comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat: quia sicut unus hõ
ĩ ordinatꝰ etiã cũ solus ẽ.
ip̃i sͥ tuba ẽ. sic ibi unitate sp̃e.
et regłaris lege silentii
in multitudine hõinũ
ordinata. solitudinẽ cor¬
dis sui singłis ordo ipse
defendebat. Domib uͦ
et hĩtacuł simplicibus:
uictꝰ in hĩtantiũ ꝑsimi¬
lis erat. Panis ñ tã fur¬
fureus ꝙͣ t̾reus uidebat᷑.
duris fr̃m laborib. uix de
terra deserti illiꝰ sterili ꝓ¬
uixerant aliquid saporis
habentia. p̾ter quẽ fames
seu amor dei faciebat. S
⁊ ip̃m nouicii feruoris
simplicitas sibi tollebat.
cũ quasi uenenũ arbitn᷑¬
tes qͥcqͥd comedentẽ. ut¬
cũq delectaret: recusarẽt
dona dei ꝓpt̾ grãm qm
in eiõ sentiebant. Cum
eñi circa om̃e genꝰ carcia
lis tolerantie. cũ adiuto¬
rio gr̃e dei. studiũ spũał
patris ħ in eis effecisset.
ut plurima q̃ homini ĩ
carne ꝯstituto. ĩpossibi¬
lia pͥus uidebant᷑. iã non
solũ constant̾ ꝑagerent.

Expanded text:
bat; quia sicut unus homo bat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat. 36. Domibus vero et habitaculis simplicibus victus inhabitantium persimilis erat. Panis non tam furfureus quam terreus videbatur, duris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili pvix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carnalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent
Abbreviated transcription (Latin):
ualle illa plena homiñb
in qͣ nemini ociosum ẽẽ
licebat: omni laboran¬
tib et singuł circa in uĩc¬
ta occupatis. media die
in Qe noctis silentium
a suꝑuenientib inueni¬
ebatur: p̾ter laboꝵ so¬
nitus. uł si frẽs in lau¬
dibiz dei occuparent᷑. Por¬
ro silentii ip̃ius ordo et
fama. tantã ⁊̃ apd̃ secu¬
lares homines suꝑ ueni¬
entes. sui faciebant re¬
uerentiã: ut et ip̃i nõ
dicam praua uł ociosa:
S aliquid etiã qd̃ ad
rem accineret. ibi loqͥ
uererentur. Loci uero
ip̃ius solitudo int̾ opa¬
ca siluaꝵ. ⁊ uiciuorum.
hinc iide montiũ an¬
gustias. in quo serui
dei latebant. speluncam
illã scĩ benedicti patris
bat. ĩ qͣ aliqũ a pastorib
inuentꝰ est: ut cꝰ inita¬
etiã eiꝰ ac solitudinis
formã aliꝙͣ hr̃e uiderẽ¬
tur. Om̃s qͥppe ⁊̃ ĩ mul¬
titudine solitarii ibi e¬
rant. Uallẽ namq illã
plenã hominib ordinis
rõne caritas ordinata.
singulis solitariã facie¬

Expanded text:
alle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut et ipsi, non dicam prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem non attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti Benedicti patris bat, in qua aliquando a pastoribus inventus est: ut cejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus, ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam facie
Abbreviated transcription (Latin):
here se negotiis poterat:
aut orans. Aut legẽs.
aut scribens. Aut in¬
sistens doctrine ⁊ frm̃
edificationi. Aut in
sacra meditatione ꝑ¬
sistens. In quo nimi¬
rum studio spũali ob¬
tinuerat grãm sin¬
głarem: ut non tedrũ
in illo. ñ difficiltatẽ
aliquã sustineret: li¬
bere secum habitans.
⁊ deambulans in lati¬
tudine cordis sui: et hi¬
bidem echibens xp̃o. uͭ
morere alios ip̃e sole¬
bat. cenaculum gͣnͣde
stratum. Omnis ei ad
meditandũ hora buis:
locus omnis congriuis
erat. Frequent̾ tamẽ
licet sic affectꝰ. diui¬
no i gente metu ĩmo
urgente spũ studiũ hoc
lucris uberiorib post po¬
nebat: doctꝰ querere ñ
quod sibi erat utile. s
qd̃ multis. Alioquin ĩ
quolibet cecu hominũ
uł tumultu. nisi eius
intentionẽ causa depos-¬
ceret. tota facilitate a
nimũ colligens. interi¬
ori quadã ꝙͣ ibiq ip̃e
sibi circũferebat soli¬
tudine fruebat᷑: nil
prorsus attendens quod
sonaret. uł qd̃ appareiz
exterius
lm iam dei fa¬

Expanded text:
here se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibidem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet sic affectus, divino urgente metu, imo regente spiritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaerere non quod sibi erat utile, sed quod multis. Alioquin in quolibet coetu hominum vel tumultu, nisi ejus intentionem causa deposceret, tota facilitate 1118 animum colligens, interiori quadam, quam ubique ipse sibi circumferebat, solitudine fruebatur, nihil prorsus attendens quod sonaret vel appareret exteriusm jam Dei Fa
Abbreviated transcription (Latin):
regione captantes sese a¬
lios fugere consueuit.
Prou̾biũ illud in ore ei
freꝙ̃ter semꝑ in corde.
Qui hoc facit qd̃ nemo.
mirant᷑ om̃s. Quo ni¬
mirũ intuitu. uitam
regłam q cõmunẽ am¬
plius emulabat᷑: nil ĩ
suis actib p̾fcreno obser

Expanded text:
regione captantes sese aregione captantes sese alios fugere consuevit. Proverbium illud in ore ei frequenter, semper in corde: « Qui hoc facit quod nemo, mirantur omnes. » Quo nimirum intuitu vitam regulamque communem amplius aemulabatur, nil in suis actibus p
Abbreviated transcription (Latin):
fusus. homo ꝙͦ ext̾ios
uideretur. Corpꝰ omne
tenuissimũ. ⁊ sine car¬
nib erat: ip̃a etiã sub¬
tilissima cutis. ingenis
modice rubens. Illo ui-¬
mirũ qͥcquid caloris in¬
erat naturał: assidua
meditatio ⁊ studiũ sacre¬
ꝯpunctionis attraxerat.
Cesaries ex flauo colora¬
batur ⁊ candido: barba
subrufa. circa finẽ uite
eiꝰ resꝑ̾a canis. Statura
mediocritatis honeste:
longitudini tm̃ uicinior
apparebat: Alias autẽ
thesaurus iste in uase
fictili erat: contrito pe¬
nitus ⁊ undiq conqͣssato
Laborabat siquidẽ caro
eius multiplicib infir-¬
mitatũ in cõmodis: ut
in eis iurtus animi ꝑfi¬
cerct᷑. Quaꝵ periculosi¬
oi. quidem in meatu ar¬
tissimi gutturis. nul pe¬
nitus siccum. uix solidũ
aliquid admittentis: mo¬
lestior erat defectus sto¬
machi uiscerũ q corrup¬
tio. He continue: p̾ter
alias sepius incidentes .ii.¬
fugere admirationẽ. et
tanqͣ unum sese agere
ceteroꝵ: At ꝑsequebat᷑
gła fugitantẽ: sicut e

Expanded text:
fusus homo quoque exterior videretur. Corpus omne tenuissimum, et sine carnibus erat; ipsa quoque subtilissima cutis in genis modice rubens. In illo nimirum quidquid caloris inerat naturalis, assidua meditatio et studium compunctionis attraxerat. Caesaries ex flavo colorabatur et candido. Barba subrufa, circa finem vitae ejus respersa canis. Statura mediocritatis honestae, longitudini tamen vicinior apparebat. Alias autem thesaurus iste in vase fictili erat, contrito penitus et undique conquassato. Laborabat siquidem caro ejus multiplicibus infirmitatum incommodis, ut in eis virtus animi perficeretur. Quarum periculosior quidem in meatu arctissimi gutturis, nil penitus siccum, vix solidum aliquid admittentis: molestior erat defectus stomachi, viscerumque corruptio. Hae continuae illi, praeter alias saepius incidentes. Sfugere admirationem, et tanquam unum sese agere caeterorum. At prosequebatur gloria fugientem, sicut e
Abbreviated transcription (Latin):
nisitatione p̾sentiã: ut
prostratꝰ solotenꝰ adora¬
ret. uidens autẽ seruus
xp̃i episcopũ etate gran¬
deuũ. celebrẽ opinione.
sanctitate conspicuum.
corã se ꝓcidentẽ. uehem̃¬
ter expauit: ⁊ ip̃e quoeꝑ
pariter corruens ante
eum. ⁊ ita demum sus¬
ceptus in osculo pacis.
humilitatẽ suã tanti
uiri ueneratione cõfu¬
sam. non sine graui ge¬
mitu causabatur. In cꝰ
pectore singłarẽ optimi¬
it ex eo tẽꝑe locũ. ut
fierent deinceps duo
illi filii splendoris. cor

Expanded text:
 ut prostratus solo tenus adoraret. Videns autem servus Christi episcopum aetate grandaevum, celebrem opinione, sanctitate conspicuum, coram se procidentem, vehementer expavit: et ipse quoque pariter corruens ante eum, ita demum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor
Abbreviated transcription (Latin):
us. ĩ cuiꝰ manꝰ illa tua
aĩa deueniet. Nunqͥd
⁊ ip̃m spernes: nũquid
et ip̃m sicut ⁊ seruoõ
eiꝰ contemnes. Lacrima¬
bantur uniu̾si qui ad¬
erant: ⁊ orationibus
interiti prestolabant᷑
exitum rei: et omniũ
suspensa expectatio a¬
liquid diuinũ fieri ce¬
litus expectalat. Si dens
comes abbatẽ in sp̃u ue¬
hementi ꝓcedentẽ. ⁊ sa¬
tratissimũ clñi corpꝰ ferẽ¬
tem in manib expauit
et cliriguit: membris ꝙ
tretnebundis metu ⁊ dis¬
solutis quasi amens so-¬
lo ꝓuoluitur. Eleuatꝰ
a militib. rursus in fa-¬
ciem ruit : nec qͥppiã
aliqui loquens. aut
intendens in aliquem.
saliuis per barbã de¬
fluentib. cũ ꝓfundis
efflans gemitib. epi-¬
lenticus uidebatur.
Tum uir dei ad eum
ꝓpius accedit: ⁊ pede
pulsans acclinem sur¬
gere iubet. ⁊ stare
supra pedes: et dei ab¬
dire sententiã. Pre¬
sens est inquit picta¬
uensis ep̃s. quẽ ab eccłia

Expanded text:
us, in cujus manus illa anima us, in cujus manus illa anima tua deveniet. Nunquid et ipsum spernes? nunquid et ipsum, sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei: et omnium suspensa exspectatio, nescio quid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut intendens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecc
Abbreviated transcription (Latin):
nullo temꝑe suscepturũ.
Diu ꝑ inter nuntios pro¬
tractus est sermo. Sed
dum uicissim uerbis se
mutuo occupant: uir
dei efficatiora arma cor¬
ripiens. ad altare sanctũ
oblaturꝰ. ⁊ supplicaturꝰ ac¬
cedit. Intrauerant eccli¬
am quib licebat diui¬
nis interesse mysteriis.
comes sustinebat ꝓ forib.
ꝑactio gͥ consecrationib.
et pace data ⁊ diffusa in
ppłm: Homo d̾i iam nõ
se agens ut hominẽ. cor¬
pus dñi super patenam
ponit. ⁊ secum tollit.
atq ignea facie ⁊ flam¬
meis oculis. nõ supplex
s minax foras egredit᷑.
et u̾bis terribilib agg̾¬
ditur ducẽ. Rogauimꝰ
te inquit ⁊ spreuisti nos.
Supplican t tibi in alto
quẽ iam tecum habuimꝰ
conuentu. seruoꝵ di an¬
te te. Adimata młtitudo:
et contẽpsisti. Ec̃ce ad te
ꝓcessit filius uirginis.
qui est caput ⁊ cdñs ec¬
clesie. quã tu ꝑsequeris.
Adest iudex tuus: ĩ cuiꝰ
noĩe om̃e genu cͣuatur.¬
celestiũ. terrestriũ. ⁊ in¬
fernoꝵ. Adest uidex tu¬

Expanded text:
nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat pro foribus. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Homo Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit, et secum tollit: atque ignea facie et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem. « Rogavimus te, inquit, et sprevisti nos: supplicavit tibi in altero, quem jam tecum habuimus, conventu servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te processit Filius Virginis, qui est caput et dominus Ecclesiae, quam tu persequeris. Adest judex tuus, in cujus nomine omne genu curvaturtium, terrestrium, et infernorum. Adest Judex tu
Abbreviated transcription (Latin):
preter alia beneficia q̃
p̾stitit infirmantibus
młtis. unus de pueris
ep̃i ciuitatis ip̃ius. qui
ex uulnere graui. alte¬
riꝰ oculi lumen amise¬
rat: sub manu eius
uisum recepit .xxiiii.¬
N pago qͦ engolimensi.
loco cui nomen ẽ castel¬
lare. post oblationem
hostie salutaris. astan¬
tib uenerabilib ep̃is.
Lamberto engolismensi
⁊ Geraudo lemouicensi.
puerũ ex matrio ut̾o
claudum ⁊ mancum.
ciꝰ in modũ pile cubiti
cum genib urbilico.
pedes aũ narib adhe¬
sissent: dei famulo of¬
ferebant. At ille sin¬
gula membra. edito¬
pͥus signo crucis attrec

Expanded text:
 alia beneficia quae praestitit infirmantibus multis, unus de pueris episcopi civitatis ipsius, qui ex vulnere gravi alterius oculi lumen amiserat, sub manu ejus visum recepit. In pago quoque Engolismensi, loco cui nomen est Castellare, post oblationem hostiae salutaris, astantibus venerabilibus episcopis, Lamberto Engolismensi, et Gerardo Lemovicensi, puerum ex matris utero claudum et mancum, cujus in modum pilae cubiti cum genibus umbilico, pedes autem natibus adhaesissent, Dei Famulo offerebant. At ille singula membra, editorius signo crucis, attrec
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ator agnoscet. Quã
deuotissimꝰ p̾dicator ali-¬
ene scĩtatis. tam dili-¬
genter ep̃i sc̃i malachi¬
e uitã ꝓrosecutꝰ osten¬
dit. Nam in sermonib
mnysterioꝵ. ⁊ moꝵ edi¬
sicator magnfic᷑ ĩno¬
tescit. In epłis quas
ad diuersas ꝑsonas
tauit. prudend lector
aduertet. quo fu̾ore
sp̃c̃. iusticiã omnẽ di¬
lexerit: omnẽ eque o
sic curabat uͭ suum.
Que eni sceła nõ argu¬
it. que odia ũ excuyeit.
q̃ scandala ñ ꝯpescuit.
scm̃. quid honestũ quid
pudicũ. quid amabile.
quid bone fame. qͥd uͥ¬
tutis. aut laudabilis
cdiscipline. suis ortum
in qualibet regione
dieb non roborauit
eius auctoritas. non
fouit caritas diligen¬
tia nõ promouit: eld
tari ampliꝰ ñ optauit.
quid forte collapsum.
ñ totis ꝓ loco ⁊ tẽpore
uirib egit. ut repara¬

Expanded text:
derator agnoscet. Quam derator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam in Sermonibusmysteriorum, et morum aedificator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas tavit, prudens lector advertet, quo fervore splexerit, omnem aeque odsic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid tari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit, ut repara
Abbreviated transcription (Latin):
dam sui: ut illud qͦ
ambrosianũ. merito illi
posse iudeatur aptart
laude ipẽ se sonet: et
laureatꝰ spũ scriptis
coronet᷑ suis. Siquis
enim nosse desid̾at. qͣm
sollicitꝰ abiuitio sui pp̃
diiudicator ⁊ scrutator
extiterit. pͥmũ opꝰ illiꝰ
de gradib humilitatis
inspiciat. Inde si q̃rit᷑
pie mentis religiosa
deuotio. tnͣseundũ ad
omelias in laudibz uir¬
ginis matris. ⁊ illum
quẽ de diligendo deoe¬
didit librũ. Si feruens
contra sua uł alioꝵ
uicia zelus: legatur
is. quẽ apologeticum
uocat. Si uigil in eodẽ
zelo ⁊ cͥospecta discre-¬
tio: de p̾cepto ⁊ dispen-¬
satione disserens au di¬
atur. Quam u᷑ fidelis
culibet pie conu̾satio¬
adiutor: exhortatoriꝰ
ad milites templi ser¬
mo declarat. Qm nõ
ingrat᷑ gr̃e dei.: exhis li¬
quet que de gr̃a ⁊ libero
arbitrio tam fideliter ꝙͣ
inferioꝵ q scietia locu¬
ples: in his que ad papã
eugeniũ de consid̾atõe
scripsit diligens consi¬

Expanded text:
dam sui, ut illud quoque dam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de gradibus Humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad homilias in Laudibus Virginis Matris; et illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel aliorum vitia zelus, legatur is quem Apologeticum vocat. Si vigil eodem in zelo circumspecta discretio, de Praecepto et Dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversatioadjutor, Exhortatorius ad Milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quinferiorumque scientia locuples; in his quae ad papam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens consi
Abbreviated transcription (Latin):
sine occasione turbato.
Erga omniũ quidẽ ho¬
minũ spiritale cõmo¬
dum in cõmodumue
ampliꝰ afficiebat᷑: ⁊ sũ¬
mum ei desid̾ium. sũ¬
mum gaudiũ erat. a¬
nimaꝵ fructꝰ. conu̾sio
peccatoꝵ. Et corporeas
tamen necessitates: pi¬
issimo miserabat᷑ affcũ.
Cuiꝰ tanta erat huma¬
nitas. ut non mͦ homi¬
nib s irrationabilib
etiã animantib. Aiub
cõpateret᷑ ⁊ feris: neo
cõpatienti deerat uͥtu¬
tis effectus. Contigit eĩ
aliquotiens. ut iter a¬
genꝰ. fugitantẽ ⁊ ut
udebat᷑. ꝓtinꝰ capien¬
dã uł lepusculã a cani¬
pitrib signo crucis edi¬
to mirabiliter libetaret᷑
dic̾e̾tꝙ sequentib. fru¬
stra sese conari: nec ul¬
latenꝰ. se p̾sente. euismo¬
ec nos quidẽ de .xx.¬
sacris morib prĩs
nostri: pro modulo no¬
stro sub breuitate ꝑ¬
striximꝰ. Ceterũ lon¬
ge enunentiꝰ in suis il-¬
le libris apparet: ⁊ ex
litt̾is ꝓpͥis innotescit.
exhibuisse speculũ qd̃¬

Expanded text:
sine occasione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut non modo hominibus, sed irrationabilibus etiam animantibus, avibus compateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmoec nos quidem de sacris moribus Patris nostri pro modulo nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, exhibuisse speculum quod
Abbreviated transcription (Latin):
uelut quodã sole res¬
płenduit ab̃sente. cali¬
ginosus ⁊ quodãmͦ nutꝰ
apparuit. Ciiꝰ deniq me-¬
dicinalis manꝰ ⁊ lingua.
morbos utraꝙ curabat.
illa corpoꝵ ista moꝵ.¬
que insignis exteriori¬
b ⁊ nͥtutũ multiplici
exhibitione consistunt.
scd̾s ut ꝓmissum est
ĩ prefatione libellus.
aliquanta narrabit.

Expanded text:
velut quodam sole resvelut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, moquae in signis exterioribus, et multiplici virtutum exhibitione consistunt, secundus, ut praemissum est in praefatione, libellus aliquanta narrabit.
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. eiꝰ si potuit nõ cõ-¬
suluit scĩtatẽ. nõ desi¬
derauit fauorẽ. opem
ñ flagitauit: Quis ad
sacrũ in eiꝰ pectore ha-¬
bitantis templũ diui-¬
nitatis. de qͣcũq tͥbu-¬
latione fideliter cla-¬
maturꝰ accessit. ⁊ in ef¬
ficaciter laborauit.
Oestus ab eo solatiũ.
afflictꝰ auxiliũ. conscli¬
uin anxius.eger reme¬
dium : pauꝑ subsidiũ
reportabat. ¶da sese
om̃ium fecerat su̾ũ.
Ac si doti genitꝰ or: ita
tam̃ liber ex omnib. cõ¬
stientie sue curã gerẽs.
tanꝙͣ soli deditus cure.
⁊ custodie cordis sui. O¬
⁊uosa: palma florida. ce¬
drus muttiplicata: pla¬
tanus exaltata. Uas elec¬
⁊ionis. uas honoris in do¬
mo dei: uas auri solid̾.
ornatũ om̃i lapide p̾cio¬
so. fide ⁊ sc̃itate solidũ.
s ⁊ uariis carssmatibus
scitas exultabat. om̃is
erubescebat impiecas.
iuxta ilud. uidebunt
recti et letabunt᷑ : et
om̃is iniqͥtas oppilabit
os suũ. Quo p̾sente ce¬
lebris quisq comientꝰ

Expanded text:
bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus Orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae cordis sui. dans, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismasanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus,
Abbreviated transcription (Latin):
icut ser
gratulat᷑ ⁊ grãs agit
illi. tercio quidẽ reditũ
aburbe suũ. clementior
e ceło respexit oculus.
⁊ serenĩor. tandẽ uultꝰ
arrisit: cid̃ quieuisset
rabies leonina. Accepis¬
set finẽ malicia. cxcepis¬
set eccła patẽ. Banta
uͦ exultatione ecclia
illum callicana recepͣ.
ut ñ minorẽ uid̾etur de
reditu suo exhib̾e. qmͣ
de pace reddita nuntia¬
re leticiã. Unde ⁊̃ mira¬
ri ip̃e sepi causari: qd̾
dum sibi post tatn gra¬
ues frequentias homiñ
⁊ tumultus. uelut ab
ꝑxordio uale faciendũ
de nouo adoriendum
sacre ꝓpositũ conu̾sa¬
tionis. turic potissimum
ubexiorib excuet᷑ gau¬
diił. obsequiis coleret᷑.
Rediens autẽ pater sc̃s
ab urbe. ex scõꝵ apłcꝵ

Expanded text:
icut sermgratulatur, et gratias agit illi; tertio quidem reditum ab Urbe suum clementior e coelo respexit oculus, et serenior tandem vultus arrisit, quod quievisset rabies Leonina, accepisset finem malitia, recepisset Ecclesia pacem. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem videretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Unde etiam mirari ipse saepiusque causari, quod dum sibi post tam graves frequentias hominum et tumultus, velut ab exordio valefaciendum de novo adoriendum sacrae propositum conversationis; tunc potissimum uberioribus exciperetur gaudiis, obsequiis coleretur. Rediens autem Pater sanctus ab Urbe, ex sanc
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum ep̃i abb̃s app̾hen¬
sa pueri manu inuocauit
clñm. et exaudiuit eum :
et signo crucis edito. ner¬
ui qui obriguerant exe¬
morbus. redeunte sospi¬
tate ignita. mobił fca
est et flexibił: et dicto
cicius languidũ diu rã¬
brũ conualuit. Obstu¬
puit ep̃c tam repentine
uͥtutis admirans effectũ.
et ampliori ⁊̃ ex tunc ue¬
neratione uirum dei co¬
luit: ⁊ miracłoꝵ illius
ip̃e cestis extitit et rela¬
tor. Compulit autẽ eum:
ut ibidem ea nocte cena¬
ret. Cuiꝰ rei assensum
cum magna difficulta¬
te obtinuit: ea dũ taxat
nee sine ꝑiculo posse eg̾di
uid̾etur. Int̾cenandũ ue¬
yo parapsidẽ in qͣ abb̃s co¬
mederat. ep̃c ministro fa¬
nuliari seruandũ tradidit.
et p̾cepit ut seorsum re¬
conditã cũ oñi cliligentia
cꝰtodiret. Elapsis exinde
aliqͦt clieb. ep̃c idem fe¬
hrium uehementi ardore
corripitur. Et recordatꝰ
hominis dei: familiarẽ
ibet accersiri ministrũ.
uandum: huc aueh̾e ne
cuncteris. Cumq ile

Expanded text:
ceptum episcopi Abbas, apprehensa pueri manu, invocavit Dominum, et exaudivit eum; et signo crucis edito, nervi qui obriguerant, exmorbus, redeunte sospitate ingenita, mobilis facta est et flexibilis, et dicto citius languidum diu membrum convaluit. Obstupuit episcopus tam repentinae virtutis admirans effectum, et ampliori etiam extunc veneratione Virum Dei coluit, et miraculorum illius ipse testis existit et relator. Compulit autem eum, ut ibidem ea nocte coenaret. Cujus rei assensum cum magna difficultate obtinuit, ea duntaxat nec sine periculo posse egredi videretur. Inter coenandum vero paropsidem, in qua Abbas comederat, episcopus ministro familiari servandam tradidit, et praecepit ut seorsum reconditam cum omni diligentia custodiret. Elapsis exinde aliquot diebus, episcopus idem febrium vehementi ardore corripitur: et recordatus 1100 Hominis Dei, familiarem jubet accersiri ministrum. vandum, huc afferre ne cuncteris. Cumque ille
Abbreviated transcription (Latin):
uir oc̃s cum aliqnͣdo
ꝑ noctaret. exhibitum
sibi iuuenẽ claudum
oratione et benedictoẽ
sonauit. ita ut post
dres paucissimos pere¬
undẽ locum redeunti.
incolumis ⁊ deuocus
Ieisdem ꝑtib uico cui
nomen alogoriũ: muli¬
erem freneticã populus
obtulit transeunt. Qui
manꝰ imponens ⁊ orãs:
sanam dimisit ⁊ abiit.
Hanc in eodem uico.
postea uidimn: uiro
actionib occ᷑rentem
Aremotis etiam re
traxit: uirtus est ꝓ¬
secuta signoꝵ. Apud ui¬
ride folium. sic enim
dr̃ castrum territorii
tholosani: qd̃ in suꝑi¬
ore libro meminimus.
aliqñ pater sanctus
introiens. multis ibidẽ
uͥtutib claruit: puer
mantꝰ ⁊ claudus ex u¬
tero macris sue. ad cu¬
iuodam memoriã mͣr¬
tyris. utriusq pedis ⁊
alteriꝰ manus receꝑat
sospitatẽ. Huiꝰ alte¬
ram manum adhuc
uinitus seruatã sibi
pater oc̃s bendicendo
sanauit: ut scõꝵ in¬
notesceret particeps
aturciũ dr̃ ciui¬
tas aquitanie ꝑ
qmͣ uiro dei. ip̃o tem¬
pore transitꝰ fuit. Ibi

Expanded text:
us cum aliquando pernoctaret, exhibitum sibi juvenem claudum oratione et benedictione sanavit, ita ut post dies paucissimos per eumdem locum redeunti incolumis et devotus eisdem partibus, vico cui nomen Algorrium, mulierem phreneticam populus obtulit transeunti: cui manus imponens et orans, sanam dimisit, et abiit. Hanc in eodem vico postea vidimus, Viro actionibus occurrentem. 29. In remotis etiam regtraxit, virtus est prosecuta signorum. Apud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore libro meminimus , aliquando Pater sanctus introiens, multis ibidem virtutibus claruit puer mancus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram manum adhuc vinitus servatam sibi, Pater sanctus benedicendo sanavit, ut sanctorum innotesceret particeps aturcium dicitur civitas Aquitaniae, per quam Viro Dei ipso tempore transitus fuit. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
udicandꝰ: corporis mortui
posuit. Tolle inqͥt corpus
exanime: et ubi placuerit
re motũ. ñ mmurare sitũ.
ñ reclamare dimussũ. Qd̾
alta sed una respiciet. Si
collocetur in purpura: du¬
plo pallescet. Hic ait uerꝰ
obediens ẽ: qͥ cur moreat᷑
ñ cdiiudicat ubi locet᷑ nõ
curat. ut tͣnsmutet᷑ nori
in stat: euectꝰ ad officiũ
solitã tenet hũilitatẽ. pluᷤ
horioratꝰ. plus reputat se

Expanded text:
sub figura corporis mortui psit: “Tolle corpus exanime et ubi placuerit re motum, non murmurare situm, non reclamare dimissum; quod alta sed ima respiciet, si collocetur in purpura, duplo pallescet. Hic autem verus obediens est, qui cur moveatur non iudicat, ubi locetur non curat, ut transmutetur non instat; promotus ad officium solitam tenet humilitatem; plus honor
Abbreviated transcription (Latin):
cãs. sese intra silentii cͣr¬
dines retinentes. magis
nec iam in stilo. S ĩ cͤce
głam querunt. In hoc gͦ
sicut et in ceteris eius¬
modi negotioꝵ suoꝵ sar¬
cinas aliis libent̾ impo¬
nunt. Et nũc sublato
uenerabił memorie dõno
głosa pͥmordia. fideliter
et deuote conscͥpsit ad
meã exiguitatẽ huius
operis deuenit peticio.
et imposuit m dilecte
eccłie caritas. ut coqmͣ
pulmentũ filii .s ꝓph̾a¬
rum. In qͦ si coloqͥntidas
miscuero negligens. suꝑ¬
iecta ut confido farinula¬
liseus: et excessus insipi¬
entie. obedientie excusa¬
bit affectus.

Expanded text:
ujusmodi causas sese intra silentii carujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, magis nec jam in stylo, sed in cruce gloriam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno gloriosa primordia fideliter et devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis devenit petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, ut coquam pulmentum filiis Prophetarum. In quo si colocynthidas miscuero negligens, superjecta, 1092 ut confido, farinullisaeus, et excessus insipientiae obedientiae excusabit affectus.
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ miracłis declara-¬
tur. Quot in monast̾iũ
eiꝰ litt̾atos uiros. quot
retͥores. quot philosophoᷤᷤ
scłi huiꝰ scole miserunt.
ad coru̾sationẽ theoricã:
et mores diuinos. Que
ũ ibi floruit. disciplina.
ubi erant examina ma-¬
gistroꝵ. et egregii uiri
excercitato intellectu in¬
signes. qui liuinis stu-¬
diis inherentes. ml̃tis g¬
tiaꝵ auctoram̃tis. inui¬
cem se ipõs edocent et ac¬
cendunt. Debuerant uti¬
ꝙ uiri illi. qͥb nich in
aliqͣ gr̃a deest. hunc la¬
borem assumere: ⁊ uene¬
rabili patri in sculpere
morium̃ta: ut eẽt eoꝵ
studio delectabilis pagi¬
na. ꝙͣ quasi uiuentem
traderent legendã lisci¬
pulis: et ppes fieret con¬
solatio. secus positis reli¬
quiis sacri corꝑis ⁊ sermo¬
nuis. U excrema emulari.
et que homines lateant
clareuall̾ consueuit hũi¬
litas. ⁊ ꝓferre impublicũ
aliqͣ sui indicia . uiri illi
nobiles erubescunt: ⁊ qͥe¬
tiores facit eos contempt᷑
et abiectio. qm quelibet

Expanded text:
nis et miraculis declaratur? Quot in monasterium ejus litteratos viros, quot rhetores, quot philosophos saeculi hujus scholae miserunt adconversationem theoricam, et mores divinos? Quae non ibi floruit disciplina, ubi erant examina magistrorum, et egregii viri exercitato intellectu insignes, qui divinis studiis inhaerentes, multis gratiarum auctoramentis invicem se ipsos edocent et accendunt? que viri illi, quibus nihil in aliqua gratia deest, hunc laborem assumere, et venerabilis Patris insculpere monumenta: ut esset eorum studio delectabilis pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua sui indicia viri illi nobiles erubescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet
Abbreviated transcription (Latin):
et interior fugerit sen¬
sus. Nichl̾ominꝰ tamen
eccłia que conuenerat .
dimisit hominẽ: multa¬
uit abomunationẽ: a
ꝑsona abstiuens. s dog¬
mata praua condemp¬
nans. Quando uͦ petrus
dogoille refugiũ inue¬
niret iri sede petri. tam
Tonge dissidens a fide pe-

Expanded text:
et interior fugerit senet interior fugerit sensus. Nihilominus tamen Ecclesia quae convenerat, dimisit hominem, mulctavit abominationem, a persona abstinens, sed dogmata prava condemnans. Quando vero Petrus ille refugium inveniret in Sede Petri, tam onge dissidens a fide Pe
Abbreviated transcription (Latin):
pam ĩnocentiũ ip̃e testat᷑.
ubi plenius lucidiusq ne-¬
gotium omne ꝓsequit᷑.
Affuit dies: et eccłia
copiosa conuenit. Ubi a
dei famulo petͥ illiꝰ ĩ me¬
dium sccipta plata sũt.
et erroris capitula desig¬
nata. Denũ illi optio
data est aut sua ẽẽ ne-¬
gandi: aut errorerri
humiliter corrigendi:
aut respondendi si poss.
obiciendis sibi rationib
pariter ⁊ scõꝵ testimo¬
niis patrũ. At ille nec
Uuolens resipiscere. nec
ua. lens resistere sa¬
pientie ⁊ spiritui
qͥ loquebat᷑: ut tẽ¬
pus redimeret. sedem
aplicam appellauit. S
et postea ab egregio
illo catholice fidei aduo¬
cato admonitꝰ. ut uł iã
sciens ĩꝑsonã suã nichil
agendũ. respond̾et. tam
libere qmͣ secure. audien¬
dus tantũ ⁊ ferendus in
om̃i patientia. nõ sentẽ¬
tia aliqua feriendus: hoc
quoq om̃imodis recusa¬
uit. Nam ⁊ confessuo
est postea suis ut aiũt.
qd̾ ea hora maxima qͥdẽ
ex ꝑte memoria eiꝰ t᷑bata
fuerit: ratio caligau̾it.

Expanded text:
pam Innocentium ipse testatur, in qua plenius lucidiusque negotium omne prosequitur. 14. Adfuit dies, et ecclesia copiosa convenit: ubi a Dei Famulo Petri illius in medium scripta prolata sunt, et erroris capitula designata. Demum illi optio data est, aut sua esse negandi; aut errorem humiliter corrigendi; aut respondendi, si posset, objiciendis sibi rationibus pariter et sanctorum testimoniis Patrum. At ille nec volens resipiscere, nec valens resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur; ut tempus redimeret, Sedem apostolicam appellavit Sed et postea ab egregio illo catholicae fidei advocato monitus, ut vel jam sciens in personam suam nihil agendum, responderet tam libere, quam secure, audiendus tantum et ferendus in omni patientia, non sententia aliqua feriendus; hoc quoque omnimodis recusavit. Nam et confessus est postea suis, ut aiunt, quod ea hora, maxima quidem ex parte memoria ejus turbata fuerit, ratio caligaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
sacra pignora ab ip̃o
archiepõ eodem anno
illic deposita. uidelic
de capillis ⁊ barba. et
dentẽ unum beati pa-¬
tris nr̃i Bernardi. af¬
ferri monet: ⁊ eius
pectori supponi. Quod
ut fcm̃ est: german¬
ca lingua per os illiꝰ
cepit horrendis uocib
neꝙͣ sp̃s exclamare:
Gollite tollite: amoue¬
te bernardũ. Et dice-¬
bat. Heu qm ponde¬
rosus factus es beruar¬
tolerabilis factus es
milia aliꝙͣdiu cla-¬
mitans loqueretur
factũ est breue silen¬
tium: ⁊ subito fr̃ idẽ.
dño miserante purga¬
tus aꝑuit ocłos: ac
uelut de gui sompno
euigilans. circũstarites
cula mirabat. uereꝯde
satis quidã sͥ uellent
hec. uł quid accidisset
interrogans. Ex ea gͥ
hora. pristinam sani¬
tatem mentis ⁊ corpo¬
ris. per beati patris
merita sancta recepit:
nil penitꝰ qd in iłlo tã
graui casu fecerit. aut
locutus fuerit. recor
nis a dei homine bene¬
dicti: non sine quadã
anticipatione sunt
dicta.

Expanded text:
sacra pignora ab ipso archiepiscopo eodem anno istic deposita, videlicet de capillis et barba, et dentem unum beati patris nostri Bernardi afferri monet, et ejus pectori superponi. Quod ut factum est, Germanica lingua per os ejus coepit horrendis vocibus nequam spiritus exclamare: « Tollite, tollite, amovete Bernardum. » Et dicebat: « Heu, quam ponderosus factus es, Bernartolerabilis factus es milia aliquandiu clamitans loqueretur, factum est breve silentium, et subito frater idem Domino miserante purgatus, aperuit oculos, ac velut de gravi somno evigilans, circumstantes cula mirabatur, verecunde satis quidnam sibi vellent haec, vel quid accidisset, interrogans. Ex ea igitur hora pristinam sanitatem mentis et corporis per beati Patris merita sancta recepit, nil penitus quod in illo tam gravi casu fecerit aut locutus fuerit, recordnis a Dei Homine benedicti, non sine quadam anticipatione sunt dicta.
Abbreviated transcription (Latin):
s pecorib etiam
⁊ armentis tam frec̃¬
ter eiꝰ benedictio pro¬
fuit: ut monasterii
sui cellarariũ. dure a-¬
liquando increparit. qd̃
sibi non indicans. mori
animalia ꝑmisisset:
unde fuerant paupes
sustentandi. Dehinc ut
solitus erat benedixit
sal. ⁊ animalib iussit
apponi: ac ꝓtinus lues
orta cessauit. Quod
in aliis qͦ monaste¬
riis uidimꝰ ⁊ cognoui¬
mus: ut audiens frm̃
animalia mori inter¬
dum ct̃ nõ rogatꝰ. sed
ip̃e pͥor admonens illos.
eodem remedio sbuerurz¬
quidã. caziacen¬
sium monachoꝵ ubi

Expanded text:
sed pecoribus etiam et armentis tam frequenter ejus benedictio profuit, ut monasterii sui cellerarium dure aliquando increparit, quod sibi non indicans, mori animalia permisisset, unde fuerant pauperes sustentandi. Dehinc ut solitus erat, benedixit sal, et animalibus jussit apponi, et protinus lues orta cessavit. Quod in aliis quoque monasteriis vidimus et cognovimus, ut audiens fratrum animalia mori, interdum etiam non rogatus, sed ipse prior admonens eos eodem remedio subvenirequidam Caziacensium monachoru
Abbreviated transcription (Latin):
uersatur. Quibz pene
omnib presens int̾fui:
int̾dum ⁊̃ licet pauca
interserens. que fidelis¬
sima fratrum qͥ aderãt
relatione cognoui. Uerũp¬
tamen opus istud. libellis
trib partitũ lector inue¬
niet. Quoꝵ pͥmus qͥdẽ:
ea maxime que ad habi¬
tum. iuores. atq doctri¬
nam huiꝰ beati patris
uisa sunt pertinere. pro¬
sequit᷑. Sodd̾ autẽ: uir¬
tutes multas ꝑ eũ fr̃as
eloquit᷑. Terciꝰ in eidem
bono fine complet᷑. Ald̾
⁊̃ admonendũ: in reꝵ
narratione gestaꝵ. co¬
herentiã similitudinis.
magis qm temꝑis ob¬
seruari. Siqͥdem nͨ sigl¬
na ip̃a. nec oꝑa quidam
eo ordine scripta quo fc̃a
sunt : s interdũ aliqua
ꝓut occurrere locis o¬
portuniorib uidebant᷑.
inserta. Firmior enim
uideri. ⁊ haberi accepti¬
or solet oratio. que suis
innititur ilustratur
exemplis: uelut falͥca
quedã ydoneis fulta co-¬
lumpnis. Non nulla qͦ
transposita sunt. ut simi-¬
lib aliis iungerent᷑ ⁊ que

Expanded text:
versatur, quibus pene versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interserens, quae fidelissima 1116 fratrum, qui aderant, relatione cognovi. Verumtamen opus istud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterũ mͥ quidẽ ut optime
noui: p̾sertim tanto ydo¬
nea operi. nec scientia nec
eloquentia suppecit. Sed
tua quidẽ magnalia. et
tuas digne eloqͥ laudes:
nõ origenis ingeniũ. noni
ciceronis lingua suffice¬
ret. Nec despandũ tam̃.
qd̃ tuoꝵ magis operum
lia indigna debebit: ut
illoꝵ magis suauitate
gustata. qmͣ istoꝵ ari¬
ditate culpata. ñ tam
nequiter ista mordeat.
qmͣ illos delectabiliter
edat. Nam ⁊ securĩ et
sincerius uisa solent ꝙͣ
audita narrari: ⁊ in ter¬
cium uas tranffusa. fa¬
cilius coacescunt. S et
dulciꝰ ea bibitur aqua.
q̃ex exiguo licet alueo.
fontis hauritur. quem
confestim repleuerit ue¬
na scaturiens: qm q̃ ex
riuo tollit᷑ longiꝰ iam ꝓ¬
gresso. uł ex flumine ⁊̃
copioso. Indeest quod
in tactis eoꝵ libris. qui
de eiuodẽ beatissimi prĩs
nr̃i initiis. seu ⁊̃ mediis
conscͥpserunt. ne tanꝙͣ
suꝑ alienũ edificasse u¬
dear fundamentũ: cͥca
ea potissimũ nost̾ sermo

Expanded text:
Caeterum mihi quidem, ut optime Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua sufficeret, nec desperandum tamen, quod tuorum magis operum lia indigna debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris nostri initiis, seu etiam mediis conscripserunt ne tanquam super alienum aedificasse videar fundamentum, circa ea potissimum noster sermo
Abbreviated transcription (Latin):
batis
larissimi pa-¬
tris nr̃i Ber¬
nardi clare¬
uallensis abbatis memo¬
riam: uiri insignes ad lau¬
cationẽ litteris ꝯmenda¬
runt. Inuenta sane ma-¬
teria uberi. ꝓut cuiq li¬
cuit.⁊ certior ei gestoꝵ
innotuit ueritas: ñ eã
totã s ꝑtes aliqͣs diges¬
sere. Uidetur autẽ non¬
sc̃itatis ip̃ius: dignatio¬
ius filius benignitatis a¬
lumnus. Quẽ ab eiꝰ ube¬
rib post annos circiter
tredecim. qd̃ sine singul¬
tu nec meminisse debeo.
nͨ ꝓferre queo: sola tandẽ
q̃ sola potuit mors auul
placere. Et quis alter
tͥ tã debitor: quis tam
obnoxius. quis tam tuus:
mordit mors improba:
s ñ totũ pariter diglu¬
tiuit. Amputauit nõ
extirpauit: sine miseri¬
cordia portionẽ que se
contingebat accepit. Tu¬
lit aspectum. tulit elo¬
quiuii. corporale etiã
tulit obsequiũ s non ra¬
puit fidẽ p̾sentis etiã nũc
opitulationis. ñ absorbuit
spem future aliqnͣdo uisio-¬
sumpsit deuotionis affectũ.

Expanded text:
ATIO. Clarissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri insignes, ad laucationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonsanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsplacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? mordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit eloquium, corporale etiam tulit obsequium: sed non rapuit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visiosumpsit devotionis affectum.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ terrena utiq s celestis:
in oculis angłica quedã
puritas ⁊ columbina
simplicitas radiabat.
T̾anta erat interioris
eiꝰ hoĩs pulchritudo. ut
euidentib quibdã in¬
diciis foras erumperet.
et de cumulo int̾ne pu¬
ritatis ⁊ gre copiose ꝑ¬

Expanded text:
non terrena utique, sed coelestis: non terrena utique, sed coelestis: in oculis angelica quaedam puritas, et columbina simplicitas radiabat. Tanta erat interioris ejus hominis pulchritudo, ut evidentibus quibusdam indiciis foras erumperet, et de cumulo internae puritatis et gratiae copiosae
Abbreviated transcription (Latin):
fidelem famulũ deuo
bernardũ clareuallen-
sicut głosuo semꝑ ẽ in
lanctis suis. ⁊ in sua mi¬
rabilis maiestate. Ceterũ
ficut malachiã scm̃ idem
ip̃e cõmendat: primũ maxi¬
mũq miracłin qd̃ exhibu¬
it. ip̃e fuit. Serenꝰ uultu.
modestus habitu: circum¬
spectꝰ in u̾bis. ĩ oꝑe timora¬
tus: in sacra meditatõe
assiduus. in oratione de¬
notꝰ: ⁊ sicut alios ipse
monelat. crebra siqͥdem
experientia ꝑsuasus. de
om̃i re magis fidens ora¬
tioni. qmͣ inclustrie ꝓ¬
prie uel labori. Mag¬
nanimus in fide. lori¬
ganimis in spe: ꝓfusus
ꝙͣ tamen minus quã ĩ
ocio ociosus. Iocundus
ad ob probria: ad obseqͥa
uerecund. Quauis mori¬
b. merctis sc̃s. muracłis
głosus: affluens deniq
sapientia ⁊ uͥtute. ⁊ grã.
apud deum ⁊̃ homines.
Cuiꝰ sc̃e anime adiutoriũ
simile sibi fecerat deus:
⁊ speciali preuentũ bene¬
dictione corpꝰ aptauerat.
Apparebat in carne enĩ¬
eius grã quedã spiritał
tu claritas prefulgebat.

Expanded text:
famulum suum Bernardum Clarae-Vallensem sicut gloriosus semper in sanctis suis, et in sua mirabilis est majestate. Caeterum, sicut Malachiam sanctum idem ipse commendat, primum maximumque miraculum, quod exhibuit, ipse fuit. Serenus vultu, modestus habitu, circumspectus in verbis, in opere timoratus, in sacra meditatione assiduus, in oratione devotus, et sicut alios ipse monebat, crebra siquidem experientia persuasus de omni re magis fidens orationi, quam industriae propriae vel labori. Magnanimus in fide, longanimis in spe, profusuuam tamen minus, quam in otio otiosus. Jucundus ad opprobria, ad obsequia verecundus. Suavis moribus, meritis sanctus, miraculis gloriosus; affluens denique sapientia, et virtute, et gratia apud Deum et homines. Cujus sanctae animae adjutorium simile sibi fecerat Deus, et speciali praeventum benedictione corpus aptaverat. Apparebat in carne ejus gratia quaedam, spiritualis tu claritas praefulgebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ĩnocenciꝰ rome sͥ in¬
fructuosam eo temꝑe mo¬
ram: ne p̾sentia sua illius
bestie rabiem efferaret. rur¬
sus pisas reu̾titur: ibiq
agg̾gatis totiꝰ occidentis
ep̃is. aliis q religiosis ui¬
ris magne głie synodꝰ ce¬
lebratur. Affuit ꝑ omnia
et consiliis et iudiciis. et
cliffinitionib om̃ib sc̃s
abbas: impendebaturq ei
reuerentia ab om̃ib: et

Expanded text:
ergo Innocentius Romae sibi inergo Innocentius Romae sibi infructuosam eo tempore moram, ne praesentia sua illius bestiae rabiem efferaret, rursus Pisas revertitur: ibique aggregatis totius Occidentis episcopis, aliisque religiosis viris, magnae gloriae synodus celebratur . Adfuit per omnia et consiliis, et judiciis, et definitionibus omnibus sanctus Abbas, impendebaturque ei reverentia ab omnibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
Ongas in galliis fa¬
cere moras clñs pp̃. nõ po¬
tuit. S sicut cum locha¬
rio rege cõdix̾at. romain
ei occurrit. ⁊ ui exc̾citꝰ in
lat̾anense palatiũ deductꝰ
est. Multi ⁊̃ ex nobilib
romanis fideles eccłie: eũ
honorifice oꝰceperunt. Uerũ
petrus leonis. nõ ponens
deum adiutorẽ suũ: Sed
confederatoꝵ stipatꝰ mali¬
cia. mediciorib et tuciori¬
b turrib manens locha¬
rii ludificauit nͥtutem:
et int̾dicens suis congressuᷤ
publicos. nec dͥ securitatis
sue fecit ꝑiculum. nͨ cãm
conflictus hostib dedit: S
tm̃ lib̾um eoꝵ liscursum.
machinis suꝑiorib et ob¬
stacłis uariis impediuit.
Uitauit etiã obstinatis¬
sime imꝑatoris colloquiũ
nec minis. nec blandim̃tis
flexus est: uec de statu suo
consiliũ cullibet ꝑsone ad¬
misit. Relicto gͥ rome in¬
nocentio: alias imꝑator di¬
gredit᷑. Petrus uͦ post eius
cliscessum. crebros mouens
ꝑ urbem excursus: fideliũ
cedib inhiabat. Intelligẽs

Expanded text:
ongas in Galliis facere moras dominus Papa non potuit; sed, sicut cum Lothario rege condixerat, Romam ei occurrit, et vi exercitus in Lateranense palatium deductus est. Multi etiam ex nobilibus Romanis, fideles Ecclesiae, eum honorifice susceperunt. Verum Petrus Leonis non ponens Deum adjutorem suum, sed confoederatorum stipatus malitia, in editioribus et tutioribus turribus manens, Lotharii ludificavit virtutem, et interdicens suis congressus publicos, nec sibi securitatis suae fecit periculum, nec causam conflictus hostibus dedit: sed tamen liberum eorum discursum machinis superioribus et obstaculis variis impedivit. Vitavit etiam obstinatissime imperatoris colloquium, nec minis, nec blandimentis flexus est, nec de statu suo consilium cujuslibet personae admisit. Relicto igitur Romae Innocentio, alias imperator digreditur: Petrus vero post ejus discessum crebros movens per Urbem excursus, fidelium caedibus inhiabat. Intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
petro ac multaꝵ ꝓmissi¬
onum auctoramentis ac¬
censo: de cause sue ratio¬
nib eloqui iubet. Pͥrior
itaꝙ petrus electionẽ dñi
sui canonicã ꝓbare con¬
teridit: ⁊ u̾ba sua mltis
legum ⁊ canonũ asserti-¬
onib munit. At uͦ uir
dei non in sermone s in
uͥtute rgnũ dei ẽẽ intel¬
ligens: scio inqͥt petre te

Expanded text:
Petro, et multarum promissiPetro, et multarum promissionum auctoramentis accenso, de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaque Petrus electionem domini sui canonicam probare contendit; et verba sua multis legum et canonum assertionibus munit. At vero Vir Dei non in sermone, sed in virtute regnum Dei esse intelligens: « Scio, inquit, Petre, te