comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et gradus faciendus ẽ. etiam abhis usitatis et
cominunib adea quȩ sunt p̃cellentia. ut explu¬
rib utilitatis colligamus ꝓfectum. ac pͥmũ no¬
uerimus nichil cam utile quam diligi. nichil
tam inucile quamꝰ amari. Nam odio haberi exi¬
gale ac nimis capitale arbitror. Itaq id agamꝰ
ut om̃i sedulitate cõmendemus existimationẽ
opinionemq nr̃am. ac pͥmum placiditate men¬
cis et animi benignitate influamus in affectũ
homin u. Popularis enĩ et grata est om̃ib boni¬
sensib. ea si mansuecudine moꝵ ac facilitate
tum moderatione p̃cepti. et ad fabilitate sermo¬
nis. uerboꝵ honore pacienti qͦ sermonũ uice.
modestiȩ. quȩ ad iuuet᷑ gr̃a. incredibile quan¬
cum ꝓcedit ad cumulum dilectionis. Legimꝰ
enĩ non solum inpͥuatis. s etiam in ipsis regib
quantũ facilitas blande affabilitatis ꝓfecerit.
aut suꝑbia ũboꝵq offuerit cumor. ut regna

Expanded text:
et gradus faciendus est, etiam ab his usitatis et et gradus faciendus est, etiam ab his usitatis et communibus ad ea quae sunt praecellentia; ut ex pluribus utilitatis colligamus profectum. 29. Ac primum noverimus nihil tam utile, quam diligi: nihil tam inutile, quam non amari; nam odio haberi exitiale ac nimis capitale arbitror. Itaque id agamus, ut omni sedulitate commendemus existimationem opinionemque nostram, ac primum placiditate mentis et animi benignitate influamus in affectum hominum. Popularis enim et grata est omnibus bonisensibus. Ea si mansuetudine morum ac facilitate, tum moderatione praecepti, et affabilitate sermonis, verborum honore, patienti quoque sermonum vice, modestiaeque adjuvetur gratia, incredibile quantum procedit ad cumulum dilectionis. 78. 30. Legimus enim non solum in privatis; sed etiam in ipsis regibus, quantum facilitas blandae affabilitatis profecerit, aut superbia verborumque obfuerit tumor; ut regna
Abbreviated transcription (Latin):
cremͣ cuiꝰ questus est piecas cũ sufficientia. Mag¬
nus ꝓfecto questus quo piecatẽ ao quirimus. que
apud dm̃ diues est. ñ caducis facultatib s mune¬
rib et̃nis. Inqͥb ñtempcatio lubͥca. s. constans .e
pietatis. sicut diuisit apłs. Corꝑalis enĩ exerci¬
catio. ad modicũ inquit utilis est. pietas aut̃ ad
om̃ta ẽ utilis. Qͥdaut̃ cam honestum quam inte¬
gritas: Qo tam decoꝵ. quam inmaculatũ serua¬
re corpꝰ et in uiolatum atq incaminacũ pudorem.
Qͥd etiam tam decoꝵd̃. quam ut uidua uxor defun¬
to coniugi fidem seruet. Eo etiam hoc utilius.
quod regnum celeste adquirit᷑: Sunt enĩ qͥse
castrauerunt ꝓpt̃ regnum celoꝵs. Est gͥ ñsolum¬
familiare cont᷑bernium honestatis et ucilitatis.
s eadem qͦ utilitasq honestas. Id̾o et ille qͥ regnũ
celoꝵ uolebat om̃ib aꝑire. non quod sibi utile
querebat. s quod om̃ib. Uñ ordo qͥdam nobis

Expanded text:
cremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Magcremur, cujus quaestus est pietas cum sufficientia . Magnus profecto quaestus, quo pietatem acquirimus, quae apud Deum dives est, non caducis facultatibus, sed muneribus aeternis; in quibus non tentatio lubrica, sed constans et pietatis, sicut divisit Apostolus: Corporalis enim exercitatio ad modicum, inquit, utilis est: pietas autem ad omnia utilis est . Quid autem tam honestum, quam integritas? Quid tam decorum, quam immaculatum servare corpus, et inviolatum atque intaminatum pudorem? Quid etiam tam decorum, quam ut vidua uxor defuncto conjugi fidem servet? Quid etiam hoc utilius, quo regnum coeleste acquiritur? Sunt enim qui se castraverunt propter regnum coelorum . familiare contubernium honestatis et utilitatis, sed eadem quoque utilitas, quae honestas. Ideo et ille qui regnum coelorum volebat omnibus aperire, non quod sibi utile quaerebat, sed quod omnibus. Unde ordo quidam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ ur̃am dico. Nonut laqueum initam uob̾.
si ad id quod honestum ẽ. Liquet gͥ quoo honestũ
utile. Neq enum mͥ ad mercatores lueri cupidi¬
ne auaros. s ad filiossermo ẽ. & sermo de officiiᷤᷤ.
que uobis quoselegi in ministerium dñi incul¬
care gestio atq infundere. ut ea que mentib
ac morib ur̃is usu atq institutione in olita at
q inp̃ssa sunt. etiam sermone ac disciplina
aꝑiant᷑. Itaq de urilitate dicturus urar illo
uersicło ꝓpħico. Declina cormeũ intestimonia
cua et non in auaritiam. ne utilitatis sonus
exeitet pecimie cupiditatẽ. deniq aliqui habent.
Beeliua cormenin in cestimonia tua. et ñ ad uti¬
litatem. hoc ẽ illam questuum nundinas aucupa¬
tem ucilitatẽ. illam usu hominũ ad pecuniȩ studa
inflexam ac deriuatam. uulgo enĩ hoc solum
dicunt utile quoo questiosum. nos aut̃ de ea crae¬
camus ut litate quȩ damnis querit᷑. ut xp̃m lu¬

Expanded text:
litatem vestram dico, non ut laqueum injiciam vobis, litatem vestram dico, non ut laqueum injiciam vobis, sed ad id quod honestum est . Liquet igitur quod honestum utile. Neque enim mihi ad mercatores lucri cupidine avaros, sed ad filios sermo est, et sermo de Officiis, quae vobis quos elegi in ministerium Domini, inculcare gestio atque infundere; ut ea quae mentibus ac moribus vestris usu atque institutione inolita atque 77 impressa sunt, etiam sermone ac disciplina aperiantur. 26. Itaque de utilitate dicturus, utar illo versiculo prophetico: Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam ; ne utilitatis sonus excitet pecuniae cupiditatem. Denique aliqui habent: Declina cor meum in testimonia tua, et non ad utilitatem; hoc est, illam quaestuum nundinas aucupantem utilitatem, illam usu hominum ad pecuniae studia inflexam ac derivatam. Vulgo enim hoc solum dicunt utile, quod quaestuosum: nos autem de ea tractamus utilitate, quae damnis quaeritur; ut Christum lu
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturis diuinis si diligent̃ queramiis. sepe mue¬
memus quod honestum ẽ utile uocari. Om̃ia mͥ
licent. s non onũa sunt utilia. Supͥ ubi deuiciis
lo quebat᷑ hoc dicit. Licet peccare. s non decet.
Inpotestate sunt peccata. s non sunt honesta.
Luxuriari ꝓmptum. s ñ iustum. Non enĩ do̾ es¬
ea s uentri colligit᷑. E ego qr quod utile id etiam
iustun. Iustum ẽ ut seruiamus xp̃o qui nos reoe¬
mit. Id̾o iusti. quia ꝓeius nomine se morti ob
culeyunt in uiste. qui declinauerunt de qͥb
dicit. Qͤ utilitas in sanguine meo. id ẽ qui iusti ciȩ
mee ꝓfectus: Uñ et illi. Alligenus uistũ. qͥa in
dempnat corripit. Licet hoc possit etiam ad
die uicina ẽ. sicut in uida ꝓditore legimus. qui
auaritie studio et pecunie cupidite laqueuin
ꝓditionis incurrit atq incidit. De hac gͥ trac¬
candum ẽ utilitate que sit pleua honestatis. sic̃
ipsis ubis definiuit apl̃s dicens. hoc aut̃ ad uti¬

Expanded text:
scripturis divinis, si diligenter quaeramus, saepe invenimus quod honestum est, utile vocari: Omnia mihi licent, sed non omnia utilia sunt . Supra de vitiis loquebatur. Hoc ergo dicit: Licet peccare, sed non decet. In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. Non enim Deo esca, sed ventri colligitur. 24. Ergo quia quod utile, id etiam justum: justum est ut serviamus Christo qui nos redemit; ideo justi, qui pro ejus nomine morti se obtulerunt: injusti qui declinaverunt, de quibus dicit: Quae utilitas insanguine meo ; id est, qui justitiae meae profectus? Unde et illi: Alligemus justum, quia indemnat, corripit. Licet hoc possit etiam ad diae vicina est; sicut in Juda proditore legimus, qui avaritiae studio et pecuniae cupiditate, laqueum proditionis incurrit atque incidit. 25. De hac igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, sicut ipsis verbis definivit Apostolus dicens: Hoc autem ad uti
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt bonestũ et decor. a quo officia ducerent᷑. sedo
loco qͥdutile et qũe admodum in pͥmo diximis
qr int̃ honestum et decor ẽ quedam distinctio
qua magis intelligi quam explicari possit. sic
et cum utile cractamus. considerandũ uide¬
mus qͥd utilius. Utilitatẽ aut̃ ñ pecuniarii h¬
eri estimatione sub deicimus. s ad qͥsitione pi

Expanded text:
esset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo esset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo loco quid utile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honestum et decorum est quaedam distinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. Utilitatem autem non pecuniarii lucri aestimatione subducimus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ces. Qͥo laboriosius aut̃ sc̃o Iob. uel indomus in¬
cendio uł filioꝵ decem interitu momentario
dolorib corporis :. Numqͥd minus beatꝰ quamsi
illa ñ ꝑculisset. inqͥb magis ꝓbatꝰ est .. Esto cam̃
fiusse in illis aliqͥo acerbitatis. quem uircꝰ animi
ñ abscondit dolorẽ. Neq enĩ ꝓfundum mare ne¬
gauerim quia uadosa litora sunt. neq cȩlum
lucidum qr inc̾dum obtexit᷑ nuibib. neq t̾ram fe¬
cumdam. qͥa aliquib locis ieiuna glarea ẽ. aut
lecas segetes. qr int̾mixtam solent habere steri¬
lem auenam. Si miłt puta beatam eẽ conseien¬
tiȩ int̃pellari aliquo aceruo doloris. Nonne co¬
qus mamipulis uite beate. siquio forte ad ũsi a ceio
atq amaritudinis. camiquam sterilis auena als¬
condit᷑. aut cainquam lolii amaritudo frum̃ti
suauitate obduert᷑. s iam ao ꝓposita ꝑgamus.
Suꝑiori libro ita diuisionem fecimus. ut pͥmoloco

Expanded text:
tes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus intes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim, quia vadosa sunt littora; neque coelum lucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam solent habere sterilem avenam. Similiter puta beatae messem conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid forte accidit adversi atque amaritudinis, tamquam sterilis avena absconditur, aut tamquam lolii amaritudo frumenti suavitate obducitur? Sed jam ad proposita pergamus.iore libro ita divisionem fecimus, ut primo loco
Abbreviated transcription (Latin):
hec que grauia ad uim doloris ferunt᷑. cecitatẽ
exilium. famem staprũ filiȩ amissionẽ liberum.
Qͥs neget beatum isaac qui ñ uidebat insenectute
et beaticudines siuis benedictionib conferebat :
An non beatꝰ iacob. qui ꝓfugus patria domo m̃cen¬
narius pastor exilium sustinuit.filiȩ pudicitiã
ingemuit ẽẽ cemeratam. famem ꝑculit:: Nlongͦ
beati. quoꝵ fide ds accipit cestimoniũ cũ dr̃.
a̾s abraham. ds isaac. d̾s iacob. coiseraͤ serui¬
cus. s ñ miser ioseph. unmo plane beatꝰ. cũ dñe
libidines inseruitute positꝰ coherceret. Qͥdde scõ
daud loquar qui cͥum filioꝵ deplorauit obitum.
et quod his durius incestum filiȩ: Qͦmͦ ñbeatꝰ.
decinꝰ successione beacicudinis auctor ex ortꝰ est
qui plurimos fecit beatos: beati enĩ qui ñ uide¬
runt et crediderunt. Fuerunt et ipsi insen¬
sum infirmitatis. s eualuerunt infirmitate for¬

Expanded text:
haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus accipit testimonium, cum dicitur: Deus Ahrabam, Deus Isaac, Deus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit obitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate for
Abbreviated transcription (Latin):
recur adiuite qr pauꝑ et infirmus. adũsum opes
regias solo erat affectu et religione diues. ut pe¬
cunia regali. ñ cõmutaret pat̾ne uinee heredi¬
tatem. eoq ꝑfects. qͥa sanguine ꝓpͥo defenderit.
iura maior suoꝵ. inoe quoq miser achab suo ioi
eamq abundare solam ad uite fructũ beate. nec
ext̃nis aut corporis bonis. s uͥtute sola uitã p̃sta¬
ribeatam. ꝑ quam uica et̾na adqͥrit᷑. Uita enim
beata fructus p̃sentium. uita aut̃ et̃na. spesfutu¬
roꝵ ẽ. Et sunt cam̃ qui in hoc corpore cam infir¬
mo camfragili. impossibilem uicam beata putent.
inquo necesse est cangi dolore. deplorare. egresce¬
re. Quasi uͦ ego in corporis exulcatione dicam uitã
beatam consist̾e̾. et ñ in alcicudine sapientiȩ. sua¬
uicate conscientiȩ. uircutis sublimitate. Noneñ
inpassione eẽ. s uictorem ẽẽ passi ons. beatum est.
nec frangi temꝑalis mocu doloris pene accidere

Expanded text:
retur a divite , quia pauper et infirmus adversus opes retur a divite , quia pauper et infirmus adversus opes regias, solo erat affectu et religione dives, ut pecunia regali non commutaret paternae vineae haereditatem: eoque perfectus, quia sanguine proprio defenderet jura majorum suorum. Inde quoque miser Achab etiam sueamque abundare solam ad vitae fructum beatae: nec externis aut corporis bonis, sed virtute sola vitam praestari beatam, per quam vita aeterna acquiritur. Vita enim beata fructus praesentium: vita autem aeterna spes futurorum est. 75 19. Sunt tamen qui in hoc corpore tam infirmo, tam fragili, impossibilem vitam beatam putent, in quo necesse est angi, dolere, deplorare, aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere
Abbreviated transcription (Latin):
lebat petrꝰ eẽ. ubi istos uidebat. Merito in mõ
factus ẽ eum diueseẽt. Nullum gͦ ad minicłm
p̃stant diuiciȩ. ad uicam beatam. Qoͦ euident̾
dñs demonstrauit in euͣgłio dicens. beati pau
ꝑes. qm̃ ur̃m ẽ regium dĩ. Beati qͥ nunc esuri¬
unt et siciunt. qr sat᷑bunt᷑. beati qui nunc fleciᷤᷤ.
qͥa ridebitis. Itaq pauꝑtatẽ famem dolorem.
que putantur mala. non solum impedim̃to ñ
esse. ad uirã beatã. s et iã ad uimento. eiudentis¬
sime ꝓnuntiatum ẽ. S et illa que uident᷑ bo
na diuitias. sacietatẽ. leciciam exꝑtem doloris
detͥmento eẽ. ad fructum beaticudinis. dñico
deelaratam iudicio liquet cum dr̃. Ue uobis
diuitib. qr habetis consolationẽ ur̃am. ue uob
qui satati estis. qͥa esuerietis. & illis qͥrident. qͥa
lugebunt. Si gͦ nonsolum adminiculo. nonsunt
dio sunt. Inde enĩ beatꝰ nabath etiam cũ lapida¬

Expanded text:
lebat Petrus esse, ubi istos videbat . Merito in montlebat Petrus esse, ubi istos videbat . Merito in montfactus est, cum dives esset. 15. Nullum ergo adminiculum praestant divitiae ad vitam beatam. Quod evidenter Destrum est regnum Dei. Beati qui nunc esuriunt et sitiunt, quia saturabuntur. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis . Itaque paupertatem, famem, dolorem, quae putantur mala, non solum impedimento non esse ad vitam beatam, sed etiam adjumento evidentissime pronuntiatum est. CAPUT na, divitias, satietatem, laetitiam expertem doloris, detrimento esse ad fructum beatitudinis, Dominico declaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram! Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis ! Et illis qui rident, quia lugebunt. Sic ergo non solum adminiculo non sunt dio sunt. 17. Inde enim beatus Nabuthe etiam cum lapida
Abbreviated transcription (Latin):
damna duxi urfercora ut xp̃m lueri faciam.
Deniq moyses damnũ suum credidit chesauros
eẽ egẏptioꝵs. et obꝓbriũ dñice erueis p̃culit. nec
tunc diues cum habundaret pecunia. nec pos¬
tea pauꝑ cum egeret alimento. nͥforce cune ali¬
cui minus beatus uideret᷑ fuisse cum in deser¬
to eocidiana alimonia sibi et populo suo defo¬
ret. s quod sũmi boni ac beatitudinis nemo ne¬
gare auoeat. manna ei. hoc ẽ panis angłoꝵ mi¬
nistͣbat᷑ ecelo. carnes quoq cotidiana pluuia
tocius plebis epulis redumdabat. heliȩ qͦ scõ
bat᷑ de eẽ. qͥa ñ querebat᷑. Itaq diurno coruoꝵ
obsequio. mane panis. caro aduesꝑam de fe
sibi: minime. Inmo eo magis beatꝰ. qͥa erat deo
diues. Aliis enĩ eẽ. quan sibi diuitẽ p̃stat. ut iste
erat qui temꝑe fanus cibum auidua petebat. lar¬
giturus. ut hyaria farine ꝑtͥennium et sex men¬
ses non deficeret. et cocioianos usus olei. uas ui¬
dię inopi suffic̾e̾t admmnistͣret᷑. Merito ibi uo¬

Expanded text:
mo ut stercora, ut Christum lucrifaciam . 13. Denique Moyses damnum suum credidit thesauros esse Aegyptiorum, et opprobrium Dominicae crucis praetulit: nec tunc dives cum abundaret pecunia, nec postea pauper cum egeret alimento; nisi forte tunc alicui minus beatus 74 videretur fuisse, cum in deserto quotidiana alimonia sibi et populo suo deforet. Sed quod summi boni ac beatitudinis nemo negare audeat, manna ei, hoc est, panis Angelorum ministrabatur e coelo: carnis quoque quotidiana pluvia totius plebis epulis redundabat . 14. Eliae quoqubatur deesse, quia non quaerebatur. Itaque diurno corvorum obsequio mane panis, caro ad vesperam defr erat sibi? Minime. Immo eo magis beatus, quia erat Deo dives. Aliis enim quam sibi divitem esse praestat, ut iste erat, qui tempore famis cibum a vidua petebat, largiturus ut hydria farinae per triennium et sex menses non deficeret, et quotidianos usus olei vas viduae inopi sufficeret ac ministraret . Merito ibi vo
Abbreviated transcription (Latin):
feriatus erat. quominus dereb incertis consule¬
recur. Cuiꝰ consilium egẏpto uniũse ꝓfuit. ut ñ
sentiret seꝑcẽ annor sterilitatem aliosq popu¬
los misere famis leuaret ieiumo. Danel ex capti¬
iuis regalium consultoꝵ̃ arbiter factꝰ. consilis
suis emendauit p̃sentia. ad nuntiauit fut᷑a. Ex
his enĩ que frequent᷑ inter p̃catus ostend̾ at uere

Expanded text:
feriatus erat, quo minus de rebus incertis consuleretur. Cujus consilium Aegypto universae profuit; ut non sentiret septem annorum sterilitatem, aliosque populos miserae famis levaret jejunio . 55. Daniel ex captivis, regalium consultorum arbiter factus, consiliis suis emendavit praesentia, annuntiavit futura. Ex his enim quae frequenter interpretatus os
Abbreviated transcription (Latin):
etiam tercius locus de his qͥ admiratione dig¬
niestimarent᷑. Ioseph et salomonis et damelis
exemplo decursus uidet᷑. Nam qͥd de moisi loqͣr
euius om̃is ifrł cotidie consilia p̃stolabatur. quo¬
rum uita fidem sciebat prudentiȩ admiratio¬
uemq eius augebat. Qͥ se non comnutteret con¬
silio moysi. cui semores si qua supͣ suum in tel¬
lectum et uirtutẽ ẽẽ arbitrarent᷑. diuidicanda
seruabant : Qͥs damelis consilium refugeret
possent. quib d̾s cantam conferebat gr̃am: Mo¬
ysi consilio bella conficiebant᷑. moysi meritis de
celo affluebat ȩlimonia. potus epetra. Quam
purus danihelis animus ut mulceret barba¬
ros mores mitigaret leones. que in illo tempe¬
rantia. quanta animi et corꝑis continentia: Nec
inmerito mirabilis factus om̃ib. qñ quod uehe¬
ment̃ admirant᷑ homines regalib fultus amiciciis¬
chuis aurum ñ querebat. nec delatum sibi honorẽ
plus faciebat quam fidem. quin et am pertelitari

Expanded text:
etiam tertius locus de his qui admiratione digni aestimarentur, Joseph, Salomonis et Danielis exemplo decursus videtur. Nam quid de Moyse loquar, cujus omnis Israel quotidie consilia praestolabatur, quorum vita fidem faciebat prudentiae, admirationemque ejus augebat? Quis se non committeret consilio Moysi, cui seniores, si qua supra suum intellectum et virtutem esse arbitrarentur, dijudicanda servabant? 57. Quis Danielis consilium refugeret,possent, quibus Deus tantam conferebat gratiam? Moysi consilio bella conficiebantur: Moysi meritis de coelo affluebat alimonia, potus e petra. 58. Quam purus Danielis animus, ut mulceret barbaros mores, mitigaret leones ! Quae in illo temperantia! Quanta animi et corporis 84 continentia! Nec immerito mirabilis factus omnibus, quando quod vehementer admirantur homines regalibus fultus amicitiis, aurum non quaerebat, nec delatum sibi honorem pluris faciebat quam fidem. Quin etiam periclitari
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuncta ut seueritas adhibeat᷑. et contumelia
repellat᷑. Atq etiam illud ipsum qͦd acerbitas habet
obiurgatio. significandũ ẽ io ipsius causa qͥ ob uir¬
get᷑ esse susceptũ. Rectũ ẽ aut̃ etiam in illis conten¬
cionib q̃ c̃ inimicissimis fiunt. etiam si nobis inoig¬
na eẽ audiamꝰ. cam̃ gͣuitatẽ retinere irac̃diam pel¬
lere. Que enĩ ẽ aliqͦ ꝑtͣbatione fiunt ea nec con¬
stant̃ fieri possunt. neq his qͥ ao sunt ꝓbari. defor¬
me etiam ẽ dese ipsi᷑m p̃dicare falsa p̃sertĩ. et ẽ ui¬
risione audientium imitari militẽ głosum. Et
eciam qͣlem hominis honorati et p̾neipis domum
placeat eẽ. Cuiꝰ finis et usus ad quẽ accõmod anda
est edifican dide sc̃ptio. Et cam̃ ao hibenda cõmoditatᷤ¬

Expanded text:
adiuncta, ut severitas adhibeaturetcontumelia adiuncta, ut severitas adhibeaturetcontumelia repellatur, atque etiam illud ipsum, quod acerbitatis habet obiurgatio, significandum est, ipsius id causa, qui obiurgetur, esse susceptum. Rectum est autem etiam in illis contentionibus, quae cum inimicissimis fiunt, etiamsi nobis indigna audiamus, tamen gravitatem retinere, iracundiam pellere. Quae enim cum aliqua perturbatione fiunt, ea nec constanter fieri possunt neque iis, qui adsunt, probari. Deforme etiam est de se ipsum praedicare falsa praesertim et cum irrisione audientium imitari militem gloriosum. etiam, qualem hominis honorati et principis domum placeat esse, cuius finis est usus, ad quem accommodanda est aedificandi descriptio et tamen adhibenda commoditat
Abbreviated transcription (Latin):
ratio fuerit. ita sit desinendi modus G qͦmͦ in om¬
ni uita rectissime p̃cipit᷑. ut ꝑt̾pationes fugiamꝰ.
idẽ motꝰ animi nimios rationi ñ obcemꝑantes.
sic eiꝰ modi motib sermo debet uacare. ne aut
ira existat. aut cupiditas aliqua. aut pigͥtia aut
ignauia ant tale aliqͥd appareat. Maximeq euran¬
dũ est ut eos qͥb c̃sermonẽ conferemꝰ. et uereri
et dilig̾e uideam᷑. Obiurgationes etiam ñ nunquã
incidunt necessariȩ. inqͥb utendũ ẽ forcasse et uo¬
cis contentione maiore. et ũboꝵ gͣuitate acriore. Io
agendum etiam ut ea fac̾e uideam̃ irati. S ut adu¬
rendum et secandũ. sic ad hoc genus castigandi.
raro inuitiq ueniemꝰ. Nec umꝗͣ nͥ necessario. si nul¬
la reperiet᷑ alia medicina. S cam̃ ira ꝓcul absit. cũ
qͣrecti nichil fieri nichil consid̾are̾ pot̃. Magna aut̃
parte clementi castigatione licet uti. gͣuitate cam̃

Expanded text:
ratio fuerit, ita sit desinendi modus. Sed quo modo in omratio fuerit, ita sit desinendi modus. Sed quo modo in omni vita rectissime praecipitur, ut perturbationes fugiamus, id est motus animi nimios rationi non optemperantes, sic eius modi motibus sermo debet vacare, ne aut ira exsistat aut cupiditas aliqua aut pigritia aut ignavia aut tale aliquid appareat, maximeque curandum est, ut eos, quibuscum sermonem conferemus, et vereri et diligere videamur. Obiurgationes etiam non numquam incidunt necessariae, in quibus utendum est fortasse et vocis contentione maiore et verborum gravitate acriore, id agendum etiam, ut ea facere videamur irati. Sed, ut ad urendum et secandum, sic ad hoc genus castigandi raro invitique veniemus nec umquam nisi necessario, si nulla reperietur alia medicina; sed tamen ira procul absit,cum qua nihil recte fieri, nihil considerate potest. Magnam autem partem clementi castigatione licet uti, gravitate tamen
Abbreviated transcription (Latin):
miimeꝙ ꝑtinax. insit ineo lepos. Nec uͦ tamꝗͣ in
possessionẽ. suam uener it excludat alios. S cum
reliquis in reb cum insermone cõmuni. uirissitu¬
Ainẽ ñ iniqũã putet. ac uideat in pͥmis qͥb dereb
loqͣtur. Si seriis seueritatẽ adhibeat si iocosis le¬
porem. Inpͥmisq ꝓuideat nesermo ucium aliqͥo
indicet in eẽ inmorib. qd̾ maxime tum solet eue¬
nire c̃studiose de absentib detrahendi eausa. aut
ꝑridiculũ aut seuere maledice contumelioseq
dr̃. Habent᷑ aut̃ plerũq sermones. aut de domes¬
ticis negotiis. aut derep. aut de arcium studuis
atq doctna. Dandagͥ oꝑa est ut eciam si aberra¬
be ad alia ceꝑit. ad hec reuocet᷑ oratio. s utẽq ao¬
erunt. neq enim hisdem de reb nec om̃i cemꝑe
nec simiłr delectam̃. Animadũcendũ ẽ etiam qti¬
nrͣis sermo delectationẽ habeat. et ut in cipienoi

Expanded text:
minimeque pertinax, insit in eo lepos; nec vero, tamquam in minimeque pertinax, insit in eo lepos; nec vero, tamquam in possessionem suam venerit, excludat alios, sed cum reliquis in rebus, tum in sermone communi vicissitudinem non iniquam putet; ac videat in primis, quibus de rebus loquatur; si seriis, severitatem adhibeat, si iocosis, leporem; in primisque provideat, ne sermo vitium aliquod indicet inesse in moribus; quod maxime tum solet evenire, cum studiose de absentibus detrahendi causa aut per ridiculum aut severe maledice contumelioseque dicitur. Habentur autem plerumque sermones aut de domesticis negotiis aut de re publica aut de artium studiis atque doctrina. Danda igitur opera est, ut, etiamsi aberrare ad alia coeperit, ad haec revocetur oratio, sed utcumque aderunt; neque enim isdem de rebus nec omni tempore nec similiter delectamur. Animadvertendum est etiam, quatenus sermo delectationem habeat, et, ut incipiendi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ꝑcinebunt: S cum orationis indicem uocem habe¬
anus. inuoce aut̃ dio seqͣmͣ ut clarasit ut suauis
utrũq om̃ino anat᷑a pẽcundũ ẽ. Uerum alterum
exercitatio augebit. alterũ imitatio presse loquentiũ
et lenit̃. Nichil fuit incatulis ut eos exqͥsito iudicio
putares ut̃i lit̾arum. qũaꝗͣ erant litt̾ati. s et alii.
hiĩ aut̃ optime uti lingua latina putabant᷑. Sonus
erat duleis. lut̾e neq exp̃sse neq opp̃sse. ne aut ob¬
scurum eẽt. qut putidum. Si ne contentione uox
nec languens nec canora. Ubior oratio .l. erassi nec
iinus faceta. s bene loquendi de catulis opinio ñ
inuior. Sale uͦ et facetũs cesar catuli patͥs fr̃ ui
cit om̃s. ut in illo ipso forensi geriere dicendi. conten¬
ciones alioꝵ sermone uinceret. Inom̃ib gͥ hisela¬
borandũ ẽ si mom̃i reqͥo de ceat exqͥrinius. Sit gͦ
bie sermo inqͦsoeratiei maxime excellunt. lenis

Expanded text:
nem pertinebunt. Sed cum orationis indicem vocem habenem pertinebunt. Sed cum orationis indicem vocem habeamus, in voce autem duo sequamur, ut clara sit, ut suavis, utrumque omnino a natura petundum est, verum alterum exercitatio augebit, alterum imitatio presse loquentium et leniter. Nihil fuit in Catulis, ut eos exquisite iudicio putares uti litterarum, quamquam erant litterati; sed et alii; hi autem optime uti lingua Latina putabantur; sonus erat dulcis, litterae neque expressae neque oppressae, ne aut obscurum esset aut putidum, sine contentione vox nec languens nec canora. Uberior oratio L. Crassi nec minus faceta, sed bene loquendi de Catulis opinio non minor. Sale vero et facetiis Caesar, Catuli patris frater, vicit omnes, ut in illo ipso forensi genere dicendi contentiones aliorum sermone vinceret. In omnibus igitur his elaborandum est, si in omni re quid deceat exquirimus. Sit ergo hic sermo, in quo Socratici maxime excellunt, lenis
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ ne animi motꝰ anat᷑a recedant. qͦd asseqͤm᷑
sic auebimus ne inꝑtͣbationes atq examinationes
incidamus. et si attentos animos ad decoris conserua¬
tionẽ cenebĩmus. Motꝰ aut̃ animoꝵ duplices sunt.
Alt̾i cogitationis. alc̾i appetitꝰ. Cogitatio in uͦ exqͥ¬
rendo maxime ũsat᷑. Appetitꝰ impellitad agendũ.
Curandũ ẽ gͥ ut cogitatione adres quã optimas
utam᷑. appetitũ raconi obedientẽ p̃beamꝰ. & qñ
magͥna uis orationis ẽ. eaq duplex. alta contentio¬
nis alt̾a sermonis. contemptio disceptationib cͥbu¬
at᷑ iudicioꝵ contionũ senatꝰ. Sermo incirculis dis¬
pritationib congͤssionib familrarũ ũset᷑. Seqͣt᷑ etiã
itcõnuua. Contentionis p̃cepta rechorum st̃. nulla
serinonis quainqũa lnt scio an possint hec qͦ eẽ. s
discentiũ studiis uiuenumt᷑ magist̾. huie aut̃ qui

Expanded text:
dum est, ne animi motus a natura recedant; quod assequemur, dum est, ne animi motus a natura recedant; quod assequemur, si cavebimus, ne in perturbationes atque exanimationes incidamus, et si attentos animos ad decoris conservationem tenebimus. Motus autem animorum duplices sunt, alteri cogitationis, alteri appetitus; cogitatio in vero exquirendo maxime versatur, appetitus impellit ad agendum. Curandum est igitur, ut cogitatione ad res quam optimas utamur, appetitum rationi oboedientem praebeamus. Et quoniam magna vis orationis est, eaque duplex, altera contentionis, altera sermonis, contentio disceptationibus tribuatur iudiciorum, contionum, senatus, sermo in circulis, disputationibus, congressionibus familiarium versetur, sequatur etiam convivia. Contentionis praecepta rhetorum sunt, nulla sermonis, quamquam haud scio an possint haec quoque esse. Sed discentium studiis inveniuntur magistri, huic autem qui
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ ualitudiis ñ cam potuit pat̾s simi¬
lis eẽ . ꝗͣ ille fuerat sin. Sigͥ ñ pot̾it siue causas
aefensitare. siue ppłm contionib cenere sue bel¬
la gerere. illa tamĩ p̃stare debebit q̃ erunt in
ipsius potestate. iusticiam. fiden. lib̾alitatẽ. mo¬
destiam. temꝑantiam. qͦ minus ab eo id qͦd desit
reqͥratur. Optima aut̃ hereditas apatͥb tͣdit᷑ ii¬
b̾is. om̃iq pat̾monio p̃stantior. gła uͥtutis rerũq
gestarum cui de decori eẽ. nefas et uiciũ iudican¬
dũ ẽ. Et qm̃ officia ñ eadem disparib etatib tri¬
buunt᷑. aliaquȩ sunt iuuenũ. alia senioꝵ. aliqͥd
etiam de hac distinctinctione dicendũ est. Est
gͥ ad olescentis. maiores natu uereri. exq hiis
dilig̾e opcimos et ꝓbatissimos quoꝵ consilio atq
aucldritate nicat᷑. In euntis enim etatis inscitia.
senum consticuenda et regenda prudentia ẽ.

Expanded text:
infirmitatem valetudinis non tam potuit patris simiinfirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de hac distinctione dicendum est. Est igitur adulescentis maiores natu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est.
Abbreviated transcription (Latin):
nem cet̾is ante ponint. In pͥmisq ũsutũ et callioũ
factũ solonis. qͥ quo et cutior eiꝰ uta eẽt. et plus
aliquanto reip. ꝓdesset furere se simulait. Sunt
his alii mulcũ dispares simpliceᷤᷤ et aꝑci qͥ nichil ex
oceulto nichil de insidus agendũ putant. uerita¬
ts eulcores fraudis inimici. Itẽq alii siqͥo uis ꝑpe¬
tiant᷑ cuiius deseruiant. dũ quo uelint conse¬
quant᷑. ut sillam et .m. crassũ uidelamꝰ. Qͦ in gen̾e
uer surissimũ et pacientissimũ lace dertioniũ ly¬
sandrum accepimꝰ. Contͣq calli erancidan qͥ p̃fectas
classis ꝓximus pꝰ lysandrũ fuit. Icẽq insermonib
aliũ quemq ꝗͣuis p̃potens sit effic̾e ut unus de mul
tis ẽẽ uideatur. Qd̾ incatulo et inpatre et infilio.
idemq in .&. mucio mancia uidimus. Audiit ex
maiorib natu hoe idem fuisse inẜ. scipione nasica.
contͣq patrẽ eiꝰ illũ qui ti. gracchi conatꝰ ꝑditos

Expanded text:
nem ceteris anteponunt; in primisque versutum et callidum nem ceteris anteponunt; in primisque versutum et callidum factum Solonis, qui, quo et tutior eius vita esset et plus aliquanto rei publicae prodesset, furere se simulavit. Sunt his alii multum dispares, simplices et aperti. qui nihil ex occulto, nihil de insidiis agendum putant, veritatis cultores, fraudis inimici, itemque alii, qui quidvis perpetiantur, cuivis deserviant, dum, quod velint, consequantur, ut Sullam et M. Crassum videbamus. Quo in genere versutissimum et patientissimum Lacedaemonium Lysandrum accepimus, contraque Callicratidam, qui praefectus classis proximus post Lysandrum fuit; itemque in sermonibus alium tis esse videatur. Quod in Catulo, et in patre, et in filio, idemque et in Q. Mucio Mancino ividimus, audivi et ex maioribus natu hoc idem fuisse in P. Scipione Nasica; contraque patrem eius illum qui Ti.Gracchi conatus perditos
Abbreviated transcription (Latin):
Auos uidemꝰ uelocitate ad cursũ. alios uir ib ad
luctandũ ualere. Itenq informis aliis dignitatẽ
in esse. aliis uenustatẽ sic ui animis existunt maiores
etiam uarietates. Erat in l. crasso. in .i. philippo. multꝰ
lepos maior eciam magisq de ui dustria.in c. cesare.
i. filio. At hisdem tẽꝑib. in a. scauro & in .m. qͥruso
ad olescente singularis seueritas. in c. lelio multa hi¬
laritas. in eiꝰ familiari scipione ambitio maior uita
cristior. Degrecis aut̃ dulcẽ & facecũ festiuiq ser¬
monis atq in om̃i oratione simulatorẽ. que ironia
greci nominar unt soeratẽ accepimꝰ. Contͣ pycago¬
ram et ꝑielem sũmã aueldutatẽ consecutos sine
ulla hilaritate. Callidũ hannibalem expenoꝵ
ex nr̃is ducib ꝙ maxinũ accepimꝰ facile celare. ca¬
cere dissamulare. insidiari. p̃riꝑe hostiũ consilia.
In quo genere gei themistoclem & phereum iaso¬

Expanded text:
alios videmus velocitate ad cursum, alios viribus ad alios videmus velocitate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitatem inesse, aliis venustatem, sic in animis exsistunt maiores etiam varietates. Erat in L. Crasso, in L. Philippo multus lepos, maior etiam magisque de industria in C. Caesare L. filio; at isdem temporibus in M. Scauro et in M. Druso adulescente singularis severitas, in C. Laelio multa hilaritas, in eius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis atque in omni oratione simulatorem, quem ei/rwna Graeci nominarunt, Socratem accepimus, contra Pythagoram et Periclem summam auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibus Q. Maximum accepimus, facile celare, tacere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. In quo genere Graeci Themistoclem et Pheraeum Iaso
Abbreviated transcription (Latin):
luptates ꝓpensior modonesit expecudũ gen̾e.
Sunt enini qͥdam homines ñ re s nomine. S siqͥs
ẽ paulo eretior quãuis uoluptate capiat᷑. occultar
et dissimulat appetitum uoluptatis ꝓpt̃ uereeũdi¬
am. Ex qͦ in telligr̃ corꝑis uoluptate nonsatis ẽẽ
dignam hominis p̃stantia eamq concempni &
reici oportere. sin sit qͥspiam qui aliqͥd tͥbuat
uoluptati diligent̃ et cenendũ eẽ eiꝰ fruende
modus scaq uictꝰ culcꝰq corꝑis ad ualitudinẽ re¬
ferat᷑ et ad uires ñ ad uoluptarẽ. Atq etiã si con
et aelicate ac molliter uiuere quanq honestũ
parce concinent̃ seuere sobͥe. Intelligendũ etiã¬
una cõmunis ẽ. ex eo qͦs om̃s parcicipes sumꝰ ratio¬
nis p̃stantiȩq eiꝰ. qͣ ante cellimus bestiis. aqua om¬
ne honestam decoꝵq tͣhitur. et exqͣratio inuenien¬
di officii exqͥrit᷑. Alt̾a aut̃ q̃ ꝓpͥe singulis ẽ tͥbuta.
Ut enĩ incorꝑib magne dissimilitudines sunt.

Expanded text:
it ex pecudum genere sunt enim quidam homines non re, sed nomine, sed si quis est paulo erectior, quamvis voluptate capiatur, occultat et dissimulat appetitum voluptatis propter verecundiam. Ex quo intellegitur corporis voluptatem non satis esse dignam hominis praestantia, eamque contemni et reici oportere; sin sit quispiam, qui aliquid tribuat voluptati, diligenter ei tenendum esse eius fruendae modum. Itaque victus cultusque corporis ad valetudinem referatur et ad viet delicate ac molliter vivere, quamque honestum parce, continenter, severe, sobrie. Ut enim iuna communis est ex eo, quod omnes participes sumus rationis praestantiaeque eius, qua antecellimus bestiis, a qua omne honestum decorumque trahitur, et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur, altera autem, quae proprie singulis est tributa. Ut enim in corporibus magnae dissimilitudines sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mui. Suppeditant aut̃ et campꝰ nr̃ et studia uenan¬
di. honesta exempla ludendi .S. ꝑcinet ad omnẽ offi¬
eii questionẽ semꝑ imꝓiitu habere ꝗͣtũ nata homi¬
ins pecudib reliqͥsq beluis antecedat. Ine nichil
sentiunt ñ uoluptatẽ adeam ꝯferunt᷑ omi impecu.
Hominis aut̃ mens adiscendo alit᷑ et cogitando sẽꝑ
aliqͥo ant in qͥrit. aut agit. uidendiq et auoienoi¬

Expanded text:
mur. Suppeditant autem et campus noster et studia venanmur. Suppeditant autem et campus noster et studia venandi honesta exempla ludendi. Sed pertinet ad omnem officii quaestionem semper in promptu habere, quantum natura hominis pecudibus reliquisque beluis antecedat; illae nihil sentiunt nisi voluptatem ad eamque feruntur omni impetu, hominis autem mens discendo alitur et cogitando, semper aliq
Abbreviated transcription (Latin):
destũ . s ingenium et facecũ eẽ. debet. Ut enĩ pueriᷤᷤ
ñ omnẽ ludendi licentiã damus. s eã quȩ ab honesta¬
cis actionib ñ sit aliena sic in ipsoioco aliqͦd ꝓbi in¬
genii lum̃ eluceat. Duplex omĩno ẽ iocanoi genus.
Unũ in lib̾ale peculans flagiciosũ obscenũ. Alcerũ
elegans. urbanũ. ingeniosum. facecũ. Quo gen̾e ñ mͦ
plautꝰ nr̃ et atticoꝵ antiꝗͣ comedia. s etiam philoso¬
phoꝵ socraticoꝵ. lib̾ referci sunt. Multaq mulcoꝵ
faceta dicta. ut ea q̃ asene catone collecta sunt q̃ uo¬
cant apͥocegmata. facilis gͥ ẽ distinctio ingeniu
& in lib̾alis ioci. Aiter ẽ si tenꝑe fit. ut si remisso.
animo homine dignus. alt̃ nelib̾o qͥdem si rerũ
tͣpicudini adhibetur ũboꝵ obscenitas. Ludendi etiã
est q̃dã modris retinenous. ut ne nimis om̃ia ꝓfunda¬
mus. eatiq uoluptate in aliqũa t̃pittidinẽ desabͣa¬

Expanded text:
destum, sed ingenuum et facetum esse debet. Ut enim pueris destum, sed ingenuum et facetum esse debet. Ut enim pueris non omnem ludendi licentiam damus, sed eam, quae ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Duplex omnino est iocandi genus, unum illiberale, petulans, flagitiosum, obscenum, alterum elegans, urbanum, ingeniosum, facetum. Quo genere non modo Plautus noster et Atticorum antiqua comoedia, sed etiam philosophorum Socraticorum libri referti sunt, multaque multorum facete dicta, ut ea, quae a sene Catone collecta sunt, quae vocant apofqe/gmata. Facilis igitur est distinctio ingenui et illiberalis ioci. Alter est, si tempore fit, ut si remisso animo, gravissimo homine dignus, alter ne libero quidem, si rerum turpitudini adhibetur verborum obscenitas. Ludendi etiam est quidam modus retinendus, ut ne nimis omnia profundamus elatique voluptate in aliquam turpitudinem delaba
Abbreviated transcription (Latin):
crauseunt. Relinquunt enĩ et abiciunt obedientiam
necrationi parent cui sunt subiecti lege nat᷑e. aqͥb
ñ modo animi ꝑtͤuant᷑. s etiam corꝑa. Licet ora ipsa cer¬
nere irataꝵ. aut eoꝵ qͥ aut libidine aliqua aut mecu
cõmocisunt. aut uoluptate nimia gestiunt. quoꝵ om¬
nium uultꝰ. uoces. motus. statusq mutant᷑. Ex qͥb illõ
in telligr̃̾ ut ad officii formam reũtam᷑. appecitꝰ om̃s
contrahendos seoandosq eẽ excitandãq animad ũsi¬
onẽ et diligentiam. ut neqͥo cem̾e ac forciuto. incon¬
sid̾ate negligent᷑q agamꝰ ¶ Neq enĩ ita gen̾ati a na¬
tara sumus. ut ad ludũ et iocũ facti ẽẽ uideam᷑. ad
seueritatẽ potiꝰ et adq̃dam studia gͣuiora atq ma¬
iora: Ludo aut̃ et ioco uti illo qͥdem licet. s siẽ son¬
no et quiecib eet̃is. Tum ẽ gͣuib serusq reb satsꝰ
fecerimus. Ipsũq genus iocandi ñ ꝓfusum et unmo¬

Expanded text:
ranseunt; relinquunt enim et abiciunt oboedientiam nec rationi parent, cui sunt subiecti lege naturae; a quibus non modo animi perturbantur, sed etiam corpora. Licet ora ipsa cernere iratorum aut eorum, qui aut libidine aliqua aut metu commoti sunt aut voluptate nimia gestiunt; quorum omnium voltus, voces, motus statusque mutantur. Ex quibus illud intellegitur, ut ad officii formam revertamur, appetitus omnes contrahendos sedandosque esse excitandamque animadversionem et diligentiam, ut ne quid temere ac fortuito, inconsiderate neglegenterque agamus. Neque enim ita generati a natura sumus, ut ad ludum et iocum facti esse videamur, ad severitatem potius et ad quaedam studia graviora atque maiora. Ludo autem et ioco uti illo quidem licet, sed sicut somno et quietibus ceteris tum, cum gravibus seriisque rebus satis fecerimus. Ipsumque genus iocandi non profusum nec immo
Abbreviated transcription (Latin):
cam̃ iusticia et liberalitas id maxime efficit. Nichil au¬
tem ẽ amabilius nec copulatius. quã moꝵ si militudo
bonor. Inqͥb enĩ eadem studia sunt. ee dem uolun¬
cates. in huis fit ut e quȩ qͥsq altero delectet᷑. aese ip¬
so. efficit᷑q id qͦo pythagoras uult in amueitia ut unꝰ
fiat ex plurib. Magna etiam illa cõmunitas ẽ quȩ
conficit᷑ ex beneficiis. ultro et cito datis acceptisq &
niutua et gͣta dum sunt. inc̾quos ea sunt. firma de¬
u̾inciunt᷑ societate. S ẽ om̃ia ratione aninioq ius¬
craris om̃iũ societatũ nulla ẽ gͣuior. nulla carior.
rentes. cari liberi. ꝓpinqͥ familiares. s om̃s om̃ium
caritates pat̾a una cõplexa ẽ. ꝓq qͥs bonus dubitet
morcẽ oppetere si ei sit ꝓfuturꝰ. quo ẽ decestabrlior
istoꝵ immanitas. qͥ lacerar̃t om̃is celere patͥam.
et in ea funoitꝰ. delenda oceipati. et st̾ et fuer̃t. S

Expanded text:
tamen iustitia et liberalitas id maxime efficit. Nihil autamen iustitia et liberalitas id maxime efficit. Nihil autem est amabilius nec copulatius quam morum similitudo bonorum; in quibus enim eadem studia sunt, eaedem voluntates, in iis fit ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso, efficiturque id, quod Pythagoras vult in amicitia, ut unus fiat ex pluribus. Magna etiam illa communitas est, quae conficitur ex beneficiis ultro et citro datis acceptis, quae et mutua et grata dum sunt, inter quos ea sunt, firma dvinciuntur societate. Sed cum omnia ratione animoque lustraris, omnium societatum nulla est gravior, nulla carior qrentes, cari liberi, propinqui, familiars, sed omnes omnium caritates patria una complexa est, pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere, si ei sit profuturus? Quo est detestabilior orum immanitas, qui lacerarunt omni scelere patriam et in ea funditus delenda occupati et sunt et fuerunt. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ma sociecas in ipso conuigio ẽ. ꝓxima in liberis. de inde
una domus cõmunia oim̃a. Io aut̃ ẽ pͥncipiũ urbis &
Post consobͥnoꝵ sobͥnorq. Qͥ cũ una domo iam capi
ñ possit. in alias domos camꝗͣ in colonias exeunt.
Secunt᷑ conubia et ad finitates ex qͥb eti am plures
ꝓpͣmqui. Que ꝓpagatio et soboles. origo ẽ rerum pu¬
blicarum. Sangnis aut̃ coniunetio et beniuolentia.
de iuncit homines caritate. Magnũ ẽ enĩ eadem ha¬
b̾e monum̃ta maioꝵ eisdem uti sac̾s. sepulera habe
cõmunia. S om̃iũ sociecatũ. nulla p̃stantior ẽ. nulli
firmior. quam cũ uiri boni. morib suniles st̃. familiari¬
cate conuincti. Iilud enĩ honestũ qͦd sepe diciniꝰ. etiã
si in alio cernimus. tam̃ nos mouet. atq illi in qͦ ineẽ.
uidet᷑ amicos fac̃. Et quanquã om̃is uircꝰ nos aose al¬
licit facitq ut eos diligamꝰ. in qͥb ipsa ineẽ uideat᷑.

Expanded text:
ima societas in ipso coniugio est, proxima in liberis, deinde ima societas in ipso coniugio est, proxima in liberis, deinde una domus, communia omnia; id autem est principium urbis et post consobrinorum sobrinorumque, qui cum una domo iam capi non possint, in alias domos tamquam in colonias exeunt. Sequuntur conubia et affinitates, ex quibus etiam plures opinqui; quae propagatio et suboles origo est rerum publicarum. Sanguinis autem coniunctio et benivolentia devincit homines et caritate; magnum est enim eadem habere monumenta maiorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia. Sed omnium societatum nulla praestantior est, nulla firmior, quam cum viri boni moribus similes sunt familiaritate coniuncti; illud enim honestum quod saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, in quo id inesse videtur, amicos facit. Et quamquam omnis virtus nos ad se allicit facitque, ut eos diligamus, in quibus ipsa inesse videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõmunẽ utilitatẽ afferendũ. S qm̃ copie parue
singłor sunt eoꝵ aut̃ qui his egeant infinita est¬
multitudo uulgaris lib̾alitas referenda ẽ ad illum
emnii finẽ. nichilhominus ipsi lucet. ut faculcas
sit qua innr̃os simus lib̾ales¶ Gradus aut̃ plures sunt
societatis hominũ. Ut eñ abilla infinita discedat᷑ ppo
ẽ eiꝰdem gentis. nationis. lingne. qua maxime homine
coniungunt᷑. Inte̾rius etiam ẽ eiꝰlem ẽẽ eiuitatis. mil¬
ta enĩ st̃ ciuib uit̾ se cõmunia. for: fana. porticuis iuę
leges. iura. iudicia. suffragia. consuecudines. p̃terea
et famidiaricates. Mulcisq cũ multis res rationesq¬
concracte. Arcior uͦ colligatio ẽ sociecatis ꝓpinquors.
abilla enĩ societate inmensa hunant gen̾is in exigu¬
um augustũq concludit᷑. Nam cũ sit hoc nat᷑a com¬
mune animantiũ ut habeant libidinẽ ꝓeremdi. pͥ¬

Expanded text:
ad communem utilitatem afferendum. Sed quoniam copiae parvae ad communem utilitatem afferendum. Sed quoniam copiae parvae singulorum sunt, eorum autem, qui his egeant, infinita estmultitudo, vulgaris liberalitas referenda est ad illum Ennii finem: Nihilo minus ipsi lucet, ut facultas sit, qua in nostros simus liberales. Gradus autem plures sunt societatis hominum. Ut enim ab illa infinita discedatur, propior est eiusdem gentis, nationis, linguae, qua maxime homines coniunguntur; interius etiam est eiusdem esse civitatis; multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura: iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis res rationesqcontractae. Artior vero colligatio est societatis propinquorum; ab illa enim immensa societate humani generis in exiguum angustumque concluditur. Nam cum sit hoc natura commune animantium, ut habeant libidinem procreandi, pr
Abbreviated transcription (Latin):
ter om̃s sociecas hec ẽ. inqͣ om̃ium rer̃ quas ad cõmu¬
nem hoĩnũ usũ nat᷑a genuit. ẽ seruanda cõmunitas.
ut quȩ dese̾pta st̃ legib et iure ciuili. hec ita tene¬
ant᷑ ut sit constitutũ. Eqͥb ipsis cec̾a sic obseruent᷑
ut in grecor ꝓũbio ẽ. amicoꝵ eẽ cõmunia om̃ia. Om̃a
aut̃ cõmunia hominũ uident᷑ ea que sunt gen̾is eiꝰ.
Quod abennio positũ inuna re cransferri in ꝑmul¬
tas pot̾. hom̃o qͣui erranti comit̃ monstrat uiã. qͣsi
lumen de suo lumine accendat. facit nichił ħ ominꝰ
ipsi luceat cũ illi accend̾it : Una ex re satis p̃cipit
ut qͥcqͥo sine det̾mento dmoda̾rĩ possit. idt̾buat᷑
uel ignoto. Exqͦ st̃ illa cõmunia ñphib̾e aqua ꝓflu¬
ente. pati abigne ignẽ caꝑe. si qͥ uelit consilium fi¬
dele de libante dare. quȩ sunt hus uͣtisia qͥ accipiunt
danti ñ molesta. Quare et his utendũᷤ et semꝑ aliquid

Expanded text:
ter omnes societas haec est; in qua omnium rerum, quas ad commuter omnes societas haec est; in qua omnium rerum, quas ad communem hominum usum natura genuit, est servanda communitas, ut, quae discripta sunt legibus et iure civili, haec ita teneantur, ut sit constitutum legibus ipsis, cetera sic observentur, ut in Graecorum proverbio est, amicorum esse communia omnia. Omnium autem communia hominum videntur ea, quae sunt generis eius, quod ab Ennio positum in una re transferri in permultas potest: Homó, qui erranti cómiter monstrát viam, Quasi lúmen de suo lúmine accendát, facit. Nihiló minus ipsi lúcet, cum illi accénderit. Una ex re satis praecipit, ut, quicquid sine detrimento commodari possit, id tribuatur vel ignoto; ex quo sunt illa communia: non prohibere aqua profluente, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberanti dare, quae sunt iis utilia, qui accipiunt, danti non molesta. Quare et his utendum est et semper aliquid