comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pnides dii que in nomine una subiecciua dr̃. Quc in u̾bo. altã dcclaratura
Subietu ei ꝯ uasit: & declaratu quid de illo possit intelligi. Cum eigo
alreimus aceio ansputat. si acedat hinc sententiȩ in tusculano dectaratiue
acsefsat di a cerdat. pomaus: subiectnie. Itẽ si accedat prudent ⁊e coprose.

Expanded text:
partes duae: quae in nomine, una, subiectiua dicitur, quae in uerbo, altera, declaratiua. partes duae: quae in nomine, una, subiectiua dicitur, quae in uerbo, altera, declaratiua. Subicitur enim quid sit, et declaratur quid de illo possit intellegi. Cum ergo dicimus «Cicero disputat», si accedat huic sententiae «in Tusculano», declaratiuae accessit, si accedat «Romanus», subiectiuae; item si accedat «prudenter et copiose»,
Abbreviated transcription (Latin):
antem ̃ utrum currat. Curre aũ ⁊ noli currere: ñ facit quȩstionẽ utrum¬
uerum currat. Nulla quidem questio hic potest intelligi. utrum currere
debeat. Hoc enim ex agentia ⁊ negatione natum ẽ ut eurrere debet ⁊ eur¬
rere non debet. hoc facit optatiuus modus. Cum enĩ plena sit sententia :
eum dicamus utinam seribam. ⁊ utinã ñ scribam non potest binc nasci
questio utum scribat. S pleraq talia sunt. Hec ad exempłũ sufficiant.
Quos g̃ fuerit unecum ex nomine ⁊ nerbo si plenũ nom̃ ⁊ plenĩ uer¬
bum int e necessario facit sententiã. s non necessario facit ꝓloquium.
ieim eEt quos iam est affirmari ⁊ negari potest. Et supra diximus
multa dici plena sententia quȩ tamen affirmari non possunt. Plemũ
ploquium. ⁊ si dicas animal est omnis homo. Quicquid accesserit huic
sententie. ui part accedat diligenter indendum ẽ Nam sunt proloquis

Expanded text:
est utrum currat. «Curre» autem et «noli currere» non facit quaestionem utest utrum currat. «Curre» autem et «noli currere» non facit quaestionem utrum currat. Nulla quidem quaestio hic potest intellegi utrum currere debeat. Hoc enim ex aientia et negatione non natum est, ut «currere debet» et «currere non debet». Hoc facit et optatiuus modus. Cum enim plena sit sententia, cum dicamus «utinam scribam!», «utinam non scribam!», non potest hinc nasci quaestio utrum scribat. Sed pleraque talia sunt; haec ad exemplum sufficiant. Quod ergo fuerit iunctum ex nomine et uerbo, si plenum nomen et plenum uerbum sit, necessario facit sententiam, sed non necessario facit proloquium, si nihil est quod iam et affirmari et negari potest. Et supra diximus multa dici plena sententia quae tamen affirmari et negari non possin esse proloquium, etiamsi dicas «animal est omnis homo». Quicquid accesserit huic sententiae, cui parti accedat, diligenter uidendum est. Nam sunt proloquii
Abbreviated transcription (Latin):
cipit ut disputatur cum dr̃: plena sententia est si ablatiuũ adiunga ᷤᷤ
hoc ẽ a cicerone: ⁊ penitet cum dr̃ plena sententia ẽ si accusatiuum
iungas id÷ ciceronẽ. ⁊ multa sunt alia. lllud tam̃ constat: ꝑsonalia
u̾ba non implere sententiam nisi nommatiuo casu ⁊ t̾cia ꝑsona.
Sunt ⁊̃ sententiȩ quȩ quamius constent ex nomine et uerbo: af¬
firmari tamen aut negari non possunt. que. proloquia sed eloquia
dici non mulis placuit ut est modus cum dicimus curre: iam plena sententias̃.
hum net solum intelligi sed ⁊ sieri potest qdđ dicis: negari tamen non potest. Non
enim hoc negat qui dycĩt: noli currere. Hoc em̃ non est adũsum ei qd̾ dictum ẽ
curit. ut boc sit uerum illud falsum: ut possit nasci quęstio. Nã de agentia
⁊ negatione quęstio sine dubio nascitur ut ille currit ⁊ iale ñ eurrit. Questio

Expanded text:
cipit ut «disputatur» cum dicitur, plena sententia est, si ablatiuum adiungas, cipit ut «disputatur» cum dicitur, plena sententia est, si ablatiuum adiungas, hoc est «a Cicerone». Et «paenitet» cum dicitur, piena sententia est, si accusatiuum iungas, id est «Ciceronem». Et multa sunt talia. Illud tamen constat personalia uerba non implere sententiam nisi nominatiuo casu et tertia persona. Sunt etiam sententiae quae, quamuis constent ex nomine et uerbo, affirmari tamen aut negari non possunt, quae non proloquia, sed eloquia dici nonnullis placuit ut est modus imperatiuus cum dicimus «curre». Iam piena sententia est; nam nec solum intellegi sed etiam fieri potest quod dicis; negari tamen non potest. Non enim hoc negat qui dixerit «noli currere». Hoc enim non est aduersum ei quod dictum est «curre» ut hoc sit uerum, illud falsum ut possit nasci quaestio. Nam, de aientia et negatione, quaestio sine dubio nascitur ut «ille currit» et «ille non currit»: quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
tantum s cuius libet quod resistere potest. Prima ignur ꝑsona ⁊ sccunda:
&e de homine tantum potest intelligi. ⁊ solȩ dictȩ possunt aut uere aut false
dici. quia cum bis ⁊̃ nomina intelliguntur. Tercia uͦ. ⁊ non omnis sola
dici potest ⁊ non de solo homine intelligitur. Quod gͥ fuerit ex nominatiuo
casu nominis. ⁊ t̾cia u̾bi ꝑsona coniunctum: ꝓloquium dr̃. ita ut iam neces¬
sario aut uerum sit aut falsum aut dubiũ. Namq homo annnal est:
omnes iudicamus uerum ẽẽ. Et omne animal homo ẽ : omnes uidica¬
mus falsum. Ille disputat quamuis necessario aut dispitet aut non dispu¬
tet: nob̃ tamen dubium ẽ alterum: nichil horum necessarium ẽẽ intel¬
ligimus. s quid horum sit nescimus. Ubi uͦ illa u̾ba sunt quȩ imꝑsona¬
lia dñr. non ex nominatiuo casu impletur sententia. s alios casus re.¬

Expanded text:
tantum, sed cuiuslibet quod resistere potest. Prima igitur et secunda persona tantum, sed cuiuslibet quod resistere potest. Prima igitur et secunda persona et de homine tantum possunt intellegi et solae dictae possunt aut uerae aut falsae dici, quia cum his etiam nomina intelleguntur; tertia uero et non omnis sola dici potest et non de solo homine intellegitur. Quod ergo fuerit ex nominatiuo casu nominis et tertia uerbi persona coniunctum, proloquium dicitur, ita ut iam necessario aut uerum sit aut falsum aut dubium. Namque «homo animai est» omnes iudicamus uerum esse, et «omne animai homo est» omnes iudicamus falsum; «ille disputat», quamuis necessario aut disputet aut non disputet, nobis tamen dubium est. Alterum enim horum necessarium esse intellegimus, sed quid horum sit nescimus. Vbi uero illa uerba sunt quae impersonalia dicuntur, non ex nominatiuo casu impletur sententia, sed alios casus re
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus dispittas: qui nec audire nec intelligere qđ dicitur potest. Gͦ
⁊ hoc cum dr̃ sine nomine: tamen ibi nomen intelligitur. Alit̃ figurate
utimur siue pͥma sine scda ꝑsona: ut alloquentẽ eum inducas qui lo¬
qui non potest: aut ad eum conuertamus orationem qui neq audi¬
re neq intelligere potest. Tercia uͦ ꝑsona non hominis tantũ ÷ s aliarũ
⁊̃ rerum. ⁊ simulac dicta fuerit non continuo intelligitur insi forte de
co dicatur aliquid. qd de eo solo potest intelligi. Ut cum dicimꝰ pluit
iam potest ẽẽ uerum aut falsum: cum ñ addamus nom̃ notũ eiꝰ qͥ pluat.
Cum uero dicimus disputat. cum aliquid iam significet: ñ tamen uerũ
aut falsum dici potest. si nom̃ ñ addatur. Et quamuis de hoĩe hoc tantũ
possit intelligi. quia non de uno dici potest: necessario subdendum est
nomen. Et resistit cum dm̃s tercia ꝑsona est. ⁊ exigit nomen non hominis.

Expanded text:
dicimus «disputas» qui nec audire nec intellegere quod dicitur potest. Ergo dicimus «disputas» qui nec audire nec intellegere quod dicitur potest. Ergo et hoc cum dicatur sine nomine, tamen ibi nomen intellegitur. Aliter figurate utimur siue prima siue secunda persona ut aut loquentem eum inducas qui loqui non potest, aut ad eum conuertamus orationem qui neque audire neque intellegere potest. Tertia uero persona non hominis tantum est, sed aliarum etiam rerum, et simul ac dicta fuerit, non continuo intellegitur nisi forte de eo dicatur aliquid quod de eo solo potest intellegi ut, cum dicimus «pluit», iam potest esse uerum aut falsum, cum non addamus nomen: notum est qui pluat. Cum uero dicimus «disputat», cum aliquid iam significet, non tamen uerum aut falsum dici potest, si nomen non addatur et quamuis de homine hoc tantum possit intellegi, quia non de uno dici potest, necessario subdendum est nomen et «resistit» cum dicimus, tenia persona est, et exigit nomen non hominis
Abbreviated transcription (Latin):
cecus est neq udens. nec sane moueare qđ uidemur iam de ꝓloquiss aliqͥa
dixisse de quib postea dicendum ẽ. hoc namꝰ factum est occasione ꝯppos
Cerbum est quod aliquid sig̾cat ꝑ tempora de Uerbo.
flecti potest ut cicero nomen. dispitat u̾baim. Hhec abmuicem separata non¬
nichil quidem sig̾care: uerũ: tam̃ uel falsum dici ñ possunt. Cum autem
fuerint conuincta iam possunt ⁊ adfirmari ⁊ negari: ite cicero disputat.
iam dici pocest cicero ñ disputat. Esse autem debet noiatiuus casis nomiis.
et tntia ũbi ꝑsona. Erima ꝑsona sig̾c̃ aliquid quod iam affirmari ⁊ negari
possit. & in hominẽ tantum cadit. In ea autẽ intelligit᷑ nom̃ etiam si ñ
dicatur: ut disputo plenuim ẽ. ⁊̃ si ñ dicas ego. Item secunda ꝑsona ⁊ ipsa
iam u̾itati ⁊ falsitati obnoxia est. s ⁊̃ ipsa in hominẽ cadit. Et ei nec recte

Expanded text:
caecus est neque videns. nec sane moveare, quod videmur iam de proloquiis aliquid caecus est neque videns. nec sane moveare, quod videmur iam de proloquiis aliquid dixisse, de quibus postea dicendum est; hoc nam factum est occasione opposerbum est quod aliquid significat et per tempora flecti potest ut «Cicero» nomen, «disputat» uerbum. Haec ab inuicem separata. nonnihil quidem significare, uerum tamen uel falsum dici non possunt. Cum autem fuerint coniuncta, iam possunt et affirmari et negari ut «Cicero disputat»: iam dici potest «Cicero non disputat». Esse autem debet nominatiuus casus nominis et tertia uerbi persona. Prima persona significat aliquid quod iam affirmari et negari possit, et in hominem tantum cadit. In ea intellegitur nomen, etiamsi non dicatur ut «disputo» plenum est, etiamsi non dicas «ego». Item secunda persona et ipsa iam ueritati aut falsitati obnoxia est, sed etiam ipsa in hominem cadit, et ei nec recte
Abbreviated transcription (Latin):
cecitas uel habitus dentium ⁊ orbitas. Quartum gñs oppositorũ ẽ agen¬
tia ⁊ neganta. ut cicero disputat cicero ñ disputat. Hec asuꝑiorib aiffe¬
runt quod ila singillatim dici possunt: bec autẽ non nisi conexa dñr.
Arelatius hoc differunt: quod ⁊ illa. A contrariis hoc differunt: qđ
illa si conexe dicantur: tam dni aut uera aut falsa sunt. quandiu:
illuo in quo inẽẽ possunt. Cum autẽ hoc eẽ disti̾t̾it. neq uera neq fulsa
sunt ut aut stultus ẽ ille aut sapiens ẽ ille. quandiu uiuit. horũ alterũ
uerũ est: cum ipse eẽ distit̾it utraq falsa sunt. quia ille quinon ẽ.: n aq
stultus neq sapiens ẽt̃ potest. At uͦ cicero dispitat ⁊ cicero non disputat:
ita sibi opponuntur ut ⁊ dum uiuit cicero alt̾m eorum necessario sit:¬
⁊ ipso mortuo falsum est quidã qđ disputat. ueruncamen est qd̾ ñ disputat
hoc modo discernuntur hec. ⁊ ab habitu atq orbatione. Nam qui non ẽ neq

Expanded text:
caeci neque uidentes dicuntur. Quartum genus oppositorum est aientia et negantia ut «Cicero disputat», et «Cicero non disputat». Haec a superioribus differunt quod illa singillatim dici possunt, haec nonnisi conexe dicuntur. A relatiuis hoc differunt quod illa etiam A contrariis hoc differunt quod illa, si conexe dicantur, tamdiu aut uera aut falsa sunt quamdiu est illud, in quo inesse possunt; cum autem hoc esse destiterit, neque uera neque falsa sunt ut «stverum est; cum ipse esse destiterit, utraque falsa sunt, quia ille, qui non est, neque stultus neque sapiens esse potest. at vero 'Cicero disputat' et 'Cicero non disputat' ita sibi opponuntur, ut et dum vivit Cicero alterum eorum necessario sit, et ipso mortuo falsum est quidem quod disputat, verum tamen est quod non disputat. hoc modo discernuntur haec et ab habitu atque orbatione; nam qui non est, neque
Abbreviated transcription (Latin):
rabiliter antem ad hoc destnitioni adiectimi est. qđ oriuis pruma sub¬
stantta quamuis in loco aliquo fit. Tamen ab eo separar. ⁊ migrare pe¬
sest at cicem ita iicuria ee intelligitur: ut ide possit aligno uisiede.
Etpars prime subȩ quanuis in toto sit: non tamer incepara bidlitert
Nam sie reup sa siuie cogtatione separari a corꝑe ño bracbiuim ꝓ otest
Acm norethouca uta ẽ i amimo ciceronis. ut ⁊ si aliquo eadui es id ist̃i¬
cerit non tañ intelligatur migrare. qñ nec cũ eẽ ceꝑit intellacitier.

Expanded text:
rabiliter' autem ad hoc definitioni adiectum est, quod omnis prima subrabiliter' autem ad hoc definitioni adiectum est, quod omnis prima substantia, quamvis in loco aliquo sit, tamen ab eo separari et migrare potest, ut Cicero ita in curia esse intellegitur, ut inde possit aliquo discedere; et pars primae substantiae, quamvis in toto sit, non tamen inseparabiliter; nam sive re ipsa sive cogitatione separari a corpore nostro bracchium potest. at vero rhetorica ita est in animo Ciceronis, ut etiam si aliquo casu esse destiterit, non tamen intellegatur migrare, quoniam nec cum esse coepit, intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi licet ⁊ qualitatem in subiecto eẽ. cum candor necessario in aliquo
sit sine quo ẽẽ ñ possit. Utiq ipsũ aliquid in quo ẽ subiectũ ẽ Qͥd qͣntita
Quantitas ẽ scd̃m quam dicimus qnͣtũ ẽ: ut bipedale. ⁊̃ ista in stibiecto
anqinia uocant: ut pat̾ stat̃. Et hec utiq in subiecto sunt. Niã necesse est
ut hec nomina ad aliquia sint: ⁊ non nulla funt de quib dicant᷑.
lia quȩ dicunt᷑. in anima uidebuntur.
substantiȩ sunt: ut sol cuus cursu temꝑus intelligiꝰ. et quae
aliquam intelligentiam more in nobis faciunt: Od Sttris
tpita. iacet sede t Qd habitꝰ Ealccatus armatus.
Substantia est homo. et hȩc illi accidunt d face̾. Ut secare. urere:
Qd Potta Nt secari uri. de .i. duba. Prima substantia ẽ quȩ nece
in subiecto est inseparabiliter: neq de ullo subiecto predicatur. Inse pa¬

Expanded text:
intellegi licet et qualitatem in subiecto esse, cum candor necessario in aliquo intellegi licet et qualitatem in subiecto esse, cum candor necessario in aliquo sit, sine quo esse non possit. utique ipsum aliquid, in quo est, subiectum est. Quantitas est, secundum quam dicimus quantum est, ut bipedale etiam istam in subiecto aliquid vocant, ut pater, frater et haec utique in subiecto sunt; nam necesse est, ut haec nomina ad aliquid sint; et nonnulla sunt, †de quibus dicantur illa quae dicuntur in anima videbuntur.substantiae sunt, ut sol, cuius cursu tempus intellegimus, et quae aliquam intellegentiam morae in nobis faciunt. quid situs, ut puta iacet, sedet. quid habitus, ut calceatus, armatus: substantia est homo, et haec illi accidunt. quid facere, ut secare, urere. quid pati, ut secari uri. 364 ‹Prima› substantia est, quae nec in subiecto est inseparabiliter neque de ullo subiecto praedicatur. 'insepa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nom̃ ⁊ diffinitio quȩ est de subiecto eidem subiecto accessit. Iaeoq hoc quod
de subiecto dr̃ in generib uel in formis inuenitur: Qd sit in subiecto.¬
N subiecto est quod neq nom̃ neq diffinitionẽ dat stibiecto. s. in ipso subiecto
ita ee intelligitur ut sine eo ñ possit eẽ ut rechorica. sam nec nom̃ enis potest᷑
subiectum reciꝑe: nec diffinitionẽ. Neq enĩ aut itthorica cicero: aut benedicen¬
di scientia cicero. In eo aũ intelligit᷑ cum id ipse nocari ñ posst Q di ssidnto
cto est. citeromi: insubiecto. Prima gͦ suba subrectũ est: scła quȩ dc ipsa
prima dr̃. St sit cicero pͥma sub̾a homo ⁊ aĩal scda: iam in subiecto. omnes
consequentes predicationes ẽe intelliguntur. Itaq de singulis udeamus: & id
Qualitas est scđm quam dicimus qualc est: ut candor. Et ex hoc qͣlitas¬

Expanded text:
et nomen et definitio quae est «de subiecto», eidem subiecto accessit ideoque hoc quod et nomen et definitio quae est «de subiecto», eidem subiecto accessit ideoque hoc quod «de subiecto» dicitur, in generibus uel in formis inuenitur. «In subiecto » est quod neque nomen neque definitionem dat subiecto, sed in ipso subiecto ita esse intellegitur ut sine eo esse non possit ut rhetorica, nam nec nomen eius potest subiectum recipere nec definitionem. Neque enim aut rhetorica Cicero aut bene dicendi scientia Cicero: in eo autem intellegitur, cum id ipse uocari non possit. « De subiecto cto est, Ciceroni in subiecto. prima ergo substantia subiectum est, secunda, quae de ipsa prima dicitur, ut sit Cicero prima substantia, homo et animal secunda. iam in subiecto omnes consequentes praedicationes esse intelleguntur, itaque de singulis videamus. 363 Qualitas est, secundum quam dicimus quale est, ut candor. et ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
partib scde substantiȩ. Nam de ipsa substantia nulla quęstio ẽ. Non enĩ
homo alicunus homo: s manus specialit̃ alicuius hominis manus est.
Et mutua conu̾sione respondeat: alicuius manuatimanus est: ut possimꝰ
ita conu̾tere. quia ⁊ manuatũ aliquid manu manuatum ẽ. ltem ungula
non primȩ substantiȩ ungula. s alicunis ungulati: quia ⁊ ungulatum
aliquid ungula ungulatum. ut mutuam possit hr̃e conuersionem.
qđ relatiuis ẽẽ diximus ꝓprium. Si gͦ maneat illa relatiuorum diffim¬
tio ur relatiuum sit quicquid alicunis dici potest. difficile resistimus dici
partes secundarum substanciarum relatine. Si ñ illa disfimtio mutata.
tia ut uelat ima sut a ae ad ali una itseruntur ̧xrepto eo quod m aligao

Expanded text:
partibus secundae substantiae. Nam de ipsa substantia nulla quaestio est. Non enim partibus secundae substantiae. Nam de ipsa substantia nulla quaestio est. Non enim homo alicuius homo. Sed manus specialiter alicuius hominis manus est et, ut mutua conuersione respondeat, alicuius «manuati» manus ut possimus ita conuertere quia et «manuatum» aliquid manu «manuatum» est. Item ungula, non primae substantiae ungula, sed alicuius ungulati quia et ungulatum aliquid ungula ungulatum ut mutuam possit habere conuersionem, quod relatiuis esse diximus proprium. Si ergo maneat illa relatiuorum definitio ut relatiuum sit quicquid «alicuius» dici potest, difficile resistimus dici partes secundarum substantiarum relatiue. Si uero illa definitio est mutata ta ut relatiua sint ea quae ad aliquid referuntur excepto eo quo
Abbreviated transcription (Latin):
dici possit relatiue. S de prima substantia dici posse relatiue nulla q̃stio ẽ.
Non enim cicero alicins dici potest aut ad aliquid referri. Item equus. iam
quis equus. ut rhoebiis. Nam alicuntis ẽ hoc ipso quod rhebus ẽ. s qđ iumeri¬
tum ẽ. aliquis im̃ tum ẽ. Non gͦ prima substantia relatiue dici potest.
neq pars eius quęlibet: que sine dubio & ipsa prima substantia ẽ. Nam
quemadmodum cicero prima stibstantia ẽ: ita manus enis. manus uero
non eius s specialit̃ manus: ita scdȩ substantiȩ relatiue dici non potest.
Non enim sua conũsione respondent: ut si dicamus manus ciceronis. Noz
cicero manus cicero est. neq ipsa manus obhoc manus quia ciceronis est:
s quia ita adfecta est manus dr̃. non qđ alicinus sit. Non gͦ ut diximus
pͥma substantia: neq partes eits relatiue dici possunt. Queritur gͦ de

Expanded text:
dici possit relative. sed de prima substantia dici posse relative nulla quaestio est; dici possit relative. sed de prima substantia dici posse relative nulla quaestio est; non enim Cicero alicuius dici potest aut ad aliquid referri. item equus †iam quis equus†, ut Rhoebus, non alicuius est hoc ipso, quod Rhoebus est, sed quod iumentum est, alicuius iumentum est. non ergo prima substantia relative dici potest neque pars eius quaelibet, quae sine dubio et ipsa prima substantia. nam quemadmodum Cicero prima substantia est, ita manus eius. Manus uero, non eius, sed specialiter manus, ita secundae substantiae, relatiue dici non potest. Non enim sua conuersione respondent ut, si dicamus «manus est manus Ciceronis», non Cicero manus Cicero est neque ipsa manus ob hoc manus quia Ciceronis est, sed quia ita affecta est, «manus» dicitur non quod alicuius sit. Non ergo ut diximus, prima substantia neque partes eius relatiue dici possunt. Quaeritur ergo de
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quȩ inscientiȩ. scintia contraria: amiciciȩ immicicia. at uͦ duplo
nichil contrariũ. neq maiori uel minori. Quia quisquis ista contraria puta¬
uerit: cogitur confit̃i unam eandemq rem uno atq eodem tempore posse sͥ
ẽẽ contrariã. Si quidem maior minori comparatus maior est: idemq maio
potest. Nam quo tempore homo stultus. non eodem tempore sapiens ẽẽ potest.
Neq quo tempore albus est: eodem tempore niger ẽẽ potest. Quod qi euenire¬
ñ posse in maiore ⁊ imore. oftendimus: fateamur necẽẽ ẽ manis & minus ñ
Hongͥ omnia relatiua possunt hr̃e contrariũ. item magis ⁊ minus quedã
recipiunt: quedam non. Nam magis hic amicus illo est. Hoc magis duplũ
illo duplo eẽ ñ potest. pt̾ea: quia si duplum ẽ. ita duplum ẽ ut plus ali¬
quid minus ue si fuerit ñ sit dupplũ. Queritur utrum aliqua substantia

Expanded text:
namque inscientiae scientia contraria, amicitiae inimicitia. At uero duplo namque inscientiae scientia contraria, amicitiae inimicitia. At uero duplo nihil contrarium, neque maiori uel minori, quia, quisquis ista contraria putauerit cogitur confiteri unam eandemque rem uno atque eodem tempore posse sibi esse contrariam. Siquidem maior minori comparatus maior est, idemque maiopotest. Nam quo tempore homo stultus, non eodem tempore sapiens esse potest, neque quo tempore albus est, eodem tempore niger esse potest. Quod quia euenire posse in maiore et minore ostendimus, fateamur necesse est maius et minus nNon igitur omnia relatiua possunt habere contrarium. Item magis et minus quaedam recipiunt, quaedam non. Nam magis hic amicus illo est, hoc magis duplum illo duplo esse non potest, propterea quia, si duplum est, ita duplum est, ut, plus aliquid minusve si fuerit, non sit duplum. 378 Quaeritur utrum aliqua substantia
Abbreviated transcription (Latin):
Itn qno. r aluplum ad smplum ẽ eta maior minore Auq oo mnaus eata
iemnor mauore atiquo minor ẽ. Manifestum ẽ gͥita casisan comuier scone
Etuar.: An ueor scientia cum sit relatiua alicuits enmrri se sonulee seotea
ctertri omialsi one io ad quod referaur casum mutat nam qiomo soionir
seientio sebilsrea est: non possimus dẽe seibilis tes seieatia quio ma sesoilis
sensibilis res sensui sensibilis ẽ hecg non ut que suptasita sint seruatis. soem
casib ẜ mitatis conũtuntur. Quedam irlatiua bns adatie lesei. uer uat s iso en
ui tempore concordant. eaꝙ simul cẽ incipiunt simul desmunt ut seruus
ee sipotest nisi cum eẽ cepit añs. Et cum dominus cẽ defierit. ser uuit et
desuit. fosdemi dominus cum serium non habuerit: añs dici a potest
Ao uen noscibilis res: prior ẽnatiua quam nocio. Nam si nosc bila putest
no deũ erie. A oeno si nocioñẽ tollas. potest auquis esse notioilo. quã¬
uns desit ile quinouit. Relatiua poslint int contiarium. nosul meiquld

Expanded text:
iquod duplum simplum est; ita maior minore aliquo maior est, et minor maiore aliquo minor est. manifestum est ergo ista casus in conversione servare; at vero scientia cum sit relativa alicuius enim rei scibilis scientia est, in conversione id, ad quod refertur, casum mutat. nam quod dicimus 'scientia scibilis rei est', non possumus dicere 'scibilis res scientiae est', sed 'scibilis ruatis isdem casibus, sed mutatis conuertuntur. Quaedam relatiua his, ad quae referuntur, et in tempore concordant, eaque simul esse incipiunt, simul desinunt ut seruus esse non potest, nisi cum esse coeperit dominus, et cum dominus esse desierit, seruus esse desinit. Et item dominus, cum seruum non habuerit, dominus dici non potest. At uero noscibilis res prior est natura quam notio. Nam si noscibilia tollas, notio non erit; at uero si notionem tollas, potest aliquid esse noscibile, quamuis desit ille qui nouit. Relatiua possunt habere contraria, sed non omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
potest eẽ particio si usq ad indiuiduũ uoluerimꝰ ꝑuenre. Nam si certum
hominẽ ꝓ toto dicamꝰ ⁊ euis partes breuit̾ collig̾ẽ uoluerimꝰ: diffir̃e ñ suppetũt
& particionẽ: qđ in diuisione ꝑ formas currimus in particione ꝑ partes.
formȩ autẽ sunt que gm̃ subiciit᷑ & eius diffinitionẽ tenere possunt &
nom̃. Partes st̃ quȩ in toto sunt ⁊ diffinitionẽ ñꝗͣ: nom̃ int̃dũ totius re

Expanded text:
potest esse partitio, si usque ad indiuiduum uoluerimus peruenire. Nam si certum potest esse partitio, si usque ad indiuiduum uoluerimus peruenire. Nam si certum hominem pro toto dicamus et eius partes breuiter colligere uoluerimus, differentiae non suppetunt et partitionem quod in diuisione per formas currimus, in partitione, per partes. Formae autem sunt quae generi subiciuntur et eius definitionem tenere possunt et nomen. Partes sunt quae in tot
Abbreviated transcription (Latin):
pule alnis subse positis ⁊ gña et possunt. Ut anial: si breuit pͥmo dundẽ
uoluerimus ꝑ differentias possumꝰ. Qd alia sunt gradientia. alia sei pentia
alia natantia. alia uolantia. hinc item hocẽ de sngulis formnis possimiꝰ gña
facere. ut dicamus ammalia gradientia gñs eẽ ⁊ ei sormas subiciamꝰ: qd̾ alia
sunt humana. alia ferina. ⁊ ex his possunt eẽ alie formȩ. ꝑ qr si necesse fuerit
ad mndiuiduũ pot̾it ꝑueniri. S hoc ñ in om̃i assertione facẽ oporte. s in sub¬
tili quadã disputatione. Tunc aũ m oratione hoc m̃ possumus dinidere:
cum id exigit obscuritas cause. Quod si causa non sit obscura. diuisionis
quidem ratio messe ⁊ tractari debet s multum apparere ñ debet: E ĩparticiendo modꝰ.¬
Iartiendi differentiȩ non frequent̃ occurrunt. atq ita sine his infinita

Expanded text:
gulae aliis sub se positis etiam genera esse possint, ut animal si breuiter primo diuidere gulae aliis sub se positis etiam genera esse possint, ut animal si breuiter primo diuidere uoluerimus, per differentias possumus quod aria sunt gradientia, alia serpentia, alia natantia, alia uolantia. Hinc item, hoc est de singulis formis, possumus genera facere ut dicamus animalia gradientia genus esse et ei formas subiciamus, quod alia sunt humana, alia ferina. Et ex his possunt esse aliae formae, per quas, si necesse fuerit, ad indiuiduum poterit perueniri. Sed hoc non in omni assertione facere oportet, sed in subtili quadam disputatione. Tunc autem in oratione hoc modo possumus diuidere cum id exigit obscuritas causae. Quod si causa non sit obscura, diuisionis quidem ratio inesse et tractari debet, sed multum apparere non debet. Partiendi differentiae non frequenter occurrunt, atque ita sine his infinita
Abbreviated transcription (Latin):
omne gͥ iustũ bonũ. Si reflexim inferas: om̃e gͥ bonum iustũ. non sequitur.
s particulariter potest inferri. quoddam gͥ bonim iustũ. Et efficit᷑ qͥntꝰ modꝰ.
Scd̾s modus ẽ in quo conficitur ex uniuersali dedicatiuo. uniuersale abdica
tiuum directum: ut ẽ. omne iustum honestũ. suillum honestum turpe.
Nullum gͥ iustum turpe. si reflectas. Nullum gͥ turpe iustũ: efficitur sextꝰ
modꝰ. Diximus enim supra uniuersale abdicatiuum posse conuerti. Tercius
modꝰ ẽ: in quo conficitur ex particulari dedicatuo ⁊ uniu̾sali dedicatino
particulare dedicatiuũ directũ. ut ẽ. qđ dam iustũ honestũ. omne honestũ

Expanded text:
omne igitur iustum bonum». Si reflexim inferas «omne igitur bonum iustum», non sequitur, omne igitur iustum bonum». Si reflexim inferas «omne igitur bonum iustum», non sequitur, sed particulariter potest inferri «quoddam igitur bonum iustum», et efficitur quintus modus. Secundus modus est, in quo conficitur ex uniuersali dedicattiuum directim ut est «omne iustum honestum; nullum honestum turpe; nullum igitur iustum turpe». Si reflectas, «nullum igitur turpe iustum», efficitur sextus modus. Diximus enim supra uniuersale abdicatiuum posse conuerti. Tertius modus est, in quo conficitur ex particulari dedicatiuo et uniuersali dedicatiuo particulare dedica
Abbreviated transcription (Latin):
delicatiue ⁊ abdicatine concludi potest. In scda uniuĩsalit̃ ⁊ particularit
nisi ꝑ contrarium concludi non potest. In t̾cia forma particularit̃ tantũ
concluditur. Quaꝓpt̃ non frustra hic ẽ ordo seruatus. Nam m̃to pͥma dr̃.
in qua omnimodo concludi potest. Scda item recte: in qua potest concludiuns¬
uersaliter ⁊ particularit̃ quanuis ꝑ contrarium. Tercia item recte: quia in qͣnti¬
tate minor ẽ. in qua nisi particularit̃ concludi non pot̃. Nunc dicendum est
singulȩ forme quos modos recipiant. Nam recipiunt intra se certũ nimerum:
extra quos modos quicquid conclusũ fuerit non ÷ temere concedendum.
Recipit autẽ: prima: nouẽ modos. secunda quatuor. tercia sex. Rimȩ formȩ
pͥmus modus ẽ: in quo conficitur ex duob uniu̾salib dedicatiuis uniu̾sa¬
le dedicatinũ directũ. ut ẽ. om̃e iustũ honestũ. om̃e honestum bonum.

Expanded text:
dedicatiue et abdicatiue concludi potest; in secunda forma dedicatiue et abdicatiue concludi potest; in secunda forma nisi per contrarium concludi non potest; in tertia forma particulariter tantum concluditur: quapropter non frustra hic est ordo seruatus. Nam merito prima dicitur, in qua omni modo concludi potest, secunda item recte, in qua potest concludi uniuersaliter quamuis per contrarium, tertia item recte, quia in quantitate minor est, in qua nisi particulariter concludi non potest. Nunc dicendum est singulae formae quot modos recipiant. Nam recipiunt intra certum numerum, extra quos modos quicquid conclusum fuerit non est temere concedendum. Recipit autem prima nouem modos, secunda quattuor, tertia sex. Primae formae primus modus est, in quo conficitur ex duobus uniuersalibus dedicatiuis uniuersale dedicatiuum directim ut est «omne iustum honestum; omne honestum bonum;
Abbreviated transcription (Latin):
it hoc quod supradictum ẽ: omnis uoluptas bonum ẽ: omine bonum
itile est. udemus utiq nec totum qđ supra positũ ÷ dictum: s unam m̃
eula supioris sumpti. sequentis efficitur subiectiua. Aut subiectiua suꝑioris.
declaratua seq̃ntis. Declaratiua suꝑioris fit subiccaua seq̃ntis: ut in superioris
ꝓposito eremplo. Subiectiua suꝑioris. sit dcclaratiua seq̃ntis: si hoc m uelis co¬
uertere. Onine bonũ utile ẽ. omnis uoluptas bonum ẽ. Om̃is gͥ uoluptas utile:
Scd̃ã forma est in qua declaratiua suꝑioris sumpti: eadem ẽ ⁊ delaratiua se¬
quentis. ut om̃is uirtus bonum ẽ. ⁊ om̃is uoluptas non ẽ bonũ. omnis g
uolupias non est uirtus. Tercia forma ẽ inqua subieeciua suꝑioris sumpti
eadem ẽ ⁊ subiectiua seq̃ntis ut qđ dã bonum uoluptas ẽ omne bonũ ittile:
Quoddã gͥ utile ẽ uoluptas. In pͥma forma ⁊ unu̾salit̃ ⁊ parcicularit̃ et

Expanded text:
ut hoc quod supra dictum est «omnis uoluptas bonum est; omne bonum ut hoc quod supra dictum est «omnis uoluptas bonum est; omne bonum utile est». Videmus utique nec totum quod supra positum est dictum, sed unam inde cula superioris sumpti sequentis efficitur subiectiua, aut subiectiua superioris declaratiua sequentis. Declaratiua superioris fit subiectiua sequentis ut in superiori proposito exemplo; subiectiua superioris fit declaratiua sequentis, si hoc modo uelis conuertere: «omne bonum utile est; omnis uoluptas bonum est; omnis igitur uoluptas utile est». Secunda forma est in qua declaratiua superioris sumpti eadem est etiam declaratiua sequentis ut «omnis uirtus bonum est et omnis uoluptas non est bonum, omnis igitur uoluptas non est uirtus». Tertia forma est in qua subiectiua superioris sumpti eadem est etiam subiectiua sequentis ut «quoddam bonum uoluptas est; omne bonum utile est; quoddam igitur utile est uoluptas». In prima forma et uniuersaliter et particulariter et
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc totum quod constat ex duob sumptis & in latione ratiociatio a nõb
adia qł conceditur neces saria ꝑuentio. Possunt gͦ pbara ẽẽ sumpta: s mmus
ã duob ẽ non possunt. Et enim c̃ integͣ ratiorinacio: si ad illuo qđ uolum
ostendere utilem eẽ uoluptatẽ. tribus ⁊̃ sumptis ꝑuenire ulius. t om̃is
uoluptas scd̃m naturam ẽ: omne qd̾ scđm naturam ẽ bonum ẽ. om̃e bo
num utile ẽ. Om̃is gͥ uoluptas utilis ẽ. Ex hoc ⁊ apparet plura ⁊ licere adde
si oportueriti non nunꝗ̃ ⁊̃ concludimꝰ. inferentes nonquidem id qd oficit᷑.
si quod ex eo ipso qđ inferre debemus necessario oficitur hoc modo. Omimo
uirtus bonum ẽ. om̃e bonũ utile ẽ. Om̃is gͥ urtꝰ ñ nocet. Iinferendum
erat: omnis gͥ uirtus utilis. Ex eo necessario sequitur non nocere. Qd eñ ittile
est. in quo sumptã s iinera sunt ut aliquo extrinsecus ad dito supplcantur.

Expanded text:
406 Hoc totum, quod constat ex duobus sumptis et illatione, ratiocinatio a nob406 Hoc totum, quod constat ex duobus sumptis et illatione, ratiocinatio a nobad id, quod non conceditur, necessaria perventio. possunt ergo plura esse sumpta, sed minus a duobus esse non possunt. etenim est integra ratiocinatio, si ad illud, quod volumus ostendere, utilem esse voluptatem, tribus etiam sumptis pervenire velimus, ut 'omnis voluptas secundum naturam est; omne quod secunnum utile est; omnis igitur uoluptas utilis est». Ex hoc apparet plura etiam licere addere, si oportuerit. Nonnumquam etiam concludimus inferentes non quidem id quod conficitur, sed quod ex eo ipso quod inferre debemus necessario conficitur, hoc modo: «omnis uirtus bonum est; omne bonum utile est; omnis igitur uirtus non nocet». Inferendum erat «omnis igitur uirtus utilis»; ex eo necessario sequitur non nocere; quod enim utilsmus est in quo sumpta ita sibi nexa sunt ut aliquo extrinsecus addito suppleantur
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ex ea uolentes efficere: cum concessa suerit sumptum dicitur.
Huic ⁊̃ uni sententiȩ alia certa ratione debet innecti. Et utiq ꝓpter id qd̾
inferre uolumus concedenda. Et hec cum concessa fuerit sumptũ dicitur.
Ex duob sumptis ratione sibimet nexis: conficitur in lacio. Quȩ in lacio
sumptum ꝓpter ea dici non potest: quia non expectas ut hoc ⁊̃ tibi adu̾sartꝰ
concedat. s eo inuito sequitur si modo ratione seruata fuerit inlatum. Et ut
hoc planum fiat exemplo putemus questionem ẽẽ utrum uoluptas utił
sit si ꝓponamus ita. Omnis uoluptas bonũ est: plena quidem sententia ẽ.
sumptum efficitur: si hoc adu̾sarius concedat. Quo concesso: adingenda ẽ
alia sententia. Omne autẽ bonumi utile ẽ. si hoc ⁊̃ ocesserit: efficit̾ sũptum.
ex quib duob sumꝑtis ⁊̃ muito eosequitur. Omnis gͥ uoluptas utilis ẽ.

Expanded text:
aliquid ex ea volentes efficere, cum concessa fuerit, sumptum dicitur. aliquid ex ea volentes efficere, cum concessa fuerit, sumptum dicitur. huic etiam uni sententiae alia certa ratione debet innecti et utique propter id, quod inferre volumus, concedenda. 405 et haec cum concessa fuerit, sumptum dicitur. ex duobus sumptis ratione sibimet nexis conficitur illatio. quae illatio sumptum propterea dici non potest, quia non exspectas, ut hoc etiam tibi adversarius concedat, sed eo invito sequitur, si modo ratione servata fuerit illatum. et ut hoc planum fiat exemplo, putemus quaestionem esse, utrum voluptas utilis sit. si proponamus ita 'omnis voluptas bonum est', plena quidem sententia est; sumptum efficitur, si hoc adversarius concedat. quo concesso adiungenda est alia sententia: 'omne autem bonum utile est'. si hoc etiam concesserit, efficitur sumptum; ex quibus duobus sumptis etiam invito eo sequitur 'omnis igitur voluptas utilis est'.
Abbreviated transcription (Latin):
neq simul affirmari neq simul negari possut. Nam si uerum est
omnis uoluptas bonum est: falsum ẽ. quedam uoluptas non ẽ bonum. Itẽ
siuerũ ẽ omnnis uoluptas non est bonũ: falsum ẽ. quedam uoluptas ẽ bonum.
Hoc irem contingit si prius particularẽ uicissim nomines. Nam si uerũ ẽ
mat. Negata: non necessario eam negat. Nam si uerum ẽ omnis uoluptas
bonum est: necessario uerum ẽ quedam uoluptas bonum ẽ. At uͦ si suꝑiorẽ
negemus hoc modo. non omnis uoluptas bonum ẽ: potest fieri ut quȩdã
uoluptas bonum sit. Parcicularis item dedicatiua confirmata: ñ necessario
uniu̾salẽ suam ꝯfirmat. Negata: necessario illam negat. Nam si uerum est
quȩdam uoluptas bonum est: non sequitur ut omnis uoluptas bonũ sit.
Siuero quȩdam uoluptas bonum ñ ẽ falsum ẽ omnis uoluptas bonũ est

Expanded text:
neque simul affirmari neque simul negari possunt. Nam si uerum est neque simul affirmari neque simul negari possunt. Nam si uerum est «omnis uoluptas bonum est», falsum est « quaedam uoluptas non est bonum ». Item si falsum est «omnis uoluptas non est bonum», uerum est quaedam «uoluptas non est bonum». Hoc item contingit, si prius particularem uicissim nomines. Item si uerum est mat, negata non necessario eam negat. Nam si uerum est «omnis uoluptas bonum est», necessario uerum est «quaedam uoluptas bonum est». At uero si superiorem negemus hoc modo non omnis uoluptas bonum est, potest fieri ut quaedam uoluptas bonum sit. Particularis item dedicatiua confirmata non necessario uniuersalem suam confirmat, negata necessario illam negat. Nam si uerum est «quaedam uoluptas bonum est» non sequitur ut «omnis etiam uoluptas bonum sit». Si uero «quaedam uoluptas bonum non est», falsum est «omnis uoluptas bonum est».
Abbreviated transcription (Latin):
matutinas efficiunt. moxq in contrario incentrũ. lxxx. partib exortus
faciunt uesptinos. Itemq in alio lat̾e. in .c.ix. partib uicinantes: statio
Consecutus autẽ radus intra .xii. partes eas oppͥmit ce occultat. Sed cursꝰ
diu̾sitatẽ altitudinisq causas. consistendi retrogradandiq atq incedendi
omnib supͣdictis importat radius solis affulgens. Qui eas ꝑcitiens.

Expanded text:
matutinas efficiunt, moxque in contrario in CLXXX partibus exortus matutinas efficiunt, moxque in contrario in CLXXX partibus exortus faciunt uespertinos; itemque in alio latere in CXX partibus uicinantes stationeixerunt. Consecutus autem radius intra XII partes eos opprimit et occultat. Sed cursus diuersitatem altitudinisque, causas consistendi retrogradiendique atque incedendi omnibus supra dictis importat radius Solis affulgens, qui eos percutiens
Abbreviated transcription (Latin):
simo parte. ex utroq eiuis latẽ remoratur. absidem ⁊̃ ht̃ recessumq sub¬
limen incupricorni confinio. hoc ẽ sub cius uicestimna nona parie.
¶nr circulum suũ ꝑ longitudinem enc̃currit. In latiuudine s̃i tribus
tasetun aut ⁊ duab partib ꝑuagatur. Altitudo quidẽ huius circuli.
in scorpionis signo grandescit. Uerum absis ipsius. in libre. ꝓx portiõe.
Setus autẽ tamꝰ ei quam duob inferiorib sunt similes. eĩ ultra par
tean .i. eos matutimi radius precesserit solis. Tunc quippe matuti¬
nium ortũ facere phibentur. Occasum autẽ cum sole dimerso remote
tot partib poterunt apparere. Est ⁊ alius qui alcẜonyloyc phibeturꝰ.
cum sole intra orizontẽ demergente: de orientis facie clarum plancte
uascentis s d̾ emergit. Occultationes uero eorum fiunt. cum radio conse¬
quente ꝓprũ luminis ubratum amittunt. Deniq a partib .c.ix. statioes

Expanded text:
sima parte ex utroque eius latere remoratur. Absidem etiam habet recessumque subsima parte ex utroque eius latere remoratur. Absidem etiam habet recessumque sublimem in Capricorni confinio, hoc est sub eius uicesima nona parte. XXX circulum suum per longitudinem circumcurrit, in latitudine uero tribus tantum aut etiam duabus partibus peruagatur. Altitudo quidem huius circuli in Scorpionis signo grandescit, uerum absis ipsius in Librae uicesima portione. Ortus tam ei quam duobus inferioribus sunt similes, cum ultra XII partes eos matutini radius non presserit Solis; tunc quippe matutinum ortum facere perhibentur, occasiuum autem, cum Sole demerso remotae totidem partibus poterunt apparere. Est et alius, qui ἀκρόνυχος perhibetur, cum Sole intra horizontem demergente de orientis facie clarum planetae nascentis sidus emergit. Occultationes uero eorum fiunt, cum radio consequentis proprii luminis uibratus amittunt. Denique a partibus CXX stationes
Abbreviated transcription (Latin):
uesꝑ uel uesꝑugo nominat᷑. sola de quinq sydib umbram reddit. ut luna.
solaq fulgori solis emergentis dui conspecta non cedit. quȩ quidẽ in ortu
Uerũ tam uisus eius ꝗͣ occultationes: xix. mensibus restaurantur:
¶Nam pirois siue martis sydꝰ ultra solem ineans. ꝓpriũ ⁊̃ ipse circum
telluri ecentron meat annis ꝓpe duob. In latitudinẽ quinq partes
excurrit. Cui licet cũ duob suꝑpositis ortus. occasus. stationesq ac
reditus uideantur ẽẽ communes: tamen ⁊ altitudinem ꝓpriam.⁊¬
& stationem ꝓpriam & absidem suam exceptam cȩt̃is nouit. Nam eius
alritudo ubi se enis eireulus a t̾ra altius tollt: sub siguisconis regione
consumit. Statio uero specialis eius p̾ma. siam ut pote soli coniunctus
de px imot⁊ in quadratura euis positos racdios sentit. Quuppe in nonage¬

Expanded text:
Vesper uel Vesperugo nominatur. Sola de quinque sideribus umbram reddit ut Luna, Vesper uel Vesperugo nominatur. Sola de quinque sideribus umbram reddit ut Luna, solaque fulgori Solis emergentis diu conspecta, non cedit. Quae quidem in ortu Verum tam uisus eius quam occultationes X et VIIII mensibus restaurantur. Iam Pyrois siue Martium sidus ultra Solem means proprium etiam ipse circum telluri eccentron meat, at annis prope duobus; in latitudinem quinque partes excurrit. Cui licet cum duobus super positis ortus, occasus stationesque ac reditus uideantur esse communes, tamen et altitudinem propriam et stationem propriam et absidem suam exceptam ceteris nouit. Nam eius altitudo, id est ubi se eius circulus a terra altius tollit, sub signi Leonis regione consurgit; statio uero specialis eius prima. Nam utpote Soli coniunctus de proximo etiam in quadratura eius positus radios sentit, quippe in nonage
Abbreviated transcription (Latin):
quarto quoq mense. nec id tam̃ semꝑ. offendit. ¶At uenus quȩ ab aliis
phosforos nominatur: a pythagora samio cum suis ostensa t̃ris racionib
ꝑuestigata. ⁊ ipsa cuca anni confinia ambire circulũ ꝓpriũ ꝑhibetur.
Nam dieb .ccc. & aliqͦt. latitulinis uͦ partib .xii. lunȩ simił ꝑuagatur.
Quinqͣginta mom̃tis a solis orbe discedens. licet plus a .xl.ui. partibus
aberrare ñ ualeat. ⁊ i suo posita circulo eũ uaria diu̾sitate circundat.
Quia aliquando cum transcurrit. aliq̃n subsequit᷑ nec comp̃hendit.
aliqñ suꝑfertur. ñ ñ quã subiacet. Quippe. quȩ ñ annis omnib reuocet
cursum. Tunc ⁊̃ retrograditur ultra anni circłm. tardior collustrat
orbem. Cum autẽ directo cursu meat: ⁊ undecimo m̃se circłm complet.
Nunc faciens ortum matutinũ lucifer. nunc post solis occasum effulgens

Expanded text:
quarto quoque mense, nec id tamen semper, ostendit. 882 At Venus, quae ab aliis quarto quoque mense, nec id tamen semper, ostendit. 882 At Venus, quae ab aliis Phosphoros nominatur, a Pythagora Samio cum suis ostensa est terris rationibus pervestigata. et ipsa circa anni confinia obire circulum proprium perdocetur; nam diebus ccc et aliquot, latitudinis vero partibus XII Lunae similis pervagatur, L momentis a Solis orbe discedens, licet plus a XLVI partibus aberrare non valeat. et in suo posita circulo eum varia diversitate circumdat, quia aliquando eum transcurrit, aliquando subsequitur nec comprehendit, aliquando superfertur, nonnumquam subiacet, quippe quae non annis omnibus reuocet cursum. Tunc enim, cum retrograditur, ultra anni circulum tardior collustrat orbem; cum autem directo cursu meat, etiam undecimo mense circulum complet, nunc faciens ortum in Lucifero, nunc post occasum Solis effulgens
Abbreviated transcription (Latin):
cõditione partium lib̾atus. ante emergentis splendorem iubaris iubrabundꝰ
apparet. ultra terrarum orizontẽ subleuatus. Nam a cronico ortu hic ñꝗͣ
pot̃it eleuari. Quippe in diametro solis positis pot̃ euenire syđib. Diametrũ
signũ ⁊ altãm exiguam portionem seq̃ntis abeẽ ñ pot̾it: non illi ꝯtingat
ortu a cronico subleuari. Deniq nec contrariũ eidem nouit occasum.
s ortum itidem uesꝑtinũ facit. cum post occasum solis luminis sui liber¬
tate clarescit. Item occasus duos ht̃. unũ cum ante solẽ parere solitus.
claritate radii suꝑuemientis occulit᷑. aliũ cum idem retrogradatione sua
uicimȩ soł admotus idem patitur in occasu. Ab eo quippe solis lumine int᷑
.xx. mom̃ta abeẽ non pot̾it: licet maiorib partib aberrarit: qui ultra
scđ̾m signum ñ pot̾it inueniri. Et has tñ obscurationes otusq ꝑspicuos.

Expanded text:
condicione partium liberatus ante emergentis splendorem iubaris vibrabundus condicione partium liberatus ante emergentis splendorem iubaris vibrabundus apparet, ultra terrarum horizontem sublevatur. nam acronycho ortu hic numquam poterit elevari, quod in diametro Solis positis potest evenire sideribus diametrum signum et alteram exiguam portionem sequentis abesse non poterit, non illic contingat ortu acronycho sublevari. 881 denique nec contrarium eidem novit occasum; sed ortum idem vespertinum facit, cum post occasum Solis luminis sui libertate clarescit; item occasus duos habet, unum cum ante Solem parere solitus claritate radii supervenientis occulitur, alium cum itidem retrogradatione sui viciniae Solis admotus it pariter in occasum. ab eo quippe Solis lumen ultra XX momenta abesse non poterit, licet maioribus partibus aberrarit, qui ultra secundum signum non poterit inveniri. et has tamen obscurationes ortusque perspicuos
Abbreviated transcription (Latin):
¶ deide cuuri poe caradnc̃ accesserio: Iongior dico sempqipreuior nox
cens uan primo mense dudetima ciuidem tempio qd addit esti E ac eres acr
sodo menst .ui. t̃eio quarta ⁊ qͣito m̃se alia qͣrta. ⁊ quinto. secta ⁊ sexto du
oderina IHactenus de sole. Hunc planetarum cirsus conuient ien¬
tueri sarumq peipnuie quȩ cura solem ꝑagratione mundana uosutt iea
slami silbon pene anno catulũ ducens ꝑ ani. lattudiiis auia poolurna
mnemuos aliu̾sitate adiscurrit hunis ueñnsq cuculos eppcitłos iet si perc rn
memoraui tos non intra ambitum ꝓpriũ rocunditatẽ tellaris maluacue
sibe la t en urdam modo eireunduci. Qui ut oriri sabinde occi deretm urde¬
oremr: inuiidani motus raptib inuoluunt᷑ S TSetids on faloon luelt
solem er quũ sis arculio contineat: ab eo eñ ñꝙ̃ ultrac cexi. pro pocit
aberrare nec duob signis abũstẽ. nc p̃teriens nunc conistens. aut erct
temporis faciat: tamen ⁊ ortum facit ⁊ occasum. Quippe ubi radiis solarib

Expanded text:
. Deinde cum prope cardinem aceesseris, longior dies semper breuiorque nox cere, ut primo mense duodecima eiusdem temporis quod additur aestate accrescat, secundo mense sexta, tertio quarta, et quarto mense alia qecat. Hactenus de Sole; nunc planetarum cursus conuenit intueri, eorumque praecipue, qui circa Solem peragratione mundana uoluuntur. Nam Stilbon paene anno circulum ducens per VIII latitudini partes alterna incitus diuersitate discurrit. Huius Venerisque circulos epicyclos esse superius memoraui, id est non intra ambitum proprium rotunditatem telluris includere, sed de latere quodammodo circumduci; qui ut oriri subinde occidereque uideantur, mundani motus raptibus inuoluuntur. Sed idem Stilbon, licet Solem ex diuersis circulis continetur, ab eo tamen numquam ultra XXII partes poterit aberrare nec duobus signis absistere, nunc praeteriens, nunc consistens aut certe tem
Abbreviated transcription (Latin):
uera dim̃sione monstrant᷑ Quȩ nis morosa sint quẽ aomodii set m. ixinie omnon¬
ons appariut In climate uͦ diaboristenos mula obsistente parte soli tocus elueit.
ce sinã i aima dianodĩi quot stadia contincat maiitestar. reupi. d uodei¬
cuso ũn prr ie tte umbrã quã lima fecat continere. Si. qm̃ maruis corpiod eit
Iuo uiobi metaeit iactur quam ipsa umbra: ex dymatib qui  ꝓppare
sol obscurabatur dertia leuaq comptum ẽ trpplo maiorẽ eẽ ipsalima unbra
siuara aeimoncolle. dũ ẽ lunã sexies minorẽ orbe trȩ p̾dictis iatioib iiac mnor
ereubus maior buna uides uinarẽ cntulũ centies maiorẽ. es tellare. Quo mon¬
bunt ⁊ alios curculos uideamꝰ. S S quis dubitet solarẽ nrem auo dcic m omn¬

Expanded text:
uera dimensione monstrantur. Quae nisi morosa sint, quemadmodum dimensa sim, demonuera dimensione monstrantur. Quae nisi morosa sint, quemadmodum dimensa sim, demonionis apparuit, in climate uero Diaborysthenus nulla obsistente parte Sol totus eluxit. Vnde, quoniam clima Diarhodu quot stadia contineat manifestum est, repperi duodeuicesimam partem terrae umbram, quam Luna fecerat, continere. Sed quoniam maius corpus est, quo umbra metaliter iacitur, quam ipsa umbra, ex climatibus, quibus pro parte Sol obscurabatur dextra laeuaque, compertum triplo maiorem esse ipsam Lunam umbra sua. Ergo collectum est Lunam sexies minorem orbe terrae praedictis rationibus inueniri. circulus eius, uides lunarem circulum centies maiorem esse tellure. Quo monstrato alios circulos uideamus. Sed quis dubitet solarem circulum