comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maior ꝑs turoꝵ decnat i gr¬
rat ꝙ̃ maior ꝑi eligat ꝙͣͣuis
u̾ba edci ad cestam̾tarios ꝑti¬
neant. tescam̃to datus posni¬
mo tutor ñdum e tirtor nͥ postu¬
miis edatur dat̾ tũ apn̾sus e

Expanded text:
maior pars tutorum decernat, is gerat quem maior pars eligat, quamuis uerba edicti ad testamentarios pertineant.Testamento datus postumo tutor nondum est tutor, nisi postumus edatur: datur tamen aduersus e
Abbreviated transcription (Latin):
bñ ꝓbati ydonei atq honem
tutores ⁊ si satis n̾ dent non de¬
bent reici quirmmo nͨ iubẽ¬
disunt sat̾dare. ¶ Hipler gͥ
canse cegintõ ẽ unia exꝑsona
eius qui obtudit satisdatõnẽ¬
debeant hanc ꝯtumelia sat̾¬
datõnis subire. ¶Alistͣ¬

Expanded text:
 et idonei atqu‹e› honesti tutores, etiamsi satis non dent, non debent reici: quin immo nec iubendi sunt satisdare.Duplex igitur causae cognitio est, una ex persona eius qui optulerit satisdationemdebeant hanc contumeliam satisdationis subire. 18 Callist
Abbreviated transcription (Latin):
int sit ꝗdam fundus uocabi¬
los itrianus iregione tñnfa¬
testatorem sit c̾tum qꝗ alibi eẽt
non idcirco nmꝰ deb̾i qr in regi¬
dicił confirinatis it᷑a cauit tib¬
ucib muiiicipib meis aman¬
tissimis qne sctnbalneũ iulia¬
nim ninccũ domnimee itaut
puplics exsũptu hr̃dũ meoꝵ
⁊ diligentiarx. mensib tocuis¬

Expanded text:
uit, sit quidem fundus uocabulo Satrianus, in regione tamen Niphat Satrnon idcirco minus deberi, quia in regidicillis confirmatis ita cauit: 'Tiburtibus municipibus meis amantissimisque scitis balineum Iulianum iunctum domui meae, ita ut publice sumptu heredum meorum et diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
tas tectatoris ħ funit ut oĩmodo
ꝑueniat portio hr̃drtatis. ad
sempniũ pupillum. anfid̾io.
atur ⁊ aquo semꝓinus pecẽ p̾¬
sit. cum adc̾tani ꝑsonani codi¬
cillos scripẜit. R. posse id fid̾iꝰ. a

Expanded text:
tas testatoris haec fuerit, ut omnimodo perueniat portio hereditatis ad Sempronium pupillum, an fideicoatur et a quo Sempronius petere possit, cum ad certam personam codicillos scripserit. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
tãs emusit ad easẜm uolunta¬
tem tesratoris restitutur. p̾ea
testator fecit codiciulos quib¬
siquid aliud prolatum ee̾t nõ
naleat. qͥsitum ẽ an meinusq¬

Expanded text:
as emisit ad eas secuntem testatoris restituturum: postea testator fecit codicillos, quibsi quid aliud prolatum esset, non ualeat. quaesitum est, an Maeuius
Abbreviated transcription (Latin):
mancipia queqdexhiis agnata
erunt eaq p̾dia cui mitro¬
ego uolam uł cum morieni
queue eoꝵ extabunt ndolo
qꝙr adquem ea res ꝑtinebitra
rerum naͣtura aut inpotãte
ẽẽ dedissãsi inuam michi aute
sit in ħ upa. iuciui ticius fio
suo salt̃. Gertus detua pietate
fioitue comitto ut dei p̾stera

Expanded text:
mancipia quaeque ex his adgnata erunt eaque praedia cum icum morieris, quaequae eorum exstabunt neque dolo que ad quem ea res pertinebit ‹in re›rum natura aut in potestate esse desissent, si uiuam mihi aut cui sit in haec uerba: 'Lucio Titio filio suo salutem. certus de tua pietate fidei tuae committo, uti des praestes
Abbreviated transcription (Latin):
ẜea que ꝓponentur uid̾i tertato¬
rem suꝑcale facconis ⁊ p̾bitio¬
nis homis dehiiquo sensisse
quiad cotidianã tutelam ꝑti¬
neant quib balnea aut ĩstru¬
ant᷑ aut demq ĩt̾ solitas cessa¬
ut habiles adiauand̾ fĩent sint¬

Expanded text:
ea quae proponerentur uideri testatorem super calefactionis et praebitionis onus de his quoque sensisse, qui ad cottidianam tutelam pertineant, quibus balineae aut instruuntur aut denique inter solitas cessaut habiles ad lauandum fierent, sint
Abbreviated transcription (Latin):
Uinquii decedent seie matrisũ¬
bum quiꝓprius mr̾is erit loga¬
niat. ib eapetierat ut eundemc̃
moreretur flainc albine cõni¬
gi sue restitu̾et. post mortem
testatoris mat̾ ap̾ magr̾atum
na accepitq̾itum ẽ. in nire fũ¬
dum alti uend̾e possit.R. si de¬

Expanded text:
um quis decedens Seiae matri fundum, qui proprius matris erat, legauerat, ab ea petierat, ut eundem cum moreretur Flauiae Albinae coni‹u›gi suae restitueret. post mortem testatoris mater apud magistratum na accepit. quaesitum est, an iure fundum alii uendere possit. respondi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si ab mͣtestato ad boꝵ possõ¬
nem ꝑueniant lib̾i. tainz si ⁊¬
exinfiorib ꝑtib petant qu ale¬
gntimi uocantur. qm̃ su sunt
uł ex illa que cognatis cutin¬
ta demumant hinc edcõ locui
est. s. status ⁊ ħ̾rditatis controu̾
ẜnus dicatur eẽ. nec iula tonoriĩs.
controu̾sia sit. ħ ca̾u libale nidi da¬
cium statim explicand̾ erit.¬
bebit. nec quicqm̃ cebons dini¬

Expanded text:
etiam si ab intestato ad bonorum possessionem ueniant liberi, tametsi ex inferioribus partibus petant, qua legitimi uocantur, quoniam sui sunt, uel ex illa, qua cognatis datur.Ita demum autem huic edicto locus est, si stservus dicatur esse nec ulla bonorum controversia sit, hoc casu liberale iudicium statim explicandum erit.bebit nec quicquam de bonis demi
Abbreviated transcription (Latin):
beat ne fame peat filius qm
nemmor h̾rditas ad petitorẽ
ꝑuemiat. si apparint fuium
non ẽe. ¶Maxime a puto si
missus fu̾it in possõnem ad¬
uiarius desid̾and̾ ap̃tore ne
instr̾a in possõnem suam redi¬
gat cecm̃ decipietur pupur¬

Expanded text:
beri, ne fame pereat filius, quam ne minor hereditas ad petitorem perueniat, si apparuit filium non esse.Maxime autem puto, si missus fuerit in possessionem aduersarius, desiderandum a praetore, ne instrumenta in possessionem suam redigat: ceterum decipietur pup
Abbreviated transcription (Latin):
anitꝑr lib̾abuntur exĩge̾ d
ectã cum pupillo possidebit.¬
An autem uescendi cã dimin¬
uere possit isqui excarboma¬
no missus est indeamui.⁊ siꝗ
dem satis ĩpures dedit. sũ decre¬
ut p̾sec sũ non dimimnt ne¬
scendi cã exħ mimis rentuet

Expanded text:
 liberabuntur, exigere debet: cetera cum pupillo possidebit.An autem uescendi causa deminuere possit is qui ex Carboniano missus est, uideamus. et si quidem satis impubes dedit, siue decreuit praeses siue non, deminuet uesce
Abbreviated transcription (Latin):
deret decessit. qͥsitum est ani
hrdi enis legatum debetur. ca¬
deb̃i qma non redlitis hiidies
logati non cessit. Nuł notat
gari sabinus ait si aliquo cãn
emi possit. ¶ Siticio ita loga¬
tum fu̾t quisquis michi hr̃s

Expanded text:
n heredi eius legatum deberetur. Cadeberi, quia non redditis his dies legati non cessit. Iulianus ngari Sabinus ait, si aliquo casu emi possit. Si Attio ita legatum fuerit: 'quisquis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tate datum fuisset. Bem.
fi indetur. quotiensquisn codi¬
ca cautione nrꝙ rogpho obli¬
garet se ad p̾stand̾ sid̾i cõmi¬
erat quisquis michi ħ̾rs erit i
dampnas esto ticio dare .c. de¬
inde infracõp̾hensum erat.
ne unis ex hr̾dib ei daret qͣr
reliqui hr̾desutrum tota.c. da¬
re cebent an deducta umꝰ illii
reliqͣuos h̾rdes tota .c. dare de¬
be̾. cum ⁊ significato̾ u̾born
non repugnet huicsiñe et
uoluntas testatoris congru¬
at. ¶Intesto̾sic erat scriptu
lucioticiosiis hr̃dimeo tabu¬
las qurib e petumam expro

Expanded text:
tate datum fuisset. 103 Ifieri uidetur, quotiens quis ca cautione uel chirographo obligaret se ad praestandum fideicommiserat: 'quisquis mihi heres erit, damnas esto Titio dare centum': deinde infra conprehensum erat, ne unus ex heredibus ei daret: quaeritur, reliqui heredes utrum tota centum dare deberent an deducta unius illireliquos heredes tota centum debere, cum et significatio uerborum non repugnet huic sententiae et uoluntas testatoris congruat. In testamento sic erat scriptum: 'Lucio Titio, si is heredi meo tabellas, quibus ei pecuniam expro
Abbreviated transcription (Latin):
se.asubstitutione aũt non ẽe
subm̃onend̾ cum eo cau̾ etiam
suscepta tutela smiͣretur. ¶Ln¬
crusticius extrib filiis incolum¬
ib imum ht̃ emancipatum eꝰ
etatis ut curatores accpe debeat
quero sidem ticinspr̾ pecu̾te
eodem filio emancipato curator
ap̾core dẽtiir. in nire publico
uti põssit inch̾onimꝰ triũ filioꝵ
nomine nacationes postula¬

Expanded text:
se, a substitutione autem non esse summouendum, cum eo casu etiam suscepta tutela fin‹i›retur. Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus unum habet emancipatum eius aetatis, ut curatores accipere debeat: quaero, si idem Titius pater petente eodem filio emancipato curator a praetore detur, an iure publico uti possit et nihilo minus trium filiorum nomine uacationem postula
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ sinim peculiũ dñt co¬
gendus erit desuccessione enĩ
sua ⁊ hͥ roganit. nec ignoro
inquibrdam exhiis mecian̾
oubitare ⁊ uolinitatis eẽ dicẽ¬

Expanded text:
monium suum peculium dicunt, cogendus erit: de successione enim sua et hic rogauit. nec ignoro in quibusdam ex his Maecianum dubitare et uoluntatis esse dice
Abbreviated transcription (Latin):
dͥ pt itademũ ꝙͦ non posse co¬
giadure ⁊ restitus hrditate
si dere uł qnͣtitate fin̾t rõga¬
tus. cetm si de imĩsitate sen¬
sisse testatorem appeat. mil¬
la qͥo est qͥn sũ susp̾tam dicat
cogi possit. sũ sponte adiit ex
trebelliano tnͣseant actiones

Expanded text:
dici ita demum quem non posse cogi adire et restituere hereditatem, si de re uel quantitate fuerit rogatus: ceterum si de uniuersitate sensisse testatorem appareat, nulla quaestio est, quin, siue suspectam dicat, cogi possit, siue sponte adit, ex Trebelliano transeant actiones
Abbreviated transcription (Latin):
tehr̃dem. q̃ro cum ip̃a diequa
ticius ortmaret testm̃̾ incinta¬
te hora diei sexta eodem die cale¬
enxam eẽ lic ignorante testa¬
mdi recte rnoi. P. auł.¬
nommatim apre̾aut hr̃s scribi
aut exhr̾dari oriam sublatoco¬
icto onnangusti quocantum
fu̾at nepat̾ silium militem ex

Expanded text:
eredem: quaero, cum ipsa die, qua Titius ordinaret testamentum in ciuitate hora diei sexta, eodem die albeenixa esset, licet ignorante testauideri recte rnominatim a patre aut heres scribi aut exheredari debet, iam sublato edicto diui Augusti, quo cautum fuerat, ne pater filium militem ex
Abbreviated transcription (Latin):
tauit decessisse .R. filios ⁊ finasno¬
minatim exhr̾datos ꝓponi deer¬
rore audem prĩs qui int̾cessisse ꝓpo¬
inturaput idicem agioꝑtr̾.¬
¶Tucinstieinscum supp̾ma suaor¬
dmaret incuitate ⁊ nret nep

Expanded text:
tauit decessisse, respondit filios et filias nominatim exheredatos proponi: de errore autem patris, qui intercessisse proponitur, apud iudicem agi oportere.Lucius Titius cum suprema sua ordinaret in
Abbreviated transcription (Latin):
stituas si fulius decedit. morumo
tenepoinascatur exiẜ ueriꝰ
dicendum est ñ rumpi testm.
ut non solum illud primo capi
respici cum satissit et ẜuari id

Expanded text:
stituas, filius decedat, mox uiuo te nepos nascatur? ex uerbis dicendum est non rumpi testamentum, ut non solum illud primo capitrespici, cum satis sit obseruari id
Abbreviated transcription (Latin):
sit insnrtutus si siuis nasce̾tirr.¬
ꝑpotem exeo insnituat minis p̾g¬
nans. abhostib capta sit ibiq u̾i¬
nepos ile post mortem patris
atq aͣñ receat. utrum is cansad
legen uelleiam respiciat. an
adnis antiquum aptantussit
possitq ułex nire artiquo. ułex
lege uelleia maatu is non rũꝑe.
Quod qrendum ẽsi immo¬
ꝑtuo filio hrdem sem I¬

Expanded text:
si suus nasceretur.potem ex eo instituat, nurus praegnas ab hostibus capta sit ibiqille post mortem patris atque aui redeat, utrum hic casus ad legem Uelleam respiciat an ad ius antiquum aptandus sit, possitque uel ex iure antiquo uel ex Uellea institutus non rumpere? quod quaerendum est, si iam mortuo, filio pr
Abbreviated transcription (Latin):
ite ut liceat institui non oia¬
quo succedit. porroprocede̾ d nt
re potuit qui ñdin natus er¬
capitib legis cꝰnixtii in hoc qͦ
duc̾e legem nerum pant᷑ testã¬
Queremns tñ cum recepta
Et iuliani sir̾a ansi nascatur
Nepos uno pr̾e suo dem̾ eman¬
cretur. sisponte adrt possir hr̃¬
ditaterꝑ cymag̾ ꝓbandimi est.¬

Expanded text:
ite ut liceat institui nonquod succedit. porro procedere debet, re potuit qui nondum natus ercapitibus legis commixtis in hoc quoque inducere legem, ne rumpantur testamenta.Quaeremus tamen, cum recepta est Iuliani sententia, an, si nascatur nepos uiuo patre suo, deinde emanipetur, sponte adire possit hereditatem. quod magis probandum est
Abbreviated transcription (Latin):
tenĩn. non quid adop̃t᷑.nnt. nͨ ho¬
die ei natuscit filius. nec priore s̃¬
oucto depotate suo hr̾de ult̾ior suc¬
cessit in proxinium locũ. s tũ i
potatr sua hr̃e cepitqũe non hẽ¬
sub enis recrdit potãte. rum petui
gͦ cestmr̾i. ¶S si hr̃s sit institutꝰ
uł exu̾rdatus iste enis fulius nõ
rumpit testm̃. quia millo cirea
cum fcõ nono s ordine quodan
naturali nactus est pora̾tem.¬
¶ Siquis excerta nrore nãtum sc
Ulib̾is. ¶ Siquis cotꝑr quo nõdum
enis uxor esseposs testator natum¬
exeascripsit hrdeman postea ꝯ¬
ertestõ eẽ possit qͥntur. ułuti si
scribas hodie hr̃dem quitibi exti¬
tutor tmpe̾ finstr̃ postea ticia ur¬
or insta tibi fint lib̾tate adem¬

Expanded text:
entum. non quidem adoptauit nec hodie ei natus est filius nec priore subducto de potestate suo herede ulterior successit in proximum locum: sed tamen in potestate sua habere coepit, quem non habe‹sub eius reccidit potestate: rumpetur ergo testamentum. sed si heres sit institutus uel exheredatus iste eius filius, non rumpitur, quia nullo circa eum nouo facto, sed ordine quodam naturali nactus est potestatem. Si quis ex certa uxore natum scriliberis. Si quis eo tempore, quo nondum eius uxor esse possex ea scripsit heredem, an postea cestamento esse possit, quaeritur: ueluti si scribas hodie heredem, qui tibi ex Titutor tu ipse fuisti, postea Titia uxor iusta tibi fuerit uel libertatem ade
Abbreviated transcription (Latin):
ent adlegem uelleiam. s exsẽ¬
tencia legis uengit t h onn̾ai
admittñda sut ntad sirailitu¬
dinem mortis cet̾i ca̾us admit¬
tendi sint ¶Gind susqui fui

Expanded text:
ent ad legem Uelleam: sed ex sententia Legis Uelleae et haec omnia admittenda sunt, ut ad similitudinem mortis ceteri casus admittendi sint.Quid si qui filium
Abbreviated transcription (Latin):
ta. an natus hr̃i eẽ pot̾it. nemo
c̾re oubitabit exticia que tunc
ꝑꝑtenorem etatis uxor duci nõ
in qualicumq metu stãtu itesta¬
mĩti faciendi tꝑr fint que pottea
tescatori cuulit̾ impta est. Qm
aut̾ filium post testm natum
exbessesiliani aut̃ post testũina¬
tam extriente scripsit hr̃demai
uillum cohr̾dem deoit. nec sub¬
inis mens inuo memorieturte
si quis michi ex eo nepos siuci
nẽptis post mortem mcam in de¬
cemmensib ꝓxiis quib filui
mens morietur natus natane
erit hr̃des sunnto. ¶Quitam roc¬
te aomittñd̃ cͣrẽdunt etiam si
non recce exprimant de morte
fiii. s simpłr instituat ut eoca¬
su naleat qui exũbit conapipos¬
sit ¶icem creou̾dum est gallum
eximinasse ⁊ depronepõte utdi¬
cat tertator. si menio repos¬

Expanded text:
 an natus heres esse possit? nemo certo dubitabit ex Titia, quae tunc propter tenorem aetatis uxor duci non in qualicumque statu testamenti faciendi tempore fuit quae postea testator‹i› ciuiliter nupta est. Quid autem si filium post testamentum natum ex besse, filiam autem post testamentum natam ex triente scripsit heredem nec ullum coheredem dedit nec subius meus uiuo me morietur, tunc si quis mihi ex eo nepos siue quae neptis post mortem meam in decem mensibus proximis, quibus filius meus moreretur, natus nata erit, heredes sunto'. Quidam recte admittendum credunt, etiamsi non exprimat de morte filii, sed simpliciter instituat, ut eo casu ualeat, qui ex uerbis concipi possit. Idem credendum est Gallum existimasse et de pronepote, ut dicat testator: 'Si me
Abbreviated transcription (Latin):
trmofuoꝙ supstitutus nepos
exeo sit. si mt̾im moritur fiius
postumo non nãto nepotẽtam
pri qmͣ auo suum hr̃dem futu¬
tutus sit ⁊ solut ip̾e maitutꝰ sit tc̃
qr eo tꝑr quo n moritur certu̾ẽe.

Expanded text:
stumo filioque substitutus nepos ex eo sit, si interim moriatur filius, postumo non nato nepotem tam patri quam auo suum heredem futututus sit et solus ipse institutus sit, tunc q
Abbreviated transcription (Latin):
Ilius fapatre manus potãte est
sub condobne que non est imp¬
sius pot̾at᷑e hr̃i institutus ⁊ ĩ ce¬
fectimi ꝯdcõnis er hr̾datus deces¬
sit. pententr etiam tuc condoo¬
ne tam mititutionis qmͣ exhr¬
dato̾nis dreihr̃dem enmͣ abi¬
testato mortuum ẽẽ.qunia du¬

Expanded text:
est, sub condicione, quae non est in ipsius potestate, heres institutus et in defectum condicionis exheredatus decessit pendente etiam tunc condicione tam institutionis quam exheredationis.Dixi heredem eum ab intestato mortuum esse, quia du
Abbreviated transcription (Latin):
postuus excludatur. nontu ma¬
gis substitũ admitti. ¶ Quul¬
godictur eun gͣdum aquofiliꝰ
p̾titus sit non uale. non usqꝙͣ be
rum eẽ ait. nam si primio gͣdi hr̃s
mititutus sit filins ucele eum a
subititirtis exħrdri. ĩq sifilio et
ticio hr̃dib mgituti tͣiiuiꝰ⁊ me¬
ius substitutꝰ sit omittũte tito
hrditatem meniꝰ eam adire pot̾
qnͣus filius ex scdo̾gͣdu exhr̾da¬
tusnonsit. ¶ Si quis itascripsit
mequem scio ex ine natum ñ ẽe
exhr̃s esto. hanc exhrtatonem
ita nullius eẽ momi̾ti ait si pͣro¬
letur exeo natus. ñ em̃ indi qi s¬

Expanded text:
postumus excludatur, non tamen magis substitutum admitti.Quod uulgo dicitur eum gradum, a quo filius praeteritus sit, non ualere, non usquequaque uerum esse ait: nam si primo gradu heres institutus sit filius, non debere eum a substitutis exheredari: ideoque si filio et Titio heredibus institutis Titio Maeuius substitutus sit, omittente Titio hereditatem Maeuium eam adire posse, quamuis filius secundo gradu exheredatus non sit.Si quis ita scripserit: 'ille, quem scio ex me natum non esse, exheres est‹o›', hanc exheredationem ita nullius momenti esse ait, si probetur ex eo natus: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
nem a sefcam it̃m arrogunt er¬
hr̃dationem antra scriptam no¬
cediri. nam monu̾ fere iure sic
imibretur. udel qr non tnͣtiatus
s redditus ind̾etur. nec mmultim
tinet ꝙ loco nepoti filium erm̃¬
dati pr arrogam̃t. ¶ Si ticis
hr̃t matitutus ioconepotis ad op¬
tetur defimcco postra filio quipr
cessione. non rumpitur testĩn
abco quihr̃s muentur. Pauł¬

Expanded text:
nem a se factam iterum adrogauit, exheredationem antea scriptam nocere dixi: nam in omni fere iure sic umbretur, uidelicet quod non translatus, sed redditus uideretur: nec multum tinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit.Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater cessione non rumpitur testamentum ab eo, qui heres inuenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriũ ꝙ fere cessante debitore
fit. nonsint redacta. ¶Peto
fund meũ itanti ẽ alumpne
reliqua colonor⁊ mancipia
si qua mortis tꝑrmeo fundo fu

Expanded text:
uod fere cessante debitore fit non sint redacta. "Peto fundum meum ita, uti est, alumnae reliqua colonorum et mancipia, si qua mortis t
Abbreviated transcription (French):
sa carcat nepossit penitu do
qrͣtam retiẽ ⁊ itam uenio
ab ĩpatore nro ⁊ diuo preei
rescriptum. ¶Non omis.ant̾
suspͥtam hr̃ditatem repidi¬
atione amissam coge adire

Expanded text:
su careat, ne possit paenitendo quartam retinere: et ita inuenio ab imperatore nostro et diuo patre eius rescriptum.Non omnis autem suspectam hereditatem repudiatione amissam cogere
Abbreviated transcription (Latin):
tigit pñ ꝑmittatur uenu̾ca¬
ribona antistie acsi hr̾s ei nonex¬
pnissuccurri hr̾oi mstituto qui
compulsus ãdnt dͥ pt̾ etiamn
cetis causa exemplum ħ seqnõ
si cubi euemĩt ut reͣstituatur fi¬
deicõmissaria hr̃ditas ei quicõ

Expanded text:
inde permittatur uenumdari bona Antistiae, ac si heres ei non exPius succurri heredi instituto, qui compulsus adit, dici potest etiam in ceteris causis exemplum hoc sequendum, sicubi euenerit, restituatur fideicommissaria hereditas ei, qui co
Abbreviated transcription (Latin):
est ñdum ĩpletam conitonẽ
defr̾am. ¶Sisit legatum sic si
nains exasia uem̾it ⁊ ignoran¬
te testatore nauis uem̾t tprtũ
cendum. Pauł.¬

Expanded text:
est nondum impletam condicionem defectam.Si sic legatum sit 'si nauis ex Asia uenerit' et ignorante testatore nauis uenerit testacendum.
Abbreviated transcription (Latin):
da aliquiderratum fu̾at con¬
stat aut̃ cui legare uoluit ꝑ¬
inde u legatum ac si nłłs error
intuemret. ¶d̾ aut̃ iuris ẽ in
fła demonstͣtõne ħuł magis

Expanded text:
da aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legare uoluerit, perinde ualet legatum ac si nullus error interueniret.Quod autem iuris est in falsa demonstratione, hoc uel magis
Abbreviated transcription (Latin):
bo anuit quia non õe mor̾it᷑¬
exigend̃ ut ut cum lib̾is sit. S
si eam mentem ⁊ id pposi aqũ
mitat nene ꝑ eam stet qͦmiĩ
cumea filius educetur.Pꝑ.¬
Rorũm urori legat cehiis non¬
sensisse quosiam tic uror se¬
huit ꝯtestaretur maritiu.
płi solum modo condroris¬
smuotectatore ipert pos¬
testm fr̃m ĩpleta concio iłe p¬
ẜtim cum conditio ħ taiem
non omi conunctones ĩplẽt
nubił etatis incomumi ma¬
riti deducta ñ ꝑmit contcomi¬
sasi ei comuncta sit cunis¬

Expanded text:
quia non omne momentexigendum sit ut cum liberis sit, sed si eam mentem et id propositum mittat neue per eam stet, quo minus cum ea filius educetur.rorum uxori legat, de his nonsensisse, quos iam tunc uxor habuit, cum testaretur maritus. impleri solummodo condiuiuo testatore nupserit posmentum factum, inpleta condicio uidetutim cum condicio haec non omnes coniunctiones implent nubilis aetatis in domum mriti deducta non paruit condit si ei coniuncta sit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
porte simħfiant ut tesam̃to
peaturusuti si capito lmmias¬
cendit ⁊ sulia non prorigras
ctiam inuo testatore existere
posse mitti si ticius consul fẽs¬

Expanded text:
hoc fiant, ut testamento pareatur, ueluti 'si Capitolium ascenderit' et similia, non promiscuas etiam uiuo testatore existere posse, ueluti 'si Titius consul f
Abbreviated transcription (Latin):
est uli̾iti si it ascriptum sit ser¬
num stichum quem deticio
eni fundum tuscullanum
quimichi ascio donatus est.
nam si constat dequo hoĩe.
de quo fundo sensit testatori
adrem non ꝑtinebit si isquẽ
emisse significan̾it donatusei

Expanded text:
est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus
Abbreviated transcription (Latin):
tioͬnemꝰpłe̾ pꝰst᷑ quia eo fr̃o ne¬
mo fraudatur. POmp̾.
hrde uł legatario uł eo quier
ultima noluntate aliꝗdli
cͣtur. qui alicuius arbitͣtu mẽ¬
ninitum face̾ nissus si is cui
isiss hr̾s esse uuissus erat qͥb¬
dam exhus añ mortum naci¬
Rndit defici. eum conditio
lia ⁊ mirmea ũiue̾t alta iam

Expanded text:
cionem implere possunt, quia eo facto nemo fraudatur. Pomponiherede vel legatario vel eo qui ex ultima voluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius ississet, heres esse iussus erat. quibusdam ex his ante mortuis Nerlia et mater mea vivent" altera iam
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur. ¶Cum exstaret ĩ¬
pubes ꝗ se filium defuncci dice̾t
debitoresq negent eum filiu̾
ẽẽ defucti.⁊ intestati hr̃dita¬
⁊ cͣantio p̾stetur. ¶Missuma
ex carbomano in possone̾ midt̃¬

Expanded text:
aret impubes, qui se filium defuncti diceret, debitoresque negent eum filium esse defuncti et intestati heredita cautio praestetur.Missum autem ex Carboniano in possessi
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ anrera filir cum
pat̾ agit de dote ut curii
sic acciprusut comena
liaet ẽ ab imꝑatore antu¬
mno rescriptum.finam
isi eindent̾ contͣclicat ui¬
den consentire patri er ir¬
uoluntate silie inderi er¬
piri prem̃i furiosam fui¬
cam h̾cat. Nlam ubi non pt̾
ꝑclementiam contͣdice̾ꝰ
sentire quis eammito cre¬
det. ¶S si absens faia sit
dicendum erit non eybo¬
trntate enis id fc̃m cane̾¬
dumq ratamͣ rem filia

Expanded text:
luntatem autem filiae, cum pater agit de dote, utrum sic accipimus, ut consentiat lia? Et est ab imperatore Antonino rescriptum filiam, nisi evidenter contradicat, videri consentire patri. Et Ivoluntate filiae videri experiri patrem, si furiosam filiam habeat: nam ubi non potest per dementiam contradicere, consentire quis eam merito credet. Sed si absens filia sit, dicendum erit non ex voluntate eius id factum cavendumque ratam rem filiam
Abbreviated transcription (Latin):
tentus enim eẽ d ⁊ hcͣ p̾roga¬
tiua ꝙ possorem eum p̾tor
tantisꝑ constitũt. sigͥuult
ħ̾roitatem aut singuias res
petr̃ petat inquit directa ac¬
tioneqͣi hr̃s ut ea petitone n¬
dicari possit an qͣi er lib̾is hrs
sit. nep̾sumptio carbomane
bonoꝵ possonis miuriam ad¬

Expanded text:
tentus enim esse debet hac praerogatiua, quod possessorem eum praetor tantisper constituit. si igitur uult hereditatem aut singulas res petere, petat, inquit, directa actione quasi heres, ut ea petitione iudicari possit, an quasi ex liberis heres sit, ne praesumptio Carbonianae bonorum possessionis iniuriam ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scenola notat ⁊ pap. fronto¬
n scrib̾ ualꝰ ficłi cõmissum
atiꝑsi dehr̃titate suã restiti¬
enda rogatus eẽt. ⁊ eatenus¬
ẽ restituenda qͣtemis hr̃di¬
tas testatoris patitu: ¶ Scd̃m
mulgarem formanirissili

Expanded text:
 Scaeuola notat et Papirius Fronto scribit, ualere fideicommissum, atque si de hereditate sua restituenda rogatus esset: et eatenus restituenda est, quatenus hereditas testatoris patitur, secundum uolgarem formam iuris.
Abbreviated transcription (Latin):
Egatumẽ deubaco ¶Lor̾.¬
hrditatis qua cestator exeoꝙ
inmisum hr̃dis foret. Ali cui
quid collatum uenit ¶hrdia
semet ipo legatum darin̾ pot᷑
acohr̾de pot̾. Itaqsi fundus
legatin sit eiqui exꝑte dimi¬
dĩa hr̃s mstitutus ẽ ⁊ duob
exͣnen adhrdem cuilogatu
est sextͣa ꝑs fundi ꝑtin qr ãse
uendicare non pot̾. ⁊cohr̃de
u̾o sem̃issario duob exͣneis
concurrentib non amplius
de cui legatumẽ sennlem. ⁊
ab alio hr̃de triẽntem uendi¬
cabunt. ¶Aliemis ẜmshr̃s
institutus legan ipe ãse nec
totus nec ꝓꝑte pot̾. ¶ Seruo
hr̃dit᷑ao recte legatin. lic¬
hrlitas ꝑsone defuncti ꝗ cã

Expanded text:
egatum est delibatio hereditatis, qua testator ex eo, quod universum heredis foret, alicui quid collatum velit. Heredi a semet ipso legatum dari non potest, a coherede potest. itaque si fundus legatus sit ei qui ex parte dimidia heres institutus est et duobus extraneis, ad heredem cui legatus est sexta pars fundi pertinet, quia a se vindicare non potest, a coherede vero semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius de cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt. Alienus servus heres institutus legari ipse a se nec totus nec pro parte potest. Servo hereditario recte legatur, lichereditas personae defunct
Abbreviated transcription (Latin):
possideant. urꝰ uenandinis. s ut:
pignus h̾cant ut filius ꝑ prẽm
fruccͣus conseqͣtur. ⁊ serum ꝑ co¬
minum. ¶Cumquis erit ro¬
gatus si sñ lib̃̾is decessit ꝑfid̾icõ¬

Expanded text:
possideant uel alienandi ius, sed ut pignus habeant, ut filius per patrem fructus consequatur et seruus per dominum. Cum erit rogatus, si sine liberis decess
Abbreviated transcription (Latin):
Init. itib legari potꝰud
etiam ꝙ adhonorem ornatũ¬
q ciuititis ꝑtin adornatu
putaq admstruend̾ forum.
theatrum. staclium legatu
fin̾t. adhonorem puta ꝙ ad

Expanded text:
iuitatibus legari potest etiam quod ad honorem ornatumque ciuitatis pertinet: ad ornatum puta quod ad instruendum forum theatrum stadium legatum fuerit: ad honorem puta quod
Abbreviated transcription (Latin):
fidi cõmissarii quo sequut᷑.
Cumpat̾ silio hr̾de menitu¬
to exquo tres habuat nepotes
fid̾i cõmisit nefundũ aliena¬
ret ⁊ ut infamilia relinq̾ret
filiui decede̾s duos h̾rdes ĩsti¬

Expanded text:
fideicommissarii quoque sequuntur. Cum pater filio herede instituto, ex quo tres habuerat nepotes, fideicommisit, ne fundum alienaret et ut in familia relinqueret, et filius decedens duos heredes insti
Abbreviated transcription (Latin):
tu̾hrẽ hoc potunit qnͣti solet
comꝑaritantam eitimatõ¬
nem accipiecsũt quis hrdem
¶Plane sen atus censuit pap̾
mndum atq si rogass hr̾dit¬
tem restitin. ¶ Quidgͦ si hr̾s
post mortem suani fu̾it rog̃¬

Expanded text:
re potuit: quanti solet comparari, tantam aestimationem accipiet. Ut quis heredem plane senatus censuit perinde habendum, atque si rogasset hereditatem restitui. Quid ergo, si heres post mortem suam rogat
Abbreviated transcription (Latin):
itadotem accepisse neꝗd aliudey
h̾r̾ditate prĩs sꝑar eanscripturã
ius successionis ñ mutasse cõstat
priuatorũ eũ cautõnes legn̾ aucͣte¬
Mb̾tina mr̃ est admitti post̾ libiad
hr̾ditatem enis ex senatus cõmiltõ.
orphiciano . si easit mr̾ decuiꝰ statu
dutatur utrũ mr ẜam̾. sit. anfi¬
trͣtari pot̾ an medio tꝑr dũ crat᷑
pendet succurri en ꝑpcorem de¬
beat. nesi medio tꝑr decesẜnt ꝓnch
adhr̾dem tnͣsmittant ⁊ mag ut
subueniatur ut in miltis caĩb
piacuit. ¶ E ⁊ nulgo qͥsiti admi

Expanded text:
ita dotem accepisse, ne quid aliud ex hereditate patris speraret: eam scripturam ius successionis non mutasse constitit: priuatorum enim cautiones leg‹u›m aucttina mater est, admitti possunt liberi ad hereditatem eius ex senatus consulto Orphitiano. Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an fitractari potest, an medio tempore, dum status pendet, succurri eis per praetorem debeat, ne, si medio tempore decesserint, nihil ad heredem transmittant: et magis est, ut subueni‹a›tur, ut in multis casibus placuit. Sed et uulgo quaesiti admit
Abbreviated transcription (Latin):
uell manuite professione
edi sibi peculii iissit atq ita ser¬
uus lib̾tatem accepit. res pecu¬
lu protessiom subtc̃tas no uidi
mamimisso tacite concessas
apprrint. ¶ Testo data lib̾tate
peculumi legai̾at euinde ꝙ pꝰ¬
ea manumisat. lib̾tus ut et no¬
minii peculii actõnesei p̾itarẽ¬
tur ex testo consequitur. ¶filiꝰ
fa. cui pat̾ peculium legauit
ẜuum pecului unio pre manim¬
isit. ẜuus cõis o̾ĩum hr̾dum ẽ sic
exemptuᷤ apeculio ꝑꝑ filii demina¬
tionem. quia id peculumi. idle
uutilit̾ manumisui sit anccͣ.¬

Expanded text:
uellet manumittere, professionem edi sibi peculii iussit atque ita seruus libertatem accepit. res peculii professioni subtractas non uideri manumisso tacite concessas apparuit.Testamento data libertate peculium legauerat eundemque postea manumiserat: libertus, ut et nominum peculii actiones ei praestarentur, ex testamento consequetur.Filius familias, cui pater peculium legauit, seruum peculii uiuo patre manumisit: seruus communis omnium heredum est exemptus peculio propter filii destinationem, quia id peculium ad leginutiliter manumissus sit an co
Abbreviated transcription (Latin):
mui siuelam̃tum est. inqͥt in¬
stro domui continetur ¶furu¬
le ant̾ ⁊ canales ⁊ craces ⁊ si q̃st
alias ad aqͣi ialientes nectͣia. It
sere ⁊ clanes magis cõmus portõ
ta ced̾esme medificio st̃. porta
sine ad tp̃e detrͣta. s si non sint
reponta ad hoc tñ fint. ut reple¬
antursi qua cesnt instro. poci
continebitirr. cancellot quo¬
s instro contini puto ¶ Sifumnd¬

Expanded text:
men est, inquit, instrumento domus continetur.Fistulae autem et canales et crateres et si qua sunt alia ad aquas salientes necessaria, item serae et claues magis domus portio ta cedere, siue in aedificio sunt posita siue ad tempus detracta. sed si non sint, reposita ad hoc tamen sint, ut suppleantur, si qua desint: instrumento potius continebuntur.Cancellos quoque instr
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt circa columpnas celsussẽ¬
bit magit suppeuectili ãmim̾andã
⁊ ita sabinum ⁊ cassium putare.¬
¶ Canales aute̾. ⁊ arpagones et
amas maro contineri constat.¬
Item si spongie quib columpne
paumĩta extͥgantur. ¶ Ecaleqͥ

Expanded text:
quae sunt circa columnas, Celsus scribit magis suppellectili adnumeranda et ita Sabinum et Cassium putare.Canales autem et harpagones et amas instrumento contineri constat.item spongiae, quibus columnae pauimenta
Abbreviated transcription (Latin):
cecã ꝑati sunt putat contim̾.Ite
fãbrum quunue recipiende cãꝑa
tussit. ⁊ mulieres que panes cgnãt
queq uilami ẜnent. ¶Item ino¬
litores si adusum rusticum ꝑati.
sunt. Item fotͣaiam ⁊ ĩnllicam
si modo aliguo offõ iurim ad¬
imu̾et. ¶Itrm lanificasque fa¬
miliam ructicam uestiunt⁊ qͥ
pulmentaria rusias coquant
⁊ lanee. tonsores. ⁊ fullones. et
qui sup̃ eninti̾ati sunt. ⁊ ita ser
nmmntisse anditores enisre¬
tes qui sup̃ enimi̾ati sunt credeo
est in eadem intia agentes uol¬
uisse testatorem legato contim
uisse creononmeit. ¶Si aliqua
ꝑte anm infundo pascitimpe¬
⁊cora aliq̃ parte yns pabulũton¬

Expanded text:
tem fabrum, qui uillae reficiendae causa paratus sit, et mulieres quae panem coquant quaeque uillam seruent: item molitores, si ad usum rusticum parati sunt: item focariam et uilicam, si modo aliquo officio uirum adiuuet: item lanificas quae familiam rusticam uestiunt, et quae pulmentaria rusticis coquant.et lanae et tonsores et fullones et qui supra enumerati sunt: et ita Seruium respondisse auditores eius retes eorum, qui supra enumerati sunt, credendum est in eadem uilla agentes uoluisse testatorem legato contineri: xisse credendus est.Si aliqua parte an‹ni› in fundo pascantur pecora, aliqua parte his pabulum con
Abbreviated transcription (Latin):
tores quo et uestigatores urcan
mis agris utatur cumisagrim
non continent᷑. ¶Si domussit
ꝯtineatur ⁊ pegasus ait istrmm̃
aut incendu cã ꝑatur. nanꝙ uo
luptatis grã itaq n specularia
n nela que frigoris cã uł umbre¬
nitum int̾ee. inura enim ea ee
que ad tutelam domus ꝑtine̾nt
ornam̃ita que ad uoluptatem si¬
⁊ scaͣle ⁊ forminionei.⁊ spongi
as⁊amas ⁊ scoͣpas contiu̾i płiq
⁊ pegasui aiuint. ¶ Tegiulama
⁊ tignum erus causarei ꝑatum¬

Expanded text:
tores quoque et uestigatores et canmis agris utatur, cuius agrinon continentur.Si domus sit contineatur. et Pegasus ait instrumeaut incendii causa paratur, non quod uoluptatis gratia: itaque neque specularia neque uela quae frigoris causa uel umbrnstrumenti enim ea esse, quae ad tutelam domus pertinent, ornamenti, quae ad uoluptatem, siet scalae, et formiones et spongias et amas et scopas contineri plerique et Pegasus aiunt.Tegulam autem et tignum eius rei cau
Abbreviated transcription (Latin):
enin tam humanu c̃. qmͣuit
fortuntis casib mułris marit̾
ui uxorem inri ꝑticͣipem ẽe.
¶Sin aut̾ cantus furor ẽ.i. ita fe¬
rox. ita ꝑincõsus ut sanitati nu¬
lia spes suꝑsit cirea ministrost̃¬
ribilis ⁊ si forsitan alta ꝑsona
b̾os nonh̾t procreande soboł cu¬
pidinetenta eliceñtia erit
compoti mentis ꝑ sone furen¬
tinincim mittẽ ut millui
culpa indeatur ẽe m̾in dissolu¬
tum. n indampnum alt̾ut᷑
ꝑs incidat. ¶ Sin aut̾ insems¬
simo furore mułre constitu¬
flectitur mulãq ei ꝯpetente
curam inferre manifestissim
e̾. s ab utitur dotetune licẽci¬
am h̾at. uł curator furiose.ł a

Expanded text:
enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum uel uxorem uiri participem esse? sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan altera persliberos non habet, procreandae subolis cupidine tenta est: licentia erit compoti mentis personae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat. Sin autem in saeuissimo furore muliere constituflectitur nullamque ei competentem curam inferre manifestissimus est, sed abutitur dotem: tunc licentiam habeat uel curator furiosae uel
Abbreviated transcription (Latin):
posso. ¶Si ca cognita bonor
possõ decim. non alibi dabitur
qm̃ protribunali. quia n dec̾¬
tum cepiano int̾ponin cã co¬
gnita bonorum poss. alibi qmͣ
protribiinali dari pot᷑ ¶Inuor

Expanded text:
s.Si causa cognita bonorum possessio detur, non alibi dabitur quam pro tribunali, quia neque decretum de plano interponi neque causa cognita bonorum possessio alibi quam pro tribunali dari potest.In bo
Abbreviated transcription (Latin):
diti ẜuandica uenisse in possõ¬
nem.namnoc erhac cã legata¬
riis rend̾e cogetin: dociens gͥ edi¬
ctum p̾toris locum he̾bit quo¬
ciens aut qͣi hr̃s legittimis possi¬
deat. aut quia bo̾ꝵ possõnem ac¬
cepit ab intestato. nut si forte
qͣi p̾do possideat hr̾ditatem. fin¬
gens aliquem titulum sibi
abintestato possonis. quocũq
enim modo hr̾ditatem lucri¬
fc̾urus quis sit legata p̾stabit
Sane int̾uemente cautĩone e¬
uicta hr̃ditate legata sibi red¬
di. ¶Et si non possideat quishr¬
ditatem colo aut̾ malo fecit
quomimis possideit eueniet
ut ꝑm̾teneatur atq si hr̾dita¬
tem adiss. dolo aut̃ malo fe¬
cisse ur᷑ quominius possideat.
quiad alium tnͣstulit possom
ꝑfraudem ut legatarii cetĩ
sunt. Saneqonis funit utrum
isdenium dolo.in. face indea¬
turquomimis possideat qui
ꝑ dolum eam possonem dimi¬

Expanded text:
causa uenisse in possessionem: nam nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quotiens aut quasi heres legitimus possidet aut quia bonorum possessionem accipit ab intestato aut si forte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis: quocumque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata praestabit, sane interueniente cautione 'euicta hereditate legata reddi'. Et si non possideat quis hereditatem, dolo autem malo fecerit quo minus possideat, eueniet, ut perinde teneatur atque si hereditatem adisset. Dolo autem malo fecisse uidetur quo minus possideat, qui ad alium transtulit possessionem per fraudem, ut legatarii ceterisunt. Sane quaestionis fuit, utrum is demum dolo malo facere uideatur quo minus possideat, qui per dolum eam possessionem dimi
Abbreviated transcription (Latin):
Ipiuares tabinas etiã . lp.¬
sinon fuerit suꝑscriptum ne⁊
piantur. attñ si scorsum eassig¬
natas testator reuq̾rit p̾tor cas
ipiri nͥcansa cog̃nita non pa

Expanded text:
Pupillares tabulas, etiamsi non fuerit superscriptum ne aperirentur, attamen, si seorsum eas signatas testator reliquerit, praetor eas aperiri nisi causa cognita non pa
Abbreviated transcription (Latin):
Uicis legata ꝑ ru̾lcẽ caꝑe atq
ciuͣtatib rescripto imꝑator
Icet imprnr̾ cum pre rescrip¬
sit ud̃i uoluntatem testato¬
ris repetitam a substituto q̃ ab
instituto fu̾ant relicta tũ ħ
ita eritacaꝑiendum si non
que exmultis colligeturan
quis ab hr̃de legatinn uł fi¬
dei cõmissum relictum nolu¬
erit a subituto debi. ¶ Quid
enin si alian rem reliqtasb̾¬
reliquerat. uł quidsic̾ta fin̾t
si substituit exꝑte fid̾i cõmis¬
sarium cui abinstituto reliq̃¬
rat fid̾i cõmissum. iobicura
gͥ uoluntate locumi hr̃e res¬
criptum dicendumẽ.¶d̾.
sit relictum si estimau̾i̾t hr̃s
si ꝯꝓbau̾it. sinistum putau¬
erit᷑ ⁊ legatum ⁊ fit̾nꝯnissum¬
bono ei cõmissum ẽ ñ ĩmerã
atolunttem hrdis collãtu.
lum eẽ iegatum ⁊ qrnd̾ si qnͣ¬
titas non sit adiecta eidẽti
paret qnͣtin fu̾it legatum
nam ⁊si ꝙ egoticio debeo eil¬
gano qnͣtitate non adiecta
constat nullum eẽ legaatim
ECum si .x. qticio cebeam le¬

Expanded text:
Uicis legata perinde licere capere atque ciuitatibus rescripto imperatoris er cum patre rescripserit videri voluntate testatoris repetita a substituto, quae ab instituto fuerant relicta, tamen hoc ita erit accipiendum, si non quae ex multis colligetur, an quis ab herede legatum vel fideicommissum relictum noluerit a substituto deberi. quid enim si aliam rem reliquit a subsrel‹i›querat? uel quid si certa causa si substituit ex parte fideicommissarium, cui ab instituto reliquerat fideicommissum? in obscura igitur uoluntate locum habere rescriptum dicendum est. 75sit relictum 'si aestimauerit heres' 'si comprobauerit' 'si iustum putauerit', et legatum et fibono ei commissum est, non in meram voluntatem heredis collatum. Slum esse legatum. et quidem si quantitas non sit adiecta, evidenti paret, quantum fuerit legatum: nam et si quod ego Titio debeo ei legavero quantitate non adiecta, constat nullum esse legatum, cum, si decem quae Titio debeo le
Abbreviated transcription (Latin):
obẜuare oportebit. ¶Quicon¬
fitetur si quid̾ debe̾nistam au̾
ca̾m affert curutiq p̾stare ñ
poss audiendꝰ ẽ. ut putasi ali¬
ena reslegata sit. negetq do¬
minum eamuende̾. ułmine̾¬
sum p̾cium enis reipetẽ. affĩr¬
mi᷑ec. aut si ẜuum hrclitariu̾¬
neget se p̾stare debe̾ forte pr̃ẽ
rales equissimũ ẽ enim conce
culum legatum eẽt. uelletii hes
estimationem pr̃are. qr iniqu¬
um ec̃. nebat id seꝑari ad se.nͥ
ĩpetͣbit id ap̃tore. alia em̃ est

Expanded text:
obseruare oportebit. Qui confitetur se quidem debere, iustam autem causam adfert, cur utique praestare non possit, audiendus est: ut puta si aliena res legata sit negetque dominum eam uendere uel immensum pretium eius rei petere adfirmet, aut si seruum hereditariuneget se debererales: aequissimum est enim concedculum legatum esset velletque heres aestimationem praestare, quia iniquum esse aiebat id separari a se, non impetravit id a
Abbreviated transcription (Latin):
dolotutorisomisit pupulus
cãm testi ⁊ legittimam hr̾oita¬
tem possiceat oanda ẽ legatoꝵ
actio ĩpupillum. s eatenus qͣte¬
mis hroitasei acquisit᷑ã ẽ. qͥd eiꝰ
sicum alio possideat hr̃ditatem.

Expanded text:
dolo tutoris omiserit pupillus causam testamenti et legitimam hereditatem possideat, danda est legatorum actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas ei adquisita est. quid enim, si cum alio possideat hereditatem?
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis uo queita data est rõm hr̃e
hc̃ conditõne hr̃ditatis ꝑtem ded¬
it qmͣ potint puredare. qrͣ⁊ suta
scriptim funss ticuishr̃s estõqui¬
quis michi ex supͣscriptit h̃serit¬

Expanded text:
ditatis vero quae ita data est rationem hhac condicione hereditatis partem dedit, quam potuit pure dare. Quare et si ita scriptum fuisset: "Titius heres esto: quisquis mihi ex supra scriptis her
Abbreviated transcription (Latin):
successionib ꝑꝑfid̃i cõmiss.a. s in
ꝓpoito nec hr̃ditatemi ee qmͣis
piacẽt michi exͣneo hrde institu¬
tofi eri hr̃ditadem aditioneciᷤ
nam cum aput pre̾m remant
nis pristinum durat. ⁊ enis pecu¬
lnum est nec hinc contͣrune:¬
ditatem facit. s nemio dubita¬
ret quin debeat idquo in dul¬
geri legis falcidie bñficium si¬
dogi ⁊ hrc scriptus omissa ertestõ
aditione cxemplo ecͣci legat᷑oꝵ
rit ut si fructib medio tꝑr qͣr¬
tam ⁊ cͣrte fructus hu̾it pr̾ ⁊̃ tͦ¬

Expanded text:
successionibus propter fideicommissa: sed in proposito nec hereditatem esse, quamvis placeret mihi extraneo herede instituto fieri hereditatem aditione eius: nam cum apud patrem remanet, ius pristinum durat et peculium est. nec huic contrariudem facit. sed me non dubitare, quin debeat id quoque indulgeri legis beneficium, sicogitur et heres scriptus omissa ex testamento aditione exemplo edicti legatorum rit, ut, si ex fructibus medio tempore quartam et quartae fructus habuerit pat
Abbreviated transcription (Latin):
tentib seqn̾tib ñ solũ substitu¬
tis u̾n substͣituti quo suꝑstitu¬
tis hiis ⁊ ꝑsenem substitutos ad¬
mittimiis primo gͣdu a̾ scriptos
acciꝑe debemꝰ om̾squi pͥmoloco
scͥpti st̃. namsicuti  ad eu̾dã hrdita¬

Expanded text:
substitutis, uerum substituti quoque substitutis, et per seriem substitutos admittimus. primo gradu autem scriptos accipere debemus omnes, qui primo loco scripti sunt: nam sicuti ad adeundam heredita
Abbreviated transcription (Latin):
bitur ubi relictunfinͣt uͥ alia
non fint certa sp̃es ibi erit p̾stad̃
ubi pẽtrturr. itãq si stichus sit le¬
gatus ⁊ culpa hr̃chi non appe¬
at debebit estimationem eiui
nit canẽ hr̃i o derestitutione
sui non estimationem p̾stare¬
uus in fuga sit sũ culpa h̾rdis
idem dici pot̾. nam et malieno
culpa admitti pot̾. cmebit. ni
sicut si fin̾it apphnsus. aut ip̃e
aut estnatio eius p̾stetur. ꝙ⁊¬

Expanded text:
bitur ubi relictum est, nisi alia non fuit certa species, ibi erit praestandum ubi petitur. Itaque si Stichus sit legatus et culpa heredis non pareat, debebit aestimationem eius nit, cavere heres debet de restitutione servi, non aestimationem praestarvus in fuga sit sine culpa heredis, idem dici potest: nam et in alieno culpa admitti potest: cavebit autem sic, ut, si fuerit adprehensus, aut ipse aut aestimatio praestetur:
Abbreviated transcription (Latin):
nente pupilo accone si posteai
pot̾it ꝓbari obrepͣtum ẽẽ p̾tori.¬
¶ Si cõn res ent ⁊ sõcis addim¬
sionem ꝓuocet aut si creditor
quipignori agrimi apente pu¬
pilli accep̾ nii exeqͣnitur nicħ ne¬
uandum cenieo. ¶ Si defunct
dumimiet rei uenales hinit te

Expanded text:
pillo actione, si postea potuerit probari obreptum esse praetori. si communis res erit et socius ad diuisionem prouocet, aut si creditor, qui pignori agrum a parente pupilli acceperit, ius exsequetur, nihil nouandum censeo'. Si defunctus dum uiueret res uenales habue
Abbreviated transcription (Latin):
Aagistratui acurato ¶DQd si
rib amti cautoneni epeget
rem saliam fore. ex hiis ait̾ sine
hr̾de cecessit q̃ro an in dempinta¬
tem insolionm collega enis pra¬

Expanded text:
agistratus a curatoribus adulti cautionem exegerunt rem saluam fore: ex his alter sine herede decessit: quaero, an indemnitatem in solidum collega eius praesta
Abbreviated transcription (Latin):
hroitatem seie q̃ ad ẽum ꝑ¬
uenat uł totam uł ꝑtem
dicat eam placeat ulud qd̾
papianꝰ ait extrebelliano tñi¬
ire actones dͥ pot̾it si suspͤta
dicatim h̾roitas cogendũ hr̃¬
dem mattutũ ad ire ⁊ restitu

Expanded text:
 ad eum peruenerat, uel totam uel partem dicat, cum placeat illud quod Papinianus ait ex Trebelliano transire actiones, dici poterit, si suspecta dicatur hereditas, cogendum heredem institutum adire et restitu
Abbreviated transcription (Latin):
quis deducto ere alieno. uił de¬
ducti aliens iogatis renituẽ
sit rõgatusn emm reapit fu̾o
eru alieni nomine uł legati
minutionem. ¶S iuilian
estinare refert trebellian o si¬
nati consulto locum eẽ et
ne ouplicrt̾ froicomittarim
honetur. cum hr̃s es alienui

Expanded text:
re alieno uel deductis legatis restituere sit rogatus: neque enim recipit fundus aeris alieni uel legati minutionem. sed Iulianum existimare refert Trebelliano senatus consulto ‹lo›cum esse et, ne dupliciter fideicommissarius oneretur, et cum heres aes alienum
Abbreviated transcription (Latin):
dam duos hr̾des msituit eoi¬
q muicem subitin̾it ⁊ abo
is pecierit sũ ut̾q sñ alt̾ hr̃sei¬
set ut hrditas sua exꝑte diu¬
dia restitue̾tur alicui possqͥn¬
qmini ⁊ scripti suspͤtam sibi
h̾rditatem dicãt. fidĩ cõmissa¬
rus ant̾ desidet suoꝑiculo ad¬
re hroitatem censuit senat
ambos hrdes alrum uecogiat¬
ire hroitatem. ⁊ fid̾i cõmissam
o restitu̾e eamitaut fidi com¬
missario competent ⁊ adu̾sus
eum accõnes competant qͣn
extrebesliano restituta hrdita¬
te. ¶ Mecianus scribit cumi qͥda
exfioi comissariis abeet ⁊ pre¬
sens desid̾et suo ꝑiculo adire
actonib meum qui coegit
ab sentes ꝗuisi nelint fideio¬

Expanded text:
m duos heredes instituerit eosque inuicem substituerit et ab his petierit, siue uterque siue alter heres esset, ut hereditas sua ex parte dimidia restitueretur alicui post quinquennium, et scripti sus‹pec›tam sibi hereditatem dicant, fideicommissarius autem desideret suo periculo adiri hereditatem: censuit senatus ambos heredes alterumue cogi adire hereditatem et fideicommissario eam restituere ita, ut fideicommissario et aduersus eum actiones competant quasi ex Trebelliano restituta hereditate.Maecianus scribit: cum quis ex fideicommissariis abesset et praesentes desiderent suo periculo adire actionibus in eum qui coegit absentes, si uelint fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ere cotamq hrditatem ad eum
cui restituitur ꝓtin̾e. ¶ S si
milesrog.an̾it qͣmres p̃talicas¬
ales. dicenoum est susp̾tamdi¬
centem cogi adire⁊ restiͣtuere
sibunt actones ⁊ qnͣnins pla¬
ceat cum quisht̃ hrͣditatem
q̃q ĩ iliqua regione ht̃ restitu¬
ere rogatus extrebelliano tñs¬

Expanded text:
em totamque hereditatem ad eum cui restituitur pertinere.Sed et si miles rogauerit quem res Italicasciales, dicendum est suspectam dicentem cogi adire et restituere: nsibunt actiones: et quamuis placeat, cum quis hereditatem uel quae in aliqua regione habet, restituere rogat, ex Trebelliano n
Abbreviated transcription (Latin):
de nec̾e ħ̾int accusatõm u calu̾p¬
mosam restitu̾e. ¶Accusare aut̾
eum dicimus quicrimina obiecit
⁊ ħ nire utimur. s si applłone int̾¬
poi̾ta desiit benigne dicetrir nõꝑ
tislisse accusationem. Sigͥ pen¬
dũte applłone decesẜit nb̃tus prõ¬
ni filius ad mittetur adboꝵ poꝰ¬
nem quia añ sm̾am lib̾tus mor¬
te subtͣctꝰ e̾. ¶ Si proni fuins ad¬
nocatõm accusatori lib̾ti p̾stit̾i̾t
accusat. ¶Si pr testõ cãu̾it ut

Expanded text:
te necesse habuit accusationem uel calumniosam instituere. Accusasse autem eum dicimus, qui crimina obiecit et hoc iure utimur. sed si appellatione interposita desiit, benigne dicetur non pertulisse accusationem. si igitur pendente appellatione decessit libertus, patroni filius admittetur ad bonem, quia sententiae libertus morte subtractus est. Si patroni filius advocationem accusatori liberti praestitit, accusat. Si pater testamento caverit, ut