comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sum palatia: uitibꝰ colles montesq con¬
seyui. & ne quid deeẽt ad luxũ. ortos
mͥ pomeriaq plantaui. diuersas ar.¬
bores instituens quas collecte in pisci.¬
nas aque desuꝑ irrigarent: ut longus
iuror humore ꝓpeti nutriret᷑.Seruoꝵ
quoq siue emptoꝵ. siue uernacloꝵ. mͥ
fuit in numerabilis multitudo. &. qua¬
drupedum grges multi. boum scilicet et
ouium quantos nullus alter ante me
rȩx habuit in ierłm. Sed & thesauri ar¬
genti & auri innum̾abiles condebant᷑:
quos michi diuersoꝵ. regum munera &
gentiũ tributa contulerant. Unde acci¬
dit ut ex numiis opibꝰ ad maiores cle¬
litiaᷤᷤ ꝓuocarer: & musicat ũ artiũ mͥ
chori. tybia. lira. uoce conciuerent: ꝙ
itt̾q sexus in conuiuiis ministraret. Sed
quanto ista crescebant: tanto sapientia
derrat. Nam inquaincũq uoluptatem
me cupido tr xxisset. infrenis ferebar
laborum meoꝵ. si ipse in libidine luxu¬

Expanded text:
palatia, vitibus colles montesque conpalatia, vitibus colles montesque consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi pomariaque plantavi, diversas arbores instituens, quas collectae in piscinas aquae desuper irrigarent, ut longius viror humore perpeti nutriretur. Servorum quoque sive emptorum, sive vernaculorum, mihi fuit innumerabilis multitudo, et quadrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus ante me rex habuit in Jerusalem. Sed et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos mihi diversorum regum munera et gentium tributa contulerant. Unde et accidit, ut nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et musicarum artium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis ministraret: sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam in quamcumque voluptatem me cupido traxisset, infrenis ferebar laborum meorum, si ipse in libidine luxu
Abbreviated transcription (Latin):
ds auctor in seruit. retraxerunt me et
deduxerunt ad sapientiã requirenclam
stulticiãqealcandã: ut uiderẽ quidnã
illud eẽt boni. qd̵ homines in uite sue
possent agere curricło. elegant᷑ aut̃ uo¬
luptatẽ ebrietati cõꝑaui: siquidẽ in he¬
byitatẽ uertit animi uigorẽ. quã qui
potuerit sapientia cõmutare. & ut in
quibus dam codi cibus habetur optine¬
re leticiã spiritalẽ. is poterit. ad scientiã
rei istiꝰ ꝑuenire. quid in hac uita appe¬
tendũ sit. quid uitanclum. Magnifi¬
caui opera mea. eclificaui mͥ domos.
plantaui uineas. & cet̾a usq ad eum lo¬
cum in quo ait. sapientis ocłi in capite
eiꝰ. stultus in tenebris ambulat. Anteꝙͣ
de singłis disserã: uidet᷑ mͥ utile breiu
cincta sermone cõprehendere. & qua¬
si in unũ corpus sensũ redigere: ut pos
sint faciluis intelligi que dicunt᷑. Om̃a
que putant᷑ in seculo bona: quasi rex
& potens habui edificaui mͥ in excel¬

Expanded text:
Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et deduxerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homines in vitae suae possent agere curriculo. Eleganter autem voluptatem ebrietati comparavit. Siquidem ebrietas evertit animi vigorem, quam qui potuerit sapientia commutare, et ut in quibusdam codicibus habetur obtinere laetitiam spiritualem; is poterit ad scientiam rei istius pervenire, quid in hac vita appetendum sit, quid vitandum. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos: plantavi mihi vineas, et caetera usque ad eum locum, in quo ait: Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Antequam de singulis disseram, videtur mihi utile brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpusint facilius intelligi quae dicuntur. Igitur ea quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Aedificavi mihi
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmentes. circ̃ lationem possumꝰ dicere.
Quomͦ igitur qͥui circũferunt᷑ omĩ uento
doctrine instabiles sunt. & in diuer sa fluc¬
tuant: sic qui illo risu cachinnant quem
dñs in eugłio fletu dicit ẽẽ mutandum.
errore seculi raptant᷑ ꝙ turbine. ñ intelli¬
gentes ruinã peccatoꝵ suoꝵꝰ. neq p̃terita
uitia plangentes. sed putantes brelua eẽ
bona ꝑꝓetua: et in his exultantes que ma¬
gis digna sunt planctu. Potest hocꝰ de he¬
reticis accipi: qui falsis dognatibꝰ ad quies¬
centes. leta sibi  pspera repmittunt. Consi¬
deraui in corde meo. ut traherem a uino
carnẽ in eã. & cor meũ decluxit me in sapi¬
entiam: ut abstinerẽ a stulticia. donec u¬
derem quid eẽt boni filiis hominũ. qd̾ face¬
tent sub sole. numerũ dierũ uite sue. uo.¬
liu uitã trahere delitiis. & carnẽ meã
ab om̃ibꝰ curis liberam quasi iuno sic
uoluptate sopire. s cogitario mea et
ratio naturalis. quã &iam peccator ibus

Expanded text:
tionem possumus dicere. Quomodo igitur hi, qui circumferuntur omni vento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachinnant, quem Dominus in Evangelio fletu dicit mutandum, errore saeculi raptantur et turbine, non intelligentes ruinam peccatorum suorum, neque praeterita vitia plangentes; sed putantes brevia bona esse perpetua, et in his exsultantes, quae magis digna sunt planctu. Potest hoc et de haereticis accipi, qui falsis dogmatibus acquiescentes, laeta sibi et prospera repromittunt. Consideravi in corde meo, ut traherem in vino carnem meam, et cor meum deduxit me in sapientiam, et ut obtinerem in stultitiam, donec viderem quid esset bonum filiis hominum, quod facerent sub sole numero dierum vitae suae. Volui vitam tradere 397 deliciis, et carnem meam ab omnibus curis liberare, et quasi vino, sic voluptate sopire; sed cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccatoribus
Abbreviated transcription (Latin):
deo: sed in illo qui sponte sua ante pec¬
cauerit. Om̃ibꝰ tempꝰ est: ẜ tempꝰ om̃i
rei sub celo. Incertũ & fluctuantem
statũ conditionis humane in suꝑioribꝰ
docuit. nunc uult ostendere om̃ia sibi
in mundo ẽẽ contraria & nichil stare
ꝑpetuũ eoꝵ dũ taxat que sub celo sunt
ẜ intra tempus: quia cetere substantie
spiritales. nec celo. nec tempore continẽ¬
tur. Tempꝰ pariendi ͤ tempꝰ moriendi
tempꝰ plantandi: & tempus euellendi
qd plantatũ est. Nulli dubium qd̵ & ortꝰ
ꝙẜ interitus hominũ deo notus sit ꝓ fini¬
tus. & id ipsum eẽ parere. qd̃ plantare: mo
ri qd plantatũ est. euellere. Sed quia in
isaya legimꝰ. a timore tuo dñe concepimꝰ
& partur iuimꝰ & peꝑimꝰ: hoc dicendũ est
qd ꝑfecto uiro partus iste qui de timore

Expanded text:
Deo, sed in illo qui sponte sua ante pecDeo, sed in illo qui sponte sua ante peccaverit. Omnibus tempus est, et tempus omni rei sub coelo. Incertum et fluctuantem statum conditionis humanae in superioribus docuit: nunc vult illud ostendere, omnia sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuum, eorum dumtaxat, quae sub coelo sunt, et intra tempus, quia caeterae substantiae spirituales, nec coelo, nec tempore continentur. Tempus pariendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Nulli dubium quod et ortus et interitus hominum, Deo notus sit et praefinitus, et idipsum esse parere, quod plantare: mori, et quod plantatum est evellere. Sed quia in Isaia legimus: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus, et peperimus: hoc dicendum est, quod perfecto viro, p
Abbreviated transcription (Latin):
dum. & docet quomͦ in tempore sint¬
conserius cdanda cybariał. & iuxta aliũ
sensum. inuentũ mel t̾m come¬
dere. quantũ sufficit. P ulchre autem
homini bono ds̃ dat sapientiã & scien¬
tiam & leticiã. nisi enĩ bonus fuerit. &
mores suos ꝓprio arbitrio ante orre¬
xerit: sapientiã & scientiã & leticiã ñ
meretur. scdm̃ illud qd̃ alibi dicitur.
Seminate uobis in iusticia. uind emi¬
ate infrudu utte. illuminate uobis
lum̃ scientie. Seminanda quippe ante
iusticia. & uite fructus est demetendus:
S postea scientie lum̃ poterit appare¬
re. SUt ergo bono coram se dedit deus
sapientiã ꝙ cetera. sic peccatorẽ suo
abbitrio derelinquens. fecit congrega¬
re diuitias: S hĩc incle ꝑuersor dogina¬
tum consuere ceruicalia. Iue cũ uir
sc̃s ẜ placens deo uicerit: intellige̾t qr¬
uana sunt. & sp̃c p̃sumptione posita.
Nec mitandũ qd̃ dixerit peccatori de¬
dit sollicitudinẽ: & cetera ad illũ enĩ
sensum de quo sepe tractaui hoc referen¬

Expanded text:
dum , et docet, quomodo in tempore conservis sint danda cibaria ; et juxta alium sensum, inventum mel tantum comedere, quantum sufficit ? Pulchre autem homini bono Deus dat sapientiam, et scientiam, et laetitiam: nisi enim bonus fuerit, et mores suos 407 proprio arbitrio ante correxerit, sapientiam, et scientiam, et laetitiam non meretur, secundum illud quod alibi dicitur: Seminate vobis in justitia, vindemiate in fructu vitae, illuminate vobis lumen scientiae . Seminanda quippe ante justitia, et vitae fructus est demetendus, et postea scientiae lumen poterit apparere. Ut ergo bono coram se dedit Deus sapientiam, et caetera: sic peccatorem suo arbitrio derelinquens, fecit congregare divitias, et hinc et inde perversorum dogmatum consuere cervicalia. Quae cum vir sanctus et placens Deo viderit, intelligit ana sunt, et spiritus praesumptione composita. Nec mirandum, quod dixerit: Peccatori dedit sollicitudinem, et caetera. Ad illum enim sensum de quo saepe tractavi, hoc referen
Abbreviated transcription (Latin):
sicut habundantia lucis suꝑ teneb ras.
Lic& ĩqͥt ipsam hommũ sapientiã mixtã
errore ꝑuiderim. nec tam pure in nr̃os
animos illabi posse. quã est in rege &
conditore nr̃o: tañ etiã magnã in eo
qd̃ est differentiam int̾ illam & stulticiã

Expanded text:
sicut abundantia lucis super tenebras. sicut abundantia lucis super tenebras. Licet, inquit, ipsam hominum sapientiam mixtam errore perviderim, nec tam pure in nostros animos illabi posse, quam est in rege et conditore nostro; tamen magnam etiam in eo quod est, differentiam inter illam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc xp̃c nec habitare poterit. nec habun¬
dare. Et respexi ego ut uiderem sapien¬
tiam: & errores & stusticiam. quia quis ẽ
hominũ qui possit ire post regem ante fac¬
torem suũ: Quia in suꝑioribus usq ad eũ
locũ in quo seriptura ait. sapientis oculi
in capite eiꝰ. uno cuncta sermone cõpre¬
henderam. uolens sensum breuit̃ indicare:
ꝙ ob id rursum scđm anatcs en aliqua
ceperam exponere debeo. Multũ enĩ a sep-¬
tuaginta intpretatione in hoc loco diuer¬
sus est sensus. Dicit autẽ se post delitias
uoluptatesq dampnatas reuertisse ad
sapientiã ꝑ quirencdam: in qua plus er¬
roris stulticieq reppererit. quã uere cer¬
teq pyudentie non enĩ puto posse ho¬
minem tam liquide q pure scire sapientĩã
cieatoris &s regis sui. quã scit ille qui con¬
ditor est. Itaq ꝙ illa que nouimꝰ opinari
nos potius quam tenere: & estimare magis
quã scire qd̃ uerũ est. Et iudi ego quia ẽ
habundantia sapientie suꝑ stulticiam:

Expanded text:
 nec habitare poterit, nec abundare. Et respexi ego, ut viderem sapientiam, et errores et stultitiam: quia quis est hominum, qui possit ire post regem atque factorem suum? Quia in superioribus usque ad eum locum in quo Scriptura ait: Sapientis oculi in capite ejus, uno cuncta sermone comprehenderam, volens sensum breviter indicare, et ob id rursum secundum ἀναγωγὴν, aliqua coeperam, exponere debeo. Multum enim a Septuaginta interpretatione in hoc loco diversus est sensus. Dicit autem se, post delicias voluptatesque damnatas, revertisse ad sapientiam perquirendam, in qua plus erroris stultitiaeque repererit, quam verae certaeque prudentiae. Non enim posse hominem tam liquido et pure scire sapientiam creatoris et regis sui, quam scit ille, qui conditor est. Itaque, et illa quae novimus, opinari nos potius quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum est. Et vidi ego, quia est abundantia sapientiae super stultitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
uobis domꝰ ur̃a deserta. s illius per quã
uirare uetat. quia sit ciuitas magni regis.
hic est filius dauid. ad quaẽ ceci in eugłio
clamabant. miserere nr̃i fili dauid: & om̃is
hieremiã & ceteros ꝓphetas: sed quia diues est
& rex potens. ipse est si quidem uerbum. sa
pientia. cetereq uirtutes. uerba loquit᷑ ad
eccłe iuros. uerba insinuat apłis: de quibus
cantat᷑ in psalmo. in om̃em terrã exiuit sonꝰ
eoꝵ & in fines orbis terre uerba eoꝵ. Male
igitur quidã opinant᷑ nos ex hoc libro ad
nec debere ea nos studiose appetere. que dũ

Expanded text:
domus vestra deserta , sed illius per quam domus vestra deserta , sed illius per quam jurari vetat, quia sit civitas magni regis. Hic est filius David, ad quem caeci in Evangelio clamabant: Miserere nostri, fili David ; et omnis Hieremiam et ad caeteros prophetas; sed quia dives est, et rex potens, ipse est si quidem verbum, et sapientia caeteraeque virtutes. Verba loquitur ad Ecclesiae viros. verba insinuat apostolis, de quibus cantatur in psalmo: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba illorum . Male igitur quidam opinantur, nos ex hoc libro ad nec debere nos ea studiose appetere quae, dum
Abbreviated transcription (Latin):
di sĩ nisi metro politis conuenit. hoc ẽ ha¬
bitatoribꝰ ierłm: ita canticũ canticoꝵ ad
eos ꝓpͥe facit mentionẽ qui tantũ suꝑna
desiderant. Ad incipientes & ꝑficientes & pa¬
t̾na clignitas. & regni ꝓpͥi merito indicatur¬
auctoritas: ad ꝑfectos uero. ubi ñ timore
erudit᷑ discipłs s amore. ꝓpͥum nom̃ suffi¬
cit: & equalis magist᷑ est. & nescit ẽẽ se regẽ.
Hec unt̾im uixta litteram. Cet̾m scđm in¬
pariete destructo. ꝙ inimicicias in carne
euacuans. fecit utrũq unũ dicens: pacẽ meã
do uobis. pacem meã relinquo uobis. De
quo pat̾ ad cliscipłõs ait. Hic est inquit filiꝰ
m̃s dilectus. in quo mͥ bene cõplacui. hũc
audite. qui est caput om̃is eccłie. nequaꝙͣ
ad synagogam iudeoꝵ. s ad gentiũ multi¬
tudinẽ loquens. rex ierłm uiuis lapidibꝰ
extructȩ. ñ illiꝰ de qua ipse ait. Ierłm ie¬
rusalem que occidis ꝓph̃as. & ecce relinquet᷑

Expanded text:
di non nisi metropolitis convenit, hoc est, hadi non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Jerusalem: ita Canticum Canticorum ad eos proprie facit, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes, et proficientes, et paterna 385 dignitas, et regni proprii merito auctoritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis magister est, et nescit se esse regem. 412 Haec interim juxta litteram. Caeterum per inpariete destructo, et inimicitias in carne evacuans, fecit utraque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, inquit, Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, hunc audite , qui est caput Ecclesiae. Et nequaquam ad synagogam Judaeorum, sed ad gentium multitudinem loquens, vivis lapidibus exstructae; non illius de qua ipse ait: Hierusalem, Hierusalem! quae occidis prophetas, et ecce relinquetur
Abbreviated transcription (Latin):
tremũ iam consũmatũ uirũ &. calato
scło p̃paratũ: in cantico canticoꝵ sponsi
ungit amplexibus. Nisi enĩ pruis reli
ab osculo oris sui. Haud ꝓcul ab hoc or¬
dine doctrinarũ. s. philosophi sectatores
suos erudiunt: ut pͥmũ ethicã doceant.:
demde phisicam intp̾tentur. s quẽ in his
ꝓfecisse ꝑspexerint: ad theologicã usq per¬
ducant. Hec ñ ⁊ ħ diligentius ad tendendũ:
qd̃ per tres libros auctoris diuersus est
titulus. In ꝓuerbiis enĩ ad notatur. prouer¬
bia salomonis filii dauidd regis isrł: in ecclaste
uero uerba eccłastes filii dauid regis ierłm.
Suꝑfluũ quitpe est hic isrł. qd̃ male in
grȩcis ꝙ latinis codicibus inuenit᷑. In cantico
autẽ canticoꝵ nec filius daiuid. nec rȩx isrł.
siue ierłm p̾scribit᷑: sed tantũ canticũ can¬
ticoꝵ salomonis. Sicut enĩ ꝓuerbia & ru¬
dis institutio. ad duodecim tribus. & ad to¬
tum ꝑtinent isrł. & quomͦ contẽptus mũ¬

Expanded text:
tremum jam consummatum virum, et calcato tremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum, in Cantico canticorum, sponsi jungit amplexibus. Nisi enim prius relinletur me osculo oris sui . Haud procul ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his fecisse perspexerint, ad theologicam usque perducant. Nec non et hoc diligentius attendendum, quod per tres libros auctoris, diversus est titulus. In Proverbiis enim adnotatur: Proverbia Salomonis filii David regis Israel. In Ecclesiaste vero: Verba Ecclesiastae filii David, regis Jerusalem: superfluum quippe est hic Israel, quod male in Graecis, et Latinis codicibus invenitur. In Cantico autem Canticorum nec filius David, nec rex Israel, sive Jerusalem praescribitur: sed tantum, Canticum Canticorum Salomonis. Sicut enim Proverbia, et rudis institutio ad duodecim tribus, et ad totum pertinent Israel: et quomodo contemptus mun
Abbreviated transcription (Latin):
re manifestusime docent: pacisicũ.
idest salomonem: ꝙ ididã. idest dilectũ
siastem. Eccli astes autẽ greco sermone appel¬
latur. qui cetum id est ecłãm congregetr
quem nos nũcupare possumꝰ contionatorẽ
qui loquat᷑ ad popłm & sermo ciꝰ non speci¬
aliter ad unũ: sed ad uniuersos generaliter
dirigat᷑ ł orro pacificus & dilectus dñi. ab
eo qd̵ in regno eus pax fuertid es eũ añs
dilexerit appellatus est. Nam & psalmi
qua dragesimꝰ. quartus. & septua gesimꝰ
pͥmus: dilecti & pacitici titulo p̃notantur.
nentes. felicitatem & uires salomonis excȩ¬
dunt: tam̃ scđm bistoriam suꝑ salomonẽ
conscripti sunt. Is itaq ipta mimerum
uoçabuloꝵ tria uolumina eclidit. ꝓuer¬
bia. ecclãsten. canticũ canticoꝵ. Inprouer
biis enĩ paruulũ docens: &s quasi deoffi
maturȩ uirũ etatis instituens. ne quicꝙͣ
in mundi rebus putet eẽ ꝑꝑetuũ: s cadit¬
ca ꝙ breuia uniuersa que cerninꝰ. ad ex¬

Expanded text:
e manifestissime docent: Pacificum, id est, Salomonem; et Ididam, id est, Dilectum siasten. Ecclesiastes autem Graeco sermone appellatur, qui coetum, id est, ecclesiam congregat, quem nos nuncupare possumus concionatorem, eo quod loquatur ad populum, et sermo ejus non specialiter ad unum, sed ad universos generaliter dirigatur. Porro pacificus, et dilectus Domini, ab eo quod in regno ejus pax fuerit, et eum Dominus dilexerit, appellatus est. Nam et psalmi quadragesimus quartus et septuagesimus primus, dilecti et pacifici titulo praenotanturnentes, felicitatem et vires Salomonis excedunt; tamen secundum historiam super Salomone conscripti sunt. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria volumina edidit, Proverbia, Ecclesiasten, et Cantica Canticorum. In Provebiis parvulum docens, et quasi de offimaturae virum aetatis instituens, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
eregione errores s stulticiã: ut in appe¬
tendis aliis. ꝙ aliis declinandis. uera eiꝰ
sapientia. ꝓbaret᷑. Sed in hoc quoq ut
sufficiat. Quia in multitudine sapientie
multitudo furoris: & qui apponit scientiã.¬
scientiam apponit dolorẽ. Quanto magis
quis sapientiã fuerit cossecrtus. tauto plus
indignat᷑ sub iacere seuitiis: ꝙ procul ẽẽ
a uirtutibus quas requirit. Iui autẽ po¬
tentes sunt: potent̾ torm̃ta patient᷑. Cuiq
plus credit᷑. plus exigit᷑ ab eo: ꝓpt̾ea appo¬
tristat᷑ merore scdm dm̃: doletq pro delio¬
tis suis AUnde ꝙ apłs ait. & quis est qui le¬
tificat me. nisi qui contristat᷑ ex me: Nisi
forte ꝙ hoc intelligendum. qd sapiens uir
doleat.tam in abdito & ꝓfundo latere sa¬
pientiã: nec ita p̾bere se mentibꝰ ut lumen
uisui: s ꝑ tormenta quedã. & intolerando
laborem. & uigi meditatione & studio ꝓ¬

Expanded text:
e regione errores et stultitiam: ut in aliis appee regione errores et stultitiam: ut in aliis appetendis et aliis declinandis, vera ejus sapientia probaretur. Sed in hoc quoque, usufficiat. Quia in multitudine sapientiae, multitudo furoris: et qui apponit scientiam, apponit dolorem. Quanto magis quis sapientiam fuerit consecutus, tanto plus indignatur subjacere vitiis, et procul esse a virtutibus, quas requirit . Quia autem potentes potenter tormenta patientur, cuique plus creditur, plus exigitur ab eo, tristatur moerore secundum Deum, doletque super delictis suis. Unde et Apostolus ait: Et quis est, qui laetificat me, nisi qui contristatur ex me ? Nisi forte et hoc intelligendum, quod sapiens vir doleat tam in abdito et profundo latere sapientiam, nec ita se praebere mentibus, ut lumen visui; sed per tormenta quaedam, et intolerandum laborem, ju
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. Sapientior fuit salomon. sĩ habrahã
& moyse & cet̾is scĩs: s his qui fuerunt
ante se in ierłm. Legimꝰ in regnoꝵ libris
multe sapientie fuisse salomonẽ: S hoc
adeo donũ p̾ceteris postu lasse. Mundi
ergo cordis oculus. multã sapientiã & sci¬
entiam contuet᷑: quia ñ ait multã sapientiã
& scientiam locutus sum. s multã sapientiam
ꝙ scientiã uidit cor meũ. ñ enĩ possumꝰ
eloqui omĩa que sentimꝰ. Et dedi cor meũ
ut nossem sapientiã & scientiã: errores
s stulticiã. & cognoui quia ꝙ hoc est
ꝓastio uenti. siue p̾sũptio sp̃s. Contra¬
riis contraria intelligunt᷑. ꝙ sapientia
pͥma est stulticia caruisse. stulticia
aitẽ carere ñ potest: nisi qui intellexe¬
rit eã unde & plurma in rebus noxia
sut̃ creata: ut dum uitamꝰ ea ad sapi¬
entiã erudiam᷑. Equalis ergo studii fuit¬
scire salomoni sapientiã ꝙ scientiã: &

Expanded text:
tiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, tiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, et Moyse, et caeteris Sanctis, sed his qui fuerunt ante se in Jerusalem. Legimus et in Regnorum libris, multae sapientiae fuisse Salomonem, 395 et hoc a Deo donum prae caeteris postulasse. Mundi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam contuetur; quia non ait: Multam sapientiam et scientiam sum locutus; sed, Multam sapientiam et scientiam vidit cor meum. Non enim possumus eloqui omnia, quae sentimus. Et dedi cor meum, ut nossem sapientiam et scientiam, errores et stultitiam: cognovi quia et hoc est pastio venti, sive praesumptio spiritus. Contrariis contraria intelliguntur. Et sapientia prima est, stultitia caruisse. Stultitia autem carere non potest, nisi qui intellexerit eam. Unde et plurima in rebus noxia sunt creata, ut dum vitamus ea, ad sapientiam erudiamur. Aequalis ergo studii fuit Salomoni scire sapientiam et scientiam, et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: femine uero & serui. & pariuili. et
uulgus exeuntes exegypto: nequaquã ple¬
nitudo. sed imminutio exercitus. absq
numero pretͥmissi sunt. Potest & hic ẽẽ
sensus tanta malicia in mundi huiꝰ ca¬
pacitate uersatur: ut ad integrũ in¬
bonis tantũ mundꝰ redire uix ualeat᷑
nec possit facile reciꝑe ordinẽ & ꝑfectionẽ
suã inquibus pͥmũ conditus est. Aliter:
om̃ibꝰ ꝑ penitentiã integiũ restitutis: solꝰ
diabolus in suo ꝑ manebit errore. Cunc¬
ta enĩ que sub sole facta sunt. illiꝰ arbi¬
trio & spu malignitatis euersa sunt: dũ
ad eus instindũ peccatis peccata cumu¬
laut᷑. Deniq tantis est numerus seduo¬
toꝵ &s eo qui de grege dii ab eo rapti st᷑
ut supputatione non queat comp̃hendi.
Locutus sum ego cũ corde meo dicens: ecce
ego magnificatus sum. & adieci sapientiã
suꝑ om̃s qui fuerunt aute me inierłm̃:
ẜ cor meũ uidit multam sapientiã ꝙ scien¬

Expanded text:
sunt. Feminae vero, et servi, et parvuli, et sunt. Feminae vero, et servi, et parvuli, et vulgus ex Aegypto, nequaquam plenitudo, sed imminutio exercitus, absque numero praetermissi sunt. Potest et hic esse sensus: Tanta malitia in mundi hujus capacitate versatur, ut ad integrum boni statum mundus redire vix valeat, nec possit facile recipere ordinem et perfectionem suam, in quibus primum conditus est. Aliter, Omnibus per poenitentiam in integrum restitutis, solus diabolus in suo permanebit errore. Cuncta enim, quae sub sole facta sunt, illius arbitrio et spiritu malignitatis eversa sunt, dum ad ejus instinctum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus seductorum et eorum qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione non queat comprehendi. Locutus sum ego cum corde meo, dicens: Ecce ego magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem, et cor meum vidit multam sapientiam et scien
Abbreviated transcription (Latin):
displicemꝰ. Dicebat mͥ hebreus quo scripturas
scãs instituente ꝑlegi: qd̃ supra scriptum
rooth uerbũ. in hoc loco magis afflictionẽ
& maliciã. quã pastionẽ q uoluntatem
significar&. ñ amalo qd̃ est contrariũ bono.
s ab eo qd in eugłio scribit᷑ sufficit diei
malicia sua: quã greci significattiꝰ Rano¬
xiãni. uocant. ꝙ eẽ sensũ. consideraui uni¬
uersa que in mundo fiunt. ꝙ nichil aliud
dep̃hendi quã uanitatẽ & malicias id est
miserias sp̃s. quibus anima diuersiᷤ cogita¬
tionibus afflicttit᷑. ꝑuersus non poterit
ad ornari: & inminutio ñ poterit nume¬
tari. Iui ꝑuersus est: nisi ante corrigat᷑.
ñ pot̾it adornari. Recta ornatũ recipiunt.
curua correctionẽ. ꝑuersus ñ dicit᷑: nisi qͥ
deprauatus a recto est. Hoc contra hereti¬
cos qui quasdã naturas introducunt:
que ñ recipiunt santtatẽ & quia immi¬
nitio hoc ẽ. qd̵ de est ñ potest numerari:
ꝓpt̾ea tantũ pͥmogenita isrł numerata

Expanded text:
displicemus. Dicebat mihi Hebraeus, quo 394 Scripturas sanctas instituente perlegi, quod supra scriptum ROOTH verbum, magis in hoc loco afflictionem, et malitiam, quam pastionem, et voluntatem significaret: non a malo, quod est contrarium bono, sed ab eo, quod in Evangelio scribitur: Sufficit diei malitia sua . Quam Graeci significantius κακουχίαν vocant, et esse sensum: Consideravi universa, quae in mundo fiunt, et nihil aliud deprehendi, quam vanitatem, et malitias, id est miserias spiritus, quibus anima diversis cogitationibus afflictatur. Perversus non poterit adornari, et imminutio non poterit numerari. Qui perversus est, nisi ante corrigatur, non poterit adornari. Recta ornatum recipiunt, curva correctionem. Perversus non dicitur, nisi qui depravatus a recto est. Hoc contra haereticos, qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia imminutio, hoc est, quod deest, non potest numerari: propterea tantum primogenita Israel numerata
Abbreviated transcription (Latin):
est p̃miũq ꝑpetuuĩ: si hic ꝓ uir tutib
laboremꝰ. Et respexi ego ad om̃ia opera
mea que fecerunt manꝰ mee:q in labo¬
re in quo laboraueram faciens. Iuicũ
diligentia & cautione uniuersa agit: hec
potest dicere. Et ecce omĩa uanitas.t

Expanded text:
est, praemiumque perpetuum, si hic pro virtutibus est, praemiumque perpetuum, si hic pro virtutibus laboremus. Et respexi ego ad omnia opera mea, quae fecerant manus meae, et in labore quo laboraveram faciens. Qui cum diligentia et cautione agit universa, haec potest dicere. Et ecce omnia vanitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
gamꝰ scripturas: ditior est xp̃c om nbꝰ
goga. quã eccłia. Tulit ergo uelam̃ qd̃ fuit
positũ suꝑ uultũ moysi:q pleno lumine fa¬
ciem eiꝰ uidere nos fecit. Porro stetisse sapi¬
entiam sibi. ille sensus est. qd̾ etiã in carne
posito sibi ꝑ manserit sapientia. ui. ꝓfec¬
tũ habet in sapientia: non ei stat sapientua
Qui autẽ non recipit ꝓfectũ. nec ꝑ mom̃¬
ta succrescit. sed semꝑ in plenitudine est:
iste dicere potest. & stetit mͥ sapientia.
Et omẽ qdͣ postulauerunt oculi mei ñ tul
ab eis: nec ꝓhibiu cor meũ ab om̃i leticia
quia cor meũ letatũ est in om̃i labore
meo: & hec fuit portio mea in om̃i labo¬
re meo. Oculi anime & mentis intuitus
contẽplationẽ desiderant spiritalẽ: quam
peccator ignorans ꝓhibet a uera iocundi¬
tate cor siuim. Huic ergo se eccłiastes totũ
dedit: s leue tribulationes in seculo¬
et̾na glã cõpensauit. Hec ergo portio uĩa

Expanded text:
gimus Scripturas, ditior est Christus omngimus Scripturas, ditior est Christus omngoga, quam Ecclesia. Tulit ergo velamen, quod fuit positum super vultum Moysi , et pleno lumine faciem ejus videre nos fecit . Porro stetisse sapientiam sibi, ille sensus est, quod etiam in carne posito sibi 402 permanserit sapientia. Qui profectum habet in sapientia, non ei stat sapientia; qui autem non recipit profectum, nec per momenta succrescit, sed semper in plenitudine est, iste dicere potest: Et stetit mihi sapientia. Et omne quod postulaverunt oculi mei, non tuli ab eis: nec prohibui cor meum ab omni laetitia: quia cor meum laetatum est in omni labore meo. Et haec fuit portio mea ex omni labore meo. Oculi animae et mentis intuitus contemplationem desiderant spiritualem, quam peccator ignorans, prohibet a vera jocunditate cor suum. Huic ergo se Ecclesiastes totum dedit, et leve tribulationis  Alna gloria compensavit. Haec enim portio nostra
Abbreviated transcription (Latin):
distincłos: salomonẽ habuisse credendũ
est: & qd̃ ex uno eylicio. idẽ cratere. aliis
cy liciis. minoribꝰ scilicet uasculis hauri¬
retur: & ꝑ ministroꝵ manus potantium
uina turba susciꝑet. Suia igit᷑ ecc lasten
int̾pretaꝯͣ in xp̃o: & sapientia cratere
mixto. in. ꝓuerbiis p̃tereuntes ad se con¬
uocat: corpus dñi craterem magnũ de¬
bemus acciꝑe. in quo meraca duuitas
ut in celestibꝰ fuit. s ꝓpter nos huma¬
nitate media temꝑata est: & ꝑ apłõs suos
munora cylicia. scyphos paruulos. & cra¬
theras. in toto orbe credentibus effusa
sapientia est. Et magnificatus sum: q
adieci sapientiam suꝑ om̃s qui fuerunt ane
me in ierłm. ꝙ quidem sapientia mea stent
mͥ. Magnificatũ ecclãsten minime iudetur
dño conuenire. nisi forte ei illud aptemꝰ. ꝓ
fuerunt ante me in ierłm: de his dlicit
S eccłam gubernarũt. si spiritalit̾ intelli¬

Expanded text:
distinctos Salomonem habuisse credendum distinctos Salomonem habuisse credendum est: et quod ex uno κυλικίῳ, id est, cratere, aliis κυλικίοις, minoribus scilicet vasculis, hauriretur: et per ministrorum manus potantium vinum turba susciperet. Quia igitur Ecclesiasten interpretamur in Christo: et sapientia in cratere mixto in Proverbiis praetereuntes ad se convocat: Corpus Domini nunc craterem magnum debemus accipere, in quo non meraca Divinitas, ut in coelestibus fuit, sed propter nos humanitate media temperata est, et per Apostolos, minora κυλίκια, scyphos parvulos et crateras, in toto orbe credentibus effusa sapientia est. Et magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes qui fuerunt ante me in Jerusalem: et quidem sapientia mea stetit mihi. Magnificatum Ecclesiasten, minime videtur Domino convenire, nisi forte ei illud aptemus: Pfuerunt ante me in Jerusalem, de his dicit,ctorum et Ecclesiam gubernarunt. Si spiritualiter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. lacob inter duo decim patriar.¬
chas. unius filie pater est. & ob ipsam
ꝑiclitat᷑. Delicie quoq filioꝵ hominũ
suꝑ sapientia intelligende sunt. que
ad instar paradisi habet poma uaria.
&s multiplices uoluptates: & de ipsa p̃¬
cipitur. Delectare in dnõ & dabit tibi
peticionẽ cordis tui. Et in auo loco: tor¬
rente uoluptatis tue potabis eos. Nam
deiuni fussoribus & uini fusitricibus.
ad clistinctionẽ quippe nuc̃ masculini.
feminino genere uoluit declinare qd̃
latinus sermo ñ recipit. aliud multo
quã inꝓnitu est. aquila interp̃tatur.
non enĩ homines uiros iuudelicet & fe̾
minas ss masculoꝵ species nominauit.
dicitur sadda. & sad dotb. Deniq simacꝰ
licet uerbũ non potuerit expͥmere de
uerbo: ab hac opmioneꝰ longe est. dicens
mensurã species & appositiones. Siueigit᷑
ur ceos siue scyphos. siue crateras. qui
in ministeria orclinant᷑. auro gẽmisq

Expanded text:
genuit . Jacob inter duodecim Patriargenuit . Jacob inter duodecim Patriarchas, unius filiae pater est, et ob ipsam periclitatur . Deliciae quoque filiorum hominum super sapientia intelligendae, quae ad instar paradisi habet pomaria varia, et multiplices voluptates. Et de ipsa praecipitur: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Et in alio loco: Torrente voluptatis tuae potabis eos . Nam de vini fusoribus, et vini fusitricibus ad distinctionem quippe nunc masculini, feminino genere volui declinare, quod Latinus sermo non recipit aliud multo, quam in promptu est, Aquila interpretatur. Non enim homines, viros videlicet, et 401 feminas, sed vasculorum species nominavit, dicitur SADDA   et SADDOTH  . Denique Symmachus, licet verbum non potuerit exprimere de verbo, ab hac opinione non longe est, dicens: Mensarum species, et appositiones. Sive igitur urceos, sive scyphos, sive crateres, qui in ministeriis ordinantur, auro gemmisque
Abbreviated transcription (Latin):
runt reges terre. & pͥncipes conuene¬
runt in unũ. Illarũq regionũ. in qͣs
oculos lauari saluator p̃cepit: quia
iam candeant ad metendũ. ł ossunt
regum substancre. & philosophorum
dici clognata. & scientie seclãres: quas
eccłiasticꝰ uir diligenter in telligens
app̃hendit sapientes in astucia sua:
& perdit sapientiam sapientiũ: & pru¬
dentiam prudentiũ. reprobat. Canta¬
tores quoq & cantatrices illi uel ille
sunt: qui psallunt sp̃ũ. psallunt s
mente. Cantator. quasi uir. ꝙ robustꝰ.
ꝙ spiritalis: de altioribus canit. can¬
tatrix uero ad huc circa materiã uo¬
lup̾tat᷑. quã greci x anñ. uocant: nec
potest uocẽ suam in sublune tollere.
fragilior: ad materiã intelligendam
tranfferamꝰ nde ꝙ pharao non uult
mascułõs iuuificarq: sed t̾m feminas.
que materie sũt uicine & econtrario.
Nullus scoꝵ nisi ꝑ raro feminas genuisse
narratur: solusq salphaat qui in pec¬
cato mortuus mortuus est. om̃s filias

Expanded text:
 principes convenerunt in unum : illarumque regionum in quas oculos levari Salvator praecepit: quia jam candeant ad metendum . Possunt regum substantiae et philosophorum dici dogmata, et scientiae saeculares, quas Ecclesiasticus vir diligenter intelligens, apprehendit sapientes in astutia eorum, et perdit sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobat . Cantores quoque et cantatrices, illi vel illae sunt, qui psallunt spiritu, psallunt et mente. Cantator quasi vir et robustus et spiritualis de altioribus canit. Cantatrix vero adhuc circa materiam volutatur, quam Graeci ὕλην vocant; nec potest vocem suam in sublime tollere. fragilior, ad materiae intelligentiam transferamus. Unde et Pharao non vult masculos vivificari, sed tantum feminas, quae materiae sunt vicinae . Et e contrario nullus Sanctorum, nisi perraro feminas genuisse narratur. Solusque Salphaath, qui in peccatis mortuus est, omnes filias
Abbreviated transcription (Latin):
Et quasi non fueruit abscondent᷑: & cõple¬
bitur. & cõplebit᷑ illa sententia. uanitas
ꝓpt̾ea faciem dei & pedes uelant. quia pͥ¬
ma & extrema cooꝑta sunt. luxta lxx. aũt¬
int̾pretes qui dixerunt non ẽ memoria
pͥmis. & quidẽ noiussimis qui futuri sunt.
si erit eis memoria cũ his qui futuri ft̃
in nouissimo: ille de eugłio sensus est. qd̃
qui in isto sclo pͥmi sunt. sint om̃iũ nouis¬
simi. ꝙ quia d̾s ut benignꝰ & cdemens mini¬
moꝵ. quoq & om̃ium recordat᷑. hiͦ qui ꝓpter
uiciũ suũ nouissimi eẽ mer uer ũt. non
t̾m dabit glam: quantũ his qui se humi

Expanded text:
et quasi non fuerint abscondentur: eet quasi non fuerint abscondentur: et complebitur illa sententiea faciem Dei et pedes uelabant, quia prima et extrema cooperta sunt 290. CauInterpretes, qui dixerunt: Non est memoria primis, et quidem novissimis qui futuri sunt, non erit eis memoria cum his, qui futuri sunt in novissimo : ille de Evangelio sensus est, quod qui in isto saeculo primi sunt, sint omnium novissimi. Et quia Deus, ut benignus et clemens, minimorum quoque, et omnium recordatur, his qui propter vitium suum novissimi esse meruerunt, non tantam dabit gl
Abbreviated transcription (Latin):
it. qd̾ nichil nouũ in mundo fiat: nec
sit aliquid qd possit existere. ꝙ dicere
ecce hoc nouũ est si quidem om̃e qd̃ se
putauerit nouũ ostendere: iã in pͥoribus
sclũ fuit nec putemꝰ signa atq ꝓdigia
& multa que abbitrio dei noua in mundo
fiunt. in pͥoribꝰ seculis eẽ iam facta:. & locũ
inuenire epicurũ. qui asserit ꝑ in nume¬
rabiles ꝑhiodos. eaclem & hisdẽ in locis.
& cet̾a que facta sunt & futura. In eosdẽ
similit̾ ꝑhiodos reuoluent᷑. Sed dicendũ
qd̃ ex p̃scientia & p̃destinatione dei. iam
sunt in xp̃o ante constititionẽ muncdi. in
pͥoribꝰ scłis iã fuerũt. Nonẽ memoria pͥ¬
mis: & quidẽ nouissimis que futura sunt.
ñ erit eis memoria apud eos qui futuri st̃
inno uissimo. Quomͦ prett̾ta apud nos ab
scondit obliuio. sic ea que uel n  fiunt.
uel futura sunt. hi qui nasci habent sci¬
re ñ poterunt: & cuncta silentio preteribũt.

Expanded text:
it, quod nihil novum in mundo fiat: nec it, quod nihil novum in mundo fiat: nec sit aliquis, qui possit exsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaverit novum ostendere, jam in prioribus saeculis fuit. Nec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiunt, in prioribus saeculis esse jam facta: et locum invenire Epicurum, qui asserit per innumerabiles periodos eadem, et eisdem in locis, et caetera quae facta sunt, et futura, in easdem similiter periodos revolventur. Sed dicendum, quod ex praescientia et praedestinatione Dei jam in prioribus saeculis jam fuerunt. Non est memoria primis, et quidem novissimis quae futura sunt, non erit eis memoria apud eos qui futuri sunt in novissimo. Quomodo praeterita apud nos 392 abscondit oblivio: sic ea quae vel nunc fiunt, vel quae futura sunt, hi qui nasci habent, scire non poterunt, et cuncta silentio praeteribunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sus in die septima. Legi in quodã libro
si om̃e qd̾ sub sole factũ est. fuit in p̃titis
sclis antequã fieret. & homo iam sole con¬
dito factus est. fuit ergo homo antequã sub
soł fieret: sed excluditur qs hac ratione q
iuinenta & culices. ẜ minicta queq & mag¬
na animalia. ante dicerent᷑ fuisse quam
celuꝰ: nisi forte illud respondeat ex conse¬
quentibus oftendi. ñ de cet̾is animalib
sed de homine eccłasti eẽ sermonẽ. ait
enĩ. Non est om̃e recens sub sole qd̾ loquat᷑
ẜ dicat. ecce hoc nouũ est. Animalia auit̃
ñ loqui. sed tam̃ hominẽ: qd si loquant᷑ ani¬
malia. nouũ eẽ: ẜ solui sentenciã. nichil
nouũ eẽ sub soleͤ ne u̾bũ de quo diqͥt᷑. uide
hoc nouũ est : lam fuit in scłis: que fue¬
runt ante nos. Aꝑtius hõ symacus tran¬
stulit putas ne est qui possit dicere uide
hoc nouũ est: lam factũ est in scłõ. qd
fuit ante nos. Cũ suꝑiorib autẽ congru¬

Expanded text:
suis in die septima! Legi in quodam libro: suis in die septima! Legi in quodam libro: Si omne, quod sub sole factum est fuit in praeteritis saeculis antequam fieret, et homo jam sole condito factus est: fuit ergo homo, antequam sub sole fieret. Sed excluditur, quod hac ratione, et jumenta, et culices, et minuta quaeque, et magna animalia ante dicerentur fuisse, quam coelum. Nisi forte illud respondeat, ex consequentibus ostendi, non de caeteris animalibus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: Non est omne recens sub sole, quod loquatur, et dicat: Ecce hoc novum est. Animalia autem non loqui, sed tantum hominem: quod si loquantur animalia novum esse, et solvi sententiam, nihil novum esse sub sole. Estne verbum de quo dicatur, vide hoc novum est: jam fuit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Apertius hoc Symmachus transtulit: Putasne est, qui possit dicere: Vide, hoc novum est, et jam factum est in saeculo, quod fuit ante nos. Cum superioribus autem congru
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid est qd̾ factũ eit: Ipsũ qd̾ fiet. ꝙ non
est om̃e recens sub sole. Sicletur mͥ de his
que supͣ enumerauit generatione ꝙ genera¬
tione. mole terrarum. ortu solis & occasu.
cursu flummũ. magnitudine occeani. om̃ibq
quȩ aut cogitatione. aut uisu. aut ãribus
discimꝰ. nc cõmunit̾ loqui: qd̾ nichil sit in
natura rerum. qd̾ ñ ante iam fuerit. Ab ini¬
tio enĩ mundi & homines nati & mortui st̃.
& t̾ra suꝑ aquas librata constitit. & sol
ortus occubuit: & ne plura ꝑcurram:
& auibus uolare. & natare piscibꝰ & t̾rest᷑¬
bus ingre.i. & serpentibꝰ labi: deo artifi¬
ce concessum est. Huic qͥd simile sententie
&. comieus ait: nichil ẽ dictũ. qd̾ non sit
dictũ prius Unde p̃ceptor m̃s donatus
cũ istũ uersiculũ exponeret: ꝑeant in qͥt
qui ante nos nr̃a dixerunt. Iuod si inser¬
monibꝰ nichil nouũ dici potest quatoma¬
gis in administratione mundi que ab ini¬
tio sic ꝑfecta est. ut requies ceret ds̃ aboꝑibꝰ

Expanded text:
 fiet. Et non est omne recens sub sole. Videtur mihi de his quae supra enumeravit, generatione et generatione, mole terrarum, ortu solis et occasu, cursu fluminum, magnitudine Oceani, omnibusque quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quod nihil sit in natura rerum, quod non ante jam fuerit. Ab initio enim mundi et homines nati et mortui sunt, et terra super aquas librata constitit, et sol ortus occubuit. Et ne plura percurram, et avibus volare, et natare piscibus, et terrestribus ingredi, et serpentibus labi, Deo artifice concessum est. Huic quid simile sententiae et Comicus ait: Nihil est dictum, quod non sit dictum prius. . Unde praeceptor meus Donatus, cum istum versiculum exponeret: Pereant, inquit, qui ante nos nostra dixerunt. Quod si in sermonibus nihil novum dici potest, quanto magis in administratione mundi, quae ab initio sic 391 perfecta est, ut requiesceret Deus ab operibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex dono dei est. Proptea colonꝰ ꝙ hospes
mundi homo natus est. ut breui uite sue
fruat᷑ temꝑe. ẜ spe prolixioris etatis absci¬
sa cunctaqͤ possidet quasi ad alia profte¬
in uita suaͥ nec frustra ad congregandas
opes cogitationibꝰ torqueat᷑: neq se putet
plus de suo labore lucrari posse. quam
cibum & potum & siquid de opibus sius in
bonis oꝑibꝰ expenderit. hoc solũ donũ
dei est ex quibus non ut quidã existimãt.
ad licxuriam & ad delitias. & ad clesꝑati¬
onẽ scd̃m illud ͥsaye manducemꝰ s bibamꝰ

Expanded text:
ex dono Dei est. Propterea colonus et hospes ex dono Dei est. Propterea colonus et hospes mundi homo datus est, ut brevi vitae suae fruatur tempore, et spe prolixioris aetatis abscissa, cuncta quae possidet, quasi ad alia profecin vita sua: nec frustra ob congregandas opes, cogitationibus torqueatur. Neque se putet plus de suo labore lucrari posse, quam cibum et potum, et si quid de opibus suis in bonis operibus expenderit, hoc solum donum 413 Dei est. Ex quibus, non, ut quidam aestimant, ad luxuriam et delicias, et ad desperationem, secundum illud Isaiae: Manducemus et bibam
Abbreviated transcription (Latin):
tendimꝰ & breues uite labores putamꝰ eẽ
perpetuos. Nec contenti sumꝰ scđm eugłm
malicia diei nichil de crastino cogitemꝰ
ampliꝰ laborando. In quo id tantũ homi¬
nibꝰ a deo datũ est. ut alius alia sectando
haberet in quib erudire & exercere se
possi̾t. Dt̃ enĩ om̃e qd̃ fecit bonũ est. s bonũ
intempore suo: Bonum ẽ uigilare atq dor¬
mire: nec tamen semperuigilare
& clormire bonũ est. quia uicissim uixta
dispositionẽ dei bonũ est. unũ quodq cũ
opus est. Dedit quoq d̾s mundũ ad inha-¬
bitandũ hominibꝰ. ut fruant᷑ uarietate
tempoꝵ. & ñ querant de causis rerũ natu¬
raliũ. quomͦ creata sint om̃ia: quare hoc.
uel quare illud. ab initio mundi usq ad
consũmationẽ fec̾it crescere: manere. mu¬
tari. Cognoii quia non est bonũ homini
nisi letari & facere bonũ in utta sua: & qui¬
dem om̃is homo qui comedit & bibit. &
ostendit anime sue bonũ in om̃i labore suo

Expanded text:
tendimus, et brevis vitae labores putamus esse tendimus, et brevis vitae labores putamus esse perpetuos? Nec contenti sumus secundummalitia diei: nihilque in crastinum cogitemus . amplius laborando, in quo id tantum hominibus a Deo datum est, ut alius alia sectando haberet, in quibus erudiri, et exercere se posset? Deus enim omne quod fecit, bonum est, sed bonum in tempore suo. Bonum est vigilare atque dormire: nec tamen semper vigilare aut dormire bonum est, quia vicissim juxta dispositionem Dei bonum est unumquodque, cum opus est. Dedit quoque Deus mundum ad inhabitandum hominibus, ut fruantur varietatibus temporum, et non quaerant de causis rerum naturalium quomodo creata sint omnia: quare hoc vel illud ab initio mundi usque ad consummationem fecerit crescere, manere, mutari. Cognovi quia non est bonum, nisi laetari, et facere bonum in vita sua. Et quidem omnis homo qui comedit, et bibit, et ostendit bonum in omni labore suo,
Abbreviated transcription (Latin):
ma tractanda. nt uictores quondã requi¬
escamꝰ in pace: que habundantia homini
facienti. in quibus ipse laborat᷑. Uidi occupa¬
tionẽ quã dedit d̾s filiis hominũ ut occu¬
pent᷑ in ea uniuiersa fecit bona in tempere
suo. & quidem scłm dedit in corda eoꝵ ut ñ
inueniat homo opus qd fecit dẽ abinitio
usq ad finem. Non me fugit quad aplerisq
in hoc loco dictũ sit. qd̃ ꝓpterea ds̃ in pre¬
senti scłõ etiã ꝑuersoꝵ doginatũ magis¬
tris concesserit occupationẽ. ne mens ho¬
minis ociosa torpesceret. & hoc eẽ bonum
qd̃ fecit ds̃ in tempore suo. & nichilominus
nequire eos naturaererũ scientiã cõ¬
phendere. Michi uero ab ebreo qui me in
scriptur is erudiuit ita expositum ẽ. cũ
om̃ia suo labant᷑ tempore. ꝙ sit tempus
destruendi uel edificandi. flendi atq piden¬
di. tacendi & loquendi. ꝙ cetera que dicta
de tempore sunt. quid frustra conam᷑ &

Expanded text:
ma tractanda, ut victores quondam requima tractanda, ut victores quondam requiescamus in pace. Quae abundantia est facienti, in quibus ipse laborat. Vidi occupationem, quam dedit Deus filiis hominum, ut occupentur in ea. Universa fecit bona in tempore suo et quidem saeculum dedit in corda eorum, ut non inveniat homo opus quod fecit Deus ab initio usque in finem. Non me fugit quid a plerisque in hoc loco dictum sit, 412 quod propterea Deus in praesenti saeculo etiam perversorum dogmatum magistris concesserit occupationem, ne mens hominis otiosa torpesceret, et hoc esse bonum, quod fecit Deus in tempore suo, et nihilominus nequire eos naturam et rerum scientiam comprehendere. Mihi vero ab Hebraeo, qui me in Scripturis erudivit, ita expositum est: Cum omnia suo labantur tempore, et sit tempus destruendi et aedificandi, flendi, atque ridendi, tacendi, atque loquendi, et caetera quae dicta de tempore sunt, quid frustra conamur et
Abbreviated transcription (Latin):
tam uilis est &ͥ facilis: ut ñ indigeat p̾cep¬
tore. Tempus amandi: & tempiis odiendi.
Tempꝰ amandi post dm̃ liberos. uxorẽ. ꝓpin¬
quos & tempꝰ odiendi eos in mart yrio: cũ
pro xp̃i confessione rigidos pietas oppug¬
nat inimnica. Uel certe tempus amandi le-¬
gem. & ea que alege fuerant imꝑata. circũ¬
cisionem. hostias. sabbatũ. neomenias: & tẽpꝰ
odiendi ea. eugłii gr̃a succedente nec non
& hoc dici potest. qm̃ nunc ꝑ specułm uide¬
nꝰ & ineniginate. tempꝰ eẽ p̾sentia diligen¬
di. & in futurum tempꝰ adueniet. quando
cernentes facie ad faciẽ intuebim᷑: & in meliꝰ
ꝓficientes incipiemꝰ odisse. & despicere qd̃ ama¬
uimꝰ. Tempꝰ belli.: & tempus pacis. Quã diu
in p̾senti scło sumꝰ: temgus est belli. cum
adueniet in pace enĩ locus est dei: & ciuui¬
tas nr̃a iherłm de pace sortita uocabulũ
est. Nemo ergo se nunc putet ẽẽ securũ in

Expanded text:
tam vilis et facilis est, ut non indigeat praeceptam vilis et facilis est, ut non indigeat praeceptore. Tempus amandi, et tempus odiendi. Tempus amandi post Deum, liberos, uxorem, propinquos, et tempus odiendi eos in martyrio, cum pro Christi confessione rigidos pietas oppugnat inimica. Vel certe tempus amandi Legem, et ea quae a Lege fuerant imperata, circumcisionem, hostias, sabbathum, neomenias, et tempus odiendi ea, Evangelii gratia succedente. Necnon et hoc dici potest, quoniam nunc per speculum videmus in aenigmate , tempus esse praesentia diligendi, et in futurum tempus adveniet, quando cernentes facie ad faciem, et in melius proficientes, incipiemus odisse, et despicere quod amavimus. Tempus belli, et tempus pacis. Quamdiu in praesenti saeculo sumus, tempus est belli: cum autem adveniet. In pace enim locus est Dei, et civitas nostra Jerusalem, de pace sortita est vocabulum . Nemo ergo se nunc putet esse securum: in