comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam uł qualemlibet possessionem: quã
lucem istam quȩ ocłis carpitur. hanc illȩ
celesti uoce ꝓstratus. subito amissam ñ recu¬
perauit. nisi cum sancte incorporaretur
cedie. & putas nullam ium adhibenda m ẽẽ
homini ut aberroris ꝑniciȩ lib̾etur cum
ipsum dĩn quo nemo nos utilius diligit.
certissimis ex emplis hoc facere uideas. ꝙ
xp̃m audias dicendem. nemo ad me uent.
nisi quem pater ad craxerit: Quod fit in
cordib omnium. qui se ad eum diuine ira¬
cundiȩ timore conuertunt: & noueris ali¬
quando furem auertendis pecorib spabu¬
lum spargere: & aliquando pastorem fla¬
gello ad gregem pecora errantia reuocare.
onne contumacem ancillam data sibi
potstate sara potius affligebat: & utiq ñ
un quam suꝑiꝰ beneficio suo matrẽ fecerat.
indeliter oderat: s in ea suꝑbiam salubri
aedomabat: Hon audem ignoras quod
sste duȩ mulieres sara & agar duo filis earũ

Expanded text:
cuniam uel qualem libet possessionem quam cuniam uel qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur ecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilius diligit, certissimis exemplis hoc facere uideas et Christum audias dicentem: Nemo ad me ueuit, nisi quem pater adtraxerit, quod fit in cordibus omnium, qui se ad eum diuinae iracundiae timore conuertunt, et noueris aliquando furem auertendis pecoribus pabulum spargere et aliquando pastorem flagello ad gregem pecora errantia reuocare? Nonne contumacem ancillam data sibi potestate Sara potius affligebatV et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat, sed in ea superbiam salubriter edomabat. non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar et duo filii earum
Abbreviated transcription (Latin):
briter terre  ñ cessat. fomentis lenib quib
consolatur: sepe ȩtiam mordacissunũ me¬
dicamentum tribulationis ad iungens:
E.rercet fame patriarchas ȩtiam pios &e re¬
ligiosos. popłm contumacem perus grau¬
orib agitat: ñ aufert ab apło stimulũ car¬
nis tercio rogatus: ut uircutem in infi¬
mitate ꝑficiat: D iligamus ȩtiam inumicos
nrõs. quia hoc iustum ẽ. & hoc precep̃ as̃
is insis filis patris nr̃i qui in cȩł ÷ qͥ solẽ
nin facit oriri suꝑ bonos & malos. & plu
siuistos & iniustos: S sicut ista dona
qus laudamus: ita ȩtiam flagella eius in
us quos diligit cogitemus: Putas nemi¬
nom debe cogi ad iusticiam. cum legas pa¬
tiem familias dixisse seruis. quoscumq
inueneritis cogite intrare. cum legas ȩciã
ipsum primo saulũ postea paulum. ad cog¬
noscendam & tenendam ueritatem. mag¬
na uiolentia xp̃i cogentis ẽẽ compulsum:
nisi forte hariorem putas hominib eẽ pe¬

Expanded text:
briter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus briter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungens exercet fame patriarchas etiam pios et religiosos, populum contumacem poenis grauioribus agitat, non aufert ab apostolo stimulum carnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat. diligamus etiam inimicos nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis est, qui solem suum facit oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debere cogi ad iustitiam, cum legas patrem familias dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscendam et tenendam ueritatem magna uiolentia Christi cogentis esse compulsum, nisi forte cariorem putas hominibus esse pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs adhuc infirmo petroait. ñ potes
uero terrori utili doctrina salutaris adu¬
gitur. ut ñ solum tenebras erroris luxuc
ritatis expellat. uerum ȩtiam male consi¬
etudiis uincła uis tunoris abrumpa
de multoꝵ sicut dixi salute letamur. ber¬
dicentium nob̾cum & grãs agentium deo
quod sua pollicitatione completa. qua re¬
ges terre xp̃o seruituros ẽẽ ꝓmisit: sic eu¬
rauit morbidos. sic sanauit᷑ infirmosiõ
omius qui parcit amicus ẽ: nec omnis
uerberat inimicus: Meliora sunt uuln̾a
amici: quam uoluntaria oscła inimici
lius ẽ cum seueritate diligere: quam eũ
lenitate deciꝑe: Utilius esurienti panis col¬
litur si de cybo securꝰ iusticiam negligeba
quam esurienti panis frangitur ũt inuis¬
ticie seductus ad quiescat & qui frencicũ
lgat. & qui lethargicum excitat. ambob
molestus. ambos amat: Quis nos potest
amplius amare quam deus: & tamen ros
ñ solum docere suauiter. uerum eiã sali¬

Expanded text:
ipse Dominus adhuc infirmo Petro ait: Non poteipse Dominus adhuc infirmo Petro ait: Non poteJoan. XIII, 36. Cum vero terrori utili doctrina salutaris adjungitur, ut non solum tenebrritatis expellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris abrumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum ligat et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. quis nos potest amplius amare quam deus? et tamen nos non solum docere suauiter uerum etiam salu
Abbreviated transcription (Latin):
T uñ adcendis nisi eos qui ita duri sut. ut
nec istam recipiant disciplinam: De talib
enim seriptum ẽ. Frustra labor. flagella¬
uifilios urõs: disciplinam ñ receꝑunt. Pu¬
to tamen quia dilectione ñ odio flagellati st̃:
S debes etiam tam multos adcende. de qͦr
salute gaudemus: Si enim terrerentur & ñ
docerentur: imꝓba quasi dñatio uideretun.
Rursꝰ si docerentur & ñ terrerentur. uetus¬
tate consuetudinis obdurati ad capessendã
uiam salutis pigriꝰ mouerentur: quandoqͥ¬
dem multi quod bene nouimus reddita sibi
ratione. & manifesta ꝰ duuras testimoniis ue¬
ritate. respondebant nob. cuꝑe se in excłie
catholicȩ cõmunionem transire: s uiolen¬
tas ꝑditors hominum inimicitias formidi¬
re. Quas quidem ꝓ iusticia. et ꝓ eterna ur
utiq contẽpnere debuerant: S talium in¬
firmitas donee firmi efficiantur sustiend
est: ñ desꝑanda: N ec obliuiscendum. quol

Expanded text:
Tu non attendis nisi eos qui ita duri sunt, ut Tu non attendis nisi eos qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. De talibus enim scriptum est: Frustra flagellavi filios vestros; disciplinam non receperunt . Puto tamen quia dilectione, non odio flagellati sunt Sed debes etiam tam multos attendere, de quorum salute gaudemus. Si enim terrerentur, et non docerentur, improba quasi dominatio videretur. Rursus si docerentur et non terrerentur, vetustate consuetudinis obdurati ad capessendam viam salutis pigrius moverentur; quandoquidem multi, quos bene novimus, reddita sibi ratione et manifestata divinis testimoniis veritate, respondebant nobis, cupere se in Ecclesiae catholicae communionem transire, sed violentas perditorum hominum inimicitias formidare: quas quidem pro justitia et pro aeterna vita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non desperanda. Nec obliviscendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eccłia dei facere. quicquid inquieta teme¬
ritate faciebant. Qͥ tamen adhane te sanita¬
tem ñ ꝑducerentur. nisi legum istarũ quȩ
tibi displicent uincłis tamquam frenetici
ligarentur. Iuid illud alterum genus grauis¬
suni morbi eoꝵ qui curbulentam quidem
audatiam ñ habenit. s quadam uetusta socor¬
dia premebant᷑: dicentes nob̃. uerũ dicitiᷤ
nob cradicionem parentum relinquere: nõ¬
ne salubriter regła temporalium molestia¬
rum excuciendi erant. ut tamquam de sop¬
no letargico emergerent: & in salutem uiui¬
catis euigilarent : quam multi & ex ipsis ñ
nob̃cum gaudentes. pristinum pondus ꝑ ru¬
ciosi sui oꝑis accusant. & fatentur nos sibi
molestos ee ddebuisse: ne tamquam mortife¬
ro sompno. ita morbo ueternose consuetudi¬
nis interirent. At enuim quib dam ista non
ꝓsunt: Numquid ideo negligerda ẽ medici¬
na quia non nuloꝵ ẽ. insanabił pestilentia:

Expanded text:
pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temepro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum nobis traditionem parentum relinquere: nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tanquam de somno lethargico emergerent, et in salutem unitatis evigilarent? Quam multi ex ipsis nunc nobiscum gaudentes, pristinum pondus perniciosi sui operis accusant, et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tanquam mortifero somno, ita morbo veternosae consuetudinis interirent. 3. At enim quibusdam ista non prosunt. Numquid ideo negligenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia?
Abbreviated transcription (Latin):
nem terram gła tua. Istos ergo atroces qͦn¬
dam inimi cõs nrõs pacem &t quietem nram̃
uariis uiolentiarum & insidiarum generibꝰ
grauiter infestantes. si sic cõtempneremus &.
doleraremus ut nichil omnino quod ad eos
terrendos ac corrigendos uale posset exco¬
gitaretur & argueretur a nob: uere malũ
ꝑmalo redderemus: Si enim quisquã mi¬
micum suum ꝑicłosis febrib freneticũ fac¬
tum currere uideret inpreceps. ñne tune
potius malum ꝓ malo redderet si eum sic ire
ꝑmitceret. quam sic corripiendum ligandũ¬
q curaret: & tamen ei tunc molestissimus &
aduersissunus uideretur: quando utilissimꝰ
& misericordissimus extitisset: Sed plane
salute reꝑata. tanto uberiꝰ ei grãs ageret:
quantominus sibi eum peꝑcisse sensisset. O
si possem tibi ostende ex ipsis circumcelliõisꝰ
quam mnultos iam catholicos manifestoᷤ ha¬
beamus. dapnantes suam pristiuã uitam ot
miserabilem errorem: quo se arbitrabaut᷑

Expanded text:
nem terram gloria tua. Istos ergo atroces quonnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur
Abbreviated transcription (Latin):
sumptione hominũ ipsas temporales molesti¬
as infructuosa & uana colerantia paterent᷑.
apud deum postea ñ uui enirent nisi debi¬
tas penas impior. qui eius tam lenem admo¬
nicionẽ. & paterna flagella contẽpserint: ac
sic ista cogitatione doctiles facti. ñ in calũp¬
niis & fabuł humanis. s in diuinis libris
ꝓmissam ꝑ omnes gentes inuenirent ecclũ.
quam suis ocłis reddi conspicerent: in qͥbus
& xp̃m prenuntiatum ętiam ñ uisum suꝑ
cȩlos ẽẽ minime dubitarent. Humquid nã
ego istoꝵ saluti inuide debeam. ut collegas
ineos ab huiꝰmodi paterna diligentia reuo¬
carem: ꝑ quam factum ẽ ut multos uideamꝰ
accusare suam pristinam cecitatem: qͥ cum
suꝑ cȩlos exaltatum. xp̃m etiam ñ uidentes
credebant. głam tamen eius suꝑ omnẽ t̾ram
etiam uidentes negabant: cum ꝓpħa utrũq
una sententia tanta manifestatione complexꝰ
sit dicens. exaltare suꝑ cȩlos deus & suꝑ om¬

Expanded text:
sumptione hominum ipsas temporales molestisumptione hominum ipsas temporales molestias, infructuosa et vana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus et Christum praenuntiatum etiam non uisum super caelos esse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super om
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo fr̃i uincentio: augustinꝰ:
incredibile uisum ẽ: attulit enĩ
eam quem chatholicum xp̃ianum eẽ cons¬
taret: qui ut opinor mͥ mentiri audẽ non
posset: Si & si forte ñ sunt litderȩ tuȩ: ego
ei qui scripsit rescribendum putaui: Nunc
me potius quietis ẽẽ auidum & petentem¬
scias. quam cunc cum me adolescentem iuuo
adhuc rogato cui successisti. apud carcha¬
ginem noueras Sed donatiste nimiũ inqͥ¬
eti sunt: quos ꝑ ordinatas a deo potestates
cohiberi atq corrigi. ñ michi uidet᷑ iũitile:
Nam de multoꝵ iam correctione gaudem᷑.
qui tam ueraciter unitatem catholicã tenẽt
ato defendunt. & apristino errore se libatos
ẽẽ lestantur: ut eos cum magna gratulati¬
one miremur.Qui tamen nescio qua ui cõ¬
suetudinis nullomodo mutari in meliꝰ cogi¬
tarent: nͥ hoc terrore ꝑculsi sollicitã mentẽ
ad considerationem ueritatis intenderet̃.
ne foite si ñ ꝓ iusticia. s ꝓ ꝑuersitate & pre

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intenderent, ne forte, si non pro iustitia sed pro peruersitate et p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ualebant: hos ergo abhoc crurane in uocen¬
ces ee nempe ipsa ignorantia facillune osterd
Cur ergo innocentes falsis erimanib aceusai¬
tur quia crimina aliena seu falsa seu ueraus¬
cierunt: quis locus ignocentiȩ reseruatur si
crimen: ꝓprium. nescire crimen alienumn:
Porro si cot gentium popłos ignorantiasi
erimen ẽ ab istoꝵ innocentium communo
seꝑarisriam &e facta nocentium quȩ inuioie¬
tib demonstrari uł ab innocentib credi no
posunt. ñ uiquinant quemquam. si ppte
nocentium consortium. etiam eꝰgnita suss¬
tur. Non enim ꝓpter malos boni deseros¬
sipter bonos mali tolerandi sunt. sicici
ad condignũ eius exitum toleraua ahus
sacram cęnam cum innocentib cominus¬
care ꝑmisit sicut tolerarunt apłi eos quꝰ
rium cypͥanus auaritiam. quam sedims
ab aliquib eoꝵ sciebatur. si ñ sit acceptio
cogitare possecis. a ut fortasse etiam qhitils
Seo melius erat ut amaretis possesione. d¬

Expanded text:
non ualebant? hos ergo ab hoc crimine innocennon ualebant? hos ergo ab hoc crimine innocentes esse nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. cur ergo innocentes falsis criminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocentiae reseruatur. si crimen est proprium nescire crimen alienum? porro si tot gentium populos ipsa ignorantia, crimen est ab istorum innocentium communione separari? Nam et facta nocentium quae innocentibus demonstrari, vel ab innocentibus credi non possunt, non inquinant quemquam, si propter innocentium consortium etiam cognita sustinentur. Non enim propter malos boni deserenpter bonos mali tolerandi sunt, sicut tad condignum esacram cenam cum innocentibus communicare permisit, sicut tolerarunt apostoli eos,nus collegarum auaritiam, quam secunduab aliquibus eorum sciebatur, si non sit acceptio cogitare possetis aut fortasse etiam cogitatis. sed melius erat. ut amaretis possessiones t
Abbreviated transcription (Latin):
nos catholieos quotiens de uob aliquid ag̾e
ure obstinationis necessitas cogiti Facile crat
ista cogitare: ut uob ipsis aliquando dicetis
Sicecuianus uł innocens fut uł nocens cõuin¬
ci ñ potuit: quid in hoc negotio tamlonge lor¬
teq diffusa societas xp̃iana peccauit :c̃ur or¬
qui sa cens auerant demonstrare: cur iali quos
rĩs inago suo id÷ in hoc mundo semunaut
ounter trramia crescere uso ad messeio ꝓrre¬
cepiter cur eot milia fidelium in omui ͥgene¬
tib quoꝵ multitudinem stellis celi&e areri
maris dũs comꝑauit. quos in semine abrahȩ
benedicendos ꝓmisit. & reddidit: ꝓpierea ne¬
gantur eẽ xpͣiani. quia in hac cansa in qua
discucienda ñ interfuerunt. iudicib potuis
suo ꝑicło iudicantib. quam uictis litigatorib
crede in alueriunt: eerte nullius eriñ maculat
nescientem Q uomodo fideles toto orbe difie
crimen craditoꝵ cognoscere poterat. Quod a¬
eusatores ȩtiam si nouerant. tamen eis ostend

Expanded text:
os Christianos, quotiens de uobis aliquid agere uestrae obstinationis necessitas cogit. Facile erat ista cogitare, ut uobis ipsis aliquando diceretis: \'Si Caecilianus uel innocens fuit uel nocens conuinci non potuit, quid in hoc negotio tam longe lateque diffusa societas Christiana peccauit? cur orqui accusauerant, demonstrare? cur illi, quos Christus in agro suo, id est in hoc mundo seminauit et inter zizania crescere usque ad messem praecepit, cur tot milia fidelium in omnibus gentibus, quorum multitudinem stellis caeli et harenae maris dominus comparauit, quos in semine Abrahae benedicendos promisit et reddidit, propterea negantur esse Christiani, quia in hac causa, in qua discutienda non interfuerunt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus quam uictis litigatoribus credere maluerunt? certe nullius crimen maculat nescientem. quo modo fideles toto orbe diffusi crimen traditorum cognoscere poterant, quod accusatores, etiam si nouerant, tamen eis ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
eo omnes trib terrẽ. omnes gentes magnifi¬
cabunt eum. benedictus dñs deus israhels
facit mirabilia solus. & benedictum nom̃ glie
cius in ȩternum et in scłm scłi. & replebitur
gła eius omnis terra fiat fiat: & tu sedes care¬
nis: & cum decem rogatistis qui remansists
dicis ñ fiat ñ fiat: Audis loqui euangłium
oportebat impleri omnia quȩ scripta sũt in
lege & ꝓpħis & psalmis de me. dunc aꝑuit il
sensum ut intelligerent scripturas. et dixir¬

Expanded text:
eo omnes tribus terrae  omnes gentes magnifieo omnes tribus terrae  omnes gentes magnificabunt eum. Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia solus, et benedictum nomen gloriae eius in aeternum et in saeculum saeculi. et replebitur gloria eius omnis terra. fiat, fiat. et tu sedes Cartennis et cum decem Rogatistis, qui remansistis, dicis: Non fiat, non fiat. Audis loqui euangelium: Oportebat impleri omnia, quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. tunc aperuit illis sensum, ut intell
Abbreviated transcription (Latin):
oppugnat. uistis fortibus głosa ꝓbatio est:
infirmis ꝑicłosa temptatio: Quando autẽ ue¬
ritatem predicat errantib. cordatis utilis
admonitio ẽ: insensatis inutił afflictio:
Non ẽ tamen potestas nisi adeo. Qui autẽ
resistit potestati: dei ordinationi resistit:
ꝑ rincipes enim ñ sunt timori bono oꝑi: sed
malo: Uis autem non timere potestatem:
bonum fac. & habeb laudem ex illa. Siue enĩ
potestas ueritati fauens aliquem corrigat.
laudẽ habet ex illa qui fuerit emendatus: si¬
ue inimica ueritati in aliquem seuiat. lau¬
dem habet ex illa qui uictor fuerit coro¬
natus. Tu autem ñ bonum facis ut timere
ñ debeas potestatem. nisi forte bonum ẽ se¬
dere. & ñ aduersꝰ frẽm detrahere. s aduersus
gentes: cum legitur ab ortu soł usq ad occa¬
sum sacrificium mundum offertur nomini¬
meo. q̃m głificatũ ÷ nom̃ meũ ĩ gentib dic̃ dñs
aut uncentiꝰ aut hylaris. at augustiriꝰ.

Expanded text:
oppugnat, iustis fortibus gloriosa probatio est, oppugnat, iustis fortibus gloriosa probatio est, infirmis periculosa temptatio; quando autem ueritatem praedicat, errantibus cadmonitio est, insensatis inutilis afflictio. Non est autem potestas nisi a Deo. Qui autem resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Principes enim non sunt timori bono operi, sed malo. Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa . Sive enim potestas veritati favens aliquem corrigat, laudem habet ex illa qui fuerit emendatus: sive inimica veritati in aliquem saeviat, laudem habet ex illa qui victor fuerit coronatus. tu autem non bonum facis, ut timere non debeas potestatem, nisi forte bonum est sedere et non aduersus fratrem detrahere sed aduersus gentes, cum legitur: Ab ortu solis usque ad occasum sacrificium mundum offertur nominimeo, quoniam glorificatum est nomen meum in gentibus, dicit dominus aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑetis ut in emtionib & uenditionibꝰ libe¬
ros contractus hab̾etis. & uob diuidere
quod xp̃s enut uenditus audetis. Ilt qd̾
quisq urm cuiquam donasset ualeret: et
qd̃ donauit deus a soł ortu deoꝵ usq ad oc¬
casum uocatis filiis urĩs ñ ualeret: llt de
terra corporis ur̃i in exilium ñ mitteremi¬
ni: et de regno sanguinis sui a mari usque
ad mare. et a flumine usq ad terminos orb
terrȩ xp̃m exulem facere conaremini: Immo
uero seruiant reges terrȩ xp̃o: etiam leges
ferendo ꝓ xp̃o Maiores ur̃i cecilianum ⁊ so¬
cios eius: regibꝰ terrȩ puniendos. falsis cri¬
minib obiecerunt. Conuertantur leones ad
comminuenda ossa calup niantium: nec da¬
niel ipse intercedat innocens comꝓbatus.
& de lacu quo illi ꝑeunt libatus: Qui enm
parat ꝓximo suo foueam: ipse iustius cadet
in eam: E ripe cefr̃ dum in hac carne uiuis:
ab ira quȩ uentura ẽ ꝑtinacibꝰ & suꝑb Terror
temporalium potestatum quando ueritatẽ

Expanded text:
etis? ut in emptionibus et uenditionibus liberos contractus haberetis et uobis diuidere, quod Christus emit uenditus, auderetis? ut, quod quisque uestrum cuiquam donasset, ualeret et, quod donauit deus deorum a solis ortu usque ad occasum uocatis filiis, non ualeret? ut de terra corporis uestri in exilium non mitteremini et de regno sanguinis sui a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae Christum. exulem facere conaremini? immo uero seruiant reges terrae Christo etiam leges ferendo pro Christo. maiores uestri Caecilianum et socios eius regibus terrae puniendos falsis criminibus obiecerunt; conuertantur leones ad comminuenda ossa calumniantium nec Danihel ipse intercedat innocens comprobatus et de lacu, quo illi pereunt, liberatus; qui enim parat proximo suo foueam, ipse iustius cadet in eam. Eripe te, frater, dum in hac carne uiuis, ab ira, quae uentura est pertinacibus et superbis. terror temporalium potestatum quando ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
cłie de qua lapsus fuerat inuideret. et sacͥ¬
iegas dissensiones liberas ẽẽ ꝑmitteret. Hȩc
erat eius predicanda iusticia quam suppli¬
cantes rogacianus. et pontius laudauert̃:¬
dicentes homini a potȩstate. quod apud eũ
sola iusticia haberet locum. huic suecessit io¬
uinianus: qui qm̃ cito mortuus ẽ. nichil
de talib rebus uissit. Deinde ualentimanus
legite que contra uos iusserit. Deinde gratia¬
mis & theodosius legite quando uultis quȩ
de uobis constituer int. Quia ergo de filus
theodosii miramini. ⁊ quasi aliud in hac cau¬
sa sequi debucrunt quam constantin iu¬
dicium ꝑ tot xp̃iaros imꝑatores firmissi¬
me custoditum: Ad constantinum autẽ
sicut dirimus. sicut uobis quando uultis
si tamen ignoratis osteudimus: maiores uri
causam ceciliani ultro deculerunt. Defunc̾¬
tus ẽ. constantinus. s uditium constanti¬
ni contra uos uiuit: quo uri causam mise¬
runt apud quem uidices epõs reprehende¬

Expanded text:
clesiae de qua lapsus fuerat, invideret, et sacrclesiae de qua lapsus fuerat, invideret, et sacrilegas dissensiones liberas esse permitteret. Haec erat ejus praedicanda justitia, quam supplicantes Rogadicentes homini apostatae, quod apud eum sola iustitia haberet locum. huic successit Iouianus, qui quoniam cito mortuus est, nihil de rebus talibus iussit. deinde Valentinianus; legite, quae contra uos iusserit. inde Gratianus et Theodosius; legite, quando uultis, quae de uobis constituerint. quid ergo de filiis Theodosii miramini, quasi aliud in hac causa sequi debuerunt, quam Constantini iudicium per tot Christianos imperatores firmissime custoditum? Ad Constantinum autem, sicut diximus, sicut uobis, quando uultis, si tamen ignoratis, ostendimus, maiores uestri causam Caeciliani ultro detulerunt. defunctus est Constantinus, sed iudicium Constantini contra uos uiuit, quo uestri causam miserunt, apud quem iudices episcopos reprehende
Abbreviated transcription (Latin):
uatum galli e t ab ipsis ur̃i ad ipsum iinꝑa¬
toram appellauerunt: donec etiam ipse cau¬
sam cognosceret. t cecilianum in nocentem
ilos caluimpniosos proniintiaret. Nec sic
toticns uicti quicuerunt⁊ s de felice autim¬
gitano ꝑ quem cecilianus fuerat ordinatꝰ.
cotidianis interpellationib ipsi imꝑatori
tedium fecerunt. dicentes eum ẽe tradi¬
torem. et idco cecilianum ẽẽ epm̃ non pos¬
sc quod a traditore fuerit ordinatus: donec
et ipse felix uissii imperatoris causa cogni¬
ta ab heliano ꝑ consule. imnocẽs ꝓbaredur.
Tunc constantinus prior contra partem do¬
nati seuerissimam legem dedit. Hunc imi¬
tatifilii eius: talia preceperunt: Quib suc¬
cedens ulianus desertor. xp̃i et inunicus: sup¬
plicantibis ur̃is rogatiauo et pontio. liber¬
tatem ꝑdicioni partis donati ꝑmistt. Demiq¬
tunc reddidit basilicas hereticis. quando
templa demoniis eo modo putans xp̃ianũ
nomen posse perire de terris. si unitati ec¬

Expanded text:
atem, et ab ipsis uestri ad ipsum imperatorem appellauerunt, donec etiam ipse causam cognosceret et Caecilianum innocentem, illos calumniosos pronuntiaret. nec sic totiens uicti quieuerunt, sed de Felice Aptungitano, per quem Caecilianus fuerat ordinatus, cotidianis interpellationibus ipsi imperatori taedium fecerunt dicentes eum esse traditorem et ideo Caecilianum episcopum esse non posse, quod a traditore fuerit ordinatus. donec et ipse Felix iussu imperatoris causa cognita ab Aeliano proconsule innocens probaretur. Tunc Constantirius prior contra partem Donati seuerissimam legem dedit. hunc imitati filii eius talia praeceperunt. quibus succedens Iulianus, desertor Christi et inimicus, supplicantibus uestris Rogatiano et Pontio libertatem perditioni parti Donati permisit; deniqtunc reddidit basilicas haereticis, quando templa daemoniis, eo modo putans christianum nomen posse perire de terris, si unitati Ec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos. eo modo se ficut insinuant
sanctitas tua iudeum et israelitam io¬
cat. ut ab eis prohibeat. quas pro tempe¬
ris illius congruentia lex ꝑ famulums
sem̃ moysen data prohibebat: et cetid¬
apud xp̃ianos abolitas remotasq ꝑsil¬
deat: quas umbras futuroꝵ appella p
carum obseruatio iam cuacuata nlll¬
tur Unde apparet quart se iste apa ne¬
lit isrłitam uideumq uocitari: nonsolli¬
taliter s omnino carnaliter. Nos auanl
nec illis obseruationib que nouo ttstameide
reuclato euacuate sunt. tenemur obstis¬
ti.⁊ et precepta legis huic etiam necessarl
tempori. qualia sunt non adulterabis .ii
homicidium factẽs. non concupiscos. E
si quod ẽ. aliud mandatum quod in hos
sermone recapitulatur. diliges pror unl
qium tanquam te ipsum: non uirib hu¬
mauis quasi nr̃am constituentes iusticiam
ode qualib icdem dicit. non eñi qui in ina¬
ststo uideus ẽ. neq quę in manifesto in

Expanded text:
Christianos, eo modo se, sicut insinuauit Christianos, eo modo se, sicut insinuauit sanctitas tua, Iudaeum et Israhelitam uocat, ut ab eis escis prohibeat, quas pro temporis illius congruentia lex per sanctum famulum dei Moysen data prohibebat, et ceterapud Christianos abolitas remotasque persuadeat, quas umbras futurorum appellatearum obseruatio iam euacuata monstretur. unde apparet, quare se iste Aptus uelit Israhelitam Iudaeumque uocitari non spiritaliter sed omnino carnaliter. nos autem nec illis obseruationibus, quae nouo testamento reuelato euacuatae sunt, tenemur obstricti et praecepta legis huic etiam tempori necessaria, qualia sunt: Non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces. et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum, non uiribus humanis quasi nostram constituentes iustitiam dito, de qualibus idem dicit: Non enim. quiin manifesto, Iudaeus est neque. quae in manif
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit ex uideis: si potius ex non iudeis uo¬
cauit ut ẽẽnt iudei: Item de israelitis. Quid
ergo dicemus inquit: Quia gentes que
Isectabant᷑¬
runt iusticiam: iusticiam autem que ex fil¬
ex fide: s quasi ex operib offenclerunt en
in lapidem offensionis. Item. Ad ifrł̃ antts
quid dicit: Tota die extendi manus mex
ad popłm non credentem et contradicent
Et secutus adiungre. Dico ergo. Numqui
repulit deus plebem suam: Absit. Nan
ego isrłita sum ex semine abrahe̾. tribi
iamin Non repulit deus plebem suam⁊
presciuit. Quomodo hic appellauit ap
rłitam : Nunquit ex eo quoð xp̃ianus
factus erat: Non utiq. s ex eo quod sa
carnem fuerat & semine abraham trbu
beniamin: quod non sumus nos sedm o¬
nem quamus scđm fidem sumus seme
ti: aliud quod exposcit cotidiani cora¬
tudo uocabuli. Deniq aptus iste nescua
de quo seripsisti quod doceat udaru

Expanded text:
uocauit ex Iudaeis, si potius ex non Iudaeis uouocauit ex Iudaeis, si potius ex non Iudaeis uocauit, ut essent Iudaei? item de Israhelitis: Quid ergo dicemus? inquit; quia gentes, quae nou sectabantrunt iustitiam, iustitiam autem, quex fide, sed quasi ex operibus: offenderunt enim in lapidem offensionis . Item: Ad Israel autem quid dicit? Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem . Et secutus adjungit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, praesciuit. quo modo hic appellauit aposrahelitam? numquid ex eo, quod Christianus factus erat? non utique sed ex eo, quod secundum carnem fuerat ex semine Abraham, tribu Beniamin, quod non sumus nos secundum carnem, quamuis secundum fidem sumus semenentia sacramenti, aliud, quod exposcit cotidiana consuetudo uocabuli. Denique Aptus iste nescio quis, de quo scripsisti, quod doceat iudaizare
Abbreviated transcription (Latin):
miscere: ut eos qui cum. xp̃iani sint. et ap¬
pellatione usitatissima xp̃iani uocantur.
in usitato uocabulo aliquis appellare affec¬
tet uideos. uel cum sit ipse uoceturq xp̃ia¬
mus xp̃m crucifixum. udeis quidem scan¬
dalum. gentib autem stulticiam: ipsis au¬
tem uocatis uideis et grecis. xp̃m dei ueri
tatem et dei sapientiam. Quos dixit gre¬
cos. hos etiam gentium nomine significa¬
uit÷ eo quod hec lingua maxime excellit
in gentib. iudeos tamen ipse uocauit. quos
omnes hoc nomine appellant. Nam si xp̃ia¬
xp̃c crucifixus: de quo dictum ẽ. iudeiꝰ qui¬
dem scandalum: Quis hoc nisi insanissi¬
mus sentiat: Item dicit. Sine offensione
estote iuideis et grecis: et eccłie dei. Quomͦ
ista cdistingueret᷑: si et eccłiam dei in cotidi¬
ana loquendi consuetudine uideos appella¬
re debereͭꝰ Item ait. Quos et uocauit ñ so
lum ex udeis s etiam ex gentib Quomodo

Expanded text:
miscere, ut eos, qui, cum Christiani sunt, et apmiscere, ut eos, qui, cum Christiani sunt, et appellatione usitatissima Christiani uocantur, inusitato uocabulo aliquis affectet appellare Iudaeos uel, cum sit ipse uoceturqmus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem uocatis Iudaeis et Graecis Christum dei tem et dei sapientiam. quos dixit Graecos, hos etiam gentium nomine significauit eo, quod haec lingua maxime excellit in gentibus; Iudaeos tamen ipsos uocauit, quos omnes hoc nomine appellant. nam si ChristiaChristus crucifixus, de quo dictum est: Iudaeis quidem scandalum. quis hoc nisi insanissimus sentiat? item dicit: Sine offensione estote Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei. quo modo ista distingueret, si et ecclesiam dei in cotidiana loquendi consuetudine Iudaeos appellare deberet? item ait: Quos et uocauit nos non solum ex Iudaeis sed etiam ex gentibus. quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
s ex uocante dictum ẽ. ei. quia maior ser¬
uiet minori: sicut scriptum ẽ iacob dile¬
xi. esau autem odio habui. hec certe doc¬
trina apłica atq catholica satis euidenter
indicat nobis. scđm originem carnis ad sa¬
ram uideos. id ẽ. isrłitas. ad agar uero isma¬
helitas ꝑtinere: scđm autem misterium
sp̃c. ad saram xp̃ianos ad agar udeos: Itẽ
scd̾m originem carnis. ad esau qui dic̾tus ẽ.
ctiam edom. gentem idumeoꝵ. ad iacob au¬
tem qui dictus ẽ isrł etiam. gentem iudeoꝵ:¬
quod scriptum ẽ. maior seruiet minori: idẽ.
prior natus popłs iudeorum. posteriori na¬
to popło xp̃ianorum. Ecce quemadmodum
sumus isrł ad optione diuina non humana
cognatione gloriantes: nec inmanifesto s
in occulto: nec littera s spu. nec carnis s
cordis circumcisione iudei. Que cum ita se
habeant: non tamen debemus consuetudi¬
nem sermonis humam in epta loquacitate
confundere. et in reb discernendis frequen¬
tata uocabula copturbatione significatioẽ

Expanded text:
dictum est ei, quia maior seruiet minori, sicut scriptum est: \'Iacob dilexi, Esau autem odio habui\'. haec certe doctrina apostolica atque catholica satis euidenter indicat nobis secundum originem carnis ad Sarram Iudaeos, id est Israhelitas, ad Agar uero Ismahelitas pertinere; secundum autem mysterium spiritus ad Sarram Christianos, ad Agar Iudaeos; item secundum originem carnis ad Esau, qui dictus est etiam Edom, gentem Idumaeorum, ad Iacob autem, qui dictus est etiam Israhel, gentem Iudaeoquod scriptum est: Maior seruiet minori, id est prior natus populus Iudaeorum posteriori nato populo Christianorum. ecce quem ad modum sumus Israhel adoptione diuina non humana cognatione gloriantes nec in manifesto sed in occulto nec littera sed spiritu nec carnis sed cordis circumcisione ludaei. Quae cum ita se habeant, non tamen debemus consuetudinem sermonis humani inepta loquacitate confundere et in rebus discernendis frequentata uocabula perturbata significatione
Abbreviated transcription (Latin):
aeus e: et circuincisionem cordis: qui sp̃u
non litctra. cuius laus non ex hominib s
x deo ẽ: aut isrłitas spiritales. ad cum
seilioet ꝑtinentes cui minori predictum ẽ
scruiturum ẽẽ. maiorem: s hec uocabula
nebis indecenter imponimus. eaq misteri.¬
dum intelligentia continemus: non uer¬
brini insolentia uentilamus Explicit epła

Expanded text:
ircumcisione cordis, qui spiritu non littera, cuius laus non ex hominibus sed ex deo est, aut Israhelitas spiritales ad eum scilicet pertinentes, cui minori praedictum est seruiturum esse maiorem. sed haec uocabula nobis non indecenter inponimus eaque mysteriorum intellegentia continemus, non uerborum insolentia uentilamus. CXCVII. A
Abbreviated transcription (Latin):
qe dũs. amen dico uob non inueni canta fi¬
tm in isrł. In his erat et ille cornelius. ad
qum missus angelus dixit. corneli accepte
sm mitteret. et ab illo audiret quid face¬
i aeberet: ad quem apłm ut ad eum ueni¬
sretiam religiosum militem misit:
a micum sponsi. de quo dͥns ait. in natis mu¬
ugrum non exsurrexit maior iohe baptista:
t quesissent ab eo quid facerent. respondit
is. Neminem concusseritis. nulli calump¬
nm ꝑceritis: sufficiat uobis stipendium

Expanded text:
us: Amen dico uobis; non inueni tantam fidem in Israhel. in his erat et ille Cornelius, ad quem missus angelus dixit: Corneli, acceptaapostolum mitteret et ab illo audiret, quae facere deberet; ad quem apostolum, ut ad eum ueniret, etiam reiigiosum militem misit. sorem et amicum sponsi. de quo ipse dominus ait: In natis mulierum non exsurrexit maior Iohanne Baptista, et quaesissent ab eo. quid facerent. respondit eis: Neminem concusseritis, nulli c alumniam feceritis. sufficiat uobis stipendium
Abbreviated transcription (Latin):
sit unusquisq xp̃ianus sicut non cars¬
lis s spiritalis abrahe filius. ita non elł¬
nalis s spiritalis uideus: nec carnalis si
lis israelita. Nam et de isto nomine sic apls
loquitur. Non eni omnes qui ex isrł iue¬

Expanded text:
sit unusquisque Christianus sicut non carnsit unusquisque Christianus sicut non carnalis sed spiritalis Abrahae filius ita non carnalis sed spiritalis Iudaeus nec carnalis sed spiritalis Israhelita. nam et de isto nomine sic apostolus loquitur: Non enim omnes, qui ex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
he originem ducant. non ẽẽ filii abrahis
eñi dicit intelligite gͦ qm̃ qui ex fide his
sunt abrahe: profecto significat eos qui gbĩ
sint non ẽẽ filios abrae. Hac ꝑ hoc nisi iuada
eo modo sit pater abraham quoinodos iił.
quid eis prodest quod de carne eius inaift̃
et nomen sine uettte cenuerunt: Snm
autem ad xp̃m transcunt et incipiunt ͥ e
fide filii abrahe: tunc erunt iudei non uima¬
nfesto s in abscondito. cirtumcisione coidis
spũ non litera: quorum laus non sit exhl¬
minib s ex deo. Abhac autem fide aliendĩ
in ramis fractis deputabuntur ex illa ebd
in cuuis radicem idem dicit apłs inserioli¬
astrum id ẽ. gentes. Quod utiq non fit ꝑ
carnem s ꝑfidem. nec ꝑ legem s ꝑ gr̃am.
nec ꝑ litteram s ꝑ sp̃m. nec carnis circul¬
cisione s cordis. nec in manifesto s inabscis¬
dito. nec laude ex hominib s ex deo: il

Expanded text:
rahae originem ducant, non esse filii Abrahae. cum rahae originem ducant, non esse filii Abrahae. cum enim dicit: Intellegite ergo, quoniam, qui ex fide. hi sunt filii Abrahae, profecto significat eos, qui ex fide non sint. non esse filios Abrahae. ac per hoc, nisi Iudaeis eo modo sit pater Abraham, quo modo est nobis. quid eis prodest, quod de carne eius exorti sunt et nomen sine uirtute tenuerunt? cum autem ad Christum transeunt et incipiunt esse ex fide filii Abrahae, tunc erunt Iudaei non in manifesto ?sed in abscondito, circumcisione cordis, spiritu non littera, quorum laus non sit ex hominibus sed ex deo. ab hac autem fide alienati in ramis fractis deputabuntur ex illa olea. in cuius radicem idem dicit apostolus inseri oleastrum, id est gentes, quod utique non fit per carnem sed per fidem nec per legem sed per gratiam nec per litteram sed per spiritum nec carnis circumcisione sed cordis nec in manifesto sed in abscondito nec laude ex hominibus sed ex deo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege ẽ. s et cuis quod ex fide ẽ abraham.
qui ẽ. pater omnium nr̃m: sic̃ scriptum ẽ. qr
patrem multarum gentium posuite. Item
ad galathas. Sicut abraham inquit credi¬
dit deo: et deputatum ẽ. illi ad iusticum.
Intelligite ergo qm̃ qui ex fide. hii filii sunt¬
abraham. Prouidens scriptura autem quia
ex side iustificat gentes deus prenuntiau
habrahe quia benedicentur in te omnes
gentes: ita ut qui ex fide sunt bencdicas¬
tur cum fideli abrabam. Iam aliquanto
post in eadem epła: fratres inquit st̃m
hominem dico. tamen hominis coni¬
tum destamentum. nemo irritum fat
suꝑ ordinat. Habrahe dicte sunt pron¬
nes et semini eus. Non dicit et semin
tanquam in multis s tanquam in uno: s
enĩ uos in quit unum estis in xp̃o iħuła
autem uos. xp̃i: ergo ab raham semen estis
scd̾m promissionem heredes Scdm istum
ergo intellectum apłicum inueniuntur i¬
dei qui xp̃iani non sunt: et cum ex carneat¬

Expanded text:
ex lege est, sed et ei, quod ex fide est Abraham, ex lege est, sed et ei, quod ex fide est Abraham, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est: \'Quia patrem multarum gentium posui t e\'. item ad Galatas: Sicut Abraham, inquit, credidit deo et deputatum est illi ad iustitiam. intellegite ergo. quoniam. qui ex fide, hi sunt filii Abraham. prouidens autem scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. praenuntiauit Abrahae. quia benedicentur in te omnes gentes, ita ut, qui ex fide sunt, benedicantur cum fideli Abraham. iam aliquanto post in eadem epistula: Fratres, inquit. secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamsuperordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis, sed tanquam in uno, Et  unum estis in Christo Iesu: si autem uos Christi. ergo Abrahae semen estis secundum promissionem heredes. Secundum istum ergo intellectum apostolicum inueniuntur Iudaei, qui Christiani non sunt, cum ex carne Ab
Abbreviated transcription (Latin):
semen abrae non scđm carnem sicut illi qui
de ipso nomine carnali suꝑbia gloriantur:
s scd̾m spm̃ fidei quod non illi. Scimus eni
nos fuisse ꝑmissos quando ei dixit deus pa¬
trem multarum gentium posuite: et qͣm
multa de hac re dicat apłs nouimus. Dicimꝰ
eñi inquit. qm̃ deputata ẽ. abrahe fides ad
iusticiam. Quomodo ergo deputata ẽ. cũ
incircumcisione ẽet. an eum eẽt in prepu¬
cio: Non incircumcisione s in preputio. Et
signum accepit circiumcisiones signaculum
iusticie fidei. quȩ ẽ. in preputio. ut sit pater
omnium credentium ꝑ preputium. ut depti¬
cetur illis ad iusticiam. ut sit pater circumci¬
sionis. his qui non solum ex circumcisione sunt.
s et his qui secuntur uestigia dei quȩ ẽ. in pre¬
putio fidei patris nr̃i abraham Q paulo post
ideo inquit ex fide. ut scdm gr̃am firma sit
promissio omni semini. non ei tantum quod

Expanded text:
semen Abrahae non secundum carnem sicut illi, qui semen Abrahae non secundum carnem sicut illi, qui de ipso nomine carnali superbia gloriantur, sed secundum spiritum fidei, quod non illi. scimus enim nos fuisse promissos, quando ei dixit deus: Patrem multarum gentium posui te. et quam multa de hac re dicat apostolus, nouimus. dicimus enim, inquit. quoniam deputata est Abrahae fides ad iustitiam. quo modo ergo deputata est? eum in circumcisione esset, an cum esset in praeputio? non in circumcisione sed in praeputio. et signum accepit circumcisionis, signaculum iustitiae fidei. quae est in praeputio, ut sit pater omnium credentium per praeputium, ut deputetur et illis ad iustitiam. ut sit pater circumcisionis his, qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio, fidei patris nostri Abraham. et paulo post: Ideo, inquit, ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei tantum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
questionem id ẽ. utrum qui xp̃iamis ẽ. etiam
nideus uel israelita possit intelligi. idem bea¬
tus nobis aꝑit et dissoluit apłs ubi dicit cir¬
cumcisio ꝑdest quidem: silegem custodias:
Si autem preuaricator legis sis: circumcisio
tua prepucium facta ẽ. Si igitur prepuci¬
um iusticias legis custodiat: nonue prepuci¬
um. eius incircumcisionem reputabitur et iu¬
dicabit quod ex natura ẽ. preputium. legem ꝑ¬
ficiens te qui ꝑ litteram ee circumcisionem pre¬
uaricaricator legis s: Noneni qui in mani¬
festo uideus ẽ. neq quȩ inmanifesta carne¬
ẽ. circumcisio. ⁊ s qui in abscondito uideus ẽ.
et circumcisionem cordis. qui spũ non littera:
cuius laus non ex hominib s ex deo. Cum
nob̾ udeum in abscondito non carnis circũ¬
cisionem s cordis. et spũ non littera: quis ẽ.
iste nisi xp̃ianus : Sic itaq sumus iudei non
carnaliter s spaliter. quem admodum sumꝰ

Expanded text:
quaestionem, id est utrum. qui Christianus est, etiam quaestionem, id est utrum. qui Christianus est, etiam Iudaeus uel Israhelita possit intellegi, idem beatus nobis aperit et dissoluit apostolus, ubi dicit: Circumcisio quidem prodest, si legem custodias: si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. si igitur praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius in circumcisionem reputabitur et iudicabit, quod ex natura est, praeputium legem perficiens te, qui per litteram et circumcisionem praeuaricator legis es? non enim, qui in manifesto, Iudaeus est neqabscondito Iudaeus est etcircumcisione cordis. qui spiritu non littera, cuius laus non ex hominibus sed ex deo. cum dantem nobis ludaeum in abscondito non carnis circumcisione sed cordis et spiritu non littera, quis est iste nisi Christianus? Sic itaque sumus Iudaei non carnaliter sed spiritaliter, quem ad modum sumus
Abbreviated transcription (Latin):
informandos mores mores fidelium: id ẽ. ut
ab negantes impientem. & scłares cupiditates:
temꝑanter ee iuste et pie uiuamus in hoc scło:
Unde ẽ. eciam hoc quod ex lege maxime com¬
mendandum elegit apłs non concupisces: et
quecumq a  deo et ꝓximo diligendo sine ullis
figuris sacramentoꝵ precipiuntur in lege.⁊
Inquib duob preceptis etiam ipse dñs xp̃c di¬
cit totam legem ꝓpħasq pendere. sic accipit. sic
amplectitur. sic obseruanda ẽẽ non dubitat.
ut quicquid in eis ꝓficit non sibi tribuat s g̾re
xp̃ianus: utrum etiam uideus uel ifraelita di¬
cendus sit merito queritur. Quod quidem si ñ¬
carne s spũ hoc ẽẽ intelligitur. non debet ip¬
sum nomen sibi in consuetudinem sermonis
impouere: s spãli intelligentia retinere: ne
apter ambiguitatem uocabuli. quam non dis¬
cernit cotidiana locutio illud ꝓfiteri uideat᷑
quod ẽ. mimicum nomini xp̃iano. Hanc aut̃

Expanded text:
informandos mores fidelium. id est informandos mores fidelium. id est abnegantes impietatem et saeculares cupiditates temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, unde est etiam hoc, quod ex lege maxime commendandum elegit apostolus: Non concupisces, et quaecumque de deo et proximo diligendo sine ullis figuris sacramentorum praecipiuntur in lege, in quibus duobus praeceptis etiam ipse dominus Christus dicit totam legem prophetasque pendere. sic aamplectitur, sic observanda esse non dubitat, ut quidquid in eis proficit non sibi tribuat, sed graChristianus, utrum etiam Judaeus aut Israelita dicendus sit, merito qucarne sed spiritu hoc esse intellegitur, non debet ipsum nomen sibi in consuetudine sermonis inponere, sed spiritali intellegentia retinere. ne propter ambiguitatem uocabnli, quam non discernit cotidiana locutio, illud profiteri uideatur, quod est inimicum nomini Christiano. hanc autem
Abbreviated transcription (Latin):
rantes dei iusticiam. et suam uolentes
constituere iusticie dĩ. non sunt subiecti:
et non quidem nomine s tamen errore iudai¬
tant. hoc genus hominum capita sibi inue¬
nerat pelagium et celestium impietatis huiꝰs
assertores acerrimos. qui recenti uidicio dei ꝑ
diligentes et fideles seruos euis eciam catholica
cominunione priuati sunt: et ꝓpter cor im¬
penitens. adhuc in sua dampnatione ꝑsistunt.
Quisquis ab isto carnali et animali et ideo ñ
inmerito reprehensibili atq dampnabili ui¬
daismo eẽ querit alienus. non solum ueteres
illas obseruationes a se facere debet alienas.
que iam reuelato destanento nouo. postea¬
quam uenerunt ea quȩ ꝑ illã significabant᷑
ẽẽ. uentura. proculdubio ẽe necessarie desti¬
derunt. ut non iudicetur in cibo et in potu.
et in parte diei festi. et neomenie et sabbatoꝵ
quod ẽ. ubra futurorum: uerum etiam illa
quȩ in lege ita precepta sunt ut ualeant ad

Expanded text:
rantes dei iustitiam et suam uolentes rantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti et non quidem nomine sed tamen errore iudaizant. hoc genus hominum capita sibi inuenerat Pelagium et Caelestium impietatis huius assertores acerrimos, qui recenti iudicio dei per diligentes et fideles seruos eius etiam catholica communione priuati sunt et propter cor inpaenitens adhuc in sua damnatione persistunt. Quisquis ab isto carnali et animali atque ideo non inmerito reprehensibili atque damnabili Iudaismo esse quaerit alienus. non solum ueteres illas obseruationes a se facere debet alienas. quae iam reuelato testamento nono! posteaquam uenerunt ea. quae per illas significabantur esse uentura, procul dubio esse necessaria destiterunt, ut non iudicetur in cibo et in potu et in parte diei festi et neomeniae et sabbatorum. quod est umbra futurorum. uerum etiam illa, quae in lege ita praecepta sunt. ut ualeant ad