comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisti. non solum ad tempus. s ȩtiam inge¬
num morereris: quia et si non ad salutẽ. na
ad eccłiȩ pacem. non ad.xp̃i corporis unicatẽ
non ad scãm & indiuiduam karitatem. s adha¬
la aliqua cogereris: nec sic tibi ipse mortem
inferre debiuisti. Considera scripturas duune
& discute quantum potes. et uide utrum hoc
fecerit aliquis aliquando iustoꝵ atq fideliu
cum ab eis tanta mala ꝑpessi sunt qui cos ad
eternum interitum. non ad uitam ȩternam
quo tu compelleris. adigebant. Audiui qul
dixeris apłm paulum significasse. hoc fien
bere ubi ait & si tradido corpus meum ili
deam: quia uidelicet omia bona dicebat qis
sine karitate nichil ꝓsunt sicut sunt lingils
hominũ & angłoꝵ. et omĩa sacramenta . &. Q
scientia. & omĩs ꝓpħia. & omĩs fides ita ut mol¬
tes trafferantur. ⁊ & rerum suarum distributis
pauꝑibus: ideo iudetur tibi ȩtiam hȩc incea

Expanded text:
uoluisti, non solum ad tempus sed etiam in aeteruoluisti, non solum ad tempus sed etiam in aeternum morereris, quia, etsi non ad salutem, non ad ecclesiae pacem, non ad Christi corporis unitatem, non ad sanctam et indiuiduam caritatem sed ad mala aliqua cogereris, nec sic tibi ipse mortem inferre debuisti. Considera scripturas diuinas et discute, quantum potes, et uide, utrum hoc fecerit aliquis aliquando iustorum atque fidelium, cum ab eis tanta mala perpessi sint, qui eos ad aeternum interitum non ad uitam aeternam, quo tu compelleris, adigebant. audiui, quod dixeris apostolum Paulum significasse hoc fieri debere, ubi ait: Et si tradidero corpus meum, ut ardeam. quia uidelicet omnia bona dicebat, quae sine caritate nihil prosunt, sicut sunt linguae hominum et angelorum et omnia sacramenta et omnis scientia et omnis prophetia et omnis fides ita, ut montes transferantur, et rerum suarum distributio pauperibus, ideo uidetur tibi etiam hoc inter
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quam consentimus uoluntati ouum
errantium. ut ꝑire uos ꝑmittamus. Ndligͥ
iam dicere. quod te assidue audio dicere:
uolo errare. sic uolo ꝑire. Melius enim nos
hoc omnino non ꝑmittamus quantum pe¬
sumus. Modo qd te in puteum ut morero
misisti: utiq libera uoluntate fecistr: si qu
crudeles eẽnt serui dei si huic male uolunt¬
ti cue te ꝑmitterent: & non de de illa morte
liberarent. Quis eos non merico culparet nq
non impios recte iudicaret: & tamen tu te
uolens in aquam misisti ut morereris: illi te
nolentẽ de aqua leuauerunt ne morereris. Tu
fecisti scdm uoluntatem tuam. s in ꝑniciẽ tiũ:
illi contra uoluntatem tuam. s ꝓpter saluten
tuam. Si gͦ salus ista corporalis sic custodien¬
da ẽ ut ȩtiam in nolentib ab eis qui eos dili¬
gunt seruetur: quantomagis illa sp̃italis
cuius desertione mors ȩterna metuitur: qu¬
quam in ista morte quam cibi tu ipse infen

Expanded text:
mus, quam consentimus uoluntati ouium mus, quam consentimus uoluntati ouium errantium, ut perire uos permittamus. noli ergo iam dicere, quod te assidue audio dicere: \'Sic uolo errare. sic uolo perire\'; melius enim nos hoc omnino non permittimus. quantum possumus. Modo quod te in puteum, ut morereris, misisti, utique libera uoluntate fecisti. sed quam crudeles essent serui dei. si huic malae tuae uoluntati te permitterent et non te de illa morte liberarent! quia eos non merito culparet? quis non impios recte iudicaret? et tamen tu te uolens in aquam misisti, ut morereris, illi te nolentem de aqua leuauerunt, ne morereris; tu fecisti secundum uoluntatem tuam sed in perniciem tuam, illi contra uoluntatem tuam sed propter salutem tuam. si ergo salus ista corporalis sic custodienda est, ut etiam in nolentibus ab eis, qui eos diligunt, seruetur, quanto magis illa spiritalis, in cuius desertione mors aeterna metuitur! quamquam in ista morte, quam tibi tu ipse inferre
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam: s ed ꝑstratus ẽ ut excecaretur. exce¬
catus ut mutaretur. ⁊ mutatus ut mitteret᷑:
missus ut qualia fecerat in errore. talia pro
ueritate pateretur. si uoluntas mala semꝑ
sue ꝑmittenda est libertatia quare monetur
pater in scripturis sanctis filium durũ non
solum uerb corriꝑe. s ȩtiam latera eiꝰ tunde:
ut ad bonam disciplinam coactus & domitus
dirigatur: unde item dicit: cu quidem ꝑcu¬
tis eum uirga. animam autem eiꝰ lib̾as a mor¬
ce. Si inala uoluntas semꝑ suȩ ꝑmittenda est
lib̾tati: quare corripiuntur negligentes pas¬
tores & dicitur eis. errantem non reuocastis:
ꝑdicam non requisistis: & uos oues xp̃i estis.
caraccerem dnĩcum poitatis in sacram̃to qđ
accepistis: si erratis & ꝑistis. Non ideo uob̃dis¬
pliceamus: quia reuocamus errantes. & quer¬
mus ꝑditos. Melius enim facimus uoluncatẽ
dñi monentis ut uos ad eius ouile redire cng¬

Expanded text:
ecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaeecclesiam, sed prostratus est, ut excaecaretur, excaecatus, ut mutaretur, mutatus, ut mitteretur, missus, ut, qualia fecerat in errore, talia pro ueritate pateretur? si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare monetur pater in scripturis sanctis filium durum non solum uerbis corripere sed etiam latera eius tundere, ut ad bonam disciplinam coactus et domitus dirigatur? unde idem dicit: Tu quidem percutis eum uirga, animam autem eius liberabis a morte. si mala uoluntas semper suae permittenda est libertati. quare corripiuntur neglegentes pastores et dicitur eis: Errantem ouem non reuocastis, perditam non inquisistis? et uos oues Christi estis; characterem dominicum portatis in sacramento, quod accepistis, sed errastis et peristis. non ideo uobis displiceamus, quia reuocamus errantes et quaerimus perditos; m�lius enim facimus uoluntatem domini monentis. ut uos ad eius ouile redire coga
Abbreviated transcription (Latin):
uel eligendam: non solum ut honorẽ salu¬
briter habeatis: sed ȩtiam ne pessime ꝑ ere-¬
atis : dicis dm̃ dedisse liberum arbitrium:
id eo non debere cogi hominem. nec ad bo¬
num. Quare gͦ illi de quib supra dixi. co¬
guntur ad bonum: adcende gͦ quod consi¬
derare non uis. Ideo uoluntas bona miseri¬
corditer impenditur: ut mala uoluntas ho¬
minis dirigatur. Nam quis nesciat nec dam¬
nari hominem nisi merito male uoluntatis:
nec liberari nisi bonam habuerit uolunta-¬
tem: non tamen ideo qui diliguntur malȩ suȩ
uoluntati impune & crudeliter ꝑmuttendi
sunt: sed ubi potestas datur. & a malo ꝓhiben¬
di. et ad bonum cogendi. Nam si uoluntas ma¬
ia semꝑ suȩ ꝑmittenda ẽ libertati. quare is¬
rahelite recusantes & murmurantes tã du¬
ris flagellis a malo ꝓhibebantur.⁊ & ad terrã
ꝓmissionis compelsebantur: si uoluntas ma
ẽ ꝑmissus uti pessima uoluntate. qua ꝑseq̃bat᷑

Expanded text:
uel eligendam, non solum ut honorem saluuel eligendam, non solum ut honorem salubriter habeatis, sed etiam ne pessime pereatis! dicis deum dedisse liberum arbitrium, ideo non debere cogi hominem nec ad bonum. quare ergo illi, de quibus supra dixi, coguntur ad bonum? adtende ergo, quod considerare non uis. ideo uoluntas bona misericorditer inpenditur, ut mala uoluntas hominis dirigatur. nam quis nesciat nec damnari hominem nisi merito malae uoluntatis nec liberari, nisi bonam habuerit uoluntatem? non tamen ideo, qui diliguntur, malae suae uoluntati impune et crudeliter permittendi sunt, sed, ubi potestas datur, et a malo prohibendi et ad bonum cogendi. Nam si uoluntas mala semper suae permittenda est libertati, quare Israhelitae recusantes et murmurantes tam duris flagellis a malo prohibebantur et ad terram promissionis compellebantur? si uoluntas malest permissus uti pessima uoluntate, qua persequebatur
Abbreviated transcription (Latin):
onato pb̃ro partis donati:
cordis mei. & sollicitudinem
ꝓ salute tua: fortasse misere¬
ris animȩ tuȩ placens deo. in audiendo u̾bo
non nr̃o s ipsius: nec eius scripturas sic in
memoria tua figeres: ut contra eas cor clau-¬
deres. Displicet tibi quia traheris ad salutẽ:
cum tam multos nr̃os ad ꝑniciem traxeris:
mox admodo uti noluisti. & ce ad terrã gra¬
uiter collisisti. Nam utiq alius qui adduc¬
tus ẽ cecum collega cuus illesꝰ uenit: qui
calia sibi ipse non fecit: sed neq hoc pucas
tibi fieri debusse: quia neminem estimas¬
cogendum eẽ ad bonum. Attende quid apłs
dixerit. Qui ep̃atum desiderat. bonũ opus
concupiscit: & tamen tam multi ut ep̃atum
suscipiant tenentur. inuici ꝑducuntur. inclu¬
duntur. custodiuntur. paciuntur tanta qͣ
nolunt: donec eis ad sit uoluntas suscipien¬
di oꝑis boni. Quandomagis uos aberrore. ꝑ-¬
nicioso in quo uobis inimici estis trahendi
estis. & ꝑducendi ad ueritatem. uel cognoscẽdã

Expanded text:
ONATO PRESBVTERO PARTIS DONATI Acordis mei et sollicitudinem pro salute tua, fortasse miserereris animae tuae placens deo in audiendo uerbo non nostro sed ipsius nec eius scripturas sic in memoria tua figeres, ut contra eas cor clauderes. displicet tibi, quia traheris ad salutem, cum tam multos nostros ad perniciem traxeritis. mox admoto uti noluisti et te ad terram grauiter conlisisti. nam utique alius, qui adductus est tecum, collega tuus inlaesus uenit, quia talia sibi ipse non fecit. Sed neque hoc putas tibi fieri debuisse, quia neminem aestimascogendum esse ad bonum. adtende, quid apostolus dixerit: Qui episcopatum desiderat, bonum opus concupiscit, et tamen tam multi, ut episcopatum suscipiant, tenentur inuiti, perducuntur, includuntur, custodiuntur, patiuntur tanta, quae nolunt, donec eis adsit uoluntas suscipiendi operis boni; quanto magis uos ab errore pernicioso, in quo uobis inimici estis, trahendi estis et perducendi ad ueritatem uel cognoscendam
Abbreviated transcription (Latin):
atur nobis: ne forte fieri possit ut adiuuante
dño concordes conatus et orationes nrãs tan¬
ta deformitas atq impietas africanarum regi¬
onum. de nrĩs terris incipiat aboleri.Si non
credis post discessum militum me uelle agere:
post discessum militum tu rescribe. Si enĩ ego
presente milite litteras meas legere populo
uoluero: ꝓlata epła mea demonstrabit me fi¬
dei uiolatorẽ. Quod miscdia dñi auertat a
morib atq insticuto meo: quod mͥ ꝑ iugũ su¬
um inspirare dignatus est.Ep̃c meus benuo¬
lenciȩ tuȩ fortasse potius litteras misisset. si eẽt
presens: aut ego illo uel iubente uł ꝑmitten¬
te scripsissem. Sed illo absente cum diaconi
rebaptiratio recens adẽe dicitur. frigescere
actionem ipsam dilacione non passus sum:
de fr̃na et uera morte acerbissimi doloris acu¬
leis excitatus. Quem dolorem meum adu¬
uante miscđia et ꝓuidentia dñi: pacis fortas¬

Expanded text:
atur nobis, ne forte fiere possit, ut adiuuante atur nobis, ne forte fiere possit, ut adiuuante domino concordes conatus et orationes nostras tanta deformitas atque impietas Africanarum regionum de nostris terris incipiat aboleri. si non credis post discessum militum me uelle agere, post discessum militum tu rescribe. si enim ego praesente milite litteras meas legere populo uoluero, prolata epistula mea demonstrabit me fidei uiolatorem. quod misericordia domini auertat a moribus atque instituto meo, quod mihi per iugum suum inspirare dignatus est. Episcopus meus beniuolentiae tuae fortasse potius litteras misisset, si esset praesens, aut ego illo uel iubente uel per- 15 mittente scripsissem. sed illo absente cum diaconi rebaptizatio recens aut est aut esse dicitur, frigescere actionem ipsam dilatione non passus sum de fraterna et uera morte acerbissimi doloris aculeis excitatus. quem dolorem meum adiuuante misericordia et prouidentia domini pacis fortas
Abbreviated transcription (Latin):
dd ȩquo animo non accipis quid faciam
fesiut te quoq inuito epłas nrãs populo
molico legam: quo ẽẽ possit instrucciorͦ
uod si rescribere dignatus non fueris uel
meas solas legere decreui. ut saltem diffiden
u ura cognita. rebaptizari erubescant. Neq
dagam cum miles presens est. ne quis ur̃m
arbicretur tumultuosius me agere uoluisse.
quam racio pacis desiderat: sed post abscessũ
milids: ut omnes qui nos audiunt indelli¬
gant non hoc eẽ ꝓpositi mei ut inuiti hoĩes
sd cuiusquam communionem cogantur:
d ut quietissime querentib ueritas inno-¬
ascat. Cessabit anrĩs partib terror tẽporali¬
um potestatum: cesset ȩtiam a urĩs partibus
dror congregatoꝵ circumcellionum. Re
sganus. racione agamus. diuinarũ scrip¬
turarum auctorib agamus: quieti atq tran¬
quilli quantum possumus petamus. quebamus.
pulsemus. ut accipiamus & inueniamus. & aꝑi¬

Expanded text:
id aequo animo non accipis, quid faciam, id aequo animo non accipis, quid faciam, frater, nisi ut te quoque inuito epistulas nostras populo catholico legam, quo esse possit instructior? quod si rescribere dignatus non fueris, uel meas solas legere decreui, ut saltem diffidentia uestra cognita rebaptizari erubescant. Neque id agam, cum miles praesens est, ne quis uestrum arbitretur tumultuosius me agere uoluisse, quam ratio pacis desiderat, sed post abscessum militis, ut omnes, qui nos audiunt, intellegant non hoc esse propositi mei, ut inuiti homines ad cuiusquam communionem cogantur, sed ut quietissime quaerentibus ueritas innotescat. cessabit a nostris partibus terror temporalium potestatum; cesset etiam a uestris partibus terror congregatorum Circumcellionum. re agamus, ratione agamus, diuinarum scripturarum auctoritatibus agamus, quieti atque tranquilli, quantum possumus, petamus, quaeramus, pulsemus, ut accipiamus et inueniamus et aperi
Abbreviated transcription (Latin):
non potest: nos oremus atq agamus quan¬
tum possumꝰ ut frumentum simus. E go rebap¬
arico diacono nr̃o. silere non possum. Scio
eni quam mͥ silentium ꝑniciosum sit. Non
añ cogito in eccłiasticis honorib tempora uẽ¬
nsa transigere: s cogito me principi pastors
ennium rationẽ de cõmis ouibus redditurũ.
Ssporte nolles ut hȩc tibi sc̾iberem: oportet te
tr̃ ignoscere timori meo. Multum enĩ cimeo
icme tacente & dissimulande: alii quoque
tbaptirentur a uobis. Decreui gͦ quantũ
iures et facultatem dñs prebere dignatur
causam istam sic agere. ut pacificis conso¬
ltionibus nrĩs omnes qui nobis cõmuni-¬
cint nouerint ab heresib auc chisinatibus
quantum catholica distet ȩccłia. & quantũ
e cauenda ꝑnicies uł ziranioꝵ: ul preci¬
us de uite dñi sacramentoꝵ. Quam col¬
ationem mecum si libenti animo susceꝑis
it concordib: nobis amboꝵ litcerȩ popłis
retentur: ineffabili exultabo leticia. Si au

Expanded text:
non potest. nos oremus atque agamus, quannon potest. nos oremus atque agamus, quantum possumus, ut frumentum simus. ego rebaptizato diacono nostro silere non enim quam mihi silentium perniciosum sit. Non enim cogito in ecclesiasticis honoribus tempora ventosa transigere, sed cogito me principi pastorum omnium rationem de commissis ovibus redditurum. Si forte nolles ut haec tibi scriberem, oportet te, frater, ignoscere timori meo. Multum enim timeo ne me tacente et dissimulante, alii quoque rebaptizentur a vobis. Decrevi ergo, quantum vires et facultatem Dominus praebere dignatur, causam istam sic agere, ut pacincis collationibus nostris omnes qui nobis communicant, noverint ab haeresibus aut schismatibus quantum catholica distet Ecclesia, et quantum sit cauenda pernicies uel zizaniorum uel praecisorum de uite domini sarmentorum. quam conlationem mecum si libenti animo susceperis, ut concordibus nobis amborum litterae populis recitentur, ineffabili exultabo laetitia. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
deliter coniungant corpora sua uirant sibi pl
munione dilaniant : hoc tantum scandalum.
tantus diaboli triumphus. tanta ꝑnicies al¬
rum. si ꝑtuam modestiam et prudentiam t
dilectionẽ quam debemus ei qui ꝓ nob sil
regionib fuerit. quis explicet uerbis quall
tibi palmam preparet dñs. ut ad cetera nbs
sananda quȩ ꝑ cotam africam tabefacta mie¬
rabilicer iacent. ad te ꝑficiscatur tam unis¬
bile medicine documentum: quam uereor
qm̃ cor meum uidere non potes: ne tbi cil
exultatione pociꝰ quam cum dilectione lodł
uidear. Sed certe amplius quid faciam nꝰ
sis iusi ut inspiciendum sermonem me
ni offeram: animum deo. Tollamus de
somania obiecta. quȩ a partib imꝑitis iac
contra inuicẽ solent. nec tu obicias tem¬
osimachariana. nec ego seuiͤam circũcellio¬
am Si hoc ã te non ꝑtinet: nec illud ad me.
lra dnĩca nondum uentilata ẽ. sine paleis eẽ

Expanded text:
deliter coniungant corpora sua, iurant sibi pledeliter coniungant corpora sua, iurant sibi pleersa communione dilaniant? hoc tantum scandalum, tantus diaboli triumphus, tanta pernicies animarum si per tuam modestiam et prudentiam et dilectionem, quam debemus ei, qui pro nobisregionibus fuerit, quis explicet uerbis, quam tibi palmam praeparet dominus, ut ad cetera membra sananda, quae per totam Africam tabefacta miserabiliter iacent, a te proficiscatur tam imitabile medicinae documentum? quam uereor, quoniam cor meum uidere non potes, ne tibi cum insultatione potius quam cum dilectione loqui uidear! sed certe, amplius quid faciam, non inuenio, nisi ut inspiciendum sermonem meum tibi offeram, animum deo. Tollamus de medio inania obiecta, quae a partibus inperitis iactari contra inuicem solent, nec tu obicias tempora Macariana nec ego saeuitiam Circumcellionum. si hoc ad te non pertinet, nec illud ad me. area dominica nondum uentilata est; sine paleis esse
Abbreviated transcription (Latin):
tere sed approbare cogeremur. Quod si ince¬
ne circumcisi hominis non inuenirem lotum
ubi circumcisionem repeterem. quia ununẽ
illud membrum: multo minus inuentur lo¬
cus in uno corde. ubi baptismum xp̃i repta¬
cur. Ideo qui duplicare baptismum uultis ne¬
cesse ẽ omĩno ut corda duplicia requiratell
ma gͦ recte te facere si non rebaptizas: et non
solum sine trepidatione. s ȩtiam cum gaudio
inde mͥ rescribe. Nulla te tuoꝵ concilia fr̃
exterreant. Si enim hoc eis displicuerit:
sunt digni qui ce habebãt. Si aucem pl¬
erit: credimus de miscđia dñi qui timent
sibi displicere. et conantes placere nunqui
deserit. quod inter uos et nos cito pax erit
ꝓpter honores nrõs de qua sarcina ꝑielli
racio redditur. misere plebes credendes ĩ qͣn
habebãt in domib suis cominunes cibos.E
mensam.xp̃i comiunem habere non posst̃.
Nonne ingemiscimus quod uir & uxor ut fi¬

Expanded text:
repetere sed approbare cogeremur. Quod si in carepetere sed approbare cogeremur. Quod si in carne circumcisi hominis non invenirem locum ubi circumcisionem repeterem, quia unum est illud membrum; multo minus invenitur locus in uno corde, ubi baptismus Christi repetatur. Ideo qui duplicare Baptismum vultis, necesse est omnino ut corda duplicia requiratis. 5. Clama ergo recte te facere, si non rebaptizas; et non solum sine trepidatione, sed etiam cum gaudioinde rescribe. nulla te tuorum concilia, frater, exterreant. si enim hoc eis displicuerit, non sunt digni, qui te habeant; si autem placuerit, credimus de misericordia domini, qui timentes sibi displicere et conantes placere numquam deserit, quod inter uos et nos cito pax erit, ne propter honores nostros, de qua sarcina periculosa ratio redditur, miserae plebes credentes in Christum habeant in domibus suis communes cibos et mensam Christi communem habere non possint. nonne ingemescimus, quod uir et uxor, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ipse dñs quamuis euacuauerit cru¬
crucifixus: tamen natus accepit.Non enĩ sig¬
nacła illa dampnata sunt: sed succedentibꝰ opor¬
tuniorib decesserunt. Nam sicut circuincisio¬
nem abstulit dñi primꝰ aduentus: sic baptis¬
mum auferet scds aduentus. Sicut enim nũc
postea quam uenit libertas fidei. & remotum ẽ
seruitutis ugum. nullus xp̃ianus circumci¬
ditur carne: sic tunc regnantib ustis cũ dño.
dampnatisq impus nẽmo rebaptirabit᷑: sed
illud quod ista presigurant. id÷ circumcisio q¬
dis et mundatio conscientiȩ manebit ingtenũ
Sigͦ illo tempore iudeus essem. et ueniret a
samaritanus. uelletq illo errore. derelicto qu
ȩciam dñs imꝑbauit dicens uos adoratis quo
nescitis. nos adoramus quod scimus qm̃ salis
ex iudeis ẽ: uellet gͦ samaricanus quem si¬
ritani circumciderant fieri iudeus. uacas
certe iterationis audatia. &. id quod apud
resim factum erat quod preceꝑat ds̃: non

Expanded text:
amentum ipse dominus quamuis euacuauerit amentum ipse dominus quamuis euacuauerit crucifixus, tamen natus accepit. non enim signacula illa damnata sunt, sed succedentibus opportunioribus decesserunt. nam sicut circumcisionem abstulit domini primus aduentus, sic baptismum auferet secundus aduentus. sicut enim nunc, posteaquam uenit libertas fidei et remotum est seruitutis iugum, nullus christianus circumciditur carne, sic tunc regnantibus iustis cum domino damnatisque impiis nemo baptizabitur, sed illud, quod ista praefigurant, id est circumcisio cordis et mundatio conscientiae manebit in aeternum. si ergo illo tempore Iudaeus essem et ueniret ad me Samaritanus uelletque illo errore derelicto, quem etiam dominus improbauit dicens: Vos adoratis, quod nescitis; nos adoramus, quod scimus, quoniaex Judaeis est : vellet ergo Samaritanus, quem Samaritani circumciderant, fieri Judaeus, vacaret certe iterationis audacia, et id quod apud haeresim factum erat, quod praeceperat Deus, non
Abbreviated transcription (Latin):
cis: ego unum baptismum noui. patris et
filii et sp̃c sc̃i nomine consecratum: atq sig¬
natum: Nanc formam ubi inuenio. necesse
est ut appbem: non destruo quod diũcum
agnosco. non exuflo uexillum regis mei⁊
Uestem xp̃i et qui diuiserunt non uiolaue¬
runt: & illi adhuc. xp̃m non resurrecturũ
crediderant. si morientem uidebant. Si a
ꝑsecutorib uestis non concissa ẽ. penden¬
tis in cruce: cur axp̃ianis destruitur sa¬
cramentum sedentis in cęlo: si ueteris cẽ¬
popłi temporib uideus essem. quando ali¬
ud eẽ melius nonpossem: accepissem utiq
circumcisionem. Quod signaculũ iusticiȩ
fidei. tantum in illo tempore ualuit an¬
tequam dñi euacuaretur aduentu. ut infan¬
tem filium moysi angłs prefocasset. nisi mat̃
arrepto calculo circumcidisset eu puerum.:
et hoc sacramento imminentẽ ꝑniciem depu¬
lisset. hoc sacramentum ȩtiam iordanẽ fluui¬
um refrenauit: & reduxit in fontem. hoc sacͣ¬

Expanded text:
cis: Ego unum baptismum noui patris et cis: Ego unum baptismum noui patris et filii et spiritus sancti nomine consecratum atque signatum; hanc formam ubi inuenio, necesse est ut adprobem; non destruo, quod dominicum agnosco, non exsufflo uexillum regis mei\'? uestem Christi et qui diuiserunt, non uiolauerunt; et illi adhuc Christum non resurrecturum crediderant, sed morientem uidebant. si a persecutoribus uestis non conscissa est pendentis in cruce, cur a Christianis destruitur sacramentum sedentis in caelo? si ueteris populi temporibus Iudaeus essem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem. , hoc sacr
Abbreviated transcription (Latin):
lium occursantium. atq cantantium greges.
ad hibebuntur ad defensionem: ubi cȩperit
accusare conscientia. & conscientiarũ arbit̃
iudicare. Quȩ hic honorant: ibi onerãt. Quȩ
hic releuant: ibi grauant. Ista quȩ ꝓcempore
ꝓpter eccłiȩ utilitadem honori nr̃o exhibent᷑.¬
defendentur forte bona consciencia: defend̾e.
autem non poterunt malã. Quod gͦ tam pio
et tam religioso animo facis si tamen facis ut
eccliȩ catholicȩ baptisium non iteres. sed
apꝓbes potius. canquam unius uerissime
matris. quȩ omnib gentib & regenerandis
prebet sinum. et regenerantis ubera infun¬
dit. tanquam unius possessionis. xp̃i sese us¬
q ad terrȩ terminos porrigentis. si hoc ue¬
re facis. cur non erumpis in exultantem &
liberam uocem. cur lucernȩ cuȩ cam utilẽ
splendorem premis sub modio: cur ñ discis¬
sis atq abiectis ueterib pellib timidł ser¬
uitutis. xp̃iana potius ͭ fidutia existis & di¬

Expanded text:
lium occursantium atque cantantium greges lium occursantium atque cantantium greges adhibebuntur ad defensionem, ubi coeperit accusare conscientia et conscientiarum arbiter iudicare. quae hic honorant, ibi onerant; quae hic releuant, ibi grauant. ista quae pro tempore propter ecclesiae utilitatem honori nostro exhibentdefendentur forte bona conscientia, defendere autem non pet tam religioso animo facis, si tamen facis, ut Ecclesiae catholicae baptismum non iteres, sed adprobes potius tamquam unius uerissimae matris, quae omnibus gentibus et regenerandis praebet sinum et regeneratis ubera infundit tamquam unius possessionis Christi sese usque ad terrae terminos porrigentis, — si hoc uere facis, cur non erumpis in exultantem et liberam uocem ? cur lucernae tuae tam utilem splendorem premis sub modio? cur non discissis atque abiectis ueteribus pellibus timidae seruitutis christiana potius indutus fiducia existis et di
Abbreviated transcription (Latin):
sit: & tamen tam bene adhuc de cuo corde
sentio. ut eum rebaptizatum ẽẽ non credam.
tuam uele recitare: quod ideo scripsi. nec cum
id postea facerem quod me non sꝑas ẽẽ factu¬
rum offenderem haritatem: et iustam de me
apud communes amicos. querelam depone¬
res. Quid ergo te impediat ad rescribendum:
non uideo. Si S rebaptizas: nichil ẽ quod ho¬
mines de tuo collegio formides. cum id te res¬
cripseris facere. qd illi facere te eciam si nolles
iuberent. Cum audem id quantis pocueris do¬
cumentis faciendum eẽ defenderis: non so¬
lum non succensebunt. sed ȩtiam predicabt̃:
Siautem non rebaptiras. arripe libertacem
xp̃ianam fr̃ maxime ᷤ arripe queso te. Nõ cuiꝰ¬
quam hominis in contemplationem. xp̃i aut
reprehensionem uerearis: aut exhorreas po¬
testatem. Transit honor huius scłi: transit
ambicio. In futuro xp̃i iudicio nec abside
gradate. nec cathedre uelate. nec scĩmonia¬

Expanded text:
sit. et tamen tam bene adhuc de tuo corde sit. et tamen tam bene adhuc de tuo corde sentio, ut eum rebaptizatum esse non credam.  epistulam tuam uelle recitare. quod ideo scripsi, ne, cum id postea facerem, quod me non sperares esse facturum, offenderem caritatem et iustam de me apud communes amicos querelam deponeres. quid ergo te impediat ad rescribendum, non uideo. si enim rebaptizas, nihil est quod homines de tuo collegio formides, cum id te rescripseris facere, quod te illi facere, etiam si nolles, iuberent. cum autem id quantis potueris documentis faciendum esse defenderis, non solum non suscensebunt, sed etiam praedicabunt. si autem non rebaptizas, arripe libertatem christianam, frater Maximine, arripe, quaeso te; non cuiusquam hominis in contemplatione Christi aut reprehensionem uerearis aut exhorreas potestatem. transit honor huius saeculi, transit ambitio. in futuro Christi iudicio nec absidae gradatae nec cathedrae uelatae nec sanctimonia
Abbreviated transcription (Latin):
humanam de fucura uita cogitantem dei ti¬
nor inuaderet. lt se abscelere aꝑcissimo tem¬
raret. gratulatus credidi quod tali ꝓposito al
ula catholica nolueris ẽẽ alienus: nimis Que¬
sebam sane occasionem loquendi tecum. ut si
sicri posset ea quȩ parua remanserat inter noᷤ
disensio tolleretur. cum ecce ante paucos dies
diaconem nr̃m mutaigenensem te rebaptiras¬
se nunciatum est. Dolui uehementer et illius
miserabilem lapsum: et tuum fr̃ inopinatum
scelus. Noui erum que sit ȩccłia catholica Gen¬
tes sunt hereditas xp̃i: et possessio xp̃i. termi¬
ni terrȩ. Nostis et uos. Aut si non nostis adu̾ti¬
te: facillime a uolentibus sciri potest. Rebapti
omnino peccatum est: rebaptizare autem ca-¬
tholicum. ĩmanissimum scelus ẽ. Tamen non
ad eo credens. quia de te mͥ bene ꝑsuasũ tene¬
bam. mutugennam ipse ꝑrexi: et eum quidẽ
miserum uidere non potui: a parentib uero
eius audiui quod ur̃ ȩtiam diaconus factus

Expanded text:
humanam de futura uita cogitantem dei tihumanam de futura uita cogitantem dei timor inuaderet, ut se ab scelere apertissimo temperaret, gratulatus credidi, quod tali proposito ab ecclesia catholica nolueris esse nimis alienus. quaerebam sane occasionem loquendi tecum, ut, si fieri posset, ea quae parua remanserat inter nos dissensio tolleretur, cum ecce ante paucos dies diaconum nostrum Mutugennensem te rebaptizasse nuntiatum est. dolui uehementer et illius miserabilem lapsum et tuum, frater, inopinatum scelus. noui etenim, quae sit ecclesia catholica. gentes sunt hereditas Christi et possessio Christi termini terrae. nostis et uos aut, si non nostis, aduertite; facillime a uolentibus sciri potest. rebaptizomnino peccatum est; rebaptizare autem catholicum immanissimum scelus est. tamen non adeo credens, quia de te mihi bene persuasum tenebam, Mutugennam ipse perrexi et eum quidem miserum uidere non potui, a parentibus uero eius audiui, quod uester iam etiam diaconus factus
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. homo in honore positus non intellexit.
comꝑatus ẽ umentis insensatis: et sunił fac¬
tus est illis. Cur gͦ te honorabilem in quan¬
u homo es non appellem. cum presertim de
uia salute atq correctione. quandui in hac
iuta es. desꝑare non audeam ͤ fratrem uͦ ut
uocem non te lacet preceptum nob̃ ẽẽ diui¬
nius. ut ȩtiam eis qui negant se fr̃s nrõs eẽ.
dicamus fr̃s nr̃i estis: et hoc uehement̃ ualet
uusam ꝓpter quam scribere uolui fr̃nita
illi. Iamenim reddita ratione cur eplȩ talẽ
inuam fecerim: audi placidissime. quȩ sequũ¬
airEgo cum in ista regione: consuetudinem
hominum lugendam atq plangendam. qui
um xp̃iano nomine glientur. xp̃ianos rebap¬
arare non duhicent. quib uerb poteram de¬
destarer. non defuerunt laudatores dui. qui mͥ
dicerent te ista ñ facere. Fateor primo nõ cre¬
didi. Deinde considerans posse fieri ut animã

Expanded text:
tum est: Homo in honore positus non intellexit; tum est: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est iumentis insensatis et similis factus est illis. cur ergo te honorabilem, in quantum homo es, non appellem, cum praesertim de tua salute atque correctione, quam diu in hac uita es, desperare non audeam? fratrem uero ut uocem, non te latet praeceptum nobis esse diuinitus, ut etiam eis, qui negant se fratres nostros esse, dicamus: Fratres nostri estis\\ et hoc uehementer ualet ad causam, propter quam scribere uolui fraternitati tuae. iam enim reddita ratione, cur epistulae talem ianuam fecerim, audi placidissime, quae sequuntur. Ego cum in ista regione consuetudinem hominum lugendam + atque plangendam, qui cum christiano nomine glorientur, Christianos rebaptizare non dubitant, quibus uerbis poteram, detestarer, non defuerunt laudatores tui, qui mihi dicerent te ista non facere. fateor, primo non credidi. deinde considerans posse fieri, ut animam
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissuno et hons¬
bere uolui. tituli huius epłȩ ne uel te uł ali
quempiam moueat. racionem breuiter reddall
domino scripsi: quia scriptum ẽ uos uilibtali
uocati estis fr̃s. tantum ne lib̾tatem in ocealis
carius detis: sed ꝑ haritatem seruice inuict
oo uel hoc ipso officio litterarũ ꝑhari
srpit. Dilectissimo autem quod scripsi:
isi ds̃ quod non solum te diligam. s ita di¬
igim ut me ipsum: quandoquidem bene mͥ
im conscius. bona me tibi optare quȩ michi :¬
honorabili uiro quod addidi: non ad hoc addi¬
diut honorarem ep̃atum tuum. michi enĩ ep̃c
nones. neq: hoc cum contumelia dictũ accepe¬
ns: sed ex animo quo in ore nr̃o debet eẽ est. ẽ:
non. non. Neq enim ignoras. aut quisquam
hominẽ. et noui hominẽ ad imaginem dei et
imilitudinem facdum. et in honore positum.
uso ordine et iure nat᷑e: si tam̃ intelligendo q̃ ĩtel¬
ugndast̃. seruet honorem suum. Nam ita scrip¬

Expanded text:
omino dilectissimo et honobere uolui, tituli huius epistulae, ne uel te uel alium quempiam moueat, rationem breuiter reddam. \'domino\' scripsi, quia scriptum est: Uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per caritatem seruite inuicem. cum ergo uel hoc ipso officio litterarum per capraecepit. \'dilectissimo\' autem quod scripsi, nouit deus, quod non solum te diligam, sed ita diligam ut me ipsum, quando quidem bene mihi sum conscius et bona me tibi optare quae mihi. \'honorabili\' uero quod addidi, non ad hoc addidi, ut honorarem episcopatum tuum; mihi enim episcopus non es. neque hoc cum contumelia dictum acceperis,. sed ex animo, quo in ore nostro esse debet est est, non non. neque enim ignoras aut quisquam hominem et noui hominem ad imaginem dei et similitudinem factum et in honore positum ipso ordine et iure naturae, si tamen intellegendo, quae intellegenda sunt, seruet honorem suum. nam ita scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ilud quod ad hebreos de iustis antiqiuis dr̃. qĩ
ꝑficerentur: si iam in illa resurrectionis incor¬
ruptione constituti sunt: quȩ nob̃ ꝑficiendis
a fine ꝓmictitur. Cur gͦ petrus eos tantũ com¬
amorare uoluerit. quib in carcere inclusis
iungłium predicatum ẽ. qui in dieb noe cũ
blncaretur archa increduli fuerunt: uides
quam latebrosum sit. & quȩ me moueant: ne
affirmare hinc aliquid audeam. huc acedit
quia cum dixisset apłs qd et uos nunc simili
Orma baptisia saluos facit. non carnis depo¬
scio sordium. sed conscientiȩ bone int̾rogatio
in deum ꝑ resurrectionem iħu. xp̃i qui ẽ in dex

Expanded text:
illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, qillud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, qperficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis perficiendis in fine promittitur. Cur ergo Petrus eos tantum commemorare uoluerit, quibus in carcere inclusis euangelium praedicatum est, qui in diebus Noe, cum fabricaretur arca, increduli fuerunt, uides, quam latebrosum sit et quae me moueant, ne adfirmare hinc aliquid audeam. huc accedit, quia, cum dixisset apostolus: Quod et uos nunc simili forma baptisma saluos facit. non carnis depositio sordium sed conscientiae bonae interrogatio in deum per resurrectionem Iesu Christi, qui e
Abbreviated transcription (Latin):
tius. si eum in illam resurrectionem toc pte¬
cesserunt. Quod si respondetur hoc dictũ se
ꝑ anticipationem ut monumenta quidẽ ilo
s cum ille prior resurrexisset. quamuis
s us dixi anticipando fuisset ad iuc̃tũ. ut
it ipso pre eunte in ȩternam incorruptionem
itq in mortalitatem resurgerent: illud adhuc
restat quod moueat. quomodo apetro dici potu¬
ant quod utiq uerissime dictum ẽ quando ꝑ
ciruem eius non uidisse corruptionem: qd ad¬
uixit de ddi apud eos ẽẽ monumentũ eiꝰ un¬
e illos utiq non conuincebat. si corpus eiꝰ
ii um non erat: quia si et ante in recenti sua
norte resurrexisset. nec caro eius uidisset cor¬
iuptionem: posset nichilominus illud monu¬
mentum manere. Durum autẽ uidetur. ut
daud non fuerit in illa resurreccione iustor.
sicis iam ȩterna donata ẽ: cuius xp̃c ex semi¬
ne cam crebro. et tanta euidentia. tantaq ho¬
norificentia commendatur. Periclitabit᷑ etiam

Expanded text:
tuis\', si eum in illa resurrectione tot praetuis\', si eum in illa resurrectione tot praecesserunt. quod si respondetur hoc dictum esse per anticipationem, ut monumenta quidem illosed cum ille prior resurrexisset, quamuis tunc, ut dixi, anticipando fuisset adiunctum, ut eut ipso praeeunte in aeternam incorruptionem atque inmortalitatem resurgerent, illud adhuc restat, quod moueat, quo modo a Petro dici potuerit — quod utique uerissime dictum est, quando per sse praedictum — carnem eius non uidisse corruptionem, quod adiunxit de Dauid apud eos esse monumentum eius. unde illos utique non conuincebat, si corpus eius ibi iam non erat, quia, si et ante in recenti sua morte resurrexisset nec caro eius uidisset corruptionem, posset nihilo minus illud monumentum manere. durum autem uidetur, ut Dauid non fuerit in illa resurrectione iustorum, si eis iam aeterna donata est, cuius Christus ex semine tam crebro et tanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑadiso futurus. quando ad soluendos infen
dolores fuerat descensurus ꝑrofecto igitu
in ꝑadiso atq sinu abrahȩ. ȩtiam ance iam
erat beatificante sapientia: et apd̃ inferos ii¬
dicante pͦtentia. Ubi enim non est nullo l¬
co obsessa diuinitas: uerumtamen scđm en
acuram quam ex quodam tp̃r suscipiendo
manens ds̃ homo factus ẽ. hoc ÷ scđm anima
eum fuisse apd inferos. aꝑta seripcura deeli¬
tum satis exposita: qua dictum ẽ. ñ dẽlinqͥs
animam meam in inferno. Scio quibdam
uideri mortem dñi xp̃i iam talem resurret¬
cionem prestitam iustis. qualis nob̃ in finey
mittitur. qm̃ scriptum ẽ illo terre motum
in eius passione petre scisse. & monumena
aꝑta sunt. multa corpora resurrexisse ull
et uisa cum illo quando resurrexit. in santla
ciuitate. Qui utiq si non iterum repositis cf¬
porib dormierunt. uidendum ẽ quemadins¬
dum incelligatur. xp̃c primogenicus a mor¬

Expanded text:
paradiso fparadiso fdolores fuerat descensurus. profecto igitur in paradiso atque in sinu Abrahae etiam ante iam erat beatificante sapientia et apud inferos iudicante potentia; ubi enim non est nullo loco obsessa diuinitas? uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam tempore suscipiendo manens deus homo factus est, hoc est secundum animam eum fuisse apud inferos aperte scriptura declatum satis exposita, qua dictum est: Non derelinques animam meam in inferno. Scio quibusdam uideri morte domini Christi iam talem resurrectionem praestitam iustis, qualis nobis in fine promittitur, quoniam scriptum est illo terrae motu, quo in eius passione petrae scissae et monumenta aperta sunt, multa corpora resurrexisse iustorum et uisa cum illo, quando resurrexit, in sancta ciuitate. qui utique si non iterum repositis corporibus dormierunt, uidendum est, quem ad modum intellegatur Christus \'primogenitus a mor
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quidam hiatus multũ ea seꝑans. uit̃ qus
non solum ÷. uerum ȩtiã firmatus ẽ: quapt̾
si in illum abrahe sinum xp̃m mortum ũe¬
nisse scã scriptura dixisset. non nominad
inferno eiusq dolorib: muror si quisqua
ad inferos eum descendisse asserere auda
Sed quia euidencia testimonia et infenũ u̾¬
memorant et dolores. nulla causa occur
cur illo credatur uenisse saluator: nisi ut
ab eis dolorib saluos faceret. Sed utrũ on
quos in eis inuenit. an quosdam quos ĩ ili
beneficio dignos iudicauit: ad huc requim
Fuisse tamen eum apd inferos. et in eoꝵ do¬
lorib constitutis. hoc beneficiũ prestitisse ñ
dubito. Unde illis iustis qui in sinu erat̃ abra¬
hȩ cum illȩ in inferna descenderet. nondum
quid contulisset inueni: a quib eum scdm bei¬
cificam presendiam suȩ diuinitatis nunquam
uideo recessisse. sicut ȩtiã eodem ipso die quo
mortuus ẽ ꝓmisit lacroni quod eum illo in

Expanded text:
nisi quidam hiatus multum ea separans, inter quae nisi quidam hiatus multum ea separans, inter quae non solum est, uerum etiam firmatus est? quapropter si in illum Abrahae sinum Christum mortuum uenisse sancta scriptura dixisset non nominato inferno eiusque doloribus, miror, si quisquam ad inferos eum descendisse adserere auderet. Sed quia euidentia testimoma et infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit, cur illo credatur uenisse saluator, nisi ut ab eis doloribus saluos faceret; sed utrum omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicauit, adhuc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse non dubito. unde illis iustis, qui in sinu erant Abrahae, cum ille in inferna descenderet, nondum, quid contulisset, inueni, a quibus eum secundum beatificam praesentiam suae diuinitatis numquam uideo recessisse, sicut etiam eodem ipso die, quo mortuus est, promisit latroni, quod cum illo in
Abbreviated transcription (Latin):
neq inde huc transineare: nescio utrũ quis¬
quam sit. cui ñ uideatur absurdum. Porro si
plures quam duo ibi erant. quis audeat di¬
cere non ibi fuisse pacriarchas & ꝓpħas. qͥb¬
in scriptura dei. iusticiȩ pietatisq tam ĩsig¬
ne testimonium ꝑhibetur: quid his gͦ pres¬
titerit qui dolores soluit inferni. in quib:
illi non fuerunt. ñdum intelligo: presertim
quia ne ipsos quidẽ inferos uspiã scriptura¬
rum. in bono appellatos potui reꝑire. Quod
si nusquam in diuinis auctoricatib legit᷑.
non utiq sinus ille abrahȩ id ÷ secrete cuiꝰ¬
dam quietis habitatio. aliqua pars inferors
ẽẽ credenda ẽ: quamꝗͣ. in his ipsis tanti ma¬
gistri uerb. ubi ait dixisse abraham. inter
nos & uos chaos magnum firmatum ẽ. satis
ut opinor appareat ñ esse quandam par¬
tem: & quasi membrum inferors. cante illꝰ
felicitatis sinum. Chaos enum magnum qͥb

Expanded text:
neque inde huc transmeare, nescio utrum quisneque inde huc transmeare, nescio utrum quisquam sit, cui non uideatur absurdum. porro si plures quam duo ibi erant, quis audeat dicere non ibi fuisse patriarchas et in scriptura dei iustitiae pietatisque tam insigne testimonium perhibetur? quid his ergo praestiterit, qui dolores soluit inferni, in quibus illi non fuerunt, nondum intellego, praesertim quia ne ipsos quidem inferos uspiam scripturarum in bono appellatos potui reperire. quod si nusquam in diuinis auctoritatibus legitur, non utique sinus ille Abrahae, id est secretae cuiusdam quietis habitatio aliqua pars inferorum esse credenda est. quamquam in his ipsis tanti magistri uerbis, ubi ait dixisse Abraham: Inter nos et uos chaos magnum firmatum est, satis, ut opinor, appareat non esse quandam partem et quasi membrum inferorum tantae illius felicitatis sinum. chaos enim magnum quid est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferatur auctoritas: quamꝗͣ illud quod ĩ libro
sapientiȩ scriptum ẽ. hȩc illum qui primꝰ factus
ẽ patrem orbis terrarum cum solus eẽt creat᷑
custodiuit. et eduxit illum adelicto suo. & de¬
dit ei uirtutẽ continendi omĩa: magis ꝓ hac sẽ¬
tentia quam ꝓ ullo alio intellectu facere ude¬
atur. Addunt̾ quidam hoc beneficium antios
etiam scĩs fuisse concessum. ab el. seth. noe. et
archis et ꝓpħis: ut dñs cum in infernũ uenisset.
illis dolorib soluerentur. Sed quonaimͦ intel¬
ligatur abraham in cuiꝰ sinũ piꝰ pauꝑ etiã ille
susceptus ẽ. in illis fuisse dolorib ego quidem
non uideo: explicant fortasse qui possũt. Soloᷤ
rum in illo memorabił quietis sinu fuisse
antequã dñs in inferna descendet. et de istis
tancũ duob dictum fuisse illi diuici. int̾
nos & uos chaos magnum firinatum est. ut
hi qui uolunt hĩc transire ad uos non possĩt.

Expanded text:
proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro proferatur auctoritas. quamquam illud, quod in libro sapientiae scriptum est: Haec illum, qui primus factus est, patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodiuit et eduxit illum a delicto suo et dedit ei uirtutem continendi omnia, magis pro hac sententia quam pro ullo alio intellectu facere uideatur. addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, Abel, Seth, Noe et darchis et prophetis, ut, dominus cum in infernum uenisset, illis doloribus soluerentur. Sed quonam modo intellegatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non uideo; explicant fortasse, qui possunt. solos rum in illo memorabilis quietis sinu fuisse, antequam dominus in inferna descenderet, et de istis tantum duobus dictum fuisse illi diuiti: Inter noshi, qui uolunt, hinc transire ad uos non possint
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur in quib impossibile erat ceneri eũ:
Uel si causa quęricur cur uoluerit uenire in
infernũ ubi dolores illi eẽnt. quib ceneri om¬
nino non poterat. qui erat ut scriptum ẽ in
mortuis liber. in quo princeps et prepositus
mortis non inuenit aliquid quod supplicio
debetur: hoc scilicet quod scriptum ẽ solucis
dolorib inferni non in omĩb sed in quibꝰdã
accipi potest. quos ille dignos ista liberatiõe
iudicabat. ut neq frustra illic descendisse exis¬
timetur. nulli eoꝵ ꝓfuturus. qui ibi teneban¬
cur incluse nec camen sit eonsequeus ut quod
diuina quibꝰ dam miscdia. uisticiaq concessit:
omnibus concessum ẽẽ putandum sit. & de il¬
lo quidem primo homine patre generis huma¬
ni quod eum inde soluerit eccłia fere tota con¬
sentit. quod eam noninaniter credidisse credẽ¬
dum ẽ. undecumq hoc traditum sit. ȩtiam si
canonicarum scripturarum hinc ex pressa nõ

Expanded text:
sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, sequitur: In quibus inpossibile erat teneri eum, uel, si causa quaeritur, cur uoluerit uenire in infernum, ubi dolores\' illi essent, quibus teneri omnino non poterat, qui erat, ut scriptum est, in mortuis liber, in quo princeps et praepositus mortis non inuenit aliquid, quod supplicio deberetur, hoc scilicet, quod scriptum est, \'solutis doloribus inferni\' non in omnibus sed in quibusdam accipi potest, quos ille dignos ista liberatione iudicabat, ut neque frustra illuc descendisse existimetur nulli eorum profuturus, qui ibi tenebantur inclusi, nec tamen sit consequens, ut, quod diuina quibusdam misericordia iustitiaque concessit, omnibus concessum esse putandum sit. Et de illo quidem primo homine, patre generis humani, quod eum indidem soluerit, ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, undecumque hoc traditum sit, etiamsi canonicarum scripturarum hinc expressa non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓponantur. Quȩ quidem omĩa. quando nõ
referuntur ad finem recte uereq pietatis. sed
ad fastum inanem humane laudis et głiȩ: ecĩã
ipsa manescunt quodam modo steriliaq red
duntur. Uerumtamen quadam indole animi.
ita delectant. ut eos in quib hȩc fuerunt uelle¬
mus uel precipue uel cum ceteris ab inferni
cruciatib liberari. nisi aliter se habet sensꝰ hu¬
manus: alider iusticia creatoris. Quȩ cum ita
sint. si omnes inde soluit saluator. et sic̃ reqͥ¬
rens scripsisti ex inaniuit inferna. ut deinceps
iudicium iam expecta retur extremum: hȩc
sunt quȩ in hac re nonĩmerito mouent: quȩ
mͥ incerim cogitanti solent occurrere. Primũ.
qua auctoritate firmetur ista sententia. Quod
enĩ scriptum ẽ in morce. xp̃i factum solutis dolo¬
rib inferm. uel ad ipsum potest intelligi ꝑtin̾e.
quod eos hactenus soluerit. hoc ÷ irritos fe¬
cerit. ne ab eis ipse teneretur: presertm qͥa

Expanded text:
proponantur. Quae quidem omnia quando non proponantur. Quae quidem omnia quando non referuntur ad finem rectae veraeque pictatis, sed ad fastum inanem humanae laudis et gloriae, etiam ipsa inanescunt quoduntur. uerum tamen quadam indole animi ita delectant, ut eos, in quibus haec fuerunt, uellemus uel praecipue uel cum ceteris ab inferni cruciatibus liberari, nisi aliter se haberet sensus humanus aliter iustitia creatoris. Quae cum ita sint, si omnes inde soluit saluator et, sicut requirens scripsisti, exinaniuit inferna, ut deinceps iudicium iam expectaretur extremum, haec sunt, quae in hac re non inmerito mouent, quae mihi interim cogitanti solent occurrere: primum, qua auctoritate firmetur ista sententia. quod enim scriptum est in morte Christi factum solutis doloribus inferni, uel ad ipsum potest intellegi pertinere, quod eos hactenus soluerit, hoc est inritos fecerit, ne ab eis ipse teneretur, praesertim quia
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc poss imus ostendere:⁊ presertim ꝓpter
Ilosdam qui nobis litterario labore suo fami¬
lariter innotuerunt. quors eloquium inge¬
lumq miramur. ñ solum poetas s oratores.
qui eosdem ipsos falsos deos gentilium mul¬
ls opuseloꝵs suors locis contennendos riden¬
dosq monstrarunt. et aliquando ȩtiam unũ
deum uerumq confessi sunt. quamuis illa
suꝑsticiosa cum ceteris colerent: uerũȩtiam
illos qui hȩc non cantando uł declamando.
s philosophando dixerunt: mulcor ȩtiam
quors litteras non habemus. sed in illor lit¬
teris didicimus scđm quendam modum lau¬
dabiles uitas: ut excepto dei culcu in quo er¬
rauerunt. colentes uana quȩ publice colende
fuerant instituta. & creaturȩ quam creacori po¬
cius seruientes. in ceteris morib parsimonie.
continentię. castitatis. sobrietatis. mortis pro
patriȩ salute contẽptu. seruateq fidĩ. non so¬
lum eiiuib uerum et hostib. unitandi merito

Expanded text:
si hoc possimus ostendere, praesertim propter si hoc possimus ostendere, praesertim propter quosdam, qui nobis litterario labore suo familiariter innotuerunt, quorum eloquium ingeniumque miramur, non solum poetas et oratores, qui eosdem ipsos falsos deos gentium multis opusculorum suorum locis contemnendos ridendosque monstrarunt et aliquando etiam unum deum uerumque confessi sunt, quamuis illa superstitiosa cum ceteris colerent, uerum etiam illos, qui haec non cantando uel declamando sed philosophando dixerunt, multos etiam, quorum litteras non habemus, sed in illorum litteris didicimus secundum quendam modum laudabiles uitas, ut excepto dei cultu, in quo errauerunt colentes uana, quae publice colenda fuerant, instituta et creaturae quam creatori potius seruientes, in ccontinentiae, castitatis, sobrietatis, mortis pro patriae salute contemptus, servataeque fidei non solum civibus, verum et hostibus, imitandi merito