comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ue erant tenebre: quasi aliquid sint teneba
Sed ut dcm̃ ẽ lucis absentia hoc nom̃ accepit.
S quia ip̃i fabulis sins decepti crediderũt esst
gent̾e tenebraꝵ in qua ⁊ corpora. et formasit
animas in illis corꝑib fuisse arbetr̃atur mo
putant qd̾ tenebrealiquud sint: et ñõ intu¬
gunt ñ sentiri tenebras nisi qñ nõ uidemi
sic̃ ñ sentitur silentiũ nisi qñ ño audinp̃
Sic̃ aut̾ silentiũ nichil ẽ. sic ⁊ denebre maͥ s¬
dicere gentem silentioꝵ ꝯͣ dei nocem pugnise
s illa uanitates modo ñ susdepimis refelci
atq cõm̃cere. Nũt enĩ ea que rep̾hendunt il
peraquas:. sic solent manichei rep̾hendere ut
gicant. Aqua ergo erat habitaculũ sp̃s dei et
Sa continebat sp̃m dei. totum conantur ꝑuer
en dicumus soi suꝑfert᷑ suꝑ t̾ram nũqͥt hoc
intesligi uolumꝰ qd̾ in t̾ra sol habitat et t̾ra so¬
modo quem pauti intelligũt. Non enĩ ꝑ spaci¬

Expanded text:
aeternae erant tenebrae, quasi aliquid sint tenebrae, aeternae erant tenebrae, quasi aliquid sint tenebrae, sed, ut dictum est, lucis absentia hoc nomen accepit. Sed quia ipsi fabulis suis decepti crediderunt gentem esse tenebrarum, in qua et corpora, et formas et animas in illis corporibus fuisse arbitrantur, ideo putant quod tenebrae aliquid sint, et non intelligunt non sentiri tenebras, nisi quando non videmus: sicut non sentitur silentium, nisi quando non audimus. Sicut autem silentium nihil est, sic et tenebrae dicere, gentem silentiorum contra Dei vocem pugnasse. Sed illas vanitates modo non suscipimus refellere atque convincere; nunc enim ea quae reprehendunt in per aquam , sic solent Manichaei reprehendere, ut dicant: Aqua ergo erat habitaculum spiritus Dei, et ipsa continebat spiritum Dei? Totum conantur perveenim dicimus, sol superfertur super terram, numquid hoc intelligi volumus, quod in terra sol habitet, et terra somodo quem pauci intelligunt. Non enim per spati
Abbreviated transcription (Latin):
scit s pura corda eoꝵ qui deo credũt. et ab amo¬
re uisibiliũ rerũ. ⁊ temporaliũ se ad eius p̾cep¬
ta implenda cõu̾tunt. Ꝙ om̃s hõies possũt si
uelint: quia illud lumen oẽm homiñe illu¬
ininat uẽientẽ in hũc m̃dum. Ergo denebre
erant super abyssum añꝙͣ lux ista fieret: de
qua consequent̾ hoc loco dicitur ⁊ dixit d̾s¬
fiat lux: quia ubilux nõ est: tenebre sũr ñ
quia aliquid sũt tenebre. s ip̃a lucis absentia
tenebre dicũtur. Sic̃ silentiũ ñ aliqͣ res et sed
ubi sonus n̾o est silentiũ dicit᷑. Et niditas s̃
aliqua res est: s in corꝑe ubi degumentũ ñõ
est: nuditas dicitur. et inanitas nĩo est ali¬
quid. s locus ubi corpus ñõ est inanis dicitur.
dice̾. Unde erant ip̃e tenebre suꝑ abyssũ ante¬
ꝙͣ deus fac̾et lucem. quis illas fecerat uł gemi¬
erat: Nut si nemo fecerat uł genuerat cise

Expanded text:
scit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amoscit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium se ad ejus praecepta implenda convertunt. Quod omnes homines possunt si velint, quia illud lumen omnem hominem illuminat venientem in hunc mundum. Ergo tenebrae erant super abyssum antequam lux ista fieret: de qua consequenter hoc loco dicitur. CAPUT Fiat lux. Quia ubi lux non est, tenebrae sunt; non quia aliquid sint tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicitur; et inanitas non est aliquid, sed locus ubi corpus non est, inanis dicitur. dicere: Unde erant ipsae tenebrae super abyssum, antequam Deus faceret lucem, quis illas fecerat vel genuerat? aut si nemo fecerat vel genuerat eas,
Abbreviated transcription (Latin):
uauitatẽ. uel doleat quia hõies sũt. uł deride¬
at qͥa suꝑbi sũt. Sequit᷑ in eodẽ libro.t
tenebre erat suꝑ abyssum: qd̾ manichei repͥse¬
duuit dicentes. In tenebris ergo erat deus antesᷤ
faceret lumen ᷤ uere ip̃i sunt in tenebris igno¬
rancie: et ideo nõ ircelligunt lucẽ in qua dcus
erat ante sͣͣ faceret istã lucem. Non enĩ nõst
isti lucem. nisi qũa carneis oculis uident.et sͥ
istũ solem quẽ parit̾ nõ solum cũ bestiis muo¬
rib. sed eciam cum mmuiscis ⁊ u̾miculis cemin
illi sic colunt: ut particulam dicant ẽe lucis
men uerum qd̃ illũiat oẽm hõiem uẽentem
in hñc mũdñ. Nam solis istius lumen si illiu¬
nat oẽm hoĩem. s corpus hõis ⁊ mortales ocu¬
los: in quib nos ũcunt aquilarum oculi qui
solem istũ multo meliꝰ ꝙͣ nos dicũt᷑ aspicer
Istuad aut̃ luniẽ ñ irrationaliũ auiũ oculos pa¬

Expanded text:
vanitatem vel doleat quia homines sunt, vel deridevanitatem vel doleat quia homines sunt, vel derideat quia superbi sunt. 6. Sequitur in eodem libro, tenebrae erant super abyssum. Quod Manichaei reprehendunt dicentes: In tenebris ergo erat Deus, antequam faceret lucem? Vere ipsi sunt in tenebris ignorantiae, et ideo non intelligunt lucem, in qua Deus erat antequam faceret istam lucem. Non enim norunt isti lucem, nisi quam carneis oculis vident. Et ideo istum solem, quem pariter non solum cum bestiis majoribus, sed etiam cum muscis et vermiculis cernimus, illi sic colunt ut particulam dicant esse lucis men verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Nam solis istius lumen non illuminat omnem hominem, sed corpus hominis et mortales oculos, in quibus nos vincunt aquilarum oculi, qui solem istum multo melius quam nos dicuntur aspicere. Illud autem lumen non irrationabilium avium oculos pa
Abbreviated transcription (Latin):
purgatissimis moribus et illo fine p̾cepti. de
quo apłs ait. finis aut̃ p̾cepti ẽ caritas de cor¬
de puro: et conscientia bona et fide ñ ficta. Ex
bilis ⁊ incõpõita: sic rep̾hendũt manicher ut
dicant. Quo modo fecit deus in pͥncipio celũ
et t̾ram si iam t̾ra erat inuisibilis ⁊ incõpõi¬
ta : Ita cũ uolũt scripturas diuinas prius ui
tuperare ꝙͣ nosse. etiam res aꝑtissimas ñ in¬
telligunt. Quid enim maĩfestius dicipotu¬
it ꝙͣ hoc qd̾ dc̃m est: in pͥncipto fecit deus ce¬
Idest in pͥncipio fecit deus celum ⁊ t̾ram t̾ra
aut̃ ip̃a qũa fecit deus inuisibilis erat ⁊ incõ¬
põĩta. antequã deus oĩum rerum formas lo¬
cis et sedibus siis ordinata distinctõe dispo¬
neret. anteͣ diceret siat lux. et fiat sirmam̃¬
tum. et cõgregentur aque. &x appareat arida.
capere. Qne omĩa contuiẽt tã magna myste¬
ria ut quisquis ea didiceret om̃iũ hereticoꝵ

Expanded text:
purgatissimis moribus, et illo fine praecepti de purgatissimis moribus, et illo fine praecepti de quo Apostolus dicit, Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta : quod bilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo fecit Deus in principio coelum et terram, si jam et terra erat invisibilis et incomposita? Ita, cum volunt Scripturas dituperare quam nosse, etiam res apertissimas non intelligunt. Quid enim manifestius dici potuit, quam hoc dictum est: In principio fecit Deus coeDeus coelum et terram; terra autem ipsa quam fecit Deus, invisibilis erat et incomposita, antequam Deus omnium rerum formas locis et sedibus suis ordinata distinctione disponeret: antequam diceret, Fiat lux, et, Fiat firmamentum, et Congregentur aquae, et, Appareat arida, capere? Quae omnia continent tam magna mysteria, ut quisquis ea didicerit, omnium haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
nit̾onem iu̾tatis. que est scd̾m pietatem
dei in sp̃e uite et̾ne: quã ꝓmisit no m̃dax
deus añ tempora et̾na. Eterna. enĩ tẽpora:
quid ante se habere potuerũt  Hoc ergo
cogantur exponere ut intelligant se nõ
intelligere: cũ temere uolũt rep̾hẽdere qd̾
diligent̾ querere debuerunt. Siaut̃ ñ dict
quid placuit deo subito facere celum ⁊ t̾ram
s tollunt in de subito et hoc tantũ dicunt
qͥd placuit d̾o facere celum ⁊ t̾ram: nõ exsĩ
coenũ d̾o mũdũ istum dicimꝰ. quia ñ eiꝰ et̃¬
nitatis est hic m̃dus. cuiꝰ etͥnitatis est deus.
mũdũ quippe fecit deus. & si cũ ip̃a creatur
qũa fecit deus tẽpora ẽẽ cepersĩt. Et ideo dicũ
tur et̾na tẽpora nõ tam̃ sic sũt et̾na tẽpora
quo mͣ et̾mus est deus. qͥi deus ẽ añ tempora
qui fabricator est tẽpoꝵ: sicut oĩa que fecit
deus bona fũt ualde. S no sic bona sunt quo¬

Expanded text:
nitionem veritatis quae est secundum pietatem nitionem veritatis quae est secundum pietatem Dei in spe vitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna . Aeterna enim tempora quid ante se habere potuerant? Hoc ergo cogantur exponere, ut intelligant se non intelligere, cum temere volunt reprehendere quod diligenter quaerere debuerunt. Si autem non dicunt: Quid placuit Deo subito facere coelum et terram; sed tollunt inde, subito, et hoc tantum dicunt: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Non enim coaevum Deo mundum istum dicimus, quia non ejus aeternitatis est hic mundus, cujus aeternitatis est Deus. Mundum quippe Deus fecit, et si cum ipsa creatura, quam fecit Deus tempora esse coeperunt, et ideo ditur tempora aeterna. Non tamen sic sunt aeterna tempora quomodo aeternus est Deus, quia Deus est ante tempora, qui fabricator est temporum: sicut omnia quae fecit Deus bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
bis. S ⁊ si in pͥncipio temporis deum fecisse.
celũ et t̾ram credamꝰ debemus utiq intellige¬
re: qd̾ ante pͥncipiũ temporis nõ erat tẽpus.
Deus enĩ fecit et tẽpora: Et ideo anteꝙͣ fac̾et
tempora: nõ erant temꝑa. Non ergo possumꝰ
dicere fuisse aliqd̃ tẽpus qñ deus nodum ali¬
quid fecerat. Quo modo enĩ erat tempus qd̾
deus nõ fecerat: cum oĩum tẽpoꝵ ip̃e sit fa¬
bricator:. Et si tempus cũ celo ⁊ terra esse ce¬
pit: ño pt inuẽiri tempus quo d̾s nõdum
fecerat celũ et t̾ram. Cum aut̃ dr̃ qd̾ ei subi¬
to placuit. sic dicit᷑. qͣsi aliqua tempora tnͣsi¬
erint: quib deus uncħ operatus ẽ. hon enĩ.
tnͣsire poterat tempus. qd̾ deus nõdũ fecerãt.
quia non põt ẽe operator tempoꝵ. nisi qui
est ante tempora. Certe ⁊ ip̃i manichei legt̃
apłm paulũ et laudant. ⁊ honorant. & eius
epłas male int̾pretando młtos decipiũt. Di
cant ergo nobis qͥd dixerit apłs paulus ag¬

Expanded text:
ia. Sed si in principio temporis Deum fecisse coelum et terram credamus, debemus utique intelligere quod ante principium temporis non erat tempus. Deus enim fecit et tempora, et ideo antequam faceret tempora, non erant tempora. Non ergo possumus dicere, fuisse aliquod tempus, quando Deus aliquid nondum fecerat. Quomodo enim erat tempus, quod Deus non fecerat, cum omnium temporum ipse sit fabricator? Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri tempus, quod Deus nondum fecerat coelum et terram. Cum autem dicitur, Quid ei subito placuit? sic dicitur quasi aliqua tempora transierint quibus Deus nihil operatus est. Non enim transire poterat tempus quod nondum fecerat Deus, quia non potest esse operator temporam, nisi qui est ante tempora. Certe et ipsi Manichaei legunt apostolum Paulum, et laudant et honorant, et ejus Epistolas male interpretando, multos decant ergo nobis quid dixerit apostolus Paulus: Ag
Abbreviated transcription (Latin):
stu cribulatõnũ possut a rescere. S spirita¬
les sic istis alim̃tis pascũt᷑ ut młta intelligãt.
carnalis aut̃ id ẽ paruulus in xp̃otanqua pe¬
cus dei ut młta credat. que intelligere ñdũ
at si tam̃ ñdũ ẽẽ cepit. Ista est enĩ : de qua do¬
nuiꝰ dicit. Putas ueniet filiꝰ homi⁊ ĩueĩet.
fidem suꝑ t̾ram: Post istam uesperã fiet ma¬
ne. al ip̃e dñs in claritateuenturus ẽ. Lunc
requiescent cũ xp̃o ab om̃ib oꝑib suis. hii qͥ¬
bus dc̃m est : estote ꝑfcĩ sicut pat̾ ñqui in
celis est. Tales enĩ fac̾iũt opera bona ualde:.
Post talia enĩ opera speranda ẽ requies in di¬
eseptimo qͥuesperã nõ ħ̃t. Hullo ergo mo¬
do uobis dici põt: qu̾eadmodũ deus fecerit
condiderit celũ ⁊ terrã ⁊ omnẽ creaturã ꝙͣ
condidit. s ista exposio ꝑ ordinẽ dierũ sic in¬
dicat tanquã hystoriã rerũ fcãrũ ut p̾dica¬

Expanded text:
stu tribulationum possint arescere. Sed spirituastu tribulationum possint arescere. Sed spiritualis sic istis alimentis pascitur, ut multa intelligat; carnalis autem, id est parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere nondum at, si tamen nondum coepit, illa est de qua Dominus dicit: Putas cum veniet Filius hom., inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in claritate venturus est: tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis ii quibus dictum est, Estote perfecti, sicut Pater vester qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post enim talia opera speranda est requies in die septimo, qui vesperam non habet. Nullo ergo modo verbis dici potest quemadmodum Deus fecerit, et condiderit coelum et terram et omnem creaturam quam condidit: sed ista expositio per ordinem dierum sic indicat tanquam historiam rerum factarum, ut praedica
Abbreviated transcription (Latin):
abi que ad eccletiam eiꝰ ꝑtim degentib par¬
tim de ppło iudeoꝵ uenerũt. ut ab eo doma¬
rentur atq mansuescerẽt hõies uł carnali
cocupistentie dediti sic̃ pecora. uel tenebrosa
curiositate obscurati qͣsi serpentes: uel elati.
suꝑbia qͣsi aues. Et sicut in illa die pascitur
hõmo et animalia q̃ cũ ipso sunt herbis se¬
minalib et lignis fructiferis. ⁊ herbis uiri¬
dibus. sic ista etate spiritalis homo qͥcũq
bonus minister. xp̃i ẽ: et eñ bene qnͣtum.
potest imitat᷑: cum ip̃o ppło spuitalit̾ pa¬
seitur sc̃arũ scripturarũ alim̃tis. ⁊ lege diui¬
na. partim ad concipiẽdã fecũditatem rati¬
onũ atq sermonũ tanquã seminalibus: ꝑ¬
cim ad utilitatẽ morũ couersationis hũa¬
ne canꝙͣ lignis fructiferis ꝑtim ad uigorẽ
fidci speiq ⁊ caritatis in uitam et̾nã tanqũa
herbis uiridibus uł uirentib que nullo e¬

Expanded text:
sibi, quae ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, parsibi, quae ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Judaeorum venerunt; ut ab eo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum ipso sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis et herbis viridibus; sic ista aetate spiritualis homo quicumque bonus minister est Christi, et eum bene quantum potest imitatur, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege divina: partim ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus; partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tanquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, id est vigentibus, quae nullo ae
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ dies quintus. Incipit sextus inquo se¬
nectus ueteris hominis apparet. hac enĩ etate
carnale illid regnũ uehem̃t̾ attritũ ẽ: qnͣdo
⁊ templũ deiectum ẽ. et sacrificia illa cessaue¬
rũt et ñc eagens qnͣtũ ad regni sui uires at¬
tinet: qsi extrenã uitã agit. Ista tam̃ etate
tanꝙͣ in senectute ueteris hominis homo.
nouus nascit᷑ qui iã spiritalit̾ uiuit. See¬
ta etũ die dictum est: ꝓducat t̾raanimã ui¬
uam. Nam qũĩto die dictum ẽ ꝓducant as
cũcisione et sacrificus tanquã ĩ marigeme
uĩa dicit: qua uita iam incipiũt et̾na il¬
derare. Serpentes ergo et pectora q̃ t̾ra pio¬
ducit gentes significant iam stabilit̾ scll¬
sum ẽ illi. Que deus m̃dauit. tune ĩmumu
dixeris. Punc fit homo ad ymagnnie ⁊ sim¬
litudinẽ dei sc̃ in ista sexta etat᷑e nasiais
et homo est. ⁊ quis agnoscet eum: Et quẽad¬
modũ illa die masculus ⁊ femina sic in ista e
in ista etate xp̃c regit animas obtẽperantes

Expanded text:
nitur dies quintus: incipit sextus, in quo senectus veteris hominis apparet. Hac enim aetate illud carnale regnum vehementer attritum est, quando et templum dejectum est, et sacrificia ipsa cessaverunt; et nunc ea gens quantum ad regni sui vires attinet, quasi extremam vitam trahit. In ista tamen aetate tanquam in senectute veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam spiritualiter vivit. Sexta enim die dictum erat: Producat terra animam vivam. Nam quinto die dictum erat: Producancircumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium vivam dicit, qua vita jam incipiunt aeterna desiderari. Serpentes ergo et pecora quae terra producit, gentes significant jam stabiliter Evannsum est ei: Quae Deus mundavit, tu ne immunda dixeris . Tunc fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, sicut in ista sexta aetate nasciturEt homo est, et quis agnoscet eum? Et quemadmodum in illo die masculus et fin ista aetate Christus regit animas obtemperantes
Abbreviated transcription (Latin):
acciperet. Sane dicit᷑ in hebrea locutõne om¬
nẽ aquaꝵ congregatõnem siue saitarũ siue
dulcium marẽ appellari Et dixit deus. Ger¬
minet terra herbam pabuli ferentẽ semẽ se¬
fructiferum faciens fructũ cuiꝰ semen sit in se¬

Expanded text:
acciperet. Sane dicitur, in hebraea locutione omacciperet. Sane dicitur, in hebraea locutione omnem aquarum congregationem, sive salsarum sive dulcium, mare appellari. CAPUT XIII.minet terra herbam pabuli, ferentem semen sefructiferum, faciens fructum, cuius semen sit in
Abbreviated transcription (Latin):
rat in cõgregatõnem unã. et apparuit arida.
lt uocauit deus aridam t̾ram. et cõgregaton
aque uocauit mare. Et uidit d̾s quia bonũ
est. In isto loco manichei dicunt. Si totũ aqͥs
plenũ erat quomodo poterãt aque cõgrega¬
n i unũ: S iam superius dc̃m ẽ: nomine.
aquarũ materiã illam appellatam suꝑ qũa fe
q̃ esb sub celo in congregatõnem utã hoc dicit᷑
ut illa mat̾i̾a corꝑalis formet᷑ in eam speciem
regulam cogitur. et qd̾ dicitur appareat arida
quid aliud dici intelligendũ ẽ. isint illa mate¬
ries accipiat nisibilem formã qũa nũcht t̾ra
ista qũa iuidemus ⁊ tangimꝰ᷑ Guperius ergo qd̾
nomĩabat᷑ terra inuisibilis ⁊ ut cõpõita: mate¬
ne cõfusio ⁊ obscuritas nominabat᷑. Et qd̾ nõia¬
latur aqua suꝑ quã ferebatur sp̃s dei: eadem
iuirsus mati̾a noĩabat᷑ Nũc uero aqua ista et
t̾ra formãtur ex illa mat̾ĩa q̃ ip̃it nõibus appel¬
lbatur antecp formas ustas quas ̃c uidemus

Expanded text:
ruit arida. Et vocavit Deus aridam, terram; et congregationem aquae vocavit mare. Et vidit Deus quia bonum est. In isto loco Manichaei dicunt: Si totum aquis plenum erat, quomodo poterant aquae congregari in unum? Sed jam superius dictum est, nomine aquarum materiam illam appellatam super quam fquae est sub coelo, in congregationem unam; hoc dicitur ut illa materia corporalis formetur in eam speciem regulam cogitur. Et quod dicitur, Appareat arida, quid aliud dici intelligendum est, nisi ut illa materies accipiat visibilem formam, quam runc habet terra ista quam videmus et tangimus? Superius ergo quod nominabatur terra invisibilis et incomposita, materiae confusio et obscuritas nominabatur; et quod nominabatur aqua super quam ferebatur Spiritus Dei, eadem rursus materia nominabatur. Nunc vero aqua ista et terra formantur ex illa materia, quae ipsis nominibus appellabatur, antequam formas istas, quas nunc videmus,
Abbreviated transcription (Latin):
gont intellgamus in ip̃a quidẽ morã tempo¬
ris ip̃as distinctões operum sic appellatas esse
uesperam ꝓpt̾ tnsactõnem cõsũmati oꝑis: de
similitudine scilicet humanoꝵ operum qui
pleraq amane incipiuit. et ad uesperã desiñt.
habent .n. consuetudiñe diuine scripture
de rebus hũanis ad diuinas res u̾ba transfer
dies sie temporib ẽẽ potuersit. aut ad tẽ¬
poris spacia nõ ꝑtinẽt: S in signa ⁊ in tem¬
pora dictum est ut per hec sẏdera tẽpora di¬
singuant᷑. ꝙ ab hõibus dinoscant᷑. quia sic
curriit tempora ⁊ nullis distingũt᷑ articu¬
lis. Qui articui: ꝑ syderum cursus notãtur.
possunt quidẽ cũrrere tempora atq p̾t̾i̾re
sedinteluigi ⁊ discerni ab hominib nõ pos¬
sunt. sit̃ hore qũ nubilus dies est tnsemut
quidem ⁊ sua spacia ꝑagunt: s distingnia
nobis ⁊ notari nõ possunt. Quod aut̾ dc̃m

Expanded text:
go ut intelligamus, in ipsa quidem mora tempogo ut intelligamus, in ipsa quidem mora temporis ipsas distinctiones operum sic appellatas, vesperam propter transactionem consummati operis, esimilitudine scilicet humanorum operum, quia plerumque a mane incipiunt, et ad vesperam desinunt. Habent enim consuetudinem divinae Scripturae de rebus humanis ad divinas res verba transferrdies sine temporibus esse potuerunt, aut ad temporis spatia non pertinent? Sed, in signa et tempora dictum est, ut per haec sidera tempora distinguantur, et ab hominibus dignoscantur: quia si currant tempora; et nullis distinguantur articulis, qui articuli per siderum cursus notantur, possunt quidem currere tempora atque praeterire; sed intelligi et discerni ab hominibus non possunt. Sicut horae quando nubilus dies est, transeunt quidem, et sua spatia peragunt; sed distingui a nobis et notari non possunt. 22. Quod autem dictum
Abbreviated transcription (Latin):
uidant᷑ int̾ diem ⁊ noctem. Et uidit deusq̾a
bonũ est. Et facta est nespera ⁊ factum est na¬
ne dies quartus. Hic pumo que̾t quoi̾i qͣr¬
cumuideamus nũic solis ortu⁊ occasu transigi
noctẽuero fieri nobis sons absentia: cũ abaliã
ꝑte m̃diad orientẽ redit: Quib respondemꝰ
potiuisse fieri: ut tres suꝑiores dies singunꝑ
tantã morã temꝑis cõputarẽt᷑ per qͣntam mo¬
ram crcuit sol ex quo procedit ab oriente. qͦ¬
uiq rursus ad orientẽ reuercit᷑. Hanc enĩ mo¬
ram ⁊ longituditĩe temporis possent sentire
hoĩes etiam si in spelũcis habitarent ubioriẽ¬
tem ⁊ occidentẽ solem uidere nõ possent: Atq
ita sentitur potuisse istã mora fieri. etiam sine
sole anteꝙͣ sol factus esset: ata ip̃am morã in
illo triduo ꝑdies singulos cõputatã: Hoc ergo
respondemus: nisi nos reuocaret qd̾ ibi dicit᷑.
et facta est uespera ⁊ mane factum est. qd̵ ñc
sine solis cursii uidemus fi̾ nõ posse. Restat er¬

Expanded text:
vidant inter diem et noctem. Et vidit Deus quia bonum est. Et facta est vespera, et factum est mane dies quartus. Hic primo quaerunt quomodo quarcum videamus nunc solis ortu et occasu diem transigi, noctem vero nobis fieri solis absentia, cum ab alia parte mundi ad orientem redit? Quibus respondemus, potuisse fieri ut tres superiores dies singuli per tantam moram temporis computarentur, per quantam moram circumit sol, ex quo procedit ab oriente quousque rursus ad orientem revertitur. Hanc enim moram et longitudinem temporis possent sentire homines etiamsi in speluncis habitarent, ubi orientem et occidentem solem videre non possent. Atque ita sentitur potuisse istam moram fieri etiam sine sole antequam sol factus esset, atque ipsam moram in illo triduo per dies singulos computatam. Hoc ergo responderemus, nisi nos revocaret quod ibi dicitur, Et facta est vespera, et factum est mane, quod nunc sine solis cursu videmus fieri non posse. Restat er
Abbreviated transcription (Latin):
til ta mentri. Si qui autem alii fortas¬
se legetum noc hos metuo ne tibi suc¬
censeant. Quis enim amantis etrori. in
iudicando non beniuolentissime igno¬
scati Quod autem pitagore mensionẽ
fecisti. nescio quo illo diuino ordine ac¬
culto tibi in mentem uenisse credo. o
Res enim multum necessatia mchi pr¬
sus exciderat. quam in illo uiro siqͦmd
litteris memorie mandatis credendum
est. quamuis uartoni quis non credati
miratri et pene cotidians ut sis efferre
laudibus soleo. quod regende rei publi¬
ce disciplinam suis auditorib ultimã
tradebat. iam doctis. iam perfectis. ian
sapientibus. iam beatis. Tantos enim
ibi fluctus uidebat. ut eis nollet con¬
mittere isi uirum. qui et in regendo
pene diuine scopulos eittaret. et si om¬
nia defecissent: ipse illis fluctibus qͣi
scopulus fieret. De solo emm sapiente
uerissime dici potest. ille uelut pelagi
rumpes immota tesistit: et cetera q̃i
luculentis in hac sententia ueraibus

Expanded text:
ulta mentiri. si qui autem alii fortasulta mentiri. si qui autem alii fortasse legerint, neque hos metuo, ne tibi suscenseant. quis enim amantis errori in iudicando non beneuolentissime ignoscat? quod autem Pythagorae mentionem fecisti, nescio quo illo diuino ordine occulto tibi in mentem uenisse credo. res enim multum necessaria mihi prorsus exciderat, quam in illo uiro — si quid litteris memoriae mandatis credendum est; quamuis Uarroni quis non credat ? - mirari et paene cotidianis, ut scis, ecferre laudibus soleo, quod regendae rei publicae disciplinam suis auditoribus ultimam tradebat iam doctis iam perfectis iam sapientibus iam beatis. tantos ibi enim fluctus uidebat, ut eis nollet committere nisi uirum, qui et in regendo paene diuine scopulos euitaret et, si omnia defecissent, ipse illis fluctibus quasi scopulus fieret. de solo enim sapiente uerissime dici potest: ille uelut, pelagi rupes immota resistit et cetera, quae luculentis in hanc sententiam uersibus
Abbreviated transcription (Latin):
tione. et ista presenti que in te nobis est
admitatione non solum dubiam nõ ħe¬
mus. uerum eciam si necesse fit de illa
intare possimus. Quid .n. nobis nõne
illa uenerabit ac prope diuma que u¬
te et habita est. et probata pitagore.d
disciplina. abste hodie nũs eciam pene
oculis reserata est: cum et uite regulas
et sciencie non tamen itmera quam ip¬
sos campos ac liquida equora. et quod
illi uiro magne ueneratiomi fuit. ip̃a
etram sacrania ueritatis / ubi essent. qu¬
alia essent. quales querent. et breuiter
et ita plane signisicasti: ut qũaus sus¬
picemur. et credamus tibi esse adnnc
secretiora. tam̃ non absq impndentia nõ
putentus. sod amplius quicquã flagitã¬
dum arbitremur. Accipio ista inquam
libenter. Nec enim me tam uerba tua
que uera non sunt: quam uerus in
uerbis animus delectat atq excitat. Et
bene quod el muttere statumus has
litteras qui de nobis solec libenter mł¬

Expanded text:
tione et ista praesenti quae in te nobis est tione et ista praesenti quae in te nobis est admiratione non solum dubiam non habeamus uerum etiam, si necesse sit, de illa iurare possimus. quid enim ? nobis nonne illa uenerabilis ac prope diuina quae iure et habita est et probata Pythagorae disciplina abs te hodie nostris etiam paene oculis reserata est, cum et uitae regulas et scientiae non tam itinera quam ipsos campos ac liquida aequora et, quod illi uiro magnae uenerationi fuit, ipsa etiam sacraria ueritatis ubi essent, qualia essent, quales quaererent, et breuiter et ita plane significasti, ut, quamuis suspicemur et credamus tibi esse adhuc secretiora, tamen non absque inpudentia nos putemus, si amplius quicquam flagitandum arbitremur ? Accipio ista, inquam, libenter — neque enim me tam uerba tua, quae uera non sunt, quam uerus in uerbis animus delectat atque excitat - et bene, quod ei mittere statuimus has litteras, qui de nobis solet libenter m
Abbreviated transcription (Latin):
ma oꝑa danda ẽ optimis morib. Deus .n.
uentes facillime exaudiet. Oremus gͦ nõ
ut nob̾ diuicie. ł honores huiꝰ m̃di teflu¬
xe atq mitantes. et quo us resistẽte tr̃a¬
seuntes: sed ut ea ꝓuemant que nos bo.¬
nos faciant acq beatos. Que nota ut
deuotissime ĩpleantur. tibi maxime ħ
uegocium mater inuiigimꝰ. Cuiꝰ preci¬
b indubitant̾ credo atqp confirmo. n
istam mentem deum dedisse: ut inuẽi¬
de ueritati nicħ omĩo p̃ponam: ich au¬
ud uelmni. inicħ cogitem. ncħ amenio
Nec desmo credere hoc tantum bonũ
quod te ꝓmerente ꝯcupiuimas: eadẽ
te petent᷑e ad epturos. Iam neto te alipi
quid hort̾. quid moneam. qui pp̃ ea m¬
muis non es: quia talia quantũ ius
amare fortasse semper parum miniũ
uero nunquam recte dici potest: Hic il¬
le uere essecisti inquit ut memoriã do¬
ctissimorũ ac magnorum intoꝵ. que a¬
liquando pro terum magnitudine ĩcre¬
dibilis indebatur. et cotidiana consid̾a¬

Expanded text:
a opera danda est optimis moribus; deus enim uentes facillime exaudiet. oremus ergo, non ut nobis diuitiae uel honores uel huius modi res fluxae atque nutantes et quouis resistente transeuntes, sed ut ea proueniant, quae nos bonos faciant ac beatos. quae uota ut deuotissime inpleantur, tibi maxime hoc negotium, mater, iniungimus, cuius precibus indubitanter credo atque confirmo mihi istam mentem deum dedisse, ut inueniendae ueritati nihil omnino praeponam, nihil aliud uelim, nihil cogitem, nihil amem, nec desino credere nos hoc tantum boni, quod te promerente concupiuimus, eadem te petente adepturos. iam uero te, Alypi, quid horter, quid moneam? qui propterea nimius non es, quia talia quantumuis amare fortasse semper parum, nimium uero numquam recte dici potest. Hic ille: Uere effecisti, inquit, ut memoriam doctissimorum ac magnorum uirorum, quae aliquando pro rerum magnitudine incredibilis uidebatur, et cotidiana considera
Abbreviated transcription (Latin):
ritꝰ dei. sicut suꝑfertur reb fabricandis uolũ¬
tas artificił. Ꝙ et si pancoꝵ intelligentia põt
attingere. hũanis tamen u̾bis nescio utru
uł a pancis honũb possit exponi. Propt̾ea
uero nõ absurde etiam aqua dicta est uta ma¬
terra qma onĩa que int̾ra nascunt᷑ siue aĩa¬
lia siue arbores uel herbe et si qua similia:
ab humore incipiunt formari. Hec ergo:
nomĩa omĩa siue celũ ⁊ terra. suñ terra inui¬
 sibilis ⁊ incõpõita. et abyssus cũ tenebris siũ
aqua suꝑ quam sp̃o ferebatur nonũa sũt in¬
formis matĩe: ut res ignota notis uocabuli ᷤ
insinuaret᷑ imperitiorib et ño uno uoca¬
bulo. s młtis. ne si min eẽt hoc ẽẽ putaretur¬

Expanded text:
ritus Dei, sicut superfertur rebus fabricandis voluntas artificis. Quod etsi paucorum intelligentia potest attingere, humanis tamen verbis, nescio utrum vel a paucis hominibus, possit exponi. Propterea vero non absurde etiam aqua dicta est ista materia, quia omnia quae in terra nascuntur, sive animalia, sive arbores vel herbae, et si qua similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. Haec ergo nomina omnia, sive coelum et terra, sive terra invisibilis et incomposita et abyssus cum tenebris, sive aqua super quam Spiritus ferebatur, nomina sunt informis materiae: ut res ignota notis vocabulis insinuaretur imperitioribus; et non uno vocabulo, sed multis, ne si unum esset, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lenocinante mercede uoluptatem ꝙ illai
epicuri solis inter se pecorib ẽẽ connumel̃
in quorum societatem. et hominẽ et sapl̃¬
ten trudere: nefas ẽẽ. Contra ille. conuoc&¬
ta de hortulis in auxilium quasi libeta tͣ¬
ba temulentorũ. querentium tñ quem
incomptis uiiguib baccantes asperoꝙo
re discerpant uoluptatis. nomen stiauitale
quictem. teste ꝓpło epagerans. ĩstar act¬
ut ia ea beatus menio ẽẽ posse uideatur

Expanded text:
lenocinante mercede, uoluptatemque illam lenocinante mercede, uoluptatemque illam Epicuri solis inter se pecoribus esse communem, in quorum societatem et hominem et sapientem trudere nefas esse. contra ille conuocata de hortulis in auxilium quasi Liber turba temulentorum, quaerentium tamen, quem i ncomtis ungui bus bacchantes asperoque ore discerpant, uoluptatis nomen, suauitatem, quietem teste populo exaggerans instat acnisi ea beatus nemo esse pos
Abbreviated transcription (Latin):
tate conditus: non nulla etiam autem
firmitate toboratus. Difficile est prorsus u̾
quẽquam nõ moueat. quod ibi dictumẽ.
achademico sapienti ab omĩb ceterarum
sectarum qui sibi sapientes uidentur scdas
partes dari. cum primas sibi quemep nen¬
dicare necesse sit. Ex quo posse probabilit̾
confici: eum recte primũ ẽẽ iudicio suo. qͥ
omniũ ceteroꝵ iudicio sit secundꝰ. facmn.
uerbi causa stoicum ad ẽẽ sapientem. Nã
contra eos potissimum a chademicorimi
exarsit ingenium. Etgo reno uel crysippꝰ
si interrogetur qui sit sapiens: respondeb̾
eum ẽẽ quem ip̃e descripsent. Contra epi¬
cuis. uel quis alius aduersarioꝵ negabit
suumq pocius peritissimum uoluptatum
ancupem. sapientem contendet. Inde ad
uirgim. Clamat zeno et tota illa porti¬
cus tumultuatur hominem. natum ad
nichil ẽẽ aliud quam honestatem: ipsam
suo splendore inse aninos ducete. nulloy
rsus conmodo extrinsecus poĩto. et quast

Expanded text:
tate conditus, ut nonnullis autem, etiam tate conditus, ut nonnullis autem, etiam firmitate roboratus. difficile est prorsus, ut quemquam non moueat quod ibi dictum est. Academico sapienti ab omnibus ceterarum sectarum m, qui sibi sapientes uidentur, secundas partes dari, cum primas -sibi quemque uindicare necesse sit. ex quo posse probabiliter confici eum recte primum esse iudicio suo, qui omnium ceterorum iudicio sit secundus. Facenim uerbi causa Stoicum adesse sapientem; nam contra eos potissimum Academicorum exarsit ingenium. ergo Zeno uel Chrysippus si interrogetur, qui sit sapiens, respondebit eum esse, quem ipse descripserit. contra Epicurus uel quis alius aduersariorum negabit suumque potius peritissimum uoluptatum aucupem sapientem esse contendet. inde ad iurgium. clamat Zeno et tota illa porticus tumultuatur hominem natum ad nihil esse aliud quam honestatem; ipsam suo splendore in se animos ducere nullo prorsus commodo extrinsecus posito et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
modum est maus conuertere: ne uerenͥ
pectimas aduenatius quod a tua huma¬
intate longissimũ est minutis allis telis abste
iam captiuus extrucier. Ntq ego cum et illos
hoc expectare ammaduercerem. quasi aliud
ingressus exordium. morem in qũã nob̾ge¬
rani. et quanuis post illum laborem scole
tethorice in hac me leui armatura non ni¬
cħ requietuum ẽe presumpseram ut inter¬
rogando istã pocuis agerem quam docendo:
tam̃ quia et paucissimi sumus. ut clamare
michi contra ualitudinem meam nõ sit
necesse. et istum stilum causa eiusdem sa¬
lutis quasi aurigam mod̾atoremq ẜmo¬
nis mei c̃ẽ uolui. ne concitacius rapiar a¬
nimo quam cura corporis possit. et ꝑpetira
ut uultis or̃one audire quid sentiam. S
primo iLd uideamus quale sit: unde a¬
matores achademicoꝵ gloriari minium
solent. Nam est in libris ciceronis. quosĩ
hunis dause patrocinium scripsit locus
quidam. ut michi indetur mua urbani¬

Expanded text:
commodum est, malis conuertere, ne uere ut commodum est, malis conuertere, ne uere ut pertinax aduersarius, quod a tua humanitate longissimum est, minutis illis telis abs te iam captiuus excrucier. Atque ego, cum et illos hoc expectare animaduerterem. quasi aliud ingressus exordium: Morem, inquam, uobis geram et, quamuis post illum laborem scholae rhetoricae in hac me leui armatura nonnihil requieturum esse praesumseram, ut interrogando ista potius agerem quam dicendo, tamen quia et paucissimi sumus, ut clamare mihi contra ualetudinem meam non sit necesse, et istum stilum causa eiusdem salutis quasi aurigam moderatoremque sermonis mei esse uolui, ne concitatius rapiar animo, quam cura corporis poscit, perpetua. ut uultis, oratione audite quid sentiam. sed primo illud uideamus quale sit, unde amatores Academicorum gloriari nimium solent. nam est in libris Ciceronis, quos in huius causae patrocinium scripsit, locus quidam, ut mihi uidetur, mira urbani
Abbreviated transcription (Latin):
mamfestissimũ indictum. Si quidem a¬
micitia restissime atq sanctissime defini¬
ta est: rerum humanaꝵ et diuinaꝵ cũ be¬
niuolencia et cartate consentio. Tamẽ
ne aut achademicorũ argumenta quas¬
dam nebulas iudeantur offundere aut
doctissimorũ uiroꝵ austoritati int̾ quos
maxime tulluis non mouere nos nõ potest
superbie non nullis resistere uideannr. si u¬
obis placet. prius pauca contra eos disseram.
quib uidentur disputationes ille aduer¬
sarii ueritati. Deinde ut michi udenur ostẽ¬
dam. que causa fuerit achademicis occuttã¬
de sentencie sue. Itaq alypi quaniuis te to¬
tum in meis partib tudeam: tñ suscipe ꝓ
hiis paululum michiq responde. quomã
non impediam plenissimam ucforiame
tuam. et partes illas iam secutius quo ab¬
ste imponuntur: temptabo suscipere: et si
tñ hoc quod interrogationib te auctur̃
ẽẽ significas. in orõnem perpetuam. si tͥ ꝯ

Expanded text:
manifestissimum indicium, si quidem amanifestissimum indicium, si quidem amicitia rectissime atque sanctissime definita est rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio. Tamen ne aut Academicorum argumenta quasdam nebulas uideantur offundere aut doctissimorum uirorum auctoritati, inter quos maxime Tullius non mouere nos non potest, superbe nonnullis resistere uideamur, si uobis placet, prius pauca contra eos disseram, quibus uidentur disputationes illae aduersari ueritati, deinde, ut mihi uidetur, ostendam, quae causa fuerit Academicis occultandae sententiae suae. itaque, Alypi, quamuis te totum in meis partibus uideam, tamen suscipe pro his paululum mihique responde. — Quoninon impediam plenissimam uictoriam tuam et partes illas iam securius, quo abs te imponuntur, temptabo suscipere, si tamen hoc, quod interrogationibus te acturum esse significas, in orationem perpetuam, si tibi
Abbreviated transcription (Latin):
numen ut confido assit: ncħ uerus. Nam
et protheus ille: quanta abste mentis alti¬
tudine conmnemoratus. quanta intentio¬
ne moptimum philosophie genus. Pro¬
theus em̃ ille. ut nos adolescentes nõ pei¬
tus poetas a philosophia contempnendoᷤ
cẽ uideatis: in ymaginem ueritatis indu¬
citur. ueritatis in quam protheus in carmi¬
nib ostentat. sustinet ꝙ personam: quam
optinere nemo potest. si falsis ymaginibus
deceptus comprehensioms nodos uel la¬
xauent. uel dimiserit. Dunt enĩ iste yma¬
gines. que consuetudine rerum corporali¬
um per istos quib ad necessatia huius uite
utimur sensus. nos etiam cum ueritas te¬
netur: et quasi habetur in manib: deci¬
pere atq ludere molumtur. Hoc ergo te¬
cum bonum michi accidit quod non in¬
uenio quanti estimem. Mecum enĩ fam¬
iliarissimus amicus meus non solum de ꝓ¬
babilitate humane uite uerum etiã deip¬
sa religione concordat: quod est ueri amit

Expanded text:
id numen ut confido adsit, nihil verius. Nam id numen ut confido adsit, nihil verius. Nam et Proteus ille quanta abs te mentis altitudine commemoratus, quanta intentione in optimum philosophiae genus! — Proteus enim ille, ut uos adulescentes non penitus poetas a philosophia contemnendos esse uideatis, in imaginem ueritatis inducitur; ueritatis, inquam, Proteus in carminibus ostentat sustinetque personam, quam obtinere nemo potest, si falsis imaginibus deceptus comprehensionis nodos uel laxauerit uel dimiserit. sunt enim istae imagines, quae consuetudine rerum corporalium per istos, quibus ad necessaria huius uitae utimur, sensus nos, etiam cum ueritas tenetur et quasi habetur in manibus, decipere atque inludere moliuntur. hoc ergo tertium bonum mihi accidit, quod non inuenio quanti aestimem. mecum enim familiarissimus amicus meus non solum de probabilitate humanae uitae uerum etiam de ipsa religione concordat, quod est ueri amici
Abbreviated transcription (Latin):
si nesciit sapienciam. Approbare autem no̾
debere aliquid puto. idest ueritatem: de qͦ
cos consulo utrum negent .i. utrum eis pla¬
ceat ueritati assenciendum non ẽẽ. Nunqͣ
hoc dicent. sed eam non iueniti asseuera¬
bunt. Ergo et hic ex non nulla parte sociũ
me tenent. quod utrisq non displicet. atq
ideo necessatio placet. consenciendum eẽ
neritati. Sed quis eam demonstrabit inqui¬
unt. Uerbi ego cum illis non curabo certa¬
re. Satis mͥ est quod iam non est probabłe
nichil scite sapientem. ne rem ab surdissĩa
dicere cogantur: aut nich ẽẽ sapienciam
aut sapienciam nescire sapientem. Quis
autem uerum possit ostendere: abste aly
ꝑi dictum est. Aquo ne dissenciam: ma¬
gnopere michi laborandum est. Et em̃ numẽ
aliquod aisti solum posse ostendere homini
quid sit uerum: cum breuiter: tum etiã pie.
Nicħ̾ itaq in hoc sermone nr̃o libentius au¬
ditur: nicħ grauuis. nicħ probabiliuis. et si

Expanded text:
si nesciunt sapientiam. adprobare autem nos si nesciunt sapientiam. adprobare autem nos debere aliquid puto, id est ueritatem. de quo eos consulo, utrum negent, id est utrum eis placeat ueritati assentiendum non esse. numquam hoc dicent, sed eam non inueniri asseuerabunt. ergo et hic ex nonnulla parte socium me tenent, quod utrisque non displicet atque adeo necessario placet consentiendum esse ueritati. sed quis eam demonstrabit ? inquiunt. ubi ego cum illis non curabo certare; satis mihi est, quod iam non est probabile nihil L-cire sapientem, ne rem absurdissimam dicere cogantur, aut nihil esse sapientiam aut sapientiam nescire sapientem. Quis autem uerum possit opi, dictum est, a quo ne dissentiam magnopere mihi laborandum est. Etenim numen aliquod aisti solum posse ostendere homini quid sit verum, cum breviter, tum etiam pie. Nihil itaque in hoc sermone nostro libentius audivi, nihil gravius, nihil probabilius, et, si
Abbreviated transcription (Latin):
gnetur: ego quoq uel ip̃is inuitis qd̃ ini¬
nime reor. illos superatos ẽẽ confitebor. be¬
ne habes inquam. prorsus nicħ amplius oꝑ¬
taui. Nam uidete queso. bona mͥ quod ei
quanta prouenerunt. Pimum est quod ach¬
ademici iam sic conuicti ẽẽ dicuntur: ut
nichil eis restet ad defensionem. nisi quod
fieri non potest. Quis em̃ hoc aut intelli¬
gere ullo modo aut credere ualeat eum qui
uictus sit. eo ip̃o quo uictus est uictorem se
ẽẽ gloriari: Demde si quid iam remanet ẽ
hiis conflictionis non ex eo est quod dñt mͥ
scirem posse: sed ex eo quod nulli rei assen¬
ciendum ẽẽ contendunt. Nunc itaq con¬
cordes sumus. Nam ut michi ita etiam illis
iuidetur ita sapientem scite sapienciam: sed
tñ ab ascentione illi temperandũ monent.
uideri .n. sibi tm̃ dicunt: scire autẽ nullo:
modo. Quasi ego me scire ꝓfitear. Mͥ quoq
inden istuc dico. Sum enĩ stultus ut etiã ip̃i

Expanded text:
gnetur! ego quoque uel ipsis inuitis, quod mignetur! ego quoque uel ipsis inuitis, quod minime reor, illos superatos esse confitebor. Bene habet, inquam, prorsus nihil amplius optaui. nam uidete quaeso, bona mihi quot et quanta prouenerint. primum est, quod Academici iam sic conuicti esse dicuntur, ut nihil eis restet ad defensionem, nisi quod fieri non potest. quis enim hoc aut intellegere ullo modo aut credere ualeat eum, qui uictus sit, eo ipso, quo uictus est, uictorem se esse gloriari ? deinde si quid iam remanet cum his conflictionis, non ex eo est, quod dicunt nihil sciri posse, sed ex eo, quod nulli rei assentiendum esse contendunt. nunc itaque concordes sumus. nam ut mihi, ita etiam illis uidetur sapientem scire sapientiam. sed tamen ab assensione illi temperandum monent. uideri enim sibi tantum dicunt, scire autem nullo modo; quasi ego me scire profitear. mihi quoque uideri istuc dico; sum enim stultus ut etiam ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
pensionem ẽẽ precisam. cum hoc ipso cau¬
se sue deesse non possint quo conuinctos
putas. Dicent em̃usq adeo ncħ comphen¬
di nulliq rei ascensionem prebendam ut
etiam hoc de ncħo percipiendo. quod tora
sibi pene uita usꝙ ad te probabilit̾ ꝑsua¬
serant: nunc ista conclusione sibi extortumsit
ut siue nimc huius argumenti uis tarditate
ingenii mei suie teuera suo tobore inuicta
sit. eos loco mouere non possit. cum audas¬
ter affirmare ad huc ualeant: ne nunc qui¬
dem ulli rei consenciendum ẽẽ. Forte .n. ali¬
quando contra hoc quoꝙ non nicħ uel ase
uel a quopiam tepperiri posse quod acute ꝑ¬
babiliterq dicatur. suamq ymaginẽ et qͣsi
speculum quoddam in protheo illo ammad¬
u̾ti oportere. qui traditur eo solere capiquo
miniine caperetur inuestigatoresq eius ñ¬
quam eundem tenuisse nisi in dice alicinꝰ
modi minine. Quod si assit et illam nobis
ueritatem que tm̃ cure est demonstrate di¬

Expanded text:
spensionem esse praecisam, cum hoc ipso causpensionem esse praecisam, cum hoc ipso causae suae deesse non possint, quo convictos putas. Dicent enim usqueadeo nihil comprehendi, nullique rei assensionem praebendam, ut etiam hoc de nihil percipiendo, quod tota sibi pene vita usque ad te probabiliter persuaserant, nunc ista concut, siue tunc huius argumenti uis tarditate ingenii mei siue re uera suo robore inuicta sit, eos loco mouere non possit, cum audacter affirmare adhuc ualeant ne nunc quidem ulli rei consentiendum esse. forte enim aliquando contra hoc quoque nonnihil uel a se uel a quopiam reperiri posse, quod acute probabiliterque dicatur, suamque imaginem et quasi speculum quoddam in Proteo illo animaduerti oportere, qui traditur eo solere capi, quo minime caperetur, inuestigatoresque eius numquam eundem tenuisse nisi indice alicuius modi numine. quod assit et illam nobis ueritatem, quae tantum curae est, demonstrare di
Abbreviated transcription (Latin):
stituto iam recedendum etit ab achademicis.
et tecum ista questio quantum ualemus i
diligenter caueteq uersanda. Nam ilł pla¬
entem nicħ scire affirmareunt: tibi autem
uidetut scire sapienciam: quod non est uti¬
q nicħ scire. Simul .ii. placuit inter nos.
quod etiam inter om̃s ueteres. inter q ipsos
achademicos scire falsa neminen posse. Uñ
illud iam restat: ut aut contendas nicħ esse
sapienciam. aut talem sapientẽ ab achade¬
possit homini talis prouenire sapiencia: qͣlẽ¬
etiam prodit rõ. Non .ii. auiam debemus aũ
possumus recte uocare sapienciam. Et si con¬
cedam inquit quod te magnopere niti iu-¬
deo. sciri a sapiente sapienciam. et aliquid ĩ¬
ter nos deprehensum erit quod sapiens pos¬
sit percipere. tñ ne quaquam michi occurcit.
achademicoꝵ labe factata omis intentio pro¬
spicio enĩ defensionis eis locum non mini¬
mum reseruatum. nec illam assentionis cꝰ¬

Expanded text:
stituto iam recedendum erit ab Academicis stituto iam recedendum erit ab Academicis et tecum ista quaestio, quantum ualemus, diligenter cauteque uersanda. nam illis plaentem nihil scire affirmarunt. Tibi autem videtur scire sapientiam, quod non est utique nihil scire. Simul enim placuit inter nos, quod etiam inter omnes veteres, interque ipsos Academicos, scire falsa neminem posse: unde illud jam restat, ut aut contendas nihil esse sapientiam, aut talem sapientem ab Acadepossit homini talis provenire sapientia, qualem prodit ratio. Non enim aliam debemus, aut possumus recte vocare sapientiam. Etsi concedam, inquit, quod te magnopere niti video, sciri a sapiente sapientiam, et aliquid inter nos deprehensum quod sapiens possit percipere; tamen nequaquam mihi occurrit Academicorum labefactata omnis intentio. Prospicio enim defensionis eis locum non minimum reservatum, nec illam assensionis su
Abbreviated transcription (Latin):
ut pulsa nestio quia sollicitudnie quate tã¬
giiudeo: diligentus animadutas. quo faci¬
le intelligas quid michi abste responderi ue¬
lim. Dixistiem̃ ideo te uon aut aire aut ne¬
gare quod utiq faciendũ est ad id quod to¬
go. ne temere te scite dicas quod nescis. Qua¬
Si uero ego quid scias quesierim: et nimquid
tibi tudeatur. Itaq nunc idem planius. sitñ
planius dici potest: interrogo. uidetur ne
tibi scire sapientiã capiens. aut non uide¬
tur. Si inueniti inquit sapiens qualem
tatio prodit queat: potest uideri michi sci¬
te sapienciam. Ratio igitur in quam. talẽ
tibi prodit esse sapientem: qui sapienciã
ño ignoret. et recte istuc. non em̃ alter de¬
cebat iuderi tibi. Quero ergo iam. utrimi
possit sapiens inueniti. Si enĩ potest: põt e¬
ciam scire sapienciam. omĩsq int̾ nos q̃ od
issolita est. Si autẽ non posse dicis: iamñ
queretur itrum sapieus aliquid sciat. sed
utrum sapiens quisquam ẽe possit. Quo cõ¬

Expanded text:
ut pulsa nescio qua sollicitudine, qua te tangi uideo, diligentius animaduertas, quo facile intellegas, quid mihi abs te responderi uelim. dixisti enim ideo te non aut aiere ant negare — quod utique faciendum est ad id quod rogo — ne temere te scire dicas quod nescis; quasi uero ego quid scias quaesierim et non quid tibi uideatur. itaque nunc idem planius — si tamen planius dici potest — interrogo: uideturne tibi scire sapientiam sapiens an non uidetur? — Si inueniri, inquit, sapiens, qualem ratio prodit. queat, potest uideri mihi scire sapientiam. — Ratio igitur, inquam, talem tibi prodit esse sapientem, qui sapientiam non ignoret; et recte istuc. non enim aliter decebat uideri tibi. Quaero ergo iam, utrum possit sapiens inueniri. si enim potest, potest etiam scire sapientiam omnisque inter nos quaestio dissoluta est. si autem non posse dicis, iam non quaeretur, utrum sapiens aliquid sciat, sed utrum sapiens quisquam esse possit. quo con
Abbreviated transcription (Latin):
eis respondeant diligent̾ inquir̃t. Nec eos
deserit d̾s ut petentes accipiant. ⁊ querẽtes
inieniant & pulsantib aperiatur. Qui aut̃
desperant se posse in catholica disciplina ĩuẽi¬
re qd̾ querunt: atterunt᷑ errorib: ⁊ si ꝑseuerã¬
der inquirũt. ad ip̃os fontes a quib aberrane¬
rant. post magnos labores fatigatisatq scien¬
ts ⁊ pene mortui reuertuntur.

Expanded text:
eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, et pulsantibus aperiatur. Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire, quod querunt, atteruntur erroribus. Et si perseveranter inquirunt, ad ipsos fontes, a quibus aberraverant, post magnos labores fatigati atque sicientes et pene mortui revertuntur.