comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enses tãqm dm̃ sacͥficioꝵ honore colu¬
er̃t. Qxarto latinoꝵ rege silino
enee filio ñ de creusa de qua fuit asça¬
qͥ t̾ciꝰ ibi regnauit: s de lauina lati¬
ni filia quẽ postumũ eneas dicit᷑ ha¬
buisse: assyrioꝵ autẽ uicesimo et no¬
no oneo. et melanto atheniensiũ sex¬
to .xͦ. iudice autẽ hebreoꝵ heli sacdo¬
te. regnũ sicionioꝵ ꝯsũptũ. ẽ: qͦd ꝑan
nos nongentos qͥnqͣguita et nouẽ tͣdit᷑

Expanded text:
enses tamquam deum sacrificiorum honore coluenses tamquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Siluio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanqui tertius ibi regnauit, sed de Lauinia Latini filia, quem postumum Aeneas dicitur habuisse, Assyriorum autem uicensimo et nono Oneo et Melantho Atheniensium sexto decimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem t
Abbreviated transcription (Latin):
tino et apd̃ athenienses uestheo. et ap̃
sicionios polifide. apd assyrios autane¬
Mui Apđ hebreos aut̃: uidex lab¬
sept don fuit. Mortuo autẽ latmo
regnauit eneas trib annis eisdẽ in su¬
pͣdictis locis manentib regib nͥ qͦd si¬
cionioꝵ iã pelasus erat: et hebreoꝵ ui
dex sanson. qͥ c̃ mirabilit᷑ fortis. eẽt. pu¬
tatꝰ. ẽ hercules. S eneam qm̃ qͣndo
mortuꝰ ẽ. ñ ꝯparuit. dm̃ sibi fecert̃ la¬
tim. Sabini &ẽ regẽ suũ pͥmũ sancũ.
siue ut aliqͥ appellant sc̃m: retuler̃t in
deos. Per idem tẽpꝰ codrus rex
attheniensiũ peloponensib eiꝰdem ho¬
stib ciuitatis se int̾ficiendũ ignotꝰ ob¬
iecit. & facꝰtum. ẽ. Hoc mͦ eũ p̃dicant
patriam lib̃asse. Responsũ enĩ acceꝑat
pelophouenses. tũ demũ se suꝑat᷑os: si
eoꝵ regem ñ occidissent. Fefellit gͦ eos
habitu pauꝑis apparendo: et in suam
necẽ ꝑ uirgiũ ꝓuocandõ. Uude ait
uirgiliꝰ. et iurgia codri. Et hc̃ atheni¬

Expanded text:
ienses Menestheo, apud Sicyonios Polyphide, apud Assyrios Tautane; apud Hebraeos autem Judex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnavit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum jam Pelasgus erat, et Hebraeorum Judex Samson: qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aeneam, quoniam quando mortuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum siue, ut aliqui appellant, Sane tum, rettulerunt in deos. Per idem tempus Codrus rex Atheniensium Peloponnensibus eiusdem hostibus ciuitatis se interficiendum ignotus obiecit; et factum est. Hoc modo eum praedicant patriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo et in suam necem per iurgium prouocando. Unde ait Vergilius: Et iurgia Codri. Et hunc Atheni
Abbreviated transcription (Latin):
feris ꝑ illiꝰ regionis deserta uiuebat.
Qi autẽ carne ñ uescerent᷑ humana
rursus pꝰ nouẽ annos eodem renatato
stagno reformabant᷑ homines: Deniq
cẽ nominatĩ exp̃ssit quẽdã demoenetũ¬
c̃ gustass de sacrificio qͦd archades im¬
molato puero suo deo liceo facere so¬
lerent et in lupũ fuisse mutatũ: et an¬
no decimo in figurã ꝓpͥam restitutũ
pugillatũ sese exercuisse. et olimipia¬
co uicisse certamine. Nec idem ꝓpt̾
aliud arbitrat᷑ historicꝰ in archadia ta
in lupos hominũ mutationẽ. qͦd ea nͥ
iu diuina fieri ñ putarent᷑. Lupꝰ enĩ
g̾ce licos dicit᷑: unde licei nom̃ appara
in flexũ. Romanos &ẽ luꝑcos ex illoꝵ
misterioꝵ ueluti semine dic̃ exortos.¬
S de ista tanta ludificatioe demonum
nos qͥd dicam: qui hec legent fortassis
expectabt̃. Et quid dicemꝰ de medio ba¬
bilonis esse fugiendũ: Qͦd preceptũ ꝓ¬

Expanded text:
feris per illius regionis deserta uiuebant. feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia talin lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysterioSed de ista tanta ludificatione daemonum, nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum p
Abbreviated transcription (Latin):
coq m̃datio. s historica attestatiõe
ꝯfirmant. qͥb nec ds̃ ut putant factꝰ
humanã reuocare natam. uł ipse po¬
tuit. uł certe a ioue suo rege tãqͣm ce¬
licola nouitiꝰ impetrauit. Qͥncẽ tem¬
plũ eiꝰ eẽ. auint in insula diomedea
ñ longe amonte gargano qͥ ẽ. in a¬
puleia: et hoc templũ circ̃uolare at¬
q incolere has alites tã mrabili ob¬
seqͥo. ut aqua impleant et asꝑgant.
et eas si greci uenerint uł grecoꝵ
stirpe ꝓgnati. ñ solũ qͥetas eẽ. ue¬
rũ et insuꝑ aduolare. si autẽ alieni¬
genas uid̾int subuolare. ad capita.
re. Nam duris et gͣndib rostris: sa¬
tis ad hec p̃lia ꝑhibent᷑ armate hoc
uarro ut astruat ꝯmemorat alia ñ
minꝰ inc̾dibilia de illa maga famo¬
silsima circe. que socios ꝙͦ ulixis mit¬
tauit in bestias: et de archadib qͥ sorte
ducti tͣnsnatabant qͦddã stagnũ atq
ibi ꝯu̾tebant᷑ in lupos: et consimilib

Expanded text:
coque mendacio, sed historica adtestatione coque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita re. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia perhibentur armatae. CVan\'o ut adstruat, commemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mtauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicũ qͦ similit̃ eiꝰ filium in taliũ de¬
oꝵ nun̾ũ receꝑunt: quẽ p̃clarum
augurẽ et belligeratorẽ fuisse asser̃.
Picus faunũ genuit. laurentũ regẽ
scdm Estiã iste ds̃ illis uł. ẽ uł fuit.
Hos ante troianũ bellũ diuinos ho¬
nores: mortius hominib deculer̃t.
cantato puerisq notissimo. qͦd et ma¬
gnitudine sui et scͥptoꝵ excellentib
linguis insignit᷑ disfamatũ atq nul¬
gatũ. ẽ gestumq regnante iã latino
phauni filio ex quo latinoꝵ regnum
dici cepit. laurentũq cessauit: g̾ci
uictores deletam troiã relinqͣntes.
et ad ꝓpͥa remeantes diu̾sis et horren¬
dis cladib dilacerati. atq ꝯtriti st̾.
&tam̃ cẽ ex his deoꝵ suoꝵ num̾ũ au¬
uer̃t. Nã et diomedẽ fecert dm̃
qͦm pena diuinitꝰ irrogata ꝑhibent
ad suos ñ rentisse: eiꝰq socios in uo¬
lucres fuisse ꝯu̾sos. ñ fabuloso poeti¬

Expanded text:
Picum quoque similiter eius filium in talium dePicum quoque similiter eius filium in talium deorum numerum receperunt, quem praeclarum augurem et belligeratorem fuisse adserunt. Picus Faunum genuit, Laurentum regem secundum; etiam iste deus illis uel est uel fuit. Hos ante Troianum bellum diuinos honores mortuis hominibus detulerunt. cantato puerisque notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum atque vulgatum est, gestumque regnante jam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit, Laurentumque cessavit: Graeci victores, deletam Trojam derelinquentes, et ad propria remeantes, diversis et horrendis cladibus dilacerati atque contriti sunt: etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeti
Abbreviated transcription (Latin):
nebat. uͥ erat rex uicesimꝰ t̾ciꝰ lampe¬
res: cũ pͥmꝰ laurentũ picꝰ. esse cepiss
e huiꝰ pici patre saturno iuide¬
ruit quid sentiant taliũ deoꝵ
cultores. qͥ negant hominẽ fuisse de
quo et alii scͥpser̃t qͦd ante picũ fili¬
um suũ initalia ipse regnau̾it. &
uirgiliꝰ notiorib litti̾s dicit. His genꝰ
indocile et disꝑsum montib altis. cõ¬
posuit legesq dedit: latiũq uocari
Malint: his qm̃ latiuss tutꝰ in horis.
Aureaq ꝑhibent illo sub rege fuissẽ
scł̃a. S hec poetica opinent᷑. eẽ. fig¬
m̃ta. et pici patrem stercen potiꝰ fu¬
isse asseuerent. a qͦ ꝑitissimo agrico¬
la inuentũ ferunt. ut simo anima¬
liũ agri fecundarent᷑. qͦd ab eiꝰ noiẽ
stercus. ẽ. dictũ. Hunc quidã stereu¬
tiũ uocatũ ferunt. Qualibet autẽ
ex cansa eum saturnũ appellare uo¬
luerit: certe tñ ut stercen siue ster¬
cutiũ merito agricultȩ fẽcer̃t dm̃.

Expanded text:
nebat, ubi erat rex uicensimus et tertius Lampares, cum primus Laurentum Picus esse coepisset. De huius Pici patre Saturno uiderint quid sentiant talium deorum cultores, qui negant hominem fuisse; de quo et alii scripserunt, quod ante . Picum filium suum in Italia ipse regnauerit, et Vergilius notioribus litteris dicit: Is genus indocile et dispersum montibus altis Conposuit legesque dedit Latiumque uocari Maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. Aurea quae perhibent illo sub rege fuere Saecula. Sed haec poetica opinentur esse figmenta et Pici patrem Stercen potius fuisse adseuerent, a quo peritissimo agricola inuentum ferunt, ut fimo animalium agri fecundarentur, quod ab eius nomine stercus est dictum; hunc quidam Stercutium uocatum ferunt. Qualibet autem ex causa eum Saturnum appellare uoluerint, certe tamen hunc Stercen siue Stercutium merito agriculturae fecerunt deum.
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit᷑ : qͥ cũ esset centũ annoꝵ uł in¬
fra. uł aẽ centũ. uxͣ. aut ñ multo ampliꝰ
genuerit filiũ: s qͥ mimina ȩtate ge
runt᷑. Qͥa nemo inqͥunt.x. annors ho.
potest gign̾e filios qͥ num̾us centũ ap¬
pellabant᷑ anni ab illis hominib s in¬
la temꝑa nuncupabant.
Et aut̃ alit̾ anniũ tc̃ fuisse ꝯputa¬
tũ ñ sit inc̾dibile: addiciunt qͦt
apud plerosq scͥptores historie repꝑit
uitam: alios trecentors. qͦsdam ad qͥn¬
gentos. alios ad sexcentos. ñ nullos ad
poꝵ accidisse arbitratꝰ. ẽ

Expanded text:
 esset centum annorum uel in esset centum annorum uel infra uel etiam centum uiginti aut non multo amplius, genuerit filium; sed qui minima aetate genruntur; quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantla tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse computatum non sit incredibile, adjiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, uitam, alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sescentos, nonnullos ad porum accidisse arbitratus e
Abbreviated transcription (Latin):
li cduidebant: et easdem partes annoᷤ
nocabant. Quarũ partiũ habet una
quadratũ senariũ: eo qͦd sex dieb ds̃
ꝑfec̾it oꝑa sua: ut in septimo reqͥes¬
ceret. De qͣre: in libro undecimo sic̃
potui disputaui. Sexies aut̾ seni. qͥ nu¬
merus quadratũ senariũ facit: xxͣͫx.ui.
dies s̃. Qͥ multiplicati decies: ad.ccͦc. lx
Propt̃ .uͦ. dies enĩ reliqͦs qͥb solaris ãnꝰ
implet᷑. et diei quadrantẽ. ꝓpt̾ quẽ qͣter
ductũ eo anno quẽ bisextũ uocant unꝰ
dies addicit᷑: addebant᷑ a ueterib pꝰ ea
dies: ut occurreret num̾us annoꝵ. qͦs
dies romani int̾calares uocant. Prom¬
de ã enos quẽ genuit sech. decemet no¬
uẽ agebat annos. qñ ex illo natꝰ ẽ. filiꝰ eiꝰ
chainan: qͦs annos dic̃ scͥptura centum
nonaguita. Et deinceps ꝑ om̃s gen̾ati¬
ones in quib hominũ anni ꝯmemorãt
ante diliuniũ. nullꝰ fere in nr̃is codicib

Expanded text:
li diuidebant et easdem partes annos li diuidebant et easdem partes annos uocabant; quarum partium habet una quadratum senarium, eo quod sex diebus Deus perfecerit opera sua, ut in septimo requiesceret de qua re in libro undecimo, sicut potui, disputaui; sexiens autem seni, qui numerus quadratum senarium facit, triginta sex dies sunt; qui multiplicati deciens ad trecentosPropter quinque dies enim reliquos, quibus solaris annus inpletur, et diei quadrantem, propter quem quater ductum eo anno, quo bissextum uocant, unus dies adicitur, addebantur a ueteribus postea dies, ut occurreret numerus annorum, quos dies Romani intercalares uocabant. Proinde etiam Enos, quem genuit Seth, decem et nouem agebat annos, quando ex illo natus est filius eius Cainan, quos annos dicit scriptura centum nonaginta. Et deinceps per omnes generationes, in quibus hominum anni commemorantur ante diluuium, nullus fere
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ suo loco diligentiꝰ disserendũ. ẽ: c̃
ad ipsa temꝑa qͣntũ necessitas huiꝰ oꝑis
postulat ꝯmemoranda. ad iuuante dño
uenerimꝰ. ꝑresenti enĩ suffic̃ questi¬
om scdm utrosq codices. tã longas
habuisse uitas illiꝰ eui homines. ut
possit ȩtate uniꝰ qͥ de duob qͦs solos
t̾ra tc̃ habuit parentib pͥmꝰ. ẽ. natꝰ:
ad ꝯstituendã cẽ cnuitatẽ multiplica¬
ri genꝰ humanum. Neq: enĩ ul¬
lo mͦ audiendi s̃. qui pͥutant alit̃ an¬
nos illis temporib ꝯputatos: id.ẽ. tã¬
te breuitatis: ut unꝰ annꝰ nr̃ decẽ illos
habuisse c̾dat᷑. Qua ꝓpt̃ inqͥunt cũ
audierit quisq uł legerit. d cͣcͤce. an̾
quẽq uxisse: debet intellig̾e nona¬
guita. Pecem qͥppe illi anni: iinꝰ. ẽ nr̃
Et decem nr̃i: centũ illi fuert̃. Ile ꝑ
hoc ut putant. xxͣ. triũ annoꝵ fuit
adam: qñ genuit sech. Et ipse sech
quoꝵ exponimꝰ opimonẽ: unũ annũ
qualem nc̃ habemꝰ in decem partes il¬

Expanded text:
atur, suo loco diligentius inserendum est, cum ad ipsa tempora, quantum necessitas huius operis postulat, commemoranda adiuuante Domino uenerimus. Praesenti enim sufficit quaestioni secundum utrosque codices tam longas habuisse uitas illius aeui homines, ut posset aetate unius, qui de duobus, quos solos terra tunc habuit, parentibus primus est natus, ad constituendam etiam ciuitatem multiplicari genus humanum. CAPUT XII lo modo audiendi sunt, qui putant aliter annos illis temporibus conputatos, id est tantae breuitatis, ut unus annus noster decem illos habuisse credatur. Quapropter, inquiunt, cum audierit quisque uel legerit nongentos annos quemque uixisse, debet intellegere nonaginta; decem quippe illi anni unus est noster et decem nostri centum illi fuerunt. Ac per hoc, ut putant, uiginti trium annorum fuit Adam, quando genuit Seth, et ipse Seth quorum exponimus opinionem, unum annum, qualem nunc habemus, in decem partes il
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ pꝰ diliuũ. Propt̃ qͦd eũ ñ nulli
et si ñ intra uͭ omẽm carnẽ qͣm ui¬
uere in aquis nat᷑a non sinit. ꝯstat
fuisse delecã: cũ patre suo qͥ transla¬
tus fuerat aliqͣntũ fuisse atq ibi do¬
nec cdiluuiũ p̃teriret uixisse arbi¬
trant᷑: nolentes derogare fidem co¬
dicib qͦs in auctoritatẽ celebriorem
suscep̃ eccłia: et c̾dentes iudeoꝵ potiꝰ
qͣm istos ñ hab̾e qͦo uerũ. ẽ. Non enĩ
admittunt qͦd mag̃ hic esse potuerit
error interpretũ qͣm in ea lingua
esse falsum unde in nr̃am ꝑ grecã
tererat uoluisse intiri uideos uͦ dũ
nob inudent qͦd lex et ꝓpħe ad nos
int̃pretando transierint: mutasse
q̃dam in codicib suis: ut uris muui¬
eret᷑ auctoritas. N anc opimonẽ
ueł suspitionẽ accipiat qͥsq ut puta¬

Expanded text:
ditur post diluuium. Propter quod eum nonnulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam tererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut puta
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ que lapsa. ẽ angłoꝵ: ac sic illa
ailecta et suꝑna cuutas non fraudet᷑
suoꝵ num̃o ciuiũ. qͥn cẽ fortassis et u
a malis contra uoluitatẽ di. s tante. ẽ.
ille sapientie tanteq uirtutis: ut in eos
eritus sine fines qͦs bonos et uistos ipse
p̃sciuit: tendant omĩa que uoluntati
eiꝰ udent᷑ aduersa: ac ꝑ hoc cũ ds̃ mu¬
tare dr̃ uoluntatẽ. ut quib erat lenis
uerbi grã reddat᷑ iratꝰ. illi potiꝰ qͣm
ipse mutant᷑. et eum qͦdãmͦ nutatũ ĩ
his que patiunt᷑ inueniunt: sic̃ mutat᷑
sol ocłis sauciatis. et asꝑ qͦdã mͦ ex miti
etͣ delectabili molestus efficit᷑: cũ ipse
apid se ipsum maneat idem qui fuit.
Dicit᷑ &̃ uoluntas d̃i quã facit in cordib
obedientiũ mandatis eiꝰ de qua dicit

Expanded text:
partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa partem, quae lapsa est angelorum, ac sic illa dilecta et superna ciuitas non fraudetur suorum numero ciuium, quin etiam fortassis et uba malis contra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus leniuerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatur sol oculis sauciatis et asper quodam modo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud se ipsum maneat idem qui fuit. dicitur etiam uoluntas dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit
Abbreviated transcription (Latin):
causa ess uicium eiꝰ carere lumine: ita
natura que fruebat᷑ deo obtimã se esse¬
institutã: docet cẽ ipso uicio quo ideo mi¬
sera.ẽ: qͥa ñ fruit᷑ deo qui casũ angłoꝵ
uoluntariũ iustissima pena sempitne
infelicitatis obstrinx̃. atq in eo sũmo
no ꝑmanentib cetĩs ut de sua sine fine
ꝑmansione certi essent tamqͣm ipsi pͣ¬
miũ ꝑmansionis dedit: qͥ fecit hoiem¬
&̃ rectum. ipsũ cũ eodem libero arbi¬
trio tr̾enũ quidẽ animal s celo dig¬
nũ si suo cohereret auctori: miseria
similit̾ si eum desereret secuta. qͣlis
nate huimodi conueniret. quẽ similit᷑
cũ p̃uaricatione legis di ꝑ dei deserti¬
onem peccat᷑m esse p̃sciret. Nec illi ad¬
emit lib̃o arbitrii potestatẽ. simub p̃¬
undens qͥd boni de malo eiꝰ esset ipse
facturus. qui de mortali ꝓgenie m̾ito
iusteq dãpnata tantũ ppłm grã sua
collegit. ut inde suppleat et instauret

Expanded text:
causa esset uitium eius carere lumine: ita causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo ideo misera est quia non fruitur Deo; qui casum angelorum uoluntarium iustissima poena sempiternae infelicitatis obstrinxit adque in eo summo bono permanentibus ceteris, ut de sua sine fine permansione certi essent, tamquam ipsius praemium permansionis dedit. Qui fecit hominem etiam ipsum rectum cum eodem libero arbitrio, terrenum quidem animal, sed caelo dignum, si suo cohaereret auctori, miseria similiter, si eum desereret, secutura, qualis naturae huius modi conueniret. Quem similiter cum praeuaricatione legis Dei per Dei desertionem peccaturum esse praesciret, nec illi ademit liberi arbitrii potestatem, simul praeuidens, quid boni de malo eius esset ipse facturus: qui de mortali progenie merito iusteque damnata tantum populum gratia sua colligit, ut inde subpleat et instauret
Abbreviated transcription (Latin):
res qua sustentent᷑. beatiq sint ds̃ ip¬
se illis. ẽ. taqm uita uictusq ꝯmunis.
qui lib̃um arbit̾um eidem intellectua¬
li nat᷑e tribuit tale ut si uellet desere
desertores futuros ñ eis ad emit hãc po¬
testatẽ. potentiꝰ et meliꝰ esse iudicans ẽ
de malis bene face̾: qͣm mala. eẽ. non
sinere. Qne om̃ino nulla eent. nͥ nat᷑aͣ
mutabilis. qͣmius bona et a sũmo deo
atq incõmutabili bono qͥ bona om̃ia cõ¬
didit instituta. peccando ea sͥ esse fecis:
qͦ &ẽ peccato suo teste conuncit᷑ bonã
conditã se esse nata᷑m. Hisi enĩ magnũ
et ipsa licet ñ equale conditori bonũ es.
ꝓfecto desertio di tãqͣm luminis sui mi¬
lũ eiꝰ esse non poss Nam̃ sic̃ cecitas ocłi
uiciũ. ẽ. et idem ipsum indicat ad lim̃
uidendũ. eẽ. ocłm c̾atum. ac ꝑ hoc cẽ ip¬
so uicio suo excellentiꝰ ostendit᷑ cet̾is mẽ¬
bris m̃brum capar luminis: ñ enĩ alia

Expanded text:
res, qua sustententur beatique sint, Deus ipres, qua sustententur beatique sint, Deus ipse illis est, tamquam uita uictusque communis: qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut, si uellet desererdesertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis bene facere quam mala esse non sinere. Quae omnino nulla essent. nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso uitio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia
Abbreviated transcription (Latin):
tis nom̃ accep̃: s queadinodũ scͥptũ est
in euangłio regni eius ñ erit sinis: nec ita
ut aliis moriendo decedentib aliis succe¬
dentib oriendo species inea ꝑpetuuitatis
appareat. sic̃ in arbore que ꝑhempni fron¬
de uestit᷑: eadem uidet᷑ uiriditas ꝑman̾e̾
dũ labentib et cadentib foliis subiide
alia que nascunt᷑ faciem conseruant et¬
opacitatẽ: s om̃s in ea cuies ĩmortales er̃t.
adipiscentib hominib qͦd ñqͣm scĩ angłi
ꝑdiderunt. faciet hoc ds om̃ipotentissi¬
mꝰ eiꝰ conditor: ꝓmisit enĩ nec m̃tiri pot̃
Et quib fidem hinc qͦ facẽt: multa sua
et ñ ꝓmissa et ꝓmissa iam fec̃ Ipse est e¬
nĩ qͥ in pͥncipio condidit mundũ plenũ
intelligibilib reb in quo nichil meliꝰ insti¬
tuit qm̃ spc quib intelligentia dedit. et
sue contẽplatiois habeles capacesq sui
p̃stitit. atq una societate deiũxit: qͣm
scãm et suꝑnam dicimꝰ cuntatẽ. In qua

Expanded text:
tis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni fronde uestitur, eadem uidetur uiriditas permanere, dum labentibus? et cadentibus foliis subinde alia, quae nascuntur. faciem conseruant opacitatis; sed omnes in ea ciues inmortales erunt. adipiscentibus et hominibus, quod numquam sancti angeli perdiderunt. Faciet hoc Deus omnipotentissimus eius conditor. Promisit enim nec mentiri potest, et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua et non promissa et promissa iam fecit. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum intellegibilibus rebus, in quo nihil melitus, quibus intellegentiam dedit et suae contemplationis habiles capacesque sui praestitit adque una societate deuinxit, quam sanctam et supernam dicimus ciuitatem, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
tum qui nati s̃ adicͥunt᷑: et cũ filii
sem nominent᷑ sex duoꝵ tantũ pos¬
teritas attexit᷑: nũqͥd ceti sine filis
remanserunt: Absit hoc c̾dere: sed
gentes ꝓpt̾ quas ꝯmemorari digna
essent ñ utiq fecer̃t: qͥa sic̃ nascebã¬
t᷑ aliis gentib addebant᷑. Cũ gͦ in
suis lingnis iste gentes fuisse refe¬
rant᷑ redit tam̃ narrator ad illud tẽ¬
pꝰ quando una lingua om̃iũ fuit:
et inde iam exponit qͥd accidłit ut
linguarũ diu̾sitas nasceret᷑.
It erat inqͥt om̃is tr̾a labium
unũ: et uox una om̃ib Et fac¬
tũ ẽ c̃monerent ipsi ab oriente in¬
uenert̃ campũ in tra sennaar: et ha¬
bitauer̃t ibi. & dix̃ homo ꝓximo suo.
Uienite et faciamꝰ lateres: et coqͣmꝰ
eos igni Et facti s̃ illis lat̾es in la¬
pidem: et bitum̃ erat illis lutũ. Et
dixert. Uenite edificemꝰ nobmet ip¬
sis cuutatẽ et turrẽ. cuiꝰ caput erit
usquin cęlum: et faciamꝰ nob̾ nom̃

Expanded text:
tum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii tum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex duorum tantum posteritas attexitur? Numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere. Sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cum ergo in suis linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid acciderit, ut linguarum diversitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm gentes eoꝵ. I b his disꝑse sũt
insule gentiũ suꝑ tr̾am: post diliuiũ.
Unde colligit᷑ septuaginta tres: uł
potiꝰ qͦd postea demonstrabit᷑ septu¬
aginta duas gentes. cc̃ fuisse ñ hoĩes.
Nam et pͥus cũ fuissent ꝯmemorati
filii phalech: ita conclusũ. ẽ. Et his se¬
gregate sunt insule gentiũ in tra
sua. umꝰquisq scd̾m linguã suã in
tribub sius et ingentib suis. Iam uͦ
in filiis chã quodam loco aꝑtiꝰ gentes
cõmemorate. s̃. sic̃ suꝑiꝰ ostendi: mes¬
raim genuit eos qͥ dicunt᷑ ludtim
et eodẽ mͦ cetere usq ad septẽ gentes.
Et enum̾atis om̃ib postea concludẽs:
hii filii cham inqͥt in tribub suis se¬
cundũ linguas suas in regionib sus
et ingentib suis. Propt̾ea gͦ multoꝵ¬
filii ñ s̃ ꝯmemorati qͥa gentib aliis
filii iafech.uiͦi. enumerarent᷑ ex duob
eoꝵs tantũ filii nati ꝯmemorant᷑. ⁊ c̃
fili cham. itͣii. nominent᷑ ex trib tã¬

Expanded text:
m gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Unde colligitur septuaginta tres, vel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius cum fuissent commemorati filii Japheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unusquisque secundum linguam suam in tribubus suis et in gentibus suis. 3. Jam vero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis, secundum linguas suas in regionibus suis, et in gentibus suis . Propterea ergo multofilii non sunt commemorati, quia gentibus aliis filii Japhet octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tan
Abbreviated transcription (Latin):
ficat᷑ hoc nomine qͦd. ẽ uenator. nͥ an¬
malium trigenarũ deceptor. oppssor.
nit᷑ affectus: cẽ cui ñ succedit esfectꝰ.
Genꝰ uͦ ipsum pene. quale fuit: Qm̃
dominatio imꝑantis in lingua. ẽ: ibi
ẽ dãpnata suꝑbia. ut ñ intelligetur
ibens homini: qui noluit intellig̾e
ut obediret deo iubenti. Sic illa cons¬
piratio dissoluta. ẽ. cũ quisq ab eo quẽ
ñ intelligebat abscetłet: nec se nͥ ei c̃
quo loqui potat aggregaret. Et ꝑ
linguas diuise s̃ gentes. disꝑseq ꝑ tr̃as.

Expanded text:
ficatur hoc nomine, quod est uenator, nisi anficatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor nitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat, abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispers
Abbreviated transcription (Latin):
numꝰũ singlarẽ ita significate s̃: ut di¬
cit᷑ mules et intelligunt᷑ milia militum.
ut rana et locusta. Sĩc enĩ appellata. ẽ.
multitudo ranarũ ac locustaꝵ. in pla¬
gis qͥb egyptii ꝑcussi s ꝑ moysen.
uid autẽ factura fuerat humana
etuana psũptio. cuilibet eo qͥntũ¬
libet incelum ad̾ u̾sꝰ dm̃ altitudinẽ mo¬
lis excolłet qͣn montes tnscendet uni¬
usos : qͣndoo spaciũ nebulosi acris huiꝰ
enadet: Qͥo deniq noceret deo qͣnta¬
cũq uł sp̾alis uł corꝑalis elatio. Tutam
uerãq in ceum itã molit᷑ humilitas.
falsi s̃: ut ñ int̾pretarent᷑ contra dñm
s ante dñm. Enancior qͥppe: et contra et
ante significat. Hoc enim u̾bũ. ẽ. in
psalmo: et ploremꝰ ante dñm qͥ fecit nos.
Et hoc uerbum ẽ. cẽ in libro iob: ubi
scriptum. ẽ in furorem erupisti contͣ
dũm. Sic gͦ intelligendꝰ. ẽ. gigas iste
uenator contra dũm. Qͥd autem signi¬

Expanded text:
numerum singularem ita significatae sunt, ut dinumerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corporalis elatio? Tutam ueramque in caelum uiam molitur humilitas, falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic signi
Abbreviated transcription (Latin):
linguã eoꝵs: ut ñ audiat imnꝰqͥsq uo¬
cem ꝓximui sus. Et dispsto dlĩs cos¬
inde suꝑ faciem oñs t̾re: et cessauerc̃
edificantes ciuitatẽ et turrẽ. ꝓpt̾ hoc
appellatũ ẽ nom̃ illiꝰ ꝯfusio. qͥa ibi con¬
fudit añs labiũ om̃is t̾re: et inde dis¬
ꝑsit illos dñs d̃s suꝑ faciem om̃is t̾rȩ.
sta ciuitas quȩ appellata. ẽ confusio.
lon qͥppe int̾pretat᷑ confusiõ. Unde
colligit᷑ gigantẽ illũ nemroth fuisle
illiꝰ conditorem: qͦd suꝑiꝰ breuit᷑ fuerat
intimatũ. Ubi cũ de illo scͥptura loque¬
ret᷑ ait. Iniciũ regni eiꝰ fuit babilon.
id ẽ que ciutatũ ceterarũ gereret pͥn¬
cipatũ. nͥ ess tãqͣm in metropoli habi¬
tacłm regni: quauis esfecta ñ fuerit
usq in tantũ modũ. qnͣtũ suꝑba cogita¬
bat unpietas. Nam nimia disponebatꝰ
altitudo. que dicta ẽ usq in cȩlum siue
uniꝰ turris eiꝰ quã p̃cipuam moliebant᷑¬
esse int̾ alias siue om̃tum turriũ que ꝑ

Expanded text:
nguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae lon quippe interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breviter fuerat intimatum, ubi cum de illo Scriptura loqueretur, ait initium regni ejus fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
bacuch de quo alio qͣm de xp̃i
aduentu qͥ fut᷑us fuerat intelli¬
git᷑ dicẽ. et respondit dñs ad me:
et dix̃. Scribe uisũ aꝑte in buxo.
ut assequat᷑ qui legit ea: qͥa adhuc
uisio ad tempꝰ. et oriet᷑ in sine et ñ
in uacuũ. Si tardau̾it sustine eũ:
qͥa ueniens ueniet et ñ morabit᷑. In¬

Expanded text:
bacum de quo alio, quam de Christi adventu, qui futurus fuerat, intelligitur dicere, Et respondit Dominus ad me, et dixit, Scribe visum aperte in buxo; ut assequatur qui legit ea: quia adhuc visio ad tempus, et orietur in fine, et non in vacuum: si tardaverit, sustine eum; quia veniens veniet, et non morabitur
Abbreviated transcription (Latin):
uert: et confestim palpitauit ex pirais.
hc̃ mat̾ arreptũ ad eamdẽ memoriã
posuit: et ñ solũ reuixit: uerũ &ẽ illesꝰ
qparit. Sc̃imomialis quedã in¬
uicina possessione que caspaliana dr̃.
cũ egͥtudine laboraret ac desꝑaret᷑: ad
eamdẽ memoriã tunica eiꝰ allata. ẽ. Qͤ
ante qͣm reuocaret᷑: illa defuncta. ẽ Hac
tam̃ tunica oꝑuer̃t cadauer eiꝰ parẽtes:

Expanded text:
iuerunt, et confestim palpitauit exspirans. iuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam inuicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac ta
Abbreviated transcription (Latin):
altari fiorum qͦd occurrit tulit: eiq
cũ iam nox ess ad caput posuit. Tũc
dormitũ. ẽ Et ecce ante dilucłin cla¬
mat ut ad ep̃m curreret᷑: qͥ mecũ for¬
te tc̃ erat apud ypponem. Cum gͦ eũ
audiss absentem: uenire prb̃ros pos¬
tulauit. Uener̃t. Credere se dix̃. Admi¬
rantib atq gaudentib om̃ib: baptira¬
atissimi stepħi qñ lapidatꝰ. ẽ. a uideis
ultima fusse nesciret. Hec qͦ huic ul¬
tuna fuert. Nã ñ multo pꝰea qͣm ipse
defũctus. ẽ: sanati sillic ꝑ eumdẽ mar
tirem cẽ podagrici duo ciues: ꝑ egrinꝰ
unꝰ: s ciues om̃imͦ: ꝑegrinꝰ autẽ ꝑ re¬
uelationẽ qͥd adhiberet qñ doleret
audiuit. et c̃ hoc fecerit continio do¬
lor conqͥescet. Aydurus nom̃. ẽ.
fundi in quo. ẽ eccłia: et in ea memo¬
ria mr̃is stepħi. Puerũ quẽdam par¬
uulũ cũ in area luderet. exorbitantes
boues qͥ uehicłm trahebant rota obtͥ¬

Expanded text:
altari florum, quod occurrit, tulit eique, altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque gaudentibus omnibus baptizaatissimi Stephani, quando lapidatus est a Iudaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic tyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtr
Abbreviated transcription (Latin):
ucariꝰ. ẽ. prb̃r ex hispania. cala¬
me habitabat. uetere morbo cal¬
culi laborabat: ꝑ memoriã supͣdicti
mr̃is. quã possidiꝰ illo aduexit ep̃c sal
alio p̃ualescente. mortuus sic iacebat:
ut ei iam pollices ligarent᷑. Opitulatioe
memorati mr̃is cũ de memoria eiꝰ repor¬
tata. cẽt. et suꝑ iacentis corpꝰ missa ipsiꝰ
prb̃i tunica: suscitatꝰ. ẽ. Quit ibi
uir inordine suo pͥmariꝰ noie marcia¬
lis euo iam grauis. et multũ abhorres
a religione xp̃iana. Habebat sane fi¬
delem filiam: et generũ eodẽ anno bap¬
tizatũ. Qui cũ eum egrotantẽ multis
et magnis lacͥmis rogarent ut fiert¬
xͥanꝰ ꝓrsus abiuit: eos q a se t̾bidau
dignatione sub mouit. Uisum. ẽ. ge¬
nero eiꝰ ut iret ad memoriam sc̃i stepħi.
et illic ꝓ eo qntum poss oraret: ut ds̃
illi daret m̃tem bonã qua cͥdẽ ñ dif¬
ferret in xp̃m. fecit hoc in genuitu
et fletu. et sincerit᷑ ardente pietatis
asfectu: deuide abscedens. aliqͥd de

Expanded text:
ucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopusalio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fierrsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes. Ipse ẽ. dñs frĩs sui: qͥa po¬
filii patris eiꝰ hoc est filii abrahe
scđm fidem: qͥa et ipse filiꝰ. ẽ abrahe
scd̾m carnem. Ipsum qͥ maledix̾it
maledictꝰ: et qui benedix̾it benedic

Expanded text:
principes; ipse est dominus fratris sui, quia poprincipes; ipse est dominus fratris sui, quia pofilii patris eius, hoc est filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui benedixerit, benedic
Abbreviated transcription (Latin):
lo: Qͥd. ẽ dolus simplicisq fictio ñ
iñtientis: nͥ ꝓfundũ mistĩum uitatis:
Ipsa autẽ bñdictio qualis ẽ. Ecce mn¬
quit odor filii mei tanꝗͣ odor agri
pleni quẽ benedix̃ dñs. Et dec tͥ ds
de rore celi. et de ub̃tate t̾re et mul¬
titudinẽ frum̃ti et uini: et seruiañ
tͥ gentes et ad orent te pͥncipes. et
fiere dñs fr̃is tui. et adorent te filii
patris tui. Qͥ maledix̾it tͥ sit male¬
dictꝰ et qui benedixit tͥ sit benedictꝰ.
Benedictio gͥ iacob: p̃dicatio xͥ. est.
In om̃ib gentib hoc fit hoc agitur.
ciente. qͥa ipsa uescit᷑. Odore nomi
nis xͥ sic̃ ager mundꝰ implet᷑. Euis
est benedictio de rore celi: hoc. ẽ de
uerboꝵ pluuia diuinoꝵ. Ade ub̃ta¬
te terre: hoc. ẽ. cong̾gatione pͦpłoꝵ.
Ciꝰ ẽ. multitudo frum̃ti et uini: hoc
.ẽ. multitudo que collig̃ frum̃tũ et u¬
nũ in sacram̃to corꝑis et sanguinis¬
eiꝰ Esi seruiunt gentes: ipsũ adorant

Expanded text:
lo? quis est dolus simplicis, quae fictio non lo? quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium veritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tanquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus de rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. ciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant
Abbreviated transcription (Latin):
uo gͥ ysaac filii esan et iacob:
parit̾ crescunt. Primatꝰ ma¬
ioris transsundit᷑ in initͥiorem. ex pac¬
to et placito int̃ illos: eo qͦd lenticłam
quẽ cibum minor parau̾at: maior in¬
modatiꝰ ꝯcupiuit: eoq p̃cio pͥmoge¬
inta sua fr̃i uiratione. int̾posita uen¬
didit̃. Ubi discimꝰ in uescendo ñ cibi
gen̾e: s auiditate ĩmodesta quẽq cul¬
pandum.. Senescit ysaac eiꝰq
ocłis ꝑ senectam uisꝰ aufert᷑. Uult
benedicẽ fi. liũ maiorẽ. et ꝓ illo nes¬
ciens benedic̃ minorẽ. ꝓ fre maiore qͥ
erat pilosꝰ se pat̾nis manib supponen¬
tem: edinis sͥ pellicłis coaptatis uelut
aliena peccata portantem. Iste dolus
esau homo sciens uenari ag̾stis: ⁊acob
autẽ homo simplex habitans domũ.
Hoc nr̃i quidã int̾precati s̃. sinedo¬
lo. Siue autẽ sine dolo. siue simplex.
siue potiꝰ sine finctione dicat᷑ qͥd. ẽ
g̾ce aplastos. qͥs. ẽ in ista ꝑcipienda
benedictione dolus hominis sine do

Expanded text:
ur Isaac filii Esau et Iacob pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemqpandum. Senescit Isaac, ejusque oculis per senectam visus aufertur. Vult benedicere filium majorem, et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre majore, qui erat pilosus, se paternis manibus supponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis velut aliena peccata Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda bened
Abbreviated transcription (Latin):
&e aliꝰ bndici putat᷑. qui ab eis erran¬
tib expectat᷑. Ecce bndictionem
ꝓmissam repetente maiore ex paue¬
scit ysaac: et aliũ se ꝓ alio bndixis¬
se cognos cit. Miratur et qͥsnam ille
sit ꝑcunctat᷑. Nec tñ se deceptũ esse
conquerit᷑ ĩmo ꝯfestim reualato sͥ
intꝰ in corde magno sacͣm̃to deuitat
indignationẽ: confirmat bndictio¬
nẽ. Qͥs gͦ inqͥt uenatꝰ. ẽ mͥ uenatio¬
nẽ et intulit mͥ et manducaui. ab
om̃ib ante ꝗͣm tu uenires : et b̃n¬
dixi eũ et benedictꝰ sit: Qs ñ hic
maledictionẽ potiꝰ expectaret irati:
si hec ñ suꝑna inspiratione s t̾reno
more gererent᷑: O res gestas s ꝓphe¬
tice gestas in t̾ra: s celitꝰ. ꝑ homi¬
nes: s diuinitꝰ. Si excutiant᷑ singła:
tantis fecunda misteriis multa sunt
implenda uolumina. S hinc oꝑi

Expanded text:
et alius benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophetice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic o
Abbreviated transcription (Latin):
it. Iam ex hoc quẽ admodũ ꝑ poste¬
ros abrahe ciuitatis dĩ ꝓcurrant
temꝑa: uideamꝰ. A pͥmo gͥ anno u¬
te ysaac usq ad sesagesimũ qͦ ei
nati s̃ filii illud memorabile. ẽ qͦd
eũ illi dñm roganti ut pareret u¬
xor eiꝰ que sterilis erat ꝯcessiss dĩs
qͦd petebat. atq hab̾et illa ꝯcep¬
tũ: gestiebant gemini adhuc in
utero inclusi. Qua molestia c̃ an¬
geret᷑ dñm int̾rogauit: accep̃q
responsum. Que gentes in u¬
tero tuo s̃: et dũo popłi de uentre
tuo seꝑabunt᷑. et popłe popłm suꝑ¬
nec aliqͥd agentib boni seu mali si¬
ne ullis bonis meritis eligit᷑ minor
maiore reꝓbato: qñ ꝓcul dubio
qͣntũ attinet ad originale pecc̾m
ambo pares erant: qͣntũ autẽ ad
ꝓpͥum: ulliꝰ eoꝵ nullũ erat.

Expanded text:
io. Iam ex hoc, quem ad modum per posteros Abrahae ciuitatis Dei procurrant tempora, uideamus. A primo igitur anno uitae Isaac usque ad sexagensimum, quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod, cum illi Deum roganti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur et populus popnec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
uit inuocare nom̃ dm̃ di. Nempe cla¬
mat atcestatio u̾itatis. In spe gͥ uiuit
homo: filiꝰ resurrectionis. In spe ui¬
uit qͣm diu ꝑegͥnat᷑. hic ciuitas dei:
que gignit᷑ ex fide resurrectionis xp̃i.
Ex duob nãq illis hominib ab el
qͦd int̾pretat᷑ luctꝰ: et eiꝰ fr̃e sech. qͦd
int̾pretat᷑ resurrectio: mors xp̃i et
uita eiꝰ ex mortus figurat᷑. Ex qua
fide gignit᷑ hec ciuitas di: id ẽ. hõ
qͥ sꝑauit inuocare nom̃ diũ d̃ĩ.

Expanded text:
uit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clauit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clamat adtestatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo filius resurrectionis; in spe uiuit, quamdiu peregrinatur hic, ciuitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, quod interpretatur luctus, et eius fratre Seth, quod interpretatur resurrectio. mors Christi et uita eius ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic ciuitas Dei, id est homo, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
nes ex cayii. que s̃ om̃s ab adam
octo: annum̾ato ipso adam: septẽ sci¬
licet usq ad lamech qͥ duarũ maritꝰ u¬
xoꝵ fuit. Et octaua. ẽ. gen̾atio in filis
eiꝰ in quib ꝯmemorat᷑ et femina. Ubi
elegant᷑ significatũ ẽ. trenã ciuitatẽ.
risq in sui finẽ carnales habiturã gene¬
rationes. que mariũ feminarũq ꝯuinc¬
tione ꝓuenuĩt. Unde et ipse qͦd p̃ter
euam nusqͣm repꝑit᷑ ante diluiuũ no¬
minib ꝓpis expͥmunt᷑ uxores illiꝰ hoĩs:
qͥ nominat᷑ hic nouissimꝰ pat᷑. Sic̃ aut̾
catiz qͥ int̾p̃tat᷑ possessio t̾rene conditor
euutatis. et filiꝰ eiꝰ in cuiꝰ nomine condi¬
ta ẽ enoch qͦo int̾pretat᷑ dedicatio¬
indicat istam ciuitatẽ et iniciũ et fi¬
nõ habe tr̾enũ: uͥ nichil sꝑat᷑ ampliꝰ
qͣm in hoc scło cern potest: ita sech
qͦo int̾ytat᷑ resurrectio: c̃ sit gen̾ati¬
onũ seorsꝰ cõmemiorataꝵ pat᷑ qͥd de
filio eiꝰ sacra hec historia dicat: intu¬

Expanded text:
nes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo adnumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina. Ubi eleganter significatum est terrenam ciuitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque coniunctione proueniunt. Unde et ipsae, quod praeter Euam nusquam reperitur ante diluuium, nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui nominatur hic nouissimus panditor ciuitatis, et filius eius, in cuius nomine condita est, Enoch, quod interpretatur dedicatioindicat istam ciuitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam in hoc saeculo cerni potest: ita Seth, quod interpretatur resurrectio, cum sit generationum seorsus commemoratarum pater, quid de filio eius sacra haec historia dicat, intu
Abbreviated transcription (Latin):
positꝰ. ẽ. quidẽ ab eis c̃ michea: s ñ eo lo¬
co nͥ notant᷑ temꝑa. qñ micheam ꝓpħasse
ex eiꝰ litt̾is ꝯstat. Qͦo errore negligent̃
descͥbentiũ labores alieno existimo ꝯti¬
gisse. Duos uͦ alios ꝯmemoratos: in chro
uenire. Tam̃ qͥa canone continent᷑: nec
ipsi oportet p̃tereant᷑ a nob̃.
bdias qͣntũ ad scͥpturam eiꝰ attina&

Expanded text:
 ab eis cum Michaea, sed non eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos in codiciuenire. Tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtin
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit. Nam nemo umnꝗͣm andro¬
ginecas aut hermafroditas ñcu¬
paut Fnte anos aliqͥt nia certe
memoria inoriente duplex ho natꝰ. ẽ.
suꝑiorib m̃bris: inferiorib simplex.
Nam duo erant capita duopectora .iiiͣi.
manꝰ: uent̾ autẽ unꝰ. et pedes duo sic̃
uni homim et tã dui ux̃ ut multos
ad eũ udendũ fama contraheret.
uis autẽ om̃s ꝯmemorare possit

Expanded text:
ualuit. Nam nemo umquam Androualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit