comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supra se ip̃m attolendus aĩis fuit ad suna cercamina
uentum ẽ ut uiuuersus orbis intelligat ĩ utraq for¬
tuna qualis quantusq uir fueris Neq tu tantu ħ
qui tius etia consiliis obsequũtur. habes rege ão
seuez anius adolescentez cus quo terra mariq re¬
ctus es. que ꝑ multa precipitia cogententa to sũ
summu status fastigiu perduxisti ostende illi quibus
gradib ĩ hũc fortun̾e uertice sit enectus. quib arti¬
bus consistendu si. Neq ta deinçeps euitandu ut
ascẽdat altius ꝙͣ ut asceusit Se se approbet nõ indi¬
guu et hereditariu septru nõ magis fanguiui
debitu ꝙͣ uirtuti . Non facit uiru s detegit priu¬
cipatus et hongres nõ mutant mores atq aniniũ
udicio regrez fieri ẽẽ fortune illud hoc ineritidoce
deu coltat patria amet. Iusticia seruet siue gͣ
regnu licet opulentu et ualidu stare nequit. Di¬

Expanded text:
supra se ipsum attollendus animus fuit. Ad summa certamina supra se ipsum attollendus animus fuit. Ad summa certamina ventum est ut universus orbis intelligat in utraque fortuna qualis quantusque vir fueris, neque tu tantum sed qui tuis etiam consiliis obsequuntur. 10 Habes regem, animo senem annis adolescentem, cum quo terra marique iactatus es, quem per multa precipitia cogente fato in summum status humani fastigium perduxisti. 11 Ostende illi quibus gradibus in hunc fortune verticem sit evectus, quibus artibus consistendum sit, neque tam deinceps enitendum ut ascendat altius quam ut ascensu se se approbet non indignum et hereditarium sceptrum non magis sanguini debitum quam virtuti. Non facit virum sed detegit principatus, et honores non mutant mores atque animum iudicio regem fieri; esse enim fortune illud, hoc meriti; doce: Deum colat, patriam amet, iustitiam servet, sine qua regnum licet opulentum ac validum stare nequit; di
Abbreviated transcription (Latin):
optunus a senatũ habitus du taz enixe Catonis sapi¬
entissimi licet seius aduersante sentẽtia. deleri cartagi¬
uem prohibebat nõ ꝙ illa partius odisset s ue ut
ait. Slorus nietu ablato enule urbis luxuriari felicitas
uostre urbis inciperet. qui utiua cõsilio ualiusset Mã¬
sissetq pocius nobis cu hostib et cartagine ꝙͫ cu ui¬
ciis Et uoluptate certamiẽ aeliori loço res nõstre sta¬
rent ut puto rariusꝙ pugnatu ẽet et crebrius
tos auguror futuros. quibi quigscendi naz tempus
uideatur michi penitus diuersa mens ẽ Si me au¬
dire uolueris scies unuz ẽẽ laboris et uite finem
Tibiq et oĩb claris uiris usq ad extrenu uite spi¬
ritur uel cus uisibili uel iuuisibili hoste lugrandu fore
Qaun etia uide quãtu acõi opinione discentio tibi
geiumatu laborez et sennes et gaudebis. Nullo uiiꝓͣ
tempore tam maguo conamine cõsurgẽdu tibi taniqr

Expanded text:
optimus a senatu habitus, dum tam enixe Catonis sapioptimus a senatu habitus, dum tam enixe Catonis sapientissimi licet senis adversante sententia, deleri Carthaginem prohibebat, non quod illam parcius odisset, sed «ne» ut ait Florus, «metu ablato emule urbis, luxuriari felicitas, nostre urbis inciperet». Qui utinam consilio valuisset mansissetque potius nobis cum hostibus et cum Carthagine quam cum vitiis et cum voluptate certamen! meliori loco res nostre starent, ut puto, rariusque pugnatum esset et crebrius tos auguror futuros quibus quiescendi iam tempus esse videatur. Michi penitus diversa mens est; si me audire volueris, scies unum esse laboris et vite finem tibique et omnibus claris viris usque ad extremum spiritum vel cum visibili vel cum invisibili hoste luctandum fore; quin etiam — vide quantum a comuni opinione dissentio — geminatum tibi laborem et senties et gaudebis. 9 Nullo unquam tempore tam magno conamine consurgendum tibi tamque
Abbreviated transcription (Latin):
egregie rez gessisti qualez te ĩ aperto exhibeas expe¬
ctamus multos ĩ augustiis inde fessos campestas pu¬
gna laxauit. Multos ĩ aduersitatib fortes uiros fortu¬
na prosperior strauit. Anibal Camus uictor uictus
ẽ Capue Et ardorez que trebia glaçies acçẽderat
Tepor baiauus extiuxit Sepe pax periculosior bello fit
Miltis nocuit aduersario caruisse. Quorũda uirtus
otio latuit. Quorũda uero prorsus e marcuit locuni
subiuoti hostis occupante lixuria nulla hoi ꝑcinatior
lix ẽ ꝙͣ cu aĩo moribq suis nusꝙͣ uiuꝰ induciaꝵ¬
ẽ ꝙͣ intra muru pugna cõseritur hoc genus hostium
bello languidu pace feruidu experimur et sub toga
plus ausuruz ꝙͣ sub galea ut ceteras gentes scileani.
Romanos indonitos et oũz gẽtiur uietores. pax tran¬
quilla perdoniuit. Et ut quida illius Lui scriptores
ellegauassime lamẽtantur uictuz orber uictor uictux

Expanded text:
egregie rem gessisti; qualem te in aperto exhibeas expeegregie rem gessisti; qualem te in aperto exhibeas expectamus. Multos in angustiis indefessos campestris pugna lassavit, multos in adversitatibus fortes viros fortuna prosperior stravit; Hanibal Cannis victor, victus est Capue et ardorem, quem Trebia glacialis accenderat, tepor baianus extinxit; sepe pax periculosior bello fuit, multis nocuit adversario caruisse. 6 Quorundam virtus otio latuit; quorundam vero prorsus emarcuit, locum submoti hostis occupante luxuria. Nulla homini pertinacior lis quam cum animo moribusque suis; nusquam minus indutiarum; intra murum pugna est; hoc genus hostium bello languidum pace fervidum experimur et sub toga plus ausurum quam sub galea. Ut ceteras gentes sileam, Romanos bello indomitos et omnium gentium victores pax tranquilla perdomuit, et ut quidam illius evi scriptores elegantissime lamentantur, victum orbem victorum “victrix
Abbreviated transcription (Latin):
hactenus iũdo notissiniu ciui ilud ostẽdeñs ingenũ
eoq uigilãtius quo guaioris est landis iuste modesteꝙ
regiuig regere ꝙͣ feliciter adipisci Nũc siquide tempꝰ¬
us est ut oẽs anmu tui uires colligas atq ingenti¬
bus negociis accingaris nichil actu ẽ si quid celari
moris habes Cuz et multa supersint. et suprema
tua celebris gloriã manu poscat. Uidinius te aduerse
fortune maginficẽtissime ⁊ eluctantez. Iaz ⁊ nuiuis uicto¬
res S euz tociens uicta reuertitur aspectu nitior et
U cassidis ut iga dixeriz fulgore suauior uicisti
aduersar prospera reddit ĩ prelutii. Quid putas mu¬
tata sunt ariua nõ hostis et tibi quoq nouo armo¬
ru gu̾e opus ẽ. Nolo eĩ existimes minus ẽẽ nego¬
cii ququias hostis ẽ blandior. Aullu insidiosius bellũ
ẽ ꝙͣ ubi blaudiciis crudelitas oppugnatur. Ii. arto ꝗdez

Expanded text:
hactenus, mundo notissimum tuum illud ostendes ingenium, hactenus, mundo notissimum tuum illud ostendes ingenium, eoque vigilantius quo maioris est laudis iuste modesteque regnum regere quam feliciter adipisci. Nunc siquidem tempus est ut omnes animi tui vires colligas atque ingentibus negotiis accingaris; nichil est actum, siquid Cesarei moris habes, cum et multa supersint et supremam tua celebris gloria manum poscat. 4 Vidimus te adverse fortune magnificentissime reluctantem; iam cernimus te victorem; sed en totiens victa revertitur aspectu mitior et aurate cassidis, ut ita dixerim, fulgore suavior. Vicisti adversam; prospera redit in prelium: quid putas? mutata sunt arma, non hostis, et tibi quoque novo armorum genere est opus; nolo enim extimes minus esse negotii quoniam hostis est blandior; nullum insidiosius bellum est quam ubi blanditiis credulitas oppugnatur. 5 In arcto quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Am tandem uir clatissnne petfidiam fides. Auariciam
largitas Superbia uicit humilitas. Iaz caritan odiu
desperatio sper cessit perseuerantie difficultas. Iaui.
sub males ueritatis pertinax mẽdaciur. Et men¬
dax obstinatio uotis tuis obstantius fracta est
Iuexorabile bellus ẽ inter imuudiaz et gloriaz. Inter nequi¬
tiaz et uirtutez. Gratias illi qui ẽ doninius uirtutuz. Et
fles glorie q eo duce ĩ pũti certamine uicta parte de.¬
torrima cuus sepe contrariu uidinius optĩa pars trui¬
phat. Ecte nũc Uiica tua cura gloriosifsinus seculi re¬
zis uertex uegatos honores nuicto liuore suscipiet.
Pecatpres uidẽbunt et rascentur dentib suis frement
Et tabescent. Ip̃ẽ aute angustior solito/ multoq fereni¬
or abro solio residens pulsis latio mesticie nubib atq
imbrib lacciuaꝵ orbe nostru fronte siderea et stelan¬
ti diademate serenabit Erreptaz restituẽs regno pacer
Trãquilitate populis exoptata iu qua ⁊e ut fecisti

Expanded text:
antandem, vir clarissime, perfidiam fides avaritiam largitas superbiam vicit humilitas; iam caritati odium, desperatio spei cessit, perseverantie difficultas; iam sub malleo veritatis pertinax mendacium et mendax obstinatio votis tuis obstantium fracta est. Immortale bellum est inter invidiam et gloriam, inter nequitiam et virtutem, gratias. Illi qui est “dominus virtutum et rex glorie”, quod eo duce in presenti certamine victa parte deterrima, cuius sepe contrarium videmus, optima pars triumphat. 2 Ecce nunc, unica tua cura, gloriosissimus Siculi regis vertex negatos honores invito livore suscipiet; “peccatores videbunt et irascentur, dentibus suis frement et tabescent”; ipse autem solito augustior multumque serenior, avito solio residens, pulsis Latio mestitie nubibus atque imbribus lacrimarum, orbem nostrum fronte siderea et stellanti dyademate serenabit, ereptam restituens regno pacem, tranquillitatem populis exoptatam. 3 In quam rem ut fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
Et si quid dulce obtulerit amaro mox fine cõcluditur.
Bienio nõ Integro cu michi et patrie et mũdo euz
diusisset deus abstulit Quo nec ego nec mnundus
tamen illo amisso cuz quo michi magis preserq̃m de
etate conuenerat Redii rursus ĩ gallias stare nescius
non tan desiderio uisa milies ⁊eiudendi ꝙͣ studio ino¬
re egrorium loci mnutatione tediis consulendi

Expanded text:
et siquid dulce se obtulerit amaro mox fine concluditur. et siquid dulce se obtulerit amaro mox fine concluditur. Biennio non integro eum michi et patrie et mundo cum dimisisset, Deus abstulit, quo nec ego nec patria ntamen, illo amisso cum quo magis michi presertim de etate convenerat, redii rursus in Gallias, stare nescius, non tam desiderio visa milies revisendi, quam studio more egrorum loci mutatione tediis consulendi
Abbreviated transcription (Latin):
lerez. longian post tenpus uiri optii et cui ne¬
scio an e niero dñoꝵ/ quisꝙͣͣ suuilis sua etate uir
fuerit Iino uero scio ꝙ nullus Iacobi de cararia iumoris
fame preconio bennuolentia adeptus nũciisq et litteris usq
transalpes quando ibi eraz et per italia ubicũq fui miil¬
tos ꝑ annos tantis precib fatigatus ⁊ es ĩ sua solicitatus
anucicia ut qͣrua de felicib nichil speres decreuerami
tamẽ ad ipĩn addire Et uidere quid sibi hec magni
Itaq secũdo quide
humane tantum s sicut ĩ celo felites anime recipi¬
untur acceptus su tanto cu gaudio tamq mextima¬
bili caritate ac pietate ut quia equare ea uerbis
posse nõ spero scilenno oppriuienda sit. Iuter multa
sciens me clericale uita a puericia tenuisse ut me
nõ sibi solu s etia patrie
astringeret me
canonicu paduanu fieri fecit et ad̾ summa si sibi
iongior uita fiusset michi erroru et itineru ommu

Expanded text:
 Longum post tempus, viri optimi et cuius nescio an e numero dominorum quisquam similis sua etate vir fuerit — imo vero scio quod nullus — Iacobi de Carraria iunioris, fame preconio benivolentiam adeptus, nuntiisque et literis usque trans Alpes quando ibi eram, et per Italiam ubicunque fui, multos per annos tantis precibus fatigatus sum et in suam solicitatus amicitiam, ut, quamvis de felicibus nil sperarem, decreverim tandem ipsum adire, et videre, quid sibi hec et magni Itaque, sero quidem humane tantum, sed sicut in celum felices anime recipiuntur acceptus sum, tanto cum gaudio tamque inextimabili caritate ac pietate, ut, quia equare eam verbis posse non spero, silentio opprimenda sit. Inter multa, sciens me clericalem vitam a pueritia tenuisse, ut me non sibi solum sed et patrie arctius astringeret, me canonicum Padue fieri fecit. Et ad summam, si vita sibi longior fuisset, michi erroris et itinerum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tero ante hora tercia responsu eius accipere. cuiꝰ con¬
siliu secutus Romane urbis auctoritate sĩb p̃ferẽdũ
statui Et de petitione et probatione cõsilii cuis mea
Tauiẽ de me ip̃o testimoniu meu sequi uel eoru
a quib euocabar qd̾ proculdubio nõ fecissẽt nisi me

Expanded text:
tero ante horam tertiam responsum eius acciperem. 28 Cuius contero ante horam tertiam responsum eius acciperem. 28 Cuius consilium secutus, romane urbis autoritatem omnibus preferendam statui; et de petitione et de approbatione consilii eius mea tamen de me ipso testimonium meum sequi, vel eorum a quibus evocabar: quod proculdubio non f
Abbreviated transcription (Latin):
episcopunii
Cardinales qui nuchi ia solus oĩu ueteru ia suꝑstes
nõ me epaliter. ut ambrosius augustnu s fraterne
dilexit ac diligit. illis ĩ oĩb uaganti sexta quadam
feria maioris abdomode cogitatio uicidit et ualida
ut de Scipione africano illo primo cuius nouiẽ miru
uude a prima michi etate fuit caru poeticu illud
mine africe nomẽ libro dedi operi nescio qua uel
sua uel mea fortuna dilecto multis ante ꝙ cognito
illis ĩ loçis mora trahenti Dictu mirabile uno die
et ab urbe romana senatus et de parisius Cãcelarii
studii ad me littere peruenerũt Certati me ille ro¬
ma ille parisis ad percipienduz lanȩ poetica euo¬
cantes. quib ego iuueniliter gloiͬabundus et me dignũ
iudicans quo me dignu tanti uiri iudicarent nec ane¬
ritu meu s alioꝵ libr testimonia parumper ta
Erat eĩ adeo uicinus. Ut cu sibi sero scapsisse die al¬

Expanded text:
epyscopum cardinalem; qui michi iam solus omnium veterum superstes, non me epyscopaliter, ut Ambrosius Augustinum, sed fraterne dilexit ac diligit. 26 Illis in montibus vaganti, sexta quadam feria maioris hebdomade, cogitatio incidit, et valida, ut de Scipione Africano illo primo, cuius nomen mirum inde a prima michi etate carum fuit, poeticum aliquid mine, Africe nomen libro dedi, operi, nescio qua vel sua vel mea fortuna, dilecto multis antequam cognitoIllis in locis moram trahenti — dictu mirabile! — uno die et ab urbe Roma senatus, et de Parisius cancellarii studii ad me litere pervenerunt, certatim me ille Romam ille Parisius ad percipiendam lauream poeticam evocantes. Quibus ego iuveniliter gloriabundus, et me dignum iudicans quo me dignum tanti viri iudicarent, nec meritum meum sed aliorum librans testimonia, parumper tamErat enim adeo vicinus ut, cum sibi sero scripsissem, die al
Abbreviated transcription (Latin):
primo. Pompilius imperator tenebat proiũtia in cuius
exercitu Catonis filius Tiro militabat. S cu ei uideret
unar dunittere legionez. Catonis quoq filiu. qui ĩ eades
legione nulitabat duuisit. S cu amore pugnãdi ĩ exet¬
aitu remãsisset. Cato ad pompiliu scripsit Ut si eiun
pateretur ⁊ exercitu remanere secũdo euz obligaret
nulitie sacramẽto. qr priore anusso iure cu hostib pu¬
guare no poterat. Est quoq. Marci catonis senis episto¬
la ad filiu in qua scribit se audisse eus dinussu ẽẽ a cõ¬
sule cu ĩ macedonia bello persei nules gẽt. monet ig
ua caueat ne preliu meat. Negat eĩ us ẽẽ ei qui¬

Expanded text:
ctum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo est ad M. filium, in qua scribit se audisse, eum factum dimissum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur ut caveat, ne praelium ineat; negat enim jus esse cu
Abbreviated transcription (Latin):
ea cura Augustu cesare suscepisse. Ubi autez res
ip̃a ueł locus uel auditor altor poscere uisus escur
paulo anxius suz idq ꝙͣ esficatiter nescio eoꝵ sit iuidicius¬

Expanded text:
eam curam Augustum Cesarem suscepisse. Ubi autem res eam curam Augustum Cesarem suscepisse. Ubi autem res ipsa vel locus vel auditor aliter poscere visus est, paulo annisus sum; idque quam efficaciter, nescio: eorum sit iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
Ingenio fui equo pocius acuto ad oẽ bonũ salubre stu¬
diu ap̃to s ad morale p̾cipue philosophia. et ad po¬
eticar prouo qua ip̃a processu temporis neglexi. Ba¬
eris litteris delectatus in quib sensi dulcedine abditaz
quar aliquãdo contemipsera. poeticis litteris niõ iusi ad
ornatum ⁊eseruatis. Incubui unuce inter inulta ad moti¬
ciar uetustatis quouia micha semper etas ista displi¬
cuit dt uisi me anior caroꝵ ĩ diuersa traheret Alia
qualib etato natus eẽ semꝑ optaueriui. Et haue obli¬
iusti iusuis aĩo nec aliis semper inferere Istoricis
itaq delectatus su nõ minus tamẽ offensus eoꝵ di¬
scordia secutus ĩ dubio. quo me uł uerisimilitudo ⁊eꝵ
uel scribẽtiu traxit auctoritas. Elloquio ut quida
dixerũt claro ac potẽn ut nichi uisu ẽ fragili et
obscuro noq uero. In coĩ sermone cu amucis aut cũ¬
familiarib elloquẽtie cura nũꝙͣ me astigit. Miror q

Expanded text:
Ingenio fui equo potius quam acuto, ad omne bonum et salubre studium apto, sed ad moralem precipue philosophiam et ad poeticam prono; quam ipse processu temporis neglexi, sacris literis delectatus, in quibus sensi dulcedinem abditam, quam aliquando contempseram, poeticis literis non nisi ad ornatum reservatis. Incubui unice, inter multa, ad notitiam vetustatis, quoniam michi semper etas ista displicuit; ut, nisi me amor carorum in diversum traheret, qualibet etate natus esse semper optaverim, et hanc oblivisci, nisus animo me aliis semper inserere. Historicis itaque delectatus sum; non minus tamen offensus eorum discordia, secutus in dubio quo me vel veri similitudo rerum vel scribentium traxit autoritas. 12 Eloquio, ut quidam dixerunt, claro ac potenti; ut michi visum est, fragili et obscuro. Neque vero in comuni sermone cum amicis aut familiaribus eloquentie unquam cura me attigit; mirorque
Abbreviated transcription (Latin):
cuutas illa nec etate hac ut auguror habitura est.
aliquantulu tempus exegi et suscepti memor hono¬
ris solicitus ne indigno collatus uideretur/. Cu die
quoda ĩ mõtana conscendens forte trans etia am¬
ne regnus ĩ finib silua que plana dicitur adissem /
subito loci specie percussus ad interuissa africa stillum
uerti et fieno auinu.qui sopitus uidebatur excitato
scripsi aliquãtulu die illo. post dieb continuis quoti¬
die aliliquid douec parma rediens et reposita. et
tranquilla nactus domu que postea eupta nunc
etia mea ẽ Tanto ardore opus illud nõ magno
ĩ tempore ad exitu deduxi ut ip̃e quoq nunc
stupear. Iue rirsus ad fonte sorgie et ad solitu¬

Expanded text:
civitas illa, nec etate hac — ut auguror — habitura est, civitas illa, nec etate hac — ut auguror — habitura est, aliquantulum tempus exegi. 35 Et suscepti memor honoris, sollicitusque ne indigno collatus videretur, cum die quodam in montana conscendens forte trans Entiam amnem reginis in finibus silvam que Plana dicitur adiissem, subito loci specie percussus, ad intermissam Africam stilum verti, et fervore animi qui sopitus videbatur excitato, scripsi aliquantulum die illo; post continuis diebus quotidie aliquid, donec Parmam rediens et repostam ac tranquillam nactus domum — que postea empta nunc etiam mea est —, tanto ardore opus illud non magno in tempore ad exitum deduxi, ut ipse quoque nunc stupeam. 36 Inde reversus, ad fontem Sorgie et ad solitu
Abbreviated transcription (Latin):
de me iudiciu suu magno fauore professus. &d qui¬
de tũc iuditiu regiu et multoꝵ/ et meo ĩ primuis
iudicio consonu fuit Hodie et ipĩus et meu et
oũ ide sentiennu iudiciu nõ probo. plus ei ĩ¬
eo ualuit amor et etatis fauor ꝙ̃ ueri studuuni.
ueui tamẽ et quãtũlibet indignusł tanto tamẽ fre¬
tus fixusq iudicio sunimo tu gaudio romanoꝵ
qui illi pleminitati ẽe potuerunt Lurea. poeticam
adhuc scolasticus rudis adeptus su De quib etia et
carnune et soluta oratione epistole mee sunt. Hec mi¬
chi laurea scientie nichil plurimu uero quesunt inui¬
die s hec quoq istoria longior ẽ ꝙ poscat hic locus
Iude ego digressus parma ueni et cu illis de cori¬
gia uiris ĩ me liberalissinus atq optimis s inter se
male cõcordib. qui tũc urbe tali regiune guberna¬
bant quale uec ante ĩ memoria hoĩ habuerat

Expanded text:
de me iudicium suum magno favore professus est. Quod quide me iudicium suum magno favore professus est. Quod quidem tunc iudicium regium et multorum et meo in primis iudicio consonum fuit; hodie et ipsius et meum et omnium idem sentientium iudicium non probo: plus in eum valuit amor et etatis favor quam veri studium. 33 Veni tandem; et quamlibet indignus, tanto tamen fretus fisusque iudicio, summo cum gaudio Romanorum, qui illi solemnitati interesse potuerunt, lauream poeticam adhuc scolasticus rudis adeptus sum. De quibus etiam et carmine et soluta oratione epystole mee sunt. Hec michi laurea scientie nichil, plurimum vero quesivit invidie; sed hec quoque historia longior est quam poscat hic locus. 34 Inde ergo digressus Parmam veni et cum illis de Corrigia, viris in me liberalissimis atque optimis, sed inter se male concordibus, qui tunc urbem illam tali regimine gubernabant, quale nec ante in memoria hominum habuerat
Abbreviated transcription (Latin):
riorez quer unuz et Riegez et scienne. Aanicuz et
uirtutis nr̃a etas hũit ut ip̃e de me ꝗd sibi uisu ẽ
cẽseret. A quo qualirer uisus et ciuq acceptus fue¬
riii et ip̃e nũc nuror et tu si noueris lector mira¬
causa airuz inmodu
gloria nõ uaçare ꝙ ego euz soluz iudiçez Poneur
⁊ contis mortalib ellecrissez quid multa adeo delecta
tus ẽ ut ea sibi iicribi magno pro iunere posce¬
ret qd negare nõ potui certe nec uolui. Super
eo tandez pro quo ueneraz certuz nuchi deputauit
diez et a meridie usq ad uespera me tenuit Et
quoma crescente materia breue tempus apparuit duob
proximis dieb ide fecit sic triduo excida ignorãtia
mẽa die tertio gue dignu laurea iudicauut e aui
mchi neapolun offerabat. et ut assentire p̾cib niul¬
tis urgebat uicit auior rome ueuerãda tanti regis
iustantia Ittq iuflexibile propositu meu cernẽs lũte¬
ras michi et nũtios ad fenatu romanu dedit ꝗbi

Expanded text:
em unicum regem et scientie amicum et virtutis nostra etas habuit, ut ipse de me, quod sibi visum esset censeret. A quo qualiter visus, et cui quam acceptus fuerim, et ipse nunc miror et tu, si noveris, lector, puto miracausa, mirum in modum gloria non vacare, quod ego eum solum iudicem ydoneum e cuntis mortalibus elegissem. Quid multa? 31 Post est, ut eam sibi inscribi magno pro munere posceret — quod negare nec potui certe, nec volui — super eo tandem pro quo veneram certum michi deputavit diem, et a meridie ad vesperam me tenuit. Et quoniam, crescente materia, breve tempus apparuit, duobus proximis diebus idem fecit. Sic triduo excussa ignorantia mea, die tertio me dignum laurea iudicavit. 32 Eam michi Neapoli offerebat et, ut assentirer, precibus etiam multis urgebat; vicit amor Rome venerandam tanti regis instantiam. Itaque, inflexibile propositum meum cernens, literas michi et nuntios ad senatum romanum dedit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Iraptu uilitate illa Tamẽ semꝑ aĩo execratum
mox nero ad quatraginta anuos auimiu appropinquans
du adhuc et caloris satis ẽẽt et uiriu non solu fa¬
ctũ illud obsenu s eius memoria omuẽ fic abieci quasi
nũꝙͣ fenuna aspexisse ꝙ int̾ primas felicitates indas
numero deo gatias agens. qui mie ad hus integauu
et uigentez taz uili  et nuchi semꝑ odioso seruicio li¬
berauit. Bed ad alia procedo. Sensi superbia ⁊ aliis nõ
die et cu parius fuermi semꝑ iumor iudicio meo
fui. Ira mea nuchi persepe nociũt  aliis nũꝙͣ. Anuciciae

Expanded text:
id raptum, vilitatem illam tamen semper animo execratum. id raptum, vilitatem illam tamen semper animo execratum. 8 Mox vero ad quadragesimum etatis annum appropinquans, dum adhuc et caloris satis esset et virium, non solum factum illud obscenum, sed eius memoriam omnem sic abieci, quasi nunquam feminam aspexissem. Quod inter primas felicitates meas numero, Deo gratias agens, qui me adhuc integrum et vigentem tam vili et michi semper odioso servitio liberavit. Sed ad alia procedo. 9 Sensi superbiam in aliis, non in me; et cum parvus fuerim, semper minor iudicio meo fui. Ira mea michi persepe nocuit, aliis nunquam. Intre
Abbreviated transcription (Latin):
questi. Duuciaꝵ contemptor exnuis non q diiciça nõ
Ego añt teniu uictu et cibis uulgarib uitaz egi len¬
us ꝙͣ cu exquisitissinis dapib dẽs apicii suctessores cõ¬
uiuĩa que dicuntur cu sint comẽsationes modestie et
bonis morib minice sempor michi displicuerũt. Labo¬
riosuz etiutileratus su ad hũc fiuer uiuero alios
ne iinus ab aliis uocari Conuenire aũt euz anucis
adeo iocuz ut coꝵ supuentu nil gratius habuern
uer ui uolens siune socio cibu si mpseriu Richil michi
uagis ꝙ̃ pomipa displicuit nõ solu quia mala hm
litati contraria s quia difficilis et quieti aduersa est
Amore acorrnuo s unico laboraui ⁊̃ adolescẽtia.. et hone¬
sto et ducius laborassez uisi iaz tepescentes ignez asors
acerba s utilis extinxisset. Libidinu me prorsus exꝑtes
dicere posse optares quidez s si dicaz mentiar ⁊ hec secc̃¬
re dixerim me ꝙͣꝙͣ feruore etatis et complexionis ad

Expanded text:
tiarum contemptor eximius: non quod divitias non ego autem tenui victu et cibis vulgaribus vitam egi letius, quam cum exquisitissimis dapibus omnes Apicii successores. 6 Convivia que dicuntur — cum sint comessationes modestie et bonis moribus inimice — semper michi displicuerunt. Laboriosum et inutile ratus sum ad hunc finem vocare alios, nec minus ab aliis vocari; convivere autem cum amicis adeo iocundum, ut eorum superventu nil gratius habuerim, nec unquam volens sine sotio cibum sumpserim. Nichil michi magis quam pompa displicuit, non solum quia mala et humilitati contraria, sed quia difficilis et quieti adversa est. 7 Amore acerrimo sed unico et honesto in adolescentia laboravi, et diutius laborassem nisi iam tepescentem ignem mors acerba sed utilis extinxisset. Libidinum me prorsus expertem dicere posse optarem quidem, sed si dicam mentiar. Hoc secure dixerim: me quanquam fervore etatis et complexionis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ibi multos. et multos egrermmi per anuos. hec
suma ẽ Et quicquid fere opusculoꝵ meoꝵ michi ibi
uel actu uel ceꝑtu uel conceptus ẽ. que ta iuul¬
ta fuerũt. ut usq ad hauc etate me exerceant et
fatigent. guit michi eĩ ut corpus sic iugeniu ina¬
gis polens desteritate ꝙͣ uirib Itaq michi multa fa¬
cilia cogitatu que executione difficilia preteriusi. hic
michi ip̃a locoru facies suggessit ut bicholicu car¬
mẽ/ siluestre opus aggrederer et uire solitarie libros

Expanded text:
quid ibi multos ac multos egerim per annos. Hec quid ibi multos ac multos egerim per annos. Hec est summa: quod quicquid fere opusculorum michi excidit, ibi vel actum vel ceptum vel conceptum est; que tam multa fuerunt, ut usque ad hanc etatem me exerceant ac fatigent. Fuit enim michi ut corpus sic ingenium: magis pollens dexteritate quam viribus; itaque multa michi facilia cogitatu, que executione difficilia pretermisi. 25 Hic michi ipsa locorum facies suggessit ut Bucolicum carmen, silvestre opus, aggrederer, et Vite solitarie libros
Abbreviated transcription (Latin):
uarraretuir. Inde zursus roma redii cuiꝰ uidẽde deside¬
rio ab infançia ardebar. Et huꝯꝰ samilie magnauinum
genitore Stephauu de colonima uiru diulib antiqͦr
patre ia colui atq sibi acceptus fui ut int̾ me et
quẽlib filioꝵ nil diceres interesse. qui uiri excellẽ
cis et affectus usq ad uite eius extreniu. uno
erga iue semꝑ tenore permãsit. et ĩ me nũc etiã
uiuit neq unꝙͣ desmet nisi ego aute desiero. Iude
etia ⁊euersus cu oĩu s ĩ primis illius tediose
urbis fastidiu atq odiu naturalit̾ aĩo meo iusitu
ferre nõ posse. dierticulu aliquod quasi per totuui
querens repori ualle perexigua s solitaria atq ame¬
na. que clausa dicicur quindẽam passuu nulibus
ab auiuione distante ubi fontiu oũi rex sorga ori¬
tur. Captus loci dulcedine Libellos meos et me

Expanded text:
narraretur. 22 Inde reversus Romam adii, cuius vidende desidenarraretur. 22 Inde reversus Romam adii, cuius vidende desiderio ab infantia ardebam; et huius familie magnanimum genitorem Stephanum de Columna, virum cuilibet antiquorum parem, ita colui atque ita sibi acceptus fui, ut inter me et quemlibet filiorum nil diceres interesse. Qui viri excellentis amor et affectus usque ad vite eius extremum uno erga me semper tenore permansit; et in me nunc etiam vivit, neque unquam desinet nisi ego ante desiero. 23 Inde etiam reversus, cum omnium sed in primis illius tediosissime urbis fastidium atque odium, naturaliter animo meo insitum, ferre non possem, diverticulum aliquod quasi portum querens, repperi vallem perexiguam sed solitariam atque amenam, que Clausa dicitur, quindecim passuum milibus ab Avinione distantem, ubi fontium rex omnium Sorgia oritur. Captus loci dulcedine, libellos meos et meipsum
Abbreviated transcription (Latin):
mana curia frequẽtabat/ dica melius Illustrabat. a
quib accitus et michi nescio an et nũc s tũc certe
indebito honore habitus ab Illustri et incomperabili
uiro iohãne de colomima lomberiensi tũc Episcopo ciu
nescio an parez seu uiderini seu uisurus sun iii ua¬
scoiua ductus sub collib pirencis estate prope cele
tempus illud memorando siespirez Iude rediens sub
fatre eius. Iohe de colomina Cardiuale. Miultos ꝑ annos
uõ quasi sub drĩo s quasi sub patre. Iuio ue id̾ quidẽ
s cuz frẽ amãtissimo. Inio mecu et propria mea ĩ do¬
mo fui quo tempore iuuenilis me npulit appecitus
ut et gallias et germaniam peragerez/. Et licet alie cãc
fingerentur. ut perfectione miea meis morib approbarẽ
uera auẽ cã erat multa uidendi ardor ac studiu. In
qua perggrinatione parisius primu uidi et delectatus
su inquirere quid ueru quidue fabulosu de illa urbe

Expanded text:
manam curiam frequentabat, dicam melius: illustrabat. A manam curiam frequentabat, dicam melius: illustrabat. A quibus accitus, et michi nescio an et nunc, sed tunc certe indebito in honore habitus, ab illustri et incomparabili viro Iacobo de Columna, Lomberiensi tunc epyscopo, cui nescio an parem viderim seu visurus sim, in Vasconiam ductus, sub collibus Pireneis estatem prope celestempus illud memorando suspirem. 20 Inde rediens sub fratre eius Iohanne de Columna, cardinali, multos per annos, non quasi sub domino sed sub patre, imo ne id quidem, sed cum fratre amantissimo, imo mecum et propria mea in domo fui. 21 Quo tempore iuvenilis me impulit appetitus ut et Gallias et Germaniam peragrarem. Et licet alie cause fingerentur ut profectionem meam meis maioribus approbarem, vera tamen causa erat multa videndi ardor ac studium. In qua peregrinatione Parisius primum vidi, et delectatus sum inquirere quid verum quid ve fabulosum de illa urbe
Abbreviated transcription (Latin):
resularus dleguy ed studiuz profectus quadrienugitẽ
alterur iude sononar et br tenia expediienus ibe
ti uris culia corpũs audiui futirus paiaquiipro¬
neutus adolesceus ut multi opmabantur si cẽpto pustis¬
psleriy. Ego uero studiuz illud oẽ destitui mox ut nste
auctoritas nque absq dubio ẽ magnq et  ⁊onane ar¬
tiquiots pleua qua delector oz quia caꝵ usuocan¬
ties thonor deprauatus Itaq piguit perdiscerosiquo uho¬
peste uti sioler. Et si houeste uix posse Et siuelle
puritas isiente tubuenda eẽt Itaq̃ secudus s uile¬
sinr anius agens domu redii domus uoco a¬
puertse illud exilusz ubiab infantie anee fine fioramm
hobe tr̃o osuecudo proxnna uiz nature. Ibi ergoia
nosci ego et faniuliratis mea  uagiioo gora
peti ceperat Cur autez et uesare me faceor nunc¬
et nurari tũc quide nõ mirabar ut qui more etatis
oĩ honore dignissimus uiderer ante alios expetitus fui
a coloninensius clara familia et geuerosa. que tũc ro¬

Expanded text:
Pessulanum legum ad studium profectus, quadriennium ibi alterum; inde Bononiam, et ibi triennium expendi et totum iuris civilis corpus audivi: futurus magni provectus adolescens, ut multi opinabantur, si cepto insisterem. Ego vero studium illud omne destitui, mox ut me autoritas, que absque dubio magna est et romane antiquitatis plena, qua delector; sed quia earum usus nequitia hominum depravatur. Itaque piguit perdiscere quo inhoneste uti nollem, et honeste vix possem, et si vellem, puritas inscitie tribuenda esset. 18 Itaque secundum et vigesimum annum agens domum redii. Domum voco avinionense illud exilium, ubi ab infantie mee fine fueram: habet enim consuetudo proximam vim nature. Ibi ergo iam nosci ego et familiaritas mea a magnis viris expeti ceperat; cur autem nescire nunc me fateor et mirari, tunc equidem non mirabar, ut qui michi, more etatis, omni honore dignissimus viderer. 19 Ante alios expetitus fui a Columnensium clara et generosa familia, que tunc ro
Abbreviated transcription (Latin):
tres ecia si elegantes suit ad Inuare
hodie mulieres aomane Indicis mes
ele gantissue loqũt᷑. et puriꝰ certe ꝙͣ
ẜuio ꝓt̾ tame figura ip̃a dicendi intorq
uerborũ elloquencia ad Iuuare iut au
dieute mationa quiedam iomana quod
cit quã confusi sũt erdĩs cũcii gradusq
dignitatis. de inde conu̾sa ad eã quã
Indignabat᷑. Tu ne inquit cio scis ple¬
brio prẽ plebeioq uire me equestri fa¬
milia orta equtq romano impta aute¬
cedr̃ non exubessis / Sed quit ego de me
iam si deo placet et te patricii mulir¬
ribus autepones. hec illa puro natinoq
romano profferebat ẜmones ita ut ad¬
modũ sim equdõ deleetatus. Exiui et uir¬
ba intorẽ granitatẽq sententie et pro

Expanded text:
tres etiam si elegantes sunt, adiuvare tres etiam si elegantes sunt, adiuvare ique etiam hodie mulieres romanae iudicio meo elegantissime loquuntur, et purius certe quam t tamen figura ipsa dicendi nitorque verborum eloquentiam adiuvare. 50 Me audiente matrona quaedam romana, quod cit? Quam confusi sunt ordines cuncti gradusque dignitatis? » Deinde conversa ad eam, quam indignabatur: « Tune – inquit – cum sis plebeio patre plebeioque viro, me equestri familia ortam equitique romano nuptam antecedere non erubescis? Sed quid ego de me? Iam, si Deo placet, etiam te patriciis mulieribus antepones? » 51 Haec illa puro nativoque romano proferebat sermone, ita ut admodum sim equidem delectatus, cum et verba nitorem gravitatemque sententi
Abbreviated transcription (Latin):
de. quodam putabat᷑ beue latine loqui /
drd tras nestiebat non diceret hͦ cicero
nisi sibi in illo uno aduurabile uideret᷑
Qnod enũ nurat᷑ in illo quasi siigłait
probat in alus hoc iuisqua fuisse. At
concio clamanit cũ/ a carbone diceret
pr̃is dictũ sapieus, filii temeritas con¬
probant/ Quid iii. cũ adessẽt in contiõe
docti cõplures et int̾ ceteros. in. cioero
se rnũ in concione stante hͦ dictũ fiusse
longitudĩe brenitati q spiritus anuotat᷑.
ad filia lelii p̾clare latme et me hercle
saphos preclare uersibus grecis scripfit
pormata. Quis mũ negat muliero quasq
doctas fuisse: ut coruelia gratoris. et
epicarui porte filias, et aliaꝵ grecaru
copia optimorũ uerborũ Credo studia
h maiora nõ actingirat. Srd idr̾ cupio
oraciones suas et dialogos scripsit.
En autẽ cogitaciões suas lõis man¬
mis ei contulit ad uerborũ copiam
fatror parentes riũ liãti et sui / ma¬

Expanded text:
de quodam: « Putabatur bene latine loqui sed de quodam: « Putabatur bene latine loqui sed litteras nesciebat ». Non diceret hoc Cicero, nisi sibi in illo uno admirabile videretur. Quod enim miratur in illo quasi singulare, probat in aliis hoc nusquam fuisse. 45 At concio clamavit, cum a Carbone diceretur: « Patris dictum sapiens filii temeritas comprobavit ». Quidni? Cum adessent in concione docti complures, et inter ceteros M. Cicero? Se enim in concione stante hoc dictum fuisselongitudine brevitateque spiritus adnotatur. 46 At filia Laelii praeclare latine – et mehercule Sapphos praeclare graecis versibus scripsit poemata! Quis enim negat mulieres quasdam doctas fuisse, ut Cornelia Graccorum, et Epicarmi poetae filias, et alias latinarucopia optimorum verborum. Credo stadia haec maiora non attigerat; sed idem Curio orationes suas et dialogos scripsit. Qui autem cogitationes suas litteris manmus ei contulit verborum copiam. Fateor: parentes enim litterati, et servi, ma
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ inquit preta tu muiliercullas
et untutes et hiꝯ mõi quisquilias h
intellige̾ atq eodẽ mõi loqui putas Abfint
et deffuit duo sũt quorũ alt̾i landid
altũ uituperacionẽ sigrifffitat sinapib
latiue dicima media producta: et po
lixina urem prniltrã uirgini auten
et morcuri uocatiuo pemiltĩa natura
boues. nõ bona hec ne queso mulierca¬
ie et untrices et uulgꝯ in Ir̃atu di¬
cent que nos lrãti uix dice ualrmꝰ¬
Qund si pro per ra tp̃bra uulgarem
huione distiuctũ aliterato fuissi non¬
nt desistẽ debes talia oppinari duellu
qui classe penos suꝑanit uulgo bellu
appellatu fuisse cicero tradit gͦ alit̾
uillã ab nrho dictami putat adducit
uero comectura Quod rusticii pro uilla bel¬
la dicũt prouectura quoq uelletura duid
amplius egemꝯ testibus a uulgo uetur¬
uelletura et uella alitteratis uellatura
et uilla dicebat᷑. Aluis ergo uulgi ẜmo
alius litteratorũ. at eium cicero Inquit

Expanded text:
sumus », inquit poeta. Tu mulierculas sumus », inquit poeta. Tu mulierculas et nutrices et huiusmodi quisquilias haec intelligere, ac eodem modo loqui putas? 38 Abfuit et defuit duo sunt, quorum alterum laudem, alterum vituperationem significat. 39 Sinapis latine diautem et Mercuri vocativo penultimam natura bonis, non bona. Haec ne quaeso mulierculae et nutrices et vulgus illiteratum dicent, quae nos litterati vix dicere valemQuid, si probo per ea tempora vulgarem sermonem distinctum a litterato fuisse? Nonne desistere debes talia opinari? 42 Duellium, qui classe Poenos superavit, vulgo Bellum appellatum fuisse Cicero tradit. Ergo aliter villam a veho dictam putat, adducit vero coniecturam, quod rustici pro villa vella dicunt, pro vectura quoque vellatura. Quid amplius egemus testibus? A vulgo vellatura et vella, a literatis vectura et villa dicebatur. Alius ergo vulgi sermo, alius literatorum. 44 At enim Cicero ait
Abbreviated transcription (Latin):
supellex dicẽt / ⁊uisus uero di incliuãdũ¬
ita ut pocessioneni uł gn̾acione signi¬
ficet supellectilis dicẽt / et si poscat
intencio. supellectili supellectar̃ uariabt̃
erdemq cũ pluralit̾ dicondũ euit supel¬
lectilia uariato gu̾e prouũciabũt. et su¬
pellectiliũ. et supellectilibus. peo deuꝰ
In mortalẽ nõ ie uidetis in possibilia
nos ciedere. difficile nomẽ capis Inqui¬
es: ac tu facilis aliquod cape domuno
dicẽt/ q̃ de maribus filiis dñis libro¬
tisq dixerũt. uix ine hercle cũ dicipli¬
na et regula h facerẽt ne dũ siue
disciplina et regula fero. uerbũ est
aquo tuli latuo subtuh sublatu. cado ce¬
cidi si casũ signifficet si cedẽ cecidi
mrdia producta / ista queso int̾uossent
mulieres et turba atq ita loquinti
pulso et uapulo alt̾ũ actiir alt̾um /¬
passiue dicimo eade̾ uoce ego uapula¬
do ille uerberando usq ambo deffessi

Expanded text:
supellex dicent. Rursus vero si inclinandusupellex dicent. Rursus vero si inclinanduita ut possessionem vel generationem significet, supellectilis dicent, et si poscat intentio supellectili supellectilem variabunt, eaedemque cum pluraliter dicendum erit, supellectilia variato genere pronunciabunt, et supellectilium et supellectilibus. Per Deum immortalem, nonne videtis impossibilia vos credere? 34 Difficile nomen capis, inquies. At tu facilius aliquod cape. Dominudicent, quae de maribus dominis, filiis libertisque dixerunt. Vix mehercule cum disciplina et regula hoc facerent, nedum sine disciplina et regula. 35 Fero verbum est, a quo tuli, latum, sustuli, sublatum. 36 Cado, cecidi, si casum significet: si caedem cecidi media producta. Ita quaeso internoscent mulieres et turba, atque ita loquentur? 37 Pulso et vapulo alterum active, alterum passive dicimus eadem voce. « Ego vapulando, ille verberando, usque adeo defessi
Abbreviated transcription (Latin):
illa que putas firmissuna tur opppnio¬
ius fundamenta nichil ualũ ostendꝭ do¬
cebo ipẽ iam inposibile cse uulgus
illo modo quo tu putas ese locutumi.
ho tantũ premisso ta ne queso flaui
cu sis uio doctus ac litterits expolitꝰ
nł alii qui tecũ senciũt aniuur̾ in¬
ducẽ potestis ut credatis untricꝭ et mu¬
uerculas et huiꝯmõi turba ita nũt
nasti : Ut q̃ nos tot ingr̃s tanto usu
uix trurmꝰ illi nullis magistris asse¬
querẽt᷑ : ut eo mõ. loquerent᷑ quem¬
admodũ hii qui latiit litterate q lo¬
cũtur: intelligerẽtq portarũ comedias
nullo pus eo docente profecto ualde
abssurdũ ẽ ita credĩ: ad qui latina
lingna abulgari in młtis differt plu¬
riuũ taiẽ ceriũacione. Iuflecaione
signifficaciõr . coustiuitiõne. et accentu /.
de quibus õibus suut dicamꝰ. naui
suorsu procequi sing̃la longũ foret.
muliercule igi᷑ ille ac muitrices tue
si dr supellectilli recte dicendũ erit

Expanded text:
illa, quae putabas firmissima tuae opinionis fundamenta, nichil valere ostendi, docebo iam ipse impossibile esse vulgus illo modo, quo tu putas, esse locutum, hoc tantum praemisso. 31 Tu ne quaeso, Flavi, cum sis vir doctus ac litteris expolitus, vel alii, qui tecum sentiunt, animum inducere potestis ut credatis nutrices et mulierculas et huiusmodi turbam ita tunc nasci, ut quae nos tot magistris, tanto usu vix tenemus, illi nullis magistris assequerentur, ut eo modo loquerentur, quemadmodum hi qui latine litterateque loquuntur, intelligerentque poetarum comoedias nullo prius eos docente? Profecto valde absurdum est ita credere. 32 Atque latina lingua a vulgari in multis differt, plurimum tamen terminatione, inflexione, significatione, constructione et accentu, de quibus omnibus simul dicamus: nam seorsum prosequi singula longum foret. 33 Mulierculae igitur illae ac nutrices tuae, si de supellectili recte dicendum erit,
Abbreviated transcription (Latin):
per nos artẽ musita ⁊ecidẽ. ad pan¬
cos. ex his oĩbus pr ad ludos scencos¬
et actoꝵ prosonas spectandũ multi¬
tudĩi conuenuissi porte aũt uerba/ne
actores quidem ipsos Intellexisse / insi
priꝰ docerunt᷑. nchil igi᷑ poete nchil
roru fabule ad smonem uulꝯi ꝑtunet
nõ en̾ intellectũ uerborũ uud spetacu¬

Expanded text:
os artem musicam recidere ad paucos ». 29 Ex his omnibus patet ad ludos scenet actorum personas spectandum multitudinem convenisse. Poetae autem verba ne actores quidem ipsos intellexisse, nisi prius docerentur. Nichil igitur poetae, nichil eorum fabulae ad sermonem vulgi pertinent. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
esse struica: spe Inc̾ta certũ nchi la¬
uorẽ subtulli ẜ uasdem agẽ cepi ut ab
codẽ alias dicere nonas. quod inquit
didici nouas ut alias dicerẽ. appert
ostendit ne actores quidr̃ Ip̃os scriptͣ
portaniõ Intelligẽ insi aportis pͥmo illa
didissent. di igi ing̃n ipi agendi nõ
Intelligebãt: multo unꝰ turba et multi¬
tudo. Sed ludos spectabat turua: non
uerba exandiebat : occulorũ tãtũ aspet¬
tu et tibiarũ souo distiuebat᷑. Suod
idrm probat quod dixit. fortuna eum
in scenitis iudis erat nõ in porte silo
Atq Ingemo hᵒ enim in uorũ qui legñt
indicio repositum est: nec fortune subia¬
cet. accio aũt et tibie et huig modi
ludicia fortune spettancũ subiacebãt
et paulo post: perfeci inquit ut specta¬
reutuo iũo dicit Intelligerẽt᷑. sed ut s/¬
prctarent᷑. Quod totũ p̃ Iudiciũ occulo¬
rũ. et paulo post: uobis pt̃as data e

Expanded text:
icam, spe incerta certum mihi laborem sustuli, easdem agere coepi, ut ab eodem alias discerem novas ». 24 Quod inquit « didici novas » et « alias discerem » aperte ostendit ne actores quidem ipsos scripta poetarum intelligere, nisi a poetis primo illa didicissent. Si igitur magistri ipsi agendi non intelligebant, multo minus turba et multitudo. 25 Sed ludos spectabat turba, non verba exaudiebat, oculorum tantum aspectu et tibiarum sono distinebatur. 26 Quod idem probat quod dixi. Fortuna enim in scaenicis ludis erat, non in poetae stylo atque ingenio. Hoc enim in eorum qui legunt iudicio repositum est, nec fortunae subiacet. Actio autem et tibiae et huiusmodi ludicra fortunae spectantium subiacebant. 27 Et paulo post: « Perfeci – inquit – ut spectarentur »; non dicit « intelligerentur », sed « ut spectarentur ». Quod totum est iudicium oculorum. 28 Et paul
Abbreviated transcription (Latin):
hodie populus concurret. qua tñt cõ¬
curiebat. quod aũt uera dico ex planti
cerrutuꝙ prologes comediaꝵ Intelligi
potest tote eno ex illorũ qui agebaut
oppera bident᷑ pundũ. acta ludis fuue¬
bribus. modos fecit flaccus clandii tibus¬
t disparibus nõ dicit ⁊ecitata ued acta
Age uero quid x̾ iunsi representare /⁊¬
actuq refferie: Quid tibus modos facẽ
uisi multitudũ ad spectandũ allicũ .
hechira est huit nomie fabule: ea cũ
acta ẽ noua nome Int̾ ueuit uicium
et calamitas. ut neq syectari: neque
cognosti potuerit . ita populus studio
scupidus in fumabuls. aminũ occuparat

Expanded text:
hodie populus concurreret quam tunc conhodie populus concurreret quam tunc concurrebat. 20 Quod autem vera dico, ex Plauti Terentiique prologis comoediarum intelligi potest. 21 Totae enim ex illorum qui agebant opera videntur pendere. « Acta ludis funebribus. Modos fecit Flaccus Claudii tibiis disparibus »: non dicit « recitata », sed « acta ». Agere vero quid est, nisi repraesentare actuque referre? Quid tibiis modos facere, nisi multitudinem ad spectandum allicere? 22 « Hecyra est huic nomen fabulae. Ea cum acta est nova, novum intervenit vicium et calamitas ut neque spectari neque cognosci potuerit: ita populus studio stupidus in funambulo animum occupaverat
Abbreviated transcription (Latin):
uulgatis et appertis et ad intelligẽtia
accomodatis / luuaciꝰ post ea contracciꝰ¬
qt scripta legãtur / et de oratoribꝰ quid̃
hec michi dicta suit. i senatu end et
iudicis ad stirites lras loguebãt᷑ litte¬
rate: in. conciomib uero ecꝭ ad scientes
ad roãt quoq In docti quida hũ sic
Intelligebãt oratoris uerba ut nũt Intelli¬
gũt issarũ sollempina. Quare h tua
oratorit inducta rõ ão effecit id quod
uis. habet eñ apparẽcia quãda p̾ma
fronte : Sed li trite discuciat᷑ nichil ad¬
bulis uider te longe alitͤ sentire quã
ego sencia tu eugo turbã cõuenissi
putas ad carmuã poete Intelligunda/
ego aut̾ conuemissir puto ad ludos se¬
nicos spectandos. itaq nõ. auditores qui
ad erãt: brd spectatores dicebãt᷑. age¬
bat᷑ enõ fabula magno ediliũ apparatu
nec solu gestibus uerũ eciã tibiaria
mõis et personati escena prodibãt. Nd
hec me heochle spectanda non muiis

Expanded text:
vulgatis et apertis et ad intelligentiam vulgatis et apertis et ad intelligentiam accomodatis, limatius postea contractiusque scripta legantur. 16 Et de oratoribus haec michi quidem dicta sint. In senatu enim et iudiciis ad scientes litteras loquebantur litterate, in concionibus vero etiam ad scientes. Aderant quoque indocti quidam: hi sic intelligebant oratoris verba ut nunc intelligunt Missarum solemnia. 17 Quare haec tua oratorum inducta ratio non efficit id quod vis. Habet enim apparentiam quandam prima fronte, sed, si trite discutiatur, nichil adbulis video te longe aliter sentire quam ego sentiam. Tu enim turbam convenisse putas ad carmina poetae intelligenda, ego autem convenisse puto ad ludos scenicos spectandos. Itaque non auditores qui aderant, sed spectatores dicebantur. 19 Agebatur enim fabula magno aedilium apparatu, nec solum gestibus, verum etiam tibiarum modis et personati e scena prodibant. Ad haec mehercule spectanda non minus