comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
armeni. Terciꝰ iether: a quo carmeni ut
carie. Quartꝰ mer: a quo ꝯt̃ hii qͥ uocãt᷑
meones. posteritas arphaxath filii sem.
heber nepos arpbaxath a quo hebrei iec¬
tan filius heber.a quo indoꝵ gens ẽ ex.
orta. Sale filiꝰ iectan: a quo batriam .li.¬
cet eos alii scitarũ exules suspicent᷑. Is¬
mael filius abrahã a quo hismaelite.
qͥ nõĩe corrumpto sarraceni. qͣsi a sarra.
et agaren ab agar. Nabath filiꝰ ismabel
a quo nabathei qui ab eufrata ĩ mari ru¬
bro in habitant. Moab et amon filii loch
a quo moabite. oe amanite. Edom filiꝰ esau
a quo idumei. hee st gentes que de sem
stirpe descendt̃. possidentes t̾ram meri¬
dianã ab ortu solis usq ad fenices. filii
cham .iiiͦiͣ. ex quib orte st̃ genteᷤ hee.
chus ã quo ethiopes ꝓgeniti. Masram
aqͦ egiptii ꝑhibent᷑ exorti. futh aqͦ libii¬

Expanded text:
Armenii: tertius Gether, a quo Acarnanii sive Curiae: quartus Mes, a quo sunt hi qui vocantur Maeones. Posteritas Arphaxat filii Sem; Heber nepos Arphaxat, a quo Hebraei; Iectam filius Heber, a quo Indorum orta est gens; Sale filius Iectam, a quo Bactriani, licet eos alii Scytharum exules suspicantur. Ismael filius Abraham, a quo Ismaelitae, qui nunc corrupto nomine Saraceni, quasi a Sarra, et Agareni ab Agar. Nabaioth filius Ismael, a quo Nabathei, qui ab Euphrata in mare Rubrum inhabitant. Moab et Ammon filii Loth, a quo Moabitae et Ammonitae. Edom filius Esau, a quo Idumaei. Haec sunt gentes quae de Sem stirpe descendunt, possidentes terram meridianam ab ortu solis usque ad Phoenices. Filii Cham quattuor, ex quibus ortae sunt gentes haec: Chus, a quo Aethiopes progeniti; Mesraim, a quo Aegyptii perhibent
Abbreviated transcription (Latin):
minas qͣs fabule tradunt infantẽ cor¬
ripere ac laniare solitas: a laniando spe¬
cialit̾ dictas. Pilosi qui grece parute la¬
tine incubi appellant᷑. siue muii ab in¬
eundo passim c̃ animalib. Unde et incu
pecĩ in ꝓbi existunt õẽ mulierib ⁊ea
rum ꝑagunt concubitũ. qͦs demonẽ gal¬
li dusios nũcupant. qui as sidue ꝑagũt
hoc romam faunũ ficariũ dñt ad quẽ
oraciꝰ dicit. faune nimphaꝵ fugientĩ
ꝗmator ꝑmeossines et aprica rura leurs

Expanded text:
mias, quas fabulae tradunt infantes cormias, quas fabulae tradunt infantes corripere ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. Pilositine incubi appellantur sive invii ab ineundo passim cum animalibus, unde et incubpe enim improbi existunt etiam mulieribus et earum peragunt concubitum; quos demones Galli dusios nominant, qui assidue hanc peragunt nc Romani Faunum ficarium dicunt. Ad quem Horatius dicit: Faune, Nympharum fugientum amator, Per meos fines et aprica rura Lenis
Abbreviated transcription (Latin):
scđm g̃coꝵ fabulã eros fuit nũcupatꝰ. hoc
uidelicet uelt̃ misticũ significante fabo¬
la: qd̾ aer uinoni deputet᷑ ubi uolunt ero¬
as habitare. quo nomine appellarẽt alicuiꝰ
meriti animas defunctoꝵ qͣsi erdas. id ẽ
uiros aerios et celo dignos ꝓpt̃ sapĩam
et fortitudinẽ. Penates gentiles dicebãt
omnes deos quos domi colebant. ⁊ pena¬
tes dicti qd̾ eeñt inpenetralib idẽ in se¬
cretis. hii enĩ dii quom uocabant᷑. ut q̃
nomina habuerint ignorat᷑. Manes deoᷤ
mortuoꝵ dñt. quoꝵ potestatẽ inter lu¬
nam et trã asscit. a quib mane dictũ
ixistimãt quos putant dictos. qi manoᷤᷤ
id est rarꝰ ẽ. Manes dictos siue qr late ma.¬
omodo ł noĩe hoc appellant᷑. Apuleiꝰ ait
eos cata antifrasin dicimanes hoc ẽ mi¬
tes ac modestos c̃ sint teribiles ⁊ ĩ maneꝰ
factos demones auint qͥ meri malifo¬
erint. qͣrũ natura d̾r ẽẽ terrere paruu¬
los et mangulis garrire tenebrosis. La¬

Expanded text:
m fabulam Eros fuit nuncupatus: hoc velut mysticum significante fabula, quod aer Junoni deputetur, ubi volunt heroas habitare, quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum, quasi aeroas, id est, viros aerios et coelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. Penates gentiles dicebant omnes deos, quos domi colebant: et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est, in secretis. Hi dii quomodo vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. Manes deos mortuorum dicunt, quorum potestatem inter lunam et terram asserunt: a quibus et mane dictum existimant, quos putant ab aere, qui manus, id est, rarus est: manes dictos, sive quia late marario nomine hoc appellantur. Apuleius auteos per antifrasim dici manes, hoc est mites ac modestos, cum sint terribiles et immanes, factos daemones aiunt, qui meriti mali fuerint. Quarum natura esse dicitur terrere parvulos et in angulis garrire tenebrosis. La
Abbreviated transcription (Latin):
lerit. Greca autẽ lingua inter cef̾as gẽ¬
tium clarior habet᷑. est autẽ latinis oe
omẽs utunt᷑. Scd̾a. atticha uidelicet
atheniensis quausi st̃ omẽs g̃ci auc¬
tores. Tercia dorica qͣm hñt egiptii ⁊ si¬
enĩ eoꝵ ita ẽ disꝑtitꝰ. Latinas autẽ lin
romanã & mixtã. pͥsca ẽ que uetustis¬
si italie sub iano et saturno usi et in¬
condita: ut se hñt carmina salioꝵ. Se¬
cd̾a latina qͣm sub latino et regib tusci
et cet̾i in latino st̃ locuti. ex qua futit
duodeci tabule scripte. T̃ertia romana

Expanded text:
lum: Graeca lingua inter ceteras gentium, clarior habetur. est enim et Latinis et omnes utuntur; secunda Attica, uidelicet Atheniensis, quam usi sunt omnes Graeci auctores; tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syenim eorum ita est dispertitus. Latinas autem lingRomanam et mixtam: prisca est, quam uetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum; Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae; Romana,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣr et angłoꝵ. ubi qͣr qua lingna angłi
loqͣnt᷑. ñ qd̾ angłoꝵ alique lingue sint.
ło autẽ priꝰ de linguis. ac deinde degntibꝰ
ta. siue ab alia natione. scđm ꝓpͥã
collectionẽ distincta. ut g̾cie oe asie. hĩc¬
et gentilitaꝰ dr. Gens autẽ appellata
o4
tius ut racio declarat. Liudue totidẽq
do ꝓuincias. et insulas impleuert. filii
Scd̃s assur: a quo assirioꝵ pululauit ĩ¬
ꝑium. Terciꝰ arfaxath. aquo gens caldeoꝵ

Expanded text:
lingua angeli loquantur. Non quod angelorum aliquae linguae sint, Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibta, sive ab alia natione secundum propriam collectionem distincta, ut Graecia, Asia: hinc gentilitas dicitur. Gens autem appellata o, tius, ut ratio declarat, LXX duae, totidemque do provincias et insulas impleverunt. Filii Secundus Assur, a quo Assyriorum pullulavit imperium. Tertius Arphaxat, a quo gens C
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ũbi. ꝑ soloecismos et barbarismos cor¬
rumpens. Omẽs autẽ orientis gentes
ingutture lingͣm et ñba collidt̃. sict he¬
brei et syri. Omnes medit̾ranee gnteᷤᷤ
in palato sermones ferut sicc̃ greci
oeasiam. Omĩs occidentis genteꝰ u̾ba
indentib frangt̃. sict̃ itali ⁊ hispani.
Sirus et caldeus uicinꝰ ẽ hebreo insen¬

Expanded text:
tem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. 8. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, 398 sicut Hebraei et Syri. Omnes mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. 9. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo e
Abbreviated transcription (Latin):
gentes tot lingne fuert̃. deinde plureᷤ
gentes qͣm lingne. qi ex una lingua mł¬
te ꝯt̾ gentes exorte. lingue autẽ dicte
in hoc loco ꝓ u̾bis que ꝑ linguã fut ge-¬
nere locut᷑onis ilio quo is qui efficit
ꝑ id qͦd esficit᷑ noĩat᷑. sict os solet dici ꝓũ¬
bis. manꝰ ꝓlittis. Tres ꝯt̾ autẽ lingue
sacre hebrea. greca et latina. q̃toto orbe
maxime excellt. hisemĩ trib linguis sẽ
trucẽ dñi apilato fuit c̃a eiꝰ scͥpta. Unde

Expanded text:
gentes, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes, quam linguae: quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis, quae per linguam fiunt, genere locutionis illo, quo is, qui efficit per id, quod efficitur, nominatur, sicut os dici s pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
annos .iiii. unꝰ dies adiectꝰ. Crescit enĩ ꝑ a̾nos
singłos qͣrta pars assis. At ubi qͣrto anno
assem complẽnit bis extilẽ annũ facit.
Dictꝰ autẽ bisextꝰ. qr bis sexcies ductꝰ assẽ
ductum qd̃ ẽ bisextꝰ. quẽ suꝑ dierũ cur¬

Expanded text:
annos IIII unus dies adjectus; crescit enim per singulos annos quarta pars assis, ac ubi quarto anno assem compleverit, bissextilem annum facit. Dicitur enim bissextus, quia bis sexies ductus assem ductum, quod est bissextus, quem super dierum cur
Abbreviated transcription (Latin):
Antiquit᷑ eccta pascha .xiiii. luna c̃ u¬
des celebrabat quocumq die occuitet.
Quẽ ritum sc̃i patres innicena smodo
pascalem et mensẽ inquirere. s eẽ ⁊ di¬
em resurrectionis dñice obseruare. ce
grece dr pati s a transitu hebreo ũbo
pascha appeliatũ ẽ. eo qd̾ tẽ popłs dei
ex egipto transierit. Unde. in euuͣnge
ra eius ut transiret de mundo ad pa
surrectõnis eiꝰ nos ñ dormientes s ui¬
gllantes inuentat. cuniꝰ noctis ratio¬
dupplex ẽ. fiuie qd̾ meãdẽ ad uitã rece

Expanded text:
Antiquitus Ecclesia Pascha 14. Luna cum Judaeis celebrabat, quocumque die occurreret. hunc ritum sancti Patres in Nicaena Synodo Paschalem et mensem inquirere, sed etiam diem Resurrectionis Dominicae observare, et Graece dicimus pati, sed a transitu Hebraeo verbo Pascha appellata est, eo quod tunc populus Dei ex Aegypto transierit. Unde in Evangelionit hora, ut transiret de mundo ad Patsurrectionis ejus nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cujus noctis d
Abbreviated transcription (Latin):
mensis lunã ab octauo idꝰ marcii usq
in die nonas aprilis obseruãt. et si xiͦiii.
luna die dnĩco in currerit scm̃ pascha
celebrant. h modi gͦ dissensio. int̾ utͦsq
paschalẽ regłam turbat. Cõmuniᷤᷤ amiꝰ
tate seqͣntur. Nlam embolismꝰ annꝰ semꝑ
solus ẽ. Embolismał annꝰ ẽ. qui tdecim
menses lunares. idẽ ceclxxx .iiii. dies ha¬
bere monstrat᷑. Ipse ẽ annꝰ scõ moysi di¬
lunttꝰ reuelatꝰ. in quo iubent᷑ hii qͥlon¬
gius habitabãt in scd̾o m̃ise pascha cele¬
merũ annoꝵ cõmuniũ. quib xilunareᷤ
dies deeẽ uident᷑. Embolismi autẽ anni.
& cõmuneꝰ sic inueniunt᷑. Si eñ a .xiiii.

Expanded text:
mensis lunam ab VIII Id. Mart. usque in diem Non. Apr. observant; et si decima quinta luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Huiusmodi ergo dissensio inter utrosque paschalem regulam turbat. Communis annus tate sequantur. Nam embolismus annus semper solus est. Embolismus annus est qui tredecim menses lunares, id est CCCLXXXIV dies habere monstratur. Ipse est annus sancto Moysi divinitus revelatus, in quo iubentur hi, qui longius habitabant, in secundo mense pascha celemerum annorum communium, quibus undecim lunares dies deesse cernuntur. Embolismi autem anni et communes sic inve
Abbreviated transcription (Latin):
IS.e .u. litt̾am. pitagoras samiꝰ adexem¬
plũ uite humanȩ primꝰ formauit. cuiͦ
uigula subterior. pͥmã etatẽ sig̾cat.
incertã qͥrpe. ⁊ que adhuc se. nec uitiis
nec untutib dedit. Biuium autẽ qd̾ su¬
ꝑ est. ab adolescentia incipit. cuiꝰ dext̃a
pars. anlua ẽ. s ad beatam iutã ten¬
bens sinistra facilior. sed ad interitum¬
labemq deducens. De qua ꝑseius ait.
et tͥ qua samiꝰ deduxit littera ramos:
sungentẽ callẽ monstrauit limite dext᷑.
Quinq autẽ eẽ apud grecos misticas lit¬
teras. pͥma .y. que humanã uita sig̃at.¬

Expanded text:
. Υ literam Pythagoras samius ad exemplum vite humane primus formavit, cuius virgula subterior primam, etatem significat, incertam quippe, et que adhuc se, nec vitiis, nec virtutibus dedit. Bivium autem quod supra est, ab adolescentia incipit, cuius dextera parsdens; sinistra facilior, sed ad labem, interitumque deducens. De qua sic Persius ait: Et tibi quae Samios deduxit littera ramos, Surgentem dextro monstravit limite callem. 8. Quinque autem esse apud Graecos mysticas litteras. Prima Υ, quae humanam vitam sig
Abbreviated transcription (Latin):
iudices eamdẽ litterã theta. appone¬
bant ad eoꝵ noĩa. quos supplicio affi
idest a morte. Unde &e ht̃ ꝑ mediũ. te¬
lum. idẽ mortis signũ. De qua qͥdã ait.
Omultũ ante alias infelix litt̃a tbeta.
Tercia thau figurã demonstrãs dñice
crucis. Undeͣ hebraice signũ interp̃
na thau in frontes uiroꝵ gementiũ
ce dolentiũ. Reliquas ũo duas. sdest sũ¬
enĩ. pͥncipiũ. ipse: et finis dicens. ego
sum alpha. ce u. Concurrentib enĩ ĩ
se inuicẽ: alpha. adu. usq deuoluit᷑. &
rursꝰ .u. ad alpha replicat᷑. ut ostend̾et
in se dñs ⁊ ñcii dec̾sũ ad finẽ ⁊ finis dec̃¬
sum ad initiũ. Omnes autẽ litt̃e. a pd̃
g̃cos. & ũba compoñt. & nũos faciũt. Nã
alpha litt̃a. apud eos. uocat᷑ in numeriᷤ
unũ. Ubi autẽ scribunt betha: uocant᷑
duo. Ubi scribt̃ gama: uocãt᷑ in nũis
pud eos. nũos hñt. latini autẽ. nuõs ad
litt᷑as ñ computãt. s sola u̾ba cõpoñt

Expanded text:
iudices eandem litteram Θ adponebant ad eorum nomina, quos supplicio affic, id est a morte. Unde et habet per medium telum, id est mortis signum. De qua quidam: O multum ante alias infelix littera theta. Tertia Τ figuram demonstrans Dominicae crucis, unde et Hebraice signum interprena thau in frontes virorum gementium et dolentium.' Reliquas vero duas sumenim principium, ipse finis, dicens: Ego sum alpha et ω: concurrentibus enim in se invicem alpha ad ω usque devolvitur, et rursus ω ad alpha replicatur: ut ostenderet in se Dominus, et initii decursum ad finem, et finis decursum ad initium. 10. Omnes autem litterae apud Graecos et verba componunt et numeros faciunt. Nam Alpha littera apud eos vocatur in numeris unum. Ubi autem scribunt Beta, vocatur duo; ubi scribunt Gamma, vocatur in numeris pud eos numeros habent. Latini autem numeros ad litteras non conputant, sed sola verba componunt,
Abbreviated transcription (Latin):
chilẽ. Eadẽ. & digãmon a grecis uocat᷑.
mon dr. qi dupplexẽ instar . f. litt̃ẽ. q̃ du¬
plicem gãmã ht̃. Ad cuiꝰ similitudinẽ cõ¬
iunctas uocales digãmon appellari grã¬
maticiuoluerunt: ut uotum. urgo. In¬
ter semiuiocales autẽ q̃dam liquide dñr.¬
ꝓptẽa qd̃ interdũ in una sitta postpõite
aliis consonantib deficiũt. & a metro ex¬
cludunt᷑. ex quib due apud latinos li¬
qͥscunt. l.⁊r. uͭ flatꝰ fragor. reliqͤ. m .n.

Expanded text:
et digamma a Grecis vocatur, itur, quia duplex est instar f litere, que duplex gamma habet, ad cuius similitudinem coniunctas vocales, digammo appellari grammatici voluerunt ut votum, virgo. Inter semivocales autem quedam liquide dicuntur, quia interdum in una syllaba, postposite aliis consonantibus, deficiunt et a metro excluduntur. Ex quibus due, apud Latinos liquescunt l et r ut flatus, fragor. Relique m et n
Abbreviated transcription (Latin):
innumero decem demonstrat. Delit̾cis
nimpha. pͥmaitalis tratidit. Caim̃tis
autẽ dicta qi carminib apta. ⁊ futura
canebat. Cederũ ꝓpe uocata. Nichostra¬
ittere autẽ aut cõmunes
sunt: aut liberales. Cõmunes dicte. qͥa
multi eis in cõmune utunt᷑: ut inscrib̾e
et in legere. liberales qr eastm̃ illi no¬
uert̃: qui libros conscͥbunt. recteq loqͤn¬
di dictandiq rõnem sciunt: Litt̾aꝵ du¬
plex modꝰ ẽ. Diuidunt᷑ enĩ pͥncipaliter:
induas partes. in uocales: ce consonãteᷤᷤ
uocales st̃. que recto hiatu faucium. sine
ulla collisione. uarie emittunt᷑. Et di¬
cte uocales: qi ꝑse uocẽ ad impleãt. &
ꝑ se sillabã faciant. nulia ad herente cõ¬
sonante. Consonantes st̃. que diuerso
motu lingue. ut impressione labioꝵ
efficiunt᷑. Et uocate consonantes qr ꝑ
se ñ sonant. sed iuncte uocalib cõsonat.
hee ĩ duabꝰ partib diuidũt᷑ semiuocali¬
b ce in mutis. Semiuocales aũ dicte.

Expanded text:
in numero decem demonstrat. De litterinympha prima Italis tradidit. Carmentis autem dicta, quia carminibus futura canebat. Ceterum proprie vocata est NicostraLitterae autem aut communes sunt aut liberales. Communes dictae, quia multi eas in commune utuntur, ut scribere et legere. Liberales, quia eas tantum illi noverunt, qui libros conscribunt recteque loquendi dictandique rationem noverunt. Litterarum duplex modus est: dividuntur enim principaliter in duas partes, in vocales et consonantes. Vocales sunt quae directo hiatu faucium sine ulla conlisione varie emittuntur. Et dictae vocales, quod per se vocem inpleant, et per se syllabam faciant nulla adhaerente consonante. Consonantes sunt, quae diverso motu linguae vel inpressione labrorum efficiuntur. Et vocatae consonantes quia per se non sonant, sed iunctis vocalibus consonant. Haec in duabus partibus dividuntur: in semivocalibus et in mutis. Semivocales dic
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝑ moysen. Siroꝵ autẽ oe caldeoꝵ ꝑha
branã. Unde &e cũ hebreis: ⁊ nũo. & sono
cordant. solis caracterib discrepãt. Egy¬
ptioꝵ litt̃as. ysis regina. inachi filia. de
grecia ueniens in egyptũ: repperit. &e egyꝰ¬
ptiis tradidit. Apud egypcios autẽ abiaᷤ
habuisse litteras uulgus: alias sacerdo¬
littaꝵ pͥmi lisum phenices inuenert̃.
unde. et lucanꝰ. fenices pͥmi. fame si
credit᷑ ausis. mansurã rudib uocẽ sig¬
nare figuris. hinc ẽ qͦd &e fenceo colore
libroꝵ capita scribunt᷑. qi ab ipsis. litte

Expanded text:
r Moysen, Syrorum autem et Chaldaeorum per r Moysen, Syrorum autem et Chaldaeorum per Abraham. Unde cum Hebraeis, et numero, et sono concordant, solis characteribus discrepant. Aegyptiorum litteras Isis regina, Inachi filia, de Graecia veniens in Aegyptum, reperit, et Aegyptiis tradidit. Apud Aegyptios autem alias habuisse litteras sacerdoliterarum usum primum Phenices invenerunt. Unde et Lucanus: Phenices primis famasi creditur ausi. Mansuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est, quod et pheniceo colore librorum capita scribuntur, quia ab ipsis litere
Abbreviated transcription (Latin):
feruntur: De litteris cominunibus
Rimordia gramatice artis. litt̾e cõ¬
munes existunt. qͣs librarii et cal¬
culatores secunt᷑. Quarũ disciplina ue¬
lisd q̃dam gramatice artis infancia ẽ.
Unde. et eam litt̾ationẽ uarro uocat.
Litt̾e autẽ. st̃ indices rerũ. signa ũboꝵ
Quib tanta uis ẽ. ut nobis dicta absẽ¬
tium. sine uoce loquant᷑. u̾ba enĩ ꝑoco¬
los ñ ꝑ aures introduct. Usus litteraꝵ
slam ne obliuione fugiãt: litt̃is alligã¬
tur. In tanta enĩ rerũ uaritate. nec dici
audiendo pot̾ant omĩa. nec memoria
contineri.: litt̾e autẽ dictȩ qͣsi legittere:
qd̾ iter legentib p̾stent uł qd̾ iterent᷑
is uident᷑ exorte. Apud eos enĩ prius
dictũ ẽ aleph. Demde. ex simili ensici¬
atione apd̾ grecos tractum ẽ alpha. in¬
de aput latinos.a. Translator enĩ ex si¬
mili alteriꝰ lingue sono. litt̃am cõdidit.
ut nosse possimꝰ linguã hebraicã oĩũ
linguaꝵ. & litt̾aꝵ. ẽẽ matrẽ. Sed hebre

Expanded text:
 De litteris communibus. 1. Primordia grammaticae artis litterae communes existunt quas librarii et calculatores sequuntur, quorum disciplina velut quaedam grammaticae artis infantia est. Unde et eam Varro litterationem vocat. Litterae autem sunt indices rerum, signa verborum, quibus tanta vis est, ut nobis dicta absentium sine voce loquantur. Verba enim per oculos, non per aures, introducunt? 2. Usus litterarum Nam, ne oblivione fugiant, litteris alligantur. In tanta enim rerum varietate, nec disci audiendo poterant omnia, nec memoria contineri. 3. Litterae autem dictae, quasi legiterae, quod iter legentibus praestent, vel quod eis videntur exorte. Apud illos enim prius dictum est aleph. Deinde ex simili enunciatione apud Grecos tractum est alpha. Inde apud Latinos a. quare translator ex simili sono alterius lingue literam condidit, ut nosse possimus linguam hebream, omnium linguarum et literarum esse matrem. Sed Hebrei
Abbreviated transcription (Latin):
adiecta ẽ. Unde. oe aplerisq aspirato po¬
tat᷑ ẽẽ ñ litt̾a. que ꝓinde aspiratõnis no¬
ta dr. qr uocẽ eleuat. Aspiratõ enĩ ẽ sonꝰ¬
uberius eleuatꝰ. cui contraria ẽ ꝓsodia . so.
ter. pͥmus latinis adiecit. ut in sonodiͦ
dicat᷑. ꝑ .c. enĩ unaũsa expͥmimus . Qlit¬
terã. nec greci resonant nec hebrei. Ex¬
ceptisenĩ latinis. hanc nulla alia lingra
ht̃. hec priꝰ ñ erat᷑. Unde. et ipsa suꝑuacy

Expanded text:
osita est, unde a plerisque aspiratio putatur esse, non littera; quae proinde aspirationis nota dicitur, quia uocem eleuat. Aspiratio enim est sonuberius elatus, cuius contraria est prosodia, sonusdimagister primus Latinis adiecit, ut in sono disdicatur: per C enim universa exprimimus. Q litteram nec Graeci resonant, nec Hebraei. Exceptis enim Latinis hanc nulla alia lingua habet. Haec prius non erat. U
Abbreviated transcription (Latin):
Et hee apud romanos usq ad augusti
tempꝰ ñ scͥbebant᷑. s ꝓ .⁊ duas.ss. pone¬
.i. scribebant. Unicuiq autẽ litt̾ȩ tria acci¬
dunt. nom̃. quomͦ uocet᷑. figura qͦ carac¬
tere signet᷑. potestas. que uocalis. q̃ cõso¬
oris sonis. atq discretis. Nam pꝰqͣm eas a¬
nimatũtert. et nõia illis et figuras ĩ po¬
sueit. figuras autẽ ex placito paitĩ. par¬
¶ timex
uni. sict exilis fit sonus. ita tenus uugo¬
la. alters᷑ pinguis fit sonꝰ. sict & plana fi¬
gura. Potestatẽ autẽ. natura fignia uolun¬
tas. ordinẽ dedit. Inter figuras littaꝵ.
& apicem ueteres distinxeit̃. apicẽ dc̃m:
ꝓpt̾ hoc qd̾ longe sit a pedib. & in cacu¬
mine litte apponat᷑. est enĩ linea lacẽs
suꝑ litt̃am. equalit̾ ducta. figura autẽ.
qua tota litt̾a scribit᷑. De u 0 c e.

Expanded text:
et haec apud Romanos usque ad Augusti tempus non scribebantur, sed pro Z duas S poneI scribebant. Unicuique autem litterae tria accidunt: nomen, quomodo vocetur; figura, quo caractere signetur; potestas, quae vocalis, quae consodederunt notatis oris sonis atque discretis. Nam postquam eas animadverterunt, et nomina illis et figuras inposuerunt: figuras autem partim ex placito, partim ex uni sicut exilis sonus, ita tenuis virgula, alterius pinguis sonus, sicut et plena figura. Potestatem autem natura dedit, voluntas ordinem et apicem. Inter figuras litterarum et apicem veteres dixerunt, apicem dictum propter quod longe sit a pedibus, et in cacumine litterae adponatur. Est enim linea iacens super litteram aequaliter ducta. Figura autem, qua tota littera scribi
Abbreviated transcription (Latin):
te: qr nͥ subiectis sͥ uocalib. nequaqͣm
erũpunt. Si enĩ eis extremũ uocalis de¬
traxeris sonũ. inclusũ littẽ murmur
sonabit. ut .b .c. d. ⁊ cet̾ae. Uocales autẽ.
et semiuocales. et mutas. a ueterib so-¬
nas et semisonas. & insonas dictas. In¬
ter uocales aũ. i.i.u. apd̃ gramaticos
uarias hñt sig̃cõnes. Nammͦ uocales

Expanded text:
tae, quia nisi subiectis sibi vocalibus nequaquam erumpunt. Si enim eis extremum vocalis detraxeris sonum, inclusum litterae murmur sonabit ut B, G, D et ceterae. Vocales autem et semivocales et mutas a veteribus sonas et semisonas et insonas dictas. Inter vocales autem I et U apud Grammaticos varias habent significationes. Nam modo vocales
Abbreviated transcription (Latin):
triarcbis. aichiẽpis. metropolitanis. atq
cũ. et iõ qr sũmo honore fungit᷑. tali noĩe
censet᷑. sict romanꝰ antiochenꝰ. et alexan¬
drmꝰ. Archiep̃c g̃co uocabulo qd̃ sit sũmꝰ
ep̃oꝵ. Tenet enĩ uitẽ apłicam et p̃sidet
tam metropolitanis quã ceteris ep̃is me¬
tropolitani autẽ a mensura ciuitatũ. dic¬
ti. Singłis enĩ ꝓuntiis p̃minẽt quoꝵ
auctoritati et doctrine ceteri sacesdotẽ
subiecti st̃. sine quib reliquos ep̃os ag̃e
ꝯmissa ẽ. Omnes autẽ superiꝰ designati
ordines: uno eodemq uocabulo ep̃i nõi¬
ant᷑. sedmde pͥuatonõie qͥdam utunt᷑ ꝓ
singłarit accepert̃. patriarcha patrũ pͥn¬

Expanded text:
triarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque cum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropolitani autem a mensura civitatum vocati. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos commissa est. § 5. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nomine quidam utuntur, singulariter acceperunt. § 6. Patriarcha Patrum prin
Abbreviated transcription (Latin):
tine dic̾e potuert̃. p̃centor. et succentor.
p̃centor ẽ qui uocẽ p̃mittit in cantu.
Succentor ẽ autẽ qui subseq̃nt canendo
respondet. Concentor autẽ ar qr cõsonat.¬
s qui autẽ ñ cõsonat.
nec concunt. nec concentor erit. Acoliti g̃¬
ce. latine ceroferarii dñra de portandis
cereis qͣndo legendũ ẽ euungłm. aut sa¬
crificiũ offerendũ. Tẽ enĩ accendunt᷑ lo¬
minaria ab eis et deportant᷑. ñ ad esfugã¬
das tenebras. dum sol eodẽ tẽpore ruti¬
let. s ad signũ leticiȩ demonstrandũ. ut
subtipo luminis corporalis illa lux os¬
tendat᷑. de qua in euungłio legit᷑. Erat¬

Expanded text:
tine dicere potuerunt, praecentor et succentor: tine dicere potuerunt, praecentor et succentor: scilicet, qui vocem praemittit in cantu: succentor autem qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur qui consonat: qui autem non consonat, non concinit, nec concentor erit. Acolyti Graece, Latine ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legitur
Abbreviated transcription (Latin):
te exortist̃. aquib intemplod̾i mistici
sacram̃ti miniffia explebant᷑. hii enĩ gͥce
diacones. latine ministridñr: qi sict̃ in sa¬
cerdote consecratio. ita indiacono minis
terii dispensat᷑o habet᷑. lipooiacones g̃.¬
ce quos nos subdiacones dicimꝰ. qͥ ĩõ sic
appellant᷑. qi subracent p̃ceptis ⁊ officii
leuitaꝵ. Oblationes autẽ intemplo d̾i
afidelib ipsi suscipiunt. et leuitis suꝑ.¬
ponendas altarib defeit. hii apd̃ he¬
breos nathãnei uocant᷑. lectores a legẽ¬
do. psalmiste a psalmis canendis uocati.
liuenĩ p̃dicant popłis qͥd seqͣnt᷑. isticant
ut excitent ad compunctõnẽ aiõs audi¬
entiũ. licet ⁊ qͥdam lectores ita miserãt̃
ꝓnuntiãt. ut qͦsdam at luctũ lam̃taci¬
qd porro annunciat. Tanta enĩ ⁊ tã clara
eoꝵ erit uox: ut qͣmus longe positoꝵ ay¬
res ad impleat. Cantor autẽ uocatꝰ. qi uo¬
cẽ modulat᷑ in cantu. hinꝰ duo gña dñr
in arte musica: sict ea docti homineᷤ la¬

Expanded text:
te exorti sunt, a quibus in templo Dei mistici sacramenti ministeria explebantur. Hii grece diacones, latine ministri dicuntur, quia, sicut in sacerdote consecrterii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis quid seut excitent ad compunctionem animos audientium. Licet et quidam lectores ita miseranter pronuntient, ut quosdam ad luctum lamentatiquod porro annuncient. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adimpleant. § 16. Cantor autem vocatus, quia vocem modulatur in cantu. Hujus duo genera dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines la
Abbreviated transcription (Latin):
Unde afilo quo utebant᷑ flamines dicti¬
ꝯt̃: penitꝰ quasi filamines. uerũ festis
dieb filo deposito pilleũ imponebant
ꝓ sacerdotii emmentia. presbit̾ grece
latine senior interp̃r. Nõm ꝓetate. uł de¬

Expanded text:
Unde a filo, quo utebantur, flamines dictiUnde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, n
Abbreviated transcription (Latin):
tendat. et ꝑspiciat popłoꝵ infra se posi¬
toꝵ mores et uitam. Pontifex pͥncepssa¬
cerdotũ ẽ. qͣs i uia seq̃ntiũ ipse et sũmꝰ sa¬
cerdos. ipse pontifex sũmus numcupat᷑.
ipse omnes ordines efficit. sacerdotesat.¬
q leuitas. ipse omnes ordines ȩccłasticoᷤ
disponit. ipse qd̃ unꝰquisq facere debeat
ostentit. Ante autẽ pontifices et reges e¬
rant. Nam maioꝵ hec erat consuecudo.
ut rex eẽt sacerdos uel pontifex. Unde oe
dos dictꝰ eo qd̾ antestat. primꝰ enĩ ẽ ĩme
dio ordine eccłe. & supra se nullũ ht̃.
et latino qͣsi sacrũ dans. Sict̃ enĩ rex a
regendo. ita sacerdos a sanctificando uo¬
cat᷑. Consecrat enĩ et sanctificat. Sacer¬
dotes autẽ gentiliũ flamines dicebãt᷑
hii incapite habebant pilleum inquo
erat breuis uirga desuꝑ habens lane
aliqͥd. Qd̃ cum ꝓpter estum ferre ñ po̾set.
filo t̾m capita religare cepeit̃. Nam nudiꝰ
eos capitib incedere in eccła nefas erat.

Expanded text:
a se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et dos dictus ab eo quod ante stat. Primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habetet Latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat.
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. Inuocant enĩ suꝑ cathecuminõ
uel suꝑ eos qui hñt sp̃m inmundũ no¬
m̃ dñi iħu̾ adiurantes ꝑ eũ ut eg̃diat᷑. ab eis.
Ostiarii idẽ et ianitores qui inueteri testa¬
arii qd̃ p̾sunt ostiis templi. Ipsi enĩ te¬
nentes cdauẽ. omĩa intra extraq cꝰtodũt.
atq inter bonos et malos hñtes udiciũ
fideles recipiuĩt. respuuntq infideles. De

Expanded text:
 super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testaarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudicium fidele
Abbreviated transcription (Latin):
stephanꝰ fuit qͥ hebreo sermone intp̃r nor¬
ma qd̃ prior fuit martirio ad imitat̃onẽ
fideliũ. Idemautẽ et g̃co sermone ĩ la¬
tinũ uerut᷑ coronatꝰ. & hoc ꝓpħice ut qd̾
seq̃ret᷑ inre. ut uaticimo qͦdam futuri priꝰ
inuocabulo resonaret. passꝰ ẽ enĩ. et qd̃ uo¬
cabat᷑ accepit. Stephanꝰ enĩ corona dr. ho¬
militer lapidatꝰ. s sublimiter coronatꝰ.
Duo st̃ antẽ martirii gña. unũ. inaꝑta
passione alfm in occulta anim uirtu¬
te. Nam multi hostes insidias tolerãteᷤ
et acunctis carnalib desideriis resis¬
tentes. ꝑ hoo qd̾̃ se ommpotenti deo ĩ
corde mactauert. cẽ pacis tempore mar¬
tires facti st. quietiã si ꝑsecutionis tẽ¬
qr mathias sorte electꝰ ẽ. qm pͥmũ ꝑ¬

Expanded text:
Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad imitationem fidelium. Idem autem ex Graeco sermone in Latinum vertitur coronatus; et hoc prophetice ut, quod sequeretin vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: humiliter lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyrii genera: unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias diaboli tolerantes, et cunctis carnalibus desideriis resistentes, per hoc, quod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt, qui etiam, si persecutionis temquia Matthias sorte electus est, quem primum
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabat marcis duellicausa.
diatorio ludo contra alterũ pugnã¬
tem ferebat occulte rete. qd̾ iaculũ

Expanded text:
pugnabat Martis Duellii causadiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculu
Abbreviated transcription (Latin):
sinus achaie ẽ. ut platani foliũ inter
ioniũ et egeũ mare exposita. qͣm archã
iouis ⁊ caliste filius pelagis inditio¬
nẽ redactis. ex suo noĩe archadiã nũ¬
cupauit. Ipsa ẽ ⁊ sitionia ã sitione re¬
ge. a quo et regnũ sitmioꝵ ẽ dictũ. ht̃
autẽ archadia fluuiũ magnũ erimantẽ.
abeston qͦq lapidẽ qui semel accensꝰ ñ¬
qͣm extinguit. candidissime oẽ meru¬
le ibi nascunt᷑. Lacedemonia ⁊ panno¬
nia ab alpib apenminis ẽ ñcupata. qͥ¬
b ab itatia secernit᷑. regio uͦ fortis &
sololeta duob sacis acrib fluuiis dra¬
uo sauoq uallata coniungit᷑ autẽ cõ
norico et retia. habentes ab oriente
misiã. ab euro istriam. ab affrico u̾o
alpes apenninas hñt. ab occasu gal¬
liam belgicã. a septemtͥone danbii
fontẽ uel luitẽ qui germaniã gal.¬
liãq diuidit. Istriã iste amnis uoca¬
tut qͥ eiꝰ t̾ram influit. lp̃e ẽ damibiꝰ

Expanded text:
sinus Achaiae est, ut platani folium, inter sinus Achaiae est, ut platani folium, inter Ionium et Aegaeum mare exposita, quam Arcas Jovis et Calistae filius, Pelasgis in ditionem redactis, ex suo nomine Arcadiam nuncupavit. Ipsa est et Sicyonia a Sicyone rege, a quo et regnum Sicyoniorum est dictum. Habet autem Arcadia fluvium magnum Erimanthum; asbeston quoque lapidem, qui semel accensus numquam extinguitur: candidissimae etiam merulae ibi nascuntur. Lacedaemonia . . . Pannonia ab Alpibus Appenninis est nuncupata, quibus ab Italia secernitur, regio viro fortis et solo laeta, duobus satis acribus fluviis, Dravo Savoque, vallata. Coniungitur autem cum Norico et Raetia; habentes ab oriente Moesiam, ab Euro Istriam; ab Africo vero Alpes Appenninos habent, ab occasu Galliam Belgicam, a septentrione Danubii fontem, vel limitem qui Germaniam Galliamque secernit. Istriam Istet, qui ejus terram influit, ipse est Danubius.
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ omĩs gͥcia ẽ. Dalmatia adelim ma
te macedonie a septemtͥone misiȩ. ab
occasu istria t̾minat᷑. a meridie uͦ a
chaonia q̃ antea moloss ia dicta ẽ. a mo
losso filio pirri. qͦm de andromaca ha¬
buit. s postqͣm occisꝰ ẽ pirrꝰ orestis ĩ si¬
diis andromachã elenus suscepit te¬
nuitq regnũ priuigni qͥ succerat
pat᷑. a quo molosia dicta ẽ. pars epiri.
qͣm epirꝰ pꝰea a fratre caone quẽ inuena.¬
tu ꝑ ignorantiã d̾̃r occidisse caoniam
nominautt. qͣsi ad solaciũ fr̃is extincti.
Euadas dicta ã rege ellade deucalionis
et pirce filio. aquo et priꝰ greci ellones
nũcupati St. Lysa ẽ &e attica t̾ra. atta
priꝰ dicta. Nam granꝰ qͥdam rex fuit in¬
digena g̃ciȩ. ex cuiꝰ fiba attis noĩe atti¬
ca tra uocata ẽ. hec int̾ macedoniã oe
achaiã media iacet. archadiȩ. a sẽꝑtem¬
tͥonali parte ꝯiuncta. Ip̃a ẽ et uera g̃cia.
ubi fuit athenas ciuitas. mat̾ lib̾aliũ

Expanded text:
liter omnis Graecia. Dalmatia a Delmi maliter omnis Graecia. Dalmatia a Delmi mate Macedoniae, a septentrione Moesiae, ab ocChaonia, loso filio Pyrrhi quem de Andromacha habuit. Sed postquam occisus est Pyrrhus Orestis insidiis, Andromacham Helenus suscepit tenuitque regnum privigni qui successerat patri; a quo Molosia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fratre Chaone, quem in venatu per ignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominavit, quasi ad solacium fratris extincti. Hellas dicta a rege Hellene, Deucalionis et Pyrrhae filio, a quo et prius Graeci Hellenes nuncupati sunt. Ipsa est et Attica terra Acte prius dicta. Nam Granus quidam Graeciae indigena fuit, ex cuius filia Attis nomine Attica terra vocata est. Haec inter Macedoniam et Achaiam media iacet, Arcadiae a septentrionali parte coniuncta. Ipsa est et vera Graecia, ubi fuit Athenae civitas, mater liberalium
Abbreviated transcription (Latin):
Euroꝑa qͥipe agenoris filia regis
libie fuit. qͣm iouis ab affrica raptã
cretam aduexit. & t̾ciam partẽ orbis
ex eius nomine appellauit. iste ẽ aut̃
agenor libie filius ex qua et libra idẽ
affrica fet cognõiata. Unde apparet pͥꝰ
libiam accepisse uocabłm pꝰea euro¬
pam. Europa autẽ in t̾ciã partẽ orbis
diuisa. incipit a flumine thanai. des¬
cendẽs ab occasu ꝑseptentͥonẽlẽ oc¬
ceanũ usq in fines hispane cuiꝰ pars¬
et orientalis &e meridiana a ponto cõ¬
sulas gades finit᷑. prima europe regio
scitia inferior. que a meotidis incipiẽs
paludib inter danubiũ et occeanũ sep¬

Expanded text:
Europa quippe Agenoris regis Libyae filia fuit, quam Iovis ab Africa raptam Cretam advexit, et partem tertiam orbis ex eius nomine appellavit. Iste est autem Agenor Libyae filius, ex qua et Libya, id est Africa, fertur cognominata; unde apparet prius Libyam accepisse vocabulum, postea Europam. Europa autem in tertiam partem orbis divisa incipit a flumine Tanai, descendens ad occasum per septentrionalem Oceanum usque in fines Hispaniae; cuius pars orientalis et meridiana a Ponto consulas Gades finitur. Prima Europae regio Scythia inferior, quae a Maeotidis paludibus incipiens inter Danubium et Oceanu
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ita ẽ autẽ int̾ affricã. ⁊ galliã a sep¬
tentͥone pirineis montib clausa are¬
liqͥs partib undiq mari conclusa. salu.¬
britate cȩli equalis. ommũ frugũ gñi¬
b fecunda. gẽmaꝵ metalloꝵq copiiᷤᷤ
ditissima. Interfluũt eam flumina ma-¬
gna. betis mineus. hiberis. tagus aurõ
trahens: ut pactolus. ht̃ ꝓuintiaᷤ sex.
t̾raconensem. carchaginensẽ. lusita¬
neã. galliciã. beticã. et trãsfreta in re
ẽ. citerior. que in septemtͥonis plagã.
apirieo usq ad cartaginẽ porrigit᷑.
ulteriorq in meridiẽ. a celtiberis usq
ad gaditanũ fluiũ extendit᷑. Citerior
autẽ et ulterior dicta qͣi citra ⁊ ultra. s

Expanded text:
Sita est autem inter Africam et Galliam, a sepSita est autem inter Africam et Galliam, a septentrione Pyrenaeis montibus clausa, a reliquis partibus undique mare conclusa, salubritate caeli aequalis, omnium frugum generibus fecunda, gemmarum metallorumque copiis ditissima. Interfluunt eam flumina magna: Baetis, Mineus, Iberus et Tagus aurum trahens, ut Pactolus. Habet provincias sex: Tarraconensem, Cartaginensem, Lusitaniam, Galliciam, Baeticam, et trans freta in reg Hispaniae: Citerior, quae in septentrionis plagam a Pyrenaeo usque ad Cartaginem porrigitur; Ulterior, quae in meridiem a Celtiberis usque ad Gaditanum fretum extenditur. Citerior autem et Ulterior dicta quasi citra et ultra; s
Abbreviated transcription (Latin):
ibimittis temꝑies grata. aer purꝰ et
blantꝰ. Gallia a candore ꝑopuli ñcups¬
taei Gala enĩ g̾ce lac dr. Montes ens
et rigor celi ab ea parte solis ardorem
excludunt. qd̾ fit ut candor corpors
ñ coloret᷑. hanc ab oriente alpium
iuga tuent᷑. ab occasu occeanus ⁊̃ clu¬
dit. a meridie p̃rupta pirinei. a septẽ¬
trione rem fluenta atq g̃mania cy¬
iusinitiũ belgica. finis aquitama
adusũ animantiũ apta. fluminibꝰ qͦ
et fontib rigua. ꝑfusa duob magniᷤ
reno et rodano fluuiis. Belgis autẽ
cuntas ẽ ciuitas galliȩ. a qua belgica
transalpina idẽ transalpes ccͣ septẽ¬
tͥonẽ. Retia ũo qd̾ sit iuxta renum. A¬
quitania autẽ ab obliqͥs aqͥs ligeriꝰ flu.¬
minis appellata. qui ex plurima parte
terminꝰ eius ẽ. eamq pene in orbe cin¬
git. hispania ab hibero amne priꝰ hi¬
beria nũcupata. pꝰea ab hispano. hispa¬
ma cognominata ẽ. ipsa e ⁊ uera hes¬
peria ã uespero stella occidentalidicta.

Expanded text:
aer purus et blandus. 25. Gallia a candore populi nuncupata est, γάλα enim Graece lac dicitur. Montes enim et rigor coeli ab ea parte solis ardorem excludunt, quo fit ut candor corporum non coloretur. Hanc ab Oriente Alpium juga tuentur, ab Occasu Oceanus includit, a Meridie praerupta Pyrenaei, a Septentrione Rheni fluenta, atque Germania, cujus initium Belgica, finis Aquitania ad usum animantium apta, fluminibus quoque et fontibus rigua, perfusa duobus magnis Rheno et Rhodano fluviis. Belgis autem civitas est Galliae, a quo Belgica Transalpina, id est trans Alpes, contra septentrionem. Raetia vero, quod sit iuxta Rhenum. Aquitania autem ab obliquis aquis Ligeris fluminis appellata, qui ex plurima parte terminus eius est, eamque pene in orbem cingit. Hispania prius ab Ibero amne Iberia nuncupata, postea ab Hispalo Hispania cognominata est. Ipsa est et vera Hesperia, ab Hespero stella occidentali dicta.
Abbreviated transcription (Latin):
mensiũ dicti. ubi exorti st̃. Ibieñ
ex locis agrestib et pagis gentiles lucoᷤ
idolaq cõstitueit. & atali mnitio uocabo¬
lũ pagani sortiti st̃. Gentiles st̃ qͥsine
lege st. ⁊ ñ credidert. Dicti autẽ gñtileꝰ
qr ita st̃ ut fuert̃ geniti. id ẽ sict ĩ car¬
ne descendeit sub peccato scilicet idoliˢ
seruientes. ⁊ ñ dum regñati. ꝓinde gen¬
tiles pͥmitꝰ nũcupabant᷑. lpsi dñr gͥce
ethnici. Ethnici ex greco in latinũ int̃¬
ẜtant᷑ gentiles. ethnos enĩ g̃ce gens
d̾r. pꝰ fidem autẽ ñ debere uocan gñteꝰ
siue gñtiles eos qui exgentib credide¬
ĩt̃. sict̃ pꝰ fidem dici iã ñ pot̾ uideus
testante apło paulo et dicente iã xͥa-¬
nis. qm̃ cum gentes eẽtis. hoc ẽ infide¬
les. Apostate dñr qui post baptismũ
xp̃i susceptũ ad ydoloꝵ cultum et sacͥ¬
ficioꝵ contaminationẽ reũtunt᷑. est
autẽ nomen grecum. De diis gñtium.
uos pagani deos asseit hõies o

Expanded text:
ensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti. Gentiles, qui sine lege sunt et dum non crederent, dicti sunt gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est sicut in carne descenderunt, sub peccato sciservientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece Ethnici. Ethnici ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non potest Iudaeus, testante Paulo Apostolo et dicente iam niam cum gentes essetis,' hoc est, infideles. Apostatae dicuntur, qui post baptismum Christi susceptum ad idolorum cultum et sacrificiorum contaminationem revertuntur. Est autem nomen Graecum. § 11 De diis gentium. Quos pagani deos asserunt, homines o
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ non longe a roma nascit᷑. q̃ sama
appellat᷑. Celata uasa argentea ut aure¬
a sunt. signis eminentiorib intus extͣ¬
ue express a. acelo uocata. qd̃ genꝰ est
ferramenti. q̃ uulgo cilionẽ uocãt. Cri¬
sen dicta uasa deaurata grecũ ẽ. Ana¬
głua qd superiꝰ sint sculpta. greciem̃
et scutella. postea discus uocat᷑ qd̾ det
escas idẽ apponat. a quo et discumbẽ¬
iaceant. Missoriũ uocatũ amensa ꝑ
diriuationẽ quasi mensorisi. Parapsis:
quadrangulũ. et qͣdrilaterũ uas. idẽ
parib absidis. Patena qd dispansis
patentib que sit oris lancis. Gauata.¬
qr cauata .g. ꝓ .c. lit̾ta posita. hinc & con¬
ca. sed illa cauata. ista concaua. sic ⁊ gre¬
ci hec numcupãt. Scutella abscuto ꝑ
diminutionẽ. Est enĩ eiꝰdem similis.
apophereta ã grecis a ferendo poma
uel aliquid nominata. Est enĩ plana.
Salinũ uas. aptum salib. ltem et sulti¬
ca. quasi salrica. acitabulõ. qͣsi acitafe.¬
rum. qd̾ acetum ferat. Coclear ab usy

Expanded text:
quae non longe a Roma nascitur, quae samia appellatur. Caelata vasa argentea vel aurea sunt, signis eminentioribus intus extrave expressa, a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant. Chrysendeta vasa deaurata; Graecum est. Anaglypha, quod superius sint sculpta; Graeci enet scutella. Postea discus vocatus quod det escas, id est adponat; a quo et discumbeniant. 10. Messorium vocatum a mensa per derivationem quasi mensorium. 498 Parapsis, quadrangulum, et quadrilaterum vas, id est, paribus absidis. Patina, quod dispansis patentibquia cavata, G pro C littera posita. Hinc et conca; sed illa cavata, ista concava: sic et Graeci haec nuncupant. Scutella ab scuto per diminutionem; est enim eiusdem similis. Apophoreta a Graecis a ferendo poma vel aliud aliquid nominata; est enim plana. Salinum vas aptum salibus. Idem et sulzica, quasi salzica. Acitabulum quasi acetaforum, quod acetum ferat. Coclear ab usu
Abbreviated transcription (Latin):
noscit᷑. iiii. dlxxxuii. loachim anñ .xi.
Nabucodonosor iudeã capit. inͣi. excuiii.
Sedechias anñ .xi. tẽplum ierosolimis
uitas anñ lxx. ludith historia scribit᷑.
nĩi dclxxuiiii. darius anñ .xxxiiii. iiii

Expanded text:
noscitur. IVMDLXXXVII. Ioachim ann. XI. noscitur. IVMDLXXXVII. Ioachim ann. XI. Nabuchodonosor Iudaeam capit. IVMDXCVIII. Sedechias ann. XI. Templum Hierosolymis raeorum captivitas ann. LXX. Iudith historia conscribitur. IVMDCLXXIX. Darius ann. XXXIV. I
Abbreviated transcription (Latin):
ierosolimis edificat᷑. iiĩi.cͦ iii. Roboan
anñ xuiiͦ. Regnũ isrł. & uda diuidit᷑.
ñn. ccxxi. abdia anñ .iii. sub qͦ abime¬
lech pontifex fuit. ñi. cexxiin. asa.
xli. ysaias. amos. ieu. iobxel. ⁊ atarias
ꝓpbetanert᷑. iiii .cclxu. losaphat a nñ
dias. &e micheas. iiii.ccxc. loram anñ
uiii. ꝓphetauit helias. et heliseus. uii¬
cexeuiii. Ochorias anñ .i. helias ranit᷑¬
iñi.ccxcuiiii. Athalia anñi .uii. lonadab
sacerdos claruit. iiĩi.cccui. loas anñ .xl.
hebyseus morit᷑. iiii cccxlui. Amasias
anñ. xxuinii. Carchago condita. uii cec¬
lxxu orias anñ. lii olimpias agrecis in¬
stituit᷑. iñi.ccccxxuii. loathan amñ .xui.
Romulꝰ nascit᷑. nũ coce xliii. Acar. anñ
xui. Romacondit᷑. uii.ccccluiiii. Ere¬
chias anñ xxuiiii. Senatꝰ Roma efficit᷑.
iin. cccc lxxxuiiii. Manases am̃i . lu. Si¬
bilia samia claruit. inii. dxliii. Amon
anñxii. census primũ agitur. uĩi. dlu
Losias anñ xxxii. thales philosophꝰ ag¬

Expanded text:
ierosolymis aedificatur. IVMCCIV. Roboam ann. XVII. Regnum Israhel et Iuda dividitur. IVMCCXXI. Abia ann. III. Sub quo Abimelech pontifex fuit. IVMCCXXIV. Asab ann. XLI. Achias, Amos, Ieu, Iohel et Azarias prophetaverunt. IVMCCLXV. Iosaphat ann. dias, et Micheas. IVMCCXC. Ioram ann. VIII. Prophetavit Helias et Heliseus. IVMCCXCVIII. Ochozias ann. I. Helias rapitur. IVMCCXCIX. Athalia ann. VII. Ionadab sacerdos claruit. IVMCCCVI. Ioasann. XL. Heliseus moritur. IVMCCCXLVI. Amasias ann. XXIX. Carthago condita. IVMCCCLXXV. Ozias ann. LII. Olympias a Graecis instituitur. IVMCCCCXXVII. Ioathan ann. XVI. Romulus nascitur. IVMCCCCXLIII. Acaz ann. XVI. Roma conditur. IVMCCCCLIX. Ezechias ann. XXIX. Senatus Romae fit. IVMCCCCLXXXVIII. Manasses ann. LV. Sibylla Samia claruit. IVMDXLIII. Amon ann. XII. Census primum agitur. IVMDLV. Iosias ann. XXXII. Thales philosophus ag
Abbreviated transcription (Latin):
sos. et subfidere celerit ac reuerti. &e
modo manib temptare inuicẽ. mͦ
complexu abigere se se more luctantr.
nes uocant. afreq̃ntia qua celebrãt
si qͥdem et omnẽ cetũ atq conuentõ
agona dici. alii qd̃ incirculis et qͣsi a¬
gonis idẽ sine angulo locis ederent᷑.
num genera fuiss e inmensitas uiri¬
uĩ cursus celeritaᷤsagitcandi ꝑiera.
standi pacientia. ad citharã qͦq ułti

Expanded text:
sos et subsidere celeriter ac reverti, et sos et subsidere celeriter ac reverti, et modo manibus temtare invicem, modo conplexu abigere sese more luctantiumνας vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur num genera fuisse: inmensitas virium, cursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnq. id ẽ. saltus. cursus. iactus. uirtus
atq luctatio. unde ferunt qͣdam regẽ
tot filios adolescentes habentẽ. totidẽ
altus dictꝰ. quasi exili re in altum.
cursꝰ celeritas pedum. Iactus dictꝰ¬
a iaciendo. unde et piscatoꝵ rete. iacu¬
lum dr. huiꝰc arti usus ẽ arreptos la¬
pides ꝓcui ferire. hastas pondere libra¬
to iacere. sagittas arcu emittere. Uir¬
tus ẽ inmensitas uiriũ. in labore et ĩ¬
pondere corporis. Luctacio: a laterũ
complexu uocata quib cõminꝰ cer¬
tantes initunt᷑. qui greca appellatio.¬
ne athlete uocant᷑. Locus aute lucta.¬
foms palestra dicit᷑. Palestrũ autẽ uel
a potu pales sim⁊ a luctatone. uł apo
tupale. idest amotu umne ioẽ fortis
nominatã dicuntꝰ. scilicet qd̾ in luc¬
tando cũ medios arripiãt. fere qͣciãt.
łdq apud grecos palm uocat᷑ quidã
opinant᷑ artem luctandi ursoꝵ cõ¬
tentione monstratã. Namq interce¬
teras feras eos solos et erigi congres.¬

Expanded text:
quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem gSaltus dictus quasi exilire in altum: cursus celeritas pedum. De iactu . Iactus dicta iaciendo; unde et piscatorum rete, iaculatum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere, sagittas emittere arcu. Virtus est immensitas virium in labore et pondere corporis. Luctatio a laterum complexu, quibus comminus certantes innituntur, qui greca appellatione athlete vocantur: locus autem luctationis palestra dicitur. Palestram autem vel apo tis palesi, id est a luctatione, vel apo tu pallin, id est a motu ruine fortis nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum idque apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congres