comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lenda tymiamata erant statutũ:
quod inderiorẽ persectiorẽq no-¬
ui destamenti.ꝙ. cultorũ illius
grãm designat. Stabat etiam
a dextris eiusdem altaris. ut non
t̾rena ꝙ. infirma. sed gaudia ce-¬
lestis et sempit̾nȩ beatitudinis.
que ꝑ dexterã solẽt figurari ho¬
minib se ꝓmittere monstraret:
illis maxime qͥ ꝑ cordis sui mun¬
diciã. ip̃i altare aureum effici. qͥ
prope ingressũ regin cȩlestis sedu¬
la cogitaciõne ad sistere. qui aro¬
mata oracõnũ ꝑ ignẽ amoris deo
incendere: qͥ dicere possint cũ
ꝓpħa. Pirigat᷑ oratio mea sicut
incensum inconspectu tuo. Qd̃
autem ait ⁊ achariȩ. qm̃ exaudita
pulo oraturus intrauerat. mu¬
tato repende animo ꝓ pͥuatis ne-¬
gotiis ceꝑit rogare. maxime pro
liberis. a quorũ generatione. in
tantũ homo senex ac decrepitꝰ
spẽ cotã auerterat: ut neq angło
ꝓmittenti crederet nasci sibi fili¬
um posse. Sed hoc certissime

Expanded text:
lenda thymiamata erat statutum, lenda thymiamata erat statutum, quod interiorem perfectioremque Novi Testamenti et cultorum illius gratiam designat. Stabat etiam a dextris ejusdem altaris, ut non terrena et infima, sed gaudia coelestis et sempiternae beatitudinis, quae per dextram solent figurari, hominibus se promittere monstraret: illis maxime qui per cordis sui munditiam ipsi altare aureum effici, qui prope ingressum regni coelestis sedula cogitatione assistere, qui aromata orationum per ignem amoris Deo incendere, qui dicere possunt cum Propheta: Dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo . Quod autem ait pulo oraturus intraverat, mutato repente animo, pro privatis negotiis coeperit rogare, maxime pro liberis, a quorum generatione in tantum homo senex ac decrepitus spem totam averterat, ut neque angelo promittente crederet nasci sibi filium posse. Sed hoc certissime
Abbreviated transcription (Latin):
in qua tam multiplicit̃. opꝰ eiusdẽ
gr̃e. et tocius mundi redemptio
signabatur. Apparuit autẽ oranti
racharie angłs. stans a dextros
altaris ancensi. Qui notãdum ꝙ
non solũ uirtute ẜmonũ quos ꝓ
tulit: uerũ eciam statu temporis
ꝙ. loci situ in qͦ apparuit. gr̃e quã
euuangłzare uenerat testimo¬
niũ ꝑhibet. Tempore qͥppe obla-¬
tionis. sacerdoti apparuit. ut ue¬
rũ se eternũq pontificẽ: uerã ꝓ
mundi salude hostiã uenturã pre-¬
dicare signaret. Stabat uixta
altare incensi: ut noui testamen¬
i p̃conẽ. se uenisse doceret. Duo
nãq altaria erant in tẽplo: quȩ
duo testamenta signant in ȩccła.
Primũ altare holocausti ȩre co-¬
oꝑtũ.ꝙ. ande fores dem̃pli ad offe¬
rendas uictimas ꝙ. sacrificia posi¬
tũ: quod carna les uederis cestam̃¬
ti cultores significat. Demde alta-¬
re incensi. auro dectum ꝓpter
hostium sancti sanctorũ. ad ado¬

Expanded text:
in qua tam multipliciter opus ejusdem in qua tam multipliciter opus ejusdem gratiae et totius mundi redemptio significabatur. Apparuit autem oranti Zachariae angelus, stans e dextris altaris incensi. Quo notandum quod non solum vitulit, verum etiam statu temporis, et loci situ in quo apparuit, gratiae quam evangelizare venerat, testimonium perhibet. Tempore quippe oblationis sacerdotii apparuit, ut verum se aeternumque pontificem veram pro mundi salute hostiam venturam praedicare signaret. Stabat juxta altare incensi, ut Novi Testamenti praeconem se venisse doceret. Duo namque altaria erant in templo, quae duo Testamenta signant in Ecclesia. Primum altare holocausti aere coopertum, et ante fores templi ad offerendas victimas et sacrificia positum, quod carnales Veteris Testamenti cultores significat. Deinde altare incensi auro tectum, prope ostium Sancti sanctorum, ad ado
Abbreviated transcription (Latin):
ta mundi. Que uideliced expia-¬
tio. semel in anno celebrari statuta
est. quia sicut apostolus ait. xp̃s
semel oblatꝰ ẽ. ad młtoꝵ ex hauri-¬
enda pcc̃a: secundo sine peccato
aꝑꝑebit expectantib se in salutẽ.
Quod autem pontifice ad rogan¬
dum ingrediente sanctuarium.
neminem hominũ in tabernacu¬
lo esse licebat donec exiret. insir¬
mitatem sancte ȩccl̃ȩ de signat: que
ꝓside eius pati nec dum erat ido-¬
nea. Quod in ipsis patefactum
est apłis. qui inchoata eadem pas¬
sione illius: om̃s relicto eo fuge¬
runt. Egrediebatur autem exple¬
ta expiatione pontifex: ut et aliis
tabernaculum intrandi facultas
daret᷑. Quia ꝓfecto sue sacrificio
passionis. apparuit discipulis ap̃e.
et data spẽ sancti grã ad offeren-¬
da roborauit. Hec de obser-¬
uantia festiuitatis legalis latius
exposuimꝰ. ut agnosceret caritas
ur̃a. quã congruent̃ in ea noua
gr̃ȩ p̃conia. sumpserint exordiũ:

Expanded text:
ta mundi . Quae videlicet expiata mundi . Quae videlicet expiatio semel in anno celebrari statuta est, quia, sicut Apostolus ait, Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata, secundo sine peccato apparebit exspectantibus se in salutem . Quod autem pontifice ad rogandum ingrediente sanctuarium, nemini hominum in tabernaculo esse licebat donec exiret, infirmitatem sanctae Ecclesiae designat, quae pro fide ejus pati necdum erat idonea. Quod in ipsis patefactum est apostolis qui, inchoata eadem passione illius, omnes relicto eo fugerunt. Egrediebatur autem expleta expiatione pontifex, ut et aliis tabernaculum intrandi facultas daretur, quia perfecto suae sacrificio passionis, apparuit discipulis Christus: et data Spiritus sancti gratia, ad offerenda roboravit. Haec de observantia festivitatis legalis latius exposuimus, ut agnosceret charitas vestra quam congruenter in ea nova gratiae praeconia sumpserint exordium,
Abbreviated transcription (Latin):
gũ: legis adimpletio recte figurat᷑.
Pies hec ꝓpitiationis erat et expi¬
ationis: in qua populus omnis ab
oꝑibus uaccare. et ꝑ orationes. atq
abstinentiam affligi. et castigari.
preceptus est. Quod beati ioh̃is
ꝙ. uite ꝙ. predicationi multũ con-¬
gruit: quia et ipse amundanis
uaccans oꝑib celestib solũ studuĩs
ac desideriis animũ dabat. et conue¬
nientes ad se turbas. a malis oꝑi-¬
b abstinere. ac ꝑpenitentiam
sidemq expiari: &. xp̃o consecra¬
ri docebat. Quia tempus iam diui-¬
nȩ ꝓpitiationis instaret. in qua
cunctis pie querentib regni celestis
pateret ingressus. Quod autem
hac die pontifex sanctuarium et
cabernaculum destimonii. atq alta¬
re. sacerdotes quoq et uniuersum
popłm expiare uissus est: iohes ip¬
se qui sit iste pontifex. que hec ex¬
piatio manifestat. cum illo uenien¬
te ad baptismũ suũ loqͥtur dicens.
Ecce agnus dei: ecce qͥ tollit pecca¬

Expanded text:
gum, legis adimpletio recte figuratur. gum, legis adimpletio recte figuratur. Dies haec propitiationis erat et expiationis, in qua populus omnis ab operibus vacare, et per orationes atque abstinentiam affligi et castigari praeceptus est. Quod beati Joannis et vitae et praedicationi multum congruit, qui et ipse a mundanis vacans operibus, coelestibus solum studiis ac desideriis animum dabat, et convenientes ad se turbas a malis operibus abstinere, ac per poenitentiam fidemque expiari, et Christo consecrari docebat: quia tempus jam divinae propitiationis instaret, in quo cunctis pie quaerentibus regni coelestis pateret ingressus. Quod autem hac die pontifex sanctuarium et tabernaculum testimonii, atque altare, sacerdotes quoque et universum populum expiare jussus est, Joannes ipse quis sit iste pontifex, quae haec expiatio manifestat, cum illo veniente ad baptismum suum loquitur, dicens: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit pecca
Abbreviated transcription (Latin):
profiliis isrł. et ꝓcunctis pecca¬
tis eorũsemel manno. Et paulo
suꝑuis cum ritum eiusdem expia¬
tionis doceret: ait inter alia. Nul¬
lus hominũ sit in tabernaculo.
quando pontifex ingreditur sanctu¬
arium: ut roget ꝓ se et ꝓ domo
sua.ꝙ. ꝓ uniuerso cetu israhel.
donec egrediatur. Longum ẽ
de singulis huiꝰ diei cerimoniis.
scripture testimonia ponere. lon¬
gius multo singula sufficienter
agantur exponere. Unde hoc ma-¬
xime libet ur̃e fraternitatis auri-¬
bus intimare: quã conuenienter
electum sit tempus. in quo natiui
ra nuntiaretur. Septimus quip¬
pe mensis.&. decima huiꝰ dies. sa¬
cratissimo hiue oraculo dedicatur.
cȩ grẽ predicaret initium: quia-
ortus monstrabatur illius. qui
pͥmus omniũ et uenire. eciam
adesse ostenderet dñm saluadorẽ.
Nequo seriptum est. fins legis
gis xp̃s: ad iusticiam om̃i credẽti
Nam et septenarius ꝓpter sabbatũ
et denario munero propter decalo¬

Expanded text:
pro filiis Israel, et pro cunctis peccapro filiis Israel, et pro cunctis peccatis eorum semel in anno. Et paulo superius, cum ritum ejusdem expiationis doceret, ait inter alia: Nullus hominum sit in tabernaculo, quando pontifex ingreditur sanctuarium, ut roget pro se, et pro domo sua, et pro universo coetu Israel, donec egrediatur . Longum est de singulis hujus diei caeremoniis Scripturae testimonia ponere, longius multo singula sufficienter,clesia agantur, exponere. Unde hoc maxime libet vestrae fraternitatis auribus intimare, quam convenienter electum sit tempus, in quo praecurra nuntiaretur. Septimus quippe mensis, et decima hujus dies sacratissimo huic oraculo dedicatur, cae gratiae praedicaret initium: quia ortus monstrabatur illius, qui primus omnium et venire, et jam adesse ostenderet Dominum salvatorem, de quo scriptum est: Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Nam et septenario propter sabbatum, et denario numero propter decalo
Abbreviated transcription (Latin):
nec hoc scriptura pretermisit. sed
ex eo quod addidit latenter innuit.
Et omnis inquiens multitudo erat
populi. orans foras hora incensi. Unia
et enĩ tantummꝰ ꝑ annum sollemp¬
nitas erat. in qua pontifice ad
orandum sancta sanctorũ intran¬
te. nullum ꝓrsus hominũ intͣ
fores templi remanere liceret. s
om̃s tempore oblationis exteriꝰ
iuberentur orare. Hec autem
erat statiita sollempnitas. septimo
ꝓpitiationis siue expiationis uo-¬
cabatur: quia uideliced oblatis
in altare holocausti uictimis.
sanguis in sancta sanctorũ ad ex-¬
pieͣnda inferebatur. Nec sangiuis
miana adolebatur: quod in pre¬
senti lectione tacharias fecisse
memoratur. Dicit gͦ de hac sol¬
lempnitate dñs moysi. Meuse
septimo. decima die mensis.
affligetis animas ur̃as: nullũ¬
q facietis opus. Expiabit autẽ
bernaculum testimonii atq al¬
tare. sa cerdotes uero &e un iuersũ
populum. eritq hoc uobis legi¬
timum sẽpite nnum ut oretis

Expanded text:
nec hoc Scriptura praetermisit, sed nec hoc Scriptura praetermisit, sed ex eo quod addidit latenter innuit; Et omnis, inquiens, multitudo erat populi orans foris hora incensi. Una etenim tantummodo per annum solemnitas erat, in qua pontifice ad orandum Sancta sanctorum intrante, nullum prorsus hominum intra fores templi remanere liceret, sed omnes tempore oblationis exterius juberentur orare. Haec autem erat statuta solemnitas septimo propitiationis sive expiationis vocabatur, quia videlicet oblatis in altari holocausti victimis, sanguis in Sancta sanctorum ad expiandum inferebatur. Nec solum sanguis ymiama adolebatur, quod in praesenti lectione Zacharias fecisse memoratur. Dicit ergo de hac solemnitate Dominus Moysi: Mense septimo, decima die mensis affligetis animas vestras, nullumque facietis opus . Expiabit autem pontifex bernaculum testimonii, atque altare, sacerdotes quoque et universum populum: eritque hoc vobis legitimum sempiternum, ut oretis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis. qui in siguram nri re¬
demptoris. factus est obediens pa¬
tri usq ad mortẽ. de ueteranis pa¬
rentibus et sterili diu matre na-¬
tus est. Sic iacob et ioseph pa¬
triarchȩ. sic sanson fortissimus
ducum. & ꝓpħarum eximius sa¬
muel. steriles diu corꝑe sed fe¬
cundas semꝑ uirtutibus habu¬
ere genitrices ut miraculo na¬
tiuitatis natorũ dignidas nasce¬
retur: et ꝓbarentur. sublimes in
uita futuri. qui in ipso uite
exortu. conditionis humane
iura transcederent. Q nod uͦ se¬
quitur. factum est autẽ cũ sa¬
cerdotio funge retur in ordine¬
uicis sue ante dm̃. scd̃m consu-¬
ecudinem sacerdotii. sorde exiit
ut incensum poneret. ingressus
in cemplum dñi. C laret quidẽ
omnibus. quia redeunte ex or¬
dine iam septimana uicis suȩ.
que ei de uice abia contigerat.
templum ministraturus intra¬
uit. Sed forte aliquib ob scu¬
rum est. quia scriptura tacere
uidetur. quo bet sint ãni tẽpore
gesta. Quibus intimandũ estqr

Expanded text:
nis, qui in figuram Redemptoris nostri factus est obediens patri usque ad mortem, de veteranis parentibus et sterili diu matre natus est: sic Jacob et Joseph patriarchae, sic Samson fortissimus ducum, et prophetarum eximius Samuel steriles diu corpore, sed fecundas semper virtutibus habuere genitrices, ut miraculo nativitatis, natorum dignitas nosceretur, et probarentur sublimes in vita futuri, qui in ipso vitae exortu conditionis humanae jura transcenderent; quod vero sequitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini. Claret quidem omnibus quia jam redeunte ex ordine septimana vicis suae, quae ei de vice Abia contigerat, templum ministraturus intravit; sed forte aliquibus obscurum est, quia Scriptura tacere videtur quo haec sint anni tempore gesta. Quibus intimandum quia
Abbreviated transcription (Latin):
est grã. dicit᷑. Quia ꝙ. ipse speti¬
alẽ pre ceteris scĩs. eiꝰdem p̃cur¬
sionis grãm accep̃it:ꝙ. inauditã
eatenus mundo celestis ingres¬
sus grãm p̃dicare aduenit.
Qui gͦ ꝙ. grã plenus extitit.
ꝙ. ceteris dei grãm euũgłirauit:
recte p̃conũ grẽ ipso etiã suo
nomine signauit. Meritoq
in eiꝰ natiuitate multis exultan¬
dũ p̃dicit᷑. ꝑ quẽ sue regenatio¬
nis mundo auctor. ostenditur.
Erit enĩ magnꝰ corã dño. Nocandũ:
qd̾ idẽ laudis p̃coniũ. iohanni ab
angło. qd̾ ab euũgłista parentib
fert᷑ illiꝰ. Et illi enĩ iusti ante
dm̃: ꝙ hic corã dõ. magnꝰ esse ꝑ¬
hibet᷑. Qm̃ magnꝰ autẽ corã¬

Expanded text:
est gratia, dicitur, quia et ipse specialem prae caeteris sanctis ejusdem praecursionis gratiam accepit, et inauditam eatenus mundo coelestis ingressus gratiam praedicare advenit. Qui ergo et gratia plenus exstitit, et caeteris Dei gratiam evangelizavit, recte praeconium gratiae ipso etiam suo nomine signavit. Meritoque in ejus nativitate multis exsultandum praedicitur, per quem suae regenerationis mundo auctor ostenditur. Erit enim magnus coram Domino. Notandum quod idem laudis praeconium Joanni ab angelo quod ab evangelista parentibus fertur illius. Et illi enim justi ante Deum, et hic coram Domino magnus esse perhibetur. Quam magnus aute
Abbreviated transcription (Latin):
̃exercere uitã contendimꝰ: cũ eoꝵ
exemplo nullanque facimꝰ uel ꝑci¬
pimꝰ bona nr̃is meritis adscrib imꝰ.
sed auctoris nr̃i ꝑ omĩa grãm respi¬
cumꝰ. Ne qͦ illorũ auoq destimoniis
edocemͣ quia ipse est d̃s̃: ip̃se fecit
nos. et non ipsi nos. Non solũ
sciliced ut homines simꝰ: uerum
etiã ut scĩ et beati hominose simͦ.
Cuiꝰ donã grẽnsi puro sem̃ꝑ. ut̾
infatiga bd icorde secłamur.
ipse ĩiectiaeorũ p̃atrũ ꝓmissa.

Expanded text:
exercere vitam contendimus, cum eorum exercere vitam contendimus, cum eorum exemplo nulla quae facimus vel percipimus bona nostris meritis ascribimus, sed ad auctoris nostri per omnia gratiam respicimus. De quo illorum quoque testimoniis edocemur, quia ipse est Deus, ipse fecit nos et non ipsi nos, non solum scilicet ut homines simus, verum etiam ut sancti et beati homines simus. Cujus dona gratiae si puro semper et infatigabili corde sectamur, ipse juxta eorumdem pat
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiã iustirũ. qͥa eos quosi
sine fide rqñ inuenit. de oꝑib
legis frustra gloriantes. dociit
qͥ et legen ꝑficere diligentissime
studebant: et nichilominꝰ in grãm
diũ ihu non autẽ in operũ suoꝵ
iusticia. salutẽ sperare didicerant.
Hinc nãq unꝰ ex eis dicit. Iustus
autẽ ex fide uiuit. Unde et apte
subiungit᷑. Parare dño plebem
ꝑfectam. Hec et enĩ pulcerrima do¬
minicȩ plebis ꝑfectio ẽ. quã ꝙ io¬
hannes suo tempore p̃dicando pa¬
rabat. et nc̃ dñs ipse donando ꝑ
orbẽ latius adimplet cũ nos euũ glicis
et uebis instituti. et mibuti mi¬
sterus. eandẽ fidẽ ac dilectionẽ ha¬
bere discimꝰ quamlegalibidis p̃¬
ceptis edocti patres habuisse pro¬
bant᷑. Hoc ꝑfectissimũ scẽ eccłȩ
decus est. cũ eadem que illosantras¬
se constat suꝑne pacis gaudia sus¬
piram atq ut hec etiam nos in¬
craro meream᷑. celestem in terris

Expanded text:
prudentiam justorum, quia eos quos prudentiam justorum, quia eos quos sine fide Christi invenit de operibus legis frustra gloriantes, docuit qui et legem perficere diligentissime studebant, et nihilominus in gratia Domini Jesu, non autem in operum suorum justitia, salutem sperare didicerant. Hinc namque unus ex eis dicit, Justus autem ex fide vivit; unde et aperte subjungitur: Parare Domino plebem perfectam. Haec etenim pulcherrima Dominicae plebis perfectio est, quam et Joannes suo tempore praedicando parabat, et nunc Dominus ipse donando per orbem latius adimplet, cum nos evangelicis et verbis instituti et imbuti mysteriis eamdem fidem ac dilectionem habere discimus, quam legalibus praeceptis edocti patres habuisse probantur. Hoc perfectissimum sanctae Ecclesiae decus est, cum ad eadem quae illos intrasse constat supernae pacis gaudia suspiramus, atque ut haec etiam nos intrare mereamur, coelestem in terris
Abbreviated transcription (Latin):
iustorũ. itꝗ ꝙi dñs ꝑ ppħam ñ disparẽ
de helie p̃dicatione̾ sententiã
ꝓtulit dicens. Ecce ego mittã¬
uobis heliam ꝓpham. andeqiuã
ueniat dies dñi magnꝰ ꝙ. horribi-
lis: ut conuertat cor. patrum
in filios.ꝙ. cor. filiorum ad pa-¬
tres eorũ. Unũ gͥ atq idem
utriusq opꝰ est: sidẽ scilicedatq
intellectũ. quẽ habuere patres
siliorũ mentib p̃clicando infun-¬
dere. Nampatres et iusti appel-¬
lant̃. ureceres sancti: de qͥb sal¬
uator ait discipulis. Multi pro-¬
pħe et iusti cupierũt uidere
que uos uidetis et non uiderũt
Fli uͦ te incredibiles illiꝰ eui ho¬
mines. qͦ uel helias predicaturus ẽ
uel iohannes p̃dicabat uocantur
Conuertit autẽ iohes corda patrũ
in filios. quia sapientiã equã habu¬
ert̃ patres. xp̃m credentẽs. ac dẽ¬
si derandes in carne uenire trans¬
fudit infilios: docendõ eos cre-¬
dere et gaudere xpm̃ in carne ue¬
nisse. Conuertit incredibiles ad

Expanded text:
eo autem quod illum adhuc ex utero matris Spiritu sancto replendum esse memoravit, profecto quia natus in mundum, cunctis virtutum fructibus esset clarificandus ostendit. Quid enim viventi et conversanti inter homines potetres eorum . Unum igitur atque idem utriusque opus est, fidem scilicet atque intellectum, quem habuere patres, filiorum mentibus praedicando infundere. Nam patres et justi appellantur veteres sancti, de quibus Salvator ait discipulis: Multi prophetae et justi cupierunt videre quae vos videtis, et non viderunt. Filii vero et incredibiles illius aevi homines, quo vel Elias praedicaturus est, vel Joannes praedicabat, vocantur. Convertit autem Joannes corda patrum in filios, quia sapientiam quam habuerunt patres Christum credentes ac desiderantes in carne venire, transfudit in filios docendo eos credere et gaudere, Christum in carne venisse. Convertit incredibiles ad
Abbreviated transcription (Latin):
De abel nulla est ambigui¬
cas qui sit : quem cainfra¬
ter occiderit. Iustus aucem
non solum ex domini nẽ
sententia. sed ex genesis testimo¬
nio conprobatur: ubi accepta
eius a dẽo narrantur munera
Querimus quis sit iste ⁊acha¬
rias filius barachiȩ : quiam ul¬
cos legunꝰ ⁊ acharias. Et ne
libera nobis tribuatur erroris

Expanded text:
De Abel nulla est ambiguitas, quin is sit quem Cain frater ejus occiderit. Justus autem non solum ex Domini nunc sententia, sed ex Genesis testimonio comprobatur , ubi accepta ejus a Deo narrantur munera. Quaerimus quis iste sit Zacharias filius Barachiae, quia multos legimus Zacharias. Et ne libera nobis tribueretur erroris
Abbreviated transcription (Latin):
oe quod an̾tra dixe¬
ramꝰuos in plete men¬
suram patrum ur̃oꝵ
ad ꝑsonam domini
pertinere. eo quod occiden¬
dus esset ab eis. potest et ad
discipulos eius referri: de
quibus nunc dicit. Ccce ego
mitto ad uos propħas et sapi¬
entes et scribas: et ex illis
occidetis et crucifi getis. et ex
eis flagellabitis insina gogis
ur̃is. et persequemini de ci-¬
uitate in ciutatem : ut com¬
pleatis mensuram patrum
urorum. Simulq obserua
rinthyos: uaria esse dona dis¬
cipulorum xp̃i. Alios ꝓpħas
qui uentura predicant. alios¬
sapientes. qui nouerunt quan¬
do debeant proferre sermonẽ:
alios scribas.in lege doctissimos.
Ex quibus lapidatus est ste-¬
phanus. paulus occisus. cruci¬
fixus petrus. flagellati in actib
apłorum discipuli: et perse¬
cuci eos sunt de ciuitate in
ciustatem. expellendes de uidea:
ut ad gentium popul um
trans migrarent. Wt ueniat¬

Expanded text:
oc quod antea dixeramus, Implete mensuram patrum vestrorum, ad personam Domini pertinere, eo quod occidendus esset ab eis, potest et ad discipulos ejus referri, de quibus nunc dicit: Ecce ego mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetisflagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut impleatis mensuram patrum vestrorum. Simulque observa rinthios, varia esse dona discipulorum Christi, alios prophetas, qui ventura praedicant; aliosapientes, qui noverint quando debeant proferre sermonem; alios scribas in lege doctissimos, ex quibus lapidatus est Stephanus, Paulus occisus, Petrus crucifixus, flagellati in Actibus apostolorum discipuli; et persecuti eos sunt de civitate in civitatem, expellentes de Judaea, ut ad gentium populum transmigrarent ad di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ uocat respondentẽ. ut magis dm̃
quã cesarẽ timcat. & dicat ñ de¬
bere tributa solui: ut statĩ audi¬
entes herodiani seditionis contͣ ro¬
manos pͥncipẽ ceneant. Cognica
aut̃ iħc nequitia eorũ ait. Quid
me temptatis hẏpocritȩ: Prima
uirtꝰ ẽ. respondentis. int̾roganci

Expanded text:
ondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Herodiani, seditionis contra Romanos principem teneant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Prima virtus est respondentis, inter
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑ sub cesare augusto.
iudea subiecta romanis.
quando in doto orbe ẽ
celebrada descriptio:
stipendiaria facta fuerat. Et erat
in populo mag̃na seditio. cdicen¬
tib aliis ꝑ securitate &. qͥete qua
romani ꝓ omnib militarent: de¬
bere tributa ꝑsolui. Pharisefuͦ
re populũ dei qͥ decimas solueret.
et pͥmitiua daret. et cetera que
in lege scripta sunt. humanis le¬
gib  subiacere. Cosar augustus
herodẽ filiũ antipatris alienige¬
nã ꝙ ꝓselitum. regẽ iudeis con-¬
sticuerat: quod tributis p̃esset.
ꝙ. romano pareret inꝑio. Mit¬
tunt igit᷑ pharisei discipulos
suos cũ herodianis. idest militi¬
bus herodis: seu qͦs illudentes
pharisei. dͥa romanis tributa sol¬
uebant. herodianos uocabant:
et non diuino cultui dedicos.
Quidã latinorũ ridicule hero¬
crederent: qd nusquã omnino le¬
gimꝰ. Sequit᷑. Magister scimꝰ qͥa
uerax es. et uiam dei in uerita¬
te doces: ꝙ ñ ẽ tͥ cura de aliquo.

Expanded text:
gusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis: pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis re populum Dei, qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in Lege scripta sunt, faceret humanis legibus subjacere. Caesar Augustus Herodem filium Antipatris alienigenam et proselytum, regem Judaeis constituerat, qui tributis praeesset, et Romano pareret imperio. Mittunt igitur Pharisaei discipulos suos cum Herodianis, id est, militibus Herodis, seu quos illudentes Pharisaei quia Romanis tributa solvebant, Herodianos vocabant, et non divino cultui deditos. Quidam Latinorum ridicule Herocredebant, quod nusquam omnino legimus. Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces: et non est tibi cura de aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
git in pressionẽ imaginis suȩ.
sic ꝙ deus: ut quẽad moclũ illi
redelit᷑ nũmꝰ. sic deo anima lumi¬
ne uultꝰ eiꝰ illustrata atq signata.
Unde psalmista. Signatũ est
inquit in nobis lum̃ uultꝰ dui
dnẽ. Hoc qͥppe lum̃ ẽ. totũ homi¬
nis ꝙ. uerũ bonũ qd non oculis
s mente conspicit᷑. Signatũ
aut̃ dixit in nobis: tanquã de¬
nariꝰ signat᷑. regis imaginẽ. Nomo
enĩ factus ẽ. ad imaginẽ & simi¬
litudinẽ qͣuam peccando corrũ-¬
pit. Bonũ gͦ eius est uerũ atq
ȩt̾nũ: si renascendo signet᷑. Et
audientes mirati sunt. Qui cre¬
dere debuerant ad tantã sapien¬
tiam :mirati sunt. qd̃ calliclitas eoꝵ
insidiandi non iuenisset locũ. Et re-¬
licto eo abiert̃: infidelitatẽ cũ miraculo
reportantes.

Expanded text:
git impressionem imaginis suae, git impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quoque lumen est totum hominis et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine. Homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei, quam peccando corrupit. Bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et audientes, mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam mirati sunt, quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, relicto eo, abierunt. Infidelitatem pariter cum miraculo reportantes.
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰ nũmi. qd̃ ꝓ clecẽ nũmis inpu¬
tabat᷑ : ꝙ habebat imaginẽ cesaris.
Et ait illis iħe. Cuiꝰ est imago
hec.ꝙ suꝑscriptio: Qui pu-¬
tant interrogationẽ saluatoris
ignorantiã eẽ. ꝙ ñ dispensationẽ.
discant ꝙ. in p̃senti loco quod utiq
potuerit scire iħc. cuiꝰ imago eẽt
in nũmo: sed int̾rogat. ut sermo¬
ni eorũ conpetent̃ respondeat. Di¬
cunt ei. Cesaris. Tunc aie illis.
Reddite gͦ que sunt cesaris cesari:
et que sunt dei deo. Cesarẽ non
pritemꝰ augustũ. sed tyberiũ sig¬
nificari pͥuignũ eiꝰ. qͥ in locunti
sriccesserat uitrici. sub quo ꝙ pas
sus c̃. dñs. Om̃s enĩ reges romani.
a pͥmo gaio cesare qui inꝑium
arripuerat: cesares appellati st̃.
Porro quod ait. reddite que st̃
cesaris cesari. idest nũmũ. tribu¬
tũ. peccuniã. & que sunt deidõ.
decimas. pͥmitias.q oblationes.
ac uictimas sentiamꝰ: qͦmͦ ꝙ. ipse
reddit tributa ꝓ se ꝙ petro.ꝙ. deo
Que mad modũ cesar auobis exi¬

Expanded text:
ecem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. 179 Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec, et superscriptio? Qui putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo; sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Dicunt ei: Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari privignum ejus, qui in locum successit sus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo C. Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro, quod ait, Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, id est, nummum, tributum, et pecuniam. Et quae sunt Dei, Deo, decimas et primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus, quomodo et ipse reddit tributa pro se, et Petro; et Deo Quemadmodum Caesar a vobis exi
Abbreviated transcription (Latin):
rantiũ fidẽ. ñ infirmistulta deside-¬
ria ꝑscrutarr sed ut ad alteriꝰ fidẽ
subueniret. Et re uera fr̃s. quando
medicus languentiũ aut respicit
aut querit uoluntates. cũ semꝑ con¬
traria desideret & redrat infirmꝰ.
Ninc ẽ. qd̾ nunc ferrũ. nunc ignẽ.
nunc amara pocula ingerit. ꝙ ap¬
ponit inuitis: ut curã sani senti¬
ant. quã sendire ñ poterant egro¬
tantes Et si homo iniurias despi-¬
cit. maledicꝰta contempnit. ut sau¬
tiatis manib sponte uitã conferat
ꝙ. salutẽ. quantomagiꝰ xp̃c medicus bonita¬
te diiuna. morbis sautios peccato-¬
torũ.ꝙ frenesi criminũ laboran¬
tes. ad saludẽ etiam in uitos ad trahit
ꝙ nolendes: Osiuelimꝰ fr̃s. osi
uelimꝰ mentis nr̃e om̃s paralisim

Expanded text:
rantium fidem, non infirmi stulta desiderantium fidem, non infirmi stulta desideria perscrutari, sed alterius fidei subvenire. Et revera, fratres, quando medicus languentium aut quaerit aut respicit voluntates, cum semper contraria desideret et requirat aegrotus? Hinc est quod nunc ferrum, nunc ignem, nunc amara pocula ingerit et apponit invitis, ut curam sani sentiant, quam sentire non poterant aegrotantes. Et si homo injurias despicit, maledicta contemnit, ut sauciatis manibus sponte vitam conferat et salutem, quanto magis Christus medicus bonitate divina morbis saucios peccatorum, et phrenesi criminum laborantes, ad salutem etiam invitos attrahit et nolentes? O si velimus, fratres, o si velimus mentis nostrae omnes paralyses
Abbreviated transcription (Latin):
re unã patriã. cepit ciuitatis ui-¬
daice esse crus. Parentes habere
cepit. parentũ omniũ ipse parens.
ut inuitaret amor ad traheret cari¬
cas. iunciret affectio. suaderet
humanitas quos fugarat dñatio.
metꝰ disꝑserat. et fecerat iuspo¬
testatis extorres. Wenit in ciuita¬
tẽ suã: et obculert̃ paraliticũ in¬
illorũ dixit paralitico. Confide fili:
dimitunt᷑ tͥ peccata tua. Audit ue¬
niam ꝙ. tacet paraliticus. nec ullã
respondet grãm: quia plus corporis
quã anne tendebat ad curam. Et
temporales erũpnas reso luci
corporis sic deflebat. ut et̃nas penas
resolucionis animȩ non defleret:
gratiosiorẽ sibi presentẽ uitã iudi¬
cans quã futurã. Merito ap̃c offe¬
rentium fidẽ respicit.ꝙ uecordiam
respicit sic iacentis. ut fidei aliene
suffragio. paralitic anima ante
curaret᷑ quã corpꝰ. Respitiens inqͥt¬
iħs fidem illorũ. Cernitis in hunc
locũ fr̃s. ditĩ ñ querere insipien-¬
ciũ uoluntates. ñ expectare igno¬

Expanded text:
am, coepit civitatis Judaicae esse civis, parentes coepit habere, parentum omnium ipse parens, ut invitaret amor, attraheret charitas, vinceret affectio, suaderet humanitas, quos fugarat dominatio, metus disperserat, et fecerat vis potestatis exteros. Venit in civitatem suam. Et obtulerunt ei paralyticuillorum, dixit paralytico: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua. Audit veniam, et tacet paralyticus, nec ullam respondet gratiam, quia plus corporis quam animae tendebat ad curam: et temporales poenas resoluti corporis sic deflebat, ut aeternas poenas resolutionis animae non defleret: gratiorem sibi praesentem vitam judicans, non futuram. Merito Christus offerentium fidem non respicit, et vecordiam respicit sic jacentis, ut fidei alienae suffragio paralytici anima ante curaretur quam corpus. Respiciens, inquit, fidem illorum; cernitis in hoc loco, fratres, Deum non quaerere insipientium voluntates, n
Abbreviated transcription (Latin):
media sanitatis. Quia medicus
qͥ non fert infirmitates curare nes¬
cit. Et qͥ non fuerit cũ infirmo
infirmatꝰ : infirmo ñ potest con
sisset uͥtutib. cõmune cũ hominib
cessitates: ut homouerus huma-¬
nis necessitatib ꝓbaret᷑. Ascendit

Expanded text:
e sanitates; quia medicus qui non fert infirmitates, infirmitates curare nescit, et qui non fuerit cum infirmo infirmatus, infirmo non potest confsisset virtutibus, commune cum hominibus cessitates, ut homo verus humanis necessitatibus probaretur. Ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
inclinauit: ut iter liqͥdũ humanis
gressib solidũ p̃beret obsequiũ:
Et qͥd ẽ. qd ipse sibi maris sic dene¬
gat seruitutẽ. ut breuissimi laci
transitũ sub mercede nautica trans¬
fretaret: Ascendit in qͥt in nauicu¬
lam.ꝙ. transfretauit. Et qͥd mirũ¬

Expanded text:
inclinavit, ut iter liquidum humanis gressibus solidum praeberet obsequium ? Et quid est quod sibi maris sic denegat servitutem, ut brevissimi lacus transitum sub mercede nautica transfretaret? Ascendit, inquit, in naviculam, et transfretavit. Et quid miru
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ut credentes in se ad celestẽ patͥam
tran quilla nauigatione ꝑducat.
ꝙ municipes ciuitatis suȩ faciat:
qͦs humanitatis suȩ fecit ẽẽ con¬
sorces. Non gͦ xp̃c indiget naui.
sed nauis indiget. xp̃o: qͥa sine ce
lesti gubernatore nauis ecdẽ per
mundanũ pelagus talia ac canta
discrimina ad celestẽ patam non
quantũ ad intelligentiam sꝑita¬
lem: uerũ ipsius hrstorie ordinẽ

Expanded text:
dit, ut credentes in se ad coelestem patriam tranquilla navigatione perducat; et municipes civitatis suae faciat, quos humanitatis suae fecit esse consortes. Non ergo Christus indiget navi, sed navilesti gubernatore navis Ecclesiae per mundanum pelagus, per tanta et talia discrimina, ad coelestem portum non quantum ad intelligentiam spiritualem, verum ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
lus: obsequium suȩ seruitu¬
tis quod dño debuit exsoluit
Quia enimxp̃s ds̃ et homo
ẽ. int̾ acta humanitatis eius
semꝑ angłorũ ministeria deo
debita non desunt. sicut in¬
qͥsita scĩ euuangłii copiosissi¬
me ꝓbat hẏstoria. Reuol¬
uit autem lapidem. nonut
egressuro dño ianuam pandat
sed ut iam egressus eiꝰ facti. ho¬
minibus prestet inditium.
Qui enim mortalis ad huc
clauso uirginis ucero potu¬
it nascendo mundum ingredi:
ipse absq ulla dubiecate. iã
factus inmortalis. licet clau¬
so sepulero potuit resurgen¬
do exire de mundo. Nec pre¬
tereundum quare destis domi¬
nicȩ resurrectionis angłs sedens ap¬
paruerit: cum is qui natiuita¬
tis eius mundo euuangłi¬
zabat. uixca pastores stetisse
legatur. Scare quippe pug¬
nantis est.sedere regnantis.
Et recte stans apparuit an¬
gelus. qͥ aduentum domi¬
ni in mundo p̃dicabat.

Expanded text:
nit, obsequium suae servitunit, obsequium suae servitutis quod Domino debuit exsolvit; quia enim Christus Deus et homo est, interdicta humanitatis ejus semper angelorum ministeria Deo debita non desunt, sicut inquisita sancti Evangelii copiosissime probat historia. Revolvit autem lapidem, non ut egressuro Domino januam pandat, sed egressus ejus jam facti hominibus praestet indicium. Qui enim mortalis adhuc clauso virginis utero potuit nascendo mundum ingredi ipse absque ulla dubietate jam factus immortalis clauso licet sepulcro potuit resurgendo exire de mundo. Nec praetereundum quare testis Dominicae resurrectionis angelus sedens apparuerit, cum is qui nativitatis ejus mundo gaudium evangelizabat, juxta pastores stetisse legatur: stare quippe pugnantis est, sedere regnantis. Et recte stans apparuit angelus qui adventum Domini in mundo praedicabat
Abbreviated transcription (Latin):
qua eiꝰ particula. nr̃o incorde
tenebrescat. sed tota lucescat in
diem: et nunc udeliced nobis
uigilias eiꝰ digna deuocione
laudis agentibus. et completis
quoq uigiliis. sobria ac pura
conscientia. diei dominici pas¬
chalia festa expectamͦ. Ue
nit inquit maria magdalene
et altera maria uidere sepul¬
crum. Pue uniꝰ nominis eiꝰdẽ¬
q amoris ac deuotionis femi¬
ne. que dominicum uenerunt
inuisere sepulcrum: duas fide¬
lium plebes. uidaicam uideli¬
ced .&. gentilem designant.
Que uno atq indissimilistu¬
dio passionem resurrectionẽq
sui redemptoris quascumq eiꝰ
eccła ꝑ orbem diffusa ẽ. cele¬
brare desiderant. Quod au
tẽ terre motꝰ resurgente dño
de sepulcro. sicut otiam mori¬
ente in cruce. factus est magnꝰ.
significat terrena pͥus corda
a celesti spe deiecta. ꝑ fidem
passionis ac resurrectionis
eiꝰ concutienda ad penidentã.
ac saluberrimo pauore ꝑmo¬
ta. ad uitã sublimanda ꝑpe-¬
tuam. Quod aduenit ange¬

Expanded text:
qua ejus particula nostro in corde tenebrescat, sed tota lucescat in diem, et nunc videlicet nobis vigilias ejus digne devotione laudis agentibus, et completis quoque vigiliis sobria ac pura conscientia, diei Dominici paschalia festa expectantibus. Venit, inquit, Maria Magdalena, et altera Maria videre sepulcrum. Duae unius nominis ejusdemque amoris ac devotionis feminae, quae Dominicum venerunt invisere sepulcrum, duas fidelium plebes, Judaicam, scilicet, et gentilem designant, quae una atque indissimili studio passionem resurrectionemque sui Redemptoris quacunque ejus Ecclesia per orbem diffusa est celebrare desideranttem terrae motus resurgente Domino de sepulcro, sicut etiam moriente in cruce factus est magnus, significat terrena prius corda et coelesti spe dejecta per fidem passionis ac resurrectionis ejus concutienda ad poenitentiam ac saluberrima pavore permota ad vitam sublimandam perpetuam. Quod angelus adve
Abbreviated transcription (Latin):
ita demporũ cursus distingue¬
bat̾. ut dies noctem p̃cederet:
uixta ordinem uideliced pͥme con¬
dicionis. Hac autem nocte. per
mysterium resur rectionis dñi
cemporum ordo mutatus est.
Nam quia nocte resurrexit a
mortuis. die uero sequente eiꝰdẽ
resurrectionis effectum discipulis
ostendit. ac participato cum eis
conuiuio. uericatẽ uirtutis eius.
mirantib simul et gaudentib
adstruxit. rectissime nox illa se-¬
quentis diei coniuncta ẽ luci:
dies noctem sequat᷑. Et qͥ dem
aptissime quondam diem. seque¬
batur nox: qͥa homo a luce pa¬
radisi peccando lapsus. in huius
scłi cenebras erumpnasq deci¬
dit. Aptissime nunc dies sequit᷑
noctem: quando ꝑ sidem resur-¬
rectionis a peccati cenebris et
umbra mortis. ad lucẽ uite. xp̃o
largiente reducim᷑. Quaꝑpter

Expanded text:
ita temporum cursus distingueita temporum cursus distinguebatur, ut dies noctem praecederet, juxta ordinem videlicet primae conditionis. Hac autem nocte per mysterium resurrectionis Domini temporum ordo mutatus est. Nam quia nocte resurrexit a mortuis, die vero sequenti ejusdem resurrectionis effectum discipulis ostendit, ac participato cum eis convivio, veritatem virtutis ejus mirantibus simul et gaudentibus astruxit, rectissime nox illa sequentis diei conjuncta est luci,dies noctem sequatur. Et quidem aptissime quondam diem sequebatur nox, quia homo a luce paradisi peccando lapsus, in hujus saeculi tenebras aerumnasque decidit; aptissime nunc dies sequitur noctem, quando per fidem resurrectionis a peccati tenebris et umbra mortis ad lucem vitae Christo largiente reducimur. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
ri licẽbat. et sabbato qͥdem si¬
luerunt scd̃m mandatũ. sicut
lucas aꝑtissime designat. Cum
autẽ cransisset sabbatũ. uesꝑas
ad ueniente. cempꝰ oꝑandi dires¬
xisset. mox prompte ad deuotio¬
nem emerunt queminꝰ para-¬
uerant aromata. sicut marchus
cõmemorat:. uc ueniences unge
cur noctem dominice resurrec¬
cionis euuangłista describens
ait. uesꝑe autẽ sabbati. que lu¬
cescit in pͥma sabbati. cum con¬
suetus ordo temporũ habeat.
uesꝑam magis tenebrescere in
nocꝰtem. quam in diem lucesce-¬
re. Bed mystice loquens euuan¬
gelista. quantũ dignitatis hec
sacratissima nox de gła deiuctȩ
it. dum eiꝰ exordiũ quo deuotȩ
xp̃o feminȩ. in obsequium illiꝰ
igilare ceperunt. insequentẽ
iam diem lucescere ꝑhibuit.
Nam dñs auctor et ordinator cẽ¬
porum. qͥ in ulcima noctis huiꝰ
parte surreccit: totam eam ni¬
mirum eiusdem resurrectionis
luce festiuam reddit et chorus¬
cam. Si quidem ab exordio
mundanȩ creationis usq huc

Expanded text:
ri licebat, et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum, sicut Lucas aperte designat. Cum autem transisset Sabbatum, vesperaque adveniente tempus operandi redisset, mox prompte ad devotionem emerunt, quae minus paraverant aromata, sicut Marcus commemorat, ut venientes ungererendum autem cur noctem Dominicae resurrectionis evangelista describens ait: Vespere autem Sabbati, quae lucescit in prima Sabbati. Cum consuetus ordo temporum habeat, vesperam magis tenebrescere in noctem, quam in diem lucescere. Sed mystice loquens evangelista quantum dignitatis haec sacratissima nox de gloria devictit, dum ejus exordium quo devotae Christo feminae in obsequium illius vigilare coeperunt, in sequentem jam diem lucescere perhibuit. Nam Dominus auctor et ordinator temporum, qui in ultima noctis hujus parte surrexit, totam eam nimirum ejusdem resurrectionis luce festivam reddidit et coruscam. Siquidem ab exordio mundanae creationis usque huc,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m non intelligentes alii iohan¬
nẽ baptistã. alii autẽ heliam alni
eũ esse dicerent. De qualib dicit
apłs. Carnalis aut̃ homo non ꝑci¬
pit ea que sunt sp̃s clei. Deqͥtur.
Et E go dico tͥ. qͥa tues petrus .&. suꝑ
hanc petrã edificabo eccl̃am meam.
Petrus qͥ symon antea uocabat᷑. ob for.¬
titudinẽ fidei.ꝙ. confessionis suȩ
constantiã. a dño petrinom̃ acce-¬
pit. qͥa uideliced firma illi ac te¬
nacimente adhesit : de qͦ scriptũ
ẽ. Petra autẽ erat xp̃c. Et suꝑ
hanc petrã. id est suꝑra dñm salua

Expanded text:
lligentes, alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii etis esse dicerent. De qualibus dicit Apostolus: Carnalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei . Sequitur: Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus, qui Simon antea dicebatur, ob fortitudinem fidei, et confessionis suae constantiam, a Domino Petri nomen accepit, quia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit, de qua scriptum est: Petra autem erat Christus . Et super hanc petram, id est, Dominum Salva
Abbreviated transcription (Latin):
res xp̃o describendo cõpleuit.
Testat᷑ hoc ꝙ. ipse. qͥ opꝰ scriptorũ
suorũ. qd̵ iiͦii decim epłis conclusit:
na reuelat. aut bonorũ operum
sructus ostendit. aut celestis regni
gaudia ꝑmittit. aut qͥd int̃ tͥbula-
refert. aut generali ex ortacione
ꝑ secutiones deeẽ non possint insi¬
nuat. Cestat᷑ quantũ uita sua dm̃
clarificauerit: cũ in uinculis polit̾.
et appropiquãs passiom. timoteo

Expanded text:
sto describendo complevit: testatur hoc et ipse qui opus scriptorum suorum quod quatuordecim Epistolis conclusit, na revelat, aut bonorum operum fructus ostendit, aut coelestis regni gaudia promittit, aut quod  Al., refert; aut generali exhortatione, persecutiones deesse non possunt, insinuat. Testatur quantum vita sua Deum clarificaverit, cum in vinculis positus, et a
Abbreviated transcription (Latin):
rũ tͣba. uel uiuendo uel moriendo.
dm̃ suo qͥq cempore darificat.
Quoꝵ uestigia nos qͦq fr̃s mei nr̃o
tempore sequi oportet. ut uite iideli¬
cet nr̃e ordinẽ. ad exempla bonoꝵ
dirigendo. et in ꝓposita uite rectitudi¬
ne usq ad mortẽ ꝑsistendo. Et socii
conuersationis eorũ existẽtes. Socii
etiã remuneracionis eorũ meream᷑
effici. Noc aut̃ ita ꝑficiemꝰ. si uteta
huiꝰ sacratissime lectionis tenbrẽ.ꝙ.
redemptorẽ nr̃m debito affecta con¬
plectimͣ.ꝙ. erga ꝓximorũ salutẽ fra-¬
terna sollicitudine iuigilamꝰ: ipso
opitulante. qͥ hec et nos facere iu¬
bet.ꝙ. se facta remunerare pollicet᷑.¬

Expanded text:
rum turba, vel vivendo, vel moriendo rum turba, vel vivendo, vel moriendo Deum suo quique tempore clarificat. Quorum vestigia nos quoque, fratres mei, nostro tempore sequi oportet, et vitae videlicet nostrae ordinem ad exempla bonorum dirigendo, et in proposita vitae rectitudine ad mortem usque persistendo, ut socii conversationis eorum existentes, socii etiam remunerationis mereamur effici. Hoc autem ita perficiemus, si juxta hujus sacratissimae lectionis tenorem, et Redemptorem nostrum debito affectu complectimur, et erga proximorum salutem fraterna sollicitudine vigilamus, ipso opitulante qui haec et nos facere jubet, et se facta remunerare pollicet
Abbreviated transcription (Latin):
int dicent. Gonũ ceitam̃ certaui.
cursum cõsũmaui. fidẽ seruaui.
Monstrabat qualit̃ morte clarifica¬
turus eẽt : cũ p̃misit. Ego enĩ iam
immolor. : ꝙ dempus meȩ resoluti¬
onis instat. O quã p̃ciosa in conspectu
dñi mors scĩ illiꝰ. qͥ aꝑtissime noue¬
rat. qͥ libera uoce p̃dixerat se occidi
ꝓ dño: non aliud eẽ. quã gͣtissimã
dño mundissimãq hostiam offer-¬
ri. Clarificauit gͦ ꝙ paulus dm̃.
clarificauert̃ꝙ. ceteri apłi: qͥaꝙ. ipsi
puro corde dm̃ diligebant. ipsi sincera
intentione oues ap̃i curabant. Qx
enĩ petro dictũ ẽ. pasce oues meas:
om̃ib utiq dictũ ẽ. Noc namq ce-
petro dat᷑: ut unitas eccłȩ cõmendet᷑.
Pastores sunt om̃s. sed grex unꝰ osten
ceps a successorib cõmuni cura pascit᷑.
Quoꝵ plurimi conclitorẽ suũ mor¬
te: om̃s autẽ uita sua clarificare
ꝓbant᷑. Non solũ autẽ maxima illa
ȩccłe luminaria. sed et reliqua electo¬

Expanded text:
 certavi, cursum consummavi, fidem servavi . Monstravit quali morte clarificaturus esset Deum cum praemisit, Ego enim jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. O quam pretiosa in conspectu Domini mors sancti illius, qui apertissime noverat, qui libera voce praedixerat, se occidi pro Domino, non aliud esse quam gratissimam Deo mundissimamque hostiam offerri. Clarificavit ergo et Paulus Deum, clarificaverunt et caeteri apostoli, quia et ipsi puro corde Christum diligebant, ipsi sincera intentione oves Christi curabant. Quod enim Petro dictum est, Pasce oves meas, omnibus utique dictum est. Hoc namque Petro datur, ut unitas Ecclesiae commendetur. Pastores sunt omnes, sed grex unus ostenceps a successoribus eorum communi cura pascitur: quorum plurimi Conditorem suum morte, omnes autem vita sua clarificare probantur. Non solum autem maxima illa Ecclesiae luminaria, sed et reliqua electo
Abbreviated transcription (Latin):
gessit. non suã ꝓpriã sed cõdi¬
toris sui uoluntatẽ laudẽq que¬
rebat. Clarificauit ꝙ. passionib :
quẽ a ꝓpositis suꝑni amoris obse-¬
qͥ is. nulla ꝑsequentiũ ualuit re¬
uocare p̾ssura. Uerũ qͥa cũ me¬
moria beati petͥ. etiam coapłĩ eiꝰ
pauli hodie natalitia celebramꝰ :

Expanded text:
gessit non suam propriam, sed Condigessit non suam propriam, sed Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem a propositis superni amoris obsequiis nulla persequentium valuit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex tendes inqͥens manꝰ tuas. ꝙ aliꝰ
te cinget ꝙ. ducet qͦ non uis. de
si patent̃ dicat. Quanta me caritate
diligas hinc liqͥdo ꝓbabis: eũ pro
paruulorũ meorũ uita. usq ad mor.¬
tẽ certando ꝑueneris. Et ut illi
in corp̃ore possint parit̃ ꝙ. mente:
saluari: ipse tormenta corporis
omĩa que aduersariũ infligere
libet forcimentis constancia dole¬
raberis. Quod ipse qͦq enuangłi.¬
sta subsequent̃ insinuat : cũ ait.
Hoc aut̃ cdocit: significans qua
morte clarificaturus esset dm̃.
Clarificauit qͥppe petruis morte
sua dm̃. quando hoc inditio
cunctis quantũ ds̃ esset colendus
amandusq monstrauit: dũ ipse
data opinione mallet crucis su¬
bire tormentũ. quã a celestisuer¬
bi p̃dicatione cessare. Qui notan¬
dũ. qd̾ non solũ morte: sed ꝙ. uita
sua et passionibꝰ que mortem
precesserant deũ clarificauit. ¶a¬
rificauit nãq uita dm̃ qui ꝑ oĩa que

Expanded text:
Extendes, inquiens, manus tuas, et alius Extendes, inquiens, manus tuas, et alius te cinget et ducet quo tu non vis. Ac si patenter dicat: Quanta me charitate diligas, hinc liquido probabis, cum pro parvulorum meorum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet forti mentis constantia toleraveris. Quod ipse quoque evangelista subsequenter insinuat cum ait: Hocmorte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificavit. Clarificavit namque vita Deum, qui per omnia quae