comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xuii lunȩ. in qua die dñico prima sacro sc̃ȩ resurrectio.¬
nis sunt acta mẏsteria cursu panduntur in dubio. tan
patratam confirmando. non solum ineuitabile nr̃ȩ cal¬
culationis dispendium. s & grauissimũ catholicȩ fidei
incurramus periculũ.
paschȩ propt̾ uariantẽ eusdẽ dnici occursũ uii. dierum¬
tũ ñ inuenietur in domib ur̃is. Cuiꝰ primi mensis uiq
eiꝰ dierũ azimoꝵ nunc regula talis ẽ. ut quȩ post aeqͥ¬
noctium .xxͦ luna occurrit. primi mensis intelligatur.
paschalis festi gaudiis aptũ porrigat. Quodideo toties
dicerent. Et quid peccare nos ostenditis in constitu
tentib tunc ȩquinoctiũ esse transcensũ. nullus ne¬
dendũ quia & uIͦ Ił apͥr ubi luna congruerit. & luna
xͦx. ubi dies oportunꝰ adriserit dñicum pascha rite ac¬
titabitur. S quia luna quȩ .uiiͦ. hcł rum apriliũ die .xx.
est plemiluniũ ante ȩquinoctium habuit. ñ lic& luna ex¬

Expanded text:
 lunae, in qua die Dominica prima sacrosanctae resurrectionis sunt acta mysteria, cursu panduntur indubio: tantpatratam confirmando, non solum inevitabile nostrae calculationis dispendium, sed et gravissimum catholicae fidei incurramus periculum. paschae propter variantem ejusdem Dominici occursum tum non invenietur in domibus vestris. Cum primi septem, quae ejus dierum azymorum nunc regula talis est, ut quae post aequinoctium paschalis festi gaudiis aptum porrigat. Quod ideo toties dicerent: Et quid peccare nos ostenditis in constituetentibus tunc aequinoctium esse transcensum, nullus neendas Apriles, ubi luna congruerit, et luna vigesima, ubi dies opportunus arriserit, dominicum Pascha rite actitabitur. Sed quia luna, quae septimo Calendas Apriles die XX est, plenilunium ante aequinoctium habuit, non licet luna ex
Abbreviated transcription (Latin):
o ualeeo ni eto qđ aeqin noctium ñ trinsicrint. n liec pascla
fonis cemerito illoꝵ contepta obseruatione eiegi ptis
porius eo anno in uii łe mãi pascha differendũ suades s.
unomagisobseruandũ qđ degyptiĩ docent autumas. qua
tron aloꝵ ꝑ om̃ia scientiam sectaris Uerum quiaho ta¬
te neuis s int᷑ utrosq medius incedens magis latinos qͥs
pouendũ u tradis nos aegyptiam calculandi disc polinũ
ie s giio iudieio & uniuersalis eccliȩ consensu lt erlor qp¬
res omib sequendã nouimꝰ initium uidelic& p̃rimi

Expanded text:
equinoctium non transierit, non licet Pascha fieri. Et merito illorum contempta observatione, cum Aegyptiis potius eo anno in octavo Calendas Maii Pascha differendum suades. Si autem magis observandum quod Aegyptii docent autumas, quare non illorum per omnia scientiam sectaris? Verum quia hoc facere non vis, sed inter utrosque medius incedens, magis Latinorum qusequendumque contradis, nos Aegyptiam calculandi disciplinam, quae et tuo judicio, et universalis Ecclesiae consensu verior apparet, omnibus sequendam novimus, in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suȩ merito uirtutis s gr̃a largitoris habent bonum
quo uiuunt. Et sicut non nostri uigore arbitrii for.¬
citudinẽ nr̃am. s illo nos suscipiente illiꝰ miscdia p̃ueni¬
ente custodimus. nec sufficipientes sumꝰ cogitare aliqͥd
a nobis quasi ex nobis. si. sufficientia nr̃a ex dõ est. it a
laris ꝑfectio splendoris que inluminat. lunarẽ quȩ in¬
luminatur antecedere deb&.
& scribentes iniustitiam scribunt ratus ac ueritate uide¬
atur esse suffultus. Uictorius qui illoꝵ circulos serip.¬
sit dicit in ꝓlogo eiusdẽ operis int̾ alia sic. Latinñãq
a uii non martias usq in uuͦi nͦ apriles. dieb scilic& xx¬
& nouẽ obseruandũ maxiine censuerunt. ut quocũq:
eo uẜ die luna fuerit nata efficiat primi mensis initiũ
Sin autẽ die sabbati pleniluniũ esse contigerit. & con
bere pascha dixerunt. ne minus eiꝰdẽ dnici ꝑ agen¬

Expanded text:
non suae merito virtutis, sed gratia largitoris habent bonum non suae merito virtutis, sed gratia largitoris habent bonum quo vivunt. Et sicut non nostri vigore arbitrii fortitudinem nostram, sed illo nos suscipiente, illius misericordia praeveniente custodimus, nec sufficientes sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est, ita etlaris perfectio splendoris quae illuminat lunarem quae illuminatur antecedere debet.et scribentes injustitiam scribunt, ratus ac veritate videatur esse suffultus. Victorius qui illorum circulos scripsit, dicit in prologo ejusdem operis inter alia sic: « Latini namque a III Nonarum Martiarum usque ad IIII Nonas Aprilis, diebus scilicet XXIX, observandum maxime censuerunt, ut quocunque eorum die luna fuerit nata efficiat primi mensis initium,Sin autem die Sabbati plenilunium esse contigerit, et conbere Pascha dixerunt, ne minus ejusdem dominici peragen
Abbreviated transcription (Latin):
ȩquinoctiũ. Deinde orta lest luna in inchoationẽ noc¬
tis autũnalis equinoctiĩ tenens ipsa particulã. Unde
multũ errare constat eos qui lunȩ paschalis initiũ
ã tertio nonarũ martiarũ die querendũ definiunt.
quia uidelic& ibi nata luna ante tẽpus a equi noctii ple.¬
niluniũ ostendit. Ib eoq sollempnitati paschali in ha.¬
bilis ẽ. in qua sicut diximus primo solẽ primitiuȩ
creationis statũ. ac deinde lunã necesse est c̃scendere
ut & hic ꝑ ae quinoctiĩ trans gressum longitudinẽ noc.¬
tis super&. et illa ꝑ pleniluniũ tot̾a eiꝰ quantu lacũq ẽ
longitudinẽ in lustre. Quod ad xp̃i & ȩccłiȩ sacram̃tũ
respicere nemo fere qͥ ambigat. de quo & in primordi.¬
is huiusce opusculi aliqua ꝑstrinximus. & nc paucis
replicemꝰ. Quia sicut luna & stellȩ ñ a se ipsis ut ꝑhi¬
bent. s. ã sole habent ut luceant. sic & ȩccła sc̃ĩq om̃s

Expanded text:
aequinoctium, deinde orta est luna in inchoatione nocaequinoctium, deinde orta est luna in inchoatione noctis autumnalis aequinoctii tenens ipsa particulam. Unde multum errare constat eos qui lunae paschalis initium a tertio Nonarum Martiarum die quaerendum definiunt, quia videlicet ibi nata luna ante tempus aequinoctii plenilunium ostendit. Ideoque solennitati paschali inhabilis est, in qua, sicut diximus, primum solem primitivae creationis statum, ac deinde lunam necesse est conscendere, ut et hic per aequinoctii transgressum longitudinem noctis superet, et illa per plenilunium totam ejus quantulacunque est longitudinem illustret. Quod ad Christi et Ecclesiae sacramentum respicere nemo est fere qui ambigat, de quo et in primordiis hujusce opusculi aliqua perstrinximus, et nunc paucis replicemus. Quia sicut luna et stellae non a seipsis, ut perhibent, sed a sole habent ut luceant, sic et Ecclesia, sanctique omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ueniendas quotȩ sint lunas hełrũ xii. ꝑ totũ adiciun¬
tur annũ ut sup docuimꝰ. ȩpactȩ iare id ÷ adiectio¬
nes uocant᷑. & quidẽ ꝑ totũ anni uertentis orbẽ suas
quȩq dies hab& adiectiones lunares xi. Nã uerbi
gr̃a si hodiȩ cũ scribo quinta est luna. isto ipso die
usꝗͣ x & uiiii annoꝵ ꝑacto circulo redit. s ꝓprie
quȩ in circulo decennouenali ad notatȩ sunt ȩpactę
lunã quota sit in xił aprilis ubi paschalis est festi pͥn
cipium signant hanc prefixam sui cursus regulam
semꝑ obseruantes. ut quoties minorẽ quinto deci.¬
mo numerũ habent. paschalẽ lunã p̾ferant. quo.
ties maiorẽ autẽ in sequentẽ lunã pascha queren.¬
dũ p̃monstrent. Quia nimirũ lunȩ paschalis ple.¬
nitudo ñ aequinoctiũ p̃ire.s sicut in principio cre¬
aturarũ ordinatum est sequi potius deb&. quando
primũ ortus est sol in inchoationẽ diei. uernũ tenens

Expanded text:
veniendas quotae sint lunas Calendarum, IX per totum adjiciunveniendas quotae sint lunas Calendarum, IX per totum adjiciuntur annum, ut supra docuimus: epactae jure, id est, adjectiones, vocantur, et quidem per totum anni vertentis orbem suos quaeque dies habet adjectiones lunares XI. Nam, verbi gratia, si hodie cum scribo quinta est luna, isto ipso die usquam XXIX annorum peracto circulo redit. Sed proprie quae in circulo decennovenali annotatae sunt epactae lunam quota sit in XI cipium, signant. Hanc praefixam succursus regulam semper observantes, ut quoties minorem sexto decimo numerum ties autem majorem, in sequentem lunam pascha quaerendum praemonstrent. Quia nimirum lunae paschalis plenitudo non aequinoctium praeire, sed, sicut in principio creaturarum ordinatum est, sequi potius debet, quando primum ortus est sol inchoatione diei vernum tenens
Abbreviated transcription (Latin):
dã autẽ putant. quia quondã in re publica post cen¬
sũ quinto anno ꝑactũ urbs roma lustrabatur ad indi¬
cium ternȩ lustrationis & census indictiones esse con¬
ditas. Incipiunt autẽ indictiones ab uiii ł octobris. ibi
demq terminantur.
re uolueris indictio repperies. Sume annos ab incar.¬
natione dni quotquot fuerint in presenti. uerbi gr̃a
deccexeu. adde semꝑ tria quia quarta indictione se.¬
cundũ dionisium natus est dñs. fiunt dccxxuiii. hec
partire ꝑxu. quindecies quadrageni sescenti. quin¬
decies octoni cenuies. remanent uiii. octaua ẽ. ĩdictio
Si uͦ nichil remanserit. quinta decima est.
Ertia prefati circuli linea contin& epactas.
lunares quȩ ad cursum solis annuatim undenis dieb
adcrescere solent. Inde ȩpacte greco uocabulo id:
adiectiones dictȩ qđ ꝑ annos singulos xi dierũ ut du¬
mus accumulentur augmento. uł certe quia ad in¬

Expanded text:
dam autem putant, quia quondam in republica post cendam autem putant, quia quondam in republica post censum quinto anno peractum urbs Roma lustrabatur, ad indicium ternae lustrationis et census indictiones esse conditas. Incipiunt autem indictiones ab VIII Calendas Octobris, ibidemque terminantur Cre volueris indictio reperies: sume annos ab Incarnatione Domini quotquot fuerint in praesenti, verbi gratia, DCCXXV; adde semper tria, quia quarta indictione secundum Dionysium natus est Dominus, fiunt DCCXXVIII; haec partire per XV, quindecies quadrageni, sexcenti, quindecies octoni centumvies, remanent octo: octava est Indictio. Si vero nihil remanserit, decima quinta est. ertia praefati circuli linea continet epactas lunares, quae ad cursum solis annuatim undenis diebus accrescere sadjectiones dictae, quod per annos singulos XI dierum, ut diximus, accumulentur augmento. Vel certe quia ad in
Abbreviated transcription (Latin):
Obsecro fr̃ sc̃ẽ uictori. si uͦi non mart nata luna facit primi
mensis initium. quid rationis est ut non in eo pascba cele¬
bremꝰ s potius alium differamꝰ in mensẽ. cũ lex toties
imper&. ut om̃s qui possint in primo mense paschafa¬
ciant. soli aute qui in uia fuerint & inmundi scđo hoc mse
celebrent: Quid est rogo qđ addis absq bissexto: anfora
in dnicum occurrit. sibissextus annꝰ non est: Si autẽ bis.¬
sextus intercesserit. eadẽ dies scđa feria ꝓuenit. docere

Expanded text:
e frater Victori, si III Nonas Martias nata luna facit primi mensis initium, quid rationis est, ut non in eo Pascha celebremus, sed potius alium differamus in mensem, cum lex toties imperet ut omnes qui possint in primo mense Pascha faciant, soli autem qui in via fuerint et immundi secundo hoc mense celebrent? Quid est, rogo, quod addis, absque bissexto? An fortin Dominicum occurrit, si bissextilis annus non est; si autem bissextus intercesserit, eadem dies secunda feria provenit, docere
Abbreviated transcription (Latin):
habuerit. non posse in ea pascha celebrari. quia necdu
a equinoctium transierit. s nec in sequenti dnĩca qđ lu
cogente necessitate in scdĩ tẽpora mensis paschȩ differen¬
da sollepnia. Mirus calculandi p̃ceptor qͥ principalit̃
soetas. lunã ui noñ mart᷑ natã efficere prim mensis initiũ.
ie mensũ pateone ipsa superatus cõpellaris frater. il sint¬
eniente biseaxto nullatenus luna hac die natãs. potus
caniouas post unde xdex dies fuerit accensa paschalib fes.¬
tis congruam Si uͦ ad fuerit bissextus tune efficthano te¬
quentis anni primã. quȩ absq illo fieri poterat cetrena
tunsasti. E t odid est qđ dis etiamsiluna conueniat aeni hrap̃¬

Expanded text:
habuerit, non posse in ea Pascha celebrari, quia necdum aequinoctium transierit; sed nec in sequenti dominica, quicogente necessitate in secundi tempora mensis Paschae differenda solennia? Mirus calculandi praeceptor, qui principaliter doceas lunam III Nonas Martias natam efficere primi mensis initium, et rursum ratione ipsa superatus compelleris fateri, nisi interveniente bissexto, nullatenus lunam hac die natam, sed potius eam quae post XXIX dies fuerit accensa, paschalibus festis congruam. Si vero adfuerit bissextus, tunc effici lunam sequentis anni primam, quae absque illo fieri poterat extrema transacti. Et quid est quod ais: etiamsi luna conveniat, XIII Ca
Abbreviated transcription (Latin):
apr̃ luna .xxii. pascha faciendũ deceonunt. Qđ̃ eo sepus
uiant. quia nimirũ primo mensi deputant lunã que in¬
uiͦi non̾ mart̾ nata triduo fere ante aequinoctiũ plena
X iͦ bełrum aprilium die tenuerit. ꝓfecto nec reliqͥs
suas ȩtates quãuis aequinoctium sequentes eiusdẽ do¬
minicȩ resurrectionis conuenientes potest habere
t qm̃ de pasche obseruatione aliquanta ꝑstrinaimꝰ.
etiam hoc intimare placuit qđ iuxta legis scripturani.
alia pasche. alia sollempnitas ẽ. arimoꝵ. Una quippe
in qua uesperascente agnus immolari iuissus est. &¬
mox sequente nocte transiuit dñs aegyptiors primo.¬
genita ꝑcutiens. & signatas agni sanguine domus
flioꝵ ĩsrł liberans sequentes uͦ dies uii. id÷ axei. us¬
oexi mensis eiusdem azimors ꝓprie uocantur. Scrip.¬
tũ nãq est in exodo ubi agnus immolarixiiii. die pn¬

Expanded text:
a secunda, pascha faciendum decernunt. Quod eo saepius us a veritate deviant, quia nimirum primo mensis deputant lunam quae, tertio Nonas Martias nata, triduo fere ante aequinoctium plena  Calendas Apriles die tenuerit, profecto nec reliquas suas aetates quamvis aequinoctium sequentes, ejusdem Dominicae resurrectionis convenientes, potest habere m de paschae observatione aliquanta perstrinximus, etiam hoc intimare placuit, quod juxta legis scripturam alia paschae, alia solennitas est azymorum. Una quippe in qua vesperascente agnus immolari jussus est; et mox sequenti nocte transivit Dominus Aegyptiorum primogenita percutiens, et signatas agni sanguine domus filiorum Israel liberans; sequentes vero dies septem, id es mensis ejusdem, azymorum proprie vocantur; scriptum namque est in Exodo, ubi agnus immolari de
Abbreviated transcription (Latin):
decẽ a greca ethimologia. eo qd̾ ligent. & coniungant infra de¬
centos numeros. Nã des mos coniungere uł ligare apud eos dr̃.
ꝑorro uiginti dicti: qd̃ fiunt decẽ bis genit.u. ꝑ.b. littera poscta¬
⁊ ringinta qd̵ a t̾nario denario gignant᷑. sic usq ad nonaginta .s.¬
uͦ uocati a cantu qd̵ ẽ circulu. Ducenti. cõpositũ.a duo. & centũ¬
& sic reliqͥ usq ad mille. Mille autẽ amultitudine. uñ & milicia. qͣsi
multicia. Iñ & miliatio. q̃ grece mutata litt̃a. muryadas uocant. p̃¬

Expanded text:
decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti quod sint decem bis geniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. vocatia cantho, quod est circulus, ducenti a duo, et centum, sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia; inde et milia, quae Graeci mutata littera
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ. dicimꝰ.: Itẽ aliꝰ dicit. Unꝰ ñ ẽ numerꝰ seo abeo crescuꝗ
numeri. tam̃ donatꝰ giã unũ ꝓnumero posuit dicens. Numerꝰ
ẽ singłaris. ut hic magister:: Itẽ Augustinꝰ dicit. Numerꝰ est sin.¬
qłaris. corꝑis ac uocis. & significationis collectio . b̃. e̾mͦ nõiant᷑

Expanded text:
numerum, dicimus. Item alius dicit: Unus, non est numerus, sed ab eo crescunt numerum, dicimus. Item alius dicit: Unus, non est numerus, sed ab eo crescunt numeri. Tamen Donatus etiam unum pro numero posuit, dicens: Numerus est singularis, ut, Hic magister. Item Augustinus dicit: Numerus est singularis corporis ac vocis et significationis collectio. Item
Abbreviated transcription (Latin):
apud hebreos. & caldeos & syros. apud macedones calculus. B. Uñ¬
calculator nom̃ accepit : M. a calculis idẽ lapillis minutis. qͦs
antiqͥ manu tenentes cõponebant ad numerũ. apud alios grecos
cyclus. uł rithinꝰ. Apud egiptios. latertꝰ. inde laterculꝰ dimi¬
& rithina unde ãppellat᷑  D̃. Illud nom̃ qđ dr̃ numerꝰ si sipler
ẽ.an cõpositũ: d̾. cõpositũ scił ex duobꝰ corruptis. Nume enĩ
ex eo noĩe qđ ẽ nũmꝰ uenit. rus autẽ: ex eo noĩe qđ riuus diri¬
uatur. Ex riuo enĩ nũmoꝵ. idẽ ex multitudine census qͥred.
U. Numerꝰ uñ nom̃ accepit : M. anumeria. hunc aũgustinꝰ ait.
Numerꝰ anumeria quadã dea noĩat᷑. Cuiꝰ sacerdotes. retro uersis
uultibꝰ dona ferebant. & pꝰ oblata munera retro ꝑgebant. G.
Numerꝰ qͦm diffinit᷑ : õ.ssidorꝰ diffiniuit dicens. numerꝰ ẽ multi.¬
titudo ex unitatibꝰ constituta. Nã unũ. sem̃ numeri ẽẽ. non

Expanded text:
apud Hebraeos, Chaldaeos et Syros. Apud Macedones calculus. Calculator nomen accepit a calculis, id est lapillis minutis, quos antiqui in manu tenentes componebant numerum. Apud alios Graecos cyclus, vel rhythmus; apud Aegyptios latercus, inde laterculus dimimarii appellantur. D. Illud nomen quod dicitur numerus, simplexne est, an compositum? M. Compositum, scilicet ex duobus corruptis. Nume enim ex eo nomine quod est nummus venit, rus autem ex eo nomine quod est rivus derivatur. Ex rivo enim nummorum, id est, ex multitudine census qui redD. Numerus, unde nomen accepit? M. A Numeria. Hinc Augustinus ait: Numerus a Numeria quadam dea nominatur, cujus sacerdotes retro versis vultibus offerebant, et post oblata munera retro pergebant. D. Numerus quomodo definitur? M. Isidorus diffinivit dicens: Numerus est multitudo ex unitatibus constituta. Nam unum, semen numeri esse, non
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ. hoc ẽ ab origine scłi. tc̃ enĩ pͥmũ numerꝰ initiauit: sic̃ in
genesi legit᷑. Et factũ ẽ uesꝑe & mane. dies unꝰ. tc̃ gͦ dix̃ de nocte ꝓ die.
quando dix̃. uesꝑe. idẽ nex: & mane. idẽ dies. De numero aũ qͣndo
& indies. & in annos. Quando dix̃ dies & tempr̃a. & annos: tẽ de numero
dix̃. Qs enĩ potest intelligere. dies. & tẽpr̃a. & annos. nͥ ꝑ numerũ :
conditoris. Hinc enĩ. uiͦii. elem̃toꝵ multitudo: mutuata ẽ. hinc t̃ꝑũ
uices. hinc motꝰ astroꝵ celiq conuersio. intelligit᷑.: Itẽ boetiꝰ dicit.
.ꝑa ipsa natura numeroꝵ: om̃is astroꝵ cursus. õĩsq astronomica ratio.
c̃stituta ẽ. Sic enĩ ortꝰ. occasus. colligimꝰ. sic tarditates. citatesq erran¬
tiũ syderũ. custodimꝰ. sic defectꝰ. &̃ multiplices lunȩ uariationes
agnoscimꝰ. B. Hȩc qͥ ars hoc ẽ numerꝰ. qd nom̃ gñrale ht̃. da. P hi-¬

Expanded text:
merus initiavit; sicut in Genesi legitur: Et factum est ves ere et mane dies unus. Tunc ergo dixit de nocte et die, quando dixit vespere, id est nox; et mane, id est dies. De numero autem et dies et annos. Quando dixit dies et tempora et annos, tunc de numero dixit. Quis enim potest intelligere dies et tempora et annos nisi per numerum? r in animo Conditoris. Hinc enim quatuor elementorum multitudo mutuata est, hinc temporum vices, hinc motus astrorum coelique conversio intelligitur. Item Boethius dicit: Proprie ipsa natura numerorum, omnis astrorum cursus, omnisque astronomica ratio constituta est. Sic enim ortus occasusque colligimus: sic tarditates velocitatesque errantium siderum custodimus; sic defectus et multiplices lunae variationes agnoscimus. D. Haec igitur ars, hoc est numerus, quod nomen generale habet? M. Phi
Abbreviated transcription (Latin):
quã illa litrera. quȩ minuta ẽ litterũ incaractere: ut significare
illũ numerũ. qͥ minimꝰ in mimeris. hoc ẽ unꝰ. Nulla aũ nota
nom̃ trahit. Greci enĩ unũ. enã dicunt. Sic duo & tres. qͦs illa
Qͥnq autẽ ñ scd̃m naturã. sed scd̃m placitũ uoluntatis uocabulũ.
acceꝑunt. ab eo. qͥ numeris noĩa indidit. Sex aũ & septẽ. a greco
ueniunt. In multis enĩ nõibꝰ. quȩ in greco aspirationẽ habent:

Expanded text:
quam illa littera, quae minima est litterarum in charactere, ut significaret illum numerum qui minimus est in numeris, hoc est unus. Nulla autem nota nomen trahit. Graeci enim unum ἕνα dicunt: sic duo, tria, quos illi Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent,
Abbreviated transcription (Latin):
teriũ ht̃. elucae. Nenĩ frustra in laudibꝰ dĩ dictũ ẽ. Om̃iam m̃sura¬
& innumero. & in pondere. fecisti. Denariꝰ nãq qͥ partibꝰ suis
ꝑfectꝰ ẽ. ꝑfectionẽ mundi quadã numeri sui significatione
declarat. Similit̃ & xͣl. dies qͥbꝰ moyses. & helias. & ipse dñsie¬
iunauert̃. sine numeroꝵ cognitione ñ intelligunt᷑. sic ꝙ alii
inscripturis sacris numeri existunt. qͦꝵ figuras. ñ nͥ not huiꝰ
arte scienciȩ soluere possẽ. Uatũ ẽ &iã nob̾ exaliqͣ parte sub
numeroꝵ consistere disciplina. quando horas ꝑeã discimꝰ. qͣndo
de m̃siũ curricło disputamꝰ. quando spatiũ anni redeuntis agnoscimꝰ.
ꝑ numerũ siqͥdẽ ne confundamͣ. instruimͣ. Tolle numerũ a rebꝰ õĩbꝰ
& om̃ia ꝑeunt. Adime scło cõpotũ. & omĩa cȩca ignorancia c̃plectunt᷑.¬
nec differri possunt acęt̾ĩs animalibꝰ. qͥ calculi nescut rationẽ.

Expanded text:
ent elucet. Non enim frustra in laudibus dei dictum est: omnia in mensura, et numero, et pondere fecisti. Senarius nanque qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi, quadam numeri sui significatione declarat. Similiter et XL dies quibus Moyses Elias et ipse dominus ieiunaverunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. Sicut et alii in scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras non nisi huius artis scientia solvere possumus. Datum est etiam nobis ex aliqua parte, sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem ne confundamur instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia Nec differri possunt a caeteris animalibus, qui calculi nesciunt rationem
Abbreviated transcription (Latin):
tob̾ librȩ. nouẽb scorpiomis. decẽb sagutarii. ianuarius ca.¬
pricorni. februarius aquarii. martius pisciũ. Sicut quidã
ueterũ etiam uersib explicauit herdicis.
uniꝰ eqͥtos cȩlo uid& ire laconas. olstitio ardenti canerifert iuliꝰ astrũ.
ugustũ mensem leo feruidꝰ igne ꝑurit. idere uirgo tuo bachũ septeb̾opimat᷑
cquat & octob̾ sem̃tis tẽpore libra corpius hib̾nũ p̾ceps iub& ire noubre:

Expanded text:
tober Librae, November Scorpionis, December Sagittarii, Januarius Catober Librae, November Scorpionis, December Sagittarii, Januarius Capricorni, Februarius Aquarii, Martius Piscium, sicut quidam veterum etiam versibus explicavit heroicis: Junius aequatos coelo videt ire Laconas. Solstitio ardentis Cancri fert Julius astrum. Augustum mensem Leo fervidus igne perurit. Sidere, Virgo, tuo Bacchum September opimat. Aequat et October sementis tempore Libram. Scorpius hybernum praeceps jubet ire Nove
Abbreviated transcription (Latin):
& cui in illo festa celebrabant nomen habuit. Acuius
nomine nunc paschale tempus cognominant. consueto
antiquȩ obseruationis uocabulo gaudia nouȩ solemp¬
nitatis uocantes. Thrimilei dicebatur quia trib uicib
in eo ꝑ diem pecora mulgerentur. Talis enĩ erat quondã
ub̾tas brittanniȩ uł germaniȩ de qua in brittanniam
natio intrauit angloꝵ. Lida dr̃ blandus siue nauiga¬
bilis qđ in utroq illo mense & blanda sit serenitas au-¬
rarum & nauigari soleant aequora. Ueodmonath men-¬
nath mensis sacroꝵ. Uuintir fillith potest dici cõpo.
sito nomine hiemi plenilunium. Blot monath mensis im¬
molationũ qđ in eo pecora quȩ oceisuri erant diis suis
uouerent. Gras tͥ bone iħu qui nos ab his uanis auertens
tͥ sacrificia laudis offerre donasti.
recipiant habent. a prilis arietis. mauis tauri. iunius ge¬
minoꝵ. iulius cancri. augustus leonis. septẽb uirginis. oc¬

Expanded text:
et cui in illo festa celebrabant, nomen habuit, a cujus et cui in illo festa celebrabant, nomen habuit, a cujus nomine nunc paschale tempus cognominant, consueto antiquae observationis vocabulo gaudia novae solemnitatis vocantes. Tri-milchi dicebatur, quod tribus vicibus in eo per diem pecora mulgebantur. Talis enim erat quondam ubertas Britanniae, vel Germaniae, de qua in Britanniam natio intravit Anglorum. Lida dicitur blandus, sive navigabilis, quod in utroque mense et blanda sit serenitas aurarum, et navigari soleant aequora. Vueod-monath mennath mensis sacrorum. Vuinterfylleth potest dici composito novo nomine hyemeplenilunium. Blot-monath mensis immolationum, quia in ea pecora quae occisuri erant diis suis voverent. Gratias tibi, bone Jesu, qui nos, ab his vanis avertens, tibi sacrificia laudis offerre donasti. recipiant habent: Aprilis Arietis, Maius Tauri, Junius Geminorum, Julius Cancri, Augustus Leonis, September Virginis, Oc
Abbreviated transcription (Latin):
minabat᷑. habens uuͦ menses aestatis. ternos ut semꝑ tem¬
poꝵs ceteroꝵ. Item principalit̾ annũ totũ in duo tẽpora
hiemis ui delic& et aestatis disꝑtiebant. Ui illos menses qͥb:
longiores sunt dies noctib aestati tribuendo. ui reliquos
hiemi. Unde & menem quo hiemalia tẽpora incipiebant
uuintirfillith appellabant cõposito nomine ab hieme
& pleniluno. quia uidelic& ã plenilunio eiꝰdẽ mensis
hiems sortiretur initium. Nec abre est. si& cętera men.¬
sium eoꝵ qͥd significent nomina interp̃taricuremus.
Mensis giuli a conuersione solis in auctũ diei quã unus
eoꝵ p̾cedit alius subsequit᷑ nomen accipiunt. Sol monath
potest dici mensis placentarum quas in eo diis suis offere¬
P bant
Hred monath ad ea illors hredacui in illo sacrificabant nomi-¬
natur. Costurmonath qui nunc paschalis mensis inter.¬
pretatur quondã ad ea illoꝵ quȩ eostrȩ uocabatur.

Expanded text:
minabatur, habens IV menses aestatis, ternos ut semper temminabatur, habens IV menses aestatis, ternos ut semper temporum caeterorum. Item principaliter annum totum in duo tempora, hyemis, videlicet, et aestatis dispartiebant, sex illos menses quibus longiores noctibus dies sunt aestati tribuendo, sex reliquos hyemi. Unde et mensem quo hyemalia tempora incipiebant Vuinterfylleth appellabant, composito nomine ab hyeme et plenilunio, quia videlicet a plenilunio ejusdem mensis hyems sortiretur initium. Nec ab re est si et caetera mensium eorum quid significent nomina interpretari curemus. Menses Giuli a conversione solis in auctum diei, quia unus eorum praecedit, alius subsequitur, nomina accipiunt. Sol-monath dici potest mensis placentarum, quas in eo diis suis offerebant; Rhedmonath a dea illorum Rheda, cui in illo sacrificabant, nominatur; Eostur - monath, qui nunc paschalis mensis interpretatur, quondam a dea illorum quae Eostre vocabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
neq enĩ mͥ congruum uidet᷑ aliarũ gentium annalẽ ob.¬
seruantiam dieere. & meae reticere. uixta cursũ lunȩ suos
menses cõputauere. Unde & aluna hebreorũ & grecoꝵ mon
nomen accipiunt. Si quidẽ apud eos luna mona mensis ap
pellatur monath. Primusq eors mensi: quẽ latini ianuariũ
uocant dr̃ giuli. Deinde februarius solmonath. iartius
hredmonath. aprilis aeustur monath. maius drimylci. iunius
lida. iuilius similit̃ lida. augustus ueod monath. septẽber ha¬
leg monath. octob̾ uiuntir fyllith. noueber lotmonath. de.¬
gentili uocabulo modranecth id÷ matrẽ noctẽ appellabam
ob causam ut suspicamur cerimoniarũ quas in ea ꝑuigiles
agebant. &̾ quotieseũq cõmunis ess& annꝰ ternos menses
lunares singulis anni tẽporib dabant. Cũ uͦ embolis mꝰ
hoc ÷ xuii mensium lunariũ annus occurrer&. suꝑfluũ
mense aestati adponebant. ita ut tunc tres menses simul
lida nomine uocarentur. & obid annꝰ ille thrilidi cogno¬

Expanded text:
neque enim mihi congruum videtur, aliarum gentium annalem observantiam dicere, et meae reticere juxta cursum lunae suos menses computavere; unde et a luna Hebraeorum et Graecorum more nomen accipiunt. Si quidem apud eos luna mona, mensis monath appellatur. Primusque eorum mensis, quem Latini Januarium vocant, dicitur Giuli. Deinde Februarius Sol-monath, Martius Rhed-monath, Aprilis Eostur-monath, Maius Thrimylchi, Junius Lida, Julius similiter Lida, Augustus Vueod-monath, September Haleg-monath, October Vuinter-fylleth, November Blod-monath, Degentili vocabulo Modranicht, id est, matrum noctem, appellabant, ob causam, ut suspicamur, ceremoniarum quas in ea pervigiles agebant. Et quotiescunque communis esset annus, ternos menses lunares singulis anni temporibus dabant. Cum vero embolismus, hoc est, XIII mensium lunarium annus occurreret, superfluum mensem aestati apponebant, ita ut tunc tres menses simul Lida nomine vocarentur, et ob id annus ille Thri-lidi cogno
Abbreviated transcription (Latin):
tũ facultas suppetebat. exposuimꝰ. quia hoc & a plerisq
lectorib ignorari. & spetiale genus ebdomadȩ flagitare
cognouimus. Fallunt᷑ enĩ qui putant hebreos annis alibi¬
is usos. Alioquin tota ueteris instrumenti series uacillat.
nec ullius aetas tanta quanta scripta e deb& intelligi. sed
ad lunȩ cursum stringi. Et grecos quidẽ ueteres legimꝰ
cec liiͦiͦ dieb annũ ad lunę cursum cõputantes. octauo
semꝑ anno .xc. dies qui nascunt᷑ si quadrans cũ xi dieb
epactarũ octies cõponatur parit̾ int̾lcalasse: in tresui.¬
delic& menses tricenarũ dierũ distributos. uideos autẽ
nũꝗ sed altero uł tertio anno mensem lunȩ terciũ decimũ
quẽ embolismũ uocitamus in serere solitos. sicut notissima

Expanded text:
tum facultas suppetebat, exposuimus, quia hoc et a plerisque tum facultas suppetebat, exposuimus, quia hoc et a plerisque lectoribus ignorari, et speciale genus hebdomadae flagitare cognovimus. Falluntur enim qui putant Hebraeos annis talibus usos, alioquin tota Veteris Instrumenti series vacillat, nec ullius aetas tanta quanta scripta est debet intelligi, sed ad lunae cursum stringi. Et Graecos quidem veteres legimus CCCLIV diebus, annum ad lunae cursum computantes, octavo semper anno nonaginta dies qui nascantur, si quadrans cum undecim diebus epactarum octies componatur, pariter intercalasse, in tres videlicet menses tricenarum dierum distributos. Judaeos autem nunquam, sed altero vel tertio anno mensem lunae tertiumdecimum, quem embolismum vocitamus, inserere solitos, sicut notissima
Abbreviated transcription (Latin):
post hanc populo qui eũ recipere noll& ẽẽ euenturũ
ostendit. Ducẽ enim uenturũ titũ dicit. qui quadrage¬
simo anno dnĩcȩ passionis ita cũ populo romano. & ciui¬
tatẽ & scũarium dissipabit. ut non remaner& lapissuꝑ
lapidẽ. uerũ his ꝑ anticipationẽ p̾libatis. mox ad exponen
nes baptista uł dñs & apostoli p̾dicando multos ad fidem
conuerterunt. Et indimidio ebdomadis defici& hostia
& sacrificium: Dimidium ebdomadis huiꝰ quintusde.¬
cimus annus tiberi ĩ cęsaris erat. quando inchoato xp̃i
baptismate hostiarum purificatio fidelib paulatimui.¬
lescere cepit. Itẽ qđ sequit᷑: Et in tẽplo erit ab ominatio
desolationis. & usq ad consumationẽ & finẽ ꝑseuerabit de¬
solatio. ad sequentia tempora respicit. Cuꝰ ꝓphetiȩ ueri¬
tatẽ. & historia ueterũ & nr̃oꝵs. hodieq tempors testãt᷑
euentus. Totũ ideo ꝓphetiȩ testimoniũ ponentes. quan.¬

Expanded text:
post hanc populo qui eum recipere nollet, esset eventurum post hanc populo qui eum recipere nollet, esset eventurum ostendit. Ducem enim venturum Titum dicit, qui quadragesimo anno dominicae passionis ita cum populo Romano et civitatem et sanctuarium dissipavit, ut non remaneret lapis super lapidem. Verum iis per anticipationem praelibatis, mox ad exponendnes Batista, vel Dominus et apostoli praedicando multos ad fidem converterunt. Et dimidio hebdomadis deficiet hostia, et sacrificium. Dimidium hebdomadis hujus, decimus quintus annus Tiberii Caesaris erat, quando, inchoato Christi baptismate, hostiarum purificatio fidelibus paulatim vilescere coepit. Item quod sequitur: Et in templo erit abominatio desolationis, et usque ad consummationem et finem perseverabit desolatio, ad sequentia tempora respicit, cujus prophetiae veritatem, et historia veterum et nostrorum hodie temporum testatur eventus. Totum ideo prophetae testimonium ponentes, quan
Abbreviated transcription (Latin):
dñs passus est. & inuenies a tempore p̃finito ad xp̃i usq
passionẽ ebdomadas lxx adbreuiatas. hoc: annos luna.¬
res cccc xc. Ad eius uͦꝰ baptismũ quando unctus ẽ sc̃s scors
descendente suꝑ eum spu scõ sicut coluba. non solũ ebdo.¬
simȩ ebdomadis inchoatam. & post ebdomadas inquit
tuagesimȩ ebdomadis occisus ẽ xp̃s. Quã ideo quantũ co¬
nicere possumꝰ segregauit a cȩteris. quia de hac erac plura
relaturuse. Nam & xp̃s in illa crucifixus & apopło ꝑfido
ñ mͦ in passione uerũ continuo ex quo ã iohanne p̃dicari ce¬
pit negatus est. Quod autẽ sequit᷑. & ciuitatẽ & scũ ariũ
dissipabit populus cũ duce tienturo. & finis eiꝰ uastitas
& post finẽ belli statuta desolatio. non ad lxx ebdoma.¬
fuerat qđ ipsȩ ebdomades ad xp̃iusq ducatũ ꝑtingerent:
sed scriptura p̃dicto aduentu & passione ipsius. quid etiã

Expanded text:
Dominus passus est, et invenies a tempore prefinito ad eius usque Dominus passus est, et invenies a tempore prefinito ad eius usque passionem ebdomadas LXX abbreviatas, hoc est annos lunares CCCCXC. 53. Ad eius vero baptismum, quando unctus est Sanctus sanctorum descendente super eum Spiritu sancto sicut columba, non solum eptomsimae hebdomadis inchoatam: Et post hebdomadas, inquit, tuagesimae hebdomadis occisus est Christus: quam ideo quantum conjicere possumus segregavit a caeteris: quia de hac erat plura relaturus: nam et Christus in illa crucifixus, et a populo perfido non modo in passione, verum continuo ex quo a Joanne praedicari coepit, negatus est. Quod autem sequitur: Et civitatem et sanctuarium dissipabit populis cum duce venturo, et finis ejus vastitas et post finem belli statuta desolatio ; non ad LXX hebdomafuerat quod ipsae hebdomades ad Christi usque ducatum pertingerent, sed Scriptura, praedicto adventu et passionis ipsius, quid etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͦ tempore usq ad xp̃m ducẽ ebdomades lxx cõputa. hoc ÷
annos duodenors mensiũ lunariũ quadringentos non a¬
uerunt annis cxui. Ex hinc macedones usq ad interitũ
eleopatrȩ annis cc̃ꝰ. inde romani usq ad septimũ decimũ
tiberii cȩsaris annũ monarchiam tenuerunt annis. Luiuii
qui sunt anni simul ut diximꝰ cccclxxu. & continent᷑ cir.¬
culis decẽnouenalib xxU. Decies nouies enĩ uiceni & quini
fiunt cccclxxu. Et quia singulis circulis embolismi septẽ
ad crescunt. multiplica xxu ꝑuii. fiunt . clx.xu. qui sunt
embolismi menses quadringentoꝵs laexv annors. Sigͦ
uis scire quot annos lunares facere possunt. partire clxxu
ꝑ xii.duodecies deni & quat̾ni . clxuiii. Quattuo  gͦ anno
faciunt. & remanent menses .uii. hos iunge ad supͣscriptos
cccelxxu fiunt simul cccc lxxxuiiii. adde & menses suꝑ.¬
fluos septẽ partẽq octaui decimi anni imperii tiberiĩ ͦ

Expanded text:
ergo tempore usque ad Christum ducem hebdomades LXX computa, hoc est, ergo tempore usque ad Christum ducem hebdomades LXX computa, hoc est, annos duodenorum mensium lunarium quadringentos nonaverunt annis CXVI. Ex hinc Macedones usque ad interitum Cleopatrae annis trecentis: inde Romani usque ad septimum decimum Tiberii Caesaris annum monarchiam tenuerunt annis LIX, qui sunt simul, ut diximus, anni CCCCLXXV. Et continentur circulis decennovenalibus XXV, decies novies enim viceni et quini fiunt CCCCLXXV. Et quia singulis circulis embolismi septem adcrescunt, multiplica XXV per VII, fiunt CLXXV, embolismi menses quadringentorum LXXV annorum. Si ergo vis scire, quot annos lunares facere possunt, partire CLXXV per XII. Duodecies deni et quaterni CLXVIII. XIIII ergo annos faciunt et remanent menses VII. Hos iunge ad suprascriptos CCCCLXXV, fiunt simul CCCC LXXXVIIII. Adde et menses superfluos VII partemque octavi decimi anni imperii Tyberii, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quin hȩc uerba xp̃i in carnationẽ designent. qui tulit
peccata mundi. legẽ & ꝓphetas impleuit. unctus ẽ. olec
leticiȩ p̃participib suis. & qđ ebdomades lxx ꝑ septe.¬
nos annos distincte qͥdringentos & nonaginta annosin¬
sinuent. S notandũ qđ easdẽ ebdomadas ñ simplicit᷑ ad¬
notatas siue cõputatas. s. adbreuiatas asserit. occulte uide¬
lic& lectorẽ cõmonens. ut breuiores solito annos nouer
indicatos. Scito gͦ inquit & animaduerte ab exitu sermo¬
ficabit᷑ & muri in angustia temporis. Et ra narrante
didicimꝰ qđ neemias cũ ess& pincerna regis artarxersis ui¬
cesimo anno regni eiꝰ mense nisan impetrauerit ab eo re¬
staurari muros hierusalẽ. templo multo ante cyro ꝑmi¬
tente constructo. Ipsũ quoq opus ut dictũ est in angula
tẽporis ꝑfecerit. adeo scilic& a finitimis gentib inpus¬
natus ut structores singuli gladio renes accincti. una
manu pugnasse. altera murũ recuperasse narrent᷑. ab hoc

Expanded text:
quin haec verba Christi incarnationem designent, qui tulit peccata mundi, legem et prophetas implevit, unctus est oleo laetitiae prae participibus suis: et quod hebdomades LXX per septenos annos distinctae, quadringentos et nonaginta annos insinuent. Sed notandum, quod easdem hebdomadas non simpliciter annotatas sive computatas, sed abbreviatas asserit, occulte videlicet lectorem commonens, ut breviores solito annos noverit indicatos. Scito ergo, inquit, et animadverte ab exitu sermot muri in angustia temporum. » Ezra narrante didicimus quod Neemias, cum esset pincerna regis Artarxersis, vicesimo anno regni ejus mense Nisan impetraverit ab eo instaurari muros Hierusalem, templo multo ante permittendo Cyro constructo, ipsumque opus, ut dictum est, in angustia temporis perfecerit, adeo scilicet a finitimis gentibus impugnatus, ut structores singuli gladio renes accincti, una manu pugnasse, altera murum re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbatur eundẽ. quib &iam lib̾ scĩ patris anatholii quẽ de
pascha cõposuit astipulat᷑. ubi scriptũ est. Est gͦ in primo
anno iuitium primi mensis qđ ẽ decẽ & nouẽ anñoꝵ circu¬
li principiũ. sđm aegyptios quidẽ mensis famenothaxx
aeque uicesima scdam martii mensis cõmendans. indicat
manifeste qđ simul uterq mensis initiũ sumit. Et ne qͥs
dicat qđ anatholius in hac sententia ñ scripserit xiłł
das & qui xiłt apriles in auatholio legunt. uicesimã sextã
diem aegyptii mensis. in eadẽ sententia habent ad notatã

Expanded text:
probatur eumdem. Quibus etiam liber sancti Patris Anatolii, quem de probatur eumdem. Quibus etiam liber sancti Patris Anatolii, quem de Pascha composuit, astipulatur, ubi scriptum est: « Est ergo in primo anno initium primi mensis, quod est decem et novem annorum circuli principium, secundum Aegyptios quidem mensis Phamenoth viaeque vicesimam secundam Martii fore commendans, indicat manifeste quia simul uterque mensis initium sumit. Et ne quis dicat quod Anatolius in hac sententia non scripserit undel. et qui undecima Cal. Apriles, in Anatolio legunt, vigesimam sextam diem Aegyptii mensis in eadem sententia habent annotatam,
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̾ dierũ currentium ordine cõputando ꝑueniunt. Si
quidẽ greti. nam de aegyptiors anno & mensib supra dis¬
seruimus. mutatis ex tẽpore & correctis predictarum intes
ũ inchoantes annum. eode quo romani menses suos dierũ
numero ꝑstringunt. Nil quidẽ romanoꝵ ut p̾fati sumus
hełdis. nonis uł idib curantes. s a primo usq ad extremum
diem augescente paulatĩ numero singulũ quẽq mensẽ
cõputantes. Uocatur autẽ apud eos ipse decẽb apileos.
ianuarius cydẏnios. februarius peritios. martius distros.
aprilis x anthicos. mauis artemiscos. iuntus deseos. iulius
panemos. augustus loos. septẽb gorpieos. octob yꝑbereteo.
noueb dios. Quo illos ordine annũ obseruare uł menses
& nuꝑ transmissus ad nos de roma cõpotus eoꝵs annalis
ostendit & canones qui dicunt᷑ apostoloꝵ idẽ antiquiorib
mensem parit̾ incipere qui ut̾q diem duo decimũ habere

Expanded text:
arrabiliter dierum concurrentium ordine, computando perveniunt. Si arrabiliter dierum concurrentium ordine, computando perveniunt. Si quidem Graeci nam de Aegyptiorum anno et mensibus supra disseruimus, mutatis ex tempore et correctis praedictarum intercm inchoantes annum, eodem quo Romani menses suos dierum numero perstringunt: nil quidem de Romanorum, ut praefati sumus, Calendis, Nonis, vel Idibus curantes, sed a primo usque ad extremum diem, augescente paulatim numero, singulum quemque mensem computantes. Vocatur autem Januarius Eudynios, Februarius Peritios, Martius Distros, Aprilis Xanthicos, Maius Artemisios, Junius Desios, Julius Panemos, Augustus Loos, September Gorpieos, October Hyperberetheos, er διὸς. Quo illos ordine annum observare, vel menses, et nuper transmissus ad nos de Roma computus eorum annalis ostendit, et canones qui dicuntur Apostolorum idem antiquioribus mensem pariter incipere, qui uterque diem duodecimum habere
Abbreviated transcription (Latin):
nas existimant dictas quasi nouȩ initium obseruationis. uł
qđ ab eo die semꝑ ad idus nouẽ dies cõputarent᷑. Porro idus
uocare placuit diem qui diuidit mensem. Iduare enĩ etrusca
lingua: diuidere est. Unde uidua quasi ualde idua. id ÷ ual¬
de diuisa. aut uidua id ÷ ã uiro diuisa. Nonnullis plac& idus
dictas uocabulo greco ãspecie quȩ apud illos idea uocatur.
qđ ea die plenam speciem luna dem demonstr&. Notandu
autẽ qđ in scriptura scã halendas cum legintus nil aliud
quã nouȩ ortum lunȩ intelligere debemus. iuxta illud nu¬
meroꝵ. In healendis autẽ idẽ. in mensium exordiis offeretis
holocausta dño. quia nimirũ hebrei ut supradictũ est non
supra diximus nullam in suis mensib halendarum. nonarũ.
iduumq distinctionẽ obseruant. Uerum ab incipiente cuis
mensis exordio usq ad terminũ eiꝰ crescente simplicit & inei¬

Expanded text:
nas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel nas existimant dictas, quasi novae initium observationis, vel quod ab eo die semper ad Idus novem dies putarentur. Porro Idus vocari placuit diem, qui dividit mensem. Iduare enim Etrusca lingua dividere est; unde vidua, quasi valde idua, id est, valde divisa; aut vidua, id est, a viro divisa. Nonnullis placet Idus dictas vocabulo Graeco, a specie; quae apud illos εἰδέα vocatur, quod ea die plenam speciem luna demonstret. Notandum autem quod in Scriptura sacra Calendas cum legimus, nihil aliud quam novae ortum lunae intelligere debemus, juxta illud Numerorum: In Calendis autem, id est, in mensium exordiis, offeretis holocausta Domino. Quia nimirum Hebraei, ut supra dictum est, non supra diximus, nullam in suis mensibus Calendarum, Nonarum, Iduum distinctionem observant. Verum ab incipiente cujusque mensis exordio usque ad terminum ejus, crescente simpliciter et inen
Abbreviated transcription (Latin):
regi sacrificulo nunciar&. Itaq sacrificio a rege & pontifice¬
minore celebrato. idẽ pontifex halata id÷ uocata in capitoliu
plebe iuxta curiam calabrã quȩ casȩ romuli ꝓxima est.
quot numero dies ã lalendis ad nonassuꝑessent ꝓnuntiabat¬
& quintanas quidẽ dicto quinquies halo uerbo septimanas
repetito septies predicabat. Uerbũ autẽ halo grecũ est. idi
uoco. & hunc diem qui ex his dieb qui halarent᷑ primus es.¬
s&: placuit halendas uocari. & hinc ipsi curiȩ ad quã uo¬
cabantur calabrȩ nomen datũ est. & classi qđ omis in ea uo¬
caretur om̃is popłs. Ideo autẽ minor pontifex numerũ die¬
rũ qui ad nonas suꝑessent halando ꝓdebat. qđ post nouã
lunam oportebat nonarũ die populares qui in agris essent
confluere in urbem. accepturos causas feriarũ arege sacroꝵs
sciturosq quid ess& eo mense faciendũ. Unde quidã hinc no¬

Expanded text:
regi sacrificulo nunciaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontificeregi sacrificulo nunciaret. Itaque sacrificio a rege et minore pontifice celebrato, idem pontifex calata, id est, vocata in Capitolium plebe, juxta curiam Calabram, quae casae Romuli proxima est, quot numero dies a Calendis ad Nonas superessent, pronunciabat, et quintanas quidem dicto quinquies verbo καλῶ septimanas repetito seties praedicabat. Verbum autem καλῶ Graecum est, id est, voco; et hunc diem qui ex his diebus qui calarentur primus esset, placuit Calendas vocari; hinc et ipsi curiae ad quam vocabantur Calabrae nomen datum est, et classi, quod omnis in eam vocaretur populus. Ideo autem minor pontifex numerum dierum qui ad Nonas superessent calando prodebat, quod post novam lunam oportebat Nonarum die populares, qui in agris essent, confluere in urbem, accepturos causas feriarum a rege sacrorum, sciturosque quid esset eo mense faciendum. Unde quidam hinc No
Abbreviated transcription (Latin):
anno sacerdotes qui curabant mensib ac dieb unũ int᷑.¬
kalarent diem. eo scilic& mense acloco quo etiam apud
ueteres mensis interlcalabatur. ide. ante u. ultimos men¬
ses februarii dies. idq bissextum censuit nominandũ.
Om̃i enĩ interlcalationi mensis februarius deputatus est.
qm is ultimus anni erat. qđ etiam ipsũ de grecoꝵs imitati.¬
one faciebant. Nam illi ultimo anni sui mensi suꝑfluos
interserebant dies. uerũ una re a grecis differebant.
Nam illi confecto ultimo mense. romani non confecto febru¬
ario. s post uicesimũ & tertiũ diem eiꝰ interhalabant. ter.¬
minalib scilic& iam ꝑactis. Deinde reliquos februarii
mensis diesqͥ erant u. post interle alationẽ sub iungebant.
credo ueteri religionis suȩ more. ut februarium omni¬
mͦ martius sequeretur.
gabatur ut nouȩ lunȩ primũ obseruar& aspectũ. uisũq

Expanded text:
anno sacerdotes, qui curabant, mensibus ac diebus unum interanno sacerdotes, qui curabant, mensibus ac diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco, quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est, ante quinque ultimos mensis Februarii dies, idque bissextum censuit nominandum. Omni enim intercalationi mensis Februarius deputatus est, quoniam is ultimus anni erat, quod etiam ipsum ex Graecorum imitatione faciebant, nam illi ultimo anni sui mensi superfluos interserebant dies. Verum una re a Graecis differebant, nam illi, confecto ultimo mense, Romani non confecto Februario, sed post vicesimum et tertium diem ejus intercalabant, Terminalibus scilicet jam peractis; deinde reliquos Februarii mensis dies qui erant quinque, post intercalationem subjungebant, credo veteri religionis suae more, ut Februarium omnimodo Martius sequeretur. gabatur, ut novae lunae primum observaret aspectum, visumque
Abbreviated transcription (Latin):
uisse annũ. qm̃ apparer& de solis cursu qui trecentis¬
IxU. dieb & quadrante ⁊ odiacum conficit. deesse annosuo
xi dies & quadrantẽ int̾halares statuta ratione cõmentati
sunt. ita ut octauo quoq antio nonaginta dies ex quib
tres menses tricenorũ dierum cõputauerunt interlea.¬
larent. hunc gͦ ordinẽ romanis quoq imitari placuit.
sed frustra. quippe fugit eos diem unũ sicut suꝑ ammonui.
re ꝑ octoennium conuenire numerꝰ atq ordo ñ poterat
ed qui exinde sit error genitus qualit̾ eidẽ sit succursũ in
p̃fata chori & pretextati disputatione unde & ista discerp.¬
simus qui scire uult inueniet. Tandem gaus iuliuscesar
imitatus aegẏptios ad numerũ solis annũ sicut hodie ser¬
uatur instituit . x uidelic& dies obseruationi ueteri suꝑ.¬
adiciens. ut annũ . ccclxu dies quib: ipse zodiacũ lustrat
efficerent. Et ne quadrans deess&. statuit ut quarto qͦq

Expanded text:
visse annum, quoniam appareret de solis cursu, qui CCCvisse annum, quoniam appareret de solis cursu, qui CCCLXV diebus et quadrante zodiacum conficit, deesse anno suo XI dies et quadrantem, intercalares statuta ratione commentati sunt, ita ut octavo quoque anno XC dies, ex quibus tres menses tricenorum dierum computaverunt, intercalarent. Hunc ergo ordinem Romanis quoque imitari placuit, sed frustra, quippe fugit eos diem unum, sicut supra admonure per octennium convenire numerus atque ordo non poterat, sed qui exinde sit error genitus, qualiterque eidem sit succursum, in praefata Hori et Praetextati disputatione, unde et ista decerpsimus, qui scire vult inveniet. Tandem Caius Julius Caesar, imitatus Aegyptios, ad numerum solis annum, sicut hodie servatur, instituit, X videlicet dies observationi veteri superadjiciens, ut annum CCCLXV dies, quibus ipse zodiacum lustrat, efficerent. Et ne quadrans deesset, statuit ut quarto quoque