comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nere innumera plebs deipaᷤ¬
ta est. additi quinq: illispa¬
nib duo pisces leguntur: ut¬
par est. ut nos quoq qui of¬
ferri per nos omnibz sequen¬
tib deum ppłis. spiritalis pͣn¬
dii cibos cupimus. qͥnq illiᷤᷤ
libris quasi qͥnq panib duoᷤ
adhuc libellos. quasi duos piᷤ¬
ces adiciamꝰ. be orantes dñe.
te obsecrantes. ut uidens ni¬
sum officii ac uoti nr̃i. des pi¬
oconatui opus efficax. et cũ
nos proobsequio affectuq
nr̃o numerũ illum panum
ac piscium libelloꝵ numero
exequare cupiamus. tu urr¬
tutem benedictionis illiꝰ in
hec transferãs. Et qui scrip¬
tiunculam nr̃am numero
euuanͣglico muneraris. nu¬
merũ quoq ipsum euuan¬
głico fructu expleas. tribu¬
asq hec ad scm̃ et salubrem
cibum cunctis eccłȩ tuȩ po¬
pulis. omni etati. et omni
sexui. Et si qui forte iam leci¬
fero illo uiro si anguis sp̃u af¬
flati sunt. corruptoq amma¬
rũ. acmentiũ statu. pestife¬

Expanded text:
nere innumera plebs Dei pasnere innumera plebs Dei pasta est, additi quinque illis panibus duo pisces leguntur, par est ut nos quoque qui offerri per nos omnibus sequentibus Deum populis spiritalis prandii alimoniam cupimus, quinque illis libris quasi quinque panibus, duos adhuc libellos quasi duos pisces adjiciamus. Te orantes, Domine, te obsecrantes, ut videns nisum officii ac voti nostri, des pio conatui opus efficax; et cum nos pro obsequio affectuque nostro numerum illum panum ac piscium libellorum numero exaequare cupiamus, tu virtutem benedictionis illius in haec transferas; et qui scriptiunculam neuangelico muneraris, numerum quoque ipsum euangelico fructu expleas tribuasque haec ad sanctum et salubrem cibum cunctis ecclesiae tuae populis, omni aetati et omni sexui. et si qui forte iam letifero illo uirosi anguis spiritu afflati sunt corruptoque animarum ac mentium statu pestife
Abbreviated transcription (Latin):
quos iam euoluimꝰ compa¬
ramus. Si enĩ numero pareᷤ
sunt: si specie non dissimi¬
timoniis sacris locupleta
ti. despicabilib inuolucriᷤᷤ
salutiferas opes contegant.
eciãm hoc scilicet ab illisñ
discrepantes. quia sicut illi
cumeent pauperes specie. fac¬
ti sunt diuites benedictõne.
ita hii quoq cum ingenio
nr̃o uiles sint: sunt tam̃ sa¬
cra ammixtione preciosi.
Et cum preferant inse exser¬
mone nr̃o ordei uilitatẽ. ha¬
bent tam̃ intrinsecꝰ exdomi¬
nicis testimoniis pãnis sa
porrm. Super est ut ad exẽ¬
plum illoꝵ. perdiuini mu¬
neris gr̃am: innumeris ex
se milib salutiferos cibos
prebeant. oe sicut illicorpora¬
lem dederunt edentib forti¬
tudinem. ita hii spiritalem
tatem. Potes est autẽ d̃ns¬
cuiꝰ etiam hoc donũ est sict̃
illud fuit: ut qui percibum
illum fecerit non deficere
inuia saturatos: ꝑ hunc qͦq
faciat non deuiare saturãdos.
Sedtam̃ quia illic ubi paruo
quidem esu. sed magno mu¬

Expanded text:
quos iam euoluimus conpaquos iam euoluimus conparamus: sicut enim numero pares sunt, sic specie non dissimitimonti, despicabilibus involucris salutiferas opes contegant. Etiam in hoc scilicet ab illis non discrepantes, quia sicut illi cum essent pauperes specie, facti sunt divites benedictione; ita hi quoque cum ingenio nostro viles sint, sunt tamen sacra admixtione preciosi; et cum praeferant in se ex sermone nostro hordei vilitatem, habent tamen intrinsecus ex Dominicis testimoniis panis vivi saporem. Superest ut ad exemplum illorum, per divini muneris gratiam, innumeris ex seminibus salutiferos cibos praebeant; et sicut illi corporalem dederunt edentibus fortitudinem, ita ii spiritalem tatem. Potens est autem Dcujus etiam hoc donum est, sicut illud fuit, ut qui per cibum illum fecit non deficere in via saturos, per hunc quoque faciat non deviare saturatos. Sed tamen quia illic ubi parvo quidem esu, sed magno mu
Abbreviated transcription (Latin):
numerus. non dicam ad esũ
ac saturitatẽ. sed eciam ad
diuisionem ipsam appositi¬
onemq suffecerit. cum plu¬
ra multo milia hominum
fuerint: qͣm panes ipsi. ply¬
ra pene conuuia. qͣm de
tot panib fragmenta ege
possunt: Nat̾a est gͦ exũ¬
bo dñi rerum copia. creuit
inactu opus. Et cum parũ
eẽt. qͦd uidebat᷑. factum est
inestimabile quod dabat᷑.
Nullus ergo hic coniecture
nullus hũmane estimati¬
onis est. aut racioni locuᷤ.
Solum est quod intali re
fidelium ac sapientũ menti¬
b scire liceat. ut qͣmlibet
magna sint. que adeo fuĩt
atq in estimabilia eciamfi
ea sensu ipso non capiant
impossibilia tamen deo.
nulla ẽẽ cognoscant. Sec de
his tam̃ in effabilib diui¬
ne uirtutis actib qͦd rectiᷤꝰ¬
sime in effabilib sacri ortꝰ
miraculis coaptat᷑: qͥa ita
resposcit pleniꝰ postea. Inte¬
rim quia quinq panumfe¬
cimus mencionem: ñ incõg¬
rue ut reor quinq eos libris

Expanded text:
numerus non dicam ad esum numerus non dicam ad esum ac saturitatem, sed etiam ad diuisionem ipsam appositionemque suffecerit, cum plura multo milia hominum fuerint quam panes ipsi, plura paene conuiuia quam de tot panibus fragmenta esse possunt? nata est ergo ex uerbo domini rerum copia, creuit in actu opus, et cum parum esset quod uidebatur, factum est inaestimabile quod dabatur. nullus ergo hic coniecturae, nullus humanae aestimationi est aut rationi locus. solum est quod in tali re fidelium ac sapientium mentibus scire liceat, ut, quamlibet magna. sint quae a deo fiunt atque inaestimabilia, etiamsi ea sensu ipso non capiant, impossibilia tamen deo nulla esse cognoscant. sed de his tamen tam ineffabilibus diuinae uirtutis actibus, quod rectissime ineffabilibus sacri ortus miraculis coaptatur, quia ita res poscit, plenius postea. Interim quia quinque panum fecimus mentionem, non incongrue, ut reor, quinque eos libris
Abbreviated transcription (Latin):
lus solueret umctos poss
nisi immunis auincłis.
mullus eximere peccato¬
res nisi peccato carens. Nemo
enim liberare aliqua re qͦm¬
quam potest. nisi ea re ipse
liber sit: qua ase alius libe¬
ratur. Et ideo cum inom̃s
mors pertransisset:omneᷤᷤ
uita indigebant. ut inadã
scilicet morientes inxp̃o ui¬
uerent. quia quamuis mł¬
ti sancti. multi electi.ac
familiares ad modum d̾o
fuerint. nulli tamen potu¬
erunt per se penitus egge
salui. nisi fuissent. aduen¬
do domini et redemptiõe
egimus in euuan¬
gelio appositis ui¬
bente domino qͥn¬
q panib in nume¬
ram dei plebem ẽẽ saciatam.
et quomodͤ id tam̃ factũ sit
nec enarrare sermo.nec col¬
ligere estimatio. nec conci¬
pere sensus potest. Tanta
et tam in comprehensibiliᷤ
diuine uis potestatis est. ut
cum habeamus in nobis
facti ipsius conscientiam¬
impossibile tam̃ sit facti sci¬
re racionem. Iam primũ .i.
qͥs comprehendere queat quo¬
modo tam exiguus panum

Expanded text:
lus soluere uinctos posset lus soluere uinctos posset nisi immunis a uinculis, nullus eximere peccatores nisi peccato carens. nemoi enim liberare aliqua re quemquam potest, nisi ea re ipse liber sit qua a se alius liberatur. et ideo cum in omnes mors pertransisset, omnes uita indigebant, ut in Adam scilicet morientes in Christo uiuerent, quia, quamuis multi sancti, multi electi ac J familiares admodum deo fuerint, nulli tamen potuerunt per se I penitus esse salui, nisi fuissent aduentu domini et redemptione Legimus in euangelio appositis iubente domino quinque panibus innumeram dei plebem esse satiatam, et quomodo id tamen factum sit, nec enarrare sermo nec colligere aestimatio nec concipere sensus potest. tanta et tam inconprehensibilis diuinae uis potestatis est, ut, cum habeamus in nobis facti ipsius conscientiaminpossibile tamen nobis sit facti scire rationem. iam primum enim quis conprehendere queat quomodo tam exiguus panum
Abbreviated transcription (Latin):
ue illud: ds ab austro ueni¬
et. Dauid qͦq. d̾s manifeste
ueniet. et iterum. Qui se¬
des suꝑ cherubin appare
Alii aduentum eiꝰ quem mun¬
do prestitit annunciabant.
alii postulabant. ñ nulli spe¬
cie dispari. sedomnes affec¬
tu pari intelligentes. utiq
aliquatenus. quantã rem
precarentur: ut d̾s indeo ha¬
bitans. informa dei ac sinu
ꝑmanens. semet ipsum ex¬
inaniret. formã serui acci¬
piens. seq usq ad suscipi¬
endas omnes passionum
acerbitates.contumelias¬
q submitteret. subiret pẽ¬
nam ꝓbeneficiis. et qͦd in¬
tolerabilissimũ et indigꝰ¬
nssimũ est. ab his ipsis
mortẽ exciperet pro quibꝰ
ipse moreretur.Intelligen¬
tes ergo hoc aliquatenus
sancti omnes. aliquatenuꝰ
inquã intelligentes. qͥa qͣn¬
tum sit nemo intelligit.cõ¬
sona omnes aduentum dei
uoce. et quasi concentu my¬
tuo postulabant. scientes
utiq in hoc spem omniũ
consistere. in hoc salutem
omniũ contineri.quia mil¬

Expanded text:
ne illud: deus ab austro uenine illud: deus ab austro ueniet. dauid quoque: deus manifeste ueniet, et iterum: qui sedes super Cherubin , appare. alii aduentum eius quem mundo prae- stitit annuntiabant, alii postulabant. nonnulli specie dispari, sed omnes affectu pari, intellegentes utique aliquatenus quantam rem precarentur, ut deus in deo habitans, in forma dei ac sinu permanens, semet ipsum exinaniret formam serui accipiens seque usque ad suscipiendas omnes passionum acerbitates contumeliasque submitteret, subiret poenam pro beneficiis et, quod intolerabilissimum et indignissimum est, ab his ipsis mortem exciperet pro quibus ipse moreretur, intellegentes ergo hoc aliquatenus sancti omnes, aliquatenus, inquam, intelJegent-es,I quia quantum sit nemo intellegit, consona omnes aduentum dei uoce et quasi concentu mutuo postulabant, scientes utique i in hoc spem omnium consistere, in hoc salutem omnium contineri, quia nul
Abbreviated transcription (Latin):
iħu erant. qͣm in se habebãt.
cur multo non plus arbit᷑¬
rentur: eandem rem inse
habere. quam in altero ui¬
dere: Sed erras infelix fu¬
ror non intelligens ut apłs
ait. et que loquaris et de
quib affirmes.omnes.n.
ꝓphetȩ et sancti porcionem
quandam diuini sp̃s pro¬
ut capere poterant: adeoac¬
ceperunt. In xp̃o autẽ omĩs
plenitudo diuinitatis ha¬
bitauit atq habitat corpo¬
raliter. Et ideo longe de euiꝰ
plenitudine om̃s iunt ex
cuiꝰ plenitudine aliqͥd acci¬
piunt. Quoꝵ adimplecio xͥ
munꝰ est qͥa uacui utiq
omnes erant isi ipse es¬
set omniũ plenitudo. hoc
ergo sancti omnes optabãt
hoc precabant᷑. hoc sic uid̾e
oculis desiderabant. sict̃ a¬
nimo acmente sapiebant.
Et ideo ysaias ꝓpħa. utinã
inquit disrumperes cȩlos.
et descenderes. Sed et abacuc
idem annuntians qͦd ille
optans. dum appropiant ĩ¬
quit anni ostenderitis: in
aduentu tempoꝵ de moy¬
straberis. D̾s de themansi¬

Expanded text:
Iesu erant quam in se habebant, Iesu erant quam in se habebant, cur non plus multo arbitrarentur eandem rem in se habere quam in altero uidere ? sed erras, mfelix furor, non intellegens, ut apostolus ait, et quae loquaris et de quibus adfirmes. omnes enim prophetae et sancti portionem quandam diuini spiritus, prout capere poterant, a deo acceperunt, in Christo autem omnis plenitudo diuinitatis habitauit atque habitat corporaliter. et ideo longe de eius plenitudine omnes sunt, ex cuius plenitudine aliquid accipiunt: quorum adimpletio Christi munus est, quia uacui utique omnes erant, nisi ipse esset omnium plenitudo. Hoc ergo sancti omnes optabant, hoc precabantur, hoc sic uidere oculis desiderabant sicut animo ac mente sapiebant. et ideo Esaias propheta utinam, inquit, disrumperes caelos et descenderes. sed et Abbacuch, idem adnuntians quod ille optans, dum adpropiant, inquit, anni, ostenderis, in aduentu temporum demonstraberis. deus de man si
Abbreviated transcription (Latin):
assumeret᷑ ingła. Et omĩa
oculis tandem carnalibꝰ sci
cernerent: qui spiritalibriᷤᷤ
preuidebant. Alioqͥn si ut
hereticus ait d̃s futurus indo¬
mino iħ̃u xp̃o erat uelut ĩ
statua et morgano. idest ut
habitaret tantum quasi in
homine. et loqueretur qͣsi ꝑ
hominẽ. non ut ipse ess et
qui habitaret. atq ex se et
suo corpore loqueretur deu
iam utiq sic et habitarat
insanctis. et locutus fuerat
e sanctis. In his quoq ipsius
quos supradixi. qui aduentũ
ipsius precabantur: sic erat
ac loquebatur. Et quid neceᷤᷤ¬
se erat. ut hoc omnes posce¬
rent. quod habebant. si hoc
petebant qͦd iam acceperãt:
Aut quid uidere oculis cupe¬
rent. quod corde retinebat᷑:
Presertim cũ plus sit eandẽ
rem habere quempiam intͣ
se. quam uidere extra se: Aut
si sic habitaturus erat ĩ xp̃o
d̾̃s sicut in scĩs omnib: cur
magis xp̃m uidere sc̃i om̃s
cuperent.quam se ipsos.: Et
si eandem rem uisuri ĩ dño

Expanded text:
assumeretur in gloria, at omnia assumeretur in gloria, at omnia oculis tandem carnalibus sancti cernerent quae spiritalibus pracuidebant. Alioquin si, ut aereticus ait, deus futurus in domino Iesu Christo erat uelut in statua et in organo, id est ut habitaret tantum quasi in homine et loqueretur quasi per hominem, non ut ipse esset qui habitaret atque ex se et suo corpore loqueretur deus, iam utique sic et habitarat in sanctis et locutus fuerat e sanctis, in his quoque ipsis quos supra dixi, qui aduentum ipsius precabantur, sic erat ac loquebatur. et quid necesse erat ut hoc omnes poscerent quod habebant, si hoc petebant quod iam acceperant? aut quid uidere oculis cuperent quod corde retinebant, praesertim cum plus sit eandem rem habere quempiam intra se quam uidere extra se? aut si sic habitaturus erat in Christo deus sicut in sanctis omnibus, cur magis Christum uidere sancti omnes cuperent quam se ipsos? et si eandem rem uisuri in domino
Abbreviated transcription (Latin):
do et gentib predicatur
multi scõrum ueterum.
sicut preuidebant in sp̃u:
ita uidere eciam incarne
uoluerunt. Amen enim
inqͥt dns dico uob̃: quia mul¬
ti ꝓphetȩ et iusti cupierunt
uidere que uos uidetis et nõ
uiderunt. et audire que audi¬
etis et non audierunt. Et iõ
ysaias ꝓpħa: utinam inquit
domine disrumperes cȩlos
et descenderes. Seddauid.
Dñe inclinaçȩlos et descende.
Moyses quoq: ostende in ĩ
quit te ipsum: ut manifes¬
te uideamte. Nemo admo¬
dum ꝓpuis quam moyses
legemciipiens. ad loquentẽ
de nubib deum. atq ad ip¬
sam admodũ presenciã ma¬
lestatis accessit. Et quomo¬
do cũ nemo ꝓpriora qͣm ille
de deo cerneret:ad huc ma¬
nifestiora poscebat. dicens.
ostende in te ipsum ut ma¬
nifeste uideam te: Scilicet
quiahoc ille fieri precabat᷑.
quod isdem admodum uer¬
bis: apłc factum ẽẽ dicebat.
Idest ut palam dns manifeᷤ¬
taretur incarne.palam ap¬
pareret in mundo.palam

Expanded text:
do et gentibus praedicatur, do et gentibus praedicatur, multi sanctorum ueterum, sicut praeuidebant in spiritu, ita uidere etiam in carne uoluerunt. amen enim inquit dominus dico uobis, quia multi prophetae et iusti cupierunt uidere quae uos uidetis, et non uiderunt, et audire quae auditis, et non audierunt. et ideo Esaias propheta utinam, inquit, domine, disrumperes caelos et descenderes, sed et Dauid: domine, inclina caelos et descende, Moyses quoque ostende, inquit, mihi te ipsum, ut manifeste uideam te. nemo admodum propius quam Moyses legem capiens ad loquentem de nubibus deum atque ad ipsam admodum praesentiam maiestatis accessit, et quomodo, cum . nemo propiora quam ille de deo cerneret, adhuc manifestiora poscebat dicens; ostende mihi te ipsum, ut manifeste uideam te? scilicet quia hoc ille fieri precabatur quod isdem admodum uerbis apostolus factum esse dicebat, id est ut palam dominus manifestaretur in carne, palam appareret in mundo, palam
Abbreviated transcription (Latin):
quo natus est et iersm illã
uxori suȩ. Et id circo de patre
expressit dicens. Relinquet
homo patrem suũ. De matre
autẽ non dixit suam. sedtã¬
tũmodo matrem posuit: qͥa
non tam ipsuis erat mater
quam uniũsorum creden¬
tium. io est omniũ nr̃m. et
ad iunctus est uxori sue. Quia
sicut uir et mulier unũ corpꝰ
sunt. ita maiestas diuinita¬
tis. et caro hominis uniunt᷑.
&e facti sunt duo. id est deus
et anima:incarne una.Quia
sicut caro illa habitatorem
habuit in se deum: ita animã
quoq inse cohabitantem de¬
o.hoc ergo magnum illud
est sacramentũ: ad qͦd inqͥ¬
rendum nos admiratio apo¬
stoli uocat. et adortacio di¬
uinitatis inuitat:non alie¬
num utiq etiam axp̃o et ab
eccła ut ipse ait. ego autem
ma: ac sic idem in xp̃o. qͦd ĩ
eccła.Quia sacramentum.
qͦd incarne xp̃i creditur: e¬
tiam fide in eccła contine¬
tur. hoc ergo sacramentũ
qͦd et manifestatũ est in
carne. & apparuit in mun¬

Expanded text:
quo natus est et Hierusalem iquo natus est et Hierusalem iuxori suae. et idcirco de patre expresse dixit relinquet homo patrem suum, de matre autem non dixit suam, sed tantummodo matrem posuit, quia non tam ipsius erat mater quam uniuersorum credentium, id est omnium nostrum. et adiunctus est uxori suae, quia, sicut uir et mulier unum corpus sunt, ita maiestas diuinitatis et caro hominis uniuntur, et facti sunt duo, id est deus atque anima, in carne una, quia, sicut caro illa habitatorem habuit in se deum, ita animam quoque in se cohabitantem deo. hoc ergo magnum illud est sacramentum ad quod inquirendum nos admiratio apostoli uocat et adhortatio diuinitatis inuitat, non alienum utique etiam a Christo et ah ecclesia, ut ipse ait: ego autem ma, ac sic idem in Christo quod in ecclesia., quia sacramentum quod in carne Christi creditur etiam fide in ecclesia continetur. Hoc ergo sacramentum, quod et manifestatum est in I carne et apparuit in mun
Abbreviated transcription (Latin):
est gͦ magnũ illud sacram̃¬
tum. quod manifestatũ ẽ
incarne: D̾s scilicet natus
ẽcarne. deus uisus in corpo¬
re. Qui utiq sicut palamẽ
manifestatus incarne: ita
palam est assumptꝰ ingła.
hoc ergomagnum est sacra¬
mentum:de quo ipse ait.
Propter hoc relinquet hõ:
patrem suum et matrem.
et ad herebit uxori sue. et
erunt duo incarne una. Qui
fuerunt duo incarne una:
D̾s scilicet atq anima. In una
enim ea que unita est deo:
carne hominis. d̃s est atqa
nima. scđm illud ipsius dm̃i
Nemo potest ame tolleream
ergo nunc in hoc uides.Dm
carnem. et animã. D̾s est qͥ
loquitur caro inqua loqui¬
tur. anima dequa loquitur
Propterea ergo homoille.de
quo ꝓpheta dicit. frater non
redemit. redimet homo. qui
Eut dictum est ascendit ubi
erat prius. et de quolegimꝰ
nemo ascendit incelum. nͥ
qui decelo descendit filiuꝰ ho¬
minis qui est incelo. propt̾
hoc inquam reliquit patrẽ
suũ et matrẽ. io est dđm ex

Expanded text:
ergo magnum illud est sacrameergo magnum illud est sacramentum quod manifestatum est in carne? deus scilicet natus e carne, deus uisus in corpore, qui utique, sicut palam est manifestatus in carne, ita palam est adsumptus in gloria. hoc ergo magnum est sacramentum de quo ipse ait: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. qui fuerunt duo in carne una? deus scilicet atque anima. in una enim ea quae unita est deo carne hominis deus est atque anima. secundum illud ipsius domini: nemo potest a me tollere anergo nunc in hoc uides, deum, carnem et animam: deus est qui loquitur, caro in qua loquitur, anima de qua loquitur. propterea ergo homo ille de quo propheta dicit: frater non redimit, redimet homo, qui ut dictum est ascendit ubi erat prius et de quo legimus: nemo ascendit in caelum nisi qui de caelo descendit, filius hominis qui est in caelo, propter hoc, inquam, reliquit patrem suum et matrem, id est deum ex
Abbreviated transcription (Latin):
hoc magnũ est. Non dixit
hec est exposicio sacramenti.
Sed quid: Ego autem dico.ĩ
xp̃o et in ecclesia. hoc est di¬
cere. illud quidem magnũ ẽ
quia capere ulud ad p̃sensfor¬
sitan omnes non queunt:
uel hoc capiant qͦd tam̃ ab
illo non discrepat. nec diuer¬
sum est. quia utrumq de
xp̃o est. Sed quia profundi¬
ora illa non capunt. Hec
saltem faciliora cognoscãt.
ut cum promptiorem in¬
tellectum ceperint capere.
adalciorem ualeant ꝑueni¬
re: et planioris nc̃ rei adipis¬
cencia sit postea ꝓfundioris
lua. Quod ergo magnum il¬
lud est sacramentum qͦd sub
uiri atq uxoris nomine de¬
signatur. apłmip̃m interro¬
gemus: qui ad docendam eã¬
dem rem alibi uerbis renp¬
sius usus est dicens. Et ma¬
infestamagnũ est pietatiᷤᷤ
sacramentum. qd manifes¬
tatum est incarne. iustifica¬
tum est in sp̃u. Apparuit an¬
gelis: predicatum est genti¬
b. Creditum est in mundo:
ad sumptũ est in gła. Quod

Expanded text:
hoc magnum est, non dixit hoc magnum est, non dixit ‘haec est expositio sacramenti\', sed quid? ego autem dico, in Christo et in ecclesia, hoc est dicere: illud quidem magnum est quia capere illud ad praesens forsitan omnes non queunt, uel hoc capiant, quod tamen ab illo non discrepat nec diuersum est, quia utrumque de Christo est. sed quia profundiora illa non capiunt, haec saltim faciliora cognoscant, ut, cum promptiorem intellectum coeperint capere, ad altiorem ualeant peruenire, et planioris nunc rei adipisceratia sit postea profundioris uia. Quod ergo magnum illud est sacramentum quod sub uiri atque uxoris nomine designatur? apostolum ipsum inter rogemus, qui ad docendam eandem rem alibi uerbis rei ipsius usus est dicens: et manifeste magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria. quod
Abbreviated transcription (Latin):
conugium.mulieris quoq
ac uiri nomen: quos ad muto¬
um cohortabatur effectum
ita posuit. Hiri diligite uxo¬
res ur̃as: sicut et xp̃c dilexit
eccłam. Et iterum. Ita et ui¬
ri debent diligere uxores su¬
as ut corpora sua. Qui uxo¬
rem suam diligit. se ipsum
diligit. Nemo ẽnĩ carnem
suam odio habuit: sed nu¬
trit et fouet eam. sicut &e xͦ
ac mulieris nominib ad¬
iungens.omnes acarnali
audiencia. ad spiritalem in¬
telligenciam traxit. Cum
emim omnnia ista dixisset:
subdidit ea quib in eiumͣ¬
głio dominus usus fuerat
testimonia dicens. Propter
hoc relinquet homo patrem
suum et matrẽ: et adiunget᷑
aduxorem suam. ce erunt do¬
o incarne una. Et quid post
hec: Quasi cum magna cla¬
mores protestatione subiecit.
Sacramentum inqͥt hoc ma¬
gnũ est. Remouit utiq de ħ
omnino et amputauit car¬
nalem intellectum: ubi sacͣ¬
mentũ penitus dixit ẽẽ di¬
uinum. Et quid tamen post
ista subdidit: Ego autem di

Expanded text:
coniugium, mulieris quoque coniugium, mulieris quoque ac uiri nomen, quos ad mutuum cohortabatur affectum, ita posuit: uiri, diligite uxores uestras, sicut et Christus dilexit ecclesiam, et iterum: ita et uiri debent diligere uxores suas ut corpora sua. qui uxorem suam diligit, se ipsum diligit. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam, sicut et Chrac mulieris nominibus adiungens omnes a carnali audientia ad spiritalem intellegentiam traxit, cum enim omnia ista dixisset, subdidit ea quibus in euangelio dominus usus fuerat testimonia, dicens: propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adiungetur ad uxorem suam, et erunt duo in carne una. et quid post haec quasi cum magna clamoris protestatione subiecit? sacramentum, inquit, hoc magnum est. remouit utique de hoc omnino et amputauit carnalem intellectum, ubi sacramentum penitus dixit esse diuinum. et quid tamen post ista subdidit? ego autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
iħm sine deo esse: cum de so¬
cietate coniugii dominꝰ in¬
terrogaretur: non deeotantõ.
sed eciam de hoc edocuit: ce
de minorib consultꝰ. eciam
de ulteriorib maioribq reᷤ¬
pondit dicens. Quodd̾s cõ¬
lunxit homo non separet.
hoc est nolite id separare qͦd
in me d̃s iunxit. Non separet
humana impietas: qͦd ĩme
unuut diuina magestas.
Uis autem plenius scire hoc
ita eẽ: Audi apł̃m de his ip¬
sis de quib tunc saluator do¬
cuit disserentem: quiutiq
ut pote magister ad eomis¬
sus: ut capere tunc auditoꝵ
inbeculitas poterat ea ip̃a
que ds in misterio p̃dica¬
rat. exposuit. Cum enim de
carnali conuigio unde in¬
terrogatꝰ in eiuͣngelio sal¬
uator fuerat disputaret. re¬
plicauit ea ipsa quib ille u¬
sus tunc fuerat legis ueceriᷤ
testimonia. scilicet ut intel¬
ligetur: quod eandem rem
exponeret qui hisdem testi¬
moniis uteretur. Adiciens
preterea.ne de esse cause:ali¬
quid uideret᷑. eciam carnale

Expanded text:
Iesum sine deo esse, cam de soIesum sine deo esse, cam de societate coniugii dominus interrogaretur, non de eo tantum, sed etiam de hoc edocuit et de minoribus consultus etiam de altioribus maioribusque respondit dicens: quod deus coniunxit, homo non separet. hoc est: nolite id separare quod in me deus iunxit: non separet humana impiet-as quod in me uniuit diuina maiestas. uis autem plenius scire hoc ita esse? audi apostolum de his ipsis do quibus tunc saluator docuit disserentem, qui utique, utpote magister a deo missus, ut capere tunc auditorum inbecillitas poterat, ea ipsa quae deus in mysterio praedicarat exposuit. cum enim de carnali coniugio, unde inten\'ogatus in euangelio saluator fuerat, disputaret, replicauit ea ipsa quibus ille usus tunc fuerat legis ueteris testimonia, scilicet ut intellegeretur, quod eandem rem exponeret qui isdem testimoniis uteretur. adiciens praeterea, ne deesse causae aliquid uideretur, etiam carnale
Abbreviated transcription (Latin):
Quia licet utrumq malũ sit.
contumeliosus tam̃ est. diui¬
na dno quam humana rapy¬
et hominẽ. et sicut hominẽ.
ita et dm credere. Omnis .it.
qui soluit iħm exdeo non ẽ.
Soluere autẽ hoc est qͦd uni¬
tum est in ihuuelle rumꝑe:
et quod in diuiduũ separa¬
re. Quid autẽ iniħu unitũ
et indiuiduũ: homo utiq
& ds. Ergo ille iħm soluit. qͥ
hec separarit. atq disrumpe¬
rit. Alioquin sinon disrum¬
pit ac separat: ergo nec sol¬
uit. Si autẽ separat atq dis¬
ideo omni homini in hanc
blasphemiã atq insaniam
prumpenti:ipse pro se ine
ad phariseos locut᷑ est cla¬
mat ac protestat᷑. Quod ds̃
conunxit. homo non sepa¬
ret. Quod licet illis ubi adeo
dictum est ad causam aliã
responsum eẽ. indeatur:ta¬
men profunditas dei que ñ
magis decarnalib qͣm de
spiritalib loquebatur. cum
de illo hoc tum magis de hoc
uoluit intelligi: quia creden¬
tib tunc uideĩs. id quodtu
dicis hominẽ tantum mõdo

Expanded text:
quia, licet utrumque malum sit, quia, licet utrumque malum sit, contumeliosius tamen est diuina domino quam humana rapuet hominem, et sicut hominem ita et deum credere. omnis enim, qui soluit Iesum, ex deo non est. soluere autem hoc est, quod unitum est in Iesu uelle rumpere et quod indiuiduum separare. quid autem in Iesu unitum et indiuiduum ? homo utique et deus. ergo ille Iesum soluit, qui haec separarit atque disruperit. alioquin si non disrumpit ac separat, ergo nec soluit. si autem separat atque disideo omni homini in hanc blasphemiam atque insaniam prorumpenti ipse pro se in ad Pharisaeos locutus est clamat ac protestatur: quod deus coniunxit, homo non separet. quod licet illic, ubi a deo dictum est, ad causam aliam responsum esse uideatur, tamen profunditas dei, quae non magis de carnalibus quam de spiritalibus loquebatur, cum de illo hoc tum magis de hoc uoluit intellegi, quia credentibus tunc Iudaeis id quod tu dicis, hominem tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
isti. uis scire hoc uerum ẽẽ
Dic michi iħm cum ex uir¬
gine nasceretur qͥd ueliᷤᷤ ho¬
minẽ fuisse andm: Si de¬
um tantũ. solius utiq iħm:
qui ineohominẽ unitum
deo fuisse denegas. Si autẽ
hominẽ: solius utiq nicħo¬
minꝰ. qui solum tantũ modo
ut facias hominẽ natũ eẽ
blasphemes. Nisi forte exiͦ¬
timas. qͦd non soluas iħm
qui fuisse eum dm negas
qui solueres utiq eciam si
natum cum deo hominẽ
ñ negares. Sed exemplis
forsan hoc manifestius ue¬
lis fieri. Accipe de utroq Ma¬
nicheus extra ecclesiam ẽ.
quia iħm deum tantũ fu¬
isse asserit. hebion. qͥa ho¬
minẽ. Uterq enim iħm
negauit: ac soluit. Alter so¬
lum dicendo hominẽ: alt̃
tantũmodo solum deum
Quia licet diu̾sa dixerint.
par tam̃ est ipsius diuer¬
sitatis impietas. Nisi qͦd
siulla inter maloꝵ magnito¬
dinem potest ẽẽ discrecio: in¬
uiriosior blasphemia tua ẽ
que solum hominẽ asserit.
quam illa que solum deum

Expanded text:
isti. uis scire hoc uerum esse? isti. uis scire hoc uerum esse? dic mihi, Iesum cum ex uirgine na.sceretur quid uelis, hominem fuisse an deum? si deum tantum, soluis utique Iesum, qui in eo hominem unitum deo fuisse denegas: si autem hominem, soluis utique nihilominus, qui solum tantummodo, ut facis, hominem natum esse blasphemes. nisi forte existimas quod non soluas Iesum. n qui fuisse eum deum negas, qui solueres utique etiam si natum cum deo hominem non negares. sed exemplis forsan hoc manifestius uelis fieri. accipe de utroque. Manichaeus extra ecclesiam est, quia Iesum deum tantum fuisse asserit, Hebion, quia hominem. uterque enim legum negauit ac soluit, alter solur dicendo hominem, alter tantummodo solum deum, quia, licet diuersa dixerint, par tamen est ipsius diuersitatis impietas. nisi quod, si ulla inter malorum magnitudinem potest esse discretio, iniuriosior blasphemia tua est quae solum hominem asserit quam illa quae solum deum,
Abbreviated transcription (Latin):
langorem ingruentem ꝓcui
iam̾atq longe uitare inci¬
perent.que nmnmiere didi¬
cissent. Et ideo sanctꝰ ioħs oĩs
inquit qui soluit iħm ex de¬
onon est: et hic est antixp̃e
Agnoscis ne eum heretice:
agnoscis iam de te palam .ce
signanter ista dixisse: Ne¬
mo enimita soluit iħm: ꝗͣ
qui non confitet᷑d̾m. Cum
enim in hoc omnis eccłȩ fi¬
des: et omnis cultꝰ sit. iħm
d̾m uerum fateri. qͥs magiᷤᷤ
uenerationem eiꝰ et cultũ
soluere potuit. quam qui
totum in eo qͦd omnes colimꝰ
denegauit: Caueas ergo ob¬
secro caueas: ne quis eciam
te anticristum dicere queat.
Conuiciari me aut maledi¬
cere putas. Non meũ ẽ qͦd
loquor. Ecce eiuiangelista
dicit. Omnis qui soluit iħm
ex deo non est: et hic est an¬
ticristus. Si non soluis iħm
et dm non negas. antixp̃m
te nullus dicẽre potest.Si
autem negas: quid accusaᷤᷤ
quod anticristum te qͥsqͣm
ẽẽ dicat: Tuhoc dete: tu ĩ¬
quam dum negas ipse dix¬

Expanded text:
languorem ingruentem procul languorem ingruentem procul iam atque longe uit-are inciperent quae imminere didicissent. et ideo sanctus Iohannes omnis, inquit, qui soluit Iesum, ex deo non est: et hoc est antichristi agnoscisne eum, haeretice, agnoscis iam de te palam et signanter ista dixisse? nemo enim ita soluit Iesum quam qui non confitetur deum. cum enim in hoc omnis ecclesiae fides et omnis cultus sit, Iesum deum uerum fateri, quis magis uenerationem eius et cultum soluere potuit quam qui totum in eo quod omnes colimus denegauit? caueas ergo, obsecro, caueas ne quis etiam te antichristum dicere queat. conuiciari me aut maledicere putas? non meum est quod loquor. ecce euangelista dicit: omnis, qui soluit Iesum, ex deo non est: et hoc est antichristi. si non soluis Iesum et deum non negas, antichristum te nullus dicere potest: si autem negas, quid accusas quod antichristum te quisquam esse dicat? tu hoc de te, tu, inquam, dum negas, ipse dix
Abbreviated transcription (Latin):
acatholica dei plebe ut
aut aꝓphecia dissentire. aut
cum hereticis sentire uideat᷑.
et in maledictũ forsitan illud
poputꝰ benedictõnis incur¬
rat. ut spem suam in hoĩe
posuisse dicatur. Qui enim
rium hominẽ natũ asserit.
duppliciter maledictioni ob¬
noxius sit necesse est.siue in
eum credat. siue non credat.
Sienim credit maledictꝰ est.
qui spem suam ponit in ho¬
mine.si autẽ non credit ma¬
ledictus utiq nicħominus
quia licet in hominẽ nõ cre¬
diderit. dm tam̃ penitꝰ de¬
negarit. hoc enim illud est
quod reuelante sibi domino
ille carissimꝰ dei ioħs preui¬
dens. id dedeo ipso bocutꝰ est
qui in se loquebatur. Omniᷤ
iam inmundo est.Oadmi¬
rabilem dei singłaremq
pietatem. qui uelut cautiᷤᷤ¬
simus. ac prouidentissimꝰ
medicus. uenturos q̃ndoq
in ȩccłam suam morbos an¬
te predixit: et cum prenuncia¬
ret infirmitatẽ. dedit ex ipsa
prenunciatione medicinam.
ut omnes scilicet agnoscenteᷤᷤ

Expanded text:
a catholica dei plebe, ut a catholica dei plebe, ut aut a prophetia dissentire ant cum haereticis sentire uideatur et in maledictum forsitan illud populus benedictionis incurrat, ut spem suam in homine posuisse dicatur. qui enim rium hominem natum asserit, dupliciter maledictioni obnoxius sit necesse est, siue in eum credat siue non credat. si enim credit, maledictus qui spem suam ponit in homine: si autem non credit, maledictus utique nihilominus, quia, licet in hominem non crediderit, deum tamen penitus denegarit. i Hoc enim illud est quod reuelante sibi domino ille carissimus dei Iohannes praeuidens id de eo ipso locutus est qui in se loquebatur. omnis,iam in mundo est. o admirabilem dei singularemque pietatem, qui uelut cautissimus ac prouidentissimus medicus uenturos quandoque in ecclesiam suam morbos ante praedixit, et cum praenuntiaret infirmitatem, dedit ex ipsa. praenuntiatione medicinam, ut omnes scilicet agnoscentes
Abbreviated transcription (Latin):
cexp̃m putas. et qui eum e¬
tiam post partum uirginiᷤ
d̾mdenegas. Ostende penitꝰ
quemadmodũ eciam ante
ortum corporis: deum nou
fuisse conuincas. Ecce enim
apłs clamitat ppłm deter¬
ra egipti. ab iħu ess e salua¬
tum: indeserto. et ab infide¬
libus xp̃m esse temptatum.
Patres quoq nr̃os id est patͥ¬
archas. atq propħas. pergra
uatos. Negato hec si potes.
Nec mirabor si feceris: ut nege
que omnes legimus qui que
omnes credimus denegasti.
Intellige ergo tandem quia
populo temptatore temp¬
tatus est: et omnes iustos xͤ
indeo graciȩ suȩ liberalita¬
te saluauit. Quia ꝑsacram̃¬
ut et qͥcquid d̾s fecit. xp̃c id
erit inte ds recens: nec ad¬
orabis dm alienum. hoc
sensu. et hoc sp̃u predica
ex uirgine natꝰ est hominẽ.
semper sacramenti unita¬
tem in deo fuisse sentiret.
Alioquinnisi ita creditur:
aut omnino cum hereti¬
cis xp̃c non d̾s. aut certe
contra ꝓpħ̾am recens ds
esse creditur. S absit hoc

Expanded text:
Christum putas, et qui eum eChristum putas, et qui eum etiam post partum uirginis deum denegas, ostende penitus quemadmodum etiam ante ortum corporis deum non fuisse conuincas. ecce enim apostolus clamitat populum de terra Aegypti ab Iesu esse saluatum, in deserto ab infidelibus Christum esse temptatum, patres quoque nostros, id est patriarchas atque prophetas per gratuatos. negato haec, si potes. nec mirabor si feceris, ut\\ neges quae omnes legimus, qui quae omnes credimus denegasti. I intellege ergo tandem quia populo temptatore I temptatus est et omnes iustos Christus in deo gratiae suae liberalitate saluauit, quia per sacrameut et quidquid deus fecit Christus id erit in te deus recens nec adorabis deum alienum hoc sensu et hoc spiritu praedicabex uirgine natus est hominem semper per sacramenti unitatem in deo fuisse sentiret. alioquin, nisi ita creditur, aut omnino cum haereticis Christus non deus aut certe contra prophetam recens deus esse creditur. sed absit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quit xp̃m sicut qͥdam illors
temptauerunt: et aserpenti¬
b perierunt. Eximius quoq
apłorum petrus. Et nuncqd
temptatis inquit dm: im¬
ponere iugum suꝑceruices
discipłorum. qͦd neq patres
nr̃i neq nos portare potui¬
mus: Se per grãm domini
nr̃i iħu xp̃i: credimꝰ saluari
qͦmad̃m et illi. liberatumab
egipto dei ppłm. et ingenteꝰ
aquarum inias siccis pedib
abductum. ac peruastas he¬
remi solitudines conserua¬
tum.non nisi asolo deo sine
dubio nouimus. Scđ̃m illd̃
dñs solus ducebat eos et non
erat cum eis ds alienus. Et qͦ¬
modo apłc tot et tam euiden¬
tibꝰ testimoniis. et ab iħu li
indeserto temptatum predi¬
cat dicens. neq tempte muᷤ
xp̃m. sicut qͥdam illoꝵ temp¬
tauerunt. et aserpentib peri¬
erunt: Omnes quoq scõs qͥ
iuxerunt sub lege ueteris teᷤ¬
fuge hinc si potes. tu quisqͥ
ule es: qui rabido acblasphe¬
mo sp̃u furens: nichil int̾¬
esse admodum inter adam

Expanded text:
quit, Christum, sicut quidam illorum quit, Christum, sicut quidam illorum temptauerunt et a serpentibus perierunt. eximius quoque apostolorum Petrus et nunc quid temptatis, inquit, deum, inponere iugum super ceruices discipulorum, quod neque patres nostri neque nos portare potuimus? sed per gratiam domini nostri Iesu Christi credimus saluari quemadmodum et illi. liberatam ab Aegypto dei populum et per ingentes aquarum uias siccis pedibus abductum ac per uastas heremi solitudines conseruatum non nisi a solo deo sine dubio nouimus secundum illud: dominus solus ducebat eos, et non erat cum eis deus alienus. et quomodo apostolus tot et tam t euidentibus testimoniis et ab Iesu libin deserto temptatum praedicat dicens: neque temptemus Christum, sicut quidam illorum temptauerunt et a serpentibus perierunt? omnes quoque sanctos, qui uixerunt sub lege ueteris tesfuge hinc, si potes, tu, quisquis ille es, qui rabido ac blasphemo spiritu furens nihil interesse admodum inter Adam et
Abbreviated transcription (Latin):
ne autẽ conscius et̾nitatis suȩ
illa incorpore. tunc iudeis ĩ¬
uoce respondit. quia qͦndam
moysi locutus fuerat in sp̃u.
hic enimait: priusqͣm abraam
fieret ego sum. Moysi autem:
ego sum qui sum. Admirabi¬
li utiq diuinȩ naturȩ et̾nita¬
tẽ. sermomis magnificentia p̃¬
dicauit. Quia nicħ de eotam
conueniens dici potest:. quam
ut semꝑesse dicatur. Quia ẽe
nec preteritis inicium: nec fu¬
turi terminũ habet. Et ideo a¬
pertissime hoc de eterm dei
natura dicitur. qͦd et̃nitati op¬
diceret: diuersitate sermoniꝰ
ostendit dicens. Priusqͣm a¬
braam fieret egosum. De a¬
braam dixit. priꝰquam fieret.¬
de seautem ego sum. Scilicet. qͥa
fieri temporalitatis est: ẽẽ eter¬
nitatis. Et ideo illud factum
humanȩ tribuit breuitati:
ac dei mnillo qui semꝑ fuerat.
iam se fuisse dicebat. Qd apl̃s
qͦq cum dilucidare ac mani¬
festare omnib cuperet: ita
et alibi. Neq temptemus in¬

Expanded text:
ne autem conscius aeternitatis suae ne autem conscius aeternitatis suae illa in corpore tunc Iudaeis uoce respondit, qua quondam Moysi locutus fuerat in spiritu. hic enim ait: priusquam Abraham fieret, ego sum, Moysi autem: ego sum qui sum. admirabili utique diuinae naturae aeternitatem sermonis magnificentia praedicauit, quia nihil de deo tam conueniens dici potest quam ut semper esse dicatur, quia esse nec praeteriti initium nec futuri terminum habet. et ideo apertissime hoc de aeterni dei natura dicitur quod aeternitati opm de Abraham diceret, diuersitate sermonis ostendit dicens: I priusquam Abraham fieret, ego sum. de Abraham dixit priusquam fieret,de se autem ego sum, scilicet quia fieri I temporalitatis est, esse aeternitatis. et ideo illud factum humanae tribuit breuitati, ac dei in illo, qui semper fuerat, iam se fuisse dicebat. Quod apostolus quoque cum dilucidare ac manifestare omnibus cuperet, ita et alibi neque tempt.emus, in
Abbreviated transcription (Latin):
est dicens. Nunc autẽ quȩ¬
ritis me interficere. hominẽ
qui ueritatẽ uobis locutus
sum: qͣm audiui adeo. Neq
enĩ ame ipso ueni: sed illeme
misit. et dm utiq se et homi¬
nem indicans. hominẽ ins
in hoc. quod se missũ eẽ cõ¬
firmat. Apud eum enĩ neceꝰ¬
se est semper fuerit: aquoue¬
nerat. et ab eo uenerat aqͦ
se missum eẽ dicibat. Unde.
etiam illud fuit quod dicen¬
tib ad se iudeis: qͥnquagin¬
ta annos nondum habes
et abraam uidisti.conueni¬
entissima et̾nitatis ac ma¬
lestatis suȩ uoce respondit
dicens.Amenamen dicouo¬
bis. priꝰquam abraam fie¬
ret ego sum. Quero ergocu¬
ius dictum hoc uelis ẽẽ. xp̃i
utiq absq dubio. Et quomͦ
qui natus recenti tempore fue¬
rat. ante abraam se eẽ dicebat:
ꝑuiud scilicet cuiunitꝰ erat pe¬
nitus uerbum dei. ut intelli¬
gerent omnes.quanta esset
xp̃i ac dei unitas: cum qͥcqͥd
d̾s in xp̃o diceret. totumiam
unitatiunitas uendicaret. Be¬

Expanded text:
est dicens: nunc autem quaeest dicens: nunc autem quaeritis me interficere hominem, qui ueritatem uobis locutus sum, quam audiui a deo. neque enim ego a me ipso ueni, sed ille me misit, et deum utique se et hominem indicans: hominem in hoicat, deum in hoc quod se missum esse confirmat. apud eum enim necesse est fuerit a quo uenerat et ab eo uenerat a quo se missum esse dicebat. unde etiam illud fuit quod dicentibus ad se Iudaeis: quinquaginta annos nondum habes, et Abraham uidisti? connenientissimas. aeternitatis ac maiestatis suae uoce respondit dicens: amen amen dico uobis, priusquam Abraham fieret, eg??? sum. quaero ergo, cuius dictum hoc uelis esse? Christi utique absque dubio. et quomodo, qui natus recenti tempore fuerat, ante Abraham se esse dicebat? per illud scilicet cui unitus erat penitus uerbum dei, ut intellegerent omnes quanta esset Christi ac dei unitas, cum, quidquid deus in Christo diceret, totum iam uniti diuinitas uindicaret. be
Abbreviated transcription (Latin):
ess et scilicet in se unus duplex
fieret in nobis. Et ideo pul¬
cre ac mirabiliter: ab unige¬
into filio dei. usq adunitłi
filio dei filium hominis. p̃¬
dicatio apłica descendit. Ut
sicut ipse rerum ordo: ita eci¬
am doctrinȩ sermo decurre¬
ret. ita cuncta inseparabili
conexione. et quasi qͦdampõ¬
te continuans. ut sine ulla
penitꝰ diuisione et int̾uallo:
eum quem in principio mũ¬
di legeres. infine temporis
inuenires. ꝯeq ullo omño
distractione impiȩ discis¬
sionis admissa. unum ĩcar¬
ne. atq inspũ filium dei
crederez. cum ita apostoli¬
cum magisteriũ deum pa¬
riteratq hominẽ. per sa¬
cramentũ corporeȩ natiui¬
tisunisset. ut eundem tibi re¬
conciliantẽ inciuce omnia
demonstraret. quem ante
exordium mundi maginẽ
der inuisibilis p̃dicasset. Qd
qͥdem qͣmuis apłi dictum fit.
tam̃ doctrina dñi est. Idem
qui consimile illud in euuã¬
gelio ad iudeos per se socutꝰ

Expanded text:
esset scilicet in se unus, duplex esset scilicet in se unus, duplex fieret in nobis. et ideo pulchre ac mirabiliter ab ipso unigenito filio dei usque ad unitum filio dei filium hominis praedicatio apostolica descendit, ut, sicut ipse rerum ordo, ita etiam doctrinae sermo decurreret, ita cuncta inseparabili conexione et quasi quodam ponte continuans, ut sine ulla penitus diuisione et interuallo eum, quem in principio mundi legeres, in fine temporis inuenires, neque ulla omnino distractione impiae discissionis admissa unum in carne atque in spiritu filium dei crederes, cum ita apostolicum magisterium deum pariter atque hominem per sacramentum corporeae natiuitatis unisset, ut eundem tibi reconciliantem in cruce omnia demonstraret, quem ante exordium mundi imaginem dei inuisibilis praedicasset. Quod quidem quamuis apostoli dictum sit, tamen doctrina domini est. idem stianos, qui consimile illud in euangelio ad Iudaeos per se locutus
Abbreviated transcription (Latin):
uersa rerum exordia: patrẽ
inuisibilem inse habens. ita
perius omnẽ plenitudinem
in se habuit. ut eẽt ipse om¬
niũ plenitudo: Et quid poᷤᷤ¬
tremo: Omnia inquit paci¬
ficans persanguinem cruciꝰ
eiuf siue que incelis sunt.siue
quȩ interris. Manifestaiit
utiq apertissime dequo di¬
ceret: quẽ primogenitũ ex mor¬
tius nominasset. Numqͥd .N.
per uerbi aut sp̃s sanguinẽ
reconciliata ac pacificata s̃
omina: Nonutiq. Neq .N.
innaturam cadere impassi¬
bilem res ulla potuit passi¬
onis: aut fundi sanguis ua¬
luit. nisi hominis: aut mo¬
ri aliter quam homo. Et ta¬
men sdem qui inseqͣntib¬
mortuus dicit᷑: idem superiꝰ
imago dei inuisibilis predi¬
catur. Quomodo gͦ hoc: Sci¬
licet quia id omnimodo ab
apłis cautum est: ne aliqua
uideretur inxp̃o essedirisi¬
o. et unitus infilio hominiꝰ
filius dei: inciperet pererra¬
ticas interpretationes duas
habere ꝑsonas. ac per prauas
atq impias opiniones qui

Expanded text:
versa rerum exordia, Patrem versa rerum exordia, Patrem inuisibilem in se habens I ita prius omnem plenitudinem in se habuit, ut esset ipse  omnium plenitudo? et quid postremo? omnia, inquit, pacificans per sanguinem crucis eius, siue quae in caelis I sunt siue quae in terris. manifestauit utique apertissime. de quo diceret, quem primogenitum ex mortuis nominasset., numquid enim per uerbi aut spiritus sanguinem reconciliata, ac pacificata sunt omnia? non utique. neque enim in naturam -1 cadere inpassibilem res ulla potuit passionis aut fundi sanguis ualuit nisi hominis aut mori alter quam homo: et tamen mortuus dicitur, superius imago Dei invisibilis praedicatur. Quomodo ergo et hoc? scilicet quia id omni modo ab is cautum est, ne aliqua uideretur in Christo esse diuisio et unitus in filio hominis filius dei inciperet per erraticas interpretationes duas habere personas, ac per prauas atque impias opiniones, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Unde eciam resurrectio ipsa:
regeneracio nuncupatur se¬
cundũ illud dmi testimoni¬
um. Amen dico uobis. qͦd uoꝰ
qui secuti estis me inregene¬
ratione cum sederit filius ho¬
minis in sede maiestatis suȩ.
sedebitis et uos super sedes
duodecim iudicantes tribuᷤ
israel. Ergo primogenitum
ex mortuis eũ dicit. quẽ supe¬
rius inuisibilem dei filium
atq imaginẽ predicauit.
Qius autem imago inuisibi¬
lis dei nisi ungenitus uer¬
bum dei: Et quomodo is re¬
surrexisse ex mortuis dicit᷑
qui imago ac uerbum dei in¬
uisibilis nominat᷑: Et qͥdta¬
men additur: ut sit inqͥt in¬
omnib ipse primatũ tenenˢ
quia inipso complacuit om¬
nem plenitudinem habi¬
omnia in ipsum: pacificans
ꝑsanguinẽ crucis etꝰ siue q̃
incȩlis. siue que interra sunt
Numquid indiget primato
uniũsorum creator omniũ
aut principatu eoꝵ que ase
facta sunt ipse qui fecit: Aut
numqͥd dici de uerbo potest:
qͦd in eo qui sit primogenitꝰ

Expanded text:
Unde etiam resurrectio ipsa Unde etiam resurrectio ipsa regeneratio nuncupatur, secundum illud Domini testimonium: Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim judicantes duodecim tribus Israel . Ergo primogenitum ex mortuis eum dicit, quem superius invisibilem Dei Filium atque imaginem praedicavit. Quis autem imago invisibilis Dei, nisi unigenitus, Verbum Dei? et quomodo is resurrexisse ex mortuis dicitur, qui imago ac Verbum Dei invisibilis nominatur? Et quid tamen adhuc additur? Ut sit, inquit, ipse primatum tenens, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem habiomnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus, sive quae in coelis, sive quae in terra sunt. Numquid indiget primatu universorum Creator omnium? aut primatu eorum quae a se facta sunt, ipse qui fecit? Aut numquid dici de Verbo potest quod in eo qui sit primogenitus
Abbreviated transcription (Latin):
re: et per ipsum reconcilia¬
ri omnia in ipsum pacific̃aᷤ
persangumnem cͣrucis eius:
siue que incelis siue que in
terris sunt. Numqͥd et hoc
aliqua interpretationis ad¬
iectione indiget: cumtam
copiose et euidenter expres¬
sum fit: ut in se non solum
rerum fidem. sed eciam ex¬
positionis habeat claritatẽ:
Gracias enĩ agere nos patͥ
iubet. magna utiq causa a¬
gende grãciȩ adiecta: quia
dignos nos fecit in porcio¬
ne scõrum: et erepto de poteᷤ¬
tate tenebrarum. transtułit
in regnum filii dilectionis
suȩ in quo habemꝰ redemp¬
tionem remissionẽ pec̃coꝵ
qui sit imago dei inuisibiliꝰ.
primogenitus uniuerse cre¬
ature. quia in ipso ac perip¬
sum creata sint omnia. qͦꝵ
utiq sicut factor ipoe. ita ẽci¬
amgubernator sit. Et qͥd post
hec:ͦ Ipse est inquit capudooe¬
poris ȩccłȩ qui est principiũ
primogenitus ex mortiris. Re¬
surrectionem quasi generati¬
onemi nominat: quia sicut
generacio uitam creat. itare¬
surrectio generat aduitam

Expanded text:
um reconciliare omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis eius, siue quae in caelis siue quae in terris sunt. numquid et hoc aliqua interpretationis adiectione indiget, cum tam copiose et euidenter expressum sit, ut in se non solum rerum fidem, sed etiam expositionis habeat claritatem? gratias enim agere nos patri iubet, magna utique causa agendae gratiae adiecta, quia dignos nos fecerit in portione sanctorum et ereptos de potestate tenebrarum transtulerit in regnum filii dilectionis suae, in quo habemus redemptionequi sit imago Dei invisibilis, primogenitus universae creaturae; quia in ipso ac per ipsum creata sint omnia, quorum utique sicut factor ipse, ita etiam gubernator sit. Et quid post haec? Ipse est, inquit, caput corporis Ecclesiae, qui est principium, primogenitus ex mortuis. Resurrectionem quasi generationem Scriptura nominat; quia sicut generatio vitam creat, ita resurrectio generat ad vitam.