comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
batum: pudebit ne tandem in ipsis latinis ig¬
norare aliqua. que quam multi latiu docti
tecum nesciant: uel hoc ipso sentis qd te nob̃
magna necessitate dicis onerosum: in canta doc¬
tors multitudine apd cartaginem constitutꝰ.
Postremo fac te de omnib quȩ ane queris in¬
terrogatum respondere potuisse. E ece iã doc¬
cissimus atq accutissimus diceris. ecce iã ce
laudib in celum greculus flatus extollit. tu
tantum memento grauitatiᷤ tuȩ. et illam mat¬
ri laudem quo fine uolueris ut scilicet eos leut
leuia ista miratos & beneͥuolentissime atq au¬
dissime iam in tua ora suspensos. grauissimun
aliquid & salubrimum doceas. Idipsum quicd
ẽ grauissimum & salubrimum utrum teneas
& recte tradere noueris: uellem cognoscere
diculum ẽ enĩ cum ꝓpterea suꝑflua multa
diceris ut tibi aures hominum ad necessari
preparentur. ipsa necessaria ñ tenere quibi
excipiendis eas ꝑ suꝑfluas preꝑaueris: et di

Expanded text:
batum, pudebitne tandem in ipsis Latinis igbatum, pudebitne tandem in ipsis Latinis ignorare aliqua, quae quam multi Latini docti tecum nesciant, uel hoc ipso sentis, quod te nobis magna necessitate dicis onerosum in tanta doctorum multitudine apud Carthaginem constitutus? Postremo fac te de omnibus, quae a nobis quaeris, interrogatum respondere potuisse. ecce iam doctissimus atque acutissimus diceris, ecce iam te laudibus in caelum Graeculus flatus adtollit; tu tantum memento grauitatis tuae et illam mereri laudem quo fine uolueris, ut scilicet eos leuiter leuia ista miratos et beniuolentissime atque auidissime iam in tua ora suspensos grauissimum aliquid et saluberrimum doceas. id ipsum, quicquid est grauissimum et saluberrimum, utrum teneas et recte tradere noueris, uellem cognoscere. ridiculum est enim, cum propterea superflua multa didiceris, ut tibi aures hominum ad necessaria praeparentur, ipsa necessaria non tenere, quibus excipiendis eas per superflua praeparaueris, et, dum
Abbreviated transcription (Latin):
rogent: quȩ cicero in sius lit tis ñ posuit: qd̃
si acciderit quid responsurus es. potiꝰ te ista
in latinors auctors libris quam in grecors nos¬
se uoliusse: qua responsione primo greciȩ fa¬
cie facies iniuriam. & uosti quam illi homineᷤ
hoc non feraut: deinde iam exulcerati et irati
qͥm cito te qd nimis non uis. et hebetem iudi¬
cabunt. qui grecors philosophors doginata. uł
pocius dogmatum particłas quasdam discerp¬
tas atq disꝑsas in latinis dialogis quam in ip¬
sors auctoꝵ libris grecis. tota atq contexta
discernere malusti: & indoctum. qui cũ tam
multa in tua lingua nescias. earum rerũ frustͣ
in aliena colligere ambisti. Anforte illud res¬
pondeb̾ ñ te grecos de his libros contẽpsisse.
sptiꝰ latinos curasse cognoscere.nunc autẽ
uelle te in latuus doctum greciam querere:
Si hoc non pudet hominẽ grecum. latina pue¬
rum didicisse. nunc uelle discere greca bar¬

Expanded text:
rogent, quae Cicero in suis litteris non posuit? quod rogent, quae Cicero in suis litteris non posuit? quod si acciderit, quid responsurus es? potius te ista in Latinorum auctorum libris quam in Graecorum nosse uoluisse? qua responsione primo Graeciae facies iniuriam et nosti, quam illi homines hoc non ferant; deinde iam exulcerati et irati quam cito te, quod nimis non uis, et hebetem iudicabunt, qui Graecorum philosophorum dogmata uel potius dogmatum particulas quasdam discerptas atque dispersas in Latinis dialogis quam in ipsorum auctorum libris Graecis tota atque contexta discere maluisti, et indoctum, qui cum tam multa in tua lingua nescias, earum rerum frusta in aliena colligere ambisti! an forte illud respondebis, non te Graecos de his rebus libros contempsisse sed prius Latinos curasse cognoscere, nunc autem uelle te in Latinis doctum Graeca iam quaerere? si hoc non pudet, hominem Graecum Latina puerum didicisse, nunc uelle discere Graeca bar
Abbreviated transcription (Latin):
didit. S nec ce uolo eẽ adhuc puerum. & me
iam eẽ puerilium rerum sicut non uendito¬
rem ita nec largitorem decet. Quȩ cum ita
sint. id ÷ cum due tante urbes latinarum lit¬
terarum artifices roma atq carchago nec te-¬
dio tibi sint ut a te ista ꝑquirant. nec dedia tua
curent. ut de ista ꝑquirentem ex audiant: mi-¬
ror tantum quantum dici non potest uere ri-
ce cam boni ingenii uiuenem. nec in grecis
atq orientalib urbib quem quam de his
reb molestum interrogatorem feras. Faciliꝰ
quippe cornicłas in africa audieris: quam in
illis partib hoc genus uocis. Deinde si fallor
& qiisquã ibi forte huiꝰmodi questionũ tan¬
Coutiq odiosior quanto in illis locis ineptior
ꝑcontator extiterit. ñ ne inagis caues ne multo
facilius existant qui te greci homines in gre¬
cia constitutum. et greca primitus imbutum
linga. de ipsis philosophoꝵ libris aliqua inter¬

Expanded text:
didit. sed nec te uolo esse adhuc puerum et me didit. sed nec te uolo esse adhuc puerum et me iam esse puerilium rerum sicut non uenditorem ita nec largitorem decet. quae cum ita sint, id est cum duae tantae urbes Latinarum litterarum artifices, Roma atque Carthago, nec taedio tibi sint, ut a te ista perquirant, nec taedia tua curent, ut te ista perquirentem exaudiant, miror tantum, quantum dici non potest, uereri te, tam boni ingenii iuuenem, ne in Graecis atque orientalibus urbibus quemquam de his rebus molestum interrogatorem feras. facilius quippe corniculas in Africa audieris quam in illis partibus hoc genus uocis. Deinde si fallor et quisquam ibi forte huius modi quaestionum tanto utique odiosior quanto in illis locis ineptior percontator extiterit, nonne magis caues, ne multo facilius existant, qui te Graeci homines in Graecia constitutum et Graeca inbutum primitus lingua de ipsis philosophorum libris aliqua inter
Abbreviated transcription (Latin):
dere quesita: cum in ipsa etiam scolari leuitate
& rethoricis cathedris ita obinutuisse atq ob¬
corpusse uideantur. ut a carchagine yponem
quo exponi possint mittenda existientur. ubi
tam insolita acq omnino ꝑegrina sunt: ut si
uellem respondendi cura inspicere aliquid. uo¬
lens uidere quomodo ad sententiam quȩ mͥ
exponenda eẽt. de suꝑ ueniaturꝰ ut ab ea dein¬
ceps quȩ contexeretur oratio. codicem ꝓrsꝰ in¬
uenire ñ possem. Illi autem carchaginenses rechores
si huic tuo studio defuerunt. non mͦ a me ñ
reprehenduntur si ȩciam appbantur. si forte
iam recolunt non romanor forors. sed grecors
gymuasior ista solere ẽẽ certamina. Tu uero
cum & ingẏmnasia cogitacionem iniecisti. &
ea quoq ipsa inuenisti talib reb nuda acq
frigida ubi has curas tuas deponeres. xpĩanor
tibi basilica ypponiensis occurrit: quia in ea
nunc sedet ep̃c qui aliquando ista pueris uen¬

Expanded text:
dere quaesita, cum in ipsa etiam scholari leuitate dere quaesita, cum in ipsa etiam scholari leuitate et rhetoricis cathedris ita obmutuisse atque obtorpuisse uideantur, ut a Carthagine Hipponem, quo exponi possint, mittenda existimentur, ubi tam insolita atque omnino peregrina sunt, ut, si uellem respondendi cura inspicere aliquid uolens uidere, quo modo ad sententiam, quae mihi exponenda esset, desuper ueniatur aut ab ea deinceps quae contexeretur oratio, codicem prorsus inuenire non possem. illi autem Carthaginienses rhetores si huic tuo studio defuerunt, non modo a me non reprehenduntur, sed etiam adprobantur, si forte iam recolunt non Romanorum fororum sed Graecorum gymnasiorum ista solere esse certamina.\' tu uero cum et in gymnasia cogitationem iniecisti et ea quoque ipsa inuenisti talibus rebus nuda atque frigida, ubi has curas tuas deponeres, Christianorum tibi basilica Hipponiensis occurrit, quia in ea nunc sedet episcopus, qui aliquando ista pueris uen
Abbreviated transcription (Latin):
nimeq acutus uideri tiines. quiꝙͣ de istis
questionib quicquam interrogent. omĩno
non uideo. quandoquidem hic quo ad ea dis¬
cenda uenisti. et rome exꝑtus es quam negli¬
genter habeantur. & ob hoc neq doceantur
neq discantur. et in africa de his usq ad eo
de his interrogatorem pateris neminem. ut
nec te ipsũ quis paciatur inuenias: eaq ino¬
pia epĩs exponenda ea mittere cogaris. Quasi
uero isti ep̃i. etiam si adolescentes eodem quo
tu raꝑis animi ardore uel potiꝰ erłore. quasi
aliqͥd magnum hȩc discere curarunt. usq ad
canos ep̃ales. & usq ad cathedras eccłiasticas
ea sibi in memoria durare paterentur.⁊ aut si
ipsi uellent non illa etiam de inuicoꝵ cordib
cure maiores grauioresq secluderent: aut si
aliqua ex eis in animis eoꝵ nunia consuetu¬
dine remanerent. ñ etiam ipsa obliuione sepe-¬
lire malent recordata. quam ineptia respon¬

Expanded text:
nimeque acutus uideri times, qui te de istis nimeque acutus uideri times, qui te de istis quaestionibus quicquam interrogent, omnino non uideo, quando quidem hic, quo ad ea discenda uenisti, et Romae expertus es, quam neglegenter habeantur et ob hoc neque doceantur neque discantur; et in Africa usque adeo de his interrogatorem pateris neminem, ut nec te ipsum quis patiatur inuenias eaque inopia episcopis exponenda ea mittere cogaris, quasi uero isti episcopi, etiam si adulescentes eodem, quo tu raperis, animi ardore uel potius errore quasi aliquid magnum haec discere curarunt, usque ad canos episcopales et usque ad cathedras ecclesiasticas ea sibi in memoria durare paterentur aut, si ipsi uellent, non illa etiam de inuitorum cordibus curae maiores grauioresque secluderent aut, si aliqua ex eis in animis eorum nimia consuetudine remanerent, non etiam ipsa obliuione sepelire mallent recordata quam ineptia respon
Abbreviated transcription (Latin):
reb seripsit uł scripserit. aut ea sint q̃ iam
ittus cenet aut si falsa sunt securꝰ ignores:
M: de diuersitate cognoscenda. sententiarũ
tnarum quasi ne uidoctus et hebes re¬
haneas: in ani sollicitudine macereris. Cũ
gͣ hȩc ita sint. etiam illud si placet iudeamꝰ.
llrum aliors falsa existimatio qui sunt ut
scribis ad uituꝑandum ꝓeliues. ita ut si
t ista ignorare ꝑsenserint. indoctum atq
ebetem falso quidem s tamen putent. sic
mouere debeat ut etiam ab epĩs cibi hȩc
eponi ñ in congruenter petas: quando qͥ¬
den eo fine iam te ista cuꝑe creduñ quo
illis consulas ad ꝑsuadendam ueritatem ui¬
tamq eors corrigendam uitam qui te si in
illis ciceronis libris indoctum hebetemq
putauerint indignum habebunt: a quo aliqͥd
utilis salubrisq scientiȩ. sibi accipiendum eẽ
arbitrentur. Qd ñ ita ẽ michi crede. Primũ
quia ẽẽ aliquos in illis terris ubi imꝑitus. mi¬

Expanded text:
rebus scripsit uel scripserit, aut ea sint, quae iam rebus scripsit uel scripserit, aut ea sint, quae iam certus tenes, aut, si falsa sunt, securus ignores neque de diuersitate cognoscenda sententiarum alienarum, quasi ne indoctus et hebes remaneas, inani sollicitudine macereris, — cum ergo haec ita sint, etiam. illud, si placet, uideamus, utrum aliorum falsa existimatio, qui sunt, ut scribis, ad uituperandum procliues, ita ut, si te ista ignorare persenserint, indoctum atque hebetem falso quidem sed tamen putent, sic te mouere debeat\' ut etiam ab episcopis tibi haec exponi non incongruenter petas, quando quidem eo fine iam te ista cupere credimus, quo illis consulas ad persuadendam ueritatem uitamque eorum corrigendam, qui te, si in illis Ciceronis libris indoctum hebetemque putauerint, indignum habebunt, a quo aliquid utilis salubrisque scientiae sibi accipiendum esse arbitrentur. Quod non ita est — mihi crede —, primum quia esse aliquos in illis terris, ubi inperitus mi
Abbreviated transcription (Latin):
nterrogandis questionib cogitasti. nos de
g male meriumus. quib in epła cua ñ id po¬
aus quo inoueremur posuisti. ut auc libent
uremus qd̾ petebas. aut ideo ñ daremus qͥa
uusa quȩlibet alia fortasse ꝓhiberet: non tam̃
quia tue uane cupiditati ñ solum seruire ue¬
rum ȩciam non resistere puderet. Quanto enĩ
ielius atq salubrius queso de ipsas uericatis
reglas multo certius & breuius ꝑ seipsas ac¬
cipis quibus falsa omĩa possis ipse refellere.
ne quod falsum & pudendum ẽ si multor
umosas & decrepitas falsitates. studio iac tan¬
ure quam prudentiore didiceris. doctum
i intelligentem te ẽẽ arbitreris: ꝗd iam ñ
tstimo uideri cibi. Non enum frustra tam
nitam uera dioscoro diximus: ex quo in
u epła gradimur. Quaꝑpter iam illud ui¬
uimus cur te istarum rerum ignorancia
iquaquam indoctum atq hebetẽ iudicos.
si ipsius potius ueritatis: ut quisqͥsde his

Expanded text:
interrogandis quaestionibus cogitasti, nos de interrogandis quaestionibus cogitasti, nos de te male meruimus, quibus in epistula tua non id potius, quo moueremur, posuisti, ut aut libenter daremus, quod petebas, aut ideo non daremus, quia causa quaelibet alia fortasse prohiberet, non tamen quia tuae uanae cupiditati non solum seruire uerum etiam non resistere puderet. quanto enim melius atque salubrius, quaeso te, ipsas ueritatis regulas multo certius et breuius per se ipsas accipis, quibus falsa omnia possis ipse refellere, ne, quod falsum et pudendum est, si multorum annosas et decrepitas falsitates studio iactantiore quam prudentiore didiceris, doctum atque intellegentem te esse arbitreris! quod iam non existimo uideri tibi; non enim frustra tam diu tam uera Dioscoro diximus, ex quo in hac epistula gradimur. Quapropter iam illud uideamus, cum te istarum rerum ignorantia nequaquam indoctum atque hebetem iudices sed ipsius potius ueritatis, ut, quisquis de his
Abbreviated transcription (Latin):
Quod iuchilominus si temporali lapsu precer¬
fluit. ita ẽ quasi fluuiꝰ ducat in fluuium: ue
non sit finis miserie quamdui finis officior
nr̃oꝵ in rem stabilem non collocatur. In ali
gͥ firmo atq in commutabili bono ce figer
uolumus. constantissime intendionis domu
& securissimam requiem omaĩs bone acq hones¬
te actionis tue. Anforte istam ipsam terrenl
felicitatẽ quam commemoraui. si ꝑsꝑi rumo¬
ris aura. aut etiam flatib uela pendendo. ad
eam potueris ꝑuenire: hanc etiam cogitass
negat: uel tantis ad se anfractib quȩ
sumento utendum existimas. ut aditum
unc prepares ad animos hominum ꝑsua¬
ando uera atq salubria. & caues ne te cum
indoctum atq hebetem putauerint indig¬
num arbitrentur. cui aurem uel intentissi¬
mam uł pacientissunam prebeant. siue ad
recta facta quemquam exorteris. suie mali¬
cum atq nequitiam peccantis obiurges. hũc
uifinem iusticiȩ ac beneficientiȩ. si in illis

Expanded text:
quod nihilo minus si temporali lapsu praeterquod nihilo minus si temporali lapsu praeterfluit, ita est, quasi fluuius ducat in fluuium, ut non sit finis miseriae, quam diu finis officiorum nostrorum in re instabili conlocatur. in aliquo igitur firmo atque incommutabili bono te figere uolumus constantissimae intentionis domum et securissimam requiem omnia bonae atque honestae actionis tuae. an forte istam ipsam terrenam felicitatem, quam commemoraui, si prosperi rumoris aura aut etiam flatibus uela pandendo ad eam potueris peruenire, hanc etiam cogitas ueritas negat uel tantis ad se anfractibus, quainstrumento utendum existimas, ut aditum per hanc praepares ad animos hominum persuadendi uera atque salubria, et caues, ne te, cum indoctum atque hebetem putauerint, indignum arbitrentur, cui aurem uel intentissimam uel patientissimam praebeant, siue ad recte facta quemquam exhorteris siue malitiam atque nequitiam peccantis obiurges? hunc tu finem iustitiae ac beneficentiae si in illis
Abbreviated transcription (Latin):
de hac re fidem faciam non inuenio. Non enĩ
uides eam. aut ullomͦ qͣdiu lingͥs humanis rin
gaudia constrius: potes eam uidere. Si autẽ
non ibi fuus est harum actionum. atq intn¬
tionis tuȩ. s ꝓpter aliud aliqͥd indoctus & hi¬
bes non uis pͥutari: quero quid illud sit. Siy
terea ne angustior tibi aditus ad aquirend
demporales diuicias. uxorem impetrandã.l
nores capessendos. & cetera huimodi precipt
fluxu transcurrentia. acq in se lapsos in
rapientia: neq ad hunc finem seruire tibim
decet. immo decet ȩtiam hinc ce admonere
Non enĩ sic ce ꝓhibemus in incerto fame sui
ponere. ut tamquam de mincio in eridanum
emigres. quo te ipse fotasse mincius ȩtiã ñ
emigrantem inpingeret. Cum enun non sa¬
ciauerit auidum sp̃m. uanitas laudis huma¬
ne. quia nichil ad cybandum affert nisi ma¬
ne & inflacum: cogit eam ipsa aiuiditas re¬
ferre in aliud: quasi uberius. acq fructuosiꝰ:

Expanded text:
de hac re fidem faciam, non inuenio. non enim de hac re fidem faciam, non inuenio. non enim uides eam aut ullo modo, quam diu linguis humanis ruinosa gaudia construis, potes eam uidere. Si autem noh ibi finis est harum actionum atque intentionis tuae, sed propter aliud aliquid indoctus et hebes non uis putari, quaero, quid illud sit. si propterea, ne angustior tibi aditus ad adquirendas temporales diuitias, uxorem impetrandam, honores capessendos et cetera huius modi praecipiti fluxu transcurrentia atque in se lapsos in imum rapientia, neque ad hunc finem tibi seruire nos decet, immo decet etiam hinc te amouere. non enim sic te prohibemus in incerto famae finem ponere, ut tamquam de Mincio in Eridanum emigres, quo te ipse fortasse Mincius etiam non emigrantem impingeret. cum enim non satiauerit auidum spiritum uanitas laudis humanae, quia nihil ad cibandum adfert nisi inane et inflatum, cogitur eam ipsa auiditas referre in aliud quasi uberius atque fructuosius;
Abbreviated transcription (Latin):
hominib ad uituꝑandum. ꝓcliuib indoctus.
et hebes puteris. Ego autem hoccine quero
totum sit. cur a nob ista desideres. an ȩtiam in¬
doctus & hebes putari ꝓpter aliud aliquid no¬
us: si hoc totum ẽ: cerius ut arbitror hunc ẽẽ
finemi tam uehementis intentionis tuȩ. qua
nobis quoq oneri es ut fateris. Quid autem i
dioscoro pocest nobis eẽ oneri. nisi quod ipsi
dioscorum ȩtiam nescientem onerat. quodĩ
sentiet. nisi cum resurgere uoluerit: acq ua¬
nam non sic alligentur: oͣnera: ut frustra etũ
humeros conetur excutere. Quod ũ ideo dico
quia iste discuntur questiones: s quia tali fia
discuntur. Hunc enim finem: certe iam senog
etiam tabes gignitur: & papula mentis adi
uidendam opulentiam ueritatis offundici
Crede sic ẽ. mi dioscore. Ita de fruar in ipsaus¬
luntate. et in ipsa cuiꝰ umbra auerteris dign¬
tate ueritatis Unde enim tibi nisi uł hoc mo

Expanded text:
hominibus ad uituperandum procliuibus indoctus hominibus ad uituperandum procliuibus indoctus et hebes puteris. ego autem quaero, hocine totum sit, cur a nobis ista desideres, an etiam indoctus et hebes putari propter aliud aliquid nolis. si hoc totum est, cernis, ut arbitror, hunc esse finem tam uehementis intentionis tuae, qua nobis quoque oneri es, ut fateris. quid autem a Dioscoro potest nobis esse oneri, nisi quod ipsum Dioscorum etiam nescientem onerat? quod non sentiet, nisi cum surgere uoluerit; atque utinam non sic alligentur haec onera, ut frustra etiam humeros conetur excutere! quod non ideo dico, quia istae discuntur quaestiones, sed quia tali fine discuntur. hunc enim finem certe iam sentis orem, sub quo etiam tabes gignitur, et pupulae mentis ad non uidendam opulentiam ueritatis offunditur. crede, sic est, mi Dioscore, ita te fruar in ipsa uoluntate et in ipsa. cuius umbra auerteris, dignitate ueritatis. unde enim tibi nisi uel hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
legentes indagare non possunt. s de ipsa epła
cua: & de sententia uerboꝵ tuor. Quero enĩ
cur ñ dixeris qui non responderit indoctus
& hebes manifestabitur: s potiꝰ dixeris indoc¬
tus & hebeᷤᷤ putabit᷑. nͥ quia sacis ȩtiam ipse in¬
celligis eum qui talia non responderit nõ
ẽẽ indoctum & hebetem: si putari. At ego ce
admoneo. eum qui tali ũ putatoꝵ linguis cã¬
quam falcib concidi timet lignum eẽ aridũ.
.&. ideo non putari tantũ indoctum atq hebe¬
tem: s uero eẽ. atq conuinci. f ortasse dixe¬
ris s cum hebes animo non su. & precipue
non eẽ studeo: nolo hebes aiumo uł putari
recte. Sed quofine nolis: id quero. Quod enĩ
in illis questionib aꝑiendis tibi & explican¬
dis nec nobis oneri eẽ dubitasti. hanc causam
& hunc finem ẽẽ dixisti. & tam necessariũ ut
eam nuniam necessitatem appellares: ne sci¬
licet de his interrogatus. neq respondens ab

Expanded text:
legentes indagare non possunt, sed de ipsa epistula legentes indagare non possunt, sed de ipsa epistula tua et de sententia uerborum tuorum; quaero enim, cur non dixeris: \'Qui non responderit, indoctus et hebes manifestabitur\', sed potius dixeris: \'Indoctus et hebes putabitur\', nisi quia satis etiam ipse intellegis eum, qui talia non responderit, non esse indoctum et hebetem sed putari. at ego te admoneo eum, qui talium putatorum linguis s tamquam falcibus concidi timet, lignum esse aridum et ideo non putari tantum indoctum atque hebetem sed uere esse atque conuinci. Fortasse dixeris: \'Sed cum hebes animo non sim et praecipue non esse studeam, nolo hebes animo uel putari\'. recte; sed quo fine nolis, id quaero. quod enim in illis quaestionibus aperiendis tibi et explicandis nec nobis oneri esse dubitasti, hanc causam et hunc finem esse dixisti et tam necessarium, ut eam nimiam necessitatem appellares, ne scilicet de his interrogatus neque respondens ab
Abbreviated transcription (Latin):
minib. Quod & si semꝑ ad certa et recta cẽ¬
dentib ꝑicłosum eẽ uidicaui: nunc tam̃
in te maxime exꝑior. Non enim aliunde gͣ
ex eadem ꝑnicie non uidisti. qua tandẽ re pos¬
semus moueri: ut tibi qd petebas daremꝰ. Quã
enun ꝑuerse cu ipse ñ obaliud ad ea discenda
que interrogas raperis. nisi ut lauderis aut ñ
uituꝑeris ab hominib tam ꝑu̾se etiam pͦutaᷤ
in tua peticione talib causis allegatis mo¬
ueri: & utinam possemꝰ efficere ut tu quoq
cam inani atq fallaci humane laudis bono
mninime mouereris. cum cibi Mdicaremus
non ad prestandum tibi quod petis. qm̃ hȩe
de ce scribis: s ad te corrigendum moueri.
Mores hominum inquis ꝑcliues sunt ad ui-¬
tuꝑandum. Quid deinde: si interrogatus
quis ũ responderit inquis: indoctus & he¬
bes putabitur. E cce ego te interrogo ñ de
ciceronis libris aliquid cuiꝰ sensum forasse

Expanded text:
minibus. quod etsi semper ad certa et recta tenminibus. quod etsi semper ad certa et recta tendentibus periculosum esse. iudicaui, nunc tamen in te maxime experior. non enim aliunde quam ex eadem pernicie non uidisti, qua tandem re possemus moueri, ut tibi, quod petebas, daremus. quam enim peruerse tu ipse non ob aliud ad ea discenda, quae interrogas, raperis, nisi ut lauderis aut non uitupereris ab hominibus, tam peruerse etiam nos putas in tua petitione talibus causis allegatis moueri. et utinam possemus efficere, ut tu quoque tam inani atque fallaci humanae laudis bono minime mouereris, cum tibi m nos indicaremus non ad praestandum tibi, quod petis, quoniam haec de te scribis, sed ad te corrigendum moueri! \'mores hominum\', inquis, \'procliues sunt ad uituperandum\'. quid deinde? \'si interrogatus quis non responderit,\' inquis, \'indoctus et hebes putabitur\'. ecce ego te interrogo non de Ciceronis » libris aliquid, cuius sensum fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
perem. & cuidam sedi omĩno inconcusse sta¬
biliq religarem. Tu ne odioscore nec ꝑsiũ
cuiun respicis insultantem tibi contorto u̾¬
sicło. s plane puerile caput si sensꝰ assit ido¬
neo colafo contundentem acq cohercentẽ
scirȩ cuum nichil ẽ. nisi ce scire hoc sciat al¬
ter᷑. Tot ut suꝑius dixi legisti dialogos. tot
ticuerit in fama uulgi. aut in linga hominũ
ul bonoꝵ acq sapientium : tu autem & qd
magis pudendũ ÷ iam nauigaturus satis.
preclare te in africa ꝓfecisse testaris. cũ ali¬
am ob causam te oneri ñ eẽ asseris negocio¬
sissimis. & in alia longe distantia indentis
epĩs ut tibi exponant ciceronẽ: nisi quia
times hominẽ peliuos ad uituꝑandũ. ne
interrogatꝰ ab eis. si non responderis. ĩdoc¬
tus & hẽbes puteris. Orem dignam uigilus
& lucubracionib ep̃ors. Hon michi uiders
aliunde dies noctesq cogitare: nisiut in
studus tuis atq doctrina. lauderis ab ho-¬

Expanded text:
perem et cuidam sedi. omnino inconcussae staperem et cuidam sedi. omnino inconcussae stabilique religarem. tune, o Dioscore, nec Persium tuum respicis insultantem tibi contorto uersiculo sed plane puerile caput, si sensus adsit, idoneo colapho contundentem atque cohercentem: Scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter? tot, ut superius dixi, legisti dialogos, tot tituerit in fama uulgi aut in lingua hominum uel bonorum atque sapientium. tu autem et, quod magis pudendum est, iam nauigaturus satis praeclare te in Africa profecisse testaris, cum aliam ob causam te oneri non esse adseris negotiosissimis et in alia longe distantia intentis episcopis, ut tibi exponant Ciceronem, nisi quia times homines procliues ad uituperandum, ne interrogatus ab eis, si non responderis, indoctus et hebes puteris! o rem dignam uigiliis et lucubrationibus episcoporum! Non mihi uideris aliunde dies noctesque cogitare, nisi ut in studiis tuis atque doctrina lauderis ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
deberem: nimirum putas qd aqua marina
dedecus abluatur: quodsi ita cẽt: mneum certe
qui nauigaturus ñ sum. inexpiatum reina¬
neret. Scribis etiam nosse ine quam cibi
molestissimum sit oneri eẽ ciupiam: & actes¬
taris solum dm̃ nosse qd nuimia necessitate
impulsꝰ hoc feceris. hic sane cum epłam tuã
legerem satis aduerti anunum cognoscere ne¬
cessitatem tuam cum ecce mͥ affers & dicis
mores hominum ũ ignoratis qui peliues sut
ad uituꝑandum: & quam si interrogatus qͥs
ñ responderit indoctus & hebes putabitur.
hoc loco uero exarsi. ad rescribendum tibi.
Hoc enim langore animi cui penetrasti michi
pectus & inrupisti in curas meas. ut dissi¬
mulare ñ possem quantũ me deus adiuuar&s
mederi cibi. ñ ut de cuis questionib enodar¬
dis explicandisq cogitarẽ. sut felicitatẽ tuo
pendentẽ ex lingius hominum atq natante.¬
atq natantem. a tam infelici retinacło abrũ¬

Expanded text:
deberem? nimirum putas, quod aqua marina deberem? nimirum putas, quod aqua marina dedecus abluatur. quod si ita esset, meum certe, qui nauigaturus non sum, inexpiatum remaneret. Scribis etiam nosse me, quam tibi molestissimum sit oneri esse cuipiam, et adtestaris solum deum nosse, quod nimia necessitate inpulsus hoc feceris. hic sane, cum epistulam legerem, satis adverti animum cognoscere necessitatem tuam, cum ecce mihi affers et dicis: Mores hominum non ignoratis, qui proclives sunt ad uituperandum, et quam, si interrogatus quis non responderit, indoctus et hebes putabitur\'. hoc loco uero exarsi ad rescribendum tibi; hoc enim languore animi tui penetrasti mihi pectus et inrupisti in curas meas, ut dissimulare non possem, quantum me deus adiuuaret, mederi tibi, non ut de tuis quaestionibus enodandis explicandisque cogitarem, sed ut felicitatem tuam pendentem ex linguis hominum atque nutantem a tam infelici retinaculo abrum
Abbreviated transcription (Latin):
wInhis uerb̾ epłe tuȩ recte quidem de me exis¬
umas. quod omnibus prestare desiderem si ab¬
sit quod dedecet. s in hac re nichil eẽ dedecoris
ĩ michi uidetur. Nõ eñĩ dedecora facies rerũ
atingit sensum ieum. cum cogito ep̃m ec¬
clasticis curis circunstrepentib districtum
ad distentum repente quasi obsurdescentem
hibere ab his omĩb & dialogoꝵ cullianorũ
uestiuincłas uni scolastico exponere. qd quã¬
um deleceat. quamquã tuors studioꝵ raptꝰ
dore prsꝰ nolis attendere: tu etiam sentis
simen. Quid enim aliud indicat. quod cũ di¬
risses in hae re penitus nichil eẽ dedecoris. Ñ¬
tatim adunxisti. tamen qdeumq ẽ peto p̃steᷤ
nauigaturo: ħoc enum sonac uideri cibi
quidem nichil in hac re esse dedecoris ẽẽ de¬
decoris. tamen qd cumq ẽ dedecoris. pedere te.
ut prestem nauigaturo. Sed quid ẽ quȩso ce
ꝗd addidisti nauigaturo: an ego nisi nauiga¬
turus eẽs. prestare tibi aliqͥd dedecoris non

Expanded text:
in his uerbis epistulae tuae recte quidem de me existimas, quod omnibus praestare desiderem, si absit, quod dedecet; sed in hac re nihil esse dedecoris, non mihi uidetur. non enim dedecora facies rerum adtingit sensum meum, cum cogito episcopum ecclesiasticis curis circumstrepentibus districtum atque distentum repente quasi obsurdescentem cohibere se ab his omnibus et dialogorum Tullianorum quaestiunculas uni scholastico exponere? quod quantum dedeceat, quamquam tuorum studiorum raptus ardore prorsus nolis adtendere, tu etiam sentis tamen. quid enim aliud indicat, quod, cum dixisses in hac re penitus nihil esse dede. coris, statim adiunxisti: \'Tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo\'. hoc enim sonat uideri tibi quidem nihil in hac re esse dedecoris, tamen, quodcumque est dedecoris, petere te, ut praestem nauigaturo. sed quid est, quaeso te, quod addidisti \'nauigaturo\'? an ego, nisi nauigaturus esses, praestare tibi aliquid dedecoris non
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis cauende sunt quanto facilius de¬
uipiunt. nescio qua umbra honestatis et li¬
beralium studiors nomine uelate atꝙ palli¬
itt: quam ut nr̃o ininisterio. atq ut ita di¬
trim satellitio in dominatum. quo tã uo¬
um tuam in eutem premant. uehementius
deitentur: Ecce enim tot dialogi lecti. si
aa uidendu finem et capessendum omniũ
aeionum tuarum nichil te adiuuerunt. qo
ssunt ddic michi. Nam ubi finẽ constitueris to¬
cius hui flagrantissimi studii tui. et tibi in¬
fuctuosi et nob molestis: epła cua satis indi¬
asCum eiũ de soluendis questionib qͣs misis
upud me ꝑ litteras satageres: ita scripsisti.
hisem te inquis plus & ꝑ multos haros tuos
urtare.s noui arumum cuum qui ñ rogari
usderat sed omĩb prestare. si tantum absit

Expanded text:
to magis cauendae sunt, quanto facilius deto magis cauendae sunt, quanto facilius decipiunt nescio qua umbra honestatis et liberalium studiorum nomine uelatae atque palliatae, quam ut nostro ministerio atque, ut ita dixerim, satellitio in dominatum, quo tam bonam tuam mentem premant, uehementius excitentur! Ecce enim tot dialogi lecti si ad uidendum finem et capessendum omnium actionum tuarum nihil te adiuuerunt, quid prosunt? dic niihi. nam ubi finem constitueris totius huius flagrantissimi studii tui et tibi infructuosi et nobis molesti, epistula tua satis indicas. cum enim de soluendis quaestionibus, quas misisti, apud me per litteras satageres, ita scripsisti: Possem te\\ inquis, plus et per multos caros tuos exorare, sed noui animum tuum, qui non rogari desiderat sed omnibus praestare, si tan
Abbreviated transcription (Latin):
U ine innumerab iliũ ques¬
tionum turba repente eir¬
cunuallandum uel poti
obruendum putasti: etũ
si uacantem ociosumq e¬
didisti. Quando enim eg
in quolibet otio tot rerũ
nodos tam festiuanti & ut scribis iam penl
ꝓficiscenti. possem dissoluere: Numero eiul
rerum ipsarum unpedirer: etiam si nodi
faciles ad soluendum forent. Tanta sunt aut̃
ꝑ plexitate inuoluti. & tenacitate constrie¬
ti. ut etiam si pauei cent otiosisimum nl
sutes magna mota temporis fatigaret̃
sone: atq attereret̃ ungues meos. Ego
tn uellem arriꝑe de medio deliciosarũ
qusitionum tuarum. et constipare inter
suriositatem tuam cybandam atq nu¬
niidam unponere ñ auderes eis quors
intr cuias uel maxima cura ẽ. reprimere
ac refrenare curiosos. Quanto enum meliꝰ.
quantoq fruc tuosius si in dandis ad te ul¬
us luteris tempus atq oꝑa impenditur.
ad hoc potius impenditur ut resecentur
uane atq fallaces cupiditates tue .i q̃ tan¬

Expanded text:
u me innumerabilium quaestionum turba repente circumuallandum uel potius obruendum putasti, etiam si uacantem otiosumque credidisti. quando enim ego in quolibet otio tot rerum nodos tam festinanti et, ut scribis, iam paene proficiscenti possem dissoluere? numero enim rerum ipsarum impedirer, etiam si nodi faciles ad soluendum forent; tanta sunt autem perplexitate inuoluti et tenacitate constricti, ut, etiam si pauci essent, otiosissimum me occupantes magna mora temporis fatigarent intentionem atque attererent ungues meos. ego te autem uellem abripere de medio deliciosarum inquisitionum tuarum et constipare inter riosus uel curiositatem tuam cibandam atque nutriendam inponere non auderes eis, quorum inter curas uel maxima cura est reprimere ac refrenare curiosos. quanto enim melius quantoque fructuosius, si in dandis ad te ullis litteris tempus atque opera inpenditur, ad hoc potius inpenditur, ut resecentur uanae atque fallaces cupiditates tuae, quae tan
Abbreviated transcription (Latin):
nulli eeñt boni. Suiꝰ est qd̾ occupationibus
cuisͦ s uicseor onerosꝰ: cum cibi homini accu¬
to. et docto. cico solui potuerit qd querebas.
Iam dudum autem fuure debem. si te tan¬
cum scirem fuisse lecturũ: qd flagitasti ut
rescribem. F elix ĩ xp̃o uiuas km̃e fili. Explic̃¬

Expanded text:
nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus tuis loquendo uideor onerosus, cum tibi homini acuto et docto cito solui potuerit, quod quaerebas. iam dudum autem finire deberem, si te tantum putarem fuisse lecturum, quod flagitasti ut rescriberem. felix in Christo uiuas, fili c
Abbreviated transcription (Latin):
dilexerit ñ habet. Pecunia uero & amalis
male habetur. & a bonis canto meliꝰ habet᷑.
quantominus amatur: Sed inter hȩc tolera¬
tur iniquitas male habentium & quedam in¬
ter eos iura constituunt᷑ quȩ appellant᷑ cuu¬
lia. ñ qđ hic fiat ut bene udentes sint. si ut ma¬
le utentes minus molesti sit̃. donec fideles &
piz quor iure sunt omĩa qui uł ex illis fuit̃.
uł inter illos tantisꝑ uiuentes malis eorꝙ
non obstringuntur si exercentur. ꝑueniat
ad illam ciuitatẽ ubi hereditas eterni¬
tatis ẽ. ubi ñ habet nisi uistus lociu. nõ
nisi sapiens principatum. uͥ possidebt̃ qͥ¬
cumq ibi erunt. uere sua. S tamen ȩtiam
hic ñ inc̾cedimꝰ ut scđm mores legesq terre¬
nas ñ restituantur aliena: quamius placa¬
biles uos uelimus malis: non ut placeant
uł ꝑmaneant mali. s quia ex illis sunt qui¬
cumq fuint boni: & sacrificio miscđie pla¬
catur ds̃: quem nisi ꝓpicium habent mali:

Expanded text:
dilexerit non habet. Pecunia vero, et a malis dilexerit non habet. Pecunia vero, et a malis male habetur, et a bonis tanto melius habetur, quanto minus amatur. sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesti sint, donec fideles et pii, quorum iure sunt omnia, qui uel ex illis fiunt uel inter illos tantisper uiuentes malis eorum non obstringuntur, sed exercentur, perueniant ad illam ciuitatem, ubi hereditas aeternitas est, ubi non habet nisi iustus locum, non nisi sapiens principatum, ubi possidebunt, quicumque ibi erunt, uere sua. sed tamen etiam hic non intercedimus, ut secundum mores legesque terrenas non restituantur aliena, quamuis placabiles uos uelimus malis, non ut placeant uel permaneant mali, sed quia ex illis fiunt, quicumque fiunt boni, et sacrificio misericordiae placatur deus, quem nisi propitium haberent mali,
Abbreviated transcription (Latin):
dicam de usuris quas ȩtiam ipse leges & u¬
dices reddi ubent: an crudelior ẽ qui sub¬
trahit aliquid uł eripit diuiti: quam qͥ tru¬
cidat pauꝑem fenorȩ: hȩc atq huius modi
male utiq possidentur: & uellem restituerẽ¬
tur: s ñ ÷ quo iudice repetantur. Iam uefo
si prudenter intueamur quod scriptum ẽ.
fideli homini totus mundus duiciarum ẽ.
infideli aut̃ nec obolus: nonne omnes qui
sibi uidentur gaudere licite conquisitis. eis
q uti nesciunt. aliena possidere conuincimꝰ:
hoc enuim certe alienum ñ ÷: qd uire possidet᷑.
Noc autem uire qd iuste: & hoc iuste. qd bene.
Oinne gͥ qd male possidetur: alienum ẽ. Male
autem possidet: qui male utitur. Cernis ergo
quam multe debeant reddere alieua: si uel
pauci quib reddantur reꝑiantur. Qui tam̃
ubiubi sunt. tautomagis ista concempnunt:
quanto ea iuistius possidere potuerunt. Iusti¬
ciam quippe & nemo male habet: & qui non

Expanded text:
dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudices reddi iubent? an crudelior est, qui subtrahit aliquid uel eripit diuiti, quam qui trucidat pauperem faenore? haec atque huius modi male utique possidentur et uellem restituerentur; sed non est, quo iudice repetantur. Iam uero si prudenter intueamur, quod scriptum est: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est, infidelis autem nec obolus, nonne omnes, qui sibi uidentur gaudere licite conquisitis eis uti nesciunt, aliena possidere convincimus? Hoc enim certe alienum non est, quod jure possidetur; hoc autem jure quod juste. et hoc juste quod bene. Omne igitur quod male possidetur, alienum est; male autem possidet, qui male utitur. Cernis ergo quam multi debeant reddere aliena, si vel pauci quibus reddantur, reperiantur: qui tamen ubi ubi sunt, tanto magis ista contemnunt, quanto ea justius possidere potuerunt. Justitiam quippe, et nemo male habet, et qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ret uinxisti. ne fugeret inclusisti. postremo
aut ꝑmanente lite exhibuisti. aut finita di¬
misisti. Sed illud cur aduocato ñ dicatur in
ꝓnitu ẽ. quia scilicet ita non uult homo repe¬
tere quod patrono ut malet uinceret dedit:
sicut ñ uult reddere quod ab aduersario
cum male uicisset accepit. Quis tandẽ ad¬
uocatus aut ex aduocato ita uir optimus
facile reꝑitur qui suscepto suo dicat recipe
quod m cum tibi maleꝰͣ eẽm dedisti. & redde
aduersario tuo quod male agente iniq abs¬
tulisti. & tamen quem prioris ñ rectȩ iuitȩ rec¬
tissune penitet. etiam hoc facere debet. ut si
illȩ qui iniq litigauit. non uult admonitꝰ
corrigere iniquitatem. eius tamen iniqui¬
tatis nolit iste habere mercedem: nisi forte
restituendũ est alienum qđ ꝑfurtum clan¬
cło aufertur. & restituendum non ẽ qd in ip¬
so foro ubi peccata punuuitur. decepto ui¬
dice & circumuentis legib optinetur. Qi d

Expanded text:
ret, uinxisti, ne fugeret, inclusisti, postremo ret, uinxisti, ne fugeret, inclusisti, postremo aut permanente lite exhibuisti aut finita dimisisti. sed illud cur aduocato non dicatur. in promptu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod patrono, ut male uinceret, dedit, sicut non uult reddere, quod ab aduersario, cum male uicisset, accepit. quis tandem aduocatus aut ex aduocato ita uir optimus facile reperitur, qui suscepto suo dicat: Recipe, quod mihi, cum tibi male adessem, dedisti, et redde aduersario tuo, quod me agente inique abstulisti? et tamen, quem prioris non rectae uitae rectissime paenitet, etiam hoc facere debet, ut, si ille, qui inique litigauit, non uult admonitus corrigere iniquitatem, eius tamen iniquitatis nolit iste habere mercedem, nisi forte restituendum est alienum, quod per furtum clanculo aufertur, et restituendum non est, quod in ipso foro, ubi peccata puniuntur, decepto iudice et circumuentis legibus obtinetur. quid
Abbreviated transcription (Latin):
quãquam eis a quib accepta sunt. tanquã alie¬
na restituunt. Qui uero contra ius societatis
humane. furtis. rapius. calupniis. oppressi¬
onib inuasionib abstulerit. reddenda potiꝰ
quam donanda censemus. zachei publica¬
ni euanglico exemplo. qui cum dnm̃ ospicio
suscepisset. inuitam scãm repente mutatus.
dimidium inquit rerum mearum do pau¬
ꝑib: & si cui aligiud abstuli. quadruplum
reddo. Ueruntamen si iusticia sinceriꝰ con¬
sulatur. iustius dicitur aduocato redde
quod accepisti. quando contra ueritatẽ ste¬
tisti. iniquitati affuisti. iudicem fefellisti. ius¬
cam causam oppressisti. de falsitate uicisti: qd
uides multos honestissimos & disertissuos
iuiros ñ solum ĩpune uerum ȩtiam gliose ui¬
deri sibi committere. quam cuiquam in quo¬
libet officio militanti dicere redde qd acce¬
pisti. quando iubente iudice cuicumq cau¬
se necessarium hominem tenuisti. ne resiste¬

Expanded text:
quam eis, a quibus accepta sunt, tamquam aliequam eis, a quibus accepta sunt, tamquam aliena restituunt qui uero contra morem societatis humanae furtis, rapinis, calumniis, oppressionibus, inuasionibus abstulerit, reddenda potius quam donanda censemus Zachaei publicani euangelico exemplo, qui cum hospitio dominum suscepisset, in uitam sanctam repente mutatus: Dimidium, inquit, rerum mearum do pauperibus et, si cui aliquid abstuli, quadruplum reddo. Verum tamen si iustitia sincerius consulatur, iustius dicitur aduocato: Redde, quod accepisti, quando contra ueritatem stetisti, iniquitati adfuisti, iudicem fefellisti, iustam causam oppressisti, de falsitate uicisti, quod uides multos honestissimos et disertissimos uiros non solum impune uerum etiam gloriose uideri sibi committere, quam cuiquam in quolibet officio militanti: Redde, quod accepisti, quando iubente iudice cuicumque causae necessarium hominem tenuisti, ne resiste
Abbreviated transcription (Latin):
qua et falsa uenduntur: multo sceleratius
uq pecunia sumitur. quia scelerate etiam
namus auolentibꝰ datur. Ille tam̃ solet tã¬
uam male sibi ablatam peccuniam repetere.
ii ustum iudiciũ emit: qm̃ uenale ẽẽ non
abuit. Quꝰ uero ꝓ iniquo iuditio dedit. uel¬
lit quidem repetere: nisi cimeret uł puderet
emisse. S unt alie ꝑsone inferioris loci quȩ ab
utraq parte ñ insolenter accipiunt: sicut
ificial & a quo amouetur. & cui amouetur
fsicium. Abhis extorta ꝑ ĩmoderatam ĩꝓbi¬
tem repeti solent data. ꝑ tolerabilem cõsu¬
etidinem ñ solent: magisq reprehendimꝰ qui
salia inusitate repetiuerunt. quam qui ea
de more sũpserunt: qm̃ multe nec essarie ꝑ¬
sonȩ reb humanis uł inuitantur huimo¬
di commodis. uł tenent᷑. Isti si uiam uitȩ mu¬
lauerint. aut excellentioris conscenderint
scĩtatis gradum facilius ea quȩ hoc modo ad¬
huiscrunt. tãquam sua pauꝑib larguunit᷑.

Expanded text:
qua et falsa uenduntur, multo sceleratius qua et falsa uenduntur, multo sceleratius utique pecunia sumitur, quia scelerate etiam quamuis a uolentibus datur. ille tamen solet tamquam male sibi ablatam pecuniam repetere, qui iustum iudicium emit, quoniam uenale esse non debuit; qui uero pro iniquo iudicio dedit, uellet quidem repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte non insolenter accipiunt sicut officialis, et a quo admouetur et cui admouetur officium; ab his extorta per inmoderatam inprobitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent magisque reprehendimus, qui talia inusitate repetiuerunt, quam qui ea de more sumpserunt, quoniam multae necessariae personae rebus humanis uel inuitantur huius modi commodis uel tenentur. isti si uiam uitae mutauerint aut excellentioris conscenderint sanctitatis gradum, facilius ea, quae hoc modo adquisierunt, tamquam sua pauperibus largiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tidio aliena ac nichil ꝓfutura. muldoq etiam
nclosa ac ꝑniciosa petunt. neq apud cor me¬
im cui testis ẽ ds̃ ausim dicere. sentire decer¬
nere. interueniendũ ẽẽ ꝓ aliquo. ut qd scele
abstulit sceleris impunitate possideat: s ut
remissa inuiria quod inuriose abstulit red¬
dit. si camen habet qd̾ abstulit. uł aliud u̾de
llud restituat. Non sane quicquid ab inuicto
umitur. iniuriose aufertur. Nam pleriq nec
medico uolunt reddere honorẽ suum. nec
opario mercedem: nec tamen hex quȩ ab in¬
uias accipunt ꝑ iniuriam accipiunt. quȩ
pcius ꝑ inuiriam ñ darentur. S: ñ ideo de¬
het udex uendere uistum iudicium. aut
testis uerũ destimonium. quia uendit ad¬
uocatus iustum patrociniũ: & uirisperitus
uerum consiliũ. Iui enĩ inter utramque par-¬
tem ad examen adhibentur: isti ex una par¬
te consistunt. Cum autem uidicia et testimo¬
nia quȩ nec iusta & uera uendenda sunt in¬

Expanded text:
\'studio aliena ac nihil profutura multaque etiam \'studio aliena ac nihil profutura multaque etiam periculosa ac perniciosa petunt\', neque apud cor meum, cui testis est deus, ausim dicere, sentire, decernere interueniendum esse pro aliquo, ut, quod scelere abstulit, sceleris impunitate possideat, sed ut remissa iniuria, quod iniuriose abstulit, reddat, si tamen habet uel quod abstulit uel aliud, unde illud restituat. Non sane quicquid ab inuito sumitur, iniuriose aufertur. nam plerique nec medico uolunt reddere honorem suum nec operario mercedem, nec tamen haec qui ab inuitis accipiunt, per iniuriam accipiunt, quae potius per iniuriam non darentur. sed non ideo debet iudex uendere iustum iudicium aut testis uerum testimonium, quia uendit aduocatus iustum patrocinium et iuris peritus uerum consilium; illi enim inter utramque partem ad examen adhibentur, isti ex una parte consistunt. cum autem iudicia et testimonia, quae nec iusta et uera uendenda sunt, ini
Abbreviated transcription (Latin):
unde reddant. & om̃s aut pene om̃s homine
re cogniciones. quando credibilib rerũ s¬
nis mouemur: cum credibilia ñnulla sit̃ fls
morans qui & sceleris penam sibi cupuit r¬
laxari. & id ꝓpter qd scelus admissum ẽ possi¬
dere: ad didisti. & aisti. phis quoq interuens¬
endum putat sacerdotium urm̃. Fieri eis
potest ut cu scias ꝗd ego neicio. & ꝓptere
tem ꝑ aliquo interueniendum. qd̾ me falis
potuit cum te ñ potiu̾t: ut ego eum ñ cra
possid̾e. quod tu possid̾e nosti. Ica fit uc udͤ
reo sentencia ñ una sit nr̃a: neutri tam̃ nri
placeat. qd res ñ relditur aliena. De honil
ut homines diu̾sa sentimus: s in ipsa iusli¬
tia simul sĩmus. Eo modo etiam fieri potele
uit qd̾ seio aliquem ñ hab̾e. hoc eum tu haẽ¬
ississime teneas. s credibiliter suspicȩ
bhoc tibi uidear interuenire ꝓ eo qͥ
siẽ gaudemus. neq apd ipsos qui magno

Expanded text:
unde reddant; et omnes aut paene omnes homines unde reddant; et omnes aut paene omnes homines are cognitiones, quando credibilibus rerum signis movemur, cum credibilia nonnulla sint falmorans, qui et sceleris poenam sibi cupiunt relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere, addidisti et aisti: Pro his quoque interveniendum putat sacerdotium uestrum\'. fieri enim potest, ut tu scias, quod ego nescio, et propterea putem pro aliquo interueniendum. quod me fallere potuit, cum te non potuerit, ut ego eum non credam possidere, quod tu possidere nosti. ita fit, ut, cum de reo sententia non una sit nostra, neutri tamen nostrum placeat, quod res non redditur aliena. de homine ut homines diuersa sentimus, sed in ipsa iustitia simul sumus. eo modo etiam fieri potest, ut, quod scio aliquem non habere, hoc eum tu haissime teneas, sed credibiliter suspiceris et ob hoc tibi uidear interuenire pro eo, esse gaudemus, neque apud ipsos, qui magno
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Nam miscłius opem nrãm talib su¬
himus: quam impendimus. Non enĩ op̃e
qui ad peccandum adiuuat: ac ñ potiuis
uercit atq opprimit. Sed nunquid ido
aut exigere aut exigendum tradere ul
sumus uł debemus: agimus quantũ epe
facultas datur. & humanum quidẽ ñnur
s maxune ac semꝑ diuinũ iudiciũ cõmini¬
tes. nolentes autem reddere qͦs nouimus.
male abstulisse. & unde reddant habe: argur
increpamus & detestamur: quoslam clam
quosdam palam. sicut diuersitas ꝑsonane
diuersam uidetur posse reciꝑe medicinar
nec in aliors ꝑnitiem ad maiorẽ insaniã
citari. Aliquando etiã si res magis curana
ũ impedit: scĩ altaris cõmunione priuan
Uerum sepe accidit ut nos fallant. uł negi¬
dose abstulisse. uł affirmando se unde rest¬
tuant ñ hab̾e. Sepe ȩtiam & uos fallimini p¬
tando uł nos ñ agere ut reddant: iͥpsos hule

Expanded text:
riminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrariminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac non potius subuertit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium comminantes. nolentes autem reddere, quos nouimus et male abstulisse et, unde reddant, habere, arguimus, increpamus, detestamur quosdam clam, quosdam palam, sicut diuersitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam nec in aliorum perniciem ad maiorem insaniam concitari, aliquando etiam, si res magis curanda non impedit, sancti altaris communione priuamus. Yerum saepe accidit, ut nos fallant uel negando se abstulisse uel adfirmando se, unde restituant, non habere; saepe etiam et uos fallimini putando uel nos non agere, ut reddant, uel ipsos habere,