comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianum peraquam regenerationis instituit : Animouero condendumẽ : quod istȩ
et aliipsalmi qui depassioned ñ i loquitur in spe xp̃ianorum maxima terminantur
udac dispositione mirabili cognoscamus salutem credentibus talimysterio contri¬
butam. Con

Expanded text:
Christianum per aquam regenerationis instituit. Animo vero condendum est, quod iste Christianum per aquam regenerationis instituit. Animo vero condendum est, quod iste et alii psalmi, qui de Passione Domini loquuntur, in spe Christianorum maxime terminantur; ut hac dispositione mirabili cognoscamus salutem credentibus tali mysterio contributam. Con
Abbreviated transcription (Latin):
Quia superius dixerat diuites terrae essetepidos xp̃i anos : nunc dicit qui antedm̃
procident id ẽ cadant : qui interrenas concupiscentias carnis fragilitate descen¬
dunt et hominibus apparere non possunt : Beneautem dictum ẽ. Descendunt : quia
omne peccatum pars probatur inferior: nam dum conuentus ecclesiae omnes
in discrete suscipiat . ipsius conspectui noti sunt: qui semeritorum qualitate discer¬
nunt : animam uero suam dicit dõ uiuere : qm̃ hunc mundum in maculata conuer¬
d ẽ euangelistae praedi cabunt filiumdĩ: ipseenim ẽ iustitia patris . Illiergopopu¬
lo E praedicanda est iustitia quicrediturus ẽdõ : qui peccatorum mortederelicta
uenit aduitam qui sic benefitiodĩ ex fide nascitur. ut in aeternumuiueremereatur:
qua propter nimis aptedictum ẽ xp̃i anum populum dñm fecisse : Crecuit enim
quando illum deuentre matris eduxit : Sed tunc eum a peccatis liberum fecit: quando

Expanded text:
Quia superius dixerat, divites terrae esse tepidos Christianos, 78 nunc dicit qui ante Deum procidant, id est cadant, qui in terrenas concupiscentias carnis fragilitate descendunt, et hominibus apparere non possunt. Bene autem dictum est descendunt, quia omne peccatum pars probatur inferior. Nam dum conventus Ecclesiae omnes indiscrete suscipiat, ipsius conspectui noti sunt, qui se meritorum qualitate discernunt. Animam vero suam dicit Deo vivere, quoniam hunc mundum immaculata converd est evangelistae praedicabunt Filium Dei; ipse enim est justitia Patris. Illi ergo populo praedicanda est justitia, qui crediturus est Deo, qui peccatorum morte derelicta venit ad vitam, qui sic beneficio Dei ex fide nascitur, ut in aeternum vivere mereatur. Quapropter nimis apte dictum est Christianum populum Dominum fecisse; creavit enim, quando illum de ventre matris eduxit; sed tunc cum a peccatis liberum fecit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
posuit labis eos fuis selocutos : ⁊ ales enim ore non corde fabulantur : quibus
non prouenit firmadeliberatione sententia : Quid ta menisti labiis loque¬
bantur tantum labia personare : nam ut per iracundiam non perrationẽ
probares dictum : adiecit mouerent caput quod minantes faciunt nonui¬
oc perfiguram dictum ẽ aidaeis quae grecaedicitur i ronia eumn
latine inrisio. aliud quam conatur ostendens uerba siquidem istas pecia¬
liter euangelii s. Dicebant enimiudaei q uando pendebat incrucess perauit

Expanded text:
posuit labiis eos fuisse locutos. Tales enim ore, non corde fabulantur, quibus posuit labiis eos fuisse locutos. Tales enim ore, non corde fabulantur, quibus non provenit firma, deliberatione sententia. Quid tamen isti labiis loquebantur tantum labia personare. Nam ut per iracundiam, non per rationem probares dictum, adjecit, moverunt caput, quod minantes faciunt, non joc per figuram dictum est a Judaeis, quae Graece dicitur ironia, Latine irrisio, aliud quam conatur ostendens. Verba siquidem ista specialiter Evangelii sunt; dicebant enim Judaei, quando pendebat in cruce: Speravit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗdaneo seplus unus quis exemplo creatoris humiliat ⁊ anto amplius exaltetur
morrodiot nonbomõ idẽ nonpeccator quodin illo esse nonpotua o
auen godicitur quantum pertinet adhuma nam naturam qdem non hon
oopellatur quia quod ẽ proprium hominis peccata non babuit : naetlen¬
bolus i neuaingelio dictus homos̃tit est illud inimicus homo super seminauit
nuumaninr deboe nomenes seconstat homo inon obpro priumauem
humanum fuit quando eum spcitis in numeris compluebant et alapis sacri¬
legis uerberabant. Abiectio plebis fuit quando potius pilatus dedit turbis po¬
mnes demalis tantum suscipiendum ẽ : Nam simisceas fideles non potest
sta resententia : quae figura grecaedicitur synec dochae. latine a toto
partem Aspernebantur ergo iuda ei dnm saluatorem : quando dicebant
alios saluos fecit seipsum non potest saluum facere : et cetr propriae autem

Expanded text:
quanto se plus unusquisque exemplo Creatoris humiliat, tanto amplius exaltetur quanto se plus unusquisque exemplo Creatoris humiliat, tanto amplius exaltetur ad gloriam. Non homo, id est non peccator, quod in illo esse non potuit. Homo ergo dicitur, quantum pertinet ad humanam naturam. Idem non homo appellatur: quia quod est proprium hominis, peccata non habuit. Nam et diabolus in Evangelio dictus est homo, ut est illud: Inimicus homo superseminavit zizania . Unde hoc nomen esse constat homonymum. Opprobrium autem hominum fuit quando eum sputis innumeris compluebant, et alapis sacrilegis verberabant. Abjectio plebis fuit, quando Pontius Pilatus dedit turbis poet moverunt caput. Omnes, de malis tantum suscipiendum est; nam si misceas fideles, non potest stare sententia. Quae figura Graece dicitur synecdoche, Latine a toto pars. Aspernabantur ergo Judaei Dominum Salvatorem, quando dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere , et caetera. Proprie autem
Abbreviated transcription (Latin):
meenm qu ae grecaedicitur epembasis latine iteratio quories penst
utiquonuo uent ud deconem maximum uerba geminantur. Nonsunt confusi:
utidee quo suent aruos constat ad praemium : Nonenim confunditur : quibonũ
desiderium suum a dipiscipossemonstratur ECcAOnenditig quiboni¬
oc uenfiguramdicitur tapinosin . quaclatine humiuationuncupatur¬
abieitione cantem pnibilis sed magm continet sacramenta mrsteriu Nasciitur
absqueconcubitiu nepit bumilis mouetursi ne sonitu Q uae siconsidealt nor
mpontilis quia decarne sinepermixtione humanis eminis natus e : qutadiae
iꝓsuns slentio sȩ ethumiles extiterunt : Comparat sgenim creator humillimis
matumis suistiequidaestĩ mares abiectum quodipsum noscitur auotor efor¬
mattim. Sicut seriptumẽ Fecie ds̃ omnia ualdebona sic et ipse dauid doctore
eciatit sopnir unimosepulicuco equauit : Ipsa enim uirtus ẽreligionis ut

Expanded text:
est enim quae Graece dicitur epembasis, Latine iteratio, quoties per est enim quae Graece dicitur epembasis, Latine iteratio, quoties per singula commata ad decorem maximum verba geminantur. Non sunt confusi, quos utique venturos constat ad praemium. Non enim confunditur, qui bonum desiderium suum adipisci posse monstratur. Vers. 6. EgoHoc per figuram dicitur tapinosin, quae Latine humiliatio nuncupaturabjectione temnibilis, sed magni continet sacramenta mysterii: nascitur absque concubitu, repit humilis, movetur sine sonitu. Quae si consideres, nomortalis, quia de carne sine permixtione humani seminis natus est, quia viae ipsius silentiosae et humiles exstiterunt. Comparat enim se Creator humillimis creaturis suis, ne quid aestimares abjectum, quod ipso noscitur auctore formatum, sicut scriptum est: Fecit Deus omnia valde bona . Sic et ipse David doctorem secutus, minutissimo se pulici coaequavit . Ipsa enim virtus est religionis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
leguntur in numera: Sed cumha ectanta supplicantibus siue praestiterit siue
prentetita men filio proprio non perpercit sed pronobis omnibus tradidit:
illum: uit implerentur uidelicet scripturae et salus munddipsius passionẽ pro¬
denirotrpatres autem suos quod xp̃s dñsdicit ex illa partedeb et intellego
que e futres suo sapostolos uocauit sicut in euangelio postresurrectione
suamdixit : Vladead fratres meos et dices adeos ascendo a patremmeum etpa¬
Mentis sima est sententia quae de monstrat effectum : Necesse ẽ coxtuci
rresubint adutili tatem suam audiatur quiclamat addnm : q anticnĩ mar¬
Tume abinfidelibus non credebantur audiri dum eos corporalis poenacon¬
sumereti sed illi potius ualde auditi sunt : qui coronam mantrrupercipere
meruerunde nosisergo iustossuos semper exaudit sed quem admodumiues
ex pedire cognoscit: nec uacat quod sperauerunt Frequenter iterauit : Figu

Expanded text:
leguntur innumera. Sed cum haec tanta supplicantibus sive praestiterit, sive leguntur innumera. Sed cum haec tanta supplicantibus sive praestiterit, sive praestet, tamen Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum , ut implerentur videlicet Scripturae, et salus mundi ipsius passione proveniret. Patres autem suos quod Christus Dominus dicit, ex illa parte debet intelligi, qua et fratres suos apostolos vocavit; sicut in Evangelio post resurrectionem suam dixit: Vade ad fratres meos, et dices ad eos: Ascendo ad Patrem meum, et Paertissima est sententia quae demonstrat effectum. Necesse est enim ut ad utilitatem suam audiatur qui clamat ad Dominum. Quanti enim martyres ab infidelibus non credebantur audiri, dum eos corporalis poena consumeret; sed illi potentius auditi sunt, qui coronam martyrii percipere meruerunt. Dominus ergo justos suos semper exaudit, sed quemadmodum illis expedire cognoscit. Nec vacat quod speraverunt frequenter iteravit; figura
Abbreviated transcription (Latin):
ergo mediator dĩ ethominum xp̃s non insipienter sed prudenter: et tam̃
non constat auditum qui amundi redemptio sicerat dno dispensa teuentura
ost quam sedixerat auditum non fuisse : nequi sputaret dm̃ patrempro¬
tapmunfilium non amare : quia eum dissimulauit audire. dequo ipsetes¬
matue dihic ẽfilius meus dilectus in quomihibone conplacui Adiccit
magnedilectionis inditium dicendo : Tuautem in scõ habitas lausisrahel
qui dsitpatem id ẽ laus israhel: Dm̃ quippeuidentium ipsareueralaus ẽ. qui
scis ominiagloriosa concedit et est tertia definitionis species : quae grecae poiodis
latine qualitatiua dicitur: Haec dicendo quid ẽquadesit hocundecigitur quid
filius non profitetur auditum. Tanguntur ab ipso breuiter illa quaeges¬
tasunt Eripuit enim populumis rah&l de terra a egrpti : eripuit trespueros de
samino urluberauit danibelem delaculeomum: et alia seuquaefiunt : seu quȩ

Expanded text:
ergo mediator Dei et hominum non insipienter sed prudenter, et tamen ergo mediator Dei et hominum non insipienter sed prudenter, et tamen non constat auabitas, laus Israel. Postquam se dixerat auditum non fuisse: ne quis putaret Deum Patrem proprium Filium non amare, quia eum dissimulavit audire, de quo ipse testatus est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; adjecit magnae dilectionis indicium, dicendo: Tu autem in sancto habitas, laus Israel. quid sit Pater, id est laus Israel. Deum quippe videntium ipse revera laus est, qui sanctis omnia gloriosa concedit. Et est tertia definitionis species, quae Graece ποιότης, Latine qualitativa dicitur. Haec dicendo quid, quale sit, hoc unde agitur, quid Filius non profitetur auditum, tanguntur ab ipso breviter illa quae gesta sunt. Eripuit enim populum Israel de terra Aegypti; eruit tres pueros de camino; liberavit Danielem de lacu leonum; et alia seu quae fiunt, seu quae
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur offonso audiathoc quaerulumgenus hamanuo : u petitiones
iilesideref fsinedilation uompleru bete siean diccomnẽat amanitas
uerbi qdacm ereedilir. audiri Qua mtamenido noreenitut qudae aum
etelun docctamen andiusr adno duabolus praecatum suob seniumibed
secuss nacca a ematte boercelleret : et tonstater mox fuis seccncesuon ea
a postolomplereuetum sucim negabatur ad gloriam: diabolous rosde¬
batisr dapopnam Sicnon audire frequenter expediso uaenid senostioi¬
sideria duatucon tristent: Addĩt quo queclamassesengete id ebntno
bulatione cum etiam peocatores soleant frequenter audire : Subi unxit
ocilanadensi pientiaminihi: Sub audiendum reputabis nicosmt eundu
tereap insponumiquando petimnus honores diuitias in imicortencundic¬
tenerapera: niuscomodi Insipienter petimus quia mundana desidepa¬
mus : quando autem postulamus ut apericulis liberemur utuita nobis
concedatr deterna: non stulte petimus sed conuenienter oramus: petebat

Expanded text:
idebatur offensio. Audiat hoc querulum genus humanum, quod petitiones suas desiderat sine dilatione compleri. Petit, sicut dictum est, humanitas Verbi, quae merebatur audiri; quam tamen ideo non constat auditam, eretur, nec tamen auditur a Domino. Diabolus precatur ut Job sanctum virum saevissima calamitate percelleret, et constat ei mox fuisse concessum. Sed Apostolo votum suum implere negabatur ad gloriam, diabolo vero dabatur ad poenam. Sic non audire frequenter expedit, quamvis nos desideria dilata contristent. Addidit quoque clamasse se nocte, id est in tribulatione, cum etiam peccatores soleant frequenter audiri. Subjunxit: Et non ad insipientiam mihi, subaudiendum reputabis. Duo sunt enim genera petitionum: quando petimus honores, divitias, inimicorum vindictam, et caetera hujusmodi, insipienter petimus, quia mundana desideramus; quando autem postulamus ut a periculis liberemur, ut nobis vita concedatur aeterna, non stulte petimus, sed convenienter oramus.
Abbreviated transcription (Latin):
mox eas ꝑde̾im monũ dñio thesauros bonoꝵ oꝑũ infeci per¬
mutatione c̾stat tͣnsire. sic̃ ille ꝑ ostentationis appetitũ. thesau¬
ros suos sub dnĩo chaldeoꝵ effecit migrare.
ꝑegrinant᷑ qd̾ in illoꝵ pace &̃ pax ẽẽt istoꝵ ⁊⁊ edificarent
domos ⁊ nouellarent uineas: ⁊ plantarent ortos: qͥs ñ agnoscat. qͥd p̃figura¬
euangłico sacram̃to ad regnũ gentiũ tͣnsmigͣsse: Uñ nob̾ apłs tanqͣm
replicans hieremiã dic̃. Uolo gͦ pͥmo om̃iũ fieri dep̾̃cationes adorationeᷤᷤ
int̾pellationes. graꝵ. actiones ꝓ om̃ib hominib ꝓregib ⁊i his qͥ insub¬
limitate st̃ rut quietã ⁊ tnͣqͥllã uitã agamꝰ inomni pietate ⁊ karitate.

Expanded text:
 daemonum dominio thesauros bonorum operum infelici permutatione constat transire, sicut ille per ostentationis appetitum, thesauros suos sub dominio Chaldaeorum effecit migrare. peregrinantur, quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat quid figuraEvangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse? Unde nobis Apostolus tanquam replicans Jeremiam, dicit: Volo igitur primo omnium fieri deprecationes, adorationes, interpellationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
cui nuxistititulũ. ⁊ uouisti uotũ: ut ⁊ angłm ⁊ dm̃ ostenderet. Scd̃s
gͣdus descensionis de angło inpatriarchis fuit: qr inomnib ut ait
sꝰ gradus in iħu naue ut popłm int̾ram reꝓmissionis inducer&.
Qntꝰ iniudicib qr eundẽ popłm ꝑ eos ipse regebat Sextꝰ in regibus
iudeoꝵ: q meis ipse regnabat. Septimꝰ in ꝓpħetis qr ꝑeos ⁊ annui¬
diat᷑ꝰ Sctauꝰ inpontificib ꝙ ipse sũmͦ sacerdos : patͥs. Nonꝰ inhor¬

Expanded text:
cui unxisti titulum, et vovisti votum , ut et angelum et Deum ostenderet. Secundus cui unxisti titulum, et vovisti votum , ut et angelum et Deum ostenderet. Secundus gradus descensionis de angelo in patriarchis fuit, « quia in omnibus, s gradus in Jesu Nave, qui populum in terram repromissionis introduxit. Quintus in judicibus, quia eumdem populum per eos ipse regebat. Sextus in regibus Judaeorum, quia in eis ipse regnabat. Septimus in prophetis, quia per eos est nuntiatus. Octavus in pontificibus, quia ipse summus Sacerdos est Patris. Nonus in
Abbreviated transcription (Latin):
net inmisterio. Hã ut apłs ait scd̾m qđ qͥs oꝑatꝰ fuerit: ita ⁊ recipiet o
q iste rex qr decathologũ legis cũ qͥnq libris moy si integra eseruationẽ
cõpleuerat: ido qͥndecim annos sccłm legis numerũ qmͣ c̾todierat ad
uitã auctoᷤ accepit. ꝑꝰ qd̾ figuralit᷑ sciremꝰ qr qͥcunq prumeri istiꝰmis¬
t̾iũ totꝰ legis plenitudinẽ c̾todiunt: ȩt̾ne salutis p̃miũ c̃ sequunt᷑ ac ꝑ
legis c̃sũmationẽ aduitȩ et̾nȩ plenitudinẽ tnͣseunt: cuiꝰ qͥdẽ regis ꝓsig¬
no ẽferendȩ salutis decẽ gͣdꝰ domꝰ sue inqͥb ubra descendere c̃sueue¬
rat sol retrorsũ ad ortũ uñ ascencdat regressꝰ scͥbit᷑. Anumerꝰ qͥd mĩs
tu habeat uideamꝰ. Nã gͣꝰ isti tẽpoꝵ ordines sc̃ ꝑ qͦs u̾bra figurarũ
Primꝰ itaq gͣdꝰ descensionis dedeo inangło fuit: qͥ magni consilĩ uũ¬
cĩ erat. Demiq ⁊ iacob sic loquitur. Q dix̃ inquit angłs dĩ. Ego sũ

Expanded text:
t Apostolus ait: Secundum quod quis operatus fuerit, ita recipiet . Ideoque iste rex, quia Decalogum legis cum quinque libris Moysi integra conservatione compleverat, ideo quindecim annos secundum legis numerum, quam custodierat, ad vitam auctos accepit: per quod figuraliter sciremus quia quicunque per numeri istius mysterium totius legis plenilegis consummationem ad vitae aeternae plenitudinem transeunt, cujus quidem regis pro signo conferendae salutis, decem gradus domus suae, in quibus umbra descendere consueverat, sol retrorsum ad ortum unde ascenderat regressus scribitur: qui numerus quid mysrum Primus itaque gradus descensionis de Deo in angelo fuit, qui magni consilii nuntius erat. Denique et Jacob sic loquitur: Et dixit, inquit, angelus Dei: Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
guiationes s potius ipsam inspicere formam:¬
Quȩ uerẽ forma neq unago est: et quȩ eẽ ip̃m
est: et ex qua eẽ est. Omne namq eẽ ex forma ẽ Sta¬
tua enim non secundum es quod est matĩa. s scdm̃
formam quȩ est insignita in eo effigies: animalis
dicitur. psumq es non secundum terram: quod

Expanded text:
ginationes, sed potius ipsam inspicere forae uere forma neque imago est et quae esse ipsum est et ex qua esse est. Omne namque esse ex forma est. Statua enim non secundum aes quod est materia, sed secundum formam qua in eo insignita est effigies animalis dicitur, ipsumque aes non secundum terram quod
Abbreviated transcription (Latin):
est eius materia: s dicitur secundum ȩxis figuram.
Terra quoq ipsa non secundum Ratat NNyanu.
dicitiu: sed an secdm̃ ficitatem grauitatemq que

Expanded text:
est eius materia, sed dicitur secundum aeris figuram. Terra quoque ipsa non secundum ἄποιον ὕλην dicitur, sed secundum siccitatem grauitatemque quae
Abbreviated transcription (Latin):
Atalogus autem mansio¬
Inũ filioꝵ isrł. quȩ apͥma
usq adultimã numerantur:
ham usq ad dauid: genera¬
tione ᷤ xiiͦiͫ. Et a dauid usq
ad transmigrationẽ babilo¬
nis: generationes .xiiͫ. Et a
transmigratione babilonis
usq ad xp̃m: generationes

Expanded text:
atalogus autem mansionum filiorum Israel a prima usque ad ultimam numerantur ham usque ad Dauid generationes XIIII et a Dauid usque ad transmigrationem Babylonis generationes XIIII et a transmigratione Babylonis usque ad Christum generationes
Abbreviated transcription (Latin):
ptendentes: qͥb nos senserint egrotari. Ut u̾bi gr̃a cũ uiderint rationa¬
biles animi nr̃i partes eẽ intiatas: illosnos ordine deciꝑe moliuntur.

Expanded text:
praetendentes quibus nos senserint aegrotare, ut, verbi gratia, cum viderint rationapraetendentes quibus nos senserint aegrotare, ut, verbi gratia, cum viderint rationabiles animae nostrae partes esse vitiatas, illo nos ordine decipere moliantur.
Abbreviated transcription (Latin):
flicta carti meidlat᷑. S huius correptionis donum. iccirco bala¬
am nõn dbtsntus qr ad ledicendũ ꝑgens. uocẽ. non mentẽ muta¬
uit. Conssltam quippe dedit regi balac ut mͣilieres in meritorio
poneret. & nte ianuas earũ aras: ut uemientes filii isrł prius
sacrificarent idolis. & sic ingrederent᷑ ad mulieres. Unde & form¬
catur isrł cum filiab madian.s quid .ẽ. quod iste balaam po¬
płm dei posse decipi certa ratione collegit dans consiliũ. ut ex illa
parte qua infirmari nouerat filios isrł ꝑnitiosius eiꝰ laquei tende¬
rentur. non cubitans eos oblata copia feminarũ. fornicationis rui¬
na ꝑtinus collapsuros. ꝙ ꝯcupiscibiles animos eoꝵ p̾sciebat ẽẽ. corru¬
ptos: Ita gͦ unũ quenq nr̃m neqͥciȩ spũales u̾suta malignitate infi¬
gura balaam pteptant. ilł p̃cipue affectib anime insidiosiꝰ loquens

Expanded text:
flicta carne memoratur. Sed hujus correptionis donum idcirco Balaflicta carne memoratur. Sed hujus correptionis donum idcirco Balaam non obtinuit, quia, ad maledicendum pergens, vocem, non mentem mutavit; consilium quippe dedit regi Balaac, ut mulieres in meritorio poneret, et ante januas earum aras, ut venientes filii Israel prius sacrificarent idolis, et sic ingrederentur ad mulieres. Unde et fornicatur Israel cum filiabus Madian. Sed quid est quod iste Balaam populum Dei posse decipi certa ratione colligit, dans consilium ut ex illa parte qua infirmari noverat filios Israel, perniciosi eis laquei tenderentur, non dubitans eos oblata copia feminarum fornicationis ruina protinus lapsuros, quia concupiscibiles animos eorum praesciebat esse corruptos. Ita ergo unumquemque nostrum nequitiae spiritalis versuta malignitate in figura Balaam pertentant, illis praecipue affectibus animae insidiosis laqueo
Abbreviated transcription (Latin):
dei uidit: quẽ homo uidẽ non potuit. & uidit & detulit. & locuta. ẽ.
ut agnosceremꝰ posteriorib temꝑib sub aduentu magni angłi dr gen¬
cilemꝰ illam plebem mutata duricia stoliditatis. solutis deo linguis
locuturã: ita ut quȩ erat subiecta ꝑfidie. in uoce fidi & confessionis
rrumꝑet. Licet & caro nr̃ã ꝑhoc possit intelligi. Plerumq enim caro
ꝓmolestias tacta flagello. suȩ menti dm̃ indicat. quẽ mens ipsa car¬
i prẽsidens non uidebat. ita ut anxitͤate sp̃s ꝓficere in hoc mundo
cupientis. uelut iter tendentis impediat: donec ei inuisibilem qui sibi
obuiat innotescat. Unde & bene ꝑpetrum dr̃ Correptionẽ habuit sue
uesanie subiugale mutũ. quod in hominis uoce loquens: ꝓhibuit
yphetȩ insicipientiam. Insanus homo a subiugali muto corripitur.
quando elȩͣca mens humilitatis bonũ quod tenere debeat: ab af¬

Expanded text:
Dei vidit quem homo videre non potuit. Et vidit et detulit, et locuta est, Dei vidit quem homo videre non potuit. Et vidit et detulit, et locuta est, ut agnosceremus posterioribus temporibus sub adventu magni angeli Dei gentilem illam plebem, mutata duritia stoliditatis, solutis Deo linguis locuturam, ita ut quae erat subjecta perfidiae, in vocem fidei et confessionis erumperet. Licet et caro nostra per hoc possit intelligi. Plerumque enim caro per molestias tacta flagello suae menti Deum indicat, quem mens ipsa carni praesidens non videbat, ita ut anxietate spiritus proficere in hoc mundo cupientis, velut iter tendentis impediat, donec ei invisibilem, qui sibi obviat innotescat. Unde et bene per Petrum dicitur: Corruptionem habuit suae vesaniae subjugale mutum , quod in hominis voce loquens prohibuit Prophetae insipientiam. Insanus quippe homo a subjugali muto corripitur, quando elata mens humilitatis bonum, quod tenere debeat, ab af
Abbreviated transcription (Latin):
uenit᷑ eiꝰ mnemoria. Porro grã euangłii: absq ullo fine tendit᷑. Inom¬
nẽ t̾ram exiuit sonus eorũ: & infines orbis t̾rȩ uerba eorũ. Si mulq
considerandũ quod habitatio transeuntiũ inmontib sita sit. & ad
huc ꝓfectum indigeat. Post montes enim plurimos ad campestria
moab & fluenta iordãnis descendimꝰ: quȩ int̾p̃tat᷑ descensio. Nichil em̾¬
tam ꝑicłosũ.ẽ. quam gła cupiditatis & iactantia: & animus consci¬
entia uirtutum tumescens.
adbelsachͣim inplanicie moab. In quadragesima scda mansione que
extrema. ẽ. quȩdam qualit̃. sint gesta narremus. Sedens in ea popłs
idiuino balaam quẽ mercede conduxerat. balac dei iussu bene¬
loquit᷑:. Quȩ .ẽ. hec asina nisi bruta gentilitas: Quam quondam
lalaam id .ẽ. seductor idolãtriȩ quasi brutũ animal & nulla rati¬
one renitens penitentie. quo uoluit errore substrauit. S ista angłm

Expanded text:
venitur ejus memoria. Porro gratia Evangelii absque ullo fine tenditur: Et in omvenitur ejus memoria. Porro gratia Evangelii absque ullo fine tenditur: Et in omnem terram exivit sonus ejus, et in fines orbis terrae verba ipsius . 2. Simulque consideranduhuc profectu indigeat. Post montes enim plurimos, ad campestria Moab et Jordanis fluenta descendimus, qui interpretatur descensio. Nihil etam periculosum est, quam gloriae cupiditas et iactantia et animus conscientia uirtutum tumens. Et ad Belsacham in planitie Moab. In quadragesima secunda, quae extrema mansio est, quaedam qualiter sint gesta narremus. Sedens in ea populus a divino Balaam, quem mercede conduxerat Balaac, Dei jussu beneloquitur. Quae est enim haec asina, nisi bruta gentilitas, quam quondam Balaam, id est, seductor idololatriae, quasi brutum animal et nulla ratione renitens poenitentiae, quo voluit errore substravit. Sed ista angelum
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃: quando apparuerit xp̃s om̃s confundentur. Mansio autem
ista chbongãd: interpretatur fortiter intellecta tep̃tatio. Quia num¬
rum si suꝑetur simulatio. quȩ ꝑscisma. uł heresim. exacerbat ȩccłam
& conclusio quȩ ꝑsacrilegium claudit ficłi uiam: nichiloininusc̃¬
tatio intelligitur ac de inde intellecta fortiter suꝑatur. adiaim
uadragesima mansio.ẽ. de clibongãd inselmon deblathaim:
quȩ uertitur incontemptu palatarũ. siue opꝓbriorum. Et ꝑ hoca
cimus omnia dulcia. ac illecebras uoluptatum preterenutium in seh
contemnendas: & opꝓpria diligenda. Quȩ si falso obiciuntur. beati¬
cudinẽ pariunt: saluatore plenissimȩ ꝑdocente. qui ait. Cum exx¬
brauerint uos homines: beati eritis.
uadragesima prima mansio ẽ. inmontib abarim contra faciꝰ
ubi moritur. & sepelitur moyses. terra reꝓmissionis ante conspes¬
ta. Habo interpretatur conclusio. in qua finitur lex: & non in¬

Expanded text:
Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur. Mansio autem Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur. Mansio autem ista Dibongad, interpretatur fortiter intellecta tentatio, quia nimirum si superetur simulatio, quae per schisma vel haeresim exacerbat Ecclesiam, et conclusio quae per sacrilegium claudit fidei viam, nihilominus tentatio intelligitur, ac deinde int XL. 1. Quadragesima mansio est de Dibongad in Helmon Deblathaim, quae vertitur in contemptum palatarum, sive opprobriorum. Et per hoc dicimus omnia dulcia ac illecebras voluptatum praetereuntium 456 in saeculo contemnendas, et opprobria diligenda. Quae si falso objiciantur, beatitudinem pariunt, Salvatore plenissime docente, qui ait: Cum exprobraverint vobis homines, beati eritis . CAPUT XLI. 1. Quadragesima prima mansio est in montibus Abarim, contra faciem em montis Nabo, ubi moritur et sepelitur Moyses, terra promissionis ante conspecta . Nabo interpretatur conclusio, in qua finitur lex, et non in
Abbreviated transcription (Latin):
r icesima nona mansio .ẽ. indibongad. Inhac geritur bellum
contra seon regem amorreoꝵ. & og regem basan. In his regib licet res
gesta agnoscat᷑. tamen ꝑcondiciones uirtutesq nominũ. spu̾alis sigiifici¬
t̾io est. Scon nanq int̾pretat᷑ temptatio: ocłorum ꝑ quam figuiatur ai
abolus qui transfigurat se uelut angłm lucis: & ꝑheresim. uł scisie¬
ta ueri similia mentitur: ut fallat incautos. hunc amorrei id .s̃.
amaricantes habent regem. Nisi enim quȩdam simulatio ueritatis p̃ai¬
dat. non eeñt hereses amaricantes non scismata exacerbantes in excła. Iste
gͦ rex occiditur in uno quoq homine. quando quisq damnat simula¬
tionẽ: & diligit ueritatẽ. Og uͦ rex interpretatur conclusio. B̾asan autem
confusio. Id enim agit diabolus semꝑ. ut concludat uiam addnm opponei¬
do idola sua: ne credat᷑ in xp̃o. Conclusio enim precedit. ut rex sequatur.
Confusio tanquam plebis. quia quos modo concludit ne credant in

Expanded text:
ricesima nona mansio est in Dibongad. In hac geritur bellum contra Sehon regem Amorrhaeorum, et Og regem Basan. In his regibus licet res gesta cognoscatur, tamen per conditiones virtutesque nominum spiritualis significatabolus, qui transfigurat se velut angelum lucis, et per haeresim vel schisma verisimilia mentitur, ut fallat incautos. 2. Hunc Amorrhaei, id est, amaricantes, habent regem. Nisi enim quaedam simulatio veritatis praecedat, non sunt haereses amaricantes, non schismata exacerbantium in Ecclesia. Iste ergo rex occiditur in unoquoque homine, quando quisque damnat simulationem, et diligit veritatem. Og vero rex interpretatur cconfusio. Id enim agit diabolus semper, ut concludat viam ad Dominum, opponendo idola sua, ne credatur in Christum. Conclusio praecedit ut rex sequatur, confusio tanquam plebs, quia quos modo concludit, ne credant in
Abbreviated transcription (Latin):
Deunde ih̾s morsi inmontẽ siccedit: ⁊ discit quȩ spũalit̾ debeant
offerri meccła. legi eñĩ succedit euangłiũ. Ibiq lex facienda p̾cept
dies. De hinc qui sabbato ꝓpt̾ spem quietis ȩt̾̃nȩ qͥd inkalendis ꝓ
mensis septimi quid inieiunio eiꝰdẽ mensis decimi dier quid
inscenophegia quando fingunt᷑ tab̾nacła. quinto decimo dic¬
supradicti mensis.
einde texit᷑ bellũ ꝯtͣ madianitas.⁊ mors diuini balaam. Incuil nece:
error ꝑfidie ligno crucis int̾ficit᷑. fitq deiñ amaledi p̃de diuisio
i oblatao exea ammarũ intab̾nacło dĩ Dost hec filiĩ ruben⁊¬
te indicãtes. qr qͦs młta mundi implicaͣtͥata occupant. habitationẽ
destruat. ⁊ nullꝰ a depͥorib habitatorib reseruet᷑: ad significandũ ut¬

Expanded text:
nte succedit, et discit quae spiritaliter debeat offerri in Ecclesia; legi enim succedit Evangelium, ibique lex facienda praecepdies: dehinc quid in Sabbato propter spem quietis aeternae, quid in kalendis pro mensis septimi, quid in jejunio ejusdem mensis decimi diei. Quid in scenopsupradicti.inc texitur bellum contra Madianitas, et mors divini Balaam, in cujus nece error perfidiae ligno crucis interficitur; fitque deinde de Amalec praeda divisio, et oblatio ex ea animarum in tabernaculo Dei. CAPUT XXVIII. ntes quia quos multa mundi implicamenta occupant, habitationem destructio.
Abbreviated transcription (Latin):
Inuenimꝰ autẽ telfam eiꝰ ancillã interp̃tari os hians. Qua ꝓpt̃ he
ame. Et dequib apłs dicit. Qui predicas non furandũ furaris: Seru¬
tamen ut etiam ꝑhanc conditionalem uxorem libera illa uxor ia¬
cob laborans. filios heredes regni suscipiat: ideo dñs ait. Que di
cunt facite que autẽ faciunt facere nolite. Unde apłs. Siue inqͥt¬
exoccasione siue exueritate xpc̃ annuntiet᷑: in hoc gaudeo. sed &
gaudebo.Tanqͣm ut ancilla pariens de ꝓle mimerosiore letatur.¬
est uero quidã liȩ fetus exbeneficio. Rachel exit ut cum uiro
suo debita nocte concũbat. sed acceptis afilio liȩ mandragoricis
malis cum sorrore cubari permittit. Quid enim de mandra¬
gora dicendũ est: proinde rem cõꝑi pulchiam & suaue olentẽ.
saporẽ aut̃ insipidũ. Et ido in illo mandragorico pomo: figurari intel¬
ligo famã bonã. popłarẽ. Unde dicit apłs. Oportet etiã testimoniũ hab̾e

Expanded text:
invenimus autem Zelfan, ejus ancillam, interpretari os hians; quapropter haec invenimus autem Zelfan, ejus ancillam, interpretari os hians; quapropter haec a me . Et de quibus Apostolus dicit: Qui praedicas non esse furandum, furaris . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem uxorem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni sucunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde Apostolus: Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo ; tanqEst vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel. Rachel exit, ut cum viro suo debita nocte concubito, si acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubari permittit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram et suave olentem, saporem autem insipidum; et ideo in illo mandragorico pomo figurari intelligo famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere
Abbreviated transcription (Latin):
descit. ult enim docere quod nouit: uidet sororẽ labore agendi filiis
abundantẽ & dolet potiꝰ curere homines adeam uirtutem qua eor
necessitatibus c̃sulit᷑: qm ad illam unde diuinũ aliquid dicitur. hic
dolor figuratus uidet᷑. ineo quod scͥptum ẽ: & zelauit rachel soroiẽ
suam. Proinde quia purus intellectus spũał substantiȩ uerbis
carne editis expͥmi non potest: elegit doctrina sapientiȩ ꝑquas.¬
libet corporeas similitudines insinuare dunna: sicut elegit racha
exuiro suo & ancilla susciꝑe filios. quã sine filiis omnino remanere.
Bala qͥppe ancilla rachel: int̾pretat᷑ in uet̾ata. Peuetere quippe uita
carnalib sensib dedita corporȩe excitant᷑ imagines: etiam cũ aliqui
despũali & incõmutabili substantia diuinitatis auditur. Suscepit
& alia de ancilla sua filios: amore habendȩ numerosioris ꝓlis accensa.

Expanded text:
descit, vult enim docere quod novit: videt sororem labore agendi filiis descit, vult enim docere quod novit: videt sororem labore agendi filiis abundantem, et dolet potius currere homines ad eam virtutem, qua eorum necessitatibus consulitur, et ad illam unde divinum aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam . Proinde quia purus intellectus spiritalis substantiae verbis carne editus exprimi non potest, elegit doctrinam sapientiae per quaslibet corporeas similitudines insinuare divina, sicut elegit Rachel ex viro suo et ancilla suscipere filios, quam sine filiis omnino manere. Bala quippe ancilla Rachel interpretatur inveterata. De vetere quippe vita carnalibus sensibus dedita, corporeae excitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia divinitatis auditur. Suscepit et Lia filios de ancilla sua, amore habendae numerosioris prolis accensa;
Abbreviated transcription (Latin):
cob liberȩ. Ambȩ quippe sc̃ filiȩ remissionis peccatorũ hoc est de¬
albationis: quod.ẽ laban Ueruntamen una amat᷑. altera toleratur
regno dei generant inter multas cẽptationes & tribulationes. predio¬
do euangłiũ ad eos ꝓpt̃ qͦs sunt in laborib abundantius inplagis sup̃ mo¬
dũ: inmortib sepius. ł ropt̾ quos habent foris pugnas. intus timores.
gaudium & coronam suã uocant. Hascunt᷑ autẽ eis facilius filii atq
copiosius exillo sermone fidei: quo predicant xpm̃ crucifixum. Na¬
chel autẽ clara aspectu. mente excedic deo: & uidet inpͥncipio uerbum
dm̃ apud d̾m. Et uult parere & non potest. quia generationẽ eiꝰ qͥs e¬
rabit: Idoq cum contẽplandi ocia appetit ut diumitatẽ in effabilem
cernat. uacare uult ab omni negotio: & ideo sterił quia inuariis p̃s¬
suris non sub uenit. Sed quia & ipsa int̾dum ꝓcreandi caritate inar¬

Expanded text:
cob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est, decob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est, dealbationis, quod est Laban. 12. Verumtamen una amatur, altera toleratur. regno Dei generant inter multas tentationes et tribulationes praedicando Evangelium ad eos propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius , propter quos habent foris pugnas, intus timores , gaudium et coronam suam vocant . Nascuntur autem eis filii facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum . Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo , et videt in principio Verbum Dei apud Deum , et vult parere, et non potest, quia generationem ejus quis enarrabit ? Ideoque cum contemplativa vita appetit ut divinitatem ineffabilem cernat, vacare vult ab omni negotio, et ideo sterilis qui in variis pressuris non subvenit. Sed quia et ipsa interdum procreandi charitate inar
Abbreviated transcription (Latin):
postea qm homini ꝓc̾cupita delectatione doctrine ꝑtẽptationes uari-¬
as quasi ꝑhuiꝰ scłi noctẽ tolerantia laboris adheserit. uelut ꝓ rachel
lia in opinata coniungit᷑ & hanc sustinet ut ad illam ꝑueniat: si
ꝑseuerant᷑ amat acceptis aliis septẽ p̃ceptis: ac si ei dicatur. Seruialioᷤ
septẽ annos ꝓpt̾ rachel: ut sis pauꝑ spu mitis lugens: esuriens. siti¬
ensq iusticiam: misericors. mundi cors. pacificus. Uellet homo sifi-¬
eni posset. sine ulla colerantia laboris. que magendo patiendoq am¬
non potest int̾ra morientiũ. Hoc uidetur significare quod dictũ
ẽ. ad iacob. Nonẽ. moris in loco hoc ut minor habeat᷑ priꝰqm maior:
quia non ab surdȩ maior appellat᷑. ꝙͦ tẽpore pͥor ẽ. Prior ẽ autẽ in ho
minis eruditione labor boni oꝑis: qmͣ requies c̃tẽplationis. Ad unũ
gͦ tendendũ ẽ: sed ꝓpt̃ hoc multa ferenda st̃. Itaq duȩ st̃ ixores ia¬

Expanded text:
ta pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amnon potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; qminis eruditione labor boni operis, quam requies contemplationis. Ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Ja
Abbreviated transcription (Latin):
torinꝰ martir ⁊ cetĩ. insimilitudine ȩccłȩ uł sinagoge int̾pretat̾i sunt.
Lia enĩ maior natu sinagoge tenuissȩ existimant typũ: qr pͥor di genuit
do ÷ eccłȩ. Iumior: qr tẽpore posterior. Pulchra: qr corpore ⁊ spũ sc̃ã. Ocli eiꝰ
decori qr euangłiũ ꝑspicere meruer̃. Quȩ q̃ tã du sterił fuit: qͦ usq sina¬
goga popłm generauit. Curaũ iacob ꝓ rachel serinuit ⁊ sub ponit᷑ ei¬

Expanded text:
torinus martyr, et caeteri in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. torinus martyr, et caeteri in similitudine Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim majorem natu Synagogae tenuisse existimant typum, quia prior Dei genuit do est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quia corpore et spiritu sancta. Oculi ejus decori, quia Evangelium prospicere meruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. 32. Cur autem Jacob pro Rachel servivit
Abbreviated transcription (Latin):
scłi ⁊ire ĩ otii usũ cognocendȩ ⁊ ꝯtẽplande ueritatis tanꝗͣ ĩãplexu rachel
⁊ excipi detͣnͣs u̾so ad eccłiasticã necessitatẽ. atq ordinari ĩlabore. tanqͣm
lia dicenti ad me intrab̾ Qb istud misteriũ di dispensantib: ut in noc¬
te huiꝰ scłi filios generent fidi. laudat᷑ apopłis ⁊̃ illa uita cinꝰ amore ꝯ¬
rectores popłs dedit iatio ñ infamet᷑ s clariꝰ glorificet᷑: tanꝗͣ. iacob ñ re¬
cusante noctẽ liȩ ut rachel pomis suaue olentib: ⁊ clare nitentib paci¬
at᷑. Quȩ aliqnͣdo ⁊ ipsa p̃stante miscdia dĩ ꝑse ipsã parit: uix tandẽ quidẽ¬
⁊ quicꝗͥd dehac repiȩ sapientq dicit᷑ ⁊ sine phantasmate carnał cogi¬
tationis: ⁊ salubrit uł ex parte capiat᷑. Alio quoq sensuliam ⁊ rachel uic¬

Expanded text:
 ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel,  ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel, et excipi de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensantibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa vita, cujus amore crectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix tandem quideEt quidquid de hac re pie sapienterque dicitur, et sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur. Alio quoque sensu Liam et Rachel Vic
Abbreviated transcription (Latin):
cipe: ac si diceret᷑. Parũ . ẽ. qđ hoiẽs ad laborẽ rerũ gerendarũ necessarioᷤᷤ
iotio detin uita studioꝵ: ĩ sr̃ ⁊ popłarẽ głã reqͥrit. ꝓĩde ũ eã iꝰte cõparet:
imꝑtit rachel uirũ sorrori suȩ illa nocte u̾ scilic qͥ uͥtute laboriosa regi¬
mini popłoꝵ ac comodati st̃. ⁊̃ siscientie uacare diligerent. Scipiantꝰ
expienã tẽptationũ curarũq sarcinã. ꝓ utilitate cõmumi: ne ipsa doc¬
tͥna sapientiȩ cui uacare statuerant blasphemet᷑. neq adipiscat᷑ ab
ĩpitiorib popłis existimationẽ bonã. qđ illa poma significant:⁊
qđ necessariũ ÷ ⁊ exhortationẽ discentiũ. S planȩ ut hͦc curã scipi¬
ant ui cogunt᷑ satis. Q ħ significatũ ÷ qđ cũ uenirꝰ de agro iacob
occurrit eilia eũq detinens ait. Aq me ĩtb̃. ꝯduxi .N. te ꝓ mandragoris fili
telligamꝰ ĩlibris. Qͥs ñ uideat ħ geri toto orbe̾rarũ uenire hoĩnes ab oꝑib¬

Expanded text:
essarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uexperientiam tentationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant, blasphemetur; neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Non uenit filiꝰ hominis ministiari. s ministiare. Ille oues pauit.
& dñs ineuangłio dicit. ego sũ pastor bonꝰ. Ille mercedis luchro ua-¬
riũ sͥ pecus abstulit: xp̃c diuersarũ gentiũ uarietatẽ sͥmet ꝯgre¬
gauit. Ille tres uirgas amputatis corticib inalueis aquarũ oppo¬
suit: ut earũ contemplacione multiplicarent᷑ eiꝰ oues. & dñt
efficiat᷑ ouis dei.

Expanded text:
hominis ministrari, sed ministrare . Ille oves pavit, et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit: Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus, in alveis aquarum apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus oves, et Doefficiatur ovis Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
significans eos om̃s: qͥ cũ sit agendi uͥtute habiles & digni qͥb regim
ecłȩ comitat᷑. ad dispensandũ fidi sacm̃tũ. illi accensi studio doctͥne
atq ĩ cdagandȩ ⁊ ꝯtẽplande sapientiȩ. se ab om̃ib actionũ molestiis re¬
mouere: atq ĩctio discendi aut docendi uolunt ꝯscendẽ. Ita gͦ dictũ¬

Expanded text:
significans eos omnes, quia cum sint agendi virtute habiles, et digni quibus regimen significans eos omnes, quia cum sint agendi virtute habiles, et digni quibus regimen Ecclesiae committatur ad dispensandum fidei sacramentum, illi accensi studio doctrinae atque indagandae et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis removere, atque in otio discendi aut docendi volunt considere. Ita ergo dictu
Abbreviated transcription (Latin):
icłis ⁊ labore u̾sant᷑. ꝓpt̾ea liȩ filiꝰ mala mandragorica ĩuenit in
agrũ exiens: .i. honestȩ ãbulans ad eos qͥ foris st̃. Doctͥna uͦ illa sapi¬
entiȩ q̃ auulgi strepitu remotissima ĩ ꝯtẽplatiõe ueritatis dulci de¬
ꝑqͦs multitudinis administͣt᷑ utilitas. ⁊ quoꝵ auctoritas popłis cara :
otiose qͦdãmͦ mala mandragorica ꝑliã ueniunt ad rachel. Ad ipsã uͦ
liã ꝑfiliũ pͥmogenitũ .i. ꝑhonorẽ fecunditatis ei. ĩqͦ ẽ omĩs fructꝰ labo¬
riose:atq ĩt̃ certamina tẽptationũ ꝑ iclitantis actioĩs. Qm̃ pleriq ĩgemo
tam̃ euitant ꝓpt̃ t̾bulentas occupatioẽs exire: s ĩdoct̾nę otio toto pecto¬
nistnͣdis ȩccłiasticis curis aptũ ⁊ idoneũ ĩotio detim: nec gub̃nationẽ
cõmuĩs utilitatis impetit ꝓpt̾ea lia sorrori suȩ dic̃. Parũ : t̾ qđ uerũ
meũ accepisti.ĩ sr̃ ⁊ mandragoras filii mei uisacciꝑes ꝑ unũ uerũ

Expanded text:
ericulis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci deper quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis chara est, otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam plerique bono tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectoistrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationem communis utilitatis impetit. Propterea Lia sorori suae dicit: Parum est tibi quod virum meum accepisti, insuper et mandragoram filii mei vis accipere ? Per unum virum
Abbreviated transcription (Latin):
hac ꝑegrinationis erũma positi. cogitationũ nr̃arũ ꝓfunda pene¬
tremus: & qua usq nob̾ uerȩ incelligentiȩ aqua respondeat. ne¬
quaꝗͣ nr̃e inqͥsionis manꝰ ad exhaurienda corde t̾rena torpescat. Qͦs
sp̃s cum nos studiosȩ corfodere conspiciunt. molestas nobis cogitatio
sit᷑ iasaac dum rogaret dñm ut pareret uxor eiꝰ que sterił erat:
concessit dñs quȩ postulabat. Illȩdebant᷑q gemini inutero eius. indu¬
si angustia. Quȩ dum agerent᷑: interrogauit dnm. accepitq responsũ.

Expanded text:
hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penehac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat. Quos spiritus, cum nos studiosius cor fodere conspiciunt, molestas nobis tentationu Jacob. 1. Igitur Isaac, dum rogaret Dominum ut pareret uxor ejus, quae sterilis erat, concessit Dominus quae postulabat. Illidebanturque gemini in utero ejus inclusi an
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdicunt: litigantes dicit᷑ ad eos. Qm̃ indignos uos fecistis gre dei :
exhoc iam ad gentes ibimꝰ. ꝑ ost hec fodit terciũ puteũ isaac: & ap¬
pellauit. nomen loci illiꝰ latitudo dicens. Nunc dilatauit nos dñs:
ꝙ fecit crescere suꝑ terrã Uerȩ dilatatꝰ ẽ isaac: & inpleuit omnẽ t̾rã
scientia trinitatis. & in toto orbe latitudinẽ ȩccłȩ collocauit. Prius tan¬
tum iniudea notꝰ erat as̃ & misrł nominabat᷑. Nunc autẽ in moͣnẽ
tĩam exiuit sonus eorũ & infines orbis terre uerba eoꝵ. Exeuntes eñi¬
pueri isaac ꝑiniuersum orbem terrȩ fodert̃ puteos: & aquam om¬
eos sic̃ & pater eiꝰ. nsi quia moy ses apud nos etiam morses appellat᷑
& ꝓpħȩ imusquisq suo nomine appellant᷑ nec mutant᷑ quasi eoꝵ
gentẽ puteos fodisse describit᷑. Quo uidelicet exemplo discimꝰ ut in

Expanded text:
contradicunt, litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, contradicunt, litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratia Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nomen ejus Latitudo, dicens: Nunc diet fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat Deus, et in Israel nominabatur ; nunc autem in omnem terram exiit sonus eorum, et inomvit eos, sicut pater ejus, nisi quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, et propheta unusquisque suo nomine appellatur, nec mutantur, quasi eorumdem gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
fod̾ant pueri patris sui. Mos ses puteũ legis foderat dauid.
salomon. & ꝓpħe.libros scͥpserunt ueteris testamenti: quos ta¬
men terrena & sordida repleuerat intelligentia iudeorum
cunq lex & ꝓpħe dixerunt de ipso dixerunt: rixati st̃ cũ
eo palestini idẽ iudei aregno dei aliem. S disressit abeis ñ
enĩ potest. eẽ. cum his qui inputeis aquã habere nolunt s terra: &
dicit eis. Ecce relinquet᷑ uob domͦ ur̃a deserta. Fodit gͦ isaac nouũ
puteũ. inmo isaac pueri fodiunt. łueri sunt isaac. matħs. marcꝰ.
Qui om̃s noui testamenti puteũ foderunt. & inuener̃ aqm uiuã:
quȩ sit fons aquȩ salientis inuitã ȩtexnã.S ꝓhis ad huc alt̾cant᷑
illi qui t̾rena sapiunt nec noua condi patiunt᷑: nec ueta purgari si¬
nunt. suagłicis puteis contͣ dicunt: apłicis aduersant᷑. Et qm̃ in om̃ib

Expanded text:
foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat; David, foderant pueri patris sui, id est, Moyses puteum legis foderat; David, Salomon et prophetae, libros scripserunt Veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorumcunque lex et prophetae dixerunt, de ipso dixerunt, rixati sunt cum eo Philistini, id est, Judaei, a regno Dei alieni, sed discedit ab eis. Non enim potest esse cum eis, qui in puteis aquam habere nolunt, sed terram. Et dicit eis: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Fodit ergo Isaac novum puteum, immo Isaac pueri fodiunt. Pueri sunt Isaac, Matthaeus, Marcus, qui omnes novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae sit fons aquae salientis in vitam aeternam . Sed pro his adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova adhuc condi patiuntur, nec vetera purgari evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in omnibus