comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Multa enĩ petcata ꝑ suꝑbiam imitunt᷑. s neq
om̃ia supbe fiunt que ꝓperam fiunt. certe auesci¬
entib. certe abinfirnis. certe plerumꝙ a fientib
et gementib. Et quidẽ suꝑbia cũ magnũ sit ip̃a pet¬
cartum. ita sine aliis ꝓ se ipam ẽ. ut etiam pleñꝙ
ut dixi ñ inpeccatis. s in ip̃is recte factis pede celeri¬
ori siꝑuemet.⁊ obrepat. S ideo uerissime dcm ẽ.
qd̾ istẽ alit̾ intellexit. Initiũ om̃is pcc̃i suꝑbia.
qm̃ diabolũ aquo extitit origo pectati ip̃a deiecit
et subseqñte iuidentia hoĩem stantem unde ip̃e
cecidit uide subuertit. Nam utiq iactantie iamiam¬
ꝑ quam intraret serpens ille q̃siuit. qñ ait. ertis
situt dii. Ideo dcm ẽ. Initiũ om̃is pcc̃i suꝑbia. Et in¬
itum sitꝑbie hoĩs apostatare a deo. Muid aũ fisbi
uoluntatiũ ẽ uitati potest Nos respondemis suũ ẽ
or̃uo. sed uittũ est qd̾ cõmuitit᷑. Nondũ om̃i sxpat¬

Expanded text:
Multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt, quae perperam fiunt; certe a nescientibus, certe ab infirmis, certe plerumque a flentibus et gementibus. Et quidem superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis, sed in ipsis recte factis pede celeriore superveniat et obrepat. Sed ideo verissime dictum est, quod iste aliter intellexit, Initium omnis peccati superbia: quoniam diabolum, a quo exstitit origo peccati, ipsa dejecit, et subsequente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde subvertit. Nam utique jactantiae januam, qua intraret, serpens ille quaesivit, quando ait, Eritis sicut dii . Ideo dictum est, Initium omnis peccati superbia; et, Inhominis apostatare a deo. Quid autem sibi uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex par
Abbreviated transcription (Latin):
dicam inquit uisi qr credi potest qd̾ ignes ignib ex¬
tinguntur. si credi potest qd̃ pcc̃is pcc̃a curentur.
Sitid ũ iꝯnes quistqm extingnere nõ pot̾ ignib. s
tam̃ possunt ut docui dolores curari dolorib. possũt
etram si qua erat ⁊ discat uenenis uenena depelli
Namsi et aduertit aliqũ calores febrium quib
allorib medicinalib cacrualib frangi. etamig¬
nes quib fortasse concedet extingui. Quonam ni¬
ipinquit suꝑbiam ipãm apeccatõ seꝑabimus. Ed
eñ hoc urget cũ manifestum sit etiam ipãm ẽẽ p̾et¬
catum. Tam peccare inquit suꝑbire ẽ quã supbi¬
repetcare. Nam quere qind sit qd̾ cumq pectatum.¬

Expanded text:
dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus exdicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
mea ũ mouebor met̾m. Iteo qui inuoluntate sua
p̃stiterat decori suo uirtutẽ. auertit paislillũ fatiẽsuã
ut qui hoo dixerat fieret contiubatus. qm̃ ip̃is ẽ ille
tior sauandus dolorib. Non itaq dicit᷑ homini
netce ẽ peccare. nec pecces. set dicit᷑ homni deserita¬
liquantũ deusude suꝑbis ut scias ñ tiuũ s eĩ eẽ
et discas supbus ñ eẽ. Nam illud etiã apłi quale ẽ
ñne rta mĩreblle. ut msi qi ip̃e dicit cui uera dicẽn
comradic̾e̾ nephas ẽ. ñ sit credibile. Quis enĩ nesci¬
at fidelium a sarhana uenisse pͥmam pcci suasionẽ
et qd̾ alle primus auctor sit oĩum pec̃oꝵ. Et tamẽ
quidam tradunt᷑ sachane ut discant ñ blasprema¬
re. Quom̾ gͥ opus sathane excluditur oꝑe sathane.
Het atꝙ husmodi intuetur ne uideant᷑ ei m̃iis a¬
cuta. que acutile sonant. ⁊ discussa ĩueniunt᷑ obtim¬
sa auid qd̾ etiã simalitudines adhĩbet quib magis
ad moneat quid ei debeat responderi. Quid amplius

Expanded text:
 mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias non tuum, sed eius esse et discas superbus non esse\'. nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius
Abbreviated transcription (Latin):
durũ ⁊ scelerataꝵ cupiditatũ fiunt qͣi ꝑdant
si nõ ficerint qd̾ iustigat libido. cum eis iam
maneat certa dampnatio adu̾sus hũc mor¬
bum nimiũ ꝑiculosum̃ ⁊ exsitiabilem ualet
cõmemoratio petcatoꝵ etiam in qute iusti sq̃ꝙ
ꝓlapsi sũt d acutẽ uidetur introgare quoni
istdp e cõs dehacutt̃a abise credendum sit cum pt̃o
an sine peecato. Ut si responsum fuerio sin eperato
ꝓbet hominiem set iam ꝓpinquante morte fuisse
siie pertatd ibac uita. ubi parum atcendit cũ
sit acutissimus nõ frustra etiam uistos morone
dicere dinuite nolus debita nr̃a sicut ⁊ nos di¬
mittiire debitorib nr̃is. Dnm̃ ꝙ ip̃m̃ cũ ean¬

Expanded text:
dinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, dinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitorib
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ne acciderent confitennur ita ut sanent᷑
m illius magis ẽs̃ miscd̾ia qm in nt̃a potesta¬
te fateamu Hanc iste nufcdiam. ⁊ meditinale
saluatoris auxilium. Tantum in hoc ponit ut
ignoscat cõmissa p̃terita. ñ ut adimiet ad fut᷑a
uitanda. Hic ꝑnitiosissinte fallit᷑. hoc ẽ si nesci¬
ens ꝓhibet nos iugilare ⁊ drars neintremus
intemptationem. Cimi hoo ne nobis accidat
innr̃a tantũ potestate ẽe contendit. Quoxdam
sane exempla quos peccasse leginus. nõ i deo¬
scripta dicit qui sanũ sapit ut ad desꝑationẽ
ñ peccandi ualcant. Et securitatẽ peccandi nob̃
quodã modo p̃bere uideantur. S ut disceremus
uł penitendi humilitatem. uł etiam ĩtalib
lapsibͣ ne desperandam salutem. Quidam enĩ ĩ
peccata ꝓlapsi. desperatione plus pereunt. nec so¬
lum penitendinegligunt meditinam. s ad ex¬
plenda inhonesta ⁊ nepharia dessd̾ia serurubi¬

Expanded text:
fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis esse misericordia quam in nostra potestate fateamur. hanc iste misericordiam et medicinale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commissa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sanescripta dicit qui sanum sapit ut ad desperationem non peccandi valeant, et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere videantur; sed ut disceremus, vel poenitendi humilitatem, vel etiam in talibus lapsibus non desperandam salutem. Quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt, nec solum poenitendi negligunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria servi libi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ forte nisi attenderet qd̃ dum putare posse
ideo dcm̃ nos ip̃os decipimius. qr etiã de uero
bono qui se laudat extollitur addendo itat
et u̾itas in nobis ñ ẽ. mamfeste ostendit lit̃
etiam huic rectissime placet. hoc om̃ino uerum
nõ ẽẽ. Si dixerimite qr pecm̃ nõ hm̃is ne humi¬
litas constituta in parte falsitatis ꝑdat p̃miũ
uitatis. Porro aũ qd dei cãm sibi agere iidetutꝰ
defendendo naturam ñ ꝓtendit qd̃ nõ dum
cendo mediti repellit intfscd̾iam. Ip̃e ẽ autẽ
creator eius. qui saluator eius. Nõ ergo debe¬
mus sit laudarem creatorẽ ut cogamur dicere
ĩmo uere cõunicamur dicere suꝑflũ saluatorẽ
Naturamitaq hominis dignis laudib hono¬
remus. easq laudes ad creatoris głiam referamꝰ
S qr nos cccauit ita simus grati ut nõ sinius
qr sanat ingrati. uitia sauẽ nra q fauat nõ
diuino operi set humane uoluntati nisteq
illius iundc̃e tribuamius. S innr̃a potestate

Expanded text:
us, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se laudat extollitur. addendo itaque \'et ueritas in nobis non est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectissime placet, hoc omnino uerum non esse: si dixerimus quia pecatum non habemus, ne humilitas constituta in parte falsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod cendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate
Abbreviated transcription (Latin):
Snsrat qd̾ supra scriptum ẽ Reuela ad dñm u¬
am tuam ⁊ spera meũ ⁊ ip̃e faciet. tiõ sit̃ quidã
putant qd̾ ĩi faciant Nutlos enĩ uidet aiten¬
disse cũ dyxit ⁊ ip̃e faciet. nist eos qui dicũt nos
fatmus .i. nos ip̃i nos ip̃os iustificamits. ubi
quedem opamur tnos. s tłlo oꝑante coopannur:
qr inĩa eius p̃uenit nos. preirenit aũ ut sane¬
murqr subsequetur. ut etiam sanati uegetemur
puenit ut uocemur subseq̃tur ut głificemur.
puenit ut pie uinamus. sub segturut cũ illo sẽ¬
peruniamus. qr sine illo nicħ facere possumus.
utrumꝙ enĩ scciptum ẽ. ⁊ deus m̃s misco̾ia enis
p̃ueniet me. Et miscd̾ia euis subsequet᷑ me om̃i
ento ad eũ uiam nr̃am confessione nõ defensione
nõ eum latet etiam si operire conenu. Bonũ est
aũ confiteri dño. ita enĩ qd̾ ei places uobio. Si
quod ei displicet ĩnobis displiceat. Et nobis aũ¬
tet situt scciptumẽ. Semitas nr̃as auia sita.¬

Expanded text:
upra scriptum est: reueIa ad dominum uiam tuam et spera in cum, et ipse faciet, non, sicut quidam putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem operamur et nos, sed illordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum est et: deus meus, misericordia eius praeueniet me, et: miser ordia tua subse q quetur me per ergo ad eum uianon eum latet, etiamsi operire conemur . Bonum est autem confiteri Domino. Ita enim quod ei placet dabit nobis, si quod ei displicet in nobis, displiceat et nobis. « Avertet, » sicut scriptum est, « semitas nostras a via sua
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianũ. Credere usta fortasse suffecerit: S tamẽ
quia disputare uis. nic obest ĩmo enam ꝓdest
si firmissima p̃cedat fides. Nec existimemꝰ pettato
naturã humanã nõ posse uitiari s diuinis
credentes scripturis peccato eam ẽẽ uitiatam
quom id fieri potuerit inquiramꝰ. qm̃a pectatũ
iam dicinus nõ & sibstantiam. Iõne aitendit
ut alia omittã. etiam ñ manducare ñ eẽ sub̾am.
a substantia quippe receditur. qm̃ cib sub̾a est.
poris si om̃ino abstinetura tibo ita languescit
ita ualitudinis inequalitate corrumpitur. ita ex¬
hauritur uirib. ita lassitudine debilitatur. ⁊ frã¬
gitur. ut si aliquo modo ꝑduret inuita. uix possit
ad eũ cibũ reuocari. Unde abstinendo uitiata ẽ. sic
et solus uerus rationalis creature. cibus a quo ꝑ
in obedientiam recedendo. ⁊ ꝓ infirmitatẽ ñ ualẽ¬
do caꝑe qd̃ debuit ⁊ gaudere. Audis quemadinod̾

Expanded text:
christianum. Credere ista fortasse sufficeret: sed tamen christianum. Credere ista fortasse sufficeret: sed tamen quia disputare vis, nec obest, imo etiam prodest, si firmissima praecedat fides; nec existimemus peccato naturam humanam non posse vitiari, sed divinis credentes Scripturis peccato eam esse vitiatam, quomodo id fieri potuerit inquiramus. Quoniam peccatum jam didicimus non esse substantiam; nonne attendita omittam, etiam non manducare non esse substantiam? a substantia quippe receditur, quoniam cibus substaporis, si omnino abstineatur a cibo, ita languescit, ita ualetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur uiribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut, si aliquo modo perduret in uita, uix possit ad eum cibum reuocari, unde abstinendo uitiata est. sicet solu§ uerus rationalis creaturae cibus. a quo per inoboedientiam recedendo et per infirmitatem non ualendo capere, quo debuit et gaudere, audis quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut dicis. Nõ est peccatũ aliqua subͥa. s tantũ
hoc noĩe ꝓperam facti actus exprunit᷑. Et contra
iste. Quid ergo clamas. Sana aiam mcã qr pecta¬
ut tibi. qũo potuit uitiare aĩam tuã qd̃ sub̾a
Ne disputatione ab orõne uerteretur. breuit᷑
responderet ⁊ diceret. recede ame obsecro. cũ illo
potius disputa si potes qui dixt. Nõ ẽ opus sa¬
nis medicus. s egrotantib. i Iõ uemi uocare uis¬
tos set poc̃ores dobi iustos utiq sanos. peccatores
aũ appeilauit egrotos. Cernitis ne quo tendat
et quo manus porrigat. Hec disputatio ut õmo
frustra dcm putetur uocabis nom̃ eius iħ̃m.
Ip̃e enĩ saluũ faciet ppłm suũ apettatis eoꝵ. quo¬
mo enĩ saluũ fauet ibi nulla egritudo ẽ. Pecc̃a
quippe aquib dicit euñgeliũ saluũ faciẽs dũ
ppłm xp̃i. substantie nõ sũt. ⁊ scd̾m istũ utiare
nõ possunt. O frater bonũ ẽ ut memineris te eẽ

Expanded text:
est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur\'. ot contra iste: \'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, peccatores autem appellauit aegrotos. Cet quo manus porrigat haec disputatio? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius lesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. quomodo enim saluum faciet, ubi nulla quibus dicit Evangelium salvum faciendum populum Christi, substantiae non sunt, et secundum istum vitiare non possunt. O frater, bonum est ut memineris te esse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ res ñ existentia. ñ corpus aliqd̃. set ꝓperam fac
ti actus expͥmitur. demide ad uingit. credo ita ẽ.
Et si ita ẽ inquit quomodo potuit humanam
debilitare uł mutare naturã qd̃ substantia ca
Ego dixi dñe miserere mei sana aiãm meã qr
peccani tibi. Quid sanatur si nil est uillneratũ
nil sautiatum. nicħ debslitatũ atq uitiatum.
porro si ẽ qd̃ sanatur. unde uitiatum ẽ. audis
confitentem quid desideras disputantem. sana
inquit aĩam meã. Ab illo quere unde uitiatũ
sit. qd̃ sanari rogat. Et audi qd̃ sequit᷑. qm̃
peccaui tibi. Hunc iste int̾roget ab uto. q̃rat qd̃
querendum putat. ⁊ dicat O tu qui clamas sa¬
na aiãm meam qr peccaui tibi. Quid ẽ ꝑtc̃m sub¬
stantia aliqua an om̃ sub̃a carens. nom̃ quo
nõ res. ñ existentia. nõ corpus aliquod. s tantũ
ꝓperam facti actus exprimitur. R espondet ille. Ita

Expanded text:
non res, non existentia, non corpunon res, non existentia, non corputi actus exprimitur. deinde adiungit: credo ita est et ei ita est, inquit, quomodo potuit humanam debilitare uel mutare naturam, quod substantia carego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quid sanatur, si nihil est uulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque uitiatum? porro si est quod sanetur, unde uitiatum est? audis confitentem; quid desideras disputantem? sana, inquit, animam meam. ab illo quaere, unde uitiatum sit, quod sanari rogat; et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget ab isto quaerat, quod quaerendum putat, et dicat \'o tu qui clamas sana animam meam, quoniam peccaui tibi, quid est peccatum?\' substantia aliqua an omni substantia carens nomen, quo non a
Abbreviated transcription (Latin):
ducam᷑ intemptationẽ. fllud ut p̃terita expient᷑
hoc ut futura u̾itent᷑. Qd licet nõ fiat insiuotim¬
tas asfit: tam̃ ut fiat uolutas sola ñ sufficit
Ideo ꝓbac re net suꝑflua. nec ĩpudens dño ĩmo¬
latur oratio. Nam quid stultiuts qmͣ orare ut fa¬
cias qd̃ in potestate habeas. Iam nunc uidete qd̾
ad rem maxime ꝑtinet. quon humanã natu¬
ram tamqͣm oĩno sine uitio isslo sit conetur
ostendere ⁊ cont aptissimas scupturas dei delet¬
tetur sap̃ia u̾bi qua euatuetur crux xp̃i. s pla¬
ne illa nõ euacuabitur. ista potius sap̃na sub¬
uertetur. Nam cũ hoc ostenderimus aderit fortas¬
se muscd̃ia dei. ut ⁊ ip̃m hec dyxisse peniteat. pri¬
mo inquit de eo disputandum ẽ qd̃ ꝑ pectatum
debilitata dicitur ⁊ inmutata natura. Uñ ante
om̃ia q̃rendum puto inquit quid sit peccatũ. sub¬
stantia aliqua. an om̃i sub̾a carens. nom̃ quo

Expanded text:
ducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, ducamur in temptationem, illud ut praeterita expientur, hoc ut futura uitentur. quod licet non fiat, nisi uoluntas adsit, tamen ut fiat, uoluntas sola non sufficit; ideo pro hac re nec superflua nec inpudens domino immolatur oratio. nam quid stultius quam orare ut facias quod in postestate habeas? Iam nunc uidete, quod ad rem maxime pertinet. quomodo humanam naturam, tamquam omnino sino uitio ullo sit, conetur ostendere et contra apertissimas scripturas dei delectetur sapientia uerbi. qua euacuetur crux Christi. sed plane illa non euacuabitur, ista potius sapientia subuertetur. nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia dei, ut et ipsum haec dixisse paeniteat. primo, inquit, de eo disputandum est, quod per peccatum debilitata dicitur et inmutata natura. unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum: substantia aliqua an omnino substantia carens nomen, quo
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ intellectum ut discam mandata tua. Aliud
ẽ enĩ nõ curasse scire. que negligentie peccata ⁊̃
ꝑ sacrificia quedam legis uidebantur expiari.
alud intelliger nelle nec posse ⁊ facere contͣlogẽ
nõ intelligendo quid fieriuelit. Unde admone¬
mur a deo pet̾e sap̃iam. qui dat om̃ib asfluent̃.
utiq hiis om̃ib qui sic petunt. ⁊ tantũ petunt
quom᷑ ⁊ qnͣtum p̾standa ⁊ petenda ẽ. Diuinitus
tñ expianda pcc̃a ẽẽ peccata cõmissa. ⁊ ꝓ eis dñm¬
exorandum fatetur pp̃ ueniam scilicet ꝓmerendã¬
Et quia id qd̃ fcm̃ ẽ facere infectũ multũ ab isto.
laudata potentia illa nature. ⁊ uoluntas hoĩs
etiam ip̃o fatente nõ potest. quare hac nett̃itare
restat ut oret ignosti. Ut aũ ad iuuet᷑ ne peccet
nusqͣm dixit nõ hic legi. nurũ de hacre õmo silẽ¬
tium. cũ oeatid dñica utrũq petendum ẽe cõmo¬
neat. ⁊ ut dumittantur nobis debita nĩa ut ñ in¬

Expanded text:
mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud mihi intellectum, et discam mandata tua. aliud enim est eum non curasse scire, quae neglegentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis uidebantur expiari; aliud intellegere uelle nec posse et facere contra legem non intellegendo quae fieri uelit. unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter, utique his omnibus, qui sic petunt et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. Diuinitus tamen expianda esse peccata, commissa et pro eis Dexorandum » fatetur, propter veniam scilicet promerendam: quia id quod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa naturae et voluntas hominis, etiam ipso fatente, non potest. Quare hac necessitate restat ut oret ignosci: ut autem adjuvetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legi. Mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra et ut non in
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ dictum ẽ. Sap̃ia carius imumita ẽ in d̾m. legi em̃
dei nõ ẽ subiecta. nec enĩ potest. Qui aũ in carne ssit
deo placere ñ possunt: Sap̃iam quippe carnis dixit. ñ
sapĩam desursũ descendentem. ⁊ in carne ẽẽ. ñ eos qͥ
nõ dum de corpore exierunt. sed eos qui scdm carnẽ
niuunt significatos ẽẽ manifestum ẽ. Non aũ ibi
ẽ questio que u̾satur. Illud ẽ qd̾ exspecto abisto au¬
dire si possim eos qui scdm sp̃m uimint. st ob hoc
etram hic adhuc unientes iam quodã modo in car
sufficientiam datam cũ creantur posssbilitate na¬
ture. ⁊ sua ꝓpria uoluntate. cũ plenitudo legis ñ
sit nisi caritas. ⁊ caritas dei diffusa sit incordib
Tractat etiam iste dẽ pectatis ignorantie ⁊ dicit
hoĩem p̃igilare debere. ne ignoret. Ideo q culpan¬
dam cẽ ignorantiam qr id homo uescit negligentia
sua. qd adhibita diligentia scire debuisset dum
tam̃ om̃ta potius disputet qmͣ ut oret ⁊ dicat da

Expanded text:
. legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. qui autem in carne sunt, Deo placere. non possunt. sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam de sorsum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem uiuunt, significatos esse manifestum est. non autem ibi est quaestio, quae uersatur. illud est, quod expecto ab isto audire, si possim, eos, qui secundum spiritum uiuunt et ob hoc etiam hic adhuc uiuentes iam quodam modo in carnsufficiant, iam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria uoluntate; cum plenitudo legis non sit nisi caritas, et caritas Dei diffusa sit in cordibui datus est nobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae et dicit, \'hominem praeuigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit neglegentia sua quod adhibita diligentia scire debuisset.; dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret et dicat: da
Abbreviated transcription (Latin):
affluent̾ ⁊ nõ nupperat ⁊ dabitur ei. postislet aũ in
site nich̃ hesitans. Et ẽ fides ad qm̃ p̃cipta cõpeluĩti
Ut lex iperet. fides impetiet. ꝑlingnam enĩ qm̃
nullus hõim domare potest. sẽd sap̃ia desursũ descen¬
dens. ĩ multis offendimus om̃s. Non erĩ ⁊ hoc iste

Expanded text:
t dabitur e i; postulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguam enim, quam nullus hominum domare potest, sed sapientia desursum descendens, in multis offendimus omnes. non enim et hoc iste
Abbreviated transcription (Latin):
dei insimilitudinem ymaginis corruptibilis hõi¬
nis ⁊ uolucrũ. ⁊ quadrupedum ⁊ serpentiũ. Ista fe¬
sunt adiungit ⁊ dicit pp̃ea tradidit illos deuo ni
desidia ⁊eti s cordis slłoꝵ ĩminundictam. Ecce
quemadmodũ d̾s grauius condempnauit tra¬
deus illos indesid̾ia cordis elloꝵ ĩmimunditiam
idete etiam exhac pena que faciant ut cantume¬
lits iquit affitiant corpora sua insemet ip̃is.
et quia pena ẽ ista miquitatis. cũ sit tinqtas.

Expanded text:
similitudinem imaginis corruptibilis hominiset uolucrum et quadrupedum et serpentium. ista fesunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista i
Abbreviated transcription (Latin):
melius illo inspitere nouerituoce ñ sana sanos
ẽẽ. ꝓnuntiant mat̾iam peccati. dicit ẽẽuindc̃am.
si ad hoc poc̃or infirmatus ẽ. ut plura peccaret. nec
cogitat p̃uaricatorem legis qͣm digne lux dese¬
rat u̾itatis. qua desertus utiq cetus. ⁊ plus neces¬
se ẽ offendat. ⁊ cadendo uexetur. uexatus ꝙ ñ sur¬
gat. Ut ideo tantũ audiat uocem legis quo ad¬
moneatur implorare grãm saluatoris. An nul¬
la pena ẽ eoꝵ dequib dicit apłs. qr cũ cognouis.¬
sent d̾m. nõ sicut d̾m głificauerũt. aut gr̃ãs ege
runt. s euanuirũt in cegitationib suis. Et ob¬
scuratũ ẽ insipiens cor eoꝵ. Utiq ista obscuratio
cordis cecitatem. que fit deserente luce sapientie
inplura ⁊ grauia peccata. conlapsi sũt dicentes emĩ
se eẽ saptentes ⁊ stulti fcĩ sũt. Graius enĩ hec est¬
pena si qͥuis intelligati⁊ exhac pena uide quo ierũt.

Expanded text:
melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos melius ilio inspicere nouerint, uoce non sana sanos esse pronuntiant. Materiam peccati\' dicit \'esse uindictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum andiat uocem legis, quo ammoneatur implorare gratiam saluatoris. an nulla poena est eorum, de quibus dicit apostolus: quia cum cognouissent deum, non sicut deum glorifi cauerunt aut grarunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insi sius cor corum? utique ista obscuratio cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et grauia peccata conlapsi sunt; dicentes enim esse se sapientes stulti facti sunt. grauis haec poena est, si quis intell
Abbreviated transcription (Latin):
dignus. quia xp̃c iłx uenit inmundũ peccatores
saluos facere. Et iste contra fidelem sermonẽ ⁊ om̃i
acceptione dignũ dicit nõ debuisse hanc egritu¬
dinem contrahi peccatis. Ne ad hoc ẽẽt ista pena pec¬
cati ut cõmuterentur plura pecrata. Queritur etiã
puislis tantus medicus opitulatur. Et iste dicit. n¬
quid q̃ritis sam sũt. ꝓpt̾ quos medicũ queritis. rã
ip̃e primus homo ideo daͣinpnatus ẽ. nã postea nõ
peccauit. ꝯuasi aliquid deꝑfectione iusticie euts¬
folum illo nõ ẽẽ infirmiores. s etiam plura imple¬
uisse p̃cepta. Cũ ille unũ implere neglexerit. qui
suos uidet ita nasci quomͦ certe ille factus ñ est.
nõ solum p̃cepti incapaces. qd̃ om̃ino ñ sentiunt.
sed uix capaces papille cũ esuriunt. Eos tam̃ in
matus eccłie gremio. cũ saluos gr̃a sirã facere ue¬
lit qui saliũ facit ppłm suũ a peccatis eoꝵ. contͣ¬
dicunt hoĩes ⁊ qͣͣ creaturã que ꝑ illũ condita est

Expanded text:
istus Iesus uenit in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postesolum illo non esse infirmiores, sed etiam plura implevisse praecepta, cum ille unum implere neglexerit: » quos posteros videt ita nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt, sed vix capaces papillae cum esuriunt; eos tamen in matris Ecclesiae gremio cum salvos gratia sua facere velit, qui salvum facit populum suum a peccatis eorum, contradicunt homines et. quasi creaturam, quae per illum condita est.
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuifecauit nos xp̃o. cut gr̃a sumꝰ salui fc̃.¬
d cuat̃ xõe qrã siure qra nec infantes. noc etate gñ¬
tis ꝓ sanguiem p̃ius. Unde hu qui nõ pllliur
isperantur. siue quia ñ dum audire potuerunt
suus quia obedire noluerunt siue ⁊ cũ petatem
audire ñ possent lauacrum regenerationts quer
cipere possent ꝓ qd̾ salui fierent ns accereriiti
Iuste irtiꝙ dampnant᷑ quia sine pcc̃o nõ sinittut
qd origutalit̾ traxerunt it qd̾ ntalis morib ao

Expanded text:
conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus  gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate gratis per sanguinem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel
Abbreviated transcription (Latin):
ture. qͣm accepit inuu̾sum genus humanũ.
Si ꝑ naturã iusticia: ergo xp̃c gratis mortuis ẽ
Si aũ xp̃c nõ gratis mortiuis ẽ: ergo om̃is hu¬
mana natura iustificari ⁊ redini ab ira dei ius¬
tissima hoc ẽ a uindicta nullo mͦ pot̾. nisi ꝓ fidem
et sacram̃tum sanguinis xp̃i natura quippeho¬
minis pͥmitus inculpata. ⁊ sine ullo uitio crea¬
ta ẽ. Natura u̾o ista hominis qua unusquisq
ex adam nascitur iam medico indiget qua sana
nõ ẽ. Om̃ta quidem bona queh̃t̃ informatione
uita sensib mente a sũmo deo ht̃ creatore ⁊ ar¬
tifice suo. Uitiũ it̾o qd̾ ista naturalia bona cõ¬
tenebrat ⁊ infirmat ut inluminatõe ⁊ curatõe
opus hẽat ñ ab inculpabili artifice contractũ ẽ
l ex origuiali peccato qd̃ cõmissum ẽ libero arbi¬
trio. Ac per hoc natura penalis aduindcãm uis¬
tissimam ꝓtinet. Si enĩ iam sumus in xp̃o. noua

Expanded text:
turae. quam accepit uniuersum genus humanum: turae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis moistus non gratis mortuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unusquisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo nou
Abbreviated transcription (Latin):
Si eis nõ ẽ annuntiatũ sacram̃tum diuinitatis
et humanitatis xp̃i qd̃ manifestum in carne. Quo¬
modo enĩ crederent qd̃ nõ audierunt aut qũo au¬
quid nõ audierunt in oem̃ t̾ram exiuit sonus eoꝵ
et infines orbis terre uba eoꝵ. S anteqm hoc in¬
ciperet fieri. Anteqm deniq usqi ad fines tocius
orbis terre p̃dicatio ip̃a ꝓueniret. Qm̃ nõ desunt
adhuc ultime gentes licet ut phibetur paucissi¬
me quib hoc nõ dum fu̾it p̾dĩcatũ. Quid faciet
humana natura uł quid fecit que uł añ ñ audi¬
erat hoc fitturũ. ist ad hric nõ comperit fc̃m. nisi
credendo in d̾mi qui fecit celũ ⁊ t̾ram. a quo ⁊ se
fcam̃ naturalit̾ sentit. ⁊ recte uiuendo eus mi¬
pleat uoluntatem. Nulla fide passionis xp̃i ⁊ re¬
surrectionis imibuta. Qd̾ si fieri potint aut pot̃
hoc ⁊ egco dico qd̾ de lege dixit apłs. Euxo xp̃o morͣ
gens una uideoꝵ qnͣto iustius dicit᷑ de lege na¬

Expanded text:
si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum modo enim crederent quod non audierunt? aut quomodo auquid non audierunt? In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perveniat; quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatum; quid faciet humana natura, vel quid fecit, quae vel ante non audierat hoc futurum, vel adhuc non comperit factum, nisi credendo in Deum, qui fecit coelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit apostolus: ergo C h Cgens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege na
Abbreviated transcription (Latin):
tesligit quare sit xp̃ianus. Nam si ꝑ legẽ iustitra
ergo xp̃c gratis mortuus ẽ. Si aũ non gratis mor¬
tuus est. in illo solꝯ iustificatur impius. cui cre¬
denti meũ qui iustificat inꝑum deputatur fi¬
des ad iusticiam. Om̃s enĩ peccauerumt ⁊ egent głia
dei iustificati gratis ꝓsanguinem ip̃ius. Quicũq
aũ nõ putantur ꝑtinere ad hos om̃s qui pectaue¬
runt ⁊ egent glia dei: ꝓfecto nullam necłitatẽ¬
hñt ut xp̃iani fiant. qr nõ est opus sanis me¬
dicus s egrotantib. Unde ñ uenit ille uocare in¬
stos s ꝓcc̃ores. At p hoc natura humani generis
ex illius unius p̃uaricatoris carne ꝓcreata si pot̾
sibi sufficere ad implendam legem ꝑficiendam q
iusticiam de p̾mio debet ẽẽ secura. hoc ẽ de uita
et̾na. etiam sim aliqua gente. aut aliquo suꝑiore
tempe. fides eam latuit sanguinis xp̃i. Nõ enun¬
iustus deus qui iustos fraudet mercede iusticie.

Expanded text:
tellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, tellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent gloria dei iustificati gratis per sanguinem ipsius. quicumque aut, m non putantur pertinere ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitateChristiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
timasi ⁊ iacobe. Int̾missis da uatura¬
paululum ꝙ ĩmanib erant ⁊ gr̃afe¬
cursim quidẽ. s nõ medioeri intentõe ꝓlegilici
eo iidi hoĩem zelo ardentissimo accensum adu̾¬
sus cos qui cũ in suis peccatis humanã uolun¬
tatem debeant accusare. Naturam potius accusã¬
tes hominũ. ꝑ illam se excusare conantur. Ni¬
nus exarsit adu̾sus hanc pestilentia qm ⁊̃ litte¬
rarũ sclariũ auctores grauit᷑ arguere. Exclamã¬
tes falso queritur de natura sua genus humañ.
iuirib aggerauit. Uerumptñ timeo neillis potiꝰ
suffragetur qui delum dei hñt. s nõ scd̃m scĩam
ignorantes enĩ dei iusticiam ⁊ suam uolentes
constituere iusticie dei nõ sũt subiecti. Que sit
aũ iusticia dei de qua hic loquit᷑ conseq̃nter aꝑit
ad nugens. frus enĩ legis xp̃c ad iusticiam om̃i
credenti. hanc itaq iusticiam dei nõ inp̃cepto le¬
ad quam solam utilit̾ legis uelut pedagegi. ti¬
mor ducit constitutam eẽ. qui intelligit ip̃e in¬

Expanded text:
Timasi et Jacobe, intermissis paululum quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi: et vidi hominem zelo ardentissimo accensum adversus eos, qui cum in suis peccatis humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis exarsit adversus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes: « Falso queritur de natura sua genus humanum viribus aggeravit. Verumtamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: ignorantes enim Dei justitiam, et suam volenteconstituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto lead quam solam utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem ducinuts hoc uersat multis modis ⁊ sermno¬
ne durtreno. ne quis eũ aliud qm̃ de ñ petcandips¬
sibslitate quepere existimet. Unte int̾ multa queb
id agio etiam hoc dicit i. itenuĩ repeto ga dne. qos¬
se eẽ hominem sie peccato. tu quid dicis ñ ponẽ
quenrtar possit neannõ possit homo ce su peccato

Expanded text:
ordinem ducimus. Hoc versat multis modis et sermoordinem ducimus. Hoc versat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud, quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. Unde inter multa quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
uam ꝑuenire possedicatur. Qd̃ in libro isto agitur
nolo dicere ab sciente. ne illũ qui eũ scripsit ne ip̃i¬
anum quidẽ hñdimi iudicem. set qd̾ maigis eredo
a nesciente. miagnis sane uirto sed eas saras uolo
nõ qirales frenetiti hab̾e consueuerunt.⁊ Iam prĩ
distinguit aluid ẽẽ querere an possit aliquid eẽ qd̾
ad solam ꝑossibilitatem ꝑtinet. aliud utrũ ne sit
aic diffinctionem ueram ẽẽ nemo ambigit. Con¬
ut qd̾ ẽẽ pot̾ etiam sit. Quia enĩ dñs lararunisuis¬
citauit sine dubio potuit. qr uo uidam ñ susci¬
tauuit inumqͥd dicendũ ẽ nõ potuit. potuit gͥ seo
noluit. ⁊am si uoluisset eadem. ⁊ hic potestate
fecisset. qua filius quos uult uiuificat.s hac
distentione uera atꝙ manifesta quotendat ⁊ qͥd
esficere conetur adu̾tite. Nos inquit de sela pocc¬
bilitate tractamus. De qua nisi quid certũ cousti¬
derit emusgredi ad alud grauissimũ et̃ atꝙ extra

Expanded text:
nam peruenire posse dicatur. quod in libro isto agitur, nam peruenire posse dicatur. quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum qui eum scripsit ne Christianum quidem habendum indicem, sed, quod magis credo. a nesciente, magnis sane uiribus; sed eas sanas uolo, non quales frenetici habere consuerunt. Xam prius distinguit \'aliud esse quad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: conut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si ufecisset; quia et Filius quos vult vivificat . Sed hac distinctione vera atque manifesta quo tendat, et quid efficere conetur, advertite: Nos, inquit, de sola possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud, gravissimum esse atque extra
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ⁊ glisicauit. Quis gͥ usq ades dementisime
insaniat ut nõ agat meffabiles gr̃as misedie ro
re iusticiam imiu̾sos õm̃o dampnanti. Dec sisax
scrpturas sapiamus ũ cogimurr contra ip̃canam
gñom disputare. ⁊ ea dicere quib demonstrare
conemur naturam humanam neq medico ĩpar
ad iusticiam si uelit posse sufficere. Acute quippe
uidentur hec diti. s in sap̃ia uerbi qua euatuat᷑
ctux xp̃i Non ẽ ip̃a sap̃ia desursum descendens. ⁊¬
lo qd̾ sequitur dicere ne amicis nr̃is quoꝵ fortis¬
sima ⁊ celerrima ingenia nõ iꝑu̾sum set in di¬
rectum currere uolumits facere existimem̃ intutrã
Quanto gͥ ⁊elo accensus ẽ libri huiꝰ quẽ misis¬
tis conditor adu̾sus eos qui pcc̃is suis patrocini¬
um qe nature humane infirmitate ꝑ quirũt
tanto ⁊ mislto ardentiore ⁊elo nos oportet accẽ¬
di. ne euacuetur crux xp̃i. Cuacuatur aũ si aliquo
modo p̃terillus sacram̃tũ adiusticiã initãq eter¬

Expanded text:
cauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericorre iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruulis i ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi, non est ista sapientia desursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et celerrima ingenia non in peruersum, sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius, quem misistis, conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de naturae humanae infimitate perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne enacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeter
Abbreviated transcription (Latin):
nante illo qui dixitad suos. Non enĩ nos estis qui lo¬
quimini set sp̃c ꝑatris urr̃i qui loquitur ĩ uobis. Ita¬
q p̃cepto facere cõmonemur. qd̾ conantes ⁊ nrr̃is ni¬
rib nõ ualentes. aduitoriũ dnuimũ dep̃cemirs ꝓ ide
et ip̃e cũ exagerasset lingite malũ intercet̾a hecdacẽs.
Non oportet frẽs mei hec ita fieri continito monuit
cõsũmatis hiis que hint dicebat quo adiitorio ista
nõ fierent que dixit fieri nõ oportere. Quis enĩ sapi
tione oꝑationem suam ĩ mansuetudine sap̃ie. Quod¬
si telũ amarũ hẽtis ⁊ contentiones incordib ur̃is:

Expanded text:
nante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui lonante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis sapiens, itione operationem suam in mansuetudine sapientiae. quodsi zelum amarum habetis
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑatione. Nunc u̾o sequitur inquietũ malũ plena
uenẽno mortifero utiq nocentiore quã bestiaꝵ ittiq¬
et serpentum. Nam allud carnem itterficit hc uero
aram. Os u̾o qd̾ mentitrt eccidit aĩam. ⁊ pn ergo
qͣi id eẽt facilius quam mansut factio bestiaꝵ. Sc̃s
racobus illam sñiam ꝓnuntiauit. Ant ea uereuo¬
luit ꝓmutiari s potius ostendens qutum fit in
homine lingue malũ ut amillo homine domari
possit. tũ ab om̃ib domentur ⁊ bestie. Neq hoc ideo
dycit. ut huiꝰ in nos mali dñatione ꝓ negligentiam ꝑ¬
manere patramur:. Sed ut ad domandam lingiã dis¬
ne gr̃e poscamus auxilium. Non enĩ ait linguã mã¬
lus domare potest. s nisllus hominũ. ut cũ domatur
dei miscd̾ia. dei aduitorio. dei gr̃a fieri fateatumur:
Conetur ergo anima domare linguam. ⁊ dũ conatur
poscat auxilium. Et dometur lingua: oret lingira. do¬

Expanded text:
comparatione. Nunc vero sequitur: « Inquietum malum, plena comparatione. Nunc vero sequitur: « Inquietum malum, plena veneno mortifero » utique nocentiore, quam bestiarum atque serpentum. Nam illud carnem interficit: hoc vero animam. Os enim quod mentitur, occidit animam . Non ergo quasi id esset facilius, quam mansuefactio bestiarum sanctus Jacobus illam sententiam pronuntiavit, aut ea voce voluit pronuntiari: sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. Neque hoc ideo dixit, ut hujus in nos mali dominationem per negligentiam permanere patiamur: sed ut ad domandam linguam divinae gratiae poscamus auxilium. Non enim ait: Linguam nullus domare potest, sed nullus hominum: ut cum domatur, Dei misericordia, Dei adjutorio, Dei gratia, fieri fateamur: conetur ergo anima domare linguam, et dum conatur, poscat auxilium: et oret lingua, ut dometur lingua, don
Abbreviated transcription (Latin):
nati ex deo aperte posuerit: si dixerimus qr pecca¬
tum nõ habenius nos ip̃os sedutims ⁊ u̾itas
ĩnobis nõ est. In libris quos de hac re ad maroel¬
linũ scripsi sient potui explicare curaui. Et illud
qd̾ dictum ẽ. nõ potest peccare ꝓ eo dc̃m ẽe. acsi
diceretur nõ debet peccare. Non imꝓbanda mͥ ui¬
decur huĩ asserito. Quis enĩ dicat᷑ delere pecrari.
cũ ideo sit peccatũ qr nõ debet fieri. lane ꝙ apłs
iacob ait. Innguam aũ nullus hominũ domare
potest. Non mͥ uidetur itantelligend̾ ut expone¬
uoluit qi ꝑ exꝑbrationem dictũ. tanqm̃ diceret Ergo¬
ne linguam nullus hominũ domate potest. tanqͣm ob¬
uirgana ⁊ dicens. Domare feras potestis. linguã nõ
potestis. qͣi facilius sit linguam domare qñi feras. N õ
puto qd̃ iste sit sensus hoc loco Si enĩ hoc senttxi uellet
de fatilitate domande lingue cet̾a sequerent᷑ inbestiaꝵ

Expanded text:
nati ex deo, aperte posuerit: dixerimus quia peccanati ex deo, aperte posuerit: dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est, in libris, quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicare curaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur \'non debet peccare\' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod aposare potest : non mihi videtur ita intelligendum, « quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: Ergone linguam nullus hominum domare potest? Tamquam objurgans et dicens: Domare feras potestis, linguam non potestis? Quasi facilius sit linguam domare, quam feras. » Non puto quod iste sit sensus in hoc loco. Si enim id sentiri vellet de facilitate domandae linguae, caetera sequerentur in bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
quem rogabat quidam qñ dicebat. Itinera mea
dirige scd̃m u̾bumtuũ ⁊ ne dñetir mͥ om̃is
iniquitas. Ne dum sue diligentie qiͣ ꝓprits iuri¬
b fidit. neq hic adueram iusticram. neq illic
fatile resellit qr nõ ibi ẽ. quia nõ ibi est questio
sine causa cũ aliquociens inscripturis inueniat᷑
homines dcõs ẽẽ sine q̃rela. Nemo inuenitur qͥ¬
sit dictus sine peccato. nisi uls solus de quo ap¬
te dc̃m ẽ. Cum qui ñ nouerat pcc̃m. Et eo loco ubi
de sacrtotib scĩs agebatur. Et enĩ exꝑtus est
om̃ia scd̃m similitudinẽ sine peccato. In ea scili¬
cet carne que hebat similitudinẽ carius peccati.
qm̃uis ñ eẽt caro peccati. Quam tñ sumilitudi¬
nem nõ hr̃et nisi cetera om̃is hõis eẽt caro pc̃ci
Iam illd̃ quomͦ accipendũ sit. om̃is qui natus
ẽ ex deo nõ peccat. ⁊ nõ potest peccare. quia semẽ
iratus ex deo. aut eis loq̃uetur qui nõ dum eẽnt

Expanded text:
quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, facile refellit : \'quia non ibi est quaestio,sine causa, cum aliquotiens in Scripturis inueniatur, homines dictos esse sine querella, nemo inuenitur qui dictus sit sine peccato, nisi unus solus, de quo aperte dictum est: eum qui non nouerat peccatum; et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur, etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen simititudinem non haberet nisi cetera omnis hominis esset caro peccati. iam illud quomodo accipiendum sit: omnis qui natus est ex deo non peccat et non potest peccare, quia semen uasi non sit natus ex deo aut eis loqueretur qui nondum essent