comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Setrꝰ Bles̃. Bath. archid̃. dilecto sccio suo¬
⁊ amico .G. sałt ⁊ et̾ne salutis memo¬
riam. Situe ꝓfessionis ordinem ⁊ gr̃am
diuine uocationis attenderes. te potus
lectione qͣm negociatione. artib qͣm m̃ci¬
b occuꝑares. Piculosum siquidem ẽ in
laico. s ꝑniciosum in cłico. negociationib
augere petulium. atq rerum ambitõsa
uenalitate se ip̃m diabolo uenalem expo¬
nere. Clicus qui leuiore comparat p̾cio
ut uendat carus. filius ẽ auaricie. ydo¬
latra pecunie. seruus mammone. ⁊ uenũ¬
datus sub peccato. Cum .it. spẽs usure sit.
minus ꝓximo dare ⁊ plus ab eo accipe.
ñ uideo cłicum ab usuia cͥmine ⁊ a noĩe
cͥminoso imimunẽ qͥ sͥ cũ alieno dispendio
lucrũ q̃rit. Sane fenerator dũ ꝓximum
manifeste spoliat. fure det̾iorẽ ⁊ p̃done.
Das ꝓ frum̃to uinum ꝓ uino equũ. ⁊ sic sb̃
colore ꝑmutationis aut dilationis obtñ¬
dum illitm̃ alieno. tu uͦ alieno ⁊ ꝓximofe¬

Expanded text:
ETRUS Blesensis Bath. archid. dilecto socio et amico G., salutem et aeternae salutis memoriam. Si tuae professionis ordinem et gratiam divinae vocationis attenderes, te potius lectione quam negotiatione, artibus quam mercibus occupares. Periculosum siquidem est in laico, sed perniciosum in clerico, negotiationibus augere peculium, atque rerum ambitiosa venalitate se ipsum diabolo venalem exponere. Clericus, qui leviore comparat pretio, ut vendat carius, filius est avaritiae, idololatra pecuniae, servus mammonae, et venundatus sub peccato. Cum enim species usurae sit, minus proximo dare, et plus ab eo accipere; non video clericum ab usurarum crimine, et a nomine criminoso immunem, qui sibi cum alieno dispendio lucrum quaerit. Sane fenerator, dum proximum manifeste spoliat, fure deterior est et praedone. Das pro frumento vinum, pro vino equum; et sic sub colore permutationis aut dilationis obtendum illi tantum alieno, tu vero alieno et proximo fe
Abbreviated transcription (Latin):
adhesiss. qui tempestuuiꝰ ⁊ ub̃iore ma¬
nu suis erat m̃ttis responsurus. s eũ
blando sermone detinni. donec uideã
utrum reꝓbata illoꝵ familiaritate qͥ
dicunt bonum malum ⁊ malũ bonũ.
eos socialius uelitis admittere. quoꝵ
fules integra ñ uacillat. Siͥptum qͥꝑ¬
pe ẽ quia qui tangit picem inquinabi¬
tur ab ea. corrumpuntq pͣua consorti¬
a bonos mores. Iosaphat qui de aute¬
acta uita młtis p̾conus comm̃dat᷑. de
sccietate achab miqui regis gͣuit̾ a do¬
mino inerepet᷑. Impio inquit ꝓpħa p̃¬
bes auxiluim. ⁊ iniqͥuo amicitus con¬
ungeris. Idecq iram dm̃ merebaris. ẜ
bona oꝑa muenta sunt urte eo qd̃ lu¬
cos de t̾ra iunda succideris. Id ip̃m obici:
rium hominem admisistis: cuius os ma¬
ledictione ⁊ amaritudine plenum est.
qui uenend ⁊ malicia lingue sue iam
ꝓcurauit. Certe figm̃ta ip̃ins ñ clebu¬
erant uos mouisse. Sy nestio q̃ depͥua¬

Expanded text:
adhaesisset, qui tempestivius, et uberiore maadhaesisset, qui tempestivius, et uberiore manu suis erat meritis responsurus; sed eum blando sermone detinui, donec videam, utrum reprobata illorum familiaritate, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, eos socialius velitis admittere, quorum fides integra non vacillat. Scriptum quippe est: Qui tangit picem, inquinabitur ab ea: corrumpuntque prava consortia bonos mores. Josaphat, qui de transacta vita multis praeconiis commendatur, de societate Achab iniqui regis graviter a Domino increpatur: Impio, inquit Propheta, praebes auxilium, et iniquo amicitiis conjungeris: ideoque iram Domini merebaris, sed bona opera inventa sunt in te, eo quod lucos de terra Juda succideris. Id ipsum objicitis sacrarium hominem admisistis, cujus os maledictione et amaritudine plenum est, et qui veneno et malitia linguae suae jam procuravit. Certe figmenta ipsius non debuerant vos movisse: sed nescio qua deprava
Abbreviated transcription (Latin):
quaq plebescet. Audi testinoniũ aqͥna
ullum: Esse putas: serui ut taceant ui¬
ñta leq̃ntur. Et canis ⁊ postes. ⁊ mar¬
mora claude fenestras: uela tegant xi
mus añ diem caupo sciet. Simida t̾re
tit arimdo. que cantando deducet in ꝑub¬
utũ. qiia auriculas asii mida rex ht.
Dallas tristonium suũ cccultare ñ potuit.
qura ip̃m cornicis garrulitas publica¬
ret. Cur gͥ suggestione detractoris Qro
odibilis. p̾sumttis adu̾sus hominẽ ĩno¬
centem. cuius fidem ⁊ industam teciens
in libro exꝑientie didicistis: ꝓbabilius
e illum delatorem ur̃m maliciose duul¬
gasse consilium. ut sic magistro ħurico
qui archani conscuis erat. cͥm̃ impinge¬
ret. ⁊ int̾ uos ⁊ izania atq scandaloꝵ
mat̾iam seminaret. Om̃i gͥ rancore de¬
posito. magistrum ħnricum in urãm gͣ¬
tiã reuocetis. Scitis enim quia iocunda
ẽ sccietas eiꝰ. uita comiñdabił famili¬
aritas fructuosa. Iam alii domino

Expanded text:
quaque plebescet. Audi testimonium Aquinaquaque plebescet. Audi testimonium Aquinaullum Esse putas? servi ut taceant, jumenta loquentur. Et canis, et postes, et marmora; claude fenestras. Vela tegant rimmus ante diem caupo sciet. Si tonsor Micet arundo; quae cantando deducet in publicum, quia Auriculas asini Mida rex habet. Pallas Erichthonium suum occultare non potuit, quin ipsum cornicis garrulitas publicaret. Cur igitur suggestione detractoris Deo odibilis praesumitis adversus hominem innocentem, cujus fidem et industriam toties in libro experientiae didicistis? Probabilius est illum delatorem vestrum malitiose divulgasse consilium, ut sic magistro Henrico, qui arcani conscius erat, crimen impingeret, et inter vos zizania, atque scandalorum materiam seminaret. Omni igitur rancore deposito, magistrum Henricum in vestram gratiam revocetis. Scitis enim quod jucunda est ejus societas, vita commendabilis, familiaritas fructuosa. Jam alii domino
Abbreviated transcription (Latin):
Et quis queso ing̾cia fuit potñtior aut
eminentior alexandro. Et tñ antigonus
fregit ei cytharam abiecitq dicens. E
tati tue iam regnare conuenit pudeat¬
ꝙ in corpore regio uoluptatem luxurie
ꝑatorem inquit genuit me mat̾ mea.
n bellatorem. Nonne magist᷑ ħuritus
iustissime adu̾sꝰ infamem illum mo¬
t᷑ ẽ. cum ei notam ꝓditõnis mureret:
Uix crederem hominem tã integͥ fructꝰ
ad hanc ineptiam fuisse elapsum uͭ se¬
creta sͥ cõmissa detegeret. Teste ouidio
exigua uirtus p̃stare silentia reb. At
contra gͣuis ẽ culꝑa tacenda loqiũ. Ue¬
riuitñ secreta diuitum eccultari ñ pos¬
sunt. Altus enim celi sicuit dicit. Salo¬
mon portabit u̾bum ⁊ qui bt penias
anminciabit sñam. Ideoq res discrum¬
ms ẽ. diuitum comimunicare consilus.
siquid enim ꝑ mcuriam euolau̾tt. sre̾ti
conscio imponetur. ⁊ qd̃ te solum scire
tredideras. ꝑ m̃itoria ⁊ tab̾nas tircum¬

Expanded text:
Et quis, quaeso, in Graecia fuit potentior aut Et quis, quaeso, in Graecia fuit potentior aut eminentior Alexandro? Ei tamen Antigonus fregit citharam, abjecitque dicens: « Aetati tuae jam regnare convenit, pudeatque in corpore regio voluptatem luxuriae peratorem, inquit, genuit me mater mea, non bellatorem. » Nonne magister Henricus justissime adversus infamem illum motus est, cum ei notam proditionis inureret? vix crederem hominem tam integri sensus ad hanc ineptiam fuisse delapsum, ut secreta sibi commissa detegeret, teste Ovidio: Eximia est virtus praestare silentia rebus, At contra gravis est culpa tacenda loqui. Verumtamen secreta divitum occultari non possunt. Avis enim coeli, sicut Salomon dicit, portabit verbum; et qui habet pennas, annuntiabit sententiam. Ideoque res discriminis est divitum communicare consiliis. Si quid enim per incuriam evolaverit, secreti conscio imponetur, et quod te solum scire credideras per mercatoria et tabernas circum
Abbreviated transcription (Latin):
sar pͥmus ⁊ potũtissimus imꝑatoꝵ c̃
miquissime ferret caluitium. ac defi¬
cientem capillum a t̾uite reuocaret ad
frontem. ab irato milite dictum ẽ ei.
gͣtant̃ admisit. Cum aug̾to cesari fuis¬
s obiectum qd̾ ad optionem auunculi
si uiliicesaris ignominiosa corꝑis sui
conu̾tit in risum. Eidem obiectum ẽ mͣ
quodam ob siubreuitatem corporis qd̾̃
nanus erat. ip̃e n gͣndiuscuł ẽt̃ caltiam̃¬
tis utendum cum animi tͣnquillitate
respondit. Aristipꝰ a quodam sͥ maledi¬
tente recẽdens. ut tu inquit lingue tue.
su ego aurium mearum sum dominus.
Antistenes ⁊̃ cuiusdã in ꝓpͥa uilipendens:
auditus inquit debet eẽ Lingͣ rob̾tior.
cum fingulis hominib ima sit lingua¬
ex confidentia amicicie. aut forte correc
tionis intuitu uob̃ sp̃u lib̃iore locutꝰ esti
totum queso eqͣminit̾ subportetis. reco¬
lentes quia testimonio sapientis lub̾cũ
lingue ñ ẽ facile trahendum in penã.

Expanded text:
sar primus et potentissimus imperator, cum sar primus et potentissimus imperator, cum iniquissime ferret calvitium, ac deficientem capillum a cervice revocaret ad frontem, ab irato milite dictum est ei:patienter admisit. Cum Augusto Caesari fuisset objectum quod adoptionem avunculi sui Julii Caesaris ignominiosa corporis sui convertit in risum. Eidem cum objectum esset a quodam ob sui brevitatem corporis, quod nanus erat; ipse vero, grandiusculis esse calceamentis utendum, cum animi tranquillitate respondit. Aristippus a quodam sibi maledicente recedens: « Ut tu, inquit, linguae tuae, sic ego aurium mearum sum dominus. » Antisthenes etiam cujusdam improperia vilipendens: « Auditus, inquit, debet esse lingua robustior, cum singulis hominibus una sit linguaetionis intuitu vobis spiritu liberiore locutus est, totum, quaeso, aequanimiter supportetis, recolentes quia testimonio sapientis: « Lubricum linguae non est facile trahendum in poenam. »
Abbreviated transcription (Latin):
magister ħuricus ex motu amini miuꝰ
cͥcumspecte aut durius forte locutꝰ est
scitis quia motus animmi ñ sirat ĩhõs
potestate. qd̃ quia fit uł dicttur er ll¬
iore iracundit ñ pͥus dlebetis reucas
ad amiium qͣm constit̃it uob̾ ex animi ui¬
dicio ꝓcessisse. Ponatur uirum approba¬
te opinionis aliquid dixisse intemꝑantiꝰ
aut lubͥco lingue aut facilitate consilii.
aut calore iracundie. siue alio quolib
motu amini. irra int̾erat omĩa dissimu
lare ⁊ pati. Sic enim uixta apłi doctri¬
nam hiis que pittamus ignobiliora m̃¬
bra corporis. habundantiorem honorem.
cͥcundamus. sic mat̾ infirmiorem filium
tenerius diligit. sic pat̾ familias filiũ
ꝓdligum benignius recepit. sic oleum
Sacra imꝑatoꝵ constitittõ nicb̃ durũ
uł asꝑum in talib constituit. Nam si
hoc ex leuitate ꝓcessit. conteninendum
siex insania: miseratõne dignissimũ.
si ex inuria: remittendum. Iulius ce¬

Expanded text:
magister Henricus ex motu animi minus magister Henricus ex motu animi minus circumspecte, aut durius forte locutus est, scitis quod motus animi non sunt in hominis potestate: quodque fit, vel dicitur ex calore iracundiae, non prius debetis revocare ad animum, quam constiterit vobis ex animi judicio processisse. Ponatur, virum approbatae opinionis aliquid dixisse intemperantius, aut lubrico linguae, aut facilitate consilii, aut calore iracundiae, sive alio quolibet motu animi, vestra intererat omnia aequm juxta Apostoli doctrinam his, quae putamus ignobiliora membra corporis abundantiorem honorem circumdamus. Sic mater infirmiorem filium tenerius diligit. Sic paterfamilias filium prodigum benignius recepit. Sic oleum Sacra imperatorum constitutio nihil durum aut asperum in talibus constituit: nam si hoc ex levitate processit, contemnendum; si ex insania, miseratione est dignissimum; si ex injuria, remittendum. Julius Cae
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus hominem gͣtissime opmnionis ⁊ fid̾i
aꝓꝑbate. nͥ quia lingua adulatoris tur¬
in malum aĩba aũ oris eius miquitas ⁊
dolus. Ille olei uenditor qui cap̾t ur̃m
impuiguat adulatõnib ac demulcet im¬
gistro henrico ñ minus impudent᷑ qͣm in¬
prudent᷑ obiecit qd̾ consilia urã dolose
publicauerat. Magist᷑̃ uero ħnritus ñ¬
dacii eum redarguens u̾bum suũ pugno
m eius dentib confirmasset. nͥ ur̃e qui
p̃sentialit᷑ aderatis reuerentie detulissen
Zelo ⁊̃ iusticie potius qͣm iracundie ꝓio¬
catꝰ. in uos quedam amarttudinis ũba
retulit. qui hominem reꝓbate opiuo¬
nis in ignominiam ur̃e domus ⁊ com¬
mminem om̃ium inuiriã fouebatis. Id̃
abiecistis eum a facie ur̃a longiq m̃¬
ta temporis ⁊ debitum retͥbittõnis frus¬
tum: momĩtanea deleuit. offensa. Non
sic decuit facere uirum quem elegit ãs
in sacerdotem sͥ qͤm oportet ex officiod

Expanded text:
versus hominem gratissimae opinionis, et fidei versus hominem gratissimae opinionis, et fidei approbatae, nisi quia lingua adulatoris turest malum, verba autem oris ejus iniquitas et dolus. Ille olei venditor, qui caput vestrum impinguat adulationibus ac demulcet, magistro Henrico non minus impudenter quam imprudenter objecit, quod consilia vestra dolose publicaverat. Magister vero Henricus mendacii eum redarguens, verbum suum pugno in ejus dentibus confirmasset, nisi vestrae, qui praesentialiter aderatis, reverentiae detulisset, zelo etiam justitiae potius quam iracundiae provocatus in vos quaedam amaritudinis verba protulit, qui hominem reprobatae opinionis in ignominiam vestrae domus, et communem omnium injuriam fovebatis. Ideo abjecistis eum a facie vestra, longique merita temporis, et debitum retributionis fructum momentanea delevit offensa. Non sic decuit facere virum, quem elegit Deus in sacerdotem sibi, quem oportet ex officii d
Abbreviated transcription (Latin):
Logatus uos rogare comꝑellor: uerũ¬
tñ ⁊ si nulle p̾ces meam instantiam
p̾uenissent. teneor ꝓ amico meo aꝑd̃
uos humilit̾ supplicare. cuius m̾ita
si recołitis: nec mee nͦ aliene int̾cessio¬
nis debuerat suffragia m̃dicasse.
ris exposuit. qui qñq dum montes
syllentii clausi eeñt. pedes q nrõs aꝑd̃
t̾minium aeris intemꝑies defixisset
⁊ stracta montium mortuoꝵ cadau̾i¬
b plena tẽt ip̃e qͣi int̾ mortuos lib̾ ĩ yta¬
liam ꝓ mandato ur̃o tnͣsalꝑmare ñ hor¬
ruit. expletisq negociis urĩs cum comi¬
te mauriane ad uos in eadem tempelta¬
tis insania duplomate remeauit. Cã¬
tiobsequii memoriã ñ ductͣntas tꝑis
nͨ offense gͣndis enormitas exsufflasse
debuerat. nͨ dum ꝑditoria suggestio.
nr̃i sinonis. cuius p̃cipua ẽ. intñtio ut
uos sͥ totum singłarit̾ uendicet ⁊ au¬
ferat uniu̾sis. Miror qͣlit̾ ad u̾bum uilis
adulatoris potuistis ita excandescere ad¬

Expanded text:
Rogatus vos rogare compellor. Verumtamen, etsi mille preces meam instantiam praevenissent, teneor pro amico meo apud vos humiliter supplicare: cujus merita si recoleretis, nec mea nec alienae intercessionis debuerat suffragia mendicasse.ris exposuit, qui quandoque, cum montes Cyllenii clausi essent, pedesque nostros apud terminium aeris intemperies defixisset, et strata montium mortuorum cadaveribus plena essent, ipse quasi inter mortuos liber in Italiam pro mandato nostro transalpinare non horruit, expletisque negotiis vestris cum comite Maurianensi, ad vos in eadem tempestatis insania diplomate utens remeavit. Tanti obsequii memoriam, nec diuturnitas temporis, nec offensae grandis enormitas exsufflasse debuerat, nedum proditoria suggestio vestri Simonis, cujus praecipua est intentio, ut vos sibi totum singulariter vindicet, et auferat universis. Miror qualiter ad verbum vilis adulatoris potuistis ita excandescere ad
Abbreviated transcription (Latin):
securitatem amicle ꝑanꝑtatis int̾ bel¬
la cuulia. O uite tuta facultas. Pauꝑ¬
es angͣtiq lares. omimera ñ dum. In¬
tellecta dm. quib hoc contingere muris
aut templis potuit nillo trepidare
tumultu. Cesarea pulsante manu: Nla¬
burardan in subu̾sione iherłm cunctis
pauꝑib ĩ pace dimissis. solos duittes
captiuauit. xp̃c domum reguli rogatꝰ
intrare: noluit ne uideretur diuicias
ui te scolarib illus temporis publice
detractõnis eccõ. Nam ⁊ illi qui ulce
lignum iam adepti sunt. qñq dum sco¬
larit̾ militarent. lingͣs ꝓcates acuerunt
in epõs. ⁊ telam qͣm hodie ordiris lon¬
go tempore texuerunt. Certissime autem
scio qd̃ ex quo rapieris ad cathedram ra¬
pietur a corde tuo scolaris utte memo¬
ria. subita nepotum pullulabit affestõ
de maritandis neptib anxie cogitabis
nec in beneficiis attendes m̃itum. necĩ
matͥmoniis paritatẽ. aAtq in hac insa¬

Expanded text:
securitatem animae pauperis inter belsecuritatem animae pauperis inter bella civilia: O vitae tuta facultas, Pauperis angustique lares, o munera nondum Intellecta Deum: quibus hoc contingere muris, Aut templis potuit, nullo trepidare tumultu Caesarea pulsante manu. Nabuzardan in subversione Jerusalem cunctis pauperibus in pace dimissis, solos divites captivavit. Christus domum reguli rogatus intrare noluit, ne videretur divitias novi, scholaribus illius temporis publicae detractionis occasio. Nam et illi, qui dulce lignum jam adepti sunt, quandoque dum scholariter militarent, linguas procaces acuerunt in episcopos, et telam, quam hodie ordiris, longo tempore texuerunt. Certissime autem scio quod ex quo rapieris ad cathedram, rapietur a corde tuo scholaris vitae memoria; subito nepotum tuorum pullulabit affectio, de maritandis neptibus anxie cogitabis: nec in beneficiis attendes meritum, nec in matrimoniis paritatem, atque in hac insa
Abbreviated transcription (Latin):
incendium. Uerimitñ post exitum huiꝰ
uite ddolor et̾nus eum pena temporali
ñ tnsigit. Nam minferno nulla est re¬
demptio. Cumq locus ille uiam p̾cludat
ad m̃itum cõpensatõis ⁊̃ beneficium sĩ
admittit. Noli queso affectare diuicias.
tem ducunt. Sit tͥ pauꝑtas ip̃a solacio
que ⁊ iuuentem lib̃rimum facit ⁊ se¬
curissimum morientim. Pauci diuites
morumtur qui in exitu huis uite ñ
desiderent fuisse pauprimi. Ideoq ple¬
riq ꝓuidentie oculum dirigunt in fu¬
turum. sꝑualem ducentes in diuiciis
panꝑtatem. Dauid in regali solio sedẽs
inquit. Domine inclina aurem tuam ⁊
exaudi me qm inops ⁊ pauꝑ sum ego.
Et alibi. Pauꝑ sum ego ⁊ in laborib a nui¬
uentute mea ⁊ c̃. Elegans ⁊ p̾clarum do
num cłĩ e ꝑauꝑtas. si tñ hanc int̾ dei do¬
na compitare dignetur imꝑatiens ⁊
ambitõsa tem̃itas. huius dom gͣtiam
intellexerat ille senete nepos referens

Expanded text:
incendium? verumtamen post exitum hujus incendium? verumtamen post exitum hujus vitae dolor aeternus cum poena temporali non transibit: nam in inferno nulla est redemptio. Cumque locus ille viam praecludat ad meritum, compensationis etiam beneficium non admittit. Noli, quaeso, affectare divitias, tem ducunt. Sit tibi paupertas ipsa solatio, quae et viventem liberrimum facit, et securissimum morientem. Pauci divites moriuntur, qui in exitu hujus vitae non desiderent fuisse pauperrimi. Ideoque et plerique providentiae oculum dirigunt in futurum, spiritualem ducentes in divitiis paupertatem. David in regali solio sedens, inquit: Domine, inclina aurem tuam et exaudi me, quoniam inops et pauper sum ego. Et alibi: Pauper sum ego, et in laboribus a juventute mea. Elegans et praeclarum Dei donum est paupertas, si tamen hanc inter Dei dona computare dignetur impatiens et ambitiosa temeritas. Hujus doni gratiam intellexerat ille Senecae nepos Lucanus referens
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt eis diuicie in laqueũ ⁊ delicie
in capt᷑am. Enorinit̃ ꝑiculosum ẽ tͣn¬
sitorie uoluptatis ⁊ mortis em̃e com¬
m̃cium. Testimonio ethici nocet empta
dolore uoluptas. Uerumtñ plusqͣm no¬
cere ẽ uttam in morte ⁊ mortẽ ĩ dolori¬
b tt̾nare. Audis dauid ⁊ iob multipli¬
tem ciuitum głam recensentes. ⁊ mo¬
m̃tanee feluitatis infelicissimum finẽ.
Unde ⁊ beatior in sua miseria reputandꝰ
ẽ pauꝑ. qͣm diues in opib sophisticis
⁊ gła seductrice. Cumulis enim delici¬
arum in cumulum miseriarum tͣnsitu¬
rus ẽ. quarum cruciatꝰ ille impatientiꝰ
sustinebit: qui duitiꝰ ⁊ delicatius huiꝰ
utte desiderabilib assueuit. Illi eunge¬
lico diuiti. qui ad refrigerium lingue
ardentis digitum lazari postulabat¬
dictum ẽ. Recordare quia recepisti bo¬
na in uita tua. ⁊ lazarus similit̾ ma¬
la. Nonne pitas eumtunc habuisse
in desicłiis multa sustiniusse asꝑa. ut uł
in modio remissuis. ei fieret gehĩnale

Expanded text:
 deliciae in capturam. Enormiter periculosum est transitoriae voluptatis, et mortis aeternae commercium, testimonio ethnici: nocet empta dolore voluptas. Verumtamen plus quam nocere est, vitam in morte, et mortem in doloribus aeternare. Audis David et Job multiplicem divitum gloriam recensentes, et momentaneae felicitatis infelicissimum finem. Unde et beatior in sua miseria reputandus est pauper, quam dives in opibus sophisticis, et gloria seductrice: cumulus enim deliciarum in cumulum miseriarum transiturus est, quarum cruciatus ille impatientius sustinebit, qui diutius et delicatius hujus vitae desiderabilibus assuevit. Illi evangelico diviti, qui ad refrigerium linguae ardentis digitum Lazari postulabatdictum est: Recordare, fili, quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nonne putas eum tunc habuisse in desideriis multa sustinuisse aspera, ut vel in modico remissius ei fieret gehennale
Abbreviated transcription (Latin):
eruditõnis eungłice. sic in patientia ĩa¬
possideatis ammã urãm: ut nullam ĩ
ammo uro de p̾t̾itis foueatis offensã.
Nam uidua ẽ uirtus qͣm ñ patientia
firmat. ꝓmitto autem uob qd̃ ĩ magũ
hẽrico inueniens fidele obsequium. in¬
meus ⁊ om̃s qui diligunt eum ĩ u̾itai¬

Expanded text:
eruditionis evangelicae, sic in vestra patientia eruditionis evangelicae, sic in vestra patientia possideatis animam vestram, ut nullam in animo vestro de praeteritis foveatis offensam. Nam vidua est virtus, quam non patientia firmat. Promitto autem vobis quod in magistro Henrico invenietis fidele obsequium, inmeus, et omnes qui diligunt eum ex a
Abbreviated transcription (Latin):
lingue blandicias: qͣm aꝑte testimonũ
u̾itatis. Nam uycta satiricum. cum. pͣuꝰ
adulator facilem diftillat in aurem.
Exiguum de nature uicuq ueneno. Con¬
tinuo cunctos abigit qui uera loqũt᷑
filũ hominũ dentes eoꝵ arma ⁊ sagit¬
te ⁊ lingue eoꝵ gladius aciitus. lin¬
guis suis dolose agebant. uidica illosd̃
Isti sunt rane in penetlib regum ip̃oꝵ
sde garruli ⁊ loquates in domib mag¬
natum. Isti sunt cynonua ⁊ cy niphes
qui occũłte pungurt. Uideo qd̃ lingua
dolosa cor ur̃m pessime depͣuauit. S u¬
tinam ad lingͣm dolosam apponantur
sagiite potñtis acute. soe iudicia domini
ut linguas urõꝵ ꝓhibeatis a malo ⁊
labia eoꝵ ne loquantur dolum. Iudi¬
tumm siquidẽ iustissimum di fuit ut ꝑ¬
mus ħo exularet a paradiso. quia duui¬
na iussione contemꝑta. iunico adu¬
laniti consensit. Recolentes gͥ dñe ⁊ a
adulantis. uba seu ub̃a magistri hen¬
rici referatis ad gr̃ãm. ⁊ iuxta formam

Expanded text:
e blanditias, quam apertum testimonium veritatis. Nam juxta Satyricum pravus adulator, Cum facilem stillavit in aurem Exiguum de naturae patriaeque veneno, Continuo cunctos adigit, qui vera loquuntur. Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et linguae eorum gladius acutus; linguis suis dolose agebant; judica illos, Deus. Isti sunt ranae in penetralibus regum ipsorum, id est garruli et loquaces in domibus magnatum. Isti sunt coenomyiae, et sciniphes, qui occulte pungunt. Video quod lingua dolosa cor vestrum pessime depravavit. Sed utinam ad dolosam linguam apponantur sagittae potentis acutae, id est judicia Domini, ut linguas vestrorum prohibeatis a malo, et labia eorum, ne loquantur dolum. Judicium siquidem justissimum Dei fuit, ut primus homo exsularet a paradiso, quia divina jussione contempta inimico adulanti consensit. Recolentes igitur, domiadulantis verba seu verbera, magistri Henrici referatis ad gratiam; et juxta formam
Abbreviated transcription (Latin):
miquitatẽ suã. Singula possemus ꝓ¬
sequi. qdiffusiore tractatu. s ꝑublice ex¬
postiõni lett̃a se exponit: insimians qͣłr
diuitie ꝓditorie ⁊ fallaces. decipiunt ama¬
tores suos quos dolose erigunt. ut cum
dolore ꝓsternant. Isti sunt qui fines lu¬
os minfinitum porrigunt. quoꝵ fius.
it̾ctus sine fine. Seatus iob eadem du¬
bitatõne motꝰ. uarios diuitum success
enumerat. ⁊ in hiis alti consilii uidiciũ.
⁊ iufticiam duine dispositõnis affignãs
omẽm scrupulum dubitatõis elaque¬
at. Quare inquit impii uiuunt. suble¬
uati sunt confortatiq diuicuis: Semen
eoꝵ ꝑmanet corameis. ꝓpinquoꝵ tba
⁊ nepotum in conspectu eoꝵ. domꝰ eoꝵ

Expanded text:
iniquitatem suam. Singula possemus prosequi diffusiore tractatu, sed publicae expositioni littera se exponit: insinuans qualiter divitiae proditoriae et fallaces decipiunt amatores suos, quos dolose erigunt, ut cum dolore prosternant. Isti sunt, qui fines suos in infinitum producunt, quorum finis interitus sine fine. Beatus Job eadem dubitatione motus varios divitum successus enumerat, et in his alti consilii judicium et justitiam divinae dispensationis assignans, omnem scrupulum dubitationis elaqueat. Quare, inquit, impii vivunt, sublevati sunt, confortatique divitiis? Semen eorum permanet coram eis, propinquorum turba et nepotum i
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ uidens. In labore hominum ñ
sunt. ⁊ cum hominib ñ flagellabuntur.
Ido tenuit eos suꝑbia. Ecce enim pecc̃ores
⁊ habundantes inscło optinuerunt di¬
uicias. Et dixi gͦ sine causa iusticaui cor
meum. ⁊ lauiutt̃ innocentes manꝰ meas

Expanded text:
peccatorum videns. In labore hominum non peccatorum videns. In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Ideo tenuit eos superbia. Ecce enim peccatores ipsi, et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Et dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi
Abbreviated transcription (Latin):
Mõ socio ⁊ amico magistro.R.P. sli
gularit᷑ eccuꝑati. ut nicħ aluid affestant
aut somnient. ⁊ indigentiã scolaxium uł
i modica uisitatõe ñ releuent. Purpura¬
ta mcedit. parentela pontificum. ⁊ elata de
patͥmonio crucifixi. in suꝑbia ⁊ in abusio¬
ne ad om̃s uite scłaris illecebras se diffim¬
dit Non attendunt quid deceat. dum mͦ
qd̾ plateat asseqͣntur. Cimq eis ad uotũ
omĩa succedant. ⁊ in contͣrium cedant oĩa
hiis qui soli militant honestati: diuinã
in temporalib ꝓuidentiam desiꝑe au dor¬
mitare conquereris. Amice. uetꝰ querela:
piceret. uideretq iniquos ad om̃s utte
huius concupiscentias licentius euaga¬
ni querebat si utiq ẽ fructus iusto ⁊ si
eẽt deus iudicans miquos in t̾ra. Prius
dubitat ⁊ uacillat. ⁊ recurrens ad occł¬
ta iudicia i. tandem nõdum questionis
implicite diligenter euoluit. Mei ĩquit
pene moti sunt pedes. pene effusi sunt gͥs¬
sus mei. quia zelaui suꝑ miquos. pacẽ

Expanded text:
mo socio et amico magistro R., P. Blngulariter occupati, ut nihil aliud affectent, aut somnient, atque indigentiam scholarium vel in modica visitatione non relevent. Purpurata incedit parentela pontificum et elata de patrimonio crucifixi in superbia et in abusione ad omnes vitae saecularis illecebras se effundit. Non attendunt quid deceat, dummodo quid placeat assequantur; cumque eis ad votum omnia succedant, et in contrarium succedant omnia his qui soli militant honestati, divinam in temporalibus providentiam desipere, aut dormitare conquereris. Amice, vetus querela piceret, videretque iniquos ad omnes hujus vitae concupiscentias licentius evagari, quaerebat si utique esset fructus justo, et si esset Deus dijudicans iniquos in terra; prius dubitat et vacillat, et recurrens ad occulta judicia Dei, tandem nodum quaestionis implicitae diligenter evolvit. Mei, inquit, pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei, quia zelavi super iniquos pacem
Abbreviated transcription (Latin):
ad pietatem. Nam corporalis exercitatõ
ad modicum ictilis ẽ. De istis dicit apłs.
Qui ñ labore̾t: ñ manducet. Illis autẽ
ꝑ ysaiam mandat dñs. Stabunt alieni
⁊ pascent pecora ur̃a. filii eoꝵ agͥcole ⁊
uinttores nr̃i erunt. uos aũ sc̃i dñi uoca¬
bimini ministͥ d̃i dicetur uob̃. In hac di

Expanded text:
ad pietatem, nam corporalis exercitatio ad pietatem, nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est. De istis dicit Apostolus: Qui non laborat, non manducet. Illis autem per Isaiam mandat Dominus: Stabunt alieni, et pascent pecora sua: filii eorum agricolae, et vinitores vestri erunt. Vos autem sancti Domini vocabimi
Abbreviated transcription (Latin):
catꝰ ẽ uocatõne ꝑmaneat. Quidam in¬
consutta leuttate animi cum enormi
scandalo de domib religiosis exeunt. ⁊ ĩ
aliena regula głantes: eã contemptui ha
in regula aliena. ꝓ pt̾ hoc adũsus magi¬
strum alexandrum in epła quadã nu¬
ꝑ enandu. ⁊ ũba que ip̃m spxcialit cõ¬
tingebant passus sum in quorumdam of¬
fensam licentius qͣm oportuit euagari.
fateor qd̃ psalmodie ꝓlixitas. si ex deuo¬
tõne ꝓcedunt salub̃rima ẽ. Si accidiam
ħt sociam occuꝑatõ tñ ẽ honesta ⁊ si ua¬
gos excurtꝰ m̃tis omĩno ñ repͥmit: ꝑ eã
saltem h̃o studiis honestiorib assuescit.
Labores auttem manuales in monacho. nͤ
arguere nec laudare p̾sumo. Nam cum
apł̃s ad corinthios dicat laboramꝰ mani¬
b nris. Et ad ephesios. Magis aũ labo¬
ret manib sius. ⁊ ad thessalonicenses. No¬
cte ⁊ die oꝑantes neqͣmqͣm gͣuemus. Id̾
tñ ad thimotheum scͥbens ait. Exerce te

Expanded text:
catus est vocatione permaneat. Quidam incatus est vocatione permaneat. Quidam inconsulta levitate animi cum enormi scandalo de domibus religiosis exeunt, et in aliena regula gloriantes, eam contemptui habin regula aliena. Propter hoc adversus magistrum Alexandrum in epistola quadam nuper excandui, et verba quae ipsum specialiter cotingebant, passus sum in quorumdam offensam licentius, quam oportuit, evagari. Fateor quod psalmodiae prolixitas, si ex devotione procedit, saluberrima est: si acediam habet sociam, occupatio tamen est honesta; et si vagos excursus mentis omnino non reprimit, per eam saltem homo studiis honestioribus assuescit. Labores autem manuales in monacho, nec arguere, nec laudare praesumo. Nam cum Apostolus ad Corinthios dicat: Laboramus manibus nostris: et ad Ephesios: Magis autem laboret manibus suis; et ad Thessalonicenses; Nocte et die laborantes, ne quemquam gravaremus. Idem tamen ad Timotheum scribens ait: Exerce te
Abbreviated transcription (Latin):
momum ⁊ balsamum. qͣi myrra electa.
qͣi storax ⁊ galbanus. ⁊ ungula. qͣi t̾re¬
buitus qͣi libanus ñ intisꝰ. Hanc uari¬
etatem ꝑ ysaiam insinuans dic̃ dominꝰ.
Ecce ego sternam lapides tuos ꝑ ordinẽ.
fuisdesto te in saphiris ⁊ aspide lapidib
sculptis. T̃ este quidem apło in domo dñi
sunt uasa aurea ⁊ argentea. lignea fic¬
tilia. apta in minist̾rum. S ⁊ omĩa m̃bͣ
corporis cum siit multa. unũ corpꝰ sũt.
Unuĩsa enim oꝑa. studia ⁊ consilia. redi¬
guntur ad unum. Nam finis legis xͦ
ad iusticiam om̃i crẽdenti. Sc̃s ẽ ordo
cluniacensium. sc̃s q tist̾ciensiũ. ⁊ ĩ ut¬
q posuit dñs minist̾ium reconciliafõ¬
nis ⁊ negocium salittis. Nemo gͣuit̾ fe¬
rat diu̾sitatem ordinum ĩ hominib.
Nam ⁊ in stellis ordo ẽ. luma ⁊̃ teste aba¬
chuc stetit in ordine suo. ⁊ diu̾si angłoꝵ
ordines distinguntur. Uidete itaq uo¬
catõnem urãm. Unusquisq in ea qͣ uo¬

Expanded text:
electa, quasi storax et galbanus, et ungula, quasi terebynthus, quasi libanus non incisus. Hanc varietatem per Isaiam insinuans, dicit Dominus: Ecce ego sternam lapides tuos per ordinem, fundabo te in sapphiris, et jaspide, et lapidibus sculptis. Teste Apostolo, in domo Domini sunt vasa aurea et argentea, lignea et fictilia apta in ministerium: sed et omnia membra corporis, cum sint multa, unum corpus sunt. Universa enim opera, studia et consilia rediguntur ad unum. Nam finis legis Christus ad justitiam omni credenti. Sanctus est ordo Cluniacensium, sanctusque Cisterciensium, et in utroque posuit Dominus ministerium reconciliationis et negotium salutis. Nemo graviter ferat diversitatem ordinum in hominibus; nam et in stellis ordo est. Luna etiam, teste Habacuc, stetit in ordine suo: et diversi angelorum ordines distinguuntur. Videte itaque vocationem vestram; unusquisque in ea qua vo
Abbreviated transcription (Latin):
bata in uob̃ religio. ⁊ natiua benignita¬
tis int̾pres moꝵ iocunda suauitas sͥ ad
contumeliam ñ ascribet. qd̃ ciff̃ciensiũ
aut cartusiensium ordinem u̾sus sum p̃
cet̾is comm̃dasse. Nich uob̾ in eoꝵ cõm̃¬
om̃igente. quicunq oꝑat᷑ uoluntatẽ do¬
mini. acceptus ẽ illi. Int̾ album ⁊ ngm
habitum ñ distinguit ille ap̃ quẽ ñ ẽ di¬
stĩctio uidei ⁊ greci attñdit dñs uestem
ñ m̃tẽm. m̃tta ñ colorem. In monte cassi¬
no scema monasticum quo beatꝰ benedictꝰ
ẽ usus usq hodie. sicut dr ꝑseuerat. Qͥs
audeat tanti patͥs habitum blasphemare
in filiis: Nam si delibatõ scã ⁊ massa. si
radix sc̃a ⁊ rami. siue cum nazarris can¬
didior niue sit aliquis. siue cũ beato iob
suꝑ carbonem denigͣta sit cittis eius utr̃¬
q salutem in domo dñi oꝑat᷑. Sane ĩ oui¬
li iacob sunt agni albi ⁊ nigri. In uinea
sorech uue ałbe ⁊ nigre s ⁊ sponsa q̃ liliis
conuallium p̃albescit. ip̃a eadẽ dicit. Nigͣ

Expanded text:
bata in vobis religio, et nativae benignitatis interpres, morum jucunda suavitas sibi ad contumeliam non ascribet, quod Cisterciensium aut Carthusiensium ordinem visus sum prae caeteris commendasse. Nihil vobis in eorum commeomni gente quicunque operatur voluntatem Domini acceptus est illi. Inter album et nigrum habitum non distinguit ille, apud quem non est distinctio Judaei et Graeci. Attendit Dominus mentem non vestem, merita non colorem. In monte Cassino schema monasticum, quo B. Benedictus est usus, usque hodie, sicut dicitur, perseverat. Quis audeat tanti Patris habitum blasphemare in filiis? nam si delibatio sancta, et massa; si radix sancta, et rami. Sive cum Nazaraeis candidior nive sit aliquis, sive cum B. Job super carbonem denigrata sit cutis ejus, uterque salutem in domo Domini operatur. Sane in ovili Jacob sunt agni albi et nigri. In vinea Sorec sunt uvae albae et nigrae. Sed et sponsa, quae liliis convallium praealbescit, ipsa eadem dicit: Nigra
Abbreviated transcription (Latin):
quałr dliu̾sa officia dominꝰ m minist̾iũ
tabͥnaculi uoluit ordmari itt eeñt alii
leutte. alii merartte alii caachite. alis
tores. Non enim omĩa corporis m̃bra
eundem actum ħ̃nt. Ut ex multarum

Expanded text:
nisterium tabernaculi voluerit ordinari, ut essent alii Levitae, alii Meratitae alii Caathitae, alii ores et doctores. Non enim omnia corporis membra eumdem actum habent, ut ex multarum
Abbreviated transcription (Latin):
uita saul ⁊ ionate ⁊ omnium succedenti¬
um qͣi tela a ranee mbreui succisa e. ⁊ qͣl¬
to amplius intumuerunt adu̾sus scĩam
d̾i. tanto gͣuius deiecit eos dũ alleuarẽ¬
tur. Non ẽ consilium adu̾sus sap̃iam
d̾i. frustra eͣrit᷑ ad munitõnes ⁊ tuneos
armatoꝵ. dñs e̾ qui uidicat reges terie.
qui aufert sp̃m pͥncipum. ⁊ ñẽ qui deua
reges inuitat. Si audierint in quit re¬
ges uocẽ dñi: complebunt dies suos ui
bono. ⁊ annos suos ingła. Si aũ ñ au¬
dierint tnsibunt ꝑ gladium ⁊ consuñ¬
tur stulticia. Ece om t̾ribił ẽ finis rgũ¬

Expanded text:
ita Saul et Jonathae, et omnium succedentium quasi tela araneae in brevi succisa est, et quanto amplius intumuerunt adversus scientiam Dei, tanto gravius dejecit eos, dum allevarentur. Non est consilium adversus sapientiam Dei. Frustra curritur ad munitiones et cuneos armatorum. Dominus est, qui judicat reges terrae; qui aufert spiritum principum, et non est qui reges invitat. Si audierint, inquit, reges vocem Domini, complebunt dies suos in bono, et annos suos in gloria. Si autem non audierint, transibunt per gladium et consumentur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitit scĩam ficturoꝵ ⁊ sic rerum e¬
uentus letos infaustos ue denunciat
ut quietem cordium uana curiostta¬
te sollicitet. atq aliquid paulatim de
fitdri sinceritate incrustez. Suggestiõe
siquidẽ diaboli quedã mulieres cereas si¬
ue luteas formant ymagines. uł ama¬
sios torqueant ⁊ incendant uycta illd̃
uirgilianum. Limus ut hic durescio.
⁊ ħ ut cera liquescit. ⁊ c̾. Quedamocłos¬

Expanded text:
promittit scientiam futurorum, et sic rerum epromittit scientiam futurorum, et sic rerum eventus laetos infaustosve denuntiat, ut quietem cordium vana curiositate sollicitet, atque ut aliquid paulatim de fidei sinceritate incrustet Suggestione siquidem diaboli quaedam mulieres cereas sive luteas formant imagines, ut sic hostes vel amasios torqueant et incendant, juxta illud Virgilianum: Limus ut hic durescit, et haec ut cera liquescit, etc. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ħ iudisti ⁊ uniu̾si qui tunc archiep̃i
consortio adħebant. Cepisti gͦ scrupulo¬
se inquirere ⁊ a me p̾ cet̾is explorare u¬
trum hiis fidem hrem. ⁊ quid sentirem
de huuismodi ominosis occsib. de som
Ea siquidem uice ꝓcaparttate mei inge¬
nũ respondissem: nͥ quia tunc sicut ip̃e
recolis mittebar ad dñm regem. atq de
hiis que erant itiñi meo expedientia:
sollicite cogitabam̃. ueruntñ quia tũc
uiua uoce ñ potui. nunc scͥptis expedi¬
am. ũbiq defectum redimet diligen¬
tior explanatio ꝑ scͥpturam. Cũ ĩ sacͦ
elcquio legas quia ħ ẽ iuctoria q̃ uin¬
cit mundum fides nr̃a. ut fidem nrãm
humani generis inmicꝰ expugnet. ma¬
liciã suã ad multiformes astucias cir¬
tunducit. multe enim sunt astucie eiꝰ.
Teste apło. Non ignoramus inquit
astucias sathane. Mentib itaq hõiñ
fantasticas illusiones immittens. nc̃
auiũ uolatu. nunc occursu hominum.
ñc ferarũ. ñc somniis. aut alus modis

Expanded text:
Haec vidisti, et universi, qui tunc archiepiscopi consortio adhaerebant. Coepisti ergo scrupulose inquirere, et a me prae caeteris explorare, utrum his fidem adhiberem, et quid sentirem de ejusmodi ominosis occursibus, de sEa siquidem vice pro capacitate mei ingenii respondissem: nisi, quia tunc, sicut ipse recolis, mittebar ad dominum regem, atque de his quae erant itineri meo expedientia sollicite cogitabam. Verumtamen, quae tunc viva voce non potui, nunc scriptis expediam, verbique defectum redimet diligentior explanatio per scripturam. Cum in sacro eloquio legas, quod haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra, ut fidem nostram humani generis inimicus expugnet, malitiam suam ad multiformes astutias circumducit: multae enim sunt astutiae ejus, teste Apostolo: Non ignoramus, inquit, astutias Satanae. Mentibus itaque hominum phantasticas illusiones immittens, nunc in avium volatu, nunc occursu hominum, nunc ferarum, somniisque et aliis modis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc beneficium damnatissime lib̾tatis sue
apłica auctoritate. siue qd̃ freqñtuis est
bullis adultͣnis adepta sunt. plꝰ inquie¬
tudins. plus mobedientie plus inopie.
icurrerinit. Ideoq ⁊ multe domus que
nominatissime sunt in sc̃itate ⁊ religio¬
ne has emunitates aut nunqͣm hr̃e no¬
luerunt. aut habitas continuo reiecerũt.

Expanded text:
hoc beneficium damnatissimae libertatis, sive apostolica auctoritate, sive, quod frequentius est, bullis adulterinis adepta sunt, plus inquietudinis, plus inobedientiae, plus inopiae incurrerunt; ideoque et multae domus quae nominatissimae sunt in sanctitate et religione, has immunitates aut nunquam 840 habere voluerunt, aut habitas continuo rejecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uisticie. aut pocius iuiris deformitas.
ꝓhibe ne discipuli magistro consentiãt.
ne filii obediant patͥ. ne milites seqͣntur
pͥncipem. ne serui domino sint subiesti.
Quid ẽ eximere ab ep̃oꝵ uirisdictõne abba¬
tes. nͥ contumaciam ac rebellionem p̾ciꝑe
⁊ armare filios in parentes: Uideant q̃¬

Expanded text:
justitiae, aut potius juris deformitas, prohibere ne discipuli magistro consentiant, ne filii obediant patri, ne milites sequantur principem, ne servi domino sint subjecti? Quid est eximere ab episcoporum jurisdictione abbates, nisi contumaciam et rebellionem praecipere, et armare filios in parentes? » Ea
Abbreviated transcription (Latin):
sie ⁊ maliciam dediscat ĩnatam beneficio
litterarum ⁊ laudabilium exemplis oꝑin
pontifici. R. eccłie Cantuare. humił mi¬
inster deuotum subiectõnis bbsequium.
Sicut enmentiã apłice sedis magrãm ecl̃i¬

Expanded text:
sic et malitiam dediscat innatam beneficio sic et malitiam dediscat innatam beneficio litterarum, et laudabilium exemplis operum pontifici, R. Ecclesiae Cantuariensis humilis minister, devotissimum subjectionis obsequium. Sicut eminentiam apostolicae sedis, e
Abbreviated transcription (Latin):
tas freq̃nt̾ subiectos p̾cipttat in rumã
Tem̃aria dauid p̾sumptõ in populimi¬
Saul populus in montib gelboe cecidit.
Culpa ieroboam inpopulum redundaute
R eligiosoꝵ communis ẽ opmio qd̃ de si¬
bis urĩs suꝑ solium ur̃m ñ sedebit filiꝰ
npͥmitietur in litt̃is. ⁊ in lege dm̃ diligẽ¬
tuis instruat᷑. Potñtia dm̃ ñ minor ẽ.
ĩ potñtissimo regno tͣnsferendo: qͣm in
tugurio pauꝑis eũtendo. Qiis in grecia
potñtior fuit alexandro: Et tñ ei successis¬
se legitur ñ suus s salratͥcis filius. Suc¬
cessorem uilio cesari fecit ad optõ ñ nat᷑a.
Cesaree domus totum relege ⁊ reuolue pro¬
qͣsum. ⁊ inuenies quia m breui put me¬
moria eoꝵ. ⁊ ad iferos descendentes qͣm
a se scĩam dm̃i reppulerunt ⁊ ip̃i repulsi
sunt. eisq aut hostes aut ignoti uiri ⁊ ex¬
tranei successerunt. Date gͥoꝑam aman¬
tisime pͥnceps ut filius u̾r puericie cur¬
sum litt̾alib disciplinis impendat. qͣtinꝰ

Expanded text:
requenter subjectos praecipitat in ruinam. Temeraria David praesumptio in populi nSaul populus in monte Gelboe cecidit. Culpa Jeroboam in populum redundavit. Religiosorum communis est opinio, quod de lumbis vestris super solium non sedebit filius, nisi primitietur in litteris, et lege Domini diligentius instruatur. Potentia Domini non minor est in potentissimo regno transferendo, quam in tugurio pauperis evertendo. Quis in Graecia potentior fuit Alexandro, et tamen ei successisse legitur, non suus, sed saltatricis filius. Successorem Julio Caesari fecit adoptio, non natura. Caesareae domus totum relege et revolve progressum, et invenies quia in brevi periit memoria eorum, et ad inferos descenderunt, quoniam a se scientiam Dei repulerunt et ipsi repulsi sunt, eisque aut hostes, aut ignoti viri et extranei successerunt. Date igitur operam, amantissime princeps, ut filius vester pueritiae cursum litteralibus disciplinis impendat, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑcussitq fedꝰ cum domino qd̃ anibu¬
laret muiis eius de cet̾o. qd̃ ⁊ fecit. ꝓ¬
cedant ⁊̃ de scola eungelii. Constantinꝰ
theodosius. Iustinianus ⁊ leo. atq alii
xp̃ianissimi pͥncipes qui populum rexe¬
runt in lege domini fortitudine armo¬
rum. nec minus milicia litterarum.
Non uideo qualit̾ pͥnceps ꝑ seueret ĩ
regno. aut uidicet populos in equitate.
Sapĩa enim dicit. Index sapiens uidica¬
bit populum suum ⁊ ẜncipatꝰ sensati
stabilis erit. Et ibidem. Rex qui iudicat
in equitate populos. ⁊ in sapientia pau¬
ꝑes. thronus eius met̾num manebit.
Quia dauid postulat a domino ut sapi
rum scd̃m tor suum inuenisse testat᷑.
cunq eum postmõdum in regale sollum
sullimass continua tempoꝵ successione
regnũ ei ꝑpetuum pollicetur. De fructu

Expanded text:
set; percussitque foedus cum Domino, quod ambuset; percussitque foedus cum Domino, quod ambularet in viis ejus de caetero: quod et fecit. Procedant etiam de schola Evangelii, Constantinus, Theodosius, Justinianus et Leo, atque alii Christianissimi principes, qui populum rexerunt in lege Domini, in fortitudine armorum, nec minus militia litterarum. Non video qualiter princeps perseveret in regno, aut judicet populos in aequitate, Sapientia enim dicit: Judex sapiens judicabit populum suum, et principatus sensati stabilis erit. Et ibidem: Rex, qui judicat in aequitate populos, et sapientiae pauperes, thronus ejus in aeternum manebit. Quia David postulat a Domino, ut sapirum secundum cor suum invenisse testatur; cumque eum postmodum in regale solium sublimasset, continua temporum successione regnum ei perpetuum pollicetur. De fructu
Abbreviated transcription (Latin):
ea bona sͥ partt̃ euenisse omĩa gͣtulat᷑. Rex
cuiom̃e uidicium in ppło datum ẽ quomͦ
uidicabit populũ in lege domini si legẽ
domini ñ cognouit. De rege scͥptume in
o regni sui describet s de uteronomium
legis in uolumine. In quo manifestissi¬
me liquet qd̃ in rege scĩa litterarum exi¬
gitur. ut sit in lege domini uoluntas eiꝰ.
⁊ meditet᷑ in ea die ac nocte. Meditatio
⁊ ex̾citatio dđ. tota erat in lege domini
in iustificatõnib ⁊ mandatis. In lege
inquit tua meditatus sum ⁊ lex tua me¬
ditatio mea ẽ. Exercebar in ustificatõi¬
btius. ⁊ in mandatis tuis exercebar. et
alii reges. ⁊zechias. Iosias. ⁊ alii sc̃issi¬
mi reges. qui custodiebant testam̃tum
dñi ⁊ p̾ceptum qd̃ dedit illis. De iosia
rege legitur. qd̾ cum in eius p̾sentia deit̾o¬
nomium lectum eẽt. humiliauit se ⁊ fle¬
uit coram dño eo qd̃ legem dñi ñ seruas¬

Expanded text:
ea bona sibi pariter evenisse omnia gloriatur. Rex, ea bona sibi pariter evenisse omnia gloriatur. Rex, cui omne judicium in populo datum est, quomodo judicabit populum suum in lege Domini, si legem Domini non cognovit? de rege scriptum esto regni sui describet sibi Deuteronomium legis in volumine. In quo manifestissime liquet quod in rege scientia litterarum exigitur, ut sit in lege Domini voluntas ejus, et meditetur in ea die ac nocte. Meditatio et exercitatio tota erat in lege Domini, in justificationibus et mandatis. In lege, inquit, tua meditatus sum, et lex tua meditatio mea est. Exercebar in justificationibus tuis, et in mandatis tuis exercebar, et alii reges, Ezechias, Josias, et alii sanctissimi reges, qui custodiebant testamentum Domini, et praeceptum, quod dedit illis. De Josia rege legitur, quod cum in ejus praesentia Deuteronomium lectum esset, humiliavit se, et flevit coram Domino, eo quod legem Domini non servas
Abbreviated transcription (Latin):
legum. si finitimarũ gentiũ sunt ami
cicie firmande. libͥ hec omĩa erudiunt
ad ꝑfectum. Rex equidem sine littis.
nauis ẽ sine remigio ⁊ uolucris sine
pennis. Recensent ystorie. qͣntum ui¬
lio cesari contułit lititeras didicissȩ. In
litterali studio taritus fuit ut qͣt̾nas
simul dictaret epłas. qͣntus in uiris
cuuilis ꝑicia fu̾it. leges romanoꝵ indi¬
cant. uirtutem potñtis ingenii qͣm ui¬
git᷑ in philosoꝑhia exercuit. p̃dicat sõ¬
tilitas bisextilis. Doctna aristotilis. ⁊
continuum sub eo uirtutis ex̾cicium
magnum magnificauit ⁊ extulit ale¬
xandrum. Adde qd̾ ingenuas dicit po¬
eta didicisse fidelit̾ artes: emollit m̃¬
tes. nͨ sinit eẽ feros. Teste salomone me¬
liorẽ sapĩa cunctis oꝑib p̾ciosis. ⁊ õẽ
desidabile ñ potest ei comparari. Rex
id pacificus se illã suꝑ salutem ⁊ omẽm
pulchettudinem dilexisse fatet᷑. ⁊ tum

Expanded text:
legum, si finitimarum gentium amicitiae legum, si finitimarum gentium amicitiae sunt firmandae, libri haec omnia erudiunt ad perfectum. Rex equidem sine litteris, navis est sine remige, et volucris sine pennis. Recensent historiae, quantum Julio Caesari contulerit litteras didicisse. In litterali studio tantus fuit, ut quaternas simul dictaret epistolas. Quantus in juris civilis peritia fuerit, leges Romanorum indicant. Virtutem potentis ingenii, quam jugiter in philosophia exercuit, praedicat subtilitas bissextilis. Doctrina Aristotelis, et continuum sub eo virtutis exercitium magnum magnificavit et extulit Alexandrum. Adde, quod ingenuas didicisse fideliter artes Emollit mores, nec sinit esse feros. Teste Salomone: Melior est sapientia cunctis opibus pretiosis et omne desiderabile non potest ei comparari. Rex idem pacificus se illam super salutem et omnem pulchritudinem dilexisse fatetur, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝑ quem reges regnant. Licet pru¬
dentia ur̃a sͥ sufficiat ⁊ eruditõnis ali¬
ene suffragia ñ m̃dicet. qd̾ tñ uob̾ ad
utilitatem cede credimus ⁊ honorem:
dissimulare nͨ possumus nͨ debemus.
Expmĩto quidem didicimus qͣntum cõ¬
mõditatis accesserit t̾re ur̃e. in eo qd̾̃ bit¬
teralib discipłiis ur̃e pͥmicias a doles¬
centie imbustis. Cum enim aliis regib
fit rũde ⁊ informe ingenium ur̃m qd̾
ex̾citatum ẽ inlitt̾is. in magnarũ rer̃
amministratõe ẽ ꝓindum. subtile in
uidiciis. cautũ in ꝑceptis in consiliis
ut henricus filius ũr̃ ⁊ heres litt̾is appli¬
cetur. ut qͣm ur̃m expestamus hedem:
habeamus tam regni qͣm prudentie
successorem. Scitis qd̾ tocius p̾dentie
compendium in litt̾is continetur. Si
respublicaregenda e. si p̾lia cominit¬
tenda sunt. si castra metñda. si machi¬
ne erigende. si renouandi aggeres.si ꝓ¬
pugnatula facienda. deniꝙꝑ si quies
libtatis. si iusticie cultus. si reuerentia

Expanded text:
. Licet prudentia vestra sibi sufficiat et eruditionis alienae suffragia non mendicet, quod tamen vobis ad utilitatem cedere credimus et honorem, dissimulare non possumus, nec debemus. Experimento siquidem didicimus, quantum commoditatis accesserit terrae vestrae in eo, quod liberalibus disciplinis vestrae primitias adolescentiae imbuistis. Cum enim aliis regibus fit rude et informe ingenium, vestrum, quod exercitatum est in litteris, in magnarum rerum administratione est providum, subtile in judiciis, cautum in praeceptis, in consilio ut Henricus filius vester et haeres litteris applicetur, ut quem vestrum exspectamus haeredem, habeamus tam regni quam prudentiae successorem. Scitis, quod totius prudentiae compendium in litteris continetur, si respublica regenda est, si praelia committenda sunt, si castra metanda, si machinae erigendae, si renovandi aggeres, si propugnacula facienda: denique, si quies libertatis, si justitiae cultus, si reverentia