comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dedi non escam: Nondum enim poteratis.
sed nec adhuc quidem potestis: adhuc enim
estis carnales: tcles &iam circum feruntur
omniuento doctrinȩ: dequibus dicit. ut ul¬
tra nonsimus paruoli iactati &circum lati.
omniuento doctrinȩ: Num quidergo isti si
profecerint usque ad spiritalem hominis inte¬
rioris a&atem & intellegentiȩ sinceritate
cognouerint . quam longe ccliterper fallaciã
suorum phantas matum dedõ crediderint.
quam ueritas postulabat. iterum baptizan¬
di sunto sic &iam fieri potest. ut in alicu¬
ius hȩr&ici librum cathecum enus catho¬
licus incidat & aueritate nesciens discernese
errorem credat aliquiđ contra catholicam fidẽ
cuicertemen errori uerba symboli non repue¬
nant. sub eisdem quippe uerbis innumerabi¬
les her&ucorum errores exortisunt. p utanis
ergo iste citholici alicuius mecgni atq docu
esse illum librum sitalia credens in catholica
bceptit &ur & posteriore diligentia cognos¬
cat quem ad nodum credere debeat : atq

Expanded text:
non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. tales etiam circumferuntur omni uento doctrinae de quibus dicit: ut ultra non simus paruuli, iactati et circumlati omni uento doctrinae. numquid ergo isti, si profecerint usque ad spiritalem hominis interioris aetatem et intellegentiae sinceritate cognouerint, quam longe aliter per fallaciam suorum phantasmatum de deo crediderint quam ueritas postulabat, iterum baptizandi sunt? sic etiam fieri potest, ut in alicuius haeretici librum catechumenus catholicus incidat et a ueritate nesciens discernere errorem credat aliquid contra catholicam fidem, cui tamen errori uerba symboli non repugnant; sub eisdem quippe uerbis innumerabiles haereticorum errores exorti sunt. putans ergo iste catholici alicuius magni adque docti esse illum librum, si talia credens in catholica baptizetur et posteriore diligentia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque
Abbreviated transcription (Latin):
lis hominibur xpiẽe cognoscitur. Incorpo¬
reautem unicae colũbȩ. incorruptae:
scae pudicȩ non habentes maculam &
rugam: Nec ille nec ille inuenitur:et
quomodo accipienti non prodest baptis¬
mus ei quis aeculo uerbis non factis re¬
nuntiat: sic non prodestei qui in haeresi
uelschis mate baptizatur : utrique autem
correcto prod es se incipit: quod ante
non proderat. sed tamen inerat bapti¬
tatur ergo in ha resi non fit tem pludin
Num quid tamenideo probaptizato non¬
habendus est: Nam nec intus auarus
baptitatus. fit templumdĩ siab auaritia

Expanded text:
lis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpolis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpore autem unicae columbae, incorruptae sanctae pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante non proderat, sed tamen inerat. Baptizatus ergo in haeresi non fit templum dei. numquid tamen ideo pro non baptizato habendus est? nam nec intus auarus baptizatus fit templum dei, si ab auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
fatiunt: quomodo ergobapti:arebaptismo
ecclesiae possunt quod nec ipsis prodest. nec
accipientibus : Nisi intrinsecus uera conuer¬
Fione mutaentur. ut ipsum sacramentũ
quod eis accipientib: non proderat quan¬
do sacculo uerbis non factis renuntiabant
Prodesse incipiat cum & factis coeper int
renuntiare Itae t illi quorum est aperta
se paratio: quia in membris illius columbȩ
nec hi nec illi sunt hodie sed aliquieorum.
fostas se futuri sunt: Nonitaquebaptis ma
her&̃ corum acceptamus quando posteos
non baptizamus. sed quo dxpiesse cognos¬
cimus. &iaminmalis hominib: siue a perte
foris. siue intus occulte separatir. Illis in ea
re inqua deuiebant correctis debitauene¬
ratione susceͥpimus: sicut auteniurgeri
Auccrus raptor fenerator, Inuidus uer¬
bis seculo non factis renuntians dimittit.
peccata. N perium sac ramentidĩ sicut il¬
le ita & ille: si per meritũ suum : nec ille
nec ille : Illudenim sac ramentum & inma¬

Expanded text:
faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis prodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si per meritum suum, nec ille nec ille, illud enim sacramentum et in ma
Abbreviated transcription (Latin):
quid cres futuri sint ignoramus Et dõ
quidem apud quem sunt praesentia quat
uentura sunt & iam quođ futuri suntiam
sunt Nos autem secundum id quod inp̃senti
estquisq: hominum quȩrime ut rumin
illis ecdesiae membris quae unica columba
dic ta est & sponsaxpi. sine macula & ruga
hodie deputandisint. de quib: dic̃cypriant
in episttila quam cõmemoraui. quodiu¬
am dñi nontenerent nec data sib ad salutẽ
celestiamandata seruarent : qđ non fece¬
rent dñiuo luntatem patrimonio & iucrostu
dentes superbiam sectantes. aemulationi
& disensioniuacantes. simplicitatis & fidei
ne glegentes: sȩculo uerbis solis& non factis
renuntiantes . unus quis que sibi placentes
& omnibus displicentes: quod sieos in suismẽ¬
bris nec illa colum bacognoscit & talibursi
meadem ꝑuersitate ꝑmanserint dicturus
est dñs non nouiuos. recedite ame quio pe¬
ramini iniquitatem : uidentur inecclesia
eẽ sed non sunt: immo & contra ecclesiam

Expanded text:
quid cras futuri sint ignoramus. et deo quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint de quibus dicit Cyprianus in epistula quam commemoraui, quod uiam domini non tenerent nec data sibi ad salutem caelestia mandata seruarent, quod non facerent domini uoluntdentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni uacantes, simplicitatis et fidei neglegentes, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, unusquiet omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, dicturus est dominus: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui uidentur eeintus. & contraxp̃m ui¬
uunt id est contramandata xp̃i fatiunt:
Nec omnino adilam ecclesiam pestinere
iudi candisunt. Quam sic ipse mundatla¬
uacro aquae inuerbo ut exhibeat sibi
gloriosam eclesiam. Non habentem ma¬
culam aut rugam ut aliquid huius modo
quod si inista eedesia non sunt ad cuius
memb pestinent non sunt in ecclesi adequa
dicitur. un aest columbamea una est matris
suae Ipra est enim sine macula & ruga
aut asserat qui potest huius columbemẽ¬
brace qui sȩculo uerbis non factis re¬
nuntiant: interim ad quod uidemus un¬
dedictum arbitror: qui sapit diem. dnosa¬
pit. ds enimm dicat omnem diem: secun¬
dum eius autem praescientiam qui nouit
quor praedistinauerit ante mundi consti¬
tutionem conformes÷ maginis filii sui mul¬
ti&iam qui a peste forissunt & haereici
appellantur multis & bonis catholicis me¬
lioresrunt : quid enim sint hodie uide me

Expanded text:
qui uidentur esse intus et contra Christum uiqui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est contra mandata Christi faciunt, nec omnino ad illam ecclesiam pertinere iudicandi sunt, quam sic ipse mundat lauacro aquae in uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omnem diem. secundum eius autem praescientiam, qui nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus,
Abbreviated transcription (Latin):
non factis renuntiantes: sicut dequibus¬
dam dicit apostolus. Confitentur enidm̃
senosse factis autem negant: hocergo
beatusei prianus in ipsaintus ecclesia uer¬
sari arguit. quicorde in melius non muta¬
tobaptizantur. quando utiq saeculo uerbis
non factis renuntiant: Cumdicat a postolus
p&rus sic&uos simili forma baptis mas aluor
facit: non carnis depositio sordium sed con
scientiae bonȩ inter rogatio: quamutique
non habebant. dequib: dicitur: sȩculo uer¬
bis solis & non factis renuntiantes: Et ta¬
menidagit increpans & arguens eos. ut
aliquando ambulent inuiaxp̃i: & eius ami
cimalint ee quam sȩculi : Cuisiobtempe¬
rassent. & recteiam uiuere. non ut pseudo¬
xp̃iani sed ut uerixpiani coepissent Num¬
quid eos iuber& denuo bapti: ari. Nonutique
s ed hoc eis prȩstar&uera conuersio÷ut
sacramentum quod non mutatis ualebat
ad perniciem mutatis ualere inciper& ad sa¬
lutem : Quia necisti ecclesiae deuotȩ sunt

Expanded text:
non factis renuntiantes, sicut de quibusnon factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed cscientiae bonae interrogatio ; quam utique non habebant, de quibus dicitur, Saeculo verbis solis et non factis renuntiantes: et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquci malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent, numquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ecclesiae deuoti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
CCLESIA PARADISOCOMPanRAO¬
Lta indicat nobis possequidem  bap̃ tis¬
mueius homine s&iã forisaccipse num¬
re sed ralutem beatitudinis ex lu illi:ꝰ tracã
nonualere ad salutem . nisi adeandem uene
rint unitatem a queenimec clesiae fidelis
& salutaris & scaest beneutemibus. ea uero.
beneuti extra ecdesiam nemo potest
maleutentibus autem & foris & intus ad sup¬
plicium geritur. non ad prȩmium fuf fra¬
gatur & ideo baptismus corrũpi &
adterari non potest. & siacorruptis &
adulteris habeatur. sicut &ipsa ecclesia
in corrupta & casta & pudicaest: &ideo
non ad eam pestinent. auari. raptores.
faeneratores quos non tantum foris sed
&iam intus eẽ multis lit terarum suarum
locis cr prianus ipse testatur: & tamen ñ
mutato corde baptizantur & baptizant:
Nam & hoc inquadam epista la suadicit ad
clericos dede praecando doo trans figu¬
rans inseñcũt scdanihel peccata populi
sui: Naminter multamala quae cõmemo¬
rat &iam hocait: sȩculo uerbis solis. &

Expanded text:
cclesia paradiso conparata indicat nobis posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed salutem beatitudinis extra eam nrint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a corruptis et adulteris habeatur, sicut et ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ipse testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui. nam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et
Abbreviated transcription (Latin):
neminem. uel percipere uel tenere : Nam
& flumina defonte paradi ñ sicut scriptu¬
ratestatur & iamforas lar giter mana ue¬
runt Nominatim quippe commemo rantur
& ꝑquas terras fluant. & quia extra
paradi sum constitutasunt ombusnotum
est: nec tamen inme sopotamia uel inegr p¬
to quo illa flumina peruenerunt est feli¬
citasuitae quȩ in para disso comme moratur
Itafit ut cum para di si aquasit extraparadi rũꝓ
ecclesiam : manus autem beatȩ uitȩ non nisi
intraecclesiam repperitur : quae supra p&cram
&iam fundata est: quaeligandia soluendi
claues accepit. haec est una qu&en&. &
possid&omnem sponsi sui &dni potestatem.
Per quam coniugalem potestatem &iam de
ancillis filios parere potest: quisi non super¬
biant in sostem haereditatis uocantur. si
autem super bi ant extra remanebunt: magis
ergo quia proecclesi ae honore atque unitate
pugnamus : non tribuamus haer&icis quid¬
quid apudeos eius agnoscimus. sedeos argu¬
entes doceamur quod exunitate habent

Expanded text:
neminem uel percipere uel tenere. nam et flumina de fonte paradisi, sicut scriptura testatur, etiam foras largiter manauerunt. nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant et quia extra paradisum constitutae sunt omnibus notum est. nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso commemoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua sit extra paradisum, ecclesiam, munus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis filios parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem superbiant, extra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclepugnamus, non tribuamus haereticis quidquid apud eos ejus agnoscimus: sed eos arguentes doceamus, quod ex unitate habent
Abbreviated transcription (Latin):
dus est : quis autem carnalis &animalis
homo persantas masui cordis euagetur
& consticuat sibidm̃ qualis ei ꝓsuo carnali
sensu placuerit atque ita credati tantum
longe aliter quam dr̃ est quantum a uero¬
tate uanitas differto Verissimam quip¬
pesententiam dix̃ apostolus plenus luminꝰ
ueritatis : Animalis inquid homo nonpere¬
oit quȩ sunt spr di & tamen dehis hoc dicebas
quosiã fuis se baptiz atos ipsemanisestat &isenĩ diq
Num quid paulus crucifixus est prouobis
aut in nomine peculi baptigati estiso hecbe¬
bant ergo isti baptismi sacramentum. et
tocmen carnaliter sccpiendo quid poterant
dedõ credere nisi secundum sensum car¬
nis suȩ : Vbianimalis homo non percipit quȩ
sunt spr dĩ Icclibus dicit: non potui uo¬
bis loqui quasi spiritalibus: sed quasi carna

Expanded text:
dus est? quis autem carnalis et animalis dus est? quis autem carnalis et animalis homo non per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credat tantum longe aliter quam deus est, quantum a ueritate uanitas differt? uerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus lumine ueritatis: animalis, inquit, homo non percipit quae sunt spiritus dei. et tamen de his hoc dicebat, quos iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habebant ergo isti baptismi sacramentum, et tamen carnaliter sapiendo quid poterant de deo credere nisi secundum sensum carnis suae, ubi animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei? talibus dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
lia re dixit. Ad hoc ego posui ut intellega¬
tur aliquod bonum Nonsolum uitam pos¬
se operari bene utentibus sed &iam mor¬
tem mal& utentibus. Nec inter est cumde
sacramenti integritate & scĩtate tractatur.
quid credat & quali fide imbutus sit. ille
qui accipit sacramentum Inter est quidẽ
plurimum aodscclutis uiam. sed ad iacramenti
quȩstionem nihil inter est : fierienim potest.
ut homo integrum habeat sacramentum⁊
& peruerscem fidem : sicut fieri potest in¬
tegra teneat uerba simboli & tamen non
recte credat siue de ipsa trinitate siue
deresurrectione uelaliquid aliud Neque
enim parua res est in ipsa intus catholica te¬
nere in tegram fidem: Itac ut omnino non
dealiqua creatura sed de ipso dõ nihil aliter
credat quam ueritas hab& Num quid nam
eo si in ipsa catholica baptigatus. postea le¬
rendo audiendo & pacifice disserendo ipso
dño reuelante cognouerit aliter seantea
credidisse quamꝰ debuit denuo baptizan¬

Expanded text:
alia re dixit, ad hoc ego posui, ut intellegaalia re dixit, ad hoc ego posui, ut intellegatur aliquod bonum non solum uitam posse operari bene utentibus, sed etiam mortem male utentibus. Nec interest, cum de sacramenti integritate et sanctitate tractatur, quid credat et quali fide imbutus sit ille qui accipit sacramentum. interest quidem plurimum ad salutis uiam, sed ad sacramenti quaestionem nihil interest. fieri enim potest ut homo integrum habeat sacramentum et peruersam fidem, sicut fieri potest ut integra teneat uerba symboli et tamen non recte credat siue de ipsa trinitate siue de resurrectione uel aliquid aliud. neque enim parua res est in ipsa intus catholica tenere integram fidem, ita ut omnino non de aliqua creatura, sed de ipso deo nihil aliter credat quam ueritas habet. numquidnam ergo, si in ipsa catholica baptizatus postea legendo audiendo et pacifice disserendo ipso domino reuelante cognouerit aliter se antea credidisse quam debuit, denuo baptizan
Abbreviated transcription (Latin):
s feriuit reinissio debitorum ebartis ei sci¬
tstem pursus delita redeunt perheresise
matici es se iam desinatune orir iuue am
iesi rredierant peccatorum purgationem
inunitatis uinculo. caritate operante merean¬
tur: si autem quam uis apud her&icos ł schis¬
maticos idem sit baptismus xp̃i: Non tamen
ibi operatur remissionem peccatorum. pr¬
opter eandem discordiȩ foed itatem & dis¬
sensionis iniquitatem: Tunc incipit ualere
idem becptismus addimittenda peccata cum
ad ecclesiȩ pacem uenerint : ut uerẽ dimis¬
sa non r&ineantur: Neque ut ille baptismus
quasi alienus. autalius in prob&ur. ut alter
tradatur. sed ut idem ipse qui propter discor¬
diam foris operabatur mortem. propter
pacem in tus oper&ur salutem : Idem quippe
odor erat de quo dicit a postolus: xpĩbonus o¬
dor sumus in omni loco & tamen & in his
qui salui fiunt inquiđ & in his quipereunt.
aliis quidem odor uitȩ inuitam. Aliis au¬
tem odor mortis in mortem quod & si&

Expanded text:
 illic remissio debitorum per baptismi sanctitatem, rursus debita redeunt per haeresis smatici esse iam desinant et eorum quae in illos redierant peccatorum purgationem in unitatis uinculo caritate operante mereantur. si autem, quamuis aput haereticos uel schismaticos idem sit baptismus Christi, non tamen ibi operatur remissionem peccatorum propter eandem discordiae foeditatem et dissensionis iniquitatem, tunc incipit ualere idem baptismus ad dimittenda peccata, cum ad ecclesiae pacem uenerint, ut uere dimissa non retineantur neque ut ille baptismus quasi alienus aut alius inprobetur, ut alter tradatur, sed ut idem ipse, qui propter discordiam foris operabatur mortem, propter pacem intus operetur salutem. idem quippe odor erat de quo dicit apostolus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et tamen: et in his qui salui fiunt, inquit, et in his qui pereunt aliis quidem odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. quod etsi de
Abbreviated transcription (Latin):
autem alienum esroris illius ueldis sensio¬
nis proprium: ueraciter arguerent & sa¬
narent: sedea quȩ exilla epistala quȩ
adiubaianum scripta est considerandare¬
manerent propter huus uoluminis modũ
ab alio quantum opinor exordio suscipien¬
daatque t ractanda sunt: F XPLICIT¬

Expanded text:
autem alienum et erroris illius uel dissensioautem alienum et erroris illius uel dissensionis proprium, ueraciter arguerent et sanarent. sed ea, quae ex illa epistula quae ad Iubaianum scripta est consideranda remanent, propter huius uoluminis modum ab alio quantum opinor exordio suscipienda adque tractanda sunt. LI
Abbreviated transcription (Latin):
deips edns &iam quos mandauit alepra adea¬
dem sacramenta misit ut offerent prose
sacrifitium sacerdotibus: quia nondumeis
succes serant sacrifitium quod ipse inecclesia
postuo luit celebrari proillis omnibus quia
in illis ominibus ipse prenuntiebatur. quanto
magis: nos sacramenta. noui testamenti apud
quos lib & he r&icos uel schis maticosinueni¬
enꝰ teso ñ debem ipsis tribuere: nec quasi
non idota ag nita reꝓbare ised quãuis apud
fornicariam mulierem dona uirilegiamiagnos¬
cere & uerbo ueritatis illam fornicationen
emendare. quȩ propria est inpudicȩ mulieris
Nonilla donacul pare quȩ propria sunt dnimise¬
rantis:harum & talium rerũ considerati¬
one patres noi non solum anteco prianum
uel a grippinum. sed &iam postea saluber¬
rimam consu&udinem tenuerunt : ut quic¬
quid diuinum atq legitimũ in aliqua hae¬
resi uel schismate integrum reperirentap¬
ꝓbarent potius quemne garent: quic quid

Expanded text:
de ipse dominus etiam quos mundauit a lepra ad eade ipse dominus etiam quos mundauit a lepra ad eadem sacramenta misit, ut offerrent pro se sacrificium sacerdotibus, quia nondum eis successerat sacrIficium, quod ipse in ecclesia post uoluit celebrari pro illis omnibus, quia in illis omnibus ipse praenuntiabatur: quanto magis nos sacramenta noui testamenti aput quoslibet haereticos uel schismaticos inuenientes non debemus ipsis tribuere nec quasi non agnita reprobare, sed quamuis aput fornicariam mulierem dona uiri legitimi agnoscere et uerbo ueritatis illam fornicationem emendare, quae propria est inpudicae mulieris, non illa dona culpare, quae propria sunt domini miserantis! Harum et talium rerum consideratione patres nostri non solum ante Cyprianum uel Agrippinum, sed etiam postea saluberrimam consuetudinem tenuerunt, ut, quidquid diuinum adque legitimum in aliqua haeresi uel schismate integrum repperirent, adprobarent potius quam negarent, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
& c&era: anquia illierrantes eorum
es seistaputant aquib seducuntur. Propt᷑¬
ea non debemus agnoscerecuius sintꝰ cum
ipsedicat. & hȩc non cognouit. quod
ego ei dederim frumentum & uinum &
oleum & pecuniam multiplicaui illi: N¬
enim dixit eam non habius re istaquiafornica¬
riaerat sedã ħ abuisse dicitur & non suanee
amectorum suorum: sed dĩcuiusunius istasi
quamius ergo habuerit fornicationem suã
illa tamen quib: eandem fornicationemor na¬
bat. uel seducta uel seducens. nonerant eus
sed dĩ: si hȩc deiudea gente figurabantur
ubi scribȩ & farisa eireiciebant mandatum
dĩ ut traditiones suas constituerent. ut cu¬
dm̃ pleberel inquente. sic quodam modofor¬
nicarentur : Nec tamen talis illius temporis
inpopulo fornicatio quam dns arguendo
prodebat. effecit. ut eorum essent sacranien¬
ta quȩ nonerant eorum seddĩ : quiloquens
ad fornicariam dicit illa omnia sua esserun¬

Expanded text:
et cetera. an, quia illi errantes eorum et cetera. an, quia illi errantes eorum esse ista putant a quibus seducuntur, propterea non debemus agnoscere cuius sint, cum ipse dicat: et haec non cognouit, quod ego ei dederim frumentum et uinum, et oleum et pecuniam multiplicaui illi? nnim dixit eam non habuisse ista quia fornicaria erat, sed et habuisse dicitur et non sua nec amatorum suorum, sed dei cuius unius ista sunt. quamuis ergo habuerit fornicationem suam, illa tamen, quibus eandem fornicationem ornabat uel seducta uel seducens, non erant eius, sed dei. si haec de Iudaea gente figurabantur, ubi scribae et Pharisaei reiciebant mandatum dei, ut traditiones suas constituerent, ut cum plebe deum relinquente sic quodammodo fornicarentur, - nec tamen talis illius temporis in populo fornicatio quam dominus arguendo prodebat effecit, ut eorum essent sacramenta quae non erant eorum sed dei, qui loquens ad fornicariam dicit illa omnia sua esse, un
Abbreviated transcription (Latin):
ritas appell&ur. & scelus eorum iusticia
put&ur: proptes sacramenta & scrip¬
turas quastenent adspeciem non ad salu¬
tem ꝗ deoque & per hie zechielem eidem
fornicariae dicitur: & protulisti deua¬
sis glori&ue de auromeo & deargento.¬
meo exquibus deditibi: & fecisti tibi imagines
masculinas & fornicataes in eis: et accepis¬
tiuestemmeam uersicoloriam. & coope¬
ruisti idolatua: & oleummeum & incen¬
fatiem idolorum tuorum: mnodorem be¬
ne olentem & ꝑfecistihȩc: adimaginem
enim fante smatum suorum cum quibus
uolutari delectatur carnalis anima con¬
uestit omnia sacramenta & uerbascorũ
librorum Nec tamen quia illȩ imagines
fal saesunt & doctrinȩsunt daemoniorũ
ini pocrisimenda s loquorum proptes¬
ea & illa sacramenta & diuina eloqui asic
ex. honoranda sunt. ut ẽorum illa eẽ de¬
putentur. cum dñsdicat deauro meo. &
de argento meo & deuestemea uersicolo¬
ria. & oleomeo & incenso & panibus meis

Expanded text:
ritas appelletur et scelus eorum iustitia ritas appelletur et scelus eorum iustitia putetur propter sacramenta et scripturas quas tenent ad speciem, non ad salutem. ideoque et per Ezechielem eidem fornicariae dicitur: et protulisti de uasis gloriae tuae de auro meo et de argentomeo, ex quibus dedi tibi, et fecisti tibi imagines masculinas et fornicata es in eis. et accepisti uestem meam uersicoloriam et cooperuisti idola tua, et oleum meum et incenfaciem idolorum tuorum in odorem bene olentem; et perfecisti haec. ad imagines enim phantasmatum suorum, cum quibus uolutari delectatur, carnalis anima conuertit omnia sacramenta et uerba sanctorum librorum. nec tamen, quia illae imagines falsae sunt et doctrinae sunt daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, propterea et illa sacramenta et diuina eloquia sic exhonoranda sunt, ut eorum illa esse deputentur, cum dominus dicat \'de auro meo et de argento meo et ueste mea uersicoloria et oleo meo et incenso et panibus meis\'
Abbreviated transcription (Latin):
& requir& eos nec inueni & illos & dic& bo
& reuertar cdiurum meum pristinum qui¬
abene tunc mihi fuit quamnunc. de inde
illa quae seductores habent itegra. &
deueritatis doctrina uenientia pes quȩ du¬
cunt ad falsitates dogmatum & dissensionum
suarum. Neilla ergo quaehabent inte gra
ipsorum putentur: addidit continuo: & haec
non cognouit quod ego ei dederim frumen¬
tum &uinum & oleum & pecuniam multi¬
plicaui illi, Ipsauero fecit aurea & argen¬
tea bahal. dixerat enim superius. ibo
postamatores meos. quidant mihi panes
meos & c&era: Non utique intelle gens
haec dĩ eẽ non hominum: quȩ cumque &iam
seductores in tegra & legitima tenent:
Ne eã sibi &iam ipsi arrogarent. & quasi
ꝓpria uindicarent: Nisi aplebibur se¬
ductis uicis sim seducerentur. Cumeis
creditur. & tales honores deferuntur
ut per eos habeant potestatemtalia dicendi
Et sibi talia uindicandi uterror eorumue¬

Expanded text:
et requiret eos nec inueniet illos et dicet: ibo et requiret eos nec inueniet illos et dicet: ibo et reuertar ad uirum meum pristinum, quia bene tunc mihi fuit quam nunc. deinde, illa quae seductores habent integra et de ueritatis doctrina uenientia, per quae seducunt ad falsitates dogmatum et dissensionum suarum, ne illa ergo quae habent integra ipsorum putentur, addidit continuo: et haec non cognouit, quod ego ei dederim frumentum et uinum, et oleum et pecuniam multiplicaui illi. ipsa uero fecit aurea et argentea Bahal. dixerat enim superius: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et cetera, non utique intellegens haec dei esse, non hominum, quaecumque etiam seductores integra et legitima tenent. nec ea sibi etiam ipsi arrogarent et quasi propria uindicarent, nisi a plebibus seductis uicissim seducerentur, cum eis creditur et tales honores deferuntur, ut per eos habeant potestatem talia dicendi et sibi talia uindicandi, ut error eorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
autem habent isti caritatem in dm̃ sedcirca
eos occupati sunt quorum superbia sedu¬
cuntur & conparantur fornicanti mulieri
quam ꝓph&ec comiemorat dicentẽ Ibop
amatores ieos quimihidant panes meos
& aquam meam. uestes meos & linteaminar
mea & oleum meum & uniuersa que mibi
condecent sic enim fiunt hȩreses & schisma¬
ta cum dicit ples carnales quȩ in caritatedĩ
fundata non est ibo pͥamatores meos. cum
quibus utique siue perfidei corruptionem.
siue perelationem superbiȩ turpiter fonni¬
catur sed propter eos qui passi diffiltates &
angustias & inter conclusiones in anis ratio¬
cinationis eorum aquibus seducuntur
conpunguntur timoribus & redeunt adui¬
am pacis & quȩrendum sinceriter dm̃ Ideo
sequitur & dicit propterea ecce ego sepio
sudibus uiam illius. & edificabo muia ipsius spi¬
nas & tramitem suum non inueni& & pelo¬
sequ&ur amatores suos nec eos đd prehend&

Expanded text:
autem habent isti caritatem in deum, sed circa autem habent isti caritatem in deum, sed circa eos occupati sunt quorum superbia seducuntur, et conparantur fornicanti mulieri, quam propheta commemorat dicentem: ibo post amatores meos, qui mihi dant panes meos et aquam meam, uestes meas et linteamina mea et oleum meum et uniuersa quae mihi condecent. sic enim fiunt haereses et schismata, cum dicit plebs carnalis quae in caritate dei fundata non est: ibo post amatores meos, cum quibus utique siue per fidei corruptionem siue per elationem superbiae turpiter fornicatur. sed propter eos, qui passi difficultates et angustias et interclusiones in uanis ratiocinationibus eorum, a quibus seducuntur, conpunguntur timoribus et redeunt ad uiam pacis et quaerendum sinceriter deum, ideo sequitur et dicit: propterea ecce ego saepio sudibus uiam illius et aedificabo in uia ipsius spinas et tramitem suum non inueniet. etpersequetur amatores suos neceosadprehendet,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc : Nouit dns quisunt eius: & recedat ab in¬
iustitia omnis qui nominat nomen dnĩ. Inma¬
gna autem domonontantum aurea uasa sunt
uel argentea sed & lignea & fictilia & alia
quidem sunt in honorem celia uero in contu¬
meliam: siquis ergoe nundauerit sem& ipsũ¬
abistius modi erit uas in honorem scĩficatũ
uti ledño ad omne opus bonum paratum
quidest autem mandare sem& ipsum atalib
nisi quod paulo ante dixit. recedat ab iniusti¬
tia omnis qui nominat nomendñi . Et nequis¬
quam putar& tam quam inuna domo mag¬
na perire se posse cumtalibus uigilantir si¬
me prȩdixit: Nouit dnĩ qui sunt eius eosui¬
delic& qui recedendo ab iniquitate se mun¬
dant auasis factis in contumeliam necum ip¬
sis pereant. quos indomomagnatolerare
coguntur: inccli ergo & facinorosi carnales
animales diaboliciase ductoribus suis sibi da¬
ri arbitrantur quȩ non nisi munera dĩsunt
siue sacramenta siue spiritales celiquas
operationes circa prȩsentem salu tem non

Expanded text:
 «Dominus qui sunt ejus; et recedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini. In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia: et alia quidem sunt in honorem, alia vero in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab hujusmodi, erit vas in honorem, utile domino, ad omne opus bonum paratum. quid est autem mundare semet ipsum a talibus nisi quod paulo ante dixit: recedat ab iniustitia omnis qui nominat nomen domini? et ne quisquam putaret tamquam in una domo magna perire se posse cum talibus uigilantissime praedixit: nouit dominus qui sunt eius, eos uidelicet qui recedendo ab iniquitate se mundant a uasis factis in contumeliam, ne cum ipsis pereant quos in domo magna tolerare coguntur. Mali ergo et facinerosi carnales animales diabolici a seductoribus suis sibi dari arbitrantur, quae non nisi munera dei sunt, siue sacramenta siue spiritales aliquas operationes circa praesentem salutem. non
Abbreviated transcription (Latin):
unc a billius colum bȩmem brisuter. que
nueniatur alienus anquia illeforis aꝑ¬
islitigator est ne intromittatur iste
rpo intuscallidus adsentator neforas
roiciatur ⁊ quod autem ait nec quirquam
dicat quod accepimus aba postolis uoc secile¬
mcar qͥ qua nesse a posto linoniinu mam eocdes

Expanded text:
cum ab illius columbae membris uterque cum ab illius columbae membris uterque inueniatur alienus? an quia ille\' foris apertus litigator est ne intromittatur, iste uero intus callidus adsentator ne foras proiciatur? Quod autem ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quando apostoli non nisi unam eccles
Abbreviated transcription (Latin):
nesoste hoc fatat in haere sisceleris ipsi¬
us magnitudo quod facit in auaritia scu¬
entis ad mis no haereicus nes eien raua¬
io scanueodequeur: quam quam non hoc
eudeo tur ostendere testimoniun quo dipse
exa postolo posuit: quidenim inhȩrador
nisiblas femias decestamur uolen sautem
demonstrare ad facilitatem ueniac igno¬
roiot idii pesane re peccati: porut exapor¬
tolo nbiatt quipriur furblas phemus coꝑ¬
socutrtuiuriosus sed misericordiam̃
consecutus sum quia ignorans fecii sed
npos sait ut dixiamborpeccata aequalit᷑
oppendantur ignorantis blas femia &isci¬
eritis idolatria & eadem sententia iudi¬
centur: Ille quixpͥm quaerendo inueris¬
milem sermonem falsitatis incurrit & ille
quis ciensixpͥo resstit loquenti per a postolũ
Quooiius fornicator aut inmundus aut
auarus quod estidolorum seruitus non
ab& hereditatem in regnoxpͥi &di: cur
pullo baptismus &euangelica uerbam
birob autu: Inisto autem ap probantur

Expanded text:
ne forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsine forte hoc faciat in haeresi sceleris ipsius magnitudo quod facit in auaritia scientis admissio, haereticus nesciens auaro scienti coaequetur, quamquam non hoc uideatur ostendere testimonium , quod ipse ex apostolo posuit. quid enim in haereticis nisi blasphemias detestamur? uolens autem demonstrare ad facilitatem ueniae ignorantium pertinere peccata, posuit ex apostolo ubi ait: qui prius fui blasphemus et iniuriosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci. sed si possunt, ut dixi, ambo peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia et scientis idololatria, et eadem sententia iudicentur ille qui Christum quaerendo in uerisimilem sermonem falsitatis incurrit et ille qui sciens Christo resistit loquenti per apostolum: quoniam omnis fornicator aut inmundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem inin illo baptismus et euangelica uerba inprobantur, in isto autem adprobantur,
Abbreviated transcription (Latin):
smincurrat nesciens quantum malum sit :¬
t alius ab auaritia non recedat. sciensquan
tum inalum sit: quis eorum sit peior : pos¬
um &ianuta proponere : salius nesciens
nhaere simiñruat. & sciens alius abido¬
olatria non recedat : quia & a postłr dic̃
Auaritia quae estidolorum serutirs. Et ꝓp¬
seci prianur eandem fententiam non aliter
intellexit. sicut dxi ad antonianum sero¬
bensubiãt : Nec sibiin hoc noui haeroie
blandiantur.: quod sedicant ido ulatris ñ
communicare quando sint apud illo seced¬
ulteri & fraudatores quiteneantur. idolo
bra uestra quȩ suꝑterram suntarfor
ncationem immunditiam & concupis len¬
tiammalam & auaritiam quae estadolo¬
rum seruitur: quaero ergo quis peccat
grauius qui nesciens in haere sem decur¬
xerit ÷ Anquisciens ab auaritia ndestab
ido latria non recesseritꝰ secunduqui¬
demillam regulam qua peccata suuerut¬
um peccatis ignorantiae preponuntuseo
Auarur cums cientia uincit insceler eysed

Expanded text:
sem incurrat nesciens quantum malum sit, esem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia notum malum sit, quis eorum sit pejor. Possum etiam ita proponere, si alius nesciens in haeresim irruat, et sciens alius ab idololatria non recedat, quia et Apostolus dicit: Avaritia, quae est idolorum servitus : se Cyprianus eandem sententiam non aliter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc noui haeretici blandiancommunicare, quando sint apud illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololabra uestra quae in terra sunt, nicationem, inmunditiam et concupiscentiam malam et auaritiam quae est idolorum seruitus\'—, quaero ergo quis peccet grauius, qui nesciens in haeresem incurrerit an qui sciens ab auaritia id est ab idololatria non recesserit. secundum quidem illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae praeponuntur, auarus cum scientia uincit in scelere. sed
Abbreviated transcription (Latin):
si ne uenia ignorantiae peccat: Presump¬
tione enimatq: obstinatione quadam niti¬
tur cum ratione super&ur: hoc ueris¬
simum est Aonge grauius eẽ peccatum
eius quis ciens. quameius quinesciens peccaue¬
rit: Et ideouir screrprianus non solum
doctus sed &iam docibilis quod in laude
pis copiquem designat a postolus sicipse in¬
tellexit ut dicer& &iam hoc inepis copo
ce diligendum ut non solum scienter do¬
ceat sed &iam patienter discat : Non dubi¬
to quod nistam quaestionem mnecclesia
diumultum queuer satam cum uiris sc̃ir¬
snis doc torsimis que tractar& perquas
postea factumest ut antiqua illa consue¬
tudo &iam plenario consilo firmaredur
sine dubitatione demonstrar&. non solum
quam doctur ess& in his quae firmissma
ueritate ꝓceperat: uerum &iam quam
docibilis: in his quaeminus aduesterat &¬
tamen cummani festissimum sit multo gra¬
uius peccare scientem . quam nescientem
uellem mihi aliquis dicer& siquis in haere¬

Expanded text:
sineueniaignorantiae peccat. praesumpsineueniaignorantiae peccat. praesumptione enim adque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur. hoc uerissimum est longe grauius esse peccatum eius qui sciens quam eius qui nesciens peccauerit. et ideo uir sanctus Cyprianus, non solum doctus sed etiam docibilis, quod in laude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceret etiam hoc in episcopo esse diligendum, ut non solum scienter doceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu multumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret non solum quam doctus esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haere
Abbreviated transcription (Latin):
iccepit uerbis euangelicis consecratum:
Sicut nec illius auaritia quȩ est idolorum ser¬
uitus & magna immunditia potest efficere
ut non sit scmbaptisma quod accipiti &iam
si ab alio similiter auaro ꝑeadem uerba
cuan gelica baptirour: proinde inquit frus¬
traquidam quiratione uincuntur consue¬
tudinem nobis obifiunt. quasi consu&udo
maior sit ueritate : Aut nonid sit inspiri¬
talibus sequendum quod in melius fuerit
a scospureuelatum: hoc plane uerum est
quia ratio & ueratas consu&udini prȩpo¬
nenda est: sed cum consu&udini ueritas
suffratur Nihil o posta firmius re¬
nere : De inde sequitur & dicit . Ignosci
enim potest inquit simpliciter erranti si¬
cut de scipsodicit apostolus paulus: qui
primo fuiblas femus & ꝑsecutor &miuri¬
osus sed misericordiani merui. quia igno¬
rans feci: Post inspirationem uero&
raeuelationem factam : quiineo quoder¬
rauerat per seuerat. Prudens aesciens

Expanded text:
accepit uerbis euangelicis consecratum, accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna inmunditia potest efficere, ut non sit sanctum baptisma quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit, frustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo maior sit ueritate aut non id sit in spiritalibus sequendum quod in melius fuerit a . sancto spiritu reuelatum. hoc plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini praeponenda est. sed cum consuetudini ueritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri. deinde sequitur et dicit: ignosci enim potest, inquit, simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus: \'qui primo fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam merui, quia ignoransfeci\' postinspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo quod errauerat perseuerat prudens et sciens,
Abbreviated transcription (Latin):
non reces serit: quienim fiunt templum
dĩ possident utiq: regnum dĩ: a posłs
autem dicit inter multa: Neque auari. ne¬
que rapaces regnumdi possidebunt
a uaritiam quippe idolorum seruituti alio
lo coidem a postolus comparat.: & auari¬
tia inquit quȩ est idolorum seruitus.:
quem sensumidem crprianus sic ex agge¬
rauit in epistala ad antonianum : ut eorum
peccato quitem pore ꝑsecutionis perli¬
bellos seturi ficaturos ꝓfesserant aua¬
ris comparare non dubitar&, ncergom
hac resibaptizatus in nomine sc̃ae trinita¬
tes. non fittamen templumdi. si abhare¬
si non reces serit quomodoneq in aua¬
ratia ineodem nomine baptitatus fit tem¬
plumdi si ab a uaritia non recedat quae est
idolorum seruitus : Nam & hoc idema¬
posto lus diciti quȩ compositio templodĩ
cumi dolise nonergode nobis quaeratur
cuius dĩ templum fiat. quem dicimus tem¬
plumdĩ non fieri: Nec tamen ideo nonbap¬
tizatur. neceius error immundus effi¬
fit ut non sit sc̃m sacramentum quod

Expanded text:
non recesserit. qui enim fiunt templum dei. possident utique regnum dei. apostolus autem dicit inter multa: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruituti alio loco idem apostolus conparat: et auaritia, inquit, quae est idolorum seruitus. quem sensum idem Cyprianus sic exaggerauit in epistula ad Antonianum, ut eorum peccato, qui tempore persecutionis per libellos se turificaturos professi erant, auaritiam conparare non dubitaret. sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae trinitatis non fit tamen templum dei, si ab haeresi non recesserit, quomodo neque in auaritia in eodem nomine baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
us rei signũ manu pręmissa natisunt : Ita omnes sc̃i
quã uis antenati sunt . tamen uniuerso corpori cuiusq
ille capueest. subcapite cohȩserunt. Populus ergo
illed latus in acgyptũ seruiuit regi durissimo. etgra¬
uissimis laboribus cruditus quȩ siuit liberatorem
dm̃ Et missus est cis unus deipsopopulo sc̃s diser¬
uus morses quȩ inuistutedĩ magnis miraculis ter¬
pens tunc impiam gentem ȩgyptiorũ eduxit inde
populumdĩ permartrubrum. Ubidiscedens aqua
uiam prabuntranscuntibus acgeptii autem cũ cosꝑ
sequerentur redeuntib: in sefluctibus demersi extme¬
tisunt : Itaquem ad modũ ꝑdiluuium aquis terra
purgata est anequitia peccatorũ. quitunc in illa in¬
undatio nedeletisunt & iusticua serunt plignum.
ic ex agypto exiens populus di paquasiter inucnit.
quibus ipsorum hostes consumti sunt : Necibi defuit

Expanded text:
us rei signum manu praemissa nati sunt: ita omnes sanctius rei signum manu praemissa nati sunt: ita omnes sanctiquamvis ante nati sint, tamen universo corpori, cujusque ille caput est, sub capite cohaeserunt. Populus ergo ille in Aegyptum delatus servivit regi durissimo: et gravissimis laboribus eruditus, quaesivit liberatorem Dominum, et missus est eis unus de ipso populo sanctus Dei servus Moyses, qui in virtute Dei magnis miraculis terrens tunc impiam gentem Aegyptiorum, eduxit inde populum Dei per mare Rubrum; ubi descendens aqua viam praebuit transeuntibus: Aegyptii autem cum eos persequerentur, redeuntibus in se fluctibus demersi exstincti sunt. Ita quemadmodum per diluvium aquis terra purgata est a nequitia peccatorum, qui tunc in illa inundatione deleti sunt et justi evaserunt per lignum. Sic ex Aegypto exiens populus Dei per aquas iter invenit, quibus ipsorum hostes consumpti sunt, nec ibi defuit
Abbreviated transcription (Latin):
congregatur ecdesia Perillos scos patriarchas
et prophetas carnali populo is rahd qui postea ctiam iu¬
dei appellatisunt etuisibilia benefitia ministrabant᷑.
quȩcarnaliter ad ño desid erabant : Et coercĩones pac¬
narum corporalium. quibus protempore terrerent᷑
Sicut corum duritiac congrubat: et inhistamen om¬
nibus misteria sp̃italia significabantur quac adxp̃m
et ccdesiam pestinerent: Cuius eodesiac membra
erant etiã illi scĩ quãuis in hac uita fuerint. ante¬
quã secundũ carnẽ xp̃s dñs nasceretur
psceñi unigenitus filiusdĩ uerbum patris aequale: et
coçt̃nũ patri perquod facta sunt omnia. homo propt̃
nos factus est ut totius ecclesiac tã quãtotius corporis
capu ess&. Sedulut totus homodum nascitur: etiã¬
simanũ innascendo prȩmittat. tamen uniuerso corpo¬
ri sub capite coniuncta atq conpacta est: Quema d¬
modũ etiã non nulli in ipsis patri archis adhuius ipsi¬

Expanded text:
congregatur Ecclesia. Per illos sanctos Patriarchas congregatur Ecclesia. Per illos sanctos Patriarchas et Prophetas carnali populo Israel, qui postea etiam Judaei appellati sunt, et visibilia beneficia ministrabantur quae carnaliter anarum corporalium quibus pro tempore terrerentur, sicut eorum duritiei congruebat. Et in his tamen omnibus mysteria spiritalia significabantur, quae ad Christum et Ecclesiam pertinent: cujus Ecclesiae membra erant etiam isti sancti, quamvis in hac vita fuerint antequam secundum carnem Christus Dominus nasceretur. Ipse enim unigenitus Dei Filius, Verbum Dei Patris, aequale et coaeternum Patri, per quod facta sunt omnia, homo propter nos factus est, ut totius Ecclesiae tanquam totius corporis caput esset. Sed velut totus homo dum nascitur, etiamsi manum in nascendo praemittat, tamen universo corpori sub capite conjuncta atque compacta est; quemadmodum etiam nonnulli in ipsis patriarchis ad hujus ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
illius scã eciuitatis quos regis suixp̃i uenturi humili¬
tas persp̃mrtudata sanauit. Ex quibus ab raham
pius & fidelisdi seruus dectus est. cuide monstraritur
sacramentũ filiidĩ : Vt propter imitationẽ fide i.
omnes fideles omniũ gentiũ filiicius futuri dice¬
rentur. Ex illonatus est populus a quo unus ds̃
uerus colerctur qui fecit edum & terrã cũ ceterȩ
gentes simulacris et demoniis seruirent
neo planc populo multo cuidentius futura ecdesi¬
a. figurata est. Erat ibi enim multitudo carnalis.
quȩ propter uisibilia benefitia colbant dm̃. Erant
ibi autem pauci futurã requiem cogitantes. & cdes¬
tem patriam requirentes. quibus prophetando re¬
sanarentur. Horum sc̃orũ qui praeccesserunt
tempore natiuitatem dñi Non solum sermo sedetiã
uita & coniugia et filii & facta prophetia fuithuius
temporis. quo perfidem passionis xp̃i exgentibus

Expanded text:
illius sanctae civitatis, quos regis sui Christi ventura humiliillius sanctae civitatis, quos regis sui Christi ventura humilitas per Spiritum revelata sanavit. Ex quibus Abraham pius et fidelis Dei servus electus est , cui demonstraretur sacramentum Filii Dei, ut propter imitationem fidei omnes fideles omnium gentium filii ejus futuri dicerentur. Ex illo natus est populus a quo unus Deus verus coleretur qui fecit coelum et terram, cum caeterae gentes simulacris et daemoniis servirent. In eo plane populo multo evidentius futura Ecclesia figurata est. Erat enim ibi multitudo carnalis, quae propter visibilia beneficia colebat Deum. Erant ibi autem pauci futuram requiem cogitantes et coelestem patriam requirentes, quibus prophetando resanarentur. Horum sanctorum, qui praecesserunt tempore nativitatem Domini, non solum sermo, sed etiam vita, et conjugia, et filii, et facta, prophetia fuit hujus temporis, quo per fidem passionis Christi ex gentibus