comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eredert maluerunt. Non enũ iã illa hominis i acro scã susceptio. & iurginis partuis. &
mois filĩ dĩ ꝓnob̾. & resurrectio amortuis. & incelũ asconsio. &consessus addexterã
paris. & pectatoꝵ abolitio. & iudicii dies. & corporũ resuscitacio. cognita et̾nitate
tinatis. & mucabilitatt creaturȩ creduntur tantũ: & ñ ecã udicantur ad sũmi
di misccłiã quã gentri humano exib& ꝑtinere: S̾ qm̃ uenssime dictũ. ẽ. oportẽ¬

Expanded text:
 «non iam illa hominis sacrosancta susceptio et Virginis partus et mors Filii Dei pro nobis et resurrectio a mortuis et in celum ascensio et consessus ad dexteram Patris et peccatorum abolitio et iudicii dies et corporum resuscitatio, cognita eternitate Trinitatis et mutabilitate creature, creduntur tantum et non etiam iudicantur ad summi Dei misericordiam, quam generi humano exhibet, pertinere».
Abbreviated transcription (Latin):
sem. Repudiatis gͥ omibus quineque insaeris philosophant᷑. net inphilosophia con¬
secrant᷑. & his qũi uł praua opinione uł adiqua simultat suꝑbientes aregła &io
nominat᷑. non solũ asuis. ucrũ & iã ab omĩbꝰ innimicis. Uelint nolint enĩ ipsi qͦ que he
catholicã uocant. Non cnĩ possunt intelligi: nisi hoc eã nomine discernant. quo ab
IUIUS religionis sectande caput est hystoria & ꝓphetia dispensatio.¬
nis temꝑalis diuinc ꝓuidentiȩ ꝓsalute gineris humani. inet̾iã iuti
reformandi atq reparandi Que cũ credita fueruit: mentẽ purgabit uite mobꝰ
diuinis p̾ceptis conciliatus. & idoneã faci& spũalibꝰ ꝑcipiendis. que n p̃ten¬
ta sunt nec futura. s eodẽ modo semꝑ manentia nulli mucabilitati obnoxia id ẽ¬

Expanded text:
sem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in philosophia consem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in philosophia consecrantur; et iis qui vel prava opinione, vel aliqua simultate superbientes, a regula enominatur, non solum a suis, verum etiam ab omnibus inimicis. Velint nolint enim ipsi quoque haeCatholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab Hujus religionis sectandae caput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, nulli mutabilitati obnoxia; id e
Abbreviated transcription (Latin):
uł scimatis uł hertsis moliti fuerinit: docebunt homines. quãũ affectu &̃ gta siunccriua¬
de cancags dõ seruicdũ sit: Talũ gͥ uirorũ ꝓpositũ est. aut sedatis remeare ur¬
binibus: aut si idnonsinatur uł eadẽ tempestate ꝑscucrante. uł ne suoreditu talis
aut seuior oratur. tenent uoluntatẽ consulendi etiã eis ipsis quorũ mocibꝰ ꝑturba¬
onibꝰq cesserunt. sine tonuenticulorũ ulla segregatione. usq ad mortẽ defenden¬
tes &e testimonio iuuẽntes. eã fidem quã inȩccła catholica p̃dicari sciunt: Hoscou
nat pater in occulto. uidens in occulto. Rarũ hoc uidetur genꝰ: s. tam̃ exẽpla nã
desunt. immo plura sunt quam credipotest: Ita omĩbus generibus hominũ
& extploꝵ. ad animarũ curationẽ. & ad institucionꝰ spuałis popłi utitur diui
na puidentia Quamobre cũ ante paucos an nos ꝓmiserim tibi scribere carissime
ne ullo certo sinc fu̾tuart ea caritatt qua tibi obtrictus sum diutiꝰ sustincre non pos¬

Expanded text:
t homines quam vero affectu, et quanta sinceritate charitatis Deo serviendum sit. Talium ergo virorum propositum est, aut sedatis remeare turbinibus; aut si id non sinantur, vel eadem tempestate perseverante, vel ne suo reditu talis aut saevior oriatur; tenent voluntatem consulendi etiam eis ipsis quorum motibus perturbationibusque cesserunt, sine ulla conventiculorum segregatione usque ad mortem defendentes, et testimonio juvantes eam fidem quam in Ecclesia catholica praedicari sciunt. Hos coronat in occulto Pater, in occulto videns. Rarum hoc videtur genus, sed tamen exempla non desunt: imo plura sunt quam credi potest. Ita omnibus generibus hominum et exemplorum ad animarum curationem, et ad institutionem spiritualis populi, utituratur. 12. Quamobrem, cum ante paucos annos promiserim tibi scribere, charissime ne ullo certo fine fluctuare, ea charitate qua tibi obstrictus sum, diutius sustinere non pos
Abbreviated transcription (Latin):
philosaphorũ iactantia illud cuiuis intelligere facile . t̾.: religionẽ abed
non ẽẽ. querendã. qui eidẽ saera supicbant cumpopłis & desuoꝵ dõium nacu¬
ra acsum mo bono diuersas contrariasq sentencias incolis suis eadẽ teste
multitudine ꝑsonabant: Qđ si hoc unũ tantũ uitiũ xpĩana disciplina se¬
natum uidemus: in cist abili laude predicandam. et noninẽ negare oportd
hereses namq tam in mcrabiles aregula xpĩantatis auerie pesdent isant uaut
admit̃ abton munucanda sacrañta tos quidepatrt do ssapientii e enus

Expanded text:
 habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis  habeat philosophorum iactantia, illud cuiuis intellegere facile est, religionem ab eis non esse quaerendam qui eadem sacra suscipiebant cum populis et de suorum deorum natura ac summo bono diuersas contrariasque sententias in scholis suis eadem teste multitudine personabant. quod si hoc unum tantum uitium christiana disciplina sanatum uideremus, ineffabili laude praedicandam esse neminem negare oporteret. haereses namque tam innumerabiles a regula christianitatis auersae testes sunt non admitti ad communicanda sacramenta eos qui de patre deo et sapientia eius
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ & bona spualia & intelligibilia uocarr & currere genus humanum: di¬
cerent fortasse si tales ẽent. quales fuisse memorantur. hȩc sunt quȩ nos
ꝑsuade popłis nun ausi sumus: & eoꝵ pocius consuetudini: cessimus. quã
illos in nr̃am fidẽ uoluntatẽq cransduximus: Ita si hanc uitã illi iuri no¬
biscũ rufsus agere pocussent: uiderent ꝓfecto cuiꝰ autoritate facilius con¬
suleretur hominibus. & paucis mutatis uerbis atq sentenciis xpĩani ficrent.
sicut pleriq recentiorum nr̃orũq teporum platonuci feccrunt: Aut si hoc
nonsticerẽtur nec facerent: insuꝑbia &̃ inuidia remanentis. nescio utrũ
reuolare: Nam teruio uicio curiositatis in ꝑcunctandis demonibus quo isti
maxine cũ quibus nunc agicur pagani axpĩana saluit reuocantur: quia
nimis puerile ẽ nescio utr̃um tales illi p̃pedirentur uiri: S qͦmꝰ se habeit

Expanded text:
rnae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dirnae et bona spiritalia et intellegibilia uocari et currere humanum genus, dicerent fortasse, si tales essent quales fuisse memorantur: haec sunt quae nos persuadere populis non ausi sumus et eorum potius consuetudini cessimus, quam illos in nostram fidem uoluntatemque traduximus. ita si hanc uitam illi uiri nobiscum rursus agere potuissent, uiderent profecto cuius auctoritate facilius consuleretur hominibus et paucis mutatis uerbis atque sententiis christiani fierent, sicut plerique recentiorum nostrorum temporum Platonici fecerunt; aut si hoc non faterentur nec facerent in superbia et inuidia remanentes, nescio utrum s uiscoque reuolare. nam tertio uitio curiositatis in percontandis daemonibus, quo isti maxime cum quibus nunc agitur pagani a christiana salute reuocantur, quia nimis puerile est, nescio utrum tales illi praepedirentur uiri. Sed quoquo modo se
Abbreviated transcription (Latin):
uero illitũ idẽ ueritate plenũ magis habere gestimus: Qut̃ gͦ sensibilem
istũ mundũ contẽpncre. & animam uirtutẽ purgaudam summo dõ subi¬
cere atq subiungere. uanũ aut malũ puta. aliã reͥcione refellendi sunt
sitam̃ cũ his dignũ est disputare. Qui aut̃ bonũ & appetendũ fatentur:
cognoseant cdm̃. Eectlant dõ. ꝑquc̃ popłis iam omnibis hȩc credenda ꝑsua¬
sa sunt Qduciq abipsis ficr&̃: si tancũ ualerent. aut si nenfiere: crimen
inuidentie uitare nonpossent: Ergo cedant ei aquo factũ est: nec curiositate.
aut in ani iaetancia impediãtur. qminus agnoscant qͥd inter sit inter pao.¬
corum timidas coniccturas. &manifestã saluct̃ correptionc̃q popłorum: Ili
enĩ si reuiuiscerent. quoꝵ isti nominibis głancur. & uiuenirent refertas ȩccłã.
tt̃pla descrta. acupiditate bonoꝵ tẽporalũ atq fluentiũ adspem uitȩ et̾¬

Expanded text:
vero vero Deo plenum magis habere gestimus? Qui ergo severo vero Deo plenum magis habere gestimus? Qui ergo seistum mundum contemnere et animam uirtute purgandam summo deo subicere atque subiungere uanum aut malum putant, alia ratione refellendi sunt, si tamen cum his dignum est disputare. qui autem bonum et appetendum fatentur, cognoscant deum et cedant deo, per quem populis iam omnibus haec credenda persuasa sunt. quod utique ab ipsis fieret, si tantum ualerent; aut si non fieret, crimen inuidentiae uitare non possent. ergo cedant ei a quo factum est nec curiositate aut inani iactantia impediantur, quominus agnoscant quid intersit inter paucorum timidas coniecturas et manifestam salutem correctionemque populorum. illi enim si reuiuescerent, quorum isti nominibus gloriantur, et inuenirent refertas ecclesias, templa deserta, a cupiditate bonorum temporalium atque fluentium ad spem uitae aete
Abbreviated transcription (Latin):
mincs in colunt sat᷑ xpiana traduncur. si hec cocidie leguntur mnercliis. & i
sacerdotibꝰ exponuntur. si cundunt pectora quihec implere conant᷑. sitã
innumrabiles aggrecliunt᷑ hanc uiã. ut desertis diuiciis & honoribꝰ huiꝰ mũ¬
di exoni hominũ genere uni dõ sũmo totã uitã dicare uolentiũ. deser-¬
te quondã insulȩ ac multarũ terrarũ solitudo compleatur sidenique
purbes atq oppida. castalla. uicos agros etiã. uillasq pͥuatas. intantũ
apte suadecur & appetͣur aterituis aucrsio. &i minũ dñ uerumque
conuersio. ut cotidie ꝑuniuersũ orbẽ humanum genꝰ una pene uoce res
pondeat. sursum cor habere se ad dnm. qͥd adhũc oscitamus crapulam
hestirnã. & in mortius petudibus duuna eloquia ꝑscrutamur : Siquan¬
do aut̃ ad disputatione uenit᷑: platonico nomine ora crepantia. ꝙ pectus

Expanded text:
mines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a mines incolunt, sacra christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diuitiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes atque oppida, castella, uicos, agros etiam uillasque priuatas in tantum aperte suadetur et appetitur a terrenis auersio et in unum deum uerumque conuersio, ut cotidie per uniuersum orbem humanum genus una paene uoce respondeat sursum cor habere se ad Deum Dominum; quid adhuc oscitamus crapulam hesternam, et in mortuis pecudibus divina eloquia perscrutamur? Si quando autem ad disputationem venitur, Platonico nomine ora crepitantia quam pectus
Abbreviated transcription (Latin):
spumet& eeuitã et̃iam: dicitur suꝑbis. Quise exaltat humiliabit᷑:
di quisc humiliat ex altabit᷑. Dicit᷑ uracundis. Accepisti alapã. para alterã
mabrillã. dicit᷑ discordiosis. diligite inmicos uris. d̾ã suꝑsticiosis. Acgnũ¬
ca que in mundosunt concupicentia carius ẽ. & concupiscentia ocłoꝵ & ãbico
scculi. Si hec ꝑtotũ orbem iam popłis leguntur. &cumueneratione libentissi¬
me audiunt᷑. si post tantũ sanguinẽ. tancos ignes. tot eruces martyrum.
tento fertilius &ͥ uberius uiqͥue adb abaras nationes eccłẽ pullularunt. si
cot uuenũ &̃ uirginũ milia contẽpnentiũ nuptias casteq iuuentiũ iã nemo
miraci & d si feciss& pdato usq adeo ꝑuersã tẽporum suorũ timuit opini.¬
oncut pbibeatur sacrisicasse nature. ut tanꝗ percatum illud ab olcretur. si
hec sic acipiunt᷑ ut qͦmͦ antea talia disputare. sic non contra dispucare mons¬
triosũ sit. si tali pollicitacioni atq ponsioni ꝑonĩs terrarũ partes quas ho¬

Expanded text:
et uitam aeternam; dicitur superbis: qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; dicitur iracundis: accepisti alapam, para et alteram maxillam; dicitur discordiosis: diligite inimicos uestros; dicitur sups est et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur sacrificasse naturae, tamquam peccatum illud aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; si tali pollicitationi atque sponsioni per omnes terrarum partes, quas ho
Abbreviated transcription (Latin):
ab eetritacionẽ nrẽ pationtie: aut horesim aliquã gignunt ad examen siue occasis¬
ntc nt̃ intelligentiş: hiĩ sunt exitus xpĩanorũ carnaliuĩ qͥñ potucrunt corrigi aut
sustincre. Sc̃pe etiã simt diuma ꝓuidentia. ꝑ nonniillas nimiũ turbulentas car¬
nalui hominĩ seditiones ex pellide congregatione xpĩana eciã bonos uros Econ-¬

Expanded text:
ad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasioad exercitationem nostrae patientiae; aut haeresim aliquam gignunt, ad examen sive occasionem nostrae intelligentiae. Hi sunt exitus christianorum carnalium qui non potuerunt corrigi aut sustineri. 11. Saepe etiam sinit divina providentia, per nonnullas nimium turbulentas carnalium hominum seditiones expelli de congregatione christiana, etiam bonos viros
Abbreviated transcription (Latin):
amtintib uticur ad ꝓucctus suos. & ad eor cor rectionẽ cũ cuigilart uolucrint Uai¬
dus eiĩ gencibꝰ ad m attriã oꝑationis sue. bereticis ad ꝓbationem doctrne suç.sa¬
natics ad documentũ stabilitatis suȩ.audeis ad conꝑationẽ pulentudinss suȩ.
Alias apo iniutat. alios exlisdit. alios ił inquit. alios anteredit. omibꝰ camen grt
di participande dat potestatẽ. sue illi formandi sint adhuc siue reformandi. siuc
iboligtidi siue ad mittendi: Carnales aut̃ suos idẽ uiuente̾ aut sentientes carnali¬
tnr canq paleas colerat: qͥbꝰ inarca frumenta tuciora sunt donee talibꝰ cegmimibus
eruantur. S quia in hac area ꝓuoluntate quisq uł pascauł frum̃tũ est: tandu
sistinctur peccatũ aut error cuiꝰ libe̾. donee aut accusationẽ inueniat. aut prauã
opiuiont̃ ptmiati am mositate defendat: Exclusi aut̃ aut penitendo redednt.
aut in nequtiã male lib̾i defluunt ad ammonicionẽ nr̃e diligentis. aut scima faciunt

Expanded text:
orrectionem, cum evigilare voluerint. Utitur enim Gentibus ad materiam operationis suae, haereticis ad probationem doctrinae suae, schismaticis ad documentum stabilitatis suae, Judaeis ad comparationem pulchritudinis suae. Alios ergo invitat, alios excludit, alios relinquit, alios antecedit: omnibus tamen gratiae Dei participandae dat potestatem; sive illi formandi sint adhuc, sive reformandi, sive recolligendi, sive admittendi. Carnales autem suos, id est viventes aut sentientes carnaliter, tanquam paleas tolerat, quibus in area frumenta tutiora sunt, donec talibus tegminibus exuantur. Sed quia in hac area pro voluntate quisque vel palea, vel frumentum est, tamdiu sustinetur peccatum aut error cujuslibet, donec aut accusatorem inveniat, aut pravam opinionem pertinaci animositate defendat. Exclusi autem aut poenitendo redeunt, aut in nequitiam male liberi defluunt, ad admonitionem nostrae diligentiae; aut schisma faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Uirginei partꝰ. edificantq fidem:
Sicuguat᷑ aqͥs. & soli subiciatur.
Scintilla ꝓfert integer ille lapis:
Si bñ cuncta noteᷤ. aqͦ. sol. cͥtallꝰ uigniꝰ.
Stͥps: igni qͣdã ꝯdicione coit:
Sic umbia. flam. ĩgessa celibe: uli¬
U irgo: fide. soboles: carne dõq sul
Conficiunt oraplas ma nouũ: qͥ utala¬

Expanded text:
Virginei partus, aedificantque fidem. Si tinguatur aquis, et soli subjiciatur, Scintillas praefert integer ille lapis. Si bene cuncta notes, aqua, sol, crystallus, et ignis Stirps igni quadam conditione coit. Sic umbra Flamen, ingressu coelibe Verbum Virgo fiet, soboles carne Deoque simul. Conficiunt cataplasma novum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ auaris. Nolite uobis conde thesauros interra. ubi tinca & rubi¬
D excerminat. & ubi fures esffodiunt &ͦ furantur s thesaurzate uob
casauros incelo. ubi neꝙ tinea neq rubigo ext̾minat. neq fures effo¬
dunt. ubi enĩ est chesaurus tuus. ibi est &cortuum. dicitur curio

Expanded text:
dicitur avaris, Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et aerugdicitur avaris, Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et aerugo exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate vobis thesauros in coelo, ubi neque tinea neque rubigo exterminant, neque fures effodiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
se consuli: cũ facile possit existimari quanti honores debe¬
antur sapientie dĩ qua gestante ille ⁊gub̾nante ꝓuera salute
generis humani magnũ aliquid ꝓpͥũ & qđ supͣ homines d̾et.
mereret᷑: Que si facta sunt silateris monim̃tisq ee lebrant᷑.
si ab una regione t̾rarũ in qua unꝰ colebatur ds̃. & ubi talem
nasci opportelut ꝑ totũ orbe t̾rarũ missi electi uirriurti¬
tibus
atq sermonibꝰ diuini amoris incendia concitarunt.
si confirmata salubrma disciplina illuminatas
postis reliquer t̾ras & ne dep̃titis loquar que potest
quisq non credere si hodie ꝑgentes popłosq p̃dicat᷑
In principio erat uerbũ. & erat u̾bum apud dm̃: & ds̃
erat ũbum Omnia ꝑ ipsum facta sunt & sine ipso facꝰ¬
tum est nichil: si ad hoc ꝑcipiendũ. diligendum. ꝑfruen¬
dũ ut anima sanet᷑. &tance luci hauriende mentis acies conualescat.

Expanded text:
se consuli, cum facile possit existimari quanti honores debese consuli, cum facile possit existimari quanti honores debeantur Sapientiae Dei, qua gestante et gubernante, ille pro vera salute generis humani magnum aliquid proprium et quod supra homines esset mereretur. Quae si facta sunt, si litteris monumentisque celebrantur, si ab una regione terrarum in qua sola unus colebatur Deus, et ubi talem nasci oportebat, per totum orbem terrarum missi electi viri, virtutibus atque sermonibus divini amoris incendia concitarunt; si, confirmata saluberrima disciplina, illuminatas terras posteris reliquerunt; et, ne de praeteritis loquar, quae licet cuique non credere, si hodie per gentes populosque praedicatur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Si ad hoc percipiendum, diligendum, perfruendum ut anima sanetur, et tantae luci hauriendae mentis acies convalescat,
Abbreviated transcription (Latin):
crates tam̃ aucda᷑m ceteris fuisse ꝑhibet᷑: uirando ꝑca nẽ quelib&. & la¬
sa. Credo intelligebat qualiacũq oꝑ i nature. quȩ ad minis trante di¬
ct meliora. &idõ diuinis honoribꝰ digniora: ꝗea quȩ intc̃plis colebat᷑.
Nonquo uere lapis. & canis eẽnt colenda sapientibꝰ: s ut hoc modoin¬
celligerent quipossent. tanta suꝑsticione demersos eẽ. homines. ut cmer¬
gentibꝰ hic eẽt tã turpis demonstrandis gradus. ad quẽ ꝑuenire si
puder&. uiderent ꝗto magis pudendũ cẽt. inturpiore consistere: Simul
&ilos qui mudũ istũ uisibilẽ sumũ dm̃ ẽe̾ opinabant᷑. ammonebat cur¬
pitudinos suȩ docens ce̾ consequens. ut qͥlib& lapis tanꝗ summi dei parti¬
cula iure coleret᷑ qđ si execrarent᷑: mutarent sententiam. & unũ dm̃quȩ¬
rerent. quẽ solũ supra mentes nr̃as ẽt̃. & qͣuo omĩaẽ animã legendũ. quã¬

Expanded text:
crates tamen audacior caeteris fuisse perhibetur, jurando per canem quemlibet aut lacrates tamen audacior caeteris fuisse perhibetur, jurando per canem quemlibet aut laset. Credo intelligebat qualiacunque opera naturae, quae administrante dia, et ideo divinis honoribus digniora quam ea quae in templis colebantur. Non quod vere lapis et canis essent colenda sapientibus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem solum supra mentes nostras esse, et a quo omnem animam et
Abbreviated transcription (Latin):
arbeate uia inuera religione sit consticuta. qua
unus ds̃ colitur. & purgãtissima pictate cognos¬
citur principium naturarũ om̃iũ. aquo uniuer¬
sitas onłis inchoat᷑. & ꝑficit᷑. & continet᷑: hinc euidentius eror dep̃hen:¬
dit᷑ coꝵ popłorũ qui multos dõs colere. quam unũ uerĩ dmñ & dim̃ om
niũ malucr̃. qđ eoꝵ sapientes quos philosophos uocant. scolas habebant
dissencientes. tĩ cẽpla cõmunia: Nonciũ uł popłos uł saccrdotes latebat
de ipsoꝵ dõꝵ natura quam diuersa sencirent: cusuã quisq: opunonẽ
publice ꝓfiteri non formidare. atq om nubꝰ si poss&̃ ꝑsuadere molirt.¬
tur. Om̃s tam̃ cũ sectatoribꝰ suis diuersa &e. auersa sencientibꝰ ad saera con-¬
munia nullo ꝓ hibente ueniebant. Non nc̃ agitur quis eoꝵ senserit ue¬
nus. s certt illud sacis ꝗtũ mͥ uidet᷑ appar&. aliud cos inreligione suscepis¬
se cũpopło: & aliud codẽ ipso popło audiente destudisse p̃riuatĩ: So¬

Expanded text:
beatae via in vera religione sit constituta, qua unus Deus colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos deos colere. quam unum verum Deum et Dominum omnium maluerunt, quod eorum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum veriunt. Sed certe illud satis quantum mihi videtur, oportet aliud eos in religione suscepisse cum populo, et aliud eosdem ipso populo audiente defendisse privatim. So
Abbreviated transcription (Latin):
si placet : utrũ etia in sacrilegiis libido tominet᷑. quȩ uidemꝰ plis
Qͦ mͦ possum arbitrari carere istos libidine. qͥ ꝓ his rebꝰ digladi¬
antur. quaspossunt amutere inuiti:. Aut si ñ posst᷑ qͥd opꝰ ẽ ꝓhie
usq ad hominis necẽ ꝓgredi÷ Ñ gͦ. lex iusta ẽ. quȩ ait potestate
uł uiatori. ut latronẽ. ne nabeo ipse occidat᷑. occidat uł cui piã
uiro aut femine. ut uiolent̾ sibi stupratorẽ irruentẽ antȩ illat
stuprũ sipossit int̾uat: Nã militi etiã iubet᷑ lege. ut hostẽ nece
aqͥ cede si tẽperauerit: ab imꝑatore penas luit. Nristas leges in uites
fuerit .R. Regẽ qͥdẽ satis uideo eẽ. munitã contͣ huiꝰ cemodi acci

Expanded text:
si placet, utrum etiam in sacrilegiis libido dominetur, quae videmus plura si placet, utrum etiam in sacrilegiis libido dominetur, quae videmus plura Quomodo possum arbitrari carere istos libidine, qui pro iis rebus digladiantur, quas possunt amittere inviti: aut si non possunt, quid opus est pro his usque ad hominis necem progredi? A. Non ergo lex justa est, quae dat potestatem vel viatori ut latronem, ne ab eo ipse occidatur, occidat; vel cuipiam viro aut feminae ut violenter sibi stupratorem irruentem ante illatum stuprum, si possit, interimat. Nam militi etiam jubetur lege, ut hostem necet: a qua caede si temperaverit, ab imperatore poenas luit. Num istas leges injustas, fuerit. 12. E. Legem quidem satis video esse munitam contra h
Abbreviated transcription (Latin):
cursit hoc facinꝰ malũ. numdũ cõꝑimꝰ. Con uenit enĩ int᷑
nos omĩa male facta. ñ ob aliud mala eẽ. nisi qđ libidine
id ẽ inꝓbanda cupiditate fiuint. I. Iam mͥ uidet᷑ in uiria
stȩ dampnari. qd qͥdẽ ñ auderẽ dicere: si aliud aberẽ qđ
nicerẽ. R Ita nepͥus tibi ꝑsuasisti tantũ scęlus impunitũ ẽẽ.
oportere ł quã consides utrũ ille seruus ꝓpt̃ faciendas libi¬
dines suas metu diũ carere cupiuerat : Cuꝑe nãq sine
int̾ ẽ. qđ id honi appetunt. aũtendo amorẽ abhis rebꝰ. que sine an¬
tendi sꝑiculo nequeunt habi. Mali aut̃. ut his fruendis cũ securta¬
te incubent : Remouere impedim̃ta conant᷑. & ꝓp̾tea facinorosan
sceleratãq uitãꝙ̃ mors meliꝰ uocat᷑ gerunt fil. Resipisco & adn¬
dum gaudeo tã me plane cognouisse. qͥd sit etiã. illa culpabilis
cupiditas. que libido nominat᷑. Quã eẽ. iã apparet : earũ reri
amorẽ: qͣs potest qͥsq inuitꝰ amittere. Quare nunc age. quera

Expanded text:
cur sit hoc facinus malum, nondum comperimus. Convenit enim inter nos omnia malefacta non ob aliud mala esse, nisi quod libidine, id est improbanda cupiditate, fiunt. E. Jam mihi videtur injuria iste damnari: quod quidem non auderem dicere, si aliud haberem quod dicerem. A. Itane prius tibi persuasisti tantum scelus impunitum esse oportere, quam considerares utrum ille servus propter satiandas libidines suas metu domini carere cupiverit? Cupere namque sine interest, quod id boni appetunt avertendo amorem ab iis rebus, quae sine amittendi periculo nequeunt haberi; mali autem ut his fruendis cum securitate incubent, removere impedimenta conantur, et propterea facinorosam sceleratamque vitam, quae mors melius vocatur, gerunt. E. Resipisco, et admodum gaudeo jam me plane cognovisse quid sit etiam illa culpabilis cupiditas, quae libido nominatur. Quam esse jam apparet earum rerum amorem, quas potest quisque invitus amittere.
Abbreviated transcription (Latin):
ne ista m̃te cui regñ in libidines ȩc̾na lege concessũ. eẽ. cognoscin
potenciorẽ ec̃. libidine̾ : Ego enĩ nullo pacto puto. Neq en
eẽt. ordinatissimũ ÷ ut inpotentiora potentioribꝰ imꝑarent. Qr
necesse arbitror eẽ. ut plus possit mens. quã cupiditas: eo ipso
qͦ cupiditati recte. iustȩq dominat᷑. i. Ego qͦq ita sentio. I
Quid. uirtutẽ omnẽ nũ dubitabimꝰ. om̃i uicio sic ante ponere: in
uirtꝰ qͣnto melioratq sublimior. tanto firmior in uictieorq sit
.I. Quis dubitauerit. R. Nullus. gͥ. uiciosus animꝰ. aurtute ar¬
matũ animũ suꝑat .I. Uerissimũ. ẽ. R lam corpore omĩ. qualẽ¬
lib̾& animũ meliorẽ. potentiorẽq eẽ : ñ te arbitror negaturũ.
.I. Nemo id negat. qͥ qđ facile ẽ. uido. aut sustantiã uiuentẽ
ñ uiuenti. aut eã que unã dat ei qͥ accipit ẽẽ. p̾ferendã.R.

Expanded text:
sne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, sne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominatur. E. Ego quoque ita sentio. A. Quid? virtutem omnem num dubitamus omni vitio sic anteponere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E. Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque esse, non te arbitror negaturum. E. Nemo id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam dat ei quae accipit, e
Abbreviated transcription (Latin):
Eos eiĩ sapientes uoco. qͦs ueritas uocari iubet: id ẽ: qͥ regno m̃tiscon
libidinis sub iugatione pexcati st̃ .i. Ridiculũ. ẽ. tale sputare istos qͦus
go mansuetarios ñ cupant. uł etiã pastores. aut bubulcos. aut auri¬
gas. qͥb omibꝰ. domitũ pecꝰ subiectũ uidemꝰ. & qͦrũ industria in domi¬
tũ subici. R. En gͥ. habes docum̃tũ cercissimũ : qͦ manifestũ fiat.
in eẽ. m̃tẽ homin sine dominatu his qͥppe in .ẽ. a gunt enĩ talia
quȩ agi sine m̃te ñ possent. Non tam̃ regnat. Nã stulti st᷑. Neq
regñ m̃tis. nisi sapientiũ eẽ. ꝑ cognitũ ẽ. I. Mirũ ẽ. hoc iã fuisse
a nob̾ in suꝑioribꝰ confectũ. & mͥ quid respondẽm ñ potusse in
m̃tẽ uenire. D alia contexamꝰ. lã enĩ & regñ mͣtis humane. hu
manã eẽ. sapientiã. & eã posse etiã ñ regnare cõꝑtũ ẽ. R ł utd¬

Expanded text:
Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in mentem venirmanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare, compertum est. A. Puta
Abbreviated transcription (Latin):
sibiccisti. ꝑ uelle abste audire. qͥbꝰ docum̃tis ꝑceptũ habeas.
m̃tẽ in eẽ. homimi. quȩ suũ non exerat pͥncipatu. ¶uere¬
nĩ cuas istas partes facere uelles. Nã non mͥ facile est: sustinere:.
qꝰ ingeris. liud saltẽ sacile ẽ. tͥ recordare. qđ paulo ante. di¬
timꝰ quẽ admodũ bestiȩ mansuę factȩ ab hominibꝰ. ac do mite
scruiant. Q đ abeis uicissim homines. ut demonstrauit ratio
paterent᷑. nisi aliqꝰ excellerent. Id aut̃ ñ in ueniebamꝰ incorpo¬
rẽ .Ii. i cũ in animo eẽ. appareret : qͥd aliud appellandũ eẽt.
quã ratio: ñ cõꝑimꝰ. quã postea & m̃tẽ: & sp̃m uocari recor¬
dati sumꝰ. s si alius ratio aliud mens: constat certe ñ nisi
mt posse ratione. E x qͦ illud conficit᷑. eũ qͥratione habe
mĩte carere ñ posse. F. ꝓbe ista reministor: acteneo. R&o
ilud s credis ne domitores beluarũ nisi fapientes eẽ. ñ posse

Expanded text:
re, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas istas partes facere velles: nam non mihi facile est sustinere quod ingeris. A. Illud saltem facile est tibi recordari, quod paulo ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse?
Abbreviated transcription (Latin):
ne gͦ gaudendũ ẽ: habe nos qͥd dã in ammo. hanc ipia cheo bonã uole¬
piscendis multituidinẽ indemꝰ hominũ nullos labores nuilla pĩeulaun.¬
ousare ẽ ais auudendũ it ac plurimũ . R. Qͥd hoc gaudio qñ fruunt
paruo dãpno eos affectos putas canti honi .I. Irmuo marimo Ra de¬

Expanded text:
mne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam volumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam volubus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti boni? E. Imo maximo.
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. ħ abendꝰ post tremo. amicꝰ m̃ esse n poteris: msi uelis. ut bene
sit michi. Iã uero de te tu ipse uderis: utrũ tͥ uoluritas mulla sit
beatȩ uitȩ tuę.i fateor. negari ñ pocest: hab̃̾e nos uoluntate. ł
ae bonã uoluntatẽ hab̾e te sentias.I. Quid ẽ. bona uoluntis
Uoluntas. qua appetimꝰ recte honesteq uiuere: &. ad sũna sapia¬
tiã ꝑuenire. M odo tu uide utrũ recta honestãq utã ñ appetas
aut eẽ sapieus ñ uehem̾t᷑ uelis: aut certe negare audeas. cũ hȩs
uolumꝰ nos hab̾e uoluntatẽ bonã .I. Hichiłorũ nego: uteppta
me ñ solũ uoluntatẽ. sed etiã bonã uo luntatẽ. Ia habe constceor
N. Quanti pendis oro te hanc uoluntatẽ : Nuinqͥdna. et ulla ex
purte diuitias. aut honores. aut uolupitates corporis. aut hȩc sinul on
c̃ferentie arbitraris ÷ .i. a uertent ds. istã sceleratã dem̃tiã.R. Pati¬

Expanded text:
non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene sit mihi. Jam vero de te tu ipse videris, utrum tibi voluntas nulla sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: pet bonam voluntatem te habere sentias. E. Quid est bona voluntas? A. Voluntas qua appetimus recte honesteque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Paru
Abbreviated transcription (Latin):
qđ me maxime mouee. cur huiꝰ cemodi acerbissimas penas paciam᷑ nos
qͥ certe stulti sumꝰ nec sapientes iniquã fiumꝰ. ut merito hęc dicam᷑ ꝑpe¬
ti ꝓpt̃ desertã uirtutis arcẽ & electã sublibidine seruitutẽ. qͥn apias
disputando si uales. nullo modo tͥ. differendũ eẽ. concesserini .R. I
istue dicis: qͣsi liqͥdo coꝑtũ habeas nũqͣm nos suisse sapientes. Ac¬
tendis etum tẽpꝰ. ex qͦ in hanc uitã nati sumus. S cũ sapientia in
animo sit: utrũ ante consortiũ huiꝰ corporis. alia qͣda uita uxerit
nibꝰ impeditur: qͥmimus aꝑiat᷑ ut potest. Nã quero abstȩ. sit ne
aliqua nobis uoluntas . i. Neĩcio. R. Uis ne hoc scire ⁊.i. &
hoc nescio .R. Nichil gͦ. de inceps me int̾roges .I. Quare : R
Quia roganti t. respondẽ non debeo. nisi uolenti scire qqd rogas. de¬
inde.tiisi uelis ad sapientiã ꝑuenire ÷ sermo tecũ de huiꝰ cemodi res

Expanded text:
quod me maxime movet, cur hujuscemodi acerbissimas poenas patiamur nos, quod me maxime movet, cur hujuscemodi acerbissimas poenas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi differendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapientia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis alia quadam vita vixerit nibus impeditur, quominus aperiatur ut potest. 25. Nam quaero abs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo deinceps me interroges. E. Quare? A. Quia roganti tibi respondere non debeo, nisi volenti scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus
Abbreviated transcription (Latin):
doloribꝰ. in de facibꝰ iundicande. qͣqͣ u̾sũ potest coartare auaricia. dis¬
pare luxuria. addicere abicio. inflare suꝑbia. torquere in uicha. de¬
sidia sepelire. ꝑ uicatia concitare. aflictare subiectio. & que cũq alia
hnumerabilia. regnũ illiꝰ libidinis frequentant. et exercent : Possumꝰ¬
ie tandẽ. nulla istã penã putare. ꝗ ut cernis. om̃s qui non in herent
c libidini seriure delegent S utrũ eẽ. qͥsꝗͣ possitꝰ incertũ. ẽ. qͥ
ec aut uoluerit facere: aut uelit. Qͣnqͣm enĩ credamꝰ hominẽ:
ta ꝑfecte conditũ adõ. & inbeata uita constitutũ. ut aderũnas mor¬
ał uitȩ. ipse inde ꝓpͥa uoluntate de lapsus sit : tam̃ hoc cũ firnis¬
sima fide tenea᷑. intelligentia ñ dũ assecutꝰ sũ. Cuiꝰ rei diligentem
inquisitionẽ. sinunc differendã putas: me in uito facis. Serũ illud¬

Expanded text:
doloribus, inde facibus vindicandae, quaquaversum potest coartare avaritia, dissidoloribus, inde facibus vindicandae, quaquaversum potest coartare avaritia, dissipare luxuria, adjicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecunque alia innumerabilia regnum illius libidinis frequentant et exercent. Possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes, qui non inhaerent quam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putas, me invito facis. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ possũ. R. Qͥd gͦ. ñ ista ipsa pena parua existimanda.ẽ. qđ ei libido
dñat᷑. expoliatãq uirtutis opulentia. ꝑ diuersa in opẽ. atq indignanitẽ
hit nc̾ falsa ꝓueris appbantẽ. ncͣ etiã defensitantẽ. ncͣ imꝓbantẽ que
antea ꝓbauisset : inichilominꝰ in alia falsa irruentẽ. nc̃ assensionẽ sus¬
endentẽ sua. & plerũq ꝑspicuas ratiocinationes formidantẽ. uc̃ despe¬
antẽ detota inuentione ueritatis. & stulticiȩ cenebris penitꝰ in herentẽ.
c̃ conantẽ in lucẽ intelligendirursq fatigatione decidentẽ. cũ interea.
cupiditatũ illud regnͣ tẏrannice seuiat. & uariis contͣriisq tempestatibꝰ.
totũ hominis animũ uitãq ꝑtͣbet. hinc timore. inde desid̾ĩo. hinc an¬
ietate. in de inani falsaq leticia. hinc cruciatu rei amisse que dilige¬
dut᷑. in de ardore adipiscende. que ñ habebat᷑. hinc acepte in uiriȩ

Expanded text:
 pendere. Quid enim? Num ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, expoliatamque virtutis opulentia per diversa inopem, atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantem, nunc improbantem, quae antea probavisset, et nihilominus in alia falsa irruentem, nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem, nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem, nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem, cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum, vitamque perturbet? Hinc timore, inde desiderio, hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia, hinc cruciatu rei amissae, quae diligebatur, inde ardore adipiscendae, quae non habebatur, hinc acceptae injuriae
Abbreviated transcription (Latin):
paucor bonors. uł etiã uniꝰ redigat arbitruĩ .I. Et id recte. R Cũ
gͦ. due iste leges ita uideant᷑. eẽ. sibi contrariȩ: ut una earũ. honoꝵ
dandoꝵs popło tribuat potestatẽ. auferat altera. & cũ ista seda ita
lata sit. ut nullo mͦ ambe inuna ciuitate simul. eẽ. possint. Ñ dicemꝰ
aliqͣm earũ iniustã. eẽ & ferri minime debiusse : I. Hullomͦ. R
Appellemꝰ gͦ. istã lege̾ si placet tẽporalẽ: que quãquã iusta sit. cõ¬
nutari tam᷑ ꝑ tempora iustę potest.I.Appellemꝰ. Quid illa lex que¬

Expanded text:
paucorum bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A. Cum paucorum bonorum, vel etiam unius redigat arbitrium? E. Et id recte. A. Cum ergo duae istae leges ita sibi videantur esse contrariae, ut una earum honorum dandorum populo tribuat potestatem, auferat altera; et cum ista secunda ita lata sit, ut nullo modo ambae in una civitate simul esse possint; num dicemus aliquam earum injustam esse, et ferri minime debuisse? E. Nullo modo. A. Appellemus ergo istam legem, si placet, temporalem, quae quanquam justa sit, commutari tamen per tempora juste potest. E. Appellemus. 15.
Abbreviated transcription (Latin):
nifestũ. ẽ. Nã ex his hominibꝰ. utiq popłi. ciuitatesq consistaͣnt. R.
Qd apsi homines & plipłi. eiꝰdẽ ne gerieris rerũ st̃. ut interire . mutar¬
ueñ possint. ętͣniq omino sint. An uͦ mutabiles. tẽporibꝰq subiectis fc̃
.I. Mutabile plane. atq tẽpori obnoxuᷤ. hoc genꝰ eẽ. qͥs dubitet
u. sesi popłs sit bene moderatꝰ. & gͣius. cõmunisq utilitatis diligentissimꝰ
custos. in qͦ unꝰ qͥsq minoris. Rẽ pͥmacã. quã publicã pendat. nonno
recte lex fert᷑. qr huic ipsi popło liceat crearȩ̨ sibi magistrat᷑. ꝑ qͦs sua
res ad ẽ.publica ad ministret᷑ . I. Recte ꝓrsus .R. Porro. si paulatim de¬
prauatꝰ idee popłs. rẽ pͥuatã rei publice p̃ferat. atq ab eat uenalȩ
suffragiũ. corruptusq ab eis qͥ honores amant. regim̾ inse. flagiciosis.
consceleratsq comittat. nͥne itẽ recte. siqͥs tunc extiterit uirbons
qͥ plurimũ possit. adimat huic popło potestatẽ daudi honores. & in

Expanded text:
inibus utique populi civitatesque consistunt. A. Quid? ipsi homines et populi, ejusdemne generis rerum sunt, ut interire mutarive non possint, aeternique omnino sint? an vero mutabiles temporibusque subjecti sunt? E. Mutabile plane atque tempori obnoxium hoc genus esse quis dubitet? A. Ergo, si populus sit bene moderatus et gravis, communisque utilitatis diligentissimus custos, in quo unusquisque minoris rem privatam quam publicam pendat; nonne recte lex fertur, qua huic ipsi populo liceat creare sibi magistratus, per quos sua res, id est publica, administretur? E. Recte prorsus. A. Porro si paulatim depravatus idem populus rem privatam rei publicae praeferat, atque habeat venale suffragium, corruptusque ab eis qui honores amant, regimen in se flagitiosis consceleratisque committat; nonne item recte, si quis tunc exstiterit vir bonus, qui plurimum possit, adimat huic populo potestatem dandi honores, et in
Abbreviated transcription (Latin):
eri appellare possim. qͣm eũ qͥ rebꝰ hisiqͥs neq ut adipiscam̃. neq
ut obtincamꝰ in nob̾ sitũ ẽ. equo & tranqͥllo animo caret. qđ hune necess¬
rio facere coꝑtũ ẽ. R. Uide iã nunc. utrũ abeo tẽperantiam. alienare pos¬
simꝰ. cũ ea sit uirtꝰ quȩ libidines cohibet. Qͥd aut̃ tã iniquũ bone uoliu¬
sentior .R. Iusticia restat: que qͦmͦ de sit huic homini sane ñ iudeo.
Qͥ enĩ habec.idiligit uoluntatẽ bonã. ⁊ obsistet eis ut dictũ ẽ. qui
hiuc inimica st̃: male cuiqͣm uelle ñ potest. Seqͥtur gͦ. ut nemini
faciat in uiriã. Qđ millo pacto potest: nisi qͥ sua cuiq tribuerit. ha
ad iusticiã ꝑtinere cũ dicerẽ : aꝓbasse te ut puto meministi .I. Eg
uͦ memini & fateor. In hoc homine. qͥ suã bona uoluntatẽ. magni
pendit. & diligit. om̃s quatuor iurtutesquę abste paulo ante me
cogunt omĩa. R. Quid. uitã miserã potes ne ullo mͦ non uidi¬

Expanded text:
ossim, quam eum qui rebus iis quas neque ut adipiscamur, neque ut obtineamus in nobis situm est, aequo et tranquillo animo caret; quod hunc necessario facere compertum est. A. Vide jam nunc utrum ab eo temperantiam alienare possimus, cum ea sit virtus quae libidines cohibet. Quid autem tam inimicum bonae volunassentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut nemini faciat injuriam; quod nullo pacto potest, nisi qui sua cuique tribuerit: hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, meministi. E. Ego vero memini et fateor in hoc homine, qui suam bonam voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor virtutes quae abs te paulo ante, me cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judi
Abbreviated transcription (Latin):
Q beati eẽ. om̃s uelint : aneo ȩuęnit. qđ alud. ẽ. uelle benę.
aut malȩ. aluid mereri aliqͥd ꝑ bonã uł malã uoluntatẽ. Hã
illi qͥd beatis qͦs etiã bonos eẽ oportet. non ꝓpt̾ east̃ beati. quia
beate uiuere uoluerunt. nã hoc uolunt eciã mali. s qr recte qd̾
mali nolunt. Quã obrem nichil mirũ ẽ. qđ miseri homines non
acdipiscunt᷑ qđ uolunt. id ẽ. beatã uitã. Illud enĩ cui comes ẽ.
& sine qsea nemo dignꝰ ẽ. nemoqͥ: asseqͥt᷑. recte scilicec iuiuere.
ñ atidẽ uolunt. h oc enĩ ȩc̾na lex illa. ad cuiꝰ considationẽ
redire iã cempꝰ ẽ. in cõmitabili stabilitate firmaure : ut inuo¬

Expanded text:
et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aeterna lex illa, ad cujus considerationem redire jam tempus est, incommutabili stabilitate firma
Abbreviated transcription (Latin):
huius boni adeptione gignit᷑. cũ tranqͥlle. & qͥ etȩ. atq constant᷑
erigit animũ: beata uita dr̃. isi tu putas aliud eẽ. beate uiuere:
qͣm ueris bonis certisq gaudẽ .i. Ita assentio. R. Recte. s censes¬
nequenquã hominũ. ñ omĩbꝰ mnodis uelle. atq obtare uitã beatã:
l. &uis dubitat omnẽ hominẽ uelle: Cur. gͥ. eã ñ adipiscunt᷑ om̃s ⁊
Drceramꝰ enĩ atq c̃uenerat int̾ nos: uolunttate illã mereri homines.
uoluntate etiã miserã. et sic mereri ut accipiant. Nunc uͦ existtt
nescio quare pugnantia: & nisi diligent̃ dispiciamꝰ. ꝑt̾bare nitit᷑
suꝑiorẽ. tam̃ ugilatã. firmãq rationẽ. Qͦmͦ enĩ uoluntate qͥsq¬
miserã uitã patitur. cũ omim̃o nemo uelit miserȩ uiuerȩ : Aut
qmͦ uoluntate beatã uitã conseqͥt᷑ homo. cũ tã multi miseri sint.

Expanded text:
hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. CAPUT ne quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superioremiseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si numquã antea sapientes fuimꝰ. uolunte nos tam̾ laudabilem.
& beatã uitã. uoluntate tͣpẽ. acmisera merere ac degere .I. Fateor hus
certis. & minime negandis rebꝰ. eẽ. ꝑuentu. R. Wide etiã aliud. Na or¬
dote memoria tenerȩ : quã dixerimꝰ eẽ. bonã uoluntatẽ. O pinor
enĩ. ea dicta ẽ. qͣrecte atq onestę uiuere appetimꝰ .I. Ita memini. A
h ane gͥ. uoluntatẽ sibonautiẽst uo luntate diligamꝰ. atq ãplectam᷑.
ebusq om̃ibꝰ qͥs recinere n quia liolumꝰ possums ante p̃onamꝰ.: conseques
ile uirtutes ut ratio docuit animũ nrm uĩcolent. qs habe id ipsum
uiuerȩ.si id se uelle. p̃fugatibꝰ honis uelit. assequat᷑ tãtã rem. tanta fa¬
clitate. ut nichil aliuid ei quã ipsu uelle sit. hab̾e qđ uoluit.I. Ale
re tibi dico. uix me contineo. qͥ nȩx dam̃ leticia. repente mͥ oborto ta
magno & tã in facili constituto bono. R. Atqͥ hoc ipsũ gauduĩ qd

Expanded text:
 laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facre tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
I.Manifestissumĩ ẽ. R Placet gͥ. beatũ eẽ. hominẽ. dilectorẽ bone
uoluntatis suȩ. & p̃ illa contemi pent̾e qđ cũq aliud bonũ dicit᷑. cuꝰ
amissio potest accidẽ eciã cũ uoluntas cenendi manet. S Quid¬
inplaceat. qͦ suꝑiora que cũ cessimꝰ necessitrio : R. B ene intelligis.
B dic queso nonne bonã suã uoluntatẽ diligere. & tã magni

Expanded text:
hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonn