comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis in uisione nocturna apparuit de sociis suis cui nom̃
erat tilmon uiro illustri & ad scłm qͦq nobili qͥ de mi¬
lite factus erat monacus. indicans quod eo loco corpora
eoꝵ posset inuenire. ubi luc̃e de caelo t̾ris radiasse cons¬
picer&. Qđ ita cõpletũ ẽ. Inuenta nãq eoꝵ corpora iuixta
honorẽ martrribus condignũ recondita sunt : & dies pas¬
sionis uel inuentionis eoꝵ dongregatis illius in locis uenera¬
tione celebratus. Deniq gloriosimus dux francoꝵ pipinꝰ
ubi hoc cõperit. misit & ad ducta ad se eoꝵ corpora. con¬
didit cũ multa gła in eccłia coloniae ciuitatẽ iuxta re
qͥu eodẽ loco usq hodie copiosa fluenti sui dona ꝓfundat
rimis sane tẽporibus aduentus
rauit uenire rom̃a cuius sedis apłicae tunc serguis pa¬
pa p̃erat. ut cũ eius licentia & benedictione desidera¬
tũ euangelizandi gentibus opus iniret. Simul & re

Expanded text:
ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nomen ex eis in visione nocturna apparuit cuidam de sociis suis, cui nomen erat Tilmon, viro illustri, et ad saeculum quoque nobili, qui de milite factus fuerat monachus; indicans quod eo loci corpora eorum posset invenire, ubi lucem de caelo terris radiasse conspiceret. Quod ita completum est. Inventa namque eorum corpora juxta honorem martyribus condignum recondita sunt, et dies passionis vel inventionis eorum congrua illis in locis veneratione  comperit, . . . adducta ad se eorum corpora condidit cum multa gloria in ecclesia Coloniae civitatis, juxta Rhqui in eodem loco usque hodie copiosa fluenti sui dona profundat rimis sane temporibus adventus ravit venire Romam, cujus sedi apostolicae tunc Sergius papa praeerat, ut cum ejus licentia et benedictione, desideratum evangelizandi gentibus opus iniret, simul et re
Abbreviated transcription (Latin):
bito & interemerunt: albũ quidẽ heuualdũ ueloci occisio¬
ne gladii : nigellũ autẽ longo supplicioꝵ cruciatu. & hor¬
renda membroꝵ om̃ium discerptione. Quos interemptos : in
set. iratus ẽ ualde. qđ ad se uenire uolentes peregrini ñ ꝑmit¬
terent᷑. & mittens occidit uicanos illos om̃s. uicũq incendio
cõsumpsit. Passi sunt p̃fati sacerdotes & famuli xp̃i qͥnto
non arũ oc tobriũ die nec martrrio eoꝵ caelestia defuere
miracula. Nam cũ ꝑempta eoꝵ corpora amni ut diximus
a paganis eẽnt iniecta : contigit ut haec contra impetum
fluuii decurrentis ꝑ qͦdraginta fere milia passus. ad eo usq
loca ubi illo erant socii trans ferrent᷑. Sed & radiis lucis
ꝑ maximus atq ad caelũ usq altus om̃i nocte supra locũ
fulgebat illũ. ubicunq eos ꝑuenisse contingeret. & hoc
etiam paganis qui eos occiderant intuentibus : sed & unus

Expanded text:
bito, et interemerunt: Album quidem Hewaldum veloci occisiobito, et interemerunt: Album quidem Hewaldum veloci occisione gladii, Nigellum autem longo suppliciorum cruciatu et horrenda membrorum omnium discerptione: quos interemptos in Rhset, iratus est valde quod ad se venire volentes peregrini non permitterentur; et mittens occidit vicanos illos omnes, vicumque incendio consumpsit. Passi sunt autem praefati sacerdotes et famuli Christi quinto Nonarum Octobrium die. Nec martyrio eorum caelestia defuere miracula. Nam cum perempta eorum corpora amni, ut diximus, a paganis essent injecta, contigit ut haec contra impetum fluvii decurrentis, per quadraginta fere millia passuum, ad ea usque loca ubi illorum erant  Al., essent socii, transferrentur. Sed et radius lucis permaximus atque ad caelum usque altus omni nocte supra locum fulgebat illum ubicumque ea pervenisse contingeret, et hoc etiam paganis qui eos occiderant intuentibus. Sed et unus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ deberent ad illũ p̃ferre. Non eñi habent regẽ idem
antiqui saxones. sed satrapas plurimos suae genti p̃po¬
sitos. qui ingruente belli articulo. mittunt ȩ̨qualit̾ sortes.
& quẽcunq sors ostenderit. hunc tẽpore belli ducẽ om̃s
sequuntur. huic obtemperant. Peracto aut̃ bello. rursum
equales potentiae om̃s fuint satrapae . Suscepit ergo eos
uillicus. & ꝓmittens se mittere eos ad satrapam qui suꝑ se
erat. ut pet̾ebant aliquot diebus secũ retinuit. qui cũ cog¬
mis semꝑ atq: orationib: uacabant. & qͦtidie sacrificiũ dõ
uictimae salutaris offerebant : habentes uascula sacra
secũ. & tabulã altaris uice dedicatam : suspecti sunt ha¬
biti. quia si ꝑuenirent ad satrapã & loquerent᷑ cũ illo.
auerterent illũ adiis suis. & ad nouã xp̃ianae fidei religio¬
nem trans ferrent. sicq paula tĩ om̃is eoꝵ ꝓuintia ueterẽ
cogeretur: nouã mutare culturã. Itaq rapuerunt eos su¬

Expanded text:
 deberent ad illum perferre. Non enim habent regem iidem antiqui Saxones, sed satrapas plurimos suae genti praepositos, qui ingruente belli articulo mittunt aequaliter sortes, et quemcumque sors ostenderit, hunc tempore belli ducem omnes sequuntur, huic obtemperant; peracto autem bello, rursum aequalis potentiae omnes fiunt satrapae. Suscepit ergo eos villicus, et promittens se mittere eos ad satrapam qui super se erat, ut petebant, aliquot diebus secum retinuit. Qui cum cogmis semper atque orationibus vacabant, et quotidie sacrificium Deo victimae salutaris offerebant, habentes secum vascula sacra et tabulam altaris vice dedicatam, suspecti sunt habiti, quia si pervenirent ad satrapam et loquerentur cum illo, averterent illum a diis suis et ad novam Christianae fidei religionem transferrent, sicque paulatim omnis eorum provincia veterem cogeretur nova  Al., in novam mutare culturam. Itaque rapuerunt eos su
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt ad ꝓuntiã antiquoꝵ saxonũ. si forte aliqͦs ibidẽ
p̃dicando xp̃o adquirere possent. Franit aũt unius ambo
sicut deuotionis. sic etiam uocabuli. Namq uterq eoꝵ
appellabatur heuuad ea tam̃ distinctione. ut ꝓdiuersa ca¬
pilloꝵ specie unus niger heuuald. alter albus heuuad
diceret᷑. Quoꝵ uterq pietate religioNus imbutus. sed
rager henuald magis sacrarũ litterarũ erat scientia ins

Expanded text:
t ad provinciam antiquorum Saxonum, si forte aliquos ibidem praedicando Christo adquirere possent. Erant autem unius ambo, sicut devotionis, sic etiam vocabuli: nam uterque eorum appellabatur Hewald; ea tamen distinctione, ut pro diversa capillorum specie unus Niger Hewald, alter Albus Hewald diceretur: quorum uterque pietate religionis imbutus, sed Niger Hewald magis sacrarum litterarum erat scientia ins
Abbreviated transcription (Latin):
tacitus rem considerans ueram ẽẽ timebat. Nec tamen
ap̃parando itinere qđ ad gentes docendas irt& cessare
uolebat. At post dies paucos rursũ uenit ad eũ p̃fatus
fr̃ dicens. quia & ea nocte sibi post expletos matuti
gligent̃ ac tepide dixisti ecgbercto quae tͥ dicenda
p̃cepi : At nunc uade & dic illi. quia uelit nolit deb&
ad monasteria columbae uenire. quia aratra eoꝵ ñ
recta incedunt. Oportet autẽ eũ ad rectũ haeo tra¬
nitẽ reuocare . Qui haec audiens. denuo prȩcepi
tus ẽ factus de uisione. nichilominus tẽptauit iter
dispositũ cũ fr̃ibus memoratis inciꝑe. Cũq iam na¬
ui imposuissent quae tanti itineris necessitas pos
non nulla ex parte his qui in naui erant rebus
lopoi passus est. At uero unus de socus eiꝰ ucabielo
iue beret cñ cet & ipse contentu muonds ac docabiloe
ssiencsa ⁊ insignis. na multos anmnos ai hibelsta pege¬

Expanded text:
tacitus rem considerans, veram  Al., veracem esse timebat: nec tamen tacitus rem considerans, veram  Al., veracem esse timebat: nec tamen a praeparando  Al., parando itinere, quo ad gentes docendas iret, cessare volebat. At post dies paucos rursum venit ad eum praefatus frater, dicens quia et ea nocte sibi post expletos Matutingligenter ac tepide dixisti Ecgbercto quae tibi dicenda praecepi? At nunc vade, et dic illi quia, velit nolit, debet ad monasteria Columbae venire, quia aratra eorum non recte incedunt: oportet autem eum ad rectum haec tramitem revocare. » Qui haec audiens denuo praecepit tus est factus de visione, nihilominus tentavit iter dispositum cum fratribus memoratis incipere. Cumque jam navi imposuissent quae tanti itineris necessitas poscnonnulla ex parte his quae in navi erant rebus,domi passus est. » At vero unus de sociis ejus, vocabulo Uictberct, cum esset et ipse contemptu mundi ac doctrinae scientia insignis, nam multos annos in Hibernia pere
Abbreviated transcription (Latin):
sibi eadem nocte apparuisset. Cũ expletis inquiens rmnis
somnus oprepsisset : apparuit magister quondã meus &
nutritor amantissimus boisil: in terrogauitq me an e
cognoscere possem. Aio. etiã. Tu es eñi boisil. At ille.
Ad hoc eñĩ inquit ueni: ut responsum dñi saluatoris eegbero¬
to afferam. Quod te tamen referente. oportet ad illũ
uenire. Dic ergo illi quia ñ ualet iter quod ꝓposuit
implere. Dĩ enim uoluntas ẽ : ut ad columbae monas te¬
riũ magis ꝑgat docend v. Erat aũt columba pͥmus docꝰ¬
tor fidei xp̃ianae trans montanis pictis ad aqͥlonẽ:
pͥmusq fundator monasterii qđ in insula multis diu
scottoꝵ pictoꝵq popuł uenerabile mansit. Qui uideli¬
cet columba. nunc a non nullis composito acella & co¬
lumba nomine colũ celli uocat᷑. Audiens aute uerb
uisionis ecgberet. p̃cepit fr̃i qui retulerat ne cuiqua hȩc
alteri referret. ne forte illusoria ẽet uisio. Ipse autem

Expanded text:
sibi eadem nocte apparuisset: « Cum expletis, inquiens, hymnis somnus obrepisset, apparuit magister quondam meus et nutritor amantissimus Boisil, interrogavitque me, an eum cognoscere possem. Aio: Etiam, tu es enim Boisil. At ille: Ad hoc inquit, veni, ut responsum Domini Salvatoris Ecgbercto adferam, quod te tamen referente oportet ad illum venire. Dic ergo illi quia non valet iter quod proposuit, implere: Dei enim voluntatis est ut ad Columbae monasteria magis pergat docenda. » Erat autem Columba primus doctor fidei Christianae transmontanis Pictis ad aquilonem, primusque fundator monasterii quod in Hii insula multis diu Scottorum Pictorumque populis venerabile mansit. Qui videlicet Columba nunc, a nonnullis composito a Cella et Columba nomine, Columcelli vocatur. Audiens autem verba visionis Ecgberct, praecepit fratri qui retulerat ne cuiquam haec alteri referret, ne forte inlusoria esset visio. Ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
boci ir quo monasteriũ constructũ est placiuis seoꝰ ut
psra famuloꝵ famularũq. xp̃i quae ibidem fuȩ¬
rant tumulata tollerentur & trans ferrentur om̃ia
in eodia beatae dĩ genitricis unoq conderen am
sadoeo : quoties ibi claritas luminis caredestes qnta
suere flagrantia mirandi apparuerit odoris
quae alia sint signa ostensa in ipso libro de quo
haec exe¬

Expanded text:
loci in quo monasterium constructum est, placuisset ut loci in quo monasterium constructum est, placuisset ut ossa famulorum famularumque Christi quae ibidem fuerant tumulata, tollerentur, et transferrentur omnia in ecclesiam beatae Dei Genitricis, unoque conderentur in loco: quoties ibi claritas luminis caelestis, quanta saepe fragrantia mirandi apparuerit odoris, quae alia sint signa ostensa, in ipso libro de quo haec ex
Abbreviated transcription (Latin):
furiumq: modicũ silens terio dixie Sinisulate que
hedie fieri potest. obsecro ne sit iongu spatium in
cenclusit. Si om̃i modis ita definitum ẽ. neq hane
sente noiã licet umutari. obsecro ne amplius quam
baer solum modo ꝓxima nox intersit. Quib dictis
intenroguta acorum sedentibus cũ quo loquereturis
iñ eara eina inquit mea matre edilburga łx quo
intellexere qd ipsa ei tẽpus suae transmꝰgratio u
irapaiũ nuntiare uenis set. Nam& ita ut rogabat
nansacta una die & nocte soluta carnis simulde
infirmitatis uinculis ad aet̃na gaudia salutis intra¬
uit.
uecessit aũtẽ aedilburgae in officio abbatissȩ
denota dõ famula nomine il delida multsq
annis. id ẽ usq ad ultima senectutẽ cidem
monasteno strenussime in obseruantia disciplinae
regularus &e i earũ quae ad cõmunes usus ꝑtnente
rerũ pudentia p̃fuit. Cui cũ ꝓpter angustiam

Expanded text:
» Rursumque modicum silens, tertio dixit: « Si nullatenus » Rursumque modicum silens, tertio dixit: « Si nullatenus hodie fieri potest, obsecro ne sit longum spatium inconclusit: « Si omnimodis ita definitum est, neque hanc sententiam licet immutari, obsecro ne amplius quam haec solummodo proxima nox intersit. » Quibus dictis, interrogata a circumsedentibus, cum quo loqueretur: « Cum carissima, inquit, mea matre Aedilberge. » Ex quo intellexere quod ipsa ei tempus suae transmigrationis in proximum nunciare venisset. Nam et ita ut rogabat, transacta una die ac nocte, soluta carnis simul et infirmitatis vinculis, ad aeternae gaudia salutis intravit.Successit autem Aedilburgi in officio abbatissae devota Deo famula, nomine Hildilid, multisque annis, id est, usque ad ultimam senectutem eidem monasterio strenuissime, in observantia disciplinae regularis, et in earum quae ad communes usus pertinent rerum providentia praefuit. Cui c
Abbreviated transcription (Latin):
postulauit se illo afferri & in modũ orationũ ad il¬
lud adclinari. Qđ dũ fieret. quasi uiuent̾e allocuta
rogauit. ut apud miscđiam pii conditoris impetra¬
ret se atantis tamq dutinis cruciatibus absolui.
Nec multo tarduis exaudita est. Nam post dies duo¬
ecim & ipsa educta ex carne. temporales afflic
famula trocgrda tres adhuc annos post obitũ do¬
minae in hac uita teneretur. in tantũ ea quam
p̃diximus infirmitate decocta est. ut uix ossibus
herereo: adultmũ cũ tempus iam resolutionis eiꝰ insta¬
rerinion solũ menbroꝵ cȩteroꝵ sed& lingnae motu
carunt. Qa dũ tribus diebus ac toaidem noctibus ag¬
reder subito uisione spiritali recreata os & oculos
mailtũ aduentus tuus & beneuenisdi. & hoc dito
parumꝑ reteuit quasi responsum eiꝰ que uidebat &
ndoquebatur expectans Rursũq quasi seuter
irũguata subiunxit. Nequaqũa hocigta fe etiueo

Expanded text:
postulavit se illo afferri, et in modum orantium ad ilpostulavit se illo afferri, et in modum orantium ad illud adclinari. Quod dum fieret, quasi viventem adlocuta, rogavit, ut apud misericordiam pii conditoris impetraret se a tantis tamque diutinis cruciatibus absolvi. Nec multo tardius exaudita est: nam post dies duodecim, et ipsa educta ex carne, temporales adflictfamula Torctgyd tres adhuc annos post obitum dominae in hac vita teneretur, in tantum ea quam praediximus infirmitate decocta est, ut vix ossibus et, et ad ultimum, cum tempus jam resolutionis ejus instaret, non solum membrorum caeterorum, sed et linguae motu caruit. Quod dum tribus diebus et totidem noctibus ageretur, subito visione spiritali recreata, os et oculos multum adventus tuus, et bene venisti. » Et hoc dicto, parumper reticuit, quasi responsum ejus quem videbat, et cui loquebatur, exspectans. Rursumque quasi leviter indignata subjunxit: « Nequaquam hoc laeta ferre queo.
Abbreviated transcription (Latin):
templabatur species corporis gloriosi uidit quasi funi¬
bus auro clarioribus in suꝑna tolleretur. donec celis pa¬
tentibus introducta am̃plius ab illa uideri non potuit.
Nec dubiũ remansit cogitandi euisione quin aliquis
de illa congregatione citius ẽet moriturus. cuiꝰ anima
ꝑbona quae fecisset oꝑa quasi ꝑ funes aureos le¬
uanda eẽt ad caelũ. qđ re uera ita contigit. Nam
multis in terpositis dieb: dõ dilecta mat̃ congregatio¬
iouerit dubitare debeat. quin ei ex eunte de ha
uita caelestis patriae patuerit ingressus. In eodem
qͦq monasterio quaedam femina scẽmonialis && se¬
cundũ scłi huius dignitatẽ nobilis. & in amore futuri
scłi nobilior quae ita multis ĩa annis om̃i corporis fue¬
rat officio destituta: ut ne unũ quidẽ more ipsa meri¬
brũ ualer&. haec ubi corpus abbatissae uenerabilis
in eccłia delatũ donec sepulturae daretur cognouit.

Expanded text:
templabatur species corporis gloriosi, vidit quod quasi funitemplabatur species corporis gloriosi, vidit quod quasi funibus auro clarioribus in superna tolleretur, donec coelis patentibus introducta, amplius ab illa videri non potuit. Nec dubium remansit cogitanti de visione, quin aliquis de illa congregatione citius esset moriturus, cujus anima per bona quae fecisset opera, quasi per funes aureos levanda esset ad caelos: quod revera ita contigit. Nam non multis interpositis diebus, Deo dilecta mater congregationoverit, dubitare debeat quin ei exeunti de hac vita caelestis patriae patuerit ingressus. In eodem quoque monasterio quaedam erat femina sanctimonialis, et ad saeculi hujus dignitatem nobilis et in amore futuri saeculi nobilior: quae ita multis jam annis omni corporis fuerat officio destituta, ut ne unum quidem movere ipsa membrum valeret. Haec ubi corpus abbatissae venerabilis in ecclesiam delatum, donec sepulturae daretur, cognovit,
Abbreviated transcription (Latin):
burga ẽet rapienda de mundo appa¬
yruit uino mirãda cuidã de sororibus cu noma
erat toregida quae multis iã annis in eodem
monasterio cõmorata & ipsa semꝑ in om̃i hu¬
nulitate ac sinceritate dõ seruire satagebat
& adiutrix disciplinae regularis eide matri
existere minores docendo uel castigando cura¬
bat ciuꝰ ut uirtus iuixta apłm in infrmitater
ꝑficeret᷑: tacta est repente grauissimo corporis
morbo & ꝑ annos noue pia redemptoris nri¬
prouisione multũ fatigata. uidelicet: ut quicqͥd in ea
uitii sordidantis interꝰ uir tutes ꝑ ignorantiã uł incuria
resedisset : totũ hoc animus dutinae tribulationis
ex coqueret. Haec ergo quadã nocte incipiente crepu¬
culo egressa de cubiculo quo manebat. uidit manifes¬
te quasi corpus hominis qđ ẽẽt sole clarius sindone
inuolutũ in sublime ferri. elatũ uidelicet de domo
in qua sorores pausare solebant. cumq diligentius in¬
tueretur quo trahente leuaretur sursũ haec qũa con¬

Expanded text:
burga esset rapienda de mundo, apparuit visio miranda cuidam de sororibus, cui nomen erat Torctgyd, quae multis jam annis in eodem monasterio commorata, et ipsa semper in omni humilitate ac sinceritate Deo servire satagebat, et adjutrix disciplinae regularis eidem matri existere, minores docendo vel castigando curabat. Cujus ut virtus juxta Apostolum in infirmitate perficeretur, tacta est repente gravissimo corporis morbo, et per annos novem pia Redemptoris nprovisione multum fatigata: videlicet ut quicquid in ea vitii sordidantis inter virtutes per ignorantiam vel incuriam resedisset, totum hoc caminus diutinae tribulationis excoqueret. Haec ergo  Al., autem quadam nocte incipiente crepusculo, egressa de cubiculo quo manebat, vidit manifeste quasi corpus hominis, quod esset sole clarius, sindone involutum in sublime ferri, elatum videlicet de domo in qua sorores pausare solebant. Cumque diligentius intueretur quo trahente levaretur sursum haec quam con
Abbreviated transcription (Latin):
Dolantes ergo lapidẽ in quantũ ualebant ad dider̃
longitudini sarco fagi quasi duoꝵ mensurã digi¬
toꝵ .sed nec siquidem corpus capiebat. Unde sacta
difuultate tumulandi cogitabant aut aliud
quȩrere loculũ. aut ipsũ corpus si possent in geni¬
bus inflectendo breuiare. donec ipsum loculo
caperetur. Sed mira res & ñ nisi cȩlitus facta ne
aliquid horum fieri deberet ꝓhibuit. Nam subito
turba hominũ non modica. inuentum ẽ saco fagum
illũ congrue longitudinis ad mensurã corporis. adeo
ut a parte capitis etiam ceruical posset interpomi.
a parte uero pedũ mensura quattuor digitoꝵ in
sarto fago corpus excideret. Conditus aute in eccłia
beati doctoris gentiũ. cuius edo etus monitis cȩlestia
sperare didicerat.

Expanded text:
Dolantes ergo lapidem in quantum valebant, addiderunt longitudini sarcofagi quasi duorum mensuram digitorum. Sed nec sic quidem corpus capiebat. Unde facta difficultate tumulandi, cogitabant aut aliud  Al., alium quaerere loculum, aut ipsum corpus, si possent, in genibus inflectendo breviare, donec ipso loculo caperetur. Sed mira res, et non nisi caelitus facta, ne aliquid horum fieri deberet, prohibuit. Nam subito turba hominum non modica, inventum est sarcofagum illud congruae longitudinis ad mensuram corporis, adeo ut a parte capitis etiam cervical posset interponi; a parte vero pedum, mensura quatuor digitorum in sarcofago corpus excederet. Conditus est autem in ecclesia beati doctoris gentium, cujus edoctus monitis caelestia sperare didicerat.
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore p̃erat regno orientaliũ saxonũ
ut idem etiã libellus docet uir multum
dõ deuotus nomine sebbi cuius supra me¬
minimus. Erat eñĩ religiosis actibus crebris p̃cibus
piis elemosinarũ fructibus plurimũ intentus. ui¬
tam pͥuitam & monachicam cunctis regni diui¬
tus & honoribus p̃ferens. quã & olim iam si non
obstinatus conuigis animus diuortiũ negaret
magis quã regẽ ordinari deceret. Cũq annos
triginta in regno miles regni caelestis exe¬
g isset. correpꝰtus est corporis infirmitate
ꝑmaxima qua & mortuus est. Ammonuitq: conuigẽ
ut uel tunc diuino seruitio pariter manaparent ⁊¬
ũ amplius parit̃ mundũ amplecti uel potius mun¬
do seruire non possent. quod dũ egre impetrart
ob ea : uenit ad antistitẽ lundoniae ciuitatis uoca¬
bulo ualderi qui erconualdo successerat & ꝑeibe

Expanded text:
 praeerat regno Orientalium Saxonum, ut idem etiam libellus docet, vir multum Deo devotus, nomine Sebbi, cujus supra meminimus. Erat enim religiosis actibus, crebris precibus, piis eleemosynarum fructibus plurimum intentus; vitam privatam et monachicam cunctis regni divitiis et honoribus praeferens, quam et olim jam, si non obstinatus conjugis animus divortium negaret, magis quam regem ordinari deceret. Cumque annos triginta in regno miles regni  Al. om. regni caelestis exegisset, correptus est corporis infirmitate permaxima, qua et mortuus est: ammonuitque conjugem, ut vel tunc divino se servitio pariter manciparent, cum amplius pariter mundum amplecti, vel potius mundo servire non possent. Quod dum aegre impetraret ab ea, venit ad antistitem Lundoniae civitatis, vocabulo Ualdheri, qui Erconualdo successerat;
Abbreviated transcription (Latin):
queo.
haec excerpsimus quisq legerit inueniet. Sane nul¬
latenus p̃tereundũ arbitror miraculũ sanitatis qđ
ad ipsum cymiteriũ dõ dicatae congregationis faccũ
idem libellus refert. Erat quippe in ꝓximo comes qͥdã
cuius uxor in gruente subita caligine oculos ꝑdidit.
tantũq ꝑ dies eadem molestia crebrescente grauata
est ut ne minima quidẽ lucis alicuius posset particu¬
lam uidere. cui cũ aliquandui in cecitatis huius noc¬
te clausa maneret. repente uenit in mente quasi ad
sc̃oꝵ peteret ꝑditam reciꝑe lucẽ. Nec distulit quin
continuo qđ mente concẽperat expleret. Perducca
ubi fidem suae sanationis in tegr̃a se habere ꝓfessa
tuis flexis genib: oraret nichilo tardius meruit ex¬
audiri. Nam exurgens ab oratione prius quã exiret
de loco petitae lucis gr̃am recepit: & quae famula¬
rum manib adducta fuerat. ipsa libero pedũ inces¬
su domũ lacta reuersa est: quasi ad hoc solum modo

Expanded text:
quo haec excerpsimus, quisque legerit, inveniet. Sane nullatenus praetereundum arbitror miraculum sanitatis, quod ad ipsum cymiterium Deo dicatae congregationis factum idem libellus refert. Erat quippe in proximo comes quidam, cujus uxor ingruente oculis caligine subita, tantum per dies eadem molestia crebrescente gravata est, ut ne minimam quidem lucis alicujus posset particulam videre. Cui dum aliquandiu caecitatis hujus nocte clausa maneret, repente venit in mentem, quia si ad cipere  Al., accipere lucem. Nec distulit quin continuo, quod mente conceperat, expleret. Perducta ubi fidem suae sanationis integram se habere professa tius flexis genibus oraret, nihilo tardius meruit exaudiri. Nam exsurgens ab oratione, priusquam exiret de loco, petitae lucis gratiam recepit: et quae famularum manibus adducta fuerat, ipsa libero pedum incessu domum laeta reversa est; quasi ad hoc solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex uisione didicit cõpletum ẽ. Nam die dehine
nuo cs̃ pleta hora Noria subito quasi leuiter obdor¬
nuens. sine illo sensu doloris emint sp̃m. Cuiu scor¬
pori tumulando p̃parauerat sargo fagũ lapideu
sed cum huic corpus imponere coepissent. inuener¬
hoc minus mensurã palmi longius eẽ sargo fagum
Dolantes

Expanded text:
ut ex visione didicit completum est. Nam die dehinc ut ex visione didicit completum est. Nam die dehinc tertio completa hora nona, subito quasi leviter obdormiens, sine ullo sensu doloris emisit spiritum. Cujus corpori tumulando praeparaverant sarcofagum lapideum: sed cum huic corpus imponere coepissent, invenerunt hoc mensura palmi longius esse sarcofago. Dolantes
Abbreviated transcription (Latin):
reseruans. sed pauꝑ sp̃u magis ꝓpter regnũ caesoꝵi
manere desiderans. Qui cũ in grauescente p̃fata egri¬
tudine diem sibi mortis imminere sensisset : timese coe
poi aimus regalis: ne ad mortẽ ueniens anto affeeuo
olore aliquid indignũ suae ꝑsonae uel ore ꝓfferret
ueb aliorum motu gereret menbroꝵ. Unde accito ae
se ꝓffuo urbis lundoniae in qua tunc ipse manebat
epo nogauit ne plures eo moriente quã ipse ep̃s &
duo sui ministri adessent. Quod dũ ep̃s libentis sume
menbra sopori dedisset. uidit uisionẽ consolatariam
qude om̃em ei anxietatẽ memoratae sollicitudis
auferret. in suꝑ & qua die ẽet hanc uitã t̃minaturus
osterideret. Uidit eñi ut post ipse referebat tres ađ
se uenisse uiros claro indutos habitu quorũ unus
residens ante lectulũ eius stantibus his qui secums
ma eius. & sine ullo dolore & cũ magno lucis splen¬
dore ẽt egressura de corpore. Sed & post tercuũ exn¬
dediẽ qđ ẽet moriturus insinuauit qđ it a utrunq

Expanded text:
reservans; sed pauper spiritu magis propter regnum caelorum manere desiderans. Qui cum ingravescente praefata aegritudine, diem sibi mortis imminere sensisset, timere coepit homo animi regalis, ne ad mortem veniens tanto adfectus dolore, aliquid indignum suae personae, vel ore proferret vel aliorum motu gereret membrorum. Unde accito ad se praefato urbis Lundoniae in qua tunc ipse manebat, episcopo, rogavit ne plures eo moriente quam ipse episcopus et duo sui ministri adessent. Quod dum  Al., cum episcopmembra sopori dedisset, vidit visionem consolatoriam, quae omnem ei anxietatem memoratae solicitudinis auferret, insuper et qua die esset hanc vitam terminaturus, ostenderet. Vidit enim, ut post ipse referebat, tres ad se venisse viros claro indutos habitu; quorum unus residens ante lectulum ejus, stantibus his qui secum ima ejus, et sine ullo dolore, et cum magno lucis splendore esset egressura de corpore: sed et tertium exinde diem quo esset moriturus insinuavit. Quod ita utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
nisteriũ sibi episcopale ab occidentaliũ saxonũ antist¬
tite quaerit. & hae om̃s ꝓuintiae coeteraq australes
uintiae nordanhymbroꝵ cui rex ceoluulf p̃est qͥt¬
tuor nunc ep̃i p̾sulatũ tenent. uilfrid eburacensi
eccłia. ediluald in lindis faronensi. acca in agus
quae nuꝑ multiplicatis fideliũ plebibus in sedem poꝵ¬
ificatus addita ipsũ primũ habet antistite.
ictoꝵ quoq natio tẽpore hoc & foedus pacis
existere gaudet. Scota qui brictanniã in co¬
lunt suis conteniti finib nil contra gentẽ angloꝵ
insidiarũ moluint᷑ aut fraudiũ. Brittones quauis
& maxima ex parte domestico sibi odio gentem
angloꝵ & totus catholicae eccłiae statũ pascha
minus recto moribusq imꝓbis impugnent. Tamexi
& diuina sibi & humana ꝓrsus resistente uirtu¬
te in neutro cupitũ possunt obtinere ꝓpositum.
Quippe. qui quamuis ex parte sui sint uiris. non¬
plures ingente nordanh ymbroꝵ.tam nobiles
quã priuati se suosq liberos depositis armis

Expanded text:
nisterium sibi episcopale ab Occidentalium Saxonum antistite quaerit. Et hae omnes provinciae caeteraeque australes provinciae Nordanhymbrorum, cui rex Ceoluulf praeest, quatuor nunc episcopi praesulatum tenent; Uilfrid in Eboracensi Ecclesia, Ediluald in Lindisfaronensi  Al. add. Eccquae nuper multiplicatis fidelium plebibus, in sedem pontificatus addita, ipsum primum habet antistitem. Pictorum quoque natio tempore hoc et foedus pacis existere gaudet. Scotti qui Brittaniam incolunt suis contenti finibus nil contra gentem Anglorum insidiarum moliuntur aut fraudium. Brittones, quamvis et maxima ex parte domestico sibi odio gentem Anglorum, et totius catholicae Ecclesiae statum Pascha minus recte moribusque improbis impugnent; tamen et divina sibi et humana prorsus resistente virtute, in neutro cupitum possunt obtinere propositum: quippe qui quamvis ex parte sui sint juris, nonplures in gente Nordanhymbrorum, tam nobiles, quam privati, se suosque liberos, depositis armis
Abbreviated transcription (Latin):
bat mane oriente altera uesꝑe sequebatur occidentẽ¬
quasi orienti simul & occidenti dirae cladis p̃sage.
uel certe una diei altera noctis p̃currebat exortũ.
ut in utroq tẽpore mala mortalibus imminere
narent. Portabant autẽ faciẽ ignis contra aquilo¬
nẽ. quasi ad accendendũ acclinẽ. Aparebantq
mense ianuario. & duobus ferme septimanis ꝑma¬
nebant. Quo tẽpore grauissima sarracenoꝵ lues
poenas luebant. Quo anno sẽs uir dñi eegberet
ut supra cõmemorauimꝰ ipso die paschae. migra¬
uit ad dñm. & mox ꝑ acto pascha hoc ẽ uuͦi iduũ
maiarũ die osric rex nordanhymbroꝵ uita deces
se regnauerat coenredi regis. cuiꝰ regni & pͥncipia
& ꝑcessus tot ac tantis redundauere rerũ aduer¬
santiũ motibus. Ut quid de his scribi debeat quẽ ue

Expanded text:
bat, mane orientem; altera  quasi orienti simul et occidenti dirae cladis praesagae; vel certe una diei, altera noctis praecurrebat exortum, ut utroque tempore mala mortalibus imminere signarent. Portabant autem faciem ignis contra aquilonem quasi ad accendendum acelivem: apparebantque mense Januario, et duabus fermo septimanis permanebant. Quo tempore gravissima Saracenorum lues poenas luebant. Quo anno sanctus vir Domini Ecgberct, ut supra commemoravimus, ipso die Paschae migravit ad Dominum: et mox peracto Pascha, hoc est, septima Iduum Maiarum die, Osric rex Nordanhymbrorum, vita decse regnaverat, Coenredi regis, cujus regni et principia et processus tot ac tantis redundavere rerum adversantium motibus, ut quid de his scribi debeat, quemve
Abbreviated transcription (Latin):
satagunt magis accepta tonsura monasterialib: adscribe
uotis. quã bellicis exercere studiis. Quae res quẽ sit ha¬
bitura fine posterior aetas uidebit. hoc ẽ in p̃sentiarũ
uniuersae status brictanniae anno aduentus angloꝵ
in brittanniã circit ducentesimo oc togesimo qͥnto. Domi
laetentur insulae multae. & confiteant᷑ memoriae scĩ¬
tatis eius.

Expanded text:
satagunt magis accepta tonsura, monasterialibus adscribere votis, quam bellicis exercere studiis. Quae res quem sit habitura finem, posterior aetas videbit. Hic est inpraesentiarum universae status Brittaniae, anno adventus Anglorum in Brittaniam circiter ducentesimo octogesimo quinto, dominlaetentur insulae multae, et confiteantur memoriae sanctitatis ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
insula quã ipse uelut noua qͣdam relucente gr̃a
ecclesi asticae societatis & pacis xp̃o consecrauerat.
solemnia in memoriã eiusdẽ dm̃cae resurrectionis
celebrasset. eodẽ die & ipse migrauit ad dñm ac
gaudiũ summae festiuitatis qđ cũ fr̃ibus quos adunita¬
tis gr̃am conuerterat inchoauit cũ dño & apłis ceterisq
cȩli ciuib cõpleuit. immo id ipsum celebrare sineffine
non desinit. Mira autẽ diuinae dispensatio ꝓuisionis
erat. qͥa uenerabilis uir non solũ in pascha transiuit
de hoc mundo ad patre. uerũ etiã cũ eo die pascha
celebraret᷑ qͦ nunqua prius in eis locis celebrari sole¬
ꝑgentis ad dñm patris ꝑ quẽ fuerant correcti groc¬
tulabantur. ille qđ eatenus in carne seruatus est
donec illũ in pascha diẽ suos auditores que semp
ntea uitabant susciꝑe ac secũ agere uideret. Sici
certus de illoꝵ correctione reuerentissimus pater
exultauit ut uiderue diẽ dñi. uidit & gauisus ẽ.¬

Expanded text:
insula, quam ipse velut nova quadam reducente gratia ecclesiasticae societatis et pacis Christo consecraverat; sollemnia in memoriam ejusdem Dominicae resurrectionis celebrasset, eodem die et ipse migravit ad Dominum, ac gaudium summae festivitatis quod cum fratribus quos ad unitatis gratiam converterat, inchoavit, cum Domino et apostolis caeterisque caeli civibus complevit, immo idipsum celebrare sine fine non desinit. Mira autem divinae dispensatio provisionis erat, quod venerabilis vir non solum in Pascha transivit de hoc mundo ad Patrem; verum etiam cum eo die Pascha celebraretur, quo nunquam prius in eis locis celebrari solepergentis ad Dominum Patris, per quem fuerant correcti; gratulabatur ille quod eatenus in carne servatus est, donec illum in Pascha diem suos auditores, quem semper antea vitabant, suscipere ac secum agere videret. Sicque certus de illorum correctione reverentissimus Pater exsultavit, ut videret diem Domini: vidit, et gavisus e
Abbreviated transcription (Latin):
septimus ofrici regis nordanhỹmbroꝵ. qui
coenredo successerat uictret filius eegberti
anno post quẽ ꝓximo tobias hrofensis eccłiae p̾sul
defunctus ẽ uir ut supra meminimꝰ doctssimus.
Erat enĩ discipulus beatae memoriae magistroꝵ
theodoro archiep̃o. & abbas adriani. unde & dictũ
ẽ cũ eruditione litterarũ. uel ecclesiasticarũ uel
generaliũ. ita grecã quoq cũ latina didicit lingua.
tis suae loquelam hab̾et. Sepultus uero ẽ in porti¬
cu sc̃ĩ pauli apłi quam intra eccłiam scĩ andreȩ
fibi ipse in locũ sepulchri fecerat. Post qũe epis
suscepit.

Expanded text:
septimus Osrici regis Nordanhymbrorum qui Coenredo successerat, Ulctred filius Ecgbercti,Anno post quem proximo Tobias, Hrofensis Ecclesiae praesul defunctus est, vir ut supra meminimus, doctissimus. Erat enim discipulus beatae memoriae magistrorum, Theodori archiepiscopi et abbatis Hadriani: unde, ut dictum est, cum eruditione litterarum vel ecclesiasticarum vei generalium, ita Graecam quoque cum Latina didicit linguam, tis suae loquelam haberet. Sepultus vero est in porticu sancti Pauli apostoli, quam intro ecclesiam sancti Andreae sibi ipse in locum sepulcri fecerat. Post quem episcsuscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ses .uI. dies xiiii. ꝓ quo anno eodẽ factus ẽ archiẽp̃s
uo cabulo tatuini de ꝓiuntia mercioꝵ. cũ fuisset
prb̵t in monasterio qđ uocat᷑ bruindũ. Consecratus
est aut in doruuerni ciutate auiris uenerabilib
daniele uentano. & ingualdo lundoniensi. & al
tia in signis. sacris quoq litteris nobilit̃ instructus
ltaq in p̃sentib eccłiis cantuarioꝵ tatuini & aduulfi
ep̃i p̃sunt. Porro ꝓuintiae orientaliũ saxonũ. ingua
ep̃o ꝓuntiae orien taliũ saxonũ. daniel & fortheri
qui ultra amne sabrinã ad occidentẽ habitant. uale¬

Expanded text:
es quatuordecim; pro quo anno eodem factus est archiepiscopus, vocabulo Tatuini, de provincia Merciorum, cum fuisset presbyter in monasterio quod vocatur Briudun. Consecratus est autem in Doruverni civitate, a viris venerabilibus Danihele Uentano, et Ingualdo Lundoniensi, et Altia insignis, sacris quoque litteris nobiliter instructus. Itaque in praesenti, Ecclesiis Cantuariorum Tatuini et Alduulf episcopi praesunt. Porro provinciae Orientalium Saxonum Inguaprovinciae Occidentalium Saxonum, Danihel et Fortheri qui ultra amnem Sabrinam ad occidentem habitant, Ual
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiae reduxit: ad eo ut relicas siue destructis fanis
arisq quas fecerant. aperirent ecđłias. ac nom̃ xp̃i cui con¬
tradixerant confiteri gauderent. magis cũ fide resurree¬
tionis in illo mori. quam in ꝑfidie sordib int̃ idola ui¬
uere cupientes. Iuib ita gestis. & ipsi sacerdotes docto¬
resq eoꝵ domũ gentis rediere laetantes. haec corrti¬

Expanded text:
justitiae reduxit: adeo ut relictis, sive destructis fanis justitiae reduxit: adeo ut relictis, sive destructis fanis arisque quas fecerant, aperirent ecclesias, ac nomen Christi, cui contradixerant, confiteri gauderent, magis cum fide resurrectionis in illo mori, quam in perfidiae sordibus inter idola vivere cupientes. Quibus ita gestis, et ipsi sacerdotes, doctoresque eorum domum rediere laetantes. LIBER QUART
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximus p̃fuere reges. sigeri & sebbi quã uis
ipse regi merciorũ uulfere subiecti. quae uidelic&
prouintia cũ p̃fatae mortalitatis clade p̃meretur
sigeri cũ sua parte popłi relicas xp̃ianae fidei sa¬
cram̃tis ad apostasiam conuersus ẽ. Nam & ipse rex
& plurimi de plebe siue optimatib diligentes hanc
uitã & futurã ñ querentes. siue etiã ñ ẽeꝰ credentes.
coeper̃ fana quȩ derelicta erant restaurare & adora¬
re simulacra quasi ꝑ haec possent amortalitate de¬
fendi. Porro socius eius & coheres regni eiꝰdem sibi ma
magna ut in sequentib dicemꝰ uitã fidelẽ felicitate cõ¬
pleuit. Quod ubirex uulfheri cõperit fidẽ uidelic&
ꝓuintiae ex parte ꝓfanatã. misit ad corrigendũ errorem
reuocandãq ad fidẽ ueritatis ꝓumtiã iarumanũ ep̃m qui
successor erat trumheri qui multa agens sollertia uixta
rat referebat. Erat enĩ religiosus & bonus uir longe la¬
teq om̃ia ꝑuagatus & popłm & regẽ p̃fatũ ad uiam

Expanded text:
Supra, c. 22, praefuere reges Sigheri et Sebbi, quamvis ipsi regi Merciorum Uulfhere subjecti. Quae videlicet provincia cum praefatae mortalitatis clade premeretur, Sigheri cum sua parte populi, relictis Christianae fidei sacramentis, ad apostasiam conversus est. Nam et ipse rex, et plurimi de plebe sive optimatibus, diligentes hanc vitam, et futuram non quaerentes, sive etiam non esse credentes, coeperunt fana quae derelicta erant, restaurare, et adorare simulacra: quasi per haec possent a mortalitate defendi. Porro socius ejus, et coheres regni ejusdem Sebbi, mamagna, ut in sequentibus dicemus, vitam fidelem felicitate complevit. Quod ubi rex Uulfheri comperit, fidem videlicet provinciae ex parte profanatam, misit ad corrigendum errorem, revocandamque ad fidem veritatis provinciam Jaruman episcopum, qui successor erat Trumheri: qui multa agens sollertia, juxtarat, referebat, erat enim religiosus et bonus vir, longe lateque omnia pervagatus, et populum et regem praefatum ad viam
Abbreviated transcription (Latin):
Ut defuncto ds̃ dedit uigharđ adsus piendã epis copiã
rom̃a sit missus: sed illo ibidẽ defunoto theodurus
archi ẽpos ordinat᷑ & cũ adriano abbate sit britannia muissus
lca iut teodoro cuncta ꝑagtante angloꝵ eccłia cũ cacho¬
lica ueritate litterarũ qͦq scarum coeperint studus imbui
&& ut puita ꝓdamiano rofensis eccłiae sit faccꝰ antistes

Expanded text:
Ut defuncto Deusdedit, Uighard ad suscipiendum episcopatum, Romam sit missus: sed illo ibidem defuncto, Theodorus archiepiscopus ordinatus, et cum Hadriano abbate sit Brittaniam missus Ut Theodoro cuncta peragrante, Anglorum Ecclesiae cum catholica veritate, literarum quoque sanctarum coeperint studiis imbui; et ut Putta pro Damiano Hrofensis Ecclesiae sit factus antistes
Abbreviated transcription (Latin):
uumSenninona sterio birinicensi ubi corpora sc̃i monia¬
lium feminariũ poni deberent. celesti sit luce monsdratũ¬
VII. & trin eodẽ monasterio puerulus moriens uirgne
egressura iã particulã futurae lucis aspexerit
UIIII. Quae sint ostensa cȩlitus signa cũ & ipsa mater congrega¬
tionis illius emundo transiret.

Expanded text:
Ut in monasterio Bericinensi, ubi corpora sanctimonialium feminarum poni deberent, coelesti sit luce monstratuVIII. Ut in eodem monasterio puerulus moriens, virginem egressura, jam particulam futurae lucis aspexeritUT IX. Quae sint ostensa coelitus signa cum et ipsa mater congregationis illius e mundo transiret.
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet loco usq adhanc diem curatio infirmoꝵ:
& frequentiũ oꝑatio uirtutũ. celebrare ñ desinit
Passi sunt ea tempestate: a aron & iulius legionũ
urbis ciues. aliiq utriusq sexus diuersis in locis
ꝑplures. qui diuersis cruciatib torti. & in audita
membroꝵ discerptione lacerati : animas ad sup¬
nȩ ciuitatis gaudia perfecto agone miserunt᷑.

Expanded text:
videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum videlicet loco usque ad hanc diem curatio infirmorum et frequentium operatio virtutum celebrari non desinit. Passi sunt ea tempestate Aaron et Julius legionum urbis cives, aliique utriusque sexus diversis in locis perplures, qui diversis cruciatibus torti et inaudita membrorum discerptione lacerati, animas ad supernae civitatis gaudia perfecto agone miserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
est ad naturã decollatus ẽ martyr fortissimus¬
ibidem. accepit coronã uitȩ quã repromisit ds̃ dili¬
gentibus se. Sed ille qui piis ceruicibus impias in¬
tulit manus: gaudere suꝑ mortuũ ñ . ẽ. ꝑmissus
Namq oculi eius in terrã una cũ beati martyris
capite decider̃. Decollatus. ẽ. ibi etiã tũmiles ille:
qui antea suꝑno nutu correptus. scm̃ dĩ confessorẽ
ferire recusauit . De quonimirũ constat: quia & si
fonte baptismatis non. ẽ. ablutus. suitamen . ẽ. san¬
guinis lauachro mundatus. ac regni cȩlestis dignus
factus ingressũ. Tum uidex tanta mira culoꝵ celestiũ
nabat᷑ prius a xp̃ianȩ fidei posse deuotione cessa
nunc a gente anglorũ uerla macestyr. siue ua¬
hȩc lingu̾a caestrr appellat᷑. Ubi postea redeun¬
te tẽpore xp̃ianoꝵ serenitate: eccła ẽ. mirandi o¬
peris. atq eius martrno condigna extructa: In quo

Expanded text:
est ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimusest ad naturam. Decollatus itaque martyr fortissimusibidem accepit coronam vitae quam repromisit Deus diligentibus se. Sed ille qui piis cervicibus impias intulit manus gaudere super mortuum non est permissus: namque oculi ejus in terram una cum beati martyris capite deciderunt. Decollatus est ibi tum etiam miles ille, qui antea superno nutu correptus sanctum Dei confessorem ferire recusavit: de quo nimirum constat, quia etsi fonte baptismatis non est ablutus, sui tamen est sanguinis lavacro mundatus ac regni coelestis dignus factus est ingressu. Tum judex tanta miraculorum coelestium nabatur prius a Christianae fidei posse devotione cessarnunc a gente Anglorum Verlamacaestir sive Vaetlingacaestir appellatur, ubi postea redeunte temporum Christianorum serenitate ecclesia est mirandi operis, atque ejus martyrio condigna exstructa. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
turbis reuerentissimus dĩ confessor ascendit. qui
oportune letus. grã decentissima quingentis fere
passibus ab arena situs.ẽ. uariis herbar̃ florib
depictus. immo usquequaq uestitus. in quonichil
repente arduũ. nichil prȩceps. nichil abruptũ.
quẽ laterib longe lateq deductũ in modũ ȩquo¬
ris natura cõplanat. dignũ uidelicet eũ ꝓ insita
sibi specie uenustatis iam olim reddens. qui bea¬
ti martẏris cruore dicaretur. Ut inhuius ergo uer¬
tice sc̃s albanus dari sibi adõ aquã rogauit: statĩ
in cluso meatu ante pedes eius fons pennis exo
ẽ : ut om̃s agnoscerent etiã torrentẽm martyri
obsequiũ detulisse . Neq enĩ fieri poterat. ut in ar¬
duo montis cacumine martyr aquã quã in fluuio
ñ reliquerat peter& : si hoc oportunũ. eẽ. ñ uideret
Qui uidelicet fluuius ministerio ꝑsoluto. deuotu¬
ne cõpleta: officii testimoniũ relinquens. reuersus

Expanded text:
turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui turbis reverentissimus Dei confessor ascendit: qui opportune laetus, gratia decentissima, quingentis fere passibus ab harena situs est, variis herbarum floribus depictus, immo usquequaque vestitus, in quo nihil repente arduum, nihil praeceps, nihil abruptum, quem lateribus longe lateque deductum in modum aequoris natura complanat, dignum videlicet eum, pro insita sibi specie venustatis, jam olim reddens qui beati martyris cruore dicaretur. In hujus ergo vertice sanctus Albanus dari sibi a Deo aquam rogavit, statimque incluso meatu ante pedes ejus fons perennis exortus est, ut omnes agnoscerent etiam torrentem martyri obsequium detulisse: neque enim fieri poterat ut in arduo montis cacumine martyr aquam quam in fluvio non reliquerat, peteret, si hoc opportunum esse non videret. Qui videlicet fluvius ministerio persoluto, devotione completa officii testimonium relinquens, reversus
Abbreviated transcription (Latin):
dubio diuinitatis instincti. ad obsequium beatis¬
simi confessoris ac martyris uocabatur & ita fli¬
minis ipsius occupabat pontẽ: ut intra uesperã
transire uix posset. Deniq cunctis pęne egressis.
udex sine obsequio in ciuitate substiterat. Igitur
sc̃s albanus cui ardens inerat deuotio mentis ad
martyriũ otius ꝑ uenire. accessit ad torrentem: &
dirigens ad cęlũm oculos. ilico siccato alueo uio
undam secessisse. ac uiã dedisse uestigiis. Qđ cũ in¬
ter alios etiã ipse carnifex qui eũ ꝑcussurus erat
uidisset : festinauit ei ubi ad locũ destinatũ morti
mnerat occurrere . diuino nimirũ ad monitus in stinetu:
proiectoq ense quẽ strictũ tenuerat. pedibus eius
ad uoluitur multũ desĩderans ut cũ mart re
uel ꝓ martyre quẽ ꝑcutere iubebat᷑. ipse potius
mereret᷑ ꝑcuti: Dum ergo is ex ꝑsecutore factus
esset collega ueritatis & fidei. Ac iacente ferro
esset int̾ carnifices iusta cunctatio: montẽ cum

Expanded text:
ubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum inter alios etiam ipse carnifex qui eum percussurus erat, vidisset, festinavit ei ubi ad locum destinatum morti venerat occurrere.: divino nimirum admonitus instinctu, projectoque ense quem strictum tenuerat, pedibus ejus advolvitur, multum desiderans ut cum martyre vel pro martyre quem percutere jubebatur, ipse potius mereretur percuti. Dum ergo is ex persecutore factus esset collega veritatis et fidei, ac jacente ferro esset inter carnifices justa cunctatio, montem cum
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝑsensit : capite eũ plecti ussit . Cũq ad mor¬
tem duceret᷑: ꝑuenit ad flumen qđ muro & are¬
na ubi feriendus erat. meatu rapidissimo diuide¬
batur : uiditq ibi ñ paruã hominũ multitudinem
utriusq sexus. conditionis. diuersae ȩtatis. que sine

Expanded text:
posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad morposse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, conditionis diversae, et aetatis, quae sine
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius inquit familiae uel generis es: Albanus
respondit. Quid ad te ꝑtinet. quã sim stirpe ge¬
nitus. sed si ueritatẽ religionis audire desideras :
ra mͥ insinua. Et ille Albanus in qt a parentib
uocor : & dm̃ uiuũ ac uerũ qui uniuersa creauit.
adoro semꝑ & colo. Tũ iudex repletus iracundia:
dixit. Siuis ꝑ ennis uitȩ felicitate ꝑfrui : dus magis
sacrificare nẽ differas. Albanus respondit. Sacrifi¬
cia hȩc quȩ a uob̃ reddunt᷑ de monibus : nec auxi¬
liari subiectis possunt. nec supplicantiũ sibi desi¬
deria uel uota cõplere. Quin immo. quicũq his sa¬
crificia simulachris obtulerit: aet̾nas inferni pȩ¬
ꝯas ꝓmercede recipiet. His auditis uidex : nimi
furore cõmotus. cȩdi scm̃ dĩ confessorẽ a tortorib
p̾cepit. autumans se uerberibus quã uerbis ñ pote¬
gaudent̾ ferebat. At ubi uidex tormentis illũ su¬
oerari. uel a cultu xp̃ianȩ religionis reuocari no

Expanded text:
Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus respondit: Quid ad te pertinet  Al., refert qua sim stirpe genitus? sed si veritatem religionis audire desideras, Cora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit adoro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam verbis non potegaudenter ferebat. At ubi judex tormentis illum superari vel a cultu Christianae religionis revocari non