comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parentes ã ad tͥranũ ap̾ romanos
ꝓprio uocabulo noĩantur ultĩores
qui non hñt spãle nom̾ maioresi
applłantux. itemłib̾i us ad trinepo¬
tem ultͣ hos postiores uocantur ⁊
st̃ exlati̾b cognatunt fre̾s sorores¬
q ⁊ exhiii ꝓẽmati. Item patrui a
ab eo incipiend̃ ett auꝰ cecognatõ¬
ne qͥrimꝰ. ⁊ si ex infi̾orib aut suꝑio¬
rib gͣdib est recta linea sursumu̾¬
sum uł seorsum uł deorsũ tẽdenciu̾
facie inueniemꝰ gͣdus si ꝑsingłos
gͣdus proximũ ꝙͣ qr mim̾amꝰ. nam

Expanded text:
anos proprio uocabulo nominantur: ulte riores qui non habent speciale nomen maiores appellantur: item liberi usque ad trinep‹o›tem: ultra hos posteriores uocantur. Sunt et ex lateribus cognati, ut fratres sororesque et ex his prognati: item patrui amab eo incipiendum est cuius de cognatione quaerimus: et si ex inferioribus aut superioribus gradibus, est, recta linea susum uersum uel deorsum tendentium facile inueniemus gradus, si per singulos gradus proximum
Abbreviated transcription (Latin):
hii noĩb designͣt ab patriuis ab¬
annicuir ab amita. ab mattera
Itaq ⁊ nos in diffr̾nt̾ hos ponemꝰ
quos a ego appnio ab patruos. ab¬
auuncinos. ab amitas. ab mat̾ca
illi demonstnͣt me frĩssororisq
ab nepotem. ¶Patrui maioriifi¬
nus filia hiist̾ ꝓ aui frit fiius fui¬
inqͥnto gͣdi cum patruũ maio¬
rem demonsremꝰ. fecimꝰ a diec¬
to duntaxat filio filia quiafa¬
lins patriu maioris toticẽ ncc̃e
est ꝑ sonas complectat᷑ qut patruus
ẽ facienda que in patrui matte¬

Expanded text:
nt: abpatruus abauunculus, abamita abmatertera: itaque et nos indifferenter hos ponemus. quos ego autem appello abpatruos abauunculos, abamitas abmaterteras, illi me demonstrant fratris sororisque abnepotem. patrui maioris filius filia: hi sunt proaui fratris filius filiin quinto gradu, cum patruum maiorem demonstraremus, fecimus, adiecto dumtaxat filio filia, quia filius patrui maioris totidem necesse est personas complectatur, quot patruus io facienda est, quae in patrui
Abbreviated transcription (Latin):
eadem mr̃e nati nepos exfilio nepos
exfilia cademq causa .uiii. ꝑsone
efficiunturut aue octo ꝑsone acce¬
mei nepos neptisq me patrium
magnu apptiant fr̃m soroꝵq
neptishii st̃ ꝓuepotis ⁊ proneptis
filius filia nepotis neptis ue nepos
neptis fuii fulie ue proneposꝓnep¬
acceptis ut ad singulas ꝑsonas gͥ¬
du decendamus sic filius nepos pro¬
nepos ab neptit. filius nepos ꝓnep¬
tis ab neptis filius nepos pronep¬
tis. ab nepos abneptis. Siłr hee ꝑso

Expanded text:
re nati – neptis ex filio neptis ex filia eademque causa octo personae efficient, ut aliae octo acce Fratris autem mei nepos neptisque me patruum magnum appellant: sororum neptis: hi sunt pronepotis proneptis filius filia, nepotis neptisue nepos neptis, filii filiaeue pronepos pronepacceptis, ut ad singulas personas gradu descendamus sic. filiusneposproneposabnepos filiusneposproneposabneptis filiusneposproneptisabnep
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ exeadem familia. qui a̾ ꝑfei̾as
comunguntur cognati tm̃ nõiat᷑¬
⁊ proximores exagnatis sui dnr.
Int̾ agnatos gͥ cognatos ħ int̾est
ꝙ int̾ genus ⁊ sp̃em. naniqui ẽ ag¬
natus ⁊ cognatus est non utiq ãꝗ¬

Expanded text:
 ex eadem fam‹i›lia: qui autem per feminas coniunguntur, cognati tantum nominantur. Proximiores ex adgnatis sui dicuntur. Inter adgnatos igitur et cognatos hoc interest quod inter genus et speciem: nam qui est adgnatus, et cognatus
Abbreviated transcription (Latin):
filius eiꝰ nepos enis exfilia. Itẽ nepti
totid̃ ⁊ eadem rõne exponut᷑ mris
potes ⁊ neptes compudemꝰ ⁊ demin
amita magna.i.amsororis nepo¬
tes neptesq enumabimꝰ. d̾q ma

Expanded text:
ia – item neptis totidem et eadem ratione exponuntur matris potes et neptes computemus. Item in amita magna, id est avi sororis, nepotes neptesque enumerabimus: idemque in
Abbreviated transcription (Latin):
attinz cum de naturani cognatõne
gnatoꝵ nira consistẽ non patit᷑ ꝗ¬
tiuł abeod̾ orti progeniti nesĩt.
¶Eognatõi sub̾a bifaria ap̾roma¬
nos intellr. namquedam cogna¬
tiones nire cuimi quedam nataͣ¬
li connectũtur. nͥ mĩqmͣ utroq
nire concurrente ⁊ naturau ⁊ ci¬
uili copiatur cognatõ ⁊ quid̾ na

Expanded text:
attinet, cum de naturali cognatione gnatorum uitam consistere non patitti uel ab eodem orti progenitiue sint. Cognationis substantia bifariam apud Romanos intellegitur: nam quaedam cognationes iure ciuili, quaedam naturali conect‹u›ntur, nonnumquam utroque iure concurrente et naturali et ciui
Abbreviated transcription (Latin):
patruelib aut consobrimis aut.i¬
sobrini nocantur. ¶useptimo gra¬
du quia muite eẽ pot̾ persone exhi¬
is que diximus catis apparet. ¶ Ad mo
tam nirnos qmͣ pat̾nos intelligiiꝰ
Item nepotes neptesq tam exfilio

Expanded text:
patruelibus aut consobrinis aut asobrini uocantur. In septimo gradu quam multae esse possint personae, ex his quae diximus satis apparet. Admonendtam maternos quam paternos intellegemus, item nepotes neptesque tam ex filio
Abbreviated transcription (Latin):
bona ꝓpria neniunt ĩo placuit
eis p̾ctitui annũ scilic ita mod̾are
ut n ip̃i ur g̾entur ad bonoꝵ pos¬
soͥnic petitõm. n bona diu i ac̾e̾nt
¶Sane ñ nũqmͣ urgentib credi¬
.s. torib int̾rogandi sb̾ miure an
sibi bonoꝵ possõm admittant ut
si repuciare sedicant sciant cre¬
ditores ꝗd sͥ agendũ eet si delibãre
se adhuc dicant ꝓc̾ipitandi nst

Expanded text:
acuit eis praestitui annum, scilicet ita moderate, ut neque ipsi urguerentur ad bonorum possessionis petitionem neque bona diu iacerent. sane nonnumquam urguentibus creditoribus interrogandi sunt in iure, an sibi bonorum possessionem admittant, ut, si repudiare se dicant, sciant creditores, quid sibi agendum esset: si deliberare se adhuc dicant, praecipitandi non sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ ut. a quocumq ⁊ cino solui pot̾ꝰ
¶Sanc enimsi martificio sint nibe̾¬
te prõno ⁊ alii edi post̾. POmp̾.¬
tur.oꝑas mĩchi dare spondes. itaq da
rum noĩe itanirando prõno aut
lucio ticio. solu̾e̾ lucio ticio n pot̾
ut apatrono liretur.uł.

Expanded text:
t, ut a quocumque cuicumque solui possint. sane enim, si in artificio sint, iubente patrono et alii edi possunt. 10 Pomptur: 'operas mihi dare spondes?' itaque arum nomine ita iurando 'patrono aut Lucio Titio' soluere Lucio Titio non potest, ut a patrono liberetur
Abbreviated transcription (Latin):
pubes ẽ. nanihiꝰ qͦq ẽ ministiũ si for¬
te uł uibrarius uł miniculatoꝵ
tatis. artifex. ¶ Siuibtͣ promi exi¬
ꝓꝑte dimidia anꝓhrditariisha
lir̃os proequalib ꝑtib ħituros
accom ꝑui aut̾ refert utrũ ĩpot̾ate

Expanded text:
pubes est: nam huius quoque est ministerium, si forte uel librarius uel nomenculator uel tatis artifex.Si liberi patroni ex iparte dimidia an pro hereditariis liberos pro aequalibus habituros a
Abbreviated transcription (Latin):
adeum ꝑtineant ꝗ reꝵ ytalica¬
rum hrs scriptus erat an anno
adeum qui prouincialiũ. dice¬
bam receptum eẽ rerum hrdẽ
institin posse. nec ẽẽ mutilem
mstitutonemi. s ita ut offo̾ni
dicis famiue h̾rc̾. cegnoscentis
isqui ex remstitutus ẽ qmͣ rem
extria hr̃i scriptus ẽ conseqͣtur
itagͥ res accipietur u̾bi gra. pone e¬
duoshr̾des ẽẽ minitutos unũ ex
nebitur. ut unicuq eoꝵ fund̾
qui relictiĩ est adnidicetur. uł
attribuatin uñ scio q̃itimm est¬
eris aliem honin ꝓquaꝑte ag

Expanded text:
ad eum pertineant, qui rerum Italicarum heres scriptus erat an vero ad eum, qui provincialium. dicebam receptum esse rerum heredem institui posse nec esse inutilem institutionem, sed ita, ut officio iudicis familiae hereum, qui ex re institutus est, quam rem, ex qua heres scriptus est, consequi. ita igitur res accipietur. uerbi gratia pone duos esse heredes institutos, unum ex nebuntur, ut unicuique eorum fundus qui relictus est adiudicetur uel adtribuatur.Unde scio quaesitum, aeris alieni
Abbreviated transcription (Latin):
pñi legato cedat ac siinifundo
eclitus fũt. ¶ Si ticiostichus
aut pamphilisutrum corum
masiet legatus c̃. dem̃ pamphi¬
lum testator ticio donairit. sticꝰ
ita legatum fu̾it ticio ⁊ meurio
singulos suos dolego constat e¬
os te cõcirsuros meundem ser¬
uun hcuti non concurit cu
ita legaturticioẜinim dolego
meino alterim fuũ dolego¬
¶Siiscin legatum fu̾at anͥqm ꝯ
snituet qua accone utuiell deces¬
acciꝑe srmł uementes mũ coasẽ¬

Expanded text:
dat, ac si in fundo editus fuisset.Si Titio Stichus aut Pamphilus, utrum eorum malet, legatus est, deinde Pamphilum testator Titio donauit, stichus ita legatum fuerit: 'Titio et Maeuio singulos seruos do lego', constat eos non concursuros in eundem seruum, sicuti non concurrunt, cum ita legatur: 'Titio seruum do lego: maeuio alterum seruum do lego'.Si is cui legatum fuerat antequam constitueret, qua actione uti uellet, decesacci
Abbreviated transcription (Latin):
guntur. siue non h̾eant ⁊ furor
en accessit ichomimꝰ tutores
acciꝑe pot̾unt quia lex.xii. ta¬
biuarim ita accepta ẽ ut ad
pupitios uł ad pupillas non
agnatos curatoremn amitti

Expanded text:
guntur, siue non habent et furor eis accesserit, nihilo minus tutores accipere poterunt: quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos uel pupillas non gnatos curatores non admitti
Abbreviated transcription (Latin):
.xxu. annis furiosus fu̾nt cuit¬
torem ein̾ ut furiosos. s ut
adolescenti dari qͣieẽt etatisi
m̾cic tantisꝑsit consulend̃.
¶Sipupinuspupiia necũ
insto tutore c̾atorcue eorum

Expanded text:
ue annis furiosus sit, curatorem ei non ut furioso, sed ut adulescenti dari, quasi aetatis ementiae tantisper sit consulendum. Si pupillus pupillave cum iusto tutore tutorve cum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
UTEDA EIYG
ut ẜmiis difinit uis
ac potest as incapite
se defendere nequit iire qiui¬
li dãta ac ꝑmissa. ¶Tutores
itaq applłantur tutores qͣ
cuitores atq cefensores sic̾¬
¶ Mutus tutor dari non pot̾¬
Surclum non possedaritu

Expanded text:
utela est, ut Seruius definit, uis ac potestas in capite se defendere nequit, iure ciuili data ac permissa. Tutores itaque appellantur tutores quasi tui‹t›ores atque defensores, sic. Mutus tutor dari non poteSurdum non posse dari
Abbreviated transcription (Latin):
sit taiem curatorẽ neminẽ
dari posse nisi p̾sentem neqꝙ
cuiqmͣ insi p̾senti ⁊ postuuan¬
ti itaq infanͣti non pot̾ dari
¶Idem cassius ait si pupiiiꝰ
curatorem posce̾ non uult
quonimꝰ cum eo agatur cõgi
eum ap̾tore cebuisse. ¶ Guoh
loco ⁊ tpr hũc curatorem da¬

Expanded text:
sit talem curatorem neminem dari posse nisi praesentem neque cuique nisi praesenti et postulanti, itaque infanti non potest dari. idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non vult, quo minus cum eo agatur, cogi eum a praetore debuisse. Quolibet loco et tempore hunc curatorem da
Abbreviated transcription (Latin):
sit bispete̾ potõ ut exalto̾ tescõ
remconseqͣr exaltõ estimatõ¬
nem. ¶Sz ⁊ si non corpussit
legatum. s qnͣtitas eadem in
siimiamsi eidũtissimis pro¬
b̾mib ostidatur cestatorem
miltiplicare legatum uolin¬
sse. idemq infidĩ cõmisso con¬
ꝙ eadem res sepisp̃stani non
pot̾. ¶ Eadem sũma uolente
testatore multiplicaripot.¬
S ħ ita erit accipiend̾sinon
c̃tum corpus ninnoꝵ sepnis
sit relictum ut puta .c. que ĩ
archa ht̃ sepnis legauit. tuc̃
emm fundo legato cẽ ꝯpand̾
credo. ¶S si pondus amił ar¬
genti sepinisitrelictũ p̃p.r¬

Expanded text:
sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem consequar, ex altero aestimationem. Sed si non corpus sit legatum, sed quantitas eadem in summam, si evidentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum vol in fideicommisso conquod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest.Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus nummorum saepius sit relictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legauit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo.Sed si pondus auri uel argenti saepius sit relictum, Papin
Abbreviated transcription (Latin):
eindũtissime apparint a demp¬
tione apriore legatario fẽa ad
scd̃m legatariũ testatorem ꝯ¬
ual asse solum postĩorez adlega¬
tumꝑuenire plac ¶ Sn aũ¬
ħ mimme appare̾ pot̾ ꝓuirili
portoneadlegatum õnis pue
nre .s. uni ip̃e testator ex ĩcroy¬
tura manifestissruis ee̾t ut:¬
q eorum solidum accipe uo¬
linase. cunc enim unni p̃ciuͣ
alii ip̃a res assignatur electe e
reiuł p̾cuẜuanda ei quipnior
celegat osiune fid̾icõmissolitẽ

Expanded text:
ime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem lasse, solum posteriorem ad legatum pervenire placet: sin anime apparere potest, pro virili portione ad legatum omnes vesi ipse testator ex scrtura manifestissimus est utue eorum solidum accipere voluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione retii servanda ei, qui prior legato sive fideicommisso litem
Abbreviated transcription (Latin):
possum dampnas esto hr̃s nis
eiduare. idem erit dicendum. Is
cui intempiis litorum tͥnaꝑr
te compensadi no legatum
ee̾t eaq dotem suam ferrema
gis qm iegatum maluit utr̃
aquo legatum ẽ icciodedore

Expanded text:
possum, damnas esto heres meus ei dare', idem erit dicendum.Is cui in tempus liberorum tertia pars te compensandi animo legatum esset eaque dotem suam ferre quam legatum maluit, utrum a quo legatum est, actio
Abbreviated transcription (Latin):
ut insubititutũ acciodetur.
⁊ħ u̾m est s delegatis ⁊ legis
falcidie rõne ualde dubitat̾
ugrimmiis in ꝙ solum dotisac¬
tio datir legata integra er
eno computare quia meum

Expanded text:
tum actio detur: et hoc uerum est.Sed de legatis et legis Falcidiae ratione belle dubitatur, utrum is, in quem solum dotis actio detur, legata integra ex eno computare, quia in eum solum
Abbreviated transcription (Latin):
Ur.atorem etia i pnͭDem.¬
b̃i dari põsse.s adeaque sol¬
lempnitatem uiris desid̾ant
explicanda tutore anctoreo¬
pus ee. Scxui.

Expanded text:
uratorem etiam impuberi dari posse, sed ad ea, quae sollemnitatem iuris desiderant, explicanda tutore auctore opus esse. Sc
Abbreviated transcription (Latin):
causa hr̾ditaria nu antedie n
s cansa cognita. ¶ bonorum
aut̾ appllõne hec rescompre¬
hense indebuntir quaꝵ pprie¬
tas adhr̾dem ꝑtin. s ⁊ si uecti¬
g iles agitur sunt ⁊ siqua pi¬
gnora testatori dita m eoru

Expanded text:
causa hereditaria non erunt, non sed causa cognita. "Bonorum" autem appellatione hae res compraehensae videbuntur, quarum proprietas ad heredem pertinet. Sed et si vectigales agri sunt et si qua pignora testatori data, in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tur.non mique p̾torem sta¬
legatum consequatur legͣat¬
arus fid̾icomissi condconalis
satisnon d. ut magis sempro¬
mo dec legati ꝑsecutõnem ut
islegatario satudet deficiente¬
aut̃ conditione reddi decem
ait cogi eium inuicem satis¬
dare. aut ipã .x. cͣdẽ ⁊ sempro¬
utimurid em̾ ⁊ marcellus
ait quid gͦsi id legatũ subꝰ

Expanded text:
ique praetorem stalegatum consequatur legatarius, fideicommissi condicionalis satis non det, ut magis Sempronio det legati persecutionem, ut is legatario satisdet deficiente condicione reddi decem. ait cogi eum invicem satisdare aut ipsa decem tradere et Semproutimur, id enim et Marcellus ait. Quid ergo, si et legat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fructus custodire ⁊ ceta̾ debe¬
bit. ⁊ pati hrdem cole agros.
dire legatarium fruccus oꝑ¬
tebit ne ab hr̃de consumant᷑
ꝙsi hr̾s fructus nolit colẽ ⁊
coge ꝑ mittn̾dum erit lega¬
tariocolẽ accoge̾ frͣũctus et
coaccos ẜuare quinmmo fi
tale sint fructus quos primo
quo tꝑr uenire expendiati
uendẽ quo legatario ꝑmittũ
dimi est ⁊ p̾cium ẜuarein ce¬
tĩs quo reb hi̾ditariis missi
at.⁊ ibi custodiat ubi doͣmici¬
lni defunctus hint ⁊ si ulła
nem conducat. uł orreu̾ꝙ dã
inquo res coslecte cistodiantꝰ
⁊ putoita legataru custod¬
ire resh̾rditanias debe̾. ut n hr̾¬
di aufantur. n depeant. deti̾o¬
res uefiant.ꝙ si ex constͣtutio¬
one quis in possõne mistatur
curandum ẽ.neiusfiat utẽti
fruenti legatario ¶Satiffieͦri
uoluntati defumcti sc accipi¬
tur qͦ uoluntati defimicti uł
exfruetio uł aliu̾de satiffiat.

Expanded text:
debepati quidem heredem colere agros dire legatarium fructus otebit, ne ab herede consumantur: quod si heres fructus nolit cogere, permittendum erit legatario cogere fructus et coactos servare. quin immo si tales sint fructus, quos primo quoque tempore venire expediat, vendere quoque legatariodum est et pretium seruare. in ceteris quoque rebus hereditariis missi at et ibi custodiat, ubi domicilium defunctus habuit, et, si nulla ne‹m› conducat uel horreum quoddam, in quo res collectae custod‹i›antur. et puto ita legatarium custodire res hereditarias debere, ut neque heredi auferantur neque depereant deterioresue fiant.Quod si ex constitutione quis in possessionem mittatur, curandum est, ne uis fiat utenti et fruenti legatario.Satisfieri uoluntati defuncti sic accipitur, quoad uoluntati defuncti uel ex fructibus uel aliunde
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s ⁊si rem alienam defctꝰ
bona fide em̃it inpossenen
enis mutnd legatariũ cõirat.
nam tħres m̾causa hr̃oita¬
ria est. ¶Si depoita res aput
defuctum fin̾t. uł cõmoda¬
ta locum missio non ht qr
non sũtiste reshr̾ditarie.
Si ex duob hrdib alt̾ satis¬
dare sit ꝑatiis alt̾ non ĩꝑtem
itaq legatarii readent etiam
ei quisati dedit rei admimit᷑¬
rit ut in assem satis det ne ad¬
ministratoenisipediatur.
Si abmprmns supititutore
cessit misso nͥ solum meabo

Expanded text:
em alienam defunctus bona fide emerit, in possessionem eius mittendum legatarium constat: nam et haec res in causa hereditaria est. Si deposita res apud defunctum fuerit vel commodata, locum missio non habet, quia non sunt istae res hereditariae. Si ex duobus heredibus alter satisdare sit paratus, alter non, itaque legatarii impedient etiam eum, qui satisdedit, rei administrredi, ut in assem satisdet, ne administratio eius impediatur. Si ab impuberis substituto cesserit, missio non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
pãtet. tñ ad ex soluendu io¬
gatum refertur ꝓm̾ ⁊si re¬
missa sit satudatio ryptum
locumni ħebit qr mora fit solõ¬
i. ¶Sexaut̾ mensium pu¬
tocontimiũ tp̃s non posiõnĩ
ꝯputand. ¶ Cessatum non
accipmiisi pupitius tuto¬
rem non ht nec turatorem
furiosus uł adolescens. nam
est. ¶Queri poti̾t an mintem
usurarum hii frũctus cebat
quenifidi comssis cexentur
⁊cum eremplum pĩgnoꝵ
ꝑsequimur idq exfructib

Expanded text:
patet, tamen ad exsoluendum legatum refertur.Proinde et si remissa sit satisdatio, rescriptum locum habebit, quia mora fit solutioni.Sex autem mensum puto continuum tempus, non possessionum conputandum.Cessatum non accipimus, si pupillus tutorem non habeat nec curatorem furiosus uel adulescens: nam est. Quaeri poterit, an in vicem usurarum hi fructus cedant, quae in fideicommissis debentur. et cum exemplum pignorum sequimur, id quod ex fructibus
Abbreviated transcription (Latin):
n fid̾i cõmissi satisdetur equi¬
ssimum erct ficei cõmissariuĩ
noi̾e legati sati acciꝑe ab hr¬
de si ei legatarius non caueat
siam accepit legatarius ab
hr̃de satis decernend̾ erit exea
satiscatione magisfid̾icom
ditio extit̾it ip̃ius etiam lega¬
ti ꝑ secutio danoa erit fidi cõm¬
missario finondum solutũ
est᷑ conditio enͦs extitit .s. si fu¬
erit fidĩcõmissaniis ꝑatus ca

Expanded text:
 fideicommissi satisdetur? aequissimum erit fideicommissarium nomine legati satis accipere ab herede, si ei legatarius non caueat,si iam accepit legatarius ab herede satis, decernendum erit ex ea satisdatione magis fideicomdicio extitit: ipsius etiam legati persecutio danda erit fideicommissario, si nondum solutum est et condicio eius extitit, scilicet si fuerit fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
subintutum̃ enis siue. an̾ substi¬
istionem. suc postea subititutꝰ
sit utq portõ ꝑtinebit. nec nter¬
erit prior subintutus poit rasti¬
tutum. in antea cecedatiẽrepin
cdountis portio scriptis hrorop
moto sibiur aliiquesite portior
cefercirr. ¶ Eum filie uł nepotia
locum fili temut aut portte¬

Expanded text:
substitutum eius, siue ante substitutionem siue postea substitutus sit, utraque portio pertinebit nec intererit, prior substitutus post institutum an ante decedat. Ex uerbis adeuntis portio scriptis heredibus pro modo sibi uel alii quaesitae portionis defertur. Cum filiae uel nepoti, qui locum filii tenu
Abbreviated transcription (Latin):
exhiis decessiss ad alt̾um ꝑtemͣ eͥnis
tnͣsterre exconsilo laronis offiui
casselui trebacii. cumꝙ̃ inpotate
hẽbat solum hr̃cem fecit. ⁊ abcoal¬
teri dmndiam ꝑtem h̾roitatis cũ
msuam titelam uemiss legauit.

Expanded text:
es decessisset, ad alterum partem eius transferre: ex consilio Labeonis Ofilii Cascellii Trebatii eum quem in potestate habebat solum heredem fecit et ab eo alteri dimidiam partem hereditatis, cum in suam tutelam uenisset, legauit:
Abbreviated transcription (Latin):
restitue placiit./ nec aliut serurã¬
dum est cum subititutionis cõ¬
ditio pur̾em etatem nõ pcarin
egreditin: que ita locum hebu̾t
Si patris testm̃ nire nãlurt. alio¬
quin sinon ualnt ea scriptura
qmͣ testm̃ ẽẽ uoluit codicillos
non faciet mii ħ exp̾ssum estinͤ
fidei comisso ꝓprie facuitates filie¬
tenebuntim. ⁊ ĩo si pat̾ filiumer¬
H̾raat et ei nchꝰ reliq̾rit mil¬
lum fideicõmissum erit aloqu
si legata uł fidei cõmissa filius
acceꝑit. int̾ modum eorum fidi¬
comissum hr̾ditatis afilio datũ
citͣ falcidie ronem debebr̃tur.
Gi discrẽtas portones comu̾c¬
tis plurib seꝑatim dedit.at post
omem mititutionis ordinem
ita scripsit. hoshrdes meosm in¬
cem subintuo comũctos pͥmolo¬
coince mutua substitue indetur
quib minitutonum ꝑtes non
agnoscentib cetos om̃i cohrde
admittiaq̃i prẽm ⁊ filium ꝓꝑ
intu̾at. reliquis coh̾rdib datis pꝰ
completum assem itascripsit
hos onis mincem substituo uol¬

Expanded text:
cuit, nec aliud seruandum, cum substitutionis condicio puberem aetatem uerbis precariis egreditur. quae ita locum habebunt, si patris testamentum iure ualuit: alioquin si non ualuit, ea scriptura, quam testamentum esse uoluit, codicillos non faciet, nisi hoc expressum est. nec fideicommisso tenebuntur, et ideo, si pater filium exheredauerit et ei nihil reliquerit, nullum fideicommissum erit: alioquin, si legata uel fideicommissa filius acceperit, intra modum eorum fideicommissum hereditatis a filio datum citra Falcidiae rationem debebitur. Qui discretas portiones coniunctis pluribus separatim dedit ac post omnem institutionis ordinem ita scripsit: 'quos heredes meos inuicem substituo', coniunctos primo loco uice mutua substituere uidetur: quibus institutionum partes non agnoscentibus ceteros omnes coheredes admitti. Qui patrem et filium pro tituerat, reliquis coheredibus datis post completum assem ita scripsit: 'hos omnes inuicem substituo'. uol
Abbreviated transcription (Latin):
trium familie hciscunde posse
compelli. ¶Simitipulatũ de¬
ducta sit doĩsiquid̃ ip̃a mulier
stipulata sit uł ipi negotium¬
est grstum camcque conferre
cogetur. Si nõ alii quesita est
stipuło dicendum ẽcessare co
collatõ esꝰ fiat. ¶ Si sit nepos ⁊
neptis ex eod̃ fuio ⁊ dotata nep¬
tissit ⁊ filius non pr̾ eoꝵ. neptis
omem dotem solifr̃i couatura
est emancipata a̾ neptis dotẽ
⁊ bona sua nepͦti soli non etiaz
patruo conferet. S ⁊si sit nep¬
tis sola non etiam neptos exeod̾
tunc confertur patruo. Itẽq
nepoti uł nepti exalio. ssi due
nepotes sint exdiũsis fuiis con¬
ferant ⁊ muicem patruo si ex
eodem pre̾tm̃ muicem confe¬
rent. ¶Cum dos confert̾ ĩpesan

Expanded text:
trum familiae herciscundae posse compelli. Si in stipulatum deducta sit dos, si quidem ipsa mulier stipulata sit vel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si vero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessare colcollatio eius fiet. Si sit nepos et neptis ex eodem filio et dotata sit neptis, sit et filius non pater eorum: neptis omnem dotem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet. Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti vel nepti ex alio. Sed et si duae neptes sint ex diversis filiis, conferent et invicem et patruo, si ex eodem patre, tantum invicem conferent. Cum dos confertur, impen
Abbreviated transcription (Latin):
DOmanis apulus auidice ap¬
Ipelsau̾at dicensse nͥ debinsse
dariintutela collegam eiqͥ
ipẽ cum magr̾atus eẽt noiass
suoꝑiculo. nem uia tutela
dupler prculu̾ susimet. cecre¬

Expanded text:
omanius Appulus ab iudice appellauerat dicens se non debuisse dari in tutela collegam ei, quem ipse, cum magistratus esset, nominasset suo periculo, ne in una tutela duplex periculum sustineret. decre
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ possõ que ex hc̃ ꝑte edai datur
cognatoꝵ gͣdus.ui. ꝯplectitur ⁊ ex
septimo duas ꝑsonas sobrino et
sobrina natum ⁊ natam cogna¬
tionemfacit etiam adõptõ. ⁊ eĩ
quib fiet agnatꝰ isqui ad optatꝰ
est hiscem etiam cognatꝰ fiet. Nã
ubicumq decognatĩ agitur ibi
sic accipienius ut etiam̃ ad optio

Expanded text:
bonorum possessio, quae ex hac parte edicti datur, cognatorum gradus sex complectitur et ex septimo duas personas sobrino et sobrina natum et natam. Cognationem facit etiam adoptio: etenim quibus fiet adgnatus hic qui adoptatus est, isdem etiam cognatus fiet: nam ubicumque de cognatis agitur, ibi sic accipiemus, ut etiam adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
Ela ait. si put᷑o uł puelle almi̾ta
belmqnͣtur usq ad pnb̾tatem
deb̾i. s hoc u̾innonest tam dui
emm cebntur donec testator uo¬
lnt. aut si nõ appareat qind sen¬
tiat ꝑtotum tempni ñte suc de¬
bebu̾ntur. certe si uiq ad pub̾ta¬
tem almm̾ita relinqͣnͣtur. siq̾s
ademplum almi̾toꝵ quedud̾
pueris p̾uei cͣtrantur uelitre
iniqui. sciat adrianum consti¬
tuisse ut pueri uiq ad decumi
roctauum annum puelle us
tur ⁊ hanc formam ab adriano
datam obẜnandam ẽe imꝑator
m rescripsit.s ⁊ si gnalit̾ pub̾¬
tas non sic diffrtux tu̾ paeta¬
tu intuitu ĩ sola spe alintorum¬

Expanded text:
ela ait, si puero uel puellae alimenta relinquantur, usque ad pubertatem deberi. sed hoc uerum non est: tamdiu enim debebitur, donec testator uoluit, aut, si non paret quid sentiat, per totum tempus uitae debebuntur. Certe si usque ad pubertatem alimenta relinquantur, si quis exemplum alimentorum, quae dudum pueris et puellis dabantur, uelit sequi, sciat Hadrianum constituisse, ut pueri usque ad decimum octauum, puellae usque tur, et hanc formam ab Hadriano datam obseruandam esse imperator noster rescripsit. sed etsi generaliter pubertas non sic definitur, tamen pietatis intuitu i
Abbreviated transcription (Latin):
łtnͣsfe̾bãtur. imꝑator ant̾ pius
quo ad cum clandio isto mora¬
ti cen̾tis. alim̾ta ⁊ uestiaria lega¬
ta sint tñ hanc fuisse defuncte co¬
gitationem int̾p̾̃tor ut ⁊ postin¬
ortem nisti ead̾ uob̾ p̾stare uolu¬
erit.R. enis modi scripturami¬
ta accipi ut nocitas alim̾tis p̾stã¬
dis ꝑpetuo maneat. Item consu¬
ltus. cetali scriptura ⁊ tecum sit
semꝑ nolo. qͥroͣcum manumis¬
si ab hrde cum quodiu morati st̃¬

Expanded text:
nsferebatur. "Imperator Antoninus quoad cum Claudio Iusto morati essetis, alimenta et vestiarium legata sint, tamen hanc fuisse defunctae cogitationem interpretor, ut et post mortem iusti eadem vobis praestari voluit eiusmodi scripturam ita accipi, ut necessitas alimentis praestandis perpetuo maneat. Item consultus de tali scriptura 'et tecum sint semper uolo': quaero, cum manumissi ab herede cum eo morati
Abbreviated transcription (Latin):
fint. ¶Gindam lib̾tis sins ut ali¬
menta ita aqmͣ quo ꝑfid̾i̾omi¬
ssum reliq̾rat consulebat. defid̾i¬
cõmisso cum mea regione affri¬
ce ur forte egyptiꝰ res agiꝓponeb¬
atur ubi aqua uenał est. dicebã
igitur cẽ emolum̃tum fid̾i ꝯmi¬
ssum sine quis hñs cut̾nas id re¬
liq̾rit siue non ut sit infid̾iconi¬
misso qnͣto quis aqm sibi eẽt cõ¬
ꝑaturus nec indĩ mutile eẽ fid̾i
.ꝯ. qiͣ ẜintutr ᷑ pͥdii non possori u¬
cine possonis relicta. nam ⁊ si ha¬
ustus aque ut pecoris ad aqmͣ a¬
pulsus est ẜuitus ꝑsõne tamenei
qui iucnis non est mu̾tilit̾ reli¬
tes gestandi uł intuo inias pre¬
frum̾ta cet̾aq legimima expri¬
relinquitur. ¶Seuoł.¬

Expanded text:
libertis suis ut alimenta, ita aquam quoque per fideicommissum rel‹i›querat: consul‹e›bar de fideicommisso. cum in ea regione Africae uel forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua uenalis est, dicebam igitur esse emolumentum fideicommissi, siue quis habens cisternas id relinquerit siue non, ut sit in fideicommisso, quanto quis aquam sibi esset comparaturus. nec uideri inutile esse fidei seruitute praedii non possessori uicinae possessionis relicta: nam et haustus aquae ut pecoris ad aquam adpulsus est seruitus personae, tamen ei, qui uicinus non est, inutiliter relit gestandi uel in tuo uuas prefrumenta ceteraque legumina exprirelinquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Uncli crebanani redoius uxorii
mee quoadmuet dãriuolo. qͥro
inpossit tutor hr̃on fimdum ue¬
dere ⁊ legatario c offerre qnͣtitatẽ
annuam qmͣ uinus pat̾. fa. ex lo¬
catõne fundi redige̾ consueuat¬

Expanded text:
undi Aebutiani reditus uxori meae quoad vivat dari volo": quaero, an possit tutor heredis fundum vendere et legatario offerre quantitatem annuam, quam vivo patre familias ex locatione fundi redigere consue
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. s cum ⁊ ip̾o meciano ⁊ aliis amicu¬
nris niris ꝑitis adhibitis plemꝰ trͣta¬
remus mag̾ uisũ cet. ł nepote n u̾
b̾n sin̾a legis aut edcĩ p̾toris exꝑso¬
na. uł nota pris sui exclumi a bonis
⁊ saluiani amici nrĩ clarissimi niri
huͣc sn̾am funisse ⁊tem q̾situm e̾ si
patroni filius capitis accusai̾it lib̾t¬

Expanded text:
e. sed cum et ipso Maeciano et aliis amictris iuris peritis adhibitis plenius tractaremus, magis visum est nepotem neque sententia legis aut edicti praetoris ex persona vel nota patris sui excludi a bonis iani amici nostri clarissimi viri ntentiam fuisse". Item quaesitum est, si patroni filius capitis accusa
Abbreviated transcription (Latin):
bit eo uire utim᷑. dui̾sitatis at̾
ea rõest quociens infraude̾ leg̾
fit ali enatio non ualz ꝙ fr̃m est¬
¶ Infraudem aut̾ sit cum ꝗs semi¬
norem centenario fac̾ adħ̾ ut
legis p̾ceptum eu̾tat at. cuma
slienatione fcã nich̾oꝰ centenari
ano ⁊ caluisiano ioicio reno¬
cabitur idꝙ alienatũ est. ¶ Si
quis plures res simul alienãdo mi¬
norẽ se centenario fecit. qͣr ua
reuocata in oiũ ꝑtib maior cẽ¬
tenario efficitur utr reuocamꝰ¬

Expanded text:
bit eoque iure utimur. diversitatis autem ea ratio est. quotiens in fraudem legis fit alienatio, non valet quod actum est: in fraudem autem fit, cum quis se minorem centenario facit ad hoc, ut legis praeceptum evertat. at cum alienatione facta nihilo minus centenarius uiano uel Caluisiano iudicio reuocabitur id quod alienatum est.Si quis plures res simul alienando minorem se centenario fecerit, quarum una revocata vel omnium partibus maior centenario efficitur: utrum revocam
Abbreviated transcription (Latin):
Ilib̾tus minorem se çentenario
infraudẽ legis fecit. ipo nireñ ua
ea alienatio nullius est moni
ti. plane si qͣ alienau̾it ĩ fraude
patroni adhuc tñ pꝰ alienatõnẽ
maior centenario remaneata
lienatio qd mͣreshebit. u̾itñ¬

Expanded text:
libertus minorem se centenario in fraudem legis fecerit, ipso iure non ualeea alienatio nullius momenti est. plane si qua alienauerit in fraudem patroni, adhuc tamen post alienationem maior centenario remaneat, alienatio quidem uires habebit, u
Abbreviated transcription (Latin):
possõ Admitti posse quͣnus mser¬
intutȩ decedat. milla dubitatõ
um quodsi me non mandante
bonoꝵ possõ nuchi pecita sit: tũc
competet ꝗmiratum huo idꝙ
actum est. demq saꝵi cete pmn¬

Expanded text:
onem admitti posse, quamvis in servitute decedat, nulla dubitatio um. quod si me non mandante bonorum possessio mihi petita sit, tunc competet, cum ratum habuero id quod actum est. denique si ante
Abbreviated transcription (Latin):
irempossom posse ipos uonn
ncipes si ip̃is noncaneatur.ñ
ind̾e assecuturos. S extͣ ortm¬
ario remedio opiis erit indel
ut decto p̾tornauctor eorumin
uł ꝑfidĩco̾missum relictasit¬
tñ si ñ soluatur abhrde uł eo
nomme non caueatur cũ ca¬
legatanium suie fid̾i cõmissari¬
un ptor legatoꝵ ẜuandor ca¬
uescendi diminiet si filia nep¬
tis uł pronẽptis ur̃or ueeẽt nec
mipta sit. nec suum quicqmͣ
malo fec̾it hr̃s quomius resi
cansa hr̃ditaria maneant nõ
potĩt in possõne earum legata¬
nis mittiułuti si locum religi¬
osum fecit aut ꝗd pirblice con

Expanded text:
ionem posse: ipsos uero municipes, si his non caueatur, non ‹i›dem adsecuturos: sed extraordinario remedio opus erit, uidelicet ut decreto praetoris actor eorum inuel per fideicommissum relicta, tamen, si non soluatur ab herede uel eo nomine caueatur, cum calegatarium siue fideicommissarium praetor legatorum seruandoruescendi deminuet, si filia neptis proneptis uxorue esset nec nupta sit nec suum qui‹c›qumalo fecerit heres, quo minus res in causa hereditaria maneant, non p‹o›terit in possessionem earum legatarius mitti, ueluti ‹si› locum religiosum fecerit aut quid publice con
Abbreviated transcription (Latin):
pib ⁊ societatib ⁊ o cimnis et
corꝑib bonorum possõ agnosci
pot. pnĩ siuc actor eoꝵ noĩe ad¬
bebunt mumcipes bonoꝵ possõ¬
nẽ p̾toris edcõ. ¶Dari a ronoꝵ¬

Expanded text:
tatibus et decuriis et corporibus bonorum possessio adgnosci potest. proinde sive actor eorum nomine adbebit municipium bonorum possessionem praetoris edicto. Dari a
Abbreviated transcription (Latin):
emus dice̾ ita accipienda sũt
imnisitats cimisq successionẽ
qua succeditur mnis mortui.
suscipitur q enis rei cõmodũ
⁊ incomodum. nam siue sol¬
uendo sunt bona siue nonst̾
sine dampnum hnt. sũ lucru
siue incorꝑib sunt. sũ m acti¬
onb in hoc locõ ꝓprie bon a ap¬
penabuntur. hr̾ditas autem
bonorum ne posso̾ ut iatõ scri¬
bit non utiq rerum possõ ac¬
cipienda ẽ. est emm niris ma

Expanded text:
emus dicere, ita accipienda sunt uniuersitatis cuiusque successionem, qua succeditur in ius demortui suscipiturque eius rei commodum et incommodum: nam siue soluendo sunt bona siue non sunt, siue damnum habent siue lucrum, siue in corporibus sunt siue in actionibus, in hoc loco proprie bona appellabuntur. Hereditatis autem bonorumue possessio, ut Labeo ‹sc›ribit, non uti rerum possessio accipienda
Abbreviated transcription (Latin):
On est ambigendumq. ple¬
blicam admitti dereant qͣuita
ut puta uent̾. Item fuͣrionis.
Item isqui captun bonorum
possom petit. ¶Ubatimq ler
uł senatus nł constitutio caꝑe
hr̃ditatem prohib ⁊ boꝵ pos.¬

Expanded text:
on est ambigendum, quod pleblicam admitti debeant quidam, ut puta uenter, item furiosus, item is qui captiui bonorum possessionem petit. Ubicumque lex uel senatus uel constitutio capere hereditatem prohibet, et bo
Abbreviated transcription (Latin):
hñdris est acsi rũpiss hoscodia¬
los testõ fcõ etiam si codiciui
meo confirmati non ee̾nt. i¬
restũ erco capient. demq si ex
testõ hr̾ditas aditañ finis ⁊ fidi¬

Expanded text:
ndus est ac si rupisset hos codicillos. Testamento facto etiamsi codicilli in eo confirmati non essent, uires tamen ex eo capient. denique si ex testamento hereditas adita non fuisset, fid
Abbreviated transcription (Latin):
dies aut̃ incͥtui est cum it ascri¬
bitur hr̃s m̾s cum morietur .x.
dato. nam diem metum mor̾
h̾t enis ⁊ io si legatarius añ de¬
cessit ad hrdem enis legatũn
trͣsit quia non cessit dies uiu¬
o eo qmͣuis c̃cum fu̾t moritur¬
u̾ hrdem ¶In e̾. aut̾ conditio le¬
gatis uluti cumiita legamus
q. ex arethisa natum fint hr̃i
dato aut fructus qui exeo fim¬
do ꝑcepti fu̾int hrsdato aut
ẜurum quẽ alii non legauose¬
io dato. ULp.¬

Expanded text:
Dies autem incertus est, cum ita scribitur 'heres meus cum morietur, decem dato': nam diem incertum mors habet eius. et ideo si legatarius ante decesserit, ad heredem eius legatum non transit, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem. Inest autem condicio legati, ueluti cum ita legamus: 'quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato' aut 'fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres dato' aut 'seruum, quem alii non legauero, Seio dato'. 2 Ulp
Abbreviated transcription (Latin):
ait quidemsi aliquis exprimogs¬
duinuit ea legata p̾stabit quẽ
lib̾is ⁊ pentib aprimo gͣdu da¬
ta sunt. sin uo nemo muit eo¬
tato magis bonoꝵ possonem
cinqmͣ p̾standa. ꝙ si postmor¬
tem testatoris an̾ aditam hẽ¬
ditatem minituti decesẜint
ccͣ ipos quidem id̾i petitani ses¬
umptũ ab eis relicta legatañ
ununt licet nemo adeat hr¬
ditatem ea tũ logata deb̾i dici¬
musque abmintuto datast̾.¬

Expanded text:
i quidem aliquis ex primo gradu uiuit, ea legata praestabit, quae liberis et parentibus a primo gradu data sunt: sin uero nemo uiuit eotato magis bonorum possesscuiquam praestanda: quod si post mortem testatoris ante aditam hereditatem instituti decesserint, contra ipsos quidem uideri petitam, uerumtamen ab eis relicta legata non uiuant, licet nemo adeat hereditatem, ea tamen legata deberi dicimus, quae ab instituto data
Abbreviated transcription (Latin):
ne etiam ꝓnurum cetasq co¬
tmeri nulla dubitatio ẽscum
a dotis nomine legãtur non¬
puto aduirilem uxorem mi¬
rum ne reducendam. cum̃i
mułrista ad es alienum uen¬
iat non solum autem dotẽ
plegatam pretor compleccit̾¬
uerum etiamsi procote aliꝗd
fu̾it relictum ut putasi dos
qm̃ indote dabitur ilłactio.
Et ⁊ si prodõte exꝑte L Lꝑ.
aliqua eandem hr̃dem scriplit
tuendam c̃e putor eeiurimis
uxorem mortis tꝑr exigrinus.
Si mirui dotem p̾leg. nñt ea¬
ꝙ mortis tꝑr mipta sit millũ
legatum est quia dos non dũ
debebatur. S ⁊ cum constãte
mñno adũsus hr̃des soc̾i dabi¬
tur actio dicendum e ⁊ plega¬
te dotis petitionem dari deb̾e.
Non omĩa gueab om̃ib g¬
uib relicta sumt legata prare

Expanded text:
ne et pronurum ceterasque contineri nulla dubitatio est. Cum autem dotis nomine legatur, nonputo ad uirilem uxorem nurumue redi‹g›endam, cum mulier ista ad aes alienum ueniat. Non solum autem dotem praelegatam prverum etiam si pro dote aliquid fuerit relictum, ut puta si dos m in dote, dabitur illis actio. et si pro dote ex parte aliqua eandem heredem scripserit, tuendam esse puto. Esse autem uxorem mortis tempore exigemus. si nurui dotem praelegauerit eaque mortis tempore nupta sit, nullum legatum est, quia dos nondum debeatur: sed cum et constante matrimonio aduersus heredes soceri dabitur actio, dicendum est etiam praelegatae dotis petitionem dari debere. Non omnia, quae ab omnibus gradibus relicta sunt, legata pra
Abbreviated transcription (Latin):
ranonssit h̃rs m infnnto utqͤ¬
cetrat. s ut ꝑfid̾i cõmissum po¬
tius dũplicata legata enit ui¬
deantur nec amplius aoꝑicu¬
postea is consumpsit exsoluto
ei postiore fidi comisse. ¶Res¬
ꝑditurum. u̾sa iner anhride¬

Expanded text:
sit heres in infinito, ut, qudebeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius videantur nec amplius ad pericupostea is consumpsit exsoluto ei posteriore fideicommisso". resperditurum. versa
Abbreviated transcription (Latin):
enscem cauͣsas ⁊ conditi ones in¬
ẽẽ sciendum est ꝓm̾si qͣ sit ex¬
cepͣtio que petenti logatum
opponi sol candem crstipua¬
tuquor agenti opponendãcẽ
piacet. ¶ Procurãtori enis
legati nomin e mtat hr̃s
offinus aitita caue̾ dełt̾ sis
cimii nomine cauꝰit utuat
Ioant̃ tefuncto. ¶Item gri¬
ci. ¶ Si .x. que m̃archa erant¬
⁊ michi legatast̾ ⁊ tibi corum
nsusfructus legatus sit si pu¬
re utriq legatum sit relictũ
iscin ꝓprietas legati est ip̃oni
re .x.nendicab̾. fructurium

Expanded text:
easdem causas et condiciones inesse sciendum est: proinde si qua sit exceptio, quae petenti legatum opponi solet, eandem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet. Procuratori eius, legati nomine spondeat heres, Ofilius ait ita cauere debere, si is, cuius nomine caueat, uiuat, lo ant‹e› defuncto.Item ci. Si decem quae in arca erant mihi legata sint, tibi eorum usus fructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is cui proprietas legata est ipso iure decem vindicabit, fructuarium
Abbreviated transcription (Latin):
tur.an⁊ ip̾e legatarius cane̾ de¬
bert se non ꝑditurum. ¶ Tehi¬
ad dinũ marcum taie clandio
mitsa extecto claudu felicis
prari detent citra ncci̾tatem
turũ sc. nam ꝙ fid̾i hr̾ois ab
codem testagore cõmissũ est
ut si fructuł ꝑdidissq ei ĩtestõ

Expanded text:
atarius cauere debeat se non perditurum. de hiad Iunium Mauricum tale: 'Clodio missa ex testamento Clodii Felicis praestari debent citra necessitatem turum se. nam quod fidei heredis ab eodem testatore commissum est, ut, si Fructulus perdidisset quod
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt legatum.s. mi legatum pu
redem̾ soluendi miei adĩecta ui¬
deamus inquit lato anid fł̾msit
quia nich̾ int̾sit utrum itascri¬
batir. quas pecumas cuiq leg nu
cashrsmens si mir mea moritnͣr
dato. anita nisi mi mea moria¬
tur nedãto utrobiq enim supo
ccone uł datimm uł ad eptum eẽ
legatimm. ialĩis responsum ꝓ¬

Expanded text:
esset legatum, sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeo, ne id falsum sit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato' an ita: 'nisi mater mea moritur, ne dato': utrubique enim sub condicione uel datum uel ademptum esse legatum. Labeonis responsum
Abbreviated transcription (Latin):
Iplures gͣdus sint hr̾dum isti¬
tutorum ꝑsingulos obẜna¬
turum seait p̾tor id ꝙ cepfini¬
endo tꝑre delibationis edicit. ui¬
delicet ut de primo quo adse¬
mum inueniat successorema
habebat hr̾dem eum mstituat
dem̾ ita scripsat si mͥ filis mul
erit hr̃s quimsuam tutrelam
hes eto. isfilius pupillus ali
erat. querebatursi damas lib
ceti treb̾ neg̾at. quia filii appe¬
lab̾. contͣquia eoloco uẽrum

Expanded text:
plures gradus sint heredum institutorum, per singulos obseruaturum se ait praetor id quod praefiniendo tempore deliberationis edicit, uidelicet ut a primo quoque ad semum inueniat successorem, habebat, heredem eum instituerat, deinde ita scripserat: 'si mihi filius nullus erit, qui in su‹a›m tutelam ber esto': is filius pupillus libertinus erat: quaerebatur, si Dama liber esset.Trebatius negat, quia filii appeLabeo contra, quia eo loco uerum
Abbreviated transcription (Latin):
qui possit ⁊̃ ea que ninnum sũp¬
tuosa sunt. ułiti iumenta aut
nẽnaliciaitem ea que mora dẽ¬
ti̾ora fiant uend̾e̾ quiq p̾tr̾a cu.¬
raturus sit. ut es alienum ꝙ sub
pena nł sub p̾cions ꝑignorib de¬
lratur soluatur. Ganiis.¬
gitur siquid̾ m hr̾ditate sit ui̾
oleum.frum̾tum. numata pe¬
lcuma inde debebut fĩ ĩpendia. si
mimis a debitorib hrditaruis
cebitores aũ. indicem prouoce e
pupile noĩe postusabitur tp̃s
ad delib̾and̾ an expediat eum
hr̾ditatem retinie. ⁊ ħ ei datim
sit. si nista ca ee̾ indebitur bona
int̾ea dumiui nͥ ex cã cognita
bomiuri arbitͣtu uetabo.¬
¶Merito p̾tor ĩpedrit int̾im dim¬
mutionem qmͣdiu noie pu¬
pilli petitur tp̃c ad deliband. oro¬

Expanded text:
ea, quae nimium ssa sint, ueluti iumenta aut uenalicia, item ea quae mora deteriora fiant, uendere, quique praeterea curaturus sit, ut aes alienum quod sub poena uel sub pretiosis pignoribus debeatur, soluatur. 6 Gaiusgitur si quidem in hereditate sit uinum oleum frumentum numerata pecunia, inde fieri debebunt impendia: si minus, a debitoribus hereditariis debitores aut iudicem prouocent,pupillae no mine postulabitur tempus ad deliberandum, an expediat eum hereditatem retinere, et hoc datum sit: si iusta causa esse uidebitur, bona interea deminui nisi si causa cognita boni uiri arbitratu uetabo'.Merito praetor impedit interim deminutionem, quamdiu nomine pupilli petitur tempus ad deliber
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculo non possint p̾t̾iri. uescẽ¬
di grã eq diuini ꝑmittet.s
⁊ ubi irgͣct. cxauis quor cansis
ꝑmitte ẽum oportet ut edifi¬
cia sartiantur. ne agri inculti
sint siqua pecuma subpena
debetur ut restituatirone pig¬
nora distrahantur. ex alus quo¬
q iustis cansis p̾tor aditui di¬
mimitionem ꝑmitteti n ci
sinc ꝑmissu eiꝰd fĩ diminuti

Expanded text:
iri. uescendi gratia aeque deminui permittet. sed et ubi urguet, ex aliis quoque causis permittere eum oportet, ut aedificia sarciantur, ne agri inculti sint, si qua pecunia sub poena debetur ut restituatur, ne pignora distrahantur. ex aliis quoque iustis causis praetor aditus deminutionem permittet: neque enim sine permissu eius debet deminuti
Abbreviated transcription (Latin):
Risto scrupit non solum credit¬
orib. s etiam hr̃di matituto p̾¬
torem sub uenire̾ debe̾ husq ua¬
copiam instror inspiciendorũ¬
face̾. ut ꝑm̾ instrue̾ sepossent¬
expediat nec nec agnoscere hr̃¬

Expanded text:
risto scribit non solum creditoribus, sed et heredi instituto praetorem subuenire debere hisqucopiam instrumentorum inspiciendorufacere, ut perinde instruere se possintexpediet nec ne agnoscere h
Abbreviated transcription (Latin):
onem ĩpedit uerum eciam acci¬
ones ex̾ceri non patitur. est eni̾
adsurdum ei cui alienatio int̾¬
dicitur ꝑmitti accones ex̾cere⁊
ita lab̾. scribit. ¶In cause cogni¬
sit ut dumnuere p̾tor ꝑmiit¬

Expanded text:
onem impedit, uerum etiam actiones exerceri non patitur: est enim absurdum ei, cui alienatio interdicitur, permitti actiones exercere, et ita Labeo scribit.In causa‹e› autem cognisit, ut deminuere praetor permitt
Abbreviated transcription (Latin):
um legatum qͥritur qr statuen¬
dum erit tanto minus in tuo
ex septem ꝑtib ego .iiiͦiͬ. tutres
amplius ĩmeo qmͣ in tuolega
cidie subiectam eẽ.⁊ ut ydonei
omib collocetur pecuniamad
curam suam reuocaturrum
maxiio iisuras p̾staturũ eu
qui frustrationis cã b̾nficium
legis falcidie ĩplorauit. ¶Loꝵ¬
pr̃s cui fid̾i cõmissu est ut ac
ceprapecimia hrditatem res¬
tituat uoluntate enisqui test
fecit discedat ⁊ postea legii fai¬
cidie b̾nticio uti uolet. ⁊ si nͥde¬
tur eiguo accepto hr̾ditatem
restitue rogatus est tñ fid̾icõm¬
missum restitu̾e cogi ceb̾e̾t. qm̃¬

Expanded text:
um legatum. quare statuendum erit tanto minus in tuo ex septem partibus ego quattuor, tu tres amplius in meo, quam in tuo legacidiae subiectam esse et ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad curam suam reuocaturum pMaximo usuras praestaturum eum, qui frustrationis causa beneficium legis Falcidiae implorauit. res, cuius fidei commissum est, ut accepta certa pecunia hereditatem restituat, a uoluntate eius qui testamentum fecit discedat et postea legis Falcidiae beneficio uti uolet: etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere rogatus est, tamen fideicommissum restituere cogi debet, q
Abbreviated transcription (Latin):
sum repietu   uiꝙ si legatu
tibi datum uałe dicamiis legis
falcidie locuserit. ĩo deficientea
ditione non debebitur. rursus si
quia conditio deficiat legatum
ualiturum non sit legi falcidie
locus non erit porro si legi fal. lo¬
cus non sit exism̃te condrtone
legatum tibi detebitur. eiiat
nountatem testatoris eam fu
gis est ut statue debeamus tuile¬
gati conditionem defecisse. Qrd
g ͦ dicemut si ducenta legauit
⁊ tibi simiłr sub eadem cõnditi¬
one ducent.a legata ẽẽ ꝓponat.
nam aut extitiae aut de fecisse
legati tui conditionem dici ut
aut totum. aut nicħ̾ tibi debea¬
testatoris eristimatur. rursusꝑ
tem deb̾i rõm non congruit qu
nect̾r ẽ tocius legati conditione
uł ertitisse uł defecisse. gͦ ꝑ excep¬
tionem coli malitotacã resccͥx¬
anda erit qͣre cuni quis taleqͥd
consequi uelit sic sit conseq̃t᷑

Expanded text:
sum repperietur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuigis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse.Quid ergo dicemus, si ducenta legavit et tibi similiter sub eadem condicione ducenta legata esse proponantur? nam aut exstitisse aut defecisse legati tui condicionem, ut aut totum aut nihil tibi debeatestatoris existimabitur: rursus partem deberi rationi non cnecesse est totius legati condicionem uel exstitisse uel defecisse. ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit.Quare cum quis tale quid consequi uelit, si‹c› consequetur: