comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum egrecseremur. puelle manuna
natiuitate aridam et contractã be¬
nedicta bernardi manus extenait.
quasi eẽt cerea: et sanata est statim:
ita ut teneret fortiter baculum. quẽ
tradidimus ei. Mirabant᷑ omnes qͥ
deducebant scm̃ dei: iuri de regione
eadem nobiles et potentes Magis
autem intrati sunt iuxta uicum qui
uanda uocatur. puellam claudam et
mutam ex ut̃o matris sue. bñdictiõe
ꝑcepta. ambulantem uidentes. audi¬
entes ꝙ loquentem. Alt̾a aũt die ĩ
maiori ecclia trecensi congregatus ẽ
ppło innum̃abilis: ait audiret a d̾i
homine sibum eiꝰ. factus ẽtumultꝰ
ittolerabilis. comprimencium sese
turbarum. et ꝑiculum metuens.e¬
gressus est uir b̃s. Cumq in hosꝑiciũ
ep̃i se recepisset: sequebatur eum lan¬
guencium nustritudo. et ꝓ forib ex¬
pestabat. Ingressa est puesla clauda
et sub oculis omnium signante ui¬
ro dei. adepta est sanitatem: et libere
ambulauit. Erat autem nota ĩ ci¬

Expanded text:
cum egrederemur, puellae manum a cum egrederemur, puellae manum a nativitate aridam et contractam benedicta Bernardi manus extendit, quasi esset cerea: et sanata est statim, ita ut teneret fortiter baculum, quem tradidimus ei. Mirabantur omnes, qui deducebant Sanctum Dei, viri de eadem regione nobiles et potentes. Magis autem mirati sunt, juxta vicum qui Wanda vocatur, puellam claudam, mutam ex utero matris suae, benedictione percepta ambulantem videntes, audientesque loquentem. 47. Altera autem die in majori ecclesia Trecensi congregatus est populus innumerabilis, ut audiret a Dei Homine verbum ejus. Factus est ergo tumultus intolerabilis comprimentium sese turbarum, et periculum metuens egressus est Vir beatus; cumque in hospitium episcopi se recepisset, sequebatur eum languentium multitudo, et pro foribus exspectabat. Ingressa est autem puella clauda, et sub oculis omnium signante Viro Dei adepta est sanitatem et libere ambulavit. Erat autem nota in ci
Abbreviated transcription (Latin):
entem. sanati sunt manti duo. qͦr̾
alter etiam uiius oculi lumenꝰ
recepit amissum: duppliciq liberat᷑
incommodo. duplex gaudium repor¬
tauit. Eadem die iuxta castrum
puer cetus. et uir cecus. puella mã¬
ca. et paraliticus senex. Hunc ĩ plauꝰ¬
tro detulerant. et ab annis quinq sic
elanguisse dicebant. ut nec sedere qͥ¬
dem. nec sine alio posset mutare la¬
tus. In ingressu uille quam bargo¬
uitum uocant. erectus est puer clau¬
dus ex ut̾o matris sue in ingressu
quoq mulier queclam. amissum
ab annis quatuor gressum recepͭ.
llec longe ꝑgressi eramus. et ecce cꝰ¬
rebat post̾ nos mulier ceca oculo uno.
Et hec quoq ubi ꝑuenit ad uirum
d̃i ab eo signata est et continuo uisũ
recepit: et reuertebatur gratulabun¬
da et laudans. n ingressu dioce¬
sis tricesine in uco cui fulcerie nom̃
est. oblatus appło puer a natiuitate
surdus et mutus: et abutroq morbo
sanatus est ip̃a hora. In uia quoq

Expanded text:
entem, sanati sunt manci duo: quorum entem, sanati sunt manci duo: quorum alter etiam unius oculi lumen recepit amissum, duplicique liberatus incommodo duplex gaudium reportavit. 46. Eadem die juxta castrum puer caecus, et vir caecus, puella manca, et paralyticus senex. Hunc in plaustro detulerant, et ab annis sex sic elanguisse dicebant, ut nec sedere quidem, nec sine alio posset mutare latus. In ingressu villae, quam Bargonium vocant, erectus est puer claudus ex utero matris suae: in egressu quoque mulier quaedam amissum ab annis quatuor gressum recepit. Nec longe progressi eramus, et ecce currebat post nos mulier caeca uno oculo: et haec quoque ubi pervenit ad virum Dei, ab eo signata est continuo, et visum recepit, et revertebatur gratulabunda et laudans. In ingressu dioecesis Tricassinae, in vico cui Fulceriae nomen est, oblatus a populo puer a nativitate surdus et mutus, ab utroque morbo sanatus est ipsa hora. In via quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ei nomen pprium penitus exticdis¬
set. et nesciret quis uocaretur. Hir re¬
cordatus ciuitatis nomen unde fue¬
rat orumdus: parisiensem se ẽẽ ai¬
cebat. In eodem itinere surlus ait̾
audiuit: pueri duo: claudi gressũ
receperunt. et ꝑpe munduillam: sic
enim uocatur uiculus duob ferme
a monasterio milib distans : curatꝰ
est paraliticus senex. nobis astantib¬
⁊ turbis acclamantib uehementer
¶illa suꝑ arciam nominat᷑: ũ ꝑ noc¬
taiuimus ip̃a die. Nane ueroin basili¬
ca post misse celebrationem. adolescẽs
alto crure contractus. uͥ a uiro d̾ i sig¬
natus est extendit neruum. et coram
omni populo gradiebatur exultans.
n eodem uico ingressus hospitum
et irruentib multis. cecum uno ocu¬
lo puerum: et puellammutam a
natiuitate: consueta bñdictioẽ sa¬
nauit. Siquidem et puer illum ina-¬
tus. et puella locuta est: audientib
et ammirantib uniũsis. In pla¬
tea cum detineret eum ppls̃ egrecdi¬

Expanded text:
ut ei nomen proprium penitus excidisut ei nomen proprium penitus excidisset, et nesciret quis vocaretur. Vix recordatus civitatis nomen unde fuerat oriundus, Parisiensem se esse dicebat. In eodem itinere surdus alter audivit, pueri duo claudi gressum 1187 receperunt; et prope Mundivillam sic enim vocatur viculus, duobus ferme a monasterio millibus distans curatus est paralyticus senex nobis astantibus, turbis acclamantibus vehementer. Villa super Arnam nominatur, ubi pernoctavimus ipsa die. Mane vero in basilica post missae celebrationem adolescens altero crure contractus, ubi a Viro Dei signatus est, extendit nervum, et coram omni populo gradiebatur exsultans. In eodem vico ingressus hospitium, et irruentibus multis, caecum uno oculo puerum, et puellam mutam a nativitate, consueta benedictione sanavit. Siquidem et puer illuminatus, et puella locuta est audientibus et admirantibus universis. In platea quoque cum detineret eum populus egredi
Abbreviated transcription (Latin):
aucos dies clarenalli faciens pa¬
ter sc̃s. ne intronuiterentur in¬
firmi: fr̃m quieti pronidens int̾dix.
Ip̃a tamen die qua exiturus erat. iu¬
uenem lingonensem. cuius auris al¬
tera ab annis multis penitus obsur
git celeri meditine. Egrediens autẽ
pat̾ monasterii ianuam. inuenit lã¬
guentium multitudinem÷ cecorũ.
claudorum. aridorum: plurimiq ĩ
tumultuillo sub manu signantis.
desideratam adepti sunt sanitatem.
Uͥ uͦ montem ascenit obuium ha¬
buit puerum surdum et nuttum
qui dieb multis inter fres nrõs fon¬
tarcie manserat. tantum ĩnuens
eis. Huiis linguam spictoliniẽs. et
aurib eius inmitens digitos suos.
deum nominare iussit. depq puer
paulatim loqͥ. s adhuc uox in gittture
laborabat. Qd̃ aũtens unus exfrĩb
nr̃is. rursum obtulit eum rogans̾.
ut gutturi eius manum imponerẽti
statim ꝙ locutus est libere cum mul¬
tis la crinus grãs agens deo. Tamdi¬
u siqͥdem surdlus et mutus extiterat.

Expanded text:
aucos dies Clarae-Valli faciens Pater sanctus, ne intromitterentur infirmi, fratrum quieti providens, interdixit. Ipsa tamen die qua exiturus erat, juvenem Lingonensem, cujus auris altera ab annis multis penitus obsurdgit celeri medicinae. Egrediens autem pater monasterii januam, invenit languentium multitudinem caecorum, claudorum, aridorum; plurimique in tumultu illo sub manu signantis desideratam adepti sunt sanitatem. Ubi vero montem ascendit, obvium habuit puerum surdum et mutum, qui diebus multis inter fratres nostros Fontarciae manserat, tantum innuens eis. Hujus linguam sputo liniens, et auribus ejus immittens digitos suos, Deum nominare jussit, coepitque puer paulatim loqui: sed adhuc vox in gutture laborabat. Quod advertens unus ex fratribus nostris, rursum obtulit eum, rogans ut gutturi ejus manum imponeret. Statimque locutus est libere, cum multis lacrymis gratias agens Deo. Tandiu siquidem surdus et mutus exstiterat,
Abbreviated transcription (Latin):
ti. et scẽ eius uatiuitatis. insigne edi¬
dit opusculum: int̾ inicia operum su¬
orum. seu tractatuũ sumpta matĩa
ex eo euangelii loco ubi legit᷑. shissu
est gabuel angelus ã deoin ciuitatẽ
galilee. et cet̾a. Neq illud tacendum.
qd̃ ab ipis iam puerilib annis. si qͦs
pot̾at numimos hr̃e : clandestinas
faciens elemosinas. et ueretundie sue
morem gerebat: et ꝓ etate mumo supͣ
etatem pietatis oꝑa sectabatur.

Expanded text:
ti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne editi, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco ubi legitur: Missus est Gabriel angelus a Deo in civitatem Galilaeae , et caetera quod ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
celebrantli nocturni offitii hora aliqͣn¬
tisꝑ ꝓtelaretur. contigit seclentem ex¬
pectantemq bernardum cũ cet̾is in¬
clinato capite paululum soporari. Af¬
fuit ilico puero suo sereuelans pueri
ihũ scã natiuitas: tenere fidei suggerẽ
incrementa: et diuine in eo uichoãs
mist̾ia contemplationis. Apparuit
enim ei uelut denuo ꝑceclens sponsꝰ
e thalamo suo. ilpparuit ei iterum¬
qͣi ante oculos suos nascens exit̃o
matris uirginis uerbum infans. spe¬
ciosus forma p̃filiis hominum: et pu¬
eruli sci in se rapiens minime iã pu¬
dat horam fuisse cdnĩce natiuitatis
Setͤ facile est aduertere his qui eius
adiutorium frequentauerunt. ĩ qͣn
ta bñdictione ea hora p̃ueñit eum do¬
minus: cum usq hodie in his que ad
illud ꝑtinent sacramentum et sensꝰ
ei ꝓfundior. et sermo copiosior subpe¬
tere uicleatur. Unde et postinocdum
in laudem eiꝰdem genitricis et geni¬

Expanded text:
celebrandi nocturni officii hora aliquancelebrandi nocturni officii hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim ei velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis Verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum, et pueri sancti in se rapiens nimine jam puerit tunc horam fuisse Dominicae nativitatis. Sed et facile erat advertere his qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta eum benedictione ea hora praevenerit Dominus, cum in his quae ad illud pertinent sacramentum et sensus ei profundior, et sermo copiosior suppetere videretur. Unde et postmodum in laudem ejusdem Genitricis et Geni
Abbreviated transcription (Latin):
ditus: ꝑ quas insqͥpturis clm̃discerẽt
et cognoscẽt. In quo qͣntum in breui ꝓ
fecerit. et quam ꝑspicacem in discer¬
nendo induerit sensum: ex eo qd̾ subisi¬
gimus aduerti potest.
pitis clolore uexaretur: cdecidit
in lectum. Ad clucta autem ad eum ẽ
muliertula: quasi dolorem mitigat᷑a
scarminib. Quam cũ ille appropinqͣn¬
tem sentiret. cum carminalib instru¬
mentis. quib homib de uulgo consue¬
uerat illudẽ: cum in dignatione mag¬
na exclamans. a se reppulit et abiecit.
Nec defuit miscclia diuina bono zelo
scĩ pueri. s continuo sensit iurtittem:
et in ip̃o impetu sp̃e surgens. ab om̃i
dolore liberatum se ẽẽ cognouit. Ex qͦ
cũ ñ parum in fide ꝓficeret. adiecit ei
clñs apparere. sicut olim puero samueli
insilo: et manifestare ei glãm suam.
Aderat uamq sollempnis illa nox na¬
tiuitatis dũite: et ad sollẽpneᷤ uigiliã
omnes ut moris est parabant᷑. Cũmq

Expanded text:
ditus, per quas in Scripturis Deum disceret ditus, per quas in Scripturis Deum disceret et cognosceret: in quo quantum in brevi et profecerit, et quam perspicacem in discernendo induerit sensum, ex eo quod subjungimus, adverti potest. pitis dolore vexaretur, decidit in lectum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam 1064 cum ille appropinquantem sentiret cum carminalibus instrumentis, quibus hominibus de vulgo illudere consueverat, cum indignatione magna exclamans a se repulit et abjecit. Nec defuit misericordia divina bono zelo sancti pueri: sed continuo sensit virtutem, et in ipso impetu spiritus surgens, ab omni dolore liberatum se esse cognovit. Ex quo cum non parum in fide proficeret, abjecit ei Dominus apparere, sicut olim puero Samueli in Silo, et manifestare ei gloriam suam . Aderat namque solemtivitatis Dominicae, et ad solemnes vigilias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
tur de scã anna matre samuelis. que
petitum a dño et acceptum filium ĩ
tabernaculo eus destinauit ꝑpetuo
seru iturum: sic et ip̃a eum in eccłia
dei deceptabile obtulit munus. Uñ
et qͣm cicius potuit in ecclia castellio¬
sus. que postinodum ip̃ius bernarcli
oꝑa. a sclari conũsatione in orcinẽ
regularium canonicoꝵ ꝓmota cog¬
erudiendum: egit qͥcquid potu̾it. ut
in eis ꝓficeret. Pueraũt et gr̃a plenuᷤ.
et ingenio naturali pollens: cito in
in litfarum studio supͣ etatem. et
scłarib iam mortificationem future
ꝑfectionis. uelut naturalit inchoabat.
Erat quippe simplicissimus in sclarib ⁊
amans habitare setum: publicum fu¬
gitans. mire cogitatiuus. Parentibuᷤᷤ
obediens et subditus : omnib benignꝰ
et gratus ÷ domi simplex et quietus:
foris rarus et ultra qm credi possit ue¬
recundus ÷ nusqͣm multum loqͥ am̃a:
deo deuotus ut puram sibi pueritiam
obseruaret. litt̃arum eciam studio de¬

Expanded text:
tur de sancta Anna matre Samuelis, quae tur de sancta Anna matre Samuelis, quae petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum : sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. 3. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cogerudiendum, egit quidquid potuit, ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito in in litterarum quidem studio supra aetatem et saecularibus jam mortificationem futurae perfectionis velut naturaliter inchoabat. Erat namque simplicissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus; omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et ultra quam credi posset verecundus; nusquam multum loqui amans, Deo devotus, ut puram sibi pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio de
Abbreviated transcription (Latin):
sic eos p̃parans et instituens dño inspi
filiorum. tercium bernardum
haberet in ut̃o: sompnium uidit p̃sagũ¬
ii futuroꝵ. catellum scilicet totũ candi¬
dum. in dorso subrufum: et latrantem
ter. cũ religiosum quendam uirũ ꝯsulu¬
gua canunt tuoꝵ exinimicis ab ip̃o:¬
trepidanti et anxie dicit. Ne tuneas:
beneres agitur. Optini catulimater
eris: qui domus dei custos futuruᷤ. mag¬
nos ꝑ ea contͣinimitos fidei editurus
est latratus. Erit enim egregius p̃cli¬
cator: et tanqͣm bonus canis gra lin¬
gue medicinalis in multis. multos
morbos curaturus est animarũ. Quo
responso mulier pia et fidelis. quasi a
deo suscepto leta efficitur ÷ et iau tũc
in amorem nondum nati tota trans¬
funditur: cogitans sacris littĩs eum
erudiendum tradere. sccłm modum
uisionis et int̾pretacionis. qua ei de
illo tam sublumia ꝓmittebant᷑. Qcl
et fr̃m est. Nox enim ut felici partu
edilit. non mͦ obtulit eum dõ. sicut de
aliis agere consueuerat÷ s sicut legi¬

Expanded text:
sic eos praeparans et instituens Domino aspifiliorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem, nter, cum religiosum quemdam virum consulugua canum tuorum ex inimicis ; trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas, bene res agitur, optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam bonus canis, gratia linguae medicinalis in multis multos morbos curaturus est animarum. » Quo responso mulier pia et fidelis quasi a Deo suscepto, laeta efficitur, et jam tunc in amorem nondum nati tota transfunditur, cogitans sacris eum litteris erudiendum tradere secundum modum visionis et interpretationis, qua ei de illo tam sublimia promittebantur: quod et factum est. Mox enim ut felici partu edidit, non modo obtulit eum Deo, sicut de aliis agere consueverat; sed, sicut legi
Abbreviated transcription (Latin):
fantulum anno integro. intra uiᷤ¬
cera posse mat̾na teneri: Desꝑata
gͥ mulier ad monaff̾ium uiri clei
ducitur sic se habens. Sistitur ad
portam misera. et portario fr̃i. cau¬
sa tam miserabilis intimatur. Ro¬
gatus ille et in audito compassus ĩ¬
commodo. supplex adiit patrem su¬
mulieris. fideliter implens negoti¬
um suscepte legationis. Et o mi¬
ra diuine uirtutis oꝑatio. mirabi¬
lius accelerantis: qd̾ mirabiĩt tar¬
dabatur. Canquam enim hoc so¬
lum tanto tempore nastiturus ex
na peꝑit. et p̃currente remedio. re¬
diens frater ille incommodum qd̃
nunciauerat non inueiit .xxii
lio tempore in territorio autisi

Expanded text:
fantulum anno integro intra visfantulum anno integro intra viscera posse materna teneri? Desperata igitur mulier ad monasterium Viri Dei ducitur sic se habens. Sistitur ad portam misera, et portario fratri causa tam miserabilis intimatur. Rogatus ille, et inaudito compassus incommodo, supplex adiit Patrem samulieris, fideliter explens negotium susceptae legationis. Et, o mira divinae virtutis operatio, mirabilius accelerantis quod mirabiliter tardabatur! Tanquam enim hoc solum tanto tempore nasciturus infna peperit, et praecurrente remedio, ad portam rediens frater ille incommodum quod nuntiaverat, non invenit. 23. Alio tempore in territorio Autis
Abbreviated transcription (Latin):
inde reuerenter acceclens. sacra eiꝰ
uestigia deuotissime osculabatur.
Modum tamen aut seriem usio¬
iis nec cuiqm aꝑire. nec in eiꝰdem
ep̃i uita scribere ad quieuit: hoc tã¬
tum respondens cum plurimũ to¬
garetur. nimis ad ꝓpriam sui ip̃iꝰ
ꝑtimusse ꝑsonam᷑.
liꝑ his que ad gr̃am ꝑtinent
sanctatum. tam multa ꝑ hũc
in eo quoq uideretur exibere qd̃ de
ipõ iohannes euz iangelista testat᷑.
si omma scriberentur. ne ip̃m qui¬
dem mundum caꝑe eos qui scriben¬
di fuerant libros. Ceterum nos sal¬
tem pauca de plurib. exempli grã
ꝑferamus.
astr̾um uillanum acole uocãt.
qd̃ a claraualle ut aiunt. sex
miliaruis distat. Ubi mulier pieg¬
nans tempus omne pariendi trã
sierat: et aliquantis mensib iam
decursis cum nec dum pareret am¬
plius mirabatur. Cuius eo usq di¬
latus est partus. ut morbus pociuᷤ
iuderetur.: nec iam cred̾etur pregnã¬
ẽẽ s tumens. Quis enim posset ĩ¬

Expanded text:
Deinde reverenter accedens, sacra ejus Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit: hoc tantum respondens, cum plurimum rogaretur, nimis ad propriam sui ipsius pertinuisse personam. his quae ad gratiam pertinent sanitatum, tam multa insigniin eo quoque videretur exhiberi, quod de ipso Joannes evangelista testatur: Si omnia scriberentur, ne ipsum quidem mundum capere eos, qui scribendi fuerant, libros . Caeterum nos saltem pauca de pluribus exempli gratia proferamus. Castrum-Villanum accolae vocant, quod a Clara-Valle, ut aiunt, sex milliariis distat: ubi mulier praegnans tempus omne transierat pariendi, et aliquantis mensibus jam decursis, cum necdum pareret, amplius mirabatur. Cujus eo usque dilatus est partus, ut morbus potius videretur, nec jam crederetur esse praegnans, sed tumens. Quis enim credere posset in
Abbreviated transcription (Latin):
ernoctabat aliqnͣdo dei famu¬
lus in orõne in suo clareuallen¬
si cenobio constitutus: et solita in¬
tentione cdominum p̃cabatur. Con¬
tigit autem eadem hora. pauperem
quendam et uere pauꝑem sp̃ũ in
cella hospitum mori. Quiꝰ animam
sc̃s audiit: et int̾rogatis mane fra¬
trib qui affuerant illam fuisse ho¬
ram obitus eiꝰ comꝑit. qua p̃dictaᷤ
audierat in sublime tendentiũ uo-¬
um beatus ep̃c malachias. cu¬
ius uitam uirtutib plenam
iuir sõs studiose scͥpsit. uixta deside¬
rium cordis sui in claraualle beatã
celo animai reddiclisset: offerens
ꝓ eius transitu uenerabilis abbas
hostiam salutatem. głãm eiꝰ dño¬
reuelante cognouit: et eodem in¬
spirante. sacrificio iam expleto. for¬
mam mutauit orationis: et col¬
lectam intulit que ad scõrum poi¬
tificum sollempnitates non ad com¬
mendationes defunctorum ꝑtinet
ita icens. Deus qui beatum ma¬
lachiam pontificem. scõrum tuox
uite quoq imitemur exempla. De

Expanded text:
ernoctabat aliquando Dei Famulus in oratione, in suo Clarae-Vallensi coenobio constitutus, et solita intentione Dominum deprecabatur. Contigit autem eadem hora pauperem quemdam, et vere pauperem spiritu, in cella hospitum mori, cujus animamsanctus audivit: et interrogatis mane fratribus, qui adfuerant, illam fuisse horam obitus ejus comperit, qua praedictas audierat in sublime tendentium voum beatus episcopus Malachias, cujus vitam virtutibus plenam Vir sanctus studiose descripsit, juxta desiderium cordis sui in Clara-Valle beatam coelo animam reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam salutarem, gloriam ejus Domirevelante cognovit, et eodem inspirante, sacrificio jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem sanctorum tuorum vitae quoque imitemur exempla. » 1138
Abbreviated transcription (Latin):
magister est xp̃c. ubi omnes lam
docibiles dei. Trahe nos post te q̃s.
et de monte excelso respice miseri
corditer uallem tuam: ad esto la¬
borantib: subuemi ꝑiclitantib:
ascencdentib manum porrige. Dat
ficluciam tua nobis ab olim exꝑta
nec exmantta modo s amplius
cumulatabenignitas: quineciã
lusio quam subnectimus ab eadẽ

Expanded text:
magister est Christus, ubi omnes jam magister est Christus, ubi omnes jam docibiles Dei. Trahe nos post te, quaesumus, et de monte excelso misericorditer respice Vallem tuam. Adesto laborantibus, subveni periclitantibus, ascendentibus manum porrige. Dat fiduciam tua nobis ab olim experta, nec exinanita modo, sed amplius cumulata benignitas. Quin etiam visio, quam subnectimus, ab eade
Abbreviated transcription (Latin):
ait hic sciencia nulla ueri cognctõ:
sursum sciencie plenitudo ⁊ sursũ
uera noticia ueriratis. Et in hoc
uerbo dimittens eum: in montẽ
altissimum subiit coram illo. Cũ¬
q intueretur euntem illum exꝑ¬
gefactus est: et occurrit ꝓtinus
ei ũbum illud qd̃ ad iohannẽ olĩ
de celo sonuit: beati mortui qui
in domino moriuntur. Ut gͦ ma¬
ne locutus est abbati suo et frĩb.
patrem scm̃ ex hac uita nugrasse
dicebat. Et notantes cliem acdili¬
gencius inquirentes: ut audierãt
inuenerunt. Euge pater sc̃e qͥ as¬
censiones in corde disposiusti ini ual¬
le lacrimarum. feliciteriam ascẽ¬
clisti de claraualle in moutem li¬
bani: montem candidationis: ple¬
nitudinem lucis. celsitudinẽ cla¬
ritatis. Innocens manib et mun¬
do corde ascendisti in montem din
ad ducicias salictis÷ ad thesauroᷤ
sapiencie et sciencie ꝑuenisti: ubi
pure puram uideas puritatem:
ubi unus tibi cum omnib scĩs

Expanded text:
ait, hic scientia, nulla veri cognitio: ait, hic scientia, nulla veri cognitio: sursum scientiae plenitudo, sursum vera notitia veritatis. » Et in hoc verbo dimittens eum, in montem altissimum subiit coram illo. Cumque intueretur euntem illum, expergefactus est, et occurrit protinus ei verbum illud, quod ad Joannem olim de coelo sonuit: Beati mortui qui in Domino moriuntur. Ut ergo mane locutus est abbati suo et fratribus, Patrem sanctum ex hac vita migrasse dicebat. Et notantes diem ac diligentius inquirentes, ut audierant invenerunt. Euge, Pater sancte, qui ascensiones in corde disposuisti in valle lacrymarum, feliciter jam ascendisti de Clara-Valle in montem Libani, montem candidationis, plenitudinem lucis, celsitudinem claritatis. Innocens manibus et mundo corde ascendisti in montem Domini, ad divitias salutis: ad thesauros sapientiae et scientiae pervenisti, ubi pure puram videas veritatem, ubi unus tibi cum omnibus sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
grandissilue monachus fc̃s patrẽ
sc̃m cleuotissime iusirauit. Recdi¬
turus autem la crimabilit quere¬
batur: qd̃ non eẽt eum ultra iusu¬
rus. Cui uir dei ne tumeas ait: ad¬
huc sine clubio meuidebis. Huuiˢ
effectum ꝓmissionis dleuotissimus
ille guillermus expͦtans. ip̃a nocte
cum beatus pater ex hac uita cle¬
cessit in monafłio grandissilue ap¬
parentem sibi uidere meruit et di¬
tentem. frater guillerme. Et ille. Et¬
ce ego domine. Ueni inquit mecũ.
Ibant gͥ pariter. et ad montem quẽ¬
dam altissimum ꝑuenerunt. Int̾¬
rogabat autem sc̃s an sciret quo
uenissent: ille uero se nescire ꝓfes¬
sus est. Cui ille ad raclices inquit
montis libani uenimus. Et nunc
manebis hic: ego autem ascendã
in montem. Int̾rogatus qua de
causa uellet ascendere: discere uo¬
lo inquit. Miratus ille quid in¬
quam us cliscere pater. quem mil¬
li hodie in sciencia credimus esse
secundum: Ad quem sc̃s. Nulla

Expanded text:
Grandis-Silvae monachus factus, Patrem Grandis-Silvae monachus factus, Patrem sanctum devotissime visitavit. Rediturus autem lacrymabiliter querebatur, quod non esset eum ultra visurus. Cui Vir Dei. « Ne timeas, ait, adhuc sine dubio me videbis. » Hujus effectum promissionis devotissimus ille Guillelmus exspectans, ipsa nocte cum beatus Pater ex hac vita decessit, in monasterio Grandis-Silvae apparentem sibi videre meruit, et dicentem: « Frater Guillelme. » Et ille: « Ecce ego, domine. » « Veni, inquit, mecum. » Ibant igitur pariter, et ad montem quemdam altissimum pervenerunt. Interrogabat autem Sanctus an sciret quo venissent. Ille vero se nescire professus est. Cui ipse: « Ad radices, inquit, montis Libani venimus. Et nunc manebis hic, ego autem ascendam in montem. » Interrogatus qua de causa vellet ascendere: « Discere volo, » inquit. Miratus ille: « Quid, inquit, vis discere, Pater, quem nulli hodie in scientia credimus esse secundum? » Ad quem Sanctus: « Nulla,
Abbreviated transcription (Latin):
le montem ascentlere meruit. cla¬
riorem reliquit habitantes in ea
septingentas ferme animas clño
seruientes. Quid gͥ mirum si gra¬
tus curie. si acceptus regi. si exceptꝰ
tum leticia ex exultatione credat᷑:
in quo grã dei usq adeo uacua noz
fuit. qui tam fideliter tam efficacit̃
plus omnibz sui temporis et mul¬
tarum retro gñationum laborau:
qui talentum sibi traditum tam
copiose multiplicauit: tanta deni¬
q lucra retulit de negocio: Sed de
his hactenus: ne quis nos arguat
eius quã polliciti sumus metas ex
kbbatis. qui sic eius natale pre
cit. uenerbili eius p̃posito apparẽs
ualefecit illi et ait. Noueris quia iã
einigro. nec ult̾us hic morabor. Qd
ut ille inlicauit abbati: accelerãs
abbas. et claramuallem ueniens.
ip̃o die abbatem sc̃m sicut clixerat
tepperit iam iuigrasse .xxii.
rater guillermus de monte¬
pessulano. cuius et supra feci¬
mus mencionem. uir magnificus
olim in seculo fuit: s magnificen¬
tior in setuli fuga.hit ĩ monasfio

Expanded text:
le montem ascendere meruit Clariorem, reliquit habitantes in ea septingentas ferme animas, Domino Servientes. Quid igitur mirum si gratus curiae, si acceptus Regi, si exceptus cum laetitia et exsultatione credatur: in quo gratia Dei usque adeo vacua non fuit, qui tam feliciter, tam efficaciter, plus omnibus sui temporis, et multarum retro generationum laboravit; qui talentum sibi traditum tam copiose multiplicavit, tanta denique lucra retulit de negotio? Sed de his hactenus, ne quis nos arguat ejus, quam polliciti sumus, metas excbbatis, qui sic ejus natalem pracit, venerabili ejus praeposito apparens, valefecit illi, et ait: « Noveris quia jam migro, nec ulterius hic morabor. » Quod ut ille indicavit abbati, accelerans abbas et Claram-Vallem veniens, ipso die Abbatem sanctum, sicut dixerat, reperit jam migrasse. 22. Frater Guillelmus de Monte-Pessulano, cujus et supra fecimus mentionem, vir magnificus olim in saeculo fuit, sed magnificentior in saeculi fuga. Hic in monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Ad cuius uocem aꝑiens oculos.
et mirum inmodum facie serena¬
ta: aliqͣmdui intendebat in eũ. Mi¬
ramur omnes mortalem hominẽ:
muno iam morientem: eathenus tri¬
umphare de mortẽ. ut in ip̃o mortis
articulo exultaret in gaudio. pulch̃¬
rime nobis exibens illud poete. Inci¬
pe parue puer risu cognoscere matrẽ.
Cum uero consolans eum pater sc̃s.
nichil timere iubet: s recto ꝓtinus
et offerre ei humilem pauꝑis sue fa¬
milie saltitationem. Ad hanc uocẽ¬
qua potuit capitis inclinatione. et
motu annuens labiorum. tterũ clau

Expanded text:
tit. Ad cujus vocem aperiens oculos, tit. Ad cujus vocem aperiens oculos, et mirum in modum facie serenata, aliquandiu intendebat in eum. Mirabamur omnes mortalem hominem, imo jam morientem eatenus triumphare de morte, ut in ipso mortis articulo exsultaret in gaudio, pulcherrime nobis exhibens illud poetae: Incipe, parve puer, risu cognoscere matrem. Tum vero consolans eum Pater sanctus, nihil timere jubet, sed recto protinus Christum, et offerre ei humilem pauperis suae familiae salutationem. Ad hanc vocemqua potuit capitis inclinatione et motu annuens labiorum, iterum clau
Abbreviated transcription (Latin):
cdies qua post annuam ex more ꝓ¬
bationem nouum inueretur ho¬
minem: si non prius hominem ex¬
uisset. Siquidem consummatus ĩ
breui expleuit tempora multa: pla¬
cita enim erat d̾o aninia illius. Qũĩ¬
to gͥ die ante ul̃timum diem suum.
bas apparuit cum multitudine mo¬
nachorum et blanda consolatiõe re¬
fouens. quinta die moriturum me
ẽẽ dicebat. Exiit sermo inter fratres:
et anteqͣm impleretur diuulgatum
est ũbum. Expectabatur ab omnib
dies illa: s p̃omnib ille beatus in
exp̾tatione sua fuit. Iam cdies qͥnta
inclinabatur ad uesꝑam:. illiuis autẽ
sp̃c magis ac magis eleuabatur ad do¬
minum. Demum circa undecimã
horam in ip̃omortis agone positꝰ ob¬
clucto ꝓrsus ut assolet lumine ocu¬
lorum et nemini iam intendens ad
exitum festinabat. Int̾ĩm iusitans
eum pat̃ sc̃s. uelut ab alt̃o sompno
reuocat. et quasi retrahit commeã¬
tem: nec insalutatum abire ꝑiuit¬

Expanded text:
dies, qua post annuam ex more pdies, qua post annuam ex more probationem, novum indueret hominem, si non prius hominem exuisset. Siquidem consummatus in brevi, explevit tempora multa: placita enim erat Deo anima illius. Quinto igitur die ante ultimum diem suum, bas apparuit cum multitudine monachorum, et blanda consolatione refovens, quinto die moriturum me esse dicebat. » Exiit sermo inter fratres, et antequam 1133 impleretur divulgatum est verbum. Exspectabatur ab omnibus dies illa, sed prae omnibus ille beatus in exspectatione sua fuit. Jam dies quinta inclinabatur ad vesperam, illius autem spiritus magis ac magis elevabatur ad Dominum. Demum circa undecimam horam in ipso mortis agone positus, obducto prorsus, ut assolet, lumine oculorum, et nemini jam intendens, ad exitum festinabat. Interim visitans eum Pater sanctus, velut ab alto somno revocat, et quasi retrahit commeantem, nec insalutatum abire permit
Abbreviated transcription (Latin):
tumio demon fugatur ab homine.
rent et absenti: Nerum ille abbate
ip̃o nunciante nil motus magisq
subsannans eos quos uidebat mag¬
na suꝑ hoc ammiratione moueri:
hec eadem uerba responcdit. Quid riz
facile nos cduo p̃ualuissemus ĩ unũ:
cum ego ei socius clatus sum et adu¬
tor. Hiuꝰmodi nempe responsis. ĩ hu¬
iiismodi reb sepuis utebatur. sloue¬
rat siquidem uerus et uerax. ñ osten¬
tator s emulator humilitatis. effica¬
cius dissuaderi posse hominib qd̃
stupebant obliqua quadam et artifi¬
ciosa obiectione qͣm aꝑta excusatiõe:
que humilitatem magis p̃clicabilẽ
p̃ferendo estimationem non minue¬
ret homnin s augeret. Unde quo¬
dam loco ex ꝓpria loquens exꝑientia:
uerus inquit humilie uilis uult re¬
putari. non humilis p̃dicari. U¬
llud quoq notissimum fuit: quod
adhuc ui carne clegens. apparens
tur nouitius quidam frat̃ in cla¬
raualle bone conũsationis. et bone
iudolis adolescens. Nec longe aberat

Expanded text:
tinuo daemon fugatur ab homine, tinuo daemon fugatur ab homine, rent et absenti? Verum ille Abbate ipso nuntiante nil motus magisque subsannans eos quod videbat magna super hoc admiratione moveri, haec eadem verba respondit: « Quidni facile nos duo praevaluissemus in ucitis, ei socius datus sim et adjutor. » Hujusmodi nempe responsis in hujusmodi rebus saepius utebatur. Noverat siquidem verus et verax non ostentator, sed aemulator humilitatis, efficacius dissuaderi posse hominibus quod stupebant, obliqua quadam et artificiosa objectione, quam aperta excusatione, quae humilitatem magis praedicabilem praeferendo, existimationem non minueret hominum, sed augeret. Unde quodam loco ex propria loquens experientia: « Verus, inquit, humilis vilis vult reputari, non humilis praedicari. llud quoque notissimum fuit, quod adhuc in carne degens, apparens tur novitius quidam frater in Clara-Valle, bonae conversationis et bonae indolis adolescens. Nec longe aberat
Abbreviated transcription (Latin):
contigisset. anclire non minus hu¬
militer. quam iocunde refiitans. di
imputandum: sicut ei qui consciꝰ
omnicio non fuit.
N monaffĩo cui nomen est bellaual¬
lis. ꝓpe urbem crisopolim. homo qͥ¬
dam a demone uexabatur: mun eo
instigante faciens nuira loqueus.
Dost multas gͥ or̃ones fr̃m cum mm¬
ꝓbe ꝑsisteret illa nequicia spãlis. re¬
cordatus est uen̾abilis abbas loci isliꝰ
poncius. hodieq suꝑstes: habere se
stolam qua beatus pat̾ aliqmdui u
sus fuerat in oblatione hostie salu¬
taris. Nec cunctatus tulit ꝑtinus
arina potencia d̾o: et fiducialiter ag¬
gressus est inunicum. Uix lunen at¬
tig̾at cellule in qua nisser homo ia¬
cebat: cum subito ille malignus hor¬
rendis uocib uictum se ꝑfitens. en
inquit egredior recedo ꝓtinus. ultͣ
manere non possum. Responclente
aũt abbate ꝑ nomen clm̃ et ip̃ius
beati uiri merctum cuiꝰ hec stola fu¬
it t̾ p̃cipio exi cicius ne moreris: cõ¬

Expanded text:
contigisset audire, non minus hucontigisset audire, non minus humiliter, quam jucunde refutans, dic sic est imputandum, sicut ei qui conscius omnino non fuit. » 7. In monasterio, cui nomen est Bella-Vallis, prope urbem Chrysopolim, homo quidam a daemone vexabatur, mira eo instigante faciens, mira loquens. Post multas igitur orationes fratrum, cum improbe persisteret illa nequitia spiritualis, recordatus est venerabilis abbas loci illius Pontius hodieque superstes, habere se stolam, qua beatus Pater aliquandiu usus fuerat in oblatione hostiae salutaris. Nec cunctatus tulit protinus arma potentia Deo, et fiducialiter aggressus est inimicum. Vix limen attigerat cellulae, in qua miser homo jacebat, cum subito ille malignus horrendis vocibus victum se profitens: « En, inquit, egredior, recedo protinus; manere ultra non possum. » Respondente autem Abbate, « Per nomen Domini, et ipsius beati Viri meritum, cujus haec stola fuit, tibi praecipio, exi citius; ne moreris: » con
Abbreviated transcription (Latin):
norum que metropolis est gasconie.
nules quidam infirmabatur. Cutꝰ
cum iuferiores corporis partes a re¬
nib deorsum morbus seuiẽs occupass:
erat dieb multis lectulo tlecubans
non modica parte p̃mortuus. Com¬
punctus cleniq et confisus de mise¬
ricordia dei. ad seruum eius cuiꝰ cir¬
cum quaq tam celebris sese uͥtutũ
fama diffud̾at. quocumq labore se
p̃cipit deportari. Iam ꝑ cdies aliqͦt ꝓ¬
cesserat ꝓfec̃atq non minus in fide
et cleuotione quam in trinere ipso:
cum miseratus hominem di mira¬
bilit̾ satis et infirmitati eiꝰ subue¬
nire cdignatus est. et parcere fatiga¬
tioni. Occurrens enim quidam in
uia. qͥs nam eẽt aut quo tenderet
inquisit. Acceptaq triñis eius ne¬
deus ut crederet: cuius mintrum dis¬
posicione omnia gerebantur. Redũt:
rediens q paulatim recepit eam. qͤ
sibi ꝓmissa erat misccłiam: ut non
prius domum ꝑting̃et. quam ple¬
narie donum ꝑciperet sospitatis.

Expanded text:
norum, quae metropolis est Vasconiae, norum, quae metropolis est Vasconiae, miles quidam infirmabatur Cujus cum inferiores corporis partes a renibus et deorsum morbus saeviens occupasset, erat diebus multis lecto decubans, non modica parte praemortuus. Compunctus denique et confisus de misericordia Dei, ad Servum ejus, cujus circumquaque tam celebris sese virtutum fama diffuderat, quocumque labore se praecipit deportari. Jam per dies aliquot processerat, profeceratque non minus in fide et devotione, quam in itinere ipso; cum miseratus hominem Deus, mirabiliter satis et infirmitati ejus subvenire dignatus est, et parcere fatigationi. Occurrens enim quidam in via, quisnam esset, aut quo tenderet inquisivit. Acceptaque itineris ejus neDeus ut crederet, cujus nimirum dispositione omnia gerebantur. Rediit, rediensque paulatim recepit eam, quae sibi promissa fuerat, misericordiam, ut non prius domum pertingeret, quam plenariae donum perciperet sospitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
bbas geraraus demoris qd̃ est
monasfium ꝓximum clareual¬
li testatus est nobis uidisse se eum a¬
liqnͣdo psallentium fr̃m circuire cho¬
ros.: et sicut frequent̃ agebat exciꝰ¬
tare torpentes: ita ut affectuosius et
uirilius psalleretur qd̾ reliquũ fu¬
it ugiliarum. Cumq die sequen¬
ti apud eum familiariter causare¬
tur. tardius illum qmͣ oportuerat
ea nocte uisitaᷤse psallentes. ego a¬
it nocturins horis corporeo occupa¬
bar incommodo ÷ s qd̃ non potuit
corpus sp̃c uenit. Exꝑauit ille audi¬
ens non affuisse in corpore: quem
tamdui corporeo spectasset obtu¬
tu circueuntem utrumq chorum:
imponentem. iiii.
d multorum autes famã cre¬
dimus ꝑuenisse uiri uen̾abi¬
lis guillini. qui olim montis pessu¬
lani dominus nũc uerus xp̃i pau¬
ꝑ et humilis monachus clegit in
cenobio qd̃ granctis silua uocatur.
Ip̃ius relatione diclicimus. qd̾ dictu
ri sicut ab euis ore cui contigerat se
accepisse dicebat. In ciuitate accita¬

Expanded text:
bbas Gerardus de Moris, quod est monasterium proximum Clarae-Valli, testatus est nobis vidisse se eum aliquando psallentium fratrum circuire choros, et sicut frequenter agebat, excitare torpentes, ita ut affectiosius et virilius psalleretur quod reliquum fuit vigiliarum. Cumque die sequenti apud eum familiariter causaretur tardius illum quam oportuerat ea nocte visitasse psallentes: « Ego, ait, nocturnis horis corporeo occupabar incommodo: sed quo non potuit corpus, spiritus venit. » Expavit ille audiens non adfuisse in corpore, quem tamdiu ipse corporeo spectasset obtuitu, circumeuntem utrumque chorum,imponentem. 4. d multorum aures famam credimus pervenisse viri venerabilis Guillelmi, qui olim Montis-Pessulani dominus, nunc verus Christi pauper et humilis monachus, degit in coenobio, quod Grandissilva vocatur. Ipsius relatione didicimus, quod dicturi sumus, sicut ab ejus ore, cui contigerat, se accepisse dicebat. In civitate Auxita
Abbreviated transcription (Latin):
pud uiride folium sic enm clici¬
tur castrum territorii tolosant.
qd̃ ut suꝑiore libio memnimus a
liqͣndo pater sc̃s introieus muttis
ibidem uiitutib claruit. Puer man¬
tus et claudus ex utero matͥs sue. ad
cuiusclam memoriam mrĩs utrius¬
q petlis et alt̾ius manus receꝑat sos¬
pitatem. Huius alt̾am manum ad¬
huc inualidam tanquam cliuinituᷤ

Expanded text:
pud Viride-Folium sic enim dicitur castrum territorii Tolosani, quod, ut superiore libro meminimus , aliquando Pater sanctus introiens, multis ibidem virtutibus claruit puer mancus et claudus ex utero matris suae, ad cujusdam memoriam martyris, utriusque pedis et alterius manus receperat sospitatem. Hujus alteram manum adhuc invalidam, tanquam divinitu
Abbreviated transcription (Latin):
omne scancdalum: et grauamen
cuiꝰlibet hominis sustinere et ad¬
moclum graue. non sentire impos¬
sibile erat. Adeo neminem sp̃uit.
nullius hominis scandalum par¬
iupendit: et si ueritatem iusticiã¬
q p̃tulerit. Nam et quociens opor¬
teret noxios aliquorum uel repre¬
hendẽ actus. uel impedire conatus.
tam consicsate fiebat: ut habun¬
danter ip̃i quoq qui lesi usderent᷑ ͦ
haberent unde sibi ꝓ eo satisfac̾ent
in cogitationib suis. Sane uidimꝰ
ex ip̃is quoq non nullos et de quib
minus io uidebatur posse sperari.
ampliore deuotione eiꝰ postinodũ
uel obsequiis deseruisse: uł eciam
adhesisse uestigiis. Dicitur tamen
et inuidos habuisse: ut habẽt me¬
ritum ex eis. Ceterum tam singu¬
larit̾ eminebat głã nominis eius:
ut pestis illa magis desꝑatione qͣs
liuore tabesteret. et timeret agnosti.
Qumeciam humilitate eiꝰ et mãsu

Expanded text:
omne scandalum; et gravamen omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum parvipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque praetulerit. Nam et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam considerate fiebat, ut abundanter ipsi quoque qui laesi viderentur, haberent unde sibi pro eo satisfacerent in cogitationibus suis. Sane vidimus ex ipsis quoque nonnullos, et de quibus minus id videbatur posse sperari, ampliori devotione ejus post modum vel obsequiis deservisse, vel etiam adhaesisse vestigiis. Dicitur tamen et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria nominis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansu
Abbreviated transcription (Latin):
placere ne m̃ in eo qd̃ locutus sum.
qm̃ qd̃ debui feci. anpenitentiam a¬
gere suꝑ ũbo meo quia qd̃ uolui non
recepi. Et infra. Dicas forsan michi
qd̃ bonũ meum ad me reũtatur et
quia liberaui anunam meam. et mũ¬
dus sum a sanguine hominis. cui
annunciaui et loquutus sum: ut
auertẽtur a uia sua mala et uiũet.
S et si mũa talia addas me tam̃¬
inime ista consolabuntur. mortẽ
filii intuentem. Quasi uero meam
illa rep̃hensione liberationem quesi¬
erim: et non magis illius. Que enĩ
mater etiam si omnem qmͣ potuit
curam et diligenciam egrotanti
filio adhibuisse se sciat. si demum
frustratam se iuiderit. et omnes la¬
bores suos ẽẽ penitus mefficaces. il¬
lo nichilominus moriente: ꝓpterea
erat mansuetudis et pacis. ut si
forte imꝓb quisq petitor durius ex¬
torserit a negante responsum: aut
facile leinceps cum eadem repulsa
dimitt̃etur manis. Siquidem ue¬
lut naturalit̃ ut fatebatur oclerat

Expanded text:
placerene mihi in eo quod locutus sum, placerene mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertatur, et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me tamen minime ista consolabuntur, mortem filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione liberationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum se frustratam viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus moriente, proptereerat mansuetudinis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitteretur inanis. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat
Abbreviated transcription (Latin):
iurgium est. non correptio nec disci¬
plina s tixa: ut cleceat magis uite¬
rim dissimulare p̃latum. et cõmoti¬
one sanata ittilius castigare subiec¬
tos: aut certe si tta res exigit obser¬
uare consilium sapientis. qͥa stidtꝰ
non corrigitur uerbis Loquit᷑ ip̃e
de increpationibi minus utilit̃. mi¬
nus pacienter acceptis. in sermone
gare necesse sit: hoc enim melius. S
qm̃ in multis offendimus omẽs. mͥ
tacere non licet: cui ex officio incum¬
bit peccantes arguere. magis autem
urget caritas. Qd̾ si arguero et fece¬
ro qd̃ meum est. illa aũt ꝓcecdens ĩ¬
crepatio mimme qd̃ suum ẽ fatiat.
neq ad qd̃ misi illam. s reũtat᷑ acl
meuacua. tanqͣm iaculum feriens
et resiliens: quid me animi tunc pu
tatis habere frẽs: Nõne angor. non¬
ne torqueor : Et ut michi usurpem a¬
liquid ex u̾bis magistri gencium. qͥa
cle sapiencia non possum ꝓrsus co¬
artor ex duob. et quid eligam nescio:

Expanded text:
jurgium est, non correctio; nec discijurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone gare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatis, fratres? Nonne angor? nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio :
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ut quodammodo uid̾et᷑. et ue¬
reri neminem. et omnẽ hominem
teuereri. Increpatione rariꝰ utesut᷑:
monitis pocius et obsetrationib a-¬
gens. Quam uero inuitus et non
ex cordis amaritudine ũbum ꝑfer¬
ret amarum ex eo maxime anima¬
ũtebatur qd̃ ꝑ facile eiꝰmodi impe¬
tum cohiberet. Siquidem mitaba¬
tur hominum imꝑbitatem. quos
aliqnͣdo forte turbatos excusationẽ
quamlibet ratiouabilem. satisfatio¬
nem quanilibet humilem admit¬
tere grauat. qd̵ ip̃a sue turbationis
passio miseros sit delectet. ut odint
omne remedium ut contineant au
leat et sanari. Eius tamen obiurga¬
compescebat grauis et turbulenta
responsio qͣm humilis et modesta. ĩi
ab aliquib ꝓuide diceretur ceclen¬
ti insistere. ceclere resistenti. Dicebat
enim uͥ resonat utrunq mocdestia.
dulce ẽẽ colloquium: ubi uel ex par¬
te alta utile. ubi ex neutra ꝑniciosũ.
Nbi enim hinc unde duricia sonat

Expanded text:
tamen, ut quodam modo videretur et vetamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte turbatos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aurleat et sanari. Ejus tamen objurgacompescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat,
Abbreviated transcription (Latin):
euiens aliqͣndo claramuallem
cleritus quidam ex his quos re¬
ne satis instabat. ut in monachũ re¬
cipetur. Suadente patre scõ. ut ad su¬
am reuerfetur eccłiam. nec adquieᷤ¬
cente recipe eum. ut quid ergo ait il¬
commendasti. si eam desideranti o¬
postmodum euident᷑ apparuit: iam
inquit si illos tenerem discerperem
stro eẽ ꝑfectum. Morum corteptiouẽ.
non locorum mutationem: si beue me¬
mni in libris omnib commendaiui.
Tu̾m uͦ impetum faciens homo. ue¬
lut insamus ureum ꝑcussit maꝑillã
eius: idq tam grauiter. ut succetlẽt
rubor ictui. tumor rubori. Iamqͥ ad¬
p̃uenit eos seruus cdomini clamans.
et adiurans ꝑ nomen xp̃i nullatenꝰ
eum tangere. s educere caute et cu¬
ram eius habere. ne ab aliquo uel
in aliquo noceretur. Qd̃ tam clisit̃¬
te p̃cepit: ut miser ille timens et tre¬
mens absq ornni inuirta ecductus
sit et deductus.xsi.
⁊ quidem in lib̾tate spẽ dei fa¬
mulus euidenter enituit. cum
humlitate tamen et mansuecucli

Expanded text:
eniens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Rene satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere eum: « Utquid ergo, ait ilionem commendasti, si eam desideranti opostmodum evidenter apparuit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem stro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi. » Tum vero impetum faciens homo velut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui adlabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adjurans per nomen Christi nullatenus eum tangere, sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et deductus. 26. Et quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine