comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taxar uiroꝵ paulo ita docẽte. Uos
indignatõnem qui diuinã mise¬
batõnem tam facile conseqͣntur.
pusilli estimatores. Et si ex imo
iram ñqͥd nõ tam̃ ex alt̾o uemã
meruerũt. Iheati quidẽ fuissẽt
si iuxta u̾bũ dñi in ip̃o scandali¬
zati non essent. Fiũc u̾o qͥd nifi
miseri: q tñ ⁊ miserandi. ꝓbat
hoc pia illa in conce patientis.
set nich̾ominꝰ cõpatiẽtis supplitͥio.
pat᷑ inqͥt ignosce ulis. et qͣs q̃r̾etur
indulgẽtie raiõ uitam i õrrendo sa¬
cinore seqͥt᷑. qͥa nesciũt qͥd facĩt.
ac si drẽt. eo digni uenia qͦ ⁊ pusisti
sc̃ĩa sitãt. It̾o ĩgnosco alis᷑qͥa ñ ag¬
noscor ab illis. si enĩ cogͦnissent: ñ
nõ ita ignosco. quos utiq ñ ignoro.
⁊ uidisse ⁊ odisse ⁊ me ⁊ prẽm meũ.

Expanded text:
lo ita docente: Vos indignationem, qui divinam tam facile consequuntur pusilli aestimatores, etsi ex uno iram, nunquid non tamen ex altero veniam meruerunt? Beati quidem fuissent, si juxta verbum Domini in ipso scandalizati non essent . Nunc vero quid nisi miseri? Sed tamen et miserandi. Probat hoc pia illa in cruce patientis, sed nihilominus compatientis supplicatio: r, inquit, ignosce illis. Et quasi quaereretur indulgentiae ratio in tam horrendo facinore, sequitur: Quia nesciunt quid faciunt . Ac si diceret: Eo digni venia, quo et pusilli scientia sunt. Ideo ignosco illis, quia non agnoscor ab illis. Si enim cognovissent, nunt quibus non ita ignosco, quos utique non ignoro et vidisse, et odisse et me, et Patrem meum.
Abbreviated transcription (Latin):
angłus ex̃cituũ est. ẜ eqͥrũt dixe¬
ula legem non qͣlis aurentira ul¬
set qd̾ ita iat̾e aut obscurũ eẽ cog¬
noscit᷑ ut in dubiũ uenire possit. u¬
trũ nam deꝰ sic analit᷑ sorte ułit si non
de labuis custodientib scĩam ⁊ ex ore
angli dm̃ eỹtiouũ certũ reddatur. a
qͦ demo diuina potius consilia reqͥrẽ¬
tiro: ꝙͣ ab illo cui credita est dispensa¬

Expanded text:
ni exercituum est . Requirunt, dixerim, legem, non quam vel authentica ulsed quod ita latere aut obscurum esse cognoscitur, ut in dubium venire possit, utrumnam Deus sic, an aliter forte velit, si non de labiis custodientibus scientiam, et ex ore angeli Domini exercituum certum reddatur. A quo denique divina potius consilia requirentur, quam ab illo cui credita est dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
et tam̃ quis nestiat m̃ detracti¬
onis u̾bũ. qͣntũ ⁊̃ inmm̃is talib .i.
otiosis p̃ponderet ad delcm̃ m̃itũ¬
q dmpnatõnis. Quidita : uideli¬
cet quia discretõ est in manidatis
tuaioꝵ grauior leuior q minorũ
censeatur: transg̃ssio mandatoꝵ.¬

Expanded text:
Et tamen quis nesciat unum detractiEt tamen quis nesciat unum detractionis verbum, qotiosis, praeponderet ad delictum meritumque damnationis? Quid ita? Videlicet quia discretio est in mandatis,majorum gravior, leviorque minorum censeatur transgressio mandato
Abbreviated transcription (Latin):
tus u̾o suꝑbie tumor porro ꝯtẽptꝰ¶
in om̃i spetie mandãtoꝵ pari pon¬
dere grauis ⁊ ꝯmunit̾ dampnabił
est. neglectus aũt infixis granior
tolerabiber inmobłib mandatisc
ꝑpeares animo. turpe flagitiũ est
fu temꝑe uł loco silentii forte ꝑ
oblimonem subreptũ. risus ue ꝑ
impetũ magis excussus qͣm p̃sũptꝰ
cont᷑ p̃ ceptũ qd̾ utiq anrmi negli¬
gentis ant dissoluti sp̃t iuditiũ est
eo facillime ueniam ꝓm̃eat᷑ qͦ nix
uł ꝑccm̃ reputat᷑. Quid cũ scient̃
et ex deliberatõne in u̾ba oriosa si¬
lentio licet nõ indicto lingua laxa¬
tur. mĩꝙͣ hoc tam̃ neget. qͥspiam
usurparet contra regłam uitatis.
Uñ niruirũ et ratõ exigenda ẽ in
futuro iuditio iudice ip̃o t̾rifice ad¬
modũ ꝯminante. qͥa de om̃i u̾bo o¬
tioso reddent homines raltõnem
tn die iuditis. Heu nob̾ q̃nam pot̾it
ratõ reddi de otio: Alioqͥn ocis̃ nõ
est: gi nõ om̃ino ratõne uacuũ ẽ.

Expanded text:
tus vero superbiae tumor. Porro contemptus in omni specie mandatorum pari pondere gravis, et communiter damnabilis est: neglectus autem in fixis gravior, tolerabilior in mobilibus mandatis. erpetres animo, turpe flagitium est in tempore vel loco silentii forte per oblivionem subreptum, risusve per impetum magis excussus, quam praesumptus contra praeceptum quod utique animi negligentis, aut dissoluti spiritus indicium est, eo facillum reputatur. Quid, quod scienter et ex deliberatione in verba otiosa, silentio licet non indicto, lingua laxatur? nunquid hoc tamen neget quispiam usurpari contra regulam Veritatis? unde nimirum et ratio exigenda est in futuro judicio, Judice ipso terrifice admodum comminante, quia de omni verbo otioso reddent homines rationem in die judicii . Heu nobis! quaenam poterit reddi ratio de otio? Alioquin otium non est, si non omnino ratione vacuum est.
Abbreviated transcription (Latin):
est reputet. s minim̃ ex ꝯꝑdtõne
maioꝵ. Nouit uerꝰ humilis q obe¬
diens ⁊ mirama nõ ꝯtẽpn̾e ⁊ maxi¬
me curare que maxima sunt. inti¬
mo quodam deuoti sinceri q ani¬
mi sapore discernens. qͥb de man¬
datis ei qui preest suis quodã mͦ
etĩs respondeat cũ ꝓpħa. b̾u mandas¬
tĩ mandata tua cuscͣodiri nimis ubi
grandi culpa quao occasione
uiolantur. sd̃o nõ sine graui pe¬
na quomͦcumq uiolati donant᷑.
ut puta nõ occides. ⁊ si qͣ huiꝰmodi
sunt. quoꝵ nũqm potest ersse ob¬
seruatõ iniusta uł mala. nuĩqͣm
bona licitaue tͣnsg̾ssio dispensatẽ¬
ne dũtaxat humana. set̾a q̃ uł ap̾¬

Expanded text:
est, reputet; sed minimum ex comparatione majorum. Novit verus humilisque obediens et minima non contemnere, et maxime curare quae maxima sunt, intimo quodam devoti sincerique animi sapore discernens, quibus de mandatis ei qui praeest, suis quodammodo factis respondeat cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubgrandi culpa quacunque occasione violantur, ideo non sine grandi poena quomodocunque violata donantur; ut puta, Non occides, et si qua hujusmodi sunt: quorum nunquam potest esse observatio injusta vel mala; nunquam bona licitave transgressio dispensatione duntaxat humana. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ sua uolmitate aliqͥd mutet me ibi
legisse non recolo. Quinimo in om̃ib
inquit om̃s magist᷑m seqͣnt᷑ regłam.
cipi puto. bidetis qͣntũ nccĩtati tͥbui¬
tur. subtrahitur uoluntati. Quid ⁊̃:
siõne regłaris ip̃a ꝓfessio qͣ se mĩor
subdit sponte maiori. eq̃ alligat ⁊
pͥorem. Cõmunis eqͥdẽ pacti parire¬
or utrũq ncãtate teneri. fieri q
duos ꝑ unius sponsionẽ alt̾utr̃ de¬
bitores. sidelis cure unũ. alt̾m hu¬
milis obedientie. Quidnam igitur
iam uoluntati relinqͥtur ubi ⁊ p̾latꝰ
debiti ncc̃itate tenet᷑. ꝯ ⁊ de ħ itẽ
non parum p̾lati p̃scribit᷑ uolũtati

Expanded text:
pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse non recolo: quinimo, « In omnibus, » inquit, « omnes magistram sequantur Regulam, cipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati p
Abbreviated transcription (Latin):
iaterdũ regłe lut̾a cedat ꝓtempore nͥ¬
taritati. cum ratõ ncãtatis exigerit.
absit tilm̃ ut hominis cuiꝰpiam subda¬
tur uoluntati. ꝯuꝑ frm̃ sane tratasg̾s¬
siones nõ suꝑ patrum traditõnes ꝯ¬
stituitur. qui abbas eligitur mand̃a¬
toꝵ cultor ⁊ ultor uitioꝵ. arbitror nam¬
q sanctas illas obseruantias p̾latorũ
prudentie ⁊ fidei creditas non subdi¬
tas uoluntati. hinc est ꝙ isdem legis¬
lator m hus que abbari dispensanda
reliquit calute nusqͣm ut memini uo¬
luntarem. set aut consid̾atõnẽ aut
dispositõnem. ant ꝓuidentiam. aut
cerre arbitͥum seu aliquid huiusmͦ
ponit. uolens nmirũ ꝓuidũ fidum¬
q dispensatorem ratõnis ubi forte
dispensat sequi inditiũ ñ sue pla¬
ꝯcitũ uoluntfatis. uñ ⁊ intimat. ei
nõ semł ꝙ de omibus iuditiis suis deo
et ihoc uł illud esse in ꝓuidentia uel
apbit᷑o seu dispositõne abbatis. Ut aũt

Expanded text:
interdum Regulae littera cedat pro tempore chinterdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ deo mutare liberũ ẽ. Qd̃
ĩgitur tuilli homiuũ fãs est nͥ solis
mutare p̾lacis dici uix mutabile con¬
goue potest. qd̾ soli potest licere d̾o di¬
tat᷑ pene inmutabile. qd̾ ue ip̃ quidẽ
penitꝰ inimitabile nominet᷑. ¶ Que
potissimũ q̃rit᷑ patet ꝙ magna ex ꝑte
regłaris traditõ subest eius qui p̃ est.
et si non uoluntati certe discretõni o
¶o dicitis. Quid gͦ relinqͥt᷑ n cãrati : Au¬
dite qͣm plurmi. pͥmo qͥdẽ qͥcqͥd de spũ¬
alib in ip̃a regła traditũ est in mami
abbatis ut supͣ tiheacũ est neqͣꝙͣ relĩ¬
quitͦ. deinde reliqͣ ꝑs que in corpora¬
libus constat obseruandiis ne sp̃a qͥdẽ
ta eius ita uoluntate posita esb ut
eidem deseruiat uoluntati. s magis
caritati. sieq enim abbas sup᷑ regu¬
lam est cui semel ⁊ ip̃e spontancia
se ꝓfessione submisit. et si qd̾ negã¬
dũ non est dei regła caritas regule

Expanded text:
quidem Deo mutare liberum est. Quod quidem Deo mutare liberum est. Quod igitur nulli hominum fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. CAPUTpotissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae
Abbreviated transcription (Latin):
at nec expediat illiqñ nõ hr̃i. Et
siqͥdẽ inmobłitet qͦ ⁊ naturalit̃ bo¬
na nũꝙͣ nisi innocent̾. nũꝙxͣ nisi
salubrit̾ aut imꝑant᷑ aut obseruant᷑.
Om̃i tempore. om̃i ꝑsone morte cõ¬
tẽpta custodita salutẽ oꝑant᷑ pͥmã
gͦ nccĩtatẽ sua cuiq facit in ꝓmͣ¬
tendo uoluntas. sed̾am p̾cipientis
auctoritas. t̾tiam p̾cepti dignitas.
difserũt autẽ ut iam dcm̃ est qͥbus¬
dama se inuicẽ gradib tres iste ne¬
cessitares. nee una om̃s seqͥt᷑ nimu¬
tabłitatis firmitas. Niãm ex pͥma
quidẽ qd̃ efficit᷑ et si nõ penitꝰ in¬
mutabile tam̃ uix raritabile esse
constat dũ solis illud liceat muta¬
re prelaris. et hoc nõ nisi ẜideli ⁊
ꝓuida dispensatõne. Quod u̾o fit
ex seq̃nti que ⁊ maior ista est pe¬
ne iam inꝯmutabile. soli qͥpe d̾o
esse mutabile suꝑius demonstra¬
tũ est. porro qd̃ de nouissima ẜit
tame om̃iũ maxima omĩno incõ¬
mutabile est. ut pore ꝙ ne ipsi

Expanded text:
expediat aliquando non haberi. Eo siquidem immobiliter, quo et naturaliter bona, nunquam nisi innocenter, nunquam nisi salubriter aut imperantur, aut observantur. Omni tempore, omni personae, mortem contempta, custodita salutem operantur. Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incommutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dierit. melior tam̃ cum ex dei amo¬
re obeditur. Illa qͥppe obedientia
nttĩtatis est. ista caritatis. ¶ Illum A¬
antẽ optimũ dix̃im obedientie gͣd̾¬
quo ⁊ precipitur. Cum enĩ ex uo¬
luntate uibentis pendet intentõ
exeqͣntis fit ut nec indior minori¬
bus. nec minor maiorib confuse.
ut assolet adimplendũ. ꝙ inumgi¬
tur subiecti studiũ impendat᷑. set
moderante ammo q̃ ꝓ sud digni¬

Expanded text:
dierit : melior tamen cum ex Dei amore obeditur. Illa quippe obedientia necessitatis est, ista charitatis. Illum autem optimum dixerim obedientiae graquo et praecipitur. Cum enim ex voluntate jubentis pendet intentio exsequentis, fit ut nec majus minoribus, nec minus majoribus confuse ut assolet ad implendum quod injungitur, subjecti studium impendatur; sed moderante animo quaeque pro sua digni
Abbreviated transcription (Latin):
pit hõ. Qd̃ si contigerit: ꝑgend
fdubitant᷑ consulo. ĩ petret sentẽtiam
qͥa obedire oportet deo mag̃ qͣm hoĩ¬
bus dut em̃ hoc respondends̃ cũ apłis
aut cłi ⁊ hariseis certe audsend̾. Q be
et uos trans gredimim mandatũ d̾
dempni magist̾ hõ ꝓre illo qui docet

Expanded text:
pit homo. Quod si contigerit, pergendum indubitanter consulo in Petri apostoli sententiam: quia obedire oportet Deo magis quam hominibus . Aut enim hoc respondendum cum apostolis, aut cum Pharisaeis certe audiendum: Quare et vos transgredimini mandatum Dei ontemni magi
Abbreviated transcription (Latin):
tõ. in minimis ꝙͦ mandatis culpam
sacit nõ mimmã. ⁊ comĩtit in cͥmẽ
grauis rebellionis neuũ satis leuẽ
simplicis tͦnsg̾ssionis. deniq in qͦ
snobedientie crimen ⁊ absq dubio
sit apd̾ samnelem adũtite. Quasi in¬
quit pccm̃ ario landi ẽ repugͣre. ⁊ q̃si
scclus ydolat̾e nolle adqͥesc̾e fic̃ ait
ad qͥesc̾e. ut nõ susssonis simplex ip̃a
tͣns gressio. set uoluntatis suꝑba cõ¬
tentõ scelus ydolatͥe reputet᷑. Non
est onim id ip̃m nolle obedire ⁊ non
obe̾dire. hoc qͥrpe interdũ erroris ÷.
nõ nũcyͣ ⁊ infirmitatis. Illud ũo aut
odiose ꝑtinatie aut contumatie nõ
foronde. Qd̃ ⁊ ip̃m repugͣre ẽ ⁊ re¬
sist̾e spñi scõ. et si ad mortẽ usq ꝑ¬
duraũit blasphemia est. nõ remit¬
tenda sine in hoc scło siue in futo:
Non gͦ qͣlisq mandati p̃t̾itẽ cͥmina¬
lem facit mobedientiam s ropug.¬
natre. s nolle obedire. Cerer̃ ꝙͣti
absq illa pessima ⁊ rebelli uolũtate

Expanded text:
culpam facit non minimam, et convertit in crimen gravis rebellionis naevum satis levem simplicis transgressionis. Denique in quo inobedientiae crimen et absque dubio sit, apud Samuelem advertite. Quasi, inquit, peccatum ariolandi est repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Non aitlex ipsa transgressio, sed voluntatis superba contentio, scelus idololatriae reputetur. Non est enim id ipsum nolle obedire, et non obedire. Hoc quippe interdum erroris est, nonnunquam et infirmitatis: illud vero aut odiosae pertinaciae, aut contumaciae non ferendae. Quod et ipsum repugnare est et resistere Spiritui sancto; et si ad mortem usque perduraverit, blasphemia est, non remittenda, sive in hoc saeculo, sive in futuro. Non ergo qualiscumque mandati praeteritio criminalem facit inobedientiam: sed repugnare, sed nolle obedire. Caeterum quanti absque illa pessima et rebelli voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ diuinĩ. set de nõ furando maius.
Quis eñ uesciat eqͥssimo deo ñ eq̃
displic̃e tenaces atq fures. ⁊ qͥa de
duobus malis plus uelit nos ten̾e
nr̃a qͣta tollere aliena. ⁊ ita minus
peccate qui nõ tͥbuit sua qͣm qͥ nõ
ba furatum. s ⁊̃ in mandatis homi¬
nũ rara eqͣlitas inuenit᷑ cum ꝓ ua¬
ris nctĩtatib uł utilitatib agẽdo¬
rum inungentiũ affectõ uariet ᷑.
qd̾ q putau̾int rectius uł ꝯmodiꝰ hoc
amplus cupiant ⁊ exigant obs̃uttri.
oris auctoritaris ⁊ eoꝵ mandatis
quibq maioris utilitatis. quo dili¬
gentior debetur obseq̃ndi cura. eo
⁊ culpa granior incurrit᷑ de ꝯtẽp
tu. his itaq distinctõnib aĩadu̾sis
et obedientie mod̃ ⁊ pondus mobe¬
dientie facile reꝑitur. hiis gradi¬
bus non solũ inter diem ⁊ noctem
hoc est honĩ obedientie ⁊ mnobedi¬
entie malũ discernit᷑. s ⁊̃ inter
diem ⁊ diem. stemq int̾ noctẽ ⁊ noc

Expanded text:
que divinum: sed de non furando, majus. Quis enim nesciat aequissimo Deo non aeque displicere tenaces, atque fures; et quia de duobus malis plus velit nos tenere nostra, quam tollere aliena; et ita minus peccare qui non tribuit sua, quam qui non sua furatur? 15. Sed et in mandatis hominum rara aequalitas invenitur, cum, pro variis necessitatibus vel utilitatibus agendorum, injungentium affectio varietur; quodque putaverint rectius vel commodius, hoc amplius cupiant et exigant observari. oris auctoritatis, et eorum mandatis quibusque majoris utilitatis, quo diligentior debetur obsequendi cura, eo et culpa gravior incurritur de contemptu. 16. His itaque distinctionibus animadversis, et obedientiae modus, et pondus inobedientiae facile reperitur. His gradibus non solum inter diem et noctem, hoc est obedientiae bonum et inobedientiae malum, discernitur; sed etiam inter di
Abbreviated transcription (Latin):
si a deo qui tradidit mutibri orani¬
no nõ patitur ut exempli causa. ñ
octides. non methaberis. nõ furtũ
faties. ⁊ reliqͣ illius tabule legis sci¬
ta. q̃ ⁊ si nullam ꝓrsus humanam
dispensarõnẽ admirrũt. nec emx
hominũ ex hiis aliꝙͥ aliquo modo
solu̾e aut licuit aut licebit. deꝰ tñ¬
hoꝵ qd̾ uoluit soluit. siue cũ ab he¬
breis egyptios spoliari. siue qͣndo
ꝓpħam cum muliere fornitaria mis¬
ceri p̃orpit. quoꝵ utiq alter̃ quid
uisi grane furti facimis alterũ
quid rsi flagitii turpitudo reputa¬
retur. si non excusasset ut t̃q fcm̃
ductoritas imꝑantis. Sane ubi si¬
mile aliquid aliqũ a scĩs hominib
fuisse legitur usurpatũ. scͥptura
non indicante ꝙ deus ita prece¬
ꝑit. aut eos pͦtasse fatendũ est si¬
cut homines. aut certe sic̃ ꝓph̾as
familiare dei consiliũ accepisse.
uñ ⁊ unũ exẽplũ pono qd̃ occurr
de sanxone. qui se ip̃m una cũ hos¬

Expanded text:
si a Deo qui tradidit, mutari omnisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut licuit, aut licebit; Domino voluit solvit, sive cum ab Hebraeis Aegypties spoliari , sive quando prophetam cum muliere fornicaria misceri praecepit . Quorum utique alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; aut certe, sicut prophetas, familiare Dei consilium accepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hos
Abbreviated transcription (Latin):
tari q omino ne ab ipsis qͥdem p̃po¬
sitis sine offensa possunt: at si eꝯͣrio
ꝯtraria forte aliqnͣdo caritatiuisa
fũint huis dũtaxat qͥb hoc posse ni¬
dere darum est. ⁊ ꝓuidere creditũ
est. ñnie iustissimũ esse liquet ut q̃¬
te quoq ubi eypedire in debitꝰ᷑ uel
dimittantur uł int̾mittantur. uł
in alsud forte ꝯmodius demutent᷑.
sicut e regione iniqũ ꝓtł dubio fo¬
ret si statuta ꝓ sola caritate ꝯtͣ
caritatem teñent᷑. benẽt gͦ fixã
iaros que ex stabili nccõ sunt. s qͣte¬
mis caritati deseruiũt ¶Iñ qͣm aũ a
hoc ego uł solus sentio uł pͥmꝰ dico : eu
an ñ hoc ip̃m ⁊ ppͣ gelasins sensit:
ait siqͥdẽ. ubi ncãtas nõ est incõũ¬
tibilia maneant scõꝵ patrũ decre¬
erit: ad utilitatẽ etc̃e qui potesta¬
tẽ ht̃ ea dispenset. ex nccitate .n.
illud intelligo qd̾ nõ ab homine tͣ¬
ditum set diuinitus ꝓmulgatũ. ni¬

Expanded text:
tarique omnino, ne ab ipsis quidem praepotarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum estte quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam latos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreerit ad utilitatem esse, qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate autem illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, ni
Abbreviated transcription (Latin):
scõx. Basilii. angustim. bñdcĩ nͨ nõ ⁊ au¬
centici tanones. et si qͣ sunt alia ectͣs¬
tica instituta digne auctoritatis.¶ Que
qm̃ a scĩs tradita sunt santita stabłit̃
ꝑseu̾ant. nec om̃mo cui nis subiectoꝵ
ea aliquo modo uariare uł mutare cõ¬
cedit᷑. Quia tñ ab hominib etiam per
homines loco ⁊ offitio illũ canonita ełt¬
tõne succedentes licite interdũ ĩnoxie¬
q ꝙ cansis ꝑsonis. locis. ⁊ temꝑib dis¬
pensantur ubi sane qui hoc legit at¬
tendat me tilute / nõ dr̃e ea posse uł ab
istis leuiter ꝓ uoluantate mutari. set
ex ratõne fidelit̃ dispensari. Id̾o aũt
hanc ipͣm mutatõnem talit᷑ ⁊ a tolib
reciꝑe possunt. qm̃ nõ naturalit̾ nec
ꝑ se bona sunt. porro inuenta atq
instituta fu̾it. nõ qͥa alit̾ uiũe nõ
liceret. set ꝙ ita magis expediret.
nec plane ad aliud qͣm ad lucõ uł cus¬
todiam caritatis Qͣm di gͦ caritati
ialitant inmobłiter fixa sunt. imi¬

Expanded text:
orum Basilii, Augustini, Benedicti, necnon et authentici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter et a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mu
Abbreviated transcription (Latin):
eͣatũ recolo totus ur̃e illius ꝑtitõnis
sensus. ⁊ si non u̾ba. Qd̃ añt subiũgitis.
⁊ ꝑgitis inqͥr̾e de obedientia qͥb gra¬
precipua habet᷑. ⁊ puto cum ad illã
satis responsum fu̾it. de isdil iam nil
suꝑerit qd̾ ambigatur. ¶ Itaq ut
sentio ego regła scĩ bñd ã om̃i hoĩ
ꝓponitur. ĩ ponitur nulli. ꝓdest si de¬
note suscipitur ⁊ tonetur. nõ tam̃
si non suscipit᷑ obest. Qd̃ antẽ in no¬
luntate est suscipientis. nõ in poteᷤᷤ¬
tate aponentis. uoluntariũ m̾ito
dixerim uõ nctͣriũ. at tam̃ hoc ipm̃¬

Expanded text:
quantum recolo, totus vestrae illius partitionis quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. Quod autem subjungitis et pergitis inquirere de obedientia, quibus grapraecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil supererit quod ambigatur. 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
as. ⁊ ip̃as iacis songas epłas texu¬
lam nostram u̾sat᷑. de qua nisi fal¬
Ior ⁊ reliq̃ om̃s ant pene om̃s ori¬
iurur. Queritis nempe regłaris
illa institutõ quomodo ⁊ qͣtemis
sit pens. . di. ꝓfitentib eam. ut ũ
indelicer cuntta q̃ continet pen¬
sanda sint esse p̃ceptal conseq̃ntꝰ¬
et pensanda dampnosã trausgre¬
dienti. an consilia tm̃ uł monita
⁊ ob hoc ulłius aut nõ magni sit põ¬
deris ip̃oꝵ ꝓfessio. nullius aut non
granis culpe ip̃oꝵ p̾uaricatõ. ant
certe quedam finit deputãda ĩ pus.
q̃dam ꝓ consilus reputanda qͦ parrim
ea liceat. ꝑtim non liceat om̃io p̃ter¬
gredi. Et si hoc ultim̃ detur distingui
q ꝑtis limites flagitaus. ue cui for¬
te ꝑ uarias sui sensus opmiones licẽ¬
tius uagandi detur occasio. sic q li¬
qͣre culicẽ ⁊ tamelũ glutire contin¬
gat. si nestiat qͣntũ cure uł oꝑe sue
qͥb q debeat obseruantiis. hic est

Expanded text:
as et ipsas satis longas epistolas texuas et ipsas satis longas epistolas texulam nostram versatur, de qua ni fallor et reliquae omnes, aut pene omnes oriuntur. Quaeritis nempe, Regularis illa institutio quomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum vel monita, et ob hoc nullius, aut non magni ponderis sit ipsorum professio; nullius, aut non gravis culpae ipsorum praevaricatio: an certe quaedam sint deputanda imperiis, quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui e cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est,
Abbreviated transcription (Latin):
fronte tamen loqͣr: Crebris epłis ⁊
malens sin illa que inflas. qͦm abs
aia que odifitat iueriri. uictꝰ tan¬
dem p̾cibus uenͥs duris mnitio no¬
dis migues teneros. et ut uereor
ego non aliud qͣm terendos ꝯ hoc
in cassum. slam mea me ut scͥbitis
et ut p̃seribitis tam absentis scͥpta
qͣm u̾ba p̃sentis argnũt excusaatẽ.
Qnis entm iam relinͥt᷑ mͥ uł de im¬
possibłitate tansandi locus p̃sertĩ
apud uos qui ey ore ⁊ corde meo
satis certũ tenere nos creditis ꝙͣ¬
tum possim ta talib ᷤ fidei ꝓ inde o¬
nre nõ meo fidens ingenio abyssũ
ingredior q̃stiomĩ. nescio dens scit
qua em̃surꝰ. p̾sto caritas erit utinã
ita ⁊ ũitas. si quo nimꝰ excuset es¬
bom̃ defcũs potius ingenui. nolun¬
tatem certe non tulpabitis. łẽpta¬
bo autẽ easoẽ si potero q̃stimitłas
sub epłari cunctas brenitate redi¬
gere. ⁊ si nõ epła breui: mir̃ siqͥdẽ
non est si fuero ego longior in ex¬
ponendo. cum uos eas ponendo du¬

Expanded text:
fronte tamen loquar? Crebris epistolis et malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas sub epistolari cunctas brevitate redigere, etsi non epistola brevi. Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in exponendo: cum vos tantum eas ponendo, du
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥr᷑: scõ ꝓrħe samucli. qͦsi nos in hc
ꝑte diuinma homirab tͥbuentes auc¬
topitatem. pr̃m ale in sup᷑ memorato
tapło plane discerñe int̾ utr̃qs mde¬
atur. Eiqͥdẽ qd̾ uos asserimꝰ de dubus
hoc ille negat de mamfestis. ut cum
attigs peccaũit uir i uirũ. subdudia¬
tur ap̃ dm̃. cui aꝑte ꝯtraria hcmines
hominaib Ere q̃ntꝰ mandare p̃sumũt.
Q hnac nos sumentes mat̾iam siue
ocrasionẽ argutũtandi assapitis si

Expanded text:
o prophetae Samueli, quasi nos in hac parte divinam hominibus tribuentes auctoritatem: cum ille in supra memorato capitulo plane discernere inter utrumque videatur. Siquidem quod nos asserimus de dubiis, hoc ille negat de manifestis: ut cum ait, si peccaverit vir in virum, subaudiatur, Propter Deum; cui aperte contraria homines hominibus frequenter mandare praesumunt. Sed hinc vos sumentes materiam sive occasionem argumentandi, asseritis, si
Abbreviated transcription (Latin):
am qͣm sc̃i bñdcĩ ut oportesit eum qͥ
preest nõ frena sue laxare uolun¬
tari suꝑ subditos. set prefixam ex
regła sibi sciremensuram. ⁊ sic de¬
mũ sua imꝑia inoderari circaid so¬
lum qd̾ rectum esse consaterit. nec
qd̃libet rectum. set hoc tm̃ qd̾ p̃dic¬
tus pat̾ instituit. aut certe qd̾ sit
scdm̃ ꝙ instituit. Sic se qͥppe ht̃ ꝓfes¬

Expanded text:
am sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe habe
Abbreviated transcription (Latin):
isse. ⁊ ob hoc penitꝰ nõ esse mutanda.
de cet̾o reliqͣ imiu̾sa nõ ꝓficentib^ qͥdẽ
monica tm̃. seu consilia censenda sũt.
tibus in p̾cepta p̾uaricantib in tͥmina
fiadnt: Sine ut nr̃a uobis reddam. illis
uoluntaria uł sactitia. istis nccia. ⁊ tã¬
qͣr naturillia non inm̾to reputantur.
Ita sane nctria dix̃im ut ex eis mini a¬
me preiudicetur nctͣruis ratõnabłi¬

Expanded text:
um, et ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, tibus in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant, sive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur necessariis rationabili
Abbreviated transcription (Latin):
fat̾ dispensatores ut fidelis quis inue¬
matur. Et eadẽ fortasse fidelitas a
subditis nich̾omimis exigitꝰ in obtem¬
ꝑando que a p̃positis in dispensando.
Constat igitur ex hus que dicta sunt
urr̃am illam diusionem integͣm esse
ac suffitientem si modo ꝑsone distin¬
gantur. ⁊ temꝑa. dũ subiectis quidẽ
sit om̃is regłaris institurõ qͣntũ dũ¬
taxat ad corꝑales obsernantias ꝑtinz
taria. ut que inuenta ab homine ꝑ
simũ congrua ⁊ luculenta magis
eadẽ dinisio apparebit. si eius men¬

Expanded text:
 dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxatntaria, ut quae inventa ab homine; psimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus mem
Abbreviated transcription (Latin):
tũ hoꝵ tͣusg̾ssio contig̾it. media qͥp¬
pe sunt e quibus iala indelicet p̾cep¬
ta conscitim̃tur. q̃ uos facticia no¬
minatis. longe utiq disparẽ a na¬
turalibus qͣntũ in ip̃is est g̾entia
ncc̃ĩtarem. cũ camen nec sine of¬
fensa negligi nec ꝯtẽpni sũ cri
mine. uł sp̃a q̃ant inurcta ab hũs
dũcaxat quibus apͥe dt̃. Qui uos
audit me audit. et qui uos sꝑuit
me sꝑuit. Licet namos ip̃a ꝑ se in¬
bancti oꝑis qualitas innoxia sit. ad¬
m̃cte tam̃ auctoritatis pondus ob¬
noxiũ mandato mandatũ q pcc̃o
noxiũ tacit. nõ magno tñ si con¬
temptus defũit. ¶ Hec gͦ geña d¬
lis regła sit uniuersoꝵ que ꝓpt̾
se adut ꝑ se uet bona uec mala
lũt. aut diuina institutõne ant ꝓ¬
pͥa cuiusqs ꝓfessione fixa ñ sũt
ut non iussa quidem licite utrũ¬
libet uł admittantur uł omittã¬
tur. sussa u̾o sine culpa nõ negli¬
gantur. sine tͥmine nõ ꝯtẽpnã¬

Expanded text:
tum horum trangressio contigerit. Media quippe sunt, e quibus illa videlicet praecepta constituuntur, quae vos factitia nominatis, longe utique disparem a naturalibus, quantum in ipsis est, gerentia necessitatem: cum tamen nec sine offensa nesa queant, injuncta ab his duntaxat quibus proprie dicitur: Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit . Licet namque ipsa per se injuncti operis qualitas innoxia sit; adjunctae tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatumque peccato obnoxium facit, non magno tamen, si contemptus defuerit. 18. Haec ergo generalis regula sit univepropter se nec bona, nec mala sunt, aut divina institutione, aut propria cujusque professione fixa non sunt; ut non jussa quidem, licite utrumlibet vel admittantur, vel omittantur: jussa vero, sine culpa non negligantur, sine crimine non
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ex semine abhe
mo marie. qͣsi de qͥ¬
bus hoc ꝓmassũ fu¬
erat fuit caro illa¬
tus esti ostendat
ex cuiꝰ homĩs car¬
ne sit depiuatus.

Expanded text:
non ex semine Abrahae mo Mariae quasi, de quibus hoc promissum fuerat, fuit caro illatus est, ostendat ex cujus hominis carne sit derivatus.
Abbreviated transcription (Latin):
humana suła fac̾¬
tus hõ apparu̾it. et
scdm̃ qͣm diuisionẽ
hoĩs uelit sibi dici
quo ostendit ip̃e¬
met diuidens ⁊ di¬
cens. utõ nẽ eo qui
ab honore conditõ¬
uis humano decid̾it
an alio indutꝰ. i
dutus eõ de tmꝰ se¬
mine qͣdam qͣsi ge¬
ne ductus est hõ.

Expanded text:
humana substantia factus homo apparuerit; et secundum quam divisionem hominis velit sibi dici, quoque ostendit, ipsemet dividens et dicens: Utrumne eo qui ab honore conditionis humanae deciderit, an alio indutus? Si dutus eo de cujus semine quadam quasi geone ductus est ho
Abbreviated transcription (Latin):
cõne diduciti ꝯn¬
er namos q̃ illi ĩa¬
formata. Ex hus u̾
⁊ deincepsex mba
⁊ femina minesla
origiuli contips¬

Expanded text:
one diducitur. Mulier namque quae illi in aformata; ex his vero et deinceps ex mare et femina, ministra originali concupis
Abbreviated transcription (Latin):
q naturã fu
tatis cessisse i
resurrestio¬
ne falctã rur¬
sus id duobus
fieri arbitra¬
bitur modis.
ant em̃ geni
mente de ma¬
ria corpꝰ. aut

Expanded text:
 naturam: tatis cessisse suresurrectione factam, rursus id duobus fieri arbitrbitur modis: nim genito mente de Maria corp
Abbreviated transcription (Latin):
ant ab ea hu¬
tͣxit aut mini¬
me si nõ confi¬
tetur ex ea tͣ¬
xisse dicat aͦ
homine indu¬
tus aduenit.¬
ntrũ ne eo qͥ¬
decidãt p̾nari¬

Expanded text:
aut ab ea catraxit aut minime. Si non conftetur ex ea traxisse, dicat quo homine indutus aduenutrumne eo qdecid
Abbreviated transcription (Latin):
taro illa q̃ usba
est. ostendat
ex cnius homi¬
nis sit carne di¬
pͥm̃ hominẽ ca¬
ro om̃is huma¬
ducitir  si¬
ꝙ̃ dixerit hoĩ¬
nẽa quo gãa¬
bõ sũpta sit sal¬
uatoris pret̾¬

Expanded text:
aro illa qua est, ostendat ex cuius hominis sit carne deprimum hominem caro omnis humaducitur. Seem dixerit .hominem a quo generatio sumpta sit saluatoris pra
Abbreviated transcription (Latin):
manaia duas qͥ¬
dẽ fuisse. usqr
dũ resurgͥet. pt
resurettõnem
u̾o unã ox duab
manserit. de qͥb.
⁊t̾. Errorẽ euri¬
cis de unitate
posuit. nũt ante¬
qͣm illũ destruat
contra illã opimi¬
onẽ qͦ puare qͥs
pot᷑ naturã hũa¬
nam in xp̃o fuis¬
se nõ a maria
sũptam: disputat
⁊ neqͣꝙͣ hoc fierri
potuise demõs¬
trat. Qa aut nõ
assumente aut
assum̃te xp̃o de
maria corpꝰ. ⁊c̃.
De qͥb ũbis nas:¬

Expanded text:
manam, duas quidem fuisse usque dum resurgeret; post resurrectionem vero, unam ex duabus manserit. De quibus, etc. Errorem Eutychis de unitate posuit. Nunc antequam illum destruat, contra illam opinionem qua putare quis potest naturam humanam in Christo fuisse non a Maria sumptam disputat, et nequaquam hoc fieri potuisse demonstrat. Quasi: Aut non assumente, aut assumente Christo de Maria corpus, etc. De quibus verbis nas
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ⁊ ñ facienti: pecc̃m est ei. Acsi ꝑ
similitudinẽ dicat. Sumenti cibũ &
ñ dig̃enti: ꝑniciosum ẽ ei. Cib qͥdẽ in¬
digestus.⁊ qui bonã ñ ht decoctionẽ
malos gn̾at humores.⁊ corrũpit corpꝰ.
ñ nucrit. Ita ⁊ multa scĩa indigesta
stomacho anime que ẽ memoria. si
decocta igne caritatis ñ fu̾it. ⁊ sic per
q̾sdã artus aĩe mores scilie⁊ atq actꝰ¬
transfusa atq digesta. qͣtinꝰ ĩa ded
nis que nouerit uita astestante i
orib bona efficiatur. ñne illa scĩa i
putabitur in pecẽm tãqͣm cib ꝯt̃ies
inpͣuos noxios q humores : anñm
lus humor peccatũ: Amñ mali huris¬
ores pͣu mores: Anñ inflationes: il
tortiones in ꝯscĩa sustinebit qͥ hun¬

Expanded text:
bonum et non facienti, peccatum est ei ; ac si per bonum et non facienti, peccatum est ei ; ac si per similitudinem dicat: Sumenti cibum et non digerenti, perniciosum est ei. Cibus siquidem indigestus, et qui bonam non habet decoctionem malos generat humores, et corrumpit corpus, et non nutrit. Ita et multa scientia ingesta stomacho animae, quae est memoria, si decocta igne charitatis non fuerit, et sic per quosdam artus animae, mores scilicet atque acttransfusa atque digesta, quatenus ipsa de bonis quae noverit, vita attestante et moribus, bona efficiatur; nonne illa scientia reputabitur in peccatum, tanquam cibus conversus in pravos noxiosque humores? An non malus humor peccatum? an non mali humores pravi mores? At non inflationes et tortiones in conscientia sustinebit qui hu
Abbreviated transcription (Latin):
ardentiꝰ qͦd uehementiꝰ ad amorẽ. Quo
fine: ut ñ ad manẽ głam. aut curiosi¬
tatẽ. aut aliqͥd simile. s tantũ ad edifi¬
cationẽ tuam uł ꝓximi. Sunt nãq qͥ
scire uolunt. eo fine tantũ ut sciant. ⁊¬
turpis curiositas ẽ. & sunt qͥ scrre uo¬
lũt. ut sciantur ip̃i: ⁊ turpis uanitã
est. Qui ꝓfecto ñ euadent subsannã¬
tem satyricũ. ⁊ ei qui eiꝰ modi ẽ decan¬
tantẽ. Scire tuiũ nichil ẽ: nisi tescire
hoc sciat alt̃. & sunt itẽ qui scire uo¬
lunt ut scĩam suã uendant. ũbi cau¬
sa ꝓ pecunia ⁊ honorib: ⁊ turpis qͥs
tus est. S sunt qͦ qui scire uolunt ut
edificent. ⁊ caritas est. & itẽ qui scire
uolũt ut edificentur: ⁊ prudentia ẽ.
hoꝵ omnisi soli ultimi duo ñ inueni¬
untur in abusione scĩe. qͥppe qui ad ħ
uolunt intellig̾e ut bñfaciant. Deni¬
q intellectus bonꝰ omnib facientib
cum. Reliqui om̃s audiant. Scienti

Expanded text:
ardentius, quod vehementius ad amorem: quo ardentius, quod vehementius ad amorem: quo fine, ut non ad inanem gloriam, aut curiositatem, aut aliquid simile, sed tantum ad aedificationem tuam vel proximi. Sunt namque qui scire volunt eo fine tantum, ut sciant; et turpis curiositas est. Et sunt qui scire volunt, ut sciantur ipsi; et turpis vanitas est. Qui profecto non evadent subsannantem satyricum, et ei qui ejusmodi est decantantem: Scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter. Et sunt item qui scire volunt ut scientiam suam vendant; verbi causa, pro pecunia, pro honoribus: et turpiunt, ut aedificent; et charitas est. Et item qui scire volunt, ut aedificenfur: et prudentia est. 4. Horum omnium soli ultimi duo non inveniuntur in abusione scientiae, quippe qui ad hoc volunt intelligere ut bene faciant. Denique: Intellectus bonus omnibus facientibus eum . Reliqui omnes audiant: Scienti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe.s pluo saꝑt qͣm oportet. Qd est ant̃
saꝑe ad sobrietat̃ẽ: Uigilantissime ob¬
seruare: quid scire magis prꝰiꝰ ue oꝑ¬
teat Lempꝰ enĩbreue est. est aũt qd̃
to que senseris uiciniora saluti. Hõne
medici co poꝵ medicine portionẽ dif¬
finiũt eligere insumendis cibis. qͥd
pri. qͥd posteriꝰ. ⁊ ad qut̃ modũ. qͥd ꝙ su¬
mi oporteat: Nam ⁊ si bonos ostat ẽt̃
cibos quos ds̃ creaunt: tu tñ ip̃os tibi
si insumendo modũ ⁊ ordinẽ ñ obser¬
ues: reddis plane ñ bonos. Ergo qͦd di¬
co de cibis: hoc sentite ⁊ de scientiis.
S meliꝰ mitto uos ad magistrũ. Nõ
est enĩ mea ista sententia. h illiꝰ ĩmo
di modũ nescierit : uides inqͣm qͦmͦ fruc¬
tũ ⁊ utilitatẽ scientie in modo sc̃ie ꝯsti¬
tuit: Qͥo gͦ dicit modũ sciendi: Quid nͥ
ut scias quo ordine. qͦ studio. qͦ fine q̃¬
q nosse oporteat: Qno ordine: ut idpꝰ

Expanded text:
pere, sed plus sapere quam oportet. Quid est autem pere, sed plus sapere quam oportet. Quid est autem sapere ad sobrietatem? Vigilantissime observare quid scire magis priusve oporteat. Tempus enim breve est. Est autem, quto quae senseris viciniora saluti. Nonne medici corporum medicinae portionem definiunt eligere in sumendis cibis, quid prius, quid posterius, et ad quem modum quidque sumi oporteat? Nam, etsi bonos constat esse cibos, quos Deus creavit, tu tamen ipsos tibi, si in sumendo modum et ordinem non observes, reddis plane non bonos. Ergo quod dico de cibis, hoc sentite et de scientiis. 3. Sed melius mitto vos ad Magistrum. Non est enim nostra ista sententia, sed illius; imo di modum nescierit. Vides, inquam, quomodo fructum et utilitatem scientiae in modo sciendi constituit? Quid ergo dicit modum sciendi? Quid, nisi ut scias quo ordine, quo studio, quo fine quaeque nosse oporteat? Quo ordine, ut id pr
Abbreviated transcription (Latin):
ulmi. siue ad refellendos eos qͥex adñ¬
osunt:siue ad simplices instruẽdos
demq legi. Quia tu repulisti scĩam.
repellam ego te. ut ñ fungaris mͥ sa¬
ardotio. legͥi. Qui docti fuerĩt: fulge¬
bunt quasi splendor firmamentic⁊ qui
ad iusticiam erudiũt multos quasi
stelle in ꝑpetuas et̃nitates. S ⁊ scio uͥ
legerim. scientia inflat.⁊ rursũ. qui
apponit scientiã apponit ⁊ dolorẽ. Uideᷤᷤ
quia differentia est scĩarũ. qñ alia ĩ¬
stans. alia otristams est: sibi uͦ uelĩ
scire. quenã harũ uideatur utilior. se
u necessarior ad salutẽ. illa ne q̃ tum
an que dolet. S ñ dubito qͥn dolentẽ
tumenti p̃feras. quia sanitatẽ tumor
simulat. dolor postulat. Quraut̃ pos¬
tulat: ꝓpmquat saluti. qm̃ qͥ petit ac¬
cipit. Deniq qui sanat ꝯtritos corde.
execratur inflatos. dicente sapiẽte qr
tram que data t̃ mͥ omnib qui sunt
int̃ uos. ñ plus saꝑe qͣm oporet saꝑe.¬

Expanded text:
sui, sive ad refellendos eos, qui ex adverso sunt, sive ad simplices instruendos. Denique legi. Quia tu repulisti scientiam, repellam et ego te, ut non fungaris mihi sacerdotio . Legi: Qui docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firmamenti, et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates . Sed et scio ubi legerim: Scientia inflat : et rursum: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem . Vides quia differentia est scientiarum, quando alia inflans, alia contristans est. Tibi vero velim scire quaenam harum videatur utilior seu magis necessaria ad salutem, illane quae tumet an quae dolet. Sed non dubito quin dolentem tumenti praeferas, quia sanitatem, quam tumor simulat, dolor postulat. Qui autem postulat, propinquat saluti; quoniam qui petit accipit . Denique qui sanat contritos corde, exsecratur inflatos, dicente Sapientia, qtiam quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet saper
Abbreviated transcription (Latin):
nis angeloꝵ factus est fenũ positũ it
sepio. appositũ nobis tãqͣm um̃tus. u¬
bũ quippe caro factũ est. ⁊ iuxta pohe
omnis caro fenũ. at fenũ istid min¬
me desiccatũ est. nec ex eo cecidit flos
carnis: quia sp̃s recesserat uite. Denis
ait. Non ꝑmanebit sp̃s meus in hõĩ
et̃nũ: quia caro ẽ. Carnis noĩe hoclo
uiciũ designari intellige. ñ naturas
N enĩ sp̃m natura expungit.s uicũ¬
ꝓpt̃ uiciũ gͥ omnis caro fenũ. ⁊ ormis
gła eiꝰ quasi flos feni. Eesiccatũ est ĩ
fenũ. ⁊ cecidit flos. s ñ ille flos quids
uirga ⁊ radice iesse ascendit. eo qõ n¬
quieuit suꝑ eũ sp̃s dñi. Nec illud fi¬

Expanded text:
nis angelorum factus est fenum positum in nis angelorum factus est fenum positum in praesepio, appositum nobis tanquam jumentis. Verbum quippe caro factum est , et juxta prophetam: Omnis caro fenum. At fenum istud minime desiccatum est, nec ex eo cecidit flos,carnis, quia spiritus recesserat vitae. Denique ait: Non permanebit spiritus meus in homine in aeternum, quia caro est . Carnis nomine hoc loco vitium designari intellige, non naturam: nec enim spiritum natura expungit, pter vitium ergo omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni. Exsiccatum est, inquit, fenum, et cecidit flos . Sed non ille flos, qui de virga et radice Jesse descendit, eo quod requievit super eum Spiritus Domini. Nec illud fe
Abbreviated transcription (Latin):
ter ꝓruens non saltẽ int̃ greges rema¬
nere ꝑmittitur: s post abire iubetur
Quomodo inqͥs: Quomͦ legis: homo c̃
in honore ess ñ intellexit. cõparatus
ẽ umentis insipientib. ⁊ simit factꝰ
est ilł. Ecce quomodo de grege facta est
egregia creatura. Puto dicerent uim̃¬
tã si soqui fas ess. Ecce adam factus ẽ
quasi unꝰ ex nobis. Cũ in honore ess ĩ¬
quit. In quo honore queris: habitabat
in paradiso.⁊ in loco uoluptatis ꝯũsatio
eiꝰ. nichil molestie. nichil indigentie.
sentiebat. odoriferis stipatus malis. F¬
ulcitus florib. gła ⁊ honore coronatꝰ.
⁊ ꝯstitutus suꝑ omnia oꝑa manuum
plas matoris. Magis aut̃ ob insigne di¬
uine similitudinis precellebat.⁊ erat
illisors ac societas cũ ꝑlebe angeloꝵ. ⁊ c̃
omni militia celestis ex̃citus. S mut¬
auit istam głam dĩ in similitudinem
uituli comedentis fenũ. Inde ẽ qd pa¬

Expanded text:
ter proruens non saltem inter greges remater proruens non saltem inter greges remanere permittitur, sed post abire jubetur. Quomodo inquis? Quomodo legis: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Ecce quomodo de grege facta est egregia creatura! Puto dicerent jumenta, si loqui fas esset: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis . Cum in honore esset, inquit. In quo honore quaeris? Habitabat in paradiso, et in loco voluptatis conversatio ejus, nihil molestiae, nihil indigentiae sentiebat odoriferis stipatus malis, fulcitus floribus, gloria et honore coronatus, et constitutus super opera manuum Plasmatoris. Magis autem ob insigne divinae similitudinis praecellebat, et erat illi sors et societas cum plebe angelorum, et cum omni militia coelestis exercitus. Sed mutavit istam gloriam Dei in similitudinem vituli comedentis fenum. Inde est quod pa
Abbreviated transcription (Latin):
stib pasc̾e̾ bonis. dĩ bñpłacitũ ⁊ myst¬
eria uolũtatis eiꝰ inquirert. penetre
deuotione celos:⁊ mente suꝑnas cire¬
ũire mansiones. salutare patres atꝙ
cherrimos ordines angłoꝵ. ñc omnib
hiis omissis turpise mancipet corporis
seruituti. ad obediendũ carni ad satis¬
faciendũ uentͥ ⁊gule. ad mendicandũ
ĩuniũsa t̾ra sunde ex ea q̃ pret̾it mũ¬
di huiꝰ figura. suam semꝑ famelicã cu¬
riositatẽ aliqͣtenus ꝯsoletur. Exitus a¬
quarũ deducãt oculi mei suꝑ hmꝰ modi
animã. que cũ nutretur in croceis: de¬
mũ amplexatur stercora. Pauit enum
iuxta beati uiri sententiã sterilẽ que
ñ habebat filios.⁊ uidue ñ bñfecit. Lui
de quia ñ simplicit̃ egrede. s egrede ĩ
pasce hedos tuos. In quo ut mͥ uidetur
magne ciuꝰdam rei nos ãmonet. stͥd is¬
tud: heu qͦd egregia creatura iã olim
facta de grege.⁊ ñc inpenis miserabili¬

Expanded text:
stibus pascere bonis, Dei beneplacitum et myststibus pascere bonis, Dei beneplacitum et mysteria voluntatis ejus inquirere, penetrare devotione coelos, et mente supernas circuire mansiones, salutare patres atqucherrimos ordines angelorum: nunc omnibus his omissis, turpi se mancipet corporis servituti ad obediendum carni, ad satisfaciendum ventri et gulae, ad mendicandum in universa terra, unde ex ea quae praeterit mundi hujus figura, suam semper famelicam curiositatem aliquatenus consoletur. Exitus aquarum deducant oculi mei super hujusmodi animam, quae cum nutriretur in croceis, demum amplexatur stercora . Pavit enim, juxta beati viri sententiam, sterilem quae non habebat filios, et viduae non benefecit de quia non simpliciter egredere, sed egredere, pasce haedos tuos. In quo, ut mihi videtur, magnae cujusdam rei nos admonet. Quid istud? Heu quod egregia creatura olim, jam facta de grege, et nunc in pejus miserabili