comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crassum questorem mittit cuius hybema aberant ab eomilia pas¬
suum xex. Iubet media nocte legionẽ proficisci celeritq ad seueni¬
re. Eriit cum nuntio crassus. alteꝵ ad. G. fabium legatum mittit
ut in atrebatum fines legionem adducat qua sibi sit iter faciendu
ncriuoꝵ ueniat. reliquam partem exercitus ꝙ paulo aberat longiꝰ
non putat expectandu. Equites circiter quadringentos ex proxis
hybernis collgit. hora circiter tertia ab antecursorib de crassi aduẽ¬
tu certior factus ea die milia passuum. xx procedit. Crassum samara¬
brine preficit iegionemq attribuit ꝙ ibi impedimenta exercitus
obsides ciutatum litteras publicas frumentũq omne quod eo to¬
ierante hyemis causa deuererat relinquebat. fabius ut imꝑatu
erat nonita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labi¬
enus interim sabini ⁊ cohortium cede cognita cum omnes ad eum

Expanded text:
Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia pasCrassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum Nerviorum veniat. Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
alter alteri inimicus auxilio salutiq esset nec duudicari posset ut
utri uirtute ante ferendus uideretur. Quanto erat in dies grauior
atq asꝑior oppugnauo et maxime ꝙ magna parte militum ꝯfec¬
ta uulnerib res ad paucitatẽ defensoꝵ puenerat tanto crebriores
lutere nuntiiq ad cesarem mittebantur. Quoꝵ pars ꝯprehensa
in ꝯspectu nostroꝵ militum cum cruciatu necabantur. Erat unus
inter neruos nommne ueruco loco natus honesto qui ab prima ob¬
sidione ad ciceronem pfugerat suamq ci fidem prestiterat. huiꝰ
seruo spe libertatis magnisq psuadet premus ut literas adcesa¬
rem deferat has ille in iaculo illigatas effert ⁊ gallus intergal¬
los sine ulla suspitione uersatus ad cesarem ꝑuenit. ab eode ꝑi¬
culis ciceronis legionisq gnoscitur. Cesar acceptis litteris ho¬
ra circiter undecima diei statim nuntiu in bellouacos ad marcũ

Expanded text:
alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mittebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M.
Abbreviated transcription (Latin):
parte hostium ꝯfertissima uisa est urrumpit. Nec xorenus ꝗdem sese
uallo ꝯtinet. sed omniũ ueritus extimationẽ subsequitur: tum me¬
diocri spatio relicto pullo pilum in hostes ĩmittit atq unũ ex mł¬
titudine ꝓcurrentem traicit. Quo pcusso ⁊ exanimato hunc scutiᷤ
ꝓtegunt in hostem tela uniuersi ꝯnuiciunt neq dant regrediẽdi
facultatem. Transfigitur scutum pulloni ⁊ uerucũ inbaltco defigi¬
tur.Auertit huic casus uaginam ⁊ gladium educere conantis der¬
tram moratur manũ impeditumq hostes circũsistunt. Succurrit
inimicus illi xorenus ⁊laboranti subuenit. Adhunc sc ꝯfestim a
ppellit. Dum cupidius instat in locum deiectus inferiorem xidit.
huic rursus circũuento fert subsidiuz pullo atq ambo incolumes
ꝯplurib interfectis suma cum laude sese intra munitiones reci¬
piunt.Sic fortuna in ꝯtentione.⁊ certamine utrũq seruauit ut

Expanded text:
pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant regrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ficerctur. Ut se sub ipso uallo ꝯstipauerant recessumq primis ulti¬
mi non dabant. paulum ꝗdem intermissa flama ⁊ quodam loco tur¬
ri adacta ⁊ ꝯtingente uallum tertie cohortis centuriones ex eo quo
stabant loco recesser suosq omnes remouer nutu uocibꝰq hostes
suntroire uellent uocare cepunt. Quoꝵ ꝓgredi ausus est nemo.
Tum ex omni parte lapidib ꝯiectis deturbati turrisq succensa ẽ.
Erant in ea legione fortissimi iuuri centuriones qui primis ordinibꝰ
appinquarent titus pullo ⁊lucius uorenus hi ppetuas inter se ꝯtͦ¬
uersias habebant qui nam anteferretur omnibꝰqr animis de locis
summis simultatib ꝯtendebant. Ex his pullo cum acerrime ad
munitiones pugnaretur quid dubitas inquit uorene aut quem
locum tua pro laude uirtutis spectas: Hic dies de nostris ꝯtrouer¬
siis iudicabit. Hec cum dixisset procedit ex castris munitionẽq qua

Expanded text:
ficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultificeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Vorenus. Hi perpetuas inter se controversias habebant, quinam anteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque
Abbreviated transcription (Latin):
dinesq quas udem captiui docuerant parare ac facere ceperunt.
Eeptimo oppugnationis die marimo coorto uento feruentes
fusili ex arguia giantes fundis ⁊ feruefacta iacula in casas que
more gallico stramentis erant tecte iacere cepunt. Hec celeriteri
ignem ꝯprehender ⁊ uenti magnitudine in omne locum castrorũ
distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam ⁊ explorata¬
res testudinesq agere ⁊ scalis uallum ascendere cepunt. At tanta
muitum uirtus atq ea presentia animi fuit ut cum ubiq flamma
torrerent̃ maximaq teloꝵ multitudine premerent suaq omnia
impedimenta atq omnes fortunas ꝯflagrare intelligerent non
modo demigrandi causa decederet nemo sed pene ne respiceret ꝗ¬
dem quisꝙͣ actum omnes acerrime fortissimeq pugnarent. Is di¬
es nostris longe grauissimus fuit. Sed tamen hunc habuit euen¬
tum ut eo die maximus hostium numerus uulneraret̃ atq inter¬

Expanded text:
dinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. dinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atqres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque inter
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt si quicꝙͣ abhis presidii spent qui suis reb diffidant.: sese
na recusent atq hanc inueterascẽre ꝯsuctudinez noliit. licere illis
incolumib perse ex hybernis discedere. ⁊ ad quascunq partes ue¬
scedere uelint se adutore utantur iegatosq ad cesarem mittant.
spare pro eius iustitia que petierint impetraturos. ab hac spe repul¬
si neriui. uallo pedum ir. ⁊ fossa pedum xx. hyberna cingunt. ixc
⁊ supioꝵ annoꝵ ꝯsuetudine a nobis gnouerant ⁊ quosdam de
exercitu habebant captiuos aqbus decebantur.Sed nuua ferra¬
mentor copia que esset ad hunc usum idonea uterent᷑ gladiis
cespites circumcitere manib furculisq terram ex haurire nite¬
bantur qua ꝗdem ex re hominũ multituto ꝯgnosci potuit nam
minus horis trib uallum milium pedum xx. in circuitu muniti¬
one ꝑfecer reliquisq dieb turres ad altitudinẽ ualli falces testu¬

Expanded text:
dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese na recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes vescedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant; sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testu
Abbreviated transcription (Latin):
ebus nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittit non
egris non uulneratis facultas quietis datur. Quecumq ad pro¬
ximi diei oppugnationẽ opus sunt noctu opantur: multe p̃uste
sudes magnus muralium piloꝵ numerus instituitur. turres ꝯta¬
bulantur: pue loriceq ex cratib attexuntur. Ipse cicero cum¬
in tenuissima ualitudine esset ne nocturnu ꝗdem sibi tempus ad
qetem relinquebat ut ultro militum .xursu ac uocib sibi parcere
cogeretur. Tunc duces principesq neruioꝵ qui aliquem sermonis
aditum causamq amicicie cum ciceronc habebant colloqui se uel¬
ie dicunt. facta potestate cadem que ambiorix cum titurio egerat
ꝯmemorant omnez esse in armis galliam germanos rhenu transis¬
se cesans reliquoꝵq hyberna oppugnari. addunt etiam de sabini
morte. ambiorigem ostentant fidei faciunde causa. tum errare eos

Expanded text:
ebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non ebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos
Abbreviated transcription (Latin):
milites qui lignationis munitionisq causa in siluas discessissẽt
repentino eꝗtum aduentu intercipentur.His circumuentis magͣ
manu eburones neruii aduatuci atq hor omniu socii ⁊ cliẽtes
legionem oppugnare incipiunt nostri celeriter ad arma xurrũt.
uallum ꝯscendunt egre is dies sustentatur ꝙ omnem spem hos¬
tes in celeritate ponebant atq hanc adepti uictoriam in ꝑpetuu
se fore uictores ꝯfidebant. Mittuntur ad cesarem ꝯfestim acice¬
rone littere magnis ꝓpositis premiis si ptulissent. obsessis omĩbꝰ
riis missi intercipiuntur. Noctu ex materia quam munitionis cã
ꝯportauerãt turres ad modu. cxx. excitant̾ in credibili celeritate
que deesse opiuidebantur ꝑficiuntur. hostes postero die multo ma¬
iorib coactis copiis castra oppugnant fossam ꝯplent eatem ratio¬
ne qua pridie a nostris resistitur. Hoc idem reliquis deuiceps fit di¬

Expanded text:
milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit di
Abbreviated transcription (Latin):
statim cum cꝗtatu in auatucos qui erant cius regno finitimi ꝓfici¬
scitur neq noctem neq diem intermittit peditatumq sese subse¬
qui iubet. re demonstrata ac auatucis xitatis postero die inner¬
ios ꝑuenit. hortaturq ne sui in ppetuur liberandi ulciscendiq ro¬
manos prohis qͣs accepant inuirus occasionem dimittant intͥ¬
fectos esse legatos duos magnamq partem exercitus interisse de¬
monstrat. Nichil esse negocii subito oppressam legionem que cum
cicerone hiemet interfici se ad eam rem ꝓfitetur adiutorem. Facile
hac oratione neruiis psuadet. Itaq ꝯfestim demissis nunciis ad
ceutrones gnidios leuacos pleumosios geidũnos qui omnes sub
eoꝵ impio sunt ꝙͣmaximas manus possunt cogunt ⁊ de improui¬
so ad ciceronis hiberna aduolant nondum ad eum fama detitu¬
rii morte plata. huc quoq accidit quod fuit necesse ut non nulli

Expanded text:
statim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficistatim cum equitatu in Aduatucos, qui erant eius regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli
Abbreviated transcription (Latin):
gem accessisset uissit arma abicere imꝑatum facit siusq ut idem
faciant impat. Interim dum de xlitionib interse agunt longior¬
qr ꝯsulto ab ambiorige instruitur sermo paulatim circuuentus
interficitur. Tum uero suo more uictoriam. xlamant atq ulula¬
tum tollunt impetuq in nostros facto ordines pturbant. Ibiluci
coita pugnans interficitur cum maxima parte militum. reliqui sc ĩ
castra recipiunt unde erant egressi. ex qb lucius petrosidius aqui¬
listr cum magna multitudine hostiu premeretur aꝗlam intraual¬
lum piecit ipsc pro castris fortissime pugnans occiditur. alii egre
ad noctem oppugnatione sustinent. Noctu ad unu omnes despa¬
ta salute se ipsi interficunt. pauci ex prelio lapsi incertis itinerib
psiluas adtitum labienu legatum inhiberna pueniunt atq eũ
de reb gestis certiorem faciunt. hac uictoria sublatus ambiorix

Expanded text:
gem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem gem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte militum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus Ambiorix
Abbreviated transcription (Latin):
tissime pugnans dum circuuento filio subuenit interficitur. Luciꝰ
cocta legatus omnes cohortes ordinesq adhortans in aduersuz
ofunda uulneratur. his reb ꝑmotus. Q. titurius cum procul am¬
biorigem suos cohortantem ꝯspexisset interpretem sirum gneium
pompeiu ad eum rogatum ut sibi militibꝰq parcat. Iue appellatus
respondit siuelit secum colloqui licere spare a multitudine impe¬
trare posse quod ad militum salutem ꝑtineat. Ipsi uõ nichil noci¬
tum iri inq eam rem se suamq fidem interponere. Ille cum cocta
saucio ꝯmunicat siuideatur pugna ut excedant ⁊ cum ambiorige
una colloquantur. spare ab eo de sua ac militum salute impetran
posse. Cocta se ad armatũ hostem iturum negat atq in eo pseue¬
rat. Sabinus quos in presentia tri. militu circum se habebat.⁊ pͥ¬
moꝵ ordinu centuriones se sequi iubet ⁊ cum propius ambiori¬

Expanded text:
tissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius tissime pugnans, dum circumvento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere; sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiori
Abbreviated transcription (Latin):
se ad signa recipientes in sequerentur. Quo precepto ab his diligen¬
tissime obseruato cum quepia prima cohors ex orbe excesserat atq ĩpe¬
tum fecerat hostes uelocissime refugiebãt. Interim eam partem nu¬
dari necesse erat ⁊ a latere aperto tela recipi rursus cum in eum lo¬
cum unde erant egressi reuerti ceꝑant ⁊ ab his qui cesserant ⁊ abhis
qui proximi steterunt circumueniebantur. Sin autem locum tenere
uellent nec uirtuti locus relinquebatur neq ob tantam multitudi¬
nem ziecta tela ꝯferti uitare poterant: tamen tot in cõmodis ꝯflicta¬
ti multis uulnerib acceptis resistebant.⁊ magna parte diei ꝯsum¬
pta cum aprimaluce ad horam octaua pugnaretur. nichil quodi
ipsis esset indignur ꝯmittebant. Tum tito baluentio qui supiore ã¬
no primũpilu duxerat uiro forti ⁊ magne autoritatis utrumq
femur tragula trahicitur. Quintus lucanius eiusdem ordinis for¬

Expanded text:
se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligense ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant, et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; Quintus Lucanius, eiusdem ordinis, for
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur. Preterea accidit quod fieri necesse erat ut uulgo militeᷤᷤ
asignis discederent queq quisq eoꝵ carissima haberet ab impe¬
dimentis petere atq arripe ꝓperaret clamore ⁊ fletu omnia ꝯplerẽ¬
tur. at barbaris ꝯsilium non defuit namduces eoꝵ tota acie pro¬
nuntiare uisser nequis aloco discederet. Iulorũ esse predam atq
illis reseruari quecumq romani reliquissent proinde omnia ĩui¬
ctoria posita existimare. Erant uirtute ⁊ numero pugnandi pares
nostri. tam ⁊ siduce ⁊ a fortuna deserebant tamen omnez spem sa¬
lutis in uirtute ponebant ⁊ quotiens queq cohors ꝓcurrebat ab ea
parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animaduersat
ambiorix ꝓnuntiari iubet ut procul tela ꝯniiciant neu propius ac¬
cedant.⁊ quam in partem romani impetum fecerint cedant leuita¬
te armoꝵ ⁊ quotidiana exercitatione nichil his noceri posse. rursus

Expanded text:
videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet: illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ xursare cohortesq disponere. hec tamen ipsa timide atq ut eui
omnia deficere urderentur quod plerumq his accidere ꝯsueuit q
in ipso negocio ꝯsilium cape coguntur. at cotta qui cogitass hoc i
posse in itinere accidere atq ob eam causam ꝓfectionis autor nõ
fuisset nulla in re ꝯmuni saluti deerat ⁊ in appellandis cohortãdis¬
q militib impatoris ⁊ in pugna militis officia prestabat. Cumq
propter longitudine agminis minus facere omnia ꝑse obire ⁊ ꝗd
quoq loco faciendum esset prouidere non possent uisserunt ꝓnun¬
tiari ut impedimenta relinq̃rent atq in orbem ꝯsisterent. Qd̾ ꝯsi¬
lium ⁊ si in eiusmodi casu reprehendendu non est tamen in ꝯmode
accidit nam ⁊ nostris militib spem minuit ⁊ hostes ad pugnandũ
alacriores effecit ꝙ non sine sumotimore ⁊ despatione id factum

Expanded text:
et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti deerat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum
Abbreviated transcription (Latin):
sua quisq miles circumspiceret quid secum portare posset quidex
instrumento hybernoꝵ relinquere cogeretur. Omnia ex cogitantur
quare nec sine piculo maneatur ⁊ langore milituz ⁊ uigiliis picu¬
lum augeatur. prima luce sic ex castris ꝓficiscunt ut ꝗb esset per¬
suasum non ab hoste sed ab homine amicissimo ambiorige ꝯsilui
datum longissimo agminc maximisq impedimentis incedunt. at
hostes posteaꝙͣ ex nocturno fremitu uigiliisq de profectione eoꝵ
senserunt collatis insidiis bipartito in silus oportuno atq occul¬
to loco amilib passuuz cutiter duob romanoꝵ aduentu expecta¬
bant. Et cum se maior pars agminis in magna ꝯuallez dimisissi
ex utraq parte euis uallis subito se ostender nouissimosq premẽ
⁊ primos prohibere ascensu atq iniꝗssimo nostroꝵ loco preluiz init¬
tere ceper. Tum demu titurus qui nichil ante ꝓuidisset trepidare

Expanded text:
sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, longissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare
Abbreviated transcription (Latin):
sens piculum non sit: at certe longinqua obsidione fames esset ti¬
menda. hac in utramq partem disputatione habita: cum a cocta
pͥmisq ordinib acriter resisterent. Uincite inquit suta uultis sa¬
binis ⁊ id clariori uoce ut magna pars milituz exaudiret neq is
liceat sequenti die cum ꝓrimis hyberns. ꝯiuncti ꝯmunc cum re¬
liquis belli casum sustineant ne reiecti ⁊ relegati longe ab ceteris
aut ferro aut faine intereant. Consurgitur ex ꝯsilio. Comp̃hendũt
utrumq ⁊ orant ne sua dissensione ⁊ ꝑtinacia rem in sũmu ꝑicu¬
lu deducant. facilem esse rem seu maneant seu ꝓficiscant᷑ si modo
rnu omnes sentiant ac probent ꝯtra in dissensione nullam se salu¬
tem ꝑspicere. Res disputatione ad media noctem deducitur. Tã¬
dem dat cocta manus ꝑmotus supiore sententia sabini. ꝓnuncia¬
tur pͥma luce ituros. Consumitur uigiliis reliqua pars noctis cũ

Expanded text:
praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset tipraesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti communem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
manus hostiu adiunctis germanis ꝯuenissent: ⁊ cum aliquid ca¬
lamitatis in ꝓximis hybernis esset acceptum breuem ꝯsulendi eẽ
occasionez. Cesarem arbitrari profectu in italiam neq aliter car¬
nutes interficiendi tasgetii ꝯsiliu fuisse capturos neq eburones
si ille adesset tanta ꝯtemptione nostri ad castra uenturos esse nõ
hostem autorem sed rem erpectare. subesse rhenu magno esse ger¬
manis dolori arioiusti mortez ⁊ suꝑiores nostras uictorias. arde¬
gloria rei militaris extincta. Postremo qui hoc sibi ꝑsuaderet sine
certa re ambiorigem ad ciusmodi ꝯsiliu descendisse: Suam sentẽ¬
tiam in utraq parte esse tutam si nichil esset durius nullo cum pe¬
riculo ad ꝓrima legionez puenturos. Sigallia omnis cum g̾manis
ꝯsentiret unam esse in celeritate positam salutem. Cocte quidem⁊
atq eoꝵ qui dissentirent ꝯsilium quem haberet exitum. In quosi p̃

Expanded text:
manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid camanus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in proximis hibernis esset acceptum. Brevem consulendi esse occasionem. Caesarem arbitrari profectum in Italiam; neque aliter Carnutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardegloria rei militaris exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset durius, nullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊iunius ea que audierunt adlegatos deferunt. Ili repentina re
pturbati ⁊ si ab hoste ca dicebantur tamen non negligenda existi¬
humilem eburonu sua sponte. pꝰ .r. bellum facere ausam uix erat
credendu. Itaq ad ꝯsiliu rem deferunt magnaq inter eos exi¬
stit ꝯtrouersia. Lucius arunculeius ꝯpluresq tribum militu ⁊ pͥ¬
mor ordinu centuriones nihil temere agenduz neq ex hybnis
in iussu cesaris disccdendur existimabant. Quantas uis magnas
etiam copias g̾manoꝵ sustineri posse munitis hybernis docebãt
rem esse testimonio ꝙ primu hostiu impetu multis ultro uulne¬
rib illatis fortissime sustinuerint: re frumẽtaria non premi. Inte¬
rea ⁊ ex ꝓrimis hybernis ⁊ acesare ꝯuentura subsidia. postremo
quid esset leuius aut turpius ꝙͣ autore hoste de sũmis reb capere
ꝯsiliu: Contra ea titurius sero facturos clamitabat cum maiores

Expanded text:
et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re et Iunius, quae audierunt, ad legatos deferunt. Illi repentina re perturbati, etsi ab hoste ea dicebantur, tamen non neglegenda existilem atque humilem Eburonum sua sponte populo Romano bellum facere ausam vix erat credendum. Itaque ad consilium rem deferunt magnaque inter eos exsistit controversia. Lucius Aurunculeius compluresque tribuni militum et primorum ordinum centuriones nihil temere agendum neque ex hibernis iniussu Caesaris discedendum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores
Abbreviated transcription (Latin):
hunc esse indictu diem: ne qua legio alteri legioni subsidio ue¬
nire posset. Non facile gallos gallis negare potuisse presertiz
cum de recupanda ꝯum libtate ꝯsilium initum uideretur.
Quis qm̃ ꝓprietate satisfecerit habere nunc se rationer officii
ꝑ beneficiis cesans monere orare tituriu ꝓ hospicio ut sue ac mi¬
utum salur ꝯsulat: magnam manu gͥmanoꝵ xlucta rhenũ trã¬
sisse. hanc affore. bidiui: ipsoꝵ esse ꝯsilium uelint ut prius ꝙͣ fi¬
nitum sentiant eductos ex hybernis milites aut ad ciceronẽ aut
ad labienu deducerent quoꝵ alter milia passuu circit qnquagĩ¬
ta alter paulo amplius abhis absit. Illudse polliceri ⁊ ure iuran¬
do ꝯfirmare tutum iter ꝑfines daturu quod cum faciant ⁊ ciui¬
tati sese ꝯsulere ꝙ hybernis leuetur ⁊ ceseri pro eius meritis gra¬
tiam referre hac oratione habita discedit ambiorix. Carpineius

Expanded text:
hunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio vehunc esse dictum diem, ne qua legio alterae legioni subsidio venire posset; non facile Gallos Gallis negare potuisse, praesertim cum de recuperanda communi libertate consilium initum videretur. Quibus quoniam pro pietate satisfecerit, habere nunc se rationem offici pro beneficiis Caesaris: monere, orare Titurium pro hospitio, ut suae ac militum saluti consulat. Magnam manum Germanorum conductam Rhenum transisse; hanc adfore biduo. Ipsorum esse consilium, velintne priusquam finitimi sentiant eductos ex hibernis milites aut ad Ciceronem aut ad Labienum deducere, quorum alter milia passuum circiter quinquaginta, alter paulo amplius ab eis absit. Illud se polliceri et iureiurando confirmare tutum iter per fines daturum; quod cum faciat, et civitati sese consulere, quod hibernis levetur, et Caesari pro eius meritis gratiam referre. Hac oratione habita discedit Ambiorix. Arpineius
Abbreviated transcription (Latin):
umius ex hyspania ꝗdam quiiam ante missu cesaris ad ambio¬
rigem uentitare ꝯsueuerat apud quos ambiorix adhunc modũ
locutus est. Eepe pro cesaris in se beneficiis plurimũ ei ꝯfiteri
debere ꝙ eius oꝑa stipendio lib̾atus esset quod ad uatucis finiti¬
mis suis pendere ꝯsuesset.Qq ei ⁊ filius.⁊ fratris filius a cesaẽ
remissis essent: quos aduatuci obsidum numero missos apudse
in seruitutem ⁊ catenis tenuissent. Neq id qd̾ fecerit de oppugͣ¬
tione castroꝵ aut uidicio aut uoluntate sua fecisse. s coactuci¬
uitatis suaq esse eiusmodi impia ut non minus haberet uiris
multitudo in se ꝙͣ ipse in multitudine cuutatis: porro hanc fu¬
isse belli causaz ꝙ repentine galloꝵ ꝯiurationi resistere non po¬
tuerit rose facile ex humilitate sua ꝓbare posse: ꝙ non adeosit
se gallie ꝯmune ꝯsilium omnib hybernis cesaris oppugnãdiᷤᷤ

Expanded text:
Iunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad AmbioIunius ex Hispania quidam, qui iam ante missu Caesaris ad Ambiorigem ventitare consuerat; apud quos Ambiorix ad hunc modum locutus est: sese pro Caesaris in se beneficiis plurimum ei confiteri debere, quod eius opera stipendio liberatus esset, quod Aduatucis, finitimis suis, pendere consuesset, quodque ei et filius et fratris filius ab Caesare remissi essent, quos Aduatuci obsidum numero missos apud se in servitute et catenis tenuissent; neque id, quod fecerit de oppugnatione castrorum, aut iudicio aut voluntate sua fecisse, sed coactu civitatis, suaque esse eiusmodi imperia, ut non minus haberet iuris in se multitudo quam ipse in multitudinem. Civitati porro hanc fuisse belli causam, quod repentinae Gallorum coniurationi resistere non potuerit. Id se facile ex humilitate sua probare posse, quod non adeo sit se Galliae commune consilium: omnibus hibernis Caesaris oppugnandis
Abbreviated transcription (Latin):
certior factus est in hyberna puentu locumiq hyberiis esse muni¬
tum. Diebus circiter.xu. ꝗbus in hyberna uentum est initium repẽ¬
tini tumultus ac defectionis ortum est ab ambiorige. ⁊ catiuilco ꝗ
cum ad fines regni sui sabino cocteq presto fuissent frumentuq
in hyberna ꝯportassent induciomari ⁊ treneroꝵ nuntus impulsi
suos xitauer subitoq oppressis lignatorib magna manu ad castra op¬
pugnatu uener̃. Cum celeriter nostri arma cepissent xallumq ascẽ¬
dissent atq una ex parte hyspanis eꝗtib emissis equestri prelio
supiores fuissent desꝑata re hostes suos ab oppugnatione reduxer.
Tum suo more xlamauer̃ uti aliqui ex nostris ad colloqu prodi¬
rent habere sese que dere ꝯmuni dicere uellent: quibus reb ꝯtro¬
uersias minui posse sꝑarent.Mutitur ad eos colloquendi causa
gaius carpineius eques romanus familiaris ꝗnti titurii ⁊ qntꝰ

Expanded text:
certior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse municertior factus est in hiberna perventum locumque hibernis esse munitum. Diebus circiter XV, quibus in hiberna ventum est, initium repentini tumultus ac defectionis ortum est ab Ambiorige et Catuvolco; qui, cum ad fines regni sui Sabino Cottaeque praesto fuissent frumentumque in hiberna comportavissent, Indutiomari Treveri nuntiis impulsi suos concitaverunt subitoque oppressis lignatoribus magna manu ad castra oppugnatum venerunt. Cum celeriter nostri arma cepissent vallumque adscendissent atque una ex parte Hispanis equitibus emissis equestri proelio superiores fuissent, desperata re hostes suos ab oppugnatione reduxerunt. Tum suo more conclamaverunt, uti aliqui ex nostris ad colloquium prodiret: habere sese, quae de re communi dicere vellent, quibus rebus controversias minui posse sperarent. Mittitur ad eos colloquendi causa Gaius Arpineius, eques Romanus, familiaris Quinti Tituri, et Quintus
Abbreviated transcription (Latin):
ma partem ducenda dederat milib passuu centu ꝯtinebantur.
ipse interca quoad legiones collocatas munitaq hrb̃na gnouiss¬
ꝯstituit ingallia morari. Erat in carnutib sũmo loco natus tasge¬
tius huius maiores in sua cuuitate regnu obtinuerant. Huic cesar
ꝑ eius uirtute atq in se beniuolentia ꝙ in omnib bellis singulari
eius opa fuerat usus maioꝵ locum restituerat. Tertiu hunc iam an¬
nu regnante inimici iam multi palam ex ciuitate multis autorib
cum interfecer̃. Defertur ca res ad cesarem. Ille ueritus ꝙ ad plurec
ptinebat ne ciuitas cor impulsu deficeret.L. planciuz cum legione
ex belgio celeriter incarnutes ꝓficisci ubet ibiq hyemare quorũq
oꝑa gnouerat tasgentiu interfectu hos ꝯprehensos ad se mutẽt.
Interim ab omnib legatis questoribusq quib legiones tradideãt

Expanded text:
mam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. mam partem ducendam dederat, milibus passuum centum continebantur. Ipse interea, quoad legiones collocatas munitaque hiberna cognovisset, in Gallia morari constituit. Erat in Carnutibus summo loco natus Tasgetius, cuius maiores in sua civitate regnum obtinuerant. Huic Caesar pro eius virtute atque in se benevolentia, quod in omnibus bellis singulari eius opera fuerat usus, maiorum locum restituerat. Tertium iam hunc annum regnantem inimici, multis palam ex civitate eius auctoribus, eum interfecerunt. Defertur ea res ad Caesarem. Ille veritus, quod ad plures pertinebat, ne civitas eorum impulsu deficeret, Lucium Plancum cum legione ex Belgio celeriter in Carnutes proficisci iubet ibique hiemare quorumque opera cognoverat Tasgetium interfectum, hos comprehensos ad se mittere. Interim ab omnibus legatis quaestoreque, quibus legiones tradiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
robric pacto ꝙ eo anno frumentu in gallia propter siccitate an¬
gustius ꝓuenerat ccactus est aliter ac supiorib annis exercitu in
hybernis collocare legionesq in plures ciuitates distribuere ex qb
una in mormos ducenda gaio fabio legato dedit. altera in nerui
o.Q. ciceroni. Certia inessuos lucio roscio. Quarta in rhemis cũ
tito labieno in ꝯfinio treueroꝵ hyemare uissit. Tres in belgis col
serat ⁊ cohortes.u. in eburones quoꝵ pars maxima est inter mosã
⁊ rhenu ꝗsub impio ambiorigis ⁊ catuolici erant misit. Hiis mi¬
litib ꝗntu tituriu sabinu ⁊ luciu arunculeu cocta legatos pre¬
esse ussit. Adhunc modu distributis iegionib facillime inopic
frumentarie sese mederi posse extimauit. atq haꝵ tamen omniũ
legionu hyberna prcter eam qua.l. roscio impacatissimã ⁊ ꝯetissi¬

Expanded text:
robrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates anrobrivae peracto, quod eo anno frumentum in Gallia propter siccitates angustius provenerat, coactus est aliter ac superioribus annis exercitum in hibernis collocare legionesque in plures civitates distribuere; ex quibus unam in Morinos ducendam Gaio Fabio legato dedit, alteram in Nervios Quinto Ciceroni, tertiam in Esubios Lucio Roscio; quartam in Remis cum Tito Labieno in confinio Treverorum hiemare iussit. Tres in Belgis collserat, et cohortes V in Eburones, quorum pars maxima est inter Mosam ac Rhenum, qui sub imperio Ambiorigis et Catuvolci erant, misit. Eis militibus Quintum Titurium Sabinum et Lucium Aurunculeium Cottam legatos praeesse iussit. Ad hunc modum distributis legionibus facillime inopiae frumentariae sese mederi posse existimavit. Atque harum tamen omnium legionum hiberna praeter eam, quam Lucio Roscio in pacatissimam et quietissi
Abbreviated transcription (Latin):
sidib acceptis exercitu reducit ad mare. naues inuenit refectas
Hiis deductisq ⁊ captiuoꝵ magnu numeꝵ habeat ⁊ non nulle
tempestate depierant naues duob ꝯmeatib erercitum reportaẽ
ĩstituit. ac sic accidit uti ex tanto nauiu numero tot nauigationibꝰ
neq hoc neq supiore anno ulla omnino nauis que milites por¬
taret deficeret. at exhis que manes ex ꝯtinenti adeum remitterẽ¬
tur ⁊ prioris ꝯmeatus expositis militib ⁊ quas postea labienus
faciendas curauerat numero seraginta ppauce locum capent reliq̃
fere omnes reficerentur. Quas cum aliꝙͣdiu cesar frustra expectas¬
set ne anni tempore anauigatione ex cluteretur ꝙ eqnoctiu subẽa
necessario angustius mmlites collocauit ac suma traquitate ꝯsecu¬
ta secunda unta cum soluisset ingilia pͥma luce terraz attigit omneᷤ¬
q ĩ columes naues ꝑduxit. Subductis nauib xilioq galloꝵ sama¬

Expanded text:
sidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. sidibus acceptis exercitum reducit ad mare, naves invenit refectas. His deductis, quod et captivorum magnum numerum habebat, et nonnullae tempestate deperierant naves, duobus commeatibus exercitum reportare instituit. Ac sic accidit, uti ex tanto navium numero tot navigationibus neque hoc neque superiore anno ulla omnino navis, quae milites portaret, desideraretur; at ex eis, quae inanes ex continenti ad eum remitterentur et prioris commeatus expositis militibus et quas postea Labienus faciendas curaverat numero LX, perpaucae locum caperent, reliquae fere omnes reicerentur. Quas cum aliquamdiu Caesar frustra exspectasset, ne anni tempore a navigatione excluderetur, quod aequinoctium suberat, necessario angustius milites collocavit ac summa tranquillitate consecuta, secunda inita cum solvisset vigilia, prima luce terram attigit omnesque incolumes naves perduxit. Subductis navibus concilioque Gallorum Sama
Abbreviated transcription (Latin):
Mignus ibi numerus pecoris reptus multiq in fuga sunt ꝯpre¬
hensi atq interfecti. Cum hec in his locis geruntur casiuellanus ad
cantiuz quod esse ꝓd mare supra demonstraium qb regionib qua¬
tuor reges preerant. cingentorix. caruilius. taximaguius segoriã¬
q nuntios mittit. atq his impat uti coactis omnib copuis castra
naualia de improuiso adoriantur atq oppugnent.hi cum ad castͣ
uenissent nostri cruptione facta multis eoꝵ interfectis capto et
nobili duce cingentorige suos incolumes redurerunt. Casiuellan
hoc p̾lio nuntiato tot detrimentis acceptis uastatis finib marĩe
etiam ꝑmotus defectione ciuitatu legatos ꝑ atrebate comium
de deditione ad cesarem mittit. Cesarcum ꝯstituiss hye mare in
ꝯtinenti propter repentinos gallie motus neq multu estatis su¬
pesset atq id facile extrahi posse intelligeret obsides impat.⁊ ꝙ

Expanded text:
Magnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt compreMagnus ibi numerus pecoris repertus, multique in fuga sunt comprehensi atque interfecti. Dum haec in his locis geruntur, Cassivellaunus ad Cantium, quod esse ad mare supra demonstravimus, quibus regionibus quattuor reges praeerant, Cingetorix, Carvilius, Taximagulus, Segovax, nuntios mittit atque eis imperat uti coactis omnibus copiis castra navalia de improviso adoriantur atque oppugnent. Ei cum ad castra venissent, nostri eruptione facta multis eorum interfectis, capto etiam nobili duce Lugotorige suos incolumes reduxerunt. Cassivellaunus hoc proelio nuntiato tot detrimentis acceptis, vastatis finibus, maxime etiam permotus defectione civitatum legatos per Atrebatem Commium de deditione ad Caesarem mittit. Caesar, cum constituisset hiemare in continenti propter repentinos Galliae motus, neque multum aestatis superesset, atque id facile extrahi posse intellegeret, obsides imperat e
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑat obsides .xl. frumentũq adexercitu mandubrachiurq ad
cos mittit. Illi impata celenter fecerunt obsides ad numeꝵ frum̃¬
tumq miserunt. Trinobantib defensis atq omni militu ĩ uria
phibitis. Ceui. magui. segonciaci ancalites. bibroci. cassi legatio¬
nib missis sese cesarrdedunt. ab his ꝯgnoscit non longe ex eo
loco oppidu casiuellani abesse silius paludib̾q munitu. quosa¬
tis magnus hominu pecoꝵq numerus ꝯuenerit. opprdu aũt
britanm uocant cum siluas impeditas uallo fossaq munier̃ quo in¬
cursionis hostiuz uitande causa ꝯuenire ꝯsueuer. Eo ꝓficiscitur cu le¬
gionib locum repperit egregie natura atq opere munitu: tamen hũc
er duab partib oppugnare ꝯtendit. hostes paulisꝑ morati militu
nostroꝵ impetum non tuler: sescq ⁊ auxilia ex parte oppidi eiecerũt

Expanded text:
imperat obsides quadraginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad imperat obsides quadraginta frumentumque exercitui Mandubraciumque ad eos mittit. Illi imperata celeriter fecerunt, obsides ad numerum frumentumque miserunt. Trinobantibus defensis atque ab omni militum iniuria prohibitis Cenimagni, Segontiaci, Ancalites, Bibroci, Cassi legationibus missis sese Caesari dedunt. Ab his cognoscit non longe ex eo loco oppidum Cassivellauni abesse silvis paludibusque munitum, quo satis magnus hominum pecorisque numerus convenerit. Oppidum autem Britanni vocant, cum silvas impeditas vallo atque fossa munierunt, quo incursionis hostium vitandae causa convenire consuerunt. Eo proficiscitur cum legionibus: locum reperit egregie natura atque opere munitum; tamen hunc duabus ex partibus oppugnare contendit. Hostes paulisper morati militum nostrorum impetum non tulerunt seseque alia ex parte oppidi eiecerunt.