comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus acl eoꝵ dĩpnacoem. quos
iuste p̃destinauit ad penarad
eorũ salutẽ quos benigne p̃des¬
tinauit ad grãni. Quatũ enĩ
ad ipõs attines quod deus nolu¬
it fecunt. quãtũ ud a oapote¬
hoc quippe ip̃o ꝙ ꝯͣ eius uolũ¬
tas eius. ꝓpr̾ea nãq magiloopa¬

Expanded text:
nus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipoteHoc quippe ipso quod contra voluntas ejus. Propterea namque magna op
Abbreviated transcription (Latin):
riut ex płibus nõ lib̾atio atq
indãpnꝗtõe instissĩa delecus
ostender quid meriuss uniu̾¬
sa consꝑsio. et quo etiã istos deb¬
itũ dei indiciũ duce̾r. nisi eis in¬

Expanded text:
ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis in
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã dice̾t᷑ nullũ hõiu fi̾ sal
at nisi quẽ uelit. ⁊ ido sit rogã¬
dus ut uelit. qr neccͣe ẽ fĩ siuo¬
liũt. De orando quippe do age¬
bat apłs. cũ boc clice̾t. Sic eni

Expanded text:
salvat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩu intelligamꝰ ꝑ quascũq
diffr̃as distributũ. reges pͥua¬
tos. no biles. ignobiles. sublie
hũiles. doctos. indoctos. inregri
corꝑis. debiles. ingeniosos taͦ¬
cdicordes. fatuos. diuites. panpeꝰ
mediocres. mares. fenũas. in¬
fantes. pueros. adolescentes.

Expanded text:
humanum intelligamus, per quascunque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes,
Abbreviated transcription (Latin):
gna bonitate. ⁊ oblurat ulla ini¬
quitate. ut nec lib̾atus de sius i¬
m̃itis. głiet᷑. nec dãpnatꝰ niside
sius m̾itis conquerat᷑. Sola eĩ
grã redẽptos disc̾nit aꝑditis. qͦ
hoc aut̃ ei qui eo mõ audit. ut
dicat. quid adbuc conqueritꝰ:
Nã nolũtati eius quis resistits
Tãquã ꝓpte̾a malus nõ id̾at᷑
eẽ culpandus. qr deus cuiꝰ uult
miẜet᷑. ⁊ quẽ uult obelurat. ab¬
sit ut pcid̾at nos hoc iꝑnde̾ ꝙ res

Expanded text:
gna bonitate et obdurat nulla iniquitate, ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia Redemptor discernit a perditis, quos Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc res
Abbreviated transcription (Latin):
uo lui cong̾gare filios tuos. sic̃
galina pullos suos ⁊ nolusti.⁊
Tãquã dei uolutas fr̃ata sit hõi¬
nñ nolũtate ⁊ infu̾missis nolen¬
do impediẽtibus nõ ꝑ otu̾it fa¬
cẽ omĩpotẽtissimꝰ ꝙ uolebat. Et
ubiẽ illa õipotẽntia. qua ĩcelo
et int̾ra om̃ia quecũq noluit fe¬
cit. sicollige̾ filios ierłm uoluit
er nõ fecit. An potius illa quid̃
filios suos ab ip̃o colligi nõ uo¬
luit. S ei quoq uolẽte filios su¬
os collegit quos ip̃e uoluit. qrin

Expanded text:
s sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit i
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ lag̾itate qr nõ uolẽtis neq
crentis s miẜentis ẽ dei. Altissiõ
quippe. ac salub̾rimo sacram̃to
ultus scãrũ scripturarũ. bñ intu¬
entes. id ad mon̾e inneĩt᷑. ut qͥ¬

Expanded text:
gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ com̃daret. qm̃ iniquo non
tul. Nõ ẽ qui ppe iniquitas ap̾
deũ. Concinno subiẽ atq ait.
Dicit enĩ scriptura pharioni.
Quid ad hoc te excitaui. ut ostẽ¬
dã inte potẽtiã mãm. ⁊ ur adnũ¬
tietꝰ nom̃ meũ in uniu̾sa t̾ra.
Quibus clicus ad utrũq conc̃

Expanded text:
dicium commendaret quoniam in quo non cium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nec moueat quom᷑ erit ineis
corpus in coruptibile si dolere
nõ potĩt aut quomͦ cormupti¬
bile si mori nõ pot̾it. llonẽ enĩ
na uira. nisi ubi felicit᷑ uiuit.
nec uã incoruptõ. nisi ubi salꝰ
nullo dolore cõrupit᷑ ubi aũt
infelix mori nosinit᷑. ut ita clicã
mors nõ morit᷑ ipã. ⁊ ubidolor
ꝑpetius nõ int̾imit s affligit.
ip̃a coruprõ nõ finit. Necĩ scĩs¬
tñ qua sum̃ corpus aĩa relinq̃re
cogit᷑ noc ẜa qua penale corpus
accidisser sinẽo pecrasser.
to ibi quisq tolłabiliorẽ k̾ebirt
dapnatõem.quãto bic minorẽba¬
buit iniquitatẽ. Remanentib¬
itaq angłis ⁊ hõibus reprobis.
in et̾na pena. tũc sciẽt sci plenius
quid bomi eis contulir gra. Tũc
rebiis ipĩs euidentiꝰ apparebit. ꝙ

Expanded text:
Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa cortamen qua suum corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus accidisset, si nemo peccasset. to quisque tolerabiliorem ibi habebit damnationem, quanto hic minorem habuit iniquitatem. CAPUTitaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius quid boni eis contulit gratia. Tunc rebus ipsis evidentius apparebit quod
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾m omĩa quetũq uoluit
fecit. Ꝙ utiq nõ ẽ. q̃ nerũ. Sia
indignius. idõ nõ fecit. qm̃ ne
fieret ꝙ uolebat oip̃s: uolũtas
hoĩs ĩpecliuit.
Onergo fit aliquid nisi oipo
fĩ uelit. uł sinendo ut fiat. i̾
ip̃e fatiendo. Nec dubitãdũ est
fiunt male. nõ enĩ boc nisi iusto
uidito sinir. ⁊ꝓfecto bonũ ẽ. oẽ¬

Expanded text:
 omnia quaecumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit alfieri uelit, uel sinendo ut fiat uel ipse faciendo. Nec dubitandum est fiunt male. Non enim hoc nisi iusto iudicio sinit. Et profecto bonum est o
Abbreviated transcription (Latin):
corpis sui. ꝙ a hoĩe recldat an¬
głicis ceribus. Et nich incõue¬
mens eorũ ingãt sñsib. Inde¬
corum quippe aliquid ibi nõ e¬
rit. s quicquid futinũ ẽ hoc de¬
cebit. qr nec futmũ ẽ. si nõ decebͥ¬

Expanded text:
corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est, hoc decebit; quia nec futurum est, si non deceb
Abbreviated transcription (Latin):
acl eius integritatẽ. que pa̾ticula
mat̾ie. cui m̃bro statue redd̾e̾t᷑. clũ
tñ totũ ex quo constituta fuãt.
restunta resummet. Ita deus mira¬
bilit̾ atq in effabilit̾ artifex. de
toto quo nr̃a coro constitãt. ea
mirabili atq in effabili celi̾tate
restituet. Nec aliquid actinebͤ
acl eius inregratõem. utrũ capil¬
li ad capillos redeant. ⁊ ungueᷤᷤ¬

Expanded text:
articula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant
Abbreviated transcription (Latin):
Ee illud ẽ conseq̃ns.
ut id̾o cdiu̾sa statura sit
reminiscẽtiũ singlõꝵ. qr fu aͣt
cdm̃sa uinẽtiũ. ut macͥ cũ eade̾
macie aut pĩgnea cũ eadẽ piu¬
guediẽ reninscãt. G si boc enia
inconsilio catoris ut in efsigie

Expanded text:
ec illud est consequens, ut ideo diversa statura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium; aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie
Abbreviated transcription (Latin):
Nec utiq nolens sinit. s nolẽs
Nec sine̾t tonus fĩ male. iisi opa.
et de malo face̾ poss bñ.
Li qñ añt bona uolũtate
ħ̾o mlt aliquid ꝙ deus nõ
Tãquã si bonus filius patrem
nellet mu̾e. quẽ deus bonano¬
lũcate uult mori. Et rũsu fieri
pot̾. ut hoc uelit ħ̾o uobũtate
mala. ꝙ deus uult bona uelud
simalus malus filius uelit pa

Expanded text:
nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid quod Deus non Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius vel
Abbreviated transcription (Latin):
et infinẽlagiet. ut mortẽ repẽti¬
nã. comutuõe nõ sñtiãt. ẜnãs
loũdiligñtoride hac re. inquisi¬
toi. Slut enĩ nõ morient᷑. aut
de ista uita in mõtẽ a de mõteĩ
et̾nã itã. cellerima cõmutateẽ
taꝗͣ inictu oculi. tnsemndo. mor¬
tẽ nõsñtiẽt. hoc opus sic incipit.
Quãnis ĩ medius. et magnis
citraruĩ estibus.
O tp̃r. lib̾um.
de muco baptismo.
amicus quida m̃s. a
nescio quo do natista p̃sb̾ro.
accep̃. indicante. ꝙ petilianᷤ
hũc ad me. ille actulit. ac ueheiñt̾
ut ei respond̾em rogauit ⁊ fcmẽ.
librũet meũ. in quo respondi. eũd̾
titulũ hr̃e uolui. hoc ẽ de unicouo¬
ptismo In quo lib̾ illud ꝙclixi.
constãtinũ iꝑatorẽ donatistisc¬
mĩantib ordinatorẽ cetiliam.
felice̾ antunense. nõ negasse ac

Expanded text:
 in fine largietur, ut mortem repentina commutatione non sentiant, seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. ant enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et magnis curarum aestibuo tempore librum de unico baptismo amicus quidam meus a nescio quo Donatista presbytero accepit indicante, quod Petilianus hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnen
Abbreviated transcription (Latin):
S ip̃o tp̃r. quocõrͣ
do naustas uchem̃t̾ ee̾cetamꝰ.
et contͣ pelagianos. ex̾ci iã ceꝑa¬
mus. amicus quidã misit mich
qnq acarthagiẽ qõẽs. et rogauit.
ut eas illiscribñdo exꝑo ne̾m. q̃
sũt. quid sibiuelit uoxila. d̾s
deus m̃s. ut quid me d̾eliqisti.
caĩtate raclicati. ⁊ fundati. p̃uale

Expanded text:
 ipso tempore, quo contra Donatistas uehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi scribendo exponerem. quae sunt: quid sibi uelit uox illa: deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? caritate radicati
Abbreviated transcription (Latin):
gniẽs iuisũ ẽ. ꝙ acai̾endo applła¬
tas.cerimoĩas. qiͣ carimonias.
memoria teneb̾a. eos q obynã¬
tes.careãt his rebus. aquibus
se abstinet. ꝙ siẽ origo alias ħ¬
tip̃. lectis oꝑ uscuł. que adte nuꝑ
elaboram. fili kansime ma̾celliẽ.
Atẽa missa sũt mich.
aquibd̾a fr̾ibus laicis.
qui sũt diuinoꝵ eloquioꝵ stu¬
cliosi. scripta nõ nulla. que itacliᷤ¬
tingue̾nt abo nis oꝑĩbus ep̃ianã
fide̾. uts iñ hac nõposse. siñ ilł ãt
posse ꝑuem suade̾t᷑ ad etnã uitã
Quib respondẽs. librũ scripsi. cͦ

Expanded text:
gruens uisum est, quod a carendo appellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius cipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcelline.ea missa sunt mihi a quibusdam fratribus laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. qui
Abbreviated transcription (Latin):
cusatorib eius. auditũ.conꝑi
innecẽte̾. ubi eos exꝑtus ẽ in eiuꝰ
cͥmĩb culũpniosos. quiordo tp̃oꝵ.
ꝑconsules decłatus. multonehe¬
m̃tiꝰ. ineacã calũpnias donatista¬
m̃ comũcit. penitusq subu̾tir.
ꝙ alibi ostñdimus. hic lib̾sic in¬
cipit. Respodẽ adusa sũtientib.¬

Expanded text:
cusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere aduersa sentientib
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuet mãdata iustitie. uñ sireine¬
do cdimitte nob̾ debita nr̃a. Cõtͣ
que oĩa. sñtientes illi. noua hr̃e¬
sicondider᷑. Inhis aũt libris.
tacenda. acłhuc arbitts sũ. nc̃a
corũ. sic eos faciliꝰ posse cornigispe¬
rãs. inuno etiã int̾tõlibroqueẽ
quib eos cõnectẽda p̾utaui. pe¬
Lagus ip̃ius nom̃. nõsĩ aliq̃
laude posi. qr iuta euis a młti
que insius scriptis. nõ ex pona
suapom̃it. set & ab alus dice̾tũ.
expoũit. que iñposteaiãhrticus.¬

Expanded text:
 sit ei nee: Dimitte nobis debita nostra . Contra quae omnia sentientes illi novam haeresim condiderunt. In his autem libris tacenda adhuc arbitratus sum nomina eorum, sic eos facilius posse corrigi sperans: imo etiam in tertio libro, quae quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea ia
Abbreviated transcription (Latin):
cius. inẽsiᷤ tp̃r. omia scandala.uñ
et cipͥanꝰ martsc si inde̾t̾ inquit.
mus. quẽ snsũ eriã nos alias ma
eie adñs cosdẽ p̃sñtes do natistas
incollatõe defñdimꝰ hic lib̾sicĩ¬
cip̃. ꝓͥtatões rerũ necciar̃. quoda
b̾uario collectas ꝓ misimus.
Uuidẽm młtos
legndi labore ĩpecliri.
b̾ iissimũ feci. quoeos. de soł maxi¬
inianistis admonendos putaui.
ut poss facilitate describendi.ĩ ma¬
te fatilius com̃dar memorie. cuiti

Expanded text:
ejus, messis tempore, omnia scandala . Unde et Cyprianus martyr: Etsi videntur, inquit, mus . Quem sensum etiam nos alias, et maxime adversus eosdem praesentes Donatistas, in collatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breviculo collectas promisimus.uiderem multos legendi labore inpediri a breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in mate facilius commendari memoriae,
Abbreviated transcription (Latin):
E idemip̃e. accidir mͥ
inquadã disputatõe necessica.
ut de diuinatõe demonũ. libellu
quoda loco. ubidixi demoẽs aliqũ.
et hõm dispoitoes. nõ solũ uoceꝓ
latas. nmi etiã cogitatõe conceptaᷤ.

Expanded text:
 tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas,
Abbreviated transcription (Latin):
quos nõdũ escas ualntes cape. lacte
nuttit. illi aũt nõ infilus pa̾i̾ulis
s mortius ⁊ ꝑdlitis. cõputãdi sunt.
ut si quis eorũcorectꝰ ectłie fin̾tcopr¬
latuis. recte de illoclicipossit. motiuiꝰ
erat. ⁊ reuiẽ. pierat. ⁊ inuentꝰ ẽ. hic
lib̾sic intip̃. Qui timetis consñtiẽ
cõmemoram. titulũ eẽ uolui ꝯ̃ nes¬
cio quẽ do natistã. ubisiłr. de ab solu¬
toẽ ordiatoris cetiliam. uerus ordo.
tuclĩe cicamorũ. ubi intelliguntꝰ

Expanded text:
um escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipit: Qui timetis consentire commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo tudinem zizaniorum, ubi intelleguntur
Abbreviated transcription (Latin):
Ramatisꝰ etiã quidãco natista.
cresconiꝰ. cs̃ inuc̃iss epłam mãm.
et hoc ip̃m scripsit ad me ciui opi.li
ꝑ ag̾em ꝙ uniu̾sa responsio flagita¬
tũt. S cũ inde̾m de sola maxĩanistrar
cã quos sues scism aticos dãpnaue¬
uerũt. er eorũ aliquos ꝓrsͦ insius hx¬
norib receꝑunt. baptisiũq ab ei̾¬
eẽsuãcoem datũ. nõ repetiuenĩt. res¬
ponderiposse adcũcta que scribsit.
etia qͣrtũ librũ elidi. In quo idip̃a
qͣntu potu clilignt et euident̾ ostẽ¬
di. hos aũt̃ .iiii. libros. qñ scripsi cce

Expanded text:
rammaticus etiam quidam Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eperagerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receunionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem quattuor libros quando scripsi, iam
Abbreviated transcription (Latin):
Enipem̃ necessitas que me
coge̾̃t adu̾sus pelagianã ħrsim
potat. aut audebat missis ergo
scrib ñdo clissolue̾m. scripsipͥm̃
tres libros. quorũtitulus ẽ. dep̃¬
cc̃oꝵ mĩtis. ⁊ remi̾sioẽ. ubi maxiẽ
disputat᷑. de baptismate paiu

Expanded text:
etiam necessitas, quae me cogeret aduersus Pelagianam heresepoterat aut debebat. missis ergo rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est: de peccatorum meritis et remissione. Vbi maxime disputatur de bapt
Abbreviated transcription (Latin):
mutatẽ. ꝯcã ñ ĩclifferẽt᷑ seclut ita di¬
cã ĩ clignat᷑ patit᷑. corm̃pi atq lisol¬
ni illd̾ã fortasse aliꝙ moueat. si ani¬
maliannoria muos hec̾s ant peãlit le¬
dũt. aut salub̾r cyeitẽt. aut utilit̾ pio¬
bãt aut ignorã t̾ docẽt. cũ ĩ escas suas
iã cxairimis ĩ nãe ꝓ fũda sec̾ta. ꝑquos
crãsitꝰ eac. uñ mirabil ioĩpotrẽtia c̾ã¬
coris reformada misus eruat᷑. ꝙͣ ꝙͣ ⁊ hĩe

Expanded text:
n indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris refor
Abbreviated transcription (Latin):
to septimo nẽ ꝓuolumina tẽpor nõ res
s noĩa repetãs. Intotoenĩtp̃r młtidies
uer̾ũt p̃centiꝰ similes. nulł aũt idẽ red¬
dit iutrũ gͦ p̃tenersĩt dies illi. anistis¬
ordine cotidie tr̃as curẽtibꝰ. illi ĩip̃is

Expanded text:
o septimo nunc per uolumina temporum non re, sed nomine repetantur. in toto enim tempore multi dies ueniunt praeteritis similes, nullus autem idem redit. utrum ergo praeterierint dies illi, an istisordine cotidie transcurrentibus illi in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inuẽttemieãcli locũ nec d̾orsũ n̾suᷤ ĩ rp¬
tis aquis sb̾t̾ ea sirenaturas init plenitu¬
dinc sua replłit eas ⁊ĩuas ñ pmittis ĩtĩt.
Cñ auc uas itacollocat᷑ ut os ñ hãt d̾or sñ.
s ĩ latꝰ ĩ clinatũ ĩcrat aqua ĩfenꝰexeunte
aere suꝑius. It̃q si uasis erectios pateat ĩ
celũ ꝯĩfũclis aquã cuadit aer sursũ u̾ sũ¬
e exaliis ꝑtibꝰ qua ñ ĩ fũclis ⁊ fit locꝰ aq d̾or¬
os uassis obtegat clisrũpit eas aer Sur¬
sũ nitẽs ut eis adima locũ fatiat. ⁊ ipã
scrit ꝯ exiliẽtas ĩpetucĩ ĩ pul seebulliũt. ⁊
eũ bullis c̾pãcibꝰ emittũt ĩsua ꝓperãtẽ atq
illis adima d̾cidẽdi aditũ dantesi aũt sh̾aꝙͣs
ire cogat᷑ exsua se u̾tillo cetẽte uas a bore
exigua reppent locũ. Iã nõ igne ad suꝑ¬

Expanded text:
non invenit emeandi locum, nec deorsum versus irruptis aquis subter eas ire natura sinitur, plenitudine sua repellit eas, et in vas non permittit intrare. Cum autem vas ita collocatur, ut os non habeat deorsum, sed in latus inclinatum, intrat aqua inferius, exeunte aere superius. Itemque si vasis erecti os pateat in coelum, cum infundis aquam, evadit aer sursum versus, ex aliis partibus qua non infundis, et fit locus aquae deoros vasis obtegant, disrumpit eas aer sursum nitens, ut eis ad ima locum faciat; et ipsa  exilientes inpetu eius inpulsae ebulliunt et eum bullis crepantibus emittunt in sua properantem atque illis ad ima decidendi aditum dantem. si autem sub aquas ire cogatur ex uase, ut illo cedente uas ab ore exigua reperit locum. Iam uero ignem ad su
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aqua adaliqd fatiend̾ oꝑantiũ mãib
tcͣtabiligora sũt ceteris. Etĩo ꝯgniẽcius
lur eximia ꝑte illustrans exaltã face̾t itne¬
bras uñ nox pꝰs die discedete suctet̾iq emis
õem ia erãt aĩalia quib ħ uicissitudosa¬
lubrit᷑ exhibẽt᷑ ⁊⁊ quibꝰ post mod̾ exortis ꝑ
cirtuitũ solis c̃nimꝰ exhiberi n ͥ lũ occunt¬

Expanded text:
 aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt ceteris, et ideo congruentius lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emisnon enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis per circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occu
Abbreviated transcription (Latin):
gitur potestas ⁊ faculcas ip̃a data nae hu¬
mane sumẽids aescã pabulũ agn. ⁊ fiuc¬
tus ligni ad ħ enĩ ĩtulit. ꝯsic ẽ frm̃. qd
abillo loco ĩchoau̾at. uͥ at cidix̃ d̾ /ecce de¬
di nob̾ yabulũ seminale ⁊c̃. Nã si adoĩa

Expanded text:
gitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum seminale et cetera. nam si ad
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ putẽt. Et qr sic̃ pͥus celũ fc̃zẽ ita pͥus ẽ or¬
tacõe tenebrosaĩclucãt᷑. Et ĩoq ĩfir¬
ma corpora ĩ ferioꝵ habitatoꝵ succeden¬
te motibꝰ ꝗete reparat᷑. fm̃ c̃ ut circu¬
cute sole dici noctisq ncissitudĩe. ꝓꝑt
uicissitudinẽ dormic̃di ⁊nigilãdi po¬

Expanded text:
deputentur. Et quia sicut prius coelum factum est, ita prius est ortationem tenebrosam inducantur. Et ideo, quia infirma corpora inferiorum habitatorum, succedente motibus quiete reparantur, factum est ut circumeunte sole, diei noctisque vicissitudine, propter vicissitudinem dormi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝗsquã forsita q̾rat. Set quomopõt hoc ĩ¬
elłigi cũ fcã luce acliuis atenebris ⁊ ĩditis
diei noctisq nocabuł dicat sepͥtura fc̃ac̃. ne
spera ⁊ fcm̃ c̃. mane dies imus. uñ ur᷑ illud
opus dei fcm ꝓspaniũ diei quo pacto adue¬
spetã uẽtũ c̃. ꝙ ẽ noctis initiũ. Itq pactono¬
ct̾no spatio ꝯpletꝰ ẽ inius dies ut mane fi¬
erer ĩ alterũ clic̃. ĩ quo dic d̾s aliuudꝯ sequẽ¬
t̃ oparct᷑. Immno uõ idipm pmitabile ẽ. cu
d̾s nlło spitio sillabaꝵ et̾na u̾bi su rõe clixe¬
rit fiat lux. Curt̾ata mora fcã sit. donec
diei spatiã pteru ⁊ uespera ficret an forte
cito ꝗd ẽ lux fcã ẽ. s mora dinrni tpĩs meo
ꝯsumi potuit cũ discerneret᷑ fenebris atq
utrã quechiscretũ suis uocabuł sigͣret. Si

Expanded text:
quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fiereter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni temporis in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis si
Abbreviated transcription (Latin):
exaqs. ic t̾ra. Neq enĩ sic̃ peccora solo
sensn corporis indẽt angłi  sẽsibilia.
s siqno sensu taliutũt᷑ agnoscunt ea
potĩ q̃ melĩ noner ĩt̾ius ĩ ip̃o dei u̾bo aqͦ
ĩlumminãt᷑ ut sapiẽt inuat ꝯ fit ĩcislux

Expanded text:
ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ eãfrigidã fac̃ a quaꝵ suꝑ celũ ꝯstittitat
illanic̾initas ꝙͣ noliũt edere. qͥ. ħ quae
breuitlixi demotu celi cisideꝵ disyutãt.
his qda nri ꝯiecturis angũt idu̾sus eos
stellã eẽ frigidã querista sũmũ celũ cir¬
cuit. urex ħ cogant̾ aquaꝵ nam ñ ian
illic uaporalitennitate s glatiali soli¬
clitate pedẽ quoquomõ aũt ⁊ quales lib
aq̃ iͥ sĩt ẽẽ iͥ eas minime dubitemꝰ. Maior

Expanded text:
go eam frigidam facit aquarum super caelum constitutarum illa uicinitas, quam nolunt credere, qui haec, quae breuiter dixi, de motu caeli et siderum disputant. his quidam nostri coniecturis agunt aduersus eos.. stellam esse frigidam, quae iuxta summum caelum circuit, ut ex hoc cogantur aquarum naturam iam illic uaporali tenuitate, sed glaciali soliditate pendere. quoquo modo autem et qualeslibet aquae ibi sint, esse ibi eas minime dubitemus; maior
Abbreviated transcription (Latin):
n̾it itysso calorens adeĩ lucẽ. ĩ auditu
ĩolfcuaũt. trãsit acrẽ purũ. ⁊ ꝑ ucĩt ad
humidã exalatõe. uñcrassioi ħ aura
s̾sistit. Ingustuta ⁊ hãc tnͣsit. ⁊ ꝑueĩt
us ad humorẽ corpulc̾tiorẽ. ꝗͦ ⁊̃ penet᷑to
atq tiecto ꝯad t̾rena gͣuitatẽ ꝑueit.cã¬

Expanded text:
lucem. In auditu olfactu transit ad aerem purum, et pervenit ad humidam exhalationem unde crassior haec aura subsistit. In gustu et hanc transit, et pervenit usque ad humorem corpulentiorem. Quo etiam penetrato atque trajecto, cum ad terrenam g
Abbreviated transcription (Latin):
tionĩi ⁊ quaꝵq reꝵ ita fiugẽtiũ. s illa lur
applłat᷑ dies cuinor p̃cedẽti recedẽtiq suc¬
cedit. S pͥaria lux illã undiq t̾re mo¬
lẽ citũfilsa ꝯtexerat. siũ staret. sine cir¬
curetñerat ex quap te ad mitterer noc¬
tẽ. sibi succedereꝵ qr nusꝙ̃ ipĩ disced̾bat
nt ei faceret locũ. an eximap te fc̃aerat.
ut ip̃a circiues cĩnoctẽ exalia ꝑte ꝯseꝙ c̃.¬
cutuitet ꝑmitrerer. Cñ enĩ totã fram
adhuc aquategeret ichil ĩ põdebar ł¬
impechiebit. utaquosa ⁊ globosa moleᷤᷤ
exuna ꝑte faceret diẽ lucis psẽtia. ex
alia noctẽ lucis ab sentia. q̃ ĩ ea ꝑtẽ suc¬
cederet atp̃r nespertino. ex qua lux ĩ a¬
liã delinaret. ¶ͦ gͦ ꝯgͥgate sũt aq si to¬

Expanded text:
que rerum ita fulgentium - sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, siue staret siue circumiret, non erat, ex qua parte admitteret noctem sibi succedere, quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. an ex una parte facta est, ut ipsa circumiens etiam noctem ex alia parte ccumire permitteret? cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil inpediebat, ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex alia noctem lucis absentia quae in eam partem succederet a tempore uespertino, ex qua lux in aliam declinaret. Quo ergo congregatae sunt aquae, si to
Abbreviated transcription (Latin):
et unãꝙ̃q c̾atnrã exordine quo ꝯditã
diẽ respic ad deiu̾bũ. Prius ponẽs aidix̃
d̾ fiat illd̾ ñ cĩ ĩueĩt ullãcam rei c̾ande¬
ꝙͣ ĩ u̾botri n ĩnẽis c̾ari debuisse ñ gͦ d̾s
totiẽs clix̃ fiat illa uł illa c̾atura. Quotiẽs
loꝵ capacitatẽ d̾ ĩsinuat. singillatignã¬

Expanded text:
et unamquamque creaturam, ex ordine, quo conditam dicit, respicit ad dei uerbum, prius ponens: et dixit deus: fiat illud. non enim inuenit ullam causam rei c in uerbo dei non inuenit creari debuisse. Non ergo deus totiens dixit: fiat illa uel illa creatura, quotiens lorum capacitatem d
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝯsortiodmoior animã d̾ceptũ pactoqͥ¬
dã sotietatis ĩ retiãt. Solet ã q̃ri utrũ ce¬
li luminana ista ꝯspicua corporasola sin̾t
anhañt᷑ rectores qͦsdã spõs suos. Et si hales
utrũ abeis q̃ uitalit ĩspiret᷑. si c̃ animat᷑ cã¬
nes ꝑ aĩas animaliũ. an sola sinc ulla pimi

Expanded text:
oniorum animam deceptam pacto quodam societatis inretiant. Solet etiam quaeri, utrum caeli luminaria ista conspicua corpora sola sint an habeant rectores quosdam spiritus suos, et, si habent, utrum ab eis etiam uitaliter inspirentur, sicut animantur carnes per animas animalium, an sola sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
minaribꝰ dr̃. ꝗd exip̃ã luxe fcm sit fuisse
ꝯmemoratũ ordinedieꝵ. quonisũ ẽ c̃ato¬
tori cunta ẽs fatic̃dai. Que nã lucis quotnͣ¬
sierit fcauespera ur uicissi nox ꝑ aqͣnt.
nocille cdix. nec facille ĩ uẽiti ẜꝰse arbitor
Neq eni extinctam eẽ c̾tedue. ut noctũ

Expanded text:
itur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. ne
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ĩa apparebat arida. nͨ totũ abissũ ꝰ cc¬
cupat᷑. Si aut totũ teterant q erat locꝰ
qͦ colligerent᷑ ut c̃ aͤ artiditas appare¬
fit cũaduentilandñ ĩ area iessis tͥta
subrigit᷑. ⁊ ꝯ gesta ĩ aggerẽ nudit locu
que cdiffusa ꝯtexerar qs̾ ħdixerit ꝯuide¬
at usq quaq campos maris eq̃:lic̃ fusos.

Expanded text:
arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas apparefit cum ad ventilandum in area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum viderat usquequaque campos m
Abbreviated transcription (Latin):
spͥncipio fcc̃ d̾s celũ ⁊it̾rã. Nicħ aliud his
u̾b̾ ꝙͣ materie corporał ĩ formitate ĩ si rĩna¬
it noluisse eligẽs cãusitaciꝰ applłare. ꝙͣ
obscini. sit tñtardo ĩclłettui ñ sb̾rẽpat
fĩa cicitpis int̾nalo int̃poi̾to. peã sit addi

Expanded text:
ncipio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uerbis quam materiae corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius, si tamen tardo intellectui non subrepat, i, temporis intervallo interposito, postea sit addit
Abbreviated transcription (Latin):
dine lisoluunt᷑. ⁊ quaꝵ clisolutõe
expena nr̃e mortalitatis horremꝰ.
ieliqd ĩ formͥa. s c̾at minima corpo¬
re acuta. Sensu aiãntia. ut maiore
ad t̾etõe stupeamꝰ agilitatẽ musce uo¬
litãtis. ꝙͣ magͥtudinẽ ium̃tis gͣliẽ¬
tis. ãpłiꝰq miem᷑ oꝑa formicłãꝵ. ꝙͣ¬

Expanded text:
dine dissoluuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia, sed creat minima corpore, acuta sensu animantia, ut maiore adtentione stupeamus agilitatem muscae uolantis quam magnitudinem iumenti gradientis ampliusque miremur o
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ese fuissẽ si qͣeiꝰ. Particulã ĩ spatus illi
sͣlimibꝰ celi pꝰ se climitte põdẽ̾ suo caderet.
donec ad era sb̾t̃ spatia ꝓneiret quapꝑt̃ col¬
lig̃c młtominꝰ et̃ pꝰ se aquis supͣ illũ igne¬
ñ celũ aliꝗd loci illic aer młto aquis lenior
manẽ ñ psit. Talib eoꝵ disputatoĩbꝰ cedẽs¬

Expanded text:
si quis eius particulam in spatiis illis sublimibus caeli posset dimittere, pondere suo caderet, donec ad aeria subter spatia perueniret. quapropter conligunt multo minus esse posse aquis supra illud igneum caelum aliquid loci, cum illic aer multo aquis leuior manere non possit. Talibus eorum disputati
Abbreviated transcription (Latin):
quãto dic q̃res̾ ẽ qd s nelit ista orclĩat̃o
usq trag̾minaret. ꝙͣ ĩ celo sidera fictẽt.
quibꝰ clicy senes i̾ta listinguetet᷑. ut finc
amecliũ maxie oratins emmerer septẽ¬
illud q scptimodie ñ ẽ fcã ullac̾atura.
b̾celi s sipͥmꝰdies septimo ꝯcimid gͦ¬

Expanded text:
 uelit ista ordinatio, iusque terra germinaret, quam in caelo sidera fierent. quibus dierum series ita distingueretur, ut finis et medium maxime. ornatius eminerent; septeillud quia septimo die non est facta ulla creatura. coeli? Sed si primus dies septimo concinit,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ diuinoꝵ tãquã corꝑales uocesdei car¬
nalit cogitemꝰ. Nõ enĩ ad ħipãdei sapiẽ¬
tia nr̃a ĩ firmitate suscepta uenit adcol¬
gallina pullos suos ut seꝑ paruuli sumis.
sut malitia ĩfantes m̃te eẽt pucri d̾s n¬
m̾. cl̃reb obscuris atq ant̃is ocłis remotiᷤ¬
simis. siqua iñ scpͥta q̃ diuina sgerimꝰ q̃
pꝰsĩt salnafide qua ĩ bnim̃ abas atq alias¬
parẽ siñas ĩnulla paeat nos p̃cipiti affirmi¬
tc̃e ita piciamꝰait si forte diligẽtiꝰ disciis
sanĩtas eã recte labe fcãnert cõrnam᷑ ñ ꝓ¬

Expanded text:
rum operum tamquam temporales uoces dei carnaliter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad congallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimparere sententias; in nullam earum nos praecipiti affirmatione ita projiciamus, ut si forte diligentius discussa veritas eam recte labefactaverit, corruamus:
Abbreviated transcription (Latin):
tĩa ia fc celũ na̾rau̾at. cuiꝰ młtu distat sp̃ẽ
stabat. uoluit sb̾his u̾bis ĩ re catax ordi¬
nẽ ĩ serẽut diccͣt fiat. ñ acceptura ista re¬
sidua ĩ formitate talẽ spẽ qualẽ accepat
celũ. s ĩa ĩ feriore ⁊ĩfirmiorẽ atq ĩ fõmi¬
tatiꝓximã. ut his potiꝰ u̾b̾ ꝯd̾r᷑ ꝯg̾gent᷑¬
aq. ⁊ apparcat arida. acceperĩt ħ duo spẽs

Expanded text:
iam factum caelum narrauerat, cuius multum distat species stabat, noluit sub his uerbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat caelum, sed iam inferiorem et infirmiorem atque informitati appareat arida, acceperint haec duo species
Abbreviated transcription (Latin):
aliou̾tice sic̃ spacra. Siaũt nlłus alĩcar
doc̃ nelud cliscus rotan uitcat᷑. Quibꝰ hon¬
dõ młtũ subtilibꝰ ⁊ laboriosis roĩbꝰ ista ꝑ¬
quiri ut ue̾ ꝑcipiat᷑ utrũita. Anita sir ꝗ¬
illis eẽd quos ad suã salute cupimꝰ ĩ fõim¬

Expanded text:
icut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: qillis esse debet. quos ad suam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
celũ clicinullã alia cã afirmam̃tũ applła¬
tũ uoluit cxistimari nͥ q ĩt̾ uallũ ciꝰ. Diui¬
dit ĩt qͦsdã uapores aquaꝵ. custas aquas q̃
corpulẽtiꝰ ĩ lt̾tis fluitãt. Et nubes quippe
sic̃ exꝑti sc̃ qui int̾ eas ĩm̃otibꝰ ãbularunt

Expanded text:
nulla alia causa etiam firmamentum appellatum uoluit existimari, nisi quia interuallum eius diuidit inter quosdam uapores aquarum et istas aquas, quae corpulentius in terris fluitant. et nubes quippe, sicut experti sunt qui inter eas in montibus ambularunt
Abbreviated transcription (Latin):
sir ut exalta ꝑte hãt corpꝰ si exalia pte lux
fiũt. ad quẽ locũ eñ cuĩlb corporis mo¬
les lncẽ ꝑuenue ñ sinet. ĩ eoloco umbra
ẽ. qm̃ ioiꝰ carẽs caluce qua ĩ lustraretã
nͥ ĩpecliret corpꝰ oppoĩtñ. ħ totũ ẽ. qd̾ ui¬

Expanded text:
est ut ex altera parte habeat corpus, si ex aliqua parte lux fuerit. Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum est qu
Abbreviated transcription (Latin):
dẽtior ẽẽ d̾beret ꝙͣto sb̾ limior celorapit᷑.
nã ꝓchulclubio ꝯroctanda moles cirtu¬
lari motu agit᷑ ĩterioraeiꝰ tardi eimrex¬
teriora celen̾ uti maiora spatia ꝯb̾niori¬
b̾adeosd̾ igirres parit occarãt. Que
nĩt celeñ utiq feruentꝰ piñ memora¬
ta stellamagis debuit calida ẽẽ ꝙͣ fugi

Expanded text:
dentior esse deberet, quanto sublimiore caelo rapitur. nam procul dubio cum rotunda moles circulari motu agitur, interiora eius tardius eunt, exteriora celerius, ut maiora spatia cum breuioribus ad eosdem gyros pariter occurrant, quae autem celerius utique feruentius. proinde memorata stella ma
Abbreviated transcription (Latin):
Multi enĩ młtũ disputãt d̾ his reb̾
quas maiore prudẽtia nri auctores omi¬
serũt adbeatã nitã ñ ꝓ futaras discẽtib.
salubribꝰ ĩpetẽda tẽpoꝵ spatia. ꝗd em̃ q̾me
des t̾ram ĩmeclia nũidimole libratũ.ã
eam exuna ꝑte desuꝑ uelut discus oꝑiat.

Expanded text:
multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus salubridat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat?
Abbreviated transcription (Latin):
gnitas suma ⁊ scã ⁊uista. Et quidã nõcx
inligẽtia s exbinicẽtia. nenic̃s amorĩo
pera sua. ppea ppãe pͥusꝙͣ scrberet ditit d̾s¬
fiat lur p̃cessit scriptura dicẽs. Et sp̃s dei
sup ferebat᷑ suꝑ aquas q sine aque a noĩe
appella ẽ uoluit tota corpalem materia
ut eom̃o ĩsinuaret uñfcã ⁊ formata sint
uespualem uitam ꝙͣdam añ forma ꝯu̾¬

Expanded text:
gnitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit dt lux, praecessit scriptura dicens: et spiritus dei superferebatur super aquam, quia, siue aquae nomine appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt ue spiritalem uitam quandam ante forma
Abbreviated transcription (Latin):
tura pacto circuitui ut qd gͦ fẽs ẽ solĩpote¬
state dici qui luceret supfra. si lux ala di¬
ci fatic̃do suffrterat q̃ dies ⁊ uocata cratsan
illa pͥor regiones supiores atra longinquas
illustrabat ut sentiri n p̃ set ĩ t̾tis̾ atqita
oportebit solẽ fi ꝑque clies ĩ feriorib̾ mũdi
ꝑtibꝰ apareret᷑ põt ⁊̃ ħ dici anctũ ec fulgo¬
rẽ diei sole adito ut pislãlucẽ minꝰ fiugẽs
scio pͥmñ nam lucis ĩ cluctã ĩ opere c̾atoris ꝯ

Expanded text:
tura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens scio primum n
Abbreviated transcription (Latin):
ita s miuẽ. qd̾ sapient᷑ ac heate uine au̾ sa
enĩ sapiẽtiaĩ ꝯnuitabili stulte ac misere
uinit q̃ ĩ fermitas eiꝰ ẽ. format̾ ant̃ ꝯu̾sa ad
in ꝯmitabile lum̃ sapiẽtie u̾bum dei.
Aquo enĩeristit ut sit ut cñq ac uinati ad
alũ ꝯu̾tit᷑ ut sapient᷑ ac beate uinat. Prm¬
cipin quippe c̾ature ĩtlłectualis c̃ et̾na sapi¬
entia. qd̾ pͥncipiũmanẽs ĩ se ĩ ꝯmutabili¬
t millomocessaret oecłta ĩspiritõe nocan¬
oĩs loquiei c̃iture cui pͥncipiũ ẽ nt ꝯuiere¬
t᷑ adid exquo eẽt. ꝙ alit formata. ac ꝑfecta

Expanded text:
ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia: quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
choatũ cui suꝑferridiceret᷑. Nõ enĩ loco
s oĩa suꝑe̾ate ac p̃cellẽte potẽtia. Ita ⁊̃ rebꝰ
exula ĩchoaicẽ ꝑ fectis atq formatis uidit
deus qr bonũ ẽ. Placuit enĩ ꝙ scm̃ẽ ĩ ea
benigͥtate qͣ plaᷤ cuit ut fieret duo quippe

Expanded text:
 non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit ut fieret. duo quippe
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ꝙ u̾bñ ẽ. ĩ sinnet ꝑfectoe cature reuo¬
cate a denin ut formaret᷑ ĩ herendo c̾atori⁊
ꝓsuo gnͣe imitando forma sempit̾ne atq
ĩ ꝯmutabilit̾ inherente patri aquostatĩ
hocẽ ꝙ ille nõ eni habet ĩ form̃ uitã u̾bũ
filiꝰ. cuinõsolũ hoc ẽ eẽ. ꝙ iuuere. s ecia¬

Expanded text:
 uerbum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
ał lux pͥoclie fcã ẽ Nũꝗd nãoctidit ut eis
succederer nor. Si aũt corpoał q na illalur
erat ad huc nͨ aliq̃ stelle ant si sẽꝑ ĩea ꝑte
celi ẽĩqua sol.ut ñ sit solis lux. s qĩ comes
abħ can ĩ ortã circuies rectlit ⁊ c̃ ĩ alia ꝑte
mncli quo tp̃ pars ista ĩqua sumꝰ tenebre

Expanded text:
ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis lux, sed quasi comes ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars is
Abbreviated transcription (Latin):
onĩa sccłm figurarum tm̃ modo intlłec¬
tum accipianturan q̃ secłm fidem reru
gestaru asserenda ⁊ defendeda sint. Nã
no ẽẽ accipiẽda figurałr nullus xͥanus
clicẽ audebit. ad tendens apłm dicente.
omĩa aũt hec ĩfigura ꝯtingebãt ĩ illis.
cam sigͥficatõem. In pͥncipio fec̃ d̃s cclũ

Expanded text:
omnia secundum figurarum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum adserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figuraliter nullus christianus dicere audebiomnia autem haec in figura contingebant in illis, cam significationem: in principio fecit deus caelum
Abbreviated transcription (Latin):
MN ISUI¬
uina scriptura biꝑ
sinregno dei similem. ẽẽ patri familiaᷤ
ꝓferenti d̾ thesauro suo nona ⁊ uetera.
Que duo omĩa testum̃ta cdñt᷑. Inlibris

Expanded text:
mnis divina Scriptura bipain regno Dei similem esse patrifamilias, proferenti de thesauro suo nova et vetera, quae duo Testamenta dicuntur. In libr
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lux ĩueire dificille ẽ. sonouocis eni
nõĩtlłigimꝰ dem. nã quicꝗd ẽ tale corpore¬
ñẽ. an exilla ĩ ꝑ fectõe s̾stantie corꝑalis
fec̃ aliꝙͣ uoc̾e corporeã ꝑꝗͣ sonaret fiat lur.
Ergo aliꝙ uocale corpꝰ añ lucẽ catũ atq fõ¬
mnatũ ẽ. S siita ẽ. ia erat tp̃s ꝑquoduox cũ¬
teret. soneꝵq spatia sibi succedentiũ p̃te¬
nrẽt. ꝙ si ia erat tp̃s añ ꝙͣ fieret lux ĩquo
tp̃r uox fieret qua sonaret siat lux ad ꝙ̃
itẽq pͥmꝰ ille numerari ĩcipit quo st̃a ẽ

Expanded text:
fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat tempus, antequam fieret lux, in quo tempore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem idemque primus ille numerari incipit
Abbreviated transcription (Latin):
pẜica. quibscriptũ e. quid supb
nec illud apłi. ubi achhibe̾t testim¬
oĩum degenesi clicens. Etũs ẽpͥmꝰ
ho̾ adam an asamiuuentẽ. sicur
ille uoluit intlłexi. cũ expon̾em ꝙ¬

Expanded text:
 scriptum est: quid superbit nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum expone
Abbreviated transcription (Latin):
cliei mtõnales et intellectuales nu̾oᷤᷤ
bararũ aĩarũ. atq sc̃ani legẽ ip̃a
dei. sinequa foliũ ce ãtore nõ cad̾.
et cinr̃ĩcapilli nuarisũt. nulla
ientes. usq adet̾na et in fe̾na iura
hic nõ nisi angłos scõs inrelligi
uolui. quos hr̃e ascis. nꝰquã mele¬
gisse inclininis eloquiis ca noĩtis.
recolo. hic lid̾sis intip̃. Satis diu pe¬

Expanded text:
ionales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla ientes usque ad terrena et inferna iura hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu p
Abbreviated transcription (Latin):
cdieit apłs. fuimꝰ et nos aliqñ nara
filiine. sicut et cet̾i̾. hoc opus sicin¬
maxseinnotut. qm̃ res in cocogͥ¬
toẽdignau̾sat᷑. quomꝰ acõpalibus
et spnalibus mutabilibus nũis. ꝑ¬
ueĩat᷑ ad ĩmutabiles nũos. ꝯuiiã
inip̃a ĩmu tubili ui̾rate. ac sicinui¬
sibilia cei. ꝑeaque fc̃asũt. intellec¬
ta conspiciuntꝰ ꝙ qui nõ possir.

Expanded text:
fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic inmaxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc libro illud ꝙ dixi. corꝑa enĩ
tãto meliora. quãto nũosiora. ta¬
accepit carendo fir melior. cũ sese
au̾tit. accĩnalib sñsib. et liuinis
mant᷑ nõsic actipiendũ ẽ. quasi
nõ sint furm̃ nui corꝑoles. incor

Expanded text:
In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora taaccipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis matur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ eẽt. laudandus crede̾t᷑. uł
etiã ostende̾t᷑ deus. ꝓpt̾ eos oppe
disputatõ illa susceptaẽ. ꝗ ne¬
gãt ex libo uolũtatis abirrio
mali origiẽm cluci. eo mͦ uolẽ
et dõ cohet̾nã introduce̾ nam
mali. Degr̃a uo dei. quasuos
electos sic p̃destinauir. ur eoꝵ
qui iã ineis utunt᷑ lib̾o ãbit᷑o.
ipẽ etiã p̃pet uolũtates: nichil
n his libris disputatũ ẽ ꝓpr̃¬

Expanded text:
verum esset, laudandus crederetur vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, nihil in his libris disputatum est pr
Abbreviated transcription (Latin):
stin̾e. nõ ẽ nã instituti hõis. s pe¬
na dãpnati. Cñ aũt de uolutore
recte faciencli loquim̃. de illa scil.
inqua hõ fcus ẽ loquim. Etce tam
longe añquãpelagiamabrsis ex¬
posumꝰ. et tm̃ taleẽ. nt sine illo r̾te
nine̾. nequeamus. Do nec añt usuꝰei
iam uirtus ẽ que imagnis repit᷑
bonis. quibus male uti nullus p̃t.
et qr omĩa bonasicus clictũ ẽ⁊ magͣ
et meclia ⁊ mĩa. ex d̾õ sũt. sequit᷑. ut
eꝑ co sit etiã bonus usus. libe̾ uolũta¬
tis. q̃ ntus ẽ ⁊ in magnis nũatꝰ tõiꝰ.

Expanded text:
e non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis expossumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜgere. Ad quã miẜiam iuste dãpna¬
toĩs ꝑtmet ignoranna si clifficultaᷤᷤ
quã patit᷑ om̃is ho̾. aAb ex ordio nati¬
ntatissue. nec ab isto malo quisq̃
nisi dei grã. lita̾t᷑. quã miẜiampela¬
giani. nolũt ex insta dãpnatõe descẽ¬
dẽ. negãtes originalepetm. quãuis
ignorãtia⁊ clifficultas. etiã si ẽent

Expanded text:
ustae damnationis pertinet ignorantia, et difficultas quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis suae; nec ab isto malo quisquam, nisi Dei gratia liberatur: quam miseriam Pelagiani nolunt ex justa damnatione descendere, negantes originale peccatum; quamvis ignorantia et difficultas, etiamsi essent