comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne ũitatis ꝑuenire satagit. Considꝰ at ĩħ mũdo:
salus hominis consistit. Pagam in płures unta¬
tem diuinitatis scindunt. Iudei c̾atorem ⁊fitent᷑.
saluatorem ñ cognoscunt. ⁊ in hiis om̃ib mens
Eluiẽtuat. ⁊ nisi pietate in suo sensu ten̾et᷑. fortas¬
sis abiecta u̾itate fłitatem seq̃res᷑ Accedit ad ħ sp̃u¬
scõ subg̾ente ratõ. Qm̃ in misttis cdubiis si unũ ali¬
quid relinqͣr ut unum aliud eligat᷑. dubietas ñ tol¬
lit. s mutat᷑. Accedit adhanc iõ alia maior. Meliꝰ
ẽẽ confiteri unum pͥncipium qmͣ multa. Qm̃ ubi
multitudo est: aut płaritas suꝑflua est. aut imuitas
imꝑfecta. Ad huc amplus. Meluis est creatorẽ ꝑit̾
confiteri. ⁊ saluatorem qmͣ creatorẽ solum. Qm̃ qui
creatorem dicit: maiestatem confitem᷑. Qui saluato
rem intlłigit: pietatem uen̾at᷑. Est maiꝰ bonũ homĩt
ẽẽ ut in ido suo maiestatem inueniat. qmͣ oculo cor¬

Expanded text:
onem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo onem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo salus hominis constat. Pagani in plures unitatem divinitatis scindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his omnibus mens fluctuat; et nisi pietate in suo teneretur, fortassis abjecta veritate falsitatem sequeretur. Accedit ad o suggerente ratio, quoniam in multis dubiis si unum aliquid relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mutatur. Accedit ad hanc alia ratio major, melius est confiteri unum principium quam multa; quia ubi multitudo est, aut pluralitas superflua est, aut unitas imperfecta. Adhuc amplius, melius est creatorem confiteri pariter et salvatorem quam creatorem solum, qui creatorem dicrem intelligit, pietatem veneratur. Et maximum bonum hominis est ut in Deo suo et majestatem inveniat quam oculo cor
Abbreviated transcription (Latin):
rõne comꝓbant qd̾ fide credant. alii pitate cordis.
⁊ munda conscĩa int̾uis gustare incipiũt qd̾ fide cre¬
dunt. In pͥmis sola pietas facit electionem. In scd̾is
uede est solum fidĩ ñ contͣdic̾e. Qui consuetudĩe ui¬
uendi magis qͣm urtute credendi fideles noĩant᷑.
Solis enĩ tͣnseuntib intenti ñ qm m̃tem ad fittura
cogitanda subleuant. ⁊ qͣmuis fidei xͥane sacram̃ta
ut que spes xp̃iano sit in expectatõne fut᷑oꝵ bo¬
norũ ñ adtendũt. Hii ꝙͣuis noĩe fideles dicant᷑.
te tñ ⁊ u̾itate longe sunt a fide. Lam̃ ħmodi ali¬
qñ diuina gr̃a uisitant᷑. ⁊ ad sui ⁊sid̾atõem exci¬
tant᷑ ut q̃r homo natus sit. ⁊ si alia post hãc nĩ¬
tam sequat᷑ inquirant. si p̃mia iustis. ⁊ peccorib
torm̃ta reposita sint. Et si post finem oꝑis sequat᷑.
p̃miũ uiste retributõnis. Lali gͦ consid̾at᷑one in
eiranti ꝑicłm ĩmin̾e c̾rat᷑ tanto magis ad cagniti¬

Expanded text:
ne approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis,  est quibus credere est, solum fidei non contradicere, qui consuetudine vivendi magis quam virtute credendi fideles nominantur. Solis enim transeuntibus intenti nunquam mentem ad futura cogitanda sublevant; et quamvis fideivel quae spes Christiano sit in exspectatione bonorum futurorum non attendunt. Hi, quamvis nomine fideles dicantur, re tamen et veritate longe sunt a fide. Tamen hujusmodi aliquando divina gratia visitantur; et ad sui considerationem excitantur, ut quare homo natus sit, an alia post hanc vitam sequatur inquirant; an praemia justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Tali consideratione in erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
etatem in alt̾m. ñ tͣnsfundat. i ut nec c̾ature at¬
tribuat creatoris maiestatem. nec creatori ascbat
c̃ature infirmitatem. nec deum concludat tꝑe.
nec c̃at᷑am ꝓtendat et̾nitate. Ita fides si unic̃q
qd̾ suũ est tͣribuit recte offert si int̃ utrũq bñ
disc̾nit. recte atuidit ⁊ ñ peccat. Si uͦ in quolib
hoꝵ delinqͥr: fides sana ncce est. Det̾mentũ patiꝰ¬
atur. Nam illi qui creat᷑am ꝓ deo colentes gemi
no errore decepti uł c̾at᷑am et̾nam. uł deũ t̾falẽ
ẽẽ credider̃t. Quid isti aliud fecisse qdicendi sunt
qmͣ excelłiam saluatoris oꝑi ⁊ infirmitatẽ facte᷑
tribuisse c̾atori: Aursus pħi gentilium qͣmius

Expanded text:
etatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam no errore decepti, vel creaturam aeternam, vel Deum temporalem esse credebant: quid isti aliud fecisse dicendi sunt quam excellentiam factoris operi et infirmitatem facturae tribuisse Creatoris? Rursu
Abbreviated transcription (Latin):
ne deuotionis. Cum pietas diuina ñ attendat qͣ¬
ta cognit̾oe credat᷑. S magis qnͣta deuotione id qo
credr᷑ diligat᷑. Hoc idcirco cõmemorauintꝰ quia ag¬
nouimꝰ quosdam minus discretos ẽẽ qui humane
possibłitatis m̃suram nesciunt. quia possibłitatem
suam ñ attendunt. ⁊ si attendt̃ maiori stulcia esti¬
mant ħ om̃s eẽ cebere quo se pre cẽtis uident ampls
aliquid accepisse. Affirmant fidelem milla rõneẽ
dicend̾ qui ñ magna q̃dam ⁊ młta ⁊ siblimia fide
sacram̃ta agnou̾it. ⁊ de maiestate treatoris. ⁊ dehu¬
militate saiuatoris quarũdam disputat̃onũ ꝓaui¬
ditatem. ⁊ rerum gestarũ seriem memoria cõphen¬
derit. Ip̃am quo d̾initatis nat᷑am rudib aĩs. ⁊ ix
ad ea que uid̾ent sufficientib explicandã ⁊ corpo

Expanded text:
pietas divina non attendat quanta cognitione credatur, sed magis quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputationem, profunditatem, rerum gestarum seriem memoria comprehenderit. Ipsam quoque divinitatis naturam rudibus animis, et vix ad ea quae vident sufficientibus explicandam, et corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ipe uolu̾it mͦ homim largiri potest. Illo namq
spu quo docet hoĩem sñ u̾bo iustificare ⁊ ualet.
si uolu̾it su̾ sacͣmento quia uirtꝰ dei ex nõcitate
elem̃tis ñ subd̾r eciam si gr̃a dei ex dispensatõne
ꝑ sacram̃ta donet᷑. Hinc est qd̾ quosdam ⁊̃ sñ eĩ¬
modi sacm̃tis iuistificatos legimꝰ.⁊ credimꝰ sal¬
uatos. Quẽad̾m ih̾emias in uto scĩficatꝰ legit᷑.
ꝓpħat᷑. ⁊ qui sub naturali lege iusti deo placuerunt.
hec sacͣmenta hũisse ñ legimus. de quoꝵ tñ salute ne¬
quaqmͣ dubitamꝰ. ⁊ qui ex illis sacram̃ta ista post
uistificatõem susceꝑunt signa magis iusticie sue

Expanded text:
ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque ipse voluerit modo homini largiri potest. Illo namque spiritu quo docet hominem sine verbo, justificare etiam valet si voluerit sine sacramento; quia virtus Dei ex necessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur,  implendus prophetatur, et qui sub naturali lege justi Deo placuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem uͦ obedientem nccitatis. qm̃ in potestate
dei est: ⁊ p̃t̾ ista hoĩem saluare. s in p̾tate hõis ñ
est sine istis ad salutem ꝑuenire. Potuit enĩ deus
hoĩem saluare ⁊̃ si ista ñ instituisset. s hõ nullate¬
nus saluari posset. si ista contẽpñet. dicit scrip¬
tura. Non potest saluari qui baptriatꝰ ñ fu̾it.
Qui hoc uł hoc ñ fec̾it: saluari ñ potest. ⁊ confi¬
tem᷑ quia u̾m est.⁊ quia saluari ñ potest hõ qui¬
caret hiis. sine quib ab homĩe salus hr̃i ñ potest.
hõ sñ hus saluari ñ potest. s deus sñ hiis saluare
potest. Homo quippe sñ hiis saluari poss: si sine
hiis saluari ĩ potestate hominis ẽet. ⁊ si poss pro
arbitrio suo ista q̃ ad salutem optinendã ꝓposi¬
ta sunt relinq̃re. ⁊ scd̃m suam electõem alia ad
salutem uia uenire. Qd̃ qr hõi omĩo ĩpossiblẽ
possit. Deus aũt sñ hiis hoĩem saluare potest. qui
turtutem suam ⁊ sc̃ificatõem ⁊ salutem quoc̾q

Expanded text:
nem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvari non potest, et confitemur quod verum est, et quia salquibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile potest. Deus autem sine his hominem salvare potest, qui virtutem suam et sanctificationem et salutem quocunque
Abbreviated transcription (Latin):
tis ncc̾itatem ⁊ auctori sacͣm̃toꝵ tollis potestatẽ.
cram̃toꝵ dei ꝑire ñ potest. aut nega uirtutẽ ẽẽ pꝰse
ubi sacram̃tũ ñ est. aut si concedis iututẽ: nega dãp¬
natõem. Quid est mauis sacͣmentũ. aut nutꝰ sacra¬
menti: Quid est maiꝰ aqua ut fides: Si uis dr̃e ue¬
rum .d. fides. Sigͦ sacram̃tũ aque qd̾ minꝰ est sal¬
uat quosdam ñ hñtes fidem. ⁊ ñ imputat᷑ eis qd̾ fidẽ
ñ hñt. quia eam hr̃e ñ possunt. quomͦ fides q̃ maior
est ñ liberat hñtes fidem. ⁊ sacͣmentũ aque ñ hũtes.

Expanded text:
cis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, cis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, cramentorum Dei perire non potest. Aut nega virtutem esse posse ubi sacramentum non est, aut si concedis virtutem nega damnationem. Utrum est majus sacramentum, an virtus sacramenti? Utrum est majus, aqua an fides? Si vis dicere verum, dic fides. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non habentes fidem; et non imputatur eis quod fidem non habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et sacramentum aquae non habentes;
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Quia ut ista ñ ꝑciꝑent ist ratio temporis ñ
poposcit. uł nccĩtas ñ ꝑmisit. ñ qmͣ contemptꝰ religi¬
onis fuit. Nullus ergo inełis sic legem diuine iusti¬
cie constituat. ut dicat hoĩem ñ iustificari posse sñ
hiis etiam si gr̃am iustificantẽ ħu̾it. nec saluaripꝰ¬
se sñ hiis eciam si iustus fu̾it. ⁊̃ si ab hris ꝑcipiendis¬
uł articł̃s nc̃citatis excludit uł sicut diximus ad ħ
ꝑcipienda ratio temporis nõ constringit᷑. Quẽad̾m
hii qui sub nat᷑ali lege erant iusti eimodi sacͣmentis
ñ imbuebant᷑ sicut ⁊ p̃ceptis eiꝰmodi ñ tenebant᷑. Qͥ¬
cunq gͦ rem sacͣmenti in fide recta. ⁊ caritate u̾a ha¬
btierunt sacram̃tis istis dãpnabilit̾ ñ caruerũt. Qa
uł ea ꝓ tempore susciꝑe ñ debuerunt. uł ꝓ ĩminẽte
nc̃citate susciꝑe ñ potuer̃t. Quid gͦ tͥ nidet᷑ tu q̃
cũq sacͣmenta dei uen̾aris. ⁊ cum te sacram̃ta dei
honorare putas deum inhonoras: Sacͣmentis iudi¬

Expanded text:
ent, vel ratio temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine hivel articulus necessitatis excludit vel sicut diximus, ad haec percipienda ratio temporis non constringit. Quemadmodum ii qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia ea vel pro tempore suscipere non debuerunt, vel pro imminente necessitate suscipeicunque sacramenta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indi
Abbreviated transcription (Latin):
fint nec sacre rei signa. s execͣtiones potiꝰ ⁊ abho¬
minatões quib ñ sacrant᷑ hoĩes. s polluunt. Tñ
ad hoꝵ diffr̾am sacͣmenta fidei dicta intelligi pos¬
sunt que a fidelib tractant᷑. ⁊ cum fide ad scĩficati¬
onem suscipiunt᷑. Primũ gͦ considemꝰ qua ratõe
ip̃a fides sacͣmentũ d̾r. ut ciuis rei sacram̃tũ ẽẽ ĩtel

Expanded text:
exsecrationes potius et abominationes: quibus non sacrantur homines, sed polluuntur. Tamen ad horum differentiam sacramenta fidei dicta intelligi possunt quae a fidelibus tractantur, et cum fide ad sanctificationem suscipiuntur. Primum ergo consideremus qua ratione ipsa fides sacramentum dicatur, ve
Abbreviated transcription (Latin):
scĩtatem. ut ħ eẽnt. Prima stã ꝑ creatorem. Scdã ꝓ¬
hosita ꝑ salnatorem. Eercia administrata ꝑ dispen¬
satorem. Primũ creator ꝑ maiestatẽ tiasa foruit.
postea saluator ꝑ institutõem eadem ꝓposuit. Postre¬
mo dispensator ꝑ bñdict̾cem. ħ ip̃a mundauit. ⁊ gr̃a

Expanded text:
itatem ut haec essent. Prima facta per Creatorem; secunda proposita per Salvatorem; tertia administrata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia
Abbreviated transcription (Latin):
hinc mulieri chananee parũ qͥdem scienti adhuo.
s multũ confidenti dc̃m est. Mulier magna est
fides tua. Illa namq fides magna apud d̾m reputat᷑.
que ⁊ si minus iugeat᷑ scĩam: ꝑ constantiã tũ for¬
tis ostend̾r. Cum gͦ fides cognit̾de creu̾it: adiuuat᷑.

Expanded text:
Hinc mulieri Chananaeae parum quidem scienti adhuc, sed multum confidenti, dictum est: Mulier, magna est fides tua . Illa namque fides apud Deum magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen fortis ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur.
Abbreviated transcription (Latin):
que futura sunt subsistunt in nobis. ⁊ argͥm ñ appa
eẽ c̾titudĩem qͣndam animi dereb absentib sup̃ opi¬
nionem. ⁊ infra scĩam constitutam. Sũt enĩ qͣdam
qui audita statun ab aĩo depellant ⁊ contͣdicũt hiis
que dñr ⁊ hii sunt negantes. Aliĩ in hiis q̃ audunt
alt̾am qnͣcũ ꝑtem eligunt ad existimatõem. s ñ ap¬
bant ad affirmat̃oem. Qmͣuis enĩ unũ ex duob ma¬
sit asserere ñ p̃sumũt. hii sunt estimantes. atci sic
alfam ꝑtem aꝓpbant. ut eius approbatõem etiam
in assercionẽ assumant hii sunt credentes. Postista
gn̾a cognitõnis illud ꝑfectuis seqͣ. cum res ñ exaudi¬
tu solo. s ꝑ suam p̃sentiã nocificat᷑. ꝑfectius enĩ
agnoscunt qui ip̃am rem ut est in sua p̃sentia cõp̃¬
hendũt. hii sunt scientes. Primi gͦ sunt negãtes.
Scd̾i dubitantes t̃cii estimantes. Quarti credẽtes

Expanded text:
ra sunt subsistunt in nobis, et argumentum noesse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus masit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinan
Abbreviated transcription (Latin):
Quid gͦ dices ⁊ cogitabis cum id ꝙ deus est dr̃e. ut
est deus. deniq si sp̃m togitas. si aĩam cogitas: nõ
uide quale simile: Si sp̃m demonstrare uelles. ⁊
corpus ostend̾es qualis similitudo ħ ẽet. ⁊ tñ plus
atum est: minus ab inuicem distat. qmͣ ille qͥ fecit᷑.
ab eo qd̃ fecit. Non potest cogitari deus quid ẽ ⁊̃ si
credi potest. qr ñ qualis est comp̃hend̾r. Quid inqͥd
apłs. Nec ocłs uidit. nec auris audiuit.n .i.c. h.¬

Expanded text:
Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel  horum est Deus. Denique si spiritum cogitas, si animam cogitas: non Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, et tamen plus atum est minus ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Us est. gaudiũ. tristicia timor ⁊ amora
Que subsistunt in nob̾. ⁊ sentiunt᷑a nobis. nlło
credi solum possunt. comp̃hendi oĩo ñ possunt.
Neq enĩ actu p̃sentia sunt ut sensu comp̃hen
dẽit᷑. neq corꝑa sunt. u in corꝑalib subsistunt.
m in similitudine aliqua ymaginabłit̃ ab aĩo cõ¬
phendi possunt. Quia longe oẽm simłitudiem. ⁊
corꝑum ⁊ corꝑalium sue diuinitatis. ⁊ puritatis
excelłia tͣnscendunt. Neq quẽad̾m ssla que ĩ nob̾
hiis que in aĩo subsistunt. G sola fides subsistũt
in nobis. ⁊ subsistentia eoꝵ est fides eoꝵ qͣ crednͣr.
quia sunt. s ñ qualia sunt comp̃hendm᷑r Ergo d̾s
credi potest. cõprehendi omĩo ñ potest. Bicis michi.
Quid dicam: Quid est deus Ego tͥ respondebo. qr
indiciabłe omĩo est. qd̾ deus est. Saltem inqͥs. Qͥd
cogitabo qñ cogitare uolo quid est deus: Ampliᷤ
clico. quia incogitabłis deus. Quicqͥd dr̃ uł cogitat᷑.¬

Expanded text:
mor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehenunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis his quae in animo subsistunt. Ergo fide sola subsistunt in nobis; et subsistentia eorum est fides eorum, qua creduntur quia sunt, sed non qualia sunt comprehenduntur. Ergo Deus credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidquid dicit
Abbreviated transcription (Latin):
arma. In oꝑib uͦ bonis: tela contͣ dẏabolũ pugna
sacram̃to fidei. De h iis que ꝑtinent ad fidem. Si ab
initio scd̃m mutatõnem sit mutata fides credentiũ.
it. De sacram̃to fidei ⁊ uirtute ip̃ius. Singula oedĩe

Expanded text:
arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnatarma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnatincremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides it. De sacramento fidei et virtute ipsius. Singula suo ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ruit. fides enĩ sine oꝑib teste scriptura mortua est. ⁊
fidem oꝑantem hñt si sacͣmenta dei susciꝑe renuunt:
saluari ñ possant. Quia dilectionem dei ñ hñt: cum
ẜ̃cepta in sacram̃tis eius contẽpnunt. Uerũtñ uͥ fides
cum dilectione est sicut ñ minuit᷑ m̃ttũ etiã siopus
qd̾ in uero ꝓposito deuotionis est ext̃uis ñ ꝑficit᷑: sic̃
salutis effectus ñ impedit᷑.⁊̃ si sacram̃tũ qd̾ in u̾a uo¬
luntate ⁊ desid̾io est: articulo nccitatis exclud̾r ubi
aũt tria simul hr̃i possunte sñ ꝑiculo salicis nłła¬
tenꝰ abẽẽ possunt. Quia nec fides m̃ttum ħt. sidũ
potest oꝑari negligit. nec opus bonũ est aliqd̾: si sñ fi¬
de sit. ⁊ rursus oꝑans fides hoĩem scĩficare ñ sufficit. si
eam que in sacͣmentis dei constat sc̃ificatõem cõciꝑe
contempnit. Ttia gͦ suul sunt. fides. sacͣmentũ: ⁊
opus. In fide xp̃iana: fortitudo tribuit᷑. In sacͣmentis

Expanded text:
mortua est . fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis,
Abbreviated transcription (Latin):
sint ad salutẽ. quia sñ hiis salus hũ ñ potest. ꝓ fici¬
unt tñ ad scĩficatõem. quia hiis uirtꝰ ex̾ceri. ⁊ gr̃a
amplior adqͥri potest. ut aqua asꝑsionis. ⁊ susceptt
cin̾is ⁊ similia. Sunt riusus alia sacͣmenta quead
hoc solum instituta ẽe uident᷑. ut ꝑ ea ip̃a que cecis
sacͣmentis sc̃ificandis. ⁊ instituendis nccͣia st̃. qͥdã¬

Expanded text:
alus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ comꝑatõem tnscend̾t qua similitudiẽ argii⁊
comꝓbari possunt. nisi quia ex fide. ⁊ deuotione p̃¬
cedentium scõꝵ colligimꝰ qm̃ ad slla que fut᷑a p̃di¬
cant᷑ bona increduli eẽ ñ debemꝰ. Magna enĩ ratiõ
uitam despit̾ent. si ñ ampliꝰ aliquid ⁊ ult᷑ nr̃am
intlligentiã de illuis u̾itate p̃censissẽt. Sic itaq

Expanded text:
et comparationem transcendunt, qua similitudine argui et comprobari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemus. Magna enim est ratio vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritat
Abbreviated transcription (Latin):
ad se deum loq̃ntẽ ita. dixisse. Ego sum deus abeahã
⁊ deus ysaac. ⁊ deus iacob. ⁊ nom̃ meum adonay ñ
indicaui eis. subaud̾ sicut ⁊ tͥ. Ostendit gͦ se de dei no¬
ticra plus aliquid p̃cedentib patrib accepisse. dd qͦ
suꝑ doctores suos ⁊ seniores doñ sibi intelligentie
audacter p̃sumit ita dicens. Suꝑ om̃s docentes me
intellexi: quia testimonia tua meditatio mea est.
Et rursum. Suꝑ senes intellexi. S ⁊ ꝓpħ̾a danihel.
Ptͣnsibt̃ ait płimi ⁊ mlt̾iplex erit scĩa. Ampliorem

Expanded text:
oquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; amplior
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta. De matena sacramentor um. Soo¬
Estat numc t̾cia pars de quatuor que ꝓposita fu¬
erant discutienda. In triplici mat̾ia omĩa di¬
uina sacram̃ta conficiunt᷑ .s. aut in reb aut ĩ faes
aut in u̾bis. QR enĩ cotus homo corruptꝰ fu̾at. totũ qo
hominis foris erat ad sacram̃tũ sum̃dũ erat. ut cotꝰ
in sacͣmento foris scĩficaret᷑ ⁊ in toto uirtꝰ sacram̃ti
iitus remediũ oꝑaret᷑. Itaq in reb sacram̃ta sc̃ticã¬
da erant ut scĩficaret᷑ hõis mͦ infc̃is ut oꝑa. in dictis
ut u̾ba. ut cotum uidelic sc̃m sit̃ ⁊ quod ħ̾o est. ⁊ qs
baptismi in aqua. sacram̃tũ unctionis in oleo. sacta¬
sunt alie corꝑales sp̃es in quib sacram̃ta cliuina c̃¬
sis manib. siue elatis in rõne. inclinatõne siuie e¬
rectione. siue conũsione. siue alio quoc̃ꝙ gestu. ł
motu. uł actu sacrum aliqͥd. ⁊ sacre rei sacram̃tũ
expͥmimꝰ. In dictis sacͣmentũ inuenit᷑ quẽad̾m est

Expanded text:
CAP. VI. De materia sacramentorum. Restat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda ut verba, ut totum videlicet sanctum sit, et quod homo est, et quod t sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacrasunt aliae corporales species in quibus sacramenta divina cosis manibus sive elevatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunque gestu vel motu, vel actu, sacrum aliquid et sacrae rei signum exprimimus. In dictis sacramentum invenitur, quemadmodum est
Abbreviated transcription (Latin):
signata est. Que ⁊ in p̃senti ꝑ reqͥem m̃tis septe¬
narius inchoat᷑. ⁊ in futuro ꝑ ĩmortalitatẽ tr̃ris
octonario ꝑfc̃r. Que tñ medicina qͣntum ad suam¬
nat᷑am spectat: morbũ aug̾e hu̾it ñ curare. Qa
t̾rena omĩa qͣntũ ad illoꝵ qualitatẽ ⁊ nr̃am ĩfir

Expanded text:
signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad stis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad sua
Abbreviated transcription (Latin):
carne semĩanda fuit ut oss qui ꝑ iid̾ gn̾ant᷑ se
filios mobedientie eẽ intelligant. ⁊ ex sua origine
quales ⁊ ex qualib gn̾ant᷑ agnoscant. Quia gͦ ĩ
hoc m̃bro ꝑ quod humana ꝓpago tnͣsire debutõs
signũ inobedientie posttum est. cunctis ꝑ allud tn̾¬
seuntib manifeste ostendit᷑ qm̃ cum culpa inobe¬
dientie gn̾ant᷑. Quasi enĩ in ip̃o titulo qui porte
iscriptus est ꝑ quam tͣnseunt. agnoscũt unde
ueniant. aut quo uadant. Ppt̃ hoc gͦ cet̾a m̃bͣ
corporis que imꝑium rõnis seqnͣr. sũ cũpa oꝑari

Expanded text:
carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud generentur se filios inobedientiae esse intelligant, et ex sua origine quales et ex qualibus generentur agnoscant. Quia ergo in hoc membro per quod humana propagatio transire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titulo qui portae inscriptus est per quam transeunt, agnoscunt unde veniunt et quo vadunt Propter hoc ergo caetera membra corporis quae imperium rationis sequuntur sine cu
Abbreviated transcription (Latin):
um. ⁊ coniugii offictum. utrumq ad sacͣm̃tum. ut
coniugium quid sc̃ĩficaret᷑ pura m̃tis dilectione. offi¬
cium qͦ coniugii impłet᷑. sine carius polłone. Nunc
lͦ quia ꝑ pc̃cm hominis caro humana corrupta est. iã
post pec̃cm carnis cõmixtio sñ carnali concupiscentia
si̾ ñ potest. Fortassis aũt aliquem mou̾e potest. Qr post
pec̃cm homo hoc potissimũ opus sũ pecc̃o expłe ñ põt.
Seo diligent̃ consid̾anti ratio manifesta occurrit᷑.
Qmidu enĩ sp̃o rõnalis creatori suo subtꝰ fuit. nul¬
lam in carne sua contͣdictionem inuentt. ⁊ erãt m̃¬
bra corporis imꝑio amime sub̾ta. Ut nec p̃t̾ ip̃am alũ¬
inferiori iuis antiqͥ onatõnis amistt̃. ut m̃bra corꝑis
iam eius imꝑio ad im̃iuriam cãtoris ulcistendã ⁊tͣ
tem hr̃et. iundictam suam deus in parte ꝑ iusticiã
m̃brum potestati amme subrͣcit. ꝑ qd posf̾itas in

Expanded text:
um et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut um et conjugii officium, utrumque ad sacramentum, ut conjugium quidem sanctificaretur pura mentis dilectione; officium quoque conjugii impleretur sine carnis pollutione. Nunc vero quia per peccatum hominis caro humana corrupta est, jam post peccatum, carnis commistio sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potest, quare post peccatum homo hoc potissimum opus sine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quandiu enim spiritus rationalis creatori suo subjectus fuit, nullam in carne sua contradictionem invenit; et erant membra corporis imperio animae subjecta, ut nec praeter ipsam alinferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam conttem haberet, vindictam suam Deus in parte per justitiam membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ⁊ ñ regebat᷑. Sensualitas ultima regebat᷑ tm̃ ⁊ ñ
regebat. Media uͦ ratio. ⁊ a suꝑiori regebat᷑. ⁊ inferiꝰ
regebat. Ad hanc simłitudĩem tria aĩalia foris scã
pientie. femina forma prudentie. Bestie añ siłitu¬
do sensualitatis. ⁊ concupiscentie. ẜ pt̾ea serpens fe¬
muram pec̃cm suadendo decepit. Femina uͦ uirũ decep¬
ta ad consensũ inclinauit. Q concupiscentia pru¬
dentie carnis. pͥmũ delectatõem pecc̃i sugg̾it᷑. Deide
prudentia carnis ꝑ delectatõem pcc̃i decepta decepta ra¬
tõem ad consensum iniqͥtatis tͣhit. Ppt̃ has ⁊ hcemõi
rõnes discceta est hũana natura. ut in alt̾a ꝑte robu¬
stior ẽẽt in alt̾a uͦ infirmior demonstraret᷑. ut in ea
est deinde foris in carne ⁊̃ discretio sensuũ. Que q
qͣntũ ad iuitutẽ sac̃menti in coniũgio nccia ñ fuit.
.s. quia sñ ea in officio coniugio minist̾ium gu̾andiĩ¬
pleri ñ pottut̃. sicgͥ añ pecc̃m institutũ fuit coniugi¬

Expanded text:
t non regebatur. Sensualitas ultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta pientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea est deinde foris in carne etiam discretio sensuum, quae quidem quantum ad virtutem sacramenti in conjugio necessaria non fuit, sed quia sine ea in officio conjugii ministerium generandi impleri non potuit. Sic igitur ante peccatum institutum fuit conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊m̃dandã uuln̾i eius curando nouã nouo m me¬
dicinam p̃pararet. Apposita est est medicina foris.
ut urtꝰ occulta intus oꝑaret᷑. ⁊ ñ erat sanitas ex
medicina. qm̃ scd̃m se contͣria sanitatierat me
ꝑ illam erat. Magnũ de sacͣmentis sacram̃tum
cõmendatũ est. Egͦ. est genus humanũ qd lãguet.

Expanded text:
mendandam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat meerat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet
Abbreviated transcription (Latin):
siti in eadem fide. ⁊ spe bñ oꝑando se pascunt. Sic
qͦ fides aliqͣndo cum cognitõe est: qñ scit᷑ qd̾ credit᷑.
aliqñ sine cognit̾oe qñ tantũ scienti ⁊ credenti cd̾r.
Nͥcc̃e est tñ semꝑ aliqͣm ẽẽ cognit̾oem cum fide. que
ip̃am sidemꝑ intentionẽ dirigat. Quia si nich ex
hiis que credenda sunt cognosc̾et᷑. ñ hr̃et fides quo se
ꝑ intent̾oem in bono oꝑe dirige̾t. neq ad quid bene
oꝑando spem suam excitaret. S aliud ẽ in qͥb dam
cognitõem fide tͣnscend̾e̾. aliud illa q̃ ñqmͣ ignorã¬
da sunt: credenda nescire. Illic m̃itum fides hab.
nͥ ⁊̃ cognitõe ñ disc̾nit᷑. ħ qͦr a cognitõe oĩo destituit᷑.
ea ip̃ ⁊ fides eus desistit. De incremento fidei¬

Expanded text:
siti in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic siti in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione est, quando scitur quod credit credenti creditur. Necesse est tamen semper aliquam cognitionem esse cum fide quae ipsam fidem per intentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit ipsa, et fides ejus desistit.
Abbreviated transcription (Latin):
est fides in cognitione. ⁊ inuenit᷑ in credulitate fide
sub̾a. In cagnitione mattia. Potest aũ cognitio huimõ
sine om̃i fide ẽẽ. fides aũ ssi om̃i cagnitõne eẽ ñ potest
qm̃ qui audit aliqͥd ⁊ intelligit ñ semꝑ credtõ an
aũt nichil intelligit: nicħ̾ credit qͣmiur aliqñ cdete
possit᷑ qd̾ ñ intelligit. Nam ⁊ fides est ⁊̃ de fide qua
tredit᷑ qd nescit̃ qr scienti ⁊ credenti cred̾r. Iue .i. qui
credenti credit. ñ incõuenient̃ credẽ d̾r qd̾ ille credit
cui credit. Et si nesciat illud quid sto qd̾ credit ⁊ sic
cur credit᷑. Tales sunt simplices in scã eccłia qui ꝑ¬
fectiorib credentib. ⁊ cagnoscentĩb credũt. Quin¬
mirũ in sua simplicitate saluant᷑ nec ab aloꝵ uno
est. Poues arabant ⁊ asmne pascebant᷑ unta cos
Simplices quippe in scã eccłia qͣmuis cum ꝑfetis
occulta sacram̃toꝵ dei rimari ñ ualeant᷑. q tñ
se ab illoꝵ. sccietate ñ diuidunt quasi iuxta eospo¬

Expanded text:
edulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine omni fide esse; fides autem sine omni cognitione esse non potest, quoniam qui audit aliquid et intelligit, non semper credit; qui autem nihil intelligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit quod non intelligit. Nam et fides etiam est de fide qua creditur quod nescitur, quia scienti et credenti creditur. Ille enim qui credenti credit, non inconvenienter credere dicitur quod ille credit cui credit; et si nesciat illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum inest: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos . Simplices quippe in sancta Ecclesia quamvis cum perfectis occulta sacramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos po
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ista unt si diligent̾ inqͥtimꝰ: in duob ħ pͥncipalit᷑
constare inuenimꝰ.Sunt .n. q̃dam duo. ⁊ ħduo in
uno sunt ⁊ imũ sunt duo ħ creator ⁊ saluator.
duo sunt noĩa. ⁊ res ima. Tam̃ aliud notat cator.
alrud saluator. Creator qr fecit nos. Saluator ꝙr
redemit nos Punũ ñ eramꝰ. ⁊ ftĩ sumꝰ. posteaꝑieranꝰ
⁊ redẽmpti sumꝰ.⁊ ab uno utĩq fcm̃ est ut bonũno¬

Expanded text:
 ista sint si diligenter inquirimus, in duobus haec principaliter constare invenimus. Sunt enim quaedam duo, et haec duo in uno sunt; et unum sunt haec duo. Creator et salvator duo nomina sunt et res una; tamen aliud notat creator, aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti sumus, et ab uno ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem ñ uidebit in et̾ñ: Tu dicis. Qm̃ qui hoc ñ
facit ñ saluat᷑. ⁊ ego dico qm̃ qui ħ facit ñ dãpnat᷑.
Quis gͦ medius locus erit eiꝰmõi hoĩes capsens. nec
saluandos. quia aqmͣ ñ hñt. neo dãpnandos : qr fidẽ
hñt: Eit hõ qui fidem ht̃ ⁊ cum fide dilectionẽ. aꝙͣ¬

Expanded text:
ernum? Tu dicis quod qui non facit hoc non salvatur, et ego dico quod qui hoc facit non damnatur. Quis ergo erit medius locus ejusmodi homines capiens, nec salvandos quia aquam non habent, nec damnandos quia fidem habent? Est homo qui habet fidem, et cum fide dilectionem, a
Abbreviated transcription (Latin):
potes ꝑficẽ mandata enis: ⁊ si incidis in ncͨcitatẽ
quere pietatem. Si enm nccitas ñ est q̃ p̃tendat᷑
contemptꝰ ñ excusat᷑. uide gͦ quia sacram̃ta dei me¬
dicine sunt sp̃uales. que foris corporib aohibent᷑ ꝑ
usibłem sp̃em. s intus aĩas sanant ꝑ inisibilem¬
sp̃em u̾itatem. Quoꝵ quid̾ institutio qͣntum ad p̃¬
cipientẽ t̾tatem dispensatõnis est. susceptio uͦ ꝙt
ad obedientẽ: nc̃citatis. Uis scire quia mistis iusi¬
błib spẽb ad curandos morbos sp̃uales remediũ
deus ñ sumit. s solum sacm̃tum constituit. Acci¬
pe sacram̃tũ de sacm̃to. ¶ grotauit ezechias ⁊ misf̾
est ad eum ysaias ꝓpħa qui ei mortem ĩminentẽ
p̃dic̾et. Quo audito terutꝰ ⁊ tumore compuma.

Expanded text:
potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visibilem specimen, sed intus animas sanant per invisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem praediceret. Quo audito terrore et dolore compunctus,
Abbreviated transcription (Latin):
mu̾is. ⁊ qͣntũ ex ip̃o. uł pocius ꝑ ip̃m qui solũ
minister dispensationis est. Postremo .u. disc̾ta
⁊ distincta ab inuicem ad cognitoem ꝓcedũt. D
medicus. homo egͦtus. sacdos minist̾ ut nuntius.
Gr̃a antidotum. uas. Sacͣmentũ. Medicus donat.i
Minist̾ dispensat. uas seruat q̃ sanat ꝑcipientẽ
eg̃r gr̃am sp̃alem. Si gͦ uasa sunt sp̃ualis gr̃e sacͣ
ũita ñ ex suo sanant. quia uasa egrotũ ñ cãnt. s me¬
dicima. Non gͦ ad ħ instituta sunt sunt sacͣmenta:
ut ex eis ẽẽt qd̾ ineis eẽt. s ut ꝑiciam suam medicus
ostend̾et: in illo remediũ peparauit: a quo langui¬
dus occõnẽm u̾bi accepit. Quiã enim nisibilia hõ¬
concupiscens corruptus fu̾at congrue reꝑandus
iendem iuisibłib salutis occõnem reciꝑe debebat
ut ꝑ eadem resurgeret ꝑ que gͣu̾r corruerat. Insti

Expanded text:
 quantum ex ipso vel potius per ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegamenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem resugeret per quae corrue
Abbreviated transcription (Latin):
in int̾missione recreatõnem inueniat. Sacram̃ta
sunt quedam loca. edificate lasuice. ⁊ det̾iata tẽpora
c̾ta quib ppłs fidelis in unũ congreget᷑ ut unitas
cõmendet᷑ ut gr̃as reddat. p̃ces offerat nota ꝑ soi¬
uat. Illic deus nunc in silentio suppłr exorat᷑ nũc
consonis uocib deuote collaudat᷑ ut uicissĩ fideli¬
um corda nunc cõponant᷑ ad reqͥem. nunc excitent᷑
ad deuotõem. In ip̃is qͦ diuinis p̃coniis ñ ead̾ sẽꝑ
exhib̾r forma collandatõnis Nunc psalmodie ac¬
morum ⁊ uite hũane institutõem. Ip̃e etiam acti¬
ones nr̃e in diuinis obseqͥis ñ semꝑ ead̾ instit̃ois
forma ꝓcedunt. nunc erecti. nunc ꝓstrati. nũc ĩcli¬
natõne. nunc conu̾sione. ex gestu corꝑis statũ mẽ
nũ cultum adornat fideliũ deuotio multa. ⁊ młti¬
farra simili põne ꝓuisa sunt utt sint płima ⁊ sacͣ¬

Expanded text:
in intermissione recreationem inveniat. Sacrata in intermissione recreationem inveniat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae acmorum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum meet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et multifaria simili ratione provisa sunt, ut sint plurima et sac
Abbreviated transcription (Latin):
da ut medicinã int̾ioris hominis ext̃ior homo p̃pa¬
raret. ⁊ ei sub tẽ. ⁊ ꝓdesse addisc̾et. Nam cum pruiᷤᷤ
uita humana ꝑ duo ex̾citat̾onumꝰ gn̾a cucurris.
in alt̾o ad nc̃citatem. in alt̾o ad uoluptatem. Inal
tero ad usum. in alt̾o ad uicium. Ad nsum ꝓ nat᷑a.
ad uiciũ ꝓ culpa. Alt̾m ad sustentatõem. alt̾m ad
subu̾sionem. Congruũ erat ut t̾cium quoq ex̃cita¬
tionis genus ad iung̾et᷑: ut ꝑ illud unũ e ouob p¬
sufficiens. Pposita sunt gͦ homini oꝑa foris uirtu¬
tum ad edificatõem intt̾iorem ex̾cendam. ut illis oc¬
cupatꝰ ne unqm uacaret: ad oꝑa iniqͥtatis. nec sẽꝑ
ad oꝑa nc̃citatis. In hiis aũt uirtutũ studiis mira¬
bili oispensat̃one deus. ⁊ multiplicitatẽ p̃uid. ⁊
uarietatem. ⁊ int̾missionẽ. ut hũana mens. ⁊ in
multiplicitate ex̾tĩonẽ. ⁊ in uarietate dilectonẽ. ⁊

Expanded text:
da, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepada, ut medicinam interioris hominis exterior homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana vita per duo exercitationum genera cucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptusum, in altero ad vitium; ad usum pro natura, ad vitium pro culpa, alterum ad sustentationem, alterum ad subversionem, congruum erat ut tertium quoque exercitationis genus adjungeretur, ut per illud unum e duobus psufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in multiplicitate exercitationem, et in varietate delectationem, et
Abbreviated transcription (Latin):
sederit deficit. Esirimꝰ ⁊ deficimꝰ manducamꝰ ne deficiaͣ¬
nius. ⁊ tñ si semꝑ manducaremꝰ defic̾emus. ⁊ u̾tit᷑ ad
dolorem qd̾ q̃situm est ad consołoem. Sic omĩs mu¬
tabilitas hominis defectum ħt ñ ꝓfectum. ⁊ deficuꝰ
quia mutam᷑. Qui tñ ñqm̃ mutari cessam᷑. ne defi¬
ciamus. Quia gͦ uita hominis hic sine mutabłitate
esse ñ potest: contͣ illam que defcm̃ gn̾at mutabłi¬
ueat᷑ semꝑ ut melior sit. Primũ enim bonũ erat in
sũmo stare. Scõm est bonũ ad suꝑiora ascend̾e. ⁊ idc̾¬
co uita mutabilis ne sua mobłitate dissoluta ad
det̾iora semꝑ deficeret. talib studiis nutrienda fu̾at
in quib ⁊ rerum uarietate foris excitata. ⁊ emula.¬
tione uirtittum intus ascensa ꝓficiendi occasionẽ
inueniret. Diu̾sa sunt tempora. ⁊ distincta loca. ꝑ¬
postte sp̃os corporales in uincta studia. ⁊ oꝑa excen¬

Expanded text:
sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiasederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficeremus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et deficimus quia mutamur, qui tamen nunquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabiliveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercen
Abbreviated transcription (Latin):
tõem sacram̃ta instituta. ¶ ꝓpt̃ ex̃citatõem si¬
milit̃ instituta st̃ sacͣm̃ta. ut dum mens hũana
ꝑ uarias oꝑum sp̃es foris ex̾citata colit̾. ad mul¬
tiplicem nututis fructũ int̾uis fecundet᷑. Bonũ
quidẽ hominis unũ erat.⁊ qͣmdu homo illi ꝑ di
lectionem ad hesit. hac młtiplicitate ñ eguit. Et
⁊ tͣnsitoria diuidi ꝑmisit: stabilis ẽẽ ñ potuit.
Quia sicut multa diligens in hiis ꝑ affcm̃ diui¬
dit᷑. sic mutabłia sequens uariat᷑. Q incqͥd enĩ ĩ
hiis omnib ad reqͥem ⁊ consolatõem appetit. ip̃a¬
enim ei mutabilitatis conditio ad laborẽ ⁊ dolorẽ
conu̾tit. Uñ sit ut sicut ad ħ ne deficiat ire rpellit᷑:
sic ab hiis postmod̾. ut requiescat exire cogat᷑. btap¬
pareat alt̃ chaim uagus ⁊ ꝓfugus suꝑ t̾ram uag̾
in uiaris q̃rens consolatõem: ꝓfugus uuientã uͥq
de clinans afflictionem ambulat homo. si semꝑ ambu¬
lau̾it: deficit. Sed⁊ uͦ uł stat. ne deficiat ⁊ tñ si semꝑ

Expanded text:
tionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercitata colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo hac multiplicitate. Postquam et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper
Abbreviated transcription (Latin):
stat quia ip̃a illud est. In alt̾o constat quia ip̃a ĩ alo
est. In affc̃u enĩ sub̾a fidei inuenit᷑. In cagnitiono
fides est que in affc̃u ht̃ sub̾am. quia ast̃õs ip̃e ti¬
des est. In cognitõe ht̃ mat̾iam. ꝙ de illo ⁊ ad alio
qd̾ in cognitde est fides est. Credẽ gͥ mn affc̃u est. qd
uero cred̾r in cognitõne. Cognitõem aũ hic intelli¬
gimus scĩam uerũ ñ illam q̃ ex scĩa ip̃arũ tp̃hen¬

Expanded text:
nstat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, fides in affectu habet substantiam, quia affectus ipse fides est; in cognitione habet materiam, quia de illo et ad illud quod in cognitione est, fides est. Credere igitur in affectu est, quod vero creditur in cognitione est. Cognitionem autem hic intelligimus sci
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ inueniunt᷑ ħ tua in uno. Rep̃sentatõ ex suitu¬
dine. sigͥficatio ex instttutõe uirtꝰ ex scificattione.¬
d ip̃a simłitudo ex creatõne est. ip̃a institutio ex dis¬
pensatõne. if̃ scĩficatio ex bñdictione. Prima indi¬
ta ꝑ cãtorem. Scdã adiũcta ꝑ saluatorẽ. Cercia admi¬
nustrata ꝑ dispensatorẽ. Eit gͦ aqua insibilis sacͣ

Expanded text:
inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibi