comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuit: ut utilitatib nr̃is uenti
& imbres. frigora & estus. dies nocteᷤ¬
q: seruirent. Non enim sibi ad effec¬
ficeret. nisi plantationib & rigatio¬
nib solitis dñs increm̃ta preberet.
Unde plenum pietatis atq iusticie
est: ut de his quȩ nobis cęlestis pat̃
miscđiter contulit. nos quoq alios
adiuuemꝰ. Sunt enuim plurimiqui
qui nullam in agris. nullam in uineis:
nullam habent in oleis portionem.
Quorũ mopie de ea quam dñs dedit
copia consulendum ẽ: ut & ipsi nob̾¬
cum deo ꝓ t̾re fecunditate bñdicant.¬
& gaudeant possidentib fuisse dona¬
ta:. que etiam pauꝑib ac ꝑegrinis fu¬
erint facta communia. felre illud ẽ.¬
horreum. & om̃ium fructuum mul¬
tiplicatione dignissimũt: de quo egen¬
tium & debilium saturatur esuries.
de quo desiderium fouetur infirmi.
Quos ideo sub diuersis modestis n¬
dilectissimi cum omĩa oportun a sint
tempora: hoc nunc precipue aptũ ẽ.

Expanded text:
adjuvit, ut utilitatibus nostris venti adjuvit, ut utilitatibus nostris venti et imbres, frigora et aestus, dies noctesque servirent. Non enim sibi ad effecficeret, nisi plantationibus et rigationibus solitis Deus incrementa praeberet. Unde plenum pietatis atque justitiae est, ut de his quae nobis coelestis Pater misericorditer contulit, nos quoque alios adjuvemus. Sunt enim plurimi qui nullam in agris, nullam in vineis, nullam habent in oleis portionem, quorum inopiae de ea quam Dominus dedit copia consulendum est; ut et ipsi nobiscum Deo pro terrae fecunditate benedicant, et gaudeant possidentibus fuisse donata, quae etiam pauperibus ac peregrinis fuerint facta communia. Felix est illud horreum, et omnium fructuum multiplicatione dignissimum, de quo egentium et debilium saturatur esuries, de quo desiderium fovetur infirmi. Quos ideo sub diversis molestiis jdilectissimi, cum omnia opportuna sint tempora, hoc nunc praecipue aptum est
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ dei hoc cotidie oꝑatur in cor¬
Aib xꝑianis. ut om̃e desiderium
nr̃m aterrenis ad celestia trans fe¬
ratur. Sed ctiam presens uita ꝑcre¬
atoris opem ducitur: & ꝑ ipsius ꝓm¬
dentiam sustinetur. Quia idem lar¬
gitor est temporalium: qui ꝓmissor
est cĩnorum. Sicut gͦ pro spe future
felicitatis ad quã ꝑfidem currimus
gras deo agere debemꝰ. quod ad ꝑcep¬
tionem tante preparationis euehim̃.
ita pro his quoq: commodis que sin¬
gulorum annorũ reuolutione con¬
sequimur. d̾s a nob̃ honorandus atq
laudandus ẽ. Qui sic t̾rȩ fecundita¬
tem ab initio dedit. sic pariendorũ
fructuum leges in quib qr germini¬
b ac seminib ordinauit: ut nun¬
quam sua instituta desereret. sed in
rebus conditis benigna conditoris
ad ministratio ꝑmaneret. Quicoͥd
S adusus hominum segetes. uinee
oleȩq pepererint. totum hoc diui¬
nȩ bonitatis largitate profuxit.
quȩ elem̃torum qualitate uariata.
dubios agricolarum laboresclem̃tter

Expanded text:
e Dei hoc quotidie operatur in cordibus Christianis, ut omne desiderium nostrum a terrenis ad coelestia transferatur. Sed etiam praesens vita per Creatoris opem ducitur, et per ipsius providentiam sustinetur: quia idem largitor est temporalium, qui promissor est aeternorum. Sicut ergo spe futurae felicitatis, ad quam per fidem currimus, gratias Deo agere debemus quod ad perceptionem tantae praeparat onis evehimur, ita pro iis quoque commodis quae singulorum annorum revolutione consequimur, Deus a nobis honorandus atque laudandus est, qui sic terrae fecunditatem ab initio dedit, sic pariendorum fructuum leges in quibusque germinibus et seminibus ordinavit, ut numquam sua instituta desereret, sed in rebus conditis benigna Conditoris administratio permaneret. Quidquid ergo ad usus hominum segetes, vineae, oleaeque pepererint, totum hoc divinae bonitatis largitate profluxit: quae, elementorum qualitate variata, dubios agricolarum labores clementer
Abbreviated transcription (Latin):
ñcessans. ut nulla temptatione su-¬
ꝑemur. Si autẽ hanc pietatis sue eu¬
ẽ. ubiq pretendit. quantomagis no¬
bis alumnis suis opem suam dignat᷑
impendere. apud quos in sacro beate
dormitionis thoro. eadem qua p̃sedit
carne requiescit: Illi ghune serui¬
tutis nr̃e natalicium diem. illi ascri¬
bamus hoc festum: cuiꝰ patrocinio
sedis ipsius meruimꝰ cẽ. consortes. au¬
xiliante nob̾ ꝑ omĩa gr̃a añi m̃i ił¬

Expanded text:
pro nobis, ut nulla tentatione suppro nobis, ut nulla tentatione superemur. Si autem hanc pietatis suae cue praetendit, quanto magis nobis alumnis suis opem suam dignabitur impendere, apud quos in sacro beatae dormitionis toro eadem qua praesedit carne requiescit? Illi ergo hunc servitutis nostrae natalitium diem, illi ascribamus hoc festum, cujus patrocinio sedis ipsius meruimus esse consortes, auxiliante nobis per omnia gratia Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deficiat fides tua. & tu aliquando
conũsus confirma fr̃s tuos: ut ñ in¬
tretis in temptationẽ. Commune e¬
rat om̃ib apłis periculum de tem¬
ptatione formidinis: & diume pro¬
tectionis aitilio pariter indigebañ.
Qm̃diabolus om̃s exagitare. omnes
cupiebat elidere: & tamenspecialis
a dño petri cura suscipitur. & profide
petri proprie supplicatur: tanquam
aliorum status certior sit futurus. Si
mens principis uicta ñ fuerit. In petͦ
g om̃ium fortitudo munitur. & diui¬
ne gr̃e ita ordinatur auxilium: ut
firmitas que ꝑ xꝑmpetro tribuitur.¬
ꝑ petrum apłis conferatur. Cum ita¬
ter & iuste in ducis nr̃i meritis & digni¬
tate letamur. gras agentes sempit̾no
teq disponitur. illins oꝑib illius sit¬
gubernaculis deputandum cui dictũ
est. & tu conu̾sus confirma fr̃s tuos: &
cui post resurrectionẽ suam dñsad tri¬
stor exequitur. confirmans nos co¬
hortationib suis. & pro nob̾ orare

Expanded text:
ne deficiat fides tua. Et tu aliquando ne deficiat fides tua. Et tu aliquando conversus confirma frtretis in tentationem . Commune erat omnibus apostolis periculum de tentatione formidinis, et divinae protectionis auxilio pariter indigebant, quoniam diabolus omnes exagitare, omnes cupiebat elidere; et tamen specialis a Domino Petri cura suscipitur, ut pro fide Petri proprie supplicetur, tanquam aliorum status certior sit futurus, si mens principis victa non fuerit. In Petro ergo omnium fortitudo munitur, et divina gratia ita ordinatur auxilium, ut firmitas quae per Petrum apostolis conferatur. Cum itabiliter et juste in ducis nostri meritis ac dignitate laetamur, gratias agentes sempiterno teque discernitur, illius operibus, illius gubernaculis deputandum, cui dictum est: Et tu conversus confirma fratres tuos , et cui post resurrectionem suam Dominus ad tristor exsequitur, confirmans nos cohortationibus suis, non cessans orare
Abbreviated transcription (Latin):
uoxuitȩ ẽ. & sicutt confessores suos in
celestia prouehit: ita negatores adin¬
ferna demergit. Propt̃ quod dicitur be¬
atissimo petro. Tibi dabo claues regni ce¬
lorum: & quȩcunq ligaueris suꝑ t̾ram.
erunt ligata & incelis. & quecunq
solueris suꝑ t̾ram. erunt soluta & in ce¬
lis. Transiuit quidem etiamin alios
tio comineauit. scd ñ forte uni comm̃¬
dauit quod om̃ib intimetur. Pctro
enim ideo hoc singłariter creditur:
quia cunctis ȩcłe rectorib petriforma
preponitur. Alanet gͦ petri priuilegi¬
um. ubicunq ex ipsius fertur ȩquitã¬
te iudicium. Nec nimia ẽ uł scueri¬
tasuł remissio. ubi nichil erit ligatũ
nichil solutum: nisi quod beatus pe
trus aut soluerit autt ligarit. Instan¬
te autẽ passione sua dñsquȩ discipu¬
lorum erat turbatura constantiam.
sy mon inquit symon. ecce sathanaᷤ
expostulauit uos ut cerneret sicut
triticum: ego autẽ rogaui prote ut

Expanded text:
vox vitae est, et sicut confessores suos in vox vitae est, et sicut confessores suos in coelestia provehit, ita negatores ad inferna demergit. Propter quod dicitur beatissimo Petro: Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erunt ligata et in coelis, et quaecunque solveris super terram erunt seluta et in coelis. Transivit quidem etiam in aliostio commeavit, sed non frustra uni commendatur, quod omnibus intimetur. Petro enim ideo hoc singulariter creditur, quia cunctis Ecclesiae rectoribus Petri forma proponitur. Manet ergo Petri privilegium, ubicunque ex ipsius fertur aequitate judicium. Nec nimia est vel severitas, vel remissio, ubi nihil ligatum, nihil est solutum, nisi quod beatus Ptrus aut solverit aut ligaverit. Instante autem passione sua, Dominus, quae discipulorum erat turbatura constantiam, Simon, inquit, Simon, ecce Satanas expostulavit vos, ut cerneret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te,
Abbreviated transcription (Latin):
symon bariona: quia caro & sanguiᷤ
ñ reuelauit tibi. sed pater m̃s quim
celis ẽ. Id ẽ. ideo beauis es. quia pat̃
ms̃ te docuit. nec t̾rena opinio te fe¬
fellit. sed inspiratio celestis instruxit:
& ñ caro & sanguis. sed ille me tibiciniꝰ
ego dico tibi. hoc ẽ. sicut tibi pater m̃s
mani festauit diuinitatẽ meã.ita & ego
notam tibi facio excellentiam tuam:
quia tu es petrus. Id est cum ego sim
inuiolabilis petra. ego lapii angu¬
lanis qui fauo utraq unum. ego fũ¬
dam̃tum preter quod nemo potest
aliud ponere. tam̃tu quoq petra es qr
mea uirtute solidaris. ut quȩ m po¬
testate sunt propria. sint tibi mecũ
participatione communia. Et suꝑ
hanc petram ȩdificabo ȩccłam mẽa:
& porte inferi ñ prȩualebunt adũsus
eam. Suꝑ hanc inquit fortitudinẽ
cȩlo inscreuda sullimitas. in huiꝰ fid̾i
firmitate consurget. Hanc confessio¬
nem porte inferi ñ tenebunt. mortis
uincula ñ ligabunt. Uox emmista.

Expanded text:
o et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Id est, ideo beatus es, quia te Pater meus docuit, nec te terrena opinio fefellit, sed inspiratio coelestis instruxit. Et non caro et sanguis, sed ille me tibi, cujus ego dico tibi, id est, sicut Pater meus tibi manifestauit diuinitatem meam, ita & ego notam tibi facio excellentiam tuam, quia tu es Petrus, id est cum ego sim inuiolabilis petra, ego lapis angularis, qui facio vtraque vnum, Ego fundamentum præter quod nemo potest aliud ponere, tamen tu quoque petra es, quia mea virtute solidaris, vt quæ mihi potestate sunt propria, sint tibi mecum participatione communia. Super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam, & portæ inferi non præualebeam . Super hanc, inquit, fortitudinem, coelo inserenda sublimitas, ex hujus fidei firmitate consurget. Hanc confessionem portae inferi non tenebunt, mortis vincula non ligabunt: vox enim ista
Abbreviated transcription (Latin):
potentiȩ suȩ tribuit diuina dignatio.
& si quid cum eo commune ceterisuo¬
luit ẽe. principib. nunquã nisi ꝑipsũ
dedit quicquid aliis ñ negauit. Dĩs
deniq: apłos dñs qͥd de se boĩes opinent᷑
int̾rogat: & tam diu sermo respon¬
dentium communis ẽ. qmdiu huma
sensus exigitur. primꝰ ẽ. in dñi contes¬
sione. qui primus ẽ. in apłica digni¬
tate. Qui cum dixisset. tues xꝑcfiluis

Expanded text:
potentiae suae tribuit divina dignatio; potentiae suae tribuit divina dignatio; et si quid cum eo commune caeteris voluit esse principibus, numquam nisi per ipsum dedit quidquid aliis non negavit. Omnes denique apostolos Dominus quid de se homines opinentur interrogat; et tamdiu sermo respondentsensus exigitur, primus est in Domini confessione, qui primus erat apostolica dignitate. Qui cum dixisset: Tu es Chris
Abbreviated transcription (Latin):
multo utilius multoq sit dignius.
ad beatissimi petri apłi głam contem¬
plandam aciem ñitis attollere. & hc̃
diem in illius potissimũ ueneratiõe
celebrare. qui ab ipso om̃ium karis¬
matum fonte tam copiosis ẽ. rigati¬
onib mundatꝰ. ut cum multa solus
acceꝑit. nichil in quenquã sine ipsiꝰ
participatione transierit Herbũ eñĩ¬
caro factum fuerat & habitabatiam
in nobis: & reparando humano ge¬
neri totum se xp̃c impenderat. Nicħ
indispositũ sapientie: nichil erat ar¬
duum potestati. famulabanturede¬
menta. ministrabant sp̃e. angłiscrui¬
ebant: nec ullo mͦ poterat inefficax c̃ẽ.¬
sacrañttum. quod simul ipsius aci¬
tatis unitas oꝑabatur& trinitas. Et
& om̃ib apłis. cunctisq eccłȩ patrib
prȩponatur. tt quanuis in popło d̾i
multi sacerdotes sint multspastores.
om̃s tam propne regat petrus qͦs pͥnci¬
paliter regit & xp̃c. Magnũ & mirabi¬
le dilectissimi huic uiro consortium

Expanded text:
mulio utilius multoque sit dignius mulio utilius multoque sit dignius ad beatissimi Petri apostoli gloriam contemplandam aciem mentis attollere, et hunc diem in illius potissimum veneratione celebrare, qui ab ipso omnium charismatum fonte tam copiosis est irrigationibus inundatus, ut cum multa solus acceperit, nihil in quemquam sine ipsius participatione transierit. Verbum caro factum jam habitabat in nobis , et reparando humano generi totum se Christus impenderat. Nihil indispositum sapientiae, nihil erat arduum potestati. Famulabantur elementa, ministrabant spiritus, angeli serviebant, nec ullo msacramentū, quod simul ipsius deitatis vnitas operabatur & trinitas. Et & omnibus Apostolis cunctisque Ecclesiæ patribus præponatur, vt quamuis in populo Dei multi saceromnes tamen proprie regat Petrus, quos principaliter regit et Christus. Magnum et mirabile, dilectissimi, huic viro consortium
Abbreviated transcription (Latin):
generatos. crucis signum efficit reges.
sc̃i uero sp̃c unctio consecrat sacer¬
dotes. ut precer istam specialem nr̃i
ministerii seruitutem. uniu̾̃si sꝑu¬
ales & rationales xꝑiani agnoscant
se regii generis: & sacerdotalis offi¬
cii ẽẽ. consortes. Quid enim tam regi¬
um quã subditum deo animũ cor¬
porissui ẽẽ. rectorem: Et quid tam sa¬
cerdotale quã uouere dño conscien¬
tiam puram. & immaculatas pie¬
tats hostias de altaricordis offerre: Qd̾
cum om̃ib ꝑ dei gr̃am commune sit
factum: religiosum uob̾ atq laudabi¬
le est de die prouectionis nr̃e quasi de
proprio hoi. ore gaudere. Ut unũ cele¬
bretur in toto eccłe corpore pontificii
sacram̃tum. quod effuso bñdictionis
unguento copiosius quidẽ in suꝑiora
profluxit: sed ñ parce etiam in infri
mi de consortio istius muneris mag
na nob̾ materia sit comuniũgaudio¬
rum. uerior tam̃ nobis & excellentio.
erttcausa letandi. si ñ in nr̃e humili¬
tatis consideratione remoremini: cũ

Expanded text:
generatos, crucis signum efficit reges, sancti vero Spiritus unctio consecrat sacerdotes: ut praeter istam specialem nostri ministerii servitutem, universi spiritales et rationabiles Christiani agnoscant se regii generis, et sacerdotalis officii esse consortes. Quid enim tam regium quam subditum Deo animum corporis sui esse rectorem? Et quid tam sacerdotale quam vovere Domino conscientiam puram, et immaculatas pietatis hostias de altari cordis offerre? Quod cum omnibus per Dei gratiam commune sit factum, religiosum tamen vobis atque laudabile est, de die provectionis nostrae quasi de proprio honore gaudere; ut unum celebretur in toto Ecclesiae corpore pontificii sacramentum, quod, effuso benedictionis unguento, copiosius quidem in superiora profluxit, sed non parce etiam in inferimi, de consortio istius muneris magna sit nobis materia communium 16 gaudiorum, verior tamen nobis et excellentior erit causa laetandi, si non in nostrae humilitatis consideratione remoremini; cum
Abbreviated transcription (Latin):
a tab̾naculo dei ostendituralicnus.
& ascõ monte eus extraneus: qui do¬
losum questum de peccumȩ sue cap¬
tat usuris. Et dum ꝑ aliena cupit dã¬
pna ditan: eterna dignus ẽ. egestate
toto corde ꝓmissionib dm̃icredidis¬
tis. fugientes immundissim̃a aua¬
riciȩ lepram. donis dei pie & sapien
te gaudetis: date oꝑam ut possitis
gaudiorum uĩorum habere consor¬
tes. Multis enim quȩ uobis suppe¬
tunt desunt. & in quorundam indi¬
gentia materia uobis dataẽ. diuue
bonitatis imitandę: ut ꝑ uos etiam
in alios bñficia duima t̾ransirent.
& bene dispensantes temporalia: ad¬
quireretis ȩterna. Quarta g& sexta fe¬
ria ieiuinem᷑: sabbato autem ad beatis¬
simum petrum apłm uigilemus. Cuiꝰ
orationib nobis ꝑ omnia optineatur

Expanded text:
a tabernaculo Dei ostenditur alienus, a tabernaculo Dei ostenditur alienus, et a sancto monte ejus extraneus, qui dolosum quaestum de pecuniae suae captat usuris; et dum per aliena cupit damna ditari, aeterna dignus est egestate toto corde promissionibus Domini credidistis, fugientes immundissimam avaritiae lepram, donis Dei pie et sapientte gaudetis, date operam ut possitis gaudiorum vestrorum habere consortes. Multis enim, quae vobis suppetunt, desunt, et in quorumdam indigentia, materia vobis data est divinae bonitatis imitandae: ut per vos etiam in alios beneficia divina transirent, et bene dispensantes temporalia, acquireretis aeterna. Quarta igitur et sexta feria jejunemus; sabbato autem apud beatissimum Petrum apostolum vigilemus, cujus orationibus n
Abbreviated transcription (Latin):
citer promittenti. & credit homini
trepide pasciscenti. Dumq certiora
estimat presentia quam futura. me¬
rito in hoc frequenter inturrit: ut
ei cupiditas in itisti lucri. non insti
causa sit damin. Unde quilibet seq̃¬
tur euentus. mala semꝑ est ratio fene¬
rantis cui peccuniam & minuisse &
auxisse peccatum ẽ: ut aut miser ste
amiitendo quod dedit. aut miserior
accipiendo quod ñ dedit. fugienda
prorsus ẽ iniquitas fenoris: & lucrũ
quod om̃i caret humanitate uitandõ
est. Multiplicatur quidem facultas
iniustis & tristib increm̃ttis: sed m̃tis
substantia contabescit. Qm̃ fęnus pec¬
cuniȩ. funus ẽ. aninȩ. Quid enim
de huiꝰmodi hominib sentiat deus:
Qui cum diceret. dñe quis habitabit
in tab̾naculo tuo. aut quis requies¬
cet in monte scõ tuo: responso diui¬
ne uocis instruitur. & eum ad ct̾̃nam
requiem ꝑtinere cognoscit: qui utt̃
alias piȩ conu̾sationis regulas pec¬
cuniam suamñ dedit ad usuram. Et

Expanded text:
citer promittenti, et credit homini citer promittenti, et credit homini trepide paciscenti; dumque certiora existimat praesentia quam futura, merito in hoc frequenter incurrit, ut ei cupiditas injusti lucri non injusti causa sit damni. CAP. III. Unde quilibet sequatur eventus, mala semper est ratio fenerantis, cui pecuniam et minuisse et auxisse peccatum est: ut aut miser sit amittendo quod dedit, aut miserior accipiendo quod non dedit. Fugienda prorsus est iniquitas fenoris: et lucrum quod omni caret humanitate vitandum est. 54 Multiplicatur quidem facultas injustis et tristibus incrementis, sed mentis substantia contabescit: quoniam FENUS pecuniae funus est animae. Quid enim de hujusmodi hominibus sentiat Deus, qui cum diceret, Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo ? responso divinae vocis instruitur, et eum ad aeternam requiem pertinere cognoscit, qui inter alias piae conversationis regulas, pecuniam suam non dedit ad usuram; et
Abbreviated transcription (Latin):
conditio. Quanins enimñ habeas nͥ
quod acceꝑis. ñ potestam̃ ñ habere qͦd
dederis. Qui g peccunias amat. & mul¬
tiplicare opes suas immodicis optat
augm̃tis. hoc potius scm fenus exer¬
ceat. & hac usurarum arte ditescat.
ut ñ hominũ laborantium captet
necessitates. ne ꝑ dolosa beneficia la¬
queos incidat insolubiliũ debitoꝵ.
sed illius sit creditor. illius fenerator
qui dicit. Date. & dabitur uobis. &
qua m̃sura mensi fueritis: eadem
remetictur uobis. Infidelis aitte &
iniquus est etiam sibi. qui quod es¬
timat diligendum. ñ uult habere ꝑ¬
petuum. Quantalibet adiciat. quas¬
talibet condat & congerat. inops de
hoc mundo & egenui abscedet: di
det cum eogła domꝰ eius. Quisi beni¬
gnus ẽet anime suȩ. illi bona sua cre¬
deret: qui & idoneus fidenssor est
pauꝑum. & largissimꝰ redditor usu¬
rarum. Sed iniusta & impudens a¬
uaricia. quȩ bñficium se dicit pre¬
stare cum decipit. ñ credit deo uera¬

Expanded text:
conditio. Quamvis enim non habeas nisi conditio. Quamvis enim non habeas nisi quod acceperis, non potes tamen non habere quod dederis. Qui ergo pecunias amat, et multiplicare opes suas immodicis optat augmentis, hoc potius sanctum fenus exerceat, et hac usurarum arte ditescat, ut non hominum laborantium captet necessitates, ne per dolosa beneficia laqueos injiciat insolubilium debitorum, sed illius sit creditor, illius fenerator, qui dicit: Date, et dabitur vobis; et qua mensura mensi fueritis, eadem remetietur vobis. Infidelis autem et iniquus est etiam sibi, qui quod aestimat diligendum non vult habere perpetuum. Quantalibet adjiciat, quantalibet condat et congerat, inops de hoc mundo et egenus abscedet, dicdet cum eo gloria ejus . Qui si benignus esset animae suae, illi bona sua crederet, qui et idoneus fidejussor est pauperum, et largissimus redditor usurarum. Sed injusta et impudens avaritia, quae beneficium se dicit praestare cum decipit, non credit Deo vera
Abbreviated transcription (Latin):
orandum dm̃ postulatio: cui pieta¬
tis oꝑa suffragantur. Qm̃ qui suum
ab inope ñ auertit animũ: cito ad se
anĩ conu̾tit auditum. dicente dño.
Estote miscdes: sicut pater ur mise¬
ricors ẽ. Dimititite: & dimitcet᷑ nob̾.
Quid hac iusticia benignius. qͥd hac
retributione clem̃tius. ubi sententia
iudicaturi in potestate ponitur udi¬
candi: Date inquit: & dabitur uob̾.
Quamcito diffidentię sollicitudo.
& auariciȩ est amputata cunctatio:
ut quod reddituram se promittit ue¬
ritas secura expendat humanitas.
accipias. sere quod metas. sparge qd̾
colligas. Noli metuere dispendium.
noli de dubio suspirare prouentu.
Substantia tua cum bene erogatur
augetur. Et concupisse iustũmiscdiȩ
lucrum: eterni questus ẽ. sectari com¬
mercium. Munerator tuus. uult
te ẽe. munificum. Et quidat ut ha¬
beas: mandat ut tribuas dicens. da¬
te & dabitur uobis. Amplectenda ẽ.
tibi ꝓmissionis istius gratulanda

Expanded text:
orandum Deum postulatio, cui pietaorandum Deum postulatio, cui pietatis opera suffragantur, quoniam qui suum ab inope non avertit animum, cito ad se Domini convertit auditum, dicente Domino: Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est; 53 dimittite, et dimittetur vobis . Quid hac justitia benignius? Quid hac retributione clementius, ubi sententia judicaturi in potestate ponitur judicandi? Date, inquit, et dabitur vobis . Quam cito diffidentiae sollicitudo et avaritiae est amputata cunctatio, ut quod reddituram se promittit veritas, secura expendat humanitas. accipias, sere quod metas, sparge quod colligas. Noli metuere dispendium, noli de dubio suspirare proventu. Substantia tua cum bene erogatur, augetur. Concupisce justum misericordiae lucrum, et aeterni quaestus sectare commercium. Munerator tuus vult te esse munificum, et qui dat ut habeas, mandat ut tribuas, dicens: Date, et dabitur vobis. Amplectenda est tibi promissionis istius gratulanda
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uenit legem soluere. sed implere Ces¬
santib enim significationib quibus
saluatoris nr̃imuntiabatur aduentus.
& ꝑ actis figuris quas abstulit ipsa prę¬
sentia ueritatis. ea quȩ ad regulas mo¬
rum. uel ad simplicem deicultũ ratio
pietatis instituit. meadem apud nos¬
forma inqua sunt condita ꝑseuerai
Et quȩ utriq testam̃to erant congrua:
nulla sunt cominutatione uariata
Ex his aũẽ. etiã decimim̃sis solem ne
ieiunium: quod a nob̾ numc annua
est consuctudine celebrandum. Qa
plenum iusticie ẽ. atq pietatis grãs
diumne agere largitati: ꝓ fructib qͦs
in usus hominũ scđ̾m summe pro¬
uidentie temperam̃tum t̾ra ꝓduxte.
Quod ut prompto animo nos facere
monstremꝰ. non solum continentia
iciunii. sed etiam elemosinarum
curam oportet assumi: ut deterra
quoq cordis nr̃i germ̃ iusticie & fru¬
ctus caritatis oriatur. & miscđiam
dei pauꝑum ipsius miserendo mere¬
amur. Efficacissima eium ẽ. ad ex¬

Expanded text:
n venit legem solvere, sed adimplere . Cessantibus enim significationibus quibus Salvatoris nostri nuntiabatur adventus, et peractis figuris quas abstulit ipsa praesentia veritatis, ea quae vel ad regulas morum vel ad simplicem Dei cultum ratio pietatis instituit, in eadem apud nosforma in qua sunt condita perseverant; et quae utrique Testamento erant congrua, nulla sunt commutatione variata. Ex iis autem est etiam decimi mensis solemne jejunium, quod a nobis nunc annua est consuetudine celebrandum: quia plenum justitiae est atque pietatis, gratias divinae agere largitati pro fructibus quos in usus hominum secundum summae providentiae temperamentum terra produxit. Quod ut prompto animo nos facere monstremus, non solum continentiam jejunii, sed etiam eleemosynarum curam oportet assumi, ut de terra quoque cordis nostri germen justitiae et fructus charitatis oriatur, et misericordiam Dei pauperum ipsius miserendo mereamur. Efficacissima enim est ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
fructib largitatis: & in pauꝑes xꝑi
benignis sint fecunda muneribus.
Nec tarlentur in hoc oꝑe mediocres
qui a parum sit ouod possint de sua
facultate aecerpere. Nouit dominꝰ
om̃ium uires. & scit iustus inspector de
qua m̃sura quisq quid tribuat. Dis¬
similes qui dem substantie: similes e¬
rogationes habere ñ possunt Scd eqͣt̾
plerunq merito: quod distat impen¬
dio. Quia potest ẽẽ. par animus: cuiã
ubi impar est census. Hec itaq ut ad¬
uiuante dño pia dcuotione curent᷑
quarta & sexta feria ieiunemꝰ. Sab̃bo
uero apud beatum petrum apłm ui
gilias celebremus. Cuius orationib ad¬

Expanded text:
fructibus largitatis, et in pauperes Christi fructibus largitatis, et in pauperes Christi benignis sint fecunda muneribus. Nec tardentur in hoc opere mediocres, quia parum sit quod possint de sua facultate decerpere. Novit Dominus omnium vires, et scit justus inspector de qua mensura quisque quid tribuat. Dissimiles quidem substantiae, similes erogationes habere non possunt: sed aequatur plerumque merito, quod distat impendio: quia potest esse par animus, etiam ubi impar est census. Haec itaque ut adjuvante Deo pia devotione curentur, quarta et sexta feria jejunemus; sabbato vero apud beatum Petrum apostolum vigilias celebremus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
contincutiam semꝑ corpori atq aĩe
profuturam. pia obseruatione susce¬
pit. Qm̃ sicuit ꝑmanet apud intelli¬
gentiam xꝑianam. dñm dm̃ tuum
adorabis & illi soli seriues. & diliges
dũm dm̃ tuum ex toto corde tuo. &
diliges proximũ tuum sicut te ipsũ
& cetera talium mandatorũ. ita qd
meis dem libris de icumiorũ sc̃ifica¬
tione & curatione preceptum ẽ nul¬
la int̃pretatione uacuatur. In om̃i
fortiores. Iciunia conupiscentias
uicunt. temptationes repellus
suꝑbiam inclinant. iram mitigant.
& omĩs bone uoluntatis affectus ad
maturitatem totius untutis enu¬
triunt. Si tam̃ in societatem sibi be¬
niuolentiam caritatis assumant.
exerceant. Ieuinium enim sine ele¬
mosina: ñ tam purgatio anunȩ qͣ.
carnis afflictio est. Magisq ad aua¬
riciam quã ad continentiam referen¬
dum ẽ: quando aliquis sic acibo ab¬
stinet ut etiam apietate abstineat.
Nr̃a gͦ ieuna dilectissimi habundeq̃

Expanded text:
continentiam corpori atque animcontinentiam corpori atque animae semper profuturam pia observatione suscepit. Quoniam sicut permanet apud intelligentiam Christianam: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; et, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo ; et, Diliges proximum tuum sicut teipsum , et caetera talium 47 mandatorum: ita quod in eisdem libris de jejuniorum sanctificatione et curatione praeceptum est, nulla interpretatione vacuatur. In omni fortiores, jejunia concupiscentias vincunt, tentationes repellunt, superbiam inclinant, iram mitigant, et omnes bonae voluntatis affectus ad maturitatem totius virtutis enutriunt; si tamen in societatem sibi benevolentiam charitatis assumant, exerceant. Jejunium enim sine eleemosyna non tam purgatio animae quam carnis afflictio est; magisque ad avaritiam quam ad continentiam referendum est, quando aliquis sic a cibo abstinet, ut etiam a pietate jejunet. Nostra ergo jejunia, dilectissimi, abundent
Abbreviated transcription (Latin):
ut inter multos hostes freq̃ntesq cos¬
flictus. tciam si sit liber a morte. sit
quoq immunis auulnere. Curandis
gͥ lesionib quas sepe incidunt. qui
cum inuisibili hoste confligunt: triũ
maxime remediorũ est adhibenda me¬
diuna. In orationis instantia. in casti¬
gatione ieunii: melemosinȩ largi¬
tate. Que cum pariter exertentur: ds
ꝓpitiatur. culpa deletur: temptator
eliditur. Ethis quidem prȩsidis sc̃ꝑ
fidelis anima debet accingi. sedtunc
studiosius preparari: cumꝰ hii assunt
dies qui proprie sunt ad hec pictatis
uinium. Quod ñideo neglegendũ ẽ
quia de obseruantia ueteris legis as¬
sumptũ ẽ tanquã hoc de illis st que
inter discretiones ciborum. int̃ bap¬
tismatum differentias. & auium pe¬
cudumq hostias ẽẽ. destiterunt. Illa
enum que rerum futurarum figuras
gerebant. implecis quȩ significauere
finita sunt: ieuniorum uero utilita¬
tem noui testam̃ti gr̃a ñ remouit. &

Expanded text:
ut inter multos hostes frequentesque conut inter multos hostes frequentesque conflictus, etiamsi sit liber a morte, sit quoque immunis a vulnere. Curandis igitur laesionibus quas saepe incidunt qui cum invisibili hoste confligunt, trium maxime remediorum est adhibenda medicina: in orationis instantia, in castigatione jejunii, in eleemosynae largitate: quae cum pariter exercentur, Deus propitiatur, culpa deletur, tentator eliditur. Et iis quidem praesidiis semper fidelis anima debet accingi, sed tunc studiosius praeparari, cum ii adsunt dies qui proprie sunt ad haec pietatisjunium, quod non ideo negligendum est, quia de observantia veteris legis assumptum est, tamquam hoc de illis sit quae inter discretiones ciborum, inter baptismatum differentias et avium pecudumque hostias esse destiterunt. Illis enim quae rerum futurarum figuras gerebant, impletis, quae significaverunt finita sunt. Jejuniorum vero utilitatem novi Testamenti gratia non removit; et
Abbreviated transcription (Latin):
uos dilectissimi ad oꝑa picta¬
dis hortamur: quia exꝑimentis di¬
dicimꝰ libenter uossusciꝑe quod mo¬
neꝰ. Sutis nanq & deo docente
cognosutis. ad ȩternum uobis gau¬
dium profuturam. diumorũ obser¬
uantiam mandatorum. In quib
exequendisquia humana fragilitã
plerunq lassescit & in multis ꝑlubri¬
cum sue infirmitatis offendit: miseri¬
cors & pius dñs remedia nob̃ & adiuto¬
ria dedit. ꝑ quȩ ueniam optinere pos¬
simus. Quis enim tot illecebras mun¬
di tot insidias diaboli. tot deniq pe¬
ricula suę mutabilitatis euaderet.
nisi clem̃tia regis cc̃ni mallet nos re¬
parare quam ꝑdere: Nam & quiiam
redempti. iam regenerati. iam filii lu¬
cis effecti sunt: quam du tam̃ in hoc
mundo qui totus in maligno ẽ. positꝰ
detinentur. quamdiu infirmitati car¬
nis corruptibilia & temporalia blandi¬
untur: ñ possunt istos dies sine temp¬
tatione transire. Nec facile cuiquã
prouenit tam incruenta uctoria.

Expanded text:
os, dilectissimi, ad opera pietatis hortamur, quia experimentis didicimus, libenter vos suscipere quod monemus. Scitis namque, et Deo docente cognoscitis, ad aeternum vobis gaudium profuturam 46 divinorum observantiam mandatorum. In quibus exsequendis quia humana fragilitas plerumque lassescit, et in multis per lubricum suae infirmitatis offendit, misericors et pius Dominus remedia nobis et adjutoria dedit, per quae veniam obtinere possimus. Quis enim tot illecebras mundi, tot insidias diaboli, tot denique pericula suae mutabilitatis evaderet, nisi clementia aeterni Regis mallet nos reparare quam perdere? Nam et qui jam redempti, jam regenerati, filii lucis effecti sunt, quamdiu tamen in hoc mundo, qui totus in maligno positus est , detinentur; quamdiu infirmitati carnis corruptibilia et temporalia blandiuntur, non possunt istos dies sine tentatione transire. Nec facile cuiquam provenit tam incruenta victoria,
Abbreviated transcription (Latin):
ntui contradicunt. Psalmos dauiticos qͥ
ꝑ uniu̾salem eccł̃am cum om̃i pietate
cantantur: dampnabili impietate au¬
si sunt refutare. Xꝑi dñi natiuitatem
scđm carnem: negant. Passionem & re¬
surrectionẽ eius. simulatam dicunt
fuisse ñ ueram. Baptismũ regeneratio¬
nis: totius gre uirtute dispoliant. Ni¬
chil ẽ. apud eos sc̃m. nichil integrum:
nichil uerum. Cauendi sunt necuiqͣ.
uoceant. prodendi sunt ne in aliqua
ciuitatis nr̃e parte consistant. Uobis
dilectissimi ante tribunal dñi prod̾it
quod indicimꝰ: quod rogamꝰ. Dignũ
est enim ut clemosinarum sacrificio.
huiuus oꝑis palma ungatur. auxili¬

Expanded text:
tui contradicunt, psalmos Davidicos, qui tui contradicunt, psalmos Davidicos, qui per universalem Ecclesiam cum omni pietate cantantur, damnabili impietate ausi sunt refutare; Christi Domini nativitatem secundum carnem negant; passionem et resurrectionem ejus simulatam dicunt fuisse, non veram; baptismum regenerationis totius gratiae virtute dispoliant. Nihil est apud eos sanctum, nihil integrum, nihil verum. Cavendi sunt, ne cuiquam noceant; prodendi sunt, ne in aliqua civitatis nostrae parte consistant. Vobis, dilectissimi, ante tribunal Domini proderit, quod indicimus, quod rogamus. Dignum est enim, ut eleemosynarum sacrificio etiam hujus operis palma jungatur, auxili
Abbreviated transcription (Latin):
& ab occulta necessitate releuandi:
ut hoc ipso amplius gaudeant. cũ &
pauꝑtati eorum consultũ fuerit &¬
qui cum ẽet diuessiuit ait beatusapłs
pauꝑ factus ẽ: ut nos sua pauꝑtate
ditaret. Et ne deesse nobis sui presen¬
tia uiderctur. ita humilitatis & głe
oramus. eundem in suis pauperib
pasceremꝰ. liberandi abhoc in diema¬
la adampnatione ꝑpetua: & prom
tellecti pauꝑis cura regni celestis con¬
etiam ad hanc uos hortamur industri¬
am: ut manicheos ubicunq latentes
ut̃is prbis publicetis. Magna ẽ. pie¬
tas prodere latebras impiorum. &
ipsum in eis cui seruiunt diabolum
debellare. Contra istos enim dilectis¬
simi omnẽ quidem orbem t̾rarum
& totam ubiq: eccł̃iam decet fidei
arma arripere: sed nĩa in hoc oꝑe deuo¬
morum apłorum petri & pauli ore di¬
dicistis. Non sinantur latere homines
qui legem ꝑ moy sen datam. in qua ds
endam ẽẽ. ñ credunt: propħis & scõspi .A¬

Expanded text:
 ab occulta necessitate sublevandi,  ab occulta necessitate sublevandi, ut hoc ipso amplius gaudeant, cum et paupertati eorum consultum fuerit, et qui cum esset dives, sicut ait B. apostolus, pauper factus est, ut nos sua paupertate ditaret . Et ne deesse nobis sua praesentia videretur, ita humilitatis et glooramus, eumdem in suis pauperibus pasceremus, liberandi ob hoc in die mala a damnatione perpetua, et pro intellecti pauperis cura, regni coelestis conetiam ad hanc vos hortamur industriam, ut Manichaeos ubicumque latentes vestris presbyteris publicetis. Magna est enim pietas prodere latebras impiorum, et ipsum in eis, cui serviunt, diabolum debellare. Contra istos enim, dilectissimi, omnem quidem orbem terrarum, et totam ubique Ecclesiam decet fidei arma arripere; sed vestra in hoc opere devomorum apostolorum Petri et Pauli ore didicistis. Non sinantur latere homines, qui legem per Mosen datam, in qua Deuendam esse non credunt; prophetis, et sancto Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ctionum prima collectio ẽ. pruden¬
ter a patrib & utiliter ordinata. ut
quia in hoc tempore gentilis quon¬
dam populus suꝑsticiosius demoni¬
b seruiebat: contra prophanas ho¬
stias impiorum. sacratissima a nob̾
elemosinarũ celebraretur oblatio.
Quod quia increm̃tis eccłe fructuo¬
sissimũ fuit: placuit ẽẽ. ꝑpetuum.
Inde hortamur sc̃tatem ur̃am ut
ꝑeccłias regionũ ur̃arum quarta
feria de facultatib ur̃is quantum¬
suadet suadet possibilitas & uoluntas
expeusas miscđie conferatis. ut possi¬
tis illam beatitudinem promereri:
inqua sine fine gaudebit qui intelli¬
git suꝑ egenum & pauꝑem. Ad quẽ
intelligendum dilectissu sollicita
benignitate uigilandũ ẽ. ut quem
modestia tegit: & uerecundia prẽpe¬
dit. inuenire possimꝰ. Sunt enim qui
palam poscere ea quib indigent eru¬
bescunt. Et malunt miscria tacite
egestatis affligi: quã publica peticio¬
nẽ confundi. Intelligendig istisunt¬

Expanded text:
ationum prima collectio est prudenationum prima collectio est prudenter a Patribus et utiliter ordinata: ut quia in hoc tempore gentilis quondam populus superstitiosius daemonibus serviebat, contra profanas hostias impiorum, sacratissima nostrarum eleemosynarum celebraretur oblatio. Quod quia incrementis Ecclesiae fructuosissimum fuit, placuit esse perpetuum. Unde hortamur sanctitatem vestram ut per Ecclesias regionum vestrarum quarta feria de facultatibus vestris, quantum suadet possibilitas et voluntas, ad expensas misericordiae conferatis, ut possitis illam beatitudinem promereri, in qua sine fine gaudebit qui intelligit super egenum et pauperem . Ad quem intelligendum, dilectissimi, sollicita benignitate vigilandum est, ut quem modestia tegit, et verecundia praepedit, invenire possimus. Sunt enim 33 qui palam poscere ea quibus indigent erubescunt; et malunt miseria tacitae egestatis affligi quam publica petitione confundi. Intelligendi ergo isti sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ad pietatis oꝑa reuertenti. possibile sit
ab hac sententia liberari. Hoc eñi agit
potentia uidicis. hoc gr̃a saluatoris.
ut relinquat impius uias suas. & ab
iniquitatis suȩ consuctudine pecca¬
toi abscedat. Misereantur pauꝑum
qui sibi uolunt parcere xꝑm. faciles
sunt in alim̃ta miserorũ: qui cupiuñs
ad socictatem ꝑtinere felicrum. Non
sit uilis homini homo. nec in quoqͣ.
despiciatur illa natura: quam rerũ
conditor suam fecit. Cui laborantiũ
licet negare. quod xp̃c sibi profitetur
impendi: Iuuatur conseruus & gra¬
ciam refert dñs. Cibus egeni. regni ce¬
lestis ẽ. preciũm: & largitor tempora¬
lium. heres efficitur ȩternorũ. Unde
autẽ exigua ista impendia tanta
estimari taxatione meruer̃t. nͥ quia
pondera oꝑum caritatis lance pen¬
santur. & cum amatur ab homine
quod deus diligit. merito in eius as¬
cenditur regnum. in cuiꝰ transitur
tionis inuitat. in quosc̃arum colle¬

Expanded text:
ad pietatis opera revertenti, possibile sit ad pietatis opera revertenti, possibile sit ab hac sententia liberari. Hoc enim agit potentia judicis, hoc gratia Servatoris, ut relinquat impius vias suas, et ab iniquitatis suae consuetudine peccator abscedat. Misereantur pauperum, qui sibi volunt parcere Christum. Faciles sint in alimenta miserorum, qui cupiunt ad societatem pervenire felicium. Non sit vilis homini homo, nec in quoquam despiciatur illa natura, quam rerum conditor suam fecit. Cui enim laborantium licet negare quod Christus sibi profitetur impendi? Juvatur conservus, et gratiam refert Dominus. Cibus egeni, regni coelestis est pretium; et largitor temporalium haeres efficitur aeternorum. Unde autem exigua ista impendia tanta aestimari taxatione meruerunt, nisi quia pondera operum charitatis lance pensantur, et cum amatur ab homine quod Deus diligit, merito in ejus ascenditur regnum, in cujus transitur tionis invitat, in quo sanctarum coll
Abbreviated transcription (Latin):
oculis diuine discretionis imago
discedat. Heniet enim in maiesta¬
tis suc gła dñs: sicut ipse prȩdixit.
ad eritq cum eo radians in splendo¬
rib suis innumerabilis angłicarũ
multitudo legionum: congrega¬
buntur ante thronum potentie
ctu udicantis astabit. Separabũ¬
tur ab iniustis iusti. anocentibꝰin no¬
centes. Et cum preparatum sibi re¬
gnum recensitis miscdie oꝑib filii
duricia sterilitatis miustis. Et ni¬
chil habentessinstri commnune cũ
aextris: inignem ad diaboli & an¬
gelorum eiꝰ torm̃ta dispositũ om̃i¬
potentis iudicis dampnationemte¬
tentur. Cum illo habituri pene c̃o¬
munionẽ: cuiꝰ elegerunt faiere uo¬
luntatem. Quis gͥistam sortem ec̃¬
norum cruciatuum ñ pauescat:
Quis mala nunquã fimenda ñ ti¬
meat: Sed cum ideo denuntiata
sit seueritas. ut miscđia quereret᷑:
in dieb presentib cum mi scđiȩ ẽ.
largitate uiuendum. Ut homini
post perculosam neglegentiam

Expanded text:
oculis divinae discretionis imago oculis divinae discretionis imago discedat. Veniet enim in majestatis suae gloria Dominus, sicut ipse praedixit , aderitque cum eo radians in splendoribus suis innumerabilis angelicarum multitudo legionum. Congregabuntur ante thronum potentiaen conspectu judicantis astabit. Separabuntur ab injustis justi, a nocentibus innocentes; et cum praeparatum sibi regnum, recensitis misericordiae operibduritia sterilitatis injustis; et nihil habentes sinistri commune cum dextris, in ignem ad diaboli et angelorum ejus tormenta dispositum, omnipotentis judicis damnatione mittentur, cum illo habituri poenae communionem, cujus elegerunt facere voluntatem. Quis igitur istam 32 sortem aeternorum cruciatuum non pavescat? Quis mala numquam finienda non timeat? Sed cum ideo denuntiata sit severitas, ut misericordia quaereretur, in diebus praesentibus cum misericordiae est largitate vivendum, ut homini post periculosam negligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
bono quod ipse propria elatione ꝑ¬
diderat. spem humanȩ deuotionis
exiluderet. eosq in consortiũ damp¬
nationis suȩ traheret: ad quorũ ipse¬
ipse reconciliationẽ ꝑtinere ñ posset.
Quicqͥd g hominũ. quib libet impi¬
ecatib dm̃ lesit: huus fraude tradu¬
ccum. huiuus ẽ. nequitia deprauatũ.
faule enim in omĩa flagitia impulit:
quos in religione decepit. Suens aitte
dm̃ ñ solum uerbis. sed cciam factis
negari: multis quib auferre ñ potu¬
it fidem. sustulit caritatem. Et agro
cordis ipsorum auaricie radicib oc¬
cupato. spoliauit fructu oꝑum qͦs
ñ priuauit confessione labiorũ. Propt̃
ti qui scire nos uoluit meffabilis be¬
nignitasxꝑi. quod in die retribitiõis
dum: ut dum in hoc tempore legiti¬
morũ remediorũ medicina prebet᷑.
dum elisis reparatio ñ negatur. & qui
dui fuerunt steriles. possunt tandẽ
ẽe. fecundi: preueniatur disposita
censura iusticie & nunquã acordis

Expanded text:
bono, quod ipse propria elatione perbono, quod ipse propria elatione perdiderat, spem humanae devotionis excluderet, eosque in consortium damnationis suae traheret, ad quorum ipse reconciliationem pertinere non posset. Quisquis igitur hominum quibuslibet impietatibus Deum laesit, hujus fraude traductus, hujus est nequitia depravatus. Facile enim in omnia flagitia impulit, quos religione decepit. Sciens autem Deum non solum verbis, sed etiam factis negari, multis quibus auferre non potuit fidem, sustulit charitatem; et agro cordis ipsorum avaritiae radicibus occupato, spoliavit fructu operum quos non privavit confessione labiorum. CAP. IItiqui, scire nos voluit ineffabilis benignitas Christi, quid in die retributionis dum, ut dum in hoc tempore legitimorum remediorum medicina praebetur, dum elisis reparatio non negatur, et qui diu fuerunt steriles, possunt tandem esse fecundi, praeveniatur disposita censura justitiae, et numquam a cordis
Abbreviated transcription (Latin):
scdia dilectissimi & insticia d̾i
formam retributionũ suarũ
nissima nobis expositione reserauit.
ut acceptis terum significationib
quȩ futura credimꝰ iam quasigesta
nossemꝰ. Scebat enim redemptor ñr
atq saluator quanto fallaua diabo¬
li ꝑtotum mundũ sparsisset errores:
& quã multis suꝑsticionib maxim̃ a
sibi partem humani generissubdidis¬
set. Sed ne ultra ꝑ ignorantiam uerita¬
tis creatura ad imaginẽ dei condita in
precipitia ꝑpetue mortis ageretur. euas¬
gelicis paginis iudicii sui inseruit qua¬
litatem que omnẽ hominẽ acallidis¬
simi hostis reuocaret insidiis: cĩnam
nulli ẽet incognitũ quȩ bonis sꝑanda
premia. & que malis ẽẽnt inferenda
supplicia. Incentor nanq ille auctor¬
q peccati primũ suꝑbus ut caderet
demde inuidus ut noceret: quia in
ueritate ñ stecit. totam uiam suam
in mendatio collocauit. Omĩaq de¬
ceptionũ genera de hoc uenenatissimo
artis suȩ fonte produxit: ut ab illo

Expanded text:
dia, dilectissimi, et justitia Dei formam retributionum suarum nissima nobis expositione reseravit, ut acceptis rerum significationibus, quae futura credimus, jam quasi gesta nosceremus. Sciebat enim Redemptor noster atque Servator quantos fallacia diaboli per totum mundum sparsisset errores, et quam multis superstitionibus maximam sibi partem humani generis subdidisset. Sed ne ultra per ignorantiam veritatis creatura ad imaginem Dei condita in praecipitia perpetuae mortis ageretur, evangelicis paginis judicii sui inseruit qualitatem, quae omnem hominem a callidissimi hostis revocaret insidiis: cum jam nulli esset incognitum quae bonis speranda praemia, et quae malis essent timenda 31 supplicia. Incentor namque ille auctorque peccati primum superbus ut caderet, deinde invidus ut noceret, quia in veritate non stetit , totam vim suam in mendacio collocavit, omniaque deceptionum genera de hoc venenatissimo artis suae fonte produxit: ut ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
renam celestemq substantiam om̃i¬
potenti ratione produxit. Sol. Inna.
& sydera sint commoda utentibus.
sint speciosa cernentibus: sed ita ut
de illis gr̃e referantur actori. & ado¬
retur deus qui condidit: ñ creatura
que seruit. Laudate gdñm ailec¬
tissimi in om̃ib oꝑib eius atq udi¬
ciis. Sit in uobis indubitata credu¬
litas: uirginee integritatis & partꝰ.
Reformationis humane sacrum di¬
uinumq mysterium. scõ atq sin¬
cero honorate seruitio. Amplectimi¬
ni xp̃m in nr̃a carne nascentem. ut
cundem dm głe uidere mereami¬
ni in sua maie̾state regnantem. qui
cum patre & sp̃u scõ manet in unita

Expanded text:
renam coelestemque substantiam omnirenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi, in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in vobis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque mysterium sancto atque sincero honorate servitio. Amplectimini Christum in nostra carne nascentem, ut eumdem Deum gloriae videre mereamim in sua majestate regnantem, qui cum Patre et Spiritu sancto manet in unita
Abbreviated transcription (Latin):
sa presentis diei gaudia fallaue sue
arte corrumpat. illudens simpiciori¬
bus animis dequorundam ꝑsuasio¬
ne pestifera: quib hic dies solenni¬
tatis nr̃e. ñ tam de natiuitate xp̃i. qͣ.
de noui ut dicunt solis ortu honora¬
bilis uideatur. Quorũ corda uastiste¬
nebris obuolita: & ab om̃i increm̃to
uere lucis aliena sunt. Trahuntur
enim ad huc stultissimis gentilita¬
tis erroribus. Et quia supra id quod
carnali intuentur aspectu. nequenN
aciem ñr̃ts erigere: & ministra mun¬
diluminaria diumno honore uene¬
rantur. Absit ab animis xꝑianis im¬
pia suꝑsticio: prodigiosumq m̃da¬
tium Ultra omñẽ modũ distant a
sempit̃no temporalia. ab incorporeo
corporea: a dominatore subiecta. qr
& si mirandam habent pulchritu¬
dinem: ad orandam tam̃ ñ habent
aeitatem. Iua g untus. illa sapientia.
illa ẽ. colenda maiestas: que umũsita¬
tem mundi creauit ex nichilo. & in
quas uoluit formas atq m̃suras cer¬

Expanded text:
sa praesenti diei gaudia suae fallaciae sa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, illudens simplicioribus animis de quorumdam persuasione pestifera, quibus haec dies solemnitatis nostrae, non tam de nativitate Christi, quam de novi, ut dicunt, solis ortu honorabilis videatur. Quorum corda vastis tenebris obvoluta, et ab omni incremento verae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis erroribus, et quia supra id quod carnali intuentur aspectu, nequeunt aciem mentis erigere, ministra mundi luminaria divino honore venerantur. Absit ab animis Christianis impia superstitio prodigiosumque mendacium. Ultra omnem modum distant a sempiterno temporalia, ab incorporeo corporea, a dominatore subjecta: quia etsi mirandam habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras ter