comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Qm̃ nature nomen quod ds
est. non pruatum unicuiq & pe¬
culiare. sed commune est. Et quod
commune est atq unum : plurale¬
eẽ non potest. Et ideo trinitas nõ
pluraliter dii: sed unus dicitur
ds̃. Ubi uero peculiare aliquid: &
quod in aliud non reciprocat. in est
ibi & pluralitas: & distinctio habe¬
ri potest. Quia ergo pater proprie
dicitur. et filius p̾ropriȩ nuncupa
distinguitur: nec potest pater filius.
nec filius pater. nec sp̃s sc̃s. aut filius.
aut pater intelligi. Rectissime se¬
cunduͣ distinctionem ꝑsonarum
tres nominantur : qui tamen scđm
nature unionem numerari non po¬
ssint. Et ideo tria sunt nomina in
ꝑsonis. pater. & filius. et sp̃s sc̃s. unũ
nomen in natura ds. et obhoc tres u¬
nus deus. Ergo nec confusio in tribus
nec diuersitas in uno amittitur no¬
minȩ: ac sic trinitas unitas. unus¬
ds est scđm nature unionem. & u¬
nus ds̃ trinitas est : scđm ꝑsonaru
distinctionem. Hec iuxta athana¬

Expanded text:
tit. Quoniam naturae nomen, quod Deus tit. Quoniam naturae nomen, quod Deus est, non privatum unicuique et peculiare, sed commune est. Et quod commune atque unum est, plura esse non potest. Et ideo Trinitas non pluraliter dii, sed unus dicitur Deus. Ubi vero peculiare aliquid, et quod in aliud non reciprocat, inest, ibi et pluralitas et distinctio haberi potest. Quia ergo Pater proprie dicitur, et Filius proprie nuncupatudistinguitur, nec potest Pater Filius, nec Filius Pater, nec Spiritus sanctus aut Filius aut Pater intelligi, rectissime secundum distinctionem personarum tres nominantur, qui tamen secundum naturae unionem numerari non possunt. Et ideo tria sunt nomina in personis, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus; unum nomen in natura, Deus; et ob hoc tres unus Deus. Ergo nec confusio in tribus, nec diversitas in uno admittitur nomine: ac sic Trinitas unus Deus est secundum naturae unionem; et unus Deus Trinitas est secundum personarum distinctionem. Haec juxta Athana
Abbreviated transcription (Latin):
cilem quoq illam & ut arriꝰ autu¬
mabat insolubilem questionem
quod tres unus d̾s dici. & idem
tribus distingui non posse ꝑsonis
intentauerat : ita athanasius di¬
uinȩ scripturę auctoritate dissol¬
uit. ut maioris sit absolutione ue¬
ritatis enodata: quam fuerat per
sillogismos uersutiarum plectile
in uoluta. Manifestius namq docu¬
it quod intrinitate unus ds. scđm
nature unionem: non scđ̾m distin¬
ctionem ꝑsonarum. Et ideo tres
unus est ds : quia trium natura
una est. Quia & cum multȩ animȩ
una anima & cum om̃s homines
unus homo dicitur : scđm natu¬
re conditionem quȩ omnibus u¬
na est: non scd̾m diuersitatem as¬
seritur ꝑsonarum. Igitur qui na-¬
cura unus est ds̃: idem in ꝑsonis
mi misterium celebratur. B abti-¬
⁊̾ate in quit gentes. in nomine pa¬
tris. & filii. et sp̃s sc̃i. Iuxta quam no
cum unusquisq eorum singłarit᷑
ds sit: deos tamen eos pluraliter
dicere. nature unitas non admit¬

Expanded text:
cilem quoque illam et ut Arius autucilem quoque illam et ut Arius autumabat insolubilem quaestionem, quod tres unus Deus dici, et idem tribus distingui non posse personis intentaverat, ita Athanasius divinae Scripturae auctoritate dissolvit; ut majori sit absolutione veritatis enodata, quam fuerit per syllogismos versutiarum plictiles involuta. Manifestius namque docuit quod in Trinitate unus Deus, secundum naturae unionem, non secundum distinctionem personarum. Et idcirco tres unus est Deus, quia trium natura una est. Quia et cum multae animae una anima, et cum omnes homines unus homo dicitur, secundum naturae conditionem, quae omnibus una est, non secundum diversitatem asseritur personarum. Igitur qui natura unus est Deus, idem in personis mi mysterium celebratur. Baptizate, inquit, gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Juxta quam nomcum unusquisque eorum singulariter Deus sit, deos tamen eos pluraliter dicere, naturae unitas non admit
Abbreviated transcription (Latin):
ȩeͣ uirtutem: Ut ea quidem quȩ
sublimuis loquitur. id est ego et
pater unum sumus. & cetera his si¬
milia ad deitatis referantur natu-¬
ram: quȩ uero humilius. scđm homi
nem intelligatur fuisse locutus. De
spu quoq sc̃o competens habita dis¬
putatio est : quem arrius a commu¬
nione naturȩ patris & filii ꝑcreatu¬
re confessionem. longe secretum atq
alienum eẽ putauit. Sed quod uni
sit eiusdemq substantie hinc preci¬
pue athanasius demonstrauit. dum
ea eum loqui atq agere que non
nisi dm̃ possibile sit operari uel lo¬
qui taliaq de eo referri que nulli
conueniant creature ꝑdocuit. Et
ideo a patris & filii deitatis unita¬
te extraneum uł diuersum eȩ no
posse: quem similis atq eadem ope¬
rum uirtus demonstrauit equa¬
lem. Quia & reuera detestabili pra¬
uitatis errore patris & filii societa¬
te alienus putatur : qui patrem
nom inis uirtutisq honore cum
hisdem obtinere monstratur. Diffi¬

Expanded text:
esse virtutem? Ut ea quidem, quae esse virtutem? Ut ea quidem, quae sublimius loquitur, id est, Ego et Pater unum sumus , et caetera his similia, ad deitatis referantur naturam; quae vero humilius, secundum hominem fuisse locutum? De Spiritu quoque sancto competens habita disputatio est: quem Arius a communione naturae Patris et Filii per creaturae confessionem longe secretum atque alienum esse putavit. Sed quod unius sit ejusdemque substantiae hinc praecipue Athanasius demonstravit, dum ea eum loqui atque agere quae non nisi Deo possibile sit operari vel loqui, taliaque de eo referri quae nulli conveniant creaturae, perdocuit. Et ideo a Patris et Filii deitatis unitate extraneum vel divisum esse non posse, quem similis atque eadem operum virtus demonstravit aequalem. Qui et revera, detestabili pravitatis errore, Patris et Filii societate alienus putatur, quia parem nominis virtutisque honorem cum eisdem obtinere monstratur. IX. Diffi
Abbreviated transcription (Latin):
nitebatur : quod filius minorem se
dixerit patre. & non suam: sed eiꝰ
in omnib facere uoluntatem. Mul-¬
taq alia in hunc sensum conuenien¬
tia: de se ipso fassum fuisse asseruit.
Quȩ michi ad demonstrationem dis¬
similis naturȩ : satis in bȩcilla & mul¬
tum uidentur in congrua. Quasi
uero si quilibet filius homo patris
hominis faciat uoluntatem. et eum
sibi prestantem fateatur atq maio¬
rem: diuerse abeo poterit ẽe̾ natu-¬
re. dum & si possit pater honore pre¬
ferri : non tamen natura discerni.
Quod quidem ego lege atq conditi¬
terum athanasius manifestiore sen¬
tentia huius nobis intelligentie iuã
aperuit: inqua omni cunctationis
discussa caligine. clarum ueritatis
lumeN eluxit. Quid enim ad to¬
cius erroris nebulas effugandas di¬
ci uel credi manifestius potuit. quã¬
ut sicut in uno xp̃o duas ęẽ credi
mus naturas. dei scilicet & homi¬
nis. geminam quoq in eius uerbis
uel actis rerum cognoscamus in¬

Expanded text:
nitebatur, quod Filius minorem se nitebatur, quod Filius minorem se dixerit Patre: et non suam, sed ejus in omnibus facere voluntatem. Multaque alia in hunc sensum convenientia de seipso fassum fuisse asseruit, quae mihi ad demonstrationem dissimilis naturae satis imbecilla et multum videntur incongrua. Quasi vero si quilibet filius homo patris hominis faciat voluntatem, et eum sibi praestantem fateatur atque majorem, diversae ab eo poterit esse naturae: dum etsi possit pater honore praeferri, non tamen natura discerni. Quod quidem ego lege atque condititerum Athanasius manifestiore sententia hujus nobis intelligentiae viam aperuit, in qua, omni cunctationis discussa caligine, clarum veritatis lumen eduxit. Quid enim ad totius erroris nebulas effugandas dici vel credi manifestius potuit, quam, sicut in uno Christo duas credimus esse naturas, Dei scilicet et hominis geminam quoque in ejus verbis vel actis rerum cognoscamus in
Abbreviated transcription (Latin):
genuerit : quia se genuisse cestatus¬
sit. Corruptum autem hac ipsa gene¬
ratione omnino non fatendum: quia
semꝑ incorruptus est. maxime cũ
pleraq inueniantur in rebus corpo¬
reis. & corruptioni subiectis ita mi¬
nistrari uł nasci: ut nullum sius un¬
de gignuntur materiis afferant de¬
trimentum. Sicut lumen alumine
sumptum. uł accensum. & ꝑ quan¬
dam ꝓfectus natiuitatem ministra¬
tum. diminutionis dampnum ori¬
ginali non possit afferre maderie:
cum & diuinus sacratissime uirginis
partus tale aliquid inse miro atq
in explicabili sacramentorum miste¬
rio fuisse demonstret: dum sine dãp¬
no pudoris deo plenus uterus ua¬
cuatur. Et si uirginalis integritas.
si natura corruptioni obnoxia dm̃
pariendo non corrumpitur. quomͦ
natura in corruptibilis patris eun¬
dem dm̃ generando corrumpi po¬
tuisse credatur : Sed iterum arri
patris & filii longe imparem dissi¬
milemq naturam hinc ostendere

Expanded text:
genuerit, quia se genuisse testatugenuerit, quia se genuisse testatur. Corruptum autem hac ipsa generatione omnino non fatendum, quia semper incorruptus. Maxime cum pleraque inveniantur in rebus corporeis et corruptioni subjectis ita ministrari vel nasci, ut nullum suis unde gignuntur materiis afferant detrimentum, sicut lumen a lumine sumptum, vel accessu, et per quamdam profectus nativitatem ministratum, diminutionis damnum originali possit afferre materiae, cum et divinus sacratissimae Virginis partus, et tale aliquid in se miro atque inexplicabili sacramentorum mysterio fuisse demonstret: dum sine damno pudoris Deo plenus uterus vacuatur. Et si virginalis integritas, si natura corruptioni obnoxia, Deum pariendo non corrumpitur, quomodo natura incorruptibilis Patris eumdem Deum generando corrumpi potuisse credatur? VIII. Sed iterum Arius Patris et Filii longe imparem dissimilemque naturam hinc ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
dem filium cuius pater eeͣ naturȩ.
Sed contra hȩc arrius illud precipue
opponebat. patrem non potuisse
ex se filium generare: ne ꝑhoc diui¬
sionis alicuius uł corruptionis ui¬
tio uideatur ee. subiectus. Quia
si exsemet ipso ut aiebat. id est ex
hoc quod ipse est. filium genuisse
credatur. aliquam utiq substantiȩ̨
suȩ portionem a se ipso se creuisse pu¬
tabitur.: ꝑ quod sine dubio a suȩ ꝑfec¬
tionis plenitudine a modo desciscens.
et diuisus profecto. & imminutus
ẽẽ uidebitur. Quod obiectionis ca¬
pitulum. tali athanasius ueritatis
ratione submouit ẽẽ. impossibile
dicens dm̃ qui incorporeus sit & in¬
uisibilis atq inpalpabilis : id inse re¬
cipere uel habere. quod sit diuisio-¬
nis aut corruptionis uitio subiectũ.
Qm scilicet diuidi uł imminui contre¬
ctabilium solet & corporalium ẽȩ̨
materia : dm̃ uero qui in nullo est ho¬
rum: tale aliquid ꝑpeti omnino
non posse. Et obid credendum quod

Expanded text:
dem Filium cujus Pater esse naturae. VII. dem Filium cujus Pater esse naturae. VII. Sed contra haec Arius illud praecipue opponebat, Patrem non potuisse ex se Filium generare, ne per hoc divisionis alicujus vel corruptionis vitio videatur esse subjectus. Quia si ex semetipso, ut aiebat, id est ex hoc quod ipse est, Filium genuisse credatur, aliquam utique substantiae suae portionem 193 a seipso secrevisse putabitur; per quod sine dubio a suae perfectionis plenitudine admodum desciscens, et divisus profecto, et imminutus esse videbitur. Quod objectionis capitulum, tali Athanasius veritatis ratione submovit; esse impossibile dicens Deum, qui incorporeus sit et invisibilis atque impalpabilis, id in se recipere vel habere quod sit divisionis aut corruptionis vitio subjectum, quoniam scilicet dividi vel imminui contrectabilium soleat et corporalium esse materiarum. Deum vero, qui in nullo est horum, tale aliquid perpeti omnino non posse: et ob id credendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
dum exigeret: & rerum naturaliu
consuetudinis auctoritas inuitaret.
non posse parentes dissimilis nature
filios procreare. Et ideo scđm arrii
sententiam. qui alterius substantiȩ
quam pater est filium asserebat:
hoc humano sensiui intelligendum
posse reliquit. ut si uere filius indi¬
uersitatem naturȩ est. non tam ge¬
nitus quam factus ẽe uideatur. Sitq
uacua & inanis filii patrisq appella¬
tio. dum specietenus magis quam
ueraciter aut ille genuisse. aut hic
natus predicatur. Aut si uere qui¬
dem de patre natus asseritur. nec
tamen unius cum eo eiusdemq sub¬
standie creditur. degenerem eum
et instar alicuius monstri. alias quã
paterna natura dictabat editum
conuenit profiteri. Quod cum sc̃ę
illi & heatissimȩ atq in effabili non
congruat maiestati. maxime cum
et animantes obhoc pessime condi¬
tionis prodigio naturaliberos reddi¬
derit. ne aliud quam quod ipsa sũt
generent: liquido comprobari eius-¬

Expanded text:
dum exigeret, et rerum naturalium dum exigeret, et rerum naturalium consuetudinis auctoritas invitaret, non posse parentes dissimilis naturae filios procreare. Et ideo secundum Arii sententiam, qui alterius substantiae quam Pater est Filium asserebat, hoc humano sensui intelligendum posse reliquit, ut si vere Filius in diversitate naturae est, non tam genitus quam factus esse videatur: sitque vacua et inanis Filii Patrisque appellatio, dum specie tenus magis quam veraciter, aut ille genuisse, aut hic natus praedicatur. Aut si vere quidem de Patre natus asseritur, nec tamen unius cum eo ejusdemque substantiae creditur, degenerem eum, et instar alicujus monstri, alias quam paterna natura dictabat editum convenit profiteri. Quod cum sanctae illi et beatissimae atque ineffabili non congruat majestati, maxime cum et animantes ab hoc pessimae conditionis prodigio natura liberos reddiderit, ne aliud quam quod ipsa sunt generent, liquido comprobari ejus
Abbreviated transcription (Latin):
suisse. Et erat omnino consequens:
ut si homo usii professio tanquam a
lege peregrina cassatur: truisia quoq
inuentio pari ratione confrustetur.
Aut certe doceret arrius trusion spe¬
cialiter in lege conscriptum: sicut
athanasium de homo usii proprieta¬
te cogebat. Sed cum hoc penitus
ostendere nequiuisset. claruit eum
suꝑflua de athanasio exegisse. quȩ
ipse minime potuit demonstrare.
Et cum se pari questionis uinculo
artatum cognosceret: tandem aliqu̾a¬
do in eum sententiȩ placitum refle¬
xit assensum: ut nudi sermonis pro¬
batione omissa. rebus atq rationib
edocerent : patris & filii. aut unam
aut diuersas ẽẽ naturas. Sed hunc
athanasius sensum clariorem. atq
aꝑtum unius substantię inditium
dabat : quod patrem ex ipso & non
extrinsecus filium genuisse mon¬
strabat. Fieriq non posse. aliud eum
quam iđ quod ipse est edidisse. cũ
et diuine generationis ueritas pro
sui honoris reuerentia id ẽę creden¬

Expanded text:
suisse. Et erat omnino consequens, suisse. Et erat omnino consequens, ut si homousii professio tanquam a lege peregrina censeatur, triusiae quoque inventio pari ratione confrustretur. Aut certe 192 doceret Arius triousion specialiter in lege conscriptum, sicut Athanasium de homousii proprietate cogebat. Sed cum hoc penitus ostendere nequivisset, claruit eum superflua de Athanasio exegisse quae ipse minime potuit demonstrare. VI. Et cum se pari quaestionis vinculo arctatum cognosceret, tandem aliquando in eum sententiae placitum reflexit assensum, ut nudi sermonis probatione omissa, rebus atque rationibus edocerent Patris et Filii aut unam aut diversas esse naturas. Sed hinc Athanasius clarius atque apertum unius substantiae indicium dabat, quo Patrem ex ipso et non extrinsecus Filium genuisse monstrabat; fierique non posse aliud eum quam id quod ipse est edidisse, cum et divinae generationis veritas pro sui honoris reverentia id esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
arrius tradidit sec tatores in sirminen¬
si sinodo tradidisse. Quod ipsum eti¬
am simpliciter & specialiter in scrip¬
turis diuinis positum in ueniri non
posse. Et quam plura his similia ꝓtu¬
lit documenta. que gestorum serię
tenentur expressa: quib ostenditur
ad obtendendas hereticorum insolen¬
tias. nouorum nominum uocabu¬
la fuisse presumpta: nec tamen con¬
tra uetitum apłicȩ sententiȩ eos fecis¬
se credendum. quid ꝓfanas uocum
nouitates precipit euitandas. Sed
ꝓfanas inquit: non religiosas. Nam
religiosum ȩȩ ingenitum dicere pa¬
trem &e filium dm̃ de deo. lumen
ex lumine. ueros quoq xpͣianos ca¬
tholicos nuncupare: noui nominis
docetur ẽȩ̃ uocabulum. Simili ergo
modo aiebat athanasius. ętiam ni¬
ceno euenisse concilio : ut quȩ arriꝰ
contra rerum fidem triusion id est
tres substantias in ducebat : omousion
id est unius cum patre filium sub¬
stantie confitendum episcopos cen¬

Expanded text:
Arius tradidit sectatores, in SyrmienArius tradidit sectatores, in Syrmiensi synodo tradidisse; quod ipsum etiam simpliciter et specialiter in Scripturis divinis positum inveniri non posse: et quam plura his similia protulit documenta, quae gestorum serie tenentur expressa; quibus ostenditur, ad ostendendas haereticorum insolentias, novorum nominum vocabula fuisse praesumpta: nec tamen contra vetitum apostolicae sententiae eos fecisse credendum, quae profanas vocum novitates praecepit evitandas. Sed profanas, inquit, non religiosas. Nam religiosum esse, ingenitum dicere Patrem, et Filium Deum de Deo, lumen ex lumine; veros quoque Christianos catholicos nuncupari, novi nominis docetur esse vocabulum. Simili ergo modo, aiebat Athanasius etiam Nicaeno evenisse concilio. Utque Arius contra fidem rerum triousion, id est tres substantias inducebat; homousion, id est unius cum Patre Filium substantiae confitendum episcopos cen
Abbreviated transcription (Latin):
solens & temeraria hereticȩ fraudis
audatia pͣterisset : his ꝓpositionum
nexibus in enodabiliter uinciretur :
quibus ipsam catholici sensus liberta¬
tem intra ꝑfidie suȩ laqueos impli¬
catam. retinere putabat. Et ut se
athanasius antiquorum auctoritate
muniret : talia prisce consuetudinis
exempla protulit. quȩ etiam arriꝰ
non solum negare non posset. ueru
ȩtiam pari cum eo ratione fidei de¬
fenderet. Proposuit igitur ad demo¬
strandam suꝑ nominum nouitatib
antiqui moris regłam. quod contra
sabellium qui patrem genitum as¬
serebat. ingenitum atq in nascibilẽ
debere catholicos profiteri. preteri¬
torum conciliorum decreto fuisse san¬
titum : cum hoc ipsum euidentius
positum. scripturȩ diuine auctorita¬
te ostendi non possit. Sed hoc profi-¬
tendum: et ipsa rei ueritas & neces¬
sitas hereticȩ professionis exigeret. Itẽ
dm̃ ex dõ. lumen exlumine. filium
confitendum: episcopos religionis quͣa

Expanded text:
solens et temeraria haereticae fraudis solens et temeraria haereticae fraudis audacia praeterisset, his propositionum nexibus inenodabiliter vinciretur, quibus ipsam catholici sensus libertatem intra perfidiae suae laqueos implicatam retinere putabat. V. Et ut se Athanasius antiquorum auctoritate muniret, talia priscae consuetudinis exempla protulit; quae Arius non solum negare non posset, verum etiam pari cum eo fidei ratione defenderet. Proposuit igitur ad demonstrandam super nominum novitatibus antiqui moris regulam, quod contra Sabellium, qui Patrem genitum asserebat, ingenitum atque innascibilem debere catholicos profiteri, praeteritorum conciliorum decreto fuisse initum; cum hoc ipsum evidentius positum, Scripturae divinae auctoritate ostendi non posset; sed hoc profitendum, et ipsa rei veritas, et necessitas haereticae professionis exigeret. Item Deum de Deo, lumen ex lumine, Filium confitendum, episcopos religionis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
referebat in tantum unius eos
neȩ. substantie. ut dignitate. poten¬
tia. honore patrem filio multum
excellere : filium uero intra hȩc
& longe inferius subsistere diceret.
homo usyy quoq uocabulum. tan¬
quam peregrinum. & abscriptu¬
ris diuinis alienum. nuꝑq aptid
niceam argumento pocius quam
auctoritate reꝑtum. penitus re¬
pudiandum aiebat. aut certe diui¬
nis contineri litteris. sibimet demon¬
strari poscebat. Alioquin nominis ip¬
sius simul faciendam eẽ iacturam. obnixis¬
sime ꝑorabat. Sed athanasius utru
nouitate nominis an uerbi uirtute
offenderetur dum inquireret: utruq
sibi arrius displicere respondit. Exqͦ
apparuit eum non obhoc homo usion
suscipere nolle. quia nouum erat: s
quia fidei eiꝰ molimina destruebat.
Sed dum iterum ac sepius ꝓprietatem
uocabuli pure & specialiter in scriptu¬
ris positi flagitaret : id athanasius
allegabat. eccłasticę consuetudinis
ex. quando apłicȩ fidei terminos in¬

Expanded text:
referebat, in tantum unius eos referebat, in tantum unius eos non esse substantiae, ut dignitate, potentia, honore, Patrem Filio multum excellere; Filium vero intra haec et longe inferius subsistere diceret. Homousii quoque vocabulum tanquam peregrinum, et a Scripturis divinis alienum; nuperque apud Nicaeam argumento potius quam auctoritate repertum, penitus repudiandum aiebat, aut certe divinis contineri litteris sibimet demonstrari poscebat. Alioquin nominis ipsius simul faciendam esse jacturam obnixissime perorabat. Sed Athanasius utrum nominis novitate, an verbi virtute offenderetur dum inquireret, utrumque sibi Arius displicere respondit. Ex quo apparuit, eum non ob hoc homousion suscipere nolle, quia novum erat, sed quia fidei ejus molimina destruebat. Sed dum iterum ac saepius proprietatem vocabuli pure et specialiter in Scripturis positi flagitaret, 191 id Athanasius allegabat ecclesiasticae consuetudinis esse, quando apostolicae fidei terminos in
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbum.
Hoc erat in principio : apud dm̃. Om¬
nia ꝑipsum facta sunt: & sine ipso
factum est nichil. Perquod non so¬
lum ante scła dm̃ apud dm̃: ueru
ȩtiam tocius creationis extitisse auc̃¬
torem declaratum est. Plura ȩtiam
et alia his similia sicut ꝓsecutionũ
corpore tenetur expressum. prola¬
tasunt testimonia: quibus dilucide
apparuit hoc uerbũ dm̃ de patris
utero ante scła genitum. & infine
temporum obamorem hominum
nri generis suscepisse naturam. in
qua salua sui natura. in una tam̃
eademq ꝑsona. om̃s humane fra¬
gilitatis subierit passiones.
xcluso itaq etiam fotino. &
eius errore meis interfatibus
abdicato : pondus omne negotii. &
tota fidei summa: ex athanasii atq¬
arrii altercationis conflictatione
pendebat. Quib dum in eundi cer-¬
taminis copiam tribuissem: hunc
athanasius fidei suȩ tramitem
pandit. ut patrem & filium. et sp̃m
sc̃m. unuis essentie. uniusq diceret
contra uero arrius

Expanded text:
erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil ; per quod non solum ante saecula Deum apud Deum, verum etiam totius creationis exstitisse auctorem declaratum est. Plura etiam et alia his similia, sicut prosecutionum corpore tenetur, et praesunt prolata testimonia; quibus dilucide apparuit, hoc Verbum Deum, de Patris utero ante saecula genitum, et in fine temporum ob amorem hominum nostri generis suscepisse naturam; in qua, salva sui natura, in una tamen eademque persona omnes humanae fragilitatis subierit passiones. IV. Excluso itaque etiam Photino, et ejus errore meis interfatibus abdicato, pondus omne negotii, et tota fidei summa ex Arii atque Athanasii altercationis conflictatione pendebat. Quibus dum ineundi certaminis copiam tribuissem, hunc Athanasius fidei suae tramitem pandit, ut Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum, unius essentiae, uniusque diceret ntra vero Arius
Abbreviated transcription (Latin):
ost quam ergo istius erroris
prestigia prodita patuere:
et fotinum fidei suȩ si ualeret ad ẽę
mea inter locutione precepi. Qui in
ipso prosecutionis suȩ exordio. dñm
asseruit. et eo usq ꝑ quosdam beatȩ¬
uitȩ profectus illustrius eminuisse.
ut in dei ac dñi appellatione iure
transiret: non naturali dignitatis
pruuulegio. sed accidentis probȩ ac
dignissime merito actionis: impi¬
um eẽ dicens naturam in eo diuini¬
tatis acciꝑe. qui &e materni uteri ge¬
stamine. uectus. sollempnes feminei
pudoris conditiones transierit. & cu¬
ras uagitusq exꝑtus. etatis quoq sor¬
tierit incrementa: & intantum nr̃ȩ
fragilitatis communia non euaserit.
ut & esurierit. & sitierit. ignor auerit.¬
ut temptatus sit. mori timuerit. et
mortuus sit. Illa uero quȩ in eius ges¬
tis miraculis plena narrantur. non
ut ãs quod non erat egisse: sed mu¬
nere patrocinantium meritorum
diuinitus asseruit impetrasse. Sed
hȩc &iam probose infidelitatis doc̃¬

Expanded text:
ostquam ergo istius erroris praestigia prodita patuere, et Photinum fidei suae, si valeret, adesse mea interlocutione praecepi. Qui in ipso prosecutionis suae exordio Dominuasseruit; et eo usque per quosdam beatvitae profectus illustrius eminuisse, ut in Dei ac Domini appellationem jure transiret; non naturali dignitatis privilegio, sed accidentis probae ac dignissimae merito actionis: impium esse dicens naturam divinitatis in eo accipere, qui et materni uteri gestamine vectus, solemnes feminei pudoris conditiones transierit; et cunas vagitusque expertus, aetatis quoque sortierit incrementa: et in tantum nostrae fragilitatis communia non evaserit, ut et esurierit et sitierit, ignoraverit, tentatus sit, mori timuerit, et mortuus sit. Illa vero quae in ejus gestis miraculis plena narrantur, non ut Deus quod non erat egisse, sed munere patrocinantium meritorum divinitus asseruit impetrasse. Sed haec etiam probrosae infidelitatis doc
Abbreviated transcription (Latin):
Cur conexus essem¬
piternum cum pa-¬
cre ẽẽ filium. que
natsiutas nullomodo passa ẽ amit¬
tere in sempiternitate : Qui si sempi¬
ternus una cum patre erat. natus
non est. Si autem natus est sempiter¬
nus ȩẽ non potest. dum natiuitas po¬
sterior sit sempiternitati.

Expanded text:
Cur confessus es sempiternum cum Patre esse Filium, quem nativitas nullo modo passa est admittere in sempiternitate? qui si sempiternus una cum Patre erat, natus non est; si autem natus est, sempiternus esse non potest, dum nat vitas posterior sit sempiternitate.
Abbreviated transcription (Latin):
ex impietate heretice prauitatis
descen dere: parentibus non obedi¬
re. eosdemq falsis criminationum ia¬
culis appetere. Hinc enim tales ꝑfi-¬
dos. & sine fide apłicus sermo nota¬
uit: quod parentibus non solum in¬
obedientes. uerum ętiam acerrimi
eorum criminatores existunt. Quȩ
cum ita sint nulli erit ꝓfecto am¬
biguum istos heretiços ẽe qui scĩ ac
uenerabilis concilii calcedonensis de¬
creta respuunt atq contempnunt.
Tantorumq patrum religiosis consti¬
tutionib audaci temeritate resistunt.
a fide eos catholica declinasse. ore sa¬
crilego criminantes. & primo quidẽ
eos de ꝑsonis. nunc de concilio eiectis.
Iterumq post temporum interual

Expanded text:
ex impietate haereticae pravitatis ex impietate haereticae pravitatis 57 descendere, parentibus non obedire, eosdemque falsis criminationum jaculis appetere. Hinc enim tales perfidos et sine fide, apostolicus sermo notavit, quod parentibus non solum inobedientes, verum etiam acerrimi eorum criminatores existant. Quae cum ita sint, nulli erit profecto ambiguum, istos haereticos esse, qui sancti ac venerabilis concilii Chalcedonensis decreta respuunt atque contemnunt, tantorumque Patrum religiosis constitutionibus audaci temeritate resistunt a fide eos catholica declinasse ore sacrilego criminantes. II. Et primo quidem eos de personis nunc de concilio ejectis, iterumque post temporum interval
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulus
ꝓfana & noxia
letalis doc tri-¬
ne insticuta
posse ueri spe¬
tiȩ obumbrari. & latentibus intrin-¬
secus dolis arguta uerborum suꝑfi-¬
tiȩ serpentine crassationis uirus ob¬
duci. Hec facile ueneniferum pocu¬
lum mellis dulcedine oblitum siue
ꝑmixtum in ipso primo libantis gu¬
stu sentiri atq discerni magnum
nobis & singulare indagande frau¬
dis inditium dedit. ut excuiusq
doctoris morum qualitate doctri-¬
nȩ sinceritas exploretur. Namq ut
facili & prompta sagacitatis atten¬
tionȩ sceleratȩ doc trine prestigia.
deprehendere ualeamus. Ipsorum
nobis auctorum uitia probrosis mo¬
ribus & indignis uoluptatum moti¬
bus ꝑpetranda depinxit dicens.
Innouissimis temporib instabt tͣꝑa
periculosa & erunt homines se ipsos
amantes. cupidi. suꝑbi. blasphemi.
parentibꝰ non obedientes. ingrati. &¬
scelesti ꝑfidi. sine fide. sine affec tu.
criminatores. pacem non custodien¬
tes. & ceter̃. Non est ergo ambiguum

Expanded text:
s Paulus profana et noxia lethalis doctrinae instituta posse veri specie obumbrari et latentibus intrinsecus dolis, arguta verborum superficie, serpentinae grassationis virus obduci: nec facile veneniferum poculum mellis dulcedine oblitum sive permixtum, in ipso primo libantis gustu sentiri atque discerni, magnum nobis et singulare indagandae fraudis indicium dedit, ut ex cujusque doctoris morum qualitate, doctrinae sinceritas exploretur. Namque ut facili et prompta sagacitatis attentione, sceleratae doctrinae praestigia deprehendere valeamus, ipsorum nobis auctorum vitia probrosis et indignis voluptatum moribus perpetranda depinxit, dicens: In novissimis temporibus instabunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, cupidi, superbi, blasphemi, parentibus non obedientes, ingrati, scelesti, perfidi, sine fide, sine affectu, criminatores, pacem non custodientes , et caetera. Non est ergo ambiguum,
Abbreviated transcription (Latin):
has ꝑsonas nominibus tantum esse
discretas : Unde nec unitas potest os¬
tendi sine ꝑsonis. nec he ꝑsone. sine
unito nomine deitatis. Ecce iam ha¬
bes positos ante oculos tuos thesau¬
ros lucis. & thesauros tenebrarum. ubi
placet porrige manum tuam. Unde
necesse est nos iam terminum im¬
mobilem scđm euangłice regłe equi¬
tatem contra hostes figere. & ꝑlibran-¬
tem sapientiam limitem iusticie ubiq
aduersus om̃s limites scos ꝑ agrantes
custodire. & celitus hec statuta ueritas
mox ut uiam lucis inuenerit. disce¬
dat atenebris. Hec est inquam uia
lucis: cuiꝰ inconfessionem aꝑitur osti¬
um salutis. Itaq qui hanc professio¬
conficetur solum dm patrem & filiũ.
et sp̃m scm. Heatitudo ei: qui confi¬
tetur unum omĩpotentem dm̃ pa¬

Expanded text:
has personas nominibus tantum esse has personas nominibus tantum esse discretas: unde nec unitas potest ostendi sine 253 personis, nec hae personae sine unito nomine deitatis. Ecce jam habes positos ante oculos tuos thesauros lucis, et thesauros tenebrarum. Ubiubi placet, porrige manum tuam. Unde necesse est nos jam terminum immobilem, secundum evangelicae regulae aequitatem, contra hostes figere, et per librantem sapientiam limitem justitiae ubique adversus omnes haereses peragrantes custodire, ut coelitus haec statuta veritas mox viam lucis a tenebris divitur. Haec est, inquam, via lucis, cujus confessione aperitur ostium salutis. Itaque qui in hanc professioi confitetur solum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Beatitudo ei qui confitetur unum omnipotentem Deum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Os ¶ Oate de
unito deitatis no¬
mine multipha¬
rie dictum. ut
idẽtidem repe¬
tas. & sic de nomi¬
ubus ꝑsonarum in prosequen¬
do distingas. Resposio. Disce
prius: in ambiguo esse positam
hanc tuam scđam introgationẽ.
Nonne unitas nullo modo patit᷑
unionis ꝑsonam in confessionem
introduci. dum unitatis nature
nomen incribus his ꝑsonis sit :
et tres he ꝑsone in nominibus tantũ
distincte sint: Unde non potest uni¬
tas ostendi in ꝑsonis: nec ut dixi he
ꝑsone sine deitatis unitate. Num qͥd
potestis dm̃ tantum sicut gentes cõ¬
fuse nominare. qui et hoc ignorãt
cui propriam ꝑsonam debeant ad¬
signare : Qui genitor est numquid
oportet hunc dm̃ tantum putare
indicari. nisi in hoc cognoscas unitã
ꝑsonam eius distinguere infilium
qui natus sit : Num quid sic passim
dm̃ cantum conuenit ꝓfiteri. nisi
prius creator &is qui de unita na¬
tura sit. &e in hoc ꝑsona eius distin¬
gatur. qui nec pater nec filius est
indicium intribus ẽẽ ꝑsonis. & tres

Expanded text:
osco a te, de unito deitatis nomine multifarie dictum ut identidem repetas, et sic de nominibus personarum in prosequendo distinguas. Responsio. Disce prius in ambiguo esse positam hanc tuam secundam interrogationem. Nonne unitas nullo modo patitur unionis personam in confessionem introduci? dum unitatis naturae nomen in tribus his personis sit: et tres hae personae in nominibus tantum distinctae sint: unde non potest unitas ostendi sive personis. Nec ut dixi, hae personae sine deitatis unitate. Nunquid potestis Deum tantum sicut gentes confuse nominare, quae et in hoc ignorant cui propriam personam debeant assignare? Qui genitor est nunquid oportet hunc Deum tantum putare indicari? Nisi in hoc cognoscas unitam personam ejus distinguere in Filium qui natus sit. Nunquid sic confuse Deum tantum convenit, profiteri? nisi prius credatur et is qui de unita natura sit, et in hoc persona ejus distinguatur, qui nec Pater, nec Filius, estindicium in tribus esse personis, et tres
Abbreviated transcription (Latin):
landum inquit fuerat humanȩ na¬
ture eo quod sic assumpta est adõ
uerbo ut in mortalis constitueret᷑
incelo. Atq ita fieret terrasublimis
ut incorruptibilis puluis sederet
addexteram patris.

Expanded text:
landum, inquit , fuerat humanae naturae, eo quod sic assumpta est a Deo Verbo, ut immortalis constitueretur in coelo; atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis sederet ad dexteram Patris.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. ex karitate concordie tantum ẽẽ.
unitam diuinitatem: fiat fiat.
Maledictus qui unitam deitatem in
tres has ꝑsonas eẽ non confitet᷑. fiat fiat.
Maledictus qui unitam uł plenitudi¬
nem diuine trinitatis indiisam

Expanded text:
s, ex caritate concordiae tantum esse unitam divinitatem. Fiat, fiat. Maledictus qui unitam deitatem in tres has personas esse non confitetur. Fiat, fiat. Maledictus qui unitatem plenitudinis divinae Trinitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
et doctius laudabili breuitate
responderis. non omĩa de deo scđ̃m
substantiã dici: latiꝰ tñ ħ audire abste
desido. cũ tui loci disputatiõĩs t̾pꝰ ad fuerit.
Nc̃ ĩtim ut anͣ fatꝰ sũ: sabelliꝰ ut ceꝑat ꝓseqͣt᷑.¬

Expanded text:
et doctius laudabili brevitate responderis, non omnia de Deo secundum substantiam dici, latius tamen haec audire abs te desidero, cum tui loci disputationis tempus adfuerit. Nunc interim ut ante fatus sum Sabellius ut coeperat
Abbreviated transcription (Latin):
primam babtismi celitus insti¬
tutam irritam facitis. & instrumen¬
ta libertatis semel concessa ꝑiteratio¬
nem infirmatis: fiat fiat.
Ue uobis qui lapsis penitentibus ueni¬
am tribuendam ẽe̾ non creditis: fiat
sp̃s unam ꝑsonam defenditis. & nontres
scđm ipsa nomina ueritatis: fiat fiat.
Ne uobis qui dehac unita in compara¬
bili plenitudine diuine trinitatis
extensionem uł excisionem. uł proten¬
sionem aliquam in his ẽe̾ ꝓfitemini:¬
ta plenitudine patris. & filii &e scĩsp̃s.
diriuationem. & defluxionem aliqu̾a
in his eẽ defenditis : fiat fiat. ococcoro¬
Ue uobis qui in unita diuinitate tri¬
gatis. ut diem & horam iuditii qua-¬
do futurum sit. eum ignorasse dici¬
tis. dum ipse de se testimonium priꝰ
ꝑhibuerit ad patrem in centesimo oc¬
tauo decimo psalmo dicens. Md ex¬
pectauerunt peccatores ut ꝑderent
me: cestimonia autem tua non intel¬
lexerunt. omĩum consummationem
uidi: &e finem. Uides gͦ non tantũ. suũ

Expanded text:
fidem baptismi coelitus institutam irritam facitis, et instrumenta libertatis semel concessa per iterationem infirmatis. Fiat, fiat. Vae vobis qui lapsis poenitentibus veniam tribuendam esse non creditis. Fiat,itus unam personam defenditis, et non tres, secundum ipsa nomina veritatis. Fiat, fiat. Vae vobis qui de hac unita incomparabili plenitudine divinae Trinitatis extensionem, vel excisionem, vel protensionem aliquam in his esse profiteminia plenitudine Patris, et Filii, sancti Spiritus derivationem et defluxionem aliquam in his esse defenditis. Fiat, fiat. Vae vobis qui in unita divinitate Trigatis; ut diem et horam judicii quando futurum sit, eum ignorasse dicatis: dum ipse de se testimonium prius perhibuerit ad Patrem, in centesimo octavo decimo psalmo dicens: Me exspectaverunt peccatores ut perderent me, testimonia autem tua non intellexerunt; omnium consummationem vidi, et finem. Vides ergo, non tantum suum
Abbreviated transcription (Latin):
Fateatur ille hominem. confitere tu
dm : & ꝓpria ueritate. aproprio
tandem errore discedite. Ueniamꝰ
nunc adnestorium atq eutichetẽ.
qui nisi sunt ꝑ uniuersum orient̾e
serenitatem catholice fidei. atris
ꝑfidiȩ nebulis obumbrare. Et licet
scelerata doctrina. cum suis fuerit
auc toribus refutata eorum tamen
sec tatores nefandi amplam tempo¬
ris occasionem nacti eo usq ꝑnici¬
osa et letalia seui dogmatis uene¬
na diffundunt. ut quod auctoꝵ
crassatio ꝑ petrare non potuit. hoꝵ
pestifere assertionis late seuiens mor¬
bus totam pene eccłiam sauciarit.¬

Expanded text:
fateatur ille hominem, confitere tu fateatur ille hominem, confitere tu Deum, et propria veritate a proprio tandem errore discedite. IV. Veniamus nunc et ad Nestorium atque Eutychen, qui nisi sunt per universum Orientem serenitatem catholicae fidei atris perfidiae nebulis obumbrare. Et licet scelerata doctrina cum suis fuerit auctoribus refutata, eorum tamen sectatores nefandi, amplam temporis occasionem nacti, eo usque perniciosa et lethalia saevi dogmatis venena diffundunt, ut quod auctorum grassatio perpetrare non valuit, horum pestiferae assertionis late saeviens morbus totam pene Ecclesiam sauciarit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne reuocat. Istum humilitas inui¬
riarum quas dõ cernit indignas
in hominis tantum confessione re¬
tentat. Illum miracula Quocant:
istum passiones retardant. Ille dei-¬
tate fallitur: iste humanitate
offenditur. Ille dicit ds̃ est: iste
dicit homo est. Grande miraculum
ut impugnatione sui. ueritas con¬
firmetur : & uerum uterq dicat. du
uterq mentiatur. Cludi ergo mani¬
cheȩ quod d̃s sit: uerum dicis quod
et homo non sit falleris. Audi foti¬
ne. uere homo est ut asseris: licet
non sicut asseris. sed idem & ds̃ est.
quod impie refugis. Intantum ds.
ut manicheus hominem neget.
In tantum homo: ut tu dm̃ ẽę no
credas. Cum igitur ambo uobis
contrarii sitis: ambo nobiscum fa¬
citis. Longe separati estis: in medio
est uia quam reliquistis. Unus hĩc
alius inde : huc aduos uenite. &
uos inuicem inuenitis. Transeat
unus in alterius sententiam: uta
ut non relinquat suam. Sit uob̾
cõmune : quod priuatim habetis.

Expanded text:
ne revocat; istum humilitas injune revocat; istum humilitas injuriarum quas Deo cernit indignas, in hominis tantum confessione retentat. Illum miracula avocant, istum passiones retardant. Ille deitate fallitur, iste humanitate offenditur. Ille dicit Deus est, iste dicit homo est. Grande miraculum, ut impugnatione sui veritas confirmetur; et verum uterque dicat, dum uterque mentiatur. Audi ergo, Manichaee: Quod Deus sit, verum dicis; quod et homo non sit, falleris. Audi, Photine: Vere homo est, ut asseris, licet non sicut asseris; sed idem et Deus est, quod impie refugis. In tantum Deus, ut Manichaeus hominem neget; in tantum homo, ut tu Deum esse non credas. Cum igitur ambo vobis contrarii sitis, ambo nobiscum facitis: longe separati estis, in medio est via quam reliquistis: unus hinc, alius inde, huc ad nos venite, et vos invicem invenitis: transeat unus in alterius sententiam, ita ut non relinquat suam: sit vobis commune quod privatum habetis:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi sententia censuit dirimendas
dicens. Ego &e pater unum sumus.
Dicendo igitur ego et pater: discreuit
quod sabellius male confundit. Ad¬
dendo autem unum sumus. unuut
quod arrius male discernit. Et ut
unum adunitatem nature.
sumus addistinctionem ꝓficiat ꝑ¬
sonarum. Tale est & illud. Babtizate
gentes in nomine patris. et filii. et
sp̃s sc̃i. In uno trium nomine. una
deitatis insinuans esse naturam.
Ita uidex optimus inter noxias et
letales xpͣianorum contentiones. sa¬
lutiferam uiditii sententiam tulit
ut ꝓprio ꝑeat uitio qui iudicis sen¬
tentiam retractauerit. Item mani¬
cheus dum tantarum uirtutum
miracula respicit: quȩ dei filius
oꝑatus est non uult eum homin̾e
confiteri. Fotinus dum ineo nrͣi.
naturam. corporis attendit: dm̃
eẽ non uidicat. Ille ut semiiat uir¬
tutes: iste infirmitates replicat.
Ille deitatis preconia: iste humani¬
tatis ad legat. Illum maiestas tan¬
ti nominis. abhumanitatis ꝓfessio¬

Expanded text:
Verbi sententia censuit dirimendas, Verbi sententia censuit dirimendas, dicens: Ego et Pater unum sumus . Dicendo igitur ego et Pater, discrevit quod Sabellius male confundit: addendo autem unum sumus, univit quod Arius male discernit, ut unum ad unitatem naturae, sumus ad distinctionem proficiat personarum. Tale est illud: Baptizate gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti ; in uno trium nomine, unam de tatis insinuans esse naturam. Ita Judex optimus inter noxias et lethales Christianorum contentiones salutiferam judicii sententiam tulit, 15 ut proprio pereat vitio, qui judicis sententiam retractaverit. III. Item Manichaeus dum tantarum virtutum miracula respicit, quae Dei Filius operatus est, non vult eum hominem confiteri. Photinus dum in eo naturam nostri corporis attendit, Deum esse non judicat. Ille ut se muniat, virtutes, iste infirmitates replicat. Ille deitatis praeconia, iste humanitatis allegat. Illum majestas tanti nominis ab humanitatis professio
Abbreviated transcription (Latin):
finire. Huius igitur error ad confuta¬
tionem sabelliane impietatis ꝓficiat.
Audiatq sabellius. in tantum patris. &
filii. et sp̃s sc̃i tres eẽ ꝑsonas. ut eos ar¬
rius & potestate dissimiles et natura
diuersos au̾deat prositeri. Audiat
rursus hic idem arrius in tantum
patrem et filium et sp̃m sc̃m unius
potestatis. uniusq eeͣ nature: ut sabel¬
lius unam eorum dicat eẽ ꝑsonam.
Malum ergo tuum. õ arrie de illius
corrige malo. et malum suum de
tuo corrigat malo. ut bonum quod
uterq nobiscum tenetis cõmune sit
nobis. Nam bonum est quod tu ar-¬
riȩ tres dicis ẽȩ ꝑsonas. Sed malũi
est. quod eas et gradibus & naturis
longuis separas. Item tu sabelli bonu
est quod unam dicis ee naturam.
sed malum est quod te unius natu¬
re ueritas unam cogit fateri ꝑso¬
nam. Affero disceptacioni uͬrȩ com¬
pendium. immo non ego sed xpͣs.
Qui litium urarum controuersias.
ut pote ȩquissimus cognitor una

Expanded text:
finire. Hujus igitur error ad confutafinire. Hujus igitur error ad confutationem Sabellianae impietatis proficiat, audiatque Sabellius in tantum Patris et Filii et Spiritus sancti tres esse personas, ut eos Arius et potestate dissimiles et natura diversos audeat profiteri. Audiat rursus hic idem Arius, in tantum Patrem et Filium et Spiritum sanctum unius potestatis, uniusque esse naturae, ut Sabellius unam eorum dicat esse personam. Malum ergo tuum, o Ari, illius corrige malo, et malum suum de tuo corrigat malo; ut bonum quod uterque nobiscum tenetis, commune sit vobis. Nam bonum est quod tu, Ari, tres dicis esse personas, sed malum est quod eas et gradibus et naturis longius separas. Item tu, Sabelli, bonum est quod unam dicis esse naturam, sed malum est quod te unius naturae veritas unam cogit fateri personam. Affero disceptationi vestrae compendium: imo non ego, sed Christus qui litium vestrarum controversias, utpote aequissimus cognitor, una
Abbreviated transcription (Latin):
arrii. manichei et fotini. nestorineu
tichetis. sententiarum dogmata con¬
feramus. quibus ita eos sibi inuicem
extitisse contrarios inuenimus: ut
quod magis mirum sit eorum error
ueritati testimonium dicat. & in¬
consone ꝑfidorum sententiȩ in unũ
recte fidei modulum concinant.
tropheumq nͣre uictoriȩ eorum cas¬
sa certamina gignant. Sabellii enĩ
ꝑfidia: arrii dampnat errorem. Rur¬
sus arriani dogmatis error. sabellii
impietatem excludit. Sic quidem
sabellius unius nature ꝓbabili quidẽ
confessione deceptus. trinitatis unã
putauit eẽ ꝑsonam. ut ex hoc quod
trium una natura est. una intelli¬
geretur eȩ ꝑsona. Contra arrius
tres fubsistentes atq distinctas. si cuti
et uere sunt ꝑsonas accipiens tres eoꝵ
dissimiles credidit ẽẽ naturas. Et quod
ad distinctionem ꝑtinet: hoc iste ad
disparilitatem earundem rettulit ꝑ¬
sonarum. Quam obrem et meritis &
gradibus longe dispares ausus est de¬

Expanded text:
Arii, Manichaei et Photini, Nestorii et Arii, Manichaei et Photini, Nestorii et Eutychetis sententiarum dogmata conferamus, quibus ita eos sibi invicem exstitisse contrarios invenimus, ut quod magis mirum sit eorum error veritati testimonium dicat, et inconsonae perfidorum sententiae in unum 14 rectae fidei modulum concinant, tropaeumque nostrae victoriae, eorum cassa certamina gignant. perfidia Arii damnat errorem. Rursus Ariani dogmatis error Sabellii impietatem excludit. Siquidem Sabellius unius naturae probabili quidem confessione deceptus, Trinitatis unam putavit esse personam, ut ex hoc quod trium una natura est, una intelligeretur esse persona. Contra Arius tres subsistentes atque distinctas, sicuti et vere sunt, personas accipiens, tres eorum dissimiles credidit esse naturas; et quod ad distinctionem pertinet, hoc iste ad disparilitatem earumdem retulit personarum; quamobrem et meritis et gradibus longe dispares ausus est de
Abbreviated transcription (Latin):
AIUS QDEM
et diuersus. ex uno
de heretice praui¬
tatis. error emersit. Cardo enim pessimꝰ
et origo malorum. quȩ ex sese cun¬
ctarum impietatum occasiones pe¬
perit. Hȩc est. dum celestium doc¬
torum uirtus uitio male intelligͣe̾¬
tium temerata: non scđm sui sen
res pro arbitrio et uoluntate legen¬
tis secus quam ueri ratio postulat
diriuatur. et ex hoc omĩum here¬
ticorum comentis cuiq dep̾hendere
ꝑfacile est. Est & alia impietatis occa¬
sio: quam mirum in modum. minꝰ
cautis nimia pietas prestitit. Et omul¬
tum satisq dolendum exitiabilis per-¬
fidiȩ malum inde impium fieri: un¬
de alius pius extitit: in de miserabi¬
les captiuitatis sortiri erumpnas. un¬
de libertatis potestas adquiritur.
bi erroribus implicari : ubi omĩs ig¬
norantiȩ absoluitur error. Inde ꝑfidũ
fieri: unde alius fidelis est. eodem
lumine obcecari. quo alius clarissime
inlustratur. Et ut hoc ex ita docum¬
tis manifestioribus pateat: sabellii &

Expanded text:
ius quidem et diversus, ex uno te haereticae pravitatis error emersit. Cardo enim pessimus et origo malorum, quae ex sese cunctarum impietatum occasiones peperit, haec est, dum coelestium dictorum virtus vitio male intelligentium temerata, non secundum sui res pro arbitrio et voluntate legentis, secus quam veri ratio postulat, derivatur. Sed hoc ex omnium htieorum commentis cuique deprehendere perfacile est. Est et alia impietatis occasio, quam mirum in modum minus cautis nimia pietas praestitit. Et eo multum satisque dolendum exitialis perfidiae malum, inde impium fieri, unde alius pius existit; inde miserabiles captivitatis sortiri aerumnas, unde libertatis potestas acquiritur; ibi erroribus implicari, ubi omnis ignorantiae absolvitur error; inde perfidum fieri, unde alius fidelis est; eodem lumine obcaecari, quo alius clarissime illustratur. Et ut hoc ita esse documentis manifestioribus pateat, Sabellii et
Abbreviated transcription (Latin):
rat : iterum eos separatos trifor¬
mes ostendit dicens. & hic unus
ds̃ trinitas est. Uide si uales oro te
in audita hȩc & intusa pessime
imaginationis uestigare porten¬
ta. Ego enim comprehen dere ne¬
queo. quem ad modum sit ds̃. nũc
unus. nunc triꝑticus. nune extri¬
bus intino confusus: nune ex uno
intribus distinctus. nunc compo¬
sitione quadam expartib confir¬
matus. nunc diruiatione nescio
qua ex uno iterum in parces di¬
iiiuisus. dut enim tressunt extan¬
tes in sua substantia ꝑsone. et ꝑ¬
misceri non debent. ne statum ꝓ¬
prium ꝑdant : scđm meam ma¬
gisq ueritatis sententiam : aut si
una est ꝑsona hoc ipsum simpli¬
citer fateatur. & libere in sabellii
transeat dogma. Nam quid est
est opus ad illudendam ueritat᷑e
diuersis formis & imaginibus
uariari. & sic sabellium fugere.
ut inme incurrat. sic ame refuge¬
re. ut eum sabellius capiat : Quia
ut se impietate sabelliana exuat.

Expanded text:
rat, iterum eos separatos triforrat, iterum eos separatos triformes ostendit, 180 dicens: Et hic unus Deus Trinitas est. Vide, si vales oro te inaudita haec et invisa pessimae imaginationis vestigare portenta. Ego enim comprehendere nequeo, quemadmodum sit Deus nunc unus, nunc tripartitus; nunc ex tribus in uno confusus, nunc ex uno in tribus distinctus; nunc compositione quadam ex partibus conformatus, nunc derivatione nescio qua ex uno iterum in partes divisus. Ait enim, Tres sunt exstantes in sua substantia personae, et permisceri non debent, ne statum proprium perdant; secundum meam, magisque veritatis sententiam, ait: Si una est persona, hoc ipsum simpliciter fateatur, et libere in Sabellii transeat dogma. Nam quid opus est ad illudendam veritatem, diversis formis et imaginibus variari; et sic Sabellium fugere, ut in me incurrat; sic a me refugere, ut eum Sabellius capiat? Quia ut se impietate Sabelliana exuat,