comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicauerint multitudini produnt. De .r.p. nisi per conci¬
liũ loqui non conceditur. Germani multũ ab hac cõ¬
suetudine differũt. Nam neq druides hñt. qui reb diui¬
nis praesint: neq sacrificiisstudent. deor: nũo solos eos du¬
cunt quos cernũt. & quoꝵ opibus aꝑte iuuantur. solem &
uulcanũ. & lunã. Reliquosne fama quid accepũt. uita
omnis inuenationibus at. in studiss rei militaris consistit.
A pariuilis laboribus ac duriciei student. qui diutissime im¬
puberes permanserũt maximã inter suos ferũt. laudẽ
hoc alii staturã. alii uires neruosq. confirmari putãt. In¬
tra annũ uõ uigesimũ feminae notitiã huisse in tur.¬
pissimis hñt rebus. cuius rei nulla est occultatio ꝙ & pro¬
miscue in fluminibris perluuntur. & pellibus aut ponruis
renonũ tegumentis utuntur magna ꝑte corporis nuda
Agriculturae non student : maiorq pars eoꝵ uictus in lac¬

Expanded text:
dicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concidicaverunt multitudini produnt. De re publica nisi per concilium loqui non conceditur. Germani multum ab hac consuetudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama quidem acceperunt. Vita omnis in venationibus atque in studiis rei militaris consistit: ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt, maximam inter suos ferunt laudem: hoc ali staturam, ali vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse in turpissimis habent rebus; cuius rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur et pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur magna corporis parte nuda. Agriculturae non student, maiorque pars eorum victus in lac
Abbreviated transcription (Latin):
miliae illustriore loco natus decesserit: eius propinqui
conueniũt: et de morte si res in susficiõe uenit. de uxo¬
ribus inseruilem modum quaestionẽ h̃t et si comꝑ¬
tũ est igni atq omnibus tormentis excruciatas intersi¬
ciunt. Funera sunt pro cultu galloꝵ magnifica &isum¬
ptuosa. omnia quae uiuis cordi fuisse arbitrantur in
ignem inferunt. d animalia: ae paiulo supra hane me¬
moriam serui & clientes quos ab his dilectos fuisse consta¬
bat iustis fimeribus confectis concrematur. quae ci¬
uitates cõmodius suam remp. administrare existimã¬
tur. hñt legibus sancitũ si quis quidde re .p. a finitimis
rumore aut fama accepit uti ad magistratũ deferat :¬
ne ue cũ quo alio cõmunicet: ꝙ saepe hoĩes temerarios
atq impicos falsis rumoribus terreri. &ad facimus impel¬
li & de sũmis rebus consiliũ capere cognitũ est. Magis¬
tratus quae uisa sunt occultant: quaeq esse ex usu iu¬

Expanded text:
miliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui miliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbitrantur in ignem inferunt, etiam animalia, ac paulo supra hanc memoriam servi et clientes, quos ab eis dilectos esse constabat, iustis funeribus confectis una cremabantur. Quae civitates commodius suam rem publicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de re publica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat neve cum quo alio communicet, quod saepe homines temerarios atque imperitos falsis rumoribus terreri et ad facinus impelli et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant quaeque esse ex usu iu
Abbreviated transcription (Latin):
ei rei suppliciũ cum cruciatu constitutus. Galli se om̃s
ab dite prẽ prognatos praedicãt. idq ab druidibus prodi¬
tũ dicunt. ob eam cõm spacia omnis temporis non nuodi¬
eꝵ sed noctiũ funt dies natales et mensiũ & oimnnoꝵ ini¬
tia sic obseruãt ut noctem diessubsequatur. In reliquisui¬
tae institutis hoc fere ab reliquis differũt: ꝙ suos liberos
nisi cum adoleuerint ut munus militiae sustinere pos¬
sint palam ad se adire non paciuntur. filiũq. puerili aeta¬
te in publico conspecti pr̃is adsistere turpe dicunt. Viri
quãtas pecinias ab uxoribus dotis noie acceperint tanta
ex suis bonis aestimatiõe facta cum dotibus cõmunicãt
huius omnis pecuniae coniunctim rõhẽtur. fructusq ser¬
uantur. Uter eoꝵ uita superarit ad eũ parsutriusq cũ
fructibus superioꝵ tempoꝵ peruenit. Uiri in uxores si¬
cuti in liberos uitae necisq hñt potestatẽ. & cũ paterfa¬

Expanded text:
ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fructibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfa
Abbreviated transcription (Latin):
bus esse arbitrantur. Sed cum eius gñis copia deficit E cid
innocentiũ supplicia descendunt. Deum maxime mercur¬
um colunt. huius sunt plurima simulacra. hunc omnium
muentorem artiũ ferunt: hunc uiaꝵ atq itmer ducem
hmc ad quaestus pecuniae mertaturasq hr̃e uuim maximã
arbitrantur post hunc cipollinem & martẽ & souẽ & mii¬
neruam de hiscandem fere quam reliquae gentes hñto
pinionem. Apollinem morbos depeliere dicut. Ame¬
uam opeꝵ atq. artificioꝵ initia tradere. Iouẽ caelesti¬
um imperiũ tenere. Martẽ bella gerere. huic cũ prodio
dimicare constituerũt ea quae bello ceperint plerũq de¬
uouent. quae superarint aĩalia capta ĩmolant: reliquas¬
tus cumulos locis consetratis conspicari licet. neq ut sepe
accidit ut neglecta quispiã religione aut capta apud
se occultare: aut posita tollere auder&. grauissimũ est

Expanded text:
bus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad bus esse arbitrantur. Sed cum ejus generis copia deficit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Hujus sunt plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et Martem, et Jovem, et Minervam. De his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent; quae superaverint animalia capta i rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare aut posita tollere auderet, gravissimumque
Abbreviated transcription (Latin):
hic cum est usus atq aliquod bellum incidit. qđ fere ante cae¬
saris aduentũ quotannis accidere solebat: uti aut ip̃i miurias
inferrent: aut illatas propulsarent: om̃s in bello uersantur.
atq eoꝵ ut quisq est gnẽ copiss amplissimus ita plurimos cir¬
nibus. atq ob eam cãm qui sunt affecti grauioribus morbis ꝗq
in proelis periculisq uersantur aut pro uictimis homines ĩ mo¬
lant. aut se ĩmolaturos uouent: aut ministris ad ea sacrifi¬
cia druidibus utuntur: ꝙ pro uita hõis nisi uita hõis reddatur
non posse deoꝵ imortaliũ numen placari arbitrantur. pu¬
bliceq eiusdem gñis hm̃t instituta sacrificia. Ali immani ma¬
gnitudine simulacra hñt quoꝵ contexta uiminibus membra
uiuis hõibus complent: quibus succensis circũuenti flãma ea¬
nimantur hoĩes. Supplicia eoꝵ qui in furto aut latrocinio
aut aliqua noxa sint comprehensi gratiora diisimmortali¬

Expanded text:
Hi, cum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod fere ante CaeHi, cum est usus, atque aliquod bellum incidit, quod fere ante Caesaris adventum quotannis accidere solebat, ut aut ipsi injurias inferrent, aut illatas propulsarent, omnes in bello versantur; atque, eorum ut quisque genere copiisque amplissimus, ita plurimos cirnibus, atque, ob eam causam, qui sunt affecti gravioribus morbis, quique in praeliis periculisque versantur, aut pro victimis homines immolant, aut se immolaturos vovent. Administrisque ad ea sacrificia druidibus utuntur, quod pro vita hominis, nisi vita hominis reddatur, non posse deorum immortalium numen placari arbitrantur, publiceque ejusdem generis habent instituta sacrificia. Alii immani magnitudine simulacra habent, quorum contexta viminibus membra vivis hominibus complent. Quibus succensis, circumventi flamma exanimantur homines. Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxa sunt comprehensi, gratiora diis immortali
Abbreviated transcription (Latin):
a parentibus propinquisq mittuntur. magnũ ibi nũm uersu¬
um ediscere dicuntur. Itaq annos non nulli .xx. in disciplina
permanẽt. neq fas es se existimãt ea lr̃is mandare cũ reliqs
fere rebus publicis pruatisq rõibus gractis liuteris utantur a
mii duabus de ccusis instituisse uidentur: ꝙ neq in uulgũ
disciplinam efferri uolunt: neq eos qui discunt lr̃is confisos
minus memoriȩ studere. quod fere plerisq accidit: ut prae¬
sidio lrãꝵ diligentiã in perdiscendo ac memoriã remiitant.
in primis hoc uolunt persuadere non interire aĩas. sed ab aliis
post mortem transire ad alios atq hoc maxime ad uirtutẽ
excitari putant metu mortis neglecto. Multa praeterea de
syderibus atq de eoꝵ motu. de mundi ac terraꝵ magnitudi¬
ne de reꝵ natura. de deoꝵ immortaliũ ui ac potestate dis¬
putant: &iuuentuti tradunt. Alterum genus est equitũ

Expanded text:
a parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versua parentibus propinquisque mittuntur. Magnum ibi numerum versuum ediscere dicuntur. Itaque annos viginti nonnulli in disciplina permanent, neque fas esse existimant ea litteris mandare, cum in reliquis fere rebus publicis privatisque rationibus Graecis litteris utantur. Id mihi duabus de causis instituisse videntur, quod neque in vulgum disciplinam efferri velint, neque eos qui discunt, litteris confisos, minus memoriae studere. Quod fere plerisque accidit, ut praesidio litterarum diligentiam in praediscendo ac memoriam remittant. In primis hoc volunt persuadere non interire animas, sed ab aliis post mortem transire ad alios, atque hoc maxime ad virtutem excitari putant, metu mortis exstincto. Multa praeterea de sideribus ac eorum motu, de mundi ac terrarum magnitudine, de rerum natura, de deorum immortalium vi ac potestate disputant, et juventuti tradunt. Alterum genus est equitum.
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ hẽntur. hi som̃s decedunt: aditum sermonẽq defugiũt
ne quid ex contagione incommodi accipiant. neq his petentib
ius redditur: neq honosullus cõmunicatur. hisaũt omnibus
driudibus praeest unus qui sumam inter eos ht̃ auctoritatẽ.
hoc mortuo siquis ex reliquis excellit dignitate succedit. At
si sunt plures pares suffragio driudum non nunꝗ̃ & armisde
principatu contendunt. hi certo anni tp̃re in finibus carnu¬
tũ quae regio totius galliae media habetur considunt in loco
reperta. atq. inde in galliam translata esse existimatus.
& nunc qui diligentius eam disciplinã cognoscere uolunt. ple¬
rũq illo discendi causa proficiscuntur. drudes a bello abecce
consueuerunt: neq tributa una cum reliquis pendunt. Mili¬
tiae uacationem omniũq reꝵ habent immunitatẽ. Tantis ex¬
citati premiis & sua sponte multi in disciplinã conueniũt: &

Expanded text:
rorum habentur. His omnes decedunt, aditum sermonemque diffugiunt, rorum habentur. His omnes decedunt, aditum sermonemque diffugiunt, ne quid ex cogitatione incommodi accipiant; neque his petentibus jus redditur, neque ullus honor communicatur. His autem omnibus druidibus praeest unus, qui summam inter eos habet auctoritatem. Hoc mortuo, si quis ex reliquis excellit, dignitati succedit; aut si sunt plures pares, suffragio druidum; nonnunquam etiam armis de principatu contendunt. Hi certo anni tempore in finibus Carnutum, quae regio totius Galliae media habetur, considunt in loco reperta atque inde in Galliam translata esse existimatur. Et nunc qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo discendi causa proficiscuntur. Druides a bello abesse consueverunt, neque tributa una cum reliquis pendunt. Militiae vacationem omniumque rerum habent immunitatem. Tantis excitati praemiis, et sua sponte multi in disciplinam conveniunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
loco: quae nihil ht̃ ꝑse. nullo adhibetur consilio pleriq cũ
aut ere alieno aut magnitudine tributor : cuit iniuria
potentioꝵ premuntur. se se in seruitutẽ dicãt nobilibus. In
hos eadem omnia sunt iura quae dñis in seruos. Sed de his
duobus gñibus alterum est driudum. alterũ equitũ. Illi rebi
diuinis intersunt: sacrificia publica ac priuata procurant. Re¬
ligiones interprȩtantur. adhos magnus adulescentiũ numenis
disciplinae causa concurrit. magnoq hi apud eos sunt honore
nam fere de omnibus controuersiis publicis priuatisq constitiũt
et si ꝗd est admissum facinus. si caedes facta si de hereditate
de finibus est controuersia iidem discernũt: prȩmia poenasq
constitiũt. si quis aut priuatus aut publicus eoꝵ de creto nõ
steterit sacrificiis interdicũt. haec poena apud eos est grauis¬
sima: quibus ita est interdictum in nũo impioꝵ ac scelera¬

Expanded text:
loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum loco, quae nihil audet per se, nullo adhibetur consilio. Plerique, cum aut aere alieno aut magnitudine tributorum aut iniuria potentiorum premuntur, sese in servitutem dicant nobilibus: in hos eadem omnia sunt iura, quae dominis in servos. Sed de his duobus generibus alterum est druidum, alterum equitum. Illi rebus divinis intersunt, sacrificia publica ac privata procurant, reldisciplinae causa concurrit; magnoque hi sunt apud eos honore. Nam fere de omnibus controversiis publicis privatisque constituunt. Et si quod est admissum facinus, si caedes facta, si de haereditate, de finibus controversia est, iidem discernunt, praemia poenasque constituunt. Si quis aut privatus aut populus eorum decreto non steterit, sacrificiis interdicunt. Haec poena apud eos est gravissima. Quibus ita est interdictum, hi numero impiorum ac scelera
Abbreviated transcription (Latin):
diuiciacus auxilii petendi causa romã ad senctũ profectus
Imꝑfecta re redierat. Aduentu caesaris facta cõmuta¬
tione reꝵ: obsidibus heduis redditis ueteribus cliencelis res¬
titutis & nouis per caesarẽ comparatis ꝙ hi qui se ad eorũ
amicitiã aꝑgregauerat. meliore conditiõe : atq aequiore
mpio se uti uidebant. reliquis rebus coꝵ gratia dignitateq̃
amipdificata. sequoni principatũ dimiserãt. & i eoꝵ locũ
remi successerãt: quos ꝙ adaequare apud caesarẽ grã itel
gi poterãt. & se remis in clientelam dederãt. hosilli dili¬
genter tuebantur. ita & nouã & repente collecta aucto¬
ritatẽ tenebant. Eo tum statu res erat ut longe princi¬
pes hẽrentur hedui. Secundum locũ dignitatis remi optie¬
rent. In omni gallia eoꝵ hominĩ qui aliquo sunt nũo atq
honone genera sunt duo. Nam pene plebs seruoꝵ habetur

Expanded text:
Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus Diviciacus auxili petendi causa Romam ad senatum profectus infecta re redierat. Adventu Caesaris facta commutatione rerum, obsidibus Aeduis redditis, veteribus clientelis restitutis, novis per Caesarem comparatis, quod hi, qui se ad eorum amicitiam adgregaverant, meliore condicione atque aequiore imperio se uti videbant, reliquis rebus eorum gratia dignitateque amplificata Sequani principatum dimiserant. In eorum locum Remi successerant: quos quod adaequare apud Caesarem gratia intgi poterant, se Remis in clientelam dicabant. Hos illi diligenter tuebantur: ita et novam et repente collectam auctoritatem tenebant. Eo tum statu res erat, ut longe principes haberentur Aedui, secundum locum dignitatis Remi obtinerent. In omni Gallia eorum hominum, qui aliquo sunt numero atque honore, genera sunt duo. Nam plebes paene servorum habetur
Abbreviated transcription (Latin):
inter suos ht̃ auctoritatem. haec eadem rõ est insumma
tociusgalliae. Nãq om̃s ciuitates in partes diuisae sũt du¬
as. Cum caesar in galliam uenit alterius factionis prin¬
cipes erant hedui: alterius sequani. hi cumpse nimis
ualerẽt ꝙ sũma auctoritas antiquitus erat in hedius ma¬
gnaeq eoꝵ erãt clientelae: germanos atq Arioiustum
sibi adiunxerãt: eosq. ad se magnis iacturis pollicitatiõi¬
busq perduxerãt. proeliis uõ compluribus factis secundis
atq omni nobilitate heduoꝵ interfecta tantũ potentia
antecesserant. ut magnã partẽ clientiũ ab heduis ad se
traducerẽt: obsidesq ab his principũ filios acciperẽt. & publi¬
ce iurare cogerẽt: nihil se contra sequanos consilii inituros
et partẽ finitimi agri peruim occupatã porsiderẽt. gallis̨¬
quoq totius principatũ optinerẽt. qua necessitate adductꝰ

Expanded text:
inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa inter suos habet auctoritatem. Haec eadem ratio est in summa totius Galliae: namque omnes civitates in partes divisae sunt duas. Cum Caesar in Galliam venit, alterius factionis principes erant Aedui, alterius Sequani. Hi cum per se minus valerent, quod summa auctoritas antiquitus erat in Aeduis magnaeque eorum erant clientelae, Germanos atque Ariovistum sibi adiunxerant eosque ad se magnis iacturis pollicitationibusque perduxerant. Proeliis vero compluribus factis secundis atque omni nobilitate Aeduorum interfecta tantum potentia antecesserant, ut magnam partem clientium ab Aeduis ad se traducerent obsidesque ab eis principum filios acciperent et publice iurare cogerent nihil se contra Sequanos consili inituros et partem finitimi agri per vim occupatam possiderent Galliaeque totius principatum obtinerent. Qua necessitate adductus
Abbreviated transcription (Latin):
ne quae appellatur baccenis: ac longe introrsus ꝑti¬
nere: & pro natiuo muro obiectam cheruscos  sue¬
uis sueuosq o cheruscis iniriis incursionibusq prohabe
ad cius initiũ siluae sueuos aduentũ remanoꝵ expecta¬
re conscituisse. Quoniam ad hũc locũ peruentũ est nõ
alienũ et se uidetur de galliae germania eq. moribus
et quomõ differãt hȩ natioes interse proponere. In
gallia non solũ in omnibus ciuitatibus atq in ommnib pa¬
gis partibusq̃ sed E pene in singulis domib factiones sũt
eaꝵ aũt factionũ principes sunt ꝗ sumoi a uetorita¬
tẽ eoꝵ iuidicio hr̃e existimantur. quoꝵ ad arbitriũ
iudiciũq sũma ominiũ reꝵ consilioꝵq̃. redeat. Itaq
eius rei causa antiquitus institutũ uidetur: ne quis e
plebe contra potentiorẽ auxilii egetit. Suos.ni. quisq op¬
primi & circũueniri non patitur. neq alrsi faciat ullam

Expanded text:
ne, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertine, quae appellatur Bacenis; hanc longe introrsus pertinere et pro nativo muro obiectam Cheruscos ab Suebis Suebosque ab Cheruscis iniuriis incursionibusque prohibere: ad eius initium silvae Suebos adventum Romanorum exspectare constituisse. Quoniam ad hunc locum perventum est, non alienum esse videtur de Galliae Germaniaeque moribus et quo differant hae nationes inter sese proponere. In Gallia non solum in omnibus civitatibus atque in omnibus pagis partibusque, sed paene etiam in singulis domibus factiones sunt, earumque factionum principes sunt qui summam auctoritatem eorum iudicio habere existimantur, quorum ad arbitrium iudiciumque summa omnium rerum consiliorumque redeat. Itaque eius rei causa antiquitus institutum videtur, ne quis ex plebe contra potentiorem auxili egeret: suos enim quisque opprimi et circumveniri non patitur, neque, aliter si faciat, ullam
Abbreviated transcription (Latin):
factionẽ accepit. aditus uiasq̃. in sueuos perquirit. Inte¬
rim paucis post diebus fit ab ubiss certior sueuos omnes
miũ locum copias cogere: atq his natiõibus qui sub
eoꝵ sint imperio denunciare ut auxilia peditatus eq¬
tatusq mutant. his cognitis rebus remfrumẽtariã pro¬
uidet. castris idoneii locũ deligit. ubiss imꝑat pecora¬
ut deducant: suaq omnia ex agris in oppida conferãt
sperans barbaros atq imꝑitos hoies mopia cibarioꝵ ad¬
ductos ad miquã pugnandi condiciõem posse deduci.
Mandat ut crebros ex ploratores in sueuos mittãt. quȩꝗ
apud eos gerantur cognoscãt. Illi imꝑata faciũt. paucis
diebus intermissis refertur sueuos om̃s postea ꝗ̃ certiores
nucu de exercitu romanoꝵ uenerãt : cũ omnibus suis
socioꝵq copiis quas coegissent penitus ad extremos f¬
nes sese recepiose. Siluam esse ibi infinita magnitudi¬

Expanded text:
factionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Intefactionem accipit, aditus viasque in Suebos perquirit. Interim paucis post diebus fit ab Vbiis certior Suebos omnes in unum locum copias cogere atque eis nationibus quae sub eorum sint imperio denuntiare, ut auxilia peditatus equitatusque mittant. His cognitis rebus rem frumentariam providet, castris idoneum locum deligit; Vbiis imperat ut pecora deducant suaque omnia ex agris in oppida conferant, sperans barbaros atque imperitos homines inopia cibariorum adductos ad iniquam pugnandi condicionem posse deduci; mandat, ut crebros exploratores in Suebos mittant quaeque apud eos gerantur cognoscant. Illi imperata faciunt et paucis diebus intermissis referunt: Suebos omnes, posteaquam certiores nuntii de exercitu Romanorum venerint, cum omnibus suis sociorumque copiis, quas coegissent, penitus ad extremos fines se recepisse: silvam esse ibi infinita magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ. Caesar postq̃ ex menapiis in treueros uenit duab
de causis rhenum. transire consticuit. quaꝵ una erat
ꝙ auxilia contra se treueris miserãt. Altera ne ad eos
Ambiorix receptũ hr̃et. his constitutis rebus paulũ sup
eum locũ quo ante exercitũ traduxerat: facere pon¬
tem instituit. Nota atq instituta rõe magno militum
studio paucis diebus opus perficitur. firmo in treueris
ad pontem praesidio relicto ne quis ab his subito motus
oriretur. reliquas copias equitatũq traducit. Vbii qui
ante obsides dederant: atq in deditionẽ uenerãt pur¬
gandi sui causa ad eũ legatos mutut: qui doceat neque
auxilia ex sua ciuitate intreueros missa: neq abse fide
lesam. petunt atq orãt ut sibi pancat. ne cõi odio ger¬
manor: in nocentes pro nocentibiis poenas pendant. Si
amplius obsidum uellet. dare pollicentur. Cognita causi
caesar reperit & sueus auxilia missa esse. Ubior satis¬

Expanded text:
ditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus ditum. Caesar, postquam ex Menapiis in Treveros venit, duabus de causis Rhenum transire constituit; quarum una erat, quod auxilia contra se Treveris miserant, altera, ne ad eos Ambiorix receptum haberet. His constitutis rebus paulum supra eum locum quo ante exercitum traduxerat facere pontem instituit. Nota atque instituta ratione magno militum studio paucis diebus opus efficitur. Firmo in Treveris ad pontem praesidio relicto, ne quis ab his subito motus oreretur, reliquas copias equitatumque traducit. Vbii, qui ante obsides dederant atque in deditionem venerant, purgandi sui causa ad eum legatos mittunt, qui doceant neque auxilia ex sua civitate in Treveros missa neque ab se fidem laesam: petunt atque orant ut sibi parcat, ne communi odio Germanorum innocentes pro nocentibus poenas pendant; si amplius obsidum vellet, dare pollicentur. Cognita Caesar causa reperit ab Suebis auxilia missa esse; Vbiorum satis
Abbreviated transcription (Latin):
saepenũo Imperatori praestitistis: atq illum adesse: atq.
haec coram cernere existimate. Simul signa ad hostem
conuertit. aciẽq dirigi uib&. & paucis turmis praesidio
ad impedimẽta dimissis. reliquos equites ad latera dispo¬
nit celeriternr̃i clamore sublato pila in hostesemittũt
Ili ubi praeter spem quos fugere credebant. infestis ad se¬
signis ire uiderũt. Impetum mo ferre non potuerũt: ac pͥ¬
mo concursu in fugam coniecti proximas siluas petierũt.
quos labienus equitatu consecutus magno nio interfecto
compluribusq captis paucis post diebus ciuitatem recepit.
Nam germani qui auxilio ueniebat ꝑcepta treuerorũ
fuga se se domũ receperũt. Cum his propinqui inducioma¬
ri qui defectionis autores fuerãt comitati eos exciuitate
excesserunt. Cingentorigi quẽ ab inicio permansiose ĩ
officio demonstrauimus principatus atq imperiũ est tra¬

Expanded text:
saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et saepe numero imperatori praestitistis, atque illum adesse et haec coram cernere existimate." Simul signa ad hostem converti aciemque dirigi iubet, et paucis turmis praesidio ad impedimenta dimissis reliquos equites ad latera disponit. Celeriter nostri clamore sublato pila in hostes immittunt. Illi, ubi praeter spem quos fugere credebant infestis signis ad se ire viderunt, impetum modo ferre non potuerunt ac primo concursu in fugam coniecti proximas silvas petierunt. Quos Labienus equitatu consectatus, magno numero interfecto, compluribus captis, paucis post diebus civitatem recepit. Nam Germani qui auxilio veniebant percepta Treverorum fuga sese domum receperunt. Cum his propinqui Indutiomari, qui defectionis auctores fuerant, comitati eos ex civitate excesserunt. Cingetorigi, quem ab initio permansisse in officio demonstravimus, principatus atque imperium est tra
Abbreviated transcription (Latin):
.p.r. fert consuetudo castra moueri iub&. his rebus fugae
similem profectionẽ efficit. haec quoq per exploratores
ante diem in tanta propinquitate castroꝵ ad hostes de¬
feruntur. Uix agmen nouissimũ extra munitiones pro¬
cesserat. cum galli cohortati interse. ne sperata prae¬
dam ex manibus dimiterẽt. longum esse ꝑterritis ro¬
manis germanoꝵ auxilia expectare: neq suã patidi¬
gnitate ut tantis copiis tam exiguã manũ. pręsertim
fugientem atq impeditam adoriri non audeat. Flu¬
men transire : & iniquo loco cõmutere proelui non du¬
bitãt. quae fore susicatus labienus ut om̃s citra fuu¬
men eliceret: eadem usus simulatione itieris placide
progre diebatur. Tum praemissis paululum impedimentis
atꝗ̃ in tumulo quodam collocatis habetis inquit milites
quam pecistis facultatẽ. hostem impedito atq iniquo lo¬
co tenetis praestate nobis eãdem ducibus uirtutẽ : quam

Expanded text:
publicae rei fert consuetudo, castra moveri jubet. His rebus fugae publicae rei fert consuetudo, castra moveri jubet. His rebus fugae similem profectionem efficit. Haec quoque per exploratores ante lucem in tanta propinquitate castrorum ad hostes deferuntur. Vix agmen novissimum extra munitiones processerat, cum Galli cohortati inter se, ne speratam praedam ex manibus dimitterent—longum esse perterritis Romanis Germanorum auxilium exspectare, neque suam pati dignitatem ut tantis copiis tam exiguam manum praesertim fugientem atque impeditam adoriri non audeant—flumen transire et iniquo loco committere proelium non dubitant. Quae fore suspicatus Labienus, ut omnes citra flumen eliceret, eadem usus simulatione itineris placide progrediebatur. Tum praemissis paulum impedimentis atque in tumulo quodam collocatis "Habetis," inquit, "milites, quam petistis facultatem: hostem impedito atque iniquo loco tenetis: praestate eandem nobis ducibus virtutem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
coactis peditatus equitatusq copiss labienũ cũ im̃a le¬
gione quae in eoꝵ finibus hyemauerat adoriri parabae
Iamq non longius ab eo bidui uia aberat: cum duasuenis¬
se legiones missu caesaris cognoscũt. positis castris ab eis¬
milibus passuũ .xu. auxilia germanor expectare consti¬
tuũt. Labienus cognito hostiũ consilio sperans temerita
gnoq. equitatu contra hostem proficiscitur: & mille pas¬
suum intermisso spacio castra cõmunit. Erat interlabi
enũ & hostem difficili transitu flumen rippisq. praerus¬
re dicuntur se se suas exercitusq. fortunas in dubiũ non de¬
uocatuꝵ. & postero die prima luce castra motur. cele¬
riter haec adhostes deferuntur. ut ex magno gallor eq¬
tatũ nũo non nullos gallos gallicis rebus fauere natura
cogebat. Labienus noctu t̾rib. mil. primisq ordinibus
conuocatis quid sui sit consilii proponit. & quo facilius hosti¬

Expanded text:
coactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una lecoactis peditatus equitatusque copiis Labienum cum una legione, quae in eorum finibus hiemaverat, adoriri parabant. Iamque ab eo non longius bidui via aberant, cum duas venisse legiones missu Caesaris cognoscunt. Positis castris a milibus passuum XV auxilia Germanorum exspectare constituugno equitatu contra Trebiros proficiscitur, et mille passuum relicto spatio castra communit. Erat inter eos et Labienum difficili transitu flumen ripisque praerupre dicantur, sese suas exercitusque fortunas in dubium non devocaturum, et postero die prima luce castra moturum. Celeriter haec ad Trebiros deferuntur, et ex magno suorum equitatus numero nonnullos Gallicis rebus favere natura cogebat. Labienus nocte tribunis militum primisque ordinibus coactis, quid sit sui consilii proponit, et quo facilius det hosti
Abbreviated transcription (Latin):
lacesser&: ne defferata salute aut se in menapiiscib¬
der& aut cum transrhenanis congredi cogeretur. hoc
mito consilio totius exercitus impedimẽta ad labienum
bet ipse cum legionibus expeditis quinq in menapios
proficiscitur. Illi nuilla cocicta manu loci praesidio fre
ti in siluas paludemq confugiunt. suaq. eodem conferũt
aesar partitis copiis cum .E. fabio legtito .& M crasso
quaestore celeriter effectis pontibus adiit tripartito
exercitu. dedificio uicosei incendit magno pecoriscitq
hominũ nĩo potitur. quibus rebus coacti menapii Le
gatos ad eũ pacis petendae caiusa mittũt. Ile obsidibus ac¬
ceptis hostium se hĩtuꝵ nũo confirmat. si aut ambiori¬
gem uit eius legatos finibus suis recepieoẽt. hnscon¬
firmatis rebus comium attrebatẽ cum equitatu custo¬
dis loco in mencipiss relinquit. Ipse in treueros proficiscĩ¬
tur. Dum haec a caesare geruntur treueri magnis

Expanded text:
lacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios ablacesseret, ne desperata salute aut se in Menapios abderet aut cum Transrhenanis congredi cogeretur. Hoc inito consibet, ipse cum legionibus expeditis quinque in Menapios proficisti in silvas paludesque confugiunt suaque eodem conferunt. Caesar partitis copiis cum Gaio Fabio legato et Marco Crasso quaestore celeri, aedificia vicosque incendit, magno pecoris atque hominum numero potitur. Quibgatos ad eum pacis petendae causa mittunt. Ille obsidibus acceptis hostium se habiturum numero confirmat, si aut Ambiorigem aut eius legatos finibus suis recepissent. His confirmatis rebus Commium Atrebatem cum equitatu custodis loco in Menapiis relinquit; ipse in Treveros proficiscitur. Dum haec a Caesare geruntur, Treveri magnis
Abbreviated transcription (Latin):
tradit. łodem carmites legatos obside sq̃ mittũt usi
de pretatoribus remis quoꝵ erant in clientella. eadem
fernt responsa. peragit conciliũ caesar. equitese. Im¬
perat ciuitatibus. hac parte galliae pacata totus & mẽ¬
te & aĩo in bellũ treueroꝵ & ambiorigis insistit. Caua¬
rinũ cum equitatu senonũ secũ proficisci iubet: neꝗs
aut ex huiꝰ iracundia. aut ex eo qd meruerat odio ci¬
uitatis motus oriretur. his rebus constitutis q pro explo¬
rato hebat ambiongẽ proelio non es se certatuꝵ : reliqͣ
eius cansilia aĩo circũspiciebat. Erant. Menapiipro¬
pinqui eburonũ fimibus perpetus paludibus siliusq̃ mu¬
niti. qui uni ex gallia ad caesarem legatos de pace nũq̃
miserãt. cum his esce hospicuũ ambiorigi sciebat. Item
ꝑ treueros uenisse germomos in amicitiã cognouerat. hȩc
prius illi detraihenda auxilia existimabat: q̃ ip̃m bello

Expanded text:
tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi tradit. Eodem Carnutes legatos obsidesque mittunt usi deprecatoribus Remis, quorum erant in clientela: eadem ferunt responsa. Peragit concilium Caesar equitesque imperat civitatibus. Hac parte Galliae pacata totus et mente et animo in bellum Treverorum et Ambiorigis insistit. Cavarinum cum equitatu Senonum secum proficisci iubet, ne quis aut ex huius iracundia aut ex eo, quod meruerat, odio civitatis motus exsistat. His rebus constitutis, quod pro explorato habebat Ambiorigem proelio non esse concertaturum, reliqua eius consilia animo circumspiciebat. Erant Menapii propinqui Eburonum finibus, perpetuis paludibus silvisque muniti, qui uni ex Gallia de pace ad Caesarem legatos numquam miserant. Cum his esse hospitium Ambiorigi sciebat; item per Treveros venisse Germanis in amicitiam cognoverat. Haec prius illi detrahenda auxilia existimabat quam ipsum bello
Abbreviated transcription (Latin):
uenissent initiũ belli ac defectiõis hoc esse arbitratus
ut ommnia postponere uideretur conciliũ in luthesiam pa¬
risioꝵ transfert. confines erant hi senonibus. ciuita¬
tẽq patrũ memoia coninnxerãt: sed ab hoc consilio
abfusse existimabantur. hac re pro suꝯgesto pronũti¬
ata eodem die in senones c̃ legionibus proficiscitur: ma¬
gnisq iti neribus eo peruenit. cognito eius aduentii acco
qui princeps eius consilii fuerat iubet in oppida multi¬
tudinẽ conuenire conontibus priusꝗ̃ id effici pocset al¬
esse romanos nuntiatur. necesscuo sñĩa desistunt: Le¬
gatosq de precuandi causa ad caesarẽ miitũt: per heduos
quoꝵ antiquitus erat infide ciuitas. libenter caesar pe¬
tentibus heduis dat ueniam excusationẽq accipit ꝙ
aestiuo tp̃re instante belli non quaestiõis esse arbitia¬
hatur. obsidibus imꝑatis centũ hos hedius custodiendos

Expanded text:
venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, venissent, initium belli ac defectionis hoc esse arbitratus, ut omnia postponere videretur, concilium Lutetiam Parisiorum transfert. Confines erant hi Senonibus civitatemque patrum memoria coniunxerant, sed ab hoc consilio afuisse existimabantur. Hac re pro suggestu pronuntiata eodem die cum legionibus in Senones proficiscitur magnisque itineribus eo pervenit. Cognito eius adventu Acco, qui princeps eius consili fuerat, iubet in oppida multitudinem convenire. Conantibus, priusquam id effici posset, adesse Romanos nuntiatur. Necessario sententia desistunt legatosque deprecandi causa ad Caesarem mittunt: adeunt per Aeduos, quorum antiquitus erat in fide civitas. Libenter Caesar petentibus Aeduis dat veniam excusationemque accipit, quod aestivum tempus instantis belli, non quaestionis esse arbitrabatur. Obsidibus imperatis centum hos Aeduis custodiendos
Abbreviated transcription (Latin):
obsidibusq de pecinia cauent. Ambiorigẽ sibi societa¬
te & foedere adiungunt. quibus rebus cognitis Caesar
cum undiq bellum parari Uideret: neriuos aduatucos
ac mencapios adiunctis cisrhenanis omnibus germanis
esse in armis Senones ad imperatũ non uenire . &cũ
carnutibus finitimise ciuitatibus consilia cõmunicare.
a treueris germanos crebris legationibus sollicitari : ma¬
turius sibi de bello cogitandum putauit. Itaq non dũ hye¬
me confecta proximis quatuor legionibus coactis de im¬
prouiso in fines neriuoꝵ contendit: & prius q̃ illi aut cõ¬
uenire aut profugere poscẽt magnoq petoris atq hõun
nũo capto. atq ea praeda militibus concessa. uastatisqͥ
agris in deditionẽ uenire atq obsides sibi dari coegit : eo
celeniter confecto negotio rursus in inberna legiones re¬
duxit. Concilio galliae primo uere ut instituerat enit
indicto cum reliqui practer senones carmites treuerosq

Expanded text:
obsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societaobsidibusque de pecunia cavent: Ambiorigem sibi societate et foedere adiungunt. Quibus rebus cognitis Caesar, cum undique bellum parari videret, Nervios, Aduatucos ac Menapios adiunctis Cisrhenanis omnibus Germanis esse in armis, Senones ad imperatum non venire et cum Carnutibus finitimisque civitatibus consilia communicare, a Treveris Germanos crebris legationibus sollicitari, maturius sibi de bello cogitandum putavit. Itaque nondum hieme confecta proximis quattuor coactis legionibus de improviso in fines Nerviorum contendit et, priusquam illi aut convenire aut profugere possent, magno pecoris atque hominum numero capto atque ea praeda militibus concessa vastatisque agris in deditionem venire atque obsides sibi dare coegit. Eo celeriter confecto negotio rursus in hiberna legiones reduxit. Concilio Galliae primo vere, ut instituerat, indicto, cum reliqui praeter Senones, Carnutes Treverosque
Abbreviated transcription (Latin):
Imperio rei.p. causa permaner& quos ex cisalpma gallia
consulis sacramẽto rogauisset ad signa conuenire: e adse
proficisci iuberet. magni interesse & in reliquũ tempus ad
opinionẽ galliae existimans tantas uideri staliae faculta¬
tes ut si quid esset in bello detrimẽti acceptũ non modo ia
breui ep̃re resarciri sedẽ maioribus augeri copis pocset.
quod cum pompeius & rei p. &amicitiae tribuisset cele¬
rier confectis per suos delectibus tribus ante exactã he¬
mem ei constitutis & adductis legionibus duplicatoq caꝵ
ebortiũ nũo quas cum .o. sicurio cimiiserat e celenta¬
tersestio induciomaro ut dociuimus ad eius prapinquos e
treueris defercur Iimperiũ. Iui finitimos germanq soli¬
nua re per pecmia polliceri non desistunt: cum a proxi¬
nons irnbes care non possent ulte riores tentant snuctis
non mullis cruitatibus iure iurando interse confirmant.

Expanded text:
imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia imperio rei publicae causa remaneret, quos ex Cisalpina Gallia consulis sacramento rogavisset, ad signa convenire et ad se proficisci iuberet, magni interesse etiam in reliquum tempus ad opinionem Galliae existimans tantas videri Italiae facultates ut, si quid esset in bello detrimenti acceptum, non modo id brevi tempore sarciri, sed etiam maioribus augeri copiis posset. Quod cum Pompeius et rei publicae et amicitiae tribuisset, celeriter confecto per suos dilectu tribus ante exactam hiemem et constitutis et adductis legionibus duplicatoque earum cohortium numero, quas cum Quinto Titurio amiserat, et celerita possent. Interfecto Indutiomaro, ut docuimus, ad eius propinquos a Treveris imperium defertur. Illi finitimos Germanos sollicitare et pecuniam polliceri non desistunt. Cum ab proximis impetrare non possent, ulteriores temptant. Inventis nonnullis civitatibus iureiurando inter se confirmant
Abbreviated transcription (Latin):
perũ dispersi ac discipati discedunt. Subito labienus dua¬
bus portis equitatũ emittit: praccipit atq & interdicit
perterritis hostibus atq in fugam coniectis. quod fore sicl
quis quẽ q̃ prius uulnerar& q̃ illũ interfectu uider& ꝙ mo¬
ra reliquoꝵ spatui nactum illii effugere nolebat: ma¬
gna proponit his qui occiderint prȩmia. Submutit cohor
tes equitibus subsidio. comprobat hõis consiliũ fortuna. &
cũ unũ om̃s pecerẽt in ipso fluminis uado de prehensus
nduciomarus interficitur. Caputq eius refercur in cas¬
tra. Redeuntes equites quos poesunt consectantur atq¬
interficiũt. hac re cognita omnes eburonũ & neriuioꝵ
quae conuenerãt copiae discedunt. pauloq huit post
id factum caesar quietiorẽ galliam.
expectans per M. Silanũ .c. Antistiũ reginũ T
Sextium legatos delectum hr̃e instituit. Simul
ab uñ. pompeio proconsule petit: qm̃ ipse ad urbem cum

Expanded text:
perum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duaperum dispersi ac dissipati discedunt. Subito Labienus duabus portis omnem equitatum emittit, praecipit atque interdicit, perterritis hostibus atque conjectis--quod fore, sicut quisquam alium prius vulneret, quam illum interfectum videret; quod mora reliquorum spacium nactum illum effugere nolebat; magna proponit hiis qutes equitibus subsidio. Comprobat hominis consilium fortuna, et cum unum omnes peterent, in ipso fluminis vado deprehensus Indutiomarus interficitur, caputque eius refertur in castra: redeuntes equites quos possunt consectantur atque occidunt. Hac re cognita omnes Eburonum et Nerviorum quae convenerant copiae discedunt, pauloque habuit post id factum Caesar quietiorem Galliam. exspectans per Marcum Silanum, Gaium Antistium Reginum, Titum Sextium legatos delectum habere instituit. Simul ab Gnaeo Pompeio proconsule petit, quoniam ipse ad urbem cum
Abbreviated transcription (Latin):
conueniendi dicit. Interim prope quotidie cũ omni equi
tatu induciomarus sub castris eius uagabatur. alias ut
situm castroꝵ cagnoscer&i: alias colloquendi aut terri¬
tandi causa. equites plerũq om̃s tela intra uallũ conii¬
debant. Labienus suos intra munitionẽ continebat:ti¬
morisq opinionẽ quibuscunq poterat rebus augebat. Cũ
maioit in dies contentiõe Induciomarus ad cãstra acce¬
deret nocte una intromissis equitibus omniũ finitima¬
rx ciuitatũ. quos arcescendos curauerat. tanta diligẽ¬
tia om̃s suos custodiis intra castra continuit. Ut nulla rõe
ea res enunciari aut ad treueros perferri poss&. Inteñ
ex cõsuetudine quotidiana induciomarus ad castra ace¬
dit: atq ibi magnã partẽ diei consinit. equites tela cõ¬
iiciunt & magna cu contumelia uerboꝵ nr̃os ad pugnĩ
euocãt. Nullo ab nr̃is dato responso ubi uisum est subues¬

Expanded text:
conveniendi dicit. Inconveniendi dicit. Intatu Indutiomarus sub castris eius vagabatur, alias ut situm castrorum cognosceret, alias colloquendi aut territandi causa: equites plerumque omnes tela intra vallum coniciebant. Labienus suos intra munitionem continebat timorisque opinionem, quibuscumque poterat rebus, augebat. Cum maiore in dies contemptione Indutiomarus ad castra accederet, nocte una intromissis equitibus omnium finitimarum civitatum quos arcessendos curaverat, tanta diligentia omnes suos custodiis intra castra continuit, ut nulla ratione ea res enuntiari aut ad Treveros perferri posset. Interim ex consuetudine cotidiana Indutiomarus ad castra accedit atque ibi magnam partem diei consumit; equites tela coniciunt et magna evocant. Nullo a Romanis responso dato, ubi visum est, sub ves
Abbreviated transcription (Latin):
exhis nouissimus conuenit in conspecti multitudĩ
nis crutiatibus om̃ib affectus necatur. In eo concilio
Cingentorigem alterius principẽ factionis generum
siuem. quẽ supra demonstrauimus caesaris secutũ fidem
ab eo non discessisse. hostem iudicat: bonaq eius publicat
his rebus confectis in concilio pronunciat. accersitũ se
a senonibus & carnutibus alissq complurib galliae ciui.¬
tatibus: huc ituꝵ perfines remoꝵ eorq. agros popula¬
tuꝵ. Ac priusq̃ id faciat. castra labieni oppugnatuꝵ
quaeq fieri uelit praccipit. Labienus cũ & locinatura
& manu munitiss imus castrissese teneret de suo acle¬
gionis periculo nihil timebat. Sed ne quã occasionem
rei bene gerendae diitter& cogitabat. Itaq a cingẽ¬
torige atq eius propinquis oratioe Induciomari cogni¬
ta. quam in concilio hũerat: nuncios mittit ad propin¬
quas ciuitates: equitesq undiq euocat. inscertũ diem

Expanded text:
ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis ex eis novissimus convenit, in conspectu multitudinis omnibus cruciatibus affectus necatur. In eo concilio Cingetorigem, alterius principem factionis, generum suum, quem supra demonstravimus Caesaris secutum fidem ab eo non discessisse, hostem iudicat bonaque eius publicat. His rebus confectis, in concilio pronuntiat arcessitum se a Senonibus et Carnutibus aliisque compluribus Galliae civitatibus; huc iturum per fines Remorum eorumque agros populaturum ac, priusquam id faciat, castra Labieni oppugnaturum. Quae fieri velit praecipit. Labienus, cum et loci natura et manu munitissumis castris sese teneret, de suo ac legionis periculo nihil timebat; ne quam occrei bene gerendae dimitteret, cogitabat. Itaque a Cingetorige atque ejus propinquis oratione Induciomari cognita quam in concilio habuit, circummittit ad finitimas civitates equitesque undique evocat; his certum diem
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent partem. neq tñ ulli ciuitati germanoꝵ per¬
suaderi potuit ut rhenũ transiret. cum se bis exptos
dicerent arioiusti bello & tencheroꝵ transitũ nõ
cese amplius fortuã tentaturos. hac spe lapsus indu¬
ciomarus nihi lominus copias cogere exercere d finiti¬
mis equos parare: exules damnatos cota gallia magnis
premis ad se allicere coepit. ac tantã sibi iã his reb
ingallia auctoritatẽ comparauerat: Ut undiq ad
eum legati concurrerẽt. grãm acq amicitiã publi¬
ce pͥuatimq peterent. ubi intellexit ultro ad se ue¬
nin altera ex parte Senones carnutesq conscien¬
tia facinoris instigatos. Aliera neruios aiduatucos bel¬
lum romanis parare neq sun uoluntarioꝵ copias de¬
fore si ex finibus suis progredi crepisse Armatũ conci¬
liũ mdicit hoc more galloꝵ est iintiũ belloꝵ quo
lege cõ om̃s puberes & ariati uenue consuerũt q

Expanded text:
dicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum perdicerent partem. Neque tamen ulli civitati Germanorum persuaderi potuit, ut Rhenum transiret, cum se bis expertos dicerent, Ariovisti bello et Tencterorum transitu: non esse amplius fortunam temptaturos. Hac spe lapsus Indutiomarus nihilo minus copias cogere, exercere, a finitimis equos parare, exules damnatosque tota Gallia magnis praemiis ad se allicere coepit. Ac tantam sibi iam his rebus in Gallia auctoritatem comparaverat ut undique ad eum legationes concurrerent, gratiam atque amicitiam publice privatimque peterent. Vbi intellexit ultro ad se veniri, altera ex parte Senones Carnutesque conscientia facinoris instigari, altera Nervios Aduatucosque bellum Romanis parare, neque sibi voluntariorum copias defore, si ex finibus suis progredi coepisset, armatum concilium indicit. Hoc more Gallorum est initium belli, quo lege communi omnes puberes armati convenire consuerunt; qui
Abbreviated transcription (Latin):
di causa legatis cũ is ominẽ aqͥ se senatũ uenire uisis¬
set dicto audientes nor fuerũt. Tantũ apud homine
barba ros ualuit eece aliquos principes reptos inferend
belli tantãq omũib uoluntatũ cõmutationẽ atulit:
ut praeter heduos & remos quos praecipuo semꝑ honore
caesarhiũt. alteros pro uetere ac perpetua erga pr.
fide: Alteros pro recentib ⁊ allici belli officiis nulla
fere ciuitas fueit non suspecta nobis. Idq. adeo haud
scio mirandum ne sit: cũ compluribus aliisde causio
tum maxime ꝙ hi qui uirtute belli omnibus gentib
praeferebantur tm̃ se eius opinionis deperdidiese. ut
quia .p.r. imperia perferrent grauissime dolerent. Tre¬
ueri uõ atq induciomarus tõtius hyemis nullũ tẽpus
intermiserunt: quin trans rhenũ legatos muterent.
ciuitates sollicitarẽt: pecimias pollicerentur. magna
parte exercitus nr̃i interfecta muleo mmorẽ superesse

Expanded text:
di causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisdi causa legatis, cum is omnem ad se senatum venire iussisset, dicto audientes non fuerunt. Ac tantum apud homines barbaros valuit esse aliquos repertos principes inferendi belli tantamque omnibus voluntatum commutationem attulit, ut praeter Aeduos et Remos, quos praecipuo semper honore Caesar habuit, alteros pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, alteros pro recentibus Gallici belli officiis, nulla fere civitas fuerit non suspecta nobis. Idque adeo haud scio mirandumne sit, cum compluribus aliis de causis, tum maxime quod ei, qui virtute belli omnibus gentibus praeferebantur, tantum se eius opinionis deperdidisse ut a populo Romano imperia perferrent gravissime dolebant. Treveri vero atque Indutiomarus totius hiemis nullum tempus intermiserunt, quin trans Rhenum legatos mitterent, civitates sollicitarent, pecunias pollicerentur, magna parte exercitus nostri interfecta multo minorem superesse