comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sangłs dñi exercituũ est. Qui qͣnta lib&
uirtute fulgeant. esse om̃ino sine culpa
nequeunt. cũ iter p̃sentis uitȩ gradiunt᷑.
quia eoꝵ nimirũ gressus tangitur. aut
luto inliciti operis. aut puluere cogitationi.
Domos autẽ luteas habitant: qui de inle-¬
cebrosa hac uita carnis exultant. Hanc
domũ luteã paulus habitare contẽpserat
cũ dicebat: nr̃a conuersatio incęlis est. Di.¬
cat gͦ. Ecce qui seruiunt ei non sunt sta¬
biles: & ĩ angłis suis repperit prauitatem.
antomagis hi qui habitant domos luteas.
qui tͣrenũ habent fundamentũ: consument᷑
uelut tinea Ac si aꝑte dicat. Si p̃sentis
uitȩ. uiam illi sine contagio transire neque-¬
unt. qͥ ȩt̃na nuntiantes sese contͣ tempora¬
lia accingunt. quȩ detrimenta illi sustinenđ.
qͥ esse se incarnalis habitationis uolupta-¬
tibus gaudent. Qui enĩ seruiunt ei. non
sunt stabiles. Quia cũ mens ad alta nitit᷑.
carnis suȩ cogitatione dissipatur. ita ut

Expanded text:
angelus Domini exercituum est . Qui quantalibet virtute fulgeant, esse omnino sine culpa nequeunt, cum iter praesentis vitae gradiuntur, quia eorum nimirum gressus tangitur aut luto illiciti operis, aut pulvere cogitationis. Domos autem luteas habitant, qui de illecebrosa hac vita carnis exsultant. Hanc domum luteam Paulus habitare contempserat, cum dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est . Dicat ergo: Ecce qui serviunt ei non sunt stabiles, et in angelis suis reperit pravitatem; quanto magis hi qui habitant domos luteas qui terrenum habent fundamentum, consumentur velut tinea? Ac si aperte dicat: Si praesentis vitae viam illi sine contagio transire nequeunt, qui aeterna nuntiantes, sese contra temporalia accingunt, quae detrimenta illi sustinent qui esse se in carnalis habitationis voluptatibus gaudent? Qui enim serviunt ei, non sunt stabiles, quia cum mens ad alta nititur, carnis suae cogitatione dissipatur; ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
lo hominẽ fecit: factum impie non affligit.
Qͦđ tunc eliphar didicit: cũ uoce qͣsi aurȩ
lȩnis audiuit. Inconsideratione namq diui-¬
nȩ magnitudinis discitur: gũa humiliter ĩ
sua animaduersione timeatur: at qui suꝑna
degustat. inferiora ȩquanimiter tolerat: qͥa
plene intus conspicit. qͣnti ȩstim& qͦd foris
agit. Male enim se rectũ putat: qͥ regułã
sũmȩ rectitudinis ignorat & sepe lignũ
rectũ creditur: si ad regulam non ducatur.
Sed cum regulȩ iungitur: ꝑ qͣnt̾a tortitudi¬
nem tumescit. inuenitur: Quia nimirũ rec¬
titudo abscĩdens increpat. qͦd oculus deceptꝰ
apꝓbabat. Eliphat itaq qͥa suꝑna conspexit:
districtum iudicium de inferioribꝰ exerit &
quã uis beatum iob non recte redarguit: in
cõparatione tamen creatoris om̃iũ. creaturȩ
modũ. recte describit dicens. Ecet oui¬

Expanded text:
lo hominem fecit, factum impie non affligit. lo hominem fecit, factum impie non affligit. Quod tunc Eliphaz didicit, cum vocem quasi aurae lenis audivit. In consideratione namque divinae magnitudinis discitur quam humiliter in sua animadversione timeatur. Et qui superna degustat, inferiora aequanimiter tolerat, quia plene intus conspicit, quanti aestimet quod foris agit. Male enim se rectum putat, qui regulam summae rectitudinis ignorat; et saepe lignum rectum creditur, si ad regulam non ducatur; sed cum regulae jungitur, per quantam tortitudinem tumescit invenitur, quia nimirum rectitudo abcidens increpat, quod oculus deceptus approbabat. Eliphaz itaque quia superna conspexit, districtum judicium de inferioribus exerit; et quamvis beatum Job non recte redarguit, in comparatione tamen creatoris omnium, creaturae modum recte describit dicens: CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
na iusticia diuine: comparata: in iusticia
est. Quia & lucerna intenebris fulgere
cernitur: sed insolis radio posita tenebrat᷑.
Quid gͦ eliphat raptus in contemplatione
cognouit: nisi quod iustificari homo. di
comparatione non possit. Recte nãq
credimus quȩ exterius operamur: sed cum
minime interna cognoscimus. Cũ uͦ illa
Quia tanto quisq subtilius de tenebris iu¬
dicat. qͣnto ei uerius claritas lucis constat.
ui enĩ lucẽ uid&: scit quid de tenebris esti¬
m&. Nam qͥ candorẽ lucis ignorat: & obscu¬
ra ꝓlucidis ap̾probat. Bene autẽ subditur:
aut factori suo purior erit uir. Quisquis
de ꝑcussione murmurat. qđ aliud quam ius¬
ticiam ferientis accusat. Puriorem gͦ se uir
factori suo estimat. si contra flagellum que¬
relam parat: eumq sibi procul dubio post¬
ponit. cuius iudicium de sua afflictione re¬
darguit. Ut gͦ homo reprehendere non au-¬
deat uidicẽ culpȩ: hunc humiliter cogit&
auctorem naturȩ. Quia qui mire ex nichi¬

Expanded text:
nae justitiae comparata, injustitia est: quia et lucerna in tenebris fulgere cernitur, sed in solis radio posita tenebratur. Quid ergo Eliphaz raptus in contemplatione cognovit, nisi quod justificari homo Dei comparatione non possit? Recta namque credimus quae exterius operamur, sed cum minime interna cognoscimus, quasi in solquia tanto quisque subtilius de tenebris judicat, quanto ei verius claritas lucis constat. Qui enim lucem videt, scit quid de tenebris aestimet. Nam qui candorem lucis ignorat, et obscura pro lucidis approbat. Bene autem subditur: 170 Aut factore suo purior erit vir? Quisquis de percussione murmurat, quid aliud quam justitiam ferientis accusat? Puriorem se ergo vir factore suo existimat, si contra flagellum querelam parat; eumque sibi procul dubio postponit, cujus judicium de sua afflictione redarguit. Ut ergo homo reprehendere non audeat judicem culpae, hunc humiliter cogitet auctorem naturae, quia qui mire ex nihi
Abbreviated transcription (Latin):
cit: candor est enim lucis ȩternȩ. & sicut pau¬
lus ait. Qui cũ sit splendor głȩ. & figura sub¬
stanciȩ eius. Cũ gͦ ȩternitas cernitur. pro ut
infirmitatis nr̃ę possibilitas admittit: imago
eiꝰ mentis nr̃ȩ oculis antefestur. Quia cũ
uere inpatrẽ intendimus. hunc qͣntũ accepi¬
mꝰ ꝑ suã imaginẽ id est filiũ uidemus: & ꝑ
eam speciem quȩ de ipso sine initio nata est.
eũ aliquomꝰ cernere qui nec cȩpit. nec desinit
conam᷑. Unde & hec eadem ueritas ineuan¬
gelio dicit. nemo uenit ad patrem nisi ꝑ mẽ.

Expanded text:
cit: Candor est enim lucis aeternae . 168 Et sicut Paucit: Candor est enim lucis aeternae . 168 Et sicut Paulus ait: Qui cum sit splendor gloriae, ac figura substantiae ejus . Cum ergo aeternitas ejus cernitur, prout infirmitatis nostrae possibilitas admittit, imago ejus mentis nostrae oculis antefertur; quia cum vere in Patrem intendimus, hunc quantum accipimus, per suam imaginem, id est, per Filium videmus; et per eam speciem, quae de ipso sine initio nata est, eum aliquo modo cernere, qui nec coepit, nec desinit conamur. Unde et haec eadem Veritas in Evangelio dicit: Nemo venit ad Patrem, nisi per me .
Abbreviated transcription (Latin):
est eũ sp̃s me p̾sente transir& subditur
stecit quidã cuius non agnoscebã uultũ. Ac
si aꝑte diceretur. Eum quem ꝑ transitũ sen¬
si: non transire deprehendi. Ipse est ergo qui
transit: ipse qui stat. Transit enĩ: quiã tene¬
ri cognitus non ual&. Stat autẽ: quia ĩqͣn¬
tũ cognoscitur in cõmutabilis apparae. Quia
g raptim is qui semꝑ idem est cernitur: simul
ds & transiens &e stans uidetur. Uel certe sta¬
re eius est. nulla mutatione uariari. Sicut
ad moysen dicit᷑. ego sum qui sum: & sicut
hunc iacobus insinuat dicens. Apud quẽ
non est transmutatio: nec uicissitudinis ob¬
umbratio. Quia uͦ quisqͥs iam aliquid de con-¬
tẽplatione ȩternitatis ad prehendit. hanc
ꝑ coȩternã eius speciem conspicit: recte sub¬
moyses insinuat dicens: creauit ds̃ hominẽ
adimaginẽ di fecit illũ. Q sicut ꝑ expressio¬
nẽ sapientiȩ de eodem filio quidã sapiens di¬

Expanded text:
est: Cum spiritus me praesente transiret, subditur: est: Cum spiritus me praesente transiret, subditur: Stetit quidam, cujus non agnoscebam vultum. Ac si aperte diceretur: Eum quem per transitum sensi, non transire deprehendi. Ipse est ergo qui transit, ipse qui stat. Transit enim, quia teneri cognitus non valet; stat autem, quia in quantum cognoscitur, incommutabilis apparet. Quia ergo raptim is qui semper idem est cernitur, simul Deus est transiens et stans videtur. Vel certe stare ejus est nulla mutatione variari, sicut ad Moysen dicitur: Ego sum qui sum . Et sicut hunc Jacobus insinuat, dicens: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Quia vero quisquis jam aliquid de contemplatione aeternitatis apprehendit, hanc per coaeternam ejus speciem conspicit, recte subMoyses insinuat, dicens: Creavit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit illum . Et sicut per expressionem Sapientiae de eodem Filio quidam sapiens di
Abbreviated transcription (Latin):
ac terra post inȩternũ ꝑmanent. exsemae ipsis
tamen nunc ad nichilũ ꝑperant: sed ꝑeoꝵ usu
quib seruiunt in melius mutata ꝑseuerant.
Stare gͦ solius creatoris est: ꝑquem cunc ta
non transeuntẽ transeunt. & in quo aliqua
ne transeant retinentur. Unde & redemptor
mr. quia diuinitatis eius status capi ab huma¬
na mente non potuit: hunc nobis ad nos ue
niens creatus. natus. mortuus. sepultus. resur¬
gens. atq ad cȩlestia rediens. quasi transeun¬
do monstrauit. QA bene ꝑ euuangeliũ in¬
luminato cȩco innuit: cui transiens auditũ
prebuit. sed stans oculos reparauit. Per huma¬
nitatis qͥppe dispensationẽ transire. habuit:
Uoces igitur cȩcitatis nr̃ȩ dñs audire transi¬
ens dicitur: quia humanȩ miserie factus
homo miseretur. Stans autẽ lucẽ reparat:
qͥa infirmitatis nr̃e tenebras. ex uirtute di¬
⁊ uinitatis inlustrat. Bene gͦ post quã dictũ

Expanded text:
ac terra post in aeternum permanent, ex semetipsis ac terra post in aeternum permanent, ex semetipsis tamen nunc ad nihilum properant, sed pro eorum usu quibus serviunt in melius mutata perseverant. Stare ergo solius Creatoris est, per quem cuncta non transeuntem transeunt, et in quo aliqua ne transeant retinentur. Unde et Redemptor noster, quia divinitatis ejus status capi ab humana mente nniens, creatus, natus, mortuus, sepultus, resurgens, atque ad coelestia rediens, quasi transeundo monstravit. Quod bene per Evangelium illuminato caeco innuit, cui transiens auditum praebuit, sed stans oculos reparavit . Per humanitatis quippe dispensationem transire habuit; pens est, stare. Voces igitur caecitatis nostrae Dominus audire transiens dicitur, quia humanae miseriae factus homo miseretur. Stans autem lucem reparat, quia infirmitatis nostrae tenebras ex virtute divinitatis illustrat. Bene ergo, postquam dictum
Abbreviated transcription (Latin):
bio auditur. sine motu suscipitur. sine cor.¬
pore tangitur. sine loco retinetur. Hanc
nimirũ substanciam cũ animꝰ cogitat. ad su¬
etus rebus corporalibus diuersarũ imaginũ
fantasmata sustin&. Quȩ dũ abintentionis
suȩ oculis abigit. manu discretionis post po¬
nens ei om̃ia: iam hanc aliquatenus conspi¬
cit. qũa si nec dũ quid sit ad prehendit. ag¬
nouit certe quid non sit. Quia gͦ ad insueta
mens rapitur. cum diuinitatis essenciã rima¬
tur: recte nunc̾ dicitur. stetit quidã cuius
est. stecit. Om̃is qͥppe creatura quia exnichi¬
lo facta est & ꝑsemaipsam ad nichilũ tendit:
non stare hab& sed defluere. Rationalis uero¬
creatura: eo ipso quo adimaginẽ auctoris est
condita. ne ad nichilũ transeat.figitur. Inratr¬
onalis autẽ nequaquã figitur: sed donec uisio¬
nis suȩ ministerio. uniuersitatis speciem im¬
pleat: transeundo tardatur. Nam & si cęlũ

Expanded text:
bio auditur, sine motu suscipitur, sine corbio auditur, sine motu suscipitur, sine corpore tangitur, sine loco retinetur. Hanc nimirum substantiam cum animus cogitat assuetus rebus corporalibus, diversarum imaginum phantasmata sustinet. Quae dum ab intentionis suae oculis abigit manu discretionis, postponens ei omnia, jam hanc aliquatenus conspicit. Quam si necdum quid sit apprehendit, agnovit certe quid non sit. Quia ergo ad insueta mens rapitur, cum divinitatis essentiam rimatur, recte nunc dicitur: Stetit quidam, cujusest stetit. Omnis quippe creatura, quia ex nihilo facta est, et per semetipsam ad nihilum tendit, non stare habcreatura, eo ipso quo ad imaginem auctoris est condita, ne ad nihilum transeat, figitur; irrationalis autem nequaquam figitur, sed donec visionis suae ministerio speciem universitatis impleat, transeundo tardatur. Nam etsi coelum
Abbreviated transcription (Latin):
firma libenter iac&. Cum uͦ miris conatibꝰ
ab his ex surgere nititur: magnũ ualde est.
si ad cognitionẽ suam repressa corporali
specie anima pducatur: ut semaipsam sine
corporea imagine cogita. & cogitando se.
uiam sibi usq ad considerandã ęt̾nitatis
ab exterioribꝰ ascendendo inse transeat. &
a se ĩauctorem tendat. Cũ enĩ corporeas
imagines deserit: insem& ipsã mens uenien̾
non modicũ ascendit. Sed qũauis incor¬
porea sit anima: quia tamen corpori in-¬
her&e. ex ipsa sui qualitate  gnoscitur.
quȩ carnis loco retinetur. Quȩ dũ obli¬
uiscitur scita cognoscit incognita memi¬
nit obliuione̾ mandata. hilarescit post
tristia. addicitur post leta: ipsa sui diuer¬
sitate indicat. qͣntum a substancia eternae
in cõmutabilitatis distat. Quȩ semꝑ ut est
idem est: ubiq presens. ubiq inuisibilis. ubiq
tota ubiq in comprehensibilis. Per inhian.¬
tẽ mentem sine aspectu cernitur: sine du-¬

Expanded text:
firma libenter jacet. Cum vero miris conatibus firma libenter jacet. Cum vero miris conatibus ab his exsurgere nititur, magnum valde est, si ad cognitionem suam, repressa corporali specie, anima perducatur; ut semetipsam sine corporea imagine cogitet, et cogitando se, viam sibi usque ad considerandam aeternitatis ab exterioribus ascendendo in se transeat, et a se in auctorem tendat. Cum enim corporeas imagines deserit, in semetipsam mens veniens, non modicum ascendit. Sed quamvis incorporea sit anima, quia tamen corpori inhaeret, ex ipsa sui qualitate agnoscitur, quae carnis loco retinetur. Quae dum obliviscitur scita, cognoscit incognita, meminit oblivioni mandata, hilarescit post tristia, addicitur post laeta: ipsa sui diversitate indicat quantum a substantia aeternae incommutabilitatis distat, quae semper, ut est, idem est: ubique praesens, ubique invisisibilis, ubique tota, ubique incomprehensibilis per inhiantem mentem sine aspectu 167 cernitur, sine du
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qua mente hoc loco dicit᷑ quidã. ui-¬
delic&e exponitur cũ ꝑtinus sub infertur:
cuiꝰ non agnoscebam uultũ. Humana qͥp¬
pe anima primoꝵ hominũ uitio a para¬
dysi gaudiis expulsa. luc̃ẽ inuisibiliũ ꝑdi¬
dit: & tot᷑ã  in amorem uisibiliũ fudit: Tan¬
toq ab interna speculatione cecata est.
quanto foras deformiter sparsa. Unde
fit ut nulla nouerit: nisi ea quȩ corpore¬
is oculis & ut ita dixerim palpando cog.¬
noscit. Homo enĩ qui si p̃ceptũ seruare uo¬
luiss&. aniam carne spualis futurus fuerat:
peccando factus est &iam mente carnalis.
ut sola cogit& quȩ ad animũ ꝑ imagines
corpoꝵ trahit. Corpus qͥppe est cęli. terrȩ.
aquarũ. animaliũ. cunc tarũq rerũ uisibi¬
liũ: quas indesinenter intuetur. Inquibus
dũ totã se delectata mens ꝓieit. ab interne
intelligentiȩ subtilitate grosseseit. & quiã
iã erigere ad summa se non ual&e. in his in¬

Expanded text:
Sed qua mente hoc loco dicitur quidam, viSed qua mente hoc loco dicitur quidam, videlicet exponitur, cum protinus subinfertur: Cujus non agnoscebam vultum. Humana quippe anima, primorum hominum vitio a paradisi gaudiis expulsa, lucem invisibilium perdidit, et totam se in amorem visibilium fudit; tantoque ab interna speculatione caecata est, quanto foras deformiter sparsa; unde fit ut nulla noverit nisi ea quae corporeis oculis, ut ita dixerim, palpando cognoscit. Homo enim, qui si praeceptum servare voluisset, etiam carne spiritalis futurus erat, peccando factus est etiam mente carnalis ut sola cogitet, quae ad animum per imagines corporum trahit. Corpus quippe est coeli, terrae, aquarum, animalium, cunctarumque rerum visibilium, quas indesinenter intuetur, in quibus dum totam se delectata mens projicit, ab internae intelligentiae subtilitate grossescit; et quia jam erigere ad summa se non valet, in his in
Abbreviated transcription (Latin):
mens in contẽplationis arce subleuata.
tanto sem& ipsã durius de suꝑfluis cruciat.
qͣnto nimis subtile conspicit esse quod amat.
& cũ pulchrũ intuetur hoc qͦd suꝑ se ap¬
petit: districte udicat quicquid inse in¬
firmũ prius tranquille tolerabat. Transe¬
unte gͦ sp̃u pili ꝑtimescunt : quia ante
cõpunc tionis uim cogitationes suꝑfluȩ
fugiunt. ut nil fluxũ. nil iam remissum
libeat: qͥa ad flatam mentẽ &iam contra
sem&ipsam uisionis intimȩ se ueritas in¬
flãmat. Cũq hoc quod incorde inlicitũ
nascitur. continua districtione resecatur:
fit plerũq ut uegetata mens paulo laciu̾
radio sue speculationis inhereat. & pene
figat spm̃ qͥ transi bat. Nec tamen hec
ipsa contemplationis mora diuinitatis
uim plene aperit: quia eius inmensitas
humanas uires auctas subleuatasq trans¬
cendit. Unde &bene subditur. Stetit
nãq non dicimus: nisi de eo utiq quem
exprimere. aut nolumꝰ. aut non ualemꝰ

Expanded text:
mens in contemplationis arce sublevata, tanto semetipsam durius de superfluis cruciat, quanto nimis subtile conspicit esse quod amat; et cum pulchrum intuetur hoc quod super se appetit, districte judicat quidquid in se infirmum prius tranquille tolerabat. Transeunte ergo spiritu pili pertimescunt, quia ante compunctionis vim cogitationes superfluae fugiunt, ut nihil fluxum, nihil jam remissum libeat, quia afflatam mentem etiam contra semetipsam visitationis intimae severitas inflammat. Cumque hoc, quod in corde illicitum nascitur, continua districtione resecatur, fit plerumque ut vegetata mens paulo latius radio suae speculationis inhaereat, et pene figat spiritum qui transibat. Nec tamen haec ipsa contemplationis mora Divinitatis vim plene aperit, quia ejus immensitas humanas vires auctas sublevatasque transcendit. Unde et bene subditur: CAPUTnamque non dicimus, nisi de eo utique, quem exprimere aut nolumus, aut non valemus.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa unꝰ sẽꝑ & idẽ ꝑmanens. intelligi partłsit̃
non potest: & tamen a suis fidelibus parti¬
cipari dicitur. cũ in eius substancia pars
nullatenus admit tatur. Sed qͥa hunc ex¬
primere ꝑfecto sermone non possumus:
humanitatis nrẽ modulo quasi infantiȩ ĩ¬
becillitate prepediti. eũ aliquatenus uel bal¬
butiendo resonamus. Quia uͦ & in magna
contẽplatione subleuati subtile quid de et̃¬
nitatis cognitione ꝑtingimus: sacrȩ histo¬
riȩ uerbis ostenditur. cũ de cognitione dĩ
ꝓpħa nobilis helias edocetur. Cui cũ tran¬
siturũ ante eum se dñs ꝑmitter& dicens.
ecce dñs transit sp̃s grandis & fortis sub¬
uertens montes & conterens petras ante
 cõmotionẽ ignis: non in igne dñs. Et post ig¬
nẽ: sibilus aurȩ tenuis. Sp̃s. qͥppe ante

Expanded text:
qui unus semper et idem permanens, intelligi partiliter qui unus semper et idem permanens, intelligi partiliter non potest, et tamen a suis fidelibus participari dicitur, cum in ejus substantia pars nullatenus admittatur. Sed quia hunc exprimere perfecto sermone non pohumanitatis nostrae modulo, quasi infantiae imbecillitate praepediti, eum aliquatenus balbutiendo resonamus. Quia vero et in magna contemplatione sublevati, subtile quid de aeternitatis cognitione pertingimus, sacrae historiae verbis ostenditur, cum de cognitione Dei propheta nobilis Elias edocetur. Cui cum transiturum ante eum se Dominus promitteret, dicens: Ecce Dominus transit, spiritus grandis et fortis, subvertens montes et conterens petras ante  commotionem ignis, non in igne Dominus; et post ignem sibilus aurae tenu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ se noticię humanȩ infirmitatis insinuat.
& sonitu uehementis sp̃s & uoce aurȩ lenis
exprimitur: qͥa uidelic& ueniens. & uehemenꝰ
est & lenis. Lenis: qͥa noticiam suã quatenus
cognosci ut cumq ualeat. nr̃is sensib tempe¬
rat. Uehemens: quia qͣntũ lib& hanc tem¬
perat. aduentu tamen suo infirmitatis nr̃e
cȩcitatẽ inluminando ꝑturbat. Inlustratione
enĩ sua nos leniter tangit. sed inopiam
aurȩ lenis auditur: quia in hac adhuc
uita positis contemplatoribꝰ suis. nequaquã
se diuinitas sicut est insinuat. sed lippien¬
tibꝰ mentis nr̃e oculis. claritatem suã tenuit̃
demonstrat. QA bene ipsa legis acceptio¬
ne signatur cum dicitur: qͥa moyses ascen¬
est ipsa nr̃a contemplatio: in quã nos ascen
dimus. ut ad ea quȩ ultra infirmitatẽ nram̃
sunt. uidenda subleuemur. Sed in hanc
dñs descendit: quia nobis multũ ꝓficientibꝰ
parũ de se aliquid nr̃is sensibus aperit. si
tam̃ dici in illo uel parum uel aliqͥd potest.

Expanded text:
cum se notitiae humanae infirmitatis insinuat, et sonitu vehementis spiritus, et voce aurae lenis exprimitur; quia videlicet veniens, et vehemens est et lenis. Lenis quia notitiam suam quatenus cognosci utcumque valeat, nostris sensibus temperat: vehemens, quia quantumlibet hanc temperat, adventu tamen suo infirmitatis nostrae caecitatem illuminando perturbat. Illustratione enim sua nos leniter tangit, sed inopiam aurae lenis auditur, quia in hac adhuc vita positis contemplatoribus suis, nequaquam se Divinitas sicut est insinuat, sed lippientibus mentis nostrae oculis claritatem suam tenuiter demonstrat. Quod bene ipsa legis acceptione signatur, cum dicitur, quia Moyses ascendiest ipsa nostra contemplatio, in quam nos ascedimus, ut ad ea quae ultra infirmitatem nostram sunt videnda sublevemur? Sed in hanc Dominus descendit, quia nobis multum proficientibus, parum de se aliquid nostris sensibus aperit, si tamen dici in illo vel parum vel aliquid potest,
Abbreviated transcription (Latin):
na mens qͣntalib& se uirtute tetenderit.
uir de intimis extrema cognoscit: recte
nunc dicit᷑. & uocẽ qͦsi aurȩ lenis audiui.
Sed qm̃ cũ de se saltem parũ nobis diuina
cognitio exhib&e: infirmitatis nr̃e ignoran¬
ciam ꝑfecte doc&. Qui uocẽ aurȩ lenis
audiuit: dicat quae ex ipsa hac auditione
didicerit. Sequitur. Num ayto homo¬

Expanded text:
na mens quantalibet se virtute tetenderit, na mens quantalibet se virtute tetenderit, vix de intimis extrema cognoscit, recte nunc dicitur: Et vocem quasi aurae lenis audivi. Sed quoniam cum de se saltem parum nobis divina cognitio exbibet, infirmitatis nostrae ignorantiam perfecte docet, qui vocem aurae lenis audivit, dicat quae ex ipsa hac auditione didicerit. Sequitur: CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quã intelligenciȩ oculos ultra se p̃cipi¬
tant̃ aperiat: sed ad hoc qͦd ad prehendere
non ual&. reuerenter claudat. Qui hȩc
agens: inspeluncȩ hostio stetisse describit᷑
Quid nãq spelunca nr̃a est. nisi hȩc cor¬
ruptionis habitatio: in qua adhuc ex ue-¬
tustate retinemur.  Sed cum aliquid ꝑ¬
cipere de cognitione diuinitatis incipimꝰ
qͥsi iã inspelunçȩ nr̃ȩ ostio stamus. Quia
enĩ ꝓgredi ꝑfecte non possumus: ad cogniti¬
onẽ tamen ueritatis inhiantes. iam aliqͥđ
de libertatis aura captamus. In ingressu
gͦ speluncȩ stare est: represso nr̃ȩ corrup¬
tionis obstaculo ad cognitionẽ ueritatis in-¬
cipere exire. Unde & nube intabnaculũ
descendente: ifrahelitȩ elonginquo cernen¬
tes. inpapilionũ suoꝵ ostiis stetisse memo¬
rantur: Quia hi qui aduentum diuinita¬
tis ut cumq conspiciunt. quasi iam ex ha¬
bitaculo carnis ꝓcedunt. Quia igit᷑ huma¬

Expanded text:
quam intelligentiae, oculos, ultra se praecipiquam intelligentiae, oculos, ultra se praecipitanter aperiat, sed ad hoc quod apprehendere non valet, reverenter claudat. Qui haec agens, in speluncae ostio stetisse describitur. Quid namque spelunca nostra est, nisi haec corruptionis habitatio, in qua adhuc ex vetustate retinemur? Sed cum aliquid percipere de cogitatione divinitatis incipimus, quasi jam in speluncae nostrae ostio stamus. Quia enim progredi profecte non possumus, ad cognitionem tamen veritatis inhiantes, jam aliquid de libertatis aura captamus. In ingressu ergo speluncae stare, est represso nostrae corruptionis obstaculo, ad cognitionem veritatis incipere exire. Unde et nube in tabernaculo descendente, Israelitae e longinquo cernentes, in papilionum suorantur quia ii, qui adventum Divinitatis utcunque conspiciunt, quasi jam ex habitaculo carnis procedunt. Quia igitur huma
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ cordis nri deicit. & duriciam lique sa¬
cit. Sed spũi. cõmotioni. & igni non ĩ esse
dñs dicit᷑: esse uͦ in sibilo aurę tenuis non
negatur. Quia nimirũ mens cũ incontem:¬
plationis sublimitate suspenditur: quic qđ
ꝑfecte conspicere preualae. ds non est.
Cũ uͦ subtile aliquid conspicit: hoc est qͦd
de incomp̃hensibili substancia ȩt̾nitatis au¬
dit. Quasi enĩ sibilũ tenuis aurȩ ꝑcipimus:
cũ saporem incircum scriptȩ ueritatis. con-¬
templatione subita subtiliter degustamꝰ
Tunc gͦ uerũ est quod de dõ cognoscimꝰ
cũ plene nos aliquid de illo cognoscere
non posse sentimus. Unde bene illic
subditur. Qd cũ audiss& helias: operuit
uultũ suũ pallio. & ingressus stecit in
ostio speluncȩ. Post aurȩ tenuis sibilum
lissima contẽplatione ueritatis. quanta
ignorantia homo tegatur agnoscit. Uul
tui nãq palliũ suꝑducere est: ne altiora
mens querere audeat. hanc exconsidera¬
tione ꝓpͥe infirmitatis uelare. ut nequa-¬

Expanded text:
duritiam liquefacit. Sed spiritui commotionis et igni non inesse Dominus dicitur, esse vero in sibilo aurae tenuis non negatur; quia nimirum mens cum in contemplationis sublimitate suspenditur, quidquid perfecte conspicere praevalet, Deus non est: cum vero subtile aliquid conspicit, hoc est quod de incomprehensibili substantia aeternitatis audit. Quasi enim sibilum tenuis aurae percipimus, cum saporem incircumscriptae veritatis contemplatione subita subtiliter degustamus. Tunc ergo verum est quod de Deo cognoscimus, cum plene nos aliquid de illo cognoscere non posse sentimus. Unde bene illic subditur: Quod cum audisset Elias, operuit vultum suum pallio, et ingressus stetit in ostio speluncae . Post aurae tenuis sibilum,lissima contemplatione veritatis, quanta igntui namque pallium superducere est, ne altiora mens quaerere audeat, hanc considerationem propriae infirmitatis velare, et nequa
Abbreviated transcription (Latin):
quã oculus mentis. Qui si terreni amo¬
ris puluere tangitur. ab internȩ lucis
mox intuitu lesus reuerberat᷑. Quia autẽ
paruus est qͥ terrena diligit. magnꝰ qui
ȩt̾na concupiscit : potest & iam sic non ĩ¬
conuenient̾ intellegi. par uulũ occidit
inuidia : qm̃ huius pestis languore no
moritur: nisi qui adhuc indesideriis
infirmatur

Expanded text:
quam oculus mentis; qui si terreni amoquam oculus mentis; qui si terreni amoris pulvere tangitur, ab internae lucis mox intuitu laesus reverberatur? Quia autem parvulus est qui terreaeterna concupiscit, potest etiam sic non inconvenienter intelligi: Parvulum occidit invidia , quoniam hujus pestis languore non moritur, nisi qui adhuc in desideriis infirmatur
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto diuiditur inmultis. Et id circo desi¬
derantis mentẽ liuor excruciat: qͥa hoc
quod appetit aut funditus alter accipienᷤ
adimit. aut aquantitate restringit. Qui
gͦ liuoris peste plene carere desiderat: ill
hereditatem diligat. quã coheredũ nume¬
rus non angustat. Quȩ & om̃ibꝰ una est:
& singulis tota. Quȩ tantõ largior osten¬
ditur: qͣnto adbanc ꝑcipientiũ multitudo
dilatatur. Inminutio gͦ liuoris est. affectꝰ
surgens internȩ dulcedinis. & plena mors
eiꝰ est ꝑfectus amor aet̾nitatis. Nam cũ
mens eius rei appetitu retrahit᷑. quȩ acci¬
pienciũ numero partitur: tantomagis
ꝓximũ diligit. qͣnto minꝰ ex prouec tu
illius sua dampna ꝑtimescit. Quȩ si ꝑfec¬
te in amore cęlestis patriȩ rapitur: ple.¬
ne &iam inꝑorimi dilectione solidatur.
Quia cũ nulla terrena desiderant: nihil
est qͦd eius erga ꝓximũ caritati contra¬
dicat. Quȩ nimirũ caritas. quid est aliud:

Expanded text:
quanto dividitur in multis. Et idcirco desiquanto dividitur in multis. Et idcirco desiderantis mentem livor excruciat, quia hoc, quod appetit, aut funditus alter accipiens adimit, aut a quantitate restringit. Qui ergo livoris feste plene carere desiderat, illam hereditatem diligat, quam coheredum numerus non angustat. Quae et omnibus una est et singulis tota, quae tanto largior ostenditur, quanto ad hanc percipientium multitudo dilatatur. Inminutio ergo livoris est affectus surgens internę dulcedinis, et plena mors eius est perfectus amor aeternitatis. Nam cum mens ab eius rei appetitu retrahitur, quae accipientium numero partitur, tanto magis proximum diligit, quanto minus ex profectu illius sua damna pertimescit. Quae si perfecte in amore cęlestis patriae rapitur, plene etiam in proximi dilectione solidatur, quia cum nulla terrena desiderat, nihil est, quod eius erga proximum caritati contradicat. Quae nimirum caritas, quid est al
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝑ carnes. nisi infirma quȩdã ac tene
ra: & quid ꝑossa. nisi fortia acta signant᷑:¬
& plerũq contingit. ut quidã cũ uera cor¬
dis in nocencia in non nullis suis actib in¬
firmi uideqtur: qͥdam uͦ iã quȩdã ante
humanos oculos robusta ererceant. sed
tamen erga alioꝵ bona. intus inuidiȩ pes¬
tilencia tabescant. Bene gͦ dicit᷑ uita carni-¬
um sanitas cordis: qͥa si mentis innocencia
custoditur. &iam si qua foris infirma st̃
qͣndoq roborantur. Et recte subdit᷑. pu¬
tredo os siũ inuidia: quia ꝑ liuoris uiciũ
ante dĩ oculos pereunt &iam fortia acta
uirtutũ. Ossa qͥppe ꝑ inuidiam putrescere
est. quedã &iam robusta deperire. Sed
ur hȩc de inuidia dicimus:si non &ĩã
qualiter seruatur intimemus. Difficile
nãq est. ut hoc alteri non inuideat. qͦd
ad ipisci alter exoptat. Quia quicquid tem¬
porale ꝑcipitur: tanto fit minus singulis.

Expanded text:
enim per carnem nienim per carnem nira, et quid per ossa, nisi fortia acta signantur? Plerumque contingit ut quidam cum vera cordis innocentia in nonnullis suis actibus infirmi videantur, quidam vero jam quaedam ante humanos oculos robusta exerceant, sed tamen erga aliotilentia tabescant. Bene ergo dicitur: vita carnium sanitas cordis, quia si mentis innocentia custoditur, etiamsi qua foris infirma sunt, quandoque roborantur. Et recte subditur: putredo ossuum invidia, quia per livoris vitium ante dei oculos pereunt etiam fortia acta virtutum. Ossa quippe per invidiam putrescere est, quaedam etiam robusta deperire. Sed cur haec de invidia dicimus, si non etiam, qualiter eruatur, intimemus? Difficile namque est, ut hoc/ alteri non invideat, quod adipisci alter exoptat, quia quicquid temporale percipitur, tanto fit minus singulis,
Abbreviated transcription (Latin):
tredo corruperit: ipsa quoq exteriora in¬
dicant. quã grauiter animũ uesania insti¬
gat. Color qͥppe pallore afficitur: oculi de-¬
primuntur. Mens accendit᷑: & menbra fri-¬
gescunt. Fit incogitatione rabies: indentibꝰ
stridor. Cumq in latebris cordis crescens ab¬
scondit᷑ odium: dolore cȩco tẽrebrat consci¬
enciam. uulnus inclusum. Nil lȩtum de
ꝓpriis lib&: qͥa tabescentem mentẽ sua pena
saciat. quam felicitas torqu& aliena. Quan¬
toq extranei oꝑis in altũ fabrica ducitur.
tanto fundamentũ mentis liuidȩ ꝓfundius
sub foditur. Ut quo alii ad meliora ꝓpe¬
rant. eo ipsa de terius ruat. Qua riuna
uidelic& &iam illud destruit᷑ quod ĩ aliis
actibus ꝑfecto oꝑe surrexisse putabatur.
Nã inuidia cũ mentẽ tabe fecerit: cuncta
quȩ inuenerit bene gesta consumit. Unde
bene ꝑsalomonẽ dicit᷑. Gita carniũ sani¬
tas cordis: putredo ossiũ inuidia. Quid

Expanded text:
tredo corruperit, ipsa quoque exteriora intredo corruperit, ipsa quoque exteriora indicant, quam graviter animum vesania instigat. Color quippe pallore afficitur, oculi deprimuntur, mens accenditur, et membra frigescunt. Fit in cogitatione rabies, in dentibus stridor. Cumque in latebris cordis crescens absconditur odium, dolore cęco terebrat conscientiam vulnus inclusum. Nil lętum de propriis libet, quia tabescentem mentem sua poena sauciat, quam felicitas torquet aliena. Quantoque extranei operis in altum fabrica ducitur, tanto fundamentum mentis lividę profundius suffoditur, ut, quo alii ad meliora properant, eo ipsa deterius ruat. Qua ruina videlicet etiam illud destruitur, quod in aliis actibus / perfecto opere surrexisse putabatur. Nam invidia, cum mentem tabefecerit, cuncta, quae invenerit bene gesta, consumit. Unde bene per Salomonem dicitur: vita carnium sanitas cordis, putredo ossuum invidia. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tauit. hinc esau adꝑsecutionẽ fratris ex arsit :
qͥa primogenitoꝵ benedictione ꝑdita. quã
tamen ȩsu lenticulȩ uendiderat ipse : mino¬
rẽ se ei quem nascendo preibat ingemuit.
Hinc ioseph. fratres sui ismahelitis transeun-¬
tibꝰ uendiderunt: qͥa cognito reuelationis mis¬
terio. ne se melior fier&. eius ꝓuectibꝰ obui-¬
are conati sunt. Hinc saul dauid subditũ
lanceã intorquendo ꝑ sequitur: qͥa quẽ mag¬
nis cotidie augeri uirtutũ successibus sensit.
ultra se excrescere expauit. Paruulus itaq ẽ.
qͥ inuidia occidit᷑: qͥa nisi ipse inferior ex iste¬
r&. de bono alterius non dolera&. Sed inter
qͦd ꝑpetratur. humano cordi antiqui hostis
uirus infundit᷑: in hac tamen ne quicia tota
sua uiscera serpens concutit. & imprimendȩ
maliciȩ pestem uomit. De quo nimirũ scrip¬
tũ est. Inuidia diaboli: mors intrauit ĩ orbẽ
terrarũ. Nam cũ deuictũ cor liuoris pir¬

Expanded text:
tavit. Hinc Esau ad persecutionem fratris exarsit , tavit. Hinc Esau ad persecutionem fratris exarsit , quia primogenitorum benedictione perdita, quam tamen esu lenticulae ipse vendiderat, minorem se ei, 179 quem nascendo praeibat, ingemuit. Hinc Joseph fratres sui Ismaelitis transeuntibus vendiderunt , quia cognito revelationis mysterio, ne se melior fieret, ejus provectibus obviare conati sunt. Hinc Saul David subditum, lanceam intorquendo, persequitur , quia quem magnis quotidie augeri virtutum successibus sensit, ultra se excrescere expavit. Parvulus itaque est qui invidia occiditur, quia nisi ipse inferior existeret, de bono altquod perpetratur, humano cordi antiqui hostis virus infunditur, in hac tamen nequitia, tota sua viscera serpens concutit, et imprimendae malitiae pestem vomit . De quo nimirum scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum. Nam cum devictum cor livoris pu
Abbreviated transcription (Latin):
ranter excitatus ipso zelo rectitudinis. lon
ge arectitudine aberr&. Quia uͦ sicut
dirimus. & iam laudanda boni ȩmulatio.
mentis oculũ turbat: recte nunc dicit᷑.
uirũ stultũ interficit iracundia. Ae si
aꝑte diceret᷑. Ira ꝑ zelum sapientes tirbat.
ira uͦ ꝑuiciũ stultos trucidat. Quia illa
sub ratione restringit᷑: hȩc uͦ inrationabi-¬
liter deiuictȩ menti dominat᷑. Bene autẽ
nobis in aliquo meliores putamus. Paruu¬
lus gͦ est qͥ liuore occiditur : qͥa ipse sibi
testimoniũ ꝑhib&. quod ei minor sit. cuiꝰ
inuidiator qͥuetur. hinc est qͦd hostis¬
callidus primo homini inuidendo subripu¬
it: quia amissa beatitudine minorẽ se in¬
mortalitati illius agnouit. Hinc est quod
cain ad ꝑpetrandũ fratricidiũ corruit: qͥa
despecto suo sacrificio. prelatum sibi ĩfre¬
muit. cuiꝰ ds̃ hostiam accepit. Et quẽ meli¬
orẽ se esse exhorruit: ne ut cumq ess& ampu¬

Expanded text:
ranter excitatus ipso zelo rectitudranter excitatus ipso zelo rectitudge a rectitudine aberret. Quia vero, sicut diximus, etiam laudanda boni aemulatio mentis oculum turbat, recte nunc dicitur: Virum stultum interficit iracundia. Ac si aperte diceretur: Ira per zelum sapientes turbat, ira vero per vitium stultos trucidat, quia illa sub ratione restringitur, haec vero irrationabiliter devictae menti dominatur. Bene autem nobis in aliquo meliores putamus. Parvulus ergo est qui livore occiditur, quia ipse sibi testimonium perhibet, quod ei minor sit cujus invidia torquetur. Hinc est quod hostcallidus primo homini invidendo subripuit, quia amissa beatitudine, minorem se immortalitati illius agnovit. Hinc est quod Cain ad perpetrandum fratricidium corruit ; quia despecto suo sacrificio, praelatum sibi infremuit, cujus Deus hostiam accepit: et quem meliorem se esse exhorruit, ne utcunque esset, ampu
Abbreviated transcription (Latin):
ira dominetur. Ne quasi domina prȩeat:
sed uelut ancilla ad obsequiũ parata. a ra-¬
tionis tergo numquã recedat. Tunc enĩ
robustius contra uicia erigit᷑: cũ subdita
ratione famulatur. Nam quantũlib& ira
ex zelo rectitudinis surgat: si immoderata
mentẽ uicerit. rationi ꝓtinus seruire con-¬
tempnit. Et tanto se inpudentius dila-¬
tat: qͣnto inpacientię uicium. uirtutẽ pu¬
tat. Unde necesse est. ut hoc ante om̃ia
qui zelo rectitudinis mouetur adtendat:
ne ira extra mentis dominiũ transeat: sed
inultione peccati tempꝰ modũq c̃siderans.
surgentẽ animi ꝑturbationẽ subtilius re-¬
tractando restringat. Animositatẽ depͥmat.
& motꝰ feruidos sub ȩguitate disponat: ut
eo fiat iustior ultor alienus. quo prius ex¬
titit uictor siuis: quatenus sic culpas de-¬
linquentiũ corrigat. ut ante ipse qui cor-¬
rigit ꝑ pacienciam crescat: ut feruorem su¬
um transcendendo diiudic&: ne intempe¬

Expanded text:
ira dominetur, ne quasi domina pręeat, ira dominetur, ne quasi domina pręeat, sed velut ancilla, ad obsequium parata,/ a rationis tergo numquam recedat. Tunc enim robustius contra vitia erigitur, cum subdita rationi famulatur. Nam quantumlibet ira ex zelo rectitudinis surgat, si inmoderata meutem vicerit, rationi protinus servire contempnit et tanto se inpudentius dilatat, quanto inpatientiae vitium virtutem putat. Unde necesse est, ut hoc ante omnia, qui zelo rectitudinis movetur, attendat, ne ira extra mentis dominium transeat, sed in ultione peccati tempus modumque considerans, surgentem animi perturbationem subtilius pertractando restringat, animositatem reprimat et motus fervidos sub aequitate disponat, ut eo fiat iustior ultor alienus, quo prius extitit Victor suus, quatenus sic culpas delinquentium corrigat, ut ante ipse, qui corrigit, per patientiam crescat, ut fervorem suum transcendendo diiudicett ne intempe
Abbreviated transcription (Latin):
suptilius ad altare ducit᷑: unde ad tempus
ne uideat reuerberatur. Nam ipsa recti
ȩmulatio. ȩterna post paululũ intranqͥl¬
litate largius aperit: quȩ hȩc interim ꝑ
cõmotionẽ claudit. Et unde mens turbat᷑
ne uideat: inde proficit ut aduidendum
uerius clarescat. Sicut infirmanti oculo
cũ colliriũ mnit tit᷑. lux pęnitꝰ negat᷑: sed
inde eã post paululũ ueraciter recipit. un¬
de hanc ad tempꝰ salubrit̃ amittit. Nũquã
uͦ cõmotioni contemplatio iungit᷑: nec p̾ual&
mens ꝑturbata conspicere. ad quod uix tran-¬
quilla ual& inhiare. Quia nec solis radius
cernit᷑: cũ cõmotȩ nubes çęli faciem obducut̃.
Nec turbatꝰ fons respicientis imaginẽ reddit.
quã tranquillus ꝓprie ostendit: quia quo
eiꝰ unda palpitat. in se speciem similitudi¬
nis obscurat. Sed cũ ꝑ zelum animus mo-¬
uetur: curandũ sũmopere est. ne hȩc eadẽ
quȩ instrumento uirtutis assumit᷑. menti

Expanded text:
subtilius ad alta reducitur, unde ad tempus, subtilius ad alta reducitur, unde ad tempus, ne videat, reverberatur. Nam ipsa recti aemulatio ęterna post paululum in tranquillitate/ largius aperit, quę haec interim per commotionem claudit; et unde mens turbatur, ne videat, inde proficit, ut ad videndum verius clarescat – sicut infirmanti oculo, cum collirium mittitur, lux penitus necatur, sed inde eam post paululum veraciter recipit, unde hanc ad tempus salubriter amittit. Numquam vero commotioni contemplatio iungitur, nec praevalet mens perturbata conspicere, ad quod vis tranquilla valet inhiare, quia nec solis radius cernitur, cum commotę nubes caeli faciem obducunt. Nec turbatus fons respicientis imaginem reddit, quam tranquillus proprie ostendit, quia quo eius unda palpitat, in se speciem similitudinis obscurat. Sed cum per zelum animus movetur, curandum summopere est, ne haec eadem, quae in instrumento virtutis adsumitur, menti
Abbreviated transcription (Latin):
tepuit: eo contra illũ districtio aeterni rec¬
toris exarsit. De hac ꝑ psalmistã dicit᷑. Iras¬
s cimini: & nolite peccare. Quod nimirũ.
recte intellꝰ gunt: qͥ irasci nos nobis tantũmͦ.
non &iam ꝓximis delinquentib uolunt. Si
enim sic ꝓacimos ut nos amare precipimur:
restat ut sic eoꝵ erratbus sicut nr̃is uicus
irascam᷑. De hac ꝑsalomonẽ dicit᷑. Melior est
ira risu: qͥa ꝑtristiciam uultus. corrigitur
animꝰ delinquentis. De hac iterũ psalmista
ait: turbatus est prȩ ira oculus meus. Ira
qͥppe ꝑuiciũ oculum mentis excȩcat: ira
autẽ ꝑ zelũ t̾bat. Quia quo saltẽ recti emu¬
latione concutit᷑: ea quȩ nisi tranquillo cor¬
de ꝑcipi non potest. contemplatio dissipat᷑.
Ipse namq zelus rectitudinis. quia inquie¬
tudine mentẽ agitat: eiꝰ mox aciem obscurat:
ut altiora in cõmotione non uideat. guȩ
bene prius tranguilla cernebat. Sed inde

Expanded text:
tepuit, eo contra illum districtio aeterni rectepuit, eo contra illum districtio aeterni rectoris exarsit. De hac per psalmistam dicitur: Irascimini, / et nolite peccare! Quod nimirum non recte intellegunt, qui irasci nos nobis tantummodo, non etiam proximis delinquentibus volunt. Si enim sic proximos ut nos amare praecipimur, restat, ut sic eorum erratibus sicut nostris vitiis irascamur. De hac per Salomonem dicitur: Melior est ira risu, quia per tristitiam vultus corrigitur animus delinquentis. De hac iterum psalmista ait: Turbatus est prae ira oculus meus. Ira quippe per vitium oculum mentis excaecat, ira autem per zelum turbat, quia quo saltem recti aemulatione concutitur, ea, quę nisi tranquillo corde percipi non potest, contemplatio dissipatur. Ipse namque zelus rectitudinis, quia inquietudine mentem agitat, eius mox aciem obscurat, ut altiora in commotione non videat, quae bene prius tranquilla cernebat. Sed inde
Abbreviated transcription (Latin):
Secundus autem seruande mansuetudinis mo-¬
dus est: ut cũ alienos excessus aspicintꝰ. nr̃a
quibꝰ in aliis excessimus delicta cogitemus. Con-¬
siderata qͥppe infirmitas ꝓpria : mala nobis
excusat aliena. Pacienter namq in latam ĩ¬
iuriam tolerat. qͥ pie meminit qͦd fortasse ad¬
huc habeat. in quo debeat ip̃se tolerari &
quasi aqua ignis extinguitur. cum surgente
fesiore animi. sua cuiq ad mentẽ culpa re¬
uocatur: qͥa erubescit peccata non parcere. qͥ
uel dõ uel ꝓximo sȩpe se recolit parcenda
peccasse. Sed inter hȩc sollerter sciendũ est.
qͦd alia est ira quã impaciencia excitat. alia
qũa zelus format. Illa ex uicio: hȩc uirtute
generat᷑. Si enĩ nulla ira ex uirtute su ͬ ger&:
diuinȩ animaduersionis impetũ. finees ꝑgla¬
diũ non placass&. Hanc ir̃a qͥa heli non habu¬
it : motũ contra se implacabilier suꝑnę ulti.¬
onis excitauit. Nam quo contra subditoꝵ uici

Expanded text:
Secundus autem servandę mansuetudinis moSecundus autem servandę mansuetudinis modus est, ut, cum alienos excessus aspicimus, nostra, quibus in aliis excessimus, delicta cogitemus. Considerata quippe infirmitas/ propria mala nobis excusat aliena. Patienter namque inlatam iniuriam tolerat, qui pie meminit, quod fortasse adhuc habeat, in quo debeat ipse tolerari. Et quasi aqua ignis extinguitur, cum surgente furore animi sua cuique ad mentem culpa revocatur, quia erubescit peccata non parcere, qui vel deo vel proximo sępe recolit parcenda peccasse. Sed inter haec sollerter sciendum est, quod alia est ira, quam inpatientia excitat, alia, quam zelus format: Illa ex vitio, haec ex virtute generatur. Si enim nulla ira ex virtute surgeret, divinae animadversionis impetum Finees per gladium non placasset. Hanc iram quia Heli non habuit, motum contra se inplacabiliter supernę ultionis excitavit. Nam quo contra subditorum vitia
Abbreviated transcription (Latin):
exprimamus. & Duob & enim modis fracta:
possidere animũ ira desuescit. Primꝰ qͥppe
est: ut mens sollicita antequã agere quodli¬
b&e incipiat. om̃s sibi qͣs pati potest contume¬
lias preponat: quatinꝰ redemptoris sui probra
cogitans. ad aduersa se prepar&. Quȩ nimi¬
rũ ueniencia tanto fortior excipit: qͣnto se
caucius ex prescientia armauit. Qui enim
in ꝓuidus ab aduersitate dep̃henditur. qͥsi
ab hoste dormiens inuenit᷑: eũq cicius mni-¬
micus necat. qͥa non repugnantẽ ꝑforat.
Nã qui mala imiminencia ꝑsollicitudinẽ p̃¬
notat: hostiles incursus qͣsi minsidiis uigilanᷤ
expectat: & inde aduictoriã ualenter ac-¬
cingit᷑. unde nesciens deprehendi putabatur.
Sollerter gͦ animꝰ ante actionis sue pͥmordia¬
cuncta deb& aduersa meditari: ut semꝑ
hȩc cogitans. semper contra hȩc torace paci¬¬
encie munitus : & quicquid accesserit ꝓuidus
super&. & quicquid non accesserit lucrũ put&.

Expanded text:
exprimamus? Duobus etenim modis fracta exprimamus? Duobus etenim modis fracta possidere animum ira desuescit. Primus quippe est, ut mens sollicita, antequam agere quodlibet incipiat, omnes sibi, quas pati potest, contumelias proponat, quatenus redemptoris sui probra cogitans, / ad adversa se praeparet. Quae nimirum venientia tanto fortius excipit, quanto se cautius ex praescientia armavit. Qui enim inprovidus ab adversitate deprehenditur, quasi ab hoste dormiens invenitur, eumque citius inimicus necat, quia non repugnantem perforat. Nam qui mala imminentia per sollicitudinem pręnotat, hostiles incursus, quasi in insidiis vigilans, expectat, et inde ad victoriam valenter accingitur, unde nesciens deprehendi putabatur. Sollerter ergo animus ante actionis suae pricuncta debet adversa meditari, ut semper haec cogitans, semper contra haec torace patientiae munitus, et quicquid accesserit, providus superet, et quicquid non accesserit, lucrum putet.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. facilius deserit. Non nullos uͦ tarde qͥdẽ
cõmou& sed durius ten&. Alii nãq accen-¬
sis calamis similes. dũ uocibus ꝑstrepunt. qͥsi
qͦsdã accensionis suȩ sonitus reddunt: Cicius
quidẽ flammã faciunt. sed ꝓtinus infauilla
frigescunt. Alii autẽ lignis grauioribꝰ duri¬
oribusq non dispares. accensionẽ tarde susci¬
piunt: sed tamen accensi semel difficilius ex¬
tinguunt᷑ : & qͥa se tardius in asperitate con¬
citant. furoris sui durius ignẽ seruant. Alii
autẽ qͦd est nequius: & cicius iracundiȩ flã¬
mas accipiunt. & tardius deponunt. Non¬
nulli uͦ has & tarde suscipiunt: & cicius amit¬
tunt. In quib nimirũ quat tuor modis. liqͥ¬
do lector agnoscit: quia & ad tranquillitatis
bonũ ultimus plusquã primus ad ꝓpinquat.
& in malo scđm tercius superat. Sed quid
ꝓdest. qͦd iracundia quomodo mentẽ teneat
dicimus. si non &iam qualiter cõpesci debeat

Expanded text:
dit, facilius deserit. Nonnullos vero tarde quidem dit, facilius deserit. Nonnullos vero tarde quidem commovet, sed durius tenet. Alii namque accensi calamis similes, dum vocibus perstrepunt, quasi quosdam / accensionis suae sonitus reddunt; citius quidem flammam faciunt, sed protinus in favillam frigescunt. Alii autem, lignis gravioribus durioribusque non dispares, accensionem tarde suscipiunt, sed tamen accensi semel difficilius extinguntur, et quia se tardius in asperitate concitant, furoris sui durius ignem servant. Alii autem – quod est nequius – et citius iracundiae flammas accipiunt et tardius deponunt. Nonnulli vero has et tarde suscipiunt et citius amittunt. In quibus nimirum quattuor modis liquido lector agnoscit, quia et ad tranquillitatis bonum ultimus plus quam primus appropinquat et in malo secundum tertius superat. Sed quid prodest, quod iracundia, quomodo mentem teneat, dicimus, si non etiam, qualiter compesci debeat,
Abbreviated transcription (Latin):
discretionis forma teneatur. Non nũquam
uͦ dũ accensus animus a consueta locutione
restringit᷑. ꝑ accessum tẽporis pęnitꝰ aꝑximi
dilectione separat᷑. & acriores stimuli ad
mentẽ ueniunt. causeq quȩ grauiue
ex asperent oriunt᷑: atq irati oculũ festuca
intrabẽ uestit᷑. dũ ira inodiũ ꝑmutat᷑. Ple¬
rũq ita ꝑsilenciũ clausa intͣmentẽ uehemen¬
cius ȩstuat: & clamosas tacita uoces format:
uerba sibi quibꝰ exasperetur obicit: & quasi
in causȩ ex amine posita. durius exasperata
respondit. Quod salomon breuit᷑ insinuat
dicens: prestolatio impioꝵ. furor. Sicq fit.
ut ꝑturbatus animꝰ maiorẽ strepitũ sui silen-¬
ci ĩ senciat: eũq grauius clausa irȩ flamma¬
÷ consumat. Vnde benȩ ante nos. quidã sapien
dixit. Cogitationes ir cundi upereę sunt
generationes: mentem comedunt. matrẽ suã.
Sciendũ uͦ est: qͦd non nullos ira cicius accen¬

Expanded text:
discretionis forma teneatur. Nonnunquam discretionis forma teneatur. Nonnunquam vero dum accensus animus a consueta locutione restringitur, per accessum temporis penitus a proximi dilectione separatur, et acriores stimuli ad mentem veniunt, causae quoque quae gravius exasperant oriuntur; atque in irati oculo festuca in trabem vertitur, dum ira in odium permutatur. Plerumque ira per silentium clausa intra mentem vehementius aestuat et clamosas tacita voces format. Verba sibi, quibus exasperatur, obicit, et quasi in causae examine posita, durius exasperata respondet. Quod Salomon breviter insinuat, dicens: prętolatio impiorum furor. Sicque fit, ut perturbatus animus maiorem strepitum sui silentii sentiat eumque gravius clausae irę flamma consumat. Unde bene ante nos quidam sapiens dixit: Cogitationes iracundi vipereae sunt generationis, mentem comedunt matrem suam. Sciendum vero est, quod nonnullos ira citius accen