comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de superioubus dici non potest. qui perpetuani
stinent uaritatem: uude qui defecerunt et
srat priora opera sua: et obiciuntur nob
sunma malorum hominum: non nr̃a s alie¬
arit ipsa partim in cognita. Que si etiam ue
as presentia uideremus et zizanus ꝓpter
inmenta patcentes pro uuitate coleraremus.
nen selun nulla re prehensione s etiam non
utiu laude uos dignos diceret. quicumq scripma¬
mras scis non corde surclus audiret. Tolerat
uii multitudinem ĩdolum exigentem et fabri¬
entem et adorantem. Tolerat moyses aduersus
din tet milia murmurantia: et tociens offen¬
dentia sc̃m nomen eiuis. Colerat dauid saulem
ꝑstutorem suum sceleratis moribus celestia de¬
srtntm magicis artibus inferna querentem.
mntum uenerande unctionis appellat. Tolerat
simud nefandos filios heli ꝑuersosq filios suos.
ques popłs quia tolerare noluit: diuina ueritate
ucusatus. diuina seueritate correptus ẽ. Uolerat
danq ipsum populium superbum contempto

Expanded text:
 angelis dici non potest, qui perpetuam retinent caritatem, unde qui defecerunt et et ut repetat et faciat priora opera sua. et obiciuntur nobis crimina malorum hominum, non nostra sed aliena et ipsa partim incognita. quae si etiam uera et praesentia uideremus et zizaniis propter frumenta parcentes pro unitate toleraremus, non solum nulla reprehensione sed etiam non parua laude nos dignos diceret, quicumque scripturas sanctas non corde surdus audiret. Tolerat Aaron multitudinem idolum exigentem et fablicantem et adorantem; tolerat Moyses aduersus deum tot milia murmurantia et totiens offendentia sanctum nomen eius; tolerat Dauid Saulem persecutorem suum sceleratis moribus caelestia deserentem, magicis artibus inferna quaerentem, mentum uenerandae unctionis appellat; tolerat Samuhel nefandos filios Heli, peruersos filios suos, quos populus quia tolerare noluit, diuina ueritate accusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptor
Abbreviated transcription (Latin):
questio: ubi hereditas ista ꝓmissa ẽ. Iile ergo
creditur testamentum tradidisse flaminis:
qui contra uoluntatem litigat testatoris.
Quid tibi fecit õ pars donati: quid tibi fecre
eccłia corinthioꝵ: Quod autem de ista di¬
co. de omnibus talibus etiam longe positis
intelligiuolo. Quid uobis fecerunt. quȩ nec
omniuo quid feceritis. nec quos infamaueri¬
tis. nosse potuerunt: An quia lucillam ceci¬
lianus in affricam lesit. lucem xp̃i orbis ami¬
sit  Tandem sentiant quod fecerunt. Merito
cerco annorum interuallo. in ocłis eorum re¬
uolutum ẽ. opus ipsoꝵ. Querite ꝑ quam femi¬
nam maximianus qui dicitur ẽẽ donati ꝓꝓin¬
quus. sese &̃ primiani communione precide¬
rit: et quem ad modum congregata epoꝵ fac̾¬
tione pͥmianum dampnarit absentem. et ad¬
uersꝰ eũ ep̃c ordinatus sit. quẽ admodũ maiori¬
nꝰ ꝑ lucillã cõgregata ep̃oꝵ factiõe cecilianũ dãp-

Expanded text:
quaestio, ubi hereditas ista promissa est. ille ergo quaestio, ubi hereditas ista promissa est. ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, qui contra uoluntatem litigat testatoris. quid tibi fecit, o pars Donati, quid tibi fecit ecclesia Corinthiorum? quod autem de ista dico, de omnibus talibus et tam longe positis intellegi uolo. quid uobis fecerunt, quae nec omnino, quid feceritis, nec, quos infamaueritis, nosse potuerunt? an quia Lucillam Caecilianus in Africa laesit, lucem Christi orbis amisit? ITandem sentiant, quod fecerunt; merito certo annorum interuallo in oculos eorum reuolutum est opus ipsorum. quaerite, per quam feminam Maximianus, qui dicitur esse Donati propinquus, sese a Primiani communione praeciderit et quem ad modum congregata episcoporum factione Primianum damnarit absentem et aduersus eum episcopus ordinatus sit, quem ad modum Maiorinus per Lucillam congregata episcoporum factione Caecilianu
Abbreviated transcription (Latin):
et deo dimituntur: non interrogantur innocen¬
tes ẽt ab hominibus temerariis dampnantur.
Probatur integer certis indiciis qui inter damp¬
natos absentes muldo uehemenciꝰ ceteris
crimuiatiis ẽ. Iuditium ep̃oꝵ ad imperatorem
appellatur: iudex eligitur imperator. uidican
contempnitur imperator. Quȩ tunc acta st̃
legistis: que nunc aguntur uidetis. Si de illis
in aliquo dubitatis: ista iam cernite. Certe ñ
cartis ueteribus non archiuis publicis. non
gestis forensib aut eccłiasticis agalnus. Maior
liber nr̃: orbis terrarum ẽ. In eo lego completũ:
quod in libro dei lego ꝓmissum. Dñs inquit
dixit ad me. filius meus es tu ego hodie genui
te postula a me et clabo tibigentes hereditatẽ
tuam et possessionem tuam terminos terre.
Huic hereditati qui non cominunicat: quos¬
libet libros teneat. exhereditatum se ẽẽ cog¬
uoscat. Hanc hereditatem quisquis expug¬
nat: alienum se ẽẽ. a familia dei satis indicat.
Certe de traditione diuinoꝵ libroꝵ uertit᷑

Expanded text:
et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis iudiciis, qui inter damnatos absentes multo uehementius ceteris criminatus est; iudicium episcoporum; ad imperatorem appellatur; iudex eligitur imperator; iudicans contemnitur imperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a familia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum uertitur
Abbreviated transcription (Latin):
et nostis et gemistis: et tamen uidet ee deu
quod uos in tam pestifera et sacrilega prtesu
nulla res cogit remanere si ꝑ ad ipiscendo si
regno carnalem suꝑetis affectum. et anuces
hominum que in uiditio dei nichil ꝓders.
pro deuitandis sempiternis penis non tuntis
offendere. Sece ite confulite: quid contrahes
nr̃a possint responderi cognoscite. Si prosttus
chartas: ꝓferimus chartas.Si falsas nr̃as cẽ dli¬
cunt. hoc nos de suis dicere non indignentur.
Nemno delet de celo constitutionẽ dĩ nemo aila
de terra eccłiam dei. Iue totum orbem promi¬
sit: ista totum orbem repleuit. et malos habse
et bonos s nec interris amittit deus malos. i
in celũ admittit nisi bonos. Erit autẽ uobse
sermo quem de munere dei nouit ipse quare
si uelitis: testis uero et sinolitis. Explics¬

Expanded text:
et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, quod uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res cogit remanere, si pro adipiscendo spiritali regno carnalem superetis affectum et amicitias hominum, quae in iudicio dei nihil proderunt, pro deuitandis sempiternis poenis non timeatis offendere. ecce ite, consulite; quid contra haec nostra possint respondere, cognoscite. si proferunt chartas, proferimus chartas; si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de suis dicere non indignentur. nemo delet de caelo constitutionem dei. nemo delet de terra ecclesiam dei; ille totum orbem promisit, ista totum orbem repleuit et malos habet et bonos, sed nec in terris amittit nisi malos nec in caelum admittit nisi bonos. erit autem uobis hic sermo, quem de munere dei nouit ipse quanta  correctio, si uelitis, testis uero, etsi nolitis. XLI
Abbreviated transcription (Latin):
auꝰ dãpnatꝰ ẽ. purgatꝰ ẽ uałe uultis. te qd atͣnsmari¬
iuis. uiutatis epĩs ad uersꝰ factionẽ maiorini ce¬
cilianus purgatꝰ est: uałe ñ uultis: rogo fr̃s mĩ
quid magnũ peto. quid difficile attobis¬
a uob̾ intelligi cupio Multum quidem a¬
ẽ. et inconparabiliter distat uel auctores
uel numero africana eccłia. sicum ceteris&
partibus comparetur: et longe minorea
am si unitas hic eẽt: longe omnino minoa
comparata ceteris. xp̃ianis omnib gentile.
quam pars maximiani comparata pͤartpi¬
miani peto tamen et ustum ẽẽ arbitror
tantum ualeat concilium scd̾i tigisitani qu
lucilla conflauit aduersus absentem ceci¬
num et apłicam sedem totumq orbem ci¬
no communicantẽ. quantum ualet conci
maximianensium. quod similiter femini
cio quȩ conflauit aduersus ab sentem prim¬
num: et ceteram ꝑ africam multitudinem
miano cominunicantem. Quid aꝑtius ant̾
quid equius postulatur: Uidetis hec omni

Expanded text:
nus purgatus est, ualere uultis et, quod a transmarinis unitatis episcopis aduersus factionem Maiorini Caecilianus purgatus est, ualere non uultis? rogo, fratres mei, quid magnum peto? quid difficile a uobis intellegi cupio? multum quidem interest et incomparabiliter distat uel auctoritate uel numero Africana ecclesia, si cum ceteris orbis partibus conferatur, et longe minor est, etiam si unitas hic esset, longe omnino minor est comparata ceteris Christianis omnibus gentibus quam pars Maximiani comparata parti Primiani. peto tamen et iustum esse arbitror, ut tantum ualeat concilium Secundi Tigisitani, quod Lucilla conflauit aduersus absentem Caecilianum et apostolicas sedes totumque orbem Caeciliano communicantem, quantum ualet concilium Maximianensium, quod similiter femina nescio quae conflauit aduersus absentem Primianum et ceteram per Africam multitudinem Primiano communicantem. quid apertius cernitur? quid aequius postulatur? Videtis haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tantib purgare me possum. quod eundem
librum ipsi michi dederint. et ibi hoc liga¬
tur. eumq pelagii eẽ dixerint: ut salam
hoc michi sufficiat. nedicat a me fussi
siue conscriptum siue falsatum. Iamait
illos eligat quisq cui credat : meumna
ẽ. de hac re duitius disputare. Rogamis
ut gesta transmittas. ubi si negauit sibb
sentire quȩ illi obiciuntur inimica qe¬
nostis. nulla uerboꝵ ambiguitate fefelleri
iagno gaudio gratulabimur. non multĩ
curantes utrum illa ꝑuersa et impia minqͥ
senserit. an se ab eis aliquando correxerit.

Expanded text:
tantibus purgare me possum, quod eundem tantibus purgare me possum, quod eundem librum ipsi mihi dederint et ibi hoc legatur eumque Pelagii esse dixerint, ut saltem hoc mihi sufficiat, ne dicat a me fuisse siue conscriptum siue falsatum. iam inter illos eligat quisque, cui credat. meum non est de hac re diutius disputare. rogamus, ut certe transmittas t sibi, si negauerit se ista sentire, qunostis, nulla uerborum ambiguitate fefellerit, magno gaudio gratulabimur non multum curantes, utrum illa peruersa et impia numquam senserit an se ab eis aliquando correxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
mo paruulorum certam sentenciam tene¬
rt possimus: ut si forte qm̃ dixit. ab infan¬
cia usq ad sencctutem: ideo dicat abel non
peccse quia nec senuisse monstracur. Nlon
hoc indicant uerba eus ubi priorem utã
dixit peccatricem: posteriorem uero posse
ẽẽ sine peccato. Ait enĩ non se dixisse qͣm
inueniatur quis ab infantia usq ad sencc¬
tutem qui non peccauerit: sed qm̃ a pec¬
tis conuersus. labore proprio et gr̃a dei a¬
uitus. potest sme peccato ẽẽ. Cum eñi diex
a peccatis conuersus: ostendit priorẽ uitam
in peccatis agi Fatetur ergo quod pecur¬
rit abel cuius prima uita fuit in scłqu
fatetur non carere peccatis. Et respicr
brum suum. ubi eum dixisse constat
ait. In hac defensione non diximus. Si
tem et hunc librum uel hunc in eo libro
locum eẽ negauerit suum: ego quidem idi¬
neos testes habeo honestos et fideles ui
et eius smne dubio dilectores: quib adtes¬

Expanded text:
mo paruulorum certam sententiam tenemo paruulorum certam sententiam tenere possimus! — aut si forte, quoniam dixit \'ab infantia usque ad senectutem\', ideo dicat Abel non peccasse, quia nec senuisse monstratur. non hoc indicant uerba eius; ab initio priorem uitam dixit peccatricem, posteriorem uero posse esse sine peccato. ait enim non se dixisse, quoniam inueniatur quis, ab infantia usque ad senectutem qui non peccauerit, sed quoniam a peccatis conuersus labore proprio et gratia dei adiutus potest absque peccato esse. cum enim dicit a peccatis conuersus\', ostendit priorem uitam in peccatis agi. fateatur ergo. quod peccauerit Abel, cuius prima uita fuit in saeculo. quam fatetur non carere peccatis, et respiciat librum suum, ubi eum dixisse constat, quod ait in hac defensione: \'Non diximus\'. Si autem et hunc librum uel hunc in eo libro locum esse negauerit suum, ego quidem idoneos testes habeo honestos et fideles uiros et eius sine dubio dilectores, quibus adtes
Abbreviated transcription (Latin):
que non dum erat. an quia illorum tantũ
qui commiserant meminit. illius uero qui
nulla commiserat meminisse non potuit:
Certe inquit primo in tempore adam et
eua. ex quib cam et abel natisunt: quatu¬
or tantum homines fuisse referuntur. Pec¬
cauit eua: scriptura hoc prodidit. Adam qͦ
deliquit. eadem scriptura non tacuit: s
non modo quia peccauerunt. s etiam pec¬
catorum indicat qualitatem. Quod si &
tura dixisset: sed non dixit. Ergo nec ille
peccauit. hec uerba de libro eius decerp¬
si quȩ in ipso quoq uolumine tua sanc ti¬
tas poterit inuenire: Ut intelligatis
quemadmodum ei cetera neganti crede¬
re debeatis. nisi forte dicat ip̃sum abel i¬
chil peccasse. s ideo non fuisse sine peccato.
et ideo non posse dño comꝑari. qui in car¬
ne mortali solus sine peccato fuit: quia erat
in abel originale peccatum quod de adam
trarerat non inse ipso cominiserat. Ultina
saltem hoc dicat ut interim eius de baptis¬

Expanded text:
quae nondum erat? an quia illorum tantum, quae nondum erat? an quia illorum tantum, qui commiserant. meminit. illius uero, qui nulla commiserat, meminisse non potuit? certe, inquit, \'primo in tempore Adam et Eua, ex quibus Cain et Abel nati sunt, quattuor homines tantum fuisse referuntur. peccauit Eua, scriptura hoc prodidit; Adam quoque deliquit, eadem scriptura non tacuit; sednon modo peccata uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quod si et tura dixisset; si non dixit, ergo nec ille peccauit\'. Haec uerba de libro eius decerpsi, quae in ipso quoque uolumine tua sanctitas poterit inuenire, ut intellegatis, quem ad modum et cetera neganti credere debeatis, nisi forte dicat ipsum Abel nihil peccasse, sed ideo non fuisse sine peccato et ideo non posse domino comparari, qui in carne mortali solus sine peccato fuit, quia erat in Abel originale peccatum, quod de Adam traxerat, non in se ipso ipse commiserat — utinam saltem hoc dicat, ut interim eius de baptis
Abbreviated transcription (Latin):
cus. potest absq peccato eẽ. nec ꝑ hoc in
posterum erit inconuertibilis. In hac pe¬
lagii responsione ceruit reuerentia tua
hoc eum fuisse confessum. priorem hõĩs
uitam quȩ ẽ. ab infantia smne peccato non ẽẽ.
s eum aduitam quȩ sine peccato sit. labore
proprio. et aduitum gr̃a dei. posse conuerti.
Cur ergo in hoc libro cui respondi. abel ita
uixisse dicit ut nichil omnino peccauerit:
Nam eius de hac re ista sunt uerba. hoc in¬
quit recte dici potest de his quorum neq
bonoꝵ neq malorum scriptura sit memor.
de illis uero quorum iusticie meminit et
peccatorum sine dubio meminisset. si qua
cos peccasse sensisset. S esto inquit. aliis
temporib turbe numerositate omnium diꝰ¬
simulauerit peccata contexere. in ipso sta¬
tim primordio inundi ubi non nisi quatu¬
or homines erant quid inquit dicimus. cͦ
non omnium uoluerte delicta memorare:
utrum ne ingentis multitudinis causa non

Expanded text:
tus potest absque peccato esse nec propter hoc in tus potest absque peccato esse nec propter hoc in posterum erit inconuertibilis\'. In hac Pelagii responsione cernit reuerentia tua hoc eum fuisse confessum, priorem hominis uitam, quae est ab infantia, sine peccato non esse, sed eum ad uitam, quae sine peccato sit, labore proprio et adiuto per gratiam dei posse conuerti. cur ergo in hoc libro, cui respondi, Abel ita hic uixisse dicit, ut nihil omnino peccauerit? nam eius de hac re ista sunt uerba: \'Hoc,\' inquit, \'recte dici potest de his, quorum neque bonorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. sed esto,\' inquit, \'aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere, in ipso statim mundi primordio, ubi nonnisi quattuor homines erant, quid\', inquit. \'dicimus, cur non omnium uoluerit delicta memorare? utrumne ingentis multitudinis causa,
Abbreviated transcription (Latin):
donec corrigatur tolerabilius sustinetur.
Peto etiam nobis trammittere quib ꝑhibe¬
tur ẽẽ purgatus eccłiastica gesta digneris.
quod ex multorum episcoporũ desiderio pe¬
to. quos mecum de hat re fama incerta per¬
turbat. s ideo solus hoc scripsi. quia occasio¬
nem ꝑlatoris festinantis a nob̃. quem cito ad
nos audiui posse remeare pretermittere no¬
lui. Ero quib gestis iam nobis misit. non qui¬
de ullam partem gestorum s: quandam a se
conscriptam uelud defensionem suam qua
se dixit obiectis respondisse gallorum. in qͣ
ut alia ommittam cum ad illud respondet
quod ei obiectum ẽ. eum dixisse posse homi¬
nemeẽ sine peccato. et mandata dei custodi¬
re si uelit. Diximus inquit: hane enĩ illi ds̃
possibilitatem dedit. non d̾iximus qm̃ in
ueniatur quis ab infantia usq ad senectam
qui niunquam peccauerit:S qm̃ a peccatĩ
conuersus labore proprio et gr̃a dei adiu¬

Expanded text:
donec . corrigatur, tolerabilius sustinetur. donec . corrigatur, tolerabilius sustinetur. Peto etiam nobis transmittere, quibus perhibetur esse purgatus, ecclesiastica gesta digneris. quod ex multorum episcoporum desiderio peto, quos mecum de hac re fama incerta perturbat; sed ideo solus hoc scripsi, quia occasionem perlatoris festinantis a nobis, quem cito ad nos audiui posse remeare, praetermittere nolui. pro quibus gestis iam nobis misit non quidem ullam partem gestorum sed quandam a se conscriptam uelut defensionem suam, qua st dixit obiectis respondisse Gallorum. in qua, ut alia omittam, cum ad illud responderet, quod ei obiectum est, eum dixisse posse hominem esse sine peccato et mandata dei custodire, si uelit, \'diximus\', inquit; \'hanc enim illi deus possibilitatem dedit; non diximus, quoniam inueniatur quis, ab infantia usque ad senectam qui numquam peccauerit, sed quoniam a peccatis conuersus labore proprio et gratia dei adiu
Abbreviated transcription (Latin):
ilim xp̃m dominum nostrum omnes liberan¬
tur. quicumq liberantur: quoniam nemo
pnter ipsum quolibet alio modo liberari po¬
test Propter hoc scriptum ẽ. sicut in adam õs
moriuntur: sic et in xp̃o omnes uiuificabunt᷑
Non quia nemo dampnabitur. s quia nemo
aliter liberabitur: quia sicut nulli nisi ꝑ ada
filii hominis. ita nulli nisi per xp̃m filii dei.
Omnes itaq filii hominis non nisi ꝑ adam:
et omnes ex cis filii dei. non nisi ꝑ xp̃m fieri
possunt. Aꝑte itaq etiam hinc ex promat
quid senciat: utrum placeat ei etiam paruu¬
los qui non dum iusticiam possunt uelle. uł
uolle. tamen ꝓpter unum hominem ꝑ quem
rari: utrum etiam pro ipsis susum credat
sanguinem xp̃i proter originale peccatum:
ẽ. De his maxime ab illo uolumus nosse:
quid credat. quid teneit. quid aꝑte confitea¬
tur. et predicet. In aliis autem quȩ illis obi¬
ciuntur. etiam si errare conuincitur. tamen

Expanded text:
legum Christum dominum nostrum omnes liberanlegum Christum dominum nostrum omnes liberantur, quicumque liberantur, quoniam nemo praeter ipsam quolibet alio modo liberari potest. propter hoc scriptum est: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, non quia nemo damnabitur, sed quia nemo aliter liberabitur, quia, sicut nulli nisi per Adam filii hominis, ita nulli nisi per Christum filii dei. omnes itaque filii hominis nonnisi per Adam et omnes ex eis filii dei nonnisi per Christum fieri possunt. aperte itaque etiam hinc exprimat, quid sentiat, utrum placeat ei etiam paruulos, qui nondum iustitiam possunt uelle uel nolle, tamen propter unum hominem, per qurari, utrum etiam pro ipsis fusum credat sanguinem Christi propter originale peccatum, orum. de his maxime ab illo uolumus nosse, quid credat, quid teneat, quid certe confiteatur et praedicet. in aliis autem, quae illi obiciuntur, etiamsi errare conuincitur, tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
pitis: quoniam quid in libro suo scripserit ig¬
noratis. Propter hoc ipsum librum misi et me¬
um quo ei respondi. unde ꝑspieiat uenerabili¬
tas cua quam gr̃am uel adiutorium di dicat:
quando illi obicitur quod gr̃a dei et adiutorio
contra dicat. Proinde presta illi docendo et oran¬
do. et pro cuis salute que in xp̃o ẽe debet oran¬
do: ut cam dei gr̃am confiteatur. quam pro¬
bantur sc̃ĩ dei fuisse confessi. cum ã dño ea ipsi
peterent quȩ illis iubebat ut facerent. qm
neq iubcrentur nisi ut nr̃a uoluntas ostende¬
retur: neq peterentur nisi ut uoluntatis in¬
firmitas ab illo qui uisserat uiuaretur. Aꝑte
interrogetur: utrum ei placeat orandum ẽẽ
a dño ne peccemus. Quod si ei displicet lega¬
tur in aurib cius apłs dicens. Dramus autẽ
ad dnm ne quid faciatis mali. Si autem placoe
aperte predicet gr̃am qua uiuamur. ne ipse
faciat multum mali. ħ ac ciũ gr̾a dei per

Expanded text:
pitis, quoniam, quid in libro suo scripserit, igpitis, quoniam, quid in libro suo scripserit, ignoratis. propter hoc ipsum librum misi et meum, quo ei respondi; unde perspiciat uenerabilitas uestra, quam gratiam uel adiutorium dei dicat, quando illi obicitur, quod gratiae dei et adiutorio contradicat. proinde ostende illi docendo et hortando et pro eius salute, quae in Christo esse debet, orando, ut eam dei gratiam confiteatur, quam probantur sancti dei fuisse confessi, cum a domino ea ipsi peterent, quae illis iubebat ut facerent, quoniam neque iuberentur, nisi ut nostra uoluntas ostenderetur, neque peterentur, nisi ut uoluntatis infirmitas ab illo, qui iusserat, iuuaretur. Aperte interrogetur, utrum ei placeat orandum esse domino, ne peccemus. quod si ei displicet, legatur in auribus eius apostolus dicens: Oramus autem ad deum, ne quid faciatis mali; si autem placet, aperte praedicet gratiam, qua iuuamur, ne ipse faciat multum mali. hac enim gratia dei per
Abbreviated transcription (Latin):
omni gaudio et pace in credendo ut habun
aina hicc sibi potest sua uoluntate prestare:
irt qud etiam dicit idem ipse apłs quotquot
enm spu dei aguntur. hii filii sunt dei si spũ
U quid dicit similiter et sp̃s adiuuat infir¬
qsatem nr̃am. si natura nr̃a sic creata ẽ. ut
n ad opera iusticie non indigeat adiuuari:
t quid scriptum ẽ fidelis autem deus qui ñ
pmittanit uos temptari suꝑ id quod potestis.
s fciet cum temptacione etiam exitum ut
pesitis sustinere: si iam ita conditi sumus
n uirib liberi arbitrii uniuersas temptatio¬
ns sustinendo superare possimus: Quid plu¬
ibagam apud sanctitatem tuam. quandoqͥ¬
am me onerosum sentio: maxime quia ꝑ inter¬
pntm audis litteras meas: Si diligitis pelagi¬
um: ddiligat uos etiam ipse. immo magis se ip¬
lum: et non uos fallat. Cum enĩ auditis eum
onfiteri gr̃am dei et adiutorium dei. putatis
hoc eum dicere quod et uos catholica regula sa¬

Expanded text:
omni gaudio et pace in credendo et abundeomni gaudio et pace in credendo et abundeomnia haec sibi potest sua uoluntate praestare? ut quid etiam dicit idem ipse apostolus: Quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, si spirut quid dicit similiter: Spiritus adiuuat infirmitatem nostram, si natura nostra sic creata est. ut spiritu ad opera iustitiae non indigeat adiuuari? ut quid scriptum est: Fidelis autem deus, qui non permittet uos temptari super id, quod potestis, sed faciet cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustinere, si iam ita conditi sumus, ut uiribus liberi arbitrii uniuersas temptationes sustinendo superare possimus? Quid pluribus agam apud sanctitatem uestram, quando quidem me onerosum sentio, maxime quia per interpretem so audis litteras meas? si diligitis Pelagium, diligat uos etiam ipse, immo magis se ipsum et non uos fallat. cum enim auditis eum confiteri gratiam dei et adiutorium dei, putatis hoc eum dicere, quod et uos, qui catholica regula sa
Abbreviated transcription (Latin):
ad operandam iusticiam: et omnia dei mo¬
data seruanda Unde quis non uideat c
cundem librum legerit. quemnadinodirm
pugnetur gr̃a dei de qua dicit apłs: isee
ego homo quisme liberabit de corpore moti
huius. gr̃a dei ꝑ iħm xp̃m dominum nostria
et nullus locus diuino aduitorio relinqur̃
ꝓpter quod orantes dicere debeamus. nenl
inferas intemptacionem. sine causa etuam
dñs apło petro dirisse uideatur. rogals
te ne deficiat fides tua. si hoc totum in r
nullo auxilio dei. s potestate uoluntatisa
pletur: his itaq disputacionib ꝑuersiͤ
impiis. non solum contradicitur orationib
nr̃is. quib ad nõ petimus quicquud scõs pcãs¬
se legimus et cenemus: uerum etiam bene¬
dictionib nr̃is resistitur quas suꝑ popłm d¬
cimus optantes eis et poscentes adño ut ed
habundare faciat in karitate in uicem et
in omnes. et det eis scd̃m diuicias głe sue uis¬
tutem corroborari ꝑ spm̃ eius. et impleat eos

Expanded text:
ad operandam iustitiam et omnia dei maad operandam iustitiam et omnia dei mandata seruanda. unde quis non uideat, cum eundem librum legerit, quem ad modum oppugnetur gratia dei, de qua dicit apostolus: Miser ego homo! quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per dominum noset nullus locus divino adjutorio relinquatur, propter quod orantes dicere debeamus, Ne nos inferas in tentationem ; sine causa etiam Dominus apostolo Petro dixisse videatur, Rogavi pro te, ne deficiat fides tua , si hoc totum in nobis nullo auxilio dei sed potestate uoluntatis impletur? His itaque disputationibus peruersis et impiis non solum contradicitur orationibus nostris, quibus a domino petimus. quicquid sanctos petisse legimus et tenemus, uerum etiam benedictionibus nostris resistitur, quando super populum dicimus optantes eis et poscentes a domino, ut eos abundare faciat in caritate inuicem et in omnes et det eis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius et impleat eos
Abbreviated transcription (Latin):
ni sumus. et in qua spũ ex fide spem iusi
expectamus. et ammonitionib nr̃is i¬
rent emendari: dederunt michi librum
eiusdem pelagii cẽ dixerunt. rogantes it
ei potius responderem. Quod postea qrm
uidi me facere debere ut eo modo errdi
nefarius de cordib eorum ꝑfectius ai¬
tur: legi atq respondi. In hoc libro: il
gr̃am non appellat. nisi naturam. qua cu¬
libero arbtrio conditi sumus: Illam uer
innumerabilib testimonus scã scriptura
commendat ea nos iustificari. hoc ẽ. iustis
fieri docens. et in omni opere bono siue aga¬
do siue ꝑficiendo dei miscđia iuuari. ques
etiam orationes sc̃orum aꝑtissime ostendur
quib ea petuntur a domino quȩ precipumt̃
a dño: Hanc ergo gr̃am non solum tacet. si
contraria multa loquitur. Affirmat eñi u
menterq contendit ꝑ solum liberum arb¬
trium sibi humanam sufficere posse natura

Expanded text:
ni sumus, et in qua spiritu ex fide spem justitiae ni sumus, et in qua spiritu ex fide spem justitiae exspectamus, et admonitionibus nostris inciperent emendari; dederunt mihi librum, quem ejusdem Pelagii esse dixerunt, rogantes ut ei potius responderem: quod posteaquam vidi me facere debere, ut eo modo error ipse nefarius de cordibus eorum perfectius auferretur, legi atque respondi. 3. In hoc libro ille Dei gratiam non appellat nisi naturam, qua libero arbitrio conditi sumus. Illam vero, quam innumerabilibus testimoniis sancta Scriptura commendat, ea nos justificari, hoc est, justos fieri docens, et in omni opere bono, sive agendo, sive perficiendo, Dei misericordia juvari; quod etiam orationes sanctorum apertissime ostendunt, quibus ea petuntur a Domino, quae praecipiuntur a Domino: hanc ergo gratiam non solum tacet, sed ei contraria multa loquitur. Affirmat enim, vehementerque contendit, per solum liberum arbitrium sibi humanam sufficere posse naturam
Abbreviated transcription (Latin):
rui. nichil audeo succenssere: melius enum
ꝑlatorem credo defuisse. quam me suspicor
a tua ueneratione contemptum. dñe beatissi¬
me et merito uenerabilis fr̃. Nunc uero
qm̃ seruum dei lucam ꝑ quem ista direxi.
cito comperi eẽ redditurum. agam dño ec
cue benignitati uberes gr̃as: si me licteris
fueris uisitare dignatus. Pelagium uero fra¬
trem meum filium tuum quonia audio
quod multum diligas. hane illi suggero ex¬
hibeas dilectionem. ut homines qui eum no¬
uerunt et diligenter audierunt: non habco
tuam sanctitatem existimẽt falli. Nam qͥ¬
dem ex discipłis eius adolescentes honestissi
me nati. et instituti liberalib eruditi. spem
quam habeant in scło eius exhortacione di¬
miserunt : et se ad dei seruitium contule¬
runt. In quib tamen cum apparuissent
quedam sancte doctrine aduersantia quȩ
saluatoris euangłio continetur: Ec aples
sermonib declaratur. idẽ. cum inuenrsꝰ
contra dei gr̃am disputare ꝓpter quam mi¬

Expanded text:
rui, nihil audeo suscensere; melius enim perlatorem credo defuisse, quam me suspicor a tua ueneratione contemptum, domine beatissime et merito uenerabilis frater. nunc uero, quoniam seruum dei Lucam, per quem ista direxi, cito comperi esse rediturum, agam domino et tuae benignitati uberes gratias, si me litteris fueris uisitare dignatus. Pelagium uero fratrem nostrum, filium tuum, quem audio quod multum diligis, hanc illi suggero exhibeas dilectionem, ut homines, qui eum nouerunt et diligenter audierunt, non ab eo tuam sanctitatem existiment falli. Nam quidam ex discipulis eius adulescentes honeme nati, et institutis liberalibus eruditi, spem quam habebant in saeculo, ejus exhortatione dimiserunt, et se ad Dei servitium contulerunt. In quibus tamen cum apparuissent quaedam sanae doctrinae adversantia, quae Salvatoris Evangelio continetur, et apostolicis sermonibus declaratur, id est cum invenirentur contra Dei gratiam disputare, propter quam christia
Abbreviated transcription (Latin):
aonis huiuis. qui ꝑ obtentum nescio cuiꝰ re
it quȩ non uidit: Sine dubio heretici qui
doctrinas demonior et seqͣunt᷑ et ꝓmũt. cõ¬
rptis ab eoꝵ sp̃u adinuentionib quȩ nõ
niderunt. fantasmata quasi uisa fingentes.
tpestiferis disputacionib in corda male cre¬
dlla seminantes: hi sunt qui non tenent ca
ut: id: xp̃m fontem ueritatis. Cuius doctri¬
ii quicquid aduersatur insanum ẽ: &. hi ce
uduces cecors. de quib dici puto. Me dere¬
iuerunt fontem aque uiue. & foderũt sibi
las contritos qui non tenent aquam. Dein¬
x in subsequenti capite adiecit. Ne tetigeri¬
os neq: gustaueritis. neq contrectaueritis
que sunt omnia ininteritum ipso usu scđm
irecepta & doctrinas hominum. rationẽ qͥdẽ
ubentiꝰ sapientiȩ in suꝑsticione & humilitate.

Expanded text:
tionis huius, qui per obtentum nescio cuius antionis huius, qui per obtentum nescio cuius anat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daemoniorum et sequuntur et promunt, conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus, quae non uiderunt phanet pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes, hi sunt qui non tenent caput id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur insanum est. et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde in subsequenti capite adiecit: ne tetigeritis neque gustaueritis neque contrectaueritis, quae sunt omnia in interitum ipso usu, secundum praecepta et doctrinas hominum, rationem quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
patus eors. Quid autem illis ꝓd est ad salutẽ
quȩ non nisi ꝑ fidem & gratiam xp̃i capicur.¬
si ꝓpter fidem patris harissimi dẽo sint. cul
anguntur: quos necesse c̃ ꝓpter hoc
Siti. quod ꝓpter suam infidelicaterda
uiltes. inimici sunt euanglio xp̃iͤsi ergo
ini deo: quomͦ ꝑibunt: & si nonered̃ta
anodo non ꝑibunt: Si ꝓpter patres sue suo
indodiliguntur. ⁊ quomodo et ꝓpter patres
pos saluabuntur: s et si fuerint noe. daruel.
tiobin medio eors. filios impios non saluas¬
puns soli salu erunt. adhuc aliud obs¬
curus mͥ erue de ꝓfundo: et inuadum.
ser. In epła colosensium omnino colligere
ion possum quod ait nemo uos seducat. uo¬
is in humilitate et religione angłor quȩ
nonuidit. ambulans frustra. inflatus sensu
annis suȩ. & non tenens caput. de quib anglis
uct esi de inimicis malis. quȩ illors religio.
us quȩ humilitas. & qui sit magister sedue¬

Expanded text:
patus eorum. quid autem illis prodest ad salutem, patus eorum. quid autem illis prodest ad salutem, quae non nisi per fidem et gratiam Christi capitursi propter fidem patrum charissimi Deo sint? cui bono diliguntur quos necesse est propter hoc damnari, quod propter suam infidelitatem a crepantes, inimici sunt Evangelio Christi? Si ergoimi deo, quo modo peribunt? et si non credunt, quo modo non peribunt? si propter patres sine suo merito diliguntur, quo modo et propter patres non saluabuntur? sed etsi fuerint Noe, Danihel et Iob in medio eorum, filios impios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistula Colossensium omnino colligere non possum, quod ait: Nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seduc
Abbreviated transcription (Latin):
manos ait interrogo: & rogo ut edisseras in
Multum enim cecuttire me faceor in hac a
sententia de iudeis qđ ait. scđm euangłiũ qͥst
inimici ꝓpter uos: scđm electionem audem
karissimi ꝓpter patres. Quomͦ idem et inime¬
ꝓpter nos qui credidimus ex gentib. tinqã
non potuerint gentes credere nisi. uidei credi¬
dissent: aut ipse unus omnium creator deus
qͥ omnes homines saluos fieri uult. et in ag¬
nicionem ueritatis uenire. capax non fuit ad¬
qui sitionis utriusq: nisi alterum ꝓ altero pos¬
sule et. Deinde harissimi ꝓpter patres: s qͥmo¬
do aut unde karissimi si non credant: et inl¬
mici deo eẽ ꝑsistant.: Nonne inquit qͥ odas
te deus oderam illos: & suꝑ inimicos cuosi
bescebam: ꝑfecto odio oderam illos. Certe hoc
puto paterna uex loquitur ad filium ꝑppha
in eodem psalmo ubi supra de parte creden¬
dium dixerat. mͥ autem nimis honorificati st̃
amiei tui d̃s: nimis confortati sunt prinei¬

Expanded text:
Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis, quod ait: Secundum euangelium quidem inimici propter uos, secundum electionem autem carissimi ppropter nos, qui credidimus ex Gentibus, tanquam non potuerint Gentes credere, nisi Judaei non credidissent; aut ipse unus omniqui omnes homines saluos fieri uult et in agnitionem ueritatis uenire, capax non fuit adquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero possideret? deinde carissimi propter patres quo modo aut unde carissimi, si non credant et inimici deo esse persistant? nonne, inquit, qui oderant te, deus, oderam illos et super inimicos tuos tabescebam? perfecto odio oderam illos. certe hoc puto paterna uox loquitur ad filium per prophetam in eodem psalmo, ubi supra de parte credentium dixerat: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, deus, nimis confortati sunt princi
Abbreviated transcription (Latin):
doctores usq ad consummationem scõis: et
reliqua. Hoc opto distingas m in hae diuersi¬
tate nominum quȩ sit cuiq nomitu osicio
toꝵ. ꝯuidue doctor. In omnib enum ho
uersis nominib simile & ꝓpe unum doea
officium uideo fuisse tractatum. Hos alte
tatio seripturarum & inspectio mentiũ. e
predicatio temporis secuturi. ut agabus
nebat. qui & famem instantem p̃dixit: & q
beatus paulus in ierosolimis passurus eẽt e
bo denunciauit. et signo rone eius ostendich
ter pastores specialiter & doctores quid interi
dinoscere uolo: quia prepositis ecełiȩ utrumis
nomen ascribi solet. Icem quod ait ad tunothã
Obsecro gͥ primum omĩum fieri obsecratione
orationes. postulationes. grãrum acciones ꝓ
omĩb hominib: queso exponas mͥ quod dis¬
men sit ui hac diuersitate membror uerbos
cum omĩa michi quȩ gerenda dixit oratione
officio conuenire uideantur. Item quod adi

Expanded text:
doctores ad consummationem sanctorum et doctores ad consummationem sanctorum et reliqua. hoc opto distinguas mihi in hac diuersitate nominum, ■ quae sit cuique nomini officiorum torum quidue doctorum; in omnibus enim his diuersis nominibus simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autemrpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item quod ait ad Timotheum: obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersitate uerborum, cum omnia mihi, quae gerenda dixit, orationis officio conuenire uideantur. Item, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
micor suors: uerticem capilli ꝑ ambulantiũ
in delictis suis. Quid sit uerticem capilli per¬
ambulantium in delictis: non enim dixit u̾¬
ticem capitis si uerticem capilli: qui sine sensu
ẽ. An replecum peccatis hominem uult osten¬
dere: s criptum ẽ. Om̃e cor in dolore: a pedi¬
b usq ad caput. & paulo infra qđ ait. liunga
canum cuoꝵ ex inimicis abipso. a quo ip̃soͤ
& nunquid canes dei possunt dici genciles. qͦs
ipse in euangłio canes nominat: aut ne forte
ipsos canes dei dicat quales estimari possunt
si qui in nomine.xp̃iano gentiliter uiuunt:
quors pars cum infidelib ponitur. quia dm̃
quem uerb colunt. factis negant: Nȩc interĩ
Dicit ad ep̃hesios quod in alia epła dixerat de
gradib uel ordinib disposicionum dei. oꝑau-¬
te sp̃u sco diuisiones grãrum: & quosdam qͥ¬
Dem dedit apłos. quosdam autem ꝓphas. ali¬
os uero euangłistas. alios autem pͥastores et

Expanded text:
micorum suorum uerticem capilli perambulantium micorum suorum uerticem capilli perambulantium in delictis suis, quid sit uerticem capilli perambulare in delictis. non enim dixit, uerticem capitis, sed uerticem capilli, qui sine sensu est. an repletum peccatis hominem uult ostendere? scriptum est: omne cor in dolore a pedibus usque ad caput, et paulo infra quod ait: lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso, a quo ipso? et numquid canes dei possunt dici gentiles, quos ipse in euangelio canes nominat? aut ne forte ipsos canes dei dicat, quales aestimari possunt, si qui in nomine Christiano gentiliter uiuant, quorum pars cum infidelibus ponitur, quia deum, quem uerbis colunt, factis negant? Haec interim roponam. dicit ad Ephesios quod in alia epistola dixerat de gradibus uel ordinibus dispositionum dei operante spiritu sancto diuisiones gratiarum: et quosdam quidem dedit apostolos, quosdam autem prophetas, alios uero euangelistas, alios autem pastores et
Abbreviated transcription (Latin):
forte ꝓpter honorem legis ipsius uel generis
abraham. ut etiam in parte terrena carnalis
seminis eius quȩ uidentur scđm harenam ma¬
ris computari. legis antiq littera ꝑseueret.
ne forte aliqui legendo legem illuminentur
ad fidem xp̃i qui et legis et ꝓpħarum finis ẽ.
& in omnib eor libris prefiguratus ac ꝓpħatꝰ
elucet. aut quia ex ip̃sis impus eors gene¬
ratio uentura est elector: qui de singłis cri¬
bubus electi. ii duodenis milibus designẽ¬
cur. e quibus ipsa reuelatio beati ioħis ex uo¬
ce angłi prenuntiandis. hoc testimonium per¬
hibet᷑. quia commatatui regis ȩterni familia¬
rius adherebunt: penitus ĩmacłati & huma¬
ne coniunctionis exꝑtes. De quib spetialit̃
ait sequentur agnum quocumq ierit. quia
cum mulierib se non coinquinauerunt: uir¬
gines enim sunt. In sexagesimo sexto psalmo¬
preter alia illud obscurissunum michi ẽ quod
ait. uerumtamen ds̃ conquassabit capita ini¬

Expanded text:
forte propter honorem legis ipsius uel generis forte propter honorem legis ipsius uel generis Abraham, ut etiam in parte terrena carnalis seminis eius, quae uidentur secundum harenam maris computari, legis antiquae littera perseueret, ne forte aliqui legendo legem inluminentur ad fidem Christi, qui et legis et prophetarum finis est et in omnibus eorum libris praefiguratus ac prophetatus elucet? aut quia ex ipsis impiis eorum generatio uentura est electorum, qui de singulis tribubus electi in duodenis milibus signabuntur, quibus ipsa reuelatio beati Ioce angeli praenuntiantis hoc testimonium perhibet, quia comitatui regis aeterni familiarius adhaerebunt penitus inmaculati et humanae coniunctionis expertes, de quibus specialiter ait: sequentur agnum quocumque ierit, quia cum mulieribus se non coinquinauerunt; uirgines enim sunt. In sexagesimo sexto praeter alia illud obscurissimum mihi est quod ait: uerumtamen deus conquassabit capita ini
Abbreviated transcription (Latin):
ammirari soleo filium ad pacrem loqui ĩtel¬
ligens in psalmo quinquagesimo octauo. u
de iudeis inimicis de quib supra dixerat ex¬
ce ipsi loquentur in ore suo et gladius in la¬
bi is eors: paulo infra dici ne occideris eos
ne quando obluuscantur legis tue: disꝑge
illos in uirtute cua: & destrue eos dñe. Qđ
in his usq in hodiernum diem uidemꝰ imple¬
ri. Destructi sunt enam aueteri sua gła. suie
templo et sine sacrificus ac sine ꝓpħis: in omĩ¬
um gentium disꝑsione uenientes. S quid
dendis rogabat. ꝓ quib & sub ipso cemp̃r
passionis. iam ad crucem eum ducentib pre¬
cabatur dicenᷤ. pater dimitte eis. non eruĩ sci¬
unt quid faciunt : uerum quod adiecit ne
unquam obluuseantur legis tue. tanquam
ꝓpter hoc necessaria eẽt ȩtiam sine fide euã¬
głii uita eors: obscurum mͥ faceor. Quid enĩ
his ad salutem quȩ sune fide queritur ꝓdest.
in legis memoria et meditatione uersari. nisi

Expanded text:
admirari soleo filium ad patrem loqui inteladmirari soleo filium ad patrem loqui intellegens in psalmo quinquagesimo octauo, ubi de Iudaeis inimicis, de quibus supra dixerat: Ecce ipsi loquentur in ore suo et gladius in labiis eorum, paulo infra dicit: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae. disperge illos in uirtute tua et destrue eos, domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus impleri; destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed quid dendis rogabat, pro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: Pater, dimitte eis; non enim sciunt, quid faciunt? uerum quod adiecit: Ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam opter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii uita eorum, obscurum mihi fateor. quid enim his ad salutem, quae sola fide quaeritur, prodest in legis memoria et meditatione uersari, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
manere uoluerunt. quos ut ipse flens in euã¬
głio suo ꝓtestatur. sepe uoluit congregare
sub alas suas sicut gallina congregat pullos
suos: & noluerunt. Multiplicãtis ergo infir¬
mitatib. quo accelerauerunt: forte in cru¬
cem dñi conclamandam. & inuito pilato ne¬
faris uocib extortorquendam. ut adĩple¬
rent mensuram patrum suors: ut isti dnm̃
ꝓpharum occiderent. quors patres ipso s
ꝓpħas interfecerunt: a quib hic mundi sal¬
uator esse uenturus nunciabatur. Postea
accelerauerunt. Ueloces enim pedes eoꝵ
ad effundendum sanguinem: contricio et
infelicitas in uiis eor. et uiam pacis ñ ag¬
nouerunt: id ÷ xp̃m qui dicit ego sum uia
Inconsequenti psalmo illud m exponi desi¬
dero. quid dicat de abscondicis cuis adĩple¬
tus ÷ uenter eor. saturati sunt porcina: uł
sicut in quib dam psalteriis scriptũ audio
saturati sunt filiis. et reliquerunt quȩ suꝑ¬
fuerunt paruuł suis.Rursꝰ in alio psalmo

Expanded text:
manere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euanmanere uoluerunt, quos, ut ipse flens in euangelio suo protestatur, saepe uoluit congregare sub alas suas, sicut gallina congregat pullos suos, et noluerunt. multiplicatis ergo infirmitatibus quo accelerauerunt? forte in crucem domini conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adimplerent mensuram patrum suorum, ut isti dominum prophetarum occiderent, quorum patres ipsos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis non cognouerunt, id est Christum, qui dicit: Ego sum uia. In consequenti psalmo illud mihi exponi desidero, quid dicat: De absconditis tuis adimpletus est uenter eorum. saturati sunt porcina uel, sicut in quibusdam psalteriis scriptum audio, saturati sunt filiis et reliquerunt, quae superfuerunt, paruulis suis. iiursus in alio psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
inde uirtutes sanitatum. quas ipsis & coram
ipsis ꝓfecit. Q uippe hȩc non mͦ creditus. seid
t blaphematus ab eis cum dicerent hic homo
ladeo eẽt non curaret sabbatis: et non eicit
demonia nisi inbeelzebub. principe demoni¬
S ł ropter hanc mentem obdurata impieta
diccatam: multiplicate sunt infirmitates os
dibrȩ eois.s: quid ÷ quod ait postea accelera¬
ipłoꝵ. qui beati petri predicatione cõpun¬
il crediderunt in eum quem crucifixerant.
te sestinantes tanto expiari peccato. ad donũ
gratiȩ cucurrerunt⁊ an uero quia iurtutes
animȩ ex fide et caritate dei robororantur
illis impiis utroq uacius. multiplicate sunt
infirmitates anime ex impietate scelerũ mor¬
tiferi langorib occupate. Exp̃e & enim lumen
et uita crenitiumᷤ: et sanitas sub pennis eius:
Unde non mirum si et cenebrȩ & infirmitates
eos multiplicate sunt in interitum. qui uitã
et lucem non receꝑunt. neq sub penns eius

Expanded text:
inde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram inde uirtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit quippe haec non modo creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: Hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis et: Non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc mentem obdurata impietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est, quod ait: Postea accelerabus apostolorum, qui beati Petri praedicatione compuncti crediderunt in eum, quem crucifixerant, et festinantes tanto expiari peccato ad donum gratiae cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide et caritate dei roborantur, illis impiis utroque uacuis multiplicatae sunt infirmitates animae ex impietate scelerum mortiferis languoribus occupatae? Christus etenim lumen et uita credentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum, si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam et lucem non receperunt neque sub pennis eius
Abbreviated transcription (Latin):
uiictitatis. Ipsuis nimirum sunt forma uidĩ
uere cupientes quȩ ex lege ẽ. iusticie. dei
non sunt subiecti quȩ ÷ ex fide. que reputaca¬
Nabratiam patri nr̃o ad iusticiam. non ex
qbr. quia sedłm omnipotentiam dei credidit
a. apud quem ille uere iustus ẽ. qui ex fide
uius. nec sc̃s in cerra ẽ s in cȩlo. quia ñ carne.
s su ambulat. cuiꝰ conuersatio in cȩlis:: nou
qlanti in circumcisione carnis. s incircumci¬
one cordis. quȩ non littera sed spu agitur in¬
iusibiliter. Unde laus eius ñ est ex hominibus
s ex deo. Deinde quod iungit in eodem uer¬
sculo miras fecit uoluntates suas inter illos.
aro ex eo dicit quod ipsis prunum lucernã
s accendit. & precepta uiuendi dedit: no¬
nuoluntates suas. Deinde idipsum pietatis
sirucramentum. in ipsis oꝑatus ẽ. natus in
cmne ex uirgine ds̃ in gente ipsors. et de car¬
ic ipsoꝵ factus ẽ ex semine dauid homo. de¬

Expanded text:
sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaeisanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaeituere cupientes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quest Abraham patri nostro ad iustitiam non ex operibus, quia secundum omnipotentiam dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non glorianti in concisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter, unde laus eius non est ex & hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: Mirasfecituoluntates suas inter illos, credo ex eo dicit, quod ipsis primum lucernam legis accendit et praecepta uiuendi dedit. noiis Israhel uoluntates suas. deinde ipsum pietatis suae sacramentum in ipsis operatus est natus in carne ex uirgine deus in gente ipsorum et de carne ipsorum factus ex semine Dauid homo, de