comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ab õĩbus libent̃ discas. Similit̃ tͥ quoꝙ
expedit. ũ cũ tu aliquid saꝑe ceꝑis. cet̾os
ñ c̃tempnas. ħ aut̃ tumoris uitiũ hinc
quibdã accidit. qd̃ suã scientiã minus
diligent᷑ inspitiunt: ⁊ cũ sͥ aliquid uisi
fuerint eę: alios qͦs ñ nou̾unt. tales nec
ex. nec potuisse fieri putant. hinic etiã e¬
bullit qd iugigeruli nẽ quidã nescio unde
głantes. pͥores̃ patres simplicitatis arguunt:
⁊ secũ natã. secũ moriturã. credunt sapi¬
entiã. In diuinis eloquiis ita simplicẽ
modũ loquendi eę aiunt. ũ in eis audi¬
re magistros ñ oporteat: posse satis quẽꝙs
pprio ingenio ueritatis archana pene¬
trare. Corrugant nasum. ⁊ ualgiũ tor¬
quent in lectoreᷤᷤ diuinitatis. ⁊ ñ intelli¬
gunt. qd dõ inuiriã faciunt. cuiꝰ uerla
pulchro quidẽ uocabulo simplicia. s
sensu pͣuo insipida p̾dicant. Hon est
mei cħilis huiusmodi iutari. Bonus

Expanded text:
et ab omnibus libenter discas. Similiter tibi quoque et ab omnibus libenter discas. Similiter tibi quoque expedit, ut cum tu aliquid sapere coeperis, caeteros non contemnas, hoc autem tumoris vitium hinc quibusdam accidit, quod suam scientiam nimis diligenter inspiciunt, et cum sibi aliquid esse visi fuerint, alios quos non noverunt, tales nec esse nec potuisse fieri putant. Hinc etiam ebullit quod nugigeruli nunc quidam nescio unde gloriantes, priores patres simplicitatis arguunt, et secum natam, secum morituram credunt sapientiam. In divinis eloquiis ita simplicem modum loquendi esse aiunt, ut in eis magistros audire non oporteat; posse satis quemque proprio ingenio veritatis arcana penetrare. Corrugant nasum, et valgium torquent in lectores divinitatis, et non intelligunt quod Deo injuriam faciunt, cujus verba pulchro quidem vocabulo simplicia, sed sensu pravo insipida praedicant. Non est mei consilii hujusmodi imitari. Bonus
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb disc̾e̾ uolueris. Qͥ ab omnib ac¬
cipiunt cditiores sunt. Hullã denqs
scienciã uilẽ teneas. qr õĩs scientia bo¬
na ẽ. Hullã si uacat scͥpturã ł saltẽ
legere c̃cempnas. Quia si nichil lucͣris.
nec ꝑdes aliquid. maxime cũ nulla
scͥptura sit scđd̾m meã estimationẽ
q̃ aliqͥd expetendũ ñ ꝓponat. si c̃ueni¬
enti loco ⁊ ordine tͣccetur. q̃ ñ etiam
aliquid speciale habeat. qd̃ diligens
uerbi serutator alibi ñ iiuentum.
quanto rariꝰ. tanto gͣcius carpat. Nich̃
tñ bonum ÷ qd̵ meliꝰ tollit. Si omniua
leg̾e ñ potes. ea quę sunt utiliora lege.⁊
etiã si omnia legere potueris. ñ tñ idem
õib labor impendendus ẽ. s quedã ita
legenda sunt ne suit incognita. qued ã
uͦ ne sint inaudita: qr aliquando pluris
ẽȩ credimus qͥ ñ auduumus. ÷ facilius
estimatur res. euuis fructꝰ agnoscitur.
Hidere nẽ potes quã necessaria tͥ sit ħ
humilitas. ũ nullã scientiã iulipendas:

Expanded text:
scere volueris. Qui ab omnibus accipiunt, omnibus ditiores sunt. Nullam denique scientiam vilem teneas, quia omnis scientia bona est. Nullam si vacat scripturam vel saltem legem contemnas, quia si nihil lucraris, nec perdes aliquid, maxime cum nulla scriptura sit secundum meam existimationem, quae aliquid expetendum non proponat, si convenienti loco et ordine tractetur; quae non aliquid etiam speciale habeat quod diligens verbi scructator alibi non inventum, quanto rarius, tanto gratius carpat. Nihil tamen bonum est quod melius tollit. Si omnia legere non potes, ea quae sunt utiliora lege etiam si omnia legere potueris, non omnibus tamen idem labor impendendus est; sed quaedam ita legenda sunt ne sint incognita, quaedam vero ne sint inaudita, quia aliquando pluris esse credimus quod non audivimus, et facilius existimatur res cujus fructus agnoscitur. Videre nunc potes quam necessaria tibi sit haec humilitas, ut nullam scientiam vilipendas
Abbreviated transcription (Latin):
lo aliena uerecunde disce̾. ꝗͣ mea impn¬
dent̃ ing̾ere. Cur .ii. discere erubescis.:
nescire ñ uerecundaris: Fudor iste ma
ior ẽ illo aut quid sũma affectas. eũ
tu iacęs in ino: Considã potius quid
iures tuȩ ferre ualeant. Aptissime in¬
cedit. qͥ incedit ordinate. Quidã dũ
magnũ saltũ fac̾e uoliuiit. p̃cipicium
ucidunt. Noli gͦ nimis festinare. h
mͦ citus ad sapientiã ꝑtinges. Ab om¬

Expanded text:
lo aliena verecunde discere, quam mea imprlo aliena verecunde discere, quam mea imprudenter ingerere. Cur enim discere erubescis, et nescire non verecundaris? Pudor iste est major illo. Aut quid summa affectas cum tu jaceas in imo? Considera potius, quid vires tuae ferre valeant. Aptissime incedit, qui incedit ordinate. Quidam dum magnum saltum facere volunt, praecipitium incidunt. Noli ergo nimis festinare. Hoc modo citius ad sapientiam pertinges. Ab om
Abbreviated transcription (Latin):
tant. si magnoꝵ ⁊ sapientiũ uł scͥpͥ¬
ta legerint ł audierint uerba. Hos
inq̾unt uidimus illos. nos ab illis le¬
gimus. Sepe nob̾ loqͥ solebant. Illi
sũmi illi famosi cognouert̃ nos.S
utinã me nemo agnoscat. ⁊ ego cũc¬
ta noi̾m. Platonẽ uidisse. ñ intellex¬
isse głamini. Puto indignũ uob̃ est
deinceps u me audiatis. N lon ego sũ
plato. nec platonẽ uidẽ merui. Suf¬
fic̃ uob̃. ipsũ philosophiȩ fontẽ potas¬
tis. S utinã adhuc sitiretis. Rex. pꝰ
aurea pocula de uase bibit testeo.
Qa exubescitis: Platonẽ audistis. au
ñ nosti. fortassis nouit ofellus. Nemo
ẽ cui oĩa scire datũ sit: neqs quisꝗͣ
rursũ cui aliquid speciale a natura
accepisse ñ contigerit. Prudens gͥ leccor
om̃s libent̃ audit. oĩa legit. ñ sc̃ͥpturã.
rent̃ ab omnib qd̃ sͥ deesse uidet que¬
rit: nec quantũ sciat. s quantũ ignor&
cͣsiderat. Hinc illud platonicũ auint. ma¬

Expanded text:
tant, si magnorum et sapientium, vel scriptant, si magnorum et sapientium, vel scripta legerint, vel audierint verba. Nos, inquiunt, vidimus illos; nos ab illis legimus. Saepe nobis loqui solebant. Illi summi, illi famosi, cognoverunt nos. Sed utinam me nemo cognoscat, et ego cuncta noverim! Platonem vidisse, non intellexisse gloriamini; puto indignum vobis est deinceps ut me audiatis. Non ego sum Plato, nec Platonem videre merui; sufficit vobis ipsum, philosophiae fontem potastis, sed utinam adhuc sitiretis! Rex post aurea pocula, de vase bibit testeo. Quid erubescitis? Platonem audistis, aud: « Quod tu non nosti, fortassis novit asellus. » Nemo est cui omnia scire datum sit, nec quisquam rursum cui aliquid spirituale a natura accepisse non contigerit. Prudens igitur lector omnes libenter audit, omnia legit, non scripturam, renter ab omnibus quod sibi desse videt quaerit, nec quantum sciat, sed quantum ignoret considerat. Hinc illud Platonicum aiunt: Ma
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de mͦ ⁊ forma discendi int̾ro
t̾ra ali ena. ħ reserare solent ñ nullis
obscura legendi. audierat puto qͥ dictũ
ẽ. mores ornant scientiã: ⁊ ideo p̃ceptis
legendi. p̃cepta qͦ uiuendi adiung̃.
ũ ⁊ modũ uitȩ suę ⁊ studii rationẽ
lector agnoscat. In laudabil ẽ scien¬
cia. quã uita maculat impudica: ⁊
iccuto sumoꝑe cauendũ ÷ ei qͥ querit
scientiã.ii ñ negligat disciplinã.¬
disciplinȩ humilitas ẽ. cuiꝰ mul¬
a nemine discere erubiscat: terciũ ut
cũ scientiã adeptiis fuerit. cet̾os ñ con¬
tempnat. Multos ħ decipit. qͥ ante tempꝰ
sapientes uideri uolunt. Hine namq¬
in quendã elationis tumorẽ ꝓrumpt̃.
ũ iam ⁊ simulare incipiant qͥ non
sunt. ⁊ q st̃ erubescere. eoq longuis
a sapientia receduit. qͦ ñ eẽ sapien¬
tes s putari uolunt. Eiusmodi mul¬
tos noui. qͥ cũ pͥmis adhuc elem̃tis
indigeant. ñ nͥ sũmis int̾esse dignã¬
tur. ⁊ ex ħ solũmͦ se magnos fieri pu¬

Expanded text:
cum de modo et forma discendi interroterra aliena: haec reserare solent nonnulla obscura legenti. » Audierat puto quod dictum est: « Mores ornant scientiam, » et ideo praeceptis legendi, praecepta quoque vivendi adjungit, ut et modum vitae suae et studii rationem lector agnoscat. Illaudabilis est scientia, quam vita maculat impudica. Et idcirco summopere cavendum est ei qui quaerit scientiam, ut non negligat disciplinam.discipline humilitas est, cuiua nemine discere erubescat: tertium ut cum scientiam adeptus fuerit, ceteros non contemnat. Multos hoc decipit, quod ante tempus sapientes videri volunt; unde in quemdam elationis tumorem prorumpunt; ut jam et simulare incipiant quod non sunt et quod sunt erubescere; eoque longius a sapientia recedunt quod non esse sapientes, sed putari volunt. Cujusmodi multos novi, qui cum primis adhuc elementis indigeant, non nisi summis interesse dignantur, et ex hoc solummodo se magnos fieri pu
Abbreviated transcription (Latin):
b prudentiȩ abundantia: congrue etiã
ex ipsius supͣdicti nominis int̾precatione
colligitur. Interp̃tatur .ii. abisac pat̾ m̃s
suꝑfluus. ł pat̾s mei rugitus. ex qͣ osten¬
ditur abundantissimũ ⁊ ultͣ humanã
uocẽ in sensib diuini sermonis tonitruũ
cõmorari. U̾bum namq suꝑfluũ: ĩn h
loco. plenitudinẽ ñ redundantiã signi¬
ficat. Porro sunamite ᷤᷤ in lingua nr̃a coc¬
cinea dr̃: qͥ satis c̃uenienter feruorẽ
sapientiȩ significate pot̾. De .iiiiͬ. reli¬

Expanded text:
bus abundantia congrue etiam bus abundantia congrue etiam ex ipsius supradicti nominis interpretatione colligitur. Interpretatur enim Abisag pater meus superfluus vel patris mei rugitus, ex quo ostenditur abundantissimum, et ultra humanam vocem in sensibus divini sermonis tonitruum commorari. Verbum namque superfluum in hoc loco plenitudinem non redundantiam significat. Porro Sunamitis in lingua nostra coccinea dicitur, quod satis convenienter fervorem sapientiae significare potest. CAP. XVI. De q
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens ille uir greciȩ themostedes. cum
expletis. exii. annis se mori cernera: dix¬
isse fertur. sese dolere qͥ egderetur de ui¬
docendi sebendiꝗs dolore laboreqs ꝯple¬
uit. Taceo cet̾os philosophos: pitagorã. de¬
mocͥtum. senocͣtem ⁊ enonẽ. ⁊ helcantẽ
qͥ iam ȩtate longeua in sapientiȩ studi¬
is floruert̃. Ad poctas uenioͬ. homerũ
esiodũ. simonidẽ. tersicoꝵ. qͥ gͣndes natu
cigneũ uescio quit ⁊ solito dulciꝰ uici¬
na morte cecinert᷑. Sophocles cũ post
nimiã senectutẽ ⁊ rei familiaris negli¬
gentiã. a suis accusaret᷑ am̃tiȩ. clippi
fabulã quã nuꝑ scͥpserat recitauit iu¬
dici: ⁊ tm̃ sapientiȩ in ętate iã fracta
specuũ dedit. u seu̾itatẽ tͥbuualiũ. in
merus refert. q̃ de lingua nestoris iã
uetuli ⁊ pene decrepiti: dultior melle
amau̾uit sapientiã qͥs nec dec̾pita etas
ab ȩiꝰ inquisitione potuit reuocare. Iste
gͥ tantus amor sapientiȩ. tanta in seni¬

Expanded text:
sapiens ille vir Grecie Themistocles, cum expletis centum septem annis, se mori cerneret, dixisse fertur, se dolere quod egrederetur e vidocendi scribendique labore conpleuit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xenocratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeua in sapientiae studiis floruerunt: ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius uicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam, quam nuper scripserat. recitauit iudicibus: et tantum sapientiae in aetate iam fracta specimen dedit, ut seueritatem tribunalium in merus refert, quod de lingua Nestoris iam vetuli et paene decrepiti dulcior melle amaverint sapientiam, quos nec decrepita aetas ab ejus inquisitione revocare. Iste igitur tantus amor sapientiae, tanta in seni
Abbreviated transcription (Latin):
guũ. Denique artes sine appenditiis suiᷤ
tib nichil ẽferre ꝑfectionis ualent. Maxi¬
me aut̃ cũ nicħ in se expetendũ hant.
uñ lectorẽ inuitent nͥ traductũ ab artib
⁊ accõmodatum. neq quisquã in eis que¬
rat nͥ qd̾̃ artiũ ẽ. Qua ꝓpt̃ mͥ uidetur pͥ¬
mũ oꝑam dandã ẽe̾ artib uͥ fundam̃ta
sunt omniũ. ⁊ pura simplexas ueritas
aꝑitur.maxime his .uii. quas p̃dixi. quȩ
totiꝰ philosophiȩ instrum̃ta sunt. Deinde
cet̾a quęꝗ si uacat legant᷑. qr aliquando
plꝰ delectare solent seriis adiixta ludicͣ.
⁊ raritas p̃ciosum fac̃ bonũ. Sic in me¬
dio fabule cursu: inuentã sententiã aiu-¬
diꝰ aliquando retinemꝰ. Ueriuitam̃ iii .uii.
libalib artib fundam̃tum ÷ omnis doc¬
trinȩ. quȩ p̃ cet̾is oĩb ad manũ haben

Expanded text:
iguum. Denique partes sine appendiciis suis iguum. Denique partes sine appendiciis suis tibus nihil perfectionis conferre valent. Maxime autem cum nihil in se expetendum habeant unde lectorem invitent, nisi traductum ab artibus et accommodatum; neque quisquam in eis quaerant nisi quod artium est. Quapropter mihi videtur primum opera danda esse artibus ubi fundamenta sunt omnium; et pura simplexque veritas aperitur; maxime his VII quas praedixi, quae totius philosophiae instrumenta sunt. Deinde caetera quaeque, si vacat, legantur, quia aliquando plus delectare solent seriis admista ludicra, et raritas pretiosum facit bonum. Sic in medio fabulae cursu inventam sententiam avidius aliquando retinemus. Verumtamen in septem liberalibus artibus fundamentum est omnis doctrinae, quae prae caeteris omnibus ad manu
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ ẽ grãnatiea. dialectiea. ⁊ cet̾e huns¬
modi. dppendentia artiũ sunt. quȩ tm̃
ad philosophiã spectant. id ÷ quȩ in aliqͣ
extͣ philosophiã mat̾ia u̾santur: aliquan¬
do tam̃ quedã ab artib discerpta sparsim
⁊ confuse attingunt. uł si simplex narra¬
tio ẽ. uiã ad philosoplnã p̃parant. Hunis¬
modi st̃ omnia poetarũ carmina. ut st̃
appellare solemus. qͥ ⁊ breuẽ mat̾iam lon¬
gis ũborum ambagib extendẽ consue¬
uert̾. ⁊ facilẽ sensum ꝑplexis sermonib
obscurare. uł ⁊̃ diu̾sa simul compilantes
qͣsi de multis colorib ⁊ formis unã pictu¬
rã fac̾e̾. Nota quȩ tͥ distuixi duo sunt.
artes ⁊ append itia artiũ. S int̾ ħ tanta
mͥ distantia ẽẽ uidet᷑ ut ille ait. lenta
salix quantũ pallenti cedit oliuȩ. puni¬
ceis humilis quantũ saliunca rosetis. i ta
ũ qͥcumꝙ ad scientiã ꝑtingere cupit. si
relicta ueritate artiũ se reliquis implica¬

Expanded text:
ut est grammatica, dialectica, et caeterae hujusmodi. Appendentia artium sunt, quae tantum ad philosophiam spectant, id est quae in aliqua extra philosophiam materia versantur; aliquando tamen quaedam ab artibus discerpta sparsim et confuse attingunt, vel si simplex narratio est, viam ad philosophiam praeparant. Hujusmodi sunt omnia poetarum carmina, ut sunt appellare solemus, qui et brevem materiam longis verborum ambagibus extendere consueverunt, et facilem sensum perplexis sermonibus obscurare, vel etiam diversa simul compilantes, quasi de multis coloribus et formis, unam picturam facere. Nota quae tibi distinxi. Duo sunt artes et appenditia artium. Sed inter haec tanta mihi distantia esse videtur, ut ille ait: Lenta salix quantum pallenti cedit olivae, Puniceis humilis quantum saliunca rosetis. Ita ut quicunque ad scientiam pertingere cupit, si relicta veritate artium reliquis se implica
Abbreviated transcription (Latin):
naturalit̾ animo insita: ꝑ se ualens. Inge¬
niũ a natura ꝓficisseit᷑. usu uiuat᷑. immno¬
d̾ato labore retundit᷑. ⁊ temꝑato acuit᷑ exer¬
citio. Uñ satis elegant̃ a qͦdam dictũ est.
Uolo tandẽ tͥ partas. labor ẽ in cartis. curre
ꝑ aera. Duo sunt quȩ ingeniũ exercent:
lectio ⁊ meditatio. Lectio ẽ cũ exhis quȩ
scͥpta sunt reguł ⁊ p̃ceptis informamur.
ẽrimodũ ẽ lectionis genꝰ. docentis. discentiᷤᷤ.
ł ꝑ se inspicientis. Dicius enĩ lego librũ
illi. ⁊ lego librũ ab illo. ⁊ lego librũ. In lec¬
tione maxime c̃sidanda st̃ ordo. ÷ modꝰ.

Expanded text:
naturaliter animo insita per se valens. Ingenaturaliter animo insita per se valens. Ingenium a natura proficiscitur, usu juvatur, immoderato labore retunditur, et temperato acuitur exercitio. Unde satis eleganter a quodam dictum est: « Volo tandem tibi parcas; labor est in chartis, curre per aera. » Duo sunt quae ingenium exercent: lectio et meditatio. Lectio est, cum ex his quae scripta sunt, regulis et praeceptis informamur. Trimodum est lectionis genus docentis, discentis, vel per se inspicientis. Dicimus enim lego librum illi, et lego librum ab illo, et lego librum. In lectione maxime consideranda s
Abbreviated transcription (Latin):
tt̃ demũ rationes singulaꝵ inuicẽ con¬
ferre licebit. ⁊ ex alt̾na considãtione
uicissim q̃ minus priꝰ intellex̾as inuesti¬
gare. Noli multiplicare diu̾ticulad. quo¬
adusq semitas didicis. securꝰ discurres.
necessaria: natura. exerticiũ. disci
plina. In natura ẽsidatur. ũ facile audi¬
ta ꝑcipiat. ⁊ ꝑcepta firmit᷑ teneat. In
exercitio: ũ labore ⁊ sedulitate naturalẽ
sensũ excolat. In disciplina: ũ laudabi¬
lit᷑ uiuens. mores cũ scientia cõponat.
de his tͥb ꝑ singula mi intͦductionis
pauca ꝑstringemus De ingeno¬
Ui doctnę oꝑam dant. ingenio
simul ⁊ memoria polleie debẽt̃:
quȩ duo in omni studio ⁊ disciplina
ita sͥ coerent᷑ u si desit alterũ uemimẽ
alt̾um ad ꝑfectũ ducere possit: sic̃ nulla ꝓ¬
desse possunt lucͣ ubi deest custodia. ⁊ in¬
cassum receptacula munit. qͥ qd̃ recondat
ñ habuerit. Ingeniũ iuenit:⁊ memoria

Expanded text:
tunc demum rationes singularum invicem contunc demum rationes singularum invicem conferre licebit; et ex alterna consideratione vicissim quae minus prius intellexeras investigare. Noli multiplicare diverticula quoadusque semitas didiceris: securus discurres necessarium plina. In natura consideratur ut facile audita percipiat, et percepta firmiter teneat. In exercitio, ut labore et sedulitate naturalem sensum excolat. In disciplina, ut laudabiliter vivens, mores cum scientia componat. De his tribus per singula modo introductionis pauca perstringemus. ui doctrinae operam dant, ingenio simul et memoria pollere debent, quae duo in omni studio et disciplina ita sibi cohaerent, ut si desit alterum, neminem alterum ad perfectum ducere possit, sicut nulla prodesse possunt lucra, ubi deest custodia; et incassum receptacula munit, qui quod recondat non habuerit. Ingenium invenit et memoria
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ⁊ distinguenda. pͥmũ qualit̃ opor¬
teat de ipsa arte agͥt. scdm qualiter
oporteat ipsus artis rationes quib libet
aliis reb accõmodare. Duo sunt. ageri
de arte. ⁊ agͥe ꝑ artẽ. ̾bi gr̃a. ag̾e de
ta adhanc artẽ ꝑtinentia tͣctat. Grãna¬
tice agit: omnis qͥ regularit᷑ loquit᷑ uł
sebit. Igere gͥ de grãmatica qͥbusdã tan¬
tumͦꝰ scͥpturis ut prisciano. donato. seruio
de qualibet arte agimus. maxime in do¬
cendo uͥ omnia ad ꝯpendiũ restͥngenda
sunt. ⁊ ad facilẽ intelligentiã euo cand
suffic̾e debet id de qͦ agitur. quantũ bre¬
uius ⁊ aꝑtius pot̾ explanare: ne si alienaᷤᷤ
nimiũ rationes multiplicau̾imus. magis
dicenda sunt q̃ dic̾e possumꝰ. ne minus
utilit̃ dicantur ea quȩ dr̃e debemus
Id tandẽ in unaquaꝗs arte queras. qͥ
ad eã sp̃aliter ꝑtin̾e constit̾ͥit. Deuide
ꝓpͥum agnou̾is disputando ⁊ c̃ferendo:

Expanded text:
sunt et distinguenda: primum, qualiter oporsunt et distinguenda: primum, qualiter oporteat in ipsa arte agere; secundum, qualiter oporteat ipsius artis rationes quibuslibet aliis rebus accommodare. Duo sunt agere de arte, et agere per artem. Verbi gratia, agere de ta ad hanc vocem pertinentia tractat; grammatice agit omnis qui regulariter loquitur vel scribit. Agere igitur de grammatica, quibusdam, tantummodo, ut Prisciano, Donato, Servio,de qualibet arte agimus, maxime in docendo ubi omnia ad compendium restringenda sunt, et ad facilem intelligentiam revocanda, sufficere debet id de quo agitur, quanto brevius et aptius potest explanare, ne si alienas nimium rationes multiplicaverimus, magis dicenda sunt que dicere possumus; ne minus utiliter dicantur ea que dicere debemus. Id tandem in unaquaque arte queras, quod ad eam specialiter pertinere constiterit. Denique proprium agnoveris disputando et conferendo,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alternis uicissim rationib indigent: ut
ñ possint᷑. Unde mͥ eriare uident᷑. qͥ ñ
attendentes talẽ in artib coerentiã. quas¬
dam sͥ ex ipsis eligunt. ⁊ cęc̾is uitactis.¬
in his se posse fieri ꝑfectos putant.
mũłor isto. quẽ sumoꝑe uitare oportet.
Sunt enĩ quidã qͥ licit ex his quȩ legen¬
da sunt nich pret̾imttant᷑. nulli tamen
arti qd̃ suũ ⁊ tͥbuere norunt. s in sin¬
gulis legunt om̃s. In gͣmatica de sillo¬
gisinoꝵ ratione disputant: in dialectita
inflexones causales inqͥrt̃. ⁊ qͥ magis ir¬
risione dignũ ẽ. in titulo totũ pene
legunt librũ. ⁊ incip̃. tͣcia uix lectione
expediunt. Non alios docent huiꝰ nodi
s ostentant suã scientiã. S utinã
quales mͥ tales omnib apparerent. At¬
tende quã ꝑuersa sit ħ consuetudo:
cũ ꝓfecto quantomag̃ suꝑflua aggit¬
gau̾is. tanto inuiꝰ ea quę utilia sunt
caꝑe possis uł retin̾e. In qualibet igt᷑
arte duo nob̾ maxime discernenda

Expanded text:
 alternisque vicissim rationibus indigent, ut non possint. Unde mihi errare videntur, qui non attendentes talem in artibus cohaerentiam, quasdam sibi ex ipsis eligunt, et caeteris, intactis, his se posse fieri perfectos putant. minor isto, quem summopere vitare oportet. Sunt enim quidem, quae licet ex iis quae legenda sunt nihil praetermittant, nulli tamen arti quod suum est tribuere norunt, sed in singulis legunt omnes. In grammatica de syllogismorum ratione disputant; in dialectica inflexiones casuales inquirunt, et quod magis irrisione dignum est, in titulo totum pene legunt librum, et incipit tertia vix lectione expediunt. Non alios docent hujusmodi, sed suam ostentant scientiam. Sed utinam quales mihi, tales omnibus apparerent! Attende quam perversa sit haec consuetudo; cum profecto quanto magis superflua aggregaveris, tanto minus ea quae utilia sunt capere possis vel retinere. In qualibet igitur arte duo nobis maxime discernenda
Abbreviated transcription (Latin):
minori cura ꝓuidendũ ẽę lectori ne
in studiis inutilib oꝑim suã expendat:
quã ne in bono ⁊ utili ꝓposito tepidus
remaneat. Malum ẽ bonũ negligenter
agere. penis ẽ in uanũ labores multos
expendẽ. S qr ñ om̃s hinc disc̾tionem
hib̾e possunt ut intelligant quid sͥ ex¬
pediat: iccuro quȩ scͥpture mͥ utiliores
uideant᷑ leccori breuit̃ demonstrabo:

Expanded text:
minori cura providendum esse lectori ne minori cura providendum esse lectori ne in studiis inutilibus operam suam expendat, quam ne in bono et utili proposito tepidus remaneat. Malum est bonum negligenter agere, pejus est in vanum labores multos expendere. Sed quia non omnes hanc discretionem habere possunt, ut intelligant quod sibi expediat, idcirco quae Scripturae mihi utiliores videantur, lectori breviter demonstrabo
Abbreviated transcription (Latin):
poris noĩe magistri dignus uidelutur.
qͥ ñ harũ.uii. scientiã ꝓfiteri poss Pithu¬
goras qͦs hane in studiis suis consuetu¬
dinẽ seruasse legitur. ut usꝙ ad sep
de his quę ab ipso dicelunt᷑ rationẽ po¬
seere audẽtꝰ. s fidẽ dare uerbis magist
qͦusꝗ oĩa audisset: sicꝗs iam ꝑ semet¬
ipsum rationẽ eoꝵ poss inuenire. las
tur. ut plane om̃s ita in memoria te¬
nerent ut quascumqs scͥpturas de uide
ad manũ siumpsissent. quascũ q qus¬
tiones soluendas aut ꝯꝓbandas ꝓposuissent:
ex his regulas ⁊ rationes ad difiniendum
id de qͦ ambigeret᷑ folia libroꝵ reuoluen-¬
do ñ quererent. s statĩ singula corde pa-¬
rata hab̾e̾nt. Isinc ꝓfecto accidit tot eo¬
temꝑe fuisse sapientes ut plurã scribe ĩpsi¬
rent: quã nos legere possimus. Scola
res uͭ nr̃i aut nolunt. aut ne̾c̨iunt mo¬
dum congruũ in discendo seruare:⁊
id curo multos studentes. paucos sapi¬
entes muenimꝰ. Michi uͦ iuidetur ñ

Expanded text:
nomine magistri dignus videbatur; qui non harum VII scientiam profiteri posset. Pythagoras hanc in studiis suis consuetudinem servasse legitur, ut usque ad sepde iis quae ab ipso dicebantur rationem poscere auderet; sed fidem daret verbis magistri quousque omnia audivisset, sicque jam per semetipsum rationem eorum posset invenire. Has tur, ut plane ita omnes in memoria tenerent, ut quascunque scripturas deinde ad manum sumpsissent, quascunque quaestiones solvendas aut comprobandas proposuissent, ex his regulas et rationes ad definiendum, id de quo ambigeretur, folium librorum non quaererent, sed statim singula corde parata haberent. Hinc profecto incidit eo tempore tot fuisse sapientes ut plura ipsi scriberent quam nos legere possimus. Scholastici autem nostri aut nolunt aut nesciunt modum congruum in discendo servare, et idcirco multos studentes, paucos sapientes invenimus. Mihi vero videtur non
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ in discipliuis. ũ si dixerĩ gͣm¬
maticã dialectica antiqͥorẽ. uł arithine¬
ticã pͥorem musica. Alius in libris: u si
dixeio catilinariũ uigurtino pͥorem.
aliꝰ in narratione: quȩ ẽ in c̃tinua se¬
riȩ. Aliꝰ in expositione. Ordo in disci¬
plinis aitendit᷑ scdm naturã. In libris.
scđm ꝑsonã auctoris. ł subiectã mat̾iã.
In narratione scđ̾m dispositionẽ quȩ
duplex ẽ. natural uidelic&. qũ res eo
refertur ordine qͦ gesta ẽ. ⁊ artificialis
id ÷ quando id qd̵ postea gestũ ẽ priꝰ nar
structionẽ uocamus. Sensus ÷ facił que¬
dã ⁊ aꝑta signuficatio. qͣm litera pͥma fron¬
te p̃fert. Sententia ÷ ꝓfundior intelligen¬
cia. q̃ nͥ expositione ł interp̃tatione ñ in¬
uenit᷑. In his ordo ẽ. ui pͥmum litͥa. dem̃i
sensus. dcm̃ sententia inqͥratur. qͦ facto. ꝑ

Expanded text:
alius in disciplinis, ut si dixerim grammaticam dialectica antiquiorem, vel arithmeticam priorem musica. Alius in libris, ut si dixero Catilinarium Jugurthino priorem. Alius in narratione, quae est in continua serie. Alius in dispositione. Ordo in disciplinis attenditur secundum naturam; in libris secundum personam auctoris, vel subjectam materiam. In narratione secundum dispositionem, quae duplex est: naturalis, scilicet quando res eo refertur ordine qua gesta est; et artificialis, id est, quando id quod postea gestum est prius nastructionem vocamus. Sensus est facilis quaedam et aperta significatio, quam littera prima fronte praefert. Sententia est profundior intelligentia, quae nisi expositione vel interpretatione non invenitur. In his ordo est, ut primum littera, deinde sensus, deinde sententia inquiratur: quo facto,
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. ꝗͣ postea aristotiles discipls̃ eiꝰ ampli¬
auit. ꝑfec̃ ⁊ in artẽ redegit. Marcus teren¬
cius uarro. pͥmus dialecticã de g̾co in lati¬
nũ transtulit. Postea cicero topica inueñ.
Demostenes fabri filus: apud g̾cos rechori¬
ce reꝑtor cͥditur. ẽisias apud latinos. Corax.
apud siracusas. hec ab aristotile ⁊ gorgia
⁊ hermagora in gͥco scͥpta ẽ: translata in
latinũ a tullio qͥntilliano ⁊ ticlano. Que¬

Expanded text:
tuit, quam postea Aristoteles discipulus ejus amplituit, quam postea Aristoteles discipulus ejus ampliavit, perfecit et in artem redegit. Marcus Terentius Varro primus dialecticam de Graeco in Latinum transtulit. Postea Cicero topica adjecit. Demosthenes Fabri filius, apud Graecos rhetorice princeps creditur. Tisias apud Latinos. Corax apud Syracusas. Haec ab Aristotele et Gorgia et Hermagora in Graeco scripta est, translata in Latinum a Tullio, Quintiliano et Titiano. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
tis mat᷑ ȩuandrs quȩ ꝓprio noĩȩ nicostta
uocabat᷑. latinas lit̾as repꝑit. Dutinã hystori¬
am. pͥmus moyses scͥpsit. apud gentiles pͥmꝰ
dares frigius troyunã hẏstoriã edidit. quã
in foliis palmarũ ab eo scͥptam eę ferunt.
Post daretẽ in g̾cia herodotꝰ hẏstoricꝰ pͥmus
habitꝰ ẽ. Post quẽ fericides hnsdẽ temporib
claruit. quib hesdras legẽ scͥpsit. fabulas
pͥmum inuenisse cͥditur alcinon eratonien
deide in italiã uenert̃. In ea pͥmũ gͣmati¬
ca reꝑta ẽ: temꝑe osiris mariti ysidis. In
ea qͦ dialectica pͥmũ inuenta ÷ a parme¬
iude. qͥ ciuitates ⁊ cetus hominũ fugiens.
in rupe c̃sedit ñ modico temꝑẽ. sicq dia¬
lecticã extogitauit. unde ⁊ rupis parme¬
iudis appellata ẽ. Nlato aut̃ post mortem
soctis magistri sui amore sapientiȩ egẏp¬
tũ demigrauit. ibiq ꝑceptis libãlib stu¬
duis athenas rediit.÷ apud achadenuã uil¬
lã suam coadinatis discipulis studiis oꝑã¬

Expanded text:
tis mater Evandri, quae proprio nomine Nicostrata vocabatur, Latinas litteras reperit. Divinam historiam primus Moyses scripsit. Apud gentiles primus Darhes Phrygius Trojanam historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo scriptam esse ferunt. Post Darhetem in Graecia Herodotus historicus primus habitus est. Post quem Pherecides iisdem temporibus claruit; quibus Esdras legem scripsit. Fabulas primum invenisse creditur Alcinon  al. Alcmdeinde in Italiam venerunt. In ea primum grammatica reperta est tempore Osiris mariti Isidis. In ea quoque dialectica primum inventa est a Parmenide, qui civitates et coetus hominum fugiens in rupe consedit non modico tempore, sicque dialecticam excogitavit, unde et rupes Parmenidis appellata est. Plato autem, post mortem Socratis magistri sui, amore sapientiae in Aegyptum migravit, ibique perceptis liberalibus disciplinis. Athenas rediit; et apud Academiam villam suam coadunatis discipulis philo
Abbreviated transcription (Latin):
ad opus exudiendoꝵ: in quib tantã uti¬
litatẽ ee p̃ cȩt̾is omnib ꝑspexert̃. ut qͥqͥs
harũ disciplinã firiit᷑ ꝑcepissẽt. ad alia¬
rũ noticiã postea inqͥrendo magis ⁊ exer¬
cendo quã audiendo ꝑueniire. Sunt .n
quasi optuna quedã instrum̃ta ⁊ rudi¬
dim̃ta quib uia parat᷑ animo: ad plenã
philosophice ueritatis noticiã. Hinc tn¬
uium ⁊ quadruiuiũ nom̃ accepit. eod̃
his quasi quibusdã uiis uiuax animus

Expanded text:
 in quibus tantam utilitatem esse prae caeteris omnibus perspexerunt, ut quisquis harum disciplinam firmiter percepisset, ad aliarum notitiam postea inquirendo magis et exercendo, quam audiendo perveniret. Sunt enim quasi optima quaedam instrumenta et rudimenta quibus via paratur animo ad plenam philosophicae veritatis notitiam. Hinc trivium et quadrivium nomen accepit, eo quod ii quasi quib
Abbreviated transcription (Latin):
auctor. apud g̃cos appollo fuit. Hanc filtꝰ
eius esculapitis laude ⁊ oꝑe ampliauit.⁊
qͥ postquã fulmine ꝑuit. diu cura me¬
dendi int̾missa ẽ. latuitas ꝑ annos pene
qͥugentos. usq ad tempꝰ artaruersis regiᷤ.
ĩunc eã reuocauit in lucẽ ypoc̾tes as¬
clepio patre genitus. in insula choo.
Ludi alidis mitiũ sumpsisse cͥduntur
qͥ ex asia uenientes i etruria c̃sede¬
runt sub tirreno duce. ibiqs int̾ cetͥos
suꝑstitionũ suarũ ritꝰ. spectacula insti¬
tuert̾. quẽ morẽ romani tmnitati sunt.
accersitis inde artificib indeꝗs ludi a
alidis uocati sunt. Litere hebreori a mo¬
yse ꝑ legẽ initiũ sumpsisse cduntur. Cal

Expanded text:
auctor apud Graecos Apollo fuit. Hanc filius auctor apud Graecos Apollo fuit. Hanc filius ejus Esculapius laude et opere ampliavit qui postquam fulmine periit, diu medendi cura intermissa est, latuitque per annos pene quingentos, usque ad tempus Artaxerxis regis. Tunc eam revocavit in lucem Hippocrates, Asclepio patre genitus in insula Co. Ludi a Lydis initium sumpsisse creduntur, qui ex Asia venientes, in Etruria consederunt sub Tyrreno duce; ibique inter caeteros, superstitionum suarum ritus, spectacula instituerunt; quem morem Romani imitati sunt, accersitis inde artificibus, indeque ludi a Lydis vocati sunt. Litterae Hebraeorum a Moyse per legem initium sumpsisse creduntur;
Abbreviated transcription (Latin):
agͥcultura. Lanificii usum apud g̾cos
pͥmam mineruã monstrasse ferunt.
hanc ⁊̃ pͥmã telã ordinasse. lanas colo¬
rasse. oliuȩ qͦs ⁊ fabrice iuentͥ cẽ fuis¬
se cͥdunt. ab ipsa dedalus didieit.⁊
ipse post eã fabricã fecisse creditur.
Apud egẏptũ aut̃. ysis filia machi. itsũ
serendi lini reꝑit.⁊ qualit̃ ĩcde uestum̃¬
ta fierent monstrauit. Similit̾ laue
usũ ibidẽ ip̃i repꝑit. In libia. pͥmum
usus lane exortus ẽ a templo hamoniᷤ
Nluius rex assirioꝵ. pͥmus bella moũ.
ꝓmetheus ferreo circulo lapidẽ im¬
pͥmens ũsũ anuli muenit. Nauigis
usum pelasgi pͥmũ inuenerunt. Ceres pri¬
inum in gͥcia apud eleusim. usũ frum̃ti
inuenit. ysis ui egypto. Pilumuꝰ in italia
usũ frum̃ti ⁊ farris. ⁊ ritũ molendi ⁊
punsendi. Tagus in ispania ritũ serendi.
osiris apud egẏptũ. cultũ unearũ repꝑit
apparatũ coqͥue. qͥ tandẽ in ea c̃sumptis
bonis. inorte uoluntaria ꝑiit. Medicine

Expanded text:
ctura. Lanificii usum apud Graecos primam Minervam monstrasse ferunt. Hanc etiam primam telam ordinasse, lanasque colorasse, olivae quoque et fabricae inventricem fuisse credunt. Ab ipsa Daedalus didicit; et ipse post eam fabricam fecisse creditur. Apud Aegyptum autem Isis filia Inachi usum serendi lini reperit, et qualiter inde vestimenta fierent monstravit. Similiter lanae usum ibidem ipsa reperit. In Lybia primum usus lanae exortus est a templo Ammonis. Ninus rex Assyriorum primus bella movit.Prometheus ferreo circulo lapidem imprimens, usum annuli invenit. Navigii usum Pelagi primi invenerunt. Ceres prima in Graecia apud Eleusim usum frumenti invenit; Isis in Aegypto. Pilumnus in Italia usum frumenti et farris, et ritum molendi et pinsendi. Tagus in Hispania ritum serendi. Osiris apud Aegyptum cultum vinearum reperit, apparatum coquinae, qui tandem in ea re consumptis bonis morte voluntaria periit. Medicinae
Abbreviated transcription (Latin):
nomia inuenit᷑. Greci dicunt hanc artẽ
ab athlante priꝰ excogitatã ꝓ̃pt̾ qͣ ẽtiã celũ
sustuiuisse fert᷑. Ẽthice iiuentor socͣtes
fuit. de qua .xxiiii. libros scđm positiuã
iusticiã scͥpsit. Deinde plato discipulꝰ eiꝰ
libros multos de re publica. scđd̾mn utrãꝙ
iusticiã natuialẽ scilic& ⁊ positiuã con¬
seͥpsit. Deinde tullius in latino sermone
libros de re publica ordimnauit. Fronto qͥ
philosophus. scͥpsit librum strategomaton:
.i. militaris suauitatis. Mechanica dulsos
habuit auccores. Esiodus ascreus. pͥmus
apud gͥcos in describendis reb rusticis
studuit. Deinde democͥtus. magnꝰ quoq
carthaginensis .xxuii. uoluminib studi¬
um agͥculture c̃scͥpsit. Apud latinos pͥmꝰ
catho de agͥcultura instituit. d̃ deuide
marcꝰ therentius expoliuit. Uirgiliꝰ qͦꝗs
gorgica fec̃. Denide corneliꝰ ⁊ iuliꝰ atticus.

Expanded text:
nomia invenitur. Graeci dicunt hanc artem nomia invenitur. Graeci dicunt hanc artem ab Athlante primum excogitatam, propter quod etiam coelum sustinuisse fertur. Ethicae inventor Socrates fuit, de qua XXIV libros secundum positivam justitiam tradidit. Deinde Plato discipulus ejus libros multos De republica secundum utramque justitiam, naturalem scilicet et positivam, conscripsit. Deinde Tullius in latino sermone libros De republica ordinavit. Fronto quoque philosophus scripsit librum Stratagematon, id est militaris subtilitatis. Mechanica diversos habuit auctores. Hesiodus Ascraeus primus apud Graecos in describendis rebus rusticis studuit. Deinde Democritus; Mago quoque Carthaginensis XXVII, voluminibus studium agriculturae conscripsit; apud Latinos primus Cato opus De agricultura instituit, quod deinde Marcus Terentius Varro expolivit. Virgilius quoque Georgica fecit. Deinde Cornelius et Julius Att
Abbreviated transcription (Latin):
nos pluuꝰ descpsit. Arithineticã samis
pithagoras inuenit. nichomiacꝰ scripsit.
Apud latinos pͥmum apuleuis. de inde
boetius transtulit. Hic etiã pithagoras
fuisse tubal. qͥ fuit de stirpe caim. Greci
pithagorã. Alii m̾curiũ. qͥ primꝰ tetͣcordũ
instituit. alii linũ. uł recum. ł amplionẽ
G̃eometͥam apud egiptũ pͥmũ dieunt ẽȩ
reꝑtam: cinꝰ auctor apud g̾cos optimus en¬
clides fuit. Nuiꝰ artẽ tͣnstulit boetius. he¬
rastotenes quoq sagacissimꝰ ui geometͥa.
qͥ ambitũ orbis reꝑit. Dicunt quidã qd̾¬
chã filius noȩ. astronomiã pͥmus inuene¬
rit. Caldei pͥmum astrologiam docuert̃.
scdm̃ natiuitatis obseruantiã. Iosephus
gẏptios astrologiã. Astronomiã ptolomeuᷤ
rex egypti reparauit. Hic etiã canones in¬
stituit: quib cursus astroꝵ inuenitur.
Auint quidã nemroth gigantẽ sũium
fuisse astrologũ. sub euiꝰ nomine &̃ astro¬

Expanded text:
nos Plinius describit. Arithmeticam Samius nos Plinius describit. Arithmeticam Samius Pythagoras invenit; Nicomachus scripsit. Apud Latinos primum Apuleius, deinde Boetius transtulit. Hic etiam Pythagoras fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Chain; Graeci Pythagoram, alii Mercurium, qui primus tetrachordum instituit; alii Linum, vel Zetum, vel Amphionem. Geometriam apud Aegyptum primum dicunt esse repertam, cujus auctor apud Graecos optimus Euclides fuit. Hujus artem transtulit Boetius; Heratostenes quoque sagacissimus in geometria, qui ambitum orbis reperit. Dicunt quod Cham filius Noe astronomiam primus invenerit. Chal primum astrologiam docuerunt, secundum nativitatis observationem. Josephus gyptios astrologiam. Astronomiam Ptolomaeus rex Aegypti reparavit. Hic etiam canones instituit quibus cursus astrorum invenitur. Aiunt quidam Nembroth gigantem summum fuisse astrologum, sub cujus nomine etiam astro
Abbreviated transcription (Latin):
diuidit᷑ in theologiã. phisicã. mathemati¬
cã. Mathemathicai in arithineticã. musicã.
pͥuatam. publicã. Mecanica diuidit᷑ in la¬
nificiũ. armaturã. nauigationẽ. agͥcultu¬
ram. uenationẽ. medicinã. theatͥcam. Lo¬
gica diuidit᷑ in grãmaticam. disertiuam.
Disertiua diuidit᷑ in demonstrationẽ. pro¬
babilẽ. sophisticã. ꝓbabił diuidit᷑ in dialec¬
ticã. rethoricã. In bac diuisione. solummn̾
Sunt aliȩ adbue subdiuisiones istarũ
partiũ. s iste nẽ suffic̾e possunt. In his
si gͣduis ꝯputare uelueris. tͥginta .uiii. re¬
ꝑies. auctores harũ scientiarũ diu̾si legunt᷑:
alii incipiendo. alii augendo. alii ꝑficiendo.
artes inuenerunt. sic ꝗs eiusdẽ artis plure ᷤ
sepe referunt᷑ auctores. Ex his paucoꝵ. no
¶linꝰ fuit. apud latinos uarro: ⁊ nr̃i
temꝑis iolis secotus. dex. categoriis in dm̃.
Phisicã naturalẽ apud gcos thalesmilesiꝰ
iuius de .uii. sapientib reꝑit. apud lati¬

Expanded text:
giam, physicam, mathematicam. Mathematica in arithmeticam, musicam, privatam, publicam. Mechanica dividitur in lanificium, armaturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Logica dividitur in grdemonstrationem prohabilem et sophisticam. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam. In hac divisione solummodo sunt aliae adhuc subdivisiones istarum partium, sed istae nunc sufficere possunt. In his si gradus computare volueris, triginta octo reperies. Auctores harum scientiarum diversi leguntur. Alii incipiendo, alii augendo, alii perficiendo artes invenerunt, sicque ejusdem artis plures saepe referuntur auctores. Ex his paucorum noLinus fuit, apud Latinos Varro; et nostri temporis Joannes Scotus; de decem categoriis in Deum physicam naturalem, apud Graecos Thales Milesius unus de Septem sapientibus reperit, apud Lati
Abbreviated transcription (Latin):
a tio disserend initegͣles serendi.¬
sophisticã. demonstratio ÷ in necessaris
argum̃tis. ce ꝑtinet ad philosophos. Pro¬
babił ꝑtinet ad dialeticos ⁊ ad rethores.
Sophistica. ad sophistas ⁊ cauillatores.
ꝓbabił diuiditur. in dialecticã ⁊ recho¬
ricã: quarũ utiaq uitegles partes ht.

Expanded text:
atio disserendi integrales sophisticam. Demonstratio est in necessariis argumentis, et pertinet ad philosophos. Probabilis pertinet ad dialecticos et ad rhetores. Sophistica ad sophistas et cavillatores. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam, quarum utraqu
Abbreviated transcription (Latin):
differentię ꝑ has uoces ñ discernuntur.:
s scdin hoc q̃ partes sunt gn̾is signifi¬
cantur. Grãmatica ẽ scĩa loquendi si¬
ne uitio. dialectica disputatio acuta: ue¬
rũ a falso distinguens. Rethorica ⁊ di¬
sciplina: ad ꝑsuadendũ quȩqs idonea.

Expanded text:
ferentiae per has voces non discernuntur; sed secundum hoc quod partes sunt generis, significantur. Grammatica est scientia loquendi sine vitio. Dialectica disputatio acuta, verum a falso distinguens. Rhetorica est disciplina, ad persuadendum quaeque idonea.
Abbreviated transcription (Latin):
habeo: ⁊ si scio soctem e̾ę sofronici filiũ.
scientiã habeo Et̃ uniu̾salit̾ omnis qui
aliquid scit. p̃ot̃ dici scientiã habe. S tñ
socͣtes ẽ sofronici filius ẽ scientia .i. cog¬
nitio. De omni scientia quȩ ẽ ars uł di¬
sciplina. uerũ ÷ dic̾e qd̾ sit pars philo¬
sophie dunsuia. ñ aut̃ iniuersaliter
dici pot̾. qd̃ omnis scientia quȩ ẽ cognitio:
pars fit philosophiȩ diuisuia. Est tam̃ ꝓrsus
õĩs scĩa. siue disciplina siue quelibet cog
gͣlis. Discipliua aut̃ ÷ scĩa quȩ absolutũ
finẽ h̃t. inqͦ ꝓpositũ artis ꝑfecte explicat᷑. ⁊
qd̃ scĩe inueniendi ł iudicandi ñ c̃uenit.
qr neutͣ ꝑ se absoluta ẽ ⁊ ideo disciplina
dici ñ possunt. s potuis discipline id ÷
disertiue. Rursũ querit᷑ si uiuentio:
q̃ inc̃ueniens uidetur. ut duo opposita ge¬
nera eisdẽ ꝓrsus c̃stituantur partib Dici
gͦ pot̃ lus duas uoces eqͥuocas eȩ ad par¬

Expanded text:
habeo; et si scio Socratem esse Sophronici filium, habeo; et si scio Socratem esse Sophronici filium, scientiam habeo. Et universaliter omnis qui aliquid scit, potest dici scientiam habere. Sed tSocrates est Sophronici filius est scientia, id est cognitio. De omni scientia quae est ars vel disciplina, verum est dicere quod sit pars philosophiae divisiva; non autem universaliter dici potest, quod omnis scientia, quae est cognitio, pars sit philosophiae divisiva. Est tamen prorsus omnis scientia, sive disciplingralis; disciplina autem est scientia, quae absolutum finem habet, in quo propositum artis perfecte explicatur, quod scientiae inveniendi vel judicandi non convenit; quia neutra per se absoluta est, et ideo disciplina dici non possunt, sed partes disciplinae, id est dissertivae, Rursum quaeritur utrum inventio et quod inconveniens videtur, ut duo opposita genera eisdem prorsus constituantur partibus. Dici ergo potest has duas voces aequivocas esse ad par
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ.ui in composione omniũ specie¬
rũ eiꝰ simul inueniatur. Inuentio ẽ.
quȩ docet inuenire arguienta: et
c̃stituere argum̃tationes. Seientia udican¬
di. quȩ de utroq iudicare doc&. Queri
pot̾. si inuentio ⁊ iudiciũ sub philosophia
c̃meantur. Uidentur enĩ neqs sub the¬
orica. neq sub pͣccica. neq sub mecha¬
nica: neq sub logica. de qua magis ui¬
detur contineri. Sub logiea ñ continen¬
sertiuã. ꝑ disertiuã ñ continentur cum
integͣliter eam c̃stituant. nulla aut̃ res
e̾e possit simul integ̃lis ⁊ diusiua parᷤ
eiusdẽ generis. Sicꝙ philosophia: non
omnẽ scientiã continere idetur. S
sciendũ qd̃ scientia duob modis acci
pi solet .i. ꝓ aliqua disciplinarũ. sicut
cũ dico dialecicã ee̾ scientiã .i. arcẽ ł
disciplinã. ÷ ꝓ qualibet cognitionẽ. sic̃
cũ dico scientiã habere eum qͥ scit a¬
liquitd. Uerbi gr̃a. Si scio dialeticam
scientiã habeo. ⁊ si scio natare scientiã

Expanded text:
mpositione omnium specierum ejus simul inveniatur. Inventio est quae docet invenire argumenta et onstituere argumentationes. Scientia judicandi, quae de utroque judicare docet. Quaeri potest, utrum inventio et judicium sub philosophia contineantur. Videtur enim neque sub theorica, neque, sub practica, neque sub mechanica, neque sub logica de qua magis videretur contineri. Sub logica non continessertivam. Per dissertivam non continentur, cum integraliter eam constituant; nulla autem res esse possit simul integralis et divisiva pars ejusdem generis. Sicque philosophia non omnem scientiam continere videtur. Sed sct pro aliqua disciplinarum, sicut, cum dico dialecticam esse scientiam, id est artem vel disciplinam; et pro qualibet cognitione, sicut cum dico scientiam habere eum qui scit aliquid. Verbi gratia: Si scio dialecticam, scientiam habeo, et si scio notare, scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
arserit ex eo tabernaculum tuum. Pos¬
tea bituminabis archam tuam ĩntus
et extra. Extra: ut mansuetitoinem ex¬
hibeas. Intus: ut caritatem non amit.¬
tas. Hullatenus enim in secreto consci¬
enciȩ tuȩ suautter pausare poteris:
nisi prius malos et extra ꝑmansue¬
tudinem tolerare: et intus didiceris
ꝑ caritatem non odisse. B itumen ca¬
lide naturȩ est. et nascitur de terra
fulminata: et caritas ꝓcreatur in
anima timore duuni iudicii ꝑcussa.
Deinceps uideamus de mensura ar¬
che: qualiter fieri possit in nobis.

Expanded text:
arserit ex eo tabernaculum tuum. Posarserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicii percussa. Deinceps videamus de mensura arcae, qualiter fieri possit in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
anima si militudinem habet creatoris
sui. quia sicut in mente diuina om̃i-¬
um rerum cause ȩternaliter sine mu¬
tabilitate et distinctione temporali sub¬
stiterunt: ita etiam in mente nr̃a prete¬
rita presentia et futura. ꝑ cogitationẽ
simul subsistunt. Si gͦ ꝑ studium medi¬
tationis asfiduę cor nr̃m in habitare cepe¬
rimus. iam quodam modo temꝑales ẽẽ
desistiumus: et quasi mortui mundo
facti. intus cum deo uiuimus. Tunc
quicquid fortuna extra molitur. facile
contempnimus si ibi fixum est deside¬
rium nr̃m. ubi mutabilitati non subia¬
temus. Ubi nec preterita requiramus.
mus aduersa. Habeamus gͦ rectas ha¬
beamus utiles et castas cogitationes:
quia detali materia fabricabimus ar¬
cham nr̃am. Ista sunt ligna quȩ in aqͣm
missa natant. in igne posita ardent᷑ qr
tales cogitationes fluxus carnalium
delectationum d̾ er sum non premit: sed
flamma caritatis incendit. Ne timeas
hunc ignem in tectis tius. Ne tibi si nõ

Expanded text:
anima similitudinem sui Creatoris anima similitudinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mente nostra praeterita, praesentia, et futura per cogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Deo vivimus. Tunc quidquid fortuna extra molitur facile contemnimus, si ibi fixum est desiderium nostrum, ubi mutabilitati non subjacemus. Ubi nec praeterita relinquamus, mus adversa. Habeamus ergo rectas, habeamus utiles et castas cogitationes, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non
Abbreviated transcription (Latin):
longititoo in fide trinitatis trecen¬
tos cubitos habeat. In latitudine ca¬
ritatis: quinquaginta. In altitudi¬
sit in bona operatione longus. indi¬
lectione amplus. in desiderio altus:
ut cor sursum habeat. ubi xp̃c est in
dextera dei sedens. Unde et ipsius cru¬
cifixi caput in altitudine crucis po¬
situm est. manus autem in latitiroine
expansȩ sunt: ut affectus cordis nr̃i
usq ad inimicos diligendos extenda¬
tur. In longitudine corpus crucifixi
positum est: ut non sit remissa coope¬
ratio nr̃a. sed extensa. et per seueret
autem dicere uolumus
de archa sapienciȩ. ita dis¬
tinguendum est ab his quȩ secundũ
allegoriam superius assignata sunt ec¬
clesiȩ. ut quod ibi demonstratum ẽ in
re. hoc hic queratur in cogitatione. Ha¬
bent enim quoddam ẽẽ suum res in
mente hominis: ubi etiam illa que in
se ipsis uel iam preterieͬ̾unt. uel adhuc
futura sunt. simul subsistere possun.
Et in hoc quodammodo rationalis

Expanded text:
longitudo in fide Trinitatis trecenlongitudo in fide Trinitatis trecentos cubitos habeat, in latitudine charitatis quinquaginta, in altitudisit in bona operatione longus, in dilectione amplus, in desiderio altus, ut cor suum habeat ubi Christus est in dextera Dei sedens. Unde et ipsius crucifixi caput in altitudine crucis positum est, manus autem in latitudine expansae sunt, ut affectus cordis nostri usque ad inimicos diligendos extendatur. In longitudine crucis corpus crucifixi positum est, ut non sit remissa operatio nostra, sed extensa, ut perseveret dicere volumus de arca sapientiae ita distinguendum est ab iis quae secundum allegoriam superius assignata sunt Ecclesiae, ut quod ibi demonstratum est in re, hoc hic quaeratur in cogitatione. Habent enim quoddam esse suum res in mente hominis, ubi illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, vel adhuc futura sunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis