comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuius exteriorem partem id est corpus ꝑ
corporis lumina didicerunt. interiorem
uero id est ammam inse ip̃is. quia et ip̃i
homines sunt. et ꝑ humanai conuersa¬
tionem cogͥtͥtam tenent. ut possit cogita¬
re quod dicitur fuit homo cuinomen e¬
rat iohannes: quia et nomina scuint
loquendo et aucliendo. Quod autemi¬
bi est missus a deo. fide tenent qui tenẽt.
et qui fide non tenerit. aut dubitatone
ambigunt. aut infidelitate derident. u¬
triq tamen si non sunt exnumero nim¬
is insipientium qui dicunt incorde suo
non est deus: hec auclientes uerba ut¬
rumq cogitanti et quid sit deus: et qͥd
scomittia deo. et si non sicut res se hñt.
at certe sicut ualent. Fidem porro ip̃am
qͣm uidet quisq in corde suo ẽe si credit.
uel non ẽẽ sinon credit. aliter nommuᷤ.
non sicut corpora que uidemus oculis
corporis et ꝑ ip̃orum ymagines quas
memoria tenemus eciam ab sentia oogi¬
tamus. nec sicut ea que non uidimus.

Expanded text:
cujus exteriorem partem, id est, corpus per cujus exteriorem partem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec sicut ea quae non vidimus,
Abbreviated transcription (Latin):
hominum. et lioin tenebris lucet et te¬
bre eam non comprehenderunt: contemp¬
latiuam requiriturtam. et intellectuali
mente cernendum est. Qua in re quan¬
tomagis quisq ꝓfecerit. tanto fiet sine
dubitatõne sapientior. Sed pp̃ id quod
ait. lux lucet in cenebris et tenebre eam
non comprehenderunt. fide utiq opus erat.
qua crederetur quod non uidetur. Tene¬
bras quippe intelligi uoluit. auersa ab
huusmodi luoe eamq minus ydoneã
contueri corda mortalium. Propt̾ quod
adumgio et dicit. Fuit homo missus
a deo. cui nomen erat iohannes. Hic ue¬
nit intestimonium. ut testimonium ꝑ¬
hiberet de lumine. ut omnes crederent ꝑ
illum. Hoc iam temporaliter gestum est
et ad scientiam pertinet. que cognitione
hystorica continetur. Hommem autem
iobannem in phantasia cogitamus. que de
humane nature noticia impressa est no¬
stre memorie. Et hoc eddem modo cogitãt.
sis̾u qui ista non creclunt siue qͥ credunt
Utriusq enim notum est quid sit homo.

Expanded text:
m, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim notum est quid sit homo,
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. Et uerbum caro factum est: et
habitauit in nobis. Et uidimus głiam
eius: gloria quasi unigeniti a patre. o¬
Plenum gracie et uerctatis: Hoc totum
quod ex euangelio posui. in precedentib
sui partibus sius habet quod immuta¬
bile ac sempiternum est. cuius contem¬
platio nos beatos facite in consequenti¬
bus uero ꝑmixta cum temporalibus
commemorantur eterna. Ac ꝑ hoc aliqͣ
ibi ad sapientiam ꝑtinent. aliqua ad sa¬
entiam: sicut in libro duodecimo precessit
nostra distinctio. Nam in principio erat
uerbum. et uerbum erat apud deum. et

Expanded text:
t habitavit in nobis. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecimo nostra praecessit distinctio. Nam, In principio erat Verbum, et Ve
Abbreviated transcription (Latin):
tum nostre clignatus inire consortiũ
prius sine ullo malo suo merito ma¬
la nostra ꝑferret ac si iam credentibuᷤᷤ
quantum nos diligat deus. et quod
desperamus iam sperantibus dona in
nos sua sine ullis bonis meritis no¬
stris mimno precedentibus et malis meti¬
tis nostris in debita largitate conferret.
quia et ea que dicuntur merita nostra dora
Tunc est. autem datus: quando est. iħ̃c re¬
surrectione clarificatus. Tunc enim eum
so missutum ẽẽ ꝓmisit et misit. quia tũc
sicut de illo scciptum est. Et ante predc̃m.
ascendit in alrum captiuauit captiuitatẽ:
dedit dona hominibus. Hec dona sunt
merita nostra. quibus ad suminum
bonum immortalis beatitudinis ꝑueni¬
mus. Commendat autem inquit apłc ka
ritatem suam deus in nobis. q̃m cum adhc

Expanded text:
tum, nostrae dignatus inire consortium, tum, nostrae dignatus inire consortium, prius sine ullo malo suo merito mala nostra perferret; ac sic jam credentibus quantum nos diligat Deus, et quod desperabamus jam sperantibus, dona in nos sua sine ullis bonis meritis nostris, imo praecedentibus et malis meritis nostris, indebita largitate conferret? 14. Quia et ea quae dicuntur merita nostra, dona Tunc est autem datus, quando est Jesus resurrectione clarificatus. Tunc enim eum se missurum esse promisit et misit : quia tunc, sicut de illo scriptum est, et ante praedictum, Ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Haec dona sunt merita nostra, quibus ad summum bonum immortalis beatitudinis pervenimus. Commendat autem, inquit Apostolus, charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
us quo liberaret homines a Capłm deci¬
miseria mortalitatis eius huusmum.
ut unigenitum filium deum sibi coet̾¬
num hominem fieri uellet induendo hu¬
manam aminam et carnem. mortabem¬
o fac̾tum mortem perpeti ꝑarum est.
sic refellere. ut istum moclum quo nõ
asseramus bonum et cliuine congruũ
olignitati. Uerum eciam ut ostendamus
non alium modum possibilem deo de¬
fuisse cuius potestati cuncta equaliter
subiacent sed sanande nostre miserie con¬
uenientiorem modum alium non fuis¬
se. nec ẽẽ oportiusse. Quid enim tamne¬
cessarium fuit ad erigendam spem nr̃am
mentesq mortalium conditione ip̃ius
mortalitatis abiecta ab inmortalitatis
desperatõne liberandas. quam ut demõ¬
straretur nobis quanti nos penderet ds̃:
quantumq diligeret: Quid uero hu¬
ius rei tanto isto inditio manifestius
atq preclarius. quamut dei filius im¬
mutabiliter bonus inse manens quod
erat et anobis pro nobis accipiens qd̾
non erat preter sue natiue detrimen¬

Expanded text:
us quo liberaret homines a miseria mortalitatis hujus, ut unigenitum Filium Deum sibi coaeternum, hominem fieri vellet, induendo humanam animam et carnem, mortalemque factum mortem perpeti? parum est sic refellere, ut istum modum quo nos pr, asseramus bonum et divinae congruum dignitati: verum etiam ut ostendamus non alium modum possibilem Deo defuisse, cujus potestati cuncta aequaliter subjacent; sed sanandae nostrae miseriae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quid enim tam necessarium fuit ad erigendam spem nostram, mentesque mortalium conditione ipsius mortalitatis abjectas, ab immortalitatis desperatione liberandas, quam ut demonstraretur nobis quanti nos penderet Deus, quantumque diligeret? Quid vero hujus rei tanto isto indicio manifestius atque praeclarius, quam ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis pro nobis accipiens quod non erat, praeter suae naturae detrimen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽemus reconciliati sumus deo permortẽ
filii enus: multomagis reconciliati su¬
mus deo salui erimus inuita ip̃ius. Qͦs
peccatores cdixit prius. hos posterius ini¬
micos dei. et quos prius iustificatos insan¬
guine iħu xp̃i eos posterius reconciliato
ꝑ mortem filii dei et quos prius saluos
ab ira per ip̃m postea saluos dicit in
uita ip̃ius. N on ergo ante istam gr̃am
quomodo pectatores. s ed intalibus pec¬
catis furmus. ut inimici eẽmus dei. Su¬
perius autem idem apłc nos reccatores
inimicos dei cluobus ⁊ dentidem nominibꝰ are
uno uelut mitissimo. alio plane atro au¬
rissimo clicens. S i emm xp̃c cum infu¬
mi ẽẽmus ad huc iuota tempus pro
impiis mortuus est. Quos infumos:
cosdem impios nuncupauit. Leue aliqͥ
uidetur infirmitas. sed aliquando tał
est ut impietas nominetur. Nisi ta¬
men infurmitas eẽt medicum necessa¬
rium non haberet. qui est hebraice ih̾c. gͥoe
sother: nostra autem locutione saluator.
Quod uerbum latina lingua antea nõ

Expanded text:
mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non
Abbreviated transcription (Latin):
quidem si specie delectati. hec deos putaue¬
runt. sciant quanto dominator eorum o¬
melior est. Speciei enim generator crea¬
uit ea. Lut si iurtutem et operatõnem
eorum mirati sunt. intelligant ab his
quanto qui hec constituit fortior est.A
magnitudine enim speciei et creature.
cognoscibiliter poterit horum creator u¬
deri. Het delibro sapientie ꝓpt̾ea posiui ne
me fidelium quispiam frustra et inanit̾
existimet in creatura prius per quasdam
sui genetis trinitates quodam modo gͣ¬
datimn donet admentem hominis ꝑueni¬
rem quesisse iudicia summe illius trmmi¬
tatis quam querimus: cum deum que¬

Expanded text:
quidem si specie delectati haec deos putavequidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quae
Abbreviated transcription (Latin):
bunt me adhuio sicient. Manducant enĩ
et bibunt quia inueniunt: et qr esuriũt
ac sitiunt adhuc querunt. sides querit:
intellectus inuenit. Propt̾ quod ait
ꝓpħa. Nisi credidentis: non intelligeti.
Et rursus. Intellectus eum quem in¬
uenit: adhuc querit. Deus enim respe¬
xit suꝑ filios hominum sicut in psal¬
mo satro canitur. ut uideret si est. intel¬
ligens. aut requirens deum. Ad hoc gͦ
debet ẽe homo intelligens: ut reqͥrat
deum. Satis itaq remorati fuerimꝰ
inhis que deus fecit. ut per ea cognoᷤ¬
ceretur ip̃e qui fecit. Inuisibilia enĩ
eius a creatura mundi ꝑ ea que factã
sunt intellecta corspiciuintui. Unde ar¬
guuntur in libro sapientie qui de his
que uidentur bona non potuerunt
scire eum qui est: neq operibus atten¬
dentes agnou̾unt artificem. sed aut
ignem. aut sp̃m. aut citatum aerẽ.
aut gyrum stellarum. aut iolentã
a quam. aut luminaria celi rectores
orbis t̾rarum deos putau̾unt. quorum

Expanded text:
bunt me, adhuc sitient . Manducant enim bunt me, adhuc sitient . Manducant enim et bibunt, quia inveniunt; et quia esuriunt ac sitiunt, adhuc quaerunt. Fides quaerit, intellectus invenit: propter quod ait propheta, Nisi credideritis, non intelligetis . Et rursus intellectus eum quem invenit adhuc quaerit: Deus enim respexit super filios hominum, sicut in Psalmo sacro canitur, ut videret si est intelligens, aut requirens Deum . Ad hoc ergo debet homo esse intelligens, ut requirat Deum. 3. Satis itaque remorati fuerimus in iis quae Deus fecit, ut per ea cognosceretur ipse qui fecit: Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et tñ cł̾m dñm̃ inuenire pofse dum que¬
ritur testat᷑ ysaias ꝓpħa cum dicit. Que¬
rite cłm. et mox ut inuen̾itis inuocate
eũ. ⁊ cũ appinqͣuerit uobis. derelinqͣt
impius mas suas. ⁊ uiriniquus cogi¬
tatones suad. Si gͦ q̃ situs iuenutt
potest curdictumẽ. querite faciem eius
semꝑ. An et inuentus forte querendus ẽ.
Sic enim et incomp̾hensibilia sunt requi¬
renda. nec se existimet nich inuenisse qͥ
quam sit incomprehensibile quod que¬
rebat potuerit inuenire: Cur ergo sic q̃¬
ritur sun comprehensibile comprehẽdit
ẽẽ qd̾ quetit. nisi quia cessandum non ẽ.
qͣm dui in ip̃a in ꝯp̾hensibilium rerum
inquisitõne ꝓficitur: et melior meliorq
fit querens tam magnum bonum. qd̃
et inueniendũ queritur. et querendum
inuenitur: Nam et queritur ut inueni¬
atur dulcius. et inuenitur ut queratur
auidius. Sccd̃m hoc accipi põt quod dcm̃
est. in libro ecc̃astico dicere sapientiam. qͥ
me manducant ahuc esurierit. et quibi¬

Expanded text:
inum Deum inveniri posse dum quaeritur, testatur Isaias propheta, dum dicit: Quaerite Dominum, et mox ut inveneritis, invocate eum: et cum appropinquaverit vobis, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas . Si ergo quaesitus inveniri potest, cur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibilium rerum inquisitione proficitur, et melior meliorque fit quaerens tam magnum bonum, quod et inveniendum quaeritur, et quaerendum invenitur? Nam et quaeritur ut inveniatur dulcius, et invenitur ut quaeratur avidius. Secundum hoc accipi potest, quod dictum est in libro Ecclesiastico dicere sapientiam: Qui me manducant, adhuc esurient; et qui bi
Abbreviated transcription (Latin):
sit incorde duatur Ao ꝑ hos etiam si conce¬
damus ne de controuersia uocabuli labora¬
re uideamur iam uocabulum ẽẽ uerbum
quiddam illud mentis nĩe quod de nostra
scientia fomari potest etiam prius quam
formatum sit. quia iam ut ita dicam for¬
mabile est. quis non iudeat quanta hic
sit dissimilitudo ab illo dei uerbo qd̃ in
forma dei sicut est ut non ante fuerit for¬
mabile postq formatum nec aliquando pos¬
sit ẽẽ informe sed sit forma simplex et sin

Expanded text:
sic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concesic in corde dicatur. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddam illud mentis nostrae quod de nostra scientia formari potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et si
Abbreviated transcription (Latin):
cegitõne non dicitur solus d̾s intelligatur
habere uerbum sempit̾num. sibiq coeterũ:
nisi forte dicendum est. ip̃a possibiliͣtem co¬
cogitatur potest tamen ueraciter cogitari.
uerbum ẽẽ tam ꝑpetuum. qͣm scientia ip̃a ꝑ¬
petua est. Sed quomodo est uetbum quodũ¬
dum incogitatõ ne uisione formatum estt
Quomedo simile erit scientie de qua nascttͣ
potest ẽẽ uerbum. et ideo iam dignum est.
uerbi nomine quid est. inquam hoc forma.¬
bile. nondumq formatum. nisi quiddam
mentis nr̃e qd̾ hac atq hac uolubuli quadã
motõne iactamus. cum anobis nunc hoc ñc
islud sicut inuentum fuerit uel occurrerit
cogitatu Et tuno fit uerbum uerum q̃n
illud quod nos diti uolubuli motõne ia¬
ctare adiã quod scimus ꝑuenit atq uide for¬
matur. eius omnimodam similitudinem
capiens. ut quomodo res queq satur sic e¬
ciam cogitetur. id est. sine uoq. sino cogita
tõne uocis que ꝓfecto alicuius lingue ẽ.

Expanded text:
cogitatione non dicitur, solus Deus intelligatur cogitatione non dicitur, solus Deus intelligatur habere Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cocogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae depotest esse verbum, et ideo jam dignum est verbi nomine? Quid est, inquam, hoc formabile nondumque formatum, nisi quiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, sine voce, sine vocis cogitatione, quae profecto alicujus linguae est,
Abbreviated transcription (Latin):
ne quodãmodo moriunt᷑. atq ideo cũ
illa iam non siit innoticia nostra.
nos tamen sumus. et cum scientia
tam̃uiuimus. illa eciam que ita sci¬
untur ut numquam excidere possint.
qm̃ p̾sentia sunt et ad ip̃ius animi
naturam ꝑtinent ut est. illud quod
nos uiuere scimus. manet enim hoc
quam dui ammus manet. et qr semꝑ
manet animus. et hoc semꝑ manet:
il ergo et si qua reppetiuntur similia in quibis
ymago dei pocius intuenda est. etiam si sem¬
per sciuntur tamen quia non semper eciã
cogitantur. quomodo de his dicatur uer¬
bum sempiternum. cum uerbum nr̃m
nr̃a cogitat̃one dicatur inuenire disficile
ẽ. Sempiternum ẽ. enim animo uiuere. ser¬
pit̾enum est. scire quod uiuit. nectamen
sempiternum est cogare uitam suam ł
desinat scire. Ex quo fit. ut srpoteit ẽe in
animo aliqua scientia sompiterna et sem¬
piterna ẽẽ ñ potest eiusdem scientie cogita¬
tõ. et u̾bum uerum. nr̃m intimum nisi nr̃a

Expanded text:
ne quodam modo moriuntur: atque ideo cum ne quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunquam excidere possint, quoniam praesentia sunt, et ad ipsius animi naturam pertinent, ut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, et hoc semper manet: id ergo et si qua reperiuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiamsi semper sciuntur, tamen quia non semper etiam cogitantur, quomodo de his dicatur verbum sempiternum, cum verbum nostrum nostra cogitatione dicatur, invenire difficile est. Sempiternum est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum intimum nisi nostra
Abbreviated transcription (Latin):
bemus ubi uerum uerbum ẽ. mentiri
nos. Hoc emim scimus. et cum mentitos
nos ẽẽ confitemur: uerum dicimus. Syci
autem illud quod est deus. et potertt¬
us est. nobis: hoc ũ potest. Non enim po¬
test facere quicquam: nisi quod iuderit
prem facientem. Et non a se rp̃o loquit᷑
sed apatre illi est omne quod loquit᷑
cum ip̃m pater unice loquitur. Et in¬
agna illuis uerbi potententia ẽ. ñ pos¬
se mentiri: qr non põt ẽẽ illic est et ñ:
sed ẽ ẽ. et ñ ñ. At enim nec uecbum di¬
cendum est. quo uerum non est. Sic ita
libens asserctior. Quid cum uerum ẽ
uerbum nr̃m et ideo rectum uerbum
uocatur. numquidd sicut dici potest uł
uisio de iusione. uel scientia de scientia.
ita dici potest eẽntia de eẽrtia. sicut il¬
lud dei uerbum maxime d̾r maximeq
dicendum este Quiditaq quia non
hoc ẽ. nobis ẽẽ quod nosse. multa
quippe noiumus que per memoriã
quodam modo iuuuunt. ita et obluuo¬

Expanded text:
bemus: ubi verum verbum est mentiri bemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod autem illud quod est Deus et potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non posse mentiri; quia non potest esse illic Est et non , sed Est, est; Non, non. At enim nec verbum dicendum est, quod verum non est. Si ita, libens assentior. Quid, cum verum est verbum nostrum, et ideo recte verbum vocatur, numquid sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novimus quae per memoriam quodam modo vivunt, ita et oblivio
Abbreviated transcription (Latin):
eciam deus este qm̃ sic et hoc de nr̃a nas¬
citur. quem adinodũ et illud de scienti¬
a pr̃is natum est. Nostrum ergo tale
u̾bum qd̃ inuenimus ẽẽ ut cumq il¬
li simile. quantum sit eciam lissimile.
sicut anobis dici potuent non pige¬
at intueri. Capitulum quindecimum
multa dicimus ẽẽ que nesci tabili et¬
mus. Nec dubitantes ea que diet̾no.¬
cumus. sed uera eẽ arbitrantes. Que¬
si forte uera sunt. in ip̃is rebus de qui
re que scitur gignitur. Talsum ẽ ergo
hoc modo u̾bum nostrum. ñ cum men¬
timur. sed cum fallimui: Cum autem
dubitamus. non dum est uerbum de
re de qua dubitamus: sed de ip̃a dubi¬
tat̃one uerbum est. Quamius enim
non nouerunus an uerum sit unde
dubitamus: tamen dubitare nos uo¬
uimus. Ac perboc cumbos dicimus. ue¬
rum uerbum est qm̃ quod nouimus
licimus quicquid eciam mentiri pos¬
sumus. Quod tum facimus. utiq uo¬
lentes et scientes falsum uerbum ha¬

Expanded text:
etiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nasetiam Deus est, quoniam sic et hoc de nostra nascitur, quemadmodum et illud de scientia Patris natum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri. CAPUT XV. Quanta multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis rebus de quibre quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos novimus: ac per hoc cum hoc dicimus, verum verbum est; quoniam quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum ha
Abbreviated transcription (Latin):
quam se ip̃m: in filio tamqͣm uerbũ
suum: qd̾ est de his omnib que sunt
in se ip̃o. Omnia similit̾ nouit et fili¬
us. in se sallicet tamquam ea que nota
surit de his que p̃r nouit in se ip̃o: in
pr̃e aũt tamquam ea de quib nota
sunt que ip̃e filius nouit in se iplo.
Scumnt gͦ inutem pat̾ et filius. sed illegig¬
nendo. ille nascendo. et omnia que sunt in
eorum scientia. in eorum sapientia. in eoꝵ
eẽntia. unus quisq eoꝵ simul udet. non
ꝑticulatim aut singillatim uelut alt̾nan¬
te ꝯspectu hinc illuc et inde huc: et iuisus
inde uel inde in aliuid atq aliud̃. ut ali¬
qua uidere ñ possit. nisi non uidens ali¬
a ͥ sed ut dici simul omnia uidet: quoꝵ
nullum est. quod ñ semperuidet. u̾bum
autem nr̃m illud quod non ħt sonum.
neq cogitatõnem soni. sed eius rei ꝙͣ
uidendo intus dicimus. et ideo nulluiᷤ
lingue est atq inde ut cumq simile
est. in hoc enigiate illi uerbo dei quod

Expanded text:
quam se ipsum, in Filio tanquam Verbum quam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se ipso: in Patre autem, tanquam ea de quibus nata sunt, quae ipse Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nullum est quod non semper videt. 24. Verbum autem nostrum illud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc aenigmate illi Verbo Dei, quod
Abbreviated transcription (Latin):
milis et equalis deus de deo. lu uugenti¬
men de lumine. sapientia de sapidĩ ꝯ sb̾ał ⁊¬
entia. eẽntia de eẽntia. est hoc. om coet̾m.¬
ninꝯ qd̾ p̃r. ñ tamen pr. qr iste filius
ille p̃r. Ac per hoc nouit omnia que nou
pater. sed ei nosse de pr̃e ẽ. sicut ẽ. Nosse eẽ¬
enim et eẽ: ibi unum est. Et ideo patri
sic̃ eẽ ñ ẽ. afilio: ita nec posse. Ouide tã¬
quam se ip̃m dicens. pater genuit u̾¬
bum sibi equale per omina. Non enĩ
se rp̃m integre perfesteq dixisset. si
aliquid minus aut amplius eẽt in eiꝰ
uerbo qͣm in ip̃o. ubi summe ilud ag
sum babere aliquid hoc uerbum nũ¬
quam potest. quia immutabilit̾ sic se
habet ut se habet de quo est. Nonenun
potest filius facere a so quitquam. nisi
quod uiderit pr̃em faciertem. Potenter
hoc non potest. nec est. infirmitas ista
sed fumitas: quia falsa ẽẽ ñ rõt ueri¬
tas. Nouit itaq omnia deus pater ̃
se rp̃o: nouit in filio. Sed in se ip̃o tan¬

Expanded text:
milis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tan
Abbreviated transcription (Latin):
busdam locis libroꝵ meoꝵ opraaturos
me sensisse quod non sensi. aut non sen¬
sisse quod sensi. Quorum errorem michi¬
tribui non debere quis nesciat. siuelut
me sequentes neq apprehendentes. deui¬
auerint in aliquam falsitatem dum per
quedam densa et opaca cogor uiam carpere.
quandoquidem nec ip̃is sanctis diumoꝵ
lcbrorum auctoritatibus ullo modo quis¬
quam recte tribuerit tam multos et ua¬
rios errores hereticoꝵ. cum omnes exeis¬
dem scripturis falsas atq fallaces opi¬
niones suas conentur detenderes d mo
net me plane aomichi iubet suauissimo
imperio lex xp̃t. hoce s caritas ut cum
aliquic falsi inlibeismeis me sensisse
homines putant quod ego non sensi
atq ip̃m falsum alteri displicet. alteri
placet. malum me reprehendi a reprehen¬
sore falsitatis. quam ab eius laudato¬
re laudari. Ab ulo enum quamius ego
non reste qui hot non senserm error ta¬
men ip̃e resteuituperatiur ab hoc autem si¬

Expanded text:
ibusdam locis librorum meorum opinaturos ibusdam locis librorum meorum opinaturos me sensisse quod non sensi, aut non sensisse quod sensi. Quorum errorem mitribui non debere quis nesciat, si velut me sequentes neque apprehendentes, deviaverint in aliquam falsitatem, dum per quaedam densa et opaca cogor viam carpere? quandoquidem nec ipsis sanctis divinorum librorum auctoritatibus ullo modo quisquam recte tribuerit tam multos et varios errores haereticorum: cum omnes ex eisdem Scripturis falsas atque fallaces opinionnet me plane ac mihi jubet suavissimo imperio lex Christi, hoc est charitas, ut cum aliquid falsi in libris meis me sensisse homines putant quod ego non sensi, atque idipsum falsum alteri displicet, alteri placet, malim me reprehendi a reprehensore falsitatis, quam ab ejus laudatore laudari. Ab illo enim quamvis ego non recte, qui hoc non senserim, error tamen ipse recte vituperatur: ab hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
placet sententiam suam. et pedarguat
meam si potest. Quod si cum caritate
et ueritate secerit michiq eciam si
in bac uita maneo cogno scendum fa¬
cere curau̾it ub̾rimum fructum laboris hu¬
us mei cepero. Quod si michi non potu̾tt.
quibus id potuerit. me uolente aclibente
presciterit. Ego tamen in lege domini me¬
ditabor. si non die ac nocte. saltem quibus
temporum particulis possum. et meditatio¬
nes meas ne obluuone fugiant. stilo alli¬
go. sperans de mĩa dei. quod in omnibus
uens que certa michi sunt ꝑ seuerantem
me faciet. Si quid autem aliter sapio.
hoc quoq ipse michi reuelauit. siue per oc¬
cuitas inspirationes. atq admonitiones.
siue per manifesta eloquia sua. siue per
fraternas sermocinatõnes. Hoo oro. et hoc
depositum desiderummq meum penes ip̃m
habeo. qui michi satis ydoneus est. et custo¬
clire que declit. et reddere que promisit.
Arbitror sane non nullos tardiores in qͥ¬

Expanded text:
placet, sententiam suam, et redarguat placet, sententiam suam, et redarguat meam, si potest. Quod si cum charitate et veritate fecerit, mihique etiam si in hac vita maneo cognoscendum facere curaverit, uberrimum fructum laboris hujus mei cepero. Quod si mihi non potuerit, quibus id potuerit, me volente ac libente praestiterit: ego tamen in lege Domini meditor, si non die ac nocte , saltem quibus temporum particulis possum; et meditationes meas, ne oblivione fugiant, stilo alligo: sperans de misericordia Dei, quod in omnibus veris quae certa mihi sunt, perseverantem me faciet; si quid autem aliter sapio, id quoque mihi ipse revelabit , sive per occultas inspirationes atque admonitiones, sive per manifesta eloquia sua, sive per fraternas sermocinationes. Hoc oro, et hoc depositum desideriumque meum penes ipsum habeo, qui mihi satis idoneus est custodire quae dedit, et reddere quae promisit. 6. Arbitror sane nonnullos tardiores, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
um. uel eciam si hoc uidetur abiciat. ⁊ eis
pocius quos intelligit. operam et tempꝰ
impendat. Non tamen ꝓpterea putetie
tacere dehuisse. quia non tam expedite
ac dilucite quam illi quos intelligit.
eloqui potui. Neq enim omnia. que de
omnibus conscribuntur inomnium
manus uenunt: et fieri potest ut non¬
nulli qui etiam hec nostra intelligere ua¬
lent. illos planiores non inueniant libroᷤ.
etmnistos saltem incidant. Ideoq utile est
plures a pluribus fieri diuersostiloñ
diuersa fide. etiam de questionibus eis¬
dem. ud ad plurimos res ip̃a perueniate
ad alios sic. adalios autem sici. It sul¬
le qui se ista non intellexisse conquertt
nalla umiquam de talibus rebus dili¬
genter et acute disputata intelligere po¬
tuit. se cum agat uotis et studliis ut ꝓ¬
ficiat non me cum querelis et conuiciis
ut taseam arguat. Qui uero hec legeris
dicit intelligp̃ quidem quod dictum est.
sed non uere non clictum esti asseratut

Expanded text:
um, vel etiam, si hoc videtur, abjiciat; et eis um, vel etiam, si hoc videtur, abjiciat; et eis potius quos intelligit, operam et tempus impendat. Non tamen propterea putet me tacere debuisse, quia non tam expedite ac dilucide quam illi quos intelligit, eloqui potui. Neque enim omnia quae ab omnibus conscribuntur, in omnium manus veniunt: et fieri potest ut nonnulli qui etiam haec nostra intelligere valent, illos planiores non inveniant libros, et in istos saltem incidant. Ideoque utile est, plures a pluribus fieri diverso stilo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat; ad alios sic, ad alios autem sic. At si ille qui se ista non intellexisse conqueritur, nulla unquam de talibus rebus diligenter et acute disputata intelligere potuit; secum agat votis et studiis ut proficiat, non mecum querelis et conviciis ut taceam. Qui vero haec legens dicit, Intelligo quidem quid dictum sit, sed non vere dictum est; asserat, si
Abbreviated transcription (Latin):
epergat mecum. ubi dissiłi.¬
pariter hesitat querat mecum. ubi er¬
rorem suum cognoscit redeat ad me.
ubi meum reuocet me. Itaingredia¬
mur simul karitatis uiam. tendenteᷤᷤ
ad eum de quo dictum est quenite faci¬
em eius semper. Et hoc placitum pill
atq tutum coram domino deo nostro.
tum ormnibus inierim qui ea que scri¬
bolegunt. et in omnibus scriptis meis.
maximeq in his ubi queritur unitaᷤᷤ
t̾nitatis. patris et filii et sp̃c sancti. qr
neq ꝑiculo suis ailicibi erratur nec
laboriosius aliquicd queritur nec fru¬
ctuosius aliquid inuenitim: Quisquis
ergo cum legit dicit. non bene hoc dc̃m
est quoniam non intelligo: locutonem
meam reprebendit. non fidem. Et forte
uere potuit dici planius. Nerumptam̃
nullus hominum ita locutus estr utin
omnibus ab omnibus intelligereturdoi¬
deat ergo cui hoc insermone mes displicet.
utrum alibi in talibus rebus questionib¬
q uetsatus. cum eas intelligat me nõ
intelligat. Et si ita est. ponat librum me¬

Expanded text:
pergat mecum; ubi pariter haesitat, quaerat mecum: ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charitatis viam, tendentes ad eum de quo dictum est, Quaerite faciem ejus semper . Et hoc placitum pium atque tutum coram Domino Deo nostro cum omnibus inierim, qui ea quae scribo legunt, et in omnibus scriptis meis, maximeque in his ubi quaeritur unitas Trinitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti; quia nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Quisquis ergo cum legit dicit, Hoc non bene dictum est, quoniam non intelligo; locutionem meam reprehendit, non fidem: et forte vere potuit dici planius; verumtamen nullus hominum ita locutus est, ut in omnibus ab omnibus intelligeretur. Videat ergo cui hoc in sermone meo displicet, utrum alios in talibus rebus quaestionibusque versatos intelligat, cum me non intelligit: et si ita est, ponat librum me
Abbreviated transcription (Latin):
us nec ambo genuerunt cum sit sp̃c pa
tris et filii. Quia ergo querunt ista
homines. et tedio nobis sunt. ut si qͥd
hinc exdono dei sapit infirmitas nr̃a
edisseramus eis ut possumus: neq cũ
inuidia tabescente iter habeamus:
Si dicimus nos nil de talibus rebus co¬
gitare solere: mentimur. Si autem fate¬
mur ista habitare in cogitatõnib nostͥs.
q̃m rapimur amore in dagande ueritatis.
flagitant iure karitatis. ut eis inclicemꝰ
que hinc excogitare potuerimus. non qr
iam acceperim aut iam ꝑfectus fam. Nã
sipaulus apło quanto magis ego longe
infra illius pedes iacens. non me inquit¬
arbitror apprehendisse. sed pro mocdulo
meo si ea que retro sunt obliuiscor. etĩ an¬
teriora me exendo. et secundum intentio¬
nem sequor ad palmam superne uocatio¬
nis. quantum eiusdem ue peregerim. ⁊
quo peruenerim unde michi in tine reliqu¬
us cursus est. ut aperiam desideratur a
me islis desiderantib. quibus me cogit

Expanded text:
us, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et us, nec ambo genuerint, cum sit Spiritus et Patris et Filii. Quia ergo quaerunt ista homines, et taedio nobis sunt; si quid hinc ex dono Dei sapit infirmitas nostra, edisseramus eis ut possumus, neque cum invidia tabescente iter habeamus Si dicimus nihil nos de talibus rebus cogitare solere, mentimur: si autem fatemur habitare ista in cogitationibus nostris, quoniam rapimur amore indagandae veritatis, flagitant jure charitatis ut eis indicemus quid hinc excogitare potuerimus: non quia jam acceperim, aut perfectus sim; nam si Paulus apostolus, quanto magis ego longe infra illius pedes jacens non me arbitror apprehendisse? sed pro modulo meo, si ea quae retro sunt obliviscor, et in anteriora me extendo, et secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis , quantum ejusdem viae peregerim, et quo pervenerim, unde mihi in finem reliquus cursus est, ut aperiam desideratur a me, illis desiderantibus quibus me servire
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in ea non nulli pertur¬
bantur. cum audunt deum patrem et
deum filium. et deum sp̃m sanctum. et
tamen hanc trinitatem nontres deos.sz
uum deum. et quem admodum icd in¬
telligant querunt. presertim cum dicit᷑
inseparabiliter operar trinitatem u
onnire quam deus operatur et tamen
quandam uocem patris sonuisse que uox
filii non sit. in came autem natum et
nisi filium. in columbe autem specie ue¬
nisse. non nisi sp̃m sanctum intelligere
uolunt. quomodo et illam uocem que
non nisi patris fuit trinitas feceritiet
illam carnem in qua non nisi filius de
uirginenatus est. eadem trinitas cre¬
auerit. et illam columbe speciem in qua
non nisi sp̃c sanctus apparuit. illa ip̃a
trmnitas operata sit Alioquin. non in¬
separabiliter trinitas operatur. s alia
pater facit. alia filius. alia sp̃o sanatꝰ
Lut si quedam simul faciunt. quedã
sine inuicem: iam non inseparabilis tris¬
nitas. Mouet etiam quomodo sp̃c sõs
in trinitate sit quem nec pater nec fili¬

Expanded text:
Sed in ea nonnulli perturbantur, cum audiunt Deum Patrem, et Deum Filium, et Deum Spiritum sanctum, et tamen hanc Trinitatem non tres deos, sed unum Deum; et quemadmodum id intelligant quaerunt: praesertim cum dicitur, inseparabiliter operari Trinitatem in omni re quam Deus operatur, et tamen quamdam vocem Patris sonuisse, quae vox Filii non sit; in carne autem natum, et nisi Filium; in columbae autem specie venisse nonnisi Spiritum sanctum: intelligere volunt, quomodo et illam vocem, quae nonnisi Patris fuit, Trinitas fecerit; et illam carnem, in qua nonnisi Filius de Virgine natus est, eadem Trinitas creaverit; et illam columbae speciem, in qua nonnisi Spiritus sanctus apparuit, illa ipsa Trinitas operata sit. Alioquin non inseparabiliter Trinitas operatur, sed alia Pater facit, alia Filius, alia Spiritus sanctus: aut si quaedam simul faciunt, quaedam sine invicem, jam non inseparabilis est Trinitas. Movet etiam quomodo Spiritus sanctus in Trinitate sit, quem nec Pater, nec Fili
Abbreviated transcription (Latin):
toris. Et scuptum est. de illo quod opete¬
tur. Et utiq in se manens operatur. Non
emni aliquicł in eorum que operatur ip̃e
mutatur et uertitur et que operatur
uide. Unicuiq autem inquid datur ma¬
nifestatio sp̃c ad utilttatem. Alii quidem. da¬
tur ꝑ sp̃m sermo sapientie. alii sermo sci¬
entie secundum eundem sp̃m. Alteri au¬
tem fides in eodem sp̃u. Alii donatio oura¬
tionum in uno sp̃u. alii operationes iur¬
tutum. Alu ꝓphecia. Alii duidicatio sp̃u¬
um. alteri genera linguarum. Omna¬
enim autem hec operatur unus atq idem
utiq sicut deus. Quis enim tanta illa po¬
test oꝑan nisi deus: Idem autem deus:
qui opetatur omnia in omnibus. Nam et
sigillatita si int̾ cogemur de sp̃u sancto
uerissime respondemus quod deus sit. et
cum patre et filio simul unus deus est. si¬

Expanded text:
toris, et scriptum est de illo quod operetoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur. Non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur, et quae operatur vide. Unicuique, ait Apostolus, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae; alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alteri autem fides in eodem Spiritu; alii donatio curationum in uno Spiritu; alii operatio virtutum; alii prophetia; alii dijudicatio spirituum; alii genera linguarum. Omnia autem haec operatur unus atque idem utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit; et cum Patre et Filio simul unus Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Item dicitur relatiue filius. rela nus d̾s¬
tiue dicitur et uerbum et ymago est
et in omnibushis uocabulis ad patrem re¬
fertur. nichil autem horum pater dicitur:
Et principium dicitur filius. Cumemin
diceretur ei tuquis es: respondit. Srincipi¬
um qui et loquor uobis. Sed numquid
patris printipium: Oreatorem se quip¬
pe ostendere uoluit. cum se lixit ẽẽ prin¬
cipium. sicut et pater principium est cre¬
ature quod ab ip̃o sunt omnia. Nam
et ireator relatiue dicctur ad creat᷑am.
sicut dominus ad seruum. Et ideo cum dici¬
mus et patrem principium. et filium pͥn
cipium. non duo principia creature dici¬
mus. quia pater et filius simul ad crea¬
turam unum principium est. sicut unus
creator sicutunus deus. Si autem quic¬
quid in se manet et gignit aliquitl uel
operatur. principium est ei rei quam o¬
gignit. uel ei quam operatur. non pos¬
sumus eciam negare sp̃m sanctum recte
dici principium. quia non eum spera¬
mus separamus ab appellatione crea¬

Expanded text:
Item dicitur relative Filius, relative dicitur et verbum, et imago, et in omnibus his vocabulis ad Patrem refertur, nihil autem horum Pater dicitur. Et principium Filius dicitur: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium quia et loquor vobis. Sed nunquid Patris principium? creaturae se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem princcipium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separam separamus ab appellatione Crea
Abbreviated transcription (Latin):
ergo principium ad creaturam. d̾r deus
non duo ueltria principia: ad se autem
inuicem in trinitate. Capitulum decimũ

Expanded text:
ergo principium ad creaturam dicitur Deus, non duo uel tria principia. Ad se tamen inuicem in Trinitate, si gi
Abbreviated transcription (Latin):
uitentionem credentium. &e dicens nõ
mine creclit sed in eum qui me misit.
non utiq se a patre. id est ab illo qui e¬
um misit uoluit separari. sed ut sio in
eum crederetur quomodo in patrem cͥ
equalis est: quod aperte alio loco dicit
creditis in deum et in me tredite. id ẽ
sicut creclitis in deum sic et inme. qui¬
a ego et pater unus deus. S ititi ergo
hic tamquam a se abstulit fidem ho¬
minum ce in patrem transtulit licel¬
do non in me tredit. sed in eum qͥ me
misit. a quo tamen se non utiq sepata¬
uit. sic etiam quod ait non est. meum
dare uobis sed quibus paratum est a
patre meo. puto clarere. secundum qd̵
utrumq accipiendum sit. Tale est
emm et illud. ego non iudicabo cum
ip̃e iudicaturus sit uiuos et mortuoᷤ.

Expanded text:
intentionem credentium et dicens: non intentionem credentium et dicens: non in me credit, sed in eum qui me misit, non utique se a patre, id est ab illo qui eum misit, uoluit separari, sed ut sic in eum crederetur, quomodo in patrem, cui aequalis est. quod aperte alio loco dicit: credite in deum, et in me credite, id est "sicut creditis in deum, sic et in me, quia ego et pater unus deus". sicut ergo hic tamquam abstulit a se fidem hominum et in patrem transtulit dicendo: non in me credit, sed in eum qui me misit, a quo tamen se non utique separauit: sic etiam quod ait: non est meum dare, sed quibus paratum est a patre meo puto clarere, secundum quid utrumque accipiendum sit. tale est enim et illud: ego non iudicabo, cum ipse iudicaturus sit uiuos et mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
mea. quomodo non mea. Non enim dixit
ista dostrina non ost mea. sed mea doctri¬
na non est mea. Quam dixit suam: ean¬
dem cdixit non suam. Q uomodo istud ueꝵ
cundum aliud suam dixerit. secunlumal
nonsuam. secundum formam dei suam. Se¬
cunclum formam serui non suam: Cũ
onim dicit non est. mea sed eius quimisit¬
me: ad ip̃m uerbum nos facit recurrere:
Soctrina enim patris et uerbum patris :
qui est umicus deus filius. Quid sibi et
illud uult qui in me credit. non iine ciȩ¬
dit: Quomodo ip̃m: quomodo non in
ip̃m: Quomodo tam contrarium sibiq
aduersum potest intelligiqui in me cre
dit non in me credit. sed in eum qui me
nusit nisi ita intelligas. qui ime credit
non inme credit. non in hoc quod uidet
credit. ne sit spes nr̃a in creatura. sed mil¬
lo qui suscepit crraturam. in q̃ humaniꝰ
oculis appareret ce sio ad se equalem pa¬
tri et contemplanclum per fidem cordã
mundaret: Ideoq ad patrem refetens

Expanded text:
mea; quomodo non mea? Non enim dixit, mea; quomodo non mea? Non enim dixit, Ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea: quam dixit suam, eamdem dixit non suam. Quomodo istud verum ndum aliud suam dixerit, secundum aliud non suam: secundum formam Dei suam, secundum formam servi non suam: cum enim dicit, Non est mea, sed ejus qui me misit, ad ipsum Verbum nos facit recurrere, doctrina enim Patris est Verbum Patris, qui est unicus Filius. Quid sibi et illud vult, Qui in me credit, non in me credit? Quomodo in ipsum? quomodo non in ipsum? quomodo tam contrarium sibique adversum potest intelligi? Qui in me credit, inquit, non in me credit, sed in eum qui me misit, nisi ita intelligas: Qui in me credit, n me credit, non in hoc quod uidet credit, ne sit spes nostra in creatura, sed in illo qui suscepit creaturam, in qua humanis s appareret, et sic ad se aequalem patri contemplandum per fidem corda mundaret. ideoque ad patrem referens
Abbreviated transcription (Latin):
uita sit. Hoo est ergo dedit fiso uitam
habere in semet ip̃o: cum eo i genuit
filium ẽe incommutabilem uitam. qd̾
est. uita eterna. Cum ergo uerbum dei
sit filius dei. et filius dei sit uerus de
& uita eterna. sicut in epła sua dicit io¬
hannes eciam hio quid aliud agnoscimꝰ¬
rp̃m iudicabit eum in nouissima die. ce ip̃m
uerbum. patus. ip̃mq mandatum uitam eter¬
nam. et scioinquit quia mandatum eius
uita etetna est. Queto itaq quomodo intel¬
ligamus ego non iuditabo. uerbum quod
locutus sum iudicabit. quod ex consequẽ¬
tibus apparet ita clictum ac si diceret e
go non indicato. sed uerbum patris uidi¬
cabit. ⁊ etbum autem patris: est ip̃e filius
dei. S ione intelligendum esti egonon udi¬
cabo. sed ego iuclicabo. quomodo istucl põt
ẽẽ uetum. nisiita. ego scilicet non iuidicabo
repugnantia uidentur ego non iuidica¬
bo sed ego iudicabo. quid illio dicemus
ubi acti mea doctrina non est mea. quomͦ

Expanded text:
uita sit. hoc est ergo: dedit filio uita sit. hoc est ergo: dedit filio habere uitam in semet ipso, genuit filium esse incommutabilem uitam, quod est uita aeterna. cum ergo uerbum dei sit filius dei et filius dei sit uerus deus et uita aeterna, sicut in epistula sua dicit Iohannes, etiam hic quid aliud agnoscimu iudicabum patris, ipsumque mandatum uitam aeternam. et scio, inquit, quia mandatum eius uita aeterna est. Quaero itaque, quomodo intellegamus: ego non iudicabo, sed uerbum, quod locutus sum, iudicabit. quod ex consequentibus apparet ita dictum, ac si digo non judicabo, sed verbum Patris judicabit. Verbum autem Patris est ipse Filius Dei. Siccine intelligendum est, Ego non judicabo, sed ego judicabo? Quomodo istud potest esse verum, nisi ita: Ego scilicet non judicabo repugnantia videntur, Ego non judicabo, sed ego judicabo, quid illic dicemus, ubi ait: Mea doctrina non est mea? Quomodo,