comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponit finitum pro infito sicut et altera parte bo
bonitate patrum melius fiat a domino ip̃is filiis¬
⁊ non est dubitandum. Diem salluti sanctifices. Qͣ¬
tuor memorantur sabbata in diuina scriptura. ꝑ¬
mum dei. in quo perfectis operib suis reqͥeiusse
dicitur. Secundum. illud quod populo istł obser¬
uandum mandatur: Tercium: illud quod populo
dei sputasliter aistodiendum precipitiut Quartũ:
illud quod in repromissione sabbitum ꝓ sablute
sius deus dilectorib poslicetur. Primum .s. dei tm̃
fuit sacramentum secundi .i. legalis sabbati quod
item sacramentum fuit nr̃i sabbati in quo debemꝰ
cessare ab omni opere prauo. s ⁊ istud etiã nr̃m
sabbatum sacramentum est. et meritum illius
futuri salbatissimi uͥ accipietur sabbatiun pro
cubbato. Duo gͥ sunt sabbata exterius. unimm dĩ
⁊ unum hominis. et duo interius unum dei et u¬
num hominis. Primum et ultimum sunt domini:

Expanded text:
ponit finitum pro infinito: sicut, et ex altera parte bonponit finitum pro infinito: sicut, et ex altera parte bonetc. Et quia ob bonitatem patrum melius fiat a Domino ipsis filiis, non est dubitandum. Diem Sabbati sanctifices. Quatuor memorantur Sabbata in divina Scriptura: primum Dei, in quo perfectis operibus suis requievisse dicitur; secundum illud quod populo Israel observandum mandatur; tertium illud, quod populo Dei spiritualiter custodiendum praecipitur. Quartum illud quod in repromissione, Sabbatum pro Sabbato, suis Deus dilectoribus pollicetur. Primum, scilicet Dei tantum fuit sacramentum secundi, id est legalis Sabbati: quod item sacramentum fuit nostri Sabbati, in quo debemus cessare ab omni opere pravo; sed et istud etiam nostrum Sabbatum sacramentum est, et meritum illius futuri sabbatismi, ubi accipietur Sabbatum pro Sabbato. Duo igitur sunt sabbata exterius, unum Dei, et unum hominis; et duo interius, unum Dei, et unum hominis. Primum, et ultimum sunt Domini:
Abbreviated transcription (Latin):
non liceat eis ascendere ⁊ audire te. Quis te
igitur audiet: Ad hoo dominus respondet. Ande
et descende. et item. ascendes ad me. tu ⁊ aaron.
Quasi dicat. ut ego uobiscum loquar ea que ñ
poterit populus a me audire. et ita notant᷑
due locutiones dei. una: que fuit prima ĩ decẽ
mandatis communiter ad totum populum. Se¬
cunda: priuata ad moỹsen in cacumine montis
Ego sum dominus. Hec cunctis audientib lo¬
cutus est. et totum quod sequitur pertinet ad
primum mandatum usq non assumes nomen
proprie constut hoc esse dictum quos genuere
pr̃es post ꝑatta iraleũcia ed mito ꝑentum
puniuntur sicut aliquod membrum ip̃oꝵ. quia in
ip̃is malefattorib quodammodo erant seminalit̾
et peccabant. unde claudi et ceci proscelere ꝑentum
nascuntur. Qd̃ uero dixit in terciam et quartam
uiuere. et uidere possunt propter peccatum suum
suos posteros dampnatos. uł possumus dicere quod

Expanded text:
non liceat eis ascendere et audire te. Quis te non liceat eis ascendere et audire te. Quis te igitur audiet? Ad hoc Dominus respondet: Vade, et descende; et item ascendes ad me, tu et Aaron. Quasi dicat: Ut ego vobiscum loquar ea, quae non poterit populus a me audire. Et ita notantur duae locutiones Dei: una, quae fuit prima in decem mandatis communiter ad totum populum; secunda privata ad Moysem in cacumine montis. Ego sum Dominus. Haec cunctis audientibus locutus est: et totum, quod sequitur, pertinet ad primum mandatum usque: Non assumes nomen proprie constat hoc ecce dictum, quos genuere patres post peracta maleficia: et merito parentum puniuntur, sicut aliquod membrum ipsorum; quia in ipsis malefactoribus quodammodo erant seminaliter, et peccabant; unde claudi et caeci pro scelere parentum nascuntur. Quod vero dixit in tertiam, et quartamvivere, et videre possunt propter peccatum suum suos posteros damnatos. Vel possumus dicere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
primo die lauarent uestimenta. deinde ab ĩmũ¬
ditiis abstinentes. et ieiurantes. ita se in t̾cium
diem pararent. quod uoluit innuere. Moyses lo¬
quebatur et dominus respondebat ei Nota or¬
dinem. paislo ante educẽbat populum de castris.
hio dicitur loqui cum domino. et statim subiuĩ¬
git. descendit dominus et uocauit moysen in ca¬
cumen montis. loquebatur ne moyses cum do¬
mino dum inimo erat cum populo ᷤ non ita ẽ
credendum. sedaliguantulum confundunt ordi¬
nem narrationis. qui talis est. dum moyses eẽt
in imo ad educendum popislum: dominus descen¬
dit in montem et uocauit moỹsen ad cacum̃
montis. ⁊ ita colloquebantur. et in hac collocu¬
tione precipitur moyses descendere ad populum
et contestari ne transeat terminos ꝯstitutos
cupiditate uidendi deum ne moriautur. contͣ᷑
quam preceptionem. dixit moỹses ad dominũ.
non poterit uulgus ascendere. ⁊c̃. Qsi dicat.

Expanded text:
primo die lavarent vestimenta, deinde ab immunprimo die lavarent vestimenta, deinde ab immunditiis abstinentes, et jejunantes ita se in tertium diem pararent, quod voluit innuere. Moyses loquebatur, et Dominus respondebat ei. Nota ordinem, paulo ante educebat populum de castris: hic dicitur loqui cum Domino, et statim subjungit: Descendit Dominus, et vocavit Moysen in cacumen montis. Loquebaturne Moyses cum Domino, dum in imo erat cum populo? Non ita est credendum, sed aliquantulum confundit ordinem narrationis, qui talis est: dum Moyses erat in imo ad educendum populum, Dominus descendit in montem, et vocavit Moysen ad cacumen montis, et ita colloquebantur: et in hac collocutione praecipitur Moyses descendere ad populum, et contestari, ne transeat terminos constitutos cupiditate videndi Deum, ne moriantur. Contra quam praeceptionem dixit Moyses ad Dominum: Non poterit vulgus ascendere, etc. Quasi dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
popisso. sed michi ueri similius uidetur dĩtrã
fuisse. Quod autem sequiturr tũo ascendant
montem. mirum est cum ante prohibitum sit eci¬
am tangere montem. et dicunt quidam quod ꝓ¬
hibitum est tangere dum dominus a dest. ꝑmis¬
sum ilo non preceptum etiam ascendere qñ abest.
uel recediti quod hic innuitur secundum hanc sẽ¬
tentiam. et quando debebant non tangere. qnͣdo
autem licẽbat ascendere diuerso sonitu bucine in¬
dicabatur. Michi autem probabilius uidetur qd̾
hic dicat ex precepto debere ascendere in monteni
usq ad euis radicem non usq ad cacumen. ñ
in sequentib precipitur moysi prouidere ne traus¬
grediatur populus terminos constitutos .i. ne
usꝙ ad collem uel usq ad cacumen ascenderet.
uestimenta. Mirum uidetur dicere .s. post nes¬
timenta abluta die tercio ab ablutione futos
paratos. et post ablutionem precipere. s fort as¬
se talis erat ordo santtificationis ut statim a

Expanded text:
populo; sed mihi verisimilius videtur divinam populo; sed mihi verisimilius videtur divinam fuisse. Quod autem sequitur, Tunc ascendant montem: mirum est, cum ante prohibitum sit etiam tangere montem. Et dicunt quidem, quod prohibitum est, tangere dum Dominus adest; permissum vero, non praeceptum etiam ascendere quando abest, vel recedit: quod hic innuitur secundum hanc sententiam, et quando debebant non tangere. Quando autem licebat ascendere, diverso sonitu buccinae indicabatur. Mihi autem probabilius videtur, quod hic dicat ex praecepto debere ascendere in montem usque ad ejus radicem, non usque ad cacumen. Unde in sequentibus praecipitur Moysi providere ne transgrediatur populus terminos constitutos, id est ne usque ad collem vel usque ad cacumen ascendat: quavissent vestimenta. Mirum videtur dicere, scilicet post vestimenta abluta die tertio ab ablutione futuros paratos, et post ablutionem praecipere. Sed fortasse talis erat ordo sanctificationis, ut statim a
Abbreviated transcription (Latin):
nimentum in libro. ne obliuomi tradatur in
futuro. Cumq intrasset tabernaculum. Qui¬
dam sunt qui intelligunt hoc de tabernaculo
dabernaculo domini immolauit uel etiam. intͣ¬
uit quia gentilis erat. In die hac .i. tercia die
sicut ⁊ tertio mense. Iam nunc ueniam ad te.
id est in tercia die ab ista quando danda erat
lex. Nuntiauit ergo moyses uerba populi.
us tulit uerba dei ad populum. et ille omnia
concessit se facturum. sed istam concessionẽ
statim dicit deo nuntiatam per moysen. uł
dicere possumus quod totum est interpositio.
ab illo loco. cumq retulisset mopses. ⁊ c̃. ad hũc
locum. ita quod hio uersus ordine narratocs
debet coherere cum precedentily et tunc tota
illa interpositio sequi hoc modo. Respondit uni¬
uersus popislus se fatturum. hoc auntiauit
mopses domino. Cumq retulisset. ⁊̃c̃. ait dõ
minus ei. Iam ninc ⁊c̃. Cum ceperit clangere
institutam ad hoo officii signum intimandũ

Expanded text:
numentum in libro, ne oblivioni tradatur in numentum in libro, ne oblivioni tradatur in futuro. Cumque intrasset tabernaculum. Quidam sunt qui intelligunt hoc de tabernaculo tabernaculo Domini immolavit, vel etiam illud intravit, quia gentilis erat In die hac, id est tertia die, sicut et tertio mense. Jam nunc veniam ad te, id est in tertia die ab ista quando danda erat lex. Nuntiavit ergo Moyses verba populi aius tulerit verba Dei ad populum, et ille omnia concesserit se facturum; sed istam concessionem statim dicit Deo nuntiatam per Moysen. Vel dicere possumus, quod totum est interpositio ab illo loco. Cumque retulisset Moyses, etc. Ad hunc locum, ita quod hic versus ordine narrationis debet cohaerere cum praecedentibus; et tunc tota illa interpositio sequi, hoc modo. Respondit universus populus se facturum; hoc nuntiavit Moyses Domino. Cum retulisset, etc. Aiis in montem: cum coeperit clangere institutam ad hoc officii signum intimandum
Abbreviated transcription (Latin):
dit principib. Hic est sermo queui precepit. ⁊ c̃.
Uel possimius intelligere moysen ita precepisse ꝙͣ¬
uis nondum scriptura dixerit. Cras quicquid est
operandum facite. hodie. et que coquenda. id ẽ q̃
ꝯportebat facere. uel coquere si non esset sabba¬
erat data. sed legem uocat quodlibet manda¬
tum sicut de obseruatione sabbati.⁊ de mensura
gomor. Quasi similia cum melle .i. mellite si¬
mũe. Aliz tamen diaiuit quod sapiebat unicui¬
q quod magis arpetẽbat. Imple gomor ex eauͭ
custodiatur. hoo oictum est per anticipationem.
Cur temptatis dominum: Temptare deum est
eum postislare aliquid ad exꝑiendum si deus
hominem diligat ex quadam diffidentia. Manꝰ
moysi erant graues. quia tota die steterat ele¬
uatis manib. lassus erat neo poterat ultra leua¬
re inalius. nec etiam st are. uñ sedere eum fece¬
runt aaron ⁊ ur ⁊ manus eius leuauerunt.
In ore gladii. In iustantia gladii. Scribe ħ mo¬

Expanded text:
dit principibus. Hic est sermo quem praecepit, etc. dit principibus. Hic est sermo quem praecepit, etc. Vel possumus intelligere Moysen ita praecepisse, quamvis nondum Scriptura dixerit. Cras quidquid est operandum, facite hodie; et quae coquenda, id est quae oportebat facere, vel coquere si non esset Sabbaerat data; sed legem vocat quodlibet mandatum, sicut de observatione Sabbati, et de mensura gomor. Quasi similae cum melle, id est mellitae similae. Alii tamen dicunt, quod sapiebat unicuique quod magis appetebat. Imple gomor ex eo, et custodiatur. Hoc dictum est per anticipationem. Cur tentatis Dominum? Tentare Deum est eum postulare aliquid ad experiendum, an Deus hominem diligat ex quadam diffidentia. Manus Moysi erant graves, quia tota die steterat elevatis manibus. Lassus erat, nec poterat ultra levare manus, nec etiam stare; unde sedere eum fecerunt Aaron, et Hur, et manus ejus levaverunt. In ore gladii. In instantia gladii. Scribe hoc mo
Abbreviated transcription (Latin):
canticum. a modo quicquid sequitur prophr̃a
est de futuro. ex tanto enuu gaudio quod in
presenti h belant: spõ sauttus in corda eoꝵ ĩ¬
trauit et omines idem prophedati sunt. In et̾¬
nmi ⁊ ultra .i. per presens secundum totum
et etiam per futurum. uel per spatium totũ
quod cum mundo incepit ⁊ cum mundo finiet.
et ultra non quantum ad spacium sed qnͣtunt
ad dignitatem .s. super omnes et super omĩa.
Siuupsit ergo maria. hoo factum est post qmͣ
uiri cant auerunt. ut et mulieres .i. quod iuri
cecinerant et ipse quoq canerent. Quasi tõ¬
sum pilo .s. qualis est grossa farina actrita¬
in pila. cum pilo .i. pistillo. Sed dimiserunt qͥ dam
ex eis usq mane. Diffidentes ne in crastino inuez¬
niretur manna. In die uero sexta collegit. Uidet᷑
quod per miraculum collegissent. quia ⁊ si hoc dc̃
precepit moysi nondum tamen inuentum ẽ mo¬
pͥsen precepisse popilo. sed quasi admirans respon¬

Expanded text:
canticum. Amodo quidquid sequitur, prophetia canticum. Amodo quidquid sequitur, prophetia est de futuro. Ex tanto enim gaudio, quod in praesenti habebant, Spiritus sanctus in corda eorum intravit, et omnes idem prophetati sunt. In aeternum et ultra, id est per praesens saeculum totum, et etiam per futurum. Vel per spatium totum, quod cum mundo incoepit, et cum mundo finiet: et ultra, non quantum ad spatium, sed quantum ad dignitatem, scilicet super omnes et super omnia. Sumpsit ergo Maria, etc. Hoc factum est postquam viri cantaverunt, ut mulieres idem quod viri cecinerant et ipse quoque canerent. Vessum pilo, scilicet qualis est grossa farina attritain pilo, id est pistillo. Sed dimiserunt, quaedam ex eis usque mane. Diffidentes, ne in crastino non inveniretur manna. In die vero sexta collegerunt cibos duplices. Videtur, quod per miraculum collegissent; quia, et si hoc Deus praecepit Moysi, nondum tamen inventum est Moysen praecepisse populo, sed quasi admirans respon
Abbreviated transcription (Latin):
am pedecentim eos sequelbantur nescientes se
uel illos mare ingredi. Et ecce respiciens supra
castra per columnan. Quid est quod per
nubem dicitur deus respicere super castra: ni¬
si hoc scilicet quod nubes que prius tenebras fa¬
cielut egyptiis lucem prebuit eis. sed ad confu¬
se in arcto. Interfecit exeratum. ⁊c̃. Breuiter
totum negotu comprehendit. ⁊ deuide ꝓluꝰ
id est repetit ibi. s. Dixeruntq egyptii. ⁊ c̃. fu¬
gientib egyptiis. ⁊c̃. prius fugati et prostrati
sunt a domimo egỹptii. ad ultimum aquis obuo¬
luti. Abyssi oꝑuerunt eos. Ex nimialeticia se¬
pe idem aliter et aliter repplicatur. Congrega
rum. flauit sp̃o tuus. diuine potentie notat fa¬
cilitatem. Quasi dicat. quaui facile aliqͥs flã¬
do proiat puluerem. tam facile tu eos interfe¬
cisti. Deuorauit eos terrã. Uno cominuni noĩe
duo inferiora elementa uocat. sicut et ĩbi for¬
matis igitur cunctis animalib de humo ⁊ alibi

Expanded text:
am pedetentim eos sequebantur nescientes se am pedetentim eos sequebantur nescientes se vel illos mare ingredi. Et ecce respiciens supra castra per columnam. Quid est quod per nubem dicitur, Deus respicere super castra, nisi hoc scilicet quod nubes, quae prius tenebras faciebat Aegyptiis, lucem praebuit eis? Sed ad confuse in arcto. Interfecit exercitum, etc. Breviter totum negotium comprehendit, et deinde prolixius idem repetit, ibi scilicet: Dixeruntque Aegyptii, etc. Fugientibusque Aegyptiis, etc. Prius fugati, et prostrati sunt a Domino Aegyptii; ad ultimum aquis obvoluti. Abyssi operuerunt eos. Ex nimia laetitia saepe idem aliter, et aliter replicatur. Congregaruit eos: divinae potentiae notat facilitatem. Quasi dicat: Quam facile aliquis flando projicit pulverem, tam facile tu eos interfecisti. Devoravit eos terra. Uno communi nomine duo inferiora elementa vocat, sicut et ibi. Formatis igitur cunctis animalibus de humo, et alibi:
Abbreviated transcription (Latin):
iguis. Uña et eadem columim erat cont᷑ ca¬
lorem obumbrans. et contra tenebras illu¬
minans ut dux esset utriusq temꝑis. Cõ¬
tra beelsephon in conspectu eius. Isud eius: potest
referri ad beelsephon. et tunc plana est littera uł
ad pharaonem ut interponatur relatiuum eius
ad quod refertur preter consuetudinem sicut ẽ
se angelus domini. Aliquando domino aliquan¬
do angelo fattum attribuitur. quia reuera an¬
gelus domini miruster aderat. et dominus in
ipso. et per ipsum operans. Abiit post eos at de¬
fenderet eos per nubem. sius lumen. aliis tene¬
bras per eandem simul faciens. Egyptii ĩgressi
sunt post eos. Queritur si non uidebant eos p̃¬
cedentes propter nubem interpositam qd̃ secͥ
pocuerunt. aut si uidebant iuiraculum maris
quomodo ausi sunt eos persequi. Ad ꝙ respon¬
detur quod non poterant eos uidere perfecte. ⁊
damen quia abire eos sentiebante per eandẽ ui¬

Expanded text:
ignis. Una et eadem columna erat contra caignis. Una et eadem columna erat contra calorem obumbrans, et contra tenebras illuminans, ut dux esset utriusque temporis. Contra Beelsephon, in conspectu ejus. Illud ejus potest referri ad Beelsephon, et tunc plana est littera; vel ad Pharaonem, ut interponatur relativum ejus ad quod refertur, praeter consuetudinem, sicut est se angelus Domini. Aliquando Domino, aliquando angelo factum attribuitur; quia revera angelus Domini minister aderat, et Dominus in ipso et per ipsum operans. Abiit post eos, ut defenderet eos per nubem: suis lumen, aliis tenebras per eadem simul faciens. Aegypti ingressi sunt post eos. Quaeritur si non videbant eos praecedentes propter nubem interpositam, quomodo sequi potuerunt? Aut si videbant miraculum maris, quomodo ausi sunt eos persequi? Ad quod respondetur, quod non poterant eos videre perfecte, et tamen quia abire eos sentiebant, per aliam vi
Abbreviated transcription (Latin):
uicet mort̾. Mirum est si in una quaq domo fuit
aliquis primogenitus. S esse potuit ĩ armuentis
uel pecudĩb et si in hominib defuerit. uel cũ tali
determinatione. in qua sailicet ẽẽ primogenitus
non erat domus⁊ c̃. Uel forsit an domitus tũc
ita fecerat ut in omni domo esset aliquis pͥ¬
mogenitus. Tulit gͥ popistus consꝑsã farinam.
non ex precepto der hoc factum est uel ex arti¬
culo temporis ut quidam falso estimant. cum he¬
brei iam longe didicerant se illo die exturos. sb
egypto. sed secundum consuetudinem terte illiꝰ
in qua farina consꝑgi solet. et ita reseruari
ut cotidie panis coquatur quantum opus est.
In ura domo .i. uius in una. it a quod uncħ ef¬
feratur de carnib. Santtifica michi omne pmo¬
genitum. Pro interfectis primogenitis egyptioꝵ
Sanctificaluntur autem ad opus leuita ꝵ̾ ut
se eis redimerent. quia pro eis domino seruie¬
bunt et pro toto isbael. In columua nubis et

Expanded text:
jaceret mortuus. Mirum est si in unaquaque domo fuit jaceret mortuus. Mirum est si in unaquaque domo fuit aliquis primogenitus. Sed esse potuit in armentis vel pecudibus, et si in hominibus defuerit; vel cum tali determinatione in qua scilicet esset primogenitus, non erat domus, etc. Vel forsitan Dominus tunc ita fecerat, ut in omni domo esset aliquis primogenitus. Tulit igitur populus conspersam farinam: non ex praecepto Dei hoc factum est, vel ex articulo temporis, ut quidam falso existimant, cum Hebraei jam longe ante didicerant se illo die exituros ex Aegypto; sed secundum consuetudinem terrae illius, in qua farina conspergi solet, et ita reservari ut quotidie panis coquatur quantum opus est. In una domo, id est unus in una: ita quod nihil efferatur de carnibus. Sanctifica mihi omne primogenitum. Pro interfectis primogenitis Aegyptiorum. Sanctificabantur autem in opus levitarum, ut se eis redimerent, qui pro eis Domino serviebant, pro toto Israel. In columna nubis, et
Abbreviated transcription (Latin):
dimitut suum inmmolare. Tollecis hedum. qui nõ
habebit agnum caltem hedum immolet secund̃
unum. sed ut nulla domus careat suo. Est enĩ
phuse non quia erant transituri filii isrł. sed qr
dominus erat transiturus in augło ext̾minato¬
te. quod sequens littera innuit ibi .s. Et transibo.
Quod autem addit. nocte illa. non ista: signum
est per recapitilationem. esse dittum. quicquid
hic precessit de agno paschali et ceteris coheren¬
tib. habebitis auteni hunc diem in monimẽtũ.
hic dat preceptum de pascha deuiceps celebran¬
do in cõmemoratione huius sacti. qd̃ totum si¬
cut et predicta per recapitulationem hic dicit᷑.
quod ĩbi notatur. In eadem enim die educam
exercitum ⁊c̃. Nullus ur̃m egredietur. ⁊c. ẜ
apparet quia in nocte tantum acceperunt licẽ
ta domini per moysen. Et egressi a contione
quam habuerat moyses fecerunt sicut p̾cepe¬
promiserat. Neq enim erat domus in qua nõ

Expanded text:
dimittat suum immolare. Tolletis, et haedum: qui non dimittat suum immolare. Tolletis, et haedum: qui non habebit agnum, saltem haedum immolet secundumunum, sed ut nulla domus careat suo. Est enim phase, non quia erant transituri filii Israel, sed quia Dominus erat transiturus in angelo exterminatore: quod sequens littera, innuit ibi scilicet: Et transibo. Quod autem addit: Nocte illa, non ista, signum est per recapitulationem esse dictum, quidquid hic praecessit de agno paschali, et caeteris cohaerentibus. Habebitis autem hunc diem in monumentum. Hic dat praeceptum de Pascha deinceps celebrando in commemorationem hujus facti: quod totum, sicut et praedicta, per recapitulationem hic dicitur. quod ibi notatur. In eadem enim die educam exercitum, etc. Nullus vestrum egredietur, etc. Hinc apparet quod in nocte tantum acceperunt licentta Domini per Moysen. Et egressi a concione, quam habuerat Moyses, fecerunt sicut praecepepromiserat. Neque enim erat domus in qua non
Abbreviated transcription (Latin):
audis. insi me accersicris prius. quia uidit post ea
accersiente. Dies ergo omni plebi. Per recapitisla¬
tionem debet intelligi hoo esse dictum. et iã ante
nuntiatum esse a moyse omnib hebreis. ut ĩ ul¬
tima plaga talidie hoc facereut. Dabit autem
dominus graciam. Hinc inuictur uerum ẽẽ qd̾
non uutuo sed dono postilau̾int. Mensis iste
principium mensium. quod hic dicit dominum
dixisse. totum est incelligendum per recapiti¬
lationem. et longe ante dominum dedisse moysi
preceptu et per eum ceteris indicasse de agnosi¬
ue hedo accipiendo decimo die. et seruando usq
in quartum decimum dien primi mensis et
tunc irmolando t desuꝑ liminari et ꝓostĩb
liniendis sanguine agui contra angli ꝑcissorem
qui transiturus erat per egyptum ad primogeni
ta interficienda eadem .xiii. nocte et multa alia i¬
stis ad iacentia que necẽsse est eos aute sciiusse. ut
u ista nocte ad exeundum eẽnt parati. Assimiet ui¬

Expanded text:
audi, nisi me accerseris prius; quia vidit postea eo audi, nisi me accerseris prius; quia vidit postea eo accersente. Dices ergo omni plebi. Per recapitulationem debet intelligi hoc esse dictum, et jam ante nuntiatum esse a Moyse omnibus Hebraeis, ut in ultima plaga tali die hoc facerent. Dabit autem Dominus gratiam. Hinc innuitur verum esse, quod non mutuo, sed dono postulaverint. Mensis iste vobis principium mensium, etc., quod dicit, Dominum dixisse, totum est intelligendum per recapitulationem: et longe ante Dominum dedisse Moysi praecepta, et per eum caeteris indicasse de agno sive haedo accipiendo, decimo die et servando usque in quartumdecimum diem primi mensis, et tunc immolando, et de superliminari, et postibus liniendis sanguine agni contra angelum percussorem, qui transiturus erat per Aegyptum ad primogenita Aegypti interficienda eadem decima quarta nocte, et multa alia istis adjacentia, quae necesse est eos ante scivisse, ut in ista nocte ad exeundum essent parati. Mas
Abbreviated transcription (Latin):
de educendo populo ab egyptõ. uocauit pharao
sapientes ⁊ maleficos. Et in hoc et in aliis seꝙ̃¬
tib miraculis semper pharao recurrit ad magos
suos temptans si possint eadem facere que et
moỹses facielat. non enim putabat ea fi̾ dĩna
potestate ⁊ uoluntate. s artificio ⁊ maleficõ.
moysi. et ita si facerent eadem: tuno propt̾
hoc indebatur ei se non debere dimittere ppłm.
Proiecerunt singuli uirgas que uerse sunt.⁊ c̃
Totum hoc facrebant demones siue m ueritate
formas rerum mutantes sicut uidelutur. siue
potius uisum hominum decipientes. et magis
illis famulantes. et se cogi ꝑer incantatões
eoꝵ deceptorie simulantes. De illo u̾o serpẽte
quem feat moyses non est dubitandum quin
nili fẽceruntq similiter. In aliis aquis. Digitus
dei est hic. In hoc grauissime peccauit. qr scient̾.
Ut non suit ibi musce. hoo idem intelligendum est
de aliis plagis. non indebo ultra faciem tuam sb̃¬

Expanded text:
de educendo populo in Aegypto. Vocavit Pharao de educendo populo in Aegypto. Vocavit Pharao sapientes et maleficos: in hoc et in aliis sequentibus miraculis semper Pharao recurrit ad magos suos, tentans si possint eadem facere quae et Moyses faciebat. Non enim putabat ea fieri divina potestate et voluntate, sed artificio et maleficio Moysi: et ita si facerent eadem, tunc propter hoc videbatur ei se non debere dimittere populum. Projecerunt singuli virgas suas, quae versae sunt, etc. Totum hoc faciebant daemones sive in veritate formas rerum mutantes, sicut videbant, sive potius visum hominum decipientes, et magis illis famulantes; et se cogi per incantationes eorum deceptorie simulantes. De illo vero serpente, quem fecit Moyses, non est dubitandum, quin , scilicet Nili. Feceruntque similiter. In aliis aquis. Digitus Dei est hic. In hoc gravissime peccavit, quia scienter. Ut non sint ibi muscae. Hoc idem intelligendum est de aliis plagis. Non videbo ultra faciem tuam. Sub
Abbreviated transcription (Latin):
exigelaut opera ab ipsis prepositis hebreis. Et
nomen meum adonay non indicaut ets. Qiusi
dicat. Quaitiuis ego qui sum omuipotens appa¬
ruebim eis: tamen fortitudinen et potentiã me¬
am ad quam pertinet hoc nomen meum adonay
non indicaui eis: sed pietatem aut sapiẽtiam
indicausad quas pertinet. el. ⁊ eloym. Suꝑ ꝗͣ¬
leuaui manum meam. Consuetudo est iurantes
eleuare manum ad sacra ut per ea confirmnet ꝙ
iurat. ita et deus dicitur leuasse manum suam
propter illam ut confirmaret eam in heredi¬
tatem abrahe. Isti sunt principes domoꝵ perfa¬
milias. Nota non ponit hio omnes . xii. tͥb
sed tres tantum at ad leui qui tertius fuit ue¬
niat. et ut ab eo ostendat prouenisse moysen
⁊ aaron de quib in presenti agituꝰ pio quib
tocum hoc dicit. Iste est moyses et aaron in die.
aliis intelligatur. determinat de illis qui fu¬
erunt in die ilło quo locutus est dominus ad eos

Expanded text:
exigebant opera ab ipsis praepositis Hebraeis. Et exigebant opera ab ipsis praepositis Hebraeis. Et nomen meum Adonai non indicavi eis. Quasi dicat: Quamvis ego qui sum omnipotens, apparuerim eis, tamen fortitudinem et potentiam meam, ad quam pertinet nomen meum Adonai, non indicavi eis; sed pietatem aut sapientiam indicavi, ad quas pertinet el, et eloym. Aut levavi manum meam. Consuetudo est jurantis elevare manum ad sacra, ut per ea confirmet quod jurat, ita et Deus dicitur levasse manum suam propter illam terram, ut confirmaret eam in haereditatem Abrahae. Isti sunt principes domorum per familias. Nota, non ponit hic omnes duodecim tribus, sed tres tantum, ut ad Levi, qui tertius fuit, veniat, et ut ab eo ostendat provenisse Moysen et Aaron, de quibus in praesenti agitur, pro quibus totum hoc dicit. Iste est Moyses, et Aaron in die qaliis intelligatur, determinat de illis: qui fuerunt in die illa, qua locutus est Dominus ad eos
Abbreviated transcription (Latin):
bant animam tuam. Iste pharao qui modo reg̾¬
nabat. nou fuit ille quem moyses fug̃ ꝑgens
Hec sunt ea que moyses dixit. pharaoni ĩ ul¬
tima plaga. Unde ponit hic uerba piteriti tem¬
poris quib significatur precessisse alias cõmi¬
nationes ut est. dixitibi et noliusti. His uerbis
in ultima plaga expiobrat ei contemptum dĩ
in precedentĩb ammonitionib. Circiricidit p̾¬
pictium filii sui. Quare non dicit filioꝵ: Qͥa
forsitan materꝰ unum sibi uidelicet maiorem
natu ꝓprium ⁊ in circumcisum retinuerat. alte¬
rum uero moyses qui circumcisus erat quasi
suum arcumaderat. quod etiam ĩnuit ex in¬
terpretationib nominum. Uel forsitan solum
inaiorem filium secum ducebant. et miuorem
apud auum reliquerant. Fagellatiq sunt cuu p̃¬
euant. Nota quod diuersi erant prepositi. qͥ¬
dam de hebreis qui uerberabantiu quidam de
egyptiis aui uerberabant illos et molenteꝵ

Expanded text:
bant animam tuam. Iste Pharao, qui modo regbant animam tuam. Iste Pharao, qui modo regnabat, non fuit ille quem Moyses fugit pergens s: Dixi tibi, etc. Haec sunt ea quae Moyses dixit Pharaoni in ultima plaga. Unde ponit hic verba praeteriti temporis, quibus significatur praecessisse alias comminationes, ut est: dixi tibi, et noluisti. His verbis, in ultima plaga exprobrat ei contemptum Dei in praecedentibus admonitionibus. Circumcidit praeputium filii sui. Quare non dicit filiorum? Quia forsitan mater unum sibi videlicet majorem natu proprium et incircumcisum retinuerat. Alterum vero Moyses, qui circumcisus erat, quasi suum circumciderat: quod etiam innuitur ex interpretationibus nominum. Vel forsitan solum majorem filium secum ducebant, et minorem apud avum reliquerant. Flagellatique sunt qui praeerant. Nota quod diversi erant praepositi: quidam de Hebraeis qui verberabantur; quidam de Aegyptiis qui verberabant illos et violenter
Abbreviated transcription (Latin):
.i. quo inuante facies illa miracula. uel aliter:
Ego sum. qui inmutabiliter sum. cuius nom̃
proprium est ens. Postulabit uasa argentea Tra¬
dunt hebrei quod tantam graciam habuerint a
domino filiĩ israel cum egyptiis. ut domo postula¬
rent eoꝵ uasa et ipsi darent. nr̃i uero exposito¬
res dicunt ueri sinilius mutuo accepisse. Non
sum loquens ab heri ⁊ nudius tercius. Nota
quod per interualla temporum loquebatur ds̃
ad moỹseñ. Unde dicit ab heri et iuidius t̾rius.
non sum eloquens in comparatione dei. Quidã
dicunt moy̾sen propterea non ẽẽ eloquentem.
quia diu moratus fuerat in terra madian.
uude oblitus erat aliquantulum lingue egyp¬
tie. Naron autem semper in egypto moraba¬
tur. quare datur ip̃e interpretes ad pharao¬
que fecit ad israel. S et illã que fecit coram
phuraone. que ominia uidetur hio distinxisse. s
scriptura pret̾it. Hic ne bis uarret. Qui quere¬

Expanded text:
id est, quo juvante facies illa miracula. Vel aliter: id est, quo juvante facies illa miracula. Vel aliter: Ego sum, qui immutabiliter sum; cujus nomen proprium est ENS. Postulabit vasa argentea. Tradunt Hebraei, quod tantam gratiam habuerint a Domino filii Israel coram Aegyptiis, ut dono postularent eorum vasa, et ipsi darent. Nostri vero expositores dicunt verisimilius, mutuo accepisse. Non sum eloquens ab heri, et nudiustertius. Nota quod per intervalla temporum loquebatur Deus ad Moysen. Unde dicit: ab heri, et nudiustertius non sum eloquens, in comparatione Dei. Quidam dicunt Moysen propterea non esse eloquentem, quia diu moratus fuerat in terra Madian: unde oblitus erat aliquantulum linguae Aegyptiae. Aaron autem semper in Aegypto morabatur: quare datur ipse interpres ad Pharaoquae fecit ad Israel, sed et illa, quae fecit coram Pharaone: quae omnia videtur hic distinxisse, sed Scriptura praeterit hic, ne bis narret. Qui quaere
Abbreviated transcription (Latin):
exhibuerunt infantib s propter m̃datium
diminutum est meritum et conuersu in
temporale premium. ⁊ ita utrumq quodã
modo minuit alterum. ⁊ reducit ad medi
datii. Edificauit illis domos. habudantiam
.s. hebreis edific̾. pharao domos. quia eot qͥ
fuerant ingessen collecti uoluit ut sparsim
in egypto habitarent. quatinus facilius mas¬
culi geniti opprimerentur ab egyptiis. Crepi¬
dinem. concauit atem.ripe. Surrenit moyses
quod ab uno fieri non potuit. moysen. ñ finis¬
Quomodo posset esse signum quod ficturũ remo¬
tum erat rei quam nuper facturus fuit: Diaimus
te. sit tibi signum ꝙ educes filios istael de egypto.
⁊ hos .s. cum eduxeris sit princpium alterius nais¬
uationis. Ego sum qui sum. Ac si diceret nomen
meum non dicam eis qui .s. nomen meum scurx
deberent. ⁊̃ yronice dictum. Quasi diceret nomen
neum ignoratur. Uel sia ne diffidas qͥd loquaris¬
et quid dicas eis quia ego sum qui tecum sum

Expanded text:
exhibuerunt infantibus, sed propter mendacium exhibuerunt infantibus, sed propter mendacium diminutum est meritum, et conversum in temporale praemium: et ita utrumque quodam modo minuit alterum, et reducit ad mediodacii. Aedificavit illis domos: abundatiamet: Hebraeis aedificavit Pharao domos; quia eos qui fuerant in Gessen collecti, voluit ut sparsim in Aegypto habitarent: quatenus facilius masculi geniti opprimerentur ab Aegyptiis Crepidinem concavitatem ripae. Surrexit Moysesquod ab uno fieri non potuit Moysen non fuisQuomodo posset esse signum, quod futurum remotum erat, rei quam nuper facturus fuit? Dicimus te, sit tibi signum, quod educes filios Israel de Aegypto: ut hoc, scilicet cum eduxeris, sit principium alterius narrationis. Ego sum, qui sum. Ac si diceret: Nomen meum non dicam eis: qui scilicet nomen meum scire deberent, et est ironice dictum. Quasi diceret: Nomen meum ignoratur? Vel sic: Ne diffidas quid loquaris, quid dicas ei; quia ego sum, qui tecum sum,
Abbreviated transcription (Latin):
phiton ⁊ ramasse. In hebreo ubi nos habemꝰ
tabernaculoꝵ est quidam sermo qui transpo¬
sitionem puncti modo ad dextram modo ad si¬
iustram. uel sonat in uoce mischenoch. ⁊ sig
uox subinnuit urbes pauperum edificatase ĩ¬
telligitur. urbes prius debiles et pauperum
inansiones operatione hebreoꝵ fortiores effro¬
das. Se cundum hoc autem quod mischenoch
significat positionum: intelligitur ita fortes
urbes compositas. quod thesauri regis repo¬
uerentur ibi in custodia pro firmitudiẽ lo¬
a siue aute fuerunt ibi urbes sine nõ. Ouste¬
tricib hebreoꝵ. Quidam dicunt istas duas
se phoram ⁊ phuam fuisse hebreas unde ura¬
luerunt infantes seruare: alii potiꝰ egyp¬
tias. uñ commendabilior fuit earũ pietas.
Sed queritur quomodo due tantum obstedͥ¬
ces potuerunt sufficere toti regno: Contra
quod respondetur has duas esse prelat as ⁊
mutoas sub se hr̃e subiectas obstetͥces Me¬
tite sunt quidem: sed propter pietatem ue¬
niale fuit earum mendatium. Misc dĩam

Expanded text:
Phiton, et Ramasses. In Hebraeo ubi nos habemus tabernaculorum, est quidam sermo, qui transpositione puncti modo ad dextram modo ad sinistram, vel sonat in voce miscenoth, et sigox subinnuit, urbes pauperum aedificatas intelligitur: urbes prius debiles, et pauperum mansiones operatione Hebraeorum fortiores effectas. Secundum hoc autem, quod miscenoth significat positionum, intelligitur ita fortes urbes compositas quod thesauri regis reponerentur ibi in custodia pro firmitudine loci, sive ante fuerint ibi urbes, sive non obstetricibus Hebraeorum. Quidam dicunt istas duas Sephoram, et Phuam fuisse Hebraeas: unde maluerunt infantes servare alii potius Aegyptias. Unde commendabilior fuit earum pietas. Sed quaeritur quomodo duae tantum obstetrices potuerint sufficere toti regno. Ad quod respondetur, has duas esse praelatas et multas sub se habere subjectas obstetrices. Mentitae sunt quidem, sed propter pietatem veniale fuit earum mendacium. Misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
feriorib remaneat. Cataracte. Quidam uolũt
quas descendisse per plunias. qd̃ dubium est
suniliter. Recordatus est autem deut noc .s. sedm
effeatum non affectum. oblitus enim indebat᷑
quia tam diu dimiserat in periculo. modo dr̃
recordatus. quia biberat. Post centum quingna¬
ginita dies. Ab ingressu uidelicet noc ĩ archani
iᵈ est primo die sexti mensis ab inundatione
Centum enum quinquaginta dies .u. menses
integre faciunt. et hic dies est .xuiii. septimi
miensis anni. Requient archa mense seꝑtimo
sis anni iudelicet non inundationis. Decimo.n.
mense. scilicet inundationis. Primadiemẽsis.
⁊ c̃. Einisit quoq columbani. Transattis .uii. di¬
eb post coruum emissum. et ex hoc coniatur
quia in secunda emissione columbe dicit expeo¬
tatis aliis. uii. dieb post primam .s. emissionẽ
At illa uenit ad eum ad uesperam .xixͦ. die
prum mensis sexcentissim primu anni. s ab

Expanded text:
ferioribus remaneat. Cataractae coeli apertae ferioribus remaneat. Cataractae coeli apertae quas descendisse per pluvias; quod dubium est similiter. Recordatus est autem Deus Noe, scilicet secundum effectum, non affectum. Oblitus enim videbatur quia tam diu dimiserat in periculo; modo dicitur recordatus, quia liberat eum. Post centum quinquaginta dies. Ab ingressu videlicet Noe in arcam, id est primo die sexti mensis ab inundatione. Centum enim quinquaginta dies quinque menses integre faciunt, et hic dies est decimus octavus septimi mensis anni. Requievit arca mense septimo,sis, anni videlicet non inundationis. Decimo enim mense, scilicet inundationis, prima die mensisetc. Emisit quoque columbam, etc., transactis septem diebus post corvum emissum, et ex hoc conjicitur, quia in secunda emissione columbae dicit, exspectatis aliis septem diebus, post primam scilicet emissionem. At illa venit ad eum ad vesperam, decima nona die primi mensis, sexcentesimi primi anni; sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
constat tantam fiusse magnitudinem arte que
sufficeret ad omnia animalia capienda que uo¬
nerunt ad eam. De compositione arche utoum
ĩ ittio lata fuerit et semper usq ad summum
surgens stringeretur magis ac magis. an p¬
rietes surrexerint equaliter in summo uelã
plus quam in imo a se distantes.et in techo
tautum fuerit oacuminata diueyse sunt opi¬
mones. Cenacula. a cena. s. solaria. Tristega. id est
parilitatem masculi et femine. Colles septe¬
na. Hic notat numerum. Septem in quoli¬
bes genere. non quatuor deam. similiter duo
abyͥssi magne. et c̃. Queritur utrum ex solis
illis aquis que tiunc erant fc̃m sit diluuium
au aer et cetera elementa conuersa sint in aqͣs.
tam pluiales quam labiles quib fr̃m sit di¬
liuium. quod quidem dubium est sicut ⁊ illud
quando .s. aque uaporaliter eriguntur ad su¬
periora ad temperandum superiorem calorem
utrum minuatur aqua: an tantimidem sn¬

Expanded text:
constat tantam fuisse magnitudinem arcae, quae constat tantam fuisse magnitudinem arcae, quae sufficeret ad omnia animalia capienda quae venerunt ad eam. De compositione arcae utrum in imo lata fuerit et semper usque ad summum surgens stringeretur magis ac magis, an parietes surrexerint aequaliter in summo, vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum fuerit cacuminata diversae sunt opiniones. Coenacula a coena scilicet solaria. Tristega, id est parilitatem masculi et femellae. Tolles septena. Hic notat numerum. Septem in quolibet genere, non quatuordecim. Similiter duo,abyssi magnae, etc. Quaeritur utrum ex solis illis aquis quae tunc erant, factum sit diluvium, an aer et caetera elementa conversa sint in aquas, tam pluviales quam labiles, quibus factum sit diluvium? Quod quidem dubium est, sicut et illud, quando scilicet aquae vaporaliter eriguntur ad superiora, ad temperandum superiorem calorem, utrum minuatur aqua, an tantumdem in
Abbreviated transcription (Latin):
inam ostendit iram dei transituram a man¬
mo ad minimum. et inde ab imo ad summũ.
Hec sunt generationes noe .s. filii de quib ĩ
predixit. et item repecit ut addat. Corrupta ẽ
terra coram deo ⁊ c̾. Totumhoc repetit et in¬
culcat ad augmentum sceleris ostendẽdum
et iustam irami uindias. Quod dicit corãdeo:
notat personam iudicis. scilicet deum scire.
qui nescire dicitur rem. nisi cum probata corã
co fuerit. et si enum per se sciat: nescit tamen
ad uindittam. Hoc autem faciamus ita erat
manifestum quod nulła egebat probationẽ. Ul
coram deo qui peccatum eoꝵ attendẽbat. Ip̃i .n.
ita negligenter pecoabant quod net eciam peo¬
tur uniuersut̾ pena omuium. sed pet mĩam
tempatur in parte. Erecentoꝵ cubitoꝵ. Cuꝰ¬
bitus proprie tenet pedem et dunidium. s h mo¬
pses de geomecrico cubito agit quem nouerat in
egypto qui nouem integre cubitos continet doñ

Expanded text:
imam ostendit iram Dei, transituram a maxiimam ostendit iram Dei, transituram a maximo ad minimum, et inde ab imo ad summum. Hae sunt generationes Noe, scilicet filii de quibus et jam praedixit, et item repetit, ut addat: Corrupta est terra coram Domino, etc. Totum hoc repetit et inculcat, ad augmentum sceleris ostendendum, et justam iram vindicis. Quod dicit, coram Domino, nota personam judicis; scilicet Deum scire ut judicem, qui nescire dicitur rem, nisi cum probata coram eo fuerit; etsi enim per se sciat, nescit tamen ad vindictam. Hoc autem facinus ita erat manifestum, quod nulla egebat probatione, vel coram Domino, qui peccatum eorum attendebat. Ipsi enim ita negligenter peccabant, quod nec etiam pectur universalis poena omnium, sed per misericordiam temperatur in parte. Trecentorum cubitorubitus proprie tenet pedem et dimidium; sed hic Moyses de geometrico cubito agit, quem noverat in Aegypto, qui novem integre cubitos continet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
rib. uel quantum potentes a principio seculi ñ
sunt uisi. Uidens autem deus quod multa esset
malicia. et c̃. Tociens replicat maliciam istaꝵ⁊
et inculcat ut ostendat pacientiam ñ potuisse
leuiter incitari. ad tantam sisbuersionem gñ ᷤ
humani absq iustissima causa. Penituit enĩ
ubi ita loquitur hominib. Crescite et multi¬
plicamuni et replete terram. Precauens in fu¬
turum. non quod per impreidentiam modo ad
hoo uenerit. quod non putauerat quem ni¬
chil later. sed dam precauet qui prohibet ne fi¬
at. quaui au prohibecur et sollicite id uitat. Tic¬
tus tolore cordis. Nota. non est dolor nisi de amio
re amisso. uñ cum amttimus rem de qua nõ
curamus: dicimus non actingis nr̃m cor. Quͣ¬
to igitur pofundior erat amor tanto alti cã¬
gis dolor. Hic uero agitur de rei dilectione de¬
structione et ideo merito dolor dicitur adesse
magnus. Ab homine usq ad animantia. Max¬

Expanded text:
ribus, vel quantum potentes a principio saeculi non ribus, vel quantum potentes a principio saeculi non sunt visi. Videns autem Deus quod multa esset malitia, etc. Toties replicat malitiam istorum et inculcat, ut ostendat patientiam Dei non potuisse leviter incitari ad tantam subversionem generis humani absque justissima causa. Poenituit eum ubi ita loquitur hominibus: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Praecavens in futurum. Non quod per imprudentiam modo ad hoc venerit, quod non putaverat, quem nihil latet; sed tam praecavet qui prohibet ne fiat, quam cui prohibetur et sollicite id vitat. Tactus dolore cordis. Nota: non est dolor nisi de amore amato amisso. Unde cum amittimus rem de qua non curamus, dicimus: Non attingit nostrum cor. Quanto igitur profundior erat amor, tanto altius tangit dolor. Hic vero agitur de rei dilectae destructione, et ideo merito dolor dicitur adesse magnus. Ab homine usque ad animantia. Max
Abbreviated transcription (Latin):
biusse cum missierib. et genuisse fotissimos ⁊
maximos uiros. non permanebit sp̃c mensa.
sp̃ quem dedi homini ad uitam. hoc est aĩ.
quia caro est. totus homo .s. deprimit totium ho¬
minem et redigit sp̃m̃ in animalitatem. qui po¬
tius debuerat extollere carnem ad spualitatem.
Centum .xx. annoꝵ. et c̃. Sicut erechie mortẽ
iustantem minatiui et quia penitet difft̃ mor¬
teui. ita istis ad penitendum centum. ꝓx. auoꝵ
spatium concesserat. et quia fiunt deteriores pi¬
cientia: spacium indultum abbreuiatur. nec mali¬
quo istoꝵ niutatur consilium dei. sed tantum sẽ¬
tentia. Item quod dicit generaliter non perma¬
nebit. spc̃. in. in homine. et damen uoe octauus
seruatur a miscd̾ia eius. non discrepat᷑. uniuer¬
salit̾ minatuit sed ut benignus in partepunit.
Gigantes. Ut enormitas membroꝵ significaret
superbiam inimoꝵ. Potentes a seculo .i. in scl̃a¬

Expanded text:
buisse cum mulieribus, et genuisse fortissimos et buisse cum mulieribus, et genuisse fortissimos et maximos viros. Non permanebit spiritus meus, id est spiritus quem dedi homini ad vitam, hoc est anima. Quia caro est: totus homo scilicet deprimit totum hominem, et redigit spiritum in animalitatem, qui potius debuerat extollere carnem ad spiritualitatem. Centum viginti annorum, etc. Sicut Ezechiae mortem instantem minatur, et quia poenitet differt mortem, ita istis ad poenitendum centum viginti annorum spatium concesserat; et quia fiunt deteriores patientia, spatium indultum abbreviatur ; nec in aliquo istorum mutatur consilium Dei, sed tantum sententia. Item quod dicit generaliter: Non permanebit spiritus meus in homine, et tamen Noe octavus servatur a misericordia ejus, non discrepat: universaliter minatur, sed ut benignus in parte punit. Gigantes erant super terram, ut enormitas membrorum significaret superbiam animorum. Potentes a saeculo, id est in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
tarit᷑ Certe septuplum ultio sumetur de cain .i.
de interfectore cam magna pena acapietur. sed
multo maior pena in uos pro me irrogabit᷑ Iste
cepit iuuocare dominum. Nouum cultum uł
nouas orõnes inueniens ad inuocandum dm̃
specialiter. uel ẜmagines ad deum representã¬
dum. et magis diligendum. Hic est liber genꝰ. Iõ
tur pro sech facta propagatio humani gñis. Et
uoonuit nomen eoꝵ adam. prius fuit eis quui¬
ne nomen adau. post ea solus uir optinuit ip̃m
pioprium. Genuit ad ẜmaginem. Mortalis mor¬
talem. uel corpus corpus. non anima animam.
Iste consolabitur nos operib. et la. ⁊ c̃. Prophe
siguificat᷑. Uel consolabitur nos .s. post quam ꝑ¬
diluuium deletum fuerit humanum genus ꝑ
irrogubitur. Cui maledixit dominus. Loguens
ad adam. Maleditta terra in opere tuo. Nox cum
esset quigentoꝵ annoꝵ genuit .i. cepit gigñs.
apostatarum qui a quibdam putantur concu¬

Expanded text:
ctari? Certe septuplum ultio sumetur de Cain, id est, ctari? Certe septuplum ultio sumetur de Cain, id est, de interfectore Cain magna poena accipietur, sed multo major poena in vos pro me irrogabitur. Iste coepit invocare nomen Domini. Novum cultum vel novas orationes inveniens ad invocandum Deum specialiter, vel imagines ad Deum repraesentandum et magis diligendum. Hic est liber generationtur per Seth facta propagatio humani generis. Et vocavit nomen eorum Adam. Prius fuit eis commune nomen Adam. Postea solus vir obtinuit ipsum proprium. Genuit ad imaginem, mortalis mortalem; vel corpus corpus, non anima animam. Iste consolabitur nos operibus et laboribus manuum significat. Vel consolabitur nos; scilicet postquam diluvio deletum fuerit humanum genus, per irrogabitur. In terra cui maledixit Dominus, loquens ad Adam: Maledicta terra in opere tuo. Noe cum esset quingentorum annorum, genuit, id est coepit gignere, apostatarum, qui a quibusdam putantur concu
Abbreviated transcription (Latin):
ratur ad quid uenaretur aumn non liceret carne
uesci ante diluuium. dicimus propter pelles ani¬
nalium quib faciebat calciamenta et pellicias. Cĩ
igitur quodam tempore lamech et puer qui eũ du¬
cebat uacarent uenationi. et cam sicuti furibun¬
dus curreret per illum locum didirectione sui duc¬
toris lamech eum interfect. Unde ille iratus pue¬
rum suum qui eum ducelat ocaidit. et ideo de utri¬
usq interfectione conqueritur aim uxorib sus
hoc modo. occidi uirum. ⁊ c̃. Sepcuplum ultro ⁊ c̃
Quasi dicati multum punutus est cam. s nua¬
to amplius punietur lamech. Est eciam alia o¬
pinio de conquestione lamech. Dicunt enĩ qui¬
dam quod iste due uxores lamech male trattalũt
eum assidue. et hoc sine causa. Unde ip̃e iratus
aliquando conuenit eas et allocurus est his u̾¬
bis. audite uxores lamech. ⁊c̃. Occidi uirum: aũ
feci aliquod aliud scelus ꝑro quo sic debeam tͣo¬

Expanded text:
ratur ad quid venaretur cum non liceret carne ratur ad quid venaretur cum non liceret carne vesci ante diluvium, dicimus propter pelles animalium, quibus faciebant calceamenta et pelliceas. Cum igitur quodam tempore Lamech et puer qui eum ducebat vacarent venationi, et Cain sicuti furibundus curreret per illum locum, cum directione sui ductoris Lamech eum interfecit. Unde ille iratus puerum suum qui eum ducebat, occidit; ideo de utriusque interfectione conqueritur cum uxoribus suis hoc modo: Occidi virum, etc. Septuplum ultio, etc. Quasi dicat: multum punitus est Cain, sed multo amplius punietur Lamech. Est etiam alia opinio de conquestione Lamech . Dicunt enim quidam quod istae duae uxores Lamech male tractabant eum assidue, et hoc sine causa. Unde ipse iratus aliquando convenit eas et allocutus est his verbis: Audite, uxores Lamech, etc. Occidi virum; aut feci aliquod aliud scelus pro quo sic debeam tra