comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitam in ista uisibili et corporali felicita te
constituit: s ñdum transcendisset omnes ua-¬
nitates & insanias m̃daces. Maledictus enĩ
omnis sicut alibi eȩdem littere docent: qui
spem suam ponit in homine.Ergo nec in se
ipso quisq debet: quia & ipse homo ẽ. Proĩde
ut transiret omĩum uanitatum. & insaniarũ
mendatiũ limites. atq ibi beatam uitam po-¬
Cernis igitur ũde petendum sit qd om̃s docti
indoctiq desiderant. et multi errando ac
suꝑbiendo unde petatur & ubi accipiat᷑ ig¬
norant. Utriq autem in quodam diuinõ
psalmo simul reprehenduntur. & qui confi¬
dunt in uirtute sua. & qui in habundantia
duiciarum suarum głant᷑. id ÷ & philoso¬
phi huius scłi: & uelt ab orrentes a tali phi¬
losophia. beatumq dicentes popłm cui sup¬
petit terrena opulentia. Ac ꝑhoc a dño deo
nr̃o a quo facti sumus. & uirtutem petamus
qua huius uitȩ mala suꝑemꝰ. & beatam uitam

Expanded text:
uitam in ista uisibili et corporali felicitate uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneinus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam,
Abbreviated transcription (Latin):
des graggeratione terrene felicitatis. beatũ po¬
popłm ñ dici nͥ afilus alienis. id ÷ ñ ꝑtineutib
adregenerationẽ qua efficimur filii dei: a qͦrs
uanu iste se exuni precatur. ne ab eis in hanc
ꝥmuionem. atq in peccata impia ꝑtrahat᷑. Loquẽ¬
u quippe uanitatem. beatum dixerunt popłm
uihȩc sunt. quȩ supra cõmemorauit: quibus
tlicitas constat: quam solam dilectores mũ
uiꝰ inquirunt. & ideo dextera eoꝵ dextera
lquitatis: quia hȩc preposuerunt quȩ fue¬
ant post ponenda. sicut sinstre preponitur
srtera si enĩ habentur ñ in eis beata uita po¬
undaẽ. subdita debent ẽẽ ñ predita: sequen¬
cia ñ ducentia. huic audem qui sic orabat. et
a filiis alienis qui beatũ dixerunt popłm cui
hec sunt: eximi discerniq cupiebat. tanquam
diceremus. ipse quid sentis. quem beatũ popu¬
bũ dicis: ñ ait beatus popłs cuius est uirtus
arumi eiꝰ. Qd si dixisset: discreuisset quidem
ȩtiam istum popłm ab illo qui beatam uitant¬

Expanded text:
citatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam
Abbreviated transcription (Latin):
tantum quał quisq sit uidet. uerũ etiã quał¬
suturus sit preuidet. qui solus potest in udi¬
undo ñlabi. quia in cognoscendo ñ potest fal¬
ifacit tamen sicut euangłium loquit᷑ solem
lum oriri suꝑ bonos et inalos. et pluit suꝑ
anqͥt inimicos urõs. benefacite eis qͥ uos
ierunt. & orate ꝓ eis qui uos ꝑsequuntur.
ut sitis fili÷ patris ur̃ĩ qui inceł est. qui facit
solem suum oriri suꝑ bonos & malos. & plu¬
t suꝑiustos & inustos. hac indulgentia &
hutate diuina. multos abuti ad ꝑniciem sua
iuis nesciat: quos arguens apłs. & grauiter
icrepans dicit. E xiitimas autem ohomo oĩs
iudicas eos qui talia agunt & facis ea. qĩ
effugies iudicium dei: an diuicias benigni¬
ISeius & pacientie. & longuanimitatis cõ¬
puis: ignoras qĩ benignitas dei ad peniten

Expanded text:
tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, quatantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, quafuturus sit praevidet, qui solus potest in judicando non labi, quia in cognoscendo non potest falli, facit tamen, sicut Evangelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super inquit, inimicos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii patris uestri, qui in caelis. est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis eius et patientiae et longanimitatis contemnis? ignoras, quoniam benignitas dei ad paenit
Abbreviated transcription (Latin):
iñ gͦ culpas quas corrigi uolumus app.¬
ns. nec qd ꝑperam cõmittitur ideo uolumꝰ
utum ẽẽ quia placet: si hominẽ miseran
pcinus autem seu flagicium detestantes. qͣn
ugis nob̃ displicet uitium. tanto minꝰ uolu¬
ais iaemendatum interire uitiosum. facile
q cnĩ atq ꝓcliue malos odisse quia mali sunt.
ratũ autẽ & piũ eosdẽ ipsos diligere quia homines
cafedatur natura quam diligis. Non est gͥ
inuquitatis s potiꝰ humanitatis societate deiuĩc¬
us. qui ꝓptereã criminis ꝑsequutor. ut sit ho¬
minis libator. Moꝵ porro corrigendoꝵ: nullꝰ
uius quam in hac uita locus. Nam post hanc
nusq id habebit: qđ̾ in hac sibimet conqui¬
urit. Ideo compellimur humani generis ka¬
nate inderuenire ꝓreis. ne istam uitam sic fi¬
niant ꝑ supplicium: ut ea finita ñ possuit fini¬
re supplicum. Noli gͦ dubitare hoc officium
nim ex religione descendẽ. cum ds̃ apd quem
nulla est iniquitas. cuiꝰ sũma potestas ẽ. qui ñ

Expanded text:
go culpas, quas corrigi uolumus, adprobamus nec, quod perperam committitur, ideo uolumus inpunitum esse, quia placet; sed hominem miserantes, facinus autem seu flagitium detestantes, quanto magis nobis displicet uitium, tanto minus uolumus inemendatum interire uitiosum. facile est enim atque procliue malos odisse, quia mali sunt, rarum autem et pium eosdem ipsos diligere, quia homines ris, quod ea foedatur natura, quam diligis. non est igitur iniquitatis sed potius humanitatis societate deuinctus, qui propterea est criminis persecutor, ut sit hominis liberator. morum porro corrigendorum nullus alius quam in hac uita locus; nam post hanc quisque id habebit, quod in hac sibimet conquisierit. ideo compellimur humani generis caritate interuenire pro reis, ne istam uitam sic finiant per supplicium, ut ea finita non possint finire supplicium. Noli ergo dubitare hoc officium nostrum ex religione descendere, cum deus, apud quem nulla est iniquitas, cuius summa potestas est, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓbabiliter diciturꝰ. Uerumtamen dñs iħs
sine ulla ambiguitate malos appellauit eos¬
dem ipsos: quors patrẽ dicebat dm̃. Nam in
eodem sermone ubi illam docet orationem:
alio loco exortans ad precandum dm̃. ait.
Pecite & inuenietis accipietis querite & ac
inuenietis: pulsate & aꝑietur uob̃. Omnis
enĩ qui petit accipit. & qͥui querit inuenit.¬

Expanded text:
inprobabiliter dicitur. uerum tamen dominus Iesus inprobabiliter dicitur. uerum tamen dominus Iesus sine ulla ambiguitate malos appellauit eosdem ipsos, quorum patrem dicebat deum. nam in eodem sermone, ubi illam docet orationem, alio loco exhortans ad precandum deum ait: Petite et accipietis, quaerite et inuenietis, pulsate et aperietur uobis; omnis eni
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scriptum ẽ. Generationẽ eius qͥs enar-¬
rabit: cum gͦ bonos ẽe monstrauerit. quos
in celis. precepit tamen ut in eadem orati¬
one inter cedera dicerent dimite nob̃ debi¬
ca nr̃ã. sicut & nos dunittmꝰ debitoribus
nrĩs. Quȩ debita ẽẽ peccata quaius ma¬
iufestũ sit: postea tamen in anifestiꝰ declara¬
uit dicens. Si enim dimiseritis peccata ho¬
minib: duniicet uob & pat̾ ur̃ peccata ur̃a.
hanc orationem baptizati orant: Nȩc ẽ ꝓr¬
sus preteridor aliquid peccators. quod non
baptiratis in eccłia dimutatur. si postea ui-¬
uendo in hac fragilitate mortali. nͥ contrae¬
rent qđ dimnittendum eẽt: ñ ueraciter dice¬
rent dimitte nob debita nr̃a. Boni ergo: in
quantum filii dei sunt. In quantum audẽ
peccant. qd sua ñ m̃daci confessione testan¬
tur. utiq inali sunt: nisi forte quis dicat alia
bonoꝵ alia malors eẽ peccata. qd ñ usq qͣq

Expanded text:
unde scriptum est: Generationem eius quis enarunde scriptum est: Generationem eius quis enarrabit? cum ergo bonos esse monstrauerit, quos in caelis, praecepit tamen, ut in eadem oratione inter cetera dicerent: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. quae debita esse peccata quamuis manifestum sit, postea tamen manifestius declarauit dicens: Si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis et pater uester peccata uestra. hanc orationem baptizati orant nec est prorsus praeteritorum aliquid peccatorum, quod non baptizatis in sancta ecclesia dimittatur. sed postea uiuendo in hac fragilitate mortali nisi contraherent, quod dimittendum esset, non ueraciter dicerent: Dimitte nobis debita nostra. boni ergo, in quantum filii dei sunt, in quantum autem peccat, quod sua non mendaci confessione testantur, utique mali sunt. Nisi forte quis dicat alia bonorum alia malorum esse peccata, quod non usque quaque
Abbreviated transcription (Latin):
ratur: in tantum bonus ẽ. In quantũ autẽ
peccat. id ÷ a ueritate. & haritate. & pietate
deuiat: in tantũ malus ẽ. Quis autem in
hac uita ẽ. sine aliquo pec cato:s eum dicimꝰ
bonum. cuius preualent bona: eumq opti-
mum qui peccat minimum. Idcirco ipse
dñs quosdicit bonos ꝓpter participationẽ
grẽ diuine. eosdem etiãm malos dicit ꝓpter
uicia infirmitatis humane. donec tot᷑um qͦ
constamus ab omĩ uiciositate sanatũ. transeat¬
aliq̃n in eam uitam. ubi nichil omnino pec¬
cabitur. Nam utiq bonos docebat orare. ñ
malos: quib precepit ut dicerent. pater nr̃
qui es in cęlis. E x hoc eium boni quo filii dĩ.¬
ñ natura geniti. s grã facti: tanquã hi quib
recipientib eum. dedit potestatẽ filios dei fi¬
eri. Quȩ generatio spĩtalis. more scripturarũ
ȩtiam adoptio nominatur: ut distingatur ab
illa generatione dei de deo.coȩterni de ȩt̃no.

Expanded text:
ratur, in tantum bonus est: in quantum autem ratur, in tantum bonus est: in quantum autem peccat, id est, a veritate et charitate et pietate deviat, in tantum malus est. Quis autem est in hac vita sine aliquo peccato? Sed eum dicimus bonum, cujus praevalent bona; eumque omum, qui peccat minimum. Idcirco ipse dominus quos dicit bonos propter participationem gratiae diuinae, eosdem etiam malos dicit propter uitia infirmitatis humanae, donec totum, quo constamus, ab omni uitiositate sanatum transeat in eam uitam, ubi nihil omnino peccabitur. nam utique bonos docebat orare, non malos, quibus praecepit, ut dicerent: Pater noster, qui es in caelis; ex hoc enim boni, quo filii dei non natura geniti sed gratia facti tamquam hi, quibus recipientibus eum dedit potestatem filios dei fieri. quae generatio spiritalis more scripturarum etiam adoptio nominatur, ut distinguatur ab illa generatione dei de deo. coaeterni de aeterno,
Abbreviated transcription (Latin):
tate: tanto humilior fias pietate. Ego qͥdẽ
intuens mores tuos appellaui te iurũ bo¬
nũ. si tu intuens uerba xp̃i. dic tibi ipsi. Ne-¬
mo bonus. nisi unꝰ ds̃. Qd cum uerum sit.
hoc enim ueritas dicit. nec egotamen illud
existimari debeor fallaci assentatione dixis
se. & dominicis uerb̃ quasi contrariꝰ extitisse.
ut cum ille dicat nemo bonus nisi unus
ds̃: ego te appellauerim uirum bonũ. Non
enim & ipse dñs sibi contraria loquutus ẽ.
ubi ait bonus homo de bono thesauro cordis sui
ꝓfert bona. Ds̃ gͦ sigłariter bonus ẽ: &. hoc
amittere ñ potest. Hullius enĩ boni partici¬
pacione bonus ẽ: qm̃ bonum quo bonus ẽ.
ipse sibi ẽ. homo audem cum bonus ẽ. ab il
ꝑ propriam uoluntatem. Pertinet erga add
nos ut boni simus acciꝑe et habe qd̃ dat qͥ
de suo bonus ẽ: quo quisq neglecto. de suo
malus ẽ. ꝑroinde in quantum homo recte
agit. id÷ scienter & amanter & pie bonum ope-¬

Expanded text:
tate, tanto humilior fiere pietate. Ego quidem tate, tanto humilior fiere pietate. Ego quidem intuens mores tuos appellaui te uirum bonum. sed tu intuens uerba Christi dic tibi ipse: Nemo bonus nisi unus deus. quod cum uerum sit — hoc enim ueritas dixit —, nec ego tamen illud existse, et dominicis verbis quasi contrarius exstitisse, ut cum ille dicat, Nemo bonus, nisi unus Deus, ego te appellaverim virum bonum: non enim et ipse Dominus contraria sibi locutus est, ubi ait, Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Deus ergo singulariter bonus est, et hoc amittere non potest; nullius enim boni participatione bonus est, quoniam bonum quo bonus est, ipse sibi est: homo autem cum bonus est, ab illper propriam voluntatem. Pertinet ergo ad nos, ut boni simus, accipere et habere quod dat qui de suo bonus est: quo quisque neglecto, de suo malus est. Proinde in quantum homo recte agit, id est, scienter et amanter et pie bonum ope
Abbreviated transcription (Latin):
ntercecłe. cum illa exeratur: ut in quem exe¬
ntur bene uiuat: iste ne uiuat: postremo ip
idñs apd homines intercessit ne lapidaret᷑
iultera & eo mͦ nob̃ intercessionis cõmen¬
duuit officium. nisi quia ille terrendo fe¬
cit qd nos petendo. Illȩ enim dñs: nos ser¬
ui sumus U erumtamen ille sic teruit: ut
oñs timere debeamus. Qͥs enim nr̃m ẽ suie
eccato: qd̃ cum illis dixisset a quib ei offe¬
rebatur punienda peccatrix. ut qui sciret
se ẽẽ sine peccato prior in illam lapidẽ mit¬
tret: cecidit seuicia. tremente conscientia.
lic enĩ eͣx illa congregatione dilapsi. so¬
in misericordi miseram reliquerunt. Cedat
iic sententiȩ pietas. xp̃ianors: cui cessit
iapietas uideor. Cedat humilitas obseqͥn¬
illim: cui cessit suꝑbia ꝑsequentiũ. cedat
oifesio fidelis: cui cessitͥ simulatio tẽptato¬
ris.Malis parce uir bone: quanto melior
tanto esto micior. Quanco fis celsior potes¬

Expanded text:
intercedere, cum illa exeratur, ut, in quem exeintercedere, cum illa exeratur, ut, in quem exeritur, bene uiuat, iste, ne uiuat! Postremo ipse dominus apud homines intercessit, ne lapidaretur adultera, et eo modo nobis intercessionis commendauit officium, nisi quia ille terrendo fecit, quod nos petendo. ille enim dominus, nos serui sumus. uerum tamen ille sic terruit, ut omnes timere debeamus. quis enim est nostrum sine peccato? quod cum illis dixisset, a quibus ei offerebatur punienda peccatrix, ut, qui sciret se esse sine peccato, prior in illam lapidem mitteret, cecidit saeuitia tremente conscientia; tunc enim iam ex illa congregatione dilapsi solam misericordi miseram reliquerunt. cedat huic sententiae pietas Christianorum, cui cessit impietas Iudaeorum; cedat humilitas obsequentium. cui cessit superbia persequentium; cedat confessio fidelis. cui cessit simulatio temptatoris. malis parce, uir bone; quanto melior, tanto esto mitior; quanto fis celsior potes
Abbreviated transcription (Latin):
peccantes inuicem ut faciant admonen¬
ur. Nã scriptũ est. Confitemini inuicẽ pec¬
citiuia: & orate ꝓ uob̃. has sibi partes hu¬
mantatis ubi potest omĩs homo. apð homi¬
neuendicat. Nam qd ipse quisoy domui sue
umuret admissum: in alterius domo uult¬
tt impunitum. Siue enĩ adhibeatur apud
aicum. siue ille cuiquam in quã potestas
iciscendi ẽ. se presente succenseat. siue iras¬
unti fortuito suꝑueniat: non ustissimus
s ihumanissumus uidicat᷑. si ñ interueniat:
sco ego te ipsum cũ aliis amicis tius in ec¬
ila carthaginensi int̾cessisse ꝓ clerico cui me¬
rito suecensebat ep̃s. & utiq nullum ibi dis¬
crimen sanguinis sub incruenta disciplina
timebatur. N ec cum id qd̃ ȩtiã uob displice¬
bat inultum ẽẽ uelletis. tamquam delicti
appbatores uos udicabamus: s tãquã hu¬
manissimos intercessores audiebam. Si ergo
ub̾ fas ẽ eccłiasticam correctionẽ interce¬

Expanded text:
peccantes inuicem ut faciant, admonenpeccantes inuicem ut faciant, admonentur; nam scriptum est: Confitemini inuicem peccata uestra et orate pro uobis. has sibi partes humanitatis, ubi potest, omnis homo apud hominem uindicat. nam quod ipse quisque domi suae puniret admissum, in alterius domo uult inpunitum. siue enim adhibeatur apud amicum siue ille cuiquam, in quem potestas ulciscendi est, se praesente suscenseat siue irascenti fortuito superueniat, non iustissimus sed inhumanissimus iudicatur, si non interueniat. scio ego te ipsum cum aliis amicis tuis in ecclesia Carthaginensi intercessisse pro clerico, cui merito suscensebat episcopus, et utique nullum ibi discrimen sanguinis sed incruenta disciplina timebatur; nec cum id, quod etiam uobis displicebat, inultum esse uelletis, tamquam delicti approbatores uos iudicabamus, sed tamquam humanissimos intercessores audiebamus. si ergo uobis fas est ecclesiasticam correptionem interce
Abbreviated transcription (Latin):
bantur seruire. s legi : Unde ioseph ciuiur¬
go maria dnĩ mater fuerat desponsata. cum
eam comꝑisset ẽẽ pregnantẽ. cui se nouerat
ñ ẽẽ cominpxtum. & obhoc nichil aliud quam
adulteram credidisset: puniri. eam tam̃ nolu¬
it: nec apꝓbator flagitii fuit. Nam hȩc uolun¬
tas eius: ȩtiam uisticiȩ deputat᷑. Ita quippe de
illo scriptum ẽ. & cum eẽt homo iustus &. sill¬
let eam diuulgare: statuit eã occulte dunt̃
cogitata infirmitate cõmuni et accusatoruis
dolor. & udicatorsrigor frangitur. qd̃ tands
censes ꝓ reis deb̾e. ẽẽ uł defensoris. uł initered¬
soris officium: quandoquidem os uos iuri be¬
ni qui nunc iudices estis. & in foro aliquand¬
conuersati causas hominũ suscepistis. scil̃
tamen defensor ab intercessore plu
sistat. Nam ille diluendis uł obtegẽ
iminib oꝑam maxime impendit: in¬
sor autem etiam cum de culpa constat
na remouenda uł temꝑanda curã gerit.

Expanded text:
bantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirbantur seruire sed legi! unde Ioseph, cui uirgo Maria, domini mater, fuerat desponsata, cum eam comperisset esse praegnantem, cui se nouerat non esse commixtum, et ob hoc nihil aliud quam adulteram credidisset, puniri eam tamen noluit nec approbator flagitii fuit. nam haec uoluntas eius etiam iustitiae deputatur; ita quippe de illo scriptum est: Et cum esset homo iustus et nollet eam diuulgare, statuit eam occulte dimittere. cogitata infirmitate communi et accusatorius dolor et iudiciarius rigor frangitur, quod tandem censes pro reis esse debere uel defensoris uel intercessoris officium, quando quidem et uos uiri boni, qui nunc iudices estis et in foro aliquando uersati causas hominum suscepistis, scitissoleretis? et tamen defensor ab intercessore plurimum distat; nam ille diluendis uel obtegendis criminibus operam maxime inpendit, intercessor autem. etiam cum de culpa constat, pro poena remouenda uel temperanda curam gerit.
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ꝓpter sua peccata dei miscdiam necess¬
am. nec putarent ad culpam sui offici ꝑ¬
nere. si qiud erga eos misediter agerent. ͥ
uitȩ necis cisq haberent legitimam potest
lierem in adulterio deprehensam. eumnq tẽpr¬
tes dicerent qđ uissa eẽt lege lapidari. ac dar¬
de quererent quid de illa ipse preciꝑet: respin¬
dit eis. Qͥ sine peccato ẽ urm: prior in illa lap¬
dem iaciat. Ita nec legem imꝓbauit. quȩ hiuis
modi reas iussit occidere. & illos terrendo ad
sericordiã reuocauit: quoꝵ iudicio hec po
occidi. Puto qd̃ hac sententia dnĩ audita. si pii¬
sens fuit maritus ipse. qui uiolatam sui tho
fidem uindicari postulabat exterritus: anie
ad uoluntatẽ parcendi. ab ulciscendi cupidi¬
tate deflexit. Nam quomͦ ẽ admonitus accu-¬
sator ne suas ꝑsequeret᷑ in iurias. quandon
iudices ita sunt a uindicando phibiti: qͥ inad¬
ultera punienda ñ priuato dolori compelle¬

Expanded text:
sibi propter sua peccata dei misericordiam necessarisibi propter sua peccata dei misericordiam necessariam nec putarent ad culpam sui officii pertinere, si quid erga eos misericorditer agerent, quorum uitae necisque haberent legitimam potestamulierem in adulterio deprehensam eumque temptantes dicerent. quod iussa esset lege lapidari, ac deinde quaererent, quid de illa ipse praeciperet, respondit eis: Qui sine peccato est uestrum, prior in illam lapidem iaciat. ita nec legem inprobauit, quae huius modi reas iussit occidi, et illos terrendo ad misericordiam reuocauit, quorum iudicio haec posset occidi. puto, quod hac sententia domini audita, si praesens fuit etiam maritus ipse, qui uiolatam sui tori fidem uindicari postulabat, exterritus animum ad uoluntatem parcendi ab ulciscendi cupiditate deflexit. nam quo modo est admonitus accusator, ne suas persequeretur iniurias, quando ipsi iudices ita sunt a uindicando prohibiti, qui in adultera punienda non priuato dolori compelle
Abbreviated transcription (Latin):
patientia dei ad penitentiam te adducit : aut
istis exceptis eẽ definitum qd̃ scriptum ẽ bea¬
ti omĩs qui confidunt in eum: aut ad istos nõ
in hac temꝑali uita morib emendatis ñ dãp̃nen¬
tur in eternum. qui nullius quȩ sibi prebeat᷑
mo potentior. nemo iustiorͫ quales nos eẽ opor¬
det homines erga homines. qui hanc uitã nos¬
tram quantacumq laude cumulemus. eã sine
peccato ẽẽ ñ dicimus: qd si dixerimus. nos ip¬
sos sicut scriptum ẽ decipimus. & ueritas ĩ
nobis non ẽ. Proinde licet accusatoris alia ꝓsi¬
na sit. alia defensoris. alia intercessoris alia
iudicis. de quoꝵ ꝓpriis officiss nimis longi
ẽ. & ñ necessariũ hoc sermone disserere. sic̃t¬
men etiam ipsos criminũ ultores. atq inh
officio ñ ira ꝓpria concitatos s legum mins¬
tros. nec suaͬrum s alienarum iniurlarun
examinatarũ uindices. quales iudices ẽẽ de¬
bent. terruit censura diina: ut cogito

Expanded text:
patientia dei ad paenitentiam te adducit? aut patientia dei ad paenitentiam te adducit? aut istis exceptis esse definitum, quod scriptum est: Beati omnes, qui confidunt in eum, aut ad istos non in hac temporali uita moribus emendatis non damnentur in aeternum, qui nullius, quae sibi praebeatur, mo potentior, nemo iustior, quales nos esse oportet homines erga homines, qui hanc uitam nostram quantacumque laude cumulemus, eam sine peccato esse non dicimus, quia, si dixerimus. nos ipsos, sicut scriptum est, decipimus et ueritas in nobis non est! proinde licet accusatoris alia persona sit, alia defensoris, alia intercessoris, alia iudicis, de quorum propriis officiis nimis longum est et non necessarium hoc sermone disserere, sic tamen etiam ipsos criminum ultores atque in hoc officio non ira propria concitatos sed legum ministros nec suarum sed alienarum iniuriarum examinatarum uindices, quales iudices esse debent, terruit censura diuina, ut cogitarent
Abbreviated transcription (Latin):
tep̃sero. si libidinum incitamenta frenauero. si
ad castigandum corpus meum multam etiam
licita & concessa subtraxero. si me penitendo ue¬
hementiꝰ quam priꝰ excruciauero. si mirabilius
ingemuero. si fleuero ub̃ius. si uixero meliꝰ. si pau¬
peres sustentauero largiꝰ. si ħaritate quȩ cooꝑit
multitudinem peccator flagrauero ardentius.
qͥs nr̃m ita desipit ut huic homini dicat nichil
tibi ican ista in posterum ꝓderunt: uade.
saltẽ iuocie uitȩ huiꝰ suauitate ꝑfruere: auer:¬
tat ds̃ tam ĩmanem sacrilegamq dem̃tiã.
Quamuis autem caute salubriterq ꝓuisũ sit
ut locus illius humillime penitentiȩ semel in
eccłia concedatur. ne medicina uił. minusque¬
to minus contẽptibił fuerit. quis tam̃ audeat
deo dicere quare huic homini qui post pͥmã
penicentiam rursꝰ se laqueis iniquitatis obs¬
tringit. adhuc iterum parcis: quis audeat
dicere erga istos ñ agi qd̾ apłs ait. ignoras qẽ

Expanded text:
tempsero, si libidinum incitamenta frenauero. si tempsero, si libidinum incitamenta frenauero. si ad castigandum corpus meum multa mihi etiam licita et concessa subtraxero, si me paenitendo uehementius quam prius excruciauero, si miserabilius ingemuero, si fleuero uberius, si uixero melius, si pauperes sustentauero largius, si caritate, quae cooperit multitudinem peccatorum, flagrauero ardentius>, quis nostrum ita desipit, ut huic homini dicat: \'Nihil tibi ista in posterum proderunt; uade, saltem uitae huius suauitate perfruere\'? auerterit deus tam immanem sacrilegamque dementiam! quamuis ergo caute salubriterque prouisum sit, ut locus illius humillimae paenitentiae semel in ecclesia concedatur, ne medicina uilis minus utto minus contemptibilis fuerit; quis tamen audeat dicere Deo: Quare huic homini, qui post primam penitentiam rursum se laqueis iniquitatis obstringit, adhuc iterum parcis? Quis audedicere erga istos non agi, quod apostolus ait: Ignoras, quia
Abbreviated transcription (Latin):
pit oramus : intantum autem hominum ini¬
quitas aliquando ꝓgreditur. ut ȩtiam post actã
penitentiam. pꝰ alt̾aris reconciliationem. uł simi¬
lia uł grauiora cõmittant . & tamen ds̃ facit etiã
suꝑ tales oriri solem suũ nerminus tribuit
quam ante tribuebat. largissima munera uitȩ
ac salutis. Et quamuis eis in eccłia locus ille¬
qui prius penidentiȩ ñ concedatur: ds̃ tamen
suꝑ eos suȩ pacientiȩ non obliuiscitur. Ex quo¬
rum numero si quis nob̃ dicat aut date mͥ eũ¬
dem iterum penitendi locum. aut desꝑatũ me
ꝑmatite ut faciam quicquid libuerit. quantũ
meis opib adiuuor. & humanis legib ñ ꝓhi¬
beor. i scortis omĩq luxuria dampnabili qͥdẽ
apd̃ dnĩ s apd homines plerosq etiam lauda¬
bili: aut sime abhac negqͥͣtia reuocatis dicite u¬
trum mͥ aliquid ꝓsit ad futuram uitam. si ĩ ista
uita illec ebrosissime uoluptatis blandim̃ta con¬

Expanded text:
pit, oramus! In tantum autem hominum inipit, oramus! In tantum autem hominum iniquitas aliquando progreditur, ut etiam post actam paenitentiam, post altaris reconciliationem uel similia uel grauiora committant; et tamen deus facit etiam super tales oriri solem suum nec minus tribuit, quam antea tribuebat, largissima munera uitae ac salutis. et quamuis eis in ecclesia locus ille paenitentiae non concedatur, deus tamen super eos suae patientiae non obliuiscitur. ex quorum numero si quis nobis dicat: \'Aut date mihi eundem iterum paenitendi locum aut desperatum me pronuntiate, ut faciam, quicquid libuerit, quantum meis opibus adiuuor et humanis legibus non prohibeor, in scortis omnique luxuria damnabili quidem apud deum sed apud homines plerosque etiam laudabili, aut si me ab hac nequitia reuocatis, dicite, utrum mihi aliquid prosit ad uitam futuram, si in ista uita inlecebrosissimae uoluptatis blandimenta con
Abbreviated transcription (Latin):
quibus interuenimꝰ: non eorũ ecto. dipecca¬
tis uł parcͥinus uł fauemus. Nã quõsdam qͦꝵ
crimina manifesta sunt. aurã seueritate lib̾atos.
a societate tamen remouemus altaris. ut peni¬
tendo placare possint. quem peccando contẽp¬
serant. se ipsos puniendo. Nam nichil aliud agit
quem ueraciter penitet: nisi ut id qd male
fecerit. inpunitum ẽe non sinat. Eo quippe mͦ
sibi ñ parcenti ille parcit: cuiꝰ altum iustumq
uidicium. nullus contemptor euadit. Qd si ini¬
quis et scelestis ille parcendo. eisq uitã saludẽq
largiendo. etiam plerisq eors quos nouit nõ
acturos penitentiam tamen exhibet pacien¬
ciam: quantomagis nos in eos qui correctio¬
nem ꝑmittunt. & utrum faciant qd̃ ꝓmittunt
incerti sumus. miscdes ẽẽ debemus: ut rigorẽ
urm̃ ꝓ eis intercedendo flectamus: ꝓ quib & do
minuꝰ quem nichil de morib eoꝵ etiam futuris
latet. ñ tamen impudenter quia hoc ipse prece¬

Expanded text:
quibus interuenimus, non eorum peccaquibus interuenimus, non eorum peccatis uel parcimus uel fauemus. Nam quosdam, quorum crimina manifesta sunt, a uestra seueritate liberatos a societate tamen remouemus altaris, ut paenitendo placare possint, quem peccando contempserant, seque ipsos puniendo. nam nihil aliud agit, quem ueraciter paenitet, nisi ut id, quod male fecerit, inpunitum esse non sinat. eo quippe modo sibi non parcenti ille parcit, cuius altum iustumque iudicium nullus contemptor euadit. quod si iniquis et scelestis ille parcendo eisque uitam salutemque largiendo etiam plerisque eorum, quos nouit non acturos paenitentiam, tamen exhibet patientiam, quanto magis nos in eos, qui correctionem promittunt et, utrum faciant, quod promittunt, incerti sumus, misericordes esse debemus, ut rigorem uestrum pro eis intercedendo flectamus, pro quibus et deum, quem nihil de moribus eorum etiam futuris latet, non tamen inpudenter, quia hoc ipse praece
Abbreviated transcription (Latin):
in sua nequitia ꝑseuerant: ideo ds̃ in sua pa¬
cientia ñ ꝑseuerat. ꝑ pauca in hoc scło puniens.
ne diuina ꝓuidentia ñ eẽ credatur. & multa
seruans iultuno examini. ut futurũ iudici¬
um cõmendetur: non ut opinor magister ille
cȩlestis unpietatem nos diligere precipit ut nos¬
tros diligamus inimicos. benefaciamus eis
qui nos oderunt. oremꝰ ꝓ eis qui nos ꝑsequunt᷑.
cum ꝓculdubio si pie dm̃ colimus. inunicos
atq odiis adu̾sum nos accerrimis incitatos.
ac ꝑsequutores: nisi impios. hab̃e ñ possumꝰ.
Nũgͥ diligendi st̃ ĩpii: nũ ĩpiis bñfaciendũ ẽ: nũ ꝓ
ĩpiisetiã orandũẽ: ita plane. Qui enim hoc
precipit ds̃ est. Nec tamen nos hoc pacto soci-¬
etati adiungit impior. quib & ipse parcendo
& uitã salutemq largiendo: ñ utiq sociatur.
Consilium quippe eius. quantum homini
pio nosse donatum ẽ: exponit apłs dicens. Ig¬
noras quia patientia dei ad penitentiã te ad̃¬
ducit  ad hanc uolumus adducii .ci pro

Expanded text:
in sua nequitia perseuerant, ideo deus in sua patientia non perseuerat perpauca in hoc saeculo puniens, ne diuina prouidentia non esse credatur, et multa seruans ultimo examini, ut futurum iudicium commendetur? Non, ut opinor, magister ille caelestis impietatem nos diligere praecipit, cum praecipit, ut nostros diligamus inimicos, benefaciamus eis, qui nos oderunt, oremus pro eis, qui nos persequuntur, cum procul dubio, si pie deum colimus, inimicos atque odiis aduersum nos acerrimis incitatos ac persecutores nisi impios habere non possumus. num igitur diligendi sunt impii? num impiis benefaciendum est? num pro impiis etiam orandum est? ita plane. qui enim hoc praecipit, deus est; nec tamen nos hoc pacto societati adiungit impiorum, quibus et ipse parcendo et uitam salutemque largiendo non utique sociatur. consilium quippe eius, quantum homini pio nosse donatum est, exponit apostolus dicens: Ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? ad hanc uolumus adduci, pro
Abbreviated transcription (Latin):
mater bellantibus adu̾sus eam quid aliud quã¬
in filuis suis. quia utiq ex ipsa magna arbore.
quȩ ramor suoꝵ porrectione toto orbe diffun¬
ditur. iste in africa ramuscłs fractus ẽ. haritate
cum eos parturiat ut redeant ad radicem. sine
qua ueram uitam hab̃e ñ possunt. si aliquors ꝑ¬
dicione tam multos ceteros colligit: presertim
quia isti ñ sicut ab essalon casu bellico. s spon¬
taneo magis iuteritu ꝑeunt. dolorem mat̾ni
cordis lenit. & sanat cantor lib̾atione popłoꝵ:
Quoꝵ si uideas in xp̃i pace leticias. frequen¬
tias alacritates. & ad ymnos audiendos & ca-

Expanded text:
mater bellantibus aduersus eam quid aliud quamater bellantibus aduersus eam quid aliud quam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo magis interitu pereunt, dolorem materni cordis lenit et sanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace laetitias, frequentias. alacrita
Abbreviated transcription (Latin):
tenent᷑ sedin ipsius uoluntatem. qui ñ quert̃
nisi unde nob̃ calũpnientur. & retribuant ma¬
la ꝓbonis: quia necͥ intelligere nouerunt quẽ
circa eos auunum dilectionemq seruemus: &
quomͦ eos uelimus scđm dũi preceptum quod
ꝑ iezechielem ꝓpħam pastorib dedit reuocare
errantes. et ꝑdicos inuenire. Illi autem qđ & ali¬
bi aliquando diximus. & ꝗd nob faciunt sibi ñ
imputant: & qd sibi faciunt nob imputãt. Qͥs
eium ur̃m uelit ñ solum aliquem illors ꝑire:
uerum etiam aliquid ꝑd̾e: sed si aliter non
meruerit habe pacem domus dauid nisi ab es¬
salon filius eius in bello qd contra patrẽ ge¬
rebat fuisset extinctus: quamuis magna cu¬
ra mandauerit suis. ut eum quantum possẽt
uiium saluumq seruarent. & eẽt eui pęiuten¬
ti paternus affectus ignosceret: quid ei resticit
nisi ꝑditum flere. & sui regni pace ad quisita.
suam mesticiam consolari:s ic ergo catholica

Expanded text:
tenen tur secundum ipsius uoluntatem, qui non quaerunt. tenen tur secundum ipsius uoluntatem, qui non quaerunt. nisi unde nobis calumnientur et retribuant mala pro bonis, quia nec intellegere nouerunt, quem circa eos animum dilectionemque seruemus et quo modo eos uelimus secundum domini praeceptum, quod per Ezechielem prophetam pastoribus dedit, reuocare errantes et perditos inuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi faciunt, nobis inputant. quis enim nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter non meruit habere pacem domus Dauid, nisi Absalon filius eius in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo catholica
Abbreviated transcription (Latin):
Ahlc laboratur. In quo labore multa catholici
quȩ commemorare longum ÷: quando quoꝵ¬
dam & ocłi extincti sunt. & cuiꝰdam ep̃i manus
& linga precisa ẽ. Honnulli etiam trucidati sũt:
Taceo crudelissimas cedes. & domor depreda¬
tiones. ꝑ nocturnas aggressiones. & incendia
ñ solum priuatoꝵ habitacłors. uerum ȩtiã ec¬
cłiarum: in quas flammas ũ defuerunt. qui
& codices diũcos mnitterent. S nos huiꝰmodi
afflictos mał: consequens consolatus ẽ fructꝰ.
Ham ubicumq aꝑditis ista cominissa sũt. ibi
feruendius acq ꝑfectius unitas xp̃iana ꝓfecit.¬
& uberius laudatur dñs qui donare dignatꝰ
ẽ. ut serui eius passionib suis lucrarentur fr̃s
suos: & oues eius mortifero errore disꝑsas. in
pacem salutis ȩterne. suo sanguine congrega¬
rent. Potens ẽ dñs & misericors quem quotidie
rogamus ut ȩtiam ceteris det penitentiam.
resipiscant de diaboli laqueis a quo captiui

Expanded text:
adhuc laboratur, in quo labore multa catholici adhuc laboratur, in quo labore multa catholici quae commemorare longum est, quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiusdam episcopi manus et lingua praecisa est, nonnulli etiam trucidati sunt. taceo crudelissimas caedes et domorum depraedationes per nocturnas adgressiones et incendia non solum priuatorum habitaculorum uerum etiam ecclesiarum; in quas flammas non defuerunt qui et codices dominicos mitterent Sed nos huius modi afflictos malis consequens consolatus est fructus. nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi feruentius atque perfectius unitas Christiana profecit et uberius laudatur dominus, qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucrarentur fratres suos et oues eius mortifero errore dispersas in pacem salutis aeternae suo sanguine congregarent. potens est dominus et misericors. quem cotidie rogamus, ut etiam ceteris det paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui
Abbreviated transcription (Latin):
lutem omnium precedentium auctoritatẽ et
suasionem sequuti sunt multi: qui minus ido¬
na erant ꝑ se ipsos intelligere quid distaret in¬
dedonatifarum errorem. & catholicam uerita¬
auita cum magna agmana popłoꝵ uera mat̃
tum gaudens reciꝑet. remanserunt turbe
in. & in illa peste infelici anunositate resisten¬
alfxhis quoq plurimi simulando cõmunica¬
ulerunt: alii paucitate latuerunt. S illi qͥ simu¬
llunt. paulatim assuescendo. & predicationẽ in¬
ltritatis audiendo. maxime post collationem &
hutationem quȩ inter nos & ep̃os eoꝵ apd car¬
diginem fuit: ex magna parte correcti sunt. In
iubdam uero locis ubi ꝑtinatior & inpacatior
duluit multitudo. cui resistere ñ poterant
uores. quoꝵ erat melior de communiõe sen¬
ntia. ut curbe auctoritati paucoꝵ podenti
lbdicȩ. in malam partem obtemꝑarent: ali¬
Ato duitius laboratum ẽ. E x his sunt in qͥbꝰ

Expanded text:
autem omnium praecedentium auctoritatem et autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per se ipsos intellegere, quid distaret inter Donatistarum errorem et catholicam ueritatem. Ita cum magna agmina populorum uera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae et in illa peste infelici animositate sistentes. ex his quoque plurimi simulando communicauerunt, alii paucitate latuerunt. sed illi, qui simulabant, paulatim adsuescendo et praedicationem ueritatis audiendo maxime post conlationem et disputationem, quae inter nos et episcopos eorum apud Carthaginem fuit, ex magna parte correcti sunt. in quibusdam uero locis, ubi pertinacior et inpacatior praeualuit multitudo, cui resistere non poterant pauciores, quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam partem obtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
is cesaris poposcit auxiliũ. romani quidẽ
pctum ẽ. ut imꝑator religiosꝰ & pius ꝑlatis ad
sticum suam talib causis. mallet pissuras legi¬
dus illius impietatis errorem omĩno corrigere. &
tam catholicam terrendo & cohercendo redigere.
quam seuiendi tantummodo aufferre licentiam:
terrandi ac ꝑeundi licentia relinquere. Iam ue¬
ocum ipse leges uenissent in africam. precipue
li qui querebant occasionem. aut seuiciam fu¬
icium metuebant. aut suos uerecundabantur
offendẽ: ad eccłiam continuo transierũt. Multi
tum qui sola illic apparentib tradita consuety¬
me tenebant᷑. qualem uero causam ipsa hesis
lbet. nunquam antea cogitauerant. nunquã
querere et considare uoluerant. mox ubi cȩpe¬
runt adu̾tere. & nichil in ea dignum inuerure.
ppter qd tanta dãpna paterent᷑: sine ulla diffi¬
cultate catholici facti sunt. Docuit enĩ eos solli¬
citudo: quos negligentes securitas fecerat. Istoꝵ

Expanded text:
deretur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem deretur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem omnino corrigere et tem catholicam terrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. 1 lam uero cum ipsae leges uenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum
Abbreviated transcription (Latin):
catholicis quos ingenti multitudine suꝑit
et facile seiuendo terrebant. Inde in quande
turrem leuatum. iam defecisse arbitrantes
adhue ille uiueret ꝓiecerunt. S quodã moli
agere exceptus. & aquib dam nocte transer¬
tib ꝑ lucernam conspectus. agnitꝰ atq cole
& ad religiosam domum asportatus. adhibie
na cura. post multos dies ab illa desꝑatione ru
tistarum ętiam trans mare nunciauerat. Qud
postea quam uenit. & uita eius in opinatisua
apparuit. cicatricib suis tam multis. tam inge¬
tib tam recentib. ñ frustra fama mortuum se
nunciauisse monstrauit. Auxiliun ergo peti
s negligentia merito culpanda. Neq enĩs
rauerant. consilium illoꝵ tribuno ut ꝓdẽtuss
fecit. Unde factum ÷ ut eum ad locum quo fil¬
rat ꝑducendus deduceret miles armatus: nel¬
lors pateret᷑ insidias. Romanas etiam leges iplosi¬
⁊ uideis eum interimere cupientib tra¬

Expanded text:
catholic-is. quos ingenti multitudine superabant catholic-is. quos ingenti multitudine superabant et facile saeuiendo terrebant. inde in quandam turrem leuatum iam defecisse arbitrantes. cam ille adhuc uiueret, abiecerunt. sed quodam molli aggere exceptus et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus et ad religiosam domum adportatus adhibita magna cura post multos dies ab illa desperatione rtistarum etiam trans mare nuntiauerat: quo posteaquam uenit et uita eius inopinatissima apparuit, cicatricibus suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus non frustra ._-famam mortuum se nuntiasse monstrauit. Auxilium ergo petiosed neglegentia merito culpanda. neque enim rauerant, consilium illorum tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplora. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus tra
Abbreviated transcription (Latin):
ret ñ hab̾et. Iam enĩ lex fuerat ꝓmulgata. ut
tante iminanicatis hesis donacistarum. eui
crudelius parri uidebatur quam ipsa seiui¬
ebat: non tantum uiolenta ẽẽ. si omnino s
ñ sineretur impune:⁊ ñ tamen supplicio ꝗ¬
cali. ꝓpt̃ seruandam etiam circa indignos ii¬
suetudinẽ xp̃ianam. s pecuniaruis dampns
positis. & in ep̃os uł ministros eors: exilio ent̃¬
apud ordinarium uidicem. dicta int̃ pa
sententia obtinuerat basilicam. quair ilis
catholica eẽt inuaserant. stantem ad alo
ꝑcusserunt in inguine. Quo uulnere sar
effluens eum exanimem reddẽt: nisi ei
ciatum. ꝑ terram insuꝑ traherent: exundai
ne pulius obstrus sanguinem abstinuit. a
fusione ibat in mortem. Deinde cũ ab eis tus
relictum nr̃i cum psalmis aufferre tep̃tart
illi ira ardentiore succensi. eiun de portant
iaiub abstulerunt. inale multatis fugatilex

Expanded text:
ret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut ret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci uidebatur, quam ipsa saeuiebat, non tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constiem, quoniam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia obtinuerat basilicam, quam illi, cum catholica esset, inuaserunt, stantem ad altare percusserunt in inguine, quo uulnere sanguis effluens eum exanimem redderet, nisi eisauciatum per terram insuper traherent, exundanti uenae puluis obstrusus sanguinem abstinuit, cuius effusione ibat in mortem. deinde cum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre temptarent, illi ira ardentiore succensi eum de portantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatum & locoꝵ exempla currentibꝰ. ubi
firmam et ueram catholicam uidebamus.
quȩ tamen ibi talibus beneficiis dei consti¬
cuta eẽt atq firmata. dum ꝑ prioꝵ imꝑato¬
rum leges ad communionẽ homines catho¬
licam cogerentur: optinuimꝰ tamen ut illd
potius qd̃ dixi ab imꝑatorib peteretur. Decre¬
tum ẽ in contilio nr̃o: legati ad cõmitatum
missi sunt: s dei maior miscđia. qui sciret ha¬
rum legui terror. & quȩdam medicinał mo¬
lestia. quam multors eẽt prauis uł frigidis
animis necessaria. & illi duriciȩ quȩ uerb̃ em̃¬
dari ñ potest. s tamen aliquantula seueritate.
discipline potest: id egit ut legati nr̃i qd susce¬
ꝑant optinere ñ posent. Iam enim nos p̃uene¬
rant ex aliis locis quȩdam ep̃oꝵ querele gra¬
uissime. qui mala fuerant ab ipsis multa per¬
pessi: & a suis sedib exturbati: precipue horrẽ
uagaiensis effecit. ut nr̃a legatio iam quid age¬

Expanded text:
ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi firmam et ueram catholicam uidebamus, quae tamen ibi talibus beneficiis dei constituta esset atque firmata, dum per priorum imperatorum leges ad communionem homines catholicam cogerentur, obtinuimus tamen. ut illud potius, quod dixi, ab imperatoribus peteretur. decretum est in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed dei maior misericordia, qui sciret harum legum terror et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari non potest, sed tamen aliquantula seueritate disciplinae potest, id egit, ut legati nostri, quod susceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae grauissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrendscopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid age
Abbreviated transcription (Latin):
posse arbitrabam᷑. si legem pissime memoriȩ
theodosu. quam generaliter in om̃s hereticos
ꝓmulgauit. ut quiꝰquis eoꝵ ep̃c uł clericus
ubilibet eẽt inuentus decem libras auri mul¬
taretur. expressius in donatistas qui se nega¬
bant heticos ita confirmarent. ut ñ om̃s in
ea multa ferirentur. s in quoꝵ regionibus
aliquas uiolentias a clericis uł circũcellioib
uł popłis eoꝵ eccłia catholica pateret᷑: ut selt
post ꝓtestationem catholicor qui fuissent
ista ꝑͣpessi. iam cura ordinum ad ꝑsoluendã
inultam. ep̃i siue ministri ceteri tenerent᷑.
Ita enu existimabamus eis territis. & ni¬
chil tale facere audentib. posse libe doceri
& teneri catholicam ueritatẽ. ut ad eã coge¬
retur nemo. s eam qui uellet sine formidine
sequeretur: ne falsos & sunulatores catho¬
licos hab̃emus. Et quamiuis alus frĩb aliud
uidetur iam etate grauiorib. ꝑ multarum

Expanded text:
posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae Theodosii, quam gene raliter in omnes haereticos promulgauit, ut, quisquis eorum episcopus uel clericus ubi libet esset inuentus. decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorum regionibus aliquas uiolentias a clericis uel Circumcellionibus uel populis eorum ecclesia catholica pateretur. ut scilicet post protestationem catholicorum, qui fuissent ista perpessi, iam cura ordinum ad persoluendam multam episcopi sine ministri ceteri tenerentur. ita enim existimabamus eis territis et nihil tale facere audentibus posse libere doceri et teneri catholicam ueritatem, ut ad eam cogeretur nemo. sed eam, qui uellet, sine formidine sequeretur, ne falsos et simulatores catholicos haberemus. et quamuis aliis fratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum