comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ista libertas unde erit homini addicto ⁊̃ utendito
nisi redimat ille cuiꝰ hec uox est. si uos filius li¬
berauerit. tunc uere liberi eritis: Qd̾ anteqͣm fie¬
ri inshomine incipiat. quomͦ quisqͣm de libero
arbituo in bono gliatur opere. qui nõ dum est
liber ad opandum bene: nisi se uana suꝑbra in¬
flatus extollat: Quam cohibet apłs dicens. rã
salui fc̃i estis ꝑ fidem. Et ne ip̃am saltem sibi fidẽ
sic homines arrogarent. ut nõ intelligerent di¬
uinitus ẽẽ donatam. Sicut idem apłs auo leco se
iunxit atq ait. ⁊ hoc nõ ex nobis. s donũ dei esit¬

Expanded text:
ista libertas unde erit homini addicto et vendito, ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat ille cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad operandum bene, nisi se vana superbia inflatus extollat? quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem . Et ne ipsam sibi saltem fidem sic homines arrogarent, ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio lojunxit atque ait: Et hoc non ex vobis sed Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nit Ierum hec ꝑs gen̾is humani cuilweranonẽ
deus regnũ ꝙ ꝓmisit eternũ: munqͥd merurs
operũ suoꝵ reparari potest: Absit. Quid enĩ bom
paratus. Iumqd libero uoluntatis arbit̾rio. ⁊ hoc
male utens homo ⁊ se ꝑdidit ⁊ ip̃m .xuii.
sicutem̃ qui se occidit utiq uiuendo secccidit
set se occidendo nõ uiuit. nec se ip̃m pot̾it resusci¬
tare cũ occiderit.ita cũ libero homo peccaret ar̃bi¬
trio uictore peccato amissum ẽ ⁊liberũ arbitͥum
a quo enĩ quis deuictus ẽ huic ⁊ seruus addictus
ẽ. perri certe apłi ẽ ista sententia que cũ uera sit
qualis queso potest serui addicti ẽẽ libertas. nͥ
qnͣdo eum peccare delectat: Liberaliter enĩ seruit.
qui sui dñi uoluntatem libenter facit.Ac per hoc¬
et ad peccandum liber est qui peccati seruus ẽ. Unde
adiuste faciendum liber nõ erit nisi apt̃o libera¬
tus eẽ iusticie ceperit seruus. Ip̃a est uera libertas
ꝓpter p̃cepti õbedientiam. Sed ad benefatiendum

Expanded text:
 Verum haec pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni beratus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostqualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit, ac per hoc ad peccandum liber est qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera libertas praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ sacrificium ꝓ pct̃is ꝓ quod reconciliariualere¬
mus. Ip̃e ergo pcc̾m ut nos iusticra. nec nr̃a. s dei:
nec itinobis set inip̃o. sicut ip̃e peccatũ nõ suum
set nt̃m̃ nec inse. set innobis constitutum simili¬
tudine carnis peccati. in qua crucifixus ẽ demonstͣ¬
nit: ut qm̃ ei peccatum nõ merat ita quodamodo
peccato moreretur. dum moritur carne inqua erat
similitudo pc̃ti. Et cũ scd̃m itetustatẽ peccati num¬
qmͣ ip̃e uxisset nr̃a exmorte uet̾i qua ĩ peccato
mortui fueramus. reniuiscentem uitam noua
sua resurrectione signaret. Ip̃m est qd̾ innobis ce¬
lebratur magnũ bap̾atis satram̃tum. ut quicũq
ad istam ꝑtinent gr̃aui moriantur pcc̃o sic̃ ip̃e põto¬
mortins dr. Qni mortuus ẽ carne hec peccati fiłi

Expanded text:
hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccmortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
errore nõ sentit. uł delectatione morbida uiñcit᷑
uana etiam leticia uentilatur. Exhits morboꝵ
ñ ubertatis. set indigentie tanqm fontib om̃iis
miseria nature rationalis emanat de lapsupri
appetitum. Uerum hec cõmuma mala sunt⁊x

Expanded text:
errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat. CAPUT XXV. appetitum. Verum haec communia mal
Abbreviated transcription (Latin):
quent ignoscatur sat est ñ ut etiam p̃diceturman¬
me usheredib testam̃ti noui quib dicit᷑sit more
ur̃o est est. non nõ. Qd̾ enĩ amplius ẽ amalo esti
ꝓꝓter qd̃ malum qr subriꝑe inhac mortalitate nõ
debita nr̃a. Hiis itaq ꝓ huiꝰ breuitatis nec̃citate
tractatis. qm̃ cause cognoscende sunt rerũ bonaꝵ
et malaꝵ qnͣtum ue satis ẽ. que nos ꝑdutit ad
regnum ubi erit uita sine morte sinẽ errore ueri¬
tas. sine ꝑturbatione felicitas. nequaqmͣ difbita¬
re debemus rerum que ad nos ꝑtinent bonaꝵ caui¬
sam nõ ẽt̃ nsi bonitatem dei. Malaꝵ u̾o abĩmuta¬
btli bono defitientens bom nuitabilis utolunta¬
creattre rõnabslis malũ id ẽ pͥma pͥuatio lone
demde iam ⁊̃ nolentib subintrauit ignorantia
ĩminentia sentiunt᷑ fugitantis animi motꝰ
uocatur metus. Porro animus cũ adipiscitur
contupita qͣmius ꝓnitiosa ub mania: qm̃ id

Expanded text:
quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxquae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non itate tractatis, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntacreaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id
Abbreviated transcription (Latin):
que in alterius quisq notitiam cogitationes suas
ꝓferat. Uerbis ergo uti ad fallatiam. ñ ad qd̾ sunt
ec ideo ullum m̃datium putandum ẽ ñ ẽẽ
peccatum: qr possamus aliq̃n alicui ꝓdesse
nentiendo. Possumus enĩ ⁊ furando alitui ꝓdesse.
si pauꝑ cui palam datur sentit cõmodum: ⁊ diues¬
cui clam tollitur nõ sentit incõmodum. Nec ideo ta¬
le furtum quisqͣm dixerit nõ ẽẽ pc̃cm. Possumus
et adralterando si aliqua nisi adhot ei consentiat᷑
appareat amando moritura. ⁊ si iuxerit penitendo
purganda nec ideo pcc̃m tale negabitur adutt̾ium.
Si aũ merito nobis placet castitas. quidẽ offen¬
ditur ueritas: ut ꝓpter alienam utilitatẽ illa si
moletur adulterando. ⁊ moletur istamentiendo
plurimũ quidem ad bonum ꝓfetisse hõies qui nõ
nisi ꝓsalute hominis iñtiuntur̾ nõ est negandũ
set meoꝵ tali ꝓfectu merito laudatur. ist etiam
temporaliter remuneratur benurolentia ñ fallatia

Expanded text:
que in alterius notitiam cogitationes suas proferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod ec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper, cui palam datur, sentit commodum, et dicui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo istantini uł corporis sensu: si ram uera ilia
solum qnͣdo scit ip̃e qd̃ uerum sit. set etiam si q̃n
ercat. ⁊ fallitur ficut homo. hec debet loqui qd̃ animc
gerit. siue sslud uerum siti siue puteturr ⁊ nõ sit.
Omnis aũ qui m̃titur contra id qd maĩo sentit

Expanded text:
aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fagerit, sive illud verum sit sive putetur et non sit: omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit
Abbreviated transcription (Latin):
eꝙ enim abhac uia demiabat in genuns filiᷤ.
gratus ille parentib error: aut ab hac uia
dei iabat apłs petrus qͣndo se existimans iusum
uidere. aluid ꝓ alio sic putabat. ut a corpoꝵ yma¬
ginib in quib se ẽẽ aubitrabatur uera inquib
erat corpora nõ dinoscere nisi cum ab illo angelus¬
ꝑ quem fuerat liberatus abscessissetant ab hac uia
deuiabat iacob pr̃iarcha: qñ uiuentem filium a
bestia credebat occisum. In hiis atq huiꝰmodi falsi¬
tatib salua fide que in d̾m nobis est fallimur:
et uia nõ relicta que ad illum nos ducit erramus.
Qui errores etiam si pc̃ca nõ sunt. tñ in malis ħ uite
deputandi sunt: que ita subiecta ẽ nanitati. ut aꝓp¬
bentur hic falsa ꝓueris. respuantur uera ꝓfalsio.
teneantur iceita ꝓcertis. Sitamius enĩhec ab ea
fide absint: ꝑ qͣm ueram certamq adet̾nam b̃ĩtudi¬
nem tendimus. ab ea tam̃ miseria ñ absunt: inqͣ
adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur. in

Expanded text:
e enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelusr quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in
Abbreviated transcription (Latin):
e quo mediatore longum ẽ utqͣnta dignũ
ẽ tanta dicantur: qmͣtus ab homure dig¬
na dici nõ possint. Quis enĩ hoc solum congriten
uit innobis: ut crederemus in dei pr̃is om̃ipoten.
ria. Ita quippe ubum caro fcm̃ est a dutsuitate
carne suscepta: nõ in carnem diumitate mutata.
Nam nicħ nature humane in illa susceptiane
fas ẽ dicere defuisse: sed nature ab om̃i pcc̃i noxii
onmino lebere. nõ qualis de utroq sexu nascitur
ꝑconcuipiam carins cum obligatione delicti cus
reatus regeneratione diluitur. s qualem de iur¬
gine nasci oportebat quem fides matris nõ libido
conceꝑat Ed̃ si ꝑ nascentem corrumperet᷑ eiꝰ inte¬
gritas: nõ iam isle deuirgine nasceretur. eumq fal¬
so quod abat natũ de uirgine maria tota confite
rie meas litteras missas ad sllustrem urrũ quem
cũ honore ac dilectione nomino uolusianum. De¬
homio in nr̃o scło. Deus qr deiuerbum. d̾s enĩ erat
uerbum. homo aũ qr in unitatem ꝓsone accessit

Expanded text:
e quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruenti habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omniporia? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata.Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiterriae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione nomino Volusianum homo in nostro saeculo; Deus, quia Dei Verbum: Deus enim erat Verbum. Homo autem, quia in unitatem personae accessit
Abbreviated transcription (Latin):
t tamen dñs ait. Malus homo de malo thes¬
sauro cordis sui ꝓfert malum. Quid ẽ autẽ
mralus homo nisi mala natura: Quia homo natura
ẽ. Porre si homo aliqd̃ bonum ẽ qr natura ẽ. quid ẽ
malus homo nisi malũ bonũ  Tamen cũ duo ista
discerminus. ĩuenimus nec ideo dici malũ q homo
ẽ. nec ideo bonũ qr iniquus ẽ. S bonum qr honto
malum qr inquus. Quisq ergo dicit qd̃ malũ

Expanded text:
t tamen Dominus ait: Malus homo de malo thet tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum
Abbreviated transcription (Latin):
Quam si penitus totamq consumpserit: ideo nullũ
bonum inerit qr natura nulla erit. Quo circa bo¬
num ꝯsumere cortuptio nõ poteste nisi esumendo
imperite ꝓrsus nõ potest. Que si corruptione. ⁊sum̃¬
tur. nec ip̃a corruptio remanebit: nulla ubi eẽ possit
si nialumsit bonũ. S bonum om̃i malo carens
integrum bonũ est. Qui u̾o mest malũ uitiatũ est¬
ist uitiosum bonũ ẽ: nec malũ unem potest ẽẽ ul¬
lum: nisi ubi ẽ bonũ ullum. Unde res mira ⁊ficitur
ut qz om̃is natura inqͣntum natura ẽ bonum est
nicħ aluudo dici usdeatur cũ uitiosa natura mala eẽ
natura d̾r nisi malum ẽẽ quod bonũ est: nec ma¬
tura nõ eẽt. Non gͥ potest ẽẽ mabum inisi aliquod
bonum. Quod cũ dici uideatur abslrdsm. cõnerio
pellit hoc dicere. Et cauendum est ne incidamus¬
qd̃ bonum ẽ malium. ⁊ qd̾ malum ẽ bonũ. Qui di¬
cunt tenebras lutem ⁊lutem tenebras. qui dicãt

Expanded text:
Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possitsi nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec matura non esset. Non ergo potest esse malum nisi esset aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio pellit hoc dicere. §. Equod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
bone sũt. s quia nõ sicut eaꝵ conditor sũmeatq
in ꝯmutabiliter bone sũt: Ideo u eis ⁊ nmusbonũ
et augeri potests dum banũ minui malũ est:
qłiuius quantum ꝓminuatir ramaneat aliqͥd nec̃de e
si ad huc naturi ẽ: unde natura sit. Neq enĩ si qualis¬
cumq ⁊ qͣntulatumq natura ẽ consumi bonum ꝙ
natira ẽ. nisi ⁊ ip̃a consumatut. Pocest. merito qͥp¬
pe natirra incorrupta laudatur. Porro si ⁊ incorrup¬
tiblrs sit que corrumpt oĩno nõ possit multo ẽ ꝓcul
diabio laudabilior. Cum u̾o corrumpitur ideo malũ
eius ẽ corruptio. qr eam qualicumq priuat bono.
Nam si nialo bono priuat: ñ nocet. Nocet aũ adimẽ
et bonsi quo priuetur. Ac ꝑ hoc si nature aliquid re¬
manebit. quod iam cortumpi nequeat ꝓfecto nanun
incorruptibilis erit ⁊ ad hoc tam magnũ bonũ corm¬
ptio nõ ꝑueniet. At si corrumpi nõ desinet nec boñ
utiq habere desinet quo eam prssit pͥuare corruptio.

Expanded text:
e sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio.
Abbreviated transcription (Latin):
cera locutio qmͣ ꝑ plurale nu̾m sig̃catur nũs sin¬
gularis. sic̃ in einangelio herode mortuo dc̃m est
mortui sunt enĩ qui q̃ rebant aĩam pueri: ñ dictũ ẽ
inortuus ẽ. Et iuerodo fecerunt inquit sibi deos aureos.
cũ unũ uitillũ fecerint. de quo dixeriit. Hii sũt dii
tu esił qui eduxerunt te det̾ra eaypti ⁊hic plurale
ponentes ꝓ singłari. De peccato a de indiuersis ex

Expanded text:
 locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari
Abbreviated transcription (Latin):
subsederat: atq ita fcm ẽ ut eo quo ten debamus ꝓ
denium cirtuttũ ueniremus. cognitis ꝙ insidiis
alloꝵ nos gratislarem̃ eirasse. atq inde grãs agere¬
mus deo. Quis gͦ uiatorem sic errantem sit nõ
erranti latromi p̃ponere dibitau̾it: Et fortasse sc̾o
apud illũ sũmum poetam loq̃us quidã miser a¬
mator. ut uidi inquit ut perii. ut me malus abstu¬
lit etror. Qm̃ est error ⁊ bonus qui ñ solũ nicħ obsit

Expanded text:
subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit,
Abbreviated transcription (Latin):
quis nõ uideat de secretis celi ⁊ terre nos latet qͣnta
sit patientia nesciendum: Qmͣuis enĩ error quanta¬
possinnus cura cauendus sit nõ solum ĩmaiorib
uerum ⁊̃ in minorib reb. nec insi rerum ignoranita
possit errari. nõ est tñ conseq̃ns ut continuo erret.
quisquis aliquid nescit: set quis qͥs se existimat
scire qd̾ nescit. ꝓuero quippe aꝓpbat falsũ qd̾ erro¬
ris ẽ ꝓprium. Serumptanen inqua re quisꝙ erreet
inter est plurimũ. Nam in una eademꝙ re ⁊ nesci¬
utiliora. isle minus irtilia ist ⁊̃ noxia: quis nõ in
eis que ille scit ei p̃ferat nescientemi sunt enĩ q̃¬
dam que nescire qͣm scire sit melius. de errore bono¬
Tem nõ nullis errare ꝓfuit aliq̃n. s inuta Uii.
pedum. nõ inuia moꝵ. Nam nobis ip̃is accidit ut
inquodam biuio falleremur ⁊ ũ iremus ꝑ eũ locum
ubi oꝑiens transitũ nr̃m donatistaꝵ manus armat

Expanded text:
quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum? CAPUT XVIpossumus cura cavendus sit, non solum in majoribus, verum etiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nesciutiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata
Abbreviated transcription (Latin):
aut facite arborem bonart ⁊ fructũ cius bonil.
aut facite arborem malam ⁊ fructũ eius malũ
satis ammonens exatbore quidem bona malos
aut exmala bonos nasci fructus nõ posse. Exip̃a tñ
terra cui loquebatur utramq atborem oriri pos
platt. felix qui poturt rerũ cognosc̾e causas. ñ
nobis uideatur ad felicitatem conseqnidam ꝑti¬
nete: si sciamus causas magnaꝵ inmundo corpo¬
ralium motionsi que abditissimis nature sineb
occultantur: unde tremor terris. qua ui maria al¬
ta tremiscant. obicib ruptis. riirsus ꝙ in se ip̃a re¬
nosse debemus. ⁊ id hactenus quatinus eas hoĩ in
hac uita errorio erumpius q plenissima ad eosdẽ
errores ⁊ erumpnas enadendas nosse conceditur.
Ad illam quippe felicitatem tendendum ẽ. i fbi mil¬
laquatiamut erumpna. nullo errore fallamur
Nam si cause corporalrũ motionũ noscende nobis
eẽnt nicllas magis nosse qmͣ nr̃e ualitudinis debe¬
remus. Cũ uero ets ignoratis medicos querimus:

Expanded text:
orem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri posplacet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa renosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũ qd̾ non udemus sꝑamus: ꝑ pat̾iam expes¬
cam sine quo fites nichil ꝓdest Opes ñõ ẽẽ sina a¬
more nõ potesti Deniq ut aitapłs iacobus .⁊ de¬
mones credunt ⁊ ꝯtremiscunt. Nec tñ sperantist
anisrt s potius qd̃ sꝑamnus ⁊ amamus creden¬
do uentirrum eẽ formidant pp̃ qd̃ ⁊ apłs paulus

Expanded text:
Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspecSi autem quod non videmus speramus, per patientiam exspeccam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait Apostolus Jacobus, Et daemones credunt, et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
gerere phebet. Qne cum ita sint pp̃has causas
daftuguenda eꝑat fites abspe: sicuit utdcabulo ita
ractonabili difterentia. Nam qd̃ attmet ad nõ ui¬
dere. sure quetreduntur. siie que sꝑantur. fidei sper¬
q cõmarne est In epła quipie ad hebreos qua testes
usi funt illustres cacholice fidei ac regule defenso¬
res fides eẽ dicta ẽ cominictio rerum q̃ ñ uident᷑
quamuis qndo i. qaisq nõ u̾bis nõ testĩb. nõ
demq ifllis argumentis. sed p̃sentium uerũ euidẽ¬
tie dicit credidasse. hoc est fidem accomodasse: nõ
ita iideatur absundus ubi recte rep̃hendatur ĩ u̾bo
ei ꝙ dicatur. uidisti ergo non credidisti. Unde puta¬
ti potest nõ ẽẽ ꝯseq̃ns: ut nõ uideatur res q̃cumꝙ
creditim. Set melius hant appellamus fidem quã
diuina eloquia docuenint. earum .s. rerum que
nõ uadentur᷑. de spe quoq apłs dicit. sꝑes que in¬
detir nõ est spes. euod enĩ uscet quis:. qͥd spat:

Expanded text:
gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilicet rerum quae non videntur. De spe quoque ait Apostolus: Spes quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat?
Abbreviated transcription (Latin):
uid aũ sperari potest qd̾ non creditur: Porro ali¬
quid etiam qͥd̃ nõ sꝑatur credi potest. Eo nam¬
q fideliũ penas ñ credit impioꝵ. Nec sꝑat tñ ⁊ quis¬
qͣuis eas ĩminere sibi credit ac fugati motu animi
exhortet. rectius timere dr qm spare. Que duo qͥ¬
marte gramatica udbi huĩ ittutur exemplo ados¬
tendedam nppriam dictionem. ⁊ at̾unt. sꝑare dixit
et bona crediaitur ⁊ mala ⁊ hoo side bona nõ mala.
Est etiam fides ⁊ p̃teritaꝵ rerum. ⁊ p̾sentiũ ⁊ futu¬
cieomuis sedere ad dext̾am pris qd̾ minc est: credi¬
mus itenturũ ad iudicandum qd futurum est.
Item fides ⁊ suaꝵretum ẽ ⁊ alienaꝵ. Nam ⁊ se qͥs¬
q credit aliqñ eẽ. cepisse. nec fuisse utiꝙꝑ sempit᷑¬
num. ⁊ alia. atq alia. Nec solum de aliis hõib
mata que ad teligionem ꝓtinent: uerũ etramde
angelis credimus. Spes asitẽ nõ nistbonaꝵ uerũ
est nec insi futuraꝵ. ⁊ ad eũ ꝑtinentis: qui eaꝵ spẽ

Expanded text:
uid autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quin arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futucredimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem
Abbreviated transcription (Latin):
illo qd̃ malum d̾r bene ordinatum. ⁊ loco suo positũ
emiuentius cõmendat bona. ut magis placeant ⁊
laudabiliora sint dum ꝯparantur malis Neq .n.
fũma potestas. cum sũme bonus sit ullo modo
sineret mali aliquid eẽ in oꝑtb sius: nnsi ust
adeo eẽt omp̃c ⁊ bonus ut benefaceret ⁊ demalo.

Expanded text:
illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enumma potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo.
Abbreviated transcription (Latin):
culyat d est homo. tuituĩ hõis laudat qͥd est miqͥ¬
tas. Onĩis itaꝙ natura ⁊ si uitiosa est inqͣntum na¬
tura ẽ bona ẽ. Inquantũ uitiosa est mala est. Qua¬
pp̃ rshiis contrariis que mala ⁊ bona uocantur la
dialeticoꝵ regisia deficit qua dicunt nielli rei duo
simil inẽẽ contraria. Nullus enĩ aer suma ẽ ⁊ te¬
nebrosus ⁊ lucidus. ⁊ nullus cĩbus aut potus si¬
mul dulcis ⁊ amarus. ⁊ nullũ torpus simulubi
album ebi ⁊ nigrum. ⁊ nuliũ srmid ibi deforme
tbi formosum. ⁊̃ hec in multis ac pene mom̾̃ib cõ¬
trarium reppetitu: ut in una re simul eẽ ñ pos¬
sint. Cum aũ bona ⁊ mala nallus ambigat
ee contraria: nõ solum simul eẽ possunt. s etã
mala oĩno nõ sine bonis ⁊ nisi mrbonis eẽ posst̃.
qͣmuis bona sinc malis possint. De hoĩe ⁊ angło iu¬

Expanded text:
culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est itas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus; nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus; nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum: nullum simul ibi deforme ubi formosum. Et hoc in multis ac pene omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed etiam mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt, quamvis bona sine malis
Abbreviated transcription (Latin):
itustus: inunstus aũ nõ potest ẽẽ nisi homo
uł angelus. ⁊ bonũ qd̃ homo. bonũ quod ange¬
Lus. malũ qd̾ iniustus. Et hec duo contraria
ꝓrsus nec malsĩ ẽẽ potuisset. que nõ modo ub̃i
ꝯsisteret. s ude etiam oriretur corruptio nõ
nis gͥ mala orta funt. ⁊ ns maliquib bons
ñ sũt: nec erat unde orrretut iella mali natura
tam si eẽt inquantũ natura eẽt: ꝓfecto bona
escet. ⁊ aut cormptibais natura magnũ eẽt bo¬
nuaut ⁊̃ natura corruptibilis nullo mͦ eẽt
nisi arquod bonũ. qd̾ bonũ corrumpendo pos
eẽ dicimus ñ pucetut hoc dñice sententte refra¬
gari qua dixit. Non potest arborbona fructus
Non potest enĩ sicut u̾itas ait colligi uira de spi¬
nis. qr nõ potest uua nasci de sꝑmis. S exbona
terra ⁊ uites nasci eẽ iudemus posse ⁊ spinas. do
dere modo tanqim arbormala fructeis bonos .l.
oꝑa bona. nõ potest fatere uoluntas mala set ex
bona hõis natura oriri uoluntas ⁊ bona potest

Expanded text:
ustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria m esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non nis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo possesse dicimus, non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus est enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest
Abbreviated transcription (Latin):
enchirion a nobis postulas .i. qd̾ manu possit
portari: nõ qd̃ armaria possit onerare. Ut igit
ad illa trra redeamus ꝑ que diximus colendũ
tm. fidem. spem. caritatem. facile ẽ ut dicatut qͥ
credendum. quid spandum. quid amandũ sit.
 quim admodum aduersus eoꝵ qui diu̾sa
sentiunt calumpnias defendatut. operosions u¬
berioris ꝙ datrina ẽ. Que ut hẽatur ñ brem ut
enchitidion manus debet impleri: set grandi
et dũsca oratis. quid breinus audifaut legnit
Q uid fatiius memone cõmendatur: Oa emĩde¬

Expanded text:
Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi et dominica oratio; quid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia eni
Abbreviated transcription (Latin):
da rõne. uł a sensib corporis indpata uł ab intel¬
gentia mentis muenta. Que aũ nec corpores sen¬
sitexperti sumus. neciente as uiualiumus.
ac necualemus: eis sineulla birad̃e creden¬
da sunt testĩb aqueb ea que oilia uocari iam
merut scriptura ꝯfecta ẽ: qui ea suie ꝓ corpus si¬
dire potuerunt. Cum aũ mitio fidui que ꝑ dilecti¬
onem oꝑatut. intbuta mens suenit tendit bene in¬
uendo. etiam ad sp̃em ꝑuenire ubi est sc̃is ⁊ ꝑfec¬
tis cordib nota mestabilis prlcritudo cuiꝰ plina
uisio ẽ sũma felicitas. Hoc ẽ imitũ qd̾ requimn
quid primũ quid iattimum teneatur in choari
fide. teneri sꝑe. ꝑfici specie. Hec etiã titius difti¬
nitioĩs ẽ sũma. Certum ũo ꝓpriumꝙ fidei catho

Expanded text:
ne, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sid q. 4. Cum autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici specie. Haec etiam totius definitionis est summa. Certum vero propriumque fidei
Abbreviated transcription (Latin):
um ergo q̃ritur quid credendum sit qd ad religi¬
onem ꝑtineat. ñ rerum natura itarimandam ẽ
quem admodum ab eis quos phisicos .i. naturales¬
ne aliquid de ui ⁊ de numero clem̃toꝵ. demotu atq
ordine. ⁊ defecteb siderum ⁊ desigura celi. ⁊ de genetio
et naturis aĩalium fruticum. lapidum. fontium.
fluminũ. montium. despaciis locoꝵ ⁊ tempoꝵ. de
signis mmentium tempestatum. ⁊ aliis seq̃ntib.
de huis reb quas illi uł inuenerunt ist inuenisse
se estimãt xp̃ianus ignoret: qr nec ip̃i om̃ia reppe¬
rerunt tanto excelentes ingento. slagrantes studio.
hũdantes. otio. ⁊ quedam humana ꝯectura ĩuesti¬
gantes. quedam uo hystorica experientia ꝑfcrutan¬
tes. ⁊ meis qite se inuenisse głiantur plura oppinã¬
tes potius qm scientes. Satis ẽ xp̃iano rerũ creataꝵ
causam siue celestium. sute t̾restrtum. siue insibili

Expanded text:
um ergo quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestriu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ teligione ⁊tendat ut quid in rõne cũ fices sit
sola nõ ꝯuemat. quid primũ. dd ultimũ tene¬
tum ꝓprrũ q fidei catholice fundam̃tum Lec
om̃ta que requiris ꝓculdubio scies diligenter
sciendo quid credi. quid sperari debear quid ama¬
ri. Hec enĩ maxine ĩmo u̾o sisia inueligiont
seq̃nda sunt. Sus qui contradiut: ant oĩo axp̃¬

Expanded text:
pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum tenetum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a
Abbreviated transcription (Latin):
ibilegitur qd̃ ip̃a sap̃ia dixerit homumi. lcce pie
ẽ dei cultutd. Dicitur enĩ grece pietas ⁊ alit̃ .i. en
sebian. quo nõie sig̃catur bonus cifltus. qͣmus
et hoc p̃cipne referatur ad colendum d̾m. S nchil
ẽ comodius allo noĩe quo euidenter dei ciltus exp̃s¬
sus ẽ: cũ quid eẽt hõrs sap̃ia diceretur. Q ueris nc
aliquid dici brenius. qui petis a me ur oreuner
magna dicantur. An hoc ip̃m tsbi fortasse desi¬
desideras breuit̾ apiti: atq insermonem breuem
si respondero fide spe ⁊ caritate ¶lendum d̾mi ꝓ¬
ad ista singula tria ꝑtineant. quid credendũ scił
quid spandum. quid amandum sit. Quod cũ fece¬
to sbi eiunt om̃ia illa que inepssa tua q̃renda
posiusti. Cuius exemplũ si est penes te: facileẽ
ut ea reuoluas ⁊ relegas. Si aũ nõ est: cõmemo¬
ame fieri quem enchiridion ut dicunt habeas
et de tins manib ñ recedat. contintus pastulota.
cipaliter hereses sit fugiendum. inqntur ieto

Expanded text:
ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce piet Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, atque in sermonem colligi si respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; proae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemoa me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, cipaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio
Abbreviated transcription (Latin):
id est xp̃c iłc. Ileꝙ hoc ideo negandum ẽ ꝓprium
fundam̃tum eẽ fidei catholice. qr putariꝰ potest¬
ab aliquib heceticis hoc nobiscim ẽẽ cõmue.
Si hec diligenter que ad xp̃m ꝑtinent cogitentur
nominetenus inuenitur xpc apud quostibet
heretitos qui se xp̃ianos uocari uunt re ifauo
nõ est apud eos. Qd̾ ostendere nimis longum est
qũi ⁊ntemorande sũt om̃s heresis sine que fue¬
runt siue q̃ sunti siue que potuerũt cẽ siebuoca¬

Expanded text:
istus Jesus . Neque hoc ideo negandum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos. Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt e
Abbreviated transcription (Latin):
me trinitatis que ẽ inpatre ⁊ filio ⁊ spũ scõ
condita ẽ. Et licet uniꝰ sit illa nature. tres
tamen inse dignitates ht̃ .i. intellectũ. uo¬
luntatem ⁊ memoriam. Qd̾ idem licet aliis
u̾bis in eiingłio designauit᷑ cũ dicit᷑. Diliges
dñm d̾mi tuũ ex toto corde tuo ⁊ extoto annna
tira. Nam sicut expatre generatur filius ⁊ ex
patre filio ꝙ ꝓcedit sp̃s scũs. ita ꝑ intellectum ge¬
neratur uoluntas ⁊ ex hiis item ambõb ꝓcedit
memoria. sicut facile a sapiente quolibet intelli¬
gi potest. Nec enĩ anima ꝑfecta potest ẽẽ sinẽ hiis
trib. nec hoꝵ trium unũ aliquod qnͣtum ad su¬
ami beatitudinem ꝑtinet sine aliis duob inte¬
grum constat. Et sicut deus pat̾ deus filius d̾s
hũs tres ꝑsonas. ita ⁊ aĩa intellectus. anima
uoluntas. anuna memoria. nõ tres tam̃ anime

Expanded text:
mae Trinitatis quae est in Patre, Filio et Spiritu sancto mae Trinitatis quae est in Patre, Filio et Spiritu sancto condita: et licet unius sit illa naturae, tres tamen in se dignitates habet, id est intellectum, voluntatem et memoriam, quod idem licet aliis verbis in Evangelio designatur dum dicitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tot Ms., Nam sicut ex Patre generatur Filius, ex Patre Filioque procedit Spiritus sanctus; ita ex intellectu generatur voluntas, ex his item ambobus procedit memoria, sicut facile a sapiente quolibet intelligi potest. Nec enim anima perfecta potest esse sine his tribus, nec horum trium unum aliquod, quantum ad suam pertinet beatitudinem, sine aliis duobus integrum constat. Et sicut Deus Pater, Deus Filius, Dtres habens personas; ita et anima intellectus, anima voluntas, anima memoria; non tamen a
Abbreviated transcription (Latin):
bentis sermone ut alia sex dierũfiłitudi
ne creatussit homo ut expͥme conditionis hono¬
re intelligeret qnͣtum suo conditori dẽberet. dũ
tantũ inconditione mox dignitatis pͥuilegium
p̃stitit ei conditor ut tanto ardentius aniaret
conditorem. qnͣto mirabilius se ab eo conditum
intelligeret faciamus inquit hominẽ adyma¬
gniem ⁊ similitudinem nr̃am Nec ob hoc solũ
qd̃ sc̃e trinitatis consilio sic ab excellentia condi
eum creauit qd̾ milli alii excreaturis donauit.¬
unus semꝑ ubiꝙ unus totus est om̃ia iunifi¬
cans moiens ⁊ gub̾nans. sicrit apłs confir
mat qd̾ in. eo uruumus mouemur ⁊ sumus. sic
antma in suo corpore ubiq tota uiget uiui¬
ficans illud mouens ⁊ gubernans. Neq enĩ ĩ
anima ht̃ inse. Que etiam qͣmdam scẽ tͥnitatis
et sapit. ita anima scd̾m suũ modum ẽ uiuit
et sapit. Est quoq ⁊ alia similitudo ĩ ca ꝙ ad
ymaginem sui conditoris ꝑfecte quidẽ ⁊ sũ¬

Expanded text:
bentis sermone, ut alia sex dierum opera, satis creatus sit homo, ut ex primo conditionis honore intelligeret quantum suo Conditori deberet, dum tantum in conditione mox dignitatis privilegium praestitit ei Conditor ut tanto ardentius amaret Conditorem, quanto mirabilius se ab eo conditum intelligeret. Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Nec ob hoc solum quod sanctae Trinitatis concilio sic ab excellentia Conditeum creavit, quod nulli alii exunus semper ubique totus est, omnia vivificans, movens et gubernans, sicut Apostolus ait, quod in eo vivimus, movemur, et sumus : sic anima in suo corpore ubique tota viget, vivificans illud, movens et gubernans. Nec enim in manima habet in se: quae quamdam sanctae Trinitatis et sapit, ita et anima secundum suum modum est, vivit et sapit. Est quoque et alia Trinitas in ea, qua ad imaginem sui Conditoris perfectae quidem et sum
Abbreviated transcription (Latin):
hẽatur. nec solus sufficit intellectis. nisi fiat uo¬
luntas mamore eius nec hec dito sufficiunt isi. ĩmo
memoria addatur. q semꝑ ĩmente intelligentis ⁊
diligentis maneat deus. sicut nullũ pot̃ ẽẽ mom̃¬
tum quo p̃sentem eum nõ hẽat memoria. ⁊ hec
habeto de ymagine. Nunc u̾o de sumilitudine a¬
liqua intellige q̃ minorib cernenda ẽ. ut sicut
deus hominẽ ad similitudinẽ suam creauit ca
ritas ẽ. bonus ⁊ iustus ẽ. patiens ⁊ mitis mundꝰ
et misericor. ⁊ cetera uirtutũ suaꝵ in signia que
de eo leguntur. ita homo creatus ẽ ut haberet cari¬
tatem ut bonus eẽt ⁊ iuistus ut patiens ac mitis
mundus ⁊ misericors foret. Quas uirtutes qͣnto
abhac nobilissima sui conditoris similitudine
deneger oberrat tunc fiet de eo qd̾ scriptum ẽ.
Et homo cum in honore eẽt nõ intellexit. comꝑa¬
tus ẽ ium̃tis insipientib ⁊ simtlis fcũs ẽ illis.
Qui maior honor potuit hominũ ẽẽ qm ut ad ã¬

Expanded text:
habeatur. Nec solum sufficit de eo intellectus, nisi fiat voluntas in amore; nec duo haec sufficiunt, nisi memoria addatur, qua semper in mente intelligentis et diligentis maneat Deus, sic ut nullum possit esse momentum, quo praesentem eum non habeat memoria. Et haec de imagine habeto. Nunc vero de similitudine aliqua intellige, quae in moribus cui nos ad similitudinem suam creavit, est charitas, est bonus, justus et patiens, mitis et mundus, atque misericors, et caetera virtutum sanctarum insignia, quae de eo leguntur; ita homo creatus est, ut charitatem haberet, ut bonus esset et justus, ut patiens atque mitis, mundus et misericors foret; quas virtutes quanto ab hac nobilisdegener oberrat, tunc fiet de eo quod scriptum est: Et homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Qui ma
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃oꝵ initeniuntut uoluntates ur̃e. ⁊ om̃s sub¬
iunatis ut hodie aucliatur inclamore uoxur̃a¬
nõ hoc ieuinium elegi dicit dñs. ut humali¬
et animã suam. nec si flectas ut crrculũ cerui¬
dem tuam ⁊ clinum ⁊ cuerem substetnas. ñ
sic uobis teluniũ acceptum nõ tale iennum
ego elegi dicit dñs. sed solite oẽm uinculum
iniquitatis. dissolue obligationes potentium
onem miqͣm disrumpe. frange esurientib pa¬
nem tuũ. ⁊ egenũ sine tecto induo ĩ domũ tuã
Si uideris nidum uesti. ⁊ domesticos seminis
tu nõ despitias. tunc erumpet temperaneum
lumentuũ. ⁊ sanitates tue cito orientur. ⁊ p̃ib
añte iusticia. ⁊ maiestas dei circundabit te¬
et tũc clamabis ⁊ dñs exauliet te. dum adħ
loq̃ris dicit ecce assum. Si auferas a te uincũ¬
lum mniquitatis ⁊ obligationẽ ⁊ u̾bum m̃mu¬
rationis. ⁊ des esurienti panẽ tuũ exammo ⁊
aĩam humiliatã satiaũs. tũc orietur tͥ in te¬

Expanded text:
unii inueniuntur uoluntates uestrae. aut enim subiunatis, ut hodie aunon hoc ieiunium elegi, dicit dominus, ut humiliet animam suam. nec si flectas ut circulum ceruicem tuam, et cilicium et cinerem substernas, nec sic uocabis ieiunium acceptum. non tale ieiunium ego elegi, dicit dominus: sed solue omne uinculum iniquitatis, dissolue obligationes potentium onem iniquam disrumpe. frange esurientibus panem tuum, et egenum sine tecto induc in domum tuam. si uideris nudum, uesti: et domesticos seminis tui non despicias. tunc erumpet temporaneum lumen tuum, et sanitates tuae cito orientur, et praeibit ante te iustitia, et maiestas dei circumdabit te. tunc clamabis, et dominus exaudiet te: dum adhuc loqueris, dicit: ecce adsum. si auferas a te uinculum iniquitatis et obligationem et uerbum murmurationis, et des esurienti panem tuum ex animo, et animam humiliatam satiaueris, tunc orietur tibi in te