comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem a traditoribus quos ignorauerant bapti¬
ratos. nec cum docueritis baptitare debeatis. sicut
cos qui nescientes ab adult̾is baptirati sunc. et illis
ꝑditis atq conuictis ñ baptiratis: Hic forte dicas.
S de ceciliano iam iudicatum ẽ. Respondetur tibi
Iam iudicatum erat & de pͥmiano a centum ep̃is
ur̃is. quib eum iniquissimũ maximianus ꝑsuase¬
rat. anteqũa uagaiense concilium faceretis. s in pͥmo
iudicio damnat᷑ ẽ: absens. in scdõ absolutus ẽ. p̃sens.
Si post primum qͦs baptirauit rebaptitari ñ possũt
quanto potius post scdm: Ita & cecilianꝰ pͥmo apud
carthaginem iudicio scdi tigistani damnatꝰ ẽ. ab-¬
sens. scđo iudicio meltiadis romani absolut᷑ ẽ. p̃sens.
Adhuc nos de illo certos eẽ ñ uultis. saltem dubita¬
re ꝑmictite: Uincit enim uos ñ solum qui ceciliañu
scit innocentem. uerumetiam qui nescit nocentem.

Expanded text:
doquidem traditoribus quos ignorauerant baptidoquidem traditoribus quos ignorauerant baptizatos nec cum docueritis baptizare debeatis, sicut eos, qui nescientes ab adulteris baptizati sunt, et illis proditis atque conuictis non baptizatis? Hic forte dicas: sed de Caeciliano iam, iudicatum est. respondetur tibi: iam iudicatum erat et de Primiano a centum episcopis uestris, quibus eum iniquissimum Maximianus persuaserat, antequam Bagaiense concilium faceretis. sed in primo iudicio damnatus est absens, in secundo absolutus est praesens. si post primum quos baptizauit rebaptizari non possunt, quanto potius post secundum! ita et Caecilianus primo apud Carthaginem iudicio Secundi Tigisitani damnatus est absens, secundo iudicio Miltiadis Romani absolutus est praesens. adhuc nos de illo certos esse non uultis: saltem dubitare permittite. uincit enim uos scit innocentem, verum etiam qui nescit nocentem.
Abbreviated transcription (Latin):
de mortiis haberi potest. Licet enim sit mortuus qui
peccauit: nunquã illud moritur qd̾ admisit. Quia
si cũ iiueret se correxit. dm̃q placauit. nonne mor¬
tuum et deletum ẽ. qd̾ admisit: Sicut felicianꝰ et p̃¬
textatus maximiani ordinatores. data sicut dicis di¬
latione se tanto scelere correxerunt. Mirũ ẽ. autẽ si
ꝓpͥa peccata ñ obsunt hominib qui ea facta correxe¬
rint. & aliis obsunt qui ea om̃ia ñ fecerint. Qd̾ si de
nob agitur. adde qui nec facta cognouerint. S: dicis
licere m etiam hodie iudicare: quia iudicium non
tantũ de uiuis s etiam de mortuis fieri potest. E cce
uolo iudicare: s uos causam ipsam ñ uultis agere:
immo uͦ tunc actam. tunc etiã sine dubio t̃minatam
nob aemonstrantib ñ uultis agnoscere. S. faciamꝰ uos
potiꝰ habere qd̾ docere possitis. quos nondum docui¬
stis. quare iam rebaptirandos ẽẽ contenditis.quan¬

Expanded text:
de mortuis haberi potest. licet enim sit mortuus qui de mortuis haberi potest. licet enim sit mortuus qui peccauit numquam illud moritur quod admisit. quid, si cum uiueret se correxit deumque placauit, nonne mortuum et deletum est quod admisit, sicut Felicianus et Praetextatus Maximiani ordinatores data, sicut dicis, dilatione se a tanto scelere correxerunt? mirum est autem, si propria peccata non obsunt hominibus, qui ea facta correxerint, et aliis obsunt, qui ea omnino non fecerint; quodsi de nobis agitur, adde qui nec facta cognouerint\'. sed dicis licere mihi etiam hodie iudicare, quia iudicium non tantum de uiuis, sed etiam de mortuis fieri potest. ecce uolo iudicare, sed uos causam ipsam non uultis agere, immo uero tunc actam, tunc etiam sine dubio terminatam nobis demonstrantibus non uultis agnoscere. sed faciamus uos potius habere quos docere possitis. quos nondum docuistis quare iam rebaptizandos esse contenditis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
apls dicit fructificat et crescit eccłia sc̃a separari :
Nunquid aliqua sacramenta instituerunt tradito¬
res in quib baptirarer: Nunquid aliquos libros
de facienda uł imitanda traditione posteris con¬
diderunt. et eorum tenemus sequimurq doctrinã:
Qd̾ si fecissent. nec sibi communicare paterentur. nisi
eos qui illa legerent approbarent. ipsi ab eccłiȩ se uni¬
tate diuiderent. in quorum diuisione me si uide¬
res. tunc mne dicere deberes ẽẽ in eccłia traditorum.
Qã si sua pessima de facienda traditione p̃cepta con¬
scriberent. nec tam̃ extra ȩccłiam sua ꝓpria congre¬
gatione atq cominumone colligerentur rirania ꝓp¬
terea computarent᷑. quorum causa frum̃ta ñ recte
deserentur. E cce dico iterum. quȩ me ulterius uetas
dicere: Argins apud me eos quos iam olim defune¬
tos mea cognitio ñ iudicauit: Dicis tu contra. licett¬
&. hodie iudicare. & iudicium ñ tantũ de inuis s. etiã

Expanded text:
apostolus dicit, fructificat et crescit, sancta ecclesia separari? apostolus dicit, fructificat et crescit, sancta ecclesia separari? numquid aliqua sacramenta instituerunt traditores in quibus baptizarer, numquid aliquos libros de facienda uel imitanda traditione posteris condiderunt et eorum tenemus sequimurque doctrinam? quod si fecissent nec sibi communicare paterentur nisi eos, qui illa legerent adprobarent, ipsi ab ecclesiae se unitate diuiderent; in quorum diuisione me si uideres, tunc me dicere deberes esse in ecclesia traditorum. quodsi sua pessima de facienda traditione praecepta conscriberent nec tamen extra ecclesiam sua propria congregatione atque communione colligerentur, zizania propterea conputarentur, quorum causa frumenta non recte desererentur. Ecce dico iterum, quae me ulterius uetas dicere: arguis apud me eos, quos iam olim defunctos mea cognitio non iudicauit. dicis tu contra: licet tibi et hodie iudicare, et iudicium non tantum de uiuis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓpt̃ hoc scriptum eẽ in legalib patrum ur̃oꝵ
ne ambulau̾itis. nec adutis dictum ẽe iudeis. ut
mala facta patrum suoꝵ ñ imitarentur. ñ ut ab il¬
lo di popło scinderentur. Si gͦ licuit regi dauid. sa¬
iuheli. esaie: iheremie. ⁊acharie. cet̾isq scĩs et ꝓpħis
dĩ. int̃ contemptores legis dĩ mandata seruare: at¬
q: in illos ipsos mandati transgressores multa digna
et uera u̾ba iaculari. patrum quoq illa peccata. qͥb
sub moyse ita offenderunt a̾m. ut nemo eorum dignꝰ
eẽt t̾ram ꝓmissionis intrare: ñ imitari. ñ sectari. sed
detestari ac fugere. & illis qui ea committerent simi¬
litudinem talium patrum increpare: nec tam̃ sibi
alterum popłm quasi purgatum & eliquatum seꝑa¬
ratione sacrilega constituere: quomͦ nob̾ ñ liceat. nec
facta nescio. quorum quȩ magis obicitis. quam ꝓba¬
tis imitari. nec tam̃ ab ea que in uniu̾so mundo sic̃

Expanded text:
enim propter hoc scriptum esse: in legalibus patrum uestrorum enim propter hoc scriptum esse: in legalibus patrum uestrorum ne ambulaueritis nec aduertis dictum esse Iudaeis, ut mala facta patrum suorum non imitarentur, non ut ab illo dei populo scinderentur. si ergo licuit regi Dauid Samuheli Esaiae Hieremiae Zachariae ceterisque sanctis et prophetis dei inter contemptores legis dei mandata seruare atque in illos ipsos mandati transgressores multa digna et uera uerba iaculari, patrum quoque illa peccata, quibus sub Moyse ita offenderunt deum, ut nemo eorum dignus esset terram promissionis intrare, non imitari, non sectari, sed detestari ac fugere et illis, qui ea committerent, similitudinem talium patrum increpare nec tamen sibi alterum populum quasi purgatum et liquatum separatione sacrilega constituere, quomodo nobis non liceat nec facta nescio quorum, quae magis obicitis quam probatis, imitari nec tamen ab ea, quae in uniuerso mundo, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
put m̃bra sequunt᷑. sano capite: om̃e sanũ ẽ. corp̾.
& si quid in hoc morbi uł uicu ẽ: om̃ia membra de¬
bilitat. originẽ suam respicit. quicqͥd in stirpe ꝓces¬
sit. Et post hȩc quasi in extremo concludis. ñ pocest
innocens ẽẽ qui sectam ñ sequit᷑ innocentis. In his
om̃ib u̾bis tuis creatorem meũ. caput meũ. ñ fecisti
nisi traditorem.quẽ quidem accusare tantũ. ñ con¬
uincere potuisti. ego autẽ nec eiꝰ innocentiã mͥ crea¬
tricem. uł fontẽ: caput ue constituo. s. tu ad illud re¬
dis in quo petilianus errauit. ne cum quisq nascitur
insc̃ificatione baptismatis. xp̃c sit origo caputq na¬
scentis. et ñ uis uenire in maledictum de quo scriptũ
estimaledictus om̃is qui sꝑem suã ponit in homine
cum te aliunde ñ inuoluas. ne cum resilieris in
alrid recidas.S et testimonio me admones de sc̃ꝑ¬
turis quid tibi adhuc ad ista respondeam. dicis

Expanded text:
put membra sequuntur. Sano capite omne sanum est corpus, put membra sequuntur. Sano capite omne sanum est corpus, et si quid in hoc morbi vel vitii est, omnia membra debilitat. Originem suam respicit, quidquid in stirpe processit. Et post hinnocens esse qui sectam non sequitur innocentis, in his omnibus uerbis tuis creatorem meum, caput meum non fecisti nisi traditorem, quem quidem accusare tantum, non conuincere potuisti. ego autem nec eius innocentiam mihi ereatricem uel fontem caputue constituo. sed tu ad illud redis in quo Petilianus errauit, ne, cum quisque nascitur in sanctificatione baptismatis, Christus sit origo caputque nascentis, et non me uenire in maledictum de quo scriptum est: male dictus omnis qui spem suam ponit in homine, cum te aliunde non inuoluas nec, cum resilueris, in aliud recidas. Sed et testimonio me admones de scripturis, quid tibi adhuc ad ista respondeam. dicis
Abbreviated transcription (Latin):
et feneratoꝵ collegarũ cõmunicabat. cũ quib tam̃ ĩ
cõmunione diuinoꝵ sacram̃toꝵ manebat. De quibꝰ
dicit. Ep̃i plurimi quos et ornamento ẽẽ oportebat
cet̾is exemplo. diuina ꝓcuratione neglecta. ꝓcura¬
tores rerũ scłarium fieri. derelicta cathedra. plebe
deserta. ꝑ alienas ꝓuincias oberrantes. negociatio¬
nis questuose nundinas aucupari. esurientib in
eccłia fr̃ib. habere argentum largit̃ uelle. fundos
insidiosis fraudib raꝑe: usuris multiplicantibꝰ fȩnꝰ
augere: Nunqͥd talium cõmunicabat ille peccatis:
Nunqͥd eoꝵ sectam sequebatur: Et tam̃ cũ eis in eoꝵ¬
dem sacram̃toꝵ cõmunione ꝑsistebat. quia illa sae̾¬
menta ñ illi instituerant morib suis. s ad penam si¬
diuinũ tradiderim testamentũ: Adiungis enĩ. d ille
qui tradidit. te creauit. Deinde contexis quȩ tibi be¬
ne sonare uidebantur. fonte deducit᷑ riuus. et ca¬

Expanded text:
et faeneratorum collegarum communicabat, cum quibus tamen in et faeneratorum collegarum communicabat, cum quibus tamen in communione diuinorum sacramentorum manebat, de quibus dicit: episcopi plurimi, quos et hortamento esse oportebat ceteris et exemplo, diuina procuratione neglecta procuratores rerum saecularium fieri, derelicta cathedra, plebe deserta per alienas prouincias oberrantes negotiationis quaestuosae nundinas aucupari. esurientibus in ecclesia fratribus habere argentum largiter uelle, fundos insidiosis fraudibus rapere, usuris multi Numquid talium ille communicabat peccatis? numquid eorum sectam sequebatur? Et tamen cum eis in eorumdem Sacramentorum communione persistebat: quia illa Sacramenta non ipsi instituerant moribus suis, sed ad poenam sidivinum tradiderim Testamentum? Adjungis enim: Sed ille qui tradidit, te creavit. Deinde contexis quae tibi bene sonare videbantur: Fonte deducitur rivus, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
iaiores mei:
E ccłiam teneo. plenam tritico et palea. Non dico
si alios qui suam sarcinam portant. s si me ipsũ
in ea mͥ ostenderes traditorem. ubi mͥ licet in meliꝰ
cominutari ñ michi opꝰ ẽ: inde separari. Si quos ta¬
les in sacramentorum eiꝰ communone cognouero.
u̾bo et disciplina dñi em̃do qͦs possum. tolero quos
emendare ñ possum. fugio paleam ne hoc sim. ñ
aream ne nichil sim: Pinde noli frustra in hac sen¬
tentia uentilari. Magis enim me admonet quomͦ
id agam. p̃ceptum apłicum qd̾ ipse posuisti. Nec
communices peccatis alienis. te ipsum castũ serua.
Nam ut ostenderer quẽadmodum quisq ñ com¬
municet peccatis alienis. ad hoc addidit. te ipsum
castum serua. Non enum qui se castum seruat com¬
municat peccatis alienis. quanuis ñ eoꝵ peccata. s
illa quȩ ad iudicium sibi sumunt di sacram̃ta com¬
municet cũ eis. a quib se castum seruando: fecit ali¬
enũ. Alioquin etiam cypͥanꝰ qd̾ absit peccatis raptoꝵ

Expanded text:
maiores mei. ecclesiam teneo plenam tritico et palea. non dico si alios, qui suam sarcinam portant, sed si me ipsum in ea mihi ostenderes traditorem, ubi mihi licet in melius commutari, non mihi opus est inde separari. si quos tales in sacramentorum eius communione cognouero, uerbo et disciplina domini emendo quos possum, tolero quos emendare non possum. fugio paleam, ne hoc sim, non aream, ne nihil sim. Proinde noli frustra in hac sententia uentilari. magis enim me ammonet, quomodo id agam, praeceptum apostolicum quod ipse posuisti: ne communices peccatis alienis; te ipsum castum se-rltlt. nam ut ostenderet, quemadmodum quisque non communicaret peccatis alienis, ad hoc addidit: te ipsum castum serua. non enim, qui se castum seruat, communicat peccatis alienis, quamuis non eorum peccata, sed illa quae ad iudicium sibi sumunt dei sacramenta communicet cum eis, a quibus se castum seruando fecit alienum. alioquin etiam Cyprianus, quod absit, peccatis raptorum
Abbreviated transcription (Latin):
rentes qui hoc scisma fecerunt. a xp̃i corpore seꝑa¬
tos se ipsos diabolo tradiderunt. multo ꝓbabilius
sicut in illis litteris dixi et nunc dico. nos uob obi¬
ciꝰ. a quibus nomina et crimina traditoꝵ dici
tantũmͦ audimꝰ. nos autem et gesta eccliastica quib̾
de se ipsi confessi sunt. et gesta municipalia quib
hoc fecisse leguntur ostendimꝰ. Tu uͦ callidus exa¬
minator appensorq uerborum. doces nos quia
ualeat comparatiuus gradus. et tanquam uictor
exultas. quod ñ possem dicere traditionem ꝓbabi¬
lius nos uob obicimꝰ. nisi uos nobis eam ꝓbabilit̾
obicere confiterer.Si enim uos inquis ꝓbabilius.
nos gͦ probabilit̃. et hoc docens quia sic ẽ: ꝓbabilit̃
et ꝓbabiliꝰ. ut si dicas uere et uerius. et quia gͣdus
iste quod ante positum ẽ. auget. ñ quod ante dic¬
tum ẽ: imꝓbat. adiungis alia u̾ba quib hoc eui¬
dentius intelligamus. ac dicis. Sicut ẽ: bene et me¬

Expanded text:
rentes, qui hoc schisma fecerunt, a Christi corpore separarentes, qui hoc schisma fecerunt, a Christi corpore separatos se ipsos diabolo tradiderunt. multo probabilius, sicut in illis litteris dixi et nunc dico, nos uobis obicimus, qui uos nomina et crimina traditorum dicere tantummodo audimus, nos autem et gesta ecclesiastica, quibus de se ipsi confessi sunt, et gesta municipalia, quibus hoc fecisse leguntur, ostendimus! Tu uero callidus examinator appensorque uerborum doces nos, quid ualeat conparatiuus gradus, et tamquam uictor exultas, quod non possem dicere: \'traditionem probabilius nos uobis obicimus,\' nisi uos nobis eam probabiliter obicere confiterer. si enim uos, inquis, probabilius, nos ergo + probabiliter, et hoc docens: quia sic est probabiliter et probabilius, ut si dicas uere et \'uerius\' et quia gradus iste quod ante positum est auget, non quod ante dictum est inprobat. adiungis alia uerba, quibus hoc euidentius intellegamus, ac dicis: sic est bene et <me
Abbreviated transcription (Latin):
rum fama siue ñ transit. aut ñ sunt demonstra¬
ta sicut debuerunt. aut ñ sunt credita quibus
demonstrari potuerunt: aut credita et occulta
nequaquam ad alios ꝑuenerunt. nec quisquam
uł unꝰ homo. quantominꝰ tantus. xp̃ianoꝵ nume¬
rus. in tot gentibus constitutus. reus potest ẽẽ par¬
ticipati sceleris alieni. si uł nulla eiꝰ uera docum̃ta
cognouerit. uł eum simulata innocentia falsis
documentis quisq fefellerit. Si gͦ ut dicere ceꝑam
in hoc qd tibi ꝓ magno elegisti. ut quȩ uos de tra¬
ditorib testimonia ꝓfertis uera sint. quȩ autem ꝑ¬
feruntur contra uos falsa sint. nichil ualetis ad¬
u̾sus eccłiam catholicam toto t̃rarum orbe diffusã
& adũsus ꝓuidentiam dĩ qua in .xp̃ianũ nomen
ut tuis u̾bis utar totus cotidie u̾titur mundus.
quantomagis deficitis in accusationib ur̃is. cum
hanc ipsam traditionem cuiꝰ nomen uelut hor¬

Expanded text:
rum fama siue non transit. aut non sunt demonstrarum fama siue non transit. aut non sunt demonstrata sicut debuerunt aut non sunt credita quibus demonstrari potuerunt aut credita et occultata nequaquam ad alios peruenerunt, nec quisquam uel unus homo, quanto minus tantus christianorum numerus in tot gentibus constitutus reus potest esse participati sceleris alieni, si uel nulla eius uera documenta cognouerit uel eum simulata innocentia falsis documentis quisque fefellerit —: si ergo, ut dicere coeperam, in hoc, quod tibi pro magno elegisti, ut quae uos de traditoribus testimonia profertis uera sint, quae autem proferuntur contra uos falsa sint, nihil ualetis aduersus ecclesiam catholicam toto terrarum orbe diffusam et aduersus prouidentiam dei, qua in christianum nomen, ut tuis uerbis utar, totus cotidie uertitur mundus, quanto magis deficitis in accusationibus uestris. cum hanc ipsam traditionem, cuius nomen uelut hor
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ. A spice etiã ur̃os sicut suis ub imꝑator ipse tes¬
tatur. adu̾sũ cecilianũ diurnis dieb int̾pellare
ñ desistentes. Et hisd̾e ipsis u̾bis tuis int̾roganti mͥ
responde. quis minꝰ testamento ꝓlato consentit.
qui ꝑsequutionẽ pacit᷑ an qui facit. Diligent aut̃
ꝑlectis om̃ib inuenies cecilianum. a ur̃is etiam
apud imꝑatorem ꝑsequutionẽ passum. s ñ in¬
uenies ab imꝑatore damnatum. immo etiam in¬
uenies absolutum. Porro si qđ tibi ꝓ magno elegi¬
sti ut de criminib traditionum quȩ uos ꝓfer¬
tis documenta uera sint. quȩ autẽ nos ꝓferimꝰ
falsa sint. etiam in eo uos ueritas di suꝑat. que
sicut p̃dixi ita reddit ȩccłiam in uniuso mundo
fructificantem atq crescentem: quia nichil ei p̃¬
iudicant alienorum criminũ licet uera docum̃¬
ta. quȩ ꝓpinquiorib ep̃is transmarinis. ꝑ qͦs
in longinquiores partes. siue transit talium re¬

Expanded text:
tutum. Aspice etiam vestros, sicut suis verbis imperator ipse testutum. Aspice etiam vestros, sicut suis verbis imperator ipse testatur, adversus Caecilianum diuturnis diebus interpellare non desistentes: et eisdem ipsis verbis tuis interroganti mihi responde: quis minus testamento prolato consentit, qui persecutionem patitur an qui facit? diligenter autem perlectis omnibus inuenies Caecilianum a uestris etiam apud imperatorem persecutionem passum. sed non inuenies ab imperatore damnatum, immo etiam inuenies absolutum. Porro si — quod tibi pro magno elegisti, ut de criminibus traditionum quae uos profertis documenta uera sint, quae autem nos proferimus falsa sint: etiam in eo uos dei ueritas superat, quae sicut praedixit ita reddit ecclesiam in uniuerso mundo fructificantem atque crescentem, quia nihil ei praeiudicant alienorum criminum licet uera documenta, quae propinquioribus episcopis transmarinis, per quos in longinquiores partes siue transit talium re
Abbreviated transcription (Latin):
constitutũ uir disertissime: Quam congruentiꝰ
hanc inseruisses. quam nescio quid de serdicensi
concilio. qd̾ nec ad uos nec ad causam quȩ int̃ nos
ẽ:et uos om̃ino ꝑtinere monstratur. Cur enĩ fu¬
erit brixe cecilianꝰ. quod uos calum niosissime
appellatis exilium. cum suã p̾sentiam maluit
eccłiȩ deesse quam pacem. quid a me opus ẽ: dici:
Tu interim damnantis imꝑatoris sententiam
nullam recitas. et damnatum ab imꝑatore ceci¬
lianũ tam temere ñ dico audiendum uł dicendũ.
s etiã scribendũ putas. Ueruntam̃ scđ̾m u̾ba tua ecce
uideo in exilio cecilianũ. imꝑatore damnante. salã¬
responde qͦ accusante: et mͦ me int̾roga qd̃ in epła
tua post multa si milit̃ in ane posuisti. qͥs ꝓlato tes¬
tam̃to minꝰ consentit. qͥ ꝑsequutionẽ patitur an
qui facit. hec certe u̾ba tua sũt. Aspice gͦ cecilianum
ꝑsequutionẽ passũ. et sic̃ ipse dixisti in exilio consti¬

Expanded text:
constitutum, uir disertissime? quanto congruentius constitutum, uir disertissime? quanto congruentius hanc inseruisses quam nescio quid de Serdicensi concilio, quod nec ad uos nec ad causam, quae inter d>» est et uos. omnino pertinere monstretur! cor enim fuerit Brixae Caecilianus. quod uos ealnmnio?issime appellatis? exilium. cum suam praesentiam maluit ecclesiae deesse quam pacem. quid a me opus est dici? tu interim damnantis imperatoris sententiam nullam recitas et damnatum ab imperatore Caecilianum tamen temere non dico audiendum uel dicendum, sed etiam scribendum putas. uerumtamen secundum uerba tua ecce uideo in exilio Caecilianum imresponde quo accusante: et modo me interroga, quod in epistola tua post multa similiter inane posuisti, Quis prolato testamento minus consentit? qui persecutionem patitur, an qui facit? Haec certe verba tua sunt. Aspice ergo Caecilianum persecutionem passum, et, sicut ipse dixisti, in exsilio consti
Abbreviated transcription (Latin):
ciliano ep̃o inuidiam comparare. atq aduersus eũ
uiolent̃ insurgere uoluisse. Ita enim fiet ut omis¬
sis sicuti oportet eiusmodi contentionibus popłs
sine dissensione aliqua religiomi ꝓpriȩ cum debi¬
ta ueneratione deseruiat. Insero adhuc et uerba
constantini ex literis eiꝰ ad eumalium iicarium.
ubi se int̾ partes cognouisse: et innocentem cecili¬
anum comꝑisse testatur. Cum enĩ narrasset in his
que supra loquutus es. quẽ admodũ adiudicium
eiꝰ post ep̃alia iudicia partes ꝑducte fuerint. in qͦ
ꝑuidi inquit cecilianũ uirũ om̃i innocentia pre¬
ditum. ac debita religiomi sue officia seruantem.
eiq ita ut oportuit seruientem: nec ullum in eo
crimen reꝑiri potuisse euidenter apparuit. sicut
absens fuerat adu̾sariorum suoꝵ simulatione com¬
positũ. Tu quare ñ inseruisti sententiam constan¬
tim qua eum dicis ẽẽ damnatũ. et brixe in exilio

Expanded text:
ciliano episcopo inuidiam conparare atque aduersus eum ciliano episcopo inuidiam conparare atque aduersus eum uiolenter insurgere uoluisse. ita enim fiet, ut omissis, sicuti oportet, eiusmodi contentionibus populus sine dissensione aliqua religioni propriae cum debita ueneratione deseruiat. Insero adhuc et uerba Constantini ex litteris eius ad Eumalium uicarium, ubi se inter partes cognouisse et innocentem Caecilianum conperisse testatur. cum enim narrasset in his, quae supra locutus est, quemadmodum ad iudicium eius post episcopalia iudicia partes perductae fuerint: in quo peruidi, inquit, Caecilianum uirum omni innocentia praeditum ac debita religionis suae officia seruantem eique ita ut oportuit seruientem, nec ullum in eo crimen repperiri potuisse euidenter apparuit, sicut absenti fuerat aduersariorum suorum simulatione conpositum. Tu quare non inseruisti sententiam Constantini, qua eum dicis esse damnatum et Brixae in exilio
Abbreviated transcription (Latin):
dem ciuitatis curatorẽ atq solũ seruũ publicũ
suprascripte ciuitatis. p̃sentes ẽẽ fecisset audien¬
tiã p̃buit competentẽ: adeo ut cum ceciliano fu¬
isset obiectum quo dare licet et idem ep̃atus uide¬
retur ẽẽ delatus. cui diuinarũ scͥpturarũ ꝓditio
atq exustio uideretur obiecta: innocentẽ do felic̃e
fuisse constiterit. Deniq cum maximus ingen¬
tiũ decurionem ⁊iquensiũ ciuitatis. epłam cecili¬
ani ex duũuiris falsasse contenderet. et eundem
ipsum ingentium suspensum actis que suberant
ꝑuidimꝰ. et ideo minime tortũ qđ se aecurionem
⁊iquensiũ ciuitatis ẽẽ asseuerauerit. Ande uolumꝰ
eundem ipsum ingentiũ sub idonea ꝓsequutione
ad comitatũ meũ constantini augusti mittas. ut
illiᷤ qui in p̃sentiarũ agunt atq diurnis dieb in¬
t̃pellare ñ desinunt. audientib et coram assisten¬
tibus apparere et intimari possit.frustra eos ce¬

Expanded text:
usdem ciuitatis curatorem atque Solum seruum publicum usdem ciuitatis curatorem atque Solum seruum publicum supra scriptae ciuitatis praesentes esse fecisset, audientiam praebuit conpetentem, adeo ut, cum Caeciliano fuisset obiectum, quod a Felice eidem episcopatus uideretur esse delatus, cui diuinaJ.:um scripturarum proditio atque exustio uideretur obiecta, innocentem de eo Felicem fuisse constiterit. denique cum Maximus Ingentium decurionem Ziquensium ciuitatis epistulam Caeciliani ex duumuiris falsasse contenderet, et eundem ipsum Ingentium suspensum actis quae suberant peruidimus et ideo minime tortum, quod se decurionem Ziquensium ciuitatis esse adseuerauerit. unde uolumus eundem ipsum Ingentium sub idonea prosecutione ad comitatum meum Constantini Augusti mittas, ut illis, qui in praesentiarum agunt atque diurnis diebus interpellare non desinunt, audientibus et coram adsistentibus apparere et intimari possit frustra eos Cae
Abbreviated transcription (Latin):
felix ep̃c religiosus. illis temporib nec p̃sens fuerit
neq conscientiam cõmodauerit. neq tale aliquid
fieri iusserit. Insero etiam rescriptum imꝑatoris
constantim ad ꝓbianum id ipsum attestantis. et
quã molesti apud eum maiores ur̃i. accusatores in¬
nocentium fuerint ostendentis. Imꝑatores cesares.
flauius. constantinꝰ. et maximinus. et ualerius. li¬
cinianus. licinius. ad ꝑbianũ ꝓconsulem affrice:
Elianus p̃decessor tuus merito cum de ꝑfectissimos
uiros uicarius p̃fectorum tunc ꝑ affricam nr̃ãm
in cominoda ualitudine teneretur. eiusdem par¬
tib functus. int̾cȩteras etiam id negocium uł min¬
diam que ceciliano ep̃o et eccłie catholice uidebat᷑
ẽẽ commota ad examen suum atq iussionẽ credi¬
dit ẽẽ reuocandam. Et enim cũ tam suꝑium cen¬
turionem et cecilianũ magistratum aptugnitanoꝵ.
& saturmũ excuratorem. et calibium iuniorem ei¬

Expanded text:
Felix episcopus religiosus illis temporibus nec praesens fuerit Felix episcopus religiosus illis temporibus nec praesens fuerit neque conscientiam commodauerit neque tale aliquid fieri iusserit. Insero etiam rescriptum imperatoris Constantini ad Probianum id ipsum attestantis et quam molesti apud eum maiores uestri accusatores innocentium fuerint ostendentis. Imperatores Caesares Flauii Constantinus et Maximinus et Ualerius Licinianus Licinius ad Probianum proconsulem Africae. Aelianus prodecessor tuus merito, cum de perfectissimis Uerus uicarius praefectorum tunc per Africam nostram incommoda ualetudine teneretur, eiusdem partibus functus inter cetera etiam id negotium uel inuidiam, quae Caeciliano episcopo et ecclesiae catholicae uidetur esse commota, ad examen suum atque iussionem credidit esse reuocandam. etenim cum iam Superium centurionem et Caecilianum magistratum Aptugnitanorum et Saturninum ex curatore et Calibium iuniorem ei
Abbreviated transcription (Latin):
tentia condemnauit. In quo te quis dubitet uł falli
uel fallere: quando er felicem aꝑtugnensem comme¬
morasti in iudicio ꝓconsulis. a uincentio nescio qͦ
de traditione conuictum. Ecce ego inserosententiã
eliani ꝓconsulis. qua purgatus atii absolutus ẽ. fe¬
lix. Si tota gesta uis legere. ex archiuo ꝓsulis accipe.
elianꝰ ꝑconsul dix̃. Ex ꝓfessione ceciliani qui acta fal¬
sa ẽẽ. dicit. atq epłe plurima addita. manifestũ ẽ.
qua uoluntate hec gesserit ingentius. et ideo reciꝑe¬
tur in carcerem. Est enim artiori int̾rogationi ne¬
cessarius. felicem autem religiosum ep̃m. liberum
ẽẽ ab exustione instrumentoꝵ dificorũ manifestũ
ẽ. cum nemo in eum aliquid ꝓbare potuerit. qd̾
religiosas scripturas tradiderit us excusserit. Om¬
niumenim int̾rogatio supra scriptura manifesta
ẽ. nullas scripturas deificas uł inuentas uł corrup¬
tas uł incensas fuisse: Hoc actis continetur.quod

Expanded text:
tentia condemnauit. in quo te quis dubitet uel falli tentia condemnauit. in quo te quis dubitet uel falli uel fallere, quando et Felicem Aptugnensem commemorasti in iudicio proconsulis ab Ingentio nescio quo de traditione conuictum? Ecce ego insero sententiam Aeliani proconsulis, qua purgatus atque absolutus est Felix. si tota gesta uis legere, ex archiuo proconsulis accipe. Aelianus pro consule dixit: ex professione Caeciliani, qui acta falsa esse dicit atque epistulae plurima addita, manifestum est qua uoluntate haec gesserit Ingentius, et ideo recipietur in carcerem; est enim artiori interrogationi necessarius. Felicem autem religiosum episcopum liberum esse ab exustione instrumentorum deificorum manifestum est, cum nemo in eum aliquid probare potuerit, quod religiosas scripturas tradiderit uel exusserit. omnium enim interrogatio supra scriptorum manifesta est nullas scripturas deificas uel inuentas uel corruptas uel incensas fuisse. hoc actis continetur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hic uinceris. qm̃ ueris quȩ putas documentis tuis
ñ potuerunt ubi debuerunt conuinci traditores.
siue a uͣris eadem documenta occulta sint. siue iꝑ¬
si traditores qualibet astutia se iudicib occultaue¬
rint. siue ab ipsis prauis iudicib occultati ñ sint.
Sem̃ abrahȩ respice qd̾ in testamento di ꝑ om̃s gentes
crescit sicut stelle cęli. et sicut arena maris. et utrũ
ꝓpt̃ occultata quibus libet causis nescio qua affri¬
ca rizania. tam copiosa messis ꝑagrũ mundum
ꝑire potuerit. aude dicere. aude credere:aude siul¬
ius in te di timor ẽ. cogitare: Exaggeras ꝑsequutio¬
nes quas uos pati dicitis. quib intam sacrilega &
manifesta obstinatione aduersus pacem sc̃e eccłie
rebellantib mirabili mansuetudine parcitur. et
dicis in primis partibus epłȩ tuȩ quod imꝑatori con¬
stantino ceciliani crimen cum fieret manifestum.
ipse quoq eum ut brixe in exilio degeret sua sen¬

Expanded text:
hic uinceris, quoniam ueris quae putas documentis tuis hic uinceris, quoniam ueris quae putas documentis tuis non potuerunt ubi debuerunt conuinci traditores, siue a uestris eadem documenta occultata sint siue ipsi traditores qualibet astutia se iudicibus occultauerint siue ab ipsis prauis iudicibus occultati sint. semen Abrahae respice, quod in testamento dei per omnes gentes crescit sicut stellae caeli et sicut arena maris, et utrum propter occultata quibuslibet causis nescio qua Africana zizania tam copiosa messis per agrum mundum perire potuerit aude dicere, aude credere, aude, si ullus in te dei timor est, cogitare. Exaggeras persecutiones quas uos pati dicitis, quibus in tam sacrilega et manifesta obstinatione aduersus pacem sanctae ecclesiae rebellantibus mirabili mansuetudine parcitur, et dicis in primis partibus epistulae tuae, quod imperatori Constantino Caeciliani crimen cum fieret manifestum, ipse quoque eum ut Brixae in exilio degeret sua sen
Abbreviated transcription (Latin):
litteras etiam monente cypriano.usq adtempꝰ
uentilationis tanquã paleam tolerare debiustis:
ne aream deserendo ꝑiretis.Si autem causa illa
ur̃a cum ueris qd̾ tibi elegisti docum̃tis suis ad
mͦ ab eis potuerunt tot ep̃i in suis plebibus con¬
stituti. causa incognita et ad se omnino ñ delata
iure damnari: Aut quomͦ debuerunt affri xp̃i¬
ani. ñ dico illi qui eos putauerant innocentes. ue¬
rum etiam illi si qui eos nouerant traditores. ꝓpt̃
rirania quȩ in eccłia eẽ cernebant a frum̃toꝵ tã
longe lateq crescentium et hos ignorantiũ. tam
manifesta se innocentia separare. ut ꝓpt̃ crimen
alienum quo ꝓ unitate tolerato ñ macularentur
nolate ipsius unitatis crimine damnarentur:
Quid tibi gͦ ad causam ꝓdes hoc ex illis quator ꝓpo¬
sitis elegisse. ut ur̃a documenta sint uera. contra
ur̃os autem que ꝓferimꝰ falsa ẽẽ deputent᷑: Ecce &

Expanded text:
litteras etiam monente Cypriano usque ad tempus litteras etiam monente Cypriano usque ad tempus uentilationis tamquam paleam tolerare debuistis, ne aream deserendo periretis. si autem causa illa uestra cum ueris, quod tibi elegisti, documentis suis ad cta, quomodo ab eis potuerunt tot episcopi in suis plebibus constituti causa incognita et ad se omnino non delata iure damnari? aut quomodo debuerunt Afri christiani, non dico illi, qui eos putauerant innocentes, uerum etiam illi, si qui eos nouerant traditores, propter zizania, quae in ecclesia esse cernebant, a frumentorum tam longe lateque crescentium et hos ignorantium tam manifesta innocentia se separare, ut propter crimen alienum, quo pro unitate tolerato non macularentur, uiolatae ipsius unitatis crimine damnarentur? Quid tibi ergo ad causam prodest hoc ex illis quattuor propositis elegisse, ut uestra documenta sint uera, contra uestros autem quae proferimus falsa esse deputentur? ecce et
Abbreviated transcription (Latin):
dicio uicistis ñ communicatis: Si autẽ qd̾ satis ip¬
sa indicat ab eis alienata ur̃a communio uicti
estis. quid nobiscum uł mala uł bona causa ꝑdi¬
ta litigatis. id habentes maximum crim̃. qd̾ cri¬
mine traditorum quos in iudicio transmarmarũ
eccłiaꝵ etiam uera docum̃ta ꝓferentes. conuincere
minime potiustis. orbem xp̃ianũ ꝑfunditis. qͥa in
ea causa inqua int̾esse ñ potuit elegit iudicibus
credere ñ accusatorib uictis. Non itaq ideo rei
estis.quia bonam causam ut scđm uos loquar in
transinarino iudicio ꝑdidistis.s: quia crimen
retorum atq ut nimium uob̃ cedatur et iudicum.
tot innocentib popłis.xp̃ianis ꝑ tot gentes longe
lateq diffusis obicere minime dubitatis. quorũ
cominunioni tanquã frumentis d̾nicis coheren¬
do.et illos uiros sicut dicitis traditores. et illos ma¬
los sicut arbitramini iudices. scđ̃m euangłicas

Expanded text:
dicio uicistis, non eommunicastis? si autem, quod satis ipdicio uicistis, non eommunicastis? si autem, quod satis ipsa indicat ab eis alienata uestra communio, uicti estis, quid nobiscum uel mala uel bona causa perdita litigatis, id habentes maximum crimen, quod crimine traditorum, quos in iudicio transmarinarum ecclesiarum etiam uera documenta proferentes conuincere minime potuistis, orbem christianum perfunditis, quia in ea causa, in qua interesse non potuit, elegit iudicibus credere, non accusatoribus uictis? non itaque ideo rei estis, quia bonam causam, ut secundum uos loquar, in transmarino iudicio perdidistis, sed quia crimen reorum atque - ut nimium nobis cedatur—et iudicum tot innocentibus populis christianis per tot gentes longe lateque diffusis obicere minime dubitatis; quorum communioni tamquam frumentis dominicis cohaerendo et illos uiros, sicut dicitis, traditores et illos malos, sicut arbitramini, iudices secundum euan gelicas
Abbreviated transcription (Latin):
ni. qͦs extra
illam uidemus. Ac ꝑhoc in illa quadriꝑtita
distributione ubi dixi. cum de traditorib ꝓfe¬
runtur ex utraq parte documenta. aut utraq ue¬
ra eẽ. aut utraq falsa. aut nr̃a uera. et ur̃a falsa.
aut nr̃a falsa. et ur̃a uera. cum uideris in suꝑiorib
trib uos facillime suꝑari: frustra tibi hoc extre¬
mum quasi qua euaderes elegisti. Quanus enĩ
quam impudent̃ dicatur aduertas. tamen ea ip¬
sa uera ur̃a si qua eeñt humana docum̃ta illi
eccłie ꝓbari debuerunt. quã ꝓbant documenta
diuina. Dic michi obsecro te:s: noli offundere ne¬
bulas imꝑitis. ut q̃m traditores accusatos ñ uales
conuincere: identidem uelis artes dialecticas ac¬
cusare: dic gͦ rogo te:causa ista ur̃a cum ueris docu¬
mentis ur̃is ꝑducta ẽ: ad iudicium transmarina¬
rũ eccliarũ. labore aplico fundataꝵ. an ñ ẽ. ꝑduc¬
ta: Si ꝑducta ẽ: ucistis in eo iudicio. an uicti estis:
Si uicisse uos dicitis. cur eis eccłus in quarum iu¬

Expanded text:
us, quos extra illam uidemus? ac per hoc in illa mea quadripertita distributione, ubi dixi, cum de traditoribus proferuntur ex utraque parte documenta, aut utraque uera esse aut utraque falsa aut nostra uera et uestra falsa aut nostra falsa et uestra uera, cum uideres in superioribus tribus uos facillime superari, frustra tibi hoc extremum quasi qua euaderes elegisti. quamuis enim quam inpudenter dicatur aduertas, tamen ea ipsa uera uestra si qua essent humana documenta, illi ecclesiae probari debuerunt, quam probant documenta diuina. Dic mihi, obsecro te — sed noli offundere nebulas imperitis, ut, quoniam traditores accusatos non uales conuincere, identidem uelis artes dialecticas accusare —, dic ergo, rogo te, causa ista uestra cum ueris documentis uestris perducta est ad iudicium transmarinarum ecclesiarum labore apostolico fundatarum an non est perducta? si perducta est, uicistis in eo iudicio an uicti estis? si uicisse uos dicitis, cur eis ecclesiis, in quarum iu
Abbreviated transcription (Latin):
sex illiꝰ iudicii gestis. hec pauca int̾posui. Constantio
maximo augusto et constantino iuniore nobilissimo
cesare consulibꝰ. idꝰ decembris ex tota motiatiensi in¬
ducto et applicato uictore gr̃amatico. astante etiam
nundinario diacono. ⁊enophilus consularis dix. Qs
uocaris: Respondit uictor.Et paulopost alio loco

Expanded text:
Ex illius judicii gestis haec pauca interposui: Constantino Maximo Augusto et Constantino juniore nobilissimo Caesare consulibus, idibus decembris ex tota Mociaciensi inducto et applicito Victore grammatico, astante etiam Nundinario diacono, Zenophilus consularis dixit: Quis vocaris? Respondit: Victor. Et paulo post alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
erectis altaribus admouerunt: S: quid ego te
de istis in t̾rogem: Ipsa sententia loquat᷑. cuiꝰ u̾ba
sic fulgent. ut si eam uolueritis abscondere.: qua¬
rumlibet latebrarum tenebras suo nimio splen¬
dore ꝑrumpat. Nideamꝰ in socios maximiani qͣn¬
to sonitu damnationis insurgat. Nec solum hunc
inquit sceleris sui mors iusta condemnat. Trahit
etiam ad consortium criminis plurimos cathena

Expanded text:
erectis altaribus admouerunt? sed quid ego te de istis interrogem? ipsa sententia loquatur, cuius uerba sic fulgent, ut, si eam uolueritis abscondere, quarumlibet latebrarum tenebras suo nimio splendore perrumpat. uideamus in socios Maximiani quanto sonitu damnationis insurgat. Nec solum hunc, inquit, sceleris sui mors iusta condemnat; trahit etiam ad consortium criminis plu
Abbreviated transcription (Latin):
cum. qui ñ apud acta cominisit. que tam̃ ita cõmi¬
sit ut int̾gildonis satellites. p̃cipuus haberetur.
teneret᷑. moreretur. Nunquid etiam de feliciano et
p̃textato socus maximian. quos trecenti et decem

Expanded text:
eum, qui non apud acta commisit, quae tamen ita commieum, qui non apud acta commisit, quae tamen ita commisit, ut inter Gildonis satellites praecipuus haberetur teneretur moreretur. numquid etiam de Feliciano et Praetextato sociis Maximiani, quos trecenti et decem
Abbreviated transcription (Latin):
res utiq quam de ceciliano iudicauerunt. eiq ab¬
rogato ep̃atu. maximianũ ꝓ illo constituerunt:
Nonne primianꝰ posteriore iudicio nitit᷑ qd̃ ꝓ illo
factum ẽ. in oppido bagagensi. scđm qd̃ iudiciũ ñ
uult de se dubitari.s. ab om̃ib uobis se extorquet
absoluiꝰ. Unde et nos scdm posterius de ceciliano
iudiciũ ꝓrsuscum ĩcunctant̃ absoliumꝰ. Sufficit
tam̃ ad causam. si hoc de illo dicamꝰ. qd̃ tu de opta¬
to dixisti. Nos cecilianum nec absoluimꝰ. nec dam¬
namꝰ. uiderint illi seu ur̃i seu nr̃i. quẽ admodum
de illo iudicauer int. ipsi suaꝵ sententiaꝵ rationẽ
reddant. iꝑsi portent seu bana seu mali. seu boni
sui oꝑis sarcinam. nob̃ de alienis factis saltem du¬
bitare ꝑmmittite. ne cogamur in nob ea sacram̃ta
damnare de quib ñ licet dubitare. S: iam dixi. sen¬
ti de optato qd̾ uis. neq enim ẽ: unde conuincamuᷤ

Expanded text:
res utique quam de Caeciliano, iudicauerunt eique abres utique quam de Caeciliano, iudicauerunt eique abrogato episcopatu Maximianum pro illo constituerunt? nonne Primianus posteriore iudicio nititur, quod pro illo factum est in oppido Bagaiensi, secundum quod iudicium non uult de se dubitari, sed ab omnibus uobis se extorquet absolui? unde et nos secundum posterius de Caeciliano iudicium prorsus eum incunctanter absoluimus. sufficit tamen ad causam, si hoc de illo dicamus, quod tu de Optato dixisti: nos Caecilianum nec absoluimus nec damnamus\'. uiderint illi seu uestri seu nostri, quemadmodum de illo iudicauerint, ipsi suarum sententiarum rationem reddant, ipsi portent seu mali seu boni sui operis sarcinam: nobis de alienis factis saltem dubitare permittite, ne cogamur in nobis ea sacramenta damnare, de quibus non licet dubitare. sed iam dixi, senti de Optato quod uis; neque enim est, unde conuincamus
Abbreviated transcription (Latin):
absoluo. nec damno.Si hoc ego immo ñ tantũ ego
s: om̃is affricana catholica ȩccłia. quantomagis eti¬
am transmarina tam longe lateq diffusa de cecili¬
ano et eiꝰ ordinatorib dicat. ego illos n absoluo.nec
ddamno. parumne putas ẽẽ illis quos hic baptira¬
uerunt. quorum nemo unquã cecilianum udit.
ꝗd̾ de optato sufficere credis. eis quos ille etiã suis ma¬
nib baptirauit: Anquia de ceciliano parentum
ur̃orum concilium recitatis. de optato autem nul¬
lum recitatura nob̃. ideo putas nulli nr̃m licere
dicere: ego cecilianum nec absoluo. nec damno. qd̃
tibi licuit de optato: S. factum ẽ: ꝓceciliano poste¬
rius iudicium transmarinũ. ur̃is apud constan¬
tinum imꝑatorem ut fieret instantib. Aut si eccła¬
stica udicia quȩ prius facta fuerint iam conuelli
ñ possunt. quid de pͥmiano facturi estis ur̃o ep̃o
carthaginensi.contra quem primo centum plu¬

Expanded text:
absoluo nec damno. si hoc ego, immo non tantum ego, absoluo nec damno. si hoc ego, immo non tantum ego, sed omnis Africana catholica ecclesia, quanto magis etiam transmarina tam longe lateque diffusa de Caeciliano et eius ordinatoribus dicat: ego illos nec absoluo nec damno, parumne putas esse illis, quos hi baptizauerant, quorum nemo umquam Caecilianum uidit, quod de Optato sufficere credis eis, quos ille etiam suis manibus baptizauit? an quia de Caeciliano parentum uestrorum concilium recitatis, de Optato autem nullum recitatur a nobis, ideo putas nulli nostrum licere dicere: ego Caecilianum nec absoluo nec damno\\ quod tibi licuit de Optato? sed factum est pro Caeciliano posterius iudicium transmarinum, uestris apud Constantinum imperatorem ut fieret instantibus. aut si ecclesiastica iudicia, quae prius facta fuerint, iam conuelli non possunt, quid de Primiano facturi estis uestro episcopo Carthaginiensi, contra quem primo centum, plu
Abbreviated transcription (Latin):
tati causam et maximianistarũ quin immo ut
abste aoctior fiam maximianiensiũ ur̃i docuert.
Et de optato quidem de quo nichil conscͥptũ ua¬
leo recitare: qdlibet sentias: facile cedo. Unum il¬
lud scio si uera sunt que de illo ut ñ dicam osten¬
debantur. certe tam̃ dicebantur. nec ipse erat bonꝰ
nec famam habebat bonam. Unde quicunq per
eum baptirati sunt. nec conscientia eiꝰ scđm petilia¬
num. nec fama eiꝰ. scđ̾m te ablin potuerunt. Si aut̃
falsa mala eiꝰ sicut sepe assolet inuida fama iacta¬
uit. uide quam recte ñ facile credamꝰ. qd nunquã
nob̾ de traditorib quos accusatis ꝓbare potuistis:
quia solet etiam de bonis mala fama mentiri. Sigͦ
ñ illoꝵ innocentia. ñ deniq qd uerum atq firmũi
ẽ. i gr̃a et nr̃a conscientia ratum nobis baptismũ
facit. faciat saltem sententia tua. Tuenim cũ de
optato loquereris dixisti. Ego quidem optatũ. nec

Expanded text:
tati causam et Maximianistaram, quin immo, ut tati causam et Maximianistaram, quin immo, ut abs te doctior fiam, Maximianensium uestri docuerunt. et de Optato quidem, de quo nihil conscriptum ualeo recitare, quodlibet sentias facile cedo. unum illud scio: si uera sunt, quae de illo ut non dicam ostendebantur, certe tamen dicebantur, nec ipse erat bonus nec famam habebat bonam. unde quicumque per eum baptizati sunt, nec conscientia eius secundum Petilianum nec fama eius secundum te ablui potuerunt. si autem falsa mala eius, sicut saepe adsolet, inuida fama iactauit, uide quam recte non facile credamus, quod numquam nobis de traditoribus quos accusatis probare potuistis, quia solet etiam de bonis mala fama mentiri. si ergo non illorum innocentia, non denique, quod uerum atque firmum est, dei gratia et nostra conscientia ratum nobis baptismum facit, faciat saltem sententia tua. Tu enim, cum de Optato loquereris, dixisti: ego quidem Optatum nec
Abbreviated transcription (Latin):
tismo scĩficatur. cuiusubet ministri oꝑe baptiret᷑.
nisi forte ad consiliũ tuum recursurꝰ est. quando in¬
currerit in ministri conscientiã maculosã et occul¬
tam. ut ei de qua nascatur arborem ostendas falso
bonam mali hominis famã.cuius radicem si que¬
sieris inuemes fallentis astutiam. de qua si nasci¬
uerum dixit. xp̃c. habeat homo bonꝰ tanquã bona
arbor. bonum fructum. opus bonum. sicut homo
malus tanquã mala arbor. malum fructum. opꝰ
malum. Qui autẽ baptiratur ñ de cuiusquam ho¬
minis . s. de sp̃u xp̃i nascatur. si uult ẽẽ fructus qͥ
uento ñ corrumꝑat᷑. et arborque ñ eradicetur. Quȩ
cũ ita sint. cum tu dixeris. ergo sequitur ut om̃ia
illa que a scõ petiliano seu cinusubet sermo ẽ. scͥpta
sunt. recta dicta concludam. puto quia ego potiuꝰ
illa om̃ia ñ recte dicta concludo. Iam nunc uide¬
amꝰ qd̾ deinde in epła tua contexinsti. quomͦ te op¬

Expanded text:
tismo sanctificatur, cuiuslibet ministri opere baptizetur. tismo sanctificatur, cuiuslibet ministri opere baptizetur. nisi forte ad consilium tuum recursurus est, quando incurrit in ministri conscientiam maculosam et occultam, ut ei de qua nascatur arborem ostendas falso bonam mali hominis famam, cuius radicem si quaesieris, inuenies fallentis astutiam, de qua si potesuerum dixit Christus, habeat homo bonus tamquam bona arbor bonum fructum opus bonum, sicut homo malus tamquam mala arbor malum fructum opus malum; qui autem baptizatur, non de cuiusquam hominis, sed de spiritu Christi nascatur, si uult esse fructus, qui uento non corrumpatur et arbor, quae non eradicetur. quae cum ita sint, cum tu dixeris: ergo sequitur, ut omnia illa, quae a sancto Petiliano seu cuiuslibet sermo est scripta sunt, recte dicta concludam, puto quia ego potius illa omnia non recte dicta concludo. Iam nunc uideamus quod deinde in epistula tua contexuisti, quomodo te Op
Abbreviated transcription (Latin):
auro cordis sui ꝑducit bona. et malus homo de thesᷤ¬
auro cordis sui ꝓfert mala. satis aꝑteq conuincũt
petilianum hȩc om̃ia ñ retulisse nisi ad hominẽ. ꝑ
quẽ baptismus ministrat᷑. ut ipse intelligat᷑ si no¬
cens ẽ. facere innocentem quẽ baptirat. ipse sit bona
arbor cuiꝰ fructꝰ sit qui baptiratur. ipse bonꝰ homo
de cuius cordis chesauro ꝓcedit scificatio baptirati.
Ac ꝑ hoc cum iste occultus ẽ. malus. dicin a quo fit
ille innocens. dic michi cuius erit arboris fructus.
dic michi de cuius cordis thesauro scĩficabitur bap¬
tiratus. Aut si tunc effec torem innocentiȩ sue: tunc
arborem de qua fructus bonus nascatur ñ homi¬
nem ministrum baptisii meret᷑ habere s. xp̃m:
felicius incidit in ministrum latentẽ malũ. qũa
si incidisset in manifestũ bonũ. Qd̃ si absurdissime
atꝙ insanissime dicitur. xp̃i fructus ẽ. qui eiꝰ bap¬

Expanded text:
auro cordis sui producit bona; et malus homo de thesauro cordis sui producit bona; et malus homo de thesauro cordis sui profert mala » : satis aperteque convincunt, Petilianum haec omnia non retulisse nisi ad hominem per quem Baptismus ministratur, ut ipse intelligatur, si innocens est, facere innocentem quem baptizat; ipse sit bona arbor, cujus fructus sit qui baptizatur; ipse bonus homo, de cujus cordis thesauro procedit sanctificatio baptizati. Ac per hoc cum iste occultus est malus, dic mihi, a quo fit ille innocens? dic mihi, cujus erit arboris fructus? dic mihi, de cujus cordis thesauro sanctificabitur baptizatus? Aut si tunc effectorem innocentiae suae, tunc arborem de qua fructus bonus nascatur, non hominem mfelicius incidit in ministrum latentem malum quam si inci-\' disset in manifestum bonum. quod si absurdissime atque insanissime dicitur, Christi fructus est, qui eius bap
Abbreviated transcription (Latin):
audet dicere: iustificaris a me. Iam uͦ quod sequit᷑
om̃is resorigine et radice consistit. et si capur ñ habe¬
at aliquid nichilẽ: si origo. et radix. et caput baptita¬
origo. quȩ radix. qd̾ capur ẽ. baptirati: Iam falsa
cius fama: Hoc quidem crescomuꝰ dicit: s ueritas
contradicit. Ergo si tunc origo et radix et caput xp̃c
ẽ. ipse est etiam quando minister ẽ. bonꝰ. ne quod
absurdissimũ ẽ: meliorsit conditio baptirati per
occultum malum quando. xp̃c ẽ. caput. quã bapti¬
rati ꝑ manifestum bonũ si tunc minister ẽ. caput.
hoc et de bono semine dixerim. Sequit᷑ enim. nec
quisquã bene regenerat. nisi bono semine regene¬
ret᷑. Que uͦ sequuntur ex epła petiliam abste posita
ur quisquis criminib reus ẽ. alium faciat innocen
tem. cum scriptum sit arbor bona bonos fructꝰ facit
et arbor mala malos fructus facit. nunqͥd colligũt
de spinis uuas. et iterum om̃is homo bonus de thes¬

Expanded text:
audeat dicere: iustificaris a me. Iam uero quod sequitur: audeat dicere: iustificaris a me. Iam uero quod sequitur: omnis res origine et radice consistit et, si caput non habeat aliquid, nihil est, si origo et radix et caput baptizaorigo, quae radix, quod caput est baptizati? an falsa eius fama? hoc quidem Cresconius dicit, sed ueritas contradicit. ergo si tunc origo et radix et caput Christus est, ipse est etiam quando minister est bonus, ne, quod absurdissimum est, melior sit condicio baptizati per occultum malum, quando Christus est caput, quam baptizati per manifestum bonum, si tunc minister est caput. hoc et de bono semine dixerim; sequitur enim: nec quicquam bene regenerat, nisi bono semine regeneretur. Quae uero sequuntur ex epistula Petiliani abs te posita, ut qui suis criminibus reus est alium faciatem, cum scriptum sit, « Arbor bona bonos fructus facit; et arbor mala malos fructus facit? Numquid colligunt de spinis uvas » ? et iterum, « Omnis homo bonus de thes