comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spiritaliumꝙ oꝑum oppositio ĩ ordinata atꝙ
confusa ẽ. Ob hoc aũ latet qr pautiora ł singła
quibdam płib opponuntur. Nam exeo ques
carnaliũ uitioꝵ incapite posuit fornicattones
Incapite aũ uirtutũ sp̃italiũ caritatẽ quẽ
nõ diuinaꝵ litteraꝵ studiosũ faciat intentũ
ad ꝑscrutanda cet̃a. Si enĩ fornicatio ẽ amor
a legitimo cõnubto solutus ⁊ uagus explendo
libidins consectando licentiam quid tamle¬
gittime adspiritalem fecunditatem coniungi¬
tur qm̃ anima deo. Cut qnͣto sixius ishesetit
tanto ẽ incortuptior. iuheret aũ caritate.
Biecte gͥ fornicatiom opponit᷑ caritas inqua
sola ẽ custodia castitatis. Inmunditie aũ st̃ oñs
ꝓtubattones de illa forncatione concepte quib
gandium tranquillitatis opponitur. ydoloꝵ ser
uitus ultima fornicatio ẽ anime. p̃p̃ qͣm etiã
bellum adu̾sus eungłm reconciliatis dei furio
ẽ qua teconciliam᷑ deo. eademq pace cũ hõib

Expanded text:
um oppositio inordinata atque confusa est. Ob hoc autem latet, quia pauciora, vel singula quibusdam pluribus opponuntur. Nam ex eo quod carnalium vitiorum in capite posuit fornicationes, in capite autem virtutum spiritualium charitatem; quem non divinarum Litterarum studiosum faciat intentum ad perscrutanda caetera? Si enim fornicatio est amor a legitimo connubio solutus et vagus, explendae libidinis consectando licentiam; quid tam legitime ad spiritualem fecunditatem conjungitur quam anima Deo? Cui quanto fixius inhaeserit, tanto est incorruptior. Inhaeret autem charitate. Recte igitur fornicationi opponsola est custodia castitatis. Immunditiae autem sunt omnes perturbationes de illa fornicatione conceptae, quibus gaudium tranquillitatis opponitur. Idolorum autem servitus ultima fornicatio est animae, propter quam etiam bellum adversus Evangelium reconciliatis Dei furiosest, qua reconciliamur Deo, eademque pace etiam
Abbreviated transcription (Latin):
umpe nõ eas õio habere nõ tam certamen. set
certaminis p̃tium p̃mium ẽ si obtinueritis
uctoriam pseuerando sub gr̃a. Cd̃mutatio enĩ
enmerare. ut intelligant se si ad oꝑand̾ ista
desiterus camalib consenserint. tũc duti carne

Expanded text:
non eas omnino habere, non jam certamen, sed certaminis praemium est, si obtinuerimus victoriam perseverando sub gratia. Commutatio enim enumerare, ut intelligant se, si ad operandum ista desideriis carnalibus consenserint, tunc duci carne,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuenert minus comodũ temꝑale demiqusta¬
te se posse assequi. ¶am si custodiat equitatem.
Sicut enĩ prima hominis uita ẽ ante legem.
cũ milla nequitia ⁊ malitia ꝓhibetur. neq ia¬
ila exparte prãuis cupiditatib resistit. quia
quitendũ terrena seriure. Itaq ubi uident ex
alia parte ip̃am. ex alia comodum temporale
trahitur pondere temꝑalis cupiditatis. sicq
relinguit iustitiam. qͣm pp̃ea tenere conabat᷑
ut hr̃et illud quod minc uidet amut̾e siillã
tenuerit. Tercia ẽ uita subgr̃a qñ ncħ tempo

Expanded text:
invenerit majus commodum temporale de iniquitainvenerit majus commodum temporale de iniquitate se posse assequi, quam si custodiat aequitatem? Sicut enim prima hominis vita est ante Legem, cum nulla nequitia et malitia prohibetur, neque ulla ex parte pravis cupiditatibus resistit; quia quirendum terrena servire. Itaque ubi viderit ex alia parte ipsam, ex alia commodum temporale, trahitur pondere temporalis cupiditatis, et relinquit justitiam: quam propterea tenere conabatur, ut haberet illud quod se nunc videt amittere, si illam tenuerit. Tertia est vita sub gratia, quando
Abbreviated transcription (Latin):
aũ aduersus carnem. Het enĩ muicẽ a du̾santur.
ut nõ ea que uultis fatatis. Putant hic hõtes
liberum uoluntatis arbitum uegare apłm nos
hr̃e. net intelligunt hoc eis dcm. Si grãm fidei sus¬
ceptam tenere uolunt ꝑ qͣm solam possũt sp̃u
ambulare. ⁊ concupĩas carnis nõ ꝑficere. Si gͦ
nolunt eam tenere nõ poterunt eã que uolunt
facere. uolunt enĩ oꝑari oꝑa iusticie q̃ sunt ĩ
lege. s unicuntur concupiscentia carius qm̃
seqͣndo deserunt gr̃am fidei. Unde ⁊ adromanos
ditit. Prudentia carius inimica ind̾m. legi enĩ
dei nõ ẽ subiecta. neꝙ enĩ potest. Cum enĩcaritaᷤ
legem impleat. prudentia itero carnis cõmoda
tempalia consectando spiritali caritati aduer¬
setut. qũo potest legi dei eẽ subrecta. ia ibenter
atq obseq̃nter implere iusticiã. eiq nõ adusar
qñ etiam dũ conatur uincatur. Necc̃e ẽ aũ ubi

Expanded text:
autem adversus carnem: haec enim invicem adversantur; autem adversus carnem: haec enim invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis; putant hic homines liberum voluntatis arbitrium negare Apostolum nos habere, nec intelligunt hoc eis dictum, si gratiam fidei susceptam tenere nolunt, per quam solam possunt spiritu ambulare, et concupiscentias carnis non perficere; si ergo nolunt eam tenere, non poterunt ea quae volunt facere. Volunt enim operari opera justitiae, quae sunt in Lege, sed vincuntur concupiscentia carnis, quam sequendo deserunt gratiam fidei. Unde et ad Romanos dicit, Prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; neque enim potest . Cum enim charitas Legem impleat, prudentia vero carnis commoda temporalia consectando spirituali charitati adversetur; quomodo potest Legi Dei esse subjecta, id est, libenter atque obsequenter implere justitiam, eique non adversari; quando etiam dum conatur, vincatur necesse est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
unde toh̾es dicit. Qui enĩ nõ diligit frẽm sum
qitẽ uidet d̾m qitẽ nõ uidet quom᷑ potest diligee
mentiebantur enĩ quidã dilectionẽ dei se hr̃e. ⁊ de
odio frat̾no eam nõ hr̃e comuincebatur de quo ui¬
dicare icotidiana uita ⁊ morib fatile estis i aũ
mordetis inquit. ⁊ comeditis inuidem. Uidete
ne ab inuicẽ cõsumam. Hoc enĩ maxline uitie
contentionis ⁊ ĩuidentie ꝑitiose disputatiõe
meos nutrrebantur. male deinuicem loq̃ndo ⁊
q̃rendo quisq głiam suam. uanam q uictoriã
quib studis consumitur societas ppłi. dũ in par¬
te disiugit᷑. qu̾o aũ ista uitare possunt nsi spio
ambulent. ⁊ contupiscentias carnis nõ ꝑfitante
et mansuetudo. Unde illud qd̾ iam ꝯmemoraui
dñs ait. Discite ame qr mitis sũ ⁊ humilis corde.
Et illud ꝓpħe. suꝑ quem requiescet sp̃t mns. insĩ
suꝑ humilẽ ⁊ quietũ ⁊ trementẽ uerba mea ᷤ¬

Expanded text:
Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum Unde Joannes dicit: Qui enim non diligit fratrem suum quem videt, Deum quem non videt quomodo potest diligere ? Mentiebantur enim quidam dilectionem se Dei habere, et de odio fraterno eam non habere convincebantur: de quo judicare in quotidiana vita et moribus facile est. Si autem mordetnvicem consumamini: hoc enim maxime vitio contentionis et invidentiae, perniciosae disputationes inter eos nutriebantur, male de invicem loquendo, et quaerendo quisque gloriam suam vanamque victoriam, quibus studiis consumitur societas populi, dum in partes discinditur. Quomodo autem ista vitare possunt, nisi spiritu ambulent, et concupiscentias caet mansuetudo. Unde illud quod jam commemoravi, Dominus clamat, Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde : et illud prophetae, Super quem requiescit Spiritus meus, nisi super humilem et quietum, et trementem verba mea
Abbreviated transcription (Latin):
tislatur. Diliges ꝓximũ tuũ tanqͣm te ip̃m
Dilectio ꝓximi malũ nõ opatur. pͣlenttudo autẽ
legis caritas. Cum ergo nisi in duob p̃ceptis
dilcõnis dei ⁊ ꝓximi ꝑfecta sit caritas. cur
sunt mentiri homines. qr rariores temptati¬
ones eam ꝓbant. In dilectione aũ ꝓximi facili
conuincituream nõ hr̃e. dum nñq̃ cũ homi¬
nib agunt. Conseq̃ns est aũ ut qui extoto cor¬
de.extota ania ex tota mente d̾m diligitidi¬
lidat ⁊ ꝓximũ tanqͣm se ip̃m. quia hocuibet
ille qui extoto corde. extota anima. extotamẽte
diligit. Item daligere ꝓximũ .i. omnẽ honinẽ
tanqͣnͣt se ip̃m quis potest nisi d̾m diligat cut
p̃cepto ⁊ dono dilcõnem ꝑximi possit implere᷑
eum ergo utrumq p̾ceptum ita situt neutiũ
sine altero possit teneri ⁊̃ unũ hoꝵ cõmemoꝵa¬
re płmq suffint cũ agitur. de oꝑib iusticte. sed o¬
portunius illud dequo quisq facilus conuintis.

Expanded text:
latur, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem Legis, charitas » . Cum ergo nonnisi in duobus praeceptis dilectionis Dei et proximi perfecta sit charitas, cur sunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant; in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Consequens est autem ut qui ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente Deum diligit, diligat et proximum tanquam seipsum; quia hoc jubet ille, quem ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligit. Item diligere proximum, id est omnem hominem, tanquam seipsum, quis potest, nisi Deum diligat, cujus praecepto et dono dilectionem proximi possit implere? Cum ergo utrumque praeceptum ita sit, ut neutrum sine altero possit teneri, etiam unum horum commemorare plerumque sufficit, cum agitur de operibus justitiae: sed opportunius illud, de quo quisque facilius convincitur.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si id possit facere impue ñ solũ apud
hoĩes. s ⁊̃ apud d̾m. sicut dauid cũ diuinitus
accepisset inpotestatem regem saul impime utiq
octideret. nec hominib inse uindicaturis. quiã
multũ ab eis diligebatur idem dd̾. nec deo qui
hanc ipãm potestatem dedisse se dixerat. ut õi¬
no ei faceret qd̾ uellet. Pepercit ergo diligens
ꝓximũ tanqsm se ip̃m. nõ solum ꝓsetutũ. sed ⁊̃
ꝑfectiturũ. qui eũ corrigi qmͣ interfiti malebat.

Expanded text:
etiam si id possit facere impune, non solum apud etiam si id possit facere impune, non solum apud homines, sed etiam apud Deum. Sicut David cum divinitus accepisset in potestatem regem Saül, impune utique occideret, nec hominibus in se vindicaturis, quia multum ab eis diligebatur idem David; nec Deo, qui hanc ipsam potestatem dedisse se dixerat, ut omnino ei faceret quod vellet . Pepercit ergo diligens proximum tanquam seipsum, non solum persecutum, sed etiam persecuturum, qui eum corrigi quam interfici maleb
Abbreviated transcription (Latin):
guitate qͣ lub specie maledcõnis benedictionẽ
dicens. U̾tinam abscidantur qui uos conturbant
Non tm̃ inquit circũcidantur s abscidantur.
Si enĩ fiunt spadones pp̃ regnũ celoꝵ ⁊ carnalia
uocati estis frẽs. quia illa conturbatio aspiricali¬
b ad carnalia reuocans inseruitutẽ trahebat. sed
iam hinc oꝑa illa legis tractare incipit. de quib
eum supͣdixeram infine epłe tractatrũ q̃ adno¬
uũ quoq testam̃tum ꝓtinere nemo ambigit
S alio filie quo liberos ea fac̾e decet .i. caritatis
eterira sꝑantis hinit p̾mia. ⁊ exfide expectantis
bant p̃senti utte sue. ⁊ ideo q̃dam oꝑa legis imi¬
plebant que in sacram̃tis sunt. Illa uo que ad
ponos mores ꝑtinent om̃ia nõ poterant. Nõ em̃
implet ea nisi caritas. qr ⁊ hominẽ si pp̃ea nõ
occidit aliquis. ne ⁊ ip̃e occidatur nõ implet p̃¬
ceptum iusticie. S si ĩdeo nõ occidit qr ĩuistũ ẽ

Expanded text:
quasi sub specie maledictionis benedictionem, quasi sub specie maledictionis benedictionem, dicens: Utinam et abscidantur qui vos conturbant. Non tantum, inquit, circumcidantur, sed et abscidantur. Sic enim fient spadones propter regnum coelorum , et carnalia vocati estis, fratres. Quia illa conturbatio a spiritualibus ad carnalia revocans in servitutem trahebat. Sed jam hinc opera illa Legis tractare incipit, de quibus eum supra dixeram in fine Epistolae tractaturum , quae ad Novum quoque Testamentum pertinere nemo ambigit; sed alio fine, quo liberos ea facere decet, id est, charitatis aeterna sperantis hinc praemia, et ex fide exspectantis. bant praesenti vitae suae: et ideo quaedam opera Legis implebant, quae in sacramentis sunt; illa vero quae ad bonos mores pertinent, omnino non poterant. Non enim implet ea nisi charitas. Quia et hominem si propterea non occidit aliquis, ne et ipse occidatur; non implet praeceptum justitiae: sed si ideo non occidit, quia injustum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos inseruitutẽ redigerent. Ergo si circunicisi¬
onem p̃dicabat desinerent eũ ꝑsequi. Qui tam̃
ne timerent᷑ ab eis quib xp̃iana libertas ad¬
muintiabatur. aut ne ab ip̃o apło tinteri putarẽ¬
tur pp̃ca suꝑius libera plenus fiducia nomẽ suũ
aut in me cãm refundite sitimetis. Qd̾ aũ dic̃.
ergo euacuatũ ẽ scandalũ crucis. sententiam
illam repetit. si ex lege iusticia. ergo xp̃c gratis
mortuusẽ. S hic qm̃ scandalũ nõiat ĩ memoriã
reuocat. p̃p̃ea maxiie in xp̃o passos ẽẽ scanda¬
lum udeos. quia istas carnales obseruationes
quas ꝓ ip̃a salute se hr̃e arbitrabantur eũ sepe
anmaduertebant p̃terire atꝙ contempnere.
hoc eupoita dixit. Ac si diceret. Sine causa ergo
xp̃m cũ ista contempneret scandalizati udei cru¬
tificerunt. si adhut eis ꝓ quib crucifixus est
talia psuadent᷑ ⁊ ad iecit eleganti ssima ambi¬

Expanded text:
ut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisiut nos in servitutem redigerent » . Ergo si circumcisionem praedicabat, desinerent eum persequi. Qui tamen ne timerentur ab eis, quibus christiana libertas annuntiabatur; aut ne ab ipso Apostolo timeri putarentur, propterea superius libera plenus fiducia, nomen suumaut in me causam refundite, si timetis. Quod autem dicit, Ego evacuatum est scandalum crucis, sententiam illam repetit, Si ex Lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Sed hic quoniam scandalum nominat, in memoriam revocat propterea maxime in Christo passos esse scandalum Judaeos, quia istas carnales observationes, quas pro ipsa salute se habere arbitrabantur, eum saepe animadvertebant praeterire atque contemnere. Hoc ergo ita dixit, ac si diceret: Sine causa ergo Christum, cum ista contemneret, scandalizati Judaei crucifixerunt, si adhuc eis pro quibus crucifixus est, talia persuadentur. Et adjecit elegantissima ambi
Abbreviated transcription (Latin):
tes honorauint. Ego inquit confido deuobis in
dño qd nicħ aliud sapietis. Hinc uttq manifestũ
ẽ nõ dum illos fuisse possessos atalib. Quitũꝙ
despiritalib carnalia fiant. Et qm̃ intelligendũ
ẽ fuisse quosdam qui cũ uellent eis istam seruitu¬
tem ꝑsuadere. ⁊ iuderent eos pauli ap̃łi auctorita¬
te reuocari. dicerent ⁊̃ ip̃m paulũ hid sentire. s
nõ eis fatile aꝑire uoluisse sententiam suã opor¬
tunissime subiccit. Ego aũ frẽs si crrtũtisionem
adhuc p̃dico. quid adhuc ꝑ secuttonẽ parior. etiã
ab ip̃is enĩ patiebatur ꝑ secuttonẽ. qu i talia ꝑsua¬
dere moliebantur. cũ iam eunͣgłm suscepisse ui¬
derent᷑. quos tangit alio loco ait. ꝑiculis ĩ falsis
fr̃ib. Et hic incapite epłe ubi dicit. ꝓpt̾ subin¬
tuductos enĩ falsos fres qui subintroierunt ꝓ¬
scultare libertatem nr̃am qmͣ hẽmus ĩ xp̃o sħu

Expanded text:
tes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in tes honoraverint. Ego, inquit, confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Hinc utique manifestum est, nondum illos fuisse possessos a talibus. Qui autde spiritualibus carnales fiant. Et quoniam intelligendum est fuisse quosdam qui cum vellent eis istam servitutem persuadere, et viderent eos Pauli apostoli auctoritate revocari, dicerent etiam ipsum Paulum id sentire, sed non eis facile aperire voluisse sententiam suam; opportunissime subdico, quid adhuc persecutionem patior? Etiam ab ipsis enim patiebatur persecutionem, qui talia persuadere moliebantur, cum jam Evangelium suscepisse viderentur. Quos tangit alio loco, ubi ait, Periculis in falsis fratribus ; et hic in capite Epistolae, ubi dicit, « Propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierunt proscultare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu,
Abbreviated transcription (Latin):
deinde subixit. In xp̃o enĩ iħu neq circum¬
cisio quitqͣm ualet. neq p̃puttũ. ut illã in¬
differentiam declararet. nch q ꝑnitiosũ ẽẽ
inhac circũcisione ostenderet. nisi exilla salu¬
tem spare. Nicħ ergo dicit ualere in xp̃o circũ¬
ꝯꝑatur ¶t hic illud tetigit q sub lege seruitus ꝑ
timorem oꝑatirrꝰ. Currebatis bene. inquit. Quisuos
impediuit u̾itati nõ obedire: Hoc ẽ qd̃ supuis
ait. Quis uos fascinauit: Suasio inquit nr̃a
nõ exto ẽ qui uocauit nos. Heca suasio carnał
ẽ. Ille aũ inlibertatẽ uocauit. Suasi onẽ aũ eoꝵ
dixit qd̃ eis suadebatur. Eos aũ pau cos qui ad
illos ueniebant ut ista suaderenit. qr in comꝑati¬
one muslrituduus credentiũ galathaꝵ exiguo erant
numero. fermentũ appellat. Recipient aũ isti fer¬
mentũ ⁊ tota massa .i. tota eoꝵ eccłia incorrupti¬
one carualis seruttutis quodã modo ferm̃tabatur
si tales suasores tanqͣm nistos ⁊ fideles recipien¬

Expanded text:
Deinde subjunxit, In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium; ut illam indifferentiam declararet, nihilque perniciosum esse in hac circumcisione ostenderet, nisi ex illa salutem sperare. Nihil ergo valere dicit in Chroperatur. Et hic illud tetigit, quia sub Lege servitus per timorem operatur. Currebatis bene, inquit; quis vos impedivit veritati non obedire? Hoc est, quod superius ait, Quis vos fascinavit ? Suasio, inquit, vestra non ex eo est qui vocavit vos. Haec enim suasio carnalis est, ille autem in libertatem vocavit. Suasionem autem eorum dixit, quod eis suadebatur. Eos autem paucos, qui ad illos veniebant, ut ista suaderent, quia in comparatione multitudinis credentium Galatarum exigui numero erant, fermentum appellat. Recipient autem isti fermentum; et tota massa, id est, tota eorum Ecclesia in corruptione carnalis servitutis quodammodo fermentabitur, si tales suasores tanquam justos et fideles recipien
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qui talia agunt regnũ dei nõ possidebunt
Si queratur ubusta p̃dyent. naminhac epła
nõ mitenitur ergo aut p̃sens cũ eẽt l x p̃dixaat
aut tmmonerat ꝑuenisse ad silos epłam q̃mis¬
saest ad corrinthtos ibi enĩ sicaitir iolite erea

Expanded text:
m qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, m qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tib ⁊ in mobiles ĩmaiore caritate cansistimti
nõ s̃olum nõ eis exhibentes menbra corporis
ad maͣle opandum. s neq nutu consensionis
ad exhibeñdum consentientes nõ hoc agunt.
et ideo regnil dei nõ possidebunt Nõ enĩ iam
reqnat poccatum meoꝵ mortali corpore ad obe¬
diendũ desidus eius qmius hitet in ecdẽ mor¬
tali corꝑe pertatũ. ñ dumi extincto impetu cõsue¬
tudinis naturalis q mortaliter nati sumus.
et ꝓprie inte nr̃e cũ ⁊ nos ip̃i peccando auxinuis
qd  ab origine peccati humam dampnatiois
trahebamus. Aluid ẽ enĩ nõ peccare. aliudñ hĩe
peccatum. Nam in quo pec̃m nõ regnat ñ peccet
.i. qui nõ obedit desiderus eius. In quo aũ nõ ex¬
istunt om̃ino ista desid̾ia nõ solũ nõ peccat. sed⁊̃
nõ ht̃ peccatum. Sd̾ etiam si exmultis partib
mista uita possit effici ex om̃i tamẽ parteñ ms̃i
mñ resurrõne caruis atc cõnutatione spandũ ẽ
potest aũ mouere qd̾ ait. que dico uob sic̾ ꝓ drei¬

Expanded text:
motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consutudinis naturalis, qua mortaliter nati sumus, et propriae vitae nostrae, cum et nos ipsi peccando auximus quod ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo peccatum non regnat, non peccat, id est, qui non obedit desideriis ejus: in quo autem non existunt omnino ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte nonnisi in resurrectione carnis atque commutatione sperandum est. Potest autem movere quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
Non inchiendas ueste uiti a muliere noq nili¬
filus. neq filioꝵ parentib. Hox Nutriendos apa¬
rentib intimore dñi filios ⁊ nõ ꝓuocandos ad irã.
boxi Seminandam aute iusticiam ⁊ postrame¬
tendos fructus eĩ. lxxii Inmortuo lacrimas ꝓdu¬
cendas Uoxri Nemiiẽ eẽ sine peccato lixiui Nõ fu

Expanded text:
Non induendas uestes uiri a muliere neque muliNon induendas uestes uiri a muliere neque mulifiliis neque filiorum parentibus. LXX. Nutriendos a parentibus in timore domini filios et non prouocandos ad iram. . LXXI. Seminandum ante iustitiam et postea metendos fructus eius. LXXII. In mortuo lacrimas producenda
Abbreviated transcription (Latin):
xlt nõ uirandum diiNon dicendum falsũ
testimoniũ. lui Nõ mentiendum. xłiui
De incerdictu ydolatrie aluNõ fornicandũ
lxi denegligentia sacerdotum xluii de
scificatione sacerdotum eluiii descĩficatione
nentia oris Lii sugiendam ebrietatẽ. Lu
mulieris maliciã ẽẽ intandam. Luu uod
tonittua. pluite.choruscationes grando pru¬
iue nues. uenti fulgura nubes a dño sunt.
UNon lustrandũ neq diumandum. Qoi
De figura mundi ⁊ qd̾ a deo exnicho fcã st̃ oĩa
Luii & uod tenebre a deo create sũt. Qnde ho¬
nicidio casuali. Lix detimam ⁊ pͥmitias fru¬
gum ⁊ õĩum renuim p̃cepto legis eccłie dare o¬
portere. Lx paruulos adherendum em̃dandos
instant᷑. lxl scõꝵ conuersatiomi ⁊ tractin ad¬
herendũ.Ixii Non accipiendas usuras lruiord
negotiator mendatio carere nõ possit. lriuii.
Durpplicia pondera nõ hñda le u uota d̾o scele¬
re soluenda. lxu Non stulte ridendum. LxUn
Non accipiendũ restimoniũ untꝰ testis. lxuiii

Expanded text:
urandum. XLII. Non dicendum falsam testimonium. XLIII. Non mentiendum. XLIIII. De interdicta idolatriae. XLV. Non fornicandum. XLVI. De neglegentia sacerdotum. XLVII. De sanctificatione sacerdotum. XLVIII. De sanctificatione nentia oris, LII. Fugiendam ebrietatem. LIII. Mulieris malitiam esse uitandam. LIIII. Quod tonitrua, pluuiae, coruscationes, grandines, pruinae, niues, uenti, fulgora et nubes a domino sint. LV. Non lustrandum neque diuinandum. LVI. De factura mundi et quod a deo ex nihilo facta sint omnia. LVU. Quod tenebrae a deo creatae sint. LVIII. De homicidio casuali. LVIIII. Decimas et primitias frugum uel omnium rerum praecepto legis ecclesiae dari oportere. LX. Paruulos emendandos instanter. LXI. Sanctorum conuersationi et tractatui adherendum. LXn. Non accipiendas usuras.\' LXIII. Quod negotiator mendacio carere non possit LXIIII. Duplicia pondera non habenda. LXV. Vota deo statim soluenda. LXVI. Non mIte ridendum. LXVII. Non accipiendum testimonium testis unius. LXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia dimittantur.ciui De substantia d̾i.cu
assumenda arma spiritalia cd neqͥtias sp̃itales.
c ui. Laciendum prius ⁊ sic docendum. cun.
Non hñdam spem inhomine cuiii Consolandos
lugentes ist iisitandos infirmos.c ix Nõ di¬
stinendũ delicus.c xi. Eripiendos positos ĩ tribu

Expanded text:
m sit. ..CIIII. De substantia dei. CV. Adsumenda arma spiritalia contra nequitias spiritales. CVI. Faciendum prius et sic docendum. CVII. Non habendam spem in homine. CVIII. Consolandos lugentes uel uisitaudos infirmos. CVIIII. Non distinendum delic
Abbreviated transcription (Latin):
spiritali qm dñs exemplo suo docuit ⁊ gr̃a do¬
nauit fieri nõ potest. In enĩ uita ⁊̃ si exutant
desideria carnis demortalitate torpis. tam̃ mẽ¬
tem ad consensionẽ pecrati nõ subiungant
Ita iam nõ regnat petͥcatũ nnto mortali cor¬
pore. qmius nõ possit nsĩ inhl̃tare meo qm¬
diu mortalit̾ potest Primo enĩ nõ regnat
cũ mente seruimus legi dei. qmuis carns legi
peccati .i. penali consuetudini cũ exisla existã
tesid̾ia. quib tñ nõ obedimus postea ulo exoĩ

Expanded text:
ituali, quam Dominus exemplo suo docuit, et gratia donavit, fieri non potest. In hac enim vita etiamsi existant desideria carnis de mortalitate corporis, tamen mentem ad consensionem peccati non subjugant. Ita jam non regnat peccatum in nostro mortali corpore ; quamvis non possit nisi inhabitare in eo, quamdiu mortale corpus est. Primo enim non regnat, cum mente servimus Legi Dei, quamvis carne legi peccati , id est, poenali consuetudini, cum ex illa existunt desideria, quibus tamen non obedimus. Postea vero ex omni
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ nelibertatẽ in occasionem caris detis .i. ne
auctito noĩe lĩber. tatis impime nob̃ pettand̃
eẽ arbitremini. s per. caritatẽ seruite inquit in¬
uicem. Qui enĩ ꝑ caritatem seruit libere seruit
et sine miseria obtemꝑans deo cũ amore facten¬
do qd̾ docetur nõ cũtimore quo cogitur. Om̃ts¬

Expanded text:
tum ne libertatem in occasionem carnis detis: id est, ne audito nomine libertatis, impune vobis peccandum esse arbitremini. Sed per charitatem, inquit, servite invicem. Qui enim per charitatem servit, libere servit, et sine miseria obtemperans Deo, cum amore faciendo quod docetur, non cum timore quod cogitur.
Abbreviated transcription (Latin):
legem nunt dicit exoꝑib hiis que adbonosmo¬
res ꝑtinent qr ⁊ slla que sũt in satram̃tis cũ be¬
ne aliberis intelliguntur. nec carnalit̾ obser¬
uantur aserius. adilla duo p̾cepta referant᷑
necẽe ẽ dsttonis dei ⁊ ꝓxiiii. Recte itaq acci
morem carnalem. Spiritalem aũ daturꝰ carita
gis cantas. Et qm fides impetrat sp̃m ꝑ quem
ticiam. nullo modo quisqm antegr̃am fedei debo¬
uis oꝑib głietur. Qua pp̃ istos iactantesse de
oꝑib eius ita refellitapłs. dum ostendit oꝑaue¬
tusta sacram̃toꝵ unbras futuroꝵ fuisse quas
tam aduentu dñi libero heredi nectrias ñ ẽẽ mon¬
strauit. Oꝑa uͭo ad bonos mores ꝑtinentia nõ
impłi nisi dilc̃one ꝑ qmͣ fides oꝑatur. Uñ si opa
legis q̃dam post fidem suꝑflua q̃dam ante fidem
qͣm lege dixit impłi. ⁊ ad romanos cũ meadẽ
q̃estione uersaretur. Qui enĩ diligit alt̾m inqͥt
legcem impleuit. Non adulterabis nõ homicidi¬
um faties. nõ furaberis. nõ contupisces. Et si

Expanded text:
legem nunc dicit ex his operibus quae ad bonos mores pertinent, quia et illa quae sunt in sacramentis, cum bene a liberis intelliguntur, nec carnaliter observantur a servis, ad illa duo praecepta referantur necesse est, dilectionis Dei et proximi. Recte itaque accipmorem carnalem, spiritalem autem charitatem dgis charitas . Et quoniam fides impetrat Spiritumtitiam , nullo modo quisquam ante gratiam fidei de bonis operibus glorietur. Quapropter istos jactantes se de operibus Legis ita refellit Apostolus, dum ostendit opera vetusta sacramentorum umbras futurorum fuisse, quas jam adventu Domini libero haeredi necessarias non esse monstravit: opera vero ad bonos mores pertinentia non impleri nisi dilectione, per quam fides operatur . Unde si opera Legis quaedam post fidem superflua, quaedam ante fidem qua Legem dixit impleri; et ad Romanos cum in eadem quaestione versaretur, « Qui enim diligit alterum, inquit, Legem implevit: nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non furaberis, No
Abbreviated transcription (Latin):
nũt adesse apud uos. ⁊ mutare uocẽ meam
qr confundor initõbis. Suid altud ĩtellioat
msi qutia filios suos eẽ dixerat. parcens eis
fortasse ꝑlut̾as. ne sentore obuirgatione ꝓ¬
moti. facile in eius odium traducerent ade¬
ceptorib alis quib absens nõ posset refiste.
dellemi engo inquit nũt adeẽ apud itos ⁊ nu¬

Expanded text:
apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis; quid aliud intelligatur, nisi quia filios suos esse dixerat, parcens eis fortasse per litteras, ne severiore objurgatione commoti, facile in ejus odium traducerentur a deceptoribus illis, quibus absens non posset resistere. Vellem ergo, inquit, nunc adesse apud vos
Abbreviated transcription (Latin):
etiam senectus. ut exom̃i desꝑatione diuina
ꝓmissio magnũ meritũ credentib daret Certꝰ
ergo de ꝓmissione dei officio gignendi accessit
ad etatem iamgrauem qm̃ in annis ingenti¬
orib corporali copulatione deseruerat. Nõ enĩ
eos ullũ extitisset diuortiũ. Unde ergo illa de¬
serta. aut illa hñs uirũ. nisi qd̃ abraham ꝓpa¬
gande ꝓlis oꝑam. ad agar antille fecunditatẽ
ab uxõris sare sterilitate transtulerat. Ip̃a tñ
ꝓnutente. ⁊ ultro offerente ut marinis eiꝰ de¬
n antilla susciꝑet filios. Anteqͣm enĩ iusticie
regula ẽ qͣm cõmendat ad corrinth idem apłs¬

Expanded text:
etiam senectus, ut ex omni desperatione divina etiam senectus, ut ex omni desperatione divina promissio magnum meritum credentibus daret. Certus ergo de promissione Dei officio gignendi accessit ad aetatem jam gravem, quam in annis vigentioribus corporali copulatione deseruerat. Non enim eos ullum exstitisset divortium. Unde ergo illa deserta, aut illa habens virum, nisi quod Abraham propagandae prolis operam ad Agar ancillae fecunditatem ab uxoris Sarae sterilitate transtulerat? ipsa tamen permittente et ultro offerente, ut maritus ejus de ancilla susciperet filios. Antiqua enim justitiae regula est, quam commendat ad Corinthi
Abbreviated transcription (Latin):
est ysaac ꝑ reꝑinissionem. cũ ambo parentes se¬
nussent. Quod si data ꝑ apłm fidutia qd̾ deus
illos allegorice accipiendos aꝑtissime ostend̾
uoluent ⁊̃ aliquis cechure filios in aliqua
rerũ figura futuraꝵ inspicere. Non frustra
de calib ꝑsonis adminstratõe spc̃ sc̃i hec ges¬
ta conscripta sũt inueniet fortasse hereses
et scismata significari. Qui filii de ubera qͥdẽ
sicut isti de eccłia. sed tamẽ scd̃m caritẽ nati
sũt. nõ sp̃italit ꝓ reꝓmissionẽ. Qd̾ st ita est
etiam dc̃a est celestem iustitiam deserenti
hominib t̾rena sectantib. T̃anqͣm iuirũ hñ¬
tem alla terrena ierłm. qr legẽ acceꝑat. ⁊ it̾o
celestem tetłm sara significat que diu deser¬
ta ẽ a contũbitu uiri pp̃ cognitam sterilitatẽ
ton enĩ tales homines qualis abraham erat
ad explendam libidinẽ utebant᷑ feminis. s
ad successionem ꝓlis. Accesserat aũ sterilitati

Expanded text:
est per repromissionem, cum ambo parentes seest per repromissionem, cum ambo parentes senuissent. Quod si data per Apostolum fiducia, qua duos illos allegorice accipiendos apertissime ostendit, voluerit aliquis etiam Cethurae filios in aliqua rerum figura futurarum inspicere non enim frustra de talibus personis administratione Spiritus sancti haec gesta conscripta sunt; inveniet fortasse haereses et schismata significari. Qui filii de libera quidem, sicut isti de Ecclesia; sed tamen secundum carnem nati sunt, non spiritualiter per repromissionem. Quod si ita est,etiam dicta est, coelestem justitiam deserentibus hominibus terrena sectantibus, tanquam virum habente illa terrena Jerusalem, quia Legem acceperat. Et ideo coelestem Jerusalem Sara significat, quae diu deserta est a concubitu viri propter cognitam sterilitatem. Non enim tales homines, qualis erat Abraham, ad explendam libidinem utebantur feminis, sed ad successionem prolis. Accesserat autem sterilitati
Abbreviated transcription (Latin):
dor inuob̾. Malos enĩ filios ue de huii erubescãt
Dicite mͥ sublege uolentes ẽẽ. legem ñ auditis
et deduob quidẽ filiis abrahe qd̾ dicit facile
intelligitur. nam ip̃e int̾pretatur hãt allegoriã.
Hos enĩ duos filios hẽbat abraham. quo duo
testam̃ta significata sunt. post mortẽ aũ sare
quos de alia uxore genuit nõ ꝑtinent ad hauc
significationẽ. Et ideo multi legentes apłm. li¬
brum aũ geneseos igiorantes. putant solos
duos filios huisse abraham. Hos erzo solos
cõmemorat apłs qr solos ad huc hebat cũhec
significarentur. que conseq̃nt̃ exponiti quod
Ale de ancilla que agar uocabatur uetus testa
seruile carialium obseruationũ. ⁊ ꝓmissa t̾¬
rena quib irretiti. ⁊ que tantũ modo spantes
dedeo. nõ admittuntur ad hereditatẽ spãlem
celestis patrimoni. Non aũ sufficit od delipa
xit abraham. nõ scd̾m ꝓmissionem s scd̾m car¬
nem suscepit filios. ysaac enĩ mirabilit̾ nat̾

Expanded text:
dor in vobis. Malos enim filios, ne de his erubescant, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non audistis? Et de duobus quidem filiis Abrahae quod dicit, facile intelligitur: nam ipse interpretatur hanc allegoriam. Hos enim duos filios habebat Abraham, cum duo Testamenta signifiquos de alia uxore genuit, non pertinent ad hanc significationem. Et ideo multi legentes Apostolum, librum autem Geneseos ignorantes, putant solos duos filios habuisse Abraham. Hos ergo solos commemorat Apostolus, quia solos adhuc habebat, cum haec significarentur, quae consequenter exponit. Quod ille de ancilla, quae Agar vocabatur, vetusservile carnalium observationum, et promissa terrena, quibus irretiti, et quae tantummodo sperantes de Deo, non admittuntur ad haereditatem spiritualem coelestis patrimonii. Non autem sufficit quod de libera xit Abraham, non secundum promissionem, sed secundum carnem suscepit filios . Isaac enim mirabiliter natus
Abbreviated transcription (Latin):
et timent̾es ne qͣi nouũ aliqͥd mirent᷑ ue
pectatis hominũ q̃ sola inusitata exhorresci¬
mus Usitatauo ꝓ quib abluendis falii dei
sangis estułus est. qm̃libet magua sint. tor̃o
claudi contͣ se fatiant regnũ dei sepe uidendo oĩa
tollerare. sepe tollerando nõ nullã facẽ cognũ.

Expanded text:
et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur!
Abbreviated transcription (Latin):
dũ modo intelligant ad tantũ ꝑiculũ anime
ꝑtinere supsticiosas tempoꝵ obseruationes
ut huic loco subreterit apłs. Tneo uos ne
forte sine causallaborau̾im ĩ uobis. Qd̾ cũ tan¬
ta telebritate atq a necc̃itate ꝑ orbem t̾raꝵ
in eccłiis legitur᷑. plena sũt conuenticula nr̃a
hominib qui tempa rerũ agendaꝵ amathe¬
tione intelligendus ẽ. qmͣ spem hñt cũ xp̃ia¬
nos sedici uelint exep̃heneridis uitam na¬
uffragam guberantes. qñ de diuinis libris
quos deus ad huc carnali ppło dedit. si more
uideoꝵ tempa obseruarent. dic̾cteis apłs. Ai
meo itos ne forte sine cã laborau̾im ĩ uob̃. Et
tam̃ si reprehendatur quisquis ut cathetumi¬
nus iudaico ritu sabbatũ obseruans tiumil¬
tuatur eccłia. Nunc aũ ĩnumerabiles demĩo
fidelium cũ magna confidentia infatiẽ nob̃
dicunt. Die post kalendas nõ ꝓficiscor ⁊ ux
lente ista ꝓħibemus arridentes ne rascant᷑

Expanded text:
dummodo intelligat ad tantum periculum animae dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjecerit Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos. Quod cum tanta celebritate atque auctoritate per orbem terrarum in Ecclesiis legatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathetione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint, ex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret eis Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confidentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ. ⁊ septimo quaꝵ anno quẽ nocant salbatũ.
adueniente xp̃o insupsticione remanserũt. cũ
tanqͣm salutaria obseruarent᷑ a nescientib
quo referenda sint. ut tanqͣm hec dix̾it apłs
gentib. Quid ꝓdest nos euasisse seruitutem
qua tenebamini cũ seruiretis elem̃tis muñdi.
qñ ruisus adtalia reitis seclucti ab eis qui s̃¬
dum agnoscentes libertatis sue tempus inter
cetera opa legis que carnalit̾ sapunit ⁊̃ tempo¬
rib seruiunt. quib ⁊ uos rursus ut antea ser¬
uire nultis. ⁊ obseruare cũ eis dies ⁊ m̃ses. ⁊
annos ⁊ temꝑa. quib seruiebatis añqm xp̃o¬
crederetis. Manifestum ẽ eñ uolumina tem¬
poꝵ ꝑ elem̃ta huiꝰ mundi. hec ẽ celũ ⁊ terram
et motus atq ordinem siderum admunstrari
que infirura appellat. ex eo qd̾ infirma᷑ ⁊stabili
spetie uariantur. Egena u̾o exeo qd̾ egent sum¬
ma ⁊ stabili sperte creatoris ut quomͦ sũt ẽẽ
possint. Erꝑto eligat lector utram uolet sñam

Expanded text:
. adveniente Christo in superstitione remanserunt: cum tanquam salutaria observarentur a nescientibus quo referenda sint, ut tanquam hoc dixerit Apostolus gentibus: Quid prodest vos evasisse servitutem qua tenebamini, cum serviretis elementis mundi, quando rursus ad talia reditis, seducti ab eis qui nondum cognoscentes libertatis suae tempus inter caetera opera legis quae carnaliter sapiunt, etiam temporibus serviunt: quibus et vos rursus, ut antea, servire vultis, et observare cum eis dies, et menses, et annos, et tempora, quibus et serviebatis ancrederetis? Manifestum est enim, volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est, coelum et terram et motus atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sit dicere minumis sum .i. se ip̃m ille quiait.
Quod enĩ fecisti uni exminimis meis mͥ fecis¬
tis. formatut enĩ xp̃c in eo. cũ formã accipit x.
ut huĩ imitatione sit. Qd̾ ille qͣntum gͥdu
suo fiuitur. Qui enĩ dicit se in xp̃o manere
ait iohes. deb̾et quomꝰ ⁊ ambulauit ⁊ ip̃e
ambitlare. S cũ homines amatrib conci¬
piant᷑ ut formentur iam formati aũ partu¬
aũ aluid de illis ciraꝵ que se quodã modo par¬
turire dicit. tam du eẽ pot̾it donec ꝑueni̾ãt
ĩmensurã etatis plenitudnus xp̃i. ut iamũ
moueant᷑ om̃i uento doctrine. Non ergo xos

Expanded text:
sit dicere minimum suum, id est, seipsum, ille qui ait, sit dicere minimum suum, id est, seipsum, ille qui ait, Cum enim fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Formatur enim Christus in eo qui formam accipitut hujus imitatione sit quod ille, quantum gradu suo sinitur. Qui enim dicit se in Christo manere, ait Joannes, debet quomodo ille ambulavit, et ipse ambulare . Sed cum homines a matribus concipiantur ut formentur, jam formati autem partuautem talium de illis curarum, qua se quodammodo parturire dicit, tamdiu esse poterit, donec perveniant in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut jam non moveantur omni vento do
Abbreviated transcription (Latin):
utiq nõ. S quid uerũ p̃dicans. nisi ut nõ cir¬
cuintidantur. Et ideo uide quid adiungit. Emu¬
lantut uos nõ bene .i. ĩuident uobis qͥ uos car¬
nales de sp̃italib uoluit face hedẽ emulant᷑.
nõ bene s exclude inquitͣ uolunt ut illos enni¬
lenum hoc est mmutemini. Quomͦ nisi ut seruitu¬
tis iugo attineamini. sicut ip̃i atiment᷑. bomĩa¬
ẽ ait enularim bono semp. Uult enĩ ut se ip̃m
nuitentur. pp̃ hoc addidit. ⁊ nõ solum cũ p̃sens
sũ apd̾ uos. Cum enĩ p̾senti oculos suos dare
parentẽ utit imitenturꝰ. quos inquit it̾m par¬
turio. donec xp̃o formetur in uõbis. magis loc
exꝑsona matris ecc̃e loqitutus ẽ. Nam ⁊ alibi
dicit. fcũs sum ꝑitislus ĩmedio nt̃m tanqͣm
si nutrrx foueat filios sitos. formatur aũ xp̃c
incredente ꝑfidem mint̾iore homine uocato
in libertatẽm gce. miti ⁊ humili corde. nõ se
iactante de oꝑib ⁊ m̾itis que mala sũt. s
ip̃a gr̃a meritum aliquod incheante. qui pos¬

Expanded text:
utique, Non. Sed quid verum praedicans, nisi ut non circumcidantur? Et ideo vide quid adjungit, Aemulantur vos non bene: id est, invident vobis, qui vos carnales de spiritualibus volunt facere, hoc est, aemulantur non bene. Sed excludere, inquit, vos volunt, ut illos aemulemini, hoc est, imitemini: quomodo, nisi ut servitutis jugo attineamini, sicut ipsi attinentur? Bonum autem, ait, aemulari in bono semper. Vult enim ut semper ipsum imitentur: propter hoc addidit, Et non solum cum praesens sum apud vos. Cum enim praesenti oculos suos dare parentem utique imitentur, Quos iterum, inquit, parturio, donec Christus formetur in vobis. Magis hoclocutus est: nam et alibi dicit, Factus sum parvulus in medio vestrum, tanquam si nutrix foveat filios suos . Formatur autem Christus in credente per fidem in interiore homine, vocato in libertatem gratiae, miti et humili corde, non se jactante de operum meritis, quae nulla sunt; sed ab ipsa gratia meritum aliquod inchoante, quem pos
Abbreviated transcription (Latin):
Qui utiq cũ iudeus uatus sim: iam ista carna
qm inunicũ illum deputent. dicit enĩ. frẽs
pcor uos. nicħ me lesistis. Tanqm si diceret.
ne ergo putetis qd̃ ego uos ledere cupiam
scitis qr ꝑmfitinitatẽ carus iam p̾dem euͣn¬
geliraui uõbis .i. cũ ꝑsecutionẽ paterer ⁊ temp¬
tationem nteam ĩcarne mea ñ sp̃iustis. neq¬
respustis. T̃emptati sũt enĩ cũ ꝑsecuttonem
pateret᷑ apłs utrũ timore desererent eũ an
caritate amplecterent᷑. Et neq sp̃uistis inqͥt
dat ut hoc intuentes in carnalẽ timorẽ ñ deci¬
dant. Que ento fuit inquit beatitudo ur̃a

Expanded text:
qui utique cum Judaeus natus sim, jam ista carnalquam inimicum illum deputent. Dicit enim, Fratres, precor vos, nihil me laesistis: tanquam si diceret, Ne ergo putetis quod ego laedere vos cupiam. Scitis quia per infirmitatem carnis jam pridem evangelizavi vobis: id est, cum persecutionem paterer. Et tentationem respuistis. Tentati sunt enim, cum persecutionem pateretur Apostolus, utrum timore desererent eum, an charitate amplecterentur. Et neque sprevistis, inquit, dat, ut hoc intuentes, in carnalem timorem non decidant. Quae ergo fuit, inquit, beatitudo vestra?
Abbreviated transcription (Latin):
ut uł magendis reb. ut in expectandis euẽtis
uite ac tregotioꝵ suoꝵ ab astrologis ⁊ chaldeis
notatos dies. ⁊ annos. ⁊ menses. ⁊ tempa ob¬
seruent. fortasse tñ nõ opus ẽ ut hoc dẽgin¬
tiliũ errore intelligamus. ne intentionẽ cau¬
se qmͣ ab exordio susceptã ad finẽ usq ꝑducit.
subito in aliud temere decorqitere uelle uidea¬
mut s de huis potius de quib cauendis eũ ꝑto¬

Expanded text:
 in agendis rebus, vel in exspectandis eventis vitae ac negotiorum suorum, ab astrologis et Chaldaeis notatos dies, et menses, et annos, et tempora observent. Fortasse tamen non opus est ut hoc de Gentilium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere velle videamur; sed de his potius, de quibus cavendis eum
Abbreviated transcription (Latin):
possent putare iusticiam ut hoc modo humi¬
liati cognosc̾e̾nt nõ insua manu eẽ salutẽ suã
s ĩ manu mediatoris. Maxime quippe humi¬
qd̃ ꝑ angelos logẽ mninistrantes ĩmami media¬
toris dispositi sunt. Ofut enĩ qͣntũ dici ñ pot̃¬

Expanded text:
possent putare justitiam: ut hoc modo humipossent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humiquod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non pote
Abbreviated transcription (Latin):
demͣq infideles de oliua sua fracti. His aũ fide¬
les de oleastro moluia illoꝵ inserti eẽ monstran¬
tur. Illoꝵ ergo erat delegis transgressione aiterẽ¬
da supbia. sicut adromanos cũ scripturaꝵ ĩibis
pecrata eoꝵ exaggerasset. Scitis aũ inquit. q̃m
q̃cumq lex dicit. hiis qui ulege sunt loquitur
ut om̃e os obstruatur. ⁊ reusfiat om̃us mund̾
deo. Iudei scilicet de transgressione legis. ⁊ gentes
deimpietate sine lege. Unde ⁊ tt̾m ait. Concdusit
enĩ deus om̃ia incredulitate ut om̃ib miserea¬
tur. Hoc ⁊ nũc dicit refricans ipãm qõnem
Lexergo adu̾sus ꝓmissa dei:᷑ Absitisi enĩ data
eẽt lex que posset iuuifitare om̃ino ex lege
eẽt iustitia. S conclusit scriptura om̃ia fũb
peccato. ut ꝓmissio exfide iħu xp̃i daret᷑ creden¬
tib. Non ergo lex data ẽ ut peccatũ auferret
s sub peccato om̃ia concluderet lexenĩ often¬
debat ẽẽ peccatũ qd̾ illi ꝑ consuetudinẽ cecati

Expanded text:
deles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudinem caecati,
Abbreviated transcription (Latin):
Sane p̃terteramus quod dc̃m est. Nunc aũ cog¬
noscentes d̾m ñno cogniti ab eo uidetur enĩ cer¬
te loc leco ⁊̃ apłica locutio congruere uelle infir¬
mitati hominũ. neq tantũ modo ĩuet̾is testam̃¬
ti libris. usq ad terrenas hominũ cogitationes
modus diuini eloquii descendisse uideatur. Nã
qm correxit qd̾ dixerat. cognoscentes d̾m. uel
nos monere debet. manifestum ẽ enĩ qm duu ꝑ
fidem ambislamus nõ ꝑspẽm. nõ dũ nos cog¬
nouisse d̾m. s ea fide purgari ut oportuo tꝑre
cognoscere ualeamnus S quad in ip̃a correctione
aut ĩmo cogniti a deo. si ꝓprie accipitur puta¬

Expanded text:
us quod dictum est, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo. Videtur enim certe hoc loco etiam Apostolica locutio congruere velle infirmitati hominum; ne tantummodo in Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes Deum, nihil nos movere debet: manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, puta
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi uich̃ faciunt. nisi qͣntum dñs siuit.
Non enĩ latet eũ aliquid sicut honrinem. aut
in aliquo ẽ niuius potens. ut ꝓcuratores atq
actores qui sunt ĩ eius potestate aliqͥd ip̃o siue
ñ ꝑmittente. sute nesciente in subiectis sibi ꝓ
suo gradu reb efficiant. Nõ eis tam̃ rependit᷑
qd̃ de ip̃is iuste fit. s quo animo ip̃i faciunt.
creature sue deus negauit. ⁊ tamẽ potestatẽ qͥ
etiam ĩiustos iuste ordinat sibi retinuit.ouẽ¬
et t̾tam. ⁊ cet̾a huiꝰ modi gentes colebant. siue
totam epłam nõ obaliis ostendat sollicitam
suisse galathaꝵ fidem. nisi abeis qui excircum¬
cisione etant. ⁊ ad caruales obsemationesle¬
gis tanqm in eis salus ẽẽt adduc̃e cupiebant.
Hoc tantũ loco adeos loqui uidetur. qui adgẽ¬
tilium suꝑstitones redire temptarenti ait
enũ. Nuno aũ cognoscentes d̾m ĩmo cogniti
ab eo. quõ reuertimini ad infirma ⁊ egena ẽle¬
menta. quib rursus ut antea seruireuũttis:

Expanded text:
 faciunt, nisi quantum Dominus sinit. Non enim latet eum sicut hominem aliquid, aut in aliquo est minus potens, ut procuratores et actores, qui sunt in ejus potestate, aliquid ipso sive non permittente, sive nesciente, in subjectis sibi pro suo gradu rebus efficiant. Non tamen eis rependitur quod de ipsis juste sit, sed quo animo ipsi faciunt, creaturae suae Deus negavit, et tamen potestatem qua etiam injustos juste ordinat, sibi retinuit. Reet terram, caeteraque hujusmodi Gentes colebant, sive totam Epistolam non ab aliis ostendat sollicitatam fuisse Galatarum fidem, nisi ab eis qui ex circumcisione erant, et ad carnales observationes Legis, tanquam in eis salus esset, adducere cupiebant; hoc tantum loco ad eos loqui videtur, qui ad Gentilium superstitiones redire tentarent. Ait enim: « Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo, quomodo revertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus rursus ut antea servire vultis?