comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rus es: cui quicqmͣ necꝰ possi ͥ ͤ nec impossibrle est
miꝑatum. ⁊ tamen ꝑditionis anme sue pena fer.¬
uetur. Si octauo die non c̾cumcid̾etur: ¶n uero
nec si tandem respicis illico pͥmitus in padyso da¬
tum possibile ac facile fuisse preceptum. quo con¬
tempto atq uolato om̃s ex uno homine tanqmͣ
i massa orignus ꝯmune illud hũere pec̃m ⁊
hinc eẽ uigum graue suꝑ filios adam a die exitꝰ
de uentre matris corum. us in diem sepulture

Expanded text:
rus es, cui quidquam nec possibile, nec impossibile est rus es, cui quidquam nec possibile, nec impossibile est imperatum; et tamen perditionis animae suae poena feriretur, si octavo die non circumcideretur? An vero nec sic tandem respicis, illud primitus in paradiso datum possibile ac facile fuisse praeceptum, quo contempto atque violato, omnes ex uno homine, tanquam in massa originis commune illud habere peccatum; et hinc esse jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem
Abbreviated transcription (Latin):
test ut proles deilla pentum nasc̾etur etate. Sed
ysaac m̃itum ad ꝓpria pcc̃a etiam si ex adialt̾is naͤ¬
⁊ songumn ⁊ suꝑuacauenm est disputare. Tamiẽ
int̾ponis ubi ait. Et quomodo iudicabit deus mũ¬
dum᷑ Si emm u̾tas dei in meo mendatio hũnd¬
bit in gła ipñis quid ad huc ⁊ ego tanqmͣ pcc̃or
iudicor Ac demde sb̾iungis ꝑ hec sua u̾ba apo¬
stolum ostende̾ amifisse d̾m auctoritatem iudican¬
di: si modum non renuit mꝑandi. Si ergo si¬
cat putas ad ħ ista dixit apłs ut sese cohib̾ent qͥ
asserebaut laudi dei profic̾e poc̃a mortalium. emĩq
ideo mmpossidilia preceffisse ut miserendi s̃ mã¬
teriam p̃pararet. ⁊ ꝑ hanc apsic̾am sententiam si¬
cut existimas demonstratur. ꝓpterea recte uidi¬
cari homines quia precepta impossibilia nõ fue¬
runt iniuste autem uidicarentur si non fetissẽt
que impossibilia uiberentur. quid de ysaat ditu¬

Expanded text:
test, ut proles de illa parentum nasceretur aetate: sed test, ut proles de illa parentum nasceretur aetate: sed Isaac quantum ad propria peccata, etiamsi ex adulteris naset longum et supervacaneum est disputare: tamen interponis ubi ait, Et quomodo judicabit Deus mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tanquam peccator judicor ? Ac deinde subjungis, « Per haec sua verba Apostolum ostendere, amisisse Deum auctoritatem judicandi, si modum non tenuit imperandi. » Si ergo sicut putas, « ad hoc ista dixit Apostolus, ut sese cohiberent, qui asserebant laudi Dei proficere peccata mortalium, eumque ideo impossibilia praecepisse, ut miserendi sibi materiam praepararet: et per hanc apostolicam sententiam, » sicut existimas, « demonstratur, propterea recte judicari homines, quia praecepta possibilia non fecerunt; injuste autem judicarentur, si ea non fecissent, quae impossibilia juberentur: » quid de Isaac dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aũt sd̾m sanam fidem ex eadem contupr̃e
uoluptate contretum etiam ysaat dito: ex qa
⁊ homines ceti uno solo excepto ab hoc malo ⁊
quem lib̾amur a malo. Ectõrumi quo geratali¬
bus manum diuine ꝓuidentie int̾esse nõ nego.
omĩa suauit ⁊ mehil ingumatum in eam nicur.¬
nit: ⁊ iõ etiam de inmundis ⁊ ꝯtaminatis que uo¬
luerit opatur. munda tam̃ ip̃a ⁊ mꝯtaminata ex¬
stens. Nec opus est ut ãfc̾tib longis ea que
concedo probare michi coñis. S ad b Rnde si
potes: cur ip̃e ysaac nsi baptismatis xpĩ signo
ccumcisus die fuisset ectano ꝑisset anima eius de
ppło suo. Explica si potes tanta pena quo m̾ito
plect̾etur. msi ab hac illo sacrameuto sibaretur.
Emortuam uuluam sare ad emissionem semĩs.
⁊ emortuum corpus abrahe ad gen̾andum sic̃
uiuenes ger̾ant d̾m uiuificasse: negari nõ po¬

Expanded text:
Ego autem secundum sanam fidem, « ex eadem concupiscentiae Ego autem secundum sanam fidem, « ex eadem concupiscentiae voluptate concretum etiam Isaac » dico, ex qua et homines caeteri, uno solo excepto ab hoc malo, per quem liberamur a malo. « Peccatorum quoque genitalibus manum divinae providentiae interesse » non nego. omnia suaviter ; et nihil inquinatum in eam incurrit : et ideo etiam de immundis et contaminatis, quae voluerit operatur, munda tamen ipsa et incontaminata persistens. Nec opus est ut anfractibus longis, ea quae concedo, mihi probare coneris: sed ad hoc responde, si potes, cur ipse Isaac nisi Baptismatis Christi signo circumcisus die octavo fuisset, perisset anima ejus de populo suo . Explica, si potes, tanta poena quo merito plecteretur, nisi ab hac illo Sacramento liberaretur. Emortuam vulvam Sarrae ad emissionem seminis, et emortuum corpus Abrahae ad generandum sicut juvenes generant, Deum vivificasse, negari non po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ u̾itatem remaneat in supplicio: ꝑtim ꝑ mise¬
nicordiam libetur a malo. ⁊ Ion ig᷑ ut putas
atq concludis: ullis saqueis tuis pc̃i naturasis
suffocaturassertio: Deprauatam quippe pͥmi tͣu¬
gressoris uofuntate naturam. non tua defensio u̾¬
bis inanibus purgat ꝑ nouitiũ dognia nr̃m.¬
uamobrem nec puto situt calumparis.
q̃d coniuges sine corpm calore gen̾aue¬
rnnt. nec puro ad hominem deus non fec̾st aut¬
non dibi ss ⁊ nbolo fecit.: aut dybolus feclo.
quia ner ip̃i parentes possunt hominem fat̾e. sed
ex pontib deus cuiꝰ potestati . nͨ se ipm̃ d̾abolus
sb̾tralit qnͣto minus naturam humanam qmͣ s
su̾nit tu peenis. ⁊ si non cultor qd̾ eẽ me dicis. tam̃
qnͣtumilib eum aitusare uidearis: dyaboli adiu¬
tor eẽ cõuint̾is: qui om̃s ꝑuułos ab eo tualo ꝑ ꝙ
tentitur a dȯabolo sanari ꝑ xpm nondebere con¬
tendis cum doctrma non sana sanos eẽ defendis

Expanded text:
per veritatem remaneat in supplicio, partim per miseper veritatem remaneat in supplicio, partim per misericordiam liberetur a malo. Non igitur, ut putas atque concludis, « ullis laqueis tuis peccati naturalis suffocatur assertio. » Depravatam quippe primi transgressoris voluntate naturam, non tua defensio verbis inanibus purgat per novitium dogma vestruquod « conjuges sine corporum calore generave» nec puto quod « hominem Deus non fecerit, aut diabolo fecerit, aut diabolus fecerit; » quia nec ipsi parentes possunt hominem facere, sed ex parentibus Deus: cujus potestati nec se ipsum diabolus subtrahit; quanto minus naturam humanam, quam sint, tu potius, etsi non cultor, quod esse me dicis, tamen quantumlibet eum accusare videaris, diaboli adjutor esse convinceris: qui omnes parvulos ab eo malo, per quod tenentur a diabolo, sanari per Christum non debere contendis, cum doctrina non sana sanos esse defendis.
Abbreviated transcription (Latin):
Ein ut dogmata pelagiana defendas coniugia xͥ¬
⁊ tue matris uiscera instinctu nepharii non erro¬
uis. s furoris infamas : usq adeo enim contra
uetustam pulchritudiem sare non inuenit
quid nouicia deformitas mentiatur ut tot epõ¬
iim głosiorum catholicorum in tanta suaꝵ sen¬
tentiaꝵ manifestatione consensum in quib sñt
qui manichei nec nomen audierunt maiicheoꝵ
sasphemia criminetur. S ab hoc disgressu quo
te impetus. non ut ditis doloris sed ꝑditi pudo¬
ris abstuserat: ad ea que insttueras de lira reuer¬
tiris. ⁊ adhibito ex apło testimonio illud qd̾ de
abrahe ⁊ fare emortuis menbris dix̾as confia¬
te conaris. Rnde iam suꝑius qnͣtum satis ui¬
sum est: me disseruisse suffec̾it. Quis autem
rp̃ianus ignoret qd̾ ille qui pͥmum hominem
feait ex pulu̾e om̃s fab̾ricetur ex semineꝰ S
ex semine iam uiciato atq dampnato. qui ꝑtim

Expanded text:
an ut dogmata Pelagiana defendas, conjugis Chan ut dogmata Pelagiana defendas, conjugis Christi et matris tuae viscera, instinctu nefarii, non erroris, sed furoris infamas? Usque adeo enim contra vetustam pulchritudinem Sarrae non invenit quid novitia deformitas mentiatur, ut tot episcoporum gloriosorum catholicorum in tanta suarum sententiarum manifestatione consensum, in quibus sunt qui Manichaei nec nomen audierunt, Manichaeorum blasphemia criminetur. 33. « Sed ab hoc digressu, quo te impetus, « non ut dicis, « doloris, » sed perditi pudoris « abstulerat, ad ea quae institueras » delira reverteris: et adhibito ex Apostolo testimonio , illud quod de Abrahae et Sarrae emortuis membris dixeras, confirmare conaris. Unde jam superius, quantum satis visum est, me disseruisse suffecerit. Quis autem Christianus ignoret, quod « ille, qui primum hominem fecit ex pulvere, omnes fabricetur ex semine? » Sed ex semine jam vitiato atque damnato, quod partim
Abbreviated transcription (Latin):
sb̃sa dicas contra antiquissimam fidem catholicã
bisputator qs̃ me contumeliose tuus defen¬
sor appeslat: Penuł inꝙͣ disputator nõ ego
ꝯ cẏprianus. poenus te hoc uulũe poenꝰ sin¬
mosat ⁊ penam scelerato ex degmate sumit.
Quid si tot epõs ex affrica nominassem. quos
ex aliis orbis ꝑtibus nominaui. aut quid si
in eis ip̃is plures affriẽent : unus hint est:
teti aliunde: quorum ab̾ oriente ⁊ occidente con¬
sensõne confoderis. Et tamen tanta obstinatioẽ
cecaris: ut non uideas te pocuis uelle corrumpe
autiquum eccłie decorem .i. antiqm fidem tancpͣ
sare aitule pulchertime castitatem:. Si enim
ꝑ sanctos antistites dei memorabiles q doctorẽ.
Etreneum. cyprianum. Reticum. olimpium.
hpsarium ambrosium. gregorium. basisium. Io¬
hamiem. nmnccentium. iexonimũ. construppaue¬
nint eccłiam manichei: dit michi iuliane que
te peꝑit uirum te casta. an u̾o m̾etrix inlucem

Expanded text:
iosa dicas contra antiquissimam catholicam fidem,iosa dicas contra antiquissimam catholicam fidem,disputator, » quod me contumeliose tuus defensor appellat; Poenus, inquam, disputator, non ego, sed Cyprianus Poenus, te hoc vulnere Poenus immolat, et poenam scelerato ex dogmate sumit. Quid, si tot episcopos ex Africa nominassem, quot ex aliis orbis partibus nominavi? aut quid, si in eis ipsis plures Afri essent? Unus hinc est, caeteri aliunde, quorum ab Oriente et Occidente consensione confoderis: et tamen tanta obstinatione caecaris, ut non videas, te potius velle corrumpere antiquum Ecclesiae decorem, id est, antiquam fidem, tanquam Sarrae aniculae pulcherrimae castitatem. Si enim per sanctos antistites Dei, memorabilesque doctores, Irenaeum, Cyprianum, Reticium, Olympium, Hilarium, Ambrosium, Gregorium, Basilium, Joannem, Innocentium, et Hieronymum, constupraverunt Ecclesiam Manichaei; dic mihi, Juliane, quae te peperit? Utrum te casta, an vero meretrix, in luce
Abbreviated transcription (Latin):
tia tnͣsmarma xp̃õ saluatore uintenda. Peo ne la¬
trocinantur ex affrica. quia ururm martyremi hũ
opponimus cyprianum ꝑ quem probenuis añ¬
qmͣ nos defendere catholicam fidem contra uñ¬
enoris uanam ꝓphanamq nouitatem ᷤ Onephe
defuerunti eccłie dei que in affrica constituta ẽ
de fuerunt orõnes tue qnͣdo ista que oppugnas ꝙͥ.¬
prianus beatissimus p̾dicabit. Qnͣde ille dide¬
bat. multo suagis a baptismate prohiberi non de
bet infans qui recens natus nichil peceauiti isi
od scdm adam carnalit̾ natus contagium mortis
Antiq prima natiuitate contraxit ut ei remitant᷑
cerat. ⁊ decebat. defiit auxilium precum tuaꝵ qe
sara in regione affrica seruaretur ntasta ⁊ a ma¬
nicheorum constupratione qui scd̾m intellestum
tuum anteqmͣ manichei nom̃ romanis somuss
nterris etiam ipm̃ deceꝑant ꝙpͥamimi lib̾are
eccłie pulctudo. Dide que monstruosa ⁊ friuta¬

Expanded text:
tia transmarina, Christo salvatore vincenda, ideone latia transmarina, Christo salvatore vincenda, ideone latrocinamur ex Africa, quia unum martyrem hinc opponimus Cyprianum, per quem probemus antiquam nos defendere fidem coris vanam profanamque novitatem? O nefas! Defuerunt Ecclesiae Dei quae in Africa constituta est, defuerunt orationes tuae, quando ista quae oppugnas, Cyprianus beatissimus praedicabat? Quando ille dicebat, « Multo magis a Baptismate prbet infans, qui recens natus nihil peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima nativitate ccerat et docebat, defuit auxilium precum tuarum, quo Sarra in regione Africae servaretur intacta, et a Manichaeorum constupratione, qui secundum intellectum tuum, antequam Manichaei nomen Romanis sonuisset in terris, etiam ipsum deceperant Cyprianum, liberaretur Ecclesiae pulchritudo? Vide quae monstruosa et fur
Abbreviated transcription (Latin):
ost ħ autem ad exempłum abrahe ⁊ sare nel¬
cio qua iõne reulteris. de quo satisiam respon.¬
dũse me existimo. S nestio quid te fug̾at qd ad̾e
add̾e uosusti cum postea uenisset in mentem huia.¬
nũ est. &olet euenire. Qind gͦ illud est audiamus.
dits scm̃ fuisse ꝓpheticum qd̾ tunc ostensum ẽ ĩ re.¬
gione asfrica: puschre ⁊ sante mulieus que ecclie
formam tenebat. tutum non ẽẽ isł toniũgemuł pu¬
dorem ⁊ quia ibi diuinitus intasta seruata s̃ ne in
om̃ibus uerbis tius ftustra ĩmorer: ad meum cui
scribis te comltis ⁊ dicis. Orandus est hic deus.
inrtutib eccłiam cathoficam. filii sui sponsam. iua¬
turam. fecundam. castam. decoram: a manicheorũ
constupͣtione in affrita uł ex asstica. lamocinanti¬
um erle uon moretur. hec nr̃a pocius oratio ẽ ad¬
ulsus manicheos ⁊ donatistas ⁊ alios beticos. uł Es¬
libet xpĩami ⁊ cathositi nominis minicos maffri¬
ca constitutos contra uos aũt qui nobis estis pestilt̃¬

Expanded text:
ost haec autem ad exemplum Abrahae et Sarrae, nescio qua ratione reverteris, de quo jam satis respondisse me existimo. Sed nescio quid te fugerat, quod addere voluisti, cum postea venisset in mentem. Humanum est, solet evenire: quid ergo illud est audiamus. Dicis, « factum fuisse propheticum, quod nunc ostensum est in regione Africae; pulchrae et sanctae mulieris, quae Ecclesiae formam tenebat, tutum non esse vel conjugem, vel pudorem, et quia ibi divinitus intacta servata est. » Ne in omnibus tuis verbis frustra immorer, ad eum cui scribis, te convertis et dicis: « Orandus est hic Deus, virtutibus Ecclesiam catholicam, Filii sui sponsam, maturam, fecundam, castam, decoram, a Manichaeorum constupratione, in Africa vel ex Africa latrocinantium, eruere non moretur. » Haec nostra potius oratio est adversus Manichaeos, et Donatistas, et alios haereticos, vel quoslibet christiani et catholici nominis inimicos in Africa constitutos. Contra vos autem, quia nobis estis pestilen
Abbreviated transcription (Latin):
pod aũt argumentans. ad honum fecundi¬
tatis ꝑuulos ꝑtin̾e que dei benedictione
ante morbum libidinis mstituta ẽ. non ad ipmũ
fibidinis morbum. S post ea pet̾antib accidit.
atq ideo sancbitatem ascribendam ẽẽ nascentibus
⁊ gen̾antibus culpam. Non aitendis pcc̃o illo
magno unu̾sam in deterius nuitatam fuisse na¬
turam. Unde fuerat ꝓpago ducenda. Sic enim
posses dice̾ euam sołam non cet̾as feminas do¬
lores ꝑturbõnis sentire debuisse. qm̃ benedictõ
qua ditum est. Crescite ⁊ multiplicamini. Qx
qua filii procreantur ante facta est qmͣ fuisset
muliebris sexus illa maledictõne punitus. Sed
si hoc dix̾imus: uti respondebitur. Sicut ex po¬
cato illo ita ex maledicto in penis totam mutatu
fuisse naturam. Unde trahitur originale pet̾a
⁊ iugum graue suꝑ filios adam

Expanded text:
od autem argumentaris, « ad bonum fecunditatis parvulos pertinere, quae Dei benedictione ante morbum libidinis instituta est; non ad ipsum libidinis morbum, si postea peccantibus accidit; atque ideo sanctitatem adscribendam esse nascentibus, et generantibus culpam: » non attendis peccato illo magno universam in deterius mutatam fuisse naturam, unde fuerat propago ducenda. Sic enim posses dicere, Evam solam, non caeteras feminas dolores parturitionis sentire debuisse; quoniam benedictio qua dictum est; Crescite, et multiplicamini , ex qua filii procreantur, ante facta est, quam fuisset muliebris sexus illa maledictione punitus. Sed si hoc dixerimus, utique respondebitur, sicut ex peccato illo, ita ex maledicto in pejus totam mutatam fuisse naturam, unde trahitur originale peccatum et jugum grave super filios Adam
Abbreviated transcription (Latin):
unum ex animo face attm fing̾e. malim de fal¬
latit ł auidare concipĩam: qmͣ fallacit expugnare.
Qolerbilius enim lingua tua qmͣ̃ asta mentitix
tolerauilius sentencia qm̃ contientia snuisat.
fingrs quitpe laudem qia sie adusarius denten¬
ciemee si non fngis casçitatem qua es ad ũfar¬
nus concupiscentie tue. Ita fiet ut net contra
me diuicuis proferas fatiacit᷑ uͥ bum: Su uaat
geris contͣ libidinem beslum. S siue unum
borum fingas siuie utrumco ed̾ nesdio quemas¬
mod possis ex animo facias. i dest sine ulla simła¬
tione ⁊ pugnes contͣ qd̾ laudas. ⁊ laudes cont᷑
qad pugnas ego tam̃ id qẽ est mitius de te credẽs
uelud cum debellatore lobidinis ago ⁊ ruptias
non dico malas ped bonas ⁊ bene uti malo: qͣs
tũditis bene uti bono. bonum dicens eẽ ꝯeupis¬
centiam carnus qmͣ tañ inte debellando malum
eẽ ꝯuintis. Quomodo aũt tum illa etam quiea

Expanded text:
unum ex animo facere, alterum fingere; malim te falunum ex animo facere, alterum fingere; malim te fallaciter laudare concupiscentiam, quam fallaciter expugnare. Tolerabilius enim lingua tua, quam vita mentitur: tolerabilius sententia, quam continentia simulatur. Fingis quippe laudem, qua sis adversarius sententiae meae; si non fingis castitatem, qua es adversarius concupiscentiae tuae. Ita fiet ut nec contra me diutius proferas fallaciter verbum, si veraciter geris contra libidinem bellum. Sed sive unum horum fingas, sive utrumque quod nescio quemadmodum ex animo facias, id est sine ulla simulatione, et pugnes contra quod laudas, et laudes contra quod pugnas: ego tamen id quod est mitius de te credens, velut cum debellatore libidinis ago; et nuptias non dico malas, sed bene uti malo, quas tu dicis bene uti bono, bonum esse dicens concupiscentiam carnis, quam tamen in te debellando malum esse convincis. Quomodo autem cum illa, etiam qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
go bello adu̾sus malum. tu adu̾sus bonũ. Ego
cupio malum debellare: tu bonũ. Unde putari
potes qd̾ istam ꝯcupĩam magis meitare laudan¬
do qmͣ frenare studeas continendo. Głosa te per
ꝯtientiam profit̾is exͥcere ctamina contͣ quid
rogo. quid dicturus nisi contͣ carnis ꝯcupĩam: S¬
scbi inuicem adu̾santur. Sicut apłs testis esti for¬
tassis ergo eam laudare te fingis: su de expugna¬
re non fingis NIam quomõdo fidelit̾ simul
agas duo ista non uideo ut ⁊ laudes uelud ami¬
cam ⁊ expignes uelud mimicam. Docium
eorum credimus: S elige quid credamus. Si
ex animo pugnas: non ex animo laudas. Su
aũt̃ simpli agis in preconio: ꝯcludis in preli¬
o. ego sane quia mimicus tibi non sum sicut
mimicum tibi est illud gd̾ hĩtat in caruetia
malum. ꝙͣuis potissimũ cuꝑiam ut bee mabũ
n dectrine sanitate uituipes. t iute sanctitate de¬
belles. tam̃ ex hus duobus quoꝵ putari poies

Expanded text:
go bello adversus malum, tu adversus bonum: ego go bello adversus malum, tu adversus bonum: ego cupio malum debellare, tu bonum. Unde putari potest quod istam concupiscentiam magis incitare laudando, quam refrenare studeas continendo. 50. Gloriosa te per continentiam profiteris exercere certamina: contra quid, rogo? Quid dicturus es, nisi contra carnis concupisce invicem adversantur, sicut Apostolus testis est . Fortassis ergo eam laudare te fingis, si pugnare non fingis. Nam quomodo fideliter simul agas duo ista, non video, ut et laudes velut amicam, et expugnes velut inimicam. Unum eorum credimus: sed elige quid credamus. Si ex animo pugnas, non ex animo laudas. Si autem simpliciter agis in praeconio, colludis in praelio. Ego sane quia inimicus tibi non sum, sicut inimicum tibi est illud quod habitat in carne tua malum, quamvis potissimum cupiam, ut hoc malum et doctrinae sanitate vituperes, et vitae sanctitate debelles: tamen ex his duobus, quorum putari potes
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i nutute scd̾m gr̃am dei que datur hominib
om̃s cupiditates frenandas ẽẽ dec̾no. S abste q̃¬
ro utrum bone an male sint iste cupiditates qͣs
predicas frenandas ⁊ uesud a me relaxent᷑ accu¬
sas. Puto enim non eas equorum. uł quorum¬
q anmalium p̾ter nos eẽ s nr̃as In nob̾ ergo
sunt male cupiditates: quas bene fren uiuen¬
una contupĩa capnis ex qͣ ⁊ cum qua nascuntur
⁊ ꝓpter qm̃ uenascuntur infantes. Eo malo qiũ¬
ges castos dico uti bene. adult̾os male: Tu cont᷑.
eo bonos adult̾os dicis uti male. castos ꝯuiges
bone. Continentiam melius eo non uti ambo
dmĩs. S ego eo malo: tu eo bono. At ꝑ ħ ꝙͣius
quos uiuimus nota sit: tam̃ ambo ꝯtinentian
ꝓfitemur. ⁊ si quod ꝓfitemur agimus: istam
concapr̃am profecto ambo frenamus: adu̾sus
enis repugnantes motus ambo bellamus. am
ego dico me malum frenare: tu autem te bonũ.
Ego dito mͥ malum repugnare tu tͥ bonum.E.¬

Expanded text:
omni virtute secundum gratiam Dei, quae datur hominibus, omnes cupiditates frenandas esse decerno. Sed abs te quaero, utrum bonae an malae sint istae cupiditates, quas praedicas esse frenandas, et velut a me relaxentur, accusas. Puto enim non eas equorum vel quorumque animalium praeter nos esse, sed nostras. In nobis sunt ergo malae cupiditates, quas bene vivenuna concupiscentia carnis, ex qua et cum qua nascuntur, et propter quam renascuntur infantes. Eo malo conjuges castos dico uti bene, adulteros male; tu contra eo bono adulteros dicis uti male, castos conjuges bene: continentiam melius eo non uti, ambo dicimus; sed ego eo malo, tu eo bono. Ac per hoc, qquos vivimus, nota sit; tamen ambo continentiam profitemur: et si quod profitemur agimus, istam concupiscentiam profecto ambo frenamus, adversus ejus repugnantes motus ambo bellamus; ambnterest, quod ego dico me malum frenare, tu autem te bonum: ego dico mihi malum repugnare: tu tibi bonum: e
Abbreviated transcription (Latin):
concupisc̾e adu̾sus spm̃: s ipm pornis in honeste
a male utentib concupisci ⁊ eam fornisetus iñ cor¬
pus nr̃m intrare. Qua ideo partuis ⁊ restritius ẽ
cat malum ẽẽ sũi qui adu̾sus illud dimicat. siũ ꝙp̃
subiugat: ⁊ patens bñ utitur cura pudice fisium
sgit ⁊ deus cũ ꝓuide hoĩem condit.
lubriter u̾itas uincat depoĩta unicendi cupi¬
ditate confid̾a: utrum nr̃e an tue sentencie debeas
adquiesc̾e. Sene qd̾ breuiter ad mon̾e te dicis ut
lectoris pectori hereat quod toto sibro abste gestũ
est. Et que sit ipã ẜreuis admouitio sub̾infe̾ns.
concupiscentie naturasis qui modum non tenet

Expanded text:
concupiscere adversus spiritum, sed ipsam potius inhoneste concupiscere adversus spiritum, sed ipsam potius inhoneste a male utentibus concupisci, et eam forinsecus in nostrum corpus intrare. Qua ideo parcius et restrictius est cat malum esse, sive qui adversus illud dimicat, sive quem subjugat; et parens bene utitur, cum pudice filium gignit; et Deus, cum provide hominem condit. cendi cupiditate considera, utrum nostrae, an tuae sententiae debeas acquiescere. Bene, quod « breviter admonere te » dicis, « ut lectoris pectori haereat, quod toto libro abs te gestum est. » Et quae sit ipsa brevis admonitio, subinferens: « Concupiscentiae naturalis qui modum tenet
Abbreviated transcription (Latin):
ra faciebat: tantimͣ nos dicamuꝰ m̃tis excellen¬
tiore natura ꝯcupĩam carnis non posse fcenari s
diuis usq adẽo malum est: ut repugnans expug¬
nando uincatur. donet sicut uulinis in corpore ⁊
et̃ naturasem ubi ait quofdam relicto natui ali
usu femme exarsisse in appetitum fuũ in ĩuicem.
onmem ꝓfesto usum ferine laudare compelle¬
us. Nt ꝑ hoc ⁊ ea que cum feminis cõmiituntur
sup̃ laudabilis: quia ⁊ illis utiq usus naturał
est ꝓͣuis dampnandus. quia legutinus non est.
Unde ⁊ alii non segntimi s naturases uocantur
usum: unde natura humana pot̾ nascendo sube¬
sist̾e Dicis etiam sodomitas in panis ac uini pec¬
casse creatura. at ita iuis intesligamus ũbidinem
honam. S homines qui ea mase utuntur ẽẽ culpa¬
bises sicut bona est creatura panisq uini qmͣuis en
mala utendo peccetur. Ita enim non intesligis quid
loquaris. ut non uideas treaturam panis ⁊ uini nõ

Expanded text:
ra faciebat? » tanquam nos dicamus, mentis excellenra faciebat? » tanquam nos dicamus, mentis excellentiore natura concupiscentiam carnis non posse frenari. Sed dicimus, usque adeo malum esse, ut repugnans expugnando vincatur, donec sicut vulnus in corpore, ita esse naturalem, ubi ait, quosdam relicto naturali usu feminae, exarsisse in appetitum suum in invicem » : omnem profecto usum feminae laudare compelleris; ac per hoc et ea quae cum feminis committuntur stupra laudabis, quia et illic usus utique naturalis est: quamvis damnandus, quia legitimus non est; unde et filii non legitimi, sed naturales vocantur,usum, unde natura humana potest nascendo subsistere. 41. Dicis, « etiam Sodomitas et in panis ac vini peccasse creatura: » atque ita vis intelligamus libidinem bonam, sed homines qui ea male utuntur, esse culpabiles; sicut bona est creatura panis et vini, quamvis ea male utendo peccetur. Ita enim non intelligis quid loquaris, ut non videas, creaturam panis et vini non
Abbreviated transcription (Latin):
tagionem tnͣsire pcc̃i de uiro in femmas quib
miscebatur uł quibus dominabatur. ⁊ in ꝓlem
de pentibus non uis ex quorum seminibus
ꝓpagatur: Considera gͥ qmͣ sit inscrutabilis
altitudo indiciorum sapĩe ⁊ scientie dei ⁊ garri
einde incipis disputare de excessu concupiˢᷤ¬
centie qmͣ reprehensibilem dicis. qͣi in eliꝰ
mod̾atione cum ea bene utitur ꝯuigatus: equs
ipẽ qui malus est. ⁊ non pocus euis sit auriga
laudandus. Quid ergo te adiuuant testimoĩa
de scripturis quibus ostenditur quẽ adm deus
uł prohibeat libidines uł dampuet excessũ
Illud pecuis intu̾e quicꝙ in quorumlib flagitõ¬
rum turpitudine que ingenitalib menbris ꝑ¬
petratur horremus: ꝯcupĩam carnis uisi tene¬
atur effice̾ ip̃is motibus suis quos in corꝑibus
etiam castorum usq ad ingemistendum effamñ
ꝓducit sompnis. Sicaũt dicis qua rõne q̃re¬
ret ustos in sedomis deus. si illos tales natu¬

Expanded text:
nsire peccati de viro in feminas, quibus miscebatur, vel quibus dominabatur; et in prolem de parentibus non vis, ex quorum seminibus propagatur. Considera igitur, quam sit inscrutabilis altitudo judiciorum sapientiae et scientiae Dei ; et garriri. CAPUT XX. 38. Deinde incipis disputare de excessu concupicentiae, quem reprehensibilem dicis: quasi in ejus moderatione, cum ea bene utitur conjugatus, equus ipse qui malus est, et non potius sit ejus auriga laudandus. Quid ergo te adjuvant testimonia de Scripturis, quibus ostenditur, quemadmodum Deus vel prohibeat libidinis vel damnet excessum. Illud potius intuere, quidquid in quorumlibet flagitiorum turpitudine, quae genitalibus membris perpetratur, horremus, concupiscentiam carnis, nisi teneatur, efficere ipsis motibus suis, quos in corporibus etiam castorum usque ad ingemiscendum effectum perducit in somnis. 39. Sic autem dicis, « Qua ratione quaereret justos in Sodomis Deus , si illos tales natu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen qd̾ isto exemplo a te cõmemorato: qd̾ nõ
potes conaris effic̾e: ⁊ non ibi uides qd̾ non uul¬
tis audire. Conaris emm ut credatur orante ab ͤ¬
ham libido reddita eẽ mulierib quia scͥptum ẽ
Concluserat deus a foris oẽm uuluam in domo
ab imelech ꝓpt̾ saram uxorem abrale. hane .n.
ꝯclusionem sic uis intelligi: tanqmͣ libido fu¬
erit illius femins deo indignante detrasta: cũ
magis indicetur. Hiis u̾bis aliqua ualitudine
uulua conclusa. ut aut imp̾gnanda concumb̾e
femina. aut parere impregnata non posset. ⁊
non attendisti homo qui non ius uidicio dino
quem qmͣ non suis s alienis plecti posse ptt̃is:
quo modo fleri potu̾it ut abimelech peccaret.¬

Expanded text:
tamen quod isto exemplo a te commemorato, quod non tamen quod isto exemplo a te commemorato, quod non potes, conaris efficere; et non ibi vides quod non vis audire. Conaris enim ut credatur, orante Abraham, libido reddita esse mulieribus, quia scriptum est, Concluserat Deus aforis omnem vulvam in domo Abimelech, propter Sarram uxorem Abrahae . Hanc enim conclusionem sic vis intelligi, tanquam libido fuerit illis feminis Deo indignante detracta: cum magis indicetur his verbis, aliqua valetudine vulva conclusa, ut aut impregnanda concumbere femina, aut parere impraegnata non posset: et non attendisti, homo qui non vis judicio divino quemquam, non suis, sed alienis plecti posse peccatis, quomodo fieri potuerit ut Abimelech peccaret
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia ꝑuulorum. nichil ergo uidetur ⁊
iustuis. Nbi ẽ qd̾ suꝑuis asserendum putasti¬
n᷑ iuistos nasci ꝑuulos nͨ iniustos qd̾ futuri sũt
actib sius. S tantum modo infantiam innocen
dote locupletem: An non uͥbatua sunt uͥ di¬
cis. Nomo gͥ inuocencia quidem plenus. S
iurtutis caꝑax nascitur. aut laudem aut repre¬
hensionem ex ꝓpofito accedente m̾iturus. ⁊ Sũ¬
cpaid uirtutem dicturus es non esse uisticiam: Oͦ¬
modo gͥ infans nũdum plimis ÷ uͥtute s capax.
ħ dixisse penitebit: Nam domuni u̾ba ugi¬
lant. S tu dormis sleq enm ait regr Sxiebã
quia cor hẽs iustum. aut quia cor habes mun¬
dum cum scͥptum sit. Peati qui mundo corde
sunt. quia ipi deum uidebunt. Tu aũt istum
abimelech ad pctõris ꝓponis exemplum. S
sciebam. inquid. deus quia in corde mundo feci¬
sti loc. non omĩa uł quetumq illa alia: S hoc
in quo ad ult̾ii conscĩam non habebat. Miror

Expanded text:
ignorantia parvulorum: nihil ergo vocetur et ignorantia parvulorum: nihil ergo vocetur et justius. Ubi est quod superius asserendum putastiNec justos nasci parvulos, nec injustos, quod futuri sunt actibus suis; sed tantummodo infantiam innocentiae dote locupletem? » An non verba tua sunt, ubi dicis: « Homo igitur innocentia quidem plenus, sed virtutis capax nascitur, aut laudem, aut reprehensionem ex proposito accedente, meriturus? » Numquid virtutem dicturus es non esse justitiam? Quomodo igitur infans nondum plenus est virtute, sed capax, hoc dixisse poenitebit? Nam Domini verba vigilant, sed tu dormis. Neque enim ait regi, Sciebam quia cor habes justum; aut, quia cor habes mundum: cum scriptum sit, Beati qui mundo sunt corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tu autem istum Abimelech ad peccatoris proponis exemplum. Sed, sciebam, inquit Deus, quia in corde mundo fecisti hoc. Non omnia, vel quaecumque alia; sed hoc, in quo adulterii conscientiam non habebat. 37. Miror
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃õ: tp̃ ea signum euftem gen̾ationis ysaac
nisi depisset perisset. nec in m̾ito perisset: quia
ex hac iuita quo ꝑ gñonem dampnatam damp¬
natus intrauerat sine signo regu̾ationis exiss
Aut si non est usta causa: dic alt̾am. Bomus est
deus. uistus est deus. potest aliquos sine bonis
m̾̃itis lib̾are quia bonus est. N on potest quẽ¬
qnͣ fine malis m̾itis dampnare quia uistus est
Qullum m̾itum malum odͥo dierum infans
de ꝓpriis pec̃ĩs hẽbat. Quare dampnaretur nisi
scͥpturarum sanctarum eloqua que cõme¬
moras. dico s ex hiis que confic̾e nit̾is. Qnͣdo¬
tuidem dicis ex hoc intelligi deb̾e ꝑfc̾am igno¬
rantiam iusticiam nominari. quia dixit deus ad
abymelech qui cum sara erat ꝯtubitutus. igno¬
rans qd̾ uxor eẽt aliena. ⁊ ego sciebam quia in
corde mundo fecisti hoc: ⁊ iõ nascentium statum
tiam ꝑuenires. Cur ergo ꝑ eos non nominas
uistos. Si ꝑferta ignorantia iusticie nomine
nũcupanda est: Nichil est namq ꝑfectius

Expanded text:
 propterea signum ejusdem regenerationis Isaac nisi accepisset, perisset: nec immerito perisset, quia ex hac vita, quo per generationem damnatam damnatus intraverat, sine signo regenerationis exisset. Aut si non est ista causa, dic alteram. Bonus est Deus, justus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est; non potest quemquam sine malis meritis damnare, quia justus est. Nullum meritum malum octo dierum infans de propriis peccatis habebat; quare damnaretur, nisi Scripturarum sanctarum eloquia quae commemoras, dico, sed ex his quae conficere niteris. Quandoquidem dicis, « Ex hoc intelligi debere perfectam ignorantiam justitiam nominari, quia dixit Deus ad Abimelech, qui cum Sarra fuerat concubiturus, ignorans quod uxor esset aliena, Et ego sciebam quia in corde mundo fecisti hoc . Et ideo nascentium statum, tiam perveniret. » Cur ergo eos non nominas justos, si perfecta ignorantia justitiae nomine nuncupanda est? Nihil est namque perfectius
Abbreviated transcription (Latin):
mali regeriatione soluatur. Caud enge a me
eueris ibi dt origmale malum cum inte io ue¬
homo fab dyabolo quem fecit deus Londe eni
estim morte qm̃ deus non fecitꝰ. Quid ibi cog¬
nostit inquis dẏabolus. suum. si nec qd fecai
nes unde factum est npẽ condidite. Elane ers
fctũ est homo est. Unde fcrã ẽ. semen ẽ homĩs.
utrumq bonum ẽ. Nichil hoꝵ dy̾abolus con¬
didit  S iutuim seminĩ ipe seminauit ⁊ So¬
ibi cagnoset suum bonum quia non est eius qd
ambo landamus S cognosdit suum malũ contra
ad anibo pugnamus. Nec reste laudatur ab at̾o
nr̃m cont᷑ qd abutroq pugnatur. Uide sane quẽ¬
admodum queras ame int᷑ tot bona unde sit ĩ par¬
iuilis malum. ⁊ taceas qd̾ ego posui meodẽ labᷤ
cui exudes. ⁊ int̾ ipã u̾ba quibus minc respondes

Expanded text:
nexu regeneratione solvatur. Quid ergo a me quaeris, « ubi sit originale malum; » cum in te ipso vehomo sub diabolo, quem Deus fecit? » Unde enim est in morte, quam Deus non fecit? « Quid ibi cognoscit, » inquis, « diabolus suum, si nec quod factum, nec unde factum est, ipse condidit? » Plane quod factum est, homo est; unde factum est, semen est hominis; utrumque bonum est: nihil horum diabolus condidit, sed vitium seminis ipse seminavit. Noibi cognoscit suum bonum, quia non est ejus, quod ambo laudamus; sed cognoscit suum malum, contra quod ambo pugnamus: nec recte laudatur, ab altero nostrum, contra quod ab utroque pugnatur. Vide sane, quemadmodum quaeras a me, « inter tot bona, unde sit in parvulis malum; » et taceas quod ego posui in eodem libro cui respondes, et inter ipsa verba quibus nunc r
Abbreviated transcription (Latin):
cum quo nati sunt addiderunt. Curaist tĩmn̾em nem̾
obitetur ut dicis quia pec̃a osum parentum omib
tiliis imputarem. cuma etiam si hec u̾m fit pon qͥlis
astmet adiuuãtes iam sue uoluntatis arbitd ꝓ qͣnͣ¬
tumacttinet ad nasceates. nullo mͦꝰ nature sub̃a ma

Expanded text:
cum quo nati sunt addiderunt. Cur autem timerem, ne mihi objiceretur, ut dicis, « quia peccata omnium parentum omnibus filiis imputarem; » cum etiamsi hoc verum sit non quantum attinet ad utentes jam suae voluntatis arbitrio, sed quantum attinet ad
Abbreviated transcription (Latin):
si non sit in spuitu non consennente ⁊ contͣ
etiam concapiscente. Exclama gͦ. libera nos a ma¬
lo: ⁊ noli malum fse laudis huic addere mal.o.
que illos illicita cõmisisse indignatur. Hos ⁊
licita miratur ultimi limitis sortita regionem.
ultra se prouentium exetrata barbariem supͣ
semicantium uen̾ata fulgorem que ueretun¬
dis manib ⁊ confouet estuantes ⁊ saudat
tasi remedio non egentes. Multum delector
elocuentissima u̾itate s obsecro te nemppe
sicut dicis ⁊ disertissime ac u̾ssime dicis ppea
contiuentes. saudat pudicicia coni ugalis ꝙ
tali remedio non egeant quo se ipra ꝑspicit
nubat. Cur ergo qnͣdo ego istam ꝯxupiscenti¬
am moibum ẽẽ dico. tu d̾negas. qui tamẽ ei
nctͣm remedium confit̾is: Si agnoscis re¬

Expanded text:
si non sit in spiritu non consentiente, et contra si non sit in spiritu non consentiente, et contra etiam concupiscente. Exclama ergo, Libera nos a malo: et noli malum falsae laudis huic addere malo. Cquae illos illicita commisisse indignatur, hos etiam licita contempsisse miratur; ultimi limitis sortita regionem, ultra se proruentium exsecrata barbariem, supra se micantium venerata fulgorem, quae verecundis manibus et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. » Multum delector eloquentissima veritate: sed obsecro te, nempe sicut dicis, et disertissime ac verissime dicis, propterea continentes laudat pudicitia conjugalis, quod tali remedio non egeant, quo se ipsam perspicit nubat : cur ergo quando ego istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confit
Abbreviated transcription (Latin):
quo cõnubio uolutabra libidinis ⁊ ꝓꝑter dap¬
nabiles concupiscentias ue pret̾ toniugis natu¬
rasem usum aliquid perpetretur. frenait hanc re¬
stem: quid est quod dicis inconuigib cum hone.¬
state ex̾tetur: quasi honestus sit appetitus iste
semꝑ in coniuge. ⁊ nthil ei saltem scd̾m ueniam
sicut dicit apostolus concedatur. Qnͣto meliꝰ
dic̾e̾s inconiugium moderatione tum honestare
ex̾cetur: An timuisti ne illic quo intelligatur
malum. cui etiam coniuges frenum cura mode¬
rationis imponunt. Postremo nunc saltem iã
continent̾ uiuensi agnosde in quadrigis illis am¬
brosianis. equum malum ⁊ noli corde uł ore
laudare quem cag̾it uirtute frenare. Quartũ
tatis excessus. Et quia de isolentia non de na¬
tura contragit inquis: iuire dampnatur de cuꝰ
⁊Se offendas susceptamł respondeb̾is sasciuie.
Nullum ne ergo malum est au constatiendo
pic̃atur: At ħ malum mest in cartie contra

Expanded text:
quoque connubio volutabra libidinis, et propter damquoque connubio volutabra libidinis, et propter damnabiles concupiscentias, ne praeter conjugis naturalem usum aliquid perpetretur, frenat hanc pestem: quid est quod dicis, « In conjugibus cum honestate exercetur; » quasi honestus sit appetitus iste semper in conjuge, et nihil ei saltem secundum veniam, sicut dicit Apostolus , concedatur? Quanto melius diceres, In conjugum moderatione cum honestate exercetur? An timuisti ne illic quoque intelligatur malum, cui etiam conjuges frenum cura moderationis imponunt? Postremo nunc saltem jam continenter vivens agnosce in quadrigis illis Ambrosianis equum malum ; et noli corde vel ore laudare, quem cogeris virtute frenare. « Quartuillius voluptatis excessus, et quia de insolentia, non de natura contingit, » inquis, « jure damnatur. » De cujus, iscentiae? Ne offendas susceptam, respondebis, Lasciviae.Nullumne ergo malum est, cui consentiendo peccatur? At hoc malum inest in carne contra
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate libidinenem : qt non morte pror¬
sus extinguitur. qnͣdo iam homini qui ab illa fu¬
non inteltigis contendentis ꝓpaginem mor¬
tis qd̃ qnͣdo sani sumus tunc est iste motus
in samis Aut inꝯiugib inquis cum honesta¬
te excetur. aut in castis uͥtute frenatur. Ita ne
uero ita tu exꝑtus es: Ergone a conugibus
non frenatur ħ malum uł ħ tuum uonum.
Orsus cum libitum fuit sternunt se ꝯuiges
⁊ inuadunt qnͣ decumꝙ titillau̾it. nec ad horã
cubandi appetitus iste differtur. S tunc uide¬
tur legitrima carporum ẽẽ ꝯmietio. qnͣdo istud
naturale tuuri bonum fu̾it sponte ꝯmotum:
S̾i talem dixisti uitam coniugalem desme te
tuis exꝑimentis in disputatione cõmitt̾e ⁊ de a¬
liis pocuis quemad̾m sit ducenda uł docenda
require. Miror tamen si ad ult̾ma saltem desi¬
deria non frenastr nec frenando sensisti. Siu̾
itiam pudigitia coningalis ⁊ pp ĩmoderata ĩ ipõ

Expanded text:
bilitate libidinem: » quasi non morte prorbilitate libidinem: » quasi non morte prorsus exstinguatur, quando jam homini, qui ab illa funon intelligis contendentis propaginem mortis, quod quando sani sumus, tunc est iste motus insanus. « Aut in conjugibus, » inquis, « cum honestate exercetur, aut in castis virtute frenatur. » Itane vero, ita tu expertus es? Ergone a conjugibus non frenatur hoc malum, vel hoc tuum bonum? Prorsus cum libitum fuerit, sternunt se conjuges, et invadunt, quandocumque titillaverit; nec ad horam cubandi appetitus iste differtur, sed tunc videtur legitima corporum esse commixtio, quando istud naturale tuum bonum fuerit sponte commotum. Si talem duxisti vitam conjugalem, desine te tuis experimentis in disputatione committere, et de aliis potius quemadmodum sit ducenda, vel docenda, perquire. Miror tamen si adulterina saltem desideria non frenasti, nec frenanda sensisti. Si vero etiam pudicitia conjugalis, et propter immoderata in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ditis. Huius itaq appetitus: non nigen̾e suo. nõ
in spẽ. non modo culpa est: S in excessu. quia genꝰ
eus ⁊ sp̃es ad conditoris oꝑam ꝑtinent. modus eiꝰ
ad arbitrium honestatis. excessus ad uitium uolũ¬
tatis. Qmͣ contine tͥ u̾ba mania sonuerunt utiq
homo qui nõ cogitas quid dicas. Si modꝰ appetitꝰ
huiꝰ ad arbit̾um ꝑtinet honestatis. cuiꝰ tandem ho¬
nesti arbit̾um ꝯiugati uelit hunc appetitum nisi
quͣdo opuis est ꝯmou̾i : Et tamen quod̾ uust nõ
potest fuius honcati continentis arbit̾um uelt
aliqũdo huns appetitum cõmoili : ⁊ tam̃ qd̾ uult
non potest Unde clam it homo. uelle adiacer mͥ
ꝑfic̾e anter lomum ẽo muenio. Cum gͦ i ip̃o mo¬
tu ꝑro fir̃e nolimntatis arbit̾o non hẽtt ullum mo¬
dumm ta eicũ antera non sit ip̃e modatus. Sed
ei modum iugilli c̾tamine spiitus honestus ĩpo¬
nati quid est tudd laudatis homines mali ⁊ ad
dm̃ nõ clãmatis. libera nos a malo:

Expanded text:
 dicis: « Hujus itaque appetitus non in genere suo, non in specie, non in modo culpa est, sed in excessu; quia genus ejus et species ad conditoris operam pertinent, modus ejus ad arbitrium honestatis, excessus ad vitium voluntatis. » Quam concinne tibi verba mania sonuerunt; utique homini qui non cogitas quid dicas! Si modus appetitus hujus ad arbitrium pertinet honestatis; cujus tandem honesti arbitrium conjugati velit hunc appetitum, nisi quando opus est, commoveri? et tamen quod vult non potest. Cujus honesti continentis arbitrium velit aliquando hunc appetitum moveri? et tamen quod vult non potest. Unde clamat homo, Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Cum ergo in ipso motu pro nostrae voluntatis arbitrio non habeat ullum modum, in effectu autem non sit ipse moderatus, sed ei modum vigili certamine spiritus honestus imponat; quid est quod laudatis, homines mali, et ad Deum non clamatis, Libera nos a malo ?
Abbreviated transcription (Latin):
dium sanitati. Illud etiam sane dicis exani¬
mate non posse plac̾e conubium: Si mali cõ¬
ꝑatõne laudatur. hoc um est om̃ino enim in
gnẽ suo: nuꝑtie bonum stͥ. S ideo bonum. q
fidem chori seruaut quia prolis suscipiende
causa. sexum utrumq cõmiscent. quia impie¬
tatem seꝑationis exhorrent. Hec sunt bona
nuptialia. quibus iiptie bonum sunt que
sepissime diamus ẽẽ potuisse etiam si nemo
petrasset. Post pcc̃m autem accessit eis non de
falisitate. s de nctͣitate certamen ut suo bouo
buguent etiam ip̃e contra concupiscentie ma¬
lui ati nichil eam sinentes allicitum ꝑueni¬
re qm̃ius ipã in hec nunc remussiorib. nunc
Stitatioribus motibus instigare non cesset:
⁊ euis malo bene utentes in ꝗpagatione filioꝵ
Illud uero quis neget malum młi qui nõ au¬
dit apłin mouentem. Hoc aut̃ dito sdd̾m uemã¬

Expanded text:
VI. 30. Illud etiam recte dicis, « examinate non posse placere connubium, si mali comparatione laudatur. » Hoc verum est. Omnino enim in genere suo nuptiae bonum sunt; sed ideo bonum quia fidem thori servant, quia prolis suscipiendae causa sexum utrumque commiscent, quia impietatem separationis exhorrent. Haec sunt bona nuptialia, quibus nuptiae bonum sunt: quae saepissime diximus esse potuisse, etiamsi nemo peccasset. Post peccatum autem accessit eis, non de felicitate, sed de necessitate certamen, ut suo bono pugnent etiam ipsae contra concupiscentiae malum, ad nihil eam sinentes illicitum pervenire; quamvis ipsa in haec, nunc remissioribus, nunc concitatioribus motibus, instigare non cesset, et ejus malo bene utentes in propagatione filiorum. Illud vero quis neget malum, nisi qui non audit Apostolum monentem, Hoc autem dico secundum
Abbreviated transcription (Latin):
pot succenseri.¶ Quia urit aut aq̃ quia infrigidat cũ
ñ utiq uoluntate hoc faciat s natura. Unde ⁊ dĩnꝰ
si uatura malus eẽt uoliatatem ñ hrẽt nͨ em̃ poss
disc̾nere. S uuo att eodẽ mͦ om̃ib se qrͣ cetus ĩ¬
merg̾et.  Porro aut̃ inditio quodam hoc agit. na¬
turã uoluñtatem suam facientib parcit a quib¬
dam neutericis disimulat. Ad dei auxiliũ ꝯfug̾e.
uolentib offenditula ⁊mipedm̃ta opponit. Suis
dei msidras tendit. ⁊ ꝓmꝑtiorib cͥta euis obsequa

Expanded text:
potest succenseri, quia urit, aut aquae quia infrigidat, cum potest succenseri, quia urit, aut aquae quia infrigidat, cum non utique voluntate hoc faciat, sed natura? Unde etiam diabolus si natura malus esset, voluntatem non haberet. Nec enim posset discernere, sed uno adque eodem modo omnibus se quasi caecus inmergeret. Porro autem iudicio quodam hoc agit; nam uoluntatem suam facientibus parcit, a quibusdam neutericis dissimulat, ad dei auxilium confugere uolentibus offendicula et inpedimenta opponit, seruis dei insidias tendit et promptiori
Abbreviated transcription (Latin):
hominis.  Preuidit enĩ quia ad actusatõem euis fc̃s
est homo. UUn de subtilitate sua id egit. ut in ea¬
dem illum p̾uaricatõe in qmͣ ipẽ ruit inducet. ut at¬
cusatorem suũ ꝑticipem sue dampnatõis effic̾et.
Ex transg̾ssione enĩ d̾itatem illi spospondit a qua
ipẽ dum affectatur deiectus ẽ Et quia om̃is natura a
cmie libera est. ex accidenti st̃ omĩa. Añ enĩ res. post¬
ea sigͥficatio. ac ꝑ hoc sathanas ⁊ dỹabolus ex attu eiꝰ
ꝯposita st̃. nomina. ut sit nõ nature eius s uolũta¬
tis. Sig̾catio itaq ut ꝓpositũ dei qd̃ in causa creati
hõis decreuit man̾et. ⁊ fcm̃ dyaboli ꝑ qd̃ hoĩem cu¬
gssionis snĩa lib̾aret. ⁊ dẏaboli futuram ꝑditõem ne
si natura malus eẽt penam ei ꝓmut̾e aut dem̃tis
erat ant iniqni. ¶ Lius enĩ arguat eũ quẽ uidet
ñ alit̾ aliquid fac̾e qmͣ natura euis ad mittit. si igni

Expanded text:
hominis; peruidit enim quia ad accusationem eius factus hominis; peruidit enim quia ad accusationem eius factus est homo. unde subtilitate sua id egit, ut in eadem illum praeuaricatione, in quam ipse ruit, induceret, ut accusatorem suum participem suae damnationis efficeret. ex transgressione enim deitatem illi spopondit, ad quam ipse dum adfectatur deiectus est. et quia omnis natura a crimine libera est, ex accidenti sunt nomina — ante enim res, postea significatio — ac per hoc satanas et diabolus ex actu eius conposita sunt nomina, ut sit non naturae eius, sed uoluntatis significatio. Itaque ut propositum dei, quod in causa creati hominis decreuit, maneret et factum diaboli, per quod hominem cigressionis sententia liberaret et diaboli futuram perditionem, ne si natura malus esset. poenam illi promittere aut dementis erat aut iniqui. quia enim anon aliter aliquid facere, quam natura ejus admittit? Si igni
Abbreviated transcription (Latin):
lib in hac re fomitem ꝯspirationis p̃bentib im¬
perium sibi uindica reuoluerũt.¶ Dnc ẽ nn¬
de deus ut euis p̾sumptõem ñ potestate s rõne de¬
strueret. mat̾ iam condidit q̃ eẽt rrͣ ꝯfusio ex qua
fac̾et mũdimi ¶ Distincta em̃ q̃ simul ꝯfiisa erant
hũc p̾stit̾unt quem uidemꝰ ornatũ. Distretis enĩ
ab ĩuicem substantiis facta ꝯpaginatõne mũdus
uecatui¶ Quia una quaq res ab alt̾a segregata
ad muidũ apparuit. Cut hic ligno homo posituᷤ
treatus ex suꝑnis. ⁊ inferis .i ex celestib ⁊ freris
unius diei dominiũ ñ tm̃ uoce. s ⁊ ymagine qua
Unus ab uno deo factus ẽ. ex quo cet̾i orirentur o¬
stenderet. ¶Iõ enĩ unus unũ fecit. ut doc̾et ab imo
eẽ omĩa. ac ꝑ hoc inium eẽ deum. ut suꝑior crea¬
tura ad confusionẽ suam in homme disceret qui ẽ
t̾ra conditus u̾itatem. ex co dẏabolus ininicꝰ extitit

Expanded text:
litibus in hac re fomitem conspirationis praebentibus imlitibus in hac re fomitem conspirationis praebentibus imperium sibi uindicare uoluerunt. Hinc est unde deus, ut eius praesumptionem non potestate, sed ratione destrueret, materiam condidit, quae esset rerum confusio, ex qua faceret mundum. distincta enim, quae simul confusa erant, hunc praestiterunt quem uidemus ornatum. discretis enim ab inuicem substantiis facta conpaginatione mundus uocatur, quia una quaeque res ab altera segregata ad mundum apparuit, ut hic homo positus, creatus ex supernis et inferis, id est ex caelestibus et terrenis, unius dei dominum non tantum uoce, sed et imagine, qua unus ab uno deo factus est, ex quo ceteri orirentur, ostenderet. ideo enim unus unum fecit, ut doceret ab uno esse omnia ac per hoc unum esse deum, ut superior creatura ad confusionem suam in homine disceret, qui e terra conditus est, ueritatem. Ex eo diabolus inimicus exstitit