comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie. Inde ẽ qd̾̃ altera uice instar
dñi gradiens suꝑ aquas. unicum
se xp̃i uicarium designauit: qui ñ
uni popło. s cunctis p̾esse deberet
Si quidem aque multe: popłi mul¬
ti. Ita cum quisq ceteroꝵ habeat
suam. tͥ una cõmissa ẽ gratissima
nauis. facta ex omnib: ipsa uniũ¬
salis ecclesia. toto orbe diffusa En
Nam et ego ñ sum oblitus. id me
ꝓmisisse repetiturum in oportuni¬
tate. Quam oportune cum eo qui
es. etiam qd̃ ante eras consideras.
Qͥd dico eras: Et ninc es. Quid de¬
sinas intueriz quod ñ desisti ẽẽ : u¬
na sane consideratio ẽ: quid fueris
et quid sis. Nam quid sis factus:
altera. Non oportet ut ^ extundat
illam in scrutinio tui. Es enĩ ut
dixi adhuc quod eras : et non minus
hoc es. quam qd̾ factus espost: forte
et magis. Deniq illud natus es: mu¬
tuatus hoc. ñ in hoc mutatus. Non
reiectum illud: s istud adiectum.
Tractemus utrumq simul: nam ut

Expanded text:
Ecclesiae. Inde est quod altera vice instar Ecclesiae. Inde est quod altera vice instar Domini gradiens super aquas, unicum se Christi vicarium designavit, qui non uni populo, sed cunctis praeesse deberet: siquidem aquae multae, populi multi . Ita cum quisque caeterorum habeat suam, tibi una commissa est grandissima navis; facta ex omnibus ipsa universalis Ecclesia, toto orbe diffusa. CANam et ego non sum oblitus, id me promisisse repetiturum in opportunitate. Quam opportune cum eo qui es, etiam quod ante eras, consideras! Quid dico, eras? Et nunc es. Quid desinas intueri, quod non desisti esse? Una sane consideratio est, quid fueris, et quid sis: nam quis sis factus, altera. Non oportet ut ista extundat 423 illam in scrutinio tui. Es enim, ut dixi, adhuc quod eras: et non minus hoc es, quam quod factus es post, forte et magis. Denique illud natus es, mutuatus hoc, non in hoc mutatus. Non rejectum illud, sed istud adjectum. Tractemus utrumque simul: nam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
contentus ierosolimita: petro uni¬
uersitatẽ cedens. Pulchre uͦ ibi po¬
situs ẽ suscitare semen defuncti
frĩs: ubi occisus ẽ ille. Nam dictꝰ
ẽ fr̃ dñi. Porro cedente dñi frẽ ÷
quis se ingerat alter petri p̾roga¬
tiue.: Ergo iuxta canones tuos
alii in partem sollicitudinis: tu
in plenitudinẽ potestatis uocatꝰ es
alioꝵ potestas certis artatur limi¬
tb: tua extendit᷑ et in ipsos qui
potestatẽ suꝑ alios acceperunt.
Nonne si causa extiterit. tu ep̾o
celũ claudere. tu ipsum ab ep̃atu
deponere ⁊ etiam tradere sathane
potes: Stat gͦ in concussum pͥuile¬
gium tuum tͥ: tam in datis clauib.
qͣm in ouib commendatis. Accipe ali
dñs apparebat in littore: qd̾q iocun¬
dius erat. in corꝑe rediuiuo. Sciens
petrus quia dñs ẽ in mare se misit:
et sic uenit ad ipsum. aliis nauigio
ꝑuenientib. Quid istud: Nempe
signum singłaris pontificii petrit
nandum. Mare enim scłm ẽ. naues

Expanded text:
contentus est Hierosolyma, Petro unicontentus est Hierosolyma, Petro universitatem cedens. Pulchre vero ibi positus est suscitare semen defuncti fratris, ubi occisus est ille: nam dictus est frater Domini . Porro cedente Domini fratre, quis se alter ingerat Petri praerogativae? 16. Ergo, juxta canones tuos, alii in partem sollicitudinis, tu in plenitudinem potestatis vocatus es. Aliorum potestas certis arctatur limitibus: tua extenditur et in ipsos, qui potestatem super alios acceperunt. Nonne, si causa exstiterit, tu episcopo coelum claudere, tu ipsum ab episcopatu deponere etiam et tradere satanae potes? Stat ergo inconcussum privilegium tuum tibi tam in datis clavibus, quam in ovibus commendatis. Accipe aliuDominus apparebat in littore; quodque jucundius erat, in corpore redivivo. Sciens Petrus quia Dominus est, in mare se misit, et sic venit ad ipsum, aliis navigio pervenientibus . Quid istud? Nempe signum singularis pontificii Petri, nandum. Mare enim saeculum est; naves,
Abbreviated transcription (Latin):
ferentius utrũq p̾ ceteris nom̃
hereditasti. habent illi s assigna¬
tos greges. singłi singłos: tibi
uniuersi crediti unus uni. Neo
mͦ ouiũ. s et pastoꝵ: tu unus
omniũ pastor. Unde id ꝓbẽ q̃ris:¬
crete tote commisse sunt oues: si
me inquit amas petre. pasce oues
meas. Quas: Illius uel illiꝰ popłos
ciuitatis. aut regionis. aut certe re¬
gni: Oues meas inquit. Cui ñ pla¬
num. ñ designasse aliqͣs ⁊ s assig¬
nasse omnes: Nichil excipitur :
ubi distingui turnichil. Et forte
p̾sentes cet̾i condiscipłi erant: cũ
cõmictens uni. unitatẽ omib com¬
mendaret in uno grege et uno pa¬
store scđdm illud. Una ẽ columba
mea. formosa mea. ꝑfecta mea. Uͥ
unitas.: ibi ꝑfectio: Reliqui num̃i
ꝑfectionẽ ñ hñt. s diuisionẽ: rece¬
dentes ab unitate. Inde ẽ qd̾ alii
singuli singłas sortiti sunt plebes:
scientes sacramentũ. Deniq iacob
qͥ uidebatur colunna eccłe. una ẽ

Expanded text:
ferentius utrumque prae caeteris nomen ferentius utrumque prae caeteris nomen haereditasti. Habent illi sibi assignatos greges, singuli singulos: tibi universi crediti, uni unus. Nec modo ovium, sed et pastorum tu unus omnium pastor. Unde id probem quaeriscrete totae commissae sunt oves? Si me amas, Petre, pasce oves meas . Quas? illius vel illius populos civitatis, aut regionis, aut certi  al. certe regni? Oves meas, inquit. Cui non planum, non designasse aliquas, sed assignasse omnes? Nihil excipitur, ubi distinguitur nihil. Et forte praesentes caeteri condiscipuli erant, cum committens uni, unitatem omnibus commendaret in uno grege et uno pastore, secundum illud: Una est columba mea, formosa mea, perfecta mea . Ubi unitas, ibi perfectio. Reliqui numeri perfectionem non habent, sed divisionem, recedentes ab unitate. Inde est quod alii singuli singulas sortiti sunt plebes, scientes sacramentum. Denique Jacobus, qui videbatur columna Ecclesiae, una
Abbreviated transcription (Latin):
re et tu uoce antecessoris tui: ñ qd̾
iam acceꝑim. aut iam ꝑfectus sũ.
Et rursum. Ego me ñ arbitror ap¬
prehendisse. hec scientia sc̃oꝵ: hec
longe ab illa que inflat. han qͥ ap¬
ponit. apponit et dolorẽ: s dolorẽ
hunc. nemo unqͣm sapiens subt̾¬
fugit. Est quippe medicinalis do¬
lor: ꝑ quem stupor ille letalis an¬
mi duri et impenitentis excludi¬
tur. Et ideo sapiens qui dicere po¬
tuit: et dolor meus in conspectu
meo semꝑ Nunc iam repetende
reliquie. si que sunt loci illius. a
quo pauloante diuerrimus. age.
indagemus adhuc diligentius qͥs
nam in eccłia dei. Quis es: sacer¬
dos magnꝰ. summus pontifex. Tu
triarchatu. abrahã. ordine melchi¬
sedech. dignitate aaron. auctorita¬
te. moises. iudicatu. samuel. po¬
testate. petrus. unctione xp̃c lu
es cui claues tradite. cui oues cre¬
dite sunt. Sunt quidẽ et alii ce¬
li ianitores. et gregum pastores:
s tu tanto głosius. quanto et dif¬

Expanded text:
re et tu voce antecessoris tui, Non quod re et tu voce antecessoris tui, Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim: et rursum, Ego me non arbitror comprehendisse . Haec scientia sanctorum: haec longe ab illa quae inflat. Hanc qui apponit, apponit et dolorem : sed dolorem hunc nemo unquam sapiens subterfugit. Est quippe medicinalis dolor, per quem stupor ille lethalis animi duri et poenitentis extunditur. Et ideo sapiens, qui dicere potuit: Et dolor meus in conspectu meo semper . Nunc jam repetendae reliquiae, si quae sunt, loci illius, a quo paulo ante divertimus. indagemus adhuc diligentius qui nam in Ecclesia Dei. Quis es? Sacerdos magnus, summus Pontifex. Tu triarchatu Abraham, ordine Melchisedech, dignitate Aaron, auctoritate Moyses, judicatu Samuel, potestate Petrus, unctione Christus. Tu es cui claves traditae, cui oves creditae sunt. Sunt quidem et alii coeli janitores, et gregum pastores: sed tu tanto gloriosius, quanto et dif
Abbreviated transcription (Latin):
magis autẽ ut scias qͥd desit tͥ. Nam
cui ñ desit: Omnia illi desunt: qui
nil sibi decẽ putat. Qdsi sũmꝰ pontifex
sis: Nunqͥd qͥa sũmus pontifex ⁊ ideo
sũmus: Infimum noris eẽ: si sũmũ
putas. Quis summus: Cui addi ñ pos¬
sit. Grauit̾ erras: si te illum existime̾.
Absit. Non tu de illis es: qͥ dignitates.
uirtutes putant. Tibi ante exꝑta uir¬
tus. ꝙͣ dignitas fuit. Augustis relin¬
coli honorib ñ timuerunt ÷ u̾bi gr̾a.
nabuchodonosor. alexandro. antio¬
cho. herodi. Ti uero considera. ñ con¬
summatione summũ te dici: s com¬
ꝑatione. Nec me putes comꝑationẽ
dicẽ meritoꝵ: s mĩsterioꝵ. Sic te ex
tis dixerim. summũ plane intermi¬
nistros. Alias niti te ad summum
uelim. ñ putare summũ: aut uelle
putari anteꝗͣ sis. Nam qͦmͦ ꝓficis:
si iam sufficis tͥ: Non sit ꝓinde tͥ
aut pigrũ uestigare qͥd desit: aut
fateri. qd̾ desit uerecundũ. Loque¬

Expanded text:
magis autem ut scias quid desit tibi. Nam magis autem ut scias quid desit tibi. Nam cui non desit? Omnia illi desunt, qui nihil sibi desse putat. Quid si summus Pontifex sis? Numquid quia summus Pontifex, ideo summus? Infimum noris esse, si summum putas. Quis summus? Cui addi non possit. Graviter erras, si te illum existimes. Absit. Non tu de illis es qui dignitates virtutes putant. Tibi ante experta virtus, quam dignitas fuit. Augustis relincoli honoribus non timuerunt: verbi gratia. Nabuchodonosor, Alexandro, Antiocho, Herodi. Tu vero considera non consummatione summum te dici, sed comparatione. Nec me putes comparationem dicere meritorum, sed ministeriorum. Sic te exitis cujuspiam dixerim summum plane inter ministros. Alias niti te ad summam velim, non putare summum, aut velle putari antequam sis. Nam quomodo proficis, si jam sufficis tibi? Non sit proinde tibi aut pigrum vestigare quid desit, aut fateri quod desit verecundum. Loque
Abbreviated transcription (Latin):
uideri hominẽ nudum: festinauit
induere in signib suis. Absq his nẽ¬
pe eo deformior qͦ illustrior pares.
tem posite abscondi desolatio ⁊ aut
latere fumus iucerne extincte suꝑ
candelabrum: Simia intecto. rex
fatuus in solio sedens. Et nunc au¬
si salutare. Monstruosa res: gradꝰ
sumimus et animus infimus: sedes
pͥma et uita ima: lingua magn¬
loqua. et manus ociosa: sermo
multus. et fructus nulluis: uultꝰ
grauis. et actus leuis: ingens au¬
Ctoritas. et nutans stabilitas. Admo¬
nui speculũ: fedus se in eo uultus
agnoscat: tutuũ gaude dissimilẽ
inueniri. Inspice tamen et tuc ne
forte et si sit unde merito placeas tibi.
etiam in quo debeas displicere ñ desit.
Uolo glorieris testimonio conscientie:
s ñ minus ut eodem ipso humilieriꝰ.
Rara uox: nichil mͥ conscius sum.
Cautior in bonis ambulas: si et ma¬
la ñ lateant. Quamobrẽ ut dixi. no¬
ueris te ut inter angustias que ñ
desunt. fruaris conscientie bono:

Expanded text:
videri hominem nudum, festinavit videri hominem nudum, festinavit induere insignibus suis. Absque his nempe eo deformior, quo illustrior pares. tem positae desolatio, aut latere fumus lucernae exstinctae super candelabrum? Simia in tecto, rex fatuus in solio sedens. Et nunc aunus suave, sed salutare. Monstruosa res gradus summus, et animus infimus: sedes prima, et vita ima; lingua magniloqua, et manus otiosa; sermo multus, et fructus nullus; vultus gravis, et actus levis; ingens auctoritas, et nutans stabilitas. Admovi speculum: foedus se in eo vultus agnoscat: tu tuum gaude dissimilem inveniri. Inspice tamen et tu, ne forte, etsi sit unde merito placeas tibi, etiam in quo debeas displicere, non desit. Volo glorieris testimonio conscientiae tuae, sed non minus ut eodem ipso humilieris. Rara vox, Nihil mihi conscius sum . Cautior in bonis ambulas, si et mala non lateant. Quamobrem, ut dixi, noveris te, ut inter angustias quae non desunt, fruaris conscientiae bono;
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ẽ timor dm̃: et habes qd̾ tuũ
ẽ habes sine defraudatione inte¬
grum paternũ fundum. Precio¬
sussimꝰ fundꝰ uirtꝰ ẽ: bonꝰ fundꝰ humili¬
tast in qͦ omne edificiũ sp̃uale cor¬
structum crescit in templũ sc̃m
in dño. Per hanc non nulli pos¬
sedere etiã portas inimicoꝵ. Que
enim iuitutũ eque potis. demo¬
num omnẽ debellare suꝑbiam et
tiranuidẽ hominum : Ceterũ cum
om̃i indifferent̾ ꝑsone. hec sit quedã
turris fortitudinis a facie immioi.
nescio quo pacto tam̃ ius eiꝰ maior
in maiorib. et inclariorib clarior
compbatur. Nulla splendidior gẽma
in omni p̃cipue ornatu summi ponti¬
ficis. Quo enim celsior celsior ceteris:
eo in humilitate apparet illustrioe et
pͥmis explicitis partib in sccłas nescio
qm̃ stilus excurrerit ÷ descbe incho¬
ans qualẽ te oporteat eẽ: cũ necdũ
quis sis pleniꝰ expressisset. Credo e¬
rubescens in summo positũ apice

Expanded text:
ipsa est timor Domini, et habes quod tuum ipsa est timor Domini, et habes quod tuum est. Habes sine defraudatione integrum paternum fundum. Pretiosissimus fundus virtus est. Bonus fundus humilitas in quo 421 omne aedificium spirituale constructum crescit in templum sanctum in Domino. Per hanc nonnulli possedere etiam portas inimicorum. Quae enim virtutum aeque potest daemonum omnem debellare superbiam, tyrannidem hominum? Caeterum cum omni indifferenter personae haec sit quaedam turris fortitudinis a facie inimici; nescio quo pacto tamen vis ejus major in majoribus, et in clarioribus clarior comprobatur. Nulla splendidior gemma, in omni praecipue ornatu summi Pontificis. Quo enim celsior caeteris, eo humilitate apparet illustrior et primis explicitis partibus, in secundas nescio quomodo stilus excurrerit, describere inchoans qualem te oporteat esse, cum necdum, quis sis, plenius expressisset. Credo erubescens in summo positum apice
Abbreviated transcription (Latin):
num. et brachium dextrum. in
faciendo uindictam in nationib.
increpationes in popłis: in alligã¬
do reges eoꝵ imcompedib. et no¬
biles eoꝵ in manicis ferreis. Si hec
facis: honorificas ministerium
tuũ. et ministium te. Non me¬
dioeris iste princi patus. Exturbare ẽ
hoc malas bestias a t̾minis tuis:
qͦ g̾ges tui securi in pascua educant᷑.
Domabis iupos: s ouib ñ dñabic
Pascendas utiq: ñ pumendas susce¬
pistisSi bene considerasti quis sis:
hec te oportere facere ñ ignoras.
Porro scienti et ñ facienti: pecca¬
tum ẽt̾ Non es oblitus ubi legeris
fortes fuere in bello: non molles in
unde nobile ꝙ moꝵ ingenuitate ⁊
fidei fortitudine fuit. Per hanc iu¬
cerunt regna: oꝑati sunt iisticiã:
adepti sunt ꝓmissiones. hoc ci¬
rographum paterne tue heredi¬
aatis qd̾ tͥ euoliumus : ubi inspici
duere fortitudinẽ. et hereditasti.
Posside fidem. posside pietatẽ. pos¬
side sapientiã. s sapientiã seos

Expanded text:
num et brachium dextrum in num et brachium dextrum in faciendo vindictam in nationibus, increpationes in populis, in alligando reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis. Si haec facis, honorificas ministerium tuum, et ministerium te. Non mediocris iste principatus. Exturbare est hoc malas bestias a terminis tuis, quo greges tui securi in pascua educantur. Domabis lupos, sed ovibus non dominaberis. Pascendas utique, non premendas sucepsisti. Si bene considerasti quis sis, haec te oportere facere non ignoras. Porro scienti et non facienti, peccatum est tibi . Non es oblitus ubi legeris:Fortes fuere in bello, non molles in unde nobile, quam morum ingenuitate, et fidei fortitudine fit. Per hanc vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones . Hoc chirographum paternae tuae haereditatis, quod tibi evolvimus, ubi inspiciaduere fortitudinem, et haereditasti. Posside fidem, posside pietatem, posside sapientiam, sed sapientiam sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
cte. uepres potius apparebt̾. Immo
ne uepres quidem: annose et uet̾nose
arbores sunt. S ñ ꝓfecto fructifere:
nisi forte glandium aut siliquarũ.
quas porci manducant. Quousq
occupant t̾ram: Nonne si exis et cer¬
nis ista ÷ pudebit ociosam iacere secu¬
rim. pudebit sine causa falcem apłi¬
cam accepisse: In hunc qͥndam agrũ
ysaac patriarcha exierat. cum pͥmo
rebecca occurrit ei: et ut scͥptura ha¬
bet exierat ad meditandũ. Ille ad me¬
ditandum: tu ad extirpandũ egredi¬
aris necesse ẽ. Tibi iam precessisse
meditatio debet: tempus faciendi
as: id quidẽ sero. Ante iuxta consi¬
lium saluatoris sedisse dubueras ⁊
ante estimasse opus ÷ metri uires.
ponderasse sapientiam ⁊ merita cõ¬
parasse: sumptus computasse uir-¬
tutum. Age gͦ. puta tempus pu¬
tationis adesse: si tam̃: meditati¬
onis p̾iuit. Si cor mouisti: mouen¬
da iam lingua. mouenda ẽ. et ma¬
nus. Accingere gladio tuo: gladio

Expanded text:
ctae, vepres potius apparebunt? Imo ctae, vepres potius apparebunt? Imo ne vepres quidem: annosae et veternosae arbores sunt, sed non profecto fructiferae; nisi forte glandium aut siliquarum, quas porci manducant. Quousque occupant terram? Nonne, si exis et cernis ista, pudebit otiosam jacere securim; pudebit sine causa falcem apostolicam accepisse? 13. In hunc quondam agrum Isaac patriarcha exierat, cum primum Rebecca occurrit ei: et, ut Scriptura habet, Exierat ad meditandum . Ille ad meditandum, tu ad exstirpandum egrediaris necesse est. Tibi jam praecessisse meditatio debet: tempus faciendi as, id quidem sero. Ante, juxta consilium Salvatoris, sedisse debueras, ante aestimasse opus, metiri vires, ponderasse sapientiam, merita comparasse, sumptus computasse virtutum. Age ergo, puta tempus putationis adesse, si tamen meditationis praeivit. Si cor movisti, movenda jam lingua, movenda est et manus. Accingere gladio tuo, gladio
Abbreviated transcription (Latin):
głeris opto semꝑ optimo genere głe.
lix qui dicere potuit. plus omĩb labo¬
raui. Gta ẽ: s nil in ea in ane. nil mol¬
le. nil resupinum. Si labor terret: m̾¬
ces inuitet. Unusquisq enim scđm
suum laborẽ mercedem accipiet. Et
si ille plus omib laborauit: ñ tamẽ
totũ elaborauit. Et adhuc locus ẽ.
Exi in agrum dñi tui: et considera
maledicto siluescat spinis ac tribu¬
lis. Exi in quam in mundum: ager
ẽ enim mundus. isq creditus tibi.
Exi in illum ñ tanqͣm dñs. s tanꝗͣ
ullicus: et uidere et ꝓcurare unde
exigendus es rationem. Exi dixerĩ
quibdam passib tue intente solli¬
cituditis: et sollicite intentionis.
Neq enim ipsi qui iussi sunt ire
in orbẽ uniuersum. orbẽ circiuert̃
presentia corꝑis: s mentis ꝓuidẽ¬
tia. Et tu leua ocłos quosdam con-¬
siderationis tue: et uide regiones.
si ñ sunt magis sicce ad ignẽ. quã
albe ad messem. Q uam multe qͣs¬
putaueras fruges: diligenter inspe¬

Expanded text:
glorieris opto semper optimo genere glorilix qui dicere potuit: Plus omnibus laboravi . Gloria est, sed nil in ea inane, nil molle, nil resupinum. Si labor terret, merces invitet. Unusquisque enim secundum suum laborem mercedem accipiet. Et si ille plus omnibus laboravit, non tamen totum elaboravit, et adhuc locus est. Exi in agrum Domini tui, et considera ri maledicto sillis. Exi, inquam, in mundum. Ager enim est mundus, isque creditua tibi. Exi in illum non tamquam dominus, sed tamquam villicus, videre et procurare, unde exigendus es racionem. Exi, dixerim, quibusdam passibus tue intente sollicitudinis et sollicite inteNeque enim ipsi qui jussi sunt ire in orbem universum, orbem circumierunt praesentia corporis, sed mentis providentia. Et tu leva oculos quosdam considerationis tuae, et vide regiones, si non sunt magis siccae ad ignem, quam albae ad messem. Quam multae, qputaveras fruges, diligenter inspe
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens dico. plus ego. In laborib
plurimis. in carcerib habundantiꝰ.
in plagis supramodũ: in mortib
frequent̾. O preclarũ ministerium.
Quo ñ id gloriosius principatu:
Si głari oportet. forma tibi scõꝵ p̾figi

Expanded text:
sapiens dico, plus ego. In laboribus sapiens dico, plus ego. In laboribus plurimis, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus frequenter . O praeclarum 420 ministerium! Quo non id gloriosius principatu? Si gloriari oportet, forma tibi sanctorum pra
Abbreviated transcription (Latin):
habuit hoc dedit: sollicitudinẽ ut
dixi suꝑ eccłias. Nunqͥd dominationẽ:
audi ipsum. Non domi nantes ait in
clero: s forma facti gregis. Et ne di¬
ctum sola humilitate putes. ñ etiã
u̾itate: uex dñi ẽ in euangłio. Re¬
ges gentium dñantur eoꝵ. et qui
potestatem habent suꝑ eos benefici
uocantur. Et infert. Uos autẽ nos
aut dnãns apłatum. aut apłicus
Anãtum. Plane ab alterutro ꝓhiberiᷤ
ex me: principes extiterunt. et ego
ñ cognoui. Iam si regnare sine deo
si int̾dictum tenemus: audiamus
edictum. Qui maior ẽ ur̃m ait. fiat
sic̃ iunior: et qͥ p̾cessor ẽ. sic̃ qͥ mini¬
strat. forma apłica hec ẽ: dñatio in¬
terdicit᷑: indicit᷑ ministratio. Que
et commendat᷑ ipsiꝰ exemplo legis la¬
toris: qui secutus adiungit. Ego
autẽ in medio urm sum: tanqͣm
qui ministrat. Quis se iam ticulo
lus głatur in eo dicens. Ministri. x
sunt: et ego. Et addidit. Ut minꝰ

Expanded text:
habuit, hoc dedit, sollicitudinem, ut habuit, hoc dedit, sollicitudinem, ut dixi, super Ecclesias. Nunquid dominationem? Audi ipsum. Non dominantes, ait, in clero, sed forma facti gregis . Et ne dictum sola humilitate putes, non etiam veritate, vox Domini est in Evangelio: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent super eos, benefici vocantur: et infert: Vos autem non aut dominans apostolatum, aut apostolicus dominatum. Plane ab alterutro prohiberiex me; principes exstiterunt, et ego non cognovi . Jam si regnare sine Deo si interdictum tenemus, audiamus edictum. Qui major est vestrum, fiat sicut junior; et qui praecessor est, sicut qui ministrat. Forma apostolica haec est: dominatio interdicitur, indicitur ministratio, quae et commendatur ipsius exemplo Legislatoris, qui secutus adjungit: Ego autem in medio vestrum sum, tanquam qui ministrat . Quis se jam titulo lus gloriatur in eo, dicens: Ministri Christi sunt, et ego. Et addit: Ut minus
Abbreviated transcription (Latin):
aut resupinum pompis. N il horũ
tͥ tabule testatoris assignant. S ꝗd:
Si illarum tenore contentus sis: cu¬
ram potius hereditab̾ et oꝑam qͣm
głam et diuitias. Blanditur cathe¬
dra: Spelunca ẽ. Inde deniq suꝑ¬
in eminenti. unde omĩa ꝓspectes ⁊ qͥ
speculator suꝑ omnia constitueris:
E nimuero ꝓspectus iste. ꝓ cunctũ
ri⁊ ubi ociari non licet: Nec locus
ẽ ocio: ubi sedula urget sollicitudo
omnium eccłiarum. Nam quid tibi
inquit. hoc do tͥ. Quid illud: Numͦ
scio: Non ẽ aurum neq argentum:
cum ipse dicat. Argentum et aurũ
ñ ẽ mͥ. Si habere contingat. utere ñ
ꝓlibito: s ꝓ temꝑe. Sic eris utens ił
quasi ñ utens. Ipsa quidẽ qd̾ ad animi
bonum spectat: nec bona sunt nec
mala. Usus tamen hoꝵ bonus. abusio
mala: sollicitudo peior. questus tur¬
pior. Esto. ut alia quacunq ratione
hec tͥ uendices: s ñ apłico iure. Nec enĩ
tͥ ille dare qd̃ ñ habuit potuit. Quod

Expanded text:
aut resupinum pompis. Nihil horum aut resupinum pompis. Nihil horum tibi tabulae testatoris assignant. Sed quid? Si illarum tenore contentus sis, curam potius haereditabis et operam, quam gloriam et divitias. Blanditur cathedra? Specula est. Inde denique superin eminenti, unde prospectes omnia qui speculator super omnia constitueris? Enim vero prospectus iste procinctum ri, ubi otiari non licet? Nec locus est otio, ubi sedula urget sollicitudo omnium Ecclesiarum. Nam quid tibi inquit, hoc tibi do. Quid illud? Unum scio: non est aurum neque argentum, cum ipse dicat: Argentum et aurum non est mihi . Si habere contingat, utere non pro libitu, sed pro tempore. Sic eris utens illis, quasi non utens. Ipsa quidem, quod ad animi bonum spectat, nec bona sunt, nec mala: usus tamen horum bonus, abusio mala, sollicitudo pejor, quaestus turpior. Esto, ut alia quacunque ratione haec tibi vindices: sed non apostolico jure. Nec enim tibi ille dare quod non habuit potuit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ra quã tͥ mensus ẽ ds̃. Nam qͦd am¬
plius ẽ: a malo ẽ. Disce exempło ꝓpħi¬
co p̾sidere: ñ tam ad imꝑitandum qͣ
ad factitandum quod tempus reqͥrit.
Disce sarculo tͥ opus eẽ ñ sceptro: ut
opus facias ꝓpħe. Et quidem ille ñ
regnaturꝰ ascendit: s extirpaturus.
randum in agro dñitui: Et pluri¬
mum. Non plane totum qui uere
apłis qd̾ agerent reliquerunt: ali¬
quid ipsi parentes tui tͥ. S nec tu
Ad onne sufficies ⁊ aliquid ꝓfecto. tuo
relicturus es successori: et ille aliis:
et alii aliis usq in finem. C irra un¬
decimã deniq horam oꝑarii ocis ar¬
guuntur: et mittuntur inuincam.
Antecessores tui apłi audierunt: qͥa
messis quidem multa. oꝑarii uͦ pau¬
el. Paternã tͥ uendicato hereditatẽ.
Nã si filĩ. et heres. Ut ꝓbes heredc̃.
cuigila ad cuiam: et non ocio rorpeas.
ne et tͥ dicatur. Quid stas hic. tota
die ociosus: Multominus oportet¬
inueniri. aut delitiis resolutum:

Expanded text:
ra quam tibi mensus est Deus. Nam quod amra quam tibi mensus est Deus. Nam quod amplius est, a malo est. Disce exemplo prophetico praesidere non tam ad imperitandum, quam ad factitandum quod tempus requirit. Disce sarculo tibi opus esse, non sceptro, ut opus facias prophetae. Et quidem ille non regnaturus ascendit, sed exstirpaturus. randum in agro Domini tui? Et plurimum. Non plane totum quivere Apostolis quod agerent reliquerunt; aliquid ipsi parentes tui tibi. Sed nec tu ad omne sufficies. Aliquid profecto tuo relicturus es successori, et ille aliis, et alii aliis usque in finem. Circa undecimam denique horam operarii otii arguuntur, et mittuntur in vineam. Antecessores tui Apostoli audierunt, quia messis quidem multa, operarii vero pauci . Paternam tibi vindicato haereditatem. Nam si filius, et haeres . Ut probes haeredem, evigila ad curam; et non otio torpeas, ne et tibi dicatur: Quid hic stas tota die otiosus? 10. Multo minus inveniri oportet aut deliciis resolutum,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui el euauit: et deicere potest. Se¬
ra querela: qm̃ eleuans allisisti me.
Non ẽ quod blandiatur celsitudo:
sollicitudo maior. Illa discrimen
intendit: hec amicũ ꝓbat. hinc ac¬
cingamur si nolumus tandẽ cum
rubore nouissimum locum tenere:¬
factum suꝑiorẽ dissimulare nequimꝰ
sedenim ad quid omĩmodis attenden¬
dum. Non enim ad dominandum opi¬
nor. Nam et ꝓpħa cũ similiter leua¬
retur. audiuit. Ut euellas. et destruas.
et dispdas. et dissi pes: et edifices et plã¬
tes. Quid horum factum sonat : Rui¬
sticani magis sudoris scemate quodã.
situm senserimus ministerium. nos
dominiũ datum. Non sum ego ma¬
ior ꝓpħa: et si forte par potestate. s
meritoꝵ ẽ comparatio. Hec loquere tͥ.
et doce teipsum qui alios doces:
Puta te uelud unum aliquẽ de
ꝓpħis. Annon satis ad te : Et inmi¬
um. Si grã dei es. id quod es. Quid: es¬
to quod ꝓpħa. Numquid plusquam
ꝓpha: Si sapis. eris contentus mensu¬

Expanded text:
Qui elevavit, et dejicere potest. SeQui elevavit, et dejicere potest. Sera querela: Quoniam elevans allisisti me . Non est quod blandiatur celsitudo, ubi sollicitudo major. Illa discrimen intendit, haec amicum probat. Huic accingamur, si nolumus tandem cum rubore novissimum locum tenereFactum superiorem dissimulare nequimus; sed enim ad quid omnimodis attendendum. Non enim ad dominandum opinor. Nam et propheta, cum similiter levaretur, audivit: Ut evellas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes . Quid horum fastum sonat? Rusticani magis sudoris schemate quodam lsitum senserimus ministerium, non dominium datum. Non sum ego major propheta; et si forte par potestate, sed meritorum non est comparatio. Haec loquere tibi, et doce te ipsum, qui alios doces. Puta te velut unum aliquem ex prophetis. An non satis ad te? Et nimium. Sed gratia Dei es id quod es. Quid? Esto quod propheta: nunquid plus quam propheta? Si sapis, eris contentus mensu
Abbreviated transcription (Latin):
et de quo is factus adu̾cendũ. Q᷑mꝗͣ
quod dixi de quo id mͥ p̃t̾eundum
putem. tue potiꝰ relinquendũ agni¬
tiomi. Illud dico. indignum tibi. citra
ꝑfectum agere. de tanta assum pto ꝑ¬
fectione. Q uid in erubescas minimus ĩ¬
ueniri in maguis: qui recorde̾ris mag¬
num in minimis excicisse : Non es obli
quȩ subducta ẽ manui: s ne affectui
quidem. Ipsam ad singła tua imꝑia ui¬
dicia. instituta. hab̾e p̾ ocłis ñ erit in¬
utile. Hec consideratio te facit honoriᷤ
contemptorẽ in honore ipso. Atq id
magnum. Non recedat a pectore. clipe¬
us tͥ ẽ. uł a sagitta illa: homo cum
in honore eẽt ñ intellex̃. Loquere gͦ tͥ
Abiectus eram in domo dei mei qͣ¬
le ẽ hoc. de pauꝑe et abiecto. leuari
suꝑ gentes et regna: Quis ego. aut
que domus patris mei : ut sedeam
excelsis sublimior: Sane qui dixit mͥ
amice ascende suꝑiꝰ: amicũ fore fidit
Siminus inueniar: ñ expedit qͥdem.

Expanded text:
et de quo sis factus, advertendum. Quanquam et de quo sis factus, advertendum. Quanquam quod dixi, de quo, id mihi praetereundum putem, tuae potius relinquendum agnitioni. Illud dico indignum tibi, citra perfectum agere de tanta assumpta perfectione. Quidni erubescas minimus inveniri in magnis, qui te recordaris magnum in minimis exstitisse? Non es oblitquae subducta est manui, sed ne affectui quidem. Ipsam ad singula tua imperia, judicia, instituta, habere prae oculis non erit inutile. Haec te consideratio facit honoris contemptorem in honore ipso. Atque id magnum. Non recedat a pectore: clypeus est tibi vel a sagitta illa, Homo cum in honore esset, non intellexit . Loquere ergo tibi: Abjectus eram in domo Dei mei. Quale est hoc, de paupere et abjecto levari super gentes et regna? Quis ego, aut quae domus patris mei, ut sedeam excelsis sublimior? Sane qui dixit mihi: Amice, ascende superius , amicum fore fidit. Si minus inveniar, non expedit quidem.
Abbreviated transcription (Latin):
neat. respuendum.¶ Et hec tui consi¬
deratio in tria quedam diuiditur:
si consideres quid. quis. et qualissis
Quid in natura : quis in ꝑsona: qͣt̃
in morib. Quid: uerbi causa. homo.
Quis: papa. uel summus pontifex. Qͣ¬
lis: benignus. mansuetꝰ. uel qͥcqͥd tale.
Quamqͣm pͥmum illud philosophicũ
sit magis qͣm apłicum uestigare. At¬
tam̃ ẽ in diffinitione hominis. qͣm
dicunt animal rationale. mortale.
Qͦd diligentiꝰ intueri si bibet. licet. Nos
ẽ quod tue in eo aut ꝓfessiomi obuiet
aut dignitati: est uͦ qd̾ saluti affer¬
re queat. Nam consid̾anti duo hec si¬
mul. rationale mortaleq is tͥ ex in¬
de occurrit fructus. ut et mortale
qd̾ in te ẽ rationale humiliet ⁊ et rur¬
sum rationale mortale confortet: qd̾
neutrũ neglectui erit homini cir¬
cumspecto. Si qua adhuc presens
consideranda requirit locus. tracta¬
buntur infra: et forte utilius. ex
partiũ collatione. Munc quis sis.¬

Expanded text:
neat, respuendum. neat, respuendum. deratio in tria quaedam dividitur, si consideres quid, quis, et qualis sis. Quid in natura, quis in persona, qualis in moribus. Quid, verbi gratia, homo. Quis, Papa, vel summus Pontifex. Qualis, benignus, mansuetus, vel quidquid tale. Quanquam primum illud, philosophicum sit magis quam apostolicum vestigare; attamen est in definitione hominis, quem dicunt animal rationale, mortale: quod diligentius intueri si libet, licet. Non est quod tuae in eo aut professioni obviet, aut dignitati: est vero quod saluti afferre queat. Nam consideranti duo haec simul, rationale, mortaleque; is tibi exinde occurrit fructus, ut et mortale, quod in te est rationale humiliet; et rursum rationale, mortale confortet: quod neutrum neglectui erit homini circumspecto. Si qua adhuc praesens consideranda requirit locus, tractabuntur infra, et forte utilius ex partium collatione.
Abbreviated transcription (Latin):
misteria. nou̾is lata terre. alta cel.
ꝓfunda maris: si te nescieris: eris
similis edificanti sine fundamento.
runam ñ structuram faciens. Qcqͥt
extruxeris contra te: erit instar cõ¬
gesti pulueris. uentis obnoxium.
Non gͦ sapiens. qui sibi non ẽ. Sapi¬
ens. sibi sapiens erit: et bibet de fon¬
te putei sui pͥmus ipse. A te ꝓinde
incipiat tua consid̾atio: ñ solũ aut̃.
et in te finiatur. Quocunq euage¬
tur: ad te reuocau̾is eã. cum sa¬
lutis fructu. Tu pͥmus tͥ. tu ultimꝰ
Sume exemplũ de summo omĩũ
tinente. Uerbum tuũ. consid̾atio
tua. Que si ꝓcedit. non recedat. Sic ꝓgre¬
diatur: ut non egrediatur. Sic exeat:
ut non deserat. In acquisitione salu¬
tis. nemo tͥ germanior unico matris tue.
Contra salutem ꝓpriam cogites nichil.
Minus dixi contra. preter dixisse debu¬
eram. Quicqͥd se consid̾ationi offerat. qd̾̃
ñ quomͦ ad tuã ipsius salutem ꝑti¬

Expanded text:
mysteria, noveris lata terrae, alta coeli, mysteria, noveris lata terrae, alta coeli, profunda maris; si te nescieris, eris similis aedificanti sine fundamento, ruinam, non structuram faciens. Quidquid exstruxeris extra te, erit instar congesti pulveris, ventis obnoxium. Non ergo sapiens, qui sibi non est. Sapiens sibi sapiens erit: et bibet de 418 fonte putei sui primus ipse. A te proinde incipiat tua consideratio; non solum autem, sed et in te finiatur. Quocunque evagetur, ad te revocaveris eam cum salutis fructu. Tu primus tibi, tu ultimus. Sume exemplum de summo omnium tinente. Verbum tuum, consideratio tua: quae si procedit, non recedat. Sic progrediatur, ut non egrediatur; sic exeat, ut non deserat. In acquisitione salutis nemo tibi germanior unico matris tuae. Contra salutem propriam cogites nihil. Minus dixi, Contra: Praeter, dixisse debueram. Quidquid se considerationi offerat, quod non quoquo modo ad tuam ipsius salutem perti
Abbreviated transcription (Latin):
uox ẽ: obprobria exꝓbrantiũ tͥ ceci¬
derunt suꝑ me. Nunc iam recurrat
stilus ad suã mat̾iam: et in ea que
ꝓposueramus suo tramite gradia
ra. Non enim id ꝑ omnia. qd̾ contẽ¬
plationẽ intelligi uolo: qd̾ hec ad
rerũ certitudinẽ illa ad inqͥsitionẽ
magis se habeat. Iuxta quam sensum
potest contemplatio quidẽ diffiniri.
uerus certusq intuitus animi de
quacunq te: siue apprehensio ueri
non dubia. Consideratio autẽ. inten¬
sa ad inuestigandum cogitatio: uel
intensio animi uestigantis uerum.
sid̾ationis attinet fructum. quatu¬
or ut occurrunt tͥ consideranda
reor: te. q̃ sub te. q̃ curra te. q̃ supͣ te.
A te tua consideratio inchoet: ne
frustra extendaris in alia te neglec¬
to. Quid tͥ ꝓdest si uniuersum mun¬
dum lucreris: te unum ꝑdens: Et¬
si sapiens sis: deest tͥ ad sapĩam. si tͥ
non fueris. Quantum uͦ: Ut qͥdem¬
ego senserĩ: totũ. Noueris licet omĩa

Expanded text:
vox est: Opprobria exprobrantium tibi cecivox est: Opprobria exprobrantium tibi ceciderunt super me . Nunc jam recurrat stilus ad suam materiam, et in ea quae proposueramus, suo tramite gradiatra. Non enim idem per omnia quod contemplationem intelligi volo; quod haec ad rerum certitudinem, illa ad inquisitionem magis se habeat. Juxta quem sensum potest contemplatio quidem definiri, verus certusque intuitus animi de quacunque re, sive apprehensio veri non dubia. Consideratio autem, intensa ad investigandum cogitatio, vel intentio animi vestigantis verum. siderationis attinet fructum, quatuor, ut occurrunt, tibi consideranda reor: te, quae sub te, quae circa te, quae supra te sunt. A te tua consideratio inchoet, ne frustra extendaris in alia, te neglecto. Quid tibi prodest si universum mundum lucreris, te unum perdens? Etsi sapiens sis, deest tibi ad sapientiam, si tibi non fueris. Quantum vero? Ut quidem senserim ego, totum. Noveris licet omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tatis dictare tͥ. sic uel sic fieri qͥcqͣm.
Sufficit intimasse oportere aliquid
fieri: unde et ecclesia consoletur. et
obstruatur os loquentium iniqua.
hec pauca uice apologie dicta sunt:
ut ipsa qualicumq habeat conscien¬
eos qui facta ex euentib estimant:
certe a pd̾ teipsum. Perfecta cuiq¬
et absoluta excusatio: testimonium
conscientie sue. Michi ꝓ minimo ẽ.
ut ab illis iudicer. qui dicunt bonũ
malum et malum bonum: ponen¬
tes lucem tenebras. et tenebras lucẽ.
Et si necesse sit unum fieri eduob:
malo in nos murmur hominum.
qͣm in dm̃ eẽ. Bonum mͥ si dignetur
me uti ꝓ clipeo. Libens excipio in me
detrahentium linguas maledicas.
et uenenata spicła blasphemorũ:
ut non ad ipsum ꝑueniant. Non
recuso ingloriꝰ fieri: ut ñ irruatur
in dei gloriam. Quis michi det głari
in uoce illa ⁊ qm̃ ꝓpter te sustinui
ob ꝓbrium. oꝑiit confusio faciẽ mea̾¬
bła mͥ ẽ consortem fieri xp̃i. cuiꝰ illa

Expanded text:
atis dictare tibi sic vel sic fieri quidquam; atis dictare tibi sic vel sic fieri quidquam; sufficit intimasse oportere aliqfieri, unde et Ecclesia consoletur, et obstruatur os loquentium iniqua. Haec pauca vice apologiae dicta sint, ut ipsa qualiacumque habeat conscieneos qui facta ex eventibus aestimant, certe apud te ipsum. Perfecta et absoluta cuique excusatio, testimonium conscientiae suae. Mihi pro minimo est ut ab illis judicer, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Etsi necesse sit unum fieri e duobus, malo in nos murmur hominum, quam in Deum esse. Bonum mihi, si dignetur me uti pro clypeo. Libens excipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut non irruatur in Dei gloriam. Quis mihi det gloriari in voce illa: Quoniam propter te sustinui opprobrium, operuit confusio faciem mea est, consortem fieri Christi, cujus illa
Abbreviated transcription (Latin):
hortatu iterato ascenderent. iterato suc¬
cumberent: Quando me audirent
monentem t̾cio repetẽ iter ÷ repetẽ opꝰ¬
in quo semel iam et scđo frustrati fo¬
rent: Et tam̾ isralite unam et alterã
ñ reputantes frustrationem: tercio pa¬
rent et suꝑant. S dicunt forsitan isti.
Unde scimus qd̾ a dño sermo egressus
sit: Que signa tu facis ut credamus
tibie Non ẽ quod ad ista ipse responde
inspirau̾it deus. S forte miraris me ꝓ¬
sequi ista: qui aliud ꝓposueram. facio.
ñ oblitus ꝓpositi: s quod a ꝓposito ñ
iudicem aliena. N empe de considerati¬
one ut memini. sermo mͥ ad tuã dig¬
nationẽ. Et sane magna ista res et egẽs
consideratione ñ minima. Qd̾ si reꝰ ma¬
gnas a magnis considerari oportet.
cui eque id studui ut tͥ competit : qͥ
parem suꝑ t̾ram ñ habes: s tu scd̾m
sapiãm et po̾testatem datam tͥ desuꝑ
facies de hoc. Non ẽ mee humilita¬

Expanded text:
hortatu iterato ascenderent, iterato suchortatu iterato ascenderent, iterato succumberent? Quando me audirent monentem tercio repetere iter, repetere opus, cum semel iam et secundo frustrati forent? Et tamen Israelite unam et alteram non reputantes frustrationem tercio parent et superant. Sed dicunt forsitan isti: 'Unde scimus, quod a Domino sermo egressus sit? Que signa tu facis, ut credamus tibi?' Non est quod ipse ad ista respondeainspiraverit Deus. Sed forte miraris me prosequi ista qui aliud proposueram. Facio non oblitus propositi, sed quod a proposito non iudicem alienum. Nempe de consideratione, ut memini, sermo mihi ad tuam dignationem est et sane magna ista res et egens consideratione non minima. Quod si res magnas a magnis considerari oportet, cui eque ut tibi id studii competit, qui parem super terram non habes? Sed tu secundum sapientiam et potestatem datam tibi desuper facies de hoc. Non est meae humilit
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑierunt ꝓpter iniquitatẽ suã: mi¬
ramur istos eadem facientes. eadem
passos: S nunquid illoꝵ casus adu̾sᷤ
ꝓmissadei : E rgo nec istoꝵ. Neq enĩ
aliquando ꝓmissiones dei. iusticie dĩ
p̃iudicant. Et audi aliud. Peccauit
beniamin. accingunt᷑ relique trib ad
ultionem: nec sine nutu dei. Deniq¬
ipse designauit ducẽ preliaturis. Ita¬
q preliantur. freti et manu ualidio¬
ri. et causa potiori: et qd̾ his maius ẽ
fauore diuino. At quã t̾ribilis d̃s̃ in
consiliis suꝑ filios hominũ. Terga de¬
dere sceleratis. ultores sceleris: et pau¬
ciorib plures.S recurrunt ad dñm: et
dñs ad eos. Ascendite. inquit. Ascendunt
denuo: denuoq fusi. et confusi sunt.¬
Ita deo pͥmum qͥdem fauente. scdo et iu¬
bente: iusti iustum certam̃ ineunt. et
succumbunt. S quo inferiores in cer¬
tamine: eo fide suꝑiores inuenti sũt.
Quid putas de me facerent isti ⁊ si meo

Expanded text:
et perierunt propter iniquitatem suam, miet perierunt propter iniquitatem suam, miramur istos eadem facientes, eadem passos? Sed nunquid illorum casus adversus promissa Dei? Ergo nec istorum. Neque enim aliquando promissiones Dei justitiae Dei praejudicant. Et audi aliud. 3. Peccavit Benjamin: accinguntur reliquae tribus ad ultionem, nec sine nutu Dei. Designavit denique ipse ducem praeliaturis. Itaque praeliantur, freti et manu validiori, et causa potiori, et, quod his majus est, favore divino. At quam terribilis Deus in consiliis super filios hominum! Terga dedere sceleratis ultores sceleris, et paucioribus plures. Sed recurrunt ad Dominum. Et Dominus ad eos: Ascendite, inquit. Ascendunt denuo, denuoqIta Deo primum quidem favente, secundo et iubente iusti iustum certamen ineunt et succumbunt. Sed quo certamine inferiores, eo fide superiores inventi sunt. Quid putas, facerent de me isti, si meo
Abbreviated transcription (Latin):
ni notam. Nempe sic se habent mor¬
talium corda: qd̾ scimus cum necesse
non ẽ in necessitate nescimus: M oyses
educturus popłm de terra egipti: me¬
liorem illis ẽ pollicitus terram. Nã
quando ipsum alit̾ sequeret᷑ popłs. so¬
lam sapiens terrã: Eduxit: eductos
tam̃. in terrã quã ꝓmiserat ñ intro¬
durit. Nec ẽ quod ducis temeritati ĩ¬
putari queat. tristis et in opinati e¬
uentus. Omnia faciebat dño imꝑan¬
te. domino cooꝑante: et opus confir¬
mante sequentib signis. S popłs il¬
le dure inquis ceruicis fuit: semꝑ
contentiose agens contra dñm et mo¬
ysen seruum eiꝰ. Bene. Illi increduli
et rebelles. Hii autẽ quid: Ipsos it̾¬
roga. Q uid me dicere opis ẽ. quod fa¬
tentur ipsi: Dico ego unum. Quid po¬
terant ꝓficere ⁊ qui semꝑ reuerteban¬
tur cum ambularent: Quando et
isti ꝑ totam uiam ñ redierunt corde
in egiptum: Quod si illi ceciderunt

Expanded text:
ni notam. Nempe sic se habent morni notam. Nempe sic se habent mortalium corda: quod scimus cum necesse non est, in necessitate nescimus. Moyses educturus populum de terra Aegypti, meliorem illis pollicitus est terram . Nam quando ipsum aliter sequeretur populus, solam sapiens terram? Eduxit; eductos tamen in terram, quam promiserat, non introduxit. Nec est quod ducis temeritati imputari queat tristis et inopinatus eventus. Omnia faciebat Domino imperante, Domino cooperante, et opus confirmante sequentibus signis. Sed populus ille, inquis, durae cervicis fuit, semper contentiose agens contra Dominum, et Moysen servum ejus. Bene, illi increduli et rebelles; hi autem quod? Ipsos interroga. Quid me dicere opus est, quod fatentur ipsi? Dico ego unum. Quid poterant proficere, qui semper revertebantur, cum ambularent? Quando et isti per totam viam non redierunt corde in Aegyptum? Quod si illi ceciderunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisimus bona. et ecce turbatio.
Quasi uͦ temeritate in oꝑe isto. aut
leuitate usi simus. Cucurrimꝰ pla¬
ne in eo non quasi in incertum: s¬
te iubente immo ꝑ te deo. Quare
gͦ ieiunauimus. et ñ aspexit ⁊ humi¬
liauimus animas nr̃as et nesciuite
Nam in his omnib ñ ẽ adu̾sus furor
eiꝰ: s adhuc manus eiꝰ extenta. Quam
patienter interim adhuc audit uo¬
ces sacrilegas. et egyptios blasphe¬
mantes: quia callide eduxit eos. ut
occideret in deserto. Et̃quidẽ iudi¬
cia dñi uera. Quis nesciat: at iudi¬
cium hoc abyssus tanta: ut uidear
michi non in merito ꝓnuntiare be¬
atum qͥ ñ fuerit scandalizatꝰ in eo.
Et quomͦ tam̃ humana temeritas
audeat reprehendere : quod minime
comprehendere ualet: Recordemur
suꝑnoꝵ iudicioꝵ que a scło sunt: si
forte consolatio. Nam quidam ita
dixit. Memor fui iudicioꝵ tuoꝵ a se¬
culo dñe: et consolatus sum. Rem
dico ignotam nemini: et nune nemi¬

Expanded text:
promisimus bona, et ecce turbatio. promisimus bona, et ecce turbatio. Quasi vero temeritate in opere isto, aut levitate usi simus. Cucurrimus plane in eo, non quasi in incertum, sed jubente te, imo per te Deo. Quare ergo jejunavimus, et non aspexit? humiliavimus animas nostras, et nescivit? Nam in his omnibus non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Quam patienter interim adhuc audit voces sacrilegas, et Aegyptios blasphemantes, quia callide eduxit eos, ut occideret in deserto? Et quidem judicia Domini vera ; quis nesciat? At judicium hoc abyssus tanta, ut videar mihi non immerito pronuntiare beatum, qui non fuerit scandalizatus in eo. 2 Et quomodo tamen humana temeritas audet reprehendere, quod minime comprehendere valet? Recordemur supernorum judiciorum, quae a saeculo sunt, si forte sit consolatio. Nam quidam ita dixit: Memor fui judicio rum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum . Rem dico ignotam nemini, et nunc nemi
Abbreviated transcription (Latin):
emor promissi mei. quo
ecce iam aliquandiu tene¬
or apud te uir optime papa eugens:
uolo ipso absoluere me uł sero. Fu¬
deret dilationis: si mͥ conscius forem
incurie aut contemptus. Non ẽ ita.
S incidimus ut ipse nosti tempus
graue: quod et ipsi pene uiuendi
usui uidebatur indicere cessationẽ.
nedum studiis. Cum scilicet dñs
ꝓuocatus peccatis nr̃is ante tempꝰ
quodãm᷑ uisus sit iudicasse orbem
t̾re: in equitate quidẽ. s miscdie sue
oblitus. Non pepercit populo suo:
non suo nomini. Nonne dicunt ĩ
gentib. ubi ẽ deus eoꝵ: Nec mirũ.
Eccłie filii et qui xp̃iano censẽ¬
tur nomine ꝓstrati sunt in deser¬
to: aut int̾fecti gladio. aut fame
consumpti. E ffusa est contentio suꝑ
principes: et dominus errare fecit eos
in inuio et ñ in uia. C ontricio et in¬
felicitas in uiis eorum. Pauor et me¬
mor et confusio in penetrabilib re¬
gum ipsorum. Quam confusi pedes
annuntiantium pacẽ. annuntianti¬
um bona. Diximus pax. et ñ ẽ par:

Expanded text:
emor promissi mei, quo ecce jam aliquamdiu teneor apud te, vir optime, papa Eugeni, volo absolvere me vel sero. Puderet dilationis, si mihi conscius forem incuriae, aut contemptus. Non ita est: sed incidimus, ut ipse nosti, in tempus grave, quod et ipsi pene vivendi usui videbatur indicere cessationem, nedum studiis; cum scilicet Dominus provocatus peccatis nostris, ante tempus quodammodo visus sit judicasse orbem terrae, in aequitate quidem, sed misericordiae suae oblitus. Non pepercit populo suo, non suo nomini. Nonne dicunt in gentibus, Ubi est Deus eorum? Nec mirum. Ecclesiae filii, et qui christiano censentur nomine, prostrati sunt in deserto, aut interfecti gladio, aut fame consumpti. Effusa est contentio super principes, et Dominus errare fecit eos in invio, et non in via . Contritio et infelicitas in viis eorum ; pavor, et moeror, et confusio in penetralibus regum ipsorum. Quam confusi pedes annuntiantium pacem, annuntiantium bona ! Diximus, Pax, et non est pax:
Abbreviated transcription (Latin):
ed redeamus ad agrũ eam:¬
acheldemach: ut admirem᷑
et emulemur potiꝰ beatoꝵ mansio¬
num głam. qm̃ memoria impiorũ
ꝑibit cum sonitu: memoria uͦ ius
iustus et bonus. et nichodemꝰ qui
qͦndã noctis s iam dici ministerad
pungendum corpus dñicum fere¬
bat mixturam mirre et aloes qͣsi
libras centum. Tales sepulture sue
ministros amat iħc: qui corpꝰ eiꝰ au¬
dacter eripiant de potestate tene¬
brarum et sibi uendicent. ut sciat
unusquisq uas suum possidere in
scificatione et honore. ligantes illud
castitatis legib et discipline linteis.
& a uermium putredine conseruanteᷤ
ꝑmixturam mirre et aloes. Sunt
enim he sp̃es amare quidẽ. s corrup¬
telam remouentes. qm̃ laboriosa qͥ¬
dẽ ẽ castigatio carnis: s aliter neqꝙ
meus neq ipsa caro seruatur impu¬
tribilis. Quasi libras centum. Om̃¬
suram bonam et confertã. Libran¬
dum sane ẽ int̾ corpꝰ et animã dis¬
cretione subtilissima. ut unũ qͦdq

Expanded text:
ed redeamus ad agrum Hacheldemach, ut admiremur et aemulemur potius beatarum mansionum gloriam, quoniam memoria impiorum peribit cum sonitu; memoria vero jurio, vir justus et bonus; et Nicodemus, qui quondam noctis, sed jam diei minister, ad perungendum corpus Domini, cum ferebat mixturam myrrhae et aloes quasi libras centum. Tales sepulturae suae ministros amat Jesus, qui corpus ejus audacter eripiant de potestate tenebrarum, et sibi vindicent, ut sciat unusquisque vas suum possidere in sanctificatione et honore, ligantes illud castitatis legibus, et disciplinae linteis, et a vermium putredine conservantes per mixturam myrrhae et aloes. Sunt enim hae species amarae quidem, sed corruptelam removentes: quoniam laboriosa quidem est castigatio carnis, sed aliter neque mens, neque ipsa caro servatur imputribilis. Quasi libras centum . O mensuram bonam et confertam! Librandum sane est inter corpus et animam discretione subtilissima, ut unumquodque