comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ut necc̃e sit d̾mam ⁊ hũanam nat᷑dm ĩ unã
ꝯuemre ꝑsonam nec hoc fieri possit ĩ płibus ꝑsonis
nam . s̾. Sic ẽ uia qua me ducis ũdiq munita
rõne ut neq ad dext̾am neq ad sinistm indeam ab
illa me posse declinare .A. nõ ego te duco sed ille de
quo loqͥm᷑ sine qͦ nꝰ possimꝰ nos duat ilcũq uiam ue¬
ritatis tenems.
alii hoĩes ȩx debito moriñt᷑ nũc ĩuestigare de¬
bemꝰ. Sed si adam moriturus nõ erat si nõ peccasset
młto magis iste mortẽ pati nõ debebit ĩ qͦ peccatã
esse nõ poterit qr ds erit. ẜͥ. In hoc nolo te aliqͣn¬
culũ morari. Sine enĩ dicat᷑ passe siune nõ posse pc

Expanded text:
ad hoc, ut necesse sit divinam et humanam naturam in unam convenire personam: nec hoc fieri possit in pluribus personis nam. BOS. Sic est via, qua me ducis, undique munita ratione, ut neque ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. alii homines ex debito moriuntur, non investigare debemus: sed si Adam moriturus non erat, si non peccasset, multo magis iste mortem pati non debebit, in quo peccatum esse non poterit, quia Deus erit. BOS. In hoc volo te aliquantulum
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ uanũ fecit tam sb̾linem nata̾m ad tantũ bom̃
at si n p̾cõsins cogͦscit᷑ deus fecisse qmͣ rõnalẽ
nat᷑am ad gandendũ de se ualde abienũ ẽ ab
eo ut ullam rõnalem naturam penitꝰ perire.
sinat .ẜ. nõ pͭ alit̃ putare cor rõnale. d. hoc

Expanded text:
m. At si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non potest aliter putare cor rationale. ANS. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut igͥ frustͣ nõ sit rõnalis simł ad hoc tõna¬
lis ⁊ iusta falita est. Qd̾ si ad sũm̃ bonũ eligen¬
dũ ⁊ amand̾ iuista facca est: aut talis ad hot
faita ẽ ut dliqñ asseq̃ret᷑ qd amaret et elige¬
ret aut nõ. sed si ad hoc insta nõ ẽ facta ut
qd̾ sic amat ⁊ eligit assequat᷑ frust ͣ facca est
talis ut sic illud amet ⁊ eligat. Net ulla erit
racõ cur illud assequi debeat aliqñ. Qmͣ diu gͦ
amando ⁊ eligendo sũm̃ bonũ iusta faciet ad
qd facta est talis misera erit qr indigñs erit
contͣ uolũtatẽ nõ hñdo qd desid̾at d minis
absurdũ est. Quappt̃ rõnalis nat᷑a uista facta¬
est nt sãmo bono id ẽ deo fruendo b̾ata esset
homo gͦ qͥ rõnalis nata est factas ẽ iustus ad
hoc ut deo fruendo b̾ata esset
uod autẽ talis factus sit ut necãtate
ret mortem pati sine calpa quẽ instũ ad et̃¬
nam fect b̾itudiẽ. seqͥt᷑ gͦ qr si ñ qͣm pectas¬
set ñqͣm morere᷑¬

Expanded text:
alis, simul ad hoc rationalis et justa facta est. Quod si ad summum bonum eligendum et amandum justa facta est; aut talis ad hoc facta est, ut aliquando assequeretur quod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis natura justa est facta, ut summo bono, id est Deo, fruendo beata esset: homo ergo, qui rationalis natura est, factus est justus ad hoc, ut Deo fruendo beatus essetuod autem talis factus sit, ut necessitahominem mortem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam morere
Abbreviated transcription (Latin):
dimͤtat illi nͥ reddid̾it qd ꝓpt̃ illud debet. ⁊
ut cerciores sint argnm̃tacõnes tue sic ali¬
ge incipe ut eas suꝑ firm̃ fu̾dam̃tũ ꝯstica
ꝯsid̾as in betillitatem sciencie mee cui tam
iagñ opus ĩiũgis. Temptabo tam̃ qͣndo qͥe
incepi nõ ĩ me sed in deo confidens et facdu
qd ip̃o adinuãte pot̾o. Sed ne fastidiũ ħ uo¬
lenti lege̾ ninis longa ꝯtinuacõue gnẽt᷑ a
dictis dicenda alio exordio distingamꝰ.¬
Acõnalem naturam a deo facda
esse ĩstam ut illo fruendo bati
esset dubicari nõ debet. Pd̃o ils
Sed deus nõ fecit eam rõnalem frust᷑. gn
nendi ut odisset ⁊ uitaret malũ ac amaret
⁊ elige̾t bonũ atq magis bonũ magis ama¬
ret ⁊ elig̾e̾t. alit̃ uãq frustͣ illi dedisset po¬

Expanded text:
m, nisi reddiderit quod propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. sideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium haec volenti legere nimis longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio exordio distinguamonalem naturam a Deo factam esse justam ut illo fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare testatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi De
Abbreviated transcription (Latin):
tuis oĩo ꝯtͣdic̾e nõ possum. Sed quid est qd dic¬
mꝰ deo duu̾te nob̾ debita nr̃a ⁊ oĩs geus orat
deum quẽ credit ut duũtat sibi peccata: Si
eñ soluimꝰ qd̾ debemꝰ cur oramꝰ ut dim̃tat
Nñqͥd deus ĩuuistus est ut itm exigat ꝑpigat ꝓd
solutũ est : Si autẽ nõ soluimꝰ cur frust᷑ qe amꝰ
ut fdciat qd̾ qr nõ ꝯuenit fac̾e̾ nõ pͣ ꝙ.
Qui nõ soluit frnst᷑ dicit diͣte. qͥ antẽ salu
supplicat qm̃ hoc ipm ꝑtinet ad solucõnẽ ut sup
debet. et id̾o nõ expedit hoĩ ut agat cũ deo
ꝙ̃adm̃ par cũ pari. Sed de hoc nõ opus ẽ tibi¬
ñc respond̾e. Cũ enĩ cogͦsees cur xpus ẽ mortũ
forsitan ꝑ te iudebis qd queris. q Suffict
gͦ nc̃ mͥ qd de hac qͦne respondes. qd autem
nlłu̾s ħo ad b̾itudinem ꝑueture qͣat cũ peccato
aut solui a peccato nͥ soluat d raput soluendo
sicut aꝑte mõstrasti ut eciã si nelim nõ possiꝰ
dubitare. A.¬
ram peccati oportet sac̾ fcõnẽ. esse .R. alit̾

Expanded text:
tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non conQui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut suppdebet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum pari. Sed de hoc non est opus nunc tibi respondere. Cum enim cognosces cur Christus mortuus est, forsitan per te videbis quod quaerinc, quod de hac quaestione respondes. Quod autem nullus homo ad beatitudinem pervenire queat cum peccato, aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim dubitare.ram peccati op
Abbreviated transcription (Latin):
in foueam qnã illi monstͥt᷑ unde nlłatenꝰ exan¬
dire possit ⁊ seruus ille cõtẽp̃nens mãdatũ et
mnonicõnẽ dñi sui sponte se ĩ monst̾tam mutat
foeam ut nlłatenꝰ possit opus unc̃tũ efficere
ntas ne illi aliqͣtenꝰ ĩpotenciã istam ad exxu¬
sacõnẽ ualere cur opus ĩuic̃tũ nõ faoat B.
qd̃ inssus ẽ face̾ nõ fecit et qd p̾ceptũ ẽ ne face̾t
fecit . ꝙ. ita homo qui se spance obligauit illo de
ĩpotenciã ut nec illud posset solu̾e qd debebat añ
petcm̃ id ẽ ne peccaret nec hoc ꝗd debet qr pecta¬
uit inexcusabił ẽ. Ip̃a nãq ĩpotencia culpa est
qr nõ debet eam hab̾e ĩmo debet eam nõ habere
nã sicut culpa ẽ nõ hab̾e qd debet hab̾e ita cal¬
ꝑa ẽ hab̾e qd̾ debet nõ hab̾e. Sicut gͥ culpa ẽ hoĩ
nõ hab̾e p̃tatem illam ꝙͣ accepit ut possit cauere
peccm̃ sic culpa ẽ illi hab̾e ĩpotũciam qua nͨ iustia¬
am ten̾e ⁊ peccm̃ cauere nec qd ꝓ pectato debet

Expanded text:
am illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad excusationem valere, cur opus injunctum non faciat? BOS. quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debimpotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non habere quod debet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͥetem huiꝰ iute calco ĩ dando ⁊ dimͤtendo que
mea sũt largior ĩ obediẽtia me illi subicio: ꝙ
cũ reddis aliqͥd qd̾ debes deo eciam si nõ pectast.
nõ debes hoc ꝯputare ꝓ debito qd debes ꝓ pecca¬
to. Oĩa autẽ ista debes deo que dicis. Tantꝰ nãꝑ
debet esse in hac mortab uita amor ⁊ ad qd ꝑti¬
net oracõ desid̾iũ ꝑueĩendi ad id ad qd factus es
⁊ dolor qr ñdũ ibi es ⁊ timor ne nõ ꝑuenãs ut
nlłam leciciam sentire debeas nͥ de his que tibi
aut auxiliũ ant spem dant ꝑueĩendi. sõ enĩ
m̾eris habe qd nõ scdm qd est dias ⁊ desid̾as
⁊ de quo qr ñdũ habes ⁊ adhac ut ͤ ħiturus sis¬

Expanded text:
calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas, nisi de his quae tibi aut auxilium, aut spem dant perveniendi. Non enim mereris habere quod non secundum quod est, amas et desideras; et de quo,
Abbreviated transcription (Latin):
domnũ papam urbanũ directa qͣutũ ad p̾sentem
ĩuestigacõuem suffice̾ pnto locutus sum. s: buit᷑
incarnet᷑ erũt duo filiĩ in tͥmtate. filius saliq dei
I⁊ ance ĩ carnacõnem filius est ⁊ ille ꝗ ꝑ ĩcarna¬
õnẽ filius erit ilginis. et erit ĩ ꝑsonis qͣ semꝑ eqͣ¬
les esse debent ĩ eqͣlitas scdm̃ digtatem natuitatũ
digniorem nãq nac̾itatem ẜ̾ebit natus ex deo qmͣ
ndtus ex uͥgme. Item si pat̾ fai̾t ĩcaruatꝰ erunt
dio nepotes ĩ t̾mtate. qr pat̾ erit nepos ꝑentũ
nepos tdm̃ erit ilgmis qr filii eiis erit filius. Que
oĩa inq̾encia sũt. nec ĩ incarnacõne u̾bi contĩgunt.
Et ⁊ aliud cur magis ꝯueĩat ĩcarnari filio ꝙ̃ alus
aliadm ꝑsonam alii Item homo ꝓ quo erat oraturꝰ
diabolus quẽ erat expngnaturus ambo falsam
siłitndinẽ dei ꝑ ꝓpͥam uolũtatem p̾sũpseraut.
uide qͣ specialins adn̾sus ꝑsonã filũ pͦccuer. ant

Expanded text:
inum papam Urbanum directa, quantum ad praesentem investigationem sufficere puto, locutus sum. BOS. Breviter incarnetur, erunt duo filii in Trinitate, Filius scilicet Dei, qui et ante incarnationem Filius est; et ille, qui per incarnationem filius erit Virginis: et erit in personis, quae semper aequales esse debent, inaequalitas secundum dignitatem nativitatum. Digniorem namque nativitatem habebit natus ex Deo, quam natus ex Virgine. Item: si Pater fuerit incarnatus, erunt duo nepotes in Trinitate; quia Pater erit nepos parentum  erit Virginis, quia filii ejus erit filius: quae omnia inconvenientia sunt, nec in incarnatione Verbi contingunt. Est et aliud cur magis conveniat incarnari Filio, quam alaliam personam alii. Item: Homo, pro quo erat oraturus; diabolus, quem erat expugnaturus; ambo falsam similitudinem Dei per propriam voluntatem praesumpserant. Unde quasi specialius adversus personam Filii peccaverun
Abbreviated transcription (Latin):
assum̃t hoĩes quot remãserũt angeli. und
tã nõ seqͣtur gͣnis ꝑditi angeli ex hoĩbꝰ resta¬
randi suit tot dngelos cecidisse d ꝑseu̾au¬
rũt. Quad tñ si dicͣ ĩueniend̾ erit qͣmͦ rates
nõ sint supͣpoĩte rõnes que uident᷑ ostñd̾e i¬

Expanded text:
assumentur, quot remanserunt angeli. Unde tamen non sequitur, quamvis perditi angeli ex hominibus restaurandi sint, tot angelos cecidisse quot perseveraverunt. Quod tamen si dicitur, inveniendum erit quomodo ratae non sint supra positae rationes, quae vi
Abbreviated transcription (Latin):
.p̾. U̾m ẽ qd dicis .d. quid gͦ queris ampliuis:
.B̾. nõ ad hoc neni ut anferas mͥ fid̾i dubit¬
cõnem sed ut ostñdas mͥ c̾tundinis mee rõnẽ
Quappt̃ sicut me rõnabłr deduxisti ad hoc ut
to qd̃ ⁊ redd̾e nequit ⁊ nͥ reddidi̾t salnari non

Expanded text:
. Verum est quod dicis. ANS. Quid ergo quaeris amplius? BOS. Non ad hoc veni, ut auferas mihi fidei dubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti ad hoc, ut ato, quod et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd putat ĩpo ͤ .d. an nõ intelligis ee his ͣ
supͣ diximꝰ qr neccẽ ẽ abqͦs hoĩes ad b̾itudiẽ
ꝑuenire  Nam si deo inꝯͥens est hoiem cũ ab¬
qua inadcula ꝑduce̾ ad hoc ad qd illũ sine om̃¬
in acula fecit ne dut bomi incepti peĩtere
aut ꝓpositũ ĩplere nõ posse uideat᷑ młtomes¬

Expanded text:
possibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: m
Abbreviated transcription (Latin):
.i. euelet. Certus enĩ sã siͥd dico qd sacͤ scͥpture
absq dubio ꝯtͣdicat qr falsum ẽ. nͨ illd̾ ten̾e
uolo si cognouero. Sed si illis rebus de qͥbꝰ diu̾sa
sentiri possũ̾t sine ꝑiculo sicut est istud ũde nt̃
agimꝰ. si enĩ nescimꝰ utͫ plures hoĩes eligñdi sint

Expanded text:
elet. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sin
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qñ nõ erũt plures illis. Si autẽ ille numerꝰ
nõ erat in illis oĩbus angelis cõplendũ ẽ de ho¬
minibꝰ ⁊ qd periit ⁊ qd plus deerat ⁊ erũt electi
hoũes plures repbis angelis. et sic dicemꝰ qr nõ
fuerũt hoĩes facci tantũ ad restaurand̾ nume¬
rũ ĩminutũ sed eciam ad ꝑficiend̾ ñdũ ꝑfectũ
.s᷑. Qui pociꝰ teuendũ est an angeli pͥus fc̃
post casum maloꝵ angeloꝵ sicut qͥdam ĩtlłigũt
ĩ genesi nõ uideo posse me ꝑ hoc ꝓbare altm̾
hoꝵi det̾mĩate. pocest enĩ ut puco esse ꝙ ange¬
li pͥus fuerũt ĩ nuo ꝑfecto ⁊ post ea faccus sit

Expanded text:
Si autem ille numerus non erat in illis omnibus angelis, complendum est de hominibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homines plures reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restaurandum numerum imminutum, sed etiam ad perficiendum nondum perfectum. BOS. Quid potius tenendum est: an quod angeli prius facti post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ aspectus contͣ uolũtatem dei .ẜ̾. nͥ qr audio
deris sit pecc̃m .ẜ̾. nc̃ ostñde mͥ. d. Si ind̾es te
in conspectu dei ⁊ aliquis tͥ dice̾t aspice illuc⁊
ĩ corde tno qͥd sit ĩ oĩbus que sũt ꝓ quo ꝯtͣ uolũ¬
tatem dei deb̾es illũ aspectũ fac̾e: ẜ̾. nͥͦ ĩuemio
ꝓpt̃ qd̃ hoc debemi nͥ forte sim ĩ ea necc̃ĩtate
positus ut sit neccẽ me adut hoc aut maiꝰ facere
pecc̃m . d̾. Remoue hauc neccĩtatem ⁊ de solo h
peccato ꝯsid̾a si possis illud face̾ ꝓ te ipo redi¬
mendo. B̾. aꝑte nideo ł qr nõ passũ . a̾. sie de
duicuis ꝓ tͣbam. quid si ⁊ neccẽ esset aũ totñ
aut te face̾ tam ꝑuam rem ꝯͣ nolũtatẽ di:
.D̾. cũ consid̾o adctõnẽ ip̃am leuissim̃ qͥddã inde

Expanded text:
unus aspectus contra voluntatem Dei. BOS. Nisi quia audio deris sit peccatum. BOS. Nunc ostende mihi. ANS. Si videres te in conspectu Dei, et aliquis tibi diceret. Aspice illuc; in corde tuo, quid sit, in omnibus quae sunt, pro quoem Dei illum aspectum facere. BOS. Nihil invenio propter quod hoc debeam, nisi forte sim in ea necessitate positus, ut sit necesse me aut hoc aut majus peccatum facere. ANS. Remove hanc necessitatem: et de solo hoc peccato considera, si possis illud facere pro teipso redimendo. BOS. Aperte video quia non possum. ANS. Ne te diutius protraham: quid, si necesse esset aut totum aut te facere tam parvam rem contra voluntatem Dei? BOS. Cum considero actionem ipsam, levissimum quiddam video
Abbreviated transcription (Latin):
norem suũ ut nõ recuꝑet. qd̃ his que dc̃a sũt
repugnare indet᷑. A̾. deũ ĩpo ͤ est honorẽ suũ
sinĩ ꝑd̾e. Ant enĩ peitator sponte soluit qd deb
ant deus ab ĩuito accipit. Nam aut ħ̾o debitã
sb̾iectõnem siue nõ peitando sine qd̵ pecat sol¬
uendo uolũtate spõtanea exibet ant d̾s eum
ĩuitũ sibi torqñdo subicit. et sic se dnm̃ eiꝰ ẽẽ
ostn̾dit qd ip̃e hamo uolũtate fat̾i recusat in
quo ꝯsid̾andũ qr sicut homo pectando rapat qd
dei ẽ ita dens puniendo anfert ꝗd hoĩs est
Quippe nõ id solũ id suñ alicuiꝰ esse dicit᷑ qd
iam possidet sed qd̃ in eius p̾tate est ut habe¬

Expanded text:
d his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum alicujus esse dicitur, quod jam possidet; sed quod in ejus potestate est, ut habe
Abbreviated transcription (Latin):
catũ face̾ nõ debueras . ẜ. et rõnẽ nideo sic
exige̾ ⁊ oĩo esse ĩpo ͤ. d̾. Nec dens ullũ obligi¬
tum aliqͥͣtenꝰ debico petcati assum̾e pͭ ad b̾dti¬
tudinẽ qr nõ debet. ẜ̾. nimis ẽ grduis hec
sentencia. d

Expanded text:
catum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenus debito peccati assumere potest ad beatitudinem, quia non debet. BOS. Nimis est gravis haec sententia. ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
indeamꝰ qr si plures erũt horẽr elect ꝙ sin re¬
pbi angeli illa nõ seqͣtur ingͥencia quã seque
sõ uideo qua rõne hoc negari queat.  ahã
adhuc einsdẽ sentñcie posse dici puto rõnem.
s. hanc qͦ ꝓferre debes . &. Credimꝰ hãt mñdi
molem corpoream ĩ meliuis renonãdam. Nec hoc
futͣum esse don᷑ ĩpleat᷑ nuimerꝰ electoꝵ hoĩnũ
⁊ illa bata ꝑficiat᷑ cuuitas nec post eins ꝑfetio¬
uen diffendũ. unde colligi p̃ dm̃ ab micio ppo¬

Expanded text:
videamus quia si plures erunt homines electi quam sint reprobi Angeli, illa non sequatur inconvenientia quam sequi Non video qua ratione hoc negari queat. ANS. Aliam adhuc ejusdem sententiae posse dici puto rationem. BOS. Hanc quoque proferre debes. ANS. Credimus hanc mundi molem corpoream in melius renovandam; nec hoc futurum esse, donec impleatur numerus electorum hominum, et illa beata perficiatur civitas; nec post ejus perfectionem differendum. Unde colligi potest, Deum ab initio propo
Abbreviated transcription (Latin):
face̾t deus qui hoĩem angelis sociandũ sine pc¬
cato qͣ ĩ manu sua tenebat in ꝑadiso et ꝑitisit
nt accensus ĩuidia diabolus eũ i butã peceati
ꝓͣns ꝯsencientem deicẽt si enĩ ꝓhib̾e uellet di
lauacõne id ẽ absq oĩ sat̃ f cõne talem secaper
mansurũ salcem ĩ ꝑadisũ de quo eiectus fu̾at
reduce̾t. S̾ simłitudinẽ si deus hoc faceret
negare nõ dudeo. et idcto eum hoc face̾ posse
nõ anuo. uid̾et᷑ enĩ ant qd ꝓposuerat pag̾e̾
nõ pocuisse aut boni ꝓpositi eñ pẽituisse qͣ m
deum cade neqͣnnt . d. Tene gͥ c̾tissime ꝙr
sine sac̾f cõne id ẽ sine debiti solucõne spõtauea¬

Expanded text:
faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine pecfaceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet dialevatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeunt. Tene igitur certissime quia sine satisfactione, id es
Abbreviated transcription (Latin):
s: sic ostñdit racõ .d. Confid̾a eciã in solo ho¬
mine sine hoc qr debet angelis equari uc ͫ eum
talit̾ deus ad b̾rtadinem ullam uł talem ꝯͣlem
habebat añꝙͣ peccaret debeat ꝓuehere. ꝑ
dic tu qd̾ cogitas ⁊ ego ꝯsid̾ abo ꝓut pots ꝙ.
ponamꝰ diuitem aliquẽ ĩ manu tenere mar¬
garitam p̾cõsam quã nlła unꝙͣ pollucõ teti¬
nͥ ip̃o ꝑmͤtente ⁊ eam disponat recond̾e ĩ che¬
sdurũ suũ ubi sint karissia ⁊ p̾cõsissima que
possidet .R̾. Cogito hoc uelut ante nos sit.¬
d. Quid si ip̃e ꝑmcat eandem todigaritam ab
aliqͦ ĩudo excuti de inan sua in cenũ cũ ꝓhi¬
bere possit de post ea de ceno sumens pollutã
⁊ uõ lotam ĩ aliquẽ suũ m̃dñ et cdrũ locum
deuceps illam sic seruaturꝰ recondat putab re
illũ sapientem .sr. qͦmͦ hoc possũ: si am nõne¬
meliꝰ esset satis ut margaritam suam m̃dam
tene̾t et seruaret ꝙͣ pollutam: d̾. Nõne siłr

Expanded text:
S. Sic ostendit ratio. ANS. Considera etiam in solo homine, sine eo quia debet angelis aequari, utrum eum taliter Deus ad beatitudinem ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem in manu tenere margaritam pretiosam, quam nunquam pollutio ulla tetinisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suum mundum et charum, deinceps illam sic servaturus, recondat: putabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc possum? nam nonne esset satis melius, ut margaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eo sit ĩrasticia. ẜ. nõ audeo alit̃ cred̾e .A̾. qui
gͦ nõ soluit deo qd debet nã potĩt esse b̾atꝰ .R.
Nec hoc consequi negare passum . A̾. ꝗd si uis
dice̾ misiꝰcors dens dim̃tit supplicanti qd̾ deb idcco
qr redd̾e nequit nõ pͭ dici dimͣt̾e nͥ aut hoc qd
homo sponte redd̾e debet nͨ potest id ẽ ꝗd reꝯpẽ¬
sari possit pectato qd̃ fieri nõ deb̾et ꝓ ꝯserua
ablaturus erat ĩuito sicut sapͣdixi id ẽ batitu¬
diuẽ. Sed si dimͣtit qd sponte redd̾e debet homo
buat᷑. At si diitit qd ĩuico erat ablaturas
ꝓpt̃ ĩpotenciã reddendi qd̵ sponte redd̾e debet

Expanded text:
injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo,ibuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte
Abbreviated transcription (Latin):
nistus aut ꝯencius intlłigit᷑ ꝙͣ ut ficut homo
si ꝑsenasset ĩ iusticia totus id ẽ aĩa ⁊ corpore
et̃ue b̾atus esset ita si ꝑseuerat ĩ ñusticia to¬
tas simlr et̾ ne mniser sit . s. brenit᷑ mͥ de
his sat̾fecisti. ꝙ.er sit .p. breuit mn de

Expanded text:
nientius intelligitur, quam ut sicut homo, si perseverasset in justitia, totus, id est anima et corpore, aeterne beatus esset; ita, si perseverat in injustitia, totus similiter aeterne miser sit. BOS. Breviter mihi de his satisfecisti. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ut ultͣ ꝑectare nõ possent. ꝙ̃adm̃ qr uicti pecta¬
nerũt sic infirmati sunt ut qͣntũ in ip̃is ẽ sñ
pectõ eẽ nõ possint. Quis enĩ dudeat dicere
plus ualẽ iusticiam ad alligand̾ in seruicute
hoiẽm in sua suasione sibi ꝯsencientẽ ꝙ̃ nałet i̾ti¬

Expanded text:
icti peccaverunt, sic infirmati sunt, ut, quantum in ipsis est, sine peccato esse non possint. Quis enim audeat dicere plus valere injustitiam ad alligandum in servitute hominem in prima suasione sibi consentientem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
pe. miscd̾em eẽ dm̃ nõ nego qͥ hoĩes ⁊ iuim̃ta
saluat ꝙ̃adm̃ młtiplicanit miscd̾iam suam. Nos
dutẽ loqͥm᷑ de illa ultima miscdĩa qua post hãt
uitam b̾atũ facit hoĩem. hanc batitudinẽ ulli
dari deb̾e nͥ illi cui penitus dimissa sũt pecc̃a
nec hduc dimissionẽ fieri nͥ debito reddito qd
debet᷑ ꝓ peccato scdĩ magͥtudanẽ pectĩ supra
positis rõtbꝰ puto me sufficient̾ ostñdisse. qͥbꝰ
si qͥd tͥ iudet᷑ posse rõnibꝰ obici dice̾ debes. B.
ego ntiq ulłam ruarũ rõniũ aliqͣtenꝰ infirma¬

Expanded text:
m esse non nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuaru
Abbreviated transcription (Latin):
los qͥ cecid̾ant restauraret .P. Certẽt
.ꝓ. Tales gͦ op̃ esse hoĩes in illa cuntate suꝑi
qui ꝓ angelis in illam assum̃t᷑ qͣles ibi faci
qͥ ceaderũt. Et sequet᷑ qr deus aut nõs
terit ꝑfice̾ bonũ qd̵ iñcepit ant pẽitele
eum tantũ bonũ in cepise que duo absur da
peccduit: s̾. uerba ista cogitare ⁊ dice̾ plsũ
sed sensũ eoꝵ ita cogitare neqͤo sicut fłitatem
nõ possũ inclłige̾ u̾itatem esse .A. sion gͦ decet

Expanded text:
 qui ceciderant, restauraret. BOS. Certum est. ANS. Tales ergo oportet esse homines in illa civitate superna, qui pro angelis in illam assumentur, quales illi qui ceciderunt: et sequetur quia Deus aut non poterit perficere bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae duo absurda speccavit? BOS. Verba ista cogitare et dicere possum; sed sensum eorum ita cogitare nequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nõ ideo nc̃ qͣmͦ soli angeli aut simł ⁊ au¬
geli ⁊ hoĩes scĩ ꝑ filios isrł inclłigant᷑ ͦ. Sãcto
dutẽ hoĩes filios isrł sicut filios abrahe uo
cari nõ est alienũ. Qui angłi qͦ dei ꝑ ħ rete
enis est. Et si malus ħo dic᷑ diabolus sicat de
inda dicit dñs ꝓpt̃ siłitudinẽ malicie cor nõ :
banꝰ h̃o dicet᷑ angelus ꝓpt̃ imit acõnẽ istioe¬

Expanded text:
eli, aut simul angeli et homines sancti per filios Israel intelligantur: sanctos autem homines filios Israel, sicut filios Abrahae vocari non est alienum. Qui angeli quoque Dei per hejus est. Et si malus homo dicitur diabolus, sicut de Juda dicit Dominus propter similitudinem malitiae, cur non etiam bonus homo dicet
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ninci se ꝑmisit a diabolo: B̾. dic tu ut ĩce¬
pisti qr ego nescio qͥd suꝑ hec mala qͣ ostũdisti
potuit add̾e. A. Nõne abstulit deo qͥcqͥd de hũa¬
na nat᷑a fac̾e̾ ꝓposuerat : S̾. nõ p̾ negari. ꝙ.
intende indistͥccam iusticiam ⁊ indica sidm̃ illã
utͫ ad eqͣlitatẽ pectĩ homo sat̾faciat deo nͥ id
lare. R. Nlõ audeo cogitare .A. nlłatenꝰ gͦ de¬
bet dut potest docꝑe homo a deo qd ds illi
dare ꝓposuit si nõ reddit deo totũ qd abstulit¬

Expanded text:
cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi lare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit
Abbreviated transcription (Latin):
fir macõneciam si nłłñs ĩ ea peccasset usq do eam
m̃di quã expectamꝰ renonacõnẽ. dut si nõ dinci
illa confirmacõ diffẽnda erat accełanda erat cũ¬
m̃dana renonacõ ut cũ eadem ꝯfu macõne fie¬
ret. Sed qd̾ m̃dũ nouit᷑ factã statum dt reno¬
nare ⁊ eas res que post renouacãnẽ illam nõ
erũt ĩ ip̃o micio dñꝙͣ appareret cur facte eent
destruere instituerit cĩ caret rõne. Seqͥt᷑ i gͥ
qr angeli nõ ita faerũt ĩ nũo ꝑfecto ut eor con¬
onem moꝑ oport̾et fieri qd nõ ꝯuenit. qd lutc¬

Expanded text:
in ea pecasset, usque ad eam mundi, quam exspectamus, renovationem: aut si non diutius illa confirmatio differenda erat, acceleranda erat mundana renovatio, ut cum eadem confirmatione fieret. Sed quod mundum noviter factum statim Deus renovare, et eas res, quae post renovationem illam non erunt, in ipso initio, antequam appareret cur factae essent destruere instituerit, omni caret ratione. Sequitur ergo quia angeli non ita fuerunt in numero perfecto, ut eorum cononem mox oporteret fieri: quod non convenit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
illa in aliqͥbus tam cito ꝑfecit ⁊ cã intlłigi possit
qr ĩ pͥmis hõibus qnͣdo peccauerũt illam fecisset
si nõ pectassent sicut fecit ĩ ꝑsen̾ancibꝰ angelis
Qnͣnis enĩ ñdũ ꝓeherent᷑᷑ ad illam eqͣlitatẽ an¬
geloꝵ ad qnã ꝑuenturi erant hoĩes cũ ꝑfectꝰ¬

Expanded text:
illam in aliquibus tam cito perfecerit; et cum intelligi possit quia in primis hominibus quando peccaverunt, illam fecisset, si non peccassent, sicut fecit in perseverantibus angelis. Quamvis enim nondum proveherentur ad illam aequalitatem angelorum, ad quam pe
Abbreviated transcription (Latin):
absq dubio hec nõ esset nͥ illa fansset qm̃ pote¬
rũt ab hac ꝑu̾sa gͣtulacõne defendi : aut qͣs
dicemꝰ angelos qui cecid̾mit in hoĩbus restaura¬
tos si illi sine hoc uicio ꝑmãsuri erant si nõ ceq¬
dissent id ẽ sine gͣtalacõne de casa aliori isti
nͦ sine illo esse nõ poterũt. Imo qͣlit̾ cũ hoc uicio
b̾ati esse debebñt: Deinde qua andacia dicem᷑
dm̃ nõ uelle aut nõ posse hanc restaura cõnem
sine hoc incio fac̾e: R. Nõne simłr ẽ ĩ genti

Expanded text:
absque dubio haec non esset, nisi illa fuisset, quomodo poterunt ab hac perversa gratulatione defendi? Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine illo esse non poterunt? Imo qualiter cum hoc vitio beati esse debebunt? Deinde qua audacia dicemus Deum non velle, aut non posse, hanc restaurationem sine hoc vitio facere? BOS. Nonne similiter est in genti
Abbreviated transcription (Latin):
semet ip̃m factus obediens asq ad mortẽ mor¬
tem antẽ cͧcis sb̾didit ꝓpt̃ qd̾ ⁊ deus illũ ex alta¬
uit ⁊ donauit illi nomẽ qd̾ ẽ saꝑ om̃e nomen
Cui simle̾ ẽ qd̾ dauid dixit. De torrente ĩ ma
nem nͥ ꝑ hanc mortis obedienciã. Et hec exalta¬
cio nõ nͥ in retͥbncõnẽ huiꝰ obedientie collata sit.
pͥus enĩ ꝙͣ pat̾e̾t᷑ ip̃e dixit oĩa sibi ẽẽ tͣdica a
pat᷑ ⁊ oĩa patͥs esse sua. Sed qm̃ ip̃e cũ pacre
scõ q spũ disposuerat se nõ alit̾ qmͣ ꝑ mortẽ
qd̾ nõ nͥ ꝑ illam mortem fieri dispositũ ẽ cũ per
illam fit nõ inꝯgͧe dicit᷑ ꝓpt̃ illam fieri. Si enĩ
fieri dispositũ erat. Nam si fluuiũ quẽ equo ⁊
naui tͣnsire possum ꝓpono me nõ nͥ naui tͣnsicu¬
rum ⁊ idcto differo tͣnsmeare qr naiuis abest cũ
iam p̾sto ẽ naius si tͣnseo recte de me dic᷑. nanis

Expanded text:
 mortem autem crucis, subdidit: Propter quod et Deus illum exaltavit; et donavit illi nomen, quod est super omne nomen . Cui simile est quod David dixit: De torrente in vianem nisi per hanc mortis obedientiam; et haec exaltatio nonnisi in retributionem hujus obedientiae collata sit. Priusquam enim pateretur, ipse dixit omnia sibi esse tradita a Patre ; et omnia Patris esse sua . Sed quoniam ipse cum Patre sanctoque Spiritu disposuerat se non aliter, quam per mortem, d nonnisi per illam mortem fieri dispositum est, cum per illam fit, non incongrue dicitur propter illam fieri. Si enim fieri dispositum erat. Nam si fluvium, quem equo vel navi transire possum, propono me nonnisi navi transiturum; et idcirco differo transmeare, quia navis abest: cum jam praesto est navis, si transeo, rec
Abbreviated transcription (Latin):
dic. A̾. homo ĩ ꝑadiso sine peccõ factus qr posi
est ꝓ deo int̾ dñi ⁊ diabolũ ut uincẽt diabolui
nõ ꝯsenciendo suadenti pectm̃ ad ęxcasacõnẽ
hanorem dei ⁊ ad ꝯfasionẽ diaboli cũ ille infir
ĩ celo nlło suadente. Et cũ hoc facile posset effi¬
cere nlła ui uotatꝰ coactas sola se suasione põ
te uinci ꝑmisit ad nolũtaltem diaboli ⁊ cntͣ

Expanded text:
. ANS. Homo in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmin coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et
Abbreviated transcription (Latin):
hũana nat᷑a corrupta ⁊ qiͣ ferm̃tata ẽ pectato
cũ qͦ dens tilłm assumit ad ꝑficiendã illã cinit a¬
tem celestem ita ꝑ macentem iustificeut᷑ a
peccato tot hoĩes quot illũ mimerũ ꝯpleturi
erant ad quẽ ꝯplendũ factus ẽ homo. s ħ facẽ
ulłatenꝰ patest peccator homo qr pectator peato.¬
rem uistificare nequit. ẜ. et nͦ iustiꝰ ⁊ nchil
homo. A.
epecta aahnc parũ. B. quid habes amplius.¬
đ. si homo dic᷑ ĩuistus qͥ hõi nõ reddit qd de¬
bet młto magis ĩnistꝰ ẽ qni deo ꝗd debet non

Expanded text:
atura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest homo peccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BOS. Et nihil justius, et nihil homo. ANS. Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes amplius. Si homo dicitur injustus, qui homini non reddit quod debet, multo magis injustus est, qui Deo quod debet non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus numerꝰ. alioqͥn necc̃e erat ut aut hoĩs
⁊ alia racõ nt mͥ uidet᷑ que nõ parũ suffragl᷑
illi sentñcie que angelos nõ eẽ factos ĩ ꝑfeto
nũo existimat. s̾. dic illam. A. Si angeliab¬

Expanded text:
perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in perfecto numero existimat. BOS. Dic illam. ANS. Si angeli i
Abbreviated transcription (Latin):
ret. dc si et eadẽ ip̃a cad̾et młto magis defende¬
ret cont̾ diabolũ ⁊ contͣ se ipãm cũ ip̃a falcta
ualde infirmior. ⁊ mortalis ĩ electis de tanta
nifirmitate tauto alcuis ascend̾et ꝙͣ ñde diabolꝰ
descendisset qͣnto boni angeli qͦꝵ eqͣlitas ei debe¬
po ͤ est esse. et si simł facti sũt qd̃ magis putilit
iidet᷑ nect̃ẽ eẽ. Sed ⁊ si ꝑfectõ m̃dane cͤature ũ¬
tm̃ ẽ intlłigenda ĩ numero indiduoꝵ ꝯͣntũ ĩ nĩo
naturarũ necc̃e ẽ hñanã naturam aut ad ꝯple¬
mẽtũ emsd̾ ꝑfeccõnis esse factam aut illi suꝑhi¬
bũdare. qd de m̾imi uermiculi nat᷑a dic̾e nõ di¬
deniꝰ. Quare ꝓ se ip̃a ibi facta est ⁊ nõ solũ pas
rest dui andis ind̾iduis alt̾ius nature. unde pal
ẽ qr eciam si angelus nlłu̾s ꝑisset hoĩes tamẽ n
celesti cautate suũ locũ hu̾issent. Seqͥt᷑ iraq s
in angelis añꝙͣ qͥdam illor cad̾ent nõ erat ille

Expanded text:
 si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debeic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant videtur nectantum est intelligenda in numero individuorum, quantum in numero naturarum, necesse est humanam naturam aut ad complementum ejusdem perfectionis esse factam, aut illi superabundare: quod de minimi vermiculi natura dicere non audemus. Quare pro seipsa ibi facta est, et non solum pro restaurandis individuis alterius 82 naturae. Unde palam est quia etiamsi angelus nullus periisset, homines tamen in coelesti civitate suum locum habuissent. Sequitur itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, non erat ille
Abbreviated transcription (Latin):
‸ p esse qd̾ nõ fuerũt ĩ nuo ꝑfecto qr diffe̾bat
dens sicut ad huc differt illũ ĩplere nuimerũ
factarꝰ hũanã nacurã suo temꝑe unde aut
solñ m̃ numerũ ñdũ integrũ ꝑfice̾t adut eciam s
minueret᷑ resticueret. Si autẽ tota cͤatura simł
faca ẽ ⁊ dies illi ĩ qͥbus moyses istũ m̃dũ nõ sinł¬
ẽẽ factũ idet ᷑ dic̾e̾ alit̃ sũt intlłigendi ꝙͣ sict
uidemꝰ istos dies in qͥbus iuuimꝰ intlłig̾e̾ neques
qͣm facci sũt angeli ĩ illo inceg᷑ nuo. Quippe s.
ita esset indet᷑ mͥ qr ex necãtate ant aliqͥ ange

Expanded text:
 esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, videt
Abbreviated transcription (Latin):
płetndinẽ ꝗͣ in se est ꝑturbat. licet pͣtatem
auc digͥtiltem dei ulłatenꝰ ledat aut decoloret.
Si eĩ ea que celi ambitu ꝯtinent᷑ uellent nõ
esse su̾ celo aut elongari a celo tilłatenꝰ possent
magis opposite ꝑti appinqͣrent. Ita ꝙͣuis homo
uł malus angelus d̾ine uolũtati ⁊ ordinacõni
sb̾iace nolit nõ tam̃ eam fug̾e ualet. qr si uult
Fug̾e̾ de sub nolũtate iubente carrit sub uo¬
lũtatem punientem. et si queris qua tnsit nõ¬
tis spõtanea sat̾falitõ uł a nõ sat̾ faciente pene
exactõ excepto hoc qr deus de malis młtis medis
bona facit ĩ ead̾ uniu̾sitate suũ deuient locu
⁊ ordinis płcͥtudinem. Quas si d̾ina sapĩa ubi
ꝑu̾sitas rectũ ordinẽ ꝑturbare nitit᷑ nõ add̾et
fieret ĩ ip̃a uniu̾sitate quã deus debet ordinare
quedã ex molata ordiius pulcͥtudine deformitas
et deus in sua dispo̾ne iud̾et᷑ defice̾. Que duo

Expanded text:
m, quantum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo, vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub voluntate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nontis spontanea satisfactio, vel a non satisfaciente poenae exactio excepto hoc quod Deus de malis multimodis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchritudinem. Quas si divina sapientia, ubi perversitas rectum ordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretur deficere. 81 Quae duo
Abbreviated transcription (Latin):
eu debito sient inelligis ꝑr qd das nõ a te ħ a
bes ses ab illo cniꝰ seruus es tu ⁊ ille cun das. ⁊ na¬
tura te docet ut ꝯseruo tuo id ẽ h̾o hoĩ facias
qd̾ tͥ ab illo uis fieri. et qr qͥ nõ uult dare quod
habet nõ debet acciꝑe qd nõ habet. De dimis¬
sione uꝰ brenit̃ dico qr nlłatenꝰ ꝑtinet ad te
iindicta sicut supͣ diximꝰ qm̃ nec tu tuus es nͨ ille
tius aut suns qui tͥ fecit ĩiuriam s uniꝰ dñi
serui facti ab illo de uͥlo estis. et si de cõferuo
das deo qd̾ nõ debes cui iubenti totũ qd es
qd habes ⁊ qd potes debes : R̾. Nichil iã dade
ĩ oĩbus hisdice̾ me dare deo ꝯd nõ debeo . A̾.
Quid gͣ solues deo ꝓ peccõ tuo : B̾. si me ipm̃
erit de te qͦmͦ poti̾s saluus ẽẽ: B̾. si rõnes cuas
ꝯsid̾o nõ uideo qͦmͦ. si antẽ ad fidem meã recuar
posse saluari. et qr legimꝰ si ĩuistus ꝯu̾sus fui̾t
ab ĩuisticia ⁊ fecit iusticiam om̃es ĩisticas

Expanded text:
 debito; sicut intelligis quia quod das a te non habes; sed ab illo, cujus servus es tu, et ille cui das: et natura te docet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habet, non debet accipere quod non habet. De dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nec tu tuus es; nec ille tuus aut suus, qui tibi fecit injuriam, sed unius Domini servi facti, ab illo de nihilo estis: et si de conservo das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, erit de te? quomodo poteris salvus esse? BOS. Si rationes tuas considero, non video quomodo. Si autem ad fidem meam recurroposse salvari, et quia legimus, si injustus conversus fuerit ab injustitia sua, et fecerit justitiam, omnes injustitias
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ oĩ bono pͥnat᷑ de suo ꝙͣuis ĩuitus soluit qd
rapuit. q licet deus ad hoc ad usũ sui ꝯmo¬
di nõ tͣnsferat qd anfert sicut ħo petimiã
ꝙͣ alii aufert m suã ꝯu̾tit utilitatẽ hoc tñ
qd̃ dufert utit᷑ ad suũ honorem ꝑ hoc quia
aufert. Aufendo enĩ peccõrẽ ⁊ que illiꝰ sũt
P responsionẽ postulo. Nam si deus ita sicut
ꝓbas suũ debet honorem serudre cur uł ad
modicũ patit᷑ illũ molari : Quod enĩ aliqͦ mͦ
edi sunt᷑ nõ integre nͨ ꝑfecte custodit᷑ .A.

Expanded text:
lvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii aufert, in suam convertit utilitatem: hoc tamen quod aufert, utitur ad suum honorem, per hoc, quia aufert. Auferendo enim, peccatorem, et quae illius sunt,  responsionem postulo: nam si Deus ita, sicut probas, suum debet honorem servare, cur vel ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
ter landabłes sãt si istant ĩ u̾tate ⁊ q̃ nlłam
nouit pect̃ĩ penã ⁊ ꝯͥ eam semꝑ aspicit et̾nã. Nã
neqͣꝙͣ putand̾ ẽ bonos angelos eẽ ꝯfirmatos cau
maloꝵ s suo mĩto. Sicut nãq si bomi cñ malis
pectassent simł d.ap̃naci eeñt ita ĩcusti si cũ
iustis stetissent ꝑit̾ ꝯfirmati essent. qͥppe si

Expanded text:
 nullam novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pariter conformati fuissent. Quippe si
Abbreviated transcription (Latin):
dudire .A̾. dm̃ constat ꝓposuisse ut de hũana
natura quã fecit sine peccõ numerũ angeloꝵ rx
qui cecid̾ant restitueret. R. hoc credimꝰ sed
uellem aliquã huiꝰ rei rõnem hab̾e .d̾. Fallis me.
qͣm ꝓmͣtit. Dic gͦ libent̾ qd̾ quero. A̾. rõnalem
nat᷑am que dei ꝯtemplacõne b̾ata uł est uł fut᷑a
est ĩ quodã rõnabili ⁊ ꝑfecto nuͬo p̾scitam eẽ a
deo ita ut nec mdiorem nͨ nĩorem illũ ẽẽ deceat
nõ ẽ dubitandũ. dut enĩ nescit dens ĩ qͦ nuo iue
melius eam deceat constitui qd̃ fłm est. ant si
scit ĩ eo illam constituet quẽ ad boc decencõrem
intelliget. Quappt̃ dut dugeli illi qui cecid̾unt
fditi erant ad hoc ut essent ratͣ illũ mumerũ

Expanded text:
us. ANS. Deum constat proposuisse ut de humana natura, quam fecit sine peccato, numerum angelorum qui ceciderant, restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam hujus rei rationem habere. ANS. Fallis me: quam promittit: dic ergo libenter quod quaero. ANS. Rationalem naturam, quae Dei contemplatione beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra illum numerum:
Abbreviated transcription (Latin):
ut pluat iustũ ẽ ut pluat. et si uult ut ho
nõ decet dm̃ aliqͥd ĩniste aut mordinate flle
nõ ꝑtinet ad eius lib̾tatem aut benigͥtatem
dut uolũtatem peccantẽ qͥ nõ soluit deo qł
abstulit ĩpunitũ dimͣt̾e̾. R. oĩa mͥ aufers

Expanded text:
ut pluat, justum est ut pluat; et si vult ut alinon decet Deum aliquid injuste aut inordinate facere, non pertinet ad ejus libertatem, aut benignitatem, aut voluntatem, peccantem qui non solvit Deo, quod abstulit, impunitum dimittere. BOS. Omnia mihi aufer
Abbreviated transcription (Latin):
iũ dictam face̾ uͥ ad illũ qui dñs ẽ oĩũ. Nam cũ
t̾rene pͥtates hoc recte falciũt ip̃e facit a qͦ
Ad hoc ip̃m sũt ordinate . B̾. remonisti repug¬
nãciam quã putabam iesse. sed ẽ aliua ad qd
tnũ hab̾e uolo responsum. Nam cũ deus sic sic
lib̾ ut ulłi legi nlłiꝰ sb̾iaceat indicio. ⁊ ita sic
benignus ut nꝰ benignius cogitari queat et
qͥ sit reccũ dut deceus nͥ qd ip̃e uult nurũ
uidet᷑ si dicimꝰ qr ulłatenꝰ uult dut nõ ei lat

Expanded text:
vindictam facere, nisi ad illum qui Dominus est omnium: nam cum terrenae potestates hoc recte faciunt, ipse facit Deus, a quo ad hoc ipsum sunt ordinatae. BOS. Removisti repugnantiam, quam putabam inesse; sed est aliud, ad quod tuum volo habere responsum: nam, cum Deus sic sit liber ut nulli legi, nullius subjaceat judicio, et sit ita benignus ut nihil benignius cogitari queat, et nihil sit rectum aut decens, nisi quod ipse vult: mirum videtur, si dicimus quia nullatenus vult, aut n
Abbreviated transcription (Latin):
ligni quẽ ꝑsuasit hoiẽm uicerat ꝑ passo̾nem ligni
quã intulit ab hoĩe uĩce̾t᷑. Sñt qͦ młta alia que
stadiose consid̾ata ĩenarrabilem quãdam nr̃e re¬
dẽpcõnis hoc inͦ ꝓcurate pulcͥtudinẽ ostñdãt. Bos.¬

Expanded text:
ligni quem persuasit, hominem vicerat, ita per passionem ligni, ligni quem persuasit, hominem vicerat, ita per passionem ligni, quam intulit, ab homine vinceretur. Sunt quoque alia multa quae studiose considerata ineffabilem quamdam nostrae redemptionis, hoc modo procuratae, pulchritudinem ostendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uaũt nob deridentes sip̃bcitatẽ nr̃am ĩfi¬
deles qr deo facimꝰ ĩiuriam ⁊ ꝯtumeliam cũ
eũ asserimꝰ ĩ uterũ młieris descendisse. natũ esse
de femma. lacte ⁊ almientis hũans nucͥtũ. cͤuisse
⁊ ut młca alia taceam que d̾o nõ uident᷑᷑ ꝯueni¬
re lassicndinẽ Famẽ sicim u̾bera ⁊ int̾ latͦnes
asentes landamꝰ ⁊ p̾dicamꝰ ineff abłem altiradinẽ
monem de tantis ⁊ de tam debitis malis ĩ ꝯuibus
eramꝰ ad tanta ⁊ tam indebica bona que ꝑdid̾amꝰ
restitant : tanto maiorẽ dilectõnẽ erga nos ⁊ pie
derid̾ent nr̃am sĩplicitatem sed d̾i nob̾cũ landa¬
rent sapientẽ benigͥtatem. Oporcebat nãq
ut sicat ꝑ hoĩs ĩobedĩam mors in hũanũ genꝰ itͣ¬
uerat ita ꝑ hõis obedĩam uita restituere. Et
p̃adm̃ pecciñ qd fint causa nr̃e dãpnacõnis mici¬
ũ habit a femina sic nr̃e instiae ⁊ salutis auc¬
cor nasce̾tar de femĩa. Et ut diabolus ꝗ ꝑ gustam

Expanded text:
entes simplicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem nionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erderiderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita per hominis obedientiam vita restitueretm peccatum, quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae justitiae et salutis auctor nasceretur de femina; et ut diabolus, qui per gustum