comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ori adheret ꝑꝯũsionẽ. necpͥme ꝯditionis ordinẽ. nec pͥmi exẽ¬
plaris inse ꝑcurbent asimilitudinẽ. Qͥs qͥs gͦ uia in uesti gati¬
onis de insibilib adinuisibilia transit pͥmũ a corꝑea ereatura
adrationalem creaturam deiñ ar̃onali ereatura. ad consrd̾a¬
tonem sui creatoris mentis intuitũ duceredebet. Reũtens a
de inuisibibilib ad uisibilia. pͥmũ aereatore ad r̃onalẽ erea¬
curã. deiñ ar̃onali creatura ad eorꝑeam ereaturã descendet.
Ordo aut̃ cognitionis in mente humana seꝑ p̃cedit ordinẽ.
conditionis. qͥa nos qͥ foris sumus redire ab ingnus ñ possumꝰ. nͥ
pͥus ocło mencis intima penetremꝰ. Seqͥt᷑ aut̃ semꝑ ordo ꝯditio¬
nis ordinẽ oognitionis.qr et si aliqñ humana infir mitas adint̃¬
na ꝯtemplancta ł tentut ad missa fuerit. diu ibidem stare hane
sue mucabilicatis fluxus ñ ꝑmittt.¬
in uisibilium cognnitionẽ ꝑueniemꝰ. nẽ iam mens nr̃a ad semet¬

Expanded text:
onversionem, nec primae conditionis ordinem, nec primi exemplaris in se perturbet similitudinem. Quisquis ergo via investigationis de visibilibus ad invisibilia transit, primum a corporea creatura ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad considerationem sui Creatoris mentis intuitum ducere debet. Revertens autem de invisibilibus ad visibilia primum a Creatore ad rationalem creaturam, deinde a rationali creatura ad corpoream creaturam descendit. Ordo autem cognitionis in mente humana semper praecedit ordinem conditionis; quia nos qui foris sumus redire ab intimis non possumus, nisi prius oculo mentis intima penetremus. Sequitur autem semper ordo conditionis ordinem cognitionis; quia, etsi aliquando humana infirmitas ad interna contemplanda vel tenuiter admissa fuerit, diu tamen ibidem stare hanc suae mutabilitatis fluxus non permittit.invisibilium cognitionem pervenimus, nunc jam mens nostra ad semet
Abbreviated transcription (Latin):
& pͥus tẽpore ẽ. qͦd nunqu̾a cepit. & post̾iuis te¬
pore qd̃ fin̾e nescit. & sipͣ tempꝰ ẽ. qd mutabili¬
tatẽ ñ recipit. Seraphim stabant suꝑ illud. Puo
seraphim. duo ft̃ testam̃ta . &. pulcre seraphim
qd int̾p̃tat᷑ ardeus. diuina scͥpturã significat.
que eos qͦs ꝑcognitionẽ priꝰ illuminauerit. ꝑa¬
morẽ pꝰmodũ fortit̾ ardere facit. Uũ emͣ menti
nr̃e qͥd desidare debeat ostendit. pͥus eã illumi¬
nat. ac deinde ardentẽ reddit. Ardet gͦ. qͥa arden¬
tes facit. sicut alibi lucere dicit᷑. qͥa illuminat. de hac
enĩ petrꝰ apłs ait. Habemꝰ firmuore̾ ꝓpħicũ ser¬
mone̾ cui benefacitis attendentes tanqͣm lucerue

Expanded text:
quod nunquam coepit, et posterius tempore, quod finem nescit. Et supra tempus est, quod mutabilitatem non recepit. Seraphim stabant super illud , Duo seraphim duo sun. Testamenta. Et pulchre seraphim, quod interpretatur ardens, divinam Scripturam significat, quae eos quos per cognitionem prius illuminaverit morem postmodum fortiter ardere facit. Dum enim menti nostrae quod desiderare debeat ostendit, prius eam illuminat, ac deinde ardentem facit. Ardet ergo quia ardentes facit, sicut alibi lucere dicitur quia illuminat, de hac enim, Petrus apostolus ait: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes quasi lucernae
Abbreviated transcription (Latin):
mento fuit. Sigͦ nil cresc̾e pot̃ nͥ addat᷑ ei qd pͥus ñ habuit. patet qͥa
nulla res crescens ꝑse increm̃tum sumit. Qͥ gͦ crescentib dat cre¬
mentũ. ipse existentib deelit initũ. Idẽ motus locał ꝓbat. Qͣsdã
ueant᷑. nusꝗͣ tñ ordo rerũ ꝯfund̾r. Uñ ñ ẽ dubiũ qͥn intꝰ sit dispo¬
sitio p̃sidentis. qͥcerta lege cuncta mod̾at᷑. Qrõne gͦ negamꝰ ꝓui

Expanded text:
mento fuit. Si ergo nil crescere potest nisi addatur ei quod prius non habuerit, Pater quod mento fuit. Si ergo nil crescere potest nisi addatur ei quod prius non habuerit, Pater quod nulla res crescens per se incrementum sumit. Qui ergo crescentibus dat crementum, ipse non existentibus dedit initium. Idem motus localis probat. Quasdam veantur, nusquam tamen ordo rerum confunditur. Unde non est dubium quin intus sit dispositio praesident
Abbreviated transcription (Latin):
li motu inuenimꝰ. qͦd scił ereatorẽ et̾num habemꝰ. qͥpͥncipio caret
qͥa semꝑfiit. finem ñ patit᷑ quia semꝑ erit. Huie aut̃ cognitio ni
ce t̾i qͦ motꝰ attestant᷑. h ẽ aĩalis. nat᷑ał. localis. In animali namq
motu sunt sensus et appetitꝰ. Om̃is aũ nat᷑ał appecitꝰ in reb exple¬
mentũ inuenit. neq aliqͥs ẽ ordin atꝰ affectꝰ. quẽ suus effectꝰ con¬
seqͥ ñpossit. U̾bi gr̃a. Esuriunt animantia. inueniunt qͥd comedant.
um necessarium płidiũ desit. Q .i. appetitus institint. ipse appe-¬
titib alim̃to p̃ꝑauit. neq ullomͦ fieri poss. si rerum euentus fortu¬
itr eent. ut sie ꝑom̃ia cunctis affectib sui effectꝰ respond̾ent. Ioem
modꝰ nat᷑ał ꝓbat. Sic̃ eñ impossibile ẽ. ut ꝑ se aliqͥd de nichilo fiat.¬
sic om̃ino impossibile ẽ ut ꝑse aliqͥd augm̃tum accipiat. ħ ẽ qͦd sibi esi¬
ipsi dͥare ñ pot̃ inciũ sidi ipsi dare ñpot̃ increm̃tum. Qcqͥd it. cres¬

Expanded text:
li motu invenimus, quod scilicet Creatorem aeternum habemus, qui principio caret, quia semper fuit; finem non patitur, quia semper erit. Huic autem cognitioni caeteri quoque motus attestantur: hoc est animalis, naturalis, localis. In animali namque motu sunt sensus et appetitus. Omnis autem naturalis appetitus in rebus explementum invenit, neque aliquis est ordinatus affectus, quem suus effectus consequi non possit. Verbi gratia: Esuriunt animantia, inveniunt quod comedant; rum necessarium praesidium desit. Qui enim appetitus instituit, ipse appetitibus alimenta praeparavit. Neque ullo modo fieri posset, si rerum eventus fortuiti essent, ut sic per omnia cunctis affectibus sui effectus responderent. Idem motus naturalis probat. Sicut enim impossibile est, ut per se aliquid de niaccipiat; hoc est quod sibi ipsi dare non potest initium, sibi ipsi dare non potest incrementum. Quidquid enim cres
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃. nicħ se eẽ in tellig̃. Illud nanq qͦd in nob̾ rõnis capax ẽ ꝗͣuis
nt ita cdicam infusũ ⁊ cõmixtũ carnisit. ipsũ tñ se ab substantia
carnis ꝓpͥarõe secernit et alienũ intellig̃. Cur gͦ hõ in insibilia eẽ
dubitet. qͥ id ipsum qͦd uere hõ ẽ decꝰ existentia neqͣqua dubitat
inuisibile ẽẽ uidet :: Ianua gͦ ꝯtẽplatiõis homini aꝑit᷑. qñ ipse se
sua ratione ducente ad seipsũ cognoscendũ ingͤdit᷑. In gresso aut̃ uia
sq adfinẽ currenda restat. ut scił qͥsq ex consicdatione ꝓpͥa ad agni¬
tionẽ creatoris su ꝑueniat. Illud naiq in nob̃ qͦd ñ ht carnis essen
trã a carne ñ pot̃ hab̾e mat̾iã. s si c̃ diũsũ ẽ acarne. ita se alienũ sen-¬
cit a carnis origine. Iniciũ tam̃ se hab̾e in hoc uerissime agnoseit.
qͥa cũ se intelligit ẽẽ. semꝑse fuisse ñ meminit. cũ tam̃ nesciens intel

Expanded text:
possunt, nihil se esse intelligit. Illud namque quod in nobis rationis capax est, quamvis, ut ita dicam, infusum et commistum carni sit; ipsum tamen se a substantia carnis propria ratione secernit, et alienum esse intelligit. Cur ergo homo invisibilia esse dubitet, qui idipsum quod vere homo est de cujus existentia nequaquam dubitat, invisibile esse videtur. Janua ergo contemplationis homini aperitur, quando ipse sua se ratione ducente ad se cognoscendum ingreditur. Ingresso autem via usque ad finem currenda restat, ut scilicet quisque ex consideratione propria ad agnitionem Creatoris sui perveniat. Illud namque in nobis quod carnis ntiam, a carne non potest habere materiam; sed sicut diversum est a carne, ita alienum se sentit a carnis origine. Initium tamen se habere in hoc verissime agnoscit, quod cum se intelligat esse, semper se fuisse non meminit, cum tamen nesciens intel
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ sp̃ẽ ꝑbet᷑ humana cupiditas. eorꝗͣ rara sunt nouitate excita¬
ca ad mirari diseat human⁊ caraitas. pꝰtremo ut hec bona simul
& mala qͣsi eminꝰ posita qͦdamꝰ alloqͥt᷑ ħominẽ. ut attendat qͣnto
studio et̃na mala fug̾e. et bona et̾ua appecere debet. siphis tẽꝑalib
bonis adipiscendis & in alis euitandis tantos labores sustinet.

Expanded text:
sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitasunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna appetere debet, si pro his temporalibus bonis adipiscendis et malis evitandis tantos labores sustinet.
Abbreviated transcription (Latin):
itate dispares sunt. Uide gͦ qͥd magis mireris. Aentes apͥ uł tmee
alas gffis uł seinifis. cap̃ eqͥ ł locuste. erura elefantis uł culicis.
rostrũ sins uel sucerionis. aqͥlani uł formiei. leonẽ ł pulieẽ. tigͥ¬
dem uł cestudinẽ. Ibi miraris magnitudinẽ. hic paruitatẽ mi¬
raris. Corpꝰ paruum. magna sap̃ta conditũ. Magna sapĩa ciu
nulla sub reppet negligenta. ilł decdit oclos ͦs uix cõphende
pot᷑ oculus & intam exignis emꝑib sic om̃ifai ã lini am̃ta nature
sue congrua plenissime clistribuit. ut nichil uid eas de esse
dent᷑. St̃ q̃dã inreb ꝯditis q̃ idcireo ẽ uident᷑ magis mira st̃.
quiã ad honiinũ notieiã raro ꝑuenuint. uł obhoe qd in suo gene
pauca ereata sunt. ł qi in remotis sedib et in abditis nate̾ sinb ab¬
strusa. Hec aut̃ ide̾co ereatoris ꝓudenga seorsum collocare uoluit
ut illoꝵ consortio q̃ noxia sunt ñ ledat᷑ huniana societas. eoꝵ q̃ p̃ciosa

Expanded text:
d magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrpotest oculus; et in tam exiguis corporibus sic omnifariam lineamenta naturae suae congrua plenissime distribuit, ut nihil videas deesse dentur. Sunt quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitiam raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa
Abbreviated transcription (Latin):
noc̃te surgebã ad confitendũ tͥ. S illos diessuos uocã qͥa alios ñ amat.
siẽ iheremias diẽ. One diem hominis ñ desidaui tu seis. Isti st̃
q̃ues qͥb plenꝰ fuit beatꝰ iob de qͦ sc̃ptũ ẽ. qͥ a mortus ẽ senex plenꝰ
dierũ. Nam de aliis dieb plenꝰ eẽ ñ pot̾at. qͥ tnsach iam erant.
Iulos dies qͥ foris sunt solos mali nouerunt. boni uͦ qͥ iam int̃ nos
uid̾e meruer̃. eoiꝰ qͥ foris st̃ ñ solũ ñ dilig̃t. s etã maledicunt. Pe

Expanded text:
nocte surgebam ad confitendum tibi . Sed illos dies suos vocat, quia alios dies non amat. Sicut Jeremias dicit: Domine, diem hominis non desideravi, tu scis . Isti sunt dies quibus plenus fuit Job, de quo scriptum est, quia mortuus est senex et plenus dierum . Nam de aliis diebus plenus esse non poterat, qui transacti jam non erant. Illos dies qui foris sunt, solos mali noverunt; boni vero qui jam internos dies videre meruerunt, eos qui foris sunt non solum non diligunt, sed etiam male
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa iꝰapĩa iudeissic loqͥt᷑ dicens. Abrahã pat̃ uĩ exultauit ut
uid̾et diem meũ uidit ⁊ gauisus ẽ. Heritas ẽ enĩdĩ. redemptio
ẽ gen̾is humani. hanc enũ p̾us ꝓiserat. Qũanimirũ dũ pꝰ modũ
exibuit. quid aliud quã se ipsũ ueracẽ ostendit. Recte aut̃ ꝑsa
pientiã hec ũitas ĩpleta ẽ. aqͣ om̃is uitas facta ẽ. Nec aliꝰ ad inple¬
dam intatẽ mittendus fuit nͥ hisinqͦ om̃is plenitudo u̾itas con-

Expanded text:
ham pater vester exsultavit ut videret diem meum, vidit et gavisus est . Veritas enim Dei redemptio est generis humani. Hanc enim prius promiserat. Quam nimirum, dum postmodum exhibuit, quid aliud quam seipsum veracem ostendit? Recte autem per sapientiam haec veritas impleta est, a quo omnis veritas est. Nec alius ad implendam veritatem mi
Abbreviated transcription (Latin):
plu eꝰ angelici siuie humani intellectꝰ eapacitas ad
uades templũ implet᷑ abhis que sub ipso st̃. qͥa tan¬
taẽ. duinoꝵ oꝑicm inmensitas. ut adea ꝑfecte cõ¬
phendenda nulliꝰ creature intelligentia sufficiat.
Implet cor nr̃m consid̾atio eoꝵ. ñcõphendit᷑ acor¬
de nr̃o inm̃sitas eoꝵ. Quando gͦ factorẽ oꝑis ẽo
pbendere ualebimꝰ qui ipsuĩ opꝰ factorĩ ad plenu
cape ñualemꝰ s Possumꝰ etiã dic̃e. qd soliũ hoc excel¬
su &s eleuatĩ inqͦ secder ds̃. et̾nitas sit dĩtaris. qͥade
ipso solo dicitur qui habitat. et̾nitatẽ ñ qd aliud sit
as aliud et̃nitas eiꝰ S qͥa soliũ regnantiũ ẽ udo

Expanded text:
intellectus capacitas, quod scilicet templum impletur ab his quae sub eo sunt. Quia tanta est divinorum operum immensitas, ut ad ea perfecte comprehendenda nullius creaturae intelligentia sufficiat. Implet cor nostrum consideratio eorum non comprehenditur a corde nostro immensitas eorum. Quomodo ergo factorem operis coendere valebimus, qui ipsum opus factoris ad plenum capere non valemus? Possumus etiam dicere quod solium hoc excelsum et elevatum, in quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso solo dicitur: Qui habitat aeternitatem , non quod aliud sit Deus, et aliud aeternitas ejus, sed quia solium regnantium est,
Abbreviated transcription (Latin):
Eleuatũ ẽ. qd de inferiori transiatũ ẽ. ad suꝑio¬
ra. Soliũ gͦ excelsũ. st̃ angelici sp̃c. Soliũ eleua¬
tnͣ anime scoꝵ de huiꝰ mundi uoragine trans¬
late adgaudia siꝑne pacis. & qͥa itłsq p̾sidet.
ds ideo sedere phibet᷑ suꝑ soliũ excelsũ & eleuatũ.
Qͦa uͦ insequentib dicit᷑. plena ẽ om̃is t̾ra maies¬
tate eiꝰ. P t̾ram om̃is corporea creatura signifi¬
catur. q plena ẽ. maiestate dĩ. quia diuina eẽntia
sicut sp̃uali creature ꝑcognitionẽ p̾sidet: Ita
corporeã creaturã regendõ adq disponendo im¬
plet. Qͦd gͦ alibi dicttur celũ & t̾ram ego impleo.
Srursũ. Celũ in sedes est & tra scabellũ pedũ meoꝵ

Expanded text:
est ad superiora. Solium ergo excelsum sunt angelici spiritus, solium elevatum animae sanctorum de hujus mundi voragine translatae ad gaudia supernae pacis. Et quia utrisque praesidet Deus, ideo sedere perhibetur super solium excelsum et elevatum. Quod vero in sequentibus dicitur: Plena est omnis terra majestate ejus , per terram omnis corporea creatura significatur, quae plena est majestate Dei. Quia divina essentia sicut spirituali creaturae per cognitionem praesidet, ita corpoream creaturam regendo atque disponendo implet. Quod ergo alibi dicitur: « Coelum et terram ego impleo. » Et rursum: Coelum mihi sedes est, et terra scabellum pedum
Abbreviated transcription (Latin):
confiteam᷑. Qͥa itẽ ille qͥ genitꝰ ẽ. neq itẽ ille qͥa gignente & genito ꝓ¬
cedit. ille pot̃ eẽ potens qͥ ẽ gignens uł genitꝰ in expugnabili ratione
ũitatis cogimͣ inditate et ꝑsonarũ tͥnitate et sabstantȩ unitatẽ cogno¬
ce. Trib gͦ in dĩtate una cõmunis ẽ. et eqͣlis et̃nitas. & et̾na eqͣlitas.
qͥ a ñ pot̾ eẽ singłis dissimile qͦd om̃ib facit đitas una ꝯmune. Tresgͦ

Expanded text:
 neque item ille qui a gignente et genito procedit, ille esse potest, qui est gignens vel genitus; inexpugnabili ratione veritatis cogimur in deitate personarum trinitatem et substantiae unitatem cognoscere. Tribus ergo in deitate una communis est, et aequalis aeternitas, et aeterna aequalitas, quia non potest esse singulis dissimile, quod omnibus faci
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ Consida gͥ cͣa hec mentẽ. intellectũ amorẽ. de m̃te in telleetꝰ nas¬
cit᷑. demente parit᷑ & incellectu amor orit᷑. desola m̃te intelleetꝰ. qͥa
mens dese intellectũ genuit. Amor uͦ nec de sola m̃te needesolo in¬
tellestu qͥa abutsq ꝓcedit. pͥus menꝰ. deiñ mens & intellec tꝰ pꝰea mens
in tellectꝰ: amor.⁊ hoc qͥdem in nob̃ sic ẽ. Uerũ inereatore longe
alit᷑ suad et ratio. Eͥa enĩ ipsum finsse semꝑ credimꝰ. semꝑ qͦ sapien¬
tam habuisse oportet ꝯfiteamͣ. Nam sã aliqñ sine sap̃ia fuisse dr̃.
qͥs eum pꝰmodũ sapientẽ fecerit. aut a quo sapĩam acceꝑit nul
lomꝰ innenitur. eũ ⁊ ħ ab surdissimũ sit. ⁊ abonĩ ratione alienĩ.
credere e ũ qui est finis & origo om̃is sapĩe. aliqñ sine sapi

Expanded text:
aec tria, mentem, intellectum, amorem. De mente intellectus nasaec tria, mentem, intellectum, amorem. De mente intellectus nascitur, de mente pariter et intellectu amor nascitur: de sola mente solus intellectus, quia sola solum genuit. Amor vero non de sola mente, nec de solo intellectu, quia de utroque procedit. Prius mens, deinde mens et intellectus, postea mens, intellectus, et amor. Et hoc quidem in nobis ita est: verum in Deo longe alittiam habuisse oportet confiteamur. Nam, si aliquando sine sapientia fuisse dicitur, quis eum postmodum sapientem fecerit, aut a quo sapientiam acceperit nullo modo invenitur, cum et hoc absurdissimum sit, et ab omni ratione alienum credere, eu
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑplece questiones oriunt᷑ quas hiuie cõpendio int̃polare timemꝰ.
Igit᷑ adea que restant transeamus.
pͣem de uisibilib ad inuisibilia. ocło ꝯtemplationis in gres¬
Isi simꝰ. ad hoe isq uia inuestigationis penet᷑iumus. ut iam
ereatorem rerũ unũ sine pͥncipio. sine fine. sine mutabilitate eẽ
Considemus gͦ si adhue ampliꝰ aliqͥo eadem ipsa nat᷑a nr̃a de crea¬
tore nr̃o nos docet. qͥa fortassis ñ solũ unum. i & trinũ ostendat. Cer¬
te mens rationał una est. &. generat dese intellectũ una unum.
aspiẽe semꝑ hab̾e. semꝑ illo frui. semꝑ iillo delectari. Ipsũ ꝑse placet
ipsum ꝑꝑ. se placet. nec aliqͥ ẽ qd extͣ illud querit᷑. qi in illo totum
amatur. In illo ꝯtemplatio u̾itatis ad uidenciũ delectabilis. ad haben¬
aum suains. adfruendum duleis. Cum illo secũ mens reqͥeseit. nec
umꝗͣͥ seereti sui tedio afficit᷑. que unieo qͥdem ñ tñ solitario ꝯsorte le

Expanded text:
et perplexae quaestiones oriuntur, quas huic compendio interpolare timemus. Igitur ad ea quae restant transeamus.s autem contemplationis ingressi sumus, ad hoc usque via investigationis penetravimus, ut jam creatorem rerum sine principio, sine fine, sine mutabilitate esse Consideremus ergo si adhuc amplius aliquid eadem ipsa natura nostra de Creatore nostro nos doceat, quia fortassis non solum unum, sed et trinum ostendat. Certe mens rationalis una est, et generat de se intellectum, una unum. aspicere, semper habere, semper illo frui, semper in illo dipsum propter se placet, nec aliquid est quod extra illud quaeritur, quia in illo totum amatur. In illo contemplatio veritatis ad videndum delectabilis, ad habendum suavis, ad fruendum dulcis. Cum illo secum mens requiescit, nec unquam secreti sui taedio afficitur, qua unico quidem, no
Abbreviated transcription (Latin):
uisiomis ictu. ĩmobił ꝑmanens ꝯp̃hend̾es. qͥcqͥd quaq ũsũ in respec¬
transiret & staret uisio. et qͦc̃q se sua mobilitate ũteret. statĩ ñ nisi
p̃sens ad eẽt. Nunc aut̃ quia exparte uides. mutabilit̃ uides. et cũ
res uidenti transit. aut inderi desinit. aut seẽ mutabilit̃ uisionẽ
trahit. Qd si totꝰ ocłs eẽs. sic mucabilit̃ ñ uideres. Qͥeqͥd gͥ. ex
parte ẽ. mucabile ẽ. et qͥcqͦd ex parte ñ ẽ. ĩ mutabile ẽ. Ds aut̃

Expanded text:
visionis ictu immobilis permanens comprehenderes quidquid quoquoversum in conspectransiret et staret visio, et quocunque sua se mobilitate verteret, stanti non nisi praesens esset. Nunc autem quia ex parte vides, mutabiliter non vides, et cum res videnti transit, aut videri desinit, aut secum mutabiliter visionem trahit. Quod si totus oculus esses, sic mutabiliter non videres. Quidquid igitur ex par
Abbreviated transcription (Latin):
uitat consiliũ dep̃t̾ico. nee ppositũ defut᷑o. Sic qͦ cognitione ĩmu¬
tabił ẽẽ credendus ẽ. Trib enĩ modis mutabilitati subiacet hum.¬
na cognito ꝑ augm̃tũ. ꝑ diminutionẽ. ꝑ uicissitudinẽ. Paugm̃¬
tũ ut qñ discimꝰ qͦd nescimꝰ ꝑ diminutionẽ. qñ qͦd scimꝰ obliuisci¬
mur. Uicissitudo aũ qͣdriꝑcita ẽ ineẽntia informa. in loco. inteni¬
ꝑe. In eẽntia uicissitudinẽ parit᷑ humana cognitio. qñ nẽ hȩe nune
illud cogitamꝰ. qͥa simul omĩa nr̃o sensu cõp̃hend̾e ñ possumꝰ. In forma
q̃ñ id ipsum nẽ cale. nẽ uͦ tale attendimus. qͥa utrũq simul ñ ua

Expanded text:
utat de praeterito, nec propositum de futuro. Sic quoque cognitione immutabilis esse credendus est. Tribus enim modis mutabilitati subjacet humana cognitio, per augmentum, per diminutionem, per vicissitudinem. Per augmentum, ut quando dicimus quod nescimus. Per diminutionem, quando quod scimus obliviscimur. Vicissitudo autem quadripertita est, in essentia, in forma, in loco, in tempore. In essentia vicissitudinem patitur humana cognitio, quando nunc hoc, nunc illud cogitamus; quia simul omnia nostro sensu comprehendere non possumus. In forma, quando idipsum nunc tale, nunc vero tale
Abbreviated transcription (Latin):
ine int̾missione ten̾e ñ possumꝰ. S has om̃e mutabilitates cognt
diuina ñ recip̃. Non auget᷑ quia plena ẽ. Neq enĩ nescire potest
onĩa qͥ ereat qͥ gub̃uat qͥ penetrat qui portat omĩa. Et qͥ om̃ib
p̃sens ẽ ditatte. absens eẽ ñ pot̃ uistone. Minu ñ pot̃. qͥa aliunde
ĩ est qͥeqͥd ẽ. s iden ipsũ qͥcqͥd ẽ ab ipso. ẽ ab uno : unũ totũ qͦd est.
Qͥd de uicissicudine dicam: Qͥmͦ uicnssicudinẽ reciꝑe possit sap̃ia
q̃ om̃a simul & semel subuno uisionis ractio conp̃hendit:: Simul
omnẽ eẽntiã omnẽ formã om̃ia loca. om̃ia temꝑa. Semel qͥa¬

Expanded text:
possumus. Sed has omnes mutabilitates divina cognitio non recipit. Non augetur, quia plena est. Neque enim nescire potest omnia qui creat, qui gubernat, qui penetrat, qui portat omnia. Et qui omnibus praesens est deitate, absens esse non potest visione. Minui non potest qui aliunde non est quidquid est, sed idemipsum quidquid est, ab ipso est, ab uno et unum totum quod est. Quid de vicissitudine dicam? Quomodo vicissitudinem recipere possit sapientia, quae omnia simul et semel sub uno visionis radio comprehendit? Simul, quia omnem essentiam, omnem formam, omnia loca, omnia tempora. Semel, q
Abbreviated transcription (Latin):
recipe. sleq pot̃minin. Eͥ cqͥd enĩ semet ipso minꝰ fieri potest.
uere unũ ñẽ. qͥa io qͦd inseꝑatione se diuidit. in conuiunctione
idem ñfuit. d̾s gͥ cui totũ unũ ẽẽ qd̾ ẽ. nullomͦ semet ipso minor
fieri pot. Neq gͥ ꝑfectio augeri neq unitasmiui. neq inmensi¬
alt̾atione restat. ut ostendamꝰ qualit̃ diuine nat̾e̾ ñ ꝯueniat. Et
qͥa alia ẽ alt̾catio corp̃m. alia spũũ. ẽ ex supͣdictis constet d̃m ñ cor
ta disserere. Brenit̃ tam̃ eã attingimꝰ. ut cõpetentꝰ ad alt̾cationẽ
spũum ꝑueniamꝰ. alt̾atio corꝑũ fit incõpositione parqũ et uicis¬
fectũ mutant᷑ spẽ. ut nc̃ tͥstes nune hilares. Sed̾m cognitionẽ ut
nẽ plus. nẽ minus sapientes. duo sunt p̃cipue q̃ affectũ oꝑantis
mutare solent. id: siue qͥa aliqͥd penitendũ fecerit in p̃t̾ito. siue
aliqͥd inordinatũ ꝓponat destituro. S qͦd d̾s defacta ñ penite

Expanded text:
d enim semetipso minus fieri potest, vere unum non est, quia id quod in separatione se dividit, in conjunctione idem non fuit. Deus igitur cui totum unum est esse quod est, nullo modo semetipso minor fieri potest. Neque igitur perfectio augeri, neque unitas minui, neque immensitendamus qualiter divinae naturae non conveniat. Et quia alia est alteratio corporum, alia spirituum, cum ex supradictis constet Deum non cota disserere. Breviter tamen eam attingimus, ut competentius ad alterationem spiritum perveniamus. Alteratio corporum fit infectum mutantur spiritus, ut nunc tristes, nunc hilares. Secundum cognitionem, ut nunc minus, nunc amplius sapientes. Duo vero sunt praecipua quae affectum operantis mutare solent, id est, sive quia aliquid poenitendum fecerit in praeterito, sive aliquid inordinatum proponat de futuro. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
cur. Qcqͥd eñ ꝑ incrementũ crescit. ampliꝰ aliqͥd semet ipso ac¬
cipit. Qͥ oqͥd aut̃ p̃ter id qͦd insemet ipso habet. aliqͥd accip̃. alu-¬
men accipiat ne¬
cesse ẽ. qͥ a nulla ressibi ipsi qͦd ñ ħt dare
pot̃. Creatoraĩ rerũ aqͥ aliquid qͦd ñ h̃t accipiat. c̃ om̃e

Expanded text:
ur. Quidquid enim per incrementum crescit, amplius aliquid semetipso accipit. Quidquid autem praeter id quod in semetipso habet, aliquid accipit, aliunde accipiat necesse est, quia nulla res sibi ipsi quod non habet, dare potest. Creator autem rerum a quo aliquid quod non habet accipiat, cum omne
Abbreviated transcription (Latin):
parabił ẽ nat᷑a in oꝑatione seꝑari. s ut discretio ꝑsonarũ indis¬
qnetone oꝑum ualeat intelligi. Qnͣdo gͦ om̃ipotentia di consi¬
inspecta agnitione. u̾itatis cor nr̃m illuminat. dies filii ẽ. Nñ aũ
benignitas dĩ attenta adamorẽ. oornr̃m inflãmat. dies spẽ scĩ
ẽ. Potñtia terret. sapĩa illuminat. benignitas letificat. In dic
tu huiꝰ munndi sepelimͣ. Indie benignitatis ꝑ amorem desidium &¬
et̃noꝵ bonoꝵ resurgimꝰ. Id̾o enĩ ap̃e sexto die mortiuis ẽ .uii. die in
sepulcro iaeuit .uiii. die resurrexit. ut simili mͦ pͥmũ pot̃ntia in
die suo ꝑcimorem nos acarnalib desidiis foris occidat. deinde
sap̃ia in die suo ꝑ desidium intꝰ in abscondito ꝯtemplationis sepe¬
liat. pꝰ tremo benignitas indie suo ꝑ desiłium diuini amoris uiui¬
fieatos exurg̾e faciat. quia sextꝰ cties ad laborem. septimꝰ adreqͥẽ
octauis ꝑtinet ad resurrectionem:¬

Expanded text:
rum in distinctione operum voleat intelligi. Quando ergo omnipotentia Dei consiinspecta agnitione veritatis cor nostrum illuminat, dies Filii est. Quando autem benignitas Dei attenta ad amorem cor nostrum inflammat, dies Spiritus sancti est. Potentia terret, sapientia illuminat, benignitas laetificat. In die tu hujus mundi sepelimur. In die benignitatis per amorem et desiderium aeternorum bonorum resurgimus. Ideo enim Christus sexta die mortuus est, septimo die in sepulcro jacuit, octavo die resurrexit, ut simili modo primum potentia in die suo per timorem nos a carnalibus desideriis foris occidat, deinde sapientia in die suo intus in abscondito contemplationis sepeliat; postremo benignitas in die suo per desiderium divini amoris vivificatos exsurgere faciat; quia sextus dies ad laborem, septimus ad requiem, octavus pertinet ad resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
lis corꝑis substantiã sibi uniret. ut nec minus inea eẽt. qͥa inse
inmensa erat. nec minor inse existeret. qͥa in illa fuerat tota. ħgͦ
sunt magna & in effabilit magna q̃ in maria facta sunt ad om¬
niui salutẽ. & marie facta st̃ adgłam singłarem. ꝓͥpt̾ea ait. q a

Expanded text:
ilis corporis substantiam ita sibi uniret, ut nec minus in ea esset, quia in se ilis corporis substantiam ita sibi uniret, ut nec minus in ea esset, quia in se erat immensa, nec minor in se existeret, quia in illa fuerat tota. Haec ergo sunt magna, et ineffabiliter magna, quae in Maria facta sunt ad omnium salutem, et Mariae facta sunt ad gloriam singularem. Propterea ait: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
trũqipari in conuenientia impossibile ẽ. Si uͦ ido ñ potest
melior ec̃. q bonũ ampliꝰ quod ei deẽ caꝑe ipsa ñ pocest. iam
hoc ipsum ñ posse defectionis ẽ ñ consũ mationis. et pot̃ melio eẽ
pot̾̃ qr ipsẽ ñpot̃ s d̾s pot̃. & quantũ ipse pot̃. dici ñ potest. Eigo
ipse melior eẽ ñ pot̃. s qͦo fecit om̃e meliꝰ eẽ pot̃. si tamẽ ipse uour
qui pot̃. Ec ipse qͦd fecit meliꝰ fac̾e pot̾ ñ cam̃ corrigens male fas¬
cũ s bene factũ ꝓ mouens inmeliꝰ ñ ut ipse quantũ ad se meliꝰ fae¬
at. s ut quod fecit ipso idẽ oꝑante et in eodem ꝑseuerante meiꝰ
fiat. Ergo sũme potens ẽ qͥ potest om̃e qͦo possibile ẽ. nec idõ mi¬
larit ẽ ordinatũ. Et id̾o dix̃ magna nec adaidit qualia. qͥa c̃omia
di oꝑa humami sensus capacitatẽ exsuꝑent. p̃cipue sae̾m̃tũ redemp¬
ũꝗͣ mag̃ mirũ factũ ẽ ꝗͣ ut as hõ fieret. & nat᷑a in cõp̃hensib¬

Expanded text:
. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius quod ei deest, capere ipsa non valeat, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis; et potest esse melior o ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo milariter est ordinatum. Et ideo dicit, magna, nec addidit, qualia; quia cum omnia Dei opera humani sensus capacitatem exsuperent, praecipue sacramentum redempunquam magis mirum factum est, quam ut Deus homo fieret, et natura imcomprehensib
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥa seire ñ possumꝰ qͦmͦ s inuariabił sit. nͥ pͥus agnoscamꝰ qͦo mͦs
res q̃libet uariari possit. pͥmũ nos oportet õs mutabilitatis modos
fit om̃is mucabilitas. loeo forma. & temꝑe. Localit̾̃ mutat᷑ res q̃libet
qñ ad locũ qͥeloco transit. hoc ẽ eẽ desunt. uͭ fuit ⁊ uͥ ñ funit eẽ incip̃.
et ẽ extͥnseca hec mutatio nicħq uariat de ipsus rei eẽntia. qͥa si ẽẽ
desinit uͭ fuit. ñ tñ qͦd fuit eẽ aesinit. nsi ẽẽ ineipit uͥ ñ fuit. ñ cũ qͦd

Expanded text:
 quia scire non possumus quomodo Deus invariabilis sit, nisi prius agnoscamus quot modis res quaelibet variari possit, primum nos oportet omnes mutabilitatis modos fit omnis mutabilitas, loco, forma, et tempore. Localiter mutatur res quaelibet quando de loco ad locum transit, hoc est esse desinit ubi fuit, et ubi non fuit esse incipit. Et est extrinseca haec mutatio, nihilque variat de ipsius rei essentia, quia si esse desinit ubi fuit, non tamen quod fuit esse desinit, etsi esse incipit ubi non f
Abbreviated transcription (Latin):
redẽptionẽ humanigen̾is in carne uentur ũ agnouit. Dieat᷑ gͦ
nuntiate deche indiẽ salutare eiꝰ. Diem scđm de die pͥmo in
diem t̃eium. Diem ũitatis de die qmoris. in diem caritatis.
Pͥmũ unus dies erat. dies timoris. Uenit dies alt̃. dies u̾iratis.
Accessit ñ suecessit. qͥ a pͥor ñ discessit. Eece duosdies. Iterũ
expulit. Beati dies isti. Istiᷤ dieb homines ĩpleri possunt. ubi
bituris suꝑuenientib p̃sente ñ tnseunt. uͥ numerꝰ eũ auget᷑. ei¬

Expanded text:
generis in carnem venturum agnovit; dicatur ergo: Annuntiate de die in diem salutare ejus. Diem secundum de die primo in diem tertium; diem veritatis de die timoris, in diem charitatis. Primum unus dies erat dies timoris, venit dies alter, dies veritatis. Accessit non successit, quia prior non discessit. Ecce duos dies; iterumexpulit. Beati dies isti. Istis diebus homines impleri possunt, ubi futuris supervenientibus praesentes non transeunt. Ubi numer
Abbreviated transcription (Latin):
uno. qͦt dentes inalio. Tot costulas inuno. qͦt costulas in alto. Talem for¬
nã inuno. qͣlem formã iualio. Talem coloreni inuno. qͣlen in alio.¬

Expanded text:
uno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem foruno quot dentes in alio, tot costulas in uno quot costulas in alio, talem formam in uno qualem formam in alio, talem colorem in uno qualem colo
Abbreviated transcription (Latin):
ment coaptate. ita ut ipsa dispositio oꝑis qͦdãmͦ innuere uideatur
specialẽ sibi ad hibitã ailigentiã conditoris. Rursus alia ideirdo
miramͣ qͥa monstruosa qͦdãmͦ sunt uł ridicła. quoꝵ qͥdem plasmatio
quantũ abhumana ratione aliena ẽ canto leuius hum anui aĩmũ
in adiniratione cõpellere põt. Quare co eodr illus manducans infe¬
riorem molam ñ mouet. et qͦmͦ salamandra inigne illesa ꝑinanet c
Qs dedit hericio spinas. et docuit eum ut se pomis t᷑bine diseussio
inuoluat. qͥb honustꝰ incedens stridet qͣsi plaustrũ. & formica que
hieniᷤ suꝑ uenture prescia gnis horr ea sua replet. aranea qͦ de uis¬
cerib suis laq̃os nectit ut pclam capiat. Isti st̃ testes sap̃ie cłi. Est ad¬
hue aliud et euidens quiine sapientie argum̃tũ qd̾ ꝙ genꝰ simile sibi so¬
pereat. et intanultis similitudo una ꝓpagata pͥme originisformã
in tͥnseeus ꝓductis costulis hue illueq intexit᷑. Num̾a unũ. num̃a

Expanded text:
er coaptatae, ita ut ipsa dispositio operis quodammodo innuere videatur specialem sibi adhibitam diligentiam Conditoris. Rursus alia idcirco miramur quia monstruosa sunt vel ridicula; quorum quidem psalmatio quantum ab humana ratione aliena est, tanto facilius humanum animum in admirationem compellere potest. Quare crocodilus manducans inferiorem molam non movet? et quomodo salamandra in igne illaesa permanet? quis dedit ericio spinas, et docuit eum, ut se pomis turbine discussis involvat, quibus onustus incedens stridet quasi plaustrum? et formicam quae hiemis superventurae praescia granis horrea sua replet? araneam quae de visceribus suis laqueos nectit unde praedam capiat? isti sunt testes sapientiae Dei. Est adhuc aliud verum et evidens divinae sapientiae argumentum, quod omne genus simile sibi procreat, et in tam multis similitudo una propagata primae originis formam intrinsecus productis costulis huc illucque intexitur. Numera unum, numera
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i qͦs habemus extiꝰ alii qͦs int̾us habemꝰ. Dies nr̃i ext̾iores
etram ẽ nolumꝰ tͣnseunt. dies uͦ int̾iores si uolumꝰ ꝑman̾e in et̃numi¬
cnbiũ ñ ẽ qͦd ꝑmaneat in et̾nũ. q̃ & si in hac uita meipiat. tunc
excidit. Boni dies ist qui ñquã cranseant. Nam illi dies mali st̾
qui ñ solũ ñ ꝑmanent semꝑ. s nee ad modicũ stare posst̃. De his dieb¬

Expanded text:
nostri, quos habemus exterius; alii, quos interius. Dies nostri exteriores, etiam cum nolumus, transeunt. Dies vero interiores, si volumus, in aeternumdubium non est quin permaneat in aeternum; quia, etsi in hac vita incipiat, tunc excidit . Boni dies isti qui nunquam transeunt. Nam illi dies mali sunt, qui non solum non permanent semper, sed nec ad modicum stare possunt. De his dieb
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia. S qͥa tres ꝑsonas inc̾̃tate una credimꝰ suꝑẽ ut qͦd de qͥlibet
istarũ dr̃ utrũne etiã. ⁊̃ dealiis dici possit inqͥrat᷑. Dictũ ẽ aut̃
qͦd pat̃ amat filiũ. Restat gͦ ut consiłemꝰ si pari mͦ diei possit. qͦo
amor pat̾s & filii amec filiũ. qd filiꝰ amet se ipsũ. Itẽ qͦd pat̾amei
se. qͦd filiꝰ amet patr̃ẽ. qͦd amor patris & filii amet patre. Itẽ qͦd
aliũ. S hec facilius inuenimꝰ si ea que iam dicta sunt ad memoriã
reuoceimis. In supͣdictis eñ ratioĩb asseriumꝰ. qͦd ds pͥma eausa
ẽ & seipsum dilig̃. et id qͦd ipse ẽ dilig̃. Sigͥpat̃ & filiꝰ & amor patris¬

Expanded text:
m. Sed quia tres personas in deitate una credimus, superest ut quod de qualibet harum dicitur, utrum ne etiam de aliis dici possit inquiratur. Dictum est autem quod Pater amat Filium. Restat ergo ut consideremus, an pari modo dici possit, met Filium, quod Filius amet seipsum. Item quod Pater amet se, quod Filius amet Patrem, quod amor Patris et Filii amet Patrem. Item quod alium. Sed haec facilius inveniemus, si ea quae jam dicta sunt ad memoriam revocemus. In supradictis enim rationibus asserimus, quod Deus prima causa est, et seipsum diligit, et id quod ipse est diligit. Si igi
Abbreviated transcription (Latin):
suauitas cantilene demulcet auditũ. fraglantia odoris olfactũ.
cdulcedo saporis gustĩ apcitudo corporiᷤᷤ cactũ. et qͥs om̃s delitias
sensuũ enumerare q̃at: E cam multipli ees sunt insingłis ut si qͥs
ca ocłoꝵ uidiũsirate color monstumꝰ. tot oblectam̃ta auriũ in
uarietate sonor inuenimꝰ. Int̾q pͥma sunt dulcia sermonũ ꝯ¬
merqa. qͥb homuiei adinuiẽe suas uoluntates ꝯmunieant. p̃te¬
rita narrant.p̃sentia indicant. fut᷑a nuntiant. occulta reuelant.
adeo ut si his careat uita humana. bestus cõꝑabił uideatur.
Qd aut̃ ꝯcentꝰ auium. qd humane nocis melos iocudũ. qͥd dulces
modos sonor om̃iũ cõmeniorẽ. qͥa tamulta sunt armonie gen̾a.
ut ea nec cogitatꝰ ꝑcurrere. nec sermo facile explicare possit.
q̃ tam̃ cuncta auditui seruiunt. et in eiꝰ delicias creata sunt:

Expanded text:
suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum, dulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam multiplices sunt nta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pectꝰ qͦ mirabił ẽ. Ecce cellus redimita florib. qua iocudũ spes¬
cacłm p̃bet. qͦmͦi uisũ delectat. qͦmͦ affectũ ꝓuoeat. HUidemus rii¬
bentes rosas. candida lilia purpureas uiolas. uiqͥb omũb u solĩ pul
ctudo s origo qͦ mirabilis ẽ. qͦmͦ scił di sapientia det̾re puluere
tilem ꝓdueit spẽm. Postreno suꝑ om̃e pulerũ uiride qͦmͦ animos
intuentiũ rapit. qͣn uere nouo. noua qͣdam uita gͣmina ꝓdeunt.
&erecta sursũ inspicłis suis qͣsi deorsũ morte calcata ad imaginẽ
future resurrechonis inlucẽ parit᷑ erũpant. S qͥd deoꝑib di
loqͥmͣ eũ etiam humane industrue fucos adult̾ina qͥdam specie fal
ta ereatoris cam diũsas qͣlitates reb indidit. ut õs hominis
sensus sua oblectam̃ta inueniat. Aliud ꝑcipit iusus. aliud auditꝰ
aliud odoratꝰ. aliud gustꝰ. aliud cactꝰ. Hisum pascit pulẽtudo color

Expanded text:
pectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum specpectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus rubentes ro scilicet Dei sapientia de terrae pulvere talem producit speciem. Postremo super omne pulchrum viride, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia falltia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum;
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc qͦ mirabile ẽ qͦd inuno corꝑe tot construunt᷑ m̃bra. tot m̃bror
forme. tot loca tot officia. s. ece in uno hominis corꝑe qͦt menbra:
Aliud auris. aliud ocłs. aliud lingua. aliud nasus. aliud pes. aliud
manꝰ. singłis sua forma. sualoca. sua officia. et eũ sint ita diu̾sa in
cũ ipse insus ꝓbet. quantũ nate decoris addit᷑. eũ tam uariis dis¬
tincta colorib ad ornatur. Qͥdluce pulcruis :. E cum colorem in
se ñ habeat. om̃iũ camen colores rerũ ipsa qͦdãmͦ elluminando colo¬
rat
Uiocum diis adudendũ celo cũ serenũ ẽ. qͦd resplendet qsi siphuiꝰ.
qͣtissimo qͦdã claritatis sue temꝑamento uisũ excipit et de muleet
aspectũ: Solsic̃ aurũ rutilat. luna pallet qͣsi electrũ stellarũ q̃dani
fãmes aspecta rutilant. q̃dam luoe rosea mieant. ꝗdam uͦ alt̾natim
nũe roseum ñe uiridẽ ũe candidũ fulgorem demonstrant. ꝗd de
gẽmis & lapidib p̃ciosis narrẽ. quoꝵs ñ solũ efficatia utilis. s as¬

Expanded text:
oque mirabile est quod in uno corpore tot constituuntur membra, tot membrorum formae, tot loca, tot officia. Ecce in uno hominis corpore quot membra? Aliud auris, aliud oculus, aliud lingua, aliud nasus, aliud pes, aliud manus; singulis sua forma, sua loca, sua officia, et cum sint ita diversa in cum ipse visus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splendet quasi stissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed as
Abbreviated transcription (Latin):
Nẽ restat ut ad considerandam caruidam utilitate transeamꝰ.
Ucilitas rerum quatuor cõplectit᷑. Necessaria. cõmoda. cõgrua
⁊gta Necessarium unicuiq reie. qͦminus ipsa subsistere cõmo¬
de npor̃. ut pote inuictu homuiis panis et aqua. in uestitu lane
siue pellicea aut qlibet eiꝰ modi indum̃ta. Cõmodũ ẽ. qͦd licet ali¬
qñ plus delectet. sine ipso tam̃ uita duci pot̾. ut pote in uictu
honunis pocłm uini et esus carniũ inuestitu. bissus ꝯserieũ. uł
qͦdlibet aliud indumentũ. Aptũ et congruũ ẽ qͦd utentib ñpsit¬

Expanded text:
cuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, commoda, congrua et grata. Necessarium unicuique rei est, sine quo ipsa subsistere commode non potest, utpote in victu hominis panis et aqua, in vestitu lanea sive pellicea, aut quaelibet ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ipso tamen vita duci potest, utpote in victu hominis, poculum vini et esus carnium; in vestitu byssus et sericum, vel quodlibet aliud mollius indumentum. Aptum et congruum est quod,
Abbreviated transcription (Latin):
in nat᷑ali moru ñ solũ imago uite expͥmit᷑. s ipsa qͦdãmͦ uita in¬
cͥoat᷑. Rursus aĩalis motꝰ. tanto nat᷑ali p̃cellit. qͣnto insensibili id
qͦd sentit. Postremo rationał ernctis suꝑponit᷑. qͥa ineo ñ solũ senfn
adanimandum. s ratio qͦ ad intelligendũ mouet᷑. Hoc simulaero
nullũ increaturis ẽẽ pot̃ eiudentiꝰ. qͥa in uisibilẽ sapĩam oftendit¬

Expanded text:
itae exprimitur, sed ipsa quodammodo vita inchoatur. Rursus animalis motus tantum naturali praecellit, quantum in sensibili id quod sentit. Postremo rationalis cunctis superponitur, quia in eo non solum sensus ad animandum, sed ratio quoque ad intelligendum movetur. Hoc simulacro nullum in creaturis esse potest evidentius, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tudinẽ hab̾e ñ posst̃. S in oꝑe dĩ nec multitudo magnitudinẽ minuit.
tudini officit. neq pulcͥtudo utilitatẽ tollit. ẜ sic factast̃ omĩa
qͣsi fac̾ta suͥnt singła. ut ẽ uniu̾sa aspexeris. sin gła mireris.
ec de uisibilib dicta alicui fortassis quantũ ad cõpendiũ tͣc tan¬
di ꝑcinuit płima uidebunt᷑. s adcende deb̾et qͦd tã oꝑosa mat̾ia
inmundo. manifestant᷑ ea q̃ inuisibilia st̃ ind̾o necesse ẽ ut qͥsqͥs ꝑui
sibilia adagnitionẽ inuisibiliũ ꝑ uenire desid̾at. pͥus ipsa uisibilia
ilib in exordio enumeratis. et̾ cͥb itid̾em uisibrlib contͣ hec disposi¬
tis ratus sum hunc ẽẽ cũpetentissimũ narrandi ordinẽ. ut pͥus ipłoꝵ
uisibiliũ aliquã noticiam in mediũ afferrẽ. acsic de ĩ qͣsi reserato con

Expanded text:
chritudinem habere non possunt. Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, chritudinem habere non possunt. Sed in opere Dei nec multitudo magnitudinem minuit, magnitudo pulchritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint singula, ut cum universa aspexeris, singula mireris. Haec de visibilibus dicta alicui fortassis quantum ad compendium tractandi pertinuit plurima videbuntur, sed attendere debet quod tam operosa materia in mundo, manifestantur ea quae invisibilia sunt in Deo , necesse est ut quisquis per visibilia ad agnitionem invisibilium pervenire desiderat, prius ipsa visibilia bilibus in exordio enumeratis; et tribus itidem visibilibus contra haec dispositis, ratus sum hunc esse competentissimum ordinem narrandi, ut prius ipsorum visibilium aliquam notitiam in medium afferr
Abbreviated transcription (Latin):
e de utilitate creaturar̃
breuit dicta sufficiant. S libet adhuc adcumulũ diuine laudiᷤ
paulisꝑ attendere. ꝗͣ mire tͥa h simul inoꝑe suo conser uau̾it ds.
Ed quanta admiratione dignũ sit. sic faciliꝰ fortassis cognos¬
cimus. s pͥus ħ qͣlit̃ in oꝑe huiano simul eẽ ũ possint considemꝰ.
Cerce ħo eum multa facere desicdat. magua facẽ ñ pot̃. qͥa tante
minus p̃ualet insingłis. qͣnto plura sunt ꝑque intentionis sue
conatus diuidit. Rursũ ẽ admagnitudinẽ nitit᷑. amultitudine
retardat᷑. qͥa multis p̃stare ñ sufficit. uides qͣs adunius rei effec¬
tum sp̃alit̃ effundit. Simili mͦ minor diligentia decori oꝑis ĩpen
siꝰ desudat. & calamꝰ qͣnto uelocius tͣhit᷑. canto deformores sunt lit¬
tere q̃ expͥmunt᷑. Nam et informandis uestib. hii qͥ uimis pulcͥtudinẽ
diligunt. sepe utilitatẽ ꝑdunt. et qͥ utilitatẽ ꝯseruare cupiunt. pul¬

Expanded text:
 de utilitate Scripturarum breviter dicta sufficiant; sed libet adhuc ad cumulum divinae laudis paulisper attendere, quam mire tria haec simul in opere suo conservaverit Deus. Quod quanta admiratione dignum sit; sic facilius fortasse cognoscemus; si prius haec qualiter in opere humano simul esse non possint consideremus. Certe homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impesius desudat, et calamus quanto velocius trahitur, tanto deformiores sunt litterae quae exprimuntur. Nam et in formandis vestibus, ii qui nimis pulchritudinem diligunt, saepe utilitatem perdunt; et qui utilitatem conservare cupiunt, pul
Abbreviated transcription (Latin):
ñ necessaria fore p̃uidit. Si ħ eitius cognoscit᷑. si causa : modꝰ hu¬
mane ꝯditionis ad tendit᷑. D̾s hoĩnẽ ꝓpt se fec̃. cuncta alia ꝓpt̃ ho¬
minẽ ꝯdidit. Ppt̃ se fecit hominẽ. ñ qͦd ipse indig̾et homine.
s ut homini qr iul meliꝰ dare potuit seipsũ fruendũ daret.
Alia uͦ reatã sre facta ẽ. ut.: subiecta homini eẽt ꝑconditionẽ
et deseruiret ad utilitatẽ. Homo gͦ qͣsi in medio eollocatꝰ. ht suꝑ

Expanded text:
modus humanae conditionis attendatur. Deus hominem propter se fecit, cuncta alia propter homines condidit. Propter se fecit hominem, non quod ipse indigeret homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio collocatus,
Abbreviated transcription (Latin):
estimanda ẽ potũtia tã multa fac̾e̾: Qũa multa:. Qt sunt a
Nuñ̾ia stellas celi harenã maris. pulu̾em t̾re.guttas pluie.
pennas uoluerũ quainas pisciũ. pilos animaliũ. gͣmina cãpoꝵ
folia uł fruetꝰ arbor. & cet̾oꝵ innum̾abiliũ ĩnumerabilia nu¬
mera. Innum̾abilia insimilib. innum̾abilia indũsis. ĩ nu¬
m̾abilia in ꝑmixtis. Q st̃ similia c. & sub eadem gen̾e conti¬
nent᷑. ut hõ unus  alt̾.leo unꝰ ⁊ alt̃. aqͥla ⁊ alt̾a. honorusenpa
leo. leo ⁊ aqͥla. aqͥla ⁊ honoruscupa. hec in uiõe diũsa st̃. E st̃¬

Expanded text:
 potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continenleo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
in uisidile bonũ qͦd intꝰ qͣrere deb̾et. hoc ẽ ut subtꝰ se uideret
qͥd supͣse appeteret. Fg decebat ut rerĩ uisibiliũ copia aliqua¬
in parce defectũ sentix et. qͤ obid inaxime instituta ẽ. ut in es¬
ꝯmabilẽ et̃noꝵ bonor affiuentiã ñtraret. Hoc ẽ qͦd diximꝰ eur
as illa eciam ereare uoluit quehumanis usib necessaria ñ eẽ¬

Expanded text:
invisibile bonum quod intus quaerere deberet: hoc est, ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defectum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa etiam