comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt: Tunc concurbati atq
ꝑt̾riti. quid facerent nesciebant:
Dicit eis unus exclericis: scitis quia
post hunc triduum natalis. episco¬
patus eius egge consueuerat &
forsitan in hac clie se transferri uos
aclmon& Tunc ieiunus & orationi¬
bus. ac iugi psallentio die noc tuq
insistentes triduum illud cumꝰ tinu¬
atione luxerunt: Quarta autem
dic accedentes ponentesq manus.
non ualebant penitus mouere
sepulchrum. Pauore autem omnos
ext̃riti. iam in hoc stantes at t̾ra
uasculum quod el&exerant ope¬
rirent. Apparuit uenerancla ca¬
nicie senex. ad instar niuis canclorem
efferens dicens se esse abbatem¬
Et ait cis: Usqueq contbamini et
tarclatis Non uid&is domnum
martinum stantem. uobis iuuare
paratum. simanus ad ponitis.e
Tc̃ iactans paliium quo utebatur.
posuit manum ad sarcophagum.
cum reliquis sacerdotib crucibus
paratis & cercis. impositamq anti¬
phonam. dederunt cuncti uoces
psallentium in exelso Tamen aed

Expanded text:
potuerunt. Tunc conturbati atque potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unus ex clericis: 'Scitis, quia poet hunc triduum natalis episcopati eius esse consueverat, et forsitan in hac die se transferri vos admonet'. Tunc ieiuniis et orationibus ac iugi psallentio die noctuque insistentes, triduum illud continuatione duxerunt. Quarta autem die accedentes ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulchrum. Pavore autem omnes exterriti, iam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canities senis, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, ait eis: 'Usquequo conturbamini et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vobis iuvare paratum, si manus adponitis?' Tunc iactans pallium quod utebatur, posuit manum ad sarcofagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis et cereis, inpositaque antephonam, dederunt cuncti voces psal
Abbreviated transcription (Latin):
Upere preciuoi est enuo
qualiter scm̃ eius corpusculum. iN
ioco ubi nunc adoratur. fuerit angło
annuente translatum: Anno sexa¬
gesimo quarto. post transitum glo¬
riosi domni martini. beatus ꝑp&uus
tu ronicȩ sedis. cathedram sortitus
est clignitatis. Adeptusq hunc api¬
cem. cum magno uotor consensu.
funclam̃ta templi ampliora qua
fuerant. suꝑ beata menbra. locare
clisposuit Quod sagaci insisten
studio: mirisice mancipauit effectui:
De qua fabrica multum quod ioque¬
remur erat. sed quia p̾sens est. con¬
ticere exinde melius putauimus.
A dueniente ergo optato tempore
sacerdoti ut templum declicar&ur.
& sc̃m corpusculum a loco ubi sepul
fices. sed & abbatum acliuersorum
facto mane accepto sarculo. t̾ram
quȩ suꝑ sc̃m erat tumulum ceperͣ
effodere Quo dececto. manus ut
cum cominouerent iniciunt:
biq multitudo tota laborans nihil
prsus ꝑ totam diem prosicit
Uigilata deniq alia nocte mane tẽp¬
tantes iterum. nihil om̃ino agere

Expanded text:
perae pretium est enim qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed, quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore sacerdoti, ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultfices, sed et abbatum ac diversorum facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, iniciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem proficit. Vigilata denique alia nocte, mane temptantes, iterum nihil omnino agere
Abbreviated transcription (Latin):
clam suturę resurrectionis gloria
&& natura de menstratę carnis or¬
tensus est Iam uero in obsequium
funeris credi non potest. quanta
hominum multitudo conuenerit.
T ota obuiam corpori ciuitas ruit
Cunctis ex agris atq uicis mustiq ex
uicinis ceiamurhib ad suerunt O qͣnt¬
erat iuctus om̃ntum. quanta p̾cipue
lamenta merentium monachorum.
qui eo die fere adduo milia c̃uenisse:
dicuntur. Specialis martini gloria.
eius exemplo in dñi seruitutẽ stirps
tanta fructificauerat Agebat ni¬
mirum ante se pastor extinctu¬
greges suos scͬę illius multitudinis.
pallicdas turbas. agmina palliata.¬
& aut ieritorum laborum sucrum
senes aut iuratos. xp̃i in sacram̃ta
ti rones Tam uirginum chorus
floru abstinens p̃pudore. cum lae¬

Expanded text:
 futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam sa
Abbreviated transcription (Latin):
beati uiri corpus usq ad locum se¬
pulchri. rmnis canora cęlestib turba
prosequit̾: Comparcur si placoe¬
illa sacularis pompa. non dicam
funeris sed triumphi: Quid simile
martini exequuis conferoeur.
cdicant illi p̾currib suis uinetos
post tͣga captiuos. martini corpus
hi qui muncdum luctu illius uice¬
rant ꝓsequunt᷑: Iuos consusis plau¬
sibus populorum honor& insania.
martino diuinis plaudit᷑ psalmis:
Martinus hrmnnis calestib honorat.
ui post triumplios suos in tartara
seua trudentur. marinus abrahȩ
sinu l&us excipitur Martinus hic¬
paup &e modicus cȩlum liues ingre¬
ditur. illinc nos ut spero custodi¬
ens. me hȩc scribentem. respicit

Expanded text:
 ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit,
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite requirentes Qui ipsam
deseruisse: O beatumꝰ uirum in
cuius transitu. scõꝵ canit numerꝰ
angłorum exultat chorus omniũq
cęlestium uirtutum occurrit eror¬
citus: Diabolus p̾sumptione con¬
funditur. eccta uirtute roborat᷑
sacerdotes reuelatione glorisicant᷑:
Quem michael assumpsit cũ anglis.
maria suscepit cũ uirginũ chaois.
paradisus rorin& i&um cum scis
Sed quid nos in laudem eius temp¬
tamus quod non sussicimus aclim¬
plere: Ipse est enim laus illius.
cuus laus ab eius orẽ numquam
recessit. Haninas utinam uł pos
simus sỹplicẽ hrstoriam explicare

Expanded text:
sollicite requirentes. Qui ipsam sollicite requirentes. Qui ipsam deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab ejus ore nunquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare
Abbreviated transcription (Latin):
No nam& teorpore bear
ambrosius cuius hodie.
Aores eloquii ꝑ totam
erat consu&udo. ut ueniens iector
cum libro. non antea legere p̃su¬
mer&. quam sc̃s nutu iussisset
F actum est autem ut illa die dñica
ꝓphoeica lectione iam lecta. ante
altare stante qui lectionem beati
pauli ꝓferr&. beatissimus antistes
ambrosius suꝑ scm̃ altare obclormi¬
ret. Quod uicdentes multi cum
nullus cũ penitꝰ excitare p̃sumer&e.
transactis fere duarum aut trium
horarum spacus excitauerunt di¬
centes. Iam hora p̾terit iubeat domns
lectori lectionem legere. Expec¬
tat enim populus ualele iã lassꝰ:
Respondens autem beatus ambro¬
sius. nolite inquit turbare Multũ
enim mihi ual& sic obelormisse
cui tale miraculũ dñs ostendis se
dignatus sit: Nam noueritis ñra¬
trem meum martinum sacercotem
eius funeri obsequium p̃buisse.
Peractõq ex more seruitio capiteliũ
tantum. uobis excitantib non ex¬
pleui cum itupefacti. pariter &
admirantes. diem & tempus notant

Expanded text:
 namque tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnlectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem  ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant,
Abbreviated transcription (Latin):
ngressiq ligeris alueum. ad ur¬
bem turonicam cum magñis lau¬
dibus psauentium dirigunt᷑ co¬
piosum: De quorum uocib pictaui
expgesacti nihil de thesauro qm
custodiebant habentes. cum mag¬
na confusione ad ꝓpria st̃ reuersi
Q uod siquis requirit cur post cransicu
gatiani epͣi unus tantum ulest
lidorius usq ad sc̃m martinum su
iss&. nouerit quod obsistentibus
paganis dui ciuitas turoniça. sine
beneclictione sacerdotali fuit
brabant: Nam si qui apaganis re¬
ꝑti fuissent xp̃iani. aut afficiebant᷑
uerberib aut gladio truncabant᷑:
Apassione ergo dñi. usq ad transitũ
sc̃i martini anni .cccc. cõputant᷑:¬

Expanded text:
Ingressique Ligeris alveum, ad urIngressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pictavi expergefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fus, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit.brabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computant
Abbreviated transcription (Latin):
operatus. Nam ut p̾termittamus
plurima. uobis suscitauit luos mor¬
cuos nobis unum: Et ut ipse sepe.
dicebat. maior ei uirtus ante episco¬
patum suit. quam post episeopatũ:
Ergo necesse est ut quod nobiscum
non impleuit uiuus expleat ut
defunctus Uobis eit enim ablatꝰ
nobĩ a dõ donatus Uerum si
mos antiqͥ ius institutus seruatur.
in urbe qua ordinatus est. habebit
dõ iubente sepulchrum Certe
si ꝓ monasterii priuilegio cupitis
uindicare. scitote quia ei primo
monasterium cum mediolanensib
fuit: His ergo litigantib sole ruente
futurum ut mane facto. a pictauis
ꝑ uolentiam auffercur Sed ds̃
ommpotens noluit urbem turoni¬
cam a proprio frustrari patrono:
Deniq nõcte media om̃s pictaui¬
suꝑfuit. qui ex hac multitudine
iugil ar& Igitur ub turonici eos
conspiciunt oblormisse. adp̃hensã
eiciunt. alii foras suscipiunt. posi¬
tumq in naui. cum om̃i popto
ꝑ uigennam fluuium descendunt.

Expanded text:
operatus. Nam, ut praetermittamus operatus. Nam, ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior ei patum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruentfuturum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictavsuperfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormisse, apprehensamejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Sẽs mrartinus tURoRuo1
Cpiscorus. plenus uirtu¬
tibus & sc̃itate p̃bens insir¬
nis multa beneficia. Oeto¬
fel iciter migrauit acl xp̃m Cransut
autem media nocte quae ciominica
habebat᷑. attico casareoq consulib
Multi enim in eius. transitu psallen
tium uoces audierunt in caelo.
quod in libro uirtutum eius pͥmo
plenius exposuimus. Nam cum pri¬
mum sc̃s dĩ apud condatensẽ ut
diximus uicum egrotare cepiss&.
pictaui populi acleius transitum sicut
turonici puenerunt: Quo migrante
grandis altercatio surrexit inter
utrumq populum: Dicebant enim
pictaui: Noster est monachus. nobis
abbas extitit. nos requirimꝰ comm̃¬
in mundo. usi fuistis enis colloquio
participastis conuiuium firmati fuistis
benedictionib in suꝑ & uirtutibus io¬
cundati Sufficiant uobis ista om̃ia.
nobis aufferre uł cadauer exanime
Ad hec turonici respondebant. Si uirtuaib¬
ficta sufficere cdicitis. scitote quia
uobiscum positus amplius. quani hc est

Expanded text:
nus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octufiliciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae dominica habebatur , Attico Caesarioque consolibus. Multi enim in eius tium audierunt in coelo, quod in libro virtutum ejus primo plenius exposuimus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatensem, ut diximus, vicum aegrotare coepisset, Pictavi populi ad ejus transitum sicut Turonici convenerunt. Quo migrante, grandis altercatio in utrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commeopus, usi fuistis eius conloquium, participastis convivio, firmati fuistis benedictionebus, insuper et virtutibus iocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia, nobis liciat auferre vel cadaver exanimum'. Ad haec Toronici respondebant: 'Si virtufacta sufficere dicitis, scitote, quia vobiscum positus amplius est quam hic
Abbreviated transcription (Latin):
cit: & letificauit suꝑ te inmicum: &
exaltauit cormi hostiũ tuoꝵ. Sane
Clausit cor eor ad dnm: suꝑ muros
filiȩ sion. Deduc quasi torrentem la¬
crimas. ꝑdiem & noctem. Non des
requiem tibi neq taceat pupilla
õculi fiuͣ¬
arrauerunt ut absconderent
laqueos dixerunt quis uidebit
eos. Latere pubebant. eum quẽ
occiclebant. laurt dc̃ũ Ecce
puta. Homo erat xp̃e sicut ceteri
homines. nesciebãt quid de illo
ageret᷑: Numquid &e deus nescit.
Ocor humanũ. Quare tibi dixisti
quis uidet ine: cum ille uideret qͥ
te fecit: Dixerunt quis uidebit eos.
Uidebat deus. udebat & ꝓp̃c. quia¬
& ip̃e ds. Sed quare non uidebatur
eis uidere: Audi sequentia. Perscru
acuta consilia. Non traclatur per nos.
sed per discipulum. Non occiditur.
a nobis sed a iudite Totum nos faciamꝰ
e inchil fecisse uidamur
T ubi est clamior
lngue. sinufige. crucifige:¬
I Sit ceci estis: ut et surdi
estisgimulata innocenttar nõ ẽ m̃ocẽcia¬
tata equitas non est equitas. sed

Expanded text:
ificavit super te inimicum, et exaltavit cornu hostium tuorum.  Sade.  Clamavit cor eorum ad Dominum super muros filiae Sion: Deduc quasi torrentem lacrymas, per diem et noctem: non des requiem tibi, neque taceat pupilla oculi tuabsconderent muscipulas; dixerunt: Quis videbit eas? Latere putabant eum quem occidebant, latere Deum. Ecce puta, homo erat Christus, sicut caeteri homines; nesciebat quid de illo cogitaretur: numquid et Deus nescit? O cor humanum, quare tibi dixisti, Quis videt me, cum ille videat qui te fecit? Dixerunt: Quis videbit eas? Videbat Deus, videbat et Chri Deus. Sed quare videbatur eis non videre? Audi sequentia. 11. veracuta consilia. Non tradatur per nos, sed per discipulum suum: non occidatur a nobis, sed a judice: totum nos faciamus, et nihil fecisse videamur. Et ubi est clamor linguae: Crucifige, crucifige? Sic caeci estis, ut et surdi sitis. Simulata innocentia non est innoceta aequitas non est aequitas, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quel cui assimilabo te:
filia irłm. Cui exequabo te: & con¬
similabo deuirgo filia syon Magna
enim uelut mare contricio tua:. Quis
meditabitur tui. NUHI. Prophete tiu
uilerũt tibi filsa & stulta: nec aperie¬
bant iniquitatẽ tuã. ut te ad peniten¬
tiam ꝓuocarent. Uiderunt tibi assũp¬
tiones falsas ae eiectiones. Le

Expanded text:
uel cui assimilabo te filia Hierusalem: cui exequabo te: et consolabor te uirgo filia Sion. magna est enim uelut mare contritio tua. quis medebitur tui?  Nun.  Prophetae tui viderunt tibi falsa, et stulta, nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad poenitentiam provocarent: viderunt autem tibi assumptiones falsas, et ejectiones.
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis uiui absorberent. Ergo
hec erat uor martirũ. atimore inimi¬
ci erue animã meã. nõ ut occidat
iiiimicus. sedut nõ timeã occidentẽ
inimicum. Hoc orat impleri inpsalmo
seruus. quomodo iubet in euangelio
re eos qui occidunt corpus. animam

Expanded text:
vivi absorberentur. Ergo hoc orat vox martyrum, A timore inimici erue animam meam: non ut me non occidat inimicus, sed ut non timeam occidentem inimicum. Hoc orat in Psalmo impleri servus, quod modo jubebat in Evangelio re eos
Abbreviated transcription (Latin):
diiudiciremꝰ: non utiq iudicaremur.
Dum iulicamur autem adn̾o corri¬
pimur: ut non cum hoc mundo damp¬
taq fr̃s mei cum conuenitis admandu¬
candum. in uicem expectate. Si quis
esurit. domi manducet. ut nõ in ui¬
dicium conueniatis. Cetera autem
cum uenero disponam. De spiritualib
autem nolo uos ignorare fratres. Sci¬
tis quia cum gentes essetis: ad simula¬
era mu ta prout ducebabimini euntes.
Ideo notũ uobis facio. quod nemo ii

Expanded text:
caremur. dum iudicamur autem, a domino corripimur, ut non cum hoc mundo damratres mei, cum conuenitis ad manducandum, inuicem expectate. si quis esurit, domi manducet, ut non in iudicium conueniatis. cetera autem, cum uenerautem nolo vos ignorare fratres scitis quoniam cum gentes essetis ad simulacra muta prout ducebamini euntes ideo notum vobis facio
Abbreviated transcription (Latin):
quoscumq: laniare: Commota
domus. familia turbata. popłs
in fugam uersũs martinus se.
furenti obiecit ac pͥmũ ei stare
imperat: Sed cum dentib fre¬
mer&. hiantiq ore morsũ mina¬
batur. cligitos ei martinus in os
intulit: Si habes inquit aliquid
potestatis hos deuora Tum uero
ac sicandens ferrum faucib acce¬
pissor. longe reductis dentib digi¬
Ec cum fugere de obsesso corpore pe
uestigia. fluxu uentris egestus est

Expanded text:
quosque laniare. commota quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digiet cum fugere de obsesso corpore poelinquens uestigia fluxu uentris egestus est.
Abbreviated transcription (Latin):
boeme teoiore te᷑ rabii
cuiusdam proconsulis uiri
seruus demonio correptus dolen
cdo exitu cruciabatur: Rogatus gͦ maran
ut ei manum imponer&. deduci
cum adse iub& Nequam sp̃us
nullo ꝑferri modo ex cella in qua
erat potuit. ita in aduenientes ra¬
bidis dentib seuiebat Tunc toera¬
dius ad genua beati uiri ꝓuoluit
orans ut ad domum demoniacus¬
in qua habercur ipse descender&
Cum uero martinus negare se ꝓsam
& gentilis clomum adire non posse:
Nam taradius eodem tempore adhuc
gentilitatis errore implicitus tetie¬
batur. spondit ergo se si de puero
demon fuiss& ex actus xp̃ianum
fore Ita marcinus inposita manu
puero. inmundum ab eo ciecit
gatus est. semꝑq martinũ salutis
suȩ auctorem miro coluit asfectu:
restitit dicens. horribile in atrios
clomus se demonium uidere:
Cui cum ut discer& imperaret.
quenclam e familia qui in int̾ie
parte domus morabat̾ arripuit.
seuire dentib miser cepit. & obiuios

Expanded text:
Eodem tempore Taetradii Eodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spirituzatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑit currit exanimis pro filia
rogaturus Et soate martinus iam¬
t ecctam fuerat ingressus. ubi
inspectante populo. multisq aliis
amplectitur dicens Filia mea morit
misero genere languoris. & quod ipsa
est morte crudelius solo sp̃u uiuit.
iam carne prȩ mortua: Rogo ut
acd eam eas atq benedicas. confido
git dicens. hoc suȩ non esse uirtutis:
Senem errare iudicio. non esse se
clignum ꝑ quem cdñs signũ uirtu¬
tis ostender& Perstare uchem̃tius
flens p̾at̾ & orare ut exanimem
uisitar& Postremo acir cũstantib
ep̃i: irȩ copulsus. descendit ad
clomum puellȩ. ingens turba
pro forib expectans quidnam dei
scruus esset acturus Ac pͥmum
quȩ erant eius samiliaria.ͫ istiuo
modo rebus arma solas ꝓstratͦ¬
dicens orauit Deinde exammeN
intuens. cdari sibi oleũ postulat:
Q uocd cum beneclixiss& mos pueliȩ
uim scĩ liquoris insudit statimq
uox reddita est: Tunc paulatim
singula contuctu eius ceperunt

Expanded text:
conperit, cucurrit exanimis pro filia conperit, cucurrit exanimis pro filia rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliis amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido git dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
euerter&. furens gentilium rusticoꝵ
in eum irruit multitudo: Cũq unus
audatior coeris. stricto eũ gladio pe¬
teret. reiecto pallio nudã ceruicem
ꝑcussori p̾buit Nec cunctatꝰ ferire
gentilis. sed cum dextram altius
extuliss& . i eslipinus ruit: Const̾natuss
cliuino in&u. ueniam p̾cabat᷑:
Iec uissionie haic fuit nio
cuor euor ibola destruentẽ
cultro quidam FeRIRE CIOLUISSEC
in ipso ictu serrum ei de manibus
excussum non comparuit Plerũq
autem contra dicentib sibi rusticis
ne corum fana destruer&. ita p̃dica¬
tione sc̃a gentilium animos miti¬
gabat. ut luce eis ueritatis ostensa
ipsi sua templa subuerterent:
erat. ut nullus fere ad cum egrotꝰ
accesserit. qui non continuo recepit
sanitatem. quod uł ex consequenti
liquebit exemplo.
REUERENgIS rueua Queuã¬
clira paralisis aegritudine.
corporis ossicio sungor&̾. om̃i ex
parte p̃mortua. uix tenui sp̃u pal¬
pitabat tristes ad solam funeris
expectationem adsistebant ꝓpinq

Expanded text:
euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quadira paralysis aegritudine tcorporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui
Abbreviated transcription (Latin):
E tocius mundi oꝑib legisti.
quia ip̃e dirit et facta sunt: ip̃e¬
mandauit et creata sunt. Sermo
igitur qui potuit ex nichilo facere
ꝙ non erat: non ne potuit ea que
eremplis In carnationis quoq as
truamur misterii u̾itatem. Nunqͥd
rimus: uiro mirta feminam gene¬
rare consueuerat. liquet igitur ꝙ
preter nature ordinem uirgo gene¬
rauit. Et hoc ꝙ conficuus corpus:
ex uirgine est. Quid hic queris
nature ordinẽ in rp̃i corpe cũ pre¬
ter naturam sit ip̃e dñs iłx partus
uirgineꝰ: uere ergo illius carnis sa¬

Expanded text:
e totius mundi operibus legisti: quia ipse dixit et facta sunt: mandavit ipse et creata sunt. Sermo igitur Christi, qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae exetruamus mysterii ueritate. Nunquid rimus, uiro mixta femina generare consueuit. Liquet igitur quod preter nature ordinem uirgo generauit, et hoc quod conficimus corpus ex uirgine est. Quid hic queris nature ordinem in Christi corpore, cum preter naturam sit ipse dominus Iesus partus ex uirgine?
Abbreviated transcription (Latin):
um enĩ cibo et potu id ni ep̃i¬
appetant hoĩes ut non esuriãt.
neqz siciant: lir uere non prestat
nisi iste cib et̾ potus qui eos a qͥb
sumitur nimortales et corruptibi¬
les facit: id est societas ipsoꝵ sanc¬
toꝵ ubi par erit et uuitas plena atz
ꝑfecta. Propterca quippe sicut eciã
ante nos hoc intellexerunt hoĩes cei.
dñs noster ihesus xp̃c corpus et sã¬
guinem suũ in eis reb conmenda

Expanded text:
um enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dei, Dominus noster Jesus Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commenda
Abbreviated transcription (Latin):
at ꝑ naturam. Marach flumus ama¬
rissimus erat ut siciens ppłs bibere nõ
posset. Moy ses misit lignũ in ãquam:
et amaritudinem suam aquar nat᷑a
de posuit quam infusa subito grãtia
ub helyseo ꝓpheta uni ex filiis
phetaꝵ ercussum est ferrum de
securi et statim umersum est. Roga¬
uit helyseum qui amiserat ferrum.
Misit eciam helyseus lignum in aci
tanten ꝓpletice benedictionis nim̾¬
amus gͣratiam. Quod si tãtũen ua¬
luit humana benedictio ut nat᷑am
cõu̾teret: quid dicemus de ipsa con¬
secratione diuina ubi ipsa uerba dñ
saluatoris opantur: Nam sacramẽ¬
tum istud quod accepit: xpristiser¬
mone conficitur. Quid si tatuen ua¬
luit sermone helye ut ignẽ de celo

Expanded text:
at natura? Marath fluvius amaat natura? Marath fluvius amarissimus erat, ut sitiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia ub Helisaeo propheta uni ex filiis prophetarum excussum est ferrum de securi et statim mersum est; rogavit Helisaeum qui amiserat ferrum; misit etiam Helisaeeus lignum in aquatamen propheticae benedictionis numeramus gratiam. Quod si tantum valuit humana benedictio, ut naturam converteret, quid dicimus de ipsa consecratione divina, ubi verba ipsa Domini salvatoris operantur? Nam sacramentum istud, quod accipis, Christi sermone conficitur. Quod si tantum valuit sermo Heliae, ut ig
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo tu michi asseris qd̾ cor¬
ut prolrmus. quãtis gͥ utimm᷑ exemplis¬
it probenus hoc non eẽ quod natura
formꝯuit Ses qued bene dictio con¬
secraint maiorem quidez uim ẽẽ bñ¬
dictionis ꝙͣ nature. qua benedictione
eciam ip̃a natura mutatur. Unde uͥ¬
gam tenebat moyses ꝓiecit eã: et fac¬
ta ẽ serpens. Quisus app̾hendit cau¬
dã serpentis. et ĩ uirge naturã conu̾ti
rebant egypti flumina puro meatu
aquaꝵ subito de fontiũ uenis sangͥs
cepit erumꝑe. non eint potus in
fluuiis. Rursus ad ꝓphete preces cruor
inde mari conclusus. Uirgam leuauit
moyses. sepauit se aqua et in muroy
spetiem se congelauit: atq inter ũ¬
das uia pedestris apparuit. Iordanis re¬
trorsum conuersus ꝯtra naturam in
sui fontis reuertitur exordium. Nõne
diceres naturam. uel marioꝵ fluctuũ
tiebat ppłs patrum. et tetigit moyses
petram: et aqua de petra fluxit. Nũqͥd
non preter naturam oꝑata est gratia.
ut aquam nomeret petra ꝙͣ non babeb¬

Expanded text:
quomodo tu mihi asseris quod Chrut probemus. Quantis igitur utimur exemplis! Probemus non hoc esse quod natura formavit, sed quod benedictio consecravit: majoremque vim esse benedictionis quam naturae; quia beneetiam ipsa natura mutatur. Virgam tenebat Moyses, projecit eam et facta est serpens. Rursus apprehendit caudam serpentis, et in rebant meatu, subito de fontium venis sanguis coepit erumpere; non erat potus in fluviis; rursus ad Prophetae preces cruor inde mari clausus. Virgam levavit Moyses; separavit se aqua, et in murorum speciem congelavit, atque inter undas via pedestris apparuit. Jordanis retrorsum conversus contra naturam in sui fontis revertitur exordium. Nonne claret, naturam vel maritimorum fluctuum, tiebat populus patrum, tetigit Moyses petram, et aqua de petra fluxit. Numquid non praeter naturam operata est gratia, ut aquam vomeret petra, quam non habeb
Abbreviated transcription (Latin):
timer&: Cunc uero const antissime
prosit& ur. numquã setim fuisse
sccurum. quia seir& miscdam dñi.¬
inaxime in temptationib ad sutu¬
ram se magis ilii dolere. Qu mi
scricordia ut pote lacrocinia exer¬
cens esser indignus Ingressusq
euua ñglicam disputationẽ uerbũ
dĩ latroni p̃dicabat: Quid longius
uc hȩc quę supra raulimus ab ipso
audita clicantur: Igitur martins
inde ꝓgressus. cum mediolanum
p̃ceriss&. diabolus initinere hu¬
mana specie assumpta. se ei obruuĩ
tulit. quo tender& querens: Ułiq
id a martino responsi accepiss&.
se quo dñs uocar& intendere.

Expanded text:
timeret. tum uero constantissime timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere,
Abbreviated transcription (Latin):
posse constringi. si id ei ossicium
imponer& In quo quicdã locus
iniuriȩ̨ uider &ur Itaq exorcista
cum esse p̾cepit Quam ille
orcdinationem nedespexisse tanꝗ
humiliorem uider&: nom repudi¬
auit: Mec multo post ad monitus
ꝑsoporem. ut patriam̃ parentesq
quos adhuc gentilitas d&inebat.
religiosa ioiicitudine uisitar&.
ex uoluntate scĩ hilarui prosectus
est Multisq aleo obstrictus p̃cib
& lacrimis ut redit&. mestus
ut serunt. pere grinationẽ illam
adgressus ÷ contestatus fratree
multa seaduersa passurum. quod
postea ꝓbauit euentus ae pͥmũ
int̾ alpes deuia secutus. incidit
in latrones: Cumq unus secur i
clata. in caput᷑ lĩbrassa ictum
ferientis dexteram sustinuit alter¬
U uictis tainen post tergũ manibus:
uni seruandus & custodiendu
traditur : ICumq eum ad remoti¬
ora duxiss&. ꝑcunctari ab eo cepit
quisnam ess& reiponlit xp̃rinũ
se esse. Querebat &iam abeo. an

Expanded text:
posse constringi, si id ei officii posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an
Abbreviated transcription (Latin):
penẽtrabo securus Rarudi ergomn
custodia iub&ur. facturus fidemͦ dec¬
tis ut inhermis barbaris obieer&:
ostero die hostes legatos de pace
miserunt. sua omni seq dedentes
nie quis dubit& hanc uere beati
uiri fuisse uictoriam. cui p̃stitũ sit
ne inhermis ad p̾lium mittercrur
t quãuis pius dñs seruare militẽ
suum uc& inter hostium gladios
uł cela potuiss& tamen ne ul alior
mo̾te. sc̃i uiri uiolarentur. obtutꝰ
exemit pugnę necessitatẽ Neq enĩ
aliam ꝓmilite suo xp̃s debuit p̃stare
uictoriam. quã ut subactis sine san¬
guine hostib nemo mouret
Ixine relicta milicia. sc̃o
spectata & cognita fides habebatur
expexiuit. & aliquandiu apud cum
cõmoratus est T.emptauit autem
idem inlarius imposito eliacorui
osticio sibi enim artius ĩplicare.
& ministerio uinciri cdiuino Sed
cum sepissime restisi&. indignuni
se ese uociserans: Intellexit uir¬
dĩ altioris ingenii hoc cum modo

Expanded text:
penetrabo securus. retrudi ergo in penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo
Abbreviated transcription (Latin):
baptisina consecutus. solo scilic&
nomine militauit Interea irruen¬
tib intra gallias barbaris. iulianus
caesar coacto in unum exercitu. apud
uarigionum ciuitatem donatiuum cepit
crogare militib ut est consu&udinis
singuli citabant᷑. donec ad martinũ
uentum est: cunc ͤ oportunũ tepus
existimans. quo p&er& missionem
neq enim iNtegrum sibi fore arbi¬
trabatur: si donatiuum non mili¬
taturus acciper&. Actenꝰ inquit
ad caesarem militaui tibi. patere
ut nunc militem deo: Donatiuun
tuum pugnaturꝰ accipiat. xp̃i ego
miles sum. pugnare mihi ñlic&.
Sum uero aduersus hanc uocem
trrannus infremuit. dicens eum
mau pugnę quę postera die crat
futura. non religionis gr̃a detrec¬
tare militiam: At martuus in¬
trepidus sibi illato terrore con¬
stantior. si hoc inquit ignauiȩ̨ ascri¬
bitur non fidei. crastina die ante
aciem inhermis adstabo. & in nora¬
ne dm̃i ihu signo crucis non clipeo
ptectus aut galca. hostium cuneos

Expanded text:
baptismum consecutus, solo licet baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos
Abbreviated transcription (Latin):
plus habentes. uestire pauperem
sine sua nuditate potuissent Nocte
igitur insecuta. cum se sopori ddedis¬
sce. uidit xpͣm clamidis suę qua pau¬
perem texerat. parte uestitũ : Intue¬
ri cdiligentis sime dñm. uestẽq quam
dederat iub&ur agnoscere Mox ad
tem. Martinus aelhuc caticuminus
hac me ueite contexit: Uere me¬
mor dñs dictorum suorum. qͥ ante
p̃dixerat:. Quamdiu fecistis hȩc uni
ex minimis meis m secistis. Se in
pauperem ꝓsessus est suisse uestitum
Et ad confirmandum tam boni oꝑis
testimonium. in eodem se habitu qm
pauꝑ acceꝑat. est dignatꝰ ostendere:
Quo uiso uir beatissimus. non ingłan
est elatus humanam. sed bonitatem
dĩ in suo opere cognoscens
Nec statim milicię renuncia¬
uit. tribuni sui p̃cib cuictus. cui con¬
tubnium familiare pͣstabat: Et enĩ
transacto tribimatus sui tempore
renunciaturum se scto policebat᷑
Qua marcinus expectatione suspen¬
sus. ꝑ biennium fere postquã est

Expanded text:
plus habentes uestire pauperem plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad tem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens,nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter cotidianum uictũ reseruabat
Lam tum euuanglii non surdus au¬
ditor. de crastino non cogitabat.
uodaor itaꝵ teorrore cũ iaor
nihil p̾ter arma & simplicẽ
Amilicie uentem haberet.
media hieme. quȩ̨ solito asperior
mhorruerat. Adeo ut plerosq urs
algoris extinguer& obuiam hab&
inpoota ambianensium ciuĩtatis peui¬
peram nudum: Qui cum p̃tercuntes
ut sui miserontur orar&. omnesq
miserum p̾terirent. intellexit uir
dõ plenus sibi illum aluis mifetam
non p̾stantib reseruari: Quid tam̃
ager&. nihil pͣter clamidẽ ꝗͣ erata
inꝰdutus hubebat. lã enĩ reliqͥ in op̾¬
simile consumpserat Arrepto itaq
ferro quo accinctus erat. mediam
diuidit. partemq cius paupi tribuit.
reliqua rursus inluitur Interea
de circumstantib ridere nonnulli
quia deformis esse & truncatus ha¬
bitu uider&ur. Multi quidẽ qͥb:
erat mens sanior altius gemere.
quod nihil fecissent simile. cũ utiq

Expanded text:
praeter quotidianum victum reservans, praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, mediaerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opusimile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique
Abbreviated transcription (Latin):
eius actib inuicdebat. tum ess& annor
quindecim raptus & catenatꝰ sacra¬
mentis militarib inplicatus est Uno
tantum seruo cõmite contemptus. cui
tamen uersa uice dñs seruiebat. ad co
ut plerumq ei & calciamenta ipse
daeraher& & ipse dexerger& Cibum.
una capent. hic sepius ministrar&.
riennium fere ante baptisma. iN
quib illud hominum genus solo¬
implicari Multa illi circa cõmilitones
benignitas. mira caritas Pacientia
uero atq humilitas ultra humanũ
modum Nam side litatẽ in eo lau¬
dari non est neccesde. Qua ita usus :
ut iam illo tempore non miles. sed
monachus putar&ur: Quib reb
ita siħi omnes commalitones suos
cleuinexerat. ut eum mito assectu
uenerarentur Nec dum tamen rege¬
neratus in xp̃o. agebat quendam bo¬
nis operib baprismatis candidatum
assistere scilic& laborantib. opem serre
miseris. alere infirmos uestire nu¬
dos: Nihil sibi ex milicię stipendus.

Expanded text:
eius actibus inuidebat, cum esset annorum eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante bquibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo temonachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis
Abbreviated transcription (Latin):
Gicur mautinus parnoni¬
undus fuit. SED mNera ita¬
uaor tycini alͥtus ese. pa¬
RENTIBUS ScðO SCRI DIONI¬
cateo non intimis: Genti¬
uibus eaoren: Paceꝵ eius
nules primum: post tri¬
bunus militum fuit.:
Ipse armatam miliciam
in adolescentia secutus.
int̾ scolares alas sub rege
constantio De iñ. sub iulia¬
no cesare militauit Non tamen
sponte. quia a pͥmis fere annis. cli¬
uinam potius seruitutem. illustris
pueri. sacra inspirauit in faantia
Iam cum ess& annorũ decẽ inuitis
parentib ad ecclesiam confugit.
seq cticuminum fieri postulauit:
Mor mirum inindlum totus in dei
opere conuersus Cum c̃ẽt annoꝵ
duodecim heremũ c̃cupiuit: scciss&q
uotis satis. si cͤtatis infirmitas non
obstitissoꝵ Animus tam̃ aut circa
monasteria. aut circa ecclam sẽper
intentuse Meditabat᷑ adhur in. etate
pucrili. quod postea de uotui nuple¬
uit. des cum edictum essor a regib
ut ueteranorum fun ad milicram
scriberentur ꝓdente patre qui selicib

Expanded text:
gitur Martinus Sabariiundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentu
Abbreviated transcription (Latin):
At ille consisus in clño intrepidus op¬
periens cum iam fragorem sui pinus
concidens editliss& iam cadentuã
iam suꝑ se ruenti eleuat obuiam
manũ. signum salutis opponit: c̃unc
uero turbinis modo r&roactam
putares. diuersam in partẽ ruit:
adeo ut rusticos qui tuto in loco
fteterant pene ꝓstrauerit T unc
uero in etelũ clamore sublato gen¬
tiles stupare miraculo: monachi
flere p̃gaudio. xp̃i nomen in cõmune
ab omnibus p̃dicari. satisq constitit
salutem illi uenisse regioni eodie:
Nam nemo fere ex inmani illa multi¬
tudine gentilium suit. qui non in po¬
sitione manus desiderata. dnͣm iħm
relicta impiatis errore crediderit:
Et uere ante martinum pauci admo¬
cdum immo pene nulli in illis regio¬
nib xp̃i nomen scͤeꝑant Quod ãdeo
uirtutib illius exemploq conualuit.
ut iam ibi nullus locias sit. qui non
aut ecctus frequentissimis aut mo¬
nasterus sit repl&us Nã ubi fana

Expanded text:
at ille confisus in Domino intrepidus opat ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana