comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posito quãuis salua fideqͥsq possitinqͦ lib& eoꝵ uitã
ducere & ad sẽpit̃n a p̃mi a ꝑuenire. int̃: tam̃ qͥd amorete¬
neatueritatis. qͥd officio caritatis impendat. Necsic eẽ
qͥsq. deb otiosus ut in eodẽotio utilitatẽ ñ cogit& ꝓximi.
necsic actuo sus utẽ tẽplationẽ ñ reqͥrat dĩ Inotio ñ mners
uatio delectare deb. sed autinqͥsitio aut inuentio ueri¬
tatis Vt in eaꝗsq ꝓficiat & qd inuenerit. nealteri
uideat Inactionet ñ amandus ÷ honorin hacuita
siue potentia quõ om̃auana subsole sedopus ipsũ qđ
ꝑeundẽ hon orẽ ł potentiã fit si recteatq utilit̃ fit id ÷

Expanded text:
amuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
cõ plecterent᷑ & celũ nullom qͥdẽ metuimꝰ n& ales amici
łmostenos suał deprauatiom ec̃ tristent : Sed qr nobus
mꝰtrans figurat seuelut angelũ lucis ad tẽptando seu
ricordia necessaria ÷ ineqisquã cũbonos angelo sam¬
cossehabereputat habeat malos demones fictosã
micos. eosq. tanto nocentiores qͣnto astutiores ac
fallaci ores paciat᷑immicos. Ettui magna istadĩ
misericordia neces saria tnisimagne humanemi¬
sericordiȩ q̃ ignoratia tantap̃mit᷑ ut facile isto ꝵsi¬
mulatione fallat᷑ & illos qͥ dẽphilosophos inimpiaci¬
ui tatedͥ deos sibo amicos eẽ dixer̃ indemanes mali¬
gnos incidis secestissimũ ÷. Qđ h attim& adillã dif¬
ferentiã quãdeachademicis nouis uarro ad hibuit
qͥbi incesta st̃ om̃a. omnino ciuitas dĩ talẽ dubitati¬
onẽ tã quã dem̃tiã d&estat᷑ : habens dereb ꝗͣs m̃teatq
ratio e cõp̃hendit si paruã &iã ꝓpt̃ corpꝰcorrupti¬
bileqđ ad grauatanimã quõ sicut dic̃apłus expaste¬

Expanded text:
conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis mus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, ricordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos Angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones amicos fictos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est, nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in impia civitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciferentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens de rebus, quas mente adque ratione conprehendit, etiamsi paruam propter corpus corruptibile, quod adgrauat animam quoni
Abbreviated transcription (Latin):
ueq nob̵ ꝑ scripturã canonicã claruer̃ nec ꝑtestes qͥb ñ
credereali surdũ ÷ in nr̃am notitiã ꝑuener̃ sineiustare¬
ap̃ianifiunt ñ habitũ ł c̃su&ud inẽ uictusq̃ nihilim¬
peditreligionẽ sed falsadogmata mutare cõpellit:
Vnde illã quã uarro adhibuit exernicis differentiã si
nihilt᷑pit̃ atq in tẽperant᷑agat omnino ñ ecurrat Ex¬

Expanded text:
 scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reChristiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperant
Abbreviated transcription (Latin):
Quid hi facere uolumꝰ cũ ꝑficiuolum finẽ sũmibonunisi
ut caro ad ũsus spiritũ ñ c̃cupiscat. nec sitin nob hocuitiũ c̃¬
tra qđ spirit᷑ c̃cupiscat Qđ in hacuita quã uis uelimꝰ quã fa¬
cereñ ualemꝰ idsaltĩ in aduitorio dĩ faciamꝰ ne carni c̃cupis¬
centiaduersus spiritũ spiritu succũ bentecedamꝰ & ad ꝑ¬
p&randũ peccatũ nra c̃sensione ꝑ trahan᷑ Uitaigit᷑ quȩ¬
istoꝵ tã magnontãq grauiũ maloꝵ aut p̃mitͥonerib aut
subiac& casib pullomͦ beata dicer& si homin es qͥ hacdicũn
sicutuictimalis ingraui scentib cũ sibiinger̃ mastẽ ceduni
cedereueritati. &ñ sibiputarent in ista mostalitate fine
sũ miboni eẽgaudendũ. ubiuistutes ipseqͥb hiccestenihil
melius atq utilius in hominereperit᷑ qͦntomaior a fadiu¬
toria c̃traũĩ periculoꝵ laboꝵ doloꝵ tanta fideliora testi¬

Expanded text:
Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum non concupiscat, nec sit in nobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quod in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit eistorum tam magnorum tamque grauium malorum aut premitur oneribus aut subiacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt am, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testi
Abbreviated transcription (Latin):
appellat᷑ eã quã greciuocant õrmen qr &ipsã pͥmis naturȩ
biles motꝰ & factaq̃ horremꝰ qͣndo ꝑ uestit᷑ sensus ratioq
doctrina in troducente suꝑ uenit cũ sibi bonoꝵculm̃ uindi¬
c& hum a noꝵ ꝗd hic agitnisi ꝑ p&uabella cũ uitiis . nec ex¬
minat᷑ qͣ carnales frenant᷑ libidines neinq̃q flagitia
caro c̃cupis c̃adũ sus spiritũ. Cuiuitio c̃traria uistꝰ ÷. cũ sic ut¬

Expanded text:
appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae biles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exminatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirt
Abbreviated transcription (Latin):
atq motꝰ cũ decentes & c̃ gruentes st̃. in t̃naturȩ pͥm anu¬
merant᷑ Sed qͥd si aliqͣ mala ualitudom̃ bratremorec̃cuti¬
at : qdsiusq ad ponendas in t̃ramanꝰ dorsispinacuru& &
genia q̃ appellant᷑bona ibii .iͦ. pͥma ponunt ꝓpt̃co p̃hen¬
si onẽ ꝑceptionẽq ueritatis. sensũ &intellectũ Sed qͥlis
qͣntꝰo reman & sensus. siut alia taceã fiathomo surđ & cȩcꝰ
ratio uͦ & intelle gentia qͦreced & ubi sopi&. si aliqͦ morbo
efficiat᷑in sanꝰ Fren&icimulta absurdacũ dicuntł faciunt
plerũq ab ono suo ꝙposito & morib aliena. imma suobo
noꝓpositomorib: q. c̃traria si ueilla cogitemꝰ si ueui¬
deam̃ sidigne c̃sideremꝰ lacrim as tenere uix possumꝰ
ab sc̃ ditã ł obrutã intellegentiã suã qͣndo scđm suã uo¬
Deinde ꝑceptio ueritatis in haccarne qͣlis autqͣnta ÷ qͥmndo
sicut legimꝰ in ueracilibro sapientiȩ corpꝰcorruptibile&nł¬
Imp&us porro ł app&it̾actionis si hoc modo rectelatine

Expanded text:
 motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetgenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo surdus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumque a bono suo proposito et moribus aliena, immo suo bono proposito moribusque contraria, siue illa cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumusabsconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoDeinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quando. sicut legimus in ueraci libro sapientiae, corpus corruptibileInpetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine
Abbreviated transcription (Latin):
istis uera tiustitia qͣ iust ex fideuiuit. Fides ex audi
cesser̃ Qcũ cognoscentes dm̃ ñ sicut dm̃ &rł Quomꝰ t in¬
eis ueraiustitia in qͥb ñ ÷ uera sapientia Quã sieistri¬
bueremꝰ nihileritcausȩ curñ eos ad illud regnũ ꝑueni¬
redicamꝰ deqꝰ scriptũ ÷. c̃cupiscentias apientiȩ deduc̃ao
regnũ. Ac p ho exp̃s gratis mostuus ÷ si homines sine fi

Expanded text:
istis est vera justitia. Justus ex fide vivit. Fides ex auditcesserunt: quia cognoscentes Deum, non sicut Deum eis vera justitia, in quibus non est vera sapientia? Quam si eis tribuerimus, nihil erit causae cur non eos ad illud regnum pervenire dicamus, de quo scriptum est, Concupiscentia sapientiae deducit ad regnum . Ac per hoc Christus gratis mortuus est, si homi
Abbreviated transcription (Latin):
Pindecuomsiusti. hoc ÷ ueraces dĩcultores siu eante in carna¬
tionẽ siue post incarnatioẽ xp̃i. necuixerint. Necuiuant ui si

Expanded text:
omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnaonem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi
Abbreviated transcription (Latin):
se habere Nũ qđd & habere: N iomniũ ÷ fidesicũ fi¬
dẽpos sehaberesi tomniũ Naututaplus ꝗđ aũt po¬
tes habereqđ ñ accepistiut possis habere sedait ꝗd i
habes qđ ñ accepisti ꝑinde possehabere fidẽ sicut
possehabere caritatẽnaturȩ ÷ hominũ habere
aũt fidẽquẽ admodũ habere caritatẽ gratiȩ ÷ fideliũ
Illa itaq natura inq nob̵ datat᷑ possibilitas habendi fidẽ
ñ discernitab homine hominẽ. Ipsauͦ fides discernit
ab infideli fidelẽ¬

Expanded text:
se habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apotes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidele
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ingereb at intrinsecus morb. Nullus ictus
m&uebat᷑ extrinsecus. Sũmain carnesanitas. in
animotota tranquillitas : Sicutin para dysonullus
estus aut frigus. ita in eius habitatore nulla excupi¬
ditate ł timor eaccedebat᷑ Bon a uoluntatis offensi¬
onihilomnino tristenihileratinanit̃ L&ũ gaudi
ũ ꝑp&uabat᷑ exdõ inquẽ fraglabat: Caritas decorde
puro & c̃scienti abon a & fide ñ ficta: Atq in t̃sec̃iu¬
gũ fida ex honesto amores oci&as. Concors m̃tis corpo¬
risq uigilia & mandatis inelaborecustodia Nom las¬
situdo fatigabatotiosũ ñ somnꝰ p̃mebatinuitũ : Intan¬
tafelicitatere & felicitate hominũ. absitut suspice¬
mur ñ potuis sȩꝓlẽ serisinelibi dinis morbo sed eouo¬
luntatis motũmouerent᷑ m̃ bra illa quoc&era & sine
ardoris illecebros ostimdlo cũ tranquillitate animi
&corporis Nulla corruptione integritatis in funde¬
relur gremio maritu s uxoris. Sed id qđ diconecipsi¬

Expanded text:
Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, ita in ejus habitatore nulla ex cupiditate vel ex timore accedebat bonae voluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum, gaudium um perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neq
Abbreviated transcription (Latin):
torsua gratiaidem ipsedi abolus fuerat sc̃orũ gloria ma¬
iore uincendus. Ita factũ ÷ ut nec dm̃ aliqͥd futurorũ late¬
r& Necp̃sciendo quẽ quã peccare cõpeller&. Etquid int̃¬
ẽẽ lint̃ꝓpriãcuiusq p̃sũptio
nẽ &suãtuitionẽ ap¬
gelicȩ&hum aneratio ali
creaturȩ c̃sequenli
experientia de monstrar&
Quis it aud eatere¬
dereaut dicerecutneq angelus neq: homo cader& indĩ
potestate non fuis se Sed hoceoꝵ potestatem aluit ñ aufer¬
reatq ita in quantũ malieorũ suꝑbia & quantũ bonisuagra¬

Expanded text:
to sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria mato sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita factum est, ut nec Deum aliquid futurorum lateret, nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid intenem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre adque ita, et quantum mali eorum superbia et quantum boni sua gra
Abbreviated transcription (Latin):
tis creitus fuerat tẽptar& quando qͥdẽ siceratinstitutus
ut side adiutoriodĩ fider& bonus homomalũ angelũ uince¬
r&. Si autẽ creatorẽatq ad uitor ẽ dm̃ suꝑbesibi placendo
uolunta terecta malũ uͦ in deserentedm̃ uoluntate ꝑuersa
Qui a&ipsũ fideredeadiutoriodĩ nonqͥd ẽposs& sineadiu¬
torio. Nectam̃ ideo ab his diuinȩ gratiȩbeneficiis sibipla¬
cendo recedereñ habebatin potestate Nãsicutin carne
uiueres ĩ adium̃tis alim̃torũ inpotestateñ ÷. ñ autẽ mnea
uiuerem potestate : qđ faciunt qͥ sei psos necant. it ab ene
uiuere sin eadiutorio dĩ &iã in para dyso ñ eratinpo testa¬
te Fratautẽ in potestatem a leuiuere: sed si inbeatitudi¬
nẽ ñ ꝑmansura e& poenaiustissima secutura. Cũ igit᷑ huiꝰ
futuri casus humanids̃ ñ e&ignarus. cureũ ñ siner& in¬
uidiangelimalignitate tẽptari. Nullomodo qͥdẽ qđ uin¬
cer& incestus. sed nihi lominꝰ p̃scius qđ ab eius seminea diu¬

Expanded text:
tis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fideret bonus homo, malum angelum uinceret; si autem creatorem adque adiutorem Deum superbe sibi placendo uoluntate recta, malum uero in deserente Deum uoluntate peruersa. Quia et ipsum fidere de adiutorio Dei non quidem posset sine adiutorio Dei, nec tamen ideo ab his diuinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac carne uiuere sine adiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiu
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ naturarũ uoluntatũ autẽbonarũ ad iutori&
remuneratori malarũ aũt̃relictori& dãnatoriutrar¬
q ordinatori ñ defuit utiq c̃siliũ quocestũ numer ci¬
uiũ in sapientia suaprȩdestinatũ &iã exdã nato genere
humano suȩciuitatis impler& Nan eos meritisiã quã¬
doqͥdẽ uniuersamas satã quã uitiata radicedã nata t
sed gratia discernens & libtatis ñ solũ deipsis uer &iã
deñ liberatis quideis largit᷑ ostendens. Non it debi¬
ta sed gratuita bon itate tuncquisq: agnosciterutũ
malis cũ ab eorũ hominũ c̃sostio fitimmunis. cũqub.
illi iusta ẽ & poena cõmunis. Quur ergoñ crear& dĩ
s & ostendere : Nec sub illo creatoreacdis pensatore ꝑ¬
uers a inordinatio de linquentiũ rectũ ꝑ uester& ordi

Expanded text:
omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, set ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum peruerteret ordi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntes eiꝰ : Quõd ꝓuident̃ atq: omnipotent̃ suacui¬
q: distribuit. ñ solũ bonis uerũ &iã malis beneuti nouit
Acꝑ hoc ꝓpt̃ meritũ
pͥmem aleuo luntatis itadã¬
natoato. obdu¬
rato angelomalo utiã bonã
uoluntatẽ ulteri¬
terius ñ haber& beneutens ds̃. curñ¬

Expanded text:
uoniam qui prouidenter adque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato adque obdurato angelo malo, ut iam bonam uoluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus qu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ motione mutar& cui motionis & mutationiscũ aliudatq
aliud que simuleẽ ñ pos st̃ cedit atq succedit. in breuiorib ł ꝓ
ductiorib morarũ int̃uallis tẽpus sequer&: Cũ igit᷑ds̃ in
ordinator quomodo dicat᷑ postẽpoꝵspatia mundũ creasse
ñuideo nisi dicat᷑ antemundũ iã aliquã fuis secreaturã. cuiꝰ
motib. tẽporacurrerent. Porro siliterȩsacrȩmaximeq
uera cesitadicunt. in principio fecis sedm̃ cȩlũ & t̃rã ut nihilante
ciss& antec&era cuncta quȩ fecit ꝓculdubioñ ÷ munđ factꝰ in
tẽ pore sed cũ tẽpore : Qđ ii fit intẽpore & postaliqđ fit&ante

Expanded text:
aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliqua motione mutaret, cuius motionis et mutationis cum aliud adque aliud, quae simul esse non possunt, cedit adque succedit, in breuioribus uel productioribus morarum interuallis tempus sequeretur? Cum igitur Deus, in ordinator, quomodo dicatur post temporum spatia mundum creasse, non video, nisi dicatur ante mundum aliquam fuisse creaturam, cujus motibus tempora currerent. Porro si litterae sacrae maximeque veraces ita dicunt, in principio fecisse Deum coelum et terram, ut nihil antecisset ante caetera cuncta quae fecit, proculdubio non est mundus factus in tempore, sed cum tempore. Quod enim fit in tempore, et post aliquod fit et ante
Abbreviated transcription (Latin):
curineis ab opereds̃ cess& hoc sibi respondeant &iã de in¬
finitis ante mundũ tẽporib. curin eis ab opered s̃ cessaue
rit. Etñ ÷ c̃sequens ut fostuito potius quãratione diuina
ds̃ ñ alio sed isto in quo ÷ loco mundũ constituerit cũ parit̃
in finitis ubiq patentib nullo excellentiorẽ eritopus. Sed
hiceligi quãuis eandẽ diuin ã rationẽquaid factũ ÷. nulla
pos sit humana cõp̃hendere itañ ÷ c̃seq̃ns ut dõ aliqđ existi¬
memꝰ accedisse fostuito qđ illo potius quã anteriore tẽpore
c̃diditmundũ cũ eqͣlit̃ anterioratẽ poraꝑ infinitũ r&ro
spatiũ pr&eris sent. nec fuis sent aliqͣ differentia unde tẽpus¬
tẽporieligendo p̃poner& Qđ sidicunt in anes eẽ hominũ co¬
gnationes qͥb: in finitaimaginant᷑ loca. cũ locus nullus nul
lus sit p̃t̃mundũ respondeat᷑ eis istomodo in anit̃ homines
cogitare p̃terita tẽporauacationis dĩ. cũtẽpus nullũs sit ante

Expanded text:
ur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus, quur in eis ab opere Deus cessauerit. Et sicut non est consequens, ut fortuito potius quam ratione diuina Deus non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem, qua id factum est, nulla possit humana conprehendere: ita non est consequens, ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo potius quam anteriore tempore condidit mundum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium prtempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogitationes quibus infinita imaginantur loca, cum locus nullus sit praeter mundum; respondetur eis, isto modo inaniter homines cogitare praeterita tempora vacationis Dei, cum nullum tempus sit ante
Abbreviated transcription (Latin):
re sed magnũ corporeũ corporeo paruo ñ capit᷑. qltã ma
hile ẽ nisi secũ potest. In localit̃ ergo in reparua res mag¬
na ÷ Nigit᷑ lacalis ÷ animꝰ & ni hilin locale corporet̃ cor
ergo ex magnitudin ecorporis. animi magnitudo quo¬
piã nc̃ uideamꝰ euadas : Apiculatibq̃ corporis. camelus
animi magnitudinẽnegat Videris neistius modi
rationib sententia tibi placidẽ labas cat: Nec scđm
corporeas qͣnttates. numeris ponderib: &m̃ suris
animimagnitudo subiaceat Qui& paruus inmagno
totũten& & magnꝰ in paruo ñ effluit Sed foste corpo¬
ralit̃ m&lirianimꝰ ñ potest & pendi potest Hi sdicereaude¬
atscire sepos sequotanimꝰ scđm ponđ eẽposs& librar qͥ cõ¬
p̃hensũ ten&est̃ sit scđm longitud inẽpedũ uestigiauꝰ nume¬
roꝵ incorporib trifaria dinoscunt᷑ . Loca &it pͥmo ut sit
corpꝰmaximũ ł minimũ . unũ idẽ enecesse ÷ qđ sclic& anu¬

Expanded text:
re, sed magnum corporeum corporeo paruo non capitur, quia tare, sed magnum corporeum corporeo paruo non capitur, quia tahil esse nisi secum potest, inlocaliter ergo in re parua res magna est. non igitur localis est animus et nihil inlocale corporeum: cornon ergo ex magnitudine corporis animi magnitudo. Quopiam nunc uideamus euadas: apicula tibi corporis, camelus animi magnitudinem negat. uideris ne istius modi rationibus sententia tibi placita labascat nec secundum corporeas quantitates numeris ponderibus et mensuris animi magnitudo subiaceat, qui et paruus in magno totum tenet et magnus in paruo non effluit. sed forte corporaliter metiri animus non potest et pendi potest. is dicere audeat scire se posse, quot animus secundum pondus possit t sit secundum longitudinem pedum. uestigia uero numerorum in corporibus trifariam dinoscuntur. loco etenim primo, ut sit corpus maximum uel minimum, unum id esse necesse est, quod scilicet a nu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare &iudicari corpora iudi cante nec iudicare. Tunc hrmi¬
nime falliiudic antẽcũ ad heseritilli scđm quã iudicat Tunc
maximecũ labit᷑ ad aliud deqͦiudicat Intellex̃ qq̃ ꝓpter
immutabilẽiũ c̃trarioꝵ sicut tenebras luci. sicut een
tienihilũ itain corporeo corpꝰ eẽ c̃trariũ . Etuidits imi¬
litudi nẽcuiꝰq rei in c̃trario eẽ̃ posse. Quidelic&
immotarerratio ñ sinatut aliqͥduiuat mostuũ .ui
deatcȩcũ substantia sit simul&nibilũ Utuͦ ingentẽ¬
aceruũ formica farris cdpulant hiemis memores tutoq
reponunti sic homo om̃is in cõparation ẽ irratio aliũ
Pto plasti lapsepeccato ne hie me fugatua fiat. fideicalo¬
re &operis deuotion e ꝓcures. acparit̃ intellegas formi¬
culȩ & apiculȩ ingentes animos paruo corporeñ inludi
Nihilit magnũ localecapit᷑ exigua relocali. Et paruum
corpꝰatq ingens animꝰ apiculȩ Nergo capit᷑corpore: Extra
seigit᷑ ÷ sed extrasenihileẽ potest Est ergotatꝰ in corpo¬

Expanded text:
udicare et judicari, corpora judicari nec judicare. Tunc autem minime falli judicantem, cum adhaeret illi secundum quod judicat: tunc maxime cum collabitur ad illud de quo judicat. Intellexit quoque propter immutabilem vim contrariorum, sicut tentiae nihilum, ita incorporeo corpus esse contrarium et uidit similitudinem cuiusque rei in contrario esse non posse, quia uidelicet inmota rerum ratideat caecum, substantia sit simul et nihilum. Hic igitaceruum conpopulant hiemis memores tutoque reponunt, sic, homo hominis in conparationem inrationalium protoplasti lapse peccato, ne hieme fuga tua fiat, fidei calore et operis deuotione procures ac pariter intellegas formiculae et apiculae ingentes animos paruo corpore non includi. nihil enim magnum locale capitur exigua re locali, et paruum corpus atque ingens animus apiculae: non ergo capitur corpore, extra se igitur est. sed extra se nihil esse potest, est ergo totus in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ͣ ix itẽpars qͣ lib& pastiũ corporis ꝓpt̃iũ primogeniã nu¬
meri & unũ corpꝰerit & totĩdẽpastib c̃stabiti& ꝑ in de in
pastes secari poterit Modo tui ideris ut rũnã cũcuiꝰ lib&
anim antis unasitanima diuidi hȩcea dẽpossit utite
ñ ÷ in ear& discussionecaus aiq sua aptenaturatã clarest̃
ut obscurari potius disputatione uideant᷑ Constatigit᷑
omnẽ uitã nec localit̃ abscerea corpore. nec in corpore
uelut in loco eẽ nec localit̃ corpus accedere: Hic sicausa¬
liũ rationũ secr& arimareanĩ aduestas. lic& de forefixis
uiuentib animã sed ñ defore in corporeã uitã Atq ut
unũ aliqđ ex om̃i seminũ generedeligamꝰ granũ cestetri¬
tici qͥntesit magnitudinis scimꝰ : Eiusdẽ capacitatem
sui ad modũ molem &im᷑ Cuiꝰ siqd int̃nũ corporeũ ui¬
dere uelimꝰ scisso eodẽ nihilnisi tantũ candentis far

Expanded text:
ium corporis propter uim primigeniam numeri et unum corpus erit et totidem partibus constabit et perinde in partes secari poterit, modo tu uideris utrumnam, cum cuiuslibet animantis una sit anima, diuidi haec eadem possit, ut iterum non est in harum discussione causarum, quae suapte natura tam clarae sunt, ut obscurari potius disputatione uideantur. IIII. DE omnem uitam nec localiter abscedere a corpore nec in corpore uelut in loco esse nec localiter corpori accedere. Hic si causalium rationum secreta rimare, animaduertas licet defore fixis uiuentibus animam, sed non defore incorpoream uitam. atque ut unum aliquod ex omni seminum genere deligamus, granum certe tritici quantae sit magnitudinis scimus eiusdemque capacitate si admodum molem metimur. cuius si quid internum corporeum uidere uelimus, scisso eodem nihil . nisi tantum candentis far
Abbreviated transcription (Latin):
ditor apparuitutinunitateꝑ sone copulans utrãq naturam.
&solita s ublimar&in solitis. &in solita solitis tẽperar& Quder¬
h. ñ mirũ ds̃ faciti n omnib. creaturȩ motib nisi c̃su&udine
cotidianauiluissent : Deniq quã multausitata calcant᷑ que
c̃siderata stupent᷑. Si cutipsauis seminũ quos numeros. & quãt
uiuaces quã effica ces. quã latent̃ potentes quã in paruoma gna
molientes quisa d eatanimoquis ꝓmateloqo: Illeigit̃sibisi¬
nesemin eo perat ÷ hominẽ qui in rernatura s i neseminib: ope¬
rat᷑& semina Illem suo corporenumerostẽpoꝵm̃ surasq serua¬
uit &̧latũ qͥsi neulla suimutabilitate mutando c̃texordinẽ sȩ¬
culoꝵ Hocitreuitintẽ poreqđ coepit ex tẽpore. Verbũ a ũt¬
qđ in principio ꝑqđ facta s̃ tẽpora tẽpelegit quo susciper&
carnẽ ñ tẽporices sit ut uester& in carnẽ : Homoquippedõ
mac̃tẽ nunt maiora ñ credunt᷑ Red ditauita de functisideo

Expanded text:
diator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam, et solita sublimaret insolitis, et insolita solitis temperaren mirum deus facit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam multa usitata calcantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna molientes, quis adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum mensurasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt tempora, tempus elegit, quo susciperet carnem, non tempori cessit, ut uerteretur in carnem; homo quippe deo temnunt, maiora non credunt? reddita uita defunctis ideo
Abbreviated transcription (Latin):
munia o ali qđ̵ dicta brelatiuadicunt᷑ q̃ aliquando eadẽst̃
aliquando diuersa Eadẽscilic&cũ frat̃ refest᷑ ao fratrẽ amicus
ad amicũ uicinꝰ aduicinũ cognat᷑ad cognatũ & similia Iphis emĩ¬
qđ ÷isteadillũ hoc &isteadillũ. Diuers ast̃ autẽsicut pat̃ ad filiũ
filius ad patrẽ. Socerad genen generad socer. dominꝰ ad seruũ
illefilius autiste socer illegener autistedominꝰ illeseruus
Siaũt attendas quidquisq sit ad seipsũ ł inse ipso. hoo:¬

Expanded text:
ad aliquid dicta uel relatiua dicuntur, quae aliquando eadem sunt aliquando diuersa. eadem scilicet cum frater refertur ad fratrem, amicus ad amicum, uicinus ad uicinum, cognatus ad cognatum et si qua simi iste ad illum, hoc est ille ad istum. diuersa sunt autem sicut pater ad filium, filius ad patrem, socer ad generum, gener ad socerum, dominus ad seruum, ille filius aut iste socer ille gener aut iste dominus ille seruus; si autem adtendas, quid quisque sit ad se ipsum uel in se ipso, ho
Abbreviated transcription (Latin):
& causa subsistendi & ratio intellegendi & ordouiuendi
Quorũ triũ unũ ad naturalẽ alter ad rationalẽ. t estiũ ad mo¬
optimũ dm̃. sinequo nulla natura subsistit . nulla do etrina
instruit pullus usus expedit ipsequȩratur ubi nobis disesta
suntom̃a ipsecernat᷑ubin obi scestas t̃omã. ipsediligat᷑ub nobis

Expanded text:
et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; et causa subsistendi et ratio intellegendi et ordo uiuendi; quorum trium unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad mooptimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit: ipse quaeratur, ubi nobis seria sunt omnia; ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis
Abbreviated transcription (Latin):
accesserit: Igit triahec inseparabiliast̃ in corpore. sed mul¬
tomagis in anima & in diuidua suntin anima sed multo
magis in se. Et sicutnihilsin euno creatore. hoct ipsa trini¬
erit & numerabile &ponderabile Etom̃ i sanimaratio¬
nalis trib ipduidiuis. memoriã consilio uoluntate subsiste
quib capax ÷ m̃surȩ ponderis a numer i: Secund̃ hȩcder
sicorpuseã ipcorporea cesteñ caper&. Sicutcorpus &idui
dicaripossit & de cor porib iudicareñpossit Eninat
inites pecim̃ trinitatis corporib signasui imprimens anina¬
b. &iã notitiȩ tribuens illa formans ui sibilit̃. has intellig¬
bilit̃ Cũ ergo nihil substantia absentia capiat &nihil
inuestigatio trinitatis quanta ÷ in anima hoc tinimagine
trinitatis. Etitẽcumtanta sit inimagine quanta ÷ im psatri¬
ẽẽ m̃ suras. uello calia pondera: uel pastiũ spatia sedillud ab ea
ꝑcipi qđ nedocus capit. nec pondus mou& necdiuisi ominuit:¬

Expanded text:
accesserit. Igitur tria haec inseparabilia sunt in corpore, sed multo magis in anima; et individua sunt in anima, sed multo magis in se, et sicut nihil sine uno creatore, hoc est ipsa trinierit et numerabile et ponderabile et omnis anima rationalis tribus indiuiduis, memoria consilio uoluntate subsistit, quibus capax est mensurae ponderis et numeri, secundum haec de si corpus esset, incorporea certe non caperet, sicut corpus etiam judicari posset et de corporibus judicare non posset. Permanat unitae specimen Trinitatis, corporibus signa sui imprimens, animabus etiam notitiam tribuens: illa formans visibiliter, has intelligibiliter. Cum ergo nihil substantia nisi absentia capiat, et nihil in vestigio Trinitatis, quanta est in anima, hoc est in imagine Trinitatis; et item cum tanta sit in imagine, quanta est in ipsa Triesse mensuras uel localia pondera uel partium spatia, sed illud ab ea percipi, quod nec locus capit nec pondus mouet nec diuisio minuit
Abbreviated transcription (Latin):
ii litterato ł in negotiopublico ł qͣndo utrũq uicib agit᷑
uiuere & in app&endo bonifine qͦ fihamobeaterrare:
cunctation eacademicoꝵ deuestitu & uituernicoꝵ d&ribi ui¬
tȩgenerib: otioso actuoso. exutroq modificato qͣ rnulla ÷
in qͣ debonoꝵ &maloꝵ finibi disputat᷑ : Pinde quõ marcͥuar¬
rohas .iiiͦiͬ. adhibens differentias id ÷ exuitas ociali exacha¬
demicis nouis. excynicis. existo uitȩgenere triꝑtito ad
motis eis õnib quõ desectando sũ mobono nullã inferuñ
uerã c&ãs falsas ostendatẽ ereuestit᷑. Nã remato illo triꝑ¬

Expanded text:
umque uicibus agitur, umque uicibus agitur, uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad motis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo triper
Abbreviated transcription (Latin):
tudi necrnicoꝵ ñ q̃ rit᷑qs nã sit finisboni sed utrxin illo
habitu & c̃su&ludinesituiuendũ eiqͥuerx sec tat᷑bonũ qđͣ¬
lib& eiuerxuideat᷑ eẽ atq sec tandũ. Deniq fuerqͥ cũdi¬
uersa sequerent᷑ bona finalia aliiuistutẽ alii uolupta¬
tẽ eundẽ tam̃ habitũ &c̃su&ud in ẽ tenebant ex qͣ rni¬
ci appellabant᷑ itaillud quicqd ÷ unde philo sophici¬
nicidiscernunt᷑ ac&eris. a deligendũ actenendũ bonũ
qͦ beatifierent utiq nilualebat. Nã sialiqdad hocint᷑¬
lis uite generib uno scilic& ñ segnit̃ sed in c̃tẽplatione ł
inqͥ sitione ueritatis otioso. altero ingerendis reb: hum¬
nis negatioso Testio exutroq generetẽperato cũ q̃rit᷑
qđ hons itpotius eligendũ. ñ finis boni hab̵ ẽtro uer¬
siã sedqd hortriũ difficultatẽ ł facilitatẽ afferat. ad
c̃seq ñdũ tr&inendũ finẽ boni in ista q̃stiomeuersat᷑¬
ꝑ inis itbonicũ ad eũ qͥsq ꝑuenerit. ꝓtinꝰ beatũ fac̃ Inotio¬

Expanded text:
uaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc intelis vitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione vel inquisitione veritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controversiam; sed quid horum trium difficultatem vel facilitatem afferat ad consequendum vel retinendum finem boni, id in ista quaestione versatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque pervenerit
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent si cut gaud & suo Itẽcũ q̃ ritꝰdeachademeis no¬
eas babe ed ebeamꝰ p̃ q̃rit̃ qud in bonifinesectndastias
deipsius boniueritate qđ sectandũ uid& ut rsit nense
dubitandũ hoc ÷utid planius eloqͣrittrxita sectandũsit
uit qͥ sectat᷑ dicate ẽ uerũ anita ut qͥsectat᷑ dicit uerũ si¬
bi uideri &iãsi fostes it falsũ T qm̃ utq sect& unũ atq idẽ

Expanded text:
gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nogaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis noeas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit fa
Abbreviated transcription (Latin):
demicis nouis qͥb incesta st̃omã Qđ philo sophiȩgenꝰ
carere arbitret᷑. Longũ ÷ ꝑomã de monstrare nectam̃
om̃i ex pasteres omitenda ÷ Remo u& ergo pͥusillas
om̃s differentias q̃ numex multiplicauere sectar&.
qͦs id eo remouendas putat. qd ñ meis ÷ finis boni Neq:
it existimat ullã philo sephiȩ sectã eẽ dicendã q̃ ñ eo
distat ac&leris. qđ diuersos habeat fines bonoꝵ &
di nisi utbeatꝰsit: Qđ aut beatũ fac̃ ipse ÷ finis boni
Nulla tigit᷑ taus aphilosephandi nisi finis boni Quã ob
rẽq̃ nullũ boni finẽ sectat᷑ nulla philo sophie secta di¬
enti. ut sũ mũ bonũ qͥ sithom obeat : ita uelit & cur&
amie suiqũ ẽ ad modũ suũ ansuȩ tantũmͦꝰ beatitudinii
causa faci&: Quicqd fac̃ ñ deipso sũ mobono q̃stio i
sed deas sum̃ do ł ñ assum̃do socio ad huiꝰ pasticipatio¬
neboni. ñ ꝓpt̃seip sũ sed ꝓpt̃ eundẽ sociũ utcibonorta

Expanded text:
demicis novis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus demicis novis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare: nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum di, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosoprem, quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita
Abbreviated transcription (Latin):
tantꝰ Rursus ql unã quãq istarXLNiii. fectarũ po¬
test qͥsq seqͥ habitu c& droꝵphilosophoꝵ Itẽq alius
potest habituernicoꝵ Ex hac&iã differentia dupli
itatueri hominesposst̃ atq sectar utaetotiosã
diligantuitã sicut hi qͥ tantũ mͦstudis doctrine
uacareuo luer̃ atq ualuer̃. aut negotios assicinhi
qͥ cũ philos apharent᷑ tam̃ ãm inistrationereiub:¬
licȩ regendisq reb. humanis occupatis simi fuert̃ :
aut exutroqi genero tẽperatã. sicuthi qͥpastĩ erudi¬
tootio pastĩ necessario negotio alt̃nantia. uitesuȩ
tẽpora tribuer̃ : ꝓpt̃ has differentias potesteliã
deposui sententias eiꝰ meis explicans uerbis. Quomͦ
in refutatis c&eris. iinã eligat quã uultẽẽ achademicoꝵ
u&ler qͦ saplatone institutꝰ. usq ad polemonẽqͥ ab illo¬
qͣsti eiꝰ scholãtenuit q̃ achademi adicta÷. habuisse. cer¬
tado gmata uultuideri Etobhoc distinguit ab acha¬

Expanded text:
ctarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam de posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usqquartus ejus scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata vult videri; et ob hoc distinguit ab Aca
Abbreviated transcription (Latin):
rato .IIͦIͦI. ẽe q̃dã quȩ homines sine magistrosineul¬
lo doctrinea dminiculo sinein dustriat ast euiuen¬
di quȩ ui st dicit᷑ & ꝓculdubio discit᷑ Velut natura¬
lit̃ app&unt. autuo luptatẽ q̃ delectabilit̃ mou&ur
corporis sensus. autqui&lẽ qͦ fitutnullã molestiã cor¬
poris qͥsq. patiat᷑. aututrãq: quã tam̃ unonom̃e uo¬
luptatis eprcurꝰ appellat Autuniuers alit̃ prima

Expanded text:
rato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ulrato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis E
Abbreviated transcription (Latin):
ni reconati sunti quid efficiat hominẽ beactũ. Ilud
sunt e&era ipsũ autẽ ꝓpt̃ seipsũ. Finẽ boniergonunc
dicimus ñ quo consumat᷑ut ñ sit. sed quoꝑficiatur
utplenũ sit : Et finẽ mali ñ quo eẽ desinat. sed quo
usq nocendo ꝑducat Fi nes itaq: isti st̃ sũmũ bonũ
& sũ mũmalũ. Dequib: inueniendis atq in hacuita
sũ mobono adipiscendo uitando autẽ sũ mom alo.
multũ sicut dixi labor a ueruntqͥ studiũ sapientiȩ
in sȩculihuiꝰ uanitate ꝓfessi st̃. Nec tam̃ eos quã uis
diuersis er antes modis. naturelimes intantũ abiti¬
mere ueritatis deui areꝑmisit. ut ñ alii in anim
ome seltan marcus uarro in libro dephilo sopha
scrutataduestitiutad ẽsboC VIͦI. sectus. sique iam
ẽen sed q̃ eẽpossent ad hibens qͣ sdã differendais
facillim eꝑ uenir& Qđ ut breuit̃ ostendã in deppos¬
t&l incipiã qđ ipsead uestit & posuitinlibromeno¬

Expanded text:
nire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud nire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem boni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, one sectarum Marcus Varro in libro de philosophia scrutatus aduertit, ut ad ducentas octsdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memo
Abbreviated transcription (Latin):
nfalsi s aut̃ sententiis conexionis ueritas : istomͦ. faciamꝰ aliquẽ concessisse su
nunal: est coclea uocẽ habet hoc c̃ cesso cũ ꝓbatũ fuerit uocẽ codeã ñ hab e qũi
consequenti ablato illud qđ p̃ceđ aufert᷑ concludit᷑ nonẽe animal codeam quȩ se-
quentia falsa : sed ex conce sõ falso uera concdusionisconexio. Verita sitaq senten¬
tiȩ ꝑseipsa ualet ueritas aut̃ conexionisei : cũ quo aat᷑ opinione ł confessione c̃sift
tia poscit argumenta mostalium. quib. sibi ipsi
bectitudinẽ facere iphuius uitȩ infelicitate moli¬
tisunti utabeprũ reb. uanis spes nrã quid diffe¬
rar quãds̃ nobis dedit & res ipsa hoc ÷ uera beatitu¬
doquãd ab itnontantũ auctoritatediuin a. sed ad¬
hibita &liã ratione qualẽ ꝓpt̃ infideles possumus
adhibereclarescat. Definib enĩ bonoꝵ &maloꝵ
multa & multi ꝑlicit̃ int̃sephilo sophi disputarunt
Iuã questionẽ maxima intentione uersantes. inue¬

Expanded text:
in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequententia falsa est, sed ex concetiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consisttitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inue
Abbreviated transcription (Latin):
genus Hȩcigit᷑ . iiii. id ÷ uoluptas quies ut r&q: pri¬
mȩnaturȩ. ita st̃ in nob ut ł uist quã postea doctri¬
nain serit ꝓpt̃ hȩc appelenda sit. autista ꝓpt̃ustutẽ.
monstrauero difficile ñ eritid in e&eris inuenire
Cũergo uoluptas omporis. animiuistuti aut subdit᷑.
autp̃ festi autiungit᷑ triꝑtita uariat᷑ diuersitate secta rx
S ubdit᷑ aũtiu istuti qͣndo in usũ uistutisassumit᷑
Etin&qͥ ppeadiustutis officiũ & ui uere patriȩ. & ꝓpt̃
patriã filios ꝓcreare: Quoꝵ neutr fieripotest sine

Expanded text:
uies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, monstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuerepatriam filios procreare: quorum neutrum fieri potest sine
Abbreviated transcription (Latin):
dã ł c̃seruandã corporis uoluꝑtatẽ : Quȩuita deformis :
qͥdẽ qͥppeubiuist seruit demine uo luptati quã uis
nullamodo hȩc dicendasituist sed tam̃ &iã i sta horri¬
bqł t̃pitudo habuitqͦsdã ꝑhilos ophos ꝑatronos & de¬
fensores suos. Uistuti porro uoluꝑtas iungit᷑
tuti tres sectas facit. itaqͥ es itautrũq: Ita ꝓmenatu¬
rȩ alias t̃nas inueniunt᷑ efficere : ꝓuari& ateqͥ ppe
humanarRopinionũ uistuti aliq ndo subdunt᷑ aliqͥn¬
do p̃fer̃t᷑ aliqͣndo iungunt᷑ acsi adduodenariũ
sectar numer ꝑuenit᷑. Sed isteq̃qnumerꝰ duplicat᷑

Expanded text:
is uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, tuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectar
Abbreviated transcription (Latin):
deo definireutrũ aliqͥspiritꝰ el em̃toaerio corporati.
nã hoc ȩlem̃tũ &iã cũ agitat᷑ flabiello sensucor porista¬
ctuq sentit᷑ pos sint&iã hancfatilibidinẽ . irt quo mo¬
doposst̃sentientib feminismisceont᷑. Qr̃ tam̃ angelos¬

Expanded text:
deo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati deo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque sentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tam
Abbreviated transcription (Latin):
sideriis angiłumei Cũ nuo luntas caloris carnis c̃sentit
urit᷑ : Nã desideria pati& ñ uinci illustris uiri ÷ & ꝑfe
cti Cũ fintigit᷑ multarũ libidines rerũ. &cũ libido
dicit᷑neq cuiꝰ rei libi dositaddit᷑ p̃ fereas sol& animo
occurrerenisi illa qua obscenȩ ꝓastes corporis excitan¬
t᷑ Hȩc sibi ñ solũ totũ corpꝰ nec solũ extrinsecus ue¬
rũ &liã intrinsecusiundi cat. totũq cõmoueho¬
minẽ . animi simul affectucũ carnis app&tu con¬
uncto atii. ꝑmixto ut eauo luptus sequat᷑ quam a¬
ior in corporis uoluptatib nullat᷑ Itaut mom̃oip¬
sotẽ poris qͦ ad eiꝰ ꝑuenit᷑ extremũ peneom̃ is acies &
dedubitandũñ ÷ audissec̃ firmant siluanos & pa¬
nes. quos uulgo in cubos uocantim ꝓbosseextitis se
nes qͦs dusios gallinuncupant assiduehanc in mundi¬
tiã & tẽptaree Cefficere plures talesq. assue ueranti ue
hoo negare imprudentiȩ uideat᷑ Mon hincaluqid au¬

Expanded text:
i, cum enim voluntas calori carnis consentit, uritur; nam desideria pati, et non vinci illustris viri etur sint multarum libidines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et de dubitandum non esset, audisse confirmant, Siluanos et Panes, quos uulgo incubos uocant, inprobos saepe extitisse m quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid au