comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiformis aut̃ letania idõ dicta. ẽ
In scło om̃s abbates cũ monachis
suis. In t̾cio : om̃s abbatissȩ cũ con¬
qͦgationib siuis. In qͣrto: om̃s in¬
fantes. Inqͥnto: om̃s laici. Insexto:
uniu̾se uiduȩ. In septimo: om̃s

Expanded text:
tiformis autem letania ideo dicta est, in secundo omnes abbates cum monachis suis, in tertio omnes abbatisse cum congregationibus suis, in quarto omnes infantes, in quinto omnes laici, in sexto universe vidue, in septimo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeiꝰ morte̾ redimitus ⁊ liberar̃
amalo. qͣm cuͣeis quodaͣ modo
redit ingĩam pꝰ inunicitias. qͣs
intͣ hoĩes iscõs angłos peccatafecerͣ.
iex ipso hoiũ rede̾pcione. ruinȩ
illius angłice detrunͣta reꝑant̾.¬

Expanded text:
ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae detrimenta repa
Abbreviated transcription (Latin):
agis opus ẽ iudicare
atq di gnoscere cũ
se satanas crans figu¬
rat Hut inangelum lucis ne fal¬
iendo inaliqua ꝑniciosa sedu¬
fallit. mentem ueronon mo uec
au̾a rectaq sententia quaquis
uitã fidelẽ gerit. nullũ ẽ in reli¬
gione periculu. ł cuͣse bonuor
fingens eafacit siue dicit quȩ
bonis angłis congruunt etiã
sicredat᷑ bonus nͣẽ error xp̃iane
fidei ꝑiculosus aut morbidus.
Cumuero ꝑhec aliena ad sua
incipit ducere. tunceũ dine scere
nec ire pꝰeũ magna i necessaria
uigilantia ẽ. Sed quod unusqͥ¬
q. hominũ idoneus nonẽ. om̃s
mortiferos eius dolos euadere.
nisiregat atq cueatur ds. de illa
huuis rei difficultas adhoc est
utilis. ne sit spes sibi quisꝙ ut
hõ alt᷑ alt̾i sedd̾s sius om̃ibꝰ. Idit
nob potius expedire ꝓrsus piorũ
ambigit nemo. Quaudohabe¬

Expanded text:
agis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa sedufallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia, qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum: vel cum se bonum fingens, ea facit sive dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error christianae fidei periculosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, tunc eum dignoscere, nec ire post eum, magna et necessaria vigilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemo.
Abbreviated transcription (Latin):
plerus dicendo. Siue sedes siue dña¬
ciones siue pͥncipat̾ siuie pocestates:
Hi cant qͥpossunt. sit̾n possunt ꝓbare
qddicunt. ego me ista ignorare
conficeor. Sed necillud quidem
certum habeo utrͣm adeandem
societatẽ ꝑtineant sol iluna.
cunctasidera. quamuis ñnullis

Expanded text:
ive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis
Abbreviated transcription (Latin):
Neꝙ enĩ alud tẽplũeiꝰ. aliud dẽplũ
die cumidẽ dicit apłc. Nescitis qi
templũdi estis: quod ut pbaret adiec̃
⁊ sp̃s dei habitat inuob̾. ds ergo ha¬
bitat intẽplosuo. nͣsolũ spͣs sc̃s. sed:¬

Expanded text:
e enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus ergo habitat in templo suo, non solum Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
fuerimꝰ infine ad sut habendã
beatitudinẽ sẽpit̾nã. Istauero
quȩ abilla ꝑegnat̾ interris. eo
nob notitior ẽ quouulla sumus.
iquia hominũ ẽ quod mnos sumꝰ.
Hec sanguine mediatoris nul¬
lũ habente̾s peccatũ ab oĩ ẽ redẽp
quis contͣ nos: quifilio suopͥo

Expanded text:
fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta quis contra nos? Qui Fi
Abbreviated transcription (Latin):
adbreuitatẽ confessioi̾s
Demͣ sancta coͣm emorat̾ eccła.
Uñdatus intelligi rationalẽ
creaturã. ad iersłm li ͭ bera
ꝑtinentẽ. Post cominemoracio¬
ne̾ creatoris.i. suͣme illius tͥm¬
tatis fuisse subdendã. qmqͥcqͥd
Rectus itaq confessionis ordo
poscebeit. ut tͥnitati subiungͥet¬
eccł̃a tam quã habitatori domꝰ
sua ⁊ideo templumsuum ⁊ con¬
ditori ciuitas sua. quȩ tota hiic
accipienda ẽ. nonsolum ex par¬
te quia peregͥnat̾ intͣris. a solis
ortu usq ad occasuͣ laudans
nom̃diũ : ⁊ post captiuitatem
uetustatis cantans canticum
nouũ:. uerũ ̃ exilla que incelis
semꝑ exquo conditaẽ cohesitdõ.
Necullum malũ sin casu exꝑ¬
taẽ. Hec inscĩs angłis beata ꝑ¬
stitit: isue parti ꝑegrinanti sic̃
oportet opitulatus quia utra¬
Unde nec tota nec ullapars eius
uult se coli ꝓcło. nec eui quam
eẽ d̃s ꝑtinenti ad templũdi qd̾
edificat᷑ exdiis quos facitno factꝰ
creator ee̾t. profecto creatura ra¬

Expanded text:
ad brevitatem Confessionis deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam qRectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungerEcclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraUnde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factcreator, esset, profecto creatura ra
Abbreviated transcription (Latin):
temq angłi quis explicet cuor
qualibus corporibus apparent
hominibꝰ: ut non solumcerne.¬
rent̾ ueruͣ ĩ tangerent̾. & rur¬
sus. Nonsolidacoͬpulentia sed spͣa¬
lipotentia quas dã uisiones non
oculis corporeis. sed spãlibꝰ ł m̃ti
sicut scͥptum ẽ inꝓppħarũ libro. Et
dixͣ michi angłe qui loquebatur
inme. nonenm ait loquebatus
adme. sedinmne. Uel appareant
Ecceangłe domini apparuit insom¬
nis dicens. His enĩ modis uelunt
indicant se angłi contraetabilia
corporanͣhabe faciuntq difficilli¬
mam questionẽ. Quomodo
patres eis pedes lauerunt. quomõ
iacob eum angło tã solida contrał¬
tatione luctatus sit: Cumista. xz¬
querunt᷑ ⁊ ea sicut potest quisq
coniectat ñinutilites exercentus
ingenia. sed siadhibeatur discep¬
tiomoderata: iabsit error opͥtͥan¬
tiũ se scire quod nesciunt: Quid
enĩ opuse̾. ut hec atq huius mo¬
di affirmentus ł negent̾ ł diffini¬
ant̾ cũ discrimine. quandosine
crimine nesciunt᷑: Quod inaxi¬

Expanded text:
temque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vsicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine crimine nesciuntur? CA
Abbreviated transcription (Latin):
edde ila quȩ incelo ẽ. affirmare¬
quid possumꝰ. nisiquod nullus
inea inalus. nec quisquã de incep
incecidit. aut casurꝰ ẽ. ex quo d̾s an¬
gelis pentibꝰ ñpeꝑcit. sicͣ scͥpsit
apłs petrꝰ. sed carceribꝰ caliginis infer¬
ni retrudens. tradidit in uidicio
puniendos seruari. Quid sentieu

Expanded text:
ed de illa quae in coelo est, affirmarquid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservari ? CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
plicantes assauer̃. Deinde uistinianꝰ
misit iterũ aliũ stolũ m̃se octobri
p̃cipiens ut om̃s pueri qͥ reseruati
fuerant morti tͣdent᷑. S ille stoluᷤ
pene totꝰ in pelagꝰ.ẽ. dim̾sus. et
magna crudelitate misit iteruor
aliũ stolã uibens arari & ad pa¬
ium̃tũ illidi cotã ciuitatẽ. Qͦd
audientes hoĩes illiꝰ ꝓuinciȩ assup¬

Expanded text:
plicantes assaverunt. Deinde Justinianus misit alium stolum mense Octobri, praecipiens ut omnes pueri, qui reservati fuerant, morti traderentur. Sed ille stolus pene totus in pelago est demersus, et magna crudelitate misit iterum alium stolum, jubens arari, et ad pavimentum illidi totam civitatem. Quod audientes homines illi
Abbreviated transcription (Latin):
Innumerabilẽ deniq cuiiũ mul¬
titud mẽ int̾fec̃. Statuit ȩtiã
cersonã ubi exiliatꝰ deguerat
ei̾tere. & colligens om̃s naues
qͥs hab̾e potuit dromones sollat
trieres. scaphas. chimeras. & lintiẽ
usq ad chelandria eo destinauit.
p̃cipiens om̃s ibi in habitantes om̃s¬
int̾fici. aminore usq admaxmiũ.
Quocũ ꝑuenissent maurituis patri¬
uissionẽ om̃s int̾fecert erceptis in¬
fantib Tu dunũ uͦ ciuitatis pͥnci¬

Expanded text:
lem denique civium multitudinem interfecit. Statuitque Cersonam ubi exsulans degerat subvertere, et colligens omnes naves quas habere potuit, dromones, scilicet trieres, scaphas, chimaeras, et linthres usque ad Chelandriam eas destinavit, praecipiens omnes ibidem habitantes interfici a minimo usque ad maximum. Quo cum pervenissent Mauritius patrijussionem omnes interfecerent, exceptis infantibus. Tuduinum civitatis princi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis auͣt roganti peccati
tinon excor de dimitcit.
nullomodo existimet
adnosuapeccata dimitci. qm mͣti¬
riueritas non pocest. Quem uero
lateat euangłii auditorem siue
lectorem. quis dixerit egosumuitaᷤᷤ.
Quicum dixerit ocuisset oratioͬe
hanc in eapositam sententiã uehe¬
mͣtͣ comͣ dauit dicens. Si enĩ dimi¬
seritis hominibꝰ peocͣa eorũ dimit¬
tet ⁊ uob̃ patͣ urͣ celestis delicta urͣa.¬

Expanded text:
quis autem roganti et peccati ti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti; quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero lateat Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas ? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ed qͣm ꝑfectorũ sunt ista
filiorum dei quoquidẽ
se debet ⁊ on inis fidelis
extendere: ihumanuͣ animu̾
adhũc affectũ orandodo.
secumq a gendo luctandoq
ꝑducere. tamͣ qr hoc taminag¬
num bonu̾ cante multitudi¬
nis nẽ quantum credimꝰ exau¬
diri. cum incratione dnͣica¬
dicius. dimitte nob̃ debica
nrͣa sicut inos dimictimus
debitoribꝰ nrͣis. ꝓculdubio u̾ba
sponsionis huius implent̾. si
hõ quinon dũ itapficit ut iã¬
diligat inunicum. cn quomodo
rogatus abhomine qui peccauit
ineum ut ei dimitat. dunit¬
tit excorde. quiaisibi rogan¬
ti utiq uult dimi t̃oi cumorat
idicit sicut mnos remittunus de¬
bitoribus nt̃is .i. debita nr̃a dimit¬
de rogantibꝰ nob. sicut ino:

Expanded text:
erfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; id est, Sic dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq peocarut. Minus qͦ
chil mali fecerit. Sed illud mul¬
to grandius ⁊ magnifican¬
cissime bonitatis ẽ. ut cuum
quoq inimicu diligas:ei qui
tibi malu̾uult et si pocest facit
tubonum semꝑ uelis faciasq si

Expanded text:
avit. Minus enim nihil mali fecerit; illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ⁊ quodeuiq necessariui̾e̾ in¬
digenti. Uerũ ĩ quidat ueniam pec¬
cauti elemosinã dat. iqui em̃dat¬
uerbere in quem pocestas datuꝵ.
ł cohercet aliqͣ disciplina: ⁊ tͣnpeccm
eius quoabillo lesus ẽ aut offensus
dimitit excorde forat ut ei climit¬
tat᷑. Nonsolum mneo quod cdimit¬
tit atq orat. uerumri in eo qd cor¬
ripit.⁊ aliqua em̾datio pena plec¬
cit elemosinam dat. quia mĩam
utilitati ñuolunta ci. quia
ipsisibi inueniunt̾ ce̾ inimiei.
amei uero eorum pocius illi
quos inimicos putant et reddͣtͣ
errando mala ꝓbonis. euͣredde

Expanded text:
 necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendaterbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia miseriutilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere
Abbreviated transcription (Latin):
amuero auieum inquempee¬
cauit hominem rogat. si peccato
suo mouetur ut roget. nonẽ adhuc
deputandus inimicus. ut eum
diligere sit difficile. sicut erat qͣn¬

Expanded text:
am vero qui eum, in quem peccavit, hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut d
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris nr̃i festiuitas. Imꝑator
aut̃ lam̃tatiõib assiduis in palatio
debat. In g̃ssus. ẽ. aut̃ rufinꝰ mili
hñs. ⁊ uidens pͥncipẽ in lam̃tatioĩb
ego aut̃ lam̃tor ⁊ gemo calamitatẽ
entes licent̃ ȩxorant. Mͥ uͦ ing̃ssꝰ

Expanded text:
Salvatoris nostri festivitas. Imperator autem lamentationibus assiduis in palatio debat. Ingressus autem Rufinus habens, et videns principem in lamentationibus Ego autem lamentor et gemo calamitatem entes licenter exorant, mihi vero ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
tholicꝰ. ⁊ modestꝰ. & admodũ lit¬
& libidinis uictor. S cũ exeroi¬
tũ suũ negligeret. & romanis
militib paucos ex alanis qͦs auro
sibi deuinxerat ante ferret. in
affricȩ partib firmꝰ qͥdã excitatiᷤ
circa se mauroꝵ gentib purpu¬
rã sũpsit. & affricã & maurita
ciuitatẽ dolo captã. barbaris
in p̃dã dedit. Qͦa audiens gra-¬
tianꝰ angustꝰ. & consicdans
afflictũ & desolatũ rei publice statũ
accersiuit abhispania theodosiũ
uirũ morib & etate maturũ.
niã destinatꝰ. esfusas mauroꝵ gen¬
tes ꝑ affricã & mauritaniã. multiᷤ
p̃liis edomuerat. Hunc gͥ uirũ
ꝓpͥa uirtute nominatissimũ
gratianꝰ apud sirmiũ ordinauit
imꝑatorẽ. Theodo suis aut̃ mox
ut factꝰ. ẽ. imꝑator. sub actis bar¬
baroꝵ gentib inoriente. traciã
ab omĩ belloꝵ strepitu liberauit.
S & gratianꝰ hunos & gothos.
magnis pͣliis suꝑauit. & urbẽ
constantinopolim intͣuit iuctor.¬

Expanded text:
admodum litet libidinis victor. Sed cum exercitum suum negligeret, et Romanis militibus paucos ex Alanis, quos auro sibi devinxerat, anteferret, in Africae partibus Firmus quidam excitatis erga se Maurorum gentibus purpuram sumpsit, et Africaam dolo captam barbaris in praedam dedit. Quod audiens Gratianus Augustus, et considerans afflictum et desolatum reipublicae statum, accersivit ab Hispania Theodosium virum moribus et aetate maturum, niam destinatus, effusas Maurorum gentes per Africam et Mauritaniam multis praeliis edomuerat. Hunc igitur virum propria virtute nominatissimum Gratianus contra Firmum ordinavit imperatorem. Theodosius autem, mox ut factus est imperator, subactis barbarorum gentibus in Oriente, Thraciam ab omni bellorum strepitu liberavit. Sed et Gratianus Hunnos et Gothos magnis praeliis superavit, et urbem Constantinopolim victor
Abbreviated transcription (Latin):
tis eugeniũ trrannũ mox un¬
ꝑatorẽ creare ausus .ẽ. Legit
manu. audatia. potentiaq nimiꝰ
contͣxit undiq innumeras copiaᷤ
uł romanoꝵ p̃sidiis. uł auxiliis
barbaroꝵ. Alibi sibi potestate.
Alibi uͦ cognitione subuixas. In¬
heodosus gͥ magnꝰ gratia

Expanded text:
tes Eugenium tyrannum mox imtes Eugenium tyrannum mox imperatorem creare ausus est. Legit manu, audacia, potentiaque nimius, contraxit innumeras copias vel Romanorum praesidiis vel auxiliis barbarorum alibi sibi potestate, alibi vero cognatione subnixas. Cheodosius igitur Magnus, Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
ditio dĩ dũ nauali expeditione in¬
caitũ hostẽ p̃uenire & obruere
Et ita theodosius nemine sentien
tͣnsmeauit alpes. atq aquileiȩ
in ꝓuisus adueruiens. hostẽ illũ
midabile. & ab in manissimis
& germanoꝵ gentib tributa
ac stipendia magno t̾rore noĩs
exigentẽ. sine dolo & sine con¬
trou̾sia clausit. cȩpit. & occidit.¬
Tc̃ ualentini anꝰ recepta italia. po¬
maximi nece cõꝑta. p̃cipitẽ sese
e naui in undas dedit. & susfocatꝰ
.ẽ. Sicq theodosiꝰ in cruentam
uictoriã dõ ꝓcurante. suscep̃. Igit᷑¬
ualentinianꝰ uinior regno resti¬
tutus. extincto maximo eiꝰq filio
uictore. quẽ ĩꝑatorẽ gallis ma¬
.uiiiiꝰ reliquerat. ipse in galliã
trausiit. Ubi cũ tͣnqͥllã rẽ pu¬
blicã inpace ageret. apud uien-¬
nã dolo arbogastis comitis sui
ut fer̃ tͣusgulatꝰ. atq ut uolun¬
tariã sibi con sciuisse mortẽ pu¬
taret᷑: laqueo suspensus . ẽ. Mortuo¬
qͥ ualentimano augꝰto. arbogas¬

Expanded text:
dicio Dei, dum nauali expeditione incautum hostem praeuenire et obruere claustra deseruit. ita Theodosius nemine sentientransmisit Alpes atque Aquileiam inprouisus adueniens hostem illum m et ab inmanissimis quoque Germanorum gentibus tributa ac stipendia solo terrore nominis exigentem, sine dolo et sine controuersia clausit cepit occidit. Valentinianus recepto Italiae poMaximi nece praecipitem sese e naui in undas dedit ac suffocatus est. Theodosius incruentam uictoriam Deo procurante suscepitYalentinianus iunior regno restitutus extincto Maximo eiusque filio Victore, quem imperatorem Gallis Maximus reliquerat, ipse in Galliam transiit: ubi cum tranquilla republica in pace ageret, apud Viennam dolo Arbogastis comitis sui, ut ferunt, strangulatus atque, ut uoluntariam sibi consciuisse mortem putaretur, laqueo suspensus est mortuo Valentiniano Aug
Abbreviated transcription (Latin):
S forte recognitionẽ peccati ꝓ hi-¬
bet potestas ĩꝑiĩ. Decet tñ ut
uincat ratio potestatẽ. Scienda
resolutio ⁊ pulu̾s ꝓ genitoꝵ &
ex qͦ facti. & adquẽ redigendi fi¬
nẽ sumꝰ. ut ñ flore purpureo
c̃fidentes. ĩ firmitate oꝑti corꝑis
tor. Qͥb gͦ oculis aspicies cõmu
tendes de qͥb adhuc sanguis stillat
ore tuo poculũ sangͥnis eiꝰ p̃ciosi
tantuꝰ ĩ iuste sit sanguis effusꝰ
Recede gͥ recede. ne scdo peccato
pͥorẽ nequitiã aug̾e cõtẽdas.
nõ ligat. Ẽ. enĩ medicina maxi¬
ma sanitatis. his sermonib ĩꝑa¬
tor obediens. erat aut̃e diuinis
eruditionib enutͥtꝰ. & aꝑte sci¬

Expanded text:
 forte recognitionem peccati prohibet potestas imperii. Decet tamen ut vincat ratio potestatem. Scienda resolutio, et pulvis progenitorum ex q sumus, et non flore purpureo fidentem, infirmitatem operti corporis tor. Quibus igitur oculis aspicies communtendes, de quibus adhuc sanguis stillat ore tuo poculum sanguinis pretiosi tantus injuste sit sanguis effusus? Recede igitur, recede, ne secundo peccato priorem nequitiam augere contendas. nunc ligavit; est enim medicina maxima sanitatis. His sermonibus imperator obediens erat enim divinis eruditionibus enutritus, et aperte sci
Abbreviated transcription (Latin):
clearia. panẽ frangens. erbos mi¬
nistrans. calices diluens. & alia
cuncta faciens q̃ serius ⁊ ministris
dicebat. Aurũ distribuerei opus
rite sẽꝑ cogitare qͥd dudũ fueris.¬
⁊ qͥd mͦ sis. Nã si sẽꝑ hec cogitaueris.
ingͣtus benefactori ñ eris. s ĩꝑiuĩ

Expanded text:
clearia, panem frangens, cibosque ministrans, calices diluens, et alia cuncta faciens quae servis et ministris ohibere dicebat: Aurum distribuere opus rite, semper cogitare, qui dudum fuisti, qui modo sis. Haec si semper cogitaveris, ingratus benefactori non eris, sed imperium,
Abbreviated transcription (Latin):
tare solebat offerre. surgens cũ
lacͥmis. ẽ. ing̾ssus. Cũq obtulisse.
sicuti solitꝰ eeat: intra cancellosste.¬
tit. Rursꝰ aut̃ ãbrosiꝰ ñ qͥeuit. sed
diffen̾tiã locoꝵ edocuit. Et pͥmo
qͥdẽ reqͥsiuit qͥd ibidẽ expectaret.
Imꝑatore dicente. sustin̾e se sacͦerũ
ꝑceptionẽ misti̾oꝵ. ꝑ archidiaconẽ
intiora loca tantũ sac̃ dotib st̃
collata : q̃ cȩt̾is nec ing̾di nec con-¬

Expanded text:
tare solebat offerre, surgens cum lacrymis est ingressus. Cum vero obtulisset, sicuti solitus erat, intra cancellos stetit. Rursus autem Ambrosius non quievit, sed differentiam locorum edocuit. Et primo quidem requisivit quid ibidem exspectaret: imperatore dicente sustinere se sacrorum perceptionem mysteriorum; per archidiaconum interiora loca tantum sacerdotibus sunt collata, quae caeteri nec ingredi, nec con
Abbreviated transcription (Latin):
& adidolorũ aras ignis accende¬
bat᷑ & libamina atq sacrificia
offerebant᷑. S & publicas festiui¬
tates ppłi ꝑ plateas agebant. &¬
cris currebant. canes euscerantes¬
& furentes atq bacchantes. &

Expanded text:
et ad aras ignis accendebatur, et libamina atque sacrificia idolis offerebantur. Sed et publicas festivitates per plateas agebant, et cris currebant, canes eviscerantes, furentes, atque bacchantes, et
Abbreviated transcription (Latin):
mani ictꝰ ꝑ inane deportata. nusꝗͣ
& quȩ ipsi uehem̃t intorserant
excepta uentis. ĩpetu supinata
retrorsũ: ipsos infelicit̃ configebat.
ꝓspex̃itaq s humanȩ conscientiȩ
pauor. Nã continuo sese parua
suoꝵ manu fusa. iuctorũ theodo.¬
sio hostił ꝓstrauit exercitꝰ. euge¬
niusq captꝰ atq int̾fectꝰ.ẽ. Arbo¬
gastes uͦ sua sese manu ꝑculit.
Sicq hoꝵ duoꝵ sanguine. bellũ

Expanded text:
mani ictus per inane deportata nusquammani ictus per inane deportata nusquamet quae ipsi vehementer intorserant, excepta venti impetu supinata retrorsum, ipsos infeliciter configebant. Prospexit itaque sibi humanae conscientiae pavor. Nam continuo sese, parva suorum manu fusa, victori Theodosio hostilis prostravit exercitus, Eugeniusque captus atque interfectus est. Arbogastes vero sua sese manu percussit. Sicque horum duorum sanguine bellum
Abbreviated transcription (Latin):
annis .u. Porro sic̾ dictũ. ẽ. int̾¬
fecto uiniore ualentiniano. eu¬
genus & arbo gastes instructas
acies cãpis expidierant. & alpiũ
alta latera in euitabilesq tͣnsitꝰ
p̃missis callide insidiĩs occupa¬
uerant. & si numero uł uiribtis
ĩ pares. sola tam̃ belli positione
uictores. At uͦ theodosius insũmis
alpib constitutꝰ. exꝑs erbi ac
sõni. sciens qͦd destitutꝰ sius. nes-¬
ciens qͦd clausus alienis. dñm
xꝑm solus solũ qͥ possit omĩa cor¬
crimarũ lacunas reliqͥt. fidu¬
cialit᷑ arma corripuit. Solusq¬
bellũ &̃ si nemo sequeret᷑ uic̃
lutis ua extitit arbitio hosti¬
liũ partiũ coies. Qui cum
ignarũ ĩꝑatorẽ circil positis
excȩpisset insidiis. conu̾sus ad reue¬
rentiã p̃sentis augti. ñ solũ ꝑicło lib̾a¬
uit. uerũ &̃ instrux̃ auxilio. At uͥ
ad contigua miscendȩ pugnȩ spacia
ora hostiũ ruit. ferebant᷑q ꝑ arra
spicula nr̃orũ atq ultra m̃surã hu¬

Expanded text:
im. Porro, sicut dictum est, interfecto juniore Valentiniano, Eugenius et Arbogastes instructas acies campis expedierant, et Alpium alta latera, imperviosque transitus praemissis callide insidiis occupaverant, etsi numero vel viribus impares, sola tamen belli positione victores. At vero Theodosius in summis Alpibus constitutus, expers somni ac cibi, sciens quod destitutus a suis, nesciens quod clausus alienis, Dominum Christum solus solum qui possit omnia, corcrymarum lacunas reliquit, fiducialiter arma corripuit. Solusqbellum, etiamsi nemo sequeretur, niclntis nia extitit Arbitio, hostilium partium comes: qui cum ignarum imperatorem circumpositis excepisset insidiis, conuersus ad reuerentiam praesentis Augusti, non solum periculo liberauit uerum etiam instruxit auxilio. at ubi ad contigua miscendae pugnae spatia ora hostium irruit, ferebanturque per acrem spicula nostrorum, atque ultra mensuram hu
Abbreviated transcription (Latin):
hanc &̃ tͣditionẽ aĩo gͣtanti susci¬
piens remandauit dicens. Non
audatiȩ causa intͣ cancellos mansi.
s inconstantino politana urbe
Taligͦ tantaq & p̃sul & ĩꝑator uir¬
tute clarebant. ⁊ tantũ ꝓd÷ in¬

Expanded text:
hanc traditionem animo gratanti suscipiens, remandavit: Non audaciae causa intra cancellos mansi, sed in Constantinopolitana urbe Tali ergo tantaque et presul et imperator virtute clarebant. Ego autem utri
Abbreviated transcription (Latin):
ostñdisti pꝰ tantas iniqͥtates : qͥb
medicami̾b incurabilia uulna̾
plagasq curasti : Ad ħ ĩꝑator.
Tuũ inqͥt opꝰ. ẽ. ⁊ docẽ ⁊ medica.¬
mina tẽꝑare. ineũ. ẽ. oblata sus-¬
ĩ qͥt tuũ iudiciũ c̃misisti. ⁊ ñ ratio
ꝓtulit sentñtiã. s potiꝰ irac̃dia.
scribe legẽ q̃ decreta furoris eua
cioĩs ĩlitt̾is tantũ scͥpta ꝑmaneat.
& uidiciũ ratiõis expectet. Qͥo¬
cognou̾it sub ueritate disponat.
iꝰta sencentia. Et siquide ratio ꝓba.¬
uerit iniꝰta qͣ st̃ ꝓ lata ÷ disrũpet.
Si uͦ iusta: firmabit. Porro dierũ¬

Expanded text:
ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicaminibus incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator, Tuum, inquit, opus est et docere et medicamina temperare, meum vero oblata susi tuum judicium commisisti, et non ratio protulit sententiam, sed potius iracundia, scribe legem quae decreta furoris evactionis in litteris tantummodo maneat, et judicium rationis exspectet. Quiognoverit sub veritate disponat. justa sententia. Et siquidem ratio probaverit injusta quae sunt prolata, disrumpet; si vero justa, firmabit. Dieru
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. Quecumq enĩ mandat
dͣs ex quibꝰ uinumẽ non mecha¬
beris. i quecumq nõiubentur.
sed spãli consilio monentur. ex
quibus unũ ẽ bonũ ẽ homini
mulieremñ tangere. tunc recte
mortalium. Tuncenĩ illuminabit
dominus abscondita tenebraruo
unanifestab it cogitationes cor¬
dium. itͣc laus erit unicuiq adõ
qr idlaudabit̾ idiliget᷑ apximo
inꝑximo. ꝙ ne lateat abipso illu¬
minabitur adeo. Minuetus auͣt
cupiditas caritate crescente. do¬
nec ueniat hic ad tantãmag¬
ititudinẽ. quamaior ẽẽ nonpos¬
sit. Maiorem enĩ caritate nemo
habeat. quam ut aĩam suã quis
sũma sanitas erit qn ꝯtentio mor

Expanded text:
st . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus unum est, Bonum est homini mulierem non tangere : tunc recte mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis summa sanitas erit, quando contentio mortis
Abbreviated transcription (Latin):
bonus nonqͥreditur auid eredat aut
cperet. ⁊et aid amet. Nam auirec¬
te amat ꝑrocul dubio necte credit: ⁊¬
sperat. Quiuero nonamat in anit᷑
eredit etiam sisunt uera auȩ cred.
Inaniteu sꝑat etiam siadueram feli¬
citatem doceantiur ꝑcinere auȩ sꝑat.
nisi hoc credat acsꝑat. caiodsibi pecen¬
ti donaripos sit ut amet. Quamius
eram sꝑare sine amore non possit
fieri camenpotest ut non id amet.
sine auoad id auods ꝑat nonpotest¬
ꝑuenire. camouam sispet uitam etͣ¬
naor. Quamuis non habeat: inon a¬
met uistitiam. sine aua nemo adil¬
lam puenit. Ipsa est autem fides xp̃.
auaor commendat apostorus. que
ꝓclilectionem operatu: iuod in
dilectionem nondum habet. petit
ut accipiat. Querit ut inueniat.
ꝑuisat ut arer atur ei. fides namq
imꝑe̾rat euod lexunrerat. Nam
sine dei dono.i. sine spiricusancto.
Rereuem diffundicus caritas incor¬
dibus nostris iubere lexpoterit non
iurare. ⁊ preuaricatorem insuper

Expanded text:
bonus, non quaeritur quid credat, aut bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quopervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat Apostolus, quae per dilectionem operatur ; et quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, id est, sine Spiritu sancto, per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , jubere lex poterit, non juvare; et praevaricatorem insuper
Abbreviated transcription (Latin):
dñica petitiones non septẽ
sed quinq complerus est.
nec abisto utiq discepauit. Sed
auomodo iste septẽ sunt intelli¬
gentlę: ipsa suabreuitate cõmo¬
nuit. Nom quippe di scificatur
inspũ. dĩ au̾t regnum incarnis
resurrectione uenturumẽ. Osten¬
dens ergolucas tertiampetitionẽ
duarum superiorumẽe quodam
inodorepetitionem magis eampͣt᷑¬
mttendo fecit intellegi. Deinde
tresalias adiungit de pane cotidia¬
no. de remissione peccatoruos.
de temptatione uitanda. At uõ
quod ille inultimoposuit sed
libera nos amalo. iste non posuit.
ut intelligeremus adillud suꝑiꝰ.
quodde temptatione dictumẽ
ꝑtinere. Iło quippe ait sedlibera
tamquã unam petitione̾ ẽẽ de¬
monstrans. Honhoc sedhoc. ut
sciat unusquisꝙ ineo se liberari
amalo. quod non infertur ĩtẽp¬
amporro caritas quam duabꝰ istis
.i. fide ac spe maiorem eẽ dixit
apłs. quanto in quocumq maior
ẽ tanto meliorẽ in quoe̾. Cumit
aueriturr utrum anisoue sit homo

Expanded text:
nica petitiones non septem, sed quinque complexus est: nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo istae septem sint intelligendae, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodam modo repetitionem, magis eam praetermittendo facit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; tanquam unam petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tenporro charitas, quam duabus istis, id est, fide ac spe majorem dixit Apostolus , quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo
Abbreviated transcription (Latin):
Inte quam possit homo capax ẽẽ
mandati. scd̃m carnemuiuat
neccẽ ẽ. Sed siiamsacram̃to
regenerationis imbutus ẽ. nichil
eioberit. sicunc ex hacuita migra¬
u̾it. quia ideoxp̃c mortuis ẽ.
cuorum dominetur. Nec cene¬
bit regnũ mortis eumꝓ quo xͦ

Expanded text:
ntequam possit autem homo capax esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est tuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
ti finise̾ caritas .i. ad caritatẽ
refertur om̃e p̃ ceptũ. Quoduõ
itafit. ł timore penȩ. łaliqua
intencione carnali. ut non re¬
oportec quamiis fieri uide᷑t᷑.
Caritas eiuppe istadeiẽ.: ⁊pximi.¬

Expanded text:
t, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non reoportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a reggenerationis inuenerit.
Cibiei remittunt̾ pͣtita uniu̾sa
peocã. ⁊ reatus ille nascendo con¬
tractꝰ. renascendo dissoluitaur.
c̃amq multum ualet qd̾ sp̃s
piant adiutoriũ habere diuinxͣ.

Expanded text:
gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus piant adjutorium habere divinum.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ hanc uitam inrequie sp̃s. deinde
inresurrectione ⁊̃ carnis implebit̾.
Harũ .iiii. differentiarũ. prima
ẽ anͣlege̾. sed̾a sublege. tercia sub
gr̃a. quarta inpace plena. atq¬
sura inu̾o. ⁊ ponde cuncta dispo¬
suit. Namfunit pͥmitus aulegem.
sed̾o sublege que datae̾ ꝑmoysen.
dein subgratia. quę reuelata est ꝑ
prumum mediatoris aduientuo.
Que quidem gr̃a nec antea defuit.
ꝗbus eam oportuit inꝑtiri. quã¬
ius ꝓtemporis dispensatione uela¬
lutem potuit inuenire. Autͤ uõ
nisi ⁊ illis cognitus fuisset. potuis¬
set nob̃ ꝑ eorũ ministiuͣ. alias aꝑ¬
tius. alias occultius ꝓpħari.¬

Expanded text:
post hanc vitam in requie spiritus, deinde post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima et ante legem, secunda sub lege: tertia sub gratia, quarta in pace plena atqsura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velalutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius pr
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum alcissimis ignorantiȩ
tenebris nulla resistente ratio¬
ne sed̃m carnem uiuitur. h
sunt primã hoi̾s. Dem cum ꝑlegẽ
cognitiofuerit facta pecci. sinonduͣ
duunus aduiuat sp̃s. scdm legem
uolens uiuere coniuncit̾: isciens pec¬
cat. peccatoq subditus seruit. Aquo
enim auis deuictus ẽ. hiuic ⁊ seruus
addictusẽ idagente scientia man¬
dati. ut peccatum operetur in hoĩe.
oem concupiscentiam cumulo pͣ¬
uaricationis addito. atq ittiꝙ scͥp¬
cumẽ impleat̾. Lexau̾t subintraũ.
ut habundaret delictum. Hecsunt
scda hominis. Siau̾t resperit ds. ut
adimplenda quȩ mandat ipse adu
ciore robore caritatis. ut quamuis
ad huc sit qd̾ hõi̾ repugnet ex hoĩ̾e.
nondum toca infirmitate sanata.
ex fide cam̃ iustus uiuat. uisteq ui¬
uat. in euantum non cedit male
concupiscentiȩ uincente dilectioñ
iustitie. Hec sunt tercia bonȩ spei
hõis. In quibꝰ sipia ꝑseuerantia qͥsq
ꝑficiat. postrema parrestat. quȩ

Expanded text:
ed cum in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictumsecunda hominis: Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjutiore robore charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus si pia perseverantia quisquam proficiat, postrema pax restat; quae
Abbreviated transcription (Latin):
tis & subsistendi & mouendi n.¬
itia finesq constituit᷑. Qui rerũ
causas ht̃ nouit atq disponit. qͥ
ium seminũ condidit. Qui ratio
minib sermonis facultatẽ usũq

Expanded text:
tis et subsistendi et movendi initia finesque constituit; qui rerum causas habet, novit atque disponit; qui vim seminum condidit; qui rationi sermonis facultatem usumque
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ fec̃. corporaliũ clarissimũ
luminũ. eiq uĩ congruã dedit¬
& modũ. Lui ipsis &̃ in feris do.¬
minationẽ suã potestatẽq ñ
substrahit. qͥ semina & alim̃ta
mortaliũ siue arida siue liqͥda
naturis cõpetentib ataributa
nistinuit. Qterrã fiinclauit

Expanded text:
solem fecit corporalium clarissimum luminum eique uim congruam et motum dedit; qui ipsis etiam inferis dominationem suam potestatemque non subtrahit; qui semina et alimenta mortalium, siue arida siue liquida, naturis conpetentibus adtributa substituit; qui terram fundat
Abbreviated transcription (Latin):
ne iminoderatꝰ dolor incaute ali¬
qͥd compulerit dicere
locis sepe iamdixi. Duabꝰ exeausis
peccamus. aut nondum uidendo
auod facere debeamus. aut non fa¬
riendo auoddebere fieri iamuidmꝰ
quorum duorum illud ignorantiȩ
malume̾ hoc infirmitatis. Contͣ
quȩ auidem pugnare nos conuenͣ.
sed ꝓfeccto uuncimu r. nis idiuinitꝰ
adiuuenius ut nonsolum iudea¬
mus auid faciendum sit. sed ̃ ac
cendente sanitate dilectio usticiȩ
uincati nob̾ earum rerum dĩlecꝰ¬
tiones. ꝑ quas ł hab̾e cupiendo. ł
ammitt᷑e metuendo. scientes ui¬
dentesq peccamus. Iam non solũ
peocatores quod eramus ĩ cumꝑig
noran tiam peccabamus. uerum ᷑
legis pͣcdicatores sumus. cumid
non faciamus quod faciendum¬
non faciendum eẽ iam scimuis.
Quapꝑ non solum sipeccauimus.
ut ignoscat: ꝓptͣ quod dicimus
dimitte nob debita nr̃a sicut ⁊ noᷤ
dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is: uerũ
ĩ ne peccemus ut regat. ꝓꝑquod
dicimus. ne inferas nos intemp¬

Expanded text:
me immoderatus dolor incaute aliquid compulerit dicere.locis saepe jam dixi. Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit, sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaricatores, cum id non facimus quod faciendumnon faciendum esse jam scimus. Quapropter non solum si peccavimus ut ignoscat, propter quod dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in ten
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuero in eccła remitci
peccata non credens
contempnit tantã
diuini muneris largitatem:
inhac obstinatione mͣ̃tis diem
qua questione difficili in quo¬
dam ꝑꝑ hoe soba conscripto libel¬
lo enuel eantissime quam potui
đoppitio disputaui.
lrͣ resurrectione carius.
amuero de resurrectione carnis.
nonsicut quidam reuixerun.
it̾inq sunt mortui. sed in etͣ¬
nam uitam. sicut xp̃i ipsius
resurrectio. quemammoduor
solent satis facere noninuenio.
Resurrecturam tͣncarne̾ oĩum
quicumq natisumus hou̾m
atq nascuntur: imortui sunt
imorientur. nullo modo debet
quuã quidem natisunt
inuteris matrum. sed nonduos
ita. ut iam possint renasci. Sii
resur deecuros eos dixerimꝰ dehiᷤ
qui iam formatisunt. colerari
concepta nͣfuerint. Sed quis ne¬
gare audeat: ⁊ siaffirmare nõ
audiͤat. idacturam resurrectiõe
ut quicquid forme de fuit imple¬
atur: atq ita nõdesit ꝑfectio. q̃
accessura erat tp̃e quemãmo
ut neq in eoꝙ aptũ ⁊ congruũ

Expanded text:
Qui vero in Ecclesia remitti peccata non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quantum potui, disputavi. nis resurrectione. am vero de resurrectione carnis, non sicut quidam revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam sicut Christi ipsius resurrectio, quemadmodum psolent satisfResurrecturam tamen carnem omnium quicunque nati sunt hominum, atque nascentur, et mortui sunt atque morientur, nullo modo potestui jam quidem nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possint renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt tolerari concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur? Atque ita jam non desit perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum ut neque in eo quod aptum et incongruum
Abbreviated transcription (Latin):
on aut ꝑit do tͣrena ma¬
ties de quamortaliuor
creatur caro. sed in quem¬
libet puluerem cineremue
soluatur. inquoslibet alitꝰ aurasq
diffugiat. inquamcumq aliorũ
corporum sub̃am ł in ipsa elemͣ̃ta
uertatur in quoruincumq aĩalix̃
łtͣ hominũ cibumcedat carnemq
mutet̾. illi animȩ humane pueto
temporis redit. quͣe illam pͥmitus.
ut homo fieret. cresceret. animauit.
Ipsa itaq tͣrena mat̾ies. quȩ disce¬
dente anima fit cadauer. non
itaresurrectione reꝑabitus. ut ea
quȩ dilabunt̾ ⁊ inalias atq alias
aliarum rerũ spẽs formasq u̾tũt̾.
quãlus adeorpus redeant undi
lapse sunt. adeasdem quoq cor¬
poris partes ubi fuerunt redire
necesse sit. Alioquin sicapillis red̾
qđ tamcrebra tonxura detraxit.
suingiubꝰ tociens dempsit exsec¬
tio. immoderata ⁊ indecens cogi¬
tantibꝰ: uõ resurrectionẽ carnis
ñcredentibꝰ occurrit informitaᷤᷤ.

Expanded text:
on autem perit Deo terrena materies, de qua mortalium creatur caro; sed in quemlibet pulverem cineremque solvatur, in quoslibet alitus aurasque diffugiat, in quamcunque aliorum corporum substantiam, vel in ipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur; illi anima humana in puncto temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant, unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes, ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si in capillis redit quod tam crebro tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas.
Abbreviated transcription (Latin):
ed quemam modum
si statua ciruslibet uł so¬
uolubilis metalli aut
inigne liquesceret aut cont̾eret̃
inpuluerem. aut confunderet
inmassam:ieã uelit artifex rur¬
sus ex illius matiȩ quanticate re

Expanded text:
ed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate re
Abbreviated transcription (Latin):
dumplus delectat hom inum
existimatio. quam iustitia. qua
se quisq humiliat pęnitendo.
Unde non solum cum agitur
diceret apłc de quibꝰdam. neforte
deillis d̾s penitentiã. Et petrus ut¬
amare fleret. pͣmisit euuangłis¬
ta iait. respexit eum dominus

Expanded text:
dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia, qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur diceret Apostolus de quibusdam: « Ne forte det illis Deus poenitentiam , » et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista et ait: « Respexit eum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
eꝑ hoc serd̃pulosissime quidẽ
intͣdor tissimos querisolet.
idisputari pocest. qd̾ utrm
abhomine inueniri poseͥ ignoro
quando incipit hõ inuto uiuere
utrum sit qued amuita occulta.
que non dum motibꝰ uiuentis ap¬
pareat. Nam negare iuxisse pu¬
erperia. que ꝓpterea m̃bratimer¬
secantur ⁊ eiciunt̾ exutͣis pͣgnan¬
tium. ne matrẽ quoq simortua
ibirelinquant̾ oecidant. impudẽ¬
tia nimia uidet̾. Ex quo aũt
incipit hõ uiuere. exillo utiq
morui am potest. mortuus uero uͥ¬
quomodo adresurrectionẽ nõꝑti¬
neat mortuorum repperire ñporx¬

Expanded text:
 «Scrupulosissime quidem inter doctissimos queri solet et disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro, quan, an sit quaedam vita occulta quae nondum motibus viventis appareat. Negari enim vixisse puerperia, quae ideo membratim exsecantur, ut ejiciantur ex uteris praegnantium, ne matres etiam, si mortua ibi relinquanttia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. Mortuus vero, ubquomodo ad resurrectionem non pertineat mortuorum, reperire no
Abbreviated transcription (Latin):
eꝙ enim ⁊ monstra. quȩ
nascunt̾ iuuiunt. quaͣli¬
bet cito moriantur. aut
resurrectura negabuntus. aut
uitiata resurrectura credendas.
aenon pocius correcca emͣdataq
natura. Absit enim. ut illũbim¬
brem qui nuꝑ natus ẽ inorientẽ.
de quo i fre̾s fidelissimi. qui euor
ieronimus pͣsbit̾ scriptum reliqͥd:
Absit inquam ut unum hõiẽ
duplicem : ac nõpocius duos ho¬
mines. quod futurũ fuerat. sige¬
mini nascerentur. resurrecturs
eristimemus. Ita ioetã quȩ sin¬
auquid habendo. quadamuimia
deformitati monstra dicuntur.
adhumane nature figuram resus¬
reccione reuocabuntur. itaut sin¬
gulȩ animȩ singula sua corpora
optineant: nullis coherentibus iͥ
quȩcũq coherentia natafuerat.
sed seors um sibi singłis suam̃bra
gestantibꝰ. quibꝰ humani corporiᷤᷤ
complebitus integrit a

Expanded text:
e enim monstra quae nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt; ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem qui nuper natus est in oriente, de quo, fratres dilectissimi, qui eum Hieronymus presbyter scriptum reliquit. Absit, inquam, ut unum duplicem hominem, ac non potius duos homines, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos aestimemus! Ita et caetera quae sinaliquid habendo, quadam nimia deformitate monstra dicuntur: ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur, ita ut singulae animae, singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecunque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus quibus humani corporis complebitur integrita
Abbreviated transcription (Latin):
inc accidit qd̾ peccata¬
L euamiuis magna ⁊ hor¬
renda. cũ in consuetu dinem
ueneruit aut parua aut nul¬
laee̾ credunt̾. usꝙad̾o ut nõ
solum non occultanda uerũ
uideantus. quando sicut scrip¬
tuie̾ laudat᷑ peccator indesideris
aĩe suȩ ⁊ qui iniqua egerit
bene dicitur. Talis indunnis libͥs
iniquitas clamor uocatur. si cut
habes ap̃isaiamꝓpħã. De uinea
iudiciũ. fecit au̾t nuqͥtatem ⁊nõ
iustitiã. sed elamorem. Uñẽ ulud:¬
pecc̃a ut pmulcitudine uloruos

Expanded text:
inc accedit quod peccata quamvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva, aut nulla esse creduntur, usque adeo ut non solum non occultanda, verumvideantur. Quando sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Talis in divinis libris iniquitas clamor vocatur: sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea judicium, fecit autem iniquitatem, et non justitiamorrhaeorum multiplicatus est .