comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tendum non ẽ: S si equalem potenti¬
am. equalem sapientiam absq dubi¬
tatione ht̃ qͦmͦ ei omĩno coequari non
ualet: S quid hoc de amma xp̃i dici¬
mus qñ circa corpus eius iuxta fidei
assertionem multa creclimꝰ. atq tenemus
que humana rõ impugnat. & impossi¬
bilia uidicat: Qnͣdo corpus suum ꝓp̃c
discipulis siuis distribuelat munquid
se ip̃m suis manib portabat: Nuniqͥd
idem ipse erat qui portabat &e qui porta¬
batur. idem ipse qui dabat. & qui daba¬
tur: Qñdo a discipulis sumebatur den¬
tibq terebatur. nunquid ledebatur
an forte in eo qd̃ dabatur inpassibilis e¬
rat. sicut &e inuisibilis erat. qͣmuis scd̾m
id ꝙ dabat. sicut iusibilis. sic ce passibi¬
lis erat: Numquid gͦ unũ idemq corpꝰ.
uno eodemq tempore erat uisibile &
miusibile. passibile ce inpassibile. oe
uide hoc qͣm sit incomp̃hensibile ⁊iude¬
atur ẽẽ inpossibile. uide quam mul-¬
tis ulocis idem xp̃i corpus cotidie cõ¬

Expanded text:
equalem potentiam, aequalem sapientiam absque dubitatione habet, quomodo ei omnino coaequari non valet? Sed quid hoc de anima Christi dicimus, quando circa corpus ejus, juxta fidei assertionem, multa credimus atque tenemus quae humana ratio impugnat et impossibilia judicat? Quando corpus suum Christus discipulis suis distribuebat, nunquid seipsum suis manibus portabat? Nunquid idem ipse erat qui portabat, et qui portabatur. Idem ipse qui dabatur? Quando a discipulis sumebatur, dentibusque terebatur, nunquid laedebatur? An forte in eo quod dabatur impassibilis erat, sicut et invisibilis erat, quamvis secundum id quod dabat sicut visibilis sic et passibilis erat? Nunquid ergo unum idemque corpus uno eodemque tempore erat visibile et invisibile, passibile et impassibile? Et vide hoc quam sit incomprehensibile, et videatur esse impossibile? Vide quam multis in locis idem Christi corpus quotidie con
Abbreviated transcription (Latin):
uenies circa personaꝵ tͥnitatem mil-¬
ta eiusmodi inuerbi incarnatione pͥ¬
ca subarum unionẽ. Iuid q̃so ẽ in qͦ
humanitas &e diuinitas inute sunt
ut ꝑsona ũna ẽẽ possint: Nunqͥd ali¬
quid qd̃ hominis ẽ. uł aliquid ꝙ. dĩ ẽ
uł aliquid ꝙ utͥusq est: s si utriusq
ñ ẽ quomͦ in eo uniri possunt qd̃ ab
alt̾utro alienũ est: si aliquid qd̃ ho¬
minis est ergo creatura est.Si aliquid
qd̃ dĩ ẽ: supea creaturã est ⁊ iam cre¬
atura ñ ẽ. si aliqͥd ꝙ dĩ & hoĩs ẽ. nũqͥd
ip̃m utrũq erit. & utiunq ñ erit.¬
creat᷑a scił ce ñ creatura: s questio
ista ualde ẽ uituna ⁊ hucusq qnͣtũ
arbitror ñ mota ce iccuto fortassis rec¬
tuꝰ suppͥmentla. S de anima xp̃i quid
dicimis. quam omnẽ grẽ plenitudinẽ
accepisse negare ñ audemus: ¶am qͥ¬
quid pat̃ h̃t ex natura. ipsa accepit
ex gra. nam impsa habitat omĩs ple¬

Expanded text:
venies circa personarum Trinitatem, mulvenies circa personarum Trinitatem, multa ejusmodi in Verbi incarnatione circa substantiarum unionem. Quid, quaeso, est in quo humanitas et Divinitas unitae sunt, ut una persona esse possint? Nunquid aliquid quod hominis est, vel aliquid quod Dei est, vel aliquid quod utriusque est? Sed si utriusque non est, quomodo in eo uniri possunt quod ab alterutro alienum est? Si aliquid quod hominis est, ergo creatura est. Si aliquid quod Dei est, supra creaturam est, et jam creatura non est. Si aliquid quod Dei et hominis est, nunquid ipet non creatura? Sed quaestio ista valde est intima, et hucusque, quantum arbitror, non mota, et idcirco fortassis rectius supprimenda. Sed de anima Christi quid dicimus, quam omnem gratiae plenitudinem accepisse negare non audemus? Nam quidquid Pater habet ex natura, ipsa accepit ex gratia. Nam in ipsa habitat omnis ple
Abbreviated transcription (Latin):
qui miqmͣ ẽẽ potut: Et quomodo eiꝰ
natiuitas ꝑfecta est si adhuc fut᷑a ẽ:
An forte iteratur semꝑut possit eẽ
et infinita erit qmͣ infinitum ite¬
rare oportebit: Quicqͥd uͦ de filii ua¬
tiuitate diximꝰ. uide ne forte ic̾ca¬
sp̃t scĩ ꝓcessionẽ eadem rõcinatina¬
one querere possimus. Eoce ⁊ ista si
iuxta humanã estimationẽ pẽ¬
sentur. humane rõni repugnait
uidentur. Si sp̃s sc̃s cum patre
eiusdem potentie est. nunquio &
ipse potest quicqͥd et pater potest: hu̾¬
quid gͦ talem filium qualem pat̃ ging¬
nere potest: an forte silium gignere
potentia ñ est. & talem filium qui oĩ¬
potẽs ẽ : an forte ñ uult cũ possit: Q¬
mͦ gͦ eandẽ cum patre uoluntatis si¬
militudem. similitudĩsq pleuru-¬
dinem possidebit: Multa in hunc
modũ & pene uinumera: cͥca ꝑsona¬
rum trinitatẽ inuenies. que bumane
rõni ñ solũ incomphẽsibilia. s cẽ dis¬
sona reꝑies. Multa inqmͣ einsmoduĩ¬

Expanded text:
quam esse potuit? Et quomodo ejus nativitas perfecta est, si adhuc futura est? An forte iteratur semper, ut possit et infinita erit, quam in infinitum iterare oportebit? Quidquid vero de Filii nativitate dicitur, vide ne forte et ccessionem eadem ratiocinatione quaerere possimus. Ecce et ista si juxta humanam aestimationem pensentur, humanae rationi repugnare videntur. Si Spiritus sanctus cum Patre ejusdem potentiae est, nunquid et ipse potest quidquid et Pater potest? Nunquid ergo talem Filium qualem et Pater gignere potest? An forte Filium gignere potentia non est, et talem Filium qui omnipotens est? An forte non vult, cum possit? Quomodo ergo eamdem cum Patre voluntatis similitudinem, similitudinisque plenitudinem possidebit? Multa in hunc modum, et pene innumera circa personarum Trinitatem invenies, quae humanae rationi non solum incomprehensibilia, sed etiam dissona reperies. Multa, inquam, ejusmodi in
Abbreviated transcription (Latin):
mationem pensentur. uidet᷑ huma¬
na rõ fortit repugnare. Si pat̃ est
ingenitus. filius unigenitus. erit¬
ta. silii genita: Et cum utriusq sit
genita &e ingenita. hoc est genita
&e ñ genita: Nũquid eadem ipsa gi¬
gnit se ipsam ⁊ gignit᷑ a se ip̃a. Num¬
quid gͦ ẽdem ipsa gignit᷑. &r non gi¬
gnitur. nascitur et non nascitur:
Si filium nasci dicimus quid de eius
natiuitate discemus: Numqͥd eiꝰ na¬
tiuitas et̾na non erit apud qͤm ñ ẽ
commutatio. nec uicissituduns obñ¬
bratio: Si eius natiuitas aliqñ ñ fuit
quomͦ patri coet̾nus. uł coequalis su

Expanded text:
detur humana ratio fortiter repugnare. Si Pater est ingenitus, Filius unigenitus, eritta, Filii genita? Et cum utriusque sitgenita et ingenita, hoc est genita et non genita? Nunquid eadem ipsa gignit seipsam, et gignitur a seipsa? Nunquid ergo eadem ipsa gignitur et non gignitur; nascitur et non nascitur? Si Filium nasci dicimus, quid de ejus nativitate dicemus. Nunquid ejus nativitas aeterna non erit, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Si ejus nativitas aliquando non fuit, quomodo Patri
Abbreviated transcription (Latin):
culatiõnem qmͣ multa firmit̃ creclunt᷑
ueracit aͤseruntur. que tam̃ non solũ
tur. Credimus unum dm̃ patrem &
fillum a patre solo. sp̃m sc̃m̃ apa¬
tre &e filio. filium nascendo. sp̃m̃
scm̃ p̃cedendo. Credimus itaq unũ
eundemq in personis tͥnum. et in sb̃¬
stantia unum. Unde alius ẽ par̃. ali¬
us est filus. alius sp̃c sc̃s. nec tñ ili¬
lud ẽ pater qm filius. nec aluro
pat̃ uł filius qmͣ amborũ sp̃c. Nã
alia est ꝑsona patͥs. alia filii. alia

Expanded text:
 creduntur, veraciter asseruntur, quae tamen non solum tur. Credimus unum Deum Patrem, Filium a Patre solo, Spiritum sanctum a Patre et Filio, Filium nascendo, Spiritum sanctum procedendo. Credimus itaque unum eumdemque in personis trinum, et in substantia unum. Unde alius est Pater, alius Filius, alius Spiritus sanctus, nec tamen aliud est Pater quam Filius, nec aliud Pater vel Filius quam amborum Spiritus. Nam alia est persona Patris, alia Filii, alia
Abbreviated transcription (Latin):
hitur. ut quam ꝑ se nichil do¬
nn bumana infirmitas pos¬
sit. exꝓpͥo defectu doceatur.
Ad hoc iterum eadem q̃ fue¬
rat subtracta gr̃a restitint᷑.
ut per eiꝰ effectum quid ex
dei minere sumus exꝑiam᷑.
ut quid unum idemq mo¬
do possumus. mͦ ñ possumꝰ. nͥ¬
quia grãm ad iutricẽ mͦ habe¬
mus. mͦ ñ habemiꝰ: Patet itaq
qd̃ de diuine gr̃e adiutorio mi¬
nime nos liceat dubitare qͣm¬
uis cooꝑationis eius modos mi¬
nue possimus comp̃hende.
Cubitum itaq in huius nr̃e
consid̾ationis oꝑe explere nõ
possumꝰ. quia ingenium nr̃m
in huius inuestigationis la¬
titudine usq ad comp̃hensi¬
onis t̃minum ñ extendinius.
Patet itaq rõ cur ꝓpiciatorii
nr̃i latitudo usq aduos cubi¬
tos se extendere ñ ualeat. uł
cur cubitum ⁊ diidium in¬
xta docum̃tum diuinũ habe¬
re oporteat. Si gͥ animum
tuum inhac gemina consi¬
datione ad plenum exercui¬
sti ꝓpiciatorii tui latitudinẽ

Expanded text:
hitur, ut quam per se nihil bohitur, ut quam per se nihil boni humana infirmitas possit, ex proprio defectu doceatur. Ad hoc iterum eadem quae fuerit subtracta gratia restituitur, ut per ejus effectum, quid ex Dei munere sumus, experiamur. Utquid unum idemque modo possumus, modo non possumus, nisi gratiam adjutricem modo habemus, modo non habemus? Patet itaque quod de divinae gratiae adjutorio minime nos liceat dubitare quamvis cooperationis ejus modos minime possimus comprehendere. Cubitum itaque in hujus nostrae considerationis opere explere non possumus, quia ingenium nostrum in hujus investigationis latitudine, usque ad comprehensionis terminum non extendimus. Patet itaque ratio cur propitiatorii nostri latitudo, usque ad duos cubitos se extendere non valeat, vel cur cubitum et dimidium, juxta documentum divinum, habere oporteat. Si igitur animum tuum in hac gemina consideratione ad plenum exercuisti, propitiatorii tui latitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
uid sit auteni deliberatõ
cotidiano usu didicimꝰ.
et de eius certitudine pꝰ tot
expim̃ita hesitare non possu¬
mus. et iccirco scientiam nrãm
in hac parte usq ad pehaum
cubitum extendere possumuᷤ.
S quis q̃so un hac diuntaxat
uita comp̃hende sufficiat. quo¬
nam mͦ diuina gr̃ã coruisita¬
re ⁊ sua inspiratione ad omnẽ
suam uoluntatem inclinare
soleat: Quantũcumq in hac
consid̾atione laboremꝰ opus
nr̃m in hac parte ad plenũ
cubitum ñ extendimꝰ. Quomͦ
enĩ diuine iuspirationis mo¬
dum humana intelligentia
comp̃hendat. cũ dñs in euan¬
głio suo de eiꝰdem rei incomp̃hẽ¬
sibilitate admoneat: Sp̃s ĩ¬
quit uͥ uult spirat. ⁊ uocem
eius audis. o nescis unde ue¬
niat. aut quo uadat. Uocem᷑
itaq de gr̃e diuine adiutori
o ꝑ auctoritatẽ scͥpturaꝵ. qd̃
et ipsi probamꝰ ꝑ cotrdianum
infirmitatis nr̃e defectum. ⁊
ꝑ manifestum cooꝑationis ip¬
sius effectum. ad hoc siquidẽ
tociens eius nobis gra subtra¬

Expanded text:
uid sit autem deliberatio otidiano usu didicimus, et ejus certitudine post tot experimenta haesitare non possumus, et idcirco scientiam nostram in hac parte, usque ad plenum cubitum extendere possumus. Sed quis, quaeso, in hac duntaxat vita comprehendere sufficiat, quonam modo divina gratia cor visitare, et sua inspiratione ad omnem suam voluntatem inclinare soleat? Quantumcunque in hac consideratione laboremus, opus nostrum in hac parte ad plenum cubitum non extendimus. Quomodo enim divinae inspirationis modum, humana intelligentia comprehendat, cum Dominus in Evangelio suo de ejusdem rei incomprehensibilitate admoneat? Spiritus, inquit, ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat . Docemur itaque de gratiae divinae adjutorio per auctoritatem Scripturarum, quod et ipsi probamus per quotidianum infirmitatis nostrae defectum, et per manifestum cooperationis ipsius effectum. Ad hoc siquidem toties ejus nobis gratia subtra
Abbreviated transcription (Latin):
cundã in oꝑib: tercia in morib. Il¬
la q̃ est in reb ꝑtinet ad arche lon¬
gitudinẽ: illa q̃ est inoꝑib ꝑtinet
ad latitudinem: illa q̃ ẽ in morib
ꝑtinet ad altitridinẽ. Scmꝰ enĩ lon¬
gitudinẽ latitudine nat᷑alit̾ priorẽ
ẽẽ : similit̾ latitudinẽ alcitudinis

Expanded text:
n operibus, tertia in moribus. Illa quae est in rebus pertinet ad arcae longitudinem. Illa quae est in operibus pertinet ad latitudinem. Illa quae est in moribus pertinet ad altitudinem. Scimus enim longitudinem latitudine naturaliter priorem esse. Similiter latitudinem altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
gitudo sine latitudine. & latitudo
sine altitudine potest intelligi qͣnͣ¬
uis in rerũ ẽẽntia abiniuicẽ mini¬
me possint seꝑari. S altitudo sine
latitudine. uł latitudo sine longi¬
tridine ⁊ nec ualet ẽẽ. nec licet intel¬
ligere. Simplex namq longitudo
intelligit᷑ qͣndo qnͣtitas de ponͤto
ta discurrens in lineã sola saltẽ co
gitatõne ꝓtͣhit᷑. Simplicẽ latitu¬
dinẽ dicimꝰ qñ qͣntitatẽ de linea¬
Ma
in lineam & ꝑ solas lineas mente
dilatamꝰ. Nam sic̃ linea ẽ longitu¬
do sine latitudine : sic suꝑficies ẽ
latitudo sine altitudine. Altitudo
autẽ est qñ qͣntitas de suꝑficie in
suꝑficiẽ denisescit ⁊ corpꝰ solidum
reddit: qd tres dism̃siones suscipit.
Qui gͦ hec recte consid̾at satis ei
ut arbit᷑r constat qdꝰ longitudo na-¬
t᷑alit̾ sit pͥor latitudine : oe latitu¬
do altitudine. Sic sane illa consi¬
d̾atio q̃ est in rebꝰ nat᷑alit᷑ pͥor est¬

Expanded text:
ine latitudine et latitudo sine altitudine potest intelligi, quamvis in rerum essentia ab invicem minime possint separari. Sed altitudo sine latitudine, vel latitudo sine longitudine, nec valet esse, nec licet intelligi. Simplex namque longitudo intelligitur quando quantitas de puncto ta discurrens in lineam sola sgitatione protrahitur. Simplicem latitudinem dicimus quando quantitatem de linea in lineam et per solas lineas mente dilatamus. Nam, sicut linea est longitudo sine latitudine, sic superficies est latitudo sine altitudine. Altitudo autem est quando quantitas de superficie in superficiem densescit, et corpus solidum reddit, quod tres dimensiones suscipit. Qui ergo haec recte considerat, satis ei, ut arbitror, constat quod longitudo naturaliter sit prior latitudine et latitudo altitudine. Sic sane illa consideratio quae est in rebus, naturaliter prior est
Abbreviated transcription (Latin):
. Qd̃ optimum sit
deuotionem nrãm eousq ꝓfic̾ee
quod nulla occupatio possit eius
officium interrumpere:

Expanded text:
. Quod optimum sit devotionem nostram eousque proficere, quod nulla occupatio possit ejus officium interrumpere
Abbreviated transcription (Latin):
ego dixi estis. nuicupatione quidẽ
Quia testante apło. ñ ẽ potestã nͥ
a deo. Nam qd alii aliis p̃sunt. quod
uiri uirtutum uiciis & passionib
sius dñari possunt. ex sũmi regis sa
atq coniciat. statim adnectit cum
dic̃. Quia posuisti aꝑire sacram̃tũ
uit. mira ingenii uiuacitate. sũme
diuinitatis reuelationẽ ꝑpendit.Ex
eo autẽ quod de sui cord̾ secreto au¬
diuit. & uerum ꝓbanit: uerum ⁊
illud eẽ collegit. qd̃ de diuinitatis
cõsilio uł ꝓposito. interun ꝑ expien¬
tiã ꝓbare ñ potuit. Prudent̃ gͥ a̾ni¬
maduertit sũmam sapientiam ẽẽ.
que danieli potuit renebroso huma¬
ni cordis abysso aliene conscientie
um filioꝵ hominũ. Sagacit̃ nicħ¬
omunꝰ dep̃hendit sũmani potestatẽ
ẽẽ. que daneli potuit futurorũ at¬
q gerendoꝵ ordinẽ ce dispositionẽ ꝓ
beneplatito reuelare. Quis enĩ alius
qͣm deus duunum consilium ei
manifestare potuit: Iuxta illud

Expanded text:
Ego dixi: Dii estis , nuncupative quidem Ego dixi: Dii estis , nuncupative quidem Quia, testante Apostolo: Non est potestas nisi a Deo . Nam quod alii aliis praesunt, quod viri virtutum vitiis et passionibus suis dominari possunt, ex summi Regis sanatque conjiciat, statim adnectit, cum dicit: Quia potuisti aperire sacramentum vit, mira ingenii vivacitate, summae divinitatis revelationem perpendit. Ex eo autem, quod de sui cordis secreto audivit, et verum probavit, verum et illud esse collegit, quod divinitatis consilio vel proposito interim per experientiam probare non potuit. Prudenter igitur animadvertit summam sapientiam esse, quae Danieli potuit in tam tenebroso humani cordis abysso alienae conscientiaum filiorum hominum. Sagaciter nihilominus deprehendit summam potestatem esse quae Danieli potuit futurorum, atque gerendorum ordinem et dispositionem pro beneplacito revelare. Quis enim alius quam Deus divinum consilium ei manifestare potuit? Juxta illud,
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia rep̃hendenda ut iã
diximus fecit. uid eamꝰ quã
recta de deo senserit in eo qd̃ dix̃.
regum. sum potesta̾te regia sit pͥn¬
cipat oe sũma. quid ẽ. regẽ hoc di¬
cere nisi ex intuo anime sensu h
fortiter immobilit̃q tenere: Qur̃ est.
hoc danelẽ a rege audire. nisi inti¬
niũ aĩe sensũ uerã animi deuocio¬
nẽ ñ debere nec posse latere: uł in
eo fortassis quod alia damel adeo diꝰ¬
cit. alia etiam a rege audiuit: sacra
scriptura mistice innuit. qr in deuo¬
tionis nr̃e usum. alia sunt que ex di¬
iuna reuelatione discimꝰ. alia que
nat᷑e attendit. Speciali eum quodam¬
mͦ illoꝵ pͥe erat. qui ex gre ipsius mu¬
nere. & meritoꝵ p̾rogatiua. singła¬
rem p̃cet̾is apud ip̃m familiaritatis
locum. & confidentie ausum optin¬
uerant. Et absq dubio deuotio est.
que dm̃ &e ꝓpicium recdlit. & fami¬
liarem efficit. ds̃ inquit deoꝵ ⁊ dñs
regũ. Nam ce si sint qui dicant᷑ dii.
siue in celo suie in t̾ra. sccłm illud.

Expanded text:
ed quia reprehendenda, ut jam diximus, fecit, videamus quam recta de Deo senserit in eo, quod dixit: regum. Cum potestas regia sit principalis et summa, quid est regem hoc dicere, nisi ex intimo animae sensu hoc fortiter immobiliterque tenere? Quid est hoc Danielem a rege audire, nisi intimum animae sensum, veram animi devotionem non debere, nec posse latere? Vel in eo fortassis quod alia Daniel a Deo discit, alia etiam a rege audivit sacra Scriptura mystice innuit, quia in devotionis nostrae usum alia sunt quae ex divina revelatione discimus, alia quae naturae attendit. Speciali enim quodammodo illorum proprie erat, qui ex gratiae ipsius munere, et meritorum praerogativa singularem, prae caeteris apud ipsum familiaritatis locum, et confidentiae ausum obtinuerant. Et absque dubio devotio est, quae Deum et propitium reddit, et familiarem efficit. Deus, inquit, deorum, et Dominus regum. Nam etsi sint qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, secundum illud:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtine. Nonne enim supͣ humanam
naturam est uidere de pret̾itis qd̃ iam
ñ est uid̾e de futuris. qd ĩulum est. ui¬
dere de p̃sentibus: qd̃ sensib absens ẽ.
uidere de aliem cordis secretis: qd̃ nul¬
li sensui subiectum ẽ. uidere de diuimᷤ:
qd̃ supͣ sensum est. Restat adhuc illud
q̃rere quib uidelicet causis soleat hu¬
mane m̃tis excessus accid̾e uł quib ã
soleat gradib excresc̃e

Expanded text:
pertinere. Nonne enim supra humanam pertinere. Nonne enim supra humanam naturam est, videre de praeteritis, quod jam non est; videre de futuris, quod nondum est; videre de praesentibus, quod sensibus absens est; videre de alieni cordis secretis, quod nulli sensui subjectum est; videre de divinis, quod supra sensum est. Restat adhuc illud quaerere, quibus videlicet causis soleat humanae mentis excessus accidere, vel quibus etiam solet gradibus excresce
Abbreviated transcription (Latin):
unꝗͣ sua industria ire possit. S illa m̃¬
tis subleuatio humarre prorsus na¬
ture ^ uudet᷑ modũ tnͣscendit ad quam
ꝓpħa suspirauit cũ dixit. Quis michi
dabit pennas sic̃ columbe ⁊ uolabo
&. requiescam: Inidem respicit qd̵ dñs
ꝑisaiam ꝓmitit. Qui confidunt in
dño mutabunt fortitudinẽ assumẽt
penuas ut aquile. Supra humanã nat᷑¬
am ẽ ꝓculdubio pennas hab̾e. ce ꝓ uo¬
luntatis arbitrio ad alta uolare. Quid
est autẽ pennas quasi contra nat᷑am ac¬
ciꝑe nisi miram qnͣdam contemplandi
efficatiam ex iurtute possid̾e quo pos¬
sit cum uolueris in secretioris scientie
ardua. & omni humane industriͤ inui
a ꝑspicatie tue penna penetrare: Pen¬
nata itaq anunalia ueracit tunc ẽẽ
nitus accepto humane conditionis me¬
tas contemplationis nr̃e uolatu tnͣscẽ¬
dimꝰ. Omne autẽ genꝰ ꝓphetie si tñ fu¬
erit sine m̃tis alienatione. uidetur ad
hũc tercium sublenationis gradum

Expanded text:
unquam sua industria ire possit. Sed illa meunquam sua industria ire possit. Sed illa mentis sublevatio humanae prorsus naturae, ut videtur, modum transcendit, ad quam Propheta suspiravit, cum dixit: Quis mihi dabit pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? In idem respicit, quod Dominus Isaiam promittit: Qui confidunt in Domino mutabunt fortitudinem, assument pennas ut aquilae . Supra humanam naturam est, procul dubio pennas habere, et pro voluntatis arbitrio, ad alta volare. Quid est autem pennas quasi contra naturam accipere, nisi miram quamdam contemplandi efficaciam ex virtute possidere, quo possis cum volueris in secretioris scientiae ardua, et omni humanae industriae invia, perspicaciae tuae penna penetrare? Pennata itaque animalia veraciter tunc esse initus accepto, humanae conditionis metas contemplationis nostrae volatu transcendimus. Omne autem genus prophetiae, si tamen fuerit sine mentis alienatione, videtur ad hunc tertium sublevationis gradum
Abbreviated transcription (Latin):
de diuine maiestatis celsitudine osten¬
ditur qd̃ eatenus habite scientie mo-¬
dum exced̾e uideat᷑. Diuinitatis nãq
illa celsitudo. q̃ inse ip̃a quomͣ cresc̾e
uł exaltari ualeat ñ habet condie in
nr̃a cognitione crescere ce contẽplan¬
onis nr̃e aspectib sublunior apparere
ualet: Supra mentis aũt industriam.
mens subleuata aͥtollitur qñ in ip̃a
implet᷑ qd̃ dicitur. Expandit alas suas.
et assumpsit eos atq portauit inhu¬
meris .s. Certe ñ ẽ urdustrie humaue
ꝑ aera iter leg̾e. s quo ire ñ possumꝰ
supportantium alis ferri possumus.
Supͣ industriã itaq ñ autem supͣ
naturam uidet᷑ ẽẽ ꝑ aera iter habere.
Supra industrie itaq sue metas con¬
templatiua anima ascendit. qñ diuina
dignatio archanoꝵ suoꝵ manifesta¬
tione ⁊ qͣi alaꝵ suaꝵ expansione. uel
subleuatio m illud suꝑeminentis sciẽ¬
ne fastigium eam attollit quo nulla

Expanded text:
de divinae majestatis celsitudine ostende divinae majestatis celsitudine ostenditur, quod eatenus habitae scientiae modum excedere videatur. Divinitatis namque illa celsitudo, quae in seipsa, quomodo crescere vel exaltari valeat, non habet quotidie in nostra cognitione crescere, et contemplationis nostrae aspectibus sublimior apparere valet. Supra mentis autem industriam mens sublevata attollitur, quando in ipsa impletur, quod dicitur: Expandit alas suas, et assumpsit eas, atque portavit in humeris suis . Certe non est industriae humanae per aera iter legere. Sed quod ire non possumus supportantium alis, ferri possumus. Supra industriam itaque, non autem supra naturam videtur esse, per aera iter habere. Supra industriae itaque suae metas contemplativa anima ascendit, quando divina dignatio arcanorum suorum manifestatione et quasi alarum suarum expansione vel sublevatione, in illud supereminentis scientiae fastigium eam attollit, quo nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ichilominus autẽ ille contẽplan-¬
dimodus qui m̃tis subleuatiõe
accedit tͥb gͣdib accrescit. Intelligẽ¬
tia namq humana diuinitus inspira¬
ta ⁊ illo celesti lumine irradiata alic̃n
sup᷑ naturã. Supͣ scientiã m̃tis subleua¬
tio ascendit. qñ quilibet nr̃m tale ali¬
qͥd ex diuina reuelatione cognoscit.
qd̃ modũ ꝓpͥe scientie uł intelligentie
tur. qñ ad illud humana intelligen¬
tia diniitꝰ illuminat᷑ ad qd̾ nulla sua
scientia sufficit nec illa qmͣ interimn
habet:. ulla sua industria comparare
ualet. Supͣ nat᷑am m̃tis siuis dilata¬
tur qñ humana intelligentia dumna
inspiratione afflata ñ cuiꝰcq hominis
s generalit̃ tocius humane nate mo¬
dum industrie q metas trans gredit᷑.
Supͣ scientiã speculantis animus
eleuatur. cũ experitur ꝙ dr̃. accedat
homo ad cor altũ ⁊ exaltabit᷑ ds̃. sũc
quidẽ ds̃ inconspectu subleuate m̃¬
tis exaltat᷑. qñ dõ reuelante ei aliqͥo

Expanded text:
ihilominus autem ille contemplandi modus, qui mentis sublevatione accidit, tribus gradibus accrescit: intelligentia namque humana divinitus inspirata, illo coelesti lumine irradiata, aliquasupra naturam. Supra scientiam mentis sublevatio ascendit, quando quilibet nostrum tale aliquid ex divina revelatione cognoscit, quod modum propriae scientiae vel intelligentiae tur, quando ad illud humana intelligentia divinitus illuminatur, ad quod nulla sua scientia sufficit, nec illa, quam interim habet, nec ulla sua industria comparare valet. Supra naturam mentis sinus dilatatur, quando humana intelligentia, divina inspiratione afflata, non cujusque bonis, sed generaliter totius humanae naturae modum industriaeque metas transgreditur. Supra scientiam speculantis animus elevatur, cum experitur quod dicitur: Accedat homo ad cor altum, et exaltabitur Deus . Tunc quidem Deus in conspectu sublevatae mentis exaltatur, quando, Deo revelante, ei aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
di officio cares. Nosti forte que
sit iurtus obedientie. & quał de¬
beat ẽẽ. nec tam̃ uis obedire. ħ
est aures habere.⁊ ñ audire: P
scientiam discernendi instrum̃tũ
fortassis habes sp̃ał odoram̃ti. s
dum inmorib discernendis nul¬
lũ studium impendis de inuti¬
li instrum̃to inanit̃ głaris. Scis
quomodo te oporteat in bono o¬
ꝑe exercere. nec tñ uis fructum
bomi oꝑis ꝑ expientiam capere.
hoc ẽ. manus hab̾e. &e non palpa¬
re. Quid enĩ ẽ manib palpare
nisi oꝑum fructus exꝑiendo ꝓ¬
bare: ꝓfectuũ pedes ꝑ scientiã
accepisti. si quomͦ inanteriora¬
te extendere oporteat didicisti. s
pedes habens minine incedis. si
ad ꝓfectum ñ tendis. Supplican¬
di doctrinam accepisti. & ñ uis su¬
pplicare. hoc ẽ. guitur habere &
nolle clamare

Expanded text:
di officio cares. Nosti forte quae di officio cares. Nosti forte quae sit virtus obedientiae, et qualis debeat esse, nec tamen vis obedire. Hoc est aures habere, et non audire. Per scientiam discernendi instrumentum fortassis habes spiritualis odoramenti. Sed dum in moribus discernendi nullum studium impendis, de inutili instrumento inaniter gloriaris. Scis quomodo te oporteat in bono opere exercere, nec tamen vis fructum boni operis per experientiam capere, hoc est manus habere, et non palpare. Quid enim est manibus palpare, nisi operum fructus experiendo probare? Profectuum pedes per scientiam accepisti, si quomodo in anteriora extendere oporteat didicisti. Sed pedes habens minime incedis, si ad profectum non tendis. Supplicandi doctrinam accepisti, et non vis supplicare, hoc est guttur habere, et nolle clamare.
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi. oculi instrũtũ uidẽdi.
aures iustrum̃tũ audiendi. o
ui hunc modũ debet ⁊ de aliis in¬
telligi. Quid itaq ẽ os. oculos. au¬
res uł talium q̃lib habere. & ea in
nullos usus exercere. nisi offcioꝵ
instrum̃ta hab̾e. ce instruñtorũ
officiis carere: legis quia corde Eͤ¬
dit᷑ ad iusticiam. ore aũt confessio
fit ad salutẽ. Ad os itaq ꝑtinet
confessio. ad ocłos circum spectio.
ad aures obauditio. ad nares discͤ¬
tio. ad manꝰ oꝑatõ. ad pedes ꝓmo¬
tio. ad guitur supplicatio. Ecce
illa tua scientia inanis. optime
fortassis nouit. que sit uirtus
confessionis. Nouit qr omĩa in
cõfessione lauant᷑. Nouit fortas¬
sis quomodo confiteri debeat. nec
tñ confitetur. os gͥ habet &e ñ lo¬
quit᷑. Nouit fortassis quomͦ uitã
suam circumspicere debeat. eam
tam̃ quomͦ oportet circumspic̾e
dissimulat. uidendi quoddãm o¬
do instrum̃tum habes. s uiden¬

Expanded text:
loquendi; oculi, instrumentum videndi; loquendi; oculi, instrumentum videndi; aures, instrumentum audiendi, et in hunc modum debet et de aliis intelligi. Quid itaque est os, oculos, aures, vel talium quaelibet habere, et ea in nullos usus exercere, nisi officiorum instrumenta habere, et instrumentorum officiis carere? Legis quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Ad os itaque pertinet confessio, ad oculos circumspectio, ad aures obauditio, ad nares discretio, ad manus operatio, ad pedes promotio, ad guttur supplicatio. Ecce illa tua scientia inanis optime fortassis novit quae sit virtus confessionis. Novit quia omnia in confessione lavantur. Novit fortassis quomodo confiteri debeat, nec tamen confitetur. Os igitur habet et non loquitur. Novit fortassis quomodo vitam suam circumspicere debeat, eam tamen quomodo oportet circumspicere dissimulat. Videndi quodammodo instrumentum habes, sed viden
Abbreviated transcription (Latin):
uam multi głantur & głi¬
osi in ocłis hominũ ẽẽ uo¬
lunt. nõ dicam de eo qd̃ uirtuteᷤ
uł scĩtatẽ habeant. s qd̃ de u̾tu¬
tib quid̃ prudent̃ disserere ce di¬
utilius tibi eẽt. aurũ scientie &
argentum eloquentie ñ hab̃e.
quam inde tibi idolum facere:
Sumulacra gentium argentum.
de aurũ oꝑa manuũ hominũ.
Uirtutũ modũ ⁊ formam solã
ꝑ intelligentiam. ⁊ doct̾nam de¬
pingere & meinoria retinere ea¬
rum autẽ effectu carere. quid
aliud ẽ quã quedam simulacra
corde gestare: Scientia sc̃itatis sñ
intentione bona. quid aliud est
quã unago. sine uita: Scientia
sola sñ sc̃itatis effectu. &e bonitati
affectu. quid alud ẽ ꝗͣ simulacr̃
uanũ fñ motu &e sensu: os inqͥt
habent ce ñ loquent᷑. ocłos hab¬
ent ce ñ uidebũt. Aures habent
ce ñ audient. nares habent &
ñ odorabũt. Manꝰ habent ce pal¬
pabunt pedes habent &e ñ abula¬
bunt ñ clamabunt ingut᷑e suo.
Os ut om̃s nouimus ẽ instruitũ

Expanded text:
uam multi gloriantur, et gloriosi in oculis hominum esse volunt, non dicam de eo quod virtutes vel sanctitatem habeant. Sed quod de virtutibus quidem prudenter disserere, et diutilius tibi esset aurum scientiae et argentum eloquentiae non habere, quam inde tibi idolum facere! Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Virtutum modum, et formam solam per intelligentiam et doctrinam depingere, et memoria retinere, earum autem effectu carere, quid aliud est quam quaedam simulacra corde gestare? Scientia sanctitatis sine intentione bona quid aliud est quam imago sine vita? Scientia sola sine sanctitatis effectu, et bonitatis affectu, quid aliud est quam simulacrum vanum sine motu, et sensu? Os, inquit, habent et non loquentur, oculos habent, et non videbunt; aures habent et non audient, nares habent et non odorabunt. Manus habent, et non palpabunt; pedes habent et non ambulabunt; non clamabunt in gutture suo . Os, ut omnes novimus, est instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
corã eo ce quasi nichilum ⁊ mane re¬
putate sunt. Quomͦ gͦ qͣsi nichilum
ce. inane. si diuinũ hñt aliqͥd sum¬
le: an forte qd unus dicit alius con¬
fͣdicit: absit. Nlam ecce apud dauid
lego. Us quis similis erit tibi: Sed
tentiis colligimus nisi qd̃ ueratiter
et absꝙ dubio auctori nr̃o ex aliqͦ
similes et exaliquo dissimiles existimꝰ:
Immo quomͦ ei in multis homo dissi¬
milis ñ ẽ de qͦ ueracit scͥptũ est. qm̃
uniũsa uanitas omĩs homo uiuens:
Ecce quomͦ dissumilis. uerumptam̃
mimagine ꝑtrͣisit homo. Ecce qͦmͦ si¬
iilis. Quid enĩ est hõ ut posst sequi
regem factorem suũ: Sed nͨ angl uti¬
ꝙ in celo illã creatoris sui similitudi¬
nẽ ꝑfecte emulat᷑. ͥs similis tui infor

Expanded text:
quasi nihilum et inane reputatae sunt . Quomodo ergo quasi nihilum et inane, si divinum habent aliquid simile? An forte quod unus dicit, alius contradicit? Absit! Nam ecce apud David lego: Deus, quis similis erit tibi? Sed diversis sententiis colligimus, nisi quod veraciter, et absque dubio Auctori nostro, ex aliquo similes, et ex aliquo dissimiles existimus? Imo quomodo ei in multis homo dissimilis non est, de quo veraciter scriptum est: Quoniam universa vanitas omnis homo vivens : ecce quomodo dissimilis. Verumtamen in imagine pertransit homo : ecce quomodo similis. Quis enim est homo ut possit sequi regem factorem suum? Sed nec angelus utique in coelo illam Creatoris sui similitudinem perfecte aemulatur. Quis simili
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ. negligendũ nec sñ
diligenti consid̾atione p̃teun¬
dum. quid de his duob cheru¬
Therub sit uniis in lat̾e uno.
o. alt̃ in altero. Statuencdi ita¬
q sut exutraq parte oracłi
tegentes utrũq latꝰ ꝓpiciato¬
rii. Idẽ autẽ intelligimꝰ ꝑ oracu
gͥ q̃ sĩt ista duo ꝓpitiatorii nr̃i
latera ut consequenter inueniamꝰ
qͦ mͦ unꝰ excherubin stare habeat ex
parte una. ⁊ alt̃ exaltera sic̃ suꝑuiᷤᷤ
iam satis ostẽdimꝰ ꝑ ꝓpiciatoriũ illud
contẽplationis genus intlłigumᷤ
qd̃ habet᷑ de sp̃itib rõnalib. E redimꝰ

Expanded text:
n esse negligendum, nec sine diligenti consideratione praetereundum, quod de his duobus cheruCherubin unus sit in latere uno, et alter in altero . Statuendi itaque sunt ex utraque parte oraculi tegentes utrumque latus propitiatorii. Idem autem intelligimus per oraculum igitur quae sint ista duo propitiatorii nostri latera, ut consequenter inveniamus quo unus ex cherubin stare habeat ex parte una, et alter ex altera. Sicut superius jam satis ostendimus, per propitiatorium illud contemplationis genus intelligimus quod habetur de spiritibus rationalibus. Cr
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ rõnem ẽẽ urdent᷑. omnẽ q ad hibi¬
te similitudĩs ꝓpͥetatẽ suꝑgrediuntur:
dissimilitudinis latꝰ qͣi iuxta se habe¬
ant ip̃mq euicino respiciant si aũt
qd̃ dr latus unũ & alt̾um ad dextrã et
sinistrã. qͥs referre uelit ꝓfecto euꝰmͦ
consid̾ationis sumlitudo in eandẽ nos
sententiã conducit. Uextra nãq nr̃a
oꝑandi gr̃a sepiꝰ solet ꝓferri. & iccir¬
co constat eam freqñtius uideri sini¬
stra uͦ sepiꝰ ꝗͣ dextra subuestim̃tis te¬
git᷑. ce eo ip̃o utiq rarus uidet᷑. Rec
tegͦ ꝑsinistram occultiora. sic̃ ꝑdex¬
tram cõgrue satis designant mani¬
festiora. Primꝰ itaq cherub qͣi a dextͥs
asistit ꝙr in ea q̃ rõni om̃ino aliena
ñ sunt. ocłm contẽplationis insigit.
Scd̾̃s autẽ cherub qͣsi asinistris figi¬
tur qͥ illa sola maxime contẽplatur.
qͥb omĩs humana rõ contra ire nidet᷑:¬

Expanded text:
contra rationem esse videntur, omnemque adhibicontra rationem esse videntur, omnemque adhibitae similitudinis proprietatem supergrediuntur, dissimilitudinis latus quasi juxta se habeant, ipsumque e vicino respiciant. Si autem quod dicitur latus unum, et alterum ad dexteram, et sinistram quis referre velit, profecto hujusmodi considerationis similitudo in eamdem nos sententiam conducit. Dextra namque nostra operandi gratia saepius solet proferri, et idcirco constat eam frequentius videri. Sinistra vero saepius quam dextera sub vestimentis tegitur, et eo ipso utique rarius videtur. Recte ergo per sinistram occultiora, sicut per dextram congrue satis designantur manifestiora. Primus itaque cherubin quasi a dextris assistit, quia in ea quae rationi omnino aliena non sunt, oculum contemplationis infigit. Secundus autem cherubin quasi a sinistris figitur, qui illa sola maxime contemplatur, quibus omnis humana ratio contraire videt
Abbreviated transcription (Latin):
us sigit᷑. ad q̃ in uestiganda uł consir¬
manda qͣliscũq similitudinis ad¬
aptatio facile accõmodat᷑. Quasi ab
alt̃o lat̃e cherub stat. qñad illa contẽ¬
planda humana intelligentia se e¬
leuat. ad q̃ nlła similitirdinis adum¬
bratio se plene coaptat. Ad unũ nãq
latus ut dictũ ẽ ꝑtinet consid̾atio si¬
militudinis: qͣmadinodũ ⁊ altum cõ¬
sidatio dissimilitudinis. sonstat aũt
illa faciliꝰ posse comp̃hendi. c uicim¬
ora magisq ꝓpinqͣ atq cõsentanea
ẽẽ rõni: que se sinunt ad aliꝗͣ. simili¬
tudiunẽ applicari. Nam cet̾a qͥdẽ tãto
ab humana rõne longiꝰ recedũt. qnͣ¬
to cuiꝰlibet adincte similitudinuis rõ¬
nem tnͣscendũt. Primꝰ itaq cherub
stat in late similitudinis. Scd̾s autem
in lat̾e dissimilitudinis. Ut ea que
admittunt: similitudinis latus qͣsie
uiciniꝰ tangant eiꝙ ꝑ consicłationẽ
in hereant. Sumilit̃  illa que p̃t̃ uł¬

Expanded text:
us figitur, ad quae investiganda, vel confirus figitur, ad quae investiganda, vel confirmanda, qualiscunque similitudinis adaptatio facile accommodatur. Quasi ab altero latere cherubin stat, quando ad illa contemplanda humana intelligentia se elevat, ad quae nulla similitudinis adumbratio se plene coaptat. Ad unum namque latus, ut dictum est, pertinet consideratio similitudinis, quemadmodum et ad alterum consideratio dissimilitudinis. Constat autem illa facilius posse comprehendi, et viciniora, magisque propinqua atque consentanea esse rationi, quae se sinunt ad aliquam similitudinem applicari. Namque caetera quidem tanto ab humana ratione longius recedunt, quanto cujuslibet adjunctae similitudinis rationem transcendunt. Primus itaque cherubin stat in latere similitudinis, secundus autem in latere dissimilitudinis, ut ea quae admittunt, similitudinis latus quasi e vicino tangant, eique per considerationem inhaereant. Similiter et illa quae p
Abbreviated transcription (Latin):
nules sumꝰ ꝑtineant ad alt᷑ unum. ⁊ illa
inqͥb dissimiles sumꝰ ꝑtineant eque ad
latꝰ alt̾um. Dicat᷑ itaq ꝓpiciatorii nr̃i si
placet latus unũ duia in rõualib sb̃¬
stantiis similitudo. dicat᷑ i altum meis¬
dẽ eẽntiis diuinitatis sũme multiplex
dissinisitudo. uideamꝰ gͦ qͦmͦ unus de
cherubin stet inuno & alt̃ in altõ la¬
tere. uł qͥs in quo debeat stare. Suꝑuis
iã diximis qd̃ ad unũ cherubin ꝑti¬
neat contẽplatio eorũ q̃ sunt supͣ rõ¬
eoꝵ contẽplatio. q̃ sunt supͣ rõneni. ⁊
uident᷑ eẽ p̃ter rõnem. sonstat autem
ꝙ ila pͥus dicta reliq̃ multo sit facilior.
et iccirto musu nr̃o debet ⁊ solet eẽ
pͥor. aliauͦ qͣnͣto est difficilior. tanto
utiq debet ẽẽ pt̾ĩor. pͥor itat dicatur
cherub pͥmꝰ: scdã harum contẽplatio¬
rub unꝰ stare debet ulate uno. ⁊ alter
in alto. ab uno sane late cherub sta¬
re uidet᷑ qñ inhis contẽplationis radi¬

Expanded text:
atus unum, et illa in quibus dissimiles sumus, pertineant aeque ad latus alterum. Dicatur itaque propitiatorii nostri, si placet, latus unum, divina in rationabilibus substantiis similitudo, dicatur et alterum in eisdem essentiis Divinitatis summae multiplex dissimilitudo. Videamus ergo quomodo unus de cherubin stet in uno, et alter in altero latere, vel quis in quo debeat stare. Superius jam diximus quod ad unum cherubin pertineat contemplatio eorum quae sunt supreorum contemplatio, quae sunt supra rationem, et videntur esse praeter rationem. Constat autem quod illa prius dicta, reliqua multo sit facilior, et idcirco in usu nostro debet, et solet esse prior. Alia vero quanto est difficilior, tanto utique debet esse posterior. Prior itaque dicatur cherubin primus. Secunda harum contemplatiocherubin stare debet in latere uno, et alter in altero. Ab uno sane latere cherubin stare videtur, quando in his contemplationis radi
Abbreviated transcription (Latin):
ginatõne consistunt: qͥa so¬
lis sensibilib intendt̃. Duo in rõne
consistunt: qͥa solis intelligibilibus
insistunt. Duo uͦ in intelligñtia sub¬
sistunt: qͥa solis intellectibłib intñ¬
dt᷑. Sensibilia dico q̃libet insibilia:
&e sensu corꝑeo ꝑceptibilia. Intelligi¬
bilia autẽ dico iniusibilia: rõm tñ cõ¬
p̃hñsibia. Intellectibilia hoc loco
dico inuisibilia: ⁊ humane rõni in¬
conp̃hensibilia. Ex his gͦ sex contem¬
platõnũ gen̾ib iͦn inferiora u̾san¬
p̃ma in rebꝰ mereatis atoꝵ diuinis.
sibilia: duo uͦ infima cͥca uisibilia at¬
ꝙ corꝑea. Infima nãce duo ꝓculdii¬
bio u̾sant᷑ in reb uisibilib atoꝑ cre¬
atis : duo autẽ supp̃ma maynne uer¬
sant᷑ in rebꝰ muisibilibꝰ ⁊ increatis:

Expanded text:
ginatione consistunt; quia solis sensibilibus intendant. Duo in ratione consistunt, quia solis intelligibilibus insistunt. Duo vero in intelligentia subsistunt, quia solis intellectibilibus intendunt. Sensibilia dico quaelibet visibilia, et sensu corporeo perceptibilia. Intelligibilia autem dico invisibilia, ratione tamen comprehensibilia. Intellectibilia hoc loco dico invisibilia, et humanae rationi incomprehensibilia. Ex his ergo sex contemplationum generibus quatuor inferiora versanrema isibilia. Duo vero infima circa visibilia atque corporea. Infima namque duo procul dubio versantur in rebus visibilibus atque creatis. Duo autem suprema maxime versantur in rebus invisibilibus et increatis.
Abbreviated transcription (Latin):
s in eo uticꝑ differre qd̾ int̾cio qͥdem
miscet᷑ so cum ymaginatõne ⁊ in qͣrto
autẽ intelligñtia pura cũ rõne. Inqrͣ¬
to & qͥnto rat̾o ⁊ intelligentia in unũ
concrrit̾ ⁊ in hoc maxime conueni¬
unt : s in qr̃to ex rõne intelligentra

Expanded text:
sed in eo utique differre quod in tertio quidem miscetur ratio cum imaginatione; in quarto autem intelligentia pura cum ratione; in quarto et quinto ratio et intelligentia in unum concurrunt, et in hoc maxime conveniunt. Sed in quarto ex ratione intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
firmat᷑. Quito ⁊ serto comimunit̾ ac¬
cidit qd̾ utrũꝙ eoꝵ intellectibilibus
insistit ⁊ s qͥnto qͥtlẽ humana rõ
uidet᷑ satis consentanea: serto autem
om̃is humana rõ uidet᷑ ẽẽ cont᷑ria lͥ nͥ
fuerit fidei admixtione sufflita.

Expanded text:
firmatur. Quinto et sexto communiter accidit quod utrumque eorum intellectibilibus insistit. Sed quinto quidem humana ratio videtur satis consentanea. Sexto autem omnis humana ratio videtur esse contraria nisi fuerit fidei admistione suffulta.
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾a potiꝰ ꝑtin̾e ostendt̃. Similit̾ cͥca
sũma illa & increata iident᷑ q̃dam eẽ
int̾ intelligibilia deputanda. ⁊ ob hoc
ip̃m mediis illis duobꝰ cõtemplatõnũ
gen̾ib maxime accõmodanda. Duo¬
b itaq pͥmis cõmune hoc eẽ iidet᷑ :
tñ in hoc maxime ident᷑ differre: ꝙ
pͥmũ qͥd̃ solet sine ullo rõnis officio
impellente admiratõne huc illue ꝙ
discurre̾: in scd̾o autẽ ad ea q̃ ꝑ yͥma¬
ginatõnem in mente u̾sant᷑ rõ q̃rit᷑ ⁊¬

Expanded text:
liter circa summa illa, et increata videntur quaedam esse inter intelligibilia deputando et ob hoc ipsum mediis illis duobus contemplationum generibus maxime accommodanda. Duobus itaque primis commune hoc esse videtur mtamen in hoc maxime videntur differre, quod primum quidem solet sine ullo rationis officio impellente admiratione huc illucque discurrere. In secundo autem ad ea quae per imaginationem in mente versantur, rat
Abbreviated transcription (Latin):
gat aduersum me p̃lium inhoc
ego sꝑabo. Precet̃is arborib ꝓcera
suit. que dic̾e de se ñ dubitauit Et
p̃cessi sapientia om̃s qui suerunt
ante me in ierłm. & mens mea cõ¬
templata est multa sapienter &
didicit. ꝓceritas eiꝰ celũ tangebat qͥ
ueraciter dic̾e poterat. Sapientiã
loquim᷑ inter ꝑfectos sapientiam uͦ
ñ huiꝰ scł̃i. neq pͥncipum huiꝰ scli
qui destruuntur. s loquim᷑ dĩ sapi

Expanded text:
gat adversum me praelium in hoc gat adversum me praelium in hoc ego sperabo . Praee dicere de se non dubitavit: Et praecessi sapientia omnes qui fuerunt ante me in Hierusalem, et mens mea contemplata est multa sapienter et didicit . Proceritas ejus coelum tangebat, qui veraciter dicere poterat: Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus saeculi nec principum hujus saeculi qui destruuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. fortis ad mala toleranda. ꝓcera
ad sublimia contemplanda. Mag¬
na iactionib fortis intemptatio¬
nib sũbliis in inuestigationib
attende qmͣ alta erat cuius ꝓceri
tas c̃ celum tangebat. ꝓceritas eiꝰ
celum tangebat. qr inuestigatioĩs
eiꝰ sublunitas celestia penetrabat.
Proceritas itaq eius alta fuit. &r
altitudo eius ꝓcera fuit. Uere ma¬
gna altitudo fuit. que se sumimis
⁊ celestib iuumersit. Elige itaq in
huiꝰ consid̾atione arboris quid
amplius mireris. magnitudinẽ.
fortitudinẽ. seu ꝓceritatem. Magna
inqͥt arbor ⁊ fortis & ꝓceritas eius
cõtingens celum. Magna arbor fuit
q̃ ueraciter dicere potuit. ubiq
&e iom̃ib instructus sum. Scio
humiliari. scio &r abundare ce pe¬
nuriam pati. Omĩa possum in eo
qui me confortat: fortis arbor
fuit que fidenter dicere potuit.
slon timebo quid faciat michi
homo. Si consistant adu̾sum me
castra. ñ timebit cor meũ. di exur¬

Expanded text:
 fortis ad mala toleranda, procera  fortis ad mala toleranda, procera ad sublimia contemplanda. Magna in actionibus, fortis in tentationibus, sublimis in investigationibus. Attende quam alta erat cujus proceriam coelum tangebat. Proceritas ejus coelum tangebat, quia investigationis ejus sublimitas coelestia penetrabat. Proceritas itaque ejus alta fuit, et altitudo ejus procera fuit. Vere magna altitudo fuit quae se summis, et coelestibus immersit. Elige itaque in hujus consideratione arboris quod amplius mireris, magnitudinem, fortitudinem seu proceritatem. Magna, inquit, arbor et fortis, et proceritas ejus contingens coelum, Magna arbor fuit, quae veraciter dicere potuit: Ubique et in omnibus instructus sum. Scio humiliari, scio et abundare, et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat . Fortis arbor fuit quae fidenter dicere potuit: Non timebo quid faciat mihi homo. Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum . Si exsur
Abbreviated transcription (Latin):
Idebam inquit. & ecce ar¬
bor magna inmedio ĩre.
& altitudo eius numa. Quid intel¬
ligimꝰ ꝑ magnitudinem arboris.
nͥ inmensum robur uirtutis: Hõ¬
ne ce magna illa arbor suit. que
plenitudinẽ gr̃e &e fortitudinis
accepit: Stephanus inquit plenꝰ
gr̃a ⁊ fortitudine. Ecce arbor mag¬
na inmechio t̾re. & altitudo eius ni¬
mia frgo hec arbor magna fuit
alta fuit. & inmecdio t̾re suit. Ad
multa & magna se dilatabat ꝑ
uirtutem. ad alta se erigebat pͥer
subtilitatem. & mintimis stabat
ꝑ intentionẽ. Ad fortia se extende¬
bat. ad summna se erigebat. & inti¬
mis fixa manebat. In magnis suit
ꝑ exercitim. in sũmis ꝑ studium.
in intimis ꝑ desidium. Quia gͦ forti¬
a agebat. magna arbor erat. Quia
intuna bona desid̾abat: inmedio t̃¬
re erat. Quia ile subliib subtilĩt
sentiebat altitudo eus magna erat
miagira inquit arbor & fortis & ꝓ
ceritas eiꝰ contigens celum. Ecte ar¬
bor magna. arbor robusta. arbor
ꝓtera. Magna ad bona agenda. for¬

Expanded text:
idebam, inquit, et ecce arbor magna in medio terrae et altitudo ejus nimia. Quid intelligemus per magnitudinem arboris, nisi immensum robur virtutis? Nonne et magna illa arbor fuit quae plenitudinem gratiae, et fortitudinis accepit? Stephanus, inquit, plenus gratia, et fortitudine . Ecce arbor magna in medio terrae, et altitudo ejus nimia. Ergo haec arbor magna fuit, alta fuit, et in medio terrae fuit. Ad multa et magna se dilatabat per virtutem, ad alta se erigebat per subtilitatem, et in intimis stabat per intentionem. Ad fortia se extendebat, ad summa se erigebat, et in intimis fixa manebat. In magnis fuit per exercitium, in summis per studium, in intimis per desiderium. Quia ergo fortia agebat, magna arbor erat; quia intima bona desiderabat, in medio terrae erat; quia de sublimibus subtiliter sentiebat, altitudo ejus magna erat. Magna, inquit, arbor et fortis, et proceritas ejus contingens coelum. Ecce arbor magna, arbor robusta, arbor procera. Magna ad bona agenda,
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. qmͣ p̃destinanit ante scl̃a in¬
scłi cognouit. S uide quisqͥs hec
andis uł legis. si forte altitudo tua
est magna. uide inquam &e diligẽ¬
ter attende ne forte sit ⁊nimia. Hoc
fortassis in hac descͥpta arbore re¬
p̃hensibile suit. hoc fortassis suc¬
cisionis causa extitit. qd̃ eiꝰ altitu¬
do nunia suit. Et altitudo inquit
eiꝰ ninua. fõrte nabugodonosor
ambulabat inmagnis & mirabi¬
lib suꝑ se & ħ ei fortassis extitit
causa riune. fortassis nabugodono¬
sor alta sapiebat &e iccirco altitu¬
do eiꝰ nunia erat. Noli inquit apłs
altum sapere. s tune. Sic̃ enĩ qui
mel multum comedit ñ est ei bo¬
num. sic qui scrutator est maiesta¬
tis oppͥmetur agła. altiora gͥ te ne
q̃sieris. ne forte ꝓceritas tua sit alta
minis. Scrutator maiestatis oppri¬
mitur a gła. ⁊ sententiam succisioĩs
meretur arbor cuius altitudo est
nmia. Nonne eiusmodi arbores al¬
te suerunt & iuste succidi merue¬
runt qui cũ cognouissent dm̃i ñ sic̃

Expanded text:
tinavit ante saecsaeculi cognovit . Sed vide quisquis haec audis, vel legis, si forte altitudo tua est magna, vide, inquam, et diligenter attende ne forte sit et nimia. Hoc fortassis in hac descripta arbore reprehensibile fuit, hoc fortassis succisionis causa exstitit quod ejus altitudo nimia fuit. Et altitudo, inquit, ejus nimia. Forte Nabuchodonosor ambulabat in magnis et mirabilibus super se, et hoc ei fortassis exstitit causa ruinae. Fortassis Nabuchodonosor alta sapiebat, et idcirco altitudo ejus nimia erat: Noli, inquit Apostolus, altum sapere, sed time . Sicut enim qui mel multum comedit, non est ei bonum, sic qui scrutator est majestatis, opprimetur a gloria. Altiora igitur te ne quaesieris, ne forte proceritas tua sit alta nimis. Scrutator majestatis opprimitur a gloria, et sententiam succisionis meretur arbor cujus altitudo est nimia. Nonne ejusmodi arbores altae fuerunt, et juste succidi meruerunt, quae cum cognovissent Deum non sicut