comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicina domus aduocetur. Qd
si nec ip̃a sufficerit igne quod
remanet comburatur.hoc
est spiu sancto tra datur qui
omia subtiliter et plene ĩtue¬
tur qui ubi uult et quantũ
uult spirat et erudit. Dũc
autem ad hoc redeanus ꝙ sa¬
cerdos ut supradyonnꝰ offert
dona ad sacrificandũ panem
scilz et uniũ sz et uino super¬
additur aqua. hoc forsitan
miraris. sed et hoc magnũ
est sacramentũ. Undilabilis
homo est mortalis: hec mixta
umo significat hoĩem xp̃o u¬
nitũ sanguine xp̃i. Qui se¬
et ecclesie. Ruisus. hoc ideo ꝯ¬
iũgi debent: quia nich ꝓdest
fons baptismi sme sanguine
xp̃i nec sangiuis sine baptismo.
utrumqz de latere xp̃i mana¬
uit. Qui unũ demit nõ iui¬
tatur misteriũ passionis. Sa¬
cerdos tantum incepturus
sacramentũ orat ut oracio om¬
niũ sibi aux ilietur. Unde et
clesia pro eo orat dicens. Ep̃s
sanctus superuemat in te et
uirtus alcissimi obumbrabit
tibi. Ues issus. mittat tibi dũs

Expanded text:
vicina domus advocetur. Quod vicina domus advocetur. Quod si nec ipsa suffecerit, igne quod remanet comburatur, hoc est Spiritui sancto tradatur, qui omnia subtiliter et plene intuetur, qui ubi vult et quantum vult spirat et erudit. Nunc autem ad hoc redeamus quod sacerdos, ut supra diximus, offert dona ad sacrificandum, panem scilicet et vinum, sed et vino superadditur aqua. Hoc forsitan miraris, sed et hoc magnum est sacramentum. Unde labilis homo est mortalis, haec misto vino significat hominem Christo unitum cum sanguine Christi. Qui seet Ecclesiae. Rursus haec ideo conjungi debent, quia nihil prodest fons baptismi sine sanguine Christi, nec sanguis sine baptismo; utrumque de latere Christi manavit. Qui unum demit non imitatur mysterium passionis. Sacerdos tantum incoepturus sacramentum orat ut oratio omnium sibi auxilietur. Unde et Ecclesia pro eo orat dicens: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Vel illud: Mittat tibi Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ datur xp̃ians qui
habẽt ptãtemfilios dei fieri.
ut hoc pane angelico perdeser¬
tum huius seculi ad terram
uiuenciũ perueniant. Eundẽ¬
lis panem manducat homo
et angelus. Sed homo adhuc
ĩ medicina: angelus iam ĩde¬
liciis. Solet autem queri de¬
hoc sacramento. utrum domiꝰ
corpus suum mortale dederit
discipulis suis ante passionẽ
uel ĩ mortale quod magis cre¬
dimus: et quomodo tũc dare¬
potuit corpus ĩ mortale cum
esset adhuc ip̃e mortalis hic
queri potest: quomodo de uir¬
gine nasci potuit: et quomͦ
nunc corpus eius totũ in diu̾¬
sis locis smul esse possit: et
quomodo panis et uinniũ ĩ cor¬
pus et sanguinem transeat
non perunnonem sz pertrans¬
nuitationem : et multa huiꝰ¬
modi que ĩ hoc sacramento
mira uidentur/ Est enĩ secre¬
tum hoc sacramentũ et mira¬
culis plenũ et misteriũ ĩstui¬
tabile. unde quia dum de eo
tractamus. supra nos rima¬
mur: adid quod refiduũ est

Expanded text:
baptismum datur Christianis, qui baptismum datur Christianis, qui habent potestatem filios Dei fieri, ut hoc pane angelico per desertum hujus saeculi ad terram viventium perveniant. Eumdem panem manducat homo et angelus. Sed homo adhuc in medicina, angelus jam in deliciis. Solet autem quaeri de sacramento utrum Dominus corpus suum mortale dederit discipulis suis ante passionem, an immortale, quod magis credimus, et quomodo tunc potuit dare corpus immortale cum esset ipse adhuc mortalis? Hic quaeri potest quomodo de Virgine nasci potuit, et quomodo nunc corpus ejus totum in diversis locis simul esse possit, et quomodo panis et vinum in corpus et sanguinem transeat non per unionem, sed per transmutationem, et multa hujusmodi quae in hoc sacramento mira videntur. Est enim secretum hoc sacramentum et miraculis plenum et mysterium inscrutabile. Unde quia, dum de eo tractamus, supra nos rimamur, ad id quod residuum est
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ et libamen agendũ
quod est sacramentũ sacra¬
mentor/ omnia sanctificãs
sacramenta. unde ꝑexcellẽ¬
ciam dicitur eulraristia .i.
bona gr̃a: quia non tantũ
in hoc sacramento gr̃a sumi¬
tur sz eciam ip̃e a quo est oĩs gr̃ã.
hec eucharistia dr̃ diuina:
quia digne sumentes Diui¬
nos et participes diuinita¬
tis facit. hic est panis cotidi¬
anus quem neccesse habet
cotidie ecclesia subsacramen¬
to sumere. Sicut enĩ ncͣcia
ex sola dilectione exhibuit
se talem utlancea perforari
posset. et nunc usqz adfinẽ
seculi se talem exhibet qui ĩ
sacraniento manducari pos¬
sit. hoc sacramentũ firma¬
mentũ est contra hostes
de quo ecclesia in propheta.
Parasti ĩ ꝯspectu meo men¬
sam. hoc saccamentũ uiati¬
cum est ascendentiũ de exi¬
lio ad patriam: hoc enĩ sigͥ¬
ficabatur per magna. Illud
enm post transitũ maris
rubri filuis israel. datum fuit
uiaticũ per desertum ad t̾rã
promissiomis. Hoc spintale
mãgna dommici corporis post

Expanded text:
sterium et libamen agendum, quod est sacramentum sacramentorum omnia sanctificans sacramenta. Unde per excellentiam dicitur eucharistia, id est bona gratia, quia non tantum in hoc sacramento gratia sumitur, sed etiam ipse a quo est omnis gratia. Haec eucharistia dicitur divina, quia digne sumentes divinos et participes divinitatis facit. Hic est panis quotidianus quem necesse habet quotidie Ecclesia sub sacramento sumere. Sicut enim necessaex sola dilectione exhibuit se talem, ut lancea perforari posset, et nunc usque ad finem saeculi se talem exhibet, qui in sacramento manducari possit. Hoc sacramentum firmamentum est contra hostes, de quo Ecclesia in Propheta. Parasti in conspectu meo mensam . Hoc sacramentum viaticum est ascendentium de exsilio ad patriam. Hoc enim significabatur per manna: illud enim post transitum maris Rubri filiis Israel datum fuit viaticum per desertum ad terram promissionis. Hoc spiritale manna Dominici corporis post
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Deinde salutato populo
admonet ire. Non est enĩ sedẽ¬
dum uel iacendum in hoc exi¬
lio: s transeũdũ est ad patriã
quia missa digna est hostia
mstico sensu sigillautur cl mẽti dum
humanũ excedunt ĩ tessectũ
ut est misteriũ sũme t̾nitatis
et uerbi intarnati aut corꝑis
et ang̾nis dñi. Asie bero ocul¬
te sunt quia de quibusdã trat¬
tant que licet ex se facilia s it̃
tamen probreuitate uel d ift¬
custate dicendi minus patẽt
intellectui unde homo quiui
cognoscendi desiderio carere
non pt̾ crebris mouetur q̃o¬
nbus. Sicut enĩ oculus lum̃
appetit ita aĩa uerum Gideᷤ
ut bonũ ꝓpriũ desiderat. qd̃
cognoscere et amare eam fa¬
cit felicem. S fallitur. dum
querit cognostere berũ aliꝙͣ.
cuius cognicio nõ facit beatũ
nec ad esse beatũ conducit.
Sunt emindiuersa genera
ueri ut est uerum curio sitatis
cupiditatis et iniquitatis:
quoꝵ nullũ bonũ est. Est aut̃

Expanded text:
tura. Deinde, salutato populo, tura. Deinde, salutato populo, admonet ire. Non est enim sedendum vel jacendum in hoc exsilio, sed hinc transeundum est ad patriam: quia missa digna est hostia,mystico sensu sigillantur. Occultae sunhumanum excedunt intellectum, ut est mysterium summae Trinitatis et Verbi incarnati, aut corporis et sanguinis Domini. Aliae vero occultae sunt, quia de quibusdam tractant, quae licet ex se facilia sint, tamen pro brevitate vel difcultate dicendi, minus patent intellectui. Unde homo qui veri cognoscendi desiderio carere non potest, crebris movetur quaestionibus. Sicut enim oculus lumen appetit, ita anima verum videre ut bonum proprium desiderat quod cognoscere et amare eam facit felicem. Sed fallitur dum quaerit cognoscere verum aliquod cujus cognitio non facit beatum, nec adesse beatum conducit. Sunt enim diversa genera veri, ut est verum curiositatis, cupiditatis, et iniquitatis, quorum nullum bonum est. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
mũ inter eos numerari. quos
pudet scdm̃ carnem uiuere.
Dende in regno Dei glorifica¬
ri.postremo quia caro resis¬
tit spiritui postulat pacem
sine qua nullus iustificatur
homo unde bene chorus conse¬
quenter asta uõce agnus dei
ꝯcunt tertio ad laudem sanc¬
te trinitatis que agnũ dña¬
torem terre misit. Cõmumio
que post cautatur in nuit
ommes fideles corpori xp̃i
cõmunicare quod pro oĩb
minister assumit sacramen¬
taliter ut sibi et omnib su¬
matur spũaliter. huis com¬
pletis sacerdos ad dexteram
partem altaris: significaus
ꝙ in fine mundi xp̃us reditu¬
rus est aduideos quos iam
reprobauit donec plenitudo
genciũ intraret. Tunc enĩ
reliquie ifrael scdm̃ scriptu¬
ras salue fient. Sequitur
tandem oracio in fine tocius
officii. ut gracia que p̾uenit
subsequatur per xp̃m ꝑ quẽ
omma facta sunt. qui dñs
omnũ ꝑ creacionẽ factus
est spũaliter noster dñs as¬
sumpta humilitatis nr̃e na¬

Expanded text:
mum inter eos numerari quos mum inter eos numerari quos pudet secundum carnem vivere, deinde in regno Dei glorificari, postremo quia caro resistit spiritui, postulat pacem sine qua nullus justificatur homo. Unde bene chorus consequenter alta voce Agnus Dei concinit tertio, ad laudem sanctae Trinitatis, quae Agnum Dominatorem terrae misit. Commuuio quae post cantatur, innuit omnes fideles corpori Christi communicare, quod pro omnibus minister assumit sacramentaliter, ut sibi et omnibus sumatur spritualiter. His completis sacerdos redit ad dexteram partem altaris, significans quod in fine mundi Christus rediturus est ad Judaeos, quos jam reprobavit, donec plenitudo gentium intraret. Tunc enim reliquiae Israel secundum Scripturas salvae fient. Sequitur tandem oratio in fine totius officii ut gratia quae praevenit subsequatur per Christum, per quem omnia facta sunt, qui, Dominus omnium per creationem, factus est spiritualiter noster Dominus, assumpta humanitatis nostrae na
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. ut dum mens tota
ad internũ gaudiũ colligit᷑
plene ac perfecte homo ad
ymagnniem dei reformetur.
iuxta illud. Beati pacifici.
qm̃ filii dei uocabũtur. Te
hinc rogat minister a malo
liberari interuentu sanctoꝵ :
et pacem in diebus nostris.
Nocet enĩ infirmis ꝑ tur¬
bacio. Sequitur nustica frac¬
cio pains. In lege enĩ iubelat
similago frustratim offerii
et redemptor benedixit pa¬
nem et fregit fractũq disci¬
pulis distribuit. Sacerdos ꝙͥ
sequens legem et xp̃m panẽ
sacrosanctũ partitur. in tres
partes: quarũ uua insang̾ne
ponitur pro illa parte eccliẽ
que ad huc peregrinatur pas¬
siombus exposita. Alie due
illis ad aptantur partibus
ecclesie quarũ una extra hãc¬
uitam in igne emũdatur. et
astera cũ xp̃o iam gloriatur
ut una pars ecclesie iustifi¬
cetur et asia citius liberetur
et ꝓpterea grates soluantur
Sumpturus autem minist̾
agnũ quem sex pre nũciauit
petit sibi et populo tria. pri¬

Expanded text:
stituit, ut dum mens tota stituit, ut dum mens tota ad internum gaudium colligitur, plene ac perfecte homo ad imaginem Dei reformeretur, juxta illud: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . De hinc rogat minister a malo liberari interventu sanctorum, et pacem in diebus nostris. Nocet enim infirmis perturbatio. Sequitur mystica fractio panis. In lege enim jubebatur similago frustatim offerri, et Redemptor benedixit panem et fregit, fractumque discipulis distribuit. Sacerdos quoque sequens legem et Christum, panem sacrosanctum partitur in tres partes, quarum una in sanguine ponitur pro illa parte Ecclesiae, quae adhuc peregrinatur, passionibus exposita. Aliae duae illis adaptantur partibus Ecclesiae, quarum una extra vitam in igne emundatur, et altera cum Christo jam gloriatur, ut una pars Ecclesiae justificetur, et altera citius liberetur, et pro tertia gratiae solvantur. Sumpturus autem minister Agnum quem lex praenuntiavit, petit sibi et populo tria. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatis claritatem con¬
templandam perspicax et
mũdus iueniatur. Ex spũ
enim intelligentie mũdicia
cordis nascitur. mundicia
uero cordis uisionẽ dei pro
Beati mũdo corde / Septi
riam cũ dicimus. Libera nos
a malo. Conuementer sei¬
uus sanatus libertatẽ petit
cui datur spũs sapiencie. iui
captiuo amissam restituat
libertatem. Sapiencia nãqz
asapore dicitur. Hoc dat᷑ cũ
mens gustu interne dulcedi¬
nis tacta totanise ꝑ deside¬
riũ cossigit intus. nec iam fo¬
ris per carnis uoluptatem dis¬
so luitur: quia totũ intus pos¬
fidet in quo delectatur. Igit̃
contra exteriorem uolupta¬
tem interior dulcedo opponi¬
tur. ut quanto plus illa sa¬
pere et placere ceperit. tan¬
to liberus et libencius ista
contempnatur. et tandem
insemet ip̃a pacifica mens
dum nichil foris appetit to¬
ta per amorem nnitus requie¬
scit. Sit spũs sapiencie cor
tangens dulcedine sua fo¬
ris concupiscencie ardorem
temperat. et in se pacem cõ¬

Expanded text:
divinitatis claritatem condivinitatis claritatem contemplandum perspicax et mundus inveniatur. Ex spiritu enim intelligentiae munditia cordis nascitur. Munditia vero cordis visionem promBeati mundo corde, quoniamriam, cum dicimus: Libera nos a malo. Convenienter servus sanatus libertatem petit cui datur spiritus sapientiae, qui captivo amissam restituat libertatem. Sapientia namque a sapore dicitur. Haec datur cum mens, gustu internae dulcedinis tacta, totam se per desiderium colligit intus, nec jam foris per carnis voluptatem dissolvitur, quia totum intus possidet in quo delectatur. Igitur contra exteriorem voluptatem interior dulcedo opponitur, ut quanto plus illa sapere et placere coeperit, tanto liberius et libentius ista contemnatur et tandem in semetipsa pacifica mens, dum nihil foris appetit, tota per amorem intus requiescat. Sic spiritus sapientiae, cor tangens dulcedine sua, foris concupiscentiae ardorem temperat, et intus pacem con
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam: Quinta peticio eft
contra auariciã dimitte no¬
bis debita nr̃a. huic petitioni
heui spũs consilii qui doccat
lilenter misereri ut miẜitor¬
diam consequaniur. uixta r
teati msencor des. qui ipi¬
misericordiai conse quentur
Sexta peticio est ꝯtra gulã
de qua dr̃. Et ne nos ĩducas
intemptacionẽ. huic datur
spũs intelligencie ut ĩt̾na
refectio uerbi dei exteriorem
appetitũ cohibeat ne corpo¬
ralis egestas frangere/ nec
caris issecebra homiem
suꝑare possit. Propteroa ip̃e
dñs temptatori dum sibi esu¬
rienti frandulent ã sugge¬
stiouẽ de exteriori pane pos¬
ceret. respondit dicens. Non
insolo pane uiuit homo. Ut
aperte demoustret quod cũ
niens interiori pane reficit᷑
parumcurat si foris ad tẽ¬
pus famem carnis patitur
Datur ergo contra gulam¬
spũs intelligencie: ut ille
ad cor ueraens horridas nr̃e
mentis purget tenebras
et nostri oculum interioris
hominis a deo luminosum
efficiat et serenũ ut. od ipĩꝰ

Expanded text:
untur . Quinta petitio est contra avaritiam: Dimitte nobis debita nostra. Huic petitioni datur spiritus consilii qui doceat libenter misereri, ut misericordiam consequamur, juxta illud: Beati misericordes, quonimisericordiam conseqam de qua dicitur: Et ne nos inducas in tentationem. Huic datur spiritus intelligentiae, ut interna refectio verbi Dei exteriorem appetitum cohibeat; nec corporalis egestas frangere, nec carnis illecebra hominem superare possit. Propterea ipse Dominus tentatori dum sibi esurienti fraudulentam suggestionem de exteriori pane proponeret respondit, dicens: Non in solo pane vivit homo . Ut aperte demonstraret quod cum mens interiori pane reficitur, parum curat si foris gulam ad tempus famem carnis patitur. Datur ergo contra spiritus intelligentiae ut ille ad cor veniens horridas nostrae mentis purget tenebras, et nostri oculum interioris hominis adeo luminosum efficiat et serenum, ut ad ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
nũ habent diuersitates. Res
autem omnis aut scdm̃ ext̾io¬
rẽ formai significat lut nx
per albedmeny at secundũ
interiorem naturã iuxta iᵈ
Capilli tui sicut grex capraꝵ
ꝓpter subtilitatem uidendi.
enĩ de exterioribus formis :
phisica de interioribus docet
naturis. et theologia. Ut
autem breuiter utilitate̾ ar¬
tium tanganius Dicimus ꝙ
philosophia diuiditur. ⁊ t̾res
partes ba pecies. logicam ethi¬
cam theoricam. Logica de uo¬
cibus. ethica de moribus. thoo¬
rica de rebus tractat. Item
theorica sub diuiditur ĩ ma¬
thematicam. Phisicam. Theo¬
logiam. Mathematica debi¬
sibilibus foruus rerĩt uisibaliũ
agit. pdhnifia de muisibilib
dem naturis. Sic ergo ꝑ artes
iuuaniur in diuina pagnia
ubi uocum significacionem
attendimus ꝓpter literalem
sensum et rer significacionẽ
cõ sideranius ut capianus
misticum intellectũ per
formai uisibilem ubi muat
mathematita aut scdm̃ na

Expanded text:
num habent diversitates. Res num habent diversitates. Res autem omnis aut secundum exteriorem formam significat, ut nix per albedinem; aut secundum interiorem naturam juxta illud: Capilli tui sicut grex caprarum : propter subtilitatem videndi. enim de exterioribus formis, physica de interioribus docet naturis, et theorica. Ut autem breviter utilitatem artium tangamus, dicimus quod philosophia dividitur in tres partes vel species, logicam, ethicam, theoricam. Logica de vocibus, ethica de moribus, theorica de rebus tractat. Item theorica subdividitur in mathematicam, physicam, theologiam. Mathematica de invisibilibus formis rerum visibilium agit, physica de invisibilibus dem naturis. Sic ergo per artes juvamur in divina pagina ubi vocum significationem attendimus propter litteralem sensum, et rerum significationem consideramus ut capiamus mysticum intellectum per formam visibilem ubi juvat ma
Abbreviated transcription (Latin):
In libris autem ethrucoꝵ uoces
tantũ med̾iantib ĩtessectib
res significant. In diuina pa¬
gina nõ solum intellectus et
res significant. s ipẽ alias
res significant. Unde claret
scienciam arciũ ad cognicio¬
nẽ diuinaꝵ scripturaꝵ ual¬
de esse utilem. In hoc enim ꝙ
in diuena pagnia tam rerum
ꝙͣ bocum ncc̃ia est significatõ
artes ei subseruiũt. dũ trimũ
dmmistrat noticiã. Signi¬
ficatio tamen rerũ Signior ẽ:
quia allegoricus sensus acutõr
tropologieus suauior est. Item
uoceo eohimanares ex diui¬
na nistitucõne significant.
Bitut enii homo ꝑ hoces
alteri: sic deus per creaturas
uoluntatẽ suã ĩdicat. Est eĩ
rerum significatio ꝓfundior
ꝙͣ uocum: quia uoces aut uii¬
uoce unum. aut equiuoce plu¬
ra significant. Sz equiuoce
pauca prout ab homine facta
est institucio significant Res
uero multo aliter: quia quot
figuras/ quot naturas. et qͦt hñt
ꝓprietates: tot significacio¬

Expanded text:
In libris autem Ethnicorum voces In libris autem Ethnicorum voces tantum mediantibus intellectibus res significant. In divina pagina non solum intellectus et res significant, sed ipsae res alias res significant. Unde claret scientiam artium ad cognitionem divinarum Scripturarum valde esse utilem. In hoc enim quod in divina pagina tam rerum quam vocum necessaria est significatio artes ei subserviunt dum trivium administrat notitiam. Significatio tamen rerum dignior est, quia allegoricus sensus acutior, tropologicus suavior est. Item voces ex humana, res ex divina institutione significant. Sicut enim homo per voces alteri, sic Deus per creaturas voluntatem suam indicat. Est enim rerum significatio profundior quam vocum, quia voces aut univoce unum, aut aequivoce plura significant. Sed aequivoce pauca, prout ab homine facta est institutio, significant. Res vero multo aliter quia tot figuras quot naturas, et quot habent proprietates, tot significatio
Abbreviated transcription (Latin):
ste. anagoge dicitur. Tropo¬
logia est: quando ꝑ factum
oftenditur. aliud facien dum
hystoria dicitur a greco hysto.
primã significacionẽ bocum
exponere. Allegoria quasi alie
mloquiũ dicitur. Ut non ꝑ uo¬
ces s per remfactam alia re
intelligitur. ut per transitũ
maris rubri transitus ĩtesliy
ꝑbaptismũ ad paradisum
Tropologia dicitur quersiua
socucio cum quod dicitur. ad
mores edificandos conuerti¬
tur. ut sunt moralia. Anago¬
ge uero dicitur sursum ductio
Unde amagogicus sensus dict
qui a uisibilibus ducit ad
inuisibilia. ut lux pͥma die
facta. rem ĩuisibilem .i. ange¬
licam significat naturam ĩ
principio factam. Nõ tamen
ubiqz tam multiplex sensus
muenitur. quia quandoq so¬
lus hystorialis. quandoq eciã
allegoricus. uel tropologicus
licet raro anagogicus. admi¬
steatur. Ut ihr̃lem ĩtessigit᷑
hystorialis ciuitas terrena.
allegorice ecclesia. Fropologi¬
ce. ammafidelis. Anagogice
celestis patria. Igitur sacra

Expanded text:
ste anagoge dicitur. Troposte anagoge dicitur. Tropologia est quando perfectum ostenditur aliud faciendum. Historia dicitur a Graeco ἱστορέprimam significationem vocum exponere. Allegoria quasi alieni loquium dicitur, quando non per voces, sed per rem factam alia res intelligitur, ut per transitum maris Rubri transitus intelligitur per baptismum ad paradisum. Tropologia dicitur conversiva locutio, dum quod dicitur ad mores aedificandos convertitur, ut sunt moralia. Anagoge vero dicitur sursum ductio. Unde anagogicus sensus dicitur qui a visibilibus ducit ad invisibilia. Ut lux prima die facta, rem invisibilem, id est angelicam significat naturam in principio factam. Non tamen ubique tam multiplex sensus invenitur quia quandoque solus historialis, quandoque etiam allegoricus, vel tropologicus, licet raro, anagogicus admiscetur, ut Jerusalem intelligitur historialiter civitas terrena, allegorice Ecclesia, tropologice anima fidelis, anagogice coelestis patria. Igitur sacra
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ. ꝓu̾bia salomonis. Eccle¬
siastes. Cantica canticorum.
damel. ꝑalipomienon. hesdras.
hester. Tunt p̾terea ĩ ueteri
testamento alii libri qui le¬
gũtur: s in canone auttori¬
tatis nõ scribuntur. ut liber
thobie et iudich et machabe¬
oꝵ et qui instribũtur liber sa
lamonis et ecclesiasticus o¬
uũ autem ꝯtinet euuange¬
listas. apostolos. patres. Eu
stosas canonicas. a pocalipsi
.actus aplõꝵ. Scriptura beto
patrũ nõ habet numerũ disp¬
nitũ. Est autem consideundũ
ꝙ scriptura sacra ceteris ꝑfũ¬
dior triplicem habet sensum.
hystorialem allegoricũ mora¬
lem. Non enui tantũ in ea
uoces: sed eciam res significar
hẽnt. Per uocum significacione
hystoriam. Per rerum autem
significacionen intelliginuis
allegoriam et tropologiam
Hystoria est. significatio botũ
ad res. Allegoria est quando
per factũ intelligitur. alius
factũ. Si uisibile simplex alle¬
goria est. Si inuisibile ⁊ cele¬

Expanded text:
morum, Proverbia Salomonis, Ecclemorum, Proverbia Salomonis, Ecclesiastes, Cantica canticorum, Daniel, Paralipomenon, Esdras, Esther. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii libri qui leguntur, sed in canone autoritatis non scribuntur ut liber Tobiae, et Judith, et Machabaeorum, et qui inscribuntur Sapientia Salomonis, et Ecclesiasticus. Novum autem continet evangelistas, apostolos, Patres. Evastolas canonicas, Apocalypsim, Actus apostolorum. Scriptura vero Patrum non habet numerum definitum. Est autem considerandum quod Scriptura sacra caeteris profundior triplicem habet sensum, historialem, allegoricum, moralem; non enim tantum in ea voces, sed etiam res significare habent. Per vocum significationem, historialem; per rerum autem significationem intelligimus allegoriam et tropologiam. Historia est significatio vocum ad res. Allegoria est quando per factum intelligitur aliud factum. Si visibile, simplex allegoria est, si invisibile et coele
Abbreviated transcription (Latin):
facit beatum. huius autẽ uĩ
uere boni cognicionẽ hẽndã
sacra muustrat scriptura: que
docet hoĩem se ip̃m cognosc̾e
et creatorem. Se cognoscͬe
precedit et uia est. Greatorẽ¬
auctorẽ autem perfecte cog¬
noscere patria est. unũ me¬
ritũ alterũ premiũ. Omĩs
igitur sacra scriptura ĩ duob
constat testamentis. utrũq
tribus ordinibus distinguit᷑.
uetus/ ꝯtinet legem ⁊ꝓphetas
et agiographos. In primo ordiẽ¬
uolumine quinqz sunt uolu¬
mina penthatenchi. Genesis
exodus leuiticus liber nume¬
ru liber deutõronin. Inõdine
ꝓphetaꝵ octo sunt uolumina
liber Iosue liber iudicum. liber
sanuelis, qui est pͥmus ⁊scd̃ꝯ̃
regum. Quartus malachim
qui interpretatur regum qͥ
dr̃ tercius et quartus scdm̃
ysaias Sextus ieremias. Sextimus
ezechiel. Actauꝰ liber duodõi ꝓphetaꝵ
qui dr̃ thareasra. hn ꝓphetici
nõ omnes ꝓphete sint. Ĩ ordi
ne agyographoꝵ nollẽ sũt
uolummia: liber iob. liber psal¬

Expanded text:
facit beatum. Hujus autem veri vere boni cognitionem habendam sacra ministrat Scriptura; quae docet hominem seipsum cognoscere et Creatorem suum. Se cognoscere praecedit et via est; Creatorem autem perfecte cognoscere, patria est: unum meritum, alterum praemium. Omnis igitur sacra Scriptura in duobus constat Testamentis. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus continet legem et prophetas et agiographos. In primo ordine quinque sunt volumina: Pentateuchi, Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. In ordine prophetarum octo sunt volumina: liber Josue, liber Judicum, liber Samuelis, qui est primus et secundus Regum; quartus Malachim, qui interpest tertius et quartus Regum; Isaias; sextus Jeremias; septimus Ezechiel; octavus liber duodecim prophetarum qui dicitur , thareasra. Hi prophetici non omnes prophetiae sint. ne hagiographorum novem sunt volumina, liber Job, liber Psal
Abbreviated transcription (Latin):
sus corporalis inpercipiendo
defficit: deinceps corporalis
xp̃i presencia nõ est queren¬
da sz spiritalis retinenda.
Dispensatio completa est. ꝑ¬
fecta est. perfectũ sacramen¬
tum. uirtus manet. xp̃us de
ore ad cor transit. nõ cibus
corporris sz amme. uenit ad
te per corporalem presenciã
ut comedatur nõ ut ꝯsumat᷑
ut gustetur / nõ incorporetur.
dircatu ss qui manducat ei quẽ mãducat
ĩcorporatur. Audiuit augusti
de celo xp̃m dicentẽ. Cibus
grandiumsum. Crede. ⁊ mã¬
ducabis me: nõ ut me mu¬
tes in te sicut cibum carmis
tue. sz ut tu muteris in me.
Completa ergo sacramen¬
tali dispensatione si corpora¬
lem presenciã xp̃i querie. in
celo quere. Ibi que reubi prius
fuit ꝙu a per sacramentũ cor¬
poraliter tecũ esse inciperet
et unde non discessit quando
ad te uenit. Itaq prudentor
discerne quid in sacramẽto
altaris sensui exhibitum sit:

Expanded text:
sus corporalis in percipiendo sus corporalis in percipiendo deficit, deinceps corporalis Christi praesentia non est quaerenda, sed spiritualis retinenda. Dispensatio completa est, perfecta est, perfectum sacramentum: virtus manet. Christus de ore ad cor transit, non cibus corporis, sed animae. Venit ad te per corporalem praesentiam, ut comedatur, non ut consumatur, ut gustetur, non ut incorporetur. ducatur, sed qui manducat, ei quem manducat incorporatur. Audivit Augustinus de coelo Christum dicentem: Cibus grandium sum. Crede et manducabis me, non ut me mutes in te sicut cibum carnis tuae, sed ut tu muteris in me. Completa ergo sacramentali dispensatione si corporalem praesentiam Christi quaeris, in coelo quaere. Ibi quaere ubi prius fuit quam per sacramentum corporaliter tecum esse inciperet, et unde non discessit quando ad te venit. Itaque prudenter discerne quid in sacramento altaris sensui exhibit
Abbreviated transcription (Latin):
tempus corporalem pñciam
ut per illam ad spũalem ĩue¬
mendã excitaret et iuiuaret.
Ideo ad te corporaliter uenit:
ut per corporalem pñciam spi¬
ritasis inueniatur que non
auferatur. Uenit ad te corpora¬
liter ut non hic tecum ꝑma¬
neat corporaliter s spiritalr̃
Sic per assumptam carnem
occultus uenit ĩmundũ ⁊ scd̃m
corporalem presenciam cum
hominibus ꝯuersatus est. ut
ad spuitalem eleuaret pñcia
et completa dispensatione se¬
cundũ corporalem pñciam re¬
cessit.s scdm̃ spirctalem remã¬
sit donde ait. Ecce ego uobistũ
sum usq ad ꝯsũmationem
sti Sic ad te uenit corpalr̃.
t tetũ maneat spiritafiter
Qiuando ĩmanibus tenes ei
satramentũ corpouisiter tecũ
est. Quando ore suscipis.
et quando ore manducas cor¬
poraliter tecũ est. Deniq in
uisu. in tactu. insapore. cor¬
poraliter tecum est. Et ꝙͣdiu
sensus tuus corporaliter affi¬
citur eius pñcia non auffert̾
corporalis. Postꝙͣ autem sen¬

Expanded text:
tempus praesentiam, tempus praesentiam, ut per illam ad spiritualem inveniendam excitaret et juvaret. Ideo ad te corporaliter venit, ut per corporalem praesentiam spiritualis inveniatur quae non auferatur. Venit ad te corporaliter, non ut hic tecum permaneat corporaliter, sed spiritualiter. Sic per assumptam carnem occultus venit in mundum, et secundum corporalem praesentiam cum hominibus conversatus est, ut ad spiritualem elevaret praesentiam, et completa dispensatione secundum corporalem praesentiam recessit, sed secundum spiritualem remansit. Unde ait: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Sic ad te venit corporaliter, ut tecum maneat spiritualiter. Quando in manibus tenes ejus sacramentum, corporaliter tecum est. Quando ore suscipis et quando ore manducas, corporaliter tecum est. Denique in visu, in tactu, in sapore corporaliter tecum est. Et quandiu sensus tuus corporaliter afficitur, ejus praesentia non aufertur corporalis. Postquam autem sen
Abbreviated transcription (Latin):
et in multis locis similiter to¬
tus est. Noli mirari. Qui fe¬
cit corpus et locum utrumq
facit malto esse ut uulꝰ et est
semper sicut ip̃e uult qui sic
et aliter facere nouit et pt.
cuius sapiencie nõ est nume¬
rus. cuius potencia naturis
rerum imperat. Sed tu mi¬
raris quando uides uel au¬
dis que uidere uel audire nõ
consueuisti. Idcirco qͣndo mi¬
uari ceperis et dixerit tibi
cogitacio tua: quomodo hec eẽ
potest. Cogita facientẽ. et re¬
spice ommpotentẽ. et desmet
esse mirũ quid qued illud fuit.
Et si forte mirabile esse non
desierit. incredibile taniẽ nõ
erit. quiasi factor ommpotẽs
congi tatur. nõ erit impossibi¬
le apud eum quicquid erit.
Sed dicit forsitan cortuũ.
ubi est corpus domnini postꝙͣ
sumpsi illud et manducaui
Audi ergo. Corporalem pñciã¬
xp̃i queris: in celo quere. Tecũ
per corporalem pñciam ad tẽ¬
pus esse uoluit: quando ⁊ quã¬
du neccesse fuit. Ex hibuit ad

Expanded text:
et in multis locis similiter toet in multis locis similiter totus est. Noli mirari, qui fecit corpus et locum, utrumque facit in altero esse ut vult, et semper sicut ipse vult, qui sic et aliter facere novit et potest, cujus sapientiae non est numerus, cujus potentia naturis rerum imperat. Sed tu miraris quando vides vel audis quae videre vel audire non consuevisti. Idcirco quando mirari coeperis et dixerit tibi cogitatio tua, quomodo hoc esse potest? cogita facientem et respice omnipotentem, et desinet esse mirum quidquid illud fuerit. Et si forte mirabile esse non desierit, incredibile tamen non erit, quia si factor omnipotens cogitatur, non erit impossibile apud eum quidquid erit. Sed dicit forsitan cor tuum: Ubi est corpus Domini, postquam sumpsi illud et manducavi? Audi ergo: Corporalem prai quaeris? in coelo quaere. Tecum per corporalem praesentiam ad tempus esse voluit, quando et quandiu necesse fuit. Exhibuit ad
Abbreviated transcription (Latin):
amoris affectu corpus nomi¬
sint nature illudnoĩamus cum
sie loquiniur ꝙ. ꝓprie corꝑis
oculis uideri pt̃ hoc est corpꝰ¬
poris. Sed licet corpꝰ xp̃i
usualiter dicatur sumi tam̃
corpus xp̃s et integer sumi¬
tur: nec pars sub specie pa¬
nis. et pars sub specie uim
s totus hic. et totus ibi. nõ
pars in parte. s totũ in ꝑte
uidetur pars una. et quasi
parresse uidetur et totum
ibi uidetur est. et pars a lt̾a
uidetur et quasi altera pe
est. et idem totum est: totũ
hic. et totũ ibi. nec minus ĩ
parte ꝙͣ in toto. nec mauis
intoto ꝙͣ in parte. Et quot¬
cumqz partes feceris insin teli¬
gulis est. Rec mureris opus
dei est. Si in diuersis locis est¬
potest esse unus. quare non
in singulis partibus pt̃ esse
totus. Utrũq mirũ est. s utrũ¬
qz uerũ est. Nec tamen mirũ
est respectu facientis. Quid
altare est ⁊ in celo est. hic est
et ibi est et totũ est ubitimq
est itantũq hic quantũ ibi

Expanded text:
amoris affectu corpus nomiamoris affectu corpus nomisint naturae, illud nominamus cum sic loquimur, quod proprie corporis oculis videri potest. Hoc est corpus. Sed licet corpus Christi usualiter dicatur sumi, tamen Christus integer sumitur, nec pars sub specie panis, et pars sub specie vini; sed totus hic, et totus ibi, non pars in parte, sed totum in parte. Videtur pars una, et quasi pars esse videtur, et totum ibi est. Et pars altera videtur, et quasi altera pars est, et idem totum est. Totum hic et totum ibi, nec minus in parte quam in toto, nec majus in toto quam in parte. Et quotcunque partes feceris, totum in singulis est. Nec mireris; opus Dei est. Si in diversis locis potest esse unus, quare non in singulis partibus potest esse totus? Utrumque mirum est, sed utrumque verum est. Nec tamen mirum est respectu facientis. Quid altare est et in coelo est; hic est et ibi est, et totum est ubicunque est, tantumque hic quantum ibi,
Abbreviated transcription (Latin):
palis refectio. ut intelligamiꝰ
principalem refectionem in
corpore et sanguine xp̃i ex
duunitate: quia taro xp̃iest
uere cibus et sanguis eius ue
est potus dum in perceptõne
gracie donũ interne et eterne
refectionis meretur quei cõĩ¬
cat corpori xp̃i. Ad hoc restat
querendũ utiũ sumatur tan¬
tũ caro et sanguis an totus
xp̃us. ad quod respondeo ꝙ ego
filius a matre ecclesia didici
ꝙ totus xp̃us sumitur nõ
diuisus. Sed queritur qua¬
re usualiter dicitur sium corꝰ
uerbum caro et aĩa. Non
est autem intelligendum
diuisim quasi tantũ illud
quod est sumatur. S dicit᷑
corpus domnini sumi ut ĩtel¬
ligatur ip̃m dñm uere sumi:
quo genere loquendi dicimꝰ
corpus regis ibi fuit .i. uere
rex ibi fuit. uel corpus donn¬
in dicimur sumere quia cor¬
porea substancia scilz panis
et uini nõ transit in sbiãm
incorpoream sed in sbãm cor¬
poream uidelicet ĩ corpus
et sangunẽ xp̃i uel minio

Expanded text:
palis refectio, ut intelligamus palis refectio, ut intelligamus principalem refectionem in corpore et sanguine Christi ex divinitate, quia caro Christi est vere cibus, et sanguis ejus vere est potus , dum in perceptione gratiae donum internae et aeternae refectionis meretur qui communicat corpori Christi. Ad hoc restat quaerendum utrum sumatur tantum caro et sanguis, an totus Christus. Ad quod respondeo quod ego filius a matre Ecclesia didici d totus Christus sumitur non divisus. Sed quaeritur quare usualiter dicitur sumi corpuVerbum, caro et anima. Non est autem intelligendum divisim, quasi tantum illud quod est corpus sumatur. Sed dicitur corpus Domini sumi, ut intelligatur ipsum Dominum vere sumi, quo genere loquendi dicimus: corpus regis ibi fuit, id est vere rex ibi fuit. Vel corpus Domini dicimur sumere, quia corporea substantia, scilicet panis et vini, non transit in substantiam incorpoream, sed in substantiam corpoream, videlicet in corpus et sanguinem Christi. Vel nimio
Abbreviated transcription (Latin):
corpus et uerus sanguis eiꝰ
sub utraqz specie ueraciter post
consecrationẽ sumitur. licet
dum ut dixiius duplicem
effectu. Nec est iteracio satͣ¬
ment nisi scdm̃ eandem spẽm
denuo sumatur. Q autem
nõ debeat dari intinctum ex
decretis habemꝰ. Et nota ꝙ
o de quosibet pane hoc con¬
seantur sacramentũ.sed de¬
manet. Pulchre se auteni uo¬
cat granũ frumenti: quia
granũ frumenti candidum
est interius et rubeum ext̾iꝰ.
Et xp̃us candidus dicitur re¬
spectu diuinitatis: et rubicũ¬
dus incarne ꝓpter passionẽ.
unde sponsa ncanticis cante¬
coꝵ. Amicus meus candidus
et rubicũdus. De hoc rubore
uox illa est admirancim.
Quis est iste qui uenit de edõ
tinctus uestimentis de borta:
De uino autemsangius xp̃i cõ¬
secratut; ut intelliganius ꝙ
ip̃e est bitis uera suos uere leti¬
ficans. undesponsa cantat.
Botrus cypri dilectus meus
merito hoc sacramentũ con¬
secratur de pane frumenti
et uino/in quibus est princi¬

Expanded text:
corpus et verus sanguis ejus corpus et verus sanguis ejus sub utraque specie veraciter post consecrationem sumitur. Licet dum ut diximus duplicem effectum. Nec est iteratio sacramenti nisi secundum eamdem speciem denuo sumatur. Quod autem non debeat dari intinctum, ex decretis habemus. Et nota quod non de quolibet pane hoc consecratur sacramentum, sed manet . Pulchre autem se vocat granum frumenti quia granum frumenti candidum est interius et rubrum exterius. Et Christus candidus dicitur respectu divinitatis, et rubicundus in carne propter passionem. Unde sponsa in Canticis canticorum: Dilectus meus candidus et rubicundus Cant V. De hoc rubore vox illa est admirantium: Quis est iste qui venit de Edom tinctus vestimentis de Bosra? De vino autem sanguis Christi consecratur, ut intelligamus quod ipse est vitis vera, suos vere laetificans, unde sponsa cantat: Botrus Cypri dilectus meus merito hoc sacramentum consecratur de pane frumenti et vino, in quibus est princi
Abbreviated transcription (Latin):
tranffiguracione. Sub tal
autem sacramento sumitur.
subspetie panis ⁊ uim: ꝓpter
hanc similitudinẽ. quia panis
confirmat/ et uinũ le tificat
cor hominis. et xp̃us uirtus
est et leticia hominũ et an¬
geloꝵ. Et licet ĩ qualibet is¬
taꝵ idem et totum sumatul
tamen in utraq sumitur ad
significandũ ꝙ duplex est ef¬
fectus huius sacramenti. Est
enim redemptio corꝑis ⁊ aĩe
qd nõ significaretur si ĩ una
tamen in utraq utrũq signi¬
ficatur. Ez species panis corꝰ
et species unu sangumem xp̃i
respectu resurrectionis sigt:
et sumptio in utraq specie
smuil redemptionem corporis
et aĩe sumentis significat.
Alibi autem a lio respectu pa¬
nis et uini corpus xpĩ quos
est ecclesia significant: qr
sicut unus panns ex multis
granis et uinũ ex multis ra¬
cemis ita una ecclesia. que
typice corpus xp̃i ex mltis
personis adunatur. hic autẽ
hoc est in sacramento altaris
inspecie panis et uim uerũ

Expanded text:
transfiguratione. Sub tali transfiguratione. Sub tali autem sacramento sumitur, id est sub specie panis et vini, propter hanc similitudinem quia panis confirmat, et vinum laetificat cor hominis , et Christus virtus est et laetitia hominum et angelorum. Et licet in qualibet istarum idem et totum sumatur tamen in utraque sumitur, ad significandum quod duplex est effectus hujus sacramenti. Est enim redemptio corporis et animae quod non significaretur, si in una tamen in utraque utrumque significetur. Sed species panis corpus et species vini sanguinem Christi respectu resurrectionis significat, et sumptio in utraque specie simul redemptionem corporis et animae sumentis significat. Alibi autem alio respectu panis et vinum corpus Christi, quod est Ecclesia, significant: quia sicut unus panis ex multis granis, et vinum ex multis racemis, ita una Ecclesia quae typice corpus Christi ex multis personis adunatur. Hic autem, hoc est in sacramento altaris, in specie panis et vini verum
Abbreviated transcription (Latin):
et sanguinem. et quare nõ
inspecie carnis ⁊ sanguinis
cũ sit caro et sanguis. et qͣre
sub sacramento et utrumsu¬
matur tantũ caro ⁊ sanguis
xpũs quare usu alius dicanꝰ
corpus dm̃ sumere quã xp̃m
uel dñmi. uoluit ergo xp̃us car¬
nemsuam sumi a fidelibus ut
per cibum carnis inuitaret
ad gustum diuinitatis. ⁊ qd
hic temporaliter gerimus gau¬
dii consequamur ut hic sit m
medicina. et ibi in delicus utꝙ
sumi uoluit. Ut corpus nostrũ.
et omĩa simul nr̃a cũ eoglori¬
ficentur. In specie carnis et
sanguinis nõ sumitur: ne hu¬
manus ammꝰ abhorreret. et
sensus sibi insolita expaueste¬
ret: ut quando orante beato
gregorio digitus auricularis
cruentatus sanguine incali¬
ce inuentus ac ostensus est
Subsacramento et nõ sub
ꝓpria forma sumitut. ut fides
comprobetur que est de hus
que nõ uidentur/. uel quia nõ
posset mortalis homo intueri
claritatẽ quẽ in corpore xp̃i.
ꝙͣ experti sunt discipuli in

Expanded text:
et sanguinem, et quare non et sanguinem, et quare non in specie carnis et sanguinis, cum sit caro et sanguis, et quare sub sacramento, et utrum sumatur tantum caro et sanguis Christus, quare usualius dicamus corpus Domini sumere quam Christum vel Dominum. Voluit ergo Christus carnem suam sumi a fidelibus ut percibum carnis invitaret ad gustum divinitatis, et quod hic temporaliter gerimus aeternis gaudiis consequamur, ut hic sit in medicina, et ibi in deliciis. Utrumque sumi voluit, ut corpus nostrum et anima simul nostra cum eo glorificetur. In specie carnis et sanguinis non sumitur, ne humanus animus abhoreret, et sensus sibi insolita expavesceret, ut quando, orante beato Gregorio, digitus auricularis cruentatus sanguine in calice inventus ac ostensus est. Sub sacramento et non sub propria forma sumitur, ut fides comprobetur, quae est de iis quae non videntur, vel quia non posset mortalis homo intueti claritatem quae esset in corpore Christi, quam experti sunt discipuli in
Abbreviated transcription (Latin):
queris. hoc est puluerẽ mastra¬
tri spargere. Dyaletica tua
tantũ nõ ascendit. Respice eĩ
et uide ubi es et intellige qd̾
sensus primã tenet regionẽ
ascendendi. Ymagmacio secũ¬
dam. Racio terciani. in qua
dyaletica tua didicit ludere.
Supra hanc fides est excel¬
sior dyaletica, que non est au¬
dita in chanaam nec uisa est
inthenam. Cui humana rõ
nõ prebet experimentũ ma¬
xnne cũ de fide tͥnitatis uel
de corpore dñi ut hic /ẜmo con¬
tex itur. Intellectus uõ fidem
transcendit perquem sancti
uident celi secreta. Ut paulus
intercio celo. et iohannes in
appocalipsi. S intellectus in
uisione eterne uite perficiet᷑
qñ uidebimꝰ eũ facie ad faciẽ
quem hic contemplamur ĩ
engiate. Nemo hic ꝓterue
disputet sz quod auget fidei
meritũ humiliter queratur:
et quod sine periculo nõ dis¬
cutitur firmiter credatur.
Potest gͦ queri cur dñs car¬
nem suam sumi uoluit. nec
tantũ carnem s ⁊ carnẽ

Expanded text:
quaeris? hoc est pulverem in astraquaeris? hoc est pulverem in astra spargere. Dialectica tua tantum non ascendit. Respice enim et vide ubi es, et intellige quod sensus primam tenet regionem ascendendi, imaginatio secundam, ratio tertiam, in qua dialectica tua didicit ludere. Supra hanc fides est excelsior dialectica, quae non est audita in Chanaan nec visa est in Theman, cui humana ratio non praebet experimentum, maxime cum de fide Trinitatis, vel de corpore Domini ut hic sermo contexitur. Intellectum vero fides transcendit, per quam sancti vident coeli secreta ut Paulus in tertio coelo, et Joannes in Apocalypsi. Sed intellectus in visione aeternae vitae perficietur, quando videbimus Deum facie ad faciem quem hic contemplamur in aenigmate . Nemo hic proterve disputet, sed quod auget fidei meritum humiliter quaeratur, et quod sine periculo non discutitur, firmiter credatur. Potest ergo quaeri cur Dominus carnem suam sumi voluit, nec tantum carnem, sed carnem
Abbreviated transcription (Latin):
in utrũqr ꝯuerteretur dic̾em :
insi uideretur octurre. ꝙ sub
utraqz specie utrũqz sumi
credinius. Sed n hoc re¬
pugnat si rem subtilius ĩ¬
tueamur. Sub specie enĩ pa¬
nis utrũqz esse pt̃ et sumi
.nõ quia panis in utrumq
forsitan transierit. S qr
ubi unũ est. corpus est. et
seꝑatũ nõ est. nec diuis ĩ
sumitur ut diuise sunt spẽs
sub quibz sumitur. s utraq
simul. licet diuisim loqͣmur
scdm̃ spẽs diuersas. hoc est
inquit corpus meũ. et de¬
mde. hic sanguis meus. Sz
dicit aliquis. Erat ne ꝓp̾ũ
corpus suũ quod dedit an
figurate locictus est. ut
quando se uocauit hostiũ:
Propriũ quidẽ erat corpus
suũ et uerũ corpus quos tũc
dedit discipulis et tũc̾ ĩ al¬
tari sumitur et mãducat᷑.
Idem in quã quod de uugnie
natũ est:etiã ĩ mortale ad
dexterã dei est ĩgloria. Mira
res. Caro que comedit᷑ mi
nis: integra manet in ex¬
celsis. Ad quid opponis dya¬
setice: quid hic meditaris
sophista: cur argͣmenta hic

Expanded text:
erteretur dicerem, nisi videretur occurrere quod sub utraque specie utrumque sumi credimus. Sed nec hoc repugnat si rem subtilius intueamur. Sub specie enim panis utrumque esse potest et sumi, non quia panis in utrumque forsitan transierit, sed quia ubi unum est corpus est, et separatum non est, nec divisim sumitur ut divisae sunt species sub quibus sumitur, sed utraque simul, licet divisim loquamur undum species diversas: Hoc est, inquit, corpus meum, et deinde: hic sanguis meus. Sed dicit aliquis: Eratne proprium corpus ipsius quod dedit, an figurate locutus est, ut quando se vocavit ostium? Proprium quidem erat corpus ejus et verum corpus quod tunc dedit discipulis et nunc in altari sumitur et manducatur, idem, inquam quod de Virgine natum est et jam immortale ad dexteram Dei est in gloria. Mira res! Caro quae comeditur in imis, integra manet in excelsis. Ad quid opponis dialectice? quid hic meditaris, sophista? cur argumenta hic
Abbreviated transcription (Latin):
spus sciencie. ut ipe ad cor ue¬
mens erudiat illud ⁊ salu¬
briter compungat. ut sciat
homo malum quod patitur
exculpa: si quid autem bom ha
compunctionẽ igitur ira et
indignacio amini mitigat᷑.
et per hanc uictutem .i. com
puctionem uenitur ad beram
letitiam iuxta illud quod dr̃
Beati qui lugent. qm̃ ip̃i cõ¬
solabuntur. Quarta peticõ
est tirca tristiciã qua dicitui
panem nostrum cotidianũ da
nobis hodie. Tristicia est te
interna bona nõ appetit. Ix̃¬
ea languenti amme necces¬
saria est interna refectio. Dat
ergo deus spm fortitudinis
qui aĩam erigat quatenus
ad desideriũ eterne refectionis
conualestat. L.Ioc igĩ. donũ
fortitudinis/ accẽdit cor hoĩs
ad famem iustitie que ducit

Expanded text:
tus scientiae, ut ipse ad cor veniens erudiat illud et salubriter compungat, ut sciat homo malum quod patitur, ex culpa; si quid autem boni hacompunctionem, igitur, ira et indignatio animi mitigatur, et per hanc virtutem, id est punctionem venitur ad veram laetitiam, juxta illud quod dicitur: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Quarta petitio contra tristitiam est, qua dicitur: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Tristitia est taeinterna bona non appetit. Propterea languenti animae necessaria est interna refectio. Dat ergo Deus ei spiritum foritudinis qui animam erigat, quatenus ad desiderium aeternae refectionis convalescat. Hoc igitur donum fortitudinis accendit cor hominis ad famem
Abbreviated transcription (Latin):
non satramentũ. Satramẽ¬
tũ tantũ est uisibilis species
panis et uiui. Sacramentũ
et res est corpus xp̃i ⁊ san¬
guis. Res. quantũ ad spẽs
sub quibus sumitut sacra¬
mentũ est alterius rei. qula
signũ est illius gracie et uu¬
tutis que ibi percipitur scilz
uionis et capitis et meni¬

Expanded text:
tum. Sacramentum tantum est visibilis species panis et vini. Sacramentum et res est corpus Christi et sanguis, res quantum ad species sub quibus sumitur. Sacramentum est alterius rei, quia signum est illius gratiae et virtutis quae ibi percipitur, scilicet unionis et capitis et mem
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dei. Quis em̃ crederet
insi prius audiret. Quomͦ
inquit crede nt. insi predi¬
centur: Deinde quis insi rec¬
te credens munus deo accep¬
tabile offerre potit: qr sine
fide impossibile est placere
deo. Possumus eciam ꝑ obla¬
ta munera ꝯmemorare co¬
piosam uictimam que obla¬
ta est apopulo cũ xsalomon
tempsũ et astare domino
sacraret. Exemplo illius plebs
fidelis offert se et sua dona
dño. Lunc autem diligẽ¬
luis ad hoc referamus oculos
ꝓ sacerdos ut supra ꝯ memo¬
rauimus offert dona sacrifi¬
canda panem sail et uiniũ.
utraq typice ob̾tulit mes¬
chisedech. btraqr xp̃us dedit
discipulis cenantibus. Ses
btraq in corpus et sangͥnẽ
conuersa sunt. Utrũ autem¬
cõuertatur

Expanded text:
verbum Dei. Quis enim crederet verbum Dei. Quis enim crederet nisi prius audiret? Quomodo, inquit, credent nisi praedicentur? . Deinde quis non recte credens, munus Deo acceptabile offerre poterit? quia sine fide, impossibile est placere Deo . Possumus etiam per oblata munera commemorare copiosam victimam, quae oblata est a populo cum rex Salomon templum et altare Domino sacraret. Exemplo illius plebs fidelis offert se et sua dona Domino. Nunc autem diligentius ad hoc referamus oculos, quod sacerdos, ut supra commemoravimus, offert dona sacrificanda, panem scilicet et vinum. Utraque typice obtulit Melchisedech, utraque Christus dedit discipulis coenantibus. Sed utraque in corpus et sanguinem conversa sunt. Utrum autemconvertantur