comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant tͣctaturi. Armifo.⁊
enĩ ꝓditoris iude morẽ imitato
nenĩis ⁊ ambagib duitiꝰ telam
aranee texente nouissime post
iirata amciarũ sacͣmenta ⁊
płima pacis oscula: sole ruente
ad occasũ ab inuicem dirimu̾t᷑.
filii clamorib illũ reuocantes:
referunt domnũ suũ melioriᷤ
ꝯsilũ omisse secretũ. Quem
nauĩ ad ripã retorquentẽ. mox
ut t̾ram tetigit extͣctis gladiis
ꝓdolor interimũt ĩnocentẽ. nł¬
lũ iuuam᷑ de suis hab̾e ualentẽ
ob decurrentis aque ꝓfundita¬
tem. Inde ꝓtinꝰ petentes subsidi¬
ũ fuge: corpꝰ pussimi uiri reli¬
querũt exangłle. Berengeriuᷤ¬
quid̃ atoꝵ alainꝰ britones necnõ
normannoꝵ pͥnceͥps dominũ su¬
ũ c̾nentes ꝑimi. clamore ⁊ ulu¬
latu litora implentes nullo
iuuamine ualuerũt illi sub¬
uenire. Cuiꝰ corpꝰ post pailulũ
ad se relatũ cũ deuestirẽt. argẽ¬
teã clam̾ in eiꝰ strophio reꝑuit᷑

Expanded text:
venerant tractaturi. Arnulpho venerant tractaturi. Arnulpho etenim proditoris Judae morem imitato, naeniis et ambagibus diutius telam araneae texente, novissime post jurata amicitiarum sacramenta et plurima pacis oscula, sole ruente ad occasum ab invicem dirimuntur. filii, clamoribus illum revocantes, referunt dominum suum melioris consilii omisisse secretum. Quem navim ad ripam retorquentem, mox ut terram tetigit, extractis gladiis, proh dolor! interimunt innocentem, nullum juvamen de suis habere valentem, ob decurrentis aquae profunditatem. Inde protinus petentes subsidium fugae, corpus piissimi viri reliquerunt exanime. Berengerius atque Alannus Britones, necnon Northmannorum principes, dominum suum cernentes perimi, clamore et ululatu littora implentes, nullo juvamine valuerunt illi subvenire. Cujus corpus post paululum ad se relatum cum devestirent, argenteam clavim in ejus strophio reperiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯspirant in morte᷑ obtimi pͥrcipiꝰ.
tantum ad nephas sacram̃to sese
constͥngentes. Porro arnulf qͦd
fraudulento animo conesꝑat: oꝑe
explere cupiens missis legatis du¬
uelle hab̾e pacemq in delebilẽ fir¬
mare ⁊ ħlumo comiti ꝓ eiꝰ amo¬
re infensa indulgere. ⁊⁊ nͥ poda¬
grico. ciragricoq detineretur
languore. ob hoc ad eiꝰ curiã desid̾¬
rant̾ ire. Ueniq toto an nisu ro¬
gat ut locũ denominare satagat.
quo ei occurrere ad mutuũ collo¬
quiu᷑ ualeat. Cupiens qͦq dux suu̾
ducatũ redde̾ pacatũ: eo qd̾ mona¬
chicũ toto conatũ sitiret habitũ.
de t̾mincito loco apd̾ pinchinacũ
cũ ĩmim̾a manu electissimoꝵ mi¬
litũ suꝑ sõme fluuiu tanti ob
negotii spem ꝓficiscit᷑. Ubi ar¬
nulfi ex una ꝑte fluniinis Guiłłi
uͦ ex alt̾a e regione sedit ex̾citus
Erat quippe insula in medio al¬
uei in qua libatis osculis ambo
duces consderunt. de reb ꝓ qͥb

Expanded text:
 conspirant in mortem optimi principis,  conspirant in mortem optimi principis, tantum ad nefas sacramento sese constringentes. Porro Arnulphus quod fraudulento animo conceperat opere explere cupiens, missis legatis duvelle habere, pacemque indelebilem firmare, et Herluino comiti pro ejus amore infensa indulgere, et, nisi podagrico chiragricoque detineretur languore, ob hoc ad ejus curiam desideranter ire; denique toto annisu rogat ut locum denominare satagat quo ei occurrere ad mutuum colloquium valeat. Cupiens quoque dux suum ducatum reddere pacatum, eo quod monasticum toto conatu sitiret habitum, determinato loco apud Pinchiniacum cum innumera manu electissimorum militum super Somnae fluvium tanti ob negotii spem proficiscitur, ubi Arnulphi ex una parte fluminis, Willelmi vero ex altera regione sedit exercitusErat quippe insula in medio alvei, in qua libatis osculis ambo duces consederunt, de rebus pro quibus
Abbreviated transcription (Latin):
a tempestate arnulfus flã¬
drensis comes. homo u̾sutus
intra sui uiris t̾minos cupiditate
illectꝰ nõ se ualens cohife. płimos
ĩ uiemno positos fastu dominadi
studuit cont᷑bare. Uñ int̾ ce tera
sue nequitie molimina cuidam
Qui a hugone magno. suo uide¬
licet dũo subuentu penitꝰ destitu¬
tus: petendi auxsls causa normã¬
ne dum̾a lugubris agredit᷑. Cniꝰ
calamitati pͥncepᷤᷤ tam bonitate
quã am̃plitudine p̾ditus benruo lo
Animo compasus ꝯgregato exei¬
tu ad expugnandũ municipiũ fesu¬
nato ꝑficiscit᷑. qd̾ mex obsidione
capit. Iterũq uallatũ alimoniar¬
rotomaguĩ reb stͤniue gestis ouans
redit. Quo tẽpore franco retoma¬
gensis archiep̾s morit᷑. eui sueces¬
Nterea armlfus flandrensiꝰ
dirũ ꝑfido sub pectore inrꝰ estlãs
⁊ de ablato minicipio efferatis
animis condolens eũ misttis fual¬
corũ pͥncipib de ducis morte aodͤ
tenꝰ cepit tetare. Qui in huani¬
hominis &. nefandi homicide cauil

Expanded text:
a tempestate Arnulfus Flandrensis comes, homo versutus, intra sui juris terminos cupiditate illectus non se valens cohibere, plurimos in vicino positos fastu dominandi studuit conturbare. Unde inter caetera suae nequitiae molimina, cuidam Qui ab Hugone Magno, suo videlicet domino, subventu penitus destitutus, petendi auxilii causa Northmanniae dominum lugubris aggreditur. Cujus calamitati princeps tam bonitate quam amplitudine praeditus, benevolo animo compassus, congregato exercitu, ad expugnandum municipium festinato proficiscitur. Quod mox obsidione cepitRothomagum rebus strenue gestis ovans dedit. Quo tempore Franco Rothomagensis archiepiscopus moritur, cui domnusnterea Arnulphus Flandrensis, dirum perfido sub pectore virus efflans et de ablato municipio efferatis animis condolens, cum multis Francorum principibus de ducis morte corde tenus coepit tractare. Qui inhumanihominis et nefandi homicidae cavil
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ꝑtuos inquit ofilia stu¬
de illũ iuuare qm̃ de ꝓpͥiis opor¬
tet me ad p̾sens tͣctare. hiis
regia a patre auditis. conci¬
te reuertit᷑ ad franciã rebus
nequaquã ꝓsꝑe actis. Dehinc
supplex appetens hugone̾ mag¬
nuͦ postulat ut anormãnis ertor¬
queret dominuͦ suũ. hugo uͦ
dux misso bernardo siluanee¬
tensi normannos conuocat ad
colloqͥuͦ festinato ad scm clerũ.
urm ⁊ꝰ peo reciꝓce suscipite eiꝰ
filuͦ. eõ eqͥde̾ tenore ut oportu¬
no huc reutentes tempore: fir¬
memꝰ pacẽ int̾ nos stabili federe.
hoc cuͦ normannus placuisset:
susceperut ꝓ eo obsides eiꝰ siqͥde᷑
uacensẽ atq uuidonẽ suessio¬
nẽse̾ his ita stremie ꝑactis rex
de euasione sua letꝰ. regreditur
laudunuͦ. ⁊ normanni repe¬
tunt rotomagũ Capitulũ uiii

Expanded text:
er tuos, inquit, o filia, stude illum juvare, quoniam de propriis oportet me ad praesens tractare. » His regina a patre auditis, concite revertitur ad Franciam, rebus nequaquam prospere actis. Dehinc supplex appetens Hugonem Magnum postulat ut a Northmannis extorqueret dominum suum. Hugo vero dux, misso Bernardo Silvanectensi, Northmannos convocat ad colloquium festinato ad Sanctum Clerum. nostrum, et pro eo reciproce suscipite ejus filium, eo tenore ut, opportuno huc revertentes tempore, firmemus pacem inter nos stabili foedere. » Hoc cum Northmannis placuisset, pro eo susceperunt obsides, ejus siquidem vacensem atque Widonem Suessionensem. His itaque strenue peractis, rex de evasione sua laetus, regreditur Laudunum, et Northmanni repetunt Rothomagum. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
uĩb desꝑaret᷑ hominib. Cuiꝰ monitis puer
haut segnit̾ obtemꝑans. qͣi
in extremo mortis positꝰ ꝯti¬
nuo stͣtu ꝓst̾nit᷑. Quod cꝰcodes
uidentes. neglecta eiꝰ custodia
desuis pcurandis robus huc
illucq diu̾tut᷑. forte inare¬
a domus iacebat ħbe fascioulꝰ
ĩ qͦ osmundꝰ pim̃ colligatu
hum̾is imponẽs. uelud pabulũ
equo laturus oenante rege
midatisq plateis aciuib
menia urbis tͣnsgre¬
ditur. ueniensq in domũ sui
hospitis suꝑ eqũm festinꝰ ĩ silit.¬
⁊ arrepto pu̾o fugiens quanto¬
ciꝰ cotidiacũ appulit. In qͦ cõmẽ¬
dato castellanis puero. nocte
stupet ⁊ qͣlit̾ erga ꝓnepotẽ suũ
ricardũ res se habeant. diligẽt᷑.
inqͥrit cui cũ reiordinẽ detex¬
issot. ⁊ solito ⁊ letioreᷤ eũ fecis¬
set. hugonẽ magnũ stati̾ cele¬
ri equitatu petunt. Aqͦ detecto
cause ꝯsilio: sacre fidei ad iuuãd̾
puerũ sumentes sacͣmentũ cͦ

Expanded text:
omnibus desperaretur. Cujus monitis puer omnibus desperaretur. Cujus monitis puer haud segniter obtemperans, quasi in extremo mortis positus, continuo stratu prosternitur. Quod custodes videntes, neglecta ejus custodia, de suis procurandis rebus huc illucque divertuntur. Forte in area domus jacebat herbae fasciculus, in quo Osmundus puerum colligatum humeris imponens, velut pabulum equo laturus, coenante rege, nudatisque plateis a civibus, moenia urbis transgreditur. Veniens autem in domum sui hospitis, super equum festinus insilit, et, arrepto puero, fugiens quantocius Codiciacum appulit. In quo castellanis puerum commenstupet, et qualiter erga nepotem suum Richardum se res habeant, diligenter inquirit. Cui cum rei ordinem detexisset, et solito laetiorem eum fecisset, Hugonem Magnum statim celeri equitatu petunt. A quo, detecto causae consilio, sacrae fidei ad juvandum puerum sumentes sacramentum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmitatꝰ. qui uirũ homicidã di¬
nisit. ⁊ xp̃m crucis supplicio
dampnauit. unde cũ apud lau¬
dunũ clauatũ moreret᷑ puerũ
ab aucupio regredientẽ acer¬
bissimis confutans cõ utiis
meretricis filiuꝰ ult᷑
uirũ alienũ alie rapientis euꝰ
uocauit. ⁊ nisi a talib resipis¬
c̾et cauteriatis genib om̃i il¬
luꝰ honore pͥuariminatꝰ est.
Deputatisq aliis custodib ne
elabat᷑ sub magna eautela
seruari iubet᷑.¬
udiens deniq osmundꝰ¬
eiꝰ ꝑcurator seuerissimã
regis sẽntentiã ⁊ intelligẽs
fut᷑uros rei casus. animo ꝯster¬
natꝰ. normannis legatũ mit¬
tit. mandans dnm suũ ricar¬
dũ sub lugubri captiuitati s
iugo a rege mancipari. Quib
cõꝑtis ꝯfestĩ ꝑ totã patriã
normannoꝵ inducit᷑. tͥduanũ
ieiunũ. fito continua oratõ
ab eccłia ꝑeo ad dnm. enĩ uͦ osmundꝰ
ut simulata egͥtudine lecto
decuberet. ⁊ ita egre: ut ab

Expanded text:
imitatus, qui virum homicidam diimitatus, qui virum homicidam dimisit et Christum crucis supplicio damnavit. Unde, cum apud Laudunum Clavatum moraretur, puerum ab aucupio regredientem, acerbissimis confutatus conviciis, meretricis filium ultro virum alienum rapientis eum vocavit, et, nisi a talibus resipisceret, cauteriatis genibus omni illum honore privari minatus est. Deputatis autem aliis custodibus, ne elabatur, sub magna cautela serudiens denique Osmundus procurator ejus severissimam regis sententiam, et intelligens futuros rei casus, animo consternatus Northmannis legatum mittit, mandans dominum suum Riehardum sub lugubri captivitatis jugo a rege mancipari. Quibus compertis, confestim per totam patriam Northmannorum indicitur triduanum jejunium et fit continua oratio ab ecut, simulata aegritudine, lecto decumberet, et ita aegre ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
occulto pectoris ira feruente¬
egre ferens: cũ ricardo puero
quasi patris eiꝰ mortẽ de ar¬
nulfo flandrensi hostilit̾ ult᷑us
franciã repetit. Armiltus itaq
metuens nerer ludonicꝰ cũ ho¬
stica manu suꝑ eu irrueret.
⁊ a crmune traditoris se ex¬
piare cupiens. missis legatis
cũ decẽ libris auri a welłĩ ne¬
ce se coram rege fatet᷑ ĩ mune
eẽ. Perẽptores uero illiꝰ si iube¬
at ꝓculdubio a pr̾ia se ext̾mina¬
turũ pollicet᷑. Attñ reniinisci
debere contumeliarũ ⁊ obꝓbͥoꝵ
ꝙ ne diuturna egrimonia lã¬
gueret. optimũ fore ꝯsiliũ ut
ricardũ puerũ adustis poplitib
gͣui custodia artaret.⁊ gentẽ
normamueã gͣuissimis uectiga¬
lib tamduu affigeret qͦadusq
dauamarchã ex qua eruperat
coacta repeteret. Rex gͥ muñib
uersutisq ꝓditoris decipulis
cecatꝰ. ip̃m su̾pendio digitũ a
scelere ᷑ soluit. ⁊ irã ĩ innoce᷑ te᷑
puerũ reflexit. exemplũ pilati

Expanded text:
occulto pectoris ira ferventegre ferens, cum Richardo puero, quasi patris ejus mortem de Arnulfo Flandrensi hostiliter ulturus, Franciam repetit. Arnulphus itaque metuens ne rex Ludovicus cum hostica manu super eum irrueret, et a crimine traditoris se expiare cupiens, missis legatis cum decem libris auri, a Willelmi nece se coram rege fatetur immunem esse. Peremptores vero illius, si jubeat, procul dubio a patria se exterminaturum pollicetur. Attamen reminisci debere contumeliarum et opprobrEt, ne diuturna aegrimonia langueret, optimum fore consilium, ut Richardum puerum adustis poplitibus gravi custodia arctaret, et gentem Northmannicam gravissimis vectigalibus tam diu affligeret quoadusque Danamarcham, ex qua eruperat, coacta repeteret. Rex igitur, muneribus versutisque proditoris decipulis caecatus, ipsum suspendio dignum a scelere absolvit, et iram in innocentem puerum reflexit; exemplum Pilati
Abbreviated transcription (Latin):
minis ꝑte. ludouiei uero ex alt̾a
e regione excitu tab̾nacula figen¬
te.Inter quos wlł tam fidelissi¬
cosilia ⁊ utilia ⁊ henesta dic tans
anuciciaru̾ tenore̾ ꝓut dispeluit
ambo reges iuter se sacͣmentil s̃¬
firmarũt. Ab hinc ludonicꝰ cuͦ sus
iter conũtens frauciã repetit. max
strenue gestis. Regredienti gͥ a col
ans ex gerberga cõiuge illi natͦ
sacro fonte suscipiens illuͤ ꝓprio no¬
gratulanti affectu obtemꝑans:
laudunuᷤ ꝓficiscit᷑. postulata fris
expleturꝰ. quib regalit̾ patͣtis:¬
nato regressu cuͦ suis. Cuiꝰ aduen
gensis ad portas ubis cuꝰ laudi
ꝓcessit obiua illi ciuib irtͥusq
sexis acclamantib in ꝓpugnacłis
bñdictꝰ qͥ uenit in nõie dñi. Sic

Expanded text:
minis parte, Ludovici vero ex altera minis parte, Ludovici vero ex altera e regione exercitu tabernacula figente. Inter quos Willelmus tam fidelissiconsilia et utilia et honesta dictans, amicitiarum tenorem prout disposuit, ambo reges inter se sacramentis confirmarunt. Abhinc Ludovicus cum suis iter convertens Franciam repetit, et strenue gestis t ex Gerberga conjuge illi natumsacro fonte suscipiens illum proprio nocongratulanter affectu obtemperans, Laudunum proficiscitur, postulata factis expleturus. Quibus regaliter patnato regressu cum suis Northmannicogensis, ad portas urbis cum laudibus processit obviam illi, civibus utriusque sexus acclamantibus in propugnaculis, Benedict
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Cuiꝰ p̾cib dux libenti animo
annuens: alanno debita indultit atq
ad sila redire iussu concessit: ꝙ
catũ. hugone magno fauente.
scõ inuuctũ oleo regno sublima¬
uit. Qd̃ cũ lustro uno sub quie¬
te disponeret. tt̾m franci adusꝰ
imꝓbitate. henrico tͣnsrenano
regi nuntios mittit. mandãs
ĩ colloquio euͦ eo q̃dam uelle cõ
ferre pactũq amicitiarũ sta¬
bilefirmare. Quib rex respõ¬
dit. se nullo modo fedus incũ¬
dũ ad quiesc̾e. nisi wlłi ducis a¬
stipulatione. hiis ludouicꝰ ꝑ int᷑¬
nũtios auditis. ilico ducẽ agredit᷑
adu̾sũ franeoꝵ conatꝰ auliu̾
petiturꝰ. Qu̾e dux honoritice
bte ad rege̾ henricũ illi abo
scuͦ magno ex̾citu e uestigio ex¬
pedite post euꝰ ꝓficsseut᷑. ad collo¬
quiuͦ. aditis etiam ꝓ eode̾ nego¬
tio hugone magno ⁊ ħberto
pͥncipib francoꝵ Itaq accelera¬
to itin̾e suꝑ mose fluiuͦ loco
qui ueusddꝰ uacat᷑ ambo reges
conueniũt. henrici exuna flu¬

Expanded text:
ret. Cujus precibus dux libenti animo annuens, Alanno debita indulsit, atque ad sua redire jussu concessit; et catum, Hugone magno favente, sancto inunctum oleo regno sublimavit. Quod cum lustro uno sub quiete disponeret, iterum Franci adversus improbitate, Henrico Transrhenano regis nuntios mittit, mandans in colloquio cum eo quaedam conferre velle, pactumque amicitiarum stabile firmare. Quibus rex respondit se nullo modo ad hoc foedus ineundum acquiescere, nisi Willelmi ducis apstipulatione. His Ludovicus per internuntios auditis, illico ducem aggreditur, adversum Francorum conatus auxilium petiturus. Quem dux honorifice, lite ad regem Henricum, illi ambo cum magno exercitu e vestigio expedite post eum proficiscuntur ad colloquium, additis etiam pro eodem negotio Hugone Magno et Herberto principibus Francorum. Itaque accelerato itinere super Mosae fluvium, in loco qui Veusedus vocatur, ambo reges convenerunt; Henrici ex una flu
Abbreviated transcription (Latin):
dulsus nec ñ bernardus atoꝵ
anslech. totiꝰ normãnici ducatꝰ
titores euꝰ regali honore susci¬
pientes. ut tanto regi ꝯgruit
eiꝰ se subegerũt famusatui
ꝓ fidelitate iudelicet sui tan¬
⁊ illi domini. Uidens autẽ rex
terre ubertatẽ atq aqͣrũ sa¬
lubritatẽ ⁊ siluarũ plenitudi¬
nẽ cupiditate irretitꝰ. frau¬
dulent᷑ cepit eis ꝓmuittere.
qd̾ alit̾ sibi disponebat retor¬
q̃re. Mittens enĩ ricardũ ꝓue¬
rũ sius iussit aspectib pͥsen¬
tari quẽ egregia forma ꝑspi¬
ciens decoratu. cũ coetaneis pu¬
eris in suo palatio decreuit edu¬
canduͦ. Iterea dirus rumor totã
urbe concussit ricardũ sue spei
depositũ sub captura regis inde¬
cent̾ detineri. Qua de re cuies
mixti cũ militarib tͣmis stͥctis
gladiis ꝑ etuctatẽ discurrente ᷤᷤ
curiã regis irrumpũt. ferinis
conatib illũ interimere festi¬
nantes. Quoꝵ timiltꝰ ut ꝯꝑit:

Expanded text:
dulphus et Bernardus atque dulphus et Bernardus atque Anslech totius Northmannici ducatus tutores, cum regali honore suscipientes, ut tanto regi congruit, ejus se subegerunt famulatui, pro fidelitate scilicet sui tantilli domini. Videns autem rex terrae ubertatem et aquarum salubritatem ac silvarum plenitudinem, cupiditate irretitus, fraudulenter coepit eis promittere quod aliter disponebat sibi retorquere. Mittens enim, Richardum puerum suis jussit aspectibus praesentari; quem egregia forma perspiciens decoratum, cum coaetaneis pueris in suo palatio decrevit educandum. Interea durus rumor totam urbem concussit: Richardum suae spei depositum sub captura regis indecenter detineri. Qua de re cives misti cum militaribus turmis, strictis gladiis per civitatem discurrentes, curiam regis irrumpunt, ferinis conatibus illum interimere festinantes. Quorum tumultus ut comperit,
Abbreviated transcription (Latin):
tos d̾i ut credimus tͣns¬
laro filrus eiꝰ ricardus sũme
in gemutatis tituis uelud sͣ¬
ensus ex duleiflua abscisus ar¬
bore in pͥmeuo flore radicem fi¬
gens cepit odoriteros gͣtissi me
pu̾itie flosculos emitr̾e. ⁊ libe¬
rales subpedagogi disciplinis
animos innormare. Ab illicitiᷤᷤ
uͦ ten̾i pectoris motꝰ nobili repͥ¬
mens ꝯtinentia: spretis irbeoil¬
lis etatule discursib sapientũ tͣcͣ¬
tatib ultͦneo corde i̾herebat. Si
qu̾d ꝓbitatis uel ꝓrudentie cap¬
tabat: ꝓut tempꝰ dictabat saga
necem plurimi ꝯdolu̾t᷑t. Aliquã¬
ti ꝯplices ip̃iꝰ horcide qui se a¬
micilimos ficte antea fatebant᷑.
detectis arcanorũ intimis: uirꝰ
du absconsũ ĩ ꝓpatulo demida¬
udouicꝰ ⁊ eni rex estimans
sibi magni honoris ianuã patu¬
isse. inrinemoi beneficioꝵ ⁊ fidei
a duce semꝑ illi impense: quasi
ꝯsulturꝰ apd̾ normãnos suꝑ
illiꝰ morte accelerato itin̾e ro¬
tomagũ uenit ꝯcite. Que ro¬

Expanded text:
tos Dei, ut credimus, translato; filius ejus Richardus summae ingenuitatis titulo, velut surculus ex dulciflua abscissus arbore, in primaevo flore radicem figens, coepit odoriferos gratissimae pueritiae flosculos emittere, et liberales sub paedagogi disciplinis animos innormare. Ab illicitis vero teneri pectoris motus nobili reprimens continentia, spretis imbecillis aetatulae discursibus, sapientum tractatibus ultraneo corde inhaerebat. Si probitatis vel prudentiae aure captabat, prout tempus dictabat, sagacnecem, plurimi condoluerunt. CAtamen complices ipsius homicidae, qui se amicissimos ficte antea fatebantur, detectis arcanorum intimis, virus diu absconsum in propatulo denudaudovicus etenim rex aestimans sibi magni honoris januam patuisse, immemor beneficiorum et fidei a duce semper illi impensae, quasi consulturus apud Northmannos super illius morte, accelerato itinere Rothomagum venit concite. Quem Ro
Abbreviated transcription (Latin):
mine tam repente odͥmitis.
si quando amoris ẽffcm erga
me habuistis: mͥ numc eqͦ ani¬
mo ostendatis. qͣtinꝰ illũ uice
mei uobis p̾ficiatis. qr qd do
uoui. ineffabilit̾ a me ꝯplebit᷑
fẽis. Cuiꝰ uolurtati obsist̾e̾ nõ
ualentes: ei qu̾auis mesti assen¬
s uͦ p̾buerunt in hiis cõcordes.
Missis qͦq nuntiis pu̾ũ ricar¬
dũ afiscanno reductu᷑: illis
exponit. sui fidelitate sacra¬
mentis ꝓno animo cuntis fir¬
mantib dux tociꝰ normãnici
seu britannici ducatꝰ ẽ p̾latus.
Quẽ ꝯfestĩ pat̾ baiocas mirtẽs
botoni sue militie pͥncipi nu¬
tͥendũ tͣdidit. ut ibi lingua eru¬
ditꝰ dauica sius ext̾isq hominib
sciret apte dare responsa: hec
de gẽmeticensis loci p̾titulami¬
miis relatu: ostenoere uolenteᷤ
quantẽ deuotionẽ. quã piu
ammi ꝓpositũ dux wi habu¬
erit cura eum. Capit᷑ ui.¬
mato plenis normãmã supelex¬
adiͥt. Quem potentissimꝰ ac libe

Expanded text:
mine, tam repentine dimittis? mine, tam repentine dimittis? si quando amoris affectum erga me habuistis, mihi nunc aequo animo ostendatis, quatenus illum vice mei vobis praeficiatis; quia quod Deo vovi inevitabiliter a me complebitur factis. » Cujus voluntati obsistere non valentes, ei quamvis moesti assensum praebuerunt, in his concordes. Missis quoque nuntiis, puerum Richardum a Fiscanno reductum illis exponit. Cui fidelitatem sacramentis prono animo cunctis firmantibus, dux totius Northmannici seu Britannici ducatus est praelatus. Quem confestim pater Bajocas mittens, Bothoni militiae suae principi nutriendum tradidit; ut ibi lingua eruditus Danica, suis exterisque hominibus sciret aperte dare responsa. Haec de Gemmeticensis loci praetitulavimus relatu, ostendere volentes quantam devotionem, quam pium animi propositum dux Willelmus habuerit circa eum. CAPUT Interea tanti principis fortitudinem et pietatem fama promulgante,
Abbreviated transcription (Latin):
Canstrũ uͦ ⁊ cuta receptacula
muniens: a scu magnitudine bre¬
uiata habitabia reddidit. Int̾ea
legatos ꝓictauis sorori sue quã
Gullelmꝰ comes sibim mat̾moniu̾
uinx̾at dirigit. mandans ut mo¬
nachos illi mitt̾et. quos p̾fato
nachos eũ suo abbate nomure mar¬
tino a sẽi ciprian cenobio sub
inibi monachuͦ fieri fecisset q
filiꝰ eius ricardꝰ adhuc pr̾uisuᷤ
ẽe̾t. uerens ne ꝓpt̾ illiꝰ imbetilli¬
tatem qͦru̾dam inqͦruoꝵ mo¬
limine patͥa tͣbaret᷑. ueruntũ
cucullam ꝙ stamineã ab illo
extorquens. secum asportauit.
que in scͥmo repouens. clauĩ
eiꝰ argenteã cingulo suo appe̾¬
dit. Inde deniq digressus roto¬
magũ repetit. abbatis ꝓhibitũ
moleste ferens. Asoitis quoq
normannicis atq britamucs¬
pefacti: herebant quid respõ¬
dent p̃nimio stupore eliguies
effecti. Nam spũ uir tande re¬
supto in hanc uocẽ q̃ruliprũ¬
punt. Cur nos serenissim̾e do¬

Expanded text:
Claustrum vero et omnia receptacula Claustrum vero et omnia receptacula munivit, ac a sui magnitudine breviata habitabilia reddidit. CAlegatos Pictavis sorori suae quam Willelmus comes sibi in matrimonio junxerat, dirigit, mandans ut monachos illi mitteret, quos praefato nachos cum abbate suo, nomine Martino, a sancti Cypriani coenobio sublinibi monachum fieri voto obligavfilius ejus Richardus adhuc puerulus esset, verens ne, propter illius imbecillitatem, quorumdam iniquorum molimine patria turbaretur. Verumtamen cucullam et stamineam ab eo extorquens, secum asportavit; quae in scrinio reposuit, et clavim ejus argenteam cingulo suo appendit. Inde denique digressus, Rothomagum repetit, abbatis prohibitum moleste ferens. Cunctos quoque Northmannicos et Britannipefacti, haerebant quid responderent, prae nimio stupore elingues effecti. Nam spiritu vix tandem resumpto, in hanc vocem queruli prorumpunt: « Cur nos, serenissime do
Abbreviated transcription (Latin):
hasꝑa uocatur monacos baldiunuꝰ
uidelicet atq Gunduinu ꝯtigitge¬
meticuͦ repetere. Qui uastã loa here¬
muͦ iugressi. cuͦ maximo labore tͥrã
ꝓut posse erat extupatis arbora. us
ceperunt cõplanare. ac suaruͦ la¬
borib manuuͦ nubi insudare.
illuc aduenissent: uel q̃ tã p̃cipua
edificia forent. Cui int̾roganti rer
erut᷑. caritateq panis ordeacei ꝙ¬
aq̃ obtulexut᷑. Quã cuꝰ iilitatẽ pamꝰ
immanẽ aprũ repperit. qu̾e festine
ĩsequi cepit. Porro aper molosis
post euͦ admissis csũ retorqñs. ha¬
sta uenabuli fracta p̃peti impetu
in ducẽ irruit. euͦq ꝓstͣtũ uehem̃t̃
attͥuit. Qͥ post paululũ sensi recep¬
to. ac sana mente monachos repe¬
tiit ⁊ caritate᷑ quã incaute sp̃uerat.
ab eis recipiens: locũ se restauratu¬
rũ spopondit. Immissis gͦ auctio¬
nariis euꝰ a ramns ⁊ sentib pͤgauit.
scĩq petri qd̾ aliquantisꝑ decidat
monastiũ resarciens ꝯpetent᷑ tent.

Expanded text:
lduinum videlicet atque Gunduinum contigit Gemmeticum repetere. Qui vastam loci eremum ingressi, cum maximo labore terram, prout posse erat, exstirpatis arboribus, coeperunt complanare, ac suarum laboribus manuum inibi insudare. illuc advenissent, vel quae tam praecipua aedificia forent. Mox servi Dei erunt, et charitatem panis hordeacei ilitate panis immanem aprum reperit, quem festine insequi coepit. Porro, aper molossis post eum admissis cursum retorquens, hasta venabuli fracta praepeti impetu in ducem irruit, eumque prostratum vehementer attrivit. Qui post paululum, sensu recepto ac sana mente, monachos repetit, et charitatem, quam incaute spreverat, ab eis recepit, et locum se restauraturum spopondit. Immissis ergo auctionariis, eum a ramis et sentibus purgavit; Sanctique Petri, quod aliquantisper deciderat, monasterium resarciens, competenter texit.
Abbreviated transcription (Latin):
animaliũ cadan̾ib sangume cru¬
entatis ĩ modũ castri se mimisse᷑t
nulla re ꝓsꝑe acta ciciꝰ refugert᷑
normanis ita se liberantib ou¬
cemq suuꝰ gaudent̾ repetenti¬
bus Capit̃ .ix.¬
militũ q suoꝵ morte furibũ¬
de succensus: Ad francoruꝰ infesta¬
tionẽ reliquos exaggerat. ⁊ ad
demoliendã siue ext̾minãdaꝰ pa¬
tͥam ob socioꝵ ꝑuitie̾ eos totis
conatib incitat. Quid plura:
Ut lupi uesꝑtini uehunt᷑ paga¬
ni ad caulas xp̃i succendunt᷑ ec¬
clesie mulieres ducunt᷑ captiue
tͣcidat᷑ popłs. fit õib in ꝯmune
luctris. hũs deniq frana calami

Expanded text:
animalium cadaveribus sanguine cruanimalium cadaveribus sanguine cruentatis in modum castri se munissent, nulla re prospere acta citius refugerunt; Northmannis ita se liberantibus, ducemque suum gaudenter repetentibus. CAPUT XVmilitumque suorum morte furibunde succensus, ad Francorum infestationem reliquos exaggerat et ad demoliendam sive exterminandam patriam ob sociorum perniciem eos totis conatibus incitat. Quid plura? Ut lupi vespertini vehuntur pagani ad caulas Christi, succenduntur ecclesiae, mulieres ducuntur captivae, trucidatur populus, fit omnibus in commune luctus. H
Abbreviated transcription (Latin):
burgundionũ dux cũ suo francoꝵ¬
q ex̾citu adueniens. suꝑ eum ir¬
ruit. Cũ quo cõgressus eũ suis atͦ¬
cit̾ resistebat. quouꝰq antelmꝰ exei
liens: sc̃e̾q d̾i genitͥcis marie sup¬
paru p̾ferens a t̾go eũ cedendo
inuasit. hic tandem uidens rol¬
lo se suosq mextͤmo mortis dec̾¬
uit ad horam hostib cedere. qu̾a
cũ suor detͥmento pugnare: ⁊ ꝓ¬
iudo ꝯsilio nõ timida ignauia de¬
elinauit. a c̾tamine. Quedam¬
ad p̾liũ ueniens: ꝯꝑat paganoᷤᷤ
montis excelsa occupasse. quoᷤᷤ
ilico ꝑseqiͦs : eiꝰ ardua militib¬
castra uiolent̾ erupentes: uite
dispendiũ euasernt᷑. Enĩ ũ eb alꝰ
rollonẽ s upex suos irrinsse sus¬
picat᷑. domũ ciuꝰdã fullonis sub¬
intͣuit. ibiq tota nocte tremebũ¬
dus delituit. Porro franci facto
diluculo paganos euasisse agnos¬
centes. citatis equis calcaribus
eos insequi ceperñt. Quos reꝑtos
expugnare nͦo audentes: eo ꝙ. ex

Expanded text:
Burgundionum dux cum suo FrancorBurgundionum dux cum suo Francorumque exercitu adveniens, super eum irruit. Cum quo congressus, cum suis atrociter resistebat, quousque Antelmus epiliens, sanctaeque Dei genitricis Mariae supparum praeferens, a tergo eum invasit caedendo. Hic tandem videns Rollo se suosque in extremo mortis, decrevit ad horam hostibus cedere, quam cum suorum detrimento pugnare; et provido consilio, non tamen ignavia, declinavit a certamine. CAad praelium veniens, comperit paganos montis excelsa occupasse. Quos illico persequens, ejus ardua militib vitae dispendium evaserunt. Enim vero Ebulus Rollonem super eos irruisse suspicatus, domum cujusdam fullonis subintravit, ibique tota nocte tremebundus delituit. Porro Franci, facto diluculo, paganos evasisse agnoscentes, citatis equis calcaribus, eos insequi coeperunt. Quos repertos expugnare non audentes, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
unt dep̾catoria u̾ba rolloni defe¬
rentes. ut illi quanitociꝰ auxiliũ
ferat. Conspirauerant enĩ ad u̾sus
eum qͥdam rebelles. arma mouen¬
tes. Cuiꝰ anxietati ꝯpaciens: ⁊ de
urbis parsiace expugnatione dif¬
fidens. ob uidelicet adirus difficul¬
tate᷑ i nimiã alimonie intͣ eam
copiã dimissa obsidione anglos
agredit᷑. Quo cũ uenisset: rebel¬
les eipugna cũ austeritate coħ¬
cuit. acceptisos obsidib regi
suo ꝓnos effecit. Exhinc itato
electa uuenuꝰ multitudine: cuͦ
magnis mun̾ib a rege sibicol¬
latis. infrantiã remeat Cap̃ uiii.¬
udiens aute᷑ karolus rex
gestis rollone redisse misit ad
eum francone̾ rotomagenseͦ
archiepm. mandans ut a uexa¬
tione francoruꝰ ced̾et. ⁊ ei indu¬
tias tͥuꝰ mensiu̾ daret. quil im¬
petͣtis paulisꝑ qͥeuit t̾ra a paga¬
mo car notenã urbem obsidione
cͥcumdat. Qũa cũ mõnachis ꝙ
tormentis impugnaret: ricardꝰ

Expanded text:
unt, deprecatoria verba Rolloni defeunt, deprecatoria verba Rolloni deferentes, ut illi quantocius auxilium ferat. Conspiraverant enim adversus eum quidam rebelles, arma moventes. Cujus anxietati compatiens, de urbis Parisiacae expugnatione diffidens, ob videlicet aditus difficultatem et nimiam alimoniae intra eam copiam, dimissa obsidione, Anglos aggreditur. Quo cum venisset, rebelles expugnans, cum austeritate coercuit, acceptisque obsidibus regi suo pronos effecit. Exhinc iterato electa juvenum multitudine, cum magnis muneribus a rege sibi collatis, in Franciam remeat, udiens autem Carolus rex,gestis, Rollonem rediisse, misit ad eum Franconem, Rothomagensem archiepiscopum, mandans ut a vexatione Francorum cederet, et ei inducias trium mensium daret. Quibus impetratis, paulisper quievit terra a pagamo, Carnotenam urbem obsidione circumdat; quam cum machinis et tormentis impugnaret, Richardus
Abbreviated transcription (Latin):
illic moranti exploratores suꝑue¬
sem a defensorib uacuã ẽẽ. ⁊ ab siẜ
detͥmento cuilbet uictoris fa¬
cilem capi. Ilico auulsis ab ob¬
sidione nauib baiocasiu᷑ beniuo¬
lo uenit cͦsu. Qnam captam ali¬
quatenꝰ subuertit. habitatorib
eiꝰ int̾fectis. In qua quadam no¬
bilissimaᷤ puellam nomine popaͬ
filiam seilicet berengerii illustͥs
uiri capiens. nͨ multo temꝑe post
more damco sibi copulaiit. ex
qua Wlł̃m genuit filiamq no¬
mine gerloc ualde decorã. Ca sic
urbe demolita: rollo conerte lu¬
teciã regredit᷑. Cuͦq expugnatio¬
ne eiꝰ arierib. ⁊ balistis intenderet
misit exerettũ militũ ad ebroieaᷤ
urbem ut ea᷑ ext̾minarent. epm¬
q noie sibar cuͦ suo populo truci¬
darent. Quo cuꝰ uenissent. epm
fuga lapsũ no᷑ repperientes om̃s
ciues ꝑimut ⁊ cum maxima p̾da
ducem suu repetunt. Cap̃ uii.¬
umn hec gerunt᷑ regis angło¬
rũ elpstanni legati adueni¬

Expanded text:
illic moranti exploratores superveillic moranti exploratores superveurbem a defensoribus vacuam esse et absque detrimento cujuslibet victoris facillime capi. Illico avulsis ab obsidione navibus, Bajocasium velivolo venit cursu. Quam captam aliquatenus subvertit, habitatoribus ejus interfectis. In qua quamdam nobilissimam puellam nomine Popam, filiam scilicet Berengarii illustris viri, capiens, non multo post more Danico sibi copulavit, ex qua Willelmum genuit, filiamque nomine Gerloc valde decoram. Ea sic urbe demolita, Rollo concite Lutetiam regreditur. Cumque in expugnatione ejus arietibus et balistis intenderet, misit exercitum militum ad Ebroicam civitatem, ut eam exterminarent, episcopum nomine Sibor cum suo populo trucidarent. Quo cum venissent, episcopum fuga lapsum non reperientes, omnes cives perimunt et cum maxima praeda ducem suum repetunt. Talium haec geruntur, regis Anglorum Elstanni legati adveni
Abbreviated transcription (Latin):
lo nauib festine mellende mu¬
incipiũ occupat. Quo subu̾so.
om̃s incolas gladio necat C ap̃¬
u̾bis falso appetit illuꝰ. Cur in¬
quit insignissime uir igna¬
uia torpese Ignoras regem
harolũ te uelle morte oppete¬
re. ob xp̃imor sanguinem
a te olim fusuꝰ mniꝰte : Reminis¬
cit᷑ eniꝰ maloꝵ que illi tunc
impbe intulisti. ⁊ ideo de ter¬
ra te ext̾minare dec̾nit. Manꝰ
etiã tua ut ipe ait cũ rollone
pagano ad delendos francos
sentit. Qua dere in ꝓximo pes¬
sime cleleberis ab eis. Cons ule
autem tibi. ne inꝯsultus pum¬
aris. Quib u̾bis hastingus
territus: confestim carnotena
urbem tetbaldo uendidit. &
distͣctis omnib peregre ꝓfect
disparuit. Caꝑitulum ui.
ferens: it̾m congregato
exerertu maiore rollone̾ agre¬
ditꝰ repente. Cuiꝰ conatꝰ ip̃e p̾ue¬
obtruncat. alios indecent̾ fugiẽ¬
tes fugat. Ipsum aut̃ ramaldu
ris subductis celeri remigio pari¬
siu petit. obsidioneq eingit. pꝰ¬
da undeqͣq illo adducta. Quo

Expanded text:
lo navibus festine Mellenti municipium occupat. Quo subverso, omnes incolas gladio necat. CAP talibus verbis falso appetit illum: « Cur, inquit, insignissime vir, ignavia torpes? Ignoras regem Carolum te velle morte appetere, ob Christianorum sanguinem a te olim fusum injuste? Reminiscitur enim malorum quae illi tunc improbe intorsisti, et ideo de terra te exterminare decernit. Manus etiam tua, ut ipse ait, cum Rollone pagano ad delendos Francos sentit. Qua de re in proximo pessime deleberis ab eis. Consule autem tibi, ne inconsultus puniaris. » Quibus verbis Hastingus territus, confestim Carnotenam urbem Tetboldi vendidit, et distractis omnibus peregre profectus disparuit. CAPUT XII. congregato exercitu majore Rollonem aggreditur repente. Cujus conatus ipse praeobtruncat, alios indecenter fugientes fugat. Ipsum autem Rainaldris subductis, celeri remigio Parisium petit, obsidioneque cingit, praeda undequaque illico adducta. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
quatmꝰ lege maritali illiꝰ conubio
ungeretur. Cuiꝰ ꝑ orantis gͣtant̾
fauẽs uotis: ꝯsultu hugonis mag¬
ni descͥptis sponsalib. ⁊ celebͣtis
nuptiis cũ multis exeniis gauden¬
tẽ illu̾ ad ꝓpͥa remisit. Oblectatus
deniq herbertus suꝑ hac mipti¬
aruͦ festiua ⁊ magnifica hylari¬
tate cupiens ⁊ ipẽ magni aclib̾ał
uiri affmitate suuͦ ⁊ nomen ⁊
post̾itatẽ ꝓpare adhortante hugo¬
ne magno filiã suã ei donauit. Quã
a pat̾na domo sublatam. cuͦ ĩ nuie¬
ra militũ manu id̾ normãnorũ dux
rothomagensib intulit aicib. Cap̃ iiii.
udiens autẽ elpstamiꝰ angloꝵ¬
rex tam magnficã meliti du¬
cis famã cuͦ mrultis denariis lega¬
tos illi mittit. orans ut ludoueũ
suũ uidelicet nepote᷑ karoli regiᷤᷤ

Expanded text:
quatenus maritali lege illius connubio jungeretur. Cujus perorantis gratanter favens votis, consultu Hugonis Magni descriptis sponsalibus et celebratis nuptiis, cum multis xeniis gaudentem illum ad propria remisit. Oblectatus denique Herbertus super hac nuptiarum festina et magnificia hilaritate, cupiens et ipse magni ac liberalis viri affinitate suum et nomen et posteritatem propagare, adhortante Hugone Magno, filiam suam ei donavit. Quam a paterna domo sublatam, cum innumera militum manu idem Northmannorum dux Rudiens autem Elstannus, rex Anglorum, tam magnificam inclyti ducis famam, cum donariis multis legatos illi mittit, orans ut Ludovicum, suum videlicet nepotem, Caroli regis
Abbreviated transcription (Latin):
ob amorem iusticie quẽ diuinis
debuit legib tuꝰ ꝓsubditoꝵ cõeor¬
di ⁊ quieta itta. tu᷑ ꝓ sui honoris
tͣnqͥllo statu. ducatũ sibi a dõ atͥbu¬
tũ tempore longeuo pacifice
gubernabat. Capit .xii.
⁊ dux repudiatam popã. ex
qua filiũ noĩe uullelmũ iam
adultũ genu̾at. it̾m repetens
sibi copulauit. Ueru᷑ fractꝰ iã
uiribs laborib ⁊⁊ p̾liis in qͥb om̃e
iurͣtͤutis robur ꝯsũpserat. deducatꝰ
sui dispositione apd se toto cona¬
mine cui uł qͣlit̾ illũ relinq̃ret
deliberabat. Conuocatisq tociꝰ
normannie ꝓcerib cũ alanno¬
& berengerio britonib Wlłm fi¬
lũ suũ pulcherrime iuuentutiᷤ
flore uernantẽ illis exponit. iu¬
dens ut eum sibi dnm eligerent.
cuntos suasibilib ꝑmulcens u̾bis
sub sacram̃to fidei filo illos sub¬
egit. post hoc uno uiuens lustro
ꝯsup̃tiis senio. homine᷑ exiuit ĩ¬

Expanded text:
ob amorem justitiae, quem divinis ob amorem justitiae, quem divinis debuit legibus, tum pro subditorum concordi et quieta vita, tum pro sui honoris tranquillo statu, ducatum sibi a Deo attributum tempore longaevo pacifice ernabat. CAPUT XXI.est, repudiatam Popam, ex qua filium nomine Willelmum jam adultum genuerat, iterum repetens sibi copulavit. Verum fractus jam viribus, laboribus et praeliis, in quibus omne juventutis robur consumpserat, de ducatus sui dispositione apud se toto conamine, cui vel qualiter illum relinqueret, deliberabat. Convocatisque totius Northmanniae proceribus, cum Alannot Berengerio Britonibus, Willelmum filium suum pulcherrimae juventutis flore vernantem illis exponit, jubens ut eum sibi dominum eligerent, cunctos suasibilibus demulceus verbis, sub sacramento fidei filio illos subegit. Post haec uno vivens lustro, consumptus senio hominem exuit i
Abbreviated transcription (Latin):
si dep̾hendẽt᷑. ambo patibilis appẽ¬
derent᷑. Contig̾ autẽ no᷑ multopꝰ
in longa petentis uilla ꝗ̃ dam
agͥcolam reficiendi caussa labore
suspenso domu redire. dimissis
loris in campo cũ cultro ⁊ uoi̾ne
Que tam infelix quã uesana uxor
ipiꝰ clam cunta sustulit. experi¬
ri uolens edictũ ducis. Rusticꝰ uͦ
ad campũ regreslꝰ. reb nõ inuetis
urorem an eas haberet inquirit.
qua negante ducẽ agredit᷑. petenᷤᷤ
ut sua sibiutensilia reddant᷑. Qͥ
motꝰ ilico pietate dampnũ uiri
datis qͥnq solidis releuare. ⁊ popłm
ꝑ cͥcuituͦ ad examen calibis omitu
iussit cõpellere. Quo d̾o iudicante
liberato uror rustici ammustͥs ar¬
tat᷑. que coacta u̾berib reatuꝰ ꝓfi¬
tet᷑. dux uͦ rustico. noueras inqͥt¬
antea hãc furẽ᷑ e̾ẽ: Ꝙ rusticꝰ no
ueram inqͥt. ad hec dux intulit.
tuuꝰ os te ꝯdepͦnat serue neqͣm.
⁊ ꝯtinuo ambos inbet suspendi
dur terrorib popłm frenas: tuꝰ

Expanded text:
si deprehenderetur, ambo patibulis appenderentur. Contigit autem non multo post in Longapetentis villa, quemdam agricolam reficiendi causa, labore suspenso, domum redire, dimissis loris in campo cum cultro et vomere. Quae tam infelix quam vesana uxor ipsius clam cuncta sustulit, experiri volens edictum ducis. Rusticus vero ad campum regressus, rebus non inventis, uxorem an eas haberet inquirit. Qua negante, ducem aggreditur petens ut sua sibi utensilia reddantur. Qui motus illico pietate, damnum viri datis quinque solidis relevare et populum per circuitum ad examen calibis cunctum jussit compellere. Quo Deo judicante liberato, uxor rustici a ministris arctatur. Quae coacta verberibus reatum profitetur. Dux autem rustico ait: « Noveras antea hanc fureeram. » Ad haec dux intulit: « Tuum os te condemnat, serve nequam. » Et continuo ambos jubet suspendi dux terroribus populum frenans, tum
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ karoluꝰ appetunt. imaninit̾
condamates xpͣianũ populũ ob
deꝑire. Quorũ querimoniis rex
mandans si xp̃ianꝰ efficẽt᷑ t̾ra
maritima ab epte flumine u̾es
ad britanucos limites cͦ sua
filia nomine gisla se ei daturuͦ
fore. Qua legatione franco sus¬
cepta ꝑ acto itm̾e pagano duci
cunta ꝑ ordine̾ pandit. suiꝰ u̾ba
ꝯsulto suor gͣtant̾ suscipiens a
uastatione paganica indutias
tͥum mensuiꝰ it̾m regi indulget.
ut in hoc dierũ spatio pax int̾
eos stabiliret᷑ federe firmo. sta¬
tuto sane tẽpore ueniut᷑ ad de¬
nominatũ locu᷑ qui dr᷑ ad scm
cleruͦ. rex cũ rob̃to frãcoꝵ duce
tͣns epte fluuiũ. rollo uero citͣ.
uallatꝰ cuneis militũ. Discurre¬
tib alt̾natĩ nimeiis. pax fauẽte
xpͦo stabilit᷑ int̾ eos. rollone regi
fidelitatẽ sacͣmentis iurante ⁊
rege illi filiam cũ terra p̃titula¬
ta donante. suꝑ addita etiã ad suõ¬
tuũ supplementa tota britannua
ipiꝰ ꝓuincie pͥncipib. Berrengi¬

Expanded text:
 appetunt, unanimiter conclamantes Christianum populum ob deperire. Quorum querimoniis rex mandans, si Christianus efficeretur, terram maritimam ab Eptae flumine usque ad Britannicos limites, cum sua filia nomine Gisla, se ei daturum fore. Qua legatione Franco suscepta, peracto itinere, pagano duci cuncta per ordinem pandit. Cujus verba consulto suorum gratanter suscipiens, a vastatione paganica inducias trium mensium regi indulget; ut in hoc dierum spatium pax inter eos stabiliretur foedere firmo. Statuto sane tempore veniunt ad denominativum locum, qui dicitur ad Sanctum Clerum, rex cum Roberto Francorum duce trans Eptae fluvium; Rollo vero citra, vallatus cuneis militum. Discurrentibus alternatim nuntiis, pax, favente Christo, stabilitur inter eos, Rollone regi fidelitatem sacramentis jurante et rege illi filiam cum terra praetitulata donante, superaddita etiam ad sumptuum supplementa tota Britannia, ipsius provinciae principibus, Berenge
Abbreviated transcription (Latin):
is itaq sedatis: dani uela iii
desserentes: ato ꝑmenso põ¬
to octingentesimo septuagesi mo
sexto ab incarnatione dñi anno
sequanica penetͣntes ora. flante
trude᷑. quã abritanna asporta¬
uerant in capella scĩ uedasti que
trans flumen est. su ⁊ per altare
ponentes. Que capel Nia hactenꝰ
illius uirgnus nom̃ retiutt. Quo¬
rũ aduentũ franco rotomagensis
archiep̃s agnoscens ⁊ urbis muroᷤ
solotenꝰ hostica immantate diru¬
tos ꝑspiciens ac de iuamine ad re¬
sistendũ om̃no asfidens. ad iudi¬
cauit. salubrius ab eis pacem q̃rere
quã ialiqͦ illos ad sui ꝑniciem ꝓ¬
uocare. Qui festinꝰ illos adiens pacẽ
petit. ⁊ consequtt᷑ ptatã. pacto
inter federe firmo. Post hoe
uͦ dam festinantes ad urdis me¬
nia quantociꝰ ꝓpellunt naues.¬
Quuiꝰ p̾sidiu᷑ sagaci mente t̾ra
mariq consid̾antes compendioꝵ
lucͥs mumituͦ tociꝰ comitatꝰ capd̃
illud fore concorditer deputãt.

Expanded text:
is itaque sedatis, Dani cum suo ddeserentes, atque permenso ponto, octingentesimo septuagesimo sexto ab incarnatione Domini anno Sequanica penetrantes ora, flante trudae, quod a Britannia asportaverant, in capella sancti Vedasti quae trans flumen est, super altare ponentes. Quae capella hactenus illius virginis nomen retinet. Quorum adventum Franco Rothomagensis archiepiscopus agnoscens et urbis muros solo tenus hostica immanitate dirutos perspiciens ac de juvamine ad resistendum omnino diffidens, adjudicavit salubrius ab iis pacem quaerere, quam in aliquo illos ad sui perniciem provocare. Qui festinus illos adiens, pacem petit et consequitur optatam, pacto inter se foedere firmo. Post hoc vero Daci festinantes, ad urbis moenia quantocius propellunt navesis praesidium sagaci mente terra marique considerantes, compendiorum lucris munitum, totius comitatus caput illud fore concorditer deputant.
Abbreviated transcription (Latin):
dine ultime sillabe pat̾m noͣis
uocabulũ tͣhens. adeo pullulauit:
ut ꝑ diu̾sa t̾raruͦ int̾stitia mul¬
timode se dilataret. quandamq
insulã noĩe scantã intͣ maris
fretũ sibi undicaret. In qua
ꝑ succedentia temꝑũ curricła
admodum multiplicata duos
ex se in armis robustis si mos
ꝑdurit gotthoꝵ popłos. Ex qͥb¬
imꝰ cũ suo rege tanause de uagi¬
na sua egressus. ulteriorẽ sithiã
inuasit. sibiq usurpauit. inulto
post adu̾sũ uesosem egiptioꝵ re¬
gem contͣ se bella attemtante̾
duitissime se armis ⁊ p̾lus extẽ¬
dens. Quorũ uxores postmodu᷑
uocate amarones diut᷑nam eoꝵ
morã moleste ferentes: repudiata
uirorũ copula arma capessunt.
duas reginas lampeto scilioꝵ atq
marpessa cet̾is audatiores pͥncipa¬
tiu subrogantes. Que dextͥs ma¬
millis ob teloꝵ iactus adustis to¬
tam asiã aggͥsse ꝑ centũ fere an¬
noru uoluntina. gͣuissime domi¬
nationis iugo eaꝰ domuerut᷑.s.

Expanded text:
dine ultimae syllabae paterni nominis dine ultimae syllabae paterni nominis vocabulum trahens adeo pullulavit, ut per diversa terrarum interstitia multimode se dilataret, praedictamque insulam Scanzam intra maris fretum sibi vindicaret. In qua per succedentia temporum curricula admodum multiplicata, duos ex se in armis robustissimos produxit Gothorum populos. Ex quibus unus cum rege suo Thanause de vagina sua egressus, ulteriorem Scythiam invasit, sibique usurpavit: multum post adversum Vesosem Aegyptiorum regem contra se bella attentantem, diutissime se armis et praeliis extendens. Quorum uxores postmodum vocatae Amazones, diuturnam eorum moram moleste ferentes, repudiata virorum copula arma capessunt: duas reginas Lampeto scilicet atque Marpessam caeteris audaciores principatui subrogantes. Quae dextris mamillis ob telorum jactus adustis, totam Asiam aggressae, per centum fere annorum volumina gravissimae dominationis jugo eam domuerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sidentib ex magna  regnũ fran¬
coꝵ quati cepit. in tantu ut col¬
lectis undeqͣq uirib in t̾ritorio
autisiodorensi apud fontenetic
uicũ. duo adu̾sus duos diabo m
stigante confligentes cruentissi¬
ma xp̃ianoꝵ int̾ se cede infelicis¬
simo satiffic̾ent odio. Qui patͥã
pene omͦi munimine militũ
frequentia p̾liorũ destituente:
iualidã ⁊ barbaroꝵ seu cuiꝰlib
hostis inuasioni oporͣnam eami
reliquerunt. Quo temꝑe paga¬
ni cu̾ lotroci regis filio nomine
bier coste qͥdem ferree ꝓcian¬
te eiꝰ expeditione̾ hast̾mgo õiũ
paganoꝵ neqͥssimo a noricis seu
danicis finib eructuantes ma¬
ritima littora incolentes con¬
tinuis cladib uerauerunt. ci¬
uitates diruentes atoꝵ abbatias
concremãtes. Quis uero iste loꝰ¬
thocus uł ex cuiꝰ stirpe oriundꝰ
tant᷑ pagine. Quorũ nimior noĩe
iafet filium genuit: qu̾e ꝓpͥo
uocabulo magog nominauit.
Cuiꝰ gothica soboles de similitu¬

Expanded text:
sidentibus ex magna gloria regnum Fransidentibus ex magna gloria regnum Francorum quati coepit: in tantum ut, collectis undequaque viribus, in territorio Autisiodorensi apud Fontaneticum vicum duo adversus duos diabolo instigante confligentes, cruentissima christianorum inter se caede infelicissimo satisfacerent odio. Qui patriam pene omni munimine militum frequentia praeliorum destituentes, invalidam et barbarorum seu cujuslibet hostis invasioni opportunam eam reliquerunt. Quo tempore pagani, cum Lothroci regis filio, nomine Bier, costae quidem ferreae, procurante ejus expeditionem Hastingo omnium paganorum nequissimo, a Noricis seu Danicis finibus eructantes, maritima littora incolentes continuis cladibus vexaverunt, civitates diruentes, atque abbatias concremantes. Quis vero iste Lothrocus, vel ex cujus stirpe oriundus tantur paginae. Quarum junior nomine Japhet filium genuit, quem proprio vocabulo Magog nominavit. Cujus Gothica soboles de similitu
Abbreviated transcription (Latin):
x quo francor gens re¬
suptis uirib romane
feritatis iuguꝰ a c̾iute
ꝓpͥa pepulit feriaq colla sub
regum dominio flexit. xp̃i eccłia
uehement̾ adulta passim odorife¬
ros fructus ferens usq ad occiduoᷤᷤ
limites floruit. Qua demq tem¬
pestate ipi reges reb bellias stre¬
nui ac xp̃iane fidei iugore fulti
euxũqͣq de immicis ualidissimos
semper reportabant tͥhumphos.
Sub quoꝵ mob̾amine xpͥi uimnea
succrescens: innmn̾os fideliuͭ ꝓtu¬
lit ramos. Fx hac qͥppe ꝗͣ plurima
monachoꝵ ꝓruperiat ouilia q̃
uelut apes ex suis alueariis mł̃¬
timodos ex diu̾sis nrundi uiolis
in celestib sedib intulerunt fi¬
uos. De hiis et enim ꝑhennis
ierłm fabrica erecta coran regis
et᷑m obtutib ut stelle lucide ful¬
gent in ꝑpetuas et̾nitates. q̾ ui¬
delicet eccłia multis francoꝵ tẽ¬
porib sub diu̾sis regib ualida uͥtu¬
te pollens uiguit. donec a pace
iiͦii. ludouici imꝑatoris filiis dis¬

Expanded text:
x quo Francorum gens resumptis viribus Romanae feritatis jugum a cervice propria depulit, ferinaque colla sub regum dominio flexit, Christi Ecclesia vehementer adulta, odoriferos fructus ferens, ad usque occiduos limites floruit. Qua denique tempestate ipsi reges rebus bellicis strenui, ac christianae fidei vigore fulti, circumquaque de inimicis validissimos semper reportabant triumphos. Sub quorum moderamine Christi vinea succrescens innumeros fidelium protulit ramos. Ex hac quippe quamplurima monachorum proruperunt ovilia, quae velut apes ex suis alveariis multimodis, ex diversis mundi violis in coelestibus sedibus intulerunt favos. De his etenim perennis Jerusalem fabrica erecta, coram regis aeterni obtutibus ut stellae lucidae fulgent in perpetuas aeternitates. Quae videlicet ecclesia multis Francorum temporibus sub diversis regibus valida virtute pollens viguit, donec a pace quatuor Ludovici imperatoris filiis dis
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾at. ꝯpetent᷑ gestis. frantiã
repetit hylaris. Porro rob̃tꝰ nor¬
maunoꝵ dux p̾parato nuptialiu̾
rerũ magno apparatu. supra no¬
minata᷑ tanti regis filiã. sui xͥa¬

Expanded text:
nerat, competenter gestis, Franciam repetit hilaris. Porro Robertus Northmannorum dux, praeparato nuptialium rerum magno apparatu, supra nominatam tanti regis filiam i
Abbreviated transcription (Latin):
hastingo qͥ a ur̃is ꝑtib exul cͦ
musttitudine nauiuͦ has adue¬
mieus hoc francoꝵ regnũ mag¬
na ex ꝑte pessudedit. ⁊ insolitu¬
dine̾ redegit: Cui rollo. Audi¬
unmꝰ inqͥt. hastingꝰ eniͦ bono
omine cepit. ⁊ cuncta malo fi¬
ne ꝯpleuit. hastingꝰ ad hec. uul¬
tis ait karolo regi subdi: Ne¬
subiciem᷑. sed quecu̾ꝰq armis
ad qͥremꝰ nr̃o uri uindicaibimꝰ.
Regi ciuꝰ te legatũ gloriares¬

Expanded text:
Hastingo, qui a vestris partibus exsul cum Hastingo, qui a vestris partibus exsul cum multitudine navium huc adveniens, hoc Francorum regnum magna ex parte pessumdedit et in solitudinem redegit? » Cui Rollo: « Audivimus, inquit, Hastingus enim bono homine coepit et cuncta malo fine complevit. » Hastingus ad haec: « Vultis, inquit, Carolo regi subdi?--Nesubjiciemur; sed quaecunque armis acquiremus, nostro juri vindicabimus. Regi cu