comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uertet᷑. Nã cũ hoc ostenderimꝰ:
aderit fortasse miscđia di. ut et
ipsũ hȩc dixisse peniteat. Primo
inquit de eo disputandũ ẽ: quo ꝑ
peccatũ debilitata dr̃. ⁊ immutata
natura. Unde ante om̃ia que¬
rendũ puto inquit. quid sit pecca¬
tũ. Substantia aliqua. an omni
substantia carens nom̃. quo non
res. ñ existentia. ñ corpus aliqđ.
sed ꝑ perã facti actus ex primit᷑.
Deinde adiungit. Credo ita est.
Et si ita est inquit: quomodo
potuit humanã debilitare uel
mutare naturã. qđ substantia
caret : Uidete queso. quomodo
nesciens nitatur euertere medi-¬
cinaliũ eloquioꝵ. saluberrimas
uoces. Ego dixi. dñe miserere mei.
sana animã meã: qm̃ peccaui tibi.
Quid sanatur si nichil ẽ. uulnera.¬
tũ. nichil sauciatũ. nichil debi¬
litatũ. atq uitiatũ : Porrosi est
quod sanetur. unde uitiatum :
Audis confitentẽ. quid desideras
disputantẽ: Sana inquit ani¬
mã meã. Ab illo quere unde

Expanded text:
uertetur. nam cum hoc ostenderimus, uertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod peccato debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum substantia aliqua, an omni substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. deinde adiungit: credo, ita est. et si ita est, inquit. quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia caret ? uidete, quaeso, quomodo nesciens nitatur euertere medicinalium eloquiorum saluberrimas uoces: ego dixi: domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil t st uulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum ? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est ? audis confitentem, quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde
Abbreviated transcription (Latin):
ab isto laudata potentia illa na¬
ture. & uoluntas hominis etiã
ipso fatente non potest. Quare.
hac necessitate restat: ut oret
ignosci. Ut aut̃ adiuuetur ne
peccet: nusquã dixit non hic
legi. Mirũ de hac re omĩno si¬
lentiũ. Cũ oratio dñica utrũq
petendũ ẽẽ cõmoneat. & ut di-¬
mittant᷑ nob debita nr̃a: & ut
ñ inducam᷑ in tẽptationẽ. Illud
ut p̃terita expient᷑: hoc ut futu¬
ra uitentur. Quod licet ñ fiat
nisi uoluntas assit. tam̃ ut fiat.
uoluntas sola ñ sufficit. Ido pro
hac te. nec suꝑflua nec impu¬
dens. dno immolatur oratio.
Na quid stultius. quam orare
ut ficias. quod in potestate habeas:
Lã nunc uidete quod ad rẽ inaxime
ꝑtin&. quomodo humanã natur̃a
tamquã omino sine uitio ullosit:
conetur ostendere. & contra aꝑtis¬
simas scripturas di. delectetur
sapientia uerbi. qua euacuetur
crux xp̃i. Sed plane illa ñ euacu¬
abitur: ista potius sapientia sub¬

Expanded text:
ab isto laudata potentia illa, naab isto laudata potentia illa, natura et uoluntas hominis, etiam ipso fatente non potest; quare hac necessitate restat ut oret ignosci. ut autem adiuuetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legit. mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non inducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit. ideo pro hac re nec superflua nec inpudens Domino immolatur oratio, nam quid stultius quam orare, ut facias quod in potestate habeas ? Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam, tamquam omnino sine uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas Scripturas Dei delectetur sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia sub
Abbreviated transcription (Latin):
sit nisi caritas. & caritas đi dif¬
fusa sit in cordib nr̃is: Non per
catis ignorantiȩ : & dicit hominẽ
p̃iuigilare debere: ne ignor&. Idoq
ẽẽ culpandã ignorantiã. quia
id homo nescit᷑ negligentia sua.
quod ad hibita diligentia scire de¬
buissce. Dũ tam̃ õmia potius¬
disputet: quã ut or& & dicat.
Da michi intellectũ: ut discam
mandata tua. Aliud ẽ enĩ non
curasse scire quȩ negligentiȩ
peccata etiã ꝑ sacrificĩa quedã
legis uidebantur expiari: aliud
intelligere uelle nec posse. &
facere contralegẽ: ñ intelligen-¬
do quid fieri uelit. Unde ammo¬
nemur a deo petere sapientiam.
qui dat omĩb affluent̃. utiq
his om̃ib. qui sic petunt. & tan¬
tũ petiuit: quomodo. & qͣntũ
res tanta petenda. ẽ. Diuinitꝰ
tam̃ expianda ẽẽ peccata cõmis¬
sa: & pro eis dnm exorandum
fatetur. Propt̾ ueniã scilicet pro¬
merendã. quia idscilicet quod
factũ. ẽ. facere infectũ. multũ

Expanded text:
sit nisi caritas, et caritas Dei difsit nisi caritas, et caritas Dei diffusa sit in cordibus nostris, non per catis ignorantiae et dicit, \'hominem praeuigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potiusdisputet, quam ut oret et dicat: da mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus tamen expianda esse peccata, commissa et pro eis Dominum exorandum fatetur, propter ueniam scilicet promerendam: quia id, quod factum est, facere infectum multum
Abbreviated transcription (Latin):
inmultis offendimꝰ om̃s. Non enĩ
& hoc iste apłs alio modo ꝓnuntia.¬
uut: sicut illud quod ait. Linguam
mullus hominũ domare pot̾est.
Nec illud quisquã istis ꝓ impossibi.¬
litate ñ peccandi similit̾ obiecerit.
quod dictũ ẽ. Sapientia carme:
mimica. ẽ. indm̃. Legi enĩ dei. ñ ẽ.
subiecta. Nec enĩ potest. Qui aut̃
in carne sunt: deo placere non
possunt. Sapientiã quippe carnis
dixit: non sapientiam de sursum
descendentẽ. Et in carne ẽẽ ñ eos
qui nondũ de corpore exierunt:
sed eos qui scđm carnẽ uiuunt. sig¬
nificatos ẽẽ manifestũ ẽ. Non aut̃
ibi ẽ questio. quȩ uersat᷑. Illud
ẽ quod expecto abisto audire si
possim: eos qui scđm sp̃m uiuunt.
& obhoc etiã hic adhuc uiuentes.
ia quodã modo in carne ñ sunt: utrũ
grã di uiuant scđm sp̃m. an sibi suf¬
ficiãt iam data cũ creant᷑ possibi¬
litate naturȩ: & sua ꝓpria uolun-¬
tate: Cum plenitudo legis non

Expanded text:
in multis offendimus omnes. non enim in multis offendimus omnes. non enim et hoc iste apostolus alio modo pronuntiauit sicut illud quod ait: linguam nullus hominum domare potest. Nee illud quisquam istis pro inpossibilitate non peccandi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimica est in deum; legi enim dei non est subiecta, nec enim potest. quin carne sunt, Deo placere. non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carne non sunt, utrum gratia Dei uiuant secundum spiritum, an sibi sufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uoluntate; cum plenitudo legis non
Abbreviated transcription (Latin):
tia. & om̃e opus prauũ. Que autꝰ
de sursũ . ẽ. sapientia: primũ quidẽ
pudica ẽ. De inde pacifica. modest
suadibilis. plena miscđiȩ. & fructi
bonis. in estimabilis. sine simulatior
Hec ẽ. sapientia que linguã domat
desursũ descendens: noñ abhuman
corde ꝓsiliens. An & ista quisq abri¬
gare audet grẽ đĩ &e eã suꝑbissime
uanitate ponit in hominis potesa¬
te: Cur ergo orat᷑ ut accipiatur.
si abhominẽ ẽ. ut habeatur: ana
huic orationi contradicitur. Ne fui
iniuiria libo arbitrio. qđ sibi suffici
possibilitate naturȩ ad implenda
om̃ia p̾cepta iustitiȩ : Contradicaᷤ
ergo eidemipsi apło iacobo. ammo.¬
nenti & dicenti. Siquis autem ur̃i
indiget sapientia. postulet a do qil
dat om̃ib affluent᷑ & non imꝓpera
&e dabit᷑ ei. Postulet aut̃ infide. nid
hesitans. hec ẽ. fides. ad quã p̃ee¬
ta cõpellunt. ut lex imper&. fida
impetr&e. Per linguã enũ quam
nullus hominũ domare potest.
sed sapientia de sursũ descendens.

Expanded text:
opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Haec est sapientia quae linguam domat, desursum descendens, non ab humano corde prosiliens. An et istam quisquam abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima vanitate ponit in hominis potestate? Cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? An et huic orationi contradicitur, ne fiat injuria libero arbitrio, quod sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta justitiae? Contradicatur ergo eidem ipsi apostolo Jacobo admonenti et dicenti, Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, e t dabitur e i; postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum descendens,
Abbreviated transcription (Latin):
mutauert̃ naturalẽ usum: in
eũ usum qui.ẽ. contra naturam.
Similit̃ aut̃ u̾su femine ex arsert̃¬
in appetitũ suũ in inuicẽ mas¬
culi in masculos deformitatem
oꝑantes. Atq ut ostenderet sic
eẽ ista peccata. ut etiã pene sint
peccatoꝵ: etiã his ad iunxit. &
mercedẽ mutuã quã oportuit
erroris sui insemae ipsis recipi.¬
entes. Uidete quotiens uindic&.
eadẽq uindicta. que pariat.
pulluletq peccata. Ad huc at.¬
tendite. Q sicut ñ ꝑbauerunt
inquit dm̃ habere in notitiam

Expanded text:
mutauerunt naturalem usum in mutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. similiter autin appetitum suum i n . inuicem, masculi in masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris i s sui in semet ipsis recipientes. uide quotiens uindicet eademque uindicta quae pariat pulluletque peccata. adhuc adtendite: et sicut non probauerunt, inquit, deum habere in notitiam
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ imaginis corruptibilis
hominis. & uolucrũ. & qua¬
drupedũ. ⁊ serpentiũ. Hsta fece¬
runt ex peccati pęna: qua obs¬
curatũ est insipiens cor eoꝵ.
Et ꝓpt̃ hȩc tam̃. quia licet
penalia etiã ipsa peccata sunt:
adiungit & dicit. Propt̃ea tradi.¬
dit illos ds̃ in desideria cordis
illoꝵ. in immunditiã. Ecce quẽ¬
admodũ ds̃ grauius condempna.¬
uit: tradens illos indesideria
cordis illoꝵ in inmunditiam.
Uidete etiã ex hac pęna quȩ faci¬
ant: ut contumeliis inquit affici¬
ant corpora sua in semet ipsis.
&̾ quia poena ẽ. ista iniquitatis.
cum sit & iniquitas: eudentius
cõmendat dicens. Quis transmu.¬
tauerunt ueritatem dĩ in men¬
datiũ. & coluerunt ⁊ seruierunt
creaturȩ potius quã creatori. qͥ
est benedictus inscła ameri.
Propt̾ hoc inquit: tradidit illos
ds̃ in passiones ignominig. Ecce
quotiens uindicat ds̃. & ex eadẽ
uindicta plura & grauia peccata
consur gunt. Nam feminȩ eoꝵ

Expanded text:
dinem imaginis corruptibilis dinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor corum. et propter haec tamen, quia licet poenalia etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminae eorum
Abbreviated transcription (Latin):
melius illo inspicere nouerint:
tam.Si ad hoc peccator infirma¬
tus ẽ. ut plura peccarxe. Nec co¬
gitat. p̃uaricatorẽ legis: quam
digne luxdeserat ueritatis.
Qua desertus : utiq fit cecus.
&e plus necesse. ẽ. offendat. & ca¬
dendo uexetur. uexatꝰq non
surgat. ut ido tantũ audiat
uocẽ legis: quo ammoneatur
implorare grãm saluators.
An nulla pena. ẽ. eoꝵ de quib
dicit apłs. quia cũ cognoius¬
sent dm̃. ñ sicut dm̃ głificaue
runt. aut grãs egerunt. sed
euanuerunt in cogitationib
sius. & obscuratũ ẽ insipiens
cor eorũ. Utiq ista obscura¬
tio. uindicta. & poena iã fuit.
Et tam̃ ꝑ hanc penã. id est ꝑ
cordis cecitatẽ. quȩ fit deseren¬
te luce sapientię: in plura et
grauia peccata collapsi sunt.
Dicentes enĩ se eẽ sapientes.
stulti facti sunt. Grauis hec
pena ẽ. si quis intelligat.
Et ex hac pęna : uide quo iert̃.
Q immutauert̃ in quit głam
incorruptibilis di: in similitu¬

Expanded text:
melius illo inspicere noverint, melius illo inspicere noverint, tam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret. » Nec cogitat praevaricatorem legis quam digne lux deserat veritatis; qua desertus utique fit caecus, et plus necesse est offendat, et cadendo vexetur, vexatusque non surgat, ut ideo tantum audiat vocem legis, quo admoneatur implorare gratiam Salvatoris. An nulla poena est eorum, de quibus dicit Apostolus, Quia cum cognovissent Deum, non sicutas egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio uindicta et poena iam fuit; et tamen per hanc poenam, id est per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intellegat, et ex hac poena uide quo ierunt: et inmutauerunt, inquit, gloria incorruptibilis dei in similitu
Abbreviated transcription (Latin):
uenit inmundũ peccatores sal¬
uos facere. Et iste contra fidelẽ
sermonẽ. & om̃i acceptione dig.¬
nũ dicit non debuisse hanc egri¬
tudinẽ contrahi peccatis: nẽ
ad hoc ẽẽt ista pena peocati. ut
cõmitterentur plura peccata.
Queritur etiã paruulis tantus
medicus opitulator. & iste dic̃.
quid queritis: Sanisunt. ꝓpt̃
quos medicũ queritis. Nec ipse
primus homo id̾o morte dãp.¬
natus ẽ: Nã postea ñ peccauit.
quasi aliquid postea de ꝑfectio¬
ne iustitiȩ eius audierit.: nisi
illo non ẽẽ infirmiores: sed etiã
plura impleusse p̃cepta. cum
ille unũ implere neglexerit.
Quos posteros uidet ita nasci.
quomͦ certe ille factꝰ ñ .ẽ: non
solũ p̃cepti in capaces. qđ om̃iuo
ñ sentiunt: sed uix capaces pa¬
pillȩ cũ esuriunt. Eos tamen
inmatris eccłȩ gremio. cũ saluos
grã sua facere uelit. qui saluum
facit popłm siũ a peccatis eorũ.
contͣdicunt homines. & quasi
creatiurã quȩ ꝑ illũ condita.ẽ.

Expanded text:
unc mundum peccatores salvos facere . Et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum, dicit « non debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata. » Quaeritur etiam parvulis tantus medicus opitulator: et iste dicit, « Quid quaeritis? Sani sunt propter quos medicum quaeritis. Nec ipse primus homo ideo morte damnatus est: nam postea non peccavit. » Quasi aliquid postea de perfectione justitiae ejus audierit, nisi qillo non esse infirmiores, sed etiam plura implevisse praecepta, cum ille unum implere neglexerit: » quos posteros videt ita nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt, sed vix capaces papillae cum esuriunt; eos tamen in matris Ecclesiae gremio cum salvos gratia sua facere velit, qui salvum facit populum suum a peccatis eorum, contradicunt homines, et quasi creaturam, quae per illum condita est,
Abbreviated transcription (Latin):
adiutorio grẽ xp̃i. ad quã solã
utiliter legis uelut pedagogi ti¬
mor ducit᷑. constitutã ẽe qui in¬
telligit: ipse intelligit quare sit
xp̃ianus. Nã si ꝑ legem iustitia.
ergo xp̃s gratis mortuus . ẽ. Si
aut᷑ non gratis mortuus . ẽ: in illa
solo iustificatur impius. cui cre¬
denti in eũ qui iustificat impiũ.
deputatur fides adiustitiã. O
enĩ peccauert̃: ⁊ egent gła dei

Expanded text:
adjutorio gratiae Christi, ad quam solam adjutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter legis velut paedagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit quare sit christianus. Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Si autem non gratis mortuus est, in illo solo justificatur impius, cui credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ad justitiam . Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
km̃i filii. timasi ⁊ iacobe.
int̾missis paululũ quȩ in manib
erant: cursim quidẽ sed non
medio cri intentione ꝑlegi. Et
uidi hominẽ zelo ardentissimo
accensũ aduersus eos: qui cũ in
sius peccatis humanã uoluntatẽ
debeant accusare. naturã potiꝰ
accusantes hominũ: ꝑ illam se
excusare conantur. Nimis exar-¬
sit aduersus hanc pestilentiam.
quã etiã litterarũ seculariũ auc¬
tores grauit arguert̃: claman¬
tes. Ealso queritur denatura
sua genꝰ humanũ. Hanc prorsus
etiã ĩste sententiã: quantis potuit
ingenii uirib aggerauit. Uerũ.
tam̃ timeo. ne illis potius suffra¬
getur: qui zelũ di habent. sed ñ
scãm scientiã. Ignorantes enĩ dĩ
ustitiã ⁊ suã uolentes constitu¬
ere iuisticiȩ di ñ sunt subiecti.
Quȩ sit aut̃ iusticia dĩ de qua
hic loquitur: consequent̃ aꝑit
adiungens. Finis enĩ legis xp̃s
ad iusticiã om̃i credenti. Hano
itaq iusticiã dĩ non in precepto
legis quo timor incutitur: sed in

Expanded text:
imi filii Timasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare conantur. nimis exarsit aduersus hanc pestilentiam. quam etiam litterarum saccularium auctores grauiter arguerunt exclamantes: falso queritur de natura sua genus humanum. hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii uiribus aggorauit. uerum tamen timeo nc illis potius suffragetur, qui zelum dei habent, sed non secundum scientiam; ignorantes enim dei iustitiae et suam uolentes constituere iuQuae sit autem justitia Dei de qua hic loquitur, consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non in praecepto legis, quo timor incutitur, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
nisi causa fornicationis. ubi non
potest paganismus intelligi.
quia uterqͦ fidelis est. Sic enim
& apostolus uidetur distingue¬
re cumait. Nis autem qui sunt
inconiuigio precipio non ego
sed dt̃s. uxorem auiro nõt
discedere. Quod si recesserit:
manere innuptam. aut uiro
suo reconciliari. Ubi intelligi¬
tur quia etiam si una illa cau.¬
sa. qua sola relictio coniugii
permittitur. mulier a uiro re-¬
cesserit : perseuerare innupta¬
debet . aut si se non continet.
iuro potius reconciliari. uel
correpto uel certe tolerando:
quam alteri nubere. Sequit᷑
autem & dicit: &uir uxorẽ
ne dimittat. breuiter eandem
formam intimans in uiro
quam precipiebat in femina.
quibus ex precepto domini in¬
sinuat ista. Sequit᷑. Cete.¬
ris autem ego dico non dñs.
Si quis frater habet uxorem
infidelem & cetera. ubi dat intel
ligi dominum de his locutum ut
neuter alterũ dimitteret. si fideles

Expanded text:
nisi causa fornicationis; ubi non nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in conjugio sunt praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si recesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Ubi etiam intelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinuatis ita sequitur: Caeteris autem ego dico, non Dominus, Si quis frater habet uxorem infidelem, et ligi Dominum de his locutum, ut neuter alterum dimitteret, si fideles
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis dimiserit uxorem suam
solam causam fornicationis ad.¬
mittit. & paganum coniuigiũ
dimitti prohibet.: consequens ẽ.
ut paganimus fornicatio non¬
deputẽtur. Solam aut̃ fornica.¬
tionis causam exceptam facere
dñm cũ de dimittenda conuige
loquitur in euangelio manifestũ
est: paganum uero coniugium
hinc non ꝓhibetur dimitti. quia
ut fidelis uolentem secum esse
coniugem infidelem non dimit.¬
dat. att̃. Ego dico non dñs. ut
dñs intelligatur non quidem
iubere utꝰ dimittatur ne contͣ
iussum eius consiliũ dare uide.¬
atur apłs. sed tamen ꝑmittere.
ut nemo in ea re iussionis neces¬
sitate teneatur: sed consilii uo.¬
luntate libere faciat. Uerũtam̃
si quisquam asserat solam illam
fornicationem dñm admittere
ad causam relinquendȩ coniugis
id est quȩ concubitu illicito per-¬
petratur: hoc potest dicere do.¬
minum cumde hac re loqueret᷑
de utroq fideli dixisse. & marito
& uxori ut si ambo fideles sunt
neutriliceat alterum relinquere

Expanded text:
Si quis dimiserit uxorem suam,solam causam fornicationis admittit, et paganum conjugium dimitti non prohibet, consequens est ut paganismus fornicatio deputetur. Solam autem fornicationis causam exceptam facere Dominum, cum de dimittenda conjuge loquitur in Evangelio, manifestum est. Paganum vero conjugium hinc non prohibetur dimitti, quia ut fidelis volentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere ut dimittatur, ne contra jussum ejus consilium dare videatur Apostolus, sed tamen permittere; ut nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornicationem Dominum admittere ad causam relinquendae conjugis, id est quae concubitu illicito perpetratur: hoc potest dicere, Dominum, cum de hac re loqueretur, de utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
hensus. fagellatus. crucifixus. &
mortiuis est. Ut tandem sine
ꝑtinacia si uolunt intelligant
sic eum passiones animi. hoc est
affectiones uoluntate dispensati.¬
onis ueras tamen ut placuit sus¬
cepisse. quẽ ad modum passiones
corporis eadem dispensationis
uoluntate sine ulla necessitate
suscepit. Quẽadmodũ nos non
uoluntate morimur: sic & non
uoluntate irascimur. Ille autẽ
exhibuit: & tam̃ uerissime ex hi¬
buit. Sicut ergo necessitatis
nomine nec nos nec illos quisꝗͣ
auellit afide uerissimȩ passionis
ꝑ quã corpus eius ostenditur :
sic nos ipso nomine necessitatis
nemo de derret a fide uerissime
affectionis ꝑ quã eius animam
agnoscimus. Nec ipsos debet
deterrere a consentiendo catholicȩ
fidei: si non eos deterret exitia¬
bilis pudor mutandȩ quãuis
falsȩ diu tamen & cũ temeritate
defense sententiȩ.

Expanded text:
ehensus, flagellatus, crucifixus et ehensus, flagellatus, crucifixus et mortuus est: ut tandem sine pertinacia, si volunt, intelligant sic eum passiones animi, hoc est affectiones, voluntate dispensationis, veras tamen, ut placuit, suscepisse, quemadmodum passiones corporis eadem dispensationis voluntate sine ulla necessitate suscepit. Quemadmodum nos non voluntate morimur, sic et non voluntate nascimur: ille autem exhibuit, et tamen verissime exhibuit. Sicut ergo necessitatis nomine nec nos nec illos quisquam avellit a fide verissimae passionis, per quam corpus ejus ostenditur: sic et nos ipso nomine necessitatis nemo deterret a fide verissimae affectionis, per quam animam ejus agnoscimus; nec ipsos debet deterrere a consentiendo catholicae fidei, si non eos deterret exitiabilis pudor mutandae, quamvis falsae, diu tamen et cum temeritate defensae sententiae.
Abbreviated transcription (Latin):
indicant eiꝰ corpꝰ: ita etiã que de
animi affectionib eodẽ narratio¬
nis tenore nominata sunt: indi-¬
cant eiꝰ animũ. Stultũ ẽ aut̃ cre-¬
dere narranti euangũstę quod
manducauerit: & ñ ei credere qđ
esurierit. Si enĩ non ẽ consequens
ut om̃is qͥ manducat esuriat. Nã
& angłm legimꝰ manducasse sed
esurisse ñ legimiis: Neq ut om̃is
qui esurit manducet. si aut officio
aliquo se cohibeat. aut desit ei cib
facultasq manducandi : tameis
cum utrumq narrat euangłista
utrũq credendũ. ẽ : quia utrũq
sicut rerũ gestarum index factũ
gestumq conscripsit. Sicut aut̃
qui manducauit sine corpore
intelligi non potest. sic qui esu¬
riuit sine anima fieri non potuit.
Nec illa nos terret inanis atq in¬
epta calũpia. qua inuidiose re-¬
sistentes aiunt. Ergo sub necessi.¬
tate positus fuit: si ħas affectio¬
nes animi ueras habuit. Facile
quippe respondemus: ergo sub
necessitate positus fuit. qu̾ia cõp̃¬

Expanded text:
indicant ejus corpus; ita etiam quae de animae affectionibus eodem narrationis tenore nominata sunt, indicant ejus animam. Stultum est autem credere narranti evangelistae quod manducaverit, et non ei credere quod esurierit. Etsi enim non est consequens ut omnis qui manducat esuriat; nam et angelum legimus manducasse , sed esurisse non legimus: neque ut omnis qui esurit manducet, si aut officio aliquo se cohibeat, aut desit ei cibus facultasque manducandi: tamen cum utrumque narrat evangelista , utrumque credendum est; quia utrumque sicut rerum gestarum index factum gestumque conscripsit. Sicut autem quia manducavit, sine corpore intelligi non potest; sic quia esurivit, sine anima fieri non potuit. 4. Nec illa nos terret inanis atque inepta calumnia, qua invidiose resistentes aiunt: Ergo sub necessitate positus fuit, si has affectiones animi veras habuit. Facile quippe respondemus: Ergo sub necessitate positus fuit, quia compr
Abbreviated transcription (Latin):
minata sala carne homo intel.¬
ligit᷑ : sicut sunt ista quȩ po-¬
suimꝰ. Proinde quẽ ad modum
nos huic eoꝵ obiectioni quam
exeuangłio ꝓponunt tta respon¬
demꝰ. ut᷑ nullus hominũ ita desi¬
piat ut pucet nos ꝑ hȩc uerba
cogi adcredendũ & confitendũ
qd mediator dĩ & hominũ ho.
habuit: sic quęro quomͦ ipsi
respondeant tam manifestis
obiectionib nr̃is qͥb ostendimꝰ
ꝑ innumerabiles locos euange.¬
licȩ scripturȩ narratũ de illo
ab euangłistis: qđ in his affec.¬
tionib fuerit quȩ sine anima
eẽ ñ possunt. Non enĩ ea ꝓfero
quȩ ipse dñs tã multa cõme-¬

Expanded text:
minata sola carne homo intelminata sola carne homo intelligitur, sicut sunt ista quae posuimus. 3. Proinde, quemadmodum nos huic objectioni eorum, quam ex Evangelio proponunt, ita respondemus, ut nullus hominum ita desipiat, ut putet nos per haec verba cogi ad credendum et confitendum, quod Mediator Dei et hominum homo habuit; sic quaero quomodo ipsi respondeant tam manifestis objectionibus nostris, quibus ostendimus per innumerabiles locos evangelicae Scripturae narratum de illo ab Evangelistis, quod in his affectionibus fuerit, quae sine anima esse non possunt. Non enim ea profero, quae ipse Dominus tam multa comme
Abbreviated transcription (Latin):
telligunt. ut manente qđ ẽ. ex
eo qđ in illã form̃a aliqua mu¬
tatione conuersũ ẽ. dictum sit
uerbũ carofactũ ẽ.Deinde si
ubicũq caro fuerit nominata
& anima tacita. sic intelligendũ
ẽ. ut anima ibi ñ ẽẽ credatur.
nec illi habebant animã de qͥb
dictũ ẽ. & uidebit om̃is caro sa.¬
lutare di. Et illud in psalmo ex¬
audi p̃ces nr̃as ad te om̃is caro
ueniet. Et il lud ineuangelio.
Sic̃ dedisti ei potestatẽ om̃is car¬
nis: ut om̃e qđ dedisti ei ñ ꝑeat.
sed habeat uitã ȩt̃nã. Unde in
telligitur solere homines ꝑ no¬
minationẽ solius carnis signifi¬
cari: ut scđm hanc locutionẽ
etiã illud possit intelligi ut qđ
dictũ. ẽ. uerbũ caro factũ ẽ. n
chil dictũ sit nͥ uerbum homo
factũ ẽ. Sicut enĩ a parte totũ
plerũq nominiata sola anima
homo intelligit᷑. sicuti ẽ. illud
tot ammȩ descendert̾ mȩgypt̃.
sic rursꝰ a parte totũ etĩa no.¬

Expanded text:
telligunt, ut manente Verbo quodtelligunt, ut manente Verbo quodeo quod in illam formam aliqua mutatione conversum est, dictum sit, Verbum caro factuubicunque caro fuerit nominata, et anima tacita, sic intelligendum est, ut anima ibi non esse credatur, nec illi habebant animam, de quibus dictum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Et illud in psalmo: Exaudi preces meas, ad te omnis caro veniet . Et illud in Evangelio: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei non pereat, sed habeat vitam aeternam . Unde et intelligitur solere homines per nominationem solius carnis significari, ut secundum hanc locutionem etiam illud possit intelligi, ut quod dictum est: Verbum caro factum est. , nihil dictum sit, nisi Verbum homo factum est. Sicut enim a parte totum plerumque, nominata sola anima, homo intelligitur, sicut est illud: Tot animae descenderunt in Aegyptum : sic rursus a parte totum, etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
na int̾sistat. Quib pͥmo responden¬
dũ ẽ. idosic eẽ illud in euangłiopo.¬
sitũ. quia usq adiusibilẽ carnẽ as¬
sũptio illa humanȩ naturȩ a dño
facta ẽ: atq in tota illa unitate
susceptionis pͥncipalit̾ uerbum ẽ.
extrema aut̃ atq ultima caro. uo¬
lens itaq euanglista cõmendare
ꝓ nob̾ dilectionẽ humilitatis dei
qui sese humiliauerit. & quousq
humiliauerit expͥmens. uerbum
carnẽq nominauit p̃termittens
enĩ cõm̃dat humilitatẽ. quia dictũ
est uerbũ carofactũ ẽ.: quam si
diceret᷑ uerbũ homo factũ ẽ. Nã
si nimis hȩc uerba intuentur.
potest alius ñ minꝰ ꝑuersus existis
uerbis ita calũpniari fidei nrę.
ut dicat ipsũ uerbũ conuersũ
& cõmutatũ eẽ in carnẽ. & uer¬
bũ eẽ destitisse. qͥa scriptũ ẽ. caro
factũ ẽ. Sic̃ caro humana cum
ẽ cinis. ñ ẽ. caro ⁊ cinis. sed ex car
Nec tamen hȩc u̾ba ita intelliqi¬
mus: sed etiã ipsi nobiscũ ita mͦ¬

Expanded text:
 primo respondendum est, ideo sic esse illud in Evangelio positum, quia usque ad visibilem carnem assumptio illa humanae naturae a Domino facta est, atque in tota illa unitate susceptionis principaliter Verbum est, extrema autem atque ultima caro. Volens itaque Evangelista commendare pro nobis dejectionem humilitatis Dei, qui sese humiliaverit, et quousque humiliaverit exprimens, Verbum carnemque nominavit, praetermittens enim commendat humilitatem, quia dictum est, Verbum caro factum est; quam si diceretur, Verbum homo factum est. Nam si nimis haec intuentur verba, potest alius non minus perversus ex istis verbis ita calumniari fidei nostrae, ut dicat ipsum Verbum conversum et commutatum esse in carnem, et Verbum esse destitisse; quia scriptum est, Verbum caro factum est: sicut caro humana, cum fit cinis, non est caro et cinis, sed ex carnNec tamen ita haec verba intelligimus; sed etiam ipsi nobiscum ita in
Abbreviated transcription (Latin):
sius. Quȩ mͥ ꝑuicax contͣ dictor
potest dicere̾ figurate a dño
dicta: sic̃ multa parabolis eũ
locutũ eẽ manifestũ ẽ. Nã & si
ista ñ ita sunt: ñ tam̃ opꝰẽ. pug.¬
nacit agere ubi habemꝰ euange¬
listarũ narrationes. ꝑ quas eũ
& natũ de uirgine maria cognoui.¬
nius: & cõp̃hensũ a uideis & flagel

Expanded text:
suis : quae mihi pervicax contradictor potest dicere figurate a Domino dicta; sicut multa in parabolis eum locutum esse manifestum est. Nam etsi ista non ita sunt, non tamen opus est pugnaciter agere, ubi habemus Evangelistarum narrationes, per quas eum et natum de Maria virgine cognovimus, et comprehensum a
Abbreviated transcription (Latin):
test facta. nec figurate accipienda
quisꝗͣ uł dementissimꝰ dixerit: cũ
dicta sint abeis qͥres gestas ut me.¬
minerant narrauer. Sicut gͦ ista
corpꝰ eũ habuisse testant᷑ sic eum
indicant habusse animã affectio.¬
nes illȩ quȩ ñ possunt eẽ nisi in aĩa
quas nichilominꝰ eisdẽ euangłistis
narrantib legimꝰ. Et miratꝰ est iħc
&e iratꝰ. & contristatꝰ. ⁊ ex hilaratꝰ.:
& multa alia innumerabilia. Sic̃

Expanded text:
Nec ficte aut figurate accipienda quisquam vel dementissimus dixerit; cum dicta sint ab eis qui res gestas, ut meminerant, narraverunt. Sicut ergo ista corpus eum habuisse testantur, sic eum indicant habuisse animam affectiones illae, quae non possunt esse nisi in anima: quas nihilominus eisdem Evangelistis narrantibus legimus. Et miratus est Jesus , et iratus , et contristatus , et exhilaratus , et multa talia innumerabilia.
Abbreviated transcription (Latin):
Ristas. Cum quidã heretici
qui apollinaristȩ ex apollinari
quodã auctore suo dicti ẽẽ ꝑhi¬
rentes eis ñnulli & eos studiose au¬
dientes delectatist̃ quidẽ ea ꝑuer.¬
sitate.qu a ille hominẽ indo mi-¬
nuebat dicens eũ non habuisse
mntẽ hoc ẽ rationabilẽ animũ qua
homo a pecorib scđm animũ differt.
Sed cũ secũ ipsi cogitarent fatendũ
ẽẽ. si ita ẽ. ut unigenitꝰ dĩ filius sapi¬
entia & uerbũ patris ꝑ qđ facta sunt
om̃ia beluã quandã cũ figura huma¬
ni corꝑis suscepisse credat᷑: displicuert
sibi. Non tam̃ ad correctionẽ. ut re¬
dirent adueritatis uiã. totũq homi¬
nẽ a sapientia di susceptũ eẽ confite¬
rentur nulla diminutione naturȩ:
sed ampliore ipsi audatia etiã am
mã dotũq utile hominis alienantes
abeo: solã carnẽ humanã eũ susce¬
pisse dixert̃. Adhibentes etiã testi¬
moniũ ex euangłio: immo illã sen.¬
tentiã ñ intelligendo ꝑuersi. confli¬

Expanded text:
ristas. 1. Cum quidam haeretici, qui Apollinaristae ex Apollinari quodam auctore suo dicti esse perhirentes eis nonnulli, et eos studiose audientes, delectati sunt quidem ea perversitate, qua ille hominem in Deo minuebat, dicens eum non habuisse mentem, hoc est rationalem animam, qua homo a pecoribus secundum animum differt. Sed cum secum ipsi cogitarent, fatendum esse, si ita est, ut unigenitus Dei Filius, Sapientia et Verbum Patris, per quod facta sunt omnia, belluam quamdam cum figura humani corporis suscepisse credatur; displicuerunt sibi, non tamen ad correctionem, ut redirent ad veritatis viam, totumque hominem a Sapientia Dei susceptum esse confiterentur, nulla diminutione naturae: sed ampliore usi audacia, ipsam etiam animam totumque utile hominis alienantes ab eo, solam carnem humanam eum suscepisse dixerunt, adhibentes etiam testimonium ex Evangelio; imo illam sententiam non intelligendo, perversi confli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ corporis & animȩ ostendt̃. sicuti
sunt qđ esuriuit & qđ dormiuirt.
& qd fatigatꝰ abitinere sedit : & alia
huiꝰ cemodi. Non enĩ possunt dicere
etiã ueterib in libris dictã ẽẽ irã
di & letitiã. & non nullos huius
generis motꝰ : nec iđo tam̃ ẽẽ con-¬
sequens ut dm̃ habuisse animam
credendũ sit. Dicta sunt enĩ illa
ꝓpħicis imaginationib n narra-¬
toria manifestatione. Nã & m̃bra
dĩ dicta sunt: & manꝰ & pedes &
ocłi. & facies & similia. Quẽadino.¬
dũ aut̃ narratũ aliqͥd ubi nomina.¬

Expanded text:
nimae ostendunt: sicut sunt quod esurivit , quod dormivit , quod fatigatus ab itinere sedit , et alia hujuscemodi. Non enim possunt dicere; etiam in veteribus Libris dictam esse iram Dei et laetitiam, et nonnullos hujus generis motus, nec ideo tamen esse consequens ut Deum habuisse animam credendum sit. Dicta sunt enim illa propheticis imaginationibus, non narratoria manifestatione. Nam et membra Dei dicta sunt, et manus, et pedes, et oculi, et facies, et similia: et quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in spũ scõ. Cuiꝰ fidei fructũ
dñs ipse monstrauit. dicens.
am̃dico tͥ: hodie mecũ eris in
paradiso. Quomͦ ergo in effa-¬
bili potestate dominantis di
atq iusticia deputatũ ẽ. etiã
baptismũ credenti latroni. &
ꝓ accepto habitũ in animo li¬
bero qđ incorpore crucifixo
accipi ñ poterat: sic etiã sp̃s
sc̃s latent̃ dabatur ante dñi
clarificationẽ. Post manifesta¬
tionẽ aut̃ diuinitatis eiꝰ: mani¬
festius datus ẽ. Et hoc dictũ
est. Sp̃s aut̃ non dũ erat datꝰ.:
id ẽ. non dũ sic apparuerat. ut
om̃s eũ datũ ẽẽ faterent᷑. Sic̃
etiã dñs nondũ erat clarifica¬
tus int̾ homines. sed tam̃ clari¬
ficatio eiꝰ ȩt̾na nunꝗͣ eẽ destitit
sicut & aduentꝰ eiꝰ. ea ipsa dr̃
demonstratio incarne mor-¬
tali. Nã illuc uenit ubi erat:
quia in sua ꝓpria uenit. & in
hoc mundo erat: & mundus
ꝑ eũ factusẽ. Sicut ergo dñi
aduentꝰ intelligit᷑ demonstratio

Expanded text:
si in Spiritu sancto . Cujus fidei fructum ipse Dominus monstravit dicens, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Quomodo ergo ineffabili potestate dominantis Dei atque justitia deputatum est etiam Baptisma credenti latroni, et pro accepto habitum in animo libero, quod in corpore crucifixo accipi non poterat sic etiam Spiritus sanctus latenter dabatur ante Domini clarificationem; post manifestationem autem divinitatis ejus manifestius datus est. Et hoc dictum est, Spiritus autem nondum erat datus: id est, nondum sic apparuerat, ut omnes eum datum esse faterentur. Sicut etiam Dominus nondum erat clarificatus inter homines, sed tamen clarificatio ejus aeterna nunquam esse destitit. Sicut et adventus ejus ea ipsa dicitur demonstratio in carne mortali. Nam illuc venit, ubi erat: quia in sua propria venit; et, in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est . Sicut ergo Domini adventus intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
res quã ioħs: ꝗͣuis ipse ñbaptira¬
rit sed discipłi eiꝰ. Quęrit᷑ utrũ
qui baptizati st̃ illo tẽpore quo
scriptũ ẽ. dnm̃ ꝑ discipłos suos
baptizasse plures ꝗͣ ioħes: acce.
quidẽ ita respondetur: quod
dñs iħs qui etiã mortuos suscita¬
bat poterat neminẽ illoꝵ mori
sinere. donec post eiꝰ clarificati.¬
onẽ id.ẽ. resurrectionẽ amor.¬
tus & ascensionẽ incęlũ accipe¬
rent sp̃m scm. Sed occurrit ani-¬
mo latro ille cui dictũ ẽ. Amen
dico tͥ hodie mecũ eris inpara¬
dẏso. qui nec ipsũ baptismum
acceꝑat. Quãꝗͣ corneliꝰ & qui
cũ eo ex gentib crediderant:
sp̃m sc̃m etiã priusquã bapti¬
zarentur acceꝑint: ñ tam̃ui¬
deo quomͦ &e ille latro sine sp̃u
scõ dicere potuerit. dne mem̃to

Expanded text:
res quam Joannes; quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Quaeritur utrum qui baptizati sunt illo tempore quo scriptum est Dominum per discipulos suos baptizasse plures quam Joannes, accepequidem ita respondetur, quod Dominus Jesus, qui etiam mortuos suscitabat, poterat neminem illorum mori sinere, donec post ejus clarificationem, id est, resurrectionem a mortuis et ascensionem in coelum, acciperent Spiritum sanctum. Sed occurrit animo latro ille cui dictum est, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso; qui nec ipsum Baptismum acceperat. Quanquam Cornelius, et qui cum eo ex Gentibus crediderant, Spiritum sanctum etiam priusquam baptizarentur acceperint : non tamen video quomodo et ille latro sine Spiritu sancto dicere potuerit, Memento
Abbreviated transcription (Latin):
De qͥb om̃ĩb scriptũ ẽ: qđ imple¬
ti sp̃u scõ. illa que in euangelio
legimꝰ dixerint. Et aut̃ quȩdam
gub̾nationẽ ꝓuidentiȩ qua om̃s
agunt᷑. cũ ipsa diuinitas nec te-¬
neatur nec migret locis. nec ten¬
dat᷑ uarietur ue tẽporib. Quo¬
modo aut̃ dñs ipse secũ habebat
utiq sp̃m sc̃m in ipso homine quẽ
gerebat qͣndo ut baptiraretur
uenit ad ioħem. & tam̃ post ea¬
quã baptizatꝰ. ẽ. descende in eũ¬

Expanded text:
e quibus omnibus scriptum est quod impleti Spiritu sancto, illa quae in Evangelio legimus dixerint ? Ut autem quaedam lgubernationem providentiae, qua omnes aguntur, cum ipsa divinitas nec teneatur nec migret locis, nec tendatur varieturve temporibus. Quomodo autem ipse Dominus secum habebat utique Spiritum sanctum in ipso homine quem gerebat, quando ut baptizaretur venit ad Joannem, et tamen posteaquam baptizatus est, descendere in eu
Abbreviated transcription (Latin):
negat nos orare debere ne intre-¬
mus in temptationẽ: Negat aut̃
hoc. qui contendit ad ñ peocan¬
dũ grẽ di adiutoriũ non esse
homini necessarisi. sed sola lege
accepta humanã sufficere uolun-¬
tatẽ. ab aurib om̃iũ remouen

Expanded text:
negat nos orare debere, ne intrenegat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouen
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ ẽẽt. Ne nos inferas in tẽp.¬
tationẽ: sed lib̾a nos amalo. Nec
iacob apłs dicerd. in multis offen¬
dimus onĩs. Non enĩ offendit: nͥ
cui mala concupiscentia contra
iustitiȩ rationẽ appetendo. seu
uitando. faciendũ. uł dicendum.
uł cogitandũ aliquid quod non
debuit: siue fallens. siue preua.¬
lens ꝑsuad&e. Postremo si excep¬
to illo capite nr̃o. sui corporis
saluatore. asserunt᷑ uł fuisse in
hac uita. uł ẽẽ aliqui homines
iusti sine ali quo peccato. Siue
nunquã consentiendo desideriis
eiꝰ siue quia ꝓnullo peccato ha-¬
bendũ ẽ. quod tantũ.ẽ. ut hoc
pietati non imputet d̾s : quãuis
alit̃ sit beatus sine peccato. alit̃
aut̃ beatꝰ cui ñ imputat dñs pec¬
catũ : non nimis existimo reluc¬
tandũ. Scio enĩ quib dã ẽẽ uisũ:
quoꝵ de hac re sententiã ñ audeo
rep̃ hendere. quã quã nec defen-¬
dere ualeã. Sed plane quis quis

Expanded text:
cendum esset: ne nos inferas in tempcendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
quã hominẽ iuste uixisse in hac
carne uł iuiuere. ut nullũ habeat
om̃ino peccatũ. contradicit apło
iohanni qui ait. Si dixerimꝰ quia
peccatũ non habemus: nos ipsos
Quod si quisquã asserit de illo pec
cantis primi hominis uoluntate
contractũ. ẽ: cuiꝰ peccati desidiis
ne oboediamꝰ. paulus apłs p̃cipit:
non autẽ peccare. qui eidẽ pec¬
cato quãitis in carne habitanti.
ad nullũ opus malũ omnino con-¬
sentit. uł facti. uł dicti. uł cogi¬
tati. quãuis ipsa concupiscentia
moueat᷑: Quȩ alio modo: peccati
nom̃ accepit. quod ei consentire
peccare sit: nobisq ioueatur
inuitis. Subtilit̾ quidẽ istadis.¬
cernit. Sed uideat quid agatur
de dominica oratione. ubi dicimꝰ.
Dimitte nob̃ debita nr̃a. Quod
nisi fallor. ñ opꝰ ẽẽt dicere: Si
nunquã uł in lapsũ linguę. uł
in oblectanda cogitationẽ. eiusdẽ
peccati desideriis aliquantulum
consentiremꝰ. sed tantũ modo di¬

Expanded text:
quam hominem iuste uixisse in hac quam hominem iuste uixisse in hac carne uel uiuere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Iohanni, qui ait: si dixerimus quia p peccatum a turn non hab em u s, nos i psos s » Quod si quisquam asserit de illo pecccantis primi hominis voluntate contractum est, cujus peccati desideriis ne obediamus, Paulus apostolus praecipit: non autem peccare, qui eidem peccato, quamvis in carne habitanti, ad nullum opus malum omnino consentit, vel facti, vel dicti, vel cogitati, quamvis ipsa concupiscentia moveatur, quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit, nobisque moveatur invitis; subtiliter quidem ista discernit, sed videat quid agatur de Dominica oratione, ubi dicimus: « Dimitte nobis debita nostra. » Quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si nunquam, vel in lapsu linguae, vel in oblectanda cogitatione, ejusdem peccati desideriis aliquantulum consentiremus. Sed tantummodo di
Abbreviated transcription (Latin):
scõ. ꝑ quẽ latent̃ diffundit᷑ caritas
incordib nr̃is: quȩ interpellat
gemitib in enarrabilib. donec
in nob sanitas ꝑficiatur: & d̾s sicit
est in dendus in et̾na ueritate
monstretur. Quisquis gͦ fuisse
uł ẽẽ in hac uita aliquẽ hominẽ
uł aliquos homines putat excep¬
to uno mediatore dei ⁊ hominil
quib necessaria non fuerit remis¬
sio peccatoꝵ: contrarius. ẽ. diuinę
scripture. ubi apłs dicit. Per unũ
hominẽ peccatũ intrauit in mun¬
dũ. & ꝑpeccatũ mors: & ita in om̃s
homines ꝑtransiit. in quo omnes
peccauert̃. Et necesse. ẽ. ut impia
contentione asserat ẽẽ posse homi¬
nes. qui sine mediatore. xp̃o liban¬
te atq saluante: sint lib̾i saluiq
peccato. cũ ille dixerit. Non ẽ. opꝰ
sanis medicꝰ : sed male habentib.
Non ueni uocare iustos: sed pecca¬
tores. Quis quis aut̃ dic̃ post ac¬
ceptã remissionẽ peccatoꝵ. ita quẽ¬

Expanded text:
sancto, per quem latenter diffunditur caritas sancto, per quem latenter diffunditur caritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quopeccaverunt . Et necesse est ut impia contentione asserat, esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque salvante sint liberi salvique a peccato; cum ille dixerit, Non est opus sanis medicus, sed male habentibus, non ueni uocare iustos, sed peccatores. quisquis autem dicit post acceptam remissionem peccatorum ita quem
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuet. potest. Cui dr̃. Adiutor
nĩs esto: ne derelinquas me. Non
utiq ad corporalia bona capessenda
& mala cauenda: sed ad gerendam
ꝑficiendãq iustitiã. Propt̃ qđ diciniꝰ
Ne nos inferas in tẽptationẽ. sed li¬
bera nos amalo. Nec adiuuat᷑: nisi
qui & ipse aliquid agit. Adiuuatur
aut̃: si inuocat. sicredit. si scđm pri¬
positũ uocatus. ẽ. Qm̃ quos ante pre¬
sciuit. ⁊ p̃destinauit. conformes ima¬
ginis filii sui: ut sit ipse primo gentꝰ
uit: illos ⁊ uocauit. Quos aut̃ uo¬
uit: illos & iustificauit. Quos
aut̃ iustificauit: illos ⁊ głificauit.
Currimꝰ ergo cũ ꝓficimus. dum
sanitas nr̃a in ꝓficientib currit. Sii
etiã cicatrix currere dr̃. quando
bene uulnꝰ diligent̃q curatur: ut¬
om̃i exparte ꝑfecti. sine uulnere
simus omĩno infirmitate pecca¬
ti. Quod ñ solũ uult ds: uerũetu
ut impleatur: facit atq adiuuat.
Et hoc nobiscũ agit grãdi. ꝑiħm

Expanded text:
adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit, si secundum propositum uocatus est, quoniam quos ante praesciuit, et praedestinauit conformes imaginis filii uit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustificauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gratia dei pe