comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. aut patiendi. quod sibi non expedit. aut qͦd non deb&:
impotentia intelligit᷑ ꝑ potentiam. quia qͦ plus ħt hanc po¬
tentiã: eo adũsitas & ꝑuersitas imillum sunt potentiores. &
ille cont᷑ eas inpotentior. Easo dnẽ ds̃ inde ueriꝰ es omni¬
potens. quia nichil potes ꝑmpotentiã & meb̾ pot̾ contra te.¬
S ꝙ misericors simul ꝙ inpassibił quomͦ es: Nam sies tm¬
ex compassione miseni. quod ÷ e̾e̾ misericordẽ. At si ñ es mise¬
ricors. unde miseris ÷ tanta consolatio. Quomꝰ gͦ es ꝙ ñ es
misericos dnẽ: nifi quia es misericors scđm nos. ꝙ ñ es mise¬
ricors seđmte. Es quippe secundũ nrm̃ sensũ. & ñ es secundo
tuumꝰ ł enim cum tu nos respicis miseros. nos sentimꝰ mis e¬
roordis esfectũ. tuñ sentis affectũ. Et misericors es gͥ quia
miseros salua s. & peccatoribꝰ tins parcis. & misericors non es

Expanded text:
di aut patiendi quod sibi non expedit aut quod non debet, di aut patiendi quod sibi non expedit aut quod non debet, impotentia intelligitur per potentiam; quia quo plus habet hanc potentiam, eo adversitas et perversitas in illum sunt potentiores, et ille contra eas impotentior. Ergo domine deus, inde verius es omnipotens, quia nihil potes  misericors simul et impassibilis quomodo es? Nam si es imex compassione miseri, quod est esse misericordem. At si non es misericors, unde miseris est tanta consolatio? Quomodo ergo es et non es misericors, domine, nisi quia es misericors secundum nos, et non es secundum te? Es quippe secundum nostrum sensum, et non es secundum tuum. Etenim cum tu respicis nos miseros, nos sentimus misericordis effectum, tu non sentis affectum. Et misericors es igitur, quia miseros salvas et peccatoribus tuis parcis; et misericors non es,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ factum. & plura similit̃. quomͦ potes omnia. Anbee posse
non ÷ potentia. s inpotentia: Ilam qui hȩc potest. qd sibi nosi
expedit. & quod ñ deb& potest. Quȩ quanto magis potest.
tantomag̃ adũsitas & ꝑt̾isitas possuntiillũ. & ipse minꝰ ꝯt̾
illas. Qui gͦ sic potest: non potentia potest. s. impotentia
N enim iđo dr posse. quia ipse possit. s q sua impotentua
facit aluid inse posse. siue aliquo alio genere loquendi. sic̃
multa inꝓpͥe dicunt᷑. Ut cũponimꝰ eẽ proñ ẽẽ. ꝙ facere
ei qui rẽ aliꝗͣ negat eẽ. sic ÷ quẽ admodum dicis ẽẽ. euim
magis ꝓpͥe indeatur dici. sic non ÷ quẽ aamodum dicis ñ ẽẽ
tem dicimiis. iste seds sicut ille facit. aut iste quiescit sic̃
ille facit. cum sede̾ sit quidd̾a nonfacere ꝙ quiescere sit n¬
chil face̾. Dic itaq cumquis dicit᷑ habere potentiã facien¬

Expanded text:
esse factum, et plura similiter: quomodo potes omnia? An haec posse esse factum, et plura similiter: quomodo potes omnia? An haec posse non est potentia, sed impotentia? Nam qui haec potest, quod sibi non expedit et quod non debet potest. Quae quanto magis potest, tanto magis adversitas et perversitas possunt in illum, et ipse minus contra illas. Qui ergo sic potest, non potentia potest, sed impotentia. Non enim ideo dicitur posse, quia ipse possit, sed quia sua impotentia facit aliud in se posse; sive aliquo alio genere loquendi, sicut multa improprie dicuntur. Ut cum ponimus 'esse' pro 'non esse', ei qui rem aliquam esse negat: sic est quemadmodum dicis esse, cum magis proprie videatur dici: sic non est quemadmodum dicis non esse. Item dicimus: iste sedet sicut ille facit, aut: iste quiescit sicut ille facit, cum 'sedere' sit quiddam non facere et 'quiescere' sit nihil facere. Sic itaque cum quis dicitur habere potentiam facien
Abbreviated transcription (Latin):
S quid es nͥ id quod sũmũ omniũ solũ existens ꝑ se ipsũ. oiã
d boc dete cogitari non potest. Qđ gͦ bonum deest summo
bono. ꝑ quod t omne bonũ: Lues itaq iustus uerax beatus
non iustum. beatum ꝗͣ non beatũ. PUerum cũ meliꝰ sit ee¬
uit mmisericors. sunl & inpassibilis.  lam si sola corporea sunt sen¬
sibilia. quoniã sensꝰ cirea coepus & incorꝑe sunt. quomͦ es sen¬
sibił cum non sis corpꝰ.s. summus spẽ quicorꝑe melius est.
D si sentire non nisi cognosc̾e̾. aut nonnisi ad cognoscendu
qui enim sentit cognoscit scđ̾m sensuum ꝓpͥetatẽ. ut ꝑuisum
quic qͥd aliqͥm cognoscit. Ergo dnẽ quãius non sis corp.
uere tam̃ eomꝰ fummȩ sensibilis es. quo summȩ orinia sog¬
noseis. ñ quo animal corporeo sensu cognosẽ.ed et
nec mentini. nec face̾ uerũ eẽ falsũ. ut quod factam: ñ

Expanded text:
Sed quid es nisi id quod summum omnium solum existens per seipsum, omnia Sed quid es nisi id quod summum omnium solum existens per seipsum, omnia tari possit. Sed hoc de te cogitari non potest. Quod ergo bonum deest summo bono, per quod est omne bonum? Tu es itaque iustus, verax, beatus, non iustum, beatum quam non beatum. Capitulum VI. ut misericors simul et impassibilis? Nam si sola corporea sunt sensibilia, quoniam sensus circa corpus et in corpore sunt: quomodo es sensibilis, cum non sis corpus sed summus spiritus, qui corpore melior est? Sed si sentire non nisi cognoscere aut non nisi ad cognoscendum est - qui enim sentit cognoscit secundum sensuum proprietatem, ut per visum quidquid aliquo modo cognoscit. Ergo domine, quamvis non sis corpus, vere tamen eo modo summe sensibilis es, quo summe omnia cognoscis, non quo animal corporeo sensu cognoscit. Capinec mentiri nec facere verum esse falsum, ut quod factum est non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmꝰ cogitare ñ potuit qͦd dix̃ incoede. cum id̾e sit dicere
incorde & cogitare: Qͦd siuere tmmno quia u̾e ꝙ oogitaũ.
quia dix̃ incorde. ꝙ ñ dix̃ incorde quia cogitare ñ potuit
ñ uno tantũ mͦ dr̃ aliquid incorde uł cogitat᷑. Alit̃ entin
cogitatur res cum uox eam significans cogitat᷑. alit̃ eũ id
ipsum qͦd res ÷ intelligit᷑. Illo itaq mͦ potest cogitari dõ ñ
ẽẽ. isto uͦ minime. Nultꝰ qiuppȩ intelligens id qͣd ds̃ ÷. pot̃
cogitare qr ds̃ ñ ÷. Licet hec u̾ba dicat᷑ in corde. aut sine
ulla. aut citm aliqua ex tranea significatione. Ds̃ entm ÷ id
qͦ maiꝰ cogitari ñ potest. Qͦđ quibñ intelligit. utiq intelligit
idipsũ sic ẽe̾. ut nec cogitatione queat ñ ee̾. Qui gͦ intelligit
sic ee̾ dm̃. nequit eũ ñ eẽ cogitare. Grãs tibi bone dnẽ gͣ¬
tias tibi quia quod pͥꝰ credidite donante. iamsic intelligo
te isluminante. ut si te e̾e̾ nolim crede non possim ñ intelli¬

Expanded text:
sit dicere in corde et cogitare? Quod si vere, immo quia vere et cogitavit quia dixit in corde, et non dixit in corde quia cogitare non potuit: non uno tantum modo dicitur aliquid in corde vel cogitatur. Aliter enim cogitatur res cum vox eam significans cogitatur, aliter cum id ipsum quod res est intelligitur. Illo itaque modo potest cogitari deus non esse, isto vero minime. Nullus quippe intelligens id quod deus est, potest cogitare quia deus non est, licet haec verba dicat in corde, aut sine ulla aut cum aliqua extranea significatione. Deus enim est id quo maius cogitari non potest. Quod qui bene intelligit, utique intelligit id ipsum sic esse, ut nec cogitatione queat non esse. Qui ergo intelligit sic esse deum, nequit eum non esse cogitare. Gratias tibi, bone domine, gratias tibi, quia quod prius credidi te donante, iam sic intelligo te illuminante, ut si te esse nolim credere, non possim non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
tustũ ÷ te sic ee̾ bonũ. ut ꝙ parcendo sis bonis. Et hoe est
forsitan. cur sumine tustus potes uelle bona malis: S si ut¬
cumq capi pot̾ cur malos potes uelle saluare: uis certe nula
ratione cõp̃hendi pot̾ cur de similibꝰ mał hos magis salues
ꝗͣilos ꝑ faminã bonitatẽ. ꝙ illos mag̃ dampnes ꝗ̃ istos ꝑsummã
tuisticiã. Dic gͦ ue̾ es sensibił. omp̃s. misericoes & impassibilis.
quẽ ad modũ tiuiens sapiens: bonꝰ. beatꝰ ȩt̃nꝰ & quicqd meliꝰ¬

Expanded text:
est te sic esse bonum, ut et parcendo sis bonus. Et hoc est forsitan, cur summe iustus potest velle bona malis. Sed si utcumque capi potest, cur malos potes velle salvare: illud certe nulla ratione comprehendi potest, cur de similibus malis hos magis salves quam illos per summam bonitatem, et illos magis damnes quam istos per summam iustitiam. Sic ergo vere es sensibilis, omnipotens, misericors et impassibilis, quemadmodum vivens, sapiens, bonus, beatus, aeternus, et quidqui
Abbreviated transcription (Latin):
amplitudine tua. Quanta nãꝙ ÷ lux illa deqͣ micat omẽ ue¬
rum. qͥdrationali m̃ti lucet. Quã ampla ÷ illa ueritas inqͣ:
onne quod tierum ÷. & extra ꝗͣ non nͥ nichil & falsum ÷. Quã

Expanded text:
amplitudine tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne veamplitudine tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum quod rationali menti lucet! Quam ampla est illa veritas, in qua omne quod verum est, et extra quam non nisi nihil et falsum est! Quam
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. lucẽ. sapientiã. bonitatẽ. ęt̾nã beatitudinẽ. & beatã
et̾nitatẽ. ꝙ hoc ee̾ ubiq & semꝑ. Nam si ñ intienisti dm̃
tim̃. quomꝰ ÷ ille hoc quod inuienisti. & quod illum tã certa
ueritate & uera certitudine intellexisti. Siuͦ inuenisti. qͥd:
quod ñ sentis quodinuensti : Ctir ñ te sentit dnẽ ds̃ ms̃
anima mea sunuenit te: Anñ inuenit quẽ inuenit esse
ritas ⁊ lux ÷ quod uidit. & tam̃ non dum teuidit. quia
udit᷑ aliquatemis. s ñ tudit te sicuti es: Dne ds̃ ms̃. forma¬
tor. & reformator ins̃. dic desidanti anime meȩ qͥd aliud es
quã qͦd mdit utpure uideat qͦd desid̾at. Intendit se ut pł
Cur hoc dnẽ cur boc: Tenebratur oculꝰ eiꝰ insirmitate sua
ant reu̾b̾atur fulgore tuo. S certe ꝙ tenebrat᷑ inse. & reu̾b̾a¬
tur ã te. Utiq & obscurabat᷑ sua breuitate: & obruit᷑ tua ĩ¬
mensitate. Cere et contrabitur angustia sua. etuincitur

Expanded text:
 beatitudinem et beatam aeternitatem; et hoc esse ubique et semper. Nam si non invenisti deum tuum: quomodo est ille hoc quod invenisti, et quod illum tam certa veritate et vera certitudine intellexisti? Si vero invenisti: quid est, quod non sentis quod invenisti? Cur non te sentit, domine deus, anima mea, si invenit te? An non invenit, quem invenit esse veritas et lux est quod vidit, et tamen nondum te vidit, quia vidit te aliquatenus, sed non vidit te sicuti es? Domine deus meus, formator et reformator meus, dic desideranti animae meae, quid aliud es, quam quod vidit, ut pure videat, quod desiderat. Intendit se ut pluCur hoc, domine, cur hoc? Tenebratur oculus eius infirmitate sua, aut reverberatur fulgore tuo? Sed certe et tenebratur in se, et reverberatur a te. Utique et obscuratur sua brevitate, et obruitur tua immensitate. Vere et contrahitur angustia sua, et vincitur
Abbreviated transcription (Latin):
dici potest. tu soł inctrẽscriptꝰ es ꝙ et̾nus. Qnomꝰ igit᷑ dicunt᷑
omniũ sic̃ ñ desinis. sic ñ incipis e̾e̾. D̾soliis qͦm es incircũ¬
alicub totam÷: ñ potest simul e̾e̾ alibi. qͦd desoł ooeꝑeis cer¬
nitur. Incircũ scͥptum nͦ.: qͦd simul ÷ ubiq totũ qͦd dete solo
intelligitur. Cirẽseriptm aũ simul & meirẽseriptũ ÷ qͦa
cum alicubi sit totũ. potest simul e̾e̾ totũ. alibi non tamen
ubiq quod decreatis spitib cognoscit᷑. di enm ñ ee̾t anima
tota insingłis m̃bris sui corꝑis: non sentiret tota infingłis
Tu gͦ dnẽ singłarit̃ es incircimscriptꝰ & ȩt̾nis. & tam̃ & alii

Expanded text:
 igitur dicuntur omnium sicut non desinis, sic non incipis esse. Sed solus quomodo es incircumalicubi totum est, non potest simul esse alibi; quod de solis corporeis cernitur. Incircumscriptum vero, quod simul est ubique totum; quod de te solo intelligitur. Circumscriptum autem simul et incircumscriptum est, quod cum alicubi sit totum, potest simul esse totum alibi, non tamen ubique; quod de creatis spiritibus cognoscitur. Si enim non esset anima tota in singulis membris sui corporis, non sentiret tota in singulis. Tu ergo, domine, singulariter es incircumscriptus et aeternus, et tamen et alii
Abbreviated transcription (Latin):
ia nunc homuncio. fuge paululũ
occupationes tuas. absconde te modicũ atu¬
multuosis cogitatiombꝰ tuis. Abice nunc onerosas cu¬
ras a pꝰ pone laboriosas intentiones tuas. Waca aliquan¬
tulũ do. & requiesce aliquantułu in eo. Int̾ in enbiculũ
m̃tis tuȩ. exelude onnia p̃t̃ d̃m & quȩ teiuient aqͥ
querendum eum. &. clauso hostio quere eum. Die nine to

Expanded text:
ia nunc, homuncio, fuge paululum occupationes tuas, absconde te modicum a tumultuosis cogitationibus tuis. Abice nunc onerosas curas, et postpone laboriosas distentiones tuas. Vaca aliquantulum deo, et requiesce aliquantulum in eo. " Intra in cubiculum " mentis tuae, exclude omnia praeter deum et quee te invent ad quaerendum eum,
Abbreviated transcription (Latin):
derit ei ꝑseuerantiã. ꝗͣ nͥ eodante hab̃e ñ potuit. qm̃ si
bonoꝵ angłoꝵ dixerim: de casu diabolũtitulaui qm̃
illuo contingens fuit qđ dixi. de bonis angłis. Q aũ
scripsi de malis: ex p̃ositio fuit qͥstiois. Q uidelicet¬
tractatus qͥuis nulla c̃tinuatione dictaminis cohereant : mat̾iata
ordine ẽseribant᷑. Lice itaq a qͥbusdĩ festinantib alio sint ordeni tu¬

Expanded text:
derit ei perseverantiam quam nisi eo dante habere non potuit: quoniam si derit ei perseverantiam quam nisi eo dante habere non potuit: quoniam si bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli titulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem scripsi de malis, ex proposito fuit quaestionis. Qui videlicettractatus, quamvis nulla continuatione dictaminis cohaereant, materia tordine conscribantur. Licet itaque a quibusdam festinantibus alio ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ReS INACRARUS ReATIXeNIeS ad studiũ sacrȩ scrip¬
turȩ qͦndã feciduĩsis tẽporib cũ similes in hoc
qͥa facti st̃ ꝑ introgationẽ & responsionẽ & ꝑsona
introgantis noiẽ notat᷑ discipłi respondentis uͦ
noĩe magistri. Qͥtũ enĩ quẽ sim ili mͦ edidi ñ
inutilẽ ut puto introducendis ad dialecticã
cuiꝰ iniciũ ÷ de gramatico qm̃ ad diũsũ ab his trib studiũ
ꝑtinet istis nolo connumerare:. Unꝰ hoꝵ triũ ÷ de uerita¬
te qͥd scilicot sit ueritasi& in qͥb reb soleat dici & qͥd
sit iustitia. Altꝰ uͦ de lib̾tate arbitriĩ qͥd sit. & utrũ eã
dinẽ uoluntatis. ad ꝗͣ seruandã ẽ data creat̾e rationali
In qͦ naturalẽ tantũ fortitudinẽ uoluntatis ad seruan¬
dã acceptã rectitudinẽ ñ qͦmͦ necessariũ ad hoc ipsũ illi
sit ut grã subseqͣt᷑ ostendi. Tertiꝰ aut̃ ÷. de qͦ nestione. qua
q̃ritꝰspeccauit diabolꝰ. qͥa ñstetit in ueritate. cũ ds̃ ñ de¬

Expanded text:
res tractatus pertinentes ad studium sacrae Scripturae quondam feci diversis temporibus, consimiles in hoc quia facti sunt per interrogationem et responsionem; et persona interrogantis nomine notatur discipuli, respondentis vero nomine magistri. Quartum enim, quem simili modo edidi, non inutilem, ut puto, introducendis ad dialecticam, cujus initium est: De grammatico, quoniam ad diversum ab his tribus studium pertinet, istis nolo connumerare. Unus horum trium est De veritate: quid, scilicet, sit veritas, et in quibus rebus soleat dici; et quid sit justitia. Alius vero De libertate arbitrii, quid sit, et utrum eam dinem voluntatis, ad quam servandam est data creaturae rationali; in quo naturalem tantum fortitudinem voluntatis ad servandam acceptam rectitudinem; non quomodo necessarium ad hoc ipsum illi sit, ut gratia subsequatur, ostendi. Tertius autem est De quaestione qua quaeritur quid peccavit diabolus, quia non stetit in veritate: cum Deus non de
Abbreviated transcription (Latin):
ta arte neqͥtiȩ diabolus hõiẽ ab inicio tẽptau̾it. qͥ ñ solũ eũ
in obedientiã xeptũq suicreatoris uelut s inuidentis docu¬
it .s ⁊ numerositatẽ dõꝵ illi credendã ꝓponit dicens. Leritis
ut dii. qͣtinꝰ ⁊ si forte ad mobedientiã eũ ꝓtͣhere neqͥre: fidĩ
m̃ qͥ unũ dm̃i colebãt castitatẽ corrũꝑa. Si uͦ ꝑtraberet

Expanded text:
bolus hominem ab initio tentaverit, qui non solum eum inobedientiam contemptumque sui Creatoris velut sibi invidentis docuit, sed et numerositatem deorum illi credendam proponit dicens: Et eritis ut dii, quatenus etsi forte ad inobedientiam eum protrahere nequiret, fidei tamen, qua unum Deum colebant, castitatem c
Abbreviated transcription (Latin):
lie nabnti e so portebat aliũ cbendo aliũ abseqͥnd poras
uire ne otrise u duitites pacẽ eohabitantiũ ptbarẽt: nec ad hoc
retinendũ ordo defuissa. qͦ pͥor uuꝰ. alt̾ pꝰtior. maxime si pꝰ¬
t̾ior ex pͥore crearet᷑ sic̃ femina creata .ẽ. an aliqͥs dix̾it de cos¬
ta hõĩs dm̃ feminã tm̃ ñ ĩ mascłm siħ uell& facere potuisse:
ꝑꝑ ñ ĩuenio ad q ad iutoriũ facta sit mulier uiro: si pariendi cau¬
sa subthit᷑. Nã si parentes filiis suis ced̾e ex hac uita oportebat.
potuert̃ ⁊̃ hoĩes genitis filiis ꝑfectaq humani officii iꝰtitia hĩe

Expanded text:
oportebat alium iubendo, alium obsequendo pariter uiuere, ne contrariae uoluntates pacem cohabitantium perturbarent, nec ad hoc retinendum ordo defuisset, quo prior unus, alter posterior, maxime si posterior ex priore crearetur, sicut femina creata est. an aliquis dixerit de costa hominis deum feminam n inuenio, ad quod adiutorium facta sit mulier uiro, si pariendi causa subtrahitur. Nam si parentes filiis suis cedere ex hac uita oportebat, potuerunt etiam homines genitis filiis perfectaque humani officii iustitia hinc
Abbreviated transcription (Latin):
i g̾nał iussio diliges. Illud ꝑtin&. ad ñ ꝯcupisc̾e. ħ ad diligere.
llud ad ꝯtinẽtiã. ħ ad ĩticiã. Illud ad declinandũ a malo. ħad sa¬
ciendũ bonũ. N ꝯcupiscendo .n. uetustate ex poliam̃ri nouita¬
dħ enĩ lex ista p̾cip̃ ut eũ his ĩplendis hõ defecit. ñ se extollat
suꝑbia. tumidꝰ. s. ad gr̃ã ꝯfugiat fatigatꝰ. Ac si eũ lex t̾rendo. ad
si uolũtate. ꝑ facile pot̾ uoluntas. uolu̾tate mutari. Respon
posse uolũtatẽ uolũtate mutari: odicat apłs. caro ꝯeupiseit¬

Expanded text:
e mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitaenim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respoposse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
iã nec plane beatꝰ fuit. qñꝗđ plane beati de sua beatituctine cer¬
ut ei ds nec ea q̃ ad ipsũ ꝑtinerent fut᷑a reuelarent Nũꝗ ille
pͥꝰultor ꝙͣiste peccator: Absit. Neq .n. ds̃ dãpnat innocentes.
ipsa sua beatitudo. Nã ⁊ ħ qͥdã sensert̃ ñ fuisse diabolũ ĩlla
aliꝗ ⁊̃ illicitũ delectare. ꝗͣtũ delectationẽ si peceare noluis¬
sent libero arbitͥo cohib̾ent. sic̃ hõ maxime ille pͥmꝰ qͥ peccati

Expanded text:
am nec plane beatus fuit, quandoquidem plane beati de sua beatitudine cerut ei deus nec ea, quae ad ipsum pertinerent, futura reuelaret? numquid ille prius ultor quam iste peccator? absit. neque enim deus damnat innocentes. ipsa sua beatitudo. nam et hoc quidam senserunt non fuisse diabolum in illa aliquid etiam inlicitum delectare: quam tamen delectationem si peccare nollent, libero arbitrio cohiberent, sicut homo, maxime ille primus, qui peccati
Abbreviated transcription (Latin):
scondert̃ se. Iĩ ꝓuidentia regens atq ministnͣs unu̾sã cre¬
aturã. i nat᷑as ⁊ uoluntates. nat᷑as ut sił. uoluntates aũ ut nec
infructuose bonȩ. nec inpunite malȩ: subd̾̃ pͥmitꝰ oĩa s. dem̾
femineã mascłine. minꝰ ualentẽ ualentiori. indigeintiorẽ co¬
piosiori. Inuoluntatib aũ bonas scęt̾as uͦ ipsis seruientib s:
ut ħ patiat᷑ uoluntas mala d ex iussu dĩ fec̾it bona siue per

Expanded text:
s. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, naturas, ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per
Abbreviated transcription (Latin):
petit᷑u scientis boni ⁊ mali ⁊ inmaturo tp̃r ꝑciꝑe uoluisse.
ꝓeis dilatũ oportuniꝰ seruabat᷑. idq egisse tẽptatorẽ ut p̾oceu¬
pando q ñdũ talib ꝯgruebat offenderent dm̃. ⁊ ab eiꝰ rei u¬
ulitate alienarent᷑ exclusi atq dãpnati. ad ꝗͣsi suo tp̃r siẽ d̃s
uolebat acced̾ent: possent ea salubrit̾ ꝓfrui. ħ si forte lignũ
uld̾ ñ ad ꝓͥetatẽ ut uerũ lignũ ⁊ uera poma eiꝰ. s. ad figurã ue¬
unt acciꝑe: hat exitũ aliqͦ recte fidĩ u̾itatiq ẜabile̾. Nisũ¬
⁊ qp̃dã duos illos pͥmos hoĩes nuptias suas fuisse furatos.⁊
suisse sig̾catã uñi ꝓhibiti erant. donec oportuuo tp̾r iungerem᷑:¬
existimant. Qsi uero mea ętate facti. ẽẽ. credendi st̃. ut exspec¬
ianda ẽẽ̾t maturitas pub̾tatis. aut ñ illd ⁊c̃ legitimu̾ ẽe̾t cũ
pͥmũ fieri potuiss&. eũ aũ ñ potuiss& ñutiq ñfier&. nͥ forte

Expanded text:
uoluisse, quod eis dilatum oportunius seruabatur idque egisse temtatorem, ut praecerpendo, quod nondum talibus congruebat, offenderent deum et ab eius rei utilitate alienarentur exclusi atque damnati, ad quam si suo tempore, sicut deus uolebat, accederent, possent ea salubriter perfrui. hoc, si forte lignum illud non ad proprietatem ut uerum lignum et uera poma eius, sed ad figuram uelint accipere, habeat exitum aliquem rectae fidei ueritatique probabilem. Uisudam duos illos primos homines nuptias suas fuisse furatos et fuisse significatam, unde prohibiti erant, donec opportuno tempore jungerentur. Quasi vero in ea aetate facti esse credendi sint, ut exspectanda esset maturitas pubertatis; aut non illud tunc legitimum esset, cum primum fieri potuisset, cum autem non potuisset, non utique fie
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiȩ nũqd nã credendũ ÷ q̃ in simulachroꝵ cultu ore¬
didit aliꝗd ẽẽ utilitatis: S mulierũ amori adħ malũ tͣheuti
resistere ñ ualuit. faciens q sciebat ũ ẽẽ faciendũ. ne suas
ꝙpꝰ deꝑibat atq de fluebat mortiferas delicias otͥstar&. Ita n⁊ a
ꝯtabesc̾e.si abeiꝰ alienaret᷑ gĩo. ⁊ oĩo illa intire discordia. Io q
carnis uictꝰ xupiscentia ꝗͣ ñdũ senserat in resistente lege me¬
broꝵ legim̃tis suę.ẜ anneali qͥdã bn̾iuolentia qͣ plerũq fit ut
offendat᷑ ds. ne ho̾ ex aiico fiat inumicꝰ. Qd̾ eũ face no̾ debiuisse

Expanded text:
in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita econtabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. nec uirũ nͥ ꝑ feminã. s inserpente ipse locutꝰ ÷ utens eo
uelut organo. mouensq eiꝰ nat̾ã eomͦ qͦmͦ u̾e ille mouere: mo¬
ueri illa potuit ad expͥmdos u̾boꝵ sonos. ⁊ signa corꝑalia: ꝑ q̃
ut tͣdera. xp̃m. poss& efficere maĩa suꝑbo amore suę potesl¬
tis inducta .ẜ. sĩc iã dixi tẽptandi uoluntate̾ ht̾ diaboł. ĩ potes¬

Expanded text:
tem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis indu
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. Pm̃ prudentissimꝰ õĩũ bestiar ħ ÷ astutissimꝰ ita dictꝰ
: serpens ꝑꝑ astutiã diaboli. q̃ ĩillo ⁊ de illo agebat dolũ qͣͤ ad¬
modũ dr̃ prudens ł astuta lingͣ ꝗͣ prudens ł astutꝰ mon& ad aliꝗͥ
lieũ: ħ angłicũ hnit .Nł. q̃dã ⁊ boni ⁊ mali angłi oꝑa similia: sic̃
moyses . ⁊ inagi pharaonis. Uerũ mhis ĩ boni angłi potentioreᷤ

Expanded text:
prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid licum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia sicut Moses et magi Pharaonis, uerum in his etiam boni angeli potentiores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗloqͣnt᷑. Qntomiinꝰ ille intelligs u̾boꝵ sonos qͦs ꝑ eũ ⁊ ex eodia¬
boł illo mͦ faciebat. qͥ hõiẽ loqn̾tẽ ñ intelligera. si eũ adiaboll̃¬
ꝑsuasione inmunis audir& : Nã .iꝙ putant᷑ audire ⁊ intellig̾e
serpẽtes u̾ba marsoꝵ ut eis incantantib ꝓsiliant pler̃ q de la¬
tebris: ĩ illic diabolica uis oꝑat᷑. ad cognoscendã uͥq ꝓuiden¬
testatio ÷ nat᷑ã pͥmitꝰ humanã serpentis seductã e̾̃e̾ colloqͥo.
audent .N. demones hãc spotestate dari ut ad incantationeᷤ

Expanded text:
per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique prouidentestatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem
Abbreviated transcription (Latin):
Tota ista sententia fig̾ata ÷ nec aliud deb& ei scͥptoris fides. nar¬
ronisq u̾itas: nͥne illã dictã fuisse dubitemꝰ. Qd̾ serpense̾ ħ¬
fec̾it ñ ÷ int̾rogatꝰ. pot̾ uid̾i q̃ ñ ipse utiq id insua nat᷑a ⁊ uo¬
luntate fec̾at. s. diabolus de illo ⁊ ꝑ illũ ⁊ ĩllo fuerat oꝑatꝰ: qͥ
iã exspectato ĩpietatis ⁊ suꝑbiȩ sue igni destinatꝰ fuerat sẽpi¬

Expanded text:
Tota ista sententia figurata est, nec aliud illi debet scriptoris fides, narrationisque veritas, nisi ne illam datam fuisse dubitemus. Non est fecerit, non est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utique id in sua natura et uoluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum et in illo fuerat operatus, qui iam ex peccato inpetatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempi
Abbreviated transcription (Latin):
missũ ẽ ĩqͦne adnnt̾et᷑ sola deb̾& iussio duãntis attendi. Q̾si
sola antendet᷑. qͥ aliud ꝗͣ dĩ uoluntas attend̾et᷑. ꝗ aliud qͣ dĩ uolun¬
tas amaret᷑. qͥ aliud qͣ dĩ uoluntas humane uoluntati p̃pone
ret᷑: Uñs ꝗ c̃ iusserit ud̾it. faciendũ ÷ a seruit᷑ute qͥ uissit. ⁊ tͦ
iubendo ds utile fac̃. qcͥꝗ iub̾e uoluerit. de qͦ metuendũ ñ ẽ.:
ne ib̾e q mutile.ẽ. possit. Nec fieripͭ ut uoluntaᷤᷤ pͥa ñ gndi
ruinę pond̾e suꝑ hõiẽ cadat: sieã uoluntati suꝑioris extollendo

Expanded text:
missum est, in quo ne admitteretur sola deberet iussio dominantis attendi. quae si sola attenderetur, quid aliud quam dei uoluntas attenderetur? quid aliud quam dei uoluntas amaretur? quid aliud quam dei uoluntas humanae uoluntati praeponeem cur iusserit, uiderit; faciendum est a seruiente quod iussit, et tunc iubendo deus utile facit quidquid iubere uoluerit, de quo metuendum non est, ne iubere quod inutile est possit. Nec fieri potest ut uoluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam uoluntati superioris ex- . tollendo
Abbreviated transcription (Latin):
uuerĩt ĩ ipsi ⁊ certã p̾scientiã ꝑpetue felicitatis suȩ.ẜ eã pꝰ
casũ eiꝰ acceꝑint. aut qͦm̾ito añ suũ peccatũ diaboiꝰ eũ sociis su¬
is a cet̾is angłis disc̾tꝰ fuerit. ut ipse sui casus fut᷑i e̾e̾t ignarꝰ.
illi aũ certi ꝑmansionis sue. dũ tñ ⁊ peccatores angłos minimę
dubitamꝰ detrusos tã ꝗͣ incarcerẽ caliginis hꝰ aerię circa t̾ras

Expanded text:
petuae felicitatis suae, sed eam post casum ejus acceperint; aut quo merito ante suum peccatum diabolus cum sociis suis a caeteris Angelis discretus fuerit, ut ipse sui casus futuri esset ignarus, illi autem certi permansionis suae: dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tanquam in carcerem caliginis hujus aeriae circa terras
Abbreviated transcription (Latin):
possint fut᷑e sue miqͥtatis .⁊ dapnationis. ł certe ꝑpetue salutis ĩ¬
certi. cꝙͥꝰ nec spes sube̾e̾t. q aliq̃n ⁊ ipsa aliqͣ ĩmeliꝰ mutatione cer¬
ti de hac re fitti e̾e̾ nt. iux ferenda p̾sũptio.ẽ. N forte ⁊ ħdicat᷑. ita
creatos istos angłos iniidanis ninistiis distͥbutos. sub aliis subli¬
miorib ⁊ beatiorib: ut ꝓ recte gestis p̾posituris suis accipiant
illã uitã beatã ac sublumorẽ de qͣposuit. e̾̃ẽ. certissimi eꝰ spe gan¬
dentes possunt ñ in ꝯgrue dici iã beati. Ex qͦꝵ nu̾o sidiaboł ceci¬
dit cũ sociis iniqͥtatis suȩ. simile ħ ẽ ei qͥ cadt̃ a iꝰncia fidĩ ⁊̃ hõies si¬
mili suꝑbia p̾uaricati. ł se ipsos seducenda: ł illi seductori osentienteᷤ.
hasserant ħduo gn̾a bonoꝵ angłoꝵ qͥ potuerint. unũ suꝑ celestrũ¬

Expanded text:
possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, dentes possint non incongrue dici iam beati. ex quorum numero si diabolus cecidit cum sociis iniquitatis suae, simile est hoc ei, quod cadunt a iustitia fidei etiam homines simili superbia praeuaricati, uel se ipsos seducentes uel illi seductori consentientes. Sed adserant haec duo genera bonorum angelorum qui potuerint, unum supercaelestiu
Abbreviated transcription (Latin):
uonis ꝓfut᷑os. ut ⁊ utiles eoꝵ bonis uoluntatib exercendis admo¬
uendisq nascant᷑. ⁊ i̾te ꝓsua maliuoluntate puniant᷑. Talẽ in¬
qunt fac& hõĩẽ qͥ noll& oĩo peccare. Ecce nos ꝯeedimꝰ meliorẽ. ẽe.
nat᷑ã q̃ oĩo peccare nolit. Cocedãt ⁊psi ñ . ee̾. malã nat᷑a. q̃ sic fac¬
ta ÷ ut poss& ñ peccare si noll&. .⁊ iꝰtã. ẽe̾. sentẽtiã qͣpunita ÷ q̃uo
luntate ñ necessitate peccauit. Siẽ gͦ rõ u̾a doc& meliorẽ ẽẽ na

Expanded text:
bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera doc
Abbreviated transcription (Latin):
nis micio cecidisse: ñsic accipiendũ ÷ ut ñ pͥa uoluntate depͣnatꝰ.
s:. maiꝰ a dobono ereatꝰ putet᷑. Alioqͥn nõ abinicio cecidisse dicet᷑.
eq.n. cecidit: si tał : factꝰ.S factꝰ ꝯtinuo se aluce u̾itatis au̾tit.
suꝑbia tumidꝰ. ipͥe potestatis delectatione correͥptꝰ. Uũ beatȩ
atq angłicȩ uite dulcedinẽ ñ gustauit. qr ñ utiq acceptã fas¬
ndiuit. s. nolendo acciꝑe deseruit ⁊ amisit. Pm̃ nec sui easus

Expanded text:
uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur: neque enim cecidit, si talis factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus, unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit, quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo aocipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥpede uitiato claulieat. Nec tn uitare pot̾ elaudicationẽ nͥ hũe¬
psũ sane uitiũ qͦ claudicat hĩo. Nec pes⁊: nec corpꝰ. necho. nec ipsa
qñ abulat. Querat gͦ ꝙ eide uicio nom̃ inponat. Utrũ rẽ uelit
dr̃e. anactũ.  ei potiꝰ qͣlitatẽ malã. qͣ deformis actꝰ existit: Sie .i
i hõie int̾iore: ãiꝰ res ẽ. Rapina actꝰ÷. auaricia: uitiũ ẽ. Id ⁊ qͣlitaᷤ.
sꝰ ꝗͣ malꝰ ẽ aiꝰ. ⁊ iã qñ nichilagit. uñ auaricie suę seruiat: ĩ qñ

Expanded text:
 est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habupsum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, s
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: qantea ñꝗͣ au̾terant. U.N. ad tnsgdiendũ p̾ceptũ audax
curiositas mota ÷ auida exꝑiri latentia ꝗͥ naͣ tacto uetito seq̃¬
ret᷑. ⁊ noxia lib̾tate habenas ꝓhibitionis rũꝑe delectata. ꝓba¬
biliꝰ existimans ñ ẽẽ mortẽ ꝗͣ timuerant secuturã. ⁊ale qͦppe
pomũ credend̾ : fuisse ĩilla arbore eꝰ gn̾is poma iã maliis
arborib inoxia senserãt. uñ magͥ credidert᷑ dm̃ posse pec

Expanded text:
 ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia s
Abbreviated transcription (Latin):
liaĩa sua.ẜ alieno iã sp̃u .i. ddiabolicõ poss& sapientissimꝰ di¬
cioiũ bestiarũ. Qtũ lili& .it. p̾uaricatores augłi de suꝑuis
õib bestiis ꝑꝑ rõis emimentiã. Qͥdͥ gͦ mirũ si suo instĩctu diabołiã ĩ¬
plens serpente eiq suũ spm̃ miscens eomore qͦ uates de monioꝵ
rdalẽ q uiuentiũ : Abusione qͥppe nõis ita sapientia dr̃ ĩmalo:
lingͣ sapientes laudabiłr appellet᷑. astuti aũ male ꝯcordati ĩ telli¬
gaut᷑. Uññ nulli sic̃ ĩplerisq codicib ĩuenimꝰ. adu̾sũ latine di

Expanded text:
li anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis opter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum alemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in mlingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnũ ẽ. Si hõ ꝑ illd̃ pot̾ ẽẽ ꝯpeccato. iñ pot̾ e̾c̾ sñ peceato. Respõ¬
det᷑. ꝑ arbitrii lib̾tatẽ factũ. ut ẽe̾t hõ o peccato. s. iã penał ui¬
ciositas subsecuta. ex lib̾tate fec̃ necessitatẽ. Un̾ad eũ fides cla¬
mat. De necessitatib meis educ me. sub qpꝰ positi ł ñ possumꝰ qͥ
uolumꝰ intellig̾e. ł q intellex̾imꝰ. uolumꝰ. nec ualemꝰ implere.

Expanded text:
 sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere.
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo faclo ñ. cẽ. morit̾os .i. illd̾ q habebãt ⁊ se hr̃e gaudebat
intellig̾e qͥ ñdidicerãt. Pcrescendo int̾ loqñtes. ł aliqͦ magisterio.
Qsi magnũ fuerit dõ loqͥeos docere qͦs ita fec̾at. ut ħ possẽt ⁊̃ ab hõib
an. ĩ feminę. S ñdũ narratũ ẽ qͦ d modũ facta sit femina. An
forte iã erat facta .s. ħ qͦ ad modũ gestũ sit q pͥerat gestũ p̾ea
recapitulaudo narratũ. ẽ: Uba .N. scͥpt̾e sie se hñt. Lp̾cep̃ dñs ds̃¬

Expanded text:
ex illo facto non esse morituros, id est illud quod habebant et se habere gaudebant intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta sit femina. An forte jam erat facta? sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum, postea recapitulando narratum est. Verba enim Scripturae sic se habent:
Abbreviated transcription (Latin):
uolentib p̾stat᷑ sc̃is ex eoꝵ ꝯꝑatione cautela. ipia sub dõ h¬
militatis ⁊ intelligentis gra. ⁊ exercitatio ad tolerandos
malos: ⁊ ꝓatio ad diligendos inimicos. S ille ÷ miciũ figmꝰ¬
ti qͥsic illudr̃. qr p̾cedit istos ⁊ tp̃is iniqͥtate. ⁊ pͥncipatuma
liciȩ. ħaũ d̃s ꝑ scos angłos fac̃ illo oꝑe ꝓuidentie qͦ creat᷑as natas
administrat. subdens uidelic&. angłos malos angłis bonis: ut ma¬
loꝵ ĩpbitas ñ qͣtũ nitit᷑ .s. ꝗͣt̾ sinit᷑ possit. nec tantũ angłoꝵ ma¬
loꝵ uerũ .ĩ ⁊hiõiũ: donec ĩ ista nꝰicia quiuit᷑ ex fide qne patiem¬

Expanded text:
olentibus praestatur sanctis ex eorum conparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu mali deus per sanctos angelos facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas administrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; nec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fictũ ⁊ incorpe uiuentẽ ibi ꝯstitutũ. e̾e̾. uarrauit. aut si qͥsq̃
putat ai̾s cũ acorꝑe excesserit locis corꝑalr̃ insibilib ꝯtineri
eusunt siue corꝑe: asserat sententiã suã. N deert̃ qͥsic faue¬
ant.ut illũ ĩ diuitẽ sicientẽ. in loco utiq corꝑali fuisse ꝯtẽ¬
de lacari digito xupita. ꝓmintiare ñ dubitent. Cũ ꝙꝰͥe
de tã magua q̾stione: nulla temeritate fligo. Meliẽ.
le dubitare de occultis. qͣlitigare de mcertis. Illũ qͥppe dimi¬
tẽ i ardore pęnarũ: ⁊ illũ pauꝑẽ in refrigerio gaudioꝵ: in¬
tellign̾idos eẽ. ñ dubito. S qͦmͦ intellignda sit illa flamma
ĩferni. ille sinꝰ abralix. illa lingͣ diuitis. ille digitꝰ pauꝑis. illa fins toriiti.
illa stilla refrigerii. uix foitisse amãsnete q̃rentib atentiose aũ
certantib ñꝗͣ inuent᷑. Cito sane respõdendũ ẽ. Sicorꝑalib locis

Expanded text:
 Aut si quisquam putat animas, cum a corpore excesserint, locis corporaliter visibilibus contineri, cum sint sine corpore, asserat sententiam suam: non deerunt qui sic faveant, ut illum etiam divitem sitientem in loco utique corporali fuisse contende Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intellegendos esse non dubito. sed quomodo intellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, illa lingua diuitis, ille digitus pauperis, illa sitis tormenti, illa stilla refrigerii, uix fortasse a mansuete quaerentibus, a contentiose autem certantibus numquam inuenitur. cito sane respondendum est, ne nos
Abbreviated transcription (Latin):
ligas repetitũ ut fierent. Uii. dies. ⁊ cũ audis ⁊c̃ factaoiã cũ
factꝰ.ẽ. dies : illã senariã ł septenariã repetitionẽ sine inter¬
uallis morar̃ spacioꝵq tẽꝑaliũ factã si possis app̾hendas. Sian¬
ñ possis. ħ relinqͣs ꝯspicienda ualentib u̾uaũ cũ seͥptura no
deserente infirmitatẽ tuã.⁊ mat̾no incessu tec̾ tardiꝰ abula¬
te ꝓficias. Q sic loqr̃. ut altitudine suꝑbos irrideat. ꝓfunos¬
tate attentos t̾reat. u̾itate agnos pascat affabilitate paruis¬

Expanded text:
cum audis tunc facta omnia, cum factus est dies, illam senariam vel septenariam repetitionem sine intervallis morarum spatiorumque temporalium factam, si possis, apprehendas; si nondum possis, haec relinquas conspicienda valentibus: tu autem cum Scriptura non deserente infirmitatem tuam, et materno incessu tecum tardius ambulante proficias; quae sic loquitur, ut altitudine superbos irrideat, profunditate attentos terreat, veritate magnos pascat, affabilitate par
Abbreviated transcription (Latin):
ds ab indig̾ntia famis dier̃ qͣdraginta spacio uendicauit. an
forte crede dubitamꝰ ꝑ alic̾ arboris cibũ cꝰdã altioris sig̾cationiᷤ
taret᷑. aut ioccasũ ĩ lab̾et᷑. qͥipsicibo humano p̾stint tã mira¬
bilẽ statũ. ut infictilib uaseuł faria ⁊ oleũ deficientes resi¬
o̾ent nec defic̾ent. Iã hic de gu̾e ꝯtentiosoꝵ qͥsꝗͣ existat. ⁊ dicat

Expanded text:
deus ab indigentia famis dierum quadraginta spatio uindicauit. an forte credere dubitabimus per alicuius arboris cibum cuiusdam altioris significationtaretur aut in occasum etiam laberetur, qui ipsi cibo humano praestitit tam mirabilem statum, ut in fictilibus uasculis farina et oleum deficientes reficeret nec deficeret? iam hic de genere contentiosorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
.lł. ẽ auita ñ solũ ꝗͣfuerat sip̾ceptũ seruass& eũ angłis accep¬
turꝰ. ẜ ab illa ⁊̃ ꝗͣ ducebat inꝑadiso felici qͦdã corꝑis statu.
Seꝑari utiq debuit aligno uite. siue q ex ipso illi subsiste¬
ra. felix ille statꝰ corꝑis ex re uisibili uirtute ininsibuli. si¬
ue ꝙ in eo ẽẽt. ⁊ sacͤintũ uisibile inusibił sapientiȩ. alienã¬
ĩħ ꝑadiso.i. ĩeccła solent a sacͣmtis altaris uisibilib hoĩes

Expanded text:
 a uita non solum, quam fuerat si praeceptum seruasset cum angelis accepturus, sed ab illa etiam quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae, siue quod ex ipso illi subsisteret felix ille status corporis ex re uisibili uirtute inuisibili siue quod in eo esset sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae. alienanid est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homine
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥẽ eid̃ diei p̾bere dignatꝰ. ⁊iõ ñ eũ in qͦliba oꝑe suo. s: insua
requie bn̾dixit ⁊ scĩficauit. Uñnullã ult̾iꝰ creat᷑ã instituens .s
ea q̃ oĩa simul fec̃ administratorio actu gub̾nans ⁊ mouens: sine
cessatione oꝑat᷑. simul reqͥescens ⁊ oꝑans. Quoꝵ ⁊ oꝑũ eiꝰ q̃usꝙ ne¬
oꝑat᷑ ꝑuolumina tẽpoꝵ explicandoꝵ. uelut exordiũ narrã¬
di sumens.ait seͥptura. fons aũ ascendebat de t̾ra ⁊ irriga¬
uit infaciẽ eiꝰ flatũ uitȩ. ⁊ factꝰ: hõ ianimã uiuentẽ. ħ pͥmo
uidend̾ ÷ utrũ ista reͤpͥctulatio sit ut nẽ dicat᷑ qͦmͦ factꝰ fit hõ

Expanded text:
que praebere dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam  uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo,
Abbreviated transcription (Latin):
rata sẽ: ñerat illa figurata locutio. ẜear̃ rer̃ exp̾ssa narratio. qͣrͣ e¬
rat figurata p̾cessio. Erat gͦ lignũ uitȩ qͦadiodũ pet᷑.xͥ: nec sine¬

Expanded text:
rata sunt, non erat illa figurata locutio, sed earum expressa narratio, quarum erata sunt, non erat illa figurata locutio, sed earum expressa narratio, quarum erat figurata praecessio. erat ergo et lignum uitae quemadmodum petra Chri
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾erit uob̾ adesc̃a. Nũ gͦ aliud te̾ eis dedit aliud nẽ dare uoluit.
Nopinor. S cũ ex his gn̾ib sit istaligna istituta inꝑadỹso q̃iã
t̾ra t̾cio die ꝓdurerat. adhue ea ꝓctuxit ĩ tp̃r suo: qr tẽ̾ scł ꝙͥ¬
ꝓducendi uirtutẽ latent̾ acceꝑat. Qͥuirtute fit: ut ⁊̃ nẽ ta¬
lia t̾ra ꝓgignat in manifesto atq intp̾r suo. U̾bo gͦ dĩsexto die
tiss&: uteret᷑ eis adescã q̃ suꝑ t̾rã exoritura erat ex illa uirtu¬
te gu̾auti ꝗͣ t̾ra iã acceꝑat. Cuiꝰ fut᷑i causales rdes increat᷑a co¬
deus: tãꝗqͣ ĩa extitissent loq̾bat᷑ int̾ua atq uitima ueritate.
dinosoeudi bonũ ⁊ malũ diligntiꝰ ꝯsid̾andũ.ẽ. ne cogat mallegorũ
ut iusta ligna fueruit. ẜ aliudaliqd nõe ligni significẽt. Dictũ ÷ .il.
de sapientia. lignũ uitȩ ÷ oĩb ãplectantib eã. Uer̾utũ cũ sit ihrłm¬
ȩtna inceł. ⁊̃ int̾ra ciuitas qͣilla significaret᷑ adita ÷.: ⁊ sarariagar

Expanded text:
quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore suo, quia tunc scilducendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die tisset uteretur eis ad escam, quae super terram exortura erant ex illa uirtute generandi, quam terra iam acceperat. cuius futuri causales rationes in creatura condens, tamquam iam extitisset, loquebatur interna atque intima ueritate, iae boni et mali, diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliquid nomine ligni significet. Dictum est enim de sapientia, lignum vitae est amplectentibus eam. Verum tamen cum sit Jeretiam in terra ciuitas, qua illa significaretur, condita est; et Sarra et Agar
Abbreviated transcription (Latin):
cuł. q̃ displicebat ⁊ suis. Dñs gͦ uolens iã peccatores more iꝰti¬
ciȩ int̾rogatis pinire ãpliꝰ ꝗͣ erat illa pęna de qͣiã cogebat᷑ e¬
rubescere: qͥs mintiauit inqͥt tͥ qr nudꝰ es nͥ aligno q p̾ceꝑã tͥ

Expanded text:
culis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justiculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae interrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavi
Abbreviated transcription (Latin):
catũ pudendũ ĩm̾bͥs motũ pęnali m̾broꝵ lege sensissent. Sic
gͦ affecti st̃: ut solent affici hoĩes sub ocłis hõiũ⁊ tał affectio de
peccati pęna erat. eũ latere uelle qͤlatere nicħ pͥ. E ab eo carnẽ
occultare qͥ cordis inspector ÷. S qͥmirũ si suꝑbe uolentes ẽe̾ sic̃¬
dii euanuert in cogitationib suis : Se qͥppe dixer̾t ẽẽ sapien¬
tes ĩ habundantia sua: lillo au̾tente faciẽ: stulti facti sunt.
.łł.iã ipsos pudebat erga se ipsos. un ⁊ s succinctoria fecerãt:
multo uehem̃tiꝰ ab illo ñ sic succincti uid̾i uidebant᷑. qͥ tãꝗͣ fa¬
miliari tẽꝑam̾̃to ad eos uidendos ꝑ creat̾ã uisibile̾ uelut hi¬
manos ocłos afferebat. Si .n. ꝑꝑ ea sic apparebat ut hoĩes tãꝗͣ¬
cũ hoĩe loq̃rẽt᷑ qͦͤadmodũ abrahã ad quereũ mabrę. illa ipsa
ꝓpe amicieia pudorẽ hon̾abat pꝰ peccatũ. qͥ fiduciã dabat
añ peccatũ. nec iã illã nuditatẽ audebant ostendere talib o

Expanded text:
catum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum latere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes eppe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos occum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nudita
Abbreviated transcription (Latin):
ennoteseent:⁊ in dõ. ⁊ inse ipsis. ia uelut matutina siue
ciuri eognttione. hac uͦ uelut uesꝑtina. Ipsi aũ do nau
ceo dre alio mͦnotuisse: cũ ea fecissa. ꝙͣ illo qͦea nou̾at ut fac̾a:
ap̃ que ĩ. e dimutatio. nec mom̃ti obumbratio. No sane ꝑpuis
pliei ac mrabilim nouit oĩa stabiłi atq in ꝯmutabilĩ. ht̃¬

Expanded text:
nnotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane proptmplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabilit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ nat̾e suign̾is decꝰ sic ut inhis maior sit admmratio bñ sside¬
antis: ilaus ubior oĩpotentis artificis. qͥoĩa ĩsapientia fec̃
qafine usq adfinẽ ꝑtendens. ⁊ suainit̾ cuncta disponẽs nec
caipsa rer nouissima q̃ ꝓsui gñis ordtine dissoluunt᷑. ⁊ qͣꝵ
dissolutionẽ ex pena nr̃ȩ mortalitatis horremꝰ. relinqͥt
informia. ẜcreat minma corꝑe acuta sensu aĩantia. ut
maiore atentione stupeamꝰ agilitatẽ musee uolantis. ꝗͥ
magnitudinẽ nuim̾ti gͣdientis. ãpliꝰq mirem̃ oꝑa formica¬
stituta credamꝰ. an pꝰea ꝯseqn̾tib corruptibiliũ corꝑũ so¬

Expanded text:
dam naturae sui generis decus, sic ut in his major sit admiratio bene considerantis, et laus uberior omnipotentis artificis; qui omnia in sapientia fecit , quae a fine usque ad finem pertendens, et suaviter cuncta disponens , nec ea ipsa rerum nouissima, quae pro sui generis ordine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur opera formiculastituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum so