comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt iami facte multe questiones gu̾a ms̃ t̾cie fi¬
¶les et solutõnos earo sic possunt fieri qõnes gure
et solutonos ꝑticulares teuendo eñtendo modiun ꝙͣ tenu¬
iuus in uiu̾salib in uniu̾salib uiodus enim ꝑticularis
modum utruui bonitas sit itiagna et deinde ꝓbatur ꝙ boĩ¬
tas est magna. et quia .b. siguificat deum. bonitatem. dr̃am
insticiam et auariciam .C. aũt sigͣt᷑ angolum magnitu

Expanded text:
unt iam factae multae quaestiones generales et solutiones earum. Et sic possunt fieri quaestiones et solutiones particulares, tenendo eundem modum, quem tenuimus in uniuersalibus. Modus enim particularis modum: Vtrum bonitas sit magna? Et deinde probatur, quod bonitas est magna. Et quia B significat Deum, bonitatem, differentiam, iustitiam et auaritiam, C autem significat angelum, magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
diuiua diffe̾utia quid ht̃ in alio et diuina ꝯcordantia quid
ht̃ in alio. Et ouinibe istiẽ factis quel questio p̃t̃ solui te¬
neudo eiuidem moduin quem tenuimus in soluendo q̃õnes
gnales desendendo a solutione uinu̾sali ad ꝑticularem ꝯcor¬
dando et inꝯueniõno euit̾audo. ullm̾ enim coniu̾sale est
ꝯtra suũ ꝑticulare et eꝯu̾so. s exemplificare ħ ẽẽt minis
plixum quaꝑpt̾ dimttimus solutõnes artiste ħꝰ artis causa
tione bonitatis magntudiuis acordando diffintones et
spẽs regulaꝵ tenendo affirmatiuanz aut negatiuam et

Expanded text:
ia quid habet in alio? Et: Diuina concordantia quid habet in alio? Et omnibus istis factis, quaelibet quaestio potest solui, tenendo eundem modum, quem tenuimus in soluendo quaestiones generales, descendendo a solutione uniuersali ad particularem, concordando, et inconueniens euitando. Nullum enim uniuersale est contra suum particulare, et e conuerso. Sed exemplificare hoc esset nimis prolixum; quapropter dimittimus solutiones artistae huius Artis, causa tione bonitatis et magnitudinis, concordando definitiones et species regularum, tenendo affirmatiuam
Abbreviated transcription (Latin):
oumes. Et rũdiun est absoluta in amando.
¶Querit᷑ quo medio pt̃ deus magis amare homiuẽ
uide ad diffitiõnem potestatis uoluntatis et mediĩ
et etiam ad scalam medii.
amabilis qͣntum finis diuine uoluntatis Et dicend̾
est quia diuina potestad est cũ poteus qnͣtinu diui¬
ua uolnutas est solens.

Expanded text:
uina uoluntas est absoluta in amando. 149. Quaeritur: Quo medio potest Deus magis amare hominem? Vade ad definitionem potestatis, uoluntatis et medii, et etiam ad scalam medii. amabilis, quantum finis diuinae uoluntatis? Et dicendum est, quia diuina potestas est tantum potens, quantum diuina uoluntas est uole
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quare hõ noleus ag̾o homũ est negligens.
Solutio in quarto.
¶Quare intiloꝰ sub hĩtu accidie ignorat eam
¶Cum uoluntas sit ca̾ta ad diligendutu boñ
quare odit̾ illud. soloꝰ añ. Eͦ¬
¶Quare accidia m̃. u̾itate est pig. dolo m̃ .dͦ.¬
in bonus. solo ñ mono.

Expanded text:
Quare homo uolens agere bonum est negligens? Solutio in quarto. 1215. Quare intellectus sub habitu accidiae ignorat eamCum uoluntas sit creata ad diligendum bonum, quare odit illud? SolQuare accidia in bonis? Solutio in nono.
Abbreviated transcription (Latin):
re maiũs principium Cui rñdendiun est quia ma¬
ius pͥncipiiun est mugis auiabile:
¶.g. c.ẜ.g. Queritur quale medium est magio
amabile Et huic dicendiuu est ꝙ illud ni quo iaiõr
finis potest quiesce̾
¶.. e.f.g. Querit᷑ quare in pͥnciꝰ oꝑt dare me¬
dium cui dicendum est ut pͥncipium ꝑ ip̃m medium¬

Expanded text:
re maius principium? Cui respondendum est, quia maius principium est magis amabile. G t F G: 178. Quaeritur: Quale medium est magis amabile? Et huic dicendum est, quod illud, in quo maior finis potest quiescere| t E F G: 180. Quaeritur: Quare in principio oportet dare medium? Cui dicendum est, ut principium per ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
¶ . ͦ ee᷑ g. Querit᷑ quare deus p̃t pͥnçipiare ma¬
iu̾s pͥncipiũ Et rũdum est quia pt̃ principiare ma¬
iorem finem.
regulam .g. et ad diffiuitionem potestatis et finis.
¶e.t. F. g. Queritur quare deus potest causare
iũ quo posse ip̃m medium pt̃ magꝰ quiesce.¬

Expanded text:
E t E G: 154. Quaeritur: Quare Deus potest principiare maius principium? Et respondendum est, quia potest principiare maiorem finem.  Vade ad regulam G et ad definitionem potestatis et finis. E t F G: 156. Quaeritur: Quare Deus potest causare in quo posse ipsum medium magis
Abbreviated transcription (Latin):
rũdum est ꝙ tantum est qnͣtui est suus possificat̃s
infuntus et suus possificabił infinitus.
¶e.t.d.e. Queritur prinçipia hominus de qͦ
sunt uade ad scalam anguli .d. scdeꝰ sigure et wade
¶ Queritur quare homo ht̃ lib̾ni arbitͦuu. Et

Expanded text:
quod tantum est, quantus est suus possificatiuus infinitus et suus possificabilis infinitus. E t D E: 117. Quaeritur: Principia hominis de quo sunt? Vade ad scalam anguli D secundae figurae; et uade . Quaeritur: Quare homo habet liberum arbitrium? Et
Abbreviated transcription (Latin):
Et rũdum est ex eo quia ip̃e ht̃ potestutem et̾uam cui
nlła alia pt̃as pͥiacet
¶Cuerit potestas celi de quo est Cui dicendum est ꝙ
est de seipũ qr nõ est ex aliquo pͥnçipio oꝰ pͥia cente deri¬
uata.
¶ .d.e.t.ẜ. Querit᷑ potestas celi qͣnt̃a est Et rũdũs

Expanded text:
 ex eo, quia ipse habet potestatem aeternam, cui nulla alia potestas praeiacet. itur: Potestas caeli de quo est? Cui dicendum est, quod est de se ipsa, quia non est ex aliquo principio sibi praeiacente deriuata. D E t F: 95. Quaeritur: Potestas caeli quanta est? Et res
Abbreviated transcription (Latin):
prudentie et de malicia auaricie gule et sic de
aliis suo mͦ specifico. Et hec de questiõnib mix¬
tionis̃ pͥncipioꝵ sufficiant causa brenitatis et ħ
qr ars est sufficiens ad faciendũ et soluendũ aliaᷤ
questiõnes. Et in isto passu coguoscit intłłs ꝙ

Expanded text:
prudentiae; et de malitia auaritiae, gulae; et sic de aliis suo modo specifico. Et haec de quaestionibus mixtionis principiorum sufficiant causa breuitatis. Et hoc quia Ars est sufficiens ad faciendum et soluendum alias quaestiones. Et in isto passu cognoscit intellect
Abbreviated transcription (Latin):
¶Queritur magna ꝯordantiã celi do quo est Et res¬
pondendum est ꝙ ip̃a est de suis̃ corrłis cum quib habet
motum et naͣni et mouet ⁊ natitrat omnia corpora
inferiora.
¶ .c .d.t.d. Querit᷑ quid est magna ꝯͣrietas pricdẽ¬

Expanded text:
eritur: Magna concordantia caeli de quo est? Et respondendum est, quod ipsa est de suis correlatiuis, cum quibus habet motum et naturam, et mouet et naturat omnia corpora inferiora. C D t D: 27. Quaeritur: Quid est magna contrarietas pruden
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tabula sunt octoginta et quatuor colupue
et quia euitamus plixicatem ideo nolunus fac̾e̾
Aquestiones de omnib colũpnis s tantũmͦ de sep¬
ten columpnis ꝑ quas dabimus doctimam ad faciendũ
et soluendum questiones ꝑ omues colũpnas tabule. de

Expanded text:
n Tabula sunt octuaginta quattuor columnae. Et quia euitamus | prolixitatem, ideo nolumus facere quaestiones de omnibus columnis; sed tantummodo de septem columnis, per quas dabimus doctrinam, ad faciendum et soluendum qu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Queritur maior finis qnͣtus est. Et r̃ndendim
est ꝙ tantus est qntum deus potest intlłre et ama¬
re Et in isto passu cegnoscit intelłs qualis lex est u̾a
¶ Querit᷑ qͣnͣtum est maius medium ꝙ ẽẽ potests
huic̃ dicendum est ꝙ tantũ qnͣtum ꝑ diuirũ intlłmu
est magis m telligibile.

Expanded text:
Quaeritur: Maior finis quantus est? Et respondendum est, quod tantus est, quantum Deus potest intelligere et amare. Et in isto passu cognoscit intellectus, qualis lex est uera, 167. Quaeritur: Quantum est maius medium, quod esse potest? Et huic dicendum est, quod tantum, quantum per diuinum intellectum est magis intelligibile.
Abbreviated transcription (Latin):
tate patientia et plecate.
¶Queritur iñ quo homine sunt maiores caritas
et patientiã. ad ꝙ dicendiun est ꝙ in illo qui edi¬
ficauit̾ maio̾rem legem et magꝰ uir tuosam.
¶ .h. i.t.i. Queritur u̾ iguis uegetat Et uñdͤ¬

Expanded text:
ate, patientia et pietate. 281. Quaeritur: In quo homine sunt maiores caritas et patientia? Ad quod dicendum est, quod in illo, qui aedificauit maiorem legem, et magis uirtuosam. H I t I: 282. Quaeritur: Vbi ignis uegetat? Et r
Abbreviated transcription (Latin):
nã et̾nitas nd pt ẽẽ ex ꝯtrariis cum sit̾ iñfiuita.
capa iguitiuã.
¶.d. t.c.e. Querit᷑ quid est pͥncipun et̾itatio. Ad
¶.e.t.c. d. Queritur quare ꝯcordantia et ꝯcrariẽtas
nõ possunt eẽ una potestas. Et huis dicendiun est ex eoqr
acordantia tendit̾ ad ẽẽ ꝯͣr̾iẽtas autem ad nõ eẽ
¶Queritur quid est ꝯtiurietus corpis et auiiue in ho¬
mine. Et ĩndumi est q est pͥuatio ꝯcordantiẽ.¬

Expanded text:
aeternitas non potest esse ex contrariis, cum sit infinita. capa ignita. D t C E: 76. Quaeritur: Quid est principium aeternitatis? Ad 78. Quaeritur: Quare concordantia et contrarietas non possunt esse una potestas? Et huic dicendum est, quod ex eo, quia concordantia tendit ad esse, contrarietas autem ad non esse. 79. Quaeritur: Quid est contrarietas corporis et animae in homine? Et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit̾ eo quiã causant magnos actus ꝑ magna m̾it̾a.
¶Querit᷑ quid est magna diffentia et ꝯcordantiã iu
Siffu̾nt et acordaut.
ci nequaqͣni.
¶c tacrd. Suppõito ꝙ in magnitudine simplici oeñt
ꝯcordantia et ꝯtrarietus queritur quid eẽt illa magintu¬

Expanded text:
sic, eo quia causant magnos actus per magna | merita. 30. Quaeritur: Quid est magna differentia et concordantia iustdifferunt et concordant. ci nequaquam. | C t C D: 32. Supposito, quod in magnitudine simplici essent concordantia et contrarietas, quaeritur: Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
Lrespẽu t̾cie sp̃ei est hĩtus ex̃ns in predestinato nono
qui se disponit ad ꝯtritionem et ꝯfessionem et satiffactionẽ
de ꝯmussis nt de misericordia hituetur sicut p̾destinatus de
tas. alioqͥn nisi disponeret se ad recipiendũ ueniam iam ñ
posset ẽẽ hĩtuatus de nusericordia sicut homo malus agẽs
ualũ nõ p̃t hr̃e hĩtum bonitatis. Et in isto passu gaudeant
pẽtores agentes pũiam. nã ds̃ plus pt̃ pce̾ ꝙ̃ hã pectare si¬

Expanded text:
respectu tertiae speciei est habitus, existens in praedestinato nouo, qui se disponit ad contritionem, confessionem et satisfactionem de commissis, ut de misericordia habituetur; sicut praedestinatus detor disponeret se ad recipiendum ueniam, iam non posset esse habituatus de misericordia; sicut homo malus, agens malum, non potest habere habitum bonitatis. Et in isto passu gaudent peccatores, agentes poenitentiam; nam D
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ t̾ciam et quartam de sed̾ariis intentõnib sicut logicus. Et in
hes autem ais gn̾alis est ꝑ manẽs et in labilis.
¶Item logicus facit ꝯclusio aem cum duab p̾missis gn̾alis a
¶ Ahuc logicus nõ potest inuemre ueram legem cum logica. ge¬
neralis a artista eiun ista arte mueni. nam illa lex est uena ꝓͣ¬
est multũ fatilis rõne muixtiouis et ꝯcatheuatiõuis pͥncipior
et rłax et ideo plus potest doce̾ artistu de hac arte uno meu¬
se qͣm logicus de logica uno amio. De grauatica
Namatica est ars ad inueuiendũ modũ rc̃e loqñdii ͦ
te scribendi ꝑ diffinitionem diffe̾ntie.
¶Er amatica diuidit᷑ i noueni modos. Primus moꝰ est de gͣ¬
matica et de una octo ꝑtium or̃onis ¶ꝓcd̾s est de casu ¶Ter¬
cius de ꝯuigatiõne/ ¶Quartus de declinatiõne ¶Quintus de
¶Gramatica est applicabilis siue applicanda hiuic arti nam
sicut grauiatica docet modum rc̃e loqũdi qͥ scribendi sic ista

Expanded text:
per tertiam et quartam de secundariis intentionibus, sicut logicus. Et in Haec autem Ars generalis est permanens et inlabilis. Item: Logicus facit conclusionem cum duabus praemissi Adhuc: Logicus non potest inuenire ueram legem cum logica; generalis autem artista cum ista Arte inuenit. Nam illa lex est uera, qis et concatenationis principiorum et regularum. Et ideo plus potest docere artista de hac Arte uno mense, quam logicus de logica uno anno. 88. De grammatica Grammatica est ars ad inueniendum modum recte loquendi recte que scribendi. Per definitionem differentiae grammatica diuiditur in nouem modos. Primus modus est de grammatica et de numero octo partium orationis. Secundus est de casu. Tertius de coniunctione. Quartus de declinatione. Quintus de gGrammatica est applicabilis siue applicanda huic | Arti. Nam sicut grammatica docet modum recte loquendi recte que scribendi, sic ista
Abbreviated transcription (Latin):
b equalr̾ exũtib in numero nouo que equałr ꝯsistunt int̾
tres uutates añpõitas et tres post põitas
¶Amplius intlso facit aliaui demoustratiõnem oidelic põit
unũ quadeangnluni r ubeum equali. int̾ quade angulũ ma¬

Expanded text:
bus, aequaliter existentibus in numero nono; quae aequaliter consistunt inter bus, aequaliter existentibus in numero nono; quae aequaliter consistunt inter tres unitates ante positas et tres post positas. Amplius: Intellectus facit aliam demonstrationem, uidelicet ponit | unum quadrangulum rubeum aequaliter inter quad
Abbreviated transcription (Latin):
insensu ¶Ultuis cum itelłs cui cuciuio nõ. possio mensu¬
rare lineam circulareni quomodo ip̃e potest scire quot palmo
ti sinmis et postmodum descendit ad meusuras que surt ĩ sen¬
su. et ꝑ diffinitionem medii et ꝙ rłam .ẜ. uidelicet ꝑ flux um
et refluxum et ꝑ qͣntitatem Discretam et ꝯtmuam mersurat
liueam cur cularem extra sensum ꝯsid̾ando quot palmos habet¬
ł hr̃e p̃t et pͥmo facit istũ figurã
in qua funt tres quadrauguli et
unus circulus ut patet
linis et tunc dico ꝙ quicquid consi¬
sit nitꝰ quatuo: et ser equi ẜesles quinq palio s cir̃ culus con¬
sistit̾ nnt̾ quadrangulum maiorem et minorem equałi ut ap¬
paret ad sensum eo quia ꝯtentus est ꝑ maiorem et ip̃e circulus
si extend̾etur eqmpolłet quinq palmuis ex̃ntib inter sex et qͣ¬
tuor sicut in nuero in quo scd̾a unit̾tis existit equaliter tutꝰ
pͥman unitatem et t̾ciam et ħ idem dici potest de trib unctati¬

Expanded text:
cum circino non possit mensurare lineam circularem, quo modo ipse potest scire, quod palmos ti sumus. Et postmodum descendit ad mensuras, quae sunt in sensu; et per definitionem medii, et per regulam F, uidelicet per fluxum et refluxum, et per quantitatem continuam et discretam mensurat lineam circularem extra sensum, considerando, quod palmos habere potest. Et postmodum facit istam figuram; in qua sunt tres quadranguli et unus circulus, ut patet:lmis. Et tunc dico, quod quidquid consistit inter quattuor et sex, aequipollet quinque palmis. Sed circulus consistit inter quadrangulum maiorem et minorem aequaliter, ut apparet ad sensum, eo quia contentus est per maiorem, et ipse circulus si extenderetur, aequipolleret quinque palmis, | existentibus inter sex et quattuor. Sicut in numero, in quo secunda unitas existit aequaliter inter primam unitatem et tertiam. Et hoc idem | dici potest de tribus unitati
Abbreviated transcription (Latin):
substentari et ideo ales se d hĩtuare de uisticia ꝓ illũ m os
ꝑ quẽ insticia est discursa ꝑ pͥncipia et rłao hꝰ artis in nono
sub̾o ut de ip̃o miles ꝑftãt noticiam hr̃e possit
¶Quoniam mues indiges prudentiã in bello ideo d hñ
se defendat asnis̃ iimic̃is nã ars est hĩtus ipugnabilis. ui¬
les quidẽ hñs illũ ht̃ uictoriam ꝯtra illũ qm arte nestit uti

Expanded text:
deo miles se debet habituare de iustitia per illum modum, per quem iustitia est discursa per principia et regulas huius Artis in nono subiecto, ut de ipso miles perfectam notitiam | habere possit. Quoniam miles indiget prudentia in bello, ideo debet se defendat a suis inimicis; nam Ars est habitus impugnabilis. Miles qui
Abbreviated transcription (Latin):
¶MMercatura in homine fideli et cirtuoso est hĩtus ꝑfc̃us
in homine a deceptore et pecore ẽst hĩtus inꝑsc̃us et ideo qͥ
ułt̾ ẽẽ bonus m̾cator hĩtuet se uirtutib ꝑ illũ modũ ꝑ ꝙ̃ tra¬
ctat de ip̃is in nono subo̾ nã in m̾catura hĩtus fortus ꝯuu
ea que dc̃a sunt causa breuitatis. De ⁊ lauigatione
diugatio est ars ꝑ ꝙͣ naute sciuint nr ꝑ mare. Nla¬
uigatio quicem oritur et descendit a geomet̾a et a¬
rismetica motu. tenpe. eo loco mediantib quo ad suos cor

Expanded text:
Mercatura in homine fideli et uirtuoso est habitus perfectus; in homine autem deceptore et peccatore est habitus imperfectus. Et ideo, qui uult esse bonus mercator, habituet se uirtutibus per illum modum, per quem tractatur de ipsis in nono subiecto. Nam in mercatura habitus formatus ea, quae dicta sunt, causa breuitatis. 96. | De nauigatione | Nauigatio est ars, cum qua nautae sciunt ire per mare. Nauigatio quidem descendit et oritur a geometria et arithmetica, mo
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum suis pͥncipiis et ułis et deudens simiłr ad em̃tem sehc̃
qui scit discurr̾e suũ intlłm yͥmaginatõnem et seusuu ꝑ pͥncipiã
et ułas hꝰ artis̃ ht̃ maioritatem scĩe in emendo uendendo ꝙͣ alius u̾¬
cator nesciẽns hũc discłum pͥdcm̃m.
¶Mercator quicquid agit̾ in em̃do aut uendendo facit illud ꝯ¬
suo intlłu et doluntate et mem᷑o. Et ideo d uti ip̃is potentirs
telligendo et uoluntus osecutiua eligendo et ꝑ qñs memoria
spẽs ꝯseruanto cum quib fit emptio et uenditio in foro et id̾o
tio et benditio et ħ sciet fac̾e̾ si seu̾it se hĩtuare de sub̾is ꝑ .e.

Expanded text:
tem cum suis principiis et regulis. Et uendens similiter ad ementem se habet tem cum suis principiis et regulis. Et uendens similiter ad ementem se habet onem et sensum per principia et regulas huius Artis, habet maioritatem scientiae in emendo et uendendo, quam alius mercator, nesciens hunc discursum praedictum. Mercator quidquid agit in emendo uel uendendo, facit illud llectu, uoluntate et memoria. Et ideo debet uti ipsis potentligendo, et uoluntas consecutiua eligendo, et per consequens memoria, species conseruando, cum quibus fit emptio et uenditio in foro. Et ideotio et uenditio. Et hoc sciet facere, si sciuerit se habituare de subi
Abbreviated transcription (Latin):
de ip̃a scit hr̃e noticiam et adeo qͣnto mag̾ ip̃am scu̾it tanco
magis cansat audatiam oñ sequit᷑ ꝙ si miles ult̾ scire ꝑft̃e
fortitudm̃em recurrat ad nonũ subm in quo pfc̃e pp̃a tractũ
¶Miles fine fide spe et caritate in bello nõ est bñ nunit᷑
medũ ꝑ ꝙ̃ discurruutur in nono sboᷤ¬
¶ Miles ꝑ bonitatem ult̾ ẽẽ bonno et ꝓ magnitudinem ult᷑
cognoscit ꝙ irtutes maiores aruate sunt in aĩa ꝙͣ ar mat̾e
eorꝑis cñ quib est inut̾us nam ars nõ ꝯsistic. ir corꝑe sed
¶Militi competit ꝙ sit nobilis gnͦe. nobłitas quidẽ est ma¬
gnus hĩtus incorde a quo orit᷑ iͥnagna andacia faciei et manᷤ
¶In bello est nccͣia magna ymagiiatio et magnus sensus.
magunitudo p̾dc̃oꝵ ꝯsistic ⁊ discit sum pͥtucũ noni subi nam
sicut unus ensis cum fortiori brachios denincit alnim ensem
exũtem in debiliori brachio sic uinis miles cum maiori sensu
et ẏmagiatõne deuiĩcit aliũ militem inbello. Et in isto pas¬

Expanded text:
magis ipsam sciuerit, | tanto magis causat audaciam. Vnde sequitur, quod si miles uult scire perfecte fortitudinem, recurrat ad nonum subiectum, in quo perfecte ipsa tractatur. Miles sine fide, spe et caritate, in bello non est bene munitus. discurritur in nono subiecto. Miles per bonitatem uult esse bonus, et per magnitudinem uult cognoscit, quod uirtutes maiores armaturae sunt in anima, quam armaturae corporis, cum quibus est munitus; nam Ars non consistit in corpore, sed Militi competit, quod sit nobilis genere. Nobilitas quidem est magnus habitus in corde; a quo oritur magna audacia faciei et dexteIn bello est necessaria magna imaginatio et magnus sensus. Magnitudo praedictorum consistit per discursum uirtutum noni subiecti. Nam | sicut unus ensis cum fortiori bracchio deuincit alium ensem cum debiliori bracchio, sic unus miles cum maiori sensu et imaginatione deuincit alium militem in bello. Et in isto pas
Abbreviated transcription (Latin):
Egimen est forma cum qua princeps mforuiat et re¬
git suũ płm ad lona inoraliã et iteo pͥncepo ãtuet siuĩ
tñtlłiu de nouo su̾o cum quo sciet reg̾e et gubnare ip̃mi.¬
¶ It̾m recurrat ad alia substa sicut ad subm̃.b. cognoscendo
et diligendo ip̃m nam ꝑ eiꝰ cognitiõnem dir iget se ad regẽ¬
diui et gnb̾nandũ ip̃m
¶Adhũc ricurrat ad sibm̃ e nã pͥncipe cognoscente modũ
ꝑ ꝙ̃ hõ est assituatꝰ in pͥncipiis et rłis ip̃e quidẽ sciet uti suo
doninie indicando ip̃m aut ei ꝑcende
¶Amplurs hẽat noticiam subi ꝑ. f. design̾ati u̾tnp̃e sua pua¬
Pnceps absq ymagmatõne ordinata nescit regnare Intlłs
quidem nescit uti reb sensualib sine ordinata ymagniatõe
¶Athuc pͥnceps d hr̃e noticiã sub̾i ꝑ . g designati ut suo
seusu sciat d̾ti quo ad se ip̃m et etiaui quo ad suos officiales ⁊

Expanded text:
Regimen est forma, cum qua princeps informat et regit suum populum ad bona | moralia. Et ideo princeps habituet | suum de nono subiecto, cum quo sciat regere et gubernare ipsum. Item: Recurrat ad alia subiecta, sicut ad subiectum B, cognoscendo et diligendo ipsum. Nam per eius cognitionem diriget se ad regendum et gubernandum ipsum. Adhuc: Recurrat ad subiectum E. Nam principe cognoscente modum, per quem homo est assituatus in principiis et regulis, ipse quidem sciet uti suo homine, iudicando ipsum aut ei parcendo. Amplius: Habeat notitiam subiecti, per F designati, ut ipse sua imaprinceps absque imaginatione ordinata nescit regnare. Intellectus quidem nescit uti rebus sensualibus sine ordinata imaginatione. Adhuc: Princeps debet habere notitiam subiecti, | per G designati, ut suo sensu sciat uti quo ad se ipsum, et etiam quo ad suos officiales; et
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝯsiliũ tare tali a mͦ ꝙ pͥncipia et regule remandant absqle¬
sio̾ne et pͥnceps cum siũmo subo̾ sit in ꝯcordantia et ab omui
ꝯtuarietate remotus. Et an isto passu cognoscit intłło ꝑ ꝙ̃
am ag̾e et utinam princeps in ueniat᷑ qui regimen siĩ ad
artẽreducat ad q̃na disponat filiũ suũ et ip̃am eũ doceat si¬

Expanded text:
are, tali modo quod principia | et regulae remaneant absque laesione. Et princeps cum summo subiecto sit in concordantia et ab omni contrarietate remotus. Et in isto passu cognoscit intellectus,am agere. Et utinam princeps inueniatur, qui regimen suum ad Artem reducat. Ad quam disponat filium suum, et ipsum eam doceat si
Abbreviated transcription (Latin):
calida m̃ scio et sicca in pͥmo tuuc temipis medicus pot̾io cagno
est pͥualens. Ignis̃ enim dñatur suꝑ atrẽ dando ei suã casi d reittẽ
et aer inaqua dando ei de sua hũiditate uñ pi ꝙ ignis sit dñs
ueditus pra̾ctizet in patiente medico tñ cognoscente nam
elem̃toꝵ et ꝯpt̃itõnem eoꝵ m̃ patiente et ħ inaenne i edian¬
tib ułis . f.g.h .i. k
nũ et anicenuam et sic de aliis applicet medicus pͥnctpnot
regulis hꝰ artis̃ et scd̾m ꝙ applicare ea potit in ipp̃is fiat udi¬
ciumi exponendo et declando auctoritates eoꝵ nansicut cãpso
ht̃ xam noticiam ex q de bono aut falso auro fricando ip̃m supͣ
ꝙͣdam lapidem ingrum fio medicus ht̃ u̾m noticiam et & ꝑicn¬
tiam septuraꝵ medicine applicando als pͥncipnis et isis huius

Expanded text:
calida in secundo, et sicca in primo: Tunc temporis medicus poterit cognocalida in secundo, et sicca in primo: Tunc temporis medicus poterit cognoest praeualens. Ignis enim dominatur supra aerem, dando ei suam | caliditatem, et | aer in aqua, dando ei de sua humiditate. Vnde patet, quod ignis medicus practicet in patiente, medico tamen cognoscente naturam elementorum et compositionem eorum in patiente. Et hoc maxime mediantibus regulis F G H I K.num et Auicennam, et sic de aliis, applicet medicus principiis et regulis huius Artis. Et secundum quod applicare ea poterit in ipsis, fiat iudicium, exponendo et declarando auctoritates eorum. Nam sicut campsor habet ueram | notitiam de bono aut falso auro, fricando ipsum supra quendam lapidem nigrum, sic medicus habet ueram notitiam et experientiam scripturarum medicinae, applican
Abbreviated transcription (Latin):
ad ymaginat᷑onem tali mͦ ꝙ ymagniatio sit medium ex̃us
¶ Adhuc medicus rec̾r᷑at ad sub̾m ꝑ.d. designatum ut sciat
nti sensu uidendo colorem patientis et urme erdẽ et respicu¬
do feces ip̃iꝰ et odorando anelicum et audiendo planctus et
clamores illius et suñ appetitum et tangendo pulsũ et hi me
dicus quidẽ qui sensu uti nescit nõ est bontiso pullu et hi me
¶Amplius recurrat medicus ad subm̃ ꝑh. desigt̃rn ut de
mͦ illiꝰ ꝑ ꝙ̃ negetatiua est Discursa sic hĩtuatus ꝑ tałe qͥdẽ mod̾
medicus scietꝰ cognosce̾ gudũ hlurum et uirtutes eardẽ que
bũt mñ patiente qñi si fiat decoctio de una h̾ba calida in quarto
gradu et sicca in t̾cio et humid̾a in scd̾o et frigida in pͥmo et de
alia hba frigida in quarto et humida in t̾tio et sicta iñ scc̾o et ca¬
lida in pͥmo et de alia hba hiunda in quarto et frigida iñ trio ⁊

Expanded text:
ad imaginationem, tali modo, quod imaginatio sit medium, existens ad imaginationem, tali modo, quod imaginatio sit medium, existens tione medii. Adhuc: Medicus recurrat ad subiectum, per G designatum, ut sciat uti sensu, uidendo colorem patientis et urinam eiusdem, et respiciendo faeces ipsius, et odorando anhelitum, et audiendo planctus et clamorem ipsius, et suum appetitum, et tangendo pulsum, et huiusmodi. Medicus quidem, qui sensu uti nescit, non est bonus medicus. Amplius: Recurrat medicus ad subiectum, per H de per quem uegetatiua est discursa, sit habituatus. Per talem quidem modum medicus sciet cognoscere gradum herbarum et uirtutes earundem, quas habent in patiente. Quoniam si fiat decoccio de una herba, calida in quarto gradu, et sicca in tertio, et humida in secundo, et frigida in primo; et de alia herba, frigida in quarto gradu, et humida in tertio, et sicca in secundo, et calida in primo; et de alia herba, humida in quarto, et frigida in tertio, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Medicus debet uecuri ere ad nux̾tionem pͥncipioꝵ
et regulaꝵ hꝰ artis nani ꝑ ilłum auodũ ꝑ ꝙ̃ miscentur hĩ¬
tuabit se medicus ad hñduui hĩtum cũ quo sciat fac̾e mĩ¬
xtiõneui mediciuaꝵ in faciendo decoctiones unguentu em¬
plastra cyrupos graduando hbas ꝯtua morbum.
¶In subiecto ꝑ .d. designato celũ discurrit᷑ ꝓ pͥncipia et
regulas. et in sub̾o̾ ꝓ .e. designato discurritur hono ꝑ eat̾
pͥncipia et rłas. Et quia pͥncipia supiora et rłe agunt in in¬
feriorib ideo medicus recurrere d ad añdc̃a subiecta ut
ip̃e uideat sub qua ꝯstellatione infir mus patitur cũ qua
et scd̾m quan d agere siue practicare in patiẽnte
¶Itẽ medicus se d hĩtuare de subo̾ ꝑ .f. significato ut ĩp̃o
sciat uti ẏmagmatiõne ut intlłs qui de sensualib facit sci¬
entiam in predc̃a ṗmaginatõne sciat ip̃e eanti extra sensũ
et cum ea descent̾e ad sensum obiectine et cum sensu ascend̾e

Expanded text:
| Medicus debet recurrere | ad mixtionem principiorum et regularum huius Artis. Nam per illum modum, per quam miscentur, habituabit se medicus | ad habendum | habitum, cum quo sciat facere mixtionem medicinarum in faciendo decocciones, unguenta, emplastra, syrupos, graduando herbas contra morbum. In subiecto, per D designato, caelum discurritur per principia et regulas. Et in subiecto, per E designato, discurritur homo, per eadem principia et regulas. Et quia principia superiora agunt in inferioribus, ideo medicus recurrere debet ad ante dicta subiecta, ut ipse uideat, sub qua constellatione infirmus patitur, cum qua et secundum quam debet agere siue practicare in patiente. Iterum: Medicus se debet habituare de subiecto, per F designato, ut ipse sciat uti imaginatione, ut intellectus, qui de sensualibus facit scientiam, in praedicta | imaginatione sciat ipse ea uti extra sensum et cum ea descendere ad sensum obiectiue, et cum sensu ascendere
Abbreviated transcription (Latin):
dautiẽ in una forͣ ꝯueniũt. Iustificabile a̾ et bonificabile et
magnificabile et cꝰ sunt mat̾ia uiris. forma tñ et mat̾ia
discursis ꝓ xc̃am lineam regulaꝵ cum diffinitiõnib pͥncõ
et mñ isto ꝑagrapho tmiplicatu est quicquid de iure dici
eo qr altior est pͣo ymagm̃atiua ꝙͣ sensus et cum intlłs sit
altior poͣ ꝙͣ ymagiuatio i deo fortior est in se ip̃o ꝙͣ cum ynia¬
ginatione: et ut iii. ista sciat agere de qualibet pͣo scd̾m
ꝙ est magis altaet mins alta ꝯsulo iuriste ꝙ de subiectis
designatis ꝑ .e. f.g. hẽat noticiam.
ꝙ nõ est competens cum aliã sicut in scd̾a sp̃e rle̾ .c. app nã¬

Expanded text:
ile autem et bonificabile et magnificabile, et cetera, sunt materia iuris, forma tamen et materia, discursis per rectam lineam regularum cum definitionibus principiorum. Et in isto paragrapho implicatum est, quidquid de iure dici eo quia altior potentia est imaginatiua, quam sensus. Et cum intellectus sit altior potentia, quam imaginatio, ideo fortior est in se ipso, quam cum imaginatione. Et ut iurista sciat agere de qualibet scientia, secundum quod est magis alta et minus alta, consulo iuristae, quod de subiectis, designatis per E F G, habeat notitiam. quod non est competens cum alia, sicut in secunda specie regulae C appa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝯfules hĩtuatos biciis.
Gosctica uinos tuim pncipiis sub̾alib et neccessatis. s
est in ꝑiculo mortis cuu pͥncipiis acc̃ntalib et ꝯtiugentib
et cum politica nõ sit subrectum difficile ĩdeo hec q̃ dix inus
de ea sufficiant. De iure
Do est actus uegulatus in honime de insticia hĩcuato.

Expanded text:
ules, habituatos uitiis. Politica uiuit cum principiis substantialibus et necessariis; sed est in periculo mortis cum principiis accidentalibus et contingentibus. Et cum politica non sit subiectum difficile, ideo haec, quae diximus de ea, sufficiant. 91. De iure Ius est actus, regulatus in homine, de iustitia habituato.
Abbreviated transcription (Latin):
quarta sp̃ẽ eiusdem r le ht̃ hĩtum honoris. Et m sto
pussu cognoscit inclłs ꝑ quẽ modũ idem habitus est in ił
ti o teninis assituatus. Ult̾ius cognoscit ꝑ ꝙ̃ modũ uitunĩs
est magio hĩtuatus de uitupatione qͥuam uitupatus Et de
¶ apacitas quidem ꝯsistit ꝑ scdam spẽm rłe .c̃. ꝑ quã

Expanded text:
quarta specie eiusdem regulae habet habitum honoris. Et in isto quarta specie eiusdem regulae habet habitum honoris. Et in isto passu cogltis terminis assituatus. Vlterius cognoscit, per quem modum uituperans est magis habituatus de uituperatione, quam uituperatus. Et de Capacitas quidem consistit per secundam speciem regulae C, per
Abbreviated transcription (Latin):
inta et nõ infiita et ꝙ eẽt nupedita et nõ impedita
ꝙ est impo ᷝ ͤ ip̃a infiuitus est cansa finitatis sĩne finiti
alias hr̃et dnũ hĩtum infinitum et aliũ fiitum ꝙ ẽ
uir̾e sic et nulto meliũs inftuitas ht̃ scil infimentem
infiuitiuu et infĩre: Alioͥn nã fitt̾atis se hr̃et in plus
entis et est hĩtus priuatuuis decepti et ideo per
sedium spẽm r łe .c. intelligens causat in suo intelligibłi
deceptonem ex qua hĩtuat intelligibłem. et ꝑtͥtianp
rle .e. est decipieus in decepto in quo causat deceptonem
cipitur et in quai taklbec hĩtum decept̃onis cum quo de¬
uiãt se a fine a queri est. Et m isto pussu cognoscit intł¬
lectus uñ orit᷑ pcc̃m et uͥ ꝑmanet. De honore. et ho
passuius a est in honorato et ideo honorans est mn
henoris et in ttia est houorans et in quarta ht̃ hĩtum ho¬
uoris et henoratus recipit in t̾cia hĩtinti honoris et ñ

Expanded text:
nita et non infinita, et quod esset impedita et non impedita; quod est impossibile. Ipsa infinitas est causa finitatis siue finiti, alias haberet unum habitum infinitum et alium finitum; quonire, sic et multo melius infinitas habet, scilicet infinientem, infinitum et infinire. Alioquin natura finitatis se haberet in plus, ntis; et est habitus priuatiuus decepti. Et ideo per secundam speciem regulae C intelligens causat in suo intelligibili deceptionem, ex qua habituat intelligibilem. Et per tertiam speciem regulae C est decipiens in decepto; in quo causat deceptionem.cipitur. Et in quarta habet habitum deceptionis, cum quo deuiat se a fine, ad quem est. Et in isto passu cognoscit intellectus, unde oritur peccatum, et ubi permanet. 71. De honore et honorato autem est in honorato. Et ideo honorans est in  habitum honoris. Et in tertia est honorans. Et in quarta habet habitum honoris. Sed honoratus recipit in tertia habitum honoris. Et in
Abbreviated transcription (Latin):
sicut bonitas que eum suo bonificatino honificabłi et bonifica¬
re est hĩtus ꝯsecutus. in homine et si homo habituatur de bo¬
nitate sequitur ꝙ hẽat meritum ꝑ suã bonitatem et sic de
nificatiuus est potentia siue forma nam actiuus est bonifi¬
catus quidem est obm̃ passuius enim est bonificare ã est ac

Expanded text:
Sicut bonitas, quae cum suo bonificatiuo, bonificabili et bonificare est habitus consecutus in homine. Et si homo habituatur de bonitate, sequitur, quod habeat meritum per suam bonitatem; et sic de nificatiuus est potentia siue forma; nam actiuus est. Bonificatus quidem est obiectum; passiuus enim est. Bonificare autem est act
Abbreviated transcription (Latin):
¶In mulciplicatione quar te figure potest moralis uti ĩistu¬
tib ꝯtra uicia. discurrendo uii tutem siune uicium ꝓ tabulam
inquirendo mediũ ar tificiałr sicut fucit logicus scdm suam ar tẽ
et ꝑ talem modiun moralis potest se hĩtuare de uir tute et
deuudare se de uicio sicut de caritate et bonitate que st̾ inque¬
mentia nature moralis eo quia caritas absq bonit̾ate eẽ nõ pot̃

Expanded text:
In multiplicatione quartae figurae potest moraliter uti uirtutibus contra uitia, discurrendo uirtutem siue uitium per Tabulam, inquirendo medium artificialiter; sicut facit logicus secundum suam artem. Et per talem modum moralis potest se habituare de uirtute, et denudare se de uitio; sicut de caritate et bonitate. Quae sunt conuenientia naturae moralis, eo
Abbreviated transcription (Latin):
ualeat quatuor palinos et diuida
ui respondendum est ꝑ diffintionem pͥncipii et ꝙ rłam.f.h.
.i. et .R. et etiam ꝙ subiecta ꝓ .e.f.g significrta. nam intłło ꝑ
uisum attingit in ip̃a figura nouem angulos .a. eium ht̃ ti eo
Ꝙ .b. et .c. hũt.sex. ergo .a. ht̃ sex. quoꝵ tres sunt actu scd̾m in¬
sum altiꝰ u̾o tres sit. in potentia quos intlłs ꝯ ymaginatione
attingit extua sensum quia nũꝙͣ fuerunt in sensu cum quib
ducta in sensum ꝑ fimilitudiuem et ꝓ expientiam. talis scĩa
remanet in intellectu et in ymagm̾atione extra sensum cui
ei in pͣo mensuuit quͣtitatem que est in sensu. Et inasto pas

Expanded text:
ualeat quattuor palmos, et diuidatualeat quattuor palmos, et diuidatCui respondendum est per definitionem principii et per regulam F H I K, et etiam per subiecta, per E F G significata. Nam intellectus per uisum attingit in ipsa figura nouem angulos. A enim habet tres m. Sed B C habent sex; ergo A habet sex. Quorum tres sunt actu secundum uisum, alii uero tres sunt in potentia. Quos intellectus cum imaginatione attingit extra | sensum, quia numquam fuerunt in sensu. Cum quibuducta in sensum per similitudinem. Et per ipsam talis scientia remanet in intellectu et in imaginatione extra sensum. Cuiei in potentia, mensurat quantitatem, quae est in sensu. Et in isto pas
Abbreviated transcription (Latin):
angulos ec figuras et quia i hac arte tiactatur de qͣntitate de¬
signata ꝑ .ẜ. et ꝑ mediũ mensuratiouis ꝙ desiguatur ꝑ ip̃m .f. dis¬
ur sum ꝑ .b.c. d.e.g.h .i.si. ideo ip̃a qntitas est sub iectum geome¬
triẽ sicut mensure supiores que cãnt niferiores nam bontas est
Una neusura scd̾m suam rõnem et magnitudo alia et cꝰ et ħ sigai
qnto est se mensurat bonam et magnani ut bonus et magnus
ꝓducat bonũ et magnũ et h figmatur. in loco io quo locit simus
de puncto linea et triangulo quadrangulo et cir culo et fignru¬
¶ Amplius meusure ĩncipiuuit ꝑ corbelatiuos scd̾e spẽa regule .c.
et d̾iuantur. in t̾ciam in gua sunt hĩtuati mensurans et mensura¬
tus et meulurare. In quarta a fpe menuatue hubec habictum
quantiun figuratum sieut coloratus ht̃ coborem et ħ significabi¬
mus ꝑ istas duas fĩguras sb̾seq̃nteᷤᷤ
¶Suppono ꝙ iste quadrangulus

Expanded text:
angulos et figuras. Et quia in hac Arte tractatur de quantitate, deangulos et figuras. Et quia in hac Arte tractatur de quantitate, designata per F, et per medium mensurationis, quod designatur per ipsum F, discursum per B C D E G H I K, ideo ipsa quantitas est subiectum geometriae, | sicut mensurae superiores, quae causant inferiores. Nam bonitas est una mensura secundum suam rationem, et magnitudo alia, et cetera. Et hodcirco bonitas in tanto, quanto est, se mensurat bonam et magnam, ut bonus et magnus producat bonum | et magnum. Et hoc figuratur in loco, in quo locuti sumus de puncto, linea, triangulo, quadrangulo, circulo et figura. Amplius: Mensurae incipiunt per correlatiuos secundae speciei regulae C, et deriuantur in tertiam; in qua sunt habituati mensurans, | mensuratus et mensurare. In quarta autem specie mensuratus habet habitum | quantum figuratum; sicut coloratus habet colorem. Et hoc significabimus per istas duas figuras subsequentes: Suppono, quod iste quadrangulus
Abbreviated transcription (Latin):
nes artis et scĩas. Et ideo philosophus p artem istã ma¬
gnũ sub̾i intelligeudi hr̃e potest. naui ip̃e potest philoso¬
phari ꝑ subiecta designata ꝑ .c.d.e.f.g. h .i. et eciam ꝑ cen¬
tum formae. Nlam philosophus tractat ualicer de augelis de
celo de homiue de yuiagiuatiũa sensitiua uegetatiua et de
eleũitatiua. De miuaculis a̾ uequaꝙͣ nã supͣ uãm sunt quap̃p
si aliquis querat phibo  decurratur ad pͥdc̃a subieta applicando
id de quo queritu eis tali a modo respondeatur ꝙ id de quo que¬
ritur benianeat illesum tenendo de q̃one affirmatiũam uel
negatĩan nam ilła que trastautui. in antedc̃is sub̾is clara
et manifesta sunt nitlłui subtiliꝰ intelligenti. Si a id de quo qͣ
sit implicatum siue ꝑegriuũ applicetur pͥtc̃is explic̾atis et eũ
Eometria est ars niuenta ad mensurandum liueas

Expanded text:
hit ad omnes artes et scientias. Et ideo philosophus per Artem istam mahit ad omnes artes et scientias. Et ideo philosophus per Artem istam magnum subiectum intelligendi habere potest; nam ipse potest philosophari per subiecta, designata per C D E F G H I, et etiam per centum formas. Nam philosophus tractat naturaliter de angelis, de caelo, de homine, de imaginatiua, sensitiua, uegetatiua, et de elementatiua. De miraculis autem nequaquam; nam supra naturam sunt. Quapropter si aliquis quaerat philosophice, recurratur ad praedicta subiecta, applicando id, de quo | quaeritur. Eis talineat illaesum, tenendo de quaestione affirmatiuam aut negatiuam. Nam illa, quae tractantur in ante dictis | subiectis, clara et manifesta sunt intellectui, subtiliter intelligenti. Si autem id, de quo quaeritur, sit implicatum siue peregrinum, applicetur praedictis explicatis. Et cum e geometria Geometria est ars, inuenta ad mensurandum lineas,
Abbreviated transcription (Latin):
cialiter recur raut ad p̾dc̃m sub̾m et dicant de deo ea que
iinueuiuntur. in ip̃o. Si a̾ uoluerint multiplicure u̾ba q̃ sũc
in ip̃o applicent ea ad u̾ba explicatu que sunt in p̾libato su¬
biecto tali ꝟ̾o modo q. u̾ba explicata renie aut allesa dieen¬
do sic utrũ deus possit nõ ẽẽ recurratur ad rłam in quai¬
queritur quare deus est. Et si queratur utrũ deus possec
ẽẽ malus aut utrũ sint plures dii uecur ratur ad locum in
¶It̾m si queratur que lex est ua aut lex xͥanor aut iude¬
oꝵ aut sarracenoꝵ recurratur ad subiectum in quo de de¬
o loquitur. Et respiciatur in eo que lex intplicata est. Et
si p̾dicator de deo ult p̾dicare extinhat mat̾iam s̾uouis
sic de alhs. Et in isto passu cognoscit intlłs ꝑ quem motum
miũ subm̃ est ei ualde maguũ obm̃ de quo uiultum ga¬
uisus est. De phisoso phia

Expanded text:
cialiter, recurrant ad praedictum subiectum, et dicant de Deo ea, quae cialiter, recurrant ad praedictum subiectum, et dicant de Deo ea, quae inueniuntur in ipso. Si autem uoluerint multiplicare uerba, quae sunt in ipso, applicent ea ad uerba explicita, | quae sunt in praelibato subiecto; tali uero modo, quod uerba explicata remaneant illaesa, dicendo sic: Vtrum Deus possit non esse? Equaeritur: Quare Deus est? Et si quaeratur, utrum Deus posset esse malus, aut, utrum sint plures dii, recurratur ad locum, inItem si quaeratur: Quae lex est uera, aut lex christianorum aut iudaeorum aut saracenorum? Recurratur ad subiectum, in quo de Deo loquitur, et respiciatur in eo, quae lex implicata est. Et si praedicator de Deo uult praedicare, exerceat materiam sermonis sic de aliis. Et in isto passu cognoscit intellectus, per quem modum primum subiectum est ei ualde magnum obiectum; de quo multum gauisus est. 81. De philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
sitiue et coꝵpit foruas autiquas priuatiue cũ uno et eod̾
actu astituto de gn̾are et coꝑpe.
et i eodem subiecto sicut ignis qui est ageus et ab uua quidẽ et
caliditate ht diu̾sos actus ut aꝑꝑt in desiccando tegulam et iñ
passiua cum eodem motu nali Tone cuiꝰ est. ꝙ ꝑ guartum spẽ
noscit intłłe ꝑ quem medũ gn̾atio et coꝵptio et priuatio sf̃
pͥncipia nalia in elem̃tatis̃
Ixinus de octoginta formis que sunt pͥncipia expli¬
cita hartis quib pessunt applicari principia implici¬
ta sicur quicquid dicatur. de gn̾atõne coꝵptione ⁊ pͥuatiõe
ticulares uo declaretur ꝓ ꝙ̃ modũ hec aiꝰ est gu̾alis ad om¬
nes aliad artes et ut scientes hanc artei alias artes fa¬
cilius possint addisc̾e̾ et hĩe Eo pͥmo de theologia diceu
de deo Et soc̾co p̾mũ subm̃ ꝑ .b. designatumn est lo¬
cus in quo loquit᷑ de deo ar tificiałr eo quia ip̃e discurritur ꝑ
pͥnçipia et usas. et ideo uolentes loqui de deo nalr sine artitĩ¬

Expanded text:
sitiue, et corrumpit formas antiquas priuatiue cum uno et eodem actu, constituto de generare et corrumpere. et in eodem subiecto. Sicut ignis, qui est agens, ab una et eadem caliditate habet diuersos actus; ut apparet in desiccando tegulam, et in passiua cum eodem motu naturali. Ratione cuius est, quia per s, per quem modum generatio, corruptio et priuatio sunt principia naturalia in elementatis. Diximus de octuaginta formis. Quae sunt principia explicita huius Artis; quibus possunt applicari principia implicita. Sicut quidquid dicatur de generatione, corruptione et priuatione, articulares, | ut declaretur, per quem modum haec Ars est generalis ad omnes alias artes. Et ut scientes hanc Artem alias Artes facilius possint addiscere et habere. Et primo de theologia dicemu. Et idcirco primum subiectum, per B designatum, est locus, in quo loquitur de Deo artificialiter, eo quia ipse discurritur per principia et regulas. Et ideo uolentes loqui de Deo naturaliter siue artifi
Abbreviated transcription (Latin):
giditate in caliditatem et homo de sanitate iu infirmitatẽ
et de iusticia in iniuriau et hiꝰ.
et motũ qñ martellus mouet clauũ et tactus qui attiũgit
iotũ in pulso. nõ autem dico ꝙ attingat. motũ quo ad eem
ip̃iꝰ motus s figuram tm̃ et sic de aliis suo modo. sicut uisus
qui attiugit lapidem cadentem s nõ attiugit ecͣm motus n
lapidis o colorem et figuram tantum. De ĩmoblicate
smnobilitas est pͥncipiua t̃plicatuui s ad priũ¬
cipii diffitionem sua quidem diffinitio est applica¬
bilis. Nam sicut pͥncipiun est causa quare entiã sunt prm¬
cipiabilia sic ĩnobilitas est pͥncipium cum quo ĩmobilia sũt
sinobilia sire ꝓmanentiã
¶Ap̃a quidem t̃ mobilitus applicabsis est ad sua cortelatiia
inti iseca a quib neqͣqͣm seꝑari pt sĩc for᷑ ab actõue et mat̾ia
a passione et calidus a caliditate et bonus abonitate et hõ

Expanded text:
giditate in caliditatem, et homo de sanitate in infirmitatem giditate in caliditatem, et homo de sanitate in infirmitatem et de iustitia in iniuriam, et huiuet motum, quando martellus mouet clauum; et tactus, qui attingit motum in pulsu. Non autem dico, quod attingat motum quo ad essentiam ipsius motus, sed figuram tantum; et sic de aliis suo modo. Sicut uisus, qui attingit lapidem cadentem, sed non attingit essentiam motus neque lapidis, sed colorem et figuram tantum. 26. De immobilitate | Immobilitas est principium implicatum. Sed ad principii definitionem sua quidem definitio est applicabilis; nam sicut principium est causa, quare entia sunt principiabilia, sic immobilitas est principium, cum quo immobilia sunt immobilia siue permanentia. Ipsa quidem immobilitas applicabilis est ad sua correlatiua intrinseca, a quibus nequaquam separari potest; sicut forma ab actione, et materia a passione, et calidus a caliditate, et bonus a bonitate, et ho
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pͥncipia et ułas et sua disfimicio est applicabilis ad
diffimtionem pͥncipii naui locus est pͥncipiũ cum quo omnia
entia sunt ꝯtinentia et ꝯtenta. Ip̃e quidem est applicabilis
ad deçimani regulan eo quia locus est instrĩn cnin quo oĩa
mobilia siuit mobilia de uno leco in nouũ locuui.
¶Ip̃e etiam locus applicabilis est ad correlatiua a quib exit
qñ ip̃a correlatiua sub̾alia collocant i se ip̃is correlatua pe¬
grina sicut ignis in ignibłi et calore collocat aꝙͣ cale facta
et gñaus in suo int̾useco gn̾abłi gn̾at gu̾atuui et huiꝰmodi
¶Collocatum autem est suũ ꝯcretum. De motu
Otus est p̾ͥncipium implicaturi et sua diffruitio est
applicabilis ad diffiuitionem pͥncipn᷑ et etiam ato de¬
camam regulatu et sic de aliis. nam motus est illud pͥncipi¬
uni cum quo om̃ia mobłia sunt mobłia et sua correlatiua
mouet se inuia. Augmentulr sicut planta crescendo et gñan¬
do. Alt̾ando sicut smũ qd̾ mutatur. in acetum et aqͣ de fri¬

Expanded text:
ipia et regulas. Et sua definitio est applicabilis ad definitionem principii ; nam locus est principium, cum quo omnia entia sunt continentia et contenta. Ipse quidem est applicabilis ad decimam regulam, eo quia locus est instrumentum, cum quo omnia mobilia sunt mobilia de uno loco in nouum locum. Ipse etiam locus applicabilis est ad correlatiua, a quibus exit, quando ipsa correlatiua substantialia collocant in se ipsis correlatiua peregrina. Sicut ignis in ignibili et calore collocat aquam calefactam, et generans in suo intrinseco generabili generat generatum, et huiusmodi. Collocatum autem  Et sua definitio est applicabilis ad definitionem principii, et etiam ad decimam regulam; et sic de aliis. Nam motus est illud principium, cum quo omnia mobilia sunt mobilia, et sua correlatiua mouet se in uia. Augmentaliter, sicut planta, crescendo et generando. Alterando, sicut uinum, quod | mutatur in acetum, et aqua de fri
Abbreviated transcription (Latin):
Pͥus est ip̃o fine ut p sumłr ꝓ eius diffinitionem et finis est ul¬
tintus ut pr ꝑ eandem ĩoneui In fme enini pͥncipiũ quiescit et
ẜ̾fic ꝑ rẽm et debitum ordinem sicut quidem et in ꝯstructiõe
suppõitum p̾ponitur et apõitum postponitur ut cum diait᷑ peteꝰ
currit̾. nõ enim bene ordinat qui tectum ultꝰ p̃ͥponere in edifica¬
tione dounis fundam̃cum aꝰ et pictes post edificare nam nn

Expanded text:
patet similiter per eius definitionem; et finis est ultimus, ut patet per eandem rationem. In fine enim principium quiescit; et hoc per rectum et debitum ordinem. Sic quidem et in constructione suppositum praeponitur, et appositum postponitur. Vt cum dicitur: Petrus currit. Non enim bene ordinat, qui tectum uult praeponere in aedificatione
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ampliuo est alius modus ornandi uidelicet ornare qͥncipiũ
cum sua diffun̾tione et cui diffmitionib alioꝵ pͥncipsõꝵ ut ꝯ
tm̃ rechoricus oinat cum uoce significatiũa ut cuin diatue¬
Etm̃ rethoricus ornat cum uoci
ber et nouenber eo qr significant flores et folia et auiũ cantũ
et renonationem temꝑis et reꝵ gn̾abilumi. October & et nouẽ¬
ber nequaꝙͣ et ħidem porest dici de fontib fluminib ⁊ siuiliopͤ

Expanded text:
idelicet ornare principium cum sua definitione et cum definitionibus aliorum principiorum. Vt cum em: Rhetoricus ornat cum uoce significatiua. Vt cum dicituem: Rhetoricus ornat cum uoce ber et Nouember, eo quia significant flores et folia, et auium cantum, et renouationem temporis et rerum generabilium: October et Nouember nequaquam. Et hoc idem potest
Abbreviated transcription (Latin):
mobłis et mou̾e temuꝑe et loco mediantib.
¶Naus in suno tempe est in uno loco et malto tempe in al¬
tero leco qũi geometͥa et arismetica desçendñt ab arte ista
tionis p̾eamitiue ab arte ista descendit et farie ageomettiã

Expanded text:
mediantibus. Nauis in uno tempore est in uno loco, et alio tempore in alio loco, quoniam geometria et arithmetica descendunt ab arte ista, tionis primitiue | ab ista Arte descendit, et secundarie a geometria |