comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
la adiici possent. & missa ab gallis grauius actiderẽt. una
erat magno usui res praeparata a nr̃is: falces praeacutae in¬
serte affixȩq longuris nõ absimili forma muraliũ falciũ. his
cũ funes qui antenas ad malos detinebant comprehensi adduc̃¬
tiq erant nauigio remis incitato prȩrumpebantur. Quibus
abscisis antẽnȩ necessdĩo concidebant: ut cũ om̃ibus gallicis na-¬
uibus spes in uelis armamẽtisq consister&. his ereptis om̃is usus
nauiũ uno tp̃re exciperetur. Reliquũ erat Certamẽ positum
in uirtute. qua nr̃i milites facile suꝑabant: atq eo magisꝙ in
conspectu caesaris atq om̃is excitus res gerebatur: ut nullũ pau¬
lo fortius factum latere poss&. om̃s n. colles ac loca superiora
unde erat propinquus despectus in mare ab exeratu tenebatur.
Disiectis ut diximus antẽnis cũ singulas binȩ acternȩ naues

Expanded text:
la adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una la adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves
Abbreviated transcription (Latin):
to dediscent. & tempestatẽ ferrent facilius. & inuadis consisterẽt
tutius : & ab aestu derelictae nihil saxa & auites trmerent. Qua
Rrerũ omniũ nr̃is nauibus casus erat extimescendus. Complu¬
ribus expugnatis oppidis caesar ubi intellexit frustra tantũ la¬
borem sumi: neq hostiũ fugam captis oppidis reprimi: neq his
nocere posse: statuit expectandam dassem. Quae ubi con-¬
uenit. ac primũ ab hostibus uisa est. circiter ducente .Xx. na¬
ues eoꝵ paratiss imȩ : atq om̃i gñe armoꝵ ornatissimȩ pro-¬
fectt ex portu nr̃is aduersę constiterũt. Neq satis bruto ꝗ¬
lȩ naues erãt attributȩ constabat quid agerent. aut qua ra-¬
tione pugnae insisterent. Rostro.n. nocere non po&se cogno¬
uerant turribus aũt excitatis. tñ has altitudo pupiũ ex barba.¬
ris nauibus superabat: Ut neq ex inferiore loco satis cõmode te¬

Expanded text:
to dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent to dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nlae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode te
Abbreviated transcription (Latin):
tũq accomodatȩ. Naues totȩ factae ex robore adquis uim &
contumeliã ꝑferendam. Transtra pedalibus in altitudinẽ trabi¬
bui confixa clauis ferreis digiti pollicis crassitudine. Anchorȩ
pro funibus cathenis ferreis reuinctȩ. pelles pro uelis. allutaeq
usus insciam: siue eo qđ est magis uerissimile quod taĩtas tem¬
pestates oceani. tantos impetus uentoꝵ sustinere: ac tãta one¬
ra nauiũ regi uelis non satis cõmode posse arbitrabantur. Cũ
ins nauibus nr̃ȩ classi haiusmõi congressus erat. ut una ce¬
leritate & pulsu remoꝵ praestar&: reliqua pro loci nã pro uitẽ¬
pestatũ illis essent aptiora & accomodatiora. Neq .N. hism̃ȩ ros
tro necere poterant: tanta in his erat firmitudo: Neq ꝑpaltitudi¬
nẽ facile telũ adiiciebatur: & eadem de causa minus cõmodo scopu¬
lis cõtinebantur. Accedebat ut cũ saeuire uentus cȩpise& se uenꝰ¬

Expanded text:
tumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et tumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se ven
Abbreviated transcription (Latin):
ente aestu naues in uadis afflictarentur: Ita utraq re oppi-¬
doꝵ impugnatio impediebatur: ac si qñ magnitudine oꝑis
forte superati extruso mari aggere ac molibus atq his oppidi
moenibus adaequatis suis fortunis desferare eȩꝑant: magno
nũo nauiũ appulso. cuius rei sum̃am facultatẽ hẽbãt sua
deportabant omĩa: seq in proxima oppida recipiebant. Ibi se
rursus iisdem opportunitatibus loci defendebant. hoc eo faci¬
lius magnã partẽ aestatis faciebant: ꝙ nr̃ȩ naues tempes.¬
tatibus detinebantur. sũmaq erat uasto atq apto mar:
magnis aestibus rarisac prope nullis portubus difficulta  na-¬
uigandi: Nãq ip̃oꝵ naues adhunc modũ factę armatęq
erant. Carinę aliquãto planiores ꝗ̃ nr̃aꝵ nauiũ. quo faci-¬
lius uada ac decessum aestus excipere possent. prorȩ admo-¬
dũ erectȩ. atq itẽ pupes ad magnitudinẽ fluctuũ tempesta¬

Expanded text:
ente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppiente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
germanosq quia auxilio a belgis accersiti dicebantur. si ꝑ iũ
nauibus flumen transire conentur prohbeat. P. crassum
cũ cohortibus legionariis .xil. & magno nũo equitatus in aꝗ¬
taniã proficisci iub&: ne ex his natiõibus auxilia in galliã
mutantur : ac tantȩ natiões conungantur. Q. Tituriũ
Sabinũ legatũ cum legionibus tribus in uenellos curiosolites
Lexobiosq mittit : qui copiã nauiũ destinendã cur&. Decimũ
brutum adulescentem classi nauibusq. gallicis. quas ex picto¬
nibus & santonis reliquisq pacatis regionibus conuenire iusse¬
rat praefecit. Et cũ primũ poss& in uenetos proficisci iubet.
Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erãt huiusmõi fere situs
oppidoꝵ: ut posita in extremis linguis promontorusq neq pe-¬
dibus hr̃ent aditũ.cũ ex cilto se aestus incitass&. qđ bis acci¬
dit semper horaꝵ .xii. spacio. neq nauibus ꝙ rursus minu¬

Expanded text:
Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibus, quod rursus minu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ plurimas possunt cogunł. Sotios sibi ad id bellũ ofisinose
xobios nãnetes ambibatos morinos diablintres menapios
adsciscunt. Auxilia exbritania quae contra eas regiones
posita est arcessunt. Frant hȩ difficultates belli gerendi qͦs
riȩ retentoꝵ equitũ romanoꝵ. rebellio facta post deditiõe
defectio datis obsidibus tot ciuitatũ coniuratio. In primis ne
hac parte neglecta reliquae natiões sibi iddem licere arbitra¬
rentur. Itaq̃ cũ intelliger& om̃s fere gallos nouis rebus stu¬
dere. &ad bellũ mobiliter celeriterq excitari. hoĩes aũt om¬
nes nã libertati studere: & conditiõem seruitutis odisse. pͥus
q̃ plures ciuitates consfirarẽt partiendũ sibi ac latius distri¬
buendũ excitũ petauit. Itaq .T. labienũ legatũ in treueros
ꝗ proximi rheno flumini sunt. cũ equitatu mutit. huic mã¬
dat remos reliquosq belgas arceat. atq in officio contineat.

Expanded text:
quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes, Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quasria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ quantũ in se facinus admisissent intelligebant legatos
qqͣ nomẽ ad om̃s natioes sanctum inuiolatũq semꝑ fuisc&
retentos a se & in uincula coniectos. pro magnitudine ꝑi-¬
culi bellũ parare: & maxime ea quae ad usum nauium
ꝑtinẽt prouidere institiuunt. hoc maiore spe ꝙ multũ naͣ
loci confidebant. pedestria esse itinera concisa: aestuariis
apud se morari porce confidebant. Ac iam ut gĩa contrao¬
pinionem acciderant . tñ se plurimũ nauibus posge q̃ roma¬
nos. neq ullam facultatẽ hr̃e nauiũ neq eoꝵ locoꝵ ubiba¬
lum gesturi essent : uada portus insulasq noiise : ac longe
aliam es se nauigatiõem in concluso mari atq in uastissimo
& aꝑtissimo oceano ꝑspiciebant : hisinitis consiliis oppida mu¬
niũt: frumenta ex agris in oppida comportãt: Naues in ue¬
netiam ubi caesarem primũ bellũ es se gesturũ constabat

Expanded text:
quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, rumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat,
Abbreviated transcription (Latin):
causa trebium transidiũq retinẽt: & celeriter missis legatis
ꝑ suos principes interse coniurant nihilnisi cõmuni consili¬
o acturos. Eundemq omnis fortunȩ exitũ esde laturos re¬
liquasq ciuitates sollicitant: ut in ea libertate quã a ma¬
ioribus acceperant ꝑmanere: ꝗ̃ romanoꝵ seruitutẽ ꝑfere
mallen. omni ora maritima celeriter ad suã sententiã
ꝑducta coẽm legatiõem ad .p. crassum mittunt : si uelit su¬
os recipere obsides sibi remutat. Quibus de rebus caesar ab
Crasso certior factus. ꝙ ip̃e aberat longius: naues incerim
longas aedificari in flumine ligere. quod influit in oceanũ.
remiges ex prouintia institu. nautas gubernatoresq com¬
parari iub&. his rebus celeriter adminĩstratis ip̃e cũ primũ
ꝑ anni tp̃s potuit ad excitum contendit. Ueneti reliquaeq
item ciuitates cognito caesaris aduentu certiores facti simł

Expanded text:
causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul
Abbreviated transcription (Latin):
fuit causa.p. Crassus adolescens cũ legione septima proxinus
mari oceano in andibus hyemabat. Is ꝙ in hnis locis inopia fru¬
menti erat. praefectos tribunosq mil. complures in finiti¬
mas ciuitates frumẽti causa dimisit: Quo in nũo est situs
terrasidius missus in eusubios M. Trebius gallus incuriosolitas
U.uellenius cũ .T. sillio in uenetos Nuius est ciuitatis longe
amplissima auctoritas om̃is orae maritimae regionũ eaꝵ
re consueuerũt & scientia atq usu nauticaꝵ reꝵ reliqͦs
añcedunt & in magno impetu maris atq aꝑto paucis por¬
tubus interiectis quos tenent ipĩ om̃s fere: qui eo mari uti
consueuerũt hñt uectigales. Ab his fuit iniciũ retinẽdi Sil¬
lis & uellanis ꝙ ꝑeos suos sese obsides quos crasco dedissent re-¬
cuperaturos existimabant. Noꝵ auetoritate finitimi ad¬
ducti ut sunt gilloꝵ subita & repentina consilia. eadẽ de¬

Expanded text:
fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earure consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de
Abbreviated transcription (Latin):
superioribus consistere patiuntur. Sic om̃ibus hostiũ copiis fu-¬
sis armisq exutis se in castra munitiõesq suas recipiũt: quo
proelio facto ꝙ saepius fortunã tentare galba nolebat: atq.
alio sese inhyberna consilio uenisse meminerat. aliis occur¬
risce rebus uiderat: maxime frumẽti comeatusq in opia per¬
motus postero die om̃ibus eius uici aedificiis incensis in prouĩ¬
ciã ire contendit. ac nullo hoste prohbente aut iter demorã¬
te in columẽ legionẽ in antuates inde in allobroges ꝑduxit:
ibiq hyemauit. his rebus gestis cũ om̃ibus de causis caesar pa-¬
catam galliam existimar& superatis belgis expulsis geria¬
nis uictis in alpibus sedunis. Atq ita inita hyeme in Illiricũ
profectus ess& ꝙ eas quoq naticẽs adire. & regiones recogsce¬
re uolebat. subitũ bellũ in gallia coortũ est. Fius belli haec

Expanded text:
superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusuperioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec
Abbreviated transcription (Latin):
uir & consilii magni & uirtutis ad Galbam accurrũt: atꝙ
unã es se stem salutis docent: si eruptiõe facta extremum
auxiliũ experirentur. Ittiq conuocaitis centurionibus celeri¬
ter milites certiores facit: paulisfer intermiterẽt proeliuĩ: ac
tmmõ tela misea exciperent: seq ex labore reficerẽt: post dato
signo ex castris erumperẽt: atq oẽm spem salutis in uirtute
ponerent: quod iussi sunt faciũt: ac subito om̃ibus portis eus¬
tione facta neq cognoscendi quid fier&. neq sui colligendi hos¬
tibus facultatẽ relinquuas. Itaq cõmutata fortuna eos ꝗ̃ in
in ssem potiendoꝵ castroꝵ uenerãt: undiq circũuentos inter¬
ficiũt & exmilibus hominũ amplius .xxx. quẽ nũm bar¬
baroꝵ ad castra uenisse constabat. plus tertia parte interfec¬
ta reliquos ꝑterritos in fugam coniiciunt: ac ne in locis quid

Expanded text:
vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque vir et consilii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dato decurrere: lapides & cesas telaq in uallũ coniicere. Nos¬
tri primo integris uiribus fortiter repugnare. Neq ullũ frustra
telum ex loco superiore mittere: ut quaeq pars castroꝵ nudala
defensoribus premi uidebatur: eo octurrere & auxiliũ ferre.
Sed hoc superariꝙ diuturnitate pugnae hostes defessi proe¬
lio excedebant. alii integris uiribus succedebanT: Quaꝵ rers
ex pugna excedendi: sed ne saucio quid eius loci ubi constite¬
rat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cu iã
amplius horis .ui. continenter pugnaretur: ac non solũ uires
sedẽ tela nr̃is deficerent: atq hostes acrius instarent: Langui¬
dioribusq nr̃is uallũ scindere. & foszas complere cȩpissent: res¬
q esset iam ad extremũ ꝑducta cafum: .p. Sextius baculus
primipili centurio : quẽ proelio neruico compluribus confec¬
tũ uulneribus diximus : & ite .G. uolusenus tribunus militũ

Expanded text:
dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nosdato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo integris viribus fortiter propugnare neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum,
Abbreviated transcription (Latin):
sere superiora loca multitudine armatoꝵ completa con
UM IN Italiam proficisceretur caesar. Sergiũ galbã cum
legione xił & parte equitatus in antuates. ueranos se¬
dunosq misit. qui ab finibus allobrogũ & lemano lacu &
flumine rhodano ad summas alpes ꝑtinent. Causa mittendi fu¬
it ꝙ iter ꝑ alpes quo magno cum piculo magnisq cũ portoriis mer¬
catores ire consueuerãt: patefieri udebat. huic pmisit si cipus
ulusisitineribus possent: prope iam desperata salute nõnullȩ
huiusinõi sñiȩ dicebantur: ut impedimẽtis relictis eruptione
facta iisdem itineribus quibus eo peruenissent ad salutẽ contẽ¬
depenp. Maiori tñ parti placuit hoc reseruato ad extremũ con
silio mierim rei euentu experiri & castra defendere. breui ssa¬
cio interiecto uix ut ins rebus quas constituissent collocandis
atq administrandis tp̃s daretur. hostes ex õibus partibus signo

Expanded text:
fere superiora loca multitudine armatorum completa confere superiora loca multitudine armatorum completa conum in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent. Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit, si opus clusis itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum experiri et castra defendere. Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus signo
Abbreviated transcription (Latin):
li renouãdi legionisq opprimendȩ consiliũ caperẽt. primũ
ꝙ legionẽ neq et̃ plenisonnã detractis cohortibus duabus &
compluribus sigillatim ꝗ comeatus petendi cã missi erãt. ab
loci: cum ipsi ex montibus in uallẽ decurrerent: & tela con
bant. Accedebat ꝙ suos abse liberos abstractos obsidũ nomĩe
dolebant: & romanos non solũ itmeris cã. sed & perpetuae
possessionis culmina alpiũ occupare conari. & ea loca fi-¬
nitimȩ proninciae aduingere sibi persuasũ hebat. Nis nun¬
tiis acceptis galba cum neq opus inbernoꝵ munitiõesq ple¬
ne essent perfectae: neq de frumẽto reliquoq comeatu
satis esset prouisum: ꝙ deditiõe facta obsidibusq acceptis ni-¬
hil de bello timendũ existimauerat. consilio celeriter
conuocato snĩas exquirere coepit. Quo in consilio cũ tm̃
repentini periculi prȩter opinionẽ accidiss&. ac iam oia

Expanded text:
li renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, li renovandi legionisque opprimendae consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa missi erant, apropter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et tela coicbant. Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi persuasum habebant. His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit. Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset ac iam omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ese arbitraretur. uti in ins locis legionẽ hyemandi cã colloca:¬
re Galba secundis aliquot proeliis factis. castellisq compluribus
eoꝵ expugnatis missis ad eũ undiq legatis obsidibusq datis &
pace facta constituit cohortes duas in antuatibus collocare. &
ipse cũ reliquis eius legionis cohortibus in uico ueragoꝵ ꝗ appel¬
Latur octodorus hyemare. Qui uicus positus in ualle nõ magna
adiecta planicie altissimis montibus undiq continetur. Cum
ħ in duas ꝑtes flumine diuideretur: alterã ꝑtem eiꝰ uici gallis
ad hyemandum concessit. Alterã uacuã ab his relictã cohor¬
tibus attribuit. eũ locũ uallo fossaq. muniuit. Cum dies hi-¬
bernoꝵ complures transisseas. frumẽtumq eo comportari
iussiss&: subito per exploratores certior factus est. ex ea ꝑte
uici quã gallis conaesserat. om̃s noctu discessisse: montesq
qui impenderent a maxima multitudine sedunoꝵ & uer-¬
goꝵ teneri. Id aliquot de causis acciderat: ut subito galli bel¬

Expanded text:
se arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine divideretur, alteram partem eius vici Gallis ad hiemandum concessit, alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo fossaque munivit. Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici, quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis acciderat, ut subito Galli bel
Abbreviated transcription (Latin):
Quas legatioes caesarꝙ in italiã illiricũq properabat inita pro¬
xima aestate ad se reuerti iussit. Ipse in charmites andes
Serat legionibus in hberna deductis in italiã profectus est
ob easq res ex lr̃is caesaris dies xu. supplicatio decreta est. qđ
ante id tp̃s contigit nulli.

Expanded text:
Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proQuas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes,serat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
ignibus significatiõe facta ex proximis castellis eo concursum est
pugnatũq ab hostibus ita acriter est. ut a uiris fortibus in extrema
se salutis iniquo loco contra eos qui ex uallo turribusq tela iace¬
rent pugnari debuit. Cum in una uirtute oĩs stes salutis cõsiste¬
r&. occisis ad hoĩum milibus quatuor. reliqui in oppidũ reiecti
sunt. Sostridie eius diei refractis portis quom iã defenderet cap¬
tũ oppidum nemo: atq intromissis militibus nr̃is sectiõem eius
oppidi uniuersam caesar uendidit. Ab his qui emeraas capitum
nũs relatus est miliũ. Liil. Eodem tpr̃e a .p. crasso quẽ cũ legi¬
one una miserat caesar uenetos uenelos osismos curiosolitas
sesuicios aulercos rhedones: quae sunt maritimȩ ciuitates. ocea¬
cata tanta huius belli ad barbaros opinio ꝑlata est. uti ab his na¬
sarem quae obsides daturas. imperata facturas pollicerentur.

Expanded text:
ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis natterentur, quae se obsides daturas, imperata facturas pollicerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
yr magna inultitudine de murro in fossam quae erat ante
oppidum iacta. sic ut prope sumnã murri aggerisq altitudi¬
nẽ a cerui armoꝵ adacquarẽt. &tñ circiter parte tertia ut
postea persfectũ est celata. atq in oppido retenta portis pace¬
factis eo die pace sunt usi. Sub uesdeꝵ Caesar portas claudi
militesq ex oppido exire iussit: ne quã noctu oppidani dmi-¬
litibus miuriã reciperens. Illi aũt mito ut intellectũ est con-¬
silio ꝙdeditiõe facta nr̃os praesidia nõ deducturos aui deniq
indiligentius seruaturos crediderant: partim cũ hisquae reti¬
nuerant & celauerãt armis. partim scutis ex cortiae factii
aut uiminibus intextis. quae subito ut epris exiguitas postii¬
labat pellibus incluserant. Tertia uigilia qua minime ar¬
diuis ad nr̃as munitiões ascensus uidebatur omnibus copiis repẽte
exoppido eruptionẽ fecerũt. Celeriterut añ caesar impetrauent

Expanded text:
rum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante rum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pellibus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat,
Abbreviated transcription (Latin):
de pace miserũt: qui adhunc modũ locuti. Non se existima:¬
re romanos sine ope diuina bellũ gerere: qui tantae altitu¬
dinis machinatiõe s tanta celeritate promonẽ & ex propinꝗ¬
dixerunt. unũ petere ac deprecari. si forte pro sua lemẽtia
ac mansuetudine: quã ipsi ab aliis audiuissens. statiuset
aduatucos esse conseruandos ne se armis deffoliar&. sibi aes
fere finitimos esse iimicos ac suae uirtuti inuidere : d quib
se defendere traditis armis non possen. sibi prȩstare si m e¬
ꝑ crutiatũ interfici. inter quos dominari consuessens. Quib¬
ad haec caesar rñdit: se magis consuetudine sua ꝗ̃ merito e¬
oꝵ ciuitatem conseruatuꝵ: si priusꝗ̃ murrũ aries attigisi&
se dediscenł. Sed deditiõis nullam es se conditioem. nisi armis
traditis. se id quod in neruios fecisset factuꝵ: finitimisq
tiata ad suos quae imperarentur facere se dixerũt. Armo¬

Expanded text:
de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimade pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere podixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in equam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisqutiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armo
Abbreviated transcription (Latin):
rent alias illatũ defenderent. consensu eoꝵ omniũ pace factaᷤᷤ
hunc sibi domicilio locũ delegerũt. Ae primo aduentu excitus
nr̃i crebras ex oppido excursiones faciebant: paruulis qͦ proeluis
cũ nr̃is contendebant. postea uallo duodetim pedũ in circuitu
.xU. miliũ crebris castellis circũmuniti oppido sese contineban.
Ubi uineis actis aggere extructo turrim procul constitui uide¬
runt: primũ irridere ex muro atq increpitare uocibus. ꝙ tãta
machinatio ab tanto spacio instrueretur: quibus nã manibus
aut quibus uiribus praesertim hoĩes tantȩ staturae Nam plerũ¬
q hõibus gillis prae magnitudine corpon suoꝵ breuitas nostra
contemptiu est. tanti oneris turrim in muros sese collocare
confiderent. ubi uõ moueri & appropinquare moenibus ui.¬
derũt noua atq iusitata pecie cõmoti: legatosad caesarem

Expanded text:
rent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta rent, alias inlatum defenderent, consensu eorum omnium pace facta hunc sibi domicilio locum delegerant. Ac primo adventu exercitus nostri crebras ex oppido excursiones faciebant parvulisque proeliis cum nostris contendebant; postea vallo pedum XII in circuitu XV milium crebrisque castellis circummuniti oppido sese continebant. Ubi vineis actis aggere extructo turrim procul constitui viderunt, primum inridere ex muro atque increpitare vocibus, quod tanta machinatio a tanto spatio institueretur: quibusnam manibus aut quibus viribus praesertim homines tantulae staturae nam plerumque omnibus Gallis prae magnitudine corporum quorum brevitas nostra contemptui est tanti oneris turrim in muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Aduaticide quibus supra scripsimus cũ om̃ibus copiis au¬
xilio neruiis uenirẽt: hac pugna nunciata ex itinere domũ
reuerterũt: cunctisq oppidis castellisq destitutis sua oĩa in u¬
nũ oppidũ egregie nã munitũ contulerũt. quod cum ex om̃ib¬
qui in circuitu partibus altissimas rupes despectusq hr̃et. una
ex parte leniter accliuis aditus in altitudinẽ non amplius ducẽ¬
toꝵ pedum relinquebatur. quem locũ duplici altissimo muro mu¬
nierant: tum magni ponderis saxa & praeacutas trabes inmu¬
ro collocabant. Ipsi erant ex cimbris teutonisq prognati: qui cũ
iter in prouinciã nrãm atq italiã facerẽt his impedimẽtis quae
secũ agere ac portare non poterãt citra flumẽ rhenũ depositis
custodie ex suis ac praesidio sexmilia hominũ relinquerũt. hi post
eoꝵ obitũ multos annos a finitimis exagitati cũ alias bellũ infer¬

Expanded text:
rent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis aurent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Nerviis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum egregie natura munitum contulerunt. Quod cum ex omnibus in circuitu partibus altissimas rupes deiectusque haberet, una ex parte leniter acclivis aditus in latitudinem non amplius pedum CC relinquebatur; quem locum duplici altissimo muro munierant; tum magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro conlocabant. Ipsi erant ex Cimbris Teutonisque prognati, qui, cum iter in provinciam nostram atque Italiam; facerent, iis impedimentis quae secum agere ac portare non poterant citra flumen Rhenum depositis custodiae ex suis ac praesidio VI milia hominum una reliquerant. Hi post eorum obitum multos annos a finitimis exagitati, cum alias bellum infer
Abbreviated transcription (Latin):
berent. ausos esse transire lacissimĩ fiumẽ: ascendere al¬
tiscimas rippas. subire iniquissimũ locũ. quae facilia ex dif¬
ficillimus animi magnitudo redegerat. Noc proelio facto
& prope ad internetionẽ gente ac noĩe ner uioꝵ redacto
maiores natu quos una cũ pueris mulieibusq in aestiucũa
ac paludes collectos dixeramus. hac pugna nunciata cũ uictori¬
bus nihil impeditũ. uictis nihil tutũ arbitrarentur. omniũ su
pereran consensu legatos ad caesarẽ miserũt: seq ei dediderũt
& in cõmemoranda ciuitatis calamitate ex sexcentis ad tresse¬
natores: ex hominũ milibus sexaginta uix ad quingentos qui
arma ferre possent sese redactosesse dixerũt. Quos caesar ut
in miseros & supplices usus misericordia uideretur diligentissi¬
me conseruauit: suisq finibus atq oppidis uti iussit. & fini¬
timis imperauit tit ab iniuria & maleficio se suosq prohibe¬

Expanded text:
beret ausos esse transire latissimum flumen, ascendere alberet ausos esse transire latissimum flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
sidio nr̃is misit. qui cũ ex equitum & calonũ fuga quo in loco
res ess& quãtoq in periculo & castra et legiones & impera.¬
tor uersaretur cognouisset. nihil ad celeritatẽ sibi reliqui fe¬
cerũt. Noꝵ aduentu tanta reꝵ cõmutatio est facta: ut nr̃i
& qui uulneribus confecti procubuissent: scutis inixi proeli-¬
um reintegrarẽt. Tum calones perterritos hostes confficati.
& inermes armatis occurrere. Equites uõ ut turpitudinẽ fu¬
gae uirtute delerẽt. om̃ibus in locis pugnant: quose militib
legionariis praeferrent. At hostes & in extrema spe salu-¬
tis tantã uirtutẽ praestuerũt: ut cũ primi eoꝵ cecidissent.
proximi iacentibus insisterẽt. atq ex eoꝵ corporibus pugna¬
rent. his deiectis & coaceruatis cada ueribus qui suꝑescent
Ut ex tumulo tela in nr̃as coniicerẽt. & tela intercepta ne-¬
mitterẽt: ut non nequicꝗ̃ tantae uirtutis hoĩes iudicari de¬

Expanded text:
sidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco sidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari de
Abbreviated transcription (Latin):
los laxare iussit. quo facilius gladiis uti possent. Cuius ad¬
uentu spe illata militibus ac remtegrato animo cũ prose ꝗsq
inconspecti imꝑatoris ẽt extremis suis rebus operã nauare
cuperet. paulũ hostiũ impetus retardatus est. Caesar cum
septimã legionẽ quae iux̃ constiterat iteꝵ urgeri ab hoste
uidise&. tribunos militũ monuit: ut paulatim sese legioes
coniungerent: & conuersa signa in hostes inferrẽt. Quo fac¬
to cum alius alii subsidiũ ferret. neq. timerẽt ne auersi ab
hoste circũuenirentur. dudacius resistere ac fortius pugna¬
re coeperũt. Interim milites legionũ duaꝵ quae in nouis¬
simo agmine praesidio impedimẽtis fuerãt. proelio nũtiato
cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur.
Et .I. labienus castris hostiũ potitus. et ex loco superiore. quae
res in nr̃is castris gererentur conspicatus decimã legionẽ sub¬

Expanded text:
los laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adlos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redintegrato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem sub
Abbreviated transcription (Latin):
q unũ in locũ collatis duodecimȩ legionis confertos milites sibi ip¬
sos ad pugnã es se impedimẽto uidit: quartȩ cohortis om̃ibus cẽ¬
turiõibus occisis signiferoq interfecto signo amisco reliquaꝵ co-¬
hortiũ om̃ibis ferẽ centuriõibus aut uulneratis aue occisis in hns
primipilo .p. sextio baculo fortisenno uiro multisq grauib uul
neribus confecto ut iam sese sustinere non poszet. reliquos eẽ
tardiores & non nullos a nouissnnis desertos proelio excedere
ac tela uitare hostes neq a fronte ex inferiore loco subeũtes
intermitere. & ab utroq latere instare & rem esse in an-¬
gusto uidit: neq ullũ esse subsidiũ qđ submuti posset scuto
a nouissimis uni militũ detracto. ꝙ ipse eo sine scuto uenerat
in primã aciẽ processit. centuriõibusq nominatim appel¬
latis reliquosq echortatus milites signa inferre. & manipu¬

Expanded text:
que in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipque in unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipu
Abbreviated transcription (Latin):
flumen transire consfexerãt. praedandi cã egressi cũ resse¬
xissent: & hostes in castris nr̃is uersari uidissent. praecipites
fugae sese mandabant. simuleoꝵ qui impedimẽtis ueniebãt
clamor fremitusq exaudiebatur. aliiq aliã in partẽ ꝑterriti
ferebantur. Quibus rebus om̃ib. permoti equites treueriquoꝵ
inter gallos uirtutis opiio est singularis. qui auxilii causa a
ciuitatẽ ad caesarẽ missi aduenerãt: cũ mltitudine hostiu
castra nr̃a compleri: nr̃as legiones premi. & pene circũuentas
teneri: Calones equites funditores numidas diuersos dissipa¬
tosq in oes partes fugere uidissent: desperatis nr̃is rebus domũ
contenderunt. romanos pulsos superatos castris impedimẽtisq
eoꝵ hostes potitos ciuitate̾ renunciauerũt. Caesarã decimȩ
legionis cohorte ad dextrũ cornu profectus ubi suos urgeri signis¬

Expanded text:
flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respeflumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signis
Abbreviated transcription (Latin):
progressi rursus regressos ac resistentes hostes reintegrato prac¬
lio infugam conieterunt. Itẽ alia i parte duae diuerse legi¬
ones undecima & octaua profligatis ueromandiuis quibuscũ exaĩt
congressi ex loco superiore in ip̃is flum̃ĩs rippis proeliabantur.
Attonis fere a fronte & ab sinistra parte nudatis castris ꝙ in dex¬
tro cornu legio duodecima & nõ magno ab ea interuallo septima
constitisset: om̃s neruii confertissimo agmine duce boduagrato
qui sũmam imperii tenebat: ad eũ locũ contenderũt: quoꝵ ps
aperto latere legiones circũuenire. pars sũmũ castroꝵ locum
petere coepit. Eodem tp̃re equites nr̃i leuisq armaturȩ pedi¬
tes quiq cum his una fuerãt : quos primo impetu hostiũ pulsos
dixeram: cum se in castra reciperẽt aduersis hostibus occur¬
rebant. ac rursus aliam in partẽ fugã petebant. Et calones
qui ab decumana porta ac summo collis ugo nr̃os uictores

Expanded text:
progressi rursus resistentes hostes redintegrato prprogressi rursus resistentes hostes redintegrato pre duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores