comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peruenit antequamuenir et fibus ad locum sacrificu:
ipresibiimmolandus lignaportauit᷑ deinde abraham
gladio armatur & cumiam poeneferiret ammonetur
ut papceret & non tamen sine sacrificio si ne sangui
ne fus sorecedit apparetnamque aries inuepre in erens
cernibus immolatur ꝑagiur quesa crificium pacco sacrisi¬
co dicitur ad abraham benedicamtibi & multiplicabos e¬
mentuum si cut stollas caeli & ueluta rentommaris pos¬
si debi sementuõ porta s inimicorum suorum & bene dicent̃
in seminituo omrgentosterrae quia obaudistiuocimeae
terio isteonim habrabam quan dofilium unicum ꝑ duxte
admmolandum habebat ꝑsonami di patris sod quid est
quodeum senex surcipit nonenims enescitd̃ sodiprapre¬
nunctatio dexp̃oiam quodammodo senuerat : quandona¬
& orunt duo in carneuna sacramentum illud magnum
senccta significatur abrahe quia ipsums a cramentũ
dđt am longeuum erat & senectus sare in plebedi hocest

Expanded text:
pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus ligna portavit. 2. Deinde Abraham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrine fervori cedit. Apparet namque aries in vepre, inhaerens cornibus; immolatur, peragiturque sacrificium, peracto sacrificio dicitur ad Abraham: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam maris; possidebit semen tuum portas inimicorum suorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti voci meaterio. Iste enim Abraham quando filium unicum perduxit ad immolandum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscepit? Deus enim non senescit. Sed ipsa pronuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat, quando nat, Erunt duo in carne una : sacramentum illud magnum,significat senectam Abrahae: quia ipsum sacramentum Dei longaevum erat, et senectus Sarae in plebe Dei, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
lis dicit qui ex iudeis acdx pmconuertuntur. hacelentes
re tro actos erpores exaudiantur pȩseratisque oculis
unde is mahel exauditio interpraetatur angelusiste
similitudo ẽ holiae perquem populus iste ẽcerediturus
sicut permalachiam dicitur ecce egomitta muobis heliã
qui conuertit corda patrum infilior Uerum quid sittũ
uo cauit angolus dñi agar dicens surge &a collepuerum
quia ingentem magnam facia meumꝰ hoo significabat
siue quo deopiorus iudaeorum populus esse tregrratu¬
rus in sacculo siue quia caelestis regnigloriam conse¬
scriptura pronuntiat deindedm̃ filium dĩcum fauiso
credendum est quiperlegem & prophetos semperlo¬
uitisertiqui propter obedientiam paternae uolum¬
ham immolare unicum filium suum ille obtemperans
dosoluituotum : strauit a sinum in posuitligna seruor
longe dimisit soluscumfilio ascendit triduo ad locum

Expanded text:
lis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes lis dicit, qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retro actos errores exaudiuntur, reseratisque oculis . Unde Ismael exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam dicitur: Ecce ego mittam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios. Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosus Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum, sive quia coelestis regni gloriam conseScriptura praenuntiat, deinde Deum, Filium Dei eum fuisse credendum est, qui per legem et prophetas semper locutus est. Qui propter obedientiam paternae volunham immolare unicum filium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum
Abbreviated transcription (Latin):
cit sanguis huius suꝑnor & superfilior nostres pa
nes boc indicabant quoduetus sacerdotium pa¬
nis praepositionis sicut scriptum ẽ portaretse¬
cum &uesceret̃ uteruero aquaequide fecit iu¬
daicapurificatio significabatur defectura siue
doctrina eorum carnalis in pellemortuaclausa
idestincuarne ueteris hominis praeuaricatio¬
nissententi adampnata quaen ec refrigerium
praes tat nec satiat sitim sed aestu tepida uotum
cacit quoduero arrat agarins olitudine cum
filio suo significat sina gogam cummpopulosuo ex¬
pul sam de terra sua sinesacerdotio & sacrificio
inullam habentem spiritalem purificationem Quodue¬
rofilium morientem siti sub arbore proiecit & nede¬
monstrante angelo aspicit fontem signi fcabat quos¬
dam ox copopulo adumbram lignicrucis refugium pe¬
tituror Quodexlamat puerplorans & exaudiuit eũ
ds & sicde monstrante angelo aspixt fontem hoc proil¬

Expanded text:
cit: Sanguis ejus su per nos, et super filios nostros . Panes cit: Sanguis ejus su per nos, et super filios nostros . Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum ut vesceretur. Uter vero aquae, qui defecit, Judaica purificatio significatur defectura, sive doctrina eorum carnalis in pelle mortua clausa, id est, in carne veteris hominis praevaricationis sententia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero errat Agar in solitudine cum filio suo, significat synagogam cum populo suo expulsam de terra sua, sine sacerdotio et sacrificio nullam habentem spiritualem purificationem. Quod vero filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro il
Abbreviated transcription (Latin):
qua erendumẽ quarantea sarra uoluit maritum deuncil¬
pulsa agor quippe s ecundum quodait apostolus in seruitutẽ
genuit carnalom populam sarra uero libera populum ge¬
nuit qui non est secundam carnem sed in libertate uocatus ẽ.
qua libertateliberauit eumxp̃r hocgitur iysterio figura¬
batur priorem populum inseruitute peccaterum gene
ratomꝰ indomorachol idest edesie non manero ina &inũ
ne que sõberedem uel consortem cultoribus xp̃ĩ nec cum¬
filio nobili idest fidelipopulo regnum ca elestis glorie
possersurum quum eiecer&igitur abraham agar
dedomo: accepit panes & utremaque & deditagar
&iposuit suꝑ humeror eius infantem& dimisit eam
exiens aut̃ agar : errabatinsolitudine & cummorientẽ
filium sitiproieciss & subarborcãpparuit eiangolur dnĩ
&demonstrauit fontemaque & potauit filium suum
Quidorgo significat quod exiens agar : infantemin hume¬
rorsuos in poruit: nisi quod peccator populus & insipiens
ceruicem matrissuae sinagogaegrauauit dumdi¬

Expanded text:
Quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilpulsa. Agar quippe secundum quod ait Apostolus, in servitutem genuit populum carnalem, Sara vero libera populum genuit qui non est secundum carnem, sed in libertatem vocatus est: qua libertate liberavit eum Christus. Hoc igitur mysterio figurabatur, priorem pratum in domo Rachel, id est, Ecclesiae non manere in aeternum, neque esse haeredem vel consortem cultoribus filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo sua, accepit panes et utrem aquae et dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar, errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat, quod exiens Agar, infantem in humeros suos imposuit, nisi quod peccator populus et insipiens cervicem matris suae synagogae gravavit cum di
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝑagnitionem fidei ad gratiam xpĩ conuersus deposueris
onus legis quan doiam non seruus populominori sed ꝑ
fidem frateruo caberis Igitures au postbeneditionem pa¬
tris inuidiestimulis concitatus necemfratrisuo iacob frau¬
dalenter ex cogitat. hocnimirum &iudaicus populur inxpõ
praemeditatus non solum dnm̃ patibulo crucis tradidit
uerum &iam credentor in illo usquea doffusionem sangua¬
nis ꝑsecutus est: ia cobautem dolos fugiens fratris. relicte
domopatria uel parentibus uadit in regionem longinquam:
hierusolimam &omnes regiones iudaee : habiit ingentib:
accipiens sibiinde aedosiamutim pler&ur quod dictum est

Expanded text:
dum, per cognitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris dum, per cognitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servus populi minoris, sed per fidem frater vocaberis. 14. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suo Jacob fraudulenter excogitat. Hoc nimirum et Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum Dominum patibulo crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, 322 relicta domo patria, vel parentibus, vadit in regionem longinquam, Jerosolyma, et omnibus regionibus Judaeae, abiit in gentes accipiens sibi inde Ecclesiam, ut impleretur quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
sione eredentor ipitosi dĩ fraetrumsuorum quta ꝑ lebidomena¬
ter uedlerami ipsuntadorant filimtmi senos. qutacui psi seuendur
ornemexea natus esti psum quima ledoxerit male dietus est a
quibas benedhxent benedietonbusreplobitur xprinqus im
noste exorepopuli patris ignorantis benedic&itr ÷: idest
ueraciter dientur : sedilius auidacis benediciputatur quiab
eius errantibus expectatur Eocebe nedictionem preru qrat
repentemaiore, &xpa uitiraao & alium proaliosedbene sre
hactestbeneditio prima isa acquaeduta est minori populo xp̃ra¬
norum : sod nectamenmaior emfilium penitus dis pectum fu¬
isse Quia cumintrauerit plenitudogentium tun comniris¬
rahel saluuserit cuius tamen secundeb enedictionis prophe
& potentia regni qua em illo populi fuit & inrore caclierit
benedictiotua id ineloquiis erit ipsirenim cradita sunt
guine populusille ditus necemin xpõ uel proph&is exercuit¬
que uem&i cum extuties & solua siugum deceruicibustuis

Expanded text:
fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maledixerit, maledictus est; et qui benedixerit, benedictionibus replebitur. Christus, inquam, noster ex ore populi ignorantis benedicitur, id est, veraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente majore, expavescit Isaac, et alium pro alio se benedixisse Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum. Sed neque tamen major filius penitus fuit despectus, quia cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit: cujus tamen secundae benedictionis prophetet potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedguini populus iste deditus necem in Christo vel prophetis exercuitque veniet quando excutias et solvas jugum de cervicibus tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
ba illorums ex euntes enimpueriisaac peruniuer¬
sum orbemterrae foderunt puteor & aquam omni¬
bus orenderunt. bapti tante somnes gentes in nomine
quor a peruit isa ac sicuo cauiteor sicut & patereius : rusi
qui a morses apud nor etiammoyses appellatur & pro¬
phetȩ unus quisque suo nomine appellantur nec ind¬
tantur quasicorum demuocabula puteorum hacc
fodisse describitur quod uidelicet exomplo discimus
utin ac pere grinationis erumna poriti cogita tionum
nestrarum profumnda penstremus : & quous que n obis uere in¬
telligontie aqua respondeat nequa quam nostrae Inquisi¬
tionis inanus ab exauienda cordis terra torpescat᷑ quorta
coniectas nobis temptationum cogitationes engunt autur
conces sitdñ qua epostulat᷑ inlidebantur que gemini hutero
pit queres ponsum: duogentes in aterotuosunt & duo popula
deuentretuo dianduntur populur que populum superalhi

Expanded text:
ba eorum. 5. Exeuntes enim pueri Isaac per univerba eorum. 5. Exeuntes enim pueri Isaac per universum orbem terrae, 318 foderunt puteos, et aquam vivam omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentes in nomine ruit Abraham, Isaac sic vocavit eos, sicut pater ejus, nisi quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, et propheta unusquisque suo nomine appellatur, nec mutantur, quasi eorumdem vocabula puteorum? non fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat. Quos tamolestas nobis tentationum cogitationes ingerunt. CAPconcessit Dominus quae postulabat. Illidebanturque gemini in utero pitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt, et duo populi de ventre tuo dividentur, populusque populum superabi
Abbreviated transcription (Latin):
cumeo philistimidestiudaei a regnodi alieni sed descendit
abeis nom porest ẽẽ cuminis quiimputeis aquam nolunt
puerus aac fodiunt᷑ puerustiis aac: matheus. mareus. locas &
iohranns parus &iacob iudas &a postolus paulus quiormnes
nouitestamenti puteumn foderunt : & inuenerunt aquam
uiuam quaesit fonsaq: e salientis inuitam a dernam sed
prohis aduc alter cantur illiquiterrena sapiant neo noua
condipatientor. necu&era purgari euu angolicis puteis
nos uos fecistis gratiedi ex hoctam ad genteribimus post
Iaocfodit tertium puteum issa ac & appellauit nomen
locisllius latitudo dicenr nunc dilatauit nords̃ & feciteres¬
cere superterramꝰ ueredilatatus ẽ issaac: & impleuit
omnem terram scientia trinitatis. & in toto orbe latitu¬
dinem ecdesie conlocauit prius tantum in iudea no
terram exut sonus corum & in fine sorbis terrae uer¬

Expanded text:
cum eo Philistiim, id est, Judaei a regno Dei alieni, sed discedit cum eo Philistiim, id est, Judaei a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam habere pueri Isaac fodiunt. Pueri Isaac sunt Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, Petrus, Jacobus, Judas, et apostolus Paulus. Qui omnes Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari: evangelicis puteis nos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus. 4. Post haec fodit tertium puteum Isaac, appellavitque nomen loci illius latidudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram; vere enim dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesia collocavit. Prius tantum in Judaea erterram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae ver
Abbreviated transcription (Latin):
qui ain formasĩ equalise eatru pa ulimen a lntomdiste
insornanserui ut oius capaxesre humana in firmitas
postor  eo que modo se conugi congruumiter aptar& quud
emmabsdrdum immo qui non conuenienter futurorum ptat¬
nunatiom a deom motatum. gipro phaidi carnale aliquiodlust
uteum caper& affectus uxoris cumipsum uerbodi caro factum
sit ut habitar & innobis ostha ecrefert seriptura queo
stas post quambenodixit illum dñs & magnificatus ẽ talde ad¬
gres sucost opus. & coepit fodere puteos quo foderant pueripa¬
tnsenis ab taham sedimun denteres palastiniobstraxerunt
cosimplentes humo &irrahel quis estiste i saacnisi saluator
noster quicamdes condis & inist& mtorrentem gerar& primo
umdium illos puteos forlereuult quo foderant pueri patris
i udes ł mos ses puteum legis foderant dauid solomon &
meniertena & sordida repleuerat intelligentia & eorum
q uelox & proph&e dixerunt deipsodixerunt Rixatisunt

Expanded text:
qua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusut eum caperet affectus uxoris, cum ipsum Verbum Dei caro factum sit ut habitaret in nobis? Post haec refert Scriptura quod Isaac postquam benedixit illum Dominus et magnificatus est valde, aggressus est opus et coepit fodere puteos quos foderant pueri patris sui Abraham, sed invidentes ei Palaestini, obstruxerant eos, implentes humo, et reliqua. Quis est iste Isaac, nisi Salvator noster, qui dum descendisset in istam torrentem Gerara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris sui? Idem Moyses puteum legis foderat David, Salomon, et men terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeoruque lex et prophetae dixerunt, de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
taintellogore : sedibiinuna & muna facilius apprr & qua
rum torram promissionis accipiunt : unde huo proculdo¬
bie aliquid aliud significatur : quam quamenim duaulibe¬
re uxoresia cob ad nouumtestamentum quo dinlibet te¬
touo catirumus exostimentur ꝑtinere nontaonen frais¬

Expanded text:
ta intelligere; sed ibi una et una facilius apparet, quod ta intelligere; sed ibi una et una facilius apparet, quod rum terram promissionis accipiunt; unde hic proculdubio aliquid aliud significatur: quamquam enim duas liberas uxores Jacob ad novum testamentum, per quod in libertatem vocati sumus, existimem pertinere, non tamen frus
Abbreviated transcription (Latin):
postha nouisionem indeia cobiter faciens uidit oues & pasto¬
res &s puteum a que uiue. & lapidem magnum suꝑ positum
puteo figuraliter peroues iustorum populi significabantur:
si cutillad quod dictum est inciuiangelio statu& oues ad dex
suꝑ postur figuramdi p̃ferebat : puteur gratitand sprsti per
predicationem xp̃ĩ uenturamadȩdesiam exgentibus quao
obtecta erat : non dum aduoniente & homine factox po¬
Igituria cob pergens mesopotamiam. accipit dua suxores fili¬
as laban frare rebeccei hocest primoliam sicunderrdoli
in de sibi accipitlie ancillam nomine Zelfam &tamullor a¬
filiam : delia scilic& genuit ruben simeon leui iudat¬
racar gabulon: derachel autem ioseph & beniam in :
deballa ancilla rachel: dim & mentalim : degelfa ancill
liȩ garꝰ asserlusunt duo decim file: rachenn eaute¬
daolibere due ancille fuerunt: tidimus eninra postolũ
in libera & amcilla qua shabebat habrahaoeduo tistumen¬

Expanded text:
Post hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves, et pastoPost hanc visionem inde Jacob iter faciens vidit oves, et pastores, et puteum aquae vivae, et lapidem magnum superpositum puteo. Figuraliter per oves justorum populi significabantur: sicut illud, quod dictum est in Evangelio: Statuit oves ad dsuperpositus figuram Domini praeferebat; puteus, gratiam Spiritus sancti per praedicationem Christi venturam ad Ecclesiam ex gentibus, quae obtecta erat, nondum adveniente et homine facto Igitur Jacob, pergens Mesopotamiam, accepit uxores duas, filias Laban fratris Rebeccae. Hoc est, primo Liam, secundo Rachel. Inde sibi accepit Liae ancillam nomine Zelpham, et ancillam Rafiliam. De Lia scilicIsachar, Zabulon; de Rachel autem Joseph et Benjamin; de Bala, ancilla Rachelis, Dan et Nephthalim; de Zelfa, ancilla Liae, Gad et Aser. Hi sunt duodecim filii Israel patduae liberae et duae ancillae fuerunt: videmus enim Apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamen
Abbreviated transcription (Latin):
tori os perue sub capito suo lapidemimagnumnadermeno
ter a& dertendenter hocuis souig lauit uncxit q ualas idet
eius qui nominatim quodammododictus est: oi amunctus
descnditibnterum & caclum conscendit : crettioautem
bur significatisunt euuan gelistae: praedicatoresxpras
cendenter utique . cuma dintelle gendum eius suꝑenmemti¬
sinam diuimitatem excedunt un iuers amcreatura muteũ
inuemant in principio uerbum dm̃. apud dm̃ ꝑquem factas̃
quia milla carniler proiciendo uelut ascendo sprritaler
fiunt: ad quor lacten utrindos &iamipsispiritalos desten¬
dunt. quod ammodo cumeir nomporsunt loqui quasis pirita¬
libux rod qua si carnalibus i preestemim sursum in capite
ipredorsum incorporesuo quod estaedesia : iprumergoscale
intelligimus quia ipredixit : egorumuia: adipsimergo as¬
cenditur ut in excelsir intelligatur: atadipsum descenditur:
ut in membris suir paruulus nutriatur : & perillum solum

Expanded text:
tur, et posuit sub capite suo lapidem magnum, et dormintes et descendentes. Hoc viso evigilavit, unxitque lapidem ejus, qui nominatim quodammodo dictus est, et jam unctus descendit, ibi iterum ad coelum conscendit, erectio autem bus significati sunt evangelistae, praedicatores Christi, ascendentes utique cum ad intelligendam ejus super eminentissimam divinitatem excedunt universam creaturam, ut eum inveniant. In principio verbum apud Deum, per quem facta sunt ad spiritum, carnales proficiendo, velut ascendendo, spirituales fiunt; ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spirituales descendunt quodammodo, cum eis non possunt loqui, quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. 5. Ipse est sursum in capite suo; ipse deorsum in corpore suo, quod est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur. Et ad ipsum descenditur, ut in membris suis parvulus nutriatur. Et per illum se
Abbreviated transcription (Latin):
uit contestanslegem non seuenisse soluere sedimplere
unt. contestans iegean picepitis agnos citur ũndede ciestri¬
cemarcȩ longitudo ꝑficitur unde &ipse noe abadam decimus
computatur Q quo dautem sexies longa adlatitudin ens
suam : & deciesad latitud mem suam: humanicorporis instar
estabumolatere in alterum latus & decies tantum quaen la¬
titudo cuiur altitudinis mensura ẽ in latere adorsoaduen¬
trem uelutsiuacentem homi nemmaiaris sorinunesupto¬
numi sexiestantum longuitudinis ẽ ad capite usquea dpe¬
der quamlatur adde ⁊tera in senistram uela senuistre er
de tenam e usoior quamlatus aterra un dofagae ert¬

Expanded text:
vit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere vit, contestans legem non se venisse solvere, sed adimplere . Lex autem in decem praeceptis agnoscitur, unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur, quod sexies longa ad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam humani corporis instar est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quantum latitudo. Cujus latitudinis mensura est in latere a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexte
Abbreviated transcription (Latin):
quisoris unt caedat fraternaiunctura & soluaturun¬
culum pacis estenimbitumen feruentis simum & uolen¬
tislimupr glatensignificans dilectionis ardorem uiu
magna fortitudinis ad tenendam sociotatem spiritaler
ommatolloranteme quo darca trecentis oubitis longa
estut s exies quin quaginta compleatur sicut sire a atib
omne huius saeculi tempus extenditur inquibus oronob
xp̃inum quaom destiat predicari in quinqueenim ꝑprophe¬
tiam pronuntiatus insexta ꝑeuuan gelium diffamtatus
potest quidem & inhis tricentis cubitis signum ligni passio¬
nis ostendi ipsius enim lit tere numerus demonstrat lig¬
bitis quinqua ginta lantudoeius expanditursi cut dierta¬
postolus cornos trumdilatatumest undenisi casttato spLu¬
tis surgit quen numierum decies hab & intrecentis cubitis
longuitudo qui a xp̃r est altitudo nostra quitriginta anno¬
ruma catem gerens doctrinam euua n gelicai conseora¬

Expanded text:
qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinqui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem vi magnae fortitudinis ad tenendam societatem spiritualem omnia tolerantem. 5. Quod arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari, in quinque per prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus, potest quidem et in his trecentis cubitis signum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae T numerus crucibitis quinquaginta latitudo ejus expanditur, sicut Apostolus dicit: Cor nostrum dilatatum est; unde, nisi charitate spirtis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo, quia Christus est altitudo nostra, qui, triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecra
Abbreviated transcription (Latin):
tatur &dñs dicit discite ame quia mitissum & humilis
corde &inuemieor roquiem animabus ur̃is soluriustus
inuenitur noe inillagente cuis eptem aeclesia e hommes
donantur propteriustitiam suam solusiustus estxp̃is
atque ꝑ fcctus cui soptema oolesiae propters optemplicẽ
spm̃ in laminantem inunama edesiam condona uranu
quodueronoe ꝑaquam & lignum liberatir lignum
quippe aa quacrutem dengnat abapti sina snt eimille
a reaenimista aeclesiam de monstrat quaenatatin
fluctibus mumdihuius quo dautemeadem stalilen¬
aroa delignis quadratis fieriiub&ur umndiquestabilemo
unams cerum signifieat ⁊ domneo pusbonum para¬
tnm quo dum que enimuerteris qua dratum firmit᷑
stabitoe uod bitumine glutinantur aroheligna
intrinsecur & extrinsecus ut in compage unitatis sig¬
nificetur tolerantia caritatis nescandalis aeclesta
temptantibus siue abhus quuntus sunt siue abhus

Expanded text:
tatur, et Dominus dicit: Discite a me quia mitis sum et humilis tatur, et Dominus dicit: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem 286 animabus vestris . Solus justus invenitur Noe in illa gente, cui septem homines donantur propter justitiam suam. 2. Solus Christus justus est atque perfectus, cui septem Ecclesiae propter septemplicem spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonantur. Noe per aquam et lignum liberatur; lignum quippe et aqua crucem designat et baptisma. Sicut enim ille 3. Arca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat, ad omne opus bonum paratam. Quocunque enim verteris, quadratum firmiter stat. 4. Quod bitumine conglutinantur arcae ligna extrinsecus, et intrinsecus, ut in compage firmetur unitatis, significatur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab his qui intus sunt, sive ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
cuinomeros adiciuntur tres filii noe mediore probato duo¬
donarius consuminatur quiin patre archarum & aposto¬
lorum numero insignis hab&ur propter septenarii partes
altera ꝑalteram multiplicatus : namter qua term uel
quaterterm ipsud faciunt quoduero progenes exa dam
ꝑcamunde narionumero finitur trans gressio manda¬
torum siue peccatum ostenditur namdum la oneclseptimus
ab adam reppertatur scriptus adduntur ei cresfilii &uma
filia utundenarius numerus compleatur ꝑ quod & demons¬
tretur peccatum nam &i psenumerus a femimna duditur a
quos exuinitium peccati cominis sumẽ ꝑ quod omnes mo¬
rimur scilic& utuo luptas carnis qua espiritu r estiterat
sequeretur unde & ipra filia la mecli noema idestuoluo
cuiusuita nulltim sentit ada teminm a ioribus quo que illis
non sensi sediluuium uider&ur Noe autem inominia pom¬
nes que actur eius xpͥm̃ significat noe enim requies interpre¬

Expanded text:
cui numero si adjiciantur tres filii Noe, medio reprobato, duocui numero si adjiciantur tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patriarcharum apostolorumque numero insignis habetur propter septenarii partes, altera per alteram multiplicatis. Nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. 29. Quod vero progenies ex Adam per Cain undenario numero finitur, transgressio mandatorum, sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii, et una filia, ut undenarius numerus compleatur, per quod demonstratur peccatum. 30. Nam et ipse numerus femina clauditur, a quo sexu initium peccati commissum est, per quod omnes morimur, scilicet ut voluptas carnis, quae spiritui resisteret, sequeretur. Unde et ipsa filia Lamech Noema, id est, vocujus vita nullam sensit aetatem, in majoribus quoque illis non sensisse diluvium videretur. CAPUT VII. nesque actus ejus Christus significat. Noe enim requies interpre
Abbreviated transcription (Latin):
uitquenomeneius sed sed & sech natus ẽ filius
quemuocauit enos sed quippe interpretatur resurrectioqui
interris: itemexdaobus illis nominibus ab el quodinter pretit
luctus & eius fratresed quodinterp̃tatur resurrectio mors xp̃i
&untaeius ex mortuis figuratur ergo utbreuiue dicutra bel
ingo ut brcuius dicam ab eliustus sechresur eotio enos homo quia
postlactumrenrrectio deresurrectione homo inuo cans dmm̃ ⁊tẽ
nuntareth uaret genuit enoc hic enoo autem septimus adam
qui placuitdo & trans laturẽ septima mrequiem significat
at quemtrans fertur ommis quitam quam fextadie idestsex
annis facto &iamiudicio & renouatis caelo acterretrans fe¬
rebuntur sc̃imuitam ꝑpetuae immortalitatis. quod autem
ꝑsed ab adamus que adnoe denarius numerus insinuatur
complementum mandatorum in ecclesie operibus figorat᷑

Expanded text:
vitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, vitque nomen ejus Seth. Sed Seth natus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretatur resurrectio, qui in terris? Item ex duobus illis hominibus, Abel, qui interpretatur luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio, Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item nuit Jared; Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, qui placuit Deo, et translatus est, septimam requiem significat, ad quam transfertur omnis qui tanquam sexta die, id est, sannis, facto etiam judicio, et renovatis coelo et terra, transferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis. Quod autem per Seth ab Adam usque ad Noe denarius numerus insinuatur, complementum mandatorum in Ecclesiae operibus 285 figuratur,
Abbreviated transcription (Latin):
iustos sed peccatores in paenitentiam tuncadsecon¬
uerterent peccatums uum in confersione sicut in pal¬
moscriptum est medi codicente egodixidñe qus erodem
meisanaanimammeam quoniam peca urtibi eo dem¬
que peccato quam diuerset adhucincorum imortalie
corpore ꝑspemgratia e liberi domina renture⁊uons
aurte mignorante s di iustitiam& suamuolentes consti¬
tiere elatideoperibus legis non humiln ati depeccotis
suis non quieuerunt sedof fenderunt inla pidomo ffen¬
sionis oue aarserunt iracundia aduersus ponepos
incaluane loco Interrogatb̃ eam non tammquamis¬
quẽ puniat adicit ubisitfratereius res ponitillȩ
mes cirese neceius secẽ custodemus quenone quid
nobis respondent iudeq cum eos d hocest searumserip¬
tuserun uoce introgamus dexpõ illinos cire x pip̃
respondent fallaxenim eain ignoratio iudtorum
si fallax negatio errent autem quodam modo xp̃ĩ custodes
sixp̃ianam fidem accipere custodire uoluissent : dixit dñs

Expanded text:
enitentiam, tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, propheta dicente: Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam meam, quia peccavi tibi , eidemque peccato quandiu essent adhuc in mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis, non quieverunt, sed offenderunt in lapidem offensionis, ein Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam igquem puniat, et dicit ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus se esse custodem. Usque nunc quid nobis respondent Judaei, cum eos hoc sanctarum Scripturarum voce interrogamus de Christo? Illi nescire Christum respoest falsa negatio. Essent autem quodammodo Christi custodes, si Christianam fidem accipere et custodire voluissent. Dixit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uerba praedici deista tribufuturum abiideiuda a quo
traditus esexp̃r haec scripte pronuntiant̃ & aequitatem
atqi aequm dñm cum carnesu scepto designe reuolunt.
r& ror sumautm cadere ut interram neuerteritur
sumptus est sed qm̃ dietcertiaresurrexit ideoq eit saluto¬
rocuum ex pecta bodñe sicut & perde uid dicit non relaqui ns
animain meam in infernum haeo quidom teex ponut̃¬

Expanded text:
verba de ista tribu futurum. 36. Alii de Juda, a quo traditus est Christus, haec scripta pronuntiant, et equitem, et equum Dominum cum carne suscepta designari volunt. Retrorsum autem cadere, ut in terram reverteretur, unde assumptus est. Sed quoniam die tertia resurrexit, ideo ait: Salutare tuum exspectabo, Domine, sicut et per David dicit: Non relinques animam meam in inferno . Hoc quidem ita exponu
Abbreviated transcription (Latin):
siliorum nee iniaginenimdicauerunt. ex quibus ominege¬
nus hoeminumntetm est quidiu mne trimitaticredentes ex
aquaba ꝑtimitis ꝑ aedesiumm aiuiusinago sarta erat c̃ens.¬
pargendiessent & in nopane xp̃icorporis redigendi¬
e aecsunt illatria sata : quae mulier in euuangelio cog¬
norcitur fermentasse atimi autem panes c̃oquods¬
ne fermento malitiae & sine angore nequitiae siue feruore
puer sedoctrinae oporteat eẽ credentium umitate mn subcmeri¬
cu autem idout ꝑpenitentiam preteritorum chlectorum spi¬
ritus sc̃ uapore de coctiꝰ uelut esea beneplacita do acceptabiles
efficiantur sub arboreautem e ossedisse passionis cbomi¬
nicae erat signum cuius ipsi sunt praedicatores quoddau¬
tem promictitds̃ sarraesterili filium dicens circatempus
hocueniam : non de tomporibus significatis eddequalita¬
te aduentussui. Quandoperfilium reproniissum fide¬
lis erat populus nasciturus istaestenim sarrasterilis

Expanded text:
filiorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne hfiliorum Noe imaginem indicaverunt, ex quibus omne hominum genus natum est. Qui divinam Trinitatem credentes, ex aqua baptismatis per Ecclesiam, cujus imago Sara erat, conspargendi essent, et in uno pane Christi corpori redigendi. Haec sunt illa tria sata quae mulier in Evangelio cognoscitur fermentasse. Azymi autem panes, eo quod sine fermento malitiae et sine angore nequitiae, et sine fervore perversae doctrinae oporteat esse credentium unitatem. Subcinericii autem ideo, ut per poenitentiam praeteritorum delictorum Spiritus sancti vapore decocti, velut esca beneplacita Deo, acceptabiles efficiantur. 12. Sub arbore autem eos sedisse, passionis dominicae erat signum, cujus ipsi sunt praedicatores. Quod autem promittit Deus Sarae sterili filium, dicens: Circa hoc tempus veniam, non de temporibus significat, sed de qualitate adventus sui, quando per filium repromissum fidelis erat populus nasciturus. Ista est enim Sara sterilis,
Abbreviated transcription (Latin):
comtop si quide mmds conuiuium prȩparae iutulum seil¬
cet sagmeti : ÷se auitemuitulus tener saginatus eõm
oredontium adarboremorucis estim molatus hicestuitu¬
lus deminicicorporis : quim ouuangelio pror eccatorro¬
ciitur filio sedabut frum & laccum cornentadesolo¬
posuit : edquippe pritelegis ħ abuisse fearama costoloo
nosteradnuntiat dicens lcuobis petumi dedinenes camꝰnon¬
dumtaute nipoteratis h ec a dhuc quidem potestis tradiderat
e nomillir legis mancditum qua sila odeuberibus duaranta¬
poteraon preptor in fantiaom sens as suĩ eautngelieae doctri¬
nesolidam & robusifanescam accipere Butiem daton
ubertioom & potigui sumn umi euitingeliortnẽ testinomiẽ
quo duelluti o leura fidelibus ins ignumdatur: sedpro ide
autoduin eum lacte ab ut grum abrahamȩ dlen dimadposu¬
it : adia nec corpus dñ quod ẽ uitulus sinelacte legis pedac
legissi nobutrro. hecest sine cuangelu testimonioeẽ potest
tr duttemsata undo sarra subcinericios paner fecd enum

Expanded text:
cant. Siquidem et convivium praeparat, vitulum scilicet saginatum. Iste autem vitulus tener saginatus, Domicredentium ad arborem crucis est immolatus. Hic est vitulus dominici corporis, qui in Evangelio pro peccatore occiditur filio. Sed et lac apposuit. Lac quippe priscae legis habuisse figuram Apostolus noster annuntiat dicens: Lac vobis potum dedi non escam; nondum enim poteratis, nec adhuc quidem potestis . Tradiderat enim illis legis mandatum quasi lac de uberibus duarum tapoterant, propter infantiam sensus sui, evangelicae doctrinae solidam ac robustam escam accipere. Butyrum autem uberrimum et pinguissimum Evangeliorum est testimonium, quod veluti oleum fidelibus in signum datur. Sed proinde vitulum cum lacte et butyrum Abraham edendum apposuit, quia ne corpus Domini, quod est vitulus, sine lacte legis, nec lac legis sine butyro, hoc est sine Evangelii testimonio esse potest. Tria autem sata, unde Sara panes subcineritios fecit, trium
Abbreviated transcription (Latin):
cads parorunterea anus est gimpater urt quin er elis est
Qu idi ero n edesta cuurigxcorsit occultatur a lienigenis c̃uo ut̃
nodos nontac&ur Inaecinterim causa facile occurait qua
occultum est & difficile adintelle gendum. Quomodo an¬
ma humama uerbođi copul&ur siuemis ciatur sue quod
melius a aptius dicipotest cumsitillud ds̃ istacreatura secun
dicuntur Quia uero cognationes int fratres xp̃tilis̃ & omnes
scigratia diuina non consanguinitate terrena hocestde
quemuocauitis a ac̃ hunc quumuidis & mater ludentem quũ

Expanded text:
catis patrem in terra, unus est enim pater vester, qui in coelis est . Quod autem Ecclesia cujus uxor sit occultatur alienigenis, cujus autem soror non tacetur, haec interim causa facile non occurrit, quia occultum est et difficile ad intelligendum, quomodo anima humana verbo Dei copuletur, sive misceatur, sive quid melius et aptius dici potest, cum sit illud Deus, ista creatura; secunddicuntur. 7. Qua vero cognatione sint fratres Christus et omnes sancti, gratia divina, non consanguinitate terrena, hoc est, de quem vocavit Isaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum
Abbreviated transcription (Latin):
tum ipseuero siabat iuxtueos sebarbore Quum que ctomedison
dixerunt adeumꝰ ubi est sarra uxortuas atillo eccem quid inta¬
dum quippe quod abrahuam triplicem habebat figuram in semet¬
ipsẽprimam saluatoris qua ndorolicta cognationesua uenit
in mundum hunc alteram patris quando immalauituni cum
filium tertiamuero qua thocloco est figuramgestaur sco¬
mumdñs aduenienscredontibus exceptus ab meredulis inlg
init ibicnt̃i rr quos pleri quimnonsen oc heliam accipiunrt uanum
indicaluit ium quiin finemimundi uenturus er denuntuat
Quo dduero abrabum tresuidens unuma derauat meaert¬

Expanded text:
eis ipse vero stabat iuxta eos sub arbore cumque comedissent dixerunt ad eum ubi est Sarra uxor tua ille respondit ecce in tadum quippe quod Abraham triplicem habeat figuram in semetipso. Primum Salvatoris, quando, relicta cognatione sua, venit in hunc mundum. Alteram patrFilium; tertiam vero, quae hoc loco est, figuram gestavit sanctoDominus adveniens a credentibus exceptus ab incredulis in licomitabantur, quos plerique Moysen et Eliam accipiunt: unum indicavit; alium qui in fine munQuod vero Abraham tres videns, unum adoravit
Abbreviated transcription (French):
coll cormap umn uontatie collecta sebliatuo &s ꝑfiertur
un dotiustus ineur angelio quimecum neneo lrge par¬
gnoe q̃uochautem aditus eifit alatere aemio qouir sre la¬
trat sn aedosiom nis ꝑracramentum remqodun ferio
arenebico qnatata &tricamerata constre udtuo s¬
cut comnibus gentibus uelbiꝑetaoo muleitu lipee
geni eepietus est orbis &ideoarese inferiora gen
dietus inte qus on hiaoter ena uta est dugrimar gen¬
nocuno cubito desupcael esti umita te consummao¬

Expanded text:
 Christi in unitatem collecta sublimatur et perficitur. Unde dicitur in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit. Quod autem aditus ei fit a latere, id est, quod nemo intrat in Ecclesiam, nisi per sacramentum remissioarcae bicamerata et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gent tanquam nos uno cubito de super coelesti unitate consumma
Abbreviated transcription (Latin):
porrectio significat orucemuel cruciatum pienitentre
ꝓquemuita aeternarecuperatur accipit &iam conicam
pelliciam diuinoiudicio quo nomine corporis mortali¬
tas significatur inistorta malligoria autem carnalib:
sensibus abstracte uoluptates qua ecarnaliter uiuentẽ

Expanded text:
porrectio bene significat crucem, vel cruciatum poenitentiae, per quem vita aeterna recuperatur. Accipit etiam tunicam pelliceam divino judicio, quo nomine corporis mortalitas significatur in historia: in allegoria autem a carnalibus sensibus abstractae voluptates, quae carnaliter viven
Abbreviated transcription (Latin):
idest aut terrena cupiditate & luxoria aut suꝑbiae insa
naruma: & terram manducabis idest adte ꝑtinebunt quos
terrenacupiditate deciperis ommibus diebus uita etua eid
estomni tempore quoagis hac potestatem ante illa multi¬
mampoenam iudicii. Inimicitias ponam interte & muli¬
erem & sementuum & semen illius semendiabali ꝑuer¬
sa suggestio est semenautem mulieris fruccus ebomope¬

Expanded text:
a ruina. Et terram manducabis, id est, ad te pertinebunt quos terrena cupiditate deceperis. Omnibus diebus vitae tuae, id est, omni tempore quo agis hanc potestatem, ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius. Semen diaboli perversa suggestio est; semen
Abbreviated transcription (Latin):
mulieris quid significat quodeidicitur indoloro paries
filios nisiqui a uoluptas carnalis camaliqua malah con¬
sue cudinem uultu incere. partitur in exordo dolores
atquenta ꝑmeliorem consuetud inem parit bonumopus
qua si quo duero adiecit & conuersiotua aduirum tuũ¬

Expanded text:
mulieris quid significet quod ei dicitur, In dolore paries filios, nisi quia voluptas carnalis cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio
Abbreviated transcription (Latin):
peceata qua e nomine mortuorum significantur
imuero ꝑsententiam quae inuirum infertur ratio
urã arguitur quae &suprapetati concupis centia se¬
ducta est a par adisobeatitudinis remota habet male¬
dutiomos terronae operationis habet & dolores tem¬
poralium curarum quasis pinas & tribulos sictamen

Expanded text:
icantur. Jam vero per sententiam quae in virum infertur, ratio nostra arguitur, quae et super peccati concupiscentia seducta, et a paradiso 277 beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. 12. Sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
iustus quis que uenator sermonem repmnisionis estbenedictio &
spes regnifutum in quo cum xpo sciregnaturi sunti &uerumrab¬
loquitur a dmmnoremfilium: uade ad gregem & accipemihi
inde duos haedos praefigurans carneum saluatoris aduentũ
in quo eos uelmaxme liberar& qui peccatis tenebantur o b no¬
XII squidem i nomnibus scripturis haedi propecca toribus ac¬
cipiantur quo dirduoriab&ur offerr eduorum populoru
signfiatur ahumptio. Quodoneror abonos docibiles
&innocentes amimas ecola craufides & stripturesunt
eltetrem qua cilis primo enterunt & post moduingentilia
iidurus ost populus pelles autem qua ecius brachius circum¬
dote s ene peccite urius que plebis. qua exprinextentione nanão
crueis secum pariter adfrxit ipseeni min corporesuo non suased
adiena peeata portauit quodisaac quaerit abia cob Quur tam

Expanded text:
iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sab— loquitur ad filium minorem: uade ad gregem et accipe mihi inde duos haedos praefigurans carneum saluatoris aduentum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. quod autem duos iubetur adferre, duorum populorum significatur adsumptio; quod teneros et bonos, dociles et innocentes animae. stola Esau fides et scrHebraeorum, quae illis primo datae sunt, et postmodum gentilium indutus est populus. Pelles autem, quae ejus brachiis circumdatae sunt, peccata utriusque plebis, quae Christus in extensione manuum cruci secum pariter affixit. Ipse enim in corpore suo, non sua, sed aliena peccata toleravit. Quod Isaac quaerit a Jacob cur tam
Abbreviated transcription (Latin):
noremamisit : uerum &iam & regniea clestis praemiamop ee¬
paratumacdipisci non meruridnõ quo damimodo idendem sa¬
probranto comdient transfer &ura uobis regnamdi & dabit
genti facientiuolunta tem eius primogenitaipra uestirerat
sacer dotalis. qua mmaiorest natu cumbenedietione patris incn¬
tiuctinas dõ uelut pontifices offerebant hoc donuinterren
amoris desiderio carueruntiudaei cumgloria regnifuturi
lamsequitur dehino iprabenedictio mia cob qua etamenquifi¬
guraliter indicauerit ÷ politi martxrir uerba sicutea excol
da sunt i saacinquid portatimaginemdi patris. rebecca spr̃
ifaao consum mationem orbis ostendit oculullius oaliginas¬
sefidem perissodemundo & religionis iumenante cum nec¬
lectum eẽ ante cum significat : quod filius maior uocatur
acceptio legirestiudeorum quodes castius atquecaptanam
dilegit pater homimer unt aborrere saluati quos ꝑdo ectriuan

Expanded text:
honorem amisit, verum etiam et regni coelestis praemium praehonorem amisit, verum etiam et regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammodo eidem exprobrante, cum dicit: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti victimas Deo, velut pontifices, offerebant. 5. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei cum gloria regni futuri. Jam sequitur deinde ipsa benedictio in Jacob. Quae tamen quid figuraliter indicaverit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excelda sunt. Isaac, inquit, portat imaginem Dei patris, Rebecca Spiritus Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
hinguilio nobis hoe dieoiporest. quo ddea egenttr.  dao popualanur̃
smigunie sueitioraeri scilica at qusuirtutum sedis temimorestalle
maiore semipere umplures suntmmali quambomi eartiano¬
mera siora uirtutibus sunt sedtamen &innobis gratradipo¬
pulus populam iuperat & iaor seruit minori seruit &s erim
caros pietui  untia uirtutibus cedunt praecedit esaupti
enas iacoba mamus eius in plexerat calcaneo esau sed quur
illa totus nabilis &spidur nisi qua populus prior propliaarũ
a xp̃ifuit crauors pollatus acpeccati &nequities qealere
extitit circum datus: cuius ideo minor calea n e unteon uit qdia
nistice maiorempopalum mimnor superaturus es̃ neanquod
estu is toprimo gonita sua propterestam fratri suo endem lir¬
nionuenun diuud acpostmodum paternabenedietiore sibipr¬
mirsa pricatus es t significat eundemis raheleticum porabam
quiadeo ute xodiindicat liber primogenitus filius nun cupatus
est qu io roptoti psent saceculi luerat nonsolumpti raturubo

Expanded text:
lis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni; et vitia numerosiora virtutibus sunt, sed tamen et in nobis gratia Dei populus populum superat, et major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit enim Esaejus Jacob, et manus ejus implexerat calcaneo Esau . Sed cur ille totus rubeus et hispidus, nisi quia populus prior prophetarum  fuit cruore pollutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus? Cujus ideo minor calcaneum tenuit, quia mystice majorem populum minor superaturus esset. 4. Nam quod iste Esau primogenita sua propter escam fratri suo eidem juniori venumdedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem Israeliticum populum, qui, ut Exodi indicat liber, primogenitus filius nuncupatus est ; qui propter praesentis saeculi lucra non solum primatus sui