comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matĩa teneatur in qua habeat alimen¬
tum sic aĩe matła et cib ẽ sola iustici¬
a qua tenetur ad uitam Post ħ deꝰ hõi¬
nem qua exposmi rõne generatũ posiut
in paradiso i. in orto fecundissio et ame¬
nissimo quẽ in partib orientis omĩ ge¬
ne̾ ligni arboꝵq cõseuit ut ex earũ ua¬
riis fructib aleretur. Expsq om̃ium la¬
borũ deo prĩ sũma denocõne ẜuie̾t Timi
dedit ei c̾ta mandata que si obẜnass m
mo̾rlis mane̾t Si tnͣscendiss morte affi¬
c̾etur. Id aũt preceptũ fint ut ex arbore
una que fuat in medio ꝑadiso nõ gusta¬
ret in qua posuãt intelligenciam boĩ et
mali tũc t̾miãtor ille ĩuidens oꝑib dei
om̃s fallaçias et calliditates suas ad dei¬
ciendum hoĩem intendit ut adimet᷑ in¬
morlitatem S p̾mo mulierem dolo illex¬
it ut uetitum cibum sumet et peam
ip̃i quoq homĩ suasit ut tnͣscende̾t dei

Expanded text:
materia teneatur in qua habeat alimenmateria teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus hominem qua exposui ratione generatum posuit in Paradiso id est in horto fecundissimo et amoenissimo: quem in partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit, ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae immortalis maneret, si transcendisset, morte afficeretur. Id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una, quae erat in medio paradisi, non gustaret, in qua posuerat intelligentiam boni et mali. Tum criminator ille invidens operibus Dei, omnes fallacias et calliditates suas ad decipiendum hominem intendit, ut ei adimeret immortalitatem. Et primo mulierem dolo illexit, ut vetitum cibum sumeret; et per eam ipsi quoque homini persuasit, ut transcenderet Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uat õmo s ut pumat met̾nũ Eam pe¬
nam mortem sam noĩamꝰ que ẽ et
ip̃a ꝑꝑetua sicut ĩmor̾litas pͥmã sic difsi¬
meritis ad et̾na supplicia dãpnac̃o ẜec
mut is pecudes non altingit quar he
non exdeo cõstant ẜ et cõiaere morte
piorem partem tenent ea que sũt dei
amma stil que domimum corpis habet
Infenorem aũt ea que sunt draboli cor
tum sicut terra celo. Est em̃ qĩ nasculum
quo tinqmͣ domicilio temporali spũs hic
celesti utatur ut̾usq officia sunt᷑ ut s
hoiem neqmͣ salustiũ qui ait s nosta
omnis uis in aĩo et corpe sita ẽ amui
impio corpis seruncõ magis utim᷑ Recte
si ita uixisset ut locutus est seruiuit eñ
fedissime uoluptatib suamq ip̃e senten
ignis est uc ostendimꝰ incelum d eniti
Sicut ignis ne extingnatur hoc ẽ ad ĩ¬
morlitatem que in celo est Et sicut aid̾e
ac uine̾ non põt ignis nͥ aliqua pingui

Expanded text:
uat omnino, sed ut puniat in aeternum. eam poeuat omnino, sed ut puniat in aeternum. eam poenam mortem secundam nominamus, quae est et ipsa perpetua. sicut et inmortalitasmeritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte periorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominium corporis habet, inferiorem autem ea quae sunt diaboli, cortum sicut terra caelo. est enim quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sentenignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui
Abbreviated transcription (Latin):
megestum secutus qui nr̃a corpora ex
hiis quatuor elementis constituta esse
dixit adeo habere namq m se aliquid
ignis aliquid aeris aliquid aque aliqo
terre/ Et neq ignem ẽẽ neq aerem n
aquã ne terram quequidem falsa nõ
sunt. nam t̾re racio i carne ẽ et hu¬
moris i sangͥne aeris i spñ Ĩgnis ĩ
calore uitali S neq sanguis acorpore
secermn põt sicut humor a terra neq
calor uitalis a spũ sicut ignis ab aere
a deo rerum onnũm duo sola reꝑiũtur
elemẽca quoꝵ omĩs racio m nr̃i corpis
ficc̃one cõdusa est Ex reb ergo dinsis
ac repugnantib hõ factus est sicut ip̃e
mũdus ex luce ac tenebris ex uita que
ut si aĩa suꝑaui̾t que o̾itur ex deo sic
ĩmoi̾lis ec ppetua in luce uersetur Si ac
corpꝰ incit animam dicioniq sb̃ieci̾t fit
inteneb̾s sempit̾nis et in morte Cinꝰ
non ea ins est ut ĩuistas aĩas exting¬

Expanded text:
smegistum secutus, qui nostra corpora ex smegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae; et neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non sunt: nam terrae ratio in carne est,. umoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. sed neque sanguis a corpore secerni potest sicut umor a terra neque calor uitalis a spiritu sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. ex rebus ergo diuersis ac repugnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas exting
Abbreviated transcription (Latin):
neri prĩs officõ officõ functꝰ ẽ ipẽ cor¬
sic̃ docuit cet̾a que cognicõem nobis
et pristim errons et ueni luminis
uni ergo marem pͥmũ ad siłitu¬
dinẽ suam finxiss cum eciam
feĩam configuramt ad ipĩus hõĩe
effigiem ut duo nt̾ se perimxti sexꝰ
propigare sobolem possent et omẽm cer¬
ram multitudine opire In ipĩus aufe
homĩs ficcõne illaꝵ duaꝵ matiaꝵ quas
int̾ se diximꝰ eẽ contranias ignis et aq̃¬
conclusit perfecitq iõne ficto enĩ cor¬
pore spirauit animam d uitali fonte
spus sui qui est perhemus/ ut ip̃ius
mundi ex contrariis constantis elem̃¬
ti siilitudinem gereret Constit em̃
ex amina et corpo̾e idest qĩ ex celo et t̾ra
qñquidem anima qua uiuimꝰ uelut
celo oritur a deo corpus eterra cuiꝰ e
limo diximꝰ ẽẽ formatum Empedoleᷤ
que uescias utrum ne int̾ poetas/ an in¬
scripsit. ut apud romanos lucrecius
et uarro quatuor elementa cõstituit ig¬
nem aerem aquam terram fortasse tri¬

Expanded text:
ueri patris officio functus est, ipse corsicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum quas inter se diximconclusit perfecitque rationem. Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret. Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoquidem anima, qua vivimus, velut e coelo, oritur a Deo, corpus e terra, cujus e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an in versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aerem, aquam, et terram; fortasse Tri
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ uita hoĩs temporalis s tamẽ longa
que ĩ mille amios ꝓpagaretur qd̾ diuims
lñs proditũ et per oĩm scu publitatũ
tum narro non ignoraret argumẽtari
nisus est cur ꝑutarent᷑ antiqui uulle
annos uictitasse ait eiñ apd̃ egypcios

Expanded text:
facta hominis vita est temporaria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse. Ait enim, apud Aegyptios
Abbreviated transcription (Latin):
quaꝵ sĩp̃tores hoĩem fuisse cõsencunt
qui res eius in Italia gestas meõne tra¬
didiũit Greti cliceorus et thallus la¬
tum nepos et cassius. et uano/ napi
cum agresti quodam tuore in Itanui
uetm. hus genus indocile ac disꝑ¬
sum montib altis cõposuit legesq
dedit laciũq uocai̾ maluit his quĩ
latiuss tutus in horis censeret ali¬
quis deum ẽẽ qui pulsus est. qui fũ¬
git qui latuit nemo tam stultus est
timeat ncc̾e est Orpheus qr temꝑib
cius fuit recencior ea ꝑte satiu. nũ
in t̾ra et apd̾ hoĩes regnasse cõmc̃o

Expanded text:
quarum scriptores hominem fuisse consentiunt, quarum scriptores hominem fuisse consentiunt, qui res eius in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit? nemo tam stultus est.timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud homines regnasse commemo
Abbreviated transcription (Latin):
infantẽ cũq nut̾endũ furtim misit
ĩ cretam Rursus inprudencia rẽp̃hen¬
dam nccẽ ẽ Cur enĩ respõsum ab alio
pocus accepit Cur ĩ celo cõstitutꝰ in
terra nõ udebat cur.n. coribantes cym¬
balis fefellerunt/. Postremo cur extitit
uis aliqua maior que illius iumteret
ꝑtĩtemi ilimirũ senex a iuene facile inc¬
tus ẽ ac spoliatus imꝑio. fugit igit᷑ ex¬
pulsus et in Italiam nauigis uenit/ Cũ
errass diu sicut ouidiꝰ in fastoꝵ lib̾s re¬
fert. cã ratis suꝑest tustũrate uernt ad
amnem añ ꝑ eirato falsifer orbe deus
hũc errantẽ atq ĩopem ianꝰ excepit cuiꝰ
ici argumĩto sunt nũmi ueteres in quib
ẽ cũ dupliti fronte ianus et maltẽa ꝑte
nais ficut idẽ poeta sb̾iecit at bõa pos¬
tei̾tas puppem formauit in ere hospi¬
tis aduentũ testificata dei. Oẽs ergo nõ
tantũ poete s hystoĩaꝵ qͦ ac rerũ anti¬

Expanded text:
infantem eumque nutriendum furtim misit infantem eumque nutriendum furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim responsum ab alio potius accepit? cur in caelo constitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene facile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur expulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fastorum libris refert: causa ratis superest. Tuscum rate uenit ad amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hunc errantem -atque inopem Ianus excepit: cuius rei argumenta sunt nummi ueteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus et in altera parte nauis, sicut idem poeta subiecit: at bona posteritas puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. omnes ergo non tantum poetae, sed historiarum quoque ac rerum anti
Abbreviated transcription (Latin):
sum nͥ forte aliquis existimat deũ fuis¬
se qui timint cohẽdem cũ si quio d̾inla¬
tis habuiss non patͥs genitalia debu̾it
amputare s ꝓp̾a ne iupit̾ nast̾e̾tur qui
eũ regni posẜone pͥnauit Item dũ soio¬
rem fuam theam qmͣ latine openidi¬
cimꝰ hrẽt uxorem responso uetitus cẽ
dicatur mares liberos educare qd̾ futu¬
rũ eet᷑ ut a filio pessetur Cuiam rem
metuens. natos sibi felios non utiq
denorabat ut ferũt fabłe ẜ necabat ꝙpͣ¬
qmͣ scpͥtum sit in hystoria sacra sat̾num
et opem ceterosq cuc̃ hoĩes hũanam ⁊¬
carnem soli tos uescitare Ueꝵ pͥmũ io¬
nem leges hõib moresq condẽtẽ edic¬
to ꝓhibuisse ne liceret eocibo uesci qd
si nerũ ẽ que pot̃ in eo fuisse uisticia s
fictũ sane putemͦꝰ saturnũ filios deuo¬
rasse modo cũ aliqua iõne. Rum idt̾¬
co ꝙ ait uulgus comedisse filios suos
eũ qui extalit sepultureq nãdaui̾t
opis aut̃ cũ ioueni peꝑisset subtraxit

Expanded text:
sum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? sed fictum sane putemus Saturnum filios deuorasse, modo cum aliqua ratione: num idcirco, quod ait uulgus comedisse filios suos eum qui extulerit sepulturaeque mandauerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit
Abbreviated transcription (Latin):
dedicq hiis omĩb gn̾atim deus ali¬
mẽta de t̾ra ut usui hoĩ essẽ possent
alia nimirũ ad cibos alia uõ ad nesti¬
tum que aũt magnaꝵ sunt uiriũ ut
in excolenda t̾ca inuarent unde sunt
dcã iimenta Ita reb omib mirabi¬
li descpcõne cõpoĩtis regnum sibi eter¬
num pare constituit et ĩnumerabłes
aminas procreare quib ĩmorlitatem
daret. Tũ fecit ip̃e sibi simulacrũ sen¬
sibłe̾ atq intelligens itest ad ymagi¬
ns sue formam qua uctil põt esse
ꝑfectiꝰ hoiẽm figuranit ex limo t̾re

Expanded text:
Deditque his omnibus generatim Deus aliDeditque his omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus esse possent; alia nimirum ad cibos, alia vero ad vestitum: quae autem magnarum sunt virium, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi sibi simulacrum sensibile, atque intelligens, id est ad imaginis suae formam, qua nihil potest esse perfectius: hominem figu
Abbreviated transcription (Latin):
ta pͥma sunt habita ut nec ortũ hõĩs
nec uitam sine his credicent posse
constare hoꝵ alteꝵ nobis cõmuneᷤ
cum ceteris animalib est et alterũ
soli honũ datum Nos enĩ qm celeste
nobis in argumentũ ĩmor̾litatis ẽ datꝰ
qm̃ ignis ecelo est cuiꝰ natura qmͣmo¬
bilis est et sursum intitꝰ uite cõtinet
rõnem Ceta uo ammalia qm sunt to¬
ta mor̾lia tantũmodo aqua utunt᷑ qd̾ ẽ
elementũ corꝑale atq t̾renũ Cuiꝰ n̾a
qrmobilis est ac deorsum u̾gens figurani
mortis ostendit Ideo pecudes neq m celũ
suspicuĩt neq religionem senciĩt qm is
q̃m deus hec duo pn̾cipalia igne et aqmͣ
uel accenderit uel eliquauit solus
põt scire qui fecit
Onsumaco igitur mũdo anma¬
lia uarii generis dissimilib for
mis et magna et midra uti fie¬
rent iparit et facta sunt bona idest
din̾si sexus singula exquoꝵ fetib et
aer et terra et maria completa sunt

Expanded text:
nta prima sunt habita, ut nec ortum hominis nta prima sunt habita, ut nec ortum hominis nec uitam sine his crediderint posse constare. horum alterum nobis commune cum ceteris animalibus est, alterum soli homini datum. nos enim quoniam caeleste nobis in argumentum inmortalitatis est datus, quoniam ignis e caelo est; cuius natura quia mobilis est et sursum nititur, uitae continet rationem. cetera uero animalia quoniam sunt tota mortalia, tantummodo aqua utuntur, quod est elementum corporale atque terrenum. cuius natura quia mobilis est ac deorsum uergens, figuram mortis ostendit. ideo pecudes neque in caelum suspiciunt neque religionem sentiunt, quoniquomodo deus haec duo principalia, ignem et aquam, uel accenderit uel eliquauerit, solus potest scire qui fecit. Consummato igitur mundo animalia uarmis, et magna et minora ut fierent, imperavit. Et facta sunt bina; id est diversi sexus singula: ex quorum foetibus, et aer, et terra, et maria completa sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lorq cõcipĩnt et ab hiis oriũt᷑ cũcta
duob Cumiq sit ignis aque pugnans
uapor hũdus om̃s res creat et discors
cõcordia ferib apta est alteꝵ em̃ qiͣ mas¬
actiuũ alteꝵ patibłe Ideoq a uete̾i̾b in¬
stitutũ est ut sacͣmento ignis et aque
nupciaꝵ fetera sanctiant᷑ ꝙ fetus aĩ¬
mantuĩ calore et humore corporentur
atq animentꝰ aduitam Cum em̃ cõ¬
stet animal ex aiã et corꝑe matiã cor¬
ꝑis ihumoe ẽ aiẽ in calore Od̾ ex am¬
um fetib datur stire quos crassi¬
humoris plenes insi opifer color foui̾t
nec humor pot corporari nec corpꝰ am
mari Exulib qͦ ignis et aqͣ mt̾dici
solebat ad enĩ netas uidetutur qmͣit
malos tam̃ honnĩes supplicõ capitis af¬
fic̾e Int̾dcõ igitur usu eaꝵ renĩ quib
uita hominũ constat perinde habẽ¬
bat̾ ac si ess qui eam snĩam exceꝑat
morte mulctatus / a deo duo ista elem̃¬

Expanded text:
lorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta lorque, concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. cumque sit ignis aquae pugnax, uapor umidus omnes res creat et discors concordia fetibus apta. est. alterum enim quasi masactiuum, alterum patibile. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animantium calore et umore corporentur atque animentur ad uitam. cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in umore est, animae in calore: quod ex auium fetibhumoris plenos nisi opifex calor foverit, nec humor pomari. exulibus quoque igni et aqua interdici solebat: adhuc enim nefas uidebatur quamuis malos, tamen homines supplicio capitis adficere. interdicto igitur usu earum rerum quibus uita hominum constat perinde habebatur, ac si esset qui eam sententiam exceperat morte multatus. adeo duo ista eleme
Abbreviated transcription (Latin):
solida limmia nec caloris preferunt᷑
quidqmͣ nec tenebras multitudine
sua uiicunt Dno igitur ilła pn̾cipalia
ĩuenunt᷑ que diu̾sam et contͣria sibi
habent potestatem calor et humor Et
mirabłr deus ad sustentanda et gignẽ¬
da onna excogitauit / nam cum u̾tus di
sit in calore et igni nͥ aidorem uimq ei
admixta humoris ac sugoi̾s mati̾a tem¬
pass nec nasti quidqmͣ nec cohete̾ potn¬
isset qnͥ statmi cõflagracõne intei̾ret ꝙ¬
discordi cõcordia mũdum constare dre¬
erunt s rõem penitus non nidebant
Eraclius ex ignenata dixit ẽẽ oĩa Tha¬
les ex aqua ut̾ip indit aliqd s erra¬
uit tamen nt̾q ꝙ alt̾utrũ si solũ funss
neq aqua nasti poss ex igne n rurstiꝰ
ignis. ex aqua s est uerius simł exutͤ¬
q ꝑmixto cũcta generai Ignis em̃ cũ¬
est aque humor ⁊ecte igitꝰ Ouidiꝰ quip¬
pe ubi temꝑiem sumpsere humorq ca¬

Expanded text:
solida lumina, nec caloris praeferunt solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras multitudine sua vincunt. Duo igitur illa principalia inveniuntur, quae diversam et contrariam sibi habent postestatem; calor et humor: quae mirabiliter Deus ad sustentanda et gignenda omnia excogitavit. Nam cum virtus Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris ac frigoris materia temperasset, nec nasci quidquam nec cohaerere potuisset, quin statim conflagratione intediscordi concordia. mundum constare dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia, Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen uterque, quod alterutrum si solum fuisset, neque aqua nasci posset ex igni neque rursus ignis ex aqua: sed est uerius simul ex utroque permixto cuncta generari. ignis quest, aquae umor. recte igitur Oaidius: quippe ubi temperiem sumpsere umorque ca
Abbreviated transcription (Latin):
ppetuos ac uolubiles quos uocamꝰ annoᷤ
alt̾na ꝑuices successione ꝑficiant Dies
quẽ p̾mũ ociens sbmĩstrat᷑ dei sit uiccẽ
est ut onña quecũq meliora sunt Nox
aut̃ quã occidens extremus inducit eiꝰ
scil quem dei ẽe emulum diximꝰ que duo
eciam in hos prescius futuroꝵ deus fecit
ut ex hiis et uere rebgionis et falsatum
supsticõnũ ymago quedam ostendetur
Nam sicut solqui oritur indiem i sit unꝰ
unde solem eẽ appellatũ Citero mult ind̾i
ꝙ obsturatis siderib solus appareat tam̃
qr uer ac ꝑfecte plẽitudinis lume est
et caloe̾ potentissimo et fulgoe clarissimo
alustrat onnã Ita in deo l sit unꝰ et ma¬
iestas et u̾tus et claritndo ꝑfecta ẽ nor
aũt qmͣ prano illi anticheo dicimꝰ atiri¬
butam eius ip̃ius mulcas et nanas re¬
ligiones ꝑ similitudĩem monstrat Qm̃
uis stelle ĩnumerabłes micae ac radiae̾
uideant᷑ tamẽ quia non sunt plena et

Expanded text:
perpetuos ac volubiles, quos vocamus annos, perpetuos ac volubiles, quos vocamus annos, alterna per vices successione conficiant. Dies, quem primus oriens subministrat, Dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora sunt. Nox autem, quam occidens extremus inducit, icet, quem Dei esse aemulum diximus. Quae duo etiam in hoc praescius futurorum Deus fecit, ut ex iis, et verae religionis, et falsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. Nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero vult videri , quod obscuratis sideribus, solus aquia uerum ac perfectae plenitudinis lumen est et calore potentissimo et fulgore clarissimo inlustrat omnia., ita in deo, licet sit unus, et maiestas et uirtus et claritudo perfecta est. nox autem, quam prauo illi antitheo dicimus adtributam, eius ipsius multas et uarias religiones per similitudinem. monstrat. quamuis enim stellae innumerabiles nncare ac radvideantur; tamen, quia non sunt plena ac
Abbreviated transcription (Latin):
In luce aũt aũt racio uiteu̾satur Sic o¬
citentis tenebre sũt In tenebͥs aũt mors
et nniteitus continetur Deinde alteras
ꝑtes cadem rõne dimiẽsus est Meridiem
ac septẽtrionẽ que ꝑs illis duab societa¬
te uĩguntur. Ea enĩ que ẽ solis calore
flagrancior ꝓxima est et coheret otienti
at illa que fugorib et ꝑpetuo gelu corp
enisdem est cuiꝰ e̾xmus occasus na sicut
cõt᷑ne sunt lumĩ tenebre ita frigꝰ calori
Ut igit᷑ calor lumĩ est ptimꝰ sic meridi¬
es orienti ut figus ten̾ebris ita plaga
septent̾onalis occasui Quib singulis
ꝑtib suũ c̾empus att̾buit Uer stil oti¬
enti Estitem metidiane plage Occiden
tẽtrionali figura ute ac mortis cõtinet᷑
qr uita i calore ẽ mors istigoe sicut ãt
calor er igne est ita fugus ex aqua scd̃m
har ꝑtiũ dimẽsionem diem quoq fecit
et noctem que spacia et orbes tempor

Expanded text:
in luce autem vitae ratio versatur; sic oin luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris autem, et mors, et interitus continetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes illis duabus societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extremus occasus. Nam sicut contrariae sunt lumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. Quibus singulis partibus suum tempus attribuit, ver scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidenttentrionali, figura vitae et mortis continetur: quia vita in calore est, mors in frigore. Sicut autem calor ex igne est, ita frigus ex aqua. Secundum harum partium dimensionem, diem quoque fecit ac noctem, quae spatia, et orbes temporum
Abbreviated transcription (Latin):
fundauit ac sb̾didit celo qmͣ hõ cum cete¬
ris aĩaliũ generis incoleret Enn uoluit
humore conflui et contmeri Suũ uo ha¬
bitaculum distixit claris lũib et imple¬
uit sole scil et lune orbe fulgenti et astroꝵ
inicanciũ splendentib signis adornauit te¬
nebras aũt qd̾ his est contͣriũ constituit ĩ
terra nchil em̃ per se contmet lumĩs nͥ
accipiat e celo in quo posut lucem ꝑhennẽ
et supos et uitam ppetuam contra ĩ t̾ram
tenebras et inferos et mortem Tantum
enĩ ħ ab illis supiorib distant qnͣtum
sasq cõstituit Orientẽ scil occidentẽq
ex quib oriens deo accensecur qr ip̃e lũs
fons et illustrator est rerum et ꝙ oriri noᷤ
faciat ad uitam sempit̾nam Occidens
aut̃ conturbate illi praneq menti ascri¬
bitur ꝙ lumẽ abscondat ꝙ tenebras sꝑ
inducat et ꝙ hoĩes faciat occit̾e atq inte¬
rire peccatis Nam sicut lux orientis est

Expanded text:
fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum cetefundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui et contineri. suum uero habitaculum distinxit claris luminibus et inpleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauit. tenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra; nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat e caelo: in quo posuit lucem perennem et superos et uitam perpetuam, et contra in terra tenebras et inferos et mortem. tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum sasque constituit, orientem scilicet occidentemque. ex quibus oriens deo adcensetur, quia ipse luminis fons et inlustrator est rerum et quod oriri nos faciat ad uitam sempiter- nam: occidens autem conturbatae illi prauaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semper inducat et quorire peccatis. Nam sicut lux orientis est,
Abbreviated transcription (Latin):
spectõem non capit qr corpe quasi custo¬
dia septum tenetur quonnꝰ soluto ac
libo̾ sensu e̾nat onña Sciat igitur qmͣ
mnepte faciat qui res menarrabiles q̃rat
ħ est enĩ modum condicõnis sue tnͣsg̾¬
di nec inttellig̾e̾ quousq hoĩ liceat acce¬
de Demq cum aꝑit hoĩ ueritatem deus
ea sola sare nos uoluit que int̾sint hoĩ¬
ne scire ad uitam consequẽdam q̃ uc̃o
ad curiosam et ꝓfanam cupiditatem ꝑ¬
tinebant reticuit ut arthana essent E
ergo queris que nec potes stire nec si sti¬
as beacõr fies ꝑfecta est in hoiẽ sapĩa
si et deum esse unum et ab ip̃o p̃facta
esse uinu̾si cognoscit
unc qm̃ refutauimꝰ eos qui de mũ¬
do et de factõe eius deo alit̾ sencuit qmͣ
uei̾tas h̃t ad diuinam mũdi fabti¬
cam reu̾tamur de qua in archans religiois
sancte lr̃is traditur fecit igitur deus pͥmum
omium celum et in sblime suspendit qd es¬
set sedes ip̃ius dei conditoris Demde t̾ra

Expanded text:
spectionem non capit, quia corpore quasi custospectionem non capit, quia corpore quasi custodia septum tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. Sciat igitur quam inepte faciat, qui res inenarrabiles quaerit. Hoc est enim modum conditionis suae transgredi, nec intelligere, quousque homini liceat accedere. Denique cum aperiret homini veritatem Deus, ea sola scire nos voluit, quae interfuit hominem scire ad vitam consequendam: quae vero ad curiosam et ertinebant, reticuit, ut arcana. essent. quid ergo quaeris quae nec potes scire nec si scias, beatior fies? perfecta est in homine sapientia, si et deum esse unum et ab ipso facta esse uniuersa cognoscat. Nunc quoniam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam ueritas habet, ad diuinam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram
Abbreviated transcription (Latin):
ntus facta q quõ facta sint nõ põt pro¬
uidei̾ an tu si educatus in domo fabre
facta et ornata nullam unꝙͣ fabricar
uidisses domũ illan putasses nõ ẽẽ ab
hoĩe edificatami qr quo edificaret᷑ igno¬
rasses. Idẽq profecto dedomo q̃rẽs qd̾
mĩc de mundo requiris quib manib
quib ferramentis hõ tanta cet oꝑa mo¬
litus maxime si sata ingencia ĩmensa
sementa uastas columpnas opus totũ
sb̃lime et excelsim inderes None hec
tib hñanaꝵ irĩ modũ indentur exce¬
d̾e qr illa non tam urib qmͣ rõne atq
eius exigue pacintur Quid ẽ curincre¬
dible tibi eẽ indeat cũ mũdus dicit᷑ fc̃s
a deo in quo qr ꝑfectus ẽ nec sapĩa põt
hr̃e t̾minũ nec fortitudo mẽsnrã opera
le in mor̃li temꝑale ppetuo corruptib¬
le incorrupto ꝓpinqͣre nõ pot idest ꝓpi
accede̾ et intestigencia sb̃sequi Et ideo
frenũ adhuc anmal reꝵ celestiũ per¬

Expanded text:
uitus facta, quia quomodo facta sint non potest peruitus facta, quia quomodo facta sint non potest peruideri. an tu si educatus in domo fabre facta et ornata nullam umquam fabricam uidisses, domum illam putasses non esse ab homine aedificatam, quia quomodo aedificetur ignorares? idem profecto de domo quaereres quod nunc de mundo requiris, quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus, maxime si saxa ingentia, inmensa caementa, uastas columnas, opus totum sublime et excelsum uideres. nonne haec tibi humanarum uinum modum uiderentur excedere, quia illa non tam uiribus quam ratione atque eius exiguae patiuntur, quid est cur incredibile tibi esse uideatur, cum mundus dicitur factus a deo, in quo, quia perfectus est, nec sapientia potest habere terminum nec fortitudo mensuram? opera ale immortali, temporale perpetuo, corruptibile incorrupto propinquare non potest, id est propius accedere et intelligentia subsequi. Et ideo terrenum adhuc animal rerum coelestium per
Abbreviated transcription (Latin):
tasse hũida uł miniis rigo̾ib corpora¬
ta cõcresce̾t uł igneis caloi̾b in cocta
et solidata durescent/ aut quom̃o
iuueret nondum sole instituto nec ftn¬
gib aut amnialib natis Itaq necesse.
fuit hoĩem postiemo fic̾i cum iam mnu̾do
cecẽisq reb manus sũma eẽt imposit
Demq scẽ lr̃e docent hoĩem fuisse ulti¬
mũ dei opꝰ et sic ductum ẽẽ in hñc mũ¬
dumi qiͣ in domũ iam patam et instruc¬
tam Illius eni causa fc̃a sũt oĩa Idem
eciam poete fatentur Ouidiꝰ ꝑfecto iar
mũdo et uniu̾s ammalib figuratis
hoc accidit Sanctius hiis aninial mẽ¬
tis qr capacius alte deerat adhuc et qs̾
domĩni in cet̾a posset natus hõ ẽ ad ea
nefas eristimandñ est ea scruta̾i que
deus uoluit eẽ celata uerille nõ andien¬
di aut discendi studio requirebat s refel¬
lendi q confidebat neĩem id posse dic̾e
Qͣ uo exhoc putandũ sit nõ eẽ ħ diui¬

Expanded text:
tasse umida uel nimiis rigoribus torporatasse umida uel nimiis rigoribus torpora.ta. concrescerent uel igneis caloribus incocta et solidata durescerent? aut quomodo uiueret nondum sole instituto nec frugibus aut animalibus natis? itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum iam mundo ceterisque rebus manus summa esset inposite litterae docent hominem fuisse ultimum dei opus et sic inductum esse in hunc mundum quasi in domum iam paratam et instructam; illius enim causa facta sunt omnia. idem etiam poetae fatentur. Omdius perfecto iam mundo et uniuersis animalibus figuratis hoc addidit: sanctius his animal mentisque capacius altae derat adhuc et quod dominari in cetera posset, natus homo est. adeo nefas existimandum est ea scrutari quae deus uoluit esse celata. uerum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi, quia confidebat neminem id posse dicere: quasi uero ex hoc putandum sit non esse haec dini
Abbreviated transcription (Latin):
fuit que si dociͣt cum demũ assenciar
nemũdum quidẽ duna prouidencia
consticutũ Et tñ sic assenciar ut aluis
illũ laqueis teneam. Eotẽ .n. quo uolet
reuoluetur ut dicat et inatiam de qua
mũdus est et mũdũ qui de matła ẽ
na exstitisse Cum ego ip̃m nam deñ
ẽẽ contendam Nec enĩ põt face̾ mirabi¬
lia idest maxima rõne constincia insi
qui hẽ mentem proudẽciam potesta¬
tem ita fiet ut deus fecit omĩa nec
quidqm ẽẽ possit oĩno ꝙ nõ oĩgiem
a deo craxerit at itẽ quociens epycurtꝰ
ẽ ac nõ uult fictũ eẽ mũdũ quere sol
quib manib quib machinis / quibus
uectibr qua molicõne ad tantũ hoc opͦ
fecit uide̾t fortasse si eo tp̃e potuiss eẽ
quo deus fecit S ne ꝑspicet hõ dei
oꝑa noluit eũ induc̾e in hũc mũdũ
nͥ ꝑfectis oĩb s ne induci quidẽ potãt
Quõ em̃ sb̾siste̾t cũ fabricaret᷑ de super
celum terra sb̃ter fimidaetur Cum for¬

Expanded text:
um demum assentiar, ne mundum quidem divina providentia constitutum; et tamen sic assentiar, ut aliis illum laqueis teneam. Eodem enim, quo nolet revolvetur, ut dicat, et materiam de qua mundus est, et mundum qui de materia est, natura extitisse: cum ego ipsam naturam Deum esse contendam. Nec enim potest facere mirabilia, id est maxima ratione constantia, nisi qui habet mentem, providentiam, potestatem. Ita fiet, ut Deus fecerit omnia, nec quidquam esse possit omnino, quod non originem a Deo traxerit. At idem quoties Epicureus est ac non uult a deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus uectibus, qua molitione tantum hoc opus fecerit. uideres fortasse, si eo tempore potuisses esse quo fecit. sed ne perspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum nisi perfectis omnibus. sed ne induci quidem poterat: quomodp enim subsisteret, cum fabricaretur desuper caelum, terra subter fundaretur, cum for
Abbreviated transcription (Latin):
templa constitui et nom deoꝵ cultꝰ
ẽẽ ceperunt Sic ueritas fustata men¬
datio est et illud qd̾ a deo fcm̃ ferebat᷑
honuĩ qui opus diuinũ initatus est
cepit ascribi Ceteꝵ ficcio ueri ac uiui
hõrs elimo dei est qd̾ hermes quoqr
tradidit qui nõ tantũ hõĩem ad yma¬
gmem dei st̃m ẽẽ dixit a deo s eram

Expanded text:
noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata. mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoque tradit, qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse dixi
Abbreviated transcription (Latin):
prehenderunt et hoc quidem meptẽ ꝙ
tam mirabile tamq diuinũ opificum
honĩ dederunt Quid enĩ opus fuit ho¬
mine de buto fingi cum poss eadem
rõne generari qua ip̃e promethens
ex iapeto natus est Qui si fuit homo
generae̾ hoiem potuit face̾ nõ potuit
De diis aũt illum non fuisse pena eiꝰ¬

Expanded text:
idem inepte, quod tam mirabile tamque divinum opificium homini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. De diis autem illum non fuisse, poena e
Abbreviated transcription (Latin):
ne contrtent/. Et qnͣto fumt orna¬
cõra templa et priltrioa simulacra
tanto plus maiestatis hr̃e credunt᷑
ligiones qs sibi a maioi̾b sius tradi¬
tas ꝑtinaissime tuei̾ ac defende ꝑse¬
ẽ an̾ctas netustatis ut ĩquit̾e ĩ ca stelꝰ
eẽ ducat Itaq cditꝰ ei passim tanꝙͣ¬

Expanded text:
ne contrectent. Et quanto fuerint ornane contrectent. Et quanto fuerint ornatiora templa, et pulchriora simulacra, tanto plus majestatis habere creduntur: ligiones, quas sibi a majoribus suis traditas pertinacissime tueri ac defendere perseest auctoritas vetustatis, ut inquirere in eam scelus esse dicatur. Itaque creditur ei passim, ta
Abbreviated transcription (Latin):
nitor prestingit oculos nec ulla reli¬
gionem putant ubicũq illa nõ ful¬
seruit Itaq sb̾ obtentũ deoꝵ auarici¬
a et cupiditãs colit᷑ Credũt emĩ deos
qd̾ furta et hoĩcidia latrocima coctidie
seuiũt ꝓps qd̾ bella ꝑ totũ orbem ppłos
urbesq so̾uertũt /. Consecrãt diis ma
in becilles ẽẽ ac sũme u̾tutis ex ꝑtos
si sb̾iecti sũt cuꝑiditatib/ Cur eni celes¬
tes eos putenius si desiderant aliqd
e terra. uł beatos si aliqua re indigẽt
uł in corruptos si uoluptati habent
ea in quib appetendis cupiditas hoĩ¬
nũ nõ ĩmerito dap̾natur Ueniut
igit᷑ ad deos non tam religiõis gr̃a q̃
nussa põt ẽẽ in reb male ꝑcis et cor¬
rupt błib qmi ut aurũ ocũlis hauri¬
ant ntore leuigati marmoris a
eboris aspiciant ut insignes lapilli
et coloĩb uestes. uł distincta ge̾miᷤ
fulgentib pocula in saciabłi cõte̾placõ¬

Expanded text:
nitor praestringit oculos nec ullam relinitor praestringit oculos nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. itaque sub obtentu deorum auaritia et cupiditas colitur. credunt enim deos est propter quod furta et homicidia et latrocinia cottidie saeuiunt, propter quod bella per totum orbem populos urbesque subuertunt. conseimbecilles esse, ac summae virtutis expertes, si subjecti sunt cupiditatibus. Cur enim coelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra? vel beatos, si aliqua re indigent? vel incorruptos, si voluptati habent ea in quibus appetendis cupiditas hominum non immerito damnatur? Veniunt igitur ad deos, non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem levigati marmoris, aut eboris aspiciant; ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatio
Abbreviated transcription (Latin):
mũdus. muniꝵ ipi docent cum fcm̃
que sunt ꝑtes eius qr neq domꝰ hr̃e
dominnũ sm põt neq illa de quib domꝰ
constat non tantũ igit̾ i̾cate s ecia u̾¬
bis sui reuĩcunt᷑ Sicut enĩ domꝰ ĩusũ
hĩtandi facta ꝑ se nichil sentit dñoq
ibiecta est qui eam fecit aut incolit ita
mũdus ꝑ se nichil senciens fcõri deo
sb̾iacet qui eñ in usũ sin fecit
uplici ergo rõne peccat᷑ ab insipiẽ¬
tib pͥmũ ꝙ elemẽta idest dei oꝑa
d̾o p̃ferũt/ Deinde ꝙ elemẽtoꝵ
ip̃oꝵ figuras hũana spẽ cõprehensas co¬
lũt. nam solis luneq simulacra hũa¬
nũ ĩmodũ fornͣt Ite ignis et terre
et mais que illi uulcanũ uesta nep¬
tunũ uocant nec elemẽtis ip̃is ĩ aꝑ¬
to litant tanta hoĩnĩt᷑ ymaginũ cũpi¬
ditas tenet ut eciam uiliora ducant
illa que uera sunt auro scil gẽmis et
ebore delectant᷑. hoꝵ pulcutudo. ac

Expanded text:
mundus? nimirum ipsi docent, cum factum mundus? nimirum ipsi docent, cum factum quae sunt partes eius, quia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet, qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa id est dei opera deo praeferunt, deinde quod elementorum ipsorum figuras humana specie conprehensas colunt. nam solis lunaeque simulacra. humanum lu modum formant, item ignis et terrae et maris, quae illi Vulcanum Vestam Neptunum uocant, nec elementis ipsis in aperto litant. tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut iam uiliora ducantur illa quae uera sunt: auro scilicet et gemmis et ebore delectantur. horum pulchritudo ac
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩnũ cansa mũdũ eẽ constructuna
quasi cõmunẽ comũ Ergo mũdͦ nes
s est edificatus sc utiq t̃aꝙͣ domuᷤ
tãqmͤ nauis Est ergo anquis artifes
mndi deus et seorsus ent mũdꝰ qui
fatus ẽ seorsus ĩlle qui fecit nam
ills qmͣ repugnans et absindũ qd̾ cũ
celestes ignes cet̾aq mũdi elemẽta
deos oẽ affirment idem mũdũ ipm̃
deum dicant. Quõ põt ex młtoꝵ deoꝵ
acͥuo unꝰ deus confici/ Si astra dii
sunt mũdus ergo non deus s coĩciliñ
teoꝵ ẽ Si uo mũdus deꝰ ẽ gͦ illa
ounã que sũt in co non dii sunt s.
dei menbra que utiq sola dei nom̃
accipe non possunt nec em̃ itẽ quis
dixerit menbra hoĩs uniꝰ młtos
homñes ẽẽ S tamẽ nͥ ẽ similis¬
cõpaco aialis et mũdi aĩał em̃ q
sensu preditũ est ecia mẽbra eiꝰ ha¬
bent sensũ nͨ nͥ a corpõe diuulsa bru¬
tescunt Cinꝰ igit᷑ rei sib̾itudĩe gerit

Expanded text:
hominum causa mundum esse constructum hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo msi est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum deorum aceruo unus deus confici? si astra dii sunt, mundus ergo non deus, sed domicilium deorum est. si uero mundus deus est, ergo illa omnia quae sunt in eo non dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non eo animalis et mundi. animal enim quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit
Abbreviated transcription (Latin):
S illi dum student id qd̾ falso suscepe¬
rant confirmare et sensibilem eẽ mũ¬
dum et deum nõ uiderunt argumen¬
toꝵ suoꝵ consequenciam nam si mũi¬
di pars ẽ hõ et sensiblis ẽ mũdus qr
hõ sentit / ergo qr morlis ẽ hõ mor̃liᷤᷤ
sit et mũdus uctẽ est nec tantum
mo̾rlis s et omib morbis passionib¬
q sb̃iectus Et econtͣrio si deus est
mundus et ꝑtes eiis utiq ĩmorta¬
les sunt ergo et hõ deus ẽ qr pars
est ut dicitis mũdi si ergo hõ et
imenta et pecudes. et cetera gn̾a
bestiaꝵ et anium et pisciũ qm̃ et illa
codem mõ senciũt et mũdi ꝑtes sũt
at hoc tollerable est nam et ħ colũt
egyptii S res eoꝑuenit ut et rane
et culices. et formce dii ẽẽ uideant᷑
qr et ip̃is in est sensus et ex ꝑte mũ¬
di sunt ita semꝑ argumẽtã ex fło
petita meptos et absindos exitus ha¬
bent Quidꝗd̾ idem ipĩ auĩt deorũet

Expanded text:
Sed illi, dum student id, quod falso suscepeSed illi, dum student id, quod falso susceperant, confirmare, et sensibilem esse mundum et deum, non uiderunt argumentorum suorum consequentia. nam si mundi pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum et
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾er̃t ut nchil ab hiis dcm̃ sit ꝙ nõ
ab istem fuei̾t euersum sic eñ argu¬
mẽtant᷑ fiei̾ non posse ut sensu careat
ꝙ sensibłia ex se generat Mundꝰ aũt
generat hoĩem qui ẽ sensu preditus
ergo et ipm̃ ẽẽ sensibile Item sine
sensu eẽ non posse cuiꝰ pars habeat
sensum Igit᷑ qr hõ sensibłis ẽ eciam
mũdo cuiꝰ ꝑs ẽ hõ in ẽe sensũ ꝓpõn¬
es quidẽ ne sũt. et sensible̾ ẽe quod
sensu p̃ditũ gignat et hr̃e sensum
cuiꝰ ꝑs sensu aucta sit S assũpcõ¬
nes false quib argumẽta ꝯcludunt
qr neq mũdus gu̾at hoĩem neq homo
mũdi ꝑs est Nam hoĩem a pncipio idẽ
deus fecit qui et mũdum et non ẽ ꝑs
mũdi hõ sicut corporis mẽbrũ potẽst
em̃ mũdris ẽẽ sine hoĩe sicut urbs et
lum est et urbs uinꝰ ppłi Sic et mũ¬
dus comiciliũ est tocuis gemi̾s hũam
et alind est qd̾ incolit᷑ aluid qd̾ incolit¬

Expanded text:
fuerunt, ut nihil ab iis dictum sit quod non fuerunt, ut nihil ab iis dictum sit quod non ab isdem fuerit euersum. sic enim argumentantur: fieri non posse ut sensu careat quod sensibilia ex se generat; mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus: ergo et ipsum esse sensibilem; item, sine sensu esse nou posse cuius pars habeat sensum: igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo cuius pars est homo inesse sensum. pes quidem uerae sunt, et sensibile esse quod sensu praeditum gignat et habere sensum cuius pars sensu aucta sit, sed adsumtiones falsae quibus argumenta concludunt, quia neque mundus generat hominem neque homo mundi pars est. nam hominem a principio idem deus fecit qui et mundum, et non est pars mundi homo sicut corporis membrum: potest enim mundus esse sine homine sicut urbs et lum est et urbs unius populi, sic et mundus domicilium est totius generis humani: et aliut est quod incolitur- ,
Abbreviated transcription (Latin):
prumose iussit dare lumiã nocti Q̾¬
łi fiei non põt ut stelle dii sint nec sol
quidem ac luna diĩ ẽẽ possunt qm̃ lmñ¬
b astroꝵ non rõne differunt s magͥ¬
tudine qd̾ si dii hii non sunt ergo nͨ
celum quide̾ in quo illa oĩa ꝯtmẽt᷑
sõigimꝰ et colimꝰ aductum deus
nõ est nec campi quidẽ ac mõtes dii
eiunt si hni non sunt ergo ne tellus
quitẽ uminsa deus iuudei̾ põt Itẽ si aꝙͣ
que senit ammantib ad usum bibẽ¬
di aut lauandi deus non est ne fon¬
tes quidem ex quib aqua profluit si
fontes no sunt ne fluimã quidẽ que
de fontib coliguntꝰ Si fluimã quoq
dii non sunt ergo mare qd̃ ex flm̃b
constat deus hrĩ nõ põt qd̾ sineq ce¬
lũ neq t̾ra neq mare que mũdi ꝑte ᷤ
sunt dii eẽ pñt Ergo ne mũdus ꝗdẽ
totus deus Ẽ quẽ idem ip̃i stoyti. et
animantem et sapientem ẽẽ cõtẽdũt
et ꝓpterea deũ in quo tam ĩ constantes

Expanded text:
pruinosae iussit dare lumina nocti. qupruinosae iussit dare lumina nocti. quodsi fieri non potest ut stellae dii sint, ergo ne sol quidem ac luna dii esse possunt, quon astrorum non ratione differunt, sed magnitudine. quodsi hi dii non sunt, ergo ne caelum quidem in quo illa omnia continesubigimus et colimus ad nidum, deus non est, ne campi quidem ac montes dii erunt: si hi non sunt, ergo ne tellus quidem uniuersa deus uideri potest. item si aqua, quae seruit animantibus ad usum bibendi aut lauandi, deus non est, ne fontes quidem ex quibus afontes dii non sunt, nec flumina quidem quae de fontibus colliguntur. Si flumina quoque dii non sunt, ergo mare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. Quod si neque coelum neque terra neque mare, quae mundi partes sunt, dii esse possunt, ergo ne mundus quidem totus deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapientem esse contendunt et propterea deum. in quo tam inconstantes
Abbreviated transcription (Latin):
braꝵ mutue uicissitudine᷑ fieret᷑ qb
labons et quietis alt̾ra spacia cõsta¬
st̾nent s eciam fugoris et caloris ut dui̾¬
sorum tempoꝵ uis ac potestas uł generã¬
dis uł maturandis frugib cõueniret
Cuiam solertiam diuine potestatis in
cederent Cur aut illa excogitaneit d̾s
quis non intelligit scil nẽ solis lumĩe¬
decedente miniꝵ ceca nox cetris atq
horrentib tenebris ingͣuesce̾t noc̾et¬
q uiuentib Itaq et celum simul mi¬
ra uaĩetate distinxit et tenebras a¬
ip̃as multis mminutisꝙ lumĩb tem¬
pauit. Qnͣto igitur naso ꝓuidencius
qm̃ illi qui sapĩe stude̾ se pu̾tant qui sẽ¬
sit adeo lumi᷑a illa ut horrorem tene¬
braꝵ depellent instituta / Is eũ librũ
quo fenomena breuit̾ cõprehendit
hiis t̾b u̾sib tͥmĩauit tot numere
taliq deus simulacra figuras ĩposint
çelo ꝑ que atras sꝑsa tenebras clara

Expanded text:
brarum mutuae vicissitudines fierent, quibus brarum mutuae vicissitudines fierent, quibus laboris et quietis alterna spatia constarent; sed etiam frigoris et caloris, ut diversorum temporum vis ac potestas, vel generandis, vel maturandis frugibus conveniret. Quam solertiam divinae potestatis in cederent. Cur autem illa excogitaverit Deus, quis non intelligit? Scildecedente nimium caeca nox taetris atque horrentibus tenebris ingrauesceret noceretque uiuentibus. itaque et caelum simul mira uarietate distinxit et tenebras ipsas multis minutisque luminbus temperauit. quanto igitur Naso prudentius quam illi qui sapieutiae studere se putant, qui sensit a deo lumina illa ut horrorem tenebrarum depellerent instituta! is eum librum quo Phaenomena. breuiter conprehendit his tribus uersibus terminauit: tot numero talique deus simulacra figura inposuit caelo perque atras sparsa tenebras clara
Abbreviated transcription (Latin):
ficiendas succedenciũ sibi tempoꝵ nan¬
etates/ Auarchimedes siculus cõcanõi
similitudiem mũdi figurãq potuit ma¬
chinai̾ in quo solem ita luaq cõposu¬
it ut mequales motus et celestib
sunles. cõu̾sionib singulis qiͣ dieb
efficet᷑ ut nõ modo accessus solis ac
recessus uł incremẽta diminucõnes¬
q lune uerũ eciam stellaꝵ uł ineiran¬
ciũ uł uagaꝵ dispares cursus orbis
ille dum nertif echibet Deus ergo
illa nera non potuit machiai̾ et ef¬
fite̾. que potunt solercia homĩs umi¬
igitm. stoytũs si astroꝵ figuras et m¬
illo ere pictas effectasq uidiss suo
illa consilio mouei̾ dicẽt ac nõ potint
artificis ingenio In est ergo siderib
sicer que mouent᷑ Nam si solẽ sta¬
re uoliiss ppetuns utiq dies esset
Idem si motus astra nõ habent quis
dubitaret sempit̾nam noctẽ futu̾a
fuisse S ut diei ac noctis uices eeñt

Expanded text:
ficiendas succedentium sibi temporum varficiendas succedentium sibi temporum varietates. An Archimedes Siculus concavo aere similitudinem mundi ac figuram potuit machinari, in quo ita solem lunamque composuit, ut inaequales motus et caelestibus similes conuersionibus singulis quasi diebus efficerent et non modo accessus solis ac recessus uel incrementa deminutionesque lunae, uerum etiam stellarum uel! inerrantium uel uagarum dispares cursus orbis ille dum uertitur exhiberet, deus ergo illa uera non potuit machinari et efficere quae potuit sollertia hominis imiigitur Stoicuillo aere pictas effictasque vidisset, suo illa consilio moveri diceret, ac non potius artificis ingenio? Inest ergo sideribussiderum, quae moventur. Nam si solem stare voluisset, perpetuus utique dies esset. Item, si motus astra non haberent, quis dubitet sempiternam noctem fuisse futuram? Sed ut diei ac noctis vices essent,