comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes in t̾ra quaꝵ qr lib̾e sunt uolũta¬
tes huc atq ilłuc uagant᷑ ut libuit
et quoscũq mens duxerit eo ferunt᷑
Non est igit᷑ astroꝵ motus uoluntanꝰ
s necessaniꝰ qr p̾stitutis legib officus¬
q deẜuiũt S cum disputaret de cur¬
sib sydeꝵ quos ex ip̃a reꝵ ac tempoꝵ
congruencia intelligebat non ẽẽ for¬
tuitos existimauit uoluntarios ẽẽ tan¬
qm̃ͣ non possent tam disposite et tam ordina¬
te moneĩ n sensus illis in esset officii su
sciens O qm̃ difficilis ẽ ignorantib neitas
et quã facilis scientib Si motus inqt ast¬
tum fortuitu non sunt nichil aluio restat
nͥ ut uoluntanͣ sint Imo n̾o ut nõ esse
fortuitos manifestum ẽ ita nec uolun¬
tarios Qũo igit᷑ in cõficiendis cineri¬
b constantiam suam seruant nmitũ
deus uniu̾si artifex sic illa disposuit sic
inachinatus est ut ꝑsꝑacia celi diuin.¬
diuina et admirabili ione decurre̾t ad ef¬

Expanded text:
tes in terra, quarum quia liberae sunt uoluntates in terra, quarum quia liberae sunt uoluntates, huc atque illuc uagantur ut libuit, et quo quamque mens duxerit, eo fertur. non pst igitur astrorum motus noluntarms, sed necessarius, quia praestitutis legibus officiisque deseruiunt. sed cum disputaret de cursibus siderum, quos ex ipsa rerum ac temporum congruentia intellegebat non esse fortuitos, existimauit uoluntarios esse, tamquam non possent tam disposite, tam ordinate moueri, nisi sensus illis inesset officii sui sciens. o quam difficilis est ignorantibus ueritas et quam facilis scicntibus! \'si motus\' inquit \'astrorum fortuiti non sunt, nihil aliut restat nisi ut uoluntarii sint\'. immo uero ut non esse fortuitos manifestum est, ita nec voluntarios. Quomodo igitur in conficiendis itineribus constantiam suam servant? Nimirum Deus, universi artifex, sic illa disposuit, sic machinatus est, ut per spatia coeli divina et admirabili ratione decurrerent, ad ef
Abbreviated transcription (Latin):
habenda ẽẽ censeant᷑ Siquidẽ lucilius
stellis constanciam hanc tantam in
tat in quit ut motus astroꝵ sit uolũ¬
taruis que si iudeat nõ in docte solum
eciam cecos. meptos. deliros probamꝰ
qui ignorãciã imꝑitoꝵ uanitate nicis¬
tis Illi em̃ solem aut limã. uos eciã
fidera deos putatis Gradite ig nobis
stellaꝵ mistĩa ut aras ac tẽpla singłis
erigamꝰ ut sciamiꝰ quo qmĩq utũ qͥ
diẽ colamꝰ quib uolmi̾b quibue ꝗꝰͦ¬
precib adnocemꝰ nisi forte nlło distri¬
mĩe tam ĩnumerabłes tam minutos
deos aceruatimn cole debemꝰ. Quid qd̾
argumentũ illd quo cossigũt unnũsa
celestia deos ẽẽ in contrm̃ nalet na
si deos idc̾to ẽẽ opmant᷑ qr c̾tos et rõa¬
błes cursus habent eirant ex hoc em̃
appet deos non ẽẽ ꝙ ex orbitare illis
a prestitutis itinerib non licet. Ceteꝵ
si dii essent huc atq illuc passim sũ
ulla ncc̃itate ferrentur sicut auiman¬

Expanded text:
habenda esse censeant? siquidem Lucilius habenda esse censeant? siquidem Lucilius stellis constantiam, hanc tantam in tat inquit ut motus astrorum sit uoluntarius: quae qui uideat, non indocte solum, etiam caecos ineptos deliros probamus, qui ignorantiam inperitorum uanitate uicistis. illi enim solem atque lunam, uos etiam sidera deos putatis. tradite igitur nobis stellarum mysteria, ut aras ac templa singulis erigamus, ut sciamus quo quamque ritu, quo die colamus, quibus nominibus, quibus precibus aduocemus: nisi forte nullo discrimine tam innumerabiles, tam minutos deos aceruatim colere debemus. quid quod argumentum iliud, quo colligunt uniuersa caelestia deos esse, in contrarium ualet? nam si deos idcirco esse opinantur, quia certos et rationabiles cursus habent, errant. ex hoc enim apparet deos non esse, quod exorbitare illis a praestitutis itineribus non licet. ceterum si dii essent, huc atque illuc passim sine ulla necessitate ferrentur sicut anima-n
Abbreviated transcription (Latin):
sũma hec ẽ ut suscipiat et honoi fi¬
cet cõmunẽ parente genĩs hũam ⁊
rerĩ̃ mirabiliũ fabricatorem unde
quidam hebetes et obtusiq cordis cle¬
mẽta que et facta sunt et carẽt sensu
tãꝙͣ deos adorant qui cum dei oꝑa mmi¬
rarentꝰ .i. celum cum uariis lum̃ibus
terram cum campis montib mania cũ
flũb stagins et fontib caꝵ rerũ ad¬
miracõne obstupefacti et ipĩꝰ artificis
obliti quẽ inde̾ non poterant oꝑa eius
ueneraĩ et cole ceperũt nec unꝙͣ intel¬
lige̾ quiuerũt qnͣto in aior qnͣtoq mi¬
rabilior sit qui illa fecit ex nichilo Que
cum uideant diuinis legib obsequẽcia
cõmodis atq nsib hoĩs ꝑpetua ncc̃itate
fimulaĩ tamẽ illa deos ex istimantes
ingrati adu̾sus bñficia diuina qui deo
pap̾ indulgentissimo sua sibi oꝑa pre
tulerint S quid miꝵ si aut barbari
aut imꝑiti hoĩes erant cum eciam
phi stoyce secte pene in cadẽ sint opiõe
ut oĩa celestia que mouentꝰ in deoꝵ nno

Expanded text:
summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. Unde quidam hebetis obtusique cordis, elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. Qui cum Dei opera mirarentur, id est coelum cum variis luminibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione obstupefacti, et ipsius aobliti, quem uidere non poterant, opera eius uenerari et colere coeperunt nec umquam intellegere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabilior sit qui illa fecit ex nihilo. quae cum uideant diuinis legibus obsequentia commodis atque usibus hominis perpetua necessitate famulari, tamen illa deos existimant esse, ingrati aduersus beneficia diuina, qui deo et patri indulgentulerunt. Sed quid mirum, si aut barbari, aut imperiti homines errant? cum etiam phi Stoicae disciplinae in eadem sint opinione, ut omnia caelestia quae mouentur in deorum numero
Abbreviated transcription (Latin):
illos pueros / sine ullo educatoe nutrm¬
tos donec confirmatis neruis m̾one
se locũq mutare possent ꝙ ure intrã
uniꝰ anm spacum fieti põt iam uide
utrum ne tfuis in eodem loco et eotẽ
modo quo effusus est iace per multos m̃e¬
ses ualm̾t ac non et humõe illsᷤ teirẽ

Expanded text:
illos pueros sine ullo educatore nutritos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore
Abbreviated transcription (Latin):
De hac hoĩs fictõne poete quoq qmͣ¬
iuis coirupte tamen non alit̾ tradi¬
derunt namq hoĩem de luto a pro¬
metheo stm̃ esse dixerũt res eonõ
fesellit s nomen artificis nullas eñ
lr̃as ueritatis attigerant s que peo¬
pħetro uaticino tradita m sacrario dei
continebant᷑ ea de fabulis et obscura
opĩone collecta et deprauata et ueri

Expanded text:
de hac hominis fictione poetae quoque quamuis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione coll
Abbreviated transcription (Latin):
admodum fiat añqm̃ est et quonio¬
dũ constet postꝙͣ fui̾t effectũ Semq
is facit aliquid qui ht̃ uolũtate ad e¬
tiendum et manus ad id qd uoliu t᷑
implendum ¶S aũt insensible̾ est
mers et forpidũ semꝑ iacet nlichił in¬
deourei pot ubi nullus ẽ motus uolun¬
tanus Nam si oẽ ał rõne constat ete nis¬
ci nõ pot̃ exeo qd̾ rõne preditũ nõ est
nec aliũde accipi põt id ꝙ ibi unde pe¬
titur non est net tam̃ cõmoueat aliꝙ̃
ꝙ aĩalia quedam de terra nasci iudemł
sine quo nichis gignit᷑ non ergo ds
ex matĩa qr sensu preditum ex insen¬
sibłi sapiens ex bruto impatible de pa¬
ti s matĩa posuis ex deo est quidꝙ̾ ẽ
enĩ solido et contͣctabli corꝑe accipit exf¬
nam uim qd̾ accipit uimi dissolubile
est qd̾ dissoluit᷑ inte̾i̾bit qd̾ inteit or¬
tũ sit ucc̾e est qd̾ ortum ẽ habuit fon¬
tem unde oĩretur itẽ factorẽ alique
sencientem prouidũ ꝑitũq faciendi

Expanded text:
admodum fiat, antequam est, et quemadmodum constet, postquam fuerit effectum. Denique is facit aliquid, qui habet voluntatem ad faciendum et manus ad id quod voluit implendum. Quod autem insensibile est, iners et torpidum semper jacet, et nihil inde oriri potatione constat, certe nasci non potest ex eo quod ratione praeditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petitur non est. nec tamen commoneat aliquem quod animalia quaedam de terra nasci uidentusine quo nihil gignitur. non ergo deus ex materia, quia sensu praeditum ex insensibili, sapiens ex bruto, inpatibile de pari, sed materia potius ex deo est. quidquid est enim solido et contrectabili corpore, accipit externam uim; quod accipit uim, dissolubile est; quod dissoluitur, interibit; quod interit, ortum sit necesse est; quod ortum est, habuit fontem unde oreretur id est factorem aliquem sentientem prouidum peritumque faciendi.
Abbreviated transcription (Latin):
mũdũ diuina pudencia factum quia
matiã eius diu̾ina prouitencia facta
nõ est S quia mũdus diuina ꝓiubẽcia
sit effcũs eciam matiam factam ẽsse diuni¬
tus Credibłius est enĩ matiam pocus. a
non ẽẽ a deo factumi qr sine mente ione
consilio nichil fiei̾ pot ueꝵ hec nõ cycepo¬
nis est culpa s secte. Cum emi suscepiss.
disputacõnem qua deoꝵ natuia colłetim
de qua phi garriebant om̃e diuinicatem
ignorancia ueri putauit eẽ tollendam
Itaq deos potuit tolłe qr non fuant Cum
aũt prouidenciam diuinam que ẽ ĩ uno
deo conaretur en̾tere quia contͣ ueitatem
niti ceꝑat deficientib argumẽtis inhanc
foueam nccio decidit unde se extricare nõ
poss hic eigo ilsum teneo herenten te¬
neo defirum qm̃ lucilius qui contͣ disse¬
rebat oomutuit Hic est caido rerimm ħ
u̾tunt᷑ omĩa Explicet se cocta si põt ex
kac uorigine proferat argumeti quib

Expanded text:
mundum diuina prouidentia factum, quia mundum diuina prouidentia factum, quia materia eius diuina prouidentia facta non sit, sed quia mundus diuina prouidentia sit effectus, etiam materiam factam esse diuinitus. credibilius est enim materiam potius a non esse a deo factum, quia sine mente ratione consilio nihil fieri potest. uerum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. cum enim suscepisset disputationem qua deorum naturam tolleret, de qua philosophi garriebant, omnem diuinitatem ignorantia ueri putauit esse tollendam. itaque deos potuit toilere, quia non erant: cum autem prouidentiam diuinam quae est in uno deo conaretur euertere, quia contra ueritatem niti coeperat, deficientibus argumentis in hanc foueam necessario decidit, unde se extricare non posset. hic ergo illum teneo haerentem, teneo defixum, quoniam Lucilius qui contra disserebat ommutuit. hic est cardo rerum, hic uertuntur omnia. explicet se Cotta si potest ei hac uoragine, proferat argumenta quibus
Abbreviated transcription (Latin):
de cͥtis ꝓbai̾ hic ꝓbõne sũpsit ex ĩc̾to
ad eu̾tendum qd̾ erat c̾tum na dim¬
na puidencia effectũ eẽ mũdum ut
taceam de t̾ͥmegisto qui hec p̾dicat tace¬
am de carm̃b sibillaꝵ q̃ idẽ nũciant
taceam de ꝓpħis qui opꝰ mũdi et opifi¬
pene ymu̾sos cõueĩt id enĩ pitago̾ici
stoyci paripatetiti que sut pͥn̾cipales
om̃ium discipline Demq a pͥiis ilł
.uii. sapientib ad socratem usq ad
platone ꝓ cõfesso et indubitato hĩtu
ẽ donec miꝰ młtis post seculis extitit¬
s delirus epycurꝰ. qui aude̾t negae̾ id
qd̾ ẽ eitentissimũ studio scil ĩuẽien¬
di noua ut noĩe suo cõstitue̾t disci¬
plinam et qr inchil nomi potuit repire
ut cum dissentire a cete̾is uidetur uecea
uoluit euerte in quo illum circũlatran¬
tes ph̃i om̃s coarguerunt Certum est
igitur tam mũdum prouidencia instruc¬
tum qmͣ matĩam prouidencia cõglobatã
quae̾ non oportuit putare iocͥto nõ esse

Expanded text:
bationem sumpsit ex incerto ad euertendum quod erat certum. nam diuina prouidentia efFectum esse mundum, ut taceam de Trismegisto qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum quae idem nuntiant, taceam de prophetis qui opus mundi et opifipaene uniuersos conuenit; id enim Pythagorei Stoici Peripatetici, quae sunt principales omnium disciplinae. denique a primis illis septem sapientibus ad Socraten usque ac Platonem pro confesso et indubitato habitum est, donec unus multis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamen dissentire a ceteris uideretur, uetera. uoluit euertere: in quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. certius est igitur mundum prouidentia instructum quam materiam prouidentia conglobatam. quare non oportuit pntare idcirco non esse
Abbreviated transcription (Latin):
opportut nõ qmi ipe facẽt s quĩ hret
ꝑatam ĩmo u̾o dpportuit Erit enĩ d̾s
im̃ons pt̃atis si ex ꝑato facit qd ẽ hõis
faber sine ligno nichil edific abit qr
lignũ ip̃m sace nõ põt non posse aũt
ibecillitatis hũane est deus ło facit

Expanded text:
oportuit, non quam ipsa faceret, sed quam haberet paratam. immo uero non oportuit: erit enim deus minoris potestatis, si ex parato facit; quod est hominis. faber sine ligno nihil aedificabit, quia lignum ipsum facere non potest; non posse autem inbecillitatis humanae est. deus uero facit
Abbreviated transcription (Latin):
et habuisse uim ⁊ nã suã/. Quã uim
potint hr̃e nullodante qmͣ namͣ nlło
generante Si habuit uimi ab aliquo
ca sumꝑsit. a quo aũt sum̾e usi
adeo potuit si habint nam que ut¬
q a nastendo dicit᷑ uata ẽ a quo at
nͥ a deo potint ꝓcreai̾ Natura eñ qua¬
dicitis orta o̾e omĩa si consiliũ non
h̃t effic̾e nichil põt si añt generan¬
diet faciendi potens est ht̃ eigocon¬
siliũ et ꝓptea dens sit ncc̃e ẽ nec a ͨ
noiẽ appellai̾ põt ea nis in qua in est̾
et promdecia extogitandi et sollerta
potestasq faciendi Meluis igit᷑ dene¬
ca omĩum stoycoꝵ acutissimꝰ qui n¬
dit nichil aliud ẽẽ naturã qm deũ
Eigo inqͥt deum nõ landabimꝰ cui
nataralis est uͥtus nec em̃ illani de¬
dicit ex ulło Imo laudabimꝰ q̃ans
enĩ naturalis illi sit sibi illam dedit

Expanded text:
et habuisse uim et naturam suam. quam uim potuit habere nullo dante, quam naturam nullo generante? si habuit uim, ab aliquo eam sumpsit. a quo autem sumere nisi a deo potuit? si habuit naturam, quae utique a nascendo dicitur, nata est. a quo autem nisi a deo potuit procreari? natura endicitis orta esse omnia, si consilium non habet, efficere nihil potest. Si autem generandi et faciendi potens est, habet ergo consilium et propterea Deus sit necesse est. Nec alio nomine appellari potest ea vis, in qua inest, et providentia excogitandi, et solertia potestasque faciendi. Melius igitur Seneca omnium stoicorum acutissimus, qui vidit « nil aliud esse naturam, quam Deum. ergo inquit deum non laudabimus, cui naturalis est uirtus? nec enim illam didicit ex ullo. immo laudabimus. quamuis enim na.turalis illi sit, sibi illam dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
frẽ utiq u̾tutis ẽ et eit iam potẽcõr
iudicandus matie institutor. Quo
ergo noĩe applłabit᷑ qui potẽcia deũ
uincit Siquidem maus est ꝓp̾a fac̾e
qmͣ aliena dispon̾e si aũt fiei̾ nõ p̃t
ut sit potenciꝰ deo quidqmͣ quẽ uccẽ

Expanded text:
erfectae utique uirtutis est, et erit iam potentior erfectae utique uirtutis est, et erit iam potentior iudicandus materiae institutor. quo ergo nomine appellabitur qui potentia deum uincit? siquidem maius est propria facere quam aliena disponere. si autem fieri non potest ut sit potentius deo quicquam, quem necesse
Abbreviated transcription (Latin):
eia nõ a teo facta nec t̾ra quidẽ ⁊ aqͥ
et aer et ignis a deo factus ẽ O qmͣ
młta sũt uicia in hiis decẽ u̾sib pͥ¬
inũ ꝙ hiis qui in aliis disputacõib
tor et qui acerrums arguniẽtis in¬
pugnamt eos qui prouideçiam nõ es
dixerũt item nũc qiͣ ꝓditor aliquiᷤᷤ
in qͦ si cont̾dice uelis nec cogitacõne
opus ẽ nec labo̾e sua illi dc̃a recitan¬
da sunt Nec enĩ pot̾it ab ullo Cutero
qmͣ a cycerone uehemẽtius refutai. Se
cõcedamꝰ hoc mori et instituto acha¬
demicor ut liceat hoĩb ualde libens
dice ac sentie que uelunit Siu̾as ip̃as
consitemꝰ Non est inqͥt ꝓbable ma¬
tĩam reꝵ adeo factam quib hos ar¬
gumẽtis doces nichil enĩ dixisti qͣte
hoc uon sit ꝓbabile Itaq michi etõ¬
trario uł maxiẽ ꝓbãbłe iudetur n ͨ
tamẽ temi̾e indetur cogitant plus
esse aliquid indeo Ene ꝓfecto ad
diget aũt si nchil moliri põt nͥ ab al¬
tõ illi matĩa mĩstretur. Qd̾ si fit inꝑ¬

Expanded text:
uidem et aqua et aer et ignis a deo factus est. o quam multa sunt uitia in his decem uersibus! primum quod is qui in aliis disputationibus tor et qui acerrimis argumentis inpugnauerit eos qui prouidentiam non esse dixerunt, idem nunc quasi proditor aliquis in quo si contra dicere uelis, nec cogitatione opus est nec labore: sua illi dicta recitanda sunt; nec enim poterit ab ullo Cicero quam a Cicerone uehementius refutari. sed concedamus hoc mori et instituto Academicorum, ut liceat hominibus ualde liberis dicere ac sentire quae uelint: sententias ipsas consideremus. non est inquit probabile materiam rerum a deo factam. quibus hoc argumentis doces? nihil enim dixisti quare hoc non sit proba-bile. itaque mihi e contrario uel maxime probabile uidetur, nec tamen temere uidetur, cogitanti plus esse aliquid in deo, quem profecto ad diget autem, si nihil moliri potest, nisi a.b altero illi materia, ministretur. quod si fit, inp
Abbreviated transcription (Latin):
fuit sꝑ eẽ non desuit. Et unde ab fuit
am facilius ẽ ut id qd̾ habuit ĩiciũ fine
careat qmͣ ut hẽat fin̾ẽ id qd̾ ĩicio caruit
Matiã igitꝰ si facta nõ est nec fiei̾ ex ea ꝗd¬
quiͣ põt Si fiei̾ ex ea non põt ne mati̾a qui¬
dem ei̾t/ Matiã est enĩ ex qua fit aliqd̃ oẽ
aut̃ ex quo fit qr recipit opificis inanũ
destruit et alind et alind ẽẽ incipit cr¬
go quẽ finẽ habuit matĩa tũ cum fcũs
est ex ea mũdus et ̃iciũ qͦ habuit Na
qd̾ destruitur edificatũ ẽ qd̾ soluitur
alligatum qd̾ finitur inceptũ si ergo
ex cõmutacõne ac fine matia colligit᷑
habuisse pn̾cipiũ a quo aliquid fiei nͥ
a deo potuit Solus igĩ deꝰ ẽ qui factꝰ nõ
ẽ et idc̾to destru̾e alia põt ipẽ destrui
nõ põt tamanebit semꝑ in eo qd̾ fut
qr nõ ẽ aliũde generatus nec ortus nec
natiuitas enis ex aliqua re altera pend
que illũ mutata dissoluat Ex se ip̃o est
ut in pͥmo diximꝰ libro / et ideo talis

Expanded text:
t unde afuit iam facilius est ut id quod habuit initium fine careat, quam ut habeat finem quod initio caruit. materia igitur si facta non est, nec fieri ex ea quicquam potest; si fieri ex ea non potest, ne materia. quidem erit; materia est enim ex qua fit aliquid. omne autem ex quo fit, quia. recipit opificis manum, destruitur et aliut esse incipit. ergo quoniam finem habuit materia tum, cum factus est ex ea mundus, et initium quoque habuit. nam quod destruitur, aedificatum est, quod soluitur, alligatum, quod finitur, inceptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a deo potuit? solus igitur deus est qui factus non est, et idcirco destruere alia potest, ipse destrui non potest. permanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliqua re altera. pendet, quae illum mutata dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃o. uł in ip̃o sint omĩa na si ẽ ali¬
quid aũ illũ si factũ est quidꝙͣ non ab ip̃o
iam et potestatem dei et nomen amictit
at enĩ matia nũꝙͣ fcã est situt d̾s qui ex
matia fecit hũc mũdum duo igitur cõ¬
stituũtur et̾na et quidem int̾ se contͣna
ꝙ fiei̾ sine discordia et ꝑnicie nõ põt col¬
si repugnant qr ex suꝑare alterũ ntẽ ẽ
Ego fiei non põt qͥn et̾m natura sit simp ͤ
ut ind̾e omĩi uelud ex fonte descente¬
runt. Ita qr᷑ ut deus ex matia ortus
est aut mati̾a ex deo quid horũ fit
uetius facile est intelligi. Ee hiis duo¬
b alterũ sensible est alteꝵ caret sensu
Potestas façiendi aliquid non põt eẽ nͥ¬

Expanded text:
o vel ex ipso sint omnia. Nam si est aliquid ante illum, et si factum est quidquam non ab ipso, jam et potestatem Dei, et nomen amittet. At enim materia nunquam facta est, sicut Deus, qui ex materia fecit hunc mundum. Duo igitur constituuntur aeterna, et quidem inter se contraria; quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Colsi repugnant, quia superare alterum necesse est. Ergo fieri non potest, quin aeterni natura sit simplex, ut inde omnia, velut ex fonte, descenderint. Itaque aut Deus ex materia ortus est, aut materia ex Deo. Quid horum sit verius, facile est intelligi. Ex his enim duobus alterum sensibile est, alterum caret sensu. Potestas faciendi aliquid non potest
Abbreviated transcription (Latin):
est qr ꝑ morlitatem ibeculus eꝰ per¬
in becillicatem defiice et modice potes¬
ptãtis ĩmense que fine ac modo caret
ficut uita factoris. Quid ergo miꝵ si
facturꝰ mũdum ds p̾us macia dequa

Expanded text:
est; quia per mortalitatem imbecillis eimbecillitatem, definitae ac modicae potespotestatis immensae, quae fine ac modo caret, sicut vita factoris. Quid ergo mirum, si facturus mundum Deus, prius materiam de qua
Abbreviated transcription (Latin):
facta frangi enĩ cremari. pire possunt
Nam et rectis uetustate labentib sepe
ꝯminui solent Et cõsumpta incendio
dilabunt᷑ incinerem Et plerũq u̾ illis
sna magnitudo sb̾ueni̾t aut custodia
diligens sepserit in preda furib cedñt
Que igit᷑ insima est ea tim̾e ꝓquib
aut rume. aut ignes aut furt᷑a tiẽant᷑
Que uanitas ab hiis aliquam spare
tutelam que tuen semetip̃a nõ pñt¬

Expanded text:
facta: frangi enim cremari perire possunt. facta: frangi enim cremari perire possunt. nam et tectis uetustate labentibus saepe comminui solent et consumpta incendio dilabuntur in cinerem et plerumque, nisi sua illis magnitudo subuenerit aut custodia diligens saepserit, in praedam furibus cedunt. quae igitur insania est ea timere, pro quibus aut ruinae aut ignes aut furta timeantur? quae uanitas ab iis aliquam sperare tutelam, quae tueri semet ipsa non p
Abbreviated transcription (Latin):
testate uł ut aliud fie̾nt uł ut õmo
nõ fierent Idc̾co apd̃ oraciũ priapus
ita loquit᷑ Olim truncus eram ficulł¬
nus ĩutile lignũ cum faber inc̾tus scĩp¬
nũ facẽt ne pͥapũ maluit esse deũ In¬
de ego furum auiũq maxima formi¬
do quis non sic hoc tanto custode secur
fines enĩ tam stulti sunt ut pͥapi ten¬
tigenem timeant Cũ aues ip̃e quas
t̾rore faltis aut ingninis abigi existi¬
mãt. simulacris fabre factis idest hoĩ¬
nitm plane silib insideant indificent
inquirent S flaccus ut satinci carmmi¬
ins scp̃tor terisit hominũ uamtatem
Ueꝵ ln qui facuĩt. seriam reni se facere
opmant᷑ Demq poeta maxiꝰ hõ in ce¬
teis prudẽs/ in hoc solo nõ poetice sed
airdit᷑ despicit cum in illis emẽdatissi¬
mis bbris/ eciam fie̾i hoc iubet et cus¬
tos furum atq auium cum falce sa¬
ligna hellespontiaci ẜuet tutela p̾api
Adorant cigo mortalia. ut a mortalib

Expanded text:
testate uel ut aliud fierent uel ut omnino testate uel ut aliud fierent uel ut omnino ne fierent? idcirco aput Horatium Priapus ita loquitur: olim truncus eram ficulnus, inutile lignum cam faber incertus scamnum faceretne Priapum, maluit esse deum. deus inde ego, furum auiumque maxima formido. quis non sit hoc tanto custode securus? fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant, cum aues ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabre factis id est hominum plane similibus insidant nidificent inquinent. sed Flaccus ut satirici carminis scriptor derisit hominum uanitatem, uerum u qui faciunt, seriam rem facere se opinantur. demque poeta maximus, homo in cetens prudens, in hoc solo non poetice, sed aniliter desipit, cum in illis emendatissimis libris etiam fieri hoc iubet: et custos furum atque auium cum falce saligna Hellespontiaci seruet tutela Priapi. adorant ergo mortalia aut a mortalibus
Abbreviated transcription (Latin):
tetur ẽẽ aluico quidqm Didẽi emi
nullom̃o potãt quare aut a quo et
ꝙ̃admodum ieligio uera opp̾metur
to põt sũma rei hec ẽ imꝑiti et insi¬
pientes falsas religiones pro ueris
habent qr neq ueram scuit neq
falsam intesligunt prudenciores aut̃
qr ueram̃ scuĩt aut in hiis quas fal¬
sas ẽẽ intessigunt ꝑserierant ut
anqd tene̾ uideant᷑ aut oĩno inchł
colunt ne incidant in errorẽ Cũ
idipm̃ maxu sit errotis ditam
pecuduni so̾ figura. hoĩs mnitari¬
⁊ falsum uo intellig̾e̾ ẽ quidẽ sapiẽ
s huãne Ultra hunc gradũ pro
Beꝵ aũt scire diuine sapiẽ ẽ homo
assequi nequiuerũt ut dicent quid
sit Nota citeronis uox est. utinar
att̾ͥbuta est quib tͣdidit deus scĩam
uẽitatis. Cun explicande quatuor posti̾¬
ores libri ẜment nũc interim falsa
ut cepimꝰ detegimiꝰ¬
bid igit᷑ in aiestatis possũt habere
simulac᷑ que fu̾n̾t ĩ homũcłi po¬

Expanded text:
teretur esse aliut quicquam. uidere enim teretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretto potest. Summa rei haec est: imperiti et insipientes falsas religiones pro veris habent, quia neque veram sciunt, neque falsam intelligunt. Prudentiores vero, quia veram nesciunt, aut in iis, quas falsas esse intelligunt, perseverant, ut aliquid tenere videantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris vitam pecudum sub figura hominis imitari. Falsum vero intelligere, est quidem sapientiae, sed humanae. Ultra hunc gradum procverum autem scire divinae est sapientiae. Homo assequi nequiverunt, ut dicerent quid sit. Nota Ciceronis vox est : « Utinam attributa, quibus tradidit Deus scientiam veritatis; cui explicandae quatuor posteriores libri servient. Nunc interim falsa, ut coepimus, detegamQuid igitur maiestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi po
Abbreviated transcription (Latin):
false religioms errorem tanto sunt
facti stultõres ꝙ ẽẽ aliꝙͣ uera nõ pu¬
cauerũt Itaq qr facilius ẽ de aliems
uidicare ꝙͣ de suis dum alioꝵ p̃cipi¬
ciũ udent non ꝓspererũt quid añ
pedes suos ess In utͣq igitꝰ ꝑte et
sũma stulticia ĩuenitur Et odor qui¬
dem sapĩe ut possis dubitae quos di¬
cas potissimũ stulcõres illos ne qui
falsan religionem suscipiũt an eos
qui nullam S ut dixi ueniã conte¬
di põt iiꝑitis qui se sapientes nõ cẽ
fatent᷑ hiis n̾o non põt qui sapĩa ꝓ
fessi stulticiam pocus exbibent Nõ
sum equidẽ tam ĩquus ut eos putem
diumare debuisse ut ueritate ꝑ ipõs
ĩuenirent O eo fiei posse confiteor s
hoc abhiis exigo qd̾ rone ip̃a prestare
potu̾it face̾nt em̃ prudenciis si intel¬
natis aꝑte ꝑm̃ciarent eam que uera
ess ab honĩb non tenei̾ Smoiĩt
cos fortasse. illud siqua eẽt uera reli¬
gio exereret se ac uindicaret nec pa¬

Expanded text:
sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, non prospexerunt quid ante pedes suos esset. in utraque igitur parte et summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi potest inperitis et qui se sapientes non esse fateantur: iis uero non potest, qui sapientiam professi stultitiam potius exhibent. non sum equidem tam iniquus, ut eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod ratione ipsa praestare potunatis aperte pronuntiarent eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaret nec pa
Abbreviated transcription (Latin):
.Qui ergo colunt simulat᷑ corpora sinit
hoib carentia qr se corꝑib dederunt n ͨ
uident plus aliquid mente qm̃ corꝑe
cũ sit ammi officiũ ea sb̃tilius c̾nerẽ q̃
acies corpotis nõ põt intne̾i̾ quos hoĩes

Expanded text:
r. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt r. qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corporalis non potest intueri. quos homine
Abbreviated transcription (Latin):
i eodem uersaris errore/ uideo te t̾te¬
na et manuficta adorare uenerari
Dana eẽ intelłigis et tamẽ eadem fa¬
cis que faciũt hñ quos ip̃e stultissimos
conficeris. Quid igit᷑ ꝓfirit uidisse
ue ueritatem qmͣ necꝰ defensurus eẽs
nec secuturꝰ S libent̾ errant eciã
hii qui enrare se senciũt/ qnͣto magiᷤ
uulgus indoctum qd̾ pompis mani¬
b gaud animisq puerilib spectat
omia Oblectatꝰ frinolis et spẽ simu¬
lacroꝵ capit̾ nec ponderae̾ secũ unã
quãq rem põt ut intesligat nchil
colendũ ẽẽ qd̾ oculis mo̾rlib c̾mtꝰ
quia mo̾ile fit nitẽ est Nec miran¬
dũ ẽẽ si deũ nõ iideat cum ip̃i ne bo¬
mine quidẽ uideant quẽ ind̾e̾ se credant
hoc emĩ ꝙ oculis sb̃iectũ ẽ nõ homo ẜ¬
÷ hoĩs receptatulũ ẽ Cmꝰ qualitas et fi¬
gura non ex limamentis nasculi quo
continet᷑ s ex factis et moi̾b ꝑuidet᷑¬

Expanded text:
in eodem uersaris errore? uideo te terrein eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est! nec mirandum est si deum non uideat, cum ipsi ne hominem quidem uideant quem uidere se credunt. hoc enim quod oculis subiectum est non homo, sed hominis receptaculum est: cuius qualitas et figura non ex liniamentis uasculi quo continetur, sed ex factis ac moribus peruidetu
Abbreviated transcription (Latin):
offendat ipẽ sibi ocłõs eruat ut om̃s
ceci sunt Qui uec de aliis bñ m̾eatur
quos patit᷑ enrare nec de se ip̃o qui alie¬
ins accedit enrorib nec utit̾ tandẽ
sapiẽ sue bonout factis uupleat qd̾
mente ꝑcepit S prudens et stiens
pedem laqueo inserit ut simł cũ cete¬
ris quos liberãe ut prudencior debinit
et ipẽ capiatur Quin pocrus siquid tͥ
cicero ũtutis ẽ exꝑire ppłm face̾ sapi¬
entem. Digna res est ubi om̃s elo¬
quẽcie uires cuas ereras An enĩ uerẽ¬
orõ qui sepe eciam malas copiose ac
ueritatis susciꝑe non andes at mor¬
⁊ tem ut sapiens cõtempn̾e debuisti et erat
mlto pulctis ut ob benedicta pocins qmͣ
ob maledc̾a morere̾is Nec plus tibi lau¬
dis phillippice afferre potuerũt / qmͣ dis¬
e cussus enor generis hũam et mentes
hominũ ad sanitatem tua disputacõne
renocire. S concedamꝰ crditati que
n sapientes eẽ non deb Ed̾ ergo ipe

Expanded text:
offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur quos patitur errare nec de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum ceteris quos liberare ut prudentior debuit et ipse capiatur. quin potius si quid tibi, Cicero, uirtutis est, experire populum sapientem. digna res est ubi omnes eloquentiae tuae exersas non enim uerenoratio, qui saepe etiam malas copiose ac ueritatis suscipere non audes. at mortem ut saprettssapiens contemnere debuisti, et erat multo pulchrius ut ob benedicta potius quam ob maledicta morerere, nec plus tibi laudis Philippicae adferre potuerunt quam discussus error geueris humani et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
possetis Cõtempne̾ aũt et calcae t̾ram
nchil aliud ẽ ꝙͣ sinnilat᷑ nõ atorare
que de t̾ra ftã stnt Item duncias nõ
cõcuipist̾e uoluptatem corꝑis spern̾e qr
opes et corpus ipm̃ cmiꝰ ħospicio ⁊tim᷑
t̾ra ẽ uiuum colite ut uiuatis moria¬
tur em̃ ncc̃e ẽ qui se suamq aĩa mor¬
tius adindicarit
Ed quid prodest ad uulgus et ad ho¬
nuẽs ĩꝑitos hoc medo concionał
cũ uideimꝰ eciam doctos et pruden¬
tes uiros cum religionũ intelligant ua¬
nntatem inchilõiꝰ tamẽ in hus ipĩs que
dampnant colendis nescio qua p̾uitate
prestare Intelligebat cicero falsa ẽẽ que
hoĩes adoraient nani nam cum multa
dixiss que ad euersionem religionum
ualerent ait tamẽ nõ eẽ illa uulgo dis¬
putandia ne susceptas publice ieligio¬
nes disputacõ talis extingnat Qnd¬
de eo facias qui cñ errare se sençiat ultͤ
ip̃ẽ in lapides inpingat ut ppłs omĩs

Expanded text:
possetis. contemnere autem et calcare terram possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item diuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
Ille nobis sublimẽ uultũ dedit uos in
tram curuami uos altas mẽtos/. et ad
parentẽ suũ cum corporib erectas ad ĩ
aminal cum t̾ienis in t̾ramq u̾gentib
coequa̾ Quid uos bñficiis celestib orba¬
tis ꝓmq in humũ ur̃a sponte ꝓcubitis
huim em̃ miseri uolutannm cũ deorsũ
quentis qud in b̾lam quere debustis
uam ura mẽliũ digitoꝵ ludicra et sragi¬
lia figmenta ex quolib matie er̃e for¬
matã quid aliuo sunt ñ tra exqita
natasunt Quid ergo reb nfcioribus
sbiacetis. Euid capitib ur̃is eram sp¬
ponitis &d em̃ uos t̾re sõmittitis hũmmi¬
lioresq facitis ipĩ nos ultro ad inferos
m̾gitis admorte̾q dap̃n itis qr nichil
ẽ inferius et hũilius t̾ra nͥ mors et in¬
feri Que si effuge̾ nelltis sb̾iecta pedi¬
b ur̃is t̾ram cõtempnetis corꝑis statu
saluo qd̾ idc̾to itm̃ accepistis ut ocłos
atq mentem cum eo qui fecit cofeire

Expanded text:
Ille vobis sublimem vultum dedit; vos in Ille vobis sublimem vultum dedit; vos in terram curvamini: vos altas mentes, et ad parentem suum cum corporibus suis erectas, ad inanimal cum terrenis, in terramque vergentibus coaequari. Quid vos beneficiis coelestibus orbatiseri uolutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta ex quolibet materiae genere formata quid aliut sunt nisi terra ex qua nata sunt? quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se tam cont̾riũ qmiͣ statua̾iu espitẽ
statuam adorare et eum ne ĩ cõuictum
quidẽ admite qui tibi deos faciat Qm
ergo uim qmͣ potestatem hrẽ possunt cũ
ip̃e qui fecit illa non habeat s ne hec ꝗ¬
dem tare is potuit que habebat indere
andire loqui moueri/. Quisqmͣ ne ig̾
tam meptus est ut putet aliꝗd dei esse
mn simulacro in quo ne homĩs quidẽ
ꝗdqm̃ est pret̾ ymbram s hoc nemo
consicerat infecti sunt enĩ ꝑsuafione
ac mentes cor penitus succum stultiue
ꝑbiberunt adorant ergo insensibli̾a qui
sencĩt irracõnabła qui sapuĩt exam¬
nia qui uinũt t̾rena qui oriũt᷑ ecelo
Inuat igit᷑ neluit in aliqua sublimi spe¬
cula constitutum. Uñ uł umu̾si exandie
possiit ꝑsianũ uld ꝓclamare O curue
int̾ras amme et telestiũ manes ce¬
lum pocius in tuemim ad cuiꝰ spectatu¬
lũ. uos excitanit ille artifex nr̃ deus

Expanded text:
inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, inter se tam contrarium, quam statuarium despicere, statuam adorare, et eum ne in convictum quidem admittere, qui tibi deos faciat? Quam ergo vim, quam potestatem habere possunt, cum ipse, qui fecit illa, non habeat? Sed ne haec quidem dare his potuit, quae habebat, videre, audire, loqui, moveri. Quisquamne igitur tam ineptus est, ut putet aliquid esse in simulacro dei, in quo ne hominis quidem quidquam est praeter umbram? Sed haec nemo considerat; infecti sunt enim persuasione, ac mentes eorum penitus fucum stultitiae perbiberunt. Adorant ergo insensibilia, qui sentiunt; irrationabilia, qui sapiunt; exanima, qui vivunt; terrena, qui oriuntur e coelo. Juvat ergo, velut in aliqua sublimi specula constitutum, unde universi exaudire possint, Persianum illud proclamare, O curvae in terras animae, et coelestium inanes! Coelum potius intuemini, ad cujus spectaculum vos excitavit ille artifex vester Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ista simulat̾ deo siilia indicati
que nec senciũt nec mouent᷑ Itaq si¬
mulacrũ dei non illd̃ qd̾ digitis homĩs
et młtas magnasq accõnes habet Nec
intelligũt homnĩes ieptissimi ꝙ si sen¬
tire simulacra et moui possent/ ultro
adoratura homine fuissent a quo sũt
expolita que eeñt aut incultus aut hor¬
ridus lapis aut mati̾a infornus ac ru¬
dis nͥ fuissent ab hoĩe formata Homo
igit᷑ ĩlloꝵ qiͣ parens putantus ẽ ꝑ cui
manus nata sunt ꝑ quem figuram.
spem̃ pulcritudĩem hr̃e ceperũt. Et ideo
melior qui fecit qmͣ illa que facta sunt
Et tamĩ fcõrem ipm̃ nemo suscipit aut
ueretur que facit tinet tãꝙͣ plus pos¬
neca in lib̾ris moralib simulacra ĩquit
deoꝵ uenerant᷑ illis supplicant genu po¬
sito illa atorant illis ꝑ totũ assident diẽ
aut astant illis scipem iaciũt nictimas
cedũt Et cum hec tantoꝑe suspiciant
fabtos qui illa fet̾e cõtempnũt Quid

Expanded text:
sunt ista simulacra deo similia iudicari sunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentur? itaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis et multas magnasque actiones habet. nec intellegunt homines ineptissimi quod, si sentire simulacra et moueri possent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolita: quae essent aut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cuius manus nata sunt, per quem figuram speciem pulchritudinem habere coeperunt, et ideo melior qui fecit quam illa quae facta sunt. et tamen factorem ipsum nemo suspicit aut ueretur: quae fecit timent, tamquam posneca in libris moralibus: Simulacra, inquit, deorum venerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum assident diem, aut astant, illis stipem jaciunt, victimas caedunt; et cum haec tantopere suspiciant, fabros, qui illa fecere, contemnunt. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias oberrare s tamẽ postquã
deus ille p̾sto ẽẽ cepit iam simuilacro
eius opus nõ est Quero enĩ siquis ymu¬
ginẽ homĩs ꝑegre constituti cõtemple¬
tur sepe et ex ea solatiũ capiat absen¬
tis Nũ idem sanus ẽẽ uideatur si eo
reu̾so atq pñte in cõtemplanda yma¬
gine ꝑseueret eaq pocius qmͣ ip̃iꝰ hõĩs
aspectu ftui uelit iunine profecto et
tamen homĩs ymago uctia cũ indetur
cum procul abest at suꝑuacua futura cũ
p̃sto est dei aut̃ cuiꝰ nomie et sp̃s ubi¬
qr diffusus ab eẽ nũꝙͣ põt Semp utiq¬
uinago supuacua ẽ s uerent ne om̃is
illoꝵ riglo manis sit et uana siͦ mch¬
in pñti uideant ꝙ adorent et ideo simulat̾
constituñt que qr mortuoꝵ sũt ymagines
similia sunt mortius Omm enĩ sensu
carent dei aũt met̾mĩ uinentis uiuũ
et sensibłe debet ẽẽ simulaciũ Qd̾ sia
similitudine id nomẽ accepit quõ tas¬

Expanded text:
reliquias oberrare. Sed tamen postquam reliquias oberrare. Sed tamen postquam deus ille praesto esse coepit, iam simulacro eius opus non est. quaero enim, si quis imaginem hominis peregre constituti contempletur saepius, ut ex ea solacium capiat absentis, num idem sanus esse uideatur, si eo reuerso atque praesente in contemplanda imagine perseueret eaque potius quam ipsius hominis aspectu frui uelit? minime profecto. et tamen hominis imago necessaria tum uidetur, cum procul abest, superuacua futura, cum praesto est, dei autem, cuius numen ac spiritus ubique diffusus abesse numquam potest, semper utique superuacua est. sed uerentur ne omnis illorum religio inanis sit et uana, si nihraesenti uideant quod adorent, et ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mortuis: omni enim sensu carent. dei autem m aeternum umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui pos
Abbreviated transcription (Latin):
non in celũ tollitis et aduocatis eorum
nõib in aꝑto sat̾ficia celebratis/. Cur ad
parietes. et ligna et lapides potissimũi
qmͣ illo spectetis ubi eos eẽ creditis E
sibi templa quid are uolũt Qͥd demq
ipa simulacra que ant mortuoꝵ aͦ absen¬
cuim monum̃ẽta sũt Nam oĩno fingen¬
daꝵ siłitudinũ racõ idc̾to ab hoib ĩuen¬
ta est ut poss coꝵ meõna retmei̾ qui uł
morte sb̾tracti uł absencia fuan̾t sepati
Deos igitur in quoꝵ mio reponemus Si
ĩ mortuoꝵ quis tam stultus ut colat
et si absenciũ colendi ergo nõ sũt si nec
uident que facimꝰ nec audiũt que pre¬
camur si aũt dii absentes ẽẽ nõ pñt
uatua eigo sunt simulatra illis nbiq pre¬
sentib cum satis sit andienciũ noĩa p̃cib¬
p̃cib aduocare at eñ presentes non nͥ
ãd ymagmes suas assunt ita plane ꝙ̃¬
admodu uulgus existimat mortuoꝵ
animas c̾ta tumulos et corpoꝵ suorum

Expanded text:
non in caelum tollitis et aduocatis eorum non in caelum tollitis et aduocatis eorum nominibus in aperto sacrificia celebratis? cur ad parietes et ligna et lapides potissimum quam illo spectetis, ubi eos esse credatis? quid sibi templa, quid arae uolunt, quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium monumenta sunt? nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inuenta est, ut posset eorum memoria retineri qui uel morte subtracti uel absentia fuerant separati. deos igitur in quorum numero reponemus? si in mortuorum, quis tam stultus ut colat? si in absentium, colendi ergo non sunt, si nec uident quae facimus nec audiunt quae precamur. si autem dii absentes esse non possunt, vacua ergo sunt simulacra, illis ubique praesentibus, cum satis sit audientium nomina precibus advocare. At enim praesentes non nisi ad imagines suas adsunt. Ita plane; quemadmodum vulgus existimat, mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
anes et ex miłtis pene omĩa celũ uidẽt
ss nob pp̃e dacũ ẽ celũ ngtdis ac stintb
nitueri ut religionem ibi queramꝰ ut deum
cinꝰ ula sedes est qm̃ oculis nõ possumꝰ aĩo
ꝯtẽplem. QS̾ ꝓfecto non fatit qui es aut
lairm quesunt t̾rena uenerat᷑ Est añt
rale ip̃m nero animũ qui sit et̾ mis hinler
fie̾i̾ cum figura et status nichil aliud sigm¬
ficent nͥ mentem homĩs eo spectãe opport̾e
quo uultum et ammũ tam rectum ẽẽ debere
qͥmͣ corpus ut io cui dominai̾ d uniterer
Derum homñes. et nominis sui. et rõnis
obliti oculos suos ab alto deicũt soloq
ue igitur amẽcia ẽ aut ea fingere
que ip̃i postinodũ timeant aut
timie que finxeñt non ip̃a ĩquiũt
timemꝰ s cos ad quoꝵ ymaginẽ ficta.
et quoꝵ nõib cõsec̾ta sũt Rempe ideo tnne¬
tis ꝙ eos in celo ẽẽ arbitremim neq .n.
si dii sunt. alit̾ fien põt Cur igit᷑ oculos

Expanded text:
aues et ex mutis paene omnia caelum uident, aues et ex mutis paene omnia caelum uident, sed nobis proprie datum est caelum rigidis ac stantibus intueri, ut religionem ibi quaeramus, ut deum, cuius illa sedes est, quoniam oculis non possumus, animo contemplemur: quod profecto non facit qui aes aut lapidem, quae sunt terrena, ueneratur. est autem rale, ipsum uero animum, qui sit aeternus, humilem fieri, cum figura et status nihil aliut significet nisi mentem hominis eo spectare oportere quo uultum, et animum tam rectum esse debere quam corpus, ut id cui dominari debet imitetur. uerum homines et nominis sui et rationis obliti oculos suos ab alto deiciunt soloque uquae ipsi postmodum timeant, aut timere quae finxerint? Non ipsa, inquiunt, timemus, sed eos, ad quorum imaginem ficta, et quorum nominibus consecrata sunt. Nempe ideo timetis, quod eos in caelo esse arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. cur igitur oculos
Abbreviated transcription (Latin):
cecare mẽtes ne lucẽ udeant ne demq
in celũ aspiciant ac natura corpois suiꝰ
corpoi̾b in humũ spectent qr rõne̾s ac sa¬
pĩam non acceꝑunt nobis aũt cum sta¬
tus itũs sb̾limũs uultus ab artifice deo
datus sit appet istas religiones teorum
non eẽ rõmis hũane qr curuãt celeste
anmal ad ueneranda t̾rena Parens
enĩ noster unus et solus cumi fingẽt
hoĩem idest. amnial intessigens et õns
capax eum ex humo sblenatum ad cõtẽ¬
placoe̾m sui artificis ererit d̾ optime
ingemosus pocta signauit pronaq cũ
spectent ammatia cetera t̾ras os homĩ
solime dedit celũq uid̾e uissit et erettꝰ
ad side̾atolle uultus Hinc utiq antropon
greci appelliuut ꝙ sursum spectet Ipĩ ergo
sibi renũtiant seq hominũ nonnĩe abdi¬
cant qui non sursum aspicuuĩt s deorsum
atnibutum putant spectare nos celum
deus uoluit utiq non fuuistra nam et

Expanded text:
caecare mentes, ne lucem videant, ne denique caecare mentes, ne lucem videant, ne denique in coelum aspiciant, ac naturam corporis sui orporibus in humum spectent, quia rationem ac sapientiam non acceperunt, nobis autem status rectus, sublimis uultus ab artifice deo datus sit, apparet istas religiones deorum non esse rationis humanae, quia curuant caeleste animal ad ueneranda terrena. parens enim noster ille unus et solus cum fingeret hominem id est animal intellegens et rationis capax, eum uero ex humo subleuatum ad contemplationem sui artificis erexit. quod optime ingeniosus poeta signauit: pronaque cum spectent animalia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque uidere iussit et erectos ad sidera tollere uultus. hinc utique ἄνθρωπον Graeci appellauerunt, quod sursum spectet. ipsi ergo sibi renuntiant seque hominum nomine abdicant qui non sursum aspiciunt, sed deorsum: adtributum putant. spectare nos caelum deus uoluit utique non frustra. nam et
Abbreviated transcription (Latin):
at ad deum cõfugitur. a deo petitur auxili¬
um deus ut subeniat oratur Siquis in
mari uento seiente iactatur hũc ĩno¬
cat Siquis aliqua ui afflictat᷑ hũc pocins
implorat Siꝗs ad extrem̃a mẽdicandi
ncc̃itatem deductꝰ est uctũ p̃cib expos¬
cit deum solum obtestatur ꝑ eius dim¬
nũ atq unicũ nomẽ homniũ sibi miẜi¬
cordiam querit nũꝙ subi dei meminert̃
nͥ dum in malis sunt postꝙͣ metus de¬
Fuit et ꝑicula recesẜunt tunt u̾o alacres
ad deoꝵ templa cõcurrũt hiis libant hus
satͥficant hos c̾onant Deũ aũt quẽ in ip̃a
necessitate ĩplor auant ne u̾bo quidẽ gr̃as
agũt a deo ex reꝵ ꝓsꝑitate luxia ex lux¬
uria u̾o incia omĩa sic impietas adu̾¬
sus deum nascit᷑ Qua nam istud ex cansa
f ñ putemꝰ nͥ ẽẽ aliquam pu̾sam potesta¬
tem que uitati sit sꝑ ĩmiica que huma¬
nis errorib gandeat cui unũ at ppetiñ
sit opus obfunde tenebras et hominũ

Expanded text:
it., ad deum confugitur, a deo petitur auxiliit., ad deum confugitur, a deo petitur auxilium, deus ut submari, vento saeviente, jactatur, hunc invocat. Si quis aliqua vi afflictatur, hunc potius implorat. Si quis ad extremam mendicandi necessitatem deductus, victum precibus exposcit, Deum solum obtestatur, et per ejus divinum atque unicum nomen hominum sibi misericordiam quaerit. Numquam igitur Dei meminerunt, nisi dum in malis sunt. Postquam metus deseruit et pericula recesserunt, tum vero alacres ad deorum templa concurrunt; his libant, his sacrificant, hos coronant. Deo autem, quem in ipsa necessitate imploraverant, ne verbo quidem gratias agunt: adeo ex rerum prosperitate luxuria, ex luxuria vero, ut vitia omnia, sic impietas adversus Deum nascitur. Quanam istud ex causa fieri putemus? nisi esse aliquam perversam potestatem, quae veritatis sit semper inimica, quae humanis erroribus gaudeat, cui unicum ac perpetuum sit opus offundere tenebras, et hominum