comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s sepulti. Et si huic libro heretici qͥ
paulũ apłmquẽ nob̾cũ legunt intu¬
eant᷑. dicentẽ de quodã peccatore
quẽ tradidi sathanȩ in int̾itũ carnis
ut anima salua sit. Q si nolunt hic
mortẽ intelligere. fortasse enim in¬
certũ ẽ quãlib& uindictã ꝑsathanã
factã ab apło. fateant᷑. Qđ non eũ
odio: s amore fecisse manifestat
illud adiectũ. ut anima sit salua.
Aut in illis libris. qͥb ipsi magnam
tribuunt auctoritatẽ. animadũtañ
qđ dicimꝰ ubi scriptũ ẽ. apłm thomã
imp̾cantẽ cuidã a quo palina ꝑ cussꝰ
ẽ. atrocissfinȩ mortis suppliciũ. ani¬
mã eiꝰ tam cõm̃datã ut infuturo
ei scło parceret᷑. Cuiꝰ a leone occisi
acęt̾o corpore discerptã manum
canis intulit mensis. in qͥb conuiua¬
eã ⁊ legunt: ⁊ tamꝗͣ in corruptissi.¬
mã uerissimãq honorant. qͥ aduer-¬
sus corporales uindictas que sunt

Expanded text:
sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est, apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, animam ejus tamen commendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivaeam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ igni diuinitꝰ ĩpetͣto. Cũ ⁊ alii multi
magni ⁊ diuini uiri: eodẽ spũ consu¬
lendis reb humanis. ñ demere fece.¬
rint. De quohelia. cũ exemplum
dedissent discipłi dño. cõmemoran¬
tes qͥd ab eo factũsit. ut etiã ipsis
daret potestatẽ petendi de cȩlo ignẽ
ad consum̃dos eos qͥ sibi hospitium
ñ p̃berent. rep̃hendit in eis dñs ñ
exẽplũ ꝓphetȩ scĩ. s ignorantiam
uindicandi: quȩ adhuc erat in rudibꝰ.
gere ꝓximũ tãꝗͣ se ipsũ. infuso etiã
spũ scõ. quẽ decẽ dieb expletis post
ascensionẽ suã desuꝑ ut ꝓmiserat
misit: Non defuert tales uindictȩ
quãuis multo rarius quã in ueteri
testam̃to. Ibi enĩ ex maiori parte
seruientes timore p̃mebant᷑: hic
aut maxima dilectione liberi nutri.¬
ebant᷑. Nã ⁊ uerbis apłi petri anamaᷤᷤ
i uxor eiꝰ sic̃ in actibꝰ apłoꝵ legimus.
exanimes cecidert̃: nec resuscitati st̃.

Expanded text:
et igne divinitus impetrato . Quod et alii multi et igne divinitus impetrato . Quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu, consulendo rebus humanis, non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem, ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent reprehendit in eis Dominus , non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi , quae adhuc erat in rudibus,gere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri, Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ scit uoluntatẽ dñi sui.⁊ facit digna
plagis : uapulabit multis. Non enm
querit᷑ nͥ ut ille uindicet cui rerũ or-¬
dine potestas data ẽ. ⁊ ea uoluntate
uindicet: qua pat̃ in paruulũ filium.
quẽ ꝑętatẽ odisse nondũ pot̾. Hinc
enĩ aꝑtissimũ exẽplũ dat᷑. quo satis
appareat posse peccatũ amore potius
uindicari ꝗͣ impunitũ relinqͥ: ut
illũ inquẽ iuindicat. ñ pena miserũ
s correptione beatũ uelit. Paratꝰ tñ
si opꝰsit ȩquo animo plura tolerare
abeo illata: quẽ uult eẽ correctũ.
siue in eũ habeat potestatẽ cohercendi:
siue ñ habeat. Magni aut̃ ⁊ sc̃i uiri
qͥ iã optime scirent mortẽ istã. quȩ
timerent. sinulla peccata morte pu-¬
nierunt. Quo ⁊ uiuentib utilis metꝰ
incuteret᷑. ⁊ illis qͥ morte puniebant᷑.
ñ ipsa mors nocer&: s peccatũ quod
illi iudicabant: qͥb tale iudicium
donauerat ds. Inde.ẽ. quod heliãs
morte multos affecit. ⁊ ꝓpͥa manu.

Expanded text:
qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis . Non ergo quaeritur, nisi ut et ipse vindicet cui rerum ordine potestas data est, et ea voluntate vindicet, qua pater parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim apertissimum exemplum datur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari quam impunitum relinqui, ut illum quem vindicat, non poena miserum, sed correctione beatum velit, paratus tamen si opus sit aequo animo plura tolerare ab eo illicita , quem vult esse correptum; sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quo et viventibus utilis metus incuteretur, et illis, qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est, quod Helias morte multos affecit et propria manu,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quib orat ita dicens. In prima
defensione nemo mͥ affuit. s oms
me dereliquert̃. N illis imputet᷑.
Ista differentia pecoatoꝵ. rudam
tradentẽ a petro negante distin¬
guit. Non qͥa penitenti ł petenti¬
nͨ sit ignoscendũ: ne contͣ illam
sententiã dñi ueniamꝰ. qua p̃cipit
semꝑ ignoscendũ eẽ fr̃i petenti
ut sibi fr̃ ignoscat: s qͥa illius
peccati tanta labes ẽ. ut dep̃candi
humilitatẽ subire ñ possit. etiã
si peccatũ suũ mala c̃scientia⁊
agnoscere ⁊ enuntiare cogatur.

Expanded text:
a defensione nemo mihi affuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . 74. Ista differentia peccatorum Judam tradentem a Petro negante distinguit: non quia poenitenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus, qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat : sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiam si peccatum suum mala conscientia et agnoscere
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã suã cũ ante nicħ eẽmus.
alterũ quo ad optam᷑. ut cũ eo tãꝗͣ
filii uitã ęt̾nã ꝓ nr̃a participatione
fruerem᷑. Itaq ñ ait facite ista tãqͣ
estis filiĩ. s facite ista ut sitis filiĩ.
Cũ aut̃ ad hoc nos uocat ꝑ ipsũ
unigenitũ. ad similitudinẽ suã
nos uocat. Ille enĩ sic̃ consequent̃
dicit. solẽ suũ oririfac̃ suꝑbonos
⁊malos. ⁊ pluit suꝑ iustos ⁊ inius¬
tos. Siue solem suũ ñ istũ car¬
neis ocłis uisibilem accipias: s
illã sapientiã de qua dicitur.
Candor . ẽ. enĩ bicis ȩt̾nȩ. de qͣ
iustitiȩ. ut etiã pluuiã accipias irri¬
gationẽ doctrinȩ ueritatis: quȩ
&e bonis ⁊ malis apparuit ⁊ bonis
fructus gignunt᷑ qͥ ad refectionẽ
corꝑis datist̃. Qđ ꝓbabilius in¬
telligi existimo. ut ille sol spiri
in illo libro. qͥ sapientia salomonis
inseribit᷑. & sol non ortꝰ ẽ nobis.
uinea de qua dictũ ẽ. mandabo
nubib ineis ne pluant suꝑeam.¬

Expanded text:
suam, cum ante nihil essemus; alterum, quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait: Facite ista, quia estis filii; sed facite ista ut sitis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim, sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Sive solem suum non istum carneis oculis visibilem accipias, sed illam sapientiam, de qua dicitur, Candor est enim lucis aeternae ; de qua justitiae, ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis ; quia et bonis et malis apparuit, bonis efructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritin illo libro, qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis :vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus meis, ne pluant supe
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam grãm qua reconciliatꝰ ẽ dõ.
inuidiȩ facib agitat᷑. Peccatum
aut̃ ñ ad mortẽ ẽ: si qͥsquã non
amorẽ a fratre alienauerit. s offi¬
cia fr̃nitatis debita: ꝑ aliquam
infirmitatẽ animi ñ exhibuerit.
Quaꝓpt̃ ⁊ dñs in cruce ait. Pat̃
ignosce illis: qr nesciunt qͥd faci-
ticipes facti: societatẽ sc̃ẽ frat̃¬
nitatis inierant. Et beatꝰ Stephanꝰ¬

Expanded text:
reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunti participes facti societatem sanctae fraternitatis inierant. Et beatus Stepha
Abbreviated transcription (Latin):
ad illã ultimã dãꝑnationẽ. ñ sic̃
Nã illa ut dictũ ẽ p̃dictio futu¬
rorũ ñ optatio supplicii fuit :
nec sicut apłs contͣ alexandrũ.
Nã & inde iã satis dictũ ẽ. s sic̃ in-
apocalipsin ioħis legiꝰ martires
orare ut uindicent᷑. etiã cũ ipse pͥmꝰ
martir ut lapidatorib suis ignosce¬
ret᷑ orauerit. S huic ñ oporta mo.¬
ueri. Quis enĩ audeat affirmare. cũ
illi sci candidati se uindicari petie.¬
rint. utrũ contͣ ipsos homines. ar
contͣ regnũ peccati petierint : Nãq
ricordie undicta martirũ: ut euer¬

Expanded text:
ad illam ultimam damnationem: non sicut nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an contra regnum peccati petierint? Nam ricordiae vindicta martyrum, ut ever
Abbreviated transcription (Latin):
etiã u̾bis ñ hoc inueniat᷑ qđ optaue.¬
rint: s qđ p̃dixerint. N enĩ cũ ait
dñs uȩ tͥ capharnaũ aliud sonat:
nͥ aliqͥd ei mali euenturũ merito infi¬
delitatis. qđ futurũ dñs ñ maliuolen¬
tia optabat: s diuinitate cernebat.
Sicut ⁊ de illa hypocrisi uideoꝵ.
de qua iã dictũ ẽ. cui euersionẽ im¬
minere cernebat dix̃. Peutiet te
ds̃ paries dealbate. ꝓ pħȩ autem
maximȩ solent figura imp̃cantis
futura p̾dicere: sic̃ figura p̃teriti
tẽporis. ea quȩ uentura erant sȩpe
cecinerunt. Sicut ẽ illud. Quare
fremuert̃ gentes. ⁊ popłi meditati
st̃ inania : N enĩ dix̃ quare freme nt
gentes. ⁊ popłi meditabuntur in.¬
ania: cũ ea ñ quasi iã tͣnsacta me.¬
minisset. s uentura ꝓphetaret.
Tale etiã illud.ẽ. Diuisert̃ sibi uesti¬

Expanded text:
am verbis non hoc invenitur quod optaverint, sed quod praedixerint. Non enim cum ait Dominus, Vae tibi, Capharnaum, aliud sonat nisi aliquid ei mali eventurum merito infidelitatis: quod futurum Dominus non malevolentia optabat, sed divinitate cernebat. Sicut et de illa hypocrisi Judaeorum, de qua jam dictum est, cui eversionem imminere cernebat, dixit, Percutiet te Deus, paries dealbate . Prophetae autem maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis ea quae ventura erant saepe cecinerunt: sicut est illud, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania ? Non enim dixit, Quare frement gentes, et populi meditabuntur inania; cum ea non quasi jam transacta meminisset, sed ventura prospiceret. Tale etiam illud est, Diviserunt sibi vesti
Abbreviated transcription (Latin):
Et apłs paulus ꝓpt̾ea credo ñ orat
ꝓ alexandro: qr iã fr̃ erat. ⁊ ad mor¬
tẽ id.ẽ. in uidentiȩ facib frat̾mtatẽ
oppugnando: peccauerat. Prohis
aut̃ qui ñ abruꝑant amorem s
timore succubuerant : orat. ut
eis ignoscat᷑. Sic enĩ dic̃. Alexander
erarius: multa mala mͥ oftñdit.

Expanded text:
ea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mortem, id est, invidentia fraternitatem oppugnando, peccaverat. Pro his autem qui non abruperant, amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit;
Abbreviated transcription (Latin):
tent sortẽ. Nec tñ de his u̾bis qͥsꝗͣ
calũpniatur. nͥ qui ñ sentit uarie¬
tatẽ istã figurarũ in loquendo
nicħ ueritati rerũ minuere &
plurimũ afferre ł addere affectib
istã questionẽ: qd dic̃ apłs ioħes.
Siqͥs scit peccare frẽmsuũ peccatũ ñ
ad mortẽ: postulabit ⁊ dabit illi dñs
uitã. qͥ peccat ñ admortẽ. Peccatũ¬

Expanded text:
n de his verbis quisquam calumniatur, nisi qui non sentit varietatem istam figurarum in loquendo nihil veritati rerum minuere, et plurimum addere affectibusistam quaestionem, quod dicit apostolus Si quis scit peccare fratrem suum peccatum non ad mortem, postulabit, et dabit illi Dominus vitam qui peccat non ad mortem: est
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃m sc̃m iudei peccauerint qͣndo
dixert̃ qđ in beelzebub principe
demonioꝵ dñs demonia expelle-¬
ret: an hoc ipsũ in dnm dictum
accipiamꝰ. qr de se dicit alio loco.
Si enĩ patrẽ familias beel zebub
uocauert̃. qͣntomag̃ domesticos
eiꝰ : An qm̃ de magna inuidentia
ꝓpt̾ ipsã inuidentiȩ magnitudi¬
nẽ. in sp̃m sc̃m peccasse credendi
st̃. Non enĩ hoc colligit᷑ de u̾bis
dñi. Quãuis enĩ eodẽ loco dixe-¬
rit. quicũq aut̃ dixerit uerbũ¬

Expanded text:
erint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit verbu
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ eẽ aliquẽ in phariseoꝵ iusti¬
tia quȩ ad legẽ ueterẽ ꝑtinet
hinc intelligit᷑. qd̾ multi homines
Sic̃ luxuriosi filii parentes co¬
hercitores luxuriȩ suȩ. Iscendit
gͦ aliquẽ gradũ. qui ꝓximum
diligit: quãuis adhuc oderit
inimicũ. Eius aut̃ imꝑio qͥ uenit
legẽ implere ñsoluere : ꝑficiet beni.¬
uolentiã ⁊ benignitatẽ. cũ eã usq
adinimici dilectionẽ ꝑduxerit. Nã
ille gradus ꝗͣuis non nullus sit: ta
pariuis. ẽ. tñ. ut cũ publicanis etiã
possit eẽ cõmunis. Nec qđ in lege
dictũ ẽ. oderis inimicũ tuũ: uox
iubentis iusto accipienda ẽ. sed ꝑ¬
mittentis infirmo. Orit᷑ hic sane
nullomͦ dissimulanda questio.
qđ huic p̃cepto dñi quonos hor¬
tatur diligere inmicos nros &
benefacere his qͥ nos odert̾. ac
orare ꝓ eis qͥ nos ꝑsequunt᷑. mul

Expanded text:
m esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae. Ascendit ergo aliquem gradum, qui proximum diligit, quam vis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse communis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderunt, et orare pro his qui nos persequuntur, mul
Abbreviated transcription (Latin):
quo mͦ ꝓ quib dã etiã fratrũ pecca¬
tis intelligat᷑. ñ p̃ceptũ ẽẽ ut oremꝰ:
ne ꝑ imꝑitiã nr̃am diuina script᷑a
qđ fieri ñ pot̃. a se dissentire uide-¬
atur. S utrũ sic̃ ꝓ quib dã ñ ẽ
orandũ. ita etiã contͣ aliquos oran¬
dũ sit: ñdũ satis apparuit. Gene-¬
ralit̾ enĩ dictũ ẽ: benedicite. et
nolite maledicere. Et illud. Nemi-¬
ni malũ ꝓ malo reddentes. Pro
quo aut̃ ñ oras : ñ etiã contͣ illũ
oras. Potes enĩ uidere certã eiꝰ
penã : ⁊ penitꝰ desꝑatã salutem.
Etnon qr odisti eũ id̾o ꝓ illo non
oras. s qr sentis nicħ de posse ꝑ.¬
ficere. ⁊ orationẽ tuã ñ uis repelli
a ustissimo iudice. S qͥd agimꝰ

Expanded text:
peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est, Benedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; sed quia sentis nihil te posse proficere, et orationem tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ remittet᷑ ei. neq in hoc scło neq
infuturo: tñ uideri pot̃ adhuc
eos monuisse. ut accedant ad
grãm.⁊ pꝰ acceptã grãm ñ ita
peccent ut nc̃ peccauert̃. Nunc
enĩ infiliũ hominis dixert̃ u̾bũ
si frat̾nitati inuidere. ⁊ grãm quã
acceꝑint oppugnare uoluerint:
ñ eis dimitti neq in hoc scło neq in
fut᷑o. Nã si eos sic hab̃et dãpnatos.
ut nulla spes eis reliqua eẽt: non
ad huc monendos iudicaret. cũ ad.¬
didit dicens. Aut facite arborẽ bo.¬
nã &e fructũ eiꝰ bonũ: aut facite
arborẽ malã. ⁊ fructũ eiꝰ malum.
Sic itaq accipiat᷑ diligendos inimi¬

Expanded text:
n remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro; » tamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum si fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaq
Abbreviated transcription (Latin):
queũ: quã humilitate ueniam
dep̃catꝰ ẽ. Qua ꝓpt̃ multũ int̾ẽ.
quali penitentia ignoscat ds̃.
Multi enĩ : multocitius se fatent̃
peccasse. atq ita sibi suocensent.
ut uehem̃t̃ se peccasse nollent.
S tam̃ animũ ad humiliandũ &
obterendũ cor: implorandãq ue¬
niã ñ deponunt. Quã m̃tis affectio¬
nẽ. ꝓpt̾ peccati magnitudinẽ iam
de dampnatione illos hab̃e creden¬
dũ ẽ. Et hoc ẽ fortasse peccare in

Expanded text:
humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt: quam mentis affectionem, propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est. 75. Et hoc est fortasse peccare in
Abbreviated transcription (Latin):
uidentur multȩ imp̃cationes
aduersꝰ inuicos. quȩ maledicti¬
ones putant᷑ : sicuti ẽ illud. fiat
mensa eoꝵ in laqueũ. ⁊ cetera
quȩ ibi dicunt᷑. Et illud. Fiant
filii eiꝰ pupilli. ⁊ uxor eiꝰ iudua:
et quȩ alia uł supͣ ł infra. in
eodẽ psalmo in ꝑsonã iudȩ per
ꝓpb̃amdicuntur. Et multa
alia usq quaq inscripturis
reperiuntur: quȩ uident᷑ eẽ
contͣria & huic p̃cepto dei ⁊
illi apłico qͥ dicit. Benedicite.
inolite maledicere. Cũ ⁊ de.

Expanded text:
untur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur: sicut est illud, Fiat mensa eorum in laqueum ; et caetera quae ibi dicuntur: et illud, Fiant filii ejus pupilli, et uxor ejus vidua ; et quae alia vel supra vel infra in eodem psalmo in personam Judae per Prophetam dicuntur. Multa alia usquequaque in Scripturis reperiuntur, quae videantur esse contraria et huic praecepto Domini, et illi apostolico, quo ait, Benedicite, et nolite male
Abbreviated transcription (Latin):
micos ac ꝑsecutores nros diligere
iubem ea quȩ suꝑiꝰ dicta st̃ ĩplere
qͥs pot̾. ꝑfectio aut̃ miscđiȩ qua
plurimũ animȩ laboranti consu¬
litur: ultͣ dilectionẽ inimici por¬
rigi ñ potest. Et id̾osic concludit᷑.
Estote ⁊ uos ꝑfecti: sic̃ ⁊ pat̾ ur̃¬

Expanded text:
iligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis potest? Perfectio autem misericordiae, qua plurimum animae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest; et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror. ⁊ qͥ uoluerit decũ iudicio
contende ⁊ tunicã tuã tollere.
remitte illi ⁊ uestim̃tũ. tamꝗͣ si
dicer&. Qui uoluerit tunicam
tuã tollere: remitte illi & siqͥd
aliudindum̃ti habes. Ido ñ nulli
palliũ int̾p̃tati st̃: qđ grecoposi.¬
riauerit inqͥt mille passus: uade
cũ illo alia duo. Et hoc utiq ñ
tã ut pedib agas ꝗͣ ut animosis
paratꝰ. Nã in ipsa xp̃iana historia
inqua.ẽ.auctoritas. nicħ tale

Expanded text:
it tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece posiriaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ om̃is pecunia. Qd̃ utrũ
etiã de seruis accipiendũ sit.
quomͦ equũ. aut argentum.
Quãꝗͣ fieri possit : ut maiori
p̃cio ualeat equus ꝗͣ seruus.
⁊ multomagis aliquid aurũ
ł argentũ. Sed ille seriuis si
rectius ⁊ honestiꝰ. ⁊ ad dm̃ co¬
lendũ accõmodatiꝰ abste dño
educatur & regit᷑. quã ab illo
pot̾ qͥ eũ cupit auferre. nescio utrũ
qͥsꝗ̃ dicere audeat: ut uestim̃tum
eũ deb̾e contẽpni. Hominẽ namq
homo tãꝗͣ sem&e ipsũ diligere deb&.
cui ab om̃iũ dño sic̃ ea quȩ sequunt᷑

Expanded text:
raliter de omni pecunia dicit. Utrum autem de servis accipiendum sit, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, et ad Deum colendum accommodatius abs te domino educatur aut regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem namque homo tanquam seipsum diligere debet, cui ab omniu
Abbreviated transcription (Latin):
pber&e. Cũ tñ oĩb fere locis eos
inuenias paratos fuisse ȩquo
animo tolerare: qͥcqͥd eis ĩꝓbe
fiusset ingestũ. S uerbigratia
dictũ putamꝰ. uade cũ eo alia
duo an tria. cõpleri uoluit. quo
numero significat᷑ ꝑfectio. ut
meminerit᷑ quisꝗͣ cum hoc fac̃:
ꝑfectã se implere iustitiã. mise.¬
ricordit ꝑferendo infirmitates
eoꝵ qͦs uult sanos fieri. Potest uideri
ꝓpt̃ea etiã trib exẽplis hȩc precepta
insinuasse: quoꝵ pͥmũ ẽ. siquis te ꝑ.¬
cusserit indext̾am maxillã. Scđm.
siqͥs tunicã tuã tollere uoluerit.
tertiũ. siquis te mille passus anga¬
riauerit. In quotcio exẽplo: simplo
duplũ addit᷑. ut triplum cõpleatur.
Qui numerꝰ hoc loco sic̃ dictũ ẽ. si ñ
significat ꝑfectionẽ : illud accipiat᷑.
quod inp̃cipiendo tãꝗͣ tolerabilius¬

Expanded text:
; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum putamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo ta
Abbreviated transcription (Latin):
quib lib& dilectis suis egrotantib
ł etatis ł morbi infirmitas tͣnseat.
Qđ gͦ diis medicꝰ animarũ de curan¬
Hͥdeos aliud docere possee. nͥut eoꝵ
quoꝵ saluti consulere uellent im¬
becillitates ȩquo animo tolerarent:
Om̃is nãq imꝓbitas. ex imbecilli¬
tate ammi uenit. Quia nichil in
maxilla. Sic enĩ in exẽplaribus
grecis qͥb maior fides adhibenda
est inuenit᷑. Nã multa latina:
maxillã tantũ habent. non etiã
dext̾am. Facies.ẽ. aut̃: qua qͥsq
cognoscit᷑. Et legimꝰ apud apłm.
Toleratis enĩ: si quis uos in seruitu¬
tẽ redigit. siqͥs deuorat. si quis
accipit. siqͥs extollit᷑. siquis in
faciẽ uos cedit. Deinde continuo

Expanded text:
quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus, quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus, vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum, curanquid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit: quia nihil innmaxilla. Sic enim in exemplaribus graecis, quibus major fides habenda est, invenitur: nam multa latina, maxillam tantum habent, non etiam dexteram. Facies est autem qua quisque cognoscitur: et legimus apud Apostolum, Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in f
Abbreviated transcription (Latin):
lesus ẽ. qͥ in nocens passus. ẽ. Hanc
gͦ in choatã ñ seuerã s miscđem
iustitiã ille ꝑficit: qͥlegẽ uenit
ĩplere ñ soluere. Duos ergo gͣdus
ad huc qͥ int̃sunt intelligendos
reliqͥt : qͥb ⁊ de ipso sũmo ⁊ mise.¬
ricordie culmine dicere maluit.
Na.ẽ. adhuc qđ faciat: qm̃ non
impl& istã magnitudinẽ p̃cepti.
quȩ ꝑtince ad regnũ cęloꝵ. ut ñ
om̃ino nichil rependerit : appro.¬
pinquat p̃cepto dm̃i. nec tamen
adhucibi ẽ. Parũ enĩ adhuc ui¬
nicħ reddas mali. nͥ etiã mali
ampliꝰ sis paratꝰ acciꝑe. Qua ꝓpt̃
sũ malũ. ut ñ solum reyendas
qđ ⁊̃ fuerit irrogatũ: s etiã ñ resistas
qͥ minꝰ aliud irrogetur. Hoc ẽ enim:
qđ etiã consequent̃ exponit. Sed
siqͥs te ꝑcusserit indext̾am maxillã:
p̃be illi ⁊ alt̾am. Non enĩ ait siquis
ꝓcusserit noli tu ꝑcutere: s para te
nere hui maxime sentiunt : qͥeis
quos multũ diligunt. tãꝗͣ filiis ł

Expanded text:
s est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec taadhuc ibi est. Parvum enim adhuc vinihil reddas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter rsus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas, quo minus aliud irrogetur. Hoc enim est quod etiam consequenter exponit. Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam, praebe illi et alteram. Non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere, sed: Para te inere hi maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudine suꝑanda: Precidat
mibra impedientia regnũ cȩloꝵ.
nec dolore frangatur. Toleret
inconuigali fide omia. Quȩ ꝗͣuis
sint molestissima: crimen tam̃
illicitȩ corruptionis. id ÷ fornica¬
tionis. ñ habent. Ueluti si uxorẽ
quisq habeat. siue sterilẽ. siue
deformẽcorꝑe. siue debilẽ m̃bris.

Expanded text:
consuetudine superanda? praecidat consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conjugali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, s
Abbreviated transcription (Latin):
głam. Quã iurationẽ ut dño se
dico. ñ oportoe opinari qđ dictũ ẽ.
cȩlũ thronꝰ dĩ ẽ. ⁊ t̾ra scabellũ pedũ
eiꝰ. qđ sic habeat ds collocata m̃bra
incȩlo & int̾ra: ut nos cũ sedemꝰ.
S illa sedes iudiciũ dĩ significat.
Et qm̃ in hoc uniu̾so mundi corꝑe
maximã speciẽ cęlũ hab&. ⁊ t̃ra
minimã. tãꝗͣ p̾sentior sit excellen.¬
ti pulchritudini ius diuina.mi.¬
nimã uero ordin& in extrenuis
atq in infinus. sedere in cęlo dr̃.
scãs animas cęli nomine significat¬
Et qm̃ spiritalis om̃ia iudicat. ipse
aut̃ a nemine iudicat᷑: conuenient᷑
dr sedes dĩ. Peccator uͦ cui dictũ ẽ.
tra es. ⁊ in t̾ram ibis. quia ꝑ iustitiã
meritis digna tribuentẽ: in infi-¬
mis ordinat᷑. ⁊ qͥ in lege manere
noluit: sub lege punit᷑. congru
sũmã. quid laboriosius aut oꝑo¬
sius dici aut cogitare pot̃ ubi
onĩs neruos industriȩ suȩ animꝰ
fidelis exerceat. quã inuitios a

Expanded text:
am. Quam jurationem ut Domino se dico, non oportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium significat: et qmaximam speciem coelum habeat, et terra minimam, tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitnctas animas coeli nomine significatEt quoniam spiritalis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur, convenienter dicitur sedes Dei; peccator vero cui dictum est: Terra es, et in terram ibis, quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et noluit, sub lege punitur, congrusummam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥ in re cariore aliquid ꝑtulit.
ẽ. Deinde illi qui tunicã tuã uult
tollere: iub& uestim̃tũ dimitti.
Qđ aut tantundẽ ẽ. aut ñ multo
ãpliꝰ. Non tam̃ duplũ. Tertio de

Expanded text:
et qui in re chariore aliquid pertulit, st. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen d
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃parationẽ cordis. ñ ad osten.¬
sionẽ oꝑis p̃ceptũ recte intelligit᷑
S de tunica ⁊ uestim̃to qd̃ dictũ
ẽ: ñ in eissolis. s in om̃ib facien.¬
dũ ẽ: quȩ aliquo iure tẽpora.¬
lit̃ nra ẽẽ dicimꝰ. Si enĩ de neces¬
sariis hoc imꝑatũ ẽ. qͣntomac
conuenit: Uerũtam̃ ea quȩ nr̃
dixi. eo genere includenda sum
quo dñs ipse p̃scripsit dicens.
Siqͥs uult iudicio tecũ conten¬
dere. & tunicã tuã tollere.
Om̃a gͦ illa intelligant᷑. de

Expanded text:
cordis, non ad ostentationem operis praeceptum recte intelligitur. Sed de tunica et vestimento quod dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis convenit? Verumtamen ea quae nostra dixi, eo genere includenda sunt, quo Dominus ipse praescribit, dicens, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere. Om
Abbreviated transcription (Latin):
ei ⁊ palliũ. Et qͥ te angariauerit mil¬
le passꝰ: uade cũ illo alia duo. Om̃i
petenti te da: ⁊ qͥ uoluerit mutu.
ari a te: ne au̾satꝰ fueris. Phariseoꝵ
iustitia minor ẽ. ñ exced̾e in uindi¬
cta modũ. ne plꝰ rependat quisq
quã accepit. Et magnꝰ hic gͥdus est.
Nemo eñĩ facile inuenit᷑. qͥ u̾bi gratia¬
pugno accepto pugnũ redde uelit.
⁊ uno conuiciante u̾bo audito. unũ
⁊ qđ tantundẽ ualeat referre con¬
tentꝰ sit. S siue ira ꝑturbatꝰ ĩmo¬
deratiꝰ uindicat. siue qr iustũ putat
eũ qͥ leserit pͥor. gͣuius ledi ꝗͣ lesus

Expanded text:
mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit pr
Abbreviated transcription (Latin):
Q̾ hȩc ẽ pacis inchoatio. Pfecta
aut̃ ꝑax ẽ. talẽ penitꝰ nolle uindic¬
tã. Int̾ illud gͦ pͥmũ qđ p̃terlegẽ
ẽ. ut maiꝰ malũ ꝓ minore malo
reddatur: ⁊ hoc qđ dñs ꝑficiendis
discipłis dic̃. ne ꝓ malo ullũ red.¬
ten&. ut tantũ reddat᷑ quantũ
acceptũ ẽ. ꝑ qđ a sũma discordia. ad
sũmã concordiã ꝓtẽpoꝵ distributi.¬
one tͣnsitꝰ factꝰ ẽ. Quis qͥs gͦ malum
infert prior. studio ledendi ⁊ nocendi.
uide qͣntũdistat ab eo. qͥ nec lesus
rependit. quisqͥs aut̃ nulli prior
malefec̃. s tñ lesus rependit gͣuius.
uł uoluntate ł facto: recessit aliqͣn¬
tui a sũma iniqͥtate. ⁊ ꝓcessit ad sũ.¬
mã iustitiã: & t̃n nondũ tenet.
qđ lex que ꝑ moysen data ẽ ĩꝑauit.
Qui gͦ tantũ reddit qͣntũ accepit.¬

Expanded text:
a autem pax est talem penitus nolle vindictam. Inter illud ergo primum, quod praeter legem est, ut majus malum pro minore malo reddatur: et hoc quod Dominus perficiendis discipulis dicit, ne malo restenet, ut tantum reddatur, quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit q
Abbreviated transcription (Latin):
tiã oportoe intelligi. Cũ enĩ tã assidue
idolatriã scriptura fornicationẽ dicat:
paulus aut̃ apłs auaritiã idolatriȩ no¬
minc appelloe. qͥs dubit& omnẽ malã
concupiscentiã recte fornicationẽ uo.¬
cari. qͣndo anuna neglecta suꝑiore
lege qua regit᷑ inferioꝵ naturarum
turpi uoluptate qͣsi mercede ꝓsti.¬
tuta corrũpitur : Et ido quisquis
nẽ aduersus uoluntatẽ suã rectam
rebellare sentic ꝑ consuetudinẽ pecca¬
toꝵ. cuiꝰ indomitȩ uolentiȩ trahit᷑
in captiuitatẽ: recolat qͣntũ potest

Expanded text:
tiam oportet intellegi. cum enim tam assidue tiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis nem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potes
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ atq ordinẽ. ⁊ uir xp̃o ⁊ mulier
iuro subicit᷑. Sic̃ gͦ trib gͣdib ad pec-¬
catũ ꝑuenit᷑. suggestione. delectatio¬
ne. consensione: ita ipsus peccati
tres differentie sunt. In corde. infacto.
indomo. id ẽ cũ incorde consentitur
libidini: alt̾a iã plata. qͣsi extͣ portã:
cũ infactũ ꝓcedit assensio. Tertia: cũ
ui consuctudinis male illate tamꝗͣ
mole t̾rena p̃mit᷑ animꝰ. qͣsi in serul¬
chroiam putens. Quȩ tria genera
mortuoꝵ. dñm resuscitasse. quisqͥs
euangłiũ legit cognoscit. Et fortasse
consiaat qͣs differentias habeat etiã
ipsa uox resuscitantis. cũ alibi dicit.
puella surge. alibi uiuenis tͥ dico
surge: alibi infremuit sp̃u ⁊ fleuit.
⁊ rursꝰ fremuit. ⁊ pꝰea deinde uoce
magna clamauit. Lazare ueniforas.
Quaꝓpt̃ nomine mȩchantium
qui hoc capitulo cõmemorantur:
omnẽ carnalẽ ⁊ libidinosã concupiscen.¬

Expanded text:
pacem atque ordinem et vir Christo, et mulier pacem atque ordinem et vir Christo, et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
de paradiso. hoc ẽ de beatissima luce
iustitie: in mortẽ homo expellitur.
Iustissime om̃̃ino. N enĩ cogit: qui
suadoe. Et om̃s nature in ordine suo
Nec qͥs ꝗͣ hoc facere cogit᷑. Et ideo si
fecerit: sine iusta defensione punit᷑.
Non enĩ hoc cõmittit inuitꝰ. Uerirtñ
delectatio ante consens ionẽ: uel
nulla ẽ. uł tã tenus ut ꝓpe nullasit:
cui consentire magnũ peccatũ ẽ: cum
in licita ẽ. Cũ aut̃ quisq consenserit:
cõmittit peccatũ incorde suo. Si aut̃
etiã infactũ ꝓcesserit: uidet᷑ satiari ⁊
extingui cupiditas. S pꝰea cũ suggestio
repetitur: maior accendit᷑ delectatio.
Quȩ tñ adhuc multominor ẽ: quam
illa quȩ assidiuis factis inconsuetudi.¬
nẽ uertitur. Hanc enĩ uincere. diffi-¬
cillimũ ẽ. Et tam̃ etiã ipsã consuetu.¬
dinẽ si se quisq ñ deserat. ⁊ xp̃ianam
militiã ñ reformid&: illo dõ duce atq
adiutore suꝑabit. acsic in pristinam

Expanded text:
de paradiso, hoc est de beatissima luce de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consillicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat, et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adjutore superabit; ac sic in pristinam
Abbreviated transcription (Latin):
consentimꝰ. si eã dominantis rationis
iure cohibemꝰ. Si aut̃ consensio facta
fuerit: plenũ peccatũ erit. Notũ aut̃
do in corde nr̃o: etiã si facto ñ inno¬
tescat hominib. Ita gͦ sunt isti gͣdus:
qͥsi a serpente suggesfio fiat. Id est
lubrico ⁊ uolubili. hoc ẽ tẽporali cor¬
poꝵ motu. Quia ⁊ siqua talia fantas¬
mata intꝰ uersant᷑ in anima: de corꝑe
forinsecꝰ tracta st̃. Et siqͥs occultus
p̃ter istos qͥnq sensꝰ motꝰ corporis
animã tangit: ẽ etiã ipse corporał
⁊ lubricꝰ. & ido quantũ illabit᷑ occultiꝰ.
ut oogitationẽ contingat: tanto con-¬
uenientiꝰ serpenti cõparat᷑. Tria gͦ
hȩc ut dicere ceꝑam. similia st̃ gestę
rei. quȩ in genesi scripta ẽ. ut quasi
a serpente fiat suggestio ⁊ quȩdam
suasio. In appetitu aut̃ carnali. tãꝗͣ
in eua delectatio. In ratione uͦ: tã ꝗͣ
in uiro consensio. Quib ꝑactis: tãꝗͣ

Expanded text:
consentimus, et eam dominantis rationis consentimus, et eam dominantis rationis jure cohibemus: si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum autem Deo in corde nostro etiamsi facto non innotescat hominibus. Ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et volubili, hoc est temporali corporum motu, quia etsi qua talia phantasmata intus versantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt; et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali tamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
usq in corde suo. Iustitia gͦ minor ẽ.
ñ mechari corporũ coniunctione.
lustitia uͦ maior.ẽ. regni di: nori
mȩchari incorde. Quisquis aut̃ ñ
mechat᷑ incorde: multo faciliꝰ custo.¬
dit ne mȩchet᷑ in corpore. lilud ꝙ
considerandũ ẽ qđ ñ dixit omis qui
concupierit mulierẽ. ẜ qui uiderit
mulierẽ ad concupiscendũ. id est
hocfine ⁊ hoc animo actenderit ut
eã concupiscat: qđ ñ ẽ iam titillari
delectatione carnis. s plane consen.¬
tire libidiui: ita ut ñ refrenetur in¬
licitꝰ appetitus. s si facultas data
fuerit: satietur. Nã tria sunt: quib
implet᷑ peccatũ. Suggestione. delec̾¬
tatione. consensu. Suggestio siue
ꝑ memoriã fit. siue ꝑ cor poris senfus.
cum aliquid uidemus. uel audimus.
uł olfacimꝰ. uł gustamꝰ. uł tangimus.
Quosi frui delectauerit: delectatio
inlicita refrenanda ẽ: ueluc cũ ieui.¬
namꝰ. ⁊ uisis cibis palati appetitꝰ assur¬
git. ñ fit nͥ delectatione. S huiͤ tñ non

Expanded text:
 in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tQuo si frui delectaverit, delectatio illicita refrenanda est: velut cum jejunamus, et visis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione, sed huic tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
iuirationib crebris: s morũ
ꝓbitate cõm̃d&. Rebellantes
aduersũ se om̃iũ malaꝵ consuetu¬
dinũ innumerabiles turbas. de qͥb
ut om̃s intelligerent᷑ paucȩ cõme¬
moratȩ st̃: confugiens ad arcem
xp̃iane militiȩ tamꝗͣ de loco suꝑi-¬
ore ꝓsternat. S qͥs tantos labores
inuenire audeat. nͥ qͥ sic flagrat
amore iustitię. tãꝗͣ fame ⁊̃siti ue¬
hem̃tissime accensus. ⁊ nullam
sibi uitã donec ea satiet᷑ estimans.
uim faciat in regnũ cęloꝵ: Non
enĩalit̾ poterit ẽẽ fortis ad toleran¬
da om̃ia: que inpcidendis consue-¬
tudinib laboriosa ⁊ ardua ⁊ om̃i¬
no difficilia scłi huiꝰ amatores
putant. Beati gͦ qͥesuriunt &
sitiunt iustitiã : qm̃ ipsi saturabun-¬
tur. Uerũtñ in his laborib cum
uariis tẽptationib ⁊ hinc atq¬
illinc surgere p̃t̃itȩ uitȩ moles
intuens. timet ne aggressã imple-¬
re ñ possit: arripiat consilium.
ut auxiliũ mereat᷑. Qd̾̃ ẽ aut̃ aliud

Expanded text:
tionibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas, de quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cumvariis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ utiq p̾cepta quȩ docuit pͥmꝰ
impleuit: ꝑcutienti se in maxil¬
lam ministr̾o sacerdotis. ñ p̃buit
alt̾am. s insuꝑdixit. Si male lo¬
cutꝰ sũ: exꝓbra de malo. Si bene.
quid me cedis: Non tam̃ ideo
paratꝰ corde ñ fuit ñ solũ in alt̾am
maxillã cedi ꝓsalute om̃iũ: sed

Expanded text:
qui utique praecepta quae docuit primus qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram; sed insuper dixit: Si male locutus sum, exprobra de malo; si bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ custodiuit. Cũ enĩ ei dicere.¬
tur pͥncipi sacerdotũ maledicis:
respondit. Nesciui fr̃s. qͥa prin¬
ceps. ẽ. sacerdotũ. Scriptũ ẽ enĩ.
Principi popłitui: ñ maledices.
Ubi ostendit qͣnta tͣnquillitate
illud dixissoe qđ iratꝰ dixisse ui-¬
debat᷑: qđ tã cito tã mansuete
respondit. qđ ab indignantib
⁊ ꝑturbatis fieri ñ pot̾. Et in eo
ip̃so intelligentib uerũ dixit.
nesciui qͥa princeps ẽ sacerdotũ.
tãꝗͣ si dicer&. Ego aliũ sciui pͥn¬
cipem sacerdotũ. ꝓcuiꝰ nomine
ista sustineo. cui maledicere fas
ñ ẽ. ⁊ cui uos maledicitis. cũ in
me nicħ aluid quã eiꝰ nom̃ odistis.
Sic gͦ oportuit ñ simulate ista
corde ad omĩa ẽẽ p̃paratũ. ut
possit canere illud ꝓpħicũ. Para¬
tũ cor meũ ds̃. paratũ cor meũ.
Multienĩ alt̾am maxillã p̃bere
nouerunt: diligere uͦ illũ a quo
feriunt᷑ ignorant. At uͦ ipse dñs

Expanded text:
biliter custodivit, cum ei dicerebiliter custodivit, cum ei diceretur, Principi sacerdotum maledicis? respondit, Nescivi, fratres, quia princeps est sacerdotum; scriptum est enim, Principi populi tui non maledices . Ubi ostendit quanta tranquillitate illud dixisset, quod iratus dixisse videbatur, quod tam cito, tam mansuete respondit, quod ab indignantibus et perturbatis fieri non potest. Et in eo ipso intelligentibus verum dixit, Nescivi quia princeps est sacerdotum: tanquam si diceret, Ego alium scivi principem sacerdotum, pro cujus nomine ista sustineo, cui maledicere fas non est, et cui vos maledicitis, cum in me nihil aliud quam ejus odistis nomen. Sic ergo oportet non simulate ista corde esse ad omnia praeparatum, ut possit canere illud propheticum: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum . Multi enim alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
quã habebat inscło ñ p̃buerat
alt̾am maxillã cedentib dext̾am.
Non eñĩ dicendo cuus romanꝰ fũ.
ñerat paratꝰ hoc inle contempni.
qđ pͥ minimo habebat᷑ ab eis. qui
in illo nom̃ tã p̃tiosũ. ⁊ salutare
contẽpserant. Nũqͥd enĩ id̾o minꝰ
pꝰea uincła tolerauit. que ciuib
romanis ñ licebat ĩponi. aut quẽqꝗͣ
de hac iniuria uoliit accusare:
ꝑuersitate corrigere cuꝑet ꝑa.¬
tientia sua. quos uidebat in se
sinistras mag̃ partesquã dextras
honorare. Illud ẽ enĩ tantũ atten¬
dendũ. quo animo facer& omia.
quã beniuole ⁊ clem̃t̃ in eos a
quib ista patiebat᷑. Nã ⁊ pontifi.¬
cis iussu palma poussus. ⁊ quod
contumeliose ui̾sus ẽ dicere cũ
ait. ꝑcutiet te d̾s paries dealbate.
minus intelligentib conuiciũ
id÷ simulatio. sacerdotalẽ p̃feres
dignitatẽ. & sub hoc nomine t̾ãꝗͣ
candido teginine. ĩteriorem qͣsi
luteã turpitudinẽ occultans.
Nã quod bumilitatis fuit: mira¬

Expanded text:
am habebat in saeculo, non praebuerat alteram maxillam caedentibus dexteram. Non enim dicendo, Civis Romanus sum , non erat paratus hoc in se contemni quod pro minimo habebat, ab eis qui in illo nomen tam pretiosum et salutare contempserant. Numquid enim ideo minus postea vincula toleravit, quae civibus Romanis non licebat imponi, aut quemquam de hac injuria voluit accusare? perversitate corrigere cuperet patientia sua, quos videbat in se sinistras partes magis quam dexteras honorare. Illud est enim tantum attendendum, quo animo faceret omnia, quam benevole et clementer in eos a quibus ista patiebatur. Nam et pontificis jussu palma percussus, quod contumeliose visus est dicere, cum ait, Percutiet te Deus, paries dealbate, minus intelligentibus convicium id est simulatio sacerdotalem praeferens dignitatem, et sub hoc nomine tanquam candido tegmine interiorem quasi luteam turpitudinem occultans. Nam quod humilitatis fuit, mira