comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oraretur ꝓ ominibus hominibus ⁊ sp̾alr̾ addid̾at ꝓ regib
⁊ hiii qni in sublimitate sunt qui putari pot̾ant statu ⁊
suꝑbia scłari fidĩ xpĩane. hunulitatem abhorere. ꝓinde
pro talibus oretur. statim ut desꝑatõnem tolleret addi¬
dit. qui omnes homines uult saluos fi̾. ⁊ ao aguitõnem
u̾itatis uenire. ħ cumppe deus bonum iudicauit. nt orõmꝰ¬
busi humilium dignaretur salutem p̾stare s̾limium. ꝙ
utiq iam uidemus impletum. Isto locutõnis m̾o ⁊ domĩ¬
nus est. usus in eipͣngłio uͥ ait phariseis decimatis men¬
tam ⁊ rutam ⁊ sẏmimum ⁊ omne holus. neq .n. pħisei
⁊ quecumz auena. ⁊ omnnium ꝑ omes t̾ras alienigena¬
rum omnia holera decimabant. sicut gͦ hͥ omne holus
onme holerum genus. ita ⁊ illic omnes homines om̃e
hominum gemis iutellig̾e possunnus. ⁊ quocumz alio mo
intelligi pot̃. dum tũ cred̾e non cogamur aliquid omini¬
potentem uoluisse fĩ. fcm̃q non esse. qui sñ ullis ambi¬

Expanded text:
oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde , ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credpotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse: qui sine ullis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
los ⁊ malam noluntatem facit ⁊ ĩo eandem iniusticiam ñ
alino esse assi̾mis qnam priuationem inaticie. quam diu
enim uoluntas primum data r̾onali nature ⁊ simul ĩ ip̃a
creatione ab ipõ datore comu̾sa. ĩmo non conu̾sa. s facta
recta ad ħ ꝙ uelle debuit stetit in ip̃a rectitudine quam
dicius u̾itatem sũ iusticiam in qua facta est iusta fuit.
ꝓrinationem eins que nullam ht essenciam quam ĩiis¬
ciciam nominamus suscipit. D.

Expanded text:
em facit: et ideo eamdem injustitiam non aliud esse asserimus quam privationem injustitiae. Quandiu enim voluntas primum data rationali naturae, et simul in ipsa datione ab ipso datore conversa, imo non conversa, sed facta recta ad hoc quod velle debuit, stetit in ipsa rectitudine, quam dicimus veritatem sive injustitiam, in qua facta est, justa fuit. privationem ejus, quae nullam habet essentiam, et quam injustitiam nomina
Abbreviated transcription (Latin):
sus. Iubes enin noces ed̾e. menbra mouere. tres nainz
sunt uentricłi c̾ebri. unis ant̾ĩor aquo oninis est sensus. ⁊ al¬
ter post̾ior a quo omnis motus. t̾cuis est ͥ utrinu medins. mediꝰ¬
.i. rõnalis sensus corporis. sic fiuint fi̾it ꝙ est in corpore subti¬
adinisibilia intuendo denĩ mixtura quadam primo cum
aere ponitur. ẜo cum aere caliginoso atq nebuloso. t̾cio
cum corpulentõre humore. quanto cum t̾rena crassitudĩe
.quinto sensus cum ipõ sensu occłorum ꝑficit. uͥ ipã sola ex¬
cellit. isti sensus quia in sola facie locuti sunt. ic̾o scriptum
arbitror. quĩ in faciem deus insufflauit homini spiraculum.
uite. cum factus est in auimam uiuentem. ant̾ior quippe
pars ext̾iori merito pͥpo᷑. quia ista duc̃ ⁊ illa secunitur abista
sensus ab illa motus. sicut conisilium p̾cedit actõnem iste
uires tam corꝑis quam anime dici possunt. quia ab anima
incorpore funt. nec sũ utro fĩ possunt. xxii.

Expanded text:
 etiam voces edere, membra movere. Tres namque sunt ventriculi cerebri. Unus anterior, a quo omnis sensus; alter posterior, a quo omnis motus; tertius inter utrumque medius, id est, rationalis. Corporis sensus sic fiunt. Quod est in corpore subtiad visibilia intuenda; deinde mixtura quadam primo cum aere puro, secundo cum aere caliginoso atque nebuloso, tertio cum corpulentiore humore, quarto cum terrena crassitudine, quinque sensus cum ipso sensu oculorum perficit, ubi ipsa sola excellit. Isti sensus quia in sola facie praelocati sunt, ideo scriptum arbitror quod Deus in faciem insufflavit homini spiraculum vitae, et factus est in animam viventem . Anterior quippe pars posteriori merito praeponitur: quia ista ducit, illa sequitur; ab ista sensus, ab illa motus; sicut consilium praecedit actionem. Istae vires tam animae quam corporis dici possunt; quia ab anima in corpore fiunt, nec sine utroque fieri possunt. In
Abbreviated transcription (Latin):
solis radium suscipit ex aitera quietum. ⁊ ip̃m alicͦ
in pariete reodit. sic mens pacata suscipiens aure cuiuspi¬
am u̾bum ore remittit ⁊ ip̃m poc̾m. ut uo̾ aqͣ ꝯmota radi¬
uni ꝯmotum. sic ⁊ mens t᷑bata u̾bum reddit turbatum.
s ⁊ omnem ext̾uis actum. ut gͦ ad quietem mentis ⁊ oris
⁊ oꝑis sui ꝓficiat iuuenis queq menbra decent̾ comtineat.
erubescendo antem sicut ⁊ dcm̃ est in melius ꝓficit qr u̾eꝯ¬

Expanded text:
it radium, ex altera quietum et ipsum aliquo in pariete reddit, sic mens pacata suscipiens aure cujuspiam verbum, ore remittit et ipsum pacatum. Ut vero aqua commota, radium commotum, sic et mens turbata verbum reddit turbatum, sed et omnem exterius actum. Ut ergo ad quietem mentis, et oris, et operis sibi proficiat juvenis, quaeque membra decenter contineat. Erubescendo autem, sicut et dictum est, in melius proficit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tñ uioco ꝑ illam uideo sic infirmus eccłs ꝙ uidet ꝑ lucem
soł uid quam ipõ sole nequid aspic̾e non pot̃ ĩtellectus
meus ad illam nimis fulget. non capit illam non suffert o¬
culus anime mee. diu intũde m illam reu̾b̾atur fulgeretur
mentitur amplitudine obruitur in mensiditate comfundit᷑
longe es a me qui tͥ ꝓpe sum quam remota es a comspectu
meo qui sic p̾sens sum in comspectu tuo ubiq es tu p̾sñs
⁊ non te uideo in te moueor ⁊ inte sum ⁊ ad te non possũ
acced̾e intra me ⁊ citͣ me es ⁊ non te sñti. ꝙ¬

Expanded text:
o, per illam video, sicut infirmus oculus quod videt per lucem solis videt, quam in ipso sole nequit aspicere. Non potest intellectus meus ad illam. Nimis fulget, non capit illam, nec suffert oculus animae meae diu intendere in illam. Reverberatur fulgore, vincitur amplitudine, obruitur immensitate, confunditur as, quam longe es a me, qui tam prope tibi sum! Quam remota es a conspectu meo, qui sic praesens sum conspectui tuo! Ubique es tota praesens, et non te video. In te moveor et in te sum, et ad te non possum accedere. Intra me et circa me es, et non te sentio.
Abbreviated transcription (Latin):
homini fac̾ iniuriam. Uñ ab illo occiditur quidã clam¬
ant dñtes sic p̾scitum ⁊ p̾destinatum erat a d̾o. ⁊ id̾o ne
ria untaũ. nec qui fecondauit ħ fec̾ necessitate s sola
uoluntate quia si non sponte uoluiss. nent̾ ꝙ fecit ⁊̃¬
fecisset.

Expanded text:
homini facit injuriam unde ab illo occiditur, quidam clamhomini facit injuriam unde ab illo occiditur, quidam clamant dicentes: Sic praescitum et praedestinatum erat a Deo; et ideo neria irritavit, nec qui se vindicavit, hoc fecit necessitate, sed sola voluntate; quia si non sponte voluisset, neuter quod fecit fecisset.
Abbreviated transcription (Latin):
non ueninut eadem necessitate. que p̾cedit rem ⁊ fac̾
s ea que rem sequitur sicut supͣ diximus. non enim ea deꝰ
quamuis p̾destinaet facit uoluntatem cogñdo aut uolun¬
tati resistendo. s in sua illam potestatem dimittendo. ꝙͣ¬
uis tñ sua uoluntus utitur potestate nichil tñ facit ꝙ deus
non faciat in ronis sua gr̃a in malis non sua. s apparebit
⁊ si cum p̾sd̃a eiusdem uoluitatis culpa. ꝙ sicut pͥmisimꝰ
cdarius tñ de gr̾a loquenuur apparebit. ⁊ si cum p̾sci̾a que
non fallitur non p̾scit nͥ uerum. sicut erit aut necessari¬
um aut spontaneum iͣ p̾destinatio que non nuitatur. non
p̾destinat. nͥ sicut est inp̾sci̾a. ⁊ ita quemad modum ꝙ pre
mutari potest ita est ꝑ omnia de p̾destinatione. p gͥ ex
hiis q̃ dicta sunt si bñ comsid̾entur. quia nec p̾destinatio
li .ar. p̾sti̾e non repugnare ꝑit̾ ostũditur istud p̾destina
tingit oꝑante spontanea uoluntate uelud cum homo

Expanded text:
non eveniunt ea necessitate quae praecedit rem et facit, sed ea quae rem sequitur, sicut supra diximus. Non enim ea Deus, quamvis praedestinet, facit voluntatem cogendo aut voluntati resistendo, sed in sua illam potestate dimittendo. Quamvis tamen sua voluntas utatur potestate, nihil tamen facit quod Deus non faciat in untatis culpa; quod, sicut promisimus, clarius, cum de gratia loquemur, apparebit. Et, sicut praescientia quae non fallitur, non praescit nisi verum sicut erit, aut necessarium, aut spontaneum; ita praedestinatio quae non mutatur, non praedestinat nisi sicut est in praescientia. Et, quemadmodum quod mutari potest; ita est per omnia de praedestinatione. Patet igitur ex his quae dicta sunt, si bene considerentur, quia nec praedestinatio ientiae non repugnare, pariter ostendunt illud praedestinatiquid contingit, operante spontanea voluntate, velut cum homo
Abbreviated transcription (Latin):
postquam suam in homine sedem comstrux̾it alia
iitiorum seruiunt quasi milites t̾ras denentes alia ue¬
lud pro solidatis militantes. Illa ⁊ enim uicia qͣ treras
tenentes ei obediunt que ꝓ se ip̃is in hominibus com¬
sistunt. ut adult̾ium. qui enim adulterat hoc: ea so¬
lum facit de causa quia eum uicium ip̃m delectat.
illa uero seruiunt ei: uelud militantes prosolidatis q̃
sunt in homine pro aliis uiciis. ut cupiditas p̾ciosã¬
rum uestium ꝓ gloria in ani. nemo enim p̾ciosas
ut luxuria głe inani. alũ enim iuxuria repellitur ut
ꝓrie uoluntati diabolo quo famulantur. equib in
homine tribus modis procreatur nascuntur diaboli e¬
nim sugestione ⁊ carnis delectatione. sp̃siq comsen¬
su: inumꝙq uicium comsinumatur.

Expanded text:
postquam suam in homine sedem constituerit, alia vitiorum genera serviunt, quasi milites terras tenentes, alia velut pro solidatis militantes. Illa etenim vitia quasi terras tenentes, ei obediunt, quae pro seipsis in hominibus consistunt, ut adulterium. Qui enim adulteratur, hoc ea solum facit de causa, quia eum vitium ipsum delectat. Illa vero serviunt ei, velut militantes pro solidatis, quae sunt in homine, pro aliis vitiis: ut cupiditas pretiosarum vestium pro gloria inani. Nemo enim pretiosas ut luxuria gloriae inani. Aliquando enim luxuria repellitur, neillo modo, propriae voluntati diaboloque famulantur, e quibus in homine tribus modis procreata nascuntur. Diaboli enim suggestione, et carnis delectatione, spiritusque consensu, unumquodque vitium consummatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ess adam homo .s. rectus mediatore non opus erat. cum uͦ
genus humanum ꝑoc̃a longe seꝑanerunt a c̾o. ꝑ mediato¬
rem qui soluis sñ ꝑccõ natus est. uix̃. occisus est. recomcilari
⁊ humana suꝑbia ꝑ bnmilitatem dei argureretur ac sanare¬
tur ⁊ demonstraretur homini quam loge a co recessant. c̃
diabonis uinc̾etur. nͨ tñ homo głaretur. ne it̾m suꝑbia
nasc̾etur. ⁊ si quid aliuo de tanto mediatoris satͣĩto a ꝓ¬

Expanded text:
est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a p
Abbreviated transcription (Latin):
magis a sua uece se ab suu̾e debet qui tali supplicio ꝙͥ ĩ se
puniat nõ h̃t. Iudas eĩ cũ se occidit scełatũ hoĩnẽ occi¬
dit. et tñ nõ solũ ꝓpĩ xͥm ⁊̃ suemorcis reꝰ fuuuit. hanc
homo cũ uicħ mali fecit. sͥ malefaciat et seipm̃ int̾fici¬
endo hoĩnẽ int̾ficiat ĩ nocentẽ. ne aliũ paciat᷑ nocentem
atq ĩ se appetret pccĩ ꝓpͥum nec in ec appetret᷑ a lienũ¬

Expanded text:
magis a sua nece se abstinere debet, qui tali supplicio quod in se puniat non habet. Iudas enim cum se occidit, sceleratum hominem occidit, et tamen non solum Christi., uerum ete debet, qui tali supplicio quod in se homo qui nihil mali fecit, sibi male faciat, et seipsum interficiendo hominem interficiat innocentem, ne alium patiatur nocentem, atque in se perpetret peccatum proprium, ne in eo perpetretur alienu
Abbreviated transcription (Latin):
sudet et nõ accende bat᷑ ut amaret stabnis ꝑmane̾t nõ iudi sibi¬
ad placend̾ adinet᷑ ut ex hoc tenehresc̾er et frigesde̾t ũ uł illa
credet x̾m dixisse serpencẽ ł ille dei mandato uxoris p̾pone¬
ret uolũtatẽ. putaret seq ueniałr tnͣs ꝯͥssoiẽ eẽ ꝑ̾ceꝑti si ui¬
te suesociã ñ dese̾ret ⁊̃ insocietate pcc̃i. non gͦ opꝰ malũ fcm̃ ẽs

Expanded text:
uideret et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum auerteretur et ex hoc tenebresceret et frigesceret, ut uel illa crederet uerum dixisse serpentem, uel ille Dei mandato uxoris praeponeret uoluntatem putaretque se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societa
Abbreviated transcription (Latin):
plta cuuppe ad fidẽ catholicam ꝑtinẽcia
dum h̾eticoꝵ callida incͥetudi̾e exagitant᷑ ut ex adu̾¬
sus eos defendi possuit et ꝯsid̾ant᷑ intelligẽciꝰ. et intelligũ¬
tur clarius et instanciꝰ p̾dicant᷑ et ab adu̾ sauo mota q̃o
discendi existit occasio:

Expanded text:
lta quidem ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur, et ab adversario mota quaestio discendi existit occasio:
Abbreviated transcription (Latin):
Erum cum manifeste r̾ones suꝑiores omĩa¬
doceant sumimum spiritum ꝑ u̾bum suum fecisse oĩa
non quid nõ ⁊ ip̃m u̾bum fec̾ eadem omnia quĩ enim est illi cõ¬
sb̾ale cuius est u̾bum necesse est ut sit summina essencia summa
aũ essencia non est nͥ una que sola c̾atrix ⁊ solum principium
est omnium q̃ facta sunt ip̃a namq sola fec̾ non ꝑ aliud quam
per se ominia ex nichilo qr̃ quenicumq sumimus sp̃c eadem ⁊

Expanded text:
erum cum manifeste rationes superiores doceant summum Spiritum per Verbum suum fecisse omnia, nunquid non et ipsum Verbum fecit eadem omnia? Quoniam enim illi ale, cujus est Verbum, necesse est ut sit summa essentia. Summa autem essentia non est nisi una, quae sola creatrix et solum principium est omnium quae facta sunt. Ipsa namque sola fecit, non per aliud quam per se, omnia ex nihilo. Quare quaecunque sum
Abbreviated transcription (Latin):
dicium enis comatentes. quo nusi effc̃ĩ sumus. de quo dicit
apłs. iudicium quidem ex uno in condampnatõnem. ⁊ ma¬
gne caritati eius grãs agentes. de qua idem ipẽ dic̾ gr̾e p̾dica¬
iudicantes ⁊ dei caritate quam donauit ipĩ diligentes pie
recteq uiuanuis. qĩ iudicium ⁊ caritatem dei cum pharisei
ipĩs incipientes. secum q prius mĩam facientes. sicut isti e
as dandas putant pp̃ quem dilcõnis ordinem dictum est.
diliges ꝓximum tuum tanquam te ipm. cum gͦ increpas¬
set eos qd̃ forisetus se lauabant. intꝰ autem rapina ⁊ ini¬
quitate pleni erant admonens quandam ełam quam sͥ
iss ⁊ quid ipĩ fac̾e nõ curarent ue illum putant eorum ełao¬
ignorare. S ue uob̾ inquid phariseis tarnquam dic̾et. ego qui¬
dem ꝯmonni uos elemosinam dandam. ꝑ quam uob̾ .i. sĩt
possetis ab onĩ inquinam̃to ĩt̾iori m̃dari. ⁊ uobis munda es

Expanded text:
dicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem . Et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicajudicantes, et in Dei charitate qua donavit ipse se diligentes, pie recteque vivamus, quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei incipie isti eas dandas putant. Propter quem dilectionis ordinem dictum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Cum ergo increpasset eos quod forinsecus se lavarent, intus autem rapina et iniquitate pleni essent, admonens quamdam eleemosynam, isset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eei. Tanquam diceret, ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint possetis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis munda ess
Abbreviated transcription (Latin):
dii moritur carni inqua erat similituco poci ⁊ cum scd̃m uetusta¬
tem pocĩ nonquam ip̃e niuxiss nrãm ex morte uet̾i qua ĩ pocõ
mortui fueranius. reuiuiscentem uitam nouam sua rrͦne sig¬
naret. Ipm̃ est ꝙ in nobis celebratur magnum baptis sacm̃tũ
⁊ uiuant a iauacro renascendo. fi cut ip̃e a sepulcro resulgẽdo¬

Expanded text:
dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, et vivant a lavacro renascendo, sicut ip
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas ut ictu leuissimo frangant᷑. p̾ssu facilimo ꝯterã¬
t᷑ et tanta firmitas ut nullo humore corrũ pant᷑. nulla era
qͥs ⁊̃ int̾ra hũida ĩ fossos uͥ ligna putͤsc̾e̾nt tã diũ durare
incorruptiblr̾ posse nͥ reꝵ ille corrupto ignis es fecit. Iu¬
ip̃e ignis latens aĩa sit ĩ uisibłis uisibłis corꝑis. L̃ uͦ ꝗͣ¬
mir̾ ÷ qd̾ c̃ extingͥt᷑ tc̃ accendat᷑. ut .n. occulto igne ca¬
reat aqua ei nfiudit᷑. a qͣ ue ꝓfundr᷑. et cũ ante sit frigi¬
ua inde fuescit uñ f̾uẽcia cũcta frigestunt. Uñ uelud
exspirante illa gleba distedens ignis qui latebat appa¬
ret ac deuide tunꝙͣ morte sic frigida ẽ ut ad iͨta una nõ
sit rasura et ꝙͣ caltem uocabamꝰ uiuã uo ceniꝰ extinc¬
tam. qͥd ẽ qd̾ huic mita  addi posse ideat᷑. nam si non¬

Expanded text:
firmitas, ut ictu levissimo frangantur, pressu facillimo conterantur; et tanta firmitas, ut nullo humore corrumpantur, nulla proreos in terra umida infossos, ubi ligna putescerent, tamdiu durare incorruptibiliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Inipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam  quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est q
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nͣ s aĩaliũ ciosiꝰ indagauint salamand ᷑ in ignibꝰ et qͥ dã
notissum cisilie mõtes qui tanta tẽrꝑis Diut᷑ nitate ac ue¬
tustate usq nũc et deuiceps flãmis estuant atq integͥ ꝑse¬
pla quibꝰ doceamꝰ nõ eẽ in credibłe ut hõinũ corꝑa sẽpit̾no
supplicio punitoꝵ et ĩ igne aĩam nẽ aiu̾tant ⁊ sũ detͥm̃to ar¬
ditũ ĩ credibłe uid̾e̾t᷑. euenit ut apud cartaginẽ nob̾ cocta

Expanded text:
qui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri persepla, quibus doceamus non esse incredibile, ut hominum corpora sempiterno supplicio punitorum et in igne animam non amittant et sine detrimento arditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta
Abbreviated transcription (Latin):
ronuim esse nich̾ ita mala uoluntas. net est ip̾m ma¬
lum ꝙ malos facit sicut nec bona noluntas est ip̃m qd̃¬
honos fac̾ ħ ip̾m ħ ꝙ dixi de nolmitate pot̃ ⁊̃ comsid̾ari in
comu̾sione noluntatis. non enim magis aliquid cõu̾sio il¬
la q̃ comũtit uoluntatem de rapina ad tribuendum qͣm
aia cine comu̾̃tit eaudem uoluntatem de largitate ao a¬
quo angelus uel homo fit. malus quod nichil es¬
se dicimus. nec bona uoliuitas aut rona uoluntatis

Expanded text:
ipsum esse nihil. Itaque mala voluntas non est ipsum malum quod malos facit; sicut nec bona voluntas est ipsum Hoc ipsum, quod dixi de voluntate, potest etiam considerari in conversione voluntatis. Non enim magis est aliquid conversio illa quae convertit voluntatem de rapina ad tribuendum, quam est illa quae convertit eamdem voluntatem de largitate ad aquo angelus vel homo fit malus, et quod nihil esse dicimus: nunc bona voluntas aut bona voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
cie. pͥt̾ illam. que ꝓprie dicitur sb̾a. deinq bona uolũ¬
tas non magis est aliquid quam mala noluntas n est
ista magis malum quam illa bonum. non enim est¬
magis aliquid uolinitas que uult dare misicorditer
quam illa que uult rapere iolũt̾. nec magis ħ ma¬
lum est. quam illa bonim est. gͦ si mala uoluntas ÷̾

Expanded text:
tiae praeter illam, quae proprie dicitur substantia. Denique bona voluntas non magis est aliquid, quam mala voluntas; nec est ista magis malum quam illa bonum. Non enim magis est aliquid voluntas, quae vult dare misericorditer, quam illa quae vult rapere violenter; nec magis haec malum quam illa bonum est. Ergo si mala voluntas est
Abbreviated transcription (Latin):
deus enim inmutabilis est. ħ seꝑe mutata. pro culpa
c̃iũ dampnata. pro pena quio sit misi̾a. nichil tñ ei nocere
posset nisi a d̾o recessiss recessit autem qũ prc̃anit. prom̃dor¬
quetur misã. ac̾o refuga. ab uno disuĩctat. sꝑgitur ad mul¬
ta. ⁊ pro sua intemꝑantia fit morbida. fit molesta. ea ꝓp̃ sẽ¬
sus corporei turbata memoria turbati ebetes sunt. ł fiunt.
marcidi ⁊ stupid. nñ caro patitur. langores oruiutur. ⁊ mors
uiolencia ꝑuagitur. anima non formatur ex mat̾ia inforiui.
s m̃ sna creatõne formam accepit. qͣ facta eit ad ymaginem
⁊ similitudmem dei. aquo si adn̾titur. reman᷑tis inforinis quia
rea quia dissimiuis nec ic̾o tñ eficitur irt̾onał. quia gestut
cum quo facta est imna ꝑsona. s nec ic̾o fit corpus ⁊ sipenitꝰ
hetur. non enim dist̾itur ꝑtibus. n loco coicluoitur. non
enim maior in maioribus non est minor iuminoribus sui
corporis ꝑtibus uite ỹdoneis¬

Expanded text:
Deus enim immutabilis est: haec saepe mutata, pro culpa quandoque damnata, pro poena quoque fit misera. Nihil ei tamen nocere posset nisi a Deo recessisset. Recessit autem quando peccavit. Proinde torquetur misera, a Deo refuga. Ab uno disjuncta spargitur ad multa, et pro sua intemperantia fit morbida, fit molesta. Ea propter sensus corporei turbata memoria turbati hebetes fiunt, marcidi et stupidi. Inde caro patitur, languores oriuntur, et mors violenta pervagatur. sed in sua creatione formam accepit, qua facta est ad imaginem et similitudinem Dei. A quo si avertitur, remanet informis; quia rea, quia dissimilis: nec ideo tamen efficitur irrationalis; quia gestat cum quo facta est una persona. Sed nec ideo fit corpus, etiamsi penitus hebetetur. Non enim distrahitur partibus, nec loco concluditur. Non est major in majoribus, nec est minor in minoribus sui corporis partibus vitae idoneis
Abbreviated transcription (Latin):
sigiuficationis. nainz in hiis non solum uerita
que signa solemus dr̾e. s in aliis omnibus quetis
diximus est significatõ uera uł falsa. qm̃ namq
quod aliquis aliquid facit. dicit ⁊ sigͣt. ħ se debere
de ꝙ dicis. M. si esses in loco uͥ seres sabubres her¬
bas ⁊ mortifas esse s nescires eas disc̾n̾e. ⁊ ess ibi
aliquis de quo nondubitares quin illas discern̾e
scires cuicum int̾roganti que salubres essent ⁊ q̃
mortife̾ alias u̾bo dic̾et salubres esse ⁊ alias come¬
tĩ u̾bo crecerom quanitum operi .m. plus gͦ di
c̾et tibi que salubres essent opere quam u̾bo. D.
debere. simiłr cum cogitat aliquis aut uult aliquid si
nescires an det̾et id uelle suie cogitare si uoluntatẽ
eiis ⁊ oogitationem uideres significet tibi ip̾o oꝑe.
quia ħ deb cogitare ⁊ uelle ꝙ si ita deb̾ot uerum
dic̾et. smn ã mentiretur. in rerum quo existencia ẽ.¬

Expanded text:
significationis. Namque non solum in his quae signa solemus dicere, sed et in aliis omnibus quae diximus est significatio vera vel falsa. Quoniam namque quod aliquis aliquid facit, dicit et significat hoc se debere de quod dicis. MAG. Si esses in loco ubi scires esse salubres herbas et mortiferas, sed nescires eas discernere et esset ibi aliquis, de quo non dubitares quin illas discernere sciret, tibique interroganti quae salubres essent et quae mortiferae, alias verbo salubres dicetantum crederem verbo quantum operi. MAG. Plus ergo tibi diceret quae salubres essent opere quam verbo. DIdebere. Similiter dum cogitat aliquis, aut vult aliquid, si nescires an deberet id velle, sive cogitare, si voluntatem ejus et cogitationem videres, significaret tibi ipso opere quia hoc deberet cogitare et velle. Quod si ita deberet, verum diceret; sin autem, mentiretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Felices speratores dicimꝰ si iuste in petrant. si iit̾ liuguas sibli¬
nrit̾ honoranciũ et obse quia nims hũilit̾ salutanciũ: non
extollũt᷑. S se hõies ẽẽ memiueruit si suam patẽ ãd dĩ cul¬
tum maxĩe delcãud̾ marestatẽ eiꝰ famulã faciunt si dm̃ tuuẽt.
dilig̾e. colunt si plus amant ĩ regnũ uͥnõ timent hr̃e con¬
sortes. Si tardiꝰ iudicant facile ignosauit si eandẽ uĩdcãm
ꝓ ncc̃itate regẽde tuendeq reipublice nõ ꝓsaturãdis inimi¬
ciciaꝵ odiis ex̾cuerunt si eaudẽ uẽĩaus nõ ad ĩpunitatẽ iniqͥ

Expanded text:
felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, sed se homines esse meminerunt, si suam potestatem ad Dei cultum maxime dilatandum maiestati eius famulam faciunt, si Deum timent, si diligunt, colunt, si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes, si tardius vindicant, facile ignoscunt, si eandem vindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei publicae, non pro saturandis inimicitiarum odi
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ maloꝵ multas et mltiplices clades duras et duas ne¬
cessitates si nõ dignũ ẽ elociui uelim ꝙͣam neqiuaꝙͣ sicut
res postulat pꝰsini qͥs erit ꝓlixe disputͥa modꝰ s sapiens
S sapiẽs inqͥunt iꝰta bella gesturꝰ ẽ aiͣ nõ sise hoĩẽ memi¬
nic multomag̾ dolebit stoꝵ nocĩtatẽ sibi exticisse belloꝵ¬
qr. uͥ iꝰta eẽnt ei gn̾anda nõ eeñt ac ꝑhoc sapienti nilla ue¬
lla eẽnt iniquitas eĩ ꝑtis adu̾se iꝰ tabella ingerit gn̾anda sa
la ex ea benlandi ncc̃itas nacc̾et᷑. ħ itaq mala tam magna
tam horrenda tam seua quisqͥs ꝯdolore ꝯsiderat. misłam fa¬
teat᷑. qͥsquis ã ł patit᷑ ea sine a̾i dolore ut cogitat multouti¬

Expanded text:
ltas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellousta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ de auibꝰ iudicant cern̾e̾ neq̃ut. Uñ sepe cogunt᷑ tor¬
ciauidicis płm q ⁊ calamitas ĩnocentis et qd̾ ẽ intollerabi¬
cũ pp̃ hoc uidex torq̾at acc᷑atiun ne ocaidat nesciens ĩ nocẽ¬
tem fit ꝑ ignorancie nusi̾am ut et tortum et ĩnocẽtẽ occi¬
dat quẽ ne ĩuocentẽ occidat torserat: Si .n. sm̾ istoꝵ sapi
ta ꝙ nõ ꝯmisit. se ꝯmisit se ꝯmisisse d ͭ quo dampnato et occi¬
so utrum ĩnocẽtẽ aut nocentẽ udex ocadi̾t ad huc nescit ꝙ̃
ne ĩnocẽtẽ nesciens occid̾et tor sit ac ꝑ hoc ĩnocẽtẽ et ut sciret
torsit et ut nestirz occidit. In hiis tenebris uite sociat sede bit

Expanded text:
 de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tortia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabicum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istornta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiderit, adhuc nescit, quem ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit
Abbreviated transcription (Latin):
uicem sibunz fiant ob uiam n p̾terire s simul eẽ aliqͣ
ncc̃tate cogant᷑ quoꝵ neut̾ nouit linguam altius muta
int̾ se ꝯnuuicare nõ possunt pp̃so sasolam diu̾sitatem
linguaꝵ nich̾ ꝓdest ad ꝯ sociandos hõies tauta simili tudo
nature ita ut libeuaꝰ homo sit cũ cane suo qͣ cũ hõme
alieno. at .n. oꝑa data est ut in ꝑiosa ciuitas nõ solũ iugũ.

Expanded text:
bimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua bimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit ainter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum
Abbreviated transcription (Latin):
tati ne crina ĩ punita sut ꝓdesse cupientes et m̃ciẽ trbꝰ
testibꝰ reoq ip̃o qͣ torm̃ta durante ĩ manit̾ nec faciente. pba¬
re ꝙ obiciũt nõ ualentes ꝙͣuis uͣ obiecuit a iudice nestiente
dampnãt᷑. ħ tot et tanta mala non deputat pccã eẽ. nõ enĩ¬
et tam̃ q cogit hũana societas ⁊̃ nccĩtate uidicandi. ħ ẽ gͦ quiͣ
dicimꝰ misi̾a c̾te hor̃s et si nõ malicia sapiẽts. an uͦ ncc̃tate¬
nesciendi atq iuidicandi corquent insoncel pounit in sontes
et parũ est illi qd̾ nõ ẽ reꝰ si uõ sit iusuꝑ et beatꝰ: C.¬
Post ciuitatẽ uł urbeni sequit᷑ orbis terre in auo t̾ciũ gͣdũ
ponunt societatis huãne incipiẽtes a domo atq iude adur¬
beni. deinde ad orbem t̾re ꝓg̾ diendo ueĩentes qui utiq sicut
a cqiuaꝵ ꝯgeries quͣto maior ⁊tanto ꝑiculis plenior in qͦ pri¬
mum liuguaꝵ diu̾sitas hoũi ẽ alienat ab hoĩe nã si duo ĩ¬

Expanded text:
sse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non eniudicandi. Haec est ergo quam dicimus, miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An vero necessitatenesciendi atque judicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi quod non est reus, si non sit insuper et beatPost ciuitatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo si
Abbreviated transcription (Latin):
tat. multi eniui bona p̾stantur in uiciis. qñ eorum cõsu¬
litur itailitati non uoluntati. quia np̃i sibi esse ĩuemũtur
inimici. Amici u̾o eorum pocuis illi cuos mnimicos ꝑutant
⁊ reodunt errando mala pro bonis. cum redd̾e mala xp̃ianꝰ
non debeat nͨ pro malis. Multa iͣ sunt gn̾a ełarum que¬

Expanded text:
stantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera su
Abbreviated transcription (Latin):
st uõ. non solum gͦ quidat esurienti cibum stienti potum.
nudo uestimentum. ꝑ egrinanti hospicium. frgienti latibu¬
ium egro uł incluso uisitatõnem captiuo redemptõnem.
debili sb̾uectõnem. ceco deductõnem. tͥsti comsolatõnem.
non sauo medelam. erranti uiam. celiranti comsilium. ⁊
quodcum nccͣiͣui est indigenti. U̾m ⁊̃ qui dat pectanti. e¬

Expanded text:
um, non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegro vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliranti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veni
Abbreviated transcription (Latin):
inpulue̾m. aliudĩ auras exalet᷑. Sicut qͦs hostie. Sicut qͦs ignis
assumat naufragio. ł quibꝰq aliciuis i  quidã ꝑeant. ut eoꝵ car¬
nes in hurmerẽ putredo dissoluat. nõ mediocͥter ꝑmouent᷑ a co
qͣsq feditates et uicia suie accidant siũ nascant᷑ ubi et mõstͥo¬
sos ꝑtꝰ cum horrore atq irrisione ꝯmemorant et reqͥrunt q̃ ram
cꝰq deformitatis resurrectio sit futura. Si .ni. uͭ tale redire ĩ cor¬
pus hõis dix̾iius s̾nsionẽ nrãm de locis wlueꝵ cum quibus
qua corpꝰ altiꝰ uoscentis hũana uisc̾a fame ꝯpellente nutͥtuꝵ:
macies ostend̾a̾t decͥm̃ta suppleuit. Uerunigͦ illi redeat hõrcꝰ

Expanded text:
in auras aliud exhaletur; sint quos bestiae, sint quos ignis absumat; naufragio vel quibuscumque aquis ita quidam pereant, ut eorum carnes in humorem quasque foeditates et uitia, siue accidant siue nascantur, ubi et monstrosos partus cum horrore adque inrisione commemorant, et requirunt, quaenam cuiusque deformitatis resurrectio sit futura. Si enim nihil tale redire in corpus hominis dixerimus, responsionem nostram de locis uulnerum, cum quibus qua corpus alterius uescentis humana uiscera fame conpellente nutritur. , quae macies ostenderat, detrimenta subpleuit. Utrum ergo illi redeat homini cuius
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Multa fuuit amat sͣ uolũtatẽ dei. S tante ẽ ille lapĩe
tanteq u̾tutis ut ĩ eos exitꝰ siue fiuies quos bonos et iꝰtos ip̃e
p̾sciuit. tendant om̃ia q̃ uolũ tati eiꝰ uident᷑ adu̾sa ac ꝑhoc
se ip̃m maueat id̾ qͥ fuit. dr᷑ etiani uolũtas dei qmͣ fecit incordi
bis et uelle sicut usticia dei nõ solum qua ipẽ iust̾ eẽ dr᷑. Sed
illa ⁊̃ qua in homine qͥ ab illo iustificat᷑ facit. Sic et lex eius
qmͣ deꝰ oꝑat᷑ in hõibꝰ etiam uelle dr᷑ qd̾ ñ ip̃e uult s suos id uo¬
lentes facit sicut dr᷑ cognouisse qd̾ ut cognost̾e̾t᷑ fecit a qͥbꝰ
tit uelle a quibꝰ futura nesciũ t᷑. młta uułt nec facit. młta
eĩ uolunt fi̾ scã eius ab illo inspirata scã uoluni ͤ. nec fiunt
sicut orant ꝓqͥbꝰdã pie scẽq et qd̃ orant nõ facit. aĩ ipẽ in
eis hanc orandi uoluntatẽ spũ sc̃c suo fecit. ac ꝑ hoc qũ sm̾¬

Expanded text:
a malis contra voluntatem Dei, sed tantae est ille sapientiae tantaeque virtutis, ut in eos exitus, sive fines, quos bonos et justos ipse praescivit, tendant omnia quae voluntati ejus videntur adversa; ac per hoc se ipsum maneat idem qui fuit. dicitur etiam uoluntas dei, quam facit in cordi qui operatur in uobis et uelle; sicut iustitia dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, qui ab illo iustificatur, facit. sic et lex eius m Deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur, quod non ipse uult, sed suos id uolentes facit; sicut dicitur cognouisse, quod ut cognosceretur fecit, a quibus cit uelle, quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. Multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate, nec fiunt, sicut orant pro quibusdam pie sancteque. et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto Spiritu suo fecerit. Ac per hoc, qu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Intlligible atq a cana doctͥna nimł deuũ i utnl¬
ti ac pene om̃s qͥ ħe ses inpias ꝯdidu̾nt exeuntes de ca¬
tholica eccłia et fcĩst̾ hẽ siarte meliores habeant aĩas
amͦ hii qui nõqm fiu̾it catholici cun in eoꝵ lac̃os iu¬
aidissent. S illos ħesi archas hoc nõ facit lib̾ari a supp¬
licio et̾no qd̾ incatholica eccłia bapti st et sacͣm̃ctũ cor¬
poris xp̃i in uero corpore xp̃i pͥmit᷑ acceperunt aĩ peior

Expanded text:
intolerabile atque a sana doctrina nimis devium, ut multi ac pene omnes, qui haereses impias condiderunt exeuntes de catholica Ecclesia, et facti sunt haeresiarchae, meliores habeant causas, quam hi qui nunquam fuerunt catholici, cum in eorum laqueos incidissent; si illos haeresiarchas hoc facit liberari a supplicio sempiterno, quod in catholica Ecclesia baptizati sunt, et sacramentum corporis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
nõ itaq in eius uacat̾one cogit᷑ ignauia de sidia inhercia
sicut nec ui eiꝰ oꝑe labor conatꝰ indu stͥa nouit qͥescens
age. et ageus ꝯuiesc̾e pr̃ ad opꝰ nouũ. nõ nouũ s sẽpit̾ũ
adhibe ꝯsiliũ nec pẽitendo quia pͥus cessau̾at.cepit fa¬
&e̾ qd̾ nõ feca̾t. S et pͥuꝰ cessauit et pꝰtius oꝑatꝰ ẽ qd̾ ne

Expanded text:
uid patitur. Non itaque in eius uacatione cogitetur ignauia desidia inertia, sicut nec in eius opere labor conatus industria. Nouit quiescens agere et agens quiescere. Potest ad opus nouum non nouum, sed sempiternum adhibere consilium; nec paenitendo, quia prius cessauerat, coepit facere quod non fecerat. Sed et si prius cessauit et posterius operatus e
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus et pꝰsius in rebꝰ pͥus nõ existẽtib et pꝰtĩus existen¬
tibꝰ fuit. nuiłlo ã nõ altãm p̾cedẽtẽ. altã sb̾ sec̃ns nuta¬
uit. aut abstulit uolunᵈ ͤ s una eadem q sempit̾na et
quitalia uid̾e possunt nurabłr fortasse ostendens qmͣnõ
eis indiguerit s eas gͣtuitabonitate ꝯdid̾it cũ sũ ilł et̾ͥai

Expanded text:
us non existentibus et posterius existentibus fuit; in illo autem non alteram praecedentem altera subsequens mutauit aut abstulit uoluntatem, sed una eademque sempiterna et qui talia uidere possunt, mirabiliter fortassis ostendens, quam non eis indiguerit, sed eas gratuita bonitate condiderit, cum sine i
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Dicit porphiriꝰ dlul uuracłił fuille sensũ noł nõ pͣgari lu-¬
ne chelecis atq solis ut hĩc ostẽdet᷑ nullũ d̾oꝵ thelecis hõĩẽ
posse purgari cuꝰ .n. thelece purgant si lune solisq nõ pur¬
gant qͦs uit̾ celestes deo p̾ apuos habent. Deniq eodem diẽ
oracuio exp̾ssum pͥncipia posse purgare. q̃ ã dicat pͥncipia¬

Expanded text:
nsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, c
Abbreviated transcription (Latin):
maret ꝙ est septimus. l ħ uelle dominum siuĩ
sciret: non ei profecto culpam illam cominus omi¬
d̾et. imino magis ut ĩniqum s̾uum eum puuir. sic nec
nostras nobis culpas dominus dimittet. si non nos gra¬
dibus eisdem humiliau̾imus: sicut ip̾e iubet.

Expanded text:
maret quod est septimus, licet hoc velle dominum suum sciret, non ei profecto culpam illam dominus dimitteret, imo magis ut iniquum servum eum puniret. Sic nec nostras nobis culpas Dominus dimittet, si non nos gradibus iisdem humiliaverimus, sicut ipse jubet.
Abbreviated transcription (Latin):
net curant talem uitam mores q corrig̾e. ⁊ ĩter
ip̃a facinora ⁊ flagicia sua ełas frequentare non cessant.
m .s. no. ħ enim quani late pateat ñ ĩtlłignnt s ũ ĩtlłigãt
atcendant. quibus orx̾it. Nempe in euͣngłio scriptum est.
cum loqueretur rogauit illum quidam ꝓhariseꝰ ñ pͣn¬
d̾et apud se ⁊ ĩg̾ssus recubuit. phariseus aũ cep̾ ĩtͣ se re¬

Expanded text:
nec curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, bis. » Hoc enim quam late pateat non intelligunt, sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: « Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus, ut pranderet apud se. Et ingressus recubuit. Pharisaeus autem
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ efficit qd̾ pt̃ sicut ẽ nccĩtas mortis. mãifestũ ẽ uo luu  no¬
stras auib recte uł ꝑ peram uiuit᷑ ir̾ tali uccĩtate nõ eẽ. ne
cessitas ẜ amͣ dicimꝰ nccẽ eẽ ut ĩ sit aͥd ł ita fiat nesdio cur eam
cucta p̾scire sicut neo pͥtas eiꝰ minuit᷑ cum dt᷑ mori falli q
tis. recte qͥppe omp̃c dicit᷑ qui tñ mor et falli nõ pt̃. Dicit᷑¬

Expanded text:
mus efficit quod potest, sicut est necessitas mortis: manifestum est uoluntates nostras, quibus recte uel perperam uiuitur, sub tali necessitate non essecundum quam dicimus, necesse esse ut ita sit aliquid vel ita fiat, nescio cur eam cuncta praescire-sicut nec potestas ejus minuitur cum dicitur mori falliquetis, recte quippe omnipotens dicitur, qui tamen mori et falli non potest. Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
muni comsilio fratrum aut adhuc dmiittit ad exemplum
aliorum nouiciorum. sic q de uto nonicio comdigne agi᷑.
qui suorum dei comsortio iam dignus hr̾etur. Illum añt
nouicium quem magr̃ suus uid̾it in obediẽtẽ. impaciẽtẽ.
suꝑbum. susceptione indignum postquam eum di tolera¬
uit: multis q modis emundare demptauit. tandem si nich
profic̾e potest: uenit ad abberatem. ⁊ talia ei refert. do¬
mine inquid nouicuis ille quem hũi in custodia ut eum
cocem cnĩo pos ẽẽ dignus conũsatione nostͣ: ita se ꝑu̾se
habet in ominibus que agit ut nͨ ĩt reliquos nouicios
dignus sit cou̾sari. prouidere uob̾ itaq comuenit. qͥd
potiuis de eo faciendum sit. Ad ħ ille respondens magis¬
trum hortatur. ut eum Ad huc omnibus modis enũda¬
re conetur. diceus meluis esse illum int̾ reliquos dole¬

Expanded text:
muni consilio fratrum, aut adhuc dimittit, ad exemplum muni consilio fratrum, aut adhuc dimittit, ad exemplum aliorum novitiorum. Sicque de isto novitio condigne agitur, qui servorum Dei consortio jam dignus habetur. Illum autem novitium, quem magister suus viderit inobedientem, impatientem, superbum, susceptione indignum, postquam eum diu toleraverit, multisque modis emendare tentaverit, tandem si nihil proficere potest, venit ad abbatem, et talia ei refert: Domine, inquit, novitius ille quem habui in custodia, ut eum docerem quomodo posset esse dignus conversatione nostra, ita perverse habet in omnibus quae agit ut nec inter reliquos novitios dignus, sit conversari. Providere itaque vobis convenit quid potius de eo faciendum sit. Ad hoc ille respondens, magistrum hortatur ut eum adhuc omnibus modis emendare conetur, dicens melius esse illum inter reliquos tole
Abbreviated transcription (Latin):
one monachorun. qui ut p̾ualent in ominibus se custo
ouint ꝑfecte. hos enini abbas ꝑsemz ip̃m iam om̃ia docuit
que uult eos obsuare. Illis u̾o̾ magr̾os ex istis ꝓponit: qui
eos docuit doceant q̃ debeant custodire. Isti iam probati st̃
in omni humilitate ⁊ obedientia ⁊ patientia. ⁊ obseruatio¬
ne onmium que ordo exposcit. Illi uero adhuc probandist.
utrum ueliuit esse humiles. obedientes. patientes. ⁊ obser¬
uare omnia que ordo requirit. Uniunquemq ergo illo¬
rum is qui ei magr̃ ceputatus est. probat ⁊ arguendo. ĩ¬
crepando. plerimniq ⁊̃ flagellando. temptat an aptus ad sus¬
cipiendum in comg̾gatione anorum existat. quem si uider̾
cuncta pacient̾ fustin̾e ⁊ aliornm comsortio per omnia di¬
gnum esse uenit ad abbatem annunitians ei coram omĩ
comg̾gatione. domine inquid nouicuis ille ꝙ̃ mͥ ꝯmisi¬
sti ita ꝑfecte se ht̃ omnibus modis ꝙ iam est dignus int̾
nos esse si uibetis. Quibus auditis. enm aut recipit cõ¬

Expanded text:
ne monachorum, qui, ut praevalent, in omnibus se perfecte custodiunt. Hos enim abbas per semetipsum jam omnia docuit quae vult eos observare; iilis vero magistros ex istis praeponit qui eos doceant quae debeant custodire. Isti jam probati sunt in omni humilitate, et obedientia, et patientia, et observatione omnium quae ordo exposcit. Illi vero adhuc probandi sunt, utrum velint esse humiles, obedientes, patientes, et observare omnia quae ordo requirit. Unumquemque ergo illorum is qui eis magister deputatus est probat, et arguendo et increpando. Plerumque etiam flagellando tentat an aptus ad suscipiendum in congregatione aliorum existat. Quem si viderit cuncta patienter sustinere et aliorum consortio per omnia dignum esse, venit ad abbatem nuntians ei coram omni congregatione: Domine, inquit, novitius ille, quem mihi commisisti, ita perfecte se habet omnibus modis, quod jam est dignus inter nos esse, si jubetis. Quibus auditis, abbas aut eum recipit, com
Abbreviated transcription (Latin):
tosabilius in hiis que a religione sunt se iuncta mentiri quam
in hiis sũ cuiorum fide uł noticia deus celi non p̃ falli. ꝙ ut illus¬
tretur exemplis intueamur quale sit. si quis ꝑiam dum menti¬
tur uiu̾e noni nuĩciet. aliquem mortuum ⁊ alius fallitur cre¬
dat it̾m xpm post quelib longua tempora moriturum. ñne illo
Sris maii est in illum errorem aliquem indnc̾e quam ĩuistum ab
xix.

Expanded text:
lerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam lerabilius sit in his quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo ltoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
putat u̾m. qm̃ quantum in ipõ est ñ falit ipẽ s fallr̃. Non itaq mẽ¬
dacii. s aliqudo temeritatis arguendus est qui falsa ĩcantius cre
non ꝙ sentit. ħ̃ dic̾. non u̾m dic̾. quamuis uerum inueniatur eẽ
ꝙ dicit. nec ullo modo lib̃ est a mendatõ. qui ore nesciens u̾m loqͦ.
sciens autem uoluntate mentitur. non comsid̾atis itaq rebus
ipĩs de quibus aliquio dicitur. s sola intentõne dicentis melior
di aninium sciens gerit. nesciens u̾m esse qd̃ dic̾. ille namq non
aluid ht̃ in animo aliud ĩ u̾bo. hinic u̾d qualetum ꝑ se ip̃m sit
qd̃ ab eo dicitur. aliud tñ clasisum in pectore. aliuo ĩ lingua. ꝓmp¬
tum est. quod malum est ꝓprium mẽtientis. in ipãrum autem q̃
dicuntur comsid̾atõne rerum tiĩ int̾est. qua in re quisq fallatur
sũ mentiatur. ut cum falli quam mentiri quam mentiri mimis
sit malum quantum ꝑtin ad hominis uoluntatem tũ longe sit¬

Expanded text:
uia quantum in ipso est non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautus crednon quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior di animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod malum est proprium mentientis. In ipsarum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem; tamen longe to
Abbreviated transcription (Latin):
Erum hic difficillima ⁊ latebrofissima gignitur q̃o.
de qͣ iam grandem librum cum respondendi nccͣitas
nos urgeret ab soluimus. utrum ad officium hominis insti
ꝑtineat alñ mentiri. non nulli enim eo us ꝓgrediuntur
ut ⁊ peierare ⁊ de rebus ad d̾i cultum ꝑtinentibus ac de ꝙͣ
dei natura falsum aliquid dic̾e. non nnquam bouum pi¬
en
esse ouine mendatium. s muitum int̾ esse. quo animo ⁊ de quibus
rebus quisq mentiatur. non enim sic pettat ille qui comsinendi
quõ ille qui nocendi uoluntate mentitur. hant u̾d tiũ nocet qͥ
uiatorem mẽciẽdo ĩ diu̾sũ int̾ mittit. qũatũ is qͥ uiam uite mẽdatõ

Expanded text:
erum hic difficillima et latebrosissima gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicentem frĩ suo fatue reum gehenne. putaret nͥ u̾itas
dic̾et. cui cũ uulñi sb̾ietit comtino medicinam. p̃ceptum
frat̾ne reconciliatõnis ad iungens. Mox quippe ait. Si gͦ of¬
Aut quis existimaret ciuam magnum pocñi sit dies obs̃¬
uare ⁊ menses ⁊ annos ⁊ tempora sicut obseruant qui cer
diebus sũ mensibus aut aimis uolunt uł nolunt aliquid
existiment tempora. nͥ huius mali magnitudinem ex ti¬
more apsi pensarennus. qui talibus ait. timeo ne forte

Expanded text:
enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo ofAut quis aestimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid xistiment tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait: Timeo, ne forte