comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ illo carmine cdlaturũ reliquũ a suis tyndaridis quos eque laudass&
peter& si eiuideret᷑. Paulo post eͥe ferũt nũtiatũ Simonidi ut ꝓdir&
uiuenes stare ad ianuam duos quosdam: qui eũ magnoꝑe uocarẽt: sur¬
rexisse illũ ꝓdisse uidisse neminẽ. hoc interim spatio cõclaue illud uͥ
epularet᷑ scopas cõtidisse. eaꝵ ip̃m cũ cognatis oppressum suis interisse
quos cũ humare uellent sui neq possent obtritos intergnoscere ullo
modo simonides dicitur ex eo ꝙ meminiss& quo eoꝵ loto quisq cubu¬
isso demonstrator uniuscuiusq sepeliendi fuisse. hac tũ re admonitꝰ in¬
uenisse fertur ordinẽ ee maxime qui memoĩe lumen afferret. Itaq his¬
qui hanc ꝑtẽ ingenii exercent. locos ee capiendos. & ea quȩ memoriȩ
tenẽ uellẽt effugiẽdo animo atq in his locis collocando sic fore ut or¬

Expanded text:
pro illo carmine daturum; reliquum a suis Tyndaridis, quos aeque laudasset, pro illo carmine daturum; reliquum a suis Tyndaridis, quos aeque laudasset, peteret, si ei videretur. Paulo post esse ferunt nuntiatum Simonidi, ut prodiret; iuvenis stare ad ianuam duo quosdam, qui eum magno opere evocarent; surrexisse illum, prodisse, vidisse neminem: hoc interim spatio conclave illud, ubi epularetur Scopas, concidisse; ea ruina ipsum cum cognatis oppressum suis interisse: quos cum humare vellent sui neque possent obtritos internoscere ullo modo, Simonides dicitur ex eo, quod meminisset quo eorum loco quisque cubuisset, demonstrator unius cuiusque sepeliendi fuisse; hac tum re admonitus invenisse fertur ordinem esse maxime, qui memoqui hanc partem ingenii exercent. locos esse capiendos, et ea, quae memoria tenere vellent, effingenda animo, atque in his locis collocanda: sic fore, ut or
Abbreviated transcription (Latin):
gam etiã de memoria ut labore Crassum leuem. neq ei ꝗcqͣ ali¬
ud de quo disserat relinquã ni ea ꝗd hec exornent᷑. Perge
uõ in ꝗt crassus libenter enĩ te cognitũ iam artificem aliquandoq
euolatum illis in tegmentis dissimulatioĩs tue te nudatum ꝑspi
tum iam istuc.Quãtũ tibi ego relinquerim inꝗt Antonius erit ĩ tua
potestate. si enĩ uere agere uolueris oĩa tibi relĩquo sĩ clissimulare tu
quẽ admõu his satisfaciam uideris. S ut ad rẽ redeam nõ sũ ego tãtõ
Sĩmonidi illi chio quẽ pͥmũ ferũt artem memoi̾e ꝓtulisse. Dicũt enĩ.
cũ cenar & grãnone in thessalia simonides apud scopam fortunatũ ho¬
minẽ & nobilẽ cetiniss&q id carm̃ qđ pͥmũ scripsiss&ꝵ in quo multa
ornandi causa poetaꝵ more in castorem scripta & pollucem fuissent
nimis illũ sordide simonidi dixisso se dimidiũ eius ei qđ pactus eẽt

Expanded text:
gam etiam de memoria, ut labore Crassum levem neque ei quicquam aligam etiam de memoria, ut labore Crassum levem neque ei quicquam aliud, de quo disserat, relinquam nisi ea, quibus haec exornentur.' 'Perge vero,' inquit Crassus 'libenter enim te cognitum iam artificem aliquandoque evolutum illis integumentis dissimulationis tuae nudatumque perstum.' 'Iam istuc, quantum tibi ego reliquerim,' inquit Antonius 'erit in tua potestate; si enim vere agere volueris, omnia tibi relinquo; sin dissimulare, tu quem ad modum his satis facias, videris. Sed, ut ad rem redeam, non sum tanto ego' Simonidi illi Cio, quem primum ferunt artem memoriae protulisse. Dicunt enim, cum cenaret Crannone in Thessalia Simonides apud Scopam fortunatum hominem et nobilem cecinissetque id carmen, quod in eum scripsisset, in quo multa ornandi causa poetarum more in Castorem scripta et Pollucem fuissent, nimis illum sordide Simonidi dixisse se dimidium eius ei, quod pactus esset,
Abbreviated transcription (Latin):
ratione aut oĩo laude lignȩ uideri solent. Est etiam cũ cete¬
ris p̃stantib uirib cõprobatio in laucdatioẽ preclara. de quo gñe
libitum mihi est paulo pura ꝙͣ ostenderã clicere. nõ tam ꝑꝑ usũ
forẽsem ꝗ ẽ a me ĩ oĩ hoc sermoẽ tractatus qͣ ut hoc uideretis
si i auclatioẽs ẽẽnt inoratoris officio qđ nemo negat oratoi uirtu¬
tũ ꝯĩum cognitionẽ sine qua lauclatio effici nõ possit ẽẽ necessa¬
riam.Tm uituꝑãdi p̃cepta cõtrariis ex uitiis sumencla ẽẽ ꝑspicuũ
est. Simul est illud ante oculos nec bonũ uirũ propͥe & copiose lau¬
cdari sine uirtutũ nec inprobũ notari ac uituꝑari sine uitioꝵ
cognitione sates insignite atq aspere posse. Atq his lotis & lau¬
dandi & uituꝑancli ĩ &pe nob̾ est utenclum in omĩ gnͣe causaꝵ.
habets de in uenien dis reb disponẽdisq quid sententiã. adiũ¬

Expanded text:
ratione aut omnino laude dignae videri solent. Est etiam cum ceteratione aut omnino laude dignae videri solent. Est etiam cum ceteris praestantibus viris comparatio in laudatione praeclara. De quo genere libitum mihi est paulo plura quam ostenderam dicere, non tam propter usum forensem, qui est a me omni hoc sermone tractatus, quam ut hoc videretis, si laudationes essent in oratoris officio, quod nemo negat, oratori virtutum omnium cognitionem, sine qua laudatio effici non possit, esse necessariam. Iam vituperandi praecepta contrariis ex vitiis sumenda esse perspicuum est; simul est illud ante oculos, nec bonum virum proprie et copiose laudari sine virtutum nec improbum notari ac vituperari sine vitiorum cognitione satis insignite atque aspere posse. Atque his locis et laudandi et vituperandi saepe nobis est utendum in omni genere causarum. Habetis de inveniendis rebus disponendisque quid sentiam; adiun
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suscepta uident᷑ a uiris fortib sine emolum̃to ac p̃mio. quȩ
ũoͣ etiã cum labore ac ꝑiculo ip̃oꝵ hȩc hñt uberrimã copiã acd
lauclandũ ꝙ & diciornatissime possunt & audiri facillime. Ea
enĩ deniq uirtus eẽ uidet᷑ p̃stantis uiri quȩ ẽ fructuosa aliis
ip̃i aũt laboriosa/ aut ꝑiculosa aut certe gratuita. Magna etiã
illa laus & admirabilis uideri soloꝵ tulisse causus sapienter ad¬
uersos nec fractum ẽẽ fortuna retinuisse in reb asperis digͥ
tatẽ: neq illa nõ ornant habiti honores decreta uirtutis prȩ¬
mia res gestx iucliciis hoĩum cõprobate. In quib etiã felicitatẽ
ip̃am cdeoꝵ immortaliũ iudicio tribui laudatioĩs ẽ. sumendȩ aũt
res erũt aut magnitu dine p̃stabiles: aut nouitate pͥmȩ aut gñe
ip̃o singłares: neq enĩ parue/ neq usitate/ neq uulgares admi¬

Expanded text:
quae suscepta videntur a viris fquae suscepta videntur a viris fvero etiam cum labore ac periculo ipsorum, haec habent uberrimam copiam ad laudandum, quod et dici ornatissime possunt et audiri facillime; ea enim denique virtus esse videtur praestantis viri, quae est fructuosa aliis, ipsi aut laboriosa aut periculosa aut certe gratuita. Magna etiam illa laus et admirabilis videri solet tulisse casus sapienter adversos, non fractum esse fortuna, retinuisse in rebus asperis dignitatem; neque tamen illa non ornant, habiti honores, decreta virtutis praemia, res gestae iudiciis hominum comprobatae; in quibus etiam felicitatem ipsam deorum immortalium iudicio tribui laudationis est. Sumendae autem res erunt aut magnitudine praestabiles aut novitate primae aut genere ipso singulares; neque enim parvae neque usitatae neque vulgares admi
Abbreviated transcription (Latin):
alia ẽ aci laudationẽ aptior. Sunt enĩ aliȩ uirtutes q̃ uident in
morib hoium quadam comitate ac bñficio posite. aliȩq ingenĩ
Aliqua facultite aut animi magnitudine ac robore. Nam clemẽ¬
ta uistitia benignitas fides fortitudo inꝑiculis cõĩb iudicanda
sene qua omes res humanȩ tenues ac ꝓpe nihilo putant s inex¬
cogitando uis quedam ingenii & ip̃a eloquẽtia admiratiois haboi
nominus iocũditatis minus. ip̃os enĩ magis uident᷑ quos laudanoꝰ
uirtutũ. ferunt enĩ aures hoĩum tum illa quȩ iocunda & grata tũ
tutũ sunt certa quędam officia ac munera & sua cuiq uirtuti laus
ꝓpria debet᷑ erit explicandũ in laude iustitię quid cum fide ꝗd
cum ȩquabilitate quid cũ eius moĩ aliquo officio iys qui laud abi¬
tur gerit. Item in cteris res gestȩ ad cuiusq uirtutis genus &
uim & nom̃ accomodabũt᷑. gratissima aũt laus eoꝵ factoꝵ habet᷑

Expanded text:
alia ad laudationem aptior; sunt enim aliae virtutes, quae videntur in moribus hominum et quadam comitate ac beneficentia positae; aliae, quae in ingeni aliqua facultate aut animi magnitudine ac robore; nam clementia, iustitia, benignitas, fides, fortitudo in periculis communibus iucunda , qua omnes res humanae tenues ac pro nihilo putantur, et in excogitando vis quaedam ingeni et ipsa eloquentia admirationis habet non minus, iucunditatis minus: ipsos enim magis videntur, quos laudamuvirtutum; ferunt enim aures hominum cum illa, quae iucunda et grata, tum arum virtutum sunt certa quaedam officia ac munera et sua cuique virtuti laus propria debetur, erit explicandum in laude iustitiae, quid cum fide, quid cum aequabilitate, quid cum eius modi aliquo officio is, qui laudabitur, fecerit; itemque in ceteris res gestae ad cuiusque virtutis genus et vim et nomen accommodabuntur. Gratissima autem laus eorum factorum habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
forma uires opes duutiȩ queq fortuna det aut extrinsetus aut¬
corpore nõ habent in se ueram laudem ꝗ̃ deberi uirtuti uni pui¬
tant᷑ sed tam̃ ꝙ ip̃a uirtus in eaꝵ reꝵ usu ac moderatioẽ maxĩe
cernitur tractanda in laucdatioĩb etiã hȩc sunt nature & fortune
bona. In quib est sũma laus nõ extulisse in potestatẽ nõ fuisse in¬
solentem inpetunia nõ s̃e p̃tulisse aliis ꝓpter habundãtiã fox tune
ut opes & copiȩ nõ suꝑbie uideant᷑ ac libidini s bonitati & no¬
deratioĩ facultatẽ & materiam dedisse. Uirtus aũt q̃ est ꝑ se ip̃a

Expanded text:
forma, vires, opes, dforma, vires, opes, dcorpori, non habent in se veram laudem, quae deberi virtuti uni putatur; sed tamen, quod ipsa virtus in earum rerum usu et moderatione maxime cernitur, tractanda in laudationibus etiam haec sunt naturae et fortunae bona; in quibus est summa laus non extulisse se in potestate, non fuisse insolentem in pecunia, non se praetulisse aliis propter abundantiam fortunae, ut opes et copiae non superbiae videantur ac libidini, sed bonitati ac modera
Abbreviated transcription (Latin):
gñe causaꝵ q̃ sequi solerem / ꝗ̃ fugere quȩ spectare : qua oĩo ĩ
causis ratione uersari. Nec illud ternũ laudatioĩs genus ẽ
clifficile qd ego initio qiͣ a preceptis nr̃is secreueram. S &
quia multa sunt oronũ gnͣa & grauiora & maioris copiȩ de
soleremus tum hunc segregabam locũ. Ip̃i enim greci magis
legendi & delectatioĩs aut hoĩs alicuius ornandi qͣ utilitatis
huius forensis causa laudationis scriptitauerũt. quoꝵ sunt
libri quib Themistodes. Aristides. Agesilaus E paminodas
bunt᷑ ad funebrẽ cõtionẽ quȩ ad orõnis laudem minime acco
dũ uelut .P. tuberoni africanũ auũculũ laudanti scripsit .C. Le¬
lius uelut nos met ip̃i ornãdi causa grecoꝵ more si quos ueli¬
mus lauclare possumus si a nob̾ quoq tractatus hic lotuş. Pex¬
spicuũ est igitur alia eẽ in hoĩe optancla alia lauclanda genust

Expanded text:
genere causarum quae sequi solerem, quae fugere, quae spectare quaque omnino in genere causarum quae sequi solerem, quae fugere, quae spectare quaque omnino in causis ratione versari. Nec illud tertium laudationum genus est difficile, quod ego initio quasi a praeceptis nostris secreveram; sed et quia multa sunt orationum genera et graviora et maioris copiae, desoleremus, totum hunc segregabam locum; ipsi enim Graeci magis legendi et delectationis aut hominis alicuius ornandi quam utilitatis huius forensis causa laudationes scriptitaverunt; quorum sunt libri, quibus Themistocles, Aristides, Agesilaus, Epaminondas, buntur ad funebrem contionem, quae ad orationis laudem minime accomam scribendum, vel ut Q. Tuberoni Africanum avunculum laudanti scripsit C. Laelius, vel ut nosmet ipsi ornandi causa Graecorum more, si quos velimus, laudare possimus, sit a nobis quoque tractatus hic locus. Perspicuum est igitur alia esse in homine optanda, alia laudanda: genus,
Abbreviated transcription (Latin):
tanda ẽ ad clamatio aduersa popłi quȩ aut orõnis peccato
aliquo excitatur si asperei si arroganter si turpiter/ si sor¬
dicde si cũ animi uitio clictum ẽẽ aliquid uideatur aut ho¬
minũ offensione uł inuidia quȩ aut iusta aut excrimina¬
tione atq fama aut res si displic& ^ aut si ẽ in aliquo motu
sue cupiditatis aut metus multitudo ͤ. His quatior causis. totidẽ
medicinȩ opponũtur. Tum obiurgatio si est actoritas tũ ael¬
monitio si ẽ leuior obiurgatio tum ꝓmissio si audierint ꝓba¬
turos tum deprecatio qđ est infirmum s nõ nũꝙͣ utile: nullo
aũt loco facetie ꝓsunt & celeritas ael breue aliqł dictum inͨ
sine cdignitate & cum lepore. Nichil enĩ tã facile qͣ multitu¬
clo atristitia & saepe ab acerbitate comode & breuiter & acu¬
te & hylare dicto cdeclucitur. Exposui fere ut potui uob̾ ĩ utͦq

Expanded text:
tanda est acclamatio adversa populi, quae aut orationis peccato tanda est acclamatio adversa populi, quae aut orationis peccato aliquo excitatur, si aspere, si arroganter, si turpiter, si sordide, si quo animi vitio dictum esse aliquid videtur, aut hominum offensione vel invidia, quae aut iusta est aut ex criminatione atque fama, aut res si displicet, aut si est in aliquo motu suae cupiditatis aut metus multitudo. His quattuor causis totidem medicinae opponuntur: tum obiurgatio, si est auctoritas; tum admonitio quasi lenior obiurgatio; tum promissio, si audierint, probaturos; tum deprecatio, quod est infirmum, sed non numquam utile. Nullo autem loco plus facetiae prosunt et celeritas et breve aliquod dictum nec sine dignitate et cum lepore; nihil enim tam facile quam multitudo a tristitia et saepe ab acerbitate commode et breviter et acute et hilare dicto deducitur. Exposui fere, ut potui, vobis in utroque
Abbreviated transcription (Latin):
mutant᷑ genus quoq orõnis est sape mutandũ. & ꝙͣ pͣ una
fere uis est eloquẽtiȩ tam̃ quia sũma dignitas ẽ popłi grauis¬
sima causa rei.p. maximi motus multitudinis genus quat
clicendi grandius qđ dam & illustriis eẽ adhibendũ uidetur.
Max ĩaq ꝑs or̃onis aclmonẽcla ẽ ad aĩoꝵ motꝰ nõ nũqͣ aut
cohortatioe aut cõmemoratioẽ aliqua aut in spem autoesiã¬
tum aut ad cupiditatẽ aut acl gloriam cõcitandos. sȩpe etiã¬
ate iracuncdia/ speriniuria inuicdia crudelitate. reuotandos.
fit aũt ut qui maxĩa oratoris scena uicdeatur cõtionis / natiu¬
ra ip̃a adornatius licendi genus excitemur. Hab& enĩ mul¬
tituclo uim quanclam talem ut quẽad moclũ tibicen sine
tibiis canere sit orator sine multitudine audiente eloquẽs
eẽ nõ possit. Et cũ sint populares multiq uarii lapsus / uto¬

Expanded text:
mutantur, genus quoque orationis est saepe mutandum; et quamquam una mutantur, genus quoque orationis est saepe mutandum; et quamquam una fere vis est eloquentiae, tamen quia summa dignitas est populi, gravissima causa rei publicae, maximi motus multitudinis, genus quoque dicendi grandius quoddam et inlustrius esse adhibendum videtur; maximaque pars orationis admovenda est ad animorum motus non numquam aut cohortatione aut commemoratione aliqua aut in spem aut in metum aut ad cupiditatem aut ad gloriam concitandos, saepe etiaate, iracundia, spe, iniuria, invidia, crudelitate revocandos. Fit autem ut, quia maxima quasi oratoris scaena videatur contionis esse, natura ipsa ad ornatius dicendi genus excitemur; habet enim multitudo vim quandam talem, ut, quem ad modum tibicen sine tibiis canere, sic orator sine multitudine audiente eloquens esse non possit. Et cum sint populares multi variique lapsus, vi
Abbreviated transcription (Latin):
sub est ille timor ea neglecta ne dignitatẽ ꝗdẽ posse retineri.
C ontrouersia aut̃ inte hoĩum sententias/ aut in illo utrũ sit uti¬
luis aut etiã ꝗd conueniat certatur: utrum honestati potius an
utilitati cõsulendũ sit: quȩ quia pugnare inter sese sepe ui¬
centur quĩ equitãtẽ ddefendit enum erabit comotla pacis opũ
potentiȩ uettigamũ p̃sicdii militũ utilitates cxteraꝵ q reꝵ quaꝵ
fructũ utilitate hnetimur. Itãq incomocla contrarioꝵ qui ad
dignitatẽ impellit maioꝵ exempla q̃ erũt uł cũ ꝑiculo glori¬
osa collig& postenitatis in mortalitalem memoriam augebit¬
Nenũ omĩs cleliberatio si intelligitur nõ posse fieri aut si neces¬
sitas affertur & quid cdeciut nõ uiclentib aiiis is plurimũ
uidoꝵ. fd cõsiliũ aũt cle re.pͣ. dandũ. caput ẽ nosse rem
pͫ. ad dicen clũ. uoͣ ꝓbabiliter nosse mores ciuitatis quiq rebro

Expanded text:
subest ille timor ea neglecta ne dignitatem quidem posse retineri. subest ille timor ea neglecta ne dignitatem quidem posse retineri. Controversia autem est inter hominum sententias aut in illo, utrum sit utilius; aut etiam, cum id convenit, certatur, utrum honestati potius an utilitati consulendum sit; quae quia pugnare inter se saepe videntur, qui utilitatem defendet, enumerabit commoda pacis, opum, potentiae, vectigalium, praesidi militum, ceterarum rerum, quarum fructum utilitate metimur, itemque incommoda contrariorum; qui ad dignitatem impellit, maiorum exempla, quae erant vel cum periculo gloriosa, conliget, posteritatis immortalem memoriam augebitenim omnis iam deliberatio, si intellegitur non posse fieri aut si necessitas adfertur; et qui id docuit non videntibus aliis, is plurimum vidit. Ad consilium autem de re publica dandum caput est nosse rem ad dicendum vero probabiliter nosse mores civitatis, qui quia crebro
Abbreviated transcription (Latin):
xime ꝑmouendas &aclutilitatem nostram uotandas / cõferẽ¬
das. Neq sane iam causa uidetur eẽ cur seternamus ea prę¬
cepta quȩ de suasionib tradenda sunt aut lauclatioib. Sũt
enim pleraq coĩa s tam̃ suadere aliquid aut dissuadere grauissime
mihi ꝑsone uicdentur eẽ. Nam & sapientis ẽ cõsiliũ explicare suũ
de maximis reb & honesti & diserti ut mente prouidere aucto¬
ritate ꝓbare or̃one ꝑsuadere possis. Atq hec insenatu minores
apparatu agencia sunt. sapiens enim ẽ cõsilium multisq alus dicẽ¬
di at loquendi lotus. Uitancle etiã ingeniis ostentationis suspitio.
Contio capit om̃em ium oronis & grauitatẽ uarietatẽq deside¬
rat. Ergo in suadendo nihil ẽ optabilius qͣ dignitas. Nam qui
ntilitatem petit. nũ ꝗd maxĩe uelit suasor s quid interdũ magis
sequamur uidet. Nrmo est enĩ p̃sertim in clara ciuitate qui nõ pu¬
tet expetendam maxĩe dignitatẽ s uincit utilitas plerumq cũ

Expanded text:
xime permovendas et ad utilitatem nostram vocandas conferenda sunt. Neque sane iam causa videtur esse cur secernamus ea praecepta, quae de suasionibus tradenda sunt aut laudationibus, sunt enim pleraque communia, sed tamen suadere aliquid aut dissuadere gravissimae mihi personae videtur esse; nam et sapientis est consilium explicare suum de maximis rebus et honesti et diserti, ut mente providere, auctoritate probare, oratione persuadere possis. Atque haec in senatu minore apparatu agenda sunt; sapiens enim est consilium multisque aliis dicendi relinquendus locus, vitanda etiam ingeni ostentationis suspicio: contio capit omnem vim orationis et gravitatem varietatemque desiderat. Ergo in suadendo nihil est optabilius quam dignitas; nam qui utilitatem petit, non quid maxime velit suasor, sed quid interdum magis sequatur, videt. Nemo est enim, praesertim in tam clara civitate, quin putet expetendam maxime dignitatem, sed vincit utilitas plerumque, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tendum. I. Omĩs igit᷑ or̃o cõficit᷑ ex uerbis: quoꝵ pͥmũ nob̾ ratio sim¬
pliciter uidenda est deinde cõuncta. Nam est ꝗdam ornatꝰ or̃onis
qui ex singłis u̾erbis cõstat alius ꝗ ex tenuatis cõiunctis cõstat. Ergo
utimur uerbis aut his quȩ ꝓpria sũt & certa qiͣ uocabula reꝵ pene
aut obiecta aut obsoleta fugiat lect̃is atq illustribꝰ utat᷑ in ꝗbus
plenus ꝗtlam & sonans ẽẽ uideat᷑. Secl in hoc uerboꝵ gn̾e ꝓprioꝵ¬
allectus ẽ habendus ꝗdã atq ils auriũ quoddam iuclicio ponde¬
randus ẽ. in quo cõsuetudo etiã beneloquẽdi ual& plurimũ. Itaq
hoc qđ uulgo de oratoribꝰ ab imꝑitis dici solet: bonis hic uerbis aut
aliꝗs nõ bonis utitur nõ arte aliqua ꝑpendit᷑ s quotlam qiͣ natura¬
li sensu iudicat᷑. in quo nõ magna laus ẽ uitare uitiũ qͣq ẽ magnũ¬

Expanded text:
tendum. Omnis igitur oratio conficitur ex verbis; quorum primum nobis ratio simtendum. Omnis igitur oratio conficitur ex verbis; quorum primum nobis ratio simpliciter videnda est, deinde coniuncte. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est; alius, qui ex continuatis coniunctis constat. Ergo utimur verbis aut eis, quae propria sunt et certa quasi vocabula rerum, paene ut abiecta atque obsoleta fugiat, lectis atque inlustribus utatur, in quibus plenum quiddam et sonans inesse videatur. Sed in hoc verborum genere prolectus est habendus quidam atque is aurium quodam iudicio ponderandus est; in quo consuetudo etiam bene loquendi valet plurimum. Itaque hoc, quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet "bonis hic verbis," aut "aliquis non bonis utitur," non arte aliqua perpenditur, sed quodam quasi naturali sensu iudicatur: in quo non magna laus est vitare vitium, quamquam est magnu
Abbreviated transcription (Latin):
losophoꝵ quẽqͣ desidero. uel me licet existimes desperare ista posse
ꝑliscere. ut id qđ facio cõtempne̾ mihi reꝵ forensiũ & oĩum uulga¬
ris hec cognitio satis magna ẽ ad eam quã specto eloquẽtiã. ex qua
ip̃a tam̃ ꝑ multa nescio . quȩ tum cleniq cũ causa aliqua q̃ a me cli¬
cenda est desiflerat querat. Quã oniẽm nisi forte es iam defessus
& si tibi nõ graues sumus refer ad illa te q̃ ad ip̃ius or̃onis laudem
splendorẽq ꝑtinẽt. Quȩ ego exte audere uolui nõ ut despera¬
rem me eloquentiã cõsequi posse. sed ut aliꝗd adiscerim.Tum crassus
ꝑmulgatas res requiris inꝗt: & tibi nõ incggnita sulpici. quis enĩ de
isto gnͣe nõ clocuit nõ instituit: nõ scͥptũ eẽ reliquit: Sel gerã morẽ:
Q eaclum taxat q̃ mihi nota sunt breuiter exponãtibi. Censebo tam̃
ad eos ꝗ auctores & inuentores sũt haꝵ sane minutaꝵ reꝵ reuer¬

Expanded text:
losophorum quemquam desidero. Vel me licet existimes desperare ista posse losophorum quemquam desidero. Vel me licet existimes desperare ista posse perdiscere vel, id quod facio, contemnere; mihi rerum forensium et communium vulgaris haec cognitio satis magna est ad eam, quam specto, eloquentiam; ex qua ipsa tamen permulta nescio; quae tum denique, cum causa aliqua, quae a me dicenda est, desiderat, quaero. Quam ob rem, nisi forte es iam defessus et si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendoremque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem.' Tum Crassus 'pervulgatas res requiris' inquit 'et tibi non incognitas, Sulpici: quis enim de isto genere non docuit, non instituit, non scriptum etiam reliquit? Sed geram morem et ea dumtaxat, quae mihi nota sunt, breviter exponam tibi; censebo tamen ad eos, qui auctores et inventores sunt harum sane minutarum rerum, rever
Abbreviated transcription (Latin):
Smem emi reꝵ sciam cõplexus nõ ꝗde eã nob̾ tradidisti neꝙ enim
fuir ta exigiui tp̃is seci aput hos ꝗa ꝓfecerim nescio. me ꝗdlẽ t̃ acha¬
demia totũ cõpulisti in qua uelim sit illud qđ sepe posuisti ut nõ ne¬
cesse sit cõsumere etatẽ: atq ut possetis illa oĩa cernere q tũ modo
aspexerit.: s etiã si est aliqͣͣ do spissuis aut si ego sum tardior ꝓfecto
nũ ꝗͣ cõquiescã aut clefatigabor ante q illoꝵ ancipites uias rationesq &
P omĩb & contra oĩa clisputandi ꝑcepero. Ium cxsar. Unũ inꝗt me
ex tuo ẜmone maxĩe Crasse cõmouit. ꝙ eũ negasti qui tam cito ꝗd di¬
diciss& umq oĩo posse perdiscere. ut mihi nõ sit difficile ꝑiclitari:
sed ut statim ꝑtiꝑe istud qđ tu uerbis ad caelum extulisti. aut si non
potuerim tp̃s nõ ꝑdere. cũ tam̃ his nr̃is possim eẽ cõtentus.HLic Sul¬
pitius. Ego uõ inꝗt crasse neq Aristotilẽ istuĩ neq carneadẽ nec phi¬

Expanded text:
 neque enim fuit tam exigui temporis; sed apud hos quid profeceris nescio, me quidem in Academiam totum compulisti. In qua velim sit illud, quod saepe posuisti, ut non necesse sit consumere aetatem atque ut possit is illa omnia cernere, qui tantum modo aspexerit; sed etiam si est aliquando spissius aut si ego sum tardior, profecto numquam conquiescam neque defatigabor ante, quam illorum ancipitis vias rationesque et pro omnibus et contra omnia disputandi percepero.' Tum Caesar 'unum' inquit 'me ex tuo sermone maxime, Crasse, commovit, quod eum negasti, qui non cito quid didicisset, umquam omnino posse perdiscere; ut mihi non sit difficile periclitari et aut statim percipere ista, quae tu verbis ad caelum extulisti, aut, si non potuerim, tempus non perdere, cum tamen his nostris possim esse contentus.' Hic Sulpicius 'ego vero,' inquit 'Crasse, neque Aristotelem istum neque Carneadem nec phi
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. Tria sũt igit in uerbo simplici ꝗ̃ orator afferat ad illustrã¬
dam atq ex ornandã or̃onẽ Aut inusitatũ uerbũ aut nouatum
aut trans latũ. Inusitata sũt prisca fere ac uetustate ab usu cotidiani
sermonisiam diu intermissa : q̃ sunt poetaꝵ licentiȩ liberiora q
nostra. sed tam̃ raro hab&ꝵ etiam ĩ orõne poetȩ cũ aliqđ uerbũ digͥ¬
tatẽ. Neq enĩ illud fugerĩ dicere ut Lelius qua tẽpestate penoꝵ
ĩ italiã uenit. nec ꝓlem aut sobolẽ aut effari aut nũcupari aut ut
tu soles catule nõ uerebar aut opinabar aut alia multa ꝗbꝰ loco
positis grandior atq antiquior or̃o sepe uicleri solet. Nouant
hȩc uerba q̃ ab eo ꝗ dicit ip̃o gingĩt᷑ ac fũt uel cõuingendis il¬

Expanded text:
idetur. Tria sunt igitur in verbo simplici, quae orator adferat ad inlustrandam atque exornandam orationem: aut inusitatum verbum aut novatum aut translatum. Inusitata sunt prisca fere ac vetustate ab usu cotidiani sermonis iam diu intermissa, quae sunt poetarum licentiae liberiora quam nostrae; sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod verbum dignitatem. Neque enim illud fugerim dicere, ut Caelius "qua tempestate Poenus in Italiam venit," nec "prolem" aut "subolem" aut "effari" aut "nuncupare" aut, tu soles, Catule, "non rebar" aut "opinabar"; aut alia multa, quibus loco positis grandior atque antiquior oratio saepe videri solet. Novantur autem verba, quae ab eo, qui dicit, ipso gignuntur ac fiunt, vel coniungendis
Abbreviated transcription (Latin):
atq eruclitũ philippum. qui ita sol& surgere ad dicendũ ut
qd primũ uerbũ habiturꝰ sit nesciat. & ait idem qtł bachũ cũ¬
calefecerit tũ se solere pugnare. Neq attendit eos ip̃os unde
hoc simile clicat primas illas hastas ita iactare leuiter ut & ue¬
nustati uł maxĩe ẜuiãt & reliꝗs uirib suis cõsulant. Nec est
dubiũ quin exorcliũ dicendi ueh emẽs & pugnax nõ sepe eẽ
debeat. s si in ip̃o illo gladiatorio uite certamĩe quo ferro de¬
cernit᷑ tam̃ ante cõgressum multa fiunt quȩ nõ ad uulnus sed
ad spetiem ualere iuideantur quãto hoc magis in or̃one expet¬
tandũ in qua nõ ius potius ꝗͣ delectatio postulat᷑: Nihil ẽ enim
in natura reꝵ oũm qł se uniuersum ꝓfundat & qđ totũ repente

Expanded text:
atque eruditum, Philippum, qui ita solet surgere ad dicendum, ut atque eruditum, Philippum, qui ita solet surgere ad dicendum, ut quod primum verbum habiturus sit, nesciat; et ait idem, cum bracchium concalfecerit, tum se solere pugnare; neque attendit eos ipsos, unde hoc simile ducat, primas illas hastas ita iactare leniter, ut et venustati vel maxime serviant et reliquis viribus suis consulant. Nec est dubium, quin exordium dicendi vehemens et pugnax non saepe esse debeat; sed si in ipso illo gladiatorio vitae certamine, quo ferro decernitur, tamen ante congressum multa fiunt, quae non ad vulnus, sed ad speciem valere videantur, quanto hoc magis in oratione est spectandum, in qua non vis potius quam delectatio postulatur! Nihil est denique in natura rerum
Abbreviated transcription (Latin):
inor̃one firmissimũ quodq sit pͥmũ dum illd̾ tam̃ inutroq tene¬
atur. ut ea q̃ ex̾cellent ẜuent᷑ etiã ad ꝑorandũ. si quęrũt medio¬
cria. nã uitiosis nusq ẽẽ oporto lotũs atq in mecliã turbã atq
in gregẽ coiciunt᷑. Hisce omĩb reb cõsideratis tum deniq id
qd primũ est dicendũ postremũ soleo cogitare quo utar exordio.
Nam si quãdo iel primũ inuenire uolui nullum mihi occurrit
nisi aut exile aut nugatoriũ aut uulgatre aut coẽ. Principia
aũt cdicendi tum acturata & acuta &ł instructa sententiis apta
uerbis: tũ ũo causaꝵ ꝓpria ẽẽ debent. Priia est enĩ qiͣ cognitio
& cõmendatio or̃onis in principio quȩq cõtinuo eum qui audit
ꝑmulcere atq allicere deb& qͣuo admirari soleo nõ eꝗdẽ istos
qui nullam huius rei oꝑam dederũt. s hoĩem in pͥmis disertũ

Expanded text:
in oratione firmissimum quodque sit primum; dum illud tamen in utroque tenein oratione firmissimum quodque sit primum; dum illud tamen in utroque teneatur, ut ea, quae excellent, serventur etiam ad perorandum; si quae erunt mediocria, nam vitiosis nusquam esse oportet locum, in mediam turbam atque in gregem coniciantur. Hisce omnibus rebus consideratis tum denique id, quod primum est dicendum, postremum soleo cogitare, quo utar exordio. Nam si quando id primum invenire volui, nullum mihi occurrit nisi aut exile aut nugatorium aut vulgare aut commune. Principia autem dicendi semper cum accurata et acuta et instructa sententiis, apta verbis, tum vero causarum propria esse debent; prima est enim quasi cognitio et commendatio orationis in principio, quaeque continuo eum, qui audit, permulcere atque allicere debet; in quo admirari soleo non equidem istos, qui nullam huic rei operam dederunt, sed hominem in primis disertum
Abbreviated transcription (Latin):
fimatis. uł cõtrariis refutatis uł utroq loco uł omĩb si hab&
eam causam clignitatis atq cãm recte id fieri põt. heq cause sũt
ad agendũ & ad orandũ grauissime atq plenissime quę pluri¬
mos exitus dant ad eiusmoĩ digressionem ut his lotis uti lice¬
at ꝗb animoꝵ impetꝰ eoꝵ qui audiant aut ĩpellant᷑ aut re¬
flectant᷑. atq etiã in illo rep̃hẽdo eos qui quȩ minime firma
sunt ea prima collotãt. In quo illos quoq errare arbitror ꝗ
coꝵ minimũ putãt ẽẽ ita eũ primũ uolũt dicere. res enĩ hoc
postulat / ut eoꝵ expectationi qui audiunt q celerime succur¬
ratur. Cui initio si satisfactũ nõ sit multo plus sit in reliqua
causa laborandũ. Male enĩ se res hab& q̃ nõ statim ut dici recep¬
ta ẽ melior fieri uidetur. Ergo ut in oratore optimus quisq sic

Expanded text:
firmatis vel contrariis refutatis vel utroque loco vel omnibus, si habet firmatis vel contrariis refutatis vel utroque loco vel omnibus, si habet eam causa dignitatem atque copiam, recte id fieri potest; eaeque causae sunt ad augendum et ad ornandum gravissimae atque plenissimae, quae plurimos exitus dant ad eius modi digressionem, ut eis locis uti liceat, quibus animorum impetus eorum, qui audiant, aut impellantur aut reflectantur. Atque etiam in illo reprehendo eos, qui, quae minime firma sunt, ea prima conlocant; in quo illos quoque errare arbitror, eorum minimum putant esse, ita eum primum volunt dicere: res enim hoc postulat, ut eorum exspectationi, qui audiunt, quam celerrime succurratur; cui si initio satis factum non sit; multo plus sit in reliqua causa laborandum; male enim se res habet, quae non statim, ut dici coepta est, melior fieri videtur. Ergo ut in oratore optimus quisque, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Eꝗdem cũ colligo argum̃ta causaꝵ nõ tam ea numerare soleo
qͣͣ expedere. Et qm̃ cum saepe iam dixi trib reb omẽs ad nr̃a
sententiã ꝑclucimus aut dotenclo aut cõciliando aut ꝑmouẽ
nisi docere uelle uideamur: relique duȩ sicuti sanguis incorporibi
sic ille inꝑpetuis or̃onib fuse esse debebũt. Nam & principia &
cȩterȩ ꝑtes or̃onis de quib paulo post pauca dicemus. habere hãc
uim magnoꝑe lebent/ ut ad eoꝵ mentes apud quos agitur mo¬
uenclas ꝑmouere possint. Sed his ꝑtib or̃onis quȩ & si nihil
docent argumẽtando ꝑsuadendo tam̃ & cõmouendo ꝑficiunt
plurimũ. qͣ q maxime ꝓprius ẽ lotus & in ex ordiendo & ĩꝑo¬
rando degredi tam̃ ab eo qđ proposueris atq agas ꝑmouẽdoꝵ
amicoꝵ causa sepe utile est. Itaq uł re narrata & ex posita s&¬
pe clatur a l cõmouẽdos aĩos degrediẽdi. locus uł argum̃tis cõ¬

Expanded text:
equidem cum conligo argumenta causarum, non tam ea numerare soleo equidem cum conligo argumenta causarum, non tam ea numerare soleo quam expendere. Et quoniam, quod saepe iam dixi, tribus rebus homines ad nostram sententiam perducimus, aut docendo aut conciliando aut permovenisi docere velle videamur; reliquae duae, sicuti sanguis in corporibus, sic illae in perpetuis orationibus fusae esse debebunt; nam et principia et ceterae partes orationis, de quibus paulo post pauca dicemus, habere hanc vim magno opere debent, ut ad eorum mentis, apud quos agetur, movendas pertinere possint. Sed his partibus orationis quae, etsi nihil docent argumentando, persuadendo tamen et commovendo perficiunt plurimum, quamquam maxime proprius est locus et in exordiendo et in perorando, digredi tamen ab eo, quod proposueris atque agas, permovendorum animorum causa saepe utile est; itaque vel re narrata et exposita saepe datur ad commovendos animos digrediendi locus, vel argumentis no
Abbreviated transcription (Latin):
cio & prudẽtia cõparatur. Nam ut aliꝗd ante rem cdicamus
demũ ut rẽ exponamus post ut eã ꝓbemus nr̃is p̃sidiis cõfirmã¬
tis contrariis refutandis. demũ ut concludamꝰ atq ita ꝑoremus
hoc dicendi natura ip̃a p̃scribit. Ut uero statuamus ea q̃ de pro¬
bandi & dicendi caus a dicenda sũt quẽ ad modũ cõponamus
id ẽ uł maxime ꝓpriũ oratoris prudẽtiȩ. Multa enĩ octurr ũt
argum̃ta multa que inclicendo ꝓfutura uideant᷑. Sed eoꝵ ꝓ
tim ita leuia sũt ut cõtendenda sint. ꝑtim etiã siꝗd hab& ad¬
iumenti sunt nõ nũq eiusmoĩ ut insit in his aliquid uitii neq
tanti sit illud qđ ꝓtlesse uideatur ꝗͣ aliquo malo cõiungatur
quȩ aũt utilia sunt atq firma si ea tam̃ ut saepe fit/ ualde
multa sũt ea quȩ ex his aut leuissima sũt aut aliis grauiorib
cõsimilia seterni arbitror oportere/ atq ex or̃one remoueri.

Expanded text:
cio et prudentia comparatur: nam ut aliquid ante rem dicamus, cio et prudentia comparatur: nam ut aliquid ante rem dicamus, deinde ut rem exponamus, post ut eam probemus nostris praesidiis confirmandis, contrariis refutandis, deinde ut concludamus atque ita peroremus, hoc dicendi natura ipsa praescribit; ut vero statuamus ea, quae probandi et docendi causa dicenda sunt, quem ad modum componamus, id est vel maxime proprium oratoris prudentiae. Multa enim occurrunt argumenta; multa, quae in dicendo profutura videantur; sed eorum partim ita levia sunt, ut contemnenda sint; partim, etiam si quid habent adiumenti, sunt non numquam eius modi, ut insit in eis aliquid viti neque tanti sit illud, quod prodesse videatur, ut cum aliquo malo coniungatur; quae autem utilia sunt atque firma, si ea tamen, ut saepe fit, valde multa sunt, ea, quae ex eis aut levissima sunt aut aliis gravioribus consimilia, secerni arbitror oportere atque ex oratione removeri:
Abbreviated transcription (Latin):
uidice uno aut plurib ea tu in aduersariis explorando nõ intelligas
te iniuices inuchi mediocre peccatũ ẽ : ꝗd eiꝰ cum ꝓ altero dicas litẽ
tuã facias aut lesus efferare iracũdia causam relinquas nihil ne noce¬
as : In quo ego nõ quo libenter male aucliam s quia causam non
libenter relinquo nimium patiẽs & lentus existimor. Ut cũ te ip̃m
Suipici obiurgam qł ministratorẽ peteres nõ aduersariũ. Ex quo
etiam illud assequor ut si quis mihi maledicat petulans ut plane
in sanus eẽ ui deat᷑. In ip̃is aũt argum̃tis si quid posueris aut aꝑte
falsum/ aut ei q cdixeris clicturus ue sis cõtrariũ: aut gnͣe ip̃o
certe nõ illud. Itaq nũc illud recleo Catule inꝰ quo tu me paulo
añt lauelabas ad ordinẽ laudationẽq reꝵ ac locoꝵ cuius ratio
ẽ duplex. Altera quã affert natura cãꝵ. Altera q̃ oratoꝵ iudi¬

Expanded text:
iudice uno aut pluribus, ea tu in adversariis exprobrando non intellegas iudice uno aut pluribus, ea tu in adversariis exprobrando non intellegas te in iudices invehi, mediocrene peccatum est? Quid, si, cum pro altero dicas, litem tuam facias aut laesus efferare iracundia, causam relinquas, nihilne noceas? In quo ego, non quo libenter male audiam, sed quia causam non libenter relinquo, nimium patiens et lentus existimor; ut, cum te ipsum, Sulpici, obiurgabam, quod ministratorem peteres, non adversarium; ex quo etiam illud adsequor, ut, si quis mihi male dicat, petulans aut plane insanus esse videatur. In ipsis autem argumentis si quid posueris aut aperte falsum aut ei, quod dixeris dicturusve sis, contrarium aut genere ipso certe ne quid mali. Itaque nunc illuc redeo, Catule, in quo tu me paulo ante laudabas, ad ordinem conlocationemque rerum ac locorum; cuius ratio est duplex; altera, quam adfert natura causarum, altera, quae oratorum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
rogatii sermo ille sequet. occidit aduers ariũs ne imo uero aũit
seq eum que defendit. ł ł oc e rassus nõ putat nisi ꝑfidia acciele¬
re posse. Ego aut sepissime uideo in causis aliquid mali facere hoĩes
minime malos. Quia illud quos supra dixi solere me cedere sl
ut planius dicam fugere ea ꝗ̃ ualele causam meã premerent : cũid
nõ fatiunt alii uersanturq in hostiũ in castris ac sua p̃cliã diic̃¬
rãt. Aediotriter ne causis notent : cũ aut aduersarioꝵ adium̃ta
cõfirmant aut ea que sanare nequeũt exulcerant: quid cũ ꝑsonaꝵ
quas defenaũt rõnem nõ habent si quę sunt in his inuidiosa nõ mi¬
tigant extenuando: sed laudando & efferendo inuidiosioraᷤ faciunt.
ꝗtum est in eo tandẽ mali: quid si in hoĩes caros iudicib q iocũdos
sine ulla premunitioẽ oronis acerbius & cõtumeliosius inuehare :
nõne a teuidices ab alienes: ꝗa si qua uicia aut incomoda sũt ĩ aliqͦ

Expanded text:
Adversariumne?" "Immo vero" aiunt "se et eum, quem defendit." Hoc Crassus non putat nisi perfidia accidere posse; ego autem saepissime video in causis aliquid mali facere homines minime malos. Quid, illud, quod supra dixi, solere me cedere et, ut planius dicam, fugere ea, quae valde causam meam premerent, cum id non faciunt alii versanturque in hostium castris ac sua praesidia dimittunt, mediocriterne causis nocent, cum aut adversariorum adiumenta confirmant aut ea, quae sanare nequeunt, exulcerant? Quid, cum personarum, quas defendunt, rationem non habent, si, quae sunt in eis invidiosa, non mitigant extenuando, sed laudando et efferendo invidiosiora faciunt, quantum est in eo tandem mali? Quid, si in homines caros iudicibusque iucundos sine ulla praemunitione orationis acerbius et contumeliosius invehare, nonne a te iudices abalienes? Quid, si, quae vitia aut incommoda sunt in aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
Nstituẽti mihi. Q. frater eum sermonẽ referre & mancdare huic ter¬
tio libro quẽ post Antonis clisputationẽ Crassus habuiss acerba sa¬
ne retordatio ueterem aĩ curã molestiamq renouauit. Nam illued
inmortalitate clignũ ingeniũ illa humanitas. illa uirtus. L. Crassi
continet᷑. ut enĩ romã rediit extremo ludoꝵ scenicoꝵ die uehem̃ter
cõmotꝰ or̃one ea que ferebatur habita ẽe̾ in cõtione a philippo quẽ di¬
xisse cõstabat uiuencdũ sibi ẽẽ aliud cõsiliũ illo senatu se̾ rem .p. ge¬
drusi in curiã uenit. Ibi cũ drusus multa de philippo quȩstus esso
retulit ad senatũ de illo ip̃o qł in eũ ordinẽ cõsultũ grauiter ĩ con¬
none esso inuectus. Huc ut sȩpe inter hoĩes sapientissimos cõsta¬
re uidi q̃ q̃ hoc crasso cũ aliquid accuratus dixiss& semꝑ fere
otingisse ut nũq clixisse meluis putaret᷑. tam̃ oĩum cõsensu sic

Expanded text:
Instituenti mihi, Quinte frater, eum sermonem referre et mandare huic tertio libro, quem post Antoni disputationem Crassus habuisset, acerba sane recordatio veterem animi curam molestiamque renovavit. Nam illud immortalitate dignum ingenium, illa humanitas, illa virtus L. Crassi continetur. Ut enim Romam rediit extremo ludorum scaenicorum die, vehementer commotus oratione ea, quae ferebatur habita esse in contione a Philippo, quem dixisse constabat videndum sibi esse aliud consilium; illo senatu se rem publicam geDrusi in curiam venit; ibi cum Drusus multa de Philippo questus esset, rettulit ad senatum de illo ipso, quod in eum ordinem consul tam graviter in contione esset invectus. Hic, ut saepe inter homines sapientissimos constare vidi, quamquam hoc Crasso, cum aliquid accuratius dixisset, semper fere contigisset, ut numquam dixisse melius putaretur, tamen omnium consensu sic
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝗd in cõtrouersiã ueniat cũ segreganda sunt firmamenta cau¬
se cõiuncte & infirmandis cõtrariis & tuis alienis cõfirmãdis.
Namq una in causis ratio q̃lam ẽ eius or̃onis q̃ ad probandã
argumẽtation ẽ ual&ł. ea autem᷑ ad cõfirmationẽ & rep̃hensio

Expanded text:
est, quid in controversiam veniat; tum suggerenda sunt firmamenta cauest, quid in controversiam veniat; tum suggerenda sunt firmamenta causae coniuncte et infirmandis contrariis et tuis confirmandis. Namque una in causis ratio quaedam est eius orationis, quae ad probandam argumentationem valet; ea autem et confirmationem et reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
purgando aut ꝑorando & maiore & ridiculo hee pars orõnis ob¬
scura est / q̃ cx̧tera. uł quia siquo alio in loco est clictum qđ ob
orationẽ. uł ꝙ alia possis semel si obscurius clixeris alio locopla¬
nius: narrationis unus in causa locus. Erit aũtiꝑspicua narra¬
tio si uerbis irsitatis si ordine tempoꝵ conẜuato: si nõ in terrup¬
te narrabitur. S qñ utendum sit aut nõ sit narratioẽ id est
cõsilii. Neq enĩ si nota res ẽ nec dubiũ ꝗd gestũ sit narrare
oportor. nec si aduersarius narrauit nisu refellemus. Ac si
qñ erit narrandũ ne illa q̃ suspitionẽ & crimen efficient cõ¬
mus/ ne illud qđ crassus si quando fiat ꝑfidia nõ stultitia fie¬
ri putat cause noceamus accidat. Nam ad sũmam totius cause
ꝑtin& caute an cõtra clemõstrato res si ꝙ omĩs or̃onis reliquȩ
fons ẽ narratio sequaturut causa ponatur. In quo uidendum

Expanded text:
in perorando; et maiore etiam periculo haec pars orationis obin perorando; et maiore etiam periculo haec pars orationis obscura est quam ceterae, vel quia, si quo alio in loco est dictum quid obsorationem; vel quod alia possis, semel si obscurius dixeris, dicere alio loco planius, narrationis unus est in causa locus. Erit autem perspicua narratio, si verbis usitatis, si ordine temporum servato, si non interrupte narrabitur. Sed quando utendum sit aut non sit narratione, id est consili; neque enim si nota res est nec dubium quid gestum sit, narrare oportet, nec si adversarius narravit, nisi si refellemus; ac si quando erit narrandum, nec illa, quae suspicionem et crimen efficient conmus; ne illud, quod Crassus, si quando fiat, perfidia, non stultitia fieri putat, ut causae noceamus, accidat. Nam ad summam totius causae pertinet, caute an contra demonstrata res sit, quod omnis orationis reliquae fons est narratio. Sequitur, ut causa ponatur, in quo videndum
Abbreviated transcription (Latin):
tutem quȩ narrationis est maxĩa ut iotunda & ad ꝑsuadendum
occupata sit tollit.U. illa. Nam ip̃a est postqͣ excessit ex ephebis
sororis reliqua ꝑuarie iocundeq narrant᷑ : ꝙ si hanc breuitatẽ quȩ¬
siss&: effertur imus ad sepulcrũ uenimus in ignẽ imposita ẽ.
Decem uersiculis totũ cõficere potiuss&ł
q qͣ hoc ip̃m efferimus concisum ẽ: ita ut nõ breuitati ẜuitiũ sit
sed magis uenustati ꝙ sinihil fuiss& nisi in ignem imposita ẽ tñ
res tota cognosci facile potuss&. sed & festuutatẽ hab& narratio
distĩcta sermonis & interpuncta sermonib & est ꝓbabilius
qđ gestum ẽẽ dicas qͣ quem ad modum actum sit exponas &
musto aꝑtius intelligendũ est si cõstituit᷑ aliquando ac nõ istabre¬
uitate ꝑ curritur aꝑtam enĩ narrationẽ tam eẽ oport&ł qr cete¬
rum in re narrandaiqͣ aut principio aut m̾argumento aut

Expanded text:
tutem, quae narrationis est maxima, ut iucunda et ad persuadendum tutem, quae narrationis est maxima, ut iucunda et ad persuadendum accommodata sit, tollit. Videant illa nam is postquam excessit ex ephebis sororis, reliqua pervarie iucundeque narrantur. Quod si hanc brevitatem quaesisset: effertur, imus, ad sepulcrum venimus, in ignem imposita est, fere decem versiculis totum conficere potuisset; quamquam hoc ipsum "effertur, imus," concisum est ita, ut non brevitati servitum sit, sed magis venustati. Quod si nihil fuisset, nisi "in ignem imposita est," tamen res tota cognosci facile potuisset. Sed et festivitatem habet narratio distincta personis et interpuncta sermonibus, et est et probabilius, quod gestum esse dicas, cum quem ad modum actum sit exponas, et multo apertius ad intellegendum est, si †constituitur aliquando ac non ista brevitate percurritur. Apertam enim narrationem tam esse oportet quam ceterum in re narranda quam aut in principio aut in argumentando aut
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur aut arguendo aut refellendo. Maxĩa aũt copia princi
aĩoꝵ cõficiendos inerunt in causam: quos tam̃ totos ex plicare
inprincipio nõ oportebit sed tm̃ impelli iudicẽ pͥmo leuiter ut
iam inclinato reliqua incũbat or̃o cõnexũ aũt ita sit principiũ
cõsequẽti or̃oni: ut nõ tamqͣ aitharedi ꝓhemiũ affectũ aliquod
s coherens cũ omĩ corpore membroꝵ ẽẽ uideat᷑. Nam nõ nul
li cũ illu metlitati ediderũt sic ad reliqua transea̾t ut audien¬
tiam sibi fieri uelle uideant᷑. Atq eiusmoĩ illa ꝑlusio deb& eẽ:
nõ ut sanitum ꝗ uibrant hastas ante pugnã ꝗb in pugnãdo nihil
utunt᷑ s ut ip̃is sentẽtiis ꝗb pluserĩt uł pugnare possunt.¶Nar¬
rare ũorẽ ꝙ breuiter iubent si breuitas appellancla ẽ cũ uerbum
uł maxĩe in narrãdo nõ solum ꝙ obscuritatẽ affert s etiã ꝙ eã uir¬

Expanded text:
cuntur aut arguendo aut refellendo. Maximam autem copiam princuntur aut arguendo aut refellendo. Maximam autem copiam prinanimorum conficiendos inerunt in causa, quos tamen totos explicare in principio non oportebit, sed tantum impelli iudicem primo leviter, ut iam inclinato reliqua incumbat oratio. Conexum autem ita sit principium consequenti orationi, ut non tamquam citharoedi prooemium adfictum aliquid, sed cohaerens cum omni co ut audientiam fieri sibi non velle videantur. Atque eius modi illa prolusio debet esse, non ut Samnitium, qui vibrant hastas ante pugnam, quibus in pugnando nihil utuntur, sed ut ipsis sententiis, quibus proluserint, vel pugnare possint. Narrare vero rem quod breviter iubent, si brevitas appellanda est, cum verbum vel maxime in narrando, non solum quod obscuritatem adfert, sed etiam quod eam vir
Abbreviated transcription (Latin):
aut ex red aut ex aduersario aut ex rez aut ex eis apđ quos agit᷑.
sententias dici licebit ex reo reos appello quoꝵ res est. quȩ signifi¬
cent honũ uirũ que liberalẽ quȩ calamitosũ quȩ mificordia dignũ
que ualeant cõtra falsam criminationẽ. Ex aduersãrio isdem ex lo¬
as fere cõtraria. Ex re si crudelis si nefanda si p̃ter opinionẽ siĩ¬
merito simiẜa si ingrata si indigna si noua si quȩ restitui sanar̃¬
q nõ possit. Ex his aũt apudd quos agitur ut beniuolos beneq exi¬
stimantis efficiamus. qł agendo efficitur melius q rogando. Et
id ꝗdẽ in tota or̃one cõfũdendũ: nec minime ⁊̃ extremã s tam̃
młta prĩcipia ex eo gñe gingant᷑. Nam attentũ monent grecuit
tũ max̾ime sũt ca omĩã expectant  & dociles magis initiis esse pos¬
sũt. Illustriora enĩ sunt q̃ in principiis q quȩ in mediis causis di¬

Expanded text:
aut ex reo aut ex adversario aut ex re aut ex eis, apud quos agetur, aut ex reo aut ex adversario aut ex re aut ex eis, apud quos agetur, sententias duci licebit. Ex reo reos appello, quorum res est, quae significent bonum virum, quae liberalem, quae calamitosum, quae misericordia dignum, quae valeant contra falsam criminationem; ex adversario eisdem ex locis fere contraria; ex re, si crudelis, si nefanda, si praeter opinionem, si immerito, si misera, si ingrata, si indigna, si nova, si quae restitui sanarique non possit; ex eis autem, apud quos agetur, ut benevolos beneque existimantis efficiamus, quod agendo efficitur melius quam rogando. Est id quidem in totam orationem confundendum nec minime in extremam; sed tamen multa principia ex eo genere gignuntur. Nam et attentum monent Graeci ut tum maxime sunt, cum omnia exspectant, et dociles magis in initiis esse possunt; inlustriora enim sunt, quae in principiis quam quae in mediis causis di