comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ex fragore nubiũ genemui¬
cum spiitus uentorum earum sinn concepti.
sese ibidem uersando pererrantes. et uututis
lus mobilitate in quanilibet. partem muolent᷑
erumpentes magnoconcrepent inurmure. in¬
star exisentiũ de stabulis quadrigarum. ł uecice.
quelic parua magnum tam̃ sonitũ displosa

Expanded text:
dicunt ex fragore nubium generaricum spiritus ventorum earum sinu concepti, sese ibidem versando pererrantes, et virtutis suae mobilitate in quamlibet partem violenter erumpentes, magno concrepant murmure, instar exilientium de stabulis quadrigarum, vel vesicae, quae, licet parva, magnum tamen sonitum displosa
Abbreviated transcription (Latin):
lapsu. Octana de reparatione. Nona de
nistitutõne satramentorum. Decima de
fide. Undecima de satramentis natural
legis. Dnodecima de sacramentis scrip-¬
te legis. Hmius libri capitula singulas
partes subter ordinanimus in hunc mod̃.

Expanded text:
lapsu. Octava de reparatione. Nona de lapsu. Octava de reparatione. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter ordinavimus in hunc modum:
Abbreviated transcription (Latin):
Sane hoc opus induos libros distinxi.
quatmus in tanta rerum multitudine
⁊ prolixitate mcisio uarrationis legenti¬
bus tedium tolleret ⁊ simul utrumq
scribere non ualentibus ant dinuisum
habere nolentibus comodiorem formã
q ad incarnationem nerbi narratõnis
scriem deducit. Secundus liber ab in¬
carnatione u̾bi usq ad finem et com¬
smumationem omium ordine proce¬
dit. Item pͥmus liber dnodecim clau¬
sulas sine partes complectitur. prima
pars tractat de creatione ⁊ constitutio¬
ne hunis sensibilis mundi. Seclatrac¬
tac de cansa creationis humane. ⁊ de
pͥmordialibus cansis retum omniũ
qualit̾ ab miao manitestus ẽ ut uuꝰ
et trinus. Quarta pars tractat de
noluntate dei ⁊ de diuersis modis: a¬
bus satra scriptura de noluntate dei loqui
atione angelorũ. ⁊ confirmatõne ⁊ laꝑ¬
su et de cetens que ad ipõs pertinent. Sex¬
ta pars trastat de creancre hominis et de
statuenis ante pocm. Septima tractat de

Expanded text:
Sane hoc opus in duos libros distinxi; Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam usque ad Incarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi. Secunda de causa creationis humanae et de primordialibus causis rerum omnium. qualiter ab initio manifestatus est et unus et trinus. Quarta de voluntate Dei et de diversis modis, quibus sacra Scriptura de voluntate Dei loqui atione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipsos pertinent. Sexta de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Septima de
Abbreviated transcription (Latin):
brum de sacramentis ⁊ p̃iane
fidei studio quoeumd̾ scabere cõ¬
pulsus sum. in quonon nulla.
que antea sparsim dictaueram. propte¬
rea quod iterato eadem stilo exprimeie
molestum uł superanum uedebatur in¬
serui. In quibus si forte sermo simplici¬
&e coldrem dictaminis seruare non potue¬
rit. non multum mt̾ẽe pntan eadem in̾¬
care constante. Hec autem magis memo¬
uet quod cum hec eadem pͥus negligemi¬
us dictassem ut pote nondum ad huc fu¬
curi opens. ꝓpositum hñs. passim trans-¬
cribenda exposui. sufficere tunc arbitrat᷑
eismodi minima uł annocata in nocici¬
amuenire. S quia post modum cume¬
adem huiꝰ operis texin insererem. que¬
dam in ip̃is mutare quedam u̾o adicere
uł detrahere. rõ postulabat. lectorem
ad monitum ẽẽ nolo. ut sic ubi ea extra
operis huius seriem aliud ant aliter ad
habentia iuenit. hanc du̾sitatis cam̃
ẽẽ sciat. ⁊̃ siquid forte meis endandari
suent. ad huiꝰ operis formam componat.

Expanded text:
brum de sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat.
Abbreviated transcription (Latin):
se ad cognitionem effimount. Suscepit
enim formam potestatis rerum minen-¬
sitas. sapientie no pulcritudo bonitatis
uailitas. Et indebantur hoc foris. et con¬
currebant cum alio simmulacio. quod int

Expanded text:
se ad cognitionem effundunt. Suscepit enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurrebant cum alio simulacro quod int
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ ẽ cũ quis altius mandatio
de m̾itate testimoniũ perhibet qui non so¬
lum mentiendo reus efficitur. s quia enã
ipiũ mendatium contra ueritatem patreti¬
nari conatur. Quod quidem si sciens fe-¬
cerit dampnabilis omĩno malicia ẽ. Si añ
ignorans. rephensibilis negligentia.
on omne

Expanded text:
monium est cum quis alterius mendacio de veritate testimonium perhibet, qui non solum mentiendo reus efficitur, sed quia etiam ipsum mendacium contra veritatem patrocinari conatur; quod quidem si sciens fecerit damnabilis omnino malitia est; si autem ignorans, reprehensibilis negligentia. Non omne
Abbreviated transcription (Latin):
sio. Alind enim ẽ simplex meuaro
n fasso testimonis. aliuo in puis
alina in noto. dum aliquis nonet qd̾
non soluit. De quibus omnibus dicẽ¬
dum ẽ. Primum antem de simplia mn

Expanded text:
cio. Aliud enim est simplex mendacium in falso testimonio, aliud in perjurio, aliud in voto, dum aliquis vovet quod non solvit. De quibus omnibus dicendum est. Primum autem de simplici m
Abbreviated transcription (Latin):
permittendo ⁊̃ non tenendo. nec anctoril¬
li est ruendi. s incedendi ordinacor Dñs
inquid daũ p̾cep̃ illi ut maledicat. ⁊ e
goait uocam sermim meum nabugodo¬
nosoe ut disperdat cerram. ⁊ in die ila sibi-¬
labit dominꝰ inusce que ẽ in extremo flu¬
minũ egypti. ⁊ api que est in terra assur.
⁊ ueniant ⁊ requiescent omĩs in torrenci¬
bus ualliũ. ⁊ cauerius petrarum. In qui¬
bus omnnuibus manifeste osteuditur. deus
ad indicia sua iusta complenda malas no¬
lutates hominũ siuedemonũ quibus
ipẽ uult mod̾. ⁊ oerasionibus sine intus
siue foris. ⁊ exitare ad nolendũ. ⁊ dirgẽ
ad perficiendum ⁊ ordinare ad subsisten¬
dum. in quibus quod sunt male dei nõ
culta ẽ ut etiam ipãs nolintates malas
in quibus fit. lateat que putant suo
se solũ arbitrio dirigi. quia se sentiut
p̃ter coactionem ꝓprio appetitu moueri.
Qiuia em̃ nõ mpelluntur nequaquã

Expanded text:
permittendo et non tenendo, nec auctor ilpermittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae est in terra Assur; et venient et requiescent omnes in torrentibus vallium et cavernis petrarum . In quibus omnibus manifeste ostenditur Deus ad judicia sua justa complenda, malas voluntates hominum sive daemonum quibus ipse vult modis et occasionibus sive intus sive foris et excitare ad volendum, et dirigere ad perficiendum, et ordinare ad subsistendum; in quibus quod sint malae Dei nonculta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
antem uoluntas aut bona est si nel ex nã
est uł secundum iusticiam aut mala est.
si preter naturam est nel contra iusticiam.
Uoluncati. ergo male inciũ est ex ipã quo
mala est. ordo autem ex deo ẽ quo per nel¬
le sine ad hoc sine ad illud ẽ. In nolunta¬
te ergo maiũ est ⁊ ipiũ malum ẽ. ⁊ ex ipõ
noluntas bona ẽ mala. in nelle autem ⁊
niciñ ẽ. in quantum uelle ex nolintate
malaẽ. ⁊ ordo est in quantum ad hoc uł
ad hoc ex disponente est. Et cum ipm̃ nel¬
le ad hoo aliquid est malum ẽ quod ad hoo
est. quia mala noluntate ẽ. quod autem
potius ad hoo quam ad illud ẽ bonũ estqr
ordo est. ⁊̃ ex bene disponente ẽ. Pot̾ ergo
noluntas mala in se corrũppi. ⁊ resolũ
per proprium inciñ quod ei alimnde non
datur. s non pot̾ per uelle extra se precipi¬
tari. insi qua ei ma aꝑitur. Et qui preci¬
piti. qua nult ad rumã mam aperit. qͦ¬
dam ip̃ã niclinat non tũ impellendo s

Expanded text:
autem voluntas aut bona est si vel ex natura autem voluntas aut bona est si vel ex natura est vel secundum justitiam: aut mala est si praeter naturam est vel contra justitiam. Voluntati ergo malae vitium est ex ipsa quo mala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est. In voluntate ergo vitium est, et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate mala; et ordo est, in quantum ad hoc vel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per proprium vitium, quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed
Abbreviated transcription (Latin):
modo diuine moderatoĩs itacẽ.
qui malas etiam uoluntaces p̾sidens
ccculta ⁊ in insibili operatione ad suum
¶Pitrium temꝑat et inlinat. hoc scien¬
n est ut creatur deus malis uolunta¬
Mus non dare corruptionẽ s ordinem.
OMĩs enĩ uoluitas. prins est quam
uele. Et nelle quidem semper ad aliquid
4. quia omĩs qui uult aliquid mlt no¬
luntas aut̃ non semper ad aliquid est.
Tec uelle est. quia non om̃is qui no¬
LUratem habet ad aliquid ht̃. donec ipĩ
mntate uelle incipit ⁊ aliquid uelle.
Qnõ omĩs qui uisionẽ habet statimi
e incipit. ⁊ aliquid undere. uisionẽ
habere aliquis ⁊ in tenebris potest
Aluce. qũ aliquid uidet. Sic ⁊̃ uolunta
In habere põt aliquis. ⁊ nundum ad
aliquid. uelle autẽ nõ pot msi ad aliqͥd
Omĩs ergo uoluntas aliciiꝰ ẽ. s non semꝑ
ad aliquid est donec uelle incipiat. uellẽ
autem omẽ ⁊ alicuiꝰ est quia in aliquo ẽ
⁊ ad aliquid ẽ. quia de aliquo est. Omĩs

Expanded text:
modo divinae moderationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia omnis qui vult aliquid vult. Voluntas autem non semper ad aliquid est donec velle est, quia non omnis qui voluntatem habet, ad aliquid habet, donec ipsa voluntate velle incipit et aliquid velle, sicut non omnis qui visionem habet statim dere incipit et aliquid videre. Visionem vero habere aliquis et in tenebris potest in luce quando aliquid videt. Sic et voluntatem potest habere aliquis, et nondum ad aliquid; velle autem non potest nisi ad aliquid. Omnis ergo voluntas est alicujus, sed non semper ad aliquid est, donec velle incipiat. Velle autem omne et alicujus est quia in aliquo est; et ad aliquid est quia de aliquo est. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
d suã noluntatẽ incorquet. Hiis gͥ
Quator moclis prauas uoluntates an¬
¶Orum ⁊ hominũ deus ab imperiũ
s nolinitatis dispoñ. ut in eo etiam ĩ
quo displicet id quod est quia malum
est placeat quia est quod orcdinatumẽ.¬

Expanded text:
His ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displicet id quod est quia malum est placeat quia est quod ordinatum
Abbreviated transcription (Latin):
A uolinitate diumia liscordat. tul
moderatio gubernat. Hinic conb¬
mus .iiii. generales modos gubã¬
tionuis diuine in ppĩs. quibus dit¬
tur ⁊ ordinantur in omnib quel
dem sunt quod sunt. quia non ai¬
bantur a deo quod mala sunt. ext
eius dispõm uon effluunt in quibi¬
hoc bonimi ẽ. ⁊ placet quod ordi
sunt. Moderatur ergo deus ⁊ rapi¬

Expanded text:
a voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. Hinc consideramus quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quaeDei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt extra ejus dispositionem non effluant, in quibus bonum est et placet quod ordinata sunt. Et moderatur ergo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ etia hoc quomodo inuisibiles¬
has illas ⁊ spĩtales naturas mod̾itur
deus. Si enĩ liberi aibirii sunt. facmt̃
quod nolint ⁊ faciunt qd̾ olit. qͥ¬
m̾ ex sententia dei pendent quodl
uolunt aut uelle possinit quams
nult deus qui ⁊ ipm uelle tribus
posse concedit. hoc ⁊ si de bonis ap¬
modo conceditur. de malis nullai
approbatur. Malis si quidem ders
tatem tribuit solam. non uolũas
qr licz ex ipuus permissione sit qu
malum possiit. ex inspiration

Expanded text:
est etiam hoc quomodo invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, qudo ex sententia Dei pendet quod favolunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiration
Abbreviated transcription (Latin):
spiutus scĩ est. et ꝓprie est et equaliterẽ.
Et amor sine bonstas spiritus sã est ⁊
patris est et filii e̾. et proprie est et equa¬
liter est. Et quia deo habere idem estquoo
ẽẽ ⁊ omne quod in deo est aliud quam
deus eõ non potesb. pater potentia est ⁊
silius potentia. ⁊ spiritus sancti poten¬
tia est. et uma potentia. quia eentia n-¬
na. Simuliter pater sapieatia ẽ ⁊̃ filius
sapientia ⁊ spiritus sanans sapientia¬

Expanded text:
qualiter est; et amor sive bonitas Spiritus sancti est, et Patris est, et Filii est, et proprie est, et aequaliter est. Et quia Deo habere idem est quod esse, et omne quod in Deo est aliud quam Deus esse non potest, Pater potentia est et Filius potentia est, et Spiritus sanctus potentia est; et una potentia quia una essentia. Similiter Pater sapientia est, et Filius sapientia, et Spiritus sanctus sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
potentia erant nec sapientia nos a
mor situt intus. s signa cĩ potentie
sapientie ⁊ amoris. potentie enim
signum fint rerum ĩmensitas sapi¬
eñtie puleritudo bonitatis utllitas.
⁊ non erant ipã signa po. nł sa. u

Expanded text:
potentia erant neque sapientia neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapientiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentia
Abbreviated transcription (Latin):
sĩe quantum uales ratio human
de modio quod sim̃ e̾. ⁊ datum est il
⁊ est in illa. ⁊ modicum ẽ ad perfcm
totum. Tria enim inuenit in se. i
ex hus trimitatem deprehendit. que
erat supra se et contestata est illii
tura foris A cum de mnutare d̾itatis.
apparner̃ tria foris signa tritatis
ł non nnago. ut illã que intus erm
⁊ hec ipa in perfrã similitudine erat
Erat enĩ potentia intus et sapientis
⁊ amor ⁊ tria hec miago erant poten¬
tie cteatoris ⁊ sapientiẽ ⁊ amoris. qr
hic erant et ibi erant. s hic imagni
et idem erant qr hec ħ erat quod ibie¬
rat. S quod hic erat miago erat ꝙͥ
ibierat neritas erat. foris antem po¬
tentia non erat sed signum tm̃ naꝙ¬

Expanded text:
quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant et ibi erant. Sed hic in imaet idem erant, quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum t
Abbreviated transcription (Latin):
a millo est. filis autem potentia est
⁊ potentia patus ẽ. qmia a parre est.¬
et sapientia silius est ⁊ sapiennia pe¬
tus est. quia a pare ẽ. Spnitus san¬
tus dilectio ẽ ⁊ cilectio patus et filii
quia patre ⁊ filio est. ubidiligenter
nendum ne in cõmumione confandon
quod distinguendimm ẽ. neq in singi¬
laritate distingnatur quod ꝓpͥnm ei
hoe est cum perionas in tumicate disto¬
guere uolumus non attribuanmsi
ini quod alteri comime est. Neq em
sestantie imiter demonstrare assigne¬
mus alti quod n ꝓprium est. Quo¬

Expanded text:
m potentia est atris potentia est, quia a Patre est. Sapientia Filius est, et sapientia Patris est, quia a Patre est. Spiritus sanctus est dilectio Patris et Filii, quia a Patre et Filio est. Ubi diligenter cavendum ne communione confundatur quod distinguendum est, neque singularitate distinguatur, quod proprium est: hoc est cum personas in Trinitate distinguere volumus, non attribuamus uni quod alteri commune est, neque cum substantiae unitatem demonstrare assignemus alteri, quod uni proprium est.
Abbreviated transcription (Latin):
potentia et sapientia processit. sicut spi¬
ntus sc̃õ a parre et filio qui dilectio est
patus ⁊ filii. Et si quidem distmxit ñ¬
tatem ad imagiiem per quam inue¬
nerat ueritatem. ut quod hic ppriu
iuentum ẽ ad significationẽ illio qua¬
re singulare diceretur ad propuietatem
non põt dm̾sum uneniri quod impli¬
a natura idem ẽ. uenes unus esse pot¬

Expanded text:
potentia et sapientia processit, sicut Spipotentia et sapientia processit, sicut Spiritus sanctus a Patre et Filio, quae dilectio est Patris et Filii. Et sic quidem distinxit veritatem ad imaginem per quam invenerat veritatem, ut quod hic proprium inventum est ad significationem, illic quasi singulare diceretur ad proprietatem. non potest diversum inveniri quod in simplici natura ide
Abbreviated transcription (Latin):
tertium. et tria eẽ ceperunt. potentia ⁊
sapientia ⁊ amor. et non erat potentia
de aliquo et de ipã sapientia erat. amor
antem de potentia ⁊̃ sapientia processit.
Et non erat potentia sapientia. quia po¬
tentia autẽ sapientia erat. ⁊ de ipã sapi¬
entia exierat. seq tursum amor poten¬
tia uel sapientia diei poterat. qi proces¬
serat tĩ ab ipͣs. ⁊ ipa aliquando sine ipã¬
ipã extitant. Et erãt tua hec discreta in
anima. ⁊̃ in hus ubus trutas amme
mncnta ẽ. et ascendit auia ab hiis ad
sñma̾ truitatem ⁊ uenit ibi patrem
quia nullo erat. sicut in se potentia. ⁊
filmm ꝯma patre erat. sicut in sapienti¬
a. et spinitum sanctum quia patre ⁊ fi¬
lio erat. sicut in se dilcõ a porentia ⁊ sa¬
pientia processerat. Et ideo potentia pa¬
tu tribuit. ⁊ in le similitudo fuerat illiꝰ
⁊ saprentiam filio quomam hec inscona¬
go illiis erat. que apotentia orta

Expanded text:
tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui a Patre erat, sicut in se sapientia; et Spiritum sanctum qui a Patre et Filio erat, sicut in se dilectio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊̃ in ipõ hoc ita erat. quoniam in
mente rõnali quasi potentia quedam et
lectus. qui solum sapientia erat. ⁊ sine
ip̃o mens sapientia non erat. Et proces¬
sit nonissime amor. sine gaudiũ men¬
tis ad sapientiam suam ⁊ ipẽ solum dilcõ
erat. quia sine ipõ iurente ⁊ sapientia
dilcõ non erat. Et posita sunt hec nomi¬
na ad ꝓprietatem. quia unium quodq per
se erat᷑. et distincta sunt tria hec pͥuuma
potentia. aqua sapientia erat deunde ipã
sapientia que de potentia nata fuerat. No¬
uissime amor: qui de potentia simmul et
sapientia processerat. Et distingnebantᷤ
hec. quia prorsus hic idem non erant. q̃
separabantur abimuicem et non consta¬
bant in uno. Propterea in mente rõna¬
li alid̃ potentia erat. quia prior erat sine
sapientia. ⁊ ad huc sapientia non erat.
Et uenit postea sapientia et cum potenti¬
a cẽ cepit. quasi alind in alio ⁊ erant iã
duo potentia et sapientia. ⁊ additum est

Expanded text:
tis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in tis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente rationali quasi potentia quaedam etlectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ oni temꝑe sine incissitucline ⁊ mutatoe.
ensemus autem et omnins opor¬
tere approbaius multo samus
⁊ cõmodius ueraciter affirmandum.
¶qm̃ deus substantialiter sine eentialit̾
⁊ proprie et uere ⁊ omĩ re. siue natura si¬
ne centia est. sine sui diffimtione. et
in omi loco sine cirruiscriptõnem. ⁊ in
omni tempore sine mutabilitate. Nam
quod quidem insipiens ĩmo solam car¬
nem sapientes. ⁊̃ que carius sunt solũ
considerantes. estimant quasi corporali¬
nin sordiim. ⁊̃ pollutionum inquina¬
tiones. deũ contĩge̾ possint. si rebus om¬
mbus eentialiter uł substantialiter in¬
ẽẽ dicatur. tam frinolum ẽ. ut nec res¬
ponsione sit dignũ. cum ⁊ ip̃e spiritus
creatus corporeis sordibus inquinari ñ
possit. Si em spiritus sordes corporee
contnrigunt. dicat ipĩ quomodo amma
humana in carne posita ĩmaculata eẽ
possit. cum carius hinane sordibus uł¬
la inquinatio uł pollitio maior inuem¬
ri possit. Dicant de carne leprosi cuius

Expanded text:
in omni tempore, sine vicissitudine vel mutatione. Censemus autem et omnino ita oportere approbamus multo sanius et commodius veraciter affirmandum quod Deus substantialiter sive essentialiter et proprie et vere: et in omni re sive natura, sive essentia est sine sui definitione; et in omni loco sine circumscriptione; et in omni tempore sine mutabilitate. Nam id quod quidam insipientes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere possint si rebus omnibus essentialiter vel substantialiter inesse dicatur; tam frivolum est ut nec responsione sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi cujus
Abbreviated transcription (Latin):
probata est trimtas nera in openb
luis. nao potuit ioͣ hiis adicere ade
que perfc̃ã erant. neq tollere aliquo
que constabant discceta. Sunt emint
ahee que omne rõnale perficiunt nec
sine hiis perfectum est aliquid. Si¬
militer ad omnẽ effciũ concurrauit
tria hec. quorum si quid defuit nichil
absolinter ⁊ sint pariter omina con¬
sũmantur. heo sunt potentia scienti¬
a et uolmitas. ex quibus si tollas u¬
num aliquod. pertcõnem in minuis.
Si cuncta panter constituas nnchilde¬
eẽ confiteris. hiis ergo et ipẽ rerum
condicor opera sua pet̾fecit. Estat ipẽ
perstũs quoniam in ipõ perfcã sunt que
nec in parde augen possunt quia ple¬
na sunt. nec in toto consummari. qr
perfcã. sunt. nec in unitate duudi qui

Expanded text:
itas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua perfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt; neque in unitate dividi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
boni quod ip̃e erat. ⁊̃ quo iẽ rea tureat
participem facet᷑. uerum qma ho ad felui¬
tats illnis angnerai percimm. ut grau¬
am conclitoris sui per quam glorificandõ
erar agnosceret. uoluit ipe concitit prius
ei in sua concitione ostendere. quod post¬
modum in ipõ facturus erat ex dignatiõ¬
ne. Creaturam ergo rõnalem quam fecat.
nissit partim in iua piicate pecastert
partim eam corporeis indũns ⁊ terro¬
ius mansionibus copulans luterm mati¬
am feat ad uice sensum negetare. Has
siquidem pro exemplo future sccieratis.
que inter ipm̃ ⁊ spuitum rõnalem in
glorificationen ersdem perficienda fuat
ꝓposito. ut indel ostenderetur. quia quoo
tunc erat in conditione corpus spuitm.
hor sal aliquid post modum futuruo e¬
rat ex clignatione assuptus spuitus abi.
Comprobamt ergo deus porentiam suam
⁊ gratiam ostendit. pͥmũ fingendo ho
minẽ. quã postea exibiturus erat homi¬
nem glorficando. nt sciret homo qma ai
potinit deus tam disparare naturã

Expanded text:
eatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futurae societatis quae inter ipsum et Spiritum rationalem in glorificationem ejusdem perficienda fuerat proposito ut videlicet ostenderetur quia quod tunc erat in conditione corpus spiritui: hoc secundum aliquid postmodum futurus erat ex dignatione assumptus spiritus sibi. Comprobavit ergo Deus potentiam suam et gratiam ostendit. Primo minem, quam postmodum exhibiturus erat hominem glorificando, ut sciret homo, quod potuit Deus tam disparem naturam
Abbreviated transcription (Latin):
Parte pro exemplo man̾sitacis huy¬
atus est rõnalis spuitus usq ad cne¬
tiũ t̾reni corporis. ne fbrte hoc ipm̃ n .
pressionẽ eius pertinere iid̾etur. Aontꝰ
pronidentia dei ut post moclũ eum ois
corpore glorificato ad consontium illor
qui in sua puritate perstitañt sublii¬
retur. ut quod nmus ex dispasalo
creatoris sni. acceperat conditus. u
tiam einsdem postmoclum acciperes ei
les spiritus quo fecerat. uana sorte p
bitrio om̃ipotentis noluntatis suei
suit illis quos in sua puricate relimo
sarsum in celo mansionẽ constiu
illos u̾o quos corporibus terrens iu¬
non erant ascendent. Ut cam isti prõ¬
issent ⁊ illi non dissensisset. supra al
ftiꝰ erant. ad id ad quod fã erant pero
q deus hominem ex duplici subsan
corpus secimdñ matiam de terra simi
aniã nõ sine matĩa de inchilo firis¬
ei ⁊ smmilitudinem dei. quia maiũ
ipẽ homo erat. fiit mago ⁊ similtns
dei. Imago secmmdum rõne. sinmitid¬

Expanded text:
parte pro exemplo universitatis humiliatus est rationalis Spiritus usque ad consortium terreni corporis, ne forte hoc ipsum ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione creatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postles spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis socianon erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant pertaque Deus hominem ex duplici substantia: corpus secundum materiam de terra sumens; animam vero sine materia de nihilo fiet similitudinem Dei, quia in anima ius ipse homo erat fuit imago et similitudo Dei. Imago secundum rationem, simili
Abbreviated transcription (Latin):
spmi homi hominus. prosequenda distiux¬
ius. orame nunc suscipimius explandã.
Quatuor eur̃ erał a pancipio ꝓposita pũ¬
mũ. quare creatus sit lomo. lecimdiu
Iquał creatus sit ⁊̃ qualit᷑ institutuo. Ter

Expanded text:
 hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus, et quali
Abbreviated transcription (Latin):
la tm̃ mota fiuss. secuidum iusticiam
mota fanss ⁊̃ ficiss iusta nolintas. qmĩ
srndũ insticiam mota fuiss. Quando
autem ad ea mota ẽ que concessa non
fuerant extra inensuram mota est. ⁊t
n eo scd̃m m̃sia mota nonẽ. ⁊ ibi ma¬
lũ illi erat secundum m̃suram nõ mom̃
neꝙ illi malũ erat mouĩ ad quod mota
est. s secundum iu̾suram nõ momĩ ad ꝙ
mota uonest. qm̃ si secundũ msuram mo¬
ta fuiss. etiam ad hoc mota peccatum nõ
fuisset. Extia mensuram autem monĩ¬
uoluĩ uoluntate. erat appetȩre quod con¬
cesfum non erat. in quo secãdum insu¬
ram non moiĩ erat. ⁊ id malum erat
ipĩ autem occasio mali. Qmia eum
extra m̃suram uoluntas mota est secim¬
dum m̃smã mota nõ est. nec tũ illi ma¬
lum erat momi ad quod mota est. s se¬

Expanded text:
 secundum justitiam mota fuisset, et fuisset justa voluntas, quoniam secundum justitiam mota fuisset. Quando autem ad ea mota est quae concessa non fuerant, extra mensuram mota est, et in eo secundum mensuram mota non est. Et ibi malum illi erat secundum mensuram non moveri. Neque illi malum erat moveri ad quod mota est; sed secundum mensuram non moveri ad quod mota non est quia si secundum mensuram mota fuisset etiam ad hoc mota peccatum non fuisset. Extra mensuram autem moveri voluntate erat appetere quod concessum non erat; in quo secundum mensuram non moveri erat, et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota est, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
li fierent anersi a bono in quo erant. ⁊
similit̾ motu nolmitatis fcm̃ ẽ ut bomes¬
sent. comu̾si a bons in quo erant ad bomũ
in quo nondum erant. proptepea mi mo¬
tu rõnalis noluntatis om̃e m̾itũ consta¬
bat quo uel boni nel mali erant. Illic gͦ
⁊̃ malum ⁊̃ bomini querendũ. eit. uͥ ius¬
ticia et culpa ẽ. qĩ insticia bomumi ẽ. ⁊¬
culpa malum ẽ. Et ipã culꝑa nec nolim¬
tas erat qm̃ uoluntas malũ non erat. qm̃
adco data erat. nec motus uoluntatis ma¬
lum erat. qm̃ ex uoluntate erat ⁊ nolun¬
tatis erat ⁊ moueri uoluntas a dõ acceꝑat
net id ad quod motus uoluntatis erat̾ ma¬
lũ erat qm̃ aliquid erat ⁊ om̃e quod ali¬
quid erat ado erat ⁊ bonũ erat. Quodi
igitur illic malium erat nisi quia mo-¬
tus noluntatis non era ad quod cẽ debn¬
erat. ⁊ ideo non erat quia ad atiud erat ad
quod esse non debuerat. nec tñ ad hat eẽ.
r. etiam si hoc eẽt paciũ non cet. Mens
itaꝙ rõnalis sicut nolmitatem accepetat.

Expanded text:
ent aversi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali erant. Illic ergo et malum bonum quaerendum est ubi justitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; nec motus voluntatis malum erat quoniam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo acceperat; nec id ad quod motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne quod aliquid erat a Deo erat, et bonum erat. CAP. go illic malum erat nisi quia motus voluntatis non erat ad quod esse debuerat? et ideo non erat quia ad aliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc essesset etiam si hoc esset, peccatum non esset. Mens itaque rationalis sicut voluntatem acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
prins au̾tabantur ⁊ postea deserebantur.
qr᷑ est gratia nͥ acciderunt. ⁊ qui comu̾tebũ¬
tur nõn pͥuis ꝯn̾tebatur ⁊ postea assimebã¬
tur. quia sine gratia nõ procerunt. S qui
auercebantur in eo ipõ deserebantur ⁊ qui
conuercebantur in co ipo assumebantur
pro anersione deserti ⁊ ad conu̾sionẽ assup̃¬

Expanded text:
ntur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postea assumebantur, quia sine gratia non profecerunt; sed qui avertebantur in eo ipso deserebantur, et qui convertebantur in eo ipso assumebantur, pro aversione deserti et ad conversionem assump
Abbreviated transcription (Latin):
bonum conuercebantur uoluntarie
ntonebantur grã cooperante sine coactione.
Qui autem a bono auercebantur. sponte
p̃cipitabantur grã deserente sine oppssione.
⁊̃ qui conuercebantur idcuro bene moue¬
bantur quia gratiã cooperantẽ nõ habuer̃t.

Expanded text:
bonum convertebantur voluntarie movebantur gratia cooperante sine coactione. Qui autem a bono avertebantur sponte praecipitabantur gratia deserente sine oppressione. Et qui convertebantur, idcirco bene movebantur quia gratiam cooperantem habuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc itaq malum frm̃ ẽ nolitati ane¬
tent se ⁊ transgredienti m̃smam. quos
turpis fcã est ⁊ prana. ⁊ mordirata ef¬
Auens. et non tenens moclu⁊. egem
pulcutndinis sue. Que autem recte
monebatur. secimidũ creatoris uolun

Expanded text:
m est voluntati avertenti se et transgrediendi mensuram, quod turpis facta est et prava et inordinata, effluens et non tenens modum et legem pulchritudinis suae. Quae autem recte movebatur et secundum Creatoris volun
Abbreviated transcription (Latin):
quidam peculiares quib gentib uenti nõ
ultra certum procedentes terminũ ut ache¬
insienfibus syron paulo abargeste deflexus.
Narbomensib circus qui nec ad menuã q̃¬
damemsd̃ pronintie peruemit nrbem. Un¬
o funt autem extra hos ubiq spem magis
quam uenti aura ⁊ altanus. aura ẽ enim

Expanded text:
quidam peculiares quibusque gentibus venti, non ultra certum procedentes terminum, ut Atheniensibus Scyron, paulum ab Argeste deflexus; Narbonensibus Circius, qui nec ad Viennam quidem ejusdem provinciae pervenit urbem. Duo sunt autem extra hos, utique spiritus magis quam venti, aura et altanus. Aura enim
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrii libertatem scłm
ifferentem natiue iitutem ⁊ sapie.¬
⁊ cognitõnis et intelligentie nim. siquis
differentem assignare uoluerit. non est q̃
ex rõne occurrat quia sicut differens ingor
⁊̃ subtilitas nature infirmitatem non ad¬
ducit. miorq cognitio sapientie ignorã

Expanded text:
arbitrii libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapienet cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignora
Abbreviated transcription (Latin):
funit. quam fucurum fint. s prius p̃scitũ
fint. ⁊̃ prins faturum fint quam finit. Et
ancequamfinit quando ad huc futarum
fuit potuit eẽ secimidum contingens. ut
non fieret. et hoc semper potint ẽẽ quam¬
dui futurum fint. ut non aeret. sicut sem¬
per futurum fuit. ut fieret. Q uod futmi
fiit ad hoo spectabat quod futurũ fuit. ꝙ
eẽ potint ad ħ spectabat quod eẽ potuit ⁊
futurum non fuit. Et currebant summul ab
eterno duo hec quod futurum fuit. et qd̃
eẽ potint. quod futurum non fuit. Quo¬

Expanded text:
it quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; quod esse potuit, ad hoc spectabat quod esse potuit et futurum non fuit. Et currebant simul ab aeterno duo haec quod futurum fuit; et quod esse potuit quod futurum non fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
soł iinissus cane imibi rupulsa acie. in solẽ
refringitur instar cere imaginem a nuli red¬
dentis. Qui de celo igneum. de aquis pur¬
purenm. de aere iacinamũ. de terra grãmi¬
neũ trahit colorem. Rarius autem estate
quam hreme. ⁊ raro noctibus. nec nisi in

Expanded text:
s immissus cavae nubi, repulsa acie in solem refringitur, instar cerae imaginem annuli reddentis: qui de coelo igneum, de aquis purpureum, de aere hyacinthinum, de terra gramineum trahit colorem. Rarius autem aestate quam hyeme, et raro noctibus nec nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
ordines angelorum .i. angłos archangelos.
principatus ⁊ potestates mrtutes domina¬
tiones tronos cherubmi ⁊ seraphi. ut ad¬
dito homine denarius consumaretur per¬
stõns celestis. Non enim ut quidam pu-¬
tant condicio homuus ita ad restamatõm
angłorum prouisa ẽ quasi homo factus¬
non fuiss insi angelus ceacdiss: s idcirro

Expanded text:
ordines angelorum, id est angelos, archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem angelorum provisa est, quasi homo non fuisset factus, nisi angelus cecidisset; sed idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non dicit manifestum ẽ ilł. ostendit
plane quomam non solum reuelatione
omina que fcã ilł fuerat. s etiam rõne
humana que in illis erat. notum illis
ftm̃ erat. Cum autem subiungit. Deus
enim ilł reuelanit. ostentit quia rohu¬
mana ad hec subluma ⁊̃ alta inestigã¬
da ⁊ intelligenda. infirma et insufficies
om̃ino fuiss nisi diuina reuelatio illi in
adiutoriũ ⁊ firmamentũ cognoscende ne¬
ritatis ad iuncta fuiss. possea ostenso e¬
o qui abnitus erat. inuestigationis uł
reuelationis modo statim de ilłͦ illo qui
foris sit utroq sententiam sumul subiũ¬
git dicens. Iunisibilia emm ipĩus acre¬
atura mun̾di per ea que frã sunt intel¬
lecta conspicumtur. In insibilia enim
dei que nitus erant: et abscondita erant
per ea que foris erant et nota erant. ni¬
sibilia insa sunt nel in conditione rerũ
a rõne humana uł ingubernatõne. ⁊̃
ad muustratione insibilia fcã sunt re-¬

Expanded text:
et non dicit, manifestum est illis, ostendit et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in illis quae erat, notum illis factum erat. Cum autem subjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Invisibilia enim Dei quae intus erant et abscondita erant, per ea quae foris erant et nota erant visibilia sunt visa vel in conditione rerum a ratione humana, vel in gubernatione et administratione visibilia facta sunt re
Abbreviated transcription (Latin):
duplici iuestigatione deum dep̾hendit.
partim uideł in se. parcim in hiis que
erant extra se. Similit̾ et renelatio di¬
una diplici insinuatione eum qui nes¬
ciebatur uel dubie credebatur. ⁊ non cog¬
initum indicauit. ⁊̃ parcim creclitum
asserint. Nam humanã ignorantiã
nunc ab intus per aspiracionẽ illumi¬
nans edocunit: nunc n̾o foris uł per dos¬
trine eruditionem instiuxit uł pe mi¬
raculũ ostelionẽ confirmant. ytrum¬
q manifestatõius dime modñ quo uł
rõne humana deus ab homine cognitus
ẽ. uel reuelatione diuma homini ma¬
nifestatus. exponit apostulus dicens.
Quod notum dei erat. manifestum est
uillis. Dens enim ilł reuelauit. Et dem¬
de subiungit. Inuisibilia enĩ ip̃ius a cre¬
atura mundi per ea que fcã sunt intelleã
conspiaiuntur. Cum enĩ dicit. ꝙ notui
dei erat .i. noscibile de deo ostenclit. nec
totum absconditum. nec totũ manifes¬
tum. Cum no dicit manifestuẽ in ilł

Expanded text:
duplici investigatione Deum deprehendit; duplici investigatione Deum deprehendit; partim videlicet in se, partim in iis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrumue manifestationis divinae modum quo vel ratione humana Deus ab homine cognitus est, vel revelatione divina homini manifestatus, exponit Apostolus dicens: Quod notum Dei erat, manifestum est in illis; Deus enim illis revelavit . Et deinde subjungit: Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis,
Abbreviated transcription (Latin):
dens a principio nec totus con¬
scientie humane manifestus eẽ nolu¬
it. nec totus absconlitus. ne si totus
maifestus eẽt meritum fides ne habe¬
ret. nec infidelitas locum. Infidelitas
enĩ de manifesto comnceretur et fides
de occulto non exercetur. si nõ abscon¬
ditus totus eẽt fides quidem ad scien¬
tiam nõ iuaretur. et infidelitas de ig¬
norantia excusaretur. Quo circa opor¬
tint ut proderet se occultũ deus nec tot̾
celaretur. ⁊ prorsus nesciretur. ⁊ rur¬
sum ad aliquid ꝓditum se ⁊ agnitum
occultaret. necotus manifestaretur ut
ialiquid eet̃ quod cor hominis emitriret
cognitum. et rursus aliquid ꝙ abscon¬
nunc considerãdũ ẽ quomodo
pͥmũ deus acultus et absconditus et
latens in tantum a corde humano de¬
prehensus ẽ. ut sari potuisset quia deus
est uł quid erat credi. Modi sunt dno.
⁊̃ iuedue. ⁊ manifestationes dne. quib
a principio cordi humano latens pro¬
ditus est et iudicatus occultus deus.

Expanded text:
Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconm considerandum est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi. Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judicatus occultus Deus;
Abbreviated transcription (Latin):
nte humis quod ab illo per hanc uitam
ad uitam futuram miciati sumus. Et
pultre honoranti principum scim lon¬
genitas promittitur quia deo per dilcõ¬
nem ad herere eternitatem promeretur.
Sine quantum spectat ad sensum littẽ.
Anobus mocdis parentes nos honorare

Expanded text:
e hujus, quod ab illo per hanc vitam ad vitam futuram initiati sumus. Et pulchre honoranti principium suum longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerere, aeternitatem promeretur. Sane quantum spectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est omuino hominem ad ħ rẽdas
exeicenda a principio a do̾ instructum ⁊
eruditum fuisse: ut primi contemptus cul¬
pam subsequentis deuotionis stuclio ab¬
oleret. ⁊ qui in semetip̃o contumax exti¬
tat: in suis postinoclum obtemporare cõ¬
suesceret. unde enim homo rerum suarũ
decimam potius quam nonam uł octa¬
uam. uel aliam quanicumq partem of¬
ferendam eẽ scire potuiss nisi a deo doctus
fuiss. Ex quo comcnus quod deus qu¬
dem hominem a principio ad hec exercẽ¬
da consilio erudunt s precepto non ob¬
liganit. donec postea illa nemrẽt in qui¬
bus homo p̾cepti capax obeclientiam exi¬
bere ⁊ preuancationem canere adeliscẽt.
primũ igitur ante legeni parnulos
consilio mitriuit. postea sub lege exercita¬
tos scepto temptauit. nomssime sub gͣra¬
perfcõs in libertate spintus ambulan
mitnt. Ut igitur brenit̾ suprachiata ĩ
memoriam renocenins. que sit aise¬
tia inter satramenta nomi testamtr

Expanded text:
 est omnino hominem ad haec exercenda a principio a Deo instructum et eruditum fuisse, ut primi contemptus culpam subsequentis devotionis studio aboleret, et qui in semetipso contumax exstiterat, in suis postmodum obtemperare consuesceret. Unde enim homo rerum suarum decimam potius quam nonam vel octavam, vel aliam quamque partem offerendam esse scire potuisset, nisi a Deo doctus fuisset? Ex quo conjicimus quod Deus quidem hominem a principio ad haec exercenda consilio erudivit, sed praecepto non obligavit, donec postea inveniret illa, in quibus homo praecepti capax, obedientiam exhiberet, et praevaricationem cavere addisceret. Primum igitur ante legem parvulos consilio nutrivit. Postea sub lege exercitatos praecepto tentavit. Novissime sub graperfectos in libertate spiritus ambulare permittit. Ut igitur breviter supradicta ad memoriam revocemus, quae sit differentia inter sacramenta Novi Testam