comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod diũsos diuersis reb gauđe uideo tanꝗ summis bonis
suis. E Uellẽ quidẽ ut de summo bono ita nemo dubita¬
r&: ut nemo dubitat quicquid illud ẽ non nisi eo adepto
posse fieri hominẽ beatũ Sed qm̃ magna questio. ẽ ⁊ longũ
sermonẽ forte desiderat: putemus omĩno tot sũma bona. ẽẽ
quot sunt ipse res diuersȩ quȩ a diu̾sis tanquam summa bon a
appetuntur. Num ideo sequitur ut etiam ipsa sapientia non
sit una cõmunis omĩb quia ea bona quȩ in illa cernunt &¬
eligunt homines. multa & diuersa sunt: Sienim hoc putas.
potes & de luce solis dubitare quod una sit. quia multa &
diuersa sunt quȩ in ea cernimꝰ. De quib multis eligit qͥsq
ꝓ uoluntate quo fruatur ꝑ oculorũ sensum. ⁊ alius altitu¬
dinẽ montis alicuius libent̃ intuetur. & eo gaud& aspectu:
lius campi planiciẽ. alius conuexa uallium. alius nemoꝵ

Expanded text:
quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis suis. A. Vellem quidem, ut de summo bono ita nemo dubitaret, ut nemo dubitat quidquid illud est, non nisi eo adepto posse fieri hominem beatum. Sed quoniam magna quaestio est, et longum sermonem forte desiderat, putemus omnino tot summa bona esse, quot sunt ipsae res diversae quae a diversis tanquam summa bona appetuntur: num ideo sequitur, ut ipsa sapientia etiam non sit una communis omnibus, quia ea bona, quae in illa cernunt et eligunt homines, multa et diversa sunt? Si enim hoc putas, potes et de luce solis dubitare quod una sit, quia multa et diversa sunt, quae in ea cernimus. De quibus multis elegit quisque pro voluntate quo fruatur per oculorum sensum: et alius altitudinem montis alicujus intuetur libenter, et eo gaudet aspectu; alius campi planitiem, alius convexa vallium, alius nemorum
Abbreviated transcription (Latin):
imp̃ssam ꝑ quã unusquisq nr̃m si int̾rogetur uelit ne. ẽẽ
sapiens sine ulla caligine dubitationis se uelle. respon
d& Qua re si iam canstat int̾ nos quȩ sit sapientia quã
fortasse u̾bis explicare non poteras: Nam si eam nullom
animo cerneres. nullomͦ scires. & uelle te eẽ sapientẽ. et
uelle deb̾e quod te negaturũ. eẽ. non arbitror: uolo iã
dicas michi utrũ etiã sapientiã sicut numeri rationẽ
atq ueritatẽ omĩb raciocinantib cõmunẽ se p̃be arbi¬
treris. an qm̃ tot sunt m̃tes hominũ quot homines sunt
unde nec ego de tua m̃te aliquid cerno. nec tu de mea
tot etiam putes. es̃ sapientias. quot potuerint eẽ sa¬
pientes DSi summũ bonũ omĩb unum ẽ oportae etiã
ueritatẽ in qua cernitur & tenetur id .ẽ. sapientiã om̃ib
unam. eẽ. cõmunẽ. EDubitas autẽ sũmum bonũ qͥcqͥd
illud. ẽ omĩb hominib unum. eẽ. dubito sane

Expanded text:
impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse impressam, per quam unusquisque nostrum si interrogetur velitne esse sapi27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis explicare non poteras nam si eam nullo modo animo cerneres, nullo modo scires et velle te esse sapientem et velle debere, quod te negaturum esse non arbitror, volo jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, sicut numeri rationem atque veritatem omnibus ratiocinantibus communem se praebere arbitreris; an quoniam tot sunt mentes hominum quot homines sunt, unde nec ego de tua mente aliquid cerno, nec tu de mea, tot etiam putes esse sapientias, quot potuerint esse sapientes. E. Si summum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cernitur et tenetur, id est sapientiam, omnibus unam esse communem. A. Dubitas autem summum bonum, quidquid illud est, omnibus hominibus unum esse? E. Dubito sane,
Abbreviated transcription (Latin):
ad beatitudinẽ cum se fateatur & ꝓfiteatur. nolle nͥ ad bea¬
titudinẽ ꝑuenire: in tantũ errat. Error enim. ẽ: cũ sequim᷑
aliquid quod non ad id ducit quo uolumus ꝑuenire. Ft
quantomagis in uia uitȩ quis errat: tanto minus sapit lanto
enim magis longe. ẽ a ueritate inqua cernitur & tenetur
sũnũ bonum. Sumo aut̃ bono assecuto & adepto bcatꝰ qsq
sit. Qđ omnes sine contro uersia uolumus. Uo gͦ constat nos
beatos: ẽe. uelle. ita nos constat. eẽ. uello sapientes qr sine
sapienti a nemo beatus .ẽ. Hemo enim beatus ẽ ñ sũmo
bono quod in ea ueritate quã sapientiã uocamꝰ cernitur
& tenettir. Dicut gͦ ante ꝗͣ beati simus m̃tib tam̃ nrĩs im¬
pressa. &̾ notio beatitatis. ꝑ hanc enim scimus fidenter gđ
⁊ sine ulla dubitatione dicimus beatos nos. eẽ uelle ita etiã
priusꝗ sapientes simus sapientiȩ notionẽ in ñte habemꝰ

Expanded text:
ad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beaad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beatitudinem pervenire, in tantum errat. Error est enim cum sequimur aliquid quod non ad id ducit quo volumus pervenire. Et quanto magis in via vitae quis errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto, beatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapientia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beatitatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicimus beatos nos esse velle: ita etiam priusquam sapientes simus, sapientiae notionem in mente habemus
Abbreviated transcription (Latin):
preponens cętis eos solos uelit. eẽ. sapientes. Quã obrẽ
cum id nunc agat᷑ int̾ nos. aut ñ quid credamꝰ respon¬
dendum sit. sed quid dilucida intelligentia teneamus.
nullo modo tͥ ad id qđ int̾rogasti responđe potero nisi
quod credendo teneo. contẽplando etiam & ratione
cernendo nouerim: quȩ sit ipsa sapienti a
aliam putas. eẽ: sapientiam: nͥ ueritatẽ in qua cernit᷑
& tenetur sũmum bonũ. Nam illi om̃s quos cõmemo¬
rasti diuersa sectantes: bonum appetunt. & malum
sugiunt. Sed ꝓpterea diuersa sectantur: qđ aliud alii
uidetur bonum. Uuisquis gͦ appetit qđ appetendũ
ñ erat: tam & si id non appeter& nͥ ei uidetur bonũ.
errat tañ. Errare autẽ neq ille potest qui
nichil appetit: neq ille qui hoc appecit qđ deb& appetere. in
quantũ igͥ omnes homines appetunt uitã beatam: non errant.
In quantum autẽ quisq non eam tence uitȩ uiã quę ducit

Expanded text:
praeponens caeteris, eos solos velit esse sapientes. Quamobrem praeponens caeteris, eos solos velit esse sapientes. Quamobrem cum id nunc agatur inter nos, ut non quid credamus respondendum sit, sed quid dilucida intelligentia teneamus, nullo modo ad id tibi quod interrogasti respondere potero, nisi quod credendo teneo, contemplando etiam et ratione cernendo noverim, quae sit ipsa sapientia. 26. A. Num aliam putas esse sapientiam nisi veritatem, in qua cernitur et tenetur summum bonum? Nam illi omnes quos commemorasti diversa sectantes, bonum appetunt, et malum fugiunt; sed propterea diversa sectantur, quod aliud alii videtur bonum. Quisquis ergo appetit quod appetendum non erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit
Abbreviated transcription (Latin):
pendunt: hoc potius laudant tribuuntq sapientiȩ. Et qͥ
astuti sunt ad excogitandos modos conquirende pecuniȩ: ui
dentur sibi. eẽ sapientes. Et qui hȩc omĩa negligunt uel abi¬
ciunt & queq sunt huius modi temporalia. & totũ studiũ
suũ ad inuestigationẽ conferunt ueritatis. ut sema ipsos
dm̃q cognoscant: magnum hoc. eẽ. sapientiȩ munꝰ iudicant
Et qui huic ocio querendi & contemplandi ueri nolunt
sedere. sed potius laboriosissimis curis ⁊ officus agunt
ut hominib consulant & in rerum humanarũ iuste mo¬
derandarũ ⁊ gub̾nandarum actione uersantur: sapie¬
ntes se. ẽẽ arbitrantur. Et qui utrumq horum agunt &
partm uiuunt in contẽplatione ueritatis. partĩ in labo¬
ribus officiosis. quos humanȩ societati deberi putant:
ni palmã sapientiȩ uidentur tenere. Omitto innu¬
merabiles sectas: quarũ nulla. ẽ quȩ ñ sectatores suos

Expanded text:
pendunt, hoc potius laudant, tribuuntque sapientiae; et qui pendunt, hoc potius laudant, tribuuntque sapientiae; et qui astuti sunt ad excogitandos modos conquirendae pecuniae, sibi videntur esse sapientes; et qui haec omnia negligunt vel abjiciunt, et quaeque sunt hujusmodi temporalia, et totum studium suum ad investigationem conferunt veritatis, ut semetipsos Deumque cognoscant, magnum hoc esse sapientiae munus judicant; et qui huic otio quaerendi et contemplandi veri nolunt se dedere, sed potius laboriosissimis curis et officiis agunt, ut hominibus consulant, et in rerum humanarum juste moderandarum et gubernandarum actione versantur, sapientes se esse arbitrantur; et qui utrumque horum agunt, et partim vivunt in contemplatione veritatis, partim in laboribus officiosis, quos humanae societati deberi putant, sibi palmam sapientiae tenere videntur. Omitto innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunit̃ & tanꝗ publice p̃sto sunt raciocinantib & ab eis
uideantur m̃te atq ratione singulorũ quorũq cernentium.
eaq inuiolata & in cõmutabilia maneant: non tam̃ inuitꝰ
accoꝑim. qđ ista ratio & ueritas numeri tͥ potissimũ occurrit.
cum ad id quod int̾rogauerã responđe uoluisses. Non enim
frustra in diuinis libris sapientie conunotus. ẽ numerus ubi
dictum. ẽ Circũ iui ego ⁊ cor meũ: ut scirẽ & cousida rẽ & que¬
rerẽ sapientiam i numerũ. Uerumtam̃ quęso te quid de ipsa
sapientia putas existimandũ: Singulas quasq suas arbi¬
traris singulos quosq homines hab̾e sapientias. an uero
una p̾sto ẽ cõmuniter om̃ĩb cuius ꝗͣntomagis quisq fit
particeps. tanto ẽ sapientior.Euã dic as sapientiã: ñdũ
scio. Uideo quippe uariȩ uidĩ hominib quid fiat dicat᷑ue
sapient̃. Nã & qui militant sapient̃ sibi facere uidentur.
Et qui contempta milicia colendo agro curã atq oꝑam im¬

Expanded text:
am publice praesto sunt ratiocinantibus, et ab eis videantur mente atque ratione singulorum quorumque cernentium, eaque inviolata et incommutabilia maneant; non tamen invitus acceperim quod ista ratio et veritas numeri tibi potissimum occurrerit, cum ad id quod interrogaveram, respondere voluisses: non enim frustra in sanctis Libris sapientiae conjunctus est numerus, ubi dictum est: Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam et numerum . CAPUTsapientia putas existimandum? Singulas quasque suas arbitraris singulos quosque homines habere sapientias? an vero unam praesto esse communiter omnibus, cujus quanto magis quisque fit particeps, tanto est sapientior? E. Quam dicas sapientiam nondum scio; video quippe varie videri hominibus, quid fiat dicaturve sapienter: nam et qui militant, sapienter sibi facere videntur; et qui contempta militia colendo agro curam atque operam im
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ quando iustus non. ẽ iniustũ eẽ. hoc etiã de
prudente. & tẽꝑante respondim.ECur ergo & qͣndo
sapiens ñ ẽ. non sit insipiens Hoc quoq fateor qͣndo
quisq sapiens ñ . ẽ. eũ insipientẽ.Hunc gͦ tu quid
horum esNđ lib& horũ ms appelles ñ dũ audeo
me dicere sapientẽ. & ex his quȩ c̃cessi uideo: eõ conse¬
quens: ut me in sipientẽ ñ dubitẽ dicere. E Nouit gͦ
insipiens sapientiã. Non enĩ sicut iã dictũ ẽ. certus eẽt
se uelle eẽ. sapientẽ idq oportere nisi notio sapientiȩ m̃ti eiꝰ in¬
herent: sicut earũ rerum de quib singulatĩ interrogatus re¬
spondisti quȩ ad ipsã sapientiã ꝑtinent. quorũ cognitione

Expanded text:
inem, quando justus non est, injustum esse; hoc etiam de prudente et temperante responderim. A. Cur ergo et quando sapiens non est, non sit insipiens? E. Hoc quoque fateor, quando quisque sapiens non est, eum esse insipientem. A. Nunc ergo tu quid horum es? E. Quodlibet horum me appelles, nondum audeo me dicere sapientem; et ex iis quae concessi, video esse consequens ut me insipientem non dubitem dicere. A. Novit ergo insipiens sapientiam. Non enim, sicut jam dictum est, certus esset velle se esse sapientem, idque oportere, nisi notio sapientiae menti ejus inhaereret, sicut earum rerum de quibus singillatim interrogatus respondisti, quae ad ipsam sapientiam pertinent, quarum co
Abbreviated transcription (Latin):
sentit. non ita clarũ. ẽ: nisi qđ se quisq intus int̾rogans.
inuenit omẽm rẽ uiuentẽ fugers mortẽ Quȩ cũ sit uitȩ
contraria: necesso. ẽ. ut uita etiã se ipsã sentiat. quȩ c̃trariũ
suũ fugit. Qđ si adhuc non liqu& omittatur. ut ñ nitam᷑
ad id quod uolumꝰ nͥ certis manifestisq docum̃tis. Manife¬
sta enim sunt: sensu corporis sentiri corporalia. E undẽ aut
sensũ hoc eods̃ sensu non posse sentiri. Sensu aut̃ int̾iore
& corporalia ꝑsensũ corporis seutire: & ipsũ corporis sensũ.¬
Ratione uͦ & illa omĩa & eandẽ ips ã notã fieri & scientia
rosponde unde sio questio ad cuiꝰ solutionẽ ꝑuenire cupi¬
illarũ questionũ quas paulo ante ad c̃texendũ ordinẽ
huius disputationis ꝓposuimus. nc̃ pͥma ũsatur. id ẽ
quomͦ manifestũ fieri possit. quãuis tenacissims firmissi¬
meq credendũ sit dñi. cẽ. Rects hoc tenes. Sed etiam

Expanded text:
sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, sentit, non ita clarum est, nisi quod se quisque intus interrogans, invenit omnem rem viventem fugere mortem; quae cum sit vitae contraria, necesse est ut vita etiam seipsam sentiat, quae contrarium suum fugit. Quod si adhuc non liquet, omittatur, ut non nitamur ad id quod volumus, nisi certis manifestisque documentis. Manifesta enim sunt, sensu corporis sentiri corporalia; eumdem autem sensum hoc eodem sensu non posse sentiri; sensu autem interiore et corporalia per sensuratione vero et illa omnia, et eamdem ipsam notam fieri, et scientia . A. Age, nunc responde unde sit quaestio, ad cujus solutionem pervenire cupiordinem hujus disputationis posuimus, nunc prima versatur, id est, quomodo manifestum fieri possit, quamvis tenacissime firmissimeque credendum sit, Deum esse. A. Recte hoc tenes: sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ralia queq sentianturD Manifestũ.ẽ. Erbitror etiã
quȩ accepit a quinq sensib corporis: sed etiã ipsos ab eo
sentiri. Non alit̃ enim bestia mouerae se uł appetendo
aliquid uł fugiendo. ñ se sentire sentir&̾. ñ ad sciendũ.
nã hoc rationis. G̃ sed tantũ ad mouendũ. Qđ ñ utiq
aliquo illorum quinq sentit. đ si ad huc obscurũ . s̃:
elucesca si anĩadũtas qđ exẽpli grã sat ẽ in uno aliqͦ
sensu. uelut in uisu. Nãq aꝑire oculũ & mouere aspi¬
ciendo ad id qđ uid̾e appetit nullomͦ poss&e: nisi oculo
clauso uł non ita moto. se id non uide sentir&. Si aut̃
sentit se ñ uide dũ non uid&: necesse. ẽ etiã sentiat se ui¬
dere dũ uid& quia cũ eo appetitu non mou&e oculũ ui¬
dens quo mou& ñ uidens: indicat se utrũq sentire. Sed
utrũ et se ipsã hȩc uita sentiat que se corporalia sentire

Expanded text:
ralia quaeque sentiantur. E. Manifestum est. CAPUT ralia quaeque sentiantur. E. Manifestum est. CAPUT quae acceperit a quinque sensibus corporis, sed etiam ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se, vel appetendo aliquid, vel fugiendo, nisi se sentire sentiret; non ad sciendum, nam hoc rationis est, sed tantum ad movendum, quod non utique aliquo illorum quinque sentit. Quod si adhuc obscurum est, elucescet, si animadvertas quod exempli gratia sat est in uno aliquo sensu, velut in visu. Namque aperire oculum, et movere aspiciendo ad id quod videre appetit, nullo modo posset, nisi oculo clauso vel non ita moto se id non videre sentiret. Si autem sentit se non videre dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre dum videt; quia cum eo appetitu non movet oculum videns, quo movet non videns, indicat se utrumque sentire. Sed utrum et se ipsam haec vita sentiat, quae se corporalia sentire
Abbreviated transcription (Latin):
nda offeruntur NCertum.ẽ. EQuicquid igit᷑ aliud
quo sentiri potest omẽ quod scimus. ministeriũ rationis.ẽ.
cui offert &e renunciat quicquid atungit. ut ea quȩ sen¬
tiuntur discerni suis finib possint.⁊ non sentiendo tanũ
ratio quȩ ministros suos ⁊ ea quȩ suggerunt discernit ab
inuicẽ. & itẽ quid inter hȩc & se ipsã dista̾ agnoscit. seq
illis p̃potentiorẽ. eẽ. confirmat. Nũ alia re se ipsã id est
ratione comprehendit : Analit̾ scres te habe ratio¬
colorẽ sentimus ñ ttidẽ sensu ipso nos sentire eciã sentimꝰ
neq cũ audimꝰ sonũ nrm̃ etiã audimꝰ auditũ. neq cum
olfacimꝰ rosã. olec nob̾ aliqͥd & ipse olfatꝰ. neque.
quicquã gustantib sapit in ore ipse gustus. nec tangentes aliqͥd
ipsum etiã tangendi sensũ possumus tangere: manifestũ . ẽ.ͣuͣ
istos sensus. nullo eorum sensu posse sentiri. quãuis eis corpo¬

Expanded text:
nda offeruntur. E. Certum est. A. Quidquid igitur est aliud nda offeruntur. E. Certum est. A. Quidquid igitur est aliud quo sentiri potest omne quod scimus, ministerium rationis est, cui offert et renuntiat quidquid attingit, ut ea quae sentiuntur discerni suis finibus possint, et non sentiendo tantum, ratio quae ministros suos, et ea quae suggerunt, discernit ab invicem, et item quid inter haec et seipsam distet, agnoscit, seque illis praepotentiorem esse confirmat; num alia re seipsam nisi seipsa, id est ratione comprehendit? an aliter scires te habere ratiocolorem sentimus, non itidem sensu ipso nos sentire etiam sentimus; neque cum audimus sonum, nostrum etiam audimus auditum; neque cum olfacimus rosam, olet nobis aliquid et ipse olfactus; neque quidquam gustantibus sapit in ore ipse gustus; nec tangentes aliquid, ipsum etiam tangendi sensum possumus tangere: manifestum est quinque istos sensus nullo eorum sensu posse sentiri, quamvis eis corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oculorũ sensũ & ipse rursus ꝑ illum interiorẽ qui ei p̃sida
& idẽ interior ꝑ se ipsũ. si tam̃ nichil iã aliud int̾positum. ẽ
Mon uideo quomͦ alit̃ possit. QQuid hoc. uidesne
sensu oculorũ colorẽ sentiri. eundẽ autẽ sensũ eodẽ sensu
ñ sentiri: Non enĩ quo sensu colorẽ uides: hoc eodẽ uides
etiã ipsũ uiđe Non omĩno. Enitere etiã ista diui¬
dicare. Nã credo te non negare aliud colors̃. cẽ. & aliud
colorẽ uide : & item aliud otiam cum color non sub. ẽ. hab̾e
oculis nisi colorẽ ENichil aliud. Dic ergo unde ui¬
deas alia duo. Non enĩ ea posses ñ uisa discernere. Ne
scio quid aliud. eẽ. scio. nichil ampliꝰ.Hescis igitur
utrũ iã ipsa sit ratio: an illa uita sit quã sensũ int̾iorẽ uo¬
camus. p̃cellentẽ sensib corporis. an aliud aliquid
posse. neq rationẽ id facere. nisi de his quę sibi examina¬

Expanded text:
per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, per oculorum sensum, et ipse rursus per illum interiorem qui ei praesidet, et idem inNon video quomodo aliter posset. A. Quid? hoc videsne, sensu oculorum colorem sentiri, eumdem autem sensum eodem sensu non sentiri? Non enim quo sensu colorem vides, hoc eodem vides etiam ipsum videre. E. Non omnino. A. Enitere etiam ista dijudicare: nam credo te non negare aliud colorem esse, et aliud colorem videre, et item aliud etiam, cum color non subest, habere oculis, nisi colorem? E. Nihil aliud. A. Dic ergo unde videas alia duo; non enim ea non visa posses discernere. E. Nescio quid aliud; esse scio, nihil amplius. A. Nescis igitur utrum jam ipsa sit ratio, an illa vita sit quam sensum interiorem vocamus praecellentem sensibus corporis, an aliquid aliud?posse; neque rationem id facere, nisi de iis quae sibi examina
Abbreviated transcription (Latin):
Scimus autẽ ut de cęteris taceã: nec colores auditu. nec uoces
uisu posse sentiri. Et cum hoc scimus: nec oculis nec aurib
scimus. neq illo sensu intiore. quo nec bestiȩ carent. Non
enim credendũ. ẽ. eas nosse nec aurib sentiri lucẽ nec ocuł
uocẽ: quoniã ista non nisi rationali animadũsione & co¬
gitatione discernimꝰ NNon possum dicere. hoc me ha¬
be ꝑceptum. Quid si enim sensu illo interiore quo eas non
carere concedis. hoc quoq diuidicant. nec colores auditu. neo
uisu uoces posse sentiri.Nũ etiam putas eas posse
discernere ab inuicẽ colorẽ qui sentitur. & sensũ qui in
oculo ẽ & illũ int̾iorẽ sensum apud animã i rationẽ qͣ
ista singulatim definiuntur & dinumerantur.lullo
modo. EQuid ista ratio poss& hȩc quattuor discernere ab¬
in uicẽ. & definitionib t̾minare: nisi ad eã referretur & color

Expanded text:
Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces Scimus autem, ut de caeteris taceam, nec colores auditu, nec voces visu posse sentiri. Et cum hoc scimus, nec oculis, nec auribus scimus, neque illo sensu interiore, quo nec bestiae carent. Non enim credendum est eas nosse, nec auribus sentiri lucem, nec oculis vocem; quoniam ista nonnisi rationali animadversione et cogitatione discernimus. E. Non possum dicere hoc me habere perceptum. Quid si enim sensu illo interiore, quo eas non carere concedis, hoc quoque dijudicant, nec colores auditu nec visu voces posse sentiri? A. Num etiam putas eas posse discernere, ab invicem colorem qui sentitur, et sensum qui in oculo est, et interiorem illum sensum apud animam, et rationem qua ista singillatim definiuntur et dinumerantur? E. Nullo modo. A. Quid? ista ratio posset haec quatuor discernere abinvicem et definitionibus terminare, nisi ad eam referretur et color
Abbreviated transcription (Latin):
ab istis quinq notissimis cuncta referantur. Nãq aliud :
qđ uid& bestia: & aliud qđ eã quȩ uidendo sentit uel
uitat uł appecit. Ille enĩ sensus in oculis. ẽ: ille aut̃ in ipsa
intus anima. Iuo ñ solũ ea quȩ uidentur. sed eciã ea quȩ
audiunt᷑ quȩq cet̾is capiunt᷑ corporis sensib. uł appetunt
animalia delectata. & assumunt uł offensa deuitant &¬
respuunt. Hic autẽ nec uisus. nec auditus. nec olfactus nec gus¬
tus. nec tactus dici potest: sed nescio quid aliud. qđ om̃ib: cõmu¬
niter presid&. Quod cũ ratione cõprehendamꝰ ut dixi: hoc
ipsũ tam̃ rationẽ uocare non possũ. qm̃ & bestiis in .eẽ. ma¬
nifestum ẽ. gnosco istud quicquid ẽ : & cũ interiorẽ
sensum appellare ñ dubito. Ded nisi & istũ transeat qđ ad
nos refertur a sensib corporis: ꝑuenire ad scientiã ñ potest.
Quicquid enim scimus id ratione cõprehensũ tenemus.

Expanded text:
ab istis quinque notissimis cuncta referantur. Namque aliud est ab istis quinque notissimis cuncta referantur. Namque aliud est quo videt bestia, aliud quo ea quae videndo sentit, vel vitat vel appetit: ille enim sensus in oculis est, ille autem intus in ipsa anima; quo non solum ea quae videntur, sed etiam quae audiuntur, quaeque caeteris capiuntur corporis sensibus, vel appetunt animalia delectata et assumunt, vel offensa devitant et respuunt. Hic autem nec visus, nec auditus, nec olfactus, nec gustatus, nec tactus dici potest, sed nescio quid aliud quod omnibus communiter praesidet. Quod cum ratione comprehendamus, ut dixi, hoc ipsum tamen rationem vocare non possum; quoniam et bestiis inesse manifestum est. 9. A. Agnosco istud quidquid est, et eum interiorem sensum appellare non dubito. Sed nisi et istum transeat, quod ad nos refertur a sensibus corporis, pervenire ad scientiam non potest. Quidquid enim scimus, id ratione comprehensum tenemus.
Abbreviated transcription (Latin):
corporalia. ENũ etiã dura
& mollia uidendo
sentimus. Ahon E
Quid gͦ ꝓprie iad oculos ꝑtin&. qđ ꝑ eos sentimus
Color Quid ad aures: ⁊donus Quid ad olfac¬
tũ: SOdor EQuid add gustũ Sapor. Quid ad
tactũ. SA olle uł durũ lene uł asꝑũ. & multa talia
Quid corporũ formas. magnas. breues quadras. rotu¬
ndas. & si quid huiꝰ modi. E nonne & tangendo & uidendo
sentimꝰ. & idõ nec uisui ꝓprie. nec tactui tribui possunt. sed
hab̾e ꝓpria. de quib renuncient: & quȩdã quosdã habe
cõmunia.D Et hoc intolligo.Quid igͥ ad quẽ
sensũ ꝑtineat & quid int̾ se uł om̃s ł quidã eoꝵ cõmunit̃¬
habeant: nũ possumꝰ ullo eorũ sensu diudicare. INullo
modo: sed quod ã int̾iore ista diuidicant᷑. Nũ fortasse
ipsa ẽ. ratio. qua bestiȩ carent: Nã ut opinor. ratione ista
cõprehendimꝰ : & ita se habe cognoscim Magis nos ar¬
bitror ratione cõprehendẽ. eẽ. int̾iorẽ quendã sensũ ad quẽ

Expanded text:
corporalia. A. Num etiam dura et mollia videndo sentimus? E. Non. A. Quid ergo proprie ad oculos pertinet, quod per eos sentimus? E. Color. A. Quid ad aures? E. Sonus. A. Quid ad olfactum? E. Odor. A. Quid ad gustum? E. Sapor. A. Quid ad tactum? E. Molle vel durum, lene vel asperum, et multa talia. A. Quid? corporum formas, magnas, breves, quadras, rotundas, et si quid hujusmodi est, nonne et tangendo et videndo sentimus, et ideo nec visui proprie, nec tactui tribui possunt, sed habere propria, de quibus renuntient, et quaedam quosdam habere communia? E. Et hoc intelligo. A. Quid igitur ad quemque sensum pertineathabeant, num possumus ullo eorum sensu dijudicare? E. Nullo modo, sed quodam interiore ista dijudicantur. A. Num fortasse ipsa est ratio, qua bestiae carent? nam, ut opinor, ratione ista comprehendimus, et ita sese habere cognoscimus. E. Magis nos arbitror ratione comprehendere esse interiorem quemdam sensum, ad quem
Abbreviated transcription (Latin):
ingeniũ & ꝑtinatiã caliginẽ non obducit. rationẽ ueritatẽq
numerorũ & ad sensus corporis ñ ꝑtinere. & in uestigabilẽ
sinceramq consistere. & om̃ib ratiocinantib ad uidendũ¬

Expanded text:
ingenium, et pertinacia caliginem non obducit, rationem veritatemque ingenium, et pertinacia caliginem non obducit, rationem veritatemque numerorum, et ad sensus corporis non pertinere, et invertibilem sinceramque consistere
Abbreviated transcription (Latin):
narius. seđs quinarius. t̃ius senarius. qui duplus .ẽ tcu. Att
ita pꝰ quartũ. ipso excepto quartus hab& duplũ . eiꝰ. Post
quartũ enĩ id ẽ quat̾nariũ primus. ẽ quinarius. scđs senariꝰ
t̃c̃ius septeneriꝰ. quartus octonarius. qui duplus .ẽ. quarti
id ẽ. uno & duob inuentũ ẽ: ut quotꝰ quisq numerꝰ .ẽ ab ipso
principio: totus post illũ sit duplus eius. Hoc gͦ qđ ꝑ omnes
numeros. eẽ immobile firmũ incorruptũq conspicimꝰ unde
cotspicimus  Hon enim ullus ullo sensu corporis om̃s nume¬
ros attingit: innumerabiles enim sunt. Unde gͦ nouimus ꝑ
ons hoc. eẽ. aut qua fantasia uł fantasmate tãcerta ueri¬
tas numeri ꝑ innumerabilia tam fidelit̾ nisi in luce inte¬
riore conspicitur. quã corporalis sensus ignorat: His & talib
multis docunĩtis cogunt᷑ fateri quib disputantib ds̃ donauit

Expanded text:
narius, secundus quinarius, tertius senarius, qui duplus est tertii. Atque narius, secundus quinarius, tertius senarius, qui duplus est tertii. Atque ita post quartum, ipso excepto quartus habet duplum ejus: post quartum enim, id est quaternarium primus est quinarius, secundus senarius, tertius septenarius, quartus octonarius, qui duplex est quarti. id est uno et duobus inventum est, ut quotus quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus. Hoc ergo quod per omnes numeros esse immobile, firmum incorruptumque conspicimus, unde conspicimus? Non enim ullus ullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumerabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignorat? 24. His et talibus multis documentis coguntur fateri, quibus disputantibus Deus donavit
Abbreviated transcription (Latin):
corpore: ut nec ipse simplicit̃ duȩ sint: Numerꝰ autẽ ille
qui uocatur duo qm̃ bis hab& illud qđ simplicit̃ unũ. ẽ¬
non potest pars eius hab̾e dimidiã. id ẽ illud ipsũ quod
qm̃ tenentes ordinẽ numerorũ. post unũ. duo uidemꝰ. qui
numerꝰ ad unũ collatus duplus inuenitur. duplus duoꝵ
consequent᷑ adiungitur. Sed int̾posito t̾nario: quat̾n ari
sequitur. qui duplus .ẽ. duorũ. Et hȩc ratio ꝑ omnes ceteros
umeros certissima ⁊ incõmutabili lege ꝑtenditur: ut p
unum id ẽ. pꝰ primũ omĩum numerorũ. ipso excepto pͥmꝰ
sit qͥ duplũ eius hab&. Duo enim secunt᷑. Post scđ̾m autẽ
id ẽ pt duo: ipso excepto secundꝰ sit qui duplũ eius haba
Post duo enimꝰ primus. ẽ. t̃narius secundus quat̾narius. duplus
sccundi. Post gc̃ium id ẽ t̃narium: ipso excepto tercius sit. qui du¬
plus ẽ eius Cost t̃cium enĩ id ẽ. pt t̾narium : pͥmus .õ. quater¬

Expanded text:
corpore, ut nec ipsae simpliciter duae sint. Numerus autem ille corpore, ut nec ipsae simpliciter duae sint. Numerus autem ille qui vocatur duo, quoniam bis habet illud quod simpliciter unum est, pars ejus dimidia, id est illud ipsum quod t. 23. Deinde quoniam tenentes ordinem numerorum, post unum duo videmus, qui numerus ad unum collatus, duplus invenitur: duplus duorum non consequenter adjungitur, sed interposito ternario quaternarius sequitur, qui duplus est duorum. Et haec ratio per omnes caeteros numeros certissima et incommutabili lege pertenditur, ut post unum, id est post primum omnium numerorum, ipso excepto primus sit qui duplum ejus habet; duo enim sequuntur. Post secundum autem, id est post duo, ipso excepto secundus sit qui duplum ejus habet: post duo enim primus est ternarius, secundus quaternarius, duplus secundi. Post tertium, id est ternarium, ipso excepto tertius sit qui duplus est ejus: post tertium enim, id est post ternarium primus est quater
Abbreviated transcription (Latin):
exiguo corporis modulo ureẽ fateam᷑: & ꝓpterea nullũ corpꝰ
uere pureq unũ . eẽ. concȩdimꝰ. In quo tamen non possent
tã multa numerari: nisi illiꝰ uniꝰ cognitions discreta. Cunt
enim quero unum in corpore. & me ñ inuenire ñ dubito
noui utiq quid ibi querã. & quid ibi non inueniã. & ñ posse
inueniri uł potius omĩno ibi ñ ẽẽ Ubi gͦ noui qđ non. ẽ opus
non possẽ Ubicumq autẽ unum nouerim: non utiq ꝑ cor¬
poris sensũ. noui nisi corpus. qđ uere pureq unũ ñ. eẽ¬
conuincimus. Porro siunum ñ ꝑcepimꝰ corporis sensu: nullũ
numerũ eo sensu ꝑcepimꝰ eorũ dũ taxat numerorũ. quos in¬
telligentia cernimus. Nullus enĩ. ẽ. ex his qui non tot uocet᷑
ub & enim corpꝰculi pars dimidia quantis duab totũ constat
hab& et ipsã dimidiã suã. Sic ergo sunt illȩ duȩ partes in

Expanded text:
exiguo corporis modulo inesse fateamur; et propterea nullum corpus exiguo corporis modulo inesse fateamur; et propterea nullum corpus vere pureque unum esse concedimus, in quo tamen non possent tam multa numerari nisi illius unius cognitione discreta. Cum enim quaero unum in corpore, et me non invenire non dubito, novi utique quid ibi quaeram, et quid ibi non inveniam, et non posse inveniri, vel potius omnino ibi non esse. Ubi ergo novi quod non est corpus non possem. Ubicumque autem unum noverim, non utique per corporis sensum noviconvincimus. Porro si unum non percepimus corporis sensu, nullum numerum eo sensu percepimus, eorum duntaxat numerorum quos intelligentia cernimus. Nullus enim est ex iis, qui non tot vocetu. Cujuslibet enim corpusculi pars dimidia quantis duabus totum constat, habet et ipsa dimidiam suam. Sic ergo sunt illae duae partes in
Abbreviated transcription (Latin):
denti. Sed ipsos qͦq numeros non ꝑ corporis sensus attra¬
ctos. eẽ. facile uidebis: si cogitaueris quẽlib& numerũ tot
uocari quotiens unũ habuetit. Uerbi grã. Si bis habue¬
rit unũ: duo uocantur. Di ter: tria. Et si decies unũ habed.
tunc uocantur decẽ. Et quilib& omĩno numerus quotiens
hab& unum: hinc illi nom̃ ẽ. & tot appellatur. Unũ uͦ
quisquis uerissime cogitat. ꝓfecto inuenit corporis se¬
nsibus non posse sentiri. Quicquid enim tali sonsu attin¬
gitur: iam non unũ sed multa. eẽ conuincit᷑. Corpus est
enim: & idõ hab&e innumerabiles parces. Sed ut minuta ᷤ
quasq minusq araiculatas non ꝑsequar: quantulũcũq illud
corpusculum sit. haba certe aliã partẽ dexterã. aliã suustrã
aliã supiorẽ. aliã inferiorẽ. aut aliã ulteriorẽ. aliã citeriorẽ
aut alias finales. aliã mediã. Hȩc enim necesse ẽ quãlib&

Expanded text:
denti. Sed ipsos quoque nuos non per corporis sensus attradenti. Sed ipsos quoque nuos non per corporis sensus attractos esse facile videbis, si cogitaveris quemlibet numerum tot vocari quoties unum habuerit: verbi gratia, si bis habuerit unum, duo vocantur; si ter, tria; et si decies unum babent, tunc vocantur decem: et quilibet omnino numerus quoties habet unum, hinc illi nomen est, et tot appellatur. Unum vero quisquis verissime cogitat, profecto invenit corporis sensibus non posse sentiri. Quidquid enim tali sensu attingitur, jam non unum, sed multa esse convincitur: corpus est enim, et ideo habet innumerabiles partes. Sed ut minutas quasque minusque articulatas non persequar, quantulumcumque illud corpusculum sit, habet certe aliam partem dexteram, aliam sinistram; aliam superiorem, aliam inferiorem; aut aliam ulteriorem, aliam citeriorem; aut alias finales, aliam mediam: haec enim necesse est quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
istos non ex aliqua sua natura sed ex his reb quas sonsu cor¬
poris attingimus imp̃ssos. eẽ. animo nr̃õ quasi quasdã ima¬
gines quorũq uisibilũt. quid responđos : An tu quoq id
putas Nullomͦ id putauerĩ. Non enĩ si sensu corporis
ꝑcepi numeros ĩdcirco etiã rationẽ partitionis numeroꝵ
uł copulatignis. sensu corporis ꝑciꝑe potui. Hac enim luce
nĩtis refelle.¬
tis refellȩ.ũ quisquis uł in addendo uł in ret᷑¬
hendo dũ computat. falsã sũmã renunciauerit. Et qͥc¬
quid sensu corporis tango. ueluti. ẽ. hoc cęlũ & hȩc t̾ra
& quȩcũq in eis alia corpora sentio: quandii futura sint
nescio. Septẽ autẽ ⁊ tria : decẽ sunt & ñ solũ nunc: sed etiã
sẽꝑ H eq ullo mͦ aliꝗndo septẽ ⁊ tria ñ fuer̃ decẽ: aut ali¬
quando septẽ & tria non erunt decẽ. Hanc gͦ in corrupti¬
munẽ.Non resisto tͥ uerissima ucertissima respon¬

Expanded text:
istos non ex aliqua sua natura, sed ex iis rebus quas sensu coristos non ex aliqua sua natura, sed ex iis rebus quas sensu corporis attingimus, impressos esse animo nostro quasi quasdam imagines quocumque visibilium; quid responderes? an tu quoque id putas? E. Nullo modo id putaverim: non enim si sensu corporis percepi numeros, idcirco etiam rationem partitionis numerorum vel copulationis sensu corporis percipere potui. Hac enim luce mentis refello eum, quisquis vel in addendo vel in retrahendo dum computat falsam summam renuntiaverit. Et quidquid sensu corporis tango, veluti est hoc coelum et haec terra, et quaecumque in eis alia corpora sentio, quamdiu futura sint nescio: septem autem et tria decem sunt; et non solum nunc, sed etiam semper; neque ullo modo aliquando septem et tria non fuerunt decem, aut aliquando septem et tria non erunt decem. Hanc ergo incorruptinem. 22. A. Non resisto tibi verissima et certissima respon
Abbreviated transcription (Latin):
m̃te cõmunit̃ uideant: cũ illud qđ uidet᷑ p̃sto sit om̃ĩb:
nec in usũ eorũ quib p̾sto. ẽ. cõmutet᷑ quasi cib aut po¬
tio. sed incorruptũ integrũq ꝑmaneat. siue illi uide¬
ant. siue ñ uideant. Anforte nichil huiꝰmͦ. eẽ. arbit᷑ris:
Immo multa. ẽs̃ uideo. Equib unũ cõ memorari sa¬
tis. ẽ: qđ ratio & ueritas numeri omĩb ratiocinantib
p̾sto .s̃. ut omĩs eam cõputator sua quisq ratione & in¬
telligentia conetus app̾hendẽ. & alius id facilius. aliꝰ
difficilius possit. aliꝰ omĩno non possit᷑ cũ tam̃ ipsa eqͣlit̃¬
so omib p̃beat ualentib eã caꝑe. Nec eam quisq ꝑcipit
in sui ꝑceptoris quasi alim̃tũ uertat᷑ atq mutet᷑. noc cũ in
ea quisq fallit̾ ipsa deficiat. Sed ea uera & integra pꝑ¬
Recte sane. S ed uideo te tanq non rudẽ harũ rorũ
cito inuenisse qđ diceres. Iam̃ si tͥ aliquis dicer& numeros

Expanded text:
eant, cum illud quod videtur praesto sit omnibus, nec in usum eorum quibus praesto est commutetur, quasi cibus aut potio, sed incorruptum integrumque permaneat, sive illi videant, sive non videant: an forte nihil hujusmodi esse arbitraris? E. Imo multa esse video; e quibus unum commemorari satis est, quod ratio et veritas numeri omnibus ratiocinantibus praesto est, ut omnis eam computator sua quisque ratione et intelligentia conetur apprehendere; et alius id facilius, alius difficilius possit, alius omnino non possit: cum tamen ipsa aequaliter omnibus se praebeat valentibus eam capere; nec cum eam quisque percipit, in sui perceptoris quasi alimentum vertatur atque mutetur; nec cum in ea quisque fallitur, ipsa deficiat, sed ea vera et integra peet. 21. A. Recte sane; sed video te tanquam non rudem harum rerum cito invenisse quod diceres: tamen, si tibi aliquis diceret numeros
Abbreviated transcription (Latin):
gus itũ. neq ꝑ olfactũ: neq ꝑ aures neq ꝑ oculos neq
ꝑ illũ sensũ se inferiorẽ. sed ꝑseipsã cernit aliqͥd ȩc̃nũ
& in cõmutabile: simul & se ipsã inferiorẽ. & illũ opor¬
tec dm̃ suũ ẽẽ. fateatur  Hunc plane fatebor dm̃
quo nichil suꝑius eẽ. constiterit EBene hab&. Nã michi
satis erit ostende eẽ aliquid huiusmn: quod aut fateberis
dm̃. ẽẽ. aut si aliquid supͣ. ẽ. eũ ipsũ dnĩ eõ. concedes. Iua re
siue supra sit aliquid. siue non sit: manifestũ erit dm̃ eẽ
cũ ego qđ ꝓmisi et̃ supͣ rationẽ eodẽ ipso adiuuante mo¬
nstrauero XDemonstra gͦ quod polliceris. aciã

Expanded text:
gustatum, neque per olfactum, neque per aures, neque per oculos, neque gustatum, neque per olfactum, neque per aures, neque per oculos, neque per ullum sensum se inferiorem, sed per seipsam cernit aeternum aliquid et incommutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem, eodem ipso adjuvante monstravero. E. Demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
Quid si aliquid inuenire potuerimꝰ. qđ ñ solũ. eẽ. ñ
dubitos. sed etiã ipsa nr̃a ratione p̾stantius. dubitabisne
illud quicquid ẽ dm̃ dicere Non ẽtinuo si quid m¬
lius ꝗ id qđ in mea natura obtimũ ẽ. inuenire potuero.
dĩ eẽ. dixcrim. Non enĩ michi plac& dm̃ appellare qͦ
pbane. Nam ipse huic tuȩ rationi dedit tã de se pie uereq:
sentire. Sed queso te si ñ inueneris eẽ. aliquid supͣ nrãm
rationẽ nͥ qđ ȩt̾nũ atq incõmutabile. ẽ. dubitabisne hc̃
dicere: Nam & corpora mutabilia. eẽ cognoscis & ipsã
uitã qua corpꝰ animatur ꝑ affectus uarios mutabilitate
non carere manifestũ. ẽ. Et ipsa ratio cũ modo ad uerũ
ꝑuenire nititur. modo ñ nititur. & aliꝗndo ꝑuenit. ali¬
ꝗndo ñ ꝑuenit: mutabilis ꝓfecto. eẽ. conuincitũr. Qđ si
nullo adhibito corporis instrum̃to. neq ꝑ tactũ neq ꝑ

Expanded text:
14. A. Quid si aliquid invenire potuerimus, quod non solum esse non 14. A. Quid si aliquid invenire potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, invenire potuero, Deum esse dixerim. Non enim mihi placet Deum appellare, quo . Ita plane: nam ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. Sed, quaeso te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio cum modo ad verum pervenire nititur, modo non nititur, et aliquando pervenit, aliquando non pervenit, mutabilis esse profecto convincitur. Quae si nullo adhibito corporis instrumento, neque per tactum, neque per
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ de isto sensu iudic& ratio. Nãq in his ipsis quȩ
infra eã sunt id .ẽ. in corporib & in sensib corporis. ⁊
isto int̾iors sensu. qͦmͦ sit aliud alio melius. & quã
ligit sicuti ẽ. anima bestiarũ & rursus hanc p̃cedat
ca quȩ simul ᷤ ẽ & uiuit & intelligit sicut in homine
mens rationalis. nũ arbitraris in nob id ẽ in his quib
natura nra cõpletur ut homines simus. aliquid inueniri
spioe ᷤ p̃stantius quã hoc quod inhis trib t̾cio loco posuimꝰ
N ã &e corpus nos hab̾e manifestũ ẽ & uitã quandã qua
ipsum corpꝰ animat᷑ atq uegetat᷑. Iuȩ duo eciã in bestiis
agnoscimus. & t̾ciũ quiddã quasi animȩ nr̃ȩ caput. aut oculũ
aut si quid congruentius de ratione atq intelligentia dici
potest. quã non hab& natura bestiarũ. Quare uide ob¬
secro utrum aliquid inuenire possis: quod sit in natura
hominis ratione sublimius Nichil omĩno melius uideo

Expanded text:
is quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quamligit, sicuti est anima bestiarum; et rursus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit, sicut in homine mens rationalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius video.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ab illo sint quecũq in quantũ cũq st̃ bona sunt. Prostre¬
mo: utrũ in bonis numeranda sit uoluntas lib̾a. Iuibus
cõꝑtis satis apparebit ut opinor. utrũ recte homini data
sit. Qua re prius abs te quero. ut de manifestissimis capiamꝰ
exordiũ. utrũ tu ipse sis.An te fortasso metuis. ne in hac
in t̾rogatione fallaris. cũ utiq si non esses falli omĩno non
posses. Serge potius ad cet̾a. E Ergo qm̃ manifostũ
.ẽ. eẽ te. nec tͥ alit̾ manifestũ eẽt. nisi uiueres id quoq ma¬
nifestũ .ẽ. uiuere tẽ Intelligisne duo ista .et̃. uerissima:
Drorsus intelligo. Ergo etiã hoc t̾ciũ manifestum. e  hoc

Expanded text:
utrum ab illo sint quaecumque in quantumcumque sunt bona; postreutrum ab illo sint quaecumque in quantumcumque sunt bona; postremo, utrum in bonis numeranda sit voluntas libera. Quibus compertis satis apparebit, ut opinor, utrum recte homini data sit. Quare prius abs te quaero, ut de manifestissimis capiamus exordium; utrum tu ipse sis. An tu fortasse metuis, ne in hac interrogatione fallaris, cum utique si non esses, falli omnino non posses? E. Perge potius ad caetera. A. Ergo quoniam manifestum est esse te, nec tibi aliter manifestum esset, nisi viveres, id quoque manifestum est, vivere te: intelligisne ista duo esse verissima? E. Prorsus intelligo. A. Ergo etiam hoc tertium manifestum est, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& diuinũ intelligere cuꝑemꝰ: frustra ꝓpħa dixissae. nisi
ad credendũ primo hortatus.s̃: quos ad salutẽ uocauit. Ded
post ea cum ipso dono loqueretur quod erat daturꝰ credentib
inuentũ dici potest qđ in cognitũ creditur. neq quisquam
inueniendo dõ fit idoneus. nisi ante crediderit quod ẽ post¬
ea cogniturꝰ. Iua ꝓpt̾ dnĩ preceptis obtẽꝑantes : queramus
instanter. Iđ enĩ hoitante ipso querimus : eodẽ ipso demo¬
nstrante inueniemꝰ quantũ hȩc in hac uita & a nob̾ talib
inueniri queunt. Nam u a meliorib etiã dũ has terras in¬
colunt ⁊ cerie a bonis & pus om̃ĩb post hanc uitã eui¬
dentius atq ꝑfectius ista cerni obtineriq credendũ s̃: &
nob ita fors sꝑandũ. & ista contẽptis t̾renis. & humanis
omĩ modo desidanda ⁊ diligenda sunt. Iueramꝰ aut hoc or¬
dine si plac&. Primũ. quomͦ manifestũ .ẽ. dm̃. eẽ: de inde

Expanded text:
et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, Nisi et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, Nisi ad credendum primo hortatus est, quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipso dono loqueretur, quod erat daturus credentibus, inventum dici potest, quod incognitum creditur; neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus, nisi antea crediderit quod est postea cogniturus. Quapropter Domini praeceptis obtemperantes quaeramus instanter. Quod enim hortante ipso quaerimus, eodem ipso demonstrante inveniemus, quantum haec in hac vita, et a nobis talibus inveniri queunt: nam et a melioribus etiam dum has terras incolunt, et certe a bonis et piis omnibus post hanc vitam, evidentius atque perfectius ista cerni obtinerique credendum est; et nobis ita fore sperandum est, et ista contemptis terrenis et humanis, omni modo desideranda et diligenda sunt. CAPUT dine, si placet: primum, quomodo manifestum est Deum esse; deinde,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eciã ipse tantorũ uirorũ libris qui se cum filio dĩ ui¬
xisse testatũ litteris reliquer̃. eẽ dm̃ creder&. quia & ea
se uidisse scripserunt. quȩ nullomͦ fieri possent. si non
eẽt as̃. Et nimiũ stultus ess& si me reprehenđ& quod illis
crediderĩ. qui sibi uell& ut credem lam uͦ quod recte rep̃¬
hende non ualer& : nullomͦ repꝑir& cur etiã noll& imi¬
tari.Si gͦ utrũ sit ds̃ satis eẽ existimas. qđ ñ temere
tantis uiris credendũ. eẽ. iudicauimus. cur ñ queso te de
his quoq reb quas tanquã incertas & plane in cognitas
querere instituimus similit̾ putas eorũdẽ uirorum
auctoritati sic eẽ. credendũ ut in deuestigatione earũ nichil ampli
Recte meministi. qđ etiã in exordio suꝑioris disputa¬
tionis a nob̾ positum. eẽ negare ñ possumꝰ. Nisi enĩ & aliud ẽt
crede. aliud intelligere. & pͥmo credendũ. ẽẽt. qđ magnum

Expanded text:
ut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei viut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei vixisse testatum Litteris reliquerunt, esse Deum crederet; quia et ea se vidisse scripserunt, quae nullo modo fieri possent, si non esset Deus; et nimium stultus esset, si me reprehenderet quod illis crediderim, qui sibi vellet ut crederem. Jam vero quod recte reprehendere non valeret, nullo modo reperiret cur etiam nollet imitari. A. Si ergo utrum sit Deus, satis esse existimas, quod non temere tantis viris credendum esse judicavimus; cur non, quaeso te, de iis quoque rebus, quas tanquam incertas et plane incognitas quaerere instituimus, similiter putas eorumdem virorum auctoritati sic esse credendum, ut de investigatione earum nihil amplius re cupimus. 6. A. Recte meministi, quod etiam in exordio superioris disputationis a nobis positum esse , negare non possumus. Nisi enim aum esset, quod magnum
Abbreviated transcription (Latin):
Diquis gͦ illorũ insipientiũ de quib scriptũ. ẽ dix̃ insipiens
incorde suo. ñ . ẽ. ds. hoc tibi dicerte: nec uell&ꝰ tecum crede
qđ credis: sed cognoscere utrũ uera credidis. relinqueres ne
hominẽ. an aliquomꝰ qđ inconcussum tenes ꝑsuadendũ et̃
arbit᷑reris. p̃sertĩ si ille ꝰ obluctari ꝑuicacit᷑. sed studiose id
uell& agnoscere. NHoc qđ ultimum posuisti: satis me
admonet quid ei responde deb̾em. Certe enim quãuis eẽt
absurdissimꝰ : conceder& mͥ. cũ doloso & ꝑuicaci de nulla
omĩno & maxime de re tanta ñ esse disserendũ. Quo
concesso: pͥor mecũ ager& ut sibi credem bono animo eũ
istuc querere. neq aliquid in se qđ ad rem ħanc attino
doli ac ꝑuicatiȩ latere. Tum ego demonstrarẽ. qđ cui uis
facillimũ puto. quanto ess&e ęquius. cũ sibi de occultis
amici sui quȩ ipse noss& uell& alterũ cređe. qui ñ nossor.

Expanded text:
Si quis ergo illorum insipientium, de quibus scriptum est, Dixit insipiens Si quis ergo illorum insipientium, de quibus scriptum est, Dixit insipiens in corde suo, Non est Deus , hoc tibi diceret, nec vellet tecum credere quod credis, sed cognoscere utrum vera credideris; relinqueresne hominem, an aliquo modo, quod inconcussum tenes, persuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed studiose id vellet agnoscere? E. Hoc quod ultimum posuisti, satis me admonet quid ei respondere deberem. Certe enim quamvis esset absurdissimus, concederet mihi, cum doloso et pervicaci de nulla omnino et maxime de re tanta, non esse disserendum. Quo concesso, prior mecum ageret, ut sibi crederem bono animo eum istuc quaerere, neque aliquid in se, quod ad rem hanc attinet, doli ac pervicaciae latere. Tum ego demonstrarem, quod cuivis facillimum puto, quanto esset aequius, cum sibi de occultis animi sui quae ipse nosset, vellet alterum credere qui non nosset,