comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum eius uox librata p̾dixerat:
Sic in una specie. duplex mira¬
culum propagauit: ut eũ nec
foci calor exureroe nec ferri
pondera: fefelissent: Iam defcc¬
tis uitus. in se libidinis uapeneͬ
non habuit . qui tã libere
cdum portauit incendia: se non
usit Nã ut elem̃ti ignẽ uince¬
r& ante slãmas carnis extinx̃ii
Ec ut in ipsa pensa non falserolir¬
ꝓbauit ferrum pondere se.
rerioionis ordine
subdiaconus est effectus: Itaq
cum diaconatiꝰ ministerio sun¬
ger&uir: in die epiphaniorum.
hauriens aquã die sluuio seꝗͣnę
dum beato prudentio episcopo
manib abluendis offerror.
mutatis elementis. uiniꝰ sapor
inueneus ese. Luo uiso obtu¬
pescens pontifex. iussĩt ex ipso
urceo in calicem sacrũ diffundt:
Inde unĩuersus populus missa
celebrata: ad cominunionem acce¬
pit. et ipsum uas cũ ad plebie
multitudinem fufsecisset acsi non
tactum et integrum. sic plenum
ꝑmansit Cuius uim̃ mistico be¬

Expanded text:
tum eius vox librata praedixerat. tum eius vox librata praedixerat. 19 Sic in una specie duplex miraculum propagavit, ut eum nec foci calor exureret nec ferri pondera fefellissent, nam defecatis vitiis in se libidinis vaporem non habuit qui tam libere dum portavit incendia se non ussit. Nam ut elementi ignem vinceret, ante flammas carnis extinxit, et ut in ipsa pensa non falleret, probavit ferrum pondere seu religionis ordine subdiaconus est effectus. Itaque cum subdiaconali ministerio fungeretur, in die epiphaniorum hauriens aquam de fluvio Sequanae, dum beato Prudentio episcopo inanibus abluendis offerret, mutatis elementis vini sapor inventus est. 21 Quo viso obstupescens pontifex iussit ex ipso urceo in calicem sacrum defundi, unde universus populus missa celebrata ad communionem accepit, et ipsum vas cum ad plebis multitudinem suffecisset, ac si non tactum et integrum sic plenum permansit. Cuius vini mystico be
Abbreviated transcription (Latin):
sacrisicium. hostia uictę carnis:
& purę mentis erceptus est:
Qui clarior mercede quã no¬
nune. & mertdo maior quam
gradu. sine offeniculo suum
gerens ofticium. cepit in milite
creicere: qued accepit a rege:
Cuius occulte diutius. utut
uitis palmites cepunt cresiere
uirtutes. Nec ꝑtulit in eo sua
dona xp̃s abscondi. qm̃ quod de
sursum uenerat. ab eo humilit̃¬
uidebat̾ amplecti Deniq cura
alhuc cericali tirocino celaro&e.
miracuiis ꝓdit & signis cęlestib
uice accessic acdꝰ officinam fa
bricalem. Qui despectus ab
artisce cogit̾ ut exͤacta de ar¬
dente camino ferri massa. can¬
dens manu sua ferrũ accensũ
attoller& & quanti ẽẽt. ponde¬
ris enarrar&. Tunc uir bea¬
tissimus non ignarus totum
tutis causa sit in reb ñ turpib
obedire. mox supposita manu
ferrum altius eleuauit dicens:
De calore cal&. sed nouẽ ponclera
hab&. Quod postea tantũ ad
stateram inuentum est: quan¬

Expanded text:
sacrificium hostia victae carnis sacrificium hostia victae carnis et purae mentis exceptus est. 16 Qui clarior mercede quam nomine et merito maior quam gradu sine offendiculo suum gerens officium, coepit in milite crescere quod accepit a rege. Cuius occultae diutius velut vitis palmites coeperunt fructificare virtutes nec pertulit in eo sua dona Christus abscondi, quoniam quod de sursum venerat ab eo humilitidebat amplecti. Denique clericali tirocinio celaretur, miraculis proditur, et signis coelestibus vice accessit ad bricalem, qui dispectus ab artifice cogitur, ut, extracta de ardente camino ferri massa candente, manu sua ferrum accensum attolleret et quanti esset ponderis enarraret. 18 Tunc vir beatissimus non ignarus totum tutis causa sit in rebus non turpibus oboedire, mox subposita manu ferrum altius elevavit dicens: De calore calet sed novem pondera habet. Quod postea tantum ad stateram inventum est quan
Abbreviated transcription (Latin):
insigne. xp̃o sine culpa seriure
Non de generis intumescens suꝑbia
sed habens de monib onam̃ta:
Nec sumens de parentili laude
iactãctiam. sed gram possidens¬
in uirtutis exemplis. intra se
suos chesauros roinens dm̃
mundo corde complectetit.
Sed cum xp̃o pauꝑ iste regna¬
uit. qui in humilitatis conuer¬
satione. in caritatis ubtate
in castitatis lumine. in iciu¬
niorum pinguedine. ita se
ut ab ipsa infantia maturus
ascender&. & positus in copane.
quasi nihil de carne portar&
Hic ilaq beatissima institutiore
succinctus. & uenerandis oꝑibs.
pene pͥus sacerdos quã dericꝰ
ĩam dudum dignus: qui suscĩ¬
per& dignitatem. antea paratꝰ
ad id. quod erat sine mora sutur:
Calçata mundi popa ut crimĩ¬
nibus. cũ diuinis armis initiat᷑
accingeroe : ad spem felioemꝰ.
palmam de hoste publico rela¬
turus in militia xp̃i exerci¬
tando lector effectus est:
Ac seipsum templo xp̃i pro
primicuis osserens. uł ut ab elis

Expanded text:
insigne Christo sine culpa servire, insigne Christo sine culpa servire, non de generis intumescens superbia sed habens de moribus ornamenta nec sumens de parentali laude iactain virtutis exemplum: intra se suos thesauros retinens, Deum mundo corde complectens. Sed cum Christo pauper iste regnavit, qui in humilitatis conversatione, in charitatis ubertate, in castitatis lumine, in jejuniorum pinguedine ita se ut ab ipsa infantia maturus accederet, et positus in corpore, quasi nihil de carne portaret. Hic itaque beatissima institutione succinctus et venerandis operibus pene prius sacerdos quam clericus, iam dudum dignus qui susciperet dignitatem, antea praeparatus ad id quod erat sine mora futurus, calcata mundi pompa vel crimina, cum divinis armis initiatus accingeretur ad spem felicem palmam de hoste publico relaturus, in militia Christi exercitando lector effectus est ac se ipsum templo Christi pro primitiis offerens velut Abelis
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc difficilia dubito quo con¬
uertar: utrũ uł digitos adscri¬
bendum p̾parem. cũ dictare lin¬
gua formid&: Sed disserre non
lic& quod pat̾ iniungit. cũ se
magis ipse graui pugno feriat.
qui tibi repugnat Pr esertim qͥ
ut obedire me cloccas. & quod
sustinere non ualeo libenten
imponis: Maior enim deuotio
uirtus non tolerat. tam̃ am¬
mus non recusat Et hoc ma¬
gis ego uenerer. quod caritas
non leuit̾ exigit. sed auclacter
excorqu&. Deinde ex hac parte
mihi ipsi conueniat prosicere.
quia qui magna uitĩꝑat. ducere
ad maiora festinat Quib sug¬
gestis  lucram hoc opus. alico
uingua nitescere. petius quam
nr̃a scadere: Sed quod pͥmi
differͣ. uł ultimi ꝓsequant᷑ Qui
cum displicere uideãt᷑ eloquio.
placere incipiãt uel ex uoto:¬
cellus antistes.
natus par isus
sed ciuis para¬
clisi in terris
humilis. erectꝰ
in cęlis Medio¬
cris parentib
sõ meritis celsus:
Cui hoc suit nobilitatis lumer:

Expanded text:
haec difficilia dubito quo conhaec difficilia dubito quo convertar, utrum vel digitos ad scribendum praeparem, cum dictare lingua formidet. Sed differre non licet quod pater iniungit, cum se magis ipse gravi pugno feriat qui tibi repugnat, praesertim qui ut oboedire me doceas et quod sustinere non valeo libenter inponis, maior enim devotio  ubi etsi virtus non tolerat, tamen animus non recusat, et ego magis hoc venerer quod caritas non leviter exigit sed audacter extorquet. Denique ex hac parte mihi ipsi conveniat proficere, quia qui magna vituperat ducere ad maiora festinat. 12 Quibus suggestis vellem hoc opus aliorum lingua nitescere potius quam nostra sordere. Sed quod primi differunt vel ultimi prosequantur: quae cum displicere videatur eloquio, placere incipiat vel ex votocellus antestis natus Parisii sed civis paradisi, in terris humilis, erectus in caelis, mediocris parentibus sed meritis celsus, cui hoc fuit nobilitatis lumen
Abbreviated transcription (Latin):
sit & quę uix corde concipiurr.
mox in pagina res sormatur:
Cur itaq ut cdictum est inter
gilicanos coturnos. ita lappata¬
uilitas plano pede ire p̾sumat:
acl quorum comparationẽ utut
interrosas & lilia nr̃ę lin¬
guę uilis saliunca respirat.
accidit &iam ad difsicultatem
ingenii impediti.res altera qd̃
de actibus beatissimi marcelui.
plurima sunt inuisenda tẽpaꝵ
uorustate subrepta: Nec facile
memoria recouit. quod annositas
numero fraudauit: Qm̃ quic¬
quid in ubris non sigit᷑. uento
obliuionis auffertur: Pauca qui¬
dem de eius gestis felicibus. sunt
act nr̃a tempora relatione ui¬
uente ꝑducta: ne in totũ quod
sui amatores. in posterũ que¬
rerent. deperir&: Quia & si
scã menbra iã dudũ sepulchro
sunc condita. non tamen mira¬
cula sunt sepulta: Quȩ̨ tanto
dariora sunt quanto plus
memoria uiuere meruere
non scripta: Qm̃ lic& non
tener&ur in pagina. sixa stͣ
in cordis menbrana Unde int̃

Expanded text:
fit et quae vix corde concipitur fit et quae vix corde concipitur mox in pagina res formatur. 7 Cur itaque ut dictum est inter Gallicanos cothurnos Itala Patavinitas piano pede ire praesumat, ad quorum conparationem velut inter rosas et lilia nostrae linguae vilis saliunca respirat? 8 Accedit etiam ad difficultatem ingenii inpediti res altera, quod de actibus beatissimi Marcelli plurima sunt invisenda, temporum vetustate subrepta, nec facile memoria recolit quod annositas numerosa fraudavit, quoniam quidquid in libris non figitur vento oblivionis aufertur. 9 Pauca quidem de eius gestis felicibus sunt ad nostra tempora relatione vivente perducta, ne in totum quod sui amatores in posterum quaererent deperiret, quia etsi sancta membra iam dudum sepulchro sunt condita, non tamen miracula sunt sepulta, quae tanto clariora sunt quanto plus memoria vivere meruere non scripta, quoniam licet non tenerentur in pagina, fixa sunt in cordis membrana. 10 Vnde inter
Abbreviated transcription (Latin):
possit inuenire quod uincat
Sed sicut fortis requirit uncde
ducat spolia. sic debilis m&uit
ne reducatur in p̃dam Ꝙ qđ
acer inuenire desiderat. mners
uł audire sormicdat: Cuius exem¬
pli grã. cum ipse sterilis scientię
conuenienter accaisen: nec sie
in me aliquitd. quod uenusti sei¬
monis ornamenta cõmendent.
quid tibi uisum fuerit. pater
beatissime atq amantissime.
ue hem̃ter admiror. ut de sanc¬
tissimi uiri marcelii antistitis
uita. nulio fine clauilenda.
& de illa cęlesti lampade. mec̨
aliquid dignum cõmitteres
scintiuȩ. cum ego pauꝑ inge¬
nio. & uie chiues sit merito.
ego sim humilis in sermorie.
& iue sit egregius in mercede
Presertim cum nobis multorum
prudentium samosȩ̨ habundan¬
tiȩ sufficiat eloquentia gallica¬
na. & quadratis iuncturis. uer¬
ba trutinata ꝓcedant: Qui si
uelint. ser mone possunt depin¬
gere. quicquid animꝰ sigurauit:
A pͥud quos ioqui ipssũ dictare

Expanded text:
possit iugiter invenire quod vincat. possit iugiter invenire quod vincat. Sed sicut fortis requirit unde ducat spolia, sic debilis metuit, ne ducatur in praedam: et quod acer invenire desiderat iners vel audire formidat. 5 Cuius exempli gratia cum ipse sterilis scientiae convenienter accuser nec sit in me aliquid quod venusti sermonis ornamenta commendent, quid tibi visum fuerit, pater beatissime atque amantissime, cunctanter admiror, ut de sanctissimi viri Marcelli antestitis vita nullo fine claudenda et de illa caelesti lampade meae aliquid dignum committeres scintillae, cum ego pauper ingenio et ille dives sit merito, ego sim humilis in sermone et ille sit egregius in mercede, praesertim cum vobis multorum prudentium famosae abundantiae sufficiat eloquentia Gallicana et quadratis iuncturis verba trutinata procedant. 6 Qui si velint sermone possunt depingere quidquid animus figuravit, apud quos ipsum loqui dictare
Abbreviated transcription (Latin):
acondissima illustriũ
i uirorum ingenia
sermonum flore
uariante distincta:
& eloquii uer¬
nantibus pãpinis
obumbrata solent
sibi uiles causas
sterilemq mater iã
inquirere ut magna dicendo de
minimis. uideant᷑ ostendere
sui fluminis ubtatẽ: Quia
habentes intra se fontes elo¬
quentię de ipso sicco themate
didicerunt undas haurire:
Unde quicquid illis iniungitur
carmine irriguo copiosius ex¬
plicatun Uerũ econtra qͥcũq
angustę intelligentię ariditate
torrentur: nec habent affluen¬
tiam inundantis eloquii. per
quam ut alios reficere uel
suȩ siccitatis possint mopiam
temperare. tales non solum
aliqua ꝑse dicere apporunt.
uerum&&iam si quid eis iniunctũ
fuerit phorrescunt: Qm̃ qͣntũ
doctiꝰ ꝓloqui. tantum in doctis
utile fit tacere: Nam illi cle
paruis magna disserere. isti
cle magnis nesciunt ł parua
ꝓferre Et ideo quod ab alus
querit᷑ ab alis sormidatur:
Sic belligerator exꝑtꝰ in armis
dampniꝰ esse. reputat si non

Expanded text:
acundissima illustrium oratorum ingenia, sermonum flore variante distincta, et eloquii vernantibus pampinis obumbrata, solent sibi viles causas sterilemque materiam quaerere, ut magna dicendo de minimis, videantur ostendere sui fluminis ubertatem; qui habentes intra se fontes eloquentididicerunt undas haurire. Vnde quidquid illis iniungitur carmine inriguo copiosius explicatur. 3 Verum econtra quicumque angustae intellegentiae ariditate torrentur nec habent affluentiam inundantis eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare. tales non solum aliqua non per se dicere appetunt, verum etiam si quid eis iniunetum fuerit perhorrescunt, quoniam quantum doctis proloqui tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis magna disserere, isti de magnis nesciunt vel parva proferre, et ideo quod ab aliis quaeritur ab aliis formidatur. 4 Sic belligerator expertus in armis damni esse reputat, si non
Abbreviated transcription (Latin):
scto. non ab caatoub sed apistoribus
Ego enim cum pͥmũ annũ. ad scri¬
bendum appuli. quia nefas puta¬
rem tanti uiri. latẽre uirtutes.
apud me ipse didici. ut sollicissimis
non erubescerem: quia neç magnã
istarum unquam rerũ sicentia
contigissem: Et si quied ex his studus
olim fortasse libassem. totũ id clissitu¬
dine tanti temporis ꝑdidissem:
Secdtamen ne nos maneat tam mo¬
lesta drfensio. sub pͣsso si tͥ uidoeur
nomine. libellus edat᷑ Quod ut
fieri ualeat. titulum frontis erade
ut muta sit pagina. Et qđ sufficit
loquat᷑ materiam. non loquatur

Expanded text:
saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus uisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. sed tamen ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur
Abbreviated transcription (Latin):
Seuerus desidenio frarui Raris¬
Igo quidem st̃ unanimis libei¬
lũm quem de uita sc̃i martin scrip¬
seram. scęda sua ꝓmere & intra cdo¬
mesticos pari&es. cohibere decreue¬
ram quia ut sum natura infirmꝰ
iudicia humana uitabam ne quod
fore arbitror sermo incultior legen¬
tib displicer& Om̃iũq rep̃hensio¬
nis dignissimus iudicarer. qui mate¬
riam disertis merito scriptoribus.
reseruanclim inpudens occupassem.
sed p&renti tibi sepius negare non
potui Quid enim ess& quod non
amori tuo ut cũ d&rim̃to mei pudoris
dedi. qua nulli ate ꝓclendũ reor qr
id spopondisti Sed uenereor ne tuei¬
ianua sis futurꝰ & emissis semel non¬
queat reuocari Quod si acciderit. &
ab aliquib legi uideris. bona uenia
a iectorib id postulabis. ut res potius
quam uerba ꝑpendant: & aquo
animo ferant. si aures eorum foritan
uiciosus sermo pculerit. quia reg¬
num dĩ ñ in eloquentia sed infide
constat Meminerint &iam salutẽ

Expanded text:
Seuerus Desiderio fratri karisEgo quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uejanua sis futurus, et emissus semel nonqueat revocari; quod si acciderit, et ab aliquibus eum legi videris, bona id venia a lectoribus postulabis, ut res potius quam verba perpendant, et aequo animo ferant, si aures eorum vitiosus forsitam sermo perculerit: quia regnum Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝑquem tuam noticiã acce¬
pimus: ds̃ uirtutum & omnis
crcaturę. ac totius generis
humani creator. te benedico.
te glorifico. qui me dignatus es
ad hano certaminis diem per¬
clucere: Rogo de precor te dñe.
ut ipse in me iubeas uincere.
dignum facias participem.
& uita ceternę consortem:¬

Expanded text:
per quem tuam notitiam accipimus, Deus virtutum et omnis creaturae ac totius generis humani creator, te benedico, te glorifico, qui me dignatus es ad hunc certaminis diem perducere. Eogo deprecorque, Domine, ut ipse in me iubeas misericordignum facias participem et vitae aeternae consortem,
Abbreviated transcription (Latin):
antequam ad me ad propiar &.
subito de silua exiens leo ra¬
Et non potui scire de patre¬
exiliens ilico cepit flere. et
audio fr̃ tuus sum ego
hoc dicebant quia te de lupo
eruimus Et amplexi. oscula¬
bantur se inuicem: Audiens¬
uero hȩc mat̾ eooum. & con¬
siderans quȩ exposuerunt.¬

Expanded text:
antequam ad me ueniret subito leo de silua exiens raet non potui scire quid factuexiliens cepit flere et audio frater tuus sum ego, me dicebant quod “de lupo eruimus te”». Et amplexi osculabantur se inuicem. Audiens hec mater eorum considerans quod euent
Abbreviated transcription (Latin):
& abuit in siluas: Et iam despe¬
cientia spem habens alterius:
Et cum abir& uenit & ecce.
similiter lupus rapuit alium
ess& in medium fluminis ce¬
se proicere in aquam: Sed iterũ¬

Expanded text:
portauit in siluas. Et despet spem habens alterius; sed cum abiret ecce similiter lupus alium esset in medio fluminis cese proicere in aquam. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
i mari relicta est Pater uero¬
nr̃. portans nos duos flens per¬
gebat Perueniens aut̃ ad quen¬
dam fluuium. transmeauit
cum fratre meo iumiore. & me

Expanded text:
in mari relicta est; pater uero portans nos duos flens pergebat et perueniens ad quendam fluuium transiuit c
Abbreviated transcription (Latin):
Habitauitq ibi triennium sc̃oꝵ
incessanter frequentans: iciuniis.
elemosinis. & obsecrationibus.
semꝑ insistens: agris & insir mis
compaciendo subueniens. demo

Expanded text:
Habitavit ibi triennio, sanctoincessanter frequentans, jejuniis, elemosinis et obsecrationibus semper insistens, aegris et infirmis compatiendo su
Abbreviated transcription (Latin):
stasia. altera uocitatest grego¬
uiri mallent peregrino more¬
suam redire Hi ergo quatuor¬
uerunt se seruituros ad sepul¬
chrum beati maturini ut eiꝰ
meritis & p̾cibus regni cęlestis
possent p̾mia adipisci: In quo¬

Expanded text:
stasia, altera vero Gregoviri mallent peregre morsuam redire. Hi ergo quatuoverunt se servituros ad sepulchrum beati Maturini ut ejus meritis et precibus regni cȩlestis possent premia adipisci. I
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ easaris. & continuo lampadius
dicens Adorate dm̃ solem ut des¬
truais consilium philosophorum:
Qui rispondentes dixerunt: Nos
nũqam acdorabimus sacturaͬ ma¬
nuu̾ nr̃arum sed adoramus dñm
caeli& terrȩ. qui est imperator

Expanded text:
Lampadio, dixit: Adorate deum Solem, ut destruatis consilium philosophorum. Qui respondentes dixerunt: Nos nunquam adoramus facturam manuum nostrarum, sed adoramus Deum coeli et terrae, qui imperat
Abbreviated transcription (Latin):
minis partem dĩ habere dice¬
rent. corporis uero sigmentũ.
adõ malefactum. & idõ c̃trariis
sibim& diuersisq substantus in¬
tristatur. Q in quibus extiltat
anima coopus adfligit̾: solem &¬

Expanded text:
minis partem Dei habere dixit, corporis vero figmentum a Deo malo factum, et ideo contrariis sibimet diversisque substantiis ctristari, et in quibus exsultat anima, c
Abbreviated transcription (Latin):
Statim ergo imꝑator accersitis.
militib ut partes gallię uelo¬
citer adirent p̾cepit: & beatũ
diligentis sime ꝑquirerent.
inuentũq cum or̃i honore
ad se ꝑducerent: Qui iussa

Expanded text:
Statim imperator arcessitis militibus ut partes Galliȩ velociter adirent precepit, et beatum diligentissime perquirerent et cum omni honore ad se perducerent, ja
Abbreviated transcription (Latin):
Non multis int̾acts temporrib ro¬
manae urbis populũ diuersis
cladib ad fectũ. & a demonum
spiritib fuisse uexatũ. ita ut
filia maximiani a spͣuages erce¬

Expanded text:
Non multis interactis temporibus Romane urbis diversis cladibus affectum hac daemoniacis spiritibus fuisse vexatum, ita ut etiam filiam Maximiani imper
Abbreviated transcription (Latin):
dioce seos ciuitatis se nonicae. quȩ̨¬
tatum accola fuit: Natus uõ
inuico cuius est uocabulum
liricantus. parentib quide m
non ignobilis. attam̃ gentili
adhuc ritu. detentꝰ pater eius
marinus. matͬ uõ eufemia
dicebatur: Si quidem genitoꝵ
eius al eo nobilitate preminebat.
temporali. ut ab inperatore maxit¬
miano ꝑsecutore scilic& xp̃ianoꝵ
atrocissimo. ad deuastandos p̃fice¬

Expanded text:
DIOCESIS CIVITATIS SENONICEACOLA FUIT, NATUS IN VICO CUJUS EST vocabulum Liricantus, parentibus quidem non ignobilis attamen gentili adhuc ritu detentis. Pater ejus Marinus, mater vero Eufemia dicebatur. Siquidem genitor ejus adeo nobilitate preminebat temporali, ut ab imperatore Maximiano, persecutore silicet Christianorum adtrocissimo, ad devastandos profite
Abbreviated transcription (Latin):
quin aut inhumata. bestiis auibq
lacerancda. ꝓiciebant̾᷑. aut fluctib
in mersa. piscib uorancla tracle¬
bant᷑. aut in fauillam redacta: in
pelagi ꝓsundo disꝑgebant᷑: Hac¬

Expanded text:
quin aut inhumata bestiis avibusque laceranda projiciebantur, aut fluctibus immersa piscibus voranda tradebantur, aut in favillam redacta, in pelagi profunda dispergebantur. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
idolis sacrificare contempsit:
nimia. ita ut trifaria templum
gio usq in ultimum fundam̃tũ:
ictu choruscationis adusti in car¬
bonem conuersi sunt: Post
ingenti honore ad suam trans
xit basilicam in octogonocielo.
octa angulorum. octo genũpedũ.
ita u̾t octogies octogenũ pedum
ex quadratis marmorib simnatic is
extruxit: Camerã uero lumi¬
nis aureis adfixit. in medio aut̃
octogen sarcosagum ex argento
instituit puro ꝑ quatuor aut¬
aut annos. fabricam incessant᷑

Expanded text:
idolis sacrificare contempsit. t nimia, ita ut trifarie scinderegio usque in ultimum fundamentum. ictu fulminis adusti et in carbonem conversi sunt. Post ti honore ad suam civitaxit basilicam in octogono cyclo octo angulorum octogenum pedum; ita ut octies octogenum pedum ex quadratis marmoribus et synmaticis exstruxit, cameras vero laminis aureis affixit. In medio autem octogono sarcophagum ex argento puro instituit. Per quatuor annos fabricam incessanter
Abbreviated transcription (Latin):
cãggerare suꝑbo Cum ecce
tempore continui. uideo in con¬
spectu suo. duos asstare uiros.
specie terribiles. & ueste fulgentes:
Qui cum atroci uultu ꝑquirerent
an dormir&. solita usus suꝑbia
respondit Quis es inquiene
tantę dementię. qui me audeas
suscitare. Nos inquiunt iohs
& marcinus hic adsumus. quos
despexisti insultans p̾dia huius
loci in meritus usurpasti En
morere. & cõmissi suppliciũ ut
inuitus lue: Quo dicto prior
iolis uentri eius fortiter elisit
calces. & omĩa eius exta. uen¬
tris eiectione protinus sunt
effusa: At ille exurgere conatꝰ
aꝑtis iam oculis uidit sibi mar¬
tinum baculo insistente̾. &
sem& in capite grauit᷑ ferientẽ
Et diro implens clamare locũ.
exꝑgefactus socus multationis
suę auctores heuilando clamitat.¬
& sic celeri morte acd tartara
eo tempore res sc̃i martini. inua¬
cder&. uł frib eius loci mole¬
sciam inferre temptar& Rurs¬

Expanded text:
exaggerare superbo: cum ecce exaggerare superbo: cum ecce ! tempore conticinii videt in conspectu suo duos adstare viros specie terribiles et veste fulgentes. Qui cum atroci vultu perquirerent, an dormiret, solita usus superbia, respondit: 'Quis es', inquiens, 'tantae dementiae, qui me audeas suscitare?' 'Nos', inquiunt, 'Iohannes et Martinus en! adsumus quos despexisti, quibus insultans praedia huius loci inmeritus usurpasti. En morere et commissi supplicium vel invitus lue !' Quo dicto, prior Iohannes ventri eius fortiter elisit calces, et omnia eius exta ventris eiectione protinus sunt effusa. At ille exurgere conatus, apertis iam oculis, vidit sibi Martinum baculo insistentem et semet in capite graviter ferientem; et diro implens damore locum, expergefactis sociis, multationis suae auctores heiulando clamitat et sic celeri morte ad tartara uit, qui eo tempore res sancti Martini invaderet vel fratribus eius loci molestiam inferre temptar
Abbreviated transcription (Latin):
dño regi seruientib potiora
habere ꝑmittant: Qđ dicens
suasit regi sic fieri: Rex ergo in qͥt
adcum Uade uertauum & qd̃
intimasti mihi exerce negotium:
Centui fus uero exiens confestim¬
prexit ad locum: mentitusq est
tr̃ib loci illius dicens ꝑcerto
scitote uł inuitum ad hoc ꝑagen¬
dum regis uenisse mandatum:
Cui fr̃es respondentes dixerunt:
Si inuitus ut asseris uenis ꝓcul
dubio manifestabis Quo dicente
habere dnm. & eius se spnere
non posse mandatum. fres ad mo¬
dum testes. & impotes rebellionis.
monasteruis incipiunt claustris.
Centulfus i&us & alacer dapsilit᷑
pransurus accubat seq sociosq
int̃ pocula ad maturandũ ꝓpt᷑
quod uenerant ser monibus amant:
Fre̾s noctem ducunt ꝑuigiles.
& sacris cineribus martin ad stan¬
tes inportunis uocibus qͦrimonias
ingeminant. suffragia postulantes:
Centul fus epulis oppl&us pul¬
cherrimo cõponit᷑ lectulo. con¬
temptumq scõꝵ. animo destinat

Expanded text:
domino regi servientibus potiora domino regi servientibus potiora habere permittant'. Quod dicens, suasit regi sic fieri. Rex ergo inquit ad eum: 'Vade Vertavum et quod intimasti mihi exerce negotium'. Centulfus vero exiens confestimrrexit ad locum mentitusque est fratribus loci illius, dicens: 'Pro certo scitote, vel invitum ad hoc peragendum regis venisse mandatum'. Cui fratres respondentes dixerunt: 'Si invitus, ut asseris, venis, procul dubio manifestabis'. Quo dicente, habere se dominum et eius se spernere non posse mandatum, fratres admodum tristes et impotes rebellionis monasterii se recipiunt claustris. Centulfus laetus et alacer dapsiliter pransurus accubat, seque sociosque inter pocula ad maturandum propter quod venerant sermonibus armat. Fratres noctem ducunt pervigiles, et sacris cineribus Martini adstantes, inportunis vocibus querimonias ingeminant, suffragia postulantes. Centulfus epulis oppletus, pulcherrimo componitur lectulo contemptumque sanctorum animo destinat
Abbreviated transcription (Latin):
centulfi consilio qui erat pͥnceps
aulicus. nimis callidus & suasio¬
nis idoneus Cui cum rex iussiss&
ut consilii sui ipse exsecutor foret.
cepit fatultates sc̃orum locorum
inquirere. & medias tabulas. fis¬
corum regalium inscribere :
Quod exsequens cum samilia facturꝰ
uertauum ueniss&. ubi nobilissi¬
ma habebant᷑ p̃dia. mediã coꝵ
partem fisco addidit. & mediam
fr̃ibus reliquit Quid lic& dole¬
rent. tamen quia his solis cen¬
sura hȩc non ꝓcesserat. tacendũ
putauerunt: Centulfus ad regẽ
ꝓfectus. eam quę residua fuerat
p̃diorum partem integris posses¬
sionibus aliorum sc̃orũ m̃titus ÷.
esse maiorem: Suadebatq regi
diuidere id quod remanserat.
sufficere dicens tertiã partem
fr̃ibus. quos in loco eodem se ui¬
disse dicebat: Adiungens: Vt qꝗͥd
hi quibus iub&ur uictu & medio¬
cri habitu contemptos ẽe̾i magnoꝵ
erunt possessores predorum. e
Uiuant & nobis militantibus et

Expanded text:
Centulfi consilio, qui erat princeps Centulfi consilio, qui erat princeps aulicus nimis callidus et suasioni idoneus. Cui cum rex iussisset, ut consilii sui ipse exsecutor foret, coepit facultates sanctorum locorum inquirere et medias tabulis fiscorum regalium inscribere. Quod exsequens, similia cum facturus Vertavum venisset, ubi nobilissima habebantur praedia, mediam eorum partem fisco addidit et mediam fratribus reliquit; qui licet dolerent, tamen quia his solis censura haec non processerat, tacendum putaverunt. Centulfus ad regem profectus, eam quae residua fuerat praediorum partem integris possessionibus aliorum sanctorum mentitus est esse maiorem suadebatque regi dividere id quod remanserat, sufficere dicens tertiam partem fratribus, quos in loco eodem se vidisse dicebat, adiungens: 'Ut quid hi, quibus iubetur victu et mediocri habitu contentos esse, magnorum erunt possessores praediorum ? Vivant et nobis militantibus et
Abbreviated transcription (Latin):
in te griatẽ. moriens contriuit:
Aiter nihilominus dum descendere
nititur & ubi pedem ponat nes¬
cit. lapsus ilico coxam sibi ma¬
le sanus confregit: Quod uiden¬
tes coreri pauore concussi: pͣsu¬
mere talia ulterius ñ st̃ ausi
ocus aut̃ idem ꝑ multa teͬpor
curricuia nobilissͥme floruit.
patresq strenuissimos habuit. doneo
ex pmissu pi iudicis paganorũ
inmanis rabies excreuit Ex
quibusunus fuit launegisinus
cuius industria & sagacis animi
tenorem. lucide poterit esse ma¬
nifesta: Miraculorum quoq non
defuit copia. quę partim ignaue
obliuioni tradita partim auene¬
rabili sigumo archidiacono st̃
descripta. Quę pauca hic inse¬
rim ut ad transmigrationis histo¬
riam ordinem ueniamus:¬
Lex dagobtus francorum. romani
populi princeps. cum multis &
uariis beliorum euentib p̃mer&
de cenobiis sc̃oꝵ multa abstulit
quȩ suis militib partitus est.
Hȩc aut̃ ut p̾sumer&̾. ꝑsuasus est

Expanded text:
integritatem moriens contrivit; integritatem moriens contrivit; alter nihilominus dum descendere nititur, et ubi pedem ponat, nescit, lapsus ilico coxam sibi malesanus confregit. Quod videntes ceteri, pavore percussi, praesumere talia ulterius non sunt ausi. Locus autem idem per multa temporum curricula nobilissime floruit patresque strenuissimos habuit, donec ex permissu pii iudicis paganorum inmanis rabies excrevit. Ex quibus patribus unus fuit Launegisilus, cuius industria et sagacis animi orum tenorem lucide poterit esse manifesta. Miraculorum quoque copia non defuit, quae partim ignavia oblivioni tradita, partim a venerabili Siguino archidiacono sunt descripta. Quae pauca hic inserimus, ut ad transmigrationis historiam ordine veniamusRex Dagobertus Francorum rei publicae princeps cum multis et variis bellorum eventibus premeretur, de coenobiis sanctorum multa abstulit, quae suis militibus partitus est. Haec autem ut praesumeret, persuasus est
Abbreviated transcription (Latin):
rabilem de bacuio quem uir
dĩ post ariditatem multoꝵ annoꝵ¬
in medio plantauit clastno:
I n magnę & enim arboris molẽ
coaluit. & muitis sicut uir dĩ
Si alia occasione auellat᷑ inpune
non cedit: Unde ipsa arbor
nimis horrida. & ab imis strpib
tota uid&ur comata Quam
ce ipsi uidimus. & amore patris
nr̃i totiens deosculati sumus:
In tanta aut̃ admirationis uene¬
ratione ab in colis habetur
ut ꝓceres britorum quorum
uris eadem regio est. si qͣndo
accesserint. prius ad arborem
uenientes ib idẽ xp̃m adorarent.
&& post modum ecctam intrent:
Quod rex alanus facere consue¬
uerat. & morem hunc auitis.
parentibus suis fuisse dicebat:
Est aũt id genus arboris aptum
spiculis & arcubalistis. uulgo
enim dr̃ iuus: Cumq post
multa tempora. ibidẽ not manni.
uenissent: duo corum ascenden¬
tes arborem. arcus sibi demere
scrutabant᷑  Unus corum repen¬
tino crepitu. oculos amisit.
alter uero decidens. cõlli sui

Expanded text:
rabilem de baculo, quem vir rabilem de baculo, quem vir Dei post ariditatem multorum annorum medio plantavit claustro. In magnae etenim arboris molem coaluit et multis, sicut vir Dei si alia occasione avellantur, inpune non cedit. Unde ipsa arbor nimis horrida et ab imis stirpibus tota videtur comata, quam et ipsi vidimus et amore patris nostri totiens deosculati sumus. In tanta autem admirationis veneratione ab incolis habetur, ut proceres Britonum, quorum iuris eadem regio est, si quando ibi accesserint, prius ad arborem venientes ibidem Christum adorent et postmodum ecclesiam intrent. Quod rex Alanus facere consueverat et morem hunc avitis parentibus suis fuisse dicebat. Est autem id genus arboris aptum spiculis et arcubalistis; vulgo enim dicitur ivus. Cumque post multa tempora ibidem Nortmanni venissent, duo eorum ascendentes arborem, arcus sibi demere scrutabantur. Unus repentino crepitu oculos amisit, alter decidens colli sui
Abbreviated transcription (Latin):
di mansuefactus subdit᷑. sarcinã
suscipiens pͣdo. sotius beatooꝵ
efficitur Nec p̾cipientis mar¬
tini fera imꝑium ab nuere non
potuit : quia xp̃i uir tutẽ pecto¬
ri eius inee ꝑsensit: Cumq
ad cum locum ꝑuentum c̾et
qui urseria uallis drͣ. ne iac¬
tantię uider&. quod feram
in sui obsequio haberent. iu¬
bent sc̃i abire bestiam: euiden¬
tia secum sarcinę signa ge¬
rentem Nam ubi cingulum
pectorale & postula fuit.
ademptis pilis cutis nuda ap¬
paruit: Qui &iam. hoc honore
donatus est: ut anime captus
natiua fine deficer&: omnesq:
germinis sui soboles. hisdem
insignibus redimita propagar&:
Uidimus &iam nr̃is diebus quos¬
dam roma redeuntium ex co¬
dem genere incolarum testi¬
monium pelles emisse &
domum nihil ominus ꝓ indi¬
tio d&ulisse: Cuius rei testis
est uenerabilis ramabdus ande¬
gauorum uice comes qui haec
&. alia plurima de martino
stupenda. narrat ĩ miracula:
Dicturi aut̃ sumus rem admi¬

Expanded text:
Dei mansuefactus subditur, sarcinamque Dei mansuefactus subditur, sarcinamque suscipiens, praedo socius beatorum efficitur: nec praecipientis Martini fera imperium abnuere non potuit, quia virtutem pectori eius inesse persensit. Cumque ad eum locum ventum esset, qui Urseria vallis dicitur, ne iactantiae videretur, quod feram in suo obsequio haberent, iubent sancti abire bestiam evidentia secum sarcinae signa gerentem. Nam ubi cingulum pectorale et postula fuit, ademptis pilis, cutis nuda apparuit; qui etiam hoc honore donatus est, ut a nemine captus, nativo fine deficeret omnesque germinis sui soboles hisdem insignibus redimitas propagaret. Vidimus etiam nostris diebus quosdam Roma redeuntium ex eodem genere iuxta incolarum testimonium pelles emisse et domum nihilominus pro indicio detulisse. Cuius rei testis est venerabilis Rainaldus Andegavorum vicecomes, qui haec et alia plurima de Martino stupenda narrat miracula. Dicturi autem sumus rem admi
Abbreviated transcription (Latin):
epͣs: Quibus ad supplementum
sarcine deportande. solus tantũmͦ
habebat᷑ asellus: Itaq cũ ꝑue¬
nissent ad ciuitatem: quȩ sutriũ
dr̃. beatus martinus ꝓ coem̃dis
necessariis oppidum p&iuit.
maximinus aseui custos medus
incop&is man&: Quo paululum
soporato: miser asellus dum
pastu ocupat᷑. uię limͣ excedit.
& ab ouio urso int̾cipit᷑ & sine
mora consumit᷑: Reuersus
inartinus ab opido: uoctorem
sarcinȩ requirit. cũ custode
conqueritur quid de asino factũ
sit: Deniq inquirentes inue¬
nientes ursum ab esi caclaue¬
ris reliquias insidendentem.
& cruentas ore proprio ungues
lingentem fraus non est in
ambiguo. dũ fraud ator c̃uincitꝰ
ore cruento: Quia inquit
martinus nobis abstulisti dãp¬
num solatu. arripe officium
asini. ut cuius factus es inua¬
sor sanguinis. fias successor in
adm inistratione laboris: Ad qͣm
uocem consurgit ursus. & cer¬
uice cdeiecta. manibus famuloꝵ

Expanded text:
episcopus, – quibus ad supplementum episcopus, – quibus ad supplementum sarcinae deportandae solus tantummodo habebatur asellus. Itaque cum venissent ad civitatem quae Sutrium dicitur, beatus Martinus pro coemendis necessariis oppidum petivit; Maximinus aselli custos mediis in competis manet. Quo paululum soporato, miser asellus, dum pastu occupatur, viae limen excedit et ab obvio urso intercipitur et sine mora consumitur. Reversus Martinus ab opido vectorem sarcinae requirit, cum custode conqueritur, quid de asino factum sit. Denique inquirentes inveniunt ursum ambesi cadaveris reliquias insidentem et cruentos ore proprio ungues lingentem. Fraus non est in ambiguo, dum fraudator convincitur ore cruento. 'Quia', inquit Martinus, 'nobis intulisti dampnum solatii, arripe officium asini, ut cuius factus es invasor sanguinis, fias successor in administratione laboris'. Ad quam vocem consurgit ursus, et cervice deiecta, manibus famulorum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dictorum nulli ambigendũ
suademus: qui nouerimus quȩ
uota sint uoluntatis uoto men¬
tiri Maxime namq dehis quȩ
uerita gessit faisitas fugienda ẽ:
Q uãuis enĩ ꝑse sit ipĩe culpabilis.
ex comparatione tamen ueri.
quod deprauare nititur eius tor¬
titudinis. deformitas amplius ma¬
nifestatur Uos aut̃ discipuli
xp̃i iuuate p̾cibus. quẽ iussione
cri apłoꝵ principis sedem &
sepulchrum uidere: quorum
memoria dum cdomi esset
dulcissime consueuerat flere
curaq maxima illi erat. sic ubi
uia for& difficilis in pontib
sternendis. lapidib quoq intͣdũ.
&iam maximis ruppib exe qͣn¬
dis. quod qui romam hinc uadunt
si studium adhibent. quam bonȩ
intentionis. iste uir fuerit per¬
pendere possunt: Sane quia
hȩc cunctis notissima sunt.
ad rationis nr̃ę seriem coni¬
uert& emus: Dum beatus uin
uice quadam ab urbe redir&.
solatio ei crat beatus maximinꝰ
qui postea factus ẽ. treueronum

Expanded text:
autem dictorum nulli ambigendum autem dictorum nulli ambigendum suademus, qui noverimus, quae vota sint voluntatis voto mentiri. Maxime namque de his quae veritas gessit falsitas fugienda est. Quamvis enim per se sit ipse culpabilis, ex comparatione tamen veri, quod depravare nititur, eius tortitudinis deformitas amplius manifestatur. Vos autem, discipuli Christi, iuvate precibus, quem iussione tri apostolorum principis sedem et sepulchrum videre, quorum memoriam, dum domi esset, dulcissime consueverat flere; curaque maxima illi erat, sicubi via foret difficilis, in pontibus sternendis, lapidibus quoque, interdum etiam maximis rupibus exaequandis. Quod qui Romam hinc vadunt, si studium adhibent, quam bonae intentionis iste vir fuerit, perpendere possunt. Sane quia haec cunctis notissima sunt, ad narrationis nostrae seriem convertamur. Dum beatus vir vice quadam ab Urbe rediret, solatio ei erat beatus Maximinus, – qui postea factus est Treverorum
Abbreviated transcription (Latin):
quo nunc eiusclem sc̃i iuri men¬
bra quiescunt: compulsus sum¬
a frͣib loci. maximeq auenerabi
uiro ramaldo. qui eodem in loco
p̃positurę fungitur officio ut
de eodemrithimo plane ora¬
tionis texer&ur conscriptio:
Quod quia rennuere non potui
ꝓ ut ds̃ concessit cuncta quȩ
libelius ꝓtulit. exceptis hisq
po&ite dicebant ur planiori
oratione contexii. & more intp̃tis
non uerbum e uerbo. sed sensũ
ex sensu exp̃sse & iuxta fr̃m
p&itionem. aliquantulo dilataui:
Uerum quia seniorum aetas usq
ad nrͣa durauit tempora qui
ex libro uitę beati uiri memoriȩ
commendarant plurima quoꝵ
unus idest rainaidususq hodie
uenerabiles exigit annos quic¬
quid eorum relatu comperimus.
quȩ in libello iam dicto inserta
non erant: uelut alterũ uolu¬
minis corpus efficentes. sepa¬
ratim ponendum existimauimꝰ:
ncipientes quȩ ipse uiuens in
corpore gessit: & ꝑtingentes ad
ea quę post sui obitum xp̃o

Expanded text:
quo nunc eiusdem sancti viri menquo nunc eiusdem sancti viri menbra quiescunt, compulsus suma fratribus loci maximeque a venerabili viro Rainaldo, qui eodem in loco praepositurae fungitur officio, ut de eodem rithmo planae orationis texeretur conscriptio. Quod quia rennuere non potui, prout Deus concessit, cuncta quae libellus protulit, exceptis his quae poetice dicebantur, planiori oratione contexui et more interpretis non verbum e verbo, sed sensum ex sensu expressi et iuxta fratrum petitionem aliquantulo dilatavi. Verum quia seniorum aetas usque ad nostra duravit tempora, qui ex libro vitae beati viri memoriae commendarant plurima, quorum unus, id est Rainaldus, usque hodie venerabiles exigit annos, quicquid eorum relatu comperimus, quae in libello iam dicto inserta non erant, velut alterum voluminis corpus efficientes, separatim ponendum existimavimus, incipientes quae ipse vivens in corpore gessit et pertingentes ad ea quae post sui obitum, Chri
Abbreviated transcription (Latin):
CULA POgE MORTEM:
e beati martini uertauensis
uitę qualitate. ut uirtu¬
tum numerositate pauca
admodum diximus. restat
ut ꝓmissionis nrȩ̨ memores
quȩ ut ipsi uidimus. uł scripta
legimus. siue &iam fidelis famȩ
opinione didicimus quȩ uł ipse
uiuens. uł post obitum exercuit
aldere curemus: Ipsius est enĩ
quicquid uirtutum de martino
clicitur. qui in quo & per quem
quem in principio lõcutionis
nr̃ę rogantes. ut infundat nob̃
de martino suo ioquentibus sa¬
pientię suęrorem. & ariditatem
pectoris nrͣi irror& aliuuio dulci
fontis aet̾ni Nos autem uix pau¬
ca de uiro dĩ martino dicturi
sumus quia liber uitę ipsius
olim in castro toarcinse eeutꝰ est
cum quo &iam ornamenta beati
uiri pane in comparabilia peri¬
erunt: Suꝑfuit aut̃ uolumeri
exiguum. in quo uaria cͣtinebant
carmina. int̾quȩ ipsius scĩ uiri.
acl breinata inuenit᷑ uita. dulci
& tinnulo rithino depicta: Itaq
cum uenissem ego indignus soloq
habitu monachus ad coenobium

Expanded text:
CULA POST MORTEM. De beati Martini Vertavensis vitae qualitate vel virtutum numerositate pauca admodum diximus; restat, ut promissionis nostrae memores, quae vel ipsi vidimus vel scripta legimus sive etiam fidelis famae opinione didicimus, quae vel ipse vivens vel post obitum exercuit, addere curemus. Ipsius est enim, quicquid virtutum de Martino dicitur, qui in quo et per quem quem in principio locutionis nostrae rogantes, ut infundat nobis de Martino suo loquentibus sapientiae suae rorem et ariditatem pectoris nostri irroret alluvio dulci fontis aeterni. Nos autem vix pauca de viro Dei Martino dicturi sumus, quia liber vitae ipsius olim in castro Toarcinse exustus est, cum quo etiam ornamenta beati viri paene incomparabilia perierunt. Superfuit autem volumen exiguum, in quo varia continebantur carmina, inter quae ipsius sancti viri adbreviata invenitur vita, dulci et tinnulo rithmo depicta. Itaque cum venissem ego indignus soloque habitu monachus ad coenobium,
Abbreviated transcription (Latin):
bi fir mar & sides: gaudiũq age¬
rotur l&antium ut t̾ram inpul¬
su remigum. nauis quę scã fe¬
rebat coopora tetigit. oblatus est
gens unus fidelit᷑ oꝑtorio ser&ri
infirmum. continuo uisum. audi¬
tum. sermonem gressumq lar
legio fidelium. laucdabat sanus
gradiens dmͣ: Sic tripudians
plebs deuota. ꝑculit menbua
martrrum. quod decreuerat
tumulanda Et sepeliorunt̾ ea
ibi in duobus. ut postea his in¬
quisitis patuit sepulchris: In
quo loco xpͣiani. postea mag
tirum p̃cibus in uocatꝰ fideliter

Expanded text:
bi fir| maretur fides gaudiumque augebi fir| maretur fides gaudiumque augeretur laetan| tium ut terram inpulsum remegum nauis que| sanctam ferebat corpora tetigit. Oblatus est gens unus| fideliter operturio feretri infirmum. Continuo| uisum auditum sermonem gressumque larlegio fidelium . laudabat sa| nus gradiens deum. sic tripudians plebs deuota per| tulit . membra martyrum quo decreuerat tumu| landa . et sepelierunt . ea ibi in duobus et postea| inquesita patuit ueritate sepulchris. In quo| loco christiani postea magntyrum precibus inuocatis . fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
bit& xp̃mꝰ talem in clarificatione
uirtutem Qui eis causa extitit.
mortis in mundo. quos seruandos
futuros fidelibus populis. ad pa¬
trocinium sc̃orum senum. minis.¬
iuit: Sed ubi ipso imperante
ꝑsecutionis ꝓcella cessauit.: ho¬
nor deuotis populis mox patuit:
Nam sepecdicti senes thesauros
quos impiis. occultauerant.
pię fidei poptis deuotissime ꝓdi¬
derunt dicentes. crispini &
crispiniani corpora martirũ. se
habere in tugurio suo rec̃dita
His auditis fidelis populus c̃cursu
pię deuotionis frequentare ad
cellulam. p̾auꝑum cepit: Qua
frequentia uilei egenorum tugu¬
rium. effectum oratoriũ. regis
&iam palatium. p̃minere copit
honore: Deinde consilio inito.
sacerdotes clerus ac populus.
eadem conspiratione deuote tu¬
mulanda. p̃fatoꝵ transferre
decreuerunt corpora martyrum:
Q uȩ collecto ingentis popti c&au
maxima cum exultatione. ad iam
p̾parata ducebant remigando
sepulchra Et ut deuote ple¬

Expanded text:
bitet christum| talem in clarificatione bitet christum| talem in clarificatione uirtutem qui eis causa extetit mortis| in mundo quos seruandus futuris fidelibus populis| ad patrocinium senum sanctorum minisluit. Sed ut ipso inperante persecu| tionis procella cessauit. Horum honor deuotis plebi| bus mox patuit. Nam sepefatis senes thesauros| quos impiis. Occultauerant piae fidei populis de| uotissimae prodederunt dicentes. Crispini ac crispi| niani. Corpora martyrum se habere in tugurio\lo/ suo recon| dita. His auditis fidelis populus . concurso pie de| uotionis frequentare ad cellulam pauperum caepit| qua frequencia uile egenorum tugurium effectum| oraturium regis etiam palacium praeminire coe| pit honore. Dein consilio inito sacerdotes cleros ac po| pulos eadem conspiratione deuote tomulanda pre| fatorum transferre decreuerunt corpora marthyrum| Que collecto ingentis populi coetmaxima cum exulta| tione ad iam dudum praeparata. Ducebant| Remegiendo sepulcra. Et ut deuotae ple
Abbreviated transcription (Latin):
dicta in solatium sibi sc̃i laboris
germana. ad locum ꝓperant ubi
E sc̃i martrres. decollati ia
ad cellulam p̾fitorum pauperum.
duci ecrũdem martrrum. facilli¬
me corpora poterant: Sed quid
agerent pauꝑes ac infirmi. quib
nec nauis erat in portu. nec na¬
uigandi ingenium: nec uirium. &¬
ate fessis contra fluminis impe¬
tum. supp&ebat fiducia. Quuid
plura loquens morer. tandem
ꝑuenientes noctu ad locũ. asco
terra cdecollatorum in tacta a bestus
alitibus ue cadaueribus. reperer᷑
inspirante diuina prouidentia.
&iam in amne nauiculam: Tunc
subleuati de trepidatione suȩ in¬
sirmitatis fiducia. singuli singuloꝵ
quasi liberi oneribus. gradiebant᷑
moffenso uestigio: ut putares eos
non ferre onera. sed ab oneribi
serri.Ingressi aut̃ in reꝑtam
nauiculam ꝑgebant contra undã
fluminis inuiso gubnatore ac remige
uelocit᷑ cum corporib martrrum
bra. sepelierunt clam in tugurio
suo cum gaudio: Quis horũ du

Expanded text:
dicta in solatium. Sibi sancti| laboris dicta in solatium. Sibi sancti| laboris germana. Ad locum properant . ubi sancti| martyres decollati iacad cellulam| prefatorum pauperum duci eorundem martyrum| facillime corpora poterant. Sed quid agerent pau| peres ac infirmi quibus nec nauis erat in prumpto.| Nec nauigandi ingenium nec uirium aetate fessis| contra fluminis inpetum subpetibat fiducia . quid| plura loquens morer tandem peruenientes noctu ad lo| cum a sterra| decollatorum intacta a bestiis auitibusue cada| uera Repperierunt insperate . diuina+ prouidentia| etiam in amne nauiculam tunc subleuati de tre| pidatione suae infirmitatis fiducia singuli singu| quasi liberi. Oneri| bus gradiebantur. Ita inoffenso uestigio ut puta| res eos non ferre onera sed ab oneribus ferri. Ingressi ita| que in reppertam nauiculam pergebant contra| undam fluminis . inuiso gubernatore ac remege| uelociter cum corporibus martyrum tyrum membra sepelierunt clam| in tugurio suo cum gaudio. Quis orum du