comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
die in collatione ꝑtulimꝰ. ꝓba¬
uit ac desiniuit beatꝰ antoniꝰ. nul¬
latenꝰ demones posse m̃tẽ cusꝰꝗͣ ł
corpꝰ ĩuadere. nec habere facul¬
tatẽ ĩ cuiꝰ libet animã penitꝰ ir¬
ruendi nͥ eã pͥmo destittierĩt oĩ¬
bus cogitatiombꝰ sc̃is. ac spiritali
c̃tẽplatione uacuã nudãq reddi¬
derint Sciendũ tñ duobꝰ modiͤ
spc̃ ĩmũdisi hominibꝰ obedire.
Aut enĩ scĩtati fideliũ diuina
gr̃a. aut uircute subdunt᷑. aut sa¬
crificiis ĩpioꝵ seu qͥb̾dã carminibꝰ
deliniti. uelut familiaribꝰ adulã¬
t᷑ Qua opinione farisei qͦq dece¬
tes inbeelzebub pͥncipe demoni¬
oꝵ hic eicit demones. scd̃m illã
scilicet ꝯsuetudinẽ qͥ nouerãt su¬
os magos ł maleficos ꝑĩuocatio¬
nẽ nõis illiꝰ ac ritũ sacͥficiorũ
qͦ eũ delectari ⁊ gaud̾e cognosc̃t¬

Expanded text:
die in collatione protulimus, probavit ac definivit beatus Antonius, nullatenus daemones posse mentem cujusquam vel corpus invadere, nec habere facultatem in cujuslibet animam penitus irruendi, nisi eam primo destituerint omnibus cogitationibus sanctis ac spiritali contemplatione uacuam nudamque reddiderint. sciendum tamen duobus modis spiritus inmundos hominibus oboedire. aut enim sanctitati fidelium diuina gratia ac uirtute subduntur aut sacrificiis inpiorum seu quibusdam carminibus deleniti uelut familiaribus adulantur. qua opinione Pharisaei quoque decesse, dicentes: in Beelzebub principe daemoniorum hic eicit daemones, secundum illam scilicet consuetudinem, qua norant suos magos uel maleficos per inuocationem nominis illius ac ritum sacrificiorum, quo eum delectari et gaudere cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
eruenit gͦ fama colũbam
sigiberti Regis ad aulã qͥ eo
tẽpore duobꝰ regnis austrasioꝵ
burgundioꝵq inclitꝰ regnabat
fr̃acis. Quorũ eximiũ nom̃. p̃ce
teris gentibꝰ q̃ gallias incolũt
habet᷑. Ad quẽ cũ uir sc̃s cum
suis accessisset gratꝰ regietꝰ uli¬
cis. ob egregiȩ doctͥnȩ copiã
reoditꝰ ẽ. Cepit tandẽ  ab eo
rex petere ut intͣ t̾minõs galli¬
aꝵ resideret. nec ad alias gentes
tr̃asiens. se relinq̃ret: et oiͦa q̃ eiꝰ
uoluntas poposciscͥet. se para¬
turũ. Tc̃ ille regia it ñ se a¬
liaꝵ possessione opum. fore di¬
tũ carnis fragisitas ñ obstabat.
secturũ exẽpłũ. Qui uult inqͥt
post me uenire. abneget semet
ipsũ ͥ. ⁊ tollat crucẽ ⁊ sequat᷑
me. Cui talia obicienti rex p̃br
sũ sequi desideras. potioris here¬
tionis solo relicto. aduicinas ꝑ¬
transeas nationes. ⁊it ⁊ tui p̃mii
augm̃tũ ⁊ nr̃ȩ saluti. ꝓuideas o¬
portuna. data itaq obitione ob¬

Expanded text:
ervenit ergo fama Columbani Sigiberti regis ad aulam, qui eo tempore duobus regnis Austrasiorum Burgundionumque inclytus regnabat Francis; quorum eximium nomen prae caeteris gentibus quae Gallias incolunt habebatur. Ad quem cum vir sanctus cum suis accessisset, gratus regi et aulicis ob egregiae doctrinae copiam redditus est. Coepit tandem ab eo rex petere, ut intra terminos Galliarum resideret, nec ad alias gentes transiens se relinqueret, omnia quae ejus voluntas poposcisset se paraturum. Tunc ille regi ait, non se aliarum possessione opum fore diantum carnis fragilitas non obstabat, sectaturum exemplum: Qui vult, inquit, post me venire, abneget semet ipsum sibi, tollat crucem suam et sequatur me. Cui talia obicienti rex praebet sum sequi desideras, potioris hererae ditionis solo relicto, ad vicinas pertranseas nationes, ut tui praemii augmentum et nostrae salutis provideas oportuna'. Data itaque obtione, ob
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Siqͥdẽ int̾ nobilissima sp̃c sc̃i
dona. hanc quoq ita legimꝰ ab apło
numerari: Alii .N. datur ꝑ spm̃ ser-¬
mo sapientiȩ. alii sermoscientiȩ scd̃m
eumdẽ sp̃m. Aliifides in eodẽ spũ. Aliĩ

Expanded text:
ta, siquidem inter nobilissima spiritus sancti ta, siquidem inter nobilissima spiritus sancti dona hanc quoque ita legamus ab apostolo numerari: alii datur perspiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alii fides in eodem sp
Abbreviated transcription (Latin):
Si sederis cenare adm̃sam potẽtis.
sapient̃ intellige q̃ apponunt᷑ tͥ:
& inmitte manũ tuã. sciens qi ta¬
lia te oportet p̃ꝑare. Quã obrem
de bono discretionis euisq uirtute
dicturi. inꝗͣ sermo nocturnȩ collati¬
onis ingressus. finẽ nr̃ȩ disputatio¬
nus dedit congruũ credimꝰ excellen¬
tiã eiꝰ patrũ pͥmo consignare senten¬
tiis: ut cũ patuerit quidde illa sen¬
serint. uł qͥd ꝓnuntiauerint maio¬
res nr̃i. tũ ꝓlatis tam antiqͥs qm re-¬
centib ruinis & casib diuersoꝵ. qͥ
ꝓ eo qd̾ minus eam fuerant assecuti
ꝑcioso deiectisũt lapsu: inqͣntũ pos¬
sumꝰ utilitates eiꝰ & cõmoda retrac.¬
temꝰ. Quib discussis que admodũ ex¬
petere eã atq excolere debeamꝰ effi¬
catiꝰ instruam᷑: considantes meriti
eiꝰ & gr̃e dignitatẽ. Est enĩ ñ medi-¬
ocris quedã uirtꝰ. nec q̃ humana
passim ualeat industria cõphend.
nͥ diu ina fuerit largitate colla¬

Expanded text:
si sederis cenare ad mensam potentis, si sederis cenare ad mensam potentis, sapienter intellege quae adponuntur tibi, et inmitte manum tuam, sciens quia talia te oportet praeparare. quamobrem de bono discretionis eiusque uirtute dicturi, in quam sermo nocturnae conlationis ingressus finem nostrae disputationi dedit, congruum credimus excellentiam eius patrum primo consignare sententiis, ut cum patuerit quid de illa senserint uel pronuntiauerint maiores nostri, tum prolatis tam antiquis quam recentibus ruinis et casibus diuersorum, qui pro eo quod minus eam fuerant adsecuti pernicioso deiecti sunt lapsu, in quantum possumus utilitates eius et commoda retractemus: quibus discussis quemadmodum expetere eam atque excolere debeamus efficacius instruamur, considerantes meriti eius et gratiae dignitatem. est enim non mediocris quaedam uirtus nec quae humana passim ualeat industria conprehendi, nisi diuina fuerit largitate conla
Abbreviated transcription (Latin):
seu cũ necesse fuerit admouendũ.
habilis materiȩ leuisq naturȩ sint.
Atq ita p̃cepto senis tandẽ sumꝰ ad
degustationẽ somni onerosa qͥete cõ¬
positi: tam digestȩ collationis inflã¬
mati gaudio qͣm reꝑmissȩ disposi.¬
tionis expectatione suspensi. Explic̃¬
tinatiõe. ł fine. Incipit collatio secũda
lucis tandem nob̾ claruisse gauden¬
tes. reꝓmissa narrationẽ reposcere
cepissemꝰ. beatus moyses ita exorsꝰ ẽ.
Cũ uideam uos tanto desiderii ardo¬
re flãmatos. ut ne ipsum quidẽ
paruissimũ quietiᷤᷤ mom̃tũ qd̃ sꝑi-¬
tali collationi subtrahens. refectio
ni carnis maluerã deputare ad re¬
quiẽ credã ur̃i coͣporis ꝓfecisse: m
qͦq hunc ur̃m consid̾anti feruorẽ.
sollicitudo maior incũbit. Neces¬
se est enĩ &e lam me in ꝑsoluendo¬
debito tanto maiorẽ douotionis cu.¬
rã gerere: qͣnto uos idattentius ii¬
deo postulare scđ̃m illã sententiã.

Expanded text:
seu cum necesse fuerit admouendum seu cum necesse fuerit admouendum habilis materiae leuisque naturae sint. atque ita praecepto senis tandem sumus ad degustationem somni onerosa quiete conpositi, tam digestae conlationis inflammati gaudio quam repromissae disputationis expectatione suspensi. tatione suspensi. COLLATIO SECUNDA lucis tandem nobis claruisse gaudentes, repromissam narrationem reposcere coepissemus, beatus Moyses ita exorsus est: Cum videam vos tanti desiderii ardore flammatos, ut ne ipsum quidem parvissimum quietis momentum, quod spiritali collatini carnis malueram deputare, ad requiem credam uestri corporis profecisse, mihi quoque hunc uestrum consideranti feruorem sollicitudo maior incumbit. necesse est enim etiam me in persoluendodebito tanto maiorem deuotionis curam gerere, quanto uos id adtentius uideo postulare, secundum illam sententiam:
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos de ipsius excellentia & modi¬
citur disserentes. disputationi qͦ
uł tẽporis modũ ñ ꝑmittat exce¬
dere. His itaq beatꝰ moyses collatiu¬
ni nr̃ȩ dans finem. ad huc nos au¬
dos ac de suoore pendentes. degu¬
tare somnũ paulisꝑ ortatꝰ est hisd
ipsis quib insidebamꝰ psiatiis amin
rens e mbrimis parit̾ capiti nr̃o
ceruicaliũ uice sub positis q̃ crassic¬
riob papiris in longuos gracilesq
fasculos coactis. sex quipedali in t̾i¬
lo parit̃ colligata. nũc qͥdẽ humi¬
limũ sedele adscabelli uicẽ fr̃ib si
naxi considentib p̃stant. nũc uer
subiecta ceruicib dormientiũ p̃bi
capiti non nimie durũ s tractab¬
le aptũq fulcim̃tũ. Ad qͦs monach¬
rũ usus hec iccirco uł maxime op¬
tuna habent᷑ & congrua. qd ñ solũ sit̃
aliquatenus mollia. paruoq &
passim papiro ꝑripas nili fluminis
emergente. s celã qd̵ adrenouandũ

Expanded text:
ut nos de ipsius excellentia et modeut nos de ipsius excellentia et modecitur, disserentes, disputationis quoque vel temporis modum non permittat excedere. His itaque beatus Moyses collationi nostrae dans finem, adhuc nos avidos ac de suo ore pendentes degustare somnum paulisper hortatus est, iisdem ipsis quibus insidebamus psiathiis admonens re, embrimiis pariter capiti nostro ceruicaiium uice subpositis, quae crassioribus papyris in longos gracilesque fasciculos coactis sesquipedali interuallo pariter conligata nunc quidem humillimum sedile ad scabilli uicem fratribus in synaxi considentibus praestant, nunc uero subiecta ceruicibus dormientium praebent capiti non nimie durum, sed tractabile aptumque fulmentum. ad quos monachorum usus haec idcirco uel maxime oportuna habentur et congrua, quod non solum sint aliquatenus mollia paruoque etpapyro per ripas Nili fluminis emergente, sed etiam quod ad remouendum
Abbreviated transcription (Latin):
eos uł cũ leui consolatione dimitte¬
rẽ. Quib indiciis euident᷑ agnoscit᷑
entiũ. disputantibus aspirare ser.¬
monẽ. Quẽ quia breuissimũ istud
qđ suꝑ est noctis spaciũ ñ occurrit
explere. indulgentes illud potiꝰ qͥe¬
ti corporeȩ. cui necesse ẽ totũ ꝑsol¬
ui. si id qđ modicũ ẽ fuerit dene¬
gatũ: plenum narrationis ordi¬
nẽ integro futuri diei seu nocts
examini reseruemꝰ. Decet namq
discretionis optimos consultores
in hoc pͥmũ patefacere suȩ ments
industriã. & utrum sint uł ẽẽ poᷤ¬
sint eius capaces hoc inditio ac
patientia comꝑbare. Ut de illa
q̃ modationis generatrix ẽ uir-¬
tute tractantes. nequa qͣm uitũ
qđ ipsi contͣriũ ẽ nimietatis in¬
currant: uim rationis ac nature
qmͣ uerbis excolt̃. effectu atq oꝑe i¬
olantes. In hoc gͦ nob̾ discretionis
nũ. de qua qͣntũ dñs dederit adhu¬
indagare disponimꝰ. Primit᷑ prosct

Expanded text:
eos uel cum leui consolatione dimitteeos uel cum leui consolatione dimitterem. quibus indiciis euidenter agnoscituentium disputantibus adspirare sermonem. quem quia breuissimum istud quod superest noctis spatium non occurrit explere, indulgentes illud potius quieti corporeae, cui necesse est totum persolui, si id quod modicum est fuerit denegatum, plenum narrationis ordinem integro futuri diei seu noctis examini reseruemus. decet namque diacretionis optimos consultores in hoc primum patefacere suae mentis industriam et utrum sint uel esse possint eius capaces hoc indicio ac patientia conprobare, ut de illa quae moderationis generatrix est uirtute tractantes nequaquam uitium quod ipsi contrarium est nimietatis incurrant, uim rationis ac naturae eius quam uerbis excolunt effectu atque opere uiolantes. in hoc ergo nobis discretionis bonum, de qua, quantum dindagare disponimus, primitus prosit,
Abbreviated transcription (Latin):
senex. & ad uerba narrationis suȩ
in explebili ardore succensos. ꝓad
miratione desidii nr̃i paulisꝑser¬
mone suspenso. rursus adiecit:
Qm̃ nos ofilioli ad disputationẽ
tã longã ura sedulitaᷤ ꝓuocauit.
& ignis qͥdã collationi nr̃ȩ feruen¬
tiores sensus ꝓur̃o desidio submi.¬
nistrat. ut ex hoc & lã ipso manife.¬
ste contempler inueritate ꝑfecti.¬
onis uos sitire doctͥnã. uolo uob̾
adhuc suꝑ discretionis eximietate
uł gr̃a. q̃ int̾ cũctas uirtutes arcẽ
ac pͥmatũ tenet pauca disserere.
excellentiãq eius & utilitatem
ñ solũ cottidĩanis exemplis sed
etiã antiqͥs patrũ collationib
ac sentẽtiis approbare. Frequent̃ namq memini
ñnullis huiꝰcemodi sermonẽ cũ ge-¬
mitu lacrimisq poscentib. me quoq
aliqͥdeis doctrine conferre cupientẽ
nullatenꝰ potuisse. Et ita in me nõ
solũ sensus uerũ etiam ipsũ eloqͥũ
defecisse: ut ñ inuenirẽ quẽ admodũ

Expanded text:
senex, et ad verba narrationis suae senex, et ad verba narrationis suae inexplebili ardore succensos, pro admiratione desiderii nostri paulisper sermone suspenso rursus adiecit: quoniam nos, o filii, ad disputationem tam longam uestra sedulitas prouocauit et ignis quidam conlationi nostrae feraentiores sensus pro uestro desiderio subministrat, ut ex hoc etiam ipso manifeste contempler in ueritate uos perfectionis sitire doctrinam, uolo uobis adhuc super discretionis eximietate uel gratia, quae inter cunctas uirtutes arcem ac primatum tenet, pauca disserere excellentiamque eius et utilitatem non solum cotidianis exemplis, sed etiam antiquis patrum consultationibus ac sententiis adprobare. frequenter namque memini nonnullis huiusmodi sermonem cum gemitu lacrimisque poscentibus me quoque aliquid eis doctrinae conferre cupientem nullatenas potuisse et ita in me non solum sensus, uerum etiam ipsum eloquium defecisse, ut non inuenirem quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
cũdũ dñi sententiã nouerimꝰ: Et
consequent̃ illud tanqͣm humi
recunditũ int̾raq dessum uł di¬
uersis demoniis populandũ. uł
edaci cenodoxiȩ erugine consum̃¬
dũ uł ita suꝑbiȩ tineis deuoran¬
dũ: ut ad nullã recondentiᷤ utili.¬
tatẽ emlum̃tũq respiciat. Om̃s
ig cordis nr̃i recessus uigit᷑ per¬
scrutandi st̃. & ascendentiũ in eoᷤ
uestigia indagatione sagacissi.¬
ma retracdanda ne qͣforte intel¬
lectualis ibidẽ bestia. uł leo. uł
draco ꝑtransiens. ꝑniciosa uesti¬
gia latent̾ imp̃sserit. quib aces¬
sus etiam cȩteris in abdita pet¬
toris nr̃i ꝑ cogitationũ neglegen¬
tiã p̃beat᷑. Et ita ꝑsingulas horas
atq mom̃ta. t̾ram cordis nr̃i euã¬
gelico aratro. hoc ẽ iuigi dnĩce cru¬
cis recordatione sulcantes. uł nox.¬
larũ ex nob̾ferarũ cubilia uł ui¬
rulentoꝵ serpentiũ ext̃minare la
Iris scđ̃m audientiũ meritũ:
d het obstupefactos nos intuenᷤᷤ

Expanded text:
 et consequenter illud tamquam humi reconditum in terramque defossum uel diuersis daemoniis depopulandum uel edaci cenodoxiae aerugine consumendum uel ita superbiae tineis deuorandum, ut ad nullam recondentis utilitatem emolumentumque respiciat. omnes igitur cordis nostri recessus iugiter perscrutandi sunt et ascendentium in eos uestigia indagatione sagacissima retractanda, ne qua forte intellectualis ibidem bestia, uel leo uel draco, pertransiens perniciosa uestigia latenter inpresserit, quibus accessus etiam ceteris in adyta pectoris nostri per cogitationum neglegentiam praebeatur. et ita per singulas horas atque momentagelico aratro, hoc est, jugi Dominicae crucis recordatione sulcantes, vel noxiarum ex nobis ferarum cubilia, vel virulentorum serpentium exterminare latris secundum audientium meritum. Ad haec obstupefactos nos intuens
Abbreviated transcription (Latin):
ut primũ matheria nos auri ue
fucatiue non lateat. Sccło ut ha
easdẽ cogitationes quȩ mentũt
oꝑa pietatiᷤᷤ tanqͣm ad ulterina
nũmismata. & paracharaxima
repbemꝰ. ut pote que falsam uni¬
ginẽ regis ñ legitime signata cͥ¬
tiueant: uł illa q̃ in auro p̃ciosi¬
simo scripturarũ uicioso & here¬
tico sensu ñ ueri regis s tirann
p̃ferũt uultũ. similit̾ discernẽ¬
tes refutare possimꝰ. Siue illa
quoꝵ pondꝰ ac p̃ciũ erugo uan¬
tatis adrodens exagio senioꝵ
ñsinit adequari. ut nũmismata leui¬
a atq dampnosa minꝰq pensentia
recusemꝰ. ne in illud incidentes qd̾̃
stipendiisq fraudem̃. Nolite theᷤᷤ¬
aurizare uob thesauros int̾ra ubi
erugo & tinea demolit᷑. & ubi fu¬
res effocdiunt & furant᷑. Qͥequid

Expanded text:
est ut primum materia nos auri ueri est ut primum materia nos auri ueri fucatiue non lateat, secundo ut has easdem cogitationes quae mentiuntur opera pietatis tamquam adulterina nomismata et paracharaxima reprobemus, utpote quae falsam imaginem regis non legitime signata contineant, uel illa, quae in auro pretiosissimo scripturarum uitioso et haeretico sensu non ueri regis, sed tyranni praeferunt uultum, similiter discernentes refutare possimus, siue illa, quorum pondus ac pretium aerugo uanitatis adrodens exagio seniorum non sinit adaequari, ut nomismata lenia atque damnosa minusque pensantia recusemus, ne in illud incidentes, quod stipendiisque fraudemur: nolite thesaurizare nobis thesauros in terra, ubi aerugo et tinea demolitur, et ubi fur
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc calliditate diabol circũ¬
uentũ. taliq distentũ ieiunio. ut
spui nociturã fatigato corpori su¬
ꝑ poneret᷑. Para charaximo scilicet
illisus nomismate dũ in illo
ueri regis imaginẽ uerntꝰ. parũ
discutit an eet legitume figura¬
tũ. Ultima uͦ obseruatio huius ꝓ¬
babilis trapetite qmͣ de inqͥsitio¬
ne ponderis esse p̃diximꝰ. talit̃
implebit᷑ si quicqͥd gerendũ co¬
gitatio nr̃a suggesserit omĩ scru¬
pulo retractantes. atq in nr̃i
pectoris trutina collocantes eqͥ¬
libratione uistissima s pencdamꝰ.
an plenũ sit honestate cõmuni.
an timore dĩ sit graue. añ inte¬
grũ sensu. an humana ostenta¬
anis cenodoxiȩ ñ ĩminuerit uł a¬
ro serit gła. Et sic ea ꝓtinus ad exai
publicũ trutinantes. idẽ ad ꝓpħ¬
ferentes: uł tanqͣm inꝑfecta atq
dampnosa nec illoꝵ ponderi con¬
sonantia omĩ cautione ac dilige¬
necessaria nobis ista discretio. id

Expanded text:
ob hoc calliditate diaboli circumob hoc calliditate diaboli circumuentum talique distentum ieiunio, ut iam spiritui nocituram fatigato corpori superponeret, paracharaximo scilicet inlusus nomismate, dum in illo ueri regis imaginem ueneratus parum discutit an esset legitime figuratum. ultima uero obseruatio huius probabilis trapezitae, quam de inquisitione ponderis esse praediximus, taliter inplebitur, si quidquid gerendum cogitatio nostra suggesserit omni scrupulo retractantes atque in nostri pectoris trutina conlocantes aequilibratione iustissima perpendamus, an plenum sit \'honestate communi, an timore dei sit graue, an integrum sensu, an humana ostentaanis cenodoxiae non inminuerit uel adroserit gloria. et sic ea protinus ad examen publicum trutinantes, id est ad peneamus, uel tamquam inperfecta atque damnosa nec illorum ponderi consonantia omni cautione ac diligennecessaria nobis ista discretio, id
Abbreviated transcription (Latin):
trim̃ta cõpensantes. om̃s p̃teritos
fructus totũq oꝑationis nr̃e cor¬
pus gehenne faciat ignib concre¬
mari. De his generib illusionũ
oelam in prouerbiiᷤ eligant᷑ expͥmi.¬
tur. St̃ uiȩ q̃uident᷑ recte ẽẽ ui¬
ro. nouissima aut̃ earũ uenient
in ꝓfundũ inferi. Et it̾m. Malig.¬
nus nocet. cũ se miscuerit iusto.
diabolus
id. ẽ cecipit cũ fuerit colore sc̃ĩta¬
tis obtutꝰ. Odit aut̃ sonũ tutelȩ.
id est discretionis uim q̃ de senioꝵ
u̾bis ac monitione ꝓcedit. De illu¬
bat᷑ nouimꝰ nuꝑ illusũ. Nã cũ ex¬
hausto corꝑe atq defecto. ꝑcepti¬
onẽ cib biduano ieiunio distu¬
lisset. accedenti ei ad refectoriũ die
postero ueniens diabolus infĩgu¬
ra ethiopis tetri. atq ad eiꝰ genua
ego tͥ hunc laborẽ indixi. Itaq ille
iur tantꝰ & indiscretionis ratione
ꝑfectꝰ. sub colore continentie incõ¬
gruent̃ exercitatꝰ. intellexit se

Expanded text:
trimenta conpensans omnes praeteritos trimenta conpensans omnes praeteritos fructus totumque operationis nostrae corpus gehennae faciat ignibus concremari. de his generibus inlnsionum etiam in Fronerbiis eleganter exprimitur: sunt uiae quae uidentur rectae esse uiro, nouissima autem earum uenient in profundum inferi, et iterum: malignus nocet cum se commiscuerit iusto, id est diabolus decipit cum fuerit colore sanctitatis obtectus. odit autem sonum tutelae, id est discretionis uim quae de seniorum uerbis ac monitione procedit. Itur, nouimus nuper inlusum. nam cum exhausto corpore atque defecto perceptionem cibi biduano ieiunio distulisset, accedenti ei ad refectionem die postero ueniens diabolus in figura Aethiopis faetri atque ad eius genua ego tibi hunc laborem indixi. itaque ille uir tantus et in discretionis ratione perfectus sub colore continentiae incongraenter exercitae intellexit se
Abbreviated transcription (Latin):
collationis eoꝵ ꝓdeũt officinã. s fuͭ¬
tim fraude demonũ fabricata. ñ
sine detͥm̃to imꝑitiᷤ quibq & ig¬
norantib ingerunt᷑. Quȩ qͣm uis
utilia ac necessaria uideant᷑ ad
presens. tam̃ soliditati ꝓfessionis
nr̃e incipiant pꝰ hȩc ẽẽ contͣria. &
totũ quodãmͦ corpꝰ nr̃i labefacta¬
re ꝓpositi: tanqm necessariũ qͥdẽ
s scandalizans menbrũ. Et quod
dextre manꝰ uł pethᷤᷤ agere uideat᷑
officiũ. ꝓici a nob̾ atq abscidi sa¬
lubre. ẽ. Satꝰ enĩ. ẽ. absq unius
p̃cepti menbro. id ẽ oꝑatione uł fru¬
ctu. incȩteris sanũ firmũq dura¬
re. & tanqͣm debilẽ introire in reg¬
nũ cęloꝵ: qm cum soliditate man¬
dati incide inaliqd̃ scandalũ. quod
ꝑniciosa consuetudine seꝑans nos
a districtionis regula atq cepti ꝓ.¬
positi disciplina:. inducat in tale
disperdiũ. qđ neqͣqͣm futura de¬

Expanded text:
conlationis eorum prodeunt officina, sed furconlationis eorum prodeunt officina, sed furtim fraude daemonum fabricata non sine detrimento inperitis quibusque et ignorantibus ingeruntur. quae quamuis utilia apraesens, tamen si soliditatibus professionis nostrae incipiant post hoc esse contraria, et totum quodammodo corpus nostri labefactare propositi, tamquam necessarium quidem, sed scandalizans membrum, et quod dextrae manus vel pedis agere videatur officium, projici a nobis atque abscindi salubre est. Satius enim est absque unius praecepti membro, id est, operatione vel fructu, in caeteris sanum firmumque durare, et tamquam debilem introire in regnum Dei, quam cum soliditate mandati incidere in aliquod scandalum, quod perniciosa consuetudine separatos nos a districtionis regula, atque arrepti propositi discidispendium, quod nequaquam futura de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtrahit finẽ: uł cũ int̾cessiones ac
uisitationes pias ꝑsuadet impen.¬
de quib nos a spiritalib monasti¬
rii claustris & secreto animȩ qͥetis
excutiat. Sollicitudines oeiã cura¬
q susciꝑe religiosarũ ac destituto¬
rũ suggerit fẽminarũ. ut huiꝰ mo¬
di laqueis mona chỹ in extricab¬
lit̃ inretitũ ꝑniciosaꝵ sollicitu¬
Q dinũ
occupatione distendat. Uel certe cũ
desid̾are scm̃ clericatꝰ officiũ subp̃.¬
textu edificationis multoꝵ. & amore
lucri spiritaliᷤ instigat: ꝑ qđ nos abhu
militate ꝓpositi huiꝰ ac districtione
diuellat. Quȩ omĩa cũ sint oꝑi salu¬
tis ꝓfessioniq contͣria. tam̃ uelami¬
ne quodã miscđie ac religioniᷤᷤ ob¬
tecta. facile imꝑitos in cautosq de¬
cipiunt. Imitant᷑ enĩ nũmismata
pietatis. s ñ st̃ alegitimiᷤ moneta¬
riis. idẽ ꝓbatiᷤᷤ &e catholiqᷤ patrib fĩ.¬
gurata. nec de cardinali ac publica

Expanded text:
pertrahit finem. uel cum interoessiones ac pertrahit finem. uel cum interoessiones ac uisitationes pias ere, quibus nos a spiritalibus monasterii claustris et secreto amicae quietis excutiat, sollicitudines etiam curasque suscipere religiosarum ac destitutarum suggerit feminarum, ut hujusmodi laqueis monachum inextricabiliter irretitum perniciosarum sollicitudinum occupatione distendat. Vel certe cum desiderare sanctum clericatus officium sub praetextu aedificationis multorum, et amore lucri spiritalis instigat, per militate propositi huius ac districtione diuellat. quae omnia oum sint nostrae salnti professionique contraria, tamen uelamine quodam misericordiae ac religionis obtecta facile inperitos incautosque decipiunt. imitantur enim nomismata pietatis, sed non sunt a legitimis monetariis, id est probatis et catholicis patribus figurata nec de cardinali ac publica
Abbreviated transcription (Latin):
In qͦ etiã dño saluator callidissimꝰ
diabolꝰ uelut homini simplici tẽp¬
tauit imponere: dũ ea q̃ generalĩt
st̃ suꝑ omiũ iustoꝵ intelligenda
ꝑsonis. maliuola int̃p̃tatione cor¬
rũpens. specialit̃ huic qͥ angłoꝵ
custodia ñ egebat conat᷑ aptare
dicens. qr angłis suis mandauit de
te. ut custodiant in omĩb uiis tuiꝰ
& inmanib portabũt te ne forte
offendas ad lapidẽ pedẽ tuũ. Prec.¬
osa . scilicet eloqͥa scripturaꝵ. ca¬
perii lida assumptione cõu̾tens.
detorquens. ut imaginẽ tirannici
uult᷑. sub colore nob̾ auri fallenti
obiciat: siue cũ parachardximis ni
conat᷑ illudere qd̵̾dam scilicet pie¬
tatiᷤᷤ opꝰ admonens affectandũ. qd
ñ de legitima ieuinioꝵ ꝓcedens
moneta sub p̃textu uirtutũ duci
aduitia. uel imoderatss incõpe¬
tentib q ieumiis. seu iuugiliis num¬
is. uł orationu in ordinatis. uł inci¬
grua lectione decipiens. ad noxiũ

Expanded text:
in quo etiam domino saluatori callidissimus in quo etiam domino saluatori callidissimus diabolus uelut homini simplici temptauit inponere, dum ea, quae generaliter sunt super omnium iustorum intellegenda personis, maliuola interpretatione conrumpens +++ sperialiter huie qui angelorum custodia non egebat conatur aptare dicens: quia angelis suis mandabit de te, ut enstodiant te in omnibus uiis tuis: et in manibus portabunt te, ne fortoffendas ad lapidem pedem tuum : pretiosa scilicet eloquia Scripturarum callida assumptione convertens, detorquens, ut imaginem tyrannici uultus sab colore nobis auri fallentis obiciat. siue cum paracharaximis nos conatur inludere, quoddam scilicet pietatis opus admonens adfeetandum, quod non delegitima seniorum procedens moneta sub praetextu uirtutum ducit ad uitia, uel inmoderatis inconpetentibusque ieiuniis seu uigiliis nimiis uel orationibus inordinatis uel incongrua lectione decipiens ad noxium
Abbreviated transcription (Latin):
si illud apłicũ fecerimꝰ. Nolite om¬
n sp̃ui credere s ꝓbate sp̃s si ex
dõ st̃. Qͥ genere ill quoq decepti
qui post ꝓfessionẽ monachi. nitore
sermonis &e quib dã st̃ philosophoꝵ
docmatib illecti. Quȩ pͥma fronte
piis quib dã sensib ac religioni cõ¬
sonis audientes. uelut auri fulgo.¬
re fallentia. qͦs semel suꝑficie ille¬
xerant uelut nũmismatib eris
falsisq deceptos. ꝑpetuo nudos. ac
miseros reddiderũt: uł adscłi eos
strepitũ reuocantes. uł adhereticoᷤᷤ
errores acp̃sũptiones tumidas ꝑtra¬
hentes. Qd̃ ceiam acha in libro ihu
nauȩ legimꝰ fuisse ꝑpessũ: qͥ de cas¬
tris allophiloꝵ regulam auream
concupiscens atq furatꝰ. anathema¬
te ꝑcuti. atq ȩtͣna meruit morte
dãpnari. Scd̃o nos sollicite explo¬
rare cõueniet. ne auro purissimo
scripturarũ. pͣua int̃p̃tatio coapta¬
ta metalli p̃ciositate nos fallat.

Expanded text:
si illud apostolicum fecerimus: nolite omsi illud apostolicum fecerimus: nolite omni spiritui credere, sed probate spiritas si ex deo sint. qao genere illi quoque decepti qui post professionem monachi nitore sermonis et quibusdam sunt philosophorum dogmatibus inlecti, quae prima fronte piis quibusdam sensibus ac religioni consonis audientes uelut auri fulgore fallentia, quos semel superficie inlexerant, uelut noaismatibus aereis falsisque deceptos perpetuo nudos ac miseros reddiderunt, uel ad saeculi eos strepitum reuocantes uel ad haereticos errores ac praesumptiones tumidas pertrahentes. quod etiam Achor in libro Iesu Naue legimus fuisse perpessum, qui de castris ALiophylorum ligulam auream concupiscens atque furatus anathemate percuti atque aeterna meruit morte damnari. secundo sollicite nos explorare conueniet, ne auro purissimo scripturarum praua interpretatio coaptata metalli pretiositate nos fallat.
Abbreviated transcription (Latin):
peritia est ac disciplina ꝓbare
qđ nã sit aurũ purissimũ. & ut uul.¬
go dr̃ obritũ: qđ ue sit minꝰ purga¬
tione ignis ex coctũ ereo quoq uiliq
denario. si preciosũ nĩmisma sub co¬
lore auri fulgentis imitet᷑. prudentiᷤ.¬
sima discretione nonfalliEt ñ solũ
nũmismata tirannoꝵ uultꝰ expͥmen.¬
tia sapient̃ agnoscere. s etiã illa q̃
sũt ueri quidẽ regis imagine. s ñ
legitime figurata peritia sagatiore
discernere: Deinde ne quid illis ale¬
gimo ponde deminutũ sit. censura tRy¬
tine diligent̃ inqͥrere. Quȩ omia nõ
quoq spiritalit̃ obseruare debere.
euangelicꝰ sermo sub huiꝰ nominis de.¬
monst̾at exemplo: Primũ. ut qͥcqͥd
dogina fuerit intromissũ. utrũ ne
sit diuino illo & cȩlesti sp̃c scĩ igne
purgatũ. an adiudaicã suꝑstitionẽ
ꝑtinens. seu de scłaris philosophiȩ
tumore descendens. insuꝑficie tan¬
tũ p̃ferat pietatẽ diligentissime
ꝑscrutem᷑. Qđ ita poterimꝰ implere.

Expanded text:
peritia est ac disciplina probare quodnam sit aurum purissimum et ut uulgo dicitur obrizum quodue sit minus purgatione ignis excoctum, aereo quoque uilique denario, si pretiosum nomisma sub colore auri fulgentis imitetur, prudentissima discretione non falli, et non solum nomismata tyrannorum uultus exprimentia sapienter agnoscere, sed etiam illa, quae sunt ueri quidem regis imagine, sed non legitime figurata, peritia sagaciore discernere, deinde ne quid illis a legitimo pondere deminutum sit censura trutinae diligenter inquirere. quae omnia nos quoque spiritaliter obsernare debere euangelicus sermo sub huius nominis demonstrat exemplo: primum ut quidquid dogma fuerit intromissum, utrumne sit diuino illo et caelesti spiritus sancti igne purgatum an ad Iudaicam superstitionem pertinens seu de saecularis philosophiae tumore descendens in superficie tantum praeferat pietatem, diligentissime perscrutemur. quod ita poterimus implere,
Abbreviated transcription (Latin):
pleto om̃i catalogo spiritaliũ karsᷤ.¬
matũ. subdidit. Omĩa aut̃ hec oꝑa¬
t᷑ unus atq idem sp̃us. diuidens
unicuiq pro ut uult. Uidetiᷤᷤ gͦ ñ
t̃renũ nec paruũ eẽ discretionis
munus. s diuinȩ gr̃ȩ maximũ p̃¬
miũ. Qm nisi monachus omĩ in.¬
tentione fuerit assecutꝰ. & ascen.
dentiũ in se se sp̾uũ discretionem
certa ratione possedit: necesse ẽ
eũ uelut in nocte ceca tetrisq te¬
nebris oberrantẽ. ñ solũ inꝑnig.¬
osis foueis ac p̃ruptis decide. sed
&lam in planis acdirectis fregñ¬
ter offendere. Quid discretio cõferat

Expanded text:
o spiritalium charismatum suMit: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens unicuique prout uult. uidetis ergo non terrenum nee paruum esse discrationis munus, sed diuinae gratiae maximum praemium. quam nisi monachus omni intdentium in sese spirituum discretionem certa ratione possederit, necesse est eum velut in nocte caeca tetrisque tenebris oberrantem, non solum perniciosis foveis praeruptisque incidere, sed etiam in planis ac directis frequenter offendere. CAPUT II. Discretionis ut
Abbreviated transcription (Latin):
dauid. Cogitaui inqtͥ dies
an¬
tiquos & antios ȩt̃nos in
mente habui. Et meditat᷑
sum nocte cum corde meo: Et ex¬
ercebar & scobebam sp̃m meũ:
Et it̾m. Dñs scit cogitationes ho¬
minũ. qm̃ uanȩ sunt. Et cogitati¬
ones iustoꝵ uiditia. In euangłio
qͦq dñs ad phariseos. Quid cogita¬
tis mala incordib ur̃is: hanc igͥ
tripertitã rationẽ oportet nos
uigit᷑ obseruare & uniuersas cogi
tationes q̃ emergunt incorde nr̃o
sagaci discretione discutere. origi¬
nes earũ & causas. auctor esq pͥmi¬
tus indagantes ut quales nos
eis p̃bere debeamꝰ. exilloꝵ meri.¬
to qͥ eas suggert̃ cõsidare possimꝰ:¬

Expanded text:
es antiquos, et annos aeternos in mente habui, et meditatus sum, nocte cum corde meo exercitabar, et scobebam spiritum meum. et iterum: dominus scit cogitationes hominum, quoniam uanae sunt, et: cogitationes iustorum iudicia. in euangelio quoque dominus ad Pharisaeos: quid cogitatis mala in cordibus uestris? Hanc igitur tripertitam rationem oportet nos iugiter obseruare et uniuetationes quae emergunt in corde nostro sagaci discretione discutere, origines earum vel causas auctoresque primitus indagantes, ut quales nos eis praebere debeamus, ex illorum merito qui eas suggerunt, considerare possim
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑ xp̃c. Exdiabolo uͦ cogitatio¬
nũ nacitur series. cum subuertere
nos tam uitioꝵ oblectatione qmͣ
ce iã occultis conat᷑ insidiis subti.¬
lissima calliditate mala ꝓbonis
fraudulent̃ ostentans. & transfigu¬
rans se nobis inangłm lucis. uł
cũ euangłista refert. & cena fac¬
ta cũ diabolꝰ iã misisset se in cor
uidȩ scarioth. ut traderet dñm¬
saluatorẽ. Et iterum. Post bucellã
inqͥt introiuit millũ sathanas:
Petrꝰ quoq ad ananiã. Quare ait
tẽptauit sathanas cor tuũ m̃ti.¬
ri te spũ scõ: Et illud qd̃ ineuã.¬
głio multo ante ꝑ eccliasten p̃dic¬
tũ legimus. Si sp̃us potestatẽ habe¬
tis ascenderit suꝑ te. locum tuũ ne
cdimittas. Iilud quoq qd̾ dr̃ ad dm̃¬

Expanded text:
loquitur Christi. ex diabolo uero cogitatioloquitur Christi. ex diabolo uero cogitationum nascitur series, cum subuertere nos tam uitiorum oblectatione quam etiam occultis conatur insidiis, subtilissima calliditate mala pro bonis fraudulenter ostentans et transfigurans se nobis in angelum lucis. uel cum euangeiista refert: et cena facta cum diabolus iam misisset in coris Scariotae ut traderet dominum. et iterum post buccellam, inquit, introiuit in illum Satanas. Petrus quoque ad Annaniam quare, ait, temptauit Satanas cor tuum, mentiri te spiritu sancto. et illud quod in euangelio multo ante per Ecclesiasten praedictum legimus: si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimittas. illud quoque quod di
Abbreviated transcription (Latin):
nebit. De tribus cogitationũ nr̃a
tionũ nr̃aꝵ esse pͥncipia: idẽ ex
dõ. & exdiabolo. & ex nob̾. Et ex
dõ quidẽ sunt cũ spũ scĩ illust᷑.¬
tio nos uisitare dignat᷑ erigenᷤ
nos ad subliorẽ ꝓuectũ: Et inqͥ¬
ose agentes suꝑati sumꝰ salubri¬
ma compunctione castigat. Uł
cũ reserat nobis celestia sacram̃¬
ta. & ꝓpositũ nr̃m ad meliores
actꝰ. uoluntatẽq conueriit᷑. Ut
ib cũ rex assuerꝰ castigatꝰ a dño.
libros annales instigatꝰ inqͥrere.
qͥb mardochei beneficia recorda¬
tus. sũmi eũ gradu honoris exal¬
tat. ac ꝓtinus crudelissimã suꝑ
nece gentiᷤᷤ uideȩ sententiã reuo¬
cat. Uł cũ ꝓpħa cõmemorat. au¬
loqͦbat᷑ in me. Uł cũ dĩ filiꝰ uenturĩ
se una cũ patre: & mansionẽ apud
nos facturũ ẽẽ ꝓmittit. Et ñ estis
uos qui loqͥmini: s sp̃c patris ur̃i
qui loquit᷑ inuob Et uas electionis.
Ex perim̃tũ eius queritᷤ qui in me

Expanded text:
IX. De tribus cogitationum nostrtionum nostrarum esse principia, id est, ex Deo, ex diabolo et ex nobis. Ex Deo quidem sunt, cum Spiritus sancti illustratione nos visitare dignatur, erigens nos ad sublimiorem profectum, et in quose agentes superati sumus, saluberrima compunctione castigat; vel cum reserat nobis coelestia sacramenta, et propositum nostrum ad meliores actus voluntatemque convertit, ut ibi, cum rex Assuerus castigatus a Domino, libros annales instigatur inquirere, quibus Mardochaei beneficia recordatus, summi eum gradu honoris exaltat, ac protinus crudelissimam super nece gentis Judaeae sententiam revocat . Vel cum Propheta commemorat, Auloquebatur in me. uel cum dei filius uenturum se una. cum patre et mansionem apud nos facturum esse promittit. et: non estis uos qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. et uas electionis: experimentum quaeritis eius qui in me
Abbreviated transcription (Latin):
roq modo uas cũ fragore dissolui¬
t᷑.⁊ ifrusta diuidit᷑ uisq rapida
c̃ fragore ceruisȩ ꝓrũpit. Mani¬
feste q dat᷑ intelligi. diabulũ in
eo uase fuisse occultatũ. qͥ ꝑ yfa¬
nũ litatorẽ caperet animas sacͥfi¬
cantiũ. Uidentes barbari obstupe¬
gaminibꝰ munitũ. Castigatoᷤq eũa¬
gelicis dictis. ut ab hais segregã¬
ret sacͥficiis. domibꝰ redire ĩperat
Multi gͦ egrũ tc̃ ꝑbeati uiri sua¬
baptissmũ sũt c̃secuti Aliosq ⁊̃ quoᷤᷤ
ĩã lauacro ablaitos error detinebat
ꝓfanꝰ. ad cultũ euangelice doctnȩ
monitis suis ut bonꝰ pastor excle¬
seminibꝰ reducebat sparsis.
Io itaq tẽpore theodericꝰ atq
brunichildis ñ solũ adu̾sũ colũ¬

Expanded text:
roque modo vas cum fragore dissolviroque modo vas cum fragore dissolvitur, et in frusta dividitur, visque rapida cum fragore cervisiae prorumpit: manifesteque datur intelligi diabolum in eo vase fuisse occultatum, qui per profanum ligorem caperet animas sacrificantum. Videntes barbari, stupegaminibus munitum; castigatusque euangelicis dictis, ut ab his segregarentur sacrificiis, domibus redire imperat. Multique eorum tunc per beati viri suabaptismum sunt consecuti; aliosque, quos iam lavacro ablutus error detinebat profanus, ad cultum euangelicae doctrinae monitis suis ut bonus pastor ecclesiae sinibus reducebat. Eo itaque in tempore Theudericus atque Brunichildis non solum adversum Colum
Abbreviated transcription (Latin):
grãs egisset ei simul ⁊ c̃ditori qͥ ei
ĩꝑauerat. pueros festmnꝰ ad nauẽ
ipse dirigit. ut om̃s ueniant. cu¬
stode uno dimisso ⁊ quȩq uellẽt
secũ deportarẽt Qd̃ ne cui causa
euenisse uideat᷑. solitꝰ erut postea
isoẽ ep̃c ꝓtestari. nũꝗͣ se antea
sic atconitũ intͥbuendo necessaria
fuisse absq alia oportunitade. Ad
beati enĩcolubam m̃itũ diuina
re animis ait. S tñ obfidẽ ĩgen
tibꝰ seraendã. in ibi paulisꝑ mora¬
turũ se spospõdit. St̃ ⁊ enĩ ibi
uicine nationes seuoꝵ. Quo c̃ mo¬
raret᷑. ⁊ int̾ habitatores loci illiꝰ pro
nũ litare uelle. uasq magnũ qͦd
uulgo cuppa uocat᷑ qͦd uiginti ⁊.
sex modid̃. ãpliꝰ minꝰ ue cãpiebat
ceruisa plenũ inmedio habebãt
positũ. Ad qͦd uir dĩ accessit. ⁊ scisci¬
tat᷑ qͥd de illo facere uellent. Illi
tumãt se uelle litare. Ille pestiferũ
opꝰ audiens. uas eminꝰ sufflat Mi¬

Expanded text:
gratias egisset ei, simulque et Conditori qui gratias egisset ei, simulque et Conditori qui inspiraverat, pueros festinus ad navem ipse dirigit ut omnes veniant custode uno dimisso, et quae vellent secum deportarent. Quod ne cui casu evenisse videatur, solitus erat postea idem episcopus protestari, nunquam se antea sic attonitum in tribuendo necessaria fuisse absque alia opportunitate. Ad beati enim Columbani meritum, divina re animis ait, sed tamen ob fidem in eis serendam inibi paulisper moraturum se spopondit. Sunt etenim inibi vicinae nationes Suevorum. Quo cum moraretur, et inter habitatnum litare velle, vasque magnum, quod vulgo cupam vocant, quod viginti et sex modios amplius minusve capiebat, cervisia plenum in medio habebant positum. Ad quod vir Dei accessit, et sciscitatur quid de illo fieri vellent. Illi  se velle litare. Ille pestiferum opus audiens, vas eminus sufflat, mi
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ qu̾adã die ꝑreni alueũ ut
diximꝰ scafa ueherent᷑ adurbẽ
ꝗͣ magontiacũ uet̾es appellaueñt
ꝑueniũt. Quo c̃ uenissent remige¬
ri qͥ cĩcomitatu uiri dĩ arege di¬
recti fuerãt. uiro dĩ auĩt se habere
amicos inurbe. qͥ necessarios sũptꝰ
p̃berẽt. Iã enĩ defecerãt ĩtinere
longo stipendia sũptuũ Quibꝰ uir
dĩ. Ite. Qui c̃ abissent nichil reꝑi¬
ert̃. Reu̾siq acͥ uiro dĩ int̾roga¬
ti resp̃odent se nullatenꝰ ĩpetra¬
re abamicis aliqͥd potuisse. Adhec
ille. Sinite me in qͥt p̾ululũ ad
meũ abire amicũ. Mirantibꝰ illi
illis unde ille in loco qͦ ante ñ
fuerat amicũ habet. ꝓgressus ille
ad ȩccłam ꝑgit. Qua ĩgressuᷤ paui¬
m̃to ĩħens. longe orationis ꝑdectio¬
ne suũ dñm. et pietatis postulat
aucłorẽ. Nec mora. ep̃c urbis illiꝰ
domo egressus adueccłã uenit.
Beꝑtũq beatũ colũbanũ. sciscitat᷑
qͥs sit. At ille facet᷑ se ꝑegͥnũ ẽe.

Expanded text:
lveum, ut diximus, scafa veherentur, ad urbem quam Mogontiacum veteres appellarunt perveniunt. Quo cum venisset, remigeri, qui in comitatu viri Dei a rege directi fuerant, viro Dei aiunt se habere amicos in urbe, qui necessarios sumptus preberent; iam enim defecerant itenere longo stipendia sumptuum. Quibus vir Dei ait: 'Ite'. Qui cum abissent, nihil reppererunt. Reversique ac a viro Dei interrogati. respondent se nullatenus inpetrare ab amicis aliquid potuisse. Ad haec ille: 'Sinite me', inquit, ' paulolum ad meum abire amicum'. Mirantibus illis, unde huic illo in loco, quo ante non fuerat, amicum habere, progressus ille ad ecclesiam pergit; qua ingressus, pavimento inherens longe orationis protractione suum Dominum, pietatis postulat auctorem. Nec mora, episcopus urbis illius domo progressus ad ecclesiam venit, reppertumque beatum Columbanum, sciscitatur, quis sit. At ille fatetur se peregrinum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑge dexterã leuãq elige. ut la¬
boris tui fructꝰ comedas. Intel¬
lext gͦ ille. ñ ẽẽ gentis illiꝰ in
ꝓ̃ptu fidei ꝓfectũ. Qui euitq
ĩ loco illo. donec aditꝰ aditaliã
panderet᷑.
odeb̃tũ pacis pactũ ĩfirma¬
tur. ac qͥsq aduersus frẽm us.¬
q ad int̾ necionẽ deseuit. utrisq
gentiũ robore suꝑbientibꝰ. Et
interim uir dĩ ad theodeb̾tũ

Expanded text:
perge dextera, laevaque qua eligis, ut laperge dextera, laevaque qua eligis, ut laboris tui fructus comedas. Intellexit ergo ille non esse gentis illius in promptu fidei profectum, quievitque in loco illo, donec aditus ad Italiam panderetur. odericum pacis pactum infirmatur, ac quisque adversus fratrem usque ad internecionem desaevit, utrisque gentium robore superbientibus: et inte
Abbreviated transcription (Latin):
rũ deferret. Qui cũ abisset int̾i
Festinꝰ rediit. patriq ĩdicat Ille
ĩꝑat ut eat partẽq fruticũ ĩ
cibos ferȩ dimittat. aliãq partẽ
bãt ⁊ partẽ suã iuxta uiri dĩ
ĩꝑiũ egit. ut ferat comedat.
aliãq partẽ ĩusus uiri dei reser¬
uat. Mira ĩfera obediẽtia Neqͣ¬
quã exphibita parde ausa ẽ ca¬
ꝑe cibos s insegregata ꝑmissaq
siuit. qͦadusq uir dĩ eo ĩloco c̃mo¬
ratꝰ ẽ. Interea cogitatio ĩmẽtẽ ce¬
casq ruit. ut uenetiorũ qͥ ⁊ iscla¬
ui dicunt᷑. t̾minos adiret. crcasq
m̃tes euangłica luce illustraret
acaborigine ꝑauia oberr̃ãtibꝰ ue¬
ritatis uiã panderet. Cũq hec uo¬
tis patrãdũ ineẽt. angłs dñi ei
ꝑuisũ apparuit paruoq ãbitu
uelut ĩ paginare solent stilo or¬
bisq descͥbere cͥculũ mũdi c̃¬
pagẽ mõstrauit. Cernis inquit
qͦd maneat totꝰ orbis descͥptꝰ:¬

Expanded text:
rum deferret. Qui cum abisset, ursumrum deferret. Qui cum abisset, ursumFestinus redit patrique indicat; ille imperat, ut eat partemque fruticum in cibos fere dimittat aliamque partem bant, et partem suam iuxta viri Dei imperium ait ut fera comedat aliamque partem in usus viri Dei reservet. Mira in fera oboedientia! Nequaquam ex prohibita sibi parte ausa est capere cibos, sed in segregata, permissa isivit, quoadusque vir Dei eo in loco commoratus est. 56. Interea cogitatio in mentem ruit ut Venetiorum, qui et Sclavi dicuntur, terminos adiret, caecasque mentes evangelica luce illustraret, ac ab origine per avia oberrantibus veritatis viam panderet. Cumque haec votis patrandum inesset, angelus Domini per visum apparuit, parvoque ambitu, velut paginali solent stilo orbis discribere circulum, mundi conpagem monstravit. 'Cernis', inquit, quod maneat totus orbis desert
Abbreviated transcription (Latin):
cibos. ut farris adeps aduenit.
alitũ falangas ĩꝑauit abire. Nã
eustasiũ hoc cognouimꝰ referentẽ
qͥ eo tẽpore int̾ reliquos subui¬
ri dĩ obedientia ibidẽ tenebat᷑
adnexꝰ qd̾ nullꝰ ea fuerat ĩcat̃ra
qͥ ante taliũ gn̾a alitũ se uidiᷤ¬
se referret. Et tantꝰ sapor ĩcibo
ad erat. ut regias uinceret dapes.
Omirũ diuine potẽtiȩ donũ. Quã.¬
do t̾rȩnȩ dapes cultoribꝰ xp̃i de¬
st̃ tc̃ demũ celestia tͥbuunt᷑ soic̃
de isrł dictũ ẽ. Panẽ cȩli dedit
eis. Cũ aũ t̾renȩ opes subuener̃t
tẽ gratis amouent᷑ illate Ipso ita¬
q tẽpore c̃ subqͦdã scopło iit̃ ua.¬
sta heremi ieuinio corpꝰ c̃ficeret
⁊ nichil aliud p̃t̃ ruris poma
qͦrũ suꝑiꝰ fecimꝰ m̃tionẽ ĩcibos
caperet. uenit assueta uoracita¬
tis fera ursus. cepitq necessari¬
os. delãbere cibos. ac passim poma
detrahere. Cũq hora refectionis
aduenisset. chagnoaldũ ministrũ
dirigit. ut c̃ suetã m̃surã pomo¬

Expanded text:
advenit, alitum falangas imperavit abire. Nam Eusthasium hoc cognovimus referentem, qui eo tempore inter reliquos sub viri Dei oboedientia ibidem tenebatur adnexus, quod nullus ea fuerit in caterva, qui ante talium genera alitum se vidisse referret; et tanta sapor in cibo aderat, ut regias vinceret dapes. O mirum divinae potentiae donum! Quando terrenae dapes cultoribus Christi desunt, tunc demum caelestia tribuuntur, sicut de Israhel dictum est: Panem caeli dedit eis; cum autem terrenae opes subvenirent, tunc grates amoventur inlatae. Ipso itaque tempore, cum sub quodam scopulo inter vasta heremi ieiunio corpus conficeret et nihil all ad praeter ruris poma, quorum superius fecimus mentionem, in cibos caperet, venit adsueta abdite voracitatis fera ursus coepitque necessarius delambere cibos ac passim poma ore detrahere. Cumque hora refectionis advenisset, Chagnoaldum ministrum direxit, ut consuetam mensuram pomo
Abbreviated transcription (Latin):
tu. Eagͦ hora qͦ apud ulbiacũ
cõmissũ ẽ bellũ. supͣ q̃rqus putre¬
sidebat. Quẽ subito sopor opp̃ssit.
et qͥd int̾ duos reges ageret᷑ uidit.
Moxexcitatꝰ ministrũ uocat. cruẽ¬
tãq regũ pugnã indicat. multũ
humanũ sanguinẽ fundi suspirãs
Cui temerario conatu ministerast.
Lat̃ mi. theodebto tuis p̃be p̃cibꝰ
suffragiũ. ut cõmunẽ debellet
hostẽ theodericũ. Ad hec beatus
colũbanꝰ. Stultũ ⁊ religioni alie¬
nũ cõsiliũ administras. Non ił ita
dñs uoluit. qͥ nos ꝓ mimicis nr̃is
orare rogauit. In arbitrio ẽ iã iu
dicis qͥd de eis fieri uelit In qui¬
rens gͦ post minister eã tẽporiᷤ
diẽ ⁊ horã repꝑit. ita fuisse sic̃
uiro dei reuelatũ fuerat Psecutꝰ¬
dẽ direxit. Quẽ cũ auia recepiss.
qͥa theoderici partes brunichil.¬
des fauens erat. furens theode¬
ħcũ sieri clericłi rogauit. Et ñ
post multos impiȩ minis post cleri¬

Expanded text:
tu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum tu. Ea ergo hora, qua apud Tulbiacum commissum est bellum, supra querci putrelibrum; quem subitus sopor oppressit, et quid inter duos reges agebatur, vidit. Mox excitatus ministrum vocat, cruentamque regum pugnam indicat, multum humanum sanguinem Cui temerario conatu minister ait: 'Pater mi, Theudeberto tuis precibus prebe suffragium, ut communem debellet hostem Theudericum'. Ad haec beatus Columbanus: 'Stultum ac religione alienum consilium administras. Non enim ita Dominus voluit, qui nos pro inimicis nostris orare rogavit; in arbitrio esse iam iusti iudicis, quid de eis fieri vellit'. Inquisivit ergo post minister temporis diem et horam; repperit ita fuisse, sicut viro Dei fuerat revelatum. Persecutudem direxit: quem cum avia recepisset, quia Theoderici parti Brunechildis favens erat, furens Theodebertum fieri clericum rogavit: at non post multos dies impie nimis post cleri
Abbreviated transcription (Latin):
arrogantiȩ suꝑciliũ depon̾et. seq
clericũ facẽt. et inȩccłȩ positꝰ.¬
gremio sacrȩ subddtet᷑ religioni.
ne simul c̃ dãpno p̃sentis regni
ȩt̾nȩ pateret᷑ uite dispendiuꝰ. Qđ¬
gͦ et regi ⁊ õib cucũ adstantibꝰ ri¬
diculũ excitat. Aiebant enĩ ñꝗͣ¬
se audisse meroͥ engũ. ut regno
sublato uoluntarius clerioos.
fuisset Detestantibꝰ gͦ oĩbꝰ beatus
colũbanꝰ ait. Si uoluntariꝰ nulla-
tenꝰ clerichatꝰ honorẽ sumat. ĩ
gͦ dictis uir ad cellulã remeauit
Mox gͦ ꝓphetici dicti euentũ res
habuit. Nec mora. theodericuᷤ
gno robore exertitꝰ ꝑ seqͥt᷑. Simi¬
li mͦ gentiũ multaꝵ theodeb̾tꝰ
robore uallatꝰ ad ulbiacense ca-¬
strũ pugnat̾us uenit. Ibi p̃lio
inito. ĩnumerȩ hominũ phalã¬
ges exutroq exercitu ꝑerieit̃.
uictus tãdẽ theodeb̾tꝰ fugit.
Eo gͥ tempore uir dei in he¬
remoꝰ morabat᷑ contantꝰ tñ
uniꝰ ministri chagnoaldi famula.¬

Expanded text:
seque clericum faceret, et in ecclesia positus, sacre subderetur religione, ne simul cum damna presentis regni aeternae pateretur vitae dispendia. Quod et regi et omnibus circumadstantibus ridiculum excitat, aientes, se numquam audisse, Mervengum, in regno sublimatum, voluntarium clericum fuisse. Detestantibus ergo omnibus beatus Columba altatus honorem sumat, in ergo dictis, vir Dei ad cellulam rediit, moxque prophetici dicti eventum res habuit. Nec mora, Theodericus gno robore exercitus persequitur. Simili modo gentium multarum Theodebertus robore vallatus, ad Tulbiacense castrum pugnaturus venit: ibi praelio inito igas ex utroque exercitu perierunt; victus tandem Theudebertus fugit. Eo igitur in tempore vir Dei in heremo morabatur, contentus tantum unius ministri Chagnoaldi famula