comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
finiuit: Mostuus ẽ qui mortuos suscitabuit
Sed & resurrexit numquã moriturus: Neabillo
quis quã sic discueret mostem comtemnere quasi
num quã futũrus Inde confirmatis discipulis conuersa
tus cumeis quad raginta dibus cisdemspectantibus as¬
cendit inedum. Et completis a surrictionequinqua¬
sedetiam cũ iocunditate legemposs& implere quȩda¬
ta est iudeis in decem prȩeptis. quod appellant decalo¬
gũ. Quȩrursus ad duo rediguntur ut diligamus
dm extotocorde extota anima extoramente etdili¬
gamus pximũ sicut nos ipsos. Namin his duobus prȩ¬
ceptis totã legem prophetasq pendere ipsed ñs & dixit
in euangelio et suomanifestauit exemplam. Namet
populus isrh exdiequo primũ pascha in imagi nete¬
lbrarunt : Ouem occidentes & manducantes cuius
sanguinẽ posteseorũ ad salutis tutdam signati sunt
E xipso ergo dic quinquagensi mus dies impletus ẽ
et legem acceperunt scripturã digito dĩ Quon omi¬

Expanded text:
finivit. Mortuus est, qui mortuos suscitavit. finivit. Mortuus est, qui mortuos suscitavit. Sed et resurrexit nunquam moriturus, ne ab illo quisquam sic disceret mortem contemnere, quasi nunquam moriturus. Inde contus cum eis quadraginta diebus, eisdem spectantibus ascendit in coelum; et completis a resurrectione quinquased etiam cum jucunditate legem possent implere. Quae data est Judaeis in decem praeceptis, quod appellant decalogum. Quae rursus ad duo rediguntur, ut diligamus Deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente; et diligamus proximum sicut nos ipsos. Nam in his duobus praeceptis totam Legem Prophetasque pendere, ipse Dominus et dixit in Evangelio , et suo manifestavit exemplo. Nam et populus Israel ex die quo primum pascha in imagine celebrarunt, ovem occidentes et manducantes, cujus sanguine postes eorum ad salutis tutelam signati sunt ; ex ipso ergo die quinquagesimus dies impletus est, et legem acceperunt scriptam digito Dei , quo nomi
Abbreviated transcription (Latin):
iud exiuitates itaerat exigua. ut hodioq uilla appelletur
Noluit quem quã decuius quã terre neciuitatis sublimi¬
tategloriariꝰ pauper etiam factus est. cuius sunt om¬
nia ceperquem creata sunt omnia: Nequisquã cum
in eum credere de terrenis diuitiis auderet extollĩ no¬
luit rex abhominibus fieri. quiahumilitatis osten¬
debat uiammiseris quos ab eo superbia separauerat
quã uissempiternũ eius regnũ. uniuersa creatura
testetur. Esuriuit quiom nes pascit: Stiuit
ꝑ quẽ creatur omnis potus : Et quispitaliter panis est
esurientium fonsq sitientium ab itinereterrestri
fatigatus est qui seipsum nobis uiam fecit incdum
Velut ommutuit & obsorduit coram conuitiantib:
ꝑquem mutus locutus est et surdus audiuit: Uinc
tus est quide in firmitatũ uinculis soluit: Flagel¬
latus est. qui omniũ dolorũ flagella de hominũ cor¬
poribus expulit: Crucifixis est qui cruciatus nrõs

Expanded text:
Judaeae civitates ita erat exigua, ut hodieque villa appelletur, Judaeae civitates ita erat exigua, ut hodieque villa appelletur, noluit quemquam de cujusquam terrenae civitatis sublimitate gloriari. Pauper etiam factus est, cujus sunt omnia, et per quem creata sunt omnia; ne quisquam cum in eum crederet, de terrenis divitiis auderet extolli. Noluit rex ab hominibus fieri; quia humilitatis ostendebat viam miseris, quos ab eo superbia separaverat: quamvis sempiternum ejus regnum universa creatura testetur. Esurivit, qui omnes pascit; sitivit, per quem creatur omnis potus, et qui spiritualiter panis est esurientium fonsque sitientium: ab itinere terrestri fatigatus est, qui se ipsum nobis viam fecit in coelum: velut obmutuit et obsurduit coram conviciantibus, per quem mutus locuttus est qui de infirmitatum vinculis solvit, flagellatus est qui omnium dolorum flagella de hominum corporibus expulit. Crucifixus est, qui cruciatus nostros
Abbreviated transcription (Latin):
uumtesta mentũ hereditatis sempiternȩ manifestans
in quo renouatus homo ꝑgratiã dĩ agere̾ nouã uitã.
hotst uitam spĩtalem. utuctus ostenderet primũ
inquo carnalis populu sagens ueterem hominem ex¬
ceptis paucis intellegentibus patriarchis & prophetis
& non nullis latentibus scĩs carnaliter uiuens carnali¬
a. premia. desiderabat ad nõdõ & infigura sp̃italiũ
bonorũ accipiebat. Omnia ergobona terrena con¬
tempsit homo factus dñs xp̃s ut contemnenda mons¬
traret. Et omnia terrena sustinuit mala. quȩ
sustinenda prȩcipiebat : Ut neq in illis quȩ reretur
felicitas. neq inistis infelicitas timertur. Natus
enim dematre quȩquamuis auiro intacta conceperit
semperque intacta ꝑmanserit. uirgo concipiens uir¬
go pariens. uirgo moriens: tamen fabro desponsa¬
taerat Omnemtrfum carnalis nobilitas extinexit
Natus etiam inciuitatebethleem quȩ inter omnes

Expanded text:
vum testamentum haereditatis sempiternae manifestans, vum testamentum haereditatis sempiternae manifestans, in quo renovatus homo per gratiam Dei ageret novam vitam, hoc est vitam spiritualem; ut vetus ostenderet primum, in quo carnalis populus agens veterem hominem, exceptis paucis intelligentibus Patriarchis et Prophetis et nonnullis latentibus sanctis, carnaliter vivens carnalia praemia desiderabat a Domino Deo, et in figura spiritualium bonorum accipiebat: omnia ergo bona terrena contempsit homo factus Dominus Christus, ut contemnenda monstraret; et omnia terrena sustinuit mala, quae sustinenda praecipiebat: ut neque in illis quaereretur felicitas, neque in istis infelicitas timeretur. Natus enim de matre quae quamvis a viro intacta conceperit, semperque intacta permanserit, virgo concipiens, virgo pariens, virgo moriens, tamen fabro desponsata erat, omnem typhum carnalis nobilitatis exstinxit. Natus etiam in civitate Bethlehem, quae inter omnes
Abbreviated transcription (Latin):
usq addillam captiuitatẽ quapopulus di inbabrloni¬
antrans migrauit: Quinta ab illatrans migratione
ta ȩta sagitur. ut iam spitalis gratiaquȩ paucis tunc pa¬
triarchis & prophȩtis notaerat manifestaretur omnib:
gentibus nequis quã dm̃ nisi gratis colerent. Nonuisi¬
bilia praemia seruitutis suac &p̃sentis uitȩ felicitatẽ
sed solam uitam act̃nã inqua ipsodõ frueretur
ab illo desiderans. ut hac sexta ȩtate menshumana pe¬
dũ noncupiditate rerũ temporaliũ. sed caritate illi¬
us qui precepit fiunt quȩũq prȩcepit. Quis autẽ
non redamart affectet iustissimũ &misericordissi¬
mũ dm̃ qui prior sic amauit iniustissimos et suꝑ¬
bissimos homines ut propter eos mitceret unicũ
filium perquem fecit omnia : qui non sui mutatione
sed hominis ad sumptionchomofactus nonsolũ cum
eis uiuere sedetiam procis & abcis posscocridi Itaq no¬

Expanded text:
usque ad illam captivitatem qua populus Dei in Babyloniusque ad illam captivitatem qua populus Dei in Babyloniam transmigravit: quinta ab illa transmigratione s adventu sexta aetas agitur: ut jam spiritualis gratia, quae paucis tunc Patriarchis et Prophetis nota erat, manifestaretur omnibus gentibus: ne quisquam Deum nisi gratis coleret, non visibilia praemia servitutis suae et praesentis vitae felicitatem, sed solam vitam aeternam, in qua ipso Deo frueretur, ab illo desiderans; ut hac sexta aetate mens humana redum non cupiditate rerum temporalium, sed charitate illius qui praecepit, fiunt quaecumque praecepit. Quis autem non redamare affectet justissimum et misericordissimum Deum, qui prior sic amavit injustissimos et superbissimos homines, ut propter eos mitteret unicum Filium, per quem fecit omnia; qui non sui mutatione, sed hominis assumptione homo factus, non solum cum eis vivere, sed etiam pro eis et ab eis posset occidi? 40. Itaque no
Abbreviated transcription (Latin):
plũ trans actisseptuaginta annis restitutũ est. tantas
praessuras et calamitates a regibus gentiũ iudei ꝑpessi
sunt : ut intellegerent nondũ uenisseliberatorem quẽ
non sp̃italiter liberaturũ intellegebant sed plibera¬
tione carnalidesiderabant. Per actisergoquinq acta
tibus sȩculi quarũ prima est abinitio generis humani
id est abadamqui primus homofactus est usq: ad noe
qui fecit arcam indiluuio. Indesecunda est usq ad
abrahã quipater dẽctus est omniũ qui demgentium
qui fidem ipsius imitarentur : Sed tameni exproge¬
niae carnissuȩ futuri populi iudȩorũ qui antexp̃ia
nã fidemgentium unus interomnes omniũ terra¬
ium populus unũ uerum dm̃ coluit: Ex quopo¬
pulos aluator xp̃s secundũ carnẽ unir&. Isticnĩ asticuli
duarum actatum eminent inucteribus libris Rdi¬
quarũ autem trium euangelio etiã dedarantur Cũ
aest ab habraham usq ad dauid regem. Quasta adauid

Expanded text:
plum transactis septuaginta annis restitutum est; tantas plum transactis septuaginta annis restitutum est; tantas pressuras et calamitates a regibus gentium Judaei perpessi sunt, ut intelligerent nondum venisse liberatorem, quem non spiritaliter liberaturum intelligebant, sed pro liberatione carnali desiderabant. tibus saeculi, quarum prima est ab initio generis humani, id est, ab Adam, qui primus homo factus est, usque ad Noe, qui fecit arcam in diluvio ; inde secunda est usque ad Abraham, qui pater dictus est omnium quidem gentium , quae fidem ipsius imitarentur; sed tamen ex propagine carnis suae futuri populi Judaeorum: qui ante fidem christianam gentium, unus inter omnes omnium terrarum populus unum verum Deum coluit, ex quo populo salvator Christus secundum carnem veniret. Isti enim articuli duarum aetatum eminent in veteribus Libris: reliquarum autem trium in Evangelio etiam declarantur, cum a est ab Abraham usque ad David regem: quarta a David
Abbreviated transcription (Latin):
fit pestotũ orbemter arũ cũ pace regumxp̃ianorũ
Sicut idemdicit a postolus Dĩ agricultura di adificiti¬
estis. Et postannos quidem septuaginti quo sinys¬
tice ꝓphetauerat hicremias ut fine temporũ prȩfĩ¬
guraret. tamen ut ipsa figura integraretur : Fagta
est in hicrusalem restiticio aedificationis templi dĩ
S ed quiatotũ figurate agebatur nonerat firmapax
aclibestas reddita iudcis Itaq posti a romanis
uit sunt et tributari facti Ex illo sane tempore
exqueterrã promissionis acaperunt & reges
habercoaperunt: ncinaliquo regumsuorum
conpletũ ẽẽ arbitrarentur. quodeis liberator xp̃s pro¬
mittebatur: A pestius ꝑmultas prophetias propho¬
tatus est xp̃s. Non solum ab ipso dauid inlibrospsal¬
morũ. Sedetiam aceteris & magnis & sc̃ĩs prophȩtis
usq ad tepus captiuitatis in babrloniã. Et in ipsa capti
liberatorem omniũ prophetarent: Et postea quãtim¬

Expanded text:
fit per totum orbem terrarum cum pace regum christianorum, fit per totum orbem terrarum cum pace regum christianorum, sicut idem dicit apostolus: Destis . » Et post annos quidem septuaginta, quos mystice prophetaverat Jeremias ut finem temporum praefiguraret, tamen ut ipsa figura integraretur, facta est in Hierusalem restitutio aedificationis templi Dei; sed quia totum figurate agebatur, non erat firma pax ac libertas reddita Judaeis. Itaque a Romanis postea victi sunt et tributarii facti, ex illo sane tempore ex quo terram promissionis acceperunt, et reges habere coeperunt: ne in aliquo regum suorum completum esse arbitrarentur quod eis liberator Christus promittebatur. Apertius per multas prophetias prophetatus est Christus, non solum ab ipso David in libro Psalmorum, sed etiam a caeteris et magnis et sanctis prophetis usque ad tempus captivitatis in Babyloniam; et in ipsa captivChristum liberatorem omnium prophetarent. Et postea quam tem
Abbreviated transcription (Latin):
usq infinẽ iniquos inuenerint: autcũm quibus aequa¬
liter regnaturi sunt si & illiaduerum dm̃ conuersi
fuerint. Omnibus tamen precipitur serui rehuma¬
nis potestatibus adq terrenis. quousq: posttempus
prȩfinitũ quod significant septuaginta. anni. ab
istius seculi confusionctamquã decaptiuitateb abi¬
loniȩ sicut hierusalem. liberctur ecdesia.
Excuius captiuitatis occasione ipsictiã terreni rges
desestis idolis ꝓquibus ꝑsequebantur xp̃ia nos
Proquibus a postolus paulus iub& orari. etiam
cum ꝑsequerentur ecdesam. Sic enimdicit. Obsecro itaq
primũ fieri deprecationes ad oĩationes interpellationẽs
gratiarũ actiones prorcgibus proomnib: hominibus
et omnibus qui in sublimitate sunt ut securã &tran¬
quillamuitã a gamuscũ omnipietate & caritate:
taq ꝑ ipsosdata pax est ecdesiȩ quauis temporalis
tranquillitas temp̃oralis ad a edificandas spiritaliter

Expanded text:
usque in finem iniquos invenerint; aut cum quibus aequausque in finem iniquos invenerint; aut cum quibus aequaliter regnaturi sunt, si et illi ad verum Deum conversi fuerint. Omnibus tamen praecipitur servire humanis potestatibus atque terrenis, quousque post tempus praefinitum, quod significant septuagistius saeculi confusione tanquam de captivitate Babyloniae, sicut Hierusalem liberetur Ecclesia. Ex cujus captivitatis occasione ipsi etiam terreni reges, desertis idolis pro quibpro quibus apostolus Paulus jubet orari, etiam cum persequerentur Ecclesiam. Sic enim dicit: Obsecro itaque primum fieri deprecationes, adorationes, interpellationes, gratiarum actiones, pro regibus, pro omnibus hominibus, et omnibus qui in sublimitate sunt, ut securam et tranquillam vitam agamus cum omni pietate et charitate . Itaque per ipsos data pax est Ecclesiae, quamvis temporalis, tranquillitas temporalis ad aedificandas spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
&ora rȩpcis a quibus captiuitenebantur. & incorũ pa¬
e pacem speraro ad gignendos filios et domos aedifi¬
candas & plantandos hostos etuineas. Post septua¬
ginta autem annos ꝓmitaitur eis ab illa captiuita¬
te liberatio hocautẽ totũ figurate significat
ecdesiã xp̃i i nomnibus scis eius qui sunt ciues hic¬
rusalem estis seruiturã fuisse subragibus hu¬
iusseculi: Bag enim& a postolita doctrina ut
omnis anima sublimioribus potestatib subditasit & ut
reddantur omnibus omnia. Cui tributũ tributum.
Cui uectigal uectigal. Et aeteraquȩs aluodĩ nr̃i cultu.
constitucionis humanȩ principibus reddimus. quan¬
do & ipsedñs ut nobis huiussanȩ doctrinȩ preber& ex¬
emplũ ꝑcapite hominis quoerat indutus. tributum
soluere non dedignatus est. Iubentur autem etiã scrui
xp̃iani &boni fideles dominis suis temporalibus aequa¬
nimiter fideliterq: seruire : Quosiudicaturi sunt si

Expanded text:
et orare pro eis a quibus captivi tenebantur, et in eorum pacet orare pro eis a quibus captivi tenebantur, et in eorum pace pacem sperare ad gignendos filios, et domos aedificandas, et plantandos hortos et vineas. Post septuaginta autem annos promittitur eis ab illa captivitate liberatio. Hoc autem totum figurate significat Ecclesiam Christi in omnibus sanctis ejus, qui sunt cives Jerusalem coelestis, servituram fuisse sub regibus hujus saeculi. Dicit enim et apostolica doctrina, ut omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit; et ut reddantur omnibus omnia; cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal ; et caetera quae salvo Dei nostri cultu, constitutionis humanae principibus reddimus; quando et ipse Dominus, ut nobis hujus sanae doctrinae praeberet exemplum, pro capite hominis quo erat indutus, tributum solvere non dedignatus est . Jubentur autem etiam servi christiani et boni fideles dominis suis temporalibus aequanimiter fideliterque servire : quos judicaturi sunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
aliquodtamen generationes. ostendit alium trpũ
ad remmaxime pestinentẽ. Nam captiuata est
illa ciuitas. & multa parsciusꝰ ẽducta in babilo¬
niã. Sicut autem hicrus alem. signmn. ficat
ciuitatẽ socictatemq sc̃orũ sicbabilonia significat ciuita¬
tem socictatẽq iniquorũ qm̃dicitur interpretãri confusi¬
o Dequibus duabus ciuitatibus ab exordio generis hu¬
maniusq infinẽ seculi ꝑmixtȩ tem̃ porũ uarictatetu rren¬
tibus et ultimo iudicio separandis. paulo ante iã dixi¬
mus. Illa crgocaptiuitas hicrus alem ciuitatis et illepo¬
pulus inbabiloniamductus ad seruitutẽ ireiubetur
a dño perhicroniam illius temporis ꝓphetã. Et exti¬
terunt reges babiloniac subquibus illi seruibant
quiex eorũ occasione commoti quibusdam miraculis
cognoscerent & colerent et coli iuberent Unũ uerũ
dm̃ qui condidit uniuersam creaturã : Iussi sunt autẽ

Expanded text:
aliquot tamen generationes ostendit alium typum aliquot tamen generationes ostendit alium typum ad rem maxime pertinentem. Nam captivata est illa civitas et multa pars ejus ducta in Babyloniam. Sicut autem Hierusalem significat civitatem societatemque sanctorum, sic Babylonia significat civitatem societatemque iniquorum, quomodo dicitur interpretari Confusio. De quibus duabus civitatibus ab exordio generis humani usque in finem saeculi, permixta temporum varietate currentibus et ultimo judicio separandis, paulo ante jam diximus, Illa ergo captivitas Hierusalem civitatis, et ille populus in Babyloniam ductus ad servitutem ire jubetur a Domino per Jeremiam illius temporis prophetam: et exstiterunt reges Babyloniae, sub quibus illi serviebant, qui ex eorum occasione commoti quibusdam miraculis cognoscerent, et colerent, et coli juberent unum verum Deum, qui condidit universam creaturam. Jussi sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
pmissionis. Vbi temporaliter carnaliterq reg¬
nar&. promodo desiderisui : quo tamen regnũ
terrenũ iognispltalisi maginẽ gessit ꝓbihieru s a¬
le conditiestufamos i esima ciuitasdustrui¬
ens insipno libeteruattatis quȩc l estishierusa¬
lemdicitur : quod uerbũ est hebreũ & interpretatur
uisionẽ pacis: Cuiusciuessunt omnes sc̃i ficati homi¬
nes quifuerunt et qui sunt. & qui futuri sunt. et om̃s
scificati sp̃s etiam quicũq in excelsis cȩlorũ pastibus
piadeuotione obtemperant dõ: Nec imitantur
impiam diaboli suꝑbiam & angelorũ eius
guntur summi angeli. Et uerbum hominẽ assumens
ut eo regerentur. & homines. quisimulomnescũ illo in
act̃na paceregnabunt: Ad huius regis prefiguratio¬
nẽ in illo terreno regnopopulii srahd: Maxime
eminuit rexdauid. decuius semine secundũ carnẽ
sionis gesta sunt infigurã uenturixp̃i. &eclesiae.
quȩ in scĩs libris paulatim discerepoteris. Post

Expanded text:
promissionis, ubi temporaliter carnaliterque regpromissionis, ubi temporaliter carnaliterque regnaret, pro modo desiderii sui, quod tamen regnum terrenum regni spiritalis imaginem gessit. Ibi Hierusalem condita est famosissima civitas Dei, serviens in signo liberae civitatis quae coelestis Hierusalem dicVisio pacis. Cujus cives sunt omnes sanctificati homines qui fuerunt, et qui sunt, et qui futuri sunt; et omnes sanctificati spiritus, etiam quicumque in excelsis coelorum partibus pia devotione obtemperant Deo, nec imitantur impiam diaboli superbiam et angelorum ejus. guntur summi Angeli, et Verbum hominem assumens ut eo regerentur et homines, qui simul omnes cum illo in aeterna pace regnabunt. Ad hujus regis praefigurationem in illo terreno regno populi Israel maxime eminuit rex David, de cujus semine secundum carnem sionis gesta sunt, in figuram venturi Christi et Ecclesiae, quae in sanctis libris paulatim poteris discere. Post
Abbreviated transcription (Latin):
quamcũq causam sp̃ssc̃s appellatus est digitus dĩ
N on tamencum hoc audimus humani corporis for¬
ma cogitanda est. Aocepit ergo illepopulus legem
digitodĩ scriptam in tabulis lapideis. ad signi¬
ficandam duritiã cordis illorũ. quod legem
Nonerant impleturi Corporalia quippedo n adeside¬
rantes ad ñõ magis carnalitimore quã spiritalicari¬
tate tenbantur. Legemautem nonimpl& nisi ca¬
ritas Id eo multis sacramentis. uisibilibus onerati
sunt quoseruiliiugo premerentur. In obseruatio¬
nibus ciborum. et in sacrificiis animalium & ali sin
Quȩtunc a paucis scis & intellegbantur ad fructum
salutis et obseruiluantur ad congrucntiã temporis
Amultitud in cuero carnaliũ tantũ modo obserua¬
bantur non intellegebantur. Permulta itaq &
uaria signa rerũ futurarũ quas longum est
nines cominemorare : et casnunc in cedesi auide¬
mus impleri: Perductus est ille populus ad terrã

Expanded text:
quamcumque causam Spiritus sanctus appellatus est digitus Dei, quamcumque causam Spiritus sanctus appellatus est digitus Dei, non tamen, cum hoc audimus, humani corporis forma cogitanda est. Accepit ergo ille populus legem digito Dei scriptam in tabulis sane lapideis, ad significandam duritiam cordis illorum, quod legem non erant impleturi. Corporalia quippe dona desiderantes a Domino, magis carnali timore quam spirituali charitate tenebantur: legem autem non implet nisi charitas. Ideo multis sacramentis visibilibus onerati sunt, quo servili jugo premerentur, in observationibus ciborum et in sacertinentium: quae tunc a paucis sanctis et intelligebantur ad fructum salutis, et observabantur ad congruentiam temporis. A multitudine vero carnalium tantummodo observabantur, non intelligebantur. Per multa itaque et varia signa rerum futurarum quas longum est omnes commemorare, et eas nunc in Ecclesia videmus impleri, perductus est ille populus ad terram
Abbreviated transcription (Latin):
ligni sacramentũ Nauirgapercussit morses ut
illud miraculum fieret. Vtrũq signũ est sc̃ibap¬
tis imiꝑquod fideles in nouã uitam t transcunt
Peccat a uero corumtam quã inimiciddentur atq mo¬
riuntur A pertius aut exp̃i passio inillo populo
figurata est cũ iussi sunt ouem occiderc& manduca¬
re. etde sanguinc cius postessuos signare. et hoccde¬
brarcominianno etappellare paschad ñi: manifes¬
& crucis signo infronte hodietamquã in poste signan¬
duses omnes quex p̃iani signantur. Inde ꝑdesestũ
populus illeductus est perquad raginta annos acce¬
pit etiam legem digitodĩ scriptã. quo nomine signis¬
catur sp̃ssc̃s. sicut in euangelio. manifestissi med eda¬
ratur. Neq enĩ ds̃ forma corporis defim̃tus est.
Nec sic in illo membra & digiti cogitandi sunt quẽ ad mo
discedant a concordia caritatis: Indigitis autem
maximed peret quaed aidiuisio. nectamen ab uni¬
tate praecisio. Siue propterea siue propter aliã

Expanded text:
ligni sacramentum. Nam virga percussit Moyses, ut illud miraculum fieret. Utrumque signum est sancti Baptismi, per quod fideles in novam vitam transeunt, peccata vero eorum tanquam inimici delentur atque moriuntur. Apertius autem Christi passio in illo populo figurata est, cum jussi sunt ovem occidere et manducare, et de sanguine ejus postes suos signare, et hoc celebrare omni anno, et appellare Pascha Domini. Manifesassionis et crucis signo in fronte hodie tanquam in poste signandus es, omnesque Christiani signantur. 35. Inde per desertum populus ille ductus est, per quadraginta annos accepit etiam legem digito Dei scriptam , quo nomine significatur Spiritus sanctus, sicut in Evangelio manifestissime declaratur . Neque enim Deus forma corporis definitus est, nec sic in illo membra et digiti cogitandi sunt, quemadmodudiscedant a concordia charitatis, in digitis autem maxime apparet quaedam divisio, nec tamen ab unitate praecisio; sive propterea, sive propter aliam
Abbreviated transcription (Latin):
iugandum suꝑbis potestatibus ad dixerat. queb eati¬
fica renon possunt quanto magis desperauerat posse
suicuram geri ab eapotestate qũae non malitia sublimis
esse uult. sedbonitate sublimis est
Siergo maxime propterea xp̃s aduenit ut cognosceret
homo quantum eũ diligatds̃ et id eo cognoscer& ut in
cius dilectionem a quoprior dilectus est in ardescer&
roximumq illo iubente et demonstrantediligeret
qui non proximum sed longeperegrinantem diligen¬
do factus est psoximus

Expanded text:
jugandum superbis potestatibus addixerat, quae beatijugandum superbis potestatibus addixerat, quae beatificare non possunt, quanto magis desperaverat posse sui curam geri ab ea potestate quae non malitia sublimis esse vult, sed bonitate sublimis est. 8. Si ergo maxime propterea Christus advenit, ut cognosceret homo quantum eum diligat Deus; et ideo cognosceret, ut in ejus dilectionem a quo prior dilectus est, inardesceret, proximumque illo jubente et demonstrante diligeret, qui non proximum, sed longe peregrinantem diligendo factus est proximus
Abbreviated transcription (Latin):
Etsi nonita est infirmus ut hecillum offensio faciat
ab omni dilectione frigescere: in ea seten& qua non
ut fiuatur sedut consulat diligitii
perepretium est autem anim aduest crequomodo
quan quã & superiores uel int sc ab inferioribus
diligi corumque. Insestudioso delectentur obsequio
Et quanto magis id senserint . tanto magis cos diligant.
Tamen quanto a more ex ardescat inferior. Cuma su¬
periore sediligi senserit: ibi enim gratior amorest. ubi
non aestuat indigentiȩ siccitate. sedubestatebenefi¬
cientiȩ psdfluit Illenamq amor exmiseria est.
iste exmisericordia. lamuero sictiamsca mariposse
a superiore desperabat inferior. Ineffabiliter comino¬
uebitur in amorem. siultro ille fuerit dignatus ostendere
quantum diligat cum. quinequaquam sibitantum bo¬
num promittere: auder&
Quid autem superius dõ iudicante & quid desperatius
hominepeccante qui setanto magis tuendum et sub¬

Expanded text:
et si non ita est infirmus, ut haec illum offensio faciat et si non ita est infirmus, ut haec illum offensio faciat ab omni dilectione frigescere; in ea se tenet, qua non ut fruatur, sed ut consulat diligit. Operae pretium est autem animadvertere, quomodo, quanquam et superiores velint se ab inferioribus diligi, eorumque in se studioso delectentur obsequio, et quanto magis id senserint, tanto magis eos diligant, tamen quanto amore exardescat inferior, cum a superiore se diligi senserit. Ibi enim gratior amor est, ubi non aestuat indigentiae siccitate, sed ubertate beneficentiae profluit. Ille namque amor ex miseria est, iste ex misericordia. Jam vero si etiam se amari posse a superiore desperabat inferior, ineffabiliter commovebitur in amorem, si ultro ille fuerit dignatus ostendere quantum diligat eum qui nequaquam sibi tantum bonum promittere auderet. Quid autem superius Deo judicante, et quid desperatius homine peccante? qui se tanto magis tuendum et sub
Abbreviated transcription (Latin):
documentis quibus ualent aperiant. &ostendant quan¬
tum ament eamq: i maginem iustitiȩ praetendere
affectant. Ut uicem sibi reddi quodam inodo flagi¬
tent ab eis animis quos in leabra remoliuntur:
psiq ardentius a estuant cumiam moueri eodem igne
&iam illas mentes quas app&unt sentiunt : Siergo
et animus qui torpebat cum seamari senserit excita¬
tur. et quiiamstrubat cum seredamam didicerit
magis accenditur : manifestum est nullam cẽma¬
iorem causam. quauel inchoctur uclaugeatur A¬
mor: quãcũ amari seagnoscit qui nondum amat.
aut reda marise uel posse sperat. ueliam probat. qui
prior amat : Et si hoc &iam inturpibus amoribus.
quanto prius in amicitia
uidenim aliud cauemus in offensione amiciti ac̃
nisineamicus arbitretur quod cum uel non diligi¬
mus ulminus diligĩmus quam ipsenos diligit
uod sicrediderit frigidior erit incoamore quo i nui¬
cem homines mutua familaritate perfruuntur

Expanded text:
documentis quibus valent aperiant et ostendant quandocumentis quibus valent aperiant et ostendant quantum ament; eamque imaginem justitiae praetendere affectant, ut vicem sibi reddi quodam modo flagitent ab eis animis quos illecebrare moliuntur; ipsique ardentius aestuant, cum jam moveri eodem igne etiam illas mentes quas appetunt sentiunt: si ergo et animus qui torpebat, cum se amari senserit excitatur, et qui jam fervebat, cum se redamari didicerit magis accenditur; manifestum est nullam esse majorem causam qua vel inchoetur vel augeatur amor, quam cum amari se cognoscit qui nondum amat, aut redamari se vel posse sperat, vel jam probat qui prior amat. Et si hoc etiam in turpibus amoribus, quanto plus in amicitia? Quid enim aliud cavemus in offensione amicitiae, nisi ne amicus arbitretur quod eum vel non diligimus, vel minus diligimus quam ipse nos diligit? Quod si crediderit, frigidior erit in eo amore quo invicem homines mutua familiaritate perfruuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
tsc iausre niostre fuerunt : Et in figura contingebant
incis scriptas aute ꝓpt̃ nos in quosfinis scłorũ obuenit
Quae autem maior causa est aduentus dñi. nisiut osten¬
der& ds̃ dilectionem suam in nobis. commendans
eam uehementer. qui acumadhuc inimici essemus
xp̃s pronobis mostuus est : Hoc autem ideo quia fi¬
nis precepti & plenitudo legis caritas est : Ut & nos
inuicem diligamus : & quem ad modum ille pronobis
animam suam posuit : Sic & nos psdfratribus ani¬
mam ponamus : et ipsumdm̃ qm̃ prior dilexit nos
& filio suo unico nonperpercit. sed pronobis omnib:
tradidit eum si amarepigebat : saltem. seda maro
non pigeat
N ulla est enim maior ad amorem inuitatio quãprȩ¬
uenire amando. Et nimis estdurus animus quidi¬
lectionem sinolebat inpendere. nolit rependere:
Quod sunipsis flagitiosis & sordidis a moribus uidemus
N ih il aliud eos a gerequiamariuicissim uolunt. nisiut

Expanded text:
et figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant et figurae nostrae fuerunt, et in figura contingebant eis, scripta sunt autem propter nos, in quibus finis saeculi obuenit. Quae autem maior causa est aduentus domini, nisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, coeam vehementer? quia cum adhuc inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est . Hoc autem ideo, quia finis praecepti et plenitudo legis, charitas est : ut et nos invicem diligamus, et quemadmodum ille pro nobis animam suam posuit, sic et nos pro fratribus animam ponamus ; et ipsum Deum, quoniam prior dilexit nos , et Filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum , si amare pigebat, saltem nunc redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio, quam praevenire amando; et nimis durus est animus qui dilectionem si nolebat impendere, nolit rependere. Quod si in ipsis flagitiosis et sordidis amoribus videmus, nihil aliud eos agere qui amari vicissim volunt, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
ans etiampopulum superbe prȩcedentem uinculis legis
tam quã digitis quinq supplanta petq̃uia & quinq tem¬
porum asticulos prȩnuntiariuenturus psophetariq
Non destitit : Ethuic reiconsonans perquemlex data
est libros quinque conscripsit. Et superbicarnaliter
sentientes & suam iustitiam uolentes constituere non
apesta manuxp̃i repleti sunt beneditione Sedcon¬
stricta atꝰq conclusa retenti suNT Itaq illis obligati¬
sunt pedes. et ceciderunt nosauten surreximus &
cretisumus. Quamuis ergo ut dixi preniserit dñis
aps quandam pastem suicorporis in scis quicum nas¬
cendi tempore pracierunt : Tamen ipse est caput cor¬
poris ecdesiȩ illiq omnes eidem corpori cuius illccaput
est cohieserunt credendo incum quem pnuntiabaN
Uoninim pnturrendo diulsisunt: seda diuncuꝑotius
obsequendo Nam& simanus a capite prrinter otu
quȩ ante serpta sunt ut nos doceremur scripta sunt᷑.

Expanded text:
ans etiam populum superbe praecedentem uinculis legis ans etiam populum superbe praecedentem uinculis legis tamquam digitis quinque supplantat — quia et per quinque temporum articulos praenuntiari futurus prophetarique non destitit; et huic rei consonans per quem lex data est quinque libros conscripsit; et superbi carnaliter sentientes et suam iustitiam uolentes constituere non aperta manu Christi repleti sunt benedictione, sed constricta atqsunt pede et ceciderunt, nos vero surreximus et erecti sumus. Quamvis ergo, ut dixi, praemiserit Dominus Christus quamdam partem corporis sui in sanctis, qui eum nascendi tempore praecesserunt, tamen ipse est caput corporis Ecclesiae, illique omnes eidem corpori, cujus ille caput est, cohaeserunt credendo in eum quem praenuntiabant: non enim praecurrendo divulsi sunt, sed adjuncti potius obsequendo: nam etsi manus a capite praemitti potquae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut illius commendaretur aduentus et futura prac¬
signaretur ecclesia Io est populus di peromnesgen¬
tes quod est corpuseius adiunctis atq annumeratis om
nibus sc̃is. quictiam anteaduentumcius in hoc saculo
uixerunt. Itacum eredentes uenturum ce sicut nos
Sicut enim ia cobmanumprius dumnas iuenisse
ceretur emisit exuteso. qua&iam pedem prȩnascentis
fratris tenbat: de indeutiq secutu mest caput. tumde¬
mum necessario membracȩtera. Sed tamen caput
Nontantum ẽa membra quȩ sccuta suNt sedipsam ma¬
nũ quȩ mñ nascendo prȩxessit dignitate acpotiestateprȩ¬
cedit: Et quamuis non tempore apparendi tamen na¬
apparer& incarne. et quodammodo ex utero secreti
suiad hominum oculos mediatordi & hominũ homopso¬
ceder& qui est suꝑomnes ds̃ benedictus insecula
Praemisit in sc̃is patri archis & prophetis quandam pastem
coporis sui. quauelut manu senasciturũ ẽẽ praenunti¬

Expanded text:
nisi ut illius commendaretur adventus, et futura praenisi ut illius commendaretur adventus, et futura praesignaretur Ecclesia, id est, populus Dei per omnes gentes, quod est cornibus sanctis, qui etiam ante aduentum eius in hoc saeculo uixerunt, ita eum credentes uenturum esse, sicut nos uenisse. sicut enim Iacob manum prius, dum nasceceretur, emisit ex utero, qua etiam pedem praenascentis fratris tenebat, deinde utique secutum est caput, tum demum necessario membra cetera, sed tamen caput non tantum ea membra, quae secuta sunt, sed etiam ipsam manum, quae in nascendo praecessit, dignitate ac potestate praecedit, et quamuis non tempore apparendi, tamen naappareret in carne et quodam modo ex utero secreti sui ad hominum oculos mediator dei et hominum homo procederet, qui est super omnes deus benedictus in saecula, praemisit in sanctis patriarchis et prophetis quandam partem corporis sui, qua uelut manu se nasciturum esse praenunti
Abbreviated transcription (Latin):
ra quȩ suauius audiuntur : etq. in ipsis asticulis con¬
stituta sunt . ut eatam quam in uolucris ostendere
statimq a conspectu abripere non o post&
ed aliquantum immorando quasi resoluere atq
expandere . et inspicienda atq miranda offer¬
re animis auditorum. Ceterauesd celeriꝑ cursi¬
one inserendo contexere. It a & illa quȩ maxi me
cominendari uolumus. aliorum summissione ma¬
gis eminent : Nec ad ea fatigatus peruenit quẽ
narrando uolumus excitart. Nec illius memoria con¬
funditur. quem docendo debemus in struere
nomnibus sane nontantum nos opost& intueri
praecepti finem. quod est caritas de cordepusd & con¬
scientiabona. et fide non ficta quoeaq loqui mur
cuncta referamus : Sed etiam illius quem loquendo
instruimus. adidmouendus atq illuc dirigendus
aspectus est : Nc queenim obaliud anteaducntum dñi
scriptasunt omnia que in scĩs scripturis legimus

Expanded text:
ra quae suavius audiuntur, atque in ipsis articulis conra quae suavius audiuntur, atque in ipsis articulis constituta sunt, ut ea tanquam in involueris ostendere, statimque a conspectu abripere non oporteat, sed aliquantum immorando quasi resolvere atque expandere, et inspicienda atque miranda offerre animis auditorum; caetera vero celeri percursione inserendo contexere. Ita et illa quae maxime commendari volumus, aliorum submissione magis eminent; nec ad ea fatigatus pervenit, quem narrando volumus excitare; nec illius memoria confunditur, quem docendo debemus instruere. 6. In omnibus sane non tantum nos oportet intueri praecepti finem, quod est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta , quo ea quae loquimur cuncta referamus; sed etiam illius quem loquendo instruimus, ad id movendus atque illuc dirigendus aspectus est. Neque enim ob aliud ante adventum Domini scripta sunt omnia quae in sanctis Scripturis legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem reihuius in pramptus est
Sienim in pecunia corporali: quanto magis inspiritali hi¬
larem datorem diligitds̃. Sed hȩchilaritas adhoram ut
ad sit eius est miseri cordiac quiista praecepit. Itaq
prius demodo narrationgͥs quod teuelle cognoui. tum
deprecipiendo atq cohostando posteadehac hi laritate
comparanda quȩd s̃ suggesserit disscremus
Narratio plena est cumquisq primo cathecizatur ab
eo quod scriptumest in principio fecitds̃ celum et t̃¬
ramusq ad p̃sentia tempora ecclesiȩ. Non tamen
propterea debemus totum pentatcucum totosq iudi¬
cum et regnorum & ez relibrostotumq euangli¬
um et actus a postolorum. uel si ad uerbum edidici¬
mus mnemoriter peddere uel nostris uerbis omnic
que his uoluminibus continentur. narrando euoluere
et explicare : Quod nec tempus capit neculla ne
cessitas postulat. Sed cuncta sum matim genera¬
timq conplecti. It aut eligantur quȩ dammirabilio¬

Expanded text:
quidem rei hujus in promptu est. quidem rei hujus in promptu est. Si enim in pecunia corporali, quanto magis in spirituali hilarem datorem diligit Deus ? Sed haec hilaritas ad horam ut adsit, ejus est misericordiae qui ista praecepit. Itaque prius de modo narrationis quod te velle cognovi, tum de praecipiendo atque cohortando, postea de hac hilaritate comparanda, quae Deus suggesserit, disseremusNarratio plena est, cum quisque primo catechizatur ab eo quod scriptum est: « In principio fecit Deus coelum et terram , » usque ad praesentia tempora Ecclesiae, non tamen propterea debemus totum Pentateucum totosque Judicum et regnorum et Ezrae libros, totumque Evangelium et Actus apostolorum vel si ad verbum edidicimus memoriter reddere: vel nostris verbis omnia quae his continentur voluminibus narrando evolvere, et explicessitas postulat: sed cuncta summatim generatimque complecti, ita ut eligantur quaedam mirabilio
Abbreviated transcription (Latin):
ctiam ista que transeunt: Sed qui aboni pidfitiunt dedic
indiem aduidendum diem si neuolumine cęli. et sine noc¬
tis incursu. que moculus nonuidit. Nec auris audiuit nec
in cor hominis ascendit : Nulla maior causa est cur nob
in imbuendis rudibus noster sermo uilescat. Nisiquia
lib& inusitatecernere. et ted& usitate pso loqui
Etrequidem uera multo gratius audimur. cumcx nos codẽ
opereddlectamur: Afficitur enim filium locutionis
nrae ipso nostso gaudio. et exit facilius atq acceptus.
Qua propter non arduum est negotium eaquȩ credenda
insinuantur pixcipere unde & quous que narranda
sint. Nec quomodo sit uarianda narratio: utaliquando
breuior aliquando longior. sempertamen plena atq
perfecta sit et quando breuiore & quando longioresit
utendum : sed quibus modis faciendum sit ut gaudens
quisq cathecit& : Tanto enim suauiorerit . quanto
magis id potuerit . Eacura maxima est . et pracceptum

Expanded text:
etiam ista quae transeunt. Sed quia boni proficiunt de die etiam ista quae transeunt. Sed quia boni proficiunt de die in diem ad videndum diem sine volumine coeli et sine noctis incursu, quem oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; nulla major causa est cur nobis in imbuendis rudibus noster sermo vilescat, nisi quia libet inusitate cernere, et taedet usitate proloqui. Et re quidem vera multo gratius audimur, cum et nos eodem opere delectamur: afficitur enim filum locutionis nostrae ipso nostro gaudio, et exit facilius atque acceptius. Quapropter non arduum est negotium, ea quae credenda insinuantur, praecipere unde et quousque narranda sint; nec quomodo sit varianda narratio, ut aliquando brevior, aliquando longior, semper tamen plena atque perfecta sit; et quando breviore, et quando longiore sit utendum: sed quibus modis faciendum sit, ut gaudens quisque catechizet tanto enim suavior erit, quanto magis id potuerit, ea cura maxima est. Et praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
muretudut frustra opere in sunumur tediomartescimus
Atq exipsotedio languidior fit idem sermo & hebetior
Quamerat undeꝑduxit ad tȩdium : Sedmihi saepe indicati
eoium studium quimcau direcupiunt : Nonita essefrigidũ
eloquium incum ut iuidetur mihi. et eos inde aliquid ut ile
capere exeorum deleititione cognoscomecũq ago sedulo
ut huic ex hibendo ministerio nondesim. inquo illos uideo be¬
ne accipere quod exhibetur. Sic&tuco ipso quod ad te
sȩpius adducuntur qui fide imbuendi sunt. debes intellege¬
re. Non ita displicere aliis sermonemtuum ut displic& tibi
ec infructuo sumte debes putare quod eaquȩ cernis Non
explicas itautcupis. quando foste ut cupis neccernereualeas
Quis enim in hacuita nisi in enigmate & perspeculum ui¬
d&: nec ipseamortantus est ut carnis disrupta caligine
penct& inȩtoinum serenum: Vndeuitumq fulgent

Expanded text:
mur, et velut frustra operam insumamus, taedio marcescimus; mur, et velut frustra operam insumamus, taedio marcescimus; atque ex ipso taedio languidior fit idem sermo, et hebetior quam erat, unde perduxit ad taedium. 4. Sed mihi saepe indicat eorum studium, qui me audire cupiunt, non ita esse frigidum eloquium meum, ut videtur mihi: et eos inde aliquid utile capere, ex eorum delectatione cognosco; mecumque ago sedulo, ut huic exhibendo ministerio non desim, in quo illos video bene accipere quod exhibetur. Sic et tu, eo ipso quod ad te saepius adducuntur qui fide imbuendi sunt, debes intelligere non ita displicere aliis sermonem tuum ut displicet tibi: nec infructuosum te debes putare, quod ea quae cernis non explicas ita ut cupis; quando forte ut cupis nec cernere valeas. Quis enim in hac vita nisi in aenigmate et per speculum videt ? Nec ipse amor tantus est, ut carnis disrupta caligine penetret in aeternum serenum, unde utcumque fulgent
Abbreviated transcription (Latin):
Aiter enimlatine iradicitur. aliter grete. Aliter atq
aliter. aliarum diuersitate linguaium: Non autem
latinus aut gretus est uultus irati: Nonitaq omnes gentes
intellegunt cumquis quedicit iratussum. sed latinitan¬
tum: Atsi affectus ex candescentis animi exeat infacie
uultumq faciat : Omnes sentiunt quiintuentur iratũ :
Sedneq italic& educere etquasi ex porrigere insensum audi¬
entium personum uocis illa uestigia quȩ in primit intelloc¬
tus memoriae. sicut apestus & manifestus est uultus. Illa
enim sunt intus in animo iste foris incorpore
Quapsopter coniciendum est quantum dist& sonus oris nr̃i
ab illo ictu intellegentiae. quandonc ipsi quidem impres¬
sioni memoriae similis est: Nos autem plerumq in au¬
ditoris utilitatem uchementer ardentes. italoqui uolumus
quem ad modum tunc intellegimus. cumpipsam inten¬
tionem loqui non possumus : Et qui a non succedit. angi¬

Expanded text:
Aliter enim latine ira dicitur, aliter graece, aliter atque Aliter enim latine ira dicitur, aliter graece, aliter atque aliter aliarum diversitate linguarum: non autem latinus aut graecus est vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, cum quisque dicit, Iratus sum, sed Latini tantum: at si affectus excandescentis animi exeat in faciem, vultumque faciat, omnes sentiunt qui intuentur iratum. Sed neque ita licet educere et quasi exporrigere in sensum audientium per sonum vocis illa vestigia, quae imprimit intellectus memoriae, sicut apertus et manifestus est vultus: illa enim sunt intus in animo, iste foris in corpore. Quapropter conjiciendum est quantum distet sonus oris nostri ab illo ictu intelligentiae, quando ne ipsi quidem impressioni memoriae similis est. Nos autem plerumque in auditoris utilitatem vehementer ardentes, ita loqui volumus, quemadmodum tunc intelligimus, cum per ipsam intentionem loqui non possumus: et quia non succedit, angi
Abbreviated transcription (Latin):
fruor interius antequam cum explicare uerbis sonantib
coepeso. Quodubiminus quam mihi notus est eualuero.
contristor linguamincã cordimeo ñ põtuisse sufficere:
otum enim quod intellego. uolo ut quimeaudit intelle¬
gat. et sentiome nonitaloqui ut hoc effitiam: eMaxi¬
mcquia ille intellectus quasi rapida choruscatione ꝑ fun¬
dit Animum: Illa autem locditio tarda edonga est lon¬
geq: dissimilis & dumista uoluitur. lamseille in secreta suoc
condidit Tame quia uestigia quȩdammiso modo in¬
pressit inemoria. perdurant illa cumsyllabaium morulis.
atq ex cisdem uestigiis. sonantia signa ꝑagimus
Quaclingua dicitur uellatina uelgreta uel hebrea. uel alio
quaclib&. siue cogitentur hec signa siue etiam uocepsd¬
ferantur: Cumilla uestigia neclatina necgraca uelhe¬
brea neccuiusq alterius gentis sint propria. Sedita effi¬
tiantur in animo ut uultus incorpore

Expanded text:
fruor interius, antequam eum explicare verbis sonantibus fruor interius, antequam eum explicare verbis sonantibus coepero: quod ubi minus quam mihi notus est evaluero, contristor linguam meam cordi meo non potuisse sufficere. Totum enim quod intelligo, volo ut qui me audit intelligat; et sentio me non ita loqui, ut hoc efficiam: maxime quia ille intellectus quasi rapida coruscatione perfundit animum; illa autem locutio tarda et longa est, longeque dissimilis: et dum ista volvitur, jam se ille in secreta sua condidit: tamen quia vestigia quaedam miro modo impressit memoriae, perdurant illa cum syllabarum morulis; atque ex eisdem vestigiis sonantia signa peragimus, quae lingua dicitur vel latina, vel graeca, vel hebraea, vel alia quaelibet; sive cogitentur haec signa, sive etiam voce proferantur; cum illa vestigia nec latina, nec graeca, vel hebraea, nec cujusque alterius gentis sint propria, sed ita efficiantur in animo, ut vultus in corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
sed&iam quammatri ecdesiȩ uniuersaliter debeo ca¬
ritate acseruitute conpellor. Siquid peroperam
meam quã dñi nr̃i largitate possum exhibere: Idem
eos dñs quos mihi fratres fecit adiuuariiub&. Nullo
modo recusare sed potius psompta et deuota uoluntate
susciperẽ: Quanto enimcupio latius crogar̃i pecu¬
niam dominicam. Tanto magis incopost& siquamdis¬
pensatores conseruos meos difficultatem inerogando sen¬
tire cognosco. Agerequantum in meest ut facile atq
expeditepossint: quod inpigre acstudioseuoluNt
Sed quod adtuam proprie considerationẽ pestin&. Nolim
temoueri ex eoquod sȩpetibi abiectum sermonem fasti¬
dio sumq habere uisus es. Pierinim potest ut ei quem
instuebas. nonita sit uisum. Sed quiatu aliquid melius
audiri desiderabas. eotibi quod dicebas uideretur
In dignum auribus aliorum. Nam &mihippe semper
sermomcus displic& meliori s enim auidussum. quo sepe

Expanded text:
sed etiam quam matri Ecclesiae universaliter debeo, chased etiam quam matri Ecclesiae universaliter debeo, charitate ac servitute compellor, si quid per operam meam quam Domini nostri largitate possum exhibere, idem eos Dominus quos mihi fratres fecit, adjuvari jubet, nullo modo recusare, sed potius prompta et devota voluntate suscipere. Quanto enim cupio latius erogari pecuniam dominicam, tanto magis me oportet, si quam dispensatores conservos meos difficultatem in erogando sentire cognosco, agere quantum in me est, ut facile atque expedite possint, quod impigre ac studiose voluntSed quod ad tuam proprie considerationem pertinet, nolim te moveri ex eo quod saepe tibi abjectum sermonem fastidiosumque habere visus es. Fieri enim potest ut ei quem instruebas non ita sit visum, sed quia tu aliquid melius audiri desiderabas, eo tibi quod dicebas videretur indignum auribus aliorum. Nam et mihi prope semper sermo meus displicet. Melioris enim avidus sum, quo saepe
Abbreviated transcription (Latin):
Quodtibi usui ess& scriberem
Dixistienim quod sepȩ apud casthaginẽ
ubidia conus es. ad tead ducuntur qui fidechris¬
tiana primitus imbuendi sunt: Eoquod existime¬
ris habeix cathecitandi uberẽ facultatem. et
doctrinã fidei & suauitatẽ sermonis. Te autem
poene semper angustias pati. Id ipsum quodcre¬
dendo christianisumus. quopacto commode inti¬
mandumsit : XNde exhordienda quous que sit per¬
ducenda narratio: Utrum exostationẽ aliquã
terminata parrationc adhiberedebeamus An prac¬
cepta sola quibus obseruandis cuiloquimur. nouerit
christianiã uitam professioneq rineri: Sacpe au¬
temtibi accidissexonfessus atq conquestus es
t in sermone longo ettapido tibupseuiles ceres essesq
fastidio: Nedumilli quemloquendo imbuebas et ceteris
quiaudientes aderant. caque tenecessitate fuissecon¬
pulsum: Et ca mequamtibi debco caritatec ompelleres.
N egrauarer. Inter occupationes meas tibi dchat realiquid
scribere. Ego uerd non eatantum quã familiariter tibi.

Expanded text:
quod tibi usui esset, scriberem. Dixisti enim quod saepe apud Carthaginem, ubi diaconus es, ad te adducuntur, qui fide christiana primitus imbuendi sunt, eo quod existimeris habere catechizandi uberem facultatem, et doctrina fidei et suavitate sermonis: te autem pene semper angustias pati, idipsum quod credendo christiani sumus, quo pacto commode intimandum sit; unde exordienda, quousque sit perducenda narratio; utrum exhortationem aliquam terminata narratione adhibere debeamus, an praecepta sola, quibus observandis cui loquimur noverit christianam vitam professionemque retineri. Saepe autem tibi accidisse confessus atque conquestus es, ut in sermone longo et tepido tibi ipse vilesceres essesque fastidio, nedum illi quem loquendo imbuebas, et caeteris qui audientes aderant: eaque te necessitate fuisse compulsum, ut ea me quam tibi debeo charitate compelleres, ne gravarer inter occupationes meas tibi de hac re aliquid scribere. 2. Ego vero non ea tantum quam familiariter tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd aut̃ rationali anima melius.ẽ: om̃ibꝰ. consen¬
tientibus deus.ẽ. Qui ꝓfecto consulit animȩ:
& ideo non ab eo cogi anima potest ut conuertat᷑
cogente id anima ꝑatit᷑. unde id pati potest

Expanded text:
Quod autem rationali anima melius est, omnibus consenQuod autem rationali anima melius est, omnibus consentientibus, Deus est. Qui profecto consulit animae, et ideo non ab eo cogi anima potest, ut convertatur cogente id animus patitur; unde id pati potest