comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuotetim d̃cipulos quoꝵ uꝰ
tradicor eius fuit et qr sa¬
nam doctͥnan iudooꝵ ppłs
non febat eum illata ma¬
nu crucis supplicio ꝑanext̃

Expanded text:
uodecim discipulos, quorum unus traditor eius fuit. Et quia sanam doctrinam Iudaeorum populus non ferebat, eum inlata manu crucis supplicio peremerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
firet. non querat extra se qui hoc ꝓptei
se facta credit. Nam ẽ in illo qui intuus
fabricatus est mundo quuddam huius
operis formam et exemplar hñs. ubi
terra quedam deorsimi posita consistit
sensualis natura hominis. celum añt
sursum puritas intelligentie et quasi qͦ¬
dam immortalis nite motu negetata rõ
Duas nõ istas tam dissimiles in iio
homine naturas. magna quedam desi¬
deriorum moles hinic iñ fluatuantium
⁊ in contraria sepe motu alt̾no tendenti¬
um oberrat qr et alind est quod subtus
caro ex infiruntate pressa appretit ⁊ aliud
quod sprritus sursum per contemplatõ¬
nem u̾iratis eleuatus intendit. S fira¬
liquociens ut contrarii motus confutom̃
gignant. nisi rõ media interuemens di¬
indat ab mincem. et discernat uolim¬
lud et immortale bonũ ambiens. Nam
cum ipĩ rõ fortiter iudicii censura quasi
firmameutũ quoddam in medio sese col

Expanded text:
teret, non quaerat extra se, qui haec propter teret, non quaerat extra se, qui haec propter se facta credit. Nam est illo qui interius fabricatus est mundo, quiddam hujus operis formam et exemplar habens, ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat volunlud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese col
Abbreviated transcription (Latin):
ulta quidem sunt factum sit.¬
que de firmamnenti natura an¬
mũ questione pulsare possent. si hec hu¬
mana inuestigatio relinquenda pocins
quam discutienda non uideret. Nain
tram ex puro igne fem̃ sit siue ex aere.
ant etiam ex aqua uł postremo ex du¬
obus ant tribus hornm comnuxtis
et si sb̾am. solidam naturaq. palpapi¬
let habeat. quantane sit credenda spissi¬
tudo eius. ⁊ utrum ipm calidum uł fi¬
gidum. aut cuiꝰ alt̾ius qualitatis existat
mento quereret᷑ si nñ aliquid certum sci¬
ri potuss. Aune ap̃t in questiombus
arum rerum non mͥ laborandum indeᷤ
quas nec rõ ulla comprehendit. nec an¬
storitas cui fides adhibenda sit probat.
Solum hoo quo legimus credere sine du¬
bitatione debemus. quia fcm̃ ẽ sumam̃¬
tum ut diuideret aquas ab aquis. ho
ẽ ut partere aquarum inter ambitum
suum concluderet. partem uero extrinse¬
ut firmaĩtum aquas a se di¬
inderet. partiniq suipra atq miba. par¬
tim earmidem aquarum natura consis¬

Expanded text:
ulta quidem sunt quae de firmamenti natura animum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive ex aere; aut etiam ex aqua; vel postremo ex duobus aut tribus horum commistis, et an substantiam solidam naturaque palpabilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatis existat merito quaereretur: si inde aliquid certum sciri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus credere sine dubitatione debemus, quod factum est firmamentum ut divideret aquas ab aquis; hoc est ut partem aquarum intra ambitum suum concluderet, partemque extrinseut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim earumdem aquarum natura consis
Abbreviated transcription (Latin):
locat. atq huic super celestes aquas il¬
linc aut̃ eas que sub celo sunt seperatim¬
disponit. non potest inferior corruptela

Expanded text:
locat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo sunt disponit separatim, non potest inferior corruptela
Abbreviated transcription (Latin):
ad sinistram quẽadm illi ad simstram
statuent᷑ quib dicet᷑. Ite maledc̾i in ign̾e
et̾nũ. Absit ame. ut bonos laicos ibi sta¬
tue̾ p̾sum̃a. Nam qui boni erũt siue lai¬
ti sue cł̾ici ibi ño erunt. ⁊ qui mali erũt
siue laiti siue clĩci ibi erunt. Non ergo
ad ilła sinistmͣ laicos xͥanos qui uere uͥa¬

Expanded text:
ad sinistram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: « Ite, maledicti, in ignem aeternum . » Absit a me ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam qui boni erunt, sive laici sive clerici, ibi non erunt, et qui mali erunt, sive laici sive clerici, ibi erunt. Non ergo ad illam sinistram laicos Christianos, qui vere
Abbreviated transcription (Latin):
e hac autem matena trac¬
tat dinina scriptura. sccłm
tuplirem intelligantiam. hoc ẽ histo¬
nam. allegoriam tropologiam: histo¬
na ẽ rctum gestarum narratio. quem
pͥma significatione lutere contuetur.
allegoria ẽ ꝙtum pcr id quod factm
dicitur aliquod aliud factum siue p̃
tento siue in p̾senti siue infuturo sig¬
ificatur. Tropologia ẽ cim petio qd̃

Expanded text:
e hac autem materia tractat divina Scriptura secundum triplicem intelligentiam: hoc est histoam, allegoriam, tropologiam. Historia est rerum gestarum narratio, quae in prima significatione litterae continetur; allegoria est cum per id quod factum dicitur, aliqupraeterito, sive in praesenti, sive in futuro significatur. Tropologia est, cum per id
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate defluentis uuersa genens hu¬
mam propago trahitur. si aliis deorsũ
I ea qua nati sunt. corruptione inste
elistis. alii sursum dono gratie ad sor¬
cem celestis patrie eleuantur. Quare ope

Expanded text:
bilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatis, ju
Abbreviated transcription (Latin):
Lubi superbia milla fnt. s rõ que erudi
Lad maiorem cognitionem ⁊ uirtus
promoneretur ad maiorem perfcõm.
ntur itaq hoo sacramentum singula
Habens legens quemadinodum singu¬
s habent institutionem. ⁊̃ indetur or
stulare prius quam ad ea que de ceni̾s
da sunt satramentis discutienda acce¬
is de isto singulariter quedam que ad
¶am institutionem spectare indebim
Premittere. His que ad secundam esꝰ
itationem pertinent. sequenti narrati
reseruatis: habet enĩ hoc sacramentũ¬
plicem institutionem uimam ante pccm̃
wofficium. aliam post pecẽn ad remedi¬
um. ⁊ secundum illam quidem qua singula¬
titer institutum est singulariter trastari deb.¬
ut postea secundum illam qua ceteris item

Expanded text:
fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur fuit ubi superbia nulla fuit; sed ratio quae erudiretur ad majorem cognitionem et virtus quae promoveretur ad majorem perfectionem. Invenitur itaque hoc sacramentum singularem habens legem quemadmodum singularem habet institutionem. Et videtur ordo postulare priusquam ad ea quae de caeteris dicenda sunt sacramentis discutiendo accedamus; de isto singulariter quaedam quae ad primam institutionem spectare videbuntur praemittamus; his quae ad secundam ejus institutionem pertinent sequenti narrationi reservatis. Habet enim hoc sacramentum duplicem institutionem; unam ante peccatum ad officium, alteram post peccatum ad remedium. Et secundum illam qua singulariter institutum est singulariter tractari debetur
Abbreviated transcription (Latin):
empus institutõnis sacramene¬
sacram̃torum ab eo cepisde croo
diis paradisi expulsus in h̃ius iti
talis exiliũ cum tota posteritare nsꝙl
oms lapsus incorpore per mortalicat
in amima per miquitatem egrotare
tis suis medicinam pparanit. que pi
pro ut rõ postulabat ⁊ omsa clinel¬
poribus ⁊ locistad curationem illus
it. alia ante legem. alia sub loge. alii
gratia. Uinersa quidem in specie mo
¶ ⁊ ad sanitatem quantum ipis darom
⁊ per ipã danilum erat restituendam
erum. Et ista satramenta tempore
pleto cessanerunt. ⁊ alia pro illis
ndem sanitatem perficiendam succes¬
t. Et rursum post illa alia quasi no¬
e. adnicta sunt quibus alia succedẽ
L debuerunt. uelud medicamenta perftã
morbum ip̃m consumerent. ⁊ perftam̃
tem plene restaurarent. Et hec omũ
dia singulis temporibus adhibenda
¶Ad officium. quia morbus in homme
nt. qui sanaretur. s utus que exer¬

Expanded text:
empus institutionis sacramentorum ab eo incoepisse creditur, diis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usqueonis lapsus in corpore per mortalitatem et in anima per iniquitatem aegrotare tis suis medicinam praeparavit. Quae quidem prout ratio postulabat et causa diveporibus et locis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, alia sub lege, alia sub gratia: diversa quidem in specie unurunt et ad sanitatem quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista sacramenta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene restaurarent. Et haec omniremedia singulis temporibus adhibenda sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exer
Abbreviated transcription (Latin):
pe conclitus est homo ut quidam in eo si¬
premum eẽt. ⁊ in homine nichil aliius
eẽt. Post illud antem aliud sub illo eẽt.
⁊ subiectum illi. demde aliud nomissimum
⁊ minio constitutum. et cetĩs cduobus subiᷤ¬
tum. Erat quippe in homine rõ sumpino loco
constituta solis diminis ⁊ in uisibilib intẽ¬
dens. ⁊̃ diuimne uoluntat se confoemãs. ꝑt̾
hec alia quedam rõ ad corporalia ⁊ insibi
et ab illa informata. subiecte sibi sensuali¬
tati dñabatur qͥ tercio ⁊nno loco fuerat cõ¬
stituta. Sit itaq tra inuenta sunt in ho¬
mine sapientia pridentia. ⁊ sensualitas.
est afftũs sine appetitus ad terrena. Eq̃nb
sualitas ultima regebatar tm̃. ⁊ non rege¬
bat. Media nõ rõ ⁊ a superior regebatur.
⁊ infius regebat. Ad hinc similitudinẽ
liter quod a supenoei quidem regio
⁊ cum superiore inferiori dnãbatui
igitur ur imago sapientie. femrs
m̃a prudentie. bestie antem sinubo

Expanded text:
pe conditus est homo, ut quiddam in eo supe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post haec al a quaedam ratio ad coet ab illa informata subjectae sibi sensualitati dominabatur, quae tertio et imo loco fuerat constituta. Sic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia et sensualitas. est affectus sive appetitus ad terrena. Equibussualitas ultima regebatur tantum et non regebat. Media vero ratio et a superiori regebatur et inferius regebat. Ad hanc similitudinem similiter quod a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
lcõm mium erant ita postincdum in officis
conugii ninm fierent per miam carius cõ¬
mstiõnem ut ostenderetur quia qui prius
in fua diminitate per dilcõnem iunctus erat
anime post modum per asumptam carnẽ
ninctus est eccẽ sue. Iterum ne ociosa eet
socieras conungalis inter masculum ⁊̃ fem¬
nam propterea post sacramentum conu¬
gii adlitum est comugii officium ꝙ incõ¬
mixtione carnis expleri debuerat ut in eo
comũsti ⁊ exercerentur per obecdientiam
ad mrtutem. ⁊ fructificarent per prolis
generationem. In quo officio masculo qui¬
dem qui superior erat datum est quod pro¬
papandum. fuiss. de suo seminare. femi¬
ne antem concipere ⁊ parere. ut in eadem
similituine demonstraretur qm̃ in illa
muisibili societate amma rõnalis nulla¬
tenus fructificare poset. nisi prins semẽ
mitutis a deo conciperet. Erat ad huca¬
lind in natura humana quod per socie¬
tatem comingii monstrari debuiss. Sic qͥp¬

Expanded text:
lectionem unum erant, ita postmodum in officio lectionem unum erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unam carnis commistionem. Ut ostenderetur quod qui prius in divinitate per dilectionem junctus erat animae, postmodum per assumptum carnem junctus est Ecclesiae suae. Iterum ne etiosa esset societas conjugalis inter masculum et feminam, propterea post sacramentum conjugii additum est officium quod in commistione carnis expleri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem concipere et parere, ut in eadem similitudine demonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quip
Abbreviated transcription (Latin):
trtum est alterius socistatis sacramentu
in coningio alt̾ius societatis satramentumm
in comugi officiorpropterea natura huma¬
na amplici qualitate distincta ẽ. ut in niro
quidem robustior in femina uero inf̾inior
⁊ aliena ope egens appareret ⁊ mncti sunt cdu¬
o in nnũ imiã ilcõne ⁊ secietate mia. ut in
una clilcõne eeñt ⁊ per dilcõm unam mu
na sccietate manerent. ⁊ iur quidem ut yma¬
go dei ficret in hoc sacramento. pietate ad
dilcõnem inclinaretur. femina n̾o ut formã
anime rõnalis exprimẽt necessitate magis.
⁊ quasi respectu comoditatis amusdam ãma-¬
re persuaderetur. sic tñ ut ntrmq uolim¬
rana eet dilcõ. quia si uoluntana nõ eet.nͥ
uera dilcõ. nec uere dilcõnis satramentũ
ẽẽ poss. Iterum ut aliud sacramentum in
hac societate formaretur. p̃cepit deus ut mas¬
culus ⁊ femina inmnia came ungerentur
ut sicut penis in sacramento comugii pet cli¬

Expanded text:
tutum est alterius societatis sacramentum, tutum est alterius societatis sacramentum, in conjugio, alterius societatis, sacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem unam in una societate manerent. Et vir quidem, ut imago Dei fieret in hoc sacramento, pietate ad dilectionem inclinaretur. Femina vero, ut formam animae rationalis exprimeret, necessitate magis et quasi respectu commoditatis cujusdam amare persuaderetur. Sic tamen ut utrinque voluntaria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per di
Abbreviated transcription (Latin):
exercitom̃. Erat ant enĩ duo hec tn comugio
ipõ. coningrã ip̃m ⁊ comugii officimm. t̃
ntrumq sacramentum erat. Comngnim cons¬
tabar in consensu federis socialis officami
comugi constabat in copula carius. Conin¬
guum sacramentum funt anꝰdam societatis.
spiritalis. quȩ per dilcõnem erat inter deum
⁊ animama. In qua sccietate amina sponsae¬
rat. ⁊ sponsus deus. Officium comugi. satra¬
mentum fint cuiusdam sorietatis quẽ futura
erat per carnem assumptam int̾ xpiũ ⁊ ecołam
sponsa ectã. Et qm sponsus erat ntrobiq supe¬
ror erat et enis dilcõ per pietatem trahebatur
ad inferiorem. Que autem sponsa erat utro¬
biq inferior erat. qma sibi sufficiens non erat
⁊ per se stare non poterat. ⁊ propterea eius di¬
gis conuertelntur ad supenorem. Superior cdi¬
ligendo benesicum prestitit. inferior diligen¬
do benesicm̃ accepit. Huius ergo societatis que
utrimq dilcõne mutna constabat. satranen¬
tum formatum est quando comugium insti¬

Expanded text:
conjugio ipso: conjugium ipsum, et conjugii officium, et utrumque sacramentum erat. Conjugium constabat in consensu foederis socialis, officium conjugii constabat in copula carnis. Conjugium sacramentum fuit cujusdam societatis spiritualis quae per dilectionem erat inter Deum et animam in qua societate anima sponsa erat et sponsus Deus. Officium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam inter Christum et Ecsponsa Ecclesia. Et qui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus diconvertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum formatum est, quando conjugium insti
Abbreviated transcription (Latin):
am qñ non nult moneatur. Ex m̃
carnale cõm̃tium ab homine exer
non debuit ex quo illud sine turpi cõ¬
dentia ⁊ carius libidine exerceri nõ
t. Ipse emim sibi hoc illicitum fecit
no se talem fecit qui illud licice imple
n possit. S quia carius humane
mitas turpins ad omnẽ concupiscẽ
efflueret. si non in parce aliquali
xaperetur concessum est postea ad
etlmm quod prins ad officium solũ
T institutum. ut dum per indulgentiã
maion malo euitando agitur. ip̃m qd
iest malum inflrmitatis per puelici¬
wr comugalem excusetur. Et de prima
quidem institutione comugii. hec in pre
loco dic̃ta suffice̾ possit. None par¬

Expanded text:
am quando non vult moveatur. Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciperetur; concessum est postea ad remedium, quod prius ad officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjugalem excusetur. Et de prima quidem institutione conjugii haec in praesenti loco dicta sufficere possunt. P
Abbreviated transcription (Latin):
ad consensum nuiquitatis trahit. p
has ⁊ huiscemodi rõnos. discrena
mana natura. ut in altã parte roli
esfet in altera uero infirmior deu-¬
retur nt in ea unum inueniretur
regeret.⁊ aliud quod regeretur
ta est deinde foris in carne etiam disti
carnis pollutione. Numc n̾o quian
catum hominis caro humana corti
sine carnali concupiscentia fieri nou
fortassis antem aliquem mouere ppb
sine pocõ explere non põt. Si diligen
sideranti rõ manifesta occurrit. Qnd¬
u enim spiritus rõnalis creatori su
iectus fant nullam in carne sua con¬
dictionẽ inuenit ⁊ erant menbra ay
imperio amme subiecta. ut pprett
sam aliquando mouerent. neq q
ipãm. Postquam autem spiritus
sus creatorem sim̃ per superbiam n¬
it mento in suo infi̾ori ius antiquil
tionis amisit. ut menbra corporis
imperio ad inuiriam creatoris ulel¬
dam contracliceñt que illi insi per ad¬

Expanded text:
ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demonstraretur, ut in ea unum inveniretur quod regeret, et totum quod regeretur. Adjuncta est deinde foris in carne etiam discrecarnis pollutione. Nunc vero quia per peccatum hominis caro humana corrupta sine carnali concupiscentia fieri non potest. Fortassis autem aliquem movere potesine peccato explere non potest. Sed diligenter consideranti ratio manifesta occurrit. Quandiu enim spiritus rationalis creatori suo subjectus fuit, nullam in carne sua contradictionem invenit; et erant membra corporis imperio animae subjecta, ut nec praeter ipsam aliquando movereipsam. Postquam autem spiritus adversus creatorem suum per superbiam intumuit, merito in suo inferiori jus antiquae damnationis amisit, ut membra corporis jam ejus imperio ad injuriam creatoris ulciscendam contradicerent, quae illi nisi per
Abbreviated transcription (Latin):
conoris sui nullam spc̃ rõnalis poresta
aberet umndictam suam deus in parce
istitiam exercuis. ⁊ in parte misencor
e humano menbrum potestati ani
ibstraxit per quod posteritas in auene
nanda fint. ut omnes qmi per ulud
sire deduit signum mobelientie posi
C̃. cunctis per illud tnsemitibus ma¬
De ostenditur. qm̃ cum culpa mobe¬
e generantur quasi emĩ in ipõ tiu¬
porte inscriptus est per quam fran
imperium rõnis secmitar sine culpa
ti possunt. hoc u̾o m̃brum in quo
pisdentia p̃cipue regnat. quia mitũ
iatis non sequitur sine culpa nõ
ipenum anmne non sequitur. ut

Expanded text:
corporis sui nullam spiritus rationalis potestatem haberet, vindictam suam Deus in parte per justitiam exercuit, et in parte misericorcorpore humano membrum potestati animae subtraxit, per quod posteritas in carne seminanda fuit, ut omnes qui per illud nsire debuit signum inobedientiae positum est, cunctis per illud transeuntibus manifeste ostenditur quod cum culpa inobedientiae generantur. Quasi enim in ipso titupimperium rationis sequuntur sine culpa perari possunt; hoc vero membrum in quo concupiscentia praecipue regnat, quia nutum voluntatis non sequitur; sine culpa non imperium animae non sequitur ut
Abbreviated transcription (Latin):
ta concessa sunt panca prohibita. hic multa
prohibita panca concessa. Illic clictum ẽ
homini ut de ligno scientie bom ⁊ in. non
comedẽt non quia lignum malum erat.
s quia obedientia probanda erat. Hie elit¬
tum ẽ ut caruem sanguine non comedent.
ut discent horrere crudelitatem carnem por¬
nam non eden̾t. ut detestarentur ĩmũ¬
diciam in bone ⁊ asmo in ararent. ut p̃¬
ditiom noxiam agnoscent. pigricia ⁊
stultissiam ⁊ cecera simmlia que ommame¬
lia erant. illa uo que sub lege naturali
in nobus p̾ceptis clausa fuerant: persq̃¬
tam legem postea septem illis que in se¬
cnnida tabula ꝓposita sunt preceptis expl¬
cata sunt ⁊ elisfincta. Ex quibus primũ
erat. honora patem tumum ⁊ matrem
tuam ut bene fit tibi ⁊ sis longenus
super terrã. Sccm non occides. Tercui
nõ mecaberis. Quartum non furtum
faues. Quntũ nõ faisum testimonũ di¬
cos. Sextum non concupisces peio proxi¬

Expanded text:
ta concessa, pauca sunt prohibita; hic multa ta concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea septem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proxi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. sola p̃cepit. media omina ad unnum¬
libet relinques. De prohibenclum inũ
p̃ceptum in corde hominis scripsit. quodt᷑
non ius fieri Alii ne feceris. de p̃apiendis
s̃mulit̾ inium. quecimq nultis ut uobis
faniant homines ⁊ uos similiter fecite ilt̾
ut iudelic homo ex sui consideratione ddis¬
ceret. qualem se erga proximum exhibere
deberet. S postea cum lex sub intraret ⁊
disciplinam uinendi artiorem proponeret
ex his que media fuerant quedam acce¬
pit. ⁊ ex eis alia per p̃ceptionem alia per
prohibitionem in alteram partem deflex̃
diso deus de concessione naturali. imari
pro p̃cepto discipline ꝓhibitionem accepet
ita modo filiis enis non in una m̾tate stã¬
tib s per nanos errores disciꝑatis. non
num de consessione naturali p̃ceptum aisc
pline quasi peobandis. s quasi coengendis.
⁊ reparandis multa formaret. ut quanto
mag̾ se in mecdiis tempare disceñt. tanto
lauus inconcessa canere uałent. Illic mul¬

Expanded text:
 sola praecepit, media omnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod tibi non vis fieri. alii non feceris . De praecipiendis similiter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam exceet ex eis alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem tantum ldiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae exhibitionem exceperat, ita modo filiis ejus non ex una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis, non unum de concessione naturali piplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic mul
Abbreviated transcription (Latin):
Achistrabitur. ⁊ idcuro uita ista qu
homini ad penitentiam conceditu
ta obelientie depntatur. Quia g̾ h
in malis agenclis ex propria contin¬
tentia in almersa listiahitur. in bon
agendis sola obehientie regula. gude¬
nãtur. ideo in malis cauendum qui
ht̃ ex semetipõ ⁊̃ per semetipiũ fatus
pot. sigillatim instruend est. ad bon
n̾o agenda ad obedientiam solum n
nocandus ut ibi per sententiam ali
salubrius disceret. quid ipẽ agere
buisset. Cum em̃ iubetur homo pa
⁊̃ matri hominem deferce non hos ab
carnales parentes solum referendin
est. s hoc potius ei p̃cipitur. ut quidi

Expanded text:
tia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientiae deputatur. Quia igitur homo in malis agendis ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis vero agendis sola obedientiae regula gubernatur; ideo in malis cavendis, quae habet ex semetipso et per semetipsum facere potest, singulatim instruendus erat, ad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debuisset. Cum enim jubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solum referendum est; sed hoc potius ei praecipitur, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ in questione ad adncendũ nor¬
quare non fuerunt perstĩ angłi concdi
quia in prima perscõne creati sunt. ⁊
possunt ad cerciam pertingere sic neq
Asecunda mapere debuerunt. Alioquĩ
Poficiendi lecũ additũq iuenire ia-
mssent emnidi in meluis nisi reliquũ

Expanded text:
ue in quaestionem adducendum quare non fuerunt perfecti angeli conditi; quia in prima perfectione creati sunt, et possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quod bonũ nonẽ perse ⁊ alicin bonũ est.
mans est bonũ. quam quod iper sesolum
est. ⁊ alicui non est bonũ ⁊̃ quod magis
conlucit et expedit. ire semper mais es¬
timatur bomp̃ qm̃ in fructu suo est omẽ
bonũ. ⁊ est tm̃ omẽ quatum est bonũ. Qd̃¬

Expanded text:
i bonum est, majus est bonum quam quod per se solum est et alicui bonum non est; et quod magis conducit et expedit, jure semper majus aestimatur bonum; quoniam in fructu suo est omne bonum, et est tantum omne quantum est bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
se p̃cipit ant propter illum c precipit.
Si propter se p̃cipit ad bonũ eius ẽ qd p̃cip̃.
⁊ bomim illi est quod p̃cepti sui implotio.
S quomodo p̃cipit pp̃ se qui profectu non
indiget in se. neq bono alieno acdinnari
pot̃. quod melior. ẽẽ non põt. Clamat hec
scriptura ⁊ perfcõr mandati in scriptura. d̾s
meus estu qm̃ bonorum meorum noneges.
Ergo pp̃ se non p̃cipit deus quod p̃cipit s pp̃
propter illum cui p̃cipit. quoniam bonũ
est illi quod p̃cipitur cui bonũ p̃cipitur. Qd̾¬

Expanded text:
propter illum cui praecipit. Si propter se praecipit ad bonum ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in Scriptura: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ergo propter se non praecipit Deus quod praecipit; sed propter illum cui praecipit, quoniam bonum est illi quod praecipitur cui bonum praecipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
perfcõnis lineam porng̃. centenanus scde
epandit latitudinem. Milleuarius in al¬
tum sũmã tollit perfcõnem.

Expanded text:
perfectionis lineam porrigit, centenarius secundae expandit latitudinem: millenarius in altum summam tollit perfectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ius moclicam ad cadendũ orcationẽ habu¬
it. idcirco hunc tandem dei gratia ad ne
niam erexit. Nos u̾o quanto gramorem
in p̾cãdo temptationis molentiam patũ.
tanto lemore piatulo amissam ad gram̃
renocamur. Quis plus peccauit i adã

Expanded text:
is modicam ad cadendum occasionem habuit, idcirco hunc tandem ad veniam Dei gratia erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amissam renovamur.
Abbreviated transcription (Latin):
nari non pot̾ quam dni libertate
custodinnt. ⁊ spuitum adoptionis n¬
tane peccando non amitanit. Libea
ñ a sermtutẽ pcc̃i. sub corruptionea
mortalitatis necescitate tenemur fi
minio pccĩ. non insi noluntate subi
nis radice fomitem pccĩ portat. hi
spiritus libertatis est. peciũ ipm̃
quia tũ ad penam remanet ad ers
generancut transiens non solũ ad
ipĩs quoꝵ culpadeleatũr. etiam s

Expanded text:
nari non potest quandiu libertatem suam custodiunt, et spiritum adoptionis voluntarie peccando non amittunt. Liberati enim a servitute peccati sub corruptione quidem mortalitatis necessitate tenemur, sed dominio peccati non nisi ex voluntate subjicimur. nis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsquia tamen ad poenam remanet; ad eos qui generantur transiens non solum ad ipsis quoque culpa deleatur, etiam s
Abbreviated transcription (Latin):
cati sine per sacram̃ta fidei sine soli
missionem acceperunt. Q nomodo
a patribus infilios transire põt. qu
in ip̃is patribus non ẽ. S scendin
carius generationem ad filios trani¬
titur. quamnus in hus qui gigram
tum ad calpam remissimi sũ. quin

Expanded text:
ta fidei, sive sola fide remissionem acceperunt. Quomodo enim a patribus in filios transire potest, quod in ipsis patribus non est? Sed sciendcarnis generationem traducitur ad filios, quamvis in his qui gignunt quantum ad culpam remissum s
Abbreviated transcription (Latin):
fsectrat totũ. Et si meliores erant sicut
erant. meliores erant pro eo quod fũ etãt
non pro eo quod fecerant ip̃i uel faciebant.
Similiter et quod iusti aicuntur. solum
hec illis erat iniustos non fuisse. ⁊ quod
beati non miseros extitisse. Uerum cũ neq
iusti ad mĩtum neq inuisti ad culpani

Expanded text:
fecerat totum. Et si meliores erant sicut fecerat totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpa
Abbreviated transcription (Latin):
cientis non facti. quia aliuid eẽ non potu¬
aunt neq facere ip̃i cum fcĩ sunt tunc
ut aliud eeñt quam facti sut. Itaq ex
faciente erant qñ pͥmum erant totum qd̃
erant. ⁊ acceperant totũ qd̃ erant. ⁊ a seni¬
chil habebant qui et hoo quod erant ex ni¬
chilo ⁊ a creacore acceporant quod erant.
Non potuit autem creacoe optimus auc
tor mali eẽ. ⁊̃ ideo totum bonũ erat qd̾
ex ipõ illis erat ⁊ totum bonũ erat qm̃
exͥpõ totum erat. hoc modo probamus
qm̃ boni erant angeli qñ primũ fr̃ sut̃.
⁊ quod boni fã sunt omnes qmĩ a bono
fcĩ sunt qui malu facere non põt. Sic
itaq bom erant ⁊ non mali ⁊ quemad¬
modum boni erant. ita et iusti erant. ⁊¬
beati erant. s ea bonitate ⁊ iusticia ⁊ be¬
atitudine quam natura incipiens accepe¬
rat non quam fecerat ixã uel meruerat
faciendo. Si enĩ bom sub dicunt᷑ bom erãt
quem ad modũ bonum fuãt quod bonꝰ

Expanded text:
cientis non facti; quia aliud esse non potucientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant, et a se nihil habebant qui et hoc quod erant, ex nihilo, et a Creatore acceperant quod erant. Non potuit autem Creator tor mali esse, et ideo totum bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probatur quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus
Abbreviated transcription (Latin):
mali iustiuł minsti. beati an miseri.
ed et multa alia queruntur de illa
bomi fuerunt uł mali cr̃eati angeli. ius¬
ti nel iniusti beati an miseri. ⁊ fortassis
alia quedam hiis similia. Et quia int̾¬
ta sunt alia que in questione coaceruan¬
tur no possumus nos ad omma prolix¬
a responsione acurre̾. s breniter diffini¬
mus qm̃ tunc in illo primo principio
⁊ exordio inchoationis quod humanacõ¬
lideratio ita breue ⁊ momentaneum sun¬
plicisq instantis sine mora ⁊ int̾uallo
prime subsistentie de nichilo inaliquid
apparentis accipiat ut id quod primum
omniũ illis erat intelligat. ħ solũ mue¬
nitur in conditis quod natura contulit
conditõnis. Quod emm ceperunt totũ
acceperunt. ⁊ nou potañt in illis ex illis
eẽ quiquam. quĩ omne quod ex illis ẽ
post̾ĩus est illis. Itaq omne quod fãi st̃
non fuerũt ipi. s trũ facti sunt. ⁊̃ quod
facti sunt bomi fc̃i sunt. tocum. Si eñ
quod fã sunt mabi fã sunt culpa est fa-¬

Expanded text:
mali, justi an injusti, beati an miseri. Sed et multa alia quaeruntur de illa boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; sed breviter definimus quia tunc in illo principio primo et exordio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non poterat in illis ex illis esse quidquam, quoniam omne quod ex illis est posterius est illis. Itaque omne quod facti sunt non fecerunt ipsi; sed tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est fa
Abbreviated transcription (Latin):
sz a noue substantie creatõne. Quid sit mu
undus ẽ iminersitas omius. dus.¬
que constat ex celo et terra .iiii. elem̃¬
tib. inspeciem orbis absoluti globata. Igne
quo sydera lucent. aere quo cuncta uinentia
spirant. Aquis que terram cingendo et pe¬
bili circa eam uuu̾sitate pendet ĩmobilis.
Uerum mũdi noĩe eniam celum perfcã ab¬
solutaq eligentia uocatur. Nam cum apd̃
grecos ab ornatu cosmos apellatur. Deele

Expanded text:
T III. Quid sit mundus. Mundus est universitas omnis, quae constat ex coelo et terra, quatuor elementis in speciem orbis absoluti globata: igne, quo sidera lucent; aere, quo cuncta viventia spirant; aquis, quae terram cingendo et pebili circa eam universitate pendet immobilis. Verum mundi nomine etiam coelum a perfecta absolutaque elegantia vocatur; nam et apud Graecos ab ornatu κόσμος appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aere q̃globantur qui fumali xxxii.
leuitate uapoẽes aquanun de terra mariq fus¬
tollens. quamdui in minutissimis stillis
consistunt. sua insuspendit se in altũ. qr uł
solis igne decocti. uł aeris itin̾e mutati dul¬
celcunt ut marnam aquã humo uł dulcẽ
marnuis herbis infinidentes incontrauũ
sibres ex nbiũ concreti guitulis xxxiii.
dum in maicres stellas coeunt aeris am¬
plius non ferente natura. minc nentom
compellente. nunc sole dissoluente.⁊¬
liter ad terramdilabutur. S plime

Expanded text:
aere conglobantur, qui naturali levitate vapores aquarum de terra marique sustollens, quandiu in minutissimis stillis consistunt, sua vi suspendit in altum, qua vel solis igne decocti vel aeris itinere mutati dulcescant, ut marinam aquam humo, vel dulcem marinis herbis infundentes, in contrarium Imbres ex nubium concreti guttulis, dum in majores stillas coeunt, aeris amplius non ferente natura, nunc vento impellente, nunc sole dissolvente pluraliter ad terras dilabuntur. Sed pl
Abbreviated transcription (Latin):
t exit primũ triplex discretio
potestatis illorum. quomam alia
potestas quam acceperant ad se. alia quã
acceperant ad mincem inter se. alia. aut̃
quam acceperant ad ea que conditioneor¬
dinata fuerant. sub se. Prima potestas
nirtutis erat. scd̃a dominationis. in ad¬
munstrationis. In ea potestate quamac¬
ceperant in se omues differentes erant ĩ
ea nero quan acciperant. inter se quidam
exellentes. in ea ant̃ quam acceperant sb̃¬
se ⁊ differentes ⁊ excellentes. In ea potesta¬
te quam insemecipsis singuls acceperant.
unicuiq ad esscm famulabatur natura ꝓ¬
pria in ea nõ quam ad semuicem habebãt
quibusd̾ subiecta erant obedientia aliena.

Expanded text:
t erat primum triplex discretio potestatis illorum, quoniam alia pars potestas quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant sub se. Prima potestas virtutis erat, secunda dominationis, tertia administrationis. In ea potestate quam acceperant in se, omnes differentes erant; in ea vero quam acceperant inter se quidem excellentes; in ea autem quam sub se acceperant differentes et excellentes. In ea potestate quam in semetipsis singuli acceperant, unicuique ad effectum famulabatur natura propria. In ea vero quam ad se invicem habebant; quibusdam subjecta erat obedientia aliena.
Abbreviated transcription (Latin):
negatur acsũptꝰ Bursus igͦ
sicut abecdem nestoeii fontẽ
eutichis error principium.
num qm̃ non hiis qui eg
eet. ⁊ saluarirem cura q̃ e¬
get assumptꝰ traxisse antẽ
hanc sũtentiam uidegir.
Si tu huiꝰ erroris fuit ut
lum cret̾etur ascendisse qd̾
ex mꝑlum ꝯtinet talenoñ¬
ioui ascendit incelũ nͥ qui
decelo descendĩo S sans de
en ꝑte dcm̃ uidetu si corꝰ ꝙꝑ¬

Expanded text:
negatur adsumptus? Rursus igitur sicut ab eodem Nestorii fonte Eutychis error principium num, quoniam non is qui aeger esset et saluatione curaque egeret, adsumptus est. Traxisse autem hanc sententiam uidetur, si tamen huius erroris fuit ut lum creditur ascendisse. Quod exemplum continet tale: non ascendit in caelum, nisi qui de caelo descendit. Sed satis de ea parte dictum uidetur, si cor
Abbreviated transcription (Latin):
ecurum indubitata. Ergo alio cuiq centro
sides sue exurgunt. ideoq diuersos hñt or¬
o motus ꝙ dismiles. qm̃ intiores absides
orẽ ẽbreiuores c̃c. Igitur a ierre centio abi¬
des altissime sunt. saturno in scorpione. Iom
in uirgine. Marci in leone. Sol ingeninis.
ueneri in sagittario. Mercurio in capricorno.
fit ut tardins uodeantur monen. cum altissi¬
mo ambitu feruntur. non qr accelerent tar¬
dent ue naturales motus. qui cerci ac singu¬
li sunt illis s qr deductas a simima abside li¬
neas coartari ad centrum necesse ẽ. sieut in
rotisradios. ipẽ idemq motus. alias maicr.
alias minor tentri ꝓpinquitate sentitur. Mo¬
tu autem angeri. quandui in ucino sunt
t̾re. cum abscedant in lacitudinẽ minui. lu¬
ne maxime sublimitatibus approbatur. De

Expanded text:
er indubitata. ergo ab alio cuique centro apsides suae exsurgunt ideoque diversos habent or motusque dissimiles. Quoniam interiores apsidas necesse est breviores esse, igitur a terrae centro apsides altissimae sunt, Saturno in Scorpione, Jovi in Virgine, Marti in Leone, Soli in Geminis, Veneri in Sagittario, Mercurio in Capricorno, fit ut tardius moveri videantur, cum altissimo ambitu feruntur, non quia accelerent tardentve naturales motus, qui certi ac singuli sunt illis, sed quia deductas a summa apside lineas coarctari ad centrum necesse est, sicut in rotis radios, idemque motus alias major, alias minor centri propinquitate sentitur. Motum autem augeri quandiu in vicinia sunt terrae, cum abscedant in altitudinem minui, lunae maxime sublimitatibus approbatur. De
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt. Ponuntur ergo primo loco cause
pͥmordiales. ⁊ muisibiles. ⁊ in create creã¬
dorum omiũ in mente diuina. Ado loco
angelica natura minsibił quidem s creaca.
Tercio loco humana iusibił ⁊ creata. scd̾m
aliquid insibił. ⁊̃ secund̃ aliqͥd inunsibilis.
Quarto loco creatura corporea. in toto iusi¬
bilis. ⁊ in toto temporalis. post primas
ergo causas intreata ⁊ minsibiles exibit cõ¬
sideratio. ⁊ procedet ad angelicam naturã
rõnalem et imusibilem. deuide ad humanã
isibilẽ ⁊ rõnalẽ de qua ꝓpositum primũ
fint ut consũmetur. Nam de insibilibus
quedem que postrema sunt idarco priman
ꝓpositionẽ fecimꝰ. ut de hiis que parent ad
latentiũ cognitõm humanã mentem com¬
modins duceremus. Incipit quinta pars de
creatione angelorũ ⁊̃ de libxio arbimo ⁊ de ce¬

Expanded text:
lia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae lia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humana visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius duceremus. PARS QUINTA. DE CREATIONE ANGELORUM ET
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris quoniam ex ipã sunt omnia.
Post ipam secuntur que sunt ex ipã. pͥ¬
ma sunt que in ea sunt. Secunda sunt
que ex ea sunt. Que in ea sunt eterna
sunt. nec gradum hñt. nec successionẽ
qũ i uñtate consistunt. ⁊ meterinta¬
te nõ transeant. Que ex ea sunt creata
sunt per cam que cansai supserunt ex ip̃a
non sub̃̾am in ipã quia ddima natura sb̾¬
stantialiter ex se non genuit. que causalit̾
creauit. quia non pot᷑ naturaliter idem eẽ
qui fecit ⁊̃ quod fc̃m ẽ. Que igitur fc̃ã st̃
imũ non sunt ⁊ in hiis quedam primast.
quedam secunda. non p̾ma ad pͥmam. s
ad secunda pͥma. Que enĩ ad prima añse
secunda sunnt. ad secunda a se sunt prina. ⁊
scd̾a ab ip̃is terria sunt. ad iͣ. Que in uo¬
luntate dei eterna ⁊ minsibilia sunt. secũda
sunt post prima. Quie temporalia ⁊ insi¬
bilia. mͣ. post scd̃a. ⁊̃ in ip̃is isibilibus q̃
rõnalia sunt. propniquiora sunt inuisibi¬
libus qua in ipõ insibilia sunt quod rona¬

Expanded text:
toris, quoniam ex ipsa sunt omnia. Post ipsam sequuntur quae sunt ex ipsa. Prima sunt quae sunt in ea; secunda sunt quae ex ea sunt. Quae in ea sunt aeterna sunt, nec gradum habent nec successionem, quoniam in unitate consistunt et in aeternitate non transeunt. Quae ex ea sunt creata sunt per eam, quae causam sumpserunt ex ipsa non substantiam in ipsa; quia divina natura substantialiter ex se non genuit quae causaliter creavit; quia non potest naturaliter idem esse qui fecit et quod factum est. Quae igitur facta sunt unum non sunt, et in his quaedam prima sunt, quaedam secunda; non prima ad prima sed ad secunda prima. Quae enim ad prima ante se secunda sunt ad secunda, a se sunt prima; et secunda ab ipsis; tertia sunt ad prima. Quae in voluntate Dei aeterna et invisibilia sunt, prima rima, quae temporalia et visibilia tertia post secunda. Et in ipsis visibilibus quae rationalia sunt propinquiora sunt invisibilibus, quia in ipso invisibilia sunt quae rationa
Abbreviated transcription (Latin):
arco pomũ uetitum comedit quasi per illam
comestionem d̾o parificari se posse credẽt᷑.
nel enam parificari uellz. s tantum ne mu¬
liens animũ que sibi per affciũ dilcõnis
sociata fuerat enis periciomi ⁊ uoluntata
resistendo contustandoret. Mhaxime aut̾¬
quia putaint se ⁊ mulieri morem gerere.
⁊ postea per penitentiam ⁊ uerure postula¬
tionẽ creatori posse placere. uere igitur
dcm̃ est quia nuus peccanit quide penitẽ¬
tia ⁊ misencordia cogitauit. Peccanit tñ
qr peccani consensit ⁊ peccantem non correx̃
⁊ idcuto que in pocõ origiliali est cilpa. quã¬
nis dissmmiliter. ad utrumq tñ tota redim¬
dat. in illam quidẽ qr peccanit. In istum uo̾
qi peccanti consensit ⁊ peciũ illius consen¬
tiendo sim̃ fecit. ⁊ in hoc quidem primus hõ

Expanded text:
circo pomum vetitum comedit, quasi per illam circo pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum est quia minus peccavit qui de poenitentia et misericordia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt etiam quidam
quis plus peccanerit adam an ena.
s sicut dicit apłus mulier seducta est nõ
nuy. Ena quppe secducta ẽ. quia nerũ
eẽ creclicit quod dyabolus dixit. ⁊ idcir¬
co non solum in ordinate similitudinẽ
dei consaientia bom ⁊ mali apenit. s ĩ
ianitam etiam plapsa peruersitatem uerisi¬
maliter putatar ut deum ex iniudia lignũ
scientie bom ⁊ mali homnni netnisse crede¬
ret. ne ppẽ homo ex eo gustando ad equalita¬
tem ipñis proficere potuisset. hec est enim
illa peruersa similitodo que creature non cõ¬
neuit. que eximitatione non queritur s ex
comparatione. hanc ergo mulier in super¬
biam elata appetiit ⁊ ne hanc habere potu¬
iss. ppãm creatorem imudia tactum lignũ
hoc necnisse putanit. Uoluntaria ergo
malicia se contra creatorem sim̃ erex̃ perũ¬
se contra ipm̃ uolendo. ⁊ impie de ip̃o sen¬
tiendo. adam uo̾ non ẽ sechictus. quia qd̃
dyabolus promisit falsum eẽ saiebat neq id¬

Expanded text:
erunt etiam quidem, uter plus peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque id