comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ria &cũ fabulo sał audimꝰ ł cõponimꝰ ł suspicam᷑ Ego itmi hi
ut lib& ato. ut occuritan mo aenee faciẽ fingo Egomedece
cũ suis anguibi alitib. iunctis iungo ego crem&is. & alicuiꝰ par¬
menon is In hoc generes &iã illa q̃ si ues apientes aliqͥd uerita¬
gentis tenebrarx & stilus septẽ trialis c̃tinenscȩlũ. & ali¬
a po&ar atq her&icoꝵ mille postenta Dicimꝰ & tam̃ int̃ dispu¬
tandũ Puta eẽ tres suꝑ in uicẽmundos qͣlis hicunꝰ ÷ . & puta
qdrata figura trã c̃tineri & similiã Hec itom̃a ut secogi¬
tationistẽpestas habuerit. fingimꝰ & putamꝰ Nã derebi qđ
ad t̃tiũ genꝰ attin& imaginũ numeris maximeatq: dem̃sio¬
nib agit᷑. Qđ pastĩ ÷ inrerinaturacũ totius mundi figura in¬
uenie& hancinuention ẽ in animo cogitantis imago seqͥt᷑
pastĩ in disciplinis tãquã infiguris geom&ricis rithmicis¬

Expanded text:
ria et cum fabulosa uel audimus uel componimus uel suspicamur. ego enim mihi, ria et cum fabulosa uel audimus uel componimus uel suspicamur. ego enim mihi, ut libet atque ut occurrit animo, Aeneae faciem fingo, ego Medeae cum suis anguibus alitibus iunctis iugo, ego Chremetis et alicuius Parmenonis. in hoc genere sunt etiam illa, quae siue sapientes aliquid ueri tagentis tenebrarum et stilus septentrionalis continens caelum et alia poetarum atque haereticorum mille portenta. dicimus etiam inter disputandum: puta esse tres super inuicem mundos, qualis hic unus est, et: puta quadrata figura terram contineri. et similia. haec enim omnia, ut se cogitationis tempestas habuerit, fingimus et putamus. nam de rebus, quod ad tertium genus adtinet imaginum, numeris maxime atque dimensionibus agitur, quod partim est in rerum natura, cum totius mundi figura inuenitur et hanc inuentionem in animo cogitantis imago sequitur, partim in disciplinis tamquam in figuris geometricis et rhythmicis
Abbreviated transcription (Latin):
quãtaili pestecarentiũ. His itafficiunt᷑ i maginib. qui¬
b anteistos sensus uanis simos nuntios afficiebant᷑ E
autuerioreritsolquẽ ui dentilli quã illequẽ saniatq
uigilantes auter̃ ueris falsa meliora Quȩsi absurda st̃
lia form̃t᷑ in anima sed ipsa hui falsitatis llatio siue
ut exp̃s siusdicat᷑ imp̃ssio Qđ saneqͦsdã mou& qͥ fiatut
eas facies formasq cogitemꝰ qͣs nũ quã uidimꝰ acutemo u&¬
Om̃s has imagines qͦs fantasias qͥdã uocant intria genera
cõmodissime acueris simedistribui uideo Quoꝵ ÷ ÷
plas cũ mihiqͥs suã faciẽ ł castaginẽ ł familiarẽquẽ piã & si¬
qd aliud manentiũ ł mortuarxrer qͣs tam̃ uidiatq sensi in
seanimꝰ format: Alterigeneri subiciant᷑ illa q̃ putam̃ ita se
habuis se ł ita sehabere ł cũ dis serendi gratia q̃dã ipsi fingimꝰ
neqͣ quã impedientia ueritatẽ. ł qͣlia figu ramꝰ cũ legit᷑ histo¬

Expanded text:
quam tali peste carentium; his enim afficiuntur imaginibus, quiquam tali peste carentium; his enim afficiuntur imaginibus, quibus ante istos sensus uanissimos nuntios afficiebantur, et aut uerior erit sol, quem uident illi, quam ille, quem sani atque uigilantes, aut erunt ueris falsa meliora. quae si absurda sunt, lia formentur in anima, sed ipsa huius falsitatis inlatio siue, ut expressius dicatur, inpressio. quod sane te mouet, qui fiat, ut eas facies formasque cogitemus, quas numquam uidimus, acute mouOmnes has imagines, quas phantasias cum multis uocas, in tria genera commodissime ac uerissime distribui uideo, quorum epla sunt, cum mihi tuam faciem uel Carthaginem uel familiarem quondam nosd aliud manentium uel mortuarum rerum, quas tamen uidi atque sensi, in se animus format., alteri generi subiciantur illa, quae putamus ita se habuisse uel ita se habere, uel cum disserendi gratia quaedam ipsi fingimus nequaquam impedientia ueritatem uel qualia figuramus, cum legitur histo
Abbreviated transcription (Latin):
posseinterire. acꝑ hoc ñ ẽẽ p̃terita Qui ñ ad tendunt illã
uisionẽ eẽp̃teritã qr hȩc aliqͣndo m̃ teuidimꝰ : aqͥb. qide¬
fluximꝰ &alit̃ aliauiderecȩpimꝰ ea nos remini: cendo uise¬
re id ÷ ꝑ memoriã. Quã obrẽ siutali a omittã ipsa & nitas
sẽꝑ man& nec aliqͣ imaginaria figm̃ta c̃qͥrit qͥb inm̃tẽ
qͣ si uehiculis ueniat. nec tam̃ ueni reposs& nis iei meminis¬
semꝰ. Potest ẽ ẽ qͣ rundã rera sineulla imaginatione memoria
lã uͦ qđ qͥb dã uid& anima &iã ñ uisa sensib corporis corpora¬
la pos seimaginari. falsũ eẽ c̃uincit᷑ i stomodo Si anima
prius quã corporeutat᷑ ad corporasentienda eadẽ corpora
imadinari potesti & melius qd nemosan ãbigitaffecta erat
antẽ quã his fallacib sensib implicar& mebus afficiunt᷑
animedormientiũ quã uigilantiũ meliiũ fren&uuorũ

Expanded text:
posse interire, ac per hoc non esse praeterita: qui non attendunt illam posse interire, ac per hoc non esse praeterita: qui non attendunt illam uisionem esse praeteritam, quia haec aliquando mente uidimus; a.quibus quia defluximus et aliter alia uidere coepimus, ea nos reminiscendo reuisere, id est per memoriam. quam ob rem si, ut alia omittam, ipsa aeternitas semper manet nec aliqua imaginaria figmenta conquirit, quibus in mentem quasi uehiculis ueniat, nec tamen uenire posset, nisi eius meminissemus, potest esse quarundam rerum sine ulla imaginatione memoria. Iam uero quod tibi uidetur anima etiam non usa sensibus corporis corporalia posse imaginari, falsum esse conuincitur isto modo. si anima, priusquam corpore utatur ad corpora sentienda, eadem corpora imaginari potest et melius, quod nemo sanus ambigit, affecta erat, antequam his fallacibus sensibus implicaretur, melius afficiuntur animae dormientium quam uigilantium, melius phreneticorum
Abbreviated transcription (Latin):
bilesiti urũ tam̃ sit intelligibilit̃ cognoscipotest : Hoc
si qͥsdicat. ueniat illi in m̃tẽ illud qđ intellegere appella¬
m̃.duod modis in nob̵fieri. autipsa ꝑsem̃teatq: ratione
intruscus utcũ intellegimꝰ eẽipsũ intellectũ aut ad¬
menitionea sensib: ut id qđiã dictũ ÷ cũ intellegimꝰ ã
corpus: inqͥb. duob generib illud pͥmũ ꝑnos id ĩdeeo¬
qđ apud nos ÷ dm̃ c̃sulendo hoc aut̃ scđm de eo qđ a corpore
sensuq nuntiat᷑ nihi lominꝰ dm̃ c̃sulendo intellegimꝰ : quae
sirata st̃. nemo deillo corporeutrũ sitintellegere potest nisicui
sensus quicquã deillo nuntiarit in qͦ animantiũ numero si
aduersus socraticũ illud nobnlissimũ inuentũ qͦ as serit᷑ ũ no¬
b̵ eaq̃ discimꝰ ueluti noua inseri. sed in memoriã recordatio¬
nereuocari. dicentes memoriã p̃teritarũ rereẽ. Hec autẽ
q̃ intellegendo discimꝰ platone ipso auctoremaneres ẽꝑ pec

Expanded text:
bile sit, utrum tamen sit, intellegibiliter cognosci potest. Hoc si dices, \\ieniat in mentem illud, quod intellegere appellamus, duobus modis in nobis fieri: aut ipsa per se mente atque ratione intrinsecus, ut cum intellegimus esse ipsum intellectum; aut admonitione a sensibus, ut id quod iam dictum est, cum intellegimus esse corpus. in quibus duobus generibus illud primum per nos, id equod apud nos est Deum consulendo; hoc autem secundum de eo quod a corpore sensuque nuntiatur, nihilominus Deum consulendo intelligimus. Quae si rata sunt, nemo de illo corpore utrum sit intelligere potest, nisi cui sensus quidquam de illo nuntiarit. In quo animantium numero si adversus Socraticum illud nobilissimum inventum, quo asseritur, non nobis ea quae discimus, veluti nova inseri, sed in memoriam recordatione revocari; dicentes memoriam praeteritarum rerum esse, haec autem quae intelligendo discimus, Platone ipso auctore, manere semper, nec
Abbreviated transcription (Latin):
rR &lutrũq simul fier& simul utrũq. totã parit̃ p̃
r& ut udemꝰ corpora diffus a ꝑspatialo corũ mi¬
norib suis pastibi minor a occuparec& amplidrib
ãpliora: Quaꝓpt̃sianima corpꝰ eẽdicendat ñ tceste
corpꝰ qualetrenũ ÷. Nec qua lehumidũ autaereum
tetotũ ad ÷ sedut st̃ pastes locoꝵita eccupant pastib:
ampoꝵ . Vnde intellegit᷑ amimasi ue rorpꝰ siue in cor
porea dicenda sit ꝓpã quandã haberenaturã omni¬
h. hismunda memoliselim̃tisi excellentiore fubstan¬
tiã creatã q̃ ueracit̃ sĩ possit in aliqͣ fantasi a corpo¬
raliũ imaginũ qͦs ꝑ carnissensus ꝑcepimꝰ cogitari sed

Expanded text:
ret et utrumque simul fieret, simul utrumque totam pariter non ret et utrumque simul fieret, simul utrumque totam pariter non retur, ut videmus corpora diffusa per spatia locorum, minoribus suis partibus minora occupare, et amplioribus ampliora. Quapropter si anima corpus esse dicenda est, non est certe corpus quale terrenum est, nec quale humidum, aut aerium, te totum adest: sed ut sunt partes locorum, ita occupantur partibus corporum. Unde intelligitur anima, sive corpus, sive innibus his mundanae molis elementis excellentiore substantia creatam, quae ueraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per carnis sensus percipimus, cogitari, sed
Abbreviated transcription (Latin):
adcopus. aututidpossideat ÷. aututuiui fio&
autut qꝰ dã modo fabric& autqꝰ lib& pacto eic̃ su¬
lat Nihillr hoꝵ fieri potest siñ sit corporemelior
s in pastem aiorel ocũ occup& & breuiore reuiorẽ
minꝰq. sit in pastequã intoto Ñ ÷ cnpꝰanima Pto
tũ qͥppecorpꝰ qđ animat p̃ localidiffusionesed q¬
dã uitali intentione porrigit᷑ Nã ꝑom̃ seiꝰ pastic̃i¬
culas totas imulad ÷ necminor inminorio &lin
maiorib maior sed alicubi intentius alicubi remis
Nãcũ exiguo puncto in carneuiua aliqͥd tangit᷑ quã¬
uis locus ille ñ solũ totius corporis ñ sit sed uix inco¬
poreuideat᷑. animã tam̃ totãñ lat&oneq id qđ sentit᷑
ꝑ corpdrscuncta discurrit. sed ibitantũ sentitubi fte
Vndeergo ad totã moxꝑuenit qđ ñ intotafit pisiqu&
iln tota t ubi fit. Necur totaibis itcRlera deserit ui¬
uunt it &illa ea p̃sente cbinihiltale factũ ÷ Qd si fir¬

Expanded text:
ad corpus, aut ut id possideat, est, aut ut vivificet, aut ut quodammodo fabricetur, aut quolibet pacto ei consulat. Nihil autem horum fieri potest, si non sit corpore meliorsui parte maiorem locum occupet et breuiore breuiorem minusque sit in parte quam in totum quippe corpus, quod animat, non locali diffusione, sed quadam uitali intentione porrigitur; nam per omnes eius particulas tota simul adest nec minor in minoribus et in maioribus maior, sed alicubi intentius, alicubi remissnam cum exiguo puncto in carne uiua aliquid tangitur, quamuis locus ille non solum totius corporis non sit, sed uix in corpore uideatur, animam tamen totam non latet neque id, quod sentitur, per corporis cuncta discurrit, sed ibi tantum sentitur, ubi fit. unde ergo ad totam mox peruenit, quod non in toto fit, nisi quia et ibi tota est, ubi fit, nec, ut tota ibi sit, cetera deserit ? uiuunt enim et illa ea praesente, ubi nihil tale factum est. quod si fie
Abbreviated transcription (Latin):
medictũ ÷ ꝑ ꝓph&lã nisi credideritis ñ intelleg&is
fides in eclesia breuissime tradit᷑ inqua cõm̃ dant᷑ & na
q̃ intellegia carnalib: ñ dũposst̃. &tẽ poralia p̃terita
& futura q̃ ꝓs alute hominũ gessit& gestura ÷ &erni¬
tas diuinȩ ꝓuidentiȩ Credimꝰ ergo in patrẽ& filiũ &s p̃m

Expanded text:
est per prophetam: nisi credideritis, non intellegetis. Fides in ecclesia breuissime traditur, in qua commendantur aeterna, quae intellegi a carnalibus nondum possunt, et temporalia praeterita et futura, quae pro salute hominum gessit et gestura est aeternitas diu
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ Qđmalũ ÷ c̃trariũ ÷ bono: Quis autẽ neg& dm̃ sũ mebonũ
Vitiũ ergo ẽtrariũ ÷ dõ tã quã malũbono. Porro autẽ bonũ ÷ &
eis uitia nocereñ possent : Nã quideis nocendo faciunt nisi ad¬
imunt integritatẽ pulchritudinẽ . salutẽ iuistutẽ. & quicquid
boninaturȩ ꝑuitiũ d&rahisi uem inui c̃sueuit : Qđ siomnino de¬
ñ potest Vnde colligit᷑ quã uiis ñ possituitiũ nocere i ncõmutabi¬
libono ñ tam̃ possenocereni sibono qr ñ ÷ nisi ubiñ noc&. Hoc

Expanded text:
uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget Deum summe bonum? Vitium ergo contrarium est Deo, tamquam malum bono. Porro autem bonum est et essent, eis uitia nocere non possent. Nam quid eis nocendo faciunt, nisi adimunt integritatem pulchritudinem, salutem uirtutem et quidquid boni naturae per uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino denon potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi noc
Abbreviated transcription (Latin):
licephilos ophietun eflorebat auditis eminentiorib in eidloettaita
facilli mecõ phendit Eqł magistrũ socratẽ singularit̃diligebat
eũ loqñ tẽfaciens. fere nomnib: sermonib: suis &iã illa q̃ tib
aliis didicerat łipse qͣ ntapotuerat intellegentia uiderat cuil¬
us lepore & moralib disputationib tẽperauit. Itaq cat snu¬
diũ sapientiȩ in actione & c̃tẽplatine uers& undeuna pirs

Expanded text:
licae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus licae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime conprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et conte
Abbreviated transcription (Latin):
dent̃ aperuit qͥd cuiq placuit id sũ pser̃. &ubi cuiq ui¬
sũ ÷ c̃stituer̃ finẽ boni Finis h. boni appellat᷑ qͦ qͥsq.
sen sũ habuer̃ ut qđ uixcredibile ÷ uniusmagistripotuis¬
se faceresectator es Quidã sũ mũbonũ eẽdicerent uolupta¬
tẽsicutaristippꝰ. qͥdã uistutẽ sicut antisthenes. sicut alii
atq alii aliud atq. aliudopinatis̃ qͦs cõmemorare langũ :¬
glorialaruit qua omnino c&eros obscurar& plato Qui
cũ e&̃latheniensis hon esto apud suos loconatus. & inge¬
nio mirabili longesuos c̃discipulos anteir&. parũ putans
ꝑficiende philosophiȩ sufficereseipsũ. ac socraticã disci¬
plinã quã logeaclatepꝰ atuit peregrinatꝰ ÷ quaqͣ uersũ
et̃ aliciuĩ nobilitatescientiȩ ꝑcipiende famarapiebat. Itaiq
italiep stesueniens ubi prta gorenũ famacelebrabat᷑ quicqdita¬

Expanded text:
denter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uidenter apparuit, quod cuique placuit inde sumserunt et ubi cuique uisum est constituerunt finem boni. Finis autem boni appellatur, quo quisententias habuerunt, ut quod uix credibile est unius magistri potuisse facere sectatores quidam summum bonum esse dicerent uoluptatem, sicut Aristippus; quidam uirtutem, sicut Antisthenes. Sic alii adque alii aliud adque aliud opinati sunt, quos commemorare longum egloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco natus, et ingenio mirabili longe suos condiscipulos anteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe ac late potuit peregrinatus est, quaquauersum eum alicuius nobilitatae scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque Italiae partes ueniens, ubi Pythagoreorum fama celebrabatur, quidquid Ita
Abbreviated transcription (Latin):
rũ stultitiã sciresealiqdopinantiũ &iã in ipsis moralibo
q̃ stmib: quototũ animũ intendis seuidebat᷑ ł ÷
pes saignor antia sua ł desimulatascientia lelioremir¬
bili dis serend acutis sima urbanite agitas seato.
uersas se. Vn de & c̃citatis in imictus calũnios a crimi¬
nationedã natꝰ acmaste multatꝰ : Sed ea postea illaipsa
quepuli licedã nauerat atheniensiũ ciuitas publicelux̃¬
c̃uersa ut unꝰ eoꝵ opp̃ssus ui. multitudinis interir&
ex illo uoluntario atq ꝑp&uo poenãsimilẽ alt̃ euader&
Tã p̃clara igit᷑ doctrinȩ mostisq fama socrates reliqͥt pluri¬
mos suȩ philo sophiȩ sectatores. quorũ cestatĩ studiũ
fuit in q̃ stionũ moraliũ disceptatione uersari. ubii agit᷑
desũ mobono qͦ fieri homobeat᷑ potest : Qđ insocratis di¬
sputationib dũ om̃a mou& as serit destruit . quõ ñ eui¬

Expanded text:
rum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus rum stultitiam scire se aliquid opinantium etiam in ipsis moralibus quaestionibus, quo totum animum intendisse uidebatur, uel confessa ignorantia sua uel dissimulata scientia lepore mirabili disserendi et acutissima urbanitate agitasse adque uersasse. Unde et concitatis inimicitiis calumniosa criminatione damnatus morte multatus est. Sed eum postea illa ipsa, quae publice damnauerat, Atheniensium ciuitas publice luxconuersa, ut unus eorum ipsius ui multitudinis interiret, exilio alter uoluntario atque perpetuo penam similem euaderet. Tam preclara igitur uitae mortisque fama Socrates reliquit plurimos suae philosophiae sectatores, quorum certatim studium fuit in quaestionum moralium disceptatione uersari, ubi agitur de summo bono, quo fieri homo beatus potest. Quod in Socratis disputationibus, dum omnia mouet adserit destruit, quoniam non eui
Abbreviated transcription (Latin):
ergo pͥmꝰ uniuersã philo sophiã ad corrigendos cõpo¬
nendosq: mores flexis sememorat᷑ cũ ante illũ om̃smi¬
gis fisicis id ÷naturalib reb ꝑscrutandis operã maxisna
tes ut hoc facer& tediorerũ obscurarũ & incestarũ ad ali¬
qͥd a ꝑtũ&lcstũ reperiendũ animũ intender&qđ
inmundo t̃reniscupiditatib. animos seextendere¬
& in diuina canari. Quando qͥdẽ eas causas rerũ uide¬
bat᷑ inqͥri qs pͥmas atq sũmas ñ nisiunius ũeri ac sũn
dĩ uoluntate eẽ credebat. Vnde ñ eas putabat nisim¬
datam̃tepossecõp̃hendi. &ideo purgandebronis mi¬
rib. uitecen sebatinstandũ : ut deprim̃tib libidini¬
b. exoneratͥanimꝰ naturaliuigore in & nase attolle¬
r& Naturãq incorporei & in cõmutabił lum inisub
caus eõniũ factarx. Naturarq stabilit̃ uiuunt. inteli¬
legentiȩ puritate c̃spicer&. Constateũ tam̃ imperito¬

Expanded text:
ergo primus uniuersam philosophiam ad corrigendos compoergo primus uniuersam philosophiam ad corrigendos componendosque mores flexisse memoratur, cum ante illum omnes magis physicis, id est naturalibus, rebus perscrutandis operam maximam tes, ut hoc faceret, taedio rerum obscurarum et incertarum ad aliquid apertum et certum reperiendum animum intenderit, inmundos terrenis cupiditatibus animos se ‹extendere› in diuina conari. Quandoquidem ab eis causas rerum uidebat inquiri quas primas atque summas nonnisi in unius ueri ac summi dei uoluntate esse credebat; unde non eas putabat nisi mundata mente posse comprehendi; et ideo purgandae bonis moribus uitae censebat instandum, ut deprimentibus libidinibus exoneratus animus naturali uigore in aeterna se attollet naturamque incorporei et incommutabilis luminis, ubi causae omnium factarum naturarum stabiliter uiuunt, intellegentiae puritate conspiceret. Constat eum tamen inperito
Abbreviated transcription (Latin):
manere potuerit . Nec ipsealiqͥd diuinem̃ti in his rerũ
operib tribuens Isteanaxim enẽ discipulũ & suec esso¬
rẽ reliqͥt qͥ om̃s rer& causas aeri in finito dedit. Necdeas
negauit aut tacuit. Nltam̃ ab ipsisaerẽ factũ sed ipsos
exaereostos credidit Anax agoras uͦ eiꝰ auditor harũ
rerũ omniũ qͦ suidemꝰ effectorẽ . diuinũ animũ sensit& dix̃ :
ex infinita materia q̃ c̃star& similib int̃sepasticulis rerx
diuino. Diogenes qq̃ an aximenis alt̃ auditor aerẽ qdẽ
dix̃ rerxeẽm a teriã deqͣ omã fierent sed eũ eẽ cõpoted i¬
uinerationis sine qͣnihilex eo fieripos s&ł An axagore
succes sit auditorei Archelalis. &iã ipsedepasticulis int̃
sesimilib. qͥb. singula q̃q fierent i taputauit c̃stare om̃a
ut in ee &iã m̃tẽ dicer& quȩ corpora &na id ÷ illas
pasticulas c̃iungendo & dissipando a ger&om̃a: Socra

Expanded text:
sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum sua manere potuerit; nec ipse aliquid diuinae menti in his rerum operibus tribuens. Iste Anaximenen discipulum et successorem reliquit, qui omnes rerum causas aeri infinito dedit, nec deos negauit aut tacuit; non tamen ab ipsis aerem factum, sed ipsos ex aere ortos credidit. Anaxagoras uero êius auditor harum rerum omnium, quas uidemus, effectorem diuinum animum sensit et dixit ex infinita materia, quae constaret dissimilibus inter se particulis rerumdiuino. Diogenes quoque Anaximenis alter auditor, aerem quidem dixit rerum esse materiam, de qua omnia fierent; sed eum esse compotem diuinae rationis, sine qua nihil ex eo fieri posset. Anaxagorae successit auditor eius Archelaus. Etiam ipse de particulis inter se similibus, \' quibus singula quaeque fierent, ita putauit constare omnia, ut inesse etiam mentem diceret, quae corpora aeterna, id est illas particulas, coniungendo et dissipan
Abbreviated transcription (Latin):
appellatist̃ sapienter . Sed illiNi generedistingueb ant᷑
Etqͥb dã p̃ceptis ad beneui uendũ accõmodatis. Istethales
ut successores &iã ꝓpagar& rerũ naturã sorutat. suasq
disputatioes litt̃is mandanseminuit. De fectꝰsolis&¬
iune Maximeq admirabi ł extitit qđ astro logiȩ nu¬
meris cõp̃hensis. defectꝰsolis & lune &iã p̃dicere potu¬
it Aquã tam̃ putauit rerũ eẽ principiũ. & h in comã
elem̃ ta mundi ipsũq mundũ &q̃ in eo grgnunt᷑ ex¬
istere. Ni hilli huicoperiqđ mundo c̃sideratotã
miralilea spicimꝰ ex diuinam̃ tep̃posuit. Huicsuocessit
Anaximander eiꝰ auditor A lutauitq derernatura api¬
nionẽ N it ex unaresicut thales ex humore sed ex suis ꝓ¬
priis principi isqͣsq. resnasciputauit. Quȩreix pͥncipia
singularũ eẽcredidit infinitos & innumerabiles mun¬
dosgignere & q̃cũq in eis oriunt᷑ . Eosq mundos modo
dis solui . mͦ iteragigni existimauit . quanta qͥsq & ate

Expanded text:
appellati: sed illi ex vite genere distinguebantur et quibusdam preceptis ad bene vivendum accommodatis. Iste autem Thales, ut successores propagaret, rerum naturam scrutans suasque disputationes literis mandans emicuit, alias enituit, maximeque admirabilis extitit, quod astrologie numeris conprehensis defectus solis et lunae etiam praedicere potuit. Aquam tamen putauit rerum esse principium et hinc omnia elementa mundi ipsumque mundum et quae in eo gignuntur existere. Nihil autem huic operi, quod mundo considerato tam mirabile aspicimus, ex diuina mente praeposuit. Huic successit Anaximander, eius auditor, mutauitque de rerum natura opinionem. Non enim ex una re, sicut Thales ex umore, sed ex suis propriis principiis quasque res nasci putauit. Quae rerum principia singularum esse credidit infinita, et innumerabiles mundos gignere et quaecumque in eis oriuntur; eosque mundos modo dissolui, modo iterum gigni existimauit, quanta quisque aetate
Abbreviated transcription (Latin):
uãuis it hamo xpĩanꝰ lit̃tistantũ ȩccles i asticis eruditꝰ platoni¬
coꝵforte nom̃ ignor&. Necutrũ .Iͦ. genera philosophoꝵ exti¬
titerint in grecalingua ionicoꝵ &italicoꝵsciat. Ñ tam̃ ita
surđ ÷ in reb. humanis utnesciat philosophos ł studiosũ sa¬
pientiȩ ł ipsãsapientiã ꝓfiteri. Cau& tam̃ eos qͥscđ̃m elem̃ta
aecipiat ꝑ philosophiã & in anẽ seductionẽ scđm elem̃ timun¬
di Deinden eom̃ stales eẽ arbi tr& aud itab eodẽ a postolo
sibilia sua ihi&iã dictũ tñ illos ipsũ dm̃ recte caluis seqr
& aliis reb. qͥb ñ opostebat diuinos illiunitantũ debitos
d&uler Quõ cognoscentes dm̃ ñ sicut dm̃ &rł Vbi& romanos¬

Expanded text:
im homo christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus, Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum exstiterint in graeca lingua, lonicorum et Italicorum, sciat; non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos vel studium sapientiae, vel ipsam sapientiam profiteri. Cavet eos tamen, decipiat per philosophiam et inanem seductionem, secundum elementa mundi . Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo sibilia sua: ibi etiam dictum est non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, diuinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum non sicut Deum glo
Abbreviated transcription (Latin):
uideas eẽ numero sũ & quȩras undesit & inte ipsũ redeasatq
intellegaste. id qđ attigis sensib. corporis ꝓbareautim ꝓbare
ñ posse. nisi apud tehabeas quas dãpulchritudinis leges ad
quas referas quȩq pulchra sentis exterius. Intuerecȩlũ & t̃¬
rã &mare & quȩcũq in eis ł desuꝑ fulgent ł deorsũ repunt
ł uolant inatanti formas habent quanumeros habent : Adimed
lis hȩc nihiler̃ : A quo ergo st̃i pisi a quonumer Quando qͥdẽ intan¬
tũ illis : eẽ in quantũ numero saẽẽ ł tomnũ qͥdẽformar corpo¬
reaixasti fices homines in astehabent numeros quib coaptant
operasua. Ettã diumanꝰ atq instrum̃ta in fabricandomo¬
uent don ecillud qđ format᷑foris ad eãq̃intꝰ ÷ lucẽnumeroꝵre

Expanded text:
videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numeror
Abbreviated transcription (Latin):
duob inuentũ ÷ ut quotꝰ quisq numerꝰ ÷ ab ipso principio
totꝰpostillũ sitduplus eiꝰ Hocergo qđ ꝑ om̃s numeros ẽẽ immo
ullo sensu corporis om̃snumeros attingit innumerabiles ist̃
Vndeergo nouimꝰ ꝑ om̃s hoceẽ autqua fantasia ł fantas ma¬
te. tãquã cestaueritas numeri ꝑ innumerabilia tã fident̃
nisi in luce in terior ec̃spicit᷑ quã corporalis a sensus igno
Quidigit᷑aliud agimꝰ cũ studemꝰ eẽsapientes. ni¬
siut quanta possumꝰ alacritate. ad idqđ m̃ tec̃tingimꝰ totã
animã nr̃am quodã modo colligamꝰ & ponamꝰ ibiatq sta¬
bilit̃ infigamꝰ ut ñiã priuato suo gaud eat qđ inplicauit
reb transeuntib sed exuta omnib tẽpoꝵ& locoꝵ affectio¬
uestigiis quib dã quȩ o perib suis impressit. loquit᷑tibi. &te
in exteriorarelabentẽ ipsis exterioꝵ formis introreuocat.
ut quicquidtedelectatin corpore. & ꝑ corporeos illicitsensus

Expanded text:
duobus inventum est, ut quotus quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus. Hoc ergo quod per omnes numeros esse immobullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumerabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignoQuid igitur aliud agimus cum studemus esse sapientes, nisi ut quanta possumus alacritate, ad id quod mente contingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus ibi, atque stabiliter infigamus; ut non jam privato suo gaudeat quod implicavit rebus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectiovestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos illicit sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
tationis motus subito inmentẽtã quã antea torpidã stupentẽ¬
q subrepserit. humanoq modo fabricandicȩliimpensã & in¬
adhucfient. dõ tam̃ cuiin creandis reb. nihil nouũ acrepensẽ iã
facta sunt dũ & tẽporũ dispensatio ẽũ tereent᷑ &iã diuine iuistutis

Expanded text:
tationis motus subito in mentem tamquam antea torpidam stupentemtationis motus subito in mentem tamquam antea torpidam stupentemque subrepserit, humanoque modo fabricandi coeli impensam et inadhuc fient, Deo tamen, cui in creandis rebus nihil novum ac repens est, jam facta sunt: dum et temporum dispensatio est
Abbreviated transcription (Latin):
Mediũ en ĩnihil quicquã nominisẽ autnatura ꝑmittit: Aut
enĩ non semꝑpater si non sẽꝑ & filius. autsi semꝑ pater. sẽꝑ& fi¬
lius Quia quantũ filio tẽporis nesem ꝑfilius fuerit al negabit᷑.
tatis intallegentia significantur. istius modi ẽ ẽo post& nerei
cui quã aut generi secundaintẽ poresint: C&er ad aernita¬
tis demonstrationẽ . nequaquã temporaria coaptabuntur
qui a ꝑid qđ posteriora suntc&eris ꝑ seips a ñ manifestant in fini¬
tatis ex ordiũ cũ ipsa ex ordiũ temporalesostita sint Nãcũ illa
omnib sitnon sit liberatẽ porequia tẽporalis horũ constituti¬
o tẽpus natiuitatis eius qui antesit natus ostendat. dũ hocipsũ
doctrina quȩ lo qu&ur. ꝑ fecta & ab soluta significat. docens se
ñ tẽporalib cẽanteriorẽ sed infinitis Cũ enĩ prȩparar&urcȩ¬
lũ aderadõ Nũ quid celip̃paratio dõ ẽtẽporalis. &utrescogi¬

Expanded text:
Medium enim nihil quidquam nomina ista, aut natura permittit. Aut Medium enim nihil quidquam nomina ista, aut natura permittit. Aut enim non semper Pater, si non semper et Filius; aut si semper Pater, semper et Filius: quia quantum Filio temporis, ne semper filius fuerit, abnegabitur; tatis intelligentiam significantur, istius modi esse oportet, ne rei cuiquam aut generi secunda in tempore sint. Caeterum ad aeternitatis demonstrationem nequaquam temporalia coaptabuntur: quia per id, quod posteriora sunt caeteris, per se ipsa non manifestant infinitatis exordium; cum ipsa exordium temporale sortita sint. Quid omnibus sit, non sit liber a tempore: quia temporalis horum constitutio tempus nativitatis ejus, qui ante sit natus, ostendat; dum hoc ipsum doctrina loquitur perfecta, et absoluta significat, docens se non temporalibus esse anteriorem, sed infinitis. Cum enim praepararetur coelum, aderat Deo. Numquid coeli praeparatio Deo est temporalis ut repens cogi
Abbreviated transcription (Latin):
sũ nihil aliud quã antetẽpora &ernanatũ esse. sem ꝑ anteuent
diciposse . nisinatum Nam cũ anterioripsotẽ pore sensuũ ÷
qui a antesensũ tempus &ernũ ÷ Non admittit sensũ desedi¬
iudicantẽ esseaut ñ fuis seante quã nascitur. qui a & ẽẽ ante
quã nascitur non sitnatiuitatis. & non fuis seiam tẽporissit
Ergo & infinitas tẽporũ &ernorũ qđ ÷ tẽporis id est non fuis¬
se consumit & natiuitas qđ suũ non ÷ id ÷ antequã nascitur
ẽẽ nompatit᷑ Qđsi aut eẽ autñ fuis sesensui s ubiacebit. iãnati¬
uitas ipsa posttempus ÷ quia quiñ sẽꝑ ẽ. necesse : coeperite ẽ
scrutabitur. Nihil aliud scrutantis sensui quã natũ ẽẽ sẽꝑ oc¬
curr& Vtigitur dõ patriꝓpriũ ẽsinenatiuitate. ita & filio
debitũ est ꝑnatiuitatẽ semꝑ eẽ Natiuitas autem nihil ali¬
ud quã patrẽ neq pater aliud quã natiuita tẽ enuntiabit

Expanded text:
sum nihil aliud, quam ante tempora aeterna natum esse, semper antevenit.sum nihil aliud, quam ante tempora aeterna natum esse, semper antevenit.dici posse, nisi natum. Nam cum anterior ipso tempore sensuum est, quia ante sensum tempus aeternum est; non admittit sensum de se dijudicantem, esse aut non fuisse ante quam nascitur: quia et esse ante quam nascitur, non sit nativitatis; et non fuisse, jam temporis sit. Ergo et infinitas temporum aeternorum quod est temporis, id est, non fuisse, consumit: et nativitas quod suum non est, id est, ante quam nascitur esse, non patitur. Quod si aut esse aut non fuisse sensui subjacebit, jam nativitas ipsa post tempus est: quia qui non semper est, necesse est coeperit esse scrutabitur, nihil aliud scrutantis sensui, quam natum esse curret. Ut igitur Deo patri proprium est sine nativitate, ita et Filio debitum est per nativitatem semper esse. Nativitas autem nihil aliud quam patrem, neque pater aliud quam nativitatem enuntiabit.
Abbreviated transcription (Latin):
interrogationis calumnia antefestur. Si inquit in sen¬
sũ non cadit non fuisseante quã nascitur. Reliquũ hoc
bo Num quid a mealiud quã natũ dicimem inerit᷑: Aut¬
num quid antetẽpora &erna eẽ idipsũ sit qđ ÷ eũ quierat nasci Quia
nasci quoderat iam non nasci÷ sed seipsũ demutaren ascendo Na¬
tum autẽ semꝑ eẽ . hoc : sensũ tẽporũ nascendo p̃currere qeq in¬
tellegentiȩ patere ali quando fuis senonnatũ Non titaq idip¬
sũ natũ ante tẽpora &erna semꝑ eẽ. &ẽẽ ante quã nasci. Natũ au¬
tẽante tẽpora a&erna semꝑ eẽ . excludit non fuis seantequã nas
sensũ ÷ in nullo subia c& sensui Nam siultra sensũ ÷ natũ sẽꝑ
eẽ. Nonlic&iam ẽẽ post sensũ non fuis seeũ antequã nascitur Cũ
itaq natũ seꝑ ẽẽ. nihilaliud confitendũ ÷ ẽẽquã natũ. Id sensui
ante quã nascitur uel fuis seue l ñ fuisse non subiac&. quia sen¬

Expanded text:
interrogationis calumnia antefertur: « Si, inquit, in sensum non cadit non fuisse ante quam nascitur, reliquum hoc bo: Numquid a me aliud, quam natum, dici meminerit? Autnumquid ante tempora aeterna esse, id ipsum sit quod est, eum qui erat nasci? quia nasci quod erat, jam non nasci est, sed se ipsum demutare nascendo. Natum autem semper esse hoc est, sensum temporum nascendo praecurrere, neque intelligentiae patere aliquando fuisse non natum. Non est itaque id ipsum, natum ante tempora aeterna semper esse, et esse ante quam nasci. Natum autem ante tempora aeterna semper esse, excludit non fuisse ante quam nassensum est, in nullo subjacet sensui. Nam si ultra sensum est, natum semper esse, non licet jam esse post sensum, non fuisse eum ante quam nascitur. Cum itaque natum semper esse, nihil aliud sit confitendum esse, quam natum, id sensui, ante quam nascitur vel fuisse vel non fuisse, non subjacet: quia sen
Abbreviated transcription (Latin):
retursui subtrahit ut anteid quod ꝓpriũdõ est semꝑ eẽ aliqui
aliud intentio r&ro acta non capiat: Qui anihilaliudultra
ad intellegentiã dĩ &ernitate procedendi quã dm̃ semꝑeẽ.
semꝑoccurrat: Quodigitur & ꝑmor sendedõ significitũ
& ꝑ cõmunẽ sensũ nihi laliud nobis intellegendũ ꝑmittitus.
id ipsi ĩ unigenito dõ ẽẽ propriũ euangeli itestantur cũ in
principioerat uerbũ &cũ hocapud dm̃ erat . &cũ eratdumep
uert Fratergo atq ÷ quia ab eo est. qui quod est semꝑ est
Ab eo autẽ eẽ id ÷ expatreesse. Natiuitas : Esseautẽ semꝑ ab
eoqui est semꝑ a&ernitas ÷ A &ernitas uero non exse. sed
ab &erno Exa&erno autẽ nihilaliud quã &ernũ Qđ siñ
a&ernũ iamnec pater qui generationis ÷ auctor &ernꝑ
est Quodcũ illi patrẽsemꝑeẽ atq huius filium semꝑ ẽẽsit

Expanded text:
recursui subtrahat: ut ante id, quod proprium Deo est, semper esse, aliquid recursui subtrahat: ut ante id, quod proprium Deo est, semper esse, aliquid aliud intentio retroacta non capiat; quia nihil aliud ultra ad intelligentiam Dei, aeternitate procedendi, quam Deum semper esse semper occurrat. Quod igitur et per Moysen de Deo significatum, et per communem sensum nihil aliud nobis intelligendum permittitur, id ipsum unigenito Deo esse proprium Evangelia testantur: cum in principio erur, atque est: quia ab eo est, qui quod est semper est. Ab eo autem esse, id est, ex patre esse, nativitas est. Esse autem semper ab eo qui est semper, aeternitas est: aeternitas vero non ex se, sed ab aeterno. Ex aeterno autem nihil aliud, quam aeternum. Quod si non aeternum; jam nec pater qui generationis est auctor, aeternus est. Quod cum illi patrem semper esse, atque hujus filium semper esse sit
Abbreviated transcription (Latin):
NT IAESTRES QUI
EST. UELEXQUIBUSEST. ET QUA
ineo quod manee ebsistit. Diciautem
essentia & natura & genus & substan¬
tia uniuscuiusq. reipoterit. Propriȩ autem essentia
id circo est dicta. quia semꝑ est Quaeid circo &iam suibstan¬
tia est quiares quae est neces seest subsistatinsese Quic¬
quid autem subs.stit. sine dubio ingenere uel natura
uel substantia maneat: Cũ ergo essentiam dicimus signi¬
ficarenaturã uel genus. uel substamiã intellegimus
eiusrei. quȩ ir hisomnib. semꝑ eẽsubsistat. Nõ pro
est non potest intellegi diciq non eẽ. Esse enĩ & non eẽ.
contraria sunt Neq hȩdiuersesignificationes in unũ
atq: idem coeunt: Quiamanente alia. altera non erit
Ergo ubiest non potest uel sensũ uel sermonẽ in ire nonẽe
sensurg̃or&ro acto semꝑq reuocato ad intellegentiam
eiusquiest. Dõ id ipsumtantũ quod est . dĩ semꝑ anterius :
Qui ald quod infinitũ indõ est semꝑ sefiniti sensus nr̃i¬

Expanded text:
ntia est res quae est, vel ex quibus est, et quae in eo quod maneat subsistit. Dici autem essentia, et natura, et genus, et substantia uniuscujusque rei poterit. Proprie autem essentia idcirco est dicta, quia semper est. Quae idcirco etiam substantia est, quia res quae est, 467 necesse est subsistat in sese; quidquid autem subsistit, sine dubio in genere vel natura vel substantia maneat. Cum ergo essentiam dicimus significare naturam vel genus vel substantiam, intelligimus ejus rei quae in his omnibus semper esse subsistat. Nunc est, non potest intelligi dicique non esse. Esse enim et non esse contraria sunt: neque hae diversae significationes in unum atque idem coeunt; quia manente alia, altera non erit. Ergo ubi est, non potest vel sensum vel sermonem inire non esse. Sensui nostro retroacto semperque revocato ad intelligentiam ejus qui est de eo id ipsum tantum, quod est, ei semper anterius est: quia id quod infinitum in Deo est, semper se infiniti sensus no
Abbreviated transcription (Latin):
scła docens. anteriorẽ s eñ solũ his quȩ creatas t̃ doc& sed & &ernis
co &erna p̃parationi lic& cȩli & discr&ioni sedisdĩ Nonem̃tunc
discr&a sedes ÷ cũ effecta ÷ quia aliudẽ discerni sed ẽ aliud cõponi
Neq tuncparatũ :÷ celũ cũ p̃paratũ ẽ. Nã erat apud p̃p arantẽ & de

Expanded text:
nteriorem se non solum his quae creata sunt docet, sed aeternis coaeternam, praeparationi scilicet coeli, et discretioni sedis Dei. Non enim tum discreta sedes est, cum effecta est: quia aliud est discerni sedem, aliud componi. Neque tum paratum coelum est, cum praeparatum est: nam erat apud praeparantem e
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑ ÷ natus non sẽꝑ fuisse. non caditinsensũ ut non fuerit ante
quãnatus sit. Quia quiantetẽpora a& ernanatus ÷ natus
eẽsemꝑ in sensu ÷ cũ tamen ante tẽporanatũ essenon sub eat
insensũ Nãsi quodutiq conuenit antecreaturã seu inui¬
sibilẽ seu corporalẽ . & ante omãsecula & tẽpora a&erna
& ante sensũ omnẽ natis confitendus ÷ esse. qui ꝑ id qđ ita¬

Expanded text:
quod semper est natus, non semper fuisse; non cadit in sensum, ut non fuerit ante quod semper est natus, non semper fuisse; non cadit in sensum, ut non fuerit ante quam natus sit: quia qui ante tempora aeterna natus est, natus esse semper in sensu est; cum tamen ante tempora natum esse non subeat in sensum. Nam si, quod utique convenit, ante creaturam seu invisibilem seu corporalem, et ante omnia saecula et tempora aeterna, et ante sensum omnem nat
Abbreviated transcription (Latin):
quid tẽpusexcedit : Tempora enĩ omã uel o pinione cõplec¬
o nur uel scentia cũ qđ nuncest sumas non&iã pridiefu¬
isse. quia quod pridiefuerit nuncnon sit: Qđ autẽnunc÷
Nunctantũ sit non & pridiefuerit : Opini me uero itap̃te¬
ritam&imur ut anteurbem aliquã institutã non am¬
bigatur tempus fuisse quo urbs instituta ñ fuerit : Cũ
ergo uel scientiae uel o pinioni nrae subiacent tẽpora sen¬
suhumaneintellegentiae iudicamus. Vtdealiquare
rationẽ dixisse existimemur: non fuit antequã nascit᷑.
quia uniuscuiusq originẽ tẽpora semꝑ antelatap̃ueniant
Atuero cũ in dĩreb id ÷ indinatiuitate nihil non ante tempus
a&ernũ sit. Non cadit in id ut ante quãnatus ÷ cuiq antetẽ¬
semꝑestnatũ quia id qđ ÷ ante &ernũ tempus hoc semꝑ ÷
Quod autẽ semꝑ ÷natũ. Non admittit nealiquandoñ fu¬
erit quia aliquando non fuisse iam nonest semꝑcẽ: Seꝑ

Expanded text:
UIT ALIQUANDO.--Tempora enim omnia vel opinione complectimur, vel scientia: cum quod nunc est, scimus non etiam pridie fuisse, quia quod pridie fuerit, nunc non sit: quod autem nunc est, nunc tantum sit, non et pridie fuerit. Opinione vero ita praeterita metimur, ut ante urbem aliquam institutam non ambigatur tempus fuisse, quo urbs instituta non fuerit. Cum ergo vel scientiae vel opinioni nostrae subjacent tempora, sensu humanae intelligentiae judicamus; ut de aliqua re ratione dixisse existimemur, non fuit ante quam nascitur, quia uniuscujusque originem tempora semper antelata praeveniant. At vero cum in Dei rebus, id est, in Dei nativitate, nihil non ante tempus aeternum sit; non cadit in id, ut ante quam natus est, cuique ante temsemper est natum: quia id quod est ante aeternum tempus, hoc semper est. Quod autem semper est natum, non admittit ne aliquando non fuerit: quia aliquando non fuisse, jam non est semper esse.
Abbreviated transcription (Latin):
me quibeneatq hon esteuiuit. & qͥ itas it affectꝰ solus dicat᷑¬
dar& perito similiorẽ uistit itie ẽ circulũ figura r plana ix
alia qͣ lib&. Hinc ÷ a qđ apud oratiũ magnis laudibus
solem extollereillũ uersũ quo ait cũ des api entea ger&
F ostis & in seipsoteres atq rotundus Etrecte Nãneq
in animibonis quicquã inuenire q̃unt qđ magis sibi
exõnipaste c̃sentiat quã uistutẽ neq inplanis figuris
quã circulũ Quã obrẽ si circulus ñm agnitudines patii.
sed qͣdã c̃formation e c&eris p̃stat. qͣnto magis destutẽ
existimandũ ÷ qđ ñ maioris locioccupatione. sed diuina
qͣ dã c̃gruentia rationũ atq c̃cordia. c&eras affectio¬
deb&uideri animꝰ sicut corpꝰerescendo cũ &ate ꝓfica
spatii magnitudine. sed magnaui c̃stantiȩ pulchrã
eẽatq ꝑ fectã : Et si aliud ÷mai. aliud melius utĩã inue¬
nimꝰ quicqđ animacũ & ate ꝓfic̃ cõposq rationis fit

Expanded text:
me, qui bene atque honeste vivit; et qui ita sit affectus, solus similiorem esse virtuti circulum figurarum planarum alia qualibet. Hinc est enim quod apud Horatium magnis laudibus solemus extollere illum versum, quo ait, cum de sapiente ageret, Fortis et in se ipso totus teres atque rotundus. Et recte: nam neque in animi bonis quidquam invenis, quod magis sibi ex omni parte consentiat quam virtutem; neque in planis figuris quam circulum. Quamobrem si circulus non magnitudine spatii, sed quadam conformatione caeteris praestat; quanto magis de virtute existimandum est, quod non majoris loci occupatione, sed divina quadam congruentia rationum atque concordia caeteras affectiodebet videri animus sicut corpus crescendo cum aetate profspatii magnitudine, sed magna vi constantiae pulchram esse atque perfectam: et si aliud est majus, aliud melius, ut jam dedisti; quidquid anima cum aetate proficit, composque rationis fit,
Abbreviated transcription (Latin):
quañ nullis reb: plerũq opostuna suꝑuacaneatam̃. &de
nr̃mullo astificio augendũ putaredebemꝰ qr nec maiores
quã humani st̃dentes habere uellem si audis sema qͦ piã

Expanded text:
quam nonnullis rebus plerumque opportuna, supervacanea tamen et de quam nonnullis rebus plerumque opportuna, supervacanea tamen et de nostrum illo artificio augendum putare debemus: quia nec majores quam humani sunt, dentes habere vellemus, si audissemus, a
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tũ eẽq̃d loqͥm᷑ pe& alias am̃s astes cogarfateri
crescendo animã õsecutã : Qđ sid ixero illud sequ& absur¬
dũ decrescereanimã cũ qdiq. obliuis cit᷑ Recte itani
madiscendo qͣsicresceredr̃ & c̃ traminui dediscendo
Sed hoctrans lato uerbo ut superius ostendimꝰ tantũ.¬
qu illud cauendũ ÷ neqͣsi spatiũ locimaius oocupare
uideat᷑ dũ dicit᷑ crescere . sed maiorẽquandã uĩ periti¬
orquã imperitior habereadagendũ magnitam̃ refest
ut in corporetria st̃ genera in crem̃torũ. unũ necessari¬
ũ qͦ naturalis c̃uenientia ĩ pl& in m̃bris. alterũ suꝑflu¬
ũ qͦ ac &eris m̃bris integraualitudin eaugendo aliqͥd
discrepat. ꝑ qđ int̃dũ euenit ut senis digitis nascant᷑ ho
uocat᷑ Nã &iã sic m̃ bracresceredicunt᷑ & reuera lo¬
cũ occupantampliorẽ & expugnatabon aualitud ine
ita in animo q̃dã qͣsinaturalia increm̃ta st̃ cũ honestis
& ad benebeateq uiuendũ ac cõmodatis disciplini s au

Expanded text:
argumentum esse quod loquimur, ne et alias omnes artes cogar fateri crescendo animam consecutam: quod si dixero, illud sequetur absurdum, decrescere animam cum quidque obliviscitur. CAma discendo quasi crescere, et contra minui dediscendo, sed translato verbo, ut superius ostendimus. Tamen illud cavendum est, ne quasi spatium loci majus occupare videatur, dum dicitur crescere; sed majorem quamdam vim peritior quam imperitior habere ad agendum. Magni tamen refert augeri. Nam ut in corpore tria sunt genera incrementorum, unum necessarium, quo naturalis convenientia impletur in membris; alterum superfluum, quo a caeteris membris integra valetudine augendo aliquid discrepat, per quod interdum evenit ut senis digitis nascantur hovocatur; nam etiam sic membra crescere dicuntur, et revera locum occupant ampliorem, sed expugnata bona valetudine: ita in animo quaedam quasi naturalia incrementa sunt, cum honestis et ad bene beateque vivendum accommodatis disciplinis auge
Abbreviated transcription (Latin):
&iustissimã tellurẽ dix̃ uirgilius q̃ uerba cernis
ab animo ad corpora eẽtrans lata qͥd mirũ simu¬
tuauice longanim itatẽdicimꝰ cũ longanisi corpo¬
raeẽ ñ possint Eauꝰq̃ in t̃uistutes appellat᷑animi
magnitudo adullũ spatiũ sed aduĩ quandã id ÷¬

Expanded text:
et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis et justissimam tellurem dixit Virgilius , quae verba cernis ab animo ad corpora esse translata; quid mirum si mutua vice longanimitatem dicimus, cum longa nisi corpora esse non possint? Ea vero inter virtutes quae appellatur animi magnitudo, ad nullum spatium, sed ad vim quamda
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudo id eonihilaffest argum̃ti curanimã ad¬
iuu& qđ multi exilorib. breuiorib q. m̃bris pruden¬
tiores inueniunt᷑ qͥb. dãmagnamole corporis p̃ditis. ita
quõ iuniores ñ nullos seniorib: magis industrios atq
strenuosuidemꝰ. Ñ uideo curputandas intspatia tẽ poris
in &atib increm̃ta ut corporib: si canimis dare cũ &
ipsa corpora qͥb. ꝑtẽpꝰ crescereatq ãplioraspatiatene¬
rec̃cessũ ÷ sȩpes in tannosiora breuiora. ñmodo senili
aq̃ magnitudine tẽporis c̃trahunt᷑ atq minuunt᷑.
sed &iã pueroꝵ qͦs anĩ aduestimꝰ his breui ores eẽ corpo
reqͥb. s̃ &atemaiores. Sugit᷑ porrecta in plurimũ tẽ¬
pora neipsis qͥdẽ corporib magnitudinis affercausã
sed om̃i s illa seminisuis ÷ & quorundã naturenume¬
tormiã uocant longanimitatẽ int̃p̃tari anĩ adueste¬
relic& a coporeadanimũ multa uerba trans fer¬
ri sicut ab animo ad corpꝰ Nãsimontẽ imꝓbũ

Expanded text:
magnitudo ideo nihil affert argumenti cur animam adjuvet, quod multi exilioribus brevioribusque membris prudentiores inveniuntur quibusdam magna mole corporis praeditis; ita quoniam juniores nonnullos senioribus plerisque magis industrios atque strenuos videmus, non video cur putanda sint spatia temporis in aetatibus incrementa ut corporibus, sic animis dare; cum et ipsa corpora, quibus per tempus crescere atque ampliora spatia tenere concessum est, saepe sint annosiora breviora, non modo senilia, quae magnitudine temporis contrahuntur atque minuuntur; sed etiam puerorum, quos animadvertimus his breviores aetate majores. Si igitur porrecta in plurimum tempora, ne ipsis quidem corporibus magnitudinis afferunt causam; sed omnis illa seminis vis est, et quorumdam naturae numeοθυμίαν vocant, longanimitatem interpretari; animadvertere licet a corpore ad animum multa verba transferri, sicut ab animo ad corpus: nam si montem improbum,
Abbreviated transcription (Latin):
iã satis egimꝰ : Nã id potentis simũ eẽ maximeq figu¬
ris dom in ariratio docebat. Sotentiauͦ atq dominatꝰ
ñ neostentat qͣndã magnitudinẽ Etinpuncto tam̃
nullũ spatiũ reperiebamꝰ Nigit᷑ magnũ ł ingentẽ
animũ cũ audimꝰ &dicimꝰ ñ qͣntũ locioccup&
sed qͣntũ pos sit cogitandũ ÷ Atsiquis quã ad hȩc dixe

Expanded text:
jam satis egimus: nam id potentissimum esse, maximeque in figuris dominari ratio docebat. Potentia vero atque dominatus nonne ostentant quamdam magnitudinem? et in puncto tamen nullum spatium reperiebamus. Non igitur magnum vel ingentem animum cum audimus aut dicimus, quantum loci occupet, sed quantum possit, cogitan
Abbreviated transcription (Latin):
si ftã illis argum̃tis. & qͥd eo ꝵ ñ c̃cedã ꝑrsusignorẽ sri¬
mũ cur&a teutcorpꝰ crescit. ita &anima ł crescatuel
crescereuideat᷑. Quisit neg& pueros infantes nebesti
illis crescentib &iã ipsã in eis qͦdãmͦ crescererationẽ
deindesi ꝑspatiũ sui corporis anima distendit᷑ qͦmͦ nul

Expanded text:
rgumentis, et quid eorum non concedam, prorsus ignorem; primum, cur aetate ut corpus crescit, ita et anima vel crescat vel crescere videatur. Quis enim neget pueros infantes, ne bestillis crescentibus etiam ipsam in eis quodammodo crescere rationem? Deinde, si per spatium sui corporis anima distenditur, quomodo