comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disse confirmo. S qͥd ueriꝰ quã omẽ bo-¬
nũ ex dõ eẽ ⁊ oẽ iustũ bonũ eẽ.⁊ peccan-¬
tib penã. recte q facientib p̃miũ iustũ
eẽ: Ex qͦ conficit᷑ a dõ affici ⁊ peccantes
miseria. ⁊ recte facientes beatitate.
Nichil resisto. S q̃ro illd̃ alter̃. qͦmͦ no-¬
casti.U hoc q ñ aliunde uidõ eẽ mani¬
festũ. nͥ qd̃ iã constat dñ uindicare pec¬
cata. Siqͥdẽ ab illo ẽ omĩs iusticia. Non
enĩ ut alicꝰ ẽ bonitatis alienis p̃stare be-¬
neficia. ita iusticiȩ uindicare in alienos.
Unde manifestũ est ad eũ nos ꝑtinere.
qͥa ñ solũ in nos benignissimꝰ in p̃stando:
s eciã iustissimꝰ in uindicando ẽ. Demoe
ex eo qd̃ ego posui tu q concessisti oẽ bo¬
pot̃. Homo it ipse in qͣntũ homo est ali¬
qo bonũ est: qͥa recte Qu̾e cũ uult pot̃.
CPlane si hȩc ita st̃ soluta q̃ͣstio ẽ: qͣ ꝓpo¬

Expanded text:
disse confirmo. Sed quid verius quam omne bodisse confirmo. Sed quid verius quam omne bonum ex Deo esse, et omne justum bonum esse, et peccantibus poenam recteque facientibus praemium justum esse? Ex quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo novcasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bopotest. Homo enim ipse in quantum homo est, aliquod bonum est; quia recte vivere, cum vult, potest. Plane si haec ita sunt, soluta quaestio est quam propo
Abbreviated transcription (Latin):
oo uoluntati tuȩ. ⁊ ei meis ĩldico. ⁊ uoto li¬
bentissime adiungo.¬
INCPIE LIBER SECNDUS.
aoꝯ si fieri pot̃ explica mͥ. qr̃ dederit dĩ ho¬
mini liber̃ uoluntatis arbitͥũ qd utiq siñ
accepisset: peccare ñ posset. Clam it cer¬
tũ tͥ atq cognitũ ẽ: dnĩ dedisse homini
hoc qd̃ dari debuisse ñ putas  Quan-¬
tũ in suꝑiori libro intellig̾e mͥ uisꝰ sũ: ⁊ ha¬
bemꝰ liber̃ uoluntatis arbitriũ. ⁊ ñ nisi
eo peccamꝰ. C Ego qͦ memini. iã nobis
id factũ eẽ ꝑspicuũ. S nc̃ interrogaui
utr̃ hoc qđ nos habere. ⁊ qͦ nos peccare
manifestũ ẽ. dm̃ nobis dedisse scias.
Nullũ aliũ puto. Ab ipso enĩ sumꝰ. ⁊ siue
peccantes siue recte facientes. ab ulo pȩ¬
nã merem̃. aut p̃miũ. C Hoc qͦ utr̃ li¬
qͥdo noueris. an auctoritate cõmotꝰ li¬
bent̾ s̃ incognitũ creoas: cupio scire.
Auctoritati qͥd ẽ me pͥmũ de hac re credi¬

Expanded text:
do voluntati tuae, et ei meam judicio et voto lido voluntati tuae, et ei meam judicio et voto libentissime adjungo. LIBER SECUNDUS.am, si fieri potest, explica mihi quare dederit Deus homini liberum voluntatis arbitrium: quod utique si non accepisset, peccare non posset. A. Jam enim certum tibi atque cognitum est, Deum dedisse homini hoc, quod dari debuisse non putas? E. Quantum in superiori libro intelligere mihi visus sum, et habemus liberum voluntatis arbitrium, et non nisi eo peccamus. A. Ego quoque memini jam nobis id factum esse perspicuum. Sed nunc interrogavi utrum hoc quod nos habere, et quo nos peccare manifestum est, Deum nobis dedisse scias. E. Nullum alium puto. Ab ipso enim sumus; et sive peccantes, sive recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque utrum liquido noveris, an auctoritate commotus libenter etiam incognitum credas, cupio scire. E. Auctoritati quidem me primum de hac re credi
Abbreviated transcription (Latin):
strauit: id facimꝰ ex lib̃o uoluntatis arbi¬
trio. S q̃ro utr̃ ipsũ liber̃ uoluntatis arbi¬
tͥum qͦ peccandi facultatẽ habere conuin-¬
cimur. oportuerit nobis dari ab eo qͥ nos
fecit. Nid emur enĩ ñ fuisse peccaturi: si
isto careremꝰ. E metuendũ est. ne hoc mͦ
ds etiã malefactoꝵ nr̃oꝵ auctor ex istunet᷑.
C Nullo modo timueris istd̃. s ut diligentiꝰ
reqͥrat᷑: alid̃ tempꝰ sumendũ ẽ. Nã iã sermo¬
cinatio modũ t̾minũq desidat. qua ueli
credas magnar̾ abditar̃q rer̃ inqͥrendar̃.
qͣsi fores eẽ pulsatas. In qͣrũ penetͣlia cũ dõ
duce uenire ceꝑimꝰ: iudicabis ꝓfecto qͣntũ
int̾ hanc disputationẽ ⁊ ea quȩ secunt᷑ in-¬
tersit. qͣntũ q illa p̃stent ñ mͦ inuestigati¬
ouis sagacitate. s etiã maiestate rer̃. ac
clarissima luce ueritatis. Pietas tantũ as¬
sit. ut nos diuina ꝓuidentia cursũ quẽ
instituimꝰ tenere ⁊ ꝑficẽ ꝑmittat. C̃ cre-¬

Expanded text:
untatis arbitrio. Sed quaero utrum ipsum liberum arbitrium, quo peccandi facultatem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum terminumque jam desiderat; qua velim credas magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem, et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, tenere et perficere permittat. E. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ se ipsũ. si tam̃ iã nichil aliõ int̾positũ ẽ ͤͣ
Chon uidõ qͦmͦ alit̾ posset. U Qd hoc uid̾s¬
ne sensu ocłoꝵ colorẽ sentiri. eundẽ aũ sen¬
sũ eodẽ sensu ñ sentiri : Non enĩ qͦ sensu co¬
lorẽ uides. hoc eodẽ uioes etiã ipsũ uidere:
Cnon omĩno. UEnit̾e etiã ista diiudica¬
re. Nã creoo te ñ negare alid̃ colorẽ eẽ ⁊ alid̃
colorẽ uide. ⁊itẽ alis etiã cũ coloꝵ ñ subẽ
hab̾e sensũ qͦ uid̾e posset. si subesset. C Dis¬
cerno ista. ⁊ int̾ se differre concedo. U Nũ
hoꝵ tͥum qͥcꝗͣ uides ocłis nͥ colorẽ: C Nichil
alid. U dic gͦ unde iudeas alia duo. Nonit
ratio. an illa uita sit quã sensũ int̾iorẽ uoca¬
mꝰ p̃cellentẽ sensib corporis. an aliqͥd alid
Chescio. u Illd tñ scis ea diffiniri nͥ ratioẽ
ñ posse. neq rationẽ io fac̾e. nͥ & his quȩs¬

Expanded text:
 seipsum, si tamen jam nihil aliud interpositum est? E. Non video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere sensum quo videri posset, si subesset. E. Discerno et ista, et inter se differre concedo. A. Num horum trium quidquam vides oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non ratio, an illa vita sit quam sensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud? E. Nescio. A. Illud tamen scis, ea definiri nisi ratione non posse; neque rationem id facere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã sentiat. quȩ contͣriũ suũ fugit. Qo si
adhuc ñ liq̃t omittat᷑. ut ñ nitamͣ ad id qd
uolumꝰ. nͥ certis manifestisq documentis.
Manifesta enĩ st̃ sensu corporis sentiri cor-¬
poralia eundẽ aũ sensũ hoc eodẽ sensu ñ
posse sentiri. Sensu aũ intĩore. ⁊ corporalia
ꝑ sensũ corporis sentiri. ⁊ ipsũ corporis sen¬
sũ. Ratione uͦ ⁊ illa omiã. ⁊ eandẽ ipsã no

Expanded text:
sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque documentis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensum corporis sentiri, et ipsum corporis sensum: ratione vero et illa o
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ ẽ alid qͦ sentire̾ pot̾ omẽ qd̃ scimꝰ. ministĩ¬
um rationis ẽ cui offert ⁊ renuntiat qd attĩ¬
git. ut ea quȩ sentiunt᷑ discerni suis finib
possint. ⁊ ñ sentiendo tantũ: s etiã sciendo
cõphendi. C lta ẽ. U so ipsa ratio quȩ mini¬
stros suos ⁊ ea q̃ suggerit discernit ab inuicẽ
⁊ itẽ qͥd int̾ hec ⁊ seipsam distet agnoscit. seq
illis p̃potentiorẽ eẽ confirmat. nũ atia re
se ipsã nͥ se ipsa idest ratione cõprehendit:
neq cũ audimꝰ sonũ nr̃m eciã audimꝰ audit̃.
neq cũ olfacimꝰ rosã. olet nobis aliqͥo olfa-
stꝰ: nec tangentes aliqͥo ipsum etiã tangẽ¬
di sensũ possumꝰ tang̾e: manifestũ ẽ qͥnq
istos sensꝰ nullo eoꝵ sensu posse sentiri. qͣn

Expanded text:
 omne quod scimus, ministerium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiuntur discerni suis finibus possint, et non sentiendo tantum, sed etiam sciendo comprehendi. E. Ita est. A. Quid? ipsa ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum; neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipstus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu p
Abbreviated transcription (Latin):
me hrẽ ꝑceptũ. Ioͥ si enĩ sensu illo int̾i̾ore
qͦ eas ñ carere concedis hoc q diiudicant.
nec colores auditu. nec uisu uoces posse sen¬
tire: U Nũ eciã putas eas posse discernere
ab inuicẽ colorẽ qͥ sentit᷑. ⁊ sensũ qͥ in ocło ẽ¬
⁊ illuĩ int̾iorẽ sensũ apud animã. ⁊ rationẽ

Expanded text:
me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non carere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo e illum sensum apud animam, et rationem
Abbreviated transcription (Latin):
poris sensib. ł appetunt animalia dele-¬
ctata ⁊ assumunt. ł offensa deuitant ⁊ res-¬
puunt. Hic aũ nec uisꝰ. nec auditꝰ. nec olfa-¬
aꝰ. nec gustꝰ. nec tactꝰ dici pot̃: s nescio qͥd
alid̃ qd̃ omĩb cõmunit̾ p̃sidet. Id cũ ra-¬
tione cõprehendamꝰ ut dixi: hoc ipsũ tñ
rationẽ uocare ñ possũ. qñ ⁊ bestiis ineẽ
manifestũ est. Agnosco isto qͥcqͥd est:
⁊ eũ inti̾orẽ sensũ appellare ñ dubito. S nͥ
zistũ transeat qd̃ ad nos refert᷑ a sensib cor¬
poris: ꝑuenire adscientiã ñ pot̃. Ecͥqͥo enĩ sci¬
mꝰ io ratione cõprehensũ tenemꝰ. Scinꝰ aũ
ut de cȩci̾s taceã nec colores auditu. nec uo¬
ces uisu posse sentiri. Et cũ hoc scimꝰ: nec
ocłis nec aurib scimꝰ. neq illo sensu interi-¬
ore. qͦ nec bestiȩ carent. Non enĩ credendũ
ẽ eas nosse. nec aurib sentiri lucẽ. nec ocłis
tãtione discernimꝰ. C Non possũ dic̾e hoc

Expanded text:
poris sensibus, vel appetunt animalia delectata et assumunt, vel offensa devitant et respuunt. Hic autem nec visus, nec auditus, nec olfactus, nec gustatus, nec tactus dici potest, sed nescio quid aliud quod omnibus communiter praesidet. Quod cum ratione comprehendamus, ut dixi, hoc ipsum tamen rationem vocare non possum; quoniam et bestiis inesse manifestum est. 9. A. Agnosco istud quidquid est, et eum interiorem sensum appellare non dubito. Sed nisi et istum transeat, quod ad nos refertur a sensibus corporis, pervenire ad scientiam non potest. Quidquid enim scimus, id ratione comprehensum tenemus. Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculistatione discernimus. E. Non possum dicere hoc
Abbreviated transcription (Latin):
apparebit. utr̃ recte homini data sit. Ir̃
pͥus abs te q̃ro. ut de manifestissimis capia¬
mꝰ exordiũ. utr̃ tu ipse sis. an fortasse me¬
tius ne in hac int̾rogatione fallaris. cũ uti¬
q si ñ eẽs: falli omino ñ posses. Ege pociꝰ

Expanded text:
r, utrum recte homini data sit. Quare prius abs te quaero, ut de manifestissimis capiamus exordium; utrum tu ipse sis. An tu fortasse metuis, ne in hac interrogatione fallaris, cum utique si non esses, falli omnino non posses? E. Perge
Abbreviated transcription (Latin):
gustũ: c Sapor. u so ad tactũ: ẽ mol¬
le ł dur̃. lene ł asꝑum. ⁊ multa talia.U
Qͥoͥ corpoꝵ formas. magnas. breues. qͣdras.
rotundas. ⁊ si qͥd hꝰ moĩ est nonne tangẽdo
⁊ uidendo sentimꝰ. ⁊ idõ nec uisui ꝓpͥe.
nec tactui tͥbui posst̃. s utͥq  C lntelli¬
go. u intelligis gͦ ⁊ qͣdã singłos sensꝰ hre̾

Expanded text:
gustum? E. Sapor. A. Quid ad tactum? E. Molle vel durum, lene vel asperum, et multa talia. A. Quid? corporum formas, magnas, breves, quadras, rotundas, et si quid hujusmodi est, nonne et tangendo et videndo sentimus, et ideo nec visui proprie, nec tactui tribui possunt, sed utrique? E. Intelligo. A. Intelligis ergo et quaedam singulos sensus habere
Abbreviated transcription (Latin):
reamꝰ tanto ⁊ tã tero bõno. Pdir tã in uo¬
luntate. quã ipsa uoltintas sita ẽ: Quã qͥs¬
q cũ habec bo nã. id certe habet qd̃
t̾renis omĩb re ec ao gnis. uoluptatib q
omĩb corporis longe anteponendũ sit. Ei¬
qͥs aũ ñ habet: caret ꝓfecto illa re. quã p̃¬
stanciorẽ omĩb bonis in potestate nr̃ã ñ
constitutis. sola illi uoluntas ꝑ seipsam da¬
rit. itaq cũ ipse miserrimũ tudicet si ami¬
serit głosã famã. ingentes opes. ⁊ q̃libet cor¬
poris bona. tu eũ ñ miserrimũ iudicabis
etiã si talib habundet omĩb. cũ his inhe-¬
ret quȩ amitt̾e facillime pot̃. neq dũ uult
babet. caret aũ bona uoluntate. quȩ nec
cõparanda ẽ cũ uistis.⁊ cũ sit tã magnũ
bonũ. uelle solũ opꝰ ẽ ut babeat᷑ : c ueris¬
simũ ẽ. Ulure gͥ ac merito stulti homine̾
tãetsi nunꝗͣ sapientes fuert᷑. hoc enĩ dubiũ
⁊ occultissimũ ẽ: hꝰcemodi afficiunt᷑ mise¬

Expanded text:
tam vero bono. Quid enim tam in voluntate, quam ipsa voluntas sita est? Quam quisque cum habet bonam, id certe habet quod terrenis omnibus regnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus abundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi nunquam fuerunt sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi afficiuntur mise
Abbreviated transcription (Latin):
ci pot̾ qd̃ incognitũ credit᷑. neq qͥsquã in-¬
ueniendo dõ fit idoneꝰ.nͥ. ante credidit: qd̃
q̃rimꝰ: eodẽ ipso demonstrante inueniemꝰ
qͣntũ hec in hac uita ⁊ a nobis talib inue¬
niri q̃unt. Nam ⁊ a meliorib etiã dũ has
t̾ras incolunt. ⁊ certe a bonis ⁊ piis omĩb
post hanc uitã euidentiꝰ atq ꝑfectiꝰ ista cer¬
ni obtineri q credendũ ẽ. ⁊ nobis ita fore
sꝑandũ. ⁊ ista contẽptis t̾renis ⁊ humanis oĩ
mͦ desid̾anda ⁊ diligenda st̃. Queramꝰ aũ hoc¬

Expanded text:
od incognitum creditur; neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus, nisi antea crediderit quod quaerimus, eodem ipso demonstrante inveniemus, quantum haec in hac vita, et a nobis talibus inveniri queunt: nam et a melioribus etiam dum has terras incolunt, et certe a bonis et piis omnibus post hanc vitam, evidentius atque perfectius ista cerni obtinerique credendum est; et nobis ita fore sperandum est, et ista contemptis terrenis et humanis, omni modo desideranda et diligenda sunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
nire potuerimꝰ qd ñ solũ eẽ ñ dubites. s ⁊
ipsa nr̃ã ratione p̾stanciꝰ. dubitabis ne illd̃
qͥcqͥd ẽ dm̃ dice̾: c Non continuo si qͥd me¬
liꝰ quã id qd̃. in mea nat᷑a optimũ ẽ inueni¬
re potuero: dm̃ eẽ dix̾im. Non enĩ mͥ placet
dm̃ appellare qͦ mea ratio ẽ inferior : s qͦ¬

Expanded text:
nire potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo mea ratio est inferior, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. Satis ẽ enĩ uid̾e ñ ultͣ porrigi hꝰ legis po-¬
testatẽ in uindicando. quã ut hȩc ł aliqͥd
hoꝵ adimat atq auferat ei quẽ punit.
Metu cohercet gͦ. ⁊ ad id qd uult toiq̃t ac re-¬
torq̃t. miseroꝵ animos. qͥb regendis accõ-¬
modata st. Dũ enĩ hec amitte timent. te-¬
nent in his utendis qñdã modũ aptũ uincło
ciuitatis. qͣt ex hꝰcemodi hominib constitui
pot̃. Non aũ ulciscit᷑ peccatũ. cũ amant᷑
ista: s cũ aliis ꝑ imꝓbitatẽ auferunt᷑. Quã¬
obrẽ uide utr adid ꝑuentũ sit ad id qd̃ in¬
finitũ putabas. Institueramꝰ enĩ q̃rere. qͣte-¬
nꝰ habeat uis ulciscendi ea lex. qͣ popłĩ ter¬

Expanded text:
um. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis poum. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur pecsta, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi ter
Abbreviated transcription (Latin):
Clubet uͦ. sͥo deinde censes tẽporalẽ
eis homines cupiditate inherent. eo iure
possid eant qͦ pax ⁊ societas humana seruet᷑.
lituoo. acum̃ sensuũ. uires. pulchritudo.
⁊ si qͣ st̃ cęt̾a partĩ necessaria bonis artibꝰ
⁊ ioõ pluris pensanda: partĩ uiliora. Deins
lib̾tas. quȩ qͥdẽ nulla uera ẽ nͥ beatoꝵ. ⁊ legi
ȩt̾nȩ adherentiũ. S eã nc̃ libertatẽ cõme¬
moro qͣ se liberos putant. qͥ dnõs homines.
ñ habent. ⁊ quã desid̾ant hii. qͥ a dnũs homi¬
nib manumitti uolt̃. Deinde parentes. fr̃s.
coniunx. lib̃i. ꝓpinqͥ. affines. familiares.
qͥcunq nobis aliqͣ necessitudine. adiuncti st̃.
Ipsa deniq ciuitas. q̃ parentis loco habi so-¬
ris. Ad extremũ pecunia. Puno noĩe con-¬
oendoꝵ aut donandoꝵ hab̃e potestatẽ ui¬
demur. hoꝵ omĩum ꝗ admodũ lex illa sua
cuiq distribuat: difficile ⁊ longũ ẽ expli¬
care. ⁊ plane ad id qd̵ ꝓposuimꝰ ñ necessari¬

Expanded text:
vero. A. Quid deinde censes temporalem eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, letudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi soris. Ad extremum pecunia, quo uno nomine condendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessari
Abbreviated transcription (Latin):
libera uoluntate ad quã tͥ eã dedi. hoc ẽ
ad recte faciendũ: Deinde illo bonũ qͦ cõ¬
mendat᷑ ipsa iusticia in dãpnandis pecca¬
tis. recteq factis honorandis. qͦmͦ eẽt si ho-¬
mo careret libero uoluntatis arbitͥo : Non
eni aut peccatũ eẽt aut recte factũ. qd̃ ñ
fieret uoluntate. ac ꝑhoc ⁊ pęna iniusta
eẽt ⁊ p̃muĩ : si homo uoluntatẽ liberã ñ

Expanded text:
quam tibi eam dedi, hoc est, ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? Non enim aut peccatum esset, aut recte factum, quod non fieret voluntate; ac per hoc et poena injusta esset, et praemium, si homo voluntatem liberam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iste appetitꝰ cũ ratione subditus ẽ: miseroᷤ
aut ordo appellanoꝰ omĩno ẽ: uͥdetiorib me¬
liora subiciunt᷑. Antͥ ñiuidet᷑:C Manifestũ¬
les animi motꝰ regit: id scilicet dnat᷑ in ho¬
mine cui dominatio lege debet᷑. ea quã ȩt̾nã
mo ita constitutꝰ atq ordinatꝰ ẽ ñne tͥ sapi¬
ens uidet᷑÷ c Nescio aliꝰ qͥs mͥ sapiens homo
uidi possit. si hic ñ uidet᷑. u credo etiã
te uid̃ scire. płosq homines stultos eẽ.
hoc qͦ satis constat. u At si stultꝰ sapienti
sit ꝓfecto iã intelligis. C Cui ñ appareat
hc̃ eẽ in qͦ mens sũmã potestatẽ ñ habeat:
U Qoͥ gͥ dicendũ ẽ cũ homo ita ẽ affectꝰ. de¬
esse illi mentẽ. an qͣnuis insit eã carere do¬
minatu:C Hoc pociꝰ qd ultimũ subiecisti
ꝑuellẽ abs te audire. qͥb documentis p̃cep-¬
tũ habeas. mentẽ ineẽ homini que suĩ ñ ex-¬

Expanded text:
et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibiles animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam mo constitutus atque ordinatus est, nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti areat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non ex
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ ordinatissimũ. Uioemꝰ it hab̾e nos ñ
solũ cũ pecorib s ⁊̃ cũ arbustis ⁊ stirpi¬
b multa cõmunia. Nanq alim̃tũ cor¬
poris sum̾e. cresc̾e. gignere. uigere. ar-¬
uita continent᷑. Hioere au atq audire.⁊
olfactu. gustu. tactu. cooporalia sentire
posse bestias. ⁊ accriꝰ plerasq quã nos c̾ni¬
mꝰ ⁊ fatemꝰ. Adde uuires. ⁊ ualentiã. firmi¬
tatẽ q mebroꝵ ⁊ cełitates. facillimos q
tñ ipsũ rer̃ ẽ nobis c̾te cõmune cũ beluis.
lam uͦ appetere uoluptates corporis. ⁊ uita¬
re molestias: ferme uitȩ omĩs actio ẽ. St̃
alia q̃dã quȩ iã cad̾e in feras ñ uident᷑. nec
tñ in homine ipso sũma st̃. It iocari. ⁊ ride.
qd̃ humanũ qͥdẽ s infimũ hominis iudicat:
qͥsqͥs de nat᷑a humana rectissime iudicat.
deinde amor laudis ⁊ głȩ ⁊ affectatio dnãn¬
di.que tñ si bestiar̃ ñ st̃: ñ tñ ear̃ rer̃ libidi¬
ne bestiis melioies nos eẽ arbitrandũ ẽ. Nã

Expanded text:
im habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arvita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque tamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
bene utit᷑. ⁊ is qͥd ẽ qͥ male amore hiis inhe-¬
reat atq implicet᷑. scilicet subditꝰ eis reb
qͣs ei suboitas eẽ oportebat. ⁊ ea bona sibi
constituens qͥb oidinandis bene q tͣctandĩ
ipse utiq eẽ deb̾et bonũ. ille aũ qͥ recte his
bra sui animi faciat. qd fit amando. nec cũ
resecari cȩꝑint. eũ cruciatu ac tabe fȩdent.
sint : nũ aut argentũ. aut aur̃. ꝑꝑ auaros
accusandũ putas. aut cibos ꝑꝑ uoraces. aut
uinũ ꝑꝑ ebriosos. aut muliebres formas ꝓpt
scortatores. ⁊ adult̾os. atq hoc modo cȩt̾a. c̃
p̃sertĩ uideas ⁊ igne bene uti medic̃. ⁊ pane
scelerate ueneficũ:  Herissimũ ẽ ñ res ipsas
s homines qͥ eis male utunt᷑ eẽ culpandos.
nor uide iã cepimꝰ. ⁊ qͣntũ lex tẽporał in um¬
dicando ꝓgreoi possit inuentũ ẽ. ⁊ rer̃ duo
genã ȩc̾nar̃ ac temporaliũ. duoq rursꝰ ho

Expanded text:
bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his bra sui animi faciat, quod fit amando, ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui eis male utuntur esse culpandos. nor, videre jam coepimus, et quantum lex temporalis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo g
Abbreviated transcription (Latin):
conseqͥt᷑ homo. cũ tã multi miseri sint. ⁊
beati ẽẽ om̃s uelint: An eo euenit qd alid
ẽ uelle bene aut male. alid̃ mereri aliqͥd ꝑ
bonã ł malã uoluntatẽ: Nã illi qͥ beati st̃
ate uiu̾e uoluert̃: nã hoc uolunt ÷̃ mali
s qͥa recte. qd̃ mali nolt̃. Quãobrẽ nichil
mir̃ ẽ qd̃ miseri homines ñ adipiscunt᷑ qd
uolt̃. id ÷ beatã uitã. Illo̾ it cui comes ẽ. ⁊
sine qͦ ea nemo dignꝰ ẽ: nemo asseqt᷑. recte
scilicet uiue̾: ñ itidẽ uolt̃. Hoc enĩ ȩt̾na lex
illa ad cuiꝰ consid̾ationẽ redire iã tẽpꝰ ẽ:
incõmutabili stabilitate firmauit. ut in
uoluntate ^ meritũ. in beatitate aũ ⁊ mise

Expanded text:
consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, ate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aeterna lex illa, ad cujus considerationem redire jam tempus est, incommutabili stabilitate firmavit, ut in voluntate meri
Abbreviated transcription (Latin):
habere qd uoluit.C Here tͥ dico. uix me cõ¬
tineo qͥn łamẽ laticia repente mͥ oborto
tã magnõi ⁊ ta in facili constituto bono.
Atqͥ hoc ipsũ gaudiũ qd̃ icic huiꝰ boni adep¬
tione gignit᷑. cũ tranc scr qͥlle ⁊ qͥete. atq
constant̾ꝰ erigit animũ beata uita dr᷑. Nisi
tu putas auo eẽ beate uiu̾e: quã ueris boni
certis q gaud̃e. Clta sentio.  Recte.S
censes ne quenꝗͣ hominũ. ñ omĩb modis
uelle atq optare beatã uitãͦ C Es dubitat
omẽm hominẽ uelle: Cur gͥ eã ñ adipis¬
cunt᷑ om̃s: dix̾amꝰ it atq conuenerat int̾
nos. uoluntate illã mereri homines. uolu¬
tate ⁊̃ miserã.⁊ sic mereri ut accipiant. Nc̃
ai existit nescio quȩ repugnantia. ⁊ ñ diligͤ
dispiciamꝰ ꝑturbare nitit᷑. suꝑiorẽ tã euigila¬
tã firmã q rationẽ. Smͦ it uoluntate qͥsq mi-¬
serã uitã patit᷑. cũ omĩno nemo uelit mi¬
sere uiu̾e : Aut qͦmͦ uoluntate beatã uitã

Expanded text:
ere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. CAPUT censesne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ adipisci: ⁊ amitt̾e inuiti. C lsta ipsa
st̃. A Nũ hȩc ȩt̾na eẽ censes. cũ temporis
uolubilitati uideas obnoxia : C Es hoc ł
dementissimꝰ senserit:. Cũ gͥ manifestũ sit
alios eẽ homines amatores rer̃ ȩt̃nar̃. alios
tẽporaliũ. cũq duas leges eẽ conuenerit.
unã ȩt̾nã aliã tẽporalẽ: si qͥo ȩqͥtatis sapis
qͦs istoꝵ uidicas ȩt̾ne legi. qͦs temporali eẽ sub-¬
dendos: C ꝑuto in ꝓmptu eẽ qd̃ q̃ris. Nã
beatos illos ob amorẽ ipsoꝵ ȩt̾noꝵ sub ȩt̾na
lege age̾ existimo. miseris uͦ tẽporał imponit᷑.
Recte iudicas. dũ modo illd̃ in concussu
teneas : qd aꝑtissime iã ratio demonstrauit.
eos qͥ tẽporali legi seriuiunt. ñ eẽ posse ab ęc̾¬
na liberos. unde omiã quȩ iusta st̃. uisteq
bonã uoluntatẽ herent. tẽporał legis n in

Expanded text:
ipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeque bonam voluntatem haer
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ recte uiu̾e diligit. eoq ita delectat᷑. ut ñ
solũ ei rectũ sit. s ⁊̃ dulce atq iocundũ. amet
hanc legẽ. habeatq carissimã. qͣ uio et tͥbu¬
tã eẽ bonȩ uoluntati beatã uitã. male mi¬
serã. C amat omĩno ac uehement̾. Nã istã
ipsã seq̃ñs: ita uiuit. Eo cũ hanc amat
mutabile aliqͥo amat. ac tẽporale. an sta¬
bile ac sempit̾hũ: C Et̾nũ sane atq incõ¬
mitabile. U Ed illi qͥ in mala uoluntate
ꝑseuerantes nichilominꝰ beati eẽ cupiunt.
posst̾ ne amare istã legẽ qͣ talib hominib
miseria mito rependit᷑: C Nullo m arbitͦr.
UNichil ne amant alid: C lmmo pluri¬
ma. Ea scilicet in qͥb adipiscendis ł retinen-¬
dis: iala uoluntas illa ꝑsistit. U Opmor
te diuicias. honores. uoluptates. ⁊ pulchri¬

Expanded text:
 recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ antea sapientes fuimꝰ. uoluntate nos tñ lau¬
dabilẽ ⁊ beatã uitã. uoluntate turpẽ ac mise¬
rã mereri ac deg̾e: CFateor. huc c̾tis ⁊ mini¬
ald. Nã credo te memoria tenere quã dix̾i¬
mꝰ et̃ bonã uoluntatẽ. Opinor it ea dicta ẽ:
qua recte atq honeste uiuere appetimꝰ. C ita
memini.  hanc gͥ uoluntatẽ si bona itidẽ
uoluntate diligamꝰ. atq amplectam : reb q
omĩb qͣs retinere ñ qͥa uolumꝰ possumꝰ antepo¬
namꝰ. consequent̾ illȩ uirtutes ut ratio do¬
cuit anmũ nr̃m incolent. qͣs habere. idipsi
ẽ recte honeste q uiu̾e. Ex qͦ conficit᷑. ut qͥsqͥs
recte. honesteq uult uiu̾e: si io se uelle pre

Expanded text:
fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vivere, si id se vell
Abbreviated transcription (Latin):
Nbeatũ eẽ hominẽ dilectorẽ bonȩ uolunta¬
tis suȩ. ⁊ p̃iuia contẽpnentẽ qdcũq alid bo¬
nũ dr̃. cuiꝰ amissio pot̃ accidere. etiã cũ
uoluntas tenendi manet:C Qͥd ni place¬
at qͦ suꝑiora quȩ concessimꝰ necessario tͣht̃ :
U Bene intelligis. S oic q̃so. nñe suã bonã uo¬
luntatẽ dilig̾e. ⁊ tã magni estimare quã dictũ

Expanded text:
e hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam vol
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ quẽ culpare nefas ẽ. Si uͦ certũ
ẽ qd ipse illã ded̾it: oportet fateamͣ qͦmͦ data¬
ẽ. neq ñ dari. neq alit dari debuisse: quã
data ẽ. Ille enĩ dedit: cuiꝰ factiĩ recte rep̃¬
concussa fide teneã: tam̃ qr cognitione ñ¬
dũ teneo. ita q̃ramꝰ qͣsi omiã inc̾ta sint. ui¬
dõ enĩ ex hoc qd̃ incertũ ẽ utr̃ ad recte fa¬
ciendũ uoluntas libera data sit: cũ ꝑ illã ⁊̃
peccare possimꝰ. fieri etiã illd̃ incertũ utr̃
dari debuerit. Si enĩ incertũ ẽ ad recte fa¬
ciendũ datã eẽ : incertũ est etiã dari debu¬
isse. ac ꝑ hoc etiã utr̃ eã ds̃ dedit: incertũ erit:
.s̃a si incertũ ẽ dari debuisse: incertũ ẽ ab
eo datã eẽ quẽ nesas ẽ crede oedisse aliqͥd: qd̃
dari ñ debuit. C Illd̃ saltẽ tͥ c̾tũ ẽ dm̃ eẽ.

Expanded text:
intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oportet fateamur, est, neque non dari, neque aliter dari eam debuisse quam data est. Ille enim dedit, cujus factum recte repreconcussa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus quasi omnia incerta sint. Video enim ex hoc quod incertum est, utrum ad recte faciendum voluntas libera data sit, cum per illam etiam peccare possimus, fieri etiam illud incertum, utrum dari debuerit. Si enim incertum est ad recte faciendum datam esse, incertum est etiam dari debuisse: ac per hoc etiam utrum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debuisse, incertum est ab eo datam esse, quem nefas est credere dedisse aliquid quod dari non de
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ. lam concedo eã dm̃ dedisse.
S ñne tͥ uidet᷑ quęso te si ad recte faciendũ
data ẽ qd̃ ñ oebuerit ad peccandũ posse
conuerti. sic̃ ipsa iusticia quȩ data est ho-¬
mini ad bene uiuendũ: Nunqͥo enĩ pot̃
qͥspiã ꝑ iusticiã suã male uiu̾e: Sic nemo
posset ꝑ uoluntatẽ peccare. si uoluntas
data ẽ ad recte faciendũ. C Donabit qͥdẽ
ds ut sꝑo ut tͥ ualeã responde. ł pociꝰ ut ipse
tͥ eadẽ quȩ sũma omĩum magistra ẽ ueri¬
cate intꝰ oocente respondeas. S paulisꝑ
uolo mͥ dicas. si id qd absteȩ q̃siueram certũ
n cognitũ tenes. dnĩ nobis dedisse lib̃am uo¬
luitatẽ. utr̃ oporteat drẽ dari ñ debuisse.
qd̃ dedisse confitem᷑ dm̃. Si enĩ incertũ est
utr̃ ded̾it: recte quęximꝰ utr̃ bene sit data.
ut cũ inuen̾imꝰ bene datã eẽ: inueniat᷑ etiã
illũ dedisse a qͣ anime data st̃ oiã bona. Si
aũ inuenerimꝰ ñ bene oatã eẽ: ñ eũ oedisse

Expanded text:
le. 4. E. Jam concedo eam Deum dedisse. Sed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad recte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? Sic nemo posset per voluntatem peccare, si voluntas data esset ad recte faciendum. A. Donabit quidem Deus, ut spero, ut tibi valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem, utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bona: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ. quaqͣuersũ pot̃ coartare auaritia. dis-¬
sipare luxuria. addic̾e ambitio. inflare
suꝑbia. torquere inuidia. desidra sepelire
ꝑuicatia concitare. afflictare subiectio.
⁊ quȩcũq alia innumerabilia regnũ illiꝰ
ubidinis freq̃ntant ⁊ exercent: Possumꝰ¬
ne tandẽ nullã istã pęnã putare. quã ut
cernis om̃s qͥ ñ inherent sapientie necesse ẽ¬

Expanded text:
dae: quaquaversum potest coarctare avaritia disdae: quaquaversum potest coarctare avaritia dissipare luxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecumque alia innumerabilia regnum illius libidinis frequentant et exercent? possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes qui non inhaerent sapientiae, necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
ista ipsa pȩna parua existimanda ẽ. qd̾ ei
libido dnãt᷑. expoliatã q uirtutis opulen-¬
tia. ꝑ diuersa inopẽ atq indigentẽ trahit.
nc̃ falsa ꝓ ueris approbantẽ. nc̃ ⁊̃ defen¬
sitantẽ. nc̃ impbantẽ. quȩ antea ꝓbauis-¬
set. ⁊nichilominꝰ in alia falsa irruentẽ.
nc̃ assensionẽ suspendentẽ suã. ⁊ plerũq
ꝑfpicuas ratiocinationes formidantẽ. nc̃
desꝑantẽ de tota inuentione uitatis. ⁊ stul¬
ticiȩ tenebris penitꝰ iherentẽ. nc̃ conantẽ
in lucẽ intelligendi. rursꝰ q fatigatione
decidentẽ. cũ interea cupiditatũ illd̃ reg¬
nũ tirannice seuiat. ⁊ uariis contͣriis q
tempestatib totũ hominis animũ uitãq
ꝑturbet. hinc timore inde desidĩo hinc
anxietate inoe inani falsa q leticia. huic
cruciatu rei amisse que diligebat᷑. inde
aroore adipiscendȩ quȩ ñ habet᷑. hinc ac¬
ceptȩ iniurie doloribꝰ. inde facib uindicã¬

Expanded text:
m ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, expoliatamque virtutis opulentia per diversa inopem, atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantem, nunc improbantem, quae antea probavisset, et nihilominus in alia falsa irruentem, nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem, nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem, nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem, cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, inde ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindican
Abbreviated transcription (Latin):
possent si ñ eẽt ds̃. ⁊ nimuĩ stultꝰ eẽt si me
rep̃hend̃et. qd illis credidim. qͥ sibi uellet
ut credem. lam uͦ qd̃ recte rep̃hend̃e ñ ua-¬
let: nullo mͦ reꝑiret cur etiã nollet imita¬
ri. C Si gͦ utr̃ sit dĩ satis eẽ existimas. qd̃
ñ temere tantis uiris credendũ eẽ iudica¬
certas ⁊ plane incognitas q̃rere institiumꝰ.
similr̃ putas eouinoẽ uiroꝵ auctoritati sic
eẽ credendũ. ut de inuestigatione ear̃ nichil
ampliꝰ laboraremꝰ.  S nos id qd̃ credimꝰ:
nosse ⁊ intellige̾ cupimꝰ. C Recte memi¬
nisti. qd̃ etiã in exordio suꝑioris disputati¬
onis a nobis positũ eẽ negare ñ possumꝰ.
Nisi enĩ ⁊ alid̾ eẽt cred̃e alid̃ intellig̾e. ⁊ pͥ¬
mo creoendũ eẽt qd magnũ ⁊ diuinũ intel¬
lig̾e cuꝑemꝰ: frustra ꝓpħa dixisset. Mcre¬
⁊ factis ad credendũ pͥmo hortatꝰ ẽ: qͦs ad
salutẽ uocauit. S postea cũ de ipso dono

Expanded text:
possent, si non esset Deus; et nimium stultus esset, si me possent, si non esset Deus; et nimium stultus esset, si me reprehenderet quod illis crediderim, qui sibi vellet ut crederem. Jam vero quod recte reprehendere non valeret, nullo modo reperiret cur etiam nollet imitari. A. Si ergo utrum sit Deus, satis esse existimas, quod non temere tantis viris credendum esse judicacertas et plane incognitas quaerere instituimus, similiter putas eorumdem virorum auctoritati sic esse credendum, ut de investigatione earum nihil amplius laboremus? E. Sed nos id quod credimus, nosse et intelligere cupimus. 6. A. Recte meministi, quod etiam in exordio superioris disputationis a nobis positum esse , negare non possumus. Nisi enim aliud esset credere, et aliud intelligere, et primo credendum esset, quod magnum et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, Nisi crer et dictis et factis ad credendum primo hortatus est, quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipso dono
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ds̃. hoc tͥ diceret. nec uellet tec̃ cred̃e qd̃
credis. s cognosc̾e utr̃ uera credidis: relin¬
q̃res ne hominẽ an aliqͦ mͦ qd̃ inconcussũ
tenes ꝑsuadendũ eẽ arbitrareris. p̃serti si
ille ñ obleͥctari ꝑuicacit̾. s studiose id uel¬
lec agnoscere: Hoc qd̃ ultimũ posiusti
satis me aminonet. qͥd ei responde deb̃em.
Certe enĩ qͣnuis eẽt absurdisimꝰ concedet mͥ
cũ ooloso ⁊ ꝑuicaci de nullo omĩno ⁊ maxẽ
oe re tanta ñ ẽẽ disserendũ. qͦ concesso: pͥor¬
mec̃ ag̾et. utͥ s credem bono aiõ eum isto q̃¬
doli ac ꝑuicacie latere. Tum ego demon¬
strarẽ qd ciuuis facillimũ puto. qͣnto e̾e̾t
eqͥus cũ sibi de occultis amini sui quȩ ipse
nosset uellet alter̃ crede. qͥ ñnosset ut ̃
ipse tantoꝵ uiroꝵ libris. qͥ se cũ filio dĩ ui¬
xisse testatũ litt̾is reliq̃rt̃. eẽ om̃ crederet.
qr ⁊ea se uidisse scͥpsert̾. quȩ nullo mͦ fieri

Expanded text:
eus , hoc tibi diceret, nec vellet tecum credere quod credis, sed cognoscere utrum vera credideris; relinqueresne hominem, an aliquo modo, quod inconcussum tenes, persuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed studiose id vellet agnoscere? E. Hoc quod ultimum posuisti, satis me admonet quid ei respondere deberem. Certe enim quamvis esset absurdissimus, concederet mihi, cum doloso et pervicaci de nulla omnino et maxime de re tanta, nmecum ageret, ut sibi crederem bono animo eum istuc qudoli ac pervicaciae latere. Tum ego demonstrarem, quod cuivis facillimum puto, quanto esset aequius, cum sibi de occultis animi sui quae ipse nosset, vellet alterum credere qui non nosset, ut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei vixisse tesse scripserunt, quae nullo modo fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ei nulla bestiar̃ ipse aũ multis imꝑare
possit. An forte ipsa ẽ quȩ ratio ł intelli¬
gentia dici solet:C Non muenio alis
qͣndoqͥd ẽ in aĩõ ẽ id qͦ belus antecellimꝰ.
Quȩ si exanimes eẽnt: dicerẽ nos eo p̾sta¬
re qd̃ animã habemꝰ. Nunc uͦ cũ ⁊ illa
sint animalia. id qd̾ eoꝵ animis ñ inẽ ut
subdant᷑ nobis. mest aũ nrĩs ut eis melio-¬
res simꝰ. qm̃ neq nichil neq paruũ aliqͥd
eẽ cuiuis apparet. qͥd aliqͥd rectiꝰ ꝗͣ ratio¬
nẽ uocauerĩ. Hide quã facile fiat dõ ad¬
iuuante qd homines difficillimũ putant.
Nam ego fateor tͥ q̃stionẽ istã quȩ ut in¬
telligo t̾minata ẽ. tã diu nos retenturã
putauerã. quã fortasse omiã que dicta
st̃ ab ipso nr̃o disputationis exordio. Pr̃
accipe iã ut deinde ratio connectat᷑. Nã
credo te ñ ignorare id qd seire dicimꝰ ni¬
chil eẽ alid̃ quã rõne hr̃e ꝑceptũ. C lta

Expanded text:
 nulla ei bestiarum, ipse autem multis imperare  nulla ei bestiarum, ipse autem multis imperare possit? an forte ipsa est quae ratio vel intelligentia dici solet? E. Non invenio aliud, quandoquidem in animo est id quo belluis antecellimus: quae si exanimes essent, dicerem nos eo praestare, quod animum habemus. Nunc vero cum et illa sint animalia, id quod eorum animis non inest ut subdantur nobis, inest autem nostris ut eis meliores simus, quoniam neque nihil, neque parvum aliquid esse cuivis apparet; quid aliud rectius, quam rationem vocaverim? A. Vide quam facile fiat Deo adjuvante, quod homines difficillimum putant. Nam ego, fateor tibi, quaestionem istam, quae, ut intelligo, terminata est, tamdiu nos retenturam putaveram, quam fortasse omnia quae dicta sunt ab ipso nostrae disputationis exordio. Quare accipe jam, ut deinde ratio connectatur: nam credo non te ignorare, id quod scire dicimus, nihil esse aliud quam ratione habere perceptum. E. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
uere alid nosse se uiu̾e: t̃ Scio qͥdẽ nemi¬
nẽ se nosse uiu̾e nͥ uiuentẽ. s utr̃ omĩs
uiuens nouerit se uiu̾e: ignoro. Quã
uellẽ ut credis ita eciã scires pecora care
toei ͤ sito nrã disputatio: ab ista q̃stione tͣti¬
siret. S qm̃ nescire te dicis: longã sermo
connexione rõnis quanta opꝰ eẽ sentio:
sinimur. Dic itaq mͥ cũ sepe uidimꝰ besti¬
as ab hominib domitas io ÷ ñ corpꝰ besti¬
ȩ tantũ s ⁊ animã ita homini subitiga¬
tã ut uoluntati eius sensu qͦdã ⁊ consu
etudine seruiat. utr̃ tͥ ullo mõ fieri posse
uideat᷑ ut bestia q̃libet ĩmanis ł feritate
ł corpore. ł etiã sensu qͦlibet acerrima:
pari uice sibi hominẽ subiugare conet᷑
cũ corpꝰ eiꝰ. seu ui. seu clam. multȩ intiꝰ¬
mere ualeant. C Nullo modo istud fi¬
eri posse consentio. Bene sane. S itẽ
ris a plurimis bestiis hominẽ facile suꝑa¬
ri. quȩ nã res sit qua homo excellit. ut¬

Expanded text:
dem neminem se nosse vivere, nisi viventem; sed utrum omnis vivens noverit se vivere, ignoro. A. Quam vellem ut credis, ita etiam scires pecora carere ratione; cito nostra disputatio ab ista quaestione transiret: sed quoniam nescire te dicis, longam sermocconnexione rationis, quanta opus esse sentio, sinamur. Dic itaque mihi, cum saepe viderimus bestias ab hominibus domitas, id est, non corpus bestiae tantum, sed et animam ita homini subjugatam, ut voluntati ejus tibi ullo modo fieri posse videatur. ut bestia quaelibet immanis vel feritate vel corpore, vel etiam sensu quolibet acerrima, pari vice sibi hominem subjugare conetur, cum corpus ejus seu vi seu clam multae interimere valeant. E. Nullo modo istuc fieri posse consentio. A. Bene sane: sed item ris a plurimis bestiis hominem facile superari, quaenam res sit qua homo excellit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
deponi nͥ uoluntate. ⁊ ẽ manifestũ ñ rẽ ul¬
lã cũ qͥsq male utit᷑. s ipsũ male utenti
ẽẽ arguendũ : referamꝰ nos si placet ad q̃sti¬
onẽ in exordio sermonis hꝰ ꝓpositã. ⁊ uid eamꝰ
utr̃ soluta sit. Nã q̃rere institueramꝰ qͥd sit
Qͦcirca licet nc̃ aiãdu̾tẽ. ⁊ considare. utr̃ sit
alis malefac̾e. quã neglectis rebꝰ ecͥnis. qͥb
ꝑ seipsam mens fruit᷑: ⁊ ꝑ seipsam ꝑcipit.
da sectari. Nam hoc uno genẽ. oiã male¬
facta. io est peccata. mͥ uident᷑ indudi.
t aũ qͥd udeat᷑: expecto cognosc̾e̾. C est
uno genẽ contineri. cũ qͥsq au̾tit᷑ a diui¬
uis uere q manentib. ⁊ ad mutabilia at¬
q incerta conu̾tit᷑. Quȩ qͣnꝗͣ in ordine suo
recte locata suit. ⁊ suã qͣndã pulchritudi¬
nẽ ꝑagant: ꝑuersi tũ aĩ est ⁊ mordinati
eis seqͣndis subici. qͥb ad nutũ suũ ducen¬
dis potiꝰ diuino ordine ne iure p̃latꝰ ẽ. sẜ¬

Expanded text:
est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis propositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit Quocirca licet nunc animadvertere et considerare, utrum sit aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per seipsam mens fruitur, et per seipsam percipit, et da sectari. Nam hoc uno genere omnia malefacta, id est peccata, mihi videntur includi. Tibi autem quid videatur, exspecto cognoscereuno genere continentur, cum quisque avertitur a divinis vereque manentibus, et ad mutabilia atque incerta convertitur, quae quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant, perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum ducendis potius divino ordine ac jure praelatus es