comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ũbo hic accipitꝰͦ ẜdestinatõ ⁊ ẜ̃ciput p̃¬
destinacõnis effectus. ob dura cõnis uero
nõ ipã dei etna repbacõ qr eius ulłm
ẽ mecitũ. s grẽ p̾riuatõ siue subtrat¬
cõ que quo dã modo ẽ terbacõnis efe

Expanded text:
rbo hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtrac
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ grã aposita. grã.i qua appo¬
nicur effectus ẽ p̃destinacõnis. Cum
gͥ gr̃ẽ que appouitur hom̃i adiꝰstifi¬
cacõnẽ nulla sint mñita. multo iiꝰ
ex ip̃ius p̃destinacõnis qua ab et̃ lio e¬
legit deus quos uoluit aliqua pessunt
exñtere m̃ĩta. Ita nec repbacõnis qua
ab et̃no quosdam p̾sciuit futuros ma¬
iilos ⁊ dampnandos. sic̃ elegit iacos⁊¬

Expanded text:
 quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinationis, qua ab aeterno elegit Deus quos voluit, aliqua possunt existere merita. Ita nec reprobationis, qua ab aeterno quosdam praescivit futuros malos et damnandos, sicut elegit Jaco
Abbreviated transcription (Latin):
culꝑa in hod dep̃hendi pdtest. quod licet
ẜuie grã retuireat ꝓficere quam nõ¬
tur accepant ꝑ id tata quod oñ col̃¬
latũ etit ia creacõns pot̃ant non ca¬
dere .i. stare quia nichi erat quod ad
casura eos irpelleret. S sua spontanea
uoluntate dcunauerunt. quod si nõ
fecissent quod datũ est alus utiq da¬

Expanded text:
culpa in hoc deprehendi potest, quia licet sine gratia nequirent proficere, quam nondum acceperant; per id tamen quod eis collatum erat in creatione, poterant non cadere, id est stare; quia nihil erat quod ad casum eos compelleret, sed sua spontanea voluntate declinaverunt. Quod si non fecissent; quod datum est aliis, utique da
Abbreviated transcription (Latin):
uor nou solus cetidit s cum es a¬
lii rauate. qui ei it malicia cõser¬
decurnt. es qs daderctes huius caligi¬
nosi actis habitadulum excerit. ⁊
ut sit̃ nobis ẽetit᷑atõrus sausa. unde
apostolus. Collictacio ẽ nobis adu̾isus pͥncixes e fe .ui.¬
⁊ hotestates muraidi huius ⁊ adisus recto

Expanded text:
or non solus cecidit, sed cum eo alii multi qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus caliginosi aeris habitaculum excepit. Et ut sit nobis exercitationis causa, unde Apostolus, Eph. 6: Colluctatio est nobis adversus principes et potestates mundi hujus, et adversus recto
Abbreviated transcription (Latin):
toncessura hĩtare in celo quia caus lo¬
petri doctimum ia episstola canonida .ii.pe .i.¬
traditara ra uere isto caluginosd qui eic
quasa datẽ uł ad decpus iuditiis deputa¬
tuñ E. turas aut̃ crudẽtur ra beratrur

Expanded text:
coelo, quia clarus loPetri doctrinam in Epistola canonica traditam, in aere isto caliginoso, qui est eis quasi carcer usque ad tempus judicii deputatus . Tunc enim detrudentur in barathrum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sicut int̾ bonos angelos alii alus p̾st̃.
et auii alus subutti quata diu dietat tnũ¬
⁊ demnones deocionib p̃sunt. s ra futuro
onc̃at euacuauitur prelatio ut docit apłc.¬
munioris p̃lacõnes alias maioresł minores.¬

Expanded text:
los alii aliis praesunt, et alii aliis subjecti. Quandiu enim durat mun, daemones daemonibus praesunt, sed in futuro omnis evacuabitur praelatio, ut docet Apminoris, praelationes, alias majores, e
Abbreviated transcription (Latin):
quod ita distinguendũ ÷. factũ ÷ uespere pus
⁊ post ea mane: ⁊ ita fuit dies unus expletus
nis p̃cedentis ⁊ inicium seqũtis diei quod ÷¬
huĩt. quia nec dics ỹcesserat qui sequentis
diei itucio detmiaretur. ⁊ ideo p̃cipue quia
luce apparente mex suꝑ t̾rata plenus atq
p̃claris dies extitit. qui nõ ab aũtora s a
plena luce inchoauit ⁊ mane seqñtis dici
consũmatus ÷. unde beda suꝑ geñ. dicebat.
ut dies a luce inciperet ⁊ inmane seqñ

Expanded text:
Quod ita distinguendum est: Factum est vespere prius, et postea mane; et ita fuit dies unus expletus nis praecedentis et initium sequhabuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur, et eo praecipue quia, luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane seq
Abbreviated transcription (Latin):
stinctõnis oꝑac̃o fuit formac̃o luc¬
is sicut oftendit scriptura que comemo¬
rata retũ informitate eatum dispõ¬
nem a lues inchoauit dicens subdent.
dix̃ deus fiat lux. ⁊ fcã ÷ lux ⁊ diui¬
sit lucem a tenebris. apłłauit q lucẽ

Expanded text:
stinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a
Abbreviated transcription (Latin):
ita dimstt luce̾m a cenebris. Ilam ut
ait ab̃. suꝑ genĩ. huiꝰ creature inforinitas
⁊ inꝑfeccõ fint añquã formaret mamore
cõditoris. Formata uero ⁊̃ qñ cõu̾sa ÷ͥ ad in¬
cõmutabile lim̃ u̾bi. si uero corporalis fuit
lux illa quod utiq ꝓbabile ÷ corpus lucidum
fusse intelligit᷑ uesud lucida nubes. quod ñ
de tuchilo s de p̃iacenti mat̃ia formalit᷑ fcrt̃
⁊ ut lux eet ⁊ lum lucendi haberet. cum
qua dies pͥma exorta .pͥ. quia ait lucera nͨ
dies fuit nec nox licet᷑ tempus fu̾̃it
lsus omẽm terte altitudinẽ tegeret. dici
pocest ͭ illis ꝑtib eẽ foñ quas nunc illustrat
solis diurnaᷤ lux. siec mirũ lucem in aquis
aquas sibi illustran᷑t. que multo rariores fu¬
erunt in pͥncipio quam mͦ sinit quia nõdita
congregate fuerant in uno loco. facta ÷ gͦ lux
cͥcum apitata nocteni diemq discernebat. Ibi
gͥ pͥmo lucem aparuisse ueri simłie ÷ ubi sol
cotidiano cursu circumuectus amaret. ut eodẽ

Expanded text:
Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata vero est quando conversa est ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corporalis fuit lux illa, quod utique probabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non de nihilo, sed de praejacenti materia formaliter factum est, ut lux esset, et vim lucendi haberet, cum qua dies prima exorta est, quia ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus fuerit. yssus omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. Facta est ergo lux circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi itaque primo lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dei catholicr ad damasũ ppͥm iouimam ⁊
maichri ac pelagͥi srrores collidens docet.
nib̃m inquit sic ꝯfitem arbitinm ut di¬
mnus nos semꝑ indigere dei autilio. et

Expanded text:
dei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pelagii errores collidens, docet. Liberum, inquit, sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper indigere Dei auxilio; et
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃missis apercũ
est quod in dei cognicõne siue p̃
bona. ⁊ quod indeo tm̃ bona sunt
Sicut ex iro ⁊ ꝑ ipm̃ nõ mala. ⁊ ex
quo sensu hec accipienda sint assig¬
natũ est. ⁊ quod de spõ nõ dicitur

Expanded text:
x praemissis apertum est quod in Dei cognitione sive prabona; et quod in Deo bona tantum sunt, sicut ex ipso, et per ipsum, non mala. Et ex quo sensu haec accipienda sint assignatum est. Et quod de ipso non dici
Abbreviated transcription (Latin):
celum ħĩtat deus ⁊ regnat qui e¬
ius uoluntati deuoti obtemꝑant ma¬
los uero qui sunt int̃ta iudic̾ii distͥt¬
cõne calcat. uñ ⁊̾ in lu sapiencie
dicitur thronus sapie aĩa iustrqꝑ
in aliis intensius in aliis remissus oꝑatur. cũ
isingulis ꝑticulis corporis eeñtialit sit.
Ita ⁊ deus cum sit eitat fit in om̃ib eeñcã¬
lit̃ ac totus in ilis dafã plenius ee dicitꝰ
quos inhĩtat .i. in quib ita est ut faciat oo
templũ suum. ⁊ hii tales cum eo sunt iam
exꝑt̾e si in bĩtudine ꝑfecte erunt. mali uero
⁊ si ibi sint nͥ ꝓpẽ ẽ qui nusqm de est. nõ
fuit dicere ubi ego sum ⁊ illi sinti s addi
est qui nusqmͣ deest. s beati sunt cũ illo.
qr nõ sunt beati nisi ex eo. quod cũ illo
nec boni ita nune sunt cũ eo ut iudeant
orali agere ͦ ubi licet ex ꝑte exponitꝰ ⁊ ex

Expanded text:
coelum habitat Deus et regnat, qui ejus voluntati devote obtemperant; malos vero, qui sunt terra, judicii districtione calcat. Unde etiam in libro Sapientiae dicitur: Thronus sapientiae  tamen in aliis intensius, in aliis remissius operatur, cum in singulis particulis corporis essentialiter tota sit. Ita et Deus cum sit in omnibus essentialiter ac totus, in illis tamen plenius esse dicitur quos inhabitat, id est, in quibus ita est, ut faciat eos templum suum; et ibi tales cum eo sunt jam ex parte, sed in beatitudine perfecte. Mali vero, etsi ibi sint ubi ipse est, qui nusquam deest, nofuit dicere: Ubi ego sum, et illi sint; sed addidest, qui nusquam deest. Sed beati sunt cum illo, quia non sunt beati nisi ex eo quod cum illo nec boni ita nunc sunt cum eo ut videant orali ageretur; ubi, licet ex parte, exponitur  ex
Abbreviated transcription (Latin):
cialit᷑. eẽncialit᷑ ẽ in omĩ natura
hiue eeñcia sine sui diffinicõne. ⁊
in om̃i loco sine circuscriptõne. ⁊ in
om̃i tempore sine mutabilitate..
Et p̃cerea in s anctis spĩtib ⁊ aĩab¬

Expanded text:
cialiter et potencialiter, in omni natura sive essencia sine sui diffinicione et in omni loco sine circumscripcione, in omni tempore sine mutabilitate. Et in sanctis est spiritibus et animab
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq ẽ quod ẽ ꝓpͥum diniuitatis ita
dicen̾s. sum omĩs creatura c̃tis nat᷑e
sue sit dircũsccipta limitib. quõ qu¬
is audeat creaturam appłłare sp̃m
tam q uirtutẽ. qui ⁊ in omib ⁊ ubiq
semꝑ ẽ quod utiq deitatis ⁊ domĩa¬
cionis ẽ ꝓpͥum. Idem it eodem. dnĩ ẽ

Expanded text:
ubique est, quod est proprium divinitatis, ita dicens: Cum omnis creatura certis naturae suae sit circumscripta limitibus, quomodo quis audeat creaturam appellare Spirtam virtutem, quae et in omnibus, et ubique semper est; quod utique divinitatis et dominationis est proprium.
Abbreviated transcription (Latin):
gcit redꝵ auccor dicit᷑ qr in illo uinimus ⁊
⁊ monem᷑ ⁊ uiuimus. cum gͦ nõ sit auctor
nisi bonoꝵ m̃ĩto sola bona meo eẽ dicũtur
tor est. uñ ãs. in iu de natura boni. ẜum
andimus inquit ex deo ⁊ ꝑ ipm̃ ⁊ in ipõ eẽ
omĩa. om̃es utiq naturas intellige debemꝰ
et omĩa que naturalit᷑ sunt. neq em̃ ex

Expanded text:
dicitur, quia in illo vivimus, umus. Cum ergo non sit auctor nisi bonorum, merito sola bona in eo esse dicuntur,tor est. Unde Aug., in lib. de Natura boni: Cum audimus, inquit, ex Deo, et per ipsum, et in ipso esse omnia, omnes utique naturas intelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cõi᷑ modo om̃ib rebus insit p̃sencia.
ciam oꝑm dei accutius ⁊ sideliuis ꝯsid̾ant¬
¶ de hoc erdem ab̃. addardamum in lu
de psencia dei ait sum deus sit nagu¬
ra incorporea. ꝑ inqniutabłiter una
edna stabilitate in se ipo manens. totus
ad ełt reb om̃ib. ⁊ singulis mẽ totus.
S̃ inquib hĩtat hñt eum ꝓ sue ca¬
pacitats diuersitate alii amplius alii¬

Expanded text:
communi modo omnibus rebus insit praesentiatiam operum Dei acutius et fidelius considerant. De hoc enim eodem Aug., ad Dardanum in lib. de Praesentia Dei, ait: Cum Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, eterna stabilitate in seipso manens, totus adest rebus omnibus, et singulis totus; sed in quibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ambulantes. ⁊ templum dei erunt aliqũ¬
eciam scd̾m spẽm. qualit̃ ꝑ nunc templũ
dei sunt angeli s dicit aliquis. añqmͣ deus
faceret celum ⁊ tecram añqm faceret
Sc̃os. ubi hĩtabat inse hĩtabat. deus aꝑut
pe hĩtat ⁊ añ se ẽ. nõ gͦ sic sunt scĩ domꝰ
dei ut ip̃a subtracta cadat deus. immo sic h̃¬
tat deus in scĩt ut si ip̃e disscesserit cada
pore quod totum anima nra impleũte stul¬
cius ⁊̃ dicit᷑ angustiis alicubi imꝑediritͥni¬
lius. quod cũ deus ubiq sit totus nõ tam̃
in ouinib hĩtat. quis porto audent oppina¬
ri uͥ inseꝑabilitatem trimtatis penitus ig¬
noraret qud in aliquo possit hĩtate. pat aut¬
filius in quo nõ hĩtet sp̃ns s. aut in aliquo spõ

Expanded text:
fidem ambulantes, et templum Dei erunt aliquando secundum speciem, qualiter etiam nunc templum Dei sunt angeli. Sed, dicet aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, antequam faceret sanctos, ubi habitabat? In se habitat Deus apud te, et apud se est. Non ergo sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Imo sic habitat Deus in sanctis, ut si ipse discesserit, cadapore, quod totum nostra anima impleverit; stultius etiam dicitur angustiis alicubi impediri Trinilius, quod cum Deus ibique sit totus, non tamen in omnibus habitat. Quis porro audeat opinari, nisi inseparabilitatem Trinitatis penitus ignoret, quod in aliquo possit habitare Pater eFilius, in quo non habitet Spiritus sanctus, aut in
Abbreviated transcription (Latin):
nichil bonĩ ageret si illa nõ adiuuaret. ⁊  n¬
us destimoniis aꝑte insruatur. qr uoluntas
hominis grã dĩ p̾nenit᷑ atq p̃patur ut fiat
bona. nõ ut fiat uolũtas. ꝙ n añ gram uolũ¬
tas erat. Si nõ erat bona ⁊ rec̃ta uolinitas.

Expanded text:
nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
areat arida. t̃cũ diei opus ÷ congatgacõ
aquarũ in unũ locum. congregregate sunt
eium om̃s aque celo iunferiores in unam
matricẽ. ut lux que p̃t̾ito biduo aquas
luce clara illustranetat in puro aece cla¬
tior fulge at. ⁊ appare at c̾ra que cooꝑta
latebat. ⁊ que aquis limosa erat fiere̾t
arida. ⁊ gͣramũb apta. eodem ir. die ꝑ¬
tulit tetra herbam urentẽ lignũ qr fac¬
ens Fructũ.
i aut̃ quenit᷑. uͥ congregute sunt
aque que totura texant spacium us
ad celum potuit ficri ut t̃ra subsiddas
concauas partis p̃beret. ħ fluctuantes aqras
ieciperet. potest ⁊̃ ciedi pͥmanas aquas rati¬
cret fuise que sic̃ ne bula reg̃et t̃ras si
cong̃gacõne eẽ srissatas. ⁊ ideo facille in
urqr multa cõ¬
stat eẽ maria ⁊ flumĩa. in unũ tñ loõ
Sicit aquas cõgregatas Ẽ contituatõ uem

Expanded text:
a. Tertiae diei opus est congregatio aquarum in unum locum. Congregatae sunt enim omnes aquae coelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terra quae cooperta latebat, et quae aquis limosa erat fieret arida et germinibus apta. Eodem enim die protulit terra herbam virentem, lignumque faciens fructum. Si autem quaeratur ubi congregatae sunt aquae quae totum texerant spatium usque ad coelum, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. Potest etiam credi primarias aquas rariores fuisse, sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in Cumque multa constet esse maria et flumina, in unum tamen locum dicit aquas congregatas propter continuationem
Abbreviated transcription (Latin):
e quibdam minutis ammãtib
creata sunti an ex teb cortntis ost¬
ea orta srat plura ent hũidoꝵ. enr̃
corꝑorũ uicuis uł ex alatõnib terre
quedam ⁊̃ de corrurcõne aloꝵ lignoꝵ
⁊ herbarũ. ⁊ fruccuum ⁊ deus auctor
otcłt aut̃ dici quod ea que de cor¬
porib anunalium maxime mo¬
tuoꝵ nascunt cũ animaub creatatĩ
fucrant nisi potencialit ⁊ mat̃ialit̃.
lE orũ que ex f̾ra uł ex aquis nascun᷑
ue ex eis que t̃ra germiname orta
Surit. tunc creata fuisse nõ incongle
dici potest.

Expanded text:
etiam minutis animantibus creata sint, an ex rebus corruptis postea orta sint. Pleraque enim de humidorum corporum vitiis, vel exhalationibus terrae, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum et fructuum; et Deus auctor Potest autem dici quod ea quae de corporibus animalium, maxime mortuorum, nascuntur, cum animalibus creata non fuerint, nisi potentialiter et materialiter. Ea vero quae ex terra vel ex aquis nascuntur, vel ex eis quae terra germinante orta sunt, tunc creata fuisse non incongrue dici potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducat t̾ra animam six uint̃tẽ
d̾m spẽt suas ⁊ c̃.ui. diei opus descͥ¬
bitꝰ. cum tra sius animalib ornari
de uenenosis ⁊ uiciosis animan¬
tib uccũ post pcc̃r hom̃is ad iunc¬
dictam creata sint. au pocius creata
innona pͤcatorib uocere cepunt. Sa¬
ne dici potest. quod c̃ata tuchis nociu

Expanded text:
ducat terra animam viventem, dum species suas. Sexti diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornari de venenosis et perniciosis animantibus, utrum post peccatum hominis ad dictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͥ celum ceteris elem̃tis spẽmł sẽ p̾erat¬
p̃stat. pͥusq aliis fcm̃ ÷. Ideo aute
omĩa ornatur In quarto die quo fiñt
Sidera.
ue ideo facta sunt. ut ꝑ ea illustieͦ¬
inferior pars ne eẽt̃ hĩtantib tene¬
brosa. Infirmitati q hominũ ꝓuisum ⁊̃
ut circuennte potitent᷑ homines dici
noctis q uicissitudine pp̃ dermiendi i

Expanded text:
uia ergo coelum caeteris elementis speciem praestat, priusque aliis factum est, ideo ante alia ornatur in quarto die quo fiunt sidera; quae ideo facta sunt, ut per ea illustretinferior pars, ne esset habitantibus tenebrosa. Infirmitatique hominum provisum est, ut circumeunte sole potirentur homines diei noctisque vicissitudine, propter dormie
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sint in signa. ⁊ tempori. ⁊ dics.
⁊ anños quẽmodo accupiendũ sit queri
soli ita m. diccũ uide᷑ quasi quarto die
cepissĩtt tempora. cum tam̃ ꝑrius tri¬
dera non sꝑacia morarũ s iucissitudĩes
aerie qualitacis quod̾ debemus accipere:
quia talia motib siderum fiũt. sicut
dies ⁊ arni quos usitate nõ nouimꝰ.
ẜunt. nassigna scceuitatis ⁊ tempesta¬
tis. ⁊ in tempora qr ꝑ ea distinguuimꝰ
auptonum. hiemmem. uł sint insi¬
gnar tempora .i. indistinctõne horat̃¬
temporis. quia pͥusquã fierent or̾do tem¬
porura nullis uocabatꝰ᷑ indiciis. uel
merediana hora uel quali hora. hec
quarta die facca sunt
uant in aera ⁊ natalia remutens gͣ¬

Expanded text:
sint in signa, et tempora, et dies, et annos, quomodo accipiendum sit quaeri solet. Ita enim dictum videtur, quasi quarto die coepissent tempora, cum prius tridera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia per ea distinguimus autumnum, hyemen. Vel sunt in signa et tempora, id est, distinctionem horarum, quia priusquam fierent, ordo temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet hora. Haec quarta die facta suntvans in aera, natatilia remittens g
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tũ sole ⁊ luna ⁊ stellis. quinta
aet inuolatilib ⁊ aque in piscib orna¬
rãta cepunt. sexta accerit t̾ra inmñta
⁊ retilia ⁊ bestias. posto omĩa factus
⁊ homo de t̃ra ⁊ int̾ra nõ tam̃ ad t̃¬
ram nec p̃p̃ t̾ram. s ad celum ⁊ pp̃ or

Expanded text:
firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad coelum et pr
Abbreviated transcription (Latin):
indam uero celũ quod excedit
aeris spacia ignee uatine dñt. asser¬
entes suꝑ aerem purum ignem eẽ qui ds
utrum uͦ nomie firmam̃ti cilum qued
excedit aecem. ar ĩe aer hic intellign᷑
sdem ab quent nec absoluit. mag̃ tã
aprobare iudet ͦ celum illud hic accipi
quod sacia aetis excelliti aquas aut̃ que
suꝑ illiso celuma sunt dicit uaporalit᷑¬
cha trahi ⁊ lenssimis susgendi grtis.
sicut aer iłte nubilosus exalatõne t̃te
a quas uaꝑalit̃ trabit. ⁊ ꝑ subtiles mi¬
nucias suspendit. ⁊ post corpulencius ꝯ¬
globatas pliualit refundit. si gͦ pocett
a qua sicut udemꝰ ad tantas uenire
minucias. ut ferat  naporalit᷑ suꝑ aec̃e¬

Expanded text:
idam vero coelum quod excedit aeris spatia, igneae naturae dicunt, asserentes super aerem purum ignem esse qui diUtrum vero nomine firmamenti coelum quod excedit aerem, an ipse aer hic intelligatur, idem Aug. quaerit, nec solvit. Magis tamen approbare videtur coelum illud hic accipi quod spatia aeris excedit. Aquas autem quae super illud coelum sunt dicit vaporaliter trahi, et levissimis suspendi guttis. Sicut aer iste nubilosus exhalatione terrae aquas vaporaliter trahit, et per subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter su
Abbreviated transcription (Latin):
p̃me ⁊ in finte ꝑti mũdi. firmam̃to .s. aeri.
tene ⁊ aque nam scd̾a die furmam̃tũ de¬
ħuꝑ exꝑansum z. t̃tiauero aquarũ molib in¬
tra  deptacula sua collectis terta ÷ reuelata
elem̃ta. uiͦͫ. quarta enim die ornatũ ÷ͥ¬

Expanded text:
 aeri, terrae, et aquae. Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata elementa. Quarta enim die ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
sinc iam inquitamꝰ nõ enĩ om̃ia
lit aic ab̃. quib utend̾ est diligendas̃.
s ea sola que uł nob̾ꝯ societate qua
nos indigent ut corpꝰ. ꝙ ita p̃apien¬
d̾ est diligiut ei ordinate prudent̾¬
q consulatur.

Expanded text:
m inquiramus. Non enim omnia, ut ait August., quibus utendum, diligenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadnos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate prudenterque consulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtũ. nõ est putand̾ oꝑ diabolus serpentem ꝑ ꝙ̃
temptaret elegerit.s tum decipere cuperet.
ño potint nͥ ꝑ quod ammal posse ꝑ missus est.
Notendi uoluntas em̃ nre ciue ases potestas
a ded. Sic aũ locurebatur diatolus ꝑ serpentem
ignorantem sit̃ ꝑ tnerguminos up rhanan¬
cos ioquitur. Scrpentẽ enim ułut organo est¬
usus. mouens nat᷑am eius ad erynmendos so¬
nos u̾boꝵ ⁊ signa quib monstraree uoluntatẽ.
Seipens gͦ nec uerba intelligebat nec rõna.¬
lis est facͥtus. Callidissimrus trĩ dic̃tus est p̃p̃ a.
stutiami diaboli. loqutus est añ sic̃ asma uolaꝗ̾.iii.xxii.
s hoc diabolicum illd̾ angłicum fuit. bomi o̾
⁊ mali angłi siułr oꝑantur. ħ ic quen solet qͣ¬
femma hostił suꝑbus nõ aud muerba ꝑsu¬
asionis exire metuens depͥhendi. S sub int̾roga.¬
tiont cam aggreditur ubi exresponsione tollige¬
ret q ualter inmalicia ꝓcedere tosset. Cur inqͥduẽ .ui.

Expanded text:
Genes.: Non est putandum quod diabolus serpentem per quem tentaret elegerit, sed cum decipere cuperet, non potuit, nisi per quod animal posse permissus est. Nocendi enim voluntas inest cuique a se, sed potestas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpente enim usus, movens naturam ejus ad exprimendos sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec illa intelligebat, nec rationalis est fstutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic quaeri solet quafemina hostis superbus non audet in verba peasionis exire, metuens deprehendi; sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret qualiter in malitia procedere posset. Cur, inquit. Gen. 3,
Abbreviated transcription (Latin):
ac diligententem lec̃terem esflagitant.
que sic intlłig̾e sane quimꝰ. nõ d̾icere¬
tur homo .s. mac̃tum illiꝰ percati ut .s. li
gnum uenitum ederet ⁊ inhas misenaᷤᷤ
per temptationeni diatoli:.ansi elatio ꝯpͥm¬
enda p̾tessisset. nõ utiꝙ temptanonem
Sed opus pocĩ.¬
aus enim fuit ordinis ꝓcessus. Diabolꝰ
temptando dyxit. Si comedentis eritis si¬
cut dii scientes bonũ ⁊ malum. quo aud¬
ito statimꝰ mulieris supͣpc̾it elatio qued̾a
⁊ amor ꝓpͥe potestatis. ex quo platint ei fa¬
cere qd̃ diatolus suaderat nutq fecit. Su¬
ꝯgestone gͥ poccauit qr temptatio precess¬
it. ex qua in mente enus orta est elatio ꝙͣ
muliens fuit ꝓ certo qd̾ credidit
et uoluit hĩs similitudinem dei cũ ris¬
equantate qͥdamꝙutans id ẽẽ ũm ꝙ

Expanded text:
ant: quae sic intelligere sane quimus: Non dejiceretur homo in actum illius peccati, ut, scilicet, lignum vetitum ederet, et in has miserias per tentationem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique tentationem, sed opus ps enim fuit ordinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta est elatio, qumulieris fuit pro certo, qua credidit et voluit habere similitudinem Dei cum aequalitate quadam, puta
Abbreviated transcription (Latin):
Uc sic̃ preceptũ dei ꝑunũ utiit ad muli¬
erom: ita diatoli temptatio ꝑ mulieremt᷑¬
tiliret ad urum. In mulrere u̾o que rõ¬
nalis erat nõ÷ ipẽ locnutus ut inserpente.
Sed persiasio eius ꝙͣ uis iastinc̃tu adiuna¬
ret int̾ius eidꝑ sercentem gerebat ext̃ius.
sEx predic̃as temptationis modus ateri
ꝓgressus insiuatur nec nõ ⁊ qued p̾di
gestione puus peccauit. cñ anc̃toritas
cradat Iͥ deo pccm̃ diaboli intare bile ẽẽ qr
non iuggestione si ꝓpͥa sp̃bia tecidit: ̃e ꝑ¬
alm honimuus uero curabile qr nõ ꝑ se

Expanded text:
um venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In muliere vero quae rationalis erat, non est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque progressus insinuatur; necnon etigestione prius peccavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cecidit; hominis vero curabile, quia non per se,
Abbreviated transcription (Latin):
tota multitudo tingło dm̃ deserendo ꝑi¬
ebat: ea qire ꝑierat iꝑpetuam ꝑditiorẽ
remaneret. Oic aũ eũ deo illa deserente
ꝑstit̾at. dẽ sua cercissime cognita semꝑ fe¬
licitate gauderet. At uero creat᷑a rõnalis
que i hominib erat cnupectatis ata lu¬
ꝓpuciis tota ꝑierat exꝑte ieꝑari de̾bint uͣ

Expanded text:
ta multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis to
Abbreviated transcription (Latin):
datum dicens. precepit nob̾ drus ⁊ c̃.¬
Supͣ tũ legitur añ fac̃tam mulierem
dm̃ drasse uiro. de ligno scĩe tom ⁊ ma¬
li ne comedas. uõ duit ne comedatis.
forte quia fac̾turus erat mulierem sit
et mandatum. quia mulier que sbiͨta
inro fuit nõ nisi mediante uiro dium̃
interrogent Si quent̾ inomodo loqui
potutrunt᷑ loquẽtem intlłigere ꝙ nõ didi.¬
ceꝑant int̾ loquentes crescendo uł magisf¬
io. diũs qr deus eos taies fecerat qui possẽt

Expanded text:
datum, dicens: Praecepit nobis Deus, Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mulierem de vet mandatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum iros suos interrogent. Si quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ te a re bona ⁊ util ꝓhibuilse. nͥ intẽt
enis i̾nti amor ille ꝓpire p̃otestatis ⁊ de se lu¬
tenda aut ꝑm̃da demiũ nõ contn ĩuasione
serpentis afperit lignũ tonũ esu detorum e iii.¬
asrcctu. nec tredeus inse polse mori forte p¬
ucanit dm̃ alicuiꝰ cã significatõins illa dix¬
isse. Ideo manducituit ⁊ cedit uiro fuo:¬

Expanded text:
dum se a re bona et utili prohibuisset, nisi inesset ejus menti amor ille propriae potestatis, et de se suncenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo
Abbreviated transcription (Latin):
interior difficiliꝰ inucitur ꝙ iat̃ius oppugnant deno¬
stro contͣ nos roboratur. U omo gͥ op ioia ect̃io:⁊
teniptitione pulsatus cecidit. danto gramꝰ prec̃tendꝰ
etat quanto bemnor⁊ impulsu fuerat ꝓ stͣtus. et tñ¬
eruiͥa lliouara licet modicam cadendi occasionem ha-¬
buit. ictͥto ꝑ dã grãm iuuari dotait ad uemam u

Expanded text:
ia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu fuerat prostratus. Et tamen quia aliquam, licet modicam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdicionis. primo deus dxt̃at qͣtũq die comederis¬
ne forte moriam̃. nouissme serpens dixit neꝙͣ¬
quã moriemini. dcus affaniauit mulier qͣ⁊ młr
ambigendo illud dinit. cliatolꝰ regauit. qd̃ gͥ du.¬
bitauit ab affirmante recessit ⁊ neganti appro¬
in ad suam ꝑsuasiorem pbemt̃ suffultrẽdã
.i. ut malum ꝙ intendebat libere ꝑsuaderet.
⁊ malum qd̾ mulior timuit negando remouit
et ꝓmissionem addidit. ⁊ ut eius ꝑsualio cicrus re¬
ciperetur ꝓmissionem dupplitainit. unam irẽpe ꝯ.¬
mestionem suadens duo ipͥtmo ꝓposuit. smlitud¬
tum drxt. inquocũq die comederitis. Inam gła
inꝓmissionẽ deitatis cum diat. entis sic̃ dñ. aua.
lum. G̃ula ẽ inmod̾ata cibi aiuiditas. uana gła a

Expanded text:
s dixerat: Quacumque die comederitNe forte moriamur; novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit, mulier quasi ambigendo illud dicit, diabolus negavit; quae ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti approi ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudcum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione dlum. Gula est immoderata cibi aviditas; vana gloria
Abbreviated transcription (Latin):
irdnti uenirit diuiratus fc̃m ẽ. uenit gt ad homi¬
uenii inserpentem lui forte si ꝑmitteretur in colim¬
de sp̃e uenire uoluisset. S nõ erat dignum ut sp̃c
malignus illam formani homini odiosam fateret.
cemptare ꝑmissus fuit diaboss. ut ꝑ illud qd̾ foris
erat. astutiam temptantis animadũtere femi¬
na cuinret. diabolus eiñ ꝑ serpentem temptab¬
at incruo loctusbatur.I deoq serrens dictus:

Expanded text:
it ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, tentare permissus fuit diabolus, ut per illud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, in quo loquebatur. Ideoque serpe
Abbreviated transcription (Latin):
ab̃. Mali angłi lic sr̃bia deiec̃ti. nat᷑a tam̃ sunt
excellentiores oĩb testũs pp̃ emineutiam ron¬
is. Quis serpens nõ rõnali anima s sp̃u diatolito
possit sapie pͥtissiius dici. Non gͦ mirum si dia¬
bolus spĩ suo implens serpentent̾em sic̃ uates

Expanded text:
 mali angeli, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates
Abbreviated transcription (Latin):
ntiam notere nõ pocerat ad fraudem se
ꝯuerct. ut dolo hominem supplantaret quẽ
irtute sita suꝑare necriniet. Ne aũ fraus il¬
hus nunis mãifestaretur insua sp̃e nõ uenit
ne aꝑte congnosceret᷑ uta repolieret᷑. It̾m ne
nimis occulta foret fraus eius que cau̾i nõ
posset. ⁊ homo sunł uideretur iniuriam pati sita¬
licer tͥcumuem ꝑmitteret eum dous ut precau̾e
non posset. maliena eiaem soema uenire ꝑmi¬
ssus est diabolus. s nitani inqͥua eiꝰ malitia fatile¬
posset dep̾hendi. Ut gͥ in ꝓp̾a foeͣ nõ ueniret uolim¬

Expanded text:
ntiam nocere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur: iterum ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus est diabolus, sed in tali in qua ejus malitia posset deprehendi. Ut ergo in propria forma non veniret, vol
Abbreviated transcription (Latin):
Idens gͥ diabst hoĩem ꝑ oredientre hũilita¬
tem posse ascend̾e uñ ipẽ ꝑ suꝑbiam corri¬
erat tudet ei. ⁊ qui prius ꝑ suꝑbiam fuerat
diabłs .i. dcorsum lapsus. zelo in udie facͨtut
it. eiꝰ eñĩ malicia ad temptandam uirtuteritinit¬
do hũanam nat᷑am tu ea parte ubi cediliorui.¬
debatur agressa est. ut si forte illic anquatenuit
pualent. post mod̃ fidutialius ad alt̾am etus io.¬
bustior fuit pulsandam uẜ potiꝰ ad uertendam:
accederet. primum gͥ solitanam feminam ex¬
plorauit: ut men pnurum omrm̃ sus tempt¬
ꝯtõpis uim etꝑiretur.

Expanded text:
idens igitur diabolus, hominem per obedientiae humilitatem posse ascendere, unde ipse per superbiam corruerat, invidit ei; et qui prius per superbiam fuerat diabolus, id est deorsum lapsus, zelo invidiae factus it. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte ubi debilior videbatur, aggressa est; ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit pulsandam vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omnem suae tentationis vim experiretur.
Abbreviated transcription (Latin):
alis erat hõi institutio añ pcc̃m
scdłm corꝑis comdinionem. De hoc
aũ statu tͣnfferendus erat cũ umũsa pꝰt̾ita¬
tẽ sua ad meliorem digmorem.ꝙ statum. uͥ
tur. Sit̃ eni ex duplici natura ꝯpac̃tus est hõ.
ita isli duo bona conditor apͥntipio p̃ꝑaint .un.¬
um temporalt alt̾m et̃num. Unum uisi¬
merxas oluerend̃ ꝓpoluit. adilliꝰ aũ custodiã
turali rõm mertacioneanime hõis indite qͣ
pot̾at inter bonum ⁊ malũ discerne p̃ceptũ
aiddrdꝰ obedientre. ꝑ cunus obseruantiam dacũ
nõ ꝑderet ⁊ ꝓmissum obtineret: ut ꝑ mitum

Expanded text:
alis erat hominis institutio ante peccatum secundum corporis conditionem. De hoc autem statu transferendus erat cum universa posteritate sua, ad meliorem dignioremque statum, ubi etur. Sicut enim ex duplici natura compactus est homo, ita illi duo bona Conditor a principio praeparavit: unum temporale, alterum aeternum; unum visimeritis quaerendum proposuit. Ad illius autem custodiam turali rationi in creatione animae hominis inditae, qua poterat inter bonum et malum discernere, praeceptum addidit obedientiae; per cujus observantiam datum non perderet, et promissum o
Abbreviated transcription (Latin):
teruirud. gͦ si aliud iniꝑator aliud iube¬
at deus. ꝯtẽpto illo obtemꝑand̾ est deo.
pocistati gͦ diaboli ł hõis tunc resista¬
nius c̃ aliquid ccͣ deum sugessent in qͦ
dei ordiuationi ño irsi ftruus. s obtẽꝑ¬
anuis. sic enĩ deus p̃cepit ut in manis
uilsi potestati obediaunus. Iam nũc hũs
intelligendis atq ꝑtrac̃tandis aur ad
de inyffabilib modicũ aliquid fari de

Expanded text:
Ergo si aliud imperator, aliud jubeat Deus, contempto illo obtemperandum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordinationi non resistimus sed obtemperamus. Deus enim praecepit, ut in malis nulli potestati obediamus. Jam nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad d
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ imicoꝵ. ꝑspitua est absolutio. s
si inaliquo une hoĩe qui diligit
simbamicũ ⁊ iminitũ. quid hore po¬
cius sit. queratur. obscura est Reusio.
qr de tuotu mencis agit᷑. & quo non
est nob̾ fatibẽ iudicuur itumus ⁊
idem mot᷑ sit erga amicũ ⁊ ĩmiicũ:
S erga amicũ intensior an duo unꝰ
erga inimicũ qui dr᷑ dissicilior. alt̃
or. s sirmus idemq inde pocior ubi ext
auibatior nõ impłe extimatur. ꝙt̃¬

Expanded text:
 inimicorum, perspicua est absolutio. Sed si in aliquo uno homine qui diligit simul amicum et inimicum, quid horum prius sit quaeratur, obscura est responsio, quia de motu mentis agitur, de quo non est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga amicum et inimicum, sed erga amicum intensior; an duo, unus erga inimicum, qui dicitur difficilior, alteror. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non improbe existimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
te deserit. hec innuere uident᷑ qd ͥ
canitas semel hĩta nõ admittat᷑.
Ideo quidam in p̃taratam ꝓsiliũt
audatiꝯmrdñtes caritatem adãp¬
posse amiiti. quos rõ uinat ⁊ auc.

Expanded text:
te deserit. Haec innuere videntur quod charitas semel habita non amittatur. Ideo quidam in praetaxatam prosilierunt audaciam, dicentes charitatem a damposse am
Abbreviated transcription (Latin):
ritas est. que in quoi. fuĩt: ra.¬
dix illi ent ardente sole arescere
nõ pot̃. nutͥtur calore solis non
⁊ mansent sxc̃. quis magui est
silio dei ui ix̃o mau̾e spẽ astunt᷑

Expanded text:
ritas est, quae in quocumque fuerit, radix illi erit; quae ardente sole arescere non potest; nutritur calore solis, non et manserit Spiritus. Quid magni est Filio Dei quod in ipso manere S
Abbreviated transcription (Latin):
uł ⁊̃ ꝓpħandi hant facultatam.
manet gͦ semꝑ ut possiit ħre uͥ¬
tutes. ut mirabiłr iꝑ̃i uiuant.
benit ad cemp᷑ ut in aliis ꝑ uiira¬
culoꝵ signia quales sinc intus eff¬

Expanded text:
prophetizandi habeant facultatem. Manet ergo semper, ut possint habere virtutes, ut mirabiliter ipsi vivant; venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa quales sint intus, eff
Abbreviated transcription (Latin):
spũalis quia integntas itrentis humaue
Serpentina suasione corrupta est ⁊ furc̃
quia cibus ꝓhibitus usurꝑatus est i aua
et si cluid aliud inħos uno euemti potest¬
Beuide de ꝑentum p̾redentum pccis utiũ
ꝑuulis inꝑutentur magis oppinando qͣm
asserendo disceptat ita intrunus ꝑentum¬

Expanded text:
ualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avet si quid aliud in hoc uno admissoDeinde de parentum praecedentium peccatis, utrum parvulis imputentur, magis opinando quam asserendo disceptat, ita inquien
Abbreviated transcription (Latin):
deos aureos cũ unũ fec̃unt uitulũ. de quo
dixerunt isti sunt dũ tui isrs. ita nilld̾
originale unũ płali nu̾o signisicatur. Cũ
dicamus ꝑuulos in ꝑccõꝵ remissione bap¬
tizari. ⁊ in pcc̃is ł inĩquitatib ꝯcipi. a

Expanded text:
deos aureos, cum unum fecerint vitulum; de quo dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel. Ita et illud originale unum plurali numero significatur, cum diximus parvulos in peccatorum remissionem baptizari, et in peccatis vel iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
loco ⁊ hĩtu tante felicitatis amissum tã
magnũ est ut in uno hõĩc origniałr ⁊
ut ita dit̃im radicabłr tocũ genus hu¬
manũ dampnaretur. Idem ĩli de cunta
est illd̾ mandatũ quãto faciliori pot̃at
supiditas resistebat ꝙ de pena trans ꝯro¬
ssionis postea secutum est. hus alusq
utuntur auc̃toritatib qui illd̾ poc̃ ce¬
t̾is alioꝵ hoĩum poc̃is gramus ẽcͥ dnt ꝙ¬
ñ rõne̾ ostend̾s latorant hoc mͦ. magis no¬
cuit ild̃ pocm̃ qͣm aliqd̾ alioꝵ. qr totum h¬
umanũ gemis uitiquit ac morti utͥq sipo¬
dit ꝙ nullo alio pocõ fcm̃ est. maiorem ꝙ

Expanded text:
loco et habitu tantae felicitatis admissum, tam magnum est, ut in uno homine originaliter et, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur. Idem in lib. de Civest illud mandatum, quanto faciliori poteratoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. His aliisque utuntur auctoritatibus, qui illud peccatum caeteris aliorum hominum peccatis gravius esse done ostendere laborant hoc modo: Magis nocuit illud peccatum quam aliquod aliorum, quia totum humanum genus vitiavit ac morti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo
Abbreviated transcription (Latin):
precedit humam s ip̃a meret᷑ augeri. ut
aur̃ta m̃eat᷑ ⁊ ꝑsin uoluntate ꝯmitante
nõ ducente pedisseca nõ p̾uia.

Expanded text:
praecedit humani, sed ipsa meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici voluntate comitante, non ducente, pedissequa, non praevia.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ peccore rcc̃te d᷑ a dert̾ioẽ homirrẽ ꝑturere.
S adiuncta quad̾a inta sua qua ꝯpages
corporis. n om̃t sensus uigent. quib inst̾uc¬
tus est add ext̾iora sentienda. as cendeatib
gͥ introrsũ quibdam gradib considatõnis
ꝑ anime ꝑtes incipit aliquid occurrere ꝙ¬
nob̾ nõ sit comune c̃ bestiis. ibi incipit tõ
u̾ homo int̾ior iam possit agnosci. Rõms

Expanded text:
 hominem pertinere. sed adjuncta quaedam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationis per animae partes, ubi incipit aliquid occurrere uod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio; ubi homo interior iam possit agnosci. Ration
Abbreviated transcription (Latin):
is hominib ꝑsonam suam quisq portabat.
⁊ ĩo si sola mulier ediset cibũ illicitũ sola
utiq mortis supplitio phecteret᷑. ita dici
pot̃ in honune unosi delec̃tatõnib illiti¬
t̾is a quib continuo se deberet au̾tere sogita¬

Expanded text:
is hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ in illo comugio pͥoꝵ hominũ serpens
manducand̾ ꝑsuasit muner aũ ño in
anducauit sola s uiro suo dedit ⁊ simul
qͣnͣdam illecebrami tc̃ uilud serpens alloqͥt᷑
fxminã. huic aũ il becebre cõsentirt d̾ ligno
uetͣito est edere. S. iste consensus si sola cogi¬

Expanded text:
icut in illo conjugio primorum hominum serpens manducandum persuasit, mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogi
Abbreviated transcription (Latin):
inpensura ꝑcc̃o adhibet᷑ a uiro ut nõ hceat
mulreri effrenata liuertate in pccm̃ ĩg̃si.
riauc̃toritate repellat᷑ usmale est. Si diu
indelec̃tatõire cogitatonis temntur ⁊iuolũ¬
it. uñ pot̃ dici ꝯsenssisse. mentia br sum

Expanded text:
ensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum progrri auctoritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi volunit; unde potest dici consensisse. 9. Repetitio sum
Abbreviated transcription (Latin):
uł fieri. suam hus modis iu¬
pixint incencõnẽ. si .n. inquiunt
mala nõ ẽẽ uł nõ fieri uellet
nullo modo eeñt uł fierent. qr
Si uult ea nõ dẽ uł nõ fieri.
⁊ nõ Ppotest id efficere .s. ut nõ
sint uel nõ fiant. uoluntan eiꝰ
et potencie aliquid resistit ⁊ ñ
quod uult. s in potens  sic̃ ⁊ nos
sumus qui quod nolumus qñqr
ꝑ in nullo inpotens. certũ ẽ nẽ
de posset ab aliquo malũ fieri cũ
scriptũ sit. uoluntatt eius quis
resistet. supͣ dixit ab. ⁊̃ qr ne¬
cõe Ẽ fieri si uolũit. s nult
mala fieri ant nõ fieri. si nu¬
It nõ sieri nõ fuint. fuint aut̃
uult gͥ fieri. Item bonũ ẽ ma¬
la cẽ uł fieri. alioquin sũme
bonus nõ ꝑmuteret ea fieri.
nũ ẽ. nam nsi cet̾ hoc bonũ
nt eeñt ⁊ mala. nullo modo ẽẽ¬
ĩer sinerent ᷑ ab om̃i¬
potente ad bro

Expanded text:
vel fieri, suam his modis muniunt intentionem: Si enim, inquiunt, mala non esse vel non fieri vellet, nullo modo essent vel fierent, quia si vult ea non esse vel non fieri, et non potest id efficere; scilicet, ut non sint vel non fiant, voluntati ejus et potentiae aliquid resistit, et non quod vult; sed impotens est sicuti et nos sumus, qui quod volumus quandoque et in nullo impotens, certum est non o et nolente posset ab aliquo malum fieri, cum scriptum sit Rom. 9: Voluntati ejus quis resistet? Supra etiam dixit Aug. quia necesse est fieri si voluerit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri. num est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent etiam mala, nullo modo e sinerentur ab Ompotenti bo
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑalit̃. ⁊ mutabłit᷑. ⁊ si corporalis
dicatur soniusse uix derteo lingua
erat qua loqueret᷑ ner erat quem o
portebat audire ⁊ intelligere. bene
gͦ uox dei ad naturat uͥbi ꝑ quod oĩa
facta sunt recectͦ dixit gͦ deus. fi¬

Expanded text:
temporaliter, et mutabiliter; et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec portet et audire et intelligere. Bene ergo vox Dei, ad naturam Verbi, per quod omnia facta sunt, refertur. Dixit ergo Deus: Fi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽncia cũ diciꝰ tres ꝑsone. sit mi supͣ
dint ãs̃ ea necc̃itate dicimꝰ trecͥ ꝑ¬
conas ut respond̾emꝰ querentib quid
tres quid tria. cũ gͦ queritꝰ᷑ quid tres
uł quid tria. ꝯuenient̃ respondetꝰͦ cũ dͦ¬
oportet ut respendendo eeñciam sig̃¬
comus. alioquin nõ ostendimus quid
tres sint᷑. respondences eẽnciam sig̃ca¬
elligimus cũ dicitꝰ tres ꝑsone.

Expanded text:
entia cum dicitur, tres personae. Ut enim supra dixit Aug., ea necessitate dicimus tres personas, ut responderemus quaerentibus quid tres vel quid tria. Cum ergo quaeritur quid tres vel quid tria, convenienter respondetur cum doportet ut respondendo essentiam significemus; alioquin non ostendemus quid tres sint. Si vero respondentes, essentiam significaelligimus cum dicitur, tres
Abbreviated transcription (Latin):
Dicens. peccaie quid alud est nisi in u̾ita.¬
tis p̃ceptis uł in ipã u̾itate errare. ꝙ si
nõ uolũtate fasiut poeccatores mui¬
ste iudicantur. quid ꝙ inhac cantaua¬
riecate tenend̃. quid ditend̾. ẜa sinã¬

Expanded text:
dicens: Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenend
Abbreviated transcription (Latin):
uidam aut
d iligrat̃ accendentes u̾ba abi. quib S
⁊ n aliis scͥpt᷑s locis utitur. nõ in doc̃te tra¬
dunt uolinitatem malam ⁊ ac̾tus mal¬
os in quãtũ sunt ẜ inquãtũ ac̃tus sunt
qui uoluntatem ⁊ ac̃tum quĩtũq bonam

Expanded text:
uidam autem diligenter attendentes verba Aug. quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte tradunt voluntatem malam et actus malos, in quantum sunt vel in quantum actus sunt, qui voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
Si deus hũam nat᷑am potuit assum̾e
ted̾ in ulierrem sexũ. quidara am¬
bitrantur eũ potuisse assuntrere ho¬
minem infemiuino seris ut assũp
Serus lib̾atio ostenderetur. uñ ab̃in¬

Expanded text:
si Deus humanam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum. Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpssexus liberatio ostenderetur. Unde A