comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conseruant᷑. Inutͥb uet̾ib carnales homĩes
designant᷑. et inutrib nouis sp̃itales: qͥ ap¬
ti st̃ adcapiendũ uinũ gr̾e celestis. Mulga¬
riũ uas inqͦ mulgent᷑ pecora. icłe. et multrũ
ab eo qͦd in eo mulgit᷑ lac. Mulgariũ qͦq
uas ẽ pastorale. inqͦ lac infusũẽ.⁊ sig̃cat ue¬
t̾em legem in qua ꝯtinebat᷑ lac facilis doc¬
trine imꝑitis conieniens. Labrũ uocatũ
co qđ meo lauationẽ fieri solitũ infantũ: cuiꝰ
diminutuũ labellũ: ide. et alueũ: qđ ineo
ablutionẽ fierisolitum ẽ. Labiũ enĩ in exodo
positũ legimꝰ. ante ad itũ templi dñi. uͥ sac̃dotes
lauabant manꝰ et pedes. qñ ingressuri erant ta¬

Expanded text:
ibus carnales homines designans et in utribus novis spiritales, qui apti sunt ad capiendum vinum gratiae coelestis. Mulgarium, vas, in quo mulgentur pecora, idem est et mulctrum ab eo quod ibi mulgetur lac. Mulgarium quoque vas est pastorale, in quo lac infusum est, et significat veterem legem, in qua continebatur lac facilis doctrinae imperitis conveniens. Labrum vocatum eo quod in eo lavationem fieri solitum est infantium, cujus diminutivum, labellum. Idem et alveum, quod in eo ablutionem fieri solitum est. Labrum enim in Exodo positum legitur ante aditum templi Domini, ubi sacerdotes lavabant manus et pedes, quando ingressuri sunt
Abbreviated transcription (Latin):
azennlacula ten¬
toria sunt militum: quib initinere: solis
ardores tempestatesq imbrium. frigorisq
inuirias uitant. Dicta autem taber nacu¬
la quod cortine distente finib tabulis
interstantib appenderẽtur. que tento¬
ria sustinerent. Tentorium uocatum
eo quod tendeba tur funib atq pa-¬
lis: unde & hodie pretendere dicuntur
Mistice tentoriim sue taber naculum aut
presentem eccłiam significat. sicut illud
tabernaculum mosaicum indeserto. in
huius presentis prefiguratione conditũ
est: aut congregationes fidelium ex gen¬
tib sicut illud est psalmiste: quam ama¬
bilia sunt tabernacula tua domine: Uel
conditionem corporis humani: dequo
dicit apłs. quam diu sumus inhoc
taber naculo. ingemiscimus grauati:
nolentes expoliari. sed super uestiri:
Item cogitationem mentis significat
tabernaculum: ut est illud beati iob
ignis deuorat tabernacula eorum: qͥ
munera libenter accipiunt. Sicut e¬
nim corpus intaber na culo: sic menͤ

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere solis ardores, tempestatemque imbrium, frigorisque injurias vitant. Dicta autem tabernacula, quod cortinae distentae funibus, tabulis interstantibus, appenderentur, quae tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque paxillis, unde et hodie praetendere dicitur. Mystice tentorium sive tabernaculum aut praesentem ecclesiam significat, sicut illud tabernaculum Mosaicum in deserto in hujus praefiguratione conditum est: aut congregationem fidelium ex gentibus, sicut illud est Psalmistae: Quam amabilia sunt tabernacula tua, Domine ; vel conditionem corporis humani, de quo dicit Apostolus: Quandiu sumus in hoc tabernaculo, ingemiscimus gravati, nolentes expoliari, sed supervestiri . Item cogitationem mentis significat tabernaculum, ut est illud beati Job: Ignis devorat tabernacula eorum, qui munera libenter accipiunt ; sicut enim corpus in tabernaculo, sic mens
Abbreviated transcription (Latin):
uminaria autem qͦ in cȩlo st̃ posita.
diem noctemq illuminant scđm creatoriᷤ
sui dispositionẽ. ⁊ cursꝰ sui officia pagunt:
hoc ẽ sol luna ⁊stellȩ. iuxta qͣlitatem suã.
significationes allegoricas hñt. q̃ ad lau
dem dei psalmista incitauit. subsequent
ꝓuocansãit. Laudate eũ sol ⁊ luna. lau¬
date eumom̃s stellȩ & lum̃.

Expanded text:
uminaria autem, quae in coelo sunt posita, diem noctemque illuminant secundum Creatoris sui dispositionem, et cursus sui officii peragunt, hoc est, sol, luna et stellae juxta qualitatem suam significationes allegoricas habent, quae ad dem Dei Psalmista incitavit, subsequenter provocans ait: Laudate eum, sol et luna, laudate eum, omnes stellae et lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ u̾ba sapientiũ ut stimuli: et quasi
claui ĩ altum defiri. Tabule aut̃ aue¬
terib tegule uocabantrurr. ategendo
scilicet: unde et tegule. Cõmissura dr᷑
tabularũ coniunctio. Tabule aũ pos¬
sunt significare fideles auditores. qͥ
trabib uł diignis. hoc ẽ ascĩs doctorib
sustentant᷑ sic et cõmissura: eoꝵ unitas
et caritas intelligi pot̃. Sectio aũ dic

Expanded text:
ba sapientium et stimuli et quasi clavi in altum defixi . Tabulae a veteribus tegulae vocabantur, a tegendo scilicet, unde et tagulae. Commissura dicitur tabularum conjunctio. Tabulae autem possunt significare fideles auditores, qui a trabibus vel tignis, hoc est, a sanctis doctoribus sustentantur: sic et commissura eorum unitas et c
Abbreviated transcription (Latin):
carne mortali apparuit. Ds̃ dr ꝓpt̾ uni¬
tam cum patre substantiam. dñs: ꝓpt̾
seruientem sibi creaturam. D̾s autem ⁊
homo: qͥa u̾bum &e caro. Unigenitꝰ autem
uocat᷑ ꝑ diuinitatis excellentiam: quia
sine fr̃ib. Primogenitꝰ. ꝑ susceptionem
hominis. in qͦ ꝑ adoptionem gratiȩ hab̾e
fr̾s dignatus est: quib ẽẽt pͥmogenitus.
Homousyon patar ab unitate substantiȩ
appellat᷑. Dubstantia enim uel essentia. g̾ce
usya dri Homo unum utrumq igit᷑ con¬
iunctum: sonat una substantia. Principiũ.
eo qͦd ab ipso sunt omnia: & qͥa ante eum
nicħ est. finis. uł quia dignatꝰ est in fine
scłorum humilit̾ in carne nasci ⁊ mori:
uel quia quicquid agim. ad illum refe¬
rimus: & cum ad eum ꝑuenerimus. ultͣ
quod queramus non habem. Os dei est:
quia uerbum ẽ eius. Nam sic̃ ꝓ uerbis qͦ
ꝑ linguam fiunt sepe dicimus illa uł illa
lingta. ita ꝓdei u̾bo ponit᷑ os. qͥa mos ẽ.
ut ore uerba forment᷑. Uerbum autem id̃o

Expanded text:
carne mortali apparuit. Deus dicitur propter unitam cum Patre substantiam; Dominus, propter servientem sibi creaturam: Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unigenitus autem vocatur per divinitatis excellentiam, quia sine fratribus: primogenitus, per susceptionem hominis, in qua per adoptionem gratiae habere fratres dignatus est, quibus esset primogenitus. Homousios Patri ab unitate substantiae appellatur: substantia enim vel essentia Graece usia dicitur; homos, unum. Utrumque enim conjunctum sonat una substantia. Principium eo quod ab ipso sunt omnia, et quia ante eum nihil est. Finis, vel quia dignatus est in fine saeculorum humiliter in carne nasci et mori; vel quia quidquid agimus, ad illum referimus: et cum ad illum pervenerimus, ultra, quod quaeramus, non habemus. Os Dei est, quia verbum est ejus. Nam sicut pro verbis quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa vel illa lingua: ita pro Dei verbo ponitur os, quia mos est ut ore verba formentur. Verbum autem ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ncta uerelinquit. Incomparatione eiꝰ
uilescunt omnia: deserit habita: con¬
gregata dispergit: in ardescit incelestib
animus: nic hil interrenis libet. deforme
conspicitur. quicquid de terrena place¬
bat specie quia sola pretiosa margare¬
ta cantas fulget inmentez¬

Expanded text:
ncta derelinquit; in comparatione ejus ncta derelinquit; in comparatione ejus vilescunt omnia, deserit habita, congregata dispergit, inardescit in coelestibus animus, nil in terrenis libet, deforme conspicitur quidquid de terrenae rei placebat specie, quia sola pretiosae margaritae claritas fulget in mente
Abbreviated transcription (Latin):
candidarum. quam inde marga¬
ritam auint uocatam: quod inconculis
maris hoc genus lapidum inueniatur
INest enim incarne coclee calculus
calculinatus. sicut incerebro piscis la¬
pillus. gignitur autem de celesti rore.
quem certo anni tempore coclee hauri¬
unt. Ex quib magaritis quidam uni¬
ones uocantur. aptum nomen habẽ¬
tes: quod tantum unus non numquã
ouo uł plures simul reperiantur: me¬
liores autem candide margarite quã
quȩ flauescunt. Illas enim aut ui¬
uentus aut matutini roris concep¬
tio reddet candrdas. has senectus
uł uespertinus. aer gignit obs¬
curas. Margaritum mistice significat
euangelicam doctrinam. sue spem
regni celorum. uł claritatem & dulcedi¬
nem celestis uite: unde legitur in euange¬
lica parabola de homine querenti bonaᷤ
margaritas. quod inuenta una preciosa
margareta abierit. & uendioerit om¬
celestis uite dulcedinem inquantam pos¬
sibilitas ad mittit. perfecte cognouerit:
ea que interris amauerat. libenter cu¬

Expanded text:
candidarum gemmarum, quam Indi margaritam aiunt vocatam, quod in conculis maris hoc genus lapidum inveniatur. Inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de coelesti rore, quem certo anni tempore cochleae hauriunt: ex quibus margaritis quidam uniones vocantur: aptum nomen habentes, quod tantum unus, nunquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae margaritae, quam quae flavescunt. Illas enim juventus aut matutini roris conceptio reddit candidas. Has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Margaritum mystice significat evangelicam doctrinam sive spem regni coelorum, vel charitatem et dulcedinem coelestis vitae. Unde legitur in evangelica parabola de homine quaerente bonas margaritas, quod, inventa una pretiosa margarita, abierit et vendiderit omcoelestis vitae dulcedinem, in quantum possibilitas admittit, perfecte cognoverit, ea quae in terris amaverat libenter cu
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Penitentia domini. rerum mutatio:
sic̃ in libro regum. penitet me. quod con¬
stituerim saul regem. Ira &e furor dñi.
ultio diuinitatis in peccatores scđm uin¬
dictam patientis. ñ scdđ̾m equitatem iudi¬
cantis: ut in psalmo. in ira fua. ⁊ in furo¬
re suo conturbabit cos. Dormire dñi.
dum in quorundam hominum cordib̾
fides eiꝰ minime uigilat: ut in ps almo.
exurge:. quare obdormis domine. Uiglia
domini. in electorum suorum custodia
ꝑ p̃scientiam diuinitatis semꝑ adẽẽ: ut
in psalmo ecce ñ dormiuit. neq obdor¬
miet. Sedere domini. regnare ẽ: ut in
psalmo d̾s sedet suꝑ sedem scãm suam.
Scabellum domini. hõ assumptꝰ a u̾bo.
uel sci eiꝰ a quibdam putantur: ut in psal¬
est. Item scabellum est humiliatorum
subiectio: ut in psalmo donee ponam ini¬
micos tuos scabellum pedum tuortim.
Ambulatio dñi. delectatio diuinitatis in
oꝑib electorum suoꝵ: ut in ꝓpħa. & in¬

Expanded text:
sui . Poenitentia Domini rerum mutatio, sui . Poenitentia Domini rerum mutatio, sicut in libro Regum: Poenitet me quod constituerim Saul regem . Ita et furor Domini, ultio Divinitatis in peccatores, secundum vindictam patientis, non secundum aequitatem judicantis; ut in psalmo: In ira sua et in furore suo conturbabit eos . Dormire Domini est, dum in quorumdam hominum cordibus fides ejus minime vigilat, ut in psalmo: Exsurge, quare obdormis, Domine? Vigilia Domini, in electorum suorum custodia per praescientiam Divinitatis semper adesse, ut in psalmo: Ecce non dormitabit neque obdormiet . Sedere Dominum, regnare est, ut in psalmo: Deus sedet super sedem sanctam suam . Scabellum Domini, homo assumptus a Verbo, vel sancti ejus a quibusdam putantur, ut in psalest ; item scabellum est humiliatorum subjectio, ut in psalmo: Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Ambulatio Domini, declaratio Divinitatis in operibus electorum suorum, ut in propheta: Et in
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam sustinet: sicut in abacuch
Steait et mensus est terram. & in eugłio. Ste¬
tit iłis. & iussit eũ uocari ad se. hoc ẽ cecũ.
Transitꝰ domini. carnis asfumptio. ꝑ quam
nascendo. moriendo. resurgendo. in celos as¬
cendendo. quendam transitum fecit ut in
cantico canticorum. Ecce iste uenit saliens
montes: transiliens eolles. Gressus dñi ad¬
uentus uł uisitatio eius. Uiȩ domini. oꝑa¬
tio diuinitatis:. sic̃ in iob. ꝓ diabolo: ipse ẽ
pͥncipium uiarum dei. Item uiȩ domini.
p̃cepta domini: ut in osee. Quoniam re.¬
ctȩ uiȩ domini: ⁊ iusti ambulabunt in eiꝰ.
Uestigia domini. oꝑum secretoꝵ signa.
ut in psalmo. ⁊ uestigia tua non cognos¬
centur. Cognitio domini qͦd cognoscentes
faciat: unde dic̃ ad abraham. Nunc cog¬
noui qͦd timeas dm̃. hoc est. cognoscere
te feci. Nescire domini. reprobare est:
ut in euangłio: nescio uos. Recordatio
est dñs noe. ⁊ alibi. recordat᷑ est dñs popłi

Expanded text:
tentiam sustinet, sicut in Habacuc: tentiam sustinet, sicut in Habacuc: Stetit et mensus est terram ; et in Evangelio: Stetit Jesus, et jussit eum vocare ad se , hoc est, coelum. Transitus Domini, carnis assumptio, per quam nascendo, moriendo, resurgendo, in coelos ascendendo, quemdam transitum fecit: in Cantico canticorum: Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens colles . Gressus Domini, adventus vel visitatio ejus. Viae Domini, operatio Divinitatis, sicut in Job pro diabolo: Ipse est principium viarum Dei ; item viae Domini, praecepta Domini, ut in Osee: Quomodo rectae viae Domini, et justi ambulant in eis . Vestigia Domini, operum secretorum signa, ut in psalmo: Et vestigia tua non cognoscentur . Cognitio Domini, quod cognoscentes nos faciat; unde dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , hoc est, cognoscere te feci. Nescire Deum, reprobare est, ut in Evangelio: Nescio vos . Recordatio est Dominus Noe ; et alibi- Recordatus est Dominus populi
Abbreviated transcription (Latin):
eicio demonia. Digit domini. legisla¬
tor moyses. siue ꝓpħe: ut in ꝑsalmo ui¬
debo cȩlos. hoc ẽ legis libros &e ꝓpħarũ:
tingit a fine usq ad finem fortit. Uterus
domini secretum diuinitatis. ex qͦ ꝓtulit
filium: ut in psalmo. exuto ante lucife¬
rum genui te. Dedes domini. stabilitas
eternitatis: ut in psalmo. & caligo sub pe¬
dibus eiꝰ. Thronꝰ domini. angħsiue scĩuł
ipsa regnandi potestas: ut in psalmo.
his dominꝰ sedeat: ut in psalmo d̾s sedet
suꝑ sedem scãm suam. Des census dñi ui
sitatio eiꝰ ad homines: sic̃ in michea ecce
dñs egrediet᷑ de loco suo: ⁊ descendet con¬
culcans extrema t̾rȩ. Item in malam
partem: ut in genesi descendit dñs: ut
uidet turrim. Ascensus domini. eleuatio
hominis assumpti a t̾ra ad celos: ut est
in psalmo. qͥ ascendit suꝑ celos cȩloꝵ
ab oriente. Stare domini. patientia di¬
uinitatis. ꝑ quam peccatores ad peni¬

Expanded text:
ejicio daemonia. Digiti Domini, legislaejicio daemonia. Digiti Domini, legislator, Moyses, sive prophetae, ut in psalmo: Videbo coelos, hoc est, legis libros et prophetartingit a fine usque ad finem fortiter . Uterus Domini, secretum divinitatis, ex quo Filium protulit, ut in psalmo: Ex utero ante luciferum genui te . Pedes Domini, stabilitas aeternitatis, ut in psalmo: Et caligo sub pedibus ejus . Thronus Domini, angeli, sive ipsa regnandi potestas, ut in psalmo: his Dominus sedeat; ut in psalmo: Deus sedet super sedem sanctam suam . Descensus Domini, visitatio ejus ad homines, sicut in Michaea: Ecce Dominus egredietur de loco suo, et descendet conculcans extrema terrae ; item in malam partem, ut in Genesi: Descendit Dominus ut videret turrim . Ascensus Domini, elevatio hominis assumpti a terra ad coelos, ut est in psalmo: Qui ascendit super coelos coelorum ad orientem . Stare Domini, patientia Divinitatis, per quam peccatores ad poeni
Abbreviated transcription (Latin):
cutum est. ⁊ alibi. os domini ad ira-¬
calamus. facies domini. ostensio eiꝰ ꝑ
filium ad homines: ut in exodo. facies
mea p̃cedet te.⁊ in psalmo. facies dñi
dimisit eos. Uerbum domini. filiꝰ eius:
ut in psalmo eructauit cor meum uer¬
ysaia ⁊ brachium dñi cui reuelatum
est᷑. Dext̾a domini. id ẽ filitis: ut in
psalmo dext̾a domini fecit uirtutem.¬
Item dextera domini gła siue beatitudo
ꝑpetua sic̃ in euangłio de filio dicit᷑.
sedet ad dext̾am dei. Rursum dext̾a
domini. electi om̃s. ut in decitonomio in dex-¬
tera eius ignea lex. Alȩ domini. ꝓtectio di¬
uina: uo in psalmo in umbra alarum tua¬
rum syabo. Scapłȩ domini. diuina pati¬
entia. que portare dignat᷑ infirmos: ut
in detit̾onomio suscepit eos: & suꝑposuit
scapulis fuis. M anꝰ domini. diuina oꝑa¬
tio: ut in ꝓph̃a. nonne manꝰ meȩ fecert᷑
referunt᷑. ⁊ in eugłio. si ego in digito dei

Expanded text:
cutum est ; et alibi: Os Domini ad iracutum est ; et alibi: Os Domini ad iracalamus . Facies Domini, ostensio ejus per Filium ejus ad homines, ut in Exodo: Facies mea praecedet te ; et in psalmo: Facies Domini dimisit eos. Verbum Domini, Filius, . In psalmo: Eructavit cor meum vera: Et brachium Domini cui revelatum est . Dextera Domini, idem quod supra in psalmo: Dextera Domini fecit Item dextera Domini, gloria, sive beatitudo perpetua, sicut in Evangelio de Filio dicitur: Sedet ad dexteram Dei . Rursum dextera Dei, electi omnes, ut in Deuteronomio: In dextera ejus ignea lex . Alae Domini, protectio divina, ut in psalmo: In umbra alarum tuarum sperabo . Scapulae Domini divina patientia, qua portare dignatur infirmos, ut in Deuteronomio; Suscepit eos, et supposuit scapulis suis . Maus Domini, divina operatio, ut in prophetia: Nonne manus meae fecerunt referuntur; et in Evangelio: Si in digito Dei
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. Nam &e situs &e habitus & locꝰ
& tempꝰ in deo non ꝓpͥe: s ꝑ similitu di¬
nem trans latiue dicunt᷑. Quippe sed̾e
suꝑ cherubin dicit᷑. qͦd est adsitum: &
abyssum tanquam uestimentum amic¬
tus. quod est ad habitum: & anmi tui
non deficient. qͦd ad tempꝰ ꝑtinet: Et
locum manet̃. Nam ce in ꝓpħa plaustͥ
portantis fenum species ad dm̃ ducit᷑:
recolimus. annotam. Caput domini
ipsa diuinitas: eo qͦd pͥncipium ae cre¬
ator sit omnium rerum. Capilli au¬
tem domini candidi in daniele ꝓpħa¬
asscribunt᷑: eo quod antiquus sit die¬
rum. Ocłi domini. inspectio diuina.
eo quod omnia uideat: ut est illud
in apło. omnia enimnuda ⁊ aꝑta ft̃
ocłis eiꝰ. Palpebrȩ domini. occulta &e
sp̾italia in diuinis p̾ceptis misteria.
moribus. siue oꝑib scõrs: ut in genesi
odorattsq ẽ dominus odorem suaui¬
tatis. Os domini. filiꝰ eiꝰ. uel sermo ad
homines: ut in psalmo. os dominilo¬

Expanded text:
cuntur. Nam et situs, et habitus, et locus, cuntur. Nam et situs, et habitus, et locus, et tempus in Deo non proprie, sed per similitudinem translate dicuntur. Sedere quippe super cherubin dicitur, quod est ad situm; et abysso tanquam vestimento amictus, quod est ad habitum; et: Anni tui non deficient ; quod ad tempus pertinet; et:locum manet. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ad Deum duciturrecolimus, adnotamus. Caput Domini ipsa divinitas, eo quod principium et creator sit omnium rerum. Capilli autem Domini candidi in propheta Daniele scribuntur, eo quod antiquus sit dierum . Oculi Deum Domini inspectio divina, eo quod omnia videat, ut est illud in Apostolo : Omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus. Palpebrae Deum Domini occulta et spiritualia in divinis praeceptis mysteria, moribus sive operibus sanctorum, ut in Genesi: Odoratusqué est Dominus odorem suavitatis . Os Domini, Filius ejus vel sermo ad homines, ut in psalmo: Os Domini lo
Abbreviated transcription (Latin):
scribuntur. ut more locutionis nr̃e faciliꝰ
seipsum insinuet. Ut quia omnia ui¬
det. dicat᷑ ocłs. Et ꝓpt̾ qͦd audit omĩa.
dicatur auris. P eo aut̃ quod aduertitur.
ambulat : Peo qͦd exspectat. stat. Sic ⁊¬
in cȩt̾is hoꝵ similib. ab humanis m̃tib
trahit᷑ similitudo ao dm̃ siẽ est obliuis¬
cens & memorans. Hinc est quod ꝓpħa
dicit. iurauit dñs exercituum ꝑ aĩam
suam:. Non quod d̃s animam habeat:
s hoc nr̃o narrat affectu. Nam & fa¬
cies dei in scripturis scĩs. non caro. sed
diuina cog¬
nitio intelligit᷑.
eadem ratione: qͥa ꝑ faciem conspectam
quisq cognos cit᷑. H oc enim in oratiõe
dr deo. ostende nob̃ faciem tuam: ac si
dicatur. da nob̃̾ cognitionem tuam. Sic
ce uestigia dei dicunt᷑. quod nunc d̃s
ciem quibq electis p̃sentabitur: ut
ipsam speciem contemplent᷑. cuius
nunc uestigia comprehendere conan¬
tur. Hoc est quod uidere ꝑ specłm di¬

Expanded text:
scribuntur, ut more locutionis nostrae facilius scribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat: pro eo quod exspectat, stat. Sic in caeteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam ; non quod Deus animam habeat, sed quod nostro narrat affectu. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intelligitur, eadem ratione qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione dicitur Deo: Ostende nobis faciem tuam ; ac si diceretur: Da nobis cognitionem tuam. Sic et vestigia Dei dicuntur, quod nunc Deus ciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum di
Abbreviated transcription (Latin):
potest adici. & tamen de consummatione
alicuiꝰ facti: ꝑfectio dr. Ds̃ autem qui ñẽ
factꝰ: qͦmͦ est ꝑfectus: S hoc uocabulum
de usunr̃o sumpsit humana iopia. siẽ¬
& reliqua u̾ba: quatinus id quod in effa¬
bile ẽ. utcumq dicipossit: qm̃ de deo ni¬
chil digne humanꝰ sermo diẽ sicut st̃ ce
alia. Creator dictꝰ ꝓ toti mundi rebus
ab ipso creatis. Nichil enim est: quodñ
originem a deo traxerit. Ipse ⁊ unꝰ. quia
diuidi non potest: uel qͥa nichil ẽẽ potest.
quod tantundem capiat potestatis. Hȩc
gͥ quȩ de deo dict̃a sunt. ad totam ꝑti¬
nent trinitatem. propt̾ unam &e coeter-¬
nam substantiam: siue in patre. siue in
filio eius unigenito in forma dei. siue ĩ
sp̃u sc̃o. qui unus est sp̃s dei patͥs. & filii
eius uigeniti.Sunt &e quedam uocabu¬
la ex usu nr̃o ad dm̃ sumpta de m̃bris nr̃is.
bilis & incorporeus est: ꝓ efficientuis cau
sarum tamen in ipso rerum species as¬

Expanded text:
potest adjici. Et tamen de consummatione potest adjici. Et tamen de consummatione alicujus facti perfectio dicitur: Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? sed hoc vocabulum de usuet reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio eius unigenito in forma Dei, sive in Spiritu sancto, qui unus Spiritus est Dei Patris et Filii eius unigeniti. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris, bilis et incorporeus est, pro efficientibus tamen causarum in ipso, rerum species a
Abbreviated transcription (Latin):
usu dicit᷑. Apud d̾m enim ꝑturbatio
nulla est: apud quem tranquillitas sum¬
ma est. Simplex autem d̾r. siue ñ amit
tendo quod habet: seu quia non alud est
ipse. & aliud quod in ipso ẽ. sicut in hoĩe.
cuiꝰ alut est ẽẽ. ⁊ aliud saꝑe. Nam ce esse
potest: &e sapiens non ẽẽ. Deus habet es¬
sentiam: habet & sapientiam: s quod
habet. hoc est: & omnia unꝰ est: ac proinde
simplex est. qͥa non in eo aliquid accid̃r
potest᷑. s & qͦd est. & quod in ipso ẽ. eẽnti¬
aliter est: excepto quod relatiue ad qͣm¬
cunq ꝑsonam est. Summe bonum:
quia incommnutabilis est. Creatura uͦ
bonum. s non summum est: qͥa muta¬
bilis est. Et dum sit qͥdem bonum: non
tamen ẽẽ potest &e summum. Incorporeꝰ
autem uel incorporalis ideo đdr deus: ut
sp̃s credat᷑. uł intelligat ẽẽ non corpus.
a nullo concludat᷑: s omnia intra eiꝰ omni¬
potentiam coartent᷑. ꝑfectus dr: qͥa nil ei

Expanded text:
usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Simtendo id quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homine, cujus aliud est esse, et aliud sapere; nam et esse potest, et sapiens non esse. Deus habet essentiam, habet et sapientiam: sed quod habet, hoc est; et omnia unus, ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accedere potest. Sed et quod est, et quod in ipso est, essentialiter est; excepto quod relative ad quamcunque personam est. Summe bonus, quia incommutabilis est. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non corpus: a nullo concludatur, sed omnia intra ejus omnipotentiam coarctentur. Perfectus dicitur, quia nihil ei
Abbreviated transcription (Latin):
quod celum sedes eiꝰ habetur. Unde est
illud cȩlum cȩli domino & hȩc ista .iiͦiiͦ.
unum significant. Nam tina eademq
res đr: siue dicatur. ȩt̾nus d̃s. siue ĩmor¬
talis. siue incorruptibilis. siue immuta¬
bilis. Nam inuisibilis ds dr: quia nun-¬
quam ꝑ substantiam suam apparuit
oculis mortalium tͥnitas: nͥ ꝑspeciem sub¬
iecte creaturȩ. eiꝰdemq corporeȩ. Nam
nemo potest ipsam manifestationem ẽẽn¬
tiȩ dei uidere. & uiuere: sic̃ ce dictum ẽ
moysi. Unde &e dominꝰ in euangłio diẽ.¬
Dm̃ nemo uidit unquam. Res ẽ enim
inuisibilis: ideoq non ocło. s corde que¬
rendus est. Impassibilis. qͦd nullis per¬
turbationibus afficit᷑: qͥbꝰ fragilita huma¬
na succumbit. Ñ enim attingunt eum
ullȩ passiones: ut libido. iracundia. cu¬
piditas. timor. meror. inuidia. & cȩtera.
quib mens humana turbat᷑: s cum d̾r
d̾s irasci. aut zelare. aut dolere. nostro

Expanded text:
quomodo coelum sedes ejus habetur. Unde est quomodo coelum sedes ejus habetur. Unde est illud: Coelum coeli Domino . Et haec ista quatuor unum significant. Nam una eademque res dicitur sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive immutabilis. Nam invisibilis Deus dicitur, quia nunquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subjectae creaturae, ejusdemque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre et vivere; sicut et dictum est Moysi. Unde et Dominus in Evangelio m nemo vidit unquam Res est enim invisibilis, ideoque non oculo, sed corde quaerendus est. 24. Impassibilis est, quia nullis perturbationibus afficitur quibus fragilitas humana succumbit. Non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupidquibus mens humana turbatur. Sed cum dicitur Deum irasci aut zelare aut dolere, nostro
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis. incommutabilis. ⁊ et̾nus.
Unde &e merito cunctȩ p̾ponit᷑ creaturȩ.¬
Immortalis. sic̃ de eo scͥptum est. qͥ solus
ht̃ immortalitatem: qͥa in eiꝰ natura
nulla est cominutatio. Nam omnis mu
enĩ alio
modo nunc est quam fuit. scđdm id¬
quod destitit ẽẽ quod erat: mortale utiq
dep̾henditur. ac ꝑ hoc d̾s solus dr immor¬
talis: qͥa solus incommnutabilis. Incorrup¬
tibilis qͦ appellat᷑: quia corrumpi ⁊ dis¬
solui non potest. nec diuidi. Quicquid
enim capit diuis ionem: & interitum ca¬
pit. Ille nec diuidi potest: nec interire.
inde incorruptibilis est. Incominutabilis
est. qͥa semꝑ manet. & mutari nescit: nec
ꝓficit. qͥa ꝑfectus est: nec deficit. qͥa ȩt̾nꝰ ẽ.
Eternus est. qͥa sine tempore est: non
enim habet initium neq finem. Hine &
sempit̾nus: eo qͦd sit semꝑ et̾nus. A qͥbꝰ¬
dam autem ȩt̾nus ab ethere credit᷑ dictꝰ.

Expanded text:
corruptibilis, incommutabilis, aeternus; corruptibilis, incommutabilis, aeternus; unde et merito cunctae praeponitur creaturImmortalis, sicut de eo scriptum est: Qui solus habet immortalitatem ; quia in ejus natura nulla est commutatio. Nam omnis mutquid alio modo nunc est aut fuit secundquod destitit esse, quod erat mortalis utique deprehenditur. Ac per hoc Deus solus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis incorruptibilisque appellatur, quia corrumpi et dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisionem et interitum capit. Ille nec dividi potest, nec interire: inde incorruptibilis est. Incommutabilis est, quia semper manet et mutari nescit: nec perficit, quia perfectus est; nec deficit, quia aeternus est. Aeternus est, quia sine tempore est: non enim habet initium neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibusdam autem aeternus ab aethere creditur dictus,
Abbreviated transcription (Latin):
Unde & in colloquio dicimus uiuit deus:
qr eẽntiali uitauiuit. quam mors ñ
habet. Septimum. adonay. quod gene¬
ralit̾ int̾p̾tat᷑ dñs.: qͦd dominet᷑ creature
cuncte: uel qͦd creat᷑a omnis dominatui eiꝰ
omnib. uł timeat᷑ a cunctis. Octauum
ia. qͦd in deo tantum ponit᷑: quod etiam
in ałła innouissima sillaba sonat. No¬
num tetragramaton. hoc ẽ .iiii. litt̾arum:
qͦd ꝓpͥe apud hebreos in do ponit᷑. iade. ia¬
de .i. duabꝰ uicibꝰ ia: que duplicata. inef¬
fabile illud &e głosum dei nom̃ efficiunt.
Dicit᷑ autem ineffabilis. ñ quia dici ñ
potest: s qͥa finiri sensu &e intellectu hu¬
mano nullatenus potest. Et ideo quia
de eo nicħ digne dici potest: meffabilis
est. Decimum sadday. id est omp̃s. Uoca¬
tus autem omp̃s. eo quod omnia potest:
S a faciendo qͦd uult. ñ a patiendo qͦd ñ
uult. Quod si ei accideret: nequaquam
substantialit̾ nomina: ut immortalis. in¬

Expanded text:
Unde et in colloquio dicimus: Vivit Deus, Unde et in colloquio dicimus: Vivit Deus, qui essentiae vita vivit quam mors habet. Septimum Adonai, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod creatura omnis dominatui eiusomnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo ponitur, iod, est, duabus Ja, quae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt; dicitur autem ineffabilis, non quia dici non potest, sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest, et ideo, quia de eo nihil digne dici potest, ineffabilis est. Decimum vero Sadai, id est, omnipotens. Vocatur autem omnipotens, eo quod omnia potest; sed a faciendo quod vult, non a patiendo, quod non vult; quod si accideret, nequaquam substantialiter, nomina, ut immortalis, in
Abbreviated transcription (Latin):
quod interp̾tatur in latinum excelsus: qͥa
suꝑ celos est: sic̃ scͥptum ẽ de eo. Excelsus
ꝓualde celsus. Ex enim pro ualde ponit᷑:
siẽ eximiꝰ. quasi ualde eminens. Sextum
ieie. id est qͥ est: ds enim solus qͥ et̾nus ẽ.
hoc est qͥ exordium ñ h̾t. eẽntiȩ nom̃ tenet.
Hoc enim nomen ad sc̃m moysen ꝑ ange¬
lum est delatum. Querenti enim qͦd ẽẽt
nom̃ eiꝰ. qͥ eum ꝑgere p̾cipiebat ad popłm
ex egypto lib̾andum respondit. Egosũ
qui sum. & dices filiis isrł. qui est misit
me ad uos: Tanquam in eiꝰ comparatio¬
ne qui uere ẽ. qͥa incominutabilis est.
ea que commutabilia sunt quasi ñ sint.
Quod enim dr fuit. ñ est: & quod dr erit.
nondũ ẽ.Ds̃ autem tantum ẽẽ nouit.
fuisse. & futurum eẽ non nouit: solus aut̃
pater cum filio & sp̃u sẽo ueraciter est: cui
eẽntie comparatum ẽẽ nr̃m. non eẽ est.

Expanded text:
quod interpretatur in Latinum excelsus, qui quod interpretatur in Latinum excelsus, qui super coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus autem dictus pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum, Ieie, id est qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, respondit: Ego sum, qui sum: et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Tanquam in ejus comparatione qui vere est, eo quod incommutabilis est, ea quae commutabilia facta sunt quasi non sint. Quod enim dicitur fuit, non est; et quod dicitur erit, nondum est. Deus autem tantum est; non fuisse, et futurum esse non novit. Solus autem Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est; cujus essentiae comparatum esse nostrum, non esse est.
Abbreviated transcription (Latin):
ramum apud hebreos dei
nomen. el. dr: quod alii dm̃.
alii ethimologiam eius ex¬
primentes. seyros. id ẽ fortem interp̾ta¬
ti sunt: ideo quod nulla infirmitate
opprimitur. s fortis est &e stifficiens ad oĩa
ppetranda. Sed̾m nomen eloym. Terciũ
eloe:. quod utrumq in latinum d̾s dicitur.
Quod nom̃. in latinum ẽ ex greea appel¬
latione translatum. Nlam d̾s grece theos¬
d̾s: quod eum colentib sit timor. D̾s aut̃
ꝓpͥe nomen est trinitatis. ꝑtinens ad pa
nitatem etiam reliqua que in deo infra
sunt posita uocabula referunt᷑. Quar-¬
tum nomen ẽ sabaoth. qͦd uertitur in lati¬
num exercituum siue uirtutum: de quo ĩ
psalmo ab angłis dr. Quis ẽ iste rex glorie:
dñs turtutum. Sunt autem in huiꝰmodi
ordinatione uirtutes multȩ: ut angeli. ar¬
changeli: pͥncipat. & potestates: cunctiq ce¬
lestis militiȩ ordines. Quorum tamen il¬
le dñs est: om̃s enim sub ipso sunt: eiusq
dominatui subiacent. Quintum e lyon.

Expanded text:
rimum apud Hebraeos Dei nomen El dicitur; quod alii Deum, alii etymologiam eius exprimentes ἰσχυρὸς, id est fortem interpretati sunt, ideo quod nulla infirmitate opprimitur, sed fortis est et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen Eloi. Tertium Eloe, quod utrumque in Latino Deus dicitur. Est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione translatum. Nam DDei, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitatis, pertinens ad Patnitatem etiam reliqua, quae in Deo infra sunt posita, vocabula referuntur. Quartum nomen est Sabaoth, quod vertitur in Latinum, exercituum sive virtutum. De quo in psalmo ab angelis dicitur: Quis est iste Rex gloriae, Dominus virtutum? Sunt autem in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique coelestis militiae ordines: quorum tamen ille Dominus est, omnes enim sub ipso sunt ejusque dominatui subjacent. Quintum nomen est Elion,
Abbreviated transcription (Latin):
autem capitella que his capitib erant
super posita. duo sunt testamenta: quoꝵ
meditationi atq obseruantie doctores sc̃i
toto & animo subduntur & corpore: unde
bene utrumq capitellum quinq cubitõ
habebat altitudinis. quia nimirum quin¬
q libris scriptura mosaice legis compre
hensa est. quinq &iam seculi etates: tota
ueteris instrumenti series complexa est.
Nouum uero testamentum non alia nobis
aliqua predicat. quam que moises predi¬
canda ꝑ hoc eẽ: predixerat & ꝓpħe. Spe¬
ties namq catenarum & similitudo re¬
tis incapitellis. uarietas ẽ. uirtutum spi¬
ritalium inscĩs: de qua dño cantatur in
psalmis. astitit regina adextris tuis in
uestitu de aurato. circum amicta uarie¬
tate. hoc est inuestitu fulgide dilectionis:
Circumamicta uarietate diuersorum caris¬
matum: uł certe multiplex contextio cate¬
narum & retis expansio. multifarias ele¬
ctorum ꝑsonas insinuat: que cum uerb̃

Expanded text:
autem capitella, quae his capitibus erant autem capitella, quae his capitibus erant superposita, duo sunt Testamenta, quorum meditationi atque observantiae doctores sancti toto et animo subduntur et corpore. Unde bene utrumque capitellum quinque cubitos habebat altitudinis, quia nimirum quinque libris scriptura Mosaichensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota veteris instrumenti series complexa est. Novum vero testamentum non alia nobis aliqua praedicat, quam quae Moyses praedicanda per hoc esse praedixerat, et prophetae. Species namque catenarum et similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritalium in sanctis, de qua Domino caPsalmis: « Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta varietate : » hoc est, in vestitu fulgidae dilectionis, circumamicta varietate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electorum personas insinuat: quae cum verbis
Abbreviated transcription (Latin):
materialuim: & quid iudelicet figura¬
uerint. & quare due sint facte: Apłos
namq & doctores sc̃ĩ sᷤ cͤunctos spiritales
significant: fortes nimirum fide atq o¬
pere. & contemplatione ad suꝑna erectos¬
Due sunt autem: ut & gentes & circum¬
cisionem predicando in eccłiam intro¬
ducant: stabant iporticu ante fores
templi: & ingressum illuis suo decore
ac pulcritudine exutraq parte mirabi¬
liter ornabant. Ostium autem templi
dñs est: quia nemo uenit ad patrem nͥ
ꝑ ipsum: & sicut alibi dicit: ego sum os¬
tium. per me siquis introierit salua¬
bitur. Quod uidelicet ostium columpne
abutroq latere coram posite: circũstant:
ministri sermonis. utriq popło introi¬
tum regni celestis ostendunt. Capita &¬
enim columpnarum hoc est supprema
pars earum. precordia sunt fidelium do¬
ctorum: quorum dõ deuotis cogitationi¬
b sicut capite menbra. ita ipsorum om¬
nia & opera diriguntur & uerba. Duo

Expanded text:
materialium; et quid videlicet figuramaterialium; et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolus namque et doctores cunctis spiritales significant. Fortes nimirum fide atque opere et contemplatione ad suDuae sunt autem, ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant. Stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine, ex utraque parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est, quia nemo venit ad Patrem nisi  ipsum ; et sicut alibi dicit: Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur . Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt. Capita etenim columnarum, hoc est, suprema pars earum, praecordia sunt fidelium doctorum, quorum Deo devotis cogitationibus, sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur, et verba. Duo
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis inter se distantes: quintum
nis angulis aut amplius pa rib late¬
ruminteruallis. Capitella dicta quod
sint columpnarũ capita: sicut suꝑ col¬
lum caput. depistilia/ que super capitel¬
la columpnarum ponunt᷑. & est grecũ:
id est suꝑmissa. Ba ses autem mistice
possunt intelligi libri testamentorum
diuinorum: quib ĩnititur omnis doctri¬
na sanctorum predicatorum. Colũpne
enim sunt apłi & doctores etangelii. hoᷤ
prefigarauerunt ille due columpne qͣs
legitur fecisse hyram inedificatione tẽ¬
plidomini. sicut scriptum ẽ in libro re¬
gum & paralipome non: ut est illud com¬
pleuit yram omne opus regis indomo
domini: hoc est columpnas duas & episti-¬
la & capita: & quasi quedam retiacula
que capita tegerent suꝑ epistilia. he sũt
pne ẽe dextras dederunt michi & bar¬
nabe societatis: ut nos ingentib. illi aũ
incircumcisione: quib uerbis quasi ex¬
ponere uidetur misterium columpnar̃

Expanded text:
tudinis inter se distantes. Quintum tudinis inter se distantes. Quintum nis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, supermissa. Bases autem mystice possunt intelligi libri Testamentorum divinorum, quibus innititur omnis doctrina sanctorum praedicatorum. Columnae enim sunt Apostoli et doctores Evangelii. Hos praefiguraverunt illae duae columnae, quas legitur fecisse Hiram in aedificatione templi Domini, sicut scriptum est in libro Regum et Paralipomenon, ut est illud: Complevit Hiram omne opus regis in domo Dei, hoc est, columnas duas et epistylia et capita et quasi quaedam retiacula quae capita tegerent super epistylia II nae esse, dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione. » Quibus verbis, quasi exponere videtur mysterium columnarum
Abbreviated transcription (Latin):
legitur inlibro regum quod salomon pa¬
uimentum texerit auro intrinsecus. hoc
est mora culo: & in ipso templo. Texit
ergo salomon pauimentum domus
auro intrinsecus. & extrinsecus: quia
rex nrͣ pacificus & angłos atq animas
ustortim incelis ꝑfecte ac plenarie dono
dilectionis eternorum amortalium ui-¬
litate sacrauit. Conpluuium dictum:
quia aq̃ a partib que circa sunt eo
conueniunt. dessella sunt equib domi¬
cilia sternuntur: a tesseris nominata
id ẽ. quadratis lapillis ꝑ diminutionẽ.
Ba ses fulture sunt columpnarum: quȩ
a fundamento consurgunt. & super-¬
posite fabrice sustinent pondus: bases
autem nomen petre est fortissime. syro
sermone: Columpne ꝓlongitudine ⁊ ro¬
tunditate uocate: in quib totus fabri¬
ce pondus erigitur. Antiqua ratio erat¬
columpnarum altirudinis: t̃cia pars
latitudinum. Genera rotundarũ qua¬
tuor sunt: dorice: ionice. tuscanie: cho¬
rinthee: mensura crassitudinis & alti¬

Expanded text:
legitur in libro Regum , quod Salomon palegitur in libro Regum , quod Salomon pavimentum texerit auro intrinsecus et extrinsecus, hoc est, in oraculo et in ipso templo. Texit ergo Salomon pavimentum domus auro intrinsecus et extrinsecus. quia Rex noster pacificus et angelos atque animas justorum in coelis perfecte ac plenarie dono dilectionis aeternorum a mortalium vilitate secrevit. Compluvium dictum, quia aquae partes, quae circa sunt, eo conveniunt. Tessellae sunt, e quibus domicilia sternuntur, a tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superpositae fabricae sustinent pondus. Bases autem nomen petrae est fortissimae Syro sermone. Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et alti
Abbreviated transcription (Latin):
cos. elaborata artẽ picture: litostrata par¬
uulis crustis. ac tessellis tinctis inuari¬
os colores. uocata autem paiuimenta eo
quod paueantur. id ẽ cedantur: unde pa
uor quia cedit cor. Ostracus est paiumen¬
tum testacium. eo quod fractis testis cal¬
ce ad mixto feriatur: testam enim greci
ostr᷑am dicunt: pauimentum intelligi¬
tur humiliatio atq afflictio anime. siue
interram declinatio: ut est illud inpsal¬
mo. adhesit pauimento anima mea: pa¬
uimentum ẽ. soli alicuius inlenitatem
maximam construtta soliditas: que me¬
rito nr̃o corpori comparat᷑ qm̃ & ipsũ
simili uitore leuigatur: ad hesisse ergo se¬
dicit carni sue. quod uitiosum eẽ. non
dubium est: anua enim si adhereat corpo¬
ri delitis fauet: si noluntate sit diuisa uir¬
tutib: paiumentum est humilitas fideli¬
um. doctrinã sc̃orum patienter suscipienti¬
um: ut inhiezechiele: & ante garophila¬
tium pauimentum stratum lapide. Item

Expanded text:
cos habent elaborata arte picturae, lithostrota parcos habent elaborata arte picturae, lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores: vocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dicunt. Pavimentum intelligitur humiliatio atque afflictio animae, sive in terrena declinatio, ut est illud in Psalmo: Adhaesit pavimento anima mea . Pavimentum est soli alicujus in levitatem maximam constructi soliditas, quae merito nostro corpori comparatur, quoniam et ipsum simili nitore levigatur. Adhaesisse se ergo dicit carni suae: quod vitiosum esse non dubium est. Anima si adhaereat corpori, delictis favet: si voluntate sit divisa, virtutibus. Pavimentum humilitas fidelium doctrinam sanctorum patienter suscipientium, ut in Ezechiele: Et ante gazophylacium pavimentum stratum lapide . Item
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: & nr̃a conuersatio incelis est. uectum
intentionem celestis operationis significat.
id est uitam contemplatiuam: ut in euan¬
głio: & qui intecto est: non descendat aliqͥd
tollere de domo sua. Item tecͦum hominis:
ut in euangłio. quod in aure auditis pre¬
dicate super tectum. dectum uelamen le¬
gis. & obscuritas sanctarum scripturaruum
intelligitur. absida greco sermone. latine
interpretatur lucida: eo quod lumine ac¬
cepto per arcum resplendeat. s utrum ab¬
sidam an absidem dicere debeamus: hoc¬
uerbi genus ambiguum quidam doctorũ
existimant. Testudo est camera templi
obliqua: nam inmodum testudinis uete¬
res templorum tecta faciebant: que ideo
sic fiebant. ut celi imaginem redcleret.
quod constat ẽẽ conuexum. Alii testudi¬
nem uolunt eẽ locum inpartem atrii.
aduersum uenientib. Arcus dicti quod
sint arta conclusione curuati ipsi &
fornices: paim̃ta originẽ hñt apud gre¬

Expanded text:
Deo ; et: Nostra conversatio in coelis est . Tectum Deo ; et: Nostra conversatio in coelis est . Tectum intentionem coelestis operationis signat, id est, vitam contemplativam in Evangelio: Et qui in tecto est, non descendat aliquid tollere de domo sua . Item tectum corpus hominis, ut in Evangelio: Quod in aure auditis, praedicate super tectum . Tectum velamen legis, et obscuritas sanctarum Scripturarum intelligitur. Absida graeco sermone latine interpretatur, lucida: eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debemus, verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua: nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebat, ut coeli imaginem redderet: quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in parte atrii adversa venientibus. Arcus dicti, quod sint arta conclusione curvati, ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Grae
Abbreviated transcription (Latin):
quam munitiomi proficiunt. Significart
ergo tigna predicatores sc̃os. quorum &
uerbo & exemplo structura eiusdem eccłe
ut subsistere possit continetur: qui sue ro¬
bore doctrine turbines heretice inpulsio¬
nis. ne eam deiciant arcent. As simi lantur
laquearia simpliciorib xp̃i famulis: qui pro¬
priis eccłauirtutib potius exornare.
quam doctrine uerbis diffundere: & con¬
tra peruersorum doginatum impetus no-¬
rt munire. Uependent autem affixa
tignis laquearia: quia necesse ẽ. ut quicũ¬
q inscã eccłia sublimes uirtutib splende¬
re desiderant. summorum patrum dictis
atq exemplis quib aterrenorum ambi¬
tu suspendantur. tota mente inhereant.¬
& bene tigna hec cedrina. & laquearia ui¬
cuntur eẽ. cypressina: quia utramq hanc
arborem imputribilis omnino nature. al¬
titudinis eximie. & odoris constat eẽ pre¬
cipui: quod eis apte conuenit. qui cuma¬
pło dicere possunt. xp̃i bonus odor sumus

Expanded text:
quam munitioni proficiunt. Significant quam munitioni proficiunt. Significant ergo tigna praedicatores sanctos, quorum et verbo et exemplo structura ejusdem Ecclesiae, ut subsistere possit, continetur, qui suae robore doctrinae turbines haereticae impulsionis, ne eam dejiciant, arcent. Assimilantur laquearia simplicioribus Christi famulis, qui propriis Ecclesiam virtutibus potius exornare, quam doctrinae verbis defendere et contra perversorum dogmatum impetus norunt munire. Dependent autem affixa tignis laquearia, quia necesse est ut quicunque in sancta Ecclesia sublimes virtutibus splendere desiderant, summorum patratque exemplis, quibus a terrenorum ambitu suspendantur, tota mente inhaereant. Et bene tigna haec cedrina et laquearia dicuntur esse cypressina: quia utramque hanc arborem imputribilis omnino naturae, altitudinis eximiae, et odoris constat esse praecipui. Quod eis apte conenit, qui cum Apostolo dicere possunt: Christi bonus odor sumus
Abbreviated transcription (Latin):
rustica. hinc tecti suminitas. culmen dici¬
tur. Camere sunt uolumina introrsus res¬
picientia: appellate acuruo. camur enim
grece. curuum ẽ. Laquearia sunt que ca-¬
meram subtegunt & ornant: que & lacu¬
naria dicuntur principaliter autem la¬
cus clicitur. ut lucilius: resultant edesq
lacusq cuius diminutio lacunar facit:
utoratus neq aureum mea renitet indo¬
mo lacunar. inde fit alia diminutio lacu¬
narum: & per antisticon laquearium fa¬
cit. uecta enim siue laquearia scĩ doctores
intellęgi possunt: unde sponsa incantica
canticorum ait: tigna domorum nr̃arum
cedrina: laquearia cipressina. Domtis quip¬
pe suas. uaria ꝑ mundum fidelium con¬
uec̾ticula nominat: equib omnib ipsa uni¬
uersalis eccłia constat. Tigna autem & la¬
quearia: diuersos in eisdem domib eccłie
fidelium ordines designant. Nam utͣq
in alto solent pom. sed tigna ad munitionẽ
fiunt: laquearia uero magis decori domoꝵ¬

Expanded text:
rustica. Hinc tecti summitas culmen dicirustica. Hinc tecti summitas culmen dicitur. Camerae sunt volumina introrsum respicientia, appellatae a curvo. Campulon enim graece curvum est. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tecta enim sive laquearia, sancti doctores intelligi possunt. Unde sponsa in Cantico canticorum ait: Tigna domorum nostrarum cedrina, laquearia cypressina . Domos quippe suas varia per mundum fidelium conventicula nominat, e quibus omnibus ipsa universalis Ecclesia constat. Tigna autem et laquearia diversos in eisdem domibus Ecclesiae fidelium ordines designant. Namque utraque in alto solent poni: sed tigna ad munitionem fiunt, laquearia vero magis decori domo