comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quam a dictando in genia. labia a confabulando. a scͥbendo d¬
ti. a discurrendo nuntii: ñ aut̃ qui escant corda die ac nocte meditar
in lege dñ quȩ ẽ caritas. A quo negocio qͣnto quietiores sumꝰ. tanti¬
nus quiescimꝰ. Quantoq occupatior es sumꝰ in illo: tanto nos quitie
sentimꝰ ex ilo. Amemus ⁊ amemur: in alt̾o nob̾. in alt̾o nr̃is consi¬
tes. Nam quos amamꝰ: in ipsis ꝓfecto requiescimꝰ. A quibꝰ aũ amanꝰ
sos nos in nob̃ requiẽ paramꝰ. Porro amare in cleo. caritatẽ haberi as
immo quia desid̾as scire. sic currit ñ quasi in in certum : sic pugnis
quasi aerem u̾berans. S qm̃ scit neꝙ pugnantis ẽẽ neq currentis
miserentis dei. ipsum rogat a te rogari ꝓse: quatenꝰ qui iam donus
ei. & pugnare & currere: aet ⁊ uincẽ ⁊ ꝑ uenire. Abbatẽ ur̾m mͥi
saluto. gratantissime eum uisurꝰ. illo ⁊ tempore ⁊ loc

Expanded text:
inquam, a dictando ingenia, labia a confabulando, a scribendo dinquam, a dictando ingenia, labia a confabulando, a scribendo digiti, a discurrendo nuntii: non autem quiescant corda die ac 97 nocte meditari in lege Domini, quae est charitas. A quo negotio quanto quietiores sumus, tanto minus quiescimus: quantoque occupatiores sumus in illo, tanto nos quietiores sentimus ex illo. Amemus, et amemur; in altero nobis, in altero nostris consulentes. Nam quos amamus, in ipsis profecto requiescimus; a quibus autem amamur, ipsis nos in nobis requiem paramus. Porro amare in Deo, charitatem habere estimo quia desideras scire, sic currit non quasi in incertum, sic pugnat non quasi aerem verberans. Sed quoniam scit neque pugnantis esse, neque currentis, sed miserentis Dei; ipsum rogat a te orari pro se, quatenus qui jam donavit ei et pugnare et currere, det et vincere et pervenire. Abbatem vestrum m et ore tuo saluto, gratantissime eum visurus illo et tempore et loc
Abbreviated transcription (Latin):
Reues breuib reddidi litteras: occasionẽ
utiq breuit᷑ rescribendi de tuaꝵ breuitate libent̾ accipi¬
eis. Et uere quid uiuat ueras. ⁊ ut ueracit̾ ioqueris ȩt̾nas ami¬
citas. uanis atq tnsitoriis iactitare u̾bulis. Quantalibet u̾suum
diu̾sitate. u̾boꝵ multiplicitute. scͥptoꝵ uarietate. tuam mͥ caritan
ostentare. seu cõm̃dare coneris. minꝰ certe sentio te expͥmere quin
ligis: Idemꝙ: tu de me sentiendo: ñ falleris. Cũ tuȩ litterȩ in mi
nr̃as uenerunt. te in corde nr̃o qui eas miseras in uenerunt.
quoq nr̃as nec me sine te scͥbere certus sum. nec te sine me confilis¬
turum. Laboramꝰ quidem ut᷑q ad alterutrum scͥptitando. fannit¬
tur ⁊ ñtii alt̾iꝰ ad alterum scͥpta portando. s nunquid sp̃s grauant
amando: Cessent gͥ quȩ absꝙ labore ñ possunt actitari. ⁊ allud fraquia
quod quanto attentius satagitur. tantominus constat laborari. Qͥ escim

Expanded text:
reves brevibus reddidi litteras, occasionem utique breviter rescribendi de tuarum brevitate libenter accipiens. Et vere quid juvat veras, et, ut veraciter loqueris, aeternas amicitias vanis atque transitoriis jactitare verbulis? Quantalibet versuum diversitate, verborum multiplicitate, scriptorum varietate tuam mihi charitatem ostentare seu commendare coneris, minus certe sentio te exprimere quam diligis, idemque tu de me sentiendo non falleris. Cum tuae litterae in manus nostras venerunt, te in corde nostro qui eas miseras, invenerunt. Has quoque nostras nec me sine te scribere certus sum, nec te sine me confido lecturum. Laboramus quidem uterque ad alterutrum scriptitando, fatigantur et nuntii alterius ad alterum scripta portando: sed nunquid spiritus gravantur amando? Cessent igitur quae absque labore non possunt actitari; et illud frequentetur, quod quanto attentius satagitur, tanto minus constat laborari. Quiescant,
Abbreviated transcription (Latin):
pue t̾ra scissura fiat. inqua solent si c̃ optime nostis scissu
aliȩ resarciri. Nam si auctor scandali ore singularit̾ iudi
tremendo ad dicitur maledicto. quib putamꝰ benedictionib
ios. huiꝰ nequitiȩ fugatores ⁊ ꝓpugnatores: De duobꝰ ñ ex cusa¬
uis regem. Nam ⁊ uirauit. ⁊ illicite: ⁊ ꝑseuerat in iuste. Uerũ

Expanded text:
aecipue terra scissura fiat, in qua solent, sicut optime nostis, scissurae aecipue terra scissura fiat, in qua solent, sicut optime nostis, scissurae aliae resarciri. Nam si auctor scandali, ore singulariter Judicis, tremendo addicitur maledicto, quibus 203 putamus benedictionibus dignos hujus nequitiae fugatores et propugnatores? 3. De duobus non excusamus Regem. Nam et juravit illicite, et perseverat injuste. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
us his quoꝵ ẽ peccata arguere. peccante seruare. ne calamũꝰ
sutũ conterant.⁊ lignum fumigans ñ extinguant.⁊ magis in sp̾u
hementi conterunt naues tharsis. Si denuntiamꝰ filiis c̃ apło
obȩdiant patͥb ꝑomina. quasi arrem u̾beramꝰ.Si patͥb lo¬
um᷑ ne ad in dignationẽ ꝓuocent filios. in nos potiꝰ eoꝵ indi¬
iationẽ ꝓuocamus. Nec delinquentes satisfacẽ. nec rectores seu
rectores condescende ullatenꝰ acquiescunt. Os̃ suum stomachũ
unt᷑ : ⁊ totis uirib funẽ indiu̾sa trahentes rũpunt. Heu nec¬
um recenti eccłȩ plage cicatͥr occaluit.⁊ rursum scindere parant.
rso corpꝰ xp̃i affigere cruci. rursꝰ fodere latꝰ in noxiũ. rursꝰ
stimenta diuid̾e. atq ipsam quod in ipsis ẽ tunicã inc̃su¬
lem. quãuis frustra dirrũpere satagunt.Si qua in uob̃
nt uiscera pietatis. tantis uos opponite malis. ne in illa p̃¬

Expanded text:
mus his quorum est peccata arguere, peccantes servare, ne calamum mus his quorum est peccata arguere, peccantes servare, ne calamum quassatum conterant, et linum fumigans non exstinguant: et magis in spiritu vehementi conterunt naves Tharsis. 2. Si denuntiamus filiis cum Apostolo ut obediant patribus per omnia, quasi aerem verberamus. Si patribus loquimur ne ad indignationem provocent filios , in nos potius eorum indignationem provocamus. Nec delinquentes satisfacere nec rectores seu correctores condescendere ullatenus acquiescunt. Omnes suum stomachum sequuntur, et totis viribus funem in diversa trahentes, rumpunt. Heu! necdum recenti Ecclesiae plagae cicatrix occalluit, et rursum scindere parant, rursus corpus Christi affigere cruci, rursus fodere latus innoxium, rursus vestimenta dividere, atque ipsam, quod in ipsis est, tunicam inconsutilem, quamvis frustra, dirumpere satagunt. Si qua in vobis sunt viscera pietatis, tantis vos opponite malis, ne in illa pr
Abbreviated transcription (Latin):
in eccła sit. ⁊ quam sit detestandũ. ⁊ omnimodis deuitandum: U¬
ident̃ quondam ostendit famosa ⁊ horrenda mors uiroꝵ illoꝵ. quos ob
nis modi pestem t̾ra deglutiens uiuos tnͣsmisit adinferos. Ostendit ⁊ il
psitutio Guib̃tina. siue burdini temeritas. qͦs nr̃a iam tẽꝑa ex ꝑta st̃.
t regnũ ⁊ sac̾dotiũ diuidentes. plaga pene in curabili. ⁊ castigatiõe
udeli. Ostendit ⁊ illa q̃ nuꝑ ad huc pꝰ multã ⁊ multifariam eccłȩ ue
nonẽ ⁊ uastationẽ. tandẽ do miserante finẽ accepit rabies leonina.
irito ꝓm̃ saluator in euangło.Ue inqͥt homini illi. ꝑ quẽ scan¬
lum uenit. Ue nob̃. qui iuiumꝰ plangere q̃ ꝑtulimꝰ. dolere
sentimꝰ. tremere q̃ expectamꝰ. Et quod peuis ẽ. ad tam malum ha¬
tũ humanȩ res deuenert̃. ut nec rei humiliari uelint. nec iudiceᷤ
iereri. Dicimꝰ iniqͥs nolite inique agere. ⁊ delinquentib nolite
atare cornu. ⁊ ñ audiunt nos: qr domus exasꝑans ẽ. Supplica¬

Expanded text:
ia sit, et quam sit detestandum et omnimodis devitandum, evidenter quondam ostendit famosa et horrenda mors virorum illorum, quos ob istiusmodi pestem terra deglutiens, vivos transmisit ad inferos. Ostendit et illa persecutio Guibertina, sive Burdini temeritas, quos nostra jam tempora experta sunt, inter regnum et sacerdotium dividentes plaga pene incurabili, et castigatione crudeli. Ostendit et illa quae nuper adhuc, post multam et multifariam Ecclesiae vexationem et vastationem, tandem Deo miserante finem accepit rabies Leonina. Merito proinde Salvator in Evangelio: Vae, inquit, homini illi per quem scandalum venit! Vae nobis qui vivimus, plangere quae pertulimus, dolere quae sentimus, tremere quae exspectamus! Et, quod pejus est, ad tam malum habitum humanae res devenerunt, ut nec rei humiliari velint, nec judices misereri. Dicimus iniquis: Nolite inique agere; et delinquentibus: Nolite exaltare cornu ; et non audiunt nos, quia domus exasperans est . Supplica
Abbreviated transcription (Latin):
quãins nemo sapiens dubitet illicita uiram̃ta ñ eẽ tenendi
rũtam̃ ne in hoc quidem ex ousari posse fatem᷑. Neq: enĩ exu
nos. s ueniã postulare suscepimꝰ. Uos uidete an exensare eil¬
tenus possit. ira. etas. maiestas. Poterit sine dubio si miscd̃in
iudicio suꝑ exaltandã decernatis. quatenꝰ uidelic⁊ tał aliqa
consid̾atio in rege ⁊ puero habeat᷑. ut hac ei uice tali quia
tenore parcatur. quo tale aliquid de cȩtero ñ p̃sumat. Par
citramontana numum iam afflicta ȩccła supplicit̾ dep̾cati
Alsqum damꝰ manꝰ morti. tabescentes ⁊ arescentes p̾timo
⁊ expectatione quȩ suꝑuenert̃ uniu̾so orbi. Siquidẽ depͥc
mea suꝑ hoc abanno priore ⁊ pecc̃is meis exigentib de¬
tionẽ meã ñ ex auditio s indignatio. indignãtionẽ aũa
solatio pene uniu̾sȩ t̾rȩ secutã ẽ. Si quid zelo urgenten
pit quod ñ fuit. aut secꝰ quã fuit dicendũ: sit queso api

Expanded text:
quamvis nemo sapiens dubitet illicita juramenta non esse tenenda. Verumtamen ne in hoc quidem excusari posse fatemur. Neque enim excusare nos, sed veniam postulare suscepimus. Vos videte an excusare aliquatenus eum possit ira, aetas, majestas. Poterit sine dubio, si misericordiam judicio superexaltandam decernatis: quatenus videlicet talis aliqua consideratio in rege et puero habeatur, ut hac ei vice tali quidem tenore parcatur, quo tale aliquid de caetero non praesumat. Parcatur citramontana nimium jam afflicta Ecclesia suppliciter deprecatur. Alioquin damus manus morti, tabescentes et arescentes prae timore ex exspectatione, quae supervenerunt universo orbi. Siquidem deprecatio mea super hoc ab anno priore; et, peccatis meis exigentibus, deprecationem meam non exauditio, sed indignatio; indignationem autem desolatio pene universae terrae secuta est. Si quid zelo urgente erupit quod non fuit, aut secus quam fuit dicendum; sit, quaeso, apud
Abbreviated transcription (Latin):
uritatem sistere gradum tutum sit: ipsi sensistis. Dolens doleo
uod urgente diei malitia. ⁊nuntio festinante. plenum affectũ
rili cogor designare stilo. ⁊ breui cartula latam cõprehendere ca¬

Expanded text:
puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, puritatem sistere gradum tutum sit, ipsi sensistis. Dolens doleo, quod urgente diei malitia, et nuntio festinante, plenum affectum exili cogor designare stilo, et brevi chartula latam comprehendere cha
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ ea. ⁊frs̃ nr̃i ut̾q gaufridus ad nuntiauerunt
õ. quẽad modum nouit̾ recaluistis ignedĩ. conualiustis ders¬
mitate. refloruistis in nouitate sc̃ã. Digitꝰ aĩ ẽ iste. subtilit̾a
de bonis faciens meliores. Quis dabit mͥ ut tnͣseam. ⁊ iudean
uisionem hanc magnam: Nec enim minꝰ mira. minꝰ ue iode
ti ꝓmotio ẽ. quã illa mutatio. nͥ qͦd multo facilius reꝑias. młtos
łits conu̾ti ad bonum. quã unum quẽpiam de religiosis tnͣsire ad me-¬
iis. Rarissima auis int̾ris ẽ. qui de gradu qͣm forte in religione se¬
el attigerit. uł ꝑarum ascendat. Urm̃ ꝓinde dilectissimi tã insig
quã salubre factum.ñ solum nos qui serui ur̃ȩ scĩtatis ẽẽ ꝑcupimꝰ.¬
im merito lȩtificat ciuitatẽ di: quippe quo rariꝰ eo
scendere. ⁊ declinare teporem qui deo uomitũ ꝓuocat. S ⁊ sic opͦ¬
lut ꝓpt̃ conscientiã. Professis si quidem scãm regulam. an citra eiꝰ

Expanded text:
es nostri uterque Gaufridus annuntiaverunt nobis, quemadmodum noviter recaluistis igne Dei, convaluistis de infirmitate, refloruistis in novitate sancta. Digitus Dei est iste, subtiliter de bonis faciens meliores. Quis dabit mihi ut transeam, et videam visionem hanc magnam? Nec enim minus mira minusvemotio est, quam illa mutatio: nisi quod multo facilius reperias multos saeculares converti ad bonum, quam unum quempiam de religiosis transire ad melius. Rarissima avis in terris est, qui de gradu, quem forte in religione semel attigerit, vel parum ascendat. Vestrum proinde, dilectissimi, tam insigne, quam salubre factum non solum nos, qui servi vestrae sanctitatis esse percupimm merito laetificat civitatem Dei: quippe quo rarius, etranscendere, et declinare teporem, qui Deo vomitum provocat; sed et sic oportebat propter conscientiam. Professis siquidem sanctam Regulam, an citra ejus
Abbreviated transcription (Latin):
theobaldꝰ: quid peccauit hõ ille : Si pecc̃m ẽ quod diligit usti
⁊ odit iniquitatẽ : ñ pot̃ excusari. Si pecõm ẽ qd̾ reddit reg
regis sunt ⁊ quȩ sunt dei deo : ñ pot̾ excusari.Si archieꝰ
uetm. En sanguis iste de manu eiꝰ exquirit᷑. Qͥ retͥbuunt ei mala
bonis: detrahunt ei. qm̃ sequitur bonitatẽ. M ulti clamant ad
os intoto corde suo. ut in iuriam filii ur̃i. ⁊ opp̃ssionẽ ecełȩ ur̃ȩ
digna animadu̾sione uindicetis. ⁊ artifices husꝰ sceleris cũ ipso eoꝵ
apite cui quicquid libuit licuit. apłoco rigore coherceatis. ut inu̾ticẽ
sius iniquitas eius descendat.

Expanded text:
Theobaldus? quid peccavit homo ille? Si peccatum est quod diligit justitiam et odit iniquitatem, non potest excusari. Si peccatum est quod reddidit Regi quae regis sunt, et quae sunt Dei Deo, non potest excusari. Si archiepiscopum um et primum peccatum. En sanguis iste de manu ejus exquiritur! Qui retribuunt mala pro bonis, detrahunt ei, quoniam sequitur bonitatem. Multi clamant ad vos in toto corde suo, ut injuriam filii vestri et oppressionem Ecclesiae digna animadversione vindicetis, et artifices hujus sceleris cum ipso eorum capite, cui quidquid libuit, licuit, apostolico vigore coerceatis, ut in verticem ipsius iniquitas ejus descendat.
Abbreviated transcription (Latin):
cͥptum ẽ. Ꝙ d̾s conuixit homo ñ separz. Surrexen
uiri audaces. qui ñ timuert̃ coniunctos a do cont᷑ dͥi
aniungere. Neq id solum in suꝑ ⁊ adiecerunt coniung̾e̾ ñ con¬
buerant. Amici tui ds̃ ⁊ ꝓximi tui adu̾sũ te appropinquaues
⁊ steterunt. Nam qui mandatũ tuũ tnͣsgrediunt᷑. ñ sunt alia
ñ sunt extranei a scũario tuo. s eoꝵ hodie locum tenent. quil
dixisti. Si diligitis me. mandata mea seruate. Comit̾e̾ R adulfilia¬

Expanded text:
ptum est: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Surrexerunt viri audaces, qui non timuerunt conjunctos a Deo contra Deum disjungere. Neque id solum, insuper et adjecerunt conjungere non conjunbuerant. Amici tui, Deus, et proximi tui adversum te appropinquaverunt et steterunt . Nam qui mandatum tuum transgrediuntur, non sunt alieni, non sunt extranei a sanctuario tuo, sed eorum hodie locum tenent, quibus dixisti: Si diligitis me, mandata mea servate . Comitem Radulf
Abbreviated transcription (Latin):
ritis ñ pari scĩtate quã anibob ego inferior sum. s eadẽ uoluntate
sũma concordia animoꝵ. Cur enĩ unitatẽ hanc int̾ diu̾sos ñ faciat
compago caritatis inuno sp̃ui. si carnał copula efficit ut sint duo in
rrne una: Quartum uos addi uelim si dignum iudicatis. ⁊in eandẽ
concurrere unitatẽ dilectionis. Quod facile siñ ꝯtẽpnitis obtinebi

Expanded text:
ritis, non pari sanctitate, qua ambobus ego inferior sum, sed eadem voluntate, et ritis, non pari sanctitate, qua ambobus ego inferior sum, sed eadem voluntate, et summa concordia animorum. Cur enim unitatem hanc inter diversos non faciat compago charitatis in uno spiritu, si carnalis copula efficit ut sint duo in carne una? Quartum vos addi velim, si dignum judicatis et in eamdem concurrere unitatem dilectionis. Quod facile, si non contemnitis, obtinebit
Abbreviated transcription (Latin):
Ro multis ⁊ ꝑmultos memni me scͥpsisse aduos: s nc̃
ipse quiloqueb̾ar ecce assum. Tres induob conspicitis. qm̃ abs¬
q me esse ñ possunt. in quoꝵ uigit̾ pectorib requiesco: ⁊ quidem se¬
curiꝰ atꝙ suauius quam in ꝓpͥo. Mentiri uideor. s ei qui amicitiȩ
ium muquam sensit. qui uirtutẽ caritatis ignorat. Qui ñ credit
multitudinis credentium fuisse cor unũ ⁊ animã unã. Qui gͦ ui¬
det eos uidet ⁊ me. ⁊ si ñ in meo corpore. Et quod locuntur ipsi.ego
parit̾ loquor: s eoꝵ lingiuis. Corpore fateor absum: s hȩc ẽ exigua
portio mei. Porro qui uidit faciem meam tantum. si ne culpa ⁊si ne no¬
ti mendacii. asserit se uidisse ñ partẽ mei s me : cum tam̃ ñ nͥ partẽ.
ipartẽ modicam uiderit. Quanto itaq ueriꝰ eẽ me dixerim ⁊̃ sine
p̾sentia corporis uͥ meam sentio uoluntatẽ meũ sp̃m ⁊ amorẽ : quȩ uti¬
ꝙ ẽ pars potior digniorꝙ mei : Trib gͦ incorporib unũ nos ẽẽ noue¬

Expanded text:
ro multis et per multos memini me scripsisse ad vos; sed nunc ipse qui loquebar, ecce adsum. Tres in duobus conspicitis, quoniam absque me esse non possunt, in quorum jugiter pectoribus requiesco, et quidem securius atque suavius quam in proprio. Mentiri videor, sed ei qui amicitiae vim nunquam sensit, qui virtutem charitatis ignorat, qui non credit multitudinis credentium fuisse cor unum, et animam unam . Qui ergo videt eos, videt et me, etsi non in meo corpore: et quod loquuntur ipsi, ego pariter loquor, sed eorum linguis. Corpore, fateor, absum: sed haec est exigua portio mei. Porro qui vidit faciem meam tantum, sine culpa et sine nota mendacii asserit se vidisse non partem mei, sed me: cum tamen nonnisi partem, et partem modicam viderit. Quanto itaque verius esse me dixerim, etiam sine praesentia corporis, ubi meam sentio voluntatem, meum spiritum et amorem, quae utique est pars potior digniorque mei? Tribus ergo in corporibus unum nos esse nove
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ obȩdienti adherere. nelicite sequi se posse ꝯfidant uagantẽ illicite
ne seducatit᷑ deserere ꝓfessum ordinẽ ꝓpt̃ in ordinatũ hominẽ: c̃ ipsũ
quoq angłm de cęlo. si aliud eis euangłi ⁊ auĩt. dubitare ñ oporteat a pła
auctoritate anathema dic̾e. ⁊ ab ipso doceant᷑ apło. se ab omni fr̃e inquien
amibulante debere subt᷑here. Quos uos quoq doceat ñ suꝑbe saꝑes nec
sꝑare in incerto diuiciaꝵ: donec om̃ib abrenuntiantẽ ꝓbatũ sai xp̃s

Expanded text:
inobedienti adhaerere, ne licite sequi se posse confidant vagantem illicite, inobedienti adhaerere, ne licite sequi se posse confidant vagantem illicite, ne seducantur deserere professum Ordinem propter inordinatum hominem; cum ipsum quoque angelum de coelo, si aliud eis evangelizaverit, dubitare non oporteat apostolica auctoritate anathema dicere : et ab ipso doceantur Apostolo, se ab omni fratre inquiete ambulante debere subtrahere . Qui vos quoque doceat, non superbe sapere, nec sperare in incerto divitiarum , donec omnibus abrenuntian
Abbreviated transcription (Latin):
ens suꝑioris. alienum quidẽ iugum a ꝓpria ceruice suꝑbꝰ. abiecit. suum
aũ suꝑbior in subiectos retinuit. Siquidem demagna multitudine mona-¬
choꝵ quos circũiens mare ⁊ aridam in anit̾ congregarat. ñ xp̃o s sͥ paueis
ad modum. hisq simpliciorib ac remissiorib relictis desolatis: meliores qͦs
ꝙ ⁊ ꝑfectiores sui socios erroris assumpsit. Int̾ qͦs. tres quoꝵ maxime nos¬
ab latione tͣbabit. ausꝰ ẽ ⁊̃ seduc̾e. ⁊ secũ duic̾e statuit: eurardum uideli¬
radum: quẽ ⁊ pͥdem ñ sine scandalo tulerat de colonia. Quos tam̃
si oꝑam dare uolueritis: ur̃a confidimꝰ posse reuocari industͥa.
Nam de ipsiꝰ arnoudi reuocatione quia iam in płib eiꝰ inflexibił
qui obstinationẽ ꝓbauimꝰ: in cassum laborare uos nolumꝰ.
Audiumus aut̃ eurardum. ⁊ adam. ⁊ ñ nullos eiꝰdem consortii alioͦ

Expanded text:
ens superioris, alienum quidem jugum a propria cervice superbus abjecit, suum ens superioris, alienum quidem jugum a propria cervice superbus abjecit, suum autem superbior in subjectos retinuit. Siquidem de magna multitudine monachorum, quos circuiens mare et aridam inaniter congregarat, non Christo, sed sibi; paucis admodum, hisque simplicioribus ac remissioribus relictis desolatis, meliores quosque et perfectiores sui socios erroris assumpsit. Inter quos, tres quorum nos maxime ablatione turbavit, ausus est etiam seducere, et secum ducere statuit; Evrardum videliradum, quem et pridem non sine scandalo tulerat de Colonia. Quos tamen, si operam dare volueritis, vestra confidimus posse revocari industria. 2. Nam de ipsius Arnoldi revocatione, quia jam in pluribus ejus inflexibilis animi obstinationem probavimus, incassum laborare vos nolumus. Audivimus autem Evrardum et Adam, et nonnullos ejusdem consortii alios
Abbreviated transcription (Latin):
loco quidẽ oportuno uenias loqui. si quod forte tantis malis quȩ iam nob̾
ex ur̃a discessione aut uenisse sentimꝰ. aut uentura meturmnꝰ. queat
reualle salutẽ.⁊ si quid pot̃. peccõris oratio. Ex qͦ dudum remiᷤ
nr̃i in uicem utriq gratam cȩpimus noticiam. ñ puto uos nr̃e penitꝰ
fuisse paruitatis oblitum. Et obhoc ñ tuni de tãquã ad extͣneũ. s fidentis¬
sime scͥbo a duos quȩcumq: uolo. ut ad notum ⁊ familiarẽ nr̃m. Arnou¬
dus abbas morimundensis in graue tocius nr̃i ordinis sc̃adalum. suũ
nuꝑ monast̾ium satis iordinate deseruit: q̃ppe qͥ nec coabbatum suoꝵ
in tam scrupiloso facto expectauit consiliũ. nec ipsiꝰ cui p̃cipuã debe¬
bat subiectionẽ. abbatis scilici cisterciensis licentiã uł assensũ. S cũ
eẽt homo sub potestate. habens ⁊ ipse sub semilites: potestatis impati¬

Expanded text:
loco quidem opportuno venias loqui, si quod forte tantis malis, quae jam nobis loco quidem opportuno venias loqui, si quod forte tantis malis, quae jam nobis ex vestra discessione, aut venisse sentimus, aut ventura metuimus, queat a-Valle, salutem, et si quid potest peccatoris oratio. 1. Ex quo dudum Remis nostri invicem utrique gratam cepimus notitiam, non puto vos nostrae penitus fuisse parvitatis oblitum. Et ob hoc non timide tanquam ad extraneum, sed fidentissime scribo ad vos quaecumque volo, ut ad notum et familiarem nostrum. Arnoldus abbas Morimundensis, in grave totius nostri Ordinis scandalum, suum nuper monasterium satis inordinate deseruit: quippe qui nec coabbatum suorum in tam scrupuloso facto exspectavit consilium; nec ipsius, cui praecipuam debebat subjectionem, abbatis 17 scilicet Cisterciensis, licentiam vel assensum: sed cum esset homo sub potestate, habens et ipse sub se milites, potestatis impati
Abbreviated transcription (Latin):
tendunt hȩc. quȩ sic retctare uoliusti: Ut te manifestȩ leuitatis arguas
ut ẽ ⁊ ñ eẽ ap̃ te euident̃ ostendam. sicq errorẽ tuũ iã tandẽ agnoscenꝰ
multos quidem amicos. unum aut̃ hab̾e consiliarium de mille. discus
p̃cursoris dñi exemplo ñ sollum mollib ñ uestiri. s nec inmodũ uento
agitatȩ harundinis. circũferri omĩ uento doctͥnȩ. discas ex euangłio do¬
mum tuam supͣ petram fundare: discas ⁊ cũ discipłis serpentis ñ obli¬
uisci prudentiã cum simplicitate columbȩ. ⁊ tam exhis quã exaliis atq
aliis sc̾pturarũ testimoniis hanc colligas sũmã. quantũ tͥ uidelic usq
mͦ mille formis ille seductor elusit. qui cũ in te boni iniciũ ñ ualuit p̃pe¬
dire: in uidit ꝑseuerantiȩ. Hoc nimir̃ suȩ posse suffic̾e̾ malitiȩ uidicãs.
si hanc poss auferre tͥ. quam solam uirtutũ nouerat coronari. Obse

Expanded text:
tendunt haec, quae sic retractare voluisti? Ut te manifestae levitatis arguam, tendunt haec, quae sic retractare voluisti? Ut te manifestae levitatis arguam, ut Est et Non esse apud te evidenter ostendam: sicque errorem tuum jam tandem agnoscens multos quidem amicos, unum autem habere consiliarium de mille ; discas aecursoris Domini exemplo, non solum mollibus non vestiri, sed nec in modum vento agitatae arundinis circumferri omni vento doctrinae; discas ex Evangelio domum tuam supra petram fundare ; discas et cum discipulis serpentis non oblivisci prudentiam cum simplicitate columbae : et tam ex his, quam ex aliis atque aliis Scripturarum testimoniis hanc colligas summam, quantum tibi videlicet usque modo milleformis ille seductor illusit, qui cum in te boni initium non valuit praepedire, invidit perseverantiae: hoc nimirum suae posse sufficere malitiae judicans, si hanc posset auferre tibi, quam solam virtutum noverat coronari. Obsec
Abbreviated transcription (Latin):
Ua michi satis comꝑta humilitas. ⁊ instantis ꝑiculi necessitas. p̃bec
mͥ fiduciam ꝯueniendi te acriꝰ. ⁊ arguendi libiꝰ. Oinsensate quis te
fascinauit tã cito recede̾ ab illo salub̾rimo ꝯsilio. in qͦ dudũ tͥ parit̾ ⁊ mͥ dͥo
solo teste conuentũ ẽ: Cogita insipiens uias tuas.⁊ ꝯconu̾te pedes tuos
intestimonia dm̃. Non recordaris. qd̾ pͥmo in maiori monast̾io tuȩ ꝯu̾¬
sionis inicia dedicasti. scd̾o ap̃ foisniacũ nrĩ te qualicũq ꝓuidentiȩ s̃¬
mendasti. t̾tio in morimundo tuã stabilistatẽ firmasti. qrto mec̃ rurs
mito consilio. suggestȩ tͥ ab abbate arnaudo ꝑegrinationi immo uagatio
ingenue abrenuntiasti. ipsiꝰ ꝙͦ tͥ consortiũ siñ ipse licite posset abire illic
iudicasti: Qd enĩ : Licite ne dices illum reced̾e. qui ⁊ sibi cõmissis lacͥmabil
scandalum reliquit. nͦ cõmissoris licentiã expectauit: S quorsum in quis

Expanded text:
ua mihi satis comperta humilitas, et instantis periculi necessitas praebet mihi fiduciam conveniendi te acrius, et arguendi liberius. O insensate! quis te fascinavit tam cito recedere ab illo saluberrimo consilio, in quo dudum tibi pariter et mihi, Deo solo teste, conventum est? Cogita, insipiens, vias tuas, et converte pedes tuos in testimonia Domini. Non recordaris, quod primo in Majori-Monasterio tuae conversionis initia dedicasti; secundo apud Fusniacum, nostrae te qualicumque providentiae commendasti; tertio in Morimundo stabilitatem tuam firmasti; quarto mecum rursus inito consilio, suggestae tibi ab abbate Arnoldo peregrinationi, imo vagationi, ingenue abrenuntiasti; ipsius quoque tibi consortium, si non ipse licite posset abire, illicitum judicasti? Quid enim? Licitene, dices, illum recedere, qui et sibi commissis lacrymabile scandalum reliquit, nec commissoris licentiam exspectavit? 2. Sed quorsum, inquies,
Abbreviated transcription (Latin):
pienti. Quesut a me p̾fatꝰ ep̃c aliqua exnr̃is opusculis quȩ uob
mitteret: s ñ fuit ad manum quod ur̃o dignũ crederem studio. Li¬
bellum tam̃ de gr̃a ⁊ libero arbitͥo nuꝑ edidi. illum uob̃ libent̾ mit¬
tam. oum uos uelle cognouero. Uał.Ad eun dem.

Expanded text:
pienti. Quaesivit a me praefatus episcopus aliqua ex nostris opusculis, quae vobis pienti. Quaesivit a me praefatus episcopus aliqua ex nostris opusculis, quae vobis mitteret; sed non fuit ad manum, quod vestro dignum crederem studio. Libellum tamen De gratia et libero arbitrio nuper edidi: illum vobis libenter mittam, cum vos velle cognovero. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
fieri quia id quod de ipso ã quibꝰ dam dũopapȩ ꝑ suasũ fuisse cogie¬
uimuis ut eum uidelic iherosolimã ꝑmitt̾et ꝓficisci. nec sui fuerit stud
nes uoluntatis. Quod ⁊ si multum uoliuss: ꝓficisci tam̃ ñ ꝑ oteras
ñ cum gͣui scmndalo omtiũ qui ap̃nos st̃ bonoꝵ: metuentiũ quip¬
pe ne plus mali eius absentia fac̾et siuis. quam boni alienis p̾sentia. Hȩc
misere inquiens animȩ tuȩ placens deo. placr ne uob̾ ut causis one¬
ter occuperꝙ negotiis: nichilꝙ ꝓsit exoccupari ꝓpriis. cum totꝰ impli¬
cer alieniss Si in ueni grãm in oculis ur̃is: datt̾ oꝑam ut prorsus a¬
mouear ab huiꝰmͦi. quatinuis liceat mͥ ꝓ meis atꝙ ur̃is orare delictis.
Et quidem nicħ mͥ securius uidico quam obȩdire dñi pape uoluntati.
h si dignetur attendere ipse quid possim. Utinam nampe nouerit quã
sta uon possum: aut quam ddifficile possim. Ꝙ de hoc satis dictum sit sa¬

Expanded text:
fieri, quia id quod de ipso a quibusdam domino papae persuasum fuisse cognovimus, ut eum videlicet Jerosolymam permitteret proficisci, nec sui fuerit studii, nec voluntatis. Quod etsi multum voluisset, proficisci tamen non poterat nisi cum gravi scandalo omnium qui apud nos sunt bonorum, metuentium quippe ne plus mali ejus absentia faceret suis, quam boni alienis praesentia. HaeMiserere, inquiens, animae tuae placens Deo ; placetne vobis ut causis onerer, occuperque negotiis, nihilque prosit exoccupari propriis, cum totus implicer alienis? Si inveni gratiam in oculis vestris, date operam ut prorsus amovear ab hujusmodi, quatenus liceat mihi pro meis atque vestris orare delictis. Et quidem nihil mihi securius judico, quam obedire domini papae voluntati; sed si dignetur attendere ipse quid possim. Utinam nempe noverit quam ista non possim aut quam difficile possim. Et de hoc satis dictum sit sa
Abbreviated transcription (Latin):
satis ꝑse insanirent. Quid queso nouȩ rationis tandẽ inuentũ ẽ. u qͥ
semel bonȩ famȩ ⁊ uitȩ canonicis urã fuerat ꝓuida ⁊ necessaria dispensi¬
one ꝯcessũ. scd̃o ꝯfirmatum. t̾cio ut aiuint roboratũ rursũ ueniat mnꝰ
placatur ira. ñ conciliatur grã. ñ ꝓuocatur miscdia. Phis atq simis
ep̃i ⁊ clericoꝵ contentione ꝑiclitat᷑. Suꝑ quo quid decernere ues
placuerit uos scitis. s pax ñdũ ẽ. nec ꝓxime futura sperat᷑. Ego im
dico ac uirdunense t̾minanda negocia. securius metropolitano. atha¬

Expanded text:
tata, quasi non satis per se insanirent. Quid, quaeso, novae rationis tandem inventum est, ut quod tata, quasi non satis per se insanirent. Quid, quaeso, novae rationis tandem inventum est, ut quod semel bonae famae et vitae canonicis vestra fuerat  confirmatum, tertio, ut aiunt, roboratum, rursum veniat in jus, placatur ira, non conciliatur gratia, non provocatur misericordia. Pro his atque similibus et clericorum contentione periclitatur. Super quo quid decernere vobis placuerit, vos scitis: sed pax nondum est, nec proxime futura speratur. Ego udico ac Virdunense, terminanda negotia securius metropolitano, at
Abbreviated transcription (Latin):
idor quos cachumos res ista mouit ⁊ mouet eccłe inimicis. eisq ⁊
sis. quoꝵ fortasse metu aut pauore a recto tͣmite abducti sumus.
nci confundunt᷑. fidelib insultat᷑. ep̃i ubiꝙ ueniunt in obꝓbͥũ.¬
ontẽptũ. quoꝵ dũ recta uidicia contẽpnunt᷑. ur̃ȩ quoq plurimũ
ngat᷑ auctoritati. Ip̃i st̃ enĩ qui honorem ur̾̃m zelant. qui ur̃a
pace ⁊ exultatione laborant. fidelit̾ quid̃. s uereor ne in efficacit̾.
luid uob uides minuitis. quid robur ur̾m depͥmitis: Quousqꝙ
tunditis arma fidelia militantia uob̃. humiliatis cornua erecta
rs uirtutis ⁊ salutis: Plorans plorat desolationẽ suã apud
illum ȩccła sci gengulfi: nec ẽ qui consolet᷑ eã. Quis enĩ se op¬
mat brachio excelso. torrentis impetui. suminȩ arbit̾o potesta
iũ ꝯquęritur: archiep̾o iam ñ ualente eũ defendere. ab

Expanded text:
pudor! quos cachinnos res ista movit et movet Ecclesiae inimicis, eisque epudor! quos cachinnos res ista movit et movet Ecclesiae inimicis, eisque etiam ipsis, quorum fortasse metu aut favore a recto tramite abducti sumus! Amici confunduntur, fidelibus insultatur, episcopi ubique in o recta judicia contemnuntur, vestrae quoque plurimum derogatur auctoritati. 2. Ipsi sunt enim qui honorem vestrum zelant, qui vestra pro pace et exaltatione laborant fideliter quidem, sed vereor ne inefficaciter. Quid vobis vires minuitis? quid robur vestrum deprimitis? quousque retunditis arma fidelia militantia vobis, humilitatis cornua erecta vestrae virtutis et salutis? Plorans plorat desolationem suam apud Tullum Ecclesia sancti Gengulfi; nec est qui consoletur eam. Quis enim se opponat brachio excelso, torrentis impetui, summae arbitrio 175 poteapud Virdunum conqueritur, archiepiscopo jam non valente eum defendere ab
Abbreviated transcription (Latin):
pontifici. suus. B. quod suus. fident̾ loquor quia fidelit̾ amo.
sc enim sincerus ẽ amor: ubi dubietatis scrupulus. suspicionis
u omniũ qui fideli ap̃ uos cura popłis p̾sunt. iusticiam in edcłia deꝑi
ad nullari ȩccłȩ claues. ep̃alem omĩno uilescere auctoritatẽ. dũ nemo
u in ꝓmptu habeat ulcisci in uirias dĩ. nulli liceat illicita queius
pͥa quidem par rochia castigare. Causam referunt in uos curiam
romanã. Recte gesta abipsis ut auint destruitis. iuste destructa sta¬
itis. Quiꝙ flagitiosi ⁊ ꝯtentiosi de popło siue declero. aut ⁊̃ ex mo¬
stis pulsati currunt ad uos. redeuntes iactant ⁊ gestiunt se obti¬
usse tutores. quos magis ultores sensisse debuerant. An non gladiꝰ
mees ꝓmptissime atq iustissime eductus fuerat ad condempnan¬
um in cestnosum concubitum drocons. ⁊mił: S confusus atq re¬
sts abiit retrorsum. scuto minirũ apłicȩ defensionis opposito. Proh

Expanded text:
Pontifici, suus BERNARDUS, quod suus. 1. Fidenter loquor, quia fideliter amo. Nec enim sincerus est amor, ubi dubietatis scrupulus suspicionis una omnium, qui fideli apud nos cura populis praesunt, justitiam in Ecclesia deperire, annullari Ecclesiae claves, episcopalem omnino vilescere auctoritatem, dum nemo episcoporum in promptu habeat ulcisci injurias Dei, nulli liceat illicita quaevis, ne in propria quidem parochia, castigare. Causam referunt in vos, curiamque Romanam. Recte gesta ab ipsis, ut aiunt destruitis, juste destructa statuitis. Quique flagitiosi et contentiosi de populo, sive de clero, aut etiam ex monasteriis pulsati, currunt ad vos: redeuntes jactant et gestiunt se obtinuisse tutores, quos magis ultores sensisse debuerant. An non gladius Phinees promptissime atque justissime eductus fuerat ad condemnandum incestuosum concubitum Drogonis et Milis? Sed confusus atque retusus abiit retrorsum, scuto nimirum apostolicae defensionis opposito. Proh
Abbreviated transcription (Latin):
hut sciats qualit̾ ñciim eiꝰ suscipi oporteat. ⁊ u̾ba quȩ portat. dico uobis
uomgnum locum tenet in regno illo uob̾ ⁊ȩccłȩ dei. homo fideł ⁊ con-¬
s mñisllatenꝰ maliuoł ⁊ subu̾sorib assensum p̾bens. a quib ñ deest
enquens ⁊ satis importuna temptatio. nec deerit insusltatio. si quo
munuisauob̃ eum exaudiri cũtigerit. Nuncium in fine cõm̃dare uolui.

Expanded text:
ut sciatis, qualiter nuntium ejus suscipi oporteat, et verba quae portat: dico vobis ut sciatis, qualiter nuntium ejus suscipi oporteat, et verba quae portat: dico vobis quod magnum locum tenet in regno illo, vobis et Ecclesiae Dei homo fidelis, et con nullatenus malevolis et subversoribus assensum praebens, a quibus non deest ei frequens et satis importuna tentatio; nec deerit insultatio, si quo minus a vobis eum exaudiri contigerit. Nuntium in fine commendare volui: sed
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłe testimonio fideł inuentꝰ ẽ. Alioquin uidete quid itł ep̃atib fatim
mirant᷑ nimirum ⁊ scandalizant᷑ multi .qui illa in morib ⁊ uita eoꝵ
dampnanda penitꝰ ⁊ execranda. Quȩ quidẽ ⁊ me scͥbere puduit. nec uon
deciuss audire. Estõ qͦd nomine accusante ñ possint deponi. nũqͥ
noncis. ad nutum eiꝰ una cũ ȩccłȩ lib̃tate casset᷑.⁊ pͥmiceriꝰ axom
stiusq si ur̃ȩ placuiss discretioni hõ maiori dignꝰ honore. ddt¬
ꝓpͥoq ñ pͥuaretur. treuerensem dico. quẽ ⁊ ab hoc ⁊ a cȩt̾is diocest
suȩ t̾minandis negociis. quasi suspectum aut minus ex ꝑtum p̃nt
murmure multoꝵ dm̃ tuñtium exolusistis. Credite fideli uts ꝗ
onis metuerem notam: si nescirẽ oui ⁊ nescirer qui soͥbam. sa
ui ingenitã mansuetudinẽ ur̃ãm. noui ⁊ me notũ uob̾. ⁊ assa
nuo hꝓ audeã ap̃ uos. dulcissime atꝙ amantissime ꝑat̃. Iterum detreueren

Expanded text:
esiae testimonio fidelis inventus est. Alioquin videte quid illis episcopatibusmirantur nimirum et scandalizantur multi, qui illa in moribus et vita eorum t saecularibus damnanda penitus et exsecranda: quae quidem et me scribere puduit, nec vos decuisset audire. Esto quod nemine accusante non possint deponi: nunquid canonicis, ad nutum ejus una cum Ecclesiae libertate cassetur, et primicerius estiusque, si vestrae placuisset discretioni, homo majori dignus honore don privaretur? Treverensen dico, quem et ab hoc, et a caeteris dioecesis suae terminandis negotiis, quasi suspectum aut minus expertum, non sine murmure multorum Deum timentium exclusistis. Credite fideli vestroonis metuerem notam, si nescirem cui, et nescirer qui scribam. Sed novi ingenitam mansuetudinem vestram: novi et me notum vobis, et auo haec audeam apud vos, dulcissime atque amantissime Pater. Iterum de Treverensi,
Abbreviated transcription (Latin):
hunc qui bñficio pietatis ur̃e abutit᷑ in olaustrũ suũ remitter
⁊ dño abbati case d̾i mandaretis. ut in monast̾io qͦd ille inutiltꝰ
occupat uirũ resigiosum ꝓmoueret.⁊ regularem or dinaret conun¬
tum. Hoc plane dignum apłatu ur̃o. hoc bñplacitum dõ. hoc honi
año abbati casȩ dĩ. suoq monast̾io. Sic etiã liberaretis animã p̾cu
ipsum ⁊ abbatissã fontis ebroala

Expanded text:
hunc, qui beneficio pietatis vestrae abutitur, in claustrum suum remitteretis, hunc, qui beneficio pietatis vestrae abutitur, in claustrum suum remitteretis, et domino abbati Casae-Dei mandaretis ut in monasterio, quod ille inutiliter occupat, virum religiosum promoveret, et regularem ordinaret conventum. Hoc plane dignum apostolatu vestro, hoc beneplacitum Deo, hoc honor domino abbati Casae-Dei, suoque monasterio. Sic etiam liberaretis animam praedicti IPSUM ET ABBATISSAM FONTIS-EBRAL
Abbreviated transcription (Latin):
Sꝙ quo ⁊ suꝑbit inimicꝰ.⁊ incenditur pauꝑ:
Usꝙ quo ã tanta impudentia in nocentia tanta uexat᷑: ⁊ hoc
uuo innocentio: seccata sine dubio nr̃a hoc faciunt. quod dñs m̃s
tam sero ad u̾tit mentientes sibi. tam lente exaudit olamantes adse:
in hac causa dum taxat. Nam alias quiden scimus familiare eẽ año
meo ⁊ cito in telligere. ⁊ facile misereri. ꝓpt̃ eum qui elegit uos. ⁊ pe
uos refugiũ oppisoꝵ. ponite iam tandem finẽ ⁊ malitiȩ opp̃ssoris. ⁊ lan¬
ut ipsius auctoritate data sententia confirmet᷑. Ergo ne si uen̾it hã
m̃dax ad u̾sꝰ tantoꝵ uiroꝵ testimonium. Ualentinum loquor ig
politanũ. audietur: Iterum supplico ⁊ ad pedes dñi mei ea qua
sum m̃te anxia descendo. ne ab homine iniquo ⁊ doloso religion
monast̾ium destrui paciat᷑. Et n ñ parcet nr̃o. qui suũ pene des¬
xit. Uñ addo solita p̾sumptione. Si puero ur̃o crederetis homis

Expanded text:
quo et superbit impius, et incenditur pauper? usquequo a tanta impudentia innocentia tanta vexatur, et hoc vivo Innocentio? Peccata sine dubio nostra hoc faciunt, quod dominus meus tam sero advertit mentientes sibi, tam lente exaudit clamantes ad se; in hac causa duntaxat: nam alias quidem scimus familiare esse domino meo, et cito intelligere, et facile misereri. Propter eum qui elegit vos, et posuit vos refugium oppressorum, ponite jam tandem finem et malitiae oppressoris, et labsuperest ut ipsius auctoritate data sententia confirmetur. Ergone si venerit homo mendax adversus tantorum virorum testimonium Valentinum loquor, et Gratianopolitanum, audietur? Iterum supplico, et ad pedes domini mei ea qua possum mente anxia descendo, ne ab homine iniquo et doloso religiosum monasterium destrui patiatur. Etenim non parcet nostro, qui suum pene destruxit. Unde addo solita praesumptione: Si puero vestro crederetis, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
e sciam quod facillime siuis tuus ẽẽ possit. Nũquid nam domnus
abbas .P. qui illum tenet tͥ requirenti negaret: Immo si uelles acci
Ngͣtissimũ haberet: ñ quia bonꝰ ñ ẽ. s quia sibi ut scis opꝰ ñ ẽ. Tim̃dũ
apbdicit. nemo adolescentiam tuam contempnat. citius quia ui¬
uines sumus de leuitate notemur. S confido quia tu consultius age̾.
locũ qui uicini or ⁊̃ constructus ẽ eliges. quẽ amico quidem tenenti
nostioneri. ẽẽ tͥ aut̃ necessariũ fore.

Expanded text:
e sciam, quod facillime, si vis, tuus esse possit. Numquid nam domnus e sciam, quod facillime, si vis, tuus esse possit. Numquid nam domnus abbas Pontiniacensis, qui illum tenet, tibi requirenti negaret? Immo si velles accipere, gratissimum haberet; non quia bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus non est. Timendum s quod Apostolus dicit: «Nemo adolescentiam tuam contemnat: citius, quia juvenes sumus, de levitate notemur.» Sed confido quia tu consultius ages, et locum qui vicinior et jam constructus est, eliges: quem amico quidem tenenti nosti oneri esse, tibi autem necessarium fore.
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid gr̃ȩ ⁊ dilectionis impend̾e sibi possunt ab sentes ami¬
ci: puto ⁊ me debere tͥ. ⁊michi deberi a te. Non solum ob
onsortium ꝓpositi ⁊ ꝓfessionis. s ⁊̃ ex debito nr̃s in uicem pͥstine
cietatis. Quȩ tam grata utriꝙ tamq debita deuotio. quantum ĩ
no quoq nr̃m ferueat innullo eudentius agnoscere seu in notesce̾
is: quam si alterutrum ñ celemus. siquid forte de a
nod ñ deceat audimꝰ. Audiui aut̃ ego dete qd̾ de scõ conuentu
duo abbatiã in hispania construere uelis. Ꝙ mͥnimir̃ in magnam
idmirationẽ uenit. quid cause uidelic sit. quid consilii. quid ue utili¬
titis. quod filios tuos exulare cupis. in locum utiꝙ tam longi¬
quũ. tanto sũptu ⁊ lab̾ore.⁊quȩrendum ⁊ edificandũ. cũ ꝓpe te ha¬
re possis uͥ eos colloces. iam edificatum ⁊ bene p̾paratum. Ned enim
preor hinc te excusare pot̃. quod locus ille tuus ñ sit. cum certissi¬

Expanded text:
uicquid gratiæ et dilectionis impendere sibi possunt absentes amici, puto et me debere tibi, et mihi deberi a te, non solum ob consortium propositi et professionis, sed etiam ex debito nostrae invicem pristinae societatis, quae tam grata utrique, tamque debita devotio quantum in unoquoque nostrum ferveat, in nullo evidentius agnoscere seu innotescere possumus, quam si alterutrum non celemus, si quid forte de alterutro quod non deceat audimus. Audivi autem ego de te, quod de sancto conventu tuo abbatiam in Hispania construere velis. Quod mihi nimirum in magnam admirationem venit, quid causae videlicet sit, quid consilii, quidve utilitatis, quod filios tuos exsulare cupis, in locum utique tam longinquum, tanto sumptu et labore et quaerendum et aedificandum, cum prope te habere possis, ut reor hinc te excusare potes, quod locus ille tuus non sit; cum certissim
Abbreviated transcription (Latin):
sisti dedisti pauꝑib: s pecuniam. Qui uͦ pecunia ẽ ad illam quamꝙ
mutasti iusticiam: Iusticia in quit eiꝰ mani inscłm scłi. Nũ ita ⁊
ma: Questuosum sane honestumꝙ cõmercium: illam quȩ p̃terit
illa dare quȩ ꝑ manet. Sic semꝑ tͥ negociari detur. bone ⁊omnili
ꝓsequende magister. Suꝑ est ut laudabile pͥncipium condignũ
sequatur finẽ. ⁊ cauda hostiȩ capiti conuingat᷑. Benedictionẽ tuã l
cunditate. Latorem epłẽ. ⁊ ꝓseipso satis cõmendabilem. tam̃ ⁊̃ ꝓmei¬

Expanded text:
Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet ina? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam lijucunditate. Latorem epistolae, etsi pro seipso satis commendabilem, tamen e
Abbreviated transcription (Latin):
oNge satis exiit sertito quem fecisti. ⁊ magnum dedit su¬
auitatis odorem: ad quoscũq potuit ꝑuenire. Extincta est
auaritia. oui non suaue redoleat: Caritas regnat. cui aulce ñ sa¬
piat: Qñ hoc cognoscunt om̃s quia uere sapiens sis. qui sapientiȩ
hostem marimum contͥrasti. Hoc certe tuo ⁊ sac̾dotio dignum ⁊no¬
mine.Tali ꝓfecto decebat spiritalem tuam philosophiam clares¬
cere testimonio: Hoc p̾olara illa tua studia fine cõpleri. Uera
illa ⁊ in dubitata sapientia ẽ. quȩ turpia luc contempnit. ⁊ ĩdigñ
libi uidicat eodem cum idoloꝵ serutute contubernio frii. donne
fuit magistrum Gisleb̾tum ep̃m fieri: s ep̃m lundomensẽ ꝑ auꝑemu
id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quicquã augere
minime ducit si sapiens sapient̾ agit. Sille sapiens qui in cunctis
mundi sapientiũ litt̾is ⁊ studiis ludens. omnem quoꝙ studuit.
it diuinam quodammͦ reuotare ⁊ renouare soͥpturam. Quid enĩs

Expanded text:
onge satis exiit sermo quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. Tali profecto decebat specialem  al. spiritualem tuam philosophiam clarescere testimonio, hoc praeclara illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit magistrum Gillebertum episcopum fieri: sed episcopum id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere minime ducit, si sapiens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim?
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾no cõplector affectu. Hec ergo ꝓtituli causa. Iam uͦ ut ad reͭ¬
qua epłȩ tuȩ respondeam. eandem quam tu de mei possem ⁊ ego
uicissim de tui absentia ñ immerito fac̾e̾ querimoniã. nͥ quia
n̾is quod ipse ñ negas.⁊ affectib ⁊ ꝓfectib dĩ ẽ p̃ponenda uolun
Auoqui qñ ego te comitẽ mͥ carissimũ ualdeq necessariũ
quppe obȩdientissimum in agendis. studiosissimũ in in quiren¬
dis in conferendis utilissimũ. prõptissimũ in rememor andis. pa¬
fer longe fieri ãme. siñ eẽt xͦ in causa :. Beati si sic ꝑ manserimus

Expanded text:
paterno complector affectu. Haec ergo pro tituli causa. 5. Jam vero ut ad relpaterno complector affectu. Haec ergo pro tituli causa. 5. Jam vero ut ad reliqua epistolae tuae respondeam, eamdem, quam tu de mei, possem et ego vicissim de tui absentia non immerito facere querimoniam; nisi quia nostris quod ipse non negas et affectibus et profectibus Dei est poquin quando ego te comitem mihi charissimum valdeque necessarium, quippe obedientissimum in agendis, studiosissimum in inquirendis, in conferendis utilissimum, promptissimum in rememorandis, paterer longe fieri a me, si non esset Christus in causa? Beati si sic permanserimus
Abbreviated transcription (Latin):
utrosq laudatores illis me duob munire consueui u̾siculie
contra maliuolos quidem pͥorẽ. Au̾tantur retrorsum ⁊
hescant. qui uolunt mͥ mala. contͣ beniuolos aut̃ ꝓferens
sequentẽ. Au̾tant᷑ statim erubescentes qui dicunt michis
ge euge. Cum gͦ ut ad te reu̾tar exemplo apłi tuȩ relis¬
ositati ñ dñari s congratulari tantũ debeã. ⁊uxita u̾bis
todm̃ patͥsq celsa nomina quib me honorandum. s ñ onerã¬
dum putasti. souto a me ueritatis reppuli. ꝯgruentiꝰ ꝓhis frẽta¬
ne nominans ⁊ conseruum. tum ꝓpt̃ eandem h̾editatẽ. tcĩ
pt̾ equam conditionẽ. ⁊ ne si forte q uod dei ẽ usurpauero mͥ
udiam ab ipso.Si ego dñs uͥ ẽ timor m̃s : si pat̃ ubi s̃ honor
ms: Et ui patͥs quidem hr̃e me erga te affectum ñ nego.
ctoriteitem rennuo. Nec enim te minore ut estimo. ꝗͣ

Expanded text:
utrosque laudatores illis me duobus munire consuevi versiculis: utrosque laudatores illis me duobus munire consuevi versiculis: contra malevolos quidem priorem, Avertantur retrorsum et erubescant qui volunt mihi mala, contra benevolos autem proferens sequentem: Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge. 4. Cum ergo, ut ad te revertar, exemplo Apostoli tuae religiositati non dominari, sed congratulari tantum debeam, et juxta verbto domini patrisque celsa nomina, quibus me honorandum, sed non onerandum putasti, scuto a me veritatis repuli, congruentius pro his me fratrem nominans et conservum, tum propter eamdem haereditatem, tum propter aequam conditionem, et ne, si forte quod Dei est usurpavero mihi, audiam ab ipso: Si ego Dominus, ubi est timor meus? si Pater, ubi est honor meus? . Et patris quidem habere me erga te affectum non nego, sed auctoritatem renuo. Nec enim te minore, ut existimo, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uerax sit. Uere in quit qui te beatificant: in erporem te miti
Et ego. Au̾tantur gͦ in quã statim erubescentes. qui dicunt i
euge euge. Quod tam̃ ne putetur in quoscumꝙ adu̾sarioss
gam. Precor nimir̃ ut quicumꝙ estimant ae me supͣ id quodi¬
dent in me. aut audiunt aliquid ex me : au̾tant᷑ .i. a laudib
meis in quas ignari nimie ferunt᷑ relisiant. ⁊ pedem reche
Quomͦ : Quandoq udelicr cognoscentes pleniꝰ. quẽ ĩ modera
de p̾hensam inutilitatẽ. Et hoc mͦ utrumq nocentium geuis
⁊ illi scilicet qui uolunt michi mala. ⁊ me adulatorie comñ
⁊ hi qui licet in nocent̾ tam̃ nocent dum beniuole quidẽ. s i¬
mie laudant: au̾tant᷑ retrorsum ⁊erubescant. Hoc ẽ tams
eis ⁊ abiectus appaream. quatenꝰ pudeat eos talem ita
dasse. ⁊ sic desinant iam indiscrete laudare. Igitier ad u̾si

Expanded text:
verax sit: Vere, inquit, qui te beatificant, in errorem te mittunt . verax sit: Vere, inquit, qui te beatificant, in errorem te mittunt . Et ego: Avertantur ergo, iuquam, statim erubescentes, qui dicunt mihi, Euge, euge . Quod tamen ne putetur in quoscunque adversariosgam. Precor nimirum ut quicunque existimant de me supra id quod vident in me, aut audiunt aliquid ex me, avertantur, id est, a laudibus meis, in quas ignari nimie feruntur, resiliant et pedem retrahant. Quomodo? Quandoque videlicet cognoscentes plenius quem immoderativel amici deprehensam inutilitatem. Et hoc modo utrumque nocentium genus, et illi scilicet qui volunt mihi mala, et me adulatorie commendant, et hi qui, licet innocenter, tamen nocent, dum benevole quidem sed nimie laudant, avertantur retrorsum, et erubescant; hoc est, tam vilis et abjectus eis appaream, quatenus pudeat eos talem ita laudasse, et sic desinant jam indiscrete laudare. Igitur adversus