comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit illani. doctrix ẽ enim discipline dei. ⁊ elec¬
trix oꝑum illius. Uidetur h nicħ adhuc de oꝑatõ¬
ne dõ. Non enim hoc est elig̾e oꝑa qd̾ oꝑari. Ergo
hec ad disciplinam ꝑtinent. Opus uirtutis debet᷑
ut sit plena quam uolumus demonstrare snĩa
Lege igitur deinceps qd̾ ad nexum est. Qd̃ si ho¬
nesta inquit possessio que concupiscitur ĩ uita
quid sapĩa ẽ honestius que omĩa oꝑatur: Pocest¬
ne quicqsm preclarius aut manifestius. aut u̾o
etiam uberius ꝓferri: Audi aliud si parũ putas
ad ip̃am cognitõnem uidetur pertinere. idẽ ad
disciplinam. iustĩauõ et uirtus ad actõnem atq
oꝑitõnem. Quib duob .i. agendi efficatia et
apĩa .i. dei filius dilectorib suis donat. quid
comꝑandum sit nescio. cum ip̃e ꝓph̾a statim di¬
cat. quanti sint ista ꝑpendenda. Nam ita põitũ÷
Sobͥetatem enim sapĩa docet. ⁊ iustĩam ⁊ uirtu¬
tem. quib utilius nicħ est ĩn uita hominibus.

Expanded text:
 doctrix est enim disciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, quid sapientia est honestius, quae omnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et apientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28.
Abbreviated transcription (Latin):
de quib iam dc̃m ẽ effici pot̾ Huius autem sunt
excubie atq diligentissima uigilancia ne sb̃ repẽte
paulatĩ mala suasione fallamur. Unde sepe dñs
fermenti totam massam corrũpit: Quid autẽ
ꝓferri manifestius de uet̾i testõ contra istã dor¬
mitatõnem aĩ pot̃ per quan fit ut non sentiam
qͣi minutatĩ serpentem ꝑniciem. qͣm illud quod a

Expanded text:
de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, fermentum totam massam corrumpit? Quid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non sentiamus quasi minutatim serpentem perniciem, quam illu
Abbreviated transcription (Latin):
dierat uasa figuli ꝓbat fornax ⁊ homines iustoᷤ
temptatõ cribulatõnis: Inmo u̾o hec et alia
plura ꝑceꝑat. que uno sc̃o spũ dei ut in istis noui
cestĩ. sic in ilł qui soli adhuc erant libris. diuina for¬
cicia que ad deum ꝑtinet: Nõne cum ⁊ dominus
dicat non potestis duob dominis seruire. ⁊ apłs
redarguat eos qui creature potius qmͣ creatori
seruiunt. in uet̾i testõ prius dc̃m ÷. dominũ deũ
tuũ adorabis ⁊ illi seruies soli. S quid opus est hĩc
plura dic̾e cum sentenciis talib ibi plena sunt oĩa:
Hanc ergo iustĩa uite regłam dabit. huic amato¬
ri de quo sermo. ut deo quẽ diligit .i. sũmo bono.
sũme sapĩe. sũme paci libentissime seruiat. cet̾aq
oĩa ꝑtim subiecta sibi regat. partim subicienda p̃¬
sumat. Que norma uiuendi ut docuinius utͥus
testĩ auctoritate roboratur. Nec de prudencia dui
disserendum est. ad quam dinocencia ꝑtinet appe¬
tendorum ⁊ uitandorum. Que si desit nichil eorũ

Expanded text:
homines justos tentatio tribulationis? Imo vero et haec, et alia plura perceperat, quae uno sancto Dei Spiritu, ut in istis Novi Testamenti, sic in illis, qui soli adhuc erant, Libris divina prtitia quae ad Deum pertinet? Nonne, cum et Dominus dicat, Non potestis duobus dominis servire , et Apostolus redarguat eos qui creaturae potius quam Creatori serviunt ; in Veteri Testamento prius dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc plura dicere, cum sententiis talibus ibi plena sint omnia? Hanc ergo justitia vitae regulam dabit huic amatori de quo sermo est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disserendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum
Abbreviated transcription (Latin):
apud manicheos ẽẽ xp̃ianam fidem q̃ ad sũmum
aliud nͥ beatissime iuu̾e̾ neq esse uspiam nisi in ca¬
tholica discipliua. Quid enĩ aliud uidetͤ apostolᷤ¬
paulus optare cum dicit. biiiꝰ rei gr̃a flecto
genua mea ad patrem domini nr̃i ib̾u xp̃i.
a quo om̃is paternitas in celis et in cerra no

Expanded text:
apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostoPaulus optare, cum dicit: Hujus rei gratia flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, a quo omnis paternitas i
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩe deducit ad regnũ. Itane tanidem aduersũ ista
latrabitis: Nõne ita posita et nondum intellecta cͥ¬
uis. significant. altum se quiddam ⁊ in effabile con¬
ciuere: Outinam possetis intellig̾e que dicta sunt.
Confestim abicerecis om̃es ineꝑtias fabellarũ. ⁊ ua¬
nissimas ymaginetiones corꝑũ. totosq uos magna
alacritate sincero amore firmissima fide. sanctissĩo
eccl̃ie cacholice gremio conderetis. Pot̾ami ꝓ mea
mediocritate discutẽ singula. et eruere ac demõstͣre
q̃ accepi. in quoꝵ excellencia et altitudĩe plerũq
u̾ba deficiunt s qͣmdiu latratis ñ est faciend̾ Non
enĩ frustra dc̃m ÷. nolite dare sc̃m canib. ne succẽ¬
seatis. & ego latraui. ⁊̃ canis fui. quando mecũ iure
non docendi cibo. s refellendi fustib agebat᷑. Si ãt
in uob̾ ess caritas de qua nũc agitur. uel si etiam
fu̾it aliqñ. quantam cognoscende ueritatis mag¬
uitudo desid̾at. aderit deus qui ostendat uobis. neq

Expanded text:
ae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellarum, et vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae catholicae gremio conderetis. CAPUT mediocritate discutere singula, et eruere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque
Abbreviated transcription (Latin):
tem si eum sequi satis putau̾imus auferri nob̾
modo non recusantib. s etiam recusantibus
posse: Deus igitur restat quem si bene asseqͥuur
esse negant quid ego cogitem. quo illis sermõe
suadendum sit. cũ quib utrum oĩo sermocinand
sit nescio: Quod tñ si uidebitur longe aliud prin¬
cipium. alia rõ. alius ingressus in euuidus ẽ qͣm
in presentiarum suscepĩmus. Nunc itaq cũ illis
mͥ res est qui deũ esse non negant. neq id tm̃. s
etiam ũ ab eo negligi res humanas fatentur.
Nullum .n. arbitror aliquo religionis nomine
teneri. qui ñ saltem animis nr̃is diuina ꝓuidẽcia

Expanded text:
tem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis tem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis non modo recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat quem si sequimur, bene;esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius ingressus ineundus est, quam impraesentiarum suscepimus. Nunc itaque cum illis mihi res est, qui Deum esse non negant: neque id tantum, sed etiam no ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providentia
Abbreviated transcription (Latin):
stultũ nescio quid sequitur. stulticia ÷ enĩ ante
adeptam uirtutem. Sũma sunt autem uota se
absurdius et ꝑuersius dici pot̃. aut cum seseq᷑
stulta. eamdem stultĩam quam uitat asseqͥtur.
Si autem uirtutem sequitur. hauc assequi cu¬
piens quõ sequitur id ꝙ non est. aut qũõ asseqͥ
cupit quod halet: Aut igitur uirtus est pret̾
animam. aut si non placet uõcare uirtutem
nisi hĩtum ip̃m. et qͥi sapientis anime qͣlitatẽ.
que nisi in auina ẽẽ non potest. oportet aliqͥd
aliuid sequatur anima. ut ei uirtus possit ĩ¬
nasci. qr neq nichil sequendo. neq stultĩam
sequendo. potest quantũ mea rõ fert ad sapi¬
enciam ꝑuenire. Hoc igitur aliud qd̾ sequendo
anima uirtutis atq sapĩe compos sit. aut hõ
sapiens est aut deus. S supradictum est tale
quiddam esse delere quod inuici amitt̾e neq̃amꝰ.
Quis uero cunctandũ putet hominem sapien¬

Expanded text:
stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sunt autem vota seqabsurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest, quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10. Hoc igitur aliud, quod sequendo anima virtutis atque sapientiae compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sime. atq ip̃e quo michi est obedientior mea li¬
beralitate ꝑfruitur. negare quisqͣm pot̃ nõ solũ
ꝙ auriga. uerũ etiami ꝙ equi sese optime hñt
michi deberi: Itaq siue corpus tm̃ siue tm̃ anima¬
siu utrũq hõ sit. nisi qd̃ animam faciat optimã.
Nam eo ꝑcepto non pot̃ homo nõ aut optime.
aut certe multo melius sese habere qͣm si ħ unũ
pot̃ utrũ ita uͥtus etiam ꝑ se. an nͥ in anima nõ¬
esse possit. Oboritur iterum altissima ⁊ longissi¬
mi sermonis indigens questio. S hoc bene utar
fortasse compendio. Sꝑo deũ affuturũ. ut qͣntũ
imbecillitas nr̃a patitur de tantis reb nõ modo
dilucide. s etiam breuiter doceamus. Quodlib
uͥ aĩe inẽẽ non possit. ꝓculdubio aliquid anima
sequitur ut uirtutem assequatur iderit aut
ip̃a anima. aut uirtus aut aliquid terciũ. Auc
si se ip̃am sequitur ut uirtucem adipiscatur

Expanded text:
sime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea lisime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime habent, mihi deberi? Itaque sive tantum corpus, sive tanquaerendum videtur, nisi quid animam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum potest utrum ista virtus etiam per sese, an nisi in anima esse non possit. Oboritur iterum altissima et longissimi sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam breviter doceamus. Quodlibetnisi animae inesse non possit, procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur,
Abbreviated transcription (Latin):
remotis om̃ib sũmũ hominis bonũ iure meri¬
toq nominand̾ ÷. At si corpus est homo qͥnhoĩs
optimũ aninia ip̃a sit recusare non possum. S
certe cum de morib agitur cum querimus
quinam uite modus tenendus sit ut bĩtudinẽ
possimus adipisci. non corporum preceptad
dantur. nõ corporis inuestiganda ÷ discipłia
postremo bonos mores ea nr̃a pars actura ẽ q̃
inquirit ⁊ discit. ⁊ hec anime sunt ꝓpria. Non
igitur de corpore cum de u̾tute optinenda sata¬
giius questio÷. Quod si est consequens sicuti
ẽ. ut ip̃m corpus quod ab anima regatur q̃ uir¬
tutis compos ÷ multo ⁊ melius regatur ⁊ hones¬
tius eoq sese optime habeat. quo ẽ optima illa
que sibi iusta lege dominatur. iderit homiut᷑
optimũ ꝙ animam optimam facit. ⁊̃ si hoĩem
corpus uocemus. An uero si michi auriga obtẽ¬
ꝑans equos quib preest alit ac regit cõmodis¬

Expanded text:
remotis omnibus, summum hominis bonum jure meriremotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute obtinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam facit, etiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodis
Abbreviated transcription (Latin):
cogit fateri ꝑ qd̾ fit ut sese corpus qm oꝑtime
habeat. Nichil÷ autem omĩum q̃ uegetant cor¬
pus aĩa melius atq prestantius. Est ergo sum¬
mũ corporis bonũ non uoluptas eius. nõ ydo¬
latria. non uires. non pulcritudo. nõ uelocicaᷤᷤ
et si quid aluid in bonis corporis numerari sol
s oĩo aĩa. Nam et ista que ꝯmemorata sunt.
presentia sui exhibet corpori. et ꝙ. antecellit
om̃ib uitam. Qͣmobrem non uidetur aĩa
esse sũmũ hõis bonũ. siũ aĩam simul ⁊ cor¬
pus. siue animam solam hoĩem dicimus.
Ut enim corporis sumiũ bonũ id inuenit
rõ qd̾ ÷ corpori melius et quo ei uigor ⁊ uita
prebetur. ita siue corpus et anina siue anima
ip̃a ꝑ se homo sit. inueniend̾ est siquid animã
precedit iꝑãm. quod cum anima sequitur fit
in suo gen̾e quam potest optima. Quod si rep¬
perire potuerinuis id erit ꝓfecto qd̃ ambagib

Expanded text:
cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima. Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. nim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus
Abbreviated transcription (Latin):
non ess. nec rursus anima homo si ea corpus
non animaretur. fieri tñ potest ut unũ hoꝵ
et habeatur homo et uocetur. Quid ergo: Ly¬
minem dicimus animam et corpus. tamqm
bigas. uel centaurũ. An corpus tm̃ qd̾ sit ĩ usu
anime se regentis. tamqͣm lucernam ñ ignem
simul et testam. s testam solam tñ pp̃ ignem
appellamus: An nichil aliud hominem qͣm a¬
nimam dicimus. s pp̃ corpus ꝙ regit ueluti eqͥ¬
tem non simul equũ ⁊ homineni. s hominem
solum. ex eo tñ ꝙ regendo equo sit accõmodat᷑
uocamus: Difficile ÷ istam controu̾siam diui¬
dicare. aut si rõne facile. orõne longũ÷. Quẽ la¬
borem ac moram subire ac susciꝑe non opus ẽ.
Siue .ii. utrũq siue anima sola nom̃ hominis
teneat. non ÷ optimis oꝑtimũ. qd optim̃ est cor¬
poris. s qd̾ aut corpori simul ⁊ anime. aut seli
autem si querimus qd̾ optimũ sit id certa rõ

Expanded text:
non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ratione facile, oratione longum est: quem laborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli autem si quaerimus quid optimum sit, id certa ratio
Abbreviated transcription (Latin):
idem autem ÷ ꝙ dicimus optim̃. quo taindem
pacto potest in ea diffinitione includi. qui ad
sũmũ bonũ suũ uondũ ꝑuenerit: Aut qũo
sũmũ ÷ si est aliquid melius. quo ꝑuenire possi¬
mus: Hoc ergo si est tale ẽẽ debet qd nõ amittat
inuitus. quippe nemo pot̃ confid̾e de tali bono
ꝙ sibi eripi posse sentit. etiamsi recinere id am¬
plectiq uoluerit. Quisquis autem de bono qͦ
fruitur non confidit. in tanto timore amittẽdi
homo. Nec nũc diffinitõnem hoĩs a me postu¬
landam puto. Illud est magis ꝙ mͥhoc loco q̃¬
rendum iuidetur. cum int̾ omẽs pene constet
aut certe id ꝙ satis ẽ int̾ me atq illos cũ qͥb
nunc agitur ħ ꝯueniat. ex anima et corpore
nos ẽẽ compõitos. Quid ÷ ip̃e homo : Utrũq
horum que nominaui. an corpus tm̃mͦ. an
corpus. et neutrũ homo uocaretur si non esset
alterum. nam neq corpus homo ess si anima

Expanded text:
id est autem quod dicimus optimum; quo tandem id est autem quod dicimus optimum; quo tandem pacto potest in ea definitione includi, qui ad summum bonum suum nondum pervenerit? aut quomodo summum est, si est aliquid melius quo pervenire possimus? Hoc igitur si est, tale esse debet quod non amittat invitus. Quippe nemo potest confidere de tali bono, quod sibi eripi posse sentit, etiamsi retinere id amplectique voluerit. Quisquis autem de bono quo fruitur non confidit, in tanto timore amittendi homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo, utrumque horum quae nominavi, an corpus tantummodocorpus, et neutrum vocaretur homo, si non esset alterum nam neque corpus homo esset, si anima
Abbreviated transcription (Latin):
indeo uͥ uita beata in ueniripossit. cum id qd̾ ÷
hõis optimũ et amatur et habetur. Quid est
enu aliud ꝙ dicimus frui. nisi presto habere
qd diligis : Neq quisqͣm beatus qui ñ fruitur
eo ꝙ est hominis optimũ. nec quisqͣm qui eo
fruitur non beatus. Presto ergo ẽẽ nobis deb
optimũ nr̃m. si beate uiu̾e cogitamus. Sequit᷑¬
ꝓfecdo deterius ẽẽ qmͣ ip̃e homo non pot̃. ¶s
deterior. Oportet autem om̃em hominem id
ꝙ optimũ est sequi. Nonẽ igitur hõie deterius
hominis optiniũ. fortasse tale aliquid erit qͣle
ipẽ homo ÷. Ita sit sane si nil est homine melutͤ
quo ꝑfrui possit Si autem inuenimus aliquid
ꝙ et hoĩe sit excellentius. & presto ẽe amanti
sese hõi possit quis dubitam̃s hõi ad id uiten¬
dum ẽẽ ut beatus sit ꝙ eo ip̃o qui nicitur ma¬
nifestum ẽ esse prestantius: Nam si d est beat̃
esse ad tale bonũ ꝑuenisse. quo amplius ñ pot̃.

Expanded text:
video, ubi vita beata inveniri possit, cum id, quod est video, ubi vita beata inveniri possit, cum id, quod est hominis optimum, et amatur et habetur. Quid est enim aliud, quod dicimus frui nisi presto habere, quod diligis? Neque quisquam beatus est, qui non fruitur eo, quod est hominis optimum, nec quisquam, qui eo fruitur, non beatus. Presto ergo nobis esse debet Optimum nostrum, si beate vivere cogitamus. Hec Aprofecto deterius esse quam ipse homo non potest. Qdeterior. Oportet autem omnem hominem id quod optimum est sequi. Non est igitur homine deterius hominis optimum. Fortasse tale aliquid erit, quale ipse homo est? Ita sit sane, si nihil est homine melius, quo perfrui possit. Si autem invenimus aliquid quod et homine sit excellentius, et praesto esse amanti sese homini possit; quis dubitaverit homini ad id nitendum esse ut beatus sit, quod eo ipso qui nititur, manifestum est esse praestantius? Nam si id est beatum esse, ad tale bonum pervenisse quo amplius non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
aliud maxime dicunt nͥ rõnem prius esse reddẽ¬
dam morem illis geram. et qd̾ fateor in disputã¬
do uiciosum esse suscipiam. Delectat .n. me imi¬
tari qͣntũ ualeo mansuetudĩnem domini mei
ihu xp̃i. qui ⁊̃ ip̃ius mortis malo quo nos exu̾e
admod̾ sit homini uiuend̾. Beate certe omes
genẽ. qui non huic snĩe anteqͣm plene sit em¬
emissa ꝯsentiat. Beatus autem qͣntum existimo
neq ille dici potest qui non habet ꝙamat qͣle¬
cumq sit. neq qui habet ꝙ amat. si noxiũ sit
neq qui non amat quod habet. etiansi op¬
cimum sit. Nam et qui appetit qd̃ adipisci nõ
potest cruciatur. et qui adeptus est qd̾ appetẽ¬
dum non ess fallitur. ⁊ qui non appetit quod
adipiscend̾ ess egrotat. Nichil autem istoꝵ aĩo
ꝯtingit sine miseria. nec miseria et beatitudo
in hõie uuo simul hĩtare consuerunt. Nullus
igitur illorum beatus est. Quartum restat ut

Expanded text:
aliud maxime dicunt, nisi rationem prius esse reddenaliud maxime dicunt, nisi rationem prius esse reddendam, morem illis geram; quod fateor in disputando vitiosum esse, suscipiam. Delectat enim me imitari, quantum valeo, mansuetudinem Domini mei Jesu Christi, qui etiam ipsius mortis malo, quo nos exuere admodum sit homini vivendum. Beate certe omnes genere, qui non huic sententiae, antequam plene sit emissa, consentiat. Beatus autem, quantum existimo, neque ille dici potest, qui non habet quod amat, qualecumque sit; neque qui habet quod amat, si noxium sit; neque qui non amat quod habet, etiamsi optimum sit. Nam et qui appetit quod adipisci non potest, cruciatur; et qui adeptus est quod appetendum non est, fallitur; et qui non appetit quod adipiscendum esset, aegrotat. Nihil autem istorum animo contingit sine miseria; nec miseria et beatitudo in homine uno simul habitare consueverunt: nullus igitur illorum beatus e
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩo ullam relinquam testem siñam ꝓduc¬
tam de apłica disciplina. cui ñ de uet̾i̾ testam̃to
similem comparem. ut si eugilare taindem de
lucem aspirare uoluerint. animaduertant et
qͣm non sit xp̃iaua uita quam ostentant ⁊ qͣm
sit xp̃i scriptura quam lac̾ant Unde igitur or¬
diar ab auctoritate an a rõne: Nature quippe
ordo se ita habet ut cũ aliquid discimus rõnẽ
precedat auctoritas. nam infirma rõ uidero
Ppocest. que cum reddita fuit auctoritatẽ post¬
ea per quam firmetur assimit. S qi caliganteᷤ¬
hominũ mentes consuetudine tenebrarũ. qͥb
in nocte pecratoꝵ uitioꝵq uelantur ꝑspicuitat¬
sinceritatiq rõnis aspectũ ydoneum intend̾e
neq̃unt. saluberrime comparatum ÷ ut in lu¬
cem ueritatis aciem titubantem ueluti ramis
hũanitatis opacata inducat auctoritas. Sed
qm̃ cum hiis nobis res est qui omĩa contͣ ordi¬
nem ⁊ sentuint et loquuntur et gerunt. nicħq

Expanded text:
omnino ullam relinquam testem sententiam producomnino ullam relinquam testem sententiam productam de apostolica disciplina, cui non de Veteri Testamento similem comparem; ut si evigilare tandem, detianae fidei lucem aspirare voluerint, animadvertant et quam non sit christiana vita quam ostentant, et quam sit Christi Scriptura quam lacerantdiar? Ab auctoritate an a racione? Nature quippe ordo se ita habet, ut, cum adiscimus, racionem precedat autoritas. Nam infirma racio videri potest, que, cum reddita fuerit autoritate postea, per quam firmetur, assumit. Hec Augustenebrarum, quibus in nocte peccatorum vitiorumque velantur, psinceritatique rationis aspectum idoneum intendere nequeunt; saluberrime comparatum est, ut in lucem veritatis aciem titubantem veluti ramis humanitatis opacata inducat auctoritas. Sed quoniam cum iis nobis res est, qui omnia contra ordinem et sentiunt, et loquuntur, et gerunt, nihilque
Abbreviated transcription (Latin):
presbiteros. uel cuiꝰdemodi eccl̃ie catholice an¬
cicistes ⁊ munistros. qui aut passim caueant ñ¬
dare misteria. aut contenti simplici fide altõra
cognosc̾e non curarint. desꝑet ibi esse scienciam
ueritatis. ubineq om̃es a quib queritur docẽ
gencia igitur et pietas adhibenda est. Alt̾o fiet
ut scientes inuenianius. alt̾o ut scire mereamur
doctores una cum scripturas reprehendũt. uł qͣs
male intelligunt. uel quas male intelligi uo¬
lunt alt̾a cum uite caste ⁊ memorabilis conti¬
nencie ymaginem ꝓferunt hic liber cõgru¬
et quã sit facile simulare ⁊ qͣm difficile habere
uirtutem. Eñ sane modũ tenebo si pot̾o. ut neq
in illoꝵ morbos qui mͥ sunt notissimi cain grã¬
uiter inuehar. qͣm illi in eaque ignorant. Sa¬
nari .n. eos potius si fieri potest quã oppugnar
uolo ⁊ ea de scripturis assiimam testimonia. qͥ¬
cam que et approbare ⁊ laudare coguntur. nec

Expanded text:
presbyteros, vel cujuscemodi Ecclesiae catholicae anpresbyteros, vel cujuscemodi Ecclesiae catholicae antistites et ministros, qui aut passim caveant nudare mysteria, aut contenti simplici fide, altiora cognoscere non curarint, desperet ibi scientiam esse veritatis, ubi neque omnes a quibus quaeritur doceregentia igitur et pietas adhibenda est: altero fiet ut scientes inveniamus; altero, ut scire mereamur.doctores; una, cum Scripturas reprehendunt, vel quas male intelligunt vel quas male intelligi volunt; altera, cum vitae castae et memorabilis continentiae imaginem praeferunt: hic liber congruet quam sit facile simulare, et quam difficile habere virtutem. Eum sane modum tenebo, si potero, ut neque in illorum morbos, qui mihi sunt notissimi, tam graviter invehar, quam illi in ea quae ignorant; sanari enim eos potius, si fieri potest, quam oppugnari volo. Et ea de Scripturis assumam testimonia, quicam, quae et approbare et laudare coguntur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
N aliis libris satis opinor egisse nos quẽ adm
uanicheorũ inuectionib quib in legem qd
testam̃tum uetus uocatur. imꝑice atq impie
feruntur. seseq int̾ imꝑitoꝵ plausus in ani iac.¬
tatõne uencilant. possimus occurr̾e. qd̾ breuit̃
hic ⁊̃ ꝯmemorari a me potest. Quis . nͥ mediocͥ¬
ter sanus non facile intelligat scripturarũ ex¬
poĩtionem abhiis petendam esse. qui earũ doc¬
tores se ẽẽ ꝓfitentur. fieriq posse. ĩmo id semper
actide. ut multa in doctis iudeantur absurda q̃ c̃
a doctorib exponũtur eo laudanda uideantur
et eo accipiantur aꝑta dulcius. quo dausadif¬
ficilius aꝑiebantur: Hoc fere in sc̃is uet̾is tes¬
tam̃ti libris euenit. si modo ille qui eis offendit᷑
doctorem potius eorum piũ. qͣm impiũ lacera¬
torem requirat. priusq studio querentis qrͣ
tenu̾tate reprehendentis imbuatur. uec si eadis¬
cẽ cupiens in aliquos forte inçid̾it uel eꝑos. uel

Expanded text:
gisse nos quemadmodum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitorum plausus, inani jactatione ventilant, possimus occurrere: quod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, ut multa indoctis videantur absurda, quae cum a doctioribus exponuntur, eo laudanda videanturet eo accipiantur aperta dulcius, quo clausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur. Nec, si ea discere cupiens, in aliquos forte inciderit vel episcopos vel
Abbreviated transcription (Latin):
testatis esse cupit ut deus ẽ. Quanto ergo mag̃
longe discedit a deo. non loco s affectõne at
cupiditate. ad inferiora qͣm est ipẽ. tanto stulticie
miserieq completur. Dilectõne igitur redit in
dominũ. qua se illi non compon̾e. s supponẽ affet.¬
tat. Quod quanto fec̾it instantuis ac studiosiu
tanto erit beatiorati sublimior. et illo solo do¬
minante lib̾imꝰ. Qmobrem nosse deb se c̃ẽ crea¬
turam. Delet .n. creatorem suũ cred̾e̾ sicuti est. ĩ.¬
uiolabili ⁊ incõmutabili semꝑ manere natura iũ¬
tatis atq sapĩe. in se autem cad̾e posse stulticiam
atq fallaciam. uel pp̃ errores quib exui desid̾at
confit̾i. s rursus cauere debet ne ab ip̃ius dei cari¬
tate qua scĩficatur ut beatissimus maneat alt̾ius
creature .i. huiꝰ sensibił mundi amore separetur.
Non igitur separet nos alia creatura. si quidem et
nos ip̃i creatura sumus a caritate dei que est in xp̃o¬

Expanded text:
testatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis testatis esse cupit ut Deus est. 21. Quanto ergo magis longe discedit a Deo, non loco, sed affectione atque cupiditate ad inferiora quam est ipse, tanto magis stultitia miseriaque completur. Dilectione igitur redit in Deum, qua se illi non componere, sed supponere affectat. Quod quanto fecerit instantius ac studiosius, tanto erit beatior atque sublimior, et illo solo dominante liberrimus. Quamobrem nosse debet se esse creaturam. Debet enim creatorem suum credere sicuti est, inviolabili et incommutabili semper manere natura veritatis atque sapientiae: in se autem cadere posse stultitiam atque fallaciam, vel propter errores quibus exui desiderat, confiteri. Sed rursus cavere debet, ne ab ipsius Dei charitate, qua sanctificatur ut beatissimus maneat, alterius creaturae, id est hujus sensibilis mundi amore separetur. Non igitur separat nos alia creatura, siquidem et nos ipsi creatura sumus, a charitate Dei, quae est in
Abbreviated transcription (Latin):
tura corpusz. & si animus res quedam est intelligi
est om̃e sensibile .i. ꝙ per oculos. uel aures. uel ol¬
fatum. uel gustum. uel tactum. qͣ quamdã uotiti¬
am sui pretet. atq id deterius sit necesse qm qd̾ ĩ
tlłigencia sola capitur. Ergo cum ⁊̃ deus dignis a¬
nimis notus non nisi per intelligenciam possit ẽẽ
cũ tñ sit ip̃a qua intlłigitur m̃te prestantior. qͥ¬
quippe creator eius acq auctor est. uerend̾ erat ne
animus hũanus eo ꝙ inter inuisibilia ⁊ incelli¬
gibilia numeratur. eiusdem se nature arbitret᷑
esse cuius÷ ip̃e qui creauit ⁊ sic ab eo suꝑbia deci¬
d̾et. cui caritate iungendus÷. fiet enim deo siłis
qͣnͣtum datum est. dum illustrandũ illiatq il¬
luminand̾ se subicit. Et si ei maxime ꝓpinquat
subiectõne ista qua simił fit longe fiat ab eo ne¬
cessa est audacia. qua uult esse similior. Ipã est
qua legib dei obtemꝑare detractat. dum sue po¬

Expanded text:
tura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibtura corpus est: et si animus res quaedam est intelligibest omne sensibile, id est quod per oculos, vel aures, vel olfactum, vel gustum, vel tactum, quasi quamdam notitiam sui praebet; atque id deterius sit necesse est, quam quod intelligentia sola capitur. Ergo cum etiam Deus dignis animis notus non nisi per intelligentiam possit esse, cum tamen sit ipsa qua intelligitur mente praestantior; quippe qui creator ejus atque auctor est; verendum erat ne animus humanus, eo quod inter invisibilia et intelligibilia numeratur, ejusdem se naturae arbitraretur esse, cujus est ipse qui creavit; et sic ab eo superbia decideret, cui charitate jungendus est. Fit enim Deo similis quantum datum est, dum illustrandum illi atque illuminandum se subjicit. Et si maxime ei propinquat subjectione ista qua similis fit, longe ab eo fiat necesse est audacia qua vult esse similior. Ipsa est qua legibus Dei obtemperare detrectat, dum suae po
Abbreviated transcription (Latin):
certius ꝓmittit deus et nich̾ ÷ ip̃o deo melius. qͥ
iam ꝓfecto bene sibi herentib presensz Non se¬
ꝑat altitudo neq ꝓfundũ. Senim si hec uerba si¬
scĩe forte altitudinem uel ꝓfiidum significãt.
non ero curiosus ne seiungar adeo. nec cuiꝰdam
doctrina me ab eo seꝑat. ut qi depellat errorem.
a quo prorsus nemo nisi seꝑatus erraret. Si uero
altitudine et profundo suꝑa ⁊ infera huiꝰ m̃di
significantur. quis mͥ celum polliceatur ut a celi
fabricatore seiungar: Aut quis terreat infernu.
ut deũ deseram. quem si nuniqͣm deseruissem infer¬
na nescirem: Postremo quis me locus ab eius cari¬
tate diuellet. qui nõ ubiq totus ess si ullo conti¬
tissimoꝵ misterioꝵ uirũ Non fuit ꝯtentus dicere
creatura. s alia inquit creatura ãmonens etiam
id ip̃m ꝙ diligimus deum. et quo inheremus deo.
.i. auimũ atq mencem creaturam ẽe. Alia ergo cͤa¬

Expanded text:
certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus praesens est. Non separat altitudo neque profundum: etenim si haec verba scientiae forte altitudinem vel profundum significant, non ero curiosus, ne sejungar a Deo; nec cujusquam doctrina me ab eo separat, ut quasi depellat errorem, a quo nemo prorsus nisi separatus erraret. Si vero altitudine et profundo superna et inferna hujus mundi significantur, quis mihi coelum polliceatur, ut a coeli fabricatore sejungar? Aut quis terreat infernus, ut Deum deseram, quem si nunquam deseruissem, inferna nescirem? Postremo, quis me locus ab ejus charitate divellet, qui non ubique totus esset, si ullo contitissimorum mysteriorum virum! Non fuit contentus dicere, creatura; sed, alia, inquit, creatura, admonens etiam idipsum quo diligimus Deum, et quo inhaeremus Deo, id est animum atque mentem creaturam esse. Alia ergo crea
Abbreviated transcription (Latin):
res ab eis caritate nos seꝑat. quid ẽẽ nõ solum
melius. s etiam certius hoc bono pot̃: S sin¬
gula breuiter accendamus. Nemo nos inde se¬
parat minando mortem Idipm̃ enĩ qd̃ diligi¬
mus deũ mori non pot̃. nisi dum ñ diligit deũ
cum mors ip̃a sit non dilig̾e deũ. qd̾ nichil est
aliud qm ei quicqͣm in diligendo atq seq̃ndo
p̃ponẽ Nemo inde seꝑat pollicendo uitam. Nemo
enĩ ab ip̃o fonte seꝑat aquam pollicendo Non se¬
parat angłs Non enim est angelus cum inħemus
deo nr̃a mente potentior. Non seꝑat uirtus Nam
si uirtus hic illa nominata est que aliquã potes¬
tatem habet u niũdo. ħ toto imundo est omĩo
sublunior mens inherens deo. S in illa uittus
alio est fauet ut ꝯiungamur deo. si in nobis ÷
ip̃a ꝯiungit Non seꝑant iustantes molestie ħ
enim leuiores eas sentinus quo ei unde nos se¬
ꝑare moliuntur artius inh̾emus. Non seꝑat pro.¬
missio futuroꝵ. Nam et quicquid boni futur̃

Expanded text:
res ab ejus charitate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo inde separat pollicendo vitam: nemo enim ab ipso fonte separat pollicendo aquam. Non separat angelus: non enim est angelus, cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. Sin virtus illa dialio est, favet ut conjungamur Deo; si in nobis est, ipsa conjungit. Non separant instantes molestiae: hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est,
Abbreviated transcription (Latin):
De qua sũa si oportunũ ess festinantib copiosis¬
sime disputare. atq id a nob̾ nũc susceptũ nuus
flagitaret. fortasse demonstrarenius qm sint alta
misteria que imꝑitissimi ⁊ sacrilegi homines deri¬
dendo non illi quidem paulatim iam decidunt. sed
magno lapsu p̃cipites eunt. Quid amplius de me¬
ribus disputem: Si eñ deus est sũmũ hõis bonũ
toto corde tota aĩa tota m̃te dilig̾e deum. a quo ex¬
istit ut incorruptus in eo amor atq integ̃ custo¬
diatur. quod est temꝑancie ut nulł frangatur in¬
cõmodis qd̾ est fortitud̾is. nulli alii seruiat qd̃ est
iustĩe. uigilet in discernendis reb ne fallacia pau¬
latim dolusue subrepat. quod est prudencie: Hec
est hõis una ꝑfectõ qua sola impetrat ut u̾tatis
detur. Quid ad huc scripturis quas iguoratis calũp¬
niamini: Nescitis qͣnta imꝑicia lacessitis libros. qͣs
et soli reprehendunt qui intelligunt. et soli intelli¬
g̾e neq̃unt qui rep̾hendunt: Non .n. eos aut ullus

Expanded text:
a, si opportunum esset festinantibus, copiosissime disputarem; atque id si a nobis nunc susceptum munus flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt. CAPUT ribus disputem? Si enim Deus est summum hominis bonum, toto corde, tota anima, tota mente Deum diligere: a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusve subrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis detur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta imperitia lacessatis Libros, quos et soli reprehendunt qui non intelligunt, et soli intelligere nequeunt qui reprehendunt? Non enim eos aut ullus
Abbreviated transcription (Latin):
ea quib adiuuetur in deum ab hiis quib impedi¬
modus ducatur paucis explicabo. si pͥ testĩoniiss
nos ẽe delere subiectos ita ut in medio ꝙ seꝑet
nichilsit: Nõne et ꝓpheca ꝯmodissime hoc ⁊̃
tinetur ꝙ ait inherere: Item qd̾ addidit boñ÷
nõne ad illud respicit quod ibi poi̾tum est dili¬
gentib deum omĩa procedunt in bonũ. ita ut
una sentenciola duobusq uerb ꝓpħa et uim
dei filium dei uirtutem esse atq sapienciam. sũq
uirtus ad oꝑatõnem. sapĩa uero ad disciplinã
pertinere intelligatur unde in ewangelio duo¬

Expanded text:
ea, quibus adiuvetur in deum ab hiis, quibus impediea, quibus adiuvetur in deum ab hiis, quibus impedimodus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniinos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et tinetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibus Deum omnia procedunt in bonum ? ita ut una sententiola duobusque verbis propheta et vim Dei Filium, Dei Virtutem esse atque Sapientiam ; cumque virtus ad operationem, sapientia vero ad disciplinam pertinere intelligatur : potuitne qu
Abbreviated transcription (Latin):
tam noi ducit nicħ oĩo esse uirtutem affirmaue¬
rimñ sũmũ amorem dei. Namq illud ꝙ qͣdriꝑtita
dicitur uirtus ex ip̃ius amoris uario quodam affcũ
qnͣtũ intellectu capio dicitur. Itaq illas qͣtuor¬
uirtutes quaꝵ utinam ita sint affectus in iñtib¬
ur̃is ut nõia in ore sunt om̃ium. sic etiam diffiunire
ñ dubitem ut temꝑancia sit amor integrũ se pre¬
bens ei ꝙ amatur. fortitudo amor facile colerans
oĩa pp̃ qd̾ amatur Iustĩa amor soli amato seruẽs.
et propter ea recte dominans.prudencia amor ea¬
a quib adiuuatur ab eis quib impeditur saga¬
citer seligens. S hunc amorem non cuiuslibet.
dicamus amorem deo sese integrũ incorruptũq
seruantem. fortitudinem amorem omĩa p̃p̃ deũ
facile ꝑf̾entem. Iustĩam amorem deo tantiun ser¬
uientem. et ob hoc bene imꝑanteni cetĩs q̃ homini
subiecta sunt prudenciam amorem bñ disc̾aantẽ

Expanded text:
tam nos ducit, nichil omnino esse virtutem affirmavetam nos ducit, nichil omnino esse virtutem affirmaverim nisi summum amorem dei. Namque id, quod quadripartita dicitur virtus, ex ipsius amoris vario quodam affectu, quantum intellectu capio, dicitur. Quare eciam virtutes, quarum utinam ita sit in mentibus vis, ut nomina in ore sunt omnium, sic etiam definire non dubitem, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur; fortitudo, amor facile tolerans omnia propter quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur, sagaciter seligens. Sed hunc amorem non cujuslibet, dicamus esse amorem Deo sese integrum incorruptumque servantem; fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem; justitiam, amorem Deo tantum servientem, et ob hoc bene imperantem caeteris quae homini subjecta sunt; pr
Abbreviated transcription (Latin):
cam esse nisi id ip̃m esse. c̾st enim uere summeq
deus ex quo omĩa ꝑ quem om̃ia. in quo omĩa.
Hec uerba pauli sunt. Quid deinde subiec̃: Ipsi
głia. Sincerissime oĩo Neq enĩ ait ip̃is Nã unisᷤ
est deus. Quid est autem gł̾ia nisi ip̃i optima ⁊
sũma et late patens fama: Quanto enĩ meliuͤ
ati diffusius diffamatur: tanto diligitur et
amatur ardentius. Quod cum fit nichil aliud ab
humano gn̾e qͣm certo ⁊ constanti gradu in op¬
timam uitam ⁊ beatissimam ꝑgitur. Non arbitͤ
cum demorib et uita sit questio. amplius eẽ
requirend̾ qd̾ sit hõis sũmũ bonũ quo refenda
sint oĩa Idem̃ esse patuit et rõne qñtum ualuimꝰ
et ea que nr̃e rõni antecellit auctoritate diuina.
nicħ aliud qmͣ ip̃m deum. Nam quid erit aliudop.
tiuũ hoĩs nisi cui ẽ herere bĩssimũ: Idẽ aut̃ soluͦ
deus. Cui herere certe non ualemus nisi amore.
dilectõne caritate. Quod si uirtus ad beatam ui¬

Expanded text:
cam esse, nisi idipsum esse. Est enim vere summeque Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: haec verba Pauli sunt. Quid deinde subjicit? Ipsi gloria . Sincerissime omnino. Neque enim ait, ipsis: nam unus est Deus. Quid est autem, ipsi gloria, nisi ipsi optima et summa et late patens fama? Quanto enim melius atque diffusius diffamatur, tanto diligitur et amatur ardentius. Quod cum fit, nihil aliud ab humano genere quam certo et constanti gradu in optimam vitam et beatissimam pergitur. Non arbitror cum de moribus et vita fit quaestio, amplius esse requirendum, quod sit hominis summum bonum, quo referenda sunt omnia. Id enim esse patuit, et ratione quantum valuimus, et ea quae nostrae rationi antecellit auctoritate divina, nihil aliud quam ipsum Deum. Natimum hominis, nisi cui est herere beatissimum? Id est autem solus deus, cui herere certe non valemus nisi amore, dileccione et caritate. Quod si virtus ad beatam vi
Abbreviated transcription (Latin):
bĩcudo. S eum sequimur diligendo. ꝯseqͥniir
uero non cum hoc efficinuir oĩo quod est ipse
s ei proximi. eumq mirifico et intelligibili mͦ
conting̾entes. eiusq ueritate ⁊ scĩtate penitus
illustrati acq comprehensi. Ille uaiq ipsum
lumen est. nobis autem ab eodem illuminari lic.
Maximũ ergo ad beatam ducit uitam pͥm̃q
mandatum est. Diliges dominũ deũ tuum ex
toto corde tuo et anima et mente. Diligẽtib
eniui deum omĩa ꝓcedunt in bonũ. Qͣmobrem
paulo post idem paulus. certus sum inquit quod
ueq mors neq uita. neq angłi neq uirtus.
neq instancia. neq futura. neq altitudo. neq

Expanded text:
beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima et mente. Diligentibus enim Deum omnia procedunt in bonum. Quamobrem paulo post idem Paulus: Certus sum, inquit, quod neque mors, neque vita, neque Angeli, neque virtus, neque instantia, neque futura, neque altitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
halere suspicentur. qua opinione uichil est
abiectius s inueniantur item multi senes qͥ
eius maiestatem ñ solum suꝑ humanũ corpꝰ
s etiam suꝑ ip̃am mentem manere ĩuiolabilẽ
atq ĩꝯmutabilem. eadem ip̃a mente conspici¬
ant. quas etates nõ temꝑe s uͥtute atq prudẽ¬
cia discernendas esse iam dc̃m est. Apud uos
autem quidem nemo reperitur qui dei subam
humani corporis figuratõne describat. s rursisꝰ
nemo qui se ab humani erroris labe seuĩgat.
Itaq illi quos quasi uagientes eccłie catholice
uba sustentant. si ab hereticis non fuerint de¬
predati. ꝓ suo quisq captu uiribq nutriuntͦ.
Pucunturq alius sic alius audem sic prim̃ in
uirum ꝑfc̃m. deinde ad maturitatem caniciẽq
sapĩe ꝑueniunt. ut eis quantum uolunt ĩue¬
uire ac beatissime uiu̾e liceat. Sequtõ igitur
dei pietatis appetitus est. assequutõ autem ip̃a

Expanded text:
se habere suspicentur; qua opinione nihil est se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani erroris labe sejungat. Itaque illi quos quasi vagientes Ecclesiae catholicae ubera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat. CAPUTDei, beatitatis appetitus est: consecutio autem, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
rite miserĩ. Nam talem fidem qua deo incõue¬
niens aliquid creditur. nos uehem̃tius ⁊ ud̾iuꝰ
accusamus. Nam et in illis que dc̃a sunt cͣ sic
intelliguntur ut littera sonat. et simplicita¬
tem corriginus. et ꝑtinaciam deridemus. et
alia multa que uos intellig̾e non potestis uetat
cos cred̾e catholica disciplina qui non aunis
s studio atq intellectu excedendes quamdam
mentis puericiam in canas sapĩe ꝓmouentur.
Nam et cred̾e deumi loco aliquo qmͣuis ĩfiuito.
ꝑ quantitatis quecumq spacia contineri qͣm sit
stultũ docetur. et de loco iu locum uelip̃i uel
aliquam eius partem moueri atq transire
arbitrari nefas habetur. Iam uero aliquid eiꝰ
substancie atq nature ꝯmutatõnem uel cõ¬
uersionem quolib modo pati siquis posse opi¬
uetur mire demencie iupietatisq dampnabi¬
cur. Ita fit ut apud uos inueniantur pueri qͥdã
qui humana fornia deum cogitent. atq se ita

Expanded text:
rite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconverite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita