comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oculos querebat. cum loqueretut utiq uiden¬
tibus. sed uidentibꝰ ꝑ oculos carnis: Nã
cum ei diceret philipus. domiie oftende
nobis patrem. et sufficit nobis: bene quidẽ
hoc intelligebat. ut demonstratus pater
possit sufficere: S cui non sufficiebat eqͣ¬
equalis patri. quomodo sufficeret pater:
Quare autem non fufficiebat: Quia non
uidebatur. Quare non uidebatur: Quia
nondum erat sanus oculus: ũde posset ui¬
deri. Hoc enim quod in carne dñi iudeba¬
tur his oculis. non soli discipuli uderũt.
qui honorauerunt: s et iudei. qui cruci¬
firerunt. Qui gͦ aliter seuideri uolebat. ali¬
osoculos requirebat: et idõ sic respondit di¬
centi. domine ostende nob̾ patrem. et sufi¬
cit nob̾. Tanto tampore uob̾cum sum. et
non cognoiusti me philipe: Qui uidet me
uisdet ẽt pitrem. Et ut interim oculoꝰ fidei
sanaret. prius ammonetur scđm fidẽ: ut
possit ad speciem ꝑuenire. Et nesic putaret

Expanded text:
Oculus Oculus tibus, sed videntibus per oculos carnis? Nam cum ei diceret Philippus, Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: bene quidem hoc intelligebat, ut demonstratus Pater posset sufficere; sed cui non sufficiebat aequalis Patri, quomodo sufficeret Pater? Quare autem non sufficiebat? Quia non videbatur. Quare non videbatur? Quia nondum erat sanus oculus, unde posset videri. Hoc enim quod in carne Domini videbatur his oculis, non soli discipuli viderunt qui honoraverunt, sed et Judaei qui crucifixerunt. Qui ergo aliter se videri volebat, alios oculos requirebat. Et ideo sic respondit dicenti, Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: Tanto tempore vobiscum sum, et non me cognovistis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem. Et ut interim fidei oculos sanaret, prius admonetur secundum fidem, ut possit ad speciem pervenire. Et ne sic putaret
Abbreviated transcription (Latin):
dñs cuidam iõs tatlanti ne dnm̃ seq̃tecur
quia sepelire patrem uolebat: sine inquit
matuos sepelire mortuos. suos. Ceite
mortui sepultores. nõ sunt corpore mortu¬
I: quia si hoc esset. mortua corpora sepeli¬
ti non possent: tamen mortuoseos uocat.
lloi nisi intus manima: Sicut enim etiã
iusibiliter plerumq in domo integra et sal¬
ua dominus eiusdem domuius mortuus
iacet: sic in corpore integro. multi habent
nitus anunam mortuam. Et os sic erritat
apłs paulus. Surge qui dormis. et erur¬
ge amortuis: et illuminabit de xp̃s. Ipse
illuminat excecatum : qui excitat mortuũ
Eius enun uoce. ꝑ apłm clamatur ad mor¬
tuum: surge qui dormis. Cecus luce illumi¬
nabitur: cum surrererit. Siudos autem
quam multos. ante occulos suos dñs intue¬
batur. cũ diceret: qui habet aures audiẽdi
audiat. Quõs enim ante illum. sine corpo¬
reis auribus stalt: Quas gͦ alias autes. uisi
interioris hominis requirebat. Item qualec

Expanded text:
Dominus cuidam ideo tardanti, ne Dominum sequeretur, Dominus cuidam ideo tardanti, ne Dominum sequeretur, quia sepelire patrem volebat: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos . Certe mortui sepultores non sunt corpore mortui: quia si hoc essent, mortua corpora sepelire non possent. Tamen mortuos eos vocat: ubi, nisi intus in anima? Sicut enim etiam visibiliter plerumque in domo integra et salva dominus ejusdem domus mortuus jacet; sic in corpore integro multi habent intus animam mortuam: et hos sic excitat Apostolus, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Ipse illuminat excaecatum, qui excitat mortuum. Ejus enim voce per Apostolum clamatur ad mortuum, Surge, qui dormis. Caecus luce illuminabitur, cum surrexerit. Surdos autem quam multos ante oculos suos Dominus intuebatur, cum diceret: Qui habet aures audiendi, audiat . Quis enim ante illum sine corporis auribus stabat? Quas ergo alias aures nisi interioris hominis requirebat? CAPUT IV. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidem. hec fides mine feruet in qditu
to eibe diffusa et minc maiores sanccatro
operatur: ꝓpter quas non est dedignatus
cune eribere ullas minores. Sicit nama¬
ninus melior est corpore. sic et mclio⁊
silus mimi: quam silus corporis. aliodo
caro ceca non aperit oculos miraculo ad
et cor cecum aꝑit occulos sermone dñ:
Modo non resuigit mortale cadauec resi¬
git anima que mortua iacebat iuiuo
cadauere. Modo aures corporis surde nõ
aperiuntut : s. quam multi habennt au¬
res clausas cordis: que tam̃ uerbo di pene¬
trante pastescunt. ut credant qui nõ ctede¬
bant: et bene iuuant. qui male iiuerant:
et obediant qui non obediebant: et diemꝰ
ille credidit. Ammiramur. eum audimu
de his quos aliquando duros nouetamus
Curgͦ nunc mitaris credentem imiocentẽ
dõ seruientẽ: nisi quia cõpicis uidentẽ qẽ
noueras cecum: Conspicis uuentẽ quem
noueras mortiuim: Conspicis audientẽ
quem noueras suidum: Nam uidete ta¬
liter mortuos. de quib mortuis dicebat

Expanded text:
ad fidem. Haec fides nunc fervet in Ecclesia, toto orbe diffusa. Et nunc majores sanitates operatur, propter quas non est dedignatus tunc exhibere illas minores. Sicut enim animus melior est corpore; sic et melior salus animi, quam salus corporis. Modo caro caeca non aperit oculos miraculo Domini; et cor caecum aperit oculos sermoni Domini. Modo non resurgit mortale cadaver; resurgit anima, quae mortua jacebat in vivo cadavere. Modo aures corporis surdae non aperiuntur: sed quam multi habent aures clausas cordis, quae tamen verbo Dei penetrante patescunt, ut credant qui non credebant, et bene vivant qui male vivebant, et obediant qui non obediebant? et dicimus, Ille credidit; ac miramur, cum audimus de his quos aliquando duros noveramus. Cur ergo nunc miraris credentem, innocentem, Deo servientem; nisi quia conspicis videntem, quem noveras caecum; conspicis viventem, quem noveras mortuum; conspicis audientem, quem noveras surdum? Nam videte aliter mortuos, de quibus mortuis dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
tur omnes gentes. Propterea et aplcuam
post uesutrectionem et a sccissonem donu
uoi contemptus ẽ auideis ꝑrȩrrt a. ce ntr
nec tamen ecelsis quȩ de iuideis credsider
tacuit. Eram inquid ignotus ficie ecdr¬

Expanded text:
tur omnes gentes . Propterea et Apostolus jam tur omnes gentes . Propterea et Apostolus jam post resurrectionem Domini et ascensionem, ubi contemptus est a Judaeis, perrexit ad Gentes. Nec tamen Ecclesiis quae de Judaeis crediderant, tacuit: Eram, inquit, ignotus facie Ec
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃ĩs Est in euangłio scriptum habco aliã
oues quȩ nõ sunt ex hoc ouili. et illasoporta
me ad ducere ut sit unusgrer: et unus pastor
Quisunt gͦ duo populi: Dns uides t. et
alius gentium. Nonsum missusait. nuisiad
oues que ꝑierunt domus ifrł. Qiuib hoc dix:
Discipulis. quando illa eanercananca clama¬
bat. quȩ se eẽ canem confessiẽ. ut micas. de
mensa dommorum meret᷑ur. Et quia meru¬
it. iamduo demostrati sunt. ad quos uenerat.
iudaicus scilicet populus. dequoait non sum
mssus nisi ad ouesque perierunt domusisrł.
et gentium populus cuius tipum pretendebait
hȩc mulier quam primo respuerat dicens. nõ
c̃. bonum panem filioꝵs mitere cinibus: et¬
et cui dicenti ita domine: nam et canes edunt
de micis quȩ cadunt de mensa dominoꝵ suoꝵ
responderat: omiier magnac sides cufiat¬
xerit. non sum dignusut inties indomun¬
onem suam̃. duos iam populos designaiat
unum ad quem uenerat propter promisui
sum erat abribx in semine tuoben eduiui¬

Expanded text:
Habeo alias oves, quae non sunt de hoc ovili; et illas oportet me adducere, ut sit unus grex et unus pastor . Qui sunt ergo duo populi? Unus Judaeorum, et alius Gentium. Non sum missus, ait, nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Quibus hoc dixit? Discipulis: quando illa Chananaea clamabat, quae se esse canem confessa est, ut micas de mensa dominorum mereretur. Et quia meruit, jam duo demonstrati sunt ad quos venerat: Judaicus scilicet populus, de quo ait, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel: et Gentium populus, cujus typum praetendebat haec mulier, quam primo respuerat, dicens, Non est bonum panem filiorum mittere canibus: et cui dicenti, Ita, Domine, nam et canes edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum; responderat; O mulier, magna esxerit: non sum dignus, ut sutionem suam duos jam populos designabat: unum, ad quem venerat propter promissa sum erat Abrahae, In semine tuo benedicen
Abbreviated transcription (Latin):
s cum operattur transitoria. adẽ hummili¬
int se factus obediens usq ad mortem. mortẽ
intem erucis: cdamauerunt cȩci miserere nostͥ
fili lauid: quia et hoc ipsum quod dominus
et cieator dd̾. etiam filius dauid esse uoluit. in
tempore hoc egit. transiens hoc fecit. Quidẽ
gruere bonisoperibus: hoc dico st̃s. ne forte
simus strepentes uocibus et muti moribus
Q uis est. quiclamet᷑ ad ip̃m. ut pellatur uit̾¬
ior cecitas transeunte xp̃o: idest. dispensante
nob̾ temporalia sacramenta quibus ammo¬
ncamur ad eterna capienda: Q uis ẽ qui
clamat ad xp̃m: Qui contẽpnit mundum
Clamat ad xp̃im: qui spernit scli uoluptates.

Expanded text:
Sed cum operaretur transitoria, id est, humiliSed cum operaretur transitoria, id est, humiliaret se, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, clamaverunt duo caeci, Miserere nostri, fili David. Quia et hoc ipsum quod Dominus et creator David, etiam filius David esse voluit, in tempore hoc egit, transiens hoc fecit. CAPUT Xgruere bonis operibus? Hoc dico, fratres, ne forte simus strepentes vocibus, et muti moribus. Quis est qui clamat ad Christum, ut pellatur interior caecitas transeunte Christo, id est, dispensante nobis temporalia sacramenta, quibus admoneamur ad aeterna capienda? Quis est qui clamat ad Christum? Qui contemnit mundum, clamat ad Christum. Qui spernit saeculi voluptates,
Abbreviated transcription (Latin):
quia quialiquando nos persequelatur mie
euangelat fidem. quam aliquan dio urito¬
uit. et mine inquid magniicabãt deum:
unum. Angulus enim: dios parietes copi¬
lit. de diuerso uenientes. Q uidtam diuer¬
sum. quam cutucisio et preputium. su¬
bens umum parietem de uiden alterump¬
rictem de gentib: Sed angulati tapidi p¬
pulantur. Lapidem quem repto bauealuit
edificantes: hic fictꝰ est in capucanauer
Angulus medificio non ẽ nisi cum duo
parietes ex diuerso uenientes millumcm
uemunt: et quadam unitate iunguntur.
Istigͦ duo parietes: scđ̾m tẏpum. quo erat
dilectissimi: dominus transielt: cȩci eli¬
mabant. Quid ẽ transiebat: Transitoria
opera faciebat. sicutiam dixinus. Sełm
hec transitoria opera: fides nr̃a edificatur Cre¬
dimus enim in filium dĩ: nontantum qui
uerbum dĩ. est. pet quem ficta sunt omia
Siem̃ semꝑ infema dĩ manens qualis der
non sanctipsum exinaniret formam serui
ccipiens: nec sentirent cei ut possent clarra

Expanded text:
ersequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat: et in me, inquit, magnificabant Deum .  utraque unum . Angulus enim duos parietes copulat de diverso venientes. Quid tam diversum, quam circumcisio et praeputium, habens unum parietem de Judaea, alterum parietem de Gentibus? Sed angulari lapide copulantur, Lapidem enim quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Angulus in aedificio non est, nisi cum duo parietes ex diverso venientes in unum conveniunt, et quadam unitate junguntur. Isti ergo duo parietes secundum typum, duo caeci dilectissimi. Dominus transibat, caeci clamabant. Quid est, transibat? Transitoria opera faciebat, sicut jam diximus. Secundum haec transitoria opera fides nostra aedificatur. Credimus enim in Filium Dei, non tantum quia Verbum Dei est, per quem facta sunt omnia: si enim semper in forma Dei manens aequalis Deo, non semetipsum exinaniret formam servi accipiens; nec sentirent caeci, ut possent clamare.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłe ꝑtioribꝰ temporib priori preponete. o¬
dam̃ loco q̃ippe idem dominus uidentib
et idõ non credentib: prȩponit eos qui non
uident et credunt. Namq usq co illo t̾epe.
discipłorum eius nutibait unfirmitas. ut qẽ
iudebunt iam resurrerisse: etiam contrectan¬
dum putarent. ut crederent. Non sufficiebat
oculis. quod uiderent: nsi et manus admoue¬
rentur menbris. et aicatrices recenti am uuu¬
nerum tangerentur: ut ille qui dubitabat.
discipł s tepente tactis. et cognitscicattib
erclamaret. dñs m̃s & deus meus. citatrices
ostendelunt cum qͥ omĩa uuleri in aliic.¬
S
sanauerat. Numuid non poterit domine
sine cicitricib resurgere: Sed in corde alo¬
pulerum uulnera nouerit. ꝓpter quesai¬
da cicatiices in corde corpore suo seruaesen
& quid añs uli iam consitenti. ic dicentia
minus meus .& dõusm̃s.: Quia udistim
inquid. credidisti: bcati qui non uident e
cdedunt. Quos dix frẽs. nisi nos. Nonata
solosnos s et post nos. Patiuumn eni temr

Expanded text:
iae temporibus priora praeponere. Quodam quippe loco idem Dominus videntibus, et ideo credentibus, praeponit eos qui non vident et credunt. Namque usque eo illo tempore discipulorum ejus nutabat infirmitas, ut quem videbant jam resurrexisse, etiam contrectandum putarent, ut crederent. Non sufficiebat oculis, quod viderent, nisi et manus admoverentur membris, et cicatrices recentium vulnerum tangerentur: ut ille qui dubitabat discipulus, repente tactis et cognitis cicatricibus exclamaret, Dominus meus et Deus meus! Cicatrices ostendebant eum, qui omnia vulnera in aliis sanaverat. Numquid non poterat Dominus sine cicatricibus resurgere? Sed in corde discipulorum vulnera noverat, propter quae sananda cicatrices in corpore suo servaverat. Et quid Dominus illi jam confitenti ac dicenti, Dominus meus et Deus meus? Quia vidisti me, inquit, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Quos dixit, fratres nisi nos? Non quia solos nos, sed et post nos. Post parvum enim tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m medicum ee ñẽ se
lutis ȩterne. et ad hoc eium sus¬
cepisse infirmitatem mẽ nitu¬
te: ne sempiterna esset imfimi¬
tas nra: ⁊ ssumpsit enim corpus mertale in
quo occideret mertem. Et quamius ctuciti¬
ruse. ex infumitate m̃a. sicitt ait aplsꝰ seccsi¬
uit inuitute di. Suisdem apłi uerba sunt &
quiaiam non moritur. et mors ei ulta hodo¬
minabitur. H ec gͦ bene nota sunt fidiunt:
simul et boc consequensest: ut noucramus.
om̃ miticła quȩ corporaliter fecit ulreo
ammonitionem nostiam. ut ꝑcipiamus ab
eo quod non est ttansiturum. neq fare uadl¬
turum. Occłos reddidit cecis: quoserat utiq
mors aliquando clausura. Resusciauit lara¬
tum: iterum moritutum: Et quecunq
ad salutem corporum fecit:. non ad hoe fecit
ut sempiterna essent: cũ tamen datutu.
sit etiam ipsi corpori ifine sempiteram
salutem: S quia illa que non iudebantur.
nõ credebantut: ꝑ ista temporalia quȩ iudẽ¬
bantur. edificabat fidem. ad illa que nõ uide

Expanded text:
istum medicum esse nostrae salutis aeternae; et ad hoc eum suscepisse infirmitatem naturae nostrae, ne sempiterna esset infirmitas nostra. Assumpsit enim corpus mortale, in quo occideret mortem. Et quamvis crucifixus est ex infirmitate nostra, sicut ait Apostolus; sed vivit ex virtute Dei . Ejusdem Apostoli verba sunt: Et quia jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Haec ergo bene nota sunt fidei vestrae. Simul et hoc consequens est, ut noverimus omnia miracula, quae corporaliter fecit, valere ad admonitionem nostram, ut percipiamus ab eo quod non est transiturum, neque finem habiturum. Oculos reddidit caecis, quos erat utique mors aliquando clausura: resuscitavit Lazarum, iterum moriturum. Et quaecumque ad salutem corporum fecit, non ad hoc fecit, ut sempiterna essent: cum tamen daturus sit etiam ipsi corpori in fine sempiternam salutem. Sed quia illa quae non videbantur, non credebantur; per ista temporalia quae videbantur
Abbreviated transcription (Latin):
pitam non intelligis feminam: Annun¬
Amichi dicit: quem dilexit anuna mea.
tiq uirum alloquitur: cum dilexit dicit
qem dilexit. Quomodo si diceret annuncia
mchi quam dilerit anima mea: intelligere¬
mis sponsaͣm hec loqui ad sponsam: si̾cum
audis. annuncia michi quem dilexit act¬
onsam animamea. ubi pascis. ubi cubas.
illuc ad sponsam ade. Ad hutus uerba ꝑtinẽt
quȩ sequuntur in meridie. Quero ubi paᷤ¬
cis inmeridie: ne forte fiam sicut operta.
Aꝑ greges sodalium tuorum. Audio prorso.
ipio de affrica. Quod intelligis in meridie:
sa significata ẽ. Sed eccłia . xp̃i sicut intelligiᷤ
Asinarina alloquitur sponsum suum: ti¬
mens errorem meidere affricanum. O quem
dilexit anima mea: aniuncia michi doce
me. Audio enim in meridie idest in affrica
Quas ẽẽ partes: mio multas concisionec
Auncia ergo michi ubi pascis. quȩ oues ad
dꝑtinent. quod ouile illic me iubes amare
cui me debeo sociare: ne forte fiam uelut oꝑ¬
ta. Illudunt enim quasi latenti: insultat̃

Expanded text:
igis feminam? Annuntia mihi, dicit, quem dilexit anima mea. Utique virum alloquitur, cum dicit, quem dilexit. Quomodo si diceret, Annuntia mihi, quam dilexit anima mea; intelligeremus sponsum haec loqui ad sponsam: sic cum audis, Annuntia mihi, quem dilexit anima mea ubi pascis, ubi cubas; illuc adde, ad hujus verba pertinent et quae sequuntur, in meridie. Quaero ubi pascas in meridie, ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum. Audio prorsus, accipio de Africa quod intelligis; in meridie, ipsa significata est. Sed Ecclesia Christi, sicut intelligis, transmarina alloquitur sponsum suum, timens errorem incidere Africanum. O quem dilexit anima mea, annuntia mihi, doce me. Audio enim in meridie, id est, in Africa, duas esse partes, imo multas concisiones. Annuntia ergo mihi ubi pascis, quae oves ad te pertinent, quod ovile illic me jubes amare, cui me debeo sociare. Ne forte fiam velut operta. Illudunt enim quasi latenti, insultant
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ talem cognoueris demecipsam: exi cũ exi.
Alus enim dicturus sum: intra ingaudi¬
um domini tui. Tibi non dicam intra sedexi:
ut sis inter eos qui ex uob̾ exierunt exi tũ.
Sed nisi cognoueris temetipsam: tunc exi.
Si autem cognoueris temetipsam: tunt int᷑.
Si autem nõ cognoueris: exitii in uestigus
gregum. et pasce edos tuos intabnacusis
pastorum. Exi inuestigiis non gregis sed
gregum: et pasce non sicut petrus ues meã
sed edos tuos. intab̾naculis non pastoris sed
pastorum: non unitatis sed dissenfionis.
Non ibi posita. ubi ẽ unus grex. et unuᷤ
pastor. Confirmata ẽ. edificata ẽ. amata for¬
tior facta ẽ. parata mori pro uiro: et uiue¬

Expanded text:
ergo talem cognoveris temetipsam, exi tu; exi. ergo talem cognoveris temetipsam, exi tu; exi. Aliis enim dicturus sum, Intra in gaudium Domini tui . Tibi non dicam, Intra: sed, Exi; ut sis inter eos qui ex nobis exierunt. Exi tu. Sed nisi cognoveris temetipsam, tunc exi. Si autem cognoveris temetipsam, intra. Si autem non cognoveris, exi tu in vestigiis gregum, et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum . Exi in vestigiis, non gregis, sed gregum: et pasce, non sicut Petrus oves meas, sed haedos tuos: in tabernaculis, non pastoris, sed pastorum; non unitatis, sed dissensionis; non ibi posita, ubi est unus grex et unus pastor. Confirmata est, aedificata est, amata fortior facta est, parata mori pro viro, et vive
Abbreviated transcription (Latin):
icurram in greges non tuos: sed sodalium
tuorum. Nam tu pecro non dixisti. pasce oueᷤ
pastor bonus et speciosus forma p̃ filus homi¬
num: respondeat ei. Quam formam fecit ex
filiis hominum: audite quid respondeat.
intelligite. Cauete quod terret: amate quod
monet. Quid gͦ respondet. quam᷑ blande. sed
blandiciis seueritatem reddit: Cerripit ut
constringat: ut seruet. Hisi cognoueris te ip¬
sam inquit opulcra int̾ mulieres: quantũ¬
libet enim sint aliȩ pulcrȩ donis uiritui.
hereses sunt. ornatu non uiscerib pulcre
sunt foris: extrinsecus nitent: nomme iusti¬
cie se dealbant: omis autem pulcritudo filiȩ
ris. quia unaes. quia ꝑom̃s genteses. quia
casta es quia conloquio ꝑuersoꝵi malorũ
sodalium corrumpi non debes: nisi cogno¬
ueris temetipsam quia recte te michi despõ
q michi te ipsam malis colloquis ne sicut ser¬
pens euam seduxit astucia sua. sic et tui
sensus cerrumpantur a castitate mea : nisi

Expanded text:
curram in greges, non tuos, sed sodalium tuorum. Nam tu Petro non dixisti, Pasce oves pastor bonus, et speciosus forma prae filiis hominum: respondeat ei quam formosam fecit ex filiis hominum. Audite quid respondeat, intelligite; cavete quod terret, amate quod monet. Quid ergo respondet? Quam non blande, sed blanditiis severitatem reddit. Corripit, ut constringat, ut servet. Nisi cognoveris temetipsam, inquit, o pulchra inter mulieres: quamtumlibet enim sint aliae pulchrae donis viri tui, haereses sunt; ornatu non visceribus pulchrae sunt, foris et extrinsecus nitent, nomine justitiae se dealbant: Omnis autem pulchritudo filiae ipsam, quia una es, quia per omnes gentes es, quia casta es, quia colloquio perverso malorum sodalium corrumpi non debes. Nisi cognoveris temetipsam, quia recte te mihi desponsaque mihi te ipsam exhibeas, ne malis colloquiis, sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et tui sensus corrumpantur a castitate mea . Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
pastor ẽ iste: Qui nouerunt agnoscunt:
non norunt requirant. quam magnui
gregem colligat: quantam numeros.
a penitus mundum. Grex ille tantũ
t ut e iam inde suꝑsticiones expule
⁊ eigo omittam quom᷑ inde omẽm
orum supsticionem que illic ualida fu¬
etescen ao fugau̾it: accipio quod diciti.
quod diccumẽ. ubi pascis. ubi cubasm
ridie. Se et uos equi tatem attendi
udhuc ista uerba sponsȩ eẽ nondum spõ

Expanded text:
pastor est iste, qui norunt agnoscunt: qui non norunt, requirant quam magnam illic gregem colligat, quantam numerositum penitus mundum. Grex ille tantum crevit, ut etiam inde superstitiones expulerit. Ut ergo omittam, quomodo inde omnem idolorum superstitionem, quae illic valida fuescendo fugaverit: accipio quod dicitis,eo quod dictum est, Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Sed et vos aeque attendite adhuc ista verba
Abbreviated transcription (Latin):
tistȩ accipiunt ad sensum suum pad
multoaliter. Et quẽ ad modũ: nontu
et quid eis respondeatis: adiunanto
no quantum potuero breuiter aan
Cum eos urgere ceꝑimus luce unt
ut ostendant ipsi de scripturis aliq
dicere. africa inmeridie est. Int
interrogantis sit. annuncia micbiqe
dilexit anima mea. ubi pascis. ubiadi
et uox quasi repondentis inmeridie

Expanded text:
tistae accipiunt ad sensum suum perversum multo aliter. Et quemadmodum non tacebo, et quid eis respondeatis, adjuvante Domino, quantum potero, breviter admonebo. Cum eos urgere coeperimus luce unitut ostendant ipsi de Scripturis aliquod et dicere: Africa in meridie est; inteinterrogantis sit, Annuntia mihi, quem dilexit anima mea, ubi pascas, ubi cubes; et vox quasi responden
Abbreviated transcription (Latin):
num genus a prima illius primi hominis
considerate. Uidete quid ẽ ꝑtransiit: ꝑtran¬
siit: inde ẽ & parualus reus. Seccatum nõdũ
fecit: sedtraxit. Et enim illud peccatum non
in fonte mansit: sed ꝑtransut. Non millum
aut illum: sed in omnes homines ꝑtransiit.
Genuit peccatores morti obnoxios: primus
peccator: prior preuaricator. U enit ad sanã¬
dos de iurgine saluator: quia adte non qua
uenisti uenit. Nonenim ille de concupiscentia
maris & feminȩ: non de illo uinculo concu
tumẽ hoc uirgini. dictum ẽ fide feruenti:
non concupiscentiacarnis estuanti. Sp̃s sc̃s
quando ardore libidinis estuaret: Quia gͦ
non qua uenisti ad te uenit. liberat te ubi
te inuenit uenundatum sub peccato. iacẽ¬
tem in mordem primi hominis. traentem
pecatum primi hominis. habentem reatũ.
antequam abere possis arbitrium. Ecce ubite
inuenit: quando paruulum inuenit. Sed par
iuili etatem excessisti: ecce creiusti. primo p¬

Expanded text:
humanum a prima illius primi hominis humanum a prima illius primi hominis considerate, videte quid est, pertransiit. Pertransiit: inde est et parvulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non in fonte mansit, sed pertransiit: non in illum aut illum, sed in omnes homines pertransiit. Genuit peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concupiscentia maris et feminae, non de illo vinculo concuptum est hoc virgini, dictum est fide ferventi, non concupiscentia carnis aestuanti: Spiritus squando ardore libidinis aestuaret? Quia ergo non qua venisti ad te venit, liberat te. Ubi te invenit? Venumdatum sub peccato, jacentem in morte primi hominis, trahentem peccatum primi hominis, habentem reatum antequam habere posses arbitrium. Ecce ubi te invevulus aetate excessisti, ecce crevisti, primo
Abbreviated transcription (Latin):
pecetumẽ: absit. defensio. absit. Uno uer¬
ho destnditur ueritas: quia magna ẽ apłi
qetenoentis auccoritas. Quid dui defendat:
uificit absit. anuultis inquit exꝑim̃tũ
Accie eus quim me loquitur xp̃c: Modo
Quistuet bonum. Q uod gͦ bonum ẽ michi
factum est malum & mors: Absit: quia bo¬
num nonẽ mors. Sed peccatum ut appare¬
at paratum: ꝑbonum michi oꝑatum est
mortem Mors non ẽ lex: sed peccatum est¬
ramqua mortuum dixit: abscoditum
latet non apparet. Modo uidete: quam
uere ita diccum sit. Peccatum inquit:
ut appareat peccatum. Nondixit ut sit:
tum: Quia concupiscentiam nesciebam:
nisi lex diceret non concupisces. Non ate
concupiscentiam non habebam: sednes¬
ciebam Sic etiam hic nonait ut sit peccatũ:¬
ꝑbonum sed ut appareat peccatum. ꝑ bonum
michi oꝑatum ẽ mortem. Quam mortem:
Ut fiat suꝑ modum peccans aut peccatum
ꝑmandatum. Quare suꝑ modum: Q uia iã
& p̃uaricatio. U idete ergo fr̃s: uidete huma

Expanded text:
peccatum est? Defensio, Absit. Uno verbo defenditur veritas; quia magna est Apostoli defendentis auctoritas. Quid diu defendat? Sufficit. Absit. An vultis, inquit, experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? Modo umentum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Quia bonum non est mors. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Mors non eamus, quia mortuum dixit, absconditum, est; latet, non apparet. Modo videte, quam vere ita dictum sit: « Peccatum, » inquit, « ut appareat peccatum. » Non dixit, ut sit, tum? Quia « concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret; Non concupisces. » Non ait, concupiscentiam non habebam; sed, concupiscentiam nesciebam. Sic etiam hic non ait, ut sit peccatum, sed « ut appareat peccatum; per bonum mihi operatum est mortem. » Quam mortem? « Ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. » Quare supra modum? Quia jam  tractum. Videte ergo, fratres, videte genus
Abbreviated transcription (Latin):
accepta: peccatum ꝑ mandatũ fefellte m
ꝑ illud nme occidit. Gladio quem petai
inunicus te occidit: armis tuis de uier l
misciuis te int̾emit. Recipe mandatum a¬
to ẽẽ aͬma. Non quibꝰ te occidat: sed qudi
a te occidatur inimicus. Sed noli p̾̃sumca
uirib tuis. Uide paruum dd̃ contragil¬
am. uide paruum contͣ ingentem: sedui
nomine domini p̃sumentem. Tu uensa
me inquit cum elipo clipleo & lancer i¬
aut̃ uenio in nomine dnĩ omnipotente.
Sicsic altẽ non: omĩno alit̾ nõ prosternos
inimicus. Qui p̃sumit de uiribus sus¬
anin antequam pugnet: ipse ꝓsternit

Expanded text:
accepta peccatum per mandatum fefellit me, et accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Gladio quem portabas, te inimicus occidit; armis tuis te vicit, armis tuis te interemit. Recipe mandatum: scito esse arma, non quibus occidat te, sed quibus a te occidatur inimicus. Sed noli praesumere de viribus tuis. Vide parvum David contra Goliath, vide parvum contra ingentem; sed in nomine Domini praesumentem. Tu venis ad me, inquit, cum clypeo et lancea; ego in nomine Domini omnipotentis . Sic, sic; aliter non: omnino aliter non prosternitur inimicus. Qui praesumit de viribus suis, antequam pugnet ipse prosternit
Abbreviated transcription (Latin):
quod laud. an dicturus es uolo & nõ ualeo:
Quare nonuales: Quia sanitas non ẽ ẜm
sanitatem perdidisti. nisi quia peccando e¬
atorem offendisti: Ergo ut eius panenq
laudas. cum suauitate idẽ cum santtat
manduces: dic illi ego dixi domine msg¬
re mei. sana animam meam quoniam pe¬
caui tibi. Ergo inquit inuentum ẽ ms
mandatum qd erat inuitam: hoceẽ n
mortem. Erat enim antea sibi ignotir
peccator: factus ẽ manifestꝰ p̃uaricator
ce inuentum ẽ illi in mortem: quod era
peccatum ꝑ mandatum fefellit̾ me. ty
illud me occidit. Sic factum ẽ primouipi¬
radiso fefellit inquit me occasioneattti
ꝑmandatum. U ide serpentem midn
illi sufurrantem. Quesiuit ab ea quatͥt¬
rit deus. Respondit illa. Dixit noblas
si ederitis: morte moriemini. Hoc ẽ dĩ marti
Contra serpens. Non inquit morte morieie
Scit enim deus quia qua die ederitis apio

Expanded text:
quod laudas. An dicturus es: Volo, sed non valeo? quod laudas. An dicturus es: Volo, sed non valeo? Quare non vales? Quia sanitas non est. Unde sanitatem perdidisti, nisi quia peccando Creatorem offendisti? Ergo ut ejus panem, quem laudas, cum suavitate, id est, cum sanitate manduces, dic illi: Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Ergo, inquit, inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in mortem. Erat enim sibi antea ignotus peccator, factus est manifestus praevaricator. Ecce inventum est illi in mortem, quod erat peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Sic factum est primo in paradiso: Fefellit, inquit, me occasione accepta per mandatum. Vide serpentem mulieri illi susurrantem. Quaesivit ab ea quid dixerit Deus: respondit illa, Dixit nobis Deus: Ex  edetis. Ex eo si ederitis, morte moriemini. Hoc est Dei mandatum. Contra serpens: Non, inquit, morte moriemini. Sciebat enim Deus quia qua die ederitis, aper
Abbreviated transcription (Latin):
natur: & ueritatis serenitate purgatur.
Quem autem delectat lex dĩ. et sic delectat
ut omnes delectationes lasciuie uincat. nõ
sibi arrogetistam delectationem: quiad¬
dominus dabit suauitatem. Quid dicam
domine das michi illam suauitatem uel
illam: Suauis es domine: & intua suauita¬
te doce me uistificationes tuas. In tua sua¬
uitate doce me. Et doces me tunc disco ut faci¬
am: suntua suauitate doceas me. Ceterum
quamdiu blanditur iniquitas. & dulcis ẽ
iniquitas: amara ẽ ueritas. In tua suauitate
doce me ut suauis sit ueritas: dulcedo contẽp¬
natur iniquitatis. M ulto ẽ melior & suaui¬
or ueritas: secd sanis suaius ẽ panis. Quidme¬
lius & p̃clarius pane celesti: Sed si non obstu¬
pefecit dentes iniquitatis Scriptura enum
dicit. Sicut uua acerba dentib noxia ẽ. &e
fumus ocłis: sic unquitas utentibus eam.
Quid prodẽ quia panem laudatis: simale
uiuitis: ꝗ uod laudatis. non manducatis:

Expanded text:
natur, et veritatis serenitate purgatur. natur, et veritatis serenitate purgatur. Quem autem delectat lex Dei, et sic delectat, ut omnes delectationes lasciviae vincat, non sibi arroget istam delectationem: Dominus dabit suavitatem . Quam dicam? Domine, da mihi illam suavitatem, vel illam? Suavis es, Domine, et in tua suavitate doce me justitias tuas . In tua suavitate doce me, et doces me. Tunc disco ut faciam, si in tua suavitate doceas me. Caeterum quamdiu blanditur iniquitas et dulcis est iniquitas, amara est veritas. In tua suavitate doce me: ut suavis sit veritas, dulcedine tua contemnatur iniquitas. Multo melior est et suavior veritas, sed sanis suavis est panis. Quid melius et praeclarius pane coelesti? Sed si non obstupefacit dentes iniquitas. Scriptura enim dicit: Sicut uva acerba dentibus noxia est, et fumus oculis; sic iniquitas utentibus ea . Quid prodest quia panem laudatis, si male vivitis? Quod laudatis non manducatis.
Abbreviated transcription (Latin):
est in me omnem concupiscentiam Sine
lege enim: peccatum mortuum ẽ. Quidẽ.
mortum mortuum ẽ: Latet nõ apparet
omnino. tanquam sepultum ignoratur.
Adueniente autem mandato: peccatum
reuicit. Quidẽ reuixit: Apparere cepit.
sentiri cepit: rebellare aduersum me cepit.
sum: P teuaricator factus sum & inuentũẽ m
mancdatum. quod erat in uita. Uidete quia
lex laudatur. Mandatum quoderat in uita.
Qualis enim uita ẽ. non concupiscere: Ouita
dulcis. dulcis ẽ. quasi uoluptas concupiscen¬
tiȩ. Uerum ẽ. Nec eam homines sequerentur:
nisi dulcis e̾et. Theatrum. expectaculum.
meretrix lasciua. turpissima. cantilena.
dulcia sunt ista concupiscentie. dulcia
plane: suauia. delectabilia. Sed narau̾nt
suas: sed non sicut lex tua domine. Suauia
sunt. dulcia sunt. delectabilia sunt: sed audi
meliora. Marrauerunt michi inuisti delecta¬
tiones suas: sed non sicut lex tuadomine.
Felix anima. quȩ huiusmodi suauitatent
oblectatur. ubi turpitudine nulla inqui¬

Expanded text:
me omnem concupiscentiam. Sine lege enim peccatum mortuum est. Quid est, mortuum est? Latet, non apparet omnino, tanquam sepultum ignoratur. Adveniente autem mandato, peccatum revixit. Quid est, revixit? Apparere coepit, sentiri coepit, rebellare adversum me coepit.sum? Praevaricator factus sum, Et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam. Videte quia Lex laudatur, mandatum quod erat in vitam. Qualis enim vita est, non concupiscere? O vita dulcis! Dulcis est quidem voluptas concupiscentiae: verum est, nec eam homines sequerentur, nisi dulcis esset. Theatrum, spectaculum, meretrix lasciva, turpissima cantilena, dulcia sunt ista concupiscentiae; dulcia plane, suavia, delectabilia: sed, Narraverunt s, sed non sicut lex tua, Domine . Suavia sunt, dulcia sunt, delectabilia sunt: sed audi meliora, Narraverunt mihi injusti delectationes, sed non sicut lex tua, Domine. Felix anima quae hujusmodi delectationibus oblectatur, ubi turpitudine nulla inqui
Abbreviated transcription (Latin):
manet in ecernum. dominus fiat refugiũ
tuum. Istat concupiscentia. urget te: mag¬
nas uires accepit adu̾sum te. ꝓ rohibitione le¬
gis grandior ficta ẽ: maiorem hostem pate¬
ris. Sit dominus refugium tuum: turris
fortitudinis a facie inimici. Noli e̾ẽ in carne:
in sp̃u esto. Quid ẽ in spu esto: In deo spem
pone.Nam si posueris spem in ipso sp̃u. quo
modo ẽ ĩterum sp̃stuus in carne. labitur qr
non eum dedisti illi a quo suspendatur. Nõ
se continet. Si non continecur: nolirema¬
nere inte. transcende & te. inillo te pone:
qui fecit ce. Nam si spem in te habueris:
accepta lege p̾uaricator eris. Inuenit te
hostis nudum refugio: inuadit te. Ne for¬
te rapiat uelud leo. & non sit qui eruat. at¬
tende uerba apłi legem laudantis. se accu¬
santis. reum se sub lege facientis. & ꝑsonam
forte tuam in se transfigurantis: & dicentiᷤᷤ
tibi. peccatum non cognoui: nisi ꝑ legem.
Nam concupiscentiam nesciebam: nisi lex¬

Expanded text:
manet in aeternum . Dominus fiat refugium manet in aeternum . Dominus fiat refugium tuum. Instat concupiscentia, urget te, magnas vires accepit adversum te, prohibitione Legis grandior facta est, majorem hostem pateris: sit Dominus refugium tuum, turris fortitudinis a facie inimici . Noli ergo esse in carne, in spiritu esto. Quid est in spiritu esto? In Deo spem pone. Nam si posueris spem in ipso spiritu quo homines, iterum spiritus tuus in carnem relabitur, quia non dedisti eum illi a quo suspendatur. Non se continet, si non continetur. Noli remanere in te, transcende et te: in illo te pone qui fecit te. Nam si spem in te habueris, accepta Lege praevaricator eris. Invenit te hostis nudum refugio, invadit te: vide ne forte rapiat, velut leo, et non sit qui eruat . Attende verba Apostoli Legem laudantis, se accusantis, reum se sub Lege facientis, et personam forte tuam in se transfigurantis, et dicentis tibi: Peccatum non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam
Abbreviated transcription (Latin):
legem sunt. Unde ꝑ legem sunt: Q uia
lonemim qui loquitur aplꝰ iam exierat.
e istacarne. Non utiq sed scd̾m uttȩ hiu̾
madum e qui loquebatur. & quib loque¬
utur in carne erant. Quid est g̃ cum esse¬
nusii carne: nisi cum de carne presume¬
temus hoc ẽ de nobis confideremus: Ho¬
uis nomine homo signatus ẽ. in eoquod
egitur. uerbum caro factum ẽ. frgo cum
essemus in carne. idẽ in conscupiscentiis
carnis uersaremur. ibi totam spem nrãm
anquam in nob̃poneremus: passiones
peccatorum quȩ sunt ꝑ legem. auccȩ sũt
tium ꝑlegem ꝓhibendo enim fecerunt
egis p̃uaricatorem quia ille qui preuari¬
catorẽ factu̾m deum non habuit adiuto¬
tem. O ꝑabantur enim in membrisnrĩs:
uie fructum ferrent. Cui nisi morti: Sid
dampnandus erat peccator. quam spem
cote inuenit. Inuenit te in carne: idõ te uicit.
rioris. S i mortui estis cum xp̃o: quȩ sursũ
sunt querite. In carne uiuens: noli ẽẽ incar¬
ne. Omniscaro fenum: uerbum dominim

Expanded text:
Legem sunt. Unde per Legem sunt? Quia eNum enim qui loquebatur Apostolus, jam exierat de modum, et qui loquebatur, et quibus loquebatur, in carne erant. Quid ergo est, Cum essemus in carne; nisi, cum de carne praesumeremus, hoc est, de nobis consideremus? Honis nomine homo significatus est, in eo quod legitur, Verbum caro factum est. Ergo Cum essemus in carne, id est, in concupiscentiis carnis versaremur, ibique totam spem nostram tanquam in nobis poneremus: passiones peccatorum, quae per legem sunt, auctae sunt per legem. Prohibendo enim fecerunt legis praevaricatorem; quia ille qui praevaricator est factus, Deum non habuit adjutorem. Operabantur ergo in membris nostris, ut fructum ferrent, cui, nisi morti? Si damnandus erat peccator quam spem co te invenit: invenit te in carne, ideo te vicit. riaris. Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. In carne vivens, noli esse incarne. Omnis caro fenum, Verbum autem Domini
Abbreviated transcription (Latin):
os uoencupis ces. Non homo apete. aeusdi¬
Eercrator dixit. index eternus dixit nõ
uicumnq dixit. facg̾ quod lioxit. Nonfa¬
eronstrua iudicantem qui dixit. Sea qͥd
Ncies o homo: Idõ non uicisti: quia de dẽ

Expanded text:
on concupisces. Non homo dixit, Deus dixit, Creator dixit, Judex aeternus dixit, non quicumque dixit. Fac ergo quod dixit. Non facis? observa judicantem qui dixit. Sed quid facias, o homo? Ideo non vicisti, quia de te
Abbreviated transcription (Latin):
qtm aliquantũlum progredere : totũ
asi patienter. et sinon inteiligent᷑:. hoc
rcumn legis laudator: & cunc fieri mere¬
ris intellector. Clausum cor habes. et
auem accusas: Ecce int̾im quod non in¬
aliqimus paululum seponamus: ad lau¬
tem iegis quȩ aperta ẽ ueniamuis. Passio¬
s inquit peccatorum quȩ ꝑ legem sunt
abantur in menbtis nrĩs: ut fructum

Expanded text:
 aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in memb
Abbreviated transcription (Latin):
neos auditores. et nos debiti huiuis fat¬
carne ait apłs: passiones peccatorumꝙ
ꝑ legem sunt. oꝑabantur in mẽbris
ut fruccum ferrent morti: hic uia¬
quod intelligentib primum ꝙ gra
legem dĩ. dicit aliquis. Absit hoc at
fomitem insame. furori manichite
apłi pauli: quȩ non intelligunt coni
conuincere. Quit dicam catholicosir
telligentes. & non potius negligentes
est enim multum si quis uelit ẽẽ dili
post calumnias ab heretico condita
tem consicderare in codice circum̃tati
leccionis. Quod si fecerit: ibi max med
unde adu̾saruim loquacem reduitio
unde hostes legis rebellesq prostiah
enim si tardus ad intelligenta u̾la as
dete enim prius: & aduertite. Cum estals
tum Ecce inquit passiones peccatoris
ꝑ legem sunt. Quom̃ bona ẽ lex ꝑquis

Expanded text:
neos auditores, et nos debiti hujus fidneos auditores, et nos debiti hujus fidcarne, ait Apostolus, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Hic vion intelligentibus primum et grande legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab fomitem insaniae furori Manichaeorapostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba dete enim prius et advertite. Cum enim essemus tum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
sona uoce cantũumus.¬
Beatus uir quem tu er¬
erudieris domine: et ex
lege tua docueris eum
Silentium si p̃beatis: auditis. Nõ inuenit
locum sapientia: ubi non ẽ patientia. Nos
loquimur: sed erudit deus. Nos loquim̃:
sed deus docet. Non enim beatus dictusẽ
quem erudit homo: sedquem tuerudi¬
eris domine. Nos plantare possumus: &
rigare: sed dei ẽ incrementum dare. Qui
plantat ce qui rigat: forinsecus oꝑantur.
quam si non ĩtelligatur. aut male intel¬
ligatur ꝑiculosa. puto fr̃s immo scio.
que nob̾ cum recitaret᷑ audistis: & flutuaᷤ¬
tis si adu̾̃tistis. aut si aliqui et intellexistĩ
quã sit arduum sine dubitatione iuidistis.
Hanc itaq lectionem totumq ipsum mo¬
lestum & oͥscurum. sed intelligentibu
Raritati ur̃e debitores nos ẽẽ scio: grae¬
res uos ẽẽ sentio. Q uemadinodum ne.
ut ista percipiatis oramus: sic & uosen
ut ea uob̃ explicare ualeamus. Si enti
oratio nr̃a concordet: &e uos facit deusi¬

Expanded text:
sona voce cantavimusBeatus vir quem tu erudieris, Domine, et ex lege tua docueris eum . Silentium si praebeatis, audietis. Non invenit locum sapientia, ubi non est patientia. Nos loquimur, sed erudit Deus: nos loquimur, sed Deus docet. Non enim beatus dictus est quem docet homo, sed quem tu erudieris, Domine. Nos plantare possumus et rigare: sed Dei est incrementum dare . Qui plantat et qui rigat, forinsecus operatur:quam si non intelligatur aut male intelligatur periculosa; puto, fratres, imo scio, quia nobiscum recitaretur, audistis; et fluctuastis, si advertistis; aut si aliqui et intellexistis, quam sit arduum sine dubitatione vidistis. Hanc itaque lectionem totumque ipsum molestum et obscurum, sed intelligentibus Charitati vestrae debitores nos esse scio, exactores vos esse sentio. Quemadmodum nos, ut ista percipiatis, oramus: sic et vos orate, ut ea vobis explicare valeamus. Si enim oratio nostra concordet; et vos faciet Deus ido
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ peccatum. Deus dixit: homorte
Deo credidit. peccatum suum iti
bonum putabat malum ẽẽ cosit.
Uoluit frenare concupiscentiamus
tequam legem audiret. peccatoro
nesciebat. Tegem audiuit. peco
concupisces. Occasione autem accepe:
peccatum ꝑ mandatum oꝑatum ẽms
omnem concupiscentiam. Minor eta
cupiscentia quando ante legem seu
peccabas. Nunc autem oppositis tibios
legis: Nuius concupiscentie quali sta¬

Expanded text:
esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, esse peccatum. Deus dixit, homo audivit, Deo credidit, peccatum suum vidit; quod bonum putabat, malum esse cognovit: voluit frenare concupiscentiam, non antequam Legem audiret, peccatorem se esse nesciebat. Legem audivit, peccatum on victa.--Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Minor erat concupiscentia, quando ante Legem securus peccabas, nunc autem oppositis tibi obicibus Legis, fluvius concupiscentiae quasi
Abbreviated transcription (Latin):
briari. Non dico amplius fornicari: quã
inebriari. hȩc dixi quȩ licite cõmittunẽ.
sed non dĩ legibus. Quisenim aliquãdo
ad udicem ductus quia meretricis lu¬
panar intrauit: Quis aliquando inꝑ
publicis tribunalib accutatus ẽ. quia
per suas liristrias lasciuus minundũꝙ
defluxit: Q uis aliquando habens uxorẽ qr
ancillam suam uiciauit. crimen inuenit:
Sed in foro non incelo: in lege mundi
non in lege creatoris mundi. hucurios
uero si seȩtiam uino ingurgitet si bet
mensuram sine mensura: parum elqr
non iuuenit crimen. et iam uiri fots ⁊¬
cepit nomen. Tanto nequior: quatosi
poculo inuictior. Collaudantur iti es
felix ẽ. magnus ẽ. bene ẽ illi. Et nõ e
hoc non putatur ẽẽ peccatum: sels
et dicit non concupisces. Ille homie
putabat magnum bonum eẽ. mapo
felicitatem existimabat. ea quȩ poate
concupiscentie non negare. scququ
trait: audit non concupisces. eagili

Expanded text:
briari; non dico amplius; fornicari, inquam, briari; non dico amplius; fornicari, inquam, inebriari. Haec dixi quae licite committuntur, sed non Dei legibus. Quis enim aliquando ad judicem ductus est, quia meretricis lupanar intravit? Quis aliquando in publicis tribunalibus accusatus est, quia per suas lyristrias lascivus immundusque defluxit? Quis aliquando habens uxorem, quia ancillam suam vitiavit, crimen invenit? Sed in foro, non in coelo; in lege mundi, non in lege Creatoris mundi. Luxuriosus vero si se etiam vino ingurgitet, si bibat mensuras sine mensura; parum est quia non invenit crimen, etiam viri fortis accipit nomen: tanto nequior, quanto sub poculo invictior. Cum laudantur isFelix est, magnus est, bene est illi; et non solum hoc non putatur esse peccatum, sed eDei, et dicit, Non concupisces. Ille homo qui putabat magnum bonum esse, magnamque felicitatem existimabat, ea quae posset, suae concupiscentiae non negare, sequi qua trahit; audit, Non concupisces; et cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
te. nos cam laudare deberemus. Illam
laudare: nos accusare. Ecce lex ecce de¬
super tuba diuina clamat homini:
fac si tep̃hendere non potes audisti non
concupisces: rep̃ hendere non audes. qi
bonum ẽ quod dixit non concupisces.
Malum ẽ concupiscere. malum culpat
lex: a cuo malo te prohibet lex. Ergo cõ¬
cupiscere malum prohibet lex: a tuo
maio te prohibet lex. Ergo fac quod ui¬
bet lex: noli facere quod uetat: noli cõ
cupiscere. Sed quidait apłs. Concupiscen¬
tiam nesciebam: nisi lex diceret non concu¬
pisces. Ibam enim post concupiscentiam
meam: & qua trahebae cur rebam. et eius¬
uiebr illecebras blandas. et ex ex carnali
suauitate iocuncdas magnam felctta ̃
arbitrabar. Laudatur enim peccator
ait lex indesideriis animȩ suȩ: et quat
iniqua gerit benedicitur. Inuenis homi¬
nem carnales concupiscentias sectantem.
totumq se ulis seruum donantem: oc¬
cupari undiq uoluptate. fornicari. me¬

Expanded text:
te, nos tamen laudare deberemus: illam te, nos tamen laudare deberemus: illam laudare, nos accusare. Ecce Lex, ecce desuper tuba divina clamat homini, fac, si reprehendere non potes. Audisti, Non concupisces, reprehendere non audes. Quia bonum est quod dixit, Non concupisces; malum est concupiscere. Malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo concupiscere malum culpat Lex, a tuo malo te prohibet Lex. Ergo fac quod jubet Lex, noli facerum. Sed quid ait Apostolus? Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Ibam enim post concupiscentiam meam, et qua trahebat currebam, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem arbitrabar. Laudatur enim peccator, ait Lex, in desideriis animae suae; et qui iniqua gerit, benedicitur . Invenis hominem concupiscentiatotumque se illis servum donantem, aucupari undique voluptates, fornicari, ine
Abbreviated transcription (Latin):
sunt oꝑabantur in membris nrĩs ut fructũ
ferrent morti. Quia dixi euacuati sumus
a lege mortis inqua decinebamur. quia
dixi seriuamus in nouitate sp̃c: & non inno
uetustate littere. Lex peccatumẽ : absit.
ut sit peccatum: Sed peccatum inquit
non cognoui nisi ꝑ legem. Nam concupiᷤ¬
centiam nesciebam nisi lex diceret non
concupisces. Iam modo de interrogo mani¬
chee: modo interrogo responde michi.
Oala est lex que dicit non concupisces:
hoc nec luxuriosuis michi & nequam aliqĩ
respondet. Et enim ipsi homines flagicio¬
si quando rep̃henduntur erubescunt:¬
& quando sunt int̾ castos lasciuire non
audent.Si ergo dicis malam ẽẽ legem
quȩ dicit non concupisces: inpune ius cõcupiscere.
accusas legem: quia ꝑcutit libidinem
Fr̃s mei si non audiremus apłindicentem
lex peccatum ẽ. absit. sed tantumiñ u̾ba
iegis cõmemorantem ubi dictumẽ. non
concupisces. etiam legem illo non laudã¬

Expanded text:
sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit. ut sit peccatum: Sed peccatum, inquit, non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Jam modo interrogo te, Manichaee, modo te interrogo, responde mihi. Mala est Lex quae dicit, Non concupisces? Hoc nec luxuriosus mihi et nequam aliquis responderit. Etenim et ipsi homines flagitiosi quando reprehenduntur, erubescunt; et quando sunt inter castos, lascivire non audent. Si ergo malam dicis esse Legem quae dicit, Non concupisces; impune vis concupiscere; accusas Legem, quia percutit libidinem. Fratres mei, si non audiremus Apostolum dicentem, Lex peccatum est? Absit; sed tantummodo verba Legis commemorantem, ubi dictum est, Non concupisces: etiam Legem illo non laudan