comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecit mlius eẽ pot̾ facẽ. non tñcorngens
malefcm̃ s benestiũ promonens in me¬
lmo. non ut ipe̾ quantum ad se meluis
fatiat. s ut quo fecit ipõ identitate ꝯperã¬
te. et ieodem persenerante melius sat.
ergo sũme potens est. qui põt onne quos
possibile ẽ. nec ideo mimis pot̃. quia nõ¬
possibilia non pot᷑. quia ipossibilia pos¬
se non ẽ posse. s non posse. Itaq omĩa¬
dot deus. que posse porentia ẽ. ⁊̃ iceo nere
drumpotens ẽ. quia impotens esse non
pot. Cum sint ergo cria in do sapientia
potenta uoluntas. p̾mordiales cause a
uolunitate q̃diuinia quasi profitiscuntu
per sapientiam diuiguntur. per potesta¬
tem producuntur. uolinitas enĩ mouẽt.
Capientia disponit potestas explicat. hoc
sunt eterna fundamenta cansarum om¬
nium ⁊ principium primũ. que mesta¬
bilia et in comprehensibilia sunt omni
treature. Sicut enĩ eternitatem dei non
equat tempus nec miensitatẽ locus. sic
nec sapientiam enuis sensus. nec bonica¬

Expanded text:
ecit melius esse potest, non tamen corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Propotest Deus quae posse potentia est; et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potet. Cum sint ergo tria in Deo: sapientia, potentia, voluntas; primordiales causae a voluntate quidem divina quasi proficiscuntur, per sapientiam diriguntur, per potentiam producuntur. Voluntas enim movet, sapientia disponit, potentia explicat. Haec sunt aeterna fundamenta causarum omnium et principium primum quae ineffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonita
Abbreviated transcription (Latin):
corpus muliens fcm̃ est. sieq eĩ conneñ
ut costam illam extrmserus adlitamenũ
accepisse dicamus. quatinus in eam quã¬
titarem extrescent que corpori muliens for¬
mando sufficere potuiss. qm̃ si hoo necum
eẽt̾ non de costa quidem s de illo quod p̃ter
costam additum ẽ. quod utiq multoma¬
us fuit corpus mulitus fañ. eẽ. conueniẽ¬
tuis dici debniss. Hod siquidem in mat̾ia
manis ⁊ principalius fiuss. ⁊ principalis
matia nocar debniss. Non itaq costeilli¬
semetip̃a diuma iurtute operante multi¬
plicata est. quem aclmodũ postea naturã
humanã aprimis parentibus in subseꝙ̃¬
tem generationẽ seminatã a mabu
in tantam multiplicatam cermimu
ut multa hominĩ milia exea iamꝗ
insce indemus. ⁊ hoc totum ao¬

Expanded text:
corpus mulieris factum est. Neque enim convenit corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materia vocari debuisset. Non itaque costae illietipsa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsetem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum a
Abbreviated transcription (Latin):
posita. nec mutatem suam in multa effim¬
dint. qr multiplicari nõ possut neg eẽ ma¬
tia. quales stnt inccrpoeei spiritus. quin
ex mat̾a sunt quia simplices sunt. neꝙ ma¬
t̾ia ẽẽ possut qma corporea non sunt. alia
quidem imiratem suam simuł ex maltis ñ
collignnit. quia sunt simplicia. S tñ unita¬
tem siram in multa effacdunt. qr multi¬
plienitur. ⁊̃ sumt mac̾ia. qualia sunt corpo¬
ra simplicia. quos achomos dicunt. Que
ꝯuidem ex matena non sut quia simphaa
sunit. s tũ matia fiunt quia in semetipĩs
multiplicantur ⁊ in augm̃cũ. excrescumt.
Qũ ergo simplex mat̾ia. sine achomus sĩ¬
plex fastus est. de nichilo aliquid scm̃ est
qũ u̾o idipm̃ simplex corpus in semeup̃o
maltiplicatur ⁊ in plura excrescit. fit aliqͥd
de aliquo in in manis: quod licet mirabile
iudeatur. manis tñ. est de nichilo aliquis
facere. quam de aliquo plas faccie. hoc i
operandi de iłam coste in se dmina mrtute
absq extrnisero atidita mento multiplicata

Expanded text:
tem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata,
Abbreviated transcription (Latin):
qua a multiplicitate ad simpliatat
redlucat que prius a simplicitate An
tiplicitate produxerat sicut sgixe non
sumus. ita eciam pertinacit᷑ negaui
debemus. Hoc tm̃ considerancdims
quia aliud opus eit. cum simplex ã¬
tia multiplicatur. aliud cum multi
in simplicuatem redncitur. post ita
opera que soli deo possibilia sinit. se
quartum ⁊ quintũ opus que etiano

Expanded text:
qua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum opu
Abbreviated transcription (Latin):
niret. sua uolmitate factum est. ut antẽ
aliam formã nisi talem que malicie sue
conueniret. hrẽ non poss diina ordinati¬
one ddispositum ẽ. uenit ergo ad hominem
in serperte balliclus hostis qui fortassis si
permissus fusss in forma collumbe nemre
maluiss. S hoc pas spiritus sc̃s sibi reser¬
naiis qma perfcõ dlignũ non erat ut spitꝰ
malignus illam formam homini ediosam
quam trmida fuerit in principio ad
enĩ parum de siis uiribus p̃sumens hu¬
manam naturam in eam partem ubi de¬
bilior indebatur aggressus est. ut si forte
illic aliquatenus preualere potuiss post¬
mocdum tp̃ maiori ficlucia ad alteram q̃
robustior fuit pulsandam. aut pocius sb̃¬
uertendã accederet. Sciens ergo quod ue¬
tũ ect̃ quamnus ad huc dictum nõ eẽt. ne
soli qma cũ ceciderit nõ habet sublenantẽ.
⁊ si quispiam p̃ualuerit aduersus uniũ duo
resistunt eĩ. pͥmũ diligenter solitariam fe¬

Expanded text:
niret sua voluntate factum est, ut autem niret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam quam timenda fuerit in principio ad enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius subvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam fe
Abbreviated transcription (Latin):
nõ igitur
miidi homine prouidentia dini¬
a in loco deliciarũ quasi in parte pocio
constiruto ⁊ ad consernanda bona que
Iabebat eadem dei pronidentia rõni huma¬
ne admucta muuuito. atq ad illa bona q̃
habiturus erat querenda ⁊ optinenda p̃cep¬
to obedientie cum gratia cooperãte instruc¬
to. iudit diabolus ⁊ inuidit ꝙ homo il¬
lnc per obedientiam ascende̾t. unde ip̃ẽ
per superbiam corruisse. Quare cua
non potuit. ad frandem se conuertit. nt
dolo homnẽ supplantaret. quẽ ĩnuitute
supetare nõ poss. Ne antem fraus alius
omĩno milla. ec̃t si ninis maifestaretur.
in propria sorma uenire nõ debint ne mami¬
fiste cegnosceretur. ⁊ nullatenus recperetur.
si prorsus occultaretur. ⁊ homo simul si deus
eum tali frande que caueri non poss decipi
permittecet imuriã pati indereretur in ali¬
ena quidem forma uenire permissus est.
S tali in qua eius malicia prorsus non
celaretur. ut igitur in ꝓpria forma non ne¬

Expanded text:
no igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde ipse per superbiam corruisset. CAP. II. tiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non ve
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fit. quia nsi illud quod prius ibi plꝰ
fuit. aliquid fcrũ eet̃. in eo quod nimus modo
est illud onũino nõ eet᷑. Denichilo aliquid
fcim̃ esfequando id quod prius nichil erat. ut
aliquid ect fciũ est. Cum autem postea id ꝙ
pus creationis. Sccl̃m est opus multiplica¬
tõnis. Tertiũ est opus inionis sine collcõ¬
nis. In primo opere fit aliquid. ⁊ denichilo.
In secundo opere fit aliquid ⁊ de aliquo. In
tercio oꝑe fit aliqͥd quidem s non de nichilo.
quia quod fit hab mat̾iam. neq de aliquo
quia cũ sit ipm̃ hab in maciͥa formam. s
tum duo sint. mniũ fit aliud ⁊ tnͣsit in illd̾
nt fit illud. ⁊ desunt quidem eẽ quod est.¬

Expanded text:
iquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus iquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, quando id quod prius nihil erat ut aliquid esset factum est. Cum autem postea id qupus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud
Abbreviated transcription (Latin):
minus. Qartum opus est de aliquo aliq̃
mains. Quintum opus est de aliquibus
tatem in minus. Sextũ opus est de aliqͦ
nichil facere. Ex hiis sex oꝑibus quatu¬
or soli deo possibilia sunt ano reliqua tñi
creature possibilitati conueniũt. De nichi
sius de aliqno uichil solus deus põt. Duo
reliqua. idem de aliqͦ aliqua nõ in maiꝰ. sicut
cum totum in partes diuditur. uel de aliqui¬
bus aliquid non in minus. quem admodũ
cam partes in toto nuinitur creacura facere
pot̾. Cuius opus recte ꝑꝑea nichil eẽ dicitur
qr per eius opuis eeñtiis remm sine in cõun¬
gendo dinisa. sine in admidendo cõm̃cta nnchil
tollitur nł confertur. Ubi antem de nichilo
aliquid fit. aliquid fit. quia hoc ipm̃ aliquid
uo sit in eo fit. quod uisi fieret id ipũ quod ẽ.
aliquid non eet. Ruisum cum de aliquo plus
sit aliquid fit quia nͥ in es quod iam aliquid
est. aliquid fieret. ipm̃ quod postea plus ibi ẽ.
non eẽt. Rursum cum de aliquibus aliquidsit¬

Expanded text:
minus. Quartum opus est de aliquo aliquantitatem in majus. Quintum opus est de aliquibus am et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilosive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere potest. Cujus opus recte propterea nihil esse dicitur, quia per ejus opus essentiis rerum sive in conjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus al
Abbreviated transcription (Latin):
digere quod soli deo possibile est. Q
sine aliquando faciat sine non fa¬
deus. hoc tñ ominnio certum est. n
qui potuit de nichilo omĩa creare.
s etiam si nell creata in nichilum i¬
digere. Post senarium operibus dẽi¬
tatum. septenanus sequitur. qui
opus. s quies debetur. Hec operas
solent uł potius dubitare quomodoi
costa niri mulier fcã sit ⁊ quomod
modito paterno semme tam iunnei¬
sa proles extrescere possit.¬

Expanded text:
 Soli Deo possibile est. Quod sive aliquando faciat Deus, hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit.
Abbreviated transcription (Latin):
ex plmibus. alia nitatẽ suam ex nno hal
et i nno hñt ꝯma mnũ ⁊ idem ẽ ipiñ ex qro
snit. ⁊ ipiũ quod sunt qualia sunt simpli¬
cia omma. et ex partibus non consistentia.
Compositis ergo miũ cẽ. aliud non ẽ quam
unita eẽ. ⁊ ue nere unuĩ eẽ non est. quia
ex multis ⁊ ĩmultis ẽ. Quibus autem sim¬
plex eẽ ẽ. uere miñ cẽ ẽ. qr unũ est totum.
eo quo est ⁊ ex quo est. S ex hiis rursumq̃

Expanded text:
pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est
Abbreviated transcription (Latin):
potius quã ingilanti costa de qua mu¬
eus corpus fabricaretur. subtracta est ne
eo penam aliquã sensisse putaretur. ⁊
mine simul potentie opus mirabile pro¬
Lretur que hominis dornuentis latus a¬
peruit. ⁊ tũeã acquiete soporis sui mini-
me suscicauit. Quantũ u̾o pertinet ad
rritalem intelligentiã. idcirco pͥmus
Adam dormiendo mat̾iam. mĩ illi sponsa
earetur de latere suo prestitit. qm̃ sccłs
Adam postea in cruce sompno mortis so¬
ratur ut sponsa illiuis exc̃a formaretur
angniem cum aqua de latere finidendo sa¬
hamenta iinistrauit. Porro qd̃ de cos¬
Q uiri mulicus corpus factum cdiotur.
a intelligendũ est ut de sola ip̃ius cos
substantia sine omi extrinseco addita¬
nto per dininam potentiam in semet¬
ipã multiplicata scem corpus factum cre¬
datur. eo sant miraculo quo postea de
gliq panibus in manibus ihũ celesti
beneclictione multiplicastis quĩq sunt

Expanded text:
potius quam vigilanti costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur de latere suo praestitit; quoniam secundus Adam postea in cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Et cum fit illud quod ẽẽ incipit aliquid fit
qr illud aliquid est quod eẽ incipit. ⁊ quod
fit. ⁊̃ tñ nõ de nichailo illud fit quod fit quia
prins quam hoc fieret aliquid fuit. nec rur¬
sum de aliquo illud fit quod fit. quia desinit
cẽ quod prins finit. quando eẽ incipit hoc qd̾
prius non fuit. Qd̃ dicimus pro exemplo
n aliquo exprimamꝰ. Omẽ quod est in u¬
nũ est. ⁊̃ omne quod nnũ eẽ desinit. in h̾ipõ
⁊̃ ec̃ desinit. quod unũ eẽ destuit. Ita sinen
nitate inchil subsistere põt. uerunt ex hiis
que sunt ⁊ mnñ sunt. Alia mutatem suam

Expanded text:
quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit ad illmminandum mundum
antequam solem crearet ope incania p̃¬
currentem. donee nemret quod petfcm̃
est. Et sant quiquerant quid de illa lu¬
de scĩ sit. ꝓpterea quod iam milla eius
nestigia repenti possunt. ex quo solis da¬
nitas illuxit. alii dicunt dispersam per
ampla aeris spacia im lncendi et illipꝑu¬
nandi amilisse. super esse tam̃ ad huc q̃s¬
dam tennes reliquios que mambitu fir¬
mamenti intrisecus huc illucq spar¬
sun dilegentius intuentibus noctenlemõ¬
strentur die nero maiori eas ne inderi
naleant. soł danitatem abscondi. Sio

Expanded text:
voluit ad illuminandum mundum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla aeris spatia vim lucendi et illuminandi amisisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ab ip̃o. ⁊ que hñt similitudinẽ cũ ipõ.
Itaq ult deus bonũ ⁊ non nult deus
malum. ⁊ nult omne bonũ ⁊ omne
malũ non uult. ⁊ hoc totum suscipimꝰ
⁊ approbamus. ⁊ dicumuis quia uerũ
est totum ħ qm̃ diligit quod suũ est
ñ ⁊ nõ diligit nisi quod suũ est neq oclit
nisi quod suũ nõ ẽ ⁊̃ totum siuũ diligit.

Expanded text:
ab ipso et quae habent similitudinem cum ipso. Itaque vult Deus bonum, et non vult Deus malum; et vult omne bonum, et omne malum non vult. Et hoc totum suscipimus et approbamus et dicimus: quod verum est hoc totum, quoniam diligit quod suum est  non diligit nisi quod suum est, neque odit nisi quod suum non est; et totum suum diligit,
Abbreviated transcription (Latin):
on enĩ hoc solum dr᷑. s in eo qd̾
dicitur aliud intelligitur quod
¶¶non dicitur quoniam masum ẽẽ nult
⁊ malum non uult. Quod si hoc solum
intelligendum est in eo quod dicitur
nult dens malum. dicendum omnino
non ẽ. quomam non approbat illud pr¬
sus. neq estimat bonũ s contrarium
nidicat sibi bono malum. ⁊ a fuo alie¬
num. ⁊ non desiderat illud quasi con¬
ueniens ⁊̃ concordiam hñs cum eo qd̃
ipẽ est. ⁊ cum eo quod ab ipõ est. ⁊̃ cum
ipõeo quod sibi simile est. s extraneum¬

Expanded text:
r sed in eo quod dicitur aliquid intelligitur quod non dicitur, quoniam malum esse vult et malum non vult. Quod si hoc solum intelligendum est, in eo quod dicitur, vult Deus malum dicendum omnino non est, quoniam non approbat illud prorsus, neque existimat bonum; sed contrarium judicat sibi bono malum, et a suo alienum, et non desiderat illud quasi conveniens, et concordiam habens cum eo quod ipse est, et cum eo quod ab ipso est, et cum eo quod si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ meo non eo non isi bonũ nult. quia
malum. quia bonũ non est ipmũ malũ
s nult bomim tm̃ ⁊ diligit et delectat᷑
proximo. Et propter hoc beue sonat ⁊
libenter accipimus. cum dicitur deus
uult bonũ. quia illud trũ ciligit ⁊ ñ
malũ. cum quo sibi participatio nulla

Expanded text:
ia malum, quia bonum non est ipsum malum. Sed vult bonum tantum; et diligit et delectatur proximo. Et propter hoc bene sonat et libenter accipitur cum dicitur Deus vult bonum, quia illud tantum diligit et non malum cu
Abbreviated transcription (Latin):
ore se extollit. ut undiq cemantur ħ
ntp minc subliis indeieatu poslius indetur
illa se attollunt residentibus que hit excelsa
fuerant. Opponente se contra modios iusus
globoterramim a deo. ut septentriones que

Expanded text:
ore se attollit, ut undique cernantur utque nunc sublimis in dejectu positis videtur illa se attollunt, residentibus quae hic excelsa fuerant, opponente se contra medios visus globo terrarum, adeo ut septentriones, qu
Abbreviated transcription (Latin):
slum subtilis igneeq nature. ro¬
tundũo ⁊ a centro terre ouis spaciis undiq
collestum. Unde et coniexam medmmq q̃¬
cumꝙ cetnatur. menarrabili celentate condi¬
e crrcumagisapientes dixert ita ut mens.
si non planetamm occinsti moderaretur angumũ¬
to sydetum nitentes que fixo semper cisu arami¬
uolant. septentrionalibus. bremiotes gyios c̃¬
ca caromem pagentibus. Cuiꝰ nertices extre¬
cupant glaciali ngoretrabentes. hoꝵ imus
a it ptemtionalem plagam consurgens boetꝰ.
alt denexis m anstros terreq opposins antia¬
lis nocatur. quem intenora anstii scrptura

Expanded text:
lum subtilis igneaeque naturae, rotundumque, et a centro terrae aequis spatiis undique collectum. Unde et convexum mediumque, quacunque cernatur, inenarrabili celeritate quotidie circumagi sapientes mundi dixerunt, ita ut rueret, si non planetarum occursu moderaretur: argumento siderum nitentes, quae fixo semper cursu circumvolant, septentrionalibus breviores gyros circa cardinem peragentibus; cujus vertices extrecupant, glaciali rigore tabentes. Horum unus ad septentrionalem plagam consurgens Boreas; alter devexus in Austros, terraeque oppositus, Australis vocatur, quem interiora Austri Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionem hominem accepisse. milli du¬
bumi. dẽ deb quantum indeł sine ad ani¬
me eruditionem. sine ad corporalis usus
necessitudinem pertinere indebatur. sam¬
⁊ idcuro ip̃e creator nõ a se ant ab angelo
aliquꝰ singulis quibusq anmalibus s
ab homine nomma formari uolint. ut ma¬
infeste ostendet quod singulorũ naturã ⁊
nsum ⁊ officia ex insita sibi hõ rõne agno¬
uit. Que enĩ pp̃ illum creata erant. Ab il¬
lo regenda ⁊ disponenda erant. ⁊ idtirco ho¬
rũ om̃ium deus illi ⁊ sciennam tribuit. ⁊
ponidentiam reliquid. Ait namq aposto¬
lus. Numquid cura ẽ deo de bobus: Curat
enim boũ. ⁊ pronidentiam cetorimq ani¬
maliũ deus homini reliquit ut dñationi
illius sũbicentur. ⁊ rõne illuis regentur.
ut a quibus habuerat obsequium acciꝑe
sciret etiam illis necessaria pronidere. Hãc
autem scientiã quem ad modũ ad illam
qua carius sue cõmoda ⁊ necessana proni¬
dere debuerat. quia homo peccando nonꝑ

Expanded text:
onem hominem accepisse nulli dubium esse debet, quantum videlicet sive ad animae eruditionem, sive ad corporalis usus necessitudinem pertinere videbatur. Nam idcirco ipse creator non a se aut ab angelo aliquo singulis quibusque animalibus, sed ab homine nomina formari voluit, ut manifeste ostenderet quod singulorum naturam et usum et officia ex insita sibi ratione homo agnovit. Quae enim propter illum creata erant, ab illo regenda et disponenda erant, et idcirco horum omnium Deus illi et scientiam tribuit et providentiam reliquit. Ait namque Apostolus: Nunquid cura est Deo de bobus? Curam etenim bonum et providentiam caeterorum animalium Deus homini reliquit, ut dominationi illius subjicerentur, et ratione illius regerentur, ut a quibus debuerat obsequium accipere, sciret etiam illis necessaria providere. Hanc autem scientiam quemadmodum et illam qua carnis suae commoda et necessaria providere debuerat quia homo peccando non
Abbreviated transcription (Latin):
Acapacitate remota sinit. responsio
uram̃ moderan oportet. s ab hiiꝓ
que dubia non sunt ea que probabilit
dintur. tm̃ distingnere. Ita periculũ
¶Diligentis inquisitionis uullũ ent. si
pre sumptio temerarie assertionis non
una quidem rõnalis funt habens dis¬
detionem bom ⁊ mali scientiam quoq̃
erumi quantum ad principiũ conlitõ¬
nis pextimut perfcam̃ slam sicut perti
as humami corporis. Primũ hominẽ
xfcm̃ fcm̃ credimus: ita quoq quã¬
m ad animã cognitionem ueritatis
scientiã. eã dñ faxat que prime per fcõ¬
ni congrua fuit perfeam̃ mox conditũ
accepisse pͥntamus. ⁊ ad illam non stu¬
Dio aut disciplina aliqua per interual¬
a temporis profecisse. s simul ⁊ semel
ab ip̃õ sue conditionis exordio. umia ac
simplici dimne aspirationis illumina¬
none illam percepisse. Triplici antem
tognitione pͥmũ hominẽ eruditum cõ¬
stat. eogritione sal creatonis sur. utag¬
noscet a quo fcũs cxcat. ⁊ cognitione sui

Expanded text:
esponsionem nostram moderari oportet, et ab iis quae dubia non sunt, ea quae probabiliter dicuntur tantum distinguere. Ita periculum diligentis inquisitionis nullum erit, si praesumptio temerariae assertionis non animam quidem rationalis fuit, habens discretionem boni et mali; scientiam quoque rerum, quantum ad principium conditionis pertinuit perfectam. Nam sicut quantum tis humm, ita quoque quantum ad animam cognitionem veritatis et scientiam eam duntaxat quae primae perfectioni congrua fuit perfectam mox conditum accepisse putamus, et ad illam non studio aut disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse; sed simul et semel ab ipso sui conditionis exordio una ac simplici divinae aspirationis illuminatione illam percepisse. Triplici autem cognitione primum hominem eruditum constat, cognitione scilicet creatoris sui ut cognosceret a quo factus erat, et cognitione sui
Abbreviated transcription (Latin):
ed fortassis alitm querendim
indeatur qualiter homo ancii
catũ molentiam aliquã pati poreis
qui si non peccass. sicat ndetur paz¬
no non potuuss. Si ergo omino pa
potuit molentia ei nocere non pon
neq opus habuit custoclia ne moi¬
am pateretur. qui quodcumq ill¬
teretur. Nam si molentiam pati
it quomodo etiam mori non potui
Si antem mori potuit: quomodo
soluendas. que ab hiis qui diligñ¬
us secreta hominus scrutari solens
ciuntur. tres status uite human
puma consideratõne distinguim
⁊ in hus qualis homo fut. saen
in quo idem ꝑstitit. necessario detu¬
nandũ putamus. Primus stati
minis fiit ante peccatum in co qu
fuit conditus. Secimidus stacus a
post peccatum. si tũ status dicendis
⁊̃ non potuis ruma. in quẽ per pa¬
⁊ pe penam peccati post peccatam
tem ẽ lapsus. Tercius status erit
pertati liberabitur. ⁊ non solumns
in quo fuit contitus. s supra id enu
usq ad illud ad quod conclitus fi

Expanded text:
ed fortassis alicui quaerendum videatur qualiter homo ante peccatum violentiam aliquam pati potuisset, qui si non pecasset sicut videtur omnino pati non potuisset? Si ergo omnino pati non potuit, violentia ei nocere non potuit: Neque opus habuit custodia ne violentiam pateretur qui quodcunque illpateretur. Nam si violentiam pati potuit, quomodo etiam mori non potuit? Si autem mori potuit, quomodo solvendas quae ab iis qui diligentius secreta scrutari solent ciuntur tres status vitae humanae prima consideratione distinguimus, et in his qualis homo fuerit sivin quo idem perstiterit necessario determinandum putamus. Primus status hominis fuit ante peccatum in eo in quo fuit conditus. Secundus status est post peccatum si tamen status dicendus est, et non potius ruina in quem per peccatum et poenam peccati post peccatum sequentem, est lapsus. Tertius status erit peccati liberabitur; et non solum in id in quo fuit conditus, sed supra id etiam usque ad illu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ homo. In sad̾ statu dinsit dyaba
⁊ homo. In cercio statu tocum deul
cipiei. In isto statu lans dei erat. ⁊al¬
quid preter laudem nicħ tam̃ conta
landem dei. In secunde statu inchi
laudem s tõrum cont᷑ lindem dei. I
ao datu totum ad landem inebil põt̾ lau¬
detnes contra landem dei. ad landem¬

Expanded text:
u divisit diabolus et homo; in tertio statu, Deus totum accipit. In primo statu, laus Dei erat, et aliquid praeter laudem, nihil tamen contra laudem Dei; in secundo statu nihil ad laudem, sed totum contra laudem Dei; in tertio statu totum ad laudem: nihil praeter laudem, nec contra laudem Dei. Ad laudem
Abbreviated transcription (Latin):
iluuã. nolatꝰ auium. nbinmq et tempes¬
tum capaix. ubi et iam tempestates aene
iperna sede deturbate. cum tormento dieni
icii durius tunc dampnande p̃stolantur.
ex ano bominib appirentes aerasibi corꝑa
ierius sumlia stimunt. Nam supra lunã
ueaeus etherisq confimo currit. omĩa pn
nac diina luce sunt plena cuiꝰ iscinia
angere fertur osĩpus. Anobis antẽ pernoc

Expanded text:
lunam, volatus avium nubiumque, et tempestatum capax. Ubi etiam potestates aereae superna sede deturbatae cum tormento diem judicii durius tunc damnandae praestolantur. Ex quo hominibus apparentes, aerea sibi corpora meritis similia sumunt. Nam supra lunam, quae aeris aetherisque confinio currit, omnia pura ac diurnae lucis sunt plena, cujus vicinia tangere fertur Olympus. A nobis autem per noc
Abbreviated transcription (Latin):
m consertante mltis sepe loris anumꝰ
pores uel flaminas erictat. uł etiam
Sico acris incombente arenarum la¬
Dum ne molos ogeris. Inde monus eth
adexemplum geheune ignium cam
itmũ ourat incendium. ꝙ insularum
idum dicũt uidis nuicrri. dum aqua¬
an consursus spm̃ secum in miũ profim¬
m rapiens tam du suffocat. donec ue
terte diffnsus fomenta ignis accendit.
ne stilleicanes latrare fingnntur. dumi
eul canigantes udarmũ fremore terrẽ
.quas sorbente noragine collidit estus.

Expanded text:
 concertante, multis saepe locis fumum, vel vapores, vel flammas eructat, vel etiam vento acrius incumbente, arenarum lapidumve moles egerit. Inde montis Aetnae ad exemplum gehennae ignium tam diutinum durat incendium, quod insularum Aeolidum dicunt undis nutriri, dum aquarum concursus spiritum secum in imum profsecum rapiens, tandiu suffocat, donec venis terrae diffusus fomenta ignis accendat. Huic Scyllaei canes latrare finguntur, dum procul navigantes undarum fremore terrentur, quas sorbente voragine collidit aestus.
Abbreviated transcription (Latin):
pore. et minẽsitatem sine quantate. In
trinitate nõ confessa ẽ commumonẽm
mutatis. equalitatem ĩmensitatis. co¬
enitatem eternitatis. Et cõminionẽ
quidem mutatis sine diuuisione. equali¬
tatem inmensitatis sme dimimtione.
coeternratem etermcatis sine ordine ur

Expanded text:
e, et aeternitatem sine tempore. In Trinitate vero vides communionem unitatis, aequalitatem immensitatis, coaevitatem aeternitatis: communionem unitatis sine divisione; aequalitatem immensitatis sine distinctione; coaevitatem aeternitatis sine ordine, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ta gͦ ab micio proclitus est deus consci¬
entie humane. ⁊ ad iuta fides indiciis
nentatis cõfessa ẽ deum ẽẽ. ⁊̃ ipm̃ u¬
num dem̃ etiam trimim eẽ. Et mu
nitate quidem confessa est eternitatẽ

Expanded text:
ta ergo ab initio proditus est Deus conscientiae humanae et adjuta fides indiciis veritatis confessa est Deum esse, et ipsum unum. Deinde etiam trinum esse. Et in unitate quidem confessa
Abbreviated transcription (Latin):
amius autem principalis ma¬
teria diuene scripture sĩt ops¬
fa restaurationis: tñ ut competenitꝰ
ad ea tractanda accedat. primo in ip̃e
capite narratõnis sue brenter scõm
fidem rerun gestarum exordiũ et cõ¬
stitutõnẽ narrat operũ conditionis.
Non enim connementer ostendere
posset qualit̾ homo reparatus sit ni¬
si prins demonstraret qualiter sit
lapsus. Neq uero lapsum eius cõ¬
nementer ostendẽt. nisi prins qua¬
liter a deo institutus fuit explicet
Ad offendendam antem primam in¬
stitutõne᷑ hominis oportuit ut etiã
tocius mundi conditio ac creatio pã¬
deretur. quia propter hominẽ fact
est mũdus. Sp̃o quidem propter de¬
uii. corpus propt̾ spiritum. mũt̾
ꝓpt̾ corpus humanimi. ut spuicus
deo sb̃iceretur. spñi corpus. ⁊ corpo¬
ri mundus. hoc gͦ orcline scriptura
satra pͥmun creationem mundi de¬
scribit. qui propt̾ hominem fcũs ẽ.
demde cõmemorat qualiter homo
factus in ua iusticie et discipline.

Expanded text:
amvis autem principalis materia divinae Scripturae sint opera restaurationis; tamen, ut competentius ad ea tractanda accedat, primum in ipso capite narrationis suae breviter secundum fidem rerum gestarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur; quia propter hominem factus est mundus. Spiritus quidem propter Deum, corpus propter spiritum; mundus propter corpus humanum, ut spiritus Deo subjiceretur, spiritui corpus et corpori mundus. Hoc igitur ordine Scriptura sacra primum creationem mundi describit, qui propter hominem factus est; deinde commemorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae
Abbreviated transcription (Latin):
quiꝙ suas opiniones ꝑro ut ꝑossibile
e: confingunt. S qmi scit si ip̃a eademlux
postea in loł subam translata sit. ⁊ ami¬
pliata claritate formã meliorem acceꝑit
quemadmod̾ mimiptiis ilx̃ de aquis in¬
nũ fecit ut reformatõnis statum in me¬
luis et restauratõnis sacram̃tum demon¬
straret nam ꝙ erat lux antequam sol fr̃s
est. hoc erat prius quam in iniũ mutata
ẽ. ut non aliud fieret. quod potius exibi¬
tum est. s de e ip̃o quod ante nluis ha¬
bebatur. In rebus dubriis nemo ẽ ẽ qui
possit cectum aliquid diffimre. Si deus

Expanded text:
que suas opiniones prout possibile est confingunt. Sed quis scit utrum ipsa eadem lux postea in solis substantiam translata sit, et ampliata claritate formam meliorem acceperit, quemadmodum in nuptiis Jesus de aquis vinum fecit, ut reformationis statum in melius et restaurationis sacramentum demonstraret? Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum aliquid definire.
Abbreviated transcription (Latin):
sequebatur ornatus ẽ mundꝰ.
eormũ. ⁊ hoc tibus sequentibus idemdi¬
ebus fcmũ est. Quarto qui fuit pͥmus
intribus. ornatum ẽ sirmamentum so¬
le et lina. ⁊ stelis. Quinito die quifu¬
it secundus intribus. aer in nolatilaz
⁊ aque in piscibus ornamenta accepe¬
runt. Sexco die qui fiit tertius in t¬
bus accepit cerra bestias. et minenta
et reptilia. ceteraq animantia quen
uentur in terra. homo autem noms-¬
simo die fc̃s ẽ de terra et in terra. nonu̾
ad terram. neq propter terram. s ar
celum ⁊ propter euim qui fecit terran
⁊ celum. Ergo fcñs est homo. non qu¬
si ornatus terre. sz dominus ⁊ possessor.
ur non ad terram referatur conditioe¬
is. propter quem fcã est terra. De i¬

Expanded text:
sequebatur ornatus eorum, et hoc tribus sequentibus item diebus factum est. Quarto qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit tertius in tribus accepit terra bestias et jumenta et reptilia caeteraque animantia quae moventur in terra. Homo autem novissimo die factus est de terra et in terra, non tamen ad terram, neque propter terram, sed ad coelum; et propter eum qui fecit terram et coelum . Ergo factus est homo non quasi ornatus terrae, sed dominus et possessor, ut non ad terram referatur conditio ejus propter quem facta est terra.
Abbreviated transcription (Latin):
tĩa fc̃ sunt et ĩ una sede dispositi uonsũs.
uo sunt genera anmantiũ
que ex mia origene prodeñt.
s nõn miam mansionem sortiuntur.
pisces morigniali sede permanent uo¬
latilia sursum tolluntur. ⁊̃ fuint qua¬
si sapra io qd̃ facta sunt. Sic de una
massa corruptibilis nature ⁊ sue muta

Expanded text:
teria facti sunt; et in una sede dispositi non sunt. teria facti sunt; et in una sede dispositi non sunt. Duo sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua muta
Abbreviated transcription (Latin):
elementorum si iterroget
quis utrum nam credendum sit ex ip¬
sis ea queq elementis eẽ condita. ad
quorum decorem ac puleritudinẽ fca
probantur. ut uerbi gratia. que ad
ornatum terce fcã sunt. non isi de tͥ¬
ra sumi potuerunt. hoc et si in aliis n¬
rum concedimus: nontũ in elemento
aeris ullo mͥ probare nalemus. cum
maiifeste nolatilia leganius accepi
se ab aquis origiiem. et in aere man¬
sionem. Quod quare fcm̃ sit ut non
ad sumlitudinem aliori. que ad or¬
natum elementorum imuindi creata st̃
ex ipõ elemento mat̾iam sumerent in
quo locum sortiri debuerunt. forte qui
ad ipsins elementi materiam ferat.
quod quasi tantam aer corpulentian
non habuerit. ut animantiũ corpora qͥ
solida mat̾iam requirunt. ex eo consi¬
derentur. aquarum autem naturã
magis terre asfinem. plusq corpulẽ¬
tie habentem. ac per hoc formanlis cor¬
poribus aptiorem. S altior in hiis re¬
bus sacrainenti mrtus obiecta est.S¬
cramẽtũ quare aues et piscis de una ma¬

Expanded text:
elementorum si interroget quis, utrumnam credendum sit ex ipsis ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporibus aptiorem. Sed altior in his rebus sacramenti virtus objecta est.cramentum quare pisces et aves de una ma
Abbreviated transcription (Latin):
digit. ne forte cum aliis predicanerit.
cce ista sunt tnum dierũ rerũ dispͥ¬
opera. antequam sol nel cetera
luminaria fcã finssent. In huis primis
tribus diebus disposita est immeisita¬
tis hunis machina. ⁊ partibus sins
distributa firmamento desuper expan¬
so. dem̃ terra reuelata atq umo residen¬
te. ⁊ suo pondere librata collectisq aqua¬
rum molibus intra receptacula ina ae¬
re serenato . iiii. mundi elementa locis
sins distuicta et ordinata sunt. Quomͦ¬

Expanded text:
igit, ne forte cum aliis praedicaverit, cce ista sunt trium dierum opera, antequam sol vel caetera luminaria facta fuissent. In his primis tribus diebus disposita est universitatis hujus machina et partibus suis distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis distincta et ordinata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lati st̃ xͥ.Iam uͦ sequitur ut
ꝑsonis manentib nullomͦ
adi̾tate humanitas t̾bat᷑
assumpta Omnino .n. dis¬
iuncta sunt. que eque ꝑso¬
inquam disimicta sunt necmag̃
int̾ se homines bouesq dihunc¬

Expanded text:
ti. Iam uero sequitur, ut personis manentibus nullo modo a diuinitate humanitas credatur adsumpta. Omnino enim disiuncta sunt quae aeque persoprorsus inquam disiuncta sunt nec magis inter se homines bouesque disiunc
Abbreviated transcription (Latin):
sint que hunc sensũ inpug¬
nare nileant. atꝙ ꝯͣfringeᷤ.
de argum̃toꝵ copia: tm̃ ħ
interim libasse sufficiat.
Ranseuridum qͥp¬
pez adentichen qui
cum auetip cebitis eẽt eua¬
gatus in ꝯͣrium cũcͣrit erro¬
rem: assns tm̃ abeẽ ut in xͦ¬
ut gemuna ꝑsona credatur. ut ne
tio fcãcũ t̾o ut nata᷑ huma¬
na non mansit. huyerroe
&x eotem ꝙͦ nestorii fonte ꝓla¬
uitur. siam sicut ne¶terꝰ adoi

Expanded text:
sint quae hunc sensum inpugnare ualeant atque perfringere, de argumentorum copia tamen haec interim libasse sufficiat. Transeundum quad Eutychen qui cum a ueterum orbitis esset euagatus, in contrarium cucurrit errorem asserens tantum abesse, ut in Christo gemina persona credatur, ut ne tio facta cum deo, ut natura humana non manserit. Huius error ex eodem quo Nestorii fonte prolabitur. Nam sicut Nestori
Abbreviated transcription (Latin):
noui ꝑaduentum salua¬
toris effectũ ⁊ Nam cachoᷤ
⁊ fidei ui̾tae ⁊ raritas mira¬
secło poss euenire. ut eius
qui solus  deus. nat᷑acum
humana q̃ abeo ergͥt diu̾
sissĩa. ꝯuen̾ret. atq i exdistu¬
tib niͦs una fiert copłce ꝓͣ¬

Expanded text:
noui per aduentum saluatoris effectum est? Nam catholicis et fidei ueritas et raritas mirasaeculo possit euenire, ut eius qui solus est deus natura cum humana quae ab eo erat diuer- sissima conueniret atque ita ex distantibus naturis una fieret cop
Abbreviated transcription (Latin):
Atq in huno moclum consequens eẽ ma¬
infeste agnoscimus. ur si bonis omnibus
hec reuesata confitemur. malis quaꝵ non
ignora fuisse non dubitemus. Porro sih̾
stare debebit. quis non ideat quam mef¬
fabiliter priora illa tempora postioribus se¬
culis p̃ferenda sint. cum fides que hic solo
foris auditu uerborum percipitur. illic per
contemplationem pphetice aspirationis
nitus ab omnibus plena ⁊ manifesta nĩ¬
tatis luce legeretur. Quid fides ñ compa¬
ratione fidei illorum. nsi ut ita dicam i
fides s opinio quedam dicenda ẽ. quos in
tiũ cerciores agnoscimus fuisse de fucuro
quam nos de p̃ti̾to. qm̃ illi quod in renõ
niderunt agnouer̃ per spm̃. nos quod nõ
indimus anditu solo conopimus per uer¬
bum. Quod si nerum ẽ. quis non indeat
qm̃ aduentus xp̃i fidelibus non solum¬

Expanded text:
Atque in hunc modum consequens esse maAtque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic per contemplationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum certiores agnoscimus fuisse de futuro quam nos de praeterito; quoniam illi quod in re non viderunt, agnoverunt per spiritum; nos quod non vidimus, auditu solo percipimus per verbum. Quod si verum est, quis non videat quod adventus
Abbreviated transcription (Latin):
passionis in tm̃ ad huc ignotum fuisse atq
occultum legitur. ut ip̃o hoc domino aperte
pͣdicante ⁊ predicente illi nec intelligere pos¬
sent que dicebantur. Duo quoq illi lisciplĩ
quibus euntib ⁊̃ dubitantib in ma ihx̃ ap¬
paruit. ad ip̃ius interrogationem pulsati
initer ceta difisse refermitur. Nos speraba¬
mus quod ipẽ eet redempturas istael. In
quo a parte ostendunt quod redemptionẽ
israel. per parsionem crsti nenturam non
tredidant. qui in ipĩ passione de redemptio¬
ne sperabant. Propter quod ⁊̃ illis ibidem
dicitur. O stulti ⁊̃ tardi dorde ad credendũ.
a seculis absconditũ. ⁊ ne forte putetar so-¬
lis malis absconditum. subiecit nonissimis
temporibus Sĩs reuelatum. Si omnes ħ
ab micio bom cognonernt. quomodo ut̃
mali hoc ignorare potuerunt. Maxime cũ
ab ip̃is bonis qui hoc percepissent. que uere
bomi uel mali eeñt. quibus hoo reuelandũ
ul celandum foret discermi non potuisser.

Expanded text:
passionis in tantum adhuc ignotum fuisse atque passionis in tantum adhuc ignotum fuisse atque occultum legitur, ut ipso Domino hoc aperte praedicante et praedicente, illi nec intelligere possent quae dicebantur. Duo quoque illi discipuli quibus euntibus et dubitantibus in via Jesus apparuit; ad ipsius interrogationem pulsati, inter caetera dixisse referuntur: Nos sperabamus quod ipse erat redempturus Israel . In quo aperte ostendunt quod redemptionem Israel per passionem Christi venturam non crediderant, qui in ipsa passione de redemptione desperabant. Propter quod et illis ibidem dicitur: O stulti et tardi corde ad credendum. a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
pro ut spiritus dabat diidens singulis pro¬
ut uolebat idq absq p̃mdicio sue sc̃ĩtatis
atꝙ persciõis quantomiagis simpliciores
quiq insti sine detimento salutis saluani¬
omis tempus modum ⁊ ordinẽ nescire po¬
tuerunt. qmͣ tamen certa spe ⁊ fide. uti pro¬
missa fuat furmissime tenuerunt: Quanti
hoclieq ꝑpfocto in ppło xpĩano inte eterne se¬
tuliq futuri quod inclubitanter credunt. ⁊̃
sꝑant ⁊̃ ardencer desiderant. formam tñ ac
statum ne cogitare quid̃ uł tenuncet norut̃.
Ita ergo multi ante salnatoris acluentum
deumi ommupotentem tenentes ⁊ diligentes
sue salutis gratuitum promissorem. creden¬
tes impromissione fidelem sperantes cer¬
tissimum redau̾torem in hac fide. ⁊ expestatõe
aluati sunt. licit quando ⁊ qualiter ⁊ quo
ordine salus repromissa fiecat ignorarent.
siam ⁊ ipĩs apłis quos iustos funsse nemo E
qui ambigat p̾sente salnatore. ⁊ regimmce¬
lorum manifesta iam luce p̾clicante nuist̾iũ

Expanded text:
prout volebat; idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis, quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus modum et ordinem nescire potuerunt, quam tamen certa spe et fide uti promissa fuerat firmissime tenuerunt. Quanti hodieque in populo Christiano vitae aeternae saeculique futuri, quod indubitanter credunt et sperant, et ardenter desiderant; formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt; ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes, suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium