comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta: et sola in perpetiũ opprobria & crimi¬
ues remanserunt. Ue michi o aruma add tam
pditum uesi noli ue reditura sum ce. ipter
tugitusa s uioluptates nũꝗͣ effugiendis ei
eo ealforib concremanda. Q licd ieteli de
eũ eam cepit ad disinitã sententiatte & ui¬
mabui sege defuxam importuus ⁊ep¬
fit i eractor abstrahere: et hine inde iusis¬
ieortis ꝑhunc uastũ aerẽ sepatari. ⁊ per
senitis tͥenebrarũ. abduci transdiem ee¬
perit. & ne quaꝗͣ remeabile iter ager
ꝑbunes ulos u ipsa lux deficit: cũ pegn
agmine uiderit se per eatremas mun¬
de peoras in illud mnane ac uaciuioci¬
dere de mundo. atꝙ illud magnuo.
chaos quod uitȩ mortisq regioneo
orsceruit intrare.& uitales auras nat¬
re ipsius exia amitt̾e: cũ rebus hitna¬
nis eiale tatunũ diceis. morte ante se
habens et uitã post se relinquens in
ulud ħ orrenduo & iux oculis at tiu¬
gendũ ꝑtrahetur ꝓfundũ duiersis a¬

Expanded text:
ta, et sola in perpetuum opprobria et crimita, et sola in perpetuum opprobria et crimina remanserunt. Vae mihi, o anima, ad tam perditum vas velim nolim reditura sum, et propter fugitivas voluptates numquam effugiendis cum eo vaporibus concremanda. Quid inter haec, cum eam coeperit ad definitam sententiam, et immobili lege defixam importunus depositi exactor abstrahere, et hinc inde insulmortis per hunc vastum aerem separari, et per semitas tenebrarum abduci trans diem coeperit, et nequaquam remeabile iter agere per fines illos ubi ipsa lux deficit, cum peregagmine viderit se per extremas mundi oras in illud inane ac vacuum cadere de mundo, atque illud magnum chaos, quod vitae mortisque regionem discernit, intrare et vitales auras naturae ipsius exsul amittere? Cum rebus humanis vale ultimum dicens, mortem ante se habens, et vitam post se relinquens, in illud horrendum et vix oculis attingendum pertrahetur profundum, diversis a
Abbreviated transcription (Latin):
xortatur nos sermo diuinus. ut eur.¬
ramus dum lucem habemus: prius¬
quam noᷤ tenebre cõprehendant. Lucem
habemus si currimꝰ. si gressũ fidei pino¬
uemus. In tenebris sedemus: si ꝓmouere
cessamus. Paratos nos inueniat᷑ extrema
necessitas: quȩ sepe p̃uenit imparatos.
Certam nobis imponat sollicitudinẽ. in¬
certa conditio. Cottidianus sit illiꝰ ꝑicu.¬
li metus: cutꝰ nescitur incursus. Quam
tarde misera anima maloꝵ suoꝵ penite.¬
bit: cũ die ultimo suꝑueniente separa¬
ri se a corpore suo uiderit: cum sibi in
fine claudenti oculos. nigrescere & hor¬
rescere sempiterna nox ceperit: cum ia¬
cere ante se uacuũ salutis ac lucis. infe-¬
licem cõmilitonẽ suũ uiderit. incento¬
rem pariter ac deceptorẽ. cum quo de
arena mundi huius. ꝑ flagitiũ uicta
discessit: cũ cȩperit ab eodem iam diuul¬
sa. imnmanes & inanes suꝑ eum dare plan¬
rus &e dicere. Ubi sunt animositates & cu
illa omĩa taꝗͣ umbra: abierunt oblectam¬

Expanded text:
ortatur nos sermo divinus, ut curramus dum lucem habemus, priusquam nos tenebrae comprehendant. Lucem habemus si currimus, si gressum fidei promovemus; in tenebris residemus, si promovere cessamus. Paratos nos inveniat extrema necessitas, quae saepe praevenit imparatos. Certam nobis imponat sollicitudinem incerta conditio; quotidianus sit illius periculi metus, cujus nescitur incursus. Quam tarde misera anima malorum suorum poenitebit, cum die ultimo superveniente separari se a corpore suo viderit, cum sibi in fine claudenti oculos nigrescere et horrescere sempiterna nox coeperit, cum jacere ante se vacuum salutis ac lucis infelicem commilitonem suum viderit incentorem pariter ac deceptorem, cum quo de arena mundi hujus per flagitium suum victa discessit. Cum coeperit ab eodem jam divulsa immanes et inanes dare super eum planctus, et dicere: Ubi sunt animositates et cuilla omnia tamquam umbra, abierunt oblectamen
Abbreviated transcription (Latin):
relquiunꝰ adefideramꝰ Unde ñ sat is pdest subo
a nobis qualescũꝙ facultates exclusumꝰ qua
ipse i nobis resederũt cupiditates. Iice esta
Moc quare : Quia licet ieliquerins ires mouie mt¬
ra boria: adhuc tam̃ incgelibus mala in cerio

Expanded text:
relinquimus, desideramus. Unde non satis prodest quod a nobis qualescumque facultates exclusimus, quando ipsae in nobis resederunt cupiditates. Inde est quod Hoc quare? Quia licet reliquerimus in rebus exteriora bona, adhuc tamen in cordibus mala interiora
Abbreviated transcription (Latin):
tis fieri. incidut in laqueũ ac tẽꝑtationẽ. Ergo apłs
ñ solũ habentes s ipsã habendi ꝑsequit᷑ uolũtatẽ. Idõ¬
& toti ñ sumꝰ. & qui int̾ muros positi uix resistimus.
in scło expositi quid faciemꝰ: Qualit̾ stare poterunt
influctu atq in ipso colluc tantiũ tẽpestatũ iinpetu.
qui tã grauit̾ ꝑiclitant᷑ inportu: Ideoq inquantũ
possumꝰ stabiles simꝰ: in hoc tranquillissimo sinu .&¬
libet negligẽs. quã libet tepidus. ñ inuacuũ currit:
qui ad palmã cõsũmatioĩs ꝑseuerando ꝑuenerit.

Expanded text:
et tentationem . Ergo Apostolus non solum habentes, sed ipsam habendi persequitur voluntatem. Ideoet toti non sumus; et qui intra muros positi vix resistimus, in saeculo expositi quid faciemus? Qualiter stare poterunt in fluctu, atque in ipso colluctantium tempestatum impetu, qui tam graviter periclitantur in portu? Ideoque in quantum possumus, stabiles simus, in hoc tranquillissimo sinu quamlibet negligens, quamlibet tepidus non in vacuum cucurrit, qui ad palmam consummationis perseverando pervenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ere dico. etiam shic uiguiti aut triginta anuos
herbis sp̃e messis ostendant. & me sub ipso fales e¬
pore subita uel aeris cẽꝑie uł pluuiarũ inundit¬
ne decipiant. Quid m ꝓdit si uinea spẽ om̃ẽ infu¬
re pmiteat. & ferarũ incursio uł uastitas gramon
ipẽ omnẽ in consummatione subducat: Ioo ꝙ os
etiã llis dolendu sit qͥ hĩc pꝰ młta laboꝵ stipendu

Expanded text:
Vere dico etiam, si hic viginti aut triginta annos herbis spem messis ostendant, et me sub ipso falsis tempore subita vel aeris intemperie, vel pluviarum inundatione decipiant? Quid mihi proderit, si vinea spem omnem in flore promittat, et vel ferarum incursio, vel vastitas grandinis spem omnem in consummatietiam illis dolendum sit qui hinc post multa laborum stipendia,
Abbreviated transcription (Latin):
t euisa piciatis. Sane me mineris &. ꝓ nob̾ ñ neglegent̃ orate. Nolumꝰ enĩ sic̃
bhoprẽ quẽ ꝑiculosũ gerimꝰ deferatis: uradiu rorũ qd necessariũ nouim
indigemꝰ
Orate certatim concordi scõqo certamine ñ enĩ aduersus alterutrũ cer
ad uersus diabolũ sc̃is omnibus inimicũ: Inieiunus et uigiliis et dei cas¬
malisene benerta n solũ adiusticona q pisdigntustnla netribiuetisi¬

Expanded text:
i quae flagitat causa pietatis. Sane memineritis et pro nobis non neglegenter orare. nolumus enim sic nobis honorem, quem periculosum gerimus, deferatis, ut adiutorium, quod necessarium nouimus, indigemus. orate certatim concordi sanctoque certamine; non enim aduersus alterutrum certatis sed aduersus diabolum sanctis omnibus inimicum. in ieiuniis et uigiliis et omni casMA
Abbreviated transcription (Latin):
sibi primogenita uindic abat. serptura iurgiũ
parliulorum lusuuoc auit. Vnde& sara haec
uerba sustinens & consu&u dinem sibi primoge¬
nita uindicantis ancillȩ filii a parua a eate non
patiens crupit in uocem: Eic e ancillam cum fili¬
osuo. Non enĩ heredita bit filius ancillȩ cum
filio meo isaac. Quodcũ durum uisũ fuisser
abra hae. semꝑ enĩ primogenitis maiora debenr¬
tur non solumis maelem priorem eẽ desinere :
sed neȩ qualem quidẽ cũ minore fratre accipe¬
re portionem : ds̃ qui beram intus eẽ & foras expel¬
li uolebatancillã sara e uerba confirmat. elo¬
quiturad abraham Nondurũ sit coramte de
adhuc & paruulum ꝑ seque batur isaao. sibicir¬
cumcisionis praerogatiuam sibi primogenita
xp̃ĩ anum sustollitur inflatur erigitur
Consideremus in saniã iadȩ orum qui dnm̃
interfecerunt & proph&as & apłos ꝑsecutis¬
maiores ꝑsecutiones quas. &iam historiae docent

Expanded text:
sibi primogenita vindicabat, Scriptura jurgium sibi primogenita vindicabat, Scriptura jurgium parvulorum, lusum vocavit. Unde et Sara haec verba non sustinens, et consuetudinem sibi primogenita vindicantis ancillpatiens, erupit in vocem: Ejice ancillam cum filio suo. Non enim haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac. Quod cum durum visum fuisset Abrahae semper enim primogenitis majora dabantur non solum Ismaelem priorem esse desinere, sed ne aequalem quidem cum minore fratre accipere portionem: Deus qui liberam intus esse et foris expelli volebat ancillam, Sarae verba confirmat, et loquitur ad Abraham : Non durum sadhuc et parvulum persequebatur Isaac, sibi circumcisionis praerogativam, sibi primogenita Christianum sustollitur, inflatur, erigitur. Consideremus insaniam Judaeorum, qui et Dominum interfecerunt, et prophetas, et apostolosmajores persecutiones, quas nos etiam Historiae docent,
Abbreviated transcription (Latin):
Sedquẽ dicit scriptura : eice ancillã & filium ei:
non enĩ hereserit filius ancillȩ cũfiliomeo isa ac
Itaque fr̃s non sumus ancillȩ filii sed liberȩ qua
libertate nos xp̃s liberauit. Nonputo inuenire
nos posse ubiismael ꝑsecutũs fuerit is aac. sed tan¬
tum illud quod cũ filius a egyptiae quima iornatu
erat luder& cumis aac. indignata sit sara & dixe¬
ritadabraham. Eice ancillã & filium eius non
enimhere dicabit filius ancillȩ cum filiomeo
isaac. &utique simplex lusus inter infantes. ex¬
pulsione & abdicatione indignus est. Uerum
apłs quasi ebrȩus ex hebraeis & ad pedes magists
gam alielis edoctus qui quondã furentes aduer
bis sarȩ dicentis non enĩ hereditabit filius ancil¬
lȩcum filiomeoisaac. intellexit lusumillũ sim¬
plicemnon fuisse Sed quia forsitan is mahel
quasimaiornatu & eotempore circum cisus qm̃
poterat intellegere essentire quod passus ẽ :

Expanded text:
Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus: Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Qua libertate Christus nos liberavit. Non puto invenire non posse ubi Ismael persecutus 475 fuerit Isaac; sed tantum illud, quod cum filius Aegyptiae, qui major natu erat, luderet cum Isaac, indignata sit Sara, et dixerit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus: Non enim haereditabit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et utique simplex lusus inter infantes, expulsione et abdicatione indignus est. Verum Apostolus quasi Hebraeus ex Hebraeis, et ad pedes magistri Gamalielis edoctus: qui quondam furentes adversbis Sarae dicentis: non enim haereditabit filius ancillae, cum filio meo Isaac, intellexit lusum illum simplicem non fuisse. Sed quia forsitan Ismael quasi major natu, et eo tempore circumcisus quo jam poterat intelligere et sentire quod passus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus : cum in toto mundo crucis uexillares¬
pondeant & uixrarus atq notabilis inurbibus
iuda eus appareat. Nos aũt fr̃s secundum isaac
promissionis filiisumus: Apłm & similescius
secunduisaac promissionis eẽfilios. nulla in tel¬
legentiae difficultas est: Sed quia oriͤenes hunc
locum edis serens ita apłi posuit exemplum Vos
aut fr̃s secundumis. iac promissionis filui estis. que¬
ritur quo modo galathas quos stultos appellara rãt
& cepis sedixerat spũ carne finire Nunc secum¬
dumis a ac filios repromissionis uoo&: Dicimus
ita que apłm ideo eos appellare secundũ isa acfilios
repro missionis. quia non penitus eorũ despexe¬
rit salutem. & rur sumeos ad spm̃ quocoeperant
aestim& reuersuros. fiant q filii liberȩ quisi car¬
nefuerint consummatifili sint ancillȩ : Sed quo¬
modo tuncqui secundũ carnem natus fuerat. ꝑ¬
sequebatur eũ qui secundũs pm̃: ita &nunc

Expanded text:
dicamus, cum in toto mundo crucis vexilla resdicamus, cum in toto mundo crucis vexilla resplendeant: et vix rarus atque notabilis in urbibus Judaeus appareat. Nos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii sumus. Apostolum et similes ei secundum Isaac promissionis esse filios, nulla intelligentiae difficultas est. Sed quia Origenes hunc locum edisserens, ita Apostoli posuit exemplum: Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis, quaeritur quomodo Galatas, quos stultos appellarat, et incoepisse dixerat spiritu, carne finire, nunc secundum Isaac filios repromissionis vocet? Dicimus itaque Apostolum ideo eos appellare secundum Isaac filios repromissionis, quia non penitus eorum desperet salutem, et rursum eos ad spiritum quo coeperant aestimet reversuros, fiantque filii liberae. Qui si carne fuerint consummati, filii sunt ancillae. Sed quomodo tunc qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum qui secundum spiritum: ita et nunc.
Abbreviated transcription (Latin):
ditã sit & co ipso quod contranos seruare uisi
sunt conterantur quod morses creatoris di
seruus spiritalia scripserit: Apło quoque
est enim L& a resterilis quȩ ion paris. erum pe
&clam aquae non parturis : qui amulti filii de¬
serte magis quam eius quae hab& uirum. Viru
habuit srnagogalegem &iuxta annae quoque
proph&iam foeos ÷ quondã in liberis fuit: Steri¬
lis uero ecclesia sine uero xp̃o. sineullo sponsi
sermonis allo quio diuiacuit in deserto Sed
postquam accepit illa librũ repudu inmanus
suas & omnia ornamentauiri ini doliuertit
ornatum : tuncmaritus priori cingulo putres¬
cente : aliud lumbis suis balteu. aliud degentib
lumbare contex uit : quae statimut est uiroumo¬
ta Concepit & peperit & inesaia exclamat dñs
ꝑ proph&am Si estgens natasimul: quando una
diei nactibus apłorũ triamilia & quinq milia ho¬
minũ crediderunt Nec puto neces secẽ ut de

Expanded text:
dita sit: et eo ipso, quod contra nos servare visi dita sit: et eo ipso, quod contra nos servare visi sunt, conterantur: quod Moyses creatoris Dei servus, spiritualia scripserit, Apostolo quoest enim: laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum Virum habuit synagoga Legem: et juxta Annae quoque prophetiam, fetosa quondam in liberis fuit Sterilis vero Ecclesia, sine viro Christo, sine ullo sponsi sermonis alloquio, diu jacuit in deserto. Sed postquam accepit illa librum repudii in manus suas, et omnia ornamenta viri in idoli vertit ornamentum: tunc maritus, priore cingulo putrescente, alium lumbis suis baltheum, aliud de gentibus lumbare contexuit: quae statim ut est viro juncta, concepit et peperit. Et in Isaac exclamat Dominus per prophetam: Si est gens nata simul : quando una die in Actibus apostolorum tria millia, et quinque millia hominum crediderunt Nec puto necesse esse, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
linteẽ generatos. eos iut quiad su periora
descendant & allegorice uelint sentire
quaescripta sunt filios cẽsarȩ quae in lin
ph&as deancilla : Quos uero gentiliũ delibera
intellegere procreatos. Vn de melius eẽ ut ñ
solum de his qui l necclesi a sunt prodiuersitate
ut supra diximus intellectuũ alios seruos alios
filium. cum aut aperiente ihũ soripturas incen¬
sum fuerit coreius &infractione panis inspexe¬
riteũ quem ante a nonui debat : tunc & ipsũ
sarae filium nominari. Marcion& maniche¬
us. hunc locũ in quodixit apłs quae qui dem
sunt allegorica &c&era quae secuntur de
codicesuo tollere noluerunt : Putantes ad¬
uersum nos relinqui quod scilices lex aliter
sit intellegenda quam scripta est cumutiq
&iam si allegorice quodnos quoq. fatemur
& paulus doc& accipienda sit non prouolunta¬
te legentis sed proscribentis auetoritate sic con¬

Expanded text:
lint esse generatos: eos autem qui ad superiora lint esse generatos: eos autem qui ad superiora conscendant, et allegorice velint sentire quae scripta sunt, filios esse Sarae, quae in lingphetas de ancilla, quoslibet vero gentilium de libera intelligere procreatos. Unde melius esse, ut non solum de his qui in Ecclesia sunt, pro diversitate ut supra diximus intellectuum, alios servos, alios m esse filium: cum autem aperiente Jesu Scripturas, incensum fuerit cor ejus, et in fractione panis inspexerit eum quem antea non videbat : tunc et ipsum Sarae filium nominari. Marcion et Manichaeus hunc locum in quo dixit Apostolus: Quae quidem sunt allegorica, et caetera quae sequuntur, de codice suo tollere noluerunt, putantes adversum nos relinqui: quod scilicet Lex aliter sit intelligenda, quam scripta est; cum utique etiamsi allegorice quod nos quoque fatemur, et Paulus docet accipienda sit, non pro voluntate legentis, et pro scribentis auctoritate sic con
Abbreviated transcription (Latin):
cum uoce sublimium dogmatũ resonante: Si qui¬
dem abraham innra lingua patereleotus cũ soni¬
tu
refertur A garaũt quȩ interpraeatur pariꝰ¬
chiac idest in colatus siueperegrinatio sinemora
generat ismaelem quitantum audiat dĩ p̃cepta
nec faciat. hominem rusticũ. sanguinariũ. deser¬
ta sestantem: quiuniuersis fritribus suis delibe¬
raprocreatis inimicus sit & aduersa eis fronte
consistat N ec mirũ uetus testamentũ qđ in mon¬
temptationẽ son& & arabia signific& occasũ.
&e contrario quae fursumest herus alẽ quae
est libera mater quae scorũ demonstr& hanc
hierusalem qua e in p̃sentiarũest deorsum
eẽ & humi liln fimoque demersam. Sunt
qui duo testamenta & aliter intellegant᷑.
ut scripturam diuinam tamueerem quam
tom sensus eorumq. sententiam qui legunt
aut ancillam interp̃centur audiberam &
eos qui adhuditterȩ seruiant &spm̃timoris
habeant in seruitutem deagar aegyptia ue¬

Expanded text:
cum voce sublimium dogmatum resonante: siquicum voce sublimium dogmatum resonante: siquidem et Abraham in nostra lingua, pater electus cum sonitu refertur. Agar autem quae interpretatur παροικία, id est, incolatus, sive peregrinatio, sive mora, generat Ismael, qui tantum audiat Dei praecepta, nec faciat hominem rusticum, sanguinarium, deserta sectantem: qui universis fratribus suis de libera procreatis inimicus sit, et adversa eis fronte resistat. Nec mirum vetus Testamentum, quod in montentationem sonet: et Arabia significet occasum: et econtrario quae sursum est Jerusalem, quae est libera materque sanctorum, demonstret hanc Jerusalem, quae in praesenti est, deorsum esse, et in humili infimoque demersam. Sunt qui duo Testamenta et aliter intelligant: ut Scripturam divinam, tam veterem quam m sensus eorumque senientiam qui legunt, aut ancillam interpretentur, aut liberam, et eos, qui adhuc litterae serviant, et spiritum timoris habeant in servitutem, de Agar Aegyptia ve
Abbreviated transcription (Latin):
dinis & in alio loco Spiritalis aut̃ diudicat oma
ipse aũt anullo diudicatur. Quod scilic& aliud
quam supra diximus uerbum spiritalesone sed
nos spiritalem qui omnia diui dic& & ipse anemi¬
ne duudic&ur eum uirũ dicimus. quiuni ueor¬
sascripturarũ sacramenta cognoscens. sublimi¬
terea intellegat e ixpm̃ in diuinis libris uidens
nihilineis iudaicae traditionis admittat. haec
enim sunt duo testamenta. Vnũ quidem ã mon¬
tesina inserui tutẽ generans. quae estagar
quaesursum est hierus alem. libera est quae est
loco ista est ex planatio. ut agar ancillã inter p̃¬
tentur in lege & in populo iudaeorum. Saram
aũt liberã in ec desia quaedegentib congrega¬
taest. quaem ater scõrũ sit : paulodicente : quȩ
estmater omnium nrm haec diu non peperit
antequam xp̃s deuirgine nascereiur. a sterilis
fuit nec dumrisummundi isa acdeelecto patre

Expanded text:
dinis . Et in alio loco: Spiritualis autem dijudicat omnia: dinis . Et in alio loco: Spiritualis autem dijudicat omnia: ipse autem a nullo dijudicatur : quod scilicet aliud quam supra diximus, verbum spirituale sonet. Sed nos spiritualem, quia omnia judicet, et ipse a nemine dijudicetur, eum virum dicimus, qui universa Scripturarum sacramenta cognoscens, sublimiter ea intelligat: et Christum in divinis libris videns, nihil in eis Judaicae traditionis admittat. Haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar; em sursum est Hierusalem, libera est: quae est loco ista est explanatio, ut Agar ancillam, interpretentur in Lege, et in populo Judaeorum: Saram autem liberam, in Ecclesia, quae de gentibus congregata est, quae mater sanctorum sit, Paulo dicente: Quae est mater omnium nostrum. Haec diu non peperit, antequam Christus de Virgine nasceretur, et sterilis fuit: necdum risu mundi Isaac de electo patre
Abbreviated transcription (Latin):
dantur Apud athinienses quoq cuminario¬
pago satisfacer&. haec addidit Sicut & quidã
de uobis po&ȩ dixerunt. Ipsius enĩ & genus sumꝑ
Noc emisti eufertur in arato : quide caelostellisq con¬
media sumptus est menandri. Ex quibus & aliis
euidens est paulum nonignorasse litteras sae¬
culares & quã hic allegoriã dixit. Alibi uocas se
intellegentiamspiritalem utibi Scimus enĩ
qui alex spiritalis est. proeo quodest allegorica
siue allegoricȩ figurata & alibi Qoms eandẽ
spiritalem comederunt escam . & eundem spiri¬
talem biberunt potum. Bibebant enĩdespiri¬
tala consequenti eos pera : pecra autem erat xp̃s
M annahic & subiti fontis eruptio & perraipsa
quae sequitur quod allegoricȩ accipienda sint ne
mo qui dubit& Scioquid econtrario possit opponi
fr̃s. si prȩoccupatus fuerit homoinaliquode licto
uos spiritales instruite huius modi inspũmansunu¬

Expanded text:
dantur. Apud Athenienses quoque cum in Areodantur. Apud Athenienses quoque cum in Areopago satisfaceret, haec addidit: Sicut et quidam de vobis poetae dixerunt: Ipsius enim et genus sumus . Hoc hemistichium fertur in Arato, qui de coelo stellisque conmoedia sumptus est Menandri. Ex quibus et aliis, evidens est Paulum non ignorasse litteras saeculares, et quam hic allegoriam dixit, alibi vocasse intelligentiam spiritualem. Ut ibi: Scimus enim quod Lex spiritualis est , pro eo quod est, allegoria, sive allegorice figurata. Et alibi: Omnes eamdem spiritualem 472 comederunt escam, et eumdem spiritualem biberunt potum. Bibebant autem de spirituali sequenti eos petra, petra autem erat Christus . Manna hic, et subiti fontis eruptio, et petra ipsa quae sequitur, quod allegorice accipienda sint, nemo est qui dubitet. Scio quid econtrario possit opponi: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos spirituales instruite istiusmodi in spiritu mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
peccati. agas nos genera uit aegypti. Sinon
regne peccatũ in mortali nr̃o corpore. ueredi
filiisumus. Quae quidem sunt allegorica Alle¬
goria proprie de aste grammatica est. & quo a
m&afora uel c&eris thropis differat. in scolis
paruuli discimus. Aliud preendit inuerbis. ali¬
ud significat insensu Plenis untoritorũ & poe¬
taru libri scriptura quo que diuina ꝑhancnon
modica ex parte contexta est : qđ intellegens apłs
paulus quippe quis aeculares litteras aliqua ex
pirte contigerat ipso uerbo figurae usus est : ut alle¬
goria sicut apuduos dr̃ apellar& quod scilic& sen¬
sum magis locihuius grȩcisermonis ab usione
monstrar&. Scisse aũt paulũ lic&non ad ꝑfec¬
tum litteras saeculares ipsius uerba testantur
Dixit qui daeis proprius corũ proph&a Cr&en¬
ses semꝑmen daces. male bestiae. uentres pigri
Hincuersus heroicus epimeni dis po&ȩ est :
Cuius & plato & c&criscriptores ueleres recor¬

Expanded text:
peccati, Agar nos generavit Aegyptia: si non regnat peccatum in nostro mortali corpore, vere Dei filii sumus. Quae sunt per allegoriam dicta. Allegoria proprie de arte grammatica est, et quo a metaphora, vel caeteris tropis differat, in scholis parvuli discimus. Aliud praetendit in verbis, aliud significat in sensu. Pleni sunt oratorum , et poetarum libri. Scriptura quoque divina, per hanc non modica ex parte contexta est. Quod intelligens Paulus apostolus quippe qui et saeculares litteras aliqua ex parte contigerat ipso verbo figurae usus est, ut allegoriam, sicut apud suos dicitur, appellaret: quo scilicet sensu magis loci hujus Graeci sermonis abusionem monstraret. Scisse autem Paulum, licet non ad perfectum, litteras saeculares, ipsius verba testantur: Dixit quidam ex eis, proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri . Hic versus heroicus Epimenidis poetae est, cujus et Plato, et caeteri scriptores veteres recor
Abbreviated transcription (Latin):
tantum modo qua e ab eo dictas̃ comprobantes.
dextras dederunt consortii. & num suum pauliq
eu angelium firmauerunt. Rursum notan¬
dum qđ contulerunt uerbum ipsum sit in.
graeco de quo ante tractauimus. Sed contra
cumui dissent qđ creditũ est mihie uangłm
praeputii sicut pero circumcisionis: quienĩ
operatus est p&ro in a postolatũ circucisionis

Expanded text:
tantummodo quae ab eo dicta sunt comprobantes, tantummodo quae ab eo dicta sunt comprobantes, dexteras dederunt consortii, et unum suum Paulique Evangelium firmaverunt. Rursum notandum, quod contulerunt, verbum ipsum sit in Graeco, de quo ante tractavimus. Sed contra cum vidissent quod creditum est mihi Evangelium praeputii, sicut 403 Petro circumcisionis. Qui enim operatus est
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ accepit morsen non enĩ accepit dauid
non accepit aliorum Nec eorũ ergo accipi&. qui
cedere quibus damuidentur ad tempus. tam&¬
si ipsum mecum sentiant p&ro quoquedicente
Iinueritate cognosco qui a non estacceptor ꝑsona¬
rum ds sed in omni locoquiti macũ &operatur
iustitiam acceptabilis eiest. Quoitaque argum̃to
exgentibus baptitato nec rircũtiso scandalum
sustinebant utitur. & placateos senon potuis se
nũnc sc̃s apłs paulus aduersum ipsum perum
disputat qđ ꝑsonarum nonsacceptor ds. sed unũ¬
quem que ꝑueritate iudic& Mita caute &pe¬
decẽptim inter laudẽ & obiurgationẽ pari
me dius incedit. Vt & praecessori apło deforat.
a nihi lominus audaccer eire sistat in facie ueri¬
tate compulsus. Mihienĩ quiuidebantur eõ¬
aliquid. Nihil contulerunt. Ipsuperius cumillis
contulit. & multa ad eos r&ulit quae ingenti¬
bus ꝑpecrarat. illinihil contuleruntei Sed

Expanded text:
Non enim accepit Moysi, non accepit David, Non enim accepit Moysi, non accepit David, non accepit aliorum: nec eorum ergo accipiet, qui cedere quibusdam videntur ad tempus, tametsi ipsi mecum sentiant, Petro quoque dicente: In veritate cognosco, quia non est acceptor personarum Deus: sed in omni loco qui timet eum, et operatur justitiam acceptabilis ei est . Quo itaque argumentoex gentibus baptizato, nec circumciso, scandalum sustinebant, utitur, et placat eos se non potuisse nunc sanctus apostolus Paulus adversum ipsum Petrum disputat, quod personarum non sit acceptor Deus, sed unumquemque pro veritate judicet. Et ita caute et pedetentim inter laudem et objurgationem Petri medius incedit, ut et praecessori apostolo deferat, et nihilominus audacter ei resistat in faciem, veritate compulsus. Mihi enim qui videbantur, nihil contulerunt. Ipse superius cum illis contulit, et multa ad eos retulit, quae in gentibus perpetraret: illi nihil contulerunt ei, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rosolinis intertantos iudȩos inminentibus hinc
indefalsis fratrib & his quimaiores erant aliquat
exparta eohibentibus nulla poruimus ui acrati¬
cirꝓcompelliut obserua remus circũcisionẽ quã
soreb anoius et̃ finita Vos ex gentibus uos exga¬
utra uos quibusuis nulla in ferripotest ultro
dͥstistia necedente adlegis iamoblitȩ transcen¬
distis ueustatem : Abhis aut quiuidebantiree
aliquid quales aliquando fuerint: Nibil mea
interest pis ꝑsonã hominis non accipit Lica
inquit petrum &iohannẽ ds̃ secum aplos ha¬
buerit & trans figuratum cũ in monte uiderint
& sup ipsos eccle si ae sit positum fundamentũm
tam̃nihilrefert quia non aduersueos loquor
qui eo tempore dnm sequebantur sed aduersi
eos quinunclegem praeponunt gratiae. Necde¬
traho praeces soribus nec in aliqua parte accuso
maiores sed hoc dico quiadsꝑsonã hominis n accipit

Expanded text:
rosolymis inter tantos Judaeos, imminentibus hinc rosolymis inter tantos Judaeos, imminentibus hinc inde falsis fratribus, et his qui majores erant, aliqua ex parte cohibentibus, nulla potuimus vi ac ratione compelli ut observaremus circumcisionem, quam sciebamus esse finitam, vos ex gentibus, vos in Galatia, vos, quibus vis nulla inferri potest, ultro a gratia recedentes ad legis jam abolitae transcendetis vetustatem. Ab his autem, qui videbantur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest: Deus personam hominis non accipit. Licet, inquit, Petrum et Joannem Dominus secum apostolos habuerit, et transfiguratum eum in monte viderint , et super ipsos Ecclesiae sit positum fundamentum: mihi tamen nihil refert, quia non adversum eos loquor qui eo tempore Dominum sequebantur, sed adversum eos loquor qui nunc legem praeponunt gratiae: nec detraho praecessoribus, nec in aliqua parte accuso majores, sed hoc dico, quia Deus personam hominis non accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
firmareur &maner& apudga lathas seuspi¬
Non in carnalisensu sed in intellegentia spiritedi
Nec inmanifestoi idaismo. sed inocculto: Scien
fluasit & silegatur non habeat quodei respon¬
deat illãq concludat sed esseordinẽ letcionis
& sensus Sedneq titus quimecũ erat cume& egen¬
tibus compulsus est circumcidi statimque subiungat
quae causa fuerit ut ad circum cisionẽ impeller&ur
inuitus propter introductos inquit falsos fr̃s
qui sub in troierunt explorarelibertatẽ nram quã
habemus in xp̃ouiũ ut nos in seruitutẽ redigerent
quicumministerrere multitudinẽ uellent.¬
& nos alibertate xp̃iin legis transducere seruitu¬
tem : nec ad tempus quide eis cessimus ut circum¬
cidere musticum Maxime cum& aliqua obec¬
lesiasticãpacem potuerit nos necessitas excus are
Et hoctotũ fecimus ut uobis nulla fier& occasio
ab eu angelii gratia recedendi Sugitur nos hie¬

Expanded text:
firmaretur, et maneret apud Galatas Evangfirmaretur, et maneret apud Galatas Evangnon in carnali sensu, sed in intelligentia spirituali; nec in manifesto Judaismo, sed in occulto. Sciend, superflua sit: et si legatur, non habeat quod ei respondeat, illamque concludat; sed esse ordinem lectionis et sensus: Sed neque Titus qui mecum erat, cum esset ex gentibus, compulsus est circumcidi. Statimque subjungat quae causa fuerit, ut ad circumcisionem impelleretur invitus: Propter subintroductos, inquit, falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem redqui cum minis, terrore, multitudine vellent nos a libertate Christi in legis traducere servitutem, nec ad tempus quidem eis cessimus ut circumcideremus Titum: maxime cum et aliqua ob Ecclesiasticam pacem potuerit nos necessitas excusare: Et hoc totum fecimus ut vobis nulla fieret occasio ab Evangelii gratia recedendi. Si igitur Hie
Abbreviated transcription (Latin):
nihil hominus tamen obxp̃ĩ gritiã uniuersa
contẽp̃nere Namcniss& hiero solimam
& falsifratres qui ex circũcisione credideram
cumuellent in plere ut orcumcider&atum
Nertitum nec secessis se uiolentiae quomiut
custodirent euangelii ueritate Quod sidic̃
se necessitate superatu utcircumcidere
titum quomodogalathas reuocat acircũ¬
cisione Aqua nectitum qui secum fuerat
exgentibus hiero solimis potuit excus are
Ita que aut iuxta graecos codicẽs est legendũ
quibus neq adhora cessimus subiectioni ut
consequenterpors & intellegi ut ueritas euan¬
gelii ꝑmaner& apuduos. Autsi latini exon¬
plaris alicui fides plac& secundũ superiorem
sensũ accipere debemus ut adhoramcessi
non circu cidendititum sed eundibuero fo¬
lim amfuerit. quod icilic& deirco subierto¬
nicesserint paulus & barnabas cundibiero¬
solimam sedition coblegẽ antiochieconci¬
tita ut ꝑ epłam apostolorum suaschas etar

Expanded text:
nihilominus tamen ob Christi gratiam universa nihilominus tamen ob Christi gratiam universa contemnere. Nam cum isset Jerosolymam, et falsi fratres qui ex circumcisione crediderant eum vellent impellere 401 ut circumcideret Titum: nec Titum, nec se cessisse violentiae, quo minus custodirent Evangelii veritatem. Quod si dicit se necessitate superatum ut circumcideret Titum: quomodo Galatas revocat a circucisione, a qua nec Titum, qui secum fuerat ex gentibus Hierosolymis potuit excusare? Itaque aut juxta Graecos codices est legendum, Quibus neque ad horam cessimus subjectioni, ut consequenter possit intelligi, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Aut si Latini exemplaris alicui fieri placet, secundum superiorem sensum accipere debemus, ut ad horam cessio non circumcidendi Titum, sed eundi Hierosolymam fuerit. Quod scilicet idcirco subjectioni cesserint Paulus et Barnabas eundi Hierosolymam, seditione ob legem Antiochiae concitata, ut per epistolam apostolorum sua sententia
Abbreviated transcription (Latin):
busneq adhorã cessimus subiectioni ut uero¬
tas euangelii ꝑmaner& apuduos¬
ititus cum e& exgentib: nollo pocui terro¬
re compelli ut circum cider&ur hiero solr¬
mis iniuda eorũ meropoliciuitate. inqua
tanta paulus blas phemiȩ in morsenflagra¬
bat inuidia. ut postea paene auidaeis inter¬
fectus sit quando a tribunoliberatur &roma
tunctus ad caesarem mictitur Quomodo qui¬
damputunt legendum eẽ quibus adhoram
cessimus subiectioniut uerita seuangelii ꝑ¬
maneat apuduos & intellegendũ qđ titus ip¬
sequi compelli antenon potuit ad circũcisionẽ.
rursũ circumcisus sit atq subiectus : Aut quae
&cẽ aliquid a estimare cnibilsint: sed&
ipsius epistolae sensuiualderepugnat galathas
acircumcisionereuocans. hocintoto serpais
suitextus agit ut doceait sehebrȩum alcebiur¬
is omnia quondã legis opera seruantuẽ. circum¬
cisum octauadie secundũ legẽ faris a eucum

Expanded text:
bus neque ad horam cessimus subjectioni, ut veribus neque ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos. Si Titus, cum esset ex gentibus, nullo potuit terrore compelli, ut circumcideretur Jerosolymis, in Judaeorum metropoli civitate, in qua tanta Paulus blasphemiae in Moysen flagrabat invidia: ut postea pene a Judaeis interfectus sit, quando a tribuno liberatur, et Romam vinctus ad Caesarem mittitur: quomodo quidam putant legendum esse, quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii permaneat apud vos, et intelligendum quod Titus ipse qui compelli ante non potuit ad circumcisionem, rursum circumcisus sit, atque subjectus? Aut, quae esse aliquid aestimare, cum nihil sint? Sed et ipsius Epistolae sensui valde repugnat, Galatas ad circumcisionem revocare. Hoc toto sermonis sui textu agit, ut doceat se Hebraeum ex Hebraeis, omnia quondam Legis opera servantem, circumcisum octava die secundum Legem Pharisaeorum:
Abbreviated transcription (Latin):
deremani festa quasi dubia semitqpas ssunt
anulli resider& ultra dubitatio circumcisi onis¬
omissae cum apłorũ e& lit teris imperatũ iu¬
gumlegis ab his qui in xpm̃ exgentibus credide¬
tibus seor sum aut his quiui debantur Neforte
inuacuum currerem autcucurrisse ei scur¬
tellegi ut abscondite cum apłis gratia euan¬
geli cae libertatis & legis ab solute uecustae¬
tem contulerit proptermultitudinẽ ereden¬
tiũ iudacorũ quinecdũ poterant aprabic
implacionẽ & fidem legis audire quiaabsen
gem u&erem non sequendã Non quitouiubus
timuerit neꝑ decem & septem annos falsum
ingentibus eu angelium praedicasse sedut osten¬
der& prȩcessorib: suis non inuacuum currere
aut cucurrisse sicut put auerunt ignorantes
Sedneq ticus quime cumerat cum ess& eogen¬
tibus compulsus est circũcidi. Propter sub in¬
troductos aũt falsos frs qui sub introierunt
xpõiriũ ut nos in seruitu temredigerent : qui¬

Expanded text:
de re manifesta, quasi dubia se mitti passi sde re manifesta, quasi dubia se mitti passi set nulli resideromissae, cum apostolorum esset litteris imperatum, jugum legis ab iis qui in Christum ex gentibus credidetibus: scorsum autem his qui videbantur: ne forte in vacuum currerem, vel cucurrissem, et sic intelligi, ut abscondite cum apostolis gratiam Evangelicae libertatis, 400 et Legis abolitae vetustatem contulerit, propter multitudinem credentium Judaeorum, qui necdum poterant Christum adimpletionem et finem Legis audire, qui et absentgem veterem non sequendam. Non quod Paulus timuerit, ne per decem et septem annos falsum in gentibus Evangelium praedicasset; sed ut ostenderet praecessoribus suis non se in vacuum currere aut cucurrissesed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant Christo Jesu, ut nos in servitutem redigerent: qui
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisionem paenitus auferr&. alisus sit duce¬
retitum hominẽ incircumcisum. & intertantã
miltitudinẽ iudueorum & in imicossuos qui
quasi obrelum legis sanguinẽ eius aurire cu¬
piebant. Nec ips e nectitus aliquo s int terrore
superat inecessicuti cedere quae potuit habere
ueniã uel proloco. uel pro auctoritate maioꝵ:
uel pronum ero ecclesiarum quae exiud a eis
in xpocredebant uel protempore n& antam
simulinuidiã sustinerent quidam postquat¬
tuor decim eininꝰs eũ hiero solimis ascendisse
tuncdicunt . quando in accibus apłoꝵ de questi¬
onibus obseruandȩ uel praermittende legis
intercredentes antio chiȩ orta dissensioest¬
& placuitire hiero solimã & sententiumdioꝵ
prestolari quan do ipse quoque paulus abar¬
nabasmissisunt & hoceẽ quod inco diciblegga¬
turlatinis quibus adhoraim cessimus sabuesu¬
tioni ut ueritas euangelui ꝑseuerare apuduos
quod scli& propterea & paulus a baraaban

Expanded text:
cumcisionem penitus auferret, ausus sit ducecumcisionem penitus auferret, ausus sit ducere Titum, hominem incircumcisum. Et inter tantam multitudinem Judaeorum et inimicos suos, qui quasi ob zelum Legis sanguinem ejus haurire cupiebant, nec ipse, nec Titus aliquo sint terrore superati necessitati cedere. Quae potuit habere veniam, vel pro loco, vel pro auctoritate majorum, vel pro numero Ecclesiarum, quae de Judaeis in Christo credebant, vel pro tempore, ne tantam simul invidiam sustinerent. Quidam post quatuordecim annos eum Jerosolymam ascendisse tunc dicunt, quando in Actibus apostolorum de quaestionibus observandae, vel praetermittendae Legis, inter credentes Antiochiae orta dissensio est; et placuit ire Jerosolymam, et sententiam majorum praestolari, quando ipse quoque Paulus et Barnabas missi sunt: et hoc esse quod in codicibus legatur Latinis: Quibus ad horam cessimus subjectioni, ut veritas Evangelii perseveraret apud vos. Quod scilicet propterea Paulus et Barnabas
Abbreviated transcription (Latin):
quam apudnos intellegitur. cum scilic& eaquȩ
nouimus conferimus cum amico. & qua s iinsi¬
num eius & conscientiã reponimus. ut paricon¬
silio uel probanda sint uel im probanda quae no¬
uimus Ascendit igitur postquatuor decim
manserat apudeũ. Nunc sedicit ideoꝑrexisse
bacircum ciso atito egentib habente praepu¬
tium at subore duorum &trium testiũ star&
omne uerbum Aliud est aut conferre. aliud
discere. Interconferentes a equalitas est: Int
docentem & discente minores tille quidiscit
In principio fidei. intransitua postolos uidit
postannosut ipseait decẽ & septem. plene
Duplicemobecusam. quo& humilitas ostende¬
respauli quidoctor in toto orbe i amgentiũ
ad praecessores apłos cucurriss&: & galathȩ
qui iniudea ecdesus prae sidebant᷑ Simulaũt
te: ad eos ipsos quide coplura cognouerant
qđ legem in fringer& morsendestruer& cir¬

Expanded text:
quam apud nos intelligitur, cum scilicet ea quae quam apud nos intelligitur, cum scilicet ea quae novimus, conferimus cum amico; et quasi in sinum ejus et conscientiam reponimus, ut pari consilio vel probanda sint, vel improbanda, quae novimus. Ascendit igitur post quatuordecim manserat apud eum, nunc se dicit ideo perrexisse,ba circumciso, et Tito ex gentibus habente praeputium: ut sub ore duorum et trium testium, staret omne verbum . Aliud est autem conferre, aliud discere. Inter conferentes aequalitas est; inter docentem et discentem, minor est ille qui discit. In principio fidei, in transitu apostolos vidit  Al. videt. Post annos ut ipse ait decem et septem, plene Duplicem ob causam, quo et humilitas ostenderetur Pauli, qui doctor in toto orbe jam gentium, ad praecessores apostolos cucurrisset: et Galataequi in Judaea Ecclesiis praesidebant. Simul autete, ad eos ipsos qui de eo plura cognoverant, quod Legem infringeret, Moysen destrueret, cir
Abbreviated transcription (Latin):
prus ꝑsecutus fuerat potuisse existereglorio¬
sum. Nisi prae dicatio eius eorũ quoq qui ante
eum malum nouerant ess &iuditio comproba¬
ta & adpropositũ oculte redit. tam breuete¬
pus sedniudȩa fecis se confirmans ut &icm uul¬
tocredentib: esset ignotus. Ex quo ostendit ñ
doctores. sed xpm̃ qui sibi eungeliũ reuelass&.
Simulaut̃ notandũ quod supradicatur ecclesia
expugnasse. hicfidem. Ibi homines. hicrem
quamaliquando expugnabat De ecclesi a enĩ
similiter sonare non poterat. De inde post annos
quatuor decĩrersum ascendihirrosolimã cũ bar¬
ingentib: Se orsũ aũt his quiuĩ debantur: nefor¬
te inuacuũ currerem aut cucurrissem Id qđ su
pralatinus interpres ad qui eui dixerat. in eo loco
ubi scriptum est. continuo non ad quieui carni
& sanguini. in presentiloco contulimagis quã
ad qui eui interpr&atus est: &utuerius dicam
sermograecus ANeo entN Aliud quiddã

Expanded text:
prius persecutus fuerat, potuisse existere glorioprius persecutus fuerat, potuisse existere gloriosum, nisi praedicatio ejus, eorum quoque qui ante eum malum noverant, esset judicio comprobata. Et ad propositum occulte redit, tam breve tempus se in Judaea fecisse confirmans ut etiam vultu credentibus esset ignotus. Ex quo ostendit, non doctores, sed Christum, qui sibi Evangelium revelasset. Simul autem notandum quod supra dicatur Ecclesiam expugnasse, hic fidem: ibi homines, hic remquam aliquando expugnabat. De Ecclesia enim similiter sonare non poterant. Deinde post annos quattuordecim iterum ascendi Hierosolyma cum Barin gentibus seorsum autem his qui videbantur ne forte in vacuum currerem aut cupra Latinus interpres, acquievi, dixerat in eo loco ubi scriptum est: Continuo non acquievi carni et sanguini, in praesenti loco, contuli, magis quam acquievi, interpretatus est. Et ut verius dicam, sermo Graecus ἀνεθέμην aliud quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
crepent De indeuen iin partes syriȩ &ciliciȩ
Post hiero solime uisionem uenitad syriam
qua enobiscum đr̃ excelsa atque sublimis. & inde
transit ad ciliciam quam in fidexp̃i cupiebat ad¬
sumere. euangelizans ei uocationẽ paeniten¬
tiae Cilicia quippe interpra&aturad sumptio
siue uocatiolamentabilis. Erã aut̃ ignotus facie.
ecclesiis iudeae quaeerant in xp̃oitiũ. Tantum
aut̃ auditũ habebant. qm̃ qui ꝑ sequebatur nos
aliquando nunceuangelitat fidem quam quon¬
dam ex pugnabat & in me. glorificabant dm̃
Ecclesiae quaeerant iniudea paulũ tantũ ru¬
more cognouerant ex quibus plere q̃ eũ magis
ꝑ secutorem quã a płm uiderant Sifia uero &
partes cilrciae. arabic& damascum ex uultu
quoque cũ forsitan nouerant: quia doctorgen¬
tium euangeliũ xp̃i. non iudaeis sed gentib
praedicabat. Totũ aut̃ quod ait illudest. ut do¬
de at senum quã deꝑsecutore apud eos ipsos quos

Expanded text:
crepent. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. crepent. Deinde veni in partes Syriae et Ciliciae. Post Jerosolymae visionem venit ad Syriam, quae nobiscum dicitur excelsa atque sublimis. Et inde transiit ad Ciliciam, quam in fide Christi cupiebat assumere, evangelizans ei vocationem poenitentiae: Cilicia quippe interpretatur assumpti, sive vocatio lamentabilis. Eram autem ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae erant in Christo Jesu. Tantum autem auditum habebant: quoniam qui persequebatur nos aliquando, nunc evangelizat fidem quam quondam expugnabat: et in me glorificabant Deum. Ecclesiae quae erant in Judaea, Paulum tantum rumore cognoverant. Ex quibus pleraeque eum magis persecutorem, quam apostolum viderant. Syria vero et partes Ciliciae, Arabia et Damascus, ex vultu quoque eum forsitan noverant: quia Doctor gentium Evangelium Christi non Judaeis, sed gentibus 398 praedicabat. Totum autem quod agit, illud est: ut doceat se numquam de persecutore apud eos ipsos quos
Abbreviated transcription (Latin):
rentat tingere qui& ipsepostea detemplo iude¬
is praecipitatus succes sorem habuit symonẽ
quẽ &ipsum tradunt pro dño cruci fixum Negat¬
seitaque pra&er hosquemquã apłorũ conuę
nisse neboculta contradictio nascer&ur. Miã¬
sici paro nones doctus alios habuisti apłos prae¬
cepores Nonuidit aut̃ eos Non quo contẽptui
ducer& sed quiculli ad euangeliũ praedicandum
toto fuerant orbe dispersi Quae aut̃ scribo uobis
eccecoramdõ qui anommentior Siue simpliciter
accipiendũ ut sit quae scribo uobisuera sunt & do
teste confirmo qui anulla arte uerborum nullo
sunt fucata mendacio: Siue altius ut legatur
oculidñi suꝑiustos auertit aut facier ua a cons¬
essenccoranđo simentirer hoc aut̃ non solunr de
his qua enunc scribit adgalathas potest anonpu
seclageneralter dehisomnib eplis quia non sun¬
falsa quae scribat & coreius uerbaque enondis¬

Expanded text:
rent attingere. Qui et ipse postea de templo a Judaerent attingere. Qui et ipse postea de templo a Judaeis praecipitatus, successorem habuit Simonem, quem et ipsum tradunt pro Domino crucifixumse itaque praeter hos quemquam apostolorum vidisse, nec occulta contradictio nasceretur, Etiamsi a Petro non es doctus, alios habuisti apostolos praeceptores. Non vidit autem eos, non quo contemptui duceret, sed quod illi ad Evangelium praedicandum toto fuerant orbe dispersi. Quae autem scribo vobis: ecce coram Deo, quia non mentior. Sive simpliciter accipiendum, ut sit: Quae scribo vobis, vera sunt, et Deo teste confirmo, quia nulla arte verborum, nullo sunt fucata mendacio. Sive altius, ut legatur: oculi Domini super justos ; avertit autem faciem suam a consessent coram Domino, si mentirer. Hoc autem non solum de his quae nunc scribit ad Galatas, potest accipi; sed et generaliter de his omnibus Epistolisfalsa quae scribat et cor ejus verbaque non dis
Abbreviated transcription (Latin):
qui dnm̃ uiderant & cum postea praedicabant fuis¬
seapłos appellatos. ut adchorinthios scribitur
Quiauisus est cȩfe post haec illis undecim deindo
iusus est plus quam quingentis fratribus simul. ex qui¬
bus multim anent usque adhuo. quidã aũt dormi¬
erunt. Dein deuisus est ia cobo deinde apłis omnib:
Paulatim uero tem porȩꝓcedente. & alibi ab his
quos dñs elegerat ordinati sunt apłi sicut ille ad
philypenses sermo declarat dicens Necessiriu
aut̃ ex istim aui epafro ditũ fratrẽ cooperacorem
a commiliconem meũ urm aut apłm &ministrũ¬
neces sitatis meae mittere aduos: Etadchorin¬
thios decilibus scribitur Siue apłi ecclesiarum
tratus est iacobum huncde euangelio esse apłm fra¬
tremiohannis quem constat poststephanũ iuxta
fidem actuũ apłorũ sanguinẽ fudis se prox p̃o
Hic aut̃ ia cobus ep̃s hiero solimorũ primus fuit
populo ut fimbriã uestim̃ti eius cestatim cupe¬

Expanded text:
qui Dominum viderant, et eum postea praedicabant, fuisqui Dominum viderant, et eum postea praedicabant, fuisse apostolos appellatos, ut ad Corinthios scribitur: Quia visus est Cephae, post haec illis undecim: deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul, ex quibus multi manent usque adhuc: quidam autem dormierunt: deinde visus est Jacobo, deinde apostolis omnibus . Paulatim vero tempore procedente; et alibi ab his quos Dominus elegerat, ordinati sunt apostoli; sicut ille ad Philippenses sermo declarat dicens: Necessarium autem existimavi Epaphroditum fratrem, cooperatorem et commilitonem meunecessitatis meae mittere ad vos . Et ad Corinthios de talibus scribitur: Sive apostoli Ecclesiarum,tratus est Jacobum hunc de Evangelio, esse apostolum fratrem Joannis: quem constat post Stephanum juxta fidem Actuum apostolorum sanguinem fudisse pro Christo . Hic autem Jacobus episcopus Jerosolymorum primus fuit,populo, ut fimbriam vestimenti ejus certatim 397 cupe