comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
preceptatua s̃ superterrã : Itẽ dđ :
Medi a nocte surgebã ad coñfitendũ
tibi: superiudicia iustitiae tuae: hoc
nãq: tempore uastator angelus tran¬
siens. primogenita aegyptiorũ ꝑ¬
cussit: Vnde & nos uigilare oport& :¬
nepericulo a egrptiorũ admiscearͥmur
Isdem & ã oris uenturũ seeẽ ĩ neuan¬
gelio saluator. asseruit . Vnde ad
uigilandũ auditores suos ex susci¬
tans dicit: Beati serui illi quoscum
uenerit dñs inuenerit uigilantes:
Etsiues pertina in quidhorauene¬
rit & simedia nocte & sigallican¬
tu. & inuenerit eos uigilantes. be¬
atis̃ serui illi. itaq: &uos estote pa¬
rati qui anescitis quabora filius
hominis uenturus ẽ. Si quidem nec
uerbis solum docuituigilias sed¬
&iam confirmauit exemplo Nã
testatur euangelium . quiaerat
ih s̃ pernoc tans inoratione dĩ.
Paulus quoq: & silas incustodia
pub lica: circa medium noctis
orantes. hrmnim audientib: cunc¬
tis uincti dixissem emorantur:
Vbirepente terremotu facto &

Expanded text:
praecepta tua sunt super terram. Item David: Media nocte surgebam ad confitendum tibi, super judicia justitiae tuae . Hoc namque tempore vastator angelus transiens, primogenita Aegyptiorum perculsit . Unde et nos vigilare oportet, ne periculo Aegyptiorum admisceamur. Iisdem etiam horis venturum se esse in Evangelio Salvator asseruit. Unde ad vigilandum auditores suos exsuscitans, dicit: Beati servi illi, quos cum venerit Dominus, invenerit vigilantes. Et si vespertina, inquit, hora venerit, et si media nocte, et si galli cantu, et invenerit eos vigilantes, beati sunt servi illi: itaque et vos estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus est . Siquidem nec verbis solum docuitetiam confirmavit exemplo. Nam testatur Evangelium quia erat Jesus pernoctans in oratione Dei . Paulus quoque et Silas in custodia publica, circa medium noctis orantes, hymnum, audientibus cunctis, vincti dixisse memorantur. Ubi repente terraemotu facto, et
Abbreviated transcription (Latin):
ne continua sine modera¬
mine grauatur inmente
qui nequaquam usque ado¬
pus quidem nefarium ra
pitur sed eius animum uo
ponderis cum humor uisce¬
rum aduires labitur quae
profecto cum molestiade¬
decoris in tu mescunt. pon¬
dero sus ẽ quito tis cogitatio¬
nib ad lasciui iam defluens :
pondus turpitudinis gestat
incorde e quamuis praua ñ
&erceat opere abhistamen ñ
euellitur mente: Nec adusumbo¬
nioperis inaꝑto ual&
adsurgere : qui augra uat
hunc in ab ditis pondus
turpe: quisquis ergo qoli¬
b& horum uitio subigitur
panes dño offerre prohibe¬
tur nepro fecto diluere ali¬
ena delicta nonualeat: Is quẽ
adhuc propria deuastant
cum sacerdos non agit bona
quaelo quitur ei &iam ser¬
mosub trahitur nelo qui au¬
deat quod non operatur si¬
cutper proph&am dicitur:
pec catoriautem dixĩ ds̃ qua¬
r&u enarras iusticias meas
& ad sumis testamentum meũ

Expanded text:
ne continua sine moderane continua sine moderamine gravatur in mente. Qui nequaquam usque ad opus quidem nefarium rapitur, sed ejus animus volponderis, cum humor viscerum ad virilia labitur, quae profecto cum molestia dedecoris intumescunt. Ponderosus ergo est, qui totis cogitationibus ad lasciviam defluens, pondus turpitudinis gestat in corde. Et quamvis prava non exerceat opere, ab his tamen non evellitur mente: nec ad usum boni operis in aperto valet assurgere, quia gravat hunc in abditis pondus turpe. Quisquis ergo quolibet horum vitio subigitur, panes Domino offerre prohibetur, ne profecto diluere aliena delicta non valeatis, quem adhuc propria devastant. . Cum sacerdos non agit bona quae loquitur, ei etiam sermo subtrahitur, ne loqui audeat quod non operatur, sicut per Prophetam dicitur: Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
abster gerecum dicebat.
temptatiouos non ad¬
praehendat nisi hu¬
mana. ac siaperte di¬
cer& : Humanum
quidem est incorde
temptationem perp&i
demoni cum uero est temp¬
tationis certamine¬
& in o peratione supera
te
Quae si in paruis non
conpescitur nimirum
sine mensura di lata¬
tur. Inp&igo quippe
si ne dolore cor pus
occupat: & absque
occupati taedio & cres¬
cens membrorum de¬
corem fedat.
Qui ad auariciam captia
nimum dum quasi delectat
&ulcerat : dum ad ipiscen¬
dam quaeq cogitationi .o¬
bicit adinimititias ac cen¬
dit & dolorem inuulnere
non facit quia aestuanti
animo& culpa abundan¬
tiam promittit
de cormem brorum per
in p&iginem perditur
qui a ali arum quoq: uirtu¬
tum ꝑ auaritia pulchritu¬
do deprauatur & quasito¬
tũ corpus &asperat: qui
apuniuers a uicia animũ
subplantat paulo ad testan¬
te quiait. radix omnium
malorum est cupiditas
Ponderosus est quitur pitu¬
dinem non &erc& opere
sed tamen ab hac cogitatio¬

Expanded text:
abstergere, cum dicebat: abstergere, cum dicebat: Tentatio vos non apprehendat, nisi humana . Ac si aperte diceret: Humanum quidem est in corde tentationem perpeti; daemoniacum vero est tentationis certamine in operatione superarte. Quae si in parvis non compescitur, nimium sine mensura dilatatur. Impetigo quippe sine dolore corpus occupat, et absque occupati taedio excrescens, membrorum decorem foedat: quia et avaritia captivam animam, dum quasi delectat, exulcerat; dum adipiscenda quaeque cogitationi objicit, ad inimicitias accendit, et dolorem in vulnere non facit, quia aestuanti animo ex culpa abundantiam promittit. Decor membrorum per impetiginem perditur, quia aliarum quoque virtutum per avaritiam pulchritudo depravatur. Et quasi totum corpus exasperat, quia per universa vitia animum supplantat, Paulo attestante qui ait: Radix omnium malorum est cupiditas . Ponderosus est, qui turpitudinem non exercet opere, sed tamen ab hoc cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
enciae siue iusticiae
caecatur. pupillam nam¬
que o culinigra uid&
Albuginem tolerens
nihil uid&¬
quia uide lic& sensus huma¬
ne cogitationis sistul¬
tum se peccatoremq intel¬
legit cogitationem intime
claritatis ad praehendit.
Si autem candorem sibi ius¬
titiae siues apientia e tribuit
aluce sesuperne cogitatio¬
nis ex cludit & eo clarita¬
tem ueriluminis nequa¬
quam penetrat quose a¬
pudse arrogantiam
& altat sicut de quibus dam
dicitur. Dicentes enim
se essesapientes stulti facti
sunt: Iugem hab& scabiam
incorpore cui carnis p&u¬
lancia sine cessatione
dominatur inmente
Inscabiȩ & enim feruor
uis cerum adcutem trahi¬
tur. perquam rec teluxo¬
ria designatus qui asicor¬
dis temptatio usq ad ope¬
rationem prosilit
nimirum feruor inti¬
mus usquae ad cutis sca¬
biem prorumpit
Foras corpus scabiessau¬
ciat: quiadum in cogita¬
tione uoluntas non re¬
primitur. &iam in ac¬
tione dominatur.
quasi enim cutis pruri¬
ginem paulus curabat

Expanded text:
entiae, sive justitiae entiae, sive justitiae caecatur. Pupilla namque oculi nigra, videt: albuginem tolerans, nihil vidquia videlicet sensus humanae cogitationis, si stultum se peccatoremque intelligit, cognitionem intimae claritatis apprehendit; si autem candorem sibi justitiae, sive sapientiae tribuit, a luce se supernae cognitionis excludit, et eo claritatem veri luminis nequaquam penetrat quo se apud se per arrogantiam exaltat; sicut de quibusdam dicitur: Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt . Jugem vero habet scabiem in corpore, cui carnis petulantia sine cessatione dominatur in mente. In scabie etenim fervor viscerum ad cutem trahitur, per quam recte luxuria designatur, quia si cordis tentatio usque ad operationem prosilit, nimirum fervor intimus usque ad cutis scabiem prorumpit. Et foris jam corpus scabies sauciat, quia dum in cogitatione voluntas non reprimitur, etiam in actione dominatur. Quasi enim cutis pruriginem Paulus curabat
Abbreviated transcription (Latin):
nis pondere praegrauat us.
Cordis faciem non attollat.
quia cogitationis statum.
erigere non ual& quem
terrenae usus solitudinis
curuum ten& Lyppus
namq: est cuius quidem in¬
genium. ad agnitionem. ueri¬
tatis emicat sed tamen hoc
carnalia opera obscurant.
Inlrppis quippeoculis.
Pupillae sanae sunt. sed
humore de fluente infir¬
manti a palpebra gros.ser¬
cuN quorum quia infusio¬
acies pupille uiciatur SuNT
non nulli quorum sensum.
carnalis uitae operatio
sauciat: qui uidere recta sub¬
tiliter per ingenium pote
rant sed usu prauorum ac¬
tuum caligant. lippusi ta¬
que est cuius sensum natu¬
ra ex acuit sed conuer¬
sationis prauitas confun¬
dit. Cuibene perangelum
dicitur. Collirio inungue
oculos tuos ut uideas
Collirio quippe oculos ut
ui deamus inungui mus.
cumad cognoscendam
ueriluminis claritatem
intellectus nostriaci
em medicamine bone ope
rationis aduuamur
dos in oculo: quiueritat is
lu cemuidere nonsim¬
tur. quiar roganciae sapi¬

Expanded text:
nis pondere praegravatus, nis pondere praegravatus, cordis faciem non attollit: quia cogitationis statum erigere non valet, quem terrenae sollicitudinis usus curvum tenet. Lippus namque est, cujus quidem ingenium ad agnitionem veritatis emicat, sed tamen hoc carnalia opera obscurant. In lippis quippe oculis pupillae sanae sunt, sed humore demantia palpebra grossescunt. Quorum quia infusioacies pupillae vitiatur. Sunt nonnulli quorum sensum carnalis vitae operatio sauciat, qui videre recta subtilrant, sed usu pravorum actuum caligant. Lippus itaque est, cujus sensum natura exacuit, sed conversationis pravitas confundit. Cui bene per angelum dicitur: Collyrio inunge oculos tuos, ut videas . Collyrio quippe oculos, ut videamus, inungimus, cum ad cognoscendam veri luminis claritatem, intellectus nostri aciem medicamine bonae operationis adjuvamusdos in oculo, qui veritatis lucem videre non sinitur, quia arrogantia sapi
Abbreviated transcription (Latin):
discretionis idoneus nẽ naso
quippe odores. fo&ores quae
discernimus Recte ergo ꝑna¬
sum discr&io exprimitur ꝑ
quam uirtutes eli gimus
delicta reprobamus
sunt non nulli quidum aes
timari. se heb&es nolunt.
sae pesein quibus. dam inqui¬
sit ionib plus quam necesse ẽ.
exercentes exnimia subti¬
litate falluntur.
di &tortonaso. Nasus & enĩ
grandis & tostus est. discreti¬
onis subtilitas immoderata.
Quae dũ plus. quam necesse ẽ¬
creuit actionis suae rectitu¬
dinẽ ipsa confundit. Fracto
pede uel manuẽ. quiuiam dĩ
pergere omnimodo non ual&
atq abonis actib funditus.
exsors uacat. Quatenus.
haec nonut claudus salum.
cum infirmitate teneat. sed
ab his omni modo alienus ex¬
sistat. Sibbus uero est quẽ
terrene sollicitudinis pondus
deprimit Neum quam ad su¬
pernares pitiat sed solis
his que infimis calcantur
intendat. qui & ñquando
aliquid ex bono patriae cae¬
lestis audierit : ad hoc nimi¬
rum peruersae. consu&udi¬

Expanded text:
discretionis idoneus non est. Naso discretionis idoneus non est. Naso quippe odores fetoresque discernimus. Recte ergo per nasum discretio exprimitur, per quam virtutes eligimus, delicta reprobamus. Sunt nonnutimari se hebetes nolunt, saepe se in quibusdam inquisitionibus, plus quam necesse est, exercentes, ex nimia subtilitate falluntur. di et torto naso . Nasus etenim grandis et tortus, est discretionis subtilitas immoderata. Quae dum plus quam decet excreverit, actionis suae rectitudinem ipsa confundit. Fracto autem pede vel manu est qui viam Dei pergere omnino non valet, atque a bonis actibus funditus exsors vacat: quatenus haec non ut claudus saltem cum infirmitate teneat, sed ab his omnimodo alienus existat. Gibbus vero est, quem terrenae sollicitudinis pondus deprimit, ne unquam ad superna respiciat, sed solis his quae in infimis calcantur intendat. Qui etsi aliquando aliquid ex bono patriae coelestis audierit, ad hoc nimirum perversae consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
supp&unt dumq agipos¬
sunt subiecti quae acta sunt
ammirantur in cogitatione
se animus eleuat & pleniin
se iram iudicis prouocat
quam uis per iniqua foras
opera non erum pat. Intus
go incorde delinquimus la
t& hominib: quia pudnos
agimus sed tam̃ ipso iudice
teste peccamus Haec pro¬
ferentes non potestatẽ regi¬
minis seprae hendimus sed
ab app&u illius cordis infirmͥ¬
.tatemuni mur. nemn ꝑfecti¬
quiq: culmen arripere
regiminis audean & quun
planis stantes titubant in p̃¬
cipiti pedem ponant Caecus
pastor ẽ qui superne lumen
contẽplationis ignorat qui
praesentis uitae tenebris
praessus Dum uenturã lucẽ
nequaquã dirigendo conspicit
Quo gressum operis ponat
nescit Claudus uero rector
est qui quidem quo pergere
debeat aspicit sed per infir¬
mitatem mentis uit ae uiam
ꝑfectam non ual& tenere quã
uid& Quiad uirtutis statum
dũ fluxa consu&udo noneri¬
gitur qđ exdesiderio inniti¬
tur illuc gressus efficaciter
nasoẽ qui ad tenendã mensurã

Expanded text:
suppetunt, dumque agi possunt, subjecti quae acta sunt admirantur, in cogitatione se animus elevat, et plene in se iram judicis provocat, quamvis per iniqua foras opera non erumpat. Intus go in corde detet homines quid apud nos agimus, sed tamen ipso Judice teste peccamus. Haec proferentes non potestatem regiminis reprehendimus, sed ab appetitu illius cordis infirmitatem munimus, ne imperfectique culmen arripere regiminis audeant, et qui in planis stantes titubant, in praecipiti pedem ponant. Caecus pastor est, qui supernae lumen contemplationis ignorat ; qui praesentis vitae tenebris pressus, dum venturam lucem nequaquam diligendo conspicit , quo gressum operis porrigat, nescit. Claudus vero rector est, qui quidem quo pergere debeat aspicit, sed per infirmitatem mentis vitae viam perfecte non valet tenere quam videt; quia ad virtutis statum dum fluxa consuetudo non erigitur, quo ex desiderio nititur, illuc gressus efficaciter naso est, qui ad tenendam mensuram
Abbreviated transcription (Latin):
mista dipre catur dicens &
ne auferas de oremeo uer¬
perpendit namque quod
omnipotens ds̃ ueritatis uer¬
bum facientibus tribuit
& non facientibus tollit qui
graciam bone operationis
quae siuit Acssaꝑte dicer&
abono opere errareme. ñ sinas
ne dum amitto ordinem be¬
neuiuendi rectitudinem
perdam loquendi plerum que¬
doctor quidocere aud& quod
ne glegit agere: cumdesie¬
rit bonalo qui qua e operare
contempsit : Docere subiec¬
tos incipit praua quae agit
ut iusto omnipotentis di
iuditio. inbonoiam nec linguã
habeat qui habere bonam
ui tam recusat.: quatenus
dummens eius terreno a
mori intenditur d&errenis
rebus semper loquatur
Vnde in euangelio ueritas
dicit : & abundanciaenim
cordis os̃ loquitur
bonus homo: debono thesau
ro pro fertbona & ma¬
lus homo demalo thesau¬
so profert malum
Hinc & io hannes ait:
GLECENTIA SACERDO¬
TIS. QUIDOCTRINE SU¬

Expanded text:
 precatur dicens: Ne auferas de ore meo verPerpendit namque, quod omnipotens Dominus veritatis verbum facientibus tribuit, et non facientibus tollit. Quigratiam bonae operationis quaesivit? ac si aperte diceret: A bono opere me errare non sinas, ne dum amitto ordinem bene vivendi, rectitudinem perdam loquendidoctor qui docere audet 375 quod negligit agere, cum desierit bona loqui quae operari contempsit, docere subjectos incipit prava quae agit, ut justo omnipotentis Dei judicio, in bono jam nec linguam habeat, qui habere bonam vitam recusat, quatenus cum mens ejus terrenarum rerum amore incenditur, de terrenis rebus semper loquatur. Unde in Evangelio Veritas dicit: Ex abundantia cordis os loquitur: Bonus homo de bono thesaro profert bona, et malus homo de malo theosauro profert mala . Hinc et Joannes ait: gligentia sacerdotis, qui doctrinae su
Abbreviated transcription (Latin):
diripere
LXXXUIIII. Si q̃clericorum pau¬
perꝓmotꝰ inor dine post¬
ea habuerit aliquidec¬
clesiae potestati subiciat¬
Vt clericitabernas ni¬
si inperegrinis non in¬
grediantur¬
Vtalienus ders mi¬
nimae sus cipiatur
abalio.
LXXXXII. Vtcłes nec suo necalie¬
gociationes in hones¬
tas &turpia lucra sec¬
tantur

Expanded text:
diripere. LXXXIX. Si quis clericorum pauper promotus, in ordine postea habuerit aliquid, Ecclesiae potestati subjiciatUt clerici tabernas, nisi in peregrinis, non ingredianturUt alienus clericus minime suscipiatur ab alio. XCII. Ut clericus nec suo, nec aliegotiationes inhonestas, et turpia lucra sectentur
Abbreviated transcription (Latin):
more laicorumgestent:
itanimirum inhones¬
tum &ualde inde¬
corumest ut al te¬
rius
propositi indumenta sibi in¬
ponant. habitusnam que
singulorum ordinum
idcirco ineclesia ab inuicem
discretisunt
uthis
ui sis cuius propositi sit
gestans uelinqua pro¬
fessione dnõ milit&
liquido cognoscatur
Nam & dni lege uirmuli¬
ebrem & mulier uirilem
pro hib&ur induere
uestem Scilic&: ut
uterque sexus sibi con¬
uenienti ueste indu tus
incedat. Sicut enim
turpe est uirum uestem
rem. & mulierem
uestem uirilem induere.
itaualde indecorum est
canonicam uestem mo¬
nasticam induere
Nisi tamen cumueste
&iam propositum. uo¬
luerit ad sumere
Et quia huius cemo di
usus nulla auctorita te
ad probatur. Sed poti us
ab his quisanum.
sapiunt merito repre¬
henditur & repudiatur.
O port& ut abhinc
nefiat penitus
inhibi tum sit. CxXUI
AUCTORITATENORE CANO¬
NICAECELEBRENTUR QUAS
SCIRE ACRELIGIOSE OBSER¬

Expanded text:
more laicorum gestent, more laicorum gestent, ita nimirum inhonestum et valde indecorum est, ut alterius propositi indumenta sibi imponant. Habitus namque singulorum ordinum idcirco in ecclesia ab invicem discreti sunt, ut his visis, cujus propositi sit gestans, vel in qua professione Domino militet, liquido cognoscatur. Nam et Domini lege vir muliebrem, et mulier virilem prohibetur induere vestem, scilicet ut uterque sexus sibi convenienti veste indutus incedat. Sicut enim turpe est virum vestem muliebrem, et mulierem vestem virilem inducre, ita valde indecorum est canonicum vestem monasticum induere, nisi tamen cum veste etiam propositum voluerit assumere. Et quia hujuscemodi usus nulla auctoritate approbatur, sed potius ab his qui sanum sapiunt, merito reprehenditur et repudiatur, oportet ut abhinc, ne fiat penitus, inhibitum sit. CAPUT auctoritate horae canonicae celebrentur, quas scire ac
Abbreviated transcription (Latin):
Quia in utro illorum : aut
elationis autcerte simu¬
lationis noxa pates c&
Inter utrumque enĩ : uir¬
tus discretionis moderca¬
tissime tenendaẽ. Quae
plenis sime inuita beati
augus tini in laudem illius.
prolata. ita legitur.
Uestis eius & calcia menta
uellectua lica & mode¬
rato & conpetenti habi¬
tu erant. Necniti dani¬
mium: nec abiecta plu¬
rimum. Quia his pleriq
ueliacturȩ seinsolenter.
homines solent: uelab¬
icere. Exutroq: non quae
sunt quȩrentes. At iste
ut dixi mediumtene bat.
neq: addexteram neq: ad si¬
nis tram declinans. CxxV.
UT CANONICICUCUL¬
LAS MONA CHORUn
NOM IN QUANIT.
eprae hen sibilem & ec¬
clesiastica emendatione
dignum apud plerosq:
canonicos. inoleuisse con¬
perimus usum eo quod
contramorem ecclesias ti¬
cũ cucullas quibus solis mo¬
nachis utendumest indu¬
ant.
Cum utiq illorum habitũ.
paenitus usurpare ñ debe¬
ant aquorum pro¬
posito quodam modo
distant. Quia sicut inde¬
cenr ẽ ut arma militaric

Expanded text:
quia in utroque illorum, aut quia in utroque illorum, aut elationis, aut certe simulationis noxa patescet. Inter utrumque enim virtus discretionis moderatissime tenenda est. Quae plenissime in Vita beati Augustini , in laudem illius prolata, ita legitur: Vestis ejus et calceamenta, vel lectualia, ex moderato et competenti habitu erant, nec nitida nimium, nec abjecta plurimum: quia his plerique vel jactare sese insolenter homines solent, vel abjicere, ex utroque non quae sunt, quaerentes. At iste, ut dixi, medium tenebat, neque ad dexteram, neque ad sinistram declinans. CAPUT CXXV. Ut canonici cucullas monachorum non induant. Reprehensibilem et ecclesiastica emendatione dignum apud plerosque canonicos inolevisse comperimus usum, eo quod contra morem ecclesiasticum, cucullas, quibus solis monachis utendum est, induant: cum utique illorum habitum penitus usurpare non debeant, a quorum proposito quodam modo distant: quia sicut indecens est, ut arma militaria
Abbreviated transcription (Latin):
appetere : a quo curauit
pastor ecclesiae & femi¬
nas prihibere. Qua prop¬
ter opor t& canonicos scãrũ
scripturarum auctoritate
parere. scõꝵq: patrum do¬
cumenta uigilanter per¬
pendere ut humilitatẽ quã
corde ges tant actu habitu
incessu ipsa &iam equita¬
tione religiosissime demons¬
trent. Plusq: uelint
scã conuersatione &imus¬
q: moribus : quamor natu.
uestium fulgere. Si enim
more coniugatorum in se
ornandis nitore uestium.
saleris e quorum ceteris que
humane uanitatis rebus
abusifuerint scilic& ut
sesimilibus uti debere con¬
tendant . In quo eorum
conuersatio alaicorum
dis tare uidebitur: dec&
porrouteorum talis sit.
uestium cultus quioccasi¬
oneuanitatis careat.
&nihil nouitatis nihilsuꝑ¬
fluitatis redo leat nihilq:
rep̃ hensionis aut detrac¬
tionis habeat. Nonenim.
spetialiter p̃sumi deb&
ab aliquo. quo dNon
genera liter teneatur ab
omnibus. Io est nec plus
ius toculcior uestis nec
inso lita atq: deformis.

Expanded text:
appetere, a quo curavit appetere, a quo curavit pastor ecclesiae et feminas prohibere. Quapropter oportet canonicos sanctarum Scripturarum auctoritati parere, sanctorumque Patrum documenta vigilanter perpendere, ut humilitate, quam corde gestant, actu, habitu, incessu, ipsa etiam equitatione, religiosissime demonstrent, plusque velint sancta conversatione, eximiisque moribus, quam ornatu vestium fulgere. Si enim more conjugatorum in se ordinandis, nitore vestium, phaleris equorum, caeterisque humanae vanitatis rebus abusi fuerint, scilicet ut se similibus uti debere contendant, in quo eorum conversatio a laicorum distare videbitur? Decet porro ut eorum talis sit vestium cultus, qui occasione vanitatis careat, et nihil novitatis, nihil superfluitatis redoleat, nihilque reprehensionis, aut detractionis habeat. Non enim specialiter praesumi debet ab aliquo, quod non generaliter teneatur ab omnibus, id est, nec plus justo cultior vestis, nec insolita atque deformis:
Abbreviated transcription (Latin):
indumenta uirtutum habe¬
ant interius & per inmode¬
ratum cultũ caueant de ho¬
nes tare religionis dignita¬
tem & terius. Quantũ &icm
asuꝑ fluo &inmoderato
cultu ues tium secompesce¬
re debeant multis cõrũpatrũ
documentis ꝑdoceri potest
Dicit enĩ beatus hieronimus
inepistala adheus tochiũ
Sunt quidem mei ordinis.
quibus omnis curaẽ deues¬
tibus si bene oleant sipes
laxa pelle non fulleat
crines calamis triuestigio
rotantur. Dio de anũ¬
lis radiantur & neplan¬
tes humidior uia spargat.
uix imprimunt summaues¬
tigia. Tales inquit cũ uide¬
ris s̃ponsos magis cestir¬
mato quam clericos. Ebet¬
tus gregorius. Nemo inquit
Quia si hoc culpa noness&.
nullo modo iohannem dñs
deuestimentis suis as perita¬
te laudass&. Sicultus
ues tium culpanoness&
perepis tolam feminas a
praeciosarum uestium a¬
petitu conpescer& dicens
Non inueste p̃ciosa. Pen¬
sandum nobis sum mopere
est decul tuues tium quae
culpasit hoc&ico uiros

Expanded text:
indumenta virtutum habeindumenta virtutum habeant interius, et per immoderatum cultum caveant debonestare religionis dignitatem exterius. Quantum etiam a superfluo et immoderato cultu vestium se compescere debeant, multis sanctorum Patrum documentis perdoceri potest. Dicit enim beatus Hieronymus in epistola ad Eustochium: Sunt quidam mei ordinis quibus omnis cura est de vestibus, si bene oleant, si pes laxa pelle non folleat: crines calamistri vestigio rotantur, digiti de annulis radiant, et ne plantas humidior via spargat, vix imprimunt summa vestigia: tales, inquit, cum videris, sponsos magis aestimato, quam clericos. Et beatus Gregorius : Nemo, inquit,quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Si cultus vestium culpa non esset, per epistolam feminas a pretiosarum vestium appetitu compesceret, dicens: Non in veste pretiosa . Pensandum nobis summopere est de cultu vestium, quae culpa sit, hoc etiam viros
Abbreviated transcription (Latin):
tenentibus: continuatim
legatur lectio & ab his inten¬
tissime audiatur. Vtuicis¬
sim inre fectorio & cae¬
teris communibus.
neces sitatis sibi fraterni¬
tatis offitio seruiant:
Vt nullus foras nisiper
licentiam egredi atur
Egres sus quoq: nullum
de sede tracuom locumd&
sed magis imitabilem se
cunctis &hibeat hanc
igitur geminam pastionem:
p̃lati sibi com missis ouibus
impendere instanter.
procurent ut pote ꝓanima¬
b: eorum dnõrationem
reddituri. Quatenus eus
pastori omnium xp̃ouide¬
lic& summo pontifici
secum intremendi &aminis
die in lesas p̃sentantes non
cum reprobis & diuina ulti¬
one feriendis damnentur
sed potius cume lectis pas¬
toribus ꝑpetua felicitate
adnõ. remunerentur.
CXXIIII. UT CANONI CI
SICUT IN CAETE PS
ITA ETIAM INCULTU
ues tium Mo dum
TENE AÑ DISCRETIO NIS
uaerere potius dm̃ cul¬
tu cordis quamcorpo¬
Ur̃is euidentibus scrip¬
turae scãe. pat& indicus
Proinde canonicis totisuiri¬
b: elaborandum est: ut &

Expanded text:
tenentibus, continuatim tenentibus, continuatim legatur lectio, et ab his intentissime audiatur, vicissim in refectorio et caeteris communibus necessitatibus sibi fraternitatis officio serviant. Ut nullus foras, nisi per licentiam egrediatur, egressus quoque nullum de se detractioni locum det, sed magis imitabilem se cunctis exhibeat. Hanc igitur geminam pastionem praelati sibi commissis ovibus impendere instanter procurent, utpote pro animabus corum Domino rationem reddituri: quatenus videlicet eas pastori omnium Christo, summo pontifici, secum in tremendi examinis die illaesas praesentantes, non cum reprobis et divina ultione feriendis damnentur, sed potius cum electis pastoribus perpetua felicitate a Domino remunerentur. CAPUT CXXIV. Ut canonici, sicut in caeteris, ita etiam in cultu vestium modum teneant discretionis. Quaerere potius Deum cultum cordis quam corporis, evidentibus Scripturae sanctae patet indiciis. Proinde canonicis totis viribus elaborandum est, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
les &istant. ut ñotio uacent
nonuani loquiis inseruiant
Non de trac tionibus & cę̧¬
teris uiti orum
in lecebris incumbant:
sed pocius aut orationi
aut lectioni aut quibus¬
lib& ecclenae autcer te
propriis utilitatibus ua¬
cent aut &iã doctrinis sa¬
nis & diuersarum arcium.
erudiantur disciplinis
taui delic& ut nullus in
congre gatione inutilis.
aut ociosus esistens stipen¬
dia eccle siae in officiose
accipiat. Ut cotidie: ad con¬
lationem ueniant
ubi & hanc institutionem
& alia scriptur arum scã¬
rum lectiones perlegañ.
& proadmissis ueniampos¬
tulent & sententiam pro
qua litate admissi suscipi¬
ant. ubi &iam de communi
profectu: &utilitate ec¬
desiae pertractent : ut
omnes indormitorionisi
quam infirmitas
aut senec tus aut idstice¬
re prohibuerit dormiant
Inre sectorio cotidie
unare ficiantur:
nisi forte quemne cersitas
ab eẽ conpulerit & hocñ
sine licentiam magistri
fiat. Illis quoq: comeden¬
tib: &silentium religiose

Expanded text:
les existant. Ut non otio vacent, les existant. Ut non otio vacent, non vaniloquiis inserviant, non detractionibus et caeteris vitiorum illecebris incumbant, sed potius aut orationi, aut lectioni, aut quibuslibet ecclesiae, aut certe propriis utilitatibus vacent, aut etiam doctrinis sanis et diversarum artium erudiantur disciplinis: ita videlicet, ut nullus in congregatione inutilis, aut otiosus existens, stipendia ecclesiae inofficiose accipiat. Ut quotidie ad collationem veniant, ubi et hanc institutionem et aliarum Scripturarum sanctarum lectiones perlegant, et pro admissis veniam postulent, et sentent am pro qualitate admissi suscipiant: ubi etiam de communi profectu et utilitate Ecclesiae pertractent. Ut omnes in dormitorio, nisi quem infirmitas aut senectus id facere prohibuerit, dormiant: in refectorio quotidie una reficiantur: nisi forte quem necessitas abesse compulerit, et hoc non sine licentia magistri fiat. Illis quoque comedentibus et silentium religiose
Abbreviated transcription (Latin):
pascunt. Sed & hoc uigi¬
lanter perpenderede¬
bent quod eadem pastio
gregis dominici nonuni¬
formi : sed multi moda ẽ.
sollicitudine gerenda.
Scilic& quia & terrena
subsidia diligenter illis.
praebere : & eemplauir¬
tutis simul cum uerbo
praedicationis debent sollici¬
te impendere : Qua propter
studeat unus quisq: prela¬
tus ut familia exp̃i annonam
spiritalem carnalem q:
fide liter subminis trent
ut effici mereatur ille¬
euange licus seruus dequo
dicitur. Fidelis seruus &
prudens quem constituit
dñs super samilicons uam
ut d& illis in tempore triti¬
ci men suram. Ergo sicut
subditis necessaria corpo¬
ris tribuunt: itani hil ho¬
minus studeredebent ut
idem religiosis sime or di¬
nem canonicum seruent &
prae latis suis ac magis¬
tris honorem debitum hu¬
militer impendant. Vt ho¬
ris canonicis : diuinum
officiũ deuotis sime &¬
pleant. Intus forisq:
ñ solem habitu & actu : sed &iã.
ipsoin cessu inreprae hensibi¬

Expanded text:
pascunt. Sed et hoc vigipascunt. Sed et hoc vigilanter perpendere debent, quod eadem pastio gregis Dominici, non uniformi, sed multimoda est sollicitudine gerenda: scilicet quia et terrena subsidia diligenter illis praebere, et exempla virtutis simul cum verbo praedicationis debent sollicite impendere. Quapropter studeat unusquisque praelatus, ut familiae Christi annonam spiritalem, carnalemque fideliter subministret, ut effici mereatur evangelicus servus, de quo dicitur: Fidelis servus et prudens, quem constituit dominus super familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram . Ergo, sicut subditis necessaria corporis tribuunt, ita nihilominus studere debent, ut iidem religiosissime ordinem canonicum servent, et praelatis suis ac magistris honorem debitum humiliter impendant. Ut horis canonicis divinum officium devotissime expleant, intus, forisque non solum habitu et actu, sed etiam ipso incessu irreprehensibi
Abbreviated transcription (Latin):
usum habentur: mensurã
cibi & potus ponderis.
ratione canonicis dandam
esse censuimus. Et hoc
ideo. quia cum huius cemodi
mensurȩ. diuersis sime
& in ae qua les soleant
haberi: publicum tamen
pondus prouincus ciuita¬
tibus metalisq: inditum.
nihil diuersitatis aut
in a equalitatis pati
deb&. quatenus sicut
idem pondus aequum.
perman&: ita &iam ea¬
dem mensuraeq: illis tribu¬
atur. Nouerint tamengene¬
ra liter omnes: libram non
am plius: quam duo decim
uncis constare debere
TIS GEMINA PASTI¬
O SIT SUBDITIS
IM PENDEN DA
Collerter praelatis sa¬
Dtagendum .ẽ. ut eos
quibus prȩsunt uerbis
& exemplis adbeneuiuendum
informent. Faxoq: corde
tenendum: neeos
quasi propri os sed ut
dñi sui gregem trac tare
me mine rint. Iuxta illuo
quod pe trodicitur.
Sidiligis me: pasceoues
meas. Meas inquit .
non tuas. Et hoc ideo
dicimus qui asicut non¬
nulli. qui oues xp̃inon
amore xp̃i: sed suae
uel gloriae uel domina¬
tionis. uel ques tus gratia.

Expanded text:
usum habentur, mensuram usum habentur, mensuram cibi et potus ponderis ratione canonicis dandam esse censuimus, et hoc ideo, quia cum hujuscemodi mensurae diversissimae et inaequales soleant haberi, publicum tamen pondus provinciis, civitatibus, metallisque inditum, nihil diversitatis aut inaequalitatis pati debet, quatenus sicut idem pondus aequum permanet, ita etiam eadem mensura aeque illis tribuatur. Noverint tamen generaliter omnes libram non amplius quam duodecim unciis constare deberetis gemina pastio sit subditis impendenda. Solerter praelatis satagendum est ut eos quibus praesunt verbis et exemplis ad bene vivendum informent; fixoque corde tenendum ne eos quasi proprios, sed ut Dmeminerint, juxta illud quod Petro dicitur: Si diligis me, pasce oves meas . Meas, inquit, non tuas. Et hoc ideo dicimus, quia sunt nonnulli, qui oves Christi, non amore Christi, sed suae vel gloriae, vel dominationis, vel quaestus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
neid quod dare debentaut
possunt qualib& dissimu¬
latio neaut tenacitate sub¬
ditis subtrahant. Ne pauꝑ¬
tatis occasione conpulsi: ꝑ
diuersa uagari actur pib
seimplicari negociis cogan¬
tur. Nelictoq ecclesiasti¬
co offitio. incipiant in dis¬
ciplinate uiuere : & ꝓpri¬
is uoluptatibus deseruire
Et praelati quieis necessaria
largiendo ad nõ. remunerari
poterant : dirtricte & seuere
iudicentur. Dent quippe
eis pulmentum. iuxta quod
uires suppetunt. Et locaeis
congrua adtribuant : inqui¬
bus nutrimina ficant.
unde necessacria pulmenta
habeant. Exceptis his
quide ecclesiae uillis uel
oblationibus fidelium ac¬
cipiant. Habeant itaq idem
canonici hortos ole¬
rum undeum c&eris ad¬
ditamentis aliquod pul¬
mentum cotidie inre fec¬
torio sibuuicis sim ministreñt
Propt̃ diuer sitates namq:
& inae qualitates mensu¬
ra rũ quae apud pleros¬
q: non aequa secundum
dñi legem. sed secundum
unius cuiusq prouintia e

Expanded text:
ne id quod dare debent aut ne id quod dare debent aut possunt, qualibet dissimulatione aut tenacitate subditis subtrahant, ne paupertatis occasione compulsi, per diversa vagari ac turpibus se implicare negotiis cogantur: relictoque ecclesiastico officio, incipiant indisciplinate vivere, et propriis voluptatibus deservire; et praelati, qui eis necessaria largiendo, a Domino remunerari poterant, districte et severe judicentur. Dent quippe eis pulmentum, juxta quod vires suppetunt, et loca eis congrua attribuant: in quibus nutrimina fiant, unde necessaria pulmenta habeant, exceptis his quae de ecclesiae villis vel oblationibus fidelium accipiunt. Habeant itaque iidem canonici hortos olerum, unde cum caeteris additamentis aliquod pulmentum quotidie in refectorio sibi vicissim ministrent. Propter diversitates namque et inaequalitates mensurarum, quae apud plerosque non aeque secundum Domini legem, sed secundum uniuscujusque provinciae
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ idmurmorantes
sed magis cumgra¬
tiarum accione quod
dari potest accipiant
& socialiter inscõ pro¬
posito perseuerent. Id¬
circo pros picere sibi
debent canonici ut ui¬
num autquem lib& ali¬
um potum in aelymosi¬
na sibi datum. in com¬
mune recondant cella¬
rio. Quatenus in mi¬
nente huius cemodi.
sterilitatis tempore:
suis eo suffra gentur
communiter necessita¬
tibus nonta meneis
propter hoc a praelatis
potus debitus paenitus
subtrahatur si estun¬
dedetur. Quiuero &
suis &ecclesiae abun¬
dant rebus instante
sterilitatis tempore
eis quos pauperes pas¬
cit ecclesia suis facul¬
tatibus cum caritate & humi¬
litate suffragari ꝓcurent.
Vt iuxta a postolum frater
fratrem adiuu&: &ambo
consolentur. Nontamen
obidse superbiendo ex tol¬
lant : quia sicut inlibro
prosperi legitur non se
debent huiusce modiinani
iactantia praeferre his
quos nihil habentes pascit
acuestit ecclesia. Illud in¬
terea semꝑ caue ant p̃lati:

Expanded text:
Non autem id murmurantes, Non autem id murmurantes, sed magis cum gratiarum actione, quod dari potest, accipiant, et socialiter in sancto proposito perseverent, idcirco prospicere sibi debent canonici ut vinum aut quemlibet alium potum in eleemosyna sibi datum, in communi recondant cellario, quatenus imminente hujuscemodi sterilitatis tempore, suis eo suffragentur communiter necessitatibus: non tamen eis propter hoc a praelatis potus debitus penitus subtrahatur, si est unde detur. Qui vero et suis et ecclesiae abundant rebus, instante sterilitatis tempore, eis, quos pauperes pascit ecclesia suis facultatibus, cum charitate et humilitate suffragari procurent, ut, juxta Apostolum: Frater fratrem adjuvet, et ambo consolentur . Non tamen ob id se superbiendo extollant: quia, sicut in libro Prosperi legitur, non se debent hujuscemodi inani jactantia praeferre his quos nihil habentes pascit ac vestit ecclesia. Illud interea semper caveant praelati,
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. In lo cis igitur
ubipermodice sunt res ec¬
desiae aut forte quorundã
abs tractu ualde ad tenua¬
te : pauci numero inaig¬
nitamen constituantur.
officio quibus saltimp̃mis¬
saminor mensura sine dif¬
si cultate daripos sit. Dieb
uero festis sicut moris est
ecclesiae : iuxta quod meli¬
us praelati possunt fra¬
tribus cibum potum q mi¬
nis trent. In his itaq: loci subi
forte non nulli p̃latipio¬
rum praelatorũm. imi¬
tantes &em plummagis
subditis dare soliti sunt:
nullatenus bonum quod fa¬
ciunt omittant. Sed &
si cui oba&er nam retribu¬
tionem magis sub ditis
super ero gare libuerit .:
hilariter quod poterit.
tribuat. Sin autem nul¬
latenus mensuram p̃dic¬
tam absq: inae uitabili
causa eis subtrahat. quan¬
doigitur tempus steri¬
litatis uini & titerit.
sicut crebro peccatis
prepedientibus euenire
sol& & praelatiquantum
debent dareuinum cano¬
nicis ne quiuerint: to
quod dederint. sic dis¬
crete &tem peratedis¬
tribuant ut omnes com¬
muniter eo utantur

Expanded text:
nt. In locis igitur ubi permodicae sunt res ecclesiae, aut forte quorumdam abstractu valde attenuatae, pauci numero, magni tamen constituantur, officio, quibus saltem praemissa minor mensura sine difficultate dari possit. Diebus vero festis, sicut moris est Ecclesiae, juxta quod melius praelati possunt, fratribus cibum potumque ministrent. In his itaque locis ubi forte nonnulli praelati, piorum praelatorum imitantes exemplum, magis subditis dare soliti sunt, nullatenus bonum quod faciunt omittant. Sed et si cui ob aeternam retributionem magis subditis supererogare libuerit, hilariter quod potuerit tribuat. Sin autem, nullatenus mensuram praedictam absque inevitabili causa eis subtrahat. Quando igitur tempus sterilitatis vini exstiterit, sicut crebro peccatis praepedientibus evenire solet, et praelati, quantum debent, dare vinum canonicis nequiverint, id quod dederint, sic discrete et temperate distribuant ut omnes communiter eo utantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tas tñͣsimittit᷑ ad delam illaꝰ que suꝑ¬
fluitatũ ẽ receptĩa. fractis gͦ ligam̃tis
⁊ cochilido ᵇ ꝙ fit ĩ exitu pu̾i ex ut̾o nas¬
citur puer cum iubilioo aꝑto q̃m o
ligaretur exiret sanguis ⁊ moreret᷑.
fetus. ¶ Hiis quid enarratis possumꝰ
ciuiꝰl tele iimam̃ta uorare. tela .n. qͥ¬
sũ custodia que qnͣtũ ad presens
todit sꝑma ne dissoluatur. ⁊ ne eyal
ex eo uͥtus. s ut unitũ ⁊ conclusũ for¬
ꝙ qñ utute sꝑmatis attracta ẽ mͣ mͣ
strui intͣ tłem telã. ⁊ iã formatꝰ ẽ fet̾¬
⁊ incipit hrẽ alias sr̃fluitates acu¬
tas ⁊urentes ista cela q̃ dr̃ armat᷑a
iẽpoita ẽ int̾ celã illam que ẽ sxxp¬
tiua sr̃fluitatũ ⁊ pu̾m ut sr̃fluitates il¬
le urentes pu̾m urere nõ ualeant. Ter¬
ciũ cũt inuam̃tũ eiꝰ est. qr cũ cela suscep¬
tiua st̃fluitatũ nõ circũdec totũ pu̾m.
s solũ crrcũuelat ip̃m qnͣtũ ad ꝑtes ĩ¬

Expanded text:
am que superfluitatum est receptiva. Fractis ergo ligamentis et cochilidonibus, quod fit in exitu pueri, ex utero nascitur puer cum umbilico aperto quem ligaretur exiret sanguis et moreretur fetus. Hiis quidem enarratis possumus cuiuslibet tele iuvamenta narrare. Tela ensive custodia, que quantum ad presens todit sperma ne dissolvatur et ne exhalet ex eo virtus, sed ut unitum et conclusum for virtute spermatis attracta est materia menstrui intra talem telam et iam formatus est fetus et incipit habere alias superfluitates acutas et urentes, ista tela que dicitur armatura interposita est inter telam illam que est susceptiva superfluitatum et puerum, ut superfluitates ille urentes puerum urere non valeant. Tertium autem iuvamentum eius est quia cum tela susceptiva superfluitatum non circumdet totum puerum, sed solum circumvoluat ipsum quantum ad partes in
Abbreviated transcription (Latin):
suocũ ꝙ̃ trahũt cx arbore. dic pũ cõisi¬
git̾ mrĩci. dũ ẽĩ ut̾o et ex m̃stiuo m̃ris
.qiͣ ex succo arboris suscipit alim̃tũ. o gͦ
diricie led̾etur. Ingenicit gͦ nͣ fac̾e t̾ci¬
am telam q̃ cotum ĩuoluit ⁊ q̃ ẽ maior¬

Expanded text:
uem trahunt ex arbore, sic puer coniungitur matrici dum est in utero et ex menstruo matris, quasi ex suco arboris, suscipit alimentum. Oportduritie lederetur. Ingeniavit ergo natura facere tertiam telam
Abbreviated transcription (Latin):
alñ cõtingat egͣ ꝙ mascłs formatur ĩ
sinstra ꝑte m̃ricis ⁊ feĩa ĩ dexͣ. cuiꝰ can¬
sa infratangetur ut płim̃ tñ sinist᷑ ꝑs
m̃ricis cõpetit feĩe dextͣ mascło. Cũ gͥ
dexͣ ꝑs sit calidior. qr ualidi ẽ dig̾ere ⁊
lius suscipiet᷑ ĩp̾ssiõm agentis. acius
formab̾r ĩ ut̾o masculꝰ qmͣ feĩa. ĩmo
cũ hiꝰ accõ fiat ꝑ calorẽ. ubi syhũndat

Expanded text:
at e contra, quod masculus formatur in sinistra parte matricis et femina in dextra, cuius causa infra tangetur; ut plurimum tamen sinistra pars matricis competit femine, dextra masculo. Cum ergo dextra pars sit calidior, quia calidi est digerere et ionem agentis, citius formabitur in utero masculus quam femina. Immo, cum huiusmodi actio fiat per calorem, ubi superhabundat
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ꝑp̃ qd̾ sꝑma maris solũ se ht̃ ut actm̃
et ẽ om̃ia fuciens m̃struũ feĩe soł se ht̃
ut passinũ et ẽ omia fi. sic̃ gͦ ꝑ suocã ar¬
boris qui ẽ omia si mediance iurcute in¬
formatĩa ĩ arbore que ẽ om̃ia fac̾e fiãt
folia que sũc ocoꝑmãta fructusi ⁊ ligaͭ a

Expanded text:
ut activum et est omnia faciens, menstruum femine solum se habet ut passivum et est omnia fieri. Sicut ergo per succum arboris, qui est omnia fieri, mediante virtute informativa in arbore, que est omnia facere, fiunt folia que sunt cooperimenta fructuum et ligamenta
Abbreviated transcription (Latin):
quitat suꝑ plancas suas ⁊ scandit
telam ex qua scissura hũores qui¬
dam egdiunt᷑ lemficantes m̃bra
feinea. ut possit faciliꝰ exnt fetus
quo fc̃o oadit fetus ab ut̾o mñs si¬
cut pom̃ ob arbore ¶ Dubitaret for
ꝙ orimntur a mrĩce actendentes ꝙ li¬
gam̃ta pomoꝵ orimitur ab arbore. S
nõ ẽ siłe de arbore ⁊ mrice. qr ñ sũt sic
tes sic̃ sũt distĩtta ałia ⁊ potissime ꝑ
fc̃a. uñ ĩ ip̃a arbore ẽ uirtus ĩfortũ̃a
u̾tute cuiꝰ ex succo arboris fĩt folia co¬
nes siue ligam̃ta ꝑ que fructus cõum¬
gunt᷑ arborib ⁊ tra hr̃ sclim̃tũ ad ip̃m
fructũ. uñ mit̾at᷑ et ꝑficiat᷑ s ĩ ali̾b¬

Expanded text:
quitat super plantas suas et scindit telam, ex qua scissura humores quidam egrediuntur lenificantes membra feminea ut possit facilius exire fetus, quo facto cadit fetus ab utero matris sicut pomum ab arbore. Dubitaret fortquod oriuntur a matrice, attendentes quod ligamenta pomorum oriuntur ab arbore. Sed non est simile de arbore et matrice, quia non sunt sic res sierfecta. Unde in ipsa arbore est virtus informativa, virtute cuius ex succo arboris fiunt folia, cones sive ligamenta per que fructus coniunguntur arboribus et trahitur alimentum ad ipsum fructum unde nutriatur et perficiatur. Sed in ani
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ hiꝰ urĩam exurat᷑ pu̾. In hac gͦ tela
recip mina sudor ⁊ cer̾a acuta que resol¬
uunt᷑ a fetu. ne ꝑ tłia acuta ledat᷑. ħt̃
forte ħ cela aliquos meat᷑. uñ se purgat
ut mulier p̃gnans ꝑ illos meatꝰ sił c̃
urina ⁊ aquos ͭ ͤ ꝓpria emittat aquosi¬
tates illas. ¶ Si aũt qu̾atur hiꝰ aquosi¬
ingͥne. qr tũc meat᷑ iguinis ut ait sũt
ualde angusti. dicemꝰ gͦ ꝙ sic̃ ĩ nob̾ ꝑ
os mirat alim̃tũ ⁊ ab ore exit saliua
que ẽ sr̃fluitas aliqͣ a nob̾ resoluta. dic
⁊ pũ ĩut̾o ꝑ umibilicũ suggit sangͥ̾nẽ

Expanded text:
ne per huiusmodi urinam exuratur puer. In hac ergo tela recipitur urina, sudor et cetera acuta que resolvuntur a fetu ne per talia acuta ledatur. Habet forte hec tela aliquos meatus unde se purgat, ut mulier pregnans per illos meatus simul cum urina et aquositate propria emittat aquositates illas. Si autem queratur huiusmodi aquosiinguine quia tunc meatus inguinis, ut ait, sunt valde angusti. Dicemus ergo quod sicut in nobis per os intrat alimentum et ab ore exit saliva que est superfluitas aliqua a nobis resoluta, sic et puer in utero per umbilicum suggit sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
matͥci a qua pp̃ suã duriciẽ lederetur
datur amenbrana dura. ħ itaq arma¬
tura castodit sꝑma ne ex alet custodͭ
pũm ne uratur a sr̃ fluitatib acutis
custod ͭ ip̃m ne ledatur am̃bana dã
terit. qr uiam̃tũ telc st̾ fluitates recipi

Expanded text:
matrici a qua propter suam duritiem lederetur.datur a membrana dura. Hec itaque armatura custodit sperma ne exalet, custodit puerum ne uratur a superfluitatibus acutis, custodit ipsum ne ledatur a membrana dura tent, quia iuvamentum tele superfluitates recipi
Abbreviated transcription (Latin):
licate ht̃ penetͣre ⁊ ꝑforare. sua cillite
ht̃ alt̾are sic̃ gꝰ ẽ organuĩ aĩe ĩ penetͣn¬
do ⁊ ꝑforando. ⁊ sic ꝑforat ut exigit
aĩa que ẽ ĩ embone introducendã. sc
⁊ ẽ organũ aĩe ĩ alt̾ando. qr sic alt̾¬
at ut exigit aĩa. nͥ gͦ d mͣm ĩdurare
⁊ fac̾cibi ossa nͥ ex tendere ad mod filoꝵ
⁊ faic̾e ibi nuos ⁊ uenas. extendit. ⁊
ibi fac̾ uͥ mollesc̾e ⁊ fac̃e ibi camẽ. et
adipẽ mollesc̃. ⁊ ħ ibi agit. ut sic̃ de se

Expanded text:
litate habet penetrare et perforare, sua caliditate habet alterare. Sicut ergo est organum anime in penetrando et perforando, et sic perforat ut exigit anima que est in embrione introducenda, sic etiam est organum anime in alterando, quia sic alterat ut exigitt facit ibi ossa; ubi extendere ad modum filorum et facere ibi nervos et venas, extendit et hoc ibi facit; ubi mollescere et facere ibi carnem et adipem, mollescit. Et hoc ibi agit ut, sicut de se
Abbreviated transcription (Latin):
splenẽ. de eo aũt ꝙ ẽpuriꝰ fic sanguis
nare mag̃ ⁊ minꝰ pur᷑ uł ẽ ĩbi assigna¬
re ad ꝙ suscipͭ accõm agentis mag̾ ⁊ ad¬
tũ. ⁊ nõ ẽ sic aptim nacũ susciꝑe accõ
agentis fit flen ͣ ut sit ad flen ͣ ẜm au̾

Expanded text:
splenem. De eo autem quod est purius fit sanguis nare magis et minus purum, vel est ibi assignare aliquid quod suscipit actionem agentis magis rum et non est sic aptum natum suscipere actionem agentis fit
Abbreviated transcription (Latin):
tutis ĩformatĩe ꝑ qmͣ gn̾atur feĩa. qr ut
emissũ s it calidũ ⁊ forte ht̃ gn̾are mas¬
culũ. si debile et ĩ calore remissũ: ht̃ ge¬
nare feĩam. qr agens forte aciꝰ ꝓficitꝰ su¬
am accõm ꝙͣ debile. ideo ñ soł ex ꝑte loci
qr ĩ calidiori ꝑte mr̃icis gn̾atur ma scłs¬

Expanded text:
t emissum sit calidum et forte, habet generare masculum, si debile et in calore remissum habet generare feminam; et quia agens forte citius perficit suam actionem quam debile, ideo non solum ex parte loci, quia in calidiori parte matricis generatur mascul
Abbreviated transcription (Latin):
in c̾ebro. Hoc ẽ gͦ ꝙ ait au̾rois ĩ scd̾o
si colliget. ꝙ cor nõ dat epati uirtutẽ
pulsatilem. qr ucne epatis ut ait non
sunt pulsatiles ⁊ deo subdit ꝙ uͥtutes pł¬
satiles sunt ꝓpric in corde. et ista uirtꝰ
ẽ sua dũaco. cor gͦ ẽ radix ⁊ origo sp̃c ꝙ¬

Expanded text:
in cerebro. Hoc est ergo quod ait Averroys in II sui Colliget, quod cor non dat epati virtutem pulsatilem quia vene epatis, ut ait, non sunt pulsatiles; ideo subdit quod virtutes pulsatiles sunt proprie in corde et ista virtus est sua dominatio. Cor ergo est radix et origo sp
Abbreviated transcription (Latin):
troq continetur sp̃c ⁊ sangͥs. s ĩ dextͥ
plus ẽ de sangͥne. qmͣ de sp̃u ĩ sinstͦ
plus ẽ sp̃c qmͣ sanguis. ut ibidẽ dr̃.
Poss aũt ĩ corde ⁊ potissime ĩ ałib mag
cure utrum ĩ dextro uentricło cordis
sit plus de sangͥne ⁊ ĩ sinistro plus de
sp̃u s sufficiat mĩc inferre ex dc̃s ꝙ
deseruit uite sũ aĩał qui descruit seu

Expanded text:
 continetur spiritus et sanguis, sed in dextro plus est de sanguine quam de spiritu, in sinistro plus est spiritus quam sanguis, ut ibidem dicitur. Posset autem in corde, et potissime in animalibus magncure utrum in dextro ventriculo cordis sit plus de sanguine et in sinistro plus de spiritu, sed sufficiat nunc inferre ex dictis quod des
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa m̃bra ⁊ ꝙl m̃bꝵ ꝯu̾cit almm̃itũ ad
se tnͣsmissũ ĩ sbam suã ut os cõu̾tit alim̃¬
tũ ad se tnͣsussũ ĩ os caro ĩ carnẽ ⁊ sic de a¬
liis. et lposs ĩ ħ aliqͣ ydoneicas assignari
ut si ex eod̾ sangͥne siũt cã diu̾sa. ut ex
eo ꝙ ẽ ͥ obtiliꝰ fit unuͥ ex alio a d attũ ex
rali ydoncicate nũꝙͣ suffit̾ possemꝰ hr̃e ꝙ inde

Expanded text:
 ad se transmissum in substantiam suam, ut os convertit alimentum ad se transmissum in os, caro in carnem, et sic de aliis. Et licet posset in hoc aliqua ydoneitas assignari, ut si ex eodem sanguine fiunt tam diversa, ut ex eo quod est ibi subtilius fit unum, ex alio aliud, attamen ex tali ydoneitat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃n mͫ acoõĩs s sꝑ agit mediante aliqͣ
acoñtali forma. ut ignis modiante całore
aitã illa accãtał forma ẽ organũ fore
ignis agit mediante calore sic siet tłie
accõ ut requirit forma ignis ⁊ qr forma
ignis requirit nmͣ clidam iaram ⁊ siccã
Idõ si ex huĩdo friᵈ ͦ ⁊ spisso d fĩ ignis
gn̾atiua ĩ scĩe. qr agit ĩ utute aĩe ĩduc
ĩ mͣ̃ embonis om̃ia illa que requirit aĩa
⁊ qr aĩa ẽ actus corꝑis orgaĩci ⁊ reqͥrit

Expanded text:
pium actionis sed semper agit mediante aliqua accidentali forma, ut ignis mediante calore. Attamen illa accidentalis forma est organum forme ignis agit mediante calore sic fiet talis actio ut requirit forma ignis, et quia forma ignis requirit materiam calidam, raram et siccam, ideo si ex humido frigido et spisso debet fieri ignisgenerativa in semine, quia agit in virtute anime, inducet in materia embrionis omnia illa que requirit anima. Et quia anima est actus corporis organici et requirit