comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post hĩtim qõnem ad Tullianũ adultimũ supꝑliciũ mittebant. Alii a poeta
dem̃ uolunt ut ila loqñte intelligam portam patestãm Alii continuãt nar¬
rationem s adit exicrahi les C emiis custodia quał: custodia est qd custodit nõ
q̃ custodit usurꝑatu est aũt sicut hospita sic neptis lara hic et hec custos
ex se nõ faciũt q̃ aũt ĩuenimꝰ usurpata sunt unde & dissimilia nam eu¬
stos custodia facit. et nepos neptis. U estibulo sedeat. megerã sig̃t hoc aũt dicit
fuit Multi ipãm hydrata suisse dñt ꝗ nõ ꝓcedit. Nã eaĩ in aditu legim istro
ꝗnquagĩta dic̃  artarus. uel qr oĩã illie turbata sunt

Expanded text:
num ad ultimum supplicium mittebantur. Alii hoc a poeta dictum volunt, ut illa loquente intellegamus portam esse patefactam; alii continuant narrationem. SACRAE execrabiles. CERNIS CVSTODIA QVALIS ‘custodia’ est quae custodit, non quae custoditur. Vsurpatum autem est, sicut ‘hospita’, sicut ‘neptis’: nam ‘hic’ et ‘haec custos’ex se non faciunt. Quae autem invenimus usurpata sunt, unde et dissimilia; nam ‘custos’ ‘custodia’ facit, ‘nepos’ ‘neptis’. VESTIBVLO SEDEAT Megaeram significat. Hoc autem dicit: fuit. Multi ipsam Hydram volunt, quod non procedit; nam eam in aditu legimus infequinquaginta dicit. TARTARVS vel quia omnia illic turbata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
du nocentibꝰ statuerũt. aut titanũ quos legimꝰ deos qĩ ex ierra ꝑgenitos autre uerã
poenas dic̃ deoꝵ fert̾ nãq ab orplxo ꝗ dũ peiorantes ꝑ stygem paludẽ nouẽ itul¬
libus ãnoꝵ puniũt ĩ tartaro unde ait Statius et siyx ꝑuiria deũ arguit Rha
furto letatus ĩ ani. latebra nõ ualde profutura ꝗppe q̃ fuerat publicanda post
mortem. distulit ĩseramegrauẽ ut serũ bellũ ĩ angustiis futuꝵ ꝑ iacula. ꝑꝑ¬
autꝰ serpentũ agmina q pro comis bẽtit. Tunrdetaũ borrisono. mitũtur¬

Expanded text:
dii nocentibus statuerunt; aut Titanum, quos legimus deos ex Terra progenitos; aut re vera dicit poenas deorum. Fertur namque ab Orpheo quspatio puniuntur in Tartaro. Vnde ait Statius «et Styx periuria divum arguit». RHFVRTO LAETATVS INANI latebra non valde profutura, quippe quae fuerat publicanda post mortem. DISTVLIT IN SERAM gravem, ut «serum bellum in angustiis futurum» aut serpentum agmina, quos pro comis
Abbreviated transcription (Latin):
tutem hoc est uiroꝵ fortuũ ut. Cicero uirũ res illa q̃rebat cum de uiro porti
aer. pigre aure eiꝰ impediebãt uolatũ De illo n. loco multi qrunt ꝗs tantus
langor ad auras. et pollio dic̃ ẜneȩ et sibyllȩ quas secũ traxerant illi cũ
constet esse etiam illic auras. hinc exaudin. exaudiebatt. ⁊ racteq catenę.
et genituius singularis põt esse et nt̃s pluralis. S trepitũ ꝗ exterritꝰ hausit.

Expanded text:
tutem, hoc est virorum fortium, ut Cicero "virum res illa quaerebat" , cum de viro forti tutem, hoc est virorum fortium, ut Cicero "virum res illa quaerebat" , cum de viro forti ait: pigrae aurae eius inpediebant volatum. De illo enim loco multi quaerunt «quis tantus clangor ad auras?». Et Pollio dicit Aeneae et Sibyllae, quas illi secum traxerant, cum constet esse etiam illic auras. EXAVDIRI exaudiebantur. TRACTAEQVE CATENAE et genetivus singularis potest esse et nominati
Abbreviated transcription (Latin):
a uiuos. Unde paulopost respiẽ eneas subito Elu explebo maleputãt
rum dñt esse finitũ tempiis statutũ purgationi et in corpus itcunr̃
ut sit. reddatꝗ tenebris. Nam legii clause tenebris et carce̾ cẽco ut
sit sensus irasceris mihi quasi homo non eod et homo futurus sutt
post tenebris .i. meis sedibus reddas. Sed hec oĩa in cogrua loco esse mani¬
sestum est Non n. intelligẽ possuitiꝰ sibyllam aliud uolenit̃ .s. ut ab¬
scederet dexꝑhobũ ad aliud m̃disse .I decus i nr̃m. auti o decuisute¬
quẽ uult eẽ carcerem ĩferoꝵ. Ꝙ aũt ut lata noceniũ expͥmit multitu¬
dinem. Triplici circũdata muro. ualde munitũ indicat locũ. T orq̃t
trahit uoluit. Porta aduersa ingetis. distinetione excludedũ ẽ uiciũ
de duobus epithetis. s olidoq adamante lapis est durissimꝰ et tante solidita¬

Expanded text:
ca vivos: unde paulo post «respicit Aeneas subito» et reliqua. Alii ‘explebo’ male putant ca vivos: unde paulo post «respicit Aeneas subito» et reliqua. Alii ‘explebo’ male putant rum’ dicunt esse finiam tempus statutum purgationi et in corpus recurram, ut hoc sit ‘reddarque tenebris; nam legimus «clausae tenebris et carcere caeco», ut sit sensus: irasceris mihi quasi homo, nonne et ego homo futurus sum? tempus, post ‘tenebris’, id est meis sedibus, reddar. Sed haec omnia congrua loco non esse manifestum est: non enim intellegere possumus Sibylla aliud volente, scilicet ut abscederet, Deiphobum ad aliud respondisse. I DECVS I NOSTRVM aut ‘i, o decusquem vult esse carcerem inferorum. Quod autem ait ‘lata’, nocentum exprimit multitudinem. TRIPLICI MVRO valde munitum indicat locum. TORQVET t. Ad v. 552 Porta adversa ingens distinctione excludendum est vitium de duobus epithetis. solidoque adamante lapis est durissimus et tantae solidita
Abbreviated transcription (Latin):
me sole domos nõ est contrar  solemꝙ suũ sua sidera norũt illud n
tutũ et legitimũ iempus terit. Qd̾ aũt dic̃ aurori mediũ axem miecerat
aurorim. Donatus tñ dic̃ aurora cũ quadrigis posiã soleti signisicare bre
Ruit.i ĩminet si ꝑ noc tet finit. ⁊ lendo. proprie Nlam et lacrimę & ge¬
mitus fuerat. findit in ambas. conpendiosuis ꝗ si duas dicẽt. Poterat
se nõ ait tertiũ I nter elysiũ ad elysiũ de qͦ diximꝰ s. Nalorũ. itpiorutu
ut multa malus simulans Impi tartara. ubi puniũt᷑ impu Ne sceui
ne irascert Teren. in andria. ne sceui tartope et antique dictũ ẽ. Nam
ut .s. diximus. explebo est minuam. Nam ait Enniꝰ. Nauib explebant se¬
se teris ꝗ replebant. quem Caꝑ secutꝰ cũ de p̃positione ex nactaret hoc
exemplũ posuit. Sensus ergo est. minuã uestrũ numeꝵ. et reddat terie¬
bris. Nati circa ęneam & sibyllam aliꝗd lucis suisse intelligitiꝰ ꝗ ppe cĩ¬

Expanded text:
e sole domos non est contrarium "solemque suum sua sidera norunt" : illud enim tutum et legitimum, 'tempus' teratur. quod autem dicit 'aurora medium axem traiecerat'auroram. Donatus tamen dicit Auroram cum quadrigis positam Solem significare. Ad 'ruit' est imminet; si per noctem, finitur. flendo proprie: nam et lacrimae et gemitus fuerant. Ad v. 540 Findit in ambas compendiosius, quam si 'duas' diceret: poteramus se», non ait ‘tertium’. ITER ELYSIVM ad Elysium; de quo diximus supra. MALORVM impiorum, ut «multa malus simulans». IMPIA TARTARA ubi puniuntur impii. NE SAEVI ne irascere; Terentius «ne saevi tanto opere». Et antique dictum est; namut diximus supra, ‘explebo’ est minuam; nam ait Ennius «navibus explebant sese terrasque replebant», quem Caper secutus cum de praepositione ‘ex’ tractaret, hoc exemplum posuit. Sensus ergo est: minuam vestrum numerum et reddar tenebris. Nam circa Aenean et Sibyllam aliquid lucis fuisse intellegimus, quippe cir
Abbreviated transcription (Latin):
undaꝵ ꝑiculũ Uortalem erripiã fortunã. bñ dix̃ mortilẽ nec .n. p̃t sicri ut eadem res et
mortalis sit et ĩmortał ante est ut desinat cẽ mortalis pualis nereia doto. Nõ tales
dix̃ erunt. sic sͣ. qualis mugitus fugit cum sautiꝰ aram taurus. Per pice torrenies ardẽ¬
tes et est sigm̃tum poencũ. Aderat promissa dies: promissum tempus aduenerit ł uini
iuiria i inuisticia hinc et apud Comicos ĩuiruis ẽ ꝗ audet aliꝗd contri or¬

Expanded text:
undarum periculum’. MORTALEM ERIPIAM F. bene dixit ‘mortalem’: nec enim potest fieri ut eadem res et undarum periculum’. MORTALEM ERIPIAM F. bene dixit ‘mortalem’: nec enim potest fieri ut eadem res et mortalis sit et inmortalis; ante est ut desinat esse mortalis. QVALIS NEREIA DOTO non dixit ‘tales erunt’, sic supra «qualis mugitus, fugit cum saucius aram taurus». PER PICE TORRENTES ardentes; et est figmentum poeticum. ADERAT PROMISSA DIES promissum tempus advenerat. TVRNI id est iniustitia. hinc est apud comicos iniurius qui audet aliquid contra or
Abbreviated transcription (Latin):
Corquet. ꝗ sustinet regit. Quo fata trhais: oñdit fata posse aliquatenus trahi nõ tñ usq
fas hx̾ant. uis nec n pũt exterua ee̾ q̃ ab homĩb facta sunt horan debem inorti nos nr̃aq
ĩ anima ĩmortalia sunt certusq ĩcerta ꝑicula. hoc dic̃ casib licennã hec peticio uult adi¬
mere. Nam eneas sorte. qua homo est nauiganioĩs debet time̾ piculũ quod perit si eus
nauibus externitas detuꝵ. Qui tanta deo promis si põt̾as. ciii acsi dicẽt nec regi ꝗdẽ deo¬
rũ defuncte. libate ut o tandẽ magnis pelagi defuncte ꝑiclis ꝓortiisq tenebũt uautico
usus ẽ uerbo cũ de nanibus dicct. uccũq hic oñdit aliquis ce perituras euaserit ũdis.
de undis exierit: cum uenerit ad cũ locũ de qͦ nauigaturꝰ iam nõ sit Alu legũt ęuasit

Expanded text:
. TORQVET QVI S. M. sustinet, regit. QVO FATA TRAHIS ostendit fata posse aliquatenus trahi, non tamen u. TORQVET QVI S. M. sustinet, regit. QVO FATA TRAHIS ostendit fata posse aliquatenus trahi, non tamen u enim possunt aeterna esse quae ab hominibus facta sunt: Horatius "debemur morti nos nostraque" .  inmortalia sunt». CERTVSQVE INCERTA PERICVLA L. A. hoc dicit: casibus licentiam haec petitio vult adimere; nam Aeneas sorte qua homo est, navigationis debet timere periculum, quod perit si eius navibus aeternitas detur. CVI TANTA D. P. P. ‘cui’ ac si diceret ‘ne regi quidem deorum’. DEFVNCTAE liberatae, ut «o tandem magnis pelagi defuncte periclis». PORTVSQVE TENEBVNT nautico usus est verbo, cum de navibus diceret. QVAECVMQVE hic ostendit aliquas esse perituras. EVASERIT VNDIS de undis exierit, cum venerit ad eum locum, de quo navigandum iam non sit. Alii legunt ‘evaserit
Abbreviated transcription (Latin):
dacto pinea silua mihi: congrue Nam pinus ĩ tutella matris est deum In arce suiꝰ
nigranti picta iugrantꝰ umbrosa. et picea genus est arboris unde pix desudat. hie
naues nõ fuĩt unde meliꝰ arbores ĩ telligimꝰ referentes aꝗd piccas uel ad pinos. Sane
notandũ trabes cũ driose de arboribꝰ cũ nõ dicint᷑ nisi im cęso etũ posur elissis
egeret iusta enee peticio et cõcedentis bũgnitas numĩs exclusit piaculũ nã his remo¬
ns sacrilegiũ cõmitẽt. imoranxius. aut ꝑpetuũ est ninoris epitheton aut certe ueꝵ
uoluit significare ut seperaret ab eo ꝗ excupiditate nascit᷑ prospos. ut exultanniq
haurit corda pauoꝵ pulsans. prosit nr̃is ĩmonubꝰ ortas: bona breuitate detraxit et
his &esse. Nam plenũ est prosit. et his ortas c̾e ĩmontibus nnis quod secit elocutioĩs cĩ.

Expanded text:
dacto. PINEA SILVA MIHI congrue: nam pinus in tutela est matris deum. IN ARCE FVITdacto. PINEA SILVA MIHI congrue: nam pinus in tutela est matris deum. IN ARCE FVITNIGRANTI PICEA ‘nigranti’ umbrosa. Et ‘picea’ arboris naves non fiunt: unde melius arbores intellegimus, referentes ad piceas vel pinos. sane notandum trabes eum dixisse de arboribus, cum non dicantur trabes, nisi iEGERET iusta Aeneae petitio, et concedentis benignitas numinis exclusit piaculum: nam his remotis sacrilegium committeretur. TIMOR ANXIVS aut perpetuum est timoris epitheton, aut certe verum timorem voluit significare, ut separaret ab eo qui ex cupiditate nascitur prosperorum, ut «exultantiaque haurit corda pavor pulsans». PROSIT NOSTRIS IN MONTIBVS ORTAS bona brevitate detraxit et ‘his’ et ‘esse’; nam plenum est ‘prosit his ortas esse in montibus nostris’, quod fecit elocutionis causa
Abbreviated transcription (Latin):
inciderit. Hic aũt głia turni latenter oñdit᷑: cuiiis uis nisia numinib repelli nõ potuit
frisca fides facto sed fama ꝑenris: omĩs anti ꝗtas difficił pura et ĩ corrupta manet ĩ poste¬
formare cogitabat: nõ .n. in yda. sed apud atandrũ factę sunt alta pelagi. ab solutum est:
aCriticis. unde longo ꝓhemio excusat᷑ Nim ideo & pͥsca rõne religioĩs. et iouis bñficio di¬
cit eẽ ꝑfectum. ut naues mutarent᷑ in nymphas. quo uel aliqua exꝑte possit ẽẽ uerisimi¬
le.berẽcỹna. mater dcum a mõte berecỹto phrygiȩ: cuiꝰ ultĩa syllaba caretaspiratiõe: quã
addimꝰ quotiens mõtem deli cynthus dicimus. Fist aũt tenuis ista discreptio ꝗbus noĩbꝰ
subirahi debrat aspiraꝰ. Nam ecce ripei montes archadiȩ nõ scribunt᷑ cũ aspiranõe. quã
addimus quotiẽs rhipeos mõtes scythię significamus. date nate petenti. ac si diceret ei
regna dienisti Saturnus .n. cum omnes cõsumẽt filios iouẽ solum e̾ẽ nõ po¬

Expanded text:
icere. Hic autem gloria Turni latenter ostenditur, cuius vis nisi a numinibus repelli non potuit. PRISCA FIDES FACTO S. F. P. omnis antiquitas difficile pura et incorrupta manat in posteformare cogitabat; non enim in Ida sed apud Antandrum factae sunt. ALTA PELAGI absolutum est, et, notatur a criticis: unde longo prooemio excusatur. Nam ideo et prisca ratione religionis et Iovis beneficio dicit esse perfectum, ut naves mutarentur in nymphas, quo vel aliqua ex parte possit esse verisimile. BERECYNTIA mater deum a monte Phrygiae Berecynto, cuius ultima syllaba caret aspiratione, quam addimus quotienscumque montem Deli Cynthum dicimus. Est autem tenuis ista discretio, quibus nominibus subtrahi debet aspiratio. Nam ecce Ripaei, montes Arcadiae, non scribuntur cum aspiratione, quam addimus cum Riphaeos, montes Scythiae, significamus. DA NATE PETENTI ac si diceret, ei tus ad Olympi regna venisti. Saturnus enim cum omnes consumeret filios, Iovem solum esse non po
Abbreviated transcription (Latin):
ut reginã petit. Iupꝑr ip̃e .s. ꝗ oĩbus p̃stare ꝯsueuit unde & iuꝑꝑ daĩs qi uiuãs pr̃ ergo¬
tant rutulos. nõ expectant trouni ut ruruloꝵ telis aut ignibus pereint Qlati naunt̃i anuissũt
norus uitare discrimĩa rerũ pars altera humanę natire duo elementa yessa suli enare
midel & terra silme fitalia terrent. tacitis occurrit qͥs tionibus dicens si fatali. se sid uni¬
bamr uenisse dñt um uenerũt ꝯpleti sunt fata et cilide racuit quoderat farale ronroi
ndictbant itabit sibi regna debei et est oratoriũ q̃stiones ita ꝓponẽ ut facile solunior̃ ser

Expanded text:
ut «reginam petit». IVPPut «reginam petit». IVPP. R. non exspectant Troiani ut Rutulorum telis aut ignibus pereant, qui iam navium amissione ationis vitare discrimina. RERVM PARS ALTERA D. humanae enim naturae duo elementa concessa sunt, mare et terra. NIL ME FATALIA TERRENT tacitis occurrit quaestionibus, dicens: si fataliter se ad Italiam venisse dicunt, iam venerunt, completa sunt fata. Et callide tacuit quod erat fatale: Troiani enim dicebant Italiae sibi regna debe
Abbreviated transcription (Latin):
bitue pinus. fabula talis ẽ Atis puer spenosus cũ matris magne peccet sacris a. atge cunti¬
ceelierisset anu stites matris magnę plitum ĩ templũ deę srustra conati resice defunctũ
sepelierunt. cuiꝰ ut ꝑpetua memoria manẽt et mater magna ĩstitiut quotãnis ĩsicris suis
planģeret᷑ pinũq irborem sub qua iicuerat nutelle suę adscripsit et efsecit ut cultors sui
uiriles sibi partes amputarent. qui archigalli appellatit᷑ ebstupuẽ rutuli. timuerunt¬
rutuli timuit. Mesappus numĩs filiꝰ timuit iybetis ꝑ hos aũt gridus magna turni
designatur audatia tale ẽ & ĩ quarto At nõ ĩfoelix animi phaenissa. Et amns rauca sonĩs.
licet antigtis habuerit. hic et hec amnis. xeuocatq pedem tyberinꝰ ab alto: Nunc ipm̃ deũ
territũ dix̃ s undas fus &e pterritas et ĩ se repressas A nimos tollit dictis inagnaĩtatẽ
ꝯprobat sium dictis. Tale et illud est e contrario turbatũq ocłis hec mõstra petũt appetũt

Expanded text:
bitur pinus fabula talis est: Attis, puer speciosus, cum matris magnae praeesset sacris, a rege civicum invenissent antistites matris magnae, perlatum in templum deae frustra conati reficere, defunctum sepelierunt. cuius ut perpetua maneret memoria, mater magna instituit, ut quotannis in sacris suis plangeretur, pinumque arborem, sub qua iacuerat, tutelae suae adscripsit, et effecit ut cultores sui viriles sibi partes amputarent, qui archigalli appellanturRutuli, timuit Messapus, numinis filius, timuit Tiberis. Per hos autem gradus, maior Turni designatur audacia. Tale est et in quarto «at non infelix animi Phoenissa». ET AMNIS RAVCA SONANS licet antiquitas habuerit ‘hic’ et ‘haec’ amnis, melius tamen territum dixit: supra, undas fuisse perterritas et in se repressas. ANIMOS TOLLIT DICTIS magnanimitatem suam conprobat dictis. Tale est illud e contrario «turbatumque oculis». HAEC MONSTRA PETVNT appetunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nam nõ stat uersus.si uia septimus sit: nõ nt̃s ergo qua uia .i. ꝑ quã uia ꝑtem uallo troia¬
nos excutiat. legit᷑ et q̃ unia: et est sensus absolutior. facibusꝗ accingit᷑ atris: armat᷑. ĩstrui

Expanded text:
nam non stat versus, si ‘via’ septimus sit, non nominativus. Ergo ‘qua via’ per quam partem via vallo Troianam non stat versus, si ‘via’ septimus sit, non nominativus. Ergo ‘qua via’ per quam partem via vallo Troianos excutiat. Legitur tamen ‘et quae via’, et est sensus absolutior. FACIBVS PVBES ACCINGITVR ATRIS armatur, instrui
Abbreviated transcription (Latin):
et bec clirigatio dicebata claritate uocis postq̃ clarigatioem. hasta in eoꝵꝵ fines misda ĩdiqi¬
socu clamorẽ ꝯmitãt: si clamorẽ intelligimꝰ Turni eos clamorẽ excepisse et cũ fremitũ eũ
Sane ex primit turni uiolentia. Nam uiã ꝑ auia nullus reꝗrit Nd caulas munimẽta.
et septa ouiũ et .n. grecũ nomen .c. detracto: Nam greci aulas uocant animaliũ recepta¬
cula. sicte suꝑmedia: ultra mediã noctem idest maiorem eiiis partem: et est bona facta
elocutio ꝑ sylepsin ut si dicas: legi noctem suꝑmediã .i. ultra mediã noctem ĩ maiorẽ
euis ꝑtem̃. Nulla n . sylepsis ẽ q̃ non et casus mutet. et egeat subaudinone: ut haĩc ego
nũ cignaram huius quadcũq picli. Sęuit ĩ absentes. phantasiam seuiciȩ exp̃ssit qr lu¬
pi sic circa caulas fremũt ut ĩ ip̃is animalibus solent. Ex longo rabies.: absoluta elocu ͦ.
ut si dicas ille fame fatigat᷑ e⁊ longo et qua ina clausos: qua ad uerbiũ loci ẽ. non ꝓnomen

Expanded text:
et haec clarigatio dicebatur a claritate vocis. post quam clarigationem hasta in eorum fines missa indicasocii clamore comitantur; si ‘clamorem’, intellegimus Turni eos clamorem excepisse et cum fremitu eum Sane exprimitur Turni violentia; nam viam per avia nullus requirit. AD CAVLAS munimenta et saepta ovium. Est enim Graecum nomen ‘c’ detracto: nam Graeci αὐλάς vocant animalium receptacula. NOCTE SVPER MEDIA ultra mediam noctem, id est maiore eius parte. Et est bona elocutio facta per syllepsin, ut si dicas legi ‘nocte super media’, id est ultra mediam noctem. Nulla enim syllepsis est, quae non et casum mutet, et egeat subauditione, ut «hanc ego nunc ignaram huius quodcumque pericli». SAEVIT IN ABSENTES phantasiam saevitiae expressit, qua lupi sic circa caulas fremunt, ut in ipsis animalibus solent. EX LONGO RABIES absoluta elocutio, ut si dicas ‘ille fame fatigatur ex longo’. ET QVA VIA CLAVSOS ‘qua’ adverbium loci est, non pronomen:
Abbreviated transcription (Latin):
I uocabanir senatus uocabat᷑ & ppłus a rege sacrificolo ne qm̃ ad huc fasti nõ esset ludo¬
rum & sacrificoꝵ prenoscerẽt dies Atq hic in capitolio. et satis prudẽtꝰ argenteũ anserẽ
di nam qĩ epitheton ẽ coloris. & sigficauit rem ueram. Nam ĩ capitolio ĩ honorẽ illius
anseris ꝗ galloꝵ nũtiarat aduentũ positiis fuerat anser argenteusa uratis porticibꝰ. hoc
ad rempusꝰ retulit florentis romanȩ rei pu. Tũ illo loco ubi dix horrebat regia culmo ideo ad¬
diht rorauleo ut incipientis et paupis ad huc ĩperu tpr̃a designaret. canebat. quasi
faruinabat. Nam canere et dicẽ et diuinare sig̃t ⁊ rcemq tenebat. deest pene nã prope

Expanded text:
id est vocabatur, senatus vocabatur et populus a rege sacrificulo ut quoniam adhuc fasti non erant, ludoid est vocabatur, senatus vocabatur et populus a rege sacrificulo ut quoniam adhuc fasti non erant, ludorum et sacrificiorum praenoscerent dies. ATQVE HIC ‘hic’, in Capitolio. Et satis prudenter argenteum anserem dixit: nam quasi epitheton est coloris et significavit rem veram. Nam in Capitolio in honorem illius anseris, qui Gallorum nuntiarat adventum, positus fuerat anser argenteus. AVRATIS PORTICIBVS hoc ad tempus retulit florentis Romanae reipublicae: nam illo loco ubi dixit ‘horrebat regia culmo’, ideo addidit ‘Romuleo’, ut incipientis et pauperis adhuc imperii tempora designaret. CANEBAT quasi praedivinabat: nam ‘canere’ et dicere et divinare significat. ARCEMQVE TENEBANT deest ‘paene’: nam prope
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem pͦ cunctati sũt timentes insidias qr & patentes portas. et nullũ ĩmuris uidebatt
postea paulatim ingressi cuncta uastarũt octo inregris mensibus adeo ut ea q̃ incendẽ non
poterant militari manu dirruerũt. solo remanente capitolio: ad quod cũ urensilibꝰ reliꝗ con¬
fugerant ciues ꝗ tm̃ agallis obsidebant & id penettare cupientibꝰ qͦs alii ꝑ dumeta. & saxa
aspera. Ali ꝑ cuniculos dñt conatos eẽ ascendẽ. Tunc Malliꝰ custos capitolii gallos detru¬
xit exarte gl clangore anseris excitatꝰ: quẽ prinatus ꝗdam iunoni dederat dono. Namq
templũ non procedit cum obsessus intra templũ esset. sic ĩ nono. ipsi intus dextrã ac leua
pro turribꝰ adstant. Teren. nã nisi hec ita eẽnt ꝓ illo haud stares phedria Tenebat: defendebat
est horrebat regia culmoicuriã calabrã dic̃ quã Romub texerat culmis ad quã calabat᷑.

Expanded text:
vitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. vitatem, primo cunctati sunt timentes insidias, quia et patentes portas et nullum in muris videbant. Postea paulatim ingressi cuncta vastarunt octo integris mensibus, adeo ut quae incendere non poterant, militari manu diruerent, solo remanente Capitolio, ad quod cum utensilibus reliqui confugerant cives: qui tamen a Gallis obsidebantur etiam id penetrare cupientibus, quos alii per dumeta et saxa aspera, alii per cuniculos dicunt conatos ascendere. Tunc Manlius, custos Capitolii, Gallos detrusit ex arce, clangore anseris excitatus, quem privatus quidam dono Iunoni dederat: namque templum’ non procedit, cum obsessus intra templum esset. Sic in nono «ipsi intus dextra ac laeva pro turribus adstant», Terentius «nam ni haec ita essent, pro illo haud stares Phaedria». TENEBAT defendebat: est». HORREBAT REGIA CVLMO Curiam Calabram dicit, quam Romulus texerat culmis, ad quam calabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥum ẽ nomen. ĩ aliis appellatiuũ: Nam luscos coclites dixerũt anniꝗ: unde & Cyclopas coclitas
legimus dictos ꝙ unũ oculũ habuisse ꝓhibent̃. plautus in Curculione de coclitũ prosapia¬
te ce arbitror Nam ii sunt unoculi Uinclis ĩnaret coclii ruptis. Atqui obsides nõ ligant᷑. sed
uĩcula pro custodiis accipiamus. Aut certe ruptis uĩclis pontis i iata ponte resoluto. Insũ mo
custos tarpeiȩ Malliuis arcis ĩsũma clipei parte et bona rõne utit ĩpictura. apta unicuiq
rei loca distribuens. Ideo n ĩsũma clipei ꝑte dic̃ factum eẽ capitoliũ qr hoc arcem urbis eẽ ma¬
nifestum ẽ. historia talis ẽ. Bretio duce. senones galli uenerũt adurbẽ. & circa Aliã fluui¬
ut ocurrentẽ sibi deleuerũt exercitũ om̃em ppłi romani. Alia qͦ die cũ uellẽt ingredi ci¬

Expanded text:
proprium est nomen, in aliis appellativum, nam luscos ‘coclites’ dixerunt antiqui: unde et Cyclopas ‘coclites’ proprium est nomen, in aliis appellativum, nam luscos ‘coclites’ dixerunt antiqui: unde et Cyclopas ‘coclites’ legimus dictos, quod unum oculum habuisse perhibentur. VINCLIte esse arbitror, nam ei sunt unoculi. Catapulta hoc ictuvincla pro custodiis accipiamus: aut certe ‘ruptis vinclis pontis’, id est ponte resoluto. IN SVMMO CVSTOS T. M. A. in summa clipei parte. Et bona ratione utitur in pictura apta unicuique rei loca distribuens. Ideo enim in summa clipei parte dicit factum esse Capitolium, quia hoc arcem urbis esse manifestum est. Historia talis est: Brenno duce Senones Galli venerunt ad urbem et circa Alliam fluvium occurrentem sibi deleverunt exercitum omnem populi Romani. Aliaque die cum vellent ingredi ci
Abbreviated transcription (Latin):
est redditaq est rursus pacis lege eam porsena repente ꝗ ad miratus uirtutẽ ꝑuellę̧ dedit
ei optionem ut cũ quibus uellet rediret illa ellegit uirgines. Unde porsena hac qͦ miratꝰ
concessit et rogauit ꝑ litteras populũ ut ei aliquid uirile decemẽt cuidata est statua eq̃¬
scris. quã in sacra uia hodieq conspicimus. Eiectum: stqui iam facile poterat suscipi. et occi¬
di. sed ideo ẽ susceptus qr occidi nõ poterat religiõe ĩpediente Rex n &̃ sacroꝵ fuerat: unde
postea alii facti sunt consules alii reges sacroꝵ porsenna: unũ enĩ n addidit metri cã ũde
& penultimȩ datus accentus ẽ Nam porsena dcũs ẽ Martiał hanc spectare manũ porsena
nõ potuit. Eneade. satis longe petitũ epithetũ Illũ coclitem: et mõ cocles ĩ hoc homĩe. Deqͦ dic̃

Expanded text:
est, redditaque rursus est, pacis lege eam Porsenna repetente. Qui admiratus virtutem puellae dedit est, redditaque rursus est, pacis lege eam Porsenna repetente. Qui admiratus virtutem puellae dedit ei optionem, ut cum quibus vellet rediret. Illa elegit virgines, unde Porsenna hoc quoque miratus concessit, et rogavit per litteras populum Romanum, ut ei aliquid virile decerneretur: cui data est statua equestris, quam in Sacra Via hodieque conspicimus. EIECTVM atqui facile poterat suscipi et occidi. Sed ideo non est susceptus, quia occidi non poterat religione impediente: rex enim etiam sacrorum fuerat. Vnde postea alii facti sunt consules, alii reges sacrorum. PORSENNA unum ‘n’ addidit metri causa: unde et paenultimae datus accentus est: nam Porsena dictus est: Martialis «hanc spectare manum Porsena non potuit». AENEADAE satis longe petitum epitheton. ILLVM Coclitem. Et modo ‘Cocles’ in hoc homine, de quo dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ĩ urbem reciperent᷑ aucte qua płimũ poterat. Nam ut diximꝰ Prutus tribunꝰ eꝗtũ fuerat
Sed cũ nõ suscipẽt᷑ Tirꝗnius cõtulit se ad porsenam regem Tuscię ꝗ pro sarꝗnio cũ ĩgẽt¬
bus copiis capto ianiculo. et illic castris positis Romã uehem̃ter obsedit & cum ꝑ sũbli¬
tiũ pontem. hoc est ligneũ transire conaret᷑: solus Cocles hostilem ĩpetũ sustinuit. donec a
tergo pons solueret᷑ a socus. quo soluto se cũ armis p̃cipitauit ĩ syberim et licet lesus in coxa
tñ eius fluenta superauit unde ẽ illd̃ ab eo dcm̃ cũ ei ĩ cõmitiis coxae uitium obiiceret᷑ ꝑ sin¬
gulos ineos ad moncor triũphi mei. Intantam aũt obsidionis necc̃itatẽ populus uenerat
ut &̃ obsides daret ex quibus colia ĩuenta occasione trãsnatauit fluuiũ et romã reuersa

Expanded text:
ne in urbem reciperentur, auctoritate qua plurimum poterat: nam ut diximus, Brutus tribunus equitum fuerat. ne in urbem reciperentur, auctoritate qua plurimum poterat: nam ut diximus, Brutus tribunus equitum fuerat. Sed cum non susciperetur Tarquinius contulit se ad Porsennam, regem Tusciae. Qui pro Tarquinio cum ingentibus copiis capto Ianiculo et illic castris positis, Romam vehementer obsedit. Et cum per sublicium pontem, hoc est ligneum, transire conaretur, solus Cocles hostilem impetum sustinuit, donec a tergo pons solveretur a sociis: quo soluto se cum armis praecipitavit in Tiberim, et licet laesus in coxa, tamen eius fluenta superavit: unde est illud ab eo dictum, cum ei in comitiis coxae vitium obiceretur ‘per singulos gradus admoneor triumphi mei’. In tantam autem obsidionis necessitatem populus venerat, ut etiam obsides daret. Ex quibus Cloelia inventa occasione transnatavit fluvium et Romam reversa
Abbreviated transcription (Latin):
anut et dedit lucrene ĩquaꝰ he ꝯtinebat ut Aruns suscipẽt hospitio. quo facto ꝑ notẽ stricto
glaidio tiis ingressus ẽ cubiculũ ui etbiope hac arie eit ut secũ coherte dicens mi mecũ
cõcubueris: eꝓthioptẽ tecum interimo tãꝙ̃ inadulterio dep̃henderĩ Timetisitaq lucretia
ne castitatis famã morte deꝑderet ꝗppe quã sine purgatione futurã ẽẽ cernebat ĩuita tur¬
pibus ĩperus paruit. & altero cõuocatis propinꝗs marito Collatino pre Tricipitino. Bruto auũ¬
culo ꝗ tribunus equitũ celerũ fuerat. rem indicans petit ne uiolatus pudor neue ĩultus
eius esset ĩteritus: et eiecto gladio se interemit. quẽ Bnitus de eiũs corpore exertũ tenens
protessit ad populũ. et multa conq̃stus de Parquiniis suꝑbia et filioꝵ eus turpitudĩe egit

Expanded text:
finxit et dedit Lucretiae, in qua hoc continebatur, ut Arruns susciperetur hospitio. quo facto per noctem stricto finxit et dedit Lucretiae, in qua hoc continebatur, ut Arruns susciperetur hospitio. quo facto per noctem stricto gladio eius ingressus cubiculum cum Aethiope, hac arte egit concubueris, Aethiopem tecum interimo, tamquam in adulterio deprehenderim’. Timens itaque Lucretia ne castitatis amore famam deperderet, quippe quam sine purgatione futuram esse cernebat, invita turpibus imperiis paruit. Et altero die convocatis propinquis, marito Collatino, patre Tricipitino, Bruto avunculo, qui tribunus equitum celerum fuerat, rem indicans, petiit ne violatus pudor, neve inultus eius esset interitus, et eiecto gladio se interemit. Quem Brutus de eius corpore exertum tenens processit ad populum, et multa conquestus de Tarquinii superbia et filiorum eius turpitudine, egit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcrminis retorq̃t auctorem. Dicens ex sua psona ad ip̃m Metiũ. At n dictis albant maneres
ctũ porsero iitebat sarqtuus su ꝑpbus huĩt pditos filios interquos aruntt̃ ꝗ dũ in castris
esset pre suo Sideam obsidente et ortus eẽt inter cũ et collatitũ maritũ lucretiȩ de uro¬
ribus ermo Ouisq procesiit contentio ut ad probandos eaꝵ mores arepts equis statĩ do¬
mos sas sumul prosici scerẽt Ingitssi itiq ciuitarem collatiã ubi fut Lucrenȩ domus
tuenetũt eam lnificio operã dantẽ & tristen ꝑꝑ mariti abntiam In ad aruntis domũ ꝑfeci
cumeorem euis ĩuenissent cantilenis et saltatioibus indigentẽ reuersi ad castra st. qđ
Aruns dolens cum de expugnãda lucretiȩ castitate aogitaret mariti eius nomĩe eplami

Expanded text:
in criminis retorquet auctorem, dicens ex sua persona ad ipsum Mettium 'at tu dictis Albane maneresin criminis retorquet auctorem, dicens ex sua persona ad ipsum Mettium 'at tu dictis Albane maneresctum porsenna ivbebat Tarquinius Superbus habuit perditos filios, inter quos Arruntem. qui dum in castris esset, patre suo Ardeam obsidente, et ortus esset inter eum et Collatinum, maritum Lucretiae, de uxoribus sermo, eo usque processit contentio, ut ad probandos earum mores arreptis equis statim domos suas simul proficiscerentur. ingressi itaque civitatem Collatiam, ubi fuit Lucretiae domus, invenerunt eam lanificio operam dantem et tristem propter mariti absentiam. inde ad Arruntis domum profecti cum uxorem eius invenissent cantilenis et saltationibus indulgentem, reversi ad castra sunt. quod Arruns dolens cum de expugnanda Lucretiae castitate cogitaret, mariti eius nomine epistulam
Abbreviated transcription (Latin):
aũ dicit Uirgilus metum metius uiffectius dictus ẽ. quod nomen mutilauit cã me¬
ii fonimus añt nominũ ueł mutatiam ud mutilationẽ xessam poetis sic ꝑ pollu¬
de lastor ꝑro eyteride lcoridet posuit ut sit q̃ legit ipsa hioris hic aũt Netius
societans uenit ꝗdem sed ĩ ipo plio ad hosies ddefecit ꝙ cernens Iullus hostili: ait uoct mi¬
xima militibus suus ita ẽ ut hostis audiret ne nepidens meo ꝯsilio factũ ẽ ut factiose / Ietiꝰ¬
suffeciuis ad hostes transiret quo ꝯsilio & suis iam pene amigaas reddidit iures et effecit ne
hostes credderent. Aetio quẽ post uictoriã captũ sullus hostili: religauit adbinas quadri¬
gosita ut abimnis quadrigis traherẽt manus pedes uero ab alteris quib agitatis uelociter cũ
enuideli morte discerpsitꝰ Uidois itaq pocta romani nominis in congruã c̾e̾ iũdictã culpã

Expanded text:
autem dicit Vergilius Mettum Mettius Fufetius dictus est, quod nomen mutilavit causa meautem dicit Vergilius Mettum Mettius Fufetius dictus est, quod nomen mutilavit causa metri. Novimus autem nominum vel mutationem vel mutilationem concessam poetis: sic pro Polluce Castorem, pro Cytheride Lycoridem posuit, ut «sed quae legat ipsa Lycoris». Hic autem Mettius societatis venit quidem, sed in ipso proelio ad hostes defecit. quod cernens Tullus Hostilius ait voce maxima militibus suis, ita ut etiam hostis audiret 'ne trepidetis: meo consilio factum est, ut factiose Mettius Fufetius ad hostes transiret': quo consilio et suis paene iam amissas reddidit vires et effecit ne hostes crederent Mettio. quem post victoriam captum Tullus Hostilius religavit ad binas quadrigas, ita ut ab unis quadrigis traherentur manus, pedes vero ab alteris: quibus agitatis velociter eum crudeli morte discerpsit. videns itaque poeta Romano nomini incongruam esse vindictam, culpam
Abbreviated transcription (Latin):
a porca fcede et crudelitea occisa cuuus mors oꝑtabat᷑ ei ꝗ a pace resilir& falso aũt ait por¬
ea ham ad hoc genus sacrificũ porcus adhibebit eigo aut isupatiue genus pro genere
ut timidi uenient ad pocula dãmȩ. cũ has dãmas dicamus Irem supͣ lu paiti cũ artis sit
hic & het lupiis Aut certe illud oñdit ꝗr ĩ oibus sacris feminini generis plus ualent ui¬
ctime Deniꝗ si ꝑ marem litare nõ possetit succidanea dabat᷑ femina. Si aũt ꝑfeminam
nõ litassent succidanea adhiberi nõ poterat. cut metum ĩdiuersa quadrige. Donatꝰ hoc
loo cõna merũ sentit dicens citȩ duiise ut ẽ ĩ uire erecto nõ cito i primonio uel hereditate
nõ diuisa Nam citus cum diuisus sig̃t ci longa ẽ ergo citę ueloces intelligamus. Quẽ

Expanded text:
a porca foede et crudeliter uccisa; cuius mors optabatur ei, qui a pace resilisset. Falso autem ait ‘pora porca foede et crudeliter uccisa; cuius mors optabatur ei, qui a pace resilisset. Falso autem ait ‘porca’: nam ad hoc genus sacrificii porcus adhibebatur. Ergo aut usurpavit genus pro genere, ut «timidi venient ad pocula dammae», cum has dammas dicamus, item supra ‘lupam’, cum artis sit ‘hic’ et ‘haec lupus’: aut certe illud ostendit, quia in omnibus sacris feminei generis plus valent victimae. Denique si per marem litare non possent, succidanea dabatur femina; si autem per feminam non litassent, succidanea adhiberi non poterat. CITAE METTVM IN DIVERSA QVADRIGAE Donatus hoc loco contra metrum sentit, dicens ‘citae’ divisae, ut est in iure ‘ercto non cito’, id est patrimonio vel haereditate non divisa; nam ‘citus’ cum divisus significat, ‘ci’ longa est. Ergo ‘citae’ veloces intellegamus. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
stumini et dubinreettris ꝗescetitibus sabini soli bella sumꝑserũt ꝗ interueniẽtibꝰ poste
rriginta feminis um enixis de illis q̃ rapre erant pax facta est exquarũ nomĩbus curiae
appellatt sunt: In comunẽ &̃ mulieo honorem hłe cis dicate sunt Marcis̨ horatuis mar¬
tus celebs quid agam hłis Iuuenalis Munera femineis rractat secreta kalendis. Nec erĩ
ałr congruit martias kałas t̃ẽ feminaꝵ nisi qr ut diximꝰ femine bella sedarũt. Sane
saendũ omnes uirgines raptas exceptai hersilia quã sublatũ a marito sibi romuliis fecit
iorem posito certamine finito ut ante diem clauso componet uesꝑ olympo Iouis ãte
aram ante remplũ ioius statoris quod fecerat Romulus postꝙ̃ orans elatis artais me¬
ruit ne siuis exercitus fugeret I ungebant foedera porta: foedera ut dixim s̃. dicta sũt

Expanded text:
stumini et Sabini, ceteris quiescentibus Sabini soli bella sumpserunt, qui intervenientibus postea stumini et Sabini, ceteris quiescentibus Sabini soli bella sumpserunt, qui intervenientibus postea triginta feminis, iam enixis, de illis quae raptae erant, pax facta est: ex quarum nominibus curiae appellatae sunt. In communem etiam mulierum honorem kalendae eis dicatae sunt Martiae: Horatius «Martiis caelebs quid agam kalendis?». Iuvenalis «munera femineis tractat secreta kalendis». Nec enim aliter congruit Martias kalendas esse feminarum, nisi quia, ut diximus, feminae bella sedarunt. Sane sciendum omnes virgines raptas excepta Hersilia, quam sublatam a marito sibi Romulus fecit uxorem. POSITO CERTAMINE finito, ut «ante diem clauso componet Vesper Olympo». IOVIS ANTE ARAM ante templum Iovis Statoris, quod fecerat Romulus, postquam orans elatis armis meruit ne suus exercitus fugeret. IVNGEBANT FOEDERA PORCA foedera, ut diximus supra, dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
circensibꝰ actis magnis qͣtum ad pauꝑtitẽ p̾stinã ꝑtinet. Nam legimus ꝓꝑ equoe inopiam
diuersis cos tunc usos animalibus. Rapte aũt sunt sabins ꝯsualidus lex ẽ mense Martio¬
Consus aũt est deus consilior ꝗ ideo templũ subtecto curco hẽt ut oñdit̃ tectum debere
esse consiliũ Iste consus & eques neptunus dicit Unde & in eius honorm circi celebra¬
luntue frrant g qui dñt magnis circensibus aut megalesiacis aut romanis. qđ ꝯstat fieri
ante hłs ianuarias. Actis añt cum agerent᷑ qr nõ erat pñs apassiuo ꝑticipiũ ut et qua
uectus abas circensibus circenses licti uel a circuitu uł ꝙ ubi nũc metę sunt olim
gladu ponebant quos circuibant. Dicti aũt ciecenses ab ensibus circa quos circuibant. Si¬
nenotandũ positos ciran ses sine adiectione ludoꝵ. cũ ita dicimus ludos theitrales ludos

Expanded text:
circensibus actis 'magnis' quantum ad paupertatem pristinam pertinet: nam legimus propter equorum inopiam circensibus actis 'magnis' quantum ad paupertatem pristinam pertinet: nam legimus propter equorum inopiam diversis eos tunc usos animalibus. raptae autem sunt Sabinae Consualibus, hoc est mense MartioConsus autem deus est consiliorum, qui ideo templum sub circo habet, ut ostendatur tectum esse debere consiliuntur. Errant ergo qui dicunt ‘magnis circensibus’ aut Megalesiacis, aut Romanis, quos constat fieri ante kal. Ian. ‘Actis’ autem cum agerentur, quia non erat praesens a passivo participium, ut et qua vectus Abas. CIRCENSIBVS circenses dicti vel a circuitu, vel quod ubi nunc metae sunt, olim gladii ponebantur, quos circumibant. Dicti autem circenses ab ensibus, circa quos currebant. Sane notandum positos circenses sine adiectione ludorum, cum ita dicamus ludos theatrales, ludos
Abbreviated transcription (Latin):
iacuisse accipias contram est ꝙ dic̃ ludere pendentes pueros. Sciendũ tũ ẽ cumgestũ uolu¬
isse proprie exprimẽ. quẽ ĩ ip̃s lupę cernimus statuus. Seminos huic te uera geminos mõ
alias similes Sane hic locus totus Ennianus est. Iudẽ .i. moueri. Terentius congniũ istũ
maximũ ĩ aqua finito ludere. Natrem: qi matrem: cuiꝰ affectũ pueris exbibebat. ⁊ ereti cerui¬
ce. rotunda cũ longitudine.: ut ĩ ꝯbens tereti damon sic coepit oliuȩ ⁊ ulcere altemos nõ qđ
ĩpictura erit. dicitꝰ sed ita hic intelligimꝰ factum fuisse ut ter circũ iliacos maptauerat he¬
ctora muros corꝑa finge̾ lĩgua: id est terģere: Cicero in Sestiana spongus saugius effingebag
sabinas: riptas spectaiculo sine ullo exemplo. Consessi cauee Cauea est ubi pplus spectat.

Expanded text:
iacuisse accipias, contrarium est quod dicit ‘ludere pendentes pueros’. Sciendum tamen, voluisse eum giacuisse accipias, contrarium est quod dicit ‘ludere pendentes pueros’. Sciendum tamen, voluisse eum gestum proprie exprimere, quem in ipsius lupae cernimus statuis. GEMINOS HVIC re vera geminos modo alias similes. Sane totus hic locus Ennianus est. LVDERE moveri: Terentius «congrum istum maximum in aqua sinito ludere». MATREM quasi matrem, cuius adfectum pueris exhibebat. TERETI CERVICE rotunda, cum longitudine, ut «incumbens tereti Damon sic coepit olivae». MVLCERE ALTERNOS non quod in pictura erat dicit, sed id quod intellegimus factum fuisse, ut "ter circum Iliacos raptaverat Hectora muros" . corpora fingere lingva id est tergere: Cicero in Sestiana "spongiis sanguis effingebatur" , SABINAS raptas spectaculo sine ullo exemplo. CONSESSV CAVEAE cavea est ubi populus spectat.
Abbreviated transcription (Latin):
galeam.o creas uersat: considerat ut huc illuc uincloꝵ ĩmensa uolumina uersat. Nigẽtẽ.
sanguineam Ingentem distinguẽdũ ꝑꝑ ępithetai. Solis in ardescit radis. Inm physica ritione
describit. quȩ fit cum aquosam nubem solis ardor iradiat. nec est inꝯgrua ha comꝑa. cum
on enirrabile textum bñ nõ enarrabile. quẽ n ĩdlipeo omnem romanã historiam uelit et̾¬
depictam descriptam: dicendo illic genus omne future stupis ab ascanio pugnatꝗ ĩ ordine
bella: carptim inde pauca ꝯmemorat sic̃ ĩ iͦ ait uidet iliacas exordine pugnas. nec tñ uni¬
ĩ euo erant futura.  tirpis abascanio usq ad Augustũ Cesarem Nauortis ini aniro Dicendo
aũt hoc oñdit multa alii fecisse fuisse depicta. rocubuisse .i. pͥma ꝑte se inclinasse qđ g̾ci
dicunt. ut inclinatione corpons ubera pberet in fatitib Nam si ꝓcubiigt

Expanded text:
gladium ocreas. VERSAT considerat, ut «huc illuc vinclorum inmensa volumina versat». RIGENTEM, gladium ocreas. VERSAT considerat, ut «huc illuc vinclorum inmensa volumina versat». RIGENTEM, SANGVINEAM, INGENTEM distinguendum propter plura epitheta. SOLIS INARDESCIT RADIIS Irin physica ratione describit, quae fit cum aquosam nubem solis ardor inradiat. Nec est incongrua haec comparatio, cum N ENARRABILE TEXTVM bene ‘non enarrabile’: cum enim in clipeo omnem Romanam historiam velit esse descriptam dicendo ‘illic genus omne futurae stirpis ab Ascanio pugnataque in ordine bella’, carptim tamen pauca commemorat, sicut in primo ait «videt Iliacas ex ordine pugnas», nec tamen uni‘aevi’, sed quae in aevo erant futura. STIRPIS AB ASCANIO usque ad Augustum Caesarem. MAVORTIS IN ANTRO po‘et’ ostendit multa alia fuisse depicta. PROCVBVISSE id est prima parte se inclinasse, quod Grτειν dicunt, ut inclinatione corporis ubera praeberet infantibus: nam si ‘procubuisse’
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terinissit. reddidit in decimo. dicens. Nam q ut euandro castris ingressus ixtruscis regem
Teducta: secreta. c gelido secretũ flumine uidit egelido est nimiũ
hoc est p̃sidio flumĩs. ut dicimus secretus est monte uel silius. latentes aũt oñdit ȩneĩ nõtisi
ĩflumine ablutũ numen uidere ponusse obtulit ultro. idest deam confessa ut in uͦ dixit.¬
lo profugos egere suꝑbo Acrem turnũ: fortem et proprie apud nos acer est ꝗ apud grȩcos di¬
gnoscitus. Nam fortem & uehementem et asperũ et amarũ p̃t significare. Poscere: prouocãẽ
ma Tanto letus honore: munẽ diuę:ꝙ maĩfesto uiderat mĩem et plenã numĩs sui. Interq
manus et brachia uersat. Distinguendũ est ut ĩtelligas eneã manibus minora brachiis muo¬
ri arma consciderasse: ut puta loricã et scutũ. hec narma maiora sunt minora uero gladiũ

Expanded text:
praetermisit, reddit in decimo dicens "namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis, regem praetermisit, reddit in decimo dicens "namque ut ab Euandro castris ingressus Etruscis, regem Reducta secreta. Ad v. 610 Egelido secretum flumine vidit 'egelido', id est nimium hoc est praesidio fluminis, ut dicimus 'secretus est monte' vel silvis. latenter autem ostendit, Aenean non nisi flumine ablutum, numen videre potuisse. lo profugos egere superbo». ACREM TVRNVM fortem. Et proprie apud nos acer est qui apud Graecos δεινός dicitur: nam fortem et vehementem et asperum et amarum potest significare. POSCERE provocare, ma. TANTO LAETVS HONORE munere divae: quod manifestam viderat matrem et plenam numinis sui. INTERQVE MANVS ET B. V. iungendum est, ut intellegas Aenean manibus minora, brachiis maiora arma considerasse, ut puta loricam et scutum: haec enim sunt arma maiora: minora vero galeam
Abbreviated transcription (Latin):
aliter uersus nõ stat. Tuta tene¬
munita ẽẽ nõ posse. nisi collibus fuerint. ꝙ si ĩmõtibusst̃ quõ ꝓcedit latis tendebat
ĩ aruis. ne sit go ꝯ̃ium intelligamꝰ ꝙ hodieq uidemus. et legiinũs hãc colliũ fuisse tͣz
ut planities esset ĩ sũmo in quo erant castra Tarchõtis. ꝗꝙͣ muln uelint . celsosq oĩs
manebant castra locis idest per nãm locoe. Tendebat in aruis. ut hic sȩiuiis tendebat
achilles .i. tentoria halebat Lello lecra: qr ait supra. qui se se inbella soquant p̃stantes uirtute
legit: aut lecti proprie qr dilectus militũ est Equos et corpora curint ingenu arte quod
sequebat᷑ omissit redituriis in decimo: Namq si uellet dicẽ uenisse eneam uidisse sarcontem
petisse auxilia sans longum fuerat: et peribat illud quod ait s̃ toto nãq sremũt condense
littore puppes. cum hetruscoꝵ festinatioĩ dicentis breuitas congruat. Uerũ hoc qđ in isto loco

Expanded text:
aliter versus non stat. TVTA TENEmunita esse non posse, nisi in collibus fuerint: quod si in montibus sunt, quomodo procedit ‘latis tendebat in arvis’? Ne sit ergo contrarium, intellegamus quod hodieque videmus et legimus, hanc collium fuisse naturam, ut planities esset in summo, in qua inerant castra Tarchonis. Quamquam multi velint ‘celsoque omnis ‘tuta tenebant castra locis’? Id est per naturam locorum. TENDEBAT IN ARVIS ut hic saevus tendebat a habebat. Ad v. 606 Et bello lecta quia ait supra 'qui sese in bella sequantur, praestantes virtute legit': aut 'lecta' proprie, quia dilectus militum est. Ad v. 607 Equos et corpora curant ingenti arte quod sequebatur omisit, redditurus in decimo: namque si vellet dicere venisse Aenean, vidisse Tarchonem, petisse auxilia, satis longum fuerat et peribat illud quod ait supra "toto namque fremunt condensae litore puppes" , cum Etruscorum festinationi dicentis brevitas congruat. verum hoc quod in isto loco
Abbreviated transcription (Latin):
illic fore urbis ĩperiũ ubi illud fiucset diligerina Numȩ ne qñ ab hostib posset auferri ad¬
hibito Namurio fabro multi similia facta sunt et ĩtemplo Nlarais igata. Ꝙaũt dic̃ ãcilia
on idẽst u indiq labrũ habens. Extuderat: studio se fecerat: a tundo tu¬
nidi dricebant. deducebant ht n. fuerat ꝯsi ietudo pilentis matres ĩ mollib: pilenta sũt
uehicula sic̃ nũo bãsternas uidenius. Eratt aũt tunc uenen coloris nõ ut nũc russati
hinc praul: bñ longe a templis ĩ feros fac̃ sceleꝵ poenas. pro scelętatoꝵ et bñ ait sceleꝵ pocnas.
incrimina n ꝓsone incidunt nõ aũt ip̃aꝵ ꝓpe sunt crimĩa. Unde & sceleribꝰ st statuta
suplicia q̃ in se incidentes homines obnoꝵ ios faciũt. Et te catilina minaci petidentẽ scopło

Expanded text:
illic fore orbis imperium, ubi illud fuisset, diligentia Numae, ne quandoque ab hostibus posset auferri, adillic fore orbis imperium, ubi illud fuisset, diligentia Numae, ne quandoque ab hostibus posset auferri, adhibito Mamurio fabro multa similia facta sunt et in templo Martis locata. quod autem dicit ancilia, id est undique labrum habens. EXTVDERAT studiose fecerat. DVCEBANT deducebant: haec enim fuerat consuetudo. PILENTIS MATRES IN MOLLIBVS pilenta sunt vehicula, sicut nunc basternas videmus. Erant autem tunc veneti coloris, non ut nunc russati, HINC PROCVL bene longe a templis inferos facit. SCELERVM POENAS pro ‘sceleratorum’. Et bene ait ‘scelerum poenas’; in crimina enim personae incidunt, non ipsarum sunt proprie crimina: unde et sceleribus sunt statuta supplicia, quae in se incidentes homines obnoxios faciunt. ET TE CATILINA MINACI P. S.
Abbreviated transcription (Latin):
do ut ⁊ stabant tercentũ nindi ĩ presepibus alis ꝑ qnod equoꝵi mag̾tudĩm ex pressit hic
udem scuto et ognie sacerdores statim post templa ꝯmemorat ⁊alios. ꝗ sũt ĩtutella iouis marus
ꝗrini dicti salu idoo ꝙ arca aras saliant & mripudient. nudosꝗ in ꝑtos: cũ in honorẽ panos
lupealior sollẽnitas celebraret᷑ pecora romanoꝵ subito a latronibꝰ rapta sunt Illi ꝑiectis
uestibus pseciin sunt latrones ꝗbus oppssis & recępiis animalibꝰ ꝑꝑ rem a nudis prospere gȩ
sunt repta sit̃ colũne mortius nohilibꝰ suꝑponũt᷑ ad oñdendũ eoꝵ culmen Alii dñt non
frequter aues de ucinis uenientes luas aeriperent eminenna uirgae eas terrẽ uoluerũt
Frinde cuam consuetuido ꝑmãsit ut apł lauro lauiitiiũ ingentes lẽreat᷑ uirge nõ breues uit¬
Regnante Numa pompilio sc̃utũ breue et ronĩdũ celo lapsum est et cũ aruspices rãdissc̃t

Expanded text:
do, ut supra «stabant ter centum nitidi in praesepibus altis», per quod equorum magnitudinem expressit. HIC in eodem scuto. Et congrue sacerdotes statim post templa commemorat. SALIOS qui sunt in tutela Iovis, Martis, Quirini. Dicti Salii ideo quod circa aras saliunt et tripudiant. NVDOSQVE LVPERCOS cum in honorem Panos Lupercaliorum sollemnitas celebraretur, pecora Romanorum subito a latronibus rapta sunt. Illi proiectis vestibus persecuti sunt latrones: quibus oppressis et receptis animalibus, propter rem a nudis prospere gestsunt reperta, sicut columnae mortuis nobilibus superponuntur ad ostendendum eorum columen. Alii dicunt nonfrequenter aves de vicinis venientes lucis abriperent, eminentia virgarum eas terrere voluerunt. exinde etiam consuetudo permansit, ut apud Laurolavinium ingentes regnante Numa Pompilio scutum breve et rotundum caelo lapsum est. et cum aruspices respondissent
Abbreviated transcription (Latin):
qr bellona comitatua. Nam ꝑdiscordiã uenit᷑ ad bellũ horatius. ita truaes ititicicias ac sune¬
bre bellũ. Actius hoc cernens: quem postea Actium nominauit Augustus uertebant terga saber

Expanded text:
quam Bellona comitatur: nam per Discordiam venitur ad bellum: Horatius «ira truces inimicitias et funequam Bellona comitatur: nam per Discordiam venitur ad bellum: Horatius «ira truces inimicitias et funebre bellum». ACTIVS HAEC CERNENS quem postea Actium nominavit Augustus. VERTEBANT TERGA SABAEI