comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
offerrent se ad dimicandum ne miseriore ac duriore postea con¬
ditione cum toto exercitu decertare cogerentur si maiores copi¬
as adduceret in eo loco permanerent quem delegissent pabula¬
tione autem que propter anni tempus cum exigua tum disiccta
esset et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibe¬
rent romanos. Que cesar consentientibus pluribus cum cogno¬
uisset atq ca que proponerentur consilia plena prudentie lon¬
geq atemeritate barbarorum remota esse iudicaret omnibus
rebus inseruiendum statuit quo celerius hostes contempta suoꝵ
paucitate prodirent in aciem. Singularis enim uirtutis uetera¬
nas legiones.uii.uiii.xiiii. habebat summe spei delecteq uiuen¬
tutis.xi. que octauo iam stipendio tamen in collatione relquaꝵ
nondum candem uetustatis ac uirtutis ceperat opinionem. Itaq
consilio aduocato rebus his que adse essent delate omnibus expo¬

Expanded text:
offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea conofferre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua paucitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis veterrimas legiones VII, VIII, VIIII habebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expo
Abbreviated transcription (Latin):
paucos in edificiis esse inuentos atq hos non quia agrorum colẽ¬
dorum causa remansissent namq esse undiq diligenter demigͣ¬
tum: sed qui speculandi gratia essent remissi. A quibus cum que¬
reret cesar quo loco multitudo esset bellouacorum quod ue esset
consilium eorum inueniebat bellouacos omnes qui arma ferre
possent in unum locum conuenisse. Itaq ambianos aulercos calc¬
tos ueliocassos atrebates locum castris excelsum silua circundata
palude delegisse impedimenta omnia inulteriores siluas contu¬
lisse complures esse principes belli autores sed mulcitudinem ma¬
xunc corbeo obtemperare ꝙ ei sumno esse odio nomen populi ro¬
hus castris discessisse adauxilia germanorum adducenda quorur
⁊ xicinitas propinqua. ⁊ multitudo esset infunta. Constitusse
autem bellouacos omnium principum consensu summa plebis
cupiditate. si ut dicebatur cesar cum tribus legionibus ueniret

Expanded text:
paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colenpaucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei summo esse odio nomen populi Roium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret,
Abbreviated transcription (Latin):
tes ducc corbeo bellouaco ⁊ comio attrebate exercitus compara¬
re atq in unum locum cogere ut omni multitudine in fines sues¬
sonum qui rhemis erant attributi facerent impressione. perti¬
nere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salute suã
uidicaret nullam calamitatem socios optime de re publica men¬
tos accipere. legionem ex hybernis euocat rursus unde cuna. Lit¬
teras autem ad gaium fabium mittit ut in fines suessonum le¬
giones duas quas habebat adduceret. alteramq exduabus a¬
iutio labieno arcessit. Itaq quantum hybernorum oportunitas
belliq ratio postulabat perpetuo suo labore inuicem legionibus
expeditionum munus iniungebat. Hus copiis coactis adbelloua¬
cos proficiscitur. Castrisq in corum finibus positis equitum tur¬
mas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus
hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renunciant

Expanded text:
tes duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret, alteramque ex duabus ab Labieno arcessit. Ita, quantum hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo labore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant
Abbreviated transcription (Latin):
cata milites contegit. Equites tamen ⁊ auxiliarios pedites io
mnes partes mittit quascumq petusse dicebantur hostes neci
frustra nam plerumq magna preda potiti nostri reuertuntur.
Oppressi carnutes hyemis difficultate terrore periculi cum te¬
ctis expulsi nuuo loco diutius consistere auderent nec siluar
presidio tempestatibus durissimis tegi possent dispersi magna
parte amissa suorum dissipantur infinitimas cinitates. Cesar
tempore anni difficillimo cum satis duceret conuenientes manꝰ
dissipare ne quod mitium belli nasceretur quantumq in ratiõe
esset exploratum haberet sub tempus estiuorum nullum summũ
bellum posse conflari. gaium trebonium cum duabus legionib
quas secum habebat in hybernis cenabi collocauit. Ipse cum cre¬
bris legationibus rhemorum certior fieret bellouacos qui belli
gloria gallos omnes belgasq prestabant finitimasq his ciuita¬

Expanded text:
cata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in cata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civita
Abbreviated transcription (Latin):
mittunt. auxilium petitum contra carnutes quos intulisse bellũ
querebantur. Qua re cognita cum dies non amplius decem ⁊ octo
in hybernis esset moratus legionem.xiiii. et sextam ex hybernis
abarare ducit quas ibi collocatas explicande rei frumentarie
causa superiore commentario demonstratum est. Ita cum duabꝰ
legionibus ad persequendos carnutes proficiscitur cum fama ex¬
ercitus ad hostes esset perlata calamitate ceterorum ducti car¬
nutes desertis uidicis oppidisq que tolerande hyemis causa¬
constitutis repente exigius ad necessitatem cdificiis incolebant
nuper enim deuicti complura oppida demiserant dispersi profu¬
giunt. Cesar crumpentes eo maxime tempore acerrimas tempe¬
states cum subire milites nollet in oppido carnutum cenabo ca¬
stra ponit atq intecta partim gallorum partiq coniectis cele¬
riter stramentis tentoriorum que tegendorum gratia erant edifi¬

Expanded text:
mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causconstitutis repente exiguis ad necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedifi
Abbreviated transcription (Latin):
tes aut priuatis hospitiis confisi aut societate consiliorum cõfu¬
gerant frustra. nam cesar magnis itineribus omnibus locis oc¬
currit. nec dat alicui ciuitati spatium de aliena potius ꝙͣ de dome¬
stica salute cogitandi. Qua celeritate ⁊ fideles amicos retinebat
dubitantes terrore ad conditiones pacis adducebat. Tali cõ
saris reditum patere in eiusq amiciciam finitimas cuutates si¬
ne ulla pena dedisse obsides atq in fidem receptas esse idem fece¬
runt. Cesar militibus pro tanto labore ac pacientia quia bruma¬
libus diebus itineribus difficillimis frigoribus in tolerandis¬
frigoribus studiosissime permanserant in labore ducentes sexter¬
tios centurionibusq duomilia nummum prede nomine condo¬
nanda pollicetur. legionibusq in hyberna remissis ipse se recepit
die .xl. bibratte. Ibi cum ius diceret bituriges ad eum legatos ⁊¬

Expanded text:
tes aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confutes aut privatis hospitiis confisi aut societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali condsaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labore ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos
Abbreviated transcription (Latin):
in hiberna mutit. Captiuorum cuciter .xx. milia hedius aruernisq
restituit. Titum labienum duabus cum legionibus ⁊ equitatu in
sequanos proficisci iubet. huic marcum sempronium rutilium ac¬
tribuit. Gaium fabium legatum ⁊ lucium minucium basilium cũ
legionibus duabus in rhemis collocat ne quam afinitimis bello¬
uacis calamiratem accipiant. Saium antistium reginum in am
cesans accioit quod imparatis deiectisq accidere fuit necesse ut sine
timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur ꝙͣ cõ¬
fugere in oppida possent. Nlam etiam illud uulgare incursionis ho¬
stium signum quod incendiis edificiorum intelligi consueuit cesa¬
ris erat interdicto sublatum. ne aut copia pabuli frumentiq si lõ¬
gius progredi uellet deficeret aut hostes incendiis terrerentur.
Mults hominum milibus captis perterriti bituriges qui pͥmu
aduentum putauerant effugere romanorum in finitunas ciuita¬

Expanded text:
in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque in hiberna mittit. Captivorum circiter viginti milia Aeduis Arvernisque reddit. Titum Labienum duabus cum legionibus et equitatu in Sequanos proficisci iubet: huic Marcum Sempronium Rutilum attribuit. Gaium Fabium legatum et Lucium Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis collocat, ne quam ab finitimis Bellovacis calamitatem accipiant. Gaium Antistium Reginum in Amesaris accidit, quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti Bituriges; qui primum adventum potuerant effugere Romanorum, in finitimas civita
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimum agnien consequitur. magnus numerus capitur
atq interficitur reliqui ex fuga in ciuitates discedunt. Postero
die uercingentorix concilio conuocato id bellum non sesuscepis
se suarum necessitatum sed cõmunis libertatis causa demon¬
strat. Et quoniam sit fortunc cedendum ad utram rem se illis
offert seu morte sua romanis satisfacere seu uiuu tradere ue¬
lint. Missis de his rebus ad cesarem legatis iubet armatra¬
di principes produci ipse in munitione pro castris. consedit. So
duces producuntur. Uercingentorix deditur. arma proiciuntur
reseruatis heduis atq aruernis si pereos cuuitates recuperaret
posset ex reliquis captus toto erercitui capita singula prede no¬
mine distribuit. hiis rebus confectis in heduos proficiscitur. A¬
uitatem recipit. Eo legati ab aruernis missi que imperaret se fac¬
turos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum legioneᷤᷤ

Expanded text:
novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur novissimum agmen consequitur: magnus numerus capitur atque interficitur; reliqui ex fuga in civitates discedunt. Postero die Vercingetorix concilio convocato id bellum se suscepisse non suarum necessitatium, sed communis libertatis causa demonstrat, et quoniam sit fortunae cedendum, ad utramque rem se illis offerre, seu morte sua Romanis satisfacere seu vivum tradere velint. Mittuntur de his rebus ad Caesarem legati. Iubet arma tradi, principes produci. Ipse in munitione pro castris consedit: eo duces producuntur; Vercingetorix deditur, arma proiciuntur. Reservatis Aeduis atque Arvernis, si per eos civitates reciperare posset, ex reliquis captivis toto exercitui capita singula praedae nomine distribuit. His rebus confectis in Aeduos proficiscitur; civitatem recipit. Eo legati ab Arvernis missi quae imperaret se facturos pollicentur. Imperat magnum numerum obsidum. Legiones
Abbreviated transcription (Latin):
uisis quas sesequi usserat ut de locis superioribus ac decluub
⁊ deuexis cernebantur hostes prelium committunt utrinq cla¬
more sublato excipitur rursus ex uallo atq omnibus munitioĩ¬
bus clamor uostri omissis pilis gladus rem gerunt repente post
tergum equitatus cernitur cohortes alie appropinquant: hostes
terga uerterunt fugientibus equites occurrerunt. fit magna cedes.
aseduuius dux ⁊ princeps rhemorum tum occiditur. uercassiuel¬
lanus aruernus in fuga comprehenditur. Signa militaria lxx
quatuor ad cesarem referuntur. Pauci ex tanto numero se inco¬
lumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido cedem ⁊ fugam su¬
orum desperata salute copias amunitionibus reducunt. fit pro¬
tinus hac re audita ex castris gallorum fuga ꝙ nisi crebris subsi¬
diis ac totius diei labore milites defatigati fuissent omnes hos¬
tium copias delere potuissent. De media nocte missus cquitatus

Expanded text:
visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia visis quas se sequi iusserat, ut de locis superioribus haec declivia et devexa cernebantur, hostes proelium committunt. Vtrimque clamore sublato excipit rursus ex vallo atque omnibus munitionibus clamor. Nostri omissis pilis gladiis rem gerunt. Repente post tergum equitatus cernitur; cohortes aliae appropinquant. Hostes terga vertunt; fugientibus equites occurrunt. Fit magna caedes. Sedulius, dux et princeps Lemovicum, occiditur; Vercassivellaunus Arvernus vivus in fuga comprehenditur; signa militaria septuaginta quattuor ad Caesarem referuntur: pauci ex tanto numero se incolumes in castra recipiunt. Conspicati ex oppido caedem et fugam suorum desperata salute copias a munitionibus reducunt. Fit protinus hac re audita ex castris Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent defessi, omnes hostium copiae deleri potuissent. De media nocte missus equitatus
Abbreviated transcription (Latin):
huc ea que parauerunt confernt multitudine telorum ex turrib
propugnantes deturbant. aggere ⁊ cratibus fossa explent. falci¬
bus uallum adorti iam rescindunt. Mitit primo brutum adole¬
scentem eum cohortibus cesar. post cum aliis gaium fabium lega¬
tum. postremo ipse cum uchementius pugnaretur integros subsi¬
dio adducit restituto prelio ac repulsis hostibus eo quo labienu
miserat.contendit. Cohortes quatuor er prorimo castello deduc̃
equitum partem sequi ⁊ parten cutuire exteriores mimitiones
⁊ atergo hostes adoriri iuber. Labienus postꝙͣ neq aggeres neq
fosse uim hostium sustinere poterant coactis una.lx. cohortibus
quas ex proximis presidiis deductas fors obtulit cęsarem per
nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. accelerat ce¬
sar ut prelio intersit cius aduentu ex colore uestitus cognito quo
insigni in prelus uti consuerat turmisq equitum ⁊ cohortibus

Expanded text:
huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus huc ea quae paraverant conferunt. Multitudine telorum ex turribus propugnantes deturbant, aggere et cratibus fossas explent, falcibus vallum ac loricam rescindunt. Mittit primo Brutum adulescentem cum cohortibus Caesar, post cum aliis Gaium Fabium legatum; postremo ipse, cum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto proelio ac repulsis hostibus eo quo Labienum miserat contendit; cohortes quattuor ex proximo castello deducit, equitum partem sequi, partem circumire exteriores munitiones et ab tergo hostes adoriri iubet. Labienus, postquam neque aggeres neque fossae vim hostium sustinere poterant, coactis una XL cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit, Caesarem per nuntios facit certiorem quid faciendum existimet. Accelerat Caesar, ut proelio intersit. Eius adventu ex colore vestitus cognito, quo insigni in proeliis uti consuerat, turmisque equitum et cohortibus
Abbreviated transcription (Latin):
lute desperant. Romani sirem obtinuerint finem laborum omĩ¬
um laborum expectant. in arime ad supenores munitiones labo¬
ratur quo xercassiuellanum missum demonstrauimus. Iniquii loci
ad decliuitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela cõ¬
iicuint alii testudine facta subeunt. Defatigatis inuicem integri
succedunt. agger ab uniuersis in munitione comectus ⁊ ascensuz
dat gallis ⁊ ca que in terra occultauerant romani contegit. nec iã
arma nostris nec uires suppetunt. his rebus cognitis cesar labienũ
cum cohortibus sex subsidio laborantibus mutit ⁊ imperat si susti¬
nere non possit deductis cohortibus cruptione pugnaret. id nisi
necessario ne faciat. Ipse adit reliquos cohortatus ne labori succum¬
bat omnium superiorum dimicationu fructum in eo die atq ho¬
ra docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis pro¬
pter magnitudinem munitionum loca prerupta ex ascensu tentãt

Expanded text:
lute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum olute desperant; Romani, si rem obtinuerint, finem laborum omnium exspectant. Maxime ad superiores munitiones laboratur, quo Vercassivellaunum missum demonstravimus. Iniquum loci ad declivitatem fastigium magnum habet momentum. Alii tela coniciunt, alii testudine facta subeunt; defatigatis in vicem integri succedunt. Agger ab universis in munitionem coniectus et ascensum dat Gallis et ea quae in terra occultaverant Romani contegit; nec iam arma nostris nec vires suppetunt. His rebus cognitis Caesar Labienum cum cohortibus sex subsidio laborantibus mittit: imperat, si sustinere non posset, deductis cohortibus eruptione pugnaret; id nisi necessario ne faciat. Ipse adit reliquos, cohortatur ne labori succumbant; omnium superiorum dimicationum fructum in eo die atque hora docet consistere. Interiores desperatis campestribus locis propter magnitudinem munitionum loca praerupta ex ascensu temptant:
Abbreviated transcription (Latin):
equitatus ad campestres munitiones accedere ⁊ relique copie
pro castris ostendere sese ceperunt. uercingentorix ex arce alexie
suos conspicatus exoppido egreditur. Castris longurios muscu¬
los falces reliquaq que eruptionis causa portauerant profert
Pugnatur uno tempore omnibus locis atq omnia tentantur.
Que minime uisa pars firma est huc concurritur. Romanorum
manus tantis eruptionibus destinetur nec facile piuribus locis
occurrit multum ad terrendos nostros ualet clamor qui post ter¬
gum pugnantibus extitit ꝙ suum periculum in alieria urdẽt uir¬
tute consistere. Omnia enim plerumq que absunt uehementius
hominum mentes perturbant. Cesar ydoneum locum nactus qd
quaq ex parte geratur cognoscit laborantibus sũmittit. Utrisq
ad animum occurrit unum esse illud tempus quo marime con¬
tendi conueniat. Salli nisi perfregerint mimitiones de omni sa¬

Expanded text:
equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae equitatus ad campestres munitiones accedere et reliquae copiae pro castris sese ostendere coeperunt. Vercingetorix ex arce Alesiae suos conspicatus ex oppido egreditur; crates, longurios, musculos, falces reliquaque quae eruptionis causa paraverat profert. Pugnatur uno tempore omnibus locis, atque omnia temptantur: quae minime visa pars firma est, huc concurritur. Romanorum manus tantis munitionibus distinetur nec facile pluribus locis occurrit. Multum ad terrendos nostros valet clamor, qui post tergum pugnantibus exstitit, quod suum periculum in aliena vident salute constare: omnia enim plerumque quae absunt vehementius hominum mentes perturbant. Caesar idoneum locum nactus quid quaque ex parte geratur cognoscit; laborantibus summittit. Vtrisque ad animum occurrit unum esse illud tempus, quo maxime contendi conveniat: Galli, nisi perfregerint munitiones, de omni sa
Abbreviated transcription (Latin):
Erat a septentrionibus coilis quem propter magnitudinem cir¬
cuitus opere circumplecti non potuerunt nostri necessario pene
inquo loco ⁊ leuiter decliui castra fecerunt. hec gaius antistius
reginus ⁊ lucius caninius regulus legati cum duabus legionib
obtinebant. Cognitis per exploratores iegionibus duces hostũ
.lx̃. ex omni numero deligunt earum ciuitatum que maximam
uirtutis opinionem habebant. Quid quoquo pacto agi placcat
occulte interse constituunt. adeundi tempus definiunt: cum me¬
ridiei esse uideretur his copus uercasiuellanum auernum unu
ex quatuor ducibus propinquum uercingentorigis preficunt.
Ille ex castris prima iugilia egressus prope confecto sublucem iti¬
nere post montem se occultauit militesq ex nocturno labore sese
reficere iussit. Cum iam menidies appropinquare urderetur ad ca
castra que supra demonstrauimus contendit. Eodemq tempore

Expanded text:
Erat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem cirErat a septentrionibus collis, quem propter magnitudinem circuitus opere circumplecti non potuerant nostri: necessario paene iniquo loco et leniter declivi castra fecerunt. Haec Gaius Antistius Reginus et Gaius Caninius Rebilus legati cum duabus legionibus obtinebant. Cognitis per exploratores regionibus duces hostium LX milia ex omni numero deligunt earum civitatum quae maximam virtutis opinionem habebant; quid quoque pacto agi placeat occulte inter se constituunt; adeundi tempus definiunt, cum meridies esse videatur. His copiis Vercassivellaunum Arvernum, unum ex quattuor ducibus, propinquum Vercingetorigis, praeficiunt. Ille ex castris prima vigilia egressus prope confecto sub lucem itinere post montem se occultavit militesque ex nocturno labore sese reficere iussit. Cum iam meridies appropinquare videretur, ad ea castra quae supra demonstravimus contendit; eodemque tempore
Abbreviated transcription (Latin):
bus castellis deductos sumitebant. Sum longius a murutione
aberant galli plus multitudme telorum proficiebant. postea ꝙͣ
propius successerant aut se stimulis inopmantes in duebant
aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex uallo aut turrib
traiecti pilis muralibus interiebant. Multis undiq uulnerib
acceptis nulla munitione prerupta cum lux appareret ueriti ne
ab latere aperto ex supioribus castris eruptione circumuenirẽt̃
se ad suos reccperunt. ac interiores dum ea que a uercingento¬
rige ad eruptionem preparata erant proferunt priores fossas
explent.Siutius in his rebus administrandis morati prius su¬
os discesse cognouerunt ꝙͣ munitionibus appropinquarent. Ita
re infecta in oppidum reuerterunt. Bis magno cum detrimento
repulsi galli quid agant consulunt. Locorum peritos adhibent
ex his superiorum castrorum situs munitionesq cognoscunt. ⁊¬

Expanded text:
bus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione bus castellis deductos summittebant. Dum longius ab munitione aberant Galli, plus multitudine telorum proficiebant; posteaquam propius successerunt, aut se stimulis inopinantes induebant aut in scrobes delati transfodiebantur aut ex vallo ac turribus traiecti pilis muralibus interibant. Multis undique vulneribus acceptis nulla munitione perrupta, cum lux appeteret, veriti ne ab latere aperto ex superioribus castris eruptione circumvenirentur, se ad suos receperunt. At interiores, dum ea quae a Vercingetorige ad eruptionem praeparata erant proferunt, priores fossas explent, diutius in his rebus administrandis morati prius suos discessisse cognoverunt, quam munitionibus appropinquarent. Ita re infecta in oppidum reverterunt. Bis magno cum detrimento repulsi Galli quid agant consulunt; locorum peritos adhibent: ex his superiorum castrorum situs munitionesque cognoscunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cratium scalarum ⁊ arpagonum numero effecto media nocte si¬
ientio er castris egressi ad campestres munitiones accedunt su¬
bito clamore sublato qua significatione qui in oppido obsideban¬
tur ut de suo aduentui cognoscere possent crates proicere fundis
sagutis ⁊ lapidibus nostros de uallo perturbare reliquaq que
ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tem¬
pore clamore exaudito dat tuba signum sius uercingentorix atq
ex oppido educit. Nostri sicut superioribus diebus ut cuiq erat io¬
cus attributus ad munitiones accedunt fundis ubrilibus sirdibq
quas in opere disposuerant ⁊ glandibus gallos perterrerent. ꝓ¬
spectu tenebris adempto multa utrinq uulnera accipiuntur com¬
plura tormentis tela coniiciuntur. at marcus antonnis ⁊ gauis
trebonius legati quibus he partes ad defendendum obuenerãt
qua ex parte nostros premi intellexerant his auxilio ex ulteriori¬

Expanded text:
cratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte sicratium, scalarum, harpagonum numero effecto media nocte silentio ex castris egressi ad campestres munitiones accedunt. Subito clamore sublato, qua significatione qui in oppido obsidebantur de suo adventu cognoscere possent, crates proicere, fundis, sagittis, lapidibus nostros de vallo proturbare reliquaque quae ad oppugnationem pertinent parant administrare. Eodem tempore clamore exaudito dat tuba signum suis Vercingetorix atque ex oppido educit. Nostri, ut superioribus diebus, ut cuique erat locus attributus, ad munitiones accedunt; fundis librilibus sudibusque quas in opere disposuerant ac glandibus Gallos proterrent. Prospectu tenebris adempto multa utrimque vulnera accipiuntur. Complura tormentis tela coniciuntur. At Marcus Antonius et Gaius Trebonius legati, quibus hae partes ad defendendum obvenerant, qua ex parte nostros premi intellexerant, his auxilio ex ulteriori
Abbreviated transcription (Latin):
plures de improuiso uulnerati prelio excedebant. Cum suos pu¬
gna superiores esse galli confiderent et nostros multitudine ⁊¬
premi uiderent ex omnibus partibus et hi qui munitionibus
continebantur et hii qui ad auxilium conuenerat clamore et u¬
lulatu suorum animos confirmabant: ꝙ in conspectu omnium
res gerebatur neq recte aut turpiter celari poterat. Utrosq ⁊ lau¬
dis cupiditas. ⁊ timor ignominic ad uirtutem excitabant. Cum
amendie prope ad solis occasum dubia uictoria pugnaretur g̾¬
mani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerũt
eosq pepulerunt: quibus in fugam comectis sagitarii circum¬
uenti interfectiq sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedenteᷤᷤ
usq in castra insecur sui coiigendi facultatem non dederunt at
hiqui ab alexia processerant mesti prope uctoria desperata se in op¬
pidum receperunt. Uno die intermisso galli atq hoc spatio magnꝰ

Expanded text:
plures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos puplures de improviso vulnerati proelio excedebant. Cum suos pugna superiores esse Galli confiderent et nostros multitudine premi viderent, ex omnibus partibus et ei qui munitionibus continebantur et hi qui ad auxilium convenerant clamore et ululatu suorum animos confirmabant. Quod in conspectu omnium res gerebatur neque recte ac turpiter factum celari poterat, utrosque et laudis cupiditas et timor ignominiae ad virtutem excitabant. Cum a meridie prope ad solis occasum dubia victoria pugnaretur, Germani una in parte confertis turmis in hostes impetum fecerunt eosque propulerunt; quibus in fugam coniectis sagittarii circumventi interfectique sunt. Item ex reliquis partibus nostri cedentes usque ad castra insecuti sui colligendi facultatem non dederunt. At ei qui ab Alesia processerant maesti prope victoria desperata se in oppidum receperunt. Vno die intermisso Galli atque hoc spatio magno
Abbreviated transcription (Latin):
tere demonstrauimus complent pedestresq copias paulum ab
eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido
alexia despectus in campum. Concurritur hiis auxiliis uisis fit t¬
gratulatio inter eos atq omniu animi adletitiam excitantur.
Itaq productis copiis ante oppidum considunt ⁊ proxunam fos¬
sam cratibus integrant atq aggere explent seq ad eruptionẽ
atq omnes casus apparant. Cesar omni exercitu ad utramq par¬
tem munitionum disposito ut si usus ueniat suum quisq locũ
teneat ⁊ moueri equitatum et ex castris educi ⁊ prelium comit¬
ti iubet. Erat ex omnibus castris que suminu undiq iugum
tenebant despectus atq omnes milites intenti pugne euentu
expectabant. Galli inter equites raros sagutarios expeditosq le¬
uis armature interiecerant qui suis cedentibus auxilio succur¬
rerent ⁊ nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his com¬

Expanded text:
tere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab tere demonstravimus, complent pedestresque copias paulum ab eo loco abditas in locis superioribus constituunt. Erat ex oppido Alesia despectus in campum. Concurrunt his auxiliis visis; fit gratulatio inter eos, atque omnium animi ad laetitiam excitantur. Itaque productis copiis ante oppidum considunt et proximam fossam cratibus integunt atque aggere explent seque ad eruptionem atque omnes casus comparant. Caesar omni exercitu ad utramque partem munitionum disposito, ut, si usus veniat, suum quisque locum teneat et noverit, equitatum ex castris educi et proelium committi iubet. Erat ex omnibus castris, quae summum undique iugum tenebant, despectus, atque omnes milites intenti pugnae proventum exspectabant. Galli inter equites raros sagittarios expeditosque levis armaturae interiecerant, qui suis cedentibus auxilio succurrerent et nostrorum equitum impetus sustinerent. Ab his com
Abbreviated transcription (Latin):
constituunt ut hii qui ualitudine aut etate inutiles sunt bello op¬
pido excedant atq omnia prius experiantur ꝙͣ ad tritognati sen¬
tentiam descendant. Illo tamen tempore potius esse utendum cõ¬
silio sires cogat atq auxilia morentur ꝙͣ aut deditionis aut pacis
subeundam conditionem. Mandubii qui eos oppido receperant cũ
lberis atq uxoribus exire coguntur. Hii cum ad munitiones roma¬
norum accessissent flentes omnibus precibus orant ut se in serui¬
tutem recepto cibo uiuarent. hos cesar dispositis in uallo custodib
recipi prohibebat. Interea comius reliquiq duces quibus sũma
unperii permissa erat cum omnibus copiis ad alexiam perueniunt¬
⁊ colle exteriore occupato non longe mille passibus a nostris muni¬
tionibus considunt. postero die equitatu ex castris educto omnẽ
planitiem eam quam in longitudine quatuor milia passuum pa¬

Expanded text:
constituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello opconstituunt ut ei qui valetudine aut aetate inutiles sunt bello oppido excedant, atque omnia prius experiantur, quam ad Critognati sententiam descendant: illo tamen potius utendum consilio, si res cogat atque auxilia morentur, quam aut deditionis aut pacis subeundam condicionem. Mandubii, qui eos oppido receperant, cum liberis atque uxoribus exire coguntur. Hi, cum ad munitiones Romanorum accessissent, flentes omnibus precibus orabant, ut se in servitutem receptos cibo iuvarent. At Caesar dispositis in vallo custodibus recipi prohibebat. Interea Commius reliquique duces quibus summa imperi permissa erat cum omnibus copiis ad Alesiam perveniunt et colle exteriore occupato non longius mille passibus ab nostris munitionibus considunt. Postero die equitatu ex castris educto omnem eam planitiem, quam in longitudinem tria milia passuum pa
Abbreviated transcription (Latin):
bellum inutiles iudebantur uitam tolerauerunt neq se hostibus tra¬
diderunt cuius rei exemplum si non haberemus tamen libertatis ⁊¬
causa instruit ⁊ posteris prodi pulcherrimum iudicarem. Nam quid
illi simile bello fuit: Depopulata gallia cymbri magnaq illata cala¬
mitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atq alias t̾¬
ras petierunt iura leges agros ubertatem nobis reliquerunt. Ro¬
mani uero quid petunt aluro aut quid uolunt nisi iniudia induc¬
ti quos fama nobiles potentesq bello cognouerunt. horum in agri
ciuitatibusq considere atq his eternam inuingere seruitutem:
Neq enim uua alia conditione bella gesserunt. Quod si ea que in
ionginquis nationibus geruntur ignoratis respicite finitimã gal¬
liam que in prouinciam redacta uire et legibus cõmutatis feris
securibus subiecta perpetua premitur seruitute. Sententiis dictis

Expanded text:
bellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus trabellum inutiles videbantur vitam toleraverunt neque se hostibus tradiderunt. cuius rei si exemplum non haberemus, tamen libertatis causa institui et posteris prodi pulcherrimum iudicarem. nam quid illi simile bello fuit? Depopulata Gallia Cimbri magnaque illata calamitate finibus quidem nostris aliquando excesserunt atque alias terras petierunt; iura, leges, agros, libertatem nobis reliquerunt. Romani vero quid petunt aliud aut quid volunt, nisi invidia adducti, quos fama nobiles potentesque bello cognoverunt, horum in agris civitatibusque considere atque his aeternam iniungere servitutem? Neque enim ulla alia condicione bella gesserunt. Quod si ea quae in longinquis nationibus geruntur ignoratis, respicite finitimam Galliam, quae in provinciam redacta iure et legibus commutatis securibus subiecta perpetua premitur servitute." Sententiis dictis
Abbreviated transcription (Latin):
fectis propinquis consanguineisq nostris animi fore extimatis
si pene in ipsis cadaueribus prelio decertare cogentur. Nolite hos t¬
uestro aurilio expoliare qui uestre salutis causa suum periculum
neglererunt. nec stultitia ⁊ temertate uestra aut animi imbecuu¬
tate omnem galliam prosternere ⁊ perpetue serututi subicere. anq
ad diem non uenerunt de corum fide constantiaq dubitatis: Aͥd
ergo romanorum animos in ulis ulterioribus munitionibus sinc
causa quotidic exerceri putatis: si illorum nuntiis confirmari nõ
potestis omni aditu presepto his utamini testibus appropinquare
corum aduentum qui huius rei timore exterriti diem noctemq in
opere uersantur. Quid ergo mei consilii est facere quod nostri maio¬
res nequaꝙͣ pari bello cimbrorum teuronumq fecerunt qui in oppi¬
da compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui etate ad

Expanded text:
rfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, rfectis propinquis consanguineisque nostris animi fore existimatis, si paene in ipsis cadaveribus proelio decertare cogentur? Nolite hos vestro auxilio exspoliare, qui vestrae salutis causa suum periculum neglexerunt, nec stultitia ac temeritate vestra aut animi imbecillitate omnem Galliam prosternere et perpetuae servituti subicere. An, quod ad diem non venerunt, de eorum fide constantiaque dubitatis? Quid ergo? Romanos in illis ulterioribus munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis? Si illorum nuntiis confirmari non potestis omni aditu praesaepto, his utimini testibus appropinquare eorum adventum; cuius rei timore exterriti diem noctemque in opere versantur. quid ergo mei consili est? Facere, quod nostri maiores nequaquam pari bello Cimbrorum Teutonumque fecerunt; qui in oppida compulsi ac simili inopia subacti eorum corporibus qui aetate ad
Abbreviated transcription (Latin):
dius gereretur concilio coacto de exitu suarum fortunarum consul¬
tabant. Ac uariis dictis sententiis quarum pars dum uires suppete¬
rent cruptioneni censebat. Non pretereunda oratio tritognati iite¬
tur propter eius nefariam ⁊ singularem crircelitatem. hic summo
in aruernis natus loco ⁊ magne habitus autoritatis. Michil inꝗt
de eorum sententia dicturus sum qui turpissimam seruitutem de¬
ditionis nomine appeilant neq hos habentos ciuuium ioco neq
ad consilium adhibendos censeo. Cum his michi res sit qui cru¬
tus paulisper mopiam ferre non posse qui se ultro morti offerãt
facilius reperiantur ꝙͣ qui dolorem patienter ferant. atqui ego
hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest. si
nullam preterꝙͣ uite nostre iacturam fieri uiderem. Sed in consi¬
lio capiendo omnem galliam respiciamus: quam ad nostrum au¬
xilium concitaiumus. quid ĩ hominum milibus lxex uno loco int̾¬

Expanded text:
duis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consulduis gereretur, concilio coacto de exitu suarum fortunarum consultabant. Ac variis dictis sententiis, quarum pars deditionem, pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebat, non praetereunda oratio Critognati videtur propter eius singularem et nefariam crudelitatem. Hic summo in Arvernis ortus loco et magnae habitus auctoritatis, "Nihil," inquit, "de eorum sententia dicturus sum, qui turpissimam servitutem deditionis nomine appellant, neque hos habendos civium loco neque ad concilium adhibendos censeo. Cum his mihi res sit, qui erutus, paulisper inopiam ferre non posse. Qui se ultro morti offerant facilius reperiuntur quam qui dolorem patienter ferant. Atque ego hanc sententiam probarem tantum apud me dignitas potest, si nullam praeterquam vitae nostrae iacturam fieri viderem: sed in consilio capiendo omnem Galliam respiciamus, quam ad nostrum auxilium concitavimus. Quid hominum milibus LXXX uno loco inte
Abbreviated transcription (Latin):
neq beneficiis neq amicicie memoria mouerentur omnesq ⁊
animo ⁊ operibus in ro bellum incumberent. Coactis equitum
milibus octo ⁊ peditum circiter cchex hec in heduorum finibus
recensebantur numerusq inbaitur prefecti consticuebantur. Co¬
mio atrebati. uiridomaro et eporedorici heduis xerca si aneuno ar¬
uerno consobrino uercingentorigis summa uperii traditur. his
delectis ex ciuitatibus attribuuntur quorum consilio bellum admi¬
nistraretur. Omnes alacres ⁊ fiducia pleni ad alexiam proficiscu¬
tur neq erat omniu quisꝙͣ qui aspectum modo tante multitudins
sustineri posse arbitraretur presertim ancipiti prelio cum ex oppido
cruptione pugnaretur forisq tante copie equitatus peditatusq c̃¬
nerentur. At hi qui alexie obsidebantur preterita die qua auxilia ⁊¬
suorum expectabant consumpto omni frumento inscii quid in he¬

Expanded text:
neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et neque beneficiis neque amicitiae memoria moverentur, omnesque et animo et opibus in id bellum incumberent. Coactis equitum VIII milibus et peditum circiter CCL haec in Aeduorum finibus recensebantur, numerusque inibatur, praefecti constituebantur. Commio Atrebati, Viridomaro et Eporedorigi Aeduis, Vercassivellauno Arverno, consobrino Vercingetorigis, summa imperi traditur. His delecti ex civitatibus attribuuntur, quorum consilio bellum administraretur. Omnes alacres et fiduciae pleni ad Alesiam proficiscuntur, neque erat omnium quisquam qui aspectum modo tantae multitudinis sustineri posse arbitraretur, praesertim ancipiti proelio, cum ex oppido eruptione pugnaretur, foris tantae copiae equitatus peditatusque cernerentur. At ei, qui Alesiae obsidebantur praeterita die, qua auxilia suorum exspectaverant, consumpto omni frumento, inscii quid in Ae
Abbreviated transcription (Latin):
milia. Ambianis medionatricis petrocoruis neruiis morinis
intiobrogibus quina milia. auletis genomãniis totidem. atreba
nautacis ⁊ bois xxx. uniuersis ciuitatibus que occeanum attin¬
gunt: queq eorum consuetudine armorice appellantur quosũt
in numero coriosolites redones ambibarii cadetes ossissini. le¬
moiices ⁊ unelli sex. Et his bellouaci suum numer non com¬
pleuerunt ꝙ se de suo nomine ac arbitrio cum romanis bellum
gesturos credebant nec cuiusꝙͣ imperio obtemperaturos. Ro¬
gati tamen a comio pro euis hospitio duomilia. Huius opera
comii ut ante demonstramimus fideli atq utili superioribus ã¬
nis erat usus in britannia cesar quibus ille. pro meritis cuuta¬
tem eius ĩmunem esse usserat: uira legesq reddiderat: ipsisq
morinos attribuerat. Tamen tanta uniuerse gallie consensiofu¬
it libertatis uindicande. ⁊ pristine belli laudis recuperande ut

Expanded text:
ibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, ibus, Ambianis, Mediomatricis, Petrocoriis, Nerviis, Morinis, Nitiobrigibus quina milia; Aulercis Cenomanis totidem; AtrebatXXX milia universis civitatibus, quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Armoricae appellantur, quo sunt in numero Curiosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismi, Veneti, Lemovices, Venelli. Ex his Bellovaci suum numerum non compleverunt, quod se suo nomine atque arbitrio cum Romanis bellum gesturos dicebant neque cuiusquam imperio obtemperaturos; rogati tamen ab Commio pro eius hospitio duo milia una miserunt. Huius opera Commi, ut antea demonstravimus, fideli atque utili superioribus annis erat usus in Britannia Caesar; quibus ille pro meritis civitatem eius immunem esse iusserat, iura legesque reddiderat atque ipsi Morinos attribuerat. Tamen tanta universae Galliae consensio fuit libertatis vindicandae et pristinae belli laudis recuperandae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dia circum fundi possent aut cum periculo ex castris egredi coge¬
rentur dierum .xxx. pabulum frumentumq habere. omnes con¬
uectum uibet. Sum hec apuo alexiam gerumtur galli concilio ⁊¬
principum indicto non omnes hos qui arma ferre possent ut cen¬
suit xercingentorix conuocandos statuunt sed certum numerũ
cuiq ex ciuitate imperandum: ne tanta multitudine confusa
nec moderari nec discernere suos nec frumentationem habere
possent. Imperat hedius atq horum clientibus segusianis ambu¬
laretis aulercis brannouicibus bannonusq hominu milia tri¬
gintaquinq parem numerum aruernis adiunctis heluetiis ca¬
durcis gaballis uelansq qui sub imperio aruernoꝵ esse con¬
suerunt. Sequanis senonibus biturigibus santonis rutenis car¬
nutibusq duodena milia. Bellonagis decem totidem lemouici¬
bus. octona pictonibus et turonis ⁊ parisus ⁊ heluetiis bissena¬

Expanded text:
dia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogdia circumfundi possent; ac ne cum periculo ex castris egredi cogatur, dierum triginta pabulum frumentumque habere omnes convectum iubet. Dum haec apud Alesiam geruntur, Galli concilio principum indicto non omnes eos qui arma ferre possent, ut censuit Vercingetorix, convocandos statuunt, sed certum numerum cuique ex civitate imperandum, ne tanta multitudine confusa nec moderari nec discernere suos nec frumentandi rationem habere possent. Imperant Aeduis atque eorum clientibus, Segusiavis, Ambivaretis, Aulercis Brannovicibus, Blannoviis, milia XXXV; parem numerum Arvernis adiunctis Eleutetis, Cadurcis, Gabalis, Vellaviis, qui sub imperio Arvernorum esse consuerunt; Sequanis, Senonibus, Biturigibus, Santonis, Rutenis, Carnutibus duodena milia; Bellovacis X; totidem Lemovicibus; octona Pictonibus et Turonis et Parisiis et Helvetiis; Suession
Abbreviated transcription (Latin):
in fimum fastigio huc teretes stipites semissis crassitudine a sũ¬
mo preacuti ⁊ preusti dimittebantur ita ut non amplius digi¬
tis quatuor ex terra eminerent simul confirmandi ⁊ stabilien¬
di causa singuli ab infimo solo pedes tres terra occultabantur
reliqua pars scrobris ad occultandas insidias uminibus ac uĩ¬
clis impediebatur. huius generis octoni ordines iuncti cernos
inter se pedes distabant. Id ex similicudine. floris lilium appel¬
labant. Ante hec talee pedem longe ferreis hamis in fire cote ĩ
terram fodiebantur mediocribusq intermissis spaciis omnib
locis disserebantur quos stimulos nominabant. His rebus per¬
fectis regiones secutus ꝙͣ potuit equissimas pro loci natura.xui.
milia passuuz complexus pares eiusdem generis munitiones di¬
uersas ab his contra exteriorem hostem perfecit ut nc magna ꝗ¬
dem multitudine si ta accideret eius discessu munitionum presi¬

Expanded text:
infimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab suminfimum fastigio. Huc teretes stipites feminis crassitudine ab summo praeacuti et praeusti demittebantur, ita ut non amplius digitis quattuor ex terra eminerent; simul confirmandi et stabiliendi causa singuli ab infimo solo pedes terra exculcabantur, reliqua pars scrobis ad occultandas insidias viminibus ac virgultis integebatur. Huius generis octoni ordines ducti ternos inter se pedes distabant. Id ex similitudine floris lilium appellabant. Ante haec taleae pedem longae ferreis hamis infixis totae in terram infodiebantur mediocribusque intermissis spatiis omnibus locis disserebantur; quos stimulos nominabant. His rebus perfectis regiones secutus quam potuit aequissimas pro loci natura quattuordecim milia passuum complexus pares eiusdem generis munitiones, diversas ab his, contra exteriorem hostem perfecit, ut ne magna quidem multitudine, si ita accidat, munitionum praesi
Abbreviated transcription (Latin):
darent ⁊ turres tantopert cirtumdedit que petes. irxx. inter se dista¬
rent. Erat eo tempore. et materiari ⁊ frumentari ⁊ tantas muni¬
tiones fieri necesse diminunis nostris copus que longins a castris
progrediebantur. Ac non nunꝙͣ opera nostra galli tentare atq e¬
ruptionem ex oppido pluribus portis summa ui facere conabant
Quare ad hec rursus opera addendum cesar putauit. quo minore
numero militum munitiones defendi possent. Itaq truncis arbo¬
rum aut admodum firmis ramis abscissis atq horum dolobratis
ac preacutis cacuminib perpetue fosse quinos pedes alte ducebã¬
tur. huc illi stipites dimissi ⁊ ab infimo reuincti ne reuelli possent
ab ramis eminebant. Quini ordines conuincti inter se atq im¬
pliciti quo qui intrabant se ipsi acutissimis uallis induebant.⁊
bes tres in altitudine pedes fodiebantur paulatim angustiore ad

Expanded text:
darent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distadarent, et turres toto opere circumdedit, quae pedes LXXX inter se distarent. Erat eodem tempore et materiari et frumentari et tantas munitiones fieri necesse deminutis nostris copiis quae longius ab castris progrediebantur: ac non numquam opera nostra Galli temptare atque eruptionem ex oppido pluribus portis summa vi facere conabantur. Qua re ad haec rursus opera addendum Caesar putavit, quo minore numero militum munitiones defendi possent. Itaque truncis arborum aut admodum firmis ramis abscisis atque horum delibratis ac praeacutis cacuminibus perpetuae fossae quinos pedes altae ducebantur. Huc illi stipites demissi et ab infimo revincti, ne revelli possent, ab ramis eminebant. Quini erant ordines coniuncti inter se atque implicati; quo qui intraverant, se ipsi acutissimis vallis induebant. bes tres in altitudinem pedes fodiebantur paulatim angustiore ad