comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
castificat. Pena tñ tollitur sine
qͣ eẽ nõ potunit dum fuit serui
⁊ timor manet uiseculum scll
diximus numt᷑p deest timori
illo scil gne ioqutõis quo sep
causa ponitur ꝓeffcũ Deinde
cupiditas cuuc recte asuꝑuen
meliora pͥfu̾ntur ne bona nisi
p̃p meliora appetuntur Qd cum
plene ꝑdei grãm assequtum fu
carnis concupiscentia nascim᷑
ncc̃e est cupiditas uł amor nr̾
a carne incipiat. que si recto or¬
dine dirigitur quibudã stus gra¬
dibus duce gr̃a ꝓficiens spñ can¬
d̾ ꝯsummabitur. ꝙ nõ prius qd¬

Expanded text:
castificat. Poena tantum tollitur, sine castificat. Poena tantum tollitur, sine qua esse non potuit dum fuit servilis; et timor manet in saeculum saeculi diximus, nunquam deest timori, illo scilicet genere locutionis, quo saepe causa ponitur pro effectu. Deinde cupiditas tunc recte a supervmeliora praeferuntur, nec bona nisi propter meliora appetuntur. Quod cum plene per Dei gratiam assecutum fuecarnis concupiscentia nascimur, necesse est cupiditas vel amor noster a carne incipiat: quae si recto ordine dirigitur, quibusdam suis gradibus duce gratia proficiens, spiritu tandem consummabitur: quia non prius q
Abbreviated transcription (Latin):
tn snͥ lege caritatis nõ sint s¬
tionis faioꝵ Demꝙ audi iust̾
utrumt de sefatentem ⁊ qd
nõ sit sub lege nec tñ sit sine¬
ge. Factus sum inquit his qͥ
sub lege erant qͣi suu lege es
aut iusti sunt sine lege si iustis
non est lex posita. Hoc est nou
tanꝙͣ inuitis imposita. s uolũ¬
tariis eo liberalit̾ data quo sua¬
uit̾ inspirata. Unde ⁊ pulchre
dominus Tollite ait iugum me¬
um suꝑ uos Ac si dicet Non ĩpo¬
no inuitis si uos tollite si nul
tis Bona itaq lex caritas ⁊ su¬
aius que nõ solum leuit sua¬
m̾cennarioꝵ leges portabiles
ac leues reddit quas utiq non
destruit s facit ut impleant᷑
legem soluere s adimpłe Illã
temperat. istam ordinat utͣm¬
q leiugat Numꝙͣ erit caritas
sine tunore s casto. numꝙͣ su̾
cupiditate s ordinata Implet
gͦ caritas legem serui c̃ infun¬
dit deuotionem. Implet ⁊mer¬
cenuarii cum ordinat cupidi¬
tatem. Portro tumori ꝓmixta
deuotio ip̃m non ad nullat s

Expanded text:
n sine lege charitatis non sint? stionis filiorum . Denique audi justum utrumque de se fatentem, et quod non sit sub lege, nec tamen sit sine lege. Factus sum, inquit, his qui sub lege erant, quasi sub lege essaut, Justi sunt sine lege: sed Justis non est lex posita; hoc est, non tanquam invitis imposita, sed voluntariis eo liberaliter data, quo suaviter inspirata. Unde et pulchre Dominus: Tollite, ait, jugum meum super vos . Ac si diceret: Non impono invitis, sed vos tollite si vulBona itaque lex charitas et suavis, quae non solum leviter suamercenariorum leges portabiles ac leves reddit, quas utique non destruit, sed facit ut impleantur, legem solvere, sed adimplere . Illam temperat, istam ordinat, utramque levigat. Nunquam erit charitas sine timore, sed casto; nunquam sine cupiditate, sed ordinata. Implet ergo charitas legem servi, cum infundit devotionem; implet et mercenarii, cum ordinat cupiditatem. Porro timori permixta devotio ipsum non annullat, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ntans abiecit ꝓprie uoluntatiᷤ
honus importabile pat̾etur in¬
uitus. Miro itaq mͦ et̾na lex
ngituiũ suũ ⁊ posuit sibi ꝯtͣ¬
rium. ⁊ retinuit subiectum ⁊
d uidelicet nec iusticie ꝓ mi̾tis
legem euasit nec tñ cum deo ĩ
lua luce. in sua requie in sua
qła remansit subiectus potesta
n⁊ sub motus felicitati Dñe d̾s
meus cur nou tollis pocm̃ me¬
um ⁊ qͣre nõ aufers miquitatẽ
meam ut abiecta graui sarci¬
na ꝓpue uoluntatis sub leui
hone caritatis respirem nec iã
seruili timore cohercear nec m̾¬
cennaria cupiditate illiciar s
agar spu tuo. spũ lib̾tatis quo
aguntur filii tui qui testimo¬
quicꝙͣ debeatis nͥ ut inuicẽ di¬
ligatis ꝓculdubio sicut deus ẽ
⁊ ip̃i sunt uih mundo nec ser¬
u aut m̾cenuarii sunt s filis
Itaco nec filii sunt su lege nisi
est lex promulgata aspũ ser¬
uitutis in timore. alia aspũ
lib̾tatis data in suauitate nec

Expanded text:
ritatis abjecit, propriae voluntatis ritatis abjecit, propriae voluntatis onus importabile pateretur invitus. 6. Miro itaque modo aeterna lex fugitivum suum, et posuit sibi contrarium, et retinuit subjectum: dum videlicet nec justitiae pro meritis legem evasit, nec tamen cum Deo in sua luce, in sua requie, in sua gloria remansit; subjectus potestati, et submotus felicitati. Domine Deus meus, cur non tollis peccatum meum, et quare non aufers iniquitatem meam , ut abjecta gravi sarcina propriae voluntatis, sub levi onere charitatis respirem, nec jam servili timore coercear, nec mercenaria cupiditate illiciar, sed agar spiritu tuo, spiritu libertatis, quo aguntur filii tui: qui testimoquidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis , procul dubio sicut Deus est, et ipsi sunt in hoc mundo; nec servi aut mercenarii 31 sunt, sed filii. Itaque nec filii sunt sine lege, nisiest lex promulgata a spiritu servitutis in timore, alia a spiritu libertatis data in suavitate. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
adnõ s ꝙͣ ip̃i sibi fecu̾nt. ille
din non amando: iste plus a
quisq legem fac̾e potuer nõ
t̃ñ eam in conmutabili et̾ne
legis ordini sub duce potuer
Tunc autem dixĩm q̃mq fe¬
suum imitari creatorem ut
sicut ip̃e sͥ lex. sui q iuris est
ita is qͦ se ipm̃ rege̾t ⁊ legem sͥ
suam faceret uoluntatem gͣ¬
ue utiqo ⁊ importabile iugũ.
clinans ⁊ incuruans c̾uices
nrãs adeo ut uita nr̃a infer¬
no appinqͣret Infelix ego hõ
quis me liberabit decorpore ⁊¬
ut nisi dominus aduiuit me
paulominus habitass in inf¬
no aiima mea Sub hoc one
grauatus gemebat qui dicelut
Quare posuisti me ꝯtrarium
Ubi dixit factus sum michima¬
ip̃i grauis. ostendit ꝙ lex ipse
sibi eẽt nec alius hoc ꝙͣ ip̃e sibi
feasser Qd aut deo loquens y¬
non effugisse legem indicauit
Soc quippe ad et̾nam iustam q¬
ai legem ꝑtinuit ut qui a deo
uoluit suauit̾ regi: penaliter
ale ip̃o regeretur. quiq sponte
ingum suaue ⁊ honus leue ca¬

Expanded text:
d quam ipsi sibi fecerunt: ille Deum non amando, iste plus alquisque legem facere potuerunt: non tamen eam incommutabili aeternae legis ordini subducere potuerunt. Tunc autem dixerim quemque sisuum imitari Creatorem: ut sicut ipse sibi lex, suique juris est, ita is quoque se ipsum regeret, et legem sibi suam faceret voluntatem. Grave utique et importabile jugum nclinans et incurvans cervices nostras, adeo ut vita nostra inferno appropinquaverit. Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore ut nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea . Sub hoc onere gravatus gemebat qui dicebat: Quare posuisti me contrarium Ubi dixit, Factus sum mihimetipsi gravis, ostendit quod lex ipse sibi esset, nec alius hoc quam ipse sibi fecisset. Quod autem Deo loquens praenon effugisse legem indicavit. Hoc quippe ad aeternam justamque legem Dei pertinuit, ut qui a Deo noluit suaviter regi, poenaliter a se ipso regeretur; quique sponte jugum suave et onus leve cha
Abbreviated transcription (Latin):
pucit̾ bonus est Primus suus
e⁊ timet sibi: Scd̾s m̾cenna¬
⁊qui cupit utͥq ꝓse agit Sola
ꝙ ẽ infilto karitas. nõ querit
q̃ sua sunt Quamobre puto de
aladictum Lex dñi inmacula¬
ta ꝯu̾tenis animas. ꝙ sola uide¬
licet sit que ab amore sui ⁊ mũ¬
diau̾tere possit animum ⁊ inde¬
um dirig̾e Nec timor quippe nec
amor priuatus ꝯu̾tit animã
Mutant int̾dum uultũ ł actũ¬

Expanded text:
pliciter bonus est. Primus servus est, et timet sibi; secundus mercenaqui cupit, uterque pro se agunt: sola quae in filio est charitas, non quaerit quae sua sunt. Quam ob rem puto de illa dictum, Lex Domini immaculata, convertens animas ; quod sola videlicet sit, quae ab amore sui et mundi avertere possit animum, et in Deum dirigere. Nec timor quippe, nec amor privatus convertit animam. Mutant interdum vultum vel actu
Abbreviated transcription (Latin):
sñ dubio sordes siue rubigo Sit
it ac seruo sualex tunor ipse
quo ꝯstringitur. Sit m̾cena¬
rio sua cupiditas qͣ ⁊ ip̃e arta¬
tur qn̾ ab ipã cemptatur e ab¬
stractus ⁊ illectus S harum
nulla aut su̾ macula est aut
iuntarias Porrro in ea dixi̾m
inmaculatam ꝙ nil sibi de suo
retine ꝯsueuit Cui nempe de
ẽẽ nõ potest Lex gͦ dni iuma¬
culata uaritas ẽ que nõ ꝙ sͥ
utile est querit s ꝙ multis
Lex aut̾ dñi dicitur siue ꝙ ip̃e ex
ea uiuat siue ꝙ eam nullus nͥ¬

Expanded text:
sine dubio sordes sive rubigo. Sit itaque servo sua lex timor ipse, quo constringitur; sit mercenario sua cupiditas, qua et ipse arctatur, quando ab ipsa tentatur abstractus et illectus. Sed harum nulla aut sine macula est, autluntarias. 4. Porro in eo eam dixerim immaculatam, quod nil sibi de suo retinere consuevit. Cui nempe de esse non potest. Lex ergo Domini immaculata, charitas est: quae non quod sibi utile est, quaerit, sed quod multis. Lex autem Domini, dicitur, sive quod ipse ex ea vivat, sive quod eam nullus, ni
Abbreviated transcription (Latin):
mente fulget ꝙ sic placet ĩ
oꝑe Sequimini filii prẽm in¬
mitatores eius estote sicut ⁊¬
⁊ ip̃e xp̃i. Dicite In odore tung¬
Nam ut taceam de uob̾ commꝰ
qui presentes ꝯminus ꝑcipitis
fragrantiam tanta ad nos us
qui longe absumus ex studiis
eius bouis ꝑuenit huiꝰ suauissi̾e
resꝑsionis uu̾tas ut nob̾ cͥtissĩe
fiat odor uite ad uitam. Puto

Expanded text:
mente fulget, quod sic placet in opere. 7. Sequimini, filii, patrem: imitatores ejus estote, sicut et ipse Christi. Dicite: In odore ung. Nam ut taceam de vobis, qui praesentes cominus percipitis fragrantiam; tanta ad nos usque, qui longe absumus, ex studiis ejus bonis pervenit hujus suavissimae respersionis ubertas, ut nobis certissime fiat odor vitae ad vita
Abbreviated transcription (Latin):
batur. ut nec ip̃i pauperes da¬
tas sibi talium ciboꝵ reliquiaᷤᷤ
comed̾ent. s aut inpostm̃ diẽ
reseruarent. aut statim ĩdig¬
nantes proirerent.Un deut tã
indecens nota. ab ordine nr̃o
tolłetur ⁊ dnĩce passionis absti¬
nentie publice reu̾entia. ab
hus qui crucẽ dñitolłe magis

Expanded text:
batur, ut nec ipsi pauperes datas sibi talium ciborum reliquias comederent, sed aut in posterum diem reservarent, aut statim indignantes projicerent. Unde, ut tam indecens nota ab ordine nostro tolleretur, et Dominicae passionis abstinentiae publicae reverentia, ab iis qui crucem Domini tollere magi
Abbreviated transcription (Latin):
taturum est¬
ut defunctis fr̾ib nris u¬
niu̾sis scilicet professis die an¬
nu̾sarii quo recitari nomina
eoꝵ a lectore sicuti mos ẽ ĩ capło
solent quinqͣginita p̾bende den
slende nec minuantur. Cau
detunctoꝵ ussp ad octogenariũ
lenta centenarium aut forte
nfmitum numer̾ assidue dece
institutus mos seruaretur di
nad hoc suffic̾e poss Raris tñ
schuc dieb defunctoꝵ fr̾m no¬
mina usq ad quinqͣgenarium

Expanded text:
tatutum estut defunctis fratribus nostris, universis scilicet professis, die anniversarii, quo recitari nomina eorum a lectore, sicuti mos est, in capitulo solent, quinquaginta praebendae dentpraebendae, nec minuantur. Causdefunctorum usque ad octogenarium et centenarium, aut forte infinitum numerum, assidue decedinstitutus mos servaretur, diu ad hoc sufficere posset. Raris tamen adhuc diebus defunctorum fratrum nomina usque ad quinquagenarium
Abbreviated transcription (Latin):
sclarium si tm̃ de pane cuilib
casu inm̃sam subsist̾e poss nõ
elemosine s custodi refectorii
ut seruaretur incrastinũ red¬
debatur. Quict̾ aut̃ uini suꝑ e¬
rat exceptis quib dam ieuinio¬
r̃ dieb ⁊ die qͣ fr̾ defictus tu¬
mulabatur custos uini incͣsti¬
num similit̾ reseruabat Hoc
qr in honestum uidebatur. ⁊ ut i

Expanded text:
lariū, si tantum de pane cuilibetcasu in mēsam subsistere posset, non eleemosynę, sed custodi refectorij, vt seruaretur in crastinū, reddebatur. Quicquid autem vini supererat, exceptis quibusdam ieiuniorum diebus, & die qua frater defunctus tumulabatur, custos vini in crastinum similiter reseruabat. Hoc quia inhonestum videbatur, & vt i
Abbreviated transcription (Latin):
pncdaustris uixͣ morẽ pristi¬
qum loquuo eẽ solebat ꝯtinu¬
um ꝑtotam quadragesima si¬
entium teneatur Causam
uidebatur ut illis sũme abstiñ
ipsblice int̾polaretur. 2i.
tatutum est ut de
usitatis inclaustrobiniᷤ
utpr̃e subtrahatur Causa
institutihuiꝰ fuit nlła ꝓrsus eiꝰ
utilitas nulla ncc̃itas a quibꝰ
aliꝙ̃horam diei aput religio¬
cos uacare nõ solum occio sũ¬

Expanded text:
claustris juxta morem pristinum locutio esse solebat, continuum per totam Quadragesimam silentium teneatur. Causa videbatur, ut illis summae abstinepublice interpolaretur. XXI. Statutum est ut de usitatis in claustro binis tempore subtrahatur. Causa instituti hujus fuit nulla prorsus ejus utilitas, nulla necessitas, a quibus aliquando horam diei apud religiosos vacare, non solum otiosu
Abbreviated transcription (Latin):
uire. De m̾cede u̾o laboris ꝓse
⁊ sius fr̃ib corporis nc̃caria re¬
cipiant pret̾ denarios uł pecu¬
niam. ⁊ humilit̾ sicut decet
aliqͣm rem s tanꝙͣ ꝑegrini et¬
aduene in hoc loco in pauꝑta¬
te ⁊ hũilitate dño famulan¬
tes icadant pro elemosma cõ¬
fident̾ nec oportet eos uereꝯ
perem in hor mundo Hec est
illa celsitudo altissime pauꝑ¬
tatis que uos limõs frẽs meos
hr̃des ⁊ reges regniceloꝵ insti¬
tuit. pauperes reb focit uirtu¬
tib sublimauit H̾ sit portio
tium. cui dilectissimi frẽs tota

Expanded text:
 laboris pro se, & suis Fratribus corporis necessaria recipiant præter denarios, vel pecuniam; & hoc humiliter, sicut decet aliquam rem: sed tanadvene in hoc seculo in paupertate et humilitate Domino famulantes vacant pro elemosina confidenter. Nec oportet eos verecuperem in hoc mundo. Hec est illa celsitudo altissime paupertatis que vos, karissimos fratres meos, heredes et reges regni celorum instituit, pauperes rebus fecit, virtutibus sublimavit. Hec sit portio tium. Cui, dilectissimi fratres, tota
Abbreviated transcription (Latin):
qui donno alr̃e incapłm
ueniente exantiquo more ñ
solũ ei assirog̾e s ⁊ ꝑ om̃s infĩ¬
ores gradus ad t̾ram usq des¬
cend̾e̾ solebat. assurgat quid̾ re¬
uẽnt̾. s scannum subpedaneũ
descendendo nõ transgrediature
Causa instituti hiuꝰ fuit qͥa
licet ex multo ⁊ magno c̃sẽper
prb suis cluniacenses fr̃s ethi¬
bent amore ⁊ reuẽntia ħ ab an¬
tiquis ⁊ bonis uiris decretũ sit.
labore multitudini maxime
ppt̾ senes ⁊ debiles. quoꝵ maio

Expanded text:
qui, domno Abbate in Capitulum veniente, ex antiquo more non solum ei assurgere, sed & per omnes inferiores gradus ad terram vsque descendere solebat, assurgat quidem reuerenter, sed scamnum subpedaneum descendendo non transgrediatur. Causa instituti huius fuit, quia licet ex multo & magno, quem semper Patribus suis Cluniacenses fratres exhibent, amore & reuerentia, hoc ab antiquis & bonis viris decretum sit: labore multitudini maximæ propter senes & debiles, quorum maio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfido ⁊ uoi indubitantͥ credere
uolo nemini me suꝑ nomiẽ
uñ reprehensionis aliqͣndol
accnusationis ũba fecisse uel i¬
iumxisse Absithec a nr̃a pusil¬
litate temitas ut contͣ epõs et
absentes loqui que ad nos nõ
attinent audeamus p̾sertimq̃
nõ ꝓbauimus Deinde qd nrĩ
noticiam dignant̾ expetitis gͣ¬
tant̾ accipimus habumdanti
nos ⁊ innotesce̾ uob̃ ⁊ uos nos¬
c̾e cupientes. qua iam sa ne p̾¬
stantie ur̃e supplicamus ĩmo
ur̃am fident̾ ꝯmonemus be¬
niuolentiam de loco illo quẽ
hortatu fr reu̾endus ⁊ crab¬
bas nr. dñs Wido de trib fon¬
tib construere suscepit In illo
nobis qͣnitum nos curatis os¬
tendite.⁊ quicquid eifeci̾tis

Expanded text:
fido, et vos indubitanter credere volo, nemini me super nomine vestro reprehensionis aliquando vel accusationis verba fecisse, vel ijunxisse. Absit haec a nostra pusillitate temeritas, ut contra episcopos, et absentes, loqui quae ad nos non attinent, audeamus, praesertim quae non probavimus! Deinde quod nostri notitiam dignanter expetitis, gratanter accipimus, abundantius nos et innotescere vobis, et vos noscere cupientes. Qua jam sane stantiae vestrae supplicamus, imo vestram fidenter commonemus benevolentiam, de loco illo quem hortatu, frater reverendus et coabbas noster domnus Guido de Tribus-Fontibus construere suscepit. In illo nobis quantum nos curatis, ostendite; et quidquid ei feceritis
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum est ut piũ scola¬
res dũ ad susfragia scõr
orces dieuntur more ꝯuentus
sed̾e ꝑmittantur. neq in refcõu¬
o uixͣ morem antiqum comedẽ¬
tes stare compellantur Causa
instituti hꝰ fuit ut ea debiliorie
tati nc̃citas imponatur q̃ͥ afor¬
tioie nõ exigitur cũ pus p̾r bñ¬
dcũs de hiꝰ dicat. Licet ip̃a nat᷑a
tatutum ẽ ut infestinita¬
tib xii. apłoꝵ credo ĩ uñ
um ad missam maiorẽ dicat᷑.
me ad alias qͣllib missas q̃ exͣ
auentum cantantur Causa
insittihuiꝰ fuit aliarũ ecc̃aꝵ¬
rlene ot̃trm roabilis mos ꝙ̃ ab
antiquis pr̃ib instititũ retiñt
ut in illoꝵ festis professionem
nagno apło paulo ephesiis cũ
dicit suꝑedificati suꝑ fundamẽ¬
tatutum ẽ ut sollẽpni
nocte natał dñi admissã
delure cantetur. ꝓ sa cuiꝰ initiũ
Celeste organum Causa insti¬
tuti huiꝰ fuit q illius cꝰ pͥncipiũ
erat nr̃a tuiba. sertes u̾boꝵ ĩ cõp¬
ta nichq pene ad natiuitatẽ

Expanded text:
TATVTVM est, vt parui scholares, dum ad suffragia Sanctorum orationes dicuntur, more Conuentus sedere permittantur, neque in refectorio iuxta morem antiquum comedentes stare compellantur. Causa instituti huius fuit, vt ea debiliori ætati necessitas † imponatur, quæ a fortiore non exigitur, cum pius Pater Benedictus de huiusmodi dicat. Licet ipsa natura tatutum est ut in festivitatibus XII apostolorum, Credo in unum Deum, ad missam majorem dicatur, sive ad alias quaslibet missas, quae extra conventum cantantur. Causa instituti hujus fuit aliarum Eccene omnium rationabilis mos, quem ab antiquis Patribus institutum retinent, vt in illorum festis professionem magno Apostolo Paulo Ephesiis, cum dicit: Superædificati super fundamenTATVTVM est, vt solemni nocte Natalis Domini, ad Missam de Luce cantetur Prosa, cuius initium, Cœleste organum. Causa instituti huius fuit, quia illius, cuius principium erat, Nostra tuba, series verborum incomposita, nihilque pene ad Natiuitatem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ubiq teni̾ debeat cͥtum est.
Causa institutihꝰ ut si fr̃s inta¬
lib locis plenum ordinem te¬
ne aut nõ possent aut nollent
ł ꝑticulam ordinis retinerẽt
ne integra die nugacib u̾bis

Expanded text:
ubique teneri debeat, certum est. Causa instituti hujus ut, si fratres in talibus locis plenum ordinem tenere aut non possent, aut nollent,tigium, vel particulam ordinis retinerent, ne integra die nugacibus
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum est ut ubi xii
fr̃s eẽ nõ potuint salcẽn
refcortio ⁊ dormitorio semy in
claustro uo ab hora tresꝑtina
usq ad horam t̾ciam alt̾iuso¬

Expanded text:
tatutum est ut ubi XII fratres esse non potuerint, saltem in refectorio et dormitorio semper, in claustro vero ab hora vespertina usque ad horam tertiam alterius
Abbreviated transcription (Latin):
dari debere dicimus Namꝙ re¬
gionis poscit frigiditas. poscit
ncc̃itas Qd ncc̃itas. hoc plane
⁊ caritas. Iam siquis dicit ca¬
ritati nõ cedendum. dõ itaq
iudicat ꝯtradicendum Dei
gͥ ⁊ regule mandato ⁊ ꝯͣdicit.
qui monachos pellitiis uti nõ
debere dicit. S ad huc fortasse
oppo uitur. Licet lix regula nõ
uibeat: monet tñ ut mona¬
chus ad meliora transeat Bñ
c̾te dixisti monet. Nam pla¬
ne monet nõ precipit. Qd si
tantum monet nõ ꝯpellit. Qͥ
enim monet. ut frat ꝙ uult
suadet. S qui precipit: ad fa¬
ciendum ꝙ precipit ꝯpellit :¬
precipiendo ꝯpellit. Cur gͦ nos¬
compellitis. ꝙ compelłe regła
nonuult: Au forte sanctiores
illo qui eam composuit estis:
Unde inꝙͣ tanta uob̾ auctori¬
tas: Dicit apłs. Uellem om̃s
homines eẽ sicut me ip̃m Et¬

Expanded text:
dari debere dicimus. Nam quod redari debere dicimus. Nam quod regionis poscit frigiditas, poscit necessitas. Quod necessitas, hoc plane et charitas. Jam si quis dicit charitati non cedendum, Deo utique judicat contradicendum. Dei igitur et Regulae mandato contradicit, qui monachos pelliciis uti non debere dicit. Sed adhuc fortasse opponitur: Licet hoc Regula non jubeat, monet tamen ut monachus ad meliora transeat. Bene certe dixisti, monet. Nam plane monet, non praecipit. Quod si tantum monet, non compellit. Qui enim monet ut fiat quod vult suadet. Sed qui praecipit, ad faciendum quod praecipit praecipiendo compellit. Suadet compellitis quod compellere Regula non vult? An forte sanctiores illo, qui eam composuit, estis? Unde, inquam, tanta vobis auctoritas? Dicit Apostolus: Vellem omnes homines esse sicut meipsum
Abbreviated transcription (Latin):
affligitis. qͣnde hac iolentia
nam multi ur in hoc iniitis¬
tinent.eos uł ad murmura¬
tcẽm uł ad fugam ꝯpellicis.
S ⁊ si sunt aliqui quilix qͦqͦ¬
modo sustineant. ꝓcedente tẽ¬
pore corrupto corpore morbis
sanitatem frigore ꝑdunt. ⁊
languidi sepe ꝑpetuo fcĩ d̾o ser¬
uire nequeunt. Sic certe dil¬
cretuia caritate relicta. imͦ¬
murantib. fugientib. lan¬
guentib anmar̾ saluti pro¬
uidere negligitis. Hoc quoq
urm̃ ꝓpositum nos magis mira¬
quib monachos pellitiis uti
nõ eẽ ꝓhebitum etiam negli¬
gent̾ legentes au̾tere possũt
Sic ut enim suꝑius qͣndo deħ
capitulo agebamus diximus
nlła prohibitio. nullum pre¬
ceptum. ibi suꝑ hac relegit᷑.
cum potiuis ut pellitias mona¬
chi habeant precipiatur Non¬
ne cum regula dicit.uestim̃ta
fr̃ib scd̾ locorum qualitatẽ
Sihoc scd̾m regulam aeris qͣ¬
litas hoc est regionis frigiditaᷤ
poposcerit. precepto regule eas

Expanded text:
affligitis, quando hac violentia affligitis, quando hac violentia nam multi vestrum hoc inviti sustinent eos vel ad murmurationem, vel ad fugam compellitis? Sed et si sunt aliqui, qui hoc quoquomodo sustineant, procedente tempore corrupto corpore morbis, sanitatem frigore perdunt, et languidi saepe perpetuo facti, Deo servire nequeunt. Sic certe discretiva charitate relicta, in murmurantibus, fugientibus et languentibus, animarum saluti providere negligitis. Hoc quoque vestrum propositum nos magis miraquibus monachos pelliciis uti non esse prohibitum, etiam negligenter legentes advertere possunt. Sicut enim superius, quando de hoc capitulo agebamus, diximus, nulla prohibitio, nullum praeceptum ibi super hac re legitur, cum potius ut pellicias monachi habeant, ibi praecipiatur. Nonne cum Regula dicit: Vestimenta fratribus secundum locorum qualitatem, Si hoc secundum Regulam aeris qualitas, hoc est regionis frigiditas poposcerit, praecepto Regulae eas
Abbreviated transcription (Latin):
precipiendo s ꝯmonendo Et c̃
hic mos sit om̃i diuine scrip¬
ture. ut qnͣdoq que precipi¬
enda sunt precipiat. qͣndo q il¬
at. uos banc eius regulam sci¬
licet dedignantes. ad ꝙ tantũ
monitis prouocandi essent
eos togere nõ formidatis Sed
mͥ uidetur ꝙ ad pellitias nõ fe¬
rendas nõ solum nõ orgendi.
s nec monendi sunt in hiis dũ

Expanded text:
praecipiendo, sed commonendo. Et cum hic mos sit omni divinae Scripturae, ut quandoque quae praecipienda sunt praecipiat, quandoque ilat, vos hanc ejus Regulam scilicet dedignantes, ad quod tantum monitis provocandi essent, eos cogere non formidatis. Sed et mihi videtur quod ad pelliceas non ferendas non solum non cogendi, sed nec monendi sunt, in his du
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa tam corporib quam
animab necessaria subditis
apatribus dari sanctunt. ani¬
marum saluti tantumm in¬
tentus.⁊ cam siue dando.siue
subtrahendo.siue parrendo.si¬
ue corripiendo: ꝓcurare sollici¬
tus. Hoc ostendit om̃ib fere
inlocis regule sue. hoc spaliter
dicit inicapitiuo suꝑius decto
quo tractat si om̃s debent eqͣ¬
liter necessaria accipere Si¬
cut inquit scriptum est. dii¬
debatur singulis. prout cuiq
opus erat Ubi nõ dicimus qd̃

Expanded text:
universa, tam corporibus quam universa, tam corporibus quam animabus necessaria, subditis a Patribus dari sancivit, animarum saluti tantummodo intentus, et eam, sive dando, sive subtrahendo, sive parcendo, sive corripiendo, procurare sollicitus. Hoc ostendit omnibus fere in locis Regulae suae, hoc specialiter dicit in capitulo superius dicto, quo tractat si omnes debent aequaliter necessaria accipere. Sicut, inquit, scriptum est: « Dividebatur singulis, prout cuique opus erat . » Ubi non dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
id circo satietatem aut ebrie¬
tatem caueri in omĩbi admo¬
nens. Depulmentariis etiã
nich̾ affirmando. nich precipi¬
endo s totum sub moderati¬
one ponendo. ita scribit: Sus¬
ficere credimus ad refectioñ
cotidianam om̃ib m̃sis coc¬
ca duo pulmentaria ꝓpter
diu̾sorum infirmitates ut
pote forte qui ex uno ñ potu¬
erit edere ex alio reficiatur
Sigͦ quisꝙͣ infirmitatis ꝓpͥe
causa ex duob illis nõ potuerit
edere nõ oportet eum ex t̾cio re¬
fici: Qd̃ si nec ex t̾cio refici non
debet ei quartum offerri: Sic
⁊ diu̾sa diu̾sis pro qualitate
infirmitatum hoc est ꝓut cu¬
iq opus est suꝑflutate sẽper
⁊ ubiq recisa nõ debent cari¬
tatiue imꝑtiri : Hoc sanctus
ille intellexit. hr scͥpsit. hac
de causa nich aliud de talib
diffimire. nil precipere uoluit.
sed pro qualitate locorum. tẽ¬
porum. morum. infirmitatũ.
⁊ diu̾sorum accidentium. ci¬
bos potus. uestes.⁊ ad extremũ

Expanded text:
idcirco satietatem, aut ebrieidcirco satietatem, aut ebrietatem caveri in omnibus admonens. De pulmentariis etiam nihil affirmando, nihil praecipiendo, sed totum sub moderatione ponendo, ita scribit: Sufficere credimus ad refectionem quotidianam omnibus mensis cocta duo pulmentaria propter diversorum infirmitates, ut forte qui ex uno non potuerit edere, ex alio reficiatur. Si ergo quisquam infirmitatis propriae causa ex duobus illis non potuerit edere, non oportet eum ex tertio refici? Quod si nec ex tertio, non debet ei quartum offerri? Sic etiam diversa diversis pro qualitate infirmitatum, hoc est, prout cuique opus est, superfluitate semper et ubique recisa, non debent charitative impertiri? Hoc sanctus ille intellexit, hoc scripsit, hac de causa nihil aliud de talibus diffinire, nil praecipere voluit; sed pro qualitate locorum, temporum, morum, infirmitatum, et diversorum accidentium, cibos, potus, vestes, et ad extremum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃cedem sciant. Qd̃ si loci ne¬
cessitas aut labor aut ardor
estatis amplius poposcerit.
in arbitrio prioris ꝯsistat. con¬
siderans inomĩb ne subrepat
satietas. clut ebrietas. licet
legamus uinum om̃ino mo¬
nachorum nõ ẽẽ. Sed quia
nrĩs temporib id monachis
ꝑ suaderi nõ potest. saltẽ ur
hoc ꝯsentiamus ut nõ usq ad
satietatem bibamus s ꝑtius
qm uinum apostatare facit
etiam sapientes Dicite gͦ sila¬
larum discussores. Nonneh
omĩa indiscretionem nr̃am
condempnant: Nonne sen¬
tentiam nr̃am omĩmedis
ꝓppbant: Donorum diu̾sita¬
tes diu̾sis a deo donaridicit
tideo cum scrupulositatemẽ¬
surã iictus aliorum ꝯstituit.
ronstituendo tam̃ nich preci¬
pit. sed eam m̾suram qũa po¬
nit. posse sufficere fr̾ib cdit
silabor. aut ardor. aut q̃libet
necessitas amplius poposce¬
rit. in arbitrio prioris cõsti¬
tuit. superflua ⁊ iuitiosa tan¬
tum more solito resecans. et

Expanded text:
mercedem sciant. Quia si loci nemercedem sciant. Quia si loci necessitas aut labor, aut ardor æstatis amplius poposcerit, in arbitrio Prioris consistat, considerans in omnibus ne subrepat satietas aut ebrietas: licet legamus vinum omnino monachorum non esse. Sed quia nostris temporibus id monachis persuaderi non potest, salthoc consentiamus, ut non usque ad satietatem bibamus, sed parcius, quoniam vinum apostatare facit etiam sapientes . Dicite ergo syllabarum discussores, nonne haec omnia indiscretionem vestram condemnant? nonne sententiam nostram omnimodis approbant? Donorum diversitates diversis a Deo donari dicit, et ideo cum scrupulositate mensuram victus aliorum constituit: constituendo tamen nihil praecipit, sed eam mensuram quam ponit, posse sufficere fratribus credit. Si labor, aut ardor, aut quaelibet necessitas amplius poposcerit, in arbitrio prioris constituit, superflua et vitiosa tantum more solito resecans, et
Abbreviated transcription (Latin):
potestate alhĩs erit siexpe¬
diat aliquid augere remo¬
ta p̾om̃ib crapula. ut nũ¬
quam subrepat monacho i¬
digeries quia nicħ sic contͣ¬
rium est om̃i xpĩano quo¬
modo crapula sicut ait do¬
minus ñr. Uidete negrauẽ¬
tur corda ur̃a crapula. Hec
dicens. Quid aliud ꝙͣ necessi¬
tatem retinuit: uirium ani¬
putauit. atq in arbitrio
abbĩs cuncta huiusmodi.
ẽẽ censuit: Sed ⁊ omĩa u̾ba
ce euis de m̃sura potus trac¬
tantis nonne huic nr̃e intel¬
ligentie astipulãtur: Que
breuitatis gr̃ã libent inter¬
mitteremus. s quia ex hiis
maxime eius intentio at¬
ꝙ discietio cumnofri potest
oportet ut ea ponamus. Unus¬
quisq enim ꝓprium donũ
ht̃ ex deo alius sic alius uen
sic. Et ideo cum aliqua scru¬
piclositate a nobis mensura
uictus aliorum constituitus
Tam̃ infirmorum ꝯtuentes
inbecillitatem credimus emi¬
nam uini ꝑ singulos sust¬
cere ꝑ diem. Quib aut̃ do¬
nat deus tollerantiam abis¬
nentie ꝓpriam se habituros

Expanded text:
potestate Abbatis erit, si expediat aliquid augere, remota præ omnibus crapula, vt nunquam subrepat monacho indigeries, quia nihil sic contrarium est omni Christiano, quomodo crapula, sicut ait Dominus noster, Videte ne grauentur corda vestra in crapula: hæc dicens, quid aliud quam necessitatem retinuit, vicium amputauit, atque in arbitrio Abbatis cuncta huiusmodi esse censuit? Sed & omnia verba eius de mensura potus tractantis, nonne huic nostræ intelligentiæ astipulantur? Quæ breuitatis gratia libenter intermitteremus: sed quia his maxime eius intentio, atque discretio cognosci potest, oportet vt ea ponamus. Vnusquisque, ait, proprium donum habet ex Deo: alius sic, alius vero sic. Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum cōstituitur. Tamen infirmorū contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiæ, propriam se habituros
Abbreviated transcription (Latin):
turalis. Uides ne inquantis.
salua fide ⁊ uĩtate scripturar̾
diuinum angłi consilium po¬
terant ignorasse p̾stim ut ho¬
rum reuelandoꝵ p̾rogatiua

Expanded text:
turalis. 22. Videsne, in quantis, salva fide et veritate Scripturarum, divinum Angeli consilium poterant ignorasse, praesertim ut horum revelandorum praerogativa
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃i uirgini seruaretur Pri¬
mun equid̃ est tp̃c. scd̃m locꝰ.
t̾tium modus. qͣrtum electõ
ꝑsone uirginar. Hoc responde
fr̃ib qui me reprehendunt:
ꝙ dixĩm ad laudem uirginis
se putetur excepto d̾ taxat ar¬
chaigło gabriele. Suum cõ

Expanded text:
ri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, gini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum co
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs lñĩa ꝯcedatur. Mmistri
u̾o diligent̾ examment eosm
de fide catholica ⁊ ecr̃asticis sa¬
cramentis. Et si ħ̾omia cͣdant
⁊ uelint ea fidelit̾ ꝯfit̾i ⁊ usqĩ
finem firmit̾ obseruare ⁊ uxo¬
monastium intram̃nt uru¬

Expanded text:
ri verò diligenter examinent eos de fide Catholica, & Ecclesiasticis Sacramentis, & si hæc omnia credant, & velint ea fideliter confiteri, & usque in finem firmiter observare; & uxoMonasterium intra
Abbreviated transcription (Latin):
possit de eis oriri suspitio. di¬
qd̾ uadant ⁊ uendant ot̃a sua
⁊ ea studeant pauꝑib erogare
ꝙ si facere nõ potuerint suffic̃
eis bona uoluntas.⁊ caueãt
fr̃s ⁊ eoꝵ ininistri ne solliciti
sint de reb sius tp̃ralib ut libẽ
tanant de rebus suis quicquid
dominus inspiraiñt eis Sitñ
consilium requirant liuam
heant ministri. mittendi eos
ad aliquos dñm timentes qͦr

Expanded text:
possit oriri suspicio: diquod vadant, & vendant omnia sua, & ea studeant Pauperibus erogare. Quod si facere non potuerint, sufficit eis bona voluntas. Et caveant Fratres, & eorum Ministri, ne solliciti sint de rebus suis temporalibus, ut libere faciant de rebus suis, quidquid Dominus inspiraverit eis. Si tamen consilium requiratur, licentiam habeant Ministri mittendi eos ad aliquos Deum timentes, q
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum ẽ ut indie
dnĩco nemo inorc̃e genu¬
aflectat. exceptis genuflexiõibꝰ
ill q̃ a sacerdote ante ⁊ pꝰt missã
fuint. ⁊ illa q̃ ex longo iã usti pe¬
ne ab om̃i ecc̃a obsu̾atur. qñ in
ꝓfessione fidei ad missam canta¬
mumirantes añ ꝑceptoẽm corpo¬
ris dñi obseruate solent. Sed⁊
illa que fieri solz abhus qui por¬
tanti eucharistiam quolz inlo¬
co occurrunt atq ilł metaneis
q̃ codiano usu incapitulo fiĩt
⁊ uulgo uenie nominant᷑:
Causa institutihꝰ fuit iã dc̃a reue¬
rentia dñice diei. ⁊ iniu̾sał ecc̃e¬

Expanded text:
TATVTVM est, vt in die Dominico nemo in oratione genua flectat, exceptis genuflexionibus illis, quæ a Sacerdote ante, & post Missam fiunt, & illa quæ ex longo iam vsu pene ab omni Ecclesia obseruatur, quando in professione fidei ad Missam cantamunicantes ante perceptionem corporis Domini obseruare solent. Sed & illa quæ fieri solet ab iis, qui portanti Eucharistiam, quolibet in loco occurrunt, atque illis metanœis, quæ quotidiano vsu in Capitulo fiunt, & vulgo veniæ nominantur. Causa instituti huius fuit iam dicta reuerentia Dominicæ diei, & vniu
Abbreviated transcription (Latin):
statutum est
ut nulla prorsus sollẽpni¬
tas die dñico proueniens ꝯme¬
morationem dnĩce diei ad ma¬
tutinos ⁊ ad uesperos impediat
Causa instraiti hꝰ fuit q̃ supra
ħẽ diũce diei reu̾entia. ⁊

Expanded text:
Statutum est ut nulla prorsus solemnitas, die Dominica proveniens, commemorationem Dominicae diei ad matutinos et ad vesperas impediat. Causa instituti hujus fuit, quae supra, est Dominicae diei reverentia.
Abbreviated transcription (Latin):
Heu muliercula ꝙͣ ecre iã mł¬
tis amus mulus ⁊ pplexis pec¬
catoꝵ nodis sathanas alligaũ
suꝑ statu salutis sue nr̃e par¬
uitatis consilium expetiit.⁊ ta¬
le accepit ut post multũ uidel
acdiuturnum erratum ad
pprii pastoris sinum ꝓfuga o¬
uiciua fident̾ recurreret. qui
uitiq eo citius ac solicitius in¬
opi ferret opem qͦ se certuis at
ꝙ districtuis scit de sibi ꝯmissa
agno qui ꝓ ip̃a mortuus est red¬
diturum rationem urm fuit
deuiantem corrigere ur̃m sitp᷑¬
catͥcem nõ despicere inmopenitẽ¬
tem suscipere ⁊si uera est sue
qͣm nob̃ exposuit infelicitatis
hystoria. aut uiro suo priori si
adhuc unut reconciliare. aut
sulle nolu̾it sicut hanc ĩnup¬
tam sic illum coge̾ abstp uxore
man̾e

Expanded text:
ec muliercula, quam ecce jam multis annis, multis et perplexis peccatorum nodis Satanas alligavit, super statu salutis suae, nostrae parvitatis consilium expetiit: et tale accepit, ut post multum videlicet ac diuturnum erratum, ad roprii pastoris sinum profuga ovicula fidenter recurreret: qui utique eo citius ac sollicitius inopi ferret opem, quo se certius scit atque districtius de sibi commissa, Agno qui pro ipsa mortuus est, redditurum rationem. Nostrum fuit deviantem corrigere; vestrum sit peccatricem non despicere, imo poenitentem suscipere: et si vera est suae, quam nobis exposuit, infelicitatis historia; aut viro suo priori, si adhuc vivit, reconciliare; aut, si ille noluerit, sicut hanc innuptam, sic illum cogere absque uxore mane
Abbreviated transcription (Latin):
te lactauint pocor̃es ne ad qui¬
escas eis. Noli cred̾e om̾isp̃iu
Sint tͥ multi necessarii unus
aut̾ sit tͥ consiliarius de mille
Tolle ocrasiones respue blan¬
dimenta. Adulationib clau¬
de aures. te int̾roga de te qr tu
te meliis nosti qͣm alius. At¬
tende cortuum. discute inten¬
tionem consule u̾itatem. tira
tͥ ꝯscĩa respondeat cur abieris
re cum apło dicens. Qie retro
oblitus ⁊ ad ea que añsunt ex

Expanded text:
te lactaverint peccatores, ne acquite lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Noli credere omni spiritui . Sint tibi multi necessarii, unus autem sit sibi consiliarius de mille . Tolle occasiones, respue blandimenta, adulationibus claude aures, te interroga de te, quia tu te melius nosti quam alius. Attende cor tuum, discute intentionem, consule veritatem: tua tibi conscientia respondeat, cur abieris, re cum Apostolo dicens: Quae retro oblitus, et ad ea quae ante sunt, ex
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑbiennium. Quo tp̃re pacien¬
t̾expleto absq calumpniatuis
demum precib. multisq si memi¬
iusti lacrimis du expectatam ĩ¬
rau̾as ing̾ssum obtiniusti. Post
tientia probatus ꝑseueranter ⁊
sn querela conu̾satus. post annũ
sponte professus t̾c primũ scłari
ueste reiecta. religionis hĩtum
suscepisti. Oinsensate puer quis
te fascinauit nõ solu̾e uota tu¬
a que distinxunt labia tuas
Annõ uł ex ore tuo iustificab̾is.
ł ex eore tuo ꝯdemꝑnabis: Quid
de parentis uoto sollicitus es ne¬
gligens tui: cum exore tuo nõ
illius hẽas iudicaris tuoꝵ nõ
illius uota labioꝵ exigendussis:
Et quidt̾ frustra quispiam blã¬
ditur de absolutoe apłi̾ca cuius
ꝯscientiam diuina ligatamte¬
net sententra: Nemo inquit
mittens manum suam ad ara¬
trum ⁊ aspittens retro aptusẽ
regno dei Numquit ⁊ ħ̃ ꝑsuade¬
bunt noneẽ retro aspicere. qui
dicunt tͥ engeeuge; filiole si

Expanded text:
per biennium. Quo tempore patienper biennium. Quo tempore patienter expleto, et absque calumnia, tuis demum precibus, multisque si meministi lacrymis, diu exspectatam imraveras ingressum, obtinuisti. Post tientia probatus, perseveranter et sine querela conversatus, post annum sponte professus; tunc primum saeculari veste rejecta, religionis habitum suscepisti . 9. O insensate puer! quis te fascinavit non solvere vota tua, quae distinxerunt labia tua? Annon vel ex ore tuo justificaberis, vel ex ore tuo condemnaberis? Quid de parentis voto sollicitus es, negligens tui; cum ex ore tuo, non illius, habeas judicari; tuorum, non illius, vota labiorum exigendus sis? Et quid tibi 5 frustra quispiam blanditur de absolutione apostolica, cujus conscientiam divina ligatam tenet sententia? Nemo, inquit, mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Nunquid et hoc persuadebunt non esse retro respicere, qui dicunt tibi: Euge, euge? Filiole, si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ famulus tuus legis lator nr
bndictus. quid regularius fc̃n¬
fui̾t utrum ꝙ fcm est. de infan¬
tulo nesciente ip̃o: anqd̃ ip̃ ꝑse
iam etatem haberet ut deseloq̾¬
retur Quamꝙͣ dubium ñ sitꝑ
missum illũ fuisse nõ donatum
Nec enĩ petitio ꝙͣ regła precipit
ꝓ eo fc̃a fuit a parentib. nec ml¬
nus illiuis cũ ip̃a petitõe inuoli¬
ta . palla altaris. ut sic off̾letͤ
coram testib. Ostenditur deinde
t̾ra. que cum illo ⁊ pro illo dici¬
t data fuisse. S sicum t̾ra eum
receꝑunt. cur nõ ⁊ cum t̾raeũ
retinuerunt: Anforte require¬
bant magis datum qͣ fructũ.
pluris estimata est t̾ra ꝙͣ aĩa
Auoqrum oblatus monast̾io.
quid querebat in scło: Nutͥendꝰ
do ꝙ cur expositus erat diabło:
est. morsib lupi s De sdo quippe
nõ de clumaco teteste rob̾te ue¬
nisti cistercium. Quesisti. petisti
pulsasti. s pro tui adhuc tene¬
tudine te licet inuito dilatus

Expanded text:
et famulus tuus legislator noster et famulus tuus legislator noster Benedictus, quid regularius fuerit, utrum quod factum est de infantulo, nesciente ipso; an quod ipse per se jam aetatem haberet ut de se loqueretur. Quanquam dubium non sit; promissum illum fuisse, non donatum. Nec enim petitio quam Regula praecipit, pro eo facta fuit a parentibus; nec manus illius cum ipsa petitione involuta palla altaris, ut sic offerretur coram testibus. Ostenditur deinde terra, quae cum illo, et pro illo dicitur data fuisse, Sed si cum terra eum receperunt, cur non et cum terra eum retinuerunt? An forte requirebant magis datum quam fructum, et pluris aestimata est terra quam anima? Alioquin oblatus monasterio, quid quaerebat in saeculo? nutriendus Deo, cur expositus erat diabolo? est patere morsibus lupi? De saeculo quippe, non de Cluniaco, te teste, Roberte, venisti Cistercium. Quaesisti, petisti, pulsasti; sed pro tui adhuc teneritudine, te licet invito, dilatus es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓph̾am minatur inpsalmo
uistis uiditiis qui ipãs quoqe
iusticias iudicabit: Ueniet
inquam ueniet dies iuditii
ubi plus ualebunt puracorda
ꝙͣ astuta u̾ba ⁊ ꝯscientia bona
ꝙͣ marsupia plena. qͣnͣdo quid̾¬
quid̃ udex ille necfalletur u̾b̾
ne flectetur donis. Tnũ dnẽ
ih̃u tribunal appello. tuome
iuiditõ seruo tͥ ꝯmitto causã
meam. Dñe deus sabaoch qui
iudicas iuste ⁊ probas renes ⁊
corda. cuius oceuli sicut fall̾e
nolunt ita falli nõ possunt tu
uides qui tua. uides quiq̃rũt
nitib aures tue pietatis pul¬
sau̾im qualit̾ ad queq̾ illius
scandala ꝑturbatces molesti¬
as ego uerebar. torqͥbar. affli¬
gebar Et nunc timeo ne fruset̃
Puto enim quantũ exꝑtus sum
adolescentis satis feruentis ꝑ¬
se ⁊ insolescentis nec corporite¬
e talia expedire fomenta. nec
menti illa głe temptam̃ta Itaͥ¬
⁊ uidicent quid potius starede¬
buerit. an uotum prĩs defilio
anfilii de se ip̃o. p̾sertim cum fuꝰ
a liquid mauis deuou̾it. Uideat

Expanded text:
prophetam minatur in Psalmo justis judiciis, qui ipsas quoque justitias judicabit? Veniet, inquam, veniet dies judicii: ubi plus valebunt pura corda, quam astuta verba; et conscientia bona, quam marsupia plena: quandoquidem Judex ille nec falletur verbis, nec flectetur donis. Tuum, Domine Jesu, tribunal appello: tuo me judicio servo, tibi committo causam meam, Domine Deus sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda ; cujus oculi sicut fallere nolunt, ita falli non possunt; tu vides qui tua, vides qui quaerunt mitibus aures tuae pietatis pulsaverim, qualiter ad quaeque illius scandala, perturbationes, molestias ego urebar, torquebar, affligebar. Et nunc timeo ne frustra. Puto enim, quantum expertus sum, adolescentis per se satis ferventis et insolescentis nec corpori talia expedire fomenta, nec menti illa gloriae tentamenta. Itaqet judicent, quid potius stare debuerit, an votum patris de filio, an filii de se ipso, praesertim cum filius aliquid majus devoverit. Videat
Abbreviated transcription (Latin):
dieb ⁊ noctib uendicarent uͥ
sc̃a ⁊ secreta or̃onum aromata
deo assidue accend̾ent freq̾nti¬
b metaneis ł genuflexionib
pio ꝯditort supplicarẽt. atͥb sepe
ac similib sacris studiis uelut
inhemo ab hominũ remotista
diis ꝯspectib. incessant̾ se suos¬
qr dño ꝯmendarent.S⁊

Expanded text:
diebus & noctibus vendicarent, vbi sancta & secreta orationum aromata Deo assidue accenderent, frequentibus metanœis vel genuflexionibus pio conditori supplicarent, a tribus sæpe ac similibus sacris studiis, velut in heremo, ab hominum remoti conspectibus, incessanter se, suosque Domino commendarent.
Abbreviated transcription (Latin):
monachi. aliis om̃ib falsis.
⁊ ꝑditis. s cd̃m nominis inter¬
pretaticẽm. solos u̾os int̾ õs
constituitis. unde ⁊ habitum
insoliti coloris p̾tenditis ⁊ ad
distinctõem cunctorum tociꝰ
fere mundi monachorũ. int̾
nigros uos candidos ostẽta¬
tis. Et certe hec uestium ni¬
gredo. antiquitus humilita

Expanded text:
monachi, aliis omnibus falsis et monachi, aliis omnibus falsis et perditis secundum nominis interpretationem, solos vos inter omnes constituitis, unde et habitum insoliti coloris praetenditis, et ad distinctionem cunctorum totius fere mundi monachorum, inter nigros vos candidos ostentatis. Et certe haec vestium nigredo, antiquitus humilita
Abbreviated transcription (Latin):
dimus
dhec nr̃i. O phariseorum
nouuingenus rursus
mundo editum redditum qͥ
se acetĩs diuidentes. om̃ib
preferentes. d̃icunt ꝙ ꝓpha
dicturos eos predixit: No¬
li me tang̾e qm̃ mundus
ego sum Sed ut hiis q̃ in
ultimis posuistis responde¬
amus dicite ueri obserua¬
tores regule quomͦ uos eã
ten̾e iactatis. qui nec bieue
illud capitulum ut ip̃is ues¬
tris u̾bis ostenditur. serua¬
re curatis. quo dicitur ut mo¬
nachus om̃ib se inferiorem
⁊ uiliorem nõ solum sua lin¬
gua ꝓnuntiet: s etiam inti¬
mo tordis credat affectus
Hoccine est infi̾orem se crede
et ꝓnuntiare. aliorum fr̃a
deprimere. sua extollere. con¬
tempnere alios. sibi magñ
uideri. cum scriptura p̾cipi¬
at. cum feceritis omĩa q̃ uob̾
precepta sunt. dicite ierui in¬
utiles sumus. Non iustifica¬
bitur inquit ꝓph̃a. inconspec¬
tu tuo om̃is uiuens. Et ysaias
uelut pannus menstruate:
om̃s iustificoẽs nr̃e. At uos
scĩ uos singulares. uos singu¬

Expanded text:
dimus. Ad hæc nostri. O, o Pharisæorum nouū genus, rursus mundo redditum! qui se a cæteris diuidentes, omnibus præferentes, dicunt quod Propheta dicturos eos prædixit. Noli me tangere, quoniam mundus ego sum. Sed vt his quæ in vltimis posuistis in primis respondeamus: dicite veri obseruatores regulæ, quomodo vos eam tenere iactatis, qui nec breue illud capitulum, vt ipsis vestris verbis ostenditur, seruare curatis, quod dicitur, vt monachus omnibus se inferiorem & viliorem non solum sua lingua pronunciet, sed etiam intimo cordis credat affectu? Hoccine est infet pronuntiare, aliorum facta deprimere, sua extollere, contemnere alios, sibi magnum videri, cum Scriptura praecipiat: Cum feceritis omnia quae vobis praecepta sunt, dicite: Servi inutiles sumus? Non justificabitur, inquit Propheta, in conspectu tuo omnis vivens . Et Isaias: Velut pannus menstruatae, omnes justificationes nostrae . Et vos sancti, vos singulares, vos in
Abbreviated transcription (Latin):
tam mira ⁊ multiplicia oꝑa
operari. nec ipĩs mortiuis eius
precib uitam redd̾e dignaret᷑.
Hinc ad sequens capitulum
cui nõ eẽt respondendum. qr
nec eẽt opponendum uentamꝰ
⁊ inde nos maxime transgsso¬
res ne cistertienses offendani
rognoscamus: Ded dicite qui
ħ opponitis utrum ludo an se¬
rio ħ dicatis. Nam si ludo frat̾
afr̃e deludi nõ debuit. si serio
insulsa int̾rogatio deb̾et mag̾ͥ
saentio contempni: nisi pu

Expanded text:
tam mira & multiplicia opera tam mira & multiplicia opera operari, nec ipsis mortuis eius precibus vitam reddere dignaretur. Hinc ad sequens Capitulum, cui non esset respondendum, quia nec esset opponendum, veniamus: & inde nos maxime transgressores, ne Cistercienses offendantur, cognoscamus. Sed dicite qui hæc opponitis: vtrum ludo, an serio hoc dicatis. Nam si ludo, frater a fratre deludi non debuit. Si serio, insulsa interrogatio deberet magis silentio contemni, nisi pu
Abbreviated transcription (Latin):
ociosa elegi ss. nequaqͣ soro¬
rem suam solam ministra
optimam partem elegisse
dixisset. Ergo si orando. legẽ¬
do. psallendo. iniuncta religi¬
ose implendo. uł alia q̃libet
huiusmodi bona agendo. a¬
nimus occupatur. regula ut
b complatur. Etut aliqd̃
supponamus exemplum dis
cipulum ipĩs brati bñdcĩ sãc¬
tum maurum ad has galli¬
arum partes. ꝓ construẽdis
scd̾m ip̃ius doctrinã cenobii
ab ip̃o directum. legimus hc̃
morem inmonast̾ĩo ꝙ in an¬
degauensi epãtu ꝯstruxerat
te nuisse ut qr eis sn ꝓpriola¬
bore cuncta necessaria subpedi¬
tabant. omisso manuum oꝑe
spũalib ut diximus ex̾ciriis.
bona semꝑ operando optime
ꝯseruarent. Qd̃ si se beatus
maurus contra ꝓfessionis sue
uotum age̾ intellexiss. cum
in intellertu huiusce rei nlło
mͦ falli potuiss neqͣquã sic
suos uiu̾e ꝑmisisset. Qui eci¬
am siuoti preuaricator ẽẽ ñ
uereretur.⁊oꝑari manibus
uł resolutione nollet łfastu
dedignaretur:nec deus ꝓ ip̃o

Expanded text:
otiosa elegisset, nequaquam sororem suam solam ministrare optimam partem elegisse dixisset . Ergo si orando, legendo, psallendo, injuncta religiose implendo, vel alia quaelibet hujusmodi bona agendo animus occupatur. Regula, utbus comprobatur Et ut aliquod supponamus execipulum ipsius beati Benedicti sanctum Maurum, ad has Galliarum partes pro construendis secundum ipsius doctrinā Cœnobiis ab ipso directum, legimus hūc morem in Monasterio, quod in Andegauensi Episcopatu construxerat, tenuisse: vt quia eis sine proprio labore cuncta necessaria suppeditabant, omisso manuum opere spiritualibus, vt diximus, exercitiis bona semper operando, optime conseruarent. Quod si se beatus Maurus cōtra professionis suæ votum agere intellexisset, cum in intellectu huiusce rei nullo modo falli potuisset: nequaquam sic suos viuere permisisset. Qui etiam si voti præuaricator esse non vereretur, & operari manibus, vel resolutione nollet, vel fastu dedignaretur: nec Deus pro ipso