comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia sine mĩa: u̾isimilius est
ut ñ ult̾ius ꝓ dimussic puniatur.
Sol q̃ri de hiis qui st̃ in duob
criminib utrũ possint de uno
per penitentiam satiffac̾e. dũ re¬
manent in alio. qd̃ indr uelle
uelle b̾s̾. suꝑ erechielem dicens.
ciuitas ex parte pluitur. ex ꝑte
arida manet. qr st̃ qui c̃ q̃dam
uicia resecant: in aliis gͣuit̾ per
malus fiat qd̃ ex parte cõplui
penitentia. non ir potest simł
iiu̾e ⁊ mortuus ẽẽ. ⁊ si nundim
uiuit: nec uiu̾e penitet. ꝯpluitur
cerdotes. Dc̃m ÷ de petro ⁊ in pe¬
tro aliis tibi dabo .c.r.c. ⁊ ꝙ c̃q
cuid sut ⁊ qñ dentur. ⁊ qͥ hãnt.
Iste claues st̾ discretio ⁊ potestas.

Expanded text:
similius est ut non ulterius pro dimissis puniat. Solet quaeri de iis qui sunt in duobus criminibus utrum possint de uno per poenitentiam satisfacere dum remanent in altero. Quod videtur velle Gregorius, super Ezechielem dicens: civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet . Quia sunt qui cum quaedam vitia resecant, in aliis graviter perdmalus fiat quod est ex parte complui poenitentia. Non enim potest simul vivere et mortuus esse. Et si nondum vivit nec vere poenitet; compluitur cerdotes. Dictum est Petro et in Petro aliis: Tibi dabo claves regni quid sint et quando dentur, et qui habeant. Istae clave
Abbreviated transcription (Latin):
ostꝙͣ diximus de hiis q̃ in pe¬
nitentia ꝯsideranda st̃̾: dicen¬
dum ÷ quid sit penitentia. ut¬
mala plangͥe. ⁊ plangenda ñ
cominict̾e. Nam qui sic alia de¬
plorat ut alia tñ cõmittat: ad huc
penitentiam ag̾e aut ignorat
aut dissimulat. Quid i prodest¬

Expanded text:
e his, quae in poenitentia consideranda sunt, dicendum est, quid sit poenitentia. Pomala plangere, et plangenda non committere. Nam, qui sic acta deplorat, ut alia tamen committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat, aut dissimulat. Item irris
Abbreviated transcription (Latin):
lauatur ⁊ ñ ÷ mundus qui plãgit
q̃ gessit. ⁊ post lacͥmat ea q̃ fleuit
repetit. Id̾. In anis ÷ penitentia quã
unica penitentia. Reꝑiuntur qui se¬
pius agendam penitentiam pu¬
tant. qui luxiantur in xp̃o. Nã
si u̾e ag̾ent in xp̃o penitentiam:
it̾andam non putarent. Id̃. sicut
aspiciamus. ꝓenitentia ÷ ꝑꝑe .iii.¬

Expanded text:
git quae gessit, et post lacrymas ea quae fleverat repetit. Item: Inanis est poenitentia quam unica poenitentia: Reperiuntur qui saepius agendam poenitentiam putant qui luxuriantur in Christo. Nam si vere agerent in Christo poenitentiam, iterandam non putarent. Idem: Sicutinspiciamus. Poenitentia e
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s qui uiuificat sectatores: ñ ideo
dicamus aliꝙ̃ nõ penit̾e qr it̾m
delicturus 3: s iõ ueraciter peni¬
tere: qr de preteritis dolet. ⁊ ut
ala cominittat tunc ñ ht̃ in uo¬
luntate. De dauid nãq legitur

Expanded text:
 vivificat sectatores; non ideo dicamus aliquem non poenitere quia iterum delicturus sit; sed ideo veraciter poenitere quia de praeteritis dolet, et ut alia committat tunc non habet in voluntate. De David namque legitur
Abbreviated transcription (Latin):
accendentes dñt non amplius ad
mortem peocare eum qui semel
penitet. ⁊ si amplius contingit eũ¬
ad mortem peccare: non fu̾it pe¬
nitentia quam pͥus egit. alias qͦ
inducunt auctoritates ad id osten¬
dend̾. Isidorꝰ. de summo bono. Irri¬
sor ÷ non penitens qui adhuc agit
qĩ penitet. nec uidr̃ dm̃ posc̾e sub¬
ditus: s subsãnare suꝑb. ysaias¬

Expanded text:
attendentes, dicunt non amplius ad mortem peccare eum qui semel poenitet, etsi amplius eum contingat ad mortem peccare, non fuit poenitentia quam prius egit. Alias quoque inducunt auctoritates ad idem ostendendum. Isidorus de summo bono. Irrisor est enim poenitens qui adhuc agit quod poenitet, nec videtur Deum poscere subditus, sed subsannare su
Abbreviated transcription (Latin):
tis misereri sic̃ d̾s misertus est
ur̃i pcc̃a ꝯdonando: pr̃ celestis
ħ debitum exiget a uobis. Illud¬
bis. ad t̾rorem dc̃m ẽẽ iuidr̃. nec
tñ negamus quin d̾s siita distͥ¬
cte uellet agere poss iuiste pro
eisdem pumire. q̃ priis dimise¬
rat. ex quo homo suscepti bñsi¬
cii ingratus extitit. Sicut ⁊ qͥ
de seruo lib̾ fc̃s ÷ tam gͣuit̾ offẽ¬

Expanded text:
tis misereri sicut Dominus misertus est vobis, peccata condonando, Pater coelestis hoc debitum exiget a vobis. Aebis; ad terrorem dictum esse videtur. Nec tamen negamus quin Deus si districte vellet agere, posset juste pro eisdem punire quae ipse prius dimiserat; ex quo homo suscepti beneficii ingratus existit Sicut et qui de servo liber factus est, tam gravite
Abbreviated transcription (Latin):
eis ꝙ satis pͭ eẽ ut aliquis post
ꝯdignã penitentiam criminałt
peocet.nec potest negar quin
nullam penam inde hu̾isset¬
amplius. ad qd̾ ip̃i dñt ꝙ nisi
sit cum ꝑseu̾antia: ñ ÷ sufficiens.
Ali quib mag̾ uidr̃ assentiend

Expanded text:
is potest esse, ut aliquis post condignam poenitentiam criminaliter peccet. Nec potest negari quinnullam poenam inde habuisset. Ad quod ipsi dicunt quod nisi sit cum perseverantia non est sufficiens. Aliis quibus magis videtur assentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
Inanis ÷ penitentia quã sequent
culpa coinciuinat: sic÷ intelligẽ¬
dum. In anis .s. carens frnctu. Est
enĩ fructꝰ penitentie: uitare pe¬
nam gehennalem. ⁊ adipisciglo¬
riam. Est ex illa penitentia mor¬
malum. Et ꝙͣꝙͣ mortua sint illa
bona: ñ tũ audet aliquis dicere
ꝙ non fuerint bona. Ita ⁊ dẽ pe¬
nitentia priore dicamus: ꝙ uera
penitentia fu̾it: si ħabuerit cor
contͥtum. Et licet mͦ mortua sint
sicuti ⁊ illa pͥora bona: tñ remi¬
iuiscere potest si de isto qd̃ postea

Expanded text:
Inanis est poenitentia quam sequens culpa coinquinat: sic est intelligendum. Inanis scilicet carens fructu. Est enim fructus poenitentiae vitare poenam gehennalem et adipisci gloriam. Est enim illa poenitentia mormalum; et quanquam mortua sint illa bona, non tamen audet aliquis dicere quod non fuerint bona. Ita et de poenitentia priore dicimus, quod vera poenitentia fuit, si habuit cor contritum; et licet modo mortua sit sicut et alia priora bona, tamen reviviscere potest, si de isto quod postea
Abbreviated transcription (Latin):
Alii ꝙ ille qui ht̃ ueram cordis ꝯ¬
tritionem ⁊ ꝯdignam facit satif¬
fationem ꝓ pret̾itis pcc̾is: uͥe ꝯse¬
ciuitur remissionẽ. ⁊ si tunc more¬
retur: ñ incurreret dampnatio¬
nem. s si postea ad mortem pecꝰ¬
tat: redeunt oĩa. ⁊ si tunc more¬
retur. de õĩb pumretur. ⁊ hoc
uolunt ꝓbare iua ꝑabola. Ser¬

Expanded text:
aliqui quod ille qui habet cordis contritionem et condignam facit satisfactionem pro praeteritis peccatis vere consequitur remissionem, etsi tunc moreretur non incurreret damnationem; sed si postea ad mortem peccat redeunt omnia, etsi tunc moreretur de omnibus puniretur. Et hoc volunt probare illa parabola. Ser
Abbreviated transcription (Latin):
ator: nͥ id̾ d̾s. id̾ homo in utroq unꝰ
o suo susceptam tota tͥnitas cuiꝰ una
no łuntas ÷ ⁊ oꝑatõ fecit. nõ aũ in u¬
tero uͥginis pͥus caro ꝯcepta ÷. ⁊ post¬
modũ diumitas uenit in carne̾ ses

Expanded text:
t idem Deus, idem homo, in utroque unus Filio susceptam tota Trinitas, cujus est una voluntas et operatio, fecit. » Non ante in utero Virginis prius caro suscepta est, et postm
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ p̾t̾ito. Timoris enĩ torm̃tũ memoria
reducit. prouidentia anticipat.
aliqd̾ nobis uitiũ aut ꝯm̃dat aut
ĩpͥmit. aut nescientib allinit. Utiq
quo maior ÷ popłs cui miscetur. eo ꝑi¬
tuli plus est. Nicħ uͦ tã dapnosũ bonis
morib tͣꝑ in aliqͦ spectacło resid̾e. In
Subducendus ÷ popło ten̾ animꝰ ⁊ pa¬

Expanded text:
et preterito. Timoris enim tormentum memoria reducit, providentia anticipat. aliquod nobis vitium, aut commendat, aut imprimit, aut nescientibus allinit. Utique quo major est populus, cui commiscemur, hoc periculi plus est. Nihil enim tam damnosum bonis moribus, quam in aliquo spectaculo residere. Subducendus populo est tener animus et pa
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. beati pauꝑes reb. s be
celoꝵ. Ale ꝯtemptii terum quisꝙ
debet eẽ humilior. nõ suꝑbior.
Et meliꝰ eẽt ut eas in scł recin̾et.
qͣ si relinquetet: ut inde in mo¬
misera que inde extollit᷑. Infelix
ꝓfecto est que ꝑ iter uirtutũ ten¬
dit ad uiciũ. & unde p̃miũ ħre
debuit: inde corf̃tũ incurrit.
Om̃is quippe suꝑbia: tanto in imo
est: qͣntum in altum se erigit. tã¬
toq ꝓfundius labit᷑: qͣñto exceltꝰ
eleu̾at᷑. Resecatis quibdam uiti¬
is: ad unanimitatem redit. quam
pͥmo cõmendauit dicene
Omnes gͥ unanimiter
& concorditer uiuite et

Expanded text:
ti pauperes rebus, sed coelorum . De contemptu rerum quisque debet esse humilior non superbior, et melius esset ut eas in saeculo retineret quam sic relinqueret, ut inde in momisera quae inde extollitur. Infelix profecto est qui per iter virtutum tendit ad vitia, et unde praemium habere debuit, inde tormentum incurrit. Omnis quippe superbus tanto in imo est, quanto in altum se erigit, tantoque profundius labitur, quanto excelsius elevatur. Resecatis quibusdam vitiis ad unanimitatem redit, quam primo commendavit, dicens. Omnes ergo unanimiter et concorditer vivite, et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ut armis muniti ad studiũ pħie
debemus accedere. cuiꝰ hic ordo ÷ͥ.
Ut prius in quadrunio. ⁊ in ip̃o
prius in artimetica. Scd̃o: in mu¬
sica. Tercio in geomȩtria. Quarto:
in astrononomia Deinde in diui
na pagina. Quippe cum ꝑ cognitio¬
nem creature: ad cognitionem cre¬
atoris ꝑueniamus. ¶ Et qm̃ in oĩ
doctrina gramatica p̾cedit: de ea
inde satis dicat: tamen obscuras
dat diffinitiones nec exponit. Cau¬
sas uero intentionis diu̾sarũ ꝑtiũ
⁊ diu̾soꝵ accidentiũ in una quaq
ꝓ̾mittit. Antiqui uero glosulatores
satis bñ litteram continuauerunt.
perunt. S in expositione acciden¬
tium errauerunt. Qd̃ gͦ ab istis mi¬
nus dcm̃ est: dr̃e proposiumꝰ. Qd̾
obscure: exponere. ut ex nr̃o opere
aliquis causas inuentionis p̾dc̃oꝵ
ones. Ex antiquis uero glosis continu¬
ationes. ⁊ expositionem litt̾e eiusdem
⁊ exceptiones regularum. ⁊ fere. et
plerũq petat. S qm̃ de propositis

Expanded text:
et ut armis muniti ad Studium philosophiae et ut armis muniti ad Studium philosophiae debemus accedere. Cuius hic ordo est, ut prius in quadruvio et in ipso prius in aritmetica, secundo in musica, tertio in geometria, quarto in astronna pagina. Quippe cum per cognitionem creaturae ad cognitionem Creatoris perveniamus. Quoniam in omni doctrina grammatica praecedit, de ea iscianus satis dicat, tamen obscuras dat definitiones, nec exponit causas, nec inventiones diversarum partium et diversorum accentuum in unaquaque praetermittit. Antiqui vero glossatores satis bene litteram continuaverunt, perunt; sed in expositione accentuum erraverunt. Quod ergo ab istis minus dictum est, dicere proposuimus, quod obscure exponere ut ex nostro opere aliones, ex antiquis vero glosis continuationem et expositionem litterae eiusdem et exceptiones regularum et fere et plerumque petat. Sed quoniam de propositis
Abbreviated transcription (Latin):
illius ⁊ u̾ba nobis placeant. q in¬
eo quem non diligimus sepe ⁊ bona
nob̾ displicent. illa q fugimus. dũ
nea complexio habilis sit ad doct᷑
Principio uero doctrine adolescẽtia
est conuenient. Quia ut ait plato e¬
tas hominis est similis cere. que si ni¬
mis mollis sit: nec figuram recipit
nec retinet. Cimlit̾ si sit dura. Ergo
nec nĩmis tenera etas nec nimis du¬
ra conuemiens est doctrine. Terminꝰ¬
uero doctrine: mors est. Uñ quidã
sapiens cum ab̃ eo sic quereret᷑ ubi
est t̾iminus discendi: dixit. Ubi uite.
Quidam uͦ philosophus cum non a¬
genarius mortretur: in quisitꝰ a qͦ¬
dam discipło suo si de morte dole
est. Ut qr ꝑ eloq̃ntiam om̃is fit
doctrina: prius instruam᷑ in eloq̃n¬
tia. Cius tres ꝑtes sunt recte scri¬
bere. ⁊ recte pronũtiare scͥpta. Qd̃
confert gramaticas probare id qd̾¬
s probandum qd̃ docet dialectica.
Postea rethoricas q̃uib instructi

Expanded text:
illius verba nobis placeant, qillius verba nobis placeant, qeo, quem non diligimus, saepe etiam bona nobis displicent illaque fugimus, dum nea complexio habilis sit ad doctriPrincipio vero doctrinae adolescentia est conveniens, quia, ut ait Plato, aetas hominis similis est cerae, quae, si nimis mollis sit, nec figuram recipit nec retinet. Similiter, si sit dura. Ergo nec nimis tenera aetas nec nimis dura convevero doctrinae est mors; unde quidam sapiens , cum ab eo quaereretur ita: Ubi est terminus discendi? respondit: Ubi et vitae. Quidam vero philosophus cum nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam discipulo suo, an de morte dolerest ut, quia per eloquentiam omnis sit doctrina, prius instruatur in eloquentia. Cujus sunt tres partes, recte scribere, et recte pronuntiare scripta, quod confert grammatica; probare quod probandum est, quod docet dipostea rhetorica, quibus instrueti
Abbreviated transcription (Latin):
putum ad sui ꝑfectionem uenire uo¬
luerit. Subtrahet gͦ doctrinam ne
ne in eo qd̃ plus diligit: equetur uł
superetur. Si iterum spe cõmodi. tẽ¬
porasis inductus doceat: non cura¬
bit quid dicat: dum nũmum extor¬
queat. Sepe uero plus placent nuge.
q utiłia. S si amore scientie ad do¬
cendum accesserit. nec põ inuidi am
ex toreiueat u̾itatem cognitam fugiꝰ¬
et. uec si deficiat mułtitudo socioꝵ
deficiet. s ad instrutionem sui ⁊ als¬
oꝵ uigilet et diligens fiet. ¶: Ut
doceatur uero tans diligendus est:
qͥui non sit doctrine obstrepens. nͨ
suꝑb. ne uideat᷑ aliquid ẽẽ. cum ni¬
chil sit. qͥn magistrum ut patrem
diligat. ł ⁊ plus ꝙͣ prem. A enuo enĩ
meiora ⁊ digniora accipimus: mag̾
diligere debemus. A patre autẽ ru.¬
de esse accepimus. A magistro autẽ
ẽẽ sapientes. qd̾ maius eit et digniꝰ.
Płus gͦ diligendi sunt doctor et qimͣ
gantur doctores: s utile. ut sentẽtie

Expanded text:
pulum ad sui perfectionem venire vopulum ad sui perfectionem venire volet. Subtrahit enim doctrinam, ne in esuperetur. Si iterum spe commodi temporalis inductus doceat, non curabit, quid dicat, dum nummum extorqueat. Saepe vero plus placent nugae quam utilia. — Sed si amore scientiae ad docendum acceextorqueat, veritatem cognitam fugiet; nec si deficiat multitudo sociorum, deficiet, sed ad instructionem sui et aliorum vigil et diligens fiet. Ut doceatur ergo, talis diligendus est, qui non sit doctrinae strepens, nec superbus, ne videatur aliquid esse, cum nihil sit; qui magistrum ut patrem diligat, vel etiam plus patre. A quo enim majora et digniora accipimus, magis diligere debemus. A patre enim rudes esse coepimus, a magistro vero esse sapientes, quod majus est et dignius. Plus ergo diligendi sunt boni doctores quam gantur doctores, sed utile ut scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
pas diligentis doctrine accendatur.
sicea. Extinctus est enim naturalis
calor. Uñ in hac uiget etate memo¬
ria. S iures corporis deficumt. Ex
frigiditate enim ⁊ siccitate cuiꝰ est
constr ĩg̾e: est memoria. Ex calore uͦ
cuius est impetum fac̾e: sunt iuires
corporis Hanc sequitur seniũ. frigidũ
calore: crescit frigidum flegina. uñ
in ulla etate deficit memoria. fi̾unt q
hores pueriles. Est enim a flegmate
ius expulsa. Hanc sequtur anime et
corporis dissolutio. Non enim exticto
naturali ealore diu potest homo uine
est docere ł doc̾i di camus. Quałes ut
doceant ciuerẽdi sunt. qͣies ut doce¬
autur. quał complexio conueniens
sit doctrine. In qiua etare sint incipi¬
enda. Et in qua fimenda. Quig sit
ordo discendi. ¶ Talis gͥ qui doceat
eiuerendus est. qͥui neq cansa laudis.
nec spe temporalis emolumenti. s
solo amore sapientie doceat. Si enĩ
apriam laudem diłigit: nõ qmͣ discĩ¬

Expanded text:
pas diligentis doctrinae accendatur. pas diligentis doctrinae accendatur. sicca. Exstinctus est enim naturcalor, unde in hac aetate viget memoria, sed vires corporis deficiunt. Ex frigiditate enim et siccitate, cuius est constringere, est memoria, ex calore vero, cuius est impetum facere, vires corporis. — Hanc sequitur Senium frigidum calore crescit frigidum flegma, unde in illa aetate deficit memoria fiuntque homines pueriles. Est enim a flegmate vis expulsiva. — Hanc sequitur animae et corporis dissolutio. Non enim extincto naturali calore diu potest homo viveest doceri dicamus, quales ut doceant quaerendi sint, quales ut doceantur, qualis complexio conveniens sit doctrinae, in qua aetate sint incipienda, et quando finienda, quis sit ordo discendi. Talis igitur ut doceat quaerendus est, qui neque causa laudis, nec spe temporalis indumenti, sed solo amore sapere doceat. Si enim propriam laudem diligit, nunquam disci
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem qui ante corruptionẽ huma¬
nitatis ex qͦ fuit ꝑfectam habuit
scientiam humanam qd̃ probari pͭ
S mͦ corrupta humanitate ex quo
ꝯuingitur corrupto: corrumpitur.
nec propͥetates suas potest exercere.
donec usu. experientia. ⁊ alicuius
doctrina excitata: incipit discern̾e.
ocłoꝵ tenebroso carceri detrudatur:
uidere tñ non potest. nͥ consuescat
tenebris. ł lumen accendatur. Unde
uͥgilius. qͣnͣtum nõ noria corpora tar¬
dant. In pͥma uero etate nec p̾cessit
freqꝰnti influxione indiget ⁊ efflu¬
xioness pissus fumꝰ generatur. qui as¬
cendens ad cerebrũ. in quo est uis dic¬
cernendi ⁊ intelligendi: turbat hãc
etatem.¶ Sequitur iuuentus. q̃ est
calida ⁊ sicca. desiccatus est enim ille
naturalis humor. quem contrahit hõ
ex matris utero. Uñ non tam spis¬
sus nascitur fumus: neq cerebrum¬
ita turbatur. Est q etas conueniens
ad discendum. ⁊ c̾. Et p̾sertim si lam¬

Expanded text:
hominem, qui ante corruptionem humahominem, qui ante corruptionem humanitatis, ex quo fuit, perfectam habuit scientiam humanam, probari potest. Sed modo corrupta humanitate, ex quo coniungitur corrupto, corrumpitur nec proprietates suas potest exercere, donec usus experientia et alicuius doctrina excitata incipit discernere, orum, tenebroso carceri deputatur, videre tamen non potest nisi assuescat tenebris, vel lumen accendatur. Unde Virgilius: . . . Quantum nos noxia corpora tardant. In prima vero aetate nec praecessit frequenti influxione indiget et effluxione, spissusque fumus generatur, qui ascendens cerebrum, in quo est vis discernendi et intelligendi, turbat. Hanc aetatem sequitur juventus, quae est calida et sicca. Desiccatus est naturalis humor, quem contrahit homo ex matris utero; unde non tam spissus nascitur fumus, neque ita cerebrum turbatur, estque aetas conveniens ad discernendum, etc. Et maxime si lam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ auctoritate. Si enim ante ẽẽt.
& in miseria ł in beatitudine esset.
nullo p̾cedente m̾to. Auctoritate
augustini hoc probatur. qui dicit.
ꝙ cotidie creat d̾s nouas animas .
Tempus uero coniunctionis illius
cum corpore: a nullo diffiit᷑. So¬
bis uero uidetur post operationem
discurrere. sine uita non potest esse.
nec anima etiam in corpores. huiꝰ aĩe
diu̾se sunt potentie.s. intelligentia.
rõ. memoria Et est intelligentia uis
anime. qua ꝑcipit homo incorporali¬
a cum certa ratione quare ita sit.
qua ꝑciꝑit homo quid sit res. ĩ quo
conueniat cum aliis. ⁊ in quo diffe¬
qua firme retinet homo ante cogni
anime: quare infans in quo ÷ anima
non disc̾nit. non intelligit. ⁊ c̃. Ad ħ
dm̃is. Q anima hominis a creatore
habens principium. ex quo ÷ ꝑfca.
est in genere suo. Unde ex quo est.
oĩa sciret q̃ ab homine possunt sciri:
nͥ gͣuitas carnis esset. Qd̾ ꝑ pͥmum

Expanded text:
ione et auctoritate. Si enim ante esset, ione et auctoritate. Si enim ante esset, vel in miseria vel in beatitudine esset, nullo praecedente merito. Auctoritate beati Augustini hoc probatur, qui dicit: Quotidie creat Deus novas animas, tempus vero conjunctionis illius cum corpore a nullo definitur. Nobis tamen post operationem discurrere, sine qua vita non potest esse, nec anima in corpore. Hujus autem diversae sunt potentiae; intelligentia, ratio, memoria. Et est intelligentia vis animae qua percipit homo corporalia cum certa ratiqua percipit homo quid sit, in quo res conveniant cum aliis, in quo diffequa firme retinet homo ante cognitanimae, quare infans, in quo est et anima, nec discernat, nec intelligat, etc. Ad hoc dicimus quia anima hominis a Creatore habens priest in genere suo. Unde ex quo est, omnia sciret quae ab homine sciri possunt, nisi gravitas carnis esset, quod per primum
Abbreviated transcription (Latin):
Ut acd ꝑ ebullitionẽ in salem. Cũ gͦ
aĩa non transeat in corporis sb̾am:
ob fit unũ. Ut ex auro ⁊ argento¬
fit electrum. Cum gͦ utrũq ẽẽ suũ
retineat: non sunt cõmixta corpus¬
b tota ÷ͥ anima: abscisa una ꝑte cor¬
poris. ablatã tota anima a corpore
Nos uero dicimus animam ñ esse
in aliqͣ parte corporis. nͥ dum ÷ ꝯm̃¬
cta corpori i doneo uite. Seꝑata gͥ
a corporis ꝑte: remanet anima in¬
in aliis ꝑtib. in quib ante tota e¬
rat. It̾um q̃ritur an anima sit et
corpus ex eodem an ex alio. Nos
p̾ter solum creatorem. qui om̃ib
creatis a se ⁊ sp̃ib : curam forman¬
di hoĩs iniecisse. ip̃m uero animã
fecisse. ⁊ ilł tradidisse. qr miust̾io
spirituum ⁊ effectu stellaꝵ corpo¬
ra humana existunt et crescunt.
Sed sola uoluntate creatoris aĩa
existit. It̾um querit᷑. an hum ana¬
enima ante existat qmͣ corpus. ⁊
qͦmͦ illi coniũgit᷑. Dicimus illam ñ
ante existere. Qd̾ probari potest rõ¬

Expanded text:
ua per ebullitionem in salem. Cum ergo anima non transeat in corporis substanobus fit unum, ut ex auro et argento electrum. Cum ergo utrumque esse suum retineat, non sunt cobus tota est, abscissa una parte corporis, ablata est tota anima a corpore. Nos vero dicimus animam non esse in aliqua parte corporis, nisi dum est conjuncta corpori idoneo vitae. Separata igitur a corporis parte, remanet anima in aliis partibus in quibus ante tota erat. Iterum quaeritur an anima et corpus sint ex eodem, an ex alio. Nos ausam, praeter solum Creatorem, qui omnibuscreatis et spiritibus causam formandi hominem injecisse, ipsum vero animam fecisse et illi tradidisse: quia ministerio spirituum, et effectu stellarum humana corpora existunt et crescunt, sed sola voluntate Creatoris anima existit. Iterum quaeritur an anima humana ante existat quam corpus, et quando illi conjungatur. Dicimus illam non ante existere, quod probari potest rat
Abbreviated transcription (Latin):
li. iuxta complexiones uniuis ciuꝰq di¬
u̾sos contrahunt coloret. De quib qr
in ghisica satis dr̃: ad conseentia tr̃as¬
brum. tuius tał a cõstantino dat ᷑
diffinitio. Cerebrum ÷ liquida ⁊ ał¬
o motu desiccet᷑. Nuiꝰ in capite sũt
sunt tres cellule. in prora. in medio
in finespͥma uͦ cellula est calida et
ea ÷ uis uidendi.⁊ intelligendi. ħ t̾o
calida ⁊ sicca ÷: ut formas rerũ ⁊ ca¬
lores attrahat Media uͦ dr̃ logistica
transit. ibiq aia disc̾nit. ⁊ ⁊ͣ calida
⁊ humida. ut melius disc̾nendo ꝓpͥe¬
tatib rerum se conformet ¶Tercia uͦ
lula discretum ÷: tnͣsit ad memori¬
alem ꝑ qd̾dam foram̃. qd̾ claudit
qiidam pannicłs. donec apperiat᷑
qñ aliquid trad̾e memorie. ł ad me¬
da ⁊ sicca: ut melius retineat.frigi
b accepta. Cum enim aliquis etłet
tebat: uires aliaꝵ retinens. Uñ soli¬
nꝰ in polistoriis narrat de quodã
qui accepto uulnere in occipite: ad

Expanded text:
t capilli, juxta complexiones uniuscujusque dit capilli, juxta complexiones uniuscujusque diversi contrahuntur colores. De quibus quia in physica satis dicitur, ad caetera transbrum, cujus talis a Constantino dicitur definitio: Cerebrum est liquida et alo motu desiccetur. Hujus in capite tres sunt cellulae: in prora, in medio, in puppe. Prima vero cellula est calida et ea est vis videndi et intelligendi. Haec calida et sicca est, ut formas rerum et colores attrahat. Media vero dicitur logistica,transit, ibique anima discernit, estque calida et humida, ut melius discernendo proprietatibus rerum se conformet. Tertia verlla discretum est, transit ad memorialem per quoddam foramen, quod claudit quidam panniculus, donec aperiatur, quando aliquid tradere memoriae vel ad meda et sicca, ut melius retineat, frigidbus accepta. Cum enim aliquis esset tebat, vires aliarum retinens. Unde Solinus, in Polyhistoriis, narrat de quodam qui, accepto vulnere in occipitio, ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qm̃ in capite continẽt᷑. ab illo
tes in angulis sibi meẽnt rema¬
nentes. ⁊ illud corrumperent. Añ
⁊ retro expͥssa pp̃ neruos iude pro¬
cedentes. quoꝵ pͥores: sensus ope¬
rantur. ꝓosti̾ores uͦ motum capitiᷤ
uoluntariũ. In eiꝰ ext̾iori ꝑte ÷ gra¬
neum. cuiꝰ pellicule ad herent ca¬
pilli ex fumo ascendente ⁊ ꝑ po¬
ros exeunte nati. fumus ⁊ enim ille
exiens siccꝰ. ex frigiditate aeris ꝯ¬
stringitur.⁊ in corpulentã subamꝰ
ꝯu̾titur. Alio uero fumo exeunte.
⁊ sic crescunt capilli. S qr ÷ͥ nat᷑a
le ponderum descendere: curuant᷑.
⁊ descendunt. uñ qr nulli etati de¬
capilloꝵ increm̃tum neq ũguiũ
cun ex suꝑfłuitatib cordis ꝑ sum¬
mitates digitoꝵ exeuntib. ex frigi¬
ditate duratis: ungues fuint. Cẽte¬
Ñ frigiditatẽ ẽẽ nõ potest. nͥ sit ałi¬
qlua p̾ter naturam calida. ładẽ rõe
nec est barba in spadonib. In pue

Expanded text:
et quoniam in capite continentur, ab illo et quoniam in capite continentur, ab illo tes in angulis, si ibi essent, remanentes, illud corrumperent. Ante et retro propter nervos inde procedentes, quorum priores sensus operantur, posteriores vero motum corporis voluntarium. In ejus exteriori parte ex cranunculis pelliculae adhaerent capilli, et ex fumo ascendente, et per poros exeunte nati. Fumus etenim ille exiens ex frigiditate sicci aeris constringitur, et in corpulentam substantiam transit. Alio vero fumo exeunte  sic crescunt capilli. Sed quia naturale est ponderum descendere, curvantur et descendunt. Unde quia nulli aetati decapillorum incrementum neque unguium, qui ex superfluitatibus cordis per summitates digitorum exeuntibus, ex frigiditate duratis, fiunt. Cetepropter frigiditatem esse non potest, nisi sit aliqua praeter naturam calida. Eadem ratione non est barba in spadonibus. In pue
Abbreviated transcription (Latin):
satis dcm̃ ÷ ulo postposito. ad sõpnũ
sione naturaliũ. Contingit autẽ sic.¬
fumo humido ad suꝑiora ascendente
implent᷑ nerui. quib aĩalis uirtus
solet descendere. Desinit gͦ aĩal ui¬
dere. audire. ⁊ c̾. donec liaturali calo¬
re. illo desiccato: aĩalis sp̃s incipiat
descendere. ⁊ aliqñ sensum aĩał ixci¬
tare. Sompnia uero ex reliqͥs cogi
minist̾i̾o angłoꝵ. alia ex mundicia
ad finem uolumꝰ tendere: illo p̾ter¬
misso: ad specialem uͥtutẽ tnͣseamus.
Predictꝰ gͦ fumꝰ ꝑ diu̾sa foramina
tnͣseundo subtiliatus: ad cor ꝑueniẽs
ad attra hendum aera illud dilatat.
das uͦ suꝑflintates idem ꝯstrĩgit. ⁊ tc̃¬
dr̃ spũalis nͥtꝰ. cui arterie deseriuũt.
s ad aĩalem uirtutem ueniamꝰ. pre¬
dictus gͦ fumꝰ ꝑ neruos ascendens co¬
lando ita subtilis efficit᷑:. ꝙ ꝑueniens
bro prodeunt: de ip̃o ante dicamus.
deuide qualit̾ sensus inde prodeãt

Expanded text:
satis dictum est, illo postposito ad somnum, satis dictum est, illo postposito ad somnum, sione naturalium. Contingit auteFumo humido ad superiora ascendente implentur nervi, quibus animalis virtus solet descendere. Desinit ergo animal videre, audire et cetera, donec naturali calore illo desiccato animalis spiritus incipiat descendere et ad aliquem sensum animal excitare. Somnia vero ex reliquis cogiministerio angelorum, alia ex munditia ad finem voluminis tendimus, illo praetermisso ad spiritualem virtutem transeamus. Praedictus ergo fumus per diversa foramina transeundo subtiliatus ad cor perveniens, ad attrahendum aera illud dilatat, das vero superfluitates idem constringit etalis virtus, cui arteriae deserviunt. Sed ad animalem virtutem veniamus. Praedictus vero fumus per nervos ascendens colando, ita subtilis efficitur: qui, perveniens bro prodeunt, de ipso ante dicamus, deinde qualiter sensus inde prodeant,
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ om̃s hõies calidi ⁊ humidi. Sed
põ qualitates intens as ⁊ remissas
recipiũt nom̃ intense. ⁊ nom̃ ꝯtͣrii
remisse. In om̃i gͦ complexione potest
homo crescere: plus tñ in una. minꝰ
in alia. in quadam in longũ. ĩ qͣdã
in latum. Colerici nãq longi ⁊ gra¬
ciles sunt. longi ex calore. cuiꝰ est
a scendere. graciles ex siccitate. Sã¬
gumei uͦ longi p̾po calorẽ pangues
po humiditatem. F legmatici uͦ ꝓpt̾
srigiditatẽ ꝑui. pp̃ humiditatẽ pĩ¬
gues. Melancoliei similit̾ ꝓpt̾ fri¬
giditatem ꝑui. p̃p̃ sicitatem graci
ex accidente uariant᷑. Nam colerici
⁊ melancolici ẜ ex ocio ꝓ ex comesti¬
one sunt pingues. Sanguinei et
flegmatici ex abstinentia ⁊ labore¬
sunt graciles. Qd̾ uero sanguinei ⁊
flegmatici ⁊ colerici p̾t̾ naturam
breues sunt: ex ꝑuitate matͥcis. ꝓ
spmatis contingit. ħ nat᷑alis uirtus
ht̃ ẽidam pͥncipalia m̃bra. q̃dã de¬

Expanded text:
liter calidi et humidi, sed liter calidi et humidi, sed propter qualitates intensas et remissas recipiunt nomen intensae et nomen contrarii remissae. In omni ergo complexione potest homo crescere, plus tamen in una, minus in alia, in quadam in longum, in quadam in latum. Colerici namque longi et graciles sunt, longi ex calore, cuius est ascendereguinei vero longi propter calorem, pingues propter humiditatem. Flegmatici vero propter frigiditatem parvi, propter humiditatem pingues. Melancolici vero propter frigiditatem parvi, propter siccitatem gracilex accidente variantur. Nam colerici et melancholici ex otio vel comestione sunt pingues, sanguinei et phlegmatici ex abstinentia et labore graciles. Quod vero sanguinei et phlegmatici, etc., praeter naturam breves sunt, ex parvitate matricis vel spermatis contingit. Haec naturalis virtus habet quaedam principalia membra, quaedam de
Abbreviated transcription (Latin):
uas. calore quoꝵ digestꝰ. in eoꝵ simili¬
tudinẽ tͣnsit ¶Suꝑfluitas uͦ ꝑtim ꝑ su¬
dores exit. asia uero pars ad epar re¬
u̾titur. ibi q decocta descendens exit
cum urina. sedim̃ q nocat᷑. s si ĩ fũ¬
do sit urine: dr̃ ipostasis. si in medio.
eneorrima.si in summo: nephile.S.
quid significet in diu̾sis locis existẽt.
ex sub̾a ⁊ calore. dr̃e non ÷ nr̃m. Si cͥt¬
uͦ ħ scire desiderat: theophilum de
urinis legat. Huiꝰ it̾um naturał u̾tus
÷ augm̃tũ conferre. ed̾ contingit ex
humore ⁊ calore. Qd̾ enim aliquis as
lscendit est caloris. qd̾ uͦ spisatur est
humoris. s dicet᷑. Si humnido ⁊ calido
÷ crem̃tum: unde colerici ⁊ melanco¬
lici. qquoꝵ alt̾i frigidi ⁊ sicci. alt̾i cali¬
di ⁊ sicci simt: crescunt: Nos uͦ dm̃s
contingit illas in aliqͦ itendi ⁊ re¬
mitti. Si uͦ in aliqͦ intendatur calor
calor: dr᷑ melancolicꝰ. Si uͦ eqͣlit̾ in¬

Expanded text:
ra, calore quorum digestus in eorum similira, calore quorum digestus in eorum similitudinem transit. Superfluitas vero partim per sudores exit; alia vero pars ad hepar revertitur ibique decocta descendens exit cum urina sedimenque vocatur. Sed si in fundo sit urinae, dicitur hypostasis, si in medio, enaeorima, si in summo, nephile. Sed quid significet 'in diversis locis existens', 'ex sub scire desiderat, Galenum, de urinis, legat. Hujus iterum naturalis virtutis est augmentum conferre, quod contingit ex humore et calore. Qcendit, est caloris, quod vero spissatur, humoris. Sed dicent: Si ex calido et humido est crementum, unde colerici et melancolici, quorum alteri frigidi et sicci, alteri calidi et sicci sunt, crescunt? Nos vero dicimus contingit illas in aliquo intendi et remitti. Si vero in aliquo intendatur calor calor, dicitur melancolicus. Si verosi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓ quasdam uenas ad cistam fellex
machum tnͣsit d̾ uͦ frigidum ÷ ⁊ siceũ¬
S. in melantoliam tnͣsit. ⁊ ad splenẽ
sedem melancolie descendit. s q̃dam
pars ad stomachũ ascendit. ad uim
retentuiam confortandã sꝙ uͦ frigidũ
⁊ humidum ÷: in flegna mutatur. et
ad pulmonẽ sedem flegmatis tnͣsit. erdã
ꝑte põ expulsiuam uim in stomachũ
tns missa. Qd̾ uero calidũ ⁊ humidu¬
s in scingumẽ u̾sum remanet ĩ epate.
ꝗd ÷ sedec sanguinis. In epare gͦ qͣtuo
siguunt᷑ humores. ꝓp̾as sedec hñte. co¬
panslegina pulmonẽ. Qnͣius qͣga
dieunt flegnia ꝓpͥam sedem nõ hr̃e.
s cum sanguine. ut me liuis possit per
cendit. Qd̾ ibi liquidũ÷ ad sui mitͥmẽ¬
tum retinentes. reliqum ꝑ urides poros
ad uesicam tnͣsmittunt. qd̾ ꝑ uirilẽ
tur ibi lapis. s circa renes. gͦ pueris
nascitur lapis in collo uesice. sembus.
circa renes. Sangunie uero ĩ epate pͥ¬

Expanded text:
per quasdam venas, ad cistam fellis per quasdam venas, ad cistam fellis machum transit, quod frigidum et siccum in melancholiam transit, et ad splenem, sedem melancholiae transit. Sed quaedam pars ad stomachum descendit: inde ad retentivam confortandam. Quod vero frigidum et humidum in plegma mutatur, et ad pulmonem sedem phlegmatis transit, quadam parte propter expulsivam vim in stomachum transmissa. Quod si calidum et humidum, in sanguinem versum, remanet in hepate, quod est sedes sanguinis. In hepate ergo quatuor gignuntur humores, proprias sedes habentes, chophlegma pulmonem, quamvis quidam dicunt phlegma propriam sedem non habere, sed cum sanguine, ut melius possit per cendit. Quod ibi liquidum est, ad sui nutrimentum retinentes, reliquum per uricides poros ad vesicam transmittit. Quod per virilem tur ibi lapis, sed circa renes; ergo pueris nascitur lapis in collo vesicae, senibus circa renes. Sanguine vero in hepate p
Abbreviated transcription (Latin):
inacho uero utrũ sit calide nat᷑e est
q̃stio. Aint quidã ꝙ calide nature sit
alit̾ enim ñ posset cibũ decoq̃re. cũ
gͦ cibum deco quat: ⁊ tͣnͣsmutet: calidꝰ
est. Nos uero dñis stomachũ frigidũ
ẽẽ. naturalit̾. calidum accidentalit̾. Est
enim neruose nature ut qñ hõ plus
solito comed̾et: extend̾et᷑. qñ minus: cõ¬
traheretur. Item neccesse fuit ꝙ eẽt ner¬
q̃ calda sunt ⁊ sicca ⁊ inde stomachut
est calidus ut igni supposito cacab Si
a stomacho dicamꝰ cibũ coqui. cib gͥ¬
sic est in modũ tisane mutatꝰ. inferꝰ¬
foram̃ qd̾ porta dr̃ exiens. intrat duo¬
denũ intestinũ sic dcm. qr qnͣtitatem
net. Huic ieumo uene q̃dam ab epate
uenientes se conuĩgunt. ꝑ qͣs qd liquidiꝰ
Stnsit in intima epatis. niseraice. qr sic
dit ⁊ hoc ÷ pͥme digestionis suꝑfluitas.
llid uero liciuuidum qd̾ infim a epatis
mnͣsit calore eiusdem dig̾itur ⁊ d̾ ꝙ in
eo calidum ⁊ siccũ esb: tnͣsit in coserã.

Expanded text:
alidae naturae, est quaestio. Aiunt quidam quod calidae naturae sit; aliter enim cibus non posset decoqui: cum ergo cibum decoquat, et transmutet, calidus est. Nos vero dicimus stomachum frigidum esse naturaliter, calidum accidentaliter. Est etiam nervosae naturae ut, quando homo plus solito comederet, extenderetur; quando minus, contraheretur. Iterum necesse fuit, quod esset nerquae calida sunt et sicca: inde calidus est stomachus, ut igni superpositus cacabus. Si  stomacho dicimus cibum coqui. Cibus igitur est in modum typsanae mutatus, perforamen, quod porta dicitur, exiens intrat duodenum intestinum, sic dictum quia quantitatem net. Huic jejuno venae quaedam ab hepate venientes se conjungunt, per quas quod liquidius est transit in infima hepatis, meseraicae, quia dit; et haec est primae digestionis superfluitas. Illud vero liquidum quod in infima hepatis transit, calore ejusdem digeritur. Quodque in ea calidum et siccum est, transit in choleram,
Abbreviated transcription (Latin):
brit assumulatis. ⁊ cauatis: incipit
fumꝰ humidus ꝑ uenas ⁊ arterias
discurrere. motũ q ⁊ uitam ꝯferre.
hic motus septuagesimo die a con¬
teptu incipit. Si puer septimo mẽ
se debeat nasci. si in noro: nonoge¬

Expanded text:
bris, assimilatbris, assimilatfumus humidus per venas et arterias discurrere motumque et vitam conferre. Hic motus septuagesimo die a conceptu incipit, si puer septimo mense nasci debeat. Si in nono, nonage
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus digestiua oꝑars. q̃ cale facien¬
do calore matͥtis: illud spisat. s ex
siccitate. folliculũ intra se ꝯtinẽtẽ
conceptũ creat. ne ałiq̃ suꝑfluitatec
se uii miscentes: corrumpanti hic
folliculus cum puero crescit ⁊ orit᷑.
Septima die conceptꝰ: ut ait ma¬
frobius gute sanguinis in suꝑficie
folliculi incipiunt apparere. Terci¬
a septimana ad ip̃m conceptionis
brmorem se dem̾gunt. q̃rta: in cłdã
lieuuda soliditate uelut int̾ carnem
⁊ fanguiem coagłatur. gͥnta uero:
si puer in septimo m̃se nasci debeat.
Si iutẽ in nono: septua. uirtus
incipit informatica. Cuis ÷ officiũ
humanã fugurã conferre. hãc sr̃¬
⁊ humidũ: in flegmatica qd̾ ÷ pul¬
mo. qd̾ calidũ ⁊ siccum: in cołeric̃a
ut ÷ cor. Ꝙ calidim ⁊ humidũ ĩ san¬
gumea. ut ⁊ͥ epar. deinde sr̃ uirtꝰ
concauatiua. huiꝰ ÷̃ manꝰ cauare. na¬
res ꝑforare. ⁊ c̾. Formatis uero mẽ¬

Expanded text:
virtus digestiva operari, quae calefacienvirtus digestiva operari, quae calefaciendo calore matris illud spissat. Sed ex siccitate folliculum intra se conceptum continentem creat, ne aliquae superfluitates se illi miscentes, illum corrumpant, hic folliculus cum puero crescit, et oritur. Septima die conceptus, ut refert Macrobius , guttae sanguinis in superficie folliculi incipiunt apparere. Tertia septimana ad ipsum conceptionis humorem se demergunt; quarta in quadam liquida soliditate, velut inter carnem et sanguinem coagulatur; quinta vero si puer in septimo mense nasci debeat, sin autem in nono, septima incipit virtus formativa, cujus est officium humanam figuram conferre. Hanc seqet humidum in phlegmatica, ut est pulmo; quod est calidum et siccum, in cholerica, ut cor; quod calidum et humidum in sanguinea, ut est hepar. Deinde sequitur virtus concavativa: hujus est manus concavare, nares perforare, etc. Formatis vero mem
Abbreviated transcription (Latin):
bit. ea q flente ali quid gignit. ubi
nullum sem̃ mulieris eẽ potest. Non
enim ÷ sine uoluptate seminis emissio.
contrahit ex simili m̃bro a matre
strum solet cessare. unde contingat
mulier naturalit᷑ frigida sit. calidis¬
sima qiupe frigidissimo uiro frigidi¬
or ess: cibum bñ nõ potest digerere
me anent q suꝑfluitates. q̃ ꝑ singłos
mñses purgant᷑. menstruũ e inde uoea¬
tar. sonceptione uero fc̃a geminatur
calor ex fetu. uñ meluis cib digerib᷑.
nec tante suꝑfluitates oriuntur. Itũ
erex sanguine mat̾eis nutͥtur fetus:
nc̃ uidiget purgatd̃e. Inde ÷ ꝙ cetera
nĩalia ex quo naca sut gradiuntur.
honio ñ gradit᷑ er ex sanguine men¬
eres post conceptionem feruentiores
ib ea oĩo cessant. uñ cum imisieres
sit illis. uñ post cortũ leprosi musi¬
er rc̃ beditur. Accedens uero uir lepro¬
sus efficiatur: dr̃e ꝓͦponimꝰ. ne corda
teram: uir est eefemmatus. Si in fi

Expanded text:
bit eaque flente aliquem gignit, ubi bit eaque flente aliquem gignit, ubi nulluni semen mulieris esse potest. Non est enim sine voluptate seminis emissio. contrahit in simili membro a matre,e menstruum solet cessare, unde contingat omnis naturaliter frigida sit, calidissima quippe frigidissimo viro frigidio, cibum non bene potest digerere, remanent superfluitates quae per singulos menses purgantur, menstruumque inde vocatur: conceptione vero facta geminatur calor ex fetu. Unde melius cibus digeritur, nec tantae superfluitates oriuntur. Iterum quia ex sanguine matris nutritur fetus, non indiget purgatione. Inde est quod caetera animalia ex quo nata sunt gradiuntur, homo non graditur, quia ex sanguine meneres post conceptionem ferventiores ab ea cessant. Unde cum mulieres sunt illis. Unde post coitum leprosi mulier non laedatur; accedens vero vir, leprosus efficiatur dicere postponamus, ne corda tram, vir effeminatus. Si in sin
Abbreviated transcription (Latin):
iullosa est ut melius sem̃ suscipiat.
septem obtinens. cellulas. hum an a
potest parere. Et qr ex mat̾ce cansa
sterilitatis contingit aliqñ: de illa a¬
licuid dicamꝰ. sausa gͥ st̾ilitatis ÷: ui¬
mia siccitas. nimia humditas. nimiꝰ
calor. nimiũ frigꝰ. Cum enim sꝑma ex
temꝑam̃to .i. ex sanguine constet:
ut inde esliquid fiat: consimile reqͥ¬
rit. aliqñ uero numia pinguedo cã ÷
qr̃ nichil concipiatur. Ex ea enim
subiũgit phisicã. ne pingnior usus
succos obluuet mertes. It̾um freꝙ̃¬
enim inde matrix intus ad modum
marmoris uncti. ⁊ nichil pͭ retinere.
Si uero in muliere nulla cã sit ste¬
rilitatis. ueniat q sꝑma geniture. ue¬
miens in matricem: clauditur statim
niens geniture. dñis. qr si nimis cali¬
rile solum sine muliebri: geniture
sufficiat. Dicunt quidã illud solũ
sufficere. cuiꝰ rei ħ ÷ probatõ. qd̃ sepe
aliquis homo cum aliqͣ nolence ꝯcũ¬

Expanded text:
villosa ut melius semen suscipiat, villosa ut melius semen suscipiat, septem obtinens cellulas, humana fpotest parere. Et quia ex matrice causa sterilitatis contingit, de illa aliquid dicamus. Causa ergo sterilitatis est nimia siccitas, nimia humiditas, nimius calor, nimium frigus. Cum enim sperma ex temperata, id est ex sanguine constat, ut inde aliquid sit consimile, requirit. Aliquando nimia pinguedo est causa quare nihil concipiatur, ex ea enim subjungit Physicam, ne pinguior usus sulcos oblimet inhaerentes. Iterum frequenim matrix intus ad modum marmoris uncti et nihil potest retinere. Si vero in muliere nulla sit causa sterilitatis, veniatque sperma geniturae conveniens in matricem, clauditur statim niens geniturae diximus, quia si nimis sirile sperma, sine muliebri, geniturae sufficiat. Dicunt quidam illud solum sufficere; cuius rei haec est probatio, quod saepe aliquis homo cum aliqua nolente concum
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ de compositione pͥmi hoĩs et
femine. quałr ex limo t̾re homo fẽs
sit. in pͥmo uolumine docuimꝰ: de coti¬
diuna ens creatione. formatione ua¬
tiuitate. etatib. m̃bris. de officus et
utilitatib m̃broꝵ dicamꝰ. Cum gͥ ex
sꝑmate conceptio hõis fiat: de ipso¬
bra inde formantur. Natura q est¬
ut similia ex similib nascantur.
in aliquo m̃bro aliquam infirmita
ł podagram. filius in eodem m̃bro
anno tempus coitꝰ incipit. S q̃rit᷑
cum ex calore ⁊ humore sꝑma cau¬
sam contrahat: pueritia uero cali¬
da sit ⁊ humida: qr̃ in ea coitus
ñ contingat. Cui dñis. ꝙ in illa eta
te stricti sunt meatus huic. ad hoc
deseriuentes. uñ sꝑma exire exi¬
re nõ potest. In aliis uero aꝑti st̃.
⁊ apti coitui. In senectute uero
ꝓ senio pp̃ frigiditatem: coitus uix
contingit. post comestionẽ uͦ ante
sompnũ molestũ ÷ ħ opus. Minuit᷑
enim naturalis calor. qui deb cibũ

Expanded text:
quoniam de compositione orimi hominis et quoniam de compositione orimi hominis et feminae, qualiter ex limo terrae homo factus sit, in primo volumine docuimus, de quotidiana hominis creatione, formatione, nativitate, aetatibus, membris, de officiis et utilitatibus membrorum doceamus. Cum igitur ex spermate conceptio hobra inde formantur formantur : ut similia ex similibus nascantur. in aliquo membro aliquam incurabilem vel podagram, filius in eodem membro anno tempus coitus incipit. Sed quare cum ex calore et humore sperma causam contrahat, pueritia vero calida sit et humida, quare in ea coitus non cote stricti sunt meatus, huic ad hoc deservientes, deinde sperma exire non potest. In aliis vero aperti sunt, et apte coitui. In senectute vero et senio propter frigiditatem coitus vix contingit. Post comestionem ante somnum molestum hoc opus, minuitur enim naturalis calor qui cibum debet
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt: de illis taceamꝰ unam solã
q̃stionem ⁊ eius solutionẽ de insertis
ponentes: q̃ talis ÷. Cum alt̾ius nat᷑e
sit trũcus. alt̾us surculus causa q
crescendi de t̾ra ꝑ radices ⁊ trũcum
ascendit qͦmodo transeunt in nat᷑a
surculi ⁊ rami ⁊ fructus: huiꝰ talis
 solutio. Ex t̾ra fumus ⁊ calidus ⁊¬
humidus ascendit ꝑ poros radicis tã
di fructusq ferendi conferens. hic cũ¬
ꝑ trũcum ascendit: truncꝰ qd̾ sue na
cum ⁊ corticem tͣnͣsmutat. Ꝙ uero ad
surculum descendit: suꝑculus simiłr¬
in si naturã degerit FRestat gͥ ut
de t̾reno eĩali loquamur. Ꝙ cũ om̃e
sit mortale: esd̾dam tm̃ ÷ rõnale. qd¬
dam irrationale. S qr irratõneali¬
A infinita sunt: nec lection philoso¬
phoꝵ multa ꝑtinentia de naituris il¬
loꝵ. ⁊ iuide quedam ruminent et¬
q̃dam ñ. q̃dam mugiunt q̃dam non:
dic̾e postponamꝰ. ut de rationasi et¬
qd̾ nr̃e cognitioni occurit: deinde
de aĩa ⁊ enic uͥtutib doceamus.

Expanded text:
erte docent, de illis taceamus, unam solam quaestionem cum eius solutione de insertis ponentes, quae talis est: Cum alterius naturae sit truncus, alterius surculus causaque crescendi de terra per radices et truncum ascendit, quomodo transeunt in naturam surculi rami et fructus? Huius talis est solutio: Ex terra fumus calidus humidus ascendit per poros radicis, secdi fructusqr truncum ascendit, truncusque quod sucum, et corticem transmutat. Quod vero ad surculum ascendit, surculus simiam digerit. Restat ergo ut de terreno animali dicamus, quod cum omne sit mortale, quoddam tamen rationale, quoddam irrationale. Sed quoniam irrationalia infinita sunt, nec lectioni philosophorum multum pertinentia, de naturis illorum, et unde quaedam ruminent, quaedam non: quaedam mugiant, quaedam non, dicere postponamquod nostrae cognitioni occurrit, deinde de anima et ejus virtutibus doceamus.
Abbreviated transcription (Latin):
tio ⁊ increm̃tum: subintrare. S eꝑ
cib grossus 3. necesse fuit: ut pͥus qm
simꝰ redderet᷑. Ad ħ gͦ dentes parati sũt
nati ex flegmate ꝑ gengiuas descen¬
dente. ut ex frigiditate spisato ⁊ du¬
rato: cibum conterant. Lingua uͦ ut
ad modum manꝰ molendinarii uertat¬
⁊ sub dentes reducat. q̃ ad hoc spon¬
giosa ÷ͥ. ut cibi succum recipiens: sapo
ꝑ portam cuius introitꝰ amplus est des¬

Expanded text:
icatio et incrementum, subintrare. Sed quia icatio et incrementum, subintrare. Sed quia cibus grossus est, necesse fuit, ut priusquam s redderetur. Ad hoc ergo dentes parati sunt, nati ex flegmate per gingivas descendente, ex frigiditate spissato et durato, ut cibum conterant, lingua vero, ut ad modum manus molendinarii illum vertat et sub dentes reducat. Quae ad hoc spongiosa est, ut cibi sucum recipiens saporper portam, cuius introitus amplus est, des
Abbreviated transcription (Latin):
Ioquit᷑ imꝑfecte loquit᷑. In hac etate
sensum hr̃e possunt. Rationem tñ ⁊
intellectum: nõ ¶De sensu gͥ aliquid
dicemꝰ. Et qr de aĩali uirtute quam
p̾cedunt naturał ⁊ spualis sensus ht̃
pͥncipium: De istis uͥtutib a natura¬
li q̃ ÷ͥ pͥor inchoando aliquid dicemꝰ.
Cum gͥ homo ex qͣtuor constet ełtis
ex calore ⁊ humiditate contingit hu
midum fumũ ⁊ calidũ nasci. qui diffu¬
sus ꝑ m̃bra mouens ilła tͥnam digesti¬
onem oꝑat᷑. uirtus q naturalis uocat᷑.
Et qr de tͥb digestionib fcã est m̃tio
litionem fcã mutatio. Prima uero dige¬
stio fit in stomacho. Scd̾a in epate.ter¬
cia in õib m̃bris. q̃r de pͥma pͥmum di¬
camꝰ. Cum humanũ corpus increm̃to
indigeat. in quadam etate/in oi uͦ res¬
tauratione quippe int̾iori ⁊ ext̾iori ca¬
lore uł frigore deuastantib: necesse
fuit cibũ ⁊ potum. ex quib ẽẽt nutͥ¬

Expanded text:
loquitur, imperfecte loquitur. In hac aetate loquitur, imperfecte loquitur. In hac aetate sensum habere potest, rationem tamen atque intellectum, non. De sensu igitur aliquid demus; et quia ex animali virtute, quam praecedit naturalis et spiritalis sensus, habet principium, de istis virtutibus, a naturali, quae prior est, inchoando, aliquid praelibemus. Cum igitur homo ex quatuor constet elementis, ex calore et humiditate, conmidum fumum nasci et calidum, qui diffusus per membra movens illaonem operatur virtusque naturalis vocatur. Et quia de tribus digestionibus facta est mentio,litionem facta mutatio. Prima vero digestio fit in stomaco, secunda in hepate, tertia in omnibus membris. Quare de prima primum dicamus. Cum humanum corpus incremento indigeat in quadam aetate, in omni vero restauratione quippe interiori et exteriori calore vel frigore devastantibus, necesse fuit cibum et potum, ex quibus esset nutr
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab epate matris descendente mu¬
trit᷑ puer. ⁊ crescit: uñ qr digestũ
recipit nõ indiget egestione suꝑflu¬
sis ⁊ nonꝰ. Habet autem q̃stionẽ. qͣre
si ante septimũ m̃sem nascat᷑ ͦ puer
uiu̾e ñ potest: ⁊ c̾. in septimo n atꝰ
iuuat: in octauo non: Dicant inde
motus in puero ꝙ si nasce̾tur uiue¬
re posset. In septimo uͦ ÷ͥ motꝰ iute suf¬
ficiens. Uñ puer mouens se: si debiles
neruos quib matͥci uĩgit᷑ ͦ habeat:
frangens illos nascitur ite idoneus.
In octano mĩse motus octauus debi¬
litatus. si nascit᷑ iu̾e ñ potest donͦ
refectus in illo ⁊ ꝑte noni: incipit mo¬
ueri it̾um. rumpens q neruos idoneꝰ
uite nascit᷑. Et qr in calido ⁊ humido
nutͥtus est. nascens ⁊ ad dissimile ꝓ¬
dieus contrarietatem sentit. uocem q
ululationis enttit. ⁊ ideo pͥma uox¬
hominis ÷ͥ doloris. a natinitate uͦ usq
ad septimũ annũ ÷ infantia. qr ĩ qͣdã
ꝑte illins fari ñ potest. In alt̾a uͦ si

Expanded text:
ine ab hepate matris descendente nutritur puer et crescit; unde, quia digestum recipit, non indiget egestione susis et nonus. Habet autem quaestionem, quare, si ante septimum mensem nascatur, puer vivere non potest, et cur in septimo natus vivat, in octavo non. Dicunt inde motus in puero, quod, si nasceretur,qure posset. In septimo est motus vitae sufficiens, unde puer se movens, si debiles nervos, quibus matrici conjungitur habeat, frangens illos nascitur vitae idoneus. In octavo mense motu septimi debilitatus, si nascitur, vivere non potest, donec refectus, et in parte noni incipit moveri, rumpensque nervos idoneos vitae nascitur: et quia in calido et humido nutritus est, nascens et ad dissimile prodiens, contrarietatem sentit, vocemque ululationis emittit, et ideo prima hominis vox est doloris. A nativitate vero usque ad septimum annum est infantia, quia in quadam parte illius fari non potest; in altera vero, si