comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
segit. At uͥ ne hoc quidem ꝑmisit ĩto¬
lerancia rei. tunc demum collectas
deserere et seorsum secum habitare cõ¬
pulsus est: nͥ qntum siue collocutio¬
nis. siue consolationis grã. siue disci¬
pline claustralis necessitate conuẽtui
eũ fratrum aliqnͣdo oportebat uiterẽe.
Et hec fuit tristis illa necessitas: qua
primo sc̃a illa fr̃nitas sc̃e illiꝰ pat̃nita¬
tis ingi consorcio carere posse coacta ẽ.
In quo dolemus quidem et plangimꝰ
infirmitatis eius tristem e ffcm: s scĩ
desicłii et spũalis feruoris affc̃m uene¬
ramur. Quam quã nec infirmitatiꝰ
eius effectus. usqueqͣq plangenduꝰ sit
et dolenclus. Quid enim si uoluit sa¬
piencia d̾̃i. ꝑ infirma pocius hominiᷤ
illiꝰ tot tanta confund̾e fortia mũcli
huiꝰ: Qͥduͦ aliqͣnͣdo ꝓ qualibet infir¬
mitate eius remansit infectum: qd̾
ꝑ eum sccdm̃ datam sibi grãm fieri o.¬
porteret: Quis enim nr̃a etate quã¬

Expanded text:
segit. At ubi ne hoc quidem permisit intosegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum sive collocutionis, sive consolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessitate, conventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam nec infirmitatis ejus effectus usquequaque plangendus sit et dolendus. Quid enim, si voluit sapientia Dei per infirma potius hominis illius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? Quid vero aliquando pro qualibet infirmitate ejus remansit infectum, quod per eum secundum datam sibi gratiam fieri oporteret? Quis enim nostra aetate, quan
Abbreviated transcription (Latin):
solent. Ceta uel eiꝰ infirmitas non re¬
cipiebat: uł parsimonie studio tp̃e recu¬
sabat. Hmo si qnͣdo utebatur raro et ni¬
mis modico: cum magis aquam et in¬
firmitati sue et appetui compet̾ẽ testa¬
retur. Sic aũt affectus et confectus a
cominum frm̃ labore. seu diurno. seu
nocturno ux se aliqnͣdo paciebat᷑ eẽ ex¬
cusatum. seu ab occupationib et labo¬
rib minist̾u sui. Hidebant eumet con¬
ũsationẽ eiꝰ homines mecdici et mira¬
bantur: tãtamq uim eum in serp̃õ cau¬
sabantur inferre nature: ac si agnus
ad aratrum alligatus arare cogeretur.
Nam cum crebra illa ex corruptione
stomachi ꝑ os enus indigeste crudita¬
tis eruptio aliis ẽẽ inciꝑet molestior ma¬
xime aũt in choro psallencium. non tñ
ilico collectas fratrum deseruit: s uixta
locum stacionis sue ꝓcurato ac defosoĩ
tra receptaculo cdoloris illius. sic aliqͣm¬
diu ꝑut potuit necessitatem illam trã¬

Expanded text:
solent. Caetera vel ejus infirmitas non resolent. Caetera vel ejus infirmitas non recipiebat, vel parcimoniae studio ipse recusabat. Vino si quando utebatur, raro et nimis modico, cum magis aquam et infirmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Videbant eum et conversationem ejus homines medici, et mirabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae procurato ac effosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam tran
Abbreviated transcription (Latin):
laboris int̾missi. Hideres hominẽ imbe¬
cillẽ et languidũ conari et aggredi que¬
cũq uellet minus consicare q̃ l posset:
sollicitum ꝓ omnib. circa se ip̃m negli¬
gentem: omib in omnib aliis obecliẽ¬
tissimum: s de se ip̃o uix aliqñ. seu carita¬
ti seu potestati obedientem. Semꝑ enim
priora sua nulla reputans maiora moli¬
ebat᷑ ad non parcendum corpori ad studi¬
is spiritalib robur addendum. corpuᷤᷤ su¬
um uariis infirmitatib ꝑ se attenua¬
tum᷑̃ ieiuiniis insuꝑ et iugiliis sine nit¬
missione atterendo. Orabat stans clie
infirmata a ieiunio. et pecdes eiꝰ ã labo¬
reinflati. corpꝰ sustinere ñ possent. sul¬
to tempore. et quãdiu occuttum ẽẽ po¬
tuit cilicio ad carnem usus est: ũ uero
sciri aduenit continuo illud abiciens
ad cõmunia se conuertit. Cib eius cũ
pane lac. uł aqua decoctionis legumi¬
num uł pultes. quales infantib fieri

Expanded text:
laboris intermissi. Videres hominem imbelaboris intermissi. Videres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibus in omnibus aliis obedientissimum, sed de seipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendum corpori, ad studiis spiritualibus robur addendum, corpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die infirmata a jejunio, et pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pane lac, vel aqua decoctionis leguminum, vel pultes, quales infantibus fieri
Abbreviated transcription (Latin):
creduli ꝑmanetis: resistitis spũi sc̃o et
pore illo sub abbatebernardo et magis¬
terio eiꝰ: in clarissuna et carissima ual¬
le illa spũalium scola uirtutum. Hic
feruor regularis discipline. omĩa eo
faciente et ordinante et tab̾naculum
dõ int̾ris ecdificante scdm̃ exemplar. qd̾
ei in monte ostensum est: cũ in solitudi¬
ne cif̾ciensi cum dõ in nube habitaret.
tͣ utinam post rudim̃ta
prime conũsationis postqͣm didi¬
cit aliquatenus. et consueuit homo cũ
hominib ẽẽ. et intelligẽ suꝑ egenum
et pauꝑem compaciendo infirmitatib
hominum itinam se cirta semet ip̃m
talem exhibuisset: qualem erga ceteros.
tam benignum: tam cliscretum. tã sol¬
licitum. S continuo cũ ab annue illiꝰ
cbeclientie uinculo solictus et sui iuris
effectus estuelut arcus distentꝰ ad pristi¬
num rigorem. et sicut torrens detentus
et dimissus ad prioris cursus consuetu¬
dinem: ren̾sus est qͣi repetens a semetip̃o

Expanded text:
creduli permanetis, resistitis Spiritui sancto, et creduli permanetis, resistitis Spiritui sancto, et pore illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in monte ostensum est, cum in solitudine Cisterciensi cum Deo in nube habitaret. Et utinam post rudimenta primae conversationis, postquam didicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus esse, et intelligere super egenum et pauperem, compatiendo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso
Abbreviated transcription (Latin):
nam correptionem qiͣ carnieoꝵ plusqͣ
spũi deferentem: aliqͣndo adiucticium
p̃fati cathaulanensis ep̃i quitũc forte
ad erat res delata est. Suꝑ quouir ille
potens in u̾bo sermonem ad eos aggreᷤ¬
sus. ad eum finem ꝑduxit. ut omnem
hominem quicumq dona dĩ recusa¬
uerit pp̃ grãm d̾i inimitum ẽẽ gre dĩ
et sp̃m̃i sc̃o resistẽ ꝓnuntiaret. Adducta
siquidem historia de helyseo ꝓph̾a et filiꝰ
ꝓph̾arum cum eo in desertis locis uitã
heremiticam ducentib. quomodo cũ a¬
liqnͣdo ad horam resectionis uentũ eẽt.
amaritudo quedam mortis in olla cle¬
coctionis eorum inuenta ꝑ uirtutem
in dulcedinem conũtens. grã d̾i oꝑans
est in uob̾. Sumite gͦ securi et cum grãꝵ
actione. qd̃ cum naturalit̾ mninꝰ aptum
fueritusib humanis. ad hoc ꝑ grãm d̾i
urĩs est usib aptatum: ut utamini ⁊
comecdatis. In quo si inobedientes et in¬

Expanded text:
nam correptionem, quasi carni eorum plus quam nam correptionem, quasi carni eorum plus quam spiritui deferentem, aliquando ad judicium praedicti Catalaunensis episcopi, qui tunc forte aderat, res delata est. Super quo vir ille potens in verbo, sermonem ad eos aggressus ad eum finem perduxit, ut omnem hominem, quicunque dona Dei recusaverit propter gratiam Dei, inimicum esse gratiae Dei, et Spiritui sancto resistere pronuntiaret. Adducta siquidem historia de Eliseo propheta, et filiis Prophetarum cum eo in desertis locis vitam eremiticam ducentibus, quomodo, cum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutin dulcedinem convertens, gratia Dei operans est in vobis. Sumite ergo securi, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et in
Abbreviated transcription (Latin):
nalis tolerancie cum adiutorio grẽ dĩ
studium spiritalis pat̾s in eis effeciss.
ut plurmia qͤ homini incarne consti¬
tuto impossibilia prius uidebant᷑. iam
non solum constant̃ ꝑagerent. et sine mͣ¬
muratione. s et cum ingenti delectatio¬
ne: ip̃a delectatio aliam in eis pepererat
mͣmurationem et ꝑiculosiorem qͦ eam
estimabant quasi remociorem a̾carne
spui ꝓꝑinquiorem. ꝑsuasum quippe ha¬
bentes et quasicum testimonio consci¬
encie sue meniorie fidelit cõmatum. ĩ¬
inimicam ẽẽ anime omnem delectati¬
onẽ carnis: qͥcq̃d carnem cum qualibet
delectatione mitrire uidetur fugien¬
dum arbitrabantur. Quasienim ꝑ ali¬
am uiam reduci seputabant in regio¬
nem suam: cum p̃dulceline amoris
int̾ioris a mara eque accdulcia delecta¬
bilit̃ eclendo. delectabisiꝰ uiuere sibi uide¬
rentur in heremo. qͣm prius uixissent
in seculo. Cumq in hoc suspͤtam aliqͣ¬
tenus haberent spiritalis pat̾ cotudia¬

Expanded text:
nalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, nalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in eis pepererat murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestimabant quasi remotiorem a carne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe habentes, et quasi cum testimonio conscientiae suae memoriae fideliter commendatum, inimicam esse animae omnem delectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiliter edendo, delectabilius vivere sibi viderentur in eremo quam prius vixissent in saeculo. 37. Cumque in hoc suspectam aliquatenus haberent spiritualis Patris quotidia
Abbreviated transcription (Latin):
titudine solitarii ibierant. uallẽ nãq
illam plenam hominib orainis rati¬
one caritas orclinata singulis solitari¬
am faciebat: quia sicut unus ho in ordi¬
natus etiam cum solus est. ip̃e sibi tur¬
ba est. sic ibi unitate sp̃c et regularis le¬
ge silencii in multitudine hominũ otꝰ¬
dinata. solttudinẽ cordis sui singulis or¬
do ip̃e defendebat. Domib uͦ et habita¬
culis simplicib uictus inhabitãtium
ꝑsimilis erat. Pais non tam furfure᷑
quã terreuᷤᷤ uidebatur duris frm labo¬
rib uix de t̾ra deserti illius sterili pcluc¬
tus. cetã qͦq cibaria que nx erant ali¬
quid saporis habentia. p̃ter quem fa¬
mes seu amor di faciebat. S et ipm̃ no¬
uicii feruoris simplicetas sibitollebat:
cum quasi uenenum arbetrantes quic¬
quid comedentem ut cumq delectaret.
recusarent dona d̾i. ꝓpt̃ grãm quam ĩ eiꝰ
senciebant. Cumenĩ circa om̃e genuᷤ car¬

Expanded text:
ltitudine solitarii ibi erant. Vallem namque ltitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat, quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis sui singulis ordo ipse defendebat. 36. Domibus vero et habitaculis simplicibus victus inhabitantium persimilis erat. Panis non tam furfureus quam terreus videbatur, duris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili productus: caetera quoque cibaria quaeque vix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus car
Abbreviated transcription (Latin):
rum xp̃i uallis muta loqueret᷑. Dẽmq
in ualle illa plena hominib. in qͣ nemi¬
ni ociosum ẽẽ licebat. omĩb laborãtib.
et singulis circa inuncta occupatis. me
clia die medie noctis silentium a suꝑue¬
mentib inueniebat᷑. preter laborum so¬
nitus. iet si frẽsin lauclib dei occuparẽt᷑.
Porro silentũ ip̃is ordo et famatantã
eciam apud seculares homines suꝑue¬
nientes sui faciebat reuerenciam: ut et
ip̃i nonclicam praua uł ociosa. s aliq̃d
etiã qd̾ ad rem attineret ibiloqui uererẽ¬
tur. loci uero ip̃ius solitudo inter oꝑa¬
ca siluarum et uitinorum hinc indemõ¬
tium angustias. in quo serui dĩ latebã.
speluncam illam scĩ bñdicti patͥs nr̃i
quodam mͦ rep̾sentabat. in qua aliqnͣ¬
do ã pastorib innentus est: ut ciuꝰ imita¬
bantur uitam. habitationis etiam eiꝰ
ac solitutinis formam aliquam habe¬
re uiderent᷑. Omnes quippeeciam ĩ mł¬

Expanded text:
rum Christi vallis muta loqueretur. Denique rum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa india die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut etiam ipsi, non tantum prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti patris Benedicti quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est; ut cujus imitabantur vitam, habitationis etiam ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in mu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram nouami et antiquoꝵ egipciorum
monachoꝵ patrum nr̃orum antiquã
semctas: et in eis nr̃t temporis homi¬
nun recentia uestigia. Erat eim tũt
temporis uidere clareuallis aurm se¬
cuła. cum uiri uirtutis olim eliuites
in scło et honorati. tunc in pauꝑtate xͥ
guine suo. in labore et erumpnis. in fa¬
me et siti. in frigore et nuelitate. in ꝑse¬
tutionib et contumelus et angusti it
tis: pp̃arantes clareualli eam quã hodie
habet sufficienciam et pacem. Neq enĩ
se tam sibi qͣm xp̃o et fr̃ib inibi deo ser¬
uituris uiuere estimantes ꝑ nichiloha¬
bebant quitqͥa sibi deeẽt: dum relĩque¬
rent post se qd̃ illis sufficẽt. et ad subsi¬
dium necessitatis et ad aliquam consci
maq facie ab introeuntib claramual¬
lem ꝑ descensum montis d̾s in domibu
euis cognoscebat᷑: cũ in simplicitate et
humilitate edificiorum. simplicitatẽ
et humilitatem in habitantium paupe¬

Expanded text:
terram novam, et antiquorum Aegyptiorum terram novam, et antiquorum Aegyptiorum monachorum patrum nostrorum antiquas semitas, et in eis nostri temporis hominum recentia vestigia. 35. Erat enim tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, tunc in paupertate Cguine suo, in labore et aerumna, in fame et siti, in frigore et nuditate, in persecutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam hodie habet sufficientiam et pacem. Neque enim se tam sibi quam Christo et fratribus inibi Deo servituris vivere aestimantes, pro nihilo habebant quidquid sibi deesset: dum relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium necessitatis, et ad aliquam conscies. Primaque facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium paupe
Abbreviated transcription (Latin):
cum quo erat d̃s: et custoclia et consola¬
tio scõrumangelorum. Qd̃ eciam ma¬
nifestiis melicus demonstratumẽ. Noc¬
te eninquadam solito attencius orã¬
do effud̾at suꝑ se anunam suam: cũ te¬
nuiter soporatus uoces auluuit tan¬
quam transeuntis multituainis copi¬
ose. Euigilans aũt et easclem uoces
plenius autliens: cellam quoq in q̃ ia¬
cebat egreditur: et ꝑsequitur abeuntes.
Haut ꝓtul aderat locus densis adhuc
spinarum uepͥumq frutectis habun¬
dans: s nunc longenutatꝰ ab illo. Suꝑ
hunc aliqͣm cliu stabant uelut alt̾nan¬
tes chori huic uide elispositi: et uir sc̃s
auchiebat et delectaratur. Cuiꝰ tamen
mist̾ium uisionis non prius agnouit:
qm translatis post aliquot annos ecli¬
ficiis monast̾ũ eodem in locꝯ positum o¬
ratorium cerneret uͥ uo des illas aualis-¬
set. Mansi aũt inclignus ego cum eo
paucis cdieb quocumq oculos uertelã
mirans quasi celos me uidere nouoͤ. et

Expanded text:
cum quo erat Deus, et custodia et consolacum quo erat Deus, et custodia et consolatio sanctorum Angelorum: quod etiam manifestis indiciis demonstratum est. Nocte enim quadam solito attentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multitudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit quam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et
Abbreviated transcription (Latin):
mitate qua laborabat curaturum se
lactitante: cui ad obetliendum ab
epõ et abbatib et fr̃ib suis tracditus e¬
rat. Ibiq cum eo manducantes. cum
arbitrarenur hominem tamĩfirmũ
tanteq puidentiȩ cõmissum. sittit opor¬
tebat ꝑcurandum. et uideremus ei agẽ¬
uidebamus et tabescebamus iux regn¬
lari silentio nos cohibente quin in il¬
lum quasi sacrilegum et homicidam
ira et contumelus insurgẽnitis. Ipẽ
aũt inquem hec fiebant indifferent̃
cuncta sumens eque omnia approba¬
bat: sicut qui sensu ipõ corrupto et pe¬
ne emortuo sapore iux aliquid cliscer¬
nebat. slam et sagien crudũ ꝑ er¬
rorem sibi oblatum ꝑ butyro muttis
eieb noscitur comectisse. oleum bi¬
bisse tanquã aquam. et multa talia
contingebant ei. Solam sibi aquã sa¬
pere dicebat. eo qd̃ dum sumeret. fauces
et guitur ei refrig̃abat. Sic gͦ tunt eum
inueni. et sic habitabat in illa solttu¬
dine sua. iurille di. S non erat solus

Expanded text:
mitate qua laborabat, curaturum se mitate qua laborabat, curaturum se jactitante, cui ad obediendum ab Episcopo et Abbatibus et fratribus suis traditus erat. Ibique cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agenvidebamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. 1077 Nam et sanguinem crudum per errorem sibi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse; oleum bibisse tanquam aquam, et multa talia contingebant ei. Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum feriatum ab omni sollicitucline
domus tam int̾iori qͣm ext̾iori. uacan¬
tem do et sibi ẽtquasi in deliciis para¬
disi exultantem. Ingressus q regnim
illud cubiculum. cum consid̾arem ha¬
bitationem et habitatorem tantam
m̃ dm̃ testor domus ip̃a incuciebat re¬
uerentiam sui: ac si ingrederer ad alta¬
re dei. Tantaq affectus sum suauita¬
te cura hominem illum. tantoq cle¬
sidio in pauꝑtate illa et simplicitate¬
illa cohabitandi ei: ut si oꝑcio illa
cdie michi data fuisset. mltam optas¬
sem qͣm ibi cum eo semꝑ manere ad
seruiendum ei. Cumq et ip̃e uicissim
nos cum gauctio suscepisset. et quere¬
remus quid ag̃et quomͦ ibi iuueret:
modo illo suo generoso arridens nob̾
optime inquit. Ego cui hactenus ho¬
mines rõnales obecliebant: tusto d̾i
iuaitio irracionali cuidam bestie da¬
tus sum ad obeclienum. Dicebat au¬
tem de quodam homine rusticano
et uano nul prsus sciente ip̃mq ab ĩfir¬

Expanded text:
tum feriatum ab omni sollicitudine tum feriatum ab omni sollicitudine domus, tam interiori quam exteriori, vacantem Deo et sibi, et quasi in deliciis paradisi exsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutiebat reverentiam sui, ac si ingrederer ad altare Dei. Tantaque affectus sum suavitate circa hominem illum, tantoque desiderio in paupertate illa et simplicitate cohabitandi ei, ut si optio illa die mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum eo semper manere ad serviendum ei. Cumque et ipse vicissim nos cum gaudio suscepisset, et quaereremus quid ageret, quomodo ibi viveret, modo illo suo generoso arridens nobis: « Optime, » inquit « Ego cui hactenus homines rationabiles obediebant, justo Dei judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsumque ab infir
Abbreviated transcription (Latin):
nitatiᷤᷤ spẽ hr̃e dicẽt. si ꝯsilio eĩ adqͥescẽs
scdm ĩ firmitatiꝰ suemodũ aliqͥm corpori su¬
dinis sueminus facile flecti posset: pro¬
fectus ep̃c ad capitulum cist̾ciense ibi
coram pauculis abbatibz qui conuene¬
rant pontificali hunuilitate. et sacer¬
dotali caritate. toto corpore in t̾ram pro¬
stratus peciit et obtinuit. ut toto ãno
uo in obedientiam sibitradẽt᷑. Quid
enim tantehumilitati in tanta nega¬
ri auctoritate posset: Reũsus itaq cla¬
ramuallem extra claustra et t̾minos
monast̾ui domũculam unam ei fieri
p̃cepit: ordinans et mandans in cibo
uł potu. siue in aliqͦ eiꝰmocli circa eum
nullam ibi teneri ordinis clistrictionẽ ⁊
nullam de tota cura domus ad eũ re¬
dem tempore et ego claramuallẽ. ipm̃¬
q frequentare cepi. Quẽcum ibi cum
quodam abbate atto uisitarem: inuẽ¬
ni eum in suo tugurio quale leꝑsis in.
comptis publitis fieri solet. Inueni au¬
tem ex p̃cepto ut dictum est ep̃i et abba¬

Expanded text:
nitatis spem habere diceret, si consilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum aliquam corpori sudinis suae minus facile flecti posset, profectus Episcopus ad capitulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate, toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit ut tantum anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram-Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam ei fieri praecepit: ordinans et mandans in cibo vel potu, sive in aliquo ejusmodi circa eum nullam ibi teneri Ordinis districtionem; nullam de tota cura domus ad eum reEodem tempore et ego Claram-Vallem, ipsumque frequentare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri solet. Inveni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi et Abba
Abbreviated transcription (Latin):
su iuicia uiri. illi nobiles erubestũt:
et quietiores facit eos contemptus et
abiectio qmͣ quelibet oblatio lignita¬
tis. in qua sibi ꝑfessio humilitatis ꝑi¬
cdlitari iuidetur᷑. Ob hiui̾muocli causaꝰ sese
inter silentii cartlines retinentes. ma¬
cii delectantur: nec iam in stilo s in
cruce glam querunt. In hoc gͦ sicut
et in cet̾is eiꝰmocdi negociorum suoꝵ
sarcinas. aliis libent̃ imponunt. Et̃
nunt sublato uenerabilis memorie
domno guillio. qui eiꝰdem uiri scĩ
gloriosa primordia fidelit̃ et leuote
conscripsit: ad meam exiguitatẽ hu¬
ius oꝑis cdeueuit peticio ÷ et impo¬
suit michi ailecte eccliẽ caritas. ut co¬
quam pulmentum filiis ꝓph̾arũ
In quo si colochintidas miscuero ue¬
gligens. suꝑiecta ut confido farini¬
et excessus insipientie. obedientie ex¬
cusabit affectus. Explicit ꝓlogus.

Expanded text:
sui indicia viri illi nobiles erubescunt; sui indicia viri illi nobiles erubescunt; et quietiores facit eos contemptus et abjectio, quam quaelibet oblatio dignitatis, in qua sibi professio humilitatis periclitari videtur. Ob hujusmodi causas sese intra silentii cardines retinentes, mal. serico palatii delectantur: nec jam in stylo, sed in cruce gloriam quaerunt. In hoc ergo, sicut et in caeteris ejusmodi, negotiorum suorum sarcinas aliis libenter imponunt. Et nunc sublato venerabilis memoriae domno Guillelmo, qui ejusdem Viri sancti gloriosa primordia fideliter et devote conscripsit, ad meam exiguitatem hujus operis devenit petitio, et imposuit mihi dilectae Ecclesiae charitas, ut coquam pulmentum filiis Prophetarum. In quo si colocynthidas miscuero negligens, superjecta, 1092 ut confido, farinuet excessus insipientiae obedientiae excusabit affectus. CAPUT PRIMUM.
Abbreviated transcription (Latin):
clareuallis alb̃is aspirem ⁊ qui nostriᷤ
temporib singulari religione floruit
et doctrina ⁊ cuiꝰ odor exinanitus. uniũ¬
sam repleuit ecclĩam ÷ cuiꝰ grã cooꝑãte
domino signis et miraculis declarat᷑:
Quot in monast̾ium lictatos uiros. qͦt
rethores. quot philosophos huiꝰ seclĩ sco¬
lemiserunt ad comũsationem theoricã
et mores diuinos: Que non ibi floruit
disciplina uͭ erant examina magistroꝵ
et egregii uiri ex̃citat o intellectu ĩsig¬
nes. qui diuinis studiis inherentes mł¬
tis gr̃arum auctoramentis ĩnuicem se
ipõs edocent et accendũt: Debuerant
deest hunc la borem assum̃e. et uenera¬
bilipat̾ insculpe monimenta: ut esset
eorum studio celectabilis pagina qͣm
quasi iuiuente traderent legendam diᷤ¬
cipulis ⁊ et fieret ꝑpes consolatio secus
postus reliquiis satri corporis et sermo¬
nis. S extrema emulari et que homi¬
nes lateant clareuallis consueuit hu¬
militas et ꝓferre in publicum aliqua

Expanded text:
Clarae-Vallis abbatis aspirem, qui nostris temporibus singulari religione floruit et doctrina: cujus odor exinanitus universam replevit Ecclesiam: cujus gratia, operante Domino, signis et miraculis declaratur? Quot in monasterium ejus litteratos viros, quot rhetores, quot philosophos saeculi hujus scholae miserunt adconversationem theoricam, et mores divinos? Quae non ibi floruit disciplina, ubi erant examina magistrorum, et egregii viri exercitato intellectu insignes, qui divinis studiis inhaerentes, multis gratiarum auctoramentis invicem se ipsos edocent et accendunt? Quorum deest, hunc laborem assumere, et venerabilis Patris insculpere monumenta: ut esset eorum studio delectabilis pagina quam quasi viventem traderent legendam discipulis, et perpes fieret consolatio secus positis reliquiis sacri corporis et sermonis. Sed extrema aemulari, et quae homines lateant, Clarae-Vallis consuevit humilitas: et proferre in publicum aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
tutem: ut incolumis surg̃et ip̃a hora.
eqͦ illud tacendum. xxui¬
qd̾ ip̃am quoq substanciam pa
m ᷤ correptionis iniuria eadem bene¬
clictio uendicabat: adeo ut plures
uiderimus. qui septennium et ult᷑

Expanded text:
tutem, ut incolumis surgeret ipsa hora. Neque illud tacendum, quod ipsam quoque substantiam panis ab omni corruptionis injuria eadem benedictio vindicabat; adeo ut plures viderimus, qui per septennium et ult
Abbreviated transcription (Latin):
tis. inuentam p̃ciosam margaritam
comparauimꝰ. Ad patͥmonia clistrasta
redire non possumus. Qd̃ si et p̃tium.
et adp̃ciatum nob̃ ꝑierit. et substãtiis.
et margarita puuati fuerimus. expec¬
tationi nr̃e male ꝓuisum est. si oleo
nr̃o effuso clausis ianius sicut fatui
mendicemus. ꝓuidãnt eciam sibi ex
consilio scĩssimi frẽs et domini pape
auctoritate muniti erant. neqͥs gau¬
dium suũ tollere posset ab eis. et alio¬
rum consolatio eis fieret tͥbulatõ. et
eorum mopia. aliorum plenitudinẽ
cumularet. His aliis q rationib ser¬
ui dei expugnauant petitores. et iam
atiuulgatum erat ubiq abbatẽ sic
statutum a deo in ecclĩa. sicut in he¬
breorum populo moyses fuit: qui cũ
non ẽẽt pontifex. a aron tamen tinxͤ
et sacrauit pontificem. et clispositioni

Expanded text:
tis, inventam pretiosam margaritam tis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et domini Papae auctoritate muniti erant, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum consolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic statutum in Ecclesia a Deo, sicut in Hebraeorum populo Moyses fuit, qui cum non esset pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositioni
Abbreviated transcription (Latin):
cientem fibi in hoc exꝑiebatur grãm.
qd̃ uideret suos omnes qnͣtulumcũ¬
q extra ordinarios motus lua illiꝰ
cotidiane afflictionis abradi. Erat qͥ¬
quominus incorpore potat delectari.
amplius cdelectabatur in ño: nͨ ali¬
qua seculi huiꝰ ambicione pulsabat᷑.
qui soł celestib inhiabat. Quot eccle¬
sie destitute pastorib. eum sibi ĩ ep̃m
elegerunt: Elegit eum domestica lu¬
gouensis ecclia: elegit cathaulanenst᷑.
Int᷑ yͣtaliam ciuitas ianuensis. et me¬
diolanum mecropolis ligurie: hunc
postpositis. non sollicitauit animam
eiꝰ honor oblatus: net motus est pes eiꝰ
ut inclinaret se ad gli̾am: nec magis
eum delectalat thiara. et anuluꝰ. qͣm
rastrum et sarculus. Petentib senec
annuens aliqͣndo nec insolent̃ uł im¬
ꝓbe renuens. clicebat se non ẽẽ suum:
s aliorum seruitio deputatum. Que
res cum referret᷑ ad frẽs : tespondelãt.
Nos omnib que possiclebamus uendi¬

Expanded text:
cientem sibi in hoc experiebatur gratiam, cientem sibi in hoc experiebatur gratiam, quod videret suos omnes quantulumcunque extraordinarios motus lima illius quotidianae afflictionis abradi. Erat quiquominus in corpore poterat delectari, amplius delectabatur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot Ecclesiae destitutae pastoribus, eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica Lingonensis Ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc s vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petentibus se nec annuens aliquando, nec insolenter aut improbe renuens, dicebat se non esse suum, sed aliorum servitio deputatum. Quae res cum referretur ad fratres, respondebant: « Nos omnibus quae possidebamus vendi
Abbreviated transcription (Latin):
ueñabilium operum non seaustorem
credidit. s ministrum: et cum eẽt
omniũ iudicio summus. suo sibi tu¬
dicio constitit infimus. Soli deo qͥc¬
quid fecit ascribit: inmo se nichil
boni aut uelle aut posse. nisi inspirã
aderat ius cliuina in tempore accep¬
toretin cdie salutis. segregans ĩ euan¬
gelium suum seruum suũ cutu̾ hu¬
militatem respexat. tuiꝰ animã spiri¬
tus sc̃s ornauerat ÷ et quia suic̾itatẽ
eiꝰ nulla maculabat duplicitas. nec
int̾rumpebat bonum eiꝰ quelibet con¬
sꝑsio falsitatis. in loco suo idem spc̃ ma¬
nebat inmobilis. Qui ut semꝑ splẽ¬
didior eẽt et purior: cotidie ĩ fornace
ꝓbabat᷑. Et ne quid ei rubignus obre¬
pet: crebris malleortum ictib in ĩcui¬
de tundebatur. flagellabatur. et ar¬
guebatur: non ad penam ꝓ trimine.
s ad glãm ꝓturuute. Nunqͣm ei defu¬
it stimulus egrituains. et cũ scirẽt
uirtutem in infiriitate ꝑfici. suffi¬

Expanded text:
venerabilium operum non se auctorem venerabilium operum non se auctorem credidit, sed ministrum; et cum esset omnium judicio summus, suo sibi judicio constitit infimus. Soli Deo quidquid fecit ascripsit: imo se nihil boni aut velle, aut posse, nisi inspirantaderat vis divina in tempore accepto, et in die salutis, segregans in Evangelium suum servum suum, cujus humilitatem respexerat, cujus animam Spiritus sanctus ornaverat: et quia sinceritatem ejus nulla maculabat duplicitas, nec interrumpebat bonum ejus quaelibet conspersio falsitatis, in loco suo idem spiritus manebat immobilis. 26. Qui ut semper splendidior esset et purior, quotidie in fornace probabatur, et ne quid ei rubiginis obreperet, crebris malleorum ictibus in incude tundebatur, flagellabatur, et arguebatur; non ad poenam pro crimine, sed ad gloriam pro virtute. Nunquam ei defuit stimulus aegritudinis. Et cum sciret virtutem in infirmitate perfici, suffi
Abbreviated transcription (Latin):
stitutus. oꝑatus est uir di: et diũ¬
sa loca ꝑlustrans. bñfaciebat his qui
infirmabant᷑. illuminando cecos. eri¬
gendo debiles. curando febriciantes.
maxime opp̃ssos a diabolo cliligẽtiori
studio purgans: et que malignuᷤᷤ fe¬
dauerat sp̃c corpora.: templa dõ accep¬
tabilia consecrabat. Plurima aũt
in eum ꝓbabilia et laule digna cõcͣit
Alii namq doctrinam aliimores: a¬
lii mirantur miracula. Ego quidem
limius duico. hoc ꝓpensius p̃aico᷑ qd̾
tum eẽt uas electionis. et nomen xp̃i
coram gentib et regib ferret intrepi¬
adus. cum obedirent ei prncipes mũ¬
di. et ad mitum eiꝰ in omni natione
starent ep̃i. cum tp̃a romana ecclĩa si¬
gulari priuilegio eius ueneraretur
consilio. et quasi gnãli legatione con¬
cessa. subiecisset ei gentes et regna:
cum eciam qd̃ gli̾osius iuaicat᷑. dc̃a
eiꝰ et ũba consirmarentur miracusĩ.
lauit ⁊ sz semꝑ de se humilit senciẽs

Expanded text:
tutus operatus est Vir Dei, et divetutus operatus est Vir Dei, et diversa loca perlustrans benefaciebat iis qui infirmabantur: illuminando caecos, erigendo debiles, curando febricitantes, maxime oppressos a diabolo diligentiori studio purgans; et quae malignus foedaverat spiritus pectora, templa Deo acceptabilia consecrabat. 25. Plurima autem in eum probabilia et laude digna concurrunt. Alii namque doctrinam, alii 1102 mores, alii mirantur miracula. Ego quidem limius duco, hoc propensius praedico, quod cum esset vas electionis, et nomen Christi coram gentibus et regibus ferret intrepidus, cum obedirent ei principes mundi, et ad nutum ejus in omni natione starent episcopi; cum ipsa Romana Ecclesia singulari privilegio ejus veneraretur consilia, et quasi generali legatione concessa subjecisset ei gentes et regna; cum etiam, quod gloriosius judicatur, facta ejus et verba confirmarentur miraculis; lavit: sed de se semper humiliter sentiens
Abbreviated transcription (Latin):
batur: nec satis c̾tum. utrum unuᷤ
eẽt bilingius an duo. sui qͥsq s̃mom̃
ydiomate utens: s tam ꝓpre modo hec.
modo illa u̾ba sonabat. ut diceres hic qͥ
loquitur ligur est. hic hispanus. Hec e¬
ciam genu passione. et poplitis tremo¬
re ꝑturbabatur. Que cum ad uirũ d̾̃i
ad flucta fuisset: saltu concito scãnũ
in quo seclebat. inopinata celeritate
tem ex p̃sencia inẽẽ tliaboli. ut currẽ¬
tes comp̾hendẽt equos. et eorum dorso.
sineullo amminiculo insiliret. Hec
sequenti die dum in eccłia cliuinis qͤ
ille celebrabat officiis intesset: crucle¬
lissime et duitissime coram omnib
uexata ẽ. Compassus abbas mulieri.
iam sepe in talib exꝑtus cłi̾ clementiã:
imꝑat cdiabolo ut recedat. Ille ad impe¬
rium serui dei tremebundus euanuit:
mulier uero non solum a uexatione. s
etiam a neruorum contractione ĩ mo¬
mento conualuit. xiiii.¬
ec et alia mutta intra alpes con

Expanded text:
batur; nec satis certum, utrum unus batur; nec satis certum, utrum unus esset bilinguis, an duo, sui quisque sermonis idiomate utens: sed tam proprie modo haec, modo illa sonabat, ut diceres: Hic qui loquitur, Ligur est, hic Hispanus. Haec etiam genuum passione, et poplitis tremore perturbabatur. Quae cum ad Virum Dei adducta fuisset, saltu concito scamnum in quo sedebat inopinata celeritate tem ex praesentia inesse diaboli, ut currentes comprehenderet equos, et eorum dorso sine ullo adminiculo insiliret. Haec sequenti die dum in ecclesia divinis quae ille celebrabat officiis interesset, crudelissime et diutissime coram omnibus vexata est. Compassus Abbas mulieri, jam saepe in talibus expertus Dei clementiam, imperat diabolo ut recedat. Ille ad imperium Servi Dei tremebundus evanuit: mulier vero non solum a vexatione, sed etiam a nervorum contractione in momento convaluit. Haec et
Abbreviated transcription (Latin):
cens appropinquare p̃sumpserit
Rat eciam in eadem ciuita xii.¬
te demoniatus quidam. cuiꝰ pas¬
sio multos ad risum mouebat: cum
alii qui seuetioris ammierant. cle¬
mentissimo ei compaterent᷑ affectu.
Hic itaq latrabat. ut si audires. nͨ
uideres ꝑsonam: canem creclẽs Quẽ
sibi exibitum uir clĩ. cum latrantẽ
aulisset ingemuit: qui eo modo la¬
trabat quo solent ꝑcussi uł obruti ca¬
et in p̃sencia uiri anelans et latranꝰ
solito acrius turbabatur. Increpato
itaq diabolo. et inuirtute xp̃i expul¬
so: homini imꝑat ut loquatur. Pur¬
gatus homo intrat eccłiam. interest
sacramentis: crutis signo semunit.
audit euangelia consutet᷑ ⁊ orat: et
cet̾a sanementis officia deo redoit et
consetrat. xiii.
um scclõ ꝑ mediolanum eodem
anno pat̃ sc̃s transiret: oblata est
ei demoniaca mulier. Nam eo temꝑe
aberat. quo primum uir dlĩ ciuita¬
tem p̃clictam sua illustrauit p̃sẽtia.
Hanc possidebat demonium. qd̃ mͦ
ytalica modo hiberalingua loque¬

Expanded text:
ceps appropinquare praesumpserit. 23. Erat etiam in eadem civitate daemoniacus quidam, cujus passio multos ad risum movebat, cum alii qui severioris animi erant, clementissimo ei compaterentur affectu. Hic ita latrabat, ut si audires, nec videres personam, canem crederes. Quem sibi exhibitum Vir Dei cum latrantem audisset, ingemuit: qui eo modo latrabat, quo solent percussi vel obruti caet in praesentia Viri Dei anhelans et latrans, acrius solito turbabatur. Increpato itaque diabolo, et in virtute Christi expulso, homini imperat ut loquatur. Purgatus homo intrat ecclesiam, interest sacramentis, crucis signo se munit, audit Evangelia, confitetur et orat, et caetera sanae mentis officia Deo reddit et consecrat. 24. um secundo per Mediolanum eodem anno Pater sanctus transiret, oblata est ei daemoniaca mulier. Nam eo tempore aberat, quo primum Vir Dei civitatem praedictam sua illustravit praesentia. Hanc possidebat daemonium, quod modo Italica, modo Ibera lingua loque
Abbreviated transcription (Latin):
atq uiuũsis abbatib cisfciensis ordi¬
nis. salutem. et apłicam bñclictionẽ.
Quociens nob̾ honesta oportunitas
exhibetur. ut fidei et deuocioni quã
circa eccliam lei nr̃is temporib ha¬
buistis. possimus mnaliqͦ ꝓ meritis
respondere. oportumitatem ipãm li¬
benter amplectim᷑. et in his maxime
que sp̃ualem noscuntur redolere uir¬
tutem. ur̃is accurrere ꝓfectib ñ mo¬
ramur. Contigit aũtͤ hoc tempore.
ne ꝓpositum et ꝓ quoydam similia poᷤᷤ¬
tulanciũ scandalo aturonensis con
reduceret᷑ leo uolente memoriam:
faciente nob̾cum cdño signum in bo¬
num. qui hoc pietans opus. nris serua¬
uerit manib ꝯsummandum. Nos
enint ilitam et sci̾tatem eidem beatis¬
simi confessoris recordatione sollitita
duremorantes. qͦmͦ scilicet et in seip̃o
religionis et sc̃imonie p̃rogatiua mãg.¬
nifitus. et unui̾se eccłie dei specialit̾
autem ordini ur̃o fide et doctrina uti¬
lis extit̾it. et copiosissime fructuosus ⁊

Expanded text:
iversis abbatibus Cisterciensis Ordinis, salutem et apostolicam benedictionem. Quoties honesta nobis opportunitas exhibetur, ut fidei et devotioni, quam circa Ecclesiam Dei nostris temporibus habuistis, possimus in aliquo pro meritis respondere, opportunitatem ipsam libenter amplectimur; et in his maxime quae specialem noscuntur redolere virtutem, vestris occurrere profectibus non moramur. Contigit autem hoc tempore, ne propositum, et pro quorumdam similia postulantium scandalo, a Turonensis concreduceretur Deo volente memoriam; et faciente nobiscum signum in bonum, qui hoc pietatis opus nostris servavit manibus consummandum. Nos enim vitam et sanctitatem ejusdem beatissimi Confessoris recordatione sollicita memorantes, quomodo scilicet et in se ipso religionis et sanctimoniae praerogativa magnificus, et universae Ecclesiae Dei, specialiter autem Ordini vestro fide et doctrina utilis exstiterit, et copiosissime fructuosus:
Abbreviated transcription (Latin):
e fr̃ib elemosinam dedit. Secutus
abbas sc̃s cum iam hominem ꝑtran¬
sisset. conũtit se et paulisꝑ intendẽs
meum. quid patiatur interrogat
circũstantes: et sibullum p̃cipit ex¬
hiberi. Suspicati homines qd̃ eẽt
unt claudus est. nec moueri potest:
nos ad eum ferimus quicquid uolu¬
eris dare. Quo repetente ũbum et di¬
cente. tollite eum et afferte ame. pri¬
mo quidem p̃admiratione mutuo
sese intuebantur. ignorantes qͥd eẽt
facturus. Demum agnoscentes eũ
clamabant ad inuicem abbas ẽ cła¬
reuallis. et ꝓtinus illum sanauit.
Nimirum solitus erat quociens po¬
terat oꝑam clare ne inuitis agnosce¬
tur. et int̾ilicere sociis necui ex occut¬
rentib maisestarent eũ. aut de eo
quid alloquerentur: sed querentib
quis transiret dicẽt monachos ẽẽ
aut aliquã simul de ꝑsonis euntib
nominarent. Igitur agnito dei fa¬
mulo ruuint undiq. et leuantes ho¬
minem ferunt et offerunt ei. Qui

Expanded text:
e fratribus eleemosynam dedit. Secutus e fratribus eleemosynam dedit. Secutus Abbas sanctus, cum jam hominem pertransisset, convertit se; et paulisper intendens in eum, quid patiatur interrogat circumstantes, et sibi illum praecipit exhiberi. Suspicati homines quod esseunt, claudus est, nec moveri potest; nos ad eum feremus quod volueris dare. » Quo respondente verbum et dicente, « Tollite eum, et afferte ad me; » primo quidem prae admiratione mutuo sese intuebantur, ignorantes quid esset facturus. Demum agnoscentes eum, clamabant ad invicem: « Abbas est Clarae-Vallis, et protinus illum sanabit. » 51. Nimirum solitus erat, quoties poterat, operam dare ne in vicis agnosceretur, et interdicere sociis ne cui ex occurrentibus manifestarent eum, aut de eo aliquid loquerentur; sed quaerentibus quis transiret, dicerent monachos esse, aut aliquem de personis simul euntibus nominarent. Igitur agnito Dei Famulo ruunt undique, et levantes hominem ferunt, et offerunt ei. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
et tremens ruit. ad pecles hominis
dei. humiliter satisfaciens. et libe¬
re annuens. quicq̃d fuerat postu¬
.latus.
ransiens aliqnͣdo seruus xp̃i
brenam oppidum. mendican¬
temi platea iuidit feminam tecã.
Quam aliquantisꝑ intuitus. cum
ex more a transeuntib elemosinã
flagitaret: tuinquit petis argentũ.
et deus tͥ uisum donabit. Accedẽs
ergo tetigit eam. et oculos eiꝰ aꝑuit.
Que bñficium senciens insꝑatum
non minus niscłie magnitudinẽ
qm lucem insolitam unutibatur
Nter primas ꝓpagines .xe.uii
quas hec habundantissima uitis
emisit: in remorum parrochia. mo¬
nasterium igmacense. plantatum
feciliter radicauit. Qd̃ aliqͣndo tusi¬
tans pat̾ sc̃s: uicum marne fliuuo
pximum. quem ruolium nominãt
ꝑtransibat. Hir quoq magnifitus
et deuotissimus euis amator sãion
remorum archiepc̃ comitabatur il¬
lum: solita ueneratione declucens.
Senex autem claudus ad mendican¬
dum positus erat in uia: cui unus

Expanded text:
et tremens ruit ad pedes Hominis et tremens ruit ad pedes Hominis Dei, humiliter satisfaciens, et libere annuens quidquid fuerat postulatus ransiens aliquando servus Christi Brenam oppidum, mendicantem in platea vidit feminam caecam. Quam aliquantisper intuitus, cum ex more a transeuntibus eleemosynam flagitaret: « Tu, inquit, petis argentum, et Deus tibi visum donabit. » Accedens ergo tetigit eam, et oculos ejus aperuit. Quae beneficium sentiens insperatum, non minus misericordiae magnitudinem, quam lucem insolitam mirabatur. Inter primas propagines, quas haec abundantissima vitis emisit, in Remorum paroecia monasterium Igniacense plantatum feliciter radicavit. Quod aliquando visitans idem Sanctus, vicum Maternae fluvio proximum, quem Rivolium nominant, pertransibat. 1150 Vir quoque magnificus, et devotissimus ejus amator, Samson Remorum archiepiscopus, comitabatur illum, solita veneratione deducens. Senex autem claudus ad mendicandum positus erat in via, cui unus
Abbreviated transcription (Latin):
lo gr̃as agens.
grediebatur idem pat̾ metensi¬
um ciuitatem. et ex more deuo¬
tus eum populus deducebat. cum
ep̃õ eorum stephano. et fr̃e eius raial¬
do barrensi comite aliis q ꝑsonis: tã
ex clericali qͣm ex militari ordine mł¬
tis. Intim causa excitit. ut rogaret
nobilem utrum henricum de saluuᷤᷤ
supetiũbo quodam qđ̃ ip̃e ei ep̃c et a¬
lii qui conuenerant suggerebant:
ut uidelicet metensi ciuitan et pplõ
pacem daret cui grauit̃ inumicabit᷑.
nuere. nec ullis p̃cib flecti. Int̾ hec
suꝑuenientes alli offerebant beato
uiro hominem surdum: obsecrãtes
ut ei mantim imponere dignarec̃.
At ille fidei zelo succensus ficut ĩ¬
t̃clum ob causas necessarias terror
quidem et auctoritas. supra homi¬
nem in euis facie rutilabat. comier¬
sus ad militem. tu nosinquit audi¬
re contempnis: quos continuo co¬
ranr te audiet surilus: et imponẽs
manus homini signauit eum et
in aures eius cdigitos misit. Quo
ꝓtinus audiente. pauens henricaᷤᷤ

Expanded text:
lo gratias agens. Egrediebatur idem pater Metensium civitatem, et ex more devotus eum populus deducebat, cum episcopo eorum Stephano, et fratre ejus Rainaldo Barrensi comite, aliisque personis tam ex clericali, quam ex militari ordine multis. Interim causa exstitit ut rogaret nobilem virum Henricum de Salmis super verbo quodam, quod ipse ei episcopus et alii qui convenerant, suggerebant, ut videlicet Metensi civitati et populo pacem daret, cui graviter inimicabatur. jurare, nec ullis precibus flecti. Inter haec supervenientes alii offerebant beato Viro hominem surdum, obsecrantes ut ei manum imponere dignaretur. At ille fidei zelo succensus, sicut interdum ob causas necessarias terror quidam et auctoritas supra hominem in ejus facie rutilabat, conversus ad militem: « Tu nos, inquit, audire contemnis, quos continuo coram te audiet surdus. » Et imponens manus homini, signavit eum, et in aures ejus digitos misit. Quo protinus audiente, pavens Henricus