comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pandat &nubentum maritũ: Sedho csilososi poaeautemiu¬
nonẽ louis asserunt sororem & coniuge ignemenim auerem
ouem aquã & terram iunonem Interpracantur. Quorum
duorum ꝑmixcione umuersagignantur &sororemdicunt
quod mun dipras est. Coniugem quod conimixta. coreda¬
decund& uirgilius tum pateromni potens fecundis im bti
nocatam quaside am & monus arcium uariarum Han
inuentricem multorum ingemorum perbenta i¬
que pitantesse in capite & incerebro ideocm
in capite est in ciuus pertore ideo copud gorgonis fingitur quodilles
omnes prudencia que consundit dios &mperatos sacsir exeosoany¬
bat qđ amnantiquis inperatorumstatuit cerminus in medio pato¬
re loricae propter in sinuandã sapienciam & curtutem. Hae mino¬
ua & tritoniadicitur. Tri ton emmasrice palisest circaqua
in quanu tritaest uel a potopalle intodorud est ab as to concussione uo

Expanded text:
t naturas pandat nubentium maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Jut naturas pandat nubentium maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Junonem Jovis asserunt sororem et conjugem; ignem et aerem Jovem; aquam et terram Junonem interpretantur, quorum duorum permistione universa gignuntur; et sororem dicunt, quod mundi pars est; conjugem, quod commista coeat. Unde et Virgilius: Tum pater omnipotens fecundis imbribuvocatam, quasi deam et munus artium variarum. Hanc enim inventricem multorum ingeniorum perhibent: ique putant esse in capite et cerebro, ideo eui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios, et inperitos ac saxeost in antiquis imperatorum statuis cernimus. In medio pectore lorice, ad insinuandam sapientiam et virtutem. Hec Minerva et Tritonia dicitur; Triton enim Africe palus est, circa quin qua nutrita est, uel apo toy pallein to dory, id est ab hastae concussione; uel
Abbreviated transcription (Latin):
endant nullu genus esre erre tam serum qđ imgulligi pos
aut saperari abe qđ in capite turrita gestat coronam: ono
ae ancuntur utngnisicacuromnes ꝓterrasui ad eer
elgallos hiuediae ut serurent pterunt Sigia
n asemino indigent terramrequi oportere ine o
uas in colendo agro. Sedideoere quod ierram antiqui aore
colebant. prius quamferrumessa inuentum. Eande muertã
aigne messe peribent quiaterramignem habere non dubiũ
est ut ał aenauulcano quodatur intellegi &ideo iurginem
putant quiaignis in uiolabile sit aelimentum nihilquenar¬
chi possit &eo quippe qromnia que arripuerit ab sumat
ouidius in sastis nec tualiut uestam qua uiam: intellegeflam a
natoque deflama corporanulla uides propterea auirgines
eiserui redicunt. Eo quod sicutsicut ex uirgine it anibil &igne
nas catur. Iunonem dicunt quasiionone idestianuam propur¬
gacionib: feminarum eoqđ quas portans matrum natorum

Expanded text:
endant nullum genus esse terrae tam ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. 64. Quod in capite turritam gestat coronam, osteesse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debergallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportere; in eatus in colendo agro: sed ideo aere, quod terram antiqui aere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eandem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram ignem habere non dubium est, ut ex Aetna Vulcanoque datur intellegi. Et ideo virginem putant, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ovidius in Fastis6, 291: Nec tu aliud Vestam quam vivam intellege flammam; nataque de flamma corpora nulla vides. Propterea et virgines ei servire dicuntur, eo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne nascatur. Iunonem dicunt quasi ianonem, id est ianuam, pro purgationibus feminarum, eo quod quasi portas matrum natis, e
Abbreviated transcription (Latin):
subdiaconus sequens tenens timiam mate¬
rium aureũ ꝓforibus ponit incensũ ut ꝑ¬
gat ante pontificẽ et ille quartus scole
ꝑuenit inpres biteriũ adpriorem scole
uł secundũ siue terciũ inclinato capite
eleuantes ꝑ or dinẽ uadunt ante altare
que latere infra ꝑ ordinẽ et mox incipit

Expanded text:
subdiaconus sequens tenens thymiamatesubdiaconus sequens tenens thymiamaterium aureum, pro foribus ponit incensum, ut pergat ante pontificem. Et ille quartus scholae pervenit in presbyterio ad priorem scholae, vel secundum, sive tertium, inclinato capite elevantes se, per ordinem vadunt ante altare,que latere infra per ordinem. Et mox incipit
Abbreviated transcription (Latin):
quem uoluerit dñs pontifex dediaconib
uł subdia conibus cũ ipse iusserit sumit
demanu subdiaconi sequentis palliũ et
induet suꝑ pontificẽ et configit eum
cũ acu. Inplaneta retro etante et in hu¬
mero sinistro et salutat domnũ dicit.
nus regionarius tenens mappulam ponti¬
ficis insinistro brachio suꝑ planetã reuo¬
lutam exiens adregiam secretarii dicit¬
et ił et recidens ad ponti ficem sub diacon
porrigit ei mappulam inclinansse ad genua
ipsius et dicens: Serui domini meitalis
subdiaconus regionarius legit apłũ et tał
in loco lectoris uel cantoris. quodsĩ factũ
fuerit archiphara phonista a pontifice
ex cõmunicabitur idẽ quartus scole qui
semꝑ pontificinuntiat decantoribus.
Quidũ nuntiatũ fuerit pontificistatim
stans ante faciẽ pontificis usque dũ eian¬
nuat pontifex ut sallat. cui dũ annuerit
statim egredietur ante fores secretarii
dicens accendite quicũ incenderit statim

Expanded text:
quem voluerit domnus pontifex de diaconibus, quem voluerit domnus pontifex de diaconibus, vel subdiaconibus, cui ipse jusserit, sumit de manu subdiaconi sequentis pallium, et induit super pontificem, et configit eum cum acubus in planeta retro et ante, et in humero sinistro, et salutat domnum, et dicnus regionarius, tenens mappulam pontificis in sinistro brachio super planetam revolutam, exiens ad regiam  Al., e. Et rediens ad pontificem subdiaconus, porrigit ei mappulam, inclinans se ad genua illius, et dicens: Servi domini mei, talis subdiaconus regionarius leget Apostolum, etin loco lectoris, vel cantoris. Quod si factum fuerit, archiparaphonista a pontifice excommunicabitur, id est quartus scholae, qui semper pontifici nuntiat de cantoribus. Quod cum nuntiatum fuerit, statim stans ante faciem pontificis, usque dum ei annuat pontifex ut psallant; cui dum annuerit, statim egreditur ante fores secretarii, et dicit Accendite. Qui dum accenderint, statim
Abbreviated transcription (Latin):
quilecturus ẽ reserato sigillo precepto
propt̃ maiora euangelia duobus a colitis
suꝑ planetas tenentibus parat eu angeliũ
quod facto acolitus defert eu angelium
usque ante altare in pres biterium p̃ce¬
dente eũ subdiacono equen¬
te quieum desup planetam illius. suscipi¬
ens manibus suis honorifice suꝑ altare
ponat. Nam egedientibus dia conibus
desecratario remanent cũ pontifice
subdiaconus sequens quitenet pallium
pontificis in brachiosuo suꝑ planetam
iniinistro brachio cum acu
Pontifex autẽ ꝑmanus subdia conorum
regionariorum mutat uestimenta sol
lemnia hoc ordine defert ea plicata
cubicularius tonsoratus accepta a mani¬
bus hostiarii iuxta caput scamni subdia¬
accipiunt ad induendũ pontificem ipsa
uestimenta allius lineã alius cingulũ
nem induunt pontificem. primicȩ̨rius
autẽ et secundicerius conponunt uesti¬
menta e̾i ut bene sedeat Nouiss̃ime autẽ

Expanded text:
qui lecturus est, reserato sigillo ex praecepto qui lecturus est, reserato sigillo ex praecepto propter majora Evangelia, duobus acolythis super planetas tenentibus parat Evangelium. Quo facto, acolythus Evangelium usque ante altare in presbyterium, praecedente eum subdiacono sequente, qui eum desuper planetam illius suscipiens, manibus suis honorifice super altare ponat. Nam egredientibus diaconibus de secretario, remanent cum pontifice subdiaconus sequens, qui tenet pallium pontificis in brachio suo super planetam, in sinistro brachio cum acubus. 6. Pontifex autem per manus subdiaconorum regionariorum mutat vestimenta sua  Al. solemnia hoc ordine. Defert ea plicata cubicularius tonsoratus, accepta a manibus ostiarii juxta caput scamni. Subdiaaccipiunt ad induendum pontificem ipsa vestimenta, alius lineam, 7 alius cingulum, nem induunt pontificem. Primicerius autem et secundicerius componunt vestimenta ejus, ut bene sedeant. Novissime autem,
Abbreviated transcription (Latin):
nie fuerit cũ subdito sibi Responi prbitio¬
et maniionario. thymia matheria deferen¬
tib in obsequit̃ illius indinato capite dũ
uenerit a colitus quidẽ cum defensorib¬
primũ deinde prb cũsuis petita benedic¬
tione diuisis hinc indepartib ꝓutmilitañ
p̃cedunt pontificẽ usq ad ecłea aduocato¬
res autẽ ecłe stant quidem cũ maiorib
non autẽ precedunt cũ eis sed ipsi tantũ¬
modo sequntur s ellarẽ pontificis cum
se qui pontificẽ usq:dũ ad altare ascendit
paratus sub humero in presbiterio quan¬
douocetur a subdiacono regionario adaquã
dandam. Cũ uero ad eccłã introierit
pontifex non ascendit continuo ad altare
sed prius intrat insecretariũ sustent atus
adia conibus qui eũ susceperint des ellario
descendentem ubi dum intrauerit sedet in
sella sua et diaconi salutato ponti fice egre¬
diuntur e secretorio et ante fores eius dẽ
mutant uestimenta sua et parat euangelium

Expanded text:
oniae fuerit cum subdito sibi presbytoniae fuerit cum subdito sibi presbytet mansionario thymiamaterium deferentibus in obsequium illius, inclinato capite dum venerit. Primum acolythi cum defensoribus, deinde presbyteri cum suis petita benedictione, divisis hinc inde partibus, prout militant, praecedunt pontificem usque ad ecclesiam. Advocatores autem ecclesiae stant quidem cum majoribus, non autem praecedunt cum eis, sed ipsi tantummodo sequuntur sellarem pontificis cum cesse est sequi pontificem, usque dum ad altare ascendat, paratus sub humero in presbyterio, quando vocetur a subdiacono regionario ad aquam dandam. 5. Cum vero ecclesiam introierit pontifex, non ascendit continuo ad altare, sed prius intrat in secretarium, sustentatus a diaconibus, qui eum susceperint de sellario descendentem, ubi dum intraverit, sedet in sella sua, et diacones, salutato pontifice, egrediuntur secretarium, et ante fores ejusdem mutant vestimenta sua, et parat Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanũ primimansionarii sumunt et baioli
portant diebus uero festis calicem et
patenã maiores et euangelia maiora
deuestario dominico exeunt subsigillo
precedens deportat ut parata sit dum
insacrariũ uenerit addenuntiatã statio¬
primo mane p̾cedit omnis clerus aposto
illius cõmitantur ut supra diximus qui
tificem inecdesia cũ supplementario
et baiulis etreliqui s quicruces portant
sedentes in pres biterio. ep̃i quidem ad
sinistram intrantibus prbi uero addex¬
terã ut quando pontifex sederit adeos
adsinistrã contueatur sed dũuenerit
pontifex ꝓpe ecclesiã exeuntes a coliti
et defensores ex regione illa cuius dies
ad officiũ fuerit in obsequio prestolant̃
eũ in loco statuto ante quã ueniat ubi
dies censurus .ẽ. Similit̃ et presbit̃ticuli
uł ecclesiȩ ubi statio fuerit. cumaiorib
dom aecclesiae eccłe romane ł patre
diaconie si tamen illa ecłe adiac¬

Expanded text:
per manum primi mansionarii sumunt, et bajuli per manum primi mansionarii sumunt, et bajuli portant. Diebus vero festis calicem et patenam majores, et Evangelia majora de vestiario dominico exigunt sub sigillopraecedens deportat, ut parata sit dum in sacrarium venerit. 4. Ad denuntiatam statioprimo mane praecedit omnis clerus apostolillius comitantur, ut supra diximus; tificem in ecclesia cum supplementario et bajulis, et reliquis qui cruces portant, sedentes in presbyterio; episcopi quidem ad sinistram intrantium, presbyteri vero ad dextram, ut quando pontifex sederit, ad eos ad sinistram contueatur. Sed dum venerit 6 pontifex prope ecclesiam, exeuntes acolythi et defensores ex regione illa cujus dies ad officium fuerit, in obsequio praestolantur eum loco statuto, antequam veniat ubi descensurus est; similiter et presbyter tituli vel ecclesiae ubi statio fuerit, una cum majoribus domus ecclesiae Romanae vel Patre diaconiae si tamen illa ecclesia diac
Abbreviated transcription (Latin):
lanas et salutato pontifice dicit
nocte in scã dĩ genetrice maria infantes
solidũ unum pontifex autem ꝑgit ad itatio¬
flexione portici scĩ pauli tantũ itemq
pedestres secuntur Indie uero sc̃m pasche
om̃s a coliti regionis tercie similiter
et defensores omniũ regionũ conueniunT
primo diluculo ipatriarchio lateranensi
et dũ p̃ces serit pontifex equũ illius pre¬
cedunt a coliti aictem qui inde fuerint
obseruant ut portent xris ma ante pon¬
tificẽ et euangelia sindones et saculas et
aqua manus posteũ sicut supra diximus¬
portent apostolũ autẽ subdia conus qui
lecturus ẽ sub cura sua habebit euangeliũ
archidia conus aqua manus patenã cotidia¬
nam calicẽ scifos et pugillares et alios
aureos et gemelliones argente os cola¬
toriũ argenteũ et aureũ et aliũ maiorẽ
argente eũ amas argenteas cantatoria
et cetera uasa aurea uel argentea cereos¬
tata aurea ecartentea de eccła saluatoris

Expanded text:
lanas, et salutato pontifice dicit:lanas, et salutato pontifice dicit:nocte in sancta Dei genitrice Maria infantes solidum unum, pontifex autem pergit ad statioreflexione porticus sancti Pauli, tantum item qui pedestres obsequuntur. In die vero sancti Paschae omnes acolythi regionis tertiae simul et defensores omnium regionum conveniunt primo diluculo in patriarchio Lateranensi, ut dum processerit pontifex equum illius praecedant. Acolythi autem, qui inde fuerint, observant, ut portent chrisma ante pontificem, et Evangelia, sindones et sacculos, et aquamanus post eum, sicut supra diximus. Apostolum autem subdiaconus qui lecturus est sub cura sua habebit, Evangelium archidiaconus. Aquamanus, patenam quotidianam, calicem, scyphos et pugillares alios argenteos et alios aureos, et gemelliones argenteos, colatorium argenteum et aureum, et alium majorem argenteum, amas argenteas, cantatorium et caetera vasa aurea et argentea, cereostata aurea et argentea, de ecclesia Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
nec ali cubiti tubet. Qui autẽ eos aequi¬
tantes procedunt. his dia cones primi¬
et apostolicũ facientes. Post aequum
larius. Vnus autem ex acolitis stationa¬
rius precedit pedester aequũ pontificis
gestans scmxrismamanu in mapula
inuoluta cũ ampulla Sedet om̃s acoliti
absq saculis et sindonȩ et crismate non
ꝑcedunt quod disponet stationarius
Siquis autem adire uoluerit pontificẽ
nietiuitat statim ut eũ uiderit descendit
de equo erlatere uie expectat dũ habeo
pos sit audiri et petita benedictione
discutitur anomen culatore uł sacellario
causa ei etipr̃ indicant ponti ficisa etfuauio
Quod et similit obseruabitur etiã siabnor
ulla petitione ei quis quam obuius fuerit
quiue uno pedester fuerit tantũ modo
loco suo figitur ut abeo audiat ul bene¬
dicatur. Heuero resurrectionis do¬
minice p̃cedente ad scam mariã notarius
regionarius stat in loco quidicitu mero¬

Expanded text:
ne alicubi titubet. Qui autem eum equine alicubi titubet. Qui autem eum equitantes praecedunt, hi sunt: diacones, primiet apostolicum facientes. Post equum larius. Unus autem ex acolythis stationarius praecedit pedester equum pontificis, gestans sanctum chrisma manu in mappula involuta cum ampulla. Sed et omnes acolythi absque sacculis, et sindonibus, et chrismate non procedunt, quod disponit stationarius. Si quis autem adire voluerit pontificem, si equitat, statim ut eum viderit, descendat de equo, et ex latere viae exspectet, usque dum ab eo possit audiri. Et, petita ab eo discutiatur a nomenculatore vel saccellario causa ejus; et ipsi indicant pontifici, et finiunt; quod et similiter observabitur, etiamsi absque ulla petitione ei quisquam obvius fuerit. Qui vero pedester fuerit, tantummodo loco suo figitur, ut ab eo audiatur vel benedicatur. 3. Die autem Resurrectionis dominicae, procedente eo ad sanctam Mariam, notarius regionarius stat in loco qui dicitur Mero
Abbreviated transcription (Latin):
primo scire oportet ut postnumerum
aecclesiasticarum regionũ sciat quiuolue¬
rit numerũ dierũ ꝑebdomadã quo or di¬
ne circulariter obsequatur. Nã prima
sab bato regio iecunda. Ordines ꝓprios
tam in processio nequã mecclesia ubicũq
eos propria dies rationesu gradus prisca
statio ire uel ministrare conpulerit ami¬
nisterio pontificis non poterit sine ulla
sui de esse ex cõmunications uel anim aduer¬
sionis sententia discipline. Quorũ minis¬
teriũ primitus seđm orationẽ simplicẽ
dupliciter diebus singulis diuiduntur
idest in ꝑcessione apostolici ad stationẽ
et ingressu sacrarii usq: ad mis sarũ con¬
summationẽ. Diebus itaq sollemnibus
sic utiẽ pascalibus primo om̃s acoliti
regionis tertiae et defensores omnium
regionũ conuenientes diluculo in patriar¬
chio lateranensi Precedent pontificẽ
pedestres adstationẽ Statores autẽ
laici adextris ee sĩnis tris aequi ãbulant

Expanded text:
primo scire oportet, ut post numerum primo scire oportet, ut post numerum ecclesiasticarum regionum sciat, qui voluerit, numerum dierum per hebdomadam, quo ordine circulariter obsequantur. Nam prima Sabbato regio secunda. Ordines proprios tam in processione quam in ecclesia, vel ubicunque eos propria dies 4 ratione sui gradus prisca statutio ire vel ministrare compulerit, a ministerio pontificis non poterit sine ulla sui deesse excommunicationis vel animadversionis sententia disciplinae. Quorum ministeria primitus secundum rationem simplicem dupliciter diebus singulis dividuntur, id est in Processione apostolici ad stationem, et in egressu sacrarii usque ad Missarum consummationem. 2. Diebus itaque solemnibus, sicuti est Pascha, primo omnes acolythi regionis tertiae, et defensores omnium regionum convenientes diluculo in patriarchio Lateranensi, praecedunt pontificem pedestres ad stationem. Stratores autem laici a dextris, et a sinistris equi ambulent,
Abbreviated transcription (Latin):
rino oenue obieruandũ est septem ẽẽ
ronones aecclena tici ordinses terpee
rõme. et una quaq regio singulos habere¬
diaconos regionarios. et unius cuiusq
regionis acoliti ꝑmanũ subdiaconi regio¬
narii dia cono regionis suae offici causa
subduntur. Quorum dia conorũ siquando
quis piã moritur donec loco e̾i alius sub¬
rogetur illius regionis acoliti archidiaco¬
no oboediant quia om̃s acoliti cuiusq
regionis sint causa aecclenastici officii
adminis teriũ ei ꝑtinent quod ȩtiam de
sequentibus or dinibus intellegendũ ẽ.
seruata unicuiq post eũ ꝓpruꝰ gradus
subditis ut sĩquis uerbi gratia passus¬
uim fuerit siue abeclesiastico seu qua¬
cũq militari ꝑsona si a sui ordinis pri¬
mo ei causa adeffectũ minime ꝑuenerit
audiat archi diaconus. id est
uicarius pontificis causã qualit̃ Se
subditorum sibiq relas absque notitia
pos explicare pontificis. Cetera uero
ꝑminores om̃s ordines finiantur. Mã

Expanded text:
rimo omnium observandum est septem esse regiones ecclesiastici Ordinis urbis Romae; et unaquaeque regio singulos habediaconos regionarios, et uniuscujusque regionis acolythi per manum subdiaconi regionarii diacono regionis suae officii causa subduntur. Quorum diaconorum si quando quispiam moritur, donec loco ejus alius subrogetur, illius regionis acolythi archidiacono obediunt, quia omnes acolythi, cujuscunque religionis sint, causa ecclesiastici officii ad ministerium ejus pertinent. Quod etiam de subsequentibus Ordinibus intelligendum est, servata unicuique post eum proprii gradus subditis, ut si quis, verbi gratia, vim passus fuerit, sive ab ecclesiastico, seu a quacunque militari persona, si a sui ordinis primo ejus causa ad effectum minime pervenerit, habeat archidiaconus, id est vicarius pontificis, causam, qualiter subditorum sibi querelas absque notitia possit explicare pontificis; caetera vero per minores ordines finiantur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
nem et tunc uadunt ad scm ioħem ad
uestem canentes ałł lippidem quem
reprobauerunt deinde ałł cum psalmo
cxiii. Deinde primus scole dic̃ cumpu¬
eris ałł uenite exultemus dõ urp̃¬

Expanded text:
nem, et tunc vadunt ad sanctum Joannem ad Vestem, canentes 38 Ant. Lapidem quem reprobaverunt, deinde All. cum Psalmo CXIII. Deinde primus scholae dicit cum pueris All., Venite exsultemus Do
Abbreviated transcription (Latin):
goinis & responsa illis non signis seduocibus dabant. Cenium
autem dicunt quod quasiium hobeat omniumrerum gignem¬
ta sichabentur ut ea nonintellata damnabiliter tamenado
rent. Fatum autem dicuntesse quic quiddi fantus quiqui
iupiter faura fando igurstactõ dicunt Id estaliquendo. Qquodni¬
si hoc nomeo iami aliare soler& intellegi corda hominum. nol¬
nim ab nuere posumus esse seriptum in licterisstis. Semellocu
tus : intellegiturim mobiliter hocestin comutabiliter. ẽ. Locutus¬

Expanded text:
ganis, et responsa illis non signis, sed vocibus dabant. Genium ganis, et responsa illis non signis, sed vocibus dabant. Genium autem dicunt, quod quasi vim habeat omnium rerum gignenta sic habentur, ut ea non intellecta damnabilitrent. Fatum autem dicunt esse quidquid dii fantur, quidquid Iuppiter fatur. A fando igitur fatum dicunt, id est a loquendo. Quod nisi hoc nomen iam in alia re soleret intellegi, quo corda hominum nolnim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctisPsalm. 6tus est,' intellegitur inmobiliter, hoc est incommutabiliter est locutus
Abbreviated transcription (Latin):
qeminmature similitud ine forma uerunt tinde cepando¬
turest idestomne fingunt emmeum umuerraelimen torũ¬
paie habaonim corima in similitadineradiorum robir e&du¬
ne distinc tomaculas habapellem propterc&lindera.: Ru¬
leccius siderea sticier adimilitudinom achoros: Fistolam
reptem calamorum gestat propterarmoniam celinqua
reptemsant roniaeseptem discfinanocu uillo susest
habautrolidatatem terreostendit quemuoluntrerus &co¬
cus natare deum unde & pan qua nom niadicunt Igrlgo.
exptorum terraappellator quamisi nucluntesre fatauten
sis sregna Ergiptorum in achiregissiliea que degr atiaueni¬
ens egpciorlboras docuitaterras color emsectus pr ere
manumum egptiorumdeus i prẽesapir reargiuiorum queor
transuettus in egiptũ Cumibidemortuor surranirar
spellatus ÷ q ꝓpteria quia arecha in quamor taus ponitu
quam sarco fago uocant : Sxros dicitur grae &l
egiptus instarnuminis colebateo quod defut

Expanded text:
in naturae similitudinem formaverunt; unde et Pan dictus est, id est omne. Fingunt enim eum ex universpecie, habet enim cornua in similitudine radiorum solis et lune. Distinctam maculis habet pellem, propter celi sydera. Rubet eius facies, ad similitudinem etheris. Fistulam septem calamorum gestat, propter harmoniam celi, in qua septem sunt soni et septem discrimina vocum. Villosus est, habet, ut soliditatem terre ostendat, quem volunt rerum et totius nature deum; unde et Pan, quasi omnia dicunt. Isis lingua Egyptiorum terra appellatur, quam Isin volunt esse. Fuit autem Isis regina Egyptiorum Inachi regis filia, que de Grecia veniens, Egyptios literas docuit et terras colere instituit; propter maximus Aegyptiorum deus. Ipse est Apis rex Argivorum, qui navibus transvectus in Aegyptum, cum ibidem mortuus fuisset, ppellatus est: propterea quia arca, in qua mortuus ponitur, quam sarcophagum vocant, soros dicitur Graece, , quem Aegyptus instar numinis colebat, eo quod de fut
Abbreviated transcription (Latin):
tunt uin aliqu a signarerum ue bobseruationesm p uisas homimhus oecurrents
de maauspices: peamenispicia sant quemnterfacientes obseruant
quo sunt antomgenera ouspiciorum onumadoculos alterum ad aures
pertinens ad oculos flicit uolatus ad aurosuox turum, Phito tnsre
apicio a polline dicte qđlis autor suerit huinandi: Austro logudeti
eo quod matris auguri antur: geneliatici appollati propternataliũ
cunnderations dierut geneserenim hominũ ꝑduo decim celi signads¬
cribunt. Siderare ne curtus iaacencum mores actus ouenta
Predica reouento  comantur idẽ quirqualesg nosueri natur adque
effatus habeatute que nascitur: Idrunt quiuul gamathe matieho
tocantur. Cuius suꝑstitionis genus constillatones latinuoeant.
destnateccimes sidorum quomodo sehabeat comqusque narcitur
Primum autẽ idestllarum utterpr&es Magmnancupabantus

Expanded text:
hominibus occurrentes. Idem et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant. Duo sunt autem genera auspiciorum: unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus; ad aures vox avium. Pythonissae a Pythio Apolline dictae, quod is auctor fuerit divinandi. Astrologi dicti, eo quod in astris auguriantur. Genethliaci appellati propter natalium considerationes dierum. Geneses enim hominum per duodecim caeli signa describunt, siderumque cursu nascentium mores, actus, eventa praedicare conantur, id est, quis quale signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae qui nascitur. Hi sunt qui vulgo Mathematici vocantur; cuius superstitionis genus Constellationes Latini vocant, id est notationes siderum, quomodo se habeant cum quisque nascitur. Primum autem idem stellarum interpretes magi nuncupabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
onueniente scola temporius cum ep̃is
et diãcb in eccła maiore. et aloco¬
crucifixi incipiunt. Arrieleison et ueniunt
usq: ad altare ascendentib: diãc inpogium
ante altare finito Nrriel erson. annuit
archi diãc primoscole et ille inclinansse
hunc annuit secundus scole cui uoluerit
posthunc. primus scole cumpara fonis¬
et reliqua. et semꝑ respondent. fara fonis¬
te et annuntiant uerba infantib: ur̃ para¬
ta sedes tua d s̃. Item ur̃. el euauerunt
flumina dñe. Nost hos uersus salutat pri¬
mus scole archi diac̃m et illo annuente
incipit alł cum melodiis infantib: qua
posthanc incip̃tercius ałł cumpsalmõ
cxi. hunc seq̃t ałt. Pascha nr̃m immola¬
tus est xp̃s. ur̃ epulemur in atrmis sin¬
ne quo sup incip̃ archidiãc. iNe Mgle

Expanded text:
onveniente schola 37 temporius cum episcopis et diaconibus in ecclesia majore ad loccrucifixi, incipiunt Kyrie eleison, et veniunt usque ad altare. Ascendentibus diaconibus in pogiumante altare. Finito Kyrie eleison, annuit archidiaconus primo scholae; et ille inclinans sehunc annuit secundo, vel cui voluerit:post hunc primus scholae cum paraphonisit decorem: et semper respondent paraphonistae, et annuunt verba infantibus. Vers. Parata sedes tua. Vers. Elevaverunt flumina. Post hos versus salutet primus scholae archidiaconum, et illo annuente incipiat alleluia, cum melodiis infantibus. QuPost hanc incipit tertius Alleluia cum Psalmo CXI. Hunc sequitur Alleluia. Pascha nostrum immolatus est Christus. Vers. Epulemur in azymne quo supra, incipit archidiaconus in E
Abbreviated transcription (Latin):
mptereurupe raptum. fuiteniminnaue cuius in signeorat teui¬
ros modbodana es ꝑimbrem aureum appacisre concibitum
uluntellegitur pudicitia midieris ab aurosuissecorroptam modo insim¬
itudi nom aqule propter quod puerum rapuerit modo serpentem
qui a reptauerit & cignum quia cantauerit &ideo nonsigure iste sunt
achlano deueritate scelera. unde&torpeerat todes deoserat eredit
quales homineserse non debeant Ianumdicunt qua simumd ueleeh
del mensuum Ianuamduas lanisticies faciunt propterorientem &cocci¬
dentem. Cum uerosticiunteum quadristontem &linumgemi¬
num appelant ad quat taor mudi partos hacreferunt uelad qua¬
tuorelimenta siue tempora seddumho singunt. Mons trumnon
dm̃ fciciunt : Neptum a quas mundi predicant & dictos abeis neptunus
qd peraerem uolat ignisenimenubib: nascitur undaciamomeros
dicit eum precipitatum deaere interras qui aomne fulmeri deuero

Expanded text:
pter Europae raptum; fuit enim in navi cuius insigne erat taurus: modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intellegitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine aquilae, propter quod puerum ad stuprum rapuerit: modo serpentem, quia reptaverit, et cygnum, quia cantaverit. Et ideo non figurae istae sunt, sed plane de veritate scelera. Unde turpe erat tales deos credi, quales homines esse non debeant. Ianum dicunt quasi mundi vel caeli vel mensuum ianuam: duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc referunt, vel ad quattuor elementa sive tempora. Sed dum hoc fingunt, monstrum, non deum faciunt. Neptunum aquas mundi praedicant; et dictus ab eis Neptunus, quod per aerem volet. Ignis enim e nubibus nascitur. Unde etiam Homerus dicit eum praecipitatum de aere in terras, quod omne fulmen de aere
Abbreviated transcription (Latin):
sueritrlia Cereremidest terra acreandis frugibur asrerunt
dietom appellanteream nominibus plurimis dicunt &iameas
&opem quodo pere meliorsat terra proserpinam quod goa
tun nitc̃i cumtimpano &gallo & strepi tucimbalorum: Matrẽ
uocatam quod plurima pareatmagnam quod ei. bumgignat:
almam quia un iuersa animalia fructibus suis alit estenimalim¬
torum nutra terra quod simulla crueiuis cum clauesingitur qu¬
atellus hie me dauditur &uera peritur utstugern ascantur
qdum panurihab& significare uoluntor benterre qđ cirruu¬

Expanded text:
fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra: Proserpinam, quod ex ea turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat; magnam, quod cibum gignat; almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Quod simulacrum eius cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae. Quod curru
Abbreviated transcription (Latin):
tunt genora connie tudinam scitsecartim.
ubnia femine & urrim pugna euntamazonum ubi role remi¬
pbiciat. en arsautem apudgratus gradibus dicitur. eo quod
mbello graedum inferant qui pugnant aut quochnpigre grecdian¬
tur: a pollonem quamuis diuinatorem & enedicum uellent
febum quaperfebum hocestaedulirtentem, unde cerol puer
pingitar eo quod eotideori antor & noualuce narcatar
hidium quo que eundem. Apollmemno caria. iunt apito ne
inmenre molis serpentem cuiur non magis uenona. Quam agnitudo
terrebat hunc apollo sagitta ramietibur raernens nominr quo¬
que spoliare portauit ut phitius uoca r&ur. Vndeexob rgne uictu¬
ruae phitie racracelebranda conflitut. Dianam quo que germ¬
nam enirsimiliterlunam &uiarum presidem aiunt Vnoe
uirginem eamuolunt eo quadua nbul pareat &idec amla
usque adterra remittunt. Dianam autem uocatama
duanam quodlinamdieac nocte appareat i premaa

Expanded text:
nt genera consuetudinum, sicut Scytharum ubi et feminae et viri in pugnam eunt; Amazonum, ubi solae femiobjiciat. Mars autem apud Thracas Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod impigre gradiantur. 53. Apollinem quamvis divinatorem et medicum vellent, Phoebum, quasi ephebum, hoc est adolescentem. Unde et sol puer pingitur, eo quod quotidieo oriatur et nova luce nascatur. Pythium quoque eundem Apollinem vocari aiunt a Pythone inmensae molis serpente, cuius non magis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. Unde et virginem volunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo usque ad terras emittant, Dianam autem vocatam, quasi Duanam, quod luna die ac nocte appareat. 57. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
estsimullacrum qđ hiamana effigie sactum & consa ratum: iuxtor uos¬
li interprecationem di senimgroce. sorm̃ atronat & habeo ꝑ dimin¬
tionem idolum dictũ aeque apudnos formolam facit : Igita romners
mauel sormola idolum sodici ex posait. Indeidolatrie aomnis circa omn
idolũ famulatus a seruitas. quida muero latni ignorantes grae inp¬
ritedicunt idolum edo losum psisre nomenquo diabulos creaturo culi
diuni nominis inuenit Demonas agrois dictus aunt quasi demes
idestperitos a crarerum scios presciunt enimfutur amulta ande & sobo
responsa a liquadare, In estonimillis cognatiorerum plus quami¬
mitoteliumane: Partim sub tiliorisensus a cmine param Exp¬
rientia longissime uitae partim ꝑdiussum angeli care uellano
Hucorporum aeriorum naturauigent. Ante trans gressionem qr
telesti a corpora gerebant: Lcipsiuero incieriam qualitatẽ conuers
nacerisillius purior aspacia sedisti caliginosa tenere ꝑ persisunt

Expanded text:
factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cultum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
absq xrrielerson et tuno uadunt
ad sẽm andream ad crucem canentes aNt
Vidiaquam egredientem de templo ala¬
tere dextro all et om̃is a quos ꝓuenit
aqua ipsa salui facti sunt et dicent ałl alt
Post hunc dicunt alł cumpsalmo exuiui
quofinito primoscole in cip ałi uenite
exultemus dño etrł qua sic supius post¬

Expanded text:
absque Kyrie eleison, et tunc vadunt ad sanctum Andream ad crucem, canentes Ant. Vidi aquam egredientem de templo a latere dextro All., et omnes ad quos pervenit aqua ista salvi facti sunt, et dicent All., all. Post hanc dicant All. cum Psalmo CXIV. Quo finito, schola incipit All. Venite exsultemus D
Abbreviated transcription (Latin):
mula era homimum ddito sinexisre ꝑnbent ab eoque nat ꝑneria
irtem simulacra &estatuas singendi Vndec pagabeo homines
primum secctus esse consingant : Figurate prapterefigior pii
gracos autem cacro ps sub quoprimum in arce oliua ortaest aue¬
niensiom urbs &xminerue appellatione nomeni or
celatini seruitus dicitur quequantum adueram relogionem adtin&
Nonnisi um& solido debour Hanonicu impia suꝑbia ue hominum su
demonum siuecxibere ueliuba uel cup&. Itc piaumilitas uel hominumius¬

Expanded text:
imulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sorece, Latine servitus dicitur, quae quantum ad veram religionem adtinet, nonnisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut inpia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel iubet vel
Abbreviated transcription (Latin):
bretiui atur ut iunt ha&, lego legi cum legero, ftueo fauicum faueõ: uemo ueni cimue nero:
fugo sugi cumsuigero, facio focicums cero, sed eo edicums edero, sonco sui cumsamoro
dudeo uidicimudero : uoueo uoun ciuonero: sodfo scditumfodero. iuuesituin cumiuuoꝵ
ago egi cumegero emoemicumemero. lauo lanicum lanero odoo dicumodero
seroseuicumsenero suo siui tumsuero. cauoo ceuicũcouato. caueo cauicumcanoo
Nono posu cogo co egi dododi stostotis ꝓtte omm auerla queu praerins antetrescm
in primis sillabis breuiantur in pendeo pepend tondeotocondi poscoporesci carpo
cucirri tendotetend pellopapuli:. Iteinuierlisquȩ dsdlem ltteris seribuntur
Notandũ quodilerslibrũ. signisiat: auttortarm. breuemhaba i asilberum longam
Dilasias sgnisct longamꝰ ab apio sisperum breuat: securis longsimn abaso
sc curi sbreuem: domis breũo do: domaidetatum. longiplaga cipulẽ dsgnissar¬

Expanded text:
breuiantur, ut sunt haec, lego legi cum legero, faueo faui cum fauero, uenio ueni cum uenero, fugio fugi cum fugero, facio feci cum fecero, sedeo sedi cum sedero, foueo foui cum fouero, uideo uidi cum uidero, uoueo uoui cum uouero, fodeo fodi cum fodero, iuuo iuui cum iuuero, ago egi cum egero, emo emi cum emero, lauo laui cum lauero, odio odi cum odero, sero seui cum seuero, sino siui cum siuero, cauo ceui cum ceuero, caueo caui cum cauero. pono posui, cogo coegi, do dedi, sto steti. item omnia uerba, quae in praeteritis antecrescunt, in primis syllabis breuiantur, cucurri, tendo tetendi, pello pepuli. item in uerbis quae eisdem litteris scribuntur, notandum quod liber, si librum significat aut corticem, breuem habet li; si liberum, longam. pila, si uas significat, longam habet pi; si spheram, breuem. securus longam se; securis breuem. domus breuem do; doma, id est, tectum, longam. plaga
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdicta : plac oplacosy dictapla p laceoplacesarrepta, Panoo paresidđ appareo suco
rfpitur. simas culinipdocit in utroqueniumero Aoutas sinstabiletatẽ mentis lagnisar
autpussillitatem ponderis. breuis : Ie isilonitatomtactius indulignainacificio leug¬
tadicuntur longas lo.. de medie solchce Bis
ediassillalas: tribus mad s cogiusmus: postione. xlytorig s. aepecen

Expanded text:
cta. placo placas, producta pla; placeo places, correpta. pareo pares, id est, appareo siue corripitur; si masculini, producitur in utroque numero. leuitas, si instabilitatem mentis designat aut pusillitatem ponderis, breuis est le; si lenitatem tactus, unde ligna in aedificio leuigata dicuntur, longa est le. V. de mediis syllabis medi
Abbreviated transcription (Latin):
amistris puro norur temperatuis calidis  uentiusrelos quar
quia sabonus in emen resoluens. flores quepradicenr : euidater
asticus quia lipsitẽ pestuosur tonitrua generans & sulmmaa sinifiris
corus. qui & ar gestes moriente ubila : inindiasaeciens serenra
Sunt autom quidem patuliares: quibis quegentibus uonti nonubira cer¬
tam procodentesterminum utathenenibus sciro anpalo ab
engesteduflaus narbonennbus circur quine aduienmen quide
magir quamuenti aura& ato  a ura iu enimelenir motus herir
Earum sinu concepti seroibidem t uersandoꝑerrantes: &uir¬
tutirue mobilitato : in quam liba partem uiol ontereren¬
pentes magno onorepentmurmure : insiar gilientium destabu¬
ls qua drigarum : neluestice quelicagparta : magnumtemen sonitu

Expanded text:
istris Euronotus temperatus, calidus. Venti Australes quia qui et Favonius, hyemem resolvens, floresque producens: cui dexter Africus, qui et Libs, tempestuosus, tonitrua generans, et fulmina; a sinistris Corus, qui et Argestes, in Oriente nubila, in India faciens serena. Sunt etiam alii quidam peculiares quibusque gentibus venti, non ultra certum procedentes terminum, ut Atheniensibus Scyron, paulum ab Argeste deflexus; Narbonensibus Circius, qui nec ad Viennam quidem magis quam venti, aura et altanus. Aura enim est lenis motus aeris earum sinu concepti, sese ibidem versando pererrantes, et virtutis suae mobilitate in quamlibet partem violenter erumpentes, magno concrepant murmure, instar exilientium de stabulis quadrigarum, vel vesicae, quae, licet parva, magnum tamen sonitum
Abbreviated transcription (Latin):
confinio currit. Omuia pura :
decurbate cumntormento diemiudici duriustinoclam nando presta¬
lantur & e quo hominib: aparentes aerea ibicorpors a chur neluomi
plona cuinsucineat an genesertur oli mpus a nobis auitem ꝑ noetos
cornuntur sidera ut reli qualiomin& &enobris superioruere
e seremusereglo: in seriorautem quiȩc a latonibus humidiscorpora sa
do cȩlum uocatur ande ceparur. en accyxlor in cdluuio
perisse cũmaer turbulen turesset conuerrarinundtr
tes adplari nealiudintelle gitur quã fluctur aerir quut
demens ait e quiburdam montibur ecelir: uelitcomipte¬
nis & coangustatus ordinatione di cogitur a & primitur inuen¬
tas adacitandor pructur ostis que emporandas ꝓdiuerns autom

Expanded text:
confinio currit, omnia pura ac confinio currit, omnia pura ac deturbatae cum tormento diem judicii durius tunc damnandae praestolantur. Ex quo hominibus apparentes, aerea sibi corpora meriplena, cujus vicinia tangere fertur Olympus. A nobis autem per noctem cernuntur sidera, ut reliqua lumina e tenebris. Superior vero et serenus aer coelo, inferior autem, qui in exhalationibus humidis corporescit, do coelum vocatur; unde et Petrus ait coelos in diluvio periisse, cum aer turbulentus esset conversus in undas. test approbari, nec aliud intelligitur quam fluctus aeris, qui, ut Clemens ait, ex quibusdam montibus excelsis, velut compressus et coangustatus ordinatione Dei cogitur et exprimitur in ventos, ad excitandos fluctus, aestusque temperandos. Pro diversis autem
Abbreviated transcription (Latin):
efatus solis aclunȩ uesꝑtinirorientis in colȩ nonsentiunt.
ne matatinor ado ccasu habitontes abstante globoterrarum
neque emmnox auĩdies quamuis eaem toto orbe simule ad positu
globi noctem aut ambitadiem ad ferente tempore enimerpa
alxan dri magnilim ad eait in harabiahora noctis seunda ea¬
dem que: insiciliagoriens in solis defatum: qui fuiti pranio.
omaesunt stelle flamiscrinite repente n ascentes regni
nutationem autpostilentiam autbella ueluentos
estus ueportendentes: quarum aliȩinouentur erran¬
tium modo alie in mobilaserent: omnes forme subipro rep¬
tentrione aliquaeius partenon certa sed maxi me in
candida quȩlactei circuli: nomen aceepit: breuis si¬
mum quo ceruorentur spatium uirdierum ad notatum ÷:
don giramam lxXX. sparguntur aliquando &errantib:
infrelunam uolatus anium nabium que & tempes¬
taetum capax ubiecian patestas ereae suꝑnastile
meritr similia sumu nã supralunã quae aeris a&heri

Expanded text:
ectus solis ac lunae vespertinos orientis incolae non sentiunt, nec matutinos ad occasum habitantesobstante globo terrarum. Neque enim nox aut dies, quamvis eadem, toto orbe simul est, oppositu globi noctem aut ambitu diem afferente. Tempore enim Alexandri Magni luna defecit in Arabia hora noctis secunda, eademque in Sicilia exoriens. Et solis defectum, qui fuit Ipsanio eDe cometis. Cometae sunt stellae flammis crinitae, repente vascentes, regni mutationem, aut pestilentiam, aut bella, vel ventos, aestusve portendentes. Quarum aliae moventur errantium modo, aliae immobiles haerent. Omnes ferme sub ipso septentrione, aliqua ejus parte non certa, sed maxime in candida, quem lactei circuli nomen accepit. Brevissimum quo cernerentur spatium septem dierum annotatum est, longissimum LXXX. Sparguntur aliquando et errantibus infra lunam, volatus avium nubiumque, et tempestatum capax. Ubi etiam potestates aereae supemeritis similia sumunt. Nam supra lunam, quae aeris aetherisque
Abbreviated transcription (Latin):
quod hio breuiorũ c&eris &extrem annimensi rerat : Ter ideo ñdũ expl&is
eo quẽ ad modũ argirtii & greci decursi totiur iuann sui circulo facere uolobant
Ne omino de sersa lege suau&eri initiũ masti mensir a febrdarii fine seiuin gepent:
Ideo ñ ante sextũ salendarũ mastiarũ diem qͥdeum t̃ minũ colentes t̃mina pͥia sier¬
q̃ xxiiͦ mensis Sdem diei seme institue rat in aliũ diem mutaere prursus ñ audo¬
bant : sedhis rite c&ebratis unũ quad racntis int̃ponebant diem:¬

Expanded text:
anni mensis erat. Verum ideo nondum expleto eo, quemadmodum Aegyptii et Graeci de cursu totius circulo facere volebant, ne omnino decisa sua lege veteri, initium Martii mensis a Februarii fine sejungerent. Ideo non sextum Kalendarum Martiarum diem, quia Deum Terminum colentes, Terminalia sio mensis ejusdem die semel instituerat, in aliam diem mutare prorsus non dubitabant. Sed his rite celebratis unum quadrantis diem interponebant
Abbreviated transcription (Latin):
tã quã ab ipso incipiat meritũ cũtã quã debitũ reddat᷑ praemiũ bene q¬
randi ipsalił tas. audiat eunde gratiaȩ p̃conẽ dicentẽ : dr̃ enĩ qͥoperatur
in uob & uelle & operari ꝓbona uoluntate : Et alioloco: Igitꝰ ñ uolentisneo
currentir sed miserentis : dĩ: sũ ꝓculdubiosi homo eius &atis ÷ utratio¬
ne iã utatꝰ ũ posr& credere sperare dilgere. uisi uolla : Neo ꝑuenire
ad palmã suꝑnae uocationis dĩ uisi uoluntate cuc arrerit : qͥ modoerg

Expanded text:
tis, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit . Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
smala priecipitabatꝰ: totius hamani generism assadã nata .. Et adiuno¬
ta partieorũ qͥpec cauerun angelorũ. Iuebat impiedesertionis
dignissimas poenas: Adirã quippedĩ ꝑtin& iustã : quic quid ceca& in¬
domita c̃cupiscentia faciunt libent̃ mali & quicquid manifestis aꝑ¬
tisq poenis patiuntꝰ inuiti: Ñsa necreatoris desistente bonitate:
amalis angelis sub ministrareuitã uuiacẽq potentiã qua subminis¬
tratiosi auferẽt̃: int̃ cidit & hominã quã uis deꝓ pagine uitiata ds¬
taq nascentiũ. formare semina & animare & or dinorremẽ braꝑ

Expanded text:
mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra,
Abbreviated transcription (Latin):
cu pircentia nexiarũ qͥb comites sub inferuntꝰ error & dolor quo
duomala quand o mminentia sentiunt᷑ ea fugitantis inimiinetus
uocetur ma&iur Porpo animꝑ adipiscit᷑ c̃cupiti quãiur ꝓnitior ni
nu quõ id er rore ñsentit. ł delecatione morbida umottꝰ ł uaniu
tã quã fontib: omnis miseria naturat rationalis emanat.¬

Expanded text:
concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniniam id errore non sentit; vel delectatione morbida vincitur, vel etanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ÷: Vndeqͥ ad & lterũ dicit bonũ recte arguitꝰ illa uoce ꝓph&ica
quero ipsũ hominẽ dicitbonũ quẽ putat castũ nescit adultenũ
c̃ indoc trina rerũ bomarũ & malarũ sed inoccultis humanorũ fallitꝰ
norũ uo cans hominẽ bonũ inq̃ putit̃ esse qđ esse nouitbonũ. Et li¬
ins malũ adulterũ & bonũ castũ: sed hunc bonũ dicens. nesoiendo

Expanded text:
Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc b
Abbreviated transcription (Latin):
corporis morte punitus : Mortir quippe suppliciũ : dñs cõminatus fue¬
rat sipec car& sic eũ munerans libero arbitrio ut tam̃ reger&
imperio terrer& exitio Atq inparadis. felicitate tãquã in ũbraui¬
tae unde iustitia custodita in meliora conscender& conlocauit:¬
incp peceatũ ex sul effectus. stirpẽ qͦq: suã quã peccando in setã¬
qua in radice uitiauerat poena mortir & dãnationis obstrinxit
litquicquid plis eillo & simuldãnata ꝑ quã pecciũ c̃iugẽ : ob carnalẽ
c̃ cupiscentiã inqͣ in oboedientiae poena similis r&ributa ÷ nascere t̃
traher& originale peccatũ : qđ traberet̃ꝑerrorer dolores ꝓdiuersos
adillud extremũ cũ desertorib: angelir. uitiatorib: & pomssorib: & c̃¬
soatib: suis sinefine suppliciũ: sic ꝑ unũ hominẽ peccatũ intraũ inmudũ
& ꝑpeccatũ mors &ita inom̃s homines ꝑtransiũ in qͦom̃s peccaueriuiñ

Expanded text:
corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata per quam peccaverat conconcupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine supplicium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines per