comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sp̃u sc̃o a seculis disposuerat.
ꝑ que ore prophase predixerat.
mundũ ut saluaret intͣuit.
Quomodo enu de iurgine.
matre natus uirginitatissͥ
gloriam. ⁊ angelicam casti¬
monie decus. ostendit ẽẽ gra¬
tissimum. sic quoq apacatiᷤ¬
simo seculi tempore procreatꝰ.
quia pacem magnopere que¬
reret. atq amatre edocuit: qr
pacis caritatisq sectatores sẽ¬
ꝑ inuisere. dignaretur indica¬
uit. iuxta quodipse fidelib
ꝓmittens ait. Ubi enim sũt
duo uel tres congregati in
nomine meo: ibi sum ĩme¬
dio eoꝵ. Quod enĩ maius
regni quietissimi ⁊ pulcher¬
rime quantum ad homũes
potuit ee pacis inditium. ꝙͣ
iina totum ibidem descripticẽ
⁊ cludi. eodem cunctos longe
latoq mundi fines census
nũmismate comprehendi. Cuiꝰ
actor ac moderator augustus.
tanta iuxta fidem historiaꝵ
ouodecim annos circa tempus
natiuitatis dominice pace reg-¬
nauit ut tam formsecus qͣm ci¬

Expanded text:
et Spiritu sancto a saeculis disposuerat, et Spiritu sancto a saeculis disposuerat, perque ora prophetarum praedixerat, mundum ut salvaret intravit. Quomodo enim de virgine matre natus, virginitatis sibi gloriam et angelicum castimoniae decus ostendit esse gratissimum, sic quoque pacatissimo saeculi tempore procreatus, quia pacem magnopere quaereret atque amaret edocuit, quia pacis charitatisque sectatores semper invisere dignaretur, indicavit. Juxta quod ipse fidelibus promittens ait: Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Quod enim majus regni quietissimi, et pulcherrimae, quantum ad homines, potuit esse pacis indicium, quam una totum orbem descriptione concludi, eodem cunctos longe lateque mundi fines census numismate comprehendi? Cujus auctor ac moderator Augustus, tanta, juxta fidem historiarum, duodecim annos circa tempus nativitatis dominicae pace regnavit, ut tam forinsecis quam ci
Abbreviated transcription (Latin):
toris illuminatoris q nr̃i gr̃e
ꝯcordat. Congruo sane ordĩe
pͥmo illuminanda corda. ⁊ pͦt
oꝑa dirigenda testatur. quia
nemo quam nõ ante didicerit
pacem ualet oꝑari Unde recte
psalmista. In quire inquit pa¬
cem ⁊ sequere eam. Quod est
dicere. Illuminare qui intene¬
bris sedebas: ⁊ iuam pacis a
qua diutius exulabas ingre¬
dere. Puer autem crescebat ⁊
ꝯfortabatur sp̃u: ct erat in de¬
sertis usq ad diem ostensioĩs
sue ad israel. Predicator peni¬
tentie futurus. oportunũ in¬
stumq est ut solitudinis aspe¬
ra sequatur. ⁊ quo liberius
tiuenis auditores suos a mũ¬
di illecebris erudiendo suscoi¬
lat. ipse etiam pͥmeuam squa¬
lidus in desertis uitam tͣnsigat.
orbis. Nasciturus in carne dei
filius sicut parentes sibi quos
uoluit. ⁊ locum natiuitatis
quem uoluit elegit. eosq ad
ip̃m locum priusqͣm nasceret᷑
quomodo uoluit aduexit: ita
etiam tempore quo uoluit
ĩmo quo ipse una cum patre

Expanded text:
toris illuminatorisque nostri gratoris illuminatorisque nostri gratiae concordat. Congruo sane ordine, primo illuminanda corda, et post opera dirigenda testatur, quia nemo quam non ante didicerit pacem valet operari. Unde recte Psalmista: Inquire inquit pacem, et sequere eam . Quod est dicere: Illuminare qui in tenebris sedebas, et viam pacis a qua diutius exsulabas, ingredere. Puer autem crescebat et confortabatur Spiritu, et erat in desertis usque ad diem ostensionis suae ad Israel. Praedicator poenitentiae futurus, opportunum justumque est ut solitudinis aspera sequatur; et quo liberius juvenis auditores suos a mundi illecebris erudiendo sustollat, ipse etiam primaevam squalidus in desertis vitam transigat.ur universus orbis. Nasciturus in carne Dei Filius sicut parentes sibi quos voluit, et locum nativitatis quem voluit, elegit, eosque ad ipsum locum priusquam nasceretur quomodo voluit advexit, ita etiam tempore quo voluit, imo quo ipse una cum Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemorat. S ne temporale car¬
nalemq promitti salutemq
putares: in remissidẽm inquit
pecc̃oꝵ eorum. Uerum udei idco
nõ ih̃m xp̃m suscipere. s anti¬
xp̃m maliit expestare: quia
nõ intus s foris saluari. nõ
apeccati dio. s ab humane
seruitutis cupiunt iugo libe
ex alto. Et propha de dño loq̃us.
ecce uir inquit oriens nomen
eius. Qui ideo recte oriens uo¬
catur: quia nobis ortum uere
lucis aꝑiens. filios noctis ⁊
tenebraꝵ. lucis efficit filios.
iuxta quod beatus zachariã
ꝯsequenter exponit dicens. Il¬
luminare hiis qui initenebriᷤ
⁊ in umbra mortis sedent: ad
dirigendos pedes nr̃os ĩmam
pacis. Sedentib intenebris
⁊ ignorantie cecitate uixerunt.
agnitionis amorisq sui ra¬
dios infundere. Quialib dicit
apls̃. fuistis aliquando tene¬
bre. nũc autem lux indño.
Pedes autem nr̃i in uiam pa¬
cis diriguntur. cum actionũ
nr̃aꝵ iter per omĩa redemp¬

Expanded text:
commemorat. Sed ne temporalem carcommemorat. Sed ne temporalem carnalemque promitti salutem putares, in remissionem inquit peccatorum eorum. Verum Judaei ideo non Christum Jesum suscipere, sed Antichristum malunt exspectare, quia non inta peccati dominio, sed ab humanae servitutis cupiunt jugo liberex alto. » Et propheta de Domino loquens: « Ecce vir, inquit, oriens nomen ejus, , » qui ideo recte oriens vocatur, quia nobis ortum verae lucis aperiens filios noctis et tenebrarum lucis effecit filios, juxta quod beatus Zacharias consequenter exponit dicens: « Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros in viam pacis. Sedentibus quippe in et ignorantiae caecitate vixerunt, agnitionis amorisque sui radios infundere. Qualibus dicit Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Pedes autem nostri in viam pacis diriguntur, cum actionum nostrarum iter per omnia, Redemp
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quoq benefitium ẽẽ dñi
designaret. Uerum queritur
quomodo octo dierum alloqͣt᷑
infantem. S qua ratione no¬
cem patris nõ audierit natꝰ.
qui salutatiõem marie ad huc
utero clausus audunit: Nusi
forte putandꝰ est zacharias ꝓpt̾
eos potiꝰ qui ad erant instruẽ¬
dos futura sui filii munera
que dudum ꝑ angelum didi-¬
cerat. mox ut loqui potuit p̾di¬
care uolusse. Audiant insani
arriani: ⁊ erubescant. Audiãt
quod ⁊ psalmista dñm homi¬
nemq ꝑfectum in una ꝑsona
collaudans ait. Mater syon
dicet homo. ⁊ homo fc̃s est in ca:
⁊ ipse fundauit eam altissimꝰ.
Lum fcm qui fundauit: eumdẽ
hominẽ quem altissimũ nun¬
cupat. Ad dandam scientiam
salutis plebi etus: in remissic̃em
pecc̃orum meorum. Quasi ih̃uid
est saluatoris nomen exponere
ac diligentiꝰ ꝯmendare desiderãs
salutis mentioẽm frequentat.
cum corni salutis erigendũ.
salutem ex inimicis futuram
scientiam. salutis plebi dandã

Expanded text:
hoc quoque beneficium esse Domini hoc quoque beneficium esse Domini designaret. Verum quaeritur quomodo octo dierum alloquatur infantem. Sed qua ratione vocem patris non audierit natus, qui salutationem Mariae adhuc utero clausus audivit? Nisi forte putandus est Zacharias propter eos potius qui aderant instruendos, futura sui filii munera, quae dudum per Angelum didicerat, mox ut loqui potuit praedicare voluisse. Audiant sane Ariani, et erubescant: audiant quod et Psalmista Deum hominemque perfectum in una persona collaudans, ait: Mater Sion dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . Eum factum qui fundavit, eumdem hominem, quem Altissimum nuncupat. Ad dandam scientiam salutis plebi ejus in remissionem peccatorum eorum. Quasi Jesu, id est, Salvatoris nomen exponere ac diligentius commendare desiderans, salutis mentionem frequentat, cum cornu salutis erigendum, salutem ex inimicis futuram, scientiam salutis plebi dandam
Abbreviated transcription (Latin):
dies tuos ut uadas ad patres
tuos: suscitabo semen tuum
post te quod erit de filiis tius.
⁊ stabiliam regnum eius. Ipse
edificauit michi domum. ⁊ fir-¬
mabo solium eius usq meter¬
num. Ego ero ei in patre: ⁊ ip̃e
erit mͥ in filio. In sanctitate ⁊
iusticia coram ipso: omnib
dieb nr̃is. Aperte. ⁊ breuiter
quomodo sit domino seruien¬
dum designat: iudelicet ⁊ in
sancditate ⁊ in iusticia ⁊ corã
rpso. ⁊ omnib dieb nris. Nã
qui uel ante mortem ab eius
seruitio discedat. uel inmun¬
ditia qualibet suie iniusticia
fidei sue sinceritatem ꝯmacu¬
lat. uel coram hominib tantũ
ꝑfeste de manu sp̃ualiũ inimi-¬
coꝵ liberatus dũo seruit sed
exemplo ueterũ samaritanoꝵ
diis gentium pariter.⁊domino
seriuire conatur:. Et tu puer pro¬
pha altissimi uocab̾is. preibis
enun ante faciem dñi parare
uias euis. Pulchre autẽ cum de
domino loqueretur: ad ꝓpham
repente sua uerba ꝯuertit: it

Expanded text:
dies tuos, ut vadas ad patres dies tuos, ut vadas ad patres tuos, suscitabo semen tuum post te, quod erit de filiis tuis et stabiliam regnum ejus. Ipse aedificabit mihi domum, et firmabo solium ejus usque in aeternum. Ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium . In sanctitate et justitia coram ipso, omnibus diebus nostris. Aperte et breviter quomodo sit Domino serviendum designat, videlicet et in sanctitate ac justitia, et coram ipso, et omnibus diebus. Nam qui vel ante mortem ab ejus servitio discedit, vel immunditia qualibet sive injustitia fidei suae sinceritatem commaculat, vel coram hominibus tantumperfecte de manu spiritalium inimicorum liberatus Domino servit, sed, exemplo veterum Samaritanorum, diis gentium pariter, et Domino servire conatur. Et tu, puer, propheta altissimi vocaberis. Praeibis enim ante faciem Domini, parare vias ejus. Pulchre cum de Domino loqueretur, ad prophetam repente sua verba convertit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
liberati: seruiamus illi. Dixe¬
rat dr̃m uxta eloquia prophe¬
saꝵ in domo dauid nasciturũ.
dicit eumdem ad explendũ te¬
stamentũ qd̃ abrahe disposuit
nos ẽẽ liberaturum. quia uide¬
licet hiis precipue patͥarchis
de suo semine uel ꝯgregatio
gentium. uel xp̃i incarnatio
est ꝓmissa. Quod matheus qͦ
breuiter intimare uoluit. qui
euͣngelii sui principium hoc
modo cepit. liber generatiõis
ihu xp̃i filii dauid: filii abra¬
ham. Ubi notandum. quod
apud utrumq eungelistam
dauid prefertur abrahe. quia
⁊si temporis ordine posterior
ꝓmissionis tamen est mun̾e
maior. Abrahe namq qui
adhuc in preputio positus.
propͥa dereliquit. deum cogno¬
uit. fidei testimõium meruit.
fides tantum gentium ⁊ sacro¬
sc̃s eccl̃ie cetus est promissus:
dicente ad eum domino atq
in te benolicent᷑ unuise cõgna¬
tiones terre. Dauid autẽ oracu¬
lo sublumore: quod ex ipso xp̃c
uit. Cumq impleiu̾s inquit

Expanded text:
liberati serviamus illi. » Dixeliberati serviamus illi. » Dixerat Dominum juxta eloquia prophetarum in domo David nasciturum, dicit eumdem ad explendum testamentum, quod Abrahae disposuit, nos esse liberaturum, quia videlicet his praecipue patriarchis de suo semine vel congregatio gentium, vel Christi est incarnatio promissa, quod Matthaeus quoque breviter intimare voluit, qui Evangelii sui principium hoc modo caepit: « Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. » Ubi notandum, quod apud utrumque evangelistam David praefertur Abrahae, quia et si temporis ordine posterior, promissionis tamen est munere major. Abrahae namque qui adhuc in praeputio positus propria dereliquit, Deum cognovit, fidei testimonium meruit, fides tantum gentium et sacrosanctus Ecclesiae coetus est promissus, dicente ad eum Domino, « atque in te benedicentur universae cognationes terrae; » David autem oraculo sublimiore, quod ex ipso Chrisvit: « Cumque impleveris, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
abel. ⁊ enoch. ⁊ ceteri patrum.
factis quiq sius eius dispensa¬
tioni testimõiũ redõunt. Unde
cmuꝰ ipse udeoꝵ duritiam re¬
darguens: ait. Si crederetiᷤ moy¬
si: crederetis forsitan ⁊ michi.
De me enim ille scripsit. Salu¬
tem ex inimicis nr̃is: ⁊ de ma¬
nu omĩsi qui oderunt nos. Iũ¬
gendum est suꝑiori uersiculo.
erexit nobis. idest erexit nobis
salutem exinumicis nr̃is. Cum
enim primo breuiter p̾misisset:
et erexit corru salutis nobis: cõ¬
tinuo quasi aꝑtiꝰ quid dixerit:
explanans salutem inquit ex
inimitis nr̃is. ⁊ de manti om̃iũ
qui oderunt nos. Omnes aut̃
qui oderunt nos. uel homines
ꝑuersos. uel imundos sp̃c sig¬
nificat. De quorum manu. ⁊
interim spe saliui fc̃i sumꝰ ⁊ iri
futuro reipsa saluandi. Ad fa¬
ciendam mĩam cum patrib
nrĩs: et memorari testamenti
sui. Insuirandum quod iura¬
uit ad abraham patrem nr̃m.
daturur se nobis. Ut sine ti¬
more de manu inimicoꝵ nr̃oꝵ

Expanded text:
Abel, et Enoch, et caeteri Patrum, Abel, et Enoch, et caeteri Patrum, factis quique suis ejus dispensationi testimonium reddunt. Unde Dominus ipse Judaeorum duritiam redarguens, ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. De me enim ille scripsit . Salutem ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Jungendum est a superiori versiculo erexit nobis, id est, erexit nobis salutem ex inimicis nostris. Cum enim primo breviter praemisisset: Et erexit cornu salutis nobis, continuo quasi apertius quid dixerit explanans: Salutem inquit ex inimicis nostris, et de manu omnium qui oderunt nos. Omnes autem qui oderunt nos, vel homines perversos, vel immundos Spiritus significat. De quorum manu et interim spe salvi facti sumus, et in futuro re ipsa salvandi. Ad faciendam misericordiam cum patribus nostris, et memorari testamenti sui. Jusjurandum quod juravit, ad Abraham pdaturum se nobis, ut sine timore de manibus inimicorum nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
isitando suam fecit. Cui simi¬
le est. quod in prou̾bioꝵ fine de
eadem plebe cantatur Mulierẽ
fortem quis inueniet: Nleq enĩ
eamdem mulierem uidelicet
eccłiam fortem. idest fide deuo¬
tam inuenit. s sibi desponsan¬
dam fortem reddidit. quia sue
fidei sublimitate ꝑfecit. Et ere¬
xit cornu salutis nobis: in
domo dauid pueri sui. Corm
salutis: firmam celsitudinẽ
salutis dicit. Ossa siquidem:
omĩa came iuoluta sunt.¬
Cornu excedit carnem. ⁊ ideo cor¬
nu salutis regnum saluatoris
⁊ que carnis gaudia superet al¬
titudo nuntiatur. In cuiꝰ figu¬
ram dauid uel salomon cornu
olei sunt in regni glam ꝯsecͣti.
Sicut locutus est ꝑ os scõrum:
a seculo prophaꝵ eius. Ascl̃o
inquit quia tota ueteris ĩstru¬
menti scriptura prophie de xp̃o
precessit. Nec soli hieremias. da¬
niel ⁊ ysaias. ceteriq tales qui
⁊ prophece specialiter appellati.
⁊ de eus aduentu manifeste st̃
locuti. uerum ipse pat̾ adam.

Expanded text:
visitando suam fecit. Cui simivisitando suam fecit. Cui simile est quod in Proverbiorum fine de eadem plebe cantatur: Mulierem fortem quis inveniet ? Neque enim eamdem mulierem, videlicet Ecclesiam fortem, id est, fide devotam invenit, sed sibi desponsando fortem reddidit, quia suae fidei sublimitate perfecit. Et erexit cornu salutis nobis, in domo David pueri sui. Cornu salutis firmam celsitudinem salutis dicit. Ossa siquidem omnia carne involuta sunt,cornu excedit carnem, et ideo cornu salutis regnum Salvatoris et quae carnis gaudia superet, altitudo nuntiatur. In cujus figuram David vel Salomon cornu olei sunt in regni gloriam consecrati. Sicut locutus est per os sanctorum, a saeculo prophetarum ejus. A saeculo, inquit, quia tota Veteris Testamenti Scriptura, prophetia de Christo processit. Nec soli Jeremias, Daniel, et Isaias, caeterique tales, qui et prophetae specialiter appellati, et de ejus adventu manifeste sunt locuti, verum ipse pater Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
rendum diligentiꝰ pueri qui
natus est modum statumq
sollicitat. ut hiis uidelicet.
atq huiꝰmodi futurus xp̃i
proph̃a ꝯmendetur auspitiis.
iterq ut ita dixerim precuiso¬
ri i̾tatis precurrentia signa
prebeant. Et zacharias pater
eiuis impletus est sp̃u sc̃o: ⁊¬
ꝓphauit dicens. Benedictus
dominꝰ deus isrł. quia iusita¬
uit ⁊ fecit redemptiõem plebiᷤ
sue. Quanta suꝑni muneris
est largitas. si prompte ad acci¬
piendum nr̃e fidei sit pietas. Et¬
ce loquela que sola est ablata
diffidenti. cum sp̃u proph̾ie est
restituta credenti. Uisitauit au¬
tẽ dominꝰ plebem suam. quasi
longa infirmitate tabescentẽ.
⁊ quasi uenditam sub pecc̃o
unici filii sui sangnine rede¬
mit. Quod quia beatus zacha-¬
rias proxime faciendum cog¬
nouerat. prophico more qua¬
si iam fcm̃ narrat. Et notãdũ
qd̃ iusitasse ⁊ redemisse plebem
suam dr̃. nõ quia indelicet hãc
ueniens suam inuenit s quia

Expanded text:
rendum diligentius pueri qui rendum diligentius pueri qui natus est modum statumque sollicitat, ut his, videlicet, atque hujusmodi futurus Christi propheta commendetur auspiciis, iterque ut ita dixerim praecursori veritatis praecurrentis signa praebeant. Et Zacharias pater ejus impletus est Spiritu dicens: Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suae. Quanta superni muneris est largitas, si prompta ad accipiendum nostrae fidei sit pietas. Ecce loquela quae sola est ablata diffidenti, cum spiritu prophetiae est restituta credenti. Visitavit autem Dominus plebem suam, quasi longa infirmitate tabescentem, et quasi vendita sub peccato, unici filii sui sanguine redemit. Quod quia beatus Zacharias proxime faciendum cognoverat, prophetico more quasi jam factum narrat. Et notandum quod visitasse et redemisse plebem suam dicitur, non quia videlicet hanc veniens suam invenit, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicant. ⁊ sacerdotiũ illud uetꝰ
figuratis cerimoniaꝵ ⁊ sacri¬
fitioꝵ umbris eidem testimo¬
niũ ꝑhibet. Pulchreq zacha¬
rias octaua die prolis edite
loquitur. quia per drai resur¬
rectiõem que octauadie hoc
est post septimam salbari fr̃ã
est occulta sacerdotii legalis ar¬
chana patuerunt. Linguaq
pontificum uideoꝵ qͣm diffidẽ¬
tie uncula strinxerant. incelli¬
gentie rationabilis est uoce so¬
luta. Et suꝑ omnia montana
indee diuulgabant᷑ omnia uer¬
ba hec. Et posuerunt omnes
qui audierant in corde suo di¬
certes. Quid putas puer iste
erit: Etenim manus domini
erat cum illo. Magna opera
domini: exquisita inom̃ns uo¬
luntates eius. Ecce enĩ unũ
zacharie silentium nõ ipsi tã¬
tum cum datur ad penã in¬
credulitatis. ⁊ signum creden¬
di proficit: s et cum aufertur.
omnes uicinos eius miracu¬
lo ac timore scupefacit. Omĩa
circumquaq montana. fama
nati prophe ꝑfundat. Omnes
qui audire poterant. ad ꝑqui¬

Expanded text:
dicant, et sacerdotium illud vetus figuratis caeremoniarum et sacrificiorum umbris eidem testimonium perhibent. Pulchreque Zacharias octava die prolis editae loquitur, quia per Domini resurrectionem quae octava die, hoc est post septimam Sabbati facta est, occulta sacerdotii legalis arcana patuerunt, linguaque pontificum Judaeorum, quam diffidentiae vincula strinxerant, intelligentiae rationabilis est voce soluta. Et super omnia montana Judaeae divulgabantur omnia verba haec. Et posuerunt omnes qui audierant, in corde suo dicentes: Quid putas puer iste erit? Etenim manus Domini erat cum illo. Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Ecce enim unum Zachariae silentium, non ipsi tantum, cum datur ad poenam incredulitatis et signum credendi, proficit, sed et cum aufertur, omnes vicinos ejus miraculo ac timore stupefacit. Omnia circumquaque montana, fama nati prophetae perfundit, omnes qui audire poterant ad perqui
Abbreviated transcription (Latin):
ante zacharie fuerat prenuntia¬
tum. Et quidem ille mutus inti¬
mare nocabulum filii neqͥuit
uxori: s per proph̃iam elisabeth
didicit. quod nõ dilicerat a ma¬
rito. Et dixerunt ad illam: qͥa
nemo est incognatiõe tua. qui
uocetur hoc nomine Innuebãt¬
audem patri eius: quem uellet

Expanded text:
ante Zachariae fuerat praenuntiaante Zachariae fuerat praenuntiatum. Et quidem ille mutus intimare vocabulum filii nequivit uxori, sed per prophetiam Elisabeth didicit, quod non didicerat a marito. Et dixerunt ad illam, quia nemo est in cognatione tua, qui vocetur hoc nomine. Innuebant patri ejus, q
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis patrum: senex ⁊ plenꝰ
dieꝵ. Et postqm uenit plenitu¬
do temporis: misit deus filium
suũ. At contradies impioꝵ in¬
anes sunt ⁊ uacui. Uiri enim
sanguinũ ⁊ dolosi nõ dimidi¬
abunt dies suos. Et audierũt
uicini ⁊ cognati eius: quia
magnificauit dñs miscłiam
suam cum illa. et congratulabãt᷑
ei. Habet scorum editio leticiam
plimoꝵ: quia ꝯmune estbonũ.
Iusticia enum ꝯmunis est uirtꝰ.
Et ideo in ortu iusti future uite
insigne ꝓmittitur. et gr̃a secut᷑a
uirtutis exultatione uicinorũ
prefigurante signatur. Et fc̃m
est in die ostauo uenerunt cir¬
cumcidere puerũ: ⁊ uocabant
eum nomine patris sui zacha¬
riam. Et respondens mater eiꝰ:
dixit. Nequaqͣm: s uocabit᷑
iohes. Mire sc̃s eungelista pre¬
mittendum putauit: qd̃ płimi
infantem patris noie ⁊acha¬
riam appłłandũ putarunt:
ut adueitas matri nõ nomẽ
aliciuꝰ displicuisse degeneris. s
id sc̃o infusum spũ qd̃ ab anglo

Expanded text:
aliquis patrum senex et plenus aliquis patrum senex et plenus dierum. Et postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . At contra dies impiorum inanes sunt et vacui. Viri enim sanguinum et dolosi, non dimidiabunt dies suos . Et audierunt vicini et cognati ejus quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa, et congratulabantur ei. Habet sanctorum editio laetitiam plurimorum, quia commune est bonum. Justitia enim communis est virtus. Et ideo in ortu justi futurae vitae insigne praemittitur, et gratia secutura virtutis exsultatione vicinorum praefigurante signatur. Et factum est in die octava venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris sui Zachariam.dixit: nequaquam, sed vocabitur Joannes. Mire sanctus evangelista praemittendum putavit, quod plurimi infantem patris nomine Zachariae appellandum putarunt, ut advertas matri non nomen alicujus displicuisse degeneris, sed id sancto infusum spiritu, quod ab angelo
Abbreviated transcription (Latin):
sit maria. donec elysabech partꝰ
tempore completo. precursoris
domini sui ꝓpt̾ qͣm maxime
uenerat. natiitatem uideret.
Dictum est autẽ supͣ. qd̾ omĩs
amma casta que sp̃uale u̾bi
desiderium ꝯceperit. alta mox
necesse sit exercitii celestis iuga
subeat. ⁊ quasi trium mensiũ
dies ibidem demorata. quous¬
q ꝑfecta principaliũ iuitutũ
luce radietur ꝑseuerare nõ de¬
sistat. Quos nimirũ ꝑfectis¬
sumni fulgoris menses descri¬
bens apls ait. Nũc antem
manent fides spes. caritas.
trla hec: maior autẽ hiis est
lisabeth autẽ
impletum ẽ
tempus pari¬
endi. ⁊ peperit
filium. Uerbũ
impletionis sancta scriptura
in bonoꝵ tantum ortu uelo-¬
bitu uel actu ponere ꝯsueuit.
quoꝵ uitam plenitudinem
ꝑfectionis habere significat.
Deniq elisabeth impletũ est tẽ¬
pus pariendi: impleti sunt di¬
es marie ut pareret: impleuit
salomon edificare domum drũ.
Defunctus est abraham uł alius

Expanded text:
sit Maria, donec Elisabeth partus sit Maria, donec Elisabeth partus tempore completo praecursoris Domini sui, propter quam maxime venerat, nativitatem videret. Dictum est autem supra, quod omnis anima casta quae spiritale verbi desiderium conceperit, alta mox necesse sit exercitii coelestis juga subeat, et quasi trium mensium dies ibidem demorata, quousque perfecta principalium virtutum luce radietur, perseverare non desistat. Quos nimirum perfectissimi fulgoris menses describens Apostolus ait: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria haec. Major autem his est lisabeth autem impletum est tempus pariendi, et peperit filium. Verbum impletionis sancta Scriptura in bonorum tantum ortu, vel habitu, vel actu ponere consuevit, quorum vitam plenitudinem perfectionis habere significat. Denique Elisabeth impletum est tempus pariendi. Impleti sunt dies Mariae, ut pareret . Implevit Salomon aedificare domum Domini . Defunctus est Abraham, vel alius
Abbreviated transcription (Latin):
se sicut paruulus iste: hic est
maior in regno celorum Sĩc
locutus est ad patres nr̃os:
abraham ⁊ semini eus in
secula. Semen abrahe nõ car¬
nale. s sp̃uale significat. idẽ
nõ eus tantum carne proge¬
nitos. s sine incircum cisiõe
seri in preputio fidei illius
uestigia secutos. Nam ⁊ ip¬
se inpreputio positus credi¬
dit. reputatumq est ei ad iꝰ¬
ticiam. atq eusdem fidei sig
naculum circumcisiõem ac¬
cepit. ut sit utͥusq populi
pater fieret ad fidem. iuxta
qd̃ apłs ad romanos ple-¬
nissime disseruit. Aduentus
ergo saluatoris abrahe est
⁊ semini eius in seculapnuᷤ¬
sus. hoc est filiis ꝓmissioĩs
tẽ uel domini uel iohis exor¬
tum matres proph̃ando p̃-¬
ueniunt. ut sicut pecͤem a
mulierib cepit. ita etiam
bona a mulierib incipiãt.
Et que ꝑ uniꝰ deceptiõem periit.
duab certatim preconantib
mundo uita reddatur. Mansit
autem maria cum illa quasi
mensib tribz ⁊ reuersa est in
domum suam. Tamdiuui man¬

Expanded text:
lus, hic est major in regno coelorum . » « Sicut locutus est ad patres nostros Abraham et semini ejus in saecula. » Semen Abrahae non carnale, sed spiritale significat, id est, non ejus tantum carne progenitos, sed sive in circumcisione seu in praeputio fidei illius vestigia secutos: nam et ipse in praeputio positus credidit, reputatumque est ei ad justitiam, atque ejusdem fidei sinaculum circumcisionem accepit, ut sic utriusque populi pater fieret per fidem, juxta quod Apostolus ad Romanos plenissime disseruit. Adventus ergo Salvatoris Abrahae est et semini ejus in saecula promissus, hoc est filiis promissionitem vel Domini vel Joannis exortum matres prophetando praeveniunt, ut sicut peccatum a mulieribus coepit, ita etiam bona a mulieribus incipiant, et quae per unius deceptionem periit, duabus certatim praeconantibus mundo vita reddatur. Mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus, et reversa est in domum suam. Tandiu man
Abbreviated transcription (Latin):
trare. ⁊ usq ad ꝑfectionẽ fidei.
spei. ⁊ caritatis quasi trib in
ea mensib ualeat ꝯmorari.
Et intrauit in domũ z acharie:
⁊ salutauit elẏsabech. Disce uir¬
go humilitatẽ marie. ut ⁊ cor¬
pore casta. ⁊ pectore possis eẽ de¬
uota. Uisitat iunior semiorẽ.
salutat iurgo uxorem. Decet enĩ
ut quo castior uirgo. eo sit hu¬
milior. ⁊ seniorib deferens. habi¬
tum castitatis. preconio ꝯmen¬
det humilitaus. Aliter maria
ad ehysabech: alit̾ dñs uenit ad
pleatur. ille ut baptismo cõ-¬
secretur. maiorumq humilia

Expanded text:
trare, et usque ad perfectionem fidei, trare, et usque ad perfectionem fidei, spei et charitatis, quasi tribus in ea mensibus valeat commorari. Et intravit in domum Zachariae, et salutavit Elisabeth. Disce, virgo humilitatem, Mariae, ut et corpore casta et pectore possis esse devota. Visitat junior seniorem, salutat virgo uxorem. Decet enim ut quo castior virgo, eo sit humilior, et senioribus deferens, habitum castitatis praeconio commendet humilitatis. Aliter: Maria ad Elisabeth, Dominus venit ad pleatur, illius ut baptisma consecr
Abbreviated transcription (Latin):
gurans. qui ⁊ pro nr̃a libertate
regis iure pugnaret. ⁊ peo nr̃a
absolutiõe panem sue carnis of¬
ferret. Dixit autẽ maria. Ecce an¬
cilla domini: fiat michi scd̾m
u̾bum tuũ. Quanta eum deuo¬
tione humilitas: que ⁊ angeli
ꝓmissum optat impleri. ⁊ se ip¬
sam que mat̾ eligitur ancillã
nuncupat. aꝑtissime insinuãs.
quia nil sibi meriti uendicet.
in eo qd̃ dm̃ iussis ꝯbsecundet.
fiat inquit sine uiti semine. cõ¬
de homine matre. sine homine
ab illa angelus. Exurgens aut̃
maria in dieb illis. abiit ĩ mõ¬
tana cum festinatione in ciuita¬
tem iuda. Accepto uuginis con¬
sensu: mox angelus celestia re¬
petit. Illa petit montana. festi¬
nat inuisere elysabech. Nõ qͣsũ
credula de oraculo. uel dubia de
exemplo. s ut leta prouoto. reli¬
giosa pro offitio. tipicum parit̾
exemplum tribuens quod or̃a
anima que uerbum dei merte
ꝯceperit. uirtutum statim celsa
cacumina gressu concedat amo

Expanded text:
gurans, qui et pro nostra libertate gurans, qui et pro nostra libertate regis jure pugnaret, et pro nostra absolutione panem suae carnis offerret. Dixit autem Maria: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Quanta cum devotione humilitas, quae et angeli promissum optat impleri, et seipsam, quae mater eligitur, ancillam nuncupat, apertissime insinuans quam nil sibi meriti vindicet in eo quod Domini jussis obsecundet. Fiat, inquit, sine viri semine conde homine matre sine homine ab illa angelus. Exsurgens autem Maria in diebus illis, abiit in montana cum festinatione in civitatem Juda. Accepto virginis consensu, mox angelus coelestia repetit, illa petit montana. Festinat invisere Elisabeth, non quasi incredula de oraculo, vel dubia de exemplo, sed ut laeta pro voto, religiosa pro officio. Typicum pariter exemplum tribuens, quod omnis anima quae verbum Dei mente conceperit virtutum statim celsa cacumina gressu conscendat amor
Abbreviated transcription (Latin):
dauid illa de filiab a aron origi¬
nem duxerit. animaduertat ꝓ¬
auos eaix libris inuicem nup-¬
tum traditis. utͣmꝙ tribũ po-¬
tuisse ꝯiungere. Cui si hec expo¬
sitio forte nõ suffecerit conten¬
tiosius insistenti. quasi hoc cõ-¬
tra dictum legis fieri neqͥuerit:
legat exodum ubi scriptũ est.
llccepit autẽ aaron uxorem elisa¬
beth filiam amin adab. sororem
naason. que peperit ei nadab. ⁊
abui. ⁊ eleazar. ⁊ ithamar. Ui¬
deatq ante edictum legis suꝑne
ꝓuisionis sacerdotalem regali
iunctam iam fuisse progeniem.
cerdos erat futurus. ip̃am quo¬
q carnem de utraq daiud scili¬
cet ⁊ a aron scirpe susciperet.Un¬
de ⁊ in hac utraq tribu chrisma
ꝑ legem misticam celebratur.
xp̃i nimirũ nominis pariter ⁊
generationis p̃nuntiũ ⁊ ipse
dauid domum dei ingrediens.¬
panem sc̃m ⁊ gladiũ quasi rex
⁊ sacerdos accepit. Ilum uidelicet
de suo semine uenturum prefi¬

Expanded text:
David, illa de filiabus Aaron origiDavid, illa de filiabus Aaron originem duxerit, animadvertat proavos earum liberis invicem nuptum traditis utramque tribum potuisse conjungere. Cui si haec expositio forte non suffecerit contentiosius insistenti, quasi hoc contra interdictum legis fieri nequiverit, legat Exodum, ubi scriptum est: Accepit autem Aaron uxorem Elisabeth filiam Aminadab sororem Naason, quae peperit ei Nadab, et Abiud, et Eleazar, et Ithamar . Videatque ante edictum legis, superna provisione sacerdotalem, regali junctam jam fuisse progeniem. ex et sacerdos erat futurus, ipsam quoque carnem de utraque, David scilicet et Aaron stirpe susciperet. Unde et in hac utraque tribu chrisma per legem mysticum celebrabatur, Christi nimirum nominis pariter et generationis praenuntium. Et ipse Dapanem sanctum et gladium quasi Rex et sacerdos accepit, illum videlicet de suo semine venturum praefi
Abbreviated transcription (Latin):
peperit me mater mea. Ille aut̾
solus ueraciter sc̃s est: qui ut
ipãm ꝯditioẽm nature corrup¬
tibilis uinceret. ex ꝯmixtione car¬
nalis copule ꝯceptus nõ est.
Sc̃m inquit uocabitur filius dei.
Quid hic dicis nestoriane: qui be¬
atam manam dei negans ẽe ge¬
nitcem aꝑtam niteris impug-¬
nare u̾itatem. Ecce deum dixit su-¬
ꝑuenturum dei filium nasciturũ.
Quomodo ergo aut dei filus d̃s
nõ est. aut que deum edidit quo¬
modo theotocos. id est dei genitͥx
nõ ẽẽ potest. Et ecce elysabeth cog¬
nata tua: et ip̃a concepit filiũ ĩ
senectute sua. Et hic mensis sextꝰ
est illi que uocatur scerilis: qͥa
nõ erit impossibile apud deum
om̃e uerbum. Ne uirgo se pare¬
re posse diffidat. accepit exemplũ
sterilis anus pariture: ut discat
omnia deo possibilia etiam q̃
nature ordine uidentur ẽe contͣ¬
ria. Si quem uero mouet quo¬
modo beate marie cognatam
dicat elysabech. cum hec de domo

Expanded text:
peperit me mater mea . Ille autem peperit me mater mea . Ille autem solus veraciter sanctus est qui, ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commistione carnalis copulae conceptus non est. Sanctum inquit vocabitur Filius Dei. Quid hic dicis, Nestoriane, qui beatam Mariam Dei negans esse genitricem, apertam niteris impugnare veritatem? Ecce Deum dixit superventurum, Dei Filium nasciturum. Quomodo ergo aut Dei Filius Deus non est, aut quae Deum edidit, quomodo Θεοτόκος, id est, Dei genitrix non esse potest? Et ecce Elisabeth cognata tua et ipsa concepit filium in senectute sua. Et hic mensis sextus est illi quae vocatur sterilis, quia non erit impossibile apud Deum omne verbum. Ne virgo se parere posse diffidat, accipit exemplum sterilis anus pariturae, ut discat omnia Deo possibilia, etiam quae naturae ordine videntur esse contraria. Si quem vero movet quomodo beatae Mariae cognatam dicat Elisabeth, cum haec de domo
Abbreviated transcription (Latin):
lio corpore temꝑatur:. Becita itaq
uirgo quia quasi purꝰ homo
omem plenitudiniẽ diminitatis
corporaliter capere nequibat. uir¬
tus ei altissimm obumbrauit. id
est incorporea lux daunitatis
corpus mea suscepit humanita¬
tis. De quo pulchre propha.
Ecce dominꝰ inquit ascendet su¬
ꝑ nubem leuem: ⁊ ingrediet᷑
egyptum. Quod est dicere. Ecce
uerbum dei patri coeternum.
lumenq de lumine ante seclã
natum. carnem in fine seculoꝵ.
atq animam nullo peccati põ¬
deri grauatam suscipiet. ⁊ de
ntero urginali tamqm sponsꝰ
de chalamo suo procedet in mũ¬
dum. Ideoq ⁊ quod nascetur
sc̃m: uocabitur filius dei. fid
distinctioẽm nr̃e nr̃e sc̃itatis:
ih̾e singularit̾ sc̃s nasciturus
asseritur. Nos quippe ⁊ si sc̃i ef¬
ficim᷑: nõ tamen nascimur.
quia ipsa nature corruptibit
cõditione ꝯstͥngim᷑. ut merito
cum propha gementes singli
dicamus. Ecce enim miniqui¬
tatib conceptꝰ sum. ⁊ indelictiꝰ

Expanded text:
lio corpore temperatur. Beata igitur lio corpore temperatur. Beata igitur Virgo, quia quasi purus homo omnem plenitudinem divinitatis corporaliter capere nequibat, virtus ei Altissimi obumbravit, id est incorporea lux divinitatis, corpus in ea suscepit humanitatis. De quo pulchre propheta: « Ecce Dominus, inquit, ascendet super nubem levem, et ingredietur Aegyptum , » quod est dicere: Ecce Verbum Dei Patri coaeternum, lumenque de lumine ante saecula natum, carnem in fine saeculorum, atque animam nullo peccati pondere gravatam suscipiet, et de utero virginali tanquam sponsus de thalamo suo procedet in mundum. « Ideoque et quod nasceturm, vocabitur Filius Dei. Ad distinctionem nostrae sanctitatis, Jesus singulariter sanctus nasciturus asseritur. Nos quippe et si sancti efficimur, non tamen nascimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur. Ut merito cum Propheta gementes singuli dicamus: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis
Abbreviated transcription (Latin):
homo nosse misteriũ dei qd̃
in deo manebat a seculis ab¬
sconditum. Quia ergo lege¬
rat. ecce uirgo in utero habe¬
bit ⁊ pariet filium. s quom
id fieri poss nõ legerat. mu̾to
credula hiis que legerat scis
citabatur ab angelo quod
inpropha nõ inuenit. Et respõ¬
dens angelus: dixit ei Sp̃s sc̃s
superueniet inte: ⁊ urtꝰ altiᷤ¬
simi obumbrabit tibi. Non
uirili inquit qd̃ nõ cognosciˢ
semine. s sp̃c sc̃i quo imple¬
ris opere concipies. Erit in te
cõceptio: libido nõ erit. Con¬
cupiscentie nõ erit estus. ubi
umbram faciet sp̃c sc̃s. Uerũ
in eo qd̃ ait ⁊ uirtus altissi¬
mi obumbrabit tibi. Potest
etiam incarnati saluatoris
utraq natura designari. Uin¬
bra quippe alumine solet ⁊¬
corpore formari: ut ciu ob¬
umbratur lumine quidem
uel calore solis quantũ suf¬
ficit reficitur. s ipse solis ar¬
der ne ferri nequeat interpoĩto
uel nubeculo lemi uiel quolibet a¬

Expanded text:
homo nosse mysterium quod homo nosse mysterium quod in Deo manebat a saeculis absconditum. Quia ergo legerat, Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium, sed quomodo id fieri posset non legerat, merito creducitabatur ab angelo, quod in propheta non invenit. « Et respondens angelus, dixit ei: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. » Non virili, inquit, quod non cognoscis, semine, sed Spiritus sancti, quo impleris, opere concipies. Erit in te conceptio, libido non erit concupiscentiae. Non erit aestus, ubi umbram faciet Spiritus sanctus. Verum in eo quod ait: « Et virtus Altissimi obumbrabit tibi, » potest etiam incarnati Salvatoris utraque natura designari. Umbra quippe a lumine solet et corpore formari, et cui obumbratur, lumine quidem vel calore solis, quantum sufficit, reficitur, sed si ipse solis ardor perferri nequeat, interposita vel nubecula levi, quolibet a
Abbreviated transcription (Latin):
atq a iuitate desipuint. xp̃c ante
mariam nõ fu̾it. s quia homo
assumptꝰ in deum clarificatus ẽ.
ea claritate qͣm uerbum dei ha¬
buit priusqͣm mundꝰ ẽet apud
patrem. hoc est ut idem filii no¬
men. eamdem xp̃i ꝑsonam hõ
cum deo plenus gr̃a ⁊ u̾itate sor¬
tiretur. Dixit autẽ maria ad
angłm. Quomodo fiet istud qͦ¬
niam uirum nõ cognosco: Pro¬
positũ sue mentis reuerenter ex¬
posuit. uitam uidelicet uirgina¬
lem se ducere decreuisse. Que pͥ
ma feminaꝵ tante se uirtuti
mancipare curauit. uire singu¬
lari pre ceteris feminis beatita¬
te meruit excellere. Quomodo
inquit fiet istud. Nõ ait unde
hoc sciam. s quomodo fiet in¬
quit qm̃ uirum nõ cognosco:
ordinem u delicet obsequii cui
subdatur inquirens. nõ autem
signũ cui credat flagitaris.
Nieq enum decebat electam ge-¬
nerando deo uirguiẽ dubiã
diffidentia. s prudentia cautã
existere. quia nec fatile pot̾at

Expanded text:
atque a veritate desipiunt, Christus ante atque a veritate desipiunt, Christus ante Mariam non fuerit, sed quod homo assumptus in Deum, clarificatus est ea claritate quam Verbum Dei habuit priusquam mundus esset apud Patrem, hoc est ut idem Filii nomen eamdem Christi personam, homo cum Deo plenus gratia et veritate sortiretur. Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud quoniam virum non cognosco? Propositum suae mentis reverenter exposuit, vitam videlicet virginalem se ducere decrevisse. Quae quia prima feminarum tantae se virtuti mancipare curavit, jure singulari prae caeteris feminis beatitate meruit excellere. Quomodo, inquit, fiet istud? Non ait: Unde hoc sciam; sed, Quomodo fiet, inquit, quoniam virum non cognosco. Ordinem videlicet obsequii cui subdatur inquirens, non autem signum cui credat flagitans. Neque enim decebat electam generando Deo virginem dubiam diffidentia sed prudentia cautam existere, quia nec facile poterat
Abbreviated transcription (Latin):
eis paratum est ab origine mũ¬
di. Et regnabit indomoiacob
in eternum: ⁊ regni eiꝰ ñ erit fi¬
regnũ eius: ⁊ ꝯfirmet illud ⁊
corroboret in iuditio ⁊ iusticia.
Nõ dixit in adquisiticem glorie
gazarumq t̾restrium in uctoria
gentiũ płimaꝵ urbiumq de¬
bellatione suꝑbaꝵ. s in iuditio
⁊ iusticia. ꝑhec enim regnũ xp̃i
⁊ in singulis quibq fidelib.
⁊ in uniuersa ꝑ orbem multi¬
plicatur pariter ⁊ ꝯfirmatur
eccl̃ia. Domũ namq iacob totã
eccliam dicit que uel de bonara¬
dice nata. uel cum oleascer ẽet
merito. tamen fidei in bonam ẽe
inserta oliuam: qͣm post tͥumphũ
passionis alloquens saluator ait.
Qui tunetis deum laudate eum:
uniuersum semen iacob magni¬
ficate eum. Nõ autẽ ideo futuri
tempores uerbis magnꝰ extiturꝰ¬
ih̾c filius altissimi uocandus¬
ceptrum dauid accepturꝰ. ⁊ in do¬
mo iacob regnaturus asseritur.
quia iuxta qd̃ heretici sapuint.

Expanded text:
eis paratum est ab origine muneis paratum est ab origine mundi. Et regnabit in domo Jacob in aeternum, et regni ejus non erit fiillud et corroboret in judicio et justitia . Non dixit in acquisitione gloriae gazarumque terrestrium, non in victoria gentium plurimarum, urbiumque debellatione superbarum, sed in judicio et justitia. Per haec enim regnum Christi, et in singulis quibusque fidelibus, et in universa per orbem multiplicatur pariter et confirmatur Ecclesia. Domum namque Jacob totam Ecclesiam dicit, quae vel de bona radice nata, vel cum oleaster esset, merito tamen fidei in bonam est inserta olivam. Quam post triumphum passionis alloquens Salvator ait: Qui timetis Dominum, laudate eum; universum semen Jacob, magnificate eum . Non autem ideo futuri temporis verbis magnus exstiturus Jesus Altissimi vocandus, sceptrum David accepturus, et in domo Jacob regnaturus asseritur, quia juxta quod haeretici sapiunt
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. ante tempora natꝰ ex pr̃e.
Si autem homo qui deus est o¬
mittat nestoriꝰ hõiem tantum
dicere exuirgine natũ: ⁊ hũc a
uerbo dei nõ inunitate ꝑsone
s in societate inseparabilẽ ẽẽ
receptum. llioquin nõ unum
xp̃m uerũ deum ⁊ hominẽ. sed
duos qd̃ dici nefas est asserre.
ac ꝑ hoc nõ tͥnitatẽ s quatni¬
tadem predicare ꝯuintitur.
Catholica autẽ fides. sicut unũ¬
quemlibet hominẽ carnem &
animã. ita hominẽ ⁊ u̾bum unũ
xp̃m rectissime confitetur uyxta
quod ⁊ angeli uerba significãt
que dandam illi sedem dauid
patris eius asseuerant. Qui
enim eundẽ ip̃m patrem hab̃e
dauid quem filium altissimi
uocari pronuntiat. in duab utiq¬
itaq naturis unam xp̃i ꝑso¬
nam demonstrat. Accepit aut̃
sedem dauid ut nimirũ gẽtẽ
cui dauid quondam ⁊ filii
eius temporalis regni guber¬
nacula prebuerunt. ipse per¬
petuũ uocaret ad regnũ qd̾

Expanded text:
Deus est ante tempora natus ex Patre. Deus est ante tempora natus ex Patre. Si autem idem homo qui Deus est, omittat Nestorius hominem tantum dicere ex virgine natum, et hunc a Verbo Dei non in unitatem personae, sed in socireceptum. Alioquin non unum Christum verum Deum et hominem, sed duos quod dici nefas est asserere, ac per hoc non Trinitatem, sed quaternitatem praedicare convincitur. Catholica autem fides, sicut unumquemlibet hominem carnem et animam, ita hominem et Verbum unum Christum rectissime confitetur, juxta quod et angeli verba significant, quae dandam illi sedem David patris ejus asseverant. Qui enim eumdem ipsum patrem habere David, quem Filium Altissimi vocari pronuntiat, in duabus utique naturis unam Christi personam demonstrat. Accepit autem sedem David, ut nimirum gentem cui David quondam et filii ejus temporalis regni gubernacula praebuerunt, ipse perpetuum vocaret ad regnum quod
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia gr̃a plenam nocaue¬
rat eamdem grãm ⁊ astrit
pleniꝰ. ⁊ uberius explicat dicẽs.
Ecce ecipies uuitero: ⁊ paries
filium: ⁊ uocabis nomẽ eiꝰ
ih̾m. Ih̾c saluator. sine salu¬
taris interpretat᷑. Cuiꝰ sacra¬
mentũ noĩs alloquens ioseph
angelus exposuit: ipse enim in¬
quiens saluum faciet popłm
suum: a peccatis eorum. Nõ ait
ppłm isrł. s ppłm suũ. hoc est in
unitatẽ fidei ex preputio ⁊ circũ¬
cisione uocatũ. quib ex diu̾sa
parte ꝯgregatis fieret unũ oui¬
le ⁊ unꝰ pastor. hic erit magnuᷤ
⁊ filius altissimi uocabitur.
⁊ dabit illi dñs deus sedem da¬
uid patris eius. Dictum est ⁊
de ioh̾e. quia erit magnꝰ. S ille
quasi homo magnus: hic qͣi
deus dr̃ magnus. Ille enĩ mag¬
nus coram domino: hic autẽ
erit magnꝰ inquit et filius altis¬
simi uocabitur. Idem ergo filius
altissimi qͥ in utero uirginali cõ¬
ceptus ⁊ natus est. idem homo
in tempore creatus ex matre qui

Expanded text:
Et quia gratia plenam vocaveEt quia gratia plenam vocaverat, eamdem gratiam et astruit plenius, et uberius explicat, dicens: « Ecce concipies in utero, et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. » Jesus salvator sive salutaris interpretatur. Cujus sacramentum nominis alloquens Joseph angelus, exposuit: ipse enim inquiens salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non ait populum Israel, sed populum suum, hoc est, in unitatem fidei ex praeputio et circumcisione vocatum. Quibus ex diversa parte congregatis, fieret unum ovile et unus pastor . « Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Dictum est et de Joanne quod erit magnus, sed ille quasi homo magnus, hic quasi Deus magnus. Ille enim magnus coram Domino, hic autem erit magnus, inquit, et Filius altissimi vocabitur. Idem ergo filius Altissimi qui in utero virginali conceptus et natus est. Idem homo in tempore, creatus ex matre, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in sermone eius: ⁊ cogitabat
qualis eẽt ista salutatio. Disce
uirgnẽ morib: disce urginẽ
uerecundia. Disce uirginẽ ora¬
culo: disce nusterio. Trepidare
uirginũ est.⁊ ad om̃s uirim
gressus pauere: ⁊ omnes uini
affatus uereri Discant muli¬
eres: propositũ pudoris imita¬
ri. Sola in penetralib qmͣ
nemo uroꝵ uideret. solus an¬
gelus repperiret. Sola sine
comite. sola sine teste. Et ne qͦ
degeneri depͣuaretur affatu ab
angelo salutat᷑. Disce uirgo
uerboꝵ uitare lascuiam. ma¬
ria etiam salutatioema ange¬
li uerebatur. Erat tamen co¬
gitans inquit qualis eẽt hec
salutatio. Et ideo cum uerecũ¬
dia: quia pauebat. Cum pru¬
dentia: quia benedictiõis no¬
uam formulam mirabatur.
que nusqͣm lecta est: numqͣm
ante comꝑta. Et ait angelus¬
ei. Ne timeas maria: inueni
quia salutatione insolita ut¬
pote que ei soli seruabatur
uiderat turbatam quasi fa¬
miliariꝰ notam uocans ex no¬
mine ne timere debeat iubet.

Expanded text:
in sermone ejus, et cogitabat in sermone ejus, et cogitabat qualis esset ista salutatio. » Disce virginem moribus, disce virginem verecundia, disce virginem oraculo, disce mysterio. Trepidare virginum est, et ad omnes viri ingressus pavere, omnes viri affatus vereri. Discant mulieres propositum pudoris, imitari solam in penetralibus, quam nemo virorum videret, solus angelus reperiens, solam sine comite, solam sine teste, ne quo degeneri depravaretur affectu, ab angelo salutatur. Disce, virgo, verborum vitare lasciviam. Maria etiam salutationem angeli verebatur. Erat tamen cogitans, inquit, qualis esset ista salutatio . Et ideo cum verecundia, quia pavebat; cum prudentia, quia benedictionis novam formulam mirabatur, quae nusquam lecta est, nusquam ante comperta. « Et ait angelus: Ne timeas, Maria; invenisti » Quia salutatione insolita, utpote quae ei soli servabatur, ut viderat turbatam, quasi familiarius notam vocans ex nomine, ne timere debeat, jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
tera lapidaretur a iudeis ma¬
lens aliquos de suo ortu qͣm
de pudore dubitare parentis.
Simul ⁊ uirginib impudicis
occasionem tollens. ne matrẽ
quoq saluatoris dicerent falsĩ
suspitionib infamatam. Ter-¬
cio ut egyptum fugiens ⁊ recli¬
ens haberet solatiũ uiri. qui in¬
tegerrime iurginitatis cusdos
pariter ae testis existeret. Qrͣto
ne partus eiꝰ diabolo pateret. qͥ
si cum de uirgine natum cog-¬
nosceret. forsitan qͣsi ceteris ho¬
minib eminentiorẽ morti tͣ¬
dere timeret. Maria autẽ he¬
braice stella maris. siriace ño
domina uocatur. Et merito.
quia ⁊ totiꝰ mundi dñm. ⁊
lucem sclis meruit generare ꝑ¬
hennẽ. Et ingressus angelus
ad eam dixit. Aue gr̃a plena
dominꝰ tecum: benedicta tu
in mulierib. Et bene gr̃a ple
na uocatur. quia niirũ gr̃ã
qͣm nulla alia meruerat as¬
sequitur: ut ip̃m uidelicet gr̃e
cõcipiat. ⁊ generet auctorem.
Que cum audiss turbata est

Expanded text:
tera lapidaretur a Judaeis, matera lapidaretur a Judaeis, malens aliquos de suo ortu, quam de pudore dubitare parentis. Simul et virginibus impudicis occasionem tollens, ne matrem quoque Salvatoris dicerent falsis suspicionibus infamatam. Tertio, ut in Aegyptum fugiens et rediens, haberet solatium viri, qui integerrimae virginitatis custos pariter ac testis exsisteret. Quarto, ne partus ejus diabolo pateret, qui si eum de virgine natum cognosceret, forsitan quasi caeteris hominibus eminentiorem morti tradere timeret. Maria autem Hebraice stella maris, Syriace vero domina vocatur; et merito, quia et totius mundi Dominum, et lucem saeculis meruit generare perennem. Et ingressus angelus ad eam, dixit, Ave, gratia plena, Dominus tecum: benedicta tu in muliena vocatur, quae nimirum gratiam quam nulla alia meruerat assequitur, ut ipsum videlicet gratiae conciperet et gigneret auctorem. « Quae cum audisset, turbata est
Abbreviated transcription (Latin):
nasci eum qui illuminat
omẽm homuiẽ uenientem
in hũc mundũ. At siquis ante
dominice natiuitatis ⁊ ꝯcepti¬
onis tempus lutem uel crescere
uel tenebras suꝑare ꝯuicerit.
dicimus ⁊ nos quia ⁊ ioh̾es t̃t
ante faciem asouentꝰ euis reg¬
num celoꝵ eungelizabat. ⁊ ñc
quoq predicatorib imꝑatur:
Iter factte ei qui ascendit suꝑ
circa solstitiũ estuũ sit natus
docet ipse. qui uel ex sua uel ex
ueteris testamenti ut multi
autumant ꝑsonaloquitur. il¬
lum oportet crescere. me autem
minui. Ad uirginem desponsa¬
tam uro cui nomen erat ioseph
de domo dauid: ⁊ nomẽ urgi¬
nis maria. Multas obcausas
saluator. nõ de simplici iurgĩe:
s de desponsata uoluit nasci.
Primo uidelicet. ut ꝑ generati¬
onem ioseph cuiꝰ maria cog-¬
nata erat. marie quoq nosce¬
retur origo. Neq enim moris
est septure: feminaiz genea¬
logiam texere. Nam ⁊ de utͦq
potest intelligi: qd̃ dr de domo
daiuid. Deinde ne uelut adul-¬

Expanded text:
nasci eum, qui illuminat nasci eum, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . At si quis ante Dominicae nativitatis et conceptionis tempus lucem vel crescere, vel tenebras superare convicerit, dicimus et nos quia et Joannes tunc ante faciem adventus ejus regnum coelorum evangelizabat, et nunc quoque praedicatoribus imperatur: « Iter facite ei qui ascendit super circa solstitium aestivum sit natus, docet ipse qui vel ex sua, vel ex Veteris Testamenti ut multi autumant persona loquitur: « Illum oportet crescere, me autem minui . » « Ad virginem desponsatam viro cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomen virginis Maria. » Multas ob causas Salvator non de simplici virgine, sed de desponsata voluit nasci. Primo videlicet, ut per generationem Joseph, cujus Maria cognata erat, Mariae quoque nosceretur origo. Neque enim mos est Scripturae, feminarum genealogiam texere. Nam et de utroque potest intelligi, quod dicitur de domo David. Deinde, ne velut adul