comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enerabilis ac pie memorie fa¬
stradꝰ quondam cistercii abbas.
uir eximie sc̃itatis nobilis qͥdẽ
genere. s moꝵ elegantia nobilior
fuit. Qui liberabilib studiis nõ
mediocrit iniciatus. sacris tamẽ
litteris ardentiori desiderio semꝑ
inhesit. ita. ut postmodũ cum sa¬
pientia et etate ꝓficeret: eam p̃
oculis et manib incessant̃ hr̃et.¬
&̃ ne ad mensam siqͥdem sine lec
esset abbas camberonensis deceden¬
te pie memorie dommo Roberto
qͥ beato bernardo successerat: electꝰ
est ad regimen clareuałł. Ad qͣm
tamen electionem uenire dissimu¬
lauit.qͣmuis ex nomine uocaret᷑:
timens utiq ne hoc illi accideret
quõd semꝑ accidere uerebatur.
uerumptam̃ anteqͣm legati cla¬
ꝑuenire. garrula fama p̃uolan¬
te cognouit. qr in eiꝰ ꝑsonam õs
unanimit conuenissent. hoc ita
q turbatus rumore & anxius fu¬
gam arripuit. ueniens ad domũ
uallis sc̃i petri qͦd est monastium
ordinis cartusiensis ꝑ dies aliqͦt

Expanded text:
enerabilis ac piae memoriae Faenerabilis ac piae memoriae Fastradus, quondam Cistercii abbas, vir eximiae sanctitatis; nobilis quidem genere, sed morum elegantia nobilior fuit. Qui liberalibus studiis non mediocriter initiatus, sacris tamen Litteris ardentiori desiderio semper inhaesit; ita ut postmodum cum sapientia et aetate proficeret, eas prae oculis et manibus incessanter haberet, et ne ad mensam quidem sine lectesset abbas Camberonensis, decedente piae memoriae domno Roberto, qui beato Bernardo successerat, electus est ad regimen Clarae-Vallis. Ad quam tamen electionem venire dissimulavit, quamvis ex nomine vocaretur; timens utique ne hoc illi accideret, quod semper accidere verebatur. Verumtamen antequam Legati Clapotuissent garrula fama praevolante cognovit, quia in ejus personam omnes unanimiter convenissent. Hoc itaque rumore turbatus et anxius, fugam arripuit; veniensque ad domum Vallis-Sancti-Petri, quod est monasterium Ordinis Carthusiensis, per dies aliquot
Abbreviated transcription (Latin):
cium nouitius ẽẽt. solitus erat
septem ps almos penitentiales
in silentio dicere. Die uero qͣdam
cũ supradictos psalmos post cõ¬
pletoriũ inchoasset: omisit eos
ꝑ incuriam nescio an ꝑ obliuio¬
nem anteqͣm ꝑdixisset. ueniensq
ad stratũ suum qͥete soporifera
menbra refecit. et solitam refecti¬
onem parenti non impendit. Ab
postera conuenit eũ dicens. Frat̾
bernarde ubi nam queso illos tuos¬
orium dimisisti.aut cui eos com¬
mendasti: Quod audiens adoles¬
cens ut erat uerecundꝰ & timoratꝰ
erubuit. et cepit intͣ se mirando
cogitare ac dicere. Dñe deus qͦmͦ
palam factũ est u̾bum istud de
quo mͥ solius conscius eram: Et ĩ¬
telligens a uiro spiritali se ẽẽ dep̃¬
hensum: ꝓcidit ad pedes eiꝰ negli¬
gentiam confitens atq indulgen¬
tiam petens. Qua facile impetta:
curauit deinceps in huiꝰmodi tam
pͥuatis qͣm publicis obseruatiõĩb
sollicitior inueniri. & que consulta
ratione seruanda ꝓposuisset:non
facile transgredi.

Expanded text:
c novitius esset, solitus erat septem psalmos poenitentiales in silentio dicere. Die vero quadam cum dictos psalmos post Completorium inchoasset, omisit eos, per incuriam nescio, an per oblivio antequam perdixisset; veniensque ad stratum suum, quiete soporifera membra refecit, et solitam refectionem parenti non impendit. Abbpostera convenit eum, dicens. « Frater Bernarde, ubinam, quaeso, illos psaldimisisti, aut cui eos commendasti? » Quod audiens adolescens, ut erat verecundus et timoratus erubuit, et coepit intra se mirando cogitare et dicere: « Domine Deus, quomodo palam factum est verbum istud, de quo mihi soli conscius eram? » Et intelligens a viro spirituali se esse deprehensum, procidit ad pedes ejus, negligentiam confitens atque indulgentiam petens. Qua facile impetrata, curavit deinceps in hujusmodi tam privatis quam publicis observationibus sollicitior inveniri, et quae consulta ratione servanda proposuisset, non facile transgredi.
Abbreviated transcription (Latin):
passio illa ñ app̃henderit am¬
plius inpuisum. Igit᷑ ex eo tẽ¬
pore usq ad diem mortis ꝑ .xx.¬
& amplius annos qͥb postea
uixit datum ẽ ei quod antea
ñ habebat. qͦdq ceteris epilenti¬
cis uix aliqñ contigit. quotiens
ex eodem morbo cadere solebat
posset lecto decumbere. et repenti¬
ni casus elisionem p̃cauere. Et
quidem pater sc̃s qui hoc ei
munus a dño impet᷑uit. credi¬
mus qr ꝑfectam illi sanitatem¬
optinere potuisset. si saluti aĩe
eius expedire cognosceret. S qm̃¬
ad portandũ et duri ad modũ
cordis erat. cui saluando et uͥga
correctionis et baculus consolati¬
onis semꝑ necessaria uidebantur:
concessum ẽ ei miscdr ut subita¬
nei casus ꝑicłm p̾sciendo iugiter
declinaret. et salutiferi morbi sti¬
mulo ñ careret.

Expanded text:
passio illa non apprehenderet ampassio illa non apprehenderet amplius improvisum. Igitur aeger ex eo tempore usque ad diem mortis,  amplius annos, quibus postea supervixit, datum est ei quod antea non habebat, quodque caeteris epilepticis vix contingit. Quoties enim ex eodem morbo cadere debebat,posset lecto decumbere, et repentini casus elisionem jugiter praecavere. Et quidem Pater sanctus, qui hoc ei munus a Domino impetravit credimus qobtinere potuisset, si saluti animae ejus expedire cognosceret. Sed quoad portandum, et duri admodum cordis erat, cui salvando et virga correctionis, et baculus consolationis semper necessaria videbantur, concessum est ei misericorditer, ut subitanei casus periculum praesciendo jugiter declinaret, et salutiferi morbi stimulo non careret.
Abbreviated transcription (Latin):
suo crucifixo suꝑ pauimentum
posita coram illo. quẽ isdem uir
beatissimꝰ deuotisume adorabat.
ac deosculabat᷑. Porro maiestas
seꝑatis brachiis a cornib crucis.
uidebat᷑ eundem dei famulum
amplecti: atq astͥngere sͥ. Quod
dũ monachus ille aliqͣndiu cer¬
neret: p̃ nimia admiratione stu¬
pidꝰ herebat: et quasi extra se erat.
Tandem uero metuens ne pr̃em
exploratorem ita sibi de ꝓximo im¬
minere conspiceret:silent̾ abscessit.
intelligens nimirũ acsciens
de illo homine scõ quõd uere
supra ho minem ẽẽt tota ip¬
sius oratio atq conu̾satio
tandũ suos metentes in agro.
Qui qm̃ infirmus erat & pedes
ire ñ poterat: ꝑrexit in a sello.
Porro monachus qͥdam cũ eo
tunc ambulans atq asinũ mi¬
nans. cũ ab olim pateret᷑ caducũ
morbũ subito coram eo in ipso
itinere corruit. & cepit ab eadem
epilempsia grauiter corqueri.
Quo uiso uir sõs condoluit ei.
Unde et dep̃catus ẽ ꝓ eo dñm ut

Expanded text:
suo crucifixo, super pavimentum suo crucifixo, super pavimentum posita coram illo. Quem isdem vir beatissimus devotissime adorabat ac deosculabatur. Porro ipsa majestas separatis brachiis a cornibus crucis, videbatur eumdem Dei famulum amplecti, atque astringere sibi. Quod dum monachus ille aliqneret, prae nimia admiratione stupidus haerebat, et quasi extra se erat. Tandem vero metuens ne Patremexploratorem, ita sibi de proximo imminere conspiceret, silenter abscessit, intelligens nimirum ac sciens de illo homine sancto, quod vere supra hominem esset tota ipsius oratio, atque conversatioandum fratres suos metentes in agro. Qui quoniam infirmus erat, et pedes ire non poterat, perrexit in asello. Porro monachus quidam cum eo tunc ambulans, atque asinum minans, cum ab olim pateretur caducum morbum, subito coram eo in ipso itinere corruit, et coepit ab eadem epilepsia graviter torqueri. Quo viso vir sanctus condoluit ei: unde et deprecatus est pro eo Dominum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sima mori. Tu furcis appensũ ꝑ unũ
aut ꝑ płimos dies mortuũ in pati¬
bulo manere ꝑmitteres: ego cruct
affixum ꝑ annos płimos faciam
in pena iugiter uiuere et pendere.
Quo audito pͥnceps xp̃ianissimꝰ
siluit. nec ausus ẽ amplius contra¬
dicere sermonib. Protinus gͦ benig¬
nissimus pater exuta tunica sua in¬
duit ex ea captiuũ. et atconsa coma
capitis eł sociauit eum ouili dñico
de lupo faciens agnũ. de latrone cõ¬
u̾sum. Qui ueniens cũ eo ad clarã¬
amplius annos in & ordine sr̃¬
uiuens. uocabatur autẽ constã¬
tius. quẽ nos etiam uidimus et
cognouimus.
abbas de Moris uir religiosus ⁊ pie
recordatioĩs. mirabilem qͣndam ui¬
sionẽ quasi de alio retulit nobis.
qm tñ sibimet euenisse putamꝰ.
ita dicens. Notus est mͥ monachꝰ
qͥdam qui beatũ bernardũ abba¬
tem aliqñ reperit in eccłia solũ
orantẽ. Qui dũ ꝓstratus eẽt añ
altare: apparebat quedam crux cũ

Expanded text:
sima mori. Tu furcis appensum per unum sima mori. Tu furcis appensum per unum aut per plurimos dies mortuum in patibulo manere permitteres, ego cruci affixum per annos plurimos faciam in poena jugiter vivere et pendere. » Quo audito princeps Christianissimus siluit nec ausus est amplius contradicere sermonibus sancti. Protinus ergo benignissimus Pater exuta tunica sua induit ex ea captivum, et attonsa coma capitis ejus, sociavit eum ovili Dominico, de lupo faciens agnum, de latrone conversum. Qui veniens cum eo ad Claramamplius annos in Ordine supervivens. Vocabatur autem Constantius, quem nos etiam vidimus, et cognovimus. abbas de Moris, vir religiosus et piae recordationis, mirabilem quamdam visionem quasi de alio retulit nobis, quam tamen sibimet evenisse putamus, ita dicens: Notus est mihi monachus quidam, qui beatum Bernardum abbatem aliquando reperit in ecclesia solum orantem. Qui dum prostratus esset ante altare, apparebat ibi quaedam crux cum
Abbreviated transcription (Latin):
quo latronẽ post se trahebat exhor¬
ruit multũ et dixit. heu uenerabił
pater. qͥd ẽ quod facere uoluisti:
utqͥd enim furciferũ istũ milies cõ¬
dempnandũ a porta inferi reuoca¬
sti: Nunqͥd eum saluũ facere poteᷤ
qͥ iam totus diabolus factus est:
Despata ẽ penitus illius correctis.
nec unqͣm bene facere pot̾it nͥ mori¬
endo. Sine gͦ sine ꝑditionis hoĩem
ꝑditurũ iri. qm̃ de pestifera uita eiꝰ
multoꝵ uita ꝑiclitat᷑. Respondens
autem uenerabił pater dixit. Scio
qͥdem uiroꝵ optime scio hunc esse
latronem sceleratissimũ. om̃iumq
cormentoꝵ acerbitate dignissimũ.
Non me gͦ existimes huiusmodi pec¬
catorem impunitũ uelle relinq̃re.
qͥnpotiꝰ cogito eũ tortorib tradere. ⁊
dignam capere ultionem ex eo. que
utiq tanto dignior erit. quanto di¬
uturnior. Tu illũ decreu̾as breui
supplicio et momĩtaneo interitu cõ¬
diuturno cruciatu et morte longis¬

Expanded text:
quo latronem post se trahebat, exhorquo latronem post se trahebat, exhorruit multum, et dixit: « Heu! venerabilis Pater, quid est quod facere voluisti? Ut quid enim furciferum istum millies condemnandum a porta inferi revocasti? Nunquid eum salvum facere potes qui jam totus diabolus factus est? Desperata est penitus illius correctio, nec unquam bene facere poterit nisi moriendo. Sine igitur, sine perditionis hominem perditum iri, quoniam de pestifera vita ejus multorum vita periclitatur. » Respondens autem venerabilis Pater, dixit: « Scio quidem, virorum optime, scio 277 hunc esse latronem sceleratissimum, omnique tormentorum acerbitate dignissimum. Non me ergo existimes hujusmodi peccatorem impunitum velle relinquere, quin potius cogito eum tortoribus tradere et dignam capere ultionem ex eo, quae utique tanto dignior erit, quanto diuturnior. Tu illum decreveras brevi supplicio et momentaneo interitu condiuturno cruciatu et morte longis
Abbreviated transcription (Latin):
et dixit. Sc̃a maria. Rogerus uero
qͥdam uir religiosus ⁊ monachus
clareualł cũ adhuc eẽt in scło uidens
miracłm istud fc̃m in oculis suis cõ¬
punctus ẽ ualde. et hec erat ut nob
asseruit maxima causa ꝓqua se ip¬
sum reddidit in claraualle.Conti¬
git autẽ eundem dei famulũ ꝓ qͥb¬
dam negotiis adire comitẽ theobal¬
dum. Cũq appinquasset oppido uͥ
ille tunc erat obuiam habuit tur¬
bam hominũ copiosam. qͥ iubente
comite latronem quendam facim¬
rosũ atq famosũ ad suppliciũ pertͤ¬
hebant. Quo uiso clementissimus
pater app̃hendens manu sua lorũ
quo erat miser astrictus ait tortori¬
b eius. Dimittite mͥ sicariũ istum.
ego enim uolo manib meis suspen¬
dere illũ. Audiens autẽ comes adũn¬
tum hominis dei. festinauit ilico oc¬
currere ei.Miro nanq deuotionis
affectu semꝑ eũ dilexit. atq honora¬
uit. Cũq uideret in manu eiꝰ funẽ

Expanded text:
et dixit: « Sancta Maria. » Rogerius ergo et dixit: « Sancta Maria. » Rogerius ergo quidam, vir religiosus et monachus Clarae-Vallensis, cum adhuc esset in saeculo, videns miraculum istud factum in oculis suis, compunctus est valde; et haec erat, ut nobis asseruit, maxima causa, pro qua seipsum reddidit in Claram-Valleiquando eumdem Dei famulum pro quibusdam negotiis adire comitem Theobaldum. Cumque appropinquasset oppido ubi ille tunc erat, obviam habuit turbam hominum copiosam, qui jubente comite latronem quemdam facinorosum atque famosum ad supplicium pertrahebant. Quo viso clementissimus Pater, apprehendens manu sua lorum quo erat miser astrictus, ait tortoribus ejus: « Dimittite mihi sicarium istum: ego enim volo manibus meis suspendere illum. » Audiens autem comes adventum hominis Dei, festinavit illico occurrere ei; miro namque devotionis affectu semper eum dilexit ac honoravit. Cumque videret in manu ejus funem,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinit᷑ quendã de filiis clareuallen¬
sib tunc migrasse. Statimq de ue¬
hiculo descendens. fecit obseqͥum ꝓ
defuncto cõmendans animam deo.
Cũq uesꝑe diũtisset ad opidũ qd̃
cantamerula nominat᷑. dña ip̃iꝰ
loci que illum in hospicio suo de¬
uote susceperat: ei filiam suam
quartano incõmodo laborantem
ut ei benedicendo manũ impoñet¬
obtulit ei &̾ bene haberet.Ip̃e uero
benecdicens eam atq consignans
ait. Adhuc unam accessionẽ pas¬
sura es filia & liberabis. Atq ita
contigit ei. Alia autẽ uice cũ isdẽ
uilla in ep̃atu meldis posita egre¬
deret᷑. oblata ẽ ei grandiuscula pu¬
ella quedam surda et muta. Qͣm
cũ imposuissent suꝑ collum ium̃¬
ti sui. respiciens in celũ breuit᷑ ora¬
uit.Cũq saliua sua linisset labia
eius atq auriculas benedixit illã.
p̃cipiens ut uocaret scãm Mariã.
Mox gͦ puella que nũqͣm fuerat
locuta aperiens os suũ clamauit

Expanded text:
ei divinitus, quemdam de filiis suis Clarae-Vallenei divinitus, quemdam de filiis suis Clarae-Vallensibus tunc migrasse. Statimque de vehiculo descendens, fecit obsequium pro defuncto, commendans animam ejus Deo. Cumque vespere divertisset ad oppidum, quod Cantamerula nominatur, domina ipsius loci, quae illum in hospitio suo devote susceperat, obtulit ei filiam suam quartano incommodo jamdiu laborantem, ut ei benedicendo manum imponeret, et bene haberet. Ipse vero benedicens eam atque consignans ait: « Adhuc unam accessionem passura es, filia, et liberaberis. » Atque ita contigit ei. Alia autem vice cum idem villa in episcopatu Meldis posita, egrederetur, oblata est ei grandiuscula puella quaedam surda et muta. Quam cum imposuissent super collum jumenti sui, respiciens in coelum breviter oravit. Cumque saliva sua linisset labia ejus atque auriculas, benedixit illam, praecipiens ut vocaret sanctam Mariam. Mox ergo puella, quae nunquam fuerat locuta, aperiens os suum clamavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ego quidem filioli qͣmuis ꝑ tͥen
niũ hoc uisus fuerim longe remo¬
tus a uob̃: ñ tamen putetis me sẽꝑ
absentem fuisse. Sciatis enim ꝙ
trib uicib iterũ reu̾sum ad uos
uisitans domũ istam officinasq
ꝑambulans et semꝑ exhylaratus
semꝑ consolatꝰ abscessi. cognita ni¬
mirũ unanimitate atq instan¬
tia ur̃a in ꝓposito ordinis uestri.
Innumera sũt illa que famulus
dei dixit iste ⁊ fecit: in qͥb mani¬
gius posita dño reuelante cognos¬
cere.que ip̃m latere putabantur.
Hec autem significauit nob dom
unus ex antiquis seniorib clare
ferente audiuimꝰ quod iste dei sc̃s
dũ in qͦdam monachoꝵ capitulo
u̾bum dñi p̃dicaret: duo ex fr̃ib
qͥ aderant uiderũt eũ cum subsellio
in quo residebat in aere suspensũ.
et quasi mensura unius pedis a t̾ra
subleuatũ. Hic gͦ uenerabił pat̃
cum esset aliq̃n in itinere haut lon¬
ge a castro pruuiensi: reuelatũ est

Expanded text:
Et ego quidem, filioli, quamvis per hoc Et ego quidem, filioli, quamvis per hoc triennium visus fuerim longe remotus a vobis, non tamen puteris me semper absentem fuisse. Sciamus enim quod tribus vicibus interim reversus sum ad vos, visitans domum istam, officinasque perambulans, et semper exhilaratus et consolatus abscessi, videns unanimitatem atque instantiam vestram in proposito Ordinis vestri. » 15. Innumera sunt alia quae iste famulus Dei dixit et fecit, in quibus mani etiam longius posita Domino revelante cognoscere, quae ipsum latere videbantur. Haec autem significavit nobis dounus ex antiquis senioribus Claraferente audivimus, quod iste Dei Sanctus, dum in quodam monachorum capitulo Verbum Dei praedicaret, duo ex fratribus, qui aderant, viderunt eum in quo residebat, in aere suspensum, et quasi mensura unius pedis a terra sublevatum. Hic ergo venerabilis Pater, cum esset aliquando in itinere, haud longe a castro Pruvinensi, revelatum est
Abbreviated transcription (Latin):
in loco tuo et noli timere. ego se¬
curum te facio qr morieris in cla¬
saualle. Credidit homo sermonib
sc̃i: et mansit interim in sua p̃la¬
tione securior plurib annis. Post
tͣnsitũ uero famuli dei cũ iam de¬
siderii sui stimulos nullo repͥmen¬
te tolerare neqͥret: dimisso regimi¬
ne clareualli se contulit. ibi etiam
magno dei dono magnoq miracło
septenniũ suꝑuiuens mirabile ꝓr¬
sus in tali etate uel infimitate fer¬
uoris ac deuotionis exemplũ nobis
om̃ib in fine reliquit. Isdem qͦ
annos tres moratus fuisset in
urbe roma atq in partib ytaliciᷤᷤ
ꝓsecando scismate petͥ leonis. in
quo uidelicet oꝑe eundem famu¬
lum suũ xp̃c magnifice honesta¬
uit: tandem reu̾sus clarãuallem
statim post factam orationẽ capi¬
tulũ fr̃m introiuit. Et qr fatigatꝰ
ex itinere diu loqͥ ñ pot̾at: breuem
qͥdem sermonẽ s plenũ consolati¬
one ꝓtulit eis dicens. Benedictus

Expanded text:
in loco tuo, et noli timere. Ego sein loco tuo, et noli timere. Ego securum te facio quod morieris in Clara-Valle. » Credidit homo sermonibus Sancti, et mansit interim in sua praelatione securior pluribus annis. Post transitum vero Famuli Dei, cum jam desiderii sui stimulos nullo reprimente tolerare nequiret, dimisso regimine Claram-Vallem se contulit; ubi etiam magno Dei dono, magnoque miraculo septennium supervivens, mirabile prorsus in tali aetate vel infirmitate, fervoris ac devotionis exemplum nobis omnibus in fine reliquit V.-- De annos tres moratus fuisset in urbe Roma, atque in partibus Italicis pro sedando schismate Petri Leonis, in quo videlicet opere eumdem famulum suum Christus magnifice honestavit; tandem reversus Claram-Vallem, statim post factam orationem capitulum fratrum introivit: et quia fatigatus ex itinere, diu loqui non poterat; brevem quidem sermonem, sed plenum consolatione protulit eis, dicens: « Benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
iR uenerabilis symon qͦndã
abbas coriaci qͦd ẽ non ignobile
monastium nigri ordinis mona¬
choꝵ magno cordis affectu beatũ
Bnardũ diligebat. adeo ut de con¬
silio et uoluntate eiꝰ totus pendere
uideret᷑. Huic autẽ desidium mag¬
nũ inerat curam pastoralem dese¬
rere. et fieri monachꝰ in claraualle.
uerumptñ beatꝰ bernaroꝰ sciens ui¬
ri u̾tutẽ & gr̃ãm qua cõmisso ceno¬
bio ualde ydone et necessariꝰ erat:
qnͣdui uixit in carne nunqͣm ei
uoluit suꝑ huiꝰcemodi peticione
p̃bere consensũ. Quadam gͥ die
dixit ad eũ isdem abbas. Dñe p̃r
ego iam senex et pene decrepitus
fatiscentib in corꝑe menbris ⁊ur¬
gentib undiq morbis iam iamq
resolui me sentio. Quod si extra
clarãuallem defecero: erit michi
dolor inconsolabilis et irreparabi¬
le dampnũ. uñde necesse ẽ ut uel
nunc abire me iubeas ⁊ satisfacere
notis meis:qr mors accelerans
moram amplius facere ñ ꝑmit¬
tit.Cui uir dei respondit. Mane

Expanded text:
ir venerabilis Simon, quondam abbas Caziaci, quod est non ignobile monasterium nigri Ordinis monachorum, magno cordis affectu beatum Bernardum diligebat; adeo ut de consilio et voluntate ejus totus pendere videretur. Huic autem desiderium magnum inerat curam pastoralem deserere, et fieri monachus in Clara-Valle. Verumtamen beatus Bernardus sciens viri virtutem, et gratiam qua commisso coenobio valde idoneus et necessarius erat; quandiu vixit in carne, nunquam ei voluit super hujusmodi petitione praebere consensum. Quadam igitur die dixit ad eum idem abbas: « Domine pater, ego jam senex et pene decrepitus, fatiscentibus in corpore membris, et urgentibus undique morbis jam jamque resolvi me sentio. Quod si extra Claram-Vallem defecero, erit mihi dolor inconsolabilis, et irreparabile damnum. Unde necesse est ut vel nunc abire me jubeas, vel satisfacere votis meis; quia mors accelerans moram amplius facere non permittit. » Cui Vir Dei respondit: « Mane
Abbreviated transcription (Latin):
Sermo eius aut serius. aut nullus.
Aspectus aut offõsus. aut demissuͤ
aut cohibitus intra se. Risus aut
indicans caritatẽ aut ꝓuocans. ra¬
tus tñ ⁊ ipse. et qͥdem interdũ ebuc¬
tus. excussus nunqͣm. Per omnia¬
serius sed non austerus. Remissus
interdũ: dissolutus nunquã. Ne¬
gligens nichil. et si ꝓ tempore mł¬
ta dissimulans. Quietus sepe: sed
minime aliqñ ociosus. Totum in¬

Expanded text:
e otii aut serius, aut nullus. e otii aut serius, aut nullus. Aspectus ejus aut officiosus, aut demissus, et cohibitus intra se. indicans charitatis, aut provocans; rarus tamen et ipse, equidem interdum eductus, excussus nunquam, serius, sed non austerus. Remissus interdum, dissolutus nunquam. Negligens nihil, etsi pro tempore multa dissimulans. Quietus saepe, sed minime aliquando otiosus. A
Abbreviated transcription (Latin):
in caritate risit unus frat̃ ad m̃sam.
quem uidens abbas iohannes fleuit
dicens. Quid putas ht̃ frater iste
in corde suo qͥa risit cum debuisset
magis flere. qr taritatem manduat
cuiusdam magr̃i. Erat enim fa-¬
mosus in disciplinis quas dicunt
uberales. adiuit illum discencdi cupi¬
rum ludentem subula crebrisq sul¬
caltem tractib nescio quo notabili
mͦ ꝑietem. et solo uisu offensus pu¬
er serius ꝙ leuitatem redoleret: resili¬
uit ab eo. ac deinceps illum nec uide¬
re curauit. Ita cũ esset studiosissimꝰ¬
amator litterarũ: pre honesto tñ spre¬
uit eas. uirtutis amator. Primũ
unquam in eo ⁊̃ si curiosius obserua¬
rit dep̾hendit ociosũ non dico u̾bũ
io nutum: Quis manũ pedem ue
mouentem frustra: Immo quid ñ
edificans in eius incessu. aspestu. ha¬
bitu. uultu: Deniq uultus hylari¬
tatem ñ fuscauit meror. nec leui¬
uocata ueniebat. exiens non erum¬
pens. mitu non impetu ferebatur.
Non urebat᷑ illa. sed utebatur illa.

Expanded text:
in charitate, risit unus frater ad mensam. Et videns eum abbas Joannes, flevit, dicens: Quid putas habet frater iste in corde suo, quia risit, cum debuisset magis flere, quia charitatem manducatcujusdam magistri erat enim famosus in disciplinis, quas dicunt liberales, adivit illum discendi cupirum ludentem subula, crebrisque sulcantem tractibus nescio quo notabili modo parietem. Et solo visu offensus puer serius, quod levitatem redoleret, resilivit ab eo, ac deinceps illum nec videre curavit. Ita cum esset studiosissimus litterarum, prae honesto tamen sprevit eas virtutis amator. Tali unquam, etiamsi curiosius observarit, deprehendit otiosum, non dico verbum, sed nutum? Quis manum, pedemve moventem frustra? Imo quid non aedificans in ejus incessu, aspectu, habitu, vultu? Denique vultus hilaritatem nec fuscavit moeror, nec leviVocata veniebat, exiens, non erumpens; nutu non impetu ferebatur. Non urebatur illa, sed utebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ et litterarũ ꝑitiam et uotis ele¬
gantiam uicio corꝑis deformabat:
quod in meretriculam ut lẽ dem̃¬
ter ardebat. Cũ qua nocte quadã
sollempni uolutatꝰ: mane ad mis¬
sam imꝑatoris aꝑta fronte astabat.
Dissimulata scientia mandat ei
cesar. ut se paret ad eugłm. qͦd eius
melodia delectaret᷑. Erat enim dia¬
conus. Ille ꝓ peccati conscientia mł¬
tis p̃stigiis subterfugere. imꝑator
cont᷑ nuntiis urgere ut ꝓbaret cõ¬
scientiam. Ao extremũ ꝓrsus ab¬
nuenti qͥa inqͥt michi non uis pa
rere in cam facili obseqͥo: ego te
exortem tociꝰ cerre mee ẽẽ p̃cipio. Cle¬
ricus amplexus sententiam ab¬
scessit continuo. Missi pedissequi
qui eũ ꝑseq̃rent᷑ ut si perseueran¬
dum putarent iam urbem egres¬
sum reuocarent: Ita incunctantẽ
compilatis om̃ib suis et in sarci¬
nulas om̃ib compositis iam pro¬
fectum magnaq uiolentia retrac¬
tum henrici p̃sentie sistunt. Qui
leuiter subridens: ꝓbe ait fecisti. et

Expanded text:
qui et literarum peritiam et vocis elegantiam vitio corporis deformabat, quod meretriculam villae dementer ardebat; cum qua nocte quadam solenni volutatus, mane ad missam imperatoris aperta fronte astabat. Dissimulata scientia, mandat ei Caesar ut se paret ad evangelium, quod ejus melodia delectaretur; erat enim diaconus. Ille, pro peccati conscientia, multis praestigiis subterfugere; imperator contra nunciis urgere, ut probaret constantiam: ad extremum prorsus abnuenti, « Quia, inquit, non vis mihi parere in tam facili obsequio, ego te extorrem totius terrae meae esse praecipio. » Clericus amplexus sententiam abscessit continuo; missi pedissequi qui cum persequerentur, ut, si perseverandum putaret, jam urbem egressum revocarent. Ita incunctanter compilatis omnibus suis et in sarcinulas compositis, jam profectum, magnaque violentia retractum, Henrici praesentiae sistunt; qui laetum subridens, « Probe, ait, fecisti, et
Abbreviated transcription (Latin):
uero respondit suũ ei ñ defuturũ
auxiliũ dummͦ liceret. Euolutis
autem dieb paucis. apparuit eidẽ
infirmario ꝑ uisum et dixit. En
ego in pace receptus sũ a dño iam
nunc reuertor ad te: opem laturꝰ
ex debito ꝓmissionis mee. ñ tamen
illam quam incaute petisti. sed
qm tͥ potius expedire cognoui.
Recordare gͦ quia dum adhuc
esses in scło. istud tale piaculũ¬
tere gͥ et penitentiam age celerit̾.
qr si ante obitũ ꝑ confessionẽ deletũ
non fuerit: post mortem insolubile
ꝑmanebit. Euigilans itaq frater
reduxit ad mentẽ illud grande delic¬
s ab ipsius memoria letali obliui¬
one funditus abolitũ fuerat. Acce¬
lerauit gͦ confitendo et satisfacien¬
do liberari. et gr̃as agens deo mani¬
feste cognouit. qr non frustra scõꝵ
suffragia expetunt᷑. nec paruipen¬
dendum ẽẽ confessionis sacram̃tũ.
sine qͦ etiam tales ignorantie talit̾

Expanded text:
vero respondit suum ei non defuturum vero respondit suum ei non defuturum auxilium, dummodo liceret. Evolutis autem paucis diebus, apparuit eidem infirmario per visionem, et dixit: « En ego in pace receptus a Domino, jam nunc revertor ad te, opem laturus ex debito promissionis meae, non tamen illam quam incaute petiisti, sed quam tibi potius expedire cognovi. Recordare ergo quia, dum adhuc esses in saeculo, itere igitur, et poenitentiam age celeriter, quia si ante obitum per confessionem deletum non fuerit, post mortem insolubile permanebit. Evigilans itaque frater, reduxit ad mentem illud grave delicsed ab ipsius memoria lethali oblivione funditus abolitum erat. Acceleravit ergo confitendo et satisfaciendo liberari, et gratias agens Deo, manifeste cognovit quia non frustra sanctorum suffragia expetuntur. nec parvipendendum esse confessionis sacramentum, sine quo etiam tales ignorantiae taliter
Abbreviated transcription (Latin):
di desiderio tractus iam ꝑtriduũ
sine cibo ꝑmanserat. Quidam au¬
tem uenerabilis et honeste conu̾sa¬
tionis monachꝰ ibidem similiter
ni fallor monasterii cellararius
erat. Hic itaq cũ iam sp̃m emi¬
sisset: p̾dictus stepħs ait infir¬
mi frater. qr comedere me oꝑtet.
Siqͥdem cellararius nr̃ hic adue¬
Infirmarius uero respondit. Qͥd
est frater qͦd loqueris: Cellarariꝰ
mͦ defunctus est: et tu dicis qͥa
uenit ad te & iussit ut cõmederes:
Respondit infirmꝰ. C rede mͥ frater
cuus: s mortem euasit et uiuit
in meli. Modo enim cũ a me rece¬
deret: uidi illũ intrantem in mag¬
ni luminis claritatẽ. cuiꝰ radios
fulgurantes reu̾beratis obtutib
intueri ñ p̃ualebam. Parata ita¬
q refectione frat̃ ille cõmedit. et
post modicũ tempꝰ in sc̃a confessi¬
one sp̃m exalauit. Huic autẽ mo¬
rienti p̾dictus infirmarius su¬
plicans postulauit. ut receptus
in gła ꝓse oraret. et sibi celerem
commeatũ a dño impetraret. Ille

Expanded text:
ctus, jam per triduum sine cibo permanserat. Quidam autem venerabilis et honestae conversationis monachus 345 ibidem similiter ni fallor, monasterii cellerarius erat. Hic itaque cum jam spiritum emisisset, praedictus Stephanus ait infirmi frater, quia comedere me oportet. Siquidem cellerarius noster modo huc adve» Infirmarius vero respondit: « Quid est, frater, quod loqueris? Cellerarius modo defunctus est, et tu dicis quia venit ad te, et jussit ut ederes. » Respondit infirmus: « Crede mihi, frater, tuus, sed mortem evasit, et vivit in melius. Modo enim cum a me recederet, vidi illum intrantem in magni luminis claritatem, cujus radios fulgurantes reverberatis obtutibus intueri non praevalebam. » Parata itaque refectione frater ille comedit, et post modicum tempus in sancta confessione spiritum exhalavit. Huic autem morienti praedictus infirmarius supplicans postulavit ut receptus in gloria pro se oraret, et sibi celerem commeatum a Domino impetraret. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsallentẽ aspiceret. et putaret eum
adhuc aliqͣndiu sp̃m trahere. Qd̃
cũ frater ille uidisset: ꝓtensa manu
significauit abbati ut faceret eos
co migraturũ. Cernens itaq abbas
feruentissimũ uirũ qͥ ꝓpter regu¬
laris discipline censuram post com¬
pletoriũ etiam in mortis articulo
silentiũ frangere nollet: p̃ gaudio
sese continere ñ potuit. sed rupto
ip̃e silentio et p̾misso benedicite ait.
Obsecro dilectissime frater. qi uideo
dñm esse tecũ ut indices nob̾ si tͥ
reuelatũ est aliqͥd de illa beata spe
qͣm expectas. ut et nos ualeamus
in dño respirare et tͥ pariter con
gaudere. Tunc isdem infirmus ait.
Ut ad ea q̃ poscitis respondeam bre¬
uiter: sciatis me uidisse que loqui
ñ licet. uerumptñ hoc unũ clicere
possũ. qr si omniũ hominũ merita
ego solus tͣnscenderem: necdũ utiq
dignus existerem ad futuram głam
que p̃parata et p̃monstrata est mͥ
iamiamq obituro. Et cũ hoc dixis¬

Expanded text:
psallentem aspiceret, et putaret eum psallentem aspiceret, et putaret eum adhuc aliquandiu spiritum trahere. Quod cum frater ille videret, protensa manu significavit abbati ut faceret eos co migraturum. Cernens itaque abbas ferventissimum virum, quia, propter regularis disciplinae censuram, post Completorium, etiam in mortis articulo, silentium frangere nollet, prae gaudio se continere non potuit, sed rupto ipse silentio, et praemisso « Benedicite, » ait: « Obsecro, dilectissime frater, quia video Dominum esse tecum, ut indices nobis si tibi revelatum est aliquid de illa beata spe quam exspectas, ut et nos valeamus in Dgaudere. » Tunc isdem infirmus ait: « Ut ad ea quae poscitis respondeam breviter, sciatis me vidisse quae loqui non licet. Verumtamen hoc unum dicere possum, quod si omnium hominum merita solus ego transcenderem, necdum utique dignus existerem ad futuram gloriam quae praeparata et praemonstrata est mihi jamjamque abituro. » Et cum hoc dixis
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo terrore aliqͣntulũ respirasset:
ꝑcunctantib fr̃ĩb indicauit qͥd sibi
accidisset. Tali gͦ castigationis stimu¬
lo frater ille salubriter excitatus:
curauit deinceps circa custodiam
sui uigilantior atq ꝓmptior inue¬
niri. Porro nouitius qͥdam cum
tunc in oratorio eẽt eundem demo¬
num strepitũ et clamorem se au¬
disse testatus ẽ. Hoc nob̾ retulit
Rogerus uenerabił et religiosus¬
uir eiꝰtem monasterii subpͥor. qͥ int̾
ro manebat. ERat gͦ tunc ibi
dem monachꝰ quidam ꝓbatissime
conu̾sationis. qui in illa mortali¬
tate defunctus ẽ. Hic itaq cũ ad ho¬
ram ultimam deuenisset: pulsata
est tabula post completoriũ. et con¬
uenere fres ad exitũ mumiendum.
Cantantib autẽ monachis circa il¬
lum letaniam et psalmos: et ip̃e
confortat᷑ a dño uoce qua poterat
cum aliis psallebat. Expleta uero
psalmodia p̾dictus abbas pontius
conuentũ iussit abire. eo qͦd infirmũ

Expanded text:
ab illo terrore aliquantulum respirasset, ab illo terrore aliquantulum respirasset, percunctantibus fratribus indicavit quid sibi accidisset. Tali ergo divinae castigationis stimulo frater ille salubriter excitatus, curavit deinceps circa custodiam sui vigilantior ac promptior inveniri. Porro novitius quidam, cum tunc in oratorio esset, eumdem daemonum strepitum et clamorem se audisse testatus est. Hoc nobis retulit Rogerius, vir venerabilis et religiosus, ejusdem monasterii superior, qui  Erat ergo tunc ibidem quidam monachus probatissimae conversationis, qui in illa mortalitate defunctus est. Hic itaque cum ad horam ultimam devenisset, pulsata est tabula post Completorium, et convenere fratres ad ejus exitum muniendum. Cantantibus autem monachis circa illum Litaniam et psalmos; et ipse confortatus a Domino, voce qua poterat, cum aliis psallebat. Explicita vero psalmodia, praedictus abbas Pontius conventum jussit abire, eo quod infirmum 344
Abbreviated transcription (Latin):
lius quoq fuit in ip̃o mo¬
nasterio monachꝰ nomine bernaroꝰ.
qͥ dum iuuenili ac uegeto corpore
robustus appareret:tamen remis¬
sius ceteris agebat. exhibens se ad
opus manuũ pigrũ. atq ad uigi¬
lias sompnolentũ. Uñde etiam cõ¬
tubernalib siuis erat onerosꝰ. et u¬
biq de inertia notabat᷑ presertim
in eccłia ubi negligentior inueni¬
ebat᷑. Quadam itaq nocte cum
eum dormientẽ ad uigilias p̃cen¬
tor monasterii solito seuerius exci¬
tasset: ille cõmoto animo surrexit.
atq in dormitoriũ ꝑrexit. Cũq ad
nece ssariam domũ accederet:ecce ad
ostiũ demonũ turba cũ ingenti stre¬
pitu & terrore adu̾sum eũ clamans.
et crebris uocib iterans. apphendite
app̃hendite illũ. Quo audito repen¬
te totus in horruit. et fugam festinã¬
ter arripiens. rapido cursu in eccle¬
ilico defectũ cordis incurrit. &̾ cor¬
ruens in terram sine motu ⁊sensu
diutiꝰ uelud exanimis iacuit. Sub¬
latus autẽ in infirmitoriũ cum

Expanded text:
lius quoque fuit in ipso monasterio monachus, nomine B., qui dum juvenili ac vegeto corpore robustus appareret, tamen remissius caeteris agebat, exhibens se ad opus manuum pigrum, atque ad vigilias somnolentum: unde etiam contubernalibus suis erat onerosus, et ubique de inertia notabatur, praesertim 342 in ecclesia, ubi negligentior inveniebatur. Quadam itaque nocte, cum eum dormientem ad vigilias praecentor monasterii solito severius excitasset, ille commoto animo surrexit, atque in dormitorium perrexit. Cumque ad necessaria domum accederet, ecce ad ostium daemonum turbo, cum ingenti strepitu et terrore adversus eum clamans, et crebris vocibus iterans: « Appapprehendite illum. » Quo audito repente totus inter arripiens, rapido cursu in eccleus, illico defectum cordis incurrit, et corruens in terram sine motu et sensu, diutius velut exanimis jacuit. Sublatus autem in infirmitorium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
niuardũ frẽm suũ minimũ puerũ
cũ pueris aliis in platea. Eya inqͥt
niuarde ad te solũ respicit omnis
terra possessionis nr̃e. Ad quẽ puer
Quo dicto: abeuntib illis. tunc qͥdem
domi cũ pr̃e remansit. sed modico post
euoluto tẽpore fres secutus. nec a pr̃e
nec a ꝓpinquis. seu amicis potuit de¬
tineri. Septem liberos genuit¬
quam d̃o. Sex mares: feminã unã.
mares om̃s monachos fut᷑os: feminã
ediderat. ip̃a manib ꝓpͥis dño offere¬
bat. Propter quod etiam alienis ube¬
ribus nutͥendõ ꝯmitt̾e illustris femi¬
na refugiebat. quasi cũ lacte mat̾no
mat̾ni quodãmͦ boni infundens eis
nat᷑am. Cũ autẽ coeuissent qͣmdiu
sub manu eius erant heremo mag̃
qͣm curie nutͥebat. ñ paciens delica¬
tiores assuescere cibos. sed grossiorib ⁊
cõib pascens. et sic eos s̾parans quasi

Expanded text:
Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris aliis in platea: « Eia, » inquit, « frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit reina. Septem quippe liberos genuiquam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam ediderat, ipsa manibus propriis Domino offerebat. Propter quod etiam alienis uberibus nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus assuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et i
Abbreviated transcription (Latin):
suis: Uere etenim spiritale gaudi¬
um quod mͦ est in spe. centies mi¬
lies exuꝑat scłare gaudiũ quod
mͦ ẽ in re. Et qͥ centuplũ istud nͨ¬
dum acciꝑe meruit. ꝓfecto cõstat¬
qͦd adhuc omĩa ꝑfecte ñ reliqͥt. sed
ex ꝓpria uoluntate que ẽ mala ꝓ¬
prietas. secũ retinet aliqͥd. Hec illo
dicente. mirati sũt uniũsi ab ho¬
mine laico & illiterato sententiam
calem ẽẽ prolatam nͥ quod manife¬
mittebat. intus in anima suauiter
ungebat. cuius nimirũ¬
sacratissima unc¬
tio quenicũq cetigerit
hominem docet de omnib q̃
o portet. Iste gͦ uir sc̃s cum iam
de manu dñi suscepisset duplicia ꝓ
om̃ib pecĩs suis:. tandem longo mar
ce ꝓbatus. pacatissimo sompno ob¬
dormiuit in dño. De qͦ certissime
credimus qi iuxta beati bernardi
sententiam mox ut a corꝑe exiit:
ad dm̃ sine pena ꝑuenit.

Expanded text:
suis? Vere etenim spiritale gaudisuis? Vere etenim spiritale gaudium quod modo est in spe, centies millies exsuperat saeculare gaudium quod modo est in re. Et qui centuplum istud necdum accipere meruit, profecto cod adhuc omnia perfecte non reliquit, sed ex propria voluntate, quae est mala proprietas, secum retinet aliquid. » Hoc illo dicente, mirati sunt universi ab homine laico et illitterato sententiam talem esse prolatam; nisi quia manifemittebat, intus suaviter ungebat: cujus nimirusacratissima unctio, quemcunque tetigerit hominem, docet de omnibus quae oportet. Iste ergo vir sanctus, cum jam de manu Domini suscepisset duplicia pro omnibus peccatis suis, tandem longo crucornace probatus, pacatissimo somno obdormivit in Domino: de quo certissime credimus quia juxta beati Bernardi sententiam, mox ut a corpore exivit, ad Deum sine poena pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd p̃ acerbitate doloris crebro tur
batus ẽẽt. & quasi alienatus loq̃¬
ret᷑. Quib ille respondit. Nõ ita
est fr̃s. s sano capite & mente so¬
bria dico. qr uera sunt omĩa que
locutus est d̾s. At illi responderũt.
Et nos ista cognoscimus. Sed qͣre
hoc dicis: Respondit. Dñs in eu᷑¬
gelio dicit. qr qͥsqͥs ꝓ eiꝰ amore hec
& illa dimiserit: centuplũ accipi¬
et in hoc scło. & uitam et̾nam in
fut᷑o. Ego itaq uim sermonis isti¬
us in p̃senti exꝑior & centuplum
meũ iam in hac uita nunc recipio.
Siqͥdem inmensa doloris istius¬
acerbitas. adeo nͥichil sapit. adeo
sedet. ꝓpter sꝑem diuine miseratio¬
nis que in eo reposita est: ut hac ip¬
sa nunc caruisse me nolim ꝓcen¬
tuplicata mundi substantia qͣm
reliqui. Quod si ego peccator & in¬
dignus ita a deo confortor atq letifi¬
cor et in angustiis meis quomodo
putamus sc̃i & ꝑfecti uiri tͥpudi¬
ant & exultant in consolationib

Expanded text:
qqbatus esset, et quasi aliena loqueretur. Quibus ille respondit: « Non ita est, fratres, sed sano capite et mente sobria dico, quia vera sunt omnia quae locutus est Deus. » At illi responderunt: « Et nos ista cognoscimus, sed quare haec dicis? » Respondit: « Dominus in Evangelio dicit quia quisquis pro ejus amore haec et illa dimiserit, centuplum accipiet in hoc saeculo, et vitam aeternam in futuro . Ego itaque vim sermonis hujus in praesenti experior, et centuplum meum jam nunc in hac vita recipio. Siquidem immensa vis doloris istius adeo mihi sapit, adeo mihi sedet, propter spem divinae miserationis quae in eo reposita est, ut hac ipsa caruisse me nolim pro centuplicata mundi substantia quam reliqui. Quod si ego peccator et indignus ita a Deo confortor atque laetificor etiam in angustiis meis, quomodo putamus sancti et perfecti viri tripudiant et exsultant in consolationibus
Abbreviated transcription (Latin):
pit. flagellat autem omnem
filiũ quem diligit recipit. nũ¬
qm huic uenerabili uiro pat̾ne
miserationis correptio defuit.
semꝑ in eo carnis uitia resecanᷤ.
& uirtutes anime usq quaq
multiplicans. Deniq ꝑ płimos
annos usq add exitum suum
grauib ac diuturnis incõmo¬
dis flagellatus ẽ. que non so¬
lum equanimit̃ tolerabat:
uerũetiam gloriabat᷑ in illis
sicut in om̃ib diuitiis. Qua¬
dam itaq uice cũ dolorib uis¬
cerũ qͥb nimiũ laborabat. soli¬
to durius artaret᷑. angustiatꝰ
est pene usq ad mortẽ. ita ut
aliqndii mutus & insensibilis
ꝑmanens de uita desperaret᷑ ⁊ ob
hoc etiam oleo infirmoꝵ inun¬
potuit. subito erũpens in iubilũ
ait. Uera sunt omnia que dixi¬
sti dñe sħu. Et hoc idem sepius
repetebat. Stupentib uero qui
aderant & ꝑcunctantib quomͦ
se haberet. & quare ista diceret:
nichil aliud respondebat. nͥ qr u̾a
sunt omnia que locutus est ds
Quidam autem ex ip̃is dicebant.

Expanded text:
llat autem omnem filium quem recepit , nunquam huic venerabili viro paternae miserationis correctio defuit, semper in eo carnis vitia resecans, et virtutes animae usquequaque multiplicans. Denique per plurimos annos usque ad obitum suum gravibus ac diuturnis incommodis flagellatus est; quae non solum aequanimiter tolerabat, verum etiam gloriabatur in illis sicut in omnibus divitiis. Quadam itaque vice cum doloribus viscerum, quibus nimium laborabat, solito durius arctaretur, angustiatus est pene usque ad mortem; ita ut aliquandiu mutus atque insensibilis permanens, de vita desperaretur, et ob hoc etiam oleo infirmorum inunpotuit, subito erumpens in jubilum, ait: « Vera sunt omnia quae dixisti, Domine Jesu. » Et hoc idem saepius repetebat. Stupentibus 204 vero qui aderant, et percunctantibus quomodo se haberet, et quare ista diceret, nihil aliud respondit nisi quia vera sunt omnia quae locutus est Deus. Quidam ex ipsis dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃e uero Gunnarius dum adhuc
quadragenarius esset. etate corꝑis
et animi uigore prepollens. relic¬
ta sardima omniq gła mundi
deposita: pauꝑ et humilis ĩgres¬
sus est claram uallem. ubi iami
disciplina suscepti ordinis assi¬
due militat. et expectat donec ue¬
niat immutatio eiꝰ. Qui cũ tan¬
ta ꝓ xp̃i amore reliquerit: nichil
omnino potuit reputat amisisse.
quinpotius gratulat᷑ et magni

Expanded text:
Ipse vero Gunnarius, dum adhuc Ipse vero Gunnarius, dum adhuc quadragenarius esset, aetate corporis et animi vigore praepollens, relicta Sardinia, omnique gloria mundi deposita, pauper et humilis ingressus est Claram-Vallem: ubi jam adisciplina suscepti Ordinis assidue militat, et exspectat donec veniat immutatio ejus. Qui cum tanta pro Christi amore reliquerit, nihil omnino se reputat amisisse; quin potius gratulatur, et magni
Abbreviated transcription (Latin):
estuans oportuno tempore post¬
modũ in flamniam oꝑis erupit.
Cunq reuersus esset in sardiniã.
stimulabant eiꝰ animũ incessan¬
ter uerba illa ꝓphetica que de ore
sc̃i uiri ꝓlata quasi celeste oracu¬
lum retinebat. et eũ qͥescere non
sinebant iuxta quõd salomon
ait. uerba sapientium quasi sti¬
muli et quasi claui in altum de¬
fixi. Post modicum uero tempus
audito transitu sc̃i uiri conster¬
natuẽ animo uehem̃ter. arguens
semet ip̃m et penitens qͦd ad aliꝰ¬
p̃dicationem conuersus non fuisset.
Sed quod ip̃o uiuente ñ egit: post
eiꝰ obitũ implere festinauit. Mox
gͥ dispositis omnib que necessaria
uidebant᷑ primogenitũ birasonẽ
in regno suo pͥncipari constituit.
ceteris trib libetis pͥmogenito suo
cõmuniter distribuit. Quoꝵ etiã
por natu uocabulo petrus ilico
post discessum patris regnũ cara¬
litanũ coniugio sortitũ obtinuit
potenter. hodieq nobiliter regit.

Expanded text:
aestuans, opportuno tempore postaestuans, opportuno tempore postmodum in flammam operis erupit. Cumque reversus fuisset in Sardiniam, stimulabant ejus animum incessanter verba illa prophetica, quae de ore sancti Viri prolata, quasi coeleste oraculum retinebat; et eum quiescere non sinebant, juxta quod Salomon ait: Verba sapientium quasi stimuli, et quasi clavi in altum defixi . Post modicum vero tempus audito transitu sancti Viri, consternatus est animo vehementer; arguens semetipsum et poenitens, quod ad ilpraedicationem conversus non fuisset. Sed quod ipso vivente non egit, post ejus obitum implere festinavit. Mox ergo dispositis omnibus quae necessaria videbantur, primogenitum suum Barasonem in regno suo principari constituit, caeteris tribus liberis patrimonio suo communiter distributo. Quorum etiam prior natu, vocabulo Petrus, illico post discessum patris, regnum Caralita num conjugio sortitum potenter obtinuit, hodieque nobiliter regit.
Abbreviated transcription (Latin):
matus in clara ualle. s aput
pontiniacũ preuentus egritudi-¬
ne lecto decubuit.ibiq disponen¬
te domino et terminum uite et
sepulture locum accepit.
imili mõdo Gunnarius uir
illustris quondam iudex & dñs
sardinie tetrachalis. cũ uenisset a¬
liqndo orationis gr̃a ad scm̃ mar¬
tinum turonens̃: in reuertendo
transitũ habuit per claram ual¬
lem. ubi a scõ bernar̃do deuote sus¬
ceptus. et de salute anime copio¬
se p̃monitus: conuerti ab eo mi¬
nime potuit. qͣmuis beatissimꝰ
pater ip̃o ibi presente & multũ
gratulante cecum quendam illu¬
minasset. Cunq recessisset: dixit
ei sc̃s. Ego rogaui dñm instanter
ꝓ tua conu̾sione: s ad p̃sens exau¬
diri non merui. Et nunc abire
te patior qr retinere ñ licet inui¬
tum: uerumptñ scias te huc ite¬
tum de sardinia reuersurũ. Abi¬
it gͦ uir in terram suam de igni¬
tans. que in eius pectore ꝑ cogita¬
tionem interim calescens atq ex¬

Expanded text:
matus in Claravalle, sed apud matus in Claravalle, sed apud Pontiniacum praeventus aegritudine, lecto decubuit, ibique disponente Deo, et terminum vitae, et sepulturae locum accepit. imili modo Gunnarius vir illustris, quondam judex et dominus Sardiniae tetrarchalis, cum venisset aliquando orationis gratia ad sanctum Martinum Turonensem, in revertendo transitum habuit per Claram-Vallem: ubi a sancto Bernardo devote susceptus, et de salute animae copiose praemonitus, converti ab eo minime potuit, quamvis beatissimus Pater, ipso ibi praesente, et multum gratulante, caecum quemdam illuminasset. Cumque recessisset, dixit ei Sanctus: « Ego rogavi Dominum instanter pro tua conversione, sed ad praesens exaudiri non merui: et nunc abire te patior, quia retinere non licet invitum. Verumtamen scias te huc iterum de Sardinia reversurum. » Abiit ergo vir in terram suam, de ignitans: quae in ejus pectore 1230 per cogitationem interim coalescens atque ex
Abbreviated transcription (Latin):
Multi uero similiter astruunt
quõd hec eãdem uerba de uisioni¬
b animarũ que supra retulimꝰ
iste dei seruus dũ aliqñ in capi
audisset aliqñ quendam de fili¬
is suis sp̃alib uirum bonũ ⁊ re¬
ligiosum missum ab eo in nor¬
manniam. desꝑata ibidem egri¬
tudine laborare: decreuit mitte¬
re et reducere eũ ad se. ut deuo¬
cus frater in nidulo suo more¬
retur. et desiderata sibi sepult᷑a
nitebat᷑ huic obuiare consilio. qr
cum esset unus de ꝓuisorib cla¬
reuallis iutendebat ut crẽdo par¬
cere sumptui et labori. Qui cum
ꝑtinaciter huiꝰmodi ꝑsuasioni in¬
sisteret: dixit ad eum beatus ber¬
nardus. Nunqͥd maior est tͥ cu¬
ra de pecunia uel de iumentis. ꝙͣ
de fr̃ib tuis: Quia gͦ non uis ut
fr̃s nostri nob̾cum reqͥescant in
ualle ista: nec tu ip̃e reqͥesces in ea.
Et factum est ita. Nam isdem
Gludo qͣnqͣm alias uir bonus et
religiosus foret tamen ut sermo
uiri sc̃i impleret᷑: non est consũ¬

Expanded text:
Multa vero similiter astruunt, Multa vero similiter astruunt, quod haec eadem verba de visionibus animarum, quae supra retulimus, iste Dei servus dum aliquando sermo audisset aliquando quemdam de filiis suis spiritualibus virum bonum et religiosum, missum ab eo in Northmanniam, desperata ibidem aegritudine laborantem, decrevit mittere, et reducere eum ad se, ut devotus frater in nidulo suo moreretur, et desiderata sibi sepulturanitebatur huic obviare consilio, quia cum esset unus de provisoribus Claraevallis, intendebat, ut credo, parcere sumptui et labori. Qui cum pertinaciter hujusmodi dissuasioni insisteret, dixit ad eum beatus Bernardus: « Nunquid major est tibi cura de pecunia vel jumentis, quam de fratribus tuis? Quia ergo non vis ut fratres nostri nobiscum requiescant in valle ista, nec tu ipse requiesces in ea. » Et factum est ita. Nam isdem Guido quanquam alias vir bonus et religiosus foret, tamen ut sermo sancti impleretur, non est consum