comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius ad solam ꝑsonam filii ꝑtinen¬
tẽ tota tͥnitas fecerit: Neꝙ eni
seꝑabilia sunt oꝑa trinitacis.
cus uiea facienda solus spͣs sẽs
nominatus ẽ: An ⁊quando unꝰ
trium in aliquo oꝑe nominat᷑:
uniuersa oꝑa tͥnitatis intelligã¬
tur. Ita ueroe̾: exemplis doceri
potest. sed nonẽ in hoc dii in
moranda᷑. Illud enĩmouet qͦmͦ¬
quomodo dictũsit natude spu
scoͣ. cumfilius nullomodosit
spͣs sci. Neq enim quia munduͣ
istum fecit ds dicieum fasẽ dei
filium. aut ẽe natumde deo. s
factũ. ł creatum. ł conditum.
ł institutum abillo. ł siquid huiꝰ¬
modi recte possumus dicere.
⁊ sit filius uirginis mariȩ. cum
⁊ deillo ⁊ deilla sit natus explica¬
re difficile ẽ. Procul dubionon
sic de illo quippe ut depr̃e. sican
de illa ut de matre natus est.
auid de re aliqua nascitur
quicquid de aliqua re na¬
scitus continuo eius dem
reifilium nuncupari. Ut enim
ommnictam aliam aliter de hoĩe
nascifiliũ. alites capillum. pedi¬

Expanded text:
sonam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autem de illa ut de matre natus est. d ex aliquo nascitur, quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pedi
Abbreviated transcription (Latin):
um enum uirgo quesisset
ab angelo quomodoid
fieret quod einuntiabat.
quandoquidem illa iurũ n̾co¬
ꝯnosceret: Respondit angłs.
sp̃s sanctus suꝑueniet inte ⁊uis¬
cus altissimi obumbrabut cibi
uocabitur. filius di. Et ioseph
cum uellet eam dimittere su¬
spicatus adult̾am quam scie¬
bat nonde se grauidam. tale
esponsum᷑ angło accepit.¬
Noli timere acciꝑe mariam
coniugem tuam. quod eni
inea natum ẽ de sp̃u ẽ. idest

Expanded text:
um enim virgo quaesivisset ab angelo, quomodo id fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret; respondit Angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimvocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepitNoli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea
Abbreviated transcription (Latin):
ic omino granditer. iͤui¬
dentes di gr̃a coͣm̃dat̃.
Quidenĩ natura humana in
homine xpͣo meruit. ut inunitatẽ
ꝑsone unici filii di singłariter ẽẽt
assumpta: quę bona uoluntas
citius bomipropositi studiũ: que
bona oꝑa precesser̃. quibꝰ m̾eret᷑
iste homo unafieri ꝑsona cũdõ:
Numquid antea funt homo:⁊¬
hoc ei singłare beneficiũ p̾stitũẽ
ut singłarit᷑ p̃mereretus dmm.
Nempe ex quo hõ eẽ cepit noͣ aliud
cepit leẽ hõ quamcłifilius: ⁊ hoc
unicus: ꝓpter dñi uerbũ. quod
illo suscepto caro factũẽ. utiq
dͣs. ut quemammodũ ẽ una
ꝑsona quilibet hõ. aĩascilicet
rationalis ⁊ caro. itasit xpcuna¬
ꝑsona uerbuͣ iho. Uñ nature
humane ẽ canta gła. nulli. p¬
cedentibus meritis sine dubita¬
tione gratuitã. nisi quia mag¬
na hie isola cłi grͣa fidelit᷑ ⁊ sobrie
consi derantibꝰ euident᷑ ostendit̾.
ut intelli gant hoĩes ꝑeande̾
gr̃am eiꝰ se iustificare apeocatis.

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nuhoc ei singulare beneficium praestitum est, quo singulariter promereretur Deum? nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse quam Dei Filius: et hoc unicus et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus; ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima, scilicet, rationalis et caro, ita sit Cpersona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis, sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia, fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃m sanedum. ut d̾s
pater uerbum genuerit.⁊
spͣs sanctus hominem. et
patͣ eius de matre uirgine ge¬
nusset: Quis hoc dicere au¬
debit: Hec opus ẽ ostendere
disputando quanta alia se¬
quantur absurda. cum hoc
istud ita sit absurdum ut nul¬
le fidelium aures idualeant
sustinere. Proinde sicut confi
autem natus de sp̃u sancto ⁊
uirgine maria. utraq suba diui¬
na scilicet atq humana. filius
ẽ unicus deipatris om̃ipotentis
de quo ꝓcedit sp̃s sanctus. Quo¬
modo ergodicemus xpͣm natũ
de spͣi sancto. sinon eum gemut
spssanctus: anquia fecit eiun
inquantum aut homoe̾ ups¬

Expanded text:
m sanctum, ut Deus Pater Verbum genuerit, Spiritus sanctus hominem, ex pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere. Proinde, sicut confitautem natus est de Spiritu sancto et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana, Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo procedit Spiritus sanctus. Quomodo ergo dicimus Christum natum de Spiritu sancto, si non eum genuit Spiritus sanctus? An quia fecit eum? in quantum Deus e
Abbreviated transcription (Latin):
głam quasi unigeniti apatre ple
płenum gr̃e ⁊ueritatis. Quod ait
uerbum carofactum ẽ hoc ẽ plenũ
gr̃a. Quod ait głã quasi unige¬
niti apatre : hoc ẽ plenum u̾itat᷑.
Ueritas quippe ipsa unigenitus di
tura. Grã suscepit hoĩem tan¬
ta unitate ꝑsone. ut idem ipse
ẽẽt ⁊iam hominis filius. idem
ria. Et utiq sp̃s sc̃s di donũ est.
quod quidem upsum e̾ equale
hominem natiuitas xpͣi. qͥd
aliud quam ipsa grͣa demoͬstrat̃.¬

Expanded text:
am quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei tura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem ria. Et utique Spiritus sanctus Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
ł minuitͥs formam di. ac ꝑhoc
minorest factus:⁊ mãsit equał.
utrͣmq unus sicut dictũẽ. Sed¬
ꝑphominẽ minor. Unus dĩ
filius idemq hominis filius.
unus hominis filius idemq di
filius. Nonduo filiiłi. ds̃ ihõ
sed unus di filius d̃s sine mito.

Expanded text:
vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus et mansit aequalis: utrumque unus, sicut dictum est, sedhominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio,
Abbreviated transcription (Latin):
ut quanta dignũ ẽ canta
dicantur. quamius abhonune
diqne dici non possint. Quisnt
hoc solum congruentibꝰ explicet
uer: quod uerbũ caro factũẽ: ⁊ ha¬
bitauit innob̾. ut crecłemꝰ
incdi pr̃is omĩptis unicumfi
maria: Quippe uerbum caro
factũ ẽ. adiuinitate carne suscep¬
ta. nõ non incarnem diuinitatẽ
inutata. Carnem porro hichõĩẽ
debemus acciꝑe. aparce cotiun
significante locutione. Sicut
dictum ẽ. qͣm ex oꝑibꝰ legis non
iustificabitus omĩs caro .i. oĩs ho.
in illa susceptione fas ẽ dicere de¬
ĩ peccati nexu oĩmõ liberam.
non qualis de utroq sexunascit̾
pconcupiscentiã carñis cum obli¬
gatione delicti cuius reatus re¬
genesatione diluitur. sed qualẽ
de uirgine nasci oportebat᷑. quẽ
fides matris non libido conceꝑat.
Quod si ꝑnascentem corrumꝑet
eius integritas. non iam ule de
uirgine nasceret̾. eũꝙ falso qd̾
absit natũ de uirgine inai ia.
tota confiteretus eccła quȩ imi¬

Expanded text:
ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omni? Ita quippe Verbum caro factum est, a divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est in illa susceptione fas est dicere deomni peccati nexu omnimodo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis, cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides 820 matris, non libido conceperat. quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imi
Abbreviated transcription (Latin):
significatus ꝑturbatio qualis est
inanimo irascentis hominis: sed ex
humanis mocibus cranslatouoca¬
bulo. ui clicta eiꝰ quȩ non nisi us¬
ta ẽ ire nomͣ accipit. Quod ergo
ꝑmediatorem reconciliamu do.
i accipimus sp̃m scm. ut ex inimi¬
eiꝰ efficiamur filii. quottriot enĩ
spũ di agunt̾ hifilii sunt di. hecẽ¬

Expanded text:
significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : hae
Abbreviated transcription (Latin):
t ne ipsam saldem fidẽ
sicͣ homines arrogarẽt.
ut nͣ intelligerent di¬
uinitus eẽ lonatam. sicut idẽ
exoꝑibus neforte quis excollet.
Eͥt ne putarencur fidelibus
bona oꝑa de futura: rursus ad¬
iecit. Ipsius enim sumus figmͣ¬
nis. quȩ preparauit ds̃ ut in illꝰ
ambulemus. Tunc ergo effici¬
mur uere liberi. cum ds nos
fingit .i. format icreat: non
ut homines qd iam fecit. sedut
bonihomines simus quod nc
grͣa sua fecit. ut summus inxp̃o¬

Expanded text:
t ne ipsam sibi saltem fidem sic homines arrogarent, ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursum adjecit: Ipsius enim sumus figmenis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est, format et creat, non ut homines, quod jam fecit; sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit: ut simus in
Abbreviated transcription (Latin):
in nroscło. E̾ quia di uerbuor
Ns enĩ erat uerbum. hõ aut qr ĩ
unitate ꝑsone accessit uerbo aĩa
rationalis icaro. Quo circa inquã
nicus nõ grͣa sed natura ut eẽt
uam plenus grͣa factus ẽ ⁊ hoĩs fi¬
liꝰ. Idem ipseẽ utrũq ⁊ exutroq
unus xp̃o. quia cum informa

Expanded text:
 quia Dei Verbum; Deus enim erat Verbum : homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quanFilius, non gratia, sed natura, ut esset etiam plenus gratia, factus est et hominis filius: idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Quia cum in forma
Abbreviated transcription (Latin):
impia suꝑbia deserentibris
dm. iihuius aeris iniam
cauginem de suꝑna oelesti
habitatione de iectis residuͣs
numerus angłorum in xtͣna cũ
d̾obeatitudine. et scĩte : ꝑma̾sit.
N ec enĩ exiino angĩo lapoo atq
damnato. ceti ꝓpagati sunt.
ut eos sicut homines originale
malũ obnoxie succesionis uin¬
culis obligaret. atꝙ uniu̾sos cra¬
het addebitas penas. sed eo qui
diabolus factus ẽ cuͣsociis impie¬
tatis elato. ⁊ ipsa cumeis elatione
ꝓstrato: cetͣi pia obedientia dño
coeserunt. accipientes ⁊ iam qd
illinon^ abuerunt certamsci¬
entiã. qua eẽt de sua sempit᷑na
inu quam casura stabilitate
ut quoniã non tota multitu¬
do angłorũ dm deserendo
pierat. ea qͣue ꝑierat inꝑpetua
ꝑditione remaneret. que auͣt
cumdec illa deserente ꝑstiterat.
de sua certissime cognita sẽꝑ
futura felicitate gauderet:

Expanded text:
impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet:
Abbreviated transcription (Latin):
lia uero creacura racionaliꝰ.
quȩ in hominibus erat
na illa diabolica minuerat sup¬
pleret. Hoc enĩ ꝓmissũ ẽ resur¬
um numerositate fraudacur.
Sed uberiore uam copia forcasse
regnabit. Neq enĩ numerum
aut scoͣrũ hominuͣ auit inmund.
demonu nouimus. in quorũ locũ
succedentes. filii sõę matris. quȩ
sterelis apparebat intͣris. mea
pace de qua illi ceciderant. sine
ullo tp̃is tͣmino ꝑmanebunt.
Sed illorũ ciuium mumerus.
siue quiẽ siue qui futurus est
ĩcoͣcẽplatione ẽ eius arcificiᷤ. qui
uocat eaquȩ non sunt cãquã ea ꝗͣ
tadisponit. Uerum hec pars
generis humani. cui liberatio¬
mericis oꝑusuorũ reparipocest:
absit. Quidenĩ boni oꝑaripotẽ
ꝑditꝰ: nisi quantũ fierit aꝑdicioe
reꝑatꝰ. Numquid liberoro¬
luntatis arbitrio: & hoc absit.¬

Expanded text:
alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat,na illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resursuorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae tia. Verum haec pars generis humani, cui liberatiomeritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
ai libo arbicrio male uteñ
uendo occidit. sed se occiden do
noniuuit. Nec seipsum potͣit se¬
suscitare cum occiderit. ita crim
libero peccaretur arbitrio. iucto¬
re peccato ammissum ẽ: ilibe¬
rum arbitrium. Aquoenun
aius deuictus ẽ huic seruus ad¬
diccus ẽ. Petri cerce apłi ẽ istasen¬
tentia. quecum uera sit. qualis
queso pocest serui addieti eẽ liber¬
tas: nisi quando eum peccarede¬
lectat. Liberalit̾ emi seruit. qui
sui dñi uoluntatem libentes
facit. acꝑhoc ad peccandũ liberẽ
qui peccati seruus ẽ: unde aduis¬
ce faciendum liber nonerit.
Nisi apeccato liberatus. &̃ iusti¬
cie ceꝑit seruus. Iposae̾ ueraliber¬
tas. ꝓpt̾ recte faciendi licentiam¬
obedientiam. sed ad benefaciẽ¬
dĩ ista libertas. un̾ erit homini
abdicto ⁊ uendito nisi redimat
ille. cuius illa uox ẽ. Siuos fi¬
luis libuu̾it tcͣ uere lib̾i eritis:
Quod an quam fieri in hoi̾e
incipiat: Quomõ quisꝙ delib̾o
arbitrio in bono głatur oꝑe. qͥ

Expanded text:
Libero arbitrio male utens vendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit, ita cum libero peccaret arbitrio, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est. Petri certe apostoli est ista sententia ; quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat. Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus, esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera libertas + propter recte faciendi laeobedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat ille cujus illa vox est: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic dictũ accipiamꝰ nõuolentĩ
neq currentis sedmiserentis est
di. tamquam diceretur non
sufficit sola uoluntas homĩs
sinonsit ⁊ĩ misericordia dei.
Ae ꝑhoc sirecte diccumẽ non uo¬
lentis hoi̾s sed miserentis ẽ dĩ
quia iduoluntas hoĩs sola nõ
implet. cus non econtrario¬
recte drͣ. non miserentis dei sed
sola nõimplet. Porro sinullus
dicere xp̃ianus audebit non
miserentis di sel uolentis est
hom̃ĩs. Ne apł̃s aꝑtissime contradicat.
restat ut ꝓptͣa recte dictũ intelligat᷑
nonuolentis neꝙ currentis sed mi
serentis ẽ cłi. ut cotũ det̾ do. quihõis¬
dam: iadiuuat ꝑͣatam. Precedit
enĩ bona uoluntas hoĩs multałi
dona. sed non om̃ra. quȩ aut nõ
p̃cedit ipsa in eis ẽ ĩpsa. Namq
utr̃mq legitur insci̾s eloquiis. ⁊ mĩa¬
uelit. Cur enĩ ammonemur orare
accipiamꝰ: Nisi ut abillofiat qsau i

Expanded text:
ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non erecte dicitur: Non miserentis Dei, sed cordia Dei non implet. Porro si nullus dicere Christianus audebit: Non miserentis Dei est, sed voluntatis hominis, ne Apostolo apertissime contradicat, restat ut propterea recte dictum intelligatur: non volentis, neque currentis, sea Dei miserentis, ut totum detdam et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et mie frustra velit. Cur enim admonemur orare accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod
Abbreviated transcription (Latin):
terum ne quisquã ⁊smon
de oꝑibus. deipso gletur lib̃e¬
abipso incipiat mericũ. cuitam¬
quam debitum recddat᷑ penuũ
bene oꝑandi. ipsa libertas audiat
eundem gr̃e p̾conem dicentem.
oꝑari hona uoluntate. Et alio
loco igitur non uolentis neq cur¬
rentis. sed dei miserentis ẽ. Cum
ꝓculdubio sihomo eͤcatis ẽ ut ratio¬
ne iam utatus. non possit iaor¬
credere sꝑare diligere nisi uelit.
Nec ꝑuenire adpalmã suꝑne
uocationis di. nisi uoluntate
cucurrerit: quomõ ergonõ uo¬
lentis neq currentis sed miseren¬
tis ẽ di: His quia upsa uolun¬
tas. sicut scriptum ẽ adn̾oꝑͣat̾:¬

Expanded text:
tem ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libeab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, o bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire avocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, nisi quia et ipsa voluntas, sicut scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
enehatur itaq ui ta damp¬
natione genus humanuos.
l om̃s erant ire filii. de qua scripcuẽ.
aranea meditabantur. De qua
ira dicit etiam iob. ho enĩ natus
exmuliere. breius uite: ⁊plenus
irȩ. Dequa ira dicit ⁊ dominus iħs
Qui credit infilium habet uitã
et̾nam. quiau̾t non credit filio
nonhabet uitam ȩc̃nã. sed iradi
manet suꝑeũ. non ait ueniet sed
manet suꝑeum. Cum hac quip
pe omnis honio nascicur ꝓpter
quod dicit apłe. fiumus enim ⁊
nos natura filii ire. sicut ⁊ ceceri.
Inhac ira cum eent homines ꝑori¬
ginale peccatum tanto grauius
⁊ꝑicios us quanto maiora łplura
insuꝑ addiderunt. necessarius erat
mediator hoc ẽ reconciliator. qui
hanciram sacrificii singłaris. cuiꝰ¬
erant umbre omĩa sacrificia. legi

Expanded text:
enebatur itaque justa damnatione genus humanum, et omnes erant irae filii. De qua ira scriptuaranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo enim natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit et Dominus Jesus: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem non credinon habebit vitam; sed ira Dei manet super eum . Non dixit, Veniet; sed, manet super pe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legi
Abbreviated transcription (Latin):
in sectationẽ dui tęxit. nec uolun-¬
tati potestatẽ ã miscuit. qͦ ad huc¬
uiuentis fr̃is auctor itate cõp̃ssus
.ẽ. Cõtẽplabat᷑ enĩ de eo qͣntã
constantiã ꝓ retinenda qͦndã
miles habuisset. Porro ualenti¬

Expanded text:
insectationem diu texit nec uoluntati potestatem admiscuit, quoad uiuentis fratris auctoritate conpressus est. contemplabatur enim de eo, quantam constantiam pro retinenda quondam miles habuisset. Horum an
Abbreviated transcription (Latin):
S pꝰ ħ contigit. ut dñi initꝰ sibi
plagas iuderet in missas. Filiꝰ enĩ
eiꝰ egrotans. circa ipsas portas
mortis
agebat᷑ ꝑiculo. Con
passiones. Cognoscers¬
uirũ sacͣcissimũ quẽ punire
minabat᷑. uenire ad palatiũ
lius ueniens ad palatiũ. uidenq
pͥncipis filiũ oirca mortẽ. ad
uitã eũ remeaturũ e̾e̾ ꝓmistit.
tismate potiret᷑. Et ħ cũ d ixifs&:
di qͦd baptismatis tẽpore ꝓ. ini¬
serat memor: scđm stultũ he¬
rodẽ. p̾sentib arrianis filiũ
baptizari p̃cepit. Quo gesto:
mox infans t̃minũ uitȩ sortitꝰ
& noxiã uiris urandi s iudicats
ueritatẽ. in sacrũ tẽplũ ueniers
de mosthenes suꝑ imꝑiales epu¬
las constitutꝰ. Qͥ dũ doctorem
basiliũ culparet: barbarismũ
fec̾. Tc̃ sc̃s basiliꝰ subridens. uidi¬
mus ait sine litt̾is demosthenẽ.
ait basiliꝰ. Tuũ. ẽ. depulm̃tariis
ta decoquere. E¬

Expanded text:
 contigit ut divinitus sibi plagas videret immissas. Filius enim ejus aegrotans, circa ipsas mortis portas agebatur periculo. Sed passiones. Cognoscensvirum sacratissimum, quem punire minabatur, venire ad palatium latium, vidensque principis filium circa mortem, ad vitam eum remeaturum esse promisit, tismate potiretur. Haec cum dixisset, di quod baptismatis tempore promiserat, memor, secundum stultum errorem praesentibus Arianis filium baptizare praecepit. Quo gesto, mox infans terminum vitae sortitus et noxiam jurisjurandi judicans veritatem, in sacrum templum ingressus, Demosthenes, super imperiales epulas constitutus, qui dum doctorem mundi culparet, barbarismum fecit. Tunc sanctus Basilius subridens: Vidimus, inquit, sine litteris Demosthenem. ait Basilius: Tuum est de pulmentariis na decoquere.
Abbreviated transcription (Latin):
cas litt̾as adinuenit. & utrũq
testam̃tũ in linguã ꝓpͥã trans¬
tulit. & scđm arrianoꝵ sectã
depͣuauit. Ipsi deniq gothi
pꝰ modicũ int̾uallũ amaricia
maximi ducis fame cõpulsi
aualente defecert̃. & ꝑ traciã
sese diffuder̃. Contra qͦs ualens
egressus deantiochia: bellũ in¬
structissimũ ꝑauit. Ubi statĩ pͥmo
congressionis ĩpetu contͣbatȩ
inilitũ turmę. nuda peditũ
d eseruere p̃sidia. Moxq legio
ciatus. cũ in cuiꝰdã uillulȩ casa
iateret absconditꝰ. ab in seqñti¬
bus hostib dep̃hensꝰ. subiecto

Expanded text:
litteras adinvenit, et utrumque Testamentum in linguam propriam transtulit, et secundum Arianorum sectam depravavit. Ipsi denique Gothi post modicum intervallum avaritia Maximi ducis fame compulsi, a Valente defecerunt, et per Thraciam sese diffuderunt. Contra quos Valens egressus de Antiochia bellum instructissimum paravit. Ubi statim primo congressionis impetu, conturbatae equitum turmae nuda peditum deseruere praesidia. Moxque legionciatus cum in cujusdam villulae casa lateret absconditus, ab insequentibus hostibus deprehensus, subjecto
Abbreviated transcription (Latin):
ait infelicissimo seni. Uetus¬
pauit te os tuũ & ñego . &¬
& labia tua testant᷑ adu̾sũ te. Cũ¬
q hic languor cunctis innotius¬
set : de syria st̃ expulsi. s ad phã¬

Expanded text:
 infelicissimo ait seni: Vetuspavit te os tuum, et non ego; labia enim tua testantur adversum te. Cumque hic languor cunctis innotuisset, de Syria quidem expulsi, et ad Pam
Abbreviated transcription (Latin):
sione uigiliȩ. ymni ⁊ antiphonȩ
in ȩcołia mediolanensi pͥmũ. ce¬
pert̃ cȩlebrari. Cuiꝰ celebritatis
consuetudo inde ꝑ om̃s ꝓuintiaᷤᷤ
emanauit.S dũ hȩc initalia
gerunt᷑. ualens dõ o dibilis imꝑa.¬
tor morientis partib orudeli
monachi militarent. & nolenteᷤ

Expanded text:
sione vigiliae, hymni et antiphonae in Ecclesia Mediolanensi primum coeperunt celebrari, cujus celebritatis consuetudo inde per omnes provincias emanavit. Sed dum haec in Italia geruntur, Valens, Deo odibilis imperator in Orientis partibus crudeli mo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣttuor seithiȩ gentes .i. gothi.
ypogothi. gyppedes. & uandali
una lin gua utentes & nichil
aliud nisi tantũ nom̃ mutantes
biꝑtito agmine danubiũ tran¬
siert̃. Si qͥdẽ gens huoꝵ eos
ab antiqͥs eoꝵ sedib expulit.
Terant his gentib duo duces.
frigidernꝰ. & atalicus. Qureũ
int̾ se dissiderent ac bello dese¬
uirent. atalicus adualentẽ con¬
fugiũ fecit. Ualens autẽ memo

Expanded text:
quatuor Scythiae gentes, id est Gothi, Hypogothi, Gippedes, et Vandali una lingua utentes, et nihil aliud nisi tantum nomen mutantes, bipartito agmine Danubium transierunt. Siquidem gens Hunnorum eos ab antiquis eorum sedibus expulerat. Praeerant his gentibus duo duces, Frigidernus et Athalicus. Qui cum inter se dissiderent ac bello desaevirent, Athalicus ad Valentem confugium fecit. Valens autem memo
Abbreviated transcription (Latin):
tione roborare: nullũ apicẽ
ĩpiã firmare contendet. cõmota
ẽ. eiꝰ dext̾a. eãq subito tremor
inuasit. Tc̃ eiꝰ aĩo t̃rore cõpleto
ãbab manib cartã rupit. Osten
insidiis liberauit. ꝑ ea quȩ in
isto conrigere: signũ ꝓprie

Expanded text:
re, nullum apicem impiam firmare contenderet, commota est ejus dextera, eamque subito tremor invasit. Tunc ejus animo terrore completo, ambabus manibus chartam rupit. Ostendinsidiis liberavit; et per ea quae in isto contigere, signum propriae
Abbreviated transcription (Latin):
& nobił. & illo tẽpore millenariꝰ
qͦ uilianꝰ electionẽ militib suis
lege ꝓposuit. ut aut sacrificarent
belli necessitatẽ int̃ uiros miliꝰ¬
teret. Cũq uox om̃iũ ei cõmu¬
nit̃ ꝓclamasset dicentiũ se qͦq¬

Expanded text:
et nobilis, et illo tempore millenarius quo Julianus electionem militibus lege proposuit, ut aut sacrificarent, belli necessitatem inter viros militeret. Cumque vox omnium communiter proclamasset dicentium se q
Abbreviated transcription (Latin):
frigidernũ auxiliũ tulit. Itaq
ualentis augͦti fretus auxilio
frigidernũ atalicus suꝑauit.
Cuiꝰ beneficii gr̃a gothi sup¬
plices poposcert̃. ut eis epĩ aqͥb
regulã fidĩ disce̾nt mitt̾e̾nt᷑.
Tẽ ualens usus maligna praui¬
tate doctores arriani dogna¬
tis misit eis. aqͥb pͥmȩ ruduñta
fidĩ susceper̃. S & uulfila qͥdã

Expanded text:
Frigidernum auxilium tulit. Itaque Valentis Augusti fretus auxilio Frigidernum Athalicus superavit. Cujus beneficii gratia Gothi simplices poposcerunt, ut eis episcopi, a quibus regulam fidei discerent, mitterentur. Tunc Valens usus maligna pravitate doctores Ariani dogmatis misit eis, a quibus prima rudimenta fidei susceperunt. Sed et Vulfida quidam
Abbreviated transcription (Latin):
illi. ut aut flecteret basiliũ.
qͥtinꝰ dogmati cõmunicaret
eudoxiĩ. aut hoc fac̾e̾ nolens
urbe peltetur. Audiens enĩ
głam tanti uiri. noluit ei ꝑse¬
fortit᷑ eiꝰ iacula deuitaret. fieret
cęt̾is clarior imago uirtutis. S¬
huiꝰ machinam̃ta uelut tela
nens ut tẽpori pareret. & non
tantas ȩccłas ꝑpt̃̾ paruã dogina¬
tũ subtilitatẽ uexari pateret᷑.
ꝓmittebat etiã imꝑatoris amioituaᷤ.¬
& multa beneficia ꝓpt̾ hec a¬
plurimis offerenda. Uerũ ille
uir scĩssimꝰ ait adolescentib
hȩo u̾ba congruere. Illi inqͥt &
illoꝵ similes talia ꝓmissa respi¬
cunt. Nã qͥ diuinis saginant᷑
mortis spes ãplectiuit᷑. Et ad iec̃.
hanc stulticiã sẽꝑ habe ȩxopto.
Quẽ cũ egredi uberet. ut qͥd de¬
beret face coguaret. sententiãq
suã alt̾ã die deꝓmeret: fertur
etiã cras ipse regredior. dũ iͦ sen¬
tentiã tu ñ ꝑ mutes. s utere mi¬

Expanded text:
ns, ut aut flecteret Basilium, quatenus dogmati communicaret Eudoxii, aut hoc facere nolens expelleretur. Audiens enim gloriam tanti viri, noluit ei prfortiter ejus jacula devitaret, fieret caeteris clarior imago virtutis. Hujus machinamenta, velut tela nens ut tempori pareret, et non tantas Ecclesias propter parvam dogmatum subtilitatem vexari pateretur. Promittebat etiam imperatorias amicitias, multaque beneficia, propter haec plurimis offerenda. Verum ille vir sacratissimus ait adolescentibus haec verba congruere: Illi, inquit, et illorum similes talia promissa respiciunt. Nam qui divinis saginanturmortis species amplectuntur. Amicitias Hanc stultitiam semper habere exoro. Quem dum egredi tunc juberet, ut quid deberet facere cogitaret, sententiamque suam altera die depromeret, fertur etiam cras ipse regredior, dummodo tu sententiam non permutes: sed utere mi
Abbreviated transcription (Latin):
adeo contriuit. ut meotidas pa.¬
ludes eõs expetere cõpelleret.
S eos rursꝰ illuc insecutꝰ. dũ situ
& difficultate locorũ ĩpediretur
troianos qͥ si cãbriã habitabant.
sibi in auxiliũ euocauit. Quib
ȩtiã tributa si ei auxiliarent᷑¬
decennio indulsit. Qua ꝓmis¬
sione animati. cũ ee̾nt gnari

Expanded text:
adeo contrivit, ut eam Meotidas paludes expetere compelleret. Sed rursus eos illuc insecutus, dum situ et difficultate locorum impediretur, Trojanos, qui Sicambriam inhabitabant, sibi in auxilium evocavit. Quibus decennio tributa, si auxiliarentur, indulsit. Qua promissione animati, cum essent locorum
Abbreviated transcription (Latin):
dogmatis assertor. qͥ mediola-¬
nensiũ dui tenuerat p̃sulatũ
cutꝰ. ẽ. Notis aꝑte uiri eruditi
diuinis eloquiis. qualẽ oporteat
ẽẽ pontific̃e. & qͥa ñ decet eũ
u̾bo solũ. s etiã conũsatione gu¬
b̾nare subiectos. & totiꝰ semet
ipsũ imitatorẽ uirtutis ostende.
testẽq doctrine conu̾sationẽ
bonã habere. Talẽ itaq inpon-¬
tificali constituite sede. cui
& nos qͥ gub̾namꝰ ĩꝑiũ sincer
nr̃a capita sũ mitamꝰ. & euis
monita dũ tanꝗͣ homines deli¬
querimꝰ necessario ueluti curan
magis ipse decerneret. sapiens
& puis existens. At ille. Supra
gentes. meliꝰ pot̾itis eligere. Tc̃¬
pali sede tractabant. S ut asso
faciebant. alii hc̃. atq alii illũ
ordinari petentes. Cũq int̾ ca-¬

Expanded text:
dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, cutus est: Nostis aperte, eruditi divinis eloquiis, qualem oporteat esse pontificem, et quia non decet eum verbo solum, sed etiam conversatione gubernare subiectos et totius semet ipsum imitatorem virtutis ostendere testemque doctrinae conversationem bonam habere. Talem itaque in pontificali constituite sede, cui et nos qui gubernamus imperium sincere nostra capita summittamus et eius monita, dum tamquam homines deliquerimus necessario, veluti curantmagis ipse decerneret sapiens et pius existens. At ille: 'Supergentes, melius potpali sede tractabant. Verum civitfaciebant, alii hunc, alii illum ordinari cupientes. Qui enim
Abbreviated transcription (Latin):
iergo factus ẽ hõrectũ. ut
inanere inearecticudine poᷤ¬
libet horuͣ elegisset. dĩuoluntas
fieret. aut ⁊̃ abillo. aut cerce de illo.
di. de illo factae̾ uoluntas di: qui
exeadem massa ꝑditionis. quȩ de
illius stirpe ꝓfluxit: fac̃ aliuduaᷤᷤ
inhonorem. aliud in contumeliã.

Expanded text:
ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine poslibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam :
Abbreviated transcription (Latin):
am neq ꝑ ipsum liberarem
factus ee̾t adam hõ.s. rectus me¬
diatore .s. non opus erat. Cumuͦ
genus hcimanum peccã longe
seꝑauerunt ado. ꝑmediatorem.
quisolus sine pecco natusẽ. ⁊ urit
occisus. reconciliari nos oporcebat
doͣ. usq ad carnis resurrectionem
inuitam etͣnam. Et ut humana
supbia phumilitatẽ dĩ argueret᷑.
acsanaretur. idemons traretur hõi
qua longe acło recesserat. cũꝑin
carnatum dnm reuocaretur. et exẽ¬
plum obedientię ꝑhoi̾em dm̃ con¬
cumaci hõi pͣberetur: iunigenito
suscipiente formam serui. quȩ
nichil anͣmeruerat. fons gr̃e pan¬
det̾: ⁊ carnis ⁊̃ resurrectio redemp¬
tis ꝓmissa in ipso redemptore p̃¬
monstraret̾: ⁊ꝑeande̾ naturam
quamse decepisse lȩtabat̾. diabolꝰ
tanto mecliatoris sacramͣto apͣ¬
scientibꝰ uicleri ⁊ dicipotest. aut
tantũ uideri ⁊ sidiciñpotest.

Expanded text:
am neque per ipsum liberaremufactus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolutanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
empꝰ auͣt quod intͣ hominis
mortem: i ultimã resurrec¬
cionem positumẽ. animas
abditis receptaculis continet sic. ut
una queq dignae̾ ł requie. ł erum¬
na proeo quod sortita ẽ incarne cũ
uuieret. Neq negandũẽ defunc¬
torũ animas pietate suorũ uiuen¬
cumuiuerent. ħ sibi ut postea
possint ꝓdeẽ meruerunt. Est it
auidam iuiuendi modus nectã
bonus ut nõrequirat ista post mor¬
tem. nectam malus. ut einon pro¬
sint istapost mortem. Est uero
talis inbono ut hec nonrequirat.
Etẽ rursus talis ininalo. ut nec his
ualeat. cumabhac uita transierit
adiiuari. Quocircalnc om̃e me¬
ritum comꝑat᷑. quopossit post
hanc uitam releuari quispiam
ł grauiari. Nemose auͣt spet. qd̃¬
hic neglerit. cumobierit apud
dñm ꝓinereri. Nonigitus ista
quę ꝓdefuntis comiendandis
frequentat eccła. illi apłice sunt
aduersa sententie. quadictuore̾.
Imͣs enuĩ astabimus ante tribu
sibi ouuisq cumincorpore uiueret
comꝑauit. ut ei possint istapdce.

Expanded text:
em, inquit, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet; sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne cum viveret. Neque negandum est, defunctorum animas pietate suorum vivencum viuerent, hæc sibi vt postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam viuendi modusbonus ut non requirat ista post mortem, nec tam malus ut ei non prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut haec non requirat; et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum ab hac vita transierit, adiuuari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam releuari quispiam vel grauhic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribusibi quisque cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possint ista prodesse.
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionẽ uõ. facto
uniuerso implecoq ui¬
dicio. suos fines habebut
utraq tñ angłorũ ⁊ ho̾rũ. Istis
uoluntas. illis facultas: Nõpot̾it
ulla eẽ peccandi. ł ulla cõditio oro¬
sedmbeatitudine isti alius alio
p̃stabilius. inmiseria uero illi
alius alio colerabilius ꝑmanebt̃.¬

Expanded text:
ost resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebuntutraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moSed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permaneb
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o. Scipendiũ poꝑe militiȩ debi¬
tũredlitur nondonatur. Ido diri sti¬
pendium pecc̾imors ẽ. ut mortem
peccͬo non u merito illatam. sed
debitam demonstraret. Grãuero nͥ
ẽe dĩ munera. quibꝰ cum uita etͣ¬
nareddit̾. quid nisi gr̃a ꝓgr̃a reddit̾¬

Expanded text:
nostro . Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia reddit
Abbreviated transcription (Latin):
inea salute inquaconditꝰ
erat custodire uoluisset eumq
oportuno tempore pꝰ genitos filioᷤ
sine intͣpositione mortis ad melio
raꝑducere. ubuam nonsolum
peccm cõmitt᷑e. sed neo uolunta¬
tẽ posset habe peccandi: siadꝑ
manendũ sine peccato sicut factꝰ
erat. ꝑpetuã uoluntatẽ habitur
eeͣ pͣsciret. Quiauo eũ male usurũ
libero arbitͥo hocẽ pecci ẽẽ pscie
bat. ad hoc potius ꝑauit uolun¬
tatemsuã. ut bene ipse faceret
ĩ de male faciente. acsihoĩs
uoluntate mala non euacuaret̾.
sed nchilominꝰ impleret̾ oipotẽ¬
tis bona.¬
tis bona. Qualem oportuit pͥus
iceni oportebat pꝰ hoĩem fieri.
iatbene uelle posset unale.
Niec gratis sibene. nec inpune
simale. Posteauo̾ sicerit ut male
uelle nͣpossit. nec io libo carebit
arbitͥo. Muito quippe liberus
erit arbitͥũ qd omĩno ñpot̾it ser¬
iuire peccato. Neq enĩ culpanda
ẽ uoluntas aut uoluntas nõ est.
aut libera dicendaẽ quabeatisic

Expanded text:
in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccbat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bonabat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret ic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, au
Abbreviated transcription (Latin):
salutem quos benigne pͣdestinauit
adgrͣam. Quantum enĩ adipsos
attinet qd cłs noluit fecerunt. quã¬
cũuõ ad oĩpotentia̾ di nullomodo.
idefficere ualuer̃. Hoc quippe ipso
Quodcontra uoluntatem fecerut᷑.
eius deipsis factae̾ uoluntas eius.
ouisita sunt inom̃s uoluntates eiꝰ.
ut miro uneffabilimodo ñfiat p̃t̾¬
tatẽ fit: qr hoc nõfieret sinͣsineret
necutiq nolens sinit. seduolens.
Noͣsineret bonus fierimale: nisi
oĩps ⁊de malo facere posset bene.
imalis uolurtatibꝰ conueniunt.¬
liquando aũt hõbonauolun¬
tate uult aliquid quodds ñ
pot᷑. T̃amquãbonus filius patrem
uelit uuere quẽ dñs bonauo¬
luntate uult mori. Et rursus fieri
potest. ut hoc uelt hoͣ uoluntate
mala. &uodđs uult bona uolun
cate. łut simalus filius nelit
moriprẽm. uelit hoc id̾s. Nem¬
consonat. quãuis aliud uolentis.
quã huius idemuolentis impietaᷤ.
tantũ int᷑ ẽ quid uelle sit hõi qͥd

Expanded text:
 ad eorum salutem quos benigne praedestinavit  ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro etatem. Quia non fieret, si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. malas voluliquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nemconsonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid
Abbreviated transcription (Latin):
deasdõ: ut inta libꝰ questionibu
ad suȩ capacitatis consi deratione
reuocaret hoĩem. Uerbo qͥde᷑ breu
deat doͣ. si aut cap̃ magis ñ inuenit
quidrespondeat. Uidec enĩ si capit
uniu̾sum genus humanũ. tas
iusto iuidicio diuino. inapostati¬
ca radice dãpnatũ. ut ͣ sinullꝰ
inͣ liberaret᷑. nemo recte posfit cłi
uituꝑare iustitiã:⁊ qͥliberantur
sic quoq oportuisse liberari. ut
expluribꝰ nonliberatis. atq indãp¬
natione iustissima derelictis. ostũ¬
det̾ quid mer uisset uniu̾sa consꝑ¬
sio.⁊ quod ⁊̃ istos debitũ udiciuor
subueniret. ut uolentiũ de siris
meritiᷤ gloriari oe os obstruat᷑. et qͥ¬
ec sunt magna oꝑaclñi.
exauisita in omnes uolun¬
tateseius: itamsapient᷑ exquisita.
ut cumanglica ⁊ humanacreat̾a
peccass et .i. noneuod ille sed quoduo¬
luit ipsa fecisset. ĩꝑeandem creat̾e
uoluntatẽ qua factũ. quod creator
noluit. impleret ipse quoduoluit.
bene utens ⁊ malis tamquã sũme

Expanded text:
 Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, deat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; ec sunt magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus : et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe
Abbreviated transcription (Latin):
adium̃ta mortuorũ aualescumq
uiuorũ consolationes sunt. Quibꝰ
au̾it ꝓsunt. aut adhocpsunt. ut
sit uero remissio. aut cerce ut
collerabilior fiat ipsadamnatio.¬

Expanded text:
adjumenta mortuorum, qualescunque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut certe ut tolerabilior fiat ipsa damnatio.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuminatur. Aut cerde sic dic tũ
ẽ. qͥoͣs hoĩes uult saluos fieri. No̾
noluit facere apͥeos quos dicit.
acturos fuisse penitentiã si feciᷤ¬
set: sed ut om̃s hoĩes. oe̾ genꝰ hu¬
manũ intelligamꝰ. ꝑ quascumq
differentias distributum. reges.
pͥmates. nobiles: uignobiles. subli¬
mes humiles. doctos: ⁊ uidoctos
integͥcorporis. debiles. ingeniosoᷤᷤ
tardicordes. fatuos. diuites. pau¬
ꝑes. mediocres. mares. feminas.
infantes. pueros. adolescentes
fessi onibꝰ om̃ibꝰ. inuoluntatuo¬

Expanded text:
et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, rofessionib
Abbreviated transcription (Latin):
ergo oe̾ holus om̃e holerũ genus:
itaillic oͣs hoĩes oͬe hoĩũ genus
intelligere possumꝰ. Uel si quocũq
aliomodo intelligipotest. dumtͣn
credere nõcogamur aliquid õipo
celo siue intͣra sicut u̾itas cantal:
Omĩa quecins uoluit fecit. Pofet¬
to facere noluit qd cũq nõ fecte¬

Expanded text:
um genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipocoelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noluit quodcumque non fec
Abbreviated transcription (Latin):
mĩam pͣstabo cuimisericors fuero.
Qenĩ nisi insipiens dm̃ iniauuͣ
putet. siue idiciũ penale in¬
indigno: Deniq infert ⁊dicit.
Igitur non uolentis. neq curren¬
tis. sed miserentis dĩẽ. Ambo itaq
gemini natura filii ire nascebã
ginalrͣ exadam ui̾culodãpnatioiᷤ
debet̾ ambobꝰ inaltͣo altͣ agno¬
uit. non de sius distantibus me¬
ritis sibiee̾ głandũ. qd̾ in eade̾
causa idem suppliciũ nõ in cur¬
pe ac saluberrimo sacramͣco
uniu̾sa faciens atq ut itadirerĩ
uultus sc̃arũ scripturarum beñ
intuens idãmonere inuenitun
ut quigłatur in dño głetur.¬

Expanded text:
diam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale inindigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebanginaliter ex Adam vinculo damnationis deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurpe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glor
Abbreviated transcription (Latin):
eñ uidet̾ ut sine ullis bonorum
maloru̾ue oꝑum meritis unuids̃
diligat oderitq altͣm. Qua inre
sifutura oꝑa ł hona huius ł mala
illius. quȩ d̃s utiq pͣsciebat. uel¬
let intelligi. nequa quam dioe̾t
non exoꝑibꝰ. sed diceret exfucuris
oꝑibꝰ eoq modo istam solueret
questionẽ. immo nulla quao
solui opus eẽt faceret questionẽ.¬

Expanded text:
enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dm̃ facere bene ⁊ͣ sinendofie¬
ri quecumꝙ fiunt male. Nõ
enun hoc nisi iusto iudicio
iustumẽ. Quamuis ergoea
quȩ malasunt inquantuo
malasunt non sunt bona.
tnͣ ut non solu oona sed iͣsinc
⁊ malabonum ẽ. Hamnisi
eet hoc bonum. ut ee̾nt una¬
la. nullomodo ee sinerentus:
non uult eẽ non sinere. Hoc
nisicredamus ꝑiclicatur ipsũ
nrͣe confessionis mitium. qͣ
nos indm̃ patrem omipotentẽ
eidere confitemur. Neq enim
obaliud ueracit᷑ omĩps uocatur.¬

Expanded text:
est Deum facere bene etiam sinendo fieri quaecunque fiunt mala. Non enim hoc nisi justo judicio justum est. Quamvis ergo ea, quae mala, in quantum mala sunt, non sunt bona, tamen, ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo sinerentur non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neque enim ob aliud veraciter vocatur