comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
archana pectoris intuetur. Eo¬
dẽ spectat eciã carius suille int̾¬
dictio: a qua cũ eos deus abstine̾
uissit: id pocissimũ uoluit intel¬
ligi ut se a peccatis atq ĩmũdi¬
ciis abstinẽt. Et enĩ butulentũ
hoc ammal. et ĩmũdũ. nec un¬
qm̃ in celũ aspicit. sed in terrã
toto corꝑe et ore ꝓiectũ. uẽtri
semꝑ et pabulo seruit. nec ullũ
aliũ cũ uunt p̃stare usũ potest
sicut cetere ammãtes que uel
se dẽ di officiũ prebẽt. uel ĩ cul¬
tibus agrorũ uuuãt. ñł plaustra
collo ceabũt ul onẽa tgo gestãt.
uel indumẽtũ exuuns suis exhi¬
bẽt. uel copia laudis exuberãt.
uł custodiendis domibus ĩiugi¬
lãt. Interdixit igit᷑ ne porcina
carne uterẽtur. id est ne uitã
portorũ imitarẽtur. qͦ ad solã
mortẽ nutrĩtur: ne uentri ac
uoluptatibꝰ seruẽtes ad faciẽdũ
iusticiã mutiles essent. ac morte
afficentur. ne itẽ ne sedis libi¬

Expanded text:
arcana pectoris intuetur. Eoarcana pectoris intuetur. Eodem spectat etiam carnis suillae interdictio; a qua cum eos abstinere Deus jussit, id potissimum voluit intelligi, ut se a peccatis atque immunditiis abstinerent. est enim lutulentum hoc animal et inmundum nec umquam caelum aspicit, sed in terram toto et corpore et ore proiectum uentri semper et pabulo seruit, nec ullum alium cum uiuit praestare usum potest sicut ceterae animantes, quae uel sedendi uehiculum praebent uel in cultibus agrorum iuuant uel plaustra collo trahunt uel onera tergo gestant uel indumentum exuuiis suis exhibent uel copia lactis exuberant uel custodiendis domibus inuigilant. mterdixit ergo ne porcina carne uterentur, id est ne uitam porcorum imitarentur, qui ad solam mortem nutriuntur, ne uentri ac uoluptatibus seruientes ad faciendam iustitiam inutiles essent ac morte adficerentur; item ne se foedis libi
Abbreviated transcription (Latin):
ratione: qd̾ si deus co uellet sic
a pn̾cipio formasset homnie ut
circũcisionis figura erat. sig̾ficãs
nudandũ esse pectus. id est aꝑto
et simplici corde oporte nos
uiuere. qͦmã pars illa corꝑis q̃
circũciditur habet quãs ã filitu¬
dinẽ cordis et est pudenda. Ob
hanc causã deus nudari eã ius¬
sit ut hoc arguniẽto nos ãmo¬
neret ne ĩuolutũ pectus habẽ¬
mus: id est ne qd pudendũ faci¬
nus inter cõstiẽtie secreta ue¬
lemus. Hec est cordis circũci¬
sio de qua ꝓphete loquũtur: qm
deus a carne mortali ad animã
trãstulit q̃ sola mãsura est. uo¬
lens uite ac saluti nr̃o ꝓ eterna
sua pietate cõsulẽ penitẽtiã
nobis in illa circũcisione ꝓposuit.
ut si cor nudauẽnius. id est si
peciata nostra cõfessi satis deo
fecerimꝰ uemiã cõ se qͣmur. que
cõtumacibus et admissa sua ce¬
lãtibus denegat᷑ ab eo qui nõ
fciciẽ sicut homo. sed intia et

Expanded text:
ratione; quia si Deus id vellet, sic ratione; quia si Deus id vellet, sic a principio formasset hominem, ut circumcisionis figura erat, significans nudandum esse pectus, id est, aperto et simplici corde oportere nos vivere; quoniam pars illa corporis, quae circumciditur, habet quamdam similitudinem cordis, et est pudenda. Ob hanc causam Deus nudari eam jussit, ut hoc argumento nos admoneret ne involutum pectus haberemus, id est, ne quod pudendum facinus intra conscientiae secreta velemus. Haec est cordis circumcisio, de qua prophetae loquuntur, quam Deus a carne mortali ad animam transtulit, quae sola mansura est. Volens enim vitae ac saluti nostrae pro aeterna sua pietate consulere, poenitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si cor nudaverimus, id est, si peccata nostra confessi satis Deo fecerimus, veniam consequamur; quae contumacibus et admissa sua celantibus denegatur ab eo qui non faciem, sicut homo, sed intima et
Abbreviated transcription (Latin):
dis uestri: ne exerat ira mea
sicut ignis. et non sit qui extĩguat.
Itẽ moyses ip̃e. In nouissimis di¬
ebus circũcidet deus cor tuũ. ad
dominũ deũ tuũ amandũ. Item
ihũs naue successor eius. Et dixit
dominꝰ ad ihesũ. Fac tibi cultel¬
los petrmos minis acutos: et se¬
de et circũtide scdõ filios ĩrł.
Se cũdã cirtũtisionẽ futurã ẽẽ
dixit. nõ carnis sicut fuit prima
qua etiã iuidei nũt utũtur: s cor¬
dis ac spiritus. quã tradidit xp̃s
enĩ ꝓpheta sic ait Et dixit dñs
ad me s ad ihesũ ut ostẽdẽt qs
nõ de se loq̃retur. sed de xp̃o ad
figurã gerebat ille iħus. Qui cũ
pͥmũ auses uocaret᷑. moyses fu
aduersus amalech qui oppugͣbat
filios isrł: et aduersariĩ debel¬
laret ꝑ nomĩs figurã. et ppłm
in terrã ꝓmissionis inducẽt. Et
id cirto etiã moysi fuccessit: ut os
rã. que data ꝑ moysen fuit.⁊ lã
illa carnis cirtũcisio caret utiq

Expanded text:
dis uestri, ne exeat ira mea dis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit qui extinguat item Moyses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor tuum ad dominum deum tuum amandum. item Iesus Naue successor eius: et dixit dominus ad Iesum: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos et sede et circumcide secundo filios Israhel. secundam circumcisionem futuram esse dixit non carnis, sicut fuit prima, qua etiamnunc Iudaei utuntur, sed cordis ac spiritus, quam tradidit Christus, enim propheta sic ait \'et dixit dominus ad me\\ sed \'ad Iesum\', ut ostenderet quod non de se loqueretur, sed de Christo, ad figuram gerebat ille Iesus. qui cum primum Auses uocaretur, Moyses futaduersus Amalech, qui obpugnabat filios Israhel, et aduersarium debellaret per nominis figuram et populum in terram promissioidcirco etiam Mosi successit, ut ostram, quae data per Mosen fuit. Nam illa carnis circumcisio caret utique
Abbreviated transcription (Latin):
Sed et ip̃e moyses ꝑ quẽ sibi da¬
tã legẽ dũ ꝑtinaciter tuẽtur ex¬
ciderũt a deo et deũ nõ agnoue¬
rũt. p̾̃dycerat fore ut ꝓpheta
supra legẽ. qui uolutatẽ dei ad
honnẽs ꝑferat. In deutononno
ita scriptiõ reliquit. Et dixit
dominꝰ ad me. ꝓphetã excitabo
eis de fratribus eorũ sicut te. et
dabo uerbũ meũ in os eius. et
loquetur ad eos ea q̃ p̃cepero ei-
et quisq nõ audieĩt ea q̃ loq̃tur
ꝓpheta ille i nonĩe meo ego uni¬
ditabo in eũ. Denũciauit scilicet
deus ꝑ ipsũ legiferũ qd filiũ
suũ. id est uiuã p̃sentẽq legẽ mis¬
surus esset. et illã ueterẽ ꝑ moy¬
sen datã soluturus. et denuo ꝑ
eũ qui esset eternus legẽ sanaret
eternã. Itẽ de circũcisione soluẽ¬
da ysaias ita ꝓphetauit: Hec
dicit dominꝰ uiris uida: qͥ habi¬
tant in iherusale. Renouate int̾
uos nouitatẽ. et ne sennaue̾itis
in spinis. Circũcidite uos dño deo
uestro. et cirtũcidite p̃puciũ cor¬

Expanded text:
Sed et ipse Moses, per quem datam sibi legem dum pertinaciter tuentur, exciderunt a Deo, et Deum non agnoverunt, praedixerat fore, ut propheta supra legem, qui voluntatem Dei ad homines perferat. In Deuteronomio ita scriptum reliquit: Et dixit Dominus ad me: Prophetam excitabo eis de fratribus eorum, sicut te, et dabo verbum meum in os ejus; et loquet quisque non audierit ea quae loquetur propheta ille in nomine meo, ego uindicabo in eum. denuntiauit scilicet deus per ipsum legiferum quod filium suum id est uiuam praesentemque legem missurus esset et illam ueterem per mortalem datam soluturus, ut denuo per eum qui esset aeternus, legem sanciret aeternam. item de circumcisione soluenda Esaias ita prophetauit: haec dicit dominus uiris Iuda et qui inhabitant in Hierusalem: renouate inter uos nouitatem et ne seminaueritis in spinis. circumcidite uos deo uestro et circumcidite praeputium cor
Abbreviated transcription (Latin):
se niduit. ut desideriis carnis
edomitis docẽt nõ necessitatis
esse peccare. sed ꝓposĩti ac uolu¬
tatis. Una enĩ nobis et magͣ
et p̃cipua cũ carne luctatio est
cuiꝰ infuite cupidicates p̃mũt
amimã. nec domnniũ relmẽ pa¬
tiũtur. sed eã uoluptatibus et
ille cebris suauibus mancipatã
morte afficuit sempiterna. Q̾bꝯ
ut repugnare possemꝯ deus
nobis uiã suꝑande carns et
aperuit est et ostẽdit. Que u̾tus
ꝑfecta et om̃ibꝰ numeĩs absolu¬
ta. coronã unicẽtib̾ꝰ et m̃cedẽ
ĩmortalitatis impartit/ Dixi
de humilitate et fragilitate et
passione. cur hec deus subire
maluerit. nũt ip̃ius crucis ra
reddenda est et uis enarrãda
Qd̾ sũmꝰ pater a prĩcipio dis¬
posuĩt. et quẽ admodũ cũcta
q̃ gesta sũt ordmarit: nõ tantĩ

Expanded text:
se induit, ut desideriis carnis se induit, ut desideriis carnis edomitis, doceret non necessitatis esse peccare, sed propositi ac voluntatis. Una enim nobis, et magna, et praecipua cum carne luctatio: cujus infinitae cupiditates premunt animam, nec dominium retinere patiuntur: sed eam voluptatibus et illmorte adficiunt sempiterna. quibus ut repugnare possemus, deus nobis uiam superandae carnis et aperuit et ostendit. quae uirtus perfecta et omnibus numeris absoluta coronam uincentibus et mercedem inmortalitatis inpertit. Dixi de humilitate et fragilitate et passione, cur haec deus subire maluerit: nunc ipsius crucis ratio reddenda est et uis enarranda. quid summus pater a principio disposuerit et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ita mater corꝑis eius uirgo sñ
patre. fuit igit᷑ deus et homa.
inter deũ et homie medius cõ¬
stitutus: unde illũ gͦti mesyten
cere posset idest ad ĩmõrlitatẽ.
quia si deus tantũ fuisset: ut
sup̃ dictũ est exẽpla uirtutis
homũ p̃stare nõ posset. Si hõ
tantũ nõ posset honnes ad ui¬
iusticiã coge̾. insi autoi̾tas ac
uirtus honnẽ maior accederet
Et em̃ cũ constat homo ex cẽne
et spiritu. et oporteat spm̃ iusticie
oꝑibus emereri ut fiat et̾mis.
caro qm̃ terrena est ideoq mor¬
talis copulatũ sibi spiritũ trabit
secũ et ab ĩmortalitate deducit
ad mortẽ. Ergo spiritꝰ carms ex¬
pers Sux esse homi ad ĩmorli¬
tatẽ nulło pacto poterit. qͦmã
caro impedit spiritũ qͦ minus
deũ sequatur. Est enĩ fragilis
et subiecta peccato. peccatũ ãt
pabulũ mortis est. Itaq idc̾co
mediator aduenit idẽ deus in
carne. ut caro eũ sequi posset.
dominatio in carnẽ. Ideocarne

Expanded text:
ita mater corporis ejus virgo sine ita mater corporis ejus virgo sine patre. Fuit igitur et Deus et homo, inter Deum atque hominem medius constitutus. Unde illum Graeci μεσίτην Deum posset, id est, ad immortalitatem: quia si deus tantum fuisset, ut supra dictum est, exempla uirtutis homini praebere non posset, si homo tantum, non posset homines ad iustitiam cogere, nisi auctoritas ac uirtus homine maior accederet. etenim cum constet homo ex carne ac spiritu et oporteat spiritum iustitiae operibus emereri ut fiat aeternus, caro quoniam terrena est ideoque mortalis, copulatum sibi spiritum trahit secum et ab inmortalitate inducit ad mortem. ergo spiritus carnis expers tatem nullo pacto poterat: quoniam caro impedit spiritum, quominus Deum sequatur. Est enim fragilis, et subjecta peccato: peccatum autem pabulum mortis est. Itaque idcirco mediator advenit, id est Deus in carne, ut caro eum sequi posset, est dominatio in carnem. Ideo carne
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmaneat ipm̃ aut̃ subire car
eam simul doceat et factis: itẽ
subiectũ esse morti et passiõi¬
bus cũctis. quomã et in passi¬
one tollerãda et in morte sub¬
eũda uirtutis officia u̾sãtur.
Que omia ut dixi cõsũmatus
doctor ꝑferre debet ut doceat
posse ꝑferri. Discant igitur¬
hoĩes et intelligãt. quãe deus
sũmus cũ legatũ ac nunciũ
suũ micteret ad erudiendã
p̃ceptis iusticie sue ĩmortalitatẽ¬
moritli uoluit eñ carne in dui:
et cruciatu affici. et morte mul¬
tari. Ilã cũ iusticia nulla esset
in terra doctorẽ misit qͣsi uiuã
legẽ: ut nomẽ ac templũ nouũ
plo semmaret. Sed tamen ut¬
tertũ esset a deo missũ. nõ uti
illũ nasti oportuit sicut homo
nastit᷑. ex mortali utroq cõcre¬
tus. sed ut aꝑꝑet illũ etiã in ho¬
mine esse celestẽ. creatus est sñ
oꝑa genitoris. Habebat eno
spiritałe patrẽ deũ. Et sicut pa¬
ter spiritus eius deus sñ matre.

Expanded text:
ermaneat: ipsum autem subire carnermaneat: ipsum autem subire carneam simul, et verbis doceat, et factis. Item subjectum esse morti, et passionibus cunctis; quoniam et in passione toleranda, et in morte subeunda virtutis officia versantur: quae omnia, ut dixi, consummatus doctor perferre debet, ut doceat posse homines et intellegant quare deus summus cum legatum ac nuntium suum mitteret ad erudiendam praeceptis iustitiae mortalitatem, uoluerit eum carne indui et cruciatu adfici et morte multari. nam cum iustitia nulla esset in terra, doctorem misit quasi uiuam legem, ut nomen ac templum nouum plo semcertum esset a Deo missum, non ita illum nasci oportuit, sicut homo nascitur ex mortali utroque concretus: sed ut appareret etiam in homine illum esse coelestem, creatus est sine opera genitoris. Habebat enim spiritalem patrem Deum; et sicut pater spiritus ejus Deus sine matre,
Abbreviated transcription (Latin):
cipientẽ sequi nõ poteris: se q̃re
antecedentẽ. Sublata hoc mõ
omĩs excusatio est. Et fatei ho¬
minẽ necesse est sua culpa ĩius¬
tũ esse: qui doctorẽ uirtutis et
eundẽ ducẽ nõ seqͣ̃tur. Uides ig
quãto ꝑfectior sit mortalis doc¬
tor. quia dux esse mortalis pt̃̾.
qmͣ ĩmortalis qui paciẽtiã doc̾e̾
nõ pocest: quia subiectus passio¬
mbus nõ est. Nec hoc tamen eo
ꝑtinet ut honne deo p̃ferã: s
ut ostendã. neq hoiẽm ꝑfecta
doctrina esse posse insi sit idem
deus. ut aucoritate celesti neces¬
sitatẽ parendi homibus ĩponat
neq deũ insi mortali corꝑe indu¬
atur. ut p̃cepta sua factis admi¬
płedo ceteos parẽdi necessitate
constringat. Liquido igit aꝑꝑet
eũ qui uite dux et iusticie sit
magister. corꝑ ałe esse oportẽ
nec aliter fieri posse. ut sit illi
us ꝑlena et ꝑfecta doctrina insĩ
habeat radicẽ ac fundamẽtũ.
stabilisq apud homiẽs fixaq¬

Expanded text:
aecipientem sequi non potes, sequere aecipientem sequi non potes, sequere antecedentem.\' sublata omnis hoc modo excusatio est et fateri hominem necesse est sua culpa iniustum esse qui doctorem uirtutis et eundem ducem non sequatur. uides ergo quanto perfectior sit mortalis doctor, quia dux esse mortali potest, quam inmortalis, quia patientiam docere non potest qui subiectus passionibus non est. nec hoc tamen eo pertinet ut hominem deo praeferam, sed ut ostendam neque hominem perfecta doctrina esse posse, nisi sit idem deus, ut auctoritate caelesti necessitatem parendi hominibus inponat, neque deum, nisi mortali corpore induatur, ut praecepta sua factis adinplendo ceteros parendi necessitate constringat. liquido igitur apparet eum qui uitae dux et iustitiae sit magister corporalem esse oportere nec aliter fieri us plena et perfecta doctrina, nisi habeat radicem ac fundamentum, stabilisque apud homines ac fixa p
Abbreviated transcription (Latin):
tueor hant uitã. mortem non
ties: quia ualere in te nõ po¬
cest. Dolorẽ cõtẽpnnis: q̃a nulla
uini pati potes. At ego morͣlis
utrũq tieo: q̾a crutiatus michi
grauissimos inferũt qͦs tolleare
carnis infirmitas nõ potest. Doc¬
tor ittiq uirtutis etiã hãt excu¬
sationẽ de buit hom̃ibus auferre:
ne quis qd peccat ncc̃itati potius
astribat qͣm culpe sue. Ergo ut
ꝑfectus esse possit. nchil debet
oppom ab eo qui docẽdus est. ut
si forte dixerit impossibłia p̃ci¬
pis respõdeat. Ecce ipse facio.
dit ego carne indutus sũ: cuus
est peccare ꝓpͥũ. Et ego eandẽ
carnẽ gero:. et tamẽ pectatũ in
me nõ donnatur. michi opes
contẽpn̾e difficile est. quia uiui
contra ome cupiditatẽ. Nõ pos¬
sũ ꝓ iusticia nec dolorẽ ferre nͨ
mortẽ: quia fragilis sũ. Ecte in
me dolor ac mors habet potes
ut uictorẽ te faciã doloris ac
mortis. Prior uado ꝑ ea q̃ sus¬
tineri nõ posse pretẽdis. Si p̃¬

Expanded text:
tuear hanc vitam. Mortem non tuear hanc vitam. Mortem non times, quia valere in te non potest. Dolorem contemnis, quia nullam vim pati potes. At ego mortalis utrumque timeo, quia cruciatus mihi gravissimos inferunt, quos tolerare carnis infirmitas non potest. Doctor itaque virtutis etiam hanc excusationem debuit hominibus auferre; ne quis, quod peccat, necessitati potius adscribat, quam culpae suae. Ergo ut perfectus esse possit, nihil ei debet opponi ab eo qui docendus est; ut si forte dixerit \'inpossibilia praecipis\', respondeat \'ecce ipse facio.\' at ego carne indutus sum, cuius est peccare proprium.\' \'et ego eandem car- nem gero et tamen peccatum in me non dominatur.\' mihi opes contemnere difficile est, quia uiui contra omnem cupiditatem.\' \'non possum pro iustitia nec dolorem ferre nec mortem, quia fragilis sum.\' \'ecce et in me dolor ac mors habet potestut uictorem te faciam doloris ac mortis. prior uado per ea quae sustineri non posse praetendis: si pr
Abbreviated transcription (Latin):
non quia uolo. sed quia cogor.
bentio me et ip̃e peccare. s ne¬
cessitatis fragilitatis impellit.
cu repugnare nõ ꝑossũ. Quid
ad hec respõdebit p̃ceptor ille
usticie: quomõ cõfutabit ac re¬
darguet honnez. qui delictis suis
extusationẽ carmis ostẽdet: insi
et ip̃e carne fuei̾t indutus. ut
ostẽdat etiã carnẽ posse uir
tutẽ caꝑe: Contumacia em̃ e̾dar¬
gui nõ potest: insi exemplo. Nã
habere nõ possũt que doceas fir¬
mitatẽ. insi ea prior feceris. qa
natura hom̃i ꝓcluus in uicia ui¬
deri uolt nõ modo cũ uema fesd
etiã cũ ratione pectare. Oꝑtet
magistrũ doctorẽq uirtutis ho¬
mi silimũ fieri. ut uincendo pet¬
catũ doceat hoiẽm unici ab eo
posse peccatũ. Si uero sit ĩmor¬
lis: exemplũ ꝓpon̾e hom̃i nul¬
lo modo potest. Existet em
constãs aliquis at dicet. Tu q̃d
nõ peccas. quia liber es ab hoc
corꝑe: nõ concupistis q̃a ĩmor¬
tali nichil est contrariũ. micbi
uero multis rebus opus est: ut

Expanded text:
non quia volo, sed quia cogor. Sentio me et ipse peccare: sed necessitas fragilitatis impellit, cui repugnare non possum. Quid ad haec respondebit praeceptor ille justitiae? quomodo confutabit ac redarguet hominem, qui delictis suis excusationem carnis obtendet, nisi et ipse carne fuerit indutus, ut ostendat, etiam carnem posse capere virtutem? Contumacia enim redargui non potest, nisi exemplo. Nam habere non possunt, quae doceas, firmitatem, nisi ea prior feceris; quia natura hominum proclivis in vitia, videri vult non modo cum venia, sed etiam cum ratione peccare. Oportet magistrum doctoremque virtutis homini simillimum fieri, ut vincendo peccatum, doceat hominem vinci ab eo posse peccatum. Si vero sit immortalis, exemplum proponere homini nullo modo potest. Existet enim constans aliquis, ac dicet: Tu quidem non peccas, quia liber es ab hoc corpore; non concupiscis, quia immortali nihil est necessarium. Mihi vero multis rebus opus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et uolnera quibus subiecta est
imbecillitas carnis salubriter
curat. Hec interĩ paucis admo¬
nendi gratia retuli: ne quis erro¬
rẽ fugẽ cupiẽs maiore ĩplicet᷑
errore dũ penetrale u̾itatis ig¬
norat. Postea pleniꝰ et ue̾ius
cõtra omẽs mendaciorũ sectas
ꝓprio seꝑatoq oꝑe pugnabimꝰ.
Sequit᷑ ut qm̃ satis de religione
uera et sapiẽtia locuti sumꝰ. in
ꝓxnno libro de iusticia disseam ꝰ¬

Expanded text:
et uulnera quibus subiecta est et uulnera quibus subiecta est inbecillitas carnis salubriter curat. haec interim paucis admonendi gratia rettuli, ne quis errorem fugere cupiens maiore inplicetur errore, dum penetrale ueritatis ignorat: postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de religione uera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de iustitia disseram
Abbreviated transcription (Latin):
querũt. Sed illi omẽs demonicis
fraudibus irretiti quas ꝓspicere
et caue̾ debuerãt. diumũ nomẽ
et cultũ ꝑ imprudentiã ꝑdiderũt
Cũ enĩ friges aut nouaciam. aut
ualentimani. aut marcionite. aut
antropiam. aut arriam. seu qlibet
aln nonĩantur. xp̃iam esse defi¬
erũt. hn qui xp̃i nomĩe amisso hu¬
mana et externa uotabula idu¬
erũt. Sola igit᷑ catholica eccłia
est. que uerũ custũ retmet.
Sic est fons ueritatis. hoc domi¬
ciliũ fidei hoc tempłu dei: quo si
quis nõ intrauerit. uł a q ͦ si quis
exierit a spe uite ac salutis alie¬
nus est. Neminẽ sibi oportet
ꝑtinaci cõcertatione blandiri.
digitur enĩ de uita et salute cui
nisi caute ac diligẽter cõsubatur
amissa et extincta erit. S tamẽ
quia singuli quiq cetus hetuoꝵs
se potissimũ xp̃ianos et suã
esse catholicã eccłiam putãt stiẽ¬
dũ est ilłã esse uerã in qua est
cõfessio et penitẽtia q̃ peccata

Expanded text:
querunt. sed illi omnes daemonicis querunt. sed illi omnes daemonicis fraudibus inretiti, quas prospicere et cauere debuerant, diuinum nomen et cultum per inprudentiam perdiderunt. cum enim Phryges aut Nouatiani aut Valentiniani aut Marcionitae aut Anthropiani seu quilibet alii nominantur, Christiani esse desierunt, qui Christi nomine amisso humana et externa uocabula induerunt. sola igitur catholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons ueritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum dei: quo si quis non intrauerit uel a quo si quis exierit, a spe uitae ac salutis alienus est. neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. agitur enim de uita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum Christianos et suam esse catholicam ecclesiam putant, sciendum est illam esse ueram in qua est confessio et paenitentia, quae peccata
Abbreviated transcription (Latin):
eos ferre p̃positos quibꝰ cõcipi e¬
rat̃ ipsi antepom. Quidã uerp
nõ satis celestibus licteĩs eruditi
cũ ueritatis accusatoi̾bus respõ¬
dere nõ possent. obiciẽtibus uel
impossibile uł incõgruũ esse. ut
deus in uterũ mulieris include¬
tur. nec celestẽ illã maiestatẽ
ad tantã infirmitatẽ potuisse de¬
duci ut homibus contẽptui derisu
cõtumelie et ludibrio esset. postͤ¬
mo etiã cruciamẽta ꝑferret. atq
execrabili patibulo figeret᷑. q̃ omĩa
cũ neq ingemo neq doct̾na defẽ¬
dere ac refutare possẽt. nec em
uimi eationẽq penitus ꝓuidebãt
deprauati sũt ab itme̾ recto: et
celestes licteras corruperũt. ut
nouã sibi doctrinã sine ulla radi¬
ce ac stabilitate cõponẽnt. Non¬
nulli aut̃ falsorũ ꝓp̃ħharũ uati¬
timo illecti de quibus et ueri ꝓpħe
et ip̃e p̃dixerãt. exciderut a doc¬
trma dei et tradicionẽ uerã reli¬

Expanded text:
eos ferre praepositos, quibus concupieeos ferre praepositos, quibus concupierant ipsi ante praeponi. Quidam vero non satis coelestibus litteris eruditi, cum veritatis accusatoribus respondere non possent, objicientibus vel impossibile, vel incongruens esse, ut Deus in uterum mulieris includeretur, nec coelestem illam majestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemptui, derisui, contumeliae ludibrio esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo figeretur, quae omnia cum neque ingenio neque doctrina defendere ac refutare possent — nec enim uim rationemque penitus peruidebant —, deprauati sunt ab itinere recto et caelestes litteras corruperunt, ut nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabilitate conponerent. nonnulli autem falsorum prophetarum uaticinio inlecti, de quibus et ueri prophetae et ipse praedixerat, exciderunt a doctrina dei et traditionem ueram reli
Abbreviated transcription (Latin):
pm̃ et legatos eius p̃drxisse. ꝙ
plime secte et hereses habent ex¬
stere q̃ concordiã sancti corꝑis
iũpent: ac monuisse ut sũma ꝓ¬
udẽtia caue̾mus. neqnͣdo in laq̃os
et fraudes illius aduersarn nr̃i
cũ quo luctari nos deus uoluit ĩ¬
cidemus: tũ dedisse certa mãdata
q̃ in ꝑpetuũ custodire debemus.
quorũ pleriq ĩmemores desto
ime̾ celesti. uias sibi deuias ꝑ
amfractus et p̃cipicia cõdiderũt
y q̃ partẽ plebis incautã et
implicẽ ad tenebras mortẽ ꝙ
deduce̾nt. Ed̾ qͣtenꝯ accideit ex¬
ponã. fuerut quidã nr̃orũ uel
minꝰ stabilata fide uł minꝰ doc¬
tiuł minꝰ cauti: qui distidiũ fa¬
cerẽt unitatis ac eccłia dissipa¬
rẽt. Sed quorũ fides fuit lubrica
cũ deũ nosse se et cole̾ smilarẽt.
augẽdis opibus et honõi scudẽ¬
tes affectabãt maximũ sac̾dotiũ.
et a pocioĩbus uicti sece de cũ suf¬
fragatoĩbus suis maluerũt. qmͣ

Expanded text:
ipsum et legatos eius praedixisse quod ipsum et legatos eius praedixisse quod plurimae sectae haberent exsistere quae concordiam sancti corporis rumperent, ac monuisse ut summa prudentia caueremus, ne quando in laqueos et fraudes illius aduersarii nostri cum quo nos luctari deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condiderunt, per quas partem plebis incautam et simplicem ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus stabilita fide uel minti, vel minus cauti, qui discidium facerent unitatis, et Ecclesiam dissiparent. Sed ii, quorum fides fuit lubrica, cum Deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes, affectabant maximum sacerdotium, et a potioribus victi, secedere cum suffragatoribus suis maluerunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
altero sit. uel potius una ĩ utͦq
merito unus deus uterq appellã.
qͥ̾a quicq̃d est in patre ad filũ
trasfluit. et qd qͣtiis ẽ in filio
a patre destendit. Nõ potest ig
sumus ille ac singulais de ꝯ insi
ꝓ filiũ coli. qui sołu patrẽ se colẽ
putat: sicut filiũ nõ colit. ita ne
patrẽ quidẽ colit. Qui aut̃ filũ
siscipit et nomẽ eius gerit. is
iere cũ filio simił et patrẽ colit.
qm̃ legatus ac nũcius ac sac̾dos
sũm patris est filius. Hic tẽ pli
naximi ianua est. hic lucis uia.
his salutis uia dux. hic ostiũ uite.
sed qm̃ multe hereses extiterũt
et instinctibus demonũ ppłs dei
stissus est. det̾minãda est nobis
ueritas breuiter. et in suo ꝓprio
donicilio collotãda: ut si qͦs aquã
uite cupit haurire nõ ad dectos
lacus deferat᷑. qͥ nõ habẽt uemã
sed uberrimũ dei fontẽ nouerit
quo irrigatus ꝑ heni luce potiat᷑.
sinte onña stire nos cõuenit. et

Expanded text:
altero sit uel potius una in utroque, altero sit uel potius una in utroque, merito unus deus uterque appellatur, quia quidquid est in patre, ad filium transfluit et quidquid est m filio, a patre descendit. non potest igitur summus ille ac singularis deus nisi per filium coli. qui solum patrem se colere putat, sicut filium non colit ita ne patrem quidem. qui autem filium suscipit et nomen eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus et nuntius et sacerdos summi patris est filius. hic templi maximi ianua est, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae. Sed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perenni luce potiatur. ante omnia scire nos conuenit et
Abbreviated transcription (Latin):
luit aut iussit. Demq unũ deũ
esse. tam pacrẽ ꝙͣ filiũs ysaias
in illo exemplo qd̾ suꝑius posui¬
mus ostẽdit cũ dicẽt. Adorabũt
te et in te dep̃cabũtur: quomã
in te deus est. et nõ deus alius
p̃ter te. Sed et alio loco siliter
ait. Sic dicit deus rex isrł: et
qui eruit eũ deus eterno. Ego p̃¬
mus et ego nouissimꝰ. et p̃ter
me nõ est deus. Cũ duas ꝑso¬
nas ꝓposuisset. dei regis id est
xp̃i. et dei patris qui eũ post
passionẽ ab inferis excitauit.
sicut ostẽdisse dixmiꝰ osee ꝓpħa
qui ait. et de manu infern orũ
eruã eũ. tamẽ ad utranq ꝑsonã
referẽs intulit. et p̃ter me non
est deus. cũ possit dicẽ p̃ter ns.
Sed fas nõ erat. plurali numo
seꝑationẽ tante necessitudimis
fieri. unꝰ ẽ em̃ solus liber deꝰ
sũmus cares origine. quia ip̃e
est origo rerĩ. et in eo simul
filius et omĩa cõtinẽtur. Quapi
ciõ mẽs et uoluptas alt̾ius in

Expanded text:
luit aut iussit. denique unum deum luit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias in illo exemplo quod superius posuimus ostendit, cum diceret: adorabunt te et in te precabuntur: quoniam in te deus est, et non est deus alius praeter te. sed et alio loco similiter ait: sic dicit deus rex Israhel et qui eruit eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qui eum post passionem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prophetam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. unus est enim, solus, liber, deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo simul et filius et omnia continentur. quapropter cum mens et uoluntas alterius in
Abbreviated transcription (Latin):
uus a fonte. nec raduis a sole.
quia et aqua fontis in riuo est
et solis lumen in radio. Eque n ͨ
uox ab ore seuingi. nec uirtus ã
manus a corꝑe diuelli pocest. eũ
igit᷑ a ꝓphetis idẽ manus dei et
uirtus et sermo dicct᷑. utiq nulla
distreto est. quia et lingua r̾mo¬
nis munstra. est et manus in qua
est uirtus in diuidue sũt corpoĩs
portiones. ꝓpiore uti exempło
libet. Cũ quis habet filũ quẽ u¬
nice diligit. qui tamẽ sit ĩ domo
et manu patris. licet ei nomen
domini potestatẽq concedat. ciui¬
si tamẽ iure et domus una et u¬
nus dominiꝰ nomĩatur. Sic hic
mũdus una dei domus est. et fi¬
sius et pater qui unammes inco¬
sũt mũdũ unus deus: q̃a et ung
est canqͣm duo et tanqͣm unus.
Neq id mirũ. cũ et filius sit in
patre quia pater diligit filiũ.
pater in filio qͥa uolũtati prĩs
fideliter paret:. nec unꝙͣ faciat
aut fecerit. insi qd pater aut uo¬

Expanded text:
uus a fonte nec radius a sole, uus a fonte nec radius a sole, quia et aqua fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli potest. cum igitur a prophetis idem manus dei et uirtus et sermo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis ministra, et manus, in qua est uirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti exemplo libet. cum quis habet filium quem unice diligat, qui tamen sit in domo et in manu patris, licet ei nomen domini potestatemque concedat, ciuili tamen iure et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundus una dei domus est et filius ac pater, qui unanimes incolunt mundum, deus unus, quia et unus est tamquam duo et duo tamquam unus. neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uo
Abbreviated transcription (Latin):
supplicamus. Fortasse q̃rat aliq̃s
quomõ cũ deũ nos unũ colere
dicamꝰ duos tamẽ asseuemus.
deũ patrẽ. et deũ filiũ. Que as¬
seueratio plerosq in maximũ ĩpe¬
git errorẽ: quibus cũ ꝓbabilia
uide ãtur esse q̃ dicimꝰ. in h ͦ uno¬
nos labare arbitrãtur. quod et
alterũ et mortałe deũ fateam᷑.
De mortalitate iam diximus:
nũt de unitate doceamꝰ. Cum
dicimꝰ deũ patrẽ et deũ filuõ.
nõ diuersũ dicimꝰ nec utrũq
secernmꝰ: quia nec pater esse¬
sine filio potest. n ͨ filius a pre
secerm. Siquidẽ nec pater sme
filio nũcupari: nec filius potest
sine patre gnari. Cũ ig̾ et pat̾
filiũ faciat. et filius patrẽ. una
utriq mens. unus spiritus. una
sũbancia est. S ille qiͣ exubec̾ns
fons: hic tanqͣm de fluẽs ex illo
euius. Ille tanqͣm sol. hic quasi
radius ex sole piectus porrectus.
Qui qm̃ sũmo pacri et fidelis et
carus est nõ seꝑatur sicut nec ri¬

Expanded text:
supplicamus. Fortasse quaerat aliquis supplicamus. Fortasse quaerat aliquis quomodo, cum deum nos unum colere dicamus, duos tamen esse adseueremus, deum patrem et deum filium. quae adseueratio plerosque in maximum inpingit errorem. quibus cum probabilia uideantur esse quae dicimus, in hoc uno labare nos arbitrantur, quod et alterum et mortalem deum fateamur. de mortalitate iam diximus: nunc de unitate doceamus. cum dicimus deum patrem et deum filium, non diuersum dicimus nec utrumque secernimus, quia nec pater a filio potest nec filius a patre secerni, siquidem nec pater sine filio nuncupari nec filius potest sine patre generari. cum igitur et pater filium faciat et filius patrem, una utrique mens, unus spiritus, una substantia est: sed ille quasi exuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius ex sole porrectus. qui quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut nec ri
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis esso de ductũ qd̾ hoiẽs
sibi deus relegaueit et pietate
cõstrinxerit. qͥa nos seruire ei
ut domino. et obsequi ut patri
netesse est. Eo mellus igit᷑ id
lucrecius int̾p̃tatus est. qui ait
religionũ se nodos solu̾e. Suꝑ¬
sticiosi aũt uocãtur nõ q̃ filios
suꝑ stites optãt. oẽs em̃ optamꝰ
sed aut hn qui suꝑstitẽ memoiãde¬
fuctorũ colũt. aũt qui ꝑntibus
suis sr̃ititibus colebãt ymagiios
eorũ domi tanqͣm deos penates.
Nam qͥ nouos sibi ritus assume¬
bant. ut in deorũ uices mortuos
honorarẽt. quos ex homibus in ce¬
lũ receptos putabãt. hos suꝑsti¬
ciosos uocabãt: eos ueo qui p̃b¬
ficos et antiqͦs deos colerẽt reli¬
giosos nomĩabãt. Uñ uirgilius
Uana suꝑsticio ueterũ igñara
deorũ. Sed cũ ueteres qͦ deos
ĩuemiamus eodẽ modo cõsetratos
post obitũ: suꝑsticiosi igit᷑ qui
multos ac fahos deos colut: nos
aut̃ religiosi qui umi et uero deo

Expanded text:
pietatis esse deductum, quod hominem pietatis esse deductum, quod hominem sibi deus religauerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse est. eo melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant — omnes enim optamus —, sed aut ii qui sufunctorum colunt aut qui parentibus suis superstites colebant imagines eorum domi tamquam deos penates. nam qui nonos sibi ritus adsumebant, ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitio ueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo
Abbreviated transcription (Latin):
tur autẽ qui minꝰ: Quod argu¬
mentũ etiã e contrai̾o ualet. Si
em̃ totos dies precari et ĩmolãe
crimĩs est. igit᷑ et se mel. Si suꝑ¬
stites filios subunde optãe uicio¬
sũ est: suꝑsticiosus igit᷑ et ille
qui etiã raro is optaueit. Aut
cur uitii nomẽ sit ex eo tractiõ
quo nichil honestuis nichil iustiq
optari pocest: Nã qd̾ ait reli¬
giosos a relegẽdo appellatos: q
retractẽt ea diligẽter que ad
cultũ deorũ ꝑtineãt. cur illi qui
hoc sepe in die faciũt religioso¬
rũ nomẽ amittãt. cũ multo utiq
diligẽtius ex assiduitate rele¬
gãt ea quibus dii cołutur: Qd
ueri cultus est: suꝑsticio falsi.
Et omino quid colas interest. nõ
quẽ admodũ colas. aut q̃d p̃ceris
Sed quia deorũ cultores religio¬
sos se pucãt cũ sint suꝑstitio¬
si: nec religionẽ possut ci suꝑ¬
sticione disterne. nec nec signi¬
ficationẽ nomi exp̾mere. Dixi¬
mꝰ nomẽ religionis a uncuł o

Expanded text:
tur autem qui minus? quod argutur autem qui minus? quod argumentam etiam ex contrario ualet. si enim totos dies precari et immolare criminis est, ergo et semel; si superstites filios subinde optare uitiosum est, superstitiosus igitur et ille qui etiam raro id optauerit. aut cur uitii nomen sit ex eo tractum quo nihil honestius, nihil iustius optari potest? nam quod ait religiosos a relegendo appellatos qui retractent ea diligenter quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi qui hoc saepe in die faciant religiosorum nomen amittant, cum multo utique diligentius ex adsiduitate ipsa relegant ea quibus dii coluntur? quid ueri cultus est, superstitio falsi. et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas aut quid precere. sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ deorũ ꝑtinerẽt retractarẽt
religiosi a relegẽdo: tanqmͣ ex
elegendo elegãtes. et ex diligẽ¬
do diligẽtes. ex intelligẽdo intel¬
ligẽtes. Hiis enĩ uerbis oĩbus
nest uis legendi eadẽ q̃ in reli¬
goso. Ita factũ est in religioso
et suꝑsticioso: alterũ uicu nomẽ
alterũ laudis. Hec int̾p̃tatio
qͣn inepta sit: ex re ipã licet
noste̾. Nã si in husdẽ diis cołe¬
dis et suꝑsticio et religio uersa
mel religiosi. et idẽ denes fcut̃
suꝑsticiosi esse homis arbitret᷑.
si enĩ semel face̾ optimũ ẽ. qͣn¬
comagis sepius Si hõa p̾ma
igit᷑ et tota die. Si una hostia
placabilis. placabilioẽs utiq
hostie pluriie: qͥa multiplicata
obsequia dementur potius qmͣ of¬
fendũt. Nõ enĩ nobis odiosi ui¬
dentur hn famuli. qui assidui et
frequẽtes ad obsequiũ fuerĩt.¬
sed magis cari. Cur igit᷑ sit in
culpa et nomẽ rep̃hẽ sibile acci¬
piat qui aut filios magis diligit
aut deos sacis honorat: laude¬

Expanded text:
deorum pertinerent, retractarent, religiosi, ex religendo, tamquam ex eligendo elegantes, et ex deligendo diligentes, et intelligendo intelligentes. His enim verbis omnibus inest vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere. Nam si in iisdem diis colendis, et superstitio, et religio versatmel, religiosi, et idem decies facere, superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequesed magis cari. cur igitur sit in culpa et nomen reprehensibile suscipiat qui aut filios suos magis diligit aut deos magis honorat, laude
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ illa exaltari eũ fuit necesse. oĩ¬
busq gẽtibus passionẽ dei no¬
toste. Nã qͦmã is qui patibulo
sispẽditur. et cõspicuus ẽ om̃ibus
et ceteris altior: ci crux potus
electa est. que sig̾ficaret illũ tã
cõspicuũ tamq sublimẽ futurũ.
ut ad eũ cognostẽdũ ꝑiter et co¬
lendũ cuncte natioẽs ex om̃i
orbe concurreñt. Demq nulla
gens tam inhumana est. nlła re¬
gio tam remota. cui ã passio eius
aut sublimitas maiestatis igno¬
ta sit. Extẽdit igit᷑ in passione
manus suas orbẽq demẽsus ẽ.
ut iã tũc ostende̾t ab ortu solis
usq ad occasũ magnũ populũ
ex om̃ibus lingius et t̾bubꝰ con

Expanded text:
quod illa exaltari eum fuit necesse, et omnquod illa exaltari eum fuit necesse, et omnibus gentibus passionem Dei notescere. Nam quoniam is, qui patibulo suspenditur, et conspicuus est omnibus, et caeteris altior, crux potius electa est, quae significaret illum tam conspicuum tamque sublimem futurum, ut ad eum cognoscendum pariter et colendum, cunctae nationes ex omni orbe concurrerent. Denique nulla gens tam inhumana est, nulla regio tam remota, cui aut passio ejus, aut sublimitas majestatis ignota sit. Extendit ergo in passione manus suas, orbemque dimensus est, ut jam tunc ostenderet, ab ortu solis usque ad occasum, magnum populum ex omnibus lin
Abbreviated transcription (Latin):
cur infami gene̾ supplicu qd̾ etꝭ
hom̃i libero ꝙͣuis nocenti uide¬
acur indignid Pͥmũ qd is qui
humillimus adueneat ut huilibꝰ
et infirmis opem ferret et in om̃i¬
bus spem salutis ostendẽt eo gn̾e̾
afficiẽdus fuit q ͦ hũiles et in¬
firmi solẽt. ne quis esset omino
qui eũ nõ posset imitari: deinde
ut integrũ corpus eius sucietur
oportebat. Nec hoc enĩ cuiquã
ignorandũ est. qd̾ ip̃ẽ ante de
sua passione p̃dicãs etiã id noũ
fecerit. habere se pocostatẽ cũ
uellet. de ponẽdi ac resumẽd
sponte deposueat. necessa̾iũ carm¬
fices nõ putauerũt ossa eius
suffringe̾. sicut mos eoꝵ fe̾bal
sed tãtũmõ latus eiꝰ ꝑfoauerũt.
S ͭ integrũ corpꝰ patiblõ detractũ ẽ.
se płchroq diligẽt᷑ inclusũ. Que igͥ¬
facta sut omiã. ne lesũ atꝙ
deminutũ coxpus ad i̾surgẽdũ in¬
habile reddẽtur. Illa qͦ p̃cipua
fuit caiusa cur deus crucẽ mallũt.

Expanded text:
cur infami genere supplicii, quod etiam cur infami genere supplicii, quod etiam homine libero, quamvis nocente, videatur indignum. Primum quod is, qui humilis advenerat, ut humilibus et infimis opem ferret, et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere afficiendus fuit, quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino, qui eum non posset imitari. Deinde ut integrum corpus ejus conservaretur, oportebat. Nec enim hoc cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua passione praedicans etiam id notum fecerit, habere se postestatem, cum vellet, deponendi spiritum et spiritum deposuerat, necessarium carnifices non putauerunt ossa eius suffringere, sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sic integrum corpus patibulo detractum est et sepulchro diligenter inclusum. quae facta sunt, ne laesum ac diminutum corpus ad resurgendum inhabile redderetur. Illa quoque praecipua fuit causa, cur Deus crucem maluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
panderet qua gradiẽs homo et
doctorẽ suũ sequẽs ad uitã eter¬
nã ꝑueniret. Is igͣ corpatus est
et ueste caris inducus. ut homĩ
ad quẽ docendũ uenerat u̾tutis
et exempla et maitamẽta ꝑ̃bẽt
Sed cũi oĩbus uite officiis iusti¬
cie specimen p̃buisset. ut doloris
quoq patiẽtiã. mortis cõtemptũ
quibus ꝑfecta et cosũmata fiat
uirtus traderet homi. uenit in
manus impie natiois: cũ et uitae
pociusset. scientia futuri quã
gerebat. et repelle̾ eadẽ u̾tute
qua mirabilia faciebat. Sustinut
igit᷑ cruciatus ac uerbera et spi¬
nas. postremo etiã mortẽ susti¬
ꝑe nõ recusauit. ut hõ illo duce
subactã et catenatũ mortẽ cũ
suis t̾roribꝰ triũphaet. eũ aũt
sũmus pat̾ id pocissimũ genus
mortis elegerit quo affici eum
sieret: hec ratio ẽ. Dicut em
fortasse aliq̾s. Cur si deus hic¬
fuit et mori uoluit: non aliquo¬
saltẽ honesto mortis genere af¬
fectus est: Cur potissimũ cruce.

Expanded text:
panderet, qua gradiens homo, et panderet, qua gradiens homo, et doctorem suum sequens, ad vitam aeternam perveniret. Is igitur corporatus est, et veste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum venerat, virtutis et exempla, et incitamenta praeberet. Sed cum in omnibus vitae officiis justitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata sit virtus, traderet homini, venit in manus impiae nationis, cum et vitare potuisset scientia futuri quam gerebat, et repellere eadem virtute, qua mirabilia faciebat. Sustinuit ergo cruciatus, et verbera, et spinas. Postremo etiam mortem suscipere non recusavit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. Cur autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit, quo affici eum sineret, haec ratio est. Dicat enim fortasse aliquis: cur si Deus fuit, et mori voluit, non saltem honesto aliquo mortis genere affectus est? cur potissimum cruce?
Abbreviated transcription (Latin):
⁊lã corona eius spmea capiti eiꝯ
imposita id decłarabat fore: ut¬
diuinã sibi plebẽ de nocẽtibꝰ cõ¬
gregaret. Corona enĩ dicitur
cirtũstãs in orbõ ppłus. Nos
aut̃ qui ante cogͣtionẽ dei fuimꝰ
inuisti spine id est mali et nocẽ¬
tes. eramꝰ ignoantes q̃d esset
bonũ: et a iusticie notione acq
oꝑibus aliem onna stelẽ ac libi¬
dine polluebamꝰ. Electũ igit᷑ ex
dumis ac sentibus sanctũ dei caput
cugiiꝰ. quia cõuocati ab ip̃o et
circũfusi undiq ad eũ magistro
ac doctori deo assistunꝰ. regẽq
illũ mũdi et om̃iũ uiuẽtiũ dniñ
coronamus. Quos uero ad crucẽ
spectat magna in ea uis ac rõ
est. quã nũc conabor ostende̾.
Deus nãq sicut suꝑius exposu.
cũ scatiusset homĩe libe̾are. ma¬
gistrũ uirtutis legauit in terrã.
qui et p̃ceptis saluta̾ibus foruit
sonnẽs ad inocentiã. et oꝑibꝰ
factisq pñtibus iusticie uiã

Expanded text:
nam corona spinea capiti eius nam corona spinea capiti eius inposita id decdivinam sibi plebem de nocentibus congregaret. Corona enim dicitur, circumstans in orbem populus. Nos autem, qui ante cognitionem Dei fuimus injusti, spinae, id est mali et nocentes eramus, ignorantes quid esset bonum, et a iustitiae notione atque operibus alieni omnia scelere ac libidine polluebamus. electi ergo ex dumis et sentibus sanctum dei caput cingimus, quia conuocati ab ipso et circumfusi undique ad eum magistro ac doctori deo adsistimus regemque illum mundi et omnium uiuentium dominum coronamus. quod uero ad crucem spectat, magna in ea uis ac ratio est: quam nunc conabor ostendere. deus namque, sicut superius exposui, cum statuisset hojninem liberare, magistrum uirtutis legauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentiam et operibus factisque praesentibus iust
Abbreviated transcription (Latin):
gerebat: ut in pñti uirtuti no¬
bis terrene oꝑa mõstraet. et ĩ
futurũ pocestatẽ celestis maie¬
statis sue ostenderet. Ergo
sicut oꝑa eius sig̃ficantiã quoq
maioris potestatis habuerũt.
ita etiã passio nõ simplex. nec
suꝑuatua net fortuita p̃cessit
sed ut illa q̃ fecit magnã u̾tutẽ
ac potestatẽ doctrine eius sig̃¬
ficabat̃. sic ea q̃ passus ẽ odio
futurã esse sapiẽtiã nũciabãt
Siceti enõ potus ac fellis cibus:
acerbitates et amaritudines sec
Et quãqͣm passio ipã ꝑ se acer¬
ba et amara. specimen nobis fu¬
turorũ tormẽtoꝵᷤ dedit q̃ morã¬
tibus in hoc seculo uirtus ipcõ
ꝓponit: tamẽ illiusmõi cibus et
potus in os doctoris nr̃i ueniẽs.
pressurarũ nobis ac laborũ et
miseriarũ p̃bebat exempłu. Que
onnã tollerari ac ꝑpeti necesse ẽ
eos qui ueritatẽ sequũtur. qm̃
ueritas acerba ẽ et misera om̃i¬
bus qui uirtutis ep exꝑtes uitã
suã mortifeĩs uoluptatibꝰ dedũt.

Expanded text:
nti uirtutis non terrenae opera monstraret et in futurum potestatem caelestis suae maiestatis ostenderet. ergo sicut opera eius significantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in het quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen nobis futurorum tormentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarum miseriarum praebebat exemplum. Quae omnia tolerare ac perpeti necesse est eos, qui veritatem sequuntur; quoniam veritas acerba est, et invisa ombus qui uirtutis expertes uitam suam mortiferis uoluptatibus dedunt
Abbreviated transcription (Latin):
mirari desmet deũ ab hõibus
esse truciatũ: uerũ etiã facile
ꝓuidebit ne deũ quidẽ pocusre
credi. si ea ipã q̃ arguit facta nõ
essent. Quicũq p̃cepta dat ho¬
mĩbus ad uitã. moresq fingit
aliorũ. quero debeat ne ip̃e
fac̾e q̃ p̾cipit an nõ debeat.
di nõ fecerit. soluta precepta
si uitã homi ĩ oꝑtimo collocat

Expanded text:
mirari desinet deum ab hominibus mirari desinet deum ab hominibus esse cruciatum, uerum etiam facile peruidebit ne deum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta non essent. Quicumque praecepta dat hominibus ad uitam moresque fingit aliorum, quaero debeatne ipse facere quae praecipit an non debeat. si non fecerit, soluta praecepta si uitam hominum in optimo stat