comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent diuersi generis animantia sentien¬
dum est. RP. Sicut erum dĩ nutu. ad¬
ducebantur iarcam. Ita & dĩnutu con¬
seruantur in arca siue enuim mansiun cu¬
lis scđm generasua diuidentur seuiunctũ
manerent dĩ tamen potentia guberna¬
bantur IÑI. Quid de potu animalium
sentiendumest de quoni hildicit scriptura
RSunt quidam qui putant uniuschei.
escam inarca uel potum in multos perdi¬
dissedies animantibus uel forsantotum
annum sed dimit tamus incertas coniec¬
turas & concedamus diuine potentiae de
creaturis suis facerequam uoluit INT. Que¬
ritur ubi coruus requiescer& si columba
terrena animalia perierunt cum homi¬
ne quã aquatilia R Propter male dictionem
terrȩ de quauesciebatur animalia terrȩ
INI. Quid de animalibus sentiri deb& quo¬
rumnatura nec semper haridis nec semꝑ
inhumidis uiuerepotest. Sicut sunt lutri
ner auictum requirunt. sed inaridii dorini¬

Expanded text:
rent diversi generis animantia, sentienrent diversi generis animantia, sentiendum est?-- Resp. Sicut enim Dei nutu adducebantur in arcam, ita et Dei nutu conservabantur in arca. Sive enim mansiunculis secundum genera sua dividerentur, sive junctim manerent, Dei tamen potentia gubernabantur. Inter. 121. Quid de potu animalium sentiendum est, de quo nihil dicit Scriptura?-- Resp. Sunt quidam qui putant unius diei escam in arca vel potum in multos profuisse dies animantibus, vel forsitan in totum annum. Sed dimittamus incertas conjecturas et concedamus divinae potentiae facere de creaturis suis quod voluit. Inter. 122. Quaeritur ubi corvus requieverit, si columba terrena animalia perierunt cum homine quam aquatilia?-- Resp. Propter maledictionem terrae, de qua vescebantur animalia terrae. Inter. 124. Quid de animalibus sentiri debet quorum natura nec semper in aridis, nec semper in humidis vivere potest, sicut sunt lutri ra, quae in aquis victum requirunt, sed in aridis dormi
Abbreviated transcription (Latin):
sacratissimum quamagebatur & tan¬
terei. sigura &i amueritate facti alite
non poss& impleri nsi ut om̃ia ibi certo
illo numero essent qui uiuere in aquis
illius natura prohibente non possent
Non fuit cura illius hominis uelillorum
hominum sed diuina non enmeanoe
capiens intromit tebat seduenientia
& intrantia permittebat. ad hoc enĩ
ual& quam dictum eit intrabunt adte
non scilic& in hominis actu. sed dĩ nuti
leones in archa uelaquile qui consuar̃t
carnibu siuuere pascipotuerunt RP
dienim a quatranscendit .XI. cubitis
cuis altitudo hunc turbolentum ut fer¬
tirtranscendi ubidicitur nec nubesiuide
patium illius tranquille c&eris inuade¬
repotut Curnon& aqua crescendo
sunt tantum quidam quiputant nectre
hie qualitatemtalemes se nec montium
adltitudiuem tantam antediluuium esse
sicut nunc est. INT Quid enun de pace
& concordia & undese inuicem non debella¬

Expanded text:
sacratissimum quod agebatur, et tansacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facti aliter non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae vivere in aquis, illius natura prohibente, non possent, non fuit ista cura illius hominis vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capiens intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, intrabunt ad te, scilicet non in hominis actu, sed Dei  Ms.Leones in arca vel aquilae, qui consuerunt carnibus uiuere, pasci potuerint: m transcendit quindecim cubitis, cujus altitudo hunc aerem turbulentum, ut fertur, transcendit, ubi dicitur nec nubes videri enim terra spatium illius tranquilli aetheris invadere potuit, cur non et aqua crescendo? Sunt tamen quidam qui putant nec terrae inaequalitatem talem esse, nec montium altitudinem tantam ante diluvium fuisse sicut nunc est. Inter. 120. Quid de pace et concordia, et unde se invicem non debella
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Sicut dictum est in prima cre¬
atione adduxitea ad adam ut uide¬
r& quiduocar& ea sic diuino putu co¬
acta animalia sponte presinito nume¬
roueniebant ad archam. INT Quid
simis quales sunt sunifes & musce & c&era
& alia Rł. Hancuero quesciones sc̃s augus¬
tinus libroxi. deciuita tedĩ itasoluit
Quem sol& deminutissimis bestiolis non
solum quales sunt mures. & steliones
uerum &iam quales locusta & scarabei
muscae denique & pulces Vtrum non
ampliores numeri in archailla fuerunt
quamque est desinitus cum hoc impera
erit conseruari marcha Quae posiuNT
inaquis uiuere non solum mersa sicut pis¬
ces uerum &am superratantia si mul
multe alitesdeinde cumdicitur imas¬
fuerat. Ibiesse qui possunt sine concuhitu
dequibus quere bus uel rerum corrup¬
tionibus nasci uelsi fuerunt sicut indomi¬
bus consueruntes se sineullo numero defi¬
nito esse potuisse autem simis terium

Expanded text:
te. Sicut dictum est in prima crete. Sicut dictum est in prima creatione: Adduxit ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea . Sic divino nutu coacta animalia, sponte praefinito numero veniebant ad arcam. Inter. 115. Quid simis, quales sunt sciniphes et muscae et caetera talia?-- Resp. Hanc vero quaestionem sanctus Augustinus, libro XV De Civitate Dei, ita solvit: « Quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, verum etiam quales locustae, scarabaei, muscae denique et pulices, utrum non ampliori numero in arca illa fuerint, quam qui est definitus cum hoc imperarerit conservari in arca, quae possunt in aquis vivere, non 314 solum mersa, sicut pisces, verum etiam supernatantia sicut multae alites. Deinde cum dicitur, Masfuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerunt sicut in domibus consueverunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse. Aut si mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
sa animalia persuaqueque loca scđm
quae supra diximus congrua discretione
sura arci .RP. Hab& enĩ mis teriũperfec¬
tũ corporis xp̃i. Sexies enĩ tricenti. habepꝰ
corpussi lacentem m&ieris hominẽ sexi¬
latitudo a latereus que in latus altitudo
adorso aduentrem quisigura aptexp̃o
conuenire noscitur: Propter loganimi¬
tatem om̃ia sufferentis fidei & amplitu
dinem caritatis & sublimitatem sperȩter
nae Ad quid fenestram in summitate
arcae iubetur fieri. Vt haber& unde emit
R Nonduo & duo propter .iii. sed prop¬
tnumasculinum & teminam namde in¬
mundis tantum modo duo & demun dis
ꝑdrinum ero posuit munda uero in pari
ter futurum humano generi usumque ex
mundis debebatur hominibus ut pluriora
malia tanta & totcummansiunculgas
conueruentium sibi & escis eorum fer¬
repotuerit RP. Hanc que scionem
origenis soluit cubito geom&rico asse¬
rens cubitum geom&ricum. tantum
RP Non noe colligente. sed dño iuben¬

Expanded text:
ia universa, per sua quaeque loca, secundum ia universa, per sua quaeque loca, secundum quae supra diximus, congrua discretione sura arcae?-- Resp. Habet enim mysterium perfectum corporis Christi. Sexies enim trecenti habent icorpus, si jacentem mlatitudo a latere usque in latus, et altitudo a dorso ad ventrem. Quae figura apte Christo convenit propter longanimitatem omnia sdinem charitatis, et sublimitatem spei aeternae. Inter. 109. Ad quid fenestra in summitate arcae jubetur fieri?-- Resp. Ut haberet unde emittResp. Non duo et duo propter quatuor, sed propter masculum et feminam. Nam de immundis tantummodo duo, et de mundis pari numero posuit, munda vero impari?-- ter futurum humano generi usum, quia ex mundis debebatur hominibus, ut pulchriomalia tanta et tot, cum mansiunculis convenientibus sibi et escis eorum, ferre potuerit?-- Resp. Hanc quaestionem Origenes solvit cubito geometrico, asserens cubitum geometricum tantum n arcam ?-- Resp. Non Noe colligente, sed Deo juben
Abbreviated transcription (Latin):
conseruandis pabulis anuim aliun deputa¬
r&ur iu ho sergo usum inferiores partes
quebicameratedicuntur tradunt fuis se
disunctos Superiores uero partes qđ tri¬
camerate dicuntur adhabitaculum pri¬
mobestus uel anim alibus humicioribus
uel serpentibus deputataseo. Ab hisuero
congrua in superioribus lacamitioribus
animaitibus stabula suisse Su praom̃a
uero in excelio hominibus sed eit locata ut pu¬
te sicut honore &iapientia antecedit ita&
loco cuncta precellere animalia. & sic V.
mansiones in eaeẽ intelleguntur Prima
stertorinasecunda a pothecaria Tertia
feris animantibus quartamansu&is quinta
hominibus IN. Quomodo dehostio quam
inlatere arcae aedificabatur hitellegendũ
est R. Tradunt autẽ &iam hostium quã
exlatere factũ dicitur eo locifus seut infe¬
rioraq: dixitbicamerata infra sehaber&
& qui dixit tricamerata superiora a loco
ostii appellata sunt & iude ingressa Vniuer¬

Expanded text:
conservandis pabulis animalium deputaconservandis pabulis animalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradunt fuisse distinctas: superiores vero partes, quae tricameratae dicuntur, ad habitaculum primo bestiis vel animalibus immitioribus, vel serpentibus deputatas esse. Ab his vero congrua in superioribus loca mitioribus animantibus, stabulaque fuisse: supra omnia vero in excelso hominibus sedem locatam; ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita et loco cuncta praecelleret animalia. Et sic quinque mansiones in ea esse intelliguntur; prima, stercorina; secunda, apothecaria; tertia, feris animantibus; quarta, mansuetis; quinta, hominibus. Inter. 107. Quomodo de ostio quod in latere arcae aedificabatur, intelligendum est?-- Resp. Tradunt autem etiam ostium, quod ex latere factum est, eo loci fuisse, ut inferiora, quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata, superiora a loco ostii appellata sunt. Et inde ingressa animal
Abbreviated transcription (Latin):
possint inundationedisiolui INT. Qualeergo¬
ardae ĩpeciẽ uel formã debenius intellegere¬
genitem &iidem paulatim usq adsũmum
ii angustum ad tractus inipatium unius
cubitifuis secollectã Sic resertur quiai
sundamentis ccc cubiti in longitudine &¬
sed collecta hi cacumen angustũ. Itautcu
bi tiur sic longitudins & latitudinis &iere
pulla potuit tam conueniens & congrua
archie ipeciesdari quã ut sumo uelut & octo
consistens nechipuliuuentorũ nec immp&u
luctuum nec hiqui & udineanim aliũ que
intrinsecus erant aut inclinari possit aut
mergi IN Quomodo eambica meratã & trica¬
meratã itellegere debemus & Bi camera¬
iã i inferiorib: tricameratã uero in superio¬
ribus haut quinq habitationũ distinctiones
in eaẽe aduertamus inferiora ei locaster¬
coribus & i purcus eẽ deputata neanimalia
s precipue homines femif& ore uexarentur.
huicautẽ superior & continguacamera

Expanded text:
possint inundatione dissolvi. Interpossint inundatione dissolvi. Interpeciem vel formam debemus intelligeregentem, et eisdem paulatim usque ad sinum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collectam. Sic enim dicitur, quia in fundamentis trecenti cubiti, in longitudine qsed collecta in cacumen angustum, bitus sit longitudinis et latitudinis. Et vere nulla potuit tam conveniens et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto consistens nec impulsu ventorum, nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium, quae intrinsecus erant, aut inclinari posset, aut mergi. Inter. 106. Quomodo eam bicameratam et tricameratam intelligere debemus ?-- Resp. Bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superioribus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus; inferiora 313 ejus loca stercoribus et spurcitiis esse deputata, ne animalia et praecipue homines fimi fetore vexarentur. Huic autem superior et contigua camera
Abbreviated transcription (Latin):
Datus est istenu meris ad agendam poeni¬
tentiam. huma nogeneri sed contempto¬
res preuenit iundicta nam post. c annes
uenit diluiuum IN. Quidest quod dedõ
dicitur penit& me hominem fecisse & ite¬
rum tactus do lore cordis intriniecus pũ¬
quid indm̃ poenitentia aut dolorcordis
nibus rebus omni notã fixa sententia quã
certa psentia dedutitur scriptura sca¬
sitatis noois uerbis intellegentib: ut quo¬
apt& senrae paruitatiquatenus ex cogni¬
tis incognita cognoscamus IN Noeuir
cato quomodo aliquisperfectus ẽepotest
quabuntur angelis dĩi sed sicut ẽẽpossunt
illugitur quasi seminarium secunde origi
R Traduntenim doctores t̃ reuigorem
& fecunditatẽ. longa ln feriorẽ ẽẽ postdiluui¬
um quã antea & idcirco hominibus carnes
ederelicentiã eed atã & ante &iãdiluuiũ
abiatranis latiodicitur qua drataut arda
necuentorũ uimneca quarũ inunda tioie
solueraur INT. Et bitioni ne lini esque est

Expanded text:
Datus est ille numerus ad agendam poenitentiam humano generi; sed contemptores praevenit vindicta: nam post centum annos venit diluvium. Inter. 99. Quid est, quod Deus dicit: Poeniteiam humano generi; sed contemptorum, tactus dolore cordis intrinsecus? Nunquid in Deum poenitentia aut dolor cordis t de omnibus rebus omnino tam fixa sententia quam certa praescientia: sed utitur Scriptura sanusitatis nobis verbis intelligibilibus, ut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis incognita cognoscamus. Inter. 10cato, quomodo aliquis perfectus esse potest?-- quabuntur angelis Dei; sed sicut esse possunt Illi igitur quasi seminarium secundae origiResp. Tradunt enim doctores terrae vigorem et fecunditatem longe inferiorem esse post diluvium quam ante; et idcirco hominibus carnem  Ms., carnes edere licentiam esse datam; et ante etiam diluvium alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Inter. 104. Et bitumine linies. Quae est
Abbreviated transcription (Latin):
& humida nube potestenumsieri Vt ex
roris & fortiu sicut egypto inrigatione
aebriari iuno possenesciebat nec enim
adieoedilu iuum legitur uino hominesuti
RP. Qua peccantibus & non poenitentibus
fiitura Imin& poena sepe quidereꝑ lanũ
nequitie hicquidem inulte ꝓficiunt sed
inposterum feriuntur ꝓph&atũ quoq: ẽ¬
quia terra cana aniectis cananeis & debel¬
latis accepturos fius sefliosiirł qui ueni¬

Expanded text:
et humida nube. Potest autem fieri, ut ex et humida nube. Potest autem fieri, ut ex roris et fontium sicut in Aegypto irrigatione inebriari posse nesciebat. Nec enim ante diluvium legitur, vino homines usoResp. Quia peccantibus et non poenitentibus futura imminet poena. Saepe quidem reproborum nequitiae hic quidem inultae proficiunt, sed in posterum feriuntur. Prophetatum quippemodo terram Chanaan eiectis inde Chananaeis et debellatis accepturos fuisse filios Israhel, qui ueni
Abbreviated transcription (Latin):
c& eris animantibus positus est RP. In so¬
lacium uindictae transactȩ & nepauci
homines a plurimis obprim& urbestiis
& ut scirent sehrationabilibus domina¬
redebere non rationa bilibus. Vnde &
primi patres nri pastores pecorum in re¬
ges hominum esseleguntur:. INT. Cur
cunditatem terrae & estimatur & homi¬
nistragilitatem. IÑ. Cur arcus insig¬
num securitatisdatur RP Quia pre¬
sciuit creator formidabiles hominum¬
ceruerent IN Curidem signum securi¬
tatis hcaelo poiitum est . RP. Vt abomni¬
bus inspici potiuient & uit ꝓquacum que
tribulatione oculos cordis adeum ad tolla¬
nus qui habitat incȩlis IN Cursignum
illuddiuersi coloridatus hominibus. Rl¬
Propter securitatem & timorem unde & in
arcu destcolor aque & gnessimulos ten¬
ditur q ud ex parte est ceruleus & expar¬
terubicundis utrius que iudicutestis sit¬
unius uidelic& facti & alterius faciendi
dest quid mundus iudicii ignecremabitur
esse quia arcus nonerit nusi exradiis solis

Expanded text:
eteris animantibus positus est ?-- Resp. In solatium transactae vindictae, et ne pauci homines a pluribus opprimerentur bestiis; et ut scirent se irrationabilibus dominari debere, non rationabilibus. Unde et primi patres nostri pastores pecorum, non reges hominum fuisse leguntur. Inter. 132. Cur cunditatem terrae, ut aestimatur, et hominis fragilitatem. Inter. 133. Cur arcus in signum securitatis datur ?-- Resp. Quia praescicernerent. Et bene idem signum securitatis in coelo positum est, scilicet ut ab omnibus inspici potuisset, et ut pro quacunque tribulatione oculos cordis ad eum attollamus, qui habitat in coelis. Sed quaeritur diversi coloris datur hominibus? Propter securitatem et timorem. Unde et in arcu color aquae et ignis simul ostenditur, quia ex parte est caeruleus, et ex parte rubicundus, ut utriusque judicii testis siunius videlicet facti, et alterius faciendi, id est, quia mundus judicii igne cremabitur esse, quia arcus non erat nisi ex radiis solis
Abbreviated transcription (Latin):
autemait super frssuos ostendit absque
ibi hodie que cernitur. IN. Quid intelle¬
gendumẽ benedictionibus quibus ia cobpa¬
triarchabenedixit filiossuos an historicȩ
uelalligoricȩ intellegende sint . dũ dixit
congregamini filiua cob ut adnuntiẽ uobis
que uentura sunt in nouissimis diebus &ui
detur ex his uerbis magis alligoriã sonarequã
historiam. R. Vtrumq uero & historiã
& alligoriã. historiam diuisione terrae
repromissionis quae diuisionis que diuiden¬
& ecclesia innouissi mis temporibus futurã
Sedprius historiȩ fundamenta ponendas
ut aptius allegoriae culmenprioristruc¬
effususes sicut non crescas ascendisticu

Expanded text:
autem ait, super fratres suos, ostendit absque autem ait, super fratres suos, ostendit absque ibi hodieque cernitur. Sequitgendum est de benedictionibus, quibus Jacob patriarcha benedixit filios suos: an historice vel allegorice intelligendae sint, dum dicit, Congregamini, filii Jacob, ut annuntiem vobis quae ventura sunt in novissimis diebus ; et si videtur ex his verbis magis allegoriam sonare quam historiam? Utrumque vero, et historiam et allegoriam: historiam de divisione terrae repromissionis, quae divisione dividen et de Ecclesia in novissimis temporibus futura. Sed prius historiae fundamenta ponenda ut aptius allegoriae culmen priori struceffusus es sicut aqua, non crescas: ascendisti cu
Abbreviated transcription (Latin):
Quee st pars una quaia cobdedit iosephfiliosuo
extra fratresiuos quãtuliss esedemanuamor¬
re orumdicit ingladio & arcusuo. R. Sig¬
nifi cauit urbem que hebraicȩ seliem dicitur
& iecundus grecã & latinã declinationem
siccuna appellatur & corrupte a plurimis
s̃char nominatur. Que & nuncne a polis
dicitur urbs samaritanorum sychẽ hebre¬
alingua transfertur innimerũ. Vnde
septuaginta interpretati sunt quod autem
dicit se eam in arcu& ingladioposse disse
arcum hic & gladiũ iustitiã uocat perquam
meruit peregrinus & aduena interfecto
sichem & ẽmor. depericulo liberari Ti¬
muit enĩ quod iũpralegimus ne uicina op¬
pida atq castella obeuersionẽ foederate
urbis aduersum se consurgerent & dns
non dediteis ut nocerent illi. uelcerte sic
intellegendũdab otibi sicimamquam ei
infortitudineme a hoc est inpecunia quĩ
multo laborare & sudore quesiui. Quod

Expanded text:
Quae est pars una quam Jacob dedit Joseph filio suo Quae est pars una quam Jacob dedit Joseph filio suo extra fratres suos, quam tulisse se de manu Amorrhaeorum dicit in gladio et arcu suo ?-- Resp. Significavit urbem, quae Hebraice Sichem dicitur, et secundum Graecam et Latinam deSicma appellatur, et corrupte a plurimis Sychar nominatur: quae et nunc Neapolis dicitur, urbs Samaritanorum. Sichem Hebraea lingua transfertur in humerum. Unde Septuaginta ita interpretati sunt. Quod autem dicit se eam in arcu et in gladio possedisse, arcum hic et gladium justitiam vocat, per quam meruit peregrinus et advena, interfecto Sichem et Emor, de periculo liberari. Timuit enim, quod supra legimus, ne vicina oppida atque castella ob eversionem foederatae urbis adversum se consurgerent: et Dominus non dedit eis ut nocerent illi. Vel certe sic intelligendum: Dabo tibi Sichimam, quam emi in fortitudine mea, hoc est, in pecunia, quam multo labore et sudore quaesivi. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tia duetae st̃ quibaptiratur amortuc ar
n inisionẽ significat peccatorũ eoperan
quod dictumẽ Beati quo rumremise sunt
iniquitates & quorum tecta sunt pecca tas
biergo sepeliendaerant hȩc signifia¬
tia cada uera patriarcharũ nisi in eat̾ras
ubulle crucifixus ẽ cuius sanguine factuso
ia cobconuersus ad caput lectuli sui orauit
lectulum positũ ut ipse iacens habitus absque
& manassessi cut ruben& si meonerunt inihi
R Significat sicut ruben& si meonduaetri¬
buserunt & suis uocabulis uocabuntur sic ef¬
fraim & in anasses duae tribus erunt duosque
populos procre abunt & sic hereditabunt rep¬
missionis terrã sicut & filii mei. Reliquos
autemfilios quos post mortemie ã genue¬
buntur inhereditate suaquinon accipient
separa tĩ terram nec funiculos habebunt
do sepelicrit matremeius R. fortepro¬
puicae commemorare uoluit ibi sẽpultã
matrẽ iosephubi xp̃sfuerat nascituruis. IN.

Expanded text:
tia ducta est: qui baptizatur a mortuo et iterum remissionem significat peccatorum eo pertinens quod dictum est: beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. ubi ergo sepelienda erant hoc significantia cadauera patriarcharum nisi in ea terra ubi ille cruc-ifixus est, cuius sanguine facta est Jacob conversus ad caput lectuli sui oravit lectulum ita positum, ut ipse jacens habitus absqueet Manasses, sicut Ruben et Simeon erunt mihi ?-- Resp. Significat: sicut Ruben et Simeon duae tribus erunt, et suis vocabulis vocabuntur; sic Effrem et Manasses duae tribus erunt; duos quoque populos procreabunt, et sic haereditabunt promissionis terram, sicut et filii mei. Reliquos autem filios, quos post mortem meam genuebuntur in haereditate sua; qui non accipient separatim terram, nec funiculos habebunt do sepelierit matrem ejus ?-- Resp. Forte prophetice commemorare voluit, ibi sepultam matrem Joseph, ubi Christus fuerat nasciturus. Inter. 280.
Abbreviated transcription (Latin):
cainuero & supersacrificia eius non inflam
mauit Ignemuero ad sacrificium deuoran¬
dum solitum uenire decaelo & indedicati¬
one templi subsalomone legimus. & quan¬
do helias inmonte carmelo construx̃ altare
Curcain ex terrae fructib: munera repro¬
bantur & abeldea dipib gregis suae mu¬
nera suscipiuntur R Caintipum ge¬
rebat iudaeorum quia illi corporalia sacra¬
menta secundum u&us testamentũ exerce¬
bant horumenim sacrificia superueni¬
entitestamenti noui fide ex innocentia
noluisti. INT HTER

Expanded text:
Cain vero et super sacCain vero et super sacmavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo, et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare. Augustinus. - Cur Cain ex terrae fructibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente testamenti novi fide, ex innocentia noluisti . Hier
Abbreviated transcription (Latin):
Hocenim arbitror posse intellegere requiẽ
dĩ Intellegitur & aliterrequiesdĩ id est
cum nos post bona opera requies cerefacit
scđm illion modum quem dixit ds̃ ad abrahã
iunc cognoui quod timeasdm̃ Intellegit᷑
& aliter. cognoscerete feci. ita & hicintel¬
legitur requies cere ds̃ cum scĩs suis requiem
prestat Itemaliter requiescere dĩ dicit᷑
a condendis nobis creaturis quia postediti¬
onem s ex dierum operum nullam de inceps
condiditcreaturam Nam quod ait
paterm̃s usq modo operatur &ego operor
uon nouam condens creaturam intellegt᷑
sed quam condidit adminis trandam¬
Etrespexit dñs super abel & suꝑmunera
eius Superca in uero & supersacrificia eius
non respexit & con tristatus est cainualde
Vndescire potuit cainquod fratrissuimune¬
ra suscepiss& ds̃ & suarepudias s&
& Illaigitur interpreatio uera est quamtheo¬
docionposuit. Ait enim. Et in flammauit
ds̃ superabel & supersa crificia eius Suꝑ

Expanded text:
Hoc enim arbitror posse intelligi requiem Hoc enim arbitror posse intelligi requiem Dei. Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter. Requiescere dicitur Deus a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo operatur et ego operor, non novam condens creaturam intelligitur, sed quam condidit administrandet respexit deus super Abel et super munera eius, super Cain uero et super sacrificia eius non respexit. et contristatus est Cain ualdeUnde scire poterat Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, nisi quod illa interpretatio vera est, quam Theodotion posuit, Et inflammavit Dominus super Abel, et super sacrificium ejus: super
Abbreviated transcription (Latin):
Cum requies non sit nisi post laborem cur
ds roquies ceredicitur. an&ipse operefa¬
tigatus est ut requiescere dicer&ur
ENNom in aliquam creaturam tamquameiꝰ
bona indigens requieuit dẽ sed in seipso
Deniq non in aliquo dierum sed post sexti
diei opera requies cerelegitur. Vndeliq¬
do appar& nullamcreaturam ds̃ perin¬
digentiam sed bona uoluntate fecisse quod
si in aliqua creatura requiescer& aliquã
creaturam indigens feciss&. Ergo quia
nullam creaturam indigens fecit prom¬
dequia innulla creatura requieuit Nã
quod dicit scriptura requieuis sedm̃ indie
septima ab omnib: operibussuis quasse¬
cit hoc intellegi posse arbitror quod non
in ipsadie tamquameius bona indigens
quod ũbeatior requieuerit sed ipsumdiem
septimum id est angelicam naturam adduxis¬
se ad requiem suam ut uderent scilice a dõ
sicut omnem formandam creaturamitaut¬
& illududerent quod nullam creaturam
perindigentiam sed solabonitate feciss&

Expanded text:
Cum requies non sit nisi post laborem, cur Cum requies non sit nisi post laborem, cur Deus requiescere dicitur? An et ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam ejus bono indigens requievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam per indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi posse arbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit beatior, requieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam creaturam per indigentiam, s
Abbreviated transcription (Latin):
atus pertempus mori potest non plocum
Sp̃s uero creatur sine tempr & loco. corpus
umds̃ dixerit germin& terra herbamui¬
rentem & ad ferentem semen & ligna fruc¬
tifera. ligna infructuosa uel spinas &
tribulos quando fecit &
Simulomĩa ds̃ fecit dicente scriptura
Quiuiuit ina &ernum creauit omia si mul
nulla tenus igitur dicenda sunt infructuosa
ligna quae alico modo hominib ad feran¬
tur adiumenta. quia & reuera si non in¬
uenimus in ea aliquid adedendum inue¬
nimus aliquid scilic& ad medicamentũ
inuenimus ad adiutorium Namquan¬
tas utilitates inueniantur inea ipse nosti
sunt & ab omni ligno possumus habere
adiutorium iurenullum lignumdicim
infructuosum Spinas uero & tribulos
quãuis post peccatum hominis nascant᷑
ad laborem dicente scriptura Spinas
& tribulos pari&tibi. Tamen non est dicendũ
tunc ea aborire exterra quia iamerant
utiq ad pastus pecorum acuolatilium
facta non ad augendum hominis poenã ꝓducta

Expanded text:
atus per tempus moveri potest, non per locum. Spiritus vero creator sine tempore et loco, corpus us dixerit, Germinet terra herbam virentem, et afferentem semen et ligna fructifera ; ligna infructuosa, vel spinas vel tribulos quando fecit? RESP. Simul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia et revera, si non invenimus in eis aliquid ad edendum invenimus certe ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse r fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente Scriptura, Terra spinas t tribulos pariet tibi ; tamen non est dicendum tunc ea oriri ex terra; quia jam erant utique ad pastus pecorum vel volatilium facta, non ad augendam hominis poenam producta
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt .iiii. ecreduntur moueri intempore
Corpora uero sua in locum mouendum des¬
cendunt decaelo & ascendunt incaelum
dp̃s itaq: hominum mou&ur intemor re¬
ta futura ex pectando. aliqua nouadiscen¬
do neq: enimcum recordor aliquam lec¬
tionem an aliquam ciuitatem sic commotus ẽ
spsm̃s cogitando ut haec recordar&urex
tempr it a motus est & loco. Quod sunlo¬
comou&ur anincaelo an interramou&ur
quia si necaelo & terra nullus est locus
ulbienim fuit ipses ps̃ incaelo an interra
ut uider& ipsam lectionem uel ipsã ciuitate
Ergo si innullo loco uidit ut recordar&ur
in seipsõ uidit quia in itium hab&. Cogita¬
tio est omne quod initium & tempus hab&
Igitur scđm supra dictam rationem sp̃scre

Expanded text:
ciunt, jure creduntur moveri in tempore. ciunt, jure creduntur moveri in tempore. Corpora vero sua in locum movendum descendunt de coelo, et ascendunt in coelum: spiritus itaque hominum movetur in tempore, reta, futura exspectando, aliqua nova discendo. Neque enim cum recordor aliquam lectionem aut aliquam civitatem, sic commotus est spiritus meus cogitando, ut haec recordaretur ex tempore, ita motus est et loco. Quod si in loco movetur, an in coelo, an in terra movetur? quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritus, in coelo an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit, ut recordaretur, in seipso vidit. Et quia initium habet, cogitatio est omne quod initium et tempus habet. Igitur secundum supradictam rationem spir
Abbreviated transcription (Latin):
pora : sed corporibus insita sunt. & quod¬
ammodoliceat eaquae sint suo tempore
exorturae. Et sicut semencuius lib& arbo¬
ris hab& quandamuim ut cumobrutum
fuerit interra oriat & iurgultum produ¬
catcumramis. nihilominus conspirata
dilatetur frondentib: dehisdem florib
decorata fructific& Ita est & in corpore
ut itadicam quodam seminarium unde
suo tempore curante prouidenciadicitur
aliqua genera animaliumoriantur¬
nenmoueatur in temp̃r aut sp̃s creatus
qui mou&ur in tempore non moueatur& loco
R Ds̃ qui instituit tempr & est ante tempr
uihil in eo est preeritum& futurum nullũ
consilium nouum nullaq noua cogitatio
qui a scilic& sinoua accidens Siacciditdõ
inmutabilis ds̃ est. nihililliac cidit nulla¬
noua cogitatio nullum nouum consilium
ideo non mou&ur intem̃pr Sp̃s uero cond¬
tus sicut est angelorum quam quamsine tẽps
contempl&ur dĩ a &ernitatem & caritatem
Quia extemp̃r in inferiorib: uissa dĩ perfi¬

Expanded text:
pora: sed corporibus insita sunt quodpora: sed corporibus insita sunt quodam modo, quae sunt suo tempore exortura. Sicut enim semen cujuslibet arboris habet quamdam vim, ut cum obrutum fuerit in terra oriatur, et virgultum producatur, deinde ramis nihilominus constipata dilatetur, et frondibus; deinde floribus decorata fructificet: ita est et in corpore, ut ita dicam, quoddam seminarium, unde suo tempore, curante providentia Dei, aliqua genera animalium orianturnon moveatur in tempore, aut spiritus creatus qui movetur in teRESP. Deus qui instituit tempora, et est ante tempora, nihil in eo est praeteritum et futurum, nullum consilium novum, nullaque nova cogitatio: quia scilicet si nova, et accidens. Si vero immutabilisnova cogitatio, nullum novum consilium: ideo non movetur in tempore. Spiritus vero conditus, sicut est angelorum, quanquam sine tempore contemplentur Dei aeternitatem et claritatem: quia ex tempore in inferioribus jussa Dei perfi
Abbreviated transcription (Latin):
poraliter. mou& creaturam corporea
temporaliter & localiter: precedit¬
igitur substantia quae tantum tempora
liter mou&ur. praecedit itaq: sententia
quae nec temporaliter nec locali termoueł
qllar quae temporalitermou&ur. idest̃
sp̃s conditus mou& seip sumpertempus
sineloco. Mou&ur corpus pertempus
& locum. Sp̃s uero creatus mou& se ipsũ¬
sine tempora & loco Igitur sp̃srationalis
qui est in hominib: seurationalis &iam &
lia uero aut uolatili a non acceperunt
hoc iudicium. prosuota mengenere atq
natura uisualiquod acta propelluntur
linde angelicanatura iussa dĩperficiens
mou& uisus omnegenus animancium du¬
cens quo illenescit si homines possunt non¬
nulla animalium genere mansu&a face¬
re ita ut quas damuo luntates hominum
face reuide antur quanto magis hoc ange¬
malia excorruptione corporum maxime
mortuorum nasci. num quid tunc creata
sunt quando ipsa corpora Absit
ut tunc creatadicuntur quando ipsacor¬

Expanded text:
poraliter, movet creaturam corpoream poraliter, movet creaturam corpoream temporaliter et localiter. Praecedit substliter movetur. Praecedit itaque substantia quae nec temporaliter nec localiter movetur, illam quae temporaliter movetur; idem spiritus conditus movet seipsum per tempus sine loco, movetur corpus per tempus et locum. Spiritus vero creator movet seipsusine tempore et loco. Igitur spiritus rationalis, qui est in hominibus, seu irrationalis, etiam et lia vero aut volatilia non acceperunt hoc judicium; pro suo tamen genere atque natura jussu aliquo tacta propelluntur. Unde angelica natura, jussa Dei perficiens, movet jussis omne genus animantium, ducens quo illa nesciunt. Si homines possunt nonnulla animalium genera mansueta facere, ita ut quasdam voluntates hominum facere videantur, quanto magis hoc angemalia ex corruptione corporum, maxime mortuorum nasci: numquid tunc creata sunt, quando ipsa corpora? RESP. Absit ut tunc creata dicantur, quando ipsa cor
Abbreviated transcription (Latin):
omp̃s unum quae carnem non tegitur id ẽ
angelorum Alium quae carne tegitur
Ei cumcarne non moritur id est hominum
Tercium qui carnem carne tegitur &cum
carne moritur id estiumentorum &ominiũ
brutorum animalum homoitaq sic in
medium creatus est : ut e& inferior angelo
infimo in mortalitatem scilic& sp̃s cuman¬
gelo mortalitatem uero carnis cũ umento
Num qui dnam sic adducit ds̃ ad adam
cuncta animalia terrae & uniuers a uola¬
tilia caeli. quomodo ad ducunt aucupantes
aut uenantes ad recia aut forsitan uox
denube factaest iussionis quam intellege¬
rent tamquamrationalis amme & ea au¬
dita nibil hominus oboedierunt¬
R Non hoc quod acceperunt animalia an
uolatilia ut sintratione capaces perquem
oboedire possint creatorisuo. Insuotam̃
genere obtemperant dõ non rationali uolun¬
tatis arbitrio sed sicut mou& illeomĩa tem¬
porib oportunis non ipsetemporaliter
amotus mou& itaq seipsum sine tempore
& loco mou& creatum spm sinelo cotem¬

Expanded text:
: unum, qui carne non tegitur, id est, angelorum; alium, qui carne tegitur, et non cum carne morietur, id est, hominum; tertium, qui carne tegitur, et cum carne morietur, id est, jumentorum et brutorum animalium. Homo itaque sicut in medio creatus est, ut esset inferior angelorum, infimo: immortalitatem scilicet spiritus cum angelo, mortalitatem vero carnis cum jumentoNunquidnam sic adduxit Deus ad Adam cuncta animalia, et universa volatilia coeli, quomodo adducunt aucupantes aut venantes ad retia, an forsitan vox de nube facta est jussionis quam intelligerent tanquam rationalis animae, et ea audita nihilominus audierunt. Non hoc acceperunt animalia aut volatilia, ut sint ratione capacia, per quam obedire possint creatori suo: in suo tamen genere obtemperant Deo, non rationali voluntatis arbitrio, sed sicut movet ille omnia temporibus opportunis, non ipse temporaliter amotus: movet itaque se ipsum sine tempore et loco, movet creatum spiritum sine loco tem
Abbreviated transcription (Latin):
caelestis . R. hoc dixit sc̃s augustinus
quod in quodã loco. iste paradisus plantatus
fuit. ubi homo terrenus habitare potuit
Nam paradisus spiritaliter intellegitur
ubinuncanimȩ sc̃orũ decorpore exeuntes¬
pergunt. incuius figurã iste paradisus planta¬
tus fuit. secundum rerum gestarum

Expanded text:
atiarum. Hoc dixit sanctus Augustinus, quod in quodam loco iste paradisus plantatus fuit, ubi homo terrenus habitare potuit. Nam paradisus spiritaliter intelligitur, ubi nunc animae sanctorum de corpore exeuntespergunt. In cujus figura iste paradisus plantatus fuit, secundum rerum gestarum
Abbreviated transcription (Latin):
trium habuerunt. sicut nunc genus huma¬
num uidetur habere. Illi aũt de proprio
arbitrio lapsi fuerunt. & sententiam dĩ
acceperunt ut siuelint reparari non pos¬
sint. IN. Iterum dixit. Propterea ille
ab inicio homicida fuit. & inueritate non
stetit. Quomodo uero homicida fuit ab
uit in para dyso quando poma comedere
suasit. & de inmortali t factusẽ mortalis.
& postea humanũ genus usq ad aduentum
saluatoris iugulauit. IN. Quomodo i
ueritate non stetit. R. quia ñ meruit
accipere quod eiꝓm issum fuerat ut cum
creatori suo inperp&uum cum reliquis
angelis perman siss&. sed proiectus ẽ. in t̾ra
cumsius. ubisine dubio poenampatiunt᷑
quia iaere ignis siderius eos domi¬
natur. & sibi progeneresuo. quasi quo¬
dam carcer deputatus est. quousq ueni¬
at tempus dĩ uidicii ut in ignẽmittant᷑¬

Expanded text:
trium habuerunt sicut genus humatrium habuerunt sicut genus humanum videtur habere. Illi autem de proprio arbitrio lapsi, sententiam Dei acceperunt, ut si velint reparari, non possint. Et iterum dixit Dominus: Ille ab initio homicida fuit, et in veritate non stetit . Quomodo vero ab initio homicida vit in paradiso, quando poma comedere suasit, et de immortalitate factus est mortalis, t postea humanum genus usque ad adventum Salvatoris jugulavit. Quomodo in veritate non stetit? Quia non meruit accipere quod ei promissum fuerat, ut cum Creatore suo in perpetuum cum reliangelis permansisset; sed projectus est in terram cum suis, ubi sine dubio poenam patiuntur, quia in aere ignis sidereus enatur, et sibi pro genere suo quasi quidam carcer deputatus est, quousque veniat tempus diei judicii, ut in ignem mittant
Abbreviated transcription (Latin):
enim dixit producant aqua reptile ani¬
me uiuentis aut producat aer uolatilia
superterram. Sed dixit producant aquȩ
reptilae animae uiuentis & uolatile suꝑ
terram. quia aer ex aqua fit. Inaere
enim uolatilia caeli consistunt. Vnde
aues caeli nominamus. &d aemones
inaere habitare dicuntur. & propterea
eos suffert aer sustinere. quia aerea
imagine utuntur. & ex inde inpugna¬
tur humanumgenus. quia statim quando
creatifuerunt de conspectudĩ proiecti sunt
Vlnde saluator in euangelio ait. Vidi
nonstetit . R. Idest quia non perseuerauit
inconsortio scõrũ angelorũ. sed statĩ qũã
cito se ipsum aspexit in claritatem dĩ.
erexit se in superbiam. & dixit. ascendã
incaelum &rłq et statim ꝓiectus est
de altitudine caeli inaere cũ omnibus
satellitibus suis quieum secuti sunt . quia
non per steterunt indiuino amore sicut illi
qui firmati sunt. Vt si uelint peccarenon
possint quia ipsi in principio propriũ arbi

Expanded text:
 sustinere; non enim dixit: Producant aquae reptile ani sustinere; non enim dixit: Producant aquae reptile animae viventis, et producat aer volatilia super terram; sed dixit: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram, quia enim volatilia coeli consistunt, unde aves coeli nominamus, et daemones in aere habitare dicuntur, et propterea eos suffert aer sustinere, quia aeream imaginem utuntur, et exinde impugnant humanum genus, quia statim quando creati fuerunt, de conspectu Dei projecti sunt. Unde Salvator in Evangelio ait: Vidi non stetit. Sed sciendum, quia non perseveravit in consortio sanctorum angelorum: sed statim quam cito seipsum aspexit in claritate Dei, erexit se in superbiam, et dixit: Ascendam is Altissimo. Et statim projectus est de altitudine coeli in aerem cum omnibus satellitibus suis, qui eum secuti sunt, qui non perstiterunt in divino amore, sicut illi qui firmati sunt, ut si velint peccare non possint, quia ipsi in prin
Abbreviated transcription (Latin):
R. Ratio erat quia prius uisibilis appa¬
ruit. ut & prius ornatum suum accepiss&
Aut quia hi principio caelum recepit
ornamentum suum. id est de angelis
quando creatifuerunt. Similiter aũt
& terra quando eam deherbis uel de ar¬
boribus uestiuit. Ratio enmerat ut aquȩ
reciperent ornamentum sium dereptili¬
bus. uel aer deuolatilibus. IÑ. Quidẽ
enim quod saepelegimus decreatura
nihil indicauit. R. Non enim arbi¬
trandum est. ut ullum elimentum
in hac scriptura pretermississ&. Nusiꝗa
consuetudo est diuinae scripturae
caelũ et terrã totũ mundũ appellari
& ideo estimandum est aer ad caelũ
et terram pertinere. & quicquid est
humidum uel uaporaliter expensum
hoc adterram pertin&. quicquideñĩ
humidũm uel uaporaliter expensum. hoc
ad terram pertͥin&. quicquid enim tran¬
quillum & quietũ ẽ. ad caelũ ꝑtineredicit᷑
& quodita sit aer. aqua similis utexeius
alationibus pingiuscere probatur sp̃m

Expanded text:
? Ratio erat quia prius visibilis appa? Ratio erat quia prius visibilis apparuit, ut prius ornatum suum accepisset, aut quia in principio coelum recepit ornamentum suum, id est, de angelis, quando creati fuerunt. Similiter autem et terra, quam de herbis vel de arboribus vestivit; ratio enreciperent ornamentum suum de reptilibus, vel aer de volatilibus. D. Quid est enim, quod saepe legimus de creaturanihil indicavit? M. Non enim arbitrandum, ut ullum elementum in hac scriptura praetermisisset, nisi quia consuetudo est divinae Scripturae, coelum et terram totum mundum appellare, et ideo aestimandum est aerem ad coelum et terram pertinere. Et quidquid est humidum, vel vaporaliter expansum, et terram pertinere. Et quidquid est humidum, vel vaporaliter expansum, hoc ad terram pertinet; quidquid enim tranquillum et quietum est, ad coelum pertinere dicitur; et quod ita sit aer aquae similis, ut ex ejus halationibus pinguescere probatur; spir
Abbreviated transcription (Latin):
dissima Karitate sine cecitatis ignorantiȩ
creatorẽ inperpetuũ laudare noncessant.
sed tam̃ initio operis & fine luci de cogno¬
uerunt. qđ uespere & mane uocatur¬
inquid die emicuerunt luminaria firma¬
mento legis infixa. id est euangelistae
simul & c&erum migantium siderum¬
turba. id est diuersarũ uirtutũ inecclesia
numerositas quae in huius uitae obscuri¬
tate tamqũã in nocte refulgentes diui¬
dant. In hoc firmamento scriptura sensi¬
bilia & intellegibilia. quasi interlucem
peccatorũ. & tenebras paruulorum.
& sunt insignis uirtutum & miraculorũ
tores propriis temporibus uiuunt. & tran¬
seunt. uerbum aũt dñi manet h&ernũ¬
IN. Quare autem primoterragermi¬
nauerat. de inde facta sunt luminaria¬
bona uenit in luminatiolucis ad contem¬
plandam speciem suꝑne uirtutis. In¬
Dixit &iam ds̃. producant aquae rep¬
tile anime uiuentis. & uolatile super
libus antequam terra de animalibus¬

Expanded text:
dissima charitate sine caecitatis ignorantia dissima charitate sine caecitatis ignorantia Creatorem in perpetuum laudare non cessant? Sed tamen initio operis et fine lucide cognoverunt quod vespere et mane vocaturQuarto die emicuerunt luminaria, firmamento legis infixa: id est, Evangelistae,simul et caeteram micantium siderumturbam; id est, diversarum virtutum in Ecclesia numerositatem quae in hujus vitae obscuritate, tamquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento Scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras pravorum. Et sunt in signis, virtutum et miraculorum; tores propriis temporibus vivunt et transeunt. Verbum autem Domini manet in aeternum. Quare autem primo terra germinaverit, deinde facta sunt luminaribona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem supernae virtutis. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super libus, antequam terram de animalibus
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate conpatiantur ad subuenien¬
dum indigentibus producens ex lignum
forti robore. & fructiferũ idestbenefici¬
um aderipiendum eum qui iniuriam
patitur demanu potentis. & p̃bendo
procectionis umbraculum ualido robo¬
uideat quam obscure positum sit quarta
die. coepiss& tempora quasi superius
illud triduo sine tempus p̃terire potiusset
qui suae tamen creationis tempus habu¬
erunt. quia mutuo creatura nomen
accepit siderum tamen distinctione illud
triduo non habuerunt. IÑ. Iniquiren¬
dum est sicaelum ingrro uersatur. an
sidera circum eunt. R. Id intellegendũ ẽ.
quod sidera circuuntur caelũ. ut firmum
st& IÑ. & factum est uespere & mane
dies quartus. Curuespera & mane nomi¬
nauit. denocte aũt nihilindicauit. R¬
quid ergo aliud noctem dicamus. nisi
absentiam lucis. qui lnter uesperam &
mane restare uidebatur. An quia prima
lux angelicam significauit creationem
qui contem plando creatorẽ suũ cũcor¬

Expanded text:
infirmitate compatiatur ad subvenieninfirmitate compatiatur ad subveniendum indigentibus. Producens et lignum forti robore, et fructiferum, id est beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, praebendo protectionis umbraculum valido robo. - Quis non videat quam obscure positum sit quarto die coepisse teillud triduum sine tempore praeterire potuisset, quae suae tamen creationis tempus habuerunt, quia mutuo creatura nomen accepit, siderum tamen distinctione illud triduum non habuerunt. Luminaredum est si coelum in gyro versatur, an sidera circumeunt. Id intelligendum est, quod sidera circumeunt, coelum autem firmiter stat. Et factum est vespere et mane dies quartus. Cur vespere vel mane nominavit, de nocte autem nihil indicavit? Quid ergo aliud noctem dicamus, nisi absentiam lucis, quae inter vesperam et mane restare videbatur; an quia prima lux angelicam significavit creationem, qui contemplando creatorem suum, cum concor
Abbreviated transcription (Latin):
Sixit uero ds̃. Congregentur aquae
quae subcaelo sunt in locum unum
& appareat arida. quid est ergo qđ
nonait. fiat arida. uisibilis. uł a qua
congregata. R. quia propinquiora
sunt eidem in formitate quã caelestia
corpora. aut de his per innumerationẽ
dierũ infirmarerum condiuntur. Ideo
noluit inferri. ut similiter cũ superio¬
ribus fieri imperar&. In. Da sensum
spiritalem. R. Die inquit tertio colle¬
git inunum aquas inferiores salsas. hocẽ.
homines infideles quicupiditatũ tẽpestate
& tẽptationũ carnalium fluctib: quati¬
antur. & inseipsis quasi amaritudo inclu¬
duntur. segregauitq ab eis aridam.
populum scilic& fontem uite scientem.
obfix̃q dehinc superborum lamites. &
coercuit eos. Ne turbolentis iniquitatib
suarũ fluctibus aridã. Id est. animam
sicientem. dm̃ conturbent. liceatq ei
germinare bonorum operum fructus
secundum genus. Diligens proximum¬
in subsidis necessitatum carnalium habens
in se sem̃ secundum similitudinẽ ut ex sua

Expanded text:
SUPRA. D. Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, et appareat arida? Quid est ergo quod non ait, fiat arida visibilis vel aqua congregata? M. Quia propinquiora sunt eidem informitati quam coelestia corpora, aut de his per numerationem dierum infirma rerum condiuntur, ideo noluit inferri, ut similiter cum superioribus fieri imperaret. UNDE SUPRA. Spiritaliter. Tertia, inquit, die collegit in unum aquas inferiores salsas, hoc est homines infideles, qui cupiditatum tempestate et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in seipsis quasi amaritudo includuntur; segregavitque ab eis aridam, populum scilicet fontem vitae sitientem. Obfixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus aridam, id est animam sitientem Deum conturbent, liceatque ei germinare bonorum operum fructus secundum genus suum, diligens proximumin subsidiis necessitatum carnalium, habens in se semen secundum similitudinem, ut ex sua
Abbreviated transcription (Latin):
potentiameĩ. Aut singularenumerũ posuit
proplurali. quia nondicit unus fonisedfons
suꝑ terrã aegrpti. & multae intellegunt
ranae & locustae. Ita forsitan tunc unus
fons appellatus est. & multi intellegunt᷑
fons inquid ascendebat de terra in rigans

Expanded text:
potentiam ejus. Aut singularem numerum posuit potentiam ejus. Aut singularem numerum posuit pro plurali, quia non dicit unus fons, sed tasuper terram Aegypti , et multae intelliguntur ranae et locustae, ita forsitan tunc unus fons appellatus est, et multi intelliguntur fons ascendebat a terra, i