comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malis nuquitatem nominasse putandus ÷ ẽillã
que deletur m baptismo. Ila namq pẽt̃orum que
fecmius fuit. que cuncta rernissa st̃ atq om̃ino
iam nõ sunt quoꝵ reatus maneẜat qnͣdo ip̃ fie¬
Bant atqs tͣnsibant. Istam u̾o segem pot̃ĩ cuiꝰ mañ¬
tis reatus m satro fonte remissus est. Pp̃ea uocauit
iniquitatem: quia mitpiũ ẽ ut caro concupistat as¬

Expanded text:
malis iniquitatem nominasse putandus est illam, malis iniquitatem nominasse putandus est illam, quae deletur in Baptismo: illa namque peccatorum quae fecimus, fuit, quae cuncta remissa sunt, atque omnino jam non sunt, quorum reatus manebat quando ipsa fiebant atque transibant. Istam vero legem peccati, cujus manentis reatus in sacro fonte remissus est, propterea vocavit iniquitatem, quia iniquum est ut caro concupiscat ad
Abbreviated transcription (Latin):
saac ⁊ aĩa idem dicit. Nonus eigo rector ma¬
los equos restringit ⁊ reuocat: bonos meitat. Goni eqͥ
sũt auatuor prudentia temꝑantia. fortitudo. iustr᷑.¬
Mali equr. naruidia concupiscentia. tior. inqui¬
tas. ⁊ Iunquid dixit bonus rector bonos equos
babet. malos non haret: S ait R̾onos nicitat.
malos restingit ⁊ reuorat᷑. Unde isti sũt equi: ⁊ ẜ̃¬
pe si eos sub̃a dicimus uł putamꝰ: manchxoꝵ fa¬
uemus ut habemus insanie. Quͦd ut absit a uo¬
bis: catholice istos equos intesliginius uicia nr̃a
sunt legim̃tis. ex lede pcc̃i resistunt. ⁊ Ion a uo¬
bis ħ uicia sepita alicubi alibi eruit. Wmptamĩ
rum ꝑierit Infirmitas manserit: Non reatus
quo ipã rea fu̾ant. S qd̾ nos reos fec̾ant. in malis
opibus quo nos trax̾ant. N Iec ita eorum manfit
infirmitas. qiͣ asiqua sunt animasia que infamã¬
tur. s mã rafirnitas ipã funt. ⁊Iec in hiis eqͥs

Expanded text:
saac et Anima idem dicit: « Bonus ergo rector masaac et Anima idem dicit: « Bonus ergo rector malos equos restringit et revocat, bonos incitat. Boni equi sunt quatuor, prudentia, temperantia, fortitudo, justmali equi, iracundia, concupiscentia, timor, iniquitas » . Numquid ait, Bonus rector bonos equos habet, malos non habet? Sed ait, « Bonos incitat, malos restringit et revocat. » Unde isti sunt equi? Nempe si eos substantias dicimus vel putamus, Manichaeorum favemus vel haeremus insaniae: quod ut absit a nobis, catholice istos equos intelligimus vitia nostra, quae legi mentis ex lege peccati resistunt. Non a nobis haec vitia separata, alicubi alibi erunt, sed in norum perierit, infirmitas manserit: non reatus quo ipsa rea fuerant, sed quo nos reos fecerant in malis operibus, quo nos traxerant? Nec ita eorum mansit infirmitas, quasi aliqua sint animalia quae infirmantur: sed nostra infirmitas ipsa sunt. Nec in his equis
Abbreviated transcription (Latin):
ss̾ pccõ nascumir. ⁊ ipẽ ortus in uitio est. Manifes¬
natus ex ungnie uitusis obnoxie gñationis. nat᷑e¬
q cõmunis minime ten̾etur. ⁊ dampnasse pecͣr
qd̾ nascendo non sensit. Aꝑtissime dicit. qd̾ dissen¬
sio caris ⁊ auime ꝑ p̾uaricatõem pͥmi hominis
in naturam u̾terit. Aꝑtissime sicit carnem sibidiñ
uolutab̾rum diu̾sorum uitioꝵ ita mutari i dei tẽ¬
płum satͣriumq iurtutum: cum in naturam q re¬
gressa uigoris sui agnoscit astricem. atq ausu de¬
posito: ꝯtumacem: moderationis auime ꝯuigatur
arbicrio: quałis fuit cum mhĩtanda ꝑ adysi secreta
suscepit añqmͣ eẽt ueneno pestifi̾ serpentis infecta.
Quid ad huc adu̾sus me quos R̾bros moliaris inqui¬
ris: Illum aspite adu̾sus illum aliquid aude. qui
heresis ur̃ uenens añ qmͣ nasc̾entur eccurrit: ⁊ unde
possint expelli ħ antitoda p̾parauit.
ue si satis nõ sunt: Ad huc audi. In libro de y¬

Expanded text:
sub peccato nascimur, et ipse ortus in vitio est. Manifessub peccato nascimur, et ipse ortus in vitio est. Manifesnatus ex virgine vinculis obnoxiae generationis naturaeque communis minime teneretur, et damnasse peccatum quod nascendo non sensit. Apertissime dicit, quod dissensio carnis et animae per praevaricationem primi hominis in naturam verterit. Apertissime dicit, carnem libidinum volutabrum diversoriumque vitiorum tunc mutari in Dei templum sacrariumque virtutum, cum in naturam regressa vigoris sui agnoscit altricem, atque ausu deposito contumaciae, moderantis aarbitrio: qualis fuit cum inhabitanda paradisi secreta suscepit, antequam esset veneno pestiferi serpentis infecta. Quid adhuc adversus me quos libros moliaris, inquiris? Illum aspice, adversus illum aliquid aude, qui haeresis vestrae venenis antequam nascerentur, occurrit, et unde possent expelli, haec antidota praeparavit. Quae si satis non sunt, adhuc audi. 12. In libro de I
Abbreviated transcription (Latin):
ciatissime ille tam excellent̾ tui doctors
ore laũdatus doctor. ambrosius decłarauit: ⁊ qͥt
eẽt ⁊ unde esset origniase ꝑcẽm. ⁊ unde contig̾it
ula prima confusio que mobedientia carius fu¬
it discentientis ab amina qmͣ discoidiam sanat
caro concupiscat. adu̾sus spm̃. ⁊ bnde sit. uides
lex in menbris repugnans segrmentis: Uides
ultisse ni naturam: amme carnisq discordiam.
⁊ ꝑ has mmmicicias nobis hundare miserias non
ut intelligar ⁊ in quib dam locis sensus meos ad
tuũ pocus int̾ptans arbitͥun abutens tardiusclis
cordib hominũ qui te nõ intesligunt toc̾e̾ pocius no¬
lusse quͣ responde potuisse uni meo qͣtuor uolumi¬
nib tiuis. ecce fundit escqũtie lucidum ac ꝑspicuñ
flumer amb̾rosius. uon est u̾ ħeãt lector. ubi cali¬
get aud̾itor. Mamfestissime dicit apłm iõ dixisse
quis me łib̾abit de corpore mortis huiꝰ: quia om̃s

Expanded text:
tiatissime ille tam excellenter tui doctoris tiatissime ille tam excellenter tui doctoris ore laudatus doctor Ambrosius declaravit, et quid esset, et unde esset originale peccatum, et unde contigerit illa prima confusio, quae inobedientia carnis fuit dissentientis ab anima, quam discordiam sanat caro concupiscat adversus spiritum, vides unde sit lex in membris repugnans legi mentis. Vides vertisse in naturam, animae carnisque discordiam, et per has inimicitias nobis abundare miserias, nonnon intelligar. » Et in quibusdam locis sensus meos ad tuum potius interpretaris arbitrium, abutens tardiusculis cordibus hominum, qui te non intelligunt tacere potius noluisse, quam respondere potuisse uni meo, quatuor voluminibus tuis. Ecce fundit eloquentiae lucidum ac perspicuum flumen Ambrosius: non est ubi haereat lector, ubi caliget auditor. Manifestissime dicit Apostolum ideo dixisse, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
stra descendens fent utraq unum. Rursus m eod̾
oꝑe cum de spũali atq incorruptibili soqueretur
cibo: Etenim imẜicors cibus mentis est in quid p̃
clara alimonia suauitatis que m̃bra non hon̾et.
n in natura pudenda. s omam̃ta conu̾tat. cum
libidinim uolutabrum ꝯmuitat᷑. i dei templũ
diu̾soꝵ q uitigu̾e natux satrarium incpit eẽ uir¬
tutum. Qd̾ utiq tunc facit: cum caro in naturam¬
regressa ingoris sui agnoscit altricem: mod̾atioĩs
tͥo qiͣ fuit cumm hitanda ꝑ adysi secreta suscepit: an¬
te qmͣ ueneno pestiferi serpentis infecta: sacalegã
famẽt sciret diuinoꝵ q menioriam preceptorũ
amine sensib inhentem edacitatis stat studio. pre¬
anima male sana ꝯpatitur que si apetencã corpiᷤ
refrenass in ipõ ortu eẽt extincta origo pccĩ qmͣ
uelud iurili infusa corꝑis motu madefacta aĩa
ẽtiam sui ugore corrupto aliens grauib oĩb
ꝑturiuit.

Expanded text:
stra descendens fecit utraque unum » . Rursus in eodem stra descendens fecit utraque unum » . Rursus in eodem opere, cum de spirituali atque incorruptibili loqueretur cibo: « Etenim ratio claraque alimonia suauitatis. quae membra non oneret neque in naturae pudenda, sed ornamenta conuertat, cum libidinum uolutabrum conmutatur in dei templum deuersoriumque uitiorum sacrarium incipit esse uirtutum. quod utiqregressa, vigoris sui agnoscit altricem, atque ausu dtrio: qualis fuit cum inhabitanda paradisi secreta suscepit, antequam veneno pestiferi serpentis infecta, sacrilegam famem sciret, divinorumque memoriam praeceptorum animae sensibus inhaerentem, edacitatis studio praeanima male sanae compatitur. Quae si appetentiam corporis refrenasset, in ipso ortu esset exstincta origo peccati; quam velut virilis infusam corporis motu male feta anima, etiam sui vigore corrupto, alienis gravis oneribus parturivit
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ si b dicis. iam ꝓcul dubio cernis atq concedis
eẽ in hoĩe aliquid mali qd̾ non ipm̃ s reatus qui ex
illo contrattus fuerat aufatur in baptĩmo. tamen
ex pocõ primi pentis ħominis ingn̾atum ẽẽ mon¬
stretur: audiquid inde i asio loco exp̾ssuis dicat
sanitus ambrosuis. In expõne euuͣgłii scd̃m fucã.
cum duisis modis. ab una tanĩ regula fidei nõ ab¬
horrentib tractaret islum locum u̾ dñs ait. In una
domo diuiditres adu̾susduo. ⁊ duo adilsus tres. pꝰ
sinit etiam uideri in quid caro: atq anima ab odore.
tattu. gustuq suxurie seꝑate mimna domo In de
uitia diuidentes. subicientes se segi dei remouen¬
tes se alege peti. Quoꝵ licet discensio ꝑ preuari¬
catõim primi hominis in naturam uerterit. ut
neqͣqm̃ Sibi parib ad iurtutem studiis cõuenirẽt.
tam̃ ꝑ crucem domini saluatoris tam inimitici¬
is qm̃ etiam mandatoꝵ loge uacuatis in societatiᷤᷤ
contordiam congruerũt. Post ea ꝙͣ xp̃c e celo ꝑax no¬

Expanded text:
m si hoc dicis, jam procul dubio cernis atque concedis, esse in homine aliquid mali, quod non ipsum, sed reatus qui ex illo contractus fuerat, auferatur in Baptismo: tamen ex peccato primi hominis ingeneratum esse monstretur, audi quid inde in alio loco expressius dicat sanctus Ambrosius in expositione Evangelii secundum Lucam, cum diversis modis, ab una tamen regula fidei non abhorrentibus, tractaret illum locum, ubi Dominus ait, in una domo dividi tres adversus duos, et duos adversus tres . « Possunt etiam videri, » inquit, « caro atque anima ab odore, tactu, gustuque luxuriae separatae in una domo sevitia dividentes, subjicientes se legi Dei, removentes se a lege peccati: quorum licet dissensio per praevaricationem primi hominis in naturam verterit, ut nequaquam sibi paribus ad virtutem studiis convenirent, tamen per crucem Domini Salvatoris, tam inimicitiis quam etiam mandatorum lege vacuatis, in societatis concordiam congruerunt, posteaquam Christus e coelo pax no
Abbreviated transcription (Latin):
ut spũ ambulemus ⁊ concupiscentias carnis non
ꝑficiamus. hnͣc quippe iusticiam nr̃ara int̾ bonoᷤ
equos imuienimus noĩatam.
udi adhuc quid dicat in Ribro quẽ sc̾psit de
padõso fortasse inquid ideo dixit paulus &
nõ licet homiui soqui: quia erat adhuc in corꝑe cõ¬
stitutus hoc ẽ uidebat corꝑis istius passiones. u̾ide¬
bat segem carmis. sue repugnantẽ legi m̃ti sueIt¬

Expanded text:
iscentias carnis non perficiamus. Hanc quippe justitiam nostram inter bonos equos invenimus nominatam. 13. Audi adhuc quid dicat in libro quem scripsit de Paradiso . « Fortasse, » inquit, « ideo dixit Paulus, Quae non licet homini loqui » , « quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat legem carnis suae repugnantem legi mentis su
Abbreviated transcription (Latin):
ti possibilitatem tam̃ ħeamus discendi siue uo¬
na siũ mala. ut ip̃i tobis ant mala acchiuranꝰ
aũ uona. ut setemur menobis cum recte ageu¬
tes remimnꝰaui᷑ ut ip̃i nobis imputemꝰ si pͣua
segñtes ꝯdempnemꝰ.
inpnem. Apostosus ait nos de na

Expanded text:
ti possibilitatem tamen habeamus discendi siue boti possibilitatem tamen habeamus discendi siue bona siue mala, ut ipsi nobis aut mala adquiramus aut bona, ut laetemur in nobis, cum recte agentes remuneramur, aut ipsi nobis inputemus, si praua sequentes condemnemur. LXXXI. APOSTOLUS AIT: "NOS
Abbreviated transcription (Latin):
pe delinq̃pent eduiti de egypto ratus smĩam
dedit. dicens ulłm sllorum intratirum unt̾ram
ꝓ muissionis. exepto cabes ⁊ iosue filio nane qͥ
pus anses dicełut. Eos aũt qui nati fu̾ant in
teserto ipõs dixit intraturos eo qd̃ nescirent bo¬
mĩ aut b malum. Nescire aũt bonũ aut ma¬
łum simpsicitas q̃dam ẽ naturat: que n ad bo¬
nũ n ad malum edita ẽ. Hoc est ignorantia
siue malicia. Sme sensu enĩ nascimi. s nata
nc̃a ħ bonum ht̃ quia capax est edisc̾e u̾ratem.
filus aũt dẏaboli hic est qui natus malis rebus
inibutur ut hus studeat que inimica st̃ ereate¬
ri multos asserens deos̃. ⁊ hiis ĩmolandum qͣ
mũdi rectorib. Hic si resipiscat ⁊ iux natãm
suam sentiat ad creatorem se ꝯferens filius er̃
dyaboli Quid enĩ dicit saluator uideis.Uos
creari. di̇abolo. Hos aũt eẽ filios dei qui ꝯfitẽ¬
enĩ deus istituit genus nr̃m ut sine sensu na¬

Expanded text:
pe delinquerent educti de Aegypto, iratus sententiam pe delinquerent educti de Aegypto, iratus sententiam dedit, dicens, nullum illorum intraturum in terram promissionis excepto Caleb et Josue filio Nave, qui prius Auses dicebatur. eos autem qui nati fuerant in deserto, ipsos dixit intraturos, eo quod nescirent bonum aut malum. nescire autem bonum uel malum simplicitas quaedam est naturalis, quae neque ad bonum neque ad malum erudita est, hoc est ignorantia sine malitia. sine sensu enim nascimur, sed natura nostra hoc bonum habet, quia capax est ediscere ueritatem. filius autem diaboli hic est, qui natus malis rebus imbuitur, ut his studeat, quae inimica sunt creatori, multos adserens deos et his immolandum quasi mundi rectoribus. hic si resipiscat et iuxta naturam suam sentiat ad creatorem se conferens, filius erir neque diaboli. quid enim dicit saluator Iudaeis: uoscreari diabolo; hos autem esse filios dei, qui confitenenim deus instituit genus nostrum, ut sine sensu na
Abbreviated transcription (Latin):
bet ꝓ om̃ib esoluisse uidetur. Quia sicut ĩ sal¬
uatore erant om̃s cause magist̾ii. Ita ⁊ post saluato¬
rem in petro om̃s ꝯtinentur ¶ pm̃ enĩ ꝯstituit eẽ
caput corum ut pastor eẽt gregis cm̃ti. Nam
nitͥ cet᷑a dicit discipulis. Uigilate ⁊ orate nemtͤ¬
tis in temptatõem. ⁊ petro dicit. ecce sathanas ex¬
postulauit ut uos uentilet uelut tͥtitum. Ego
aũt ragam ꝓte ne deficiat fides tua. ⁊ tu tan¬
tem ꝯuersus ꝯfirina frẽs tuos. ¶¶Liud ambi¬
gitur ꝓ petro rogabat ꝓ iacobo tioh̾e ñ regabat.
Ut cet̾is taceam mainifestum est in petro omes
atiñi. qr ⁊ alio soco dicit. ego ꝓ hiis rogo quos
mͥ dedistr ⁊ uolo ut nͥ ego sum ⁊ isti sint metũ¬
¶ Nunc uideamis quid sit de didragia: Lxc
est qui modus sit ponderis ist qnͣtitatis aut
E
aliqnͣdo dyaboli. Quid ergo nasti¬
lmit sequirendum est. Dñs cum filii ⁊srł se¬

Expanded text:
bet, pro omnibus soluisse uidetur, quia, sicut in salbet, pro omnibus soluisse uidetur, quia, sicut in saluatore erant omnes causa magisterii, ita et post saluatorem in Petro omnes continentur. ipsum enim constituit esse caput eorum, ut pastor esset gregis dominici. nam inter cetera dicit discipulis: uigilate et orate, ne intretis in temptationem, et Petro dicit: ecce satanas expostulauit, ut uos uentilet uelut triticum; ego autem rogaui pro te, ne deficiat fides tua, et tu tandem conuersus confirma fratres tuos. quid ambigitur? pro Petro rogabat, et pro Iacobo et Iohanne non rogabat, ut de ceteris taceam? manifestum est in Petro omnes contineri, quia et alio loco dicit: ego pro his rogo quos mihi dedisti, et: uolo ut ubi ego sum et ipsi sint mecum. Nunc uideamus quid sit didragma, hoc est, qui modus sit ponderis uel quantitatis aut E uid ergo nascimur requirendum est. Dominus cum filii Israel sae
Abbreviated transcription (Latin):
anctorũ didragine animos eccupauit. ut eius face¬
rent uoluntatem. ut accedentes ad petrum qui
pͥmꝰ int̾ apłos erat. solui deb̾e ab eorum magrõ
dic̾ent didragina qui ab hiis onerib lib̾i erant.
¶Nich enĩ agebunt inmũdo qd̾ eẽt mũdi. ut ꝙ
ũ erat unde solu̾et aut hiis scandalo eẽt aut cͥ¬
te humilitate suffragii queret a quo soliletur.¬
¶ Tunt dñs ut p̃puidum dẏabolũ. ⁊ adu̾sus semet
ip̃m̃ semꝑ macħmari ostend̾et ad mare ire petrũ
apłm iubet. ⁊ capti pistis os apperiet illic ĩuent᷑
modum exattione debitum. quo soluto ñ solũ
scandalum ñ eẽt exactorib. neq melinaretur
requisito auxilio ad soluendum uerũ ⁊ signum
uͥtutis maxime demonstraret. ꝑ qd̾ captꝰ a dyabo¬
lo ad se traheret ut argum̃to ⁊ astutia sua dẏaboł
torq̃retur ¶Dicunt gͦ exactores didragmead pe
uerunt. Saluator aũt cum ꝓ se ⁊ petro dari iu¬

Expanded text:
actorum didragmae animos occupauit, ut eius faceactorum didragmae animos occupauit, ut eius facerent uoluntatem, ut accedentes ad Petrum, qui primus inter apostolos erat, solui debere ab eorum magistro dicerent didragmam, qui ab his oneribus liberi erant — nihil enim agebant in mundo quod esset mundi —, ut, quia non erat unde solueret, aut his scandalo esset aut certe humilitate suffragii quaereret a quo solueretur. tunc dominus, ut inprouidum diabolum et aduersus semet ipsum semper machinari ostenderet, ad mare ire Petrum apostolum iubet et capti piscis os aperire et illic inuenire modum exactioni debitum, quo soluto non solum scandalo non esset exactoribus neque inclinaretur requisito auxilio ad soluendum. uerum etiam signum uirtutis maximae demonstraret, per quod captos a diabolo ad se traheret, ut argumento et astutia sua diabolus torqueretur. dicunt ergo exactores didragmae ad Petnerunt. Saluator autem cum pro se et Petro dari iu
Abbreviated transcription (Latin):
a sed̾a morte minime tenemur. ¶ Metuit eĩ
mors etiam seruos eius a quo iucta est. Cur¬
aliquid possidebat in mũdo cũ apłis. quipe¬
alienis impendiis sepelitur ⁊ nos secuti st deie
a quib mundꝰ extraneus est facul lictis oĩp¬
tates augere cuꝑimꝰ ut morientes nuel¬
mũ duni a nobis inuasum. ñ tantum uo lpxpe¬
ce s ⁊ sutis contestemur. Ut ꝓfessione nr̃a ab
eo cuiꝰ mũdus est ꝯdempnent: Huic dñs. qui
ñ inquit resimierit omĩa ⁊ secutꝰ me fu̾it ũ
pot̾ mens ẽẽ discipulus eẽ ¶ Quicumꝙ gͦ sic
ht̃ facultates suas ut spem in illis ñ heat ꝑa¬
tus aut̃ sit ꝓfide illas abic̾e̾ uia ambulat qua
genda erat qui aliquid negocui g̾ebant autarti¬
b oꝑam dabant. ¶ Saluator aũt qui racha boꝵ
curabat n discipuli euis exigendus utiq ñ erat
S quia mimicus dẏbolus semꝑ minfidiis erat.
occ̃onem q̃rens si posset inlinare saluatorem ex¬

Expanded text:
a secunda morte minime teneremur. metuit enim a secunda morte minime teneremur. metuit enim mors etiam seruos eius, a quo uicta est. Laliquid possidebat in mundo, cum sit doalienis inpendiis sepelitur; et nos a quibus mundus extraneus est, facultates augere cupimus, ut morientes mundum a nobis inuasum non tantum uoce, sed et litteris contestemur, ut professione nostra ab eo, cuius mundus est, condemnemur. hinc dominus: qui non. inquit, reliquerit omnia et secutus me fuerit, non potest meus discipulus esse. quicumque ergo sic habet facultates suas, ut spem in illis non habeat, paratus autem sit pro fide illas abicere, uiam ambulat qua genda erat, qui aliquid negotii gerebant aut artibus operam dabant. saluator autem, qui nihil horum curabat, neque discipuli eius, exigendus utique non erat. sed quia inimicus diabolus semper in insidiis erat occasionem quaerens, si posset inclinare saluatorem, ex
Abbreviated transcription (Latin):
plici modo intlłndum est¶ Drmũ enĩ fecit alũ
pct̃m. dum incarnari illum uoluit ut quẽ sors
nõ tangebat de pectat̾ͥce carne corpus accrperet.
ꝑccis fecit uium pct̃m. Hostia enĩ in lege ꝓ pocĩs
oblata pcc̃m nũcupatur. ¶Non gͦ x ꝑ̃c̃ ꝑtẽm fenit¬
sicut dicit ꝓph̾a. S aꝑte ipẽ pcc̃m fcũs est sicut
cessum est. quia ꝓfuturum erat. ut eẽt causa des¬
cendendi ad inferos ⁊ spoliare tartarum aĩabus¬
¶ Su ꝑ harundans eñ ⁊ manditum pcc̃m ẽ ccci¬
disse eum qui ñ solum nlło gen̾e p̾cau̾at. s et
multis uitam donauerat. Hoc pocõ rens feũs
dyatolus ccͣdicendi audaciam ꝑdidit. Nã sile
aliud ad galathas i epła legitur. Int̾ ceta enĩ
factus inquit ꝓ nobis maledictum. aquo fcũs
nisi apatre. ¶Iudicio enĩ dei trux xp̃i maledom̃
est uideoꝵ. Pcc̃m enĩ illorum extlamat more
saluatoris ¶ Cricifigi gͦ se ꝑmisit ut passio et
ꝓͣfic̾et nobis Ut hunc tum signo euis ereũte

Expanded text:
plici modo intelligendum est. Primum enim fecit illum peccatum, dum incarnari illum voluit, ut quem sors non tangebat, de peccatrice carne corpus acciperet, peccatis, fecit illum peccatum. Hostia enim in Lege pro peccatis oblata, peccatum nuncupabatur. Non ergo Christus pesicut dicit profeta, sed aperte ipse peccatum factus est, sicut oncessum est, quia profuturum erat, ut esset causa descendendi ad inferos expoliare tartarum animabus. superabundans\' enim et inauditum peccatum est occidisse eum, qui non solum nullo genere peccauerat, sed et multis uitam donauerat. hoc peccato reus factus diabolus contradicendi audaciam perdidit. nam simile aliud ad Galatas in epistula legitur; inter cetera enim: factus, inquit, pro nobis maledictum. a quo factus, nisi a patre? iudicio enim dei crux Christi maledictum est Iudaeorum; peccatum enim illorum exclamat mors saluatoris. cruci figi ergo se permisit. ut passio eius proficeret nobis, ut hinc cum signo eius exeuntes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊  his sane generib trium exemplorũ nul¬
lsim genus muixie pret̾missum eẽ uideo. Nlam¬
q omĩa i quib miꝓb̾itatem aliquam patim
m duo genera diuiduntur. quorum alterum
tur mintegrum. Sed tumidus annius ta¬
lia tomenta desiderat. Sanum autem firmũ
q ista non uiuant. quin potuis miscd̾r ꝑferẽ
no supplicio suam mitigandamq nullatenus
est. Neq hic ea uindicta prohibetur que ad
quiͦsquisꝙ ꝑatus est ab eo quem correptum ẽẽ
uult plura ꝑferre: Sed huit uindute resetẽ¬
de non est ydoneus. nisi qui ddium quo solẽt
flagitare qui se uindicare desiderant. dilectioĩs
magnitudine suꝑauerit. NIon enim metuẽti¬
dum est ne odisse ꝑuulum filium patentes
iudeantur cum ab eis uapulat pectans. ne pes¬
cet iltͥuis. Et certe iiluis ꝑfectõ dilectionis
ipũis dei patris mutatione nobis a ponitur

Expanded text:
. CAPUT XX.--62. In his sane generibus trium exemplorum nul. CAPUT XX.--62. In his sane generibus trium exemplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum tur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer no supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae aquo quisque paratus est ab eo quem correctum esse vult, plura perferre. Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis magnitudine superaverit. Non enim metuendum est ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitat
Abbreviated transcription (Latin):
test uideri ꝓpterea etiam tribus exemplis
hec precepta insinuasse q uorum pͥmum ÷. Si
quis te ꝑcusserit in dexteram maxillam. scd̾m
si quis tuuitam tuam tollere uolu̾it. Tercium
si quis te mille passus angariau̾it. In quo t̾cio
exemplo simplo duplum additur ut tripłũ
in precipiendo tanqmͣ tollerabilius incipiens
xiłlam cum fu̾it dextera maxilla ꝑcussa . u mi¬
nus ꝑferre ꝑatus sis qnͣ ꝑtulisti. Quicqud
eiuum dextera significat carium ÷ utiq qmͣ id
quod significat sinistra. Et qui iure cariore
aliquid ꝓtulit. si ⁊ inuiolare patiens ꝑferat
minus est. ⁊ Deinde illi qui tuuicam tuam¬
uult tollere iubet uestimentum dimitti qd
aut tantum dem ÷ aut non multo amplius nõ
tamen duplum. Tertio de nulle passibus qͥb
addenda dicit duo milia usꝙ ad duplum ali¬
ud ꝑferri uibet. Ita significat siue aliqnͣto
minus qd̾ iam fuit. siue tantudem siue am¬
plius quisquis imꝓbus in te esse uolu̾it. equo

Expanded text:
test videri propterea etiam tribus exemplis test videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens xillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque improbus in te esse voluerit, aequ
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tuncam tuam tollere remute illi ⁊ uestimen¬
tum tanqmͣ si diceret qui uolu̾it tuncam tu¬
am tollere remitte illi ⁊ si quid aluid indumẽ¬
ti habes. Ideo non nulli pallium int̾pretati st̃
qd̾ grece positum est. ir iatiori. Et qui te an¬
gariauerit inquit mille passus uade cum illo alia
duo. Et hoc utiq non tam pedib agas ꝙ. ut ani¬
mo sis ꝑatus. NIam in ipã xp̃iana hystoria in
qua est auctoritas nichis tale muenies factum
a sauctis uel ab ip̃o domino cum in homine quẽ
suscipere dignatus ⁊÷ uiuendi nobis exemplum
preberet cum tamen ommnib fere Pocis eos ĩue¬
nies paratos fuisse equo aiimo tolerare qͥcquid
eis improbe fuisset ingessum. S uerbi gracia
dictum putanius uade cum ilło alia duo. An
tria compleri uoluit. quo numero significatur
ꝑfectio. ut meminerit quisꝙ cum hoc fatit. Per¬
fectam se implere iusticiam miscd̃r pre ꝑferen¬
do infirmitates eorum quos uult sanos fieri Po¬

Expanded text:
et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimenet tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est ἱμάτιον. 61. Et qui te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sanctis, vel ab ipso Domino, cum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Po
Abbreviated transcription (Latin):
in uidicio nobu̾cum contendi potest ita ut a no¬
stro uire in uis illius transeat qui contendit uł
pro quo contendit sic uti ÷ uestis domꝰ. fund̃.
umentum ⁊ gen̾aliter om̃is pecunia. Quod
utrum enam de seruis accipiendum sit magna
portet possid̾e seruum quomodo equum aut ar¬
gentum quam qd̃ fieri possit ut maiori precio ua
leat equus. Ꝙ seruus ⁊ multo magis aliquid
aureum ⁊ argenteum. Sed ille seriuis si rectins
⁊ honestins ⁊ ad deuni colendum accomodatius
a sito dominto educatur ⁊ regitur qmͣ ab illo po¬
test qui eum cupit auferre. nescio utrum quis ꝙ¬
dicere audeat inuestimentum enm debere contẽp¬
ni. Hominem namq homo tanqmͣ se ipm̃ dili¬
gere deb tui ab om̃ium domino sicut ea que se¬
quntur ostendunt. ⁊ ut inimicos diligat imꝑa¬
significat ꝙ nomen tunice. Et ĩdeo dem̃ eẽ arbi¬
tror ⁊ qui uolu̾it tecum in uidicio contendere

Expanded text:
judicio nobiscum contendi potest, ita ut a nojudicio nobiscum contendi potest, ita ut a nostro jure in jus illius transeant, qui contendit vel pro quo contendit; sicuti est vestis, domus, fundus, jumentum, et generaliter omnis pecunia. Quod utrum etiam de servis accipiendum sit magna portet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum: quanquam fierleat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te domino educatur, aut regitur, quam ab illo potest qui eum cupit auferre; nescio utrum quisqudicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omnium Domino, sicut ea, quae sequuntur ostendunt, etiam ut inimicos diligat imperasignificat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere,
Abbreviated transcription (Latin):
se in maxislam ministro sacerdotis non p̾bu¬
it alteram s iusuiꝑ dixit. Si male Pocutus sũ
exprobra de malo si bene quidem me cedis. Nõ
tamen ideo par̾atus corde non fuit non solum
in alteram maxillam cedi pro salute omĩum s
etiam toto corpore trucifigi. Ergo ⁊ illud qd̾
sequitur. Et qui uolu̾it tecum in uidicio con¬
tendere ⁊ tunicam tuam tollere remitte ei ⁊ pal
lium. ad p̃parationem cordis. non ad ostensionẽ
oꝑis preceptum recte intelligitur. S de tuni¬
ca ⁊ uestimento quod dictum ⁊ non meis soliᷤ
S m om̃ib faciendum est que aliquo uire tẽ¬
poraliter nr̃a ẽẽ dicimus. Si enim de necessari
is hoc imꝑatum est qnͣto magis suꝑflua usque¬
quaq contempn̾e conuenit. U̾mptam̃ ea q̃
nr̃a dixit eo genere meludenda sunt. quo do¬
minus ip̃e prescripsit dicens. Si quis uult iu¬
dicio tecum contend̾e̾ ⁊ tunicam tuam tolle¬
re. Omĩa ergo illa intelliguntur de quib¬

Expanded text:
se in maxillam ministro sacerdotis non praebuse in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. 59. Ergo et illud quod sequitur, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam um, ad praeparationem cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimusatum est, quanto magis superflua contemnere convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Omnia ergo illa intelligantur, de quib
Abbreviated transcription (Latin):
talem preferens dignitatem ⁊ sub hoc nomine
tanqm candido tegmine int̾iorem quasi litt̾am
turpitudmem octultans ⁊ Iam quod humilita¬
tis fait mirabilit̾ custodiut. Cumei dic̾etur
qnͣta transquillitate dixisset qd̃ iratus dixisse
ndełatur quod tamcito tam mansuescere res¬
rondit. quod ab indignantib ⁊ ꝑturbatis fieri
uon potest. Et m eo ip̃e intelligentib uerum
dixi nesciui quia princeps esset sac̾dotum tã¬
qmͣ si diceret. Ego alium sciui principem sacer¬
dotum pro cuius nomine ista sustmeo cui ma¬
le dicere fas non est cui uos male dicitis cum
ic ergo oportuit non simulate ista ias¬
tare uł insultare. S in ip̃o corde ad oũ
esse pparatum ut posset cauere illud ꝓpħicũ.
paratum corde cor meum deus paratum cor me¬
um. Multi enim alteram maxillam ꝓtebẽ
nouerunt diligere illum uero a quo ferunt᷑
iͣgnorant. At uero ip̃e Dommus qui utiq p̾¬
cepta que docuit primus impleuit peutienti

Expanded text:
talem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine talem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mirabiliter custodivit, cum ei diceretur, quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum ic ergo oportet non simulate ista jactare, sed in ipso corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti
Abbreviated transcription (Latin):
erum dicendo ciues romans sum nõ erat patus
hoc ise contempni quod ꝓminimo habebatur
ab eis. qui in illo nomen tam p̾ciosum ⁊ salutare
contempserant. Nunquid enum ideo minus
post ea uincula tolserauit ꝙ ciuibus romanil nõ
liceb̾at imponi aut quẽ qm̃ de hac iniuria uoluit
accusare. ⁊ si qui ei ꝓpter cuitatis romane no¬
nien peꝑcerunt non tamen ideo ille non prebuit
qd̾ ferroent cum eos a tanta ꝑu̾sitate corri ge cu¬
piebat pacientia sua quos indebat in se simistral
manis ꝑtes ꝙͣ dexteras honorare. Illud enim
tamen attendendum quo animo fecenit omĩa ꝙ
beniuole ⁊ element̾ in eos a quib ista patiebus.
Nlam ⁊ pontificis uissu palma p̾eussus ⁊ ꝯlume¬
liose uisus est dicere cum ait ꝑcutiet te deus pa¬
nes dealbate. Minus intesligentib conuiciũ
sonat Intellig̾entib uero ꝓpħia est. Paries dͥp¬
pe dealbuta est ypocrisis est id simulatio sacerdo¬

Expanded text:
enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? Et si qui ei propter civitatis Romanae nomen pepercerunt, non tamen ille ideo non praebuit quod ferirent, cum eos a tanta perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium sonat; intelligentibus vero prophetia est. Paries quippe dealbatus, hypocrisis est, id est simulatio sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
quibus maior fides adhibenda ⁊ muenitur. Nlam
multa sarma maxillum tantum hñt. non etam
dext̾am. faties est autem qua quisq cognoscitur
⁊ leganus aput apłm. Toleratis enim si quis uos
in seruitutem redigit. si quis deuorat. si quis ac¬
chpit. si quis extollitur. si quis ui faciem uos cedit.
Demde tortunio subiuingit scd̾m ignobilitatẽ
dico ut exponat quid sit in faciem celi hoc est
contempni atq despiti. Quod quidem nõ ideo
dicit apłs̃ ut illos non sustmerent sed ut se ma¬
gũ qui eoĩ sit diligeret ut si ip̃m̃ pro eis uellet
impendi. Sed qm̃ facies non potest dici dext̾a
maxillam dexteram ⁊ sinistmͣ ut in quocumq
discipulo xp̃i contemptum fuerit qd̾ xp̃ĩanus.
est midto magis in se contempni ꝑatus fit Si
quos huiꝰ scłi honores habet sic̃ idem apłs cum
in eo ꝑsequerentur homines nom̃e xpianum si
taceret de dignitate qͣm habesut in scł̃o nõ pre¬
beret alt̾am maxillam cedentib dextam. Nlon

Expanded text:
uibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit: deinde continuo subjungit, Secundum ignobilitatem dico ; ut exponat quid sit in faciem caedi, hoc est contemni atque despici. Quod quidem non ideo dicit Apostolus, ut illos non sustinerent; sed ut se magis qui eos sic diligeret, ut seipsum pro eis vellet impendi . Sed quoniam facies non potest dici dextera dexteram maxillam et sinistram, ut in quocumque discipulo Christi contemptum fuerit quod christianus est, multo magis in se contemni paratus sit, si quos hujus saeculi honores habet. Sicut idem Apostolus, cum in eo persequerentur homines nomen christianum, si taceret de dignitate quam habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non
Abbreviated transcription (Latin):
nitudiem precepti ꝙ̃ ꝑtinent ad regnum celo¬
rum ut non reddat tantum sed minus uł B
duob pugnis imum aut ꝓ amilso ccule aurem
pretidat. hnis ascendens qui om̃ino nichil retẽ¬
dit appinquat precepto domini nec tamẽ adhͦ
ibi est. Pnum enim adhuc uidetur dño si ꝓma¬
lo quod acteꝑis nichil reddas mali uisietiam ma¬
Ii ampluis sis ꝑatus acciꝑe. Quaapt nõ ait
egõ auten dito non reddere malum. ꝓmalo.E
uersum malum ut non solum non reddas quod
tibi fuit ir tagatum sed etiam non restat quomi¬
mis aluid urogetur. Hoc est emin qd etam eõ¬
resuenit᷑ exponit. Sed cruis te pausserer ⁊ dere
teram maxillam prebe ei ⁊ altam. ⁊ Ion enim
artisi quis paisserit noli tu ꝑcutere sed ꝑate
adhiuc ꝑcutienti. Quod ad misdd̾iam sitme
dii gut tancr al iis uł quib lidet dilectis sus
egrotantib seruiunt uł ꝑuulis aut freneti¬
cis a quib multa seꝑe patiuntur. Et si eorunt

Expanded text:
nitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelonitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantum, sed minus, velut pro duobus pugnis unum, aut pro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dicoistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas, quo minus aliud irrogetur. Hoc enim est quod etiam consequenter exponit. Sed si quis te percusserit am tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te adhuc percutienti. Quod ad misericordiam pediligunt, tanquam filiis vel quibuslibet dilectissimis egrotantibus serviunt vel parvulis vel cis, a quibus multa saepe patiuntur. Et si eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lodum tenet ut tantum redaatur qnͣtum accep¬
tum ÷ ꝑ quod a summa discordia ad sumam cõ¬
cordiam ꝙ temporum distributione transitus
factus ⁊. Quisquis ergo malum infert prior
studio ledendi ⁊ nocendi uide qͣnͣtum distat ab es
qui nec lesus rependit. Quisquis aũt nulli pͥor
male facit s tamen lesus rependit grauius
uł uoluntate uł facto recessit aliquantulum
a summa mniquitate ⁊ ꝓcessit ad summã uisti¬
ciam ⁊ tamen nondum tenet quod lex que ꝑ
moysen data est mi ꝑauit. Qui ergo tantum pe¬
nam reddit qnͣtum accepit iam donat aliquid
Non enim tand im penam meretur nocens qnͣ¬
tum ille ab eo lesus est qui inocens passus est.
Lnit ergo mchcatam non seueram sed miseri¬
cordem iusticiam ille ꝑ fecit quilegem uenit
qui int̾ sunt intelligendos reliquid quibuł ⁊ de
ipõ summo niscd̾ie culmine dicere maluit. Nã
est adhuc quod fatiat qui non implet istam mag¬

Expanded text:
locum tenet, ut tantum reddatur quantum acceplocum tenet, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam mag
Abbreviated transcription (Latin):
uade cum illo ilia duo. Ouni petenti te da
⁊ qui uolu̾it mutuari a te ne aduersatꝰ fiu̾s.
Phariseoꝵ iusticia minor est non excedere uĩ
dicta modum ne plus rependat quisq quã
accepit. Et magnus hic grã dum ÷. ⁊ Iomo
enim facile inueuitur qui gr̃am accepto pug¬
no reddere uelit. ⁊ uno conuiciante uerbo
audito unum qd̃ ⁊ tantumdem ualeat refer¬
re contentus sit. Sed sine ira ꝑturbatus im¬
mod̾antius iundicat suie quod iustum putat
eum qui leserit prior grauus ledi quod lesũ
est qui non leserat: Talem animum magua
ex ꝑte refrenauit lex in qua scͥptuni ẽ. ocłm
pro cculo ⁊ dentem ꝓ dente. Qlub nommib
significatur mõdum ut miuriam umdicta nõ
transeat ⁊ hoc ⁊ pacis nichoatio. Perfecta autẽ
pax est talem penitus nolle uindictam. Inter
illud eigo pͥmum quod ꝓpter legem ⁊ ut matꝰ
malum prominori malo reddatur. ⁊ hoc quod̾
dominus ꝑficiendis discipulis dicit ne ꝓ ma¬
lo ullum reddatur malum. medium quendam

Expanded text:
m illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex parte refrenavit lex, in qua scriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum pro minore malo reddatur, et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
t̾reni łominis ttena labe sordentem sinit ẽẽ sb̃
draboso donec ad suscipiendam celestis hominis
yͥmaginem renastatur in xpõ. Porro si ⁊ ꝑfundi
⁊ nasti enpali ab̾ste pensantur examme ut ideo ꝑ¬
uułi nondum renati non credantur eẽ sub dẏabo¬
lo. ne ꝑtes equales int̾ se deus ⁊ dy̾abosus fac̾ere
indeantur. si deus sibi ꝑfusos. drabolus autem
uindicat natos: profecto quia scd̾m istum sensum
tanto ualet ꝑfundi qnͣtum ualet nasci. suꝑfłuũ
ꝑsuadets eẽ ꝑfundi qmã quod tañdem ualet suffi¬
ait nasci. Et tamen agimus grãs quia ħ non pu¬
tatis. ⁊ on emi ad regnum dei natos nsi¬
ꝑfundantur admittitis. atq ita melius ꝑfundi
multo melius iudicatis eẽ qmͣ nasci. Iamitas
uobis ipĩs reddite rõnem. ne putetis indignũ.
at qui non admittuntur ni regnũ dei sub dẏabo¬
lo suint. qui cecidit de regno dei ⁊ qui non hñt¬
uitam sint sub dẏabolo qui ꝑdidit uitam. Non

Expanded text:
terreni hominis terrena labe sordentem sinit esse sub terreni hominis terrena labe sordentem sinit esse sub diabolo: donec ad suscipiendam coelestis hominis imaginem renascatur in Christo. 27. Porro si perfundi et nasci aequali abs te pensantur examine, ut ideo parvuli nondum renati non credantur esse sub diabolo, ne partes aequales inter se Deus et diabolus facere videantur, si Deus sibi perfusos, diabolus autem vindicat natos: profecto quia secundum istum sensum tantum valet perfundi quantum valet nasci, superfluum persuadetis esse perfundi; quoniam, quod tantumdem valet, sufficit nasci. Et tamen agimus gratias, quia non hoc putatis. Non enim ad regnum Dei natos, nirfundantur, admittitis: atque ita perfundi multo melius judicatis esse quam nasci. Jam itaque vobis ipsi reddite rationem, ne putetis indignum, ut qui non admittuntur in regnum Dei, sint sub illo qui cecidit de regno Dei; et qui non habeitam, sint sub illo qui perdidit vitam. Non
Abbreviated transcription (Latin):
bolum ⁊ deum qiͣ ꝑtes inter se fecisse ꝑ nt̃m sen¬
sum demonstrare cupiebas. ꝑtem dei faces u̾bi ui¬
sitate uiliorem. Potiusti emm dic̾e quod renascitꝰ
potuisti qd̾̃ regen̾atur. potuisti postremo. qd bapti¬
ratur. Noc enim u̾bum ex greco fatina confuetu¬
do sic ħẽt: ut non soleat alibi nisi in sacͣmento re¬
gen̾ationis intesligi. Nichiꝰ sorum dit̾e uoluisti
S elegisti iłhum quo fieret contemptibile qd̾ di¬
cebas. Nemo enim poss łegentium p̾ferre natũ
renato. uł regen̾ato uł baptizato. S faciłe pu¬
tasti natum p̾fli posse ꝑsuso. Si autem qnͣtum
distat cełum a t̾ra. tanto meluis est ꝑfundi ut
portetur hominis ymago celestis. qmͣ nasti ut
portetur hominis ymago t̾reni euanuit iam tu¬
Aista mudiosa ꝑticio. Neq enim mirandũ est
si cełestis ħominis ymaginem que sacra ꝑfufio¬
ne susciꝑitur sͥ uindicat deus. ymaginem u̾o

Expanded text:
bolum et Deum quasi partes inter se fecisse per nostrum senbolum et Deum quasi partes inter se fecisse per nostrum sensum demonstrare cupiebas, partem Dei faceres verbi vilitate viliorem. Potuisti enim dicere, Quod renascitur; potuisti, Quod regeneratur; potuisti postremo, Quod baptizatur; hoc enim verbum ex graeco latina consuetudo sic habet, ut non soleat alibi nisi in Sacramento regenerationis intelligi. Nihil horum dicere voluisti, sed elegisti verbum quo fieret contemptibile quod dicebas. Nemo enim legentium praeferre posset natum renato, vel regenerato, vel baptizato; sed facile putasti natum praeferri posse perfuso. Si autem quantum distat coelum a terra, tanto melius est perfundi ut portetur hominis imago coelestis, quam nasci ut portetur hominis imago terreni ; evanuit jam tua ista invidiosatis hominis imaginem, quae sacra perfusione suscipitur, sibi vindicat Deus; imaginem vero
Abbreviated transcription (Latin):
set. S ita eẽt ut tua sbi suscepta uł ustã esset
i ł meuueta non eẽt n ob̾noxia uirtute. s si¬
bera ⁊ potentissima: deus fecundat utos femi¬
narum etiam uasa dẏabolica ꝑituros. Sicut. it
hominib malis: ita ⁊ seminib ex origime uiciatĩ
in qͣbus bona est ab illo creata substancia: incre¬
mentum formam. uitam. salutemq. sargitur
gͣtuita Ponitate: nulla nctͣitate insuꝑaibili pot̾a¬
te ircepͤhensibili u̾itate. Cum ergo utrumq in po
cuiꝰ potestate alienus nͨ ip̃e dỹnbolus iuenitur:
tu duo ista quomodo posiusti. trum melius
ec̃ uolusti nasci qmͣ ꝑfindi. an mełius eẽ ꝑfũ¬
di quia ibi est ⁊ nasci non enim ꝑ fundi poterit
qui natus non fu̾it an utrumq eqͣ sance ꝑpendis:
Si nasci putas ẽẽ melius: regñatõn spũali fãcis
inuiriam. cui gen̾atõem carnalem sacrisego erro¬
re pponis. Non enim frustra crederis noluisse
dice quod renascitur. s qͥd̾ ꝑfunditur ut qm̃ dya¬

Expanded text:
et, ut tua ibi suscepta vel nulla esset, vel inquieta non esset: nec obnoxia virtute, sed libera et potentissima Deus fecundat uteros feminarum, etiam vasa diabolica parituros. Sicut enim hominibus malis, ita et seminibus ex origine vitiatis, in quibus bona est ab illo creata substantia, incrementum, formam, vitam, salutemque largitur gratuita bonitate, nulla necessitate, insuperabili potestate, irreprehensibili veritate. Cum ergo utrumque in pocujus potestate alienus nec ipse diabolus invenitur, tu duo ista quomodo posuisti? Utrum melius esse voluisti nasci quam perfundi? An melius esse perfundi, quia ibi est et nasci? Non enim perfundi poterit qui natus non fuerit. An utrumque aequa lance perpendis? Si nasci putas esse melius, regenerationi spirituali facis injuriam, cui generationem carnalem sacrilego errore praeponis. Non enim frustra crederis noluisse dicere, Quod renascitur; sed, « quod perfunditur: » ut quoniam dia
Abbreviated transcription (Latin):
aluidtrdendum est antiqus patrib hdiuinitꝰ
qusse sceptum. ut ectauo die clunciderert ꝓĩ¬
hoss nisi ad significandam regu̾ationem que ficũ
xp̃o mui post diem septimum saidi quo die iaci
nr̃am. Qtt satͥmentum c̾euitisionis in figura ꝑ¬
cessisse Paptismatis. quis ił medioerit sacris Rris
eruditus iguoret cum aꝑtissime de xpõ dicat apo¬
stolus. qui est capud omnis pͥntipatus ⁊ porestatĩ
in quo etam cduntisi estis ctumeisiene non mar¬
rifasta i explorationem corporis carnis incdsm¬

Expanded text:
aliud credendum est, antiquis patribus hoc divinitus aliud credendum est, antiquis patribus hoc divinitus fuisse praeceptum, ut octavo die circumciderent parvulos ad significandam regenerationem quae fit in Christo, qui post diem septimum sabbati, quo die jacuit nostram . Quod sacramentum circumcisionis in figura praecessisse Baptismatis, quis vel mediocriter sacris Litteris eruditus ignoret; cum apertissime de Christo dicat Apostolus, Qui est caput omnis principatus et potestatis, in quo etiam circumcisi estis circumcisione non manu facta, in ex