comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliis solemꝰ audire: sed nc̃ ꝑsupra¬
dictũ frẽm plura & testatiora cog̃.¬
nouimꝰ. Porro aut̃ de pudicitia
conuigali ut eã quoq inte lauda.¬
re & amare possimꝰ. quid audiremꝰ.
nisi ab illo interiore familiari tuo.
qui uitã tuã non in suꝑficie sed
plenuis nosset : De hoc itaq tuo
bono d̃ĩ dono: me quoq delectat
familiarius & aliquanto diutius
loqui tecũ. Scio me non eẽ oneri
tibi. si aliquid ꝓximũ mitto: qđ
legendo diutus sis nob̾cũ. Nam
& hoc cõperi qđ int̾ tuas multas
magnasq curas facile ac libenter
legãs : nr̃isq opusculis etiã quȩ
ad alios conscripsimus si qua in
manꝰ tuas uenire potuerint. ad¬
modũ delecteris. Quantomag̃
qđ ad te scribit᷑ ubi tãqꝗͣ reuera¬
p̃sentiloquar & aduertere dignaris
attentius: & acciꝑe ꝗratius. Ab hac
gͦ epła ꝑge ad librũ quemsimul
misi: qui tuȩ reuerentię & con.¬
scriptus sit. & cur ad te potissimũ

Expanded text:
aliis solemus audire; sed nunc ea per supraaliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquaesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac ergo epistula perge ad librum, quem simul misi, qui tuae reuerentiae et cur conscriptus sit et cur ad te potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
dñe illustris & merito p̾stantissi.¬
me atq in xp̃i dilectione Rm̃e
fili. Laudes itaq tuas in xp̃o. siue
magis inte laudes xp̃i. uide quid
michi delectationis & letitiȩ fuit
audire ab illo qui nec fallere me
possit ꝓpt̃ fidẽ suã. & eas ignorare
ñ posset ꝓpt̾ amicitiã tuã. Sed alia
& ab aliis. ⁊ si non tã multa uel
certa. uerũ tam̃ auduumꝰ. fides
tua quã sit sana & catholica. quã
pia expectatio futuroꝵ. quȩ dei
fr̃mq dilectio. quã ñ suꝑbe sa¬
pias in excelsis honorib. nec sꝑes
in incerto diuitiarũ. sed in dõ uiuo.
& diuessis in oꝑib bonis quã sit
domꝰ tua requies solatiũq scõrum
⁊ t̾ror impioꝵ. quanta tibi cura
sit ne quis induatur m̃bris xp̃i
cooꝑtus uelamine nominis xp̃i.
siue inueterib eiꝰ siue in recentioribꝰ
inimicis. quãq sis eorundẽ inimi¬
coꝵ saluti ꝓuidus. infestus errori.
Nec atq huiꝰmodi ut dixi & ab

Expanded text:
domine inlustris et merito praestantissidomine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. Laudes itaque tuas in Christo, siue magis in te laudes Christi, uide quid mihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab
Abbreviated transcription (Latin):
illustri & merito
p̾stantissimo atq
in xp̃i dilectione
Roio filio ualerio:
angustinꝰ in dño
salutẽ. Cum dui moleste hab̾em
qđ aliquotiens scripserim & nulla
tuȩ sublimitatis rescripta me-¬
ruerim: repente epłas tres tuȩ
benignitatis accepi. unã non ad
me solũ datã ꝑ coepiscopũ meũ
iundibilẽ: & non longe post ꝑ
conprb̃m firmũ duds. Qui uir
sc̃s nobisq ut ab illo scire potiusti
familiarissima caritate coniun.¬
ctus. multa nobiscũ de tua excel-¬
lentia colloquendo & ueraciter
insinuando qualẽ te in xp̃i uisce¬
rib nouerit: ñ solũ eas quas me.¬
moratꝰ eb̃s uł quas ipse attulit.
sed etiã illas quas ñ accepisse nos¬
querebam᷑ litt̾as uicit. Et id̾o de
te narratio eiꝰ suauior erat nobis.
quia ea dicebat quȩ ipse ñpossis
neq me inquirente rescribere .
ne tuaꝵ laudũ qđ scã scriptura
ꝓhibet fieres p̃dicator. Quãquã
& ego uerear hȩc ad te scribere.
ne suspicionẽ adulantis incurrã:

Expanded text:
merito praestantissimo atque in Christi dilectione carissimo filio Valerio Augustinus in domino salutem. Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis accepi: unam non ad me solum datam per coepiscopum meum Vindemialem et non longe post per conpresbyterum Firmum duas, qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non posses ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram,
Abbreviated transcription (Latin):
ISIT HOMO DETERIOR
aut in ipso causa est. aut in
alio aliquo. aut in nichilo. Si in
nichilo: nulla causa ẽ. Aut si
ita accipitur in nichilo. qđ homo
ex nichilo factꝰ ẽ. uł ex his quȩ
ex nichilo facta sunt. rursũ in
ipso erit causa. qđ eiꝰ quasi mate.¬
ries ẽ nichilũ. si in alio aliquo
utrũ indo an in alio quolibet
homine: an in eo qđ neq ds̃. neq
homo sit. sed ñ in dõ. Bonorũ
enĩ. ds̃ causa ẽ. Si ergo in homi¬
ne aut ui. aut suasione. sed ui
nullo modo: ne sit do ualentior.
Siquidẽ ds̃ ita optime hominẽ
fecit: ut si uellet manere optimꝰ.
nullo resistente impediretur
Suasione aut̃ alteriꝰ hominis si
concedimꝰ hominẽ deprauari:
rursũ quȩrendũ erit suasor
ipse a quo deprauatꝰ sit. Non eñĩ
potest prauus ñ ẽẽ. taliũ suasor.
Restat nescio quid qđ nec homo
nec ds̃ sit : sed tam̃ hoc quic quid
ẽ. aut uĩ intulit. aut suasit. De
ui hoc respondet᷑ qđ supra. De
suasione aut̃ quicquid ẽ: qͥa sua¬

Expanded text:
sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia sua
Abbreviated transcription (Latin):
potes uidere discussis: credimus
⁊ sꝑamus ñ solũ tenuitatẽ nrãm¬
ex disputationũ tuarũ p̃sidio robo.¬
randã: sed etiã ipsos quos meritis
itq honorib claros caligo istius
opinionis obscurat. defecatissimũ
lum̃ grẽ recepturos. Nã unũ eorũ
p̃cipũȩ auctoritatis & spiritalium
studioꝵ uirũ scm̃ hilariũ arelaten¬
sem ep̃m. sciat beatitudo tua admi¬
ratorẽ sectatorẽq in aliis omnib
tuȩ eẽ doctrinȩ. Ꝙ̾ de hoc quod in
querelã traiciã pridẽ apud sc̃itatẽ
tuã sensũ suũ ꝑ litteras uelle con¬
ferre. Sed quia utrũ hoc facturus.
aut quo fine sit facturꝰ incertũ est.
& om̃ium nr̃m fatigatio ꝓuidente
hoc p̃senti scło di grã intuȩ cari.¬
tatis ⁊ scientię uigore spirat: ad de
eruditionẽ humilib. adde increpa¬
tionẽ suꝑbis. Necessariũ ⁊ utile. ẽ.
etiã quȩ scripta st̃ scribere. ne leue
existimetur qđ ñ frequent̃ arguit᷑.

Expanded text:
potes uidere, discussis credimus potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nichil sit quoꝵcũq negotioꝵ qd
ñscientia diuina p̃uenerit: ita n¬
chil sit boni qđ in nr̃am participat.¬
onẽ ñ deo auctore defluxerit.
Postremo quẽadmodũ per hanc
p̾dicationẽ ꝓpositi dĩ quo fideles
fiunt qui p̃ordinati st̃ ad uitam
ȩt̃nã. nemo eoꝵ qui cohortandi
sunt impediat᷑: Nec occasionẽ ne.¬
gligentiȩ habeant: si se p̃destinatos
ẽẽ desperent. Illud etiã qualiter
diluatur quesumꝰ patient̃ insipi.¬
entiã nr̃am ferendo demonstres.
qđ retractatis priorũ dehac re opi¬
monib pene om̃iũ par inuenit᷑
⁊ una sententia: qua ꝓpositũ et
p̃destinationẽ di scđ̾m p̾scientiam
recepert᷑. ut obhoc ds̃ alios uasa
honoris. alios contumeliȩ fecers.
quia finẽ unius cuiꝰq p̃uderit.
sub ipso grẽ adiutorio in qua futu¬
rus eẽt uoluntate ⁊ actione pre.¬
scierit. Quib om̃ib enodatis:
multis insuꝑ quȩ altiore intuttu
ad causã hanc ꝑtinentia magis

Expanded text:
nihil sit quorumcumque negotiorum, quod nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; postremo. quem ad modum per hanc praedicationem propositi dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad uitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur nec occasionem neglegentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeuiderit et, sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ : Ut quȩ in istis questionib
obscuriara ⁊ ad ꝑcipiendũ diffici¬
liora sunt: quã lucidissimis expo¬
sitionib digneris aꝑire. Ac pri-¬
mũ quia pͦleriq non putant
xp̃ianã fidẽ hac dissensione uio¬
lari : qͣntũ periouli sit in eoꝵ
ꝑsuasione patefacias. Deinde
quomodo ꝑistã pre operantem
& cooꝑantẽ grãm liberũ ñ impe¬
diatur arbitriũ. tũ utrũ p̾scien¬
tia dĩ itascđm ꝓpositũ maneat:
ut ea ipsa que sunt ꝓposita. sint
accipienda p̾scita. an ꝑ genera
causarũ ⁊ species ꝑsonarũ ista uari¬
ent᷑: ut quia diuersȩ sunt uocatio.¬
nes. in his qui nichil oꝑari saluantur.
quasi solũ dĩ ꝓpositũ uideat᷑ existere.
inhis aut̃ qui aliquid boni acturi st̃
per p̾scientiã possit stare ꝓpositũ.
An uero uniformit̃ licet diuidi pre¬
scientia a ꝓposito tẽporali distincti.¬
one ñ possit: p̃scientia tam̃ quoilã
ordine sit subnixa ꝓposito. Et sicut

Expanded text:
tuae, ut, quae in istis quaestionibus tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter paucos ꝑfectę grẽ intrepi¬
dos amatorẽs tanto suꝑiorũ
disputationib ausus. ẽ. contraire.
Ex quo ñ solũ his qui eos audiunt.
uerũ etiã ipsis qͥ audiunt᷑ cũ digni¬
tatib creuit periculũ. dũ ⁊ multos
reuerentia eoꝵ aut in utili cohibet
silentio: aut incurioso ducit assensu.
Et saluberrimũ ipsis uidet᷑: quod
pene nullius contradictione repre¬
hendit᷑. Unde si inistis pelagiane
reliquiis prauitatis. ñ medioeris
uirulentiȩ fibra nutrit᷑. si pͥncipi¬
um salutis male in homine collo.¬
catur. si diuinȩ uoluntati impie
uoluntas humana ꝑfert᷑. ut ido
quis adiuuet᷑ quia uoluit. ñ ideo
quia adiuuat᷑ uelit: si originalit̾
malus receptionẽ boni ñ a sũmo
bono sed a semet ipso inchoare
male credit᷑. si ñ aliunde do place.¬
tur. nͥ ex eo qđ ipse donauerit.
tribue nob̾ in hac causa papabea.¬
tissime pat̾ optie qͣntũ iuuan¬
te dño potes diligentiã pietatis

Expanded text:
praeter paucos perfectae gratiae intrepipraeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores tanto superiorum disputationibus ausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
Itadeniũ eñi posse unũ quemq
ad correptionẽ aut ad ꝓfectum
uocari : si sciat se sua diligentia
bonũ eẽ posse. ⁊ lib̾tatẽ suã obhoc
di auxilio iiuandã. si quod ds
mandat elegerit. ac sic cũ in his
qui tempꝰ accepert̃ lib̾ȩ uolunta¬
tis duo sint quȩ humanã oꝑent᷑
salutẽ. di scilicae grã & hominis
oboedientia: priorẽ uolunt obe¬
dientiã eẽ quã grãm: ut initiũ
salutis ex eo qui saluat᷑. ñ ex eo
credendũ sit stare qui saluat.
Et uoluntas hominis diuinę gr̃e
sibi pariat opẽ : ñ grã sibi huma¬
nã subiciat uoluntãtẽ. Qđ cũ
ꝑ uersissimũ eẽ reuelante dei
misodia ⁊ instruente nos tuabea¬
titudine nouerimꝰ: possumus
quidẽ ad ñ credendũ ẽẽ constan¬
tes. sed ad auctoritatem talia
sentientiũ si sumꝰ pares: Quia
multũ nos ⁊ uitȩ meritis ante.¬
cellunt: & aliqui eoꝵ adepto
nuꝑ sũmi sacerdotii honore suꝑ¬
eminent: Nec facile quisquam

Expanded text:
ita demum enim posse unumquemque ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, quod deus mandat, elegerit. ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae uoluntatis, duo sint, quae humanam operentur salutem, dei scilicet gratia et hominis oboedientia, priorem uolunt oboedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui saluatur, non ex eo credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia et instruente nos tua beatitudine nouerimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares, quia multum nos et uitae meritis antecellunt et aliqui eorum adepto nuper summi sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dõ sponte crediderint. ⁊ auxiliũ
grȩ̃ merito credulitatis acceꝑint.
in istã uero talis grẽ p̃dicationẽ.
hi quoꝵ contͣdictione offendim᷑
cũ prius meliora sentirent: ideo
se uel maxime contulert̃. quia si
ꝓfiterent᷑ ab ea onũa bona meri¬
da p̃ueniri. ⁊ ab ipsa ut possint
ẽẽ donari: necessitate concede.¬
rent dm̃ scđm ꝓpositũ ⁊ consi¬
liũ uoluntatis suȩ occulto iudi¬
cio ⁊ oꝑe manifesto. aliud uas
condere inhonorẽ. aliud in con¬
tumeliã. quia nemo nͥ ꝑ grãm
iustificet᷑: & nemo nͥ in preuari¬
catione nascatur. Sed resugiunt
istud fateri. diuiuoq assoribere
oꝑi. scõꝵ merita formidant. Neo
adquiescunt p̾destinatũ electoꝵ
nunierũ nec augeri posse nec
minui: ne locũ apud infideles ac
negligentes cohortantiũ incitam̃ta
ñ habeant: ac suꝑflua sit industriȩ
ac laboris inductio. cuiꝰ studium
cessante electione frustrandũ sit.

Expanded text:
qui Deo sponte crediderint, et auxilium qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. In istam vero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt, quia si profiterentur ab ea omnia bona merita praeveniri, et ab ipsa ut possint esse, donari, necessitate concederent Deum secundum propositum et consilium voluntatis suae, occulto judicio, et opere manifesto, aliud vas condere in honorem, aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit;
Abbreviated transcription (Latin):
uiderit magnã.⁊ qui quondã
ñ popłs. nunc aut̃ popłs dĩ sit
& quoꝵ aliquando ñ misertus
ẽ. nunc aut̃e misereat᷑. Preui¬
sos inqui unt a dño credituros.
⁊ ad unã quãq gentẽ ita dispe¬
sata tẽpora ac munsteria ma¬
gistroꝵ exortura erat bonarũ¬
credulitas uoluntatũ. Nec uacilla.¬
re illud qđ as om̃s homines uelit
saluos fieri ⁊ in agnitionẽ ueritatis
uenire. qͣndo quidẽ in excusabiles
sint qui & ad umus ueri di cultũ¬
potuerunt instrui intelligentia
naturali. & euangłiũ idõ ñ audie¬
rint: quia nec fuerint recepturi.
Pro uniuerso aut̃ humano gene
none sanguinis eiꝰ exceptũ etiã¬
si omnẽ hanc uitã alienissuna ab
eom̃te ꝑtranseat: Quia ad om̃s
homines ꝑtineat diuinȩ misceđie
sacram̃tũ. quo ido plurimi non
renouent᷑: quia qđ nec renouari
uelle habeant p̃noscant᷑. Itaq
uitã ȩt̃nã. Quantũ aut̃ ad arbi.¬
trii lib̾tatẽ : ab his eã app̃hendi

Expanded text:
quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarucredulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius ueri dpotuerint instrui intelligentia naturali, et Evangelium ideo non audierint, quia nec fuerint recepturi. 6. Pro universo autem humano genertione sanguinis ejus exceptum, etiamsi omnem hanc vitam alienissima ab eo mente pertranseat; quia ad omnes homines pertineat divinae misericordiae Sacramentum: quo ideo plurimi non renoventur, quia quod nec renovari velle habeant, praenoscantur. Itaque, vitam aeternam; quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam apprehendi,
Abbreviated transcription (Latin):
debitores: tales aiunt perdi.
talesq saluari: quales futuros
illos in annis maorib. si ad actiuã
seruarent᷑ ȩtatẽ scientia diuina
p̃uiderit. Nec considerant se gra¬
tiã di quã comitẽ ñ p̃uiã huma¬
norũ uolunt ẽẽ meritoꝵ. etiam
illis uoluntatib sub dere : quas
ab ea scdm suã phantasiã ñ negant
eẽ p̃uentas. sed in tantũ quib cũ q
cõmenticiis meritis electionẽ di
subiciunt: ut quia p̃terita non
extant. futura quȩ sĩ sint futura
confingãt. Nouoq apud illos
absurditatis genere: ⁊ ñ agenda
p̃scita sint. ⁊ pscita ñ acta sint.
Hanc sane de humanis meritis
p̾scientiã di scđm quã gr̃ã uocan.¬
tis operet᷑: multo sibi rationa.¬
bilius uident᷑ astruere. cũ ad
earũ nationũ contẽplationem
uenitur quȩ uł in p̃teritis scłis
dimisse sunt ingredi uias suas.
uł nunc quoq ãdhuc in ueteris
ignorantiȩ impietate depereui
nec ulla eis aut legis aut euan.¬

Expanded text:
debitores, tales aiunt perdi debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei, secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euan
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates: qui ex lib̾o arbitrio
aut faciant quȩ iubent᷑. aut ne¬
gligant. Et consequens putant
ut quia p̃uaricator id̾o dr̃ ñ
oboedisse quia noluit. fidelis
quoq ñ dubitet᷑ ob hoc deuotꝰ
fuisse quia uoluit. Et quantũ
quisq ad malũ tantũ habeat
facultatis ad bonũ. Pariq mo-¬
mento ammũ se uel ad uitia
uł adiurtutes mouere. Quẽ
bona appetentẽ. grã di foueat:
mala sectantẽ dampnatio ius¬
ta suscipiat. Cũq int̾hȩc in¬
numerabiliũ illis multitudo
obicitur paruuloꝵ : qui utiq
excepto originali peccato sub
quo om̃s homines similit̃ iN
primi hominis dãpnatione nas¬
cunt᷑. nullas adhuc habentes
uoluntates. nullas ꝓprias actio¬
nes. Non sine iudicio di secer¬
nunt᷑. ut ante discretionẽ bo-¬
ni ac mali de usu uitȩ istius
auferendi : alii ꝑ regeneratio¬
nẽ int̾ cȩlestis regmꝰ assuman¬
tur heredes. alii sine baptis mõ
int̾ mortis ꝑpetuȩ transeant

Expanded text:
uoluntates, qui ex libero arbitrio uoluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant, quae iubentur, aut neglegant. et consequens putant, ut, quia praeuaricator ideo dicitur non oboedisse, quia noluit, fidelis quoque non dubitetur ob hoc deuotus fuisse, quia uoluit, et quantum quisque ad malum tantum habeat facultatis ad bonum parique momento animum se uel ad uitia uel ad uirtutes mouere, quem bona adpetentem gratia dei foueat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo obicitnr paruulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes uoluntates, nullas proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante discretionem boni ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant
Abbreviated transcription (Latin):
suã dirigere uoluntatẽ: Atq ad
hauc grãm qua inxp̃o renascim᷑
ꝑuenire ꝑ naturalẽ scilioet facul¬
tatẽ petendo querendo pulsan¬
do: Ut id̾o accipiat. ido inueniat.
ido introeat: quia bono nature
bene usus ad istã saluantẽ grãm
initialis grẽ ope meruerit ꝑue¬
nire. Propositũ aut̃ uocantis
gre in hoc om̃ino definiunt:
qđ ds̃ constituerit nullum in
regnũ suũ nisi ꝑ sacram̃tũ rege¬
nerationis assumere. ⁊ ad hoc sa¬
lutis donũ om̃s homines uniuer¬
salit̃ siue ꝑ naturalẽ siue per
scriptã legẽ. siue ꝑ euangłicam
pdicationẽ uocari. Ut &e qui
uoluerint fiant filii di: & in ex¬
cusabiles sint qui fideles nolus.¬
rint. Quia iustitia dĩ in eofit.
ut qui ñ crediderint pereant.
bonitas in eo appareat si neminẽ
repellat a uita. sed indifferenter
uniuersos uelit saluos fieri: ⁊ in
agnitionẽ ueritatis uenire. lam
hic ꝓferunt testimonia quib di¬
uinarũ scripturaꝵ cohortatio
ad oboediendũ incitat hominum

Expanded text:
em atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, peruenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat. ideo inueniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus ad istam saluantem gratiam initialis gratiae ope meruerit peruenire. propositum autem uocantis gratiae in hoc omnino definiunt, quod deus constituerit nullum in regnum suum nisi per sacramentum regenerationis adsumere et ad hoc salutis donum omnes homines uniuersaliter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum
Abbreviated transcription (Latin):
manifestationẽ diuinȩ grẽ p̃ue.¬
nientis electoꝵ merita ꝓferunt᷑:
a nullo unquã ȩccłasticoꝵ ita ẽẽ
intellecta. ut nunc sentiuntur
affirmant. Cũq ut ipsi ea expo¬
nunt scđm quoꝵ ueluit sensa
deposcimꝰ: nichil se ꝓfitent᷑ in ue¬
nisse quod placeat. Et de his tace¬
ri exigunt : quoꝵ altitudinem
nullus attigerit. Eo postremo ꝑ¬
iucatia totã descendit: ut fidem̃
nr̃am ȩdificationi audientium
contrariã eẽ defimant. Ac sic etiã¬
si uera sit ñ ꝓmendã. quia ⁊ ꝑniciose
ñ recipienda tradant᷑. ⁊ nullo peri¬
culo quȩ intelligi nequeant conti¬
ceant᷑. Quidã uero hoꝵ in tantum
a pelagianis semitis ñ declinant.
ut cũ ad c̃fitendã eã xp̃i grãm
quȩ om̃ia pueniat merita humana
cogant᷑. ne si meritis reddit᷑ frus¬
trã grã nominet᷑. ad conditionẽ
hanc uelint uniuscuiꝰq hominis
ꝑtiuere. inqua eũ nichil prius
merentẽ quia nec existentẽ libi

Expanded text:
manifestationem divinae gratiae praevemanifestationem divinae gratiae praevenientis electorum merita proferuntur, a nullo unquam ecclesiasticorum ita esse intellecta, ut nunc sentiuntur, affirmant. Cumque ut ipsi ea exponant secundum quorum velint sensa, deposcimus, nihil se profitentur invenisse quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum altitudinem nullus attigerit. Eo postremo pervicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant; ac sic etiamsi vera sit, non promendam: quia et perniciose non recipienda tradantur, et nullo periculo quae intelligi nequeant, conticeantur. 4. Quidam vero horum in tantum a Pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeveniat merita humana, cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nominetur; ad conditionem hanc velint uniuscujusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem, quia nec existentem, liberi
Abbreviated transcription (Latin):
constantẽ. Cũ si aliud habeat
p̃destinantis electio: cassa sit ad¬
nitentis intentio. Remoueri
itaq omnẽ industriã tolliq uir¬
tutes: si di constitutio humanas
pueniat uoluntates. Et sub hoc
ꝑdestinationis nomine. fatalẽ
quandã induci necessitatẽ. aut
diuersarũ naturarũ dici dñm con¬
ditore: si nemo aliud possit esse
quã factꝰ sit. Utq breuius acple¬
in libro hoc ex contradicentium
sensu sc̃itas tua sibi opposuit: qͥc¬
quid etiã in libris contra iulianũ
ab ipso subhac questione obiectũ
potentissime debellasti: Hoc totũ
abistis scĩs intentiosissime concla-¬
matur. Et cũ contra eos scripta
beatitudinis tuȩ ualidissimis et
innumeris testimoniis diuinaꝵ
scripturaꝵ instructa ꝓferimus.
ac scđm formã disputationũ tuaꝵ
aliud etiã ipsi quo concludantur
adstriumꝰ. obstinationẽ suã uetus¬
tate defendunt. ⁊ ea quȩ de epła
apłi pauli romanis scribentis ad

Expanded text:
constantem, cum, si aliud habeat constantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci necessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plein libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam ipsi. quo concludantur, adstruimus, obstinationem suam uetustate defendunt et ea, quae de epistula apostoli Pauli Romanis scr
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. ⁊ eos p̃destinasse in regnum
siũi quos gratis uocatos dignos
futuros electione. ⁊ de hac uita
bonofine excessuros ẽẽ p̃uiderit.
Idõq omnẽ hominẽ adcredendũ
⁊ ad oꝑandũ diuinis institutionib
ĩmoneri: ut de apphendenda
uita ȩt̾na nemo desper&: cũ uolun¬
tariȩ deuotioni remuneratio sit
parata. Hoc aut̃ ꝓpositũ uocatio.¬
nis di quo uł ante mundi initium
uł in ipsa conditione generis hu-¬
mani eligendoꝵ ⁊ reiciendorũ dr̃
facta discretio: ut scđm qd̾ placur
creatori alii uasa honoris alii uasa
contumeliȩ sint creati ⁊ lapsis cu.¬
ram resurgendi adimere: ⁊ scĩs
occasionẽ teporis afferre. Eo qd
in utrãq partẽ suꝑfluus labor sit:
si neq reiectꝰ ulla industria possit
intrare: neq electꝰ ulla negligen¬
tia possit excidere. Quoquo enĩ
modo se egerint: ñ posse Aliud
erga eos quã ds̃ definiuit accider.
& sub incerta cursũ ñ posse eẽ

Expanded text:
deum et eos praedestinasse in regnum deum et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de adprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse
Abbreviated transcription (Latin):
pediebant᷑ obscuro. aduersiores
quã fuerant recessert̃. Quoꝵ tã
abrupta dissensio primũ ꝓpt̃
ipsos metuenda ẽ: ne tam claris
tãq egregiis inom̃iũ uirtutum
studio uiris sp̃s pelagiane ĩpie¬
tatis illudat. Ne simpliciores
quiq apđ quos hoꝵ magna est
de ꝓbitatis contẽplatione reue¬
rentia. Hoc tutissimũ sibi esti¬
ment qđ audiant eos quorũ
auctoritatẽ sine iudicio sequut᷑
asserere. Hȩc enĩ ipsoꝵ deffinitio
ac ꝓfessio. ẽ. Omnẽ quidẽ hominẽ
adã peccante peccasse: ⁊ neminẽ
ꝑ oꝑa sua sed ꝑdĩ grãm regene:¬
ratione saluari. Uniuersis tamen
hominib ꝓpitiationẽ quȩ ẽ insacra.¬
m̾to sanguiis xp̃i sine exceptione
ẽẽ ꝓpositã: ut quicũq ad fidẽ ⁊ ad
baptismũ accede uoluerint: salui
ẽẽ possint. qui aut̃ credituri sunt.
qui ue in ea fide quȩ deinceps per
gram sit uiuanda mansuri st̃. pre¬
ĩcisse ante mundi constitutionẽ

Expanded text:
pediebantur obscuro, aversiores pediebantur obscuro, aversiores quam fuerant recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione 3 reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctoritatem sine judicio sequuntur asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari; universis tamen hominibus propitiationem quae est in sacramto sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut, quicumque ad fidem et ad baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem
Abbreviated transcription (Latin):
de uocatione electoꝵ scđin dĩ pro¬
positũ disputasti. Et cũ aliqͣndiu
tarditatẽ suã culpare maluerint.
quã m̃ncellecta reprehendere.
quidãq eoꝵ lucidiorẽ suꝑ hoc atq
aꝑtiorẽ beatitudims tuȩ expositio¬
nẽ uoluerint postulare: euenit ex
dispositione miscdiȩ ddĩ. ut cũ qͦsdã
intra africã similia mouissent. li¬
brũ de correptione ⁊ grã plenum
diuinȩ auctoritatis emittere.
Quo in notitiã nr̃am insperata
oportunitate delato: putauimꝰ
om̃s querelas resistentũ sopiendas:
Quia uniu̾sis questionib de qͥb
consulenda erat sc̃ĩtas tua. tam
plene illic ab soluteq responsũ ẽ:
quasi hoc specialit̾ studueris. ut
quȩ apud nos erant turbata cõ¬
poneres recensito aut̃ hoc beati¬
tudiuis duȩ libro sicut qui sc̃am
atq apłicã doctrine tuȩ auctori.¬
tatẽ antea sequebant᷑. itelligen¬
tiores multo instructi resq st̃
facti: ita qui ꝑsuasionis suȩ un¬

Expanded text:
de vocatione electorum secundum Dei prode vocatione electorum secundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarditatem suam culpare maluerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato putauimus omnes querelas resistentium sopiendas, quia uniuersis quaestionibus, de quibus consulenda erat sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut, quae apud nos erant turbata. coponeres. Recensito autem hoc beatitudinis tuae libro, sicut qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae im
Abbreviated transcription (Latin):
OMOINO beatissimo
pape in effabilit̾ mi-¬
rabili in cõparabilit̃
honorando. prestan¬
tissimo patrono augu¬
stino prosper ignotꝰ quidẽ tibi
facie. sed iã aliquatenꝰ si reminis.¬
caris animo ac sermone cõꝑtus
nã ꝑ sc̃m frẽm meũ leontiũ diaco¬
nũ misi epłas ⁊ recepi: nc̃ quoq
beatitudini tuȩ scribere audeo.
ñ solũ salutationis ut tc studio:
sed eciã fidei qua ȩccła uiuit af.¬
fectu. Excubante enĩ ꝓuniu̾sis
m̃bris corporis xp̃i uigilantissima
industria tua. ⁊ aduersus hereti¬
carũ doctrinarũ insidias uerita.¬
tis uirtute pugnante: nullo mͦ
mͥ uerendũ pũtaui ne onerosus
ł aut importunꝰ eẽm. in eo quod
admultorũ salutẽ. ac ꝑinde ad
pietatẽ tuã ꝑtin&̾. Cum potuis
reũ futurũ eẽ me crederẽ: si ea
liensi urbe consistunt. in sc̃itatis
tuȩ scriptis quȩ aduersus pela¬
gianos hereticos condidisti. contͣ¬
rium putant patrũ opinioni &
eccłastico sensui. quic quid in eis

Expanded text:
omino beatissimo papae, ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono AUGUSTINO, PROSPER. 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si reminiscaris, animo ac sermone compertus; nam per sanctum fratrem meum Leontium diaconum misi epistolas et recepi; nunc quoque Beatitudini tuae snon solum salutationis, ut tunc, studio; sed etiam fidei, qua Ecclesia vivit, affectu. Excubante enim pro universis membris corporis Christi vigilantissima industria tua, et adversus haereticarum doctrinarum insidias veritatis virtute pugnante, nullo modo mihi verendum putavi ne onerosus tibi, aut importunus essem in eo quod ad multorum salutem, ac perinde ad pietatem tuam pertinet: cum potius reum futurum esse me crederem, si ea, liensi urbe consistunt, in Sanctitatis tuae scriptis, quae adversus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, quidquid in eis
Abbreviated transcription (Latin):
oderunt. orare ꝓeis qui se ꝑsequunt᷑:
Quis gͦ hȩc facit nͥ pleue ꝑfecteq
misericors: Quo uno consilio mise¬
ria deuitat᷑. opitulante illo qͥ dix̃.
Miscdiam uolo magis ꝗͣ sacrificiũ.¬
consequent᷑. S iã cõmode fieri puto:
ut hic lector tã longo uolumine fa¬
tigatꝰ respir& aliqͣntũ. ⁊ ad cętera
se reficiat. in alio libro etiã consid̾anda.

Expanded text:
oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseria devitatur, opitulante illo qui ait, Misericordiam volo magis quam sacrificiumiserebitur. Sed jam commode fieri puto, ut hic lector tam longo volumine fatigatus respiret aliquantum, et ad caetera se reficiat in alio libro consideranda.
Abbreviated transcription (Latin):
lumꝰ. Quantũ enĩ huic uitȩ so.¬
latiũ affert luxista uisibilis. &t
pluuia corporalis: Quis tã in¬
gratꝰ.ẽ. ut ñ sentiat qđ solatiũ ui¬
demꝰ ⁊ iustis inhac uita. ⁊ peccato.¬
rib cõmunit̃ exhiberi: Non aut̃
ait qͥ facit solẽ oriri suꝑ bonos &
malos. s addidit suũ id. ẽ: quẽ
ipse fecit atq constituit ⁊ amil.¬
lo aliquid sumpsit ut faceret:
sic̃ ingenesi de omĩb luminarib
scribitur. Qui ꝓprie pot̃ dicere
sua eẽ oĩa. quȩ de nichilo crea¬
uit. ut hinc ad moneremur
qͣnta lib̾alitate inimicis nr̃is. ex p̃cepto
eiꝰ p̾stare debeamꝰ: quȩ nos ñ creauimꝰ
uł paratꝰ ẽẽ ab infirmis in uirias fusti¬
nere. qͣntũ eoꝵ saluti ꝓdest. ⁊ malle
amplius iniqͥtatis alienȩ ꝑpeti. quã
id qd ꝑpessus .ẽ. reddere omĩpo tenti
ase aliquid. uł id qd petit si habetur
⁊ si recte dari pot̃. uł consiliũ bonũ
tere abeo qui mutu ari cupit. dili¬
gere inimicos benefacere eis qui se

Expanded text:
unt. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat. Quod solatium videmus et justis in hac vita, et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait: Qui facit solem oriri super bonos et malos, sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret; sicuti in Genesi de omnibus luminaribus scribitur; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto ejus praestare debeamus, quae non creavimus, vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consilium bonum, tere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ inimicis siuis orant qͥ sanabiles st̃.
& contͣ illos ñ orant qͥ in sanabiles
ẽẽ uoluert̃. Quia ds̃ quoq punien¬
do illos ñ ẽ maliuolus tortor: ses
iustissimꝰ ordinator. Sine ulla gͦ
dubitatione diligamꝰ inimicos nr̃os¬
⁊ benefaciamꝰ his qͥ nos odert. &
regula ẽ. intelligendũ qua ⁊ iohes
dicit. Dedit eis potestatẽ filios dei
fieri. Unꝰ enĩ naturalit̾ filius ẽ : qu
nescit omĩno peocare. Nos autẽ p¬
testate accepta efficim̃ filii: in qua¬
tũ ea quȩ abipso p̃cipiunt᷑ ĩplemꝰ
Unde ⁊ apłica disciplina ad optionẽ
appellat. qua in ȩt̃nã hereditatẽ
uocamur: ut coheredes xpi esse
possimꝰ. Filĩ gͦ efficimͣ regenerati.¬
one spiritali. ⁊ ad optam᷑ in regnũ

Expanded text:
suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque puniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitatione diligamus inimicos nostros, benefaciamus his qui oderunt regula intelligenda est qua et Joannes dicit: Dedit illis potestatem filios Dei fieri . Unus enim naturaliter Filius Dei est, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur, implemus. Unde et apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus. Filii ergo efficimur regeneratione spiritali, et adoptamur in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ñ sie pugno qͣsi qui aerem ce¬
dens. s castigo corpꝰ meũ ⁊ seruitu.¬
tisubicio: Nã hoc inseruitute pro.¬
sternebat ⁊ debilitabat ⁊ uictũ ordi¬
nabat. unde stepbanũ cet̾osq xp̃ia¬
nos fuerat ꝑsecutꝰ. Quis gͦ conuin¬
cit martires scõs ñ talẽ suã uindic.¬
tã adño eẽ dep̃catos. cũ etiã finem

Expanded text:
quam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum eti
Abbreviated transcription (Latin):
mendamꝰ. Et plerũq homines qui
ꝓposito diuino p̃mio donare parati
st̃. ad dandũ qđ mutuũ petit᷑ pigri
fiunt. qͣsi nicħ recepturi ado. cũ rẽ
quȩ dat᷑ ille qͥ accipit ex soluet. Rec̾
te ad hoc beneficii tribuendi genus.
dicens. Et qͥ uoluerit abs te mutuari:
ne auersatꝰ fueris. id.ẽ. ne ꝓpterea¬

Expanded text:
mmodamus. Et plerumque homines, qui mmodamus. Et plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã petat. qua in nocentẽ conet᷑
oppͥmere: Quid si postremo stuprũ
petat: S ne multũ ꝑsequar. quȩ st̃
innumerabilia: id ꝓfecto dandũ ẽ.
qd nec tͥ nec alt̾i noceat. qͣntũ sciri
aut credi ab homine pot̃. Et cũ iuste
negaueris qđ petit. indicanda ẽ. ipsa
iustitia. ut ñ eũ inanẽ dimittas.
Ita oĩ petenti te dabis. ꝗͣuis ñ semꝑ
id qđ petit dabis: ⁊ aliqͣndo melius
aliqͥd dabis: cũ petentẽ iniuste corre¬
xeris. Qđ aut̃ ait. qͥ uult mutuari
rendũẽ. Hilarẽ enĩdatorem diligit
ds̃. Mutuat᷑ aut̃ om̃is qui accipit:
etiã si non ipse soluturꝰ ẽ.Cum enĩ
misericordib ds plura restituat.
om̃is qͥ beneficiũ p̃stat feneratur.
Aut si non placoe acciꝑe mutuantẽ.
nͥ eũ qͥ accipit redditurꝰ : intelligen¬
dũẽ. dñm ipsa duo genera p̃standi
ẽẽ cõplexũ. Nãq aut donamꝰ quod
damus beniuole. aut reddituro cõ.¬

Expanded text:
pecuniam petat, qua innocentem conetur pecuniam petat, qua innocentem conetur occidere? quid, si postremo stuprum petat? sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti te dabis, quamuis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te iniusta correxeris. Quod autem ait: qui uoluerit rendum est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro co
Abbreviated transcription (Latin):
possint nͥ uindicta. Scd̾m qđ positũ ẽ
de uestim̃to. omĩa significce quȩ pos.¬
sint restitui sine uindicta. Et ideo
fortassis additũ ẽ. qͥ uoluerit tecum
iudicio contendere. quia qđ ꝑiudiciũ
aufert᷑: ñ ea ui putat᷑ auferri. cui uin¬
dicta debebat᷑. Terciũ uͦ exutroq
confectũ ẽ: ut ⁊ sine iundicta. ⁊ cũ
undicta possit restitiui. Nãq oꝑam
indebitã uiolent̃ exigere sine ullo
iudicio: sicut fac̃ qui angariat homi-¬
nẽ imꝓbe. ⁊ cogit se illicite adiuuari
ab inuito: ⁊ pęnã imꝓbitatis potest
luere ⁊ oꝑam redđe. si hanc ille re¬
petat qͥ imꝓbũ ꝑtulit. In his gͦ oĩb
generib inuiriarũ : dñs docet pati¬
entissimũ ⁊ misericordissimũ. ⁊ ad
plura ꝑferenda paratissimũ animũ
potes : consequent̃ adiungit ⁊ dicit.
Omĩ petenti te tribue. Et qui uoluerit
da ñ oĩa petenti. ut id des. qđ dare
honeste ⁊ iuste potes. Quid: Si enĩ

Expanded text:
possint nisi vindicta: secundum quod positum est possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt rete additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit da, non omnia petenti, ut id des quod dari honeste et iuste potest. quid, si enim
Abbreviated transcription (Latin):
in uet̾i testam̃to. nescio qua cecitate
acerrime seuiunt. quo animo. ⁊ qua
discretione corporũ facte sint om̃i¬
no nescientes. Tenebit᷑ gͦ in hoc
iniuriaꝵ genere. qđ ꝑ u̾indictã
luitur. Iste xp̃ianis ẽ modꝰ: ut ac¬
cepta in iuria ñ surgat in odium.
s infirmitatis misericors paratꝰ sit
animꝰ plura ꝑpeti. Nec correctionẽ ne.¬
gligat: qua uł consilio ł auctoritate.
uł potestate uti pot̃. Aliud iniuriarũ
genꝰ ẽ. qđ in integrũ restitui pot̃: cuiꝰ
duȩ species st̃. Una ad pecuniã: altera
ad oꝑam ꝑtinet. Qua ꝓpt̃ illiꝰ de tunica¬
⁊ de uestum̃to: huiꝰ de angaru mille
passuũ ⁊ duoꝵ miliũ exẽpla subiecta¬
st̃: quia ⁊ reddi uestim̃tũ pot̾. ⁊ quẽ
ad uiraueris oꝑe. pot̃ etiã ipse si opus
fuerit adiuuare. Nisi forte ita potius
distinguendũ ẽ: ut prius qđ positũ est
de ꝑcussa maxilla oĩa significoe. quȩ sic
ingerunt᷑ ab imꝑbis: ut restitui non

Expanded text:
in Veteri Testamento, nescio qua caecitate in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sunt omnino nescientes. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non