comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insanguine nonerit mundum ita nectueris mundus quiater¬
rammeam per didisti & plebem meam occidisti non manebis
In aeternum. tempus semen nequapara filios tuos interfici
peccatis patrissui ut non ex surgant & inregnorum librotertio
& deposuit salomon abiathar desacerdotiodnĩ ut impleatur
uerbum dñi quod loquutus est dedomoheli inselomiam uero
catholica ubique & apud omnes esse decretis patrum nostrorũ
martyrum beatissimorum conpendio breuitatis excluditur
illud autem quam incaute In memoressui inimici ueritatis
obpugnant apud fures & rocptores quos lib& ex traneos datum
baptisma suscipi debere adhibito in conpetenti adhancrem testi¬
monio pauli a postoli quod scriptum est. quiueritatem dĩ in ius¬
titiam detinent. hoc in loco furtum furtiuo uoluerunt defen¬
dere testimonio. a postolus enim degentilibus agens & incre¬
dulos increpans italocutus est dicens. reuelabitur enim ira

Expanded text:
in sanguine non erit mundum, ita nec tu eris mundus: quia terin sanguine non erit mundum, ita nec tu eris mundus: quia terram meam perdidisti, et plebem meam occidisti, non manebis in aeternum tempus, semen nequam. Para filios tuos interfici peccatis patris sui, ut non exsurgant . Et in Regnorum libro tertio: Et deposuit Salomon Abiathar de sacerdotio Domini, ut impleatur verbum Domini quod locutus est de domo Heli in Selom . 7. Jamvero defenditur ubique et apud omnes esse, decretis patrum nostrorum martyrum beatissimorum compendio brevitatis excluditur. Illud autem quam incaute immemores sui inimici veritatis oppugnant, apud fures et raptores quoslibet extraneos datum Baptisma suscipi debere, adhibito incompetenti ad hanc rem testimonio Pauli apostoli, quod scriptum est, Qui veritatem Dei in injustitia detinent: hoc in loco furtum furtivo voluerunt defendere testimonio. Apostolus enim de Gentilibus agens et incredulos increpans ita locutus est, dicens: Revelabitur enim ira
Abbreviated transcription (Latin):
& filus uestris. In psalmis. non ne dr̃ inquir& ista. ipse enim scit
latentia cordis in regnorum. homouid& infaciem ds̃ autem
uid& incorde. & apocalypsi. & scient omnes ecclesiae qm̃egosum
scrutator renum & cordis. deniqued ño cum discipulis recumben¬
te & dicente. unus ex uobis metrad&. at que respondentem eo¬
demiuda num quidego sum dñe. & ab eodem dño audir& tudixist
de tectum se protinus uidens confusus abscessit sed cum ipsa post¬
modum turba ad tradendum dnm uenit uacant ergo cums uoiuda
patrono inimici dominicae ueritatis qui suomore defendere
reos manifestissimo selaborant. Ite mad defensionem pollutae
permixtionis suae uerba a postoli obiciunt. quibus ait siue
nissunt quia fornicata est mater ipsorum dedecorauit eos quȩ
peperit eos. & lnesaia quomodo uestimentum conspersum

Expanded text:
et filiis vestris . In Psalmis: Nonne Deus inquiret ista? Ipse enim scit et filiis vestris . In Psalmis: Nonne Deus inquiret ista? Ipse enim scit latentia cordis . In Regnorum primo: Homo videt in facie, Deus autem videt in corde . Et in Apocalypsi: Et scient omnes Ecclesiae quoniam ego sum scrutator renum et cordis . Denique Domino cum discipulis recumbente et dicente, Unus ex vobis me tradet; atque respondente eodem Juda, Numquid ego sum, Domine? et ab eodem Domino audiret, Tu dixisti : detectum se protinus videns, confusus abscessit; sed cum ipsa postmodum turba ad tradendum Dominum venit. Vadant ergo cum suo Juda patrono, inimici dominicae veritatis, qui suo more defendere reos manifestissimos elaborant. 6. Item ad defensionem pollutae permixtionis suae verba Apostoli objiciunt, quibus ait, Sive uoniam filii fornicationis sunt, quia fornicata est mater ipsorum; dedecoravit eos, quae peperit eos . Et in Isaia: Quomodo vestimentum conspersum
Abbreviated transcription (Latin):
ista & siquis illuc accesserit. inquinabitur : & malachiel. uos
osacer dotes qui profanatis nomen meum. & dixistis: In quo pro¬
fanauimus nomentuum : & ponentes in altariomeo panes pollu¬
tos : & dixistis : In quo polluimus illos : In eo ut diceretis. mensa dñi
benedicta est & quae super ponebantur annullastis &ita
in omnibus prophetis Inuenies. qm̃ si communi cassent eis quos
tantis uocibus condempnabant praeuaricationis crimen in¬
currerent quodergo inter eoserant commorationis fuit pon
communionis in defensionem ͤ Indesceleris sui auctoritatem sibi
exemplo iudae traditoris adsumunt quo eum dicant ad ño &
praecognitum adsumptum & cognitu toleratum cumutique
numerum ad sumpserit cognitum autem sibi non hominibus
hacratione pertulerit quaetodie perferre uidetur occultos.
scriptum est enim qua e occulta sunt mihi quae manifesta uobis

Expanded text:
ista, et si quis illuc accesserit, inquinabitur Aggaei II, 15. Etista, et si quis illuc accesserit, inquinabitur Aggaei II, 15. Et Malachiel: Vos, o sacerdotes, qui profanatis nomen meum, et dixistis, In quo profanavimus nomen tuum? Et ponentes in altari meo panes pollutos; et dixistis, In quo polluimus illos? In eo ut diceretis, Mensa Domini benedicta est, et quae superponebantur annullastis . Et ita in omnibus Prophetis invenies, quoniam si communicassent eis quos tantis vocibus condemnabant, praevaricationis crimen incurrerent. Quod ergo inter eos erant, commorationis fuit, non communionis. 5. In defensionem deinde sceleris sui auctoritatem sibi exemplo traditoris Judae assumunt, quo eum dicant a Domino, et praecognitum assumptum, et cognitum toleratum: cum utique rum Apostolorum assumpserit; cognitum autem sibi, non hominibus, hac ratione pertulerit, qua et bodie perferre videtur occultos. Scriptum est enim: Quae occulta sunt, mihi; quae manifesta, vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tomata arietum & adipeagnorum. & sanguinẽ taurorum & hir¬
corum nolo: nec sicueniatis In conspectum eo quis enim ex quisiuit
ista demanibus uestris : calcare aulam meam non adicietis: siadtu¬
leritis similaginem. uanum: Incensum est. ab ominatio est mihi :
neo moenias uestras & sabbata & diem magnum. non sustineo:
lelunium & ferias & diesfestos uestros. oditanima mea: factienim
estis mihi in abundantia multa: lam non parcam peccatis uestris:
cum extenderitis manus. auertam oculos meos a uobis: & simulti¬
plicaueritis prȩces. Non ex audiam uos: manus enim uestrae
sanguine plenȩsunt : & iterum: facinero sus autem quisacrificat
mihi uitulum. quasi qui canem occidat. & quisimiliam offert.
quasi sanguinem porcinum & quithus inmemoriam. quasiblas¬
phemus: aggeus &iam non modo sacrificia sed ipsam gentem pec¬
catricem penitus exsecratur. dicens: sic & populus iste & sic gens

Expanded text:
tomata arietum et adipem agnorum, et sanguinem taurorum et hirtomata arietum et adipem agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum nolo, nec sic veniatis in conspectu meo. Quis enim exquisivit ista de manibus vestris? Calcare aulam meam non adjicietis: si attuleritis similaginem, vanum; incensum abominatio est mihi. Neomenias vestra et sabbata et diem magnum non sustineo. Jejunium et ferias et dies festos vestros odit anima mea. Facti enim estis mihi in abundantia multa. Jam non parcam peccatis vestris. Cum extenderitis manus, avertam oculos meos a vobis: et si multiplicaveritis preces, non exaudiam vos. Manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Et iterum: Facinorosus autem qui sacrificat mihi vitulum, quasi qui canem occidat; et qui similam offert, quasi sanguinem porcinum; et qui thus in memoriam, quasi blasphemus . Aggaeus etiam non modo sacrificia, sed ipsam gentem peccatricem penitus exsecratur, dicens: Sic et populus iste et sic gens
Abbreviated transcription (Latin):
accipere . qui circum uentus uiolato praecepto aleone confec¬
tus est: helias &iam & heliseus altaribus schismatis samariae nũ¬
quam communi cauerint. neque consenserint. qui magis insoli¬
tudine morabantur: osee quoque propheta. ostenditur non
inter fuisse mysteriis eorum. quorum sacrificia detestatur
& damnans dicens: sacrificia eorum tam quam panis luctus. omnis
quitetigerit ex eis inquinabitur: a mosdenique quando potuit
samariae mysteriis misceri. dequopseudo propheta ita regilnuidiã
facit dicens: conglobationes facit aduersumte amos. inmedio do¬
mus israhel: non potest terra subportare sermones eius : & obhoc
insuper expellitur : lamuero in ipsa hierusalem quomodo poterant
prophetȩ sacrificiis peccantium hominum communicare. quȩ
ipsi diuino spũpleni damnabant : esaia dicente: quomihi multi¬
tudine sacrificiorum uestrorum dicit dñs: plenus sum: holo chaus¬

Expanded text:
accipere: qui circumventus, violato praecepto, a leone confecaccipere: qui circumventus, violato praecepto, a leone confectus est. Elias etiam et Elisaeus altaribus schismatis Samariae nunquam communicaverint, neque consenserint; qui magis in solitudine morabantur. Osee quoque propheta ostenditur non interfuisse mysteriis eorum, quorum sacrificia detestatur et damnat, dicens: Sacrificia eorum tanquam panis luctus; omnis qui tetigerit ex eis inquinabitur Osee IX, 4. Amos denique quando potuit Samariae mysteriis misceri, de quo pseudopropheta ita regi invidiam facit, dicens: Conglobationes facit adversum te Amos in medio domus Israel; non potest terra supportare sermones ejus ? Et ob hoc insuper expellitur. Jam vero in ipsa Jerusalem quomodo poterant Prophetae sacrificiis peccantium hominum communicare, quae ipsi divino Spiritu pleni damnabant, Isaia dicente, Quo mihi multitudinem sacrificiorum vestrorum, dicit Dominus? Plenus sum. Holocaus
Abbreviated transcription (Latin):
concremabo & in suflabo inuos insuflatione ignis iraemeae. &
conflamini in medio eius. & scietis quia ego sum dñs. quieffudiiram
meam superuos: contrahaec & talia quibus ecclesiadĩ a contamina¬
tione permixtorum inmundorum defenditur. clarum est aduer¬
sarios qua conscientia patrocinantes erroribus malos nolint abo¬
norum communione discerni: sequuntur enim apertissime
blas phemantes. ut dicant ecclesiã malorum dilectis &iam manifes¬
torum non possemaculari. adhibentes exempla prophetarum.
quilic& eos increparent prodelictis. tamense ab eis corporocliter
non separarae : cu mostendamus longealiud fuisse illud tempus
inquo frequentare baptismum totiens quotiens peccabãt permit¬
tebantur: tamen &iam sic inueniuntur idem prophetae amalorũ
communione seabstinuisse. quando sofonias propheta. qui adhie¬
roboam inschismate positum missus. nec panem nec aquã lubetur

Expanded text:
concremabo, et insufflabo in vos insufflationem ignis irae meae; et concremabo, et insufflabo in vos insufflationem ignis irae meae; et conflabimini in medio ejus, et scietis quia ego sum Dominus, qui effudi iram meam super vos . 4. Contra haec et talia, quibus Ecclesia Dei a contaminatione permixtorum immundorum defenditur, clarum est adversarios qua conscientia patrocinantes erroribus malos nolint a bonorum communione discerni. Sequuntur enim apertissime blasphemantes, ut dicant Ecclesiam malorum delictis etiam manifestorum non posse maculari, adhibentes exempla Prophetarum, qui licet eos increparent pro delictis, tamen se ab eis corporaliter non separarunt: cum ostendamus longe aliud fuisse illud tempus, in quo frequentare baptismum toties quoties peccabant permittebatur. Tamen etiam sic, inveniuntur iidem Prophetae a malorum communione se abstinuisse, quando Sophonias propheta, qui ad Jeroboam in schismate positum missus, nec panem nec aquam jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
& ait illi: amice quo modo hucuenisti: ille autem obmuit: &¬
dixit rex ministrissuis: auferte illum manibus & pedibus. & mit¬
tite illum intenebras exteriores. illicerit ploratio & stridor den¬
tium : secundum hancigitur rationem frustra dixerunt bonos
proptermalos sacrilega se paratione non deseri. sed malos prop¬
terbonos piaunitate tolerari. cum propter hanc profanam
perconmixtionem conmoueri & seinctionem maximam
prouocare alio loco dñs indignatus ostendat: pro eo inquit
quod facta est mihi omnis domus is rahel permixtio. omnes
aeramentum. argentum ferrum. stagnum & plumbum. in me¬
dio camini ardentis permixtum: propterea dic: haec dicit dñs
propter quod factiestis omnes inpermixtione una. id eo ego recipio
uos in medio hierusalem. sicut recipitur aeramentum & argen¬
tum & ferrum & stagnum & plumbum in medio camini. ad in¬
sufflandum inigni ut confletur. ita recipiamuos in ira mea &

Expanded text:
et ait illi: Amice, quomodo huc venisti? Ille autem obmutuit. Et et ait illi: Amice, quomodo huc venisti? Ille autem obmutuit. Et dixit Rex ministris suis: Auferte illum pedibus et manibus, et mittite illum in tenebras exteriores; illic erit ploratio et stridor dentium . Secundum hanc igitur rationem frustra dixerunt bonos propter malos sacrilega separatione non deseri, sed malos propter bonos pia unitate tolerari; cum propter hanc profanam permixtionem commoveri et sejunctionem maximam provocare alio loco Dominus indignatus ostendat. Pro eo, inquit, quod facta est mihi omnis domus Israel permixtio, omnes aeramentum, argentum, ferrum, stannum et plumbum, in medio camini ardentis permixtum; propterea dicit: Haec dicit Dominus, Propter quod facti estis omnes in permixtione una, ideo ego recipio vos in medio Jerusalem, sicut recipitur aeramentum, argentum et ferrum et stannum et plumbum in medio camini, ad insufflandum in igni, ut confletur: ita recipiam vos in ira mea, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: quid paleis ad frumentum: & paulus apostolus: quae par¬
ticula est fideli cum infidelȩ. aut quae communio luci ad tenebras:
& salomon. si communi calit lupus agno aliquando sic peccator
iusto: pisces &iambonos & malos unoretiaculo usque adlitꝰ id est
iustos & in iustos usque infinem saeculi simulcontineri & pro¬
trahi confirmant. non intuentes hocdereis latentibus dictum.
qm̃ retiaculum inmaripositum quidhabeat. apiscatoribus. id est
a sacerdotibus ignoratur. donec extractum adlitus ad purgatio¬
nem boni seumali prodantur : Ita & latentes & in ecclesiam con¬
stituti &a sacer dotibus ignorati. indiuino ludicio proditi. tam¬
quam piscesmali a scorum consortio separantur. sicut dñs in
euangelio delatentireo qui perobreptionem sacerdotes fefel¬
lerat. perfiguram loquitur dicens : Intrans inquit rex uiderrecũ¬
bentes. uidit illichominem non habentẽuestimentum nuptialem.

Expanded text:
dicens, Quid paleis ad frumentum ? et Paulus apostolus, Quae pardicens, Quid paleis ad frumentum ? et Paulus apostolus, Quae particula est fideli cum infideli? aut quae communio luci ad tenebras ? et Salomon, Si communicabit lupus agno aliquando, sic peccator justo . Pisces etiam bonos et malos uno reticulo usque ad littus, id est, justos et injustos usque in finem saeculi simul contineri et protrahi confirmant, non intuentes hoc de reis latentibus dictum; quoniam reticulum in mari positum quid habeat, a piscatoribus, id est, a sacerdotibus ignoratur, donec extractum ad littus ad purgationem boni seu mali prodantur. Ita et latentes et in Ecclesia constituti et a sacerdotibus ignorati, in divino judicio proditi, tanquam pisces mali, a sanctorum consortio separantur, sicut Dominus in Evangelio de latenti reo qui per obreptionem sacerdotes fefellerat, per figuram loquitur dicens: Intrans, inquit, Rex videre recumbentes, vidit illic hominem non habentem vestimentum nuptiale,
Abbreviated transcription (Latin):
tata immo corrum pere: qm̃ si a postoli ipsius dñi comites. In
ecclesia ⁊ izania idest filios diaboli pullulantes. Inscõrum com¬
munionem dimittendos esse didicissent. num quam simonẽ.
erastum. filetum. alex andrum deman. hermogenem. ceterosq:
consimiles. ecclesiae liminibus eiecissent: Immosi ita ess&. uaca¬
r& totum praeconium scripturarum diuinarum. quod iuben¬
tur pulluti emedio scõrum sacerdotum diligentia separi. di¬
cente dño permoysen: legitimum inquit aeternum inproge¬
nies uestras. diuidere interscõs & profanos. intermundos &
inmundos : quod alibi neclectum inpersona sacerdotum sp̃s in¬
crepat dicens: sacerdotes eius repulerunt legemineam. profana¬
bant sc̃amea. intermundum & inmundum Non diuidebant. &
inter scm̃ & pollutum non separabant: adhanc parabolam
illud quoque aduersarii subiungunt. paleas cum frumentis debe¬
re si mulinecclesia permanere: quod hie remias. reper cutit.

Expanded text:
tata imo corrumpere. Quoniam si Apostoli, ipsius Domini comites, in tata imo corrumpere. Quoniam si Apostoli, ipsius Domini comites, in Ecclesia zizania, id est filios diaboli pullulantes, in sanctorum communione dimittendos esse didicissent, nunquam Simonem, Erastum, Filetum, Alexandrum, Deman, Hermogenem, caeterosque consimiles Ecclesiae liminibus ejecissent. Imo si ita esset, vacaret totum praeconium Scripturarum divinarum, quo jubentur polluti e medio sanctorum, sacerdotum diligentia separari, dicente Domino per Moysen: Legitimum, inquit, aeternum in progenies vestras, dividere inter sanctos et profanos, inter mundos et immundos . Quod alibi neglectum in persona sacerdotum Spiritus increpat dicens: Sacerdotes ejus repulerunt legem meam; profanabant sancta mea, inter mundum et immundum non dividebant, et inter sanctum et pollutum non separabant . Ad hanc parabolam illud quoque adversarii subjungunt, paleas cum frumentis debere simul in Ecclesia permanere. Quod Jeremias repercutit,
Abbreviated transcription (Latin):
habentem maculam aut rugam. aut aliquid eius modi. sed scãm &
In maculatam : & iterum: desponsaui enimuos uniuiro uirgi¬
nemscam ad signare xp̃o: his ergo tot & tantis documentis de
ecclesiae puritate. quaeper sp̃m promit tebatur. sprȩtis atque
contemptis. malos in illa interbonos esse mansuros. perziza¬
niorum similitudinem in conpetenter ad firmant. cumipsam
similitudinem dñs interpraetatussit apostolissuis dicens: qui
seminat bonum semen. filius est hominis: ager autem est hic mun¬
dus: bonum autem semen. hii sunt filii regni: sigania autem filii
sunt maligni: Inimicus autem qui seminat eam. diabolus est:
messis autem consum matio saeculi messores autem angelisunt:
& cetera: ager inquit est mundus: nonergo ecclesiam. sed mun¬
dus. In quobonisimul & mali usquemessem id est usque ad diui¬
num iudicium reseruantur: quia nec potest a dño interprae¬

Expanded text:
habentem maculam neque rugam, aut aliquid ejusmodi, sed sanctam et habentem maculam neque rugam, aut aliquid ejusmodi, sed sanctam et immaculatam . Et iterum: Desponsavi enim vos uni viro virginem sanctam assignare Christo . 3. His ergo tot et tantis documentis de Ecclesiae puritate, quae per Spiritum promittebatur, spretis, atque contemptis, malos in illa inter bonos esse mansuros, per zizaniorum similitudinem incompetenter affirmant, cum ipsam similitudinem Dominus interpretatus sit Apostolis suis dicens: Qui seminat semen bonum, Filius est hominis. Ager autem est hic mundus; bonum autem semen ii sunt filii regni; zizania autem filii sunt maligni; inimicus autem qui seminat ea, diabolus est; messis autem, consummatio saeculi; messores autem Angeli sunt , et caetera. Ager, inquit, est mundus: non ergo Ecclesia, sed mundus, in quo boni simul et mali usque ad messem, id est, usque ad divinum judicium reservantur. Quia nec potest a Domino interpre
Abbreviated transcription (Latin):
dissolutae. & genua debilia confortamini: quiestis pusillanimes
uolite timere : ds̃ noster iudicium retribuet. & ipse ueni&. & sal¬
uos faci&nos: tunc a perientur oculicaecorum. & aures surdo¬
rum audient. plana erit linguamutorum. & claudus sali&
sicut ceruus : qm̃ rupta est in deserto aqua. & fons interra sitient:
& ad iecit: illic uiamunda. & uiascãuocabitur : & non transibit
illic inmundus. nequeerit illicuia inmunda: &iam illic non
erit leo. neque exbestiis malis ascend& in illa: neque inuenien¬
tur in illa. sed ambulabunt illic redempti & electi: dequa in can¬
ticis canticorum expersonadñi scriptum est: tota speciosa es
soror mea. & reprehensio non est inte: quod paulus a postolus
a pertissime demonstrauit dicens: xp̃s dilexit ecclesiam & semet¬
ipsum trocdidit propteream. ut eam sc̃ĩficar& purgans eam laua
croaquae inuerbo : & adiungens sibi gloriosam ecclesiam. non

Expanded text:
dissolutae; et genua debilia, confortamini: qui estis pusillanimes, dissolutae; et genua debilia, confortamini: qui estis pusillanimes, nolite timere. Dominus noster judicium retribuet, et ipse veniet, et salvos faciet nos. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum audient, plana erit lingua mutorum, et claudus saliet sicut cervus. Quoniam rupta est in deserto aqua, et fons in terra sitienti. Et adjecit: Illic via munda, et via sancta vocabitur; et non transibit illic immundus, neque erit illic via immunda. Etiam illic non erit leo, neque ex bestiis malis ascendet in illa, neque invenientur in illa, sed ambulabunt illic redempti et electi . De qua in Canticis canticorum ex persona Domini scriptum est: Tota speciosa es, soror mea, et reprehensio non est in te . Quod Paulus apostolus apertissime demonstravit dicens: Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit propter eam, ut eam sanctificaret, purgans eam aquae lavacro in verbo, et adjungens sibi gloriosam Ecclesiam, non
Abbreviated transcription (Latin):
hancepistulam nostram petimus accipi atque inseri lubeas. tunc
deinde causamaudire digneris: aduersarienim nostri decursis
testimoniis quibus ecclesiam cum laude sui ubique diffunditur:
id prius mandant suis defensoribus peragendum. ut contra nos
qui ecclesiae defendimus puritatem istomodo agant. ut eandem
ecclesiam habituram Insepermixtos simulbonos & malos usque
infinem saeculi dicantesse praedictam: cuius reicausam nos magis
ostendimus. eclesiam dñi Inscripturis diuinis scãm & in macula¬
tam foraeubique nuntiatam: peresaam. exsurgesion induae for¬
titudinemtuam hierus alem ciuitas sca. nona dici& tronsireper
te Incircumcisus & inmundus: & iterum dic filiae sion. ecce tibi
saluator ueni& habens mercedem & opus ante faciem suam. & uoca¬
bit illum populum scm̃. redemptum ad ño: tuautem uocaberis de¬
siderata ciuitas. & non derelicta : & iterum confortaminimanus

Expanded text:
hanc epistolam nostram petimus accipi atque inseri jubeas, tunc hanc epistolam nostram petimus accipi atque inseri jubeas, tunc deinde causam audire digneris. 2. Adversarii enim nostri decursis testimoniis, quibus Ecclesia cum laude sui ubique diffunditur, id prius mandant suis defensoribus peragendum, ut contra nos qui Ecclesiae defendimus puritatem, isto modo agant, ut eamdem Ecclesiam habituram in se permixtos simul bonos et malos usque in finem saeculi dicant esse praedictam. Cujus rei causa nos magis ostendimus, Ecclesiam Domini in Scripturis divinis sanctam et immaculatam fore ubique nuntiatam. Per Isaiam: Exsurge, Sion; indue fortitudinem tuam, Jerusalem civitas sancta; non adjiciet transire per te incircumcisus et immundus . Et iterum: Dic, filia Sion, Ecce tibi salvator adveniet, habens mercedem et opus ante faciem suam, et vocabit illum populum sanctum, redemptum a Domino. Tu autem vocaberis desiderata civitas, et non derelicta . Et iterum: Confortamini, manus
Abbreviated transcription (Latin):
Fł marcellino u̾c̃ & spectabili trib̾ & not̾ : lanuarianus & ce¬
teri ep̃i ueritatis catholicae . quaepersecutionem patitur on
defensionem mandauimus magnum iusticognitoris indicium
est. quod uni parti concesserit alteri nonnegare. neuni par¬
tifauere. alteram praemere uideatur: quod te protua pruden¬
tia & longe prospicere. & longius condec& praecauere: maxime
cum populos edictis inuites deaudientiaetuae libramine iudi¬
care: aduersari igitur traditores persecutores que nostri. cum
elucubratum uolumen suimandati. diuque conceptum & exposi¬
tum actis ingererent. sine praeludicio equidem nostro libenter
audisti: quod ut huic epistulae nostrae concedas. Inpendio
postulamus: non quo illorum praua peruersa quaed octrina
nos terreat. sed nelabor sit defensoribus nostris. contralibrum
illorum prolixum . & contrac prosecutiones eorum confligere. cum
necdies totus causae sufficiat. necuox aut laterocdefensioni. ut liber
cum libro. & defensio cum defensione concertet: quare igitur

Expanded text:
clarissimo et spectabili tribuno et notario, Januarianus et caeteri episcopi veritatis catholicae, quae persecutionem patitur, non defensionem mandavimus, magnum justi cognitoris indicium est, quod uni parti concesserit, alteri non negare, ne uni parti favere, alteram premere videatur. Quod te pro tua prudentia et longe prospicere, et longius condecet praecavere: maxime cum populos edictis invites de audientiae tuae libramine judicare. Adversarii igitur, traditores, persecutoresque nostri cum elucubratum volumen sui mandati diuque conceptum et expositum actis ingererent, sine praejudicio equidem nostro libenter audisti: quod ut huic epistolae nostrae concedas, impendio postulamus. Non quo illorum prava perversaque doctrina nos terreat, sed ne labor sit defensoribus nostris, contra librum illorum prolixum, et contra prosecutiones eorum confligere, cum nec dies totus causae sufficiat, nec vox aut latera defensioni, ut liber cum libro et defensio cum defensione concertet. Quare igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Recitatio Iterum de consensu partium.
lterum loquutio nonlicere contra proprios uenire consensus.
& ut notarii ecclesiae recitent. sidefide dubitant exceptorum.
Prosequutio donatistarum ubisibi gesta primitus ediuolunt.
Interloquutio ut abecclesi asticis notariis sicut ab exceptorib
consensus partium secitetur.¬

Expanded text:
Recitatio iterum de consensu partium. Interlocutio non licere contra proprios venire consensus; et ut notarii Ecclesiae recitent si de fide dubitant exceptorum. Prosecutio Donatistarum, ubi sibi gesta primitus edi volunt. Interlocutio, ut ab Ecclesiasticis notariis, sicut ab exceptoribus, consensus partium
Abbreviated transcription (Latin):
sed per iniquumest eos deistius diligentiae uelut quadam inanitate cau¬
sari. a quibus sunperlegendis iugiter paginis disputationis huiusce
Non inanis diligentia flagitetur eam nones sediligentiam sed molestiam
confitetur : unde quantum ego arbitror non opus inritum lusimus.
qui fastidia lectionis remedio breuitatis exclusimus: certe exipsius ope¬
rationis. atq utilitatis effectu. absolutumesse non poterit. quod uanus
labor iste nonfuerit. idcircotamen non ineptumest quid quid hic egi
quia in hoc uobis iuuentibus par ui : nunc oroaeuerim ut inuicissitudinem
meriti prome orare digneminiita enimsseut quod sponte facitis mihi ta¬
mencedat in remunerationem: omnipotentia trinitatis. idest omni po¬
tentia dĩ nostri. caritatem uestram iugiter nostrimemorem perpe¬
tua pietate custodiat: domini merito dilectissimi & in xp̃i nomi

Expanded text:
Sed periniquum est eos de istius diligentiae velut quadam inanitate causari, a quibus si in perlegendis jugiter paginis disputationis hujusce non inanis diligentia flagitetur, eam non esse diligentiam, sed molestiam confitentur. Unde, quantum ego arbitror, non opus irritum lusimus qui fastidia lectionis remedio brevitatis exclusimus. Certe, si ex ipsius operationis atque utilitatis effectu, absolutum esse non poterit, quod vanus labor iste non fuerit, idcirco tamen non ineptum est quicquid hic egi, quia in hoc vobis jubentibus parui. Nunc oraverim, ut in vicissitudinem meriti pro me orare dignemini. Ita enim fiet, ut quod sponte facitis, mihi tamen cedat in remunerationem. Omnipotentia Trinitatis, id est, omnipotentia Dei nostri, charitatem vestram jugiter nostri memorem perpetua pietate custodiat, Domini merito dilectissimi, et in Christi nomi
Abbreviated transcription (Latin):
inter rogantur utrum consentiant.
Prosequutio donatistarum detempore & personis.
Inter loquutio ut certus numerus constituatur actorum
secundum lectum edictum.
Donatistarum prosequutio de tempore exempto. ut lam nihil
ageretur instantium¬
XIII. Inter lo quutio qua excluduntur de tempore constituto & certo
numero constituendo donatistae

Expanded text:
interrogantur utrum consentiant? Prosecutio Donatistarum de tempore et de personis. Interlocutio ut certus numerus constituatur actorum secundum lectum edictum. Donatistarum prosecutio de tempore exempto, ut jam nihil ageretur instantium23. Interlocutio qua excluduntur de tempore constituto et certo numero constituendo Donatistae
Abbreviated transcription (Latin):
Si adrem iudicas pertinere. prudentiae tuae est considerare
catholicis ep̃is. uellegatis catholicorum ep̃orum. conces sum esse
habendam conlationem: tenor rescripti imperialis ostendit:
uenimus utrique. hicsumus & ds̃ nos disputatores & conlatones
magis quamlitigatores esse praecepit : & nihilaliuduoluit dm̃
timens & dõser uiens clementissimus imperator: ad stitisse legi¬
timas personas . & confirmata esse mandata. primodie conflic¬
tus nostri iudicauit subl t̾t᷑: non interponantur quae adrem
ueces saria non sunt: ecclesia est quam ad serimus testimoniis scrip¬
turarum diuinarum. omnibus nota. inmonte sicut scriptum est
altis simo constituta. ad quamueniunt omnes gentes: si est aliquid
contrcistam ecclesiam quoddicatur. lamdicatur & uullae more
Interponantur: sinihilest quod dicitur. caedat ueritati. quicri¬
minationem suam adfirmare & ostendere & probare hominib:
non potest: quam diu ista tanta populi exspectatio suspensa est :

Expanded text:
Si ad rem judicas pertinere, prudentiae tuae est considerare. Catholicis episcopis vel legatis Catholicorum episcoporum concessum esse habendam Collationem, tenor rescripti imperialis ostendit. Venimus, utrique hic sumus; et Deus nos disputatores et collatores magis quam litigatores esse praecepit, et nihil aliud voluit Deum timens et Deo serviens clementissimus Imperator. Astitisse legitimas personas, et confirmata esse mandata primo die conflictus nostri judicavit Sublimitas tua. Non interponantur quae ad rem necessaria non sunt. Ecclesia est quam asserimus testimoniis divinarum Scripturarum, omnibus nota, in monte, sicut scriptum est, altissimo constituta, ad quam veniunt omnes gentes . Si est aliquid contra istam Ecclesiam quod dicatur, jam dicatur, et nullae morae interponantur. Si nihil est quod dicatur, cedat veritati, qui criminationem suam affirmare et ostendere et probare hominibus non potest. Quamdiu ista tanta populi exspectatio suspensa est?
Abbreviated transcription (Latin):
praesentes sunt. utrique conuenimus. locus iste ep̃ĩs paenerefer¬
tus est. mandata recitata atque firmata sunt. nonnegatur a par¬
tibus nostris postulatam esse conlationem. ut in ea conlatione tan¬
demaliquando uel probent uel probare non potuisse monstren¬
tur . quaesolent non nobis nonunicuique nostrum. sed uniuerso
orbi xp̃iano obicerecrimina. quixp̃ianus orbis non opinione
humana sed diuinis testimoniis & promissus est . & inplentur:
quid adhucnescio quae tergiuersatione moratoria ab eis inter¬
ponuntur. qui se ep̃os xp̃i diciuolunt: ex spectatio nondico huius
ciuitatis. seduniuersi pene generis humani suspensa est. aliquid
deecclesia cupit audire. & nos adhuc forenses formulas discuti¬
mus & miserrime litigamus: lam aduertat nt quidagatur.
lamaliquandonos dehoc negotio amputatis omnib: morulis.

Expanded text:
Praesentes sunt, utrique convenimus, locus iste episcopis pene refertus est, Mandata recitata atque firmata sunt. Non negatur a partibus nostris postulatam esse Collationem, ut in ea Collatione tandem aliquando vel probent, vel probare non potuisse monstrentur, quae solent non nobis, non unicuique nostrum, sed universo orbi christiano objicere crimina: qui christianus orbis non opinione humana, sed divinis testimoniis et promissus est et impletur. Quid adhuc nescio quae tergiversationes moratoriae ab eis interponuntur, qui se episcopos Christi dici volunt. Exspectatio, non dico hujus civitatis, sed universi pene generis humani suspensa est, aliquid de Ecclesia cupit audire, et nos adhuc forenses formulas discutimus et miserrime litigamus. Jam advertat Nobilitas tua quid agatur. Jam aliquando nos de hoc negotio, amputatis omnibus morulis,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ista possemus & nosdicere & uelut contraria primopro¬
posita soluere itaque sinecausa interrum punt istostrepitu quia
epistulae ipsorum possemus talia facere uerecitaretur patien¬
ter audiant admoneantur sublit̾ t̾ facere quod sponte facere
debuerunt. patienter audiant. non est res leuis quae tractatur
anobis suscepimus hodie respondere sids̃ adiuuerit prolixae
epistulae eorum necrogare ut edatur nobis & consideremus
& postea respondeamus sicut ipsi demandato nostro fecerunt.
praebeant nobis aliquam patientiam per incolomitatemtuam.

Expanded text:
Omnia ista possemus et nos dicere, et velut contraria primo proposita solvere. Itaque sine causa interrumpunt isto strepitu; quia epistolae ipsorum potuissemus talia facere, ne recitaretur. Patienter audiant. Admoneantur a Sublimitate tua facere, quod sponte facere debuerunt. Patienter audiant: non est res levis quae tractatur a nobis. Suscepimus hodie respondere, si Deus adjuverit, prolixae epistolae eorum. Nec rogamus ut edatur nobis, et consideremus, et postea respondeamus, sicut ipsi de Mandato nostro fecerunt. Praebeant nobis aliquam patientiam per incolumitatem tuam.
Abbreviated transcription (Latin):
emeritus. protasius. montanus. gaudentius. ad eodatus. ep̃i &
die đ ianuarꝰ. internos & aduersarios nostros spectabilitas
tua audire dignata est: & qm̃ euoluto penedie partibus patien¬
tiam prebens. aliquanta quae principia negotii fuerant audire
dignatus es. opusque est ad causam . ut mandatum quod aduersarii
nostri obtulerunt. Nobis innotitiam perferratur. qm̃ series acto¬
rum propter sui prolixitatem non potest explicari. ne in parati
adiudicium uenire uideamur. idmandatum quod aduersarii nos¬
tri legendum dederunt. in exemplaribus nobis hodie quod est
IIII non dieluniarum. dari praecipias. ut instructi negotio nobis
iniuncto adesse ualeamus: & aliamanu: primianus ep̃s huic noto¬

Expanded text:
Emeritus, Prothasius, Montanus, Gaudentius, Adeodatus, episcopidie calend. junii inter nos et adversarios nostros Spectabilitas tua audire dignata est. Et quoniam evoluto pene die partibus patientiam praebens, aliquanta quae principia negotii fuerant audire dignatus es, opusque est ad causam, ut Mandatum quod adversarii nostri obtulerunt, nobis in notitiam perferatur; quoniam series actorum propter sui prolixitatem non potest explicari; ne imparati ad judicium venire videamur, id Mandatum quod adversarii nostri legendum dederunt, in exemplaribus nobis hodie, quod est quarto die nonarum juniarum, dari praecipias; ut instructi negotio nobis injuncto adesse valeamus. Et alia manu: Primianus episcopus huic Noto
Abbreviated transcription (Latin):
minicula conpetentia actibus tuis deesse non possint. uiros
spectabiles proconsulẽ atque uicarium serenitas nostra commo¬
nuit. ut si propriarum dignitatum statum cupiunt retinere.
si ad paritionem suam extrema declinare supplicia. tamex pro¬
priis officuis quam ex omnium iudicum apparltione abunde
necessarios faciant deputari: erit lam sollicitudinis tuae siquid
ulla cognoueris arte differri. missis relationibus indicare.
ut neglȩgentes puniat digna correctio: omnia sane quaeuel
inunum ep̃is congregatis disputatio completa fir mauerit
uel desistentibus forte statuerit circa contumaces lata sententia.
te referre conueniet. ut quid ad confirmandam catholicam fidem
praeceptio nostra profecerit. celerius possimus agnoscere: & diui¬
namanu. uale marcelline carissime nobis: data prido idus octb rcuennȩ:¬

Expanded text:
minicula competentia actibus tuis deesse non possint, viros minicula competentia actibus tuis deesse non possint, viros spectabiles Proconsulem atque Vicarium serenitas nostra commonuit, ut si propriarum dignitatum statum cupiunt retinere, si apparitionem suam extrema declinare supplicia, tam ex propriis officiis quam ex omnium judicum apparitione abunde necessarios faciant deputari. Erit jam sollicitudinis tuae, si quid ulla cognoveris arte differri, missis relationibus indicare, ut negligentes puniat digna correctio. Omnia sane, quae vel in unum episcopis congregatis disputatio completa firmaverit, vel desistentibus forte statuerit circa contumaces lata sententia, te referre conveniet; ut quid ad confirmandam catholicam fidem praeceptio nostra profecerit, celerius possimus agnoscere. Et divina manu: Vale, Marcelline charissime nobis. Data pridie idus octobris Ravenn
Abbreviated transcription (Latin):
declinauerint conuenire. trinie dicti uocatione contumaciũ
tempora concludantur: quibus emensis atque troens actis. si
prouocati adesse contempserint. caedat cum ecclesiis populus
qui doctoressuos silentio cognouerint superatos. & uictum se
aliquando gratuletur. sciat que si non praeceptis nostris. uel ca¬
tholicae legis ueris imperiis seruiendum: cuiquidem disputationi
principe loco teludicem uolumus residere: quicquid etiam ante
Inmandatis acceperis plenissime meministi. omnem que uel in
congregandis epĩs uel euocandis siadesse contempserint curã
te uolumus sustinere. ut & ea quaeante mandata sunt. & quae
nunc statuta cognoscis. probata possis implere sollertia id
ante om̃a seruaturus. ut ea quaecirca catholicam legem uel olim
ordinauit antiquitas. uel parentum nostrorum auctoritas re¬
ligiosa constituit. uel nostra serenitas roborauit. Nouella sub¬
reptione submota. integra & inuiolata custodias: ut sanaeam¬

Expanded text:
declinaverint convenire, trini edicti vocatione contumacium declinaverint convenire, trini edicti vocatione contumacium tempora concludantur; quibus emensis atque transactis, si provocati adesse contempserint, cedat cum ecclesiis populus qui doctores suos silentio cognoverit superatos, et victum se aliquando gratuletur, sciatque, si non praeceptis nostris, vel catholicae legis veris imperiis serviendum. Cui quidem disputationi principe loco te judicem volumus residere quidquid etiam ante in mandatis acceperis plenissime meministi, omnemque vel in congregandis episcopis, vel evocandis, si adesse contempserint, curam te volumus sustinere: ut et ea quae ante mandata sunt, et quae nunc statuta cognoscis, probata possis implere solertia; id ante omnia servaturus, ut ea quae circa catholicam legem vel olim ordinavit antiquitas, vel parentum nostrorum auctoritas religiosa constituit, vel nostra serenitas roboravit, novella subreptione submota, integra et inviolata custodias. Ut sane ad
Abbreviated transcription (Latin):
prestaretur occasio : nunc quoq excludendam subreptionem si¬
mili auctoritate censemus. illud quae merito profitemur. liben¬
ter nos ea quaestatuta fuerant submouere. ne in diuinum cultum
nobis sequis quam auctoribus aestimet possepeccare: & quam uis
una sit omnium & manifesta sententia. catholicae legis plenam
ueritatem recto hominum cultu. & caelesti sententia conproba¬
tam. studio pacis & gratiae. uenerabilium uirorum epis coporũ
legationem libenter admisimus. quae congregari donatistas ep̃os
ad coetum celeberrimȩ desiderat ciuitatis. electis etiam eatholief¬
sacerdotibus quos pars utraque delegerit. habitis disputationibus
super stitionem ratio manifesta confutet: quamrem intra quattuor
menses praecipimus explicari. ut conuersos animos populorum
etiam nostra clementia sicut desiderat celerius possit cognoscere
quod si intra praestitutum tempus studiose donatistarum ep̃i

Expanded text:
praestaretur occasio. Nunc quoque excludendam subreptionem sipraestaretur occasio. Nunc quoque excludendam subreptionem simili auctoritate censemus, illudque merito profitemur, libenter nos ea quae statuta fuerant submovere, ne in divinum cultum nobis se quisquam auctoribus aestimet posse peccare. Et quamvis una sit omnium et manifesta sententia catholicae legis plenam veritatem recto hominum cultu et coelesti sententia comprobatam, studio pacis et gratiae venerabilium virorum episcoporum legationem libenter admisimus, quae congregari Donatistas episcopos ad coetum celeberrimae desiderat civitatis, ut electis etiam sacerdotibus quos pars utraque delegerit, habitis disputationibus, superstitionem ratio manifesta confutet. Quam rem intra quatuor menses praecipimus explicari, ut conversos animos populorum etiam nostra clementia, sicut desiderat, celerius possit cognoscere. Quod si intra praestitutum tempus studiose Donatistarum episcopi
Abbreviated transcription (Latin):
Inter imperii nostri maximas curas. catholicae legis reuerentia.
aut prima semper aut sola est: neque enim aliud h aut belli laborib:
agimus. aut pacis consiliis ordinamus : nisi ut uerum dĩ cultum
orbis nostri plebs deuota custodiat. ut etiam donatistas uel terro¬
re uel monitu olimimplere conueneroent. qui africam hoc est
regninostri maximam partem. & saecularibus officiis fideliter
seruientem. uano errore & dissensione superflua decoloroent:
IINos tamen & eadem frequentius nonpiget replicare. qu& omnium
retro principum deuota indm̃ definiuit auctoritas. ne temporib
nostris siquid forte In iniuriamlegis catholicae fuerit generatum.
iustoludicio hocnobis possit imputare posteritas: Nec sane latet
conscientiam nostram sermo caelestis oraculi. quemerrorisuo pos¬
se proficere scaeua donatistarum interprȩtatio profitetur
quiquamuis deprauatos animos ad correctionem mitius inuitar&.
aboleri eum tamenetiam ante iussimus. nequa super stitionibus

Expanded text:
Inter imperii nostri maximas curas, catholicae legis reverentia aut prima semper aut sola est. Neque enim aliud aut belli laboribus agimus, aut pacis consiliis ordinamus, nisi ut verum Dei cultum orbis nostri plebs devota custodiat, ut etiam Donatistas vel terrore vel monitu olim implere convenerat, qui Africam, hoc est, regni nostri maximam partem et saecularibus officiis fideliter servientem, vano errore et dissensione superflua decolorant. Nos tamen eadem frequentius non piget replicare, quae omnium retro principum devota in Deum definivit auctoritas: ne nostris temporibus si quid forte in injuriam legis catholicae fuerit generatum, justo judicio hoc nobis possit imputare posteritas. Nec sane latet conscientiam nostram sermo coelestis oraculi, quem errori suo posse proficere scaeva Donatistarum interpretatio profitetur: qui quamvis depravatos animos ad correctionem mitius invitaret, aboleri eum tamen etiam ante jussimus, ne qua superstitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
traditionis inpingitur.
Prosecutio catholicorum quae salua ec causa traditio¬
nem inmensurio probari
ad secundum ep̃ destinata quaquidquid circase actumsit
tempore per secutionis insinuat.
Prosecutio catholicorum quauolunt esse testatum

Expanded text:
traditionis impingitur. 336. traditionis impingitur. 336. Prosecutio Catholicorum qua salva Ecclesiae causa, traditionem in Mensurio probariad Secundum Episcopum destinata, qua quid circa se actum sit tempore persecutionis insinuat. 338. Prosecutio Catholicorum, qua volunt esse testatum
Abbreviated transcription (Latin):
Prosecutio donatistarum qua sedicunt ideo deexiliis adiudiciũ
remeasse quia eis cognitor iurauerat per edictum.
Responsio catholicorum non fuisse inexilium donatistas.
Prosecutio donatistarum depetitoris persona quaeper acta
sunt repetentes & dicens caeciliani purgationem Nondebuis se
recitari qui adhuc abipsis non fuerat accusatus.
Inter loquutio debere chartas quas donatistae offerunt
recitaturi ut omnibus secitatis petitoris persona ualeat dep̃hendi
Ubi contendunt catholici recitationem cartharum suarum
Iuter rumpi paenitus non debere sed omnia perordinem
esse recitanda.
Ubi donatistae respondent recitationem decaeciliano
catholico non potuisse conpetere.
Inter loquutio ubi contendentibus de continuanda reci¬
tatione catholicis lubet cognitor illa potius recitari quae
offerunt donatistae
Prosecutio donatistarum in itium referens causae quid
effecerit unde extitit causa discidii
Inter loquutio probationem exigens simensurio crimen

Expanded text:
Prosecutio Donatistarum qua se dicunt ideo de exiliis ad judicium remeasse, quia eis cognitor juraverat per edictum. 328. Responsio Catholicorum non fuisse in exilium Donatistas. 329. Prosecutio Donatistarum de petitoris persona, quae peracta sunt repetens, et dicens Caeciliani purgationem non debuisse recitari, qui adhuc ab ipsis non fuerat accusatus.Interlocutio, debere chartas quas Donatistae offerunt recitari, ut omnibus recitatis petitoris persona est, et tri331. Ubi contendunt Catholici recitationem chartarum suarum interrumpi penitus non debere, sed omnia per ordinem esse recitanda. 332. Ubi Donatistae respondent, recitationem de Caeciliano catholico non potuisse competere. 333. Interlocutio ubi contendentibus de continuanda recitatione Catholicis, jubet cognitor illa potius recitari quae offerunt Donatistae. 334 Prosecutio Donatistarum initium referens causae, quid effecerit, unde exstitit causa dissidii. 335. Interlocutio probationem exigens si Mensurio crimen
Abbreviated transcription (Latin):
suscipimus & si nobis ostendi potuerint criminosi. hodie illos
a nathemamus. nontamen propter illos ecclesiam adõ promis¬
sam  ex hibitam deserimus aut relinquimus: ipsiergo eligant
quod uolunt: non obiciunt crimina hominibus. & carthȩ cessabunt.
sola diuina loquetur auctoritas. sola dĩ scriptura. cuiutrique
subdimur In medium proferetur: & alia manu. re cognoui.¬

Expanded text:
suscipimus, et si nobis ostendi potuerint criminosi, hodie illos suscipimus, et si nobis ostendi potuerint criminosi, hodie illos anathemamus; non tamen propter illos Ecclesiam a Deo promissam et exhibitam deserimus aut relinquimus. Ipsi ergo eligant quod volunt: non objiciant crimina hominibus, et chartae cessabunt; sola divina loquetur auctoritas, sola Dei Scriptura, cui utrique subdimur, in medium proferetur. Et post plures pro
Abbreviated transcription (Latin):
Sihorum criminum lacturam faciunt. de carthis publicis nlhil
proferimus: si autem in eadem criminationem persistunt. car¬
this publicis docemus hanccausam olimessefinitam. necta meneos
ab huius modi obiciendis criminibus aessauisse : undenunc con¬
lationem istam poposcimus nonut illam causam quã traditionis
caeciliano & eius collegis obiciebant suscipiamus denuo finien¬
dam. seddemonstremus olimes se finitam. ut hoc cognoscentes
populi qui nesciunt & istorum adhuc criminationibus commo¬
uentur. tandem aliquando cognoscant. In qua ecclesia xp̃ianae
salutis uiam requirant: siergo deecclesia quaeritur quaesit.
quanta sit qualis sit. sola diuina testimonia ad eandem demons¬
trandam sufficiunt: si homines appetunt. si hominibus crimi¬
na intendunt. quam quam ecclesiae causa ab hominum causa
distinguenda est. nec in hominibus spesponenda est ecclesiae
siboni sunt . nequesimali sunt iudicanda est ecclesia deperisse :
sed tamen &iam ipsorum causam tamquam fratrum nostrorũ

Expanded text:
Si horum criminum jacturam faciunt, de chartis publicis nihil proferimus. Si autem in eadem criminatione persistunt, chartis publicis docemus hanc causam olim esse finitam, nec tamen eos ab hujusmodi objiciendis criminibus cessavisse. Unde nunc Collationem istam poposcimus, non ut illam causam traditionis, quam Caeciliano et ejus collegis objiciebant, suscipiamus denuo finiendam, sed demonstremus olim esse finitam; ut hoc cognoscentes populi qui nesciunt, et istorum adhuc criminationibus commoventur, tandem aliquando cognoscant in qua Ecclesia christianae salutis viam requirant. Si ergo de Ecclesia quaeritur, quae sit, quanta sit, qualis sit, sola divina testimonia ad eam demonstrandam sufficient. Si homines appellant, si hominibus crimina intendunt, quanquam Ecclesiae causa ab hominum causa distinguenda est, nec in hominibus spes ponenda est Ecclesiae, si boni sunt; neque, si mali sunt, judicanda est Ecclesia Dei periisse: sed tamen etiam ipsorum causam tanquam fratrum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
si ntellectorem inuenuant areamesse ecclesiam nonego dixi.
nonquis quam nostrum. sed euangelium loquitur ubiscriptum
est uenturum quiuentilabrum ferat inmanusua & munda¬
turum aream suam frumenta recond& in horreo &cũd & almarecõ
EMERITUS EPISCOPUS D

Expanded text:
si intellectorem inveniant. Aream esse Ecclesiam non ego dixi, si intellectorem inveniant. Aream esse Ecclesiam non ego dixi, non quisquam nostrum, sed Evangelium loquitur, ubi scriptum est, venturum qui ventilabrum ferat in manu sua et mundaturum aream suam, frumenta recondet in horreo. Emeritus episcopus d