comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt nullo mͦ pot̾. nisi alicuiꝰ eoꝵ morte dissol¬
ui. Manet enĩ uinculũ nuptiaꝵ ⁊̃ si ꝓles citius
ita ut iam scientib ⁊utgatis. ñ cõnigatis ñ se
filios hĩturos. seꝑare se tam̃ ut ip̃a causa filioꝵ
atꝙ aliis copislare nõ liceat. quod si fec̾int cũ eis
quib fe copislauerint adislt̾ium cõmictunt. ip̃i
aũ coniuges manent.Plane uxoris uoluntate
ad hibere aliam unde cõmunes filii nascantur
uniꝰ ꝯmixtione ac semine alt̾iuis aũ utre ac potes¬
tate apd̃ antiquos patres fas erat utrũ ⁊ nunc
fas sit nõ temere dixerim. Non ẽ enĩ ꝓpagandi
nec̃citas q̃ tunc fuit qͣndo ⁊ parentib cõiugib a¬
lias pp̃ copiosiorem posteritatem suꝑduc̾e licẽbat
qd̃ nũc certe nõ licet. Nam tantũ affert oportuni¬
tatis ad aliqͥd iuste agendũ. seu nõ agendũ tem¬
poꝵ secreta distinctio ut nũt melius factat que

Expanded text:
gerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolgerunt, nullo modo potest nisi alicuius eorum morte dissolui. manet enim uinculum nuptiarum, etiamsi proles,ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nascantur unius conmixtione ac semine, alterius autem iure ac potestate apud antiquos patres fas erat; utrum et nunc fas sit, non temere dixerim. non est enim propagandi necessitas, quae tunc fuit, quando et parientibus coniugibus alias propter copiosiorem posteritatem superducere licebat, quod nunc certe non licet. nam tantum adfert oportunitatis ad aliquid iuste agendum seu non agendum temporum secreta distinctio, ut nunc melius faciat qui
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic ista coniunctio uł eaꝵ nptus utentiũ. Neq
enĩ si agris intq̃ ac ꝑperam ĩ uasis qͥs itaq utat᷑
ut exeoꝵ fructib largas eł̃as factat. ideo rapinã
iustificat. neq si alius ruri pat̾no uł iuste q̃sito
auarus incumbat. ideo cupanda iuris ciuib regu¬
la qua possessor legntimus fcũs ẽ. nͨ tyraiite
factionis ꝑu̾sitas laudabilis erit. si regia dem̃itia.
tyramus subditos trabet. nec uituꝑabilis ordo re¬
gie potestatis si rex crudelitate tyrannica seutat.
Aliud ẽ namq ĩtusta potestate iuste uelle uti. ⁊
aliud ẽ iusta potestate uti. Ita nec conctibine ad
tempus adhibite si filioꝵ causa cõcimsbant iustũ
facuint concubinatum suũ. nec conutgate si cum
maritis lasciuiant nuptiali ordini crintẽ ĩponũt.
posse sane fieri nuptias ex male coniunctis hones¬
to post ea placito conseqñte manifestum ẽ. Semel
a̾mitũ cõnubiũ inciuitate dei nr̃i. ubi ⁊̃ expͥma
duoꝵ hominũ copitla qdd̾am sacram̃tũ nuptie

Expanded text:
ium. neque enim si agris inique ac perperam inuasis ita quisque utatur, ut ex eorum fructibus largas elemosynas faciat, ideo rapinam iustificat; neque si alius ruri paterno uel iuste quaesito auarus incumbat, ideo culpanda est iuris ciuilis regula, qua possessor legitimus factus est; nec tyrannicae factionis peruersitas laudabilis erit, si regia clementia tyrannus subditos tractet; nec uituperabilis ordo regiae potestatis, si rex crudelitate tyrannica saeuiat. aliud est namque iniusta potestate iuste uelle uti, et aliud, est iusta potestate iniuste uti. ita nec concubinae ad tempus adhibitae, si filiorum causa concumbant, iustum faciunt concubinatum suum nec coniugatae, si cum maritis lasciuiant, nuptiali ordini crimen inponunt. Posse sane fieri nuptias ex male coniunctis honesto postea placito consequente manifestum est. Semel autem initum conubium in ciuitate dei nostri, ubi etiam ex prima duorum hominum copula quoddam sacramentum nuptiae
Abbreviated transcription (Latin):
ut meo ⁊ corpore appareat. qd stia ⁊̃ ĩ animo cons¬
uabat. Nes ergo ip̃as si comparemꝰ inillomͦ dubi¬
tandum ẽ meliorem eẽ castitatem continentie qͣm
castitatẽ nuiptialem. cũ tam̃ utrũq sit bonũ. hõi

Expanded text:
ut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo consut in meo etiam corpore appareat quod illa in animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamen u
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dũ taxat genere continentie quo ille ñ carebat
et si nõ apparebat sum talis nõ aliud hñs. dicat
plane iste qr ⁊ si uolu̾it głiari nõ erit insipiens.
ueritatem enĩ dicit. Si aũt partit ne qͥs eum exis¬
timet suꝑ id qd̾ eum uidet. ⁊ audit aliquis exeo
auferat a ꝑsona sua modũ q̃onis ⁊ ñ de homine
s de te ip̃a respondeat tdicat. Qui tantũ pot̾ talis
ẽ qualis fuit abraham. Potest aũ fieri ut minorsit
continentie uirtus ĩ ammo enis. qui ñ utitur nup
tatem. qr nõ potuit ampłiorem. Sit ⁊ femina ĩ mip¬
ta q̃ cogitat ea q̃ sũt dm̃ ut sit scã ⁊ corpore ⁊ sp̃
tũ auclierit impudentẽ illum ꝑcunctatorẽ ditẽ¬
teni. tu ergo melior qmͣ sarra. respondeat. ego me¬
lior sum. s hus q uirtute huiꝰ continentte carent
qd̃ de sarra nõ credo. fecit ergo illa cõmytta uirtu¬
te qd̾ ali temꝑi congruebat quo ego sũ ĩmuis

Expanded text:
hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, hoc dumtaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non apparebat; sed sum talis non aliud habens, sed aliud agens. dicat plane ista, quia et si uoluerit gloriari, non erit insipiens; ueritatem enim dicit. si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum uidet aut audit aliquid ex illo, auferat a persona sua nodum quaestionis et non de homine, sed de re ipsa respondeat et dicat: qui tantum potest, talis est, qualis fuit Abraham. potest autem fieri, ut minor sit continentiae uirtus in animo eius, qui non utitur nupttatem, quia non potuit ampliorem. sic et femina innupta. quae cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, cum audierit inprudentem illum percontatorem dicentem: tu ergo melior quam Sarra? respondeat: ego melior sum, sed his, quae uirtute huius continentiae carent, quod de Sarra non credo. fecit ergo illa cum ista uirtute, quod illi tempori congruebat, a quo ego sum inmunis,
Abbreviated transcription (Latin):
qm caftitas nuptiaꝵ. Quaꝵ abraham unã hẽbat
musu anibas mhitu. Caste quippe coniugaliter
uixit ẽẽ aũ castus sine cõuigio potuit. s tunc nõ
oportuit. Ego ũo facilius nõ utor nuptiis quib ẽ
usus abraham qm sic utor nptiis quẽadmod̾ ẽ
usus abraham ⁊ i deo melior sũ illis qui ꝑ anmi
incontinentiã nõ possunt qd̃ ego nõ illis qui pp̃tẽ
poris differentiam nõ fecerunt qd̃ ego. Qd̾ enĩ ego
nũt ago meliꝰ illi egissent. si tũc agendũ eẽt. Quod
aũ isli egerũt sit ego nõ agerem. ⁊ si nũc agend̾ eẽt.
Et si talem si iste sentit ⁊ nouit ut salua ⁊ ꝑmanẽ¬
te inhĩtu animi sui uirtute continentie si ad usũ
nuptiaꝵ ex aliquo religionis officio descendisset
talis maritus. ⁊ talis pat̾ eẽt qualis fuisset abrabã
audeat plane respondere illi captioso int̾rogãti xb
et dicere. nõ solũ quidẽ melior qͣm abraham in

Expanded text:
quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste quippe conjugaliter vixit: esse autem castus sine conjugio potuit, sed tunc non oportuit. Ego vero facilius non utor nuptiis quibus est usus Abraham, quam sic utar nuptiis quemadmodum est usus Abraham: et ideo melior sum illis qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. Quod enim etunc agendum esset; quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. aut si talem se iste sentit et nouit, ut salua et permanente in habitu animi sui uirtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset. qualis fuit Abraham, audeat plane respondere illi captioso interrogatori et dicere: non sum quidem melior quam Abraham, in
Abbreviated transcription (Latin):
Quo cirra sicut nõ est impar meritũ patientie i
petro qui passus ẽ ⁊ ioh̾e qui passus ẽ ñ ẽ sic nõ
impar meritũ continentie ĩ ioħe qui millas exper¬
tus ẽ nuptias. ⁊ in abrahan qui filios generant
Et illius enĩ celibatus. ⁊ illius cõnubium ꝓ tem
poꝵ distributione xp̃o militauerũt. s continen¬
Ex quo aũ uenit plenitisco tempis ut diceret᷑¬
pot̃ qui diceret᷑ caꝑe capiat ex illo usq adhuc Et deĩ¬
ceps usq infinem qui ħt̃ oꝑatur. Qui oꝑari no¬
luerit nõ se hẽre mentiat᷑. Ac ꝑ hoc ab eis qui co¬
rumpunt bonos mores colloquiis malis lanis
acuana u̾sutia dicit᷑ homini xp̃iano continenti
ac nuptias recusanti. Tũc eigo melior qm abira¬
ham qd̵ stie cũ audieriti nõ ꝑ turbet᷑ nec audeat
dicere melior ne a ꝓposito delabatr. Illud enĩ ñ ue
dicit. hoc nõ recte facit. sed dicat. Ego quidẽ nõ sum
ntelior qm abraham. sed melior ẽ castitas celibum

Expanded text:
 idem: Sicut non est impar meritum patientiae in Petro qui passus est, et in Joanne qui passus non est, sic non est impar meritum continentiae in Joanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham qui filios generavit. Et illius enim caelibatus et iporum distributione Christo militauerunt; sed continenEx quo autem venit plenitudo temporis , ut diceretur, Qui potest capere, capiat; ex illo usque adhuc, et deinceps usque in finem, qui habet operatur; qui operari noluerit, non se habere mentiatur. Ac per hoc ab eis qui corrumpunt bonos mores colloquiis malis , inani et vana versutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti, Tu ergo melior quam Abraham? Quod ille cum audierit, non perturbetur; nec audeat dicere, Melior, nec a proposito delabatur: illud enim non vere dicit, hoc non recte facit. Sed dicat, Ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas caelibum
Abbreviated transcription (Latin):
to conciebitu maculari. que qui nõ obseruant
contͣ p̃ceptũ dei faciunt. ⁊ ob hoc extorres sumpi.
uirtute obedientie. Uirginitas aũ pp̃ea potest eẽ⁊
sine obedientia. quia potest femina consilio uir¬
ꝯmitatis accepto. ⁊ custodita uirginitate p̃icep¬
ta contempnere. sicut multas sacras iurgines
nouintꝰ uerbosas. curiosas. ebriosas. litigiosas.
auaras. suꝑbas. que om̃ia contͣ p̃cepta sunt.
sicut ip̃am euam nobedientie crimine eccidt̃.
Qua ꝓpt̾ nõ solum obediens mobedienti. s obe¬
dientior coniugata mimis obedienti nirgini p̃¬
ponenda ẽ. Ex hoc obedientia pat̾ ille qui sine
utore nõ fuit ẽẽ sine uinco filio ⁊ a se occiso
paratus fuit. Unicũ enĩ nõ in merito dixerim
de quo audiuit a dño inisaac uocabitur tͥ sem̃
qͣnto ergo titius ut sine uxore ⁊̃ cẽt. si hoc ui¬
beretur audiret. Unde nõ frustra sepe miramur
ñ nullos utͥusq sexus ab om̃i contubitu con¬
tinentes negligent̾ obedire p̃ceptis cũtam ar¬

Expanded text:
to concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uirgines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac oboedientia pater ille, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ar
Abbreviated transcription (Latin):
do describit. omulit̾ inquit mulieres obedientes
uiris suis. ut si qui ñ credunt ubo ꝓ mulieris con¬
uersationẽ sine loquela lucri fieri possint uiden¬
aforis ornantur capilloꝵ incrispationib. aut
cutũdate aumo aut ueste decora. s ille absconditus
cordis nr̃i homo in illa ꝓpetue uite quieti ⁊ mo¬
desti sp̃t. qui ⁊ ap̃ dñm locuplexẽ. Nam si q̃dam
scẽ mulieres que ĩ dño sꝑabant. ornabant se obse

Expanded text:
do describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes do describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidena foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e qͦdã mͦ de necc̃tate cõnubii ut cogitent que
sunt mundi qũo placeant uiris suis. Qd̾ utrũ
de om̃ib nuptis dixerit. an detalib quales ita
mislte sunt ut pene om̃s putari possint ñ in me¬
rito duebitatur. Neq enĩ illud qd̾ ĩnuptis ait q̃
ĩnupta ẽ cogitat ea q̃ sunt dñi. ut sit sc̃a ⁊ corꝑe
et sp̃u ad om̃s ĩnuptas ꝑtinet cum sint q̃damu¬
due mortue que in deliciis uiuunt. Uerumptñ qd̾
actinet ad qmͣdam distinctionẽ. ⁊ qĩ ꝓprietatẽ ĩ nup¬
taꝵ atq nuptaꝵ sic̃ miniũ decestanda ẽ q̃ continẽs
anuptis .i. are concessa nõ continet a delictis uel
luycurie uł suꝑbie. uł curiositatis ⁊ u̾bositatis. ita
ratoꝰ nupta que ip̃o quoq obsequio cõiugali ñ cogi¬
tat nisi quomͦ placeat deo. ornando se mͣtortiscri¬
nib aut auro ⁊ margaritis ⁊ ueste p̃tiosa sed qd̾
decet mulieres ꝓmutentes pretatẽ ꝑ bonam conũsa¬

Expanded text:
habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogitent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas viduae mortuae, quae in deliciis vivunt . Verumtamen quod attinet ad quamdam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietate
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ scd̃m conteditur. Quod gͦ ait. Que ĩ nupta ẽ
cogitat ea que sũt dñi ut sit scã ⁊ corpore ⁊ sp̃u
Non sic atcipiendum ẽ ut putemus nõ ẽẽ sc̃am
corpore xp̃ianam coniugem castam. Om̃ib qͥppe
ficelib dcm̃ est. Nescitis quia corꝑa ur̃a templũ
ĩuobus ẽ sp̃t sc̃i quẽ habetis a deo. Sc̃a sunt ergo ⁊̃
corpora coniugatoꝵ fidem sibi ⁊ dño seritantium
Cui sc̃itati cuilibet eoꝵ net infidelem coningem
obsiftere. s potius fc̃itatẽ uxoris ꝓdesse infideli
uiro. aut sc̃itatem i ħ oris ꝓdesse infideli. Idem a
płs testis ẽ dicens. Sc̃ificatus ẽ enĩ uir infidelis
illid dc̃m estiscd̾m ampliorẽ sc̃itatem ĩmiptaꝵ
qm nuptaꝵ. Qui m̾ces ⁊̃ debetur amplior scd̃m
qd̃ isto bono islud ẽ melius. qr ⁊ hoc solũ cogitat
quomͦ placeat dño. Neq enĩ femina fidelis ser¬
uans pucticitiam cõiugalem ñ cogit ułt qũo
placeat uiro. hoc enĩ desslis dicẽ uoluit qd̾ possũt

Expanded text:
 ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est: nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem aittat uirum. sanctificatus est enim uir infidelis illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quoplaceat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt
Abbreviated transcription (Latin):
dat apłs. hẽbant enĩ eas in oꝑe generandi ñ ĩ mor¬
bo desiderii. sic̃ gentes que ignorant d̾m. Qd̾ tam
magnũ ẽ ut mitlti hodie faciluis se tota uita ab
om̃i contubitu abstineant qm modũ teneant ñ łi
coeundi. nisi plis causa si matrimonio copulent᷑
Nempe multos hñis frẽs ⁊ socios celestis heredita¬
tis utriusq sexus continentes. siue exꝑtos nuptias
siure ab om̃i tali ꝯmixtione integros. nempe ĩnu¬
merabiles qͣuẽ tandem audiuimꝰ int̾ familiana
collaquia suie eoꝵ qui coniugati sũt. siue qͥ fu̾nt
uilicantem nõbis numqͣm se coniungi ẽẽ ꝯmixtũ
nisi sꝑando conceptũ. Qd̾ ergo p̃cipuit cõugatis
apłi hoc ẽ nuptiaꝵ. Qd̾ aũ uenialit̾ contedunt aut
quod impedit or̃ones. ñ cogunt nuptie s ferunt.
Itaq si forte qd̾ utrũ fieri possit ignoro. magisq
fieri nõ posse existimo. s tam̃ si forte ad tempꝰ adhi¬

Expanded text:
dat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in mordat apostolus. habebant enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant deum. quod tam magnum est, ut multi hodie facilius se tota uita ab omni concubitu abstineant quam modum teneant non coeundi nisi prolis causa, si matrimonio copulentur. nempe multos habemus fratres et socios caelestis hereditatis utriusque sexus continentes, siue expertos nuptias siue ab omni tali conmixtione integros; nempe innumerabiles sunt. quem tandem audiuimus inter familiaria conloquia, siue eorum, qui coniugati sunt, siue qui fuerunt, indicantem nobis numquam se coniugi esse conmixtum nisi sperando conceptum? quod ergo praecipiunt coniugatis apostoli, hoc est nuptiaquod impedit orationes, non cogunt nuptiae, sed ferunt. Itaque si forte, quod utrum fieri possit ignoro, magisque fieri non posse existimo, sed tamen si forte ad tempus adhi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ita licet dissoluere coniugiũ sic̃ licebat ñ colli¬
gare. fiunt tales quales ꝓfitetur. forma nuptiaꝵ
ita ut uł pari consensu ascendant celsiorẽ sc̃itatis
gradum. aut si nõ ambo sunt tales erit qui talis
ẽ nõ exator s redditor debiti seruans ĩ om̃ib castã
religiosamq concordram. Illis u̾o temꝑib cũ ad¬
huc ꝓpħicis sacram̃tis salutis nr̃e misteriũ uela¬
batur ⁊ qui añ nuptias tales erant officio ꝓpagan¬
di nuptias copulabant. ñ uicti libidine. s ducti
pietate. Quib si optio talis daretur qualis reuela¬
to nouo testam̃to data ẽ dicente dño. qui potest
capere capiat. nõ eos dubitat ⁊̃ cũ gaudio suscep¬
turos fuisse qui diligent̾ intelligit. intentus legit.
quona coniugib utebant᷑. cũ ⁊ p̃lures uniumi ui
ro hr̃e licẽbat. quas castius hebat qm̃ nũt unam.
quilibet istoꝵ queb uidemus qͥd scd̾m ueniã cõte¬

Expanded text:
non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conlinon ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor debiti, seruans in omnibus castam religiosamque concordiam. illis uero temporibus, cum adhuc propheticis sacramentis salutis nostrae mysterium uelabatur, etiam qui ante nuptias tales erant, officio propagandi nuptias copulabant, non uicti libidine, sed ducti pietate: quibus si optio talis daretur, qualis reuelato nouo testamento data est dicente domino: qui potest capere, capiat, non eos dubitat etiam cum gaudio suscepturos fuisse, qui diligenter intentus legit, quomodo coniugibus utebantur, cum et plures habere uni uiro licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum, quibus uidemus quid secundum ueniam conce
Abbreviated transcription (Latin):
timentes ullũ uͥ anũ timorem. Uiri simili rõne
concordes ⁊caste uiuentes cũ uxorib ur̃is ⁊ tan¬
qmͣ uasi infirmo ⁊ subiecto tribiite honorem qͣi
coheredib gr̃e. ⁊ uidete ne impecliant᷑ or̃ones nr̃e.
Hñtesũo coniugra talia nõ cogitant ea q̃ sunt
Et in ip̃a raritate pene om̃s qui tales sũt nõ ut
tales eẽnt conuiucti sũt. s ⁊̃ comiuncti tales fũ
sunt. Qui enĩ nr̃i temꝑis homines xp̃iani imp¬
tiaꝵ uinculo liberi ualentes ab om̃i cõcubitu con¬
turere. cũ tam tempꝰ ẽẽ ꝑspic̾ent sic̃ scciptum ẽ
nõ amplectendi. s abstinendi ab amplexu ñ po¬
tius elig̾ent uł uirginalem uł udualem con¬
tiuentiam conseruaro. qͣm tisbulationẽ carnis
sine qua coningia cẽ possũt ut alia taceantur
aquib purit apłs mullo tam cogente humane so¬
cietatis officio sustinere. s cũ dũante concupiscen¬
tia fu̾int ropulati si eam postea uincerint. quia

Expanded text:
timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia
Abbreviated transcription (Latin):
et iustitata erat sap̃ia a filiis suis. Qd̾ dñs ĩbi
subrecit cũ de toħe ac de se slla dixisset. Iustificata
ẽ in qm sap̃ia a filiis siuis. qui uident continẽ¬
ne irtutem inħitu animi semꝑẽẽ debere. In ope
aũ ꝓ rerũ at tempoꝵ oportimitate manifestars.

Expanded text:
et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari,
Abbreviated transcription (Latin):
Scire aũ hñdare nõ nisi eoꝵ ẽ. quos hñdãti ñ corrũ¬
pit. uerũ ut aꝑtius intelligatur qũo sit untꝰ ĩ hĩtu
et iam si nõ sit in oꝑe loqitor de exemplo de quo
manducau̾it ac biberit iiellus ambigit eoꝵ
qui exeius eiͣnigłio fideles sũt. Nõ gͥ nõ erat ĩ illo
continẽtie uirtus a cibo ⁊ potu qͣnta erat ĩ ioħ̃e
bap̃ta. Uenit enĩ ioħes nõ manducans neq bibens¬
publicanoꝵ ⁊ peccatoꝵ. Num qͥd nõ talia dicuntur ĩ
domesticos eius patres nr̃os. exalio genere utendi
terrenis qͣntum ad contubitũ ꝑtinet. Ecce homines
libidinosi ⁊ ĩmundi amatores feminaꝵ flasciuiaꝵ
Et tam̃ sicut in illo illud nõ erat u̾m. qͣmiuis ueꝵ
eẽt qd̃ nõ sicut ioħes abstiueretꝰ ⁊ manducando
et bibendo. Ip̃e enĩ aꝑtissime. Uerissime q ait.
uenit ioħes nõ mandicans noq bibens. uenit fi
gatus nec generans quẽ dicant pagani magnꝰ
lios ꝓcreans quẽ dicant manichei muliosus erati

Expanded text:
ndare nonnisi eorum est, quos abundantia non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibenspublicanorum et peccatorum. numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit filgatus nec generans, quem dicant pagani: maguslios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
nuptialis. ita ut sibi coniuges ñ sint ⁊̃ separati
Cum illis aũ adult̾ium cõmutant quib fu̾int
etiã post suũ repudiũ copislati. uł illa uiro ut ille
mulieri. nec tamẽ mͣciuitate dei nr̃i ĩ monte scõ
erus Talis ẽ causa cũ ucore secum alit̾ se habere
iura gentiltũ quis ignorat. Ubi int̃posito repudi¬
o sine reatu ultionis humane ⁊ illa ciri uolu̾it
nubit. ⁊ alle qm̃ uolu̾it dutit. sui consuetudini

Expanded text:
nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. aliquo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini
Abbreviated transcription (Latin):
uiro nõ debet. nei recedendo ab eo qui adult̃ nõ
ẽ. faciat eũ methari. Recontiliari aũ uiro uł tol¬
lemndo si se ip̃ãm continere nõ pot̃ uł correctã
forsitan iuste pot̾. Quom aũ uito possit ẽẽ licen
dimutere sterilẽ uxorem. ⁊ ducere de qua filios
more romano. nec suꝑducere ut ampli hẽat qͣm
unã uiuam. ⁊ utiq relicta adult̃a uł relicto ad¬
ultero possent p̃lures nasci homines si uel alni
illa nuberet. uł ip̃e alt̾am dicceret. Qd̾ tñ si nõ
licet sic̃ diuina scuptura p̃scrib̾e uidetur quẽ ñ
fatiat intentũ qd̾ sibi uelit tanta firmitas uin¬
culi coniugalis. Quod neqͣqͣm puto tantũ uałe
potuisse. nisi alitui rei maioris exhac infirma
mortalitate hominũ qd̾dam sacram̃tũ adhibet᷑
Qd̾ deserentib hominib atq dissoluere cupi¬
entib in concussũ silis maneret ad penã. Si quid̃
int̾uemente diuortio. ñ aboletur illa confed̾atõ

Expanded text:
uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentdimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios emporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta adultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio
Abbreviated transcription (Latin):
di. s quia illa contiuentia qm uł ip̃e m̾iti ampli¬
oris ẽ. Reddere u̾o debitum coniugalemulliꝰ ẽ crumi¬
nis. Exigere aũ ultra generandi nec̃citatem culpe ẽ
uenialis. Cornicari aũ uł culpari mechari pumẽ¬
di criminis. Cauere aũ debet coniugalis ne dum
sibi querit unde amplius honoretur ⁊iungi faci¬
at unde dampnet᷑. Qui enĩ dimittit uxorẽ sitã
excepta causa fornicatronis facit eani mechari
facit eam mechari usq ad eo fedus illud nutũ
nupttale cuĩdam sacram̃ti res est. ut net ip̃a sepa¬
ratione irritum fiat. Qñ quid̃ uiuente. ⁊aquo
relicta ẽ mechatur si alteri npserit. ⁊ ille huiꝰ
mali cansa ẽ qui reliquit. Miror aũ si quemad¬
modũ licet dimt̾e adislteram uxorem. italicet
ea dimissa alteram duc̃e. facit enĩ dehac re sc̃a
scriptura difficilem medum dicente apło ex p̃cep¬
cedere utiq ⁊ manere ĩnupta. nisi ab adultero

Expanded text:
di. Sed quia illa continentia meriti amplidi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moecharifacit eam moechari. usque adeo foedus illud initum nuptiale cuiusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione inritum fiat, quandoquidem uiuente uiro et a quo relicta est moechatur, si alteri nupserit, et ille huius mali causa est qui reliquit. Miror autem, si, quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, ita licet ea dimissa alteram ducere. facit enim de hac re sancta scriptura difficilem nodum dicente apostolo ex praecepcedere utique et manere innupta nisi ab adultero
Abbreviated transcription (Latin):
ni generis in ista mortalitate societas. uerũ etaã
infirmitatis inuitẽ excipiende adillicitos cõcũbi¬
tus euitandos mutuam quodã mͦ seruitutẽ ut
terius consensu nõ possit. ⁊ ad hoc enĩ uxor ñ ht
potestatẽ corꝑis sui s uir. Siłr ⁊ uir ñ h̃t po
testatẽ corꝑis sui. sed mułr. Ut ⁊ qd̾ nõ fllioꝵ
ꝓcreandoꝵ. s infirmitatis ⁊ incontinentie. cusa
expetit. uł ille de matͥmonio. uł illa de marito.
nõ sibi alc̾utrũ negent ne ꝑ hoc intidant indamp¬
nabiles corruptelas temptante sachana pp̃ in¬
continentiam. ut amboꝵ uł cuiꝰq eoꝵ. Coniuta¬
lis enĩ concubitus generandi gr̃a nõ ht̃ culpam
contupiscentie u̾o satiende. s tam̃ cũ coniuge pp̃
thori fidem uenialẽ ht̃ culpam. adulterium u̾o
siue formcatio letalem ht̃ culpam. Ac ꝓhoc meli
or quidẽ ab om̃i concubitu continentia qmͣ uel
ip̃e matͥmonialis concubitus qui sit causagigitẽ¬

Expanded text:
ni generis in ista mortalitate societas, uerum etiam ni generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, terius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir notestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per hoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignen
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o sico iure intemꝑant̾utentes in quaꝵ tantẽ
formis ⁊ dissoluta fluitaret hñs de se ip̃a ꝓgres¬
sum ĩ moderate coeundi denuptiis modũ casti
tate ꝓcreandi. et si enĩ turpe ẽ libidinose uti mari¬
item uiri usq adeo incontinentes. ut coniugalib
nec grauidis parcant. Quicqͥd ergo mt̾ se coninga¬
ti ĩ modestum. inuerecundum. sordidum gerunt
uictũ hõimĩnõ cupa nuptiaꝵ ẽ Iam ĩ ip̃a quoq
ĩmoderatione exactiore debiti carualis obqͣm eis
nõ scd̃m imꝑium p̃cepit. s scd̾m ueniã concedit.
apłs ut etiam p̃rer causam ꝓcreandi sibi misce¬
antur. ⁊ si eos praui mores ad talem contubitũ
impellunt. nuptietam̃ ab adult̾io seu fornica¬
tione defendunt. neq enĩ istud pp̃ nuptias ad¬
mittitur. s pp̃ nuptias ignoscitur. debent enĩ
sebi coniugati nõ solũ ip̃ns sexus su ꝯmiscẽdi
fidem liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa q̃ pͥma ẽ huma¬

Expanded text:
ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen formis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inresum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel mariitem uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolus, ut etiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum causa, quae prima eat huma
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ si aliqͣm sĩbi uir adhibuerit donec aliã dig¬
nam uł honorib ist fatultatib suis ĩueniat qͣm
cũ parem ducat ip̃o animo adulter ẽ noccũ illa
qͣm cupit ĩuenire. s cũ ista cũ qua sic cubaticũ
ea ñ hẽat maritale cõnubiũ consortiũ. Uñ ⁊ ip̃a
hoc sciens ac uolens impudice utiq miscet᷑ ei.
cũ quo nõ ht̃ fedus uxoꝵi ⁊ erumptũ si er thori
fidem seruet. ⁊ cũ ille uxorem duxerit nubere ip̃a
nõ cogitet. atq atali ꝓrsus oꝑe continere p̃paret.
adulteram quidẽ fortassis facile appellare audeã. ñ¬
Nõ peccare tam̃ quis dixerit. cũ cam uiro cuĩ
uxor nõ est misceri se sciat. Iam u̾osi exillo cõcu
ultra cãm ꝓcreandi patitur. inuta patitur mul¬
tis quidẽ ista matronis añ ponenda est. que tamẽ¬
et si no sunt adisltere. uitos tam̃ sitos płm q t̃
continere cupientes ad reddendũ carnale debitũ
cogunt. nõ desid̾io ꝓlis. s ardore concupiscentie

Expanded text:
nim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit, nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concuultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
meliores sũt. tanto maturiꝰ ꝯmixtione carnis sue
pari consensu se continere ceꝑunt. nõ ut nec̃titatis
eẽt postea nõ posse qd̾ uellenti s ut laudis eẽt pͥmũ
noluisse qd̃ possent. Si ergo seruat᷑ honoris. ⁊ ob¬
centib ⁊ ꝓpe cadauerinis utrisq menbris aĩoꝵ
tam̃ rite coniugatoꝵ tanto sincerior qnto ꝓba¬
tior ⁊ tanto securior qͣnto placidior castitãs ꝑ¬
seuerat. hñt etiam id bonĩ coniugia. ꝙ carnalis
uł iuiten ilis incontinentia ⁊̃ si iutiosa ẽ ad ꝓpa¬
gande ꝓlis redigitur honestatem ut ex malo li¬
bidinis aliqͥd bomi faciat copislatio cõuigalis.
Demde qr reprimit᷑. ⁊ quodã mͦ uerecidĩ estuat
concup̃nia carius qm temꝑat parentalis affectus
Int̾cedit enĩ q̃dam grauitas feruide uoluptates.

Expanded text:
meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae meliores sunt, tanto maturius a conmixtione carnis. suae pari consensu se continere coeperunt, non ut necessitatis esset postea non posse quod uellent, sed ut laudis esset primum noluisse quod possent. si ergo seruatur fides honoris et obcentibus et prope cadauerinis utrisque membris, animorum tamen rite coniugatorum tanto sincerior, quanto probatior, et tanto securior, quanto placidior castitas perseuerat. habent etiam id bonum coniugia. quod carnalis uel iuuenalis incontinentia, etiamsi uitiosa est, ad propagandae prolis redigitur honestatem, ut ex malo libidinis aliquid boni faciat copulatio coniugalis, deinde quia reprimitur et quodam modo uerecundius aestuat concupiscentia carnis, quam temperat parentalis affectus. intercedit enim quaedam grauitas feruidae uoluptatis,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis extubpi q̃rere ac disserere longunt ẽ. Illud
nũc dicimꝰ scõm istam conditionẽ nascendi ⁊ moni¬
endi qm nouimꝰ ⁊ in qua creati sumꝰ aliquid bo¬
ni ẽẽ coniugium masculi ⁊ femine. cuiꝰ confede¬
rationẽ ita diuina scriptura cõmendat ut nec
mortua fu̾it que recessit bonũ ergo cõuigiũ qd̾
etram dñs in euiͣngelio confirmauit. nõ solum
qr ꝓhibuit dimitere uxorem nisi ex causa forni¬
cationis. s ⁊̃ qr uenit ĩuitatus ad nuptias cur
sit bonũ merito q̃ritur. qd̃ mͥ nõ uidetur pp̃ solã
filioꝵ ꝓcreationem. s pp̃ ip̃am ⁊̃ naturalem ĩ diũ¬
so seru societatem alio qͥn nõ diceret᷑ coniugiũ
insenib. p̃sertim si uł amisissent filios. uł genu¬
issent. Nunc u̾o in bono licet anno  cõuigio. ⁊ si
emeruit ardor etatis int̾ masculũ ⁊ feminã. utget
tñ ordo caritate int̾ maritũ ⁊ uxorem. qr q̃nto

Expanded text:
uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud uerbis exculpi, quaerere ac disserere longum est. Illud nunc dicimus, secundum istam condicionem nascendi et moriendi, quam nouimus et in qua creati sumus, aliquid boni esse coniugium masculi et feminae: cuius confoederationem ita diuina scriptura commendat, ut nec mortua fuerit, quae recessit. bonum ergo coniugii, quod etiam dominus in euangelio confirmauit, non solum quia prohibuit dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis, sed etiam quia uenit inuitatus ad nuptias, cur sit bonum, merito quaeritur. quod mihi non uidetur propter solam filiorum procreationem, sed propter ipsam etiam naturalem in diuerso sexu societatem; alioquin non iam diceretur coniugium in senibus, praesertim si uel amisissent filios uel minime genuissent. nunc uero in bono licet annoso coniugio, etsi emarcuit ardor aetatis inter masculum et feminam, uiget tamen ordo caritatis inter maritum et uxorem, qui quanto
Abbreviated transcription (Latin):
mnaera. ⁊ iłla corpa pͥmi conugti ⁊ mortalia fu¬
isse. intelliganius pͥma conformatõe ⁊ tam̃ nõ
moritura nsi peccassent sicut minatus erat d̾s.
tanqͣm si uulmis minaret᷑ qr uulnerabile corp̾
erat qd̾ tam̃ nõ accidisset. nͥ fieret qd̾ ille uetuisset¬
Ita ergo possent ⁊̃ ꝑconcubitum alioꝵ corpoꝵ ge¬
nerationes subsistere. q̃ usq adcertum mrodũ ha¬
berent intrem̃tum. Ne utergerent᷑ tam̃ insenectã aut
et senium. nec tñ in mortẽ donec illa bñclictionis
multiplicatõe terra impletitrꝰ Si enĩuestĩb iscłi¬
ꝓprium statũ. quanto magis p̃staret corporib
obedientiũ p̃cepto suo felicissimũ quoddam temꝑa¬
mentũ certi status. donec in melius conu̾terentur.
Nõ morte hõis qua corpus ab aĩa deseritur. s bea¬
estꝰ tacõmutatione a mortalitate ad ĩmortalitatem
ab animali ad spiritalem qualitatẽ. Haꝵ sñiaꝵ¬
q̃ uera sit uł si alia. uł si alie possũt ad huc exist

Expanded text:
in aera, ut illa corpora primi coniugii et mortalia fisse intellegamus prima conformatione et tamen non moritura, nisi peccassent, sicut minatus erat deus — tamquam si uulnus minaretur, quia uulnerabile corpus erat, quod tamen non accidisset, nisi fieret quod ille uetuissetit-a ergo possent etiam per concubitum talium corporum generationes subsistere, quae usque ad certum modum haberent incrementum nec uergerent tamen in senium aut usque in senium, nec tamen in mortem, donec illa benedictionis multiplicatione terra inplereter. si enim uestibusproprium statum, quanto magis praestaret corporibus oboedientium praecepto suo felicissimum quoddam temperamentum certi status, donec in melius conuerterentur non morte hominis, qua corpus ab anima deseritur, sed beata commutatione a mortalitate ad inmortalitatem, ab animali ad spiritalem qualitatem! Ha uera sit, uel si alia uel aliae possunt adhuc ex illis
Abbreviated transcription (Latin):
cessio nͥ potͦtea qm causa peccati futura erat. ĩmor¬
te decessio. sute corpus nõ sp̃itale illis oĩb hõib
pino anumale fcm̃ erat ut obedientie mito p̾ea
fieret sp̃itale ad ĩmortalitatẽ capescendã. ñ post
mortẽ que ĩuidia diaboli intrauit ĩ orbẽ terraꝵ
et fcã ẽ pena pc̃ci. s ꝑsllã cõmitationẽ qm sig̃cat¬

Expanded text:
cessio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morcessio, nisi posteaquam causa peccati futura erat in morte decessio; siue corpus non spiritale illis hominibus, sed primo animale factum erat, ut oboedientiae merito postea fieret spiritale ad inmortalitatem capessendam non post mortem, quae inuidia diaboli intrauit in orbem terrarum et facta est poena peccati, sed per illam commutationem, quam sig
Abbreviated transcription (Latin):
tentie diũseꝙ extiterunt et si ẽxaminandũ sit
ueritati duimaꝵ scripturaꝵ que nã eaꝵ potissi¬
mũ congruat ꝓlixe difputationis negotiũ est.
diue gͦ sine coeundi complexu. alio aliquo modo
si nõ peccassent hĩturi eẽnt filios exmun̾e om̃ipo¬
tentissimi creatoris. qui potuit ⁊̃ ip̃os sine paren¬
tib condere qui potuit carnẽ xp̃i mut̾o uirgina¬
li formare. Et ut iam ip̃is infidelib loquar. qui
potuit apib ꝓlem sine concubitu dare. siue ibi
multa mistice ac figurate dicta sunt. alisq sit
intelligendum qd̾ scriptumẽ. implete t̾ram ⁊
dũamimi eius .i. ut in plenitudine ⁊ ꝑfectione ui¬
te ac potestatis idfieret ut ip̃m quoq increm̃tũ
et multiplicatio qua dc̃m est. crescite ⁊ multipli¬
camini inꝓuectumentis ⁊ copia uirtutis ĩ telliga¬
tur sicut inpsalmo positũ ẽ. multiplitabis ĩ aĩa
mea uirtutem. nec data sit homimi ꝓlis ista suc¬

Expanded text:
tentiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, tentiae diuersaeque extiterunt; et si examinandum sit, ueritati diuinarum scripturarum quaenam earum potissimum congruat, prolixae disputationis negotSive ergo sine coeundi complexu alio aliquo modo, si non peccassent, habituri essent filios ex munere omnipotentissimi Creatoris, qui potuit etiam ipsos sine parentibus condere, qui potuit carnem Christi in utero virginali formare, et ut etiam ipsis infidelibus loquar, qui potuit apibus prolem sine concubitu dare: sive ibi multa mystice ac figurate dicta sint, aliterque sit intelligendum quod scriptum est, Implete terram, et dominamini eius, id est, ut plenitudine et perfectione uitae ac potestatis id fieret, ut ipsum quoque incrementum et multiplicatio, qua dictum est: crescite et multiplicamini, prouectu mentis et copia uirtutis intellegatur, sicut in psalmo positum est: multiplicabis me in anima mea in uirtutem, nec data sit homini prolis ista suc
Abbreviated transcription (Latin):
que est ad hebreos. hicliber sic incpit Incipit lib̾¬
homo humani generis lono cõuiga
bonũ. uim quoq amicute ob hoc ex
uno deus uoluit om̃s hoĩes condere
ut in sua societate. nõ fola similitudine generis
s ⁊̃ cognationis uinculo tenerent᷑. prima itaq
naturalis humane soctetatis copula uir ⁊ uxorẽ
quos nec ip̃os singulos condiclit deus. ⁊ tanqm ali¬
enos uinxit. s alteram creauit exaltero signans
etiam iim coniunctionis exlat̾e. Unde illa de¬
tracta formata ẽ. Laterib enĩ subuingunt᷑ qui
parit̾ ambilant ⁊ parit᷑ quo ambulent intuent᷑
pot̾at enĩ ẽẽ mutroq sexu ⁊̃ sine tali cõiunctione
alt̾ius regentis alt̾ius sc̃bseq̃ntis amicał q̃dam.
et germatra coniunctio. nec minc optisẽ ut scrute¬
rat deus dicens Crescite ⁊ multiplicamini ⁊ re¬
plete t̾ram. si nõ peccassent cũ mortis conditionẽ
corꝑa eoꝵ corpͤcando meruerint nec̃ce cõcubitus
nisi mortalium corpoꝵ possit Płes enĩ de hac sen¬

Expanded text:
quae est ad Hebraeos . Hic liber sic incipit: Qhomo, humani generis pars est. CAbonum, uim quoque amicitiae, ob hoc ex uno deus uoluit omnes homines condere, ut in sua societate non sola similitudine generis, sed etiam cognationis uinculo tenerentur. prima itaque naturalis humanae societatis copula uir et uxor est. quos nec ipsos singulos condidit deus et tamquam alienigenas iunxit, sed alteram creauit ex altero, signans etiam uim coniunctionis in latere, unde illa detracta formata est. lateribus enim sibi iunguntur, qui pariter ambulant et pariter quo ambulant intuentur. poterat enim esse in utroque sexu etiam sine tali commixtione alterius regentis, alterius obsequentis amicalis quaedam et germana coniunctio. Nec nunc opus est, ut scruterat deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete terram, si non peccassent, cum mortis condicionem corpora eorum peccando meruerint nec esse concubitus nisi mortalium corporum possit. plures enim de hac re sen
Abbreviated transcription (Latin):
nem Cum enĩ uirmenbro mulieris ñ ad hoc con¬
cesso uti uolu̾it turpior ẽ uxor si ise qm si in
alia fieri ꝑmiserit. decus ergo cõnigale ẽ casti¬
tas ꝓcreandi ⁊ reddendi carnalis debiti fi des. pcẽ
opus nuptiaꝵ. hec ab om̃i cumine defendit apłs
dicendo. Et si accepts uxorem ñ peccasti ⁊ si nup¬
sent uirgo nõ peccat. ⁊ qd̾ uult fatiat. ñ peccat si
nubat. Ocigendo aũ debiti ab alterutro sexu ĩmo

Expanded text:
nem. Cum vero vir membro mulieris non ad hoc connem. Cum vero vir membro mulieris non ad hoc concesso uti voluerit, turpior est uxor si in se, quam si in alia fieri permiserit. Decus ergo conjugale est castitas procreandi, et reddendi carnalis debiti fides: hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus dicendo, Et si acceperis uxorem, non peccasti: et si nupserit virgo, non peccat; et, Quod vult faciat; non peccat, si nubat. Exi
Abbreviated transcription (Latin):
tant uł nõ abstinendo quibdã dieb ut or̃onbb
uacent. ⁊ ꝑ hanc abstinentiã sic̃ ꝑ ieumia cõmẽ¬
dant p̃ces suas ił ĩmutando naturalẽ usũ in
usũ qui ẽ contͣ natirrã qd̃ dampnabiliꝰ fit ĩ cõuge
nanicũ ip̃e naturalis usus qñ ꝓlabit᷑ ultra pac̾¬
ta nuptialia .i. ultra ꝓpagandi netc̃itatẽ utenialis
sit muxore. ĩ meretrice dampnabilis iste qui ẽ¬
contra naturam execrabilit̾ fit in merettice. sed
exetrabaius in uxore. Tantũ ualet ordinatio cre¬
atoris. ⁊ ordo creature. ut ĩ reb adutend̾ cõcessis
etiã cõmodus exceditur. longe fit tollerabilius
qͣm mea que concessa nõ sũt. uł unus uł rarus
excessus. ⁊ idco in re cõcessa ĩmoderatio ꝯiugis. ne
in rem ñ concessã libido ꝓ rumpat tolleranda ẽ.
Hic ẽ etiã qd̃ longeminat peccat qͣmlibet assi¬
duus ad uxorem. qm uł rarissimꝰ ad fornicatio¬

Expanded text:
tant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus tant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damcontra naturam, exsecrabiliter fit in meretrice, sed exsecrabilius in uxore. Tantum valet ordinatio Creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius, quam in eis quae concessa non sunt, vel unus vel rarus excessus. Et ideo in re concessa immoderatio conjugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. Hinc est etiam quod longe minus peccat quamlibet assiduus ad uxorem, quam vel rarissimus ad fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
tissimã uocẽ apłi dicentis. Qd̾ uult facrat ñ peccat¬
si mebati ⁊ si acceꝑis uixorẽ ñ peccasti. ⁊ si nuꝑsenit
uirgo nd̃ peccat. Hinc certe iam dubitare fas ñ ẽ
nuptias nõ ẽẽ peccatũ. Nõ itaꝙ nuptias scd̃m ue¬
mam concectit apłs. nam quis amibigat absur¬
dissime dici nõ eos peccasse quib uenia datutr. sed
illum cõcubitũ scd̃m ueniã concedit qui fit ꝑ in¬
continentiam nõ sola causa ꝓcreandi ⁊ aliqn nõ
sola causa ꝓcreandi. quẽ nuptie nõ cogunt fieri. s¬
ignoscunt cũ ꝓpetrant. si tam̃ nõ ita sit nimiusin
tacere nõ potuit cũ corruptelis nmis ĩ mundoꝵ
et impioꝵ hõim loqueretur. Contubitus neccͣriꝰ
causa generandi inculpabilis. ⁊ solus ip̃e nuptial
ratroni sed libidini obsequit᷑ ⁊ hũc tam̃ ñ exig̾e
sed reddere conurgi. ne fornicando dampnabilit̾ peccet
contup̃te subigunt᷑ rem faciant ñ plane nup¬
tiaꝵ. Uerumptũ si magis insua coniunctõe diligt̃

Expanded text:
ntis: quod uult faciat; non peccat, nubat, et: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo, non peccat. hinc certe iam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. non itaque nuptias secundum ueniam concedit apostolus - nam quis ambigat absurdissime dici non eos peccasse, quibus uenia datur? — sed illum concubitum secundum ueniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi et aliquando nulla causa procreandi, quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci inpetrant: si tamen non ita sit nimius, ut tacere non potuit, cum de corruptelis nimis inmundorum et inpiorum hominum loqueretur. concubitus enim necessarius causa generandi inculpabilis et solus ipse nuptialirationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet,concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua coniunctione diligun