comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
portet ut nouerit stlumno¬
strum adueisus eorum uigilare calumpĩas.
qui fidei contempnentes mitium. immaturo
et peruerso rationis amore faluntur. Qu¬
orum non nulli eaq de corporalibus reb.
siie per sensus corporeos experta nota¬
uerunt. suie que natura. humani inge¬
iiii. et diligentie iuuacitate uel artis
aduitorit perceperunt ad res in corpore¬
as et spiritales tranfferre conantur:
ut ex his illa metir atq opinari ue¬
liit Sunt item alii. qui secuncdum a¬
nii humani naturam uel affectum de
deo sentiunt. si quid sentuit. et ex hoc
errore cum de deo disputant sermoni su¬
o distortas et fallaces regulas fingũti
Est item aliud hominum genus. eorũ
qui uniuersam quidem creaturam que
prefesto mutabilis est itiratur drans¬
cendere. ut ad incominutabilem substã¬
tiam que deus est etigant intentiorẽ.
sed mortͥalitatis onere pregrauati. cum
et uideri uolunt scire quod nesciunt.
et quod uolunt scire non possunt p̾sump¬
tiones opinionum suatum audenter af¬

Expanded text:
portet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius af
Abbreviated transcription (Latin):
se qr mentis humane acies inualid&
in tam excellenti luce non figiur nͦ
ꝑ uisticiam fideonntrita uegrretur
Sed primum secundum austoritatem o¬
scupturaꝵ sanctaꝵ utrumita se fides habe¬
at demonstranlum este deinde si uoluerit
et adiuuerit deus. istis garrulis ratioci¬
natoribus. elatioribus quam capatiori¬
bus. atq ideo morbo. periculosiore labor¬
antibus. sic fortasse seriiemus. ut in¬
ueniant aliquid unde dubitare non pos¬
sint. et ob hoc in eo quod inuenire nequi¬
uerint. de suis mentibus pocius quã
de ip̃a ueritate uel de nostris ddisputa¬
tionibus conquerantur atq ita si qͥd
eis ergadeum uel amoris est uel tuno¬
ris. ad initium fidei et ordinem redeãt.
iam sentientes quam salubriter in sc̃a
ecc̃a medicina fidelium constituta sit:
ut ad perceptionem incommutabilis
ueritatis imbetillam mentem obserua¬
ta pietas sanet. ne inopinionem noxie

Expanded text:
e mentis acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per justitiam fidei nutrita vegetetur. Sed primum secundum auctoritatem Scripturarum sanctarum, utrum ita se fides habeat, demonstrandum est. Deinde si voluerit et adjuverit Deus, istis garrulis ratiocinatoribus, elatioribus quam capacioribus, atque ideo morbo periculosiore laborantibus, sic fortasse serviemus, ut inveniant aliquid unde dubitare non possint, et ob hoc in eo quod invenire nequiverint, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostris disputationibus conquerantur: atque ita si quid eis erga Deum vel amoris est vel timoris, ad initium fidei et ordinem redeant, jam sentientes quam salubriter in sancta Ecclesia medicina fidelium constituta sit, ut ad perceptionem incommutabilis veritatis imbecillem mentem observata pietas sanct, ne in opinionem noxi
Abbreviated transcription (Latin):
Qumemm potetatis: sed neo a dhuo quidẽ
potestis. Hoocum diciturꝰ quibusdam. i¬
rascuntlur. et sibi contumeliose dici pu¬
tant. et plerumꝙ malunt credere eos po¬
cius a quibus hoc audiunt non babe
quod dicant quam se capere non posse
quod dicerrt. Et aliquando afferrimꝰ
eis rationem. non quam petant. cum de
deo querunti quia nec ip̃i eam ualent
sumere. neo nos fortasse uel apprehen¬
dete uel ꝓferre. sed qua demonstretur.
eis quam sint inbabiles mimmet y¬
tonei percpiendo quod exigunt:. Sed
quia non audiunt quod uolunt. aut
dallise nos agere putat. ut nostram e¬
cultemus imperitiam: aut maliciose. sꝑ
eis iniudcamus periciam. at sit inclig¬
nantes perturbatiq recedunt. Capttulũ¬
et eam ip̃am quam flagitãt
quantum possumus reddere rationem.
quod trmitas sio unus et solus ueruꝰ
deus. et quam reste pates et filius et
cõt sanctus anius eiusdrmꝙ substan¬
tie u el eẽntie clicatur credatur incelli¬
gatur ut non quasi nostris excusati¬

Expanded text:
dum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. CAPUet eam ipsam quam flagitant, quantum possumus, reddere rationem, quod Trinitas sit unus et solus et verus Deus, et quam recte Pater et Filius et Spiritus sanctus unius ejusdemque substantiae vel essentiae dicatur, credatur, intelligatur; ut non quasi nostris excusati
Abbreviated transcription (Latin):
dum intrauit et perpeccatum mors. eti¬
ta inomnes homines ꝑtransiit. inquo
omnes peccauerunt᷑: et cetera. In qui¬
bus prolus ꝓlixius de duob hommibuᷤᷤ
cdisputat uno eodemq primo adam per cu-¬
ius peccatum et mortem tamquam here¬
clitariis malis posteri eius obligati su¬
mus. Atero autem secundo adam qui ñ
homo tantum sed eciam deus est. quo pro
nobis soluente quod non debeat. a debitis
et paterius et ꝓpriis liberati sumus. Pro¬
inde quoniam ꝓpter unum illum tenebat
cliabolus omnes per eius uiciatam car¬
nalem concupiscentiam generatos. iustũ
est. ut pp̃ hunc unum dimittat omnes
per ip̃ius inmaculatam graciam spiri¬

Expanded text:
dum intravit, et per peccatum mors, et idum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus. Proinde quoniam propter unum illum tenebat diabolus omnes per ejus vitiatam carnalem concupiscentiam generatos, justum est ut propter hunc unum dimittat omnes per ipsius immaculatam gratiam spiri
Abbreviated transcription (Latin):
dum iusticie sunt inimica peccata qͥ¬
bus remissis tales inimicicie finut᷑
et reconciliantur iusto quos ip̃e iustifi¬
cat quos tamen eciam inimicos utiq
dilexit quando quidem filio ꝓprio ñ
pepercit. sed pro nobis omnib cum
adhuc immici ẽẽmus tradidit eum.
Recte ergo apło secutus adumxit. o¬
si enim cum immici ẽemus reconciliati
sumus deo ꝑ mortem filii eius. perquẽ
facta est illa remissio peccatorum: mł¬
tomagis reconciliati salui etimus inui¬
ta ip̃ius. Inuita salui: qui per mortem
recontiliati. Quis enim aubitet datu¬
rum amicis uitam suam. ꝓ quib unnum¬
tis delit mortem suam. Non solum aũt
inquit sed et gloriamur in deo ꝑ clñm
it salui erimus: sed et gloriamur. Nec
innobis: sed indeo. Nec ꝑ nos: sed per
dominum nostrum iħ̃m xp̃m. Perquem
nunc reconciliatõnem accepimus. sccłm
ea que superius disputata sunt. Dem¬
de subiungit apłe. Propter hoc sicut per
unum hominem peccatum in hunc mũ¬

Expanded text:
dum justitiae sunt inimica peccata, qudum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, per quam facta est illa remissio peccatorum; multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit mortem suam? Non solum autem, inquit, sed et gloriamur in Deo per Domiit, salvi erimus, sed et gloriamur: nec in nobis, sed in Deo; nec per nos, sed per Dominum nostrum Jesum Christum, per quem nunc reconciliationem accepimus, secundum ea quae superius disputata sunt. Deinde subjungit Apostolus, Propter hoc sicut per unum hominem peccatum in hunc mun
Abbreviated transcription (Latin):
sangius ale. ut nemiem xp̃o inclutũ
ietema morte debita detinere debue¬
rit quia ⁊p̃m morte in debita uel acd
tempus occidit. Commendat ergo ka¬
ritatem suam deus in nobis. quoni¬
am cum adhuc peccatores eẽmus xp̃c
pro nobis mortius est multomagis
iustificati nunc insanguine ip̃ius
salui erimus ab ira ꝑ ip̃m. Iustifica¬
tiinquit in sanguine ip̃ius Iustifi¬
cati plane. in eo quod a peccatis omĩ¬
bus liberati. liberati autem apecca¬
tis omnibus qm pro nobis est dei
filius qui nullum habebat occisus.
Salui ergo ermus ab ira per ip̃m: ab
ira utiq dei que nichil aliud este qm
iusta uindicta. Non emm sicut hominiᷤ
animi perturbatio ira dei. sed illius ira
est cui clicit alio loco sancta scriptura.
Tu autem dominus uirtutum: cum
tranquillitate iidicas. Si ergo iusta
duuna uinlicta tale nomen accepit.
etiam reconciliatio dei que recte intelli¬
gitur nisi cum talis ira finitur: nec
ummici eramus deo. nisi quem admo¬

Expanded text:
sanguis ille, ut neminem Christo indutum sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Multo magis justificati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo perit. nemo usq ad mortem sb̃
diaboli potestate remanebit. Seinde
sequitur: quod iam supra commemo¬
raui. Quicdergo dicemus ad hec . B
deus pronobis quis contra nos: Qui
filio ꝓprio non pepercit. sed pro nobis
omnibus tradidit eum. Quomodo ñ
et cum illo omina nobis donauit. Cur
ergo non fieret mors xp̃i iimo cur
non pretetmissis aliis innumerabili¬
bus modis quibus ad nos liberan¬
dos uti posset onmpotens. ip̃a potissi¬
mum eligeretur ut fieret. ubi de nec
de quunitate eius aliquid inmin¬
utum est aut mittatum. et de hu¬
manitate Cuscepta tantum bene fii
collatum est hominibus. ut a dei filio
sempiterno eodemq hominis filio m¬
mors temporalis indebita rectleretur.
qua eos a sempiterna morte debita li¬
beraret᷑ Peccata nostra diabolus te¬
nebat. et per illa nos merito figebat
in mortem. cdimisit ea ille. qui sua n̾o̾
habebat: et ab illo muerito est per¬
cluctus ad mortem. Tanti ualuit

Expanded text:
diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si DeuFilio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavit . 21. Cur ergo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit
Abbreviated transcription (Latin):
san sinitur: quantum eis expedire
nouit. de quo sacrelittere personant
ꝑ os̃ apostolicum. si delis deus qui nõ
permittet uos temptari super id quod
potestis: sed faciet cum temptatõne
eciam exitum ut possitis sustinere.
Prosunt autem ista mala que fideles
pie petferunt uel ad emendanda pet¬
catauel ad exercendam ꝓbandamꝙ
iustitiam uel addemonstrandam iu¬
te huius miseriam. ut illa ubi erit
beatitudo uera atq perpetua. et deside¬
retur ardentius: et instantius et inqͥ¬
ratur. S ed circa eos ista secuantur.
de quibus apłc dicit. Scimus q̃m
cliligentibus deum omma oooꝑant᷑
inbonum his qui secundum ꝓposi
tum uocati sunt: quoniam quos an¬
te prescunt et predestinauit illos et¬
uocauit conformes fieri ymaginis
filii sui ut sit primogenitus inmul¬
tis fratribus. Quos autem predesti¬
nauit illos et uocauit et quos uo¬
cauit ip̃os et iustificauit. Quos au¬
tem iustificauit. ipõs et glorificaũ
Horum predestinatorum nemo cum

Expanded text:
sari sinitur, quantum eis expedire sari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apostolus dicit: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundtinuo subdidit, quoniam quos ante praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii ejus, ut sit primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit illos et vocavit, et quos vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Horum praedestinatorum nemo cum
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa mala que ꝑ originã
mors car le peccatum sunt¬
uenent tamen bonus eius oooo¬
usus glorio sissimos marti Eod¬
res fecit. Et ideo non solum ip̃a o do¬
sed omnia seculi Huius mala dolo¬
res laboresq hominum quamꝙͣ
de peccatorum et macune de pecca¬
ti originalis meritis ueniant un¬
de facta est et ip̃a uita uinculo o
mortis obstricta tamen et rem¬
issis peecatis remanere debuerũt¬
cum quibus homo ꝓueritate certaret.
et unde excerceretur uirtus fidelum ut
nouus homo pertestamentum no¬
uum intermala. Huius setuli nouo
seculo ppararetur miseriam quam
meruit uita usta dampnata sapient̾
tolerans. et quia finietur prudenter
gratulans: beatitudinem ueto quam
liberatus uita futura sine fine habi¬
tura est fideliter et pacienter expectãs
Diabolus emm a dominatu et a cordi¬
hus fidelium foras missus inquorũ
dampnatõne atq in fidelitate licet dãp¬
natus etiam ip̃e regnabat. tantum ꝓ
conclitione mortalitatis huius aduer¬

Expanded text:
a mors carnis de peccaterit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debueruntcum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adver
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer offendat. Sedhoc ut de¬
monstretur longo sermone opus est
Ip̃is autem auribus exhiberi potest. ab

Expanded text:
ehementer offendat. Sed hoc ut demonstretur, longo sermone opus est: ipsis autem auribus exhiberi potest ab
Abbreviated transcription (Latin):
scłm corpus mortuum non sccłm sp̃or
eum qui de corpore fidelis et iustus abs¬
cecdit. Quid enim dicimus scł̃m corpꝰ
mortuum nisi incorpore uel incorpore.
non amma uel in amma mortuum :
Lut si dicamus scl̃m corpus est pul¬
cher: aut scdm corpus fortis ñ scd̃m
ammam. quid est aliud quam corpo¬
re non animo pulcher aut fortis est :
et numerabiliter eta loquimur. Non
itaq sit intesligamus sccł̃m ymaginẽ

Expanded text:
secundum corpus mortuum, non secundum spiritum, secundum corpus mortuum, non secundum spiritum, eum qui de corpore fidelis et justus abscedit. Quid enim dicimus secundum corpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imagine
Abbreviated transcription (Latin):
est: nam multa surit excepta carne.
corpora celestia. et corpora terrestria
corpus carns dixit corpus que caro
est sic itaq sp̃m mentis eum sp̃m
que mens est alibi quoq aꝑtius
eaam ymaginem nominiailit.s. ali¬
isuerbis id ip̃m precipiens. Expoliantes
uos inquit ueterem hominem cum acti¬
magnifonem dei sccłm ymaginem esꝰ
qui creauit eum. Quod ergo ibi legit᷑
indiute nouum hominem. qui scđ̃m
deum creatus este hoc isto loco inluite
nouum hominem qui regnouatur
sccłm ymaginem eius qui creauit eũ.
Ibi autem ait sccłm deum: hic uero se¬
cundum ymaginem eius qui creauit
eum. Pro eo uero quod ibi posuit in i¬
sticia et scĩtate uentatis: hoc posuit ħ
in agnitõem dei. Fit ergo issa renoua¬
tio reformatioq mentis sccłm deum:
uel secuncdum ymaginem dei. Sed iõ
iam fieri putetur. Ideo autem sccłm
ymaginem dei dut in ea re intelligat᷑
fieri hec renouatio. ubi est ymago dei¬
id est inmente. quẽ admodum dicimꝰ

Expanded text:
est nam multa sunt excepta carne est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum praecipiens: Exspoliantes vos, inquit, veterem hominem cum actiin agnitione Dei, secundum imaginem ejus, qui creavit eum . Quod ergo ibi legitur, induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creavit eum. Ibi autem ait, secundum Deum; hic vero, secundum imaginem ejus, qui creavit eum. Pro eo vero, quod ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis; hoc posuit hic in agnitione Dei. Fit ergo ista renovatio, reformatioque mentis, secundum Deum vel secundum imaginem Dei. Sed ideoram fieri putetur; ideo secundum imaginem Dei, ut in ea re intelligatur fieri haec renovatio, ubi est id est in mente. Quemadmodum dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
cit ad corinthios ubi dicit. Si autemo¬
cauero lingua sp̃t meus orat. mens au¬
tem a mea sine fruftu est. Hoc enim a¬
it. quarido id quod dicitur non intelli¬
gitur. qr nec dici potest. nisi corporalium
uocum ymagines sonum oris sp̃c cogi¬
tatõne preueniant. dicitur et hominis
amina sp̃c. unde est in euangelio: et in¬
cli nato capite tradidit sp̃m. quo signifi¬
cata est. mors corporis. amina exeunte.
d̾r sp̃c etiam pecoris. quod in ecc̾asten li¬
bro Calomonis apertissime scuptum est.
ubiatt. Qui scit sp̃c filioꝵ hominis si as¬
cenderit ip̃e sursum. et spc pecoris si descẽ
ciam in genesi. ubi dicit diluiuo mor¬
res apertissime corporalis. Unde illudẽ.
in psalmis. Ignis grando nix glacieᷤ sp̃c
tempestatis. Quia ergo tot modis d̾r
ritum que mens uocatur. Sicut emm
catius non duas utiq res intelligiuo¬
luit quasi aliuicd. sit caro aliud corpus
carnus. sed quia corpus multarum
rerum nomen est quarum nulla cato

Expanded text:
cit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem ocit ad Corinthios, ubi dicit, Si autem oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea infructuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendiam in Genesi, ubi dicit diluvio morres apertissime corporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, grando, nix, glacies, spiritus tempestatis . Quia ergo tot modis dicitum, quae mens vocatur. Sicut ait corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro
Abbreviated transcription (Latin):
ad dominum ab ea deformiassignetur¬
tate qua per cupiditates secu naturis.¬
lares conformabantur huic se Capitu¬
culo. reformantur ex illo audi lum.¬
entes apłm dicentem. Nolite con .xui.¬
formari huic seculo. sed reformamini
ut incipiat illa ymago ab illo reformari
a quo formata est. Non enim reforma¬
re se ip̃a potest. sicut potuit deformare.
dicit etiam alibi. Renouamim in spiri
creatum. hoc alio loco d̾r ad ymagineni
dei. Sed pectando: iustitiam et scitatẽ
ueritatis amisit. Propter quod: hec uͦ¬
mago deformis et decolor facta ẽ. Hãt
recipit: cum reformatur atq renoua¬
tur. Quod autem ait sp̃u mentis ue¬
stre. non ibi duas res intelligi uoluit.
qͣi aliuad sit mens aliua sp̃tmentis.
Sed qr omnis mens sp̃c est. si autem oĩs
sp̃c mens ẽ. ẽ emim sp̃c et deus qui reno¬
uan non potest. quia nec ueterascere
potesir dititur etiam sp̃c in homine qui
mens non sit: ad quem pertinent yma¬
ginatõnes similes corporum. de quo di¬

Expanded text:
ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare. Dicit etiam alibi: Renovamini spiritu creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem ait, spiritu mentis vestrae; non ibi duas res intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiritus et Deus , qui renovari non potest, quia nec veterascere potest. Dicitur etiam spiritus in homine, qui mens non sit, ad quem pertinent imaginationes similes corporum: de quo di
Abbreviated transcription (Latin):
sui generis trinitas inquirenda. que lic
ad int̾iorem hominem iam ꝑtineat. non¬
dum tamen ymago dei uel. appellanda sit
uel putanda. Et hoc agitur intertiodecimo.
per commendatõem fidei xp̃iane .xiiii.¬
N quartodecimo autem de sapientia ho¬
minis uera idest. dei munere in eius ip̃i
tia distincta est. disputatur. et eo ꝑuenit
disputatio. ut trimtas appareat in yma¬
gine dei quod est homo. secundum men¬
tem que renouatur inagnitõne dei se¬
cundum ymaginem eius qui creauit
hominem ad ymaginem suam. et sic ꝑ¬
cipit sapientiam. ubi contẽplato ẽ etñoꝵ.¬

Expanded text:
sui generis trinitas inquirenda: quae licet sui generis trinitas inquirenda: quae licet ad interiorem hominem jam pertineat, nondum tamen imago Dei vel appellanda sit, vel putanda. Et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei Christianae. In quarto decimo autem de sapientia hominis vera, id est Dei munere in ejus ipsiutia distincta est, disputatur; et eo pervenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine Dei, quod est homo secundum mentem, quae renovatur in agnitione Dei secundum imaginem ejus qui creavit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam ubi contemplatio est
Abbreviated transcription (Latin):
.xl. Nundecimo ergo electus est sensu̾
oculorum. in quo id quod in electus inuẽ¬
tum eẽt eciam in oeteris quatuor sensibus
corporis et non dictum posset agnosci atq
ita ext̾ioris hominis trinitas primo inhis
que cernuntur extrinsecus ex corpore scili¬
cet quod uidetur. et forma que inde macie
cementis in primit᷑. et utrumq copulantis
intentõne uoluntatis apparuit. S ed hec tͥa
non inter se equalia nec unuis ẽẽ substã¬
tie claruerunt. Semde in ip̃o animo ab his
que extrinsecus sensa sunt uelut int̾lu¬
cta uuenta est. altera trinitas. ubi appare¬
rent eadem tua unius ẽẽ substantie. y ma¬
ginatõ corporis que in memoria est: et
inde informatio cum ad eam conu̾tituꝵ
intentio uoluntatis. Sed ideo et ista tri¬
nitas ad ext̾iorem hominem reperta est.
ꝑtinere: qr de corporibus illata est que
sentiuntur extrinsecusxxii ꝯxiii.
duodecimo discernenda iusa est sapientia
cupatur quia inferior est. prius quedã

Expanded text:
In undecimo ergo electus est sensus In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam vertitur aintentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duodecimo discernenda visa est sapientia cupatur, quia inferior est, prius quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
bus apparere sicut sunt animans et
quod amatur etam&r. nono Enono
ad ymaginem dei quod est homo sccd̃m
mentem ꝑuenit disputatio. ut in ea que¬
dam trinctas inuenitur. id est. mens et
noticia qua se nouit. et amor quo se no¬
ticiamq suam diligit. et hec tria equa¬
lia inter se et unuis ostenduntur eẽ
ẽẽntie. ꝯc. N decimo hoc idem dilig̃e¬
tius subtilius q tractum est. atq ad id ꝑ¬
ductum ut inueniretur in mente euidentior
trinitas eius. inmemoria scilice et intelli¬
gentia et uoluntate. Sed quoniam et
hoc compertum est. quod mens numquã
ẽe ita potuerit ut non sui meminisset. nõ
se intelligeret et diligeret quamius nõ
semper se cogitaret: cum autem cogitaret.
non se acorporalib reb eadem cogitatõe
cliscerneret. dilata est de trinctate cuius
hec ymago est. disputatõ. ut inp̃is eciam
corporalib uisis inueniretur trinitas et
distinctius in ea lectoris ex̾ceretur intentõ.

Expanded text:
ibus appaibus appaquod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tria aequalia sunt inter se et unius ostenduntur esse essentiae. in decimo hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas eius, in memoria scilicet et intellegentia et uoluntate. sed quoniam et hoc compertum est, quod mens numquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cuius haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur trinitas et dist
Abbreviated transcription (Latin):
cis una ẽẽntia tres substantie. et muen¬
tum est. elocutõnis necessitate ddici ut
aliquo uno nomine enuntiaret᷑ cum
queritur quid tres sint. quod tres ẽẽ ueraci¬
ter confitemur patrem scilicet et filium. ⁊
ratione rectlita intelligentib clarum ẽ. in
sub̾a ueritatis non solum patcem filio ñ
ẽẽ maiorem. sed nec ambos simul aliqͥd
maius ẽẽ quam solum sp̃m sanctum.¬
aut quoslibet duos in eadem trinitate
maus ẽẽ aliquid quam unum. aut
omnes simul tres maiuis aliquid ẽẽ ꝙͣ
singulos. Seinde ꝑ ueritatem que in¬
tellesta conspicitur. et perbonum sum¬
mum a quo est omne bonum. et per
iusticiam ꝓpter quam diligitur animꝰ
iustus. abanuno eciam non dum iui¬
sto. ut natura ñ solum in corporalis
uerum eciam immutabilis quod est
deus quantum fieri potest intelligere¬
tur admonui et ꝑ karitatem que in scͥp¬
turis sanctis deus cdicta est per quam
cepitut cumq eciam trinctas intellig̾ẽ¬

Expanded text:
cis una essentia tres substantiae; et invencis una essentia tres substantiae; et inventum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiarentur, cum quaeritur quid tres sint quos tres esse veraciter confitemur, Patrem scilicet, et Filium, et etiam reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul maius aliquid esse quam solum spaut quoslibet duos in eadem Trinitate majus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid esse quam singulos. Deinde per veritatem quae intellecta conspicitur, et per bonum summum a quo est omne bonum, et per justitiam propter quam diligitur animus justus ab animo etiam nondum justo, ut natura non solum incorporalis, verum etiam incommutabilis quod est Deus, quantum fieri potest, intelligeretur admonui: et per charitatem, quae in Scripturis sanctis Deus dicta est , per quam coepit utcumque etiam Trinitas intelligent
Abbreviated transcription (Latin):
disputatur. ut differatur eadem que¬
stio diligentius retrastanda utrum a
ped tantum sapientie sue pater. an sa¬
pientia sapientiam genuerit. E ed quod¬
ubet horum eẽt. eciam in hoc libro appa¬
ruit triitatis equalitas et non ẽ deus
mplex sed trinitas. nec qͣi aliquid du¬
plum ẽẽ prẽm et filium ac simplum spi¬
ritum sanctum. ubi nec tora plus ali¬
quid sunt qͣm in unum horum. Sispu¬
tatum ẽ eciam quomodo possit intelligi qd̃
ait hylarius ep̃c. et̾nitas in patre. species
in ymagirie: usus inmunere. septimo.
Nseptimo questio que dilata fuerat
explicatur. ita ut deus qui genuit filiũ
non solum sit pater iurtutis et sapienti¬
e sue. sed eciam ip̃e uirtus atq sapienti¬
a sit. et sp̃c sanctus. nec tamen simul
sunt tres uirtutes. aut tres sapientie.
sed una uirtus et una sapientia. sic̃¬
unus deus et una eẽntia. Seinde que
situm est. quomodo dicantur una ẽerti¬
atres persone. uel ut aquibusdam gre¬

Expanded text:
disputatur, ut differatur eadem quaedisputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a ientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse uirtus atque sapientia, sic et spiritus sanctus, nec tamen simul tres sint uirtutes aut tres sapientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicusitum est, quomodo dicantur una essentia tres personae, vel a quibusdam Grae
Abbreviated transcription (Latin):
bilis et inuisibilis et ubiq presens. in
¶separabiliter uidetur operetur. Quinto.¬
A quinto ꝓptei eos quibus ideo udetur¬
non eadem patris et filii ẽẽ substaritia.
quia omie quod de deo dicitur sc̃m sb̃¬
stantiam dici putant. et ꝓpt̾ea gignere
et gigni uel genitum ẽẽ etingenitum
quoniam diuersa sunt. contendunt sb¬
stantias ẽẽ cliuersas . demonstratur
non omne quod de deo clicitur scd̃m sb̃¬
tur bonus et magnus. et si quid aliud
ad sedicitur. sed dici etiam relatiue id
est. non al se. sed ad aliquid quod ip̃e
non est. sicut pater ad filium dicitur.
uel dominus ad creaturam sibi seriuen¬
tem ubi si quid relatiue id est ad aliqͥd
quod ip̃e non est. eciam ex tempore dicit᷑
sicuti est. domine refugium factus es
nobis nichil ei accidere quo mutetur.
sed ommnino ip̃m in natura uel eẽntia
sua immutabilem ꝑ manere. sexto.¬
N sexto quomodo dictus sit xp̃c ore a¬
postolico dei uirtus et dei sapientia sic

Expanded text:
bilis, et invisibilis, et ubique prbilis, et invisibilis, et ubique prseparabiliter operetur. In quinto, propter eos quibus ideo non eamdem Patris et Filii esse substantiam, quia omne quod de Deo dicitur, secundum substantiam dici putant, et propterea gignere et gigni, vel genitum esse et ingenitum, quoniam diversa sunt, contendunt substantias esse diversas, demonsnon omne quod de deo dicitur secundum subtur bonus et magnus et si quid aliud ad se dicitur, sed dici etiam relatiue, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut pater ad filium dicitur uel dominus ad creaturam sibi seruientem; ubi si quid relatiue, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est: domine, refugium factus es nobis, nihil ei accedere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura uel essentia sua immutabilem permanere. in sexto, quomodo dictus sit Christus ore apostolico dei uirtus et dei sapientia, sic
Abbreviated transcription (Latin):
cinandi necessitas tõe libroꝵ
per quatuordecim libros mul¬
ta nos compulit dicere que cuncta simł
aspitere non ualemus. ut ad id quod ap¬
prehendere uolumus. ea celeri cogitatõe
referamus: faciam quantum domino ad¬
uuante potero ut quicquid in singulis
uoluminibus adcognitõem disputatõ¬
ne ꝑduxi. remota disputatõne breuiter
congeram. et tamquam sub uno mentis
aspectu non quem admodum res que ꝑ
suasit. sed ip̃a que ꝑsuasa sunt ponam.
ut tam longe sint a precedentib conse¬
quentia. ut obluuonem p̾cedentium fa¬
ciat inspectio consequentium. aut certe
si fecerit. cito possit quod extiderit rele¬
N primo libro sccł̃m scͥpturas sanctas
unitas et equalitas summe illius tri¬
nitatis ostenditur.ii.iii.iiii.
Cecundo tcio. quarto eadem sed de filii
missione et sp̃c sancti diligent̾ questio
ꝑtrastata tres libros fecit. demonstratũ¬
q est. ñ ideo minorem mittente qui mis
tum trinitas que ꝑ omnia equalis est.
pariter quoq in sua natura immuta¬

Expanded text:
cinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputatione breuiter congeram et tamquam sub uno mentis aspectu, non quemapersuasit, sed ipsa quae persuasa sunt, ponam; ne tam longe sint a praecedentibus consequentia, ut oblivionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe si fecerit, cito possit quod exciderit rele libro, secundum Scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius Trinitatis ostenditur. In secundo et tertio, et quarto, eadem. Sed de Filii missione et Spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit, demonstratumque est, non ideo minorem mittente qui misscum Trinitas quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immuta
Abbreviated transcription (Latin):
contemplatõne nobis beata ma tͥnitaᷤᷤ¬
mittitur. trinitatem que deus est.da
inquiramus. Neq enim diuinorum
librorum tantũmodo auctoritas esse de¬
um predicat. sed omnes qui nos cͥcum¬
stat ad quam nos eciam ꝑtinemus u
uniu̾sa ip̃a rerum natura ꝓclamat ha¬
bere se prestantissimũ conditorem. qͥ
nobis mentem rationemq naturalẽ
dedit. qua uiuentia non iuuentibus.
sensu predita non sentientibus. intel¬
ligentia. non intelligentib. immor¬
talia mortalibus. impotentib potentia.
inustis iusta. speciosa deformibus bo¬
na malis. incorruptibilia corruptibi¬
libus. imiutabilia mutabilib: ĩu¬
sibilia uisibilib in corporalia corporali¬
bus. beata miseris preferenda uideamꝰ.
Ac ꝑ hoc. q̃m reb creatis creatorem sñ

Expanded text:
contemplatione nobis beata, quamittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viventia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem s
Abbreviated transcription (Latin):
mero personas duas. Cum autem idẽ
duo tamquam unus compellantur. u¬
nius substantie unum dominum deuim¬
sentimus. Sed quas duas personas
hic intelligimus. pattis et filii. an patris
ce sp̃c sc̃i. an filii et sp̃c sancti; Hoc for¬
te congeuentius: quod ultimum di¬
xi. FRissos enmni se dixetunte quod de fili

Expanded text:
mero duas personas? cum autem iidem mero duas personas? cum autem iidem duo tanquam unus compellantur, unius substantiae unum Dominum Deum? Sed quas duas personas hic intelligimus? Patris et Filii, an Patris et Spiritus sancti, an Filii et Spiritus sancti? Hoc forte congruentius quod ultimum dixi. Missos enim se dixerunt, quod de Fili
Abbreviated transcription (Latin):
terram. Curergo tamquam tali humani¬
tate indigentibus. ce hospicium prebetur
et uictus: S ed quodlibet hic lateat. illd̃
nunc quod suscepimus exequamur. Suo
apparent. angeli ambo dicuntur pluralit̾
inuitantui tamquam cum duobus plu¬
xaliter loquitur. donec exeatur a sodomi.
Dande sequit᷑ scriptura: et dicit. Et fãm
est postquam eduxerunt eos foras. ce di¬
xerunt saluans salua ammam tuam.
ne respexeris retro. neq stes in hac unuuiersa
regione. in montem uade. ce ibi saluaberis.
ne forte comprehendaris: dixitautem loch
ad eos. Rogo domine. qm inuenit puer
tuus ante te mĩam. et cetera. Quidest.
hoc quod dixit ad eos. rogo domine. Si
iam ille discesserat. qui dominus erat. et
angelos miserat. cur dicitur rogo domi¬
ne ce non rogo domini Aut si unum
exeis uoluit appellare. cur ait scriptu¬
ra. Dicit autem loth ad eos. rogo domine
qm̃ inuenit puer tuus ante te mĩam:
An ce hicintelligimus insingularinu¬

Expanded text:
terram. Cur ergo tanquam tali humaniterram. Cur ergo tanquam tali humanitate indigentibus, et hospitium praebetur et victus? Sed quodlibet hic lateat, illud nunc quod suscepimus exsequamur. Duo apparent, angeli ambo dicuntur, pluraliter invitantur, tanquam cum duobus pluraliter loquitur, donec exeatur a Sodomis. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et factum est postquam eduxerunt eos foras, dixerunt: Salvans salva animam tuam; ne respexeris retro, neque stes in hac universa regione: in montem vade, et ibi salvaberis, ne forte comprehendaris. Dixit autem Loth ad eos; Rogo, domine, quoniam invenit puer tuus ante te misericordiam , etc. Quid est hoc quod dixit ad eos, Rogo, domine, si jam ille discesserat qui Dominus erat, et angelos miserat? cur dicitur, Rogo, domine; et non, Rogo, domini? Aut si unum ex eis voluit appellare, cur ait Scriptura, Dixit autem Loth ad eos: Rogo, domine, quoniam invenit puer tuus ante te misericordiam? An et hic intelligimus in plurali nu
Abbreviated transcription (Latin):
cum sum. Uenerunt autem duopi. ccco¬
angeli sodomis ciespere. Hic attentius
consideranlum est quod oscendere institu¬
i. Cum tribus cette loquebatur abaa ham.
et eum dominum singulariter appellauit.
Forte inquit aliquis unum ex tribus ag¬
noscebat dominum: alios autem duos
angelos euus. Quid sibi ergo uult
quod consequenter dicit scriptura. abiit
acd abraham. ce abraham reuersus est ad
locum suum. uenerunt autem duo an¬
geli sodomis uespere: An forte ille uuᷤ¬
abscesserat qui ddominus cognosceba¬
tur in tribus. et duos angelos qui cum
illo erant ad consumendam miserat so¬
domam: Ergo sequentia uideamus. ue¬
nerunt inquit duo angeli insodomis
uespere: oth autem sedebat acd portam sodomo¬
rum. Et cum iudisset eos loth: surrexit in.
pueri ueftri. Hic manifestum est. ce duos
angelos fuisse. ce in hospicium pluraliter
inuitatos. ce honorifice appellatos dommos
cum fortasse homines putarentur. Sed
ruisus mouet. quia nisi angeli dei cognos¬
cerentur non adoret loth infaciem super

Expanded text:
cutitur.--Venerunt autem duo angeli in Sodomis vespere. Hic attentius considerandum est, quod ostendere institui. Cum tribus certe loquebatur Abraham, et eum Dominum singulariter appellavit. Forte inquit aliquis: Unum ex tribus agnoscebat Dominum; alios autem duos, angelos ejus. Quid sibi ergo vult, quod consequenter dicit Scriptura, Aad Abraham, et Abraham regressus est in locum suum. Venerunt autem duo angeli in Sodoma abscesserat, qui Dominus agnoscebatur in tribus, et duos angelos qui cum illo erant ad consumenda miserat Sodoma? Ergo sequentia videamus. Venerunt, inquit, duo angeli in Sodomis vespere. Loth autem sedebat ad portam Sodomorum. Et cum vidisset eos Loth, surrexit in om pueri vestri. Hic manifestum est, et duos angelos fuisse, et in hospitium pluraliter invitatos, et honorifice appellatos dominos, cum fortasse homines putarentur. 22. Sed rursum movet, quia nisi angeli Dei cognoscerentur, non adoraret Loth in faciem super
Abbreviated transcription (Latin):
domini salus quia dat salutem. eadem
etiam nostra salus est qui accepimus.
Sp̃c ergo et dei est qui declit et noster
qui accepiinus non ille sp̃c noster quo
sumus. quia ip̃e sp̃c est hominis qui
in ip̃o est. sed alio modo iste noster quo
dicimus. et panem nostrum da nobis. qͣm¬
quam et alum sp̃m qui hominis dicitur.
utiq accepimus. Quicd enim habes in¬
quit quod non accepisti ͨ Sed aliudẽ.
quodaccepimus ut ẽẽmus. aliud quod
accepimus. ut sancti ẽẽmus. Unde scrip¬
tum est. et de iohanne. quod in spũ et uͥ
Hoc et de moyse intelligendum est. cũ
ait euei dominus. Tollam de sp̃u tuo:
et dabo eis. hoc est dabo eis illis de spũ
sancto: quem eciam tibi dedi. Si er¬
go et quod datui᷑ principium habet e¬
um a quo datur. quia non aliunde ac¬
copit illud quod ab ip̃o procedit. faten¬
dum est patrem. et filium principium
ẽẽ sp̃o sancti. non duo principia sed sic̃
pater et filus unus deus. et ad crea¬

Expanded text:
domini salus, qui dat salutem; eadem domini salus, qui dat salutem; eadem etiam nostra salus est, qui accepimus. spiritus ergo et dei est, qui dedit, et noster, qui accepimus, non ille spiritus noster, quo sumus, quia ipse spiritus est hominis, qui in ipso est, sed alio modo iste noster, quo dicimus et: panem nostrum da nobis, quamquam et illum spiritum, qui hominis dicitur, a quo utique accepimus. quid enim habes, inquit, quod non accepisti? sed aliud est quod accepimus, ut essemus, aliud quod accepimus, ut sancti essemus. unde scriptum est et de Iohanne, quod in spiritu et hoc et de Mose intellegendum est, cum ait ei dominus: tollam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dabo illis de spiritu sancto, quem iam tibi dedi". si ergo et quod datur principium habet eum a quo datur, quia non aliunde accepit illud quod ab ipso procedit, fatendum est patrem et filium principium esse spiritus sancti, non duo principia, sed sicut pater et filius unus deus et ad crea
Abbreviated transcription (Latin):
ter ad filium principium esti pater et fili¬
quia genuit eum. Utrum auus ad spi¬
tem et ad sp̃m sanctum principi ritum¬
um sit pater. quoniam dictum est. sanc¬
de patre procedit non parua questio ẽ. tũ.
Quia si ita est. non iam principium ei
tantum rei erit quam gignit aut facit.
sed eciam ei quam dat. Ubi et illucd elu¬
cescit. ut pote quod solet multos mouere.
cur non sit. Filius eciam sp̃t sanctus.
cum et ip̃e a patre exeat. sicut in euari¬
gelio legitur. Ent enim non quꝰmodo
natus. sed quomodo datus. Et Non dici¬
tur filius. quia neq natus est. sicut u¬
nigenitus. neq factus ut per gr̃am
in adoptionem nasceretur sicut nos.
Quod enim de patre natum est ad pa¬
trem solum refertur cum dicitur filiuiᷤ
et ideo filius patris est non et noster
Quod autem datum est. et ad eum
qui dedit refertur. et ad eos quibus de¬
dit. Itaq sp̃õ sanctus non tantum prĩs
et filii qui dederunt. sed eciam noster
dicitur qui accepimus. sicut dicitur

Expanded text:
ter ad Filium principium est, quia genuit eum. Utrum autem et ad Spiritum sanctum principium sit Pater, quoniam dictum est, De Patre procedit, non parva quaestio est: quia si ita est, non jam principium est ei tantum rei erit quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat, ubi et illud elucescit, ut pote quod solet multos movere, cur non sit Filius etiam Spiritus sanctus, cum et ipse a Patre exeat sicut in Evangelio legitur. Exit enim non quomodo natus, sed quomodo datus; et ideo non dicitur Filius, quia neque natus est sicut unigenitus, neque factus, ut per gratiam in adoptionem nasceretur, sicuti nos. quod enim de patre natum est, ad patrem solum refertur, cum dicitur filius; et ideo filius patris est, non et noster. quod autem datum est, et ad eum qui dedit refertur et ad eos quibus dedit. itaque spiritus sanctos non tantum patris et filii, qui dederunt, sed etiam noster dicitur, qui accepimus, sicut dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod datur habeat non tantum se
ut donum sit. sed omnino ut sit. Utcũ
ergo erat antequam dacetur sed non¬
clum erat donum. an eo ip̃o quo datũ¬
rus erat eum deus. iam donum erat
et antequam daretur. Sed si non pro¬
cedit nisi cum datui: nec procederet uti¬
q priusquam eẽt cui daretur: quomo¬
do etat iam ip̃a suba. si non est uisi qr
datur: sicut filius non tantum ut sit fi¬
lius. quod relatiue dicitur. sed omnino
ut sit ip̃a substantia nascendo habet. An
semper procedit sp̃t sanctus. ut non ex
tempore. sed ab eternitate procedat sp̃o¬
sanctus: Sed quia sic procedebat ut eẽt
donabile iam donum erat. et antequam
eẽt cui daretur: Aliter enim intelligaur
oum dicitur donum. aliter cum dicitur
donatum. Nam donum potest ẽẽ. et ante¬
quam detur. donatum. autem nisi datũ
fuerit nullo modo dici potest. Capitulũ

Expanded text:
eo quod ut donum sit, sed omnino, ut sit. utrum ergo erat, antequam daretur, sed nondum erat donum, an eo ipso quo daturus erat eum deus, iam donum erat, et antequam daretur? sed si non procedit, nisi cum datur, nec procederet utique, priusquam esset cui daretur, quomodo iam erat ipsa substantia, si non est nisi quia datur? sicut filius non tantum, ut filius — quod relatiue dicitur — sed omnino ut sit ipsa substantia, nascendo habet an semtempore, sed ex aeternitate procedit: sed quia sic procedebat, ut esset donabile, jam donum erat, et antequam esset cui donaretur. Aliter enim intelligitur, cum dicitur donum, aliter cum dicitur donatum. Nam donum potest esse et antequam detur: donatum autem, nisi datum fuerit, nullo modo esse potest. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
tate diicerunt. cum dicant᷑.¬
alium modum aptiorem non in Aure¬
uenirent. quo enuntiarent uer .lii.¬
bis quod sine uerbis intelligebant.
Reuera enim quod pater non sit filius
et filius non sit pater. et sp̃c sanctus ille qͥ
filius. tres utiq sunt. Ideoq pluraliter
dictum est. ego et pater unum sumus.

Expanded text:
tate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intelligebant. Revera enim cum Pater non sit Filius, et Filius non sit Pater, et Spiritus sanctus ille qui Filius, tres utique sunt. Ideoque pluraliter dictum est: « Ego et Pater unum sumus