene rupto ret socia . ł. ad uocat᷑.
Qm̃ ante uidas ꝓditor. ante sy¬
mon magus pisces nequissimi
capti sunt: ande annanias et sa¬
phira fidei rete subelole demp¬
cabant ingredi. ante ut iohes
testatur multi discipulorum

Expanded text:
onem fidei etiam cum electis reonem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis ut praediximus est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa non sufficiente una navicula piscibus impletur electis, quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum. Cumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus, pisces nequissimi, capti sunt, ante Ananias et Sapphira fidei rete subdole tentabant ingredi, ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum
Abbreviated transcription (Latin):
ducere pusillum. significat uel
temperade utendum uerbo ad
turbas. ut nec terrena precipian¬
cur. nec sic a derrenis in ꝓfunda
sacramentorum recedatur ut ca
penitus non intelligant: uel pͥus
in ꝓximis regionibus gentibus pre-¬
dicandum. Et quod dicititẽ pe¬
tro duc maltum .&. laxate reciã
urã in capturam ad remotiores
gentes. quibus postea predicatũ
laborantes nichil cepim̾: in uer¬
bo aucẽ tuo. laxabo rete. Nisi
dominus edificauerit domum:
inuanum laborauerunt qui
edificant eam. Nisi dominus
cor illuminauerit auditorum:
doctor in nocte laborat. Nisi
in uerbo suꝑne grẽ laxata fue¬
rint instrumenta disputacõmuĩ
frustra uocis sue predicator iacu¬
tum mittit. Quia fides populo¬
rum non sapientia uerbi cõpo¬
siti: sed diuinȩ uocationis mttae¬
munere ꝓuenit. Et cum hoc
fecisset: concluserunt pisciũ
multitudinem copiosam. Rim¬
pebatur autem rete eorũ. Pre
multitudine piscium rete rum¬
pebatur. quia nunc ad confessi¬

Expanded text:
ducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profundiora sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant: vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum; ut quod dicit item Petro, Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicatum laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo rete.--Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum, doctor in nocte laborat. Nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rumpebatur, quia nunc ad confessi
Abbreviated transcription (Latin):
uemadmodũ seruare
ponit reonditof. Qui scit quẽ¬
inuerbo capit: uerbo credidit.
Negat suam predam : negat
suum munus. Exi a me dñe:¬
quia homo peccator sum. Ad¬
mirabant᷑ enim dona diuina.
et quod plus meruerat: hoc
presumebat minus. Dic et cu.
Exi ame dñe : quia peccator.
sum: ut respondeat tͥ dominꝰ.
peccatum fadere. Noli timere
etiam que tua sunt dño defer¬
re: quia que sua sunt nobis
ille concessit. Nescit iuidere.
nescit eripere: nescit auferre.
Sides quam bonus dominus.
qui tantum tribuit hominib.
ut uiuificandi habeant potesta¬

Expanded text:
uemadmodum seruare possit reconditos, qui scit quemin uerbo capit uerbo reddit; negat suam praedam, negat suum munus. exi inquia homo peecator sum. ammirabatur enim dona diuina et quo plus meruerat hoc praesumebat minus. dic et tu: exi a me, domine, quia peccator sum, ut respondeat tibi dominupeccatum fateri, noli timere etiam quae tua sunt domino deferre, quia quae sua sunt nobis ille concessit. nescit inuidere, nescit eripere, nescit auferre. uides quam bonus dominus, qui tantum tribuit hominibus, ut uiuificandi habeant potesta
Abbreviated transcription (Latin):
quod suggessi. In his enim re¬
bus sicut iam supra dici. peri¬
culose alios iudicamus: que du¬
bium est utrum bono an malo
anmo fiant. Idest ieuinare.
uigilare. elemos inas facere.
a uino uel carnibus. uel ab¬
suinere. uel non abstinere: et
reliqua his similia que et pro
deo et ꝑ humama gła fieripos¬
sunt. Et quia ignoramꝰ quo
animo siant:iudicare penitus
non debemus. Propter hec
dixit dñs: nolitẽ iudicare.
ut non iudicemini. P ropt̃
uero aꝑtam iniquitatem dic¬
tum est. argue. obsecra incre¬
pa. cum omiri patientia et
doctrina: ꝙ. illud quod supͣ
mnemorauimus. iustum iu¬
ditium iudicate. Hec enim

Expanded text:
quod suggessi. In his ergo rebus, sicut jam supra dixi, periculose alios judicamus quae dubium est utrum bono an malo animo fiant; id est, jejunare, vigilare, eleemosynas facere, a vino et a carnibus vel abstinere vel non abstinere, et reliqua his similia, quae pro Deo et pro humana gloria fieri possunt. Et quia ignoramus quo animo fiant, judicare penitus non debemus. Propterea haec dixit Dominus, Nolite judicare, ut non judicemini. Propter apertam vero iniquitatem dictum est, Argue, obsecra, increpa, cum omni patientia et doctrina . Et illud quod jam supra memoravimus, Justum judicium judicate. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
funt insticuit. Quis gͦ congru¬
entius translationem legalis ꝙ.
substitutionem euuanglici sacer¬
docũ. quam summi uixta legẽ
sacerdotis filius ꝓpħaret: Qui
cum et ipse summus sacerdos.
scd̃m legem existere posse uide
retur: maluit docente intrinse-¬
cus inconmutabili ratione ueri¬
tatis. noui sacerdotis preco. quã
successor. &. heres existere uete¬
ris. Maluit doctis in spu uo¬
catis in desertũ populis. noui
testamenti sacramenta predi¬
care: quam ad se uenientib
in templum. gloriosissimo illo
tunc cemporis. sacerdotii uete¬
ris officio preesse. Pretulit
longam so licudinis siti ꝙ
esuriem: continuis hostiarũ
sollempniis. pilis camelorum
ꝙ cinctui None pelliceẽ. auro
cextas pontificum postposuit
stolas. Wt quid enim hec fr̃s
mei. nisi ut his qui merico uisti¬
cie ꝑfectioris. auctoritatem sibi
predicandi asciuerat. ipse eciam

Expanded text:
o instituit. Quis ergo congruo instituit. Quis ergo congruentius translationem legalis, ut substitutionem evangelici sacerdotii, quam summi juxta legem sacerdotis filius prophetaret? Qui cum et ipse summus sacerdos secundum legem existere videretur posse, maluit docente intrinsecus incommutabili ratione veritatis novi sacerdotis praeco, quam successor et haeres existere veteris. Maluit doctus in spiritu vocatis in desertum populis Novi Testamenti sacramenta praedicare, quam ad se venientibus in templum, gloriosissimo illo tunc temporis sacerdotii veteris officio praeesse. Praetulit longam solitudinis sitim et esuriem continuis hostiarum solemniis, pilis camelorum et cinctui zonae pelliceae, auro textas pontificum postposuit stolas. Ut quid enim haec, fratres mei, nisi ut is qui merito justitiae perfectioris auctoritatem sibi praedicandi asciverat, ipse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quippe parentibus est genitus:
ut eo confidentius iusticiȩ pre-¬
cepta populis daret. quo hec ip
seuin seruaret. Ne sacerdotali
ꝓsapia ortus est. ut eo potenti-¬
us mutationem sacerdotii pre¬
conaretur: quo ipsum ad sacer-¬
dotale genus ꝑtinere claresce¬
ret. Redempdor. et enim nr̃.
in carue aparens. sicut rex nobis
fieri dignatus est. regnũ celeste
tribuendo: ita etiam pontifer
factus est. semet ipsum ꝓ nobis
offerendo hostiam deo. modo¬
rem̃ suauitatis. Unde scrip¬
tum est Iurauit dominiis ꝙ.
non pen̾idebit eum: tues sacer¬
dos meternum. scd̾m ordinẽ
merchi sedech. Melchi sedech
quippe ut legimus sacerdos
dei summi. longe legalis sa¬
cerdotii dempora precẽssit.offe¬
rens panems et uinũ. Et ideo
redemptor ñ sacerdos esse dici¬
tur. scd̾m ordinem melchisedech
quia ad latis uictimis legalibꝰ.
idem sacrificii genus. i miste¬
rium sui corꝑis et sangiunis.
in nouo testamendo offerenda¬

Expanded text:
quippe parentibus est genitus, quippe parentibus est genitus, ut eo confidentius justitiae praecepta populis daret, quo haec ipepta servaret. De sacerdotali prosapia ortus est, ut eo potentius imitationem sacerdotii praeconaretur, quo ipsum ad sacerdotale genus pertinere claresceret. Redemptor etenim noster in carne apparens, sicut rex nobis fieri dignatus est regnum coeleste tribuendo, ita etiam pontifex factus est semetipsum pro nobis offerendo Deo hostiam in odorem suavitatis. Unde scriptum est: Juravit Dominus et non poenitebit eum , tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech . Melchisedech quippe, ut legimus, sacerdos Dei summi, longe legalis sacerdotii tempora praecessit, offerens Deo panem et vinum. Et ideo Redemptor noster sacerdos esse dicitur secundum ordinem Melchisedech, quia ablatis victimis legalibus, idem sacrificii genus in mysterium sui corporis et sanguinis in Novo Testamento offerend
Abbreviated transcription (Latin):
enturus in carne do¬
minus. et redemp¬
cor. nr̃. multos dis¬
pensationis sue tes¬
tes premisit ꝙ. nuntios: qui
diuersis temporib diuersis
ifrahelitice plebis tribubus orti.
non diuersi fide. sed uno eodẽ¬
q ꝑ omnia sensu. eius incarna-¬
tionis mysterium ꝓphetando
precinerent. Horum ultimꝰ
et quasi limes quidam legis
ꝙ euuangłii. figure &. ueri¬
eatis ioħes ãpparuit. dño ates¬
tante qui ait. Lexꝙ. ꝓpħece
usq ad iohannem: ex eo regnũ
dei euuangelitatur.Uynde.
etiam plusquam ꝓpħa dictus
est. quia quẽ ceteri alongẽ
ꝓpħando solum predixerant.
ille &. pͥmo uenturũ ꝓphetan¬
do signauit: ꝙ mox uenien¬
tem ostendendo monstrauit.
Qui certe grã dispensationis
non solum iustis: sed et de pon¬
tificali stirpe Cortis parentib
natus asseritur. Fuit autẽ sa¬
cerdos sicut ex lectione euuã¬
gelica Auduimus nomine ⁊a-¬
charias de uice abia.ꝙ uxor.
illi de siliabus aaron: et nomen
erus elisabech. Erant autem

Expanded text:
enturus in carne Dominus et Redemptor noster multos dispensationis suae testes praemisit et nuntios, qui diversis temporibus diversis Israeliticae plebis tribubus orti, non diversa fide, sed uno eodemque per omnia sensu, ejusdem incarnationis mysterium prophetando praecinerent. Horum ultimus et quasi limes quidam legis et Evangelii, figurae et veritatis Joannes apparuit, Domino attestante qui ait: Lex et prophetae usque ad Joannem, ex eo regnum Dei evangelizatur . Unde etiam plus quam propheta dictus est, quia quem caeteri a longe prophetando solum praedixerant, ille et primo venturum prophetando signavit, et mox venientem ostendendo monstravit. Qui certe gratia dispensationis non solum justis, sed et de pontificali stirpe ortis parentibus natus asseritur. Fuit enim sacerdos, sicut ex lectione evangelica audivimus, nomine Zacharias, de vice Abia, et uxor illi de filiabus Aaron, et nomen ejus Elisabeth. Erant autem
Abbreviated transcription (Latin):
de retia quasi retinentia sunt
uocata. Sed hec retia.mͦ laxan¬
tur in capturam. mͦ lota plican-¬
cur. quia non omẽ dempus
est habile doctrine sed nunc
exerenda lingua doctori. nuc̃
suimet cura gerenda. As-¬
cendens audem inunã nauem
quȩ erat sẏmonis. rogauit
eum a terra reducere pusillũ:
et sedens docebat de nauicu¬
la turbas. Nauis symonis est
ȩccłã pͥmiciua: de qua pau-¬
lus ait. Quienĩ operatus
est petro in apostolatũ cireũ¬
circumcisionis: oꝑatus est
ꝙ mͥ int̾ gentes. Bene uina
duta. quia multitudinis cre-¬
dencium eratcor unum et ani-¬
ma una. De qua docebat tur-¬
bas  quia de auctoritate ec¬
desie usq hodie gentes ad reg¬
uit autem loqui: dixit ad sẏmo

Expanded text:
et retia, quasi retinentia sunt et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene unadicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una. De qua docebat turbas, quia de auctoritate Ecclesiae usque hodie gentes dvit autem loqui, dixit ad S
Abbreviated transcription (Latin):
sus est carne stabilitatẽ ꝑpecue
quietis adiit: curbarum conuen-¬
tus ad eum gentium in fide con¬
currentium: tẏpus est de quo
quit omnes gentes : et ibunt po¬
puli multi et dicent. Wenite
ascendamus ad montẽ dñi. Et
iudit duas naues stantes secus
stagnum. Duȩ naues secus
stagnum positȩ. circuncisio¬
nem et preputium figurant.
quas bene iħe uidisse ꝑhibetur.
quia in utroq populo. nouit
dominus qui sunt eius: eoꝵ¬
q cor. a fluclibus scli huius.
ad fũture uite tranquillitatem
quasi ad soliditatẽ litoris uiden¬
do. hoc est misericorditer uisitan¬
do ꝓuehit. Piscatores autẽ des¬
cenderant et lauabant retia.
Piscatores sunt ȩccłȩ doctores.
qui nos reti fidei conprehensos.
et de ꝓfundo ad lumen elaͬtos:
quasi pisces littori sic cerre ui¬
uentium aduehunt. Quasi
enim quedam retia piscantiũ
sunt conplexe predicantium
dicꝰtiones: que eos quos cepe-¬
rint in fide non amittant. Un-

Expanded text:
sus est carne stabilitatem perpetuae sus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae, circumcisionem et praeputium figurant. Quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus. Eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae traquasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
tagnum geuesa¬
rech idem dicunt
esse quod mare ga¬
li lee: uel mare dy¬
beriadis. Sed mare galileẽ. ab
adiacente ꝓuntia dictum. ma¬
re tyberiadis.a ꝓxima ciu-¬
tate que olim cennereth uoca-¬
ta:. sed ab herode tetrarcha in¬
staurata. in honorẽ tyberiice-¬
saris tyberias est apellata. Por.¬
ro genesar. a laci ipsius natura
qu a crispantibus aquis de se¬
ipso sibi excitare auram ꝑhibe¬
tur: greco uocabulo quasi ge¬
nerans sibi aurã dicit᷑. Neq
enim in stagni morem sternit᷑¬
aqua. sed frequentibus auris
spirantibus agitaturz haustu
dulcis. ⁊ ad potãd̾ habilis. Sed
hebraice lingue consuetudine.
omnis aquarum congregatio.
siue dulcis. siue salsa: mare non¬
cupatur. Qui lacus interflu¬
ente iordane. centum quadra¬
ginta stadiis in longitudinẽͥ
et quadraginta extenditur in
lacitudinem. Quia gͦ stagnũ
suie mare. presens seculũ de¬
signat. dñs secus mare stat. post¬
quam uide labentis mortalita¬
tem deiuncens. in ea qua pas¬

Expanded text:
tagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis. Sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitaqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare statquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua pas
Abbreviated transcription (Latin):
quã si solus indignationis sonꝰ
ederet᷑. Itaq in pͥmo unũ est.
idest ira sola. in scðo duo. et¬
rra et uox que irã significat.
in cercio tria. idest ira et uex
que irã significat: & in uoce ipła
certx uituꝑationis expressio.
Wide nunc etiam tres reatus:
iuditii. concilii. sͤe henne ignis.
Nam in iuditio ad huc defensi¬
oui dat᷑ locus. inconcilio autẽ.
quãquã & iuditiũ esse soleat.
tam̃ qͥa int̾esse aliqͥd loco hoc
fateri cogit ipsa distrnctio.
uidet᷑ ad conciliũ ꝑtinere sen¬
dentiȩ ꝓbatio: quando non iam
cũ ipso reo agit᷑. utrũ damp¬
nandus sit: sed int̾ se qͥ iudicant
conferunt. qͦ iuditio dampnari
oporteat. quẽ constat esse dãpnandũ.
Gehenna uero ignis. nec dampna¬
cõnẽ habet dub̃iam. sicut iudiciũ
nec dampnati penã sicut cõsiliũ
n gehenna qͥppe est certa dãp¬
natio:ꝙ. pena dampnati. Bi

Expanded text:
quam si solus indignationis sonus quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum id est, ira sola, in secundo duo, ira et vox quae iram significat, in tertio tria, id est, ira et vox quae iram significet, et in voce ipsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, consilii, et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut judicium, nec damnati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena d
Abbreviated transcription (Latin):
hebreo cũ in t̾rogassem. dixit enĩ
esse uocẽ non significantẽ aliqͥd.
sed indignantis animi motũ ex-¬
pͥmentẽ. Has in t̾iectiones gra-¬
matici uocant particulas orati-¬
onis. signifi cantes cõmoti ani¬
mi affectũ. uelut cũ dicit᷑ ado¬
lente heu. uel ab irascende hen.
que uiocẽs quarũcũq linguarũ
sint ꝓpͥȩ. nec in aliam lingnã
facile transferunt᷑. Que causa
utiq coegit tam grecũ int̾pre¬
nere: cũ qͦmͦ eam int̃ precaret᷑¬
rndi inueniret. Gradũs itaq
sunt. in istis peccatis ut pͥmo
qͥsq iraseat᷑.ꝙ. eũ. motũ retineat
corde conceptum. Ian si extorsert
nõ significantem aliqͥd. sed illũ
animi motum ipa eruptione testãtẽ
qua feriatur ille cui irascitur
plus est utiq quã si surgens ira
silentio p̃meret᷑. Si uͦ non solũ
uox indignantis audiͣtͣ. sed etiã
nẽ eiꝰ inquẽ ꝓfert᷑ designec ꝙ
notet. qͥs dubitet ampliꝰ hoc ẽe̾.

Expanded text:
Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utiqnere, cum quomodo eam interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam nem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse
Abbreviated transcription (Latin):
lio. Qui aut̃ dixerit fatue: reus
erit̾ iehenne ignis. Quid int̾est
int̾ reũ iuditio. & retũ concilio.
ꝙ. reũ iehenne ignis: Nam hoc¬
qd̃ postremũ grauissimũ sonat.
a leuiorib ad grauiora: donec ad
iehennã ignis ueniret᷑. Et ideo
quã ẽeᷤᷤ reũ concilio: ita leuius est
reũ concilio. quã reũ gehenne
ignis. Oportet ut leuiꝰ esse in¬
telligat᷑ irasci sinẽ causa fr̃ĩ. quã
Non enĩ reatꝰ ipse gradus: nisi gra¬
datim etiã peccata cõmemoͣrent᷑.
qͥa nec grecum est nec latinũ racha¬
cetera uͦ in sermone nr̃o usitata st̃
Non nulli autem de greco tra¬
here uoluerunt interpretacõnẽ
huiꝰ uocis. putãtes pannosum
dici racha ⁊ qm̃ grece pannꝰ
rit᷑ ꝗͥd dicit᷑ grece pannosus: non
respondent racha. Heinde pos¬
set int̃pres latinꝰ. ubi posuit rã¬
cha. pannosũ ponere. necuti uer-¬
bo inusitato. qd in latina lingua
nullũ sit. & in greca inusitatũ.
ꝓbabilius gͦ est qd̃ audiui a qͦdã

Expanded text:
it, Fatue, reus erit gehennae ignis. Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo quam reum esse concilio; itesse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. quia nec Graecum est nec Latinucaetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam
Abbreviated transcription (Latin):
in die circũ cisionis iohãnis. qñ
et nom̃ accepit. factus est timor
suꝑ om̃s uicinos eorũ: et super
omnia montana iudee diuutga¬
bant᷑ omĩa uerba hec. Porro in
tempore. dnĩcę resurrectionis.
timor. continuo saluberrius
non solũ iudeoꝵ qͥ erant uicini.
tia legis: sed exterarũ tsq ad fi¬
nes terre gentiũ corda coneussit.
Nec tm̃ montana cuncta iudeẽ.
uerũ etiã omiã mundani regni
mundaneq sapiendie culmina.
uͥtutis eiꝰ fama transcendit: ita
ut relicta ubiq cultura. ac ii¬
ta pͥori. ad ꝑcipienda fidei illiꝰ
sacram̃ta confluerent. Necte
rectionis imaginẽ prefert: qͥa
et hec octaua die. hoc est post
sabbatũ facta est. Ec sicut.
illa a reatu ꝑpetue mortis ab¬
soluere solebat: ita ista ꝑfectã
uite inmortalis nõuitatẽ. qu
in auctore nr̃o exibiit .ꝙ. in
INA
nobis sperandũ mõstrauit. Qd̃ uͦ
interhec zacharias implet᷑ spũ¬

Expanded text:
die circumcisionis Joannis, quando et nomen accepit: Factus est timor super omnes vicinos eorum, et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Porro in tempore Dominicae resurrectionis, o innotuit, timor continuo saluberrimus non solum Judaeorum qui erant vicini tia legis, sed et exterarum usque ad fines terrae gentium corda concussit. Nec tantum montana cuncta Judaeae, verum etiam omnia mundani regni mundanaeque sapientiae culmina virtutis ejus fama transcendit, ita ut relicta ubique cultura ac vita priori ad percipienda fidei illius sacramenta confluerent. Recte rectionis imaginem praefert, quia et haec octava die, hoc est post sabbatum, facta est; et sicut illa a reatu perpetuae mortis absolvere solebat, ita ista perfectam vitae immortalis novitatem et in auctore nostro exhibuit, et in nobis sperandam monstravit. Quod vero inter haec Zacharias impletur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
significat mistice młti de st ẏrpe
sacerdotali. qui a confessione xep̃i
diutius oracontinierant. post¬
modũ ꝑ susceptionẽ fidei illius
spõ fancti uͥtute replendi. dono
ꝓphecie sublimandi: & magiste¬
rit pastoralis officio populis
essent p̃ferendi. Quam us eadẽ

Expanded text:
icat mystice quia multi de stirpe sacerdotali, qui a confessione Christi diutius ora continuerant, postmodum per susceptionem fidei illius Spiritus sancti virtute replendi, dono prophetiae sublimandi, et magisterii pastoralis officio populis essent praeferendi. Quamvis eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ad dirigendos pedes nr̃os inuiã
pacis. Inuenit gͦ nos sedentes
intenebris  mumbra mortis :
hoc est post longa peccatorũ q.
ignorantiȩ cecitate depressos. atq
hostis antiqͥ fraude deceptos. ob¬
sessosq erroribus. Ipse et enun
recte morsꝙ. mendatiũ sicut
econtra dñs ueritas uocat᷑ ꝙ uita.
Atculit autẽ nobis uerã cogniti¬
onis sue lucẽ: exelusisq errorũ
cenebris certũ nobis iter patrie
celestis apperiat. Pirexit gressus
operũ nr̃orum: quatinus. ꝑ uiã
ueritatis quã monstrauit incedere.
atq ad mansionẽ ꝑpetuȩ pacis
possimus intrare quã ꝓmisit.

Expanded text:
dirigendos pedes nostros in viam dirigendos pedes nostros in viam pacis. Invenit ergo nos sedentes in tenebris et in umbra mortis, hoc est, longa peccatorum et ignorantiae caecitate depressos, atque hostis antiqui fraude deceptos obsessosque erroribus. Ipse etenim recte mors et mendacium, sicut e contra Dominus veritas vocatur et vita. Attulit autem nobis veram cognitionis suae lucem, exclusisque errorum tenebris certum nobis iter patriae coelestis aperuit: direxit gressus operum nostrorum, quatenus per viam veritatis, quam monstravit incedere, atque ad mansionem perpetuae pacis possimus intrare, quam promisit.