comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ex̾citũ ihrlm u̾e̾lut egipti
colomã obsidebat Cui se ioa¬
chun sponte tradens datis
obsidibus damele indelicet
auama azaria mi saele et
ꝑte nasorũ templi dñi ddhᶜ
in regno suo telirquit᷑ doues
grauissime ẜuitutis ouere
depressus ad egiptror regẽ
iti diuertens misso rursũ
de babilone ex̾citu compñ¬
sus a tractus ẜusꝙͣ ad urbẽ
uemret in campo babilonis
unde cuns amno regni sui
int̾fiertur et intim dũ hoc
regni certio mense childeoꝵ
reuerso extercitu et ciuitate
ihrlm obsidente mouente che̾¬
mia ꝓpheta ne urbs combu¬
retur rex Ioachimi cũ nesta
matre et cunctis ppłi tribub
mulitibus et fabris et inclu¬
soribus chaldeerũ se pplis
cradidit qui illũ cũ omni
cñsinigratione sua in t̾ram
chaldeorũ.i in babilonẽ de¬
duxit postꝙͣ constitutus a
chaldeis sedechias patrua
suus filus iofiẽ regis iuda
in reblata iii t̾ra emath q̃

Expanded text:
per exercitum Jerusalem velut Aegypti per exercitum Jerusalem velut Aegypti coloniam obsidebat. Cui se Joachim sponte tradens, datis obsidibus, Daniele videlicet, Anania, Azaria, Misaele, et parte vasorum templi Domini, adhuc in regno suo relinquitur; donec gravissimae servitutis onere depressus, ad Aegyptiorum regem iterum divertens, misso rursum de Babylone exercitu comprehensus et tractus, priusquam ad urbem perveniret, in campo Babylonis undecimo anno regni sui interficitur. Et interim dum haec regni tertio mense Chaldaeorum reverso exercitu, et civitatem Jerusalem obsidente, monente Jeremia propheta, ne civitas combureretur, rex Joachim cum Noescha matre ejus, et cunctis populi tribubus, et militibus, et fabris, et clusoribus, Chaldaeorum se populo tradidit, qui illum cum omni transmigratione sua, in terram Chaldaeorum, id est, in Babylonem deduxit. Post quem constitutus a Chaldaeis Sedechias patruus suus filius Josiae regis Juda, in Reblatha in terra Emath, quae
Abbreviated transcription (Latin):
deis irħm cũ regibus et ppłis
ad descruendã dũs predi¬
ceret ꝙ postea eius aduẽtꝰ
dũ dicta ꝓpħarũ tota pitꝰ
pleba contempserat conpba¬
bat Nau cũ pharao rexe¬
gipti contra assyrios et chal¬
deos pugnaturus ueuerat
iosias rex iuda satis iustus
campo macedo illi cũ ep̾citu
obiauit In quo conflictu dũ
iosias uctus et uulueratus
occidit᷑ ioacha filus cius
a ppło tre uida ꝓ ipõ ordi¬
natur Nechao uero asseroꝵ
et caldeoꝵ douictu epͥcitu
uelus ad tuendũ regnũ qd̾
ceꝑat coustitutis in carcha¬
ius opido ducibus cum ex̾¬
citu copioso post tres mẽses
ex quo iosias occisas est
therosoluuã reuertit᷑ unde
in consulto ordinatus repio¬
acha Iosie filius inuentas
ioachin frẽ suo in loco cius
conscituto cathcuis Aĩctus
Uegiptũ secũ trahebatur
Si mortuo nechaone et
ducibus qui in carchauis re¬
licti fuerat᷑ bello uictis tercio
anno Ioachim regis iuda qui
illuc usq nechaoni adhesirat
nabugo douosor rex babiloms

Expanded text:
et populis ad destruendam Dominus praediceret, id postea ipsius eventus, dum dicta Prophetarum tota pariter plebs contempserat, comprobabat. Nam cum Pharao rex Aegypti contra Assyrios et Chaldaeos pugnaturus venerat, Josias, rex Juda satis justus, in campo Mageddo illi cum exercitu obviavit. In quo conflictu dum Josias victus et vulneratus occiditur, Joachaz filius ejus a populo terrae Juda pro ipso ordinatur. Nechao vero Assyriorum et Chaldaeorum devicto exercitu, velut ad tuendum regnum quod ceperat, constitutis in Carchamis oppido ducibus, cum exercitu copioso post tres menses, ex quo Josias occisus est, Jerusalem revertitur. Unde, se inconsulto, ordinatus rex Joachaz Josiae filius inventus, Joachim fratre suo in loco ejus constituto, catenis vinctus in Aegyptum secum trahebatur. Sed mortuo Nechaone, et ducibus qui in Carchamis relicti fuerant bello victis, tertio anno Joachim regis Juda, qui illud usque Nechaoni adhaeserat, Nabuchodonosor rex Babylonis
Abbreviated transcription (Latin):
strahit᷑ quo ꝓditores illuis pro¬
buus deuorandi pro eo mittũ᷑
et quos media dauclis esuri¬
entes focerat reorũ sangͥ ͫs
illiuis c̾miosa corꝑa leones re¬
cipiebant In hoc etiã tã ĩsigni
facto non natura in leombus
mutatur ẜͦ insita a conditroĩs
mitio suapte ꝑ augelũ a deo
gubnatur Blanditiã emĩ et
lenitatem quas catulis suis leo¬
nes oñdunt in damelẽ ext̾¬
cebant et feuitiã et ferocita¬
tem quã in predã facuit in de¬
uoratis pcc̃oribus reddebãt
unde centũ est qd̾ nõ contra
ne᷑ sue tr̾os ullã creaturã dĩs
aͥquid face̾ ẜ naturarũ ꝑtes qͣli¬
tͥcums ncc̃e habetur aut ĩ de¬
fensione et solatiũ corũ quos
ꝓtegit aut in det̾mentũ coꝵ
quos p̃mt gubuare dispoint
de lacu uero itin et abacucht¬
tuslato in belis et dracoms et
fabula idtirto in hoc ordine

Expanded text:
strahitur, quo proditores illius prostrahitur, quo proditores illius protinus devorandi pro eo mittuntur. Et quos inedia Danielis esurientes fecerat, reorum sanguinis illius criminosa corpora leones recipiebant . In hoc etiam tam insigni facto, non natura in leonibus mutatur, sed insita a conditionis initio suapte per angelum a Deo gubernatur. Blanditiem enim et lenitatem, quas catulis suis leones ostendunt, in Danielem exercebant; et saevitiam et ferocitatem, quam in praedam faciunt, in devoratis peccatoribus reddebant. Unde certum est, quod non contra naturae suae terminos ullam creaturam Dominus aliquid facere, sed naturarum partes qualitercumque necesse habetur, aut in defensionem et solatium eorum quos protegit, aut in detrimentum eorum quod premit, gubernare disponit. De lacu vero iterum et Habacuc translato in Belis et draconis fabulis, idcirco in hoc ordine
Abbreviated transcription (Latin):
g medorũ au̾cte firmatã scatue̾
quatiuꝰ ue quisquã peticõm quã¬
cuinsz a quoquã deo uel homũe
per triguita dies postulasset
nisi a rege Cui decreto si
quis iam iuuencte᷑ contr ariꝰ¬
esse illũ absq ulla niẜicorͣ
aut clementia deuorandũ le¬
onũ retiꝑet lacus Quo con¬
firmato edicto dũ diligentis¬
suua cura non desistent obẜ¬
uare damele̾ in domo sua ter
in oĩ die more solito uero deo
sua depñdebant genua fle¬
cte uñ grauit̃ ab hus accu¬
satum de mamrbus corũ crue
uoluit rex S hec lex coustitu¬
ta medorũ atq psarũ non
ꝑmisit Quappter mesto aiõ
dolente rege deuorandus da¬
mel in lacũ leonbus dec̾uit᷑.
Sa dei augelo ne inisons ꝑi¬
ret ora leonũ claudunt᷑ unde
rex tͣnsacta in sompni nocte ma¬
ture lacrimabilis ad lacũ uenit
ubi incolumõ cubantem inter
leones secura mente damelẽ
reꝑpit Imꝑante go rege Iaui¬
iamꝙ damel de lacu leouũab¬

Expanded text:
et Medorum auctoritate firmatam statuere: et Medorum auctoritate firmatam statuere: Quatenus ne quisquam petitionem quamcumque a quoquam deo vel homine per triginta dies postulasset, nisi a rege. Cui decreto si quis jam inveniretur esse contrarius, illum absque ulla misericordia aut clementia, devorandum leonum reciperet lacus. Quo confirmato edicto, dum diligentissima cura non desisterent observare Danielem, in domo sua ter in omni die more consueto, vero Deo suo deprehendebant genua flectere. Unde graviter ab iis accusatum, de manibus eorum eruere voluit rex. Sed hoc lex constituta Medorum atque Persarum non permisit. Quapropter moesto animo dolente rege devorandus Daniel in lacum leonibus decernitur. Sed a Dei angelo, ne insons periret, leonum ora clauduntur. Unde rex transacta insomni nocte, mane lacrymabilis ad lacum venit, ubi incolumem cubantem inter leones, secura mente Danielem reperit. Imperante ergo rege, jamjamque Daniel de lacu leonum ab
Abbreviated transcription (Latin):
tingerit iam iamq extinguit᷑
auserit ip̃iis iuta in aere ⁊
humore confistit uñ potens
gubnator ignis naturiã inter
ĩincos et ẜuos suos diuide̾
uoluit ardoremq ĩnmce fla¬
bilem et huidam aeris et aque
sbuam famulis suis cõuertit ut
et illi ꝑ comburentem materũ
accensi arderent et hni in fla¬
bili et limphatoo uapore iul
adu̾sitatꝭ ꝑpeti sentirent Qua¬
ꝓpter ita scriptura dicit en¬
gelus dni descendit cũ aza¬
ria et sotiis eiul in caminum
et excussit flãmã iguis de ca¬
minõ et fecit mediã fornatis
quasi uentũ roris flantẽ ex
aere om̃ spm̃ et ex aqua iñ ipe
igne iuuent rorem Ecce hãc
diuisienem ficut et cetera mia
ꝑ augelũ esfecit qui parit̾ cũ
de quo in captiuitatꝭ pu ᷤ
Inmdiat suscitat ipĩ ceteri me¬
dorũ et ꝑsarũ principes grauit̾
Inudebant et idcirco nõ ualen¬
tes insi in lege dei sui occasiõs
illi aliquã uñ eũ morti tradeñt
nuenie legem ex regis edicto
talẽ fallatiã nestientes ꝑsarũ

Expanded text:
tinguitur. arserit, ipsius vita in aere et humore consistit. Unde potens Gubernator ignis naturam inter inimicos et servos dividere voluit, ardorem inimicis, flabilem et humidam aeris et aquae substantiam famulis suis convertit; ut et illi per comburentem naturam accensi arderent, et hi in flabili et lymphatico vapore nihil adversitatis perpeti sentirent. Quapropter ita Scriptura dicit: Angelus Domini descendit cum Azaria et sociis ejus in caminum, et excussit flammam ignis de camino, et fecit medium fornacis quasi ventum roris flantem . Ex aere enim spiritum, et ex aqua in ipso igne invenit rorem. Ecce et hanc divisionem sicut et caetera mirabilia per angelum effecit, qui pariter cum de quo in captivitatis prininvidiam suscitat; ipsi caeteri Medorum et Persarum principes graviter invidebant. Et idcirco non valentes nisi in lege Dei sui occasionem illi aliquam, unde eum morti traderent, invenire, legem ex regis edicto talem fallaciam nescientis, Persarum
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑiora ubi illuis nature
est copia ꝑge̾ intitur rursu
secũ in aera eleuat uñ fa¬
excelsa sustollit᷑. nebulosa
facie concretus t̾ris iterũ
unde ierat ꝑ pluiuas mĩstͤ¬
tur qđ sepe natastarũ ad¬
ustionibus ꝓuintrarũ com¬
ꝓbatut et incensorũ mõtiũ
crebro uaporibus roreas co¬
pĩas Deducentibus declat᷑
Tandiu̾i igitur ignis iñ qua¬
rat quoadusꝙͣ liquorem oem̃
qui in ca est uel ip̃e consumat
uel quod ex suo pastu suꝑ est
rursam in aera nittat Si uo̾
xignus ignis satis huidam
mãtiani Iuueuerit ipe uelut
infinor ualidiore iuttus hu¬
moris abundantia cedit p̃te̾a
uero tum limphatica ut supͣ
dixi sonã pastitur ipsus nei¬
ꝙͣ in alique uita nisi ꝑ aerõ
conẜuatur Etem̃ si in oleo uel

Expanded text:
naturae naturae est copia, pergere nititur, rursum se in aera elevat. Unde faexcelsa sustollitur, nebulosa facie concretus, terris iterum, unde ierat, per pluvias ministratur. Quod saepe vastatarum adustionibus provinciarum comprobatur, et incensorum montium crebro vaporibus roreas copias deducentibus declaratur. Tamdiu igitur ignis in quarat, quoadusque liquorem omnem, qui in ea est, vel ipse consumat, vel quod ex suo pastu superest, sursum in aera mittat. Si vero exiguus ignis satis humidam materiam invenerit, ipse velut infirmior a validiore victus, humoris abundantiae cedit. Praeterea quoque, cum lymphatica, ut supra dixi, substantia pascitur, ipsius nequaquam in aliquo vita, nisi per aerem, conservatur. Etenim si in oleo vel
Abbreviated transcription (Latin):
interstõius eorũ reos reꝑꝑit
iguis ille consumpsit uñ rex
nabugo donosor caminũ mtro¬
iudeo iuros expeditos in me ͦ
naco statun ꝑ ꝓpria nomina
uocat Quibus inl adusi de
foruacis consortio accidisse ꝯcti
uidentes ppłi considerabant
ita ut nõ solũ corꝑa ardoris
uuluera set et peue ulla uesti¬
gia ͬ ꝑtulerant ẜ ctiã saua
uestis aut capillus nullũ ad¬
ustionis aut ignis andorem
saltim habebat In hoc ña ᷝͥ
facto nature scrutator qͣlit̾
igus nẽ leuit̾ fornace inclu
uñ go lentatem haut in una
sui ꝑte tunt iguis habuit
cuii eo alta ꝑte ñmicos ⁊ gͥuor¬
regnorũ dei ferox illiqardor
natura in nilla insi in aqua ut
cum ipse incorpores intelligi᷑
esse nature ꝙxquo acaidit ut
dũ in liguis ardeus totũ qd̾
in ois ad humorẽ ꝑtiuet con¬
suut in arido cue qui rur¬
sum t̾re fuerat redditus liqͦ¬
ris penuria ignem extinguit
eandem quoq liquoredi naturã
ardoris uoracitas non consu¬

Expanded text:
interfectionis eorum reos reperit, interfectionis eorum reos reperit, ignis ille consumpsit. Unde rex Nabuchodonosor caminum introvideo viros expeditos in medionace statim per propria nomina vocat. Quibus nihil adversi de fornacis consortio accidisse cuncti videntes populi considerabant: ita ut non solum corpora ardoris vulnera et pene ulla vestigia non pertulerant; sed etiam sana vestis aut capillus nullum adustionis aut ignis ardorem saltem habebat . In hoc mirabili facto, naturae scrutator qualiter ignis leniter fornace inclusUnde ergo lenitatem hanc in una sui parte tunc ignis habuit, cum ex altera parte inimicos regnorum Dei ferox illius ardor natura in nulla nisi in aqua vel cum ipse incorporeae intelligitur esse naturae. Ex quo accidit, ut dum in lignis ardens, totum quod in eis ad humorem pertinet consumit, in arido cinere qui rursum terrae fuerat redditus, liquoris penuria ignem exstinguit. Eamdem quoque liquoris naturam ardoris voracitas consu
Abbreviated transcription (Latin):
uoliutate et coĩ p̾uatoq studio
uereram᷑. Cuiꝰ poii quicumq sibi
purã nullomodo prauo oꝑe lesã
conẜuat fidem a qualicũq augu¬
stia ꝓtegit Ideoꝙ o rex net
nec in ullo aliquo p̾tatis minas
et supplicra foruidamꝰ quouiã
potẽ fissuuꝰ rerũ conditor et gu¬
guis ardore et qualicums quã
tua mauus intulerit plaga per
d̃ma potest liberare unde rex incͤ¬
dibilit ira succensus et sornacom
plus solito succendi p̃ceꝑat et hos
cum uestimentis et ornamentis ĩ
ignem pici feroti sinã iubebat ẜ
pp̃i in fornacem precti cum in flã¬
marũ medio ceciderant nullo ͦ
iguis ardorem sibi in aliquo ad¬
uersanteni sentrebant Namꝙ
dei augelus cum in fornacõ mifẜi
eadem hora ꝑiter in ignẽ con¬
destendit qui feras iguis ardo¬
res et flãmas de foruace excus¬
sit et iitus mauentes uelut
placido rore suꝑfusos suie ulla
molestia incoluies conẜuauit
atq in circuitu fornacis ĩnuicos
quostumq caldeos ꝑditioiis et

Expanded text:
tate et communi privatoque studio veneramur. Cujus potentia, quicumque sibi puram, nullo pravo opere laesam conservat fidem, a qualicumque angustia protegit. Ideoque, o rex, nec nec in ullo aliquo potestatis minas et supplicia formidamus. Quoniam potentissimus rerum conditor et gugnis ardore, et qualicumque, quam manus tua intulerit, plaga, per omnia potest liberare. Unde rex incredibiliter ira succensus, et fornacem plus solito succendi praeceperat, et hos cum vestimentis et ornamentis in ignem projici, feroci sententia jubebat. Sed ipsi in fornacem projecti, cum in flammarum medio ceciderant, nullo modo ignis ardorem sibi in aliquo adversantem sentiebant. Namque Dei angelus cum in fornacem missis eadem hora pariter in ignem condescendit, qui foras ignis ardores et flammas de fornace excussit, et intus manentes velut placido rore superfusos, sine ulla molestia incolumes conservavit: atque in circuitu fornacis inimicos quoscumque Chaldaeos perditionis et
Abbreviated transcription (Latin):
lia quoꝵ imagines carualẽ ppłm
celebrare oportebat. ut p̃figura¬
tio noui popłi seruitute ueteris
fieret. Quoꝵ duoꝵ popłoꝵ diffe-¬
rentiã etiã in uno quoq nr̃m licet
aduertere. cũ quisq ab ut̾o matris
uet̾em hominẽ necesse. ẽ agat do¬
nec ueniat adiuuenilẽ ȩtatẽ ubi
iã non necesse ẽ carnalit̾ sapere:
sed potest ad sp̃ualia uoluntate
conu̾ti ⁊ intrinsecus regenerari.
Quod gͦ in uno homine᷑ recte
educato ordine nature discipli¬
na que contingit: hoc ꝓportio

Expanded text:
lia, quorum imagines carnalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret. Quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nostrum licet advertere, cum quisque ab utero matrisveterem hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem aetatem, ubi jam non est necesse carnaliter sapere, sed potest ad spiritalia voluntate converti et intrinsecus regenerari: quod ergo in uno homine recte educato ordine naturae disciplinaque contingit, hoc proportio
Abbreviated transcription (Latin):
quas potest amittere. Quare me-¬
tuat necesse ẽ. ne amittat. Sed nul.¬
lo modo metuit. Nullo modo igit᷑
letat᷑ in aniter. XXXUI
tRuoi Non aliod amandum
sit quã metu carere. Si uitiõ
ẽ. ñ metuere : ñ ẽ. amandũ. Sed
nemo beatissimꝰ metuit : & nemo
beatissimꝰ iniuicio ẽ. Non. ẽ. itaq
uitiũ non metuere. At audatia
uitiũ ẽ. Non ergo quisquis non
metuit audax. ẽ : quãꝗͣ omnis
qui audet ñ metuat. Itẽ cadauer
omẽ ñ metuit. Qua ꝓpt̃ cũ cõmu.¬
ne sit ñ metuere beatissimo & au.¬
daci. & cadaueri. sed beatissimus
id habeat ꝑ tranquillitatt̃ animi.
audax ꝑ temeritatẽ. cadauer quia
om̃i sensi caret: neq ñamandũ
ẽ. ñ metuere qm̃ beati ẽẽ uolumꝰ.¬

Expanded text:
quas potest amittere: quare mequas potest amittere: quare metuat necesse est ne amittat. Sed nullo modo metuit: nullo modo igitur laetatur inaniter. XXXIV. Utrum non aliud amandum sit, quam metu carere. Si vitium est non metuere, non est amandum. Sed nemo beatissimus metuit, et nemo beatissimus in vitio est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia vitium est. Non ergo quisquis non metuit, audax est; quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cadaver omne non metuit. Quapropter cum commune sit non metuere beatissimo et audaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitatem animi, audax per temeritatem, cadaver quia omni sensu caret; neque non amandum est non metuere, quoniam beati esse volum
Abbreviated transcription (Latin):
fugiendo habet ipsũ qđ fugit. Nam
qm̃ ñ metuit᷑ nisi ne aliquid mali ac.¬
cidat : metuere ne accidat metꝰ nicħ¬
ẽ. aliud. nisi ãplecti qđ respuis. Qđ
si repugnans. ẽ. sicuti ẽ: nullo ꝓr¬
sus modo metuit quisqͥs ncħ aliud
amat ꝗͣ non metuere. Et ꝓpterea
nemo podest hoc solũ amare & ñ
habere. Utrũ aut̃ hoc solũ amandũ
sit: alia questio. ẽ. Iam quẽ ñ exani.¬
mat metꝰ : nec cupiditas eũ uastat.
nec egritudo macerat. nec uentilat
gestiens & uana lȩtitia. Si eñĩ cupit:
quia nichil aliud.ẽ. cupiditas nisi
amor rerũ transeuntiũ. metuat
necesse ẽ. ne aut amittat eas cum
adeptꝰ fuerit: aut non adipiscat᷑.
Non aut̃ mecuit. Non ergo cupit.
ltẽ si angitur animi dolore: neces¬
se ẽ. etiã metu agitet᷑. qm̃ quorum
maloꝵ p̾sentiũ. ẽ. anxietudo: eoꝵ
ẽ. imminentiũ metꝰ. Metu autẽ
caret. Ergo & anxietudine. Idẽ si
lȩtatur in aniter: de his reb lȩtat᷑

Expanded text:
fugiendo habet idipsum quod fugit. Nam fugiendo habet idipsum quod fugit. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne accidat metus, nihil aliud est nisi amplecti quod respuis. Quod si repugnans est, sicuti est, nullo prorsus modo metuit, quisquis nihil aliud amat quam non metuere. Et propterea nemo potest hoc solum amare, et non habere. Utrum autem hoc solum amandum sit, alia quaestio est. Jam quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil aliud est cupiditas nisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amittat eas cum adeptus fuerit, aut non adipiscatur. Non autem metuit: non ergo cupit. Item si angitur animi dolore, necesse est etiam metu agitetur: quoniam quorum malorum praesentium est anxietudo, eorum est et imminentium metus. Metu autem caret: ergo et anxietudine. Item si laetetur inaniter, de iis rebus laetatur,
Abbreviated transcription (Latin):
E Mety. Nulli dubiũ est.
ñ aliã metuendi eẽ causa. nisi
ne id qđ amamꝰ aut adeptũ amit¬
tamꝰ. aut ñ adipiscamur sꝑatum.
Quare quisquis hoc ipsũ ñ metuere
amauerit atq habuerit. qͥs metꝰ ẽ.
ne id possit amittere : Multa enĩ
quȩ amamꝰ & habemꝰ. metiumus
amittere. Ita ea custodimus metu.
Non metuere aut̃: nemo potest cu¬
stodire metuend.. Itẽ quisqͥs amat
ñ metuerȩ. atq id nondũ habet.
sꝑatq se habiturũ: ñ eũ oportoe
metuere ne non adipiscat᷑. Hoc
eñĩ metu: nichil aliud metuit᷑ qͣ
idẽ metꝰ. Porro metꝰ om̃is. aliquid
fugit. Et nulla res se ipsam fugit.
Non igit᷑ metuit᷑ metꝰ. Sed si quis
existimat non recte dici qđ metꝰ
aliquid metuat. cũ anima potius
metu ipso metuat: illud attendat
qđ cognitu facile. ẽ. nullũ metũ
eẽ. nisĩ futuri & eminentis mali.
Necesse. ẽ. aut̃: ut qui metuit aliqͥd
fugiat. Quisqͥs itaq metuere me¬
tuit: ẽ ꝓfecto absurdissimꝰ. quia

Expanded text:
metu. Nulli dubium est non aliam metuendi esse causam, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum. Quare quisquis hoc ipsum non metuere amaverit atque habuerit, quis metus est ne id possit amittere? Multa enim quae amamus et habemus, metuimus amittere; ita ea custodimus metu: non metuere autem nemo potest custodire metuendo. Item quisquis amat non metuere, atque id nondum habet, speratque se habiturum, non eum oportet metuere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliud metuitur quam idem metus. Porro metus omnis aliquid fugit, et nulla res se ipsam fugit. Non igitur metuitur metus. Sed si quis existimat non recte dici quod metus aliquid metuat, cum anima potius ipso metu metuat; illud attendat, quod cognitu facile est, nullum metum esse nisi futuri et imminentis mali. Necesse est autem ut qui metuit, aliquid fugiat. Quisquis itaque metuere metuit, est profecto absurdissimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pueritũ generis humani esse
rant᷑. septenario geminato ad ean-
demrationẽ utr̃iusq sexus: cum
quinario qui est insensib corꝑis
actio & cognitio addita fuerit.
Senectꝰ aut̃ solet etiã tantum
tenere tẽporis: quantum reliquȩ
om̃s etates. Nã cũ a sexagesimo
anno senectꝰ dicatur incipere. &
possit humana uita usq ad centũ
uiginti annos ꝑuenire : mani.¬
festum ẽ solã senectutem posse
tam longã ẽẽ. ꝗͣ om̃s ȩtates cet̾ȩ
priores sunt. Atas igitur ultima
generis humani quȩ incipit a
quib generationib cõputetur
incertum.ẽ: & hoc utiliter ds̃
cens diem dñi tanꝗͣ furẽ nocte
ẽẽ uenturũ. Sed tam̃ sexta ȩtate
uisitatũ ẽẽ genus humanũ hu-¬
mili dñi aduentu. suꝑius dis.

Expanded text:
pueritiam generis humani esse pueritiam generis humani esse rantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifestum est solam senectutem posse tam longam esse, quam omnes aetates caeterae priores sunt. Aetas igitur ultima generis humani, quae incipit a quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus cens diem Domini tanquam furem in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili
Abbreviated transcription (Latin):
Quinta a trans migͣtione in babi¬
loniã: usq ad aduentũ dñi Sexta
ab aduentu dñi usq ad finẽ scłi
sꝑanda est. qua exterior homo
tanꝗͣ senectute corrũpitur. qui
etiã uetus dr̃. in terior renouat᷑
de die indiem. In de requies sem¬
pit̃na.ẽ. quȩ significatur sabbato.
Nuiꝰ rei congruit quod homo
sexto die factus ẽ. ad imaginẽ
& similitudinẽ dĩ. Nemo autẽ
ignorat hominũ uitã ĩa aliqͥd
administrantẽ: cognitione et
actione fulciri. Na & actio teme¬
raria est sine cognitione. & sine
actione ignaua cognitio. Sed
prima uit᷑a hominĩs cui nulla
administratio recte creditur:
Qui sunt uisus. auditꝰ. ol factus.
ȩtates generis bumani deni
generationib definiunt᷑. tanꝗͣ
infantia & pueritia: quinario
scilicet geminato. qm̃ genera¬
tio utroq sexu propagatur.
Sunt ergo generationes decẽ
ab adam usqͦ ad noe. Et inde
usq ad abraham aliȩ decem.
Quas duas ȩtates: infantiã &

Expanded text:
Quinta, a transmigratione in BabyQuinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qutanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem. Inde requies sempiterna est, quae significatur Sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, qui sunt visus, auditus, olfactus, aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et
Abbreviated transcription (Latin):
silere colligit᷑ ab eis qui pie quert.
& adhȩc inuestiganda diinitus
adiuuant᷑. Maxime tam̃ illis eui¬
dentiorib rerũ figuris apparet:
quod abel iustus a fratre int̾ficit᷑.
Qđ isaac immolandus do ducit᷑.
fixus agnoscitur. Qđ in duobus
abrabȩ filiis uno de ancilla. alt̾o
de lib̾a: duo testam̃ta intelligunt᷑.
Qđ duo popłi in geminis esau &
nis honoratur. Sicut dñs uideis
ꝑsequentib apud gentes clarifica¬
tus est. Longum ẽst singula cõ¬
memorare: cũ ita concludat
apłs & dicat. Hȩc aut̃ infigura
contingebant eis. Scripta sunt
qua dñs uenit. Sunt enĩ etates
sex etĩã in uno homine. Infantia.
pueritia. ad olescentia. iuuentus.
gͣuitas & senectꝰ. Prima igit᷑ gene¬
ris humani ȩtas ẽ: ab adam usq
ad noe. Scđa a noe usq ad abrahã.
qui articuli eudentissini sunt¬
& notissimi. Tertia. ab abrahã. usq
ad daiuid. Sic enĩ matheus euan¬
gelista partitur. Quarta. adauid
usq ad transinigͣtionẽ babiloniã.

Expanded text:
silere colligitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficiturquod Isaac immolandus Deo duciturfixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in geminis, Esau snis honoratur ; sicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam.
Abbreviated transcription (Latin):
nuitur dũ occiditur. hic uero at.¬
tollitur cruce. Postꝗͣ ergo ꝓpħia
ipsa in ioħe constituta digito
ostendit p̃sentẽ qũe uenturũ ab
exordio generis humani cecine.¬
rat. incipĩt minui : atq inde
crescere p̃dicatio regni di. & iđo
bapti: auit ioħs in penitentiã. ẜi.¬
nitur enĩ uetus uita usq ad peni¬
tentiam : atq inde incipit noua.

Expanded text:
nuitur, dum occiditur: hic vero atnuitur, dum occiditur: hic vero attollitur in cruce. Postquam ergo prophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque in
Abbreviated transcription (Latin):
s ioħ e batista.l
Ioħs baptista considerata scri.¬
p̃tura quȩ de illo in euangłio legit᷑.
multis ꝓbabilib docum̃tis not ⁊¬
absurde creditur ꝓpħiȩ gestare
ꝑsonam: & eo maxime qđ de illo
dñs dicit plusꝗͣ propħa. Hic siqͥdẽ
totius ꝓpħiȩ quȩ ab exordio gene¬
ris humani usq ad aduentum dñi
de dño facta est. imaginẽ gestat.
Est autẽ euangłii per̾sona in ipso
dño. quȩ ꝑ prophetiã p̃nuntiabat᷑.
cuiꝰ augetur p̃dicatio ꝑ uniuerstĩ
orbem terrarum ab ipso dñi ad.¬
uentu. Propħia autẽ minuitur:
post ꝗͣ id quod p̃nuntiabat adue¬
nit. Itaq dñs dicit. Lex & ꝓpħȩ
usq ad ioħem baptistam: ab hinc
regnum di predicatur. Et ioħs
ipse: Illũ inquit oportet crescere.
me autẽ minui. Quod & diebus
quib nati sunt. & mortib quib
passi sunt figuratũ ẽ. Nascitur
namq ioħes ex quo dies incipit
minui. Nascitur dñs. ex quo dies
incipit crescere. Capite ille mi¬

Expanded text:
 Joanne Baptista. 1. Joannes Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, et eo maxime quod de illo Dominus dicit, Plus quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem Evangelii persona in ipso Domino, quae per prophetiam praenuntiabatur, cujus augetur praedicatio per universum orbem terrarum ab ipso Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat advenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc regnum Dei praedicatur . Et Joannes ipse: Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille mi
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute heliȩ. Peractis aut̃ maria
cũ elisabeth mensib trib discedit
quo numero mͥ uidet᷑ significari
fides trinitatis. & baptisma iN
nomine patris & filii. ⁊ sp̃s scĩ.
quo ꝑ humilẽ dñi aduentũ genꝰ
humanũ imbuit᷑. & futuro ad

Expanded text:
irtute Eliae. Peractis autem Maria cum Elisabeth mensibus tribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam qm̃ ioħs gestabat. ut
supradictum ẽ: ideo ex senib
parentib nascit᷑. tanqͣ senescen¬
te scło ꝓpħia illa in notescere
incipiat. & quinq mensib se
oceultabat mat̾ eiꝰ. sicut scriptũ ẽ.
occultauit se elisabech m̃sib qͥnq.
Sexto aut̃ m̃se uisitat᷑ a maria
matre dñi. & exultauit infans in
utero tanꝗͣ in primo aduentudñi.
sed tanꝗͣ inut̃o. id est nondũ tam
euident᷑. ut om̃s sicut in luce mani¬
festã ẽẽ fateantur. Qd futurũ cre.¬
dimꝰ scđo aduentu dm̃. quo in cla¬
ritate uenturus. ẽ. cuiꝰ aduentus
p̃cursorsꝑatur helias: sicut huiꝰ
ioħs fuit. Et ido dr̃ a dño. helias
iam uenit: & multa ei homines
in eodem sp̃u & in eadem uirtute
tanꝗͣ p̃cedentis p̃conis officio. &
hiciã uenit: & ille uenturus . ẽ.
Propt̃ea & istũ ioħem ꝑ sp̃m quo

Expanded text:
oniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primo adventu Domini sed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a Domino: Elias jam venit, et multa ei homines in eodem spiritu et in eadem virtute, tanquam praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
Et credo ita futurũ ꝓpt̾ mulie¬
ad quas ȩccła septiformis quȩ
inapocalipsi etiã describit᷑ ꝑtin&.
id.ẽ. om̃is qͥ ꝑ seuerauerit usq
infiẽ. Ille enĩ quidix̃. putas ne¬
ueniet filius hominis & inueni&
fidẽ suꝑ t̾rã: significauit quidẽ
in extremo coniuuii relinqui posse
&e deseri escas suas. Sed qm̃ ipse itẽ
dicit beatꝰ qui ꝑseuerauerit usq
infinẽ hic saluus erit : significauit
ñdefuturã ȩccłam quȩ septenario
numero eosdẽ septẽ panes ab un-¬
dantius recipiat. ⁊ latitudinẽ cor-¬
dis quȩ ipsã ꝑseuerantiã. in spor¬
tis uidetur significare contineat.

Expanded text:
Et credo ita futurum, propter mulieEt credo ita futurum, propter muliead quas Ecclesia septiformis, quae in Apocalypsi etiam describitur , pertinet, id est, omnis qui perseveraverit usque inveniens Filius hominis inveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri escas suas: sed quoniam ipse item dixit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam in sportis videtur significare, contineat.
Abbreviated transcription (Latin):
sublege.: t̃tiũ sub grã. Et qm
qrtũ adhuc restat quo ad ple.¬
nissimã pacẽ ierłm cȩlestis uenturi
illã reficere dñs. ne deficiant in
uia. Ista enĩ dispensatio qua nob̾
dñs tẽporalit̃ ⁊ uisibilit̾ in homi¬
ne apparere dignatꝰ ẽ. & dedit nob̾
ria uegetarem᷑ apłica auctoritate
qͣsi paucoꝵ pisciũ sapore coniuncto.
Hec gͦ dispensatio qͥd aliud agit
nisi ut ad palmã suꝑnę uocatio¬
nis sine defectu uiriũ ꝑuenire
se dicit cõphendisse reqnũ di. sed
ea quȩ retro st̃ oblitꝰ. m̃ea quȩ
ante sunt extentꝰ. scđm intentionẽ
sequor inqͥt ad palmã suꝑnȩ uoca¬
tionis. Uerũtam in quod ꝑueni¬
mus in eo ambulemꝰ: quia tertio
die dño adherentes. & ab illo pasti
ñ deficiemꝰ inuia. etiã hic sane
ꝑtienire ad comedendi finem
turba ñ potuit: sed relictȩ sunt
escȩ. Non eni frustra de futuro
dictũ ẽ. Putas ne ueniet filiꝰ ho.¬
minis. & inuemet fidẽ suꝑ trã:

Expanded text:
sub Lege, tertium sub Gratia. Et quoniam sub Lege, tertium sub Gratia. Et quoniam quartum adhuc restat, quo ad plenissimam pacem Jerusalem coelestis venturi illam reficere Dominus, ne deficiant in via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiliter in homine apparere dignatus est, et dedit nobis a vegetaremur, apostolica auctoritate quasi paucorum piscium sapore conjuncto: haec ergo dispensatio quid aliud agit, nisi ut ad palmam supernae vocationis sine defectu virium pervenirse dicit comprehendisse regnum Dei, Sed ea quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor, inquit, ad palmam supernae vocationis. Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus ; quia tertio die Domino adhaerentes et ab illo pasti, non deficiemus in via. 8. Etiam hic sane perveniri ad comedendi finem non potuit, sed relictae sunt escae. Non enim frustra de futuro dictum est, Putasne, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ?
Abbreviated transcription (Latin):
assidue inscripturis mons appel¬
latur. congruent̃ in monte ut̃q
popłs pasceret᷑. Hic tam̃ non in
feno discũbit᷑: sed int̾ra. Ibi enĩ
celsitudo xp̃i ꝑpt̃ carnales ho¬
mines ⁊ ierłm trenã carnali spe
& desidio tegitur. Hic aut̃ remo
ta om̃i cupiditate carnalrcon¬
uiuas noui testam̃ti spei ꝑma¬
nentis firmam̃tũ tanꝗͣ ipsius
montis soliditas nullo foeno int̃¬
posito continebat. Et qm̃ rectis.¬
ret fides sub lege custodiebam᷑:
hoc significare uidet᷑ & dñs
cũ dicit de his quos qͥnq panibꝰ
pasturꝰ erat. ñ opꝰ habent ire.
sed date illis manducare: sub
his enĩ uerbis figuralit̃ tanquã
custodia detinent᷑. cũ hoc ad¬
monuissent discipłi ut mitter&
eos. Huiꝰ uͦ turbȩ quȩ ad septẽ
panes ꝑtinet ultro misereri se¬
dicit. qd iã tertius dies ẽẽt. ex
quo ei ieiuni adhesissent. In toto
enĩ scło generis humani tertiũ
tẽpꝰ est: quo fidei xp̃iane gr̃ã
data. ẽ. Primũ.ẽ. ante lege. scd̾m

Expanded text:
assidue in Scripturis mons appellatur, ut congruenter in monte uterque populus pasceretur; hic tamen non in feno discumbitur, sed in terra. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam carnali spe et desta omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito, continebat. Et acciret fides, sub Lege custodiebamur ; hoc significare videtur et Dominus, cum dicit de his quos quinque panibus pasturus erat, Non opus habent ire; sed date illis vos manducare . Sub his autem verbis figuraliter tanquam custodiendi detinentur, cum hoc admonuissent discipuli, ut dimitteret eos. Hujus vero turbae, quae ad septem panes pertinet, ultro se misereri dixit, quod jam tertius dies esset, ex quo ei jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis humani tertium tempus est, quo fidei christianae gratia data est. Primum est ante Legem, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. quȩ nob̾ ut habeat᷑ accidit.
quȩ accidunt nob̃ ut habitũ faci
ant ñ mutant᷑ a nob. sed ipsa nos
nutant inse. ipsa integra manen¬
tia. ⁊ inconcussa. sicuti sapientia
cũ accidit homini. ñ ipsa mutat᷑
sed hominẽ mutat. quẽ de stulto
sapientẽ facit. Quȩdã uͦ sic accidt̃
ut & mutent ⁊ mutent᷑. Sicuti
cib & ipse amittens speciẽ suã in
corpꝰ nr̃m uestitur. & nos refecti
cibo. ab exilitate atq languore in
robur atq ualentiã cõmutamur.
Tertiũ genꝰ ẽ. cũ ipsa quȩ acciduã
mutantur ut habitũ faciant. et
induta acccipit formã quã ñ ha¬
bebat exuta. cũ ipsa m̃bra & cũ
tu maneant. P otest ẽẽ etiã qͣrtũ
genꝰ. cũ ea quȩ accidt̃ ad faciendũ
habitũ. nec ea mutant qͥb acci¬
dunt : nec ab eis ipsa mutantur.
Sic̃ anulus digito si non nimis
subtilit̃ attendatur. Uerũtamen
hoc genꝰ aut nullũ ẽ. si diligent̃
discutias : aut om̃ino rarissumnum.

Expanded text:
dicitur, quae nobis ut habeatur accedit. dicitur, quae nobis ut habeatur accedit. quae aant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in seipsa integra et inconcussa manentia, sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus ipse amittens speciem suam, in corpus nostrum vertitur; et nos refecti cibo, ab exilitate atque languore in robur atque valentiam commutamur. Tertium vero genus est, cum ipsa quae accidunt, mutantur ut habitum faciant, et induta accipit formam quam non habebat exuta; cum ipsa membra, et ctu maneant. Potest esse et quartum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti annulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. Verumtamen hoc genus aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
modis habitũ dicimꝰ. uł habitũ
animi: sicut. ẽ. cuius cũq disci¬
pline ꝑceptio usu roborata atq
firmata. uł habitũ corꝑis scd̾m
quẽ dicimꝰ aliũ alio. eẽ. suculentio.¬
rem & ualidiorẽ quȩ magis ꝓpͥe
habitudo dici sol&e. uł habitũ eoꝵ
quȩ m̃bris nr̃is accõmodant᷑ ex¬
trinsecꝰ. scđm quẽ dicimꝰ uestitũ.
calciatũ. armatũ. ot si quid eius.
modi ẽ. In qͥb om̃ib generib si
quidẽ nom̃ hoc ductũ. ẽ. ab illo
uerbo qđ . ẽ. hab̃e. Manifestũ est
in ea re dici habitũ quȩ accidit
alicui ita ut eã possit etĩa non
hab̾e. Nam ce doctrina accidit
animo. & sucus ac robur corpl.
& uestis. atq arma. Non dubiũ ẽ.
qđ accidant membris nr̃is. ita & im
peritꝰ posset ẽẽ animꝰ si ei doctrina
ñ accedet. & exile atq languidũ
corpꝰ sine suco uiscerũ ⁊ robore. &
nudꝰ sine ueste. & inermis sine ar¬
mis: & pede nudo sine calciam̃tis
eẽ. homo potest. Habitꝰ gͦ in ea re

Expanded text:
modis habitum dicimus: uel habitum animi, sicuti est cuiusque disciplinae perceptio usu roborata atque firmata; uel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse suculentiorem et ualidiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; uel habitus eorum quae membris nostris commodantur extrinsecus, secundum quem dicimus uestitum, calciatum, armatum et si quid eius modi est. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit alicui, ita ut iam possit etiam non habere. nam et doctrina accidit animo et sucus ac robur corporis et uestis atque arma non dubium - est quod accidant membris nostris, ita ut et imperitus possit esse animus, si ei doctrina non accederet, exile atque languidum corpus sine suco uiscerum et robore et nudus sine ueste et inermis sine annis et pede nudus sine calciamentis esse homo potest. habitus ergo in ea re
Abbreviated transcription (Latin):
E eRuee xp̃i. Sapientia dĩ.
hominẽ ad exemplũ quo
recte uiueremꝰ suscepit. Pertin&
aut̃ ad uitã rectã : quȩ ñ sunt
metuenda ñ metuere. Mors aut̃.
metuenda non ẽ. Oportuit ergo
idipsũ illius hominis quẽ d̾i sãpi.¬
entia suscepit morte monstrari.
Sunt aut̃ homines qͥ quãuis mor.¬
tẽ ipsã ñ timeant. genꝰ tamen
aliqđ ipsius mortis horrescun.
Nichilominꝰ aut̃ ut ipsa mors
metuenda ñ ẽ: ita nullũ genus
mortis. bono &e recte uiuen̾ti ho¬
mini metuendũ ẽ. Nichilominꝰ
igit᷑ hoc quoq illius hominis cru-¬
ce ostendendũ fuit. Nichil enĩ erat
int̾ omia genera mortis illo genere
execrabilius & formidol osus.

Expanded text:
e cruce Christi. Sapientia Dei hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa mors metuenda non est, ita nullum genus mortis bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius.
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani. maxime ꝓpt̃
dei popłm ꝓpagandũ. ꝑ quem
& ꝓphetaretur & nasceret᷑ prin.¬
ceps & saluator om̃iũ popłorũ.
uti debuisse scõs isto non ꝓpt̃ se
expetendo sed ꝓpt̾ aliud necessa.¬
rio bono nuptiarũ. Nunc uͦ cũ
ad ineundã sc̃ãm & sincerã socie.¬
tatẽ undiq ex omĩb gentib
copia spũalis cognationis exube¬
ret: etiã ꝓpt̾ solos filios conubia
copulareᷤ cupientes. ut ampliore
continentiȩ bono potius utant᷑.
admonendi sunt. Sed noui qui
murmurent. Quid si in quiunt
om̃s uelint ab om̃i concubitu con¬
tinere : Et unde subsistit genus
humanũ: Atinã om̃s hoc uelleq̃:
dũtaxat incaritate. de corde puro.
⁊ conscientia bona & fide ñ ficta.
Multo citius di ciuitas cõpleretur:
& acceleraret᷑ t̃minꝰ scłi. Quidem̃
aliud hortari apparet apłm ubi
ait cũ inde loqueretur. uellẽ om̃s
eẽ sicut meipsũ. aut illo loco. Hoc
aut̃ dico fr̃s. tempꝰ breue. ẽ. reliquõ

Expanded text:
generis humani maxime propter generis humani maxime propter dei populum propagandum, per quem et prophetaretur 25 et nasceretur princeps et saluator omnium populorum, uti debuisse sanctos isto non propter se expetendo, sed propter aliud necessario bono nuptiarum; nunc uero, cum ad ineundam sanctam et sinceram societatem undique ex omnibus gentibus copia spiritalis cognationis exuberet, etiam propter solos filios conubia copulare cupientes, ut ampliore continentiae bono potius utantur, admonendi sunt. Sed noui, quid murmurent. quid? si, inquiunt, omnes homines uelint ab omni concubitu continere, unde subsisteret genus humanum? utinam omnes hoc uellent dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta! multo citius dei ciuitas conpleretur et adceleraretur terminus saeculi. quid enim aliud hortari apparet apostolum, ubi ait, cum inde loqueretur: uellem omnes esse sicut me ipsum? aut illo loco: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc utitur ꝓpt̃̾ qđ institut a
sunt: peccat. alias uenialit̾: alias
dãpnabilit̃. Quisqͥs uero eis ꝓpt̃
hoc utitur ꝓpt̾ qđ data sunt:
bene facit. Cui gͦ non sunt neces-¬
saria. si non eis utitur: meliꝰ facit.
Proinde istabona cũ opꝰ habemꝰ:
bene uolumꝰ. Sed meliꝰ ea nolumꝰ
quã uolumꝰ : quia tunc melius
nos habemꝰ cũ ea necessaria non
habemꝰ. Ac ꝑhoc bonũ. ẽ. nubere:
quia bonũ. ẽ. filios ꝓcreare. ma-¬
trẽ familias ẽẽ. Sed melius. ẽ. non
nubere : quia melius . ẽ. ad ipsam
humanã societatẽ hoc oꝑe non
egere. Ita enĩ iã se habet huma.¬
nũ genus: ut aliis qui se ñ con-¬
tinent ñ solũ ꝑ nuptias occupa.¬
tis. sed multis ẽtiã ꝑ illicitos con.¬
cubitus luxuriantib. bono crea¬
tore de malis eoꝵ faciente quod
bonũ. ẽ: nondesit numerositas
ꝓlis & abundantia successionis.
unde scẽ amicitiȩ conquirant᷑.
Ex quo colligitur primis tẽporib

Expanded text:
ad hoc utitur, propter quod instituta ad hoc utitur, propter quod instituta sunt, damnabiliter. quisquis uero eis propter hoc utitur. propter quod data sunt, bene facit. cui ergo non sunt necessaria, si non eis utitur, melius facit. proinde ista bona cum opus habemus, bene uolumus; sed melius ea nolumus quam uolumus, quia tunc melius nos habemus, cum ea necessaria non habemus. ac per hoc bonum est nubere, quia bonum est filios procreare, matrem familias esse; sed melius est non nubere, quia melius est ad ipsam humanam societatem hoc opere non egere. ita enim iam sese habet humanum genus, ut aliis, qui se non continent, non solum per nuptias occupatis, sed multis etiam per inlicitos concubitus luxuriantibus bono creatore de malis eorum faciente, quod bonum est, non desit numerositas prolis et abundantia successionis, unde sanctae amicitiae conquirantur. ex quo colligitur primis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
haberi uidualis castitas. aut uirgi¬
nalis integritas. Neq enĩ ido mã.¬
lum erat quod martha faciebat.
quia nisi inde abstineret soror eiꝰ.
non faceret qđ meluis erat: aut
ido malũ. ẽ. susciꝑe iustum aut
ꝓpħam indomũ suã. quia nec
domũ habere debet: ut qđ meliꝰ
est faciat qui uult ad ꝑfectionẽ
xp̃m sequi. Sane uidendũ. ẽ. alia
bona nob̾ dm̃ dare que ꝓpt̾ se
ipsa expetenda sunt: sicut ẽ. sapi.¬
entia. salus. amicitia. alia que ꝓpt̃
aliquid sunt necessaria. sicut do¬
ctrina. cibi. potꝰ. somnꝰ. conuqĩ.
concubitꝰ. Hoꝵ enĩ quedã neces¬
saria st̃ ꝓpt̃ sapientiã sic̃ doctrina.
quȩdã ꝓpt̃̾ salutẽ sicut cibus. potꝰ.
somnꝰ. quȩdã ꝓpt̾ amicitiã. sicut
nuptiȩ uł concubitꝰ. Hinc enim
subsistit ꝓpagatio generis huma¬
ni. in quo societas amicalis mag-¬
nũ bonũ.ẽ. His itaq bonis quę
ꝓpt̃ aliud necessaria sunt qui ñ

Expanded text:
haberi uidualis castitas aut uirgihaberi uidualis castitas aut uirginalis integritas. neque enim ideo malum erat, quod Martha faciebat, quia, nisi inde abstineret soror eius, non faceret, quod melius erat; aut ideo malum est suscipere iustum aut prophetam in domum suam, quia nec domum habere debet, ut quod melius est faciat qui uult ad perfectionem Christum sequi. Sane uidendum est alia bona nobis deum dare, quae propter se ipsa expetenda sunt, sicut est sapientia, salus, amicitia, alia, quae propter aliquid sunt necessaria, sicut doctrina, cibus, potus, somnus, coniugium, concubitus. horum enim quaedam necessaria sunt propter sapientiam, sicut doctrinaquaedam propter salutem, sicut cibus, potus, somnus; quaedam propter amicitiam, sicut nuptiae, vel concubitus. Hinc enim subsistit propagatio generis humani, in quo societas amicalis magnum bonum est. His itaque bonis, quae propter alia necessaria sunt, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
est. seruis corporib p̃beanit.
Ad hoc aut̃ sacrilegi ieiunant:
ut demonib seruiant. Sic ad
hoc nubunt fideles: ut maritis
pudice copulentur. Ad hoc aut̃
sunt uirgines impie: ut a uero
đo fornicent᷑. Sic̃ ergo bonũ
erat quod martha faciebat oc¬
cupata multũ circa ministe.¬
riũ scõꝵ. sed meliꝰ qđ mariaso.¬
ror eius sedens ad pedes dm̃i &
bonum susannȩ inconiugali
castitate laudamꝰ. sed tam̾en
eibonũ uiduȩ annȩ ac multo.
magis mariȩ uirginis antepo.¬
nimus. Bonũ erat qđ faciebãt
qui de substantia sua xp̃o ac disci¬
pulis eiꝰ necessaria ministrabant:
sed melius qui omẽm substantiam¬
suã dimisert̃. ut expeditiores eundẽ
dñin sequerent᷑. In his aut̃ binis.
bonis siue quȩ isti siue martha &
maria faciebant. fieri ñ posset qđ
melius ẽ: nͥ alt̾o p̃termisso aut
relicto. Inde intelligendũ ẽ. non
idõ malũ putandũ eẽ nuptias.
quia nͥ ab eis abstineat᷑. non potest

Expanded text:
est seruis corporibus praebeant; est seruis corporibus praebeant; ad hoc autem sacrilegi ieiunant, ut daemonibus seruiant. sic ad hoc nubunt fideles, ut maritis pudice copulentur; ad hoc autem sunt uirgines inpiae, ut a uero deo fornicentur. sicut ergo bonum erat, quod Martha faciebat occupata circa ministerium sanctorum, sed melius, quod Maria soror eius sedens ad pedes domini et bonum Susannae in coniugali castitate laudamus, sed tamen ei bonum uiduae Annae ac multo magis Mariae uirginis anteponimus. bonum erat, quod faciebant, quae de substantia sua Christo ac discipulis eius necessaria ministrabant; sed melius, qui omnem suam substantiam dimiserunt, ut expeditiores eundem dominum sequerentur. in his autem binis bonis, siue quae isti siue quae Martha et Maria faciebant, fieri non posset, quod melius est, nisi altero praetermisso aut relicto. unde intellegendum est non ideo malum putandum esse nuptias, quia, nisi ab eis abstineatur, non potest