comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incomꝑabilit̾ honorando p̃stantis gusti¬
simo patrono augustino prosperũ
Ignotits quid̃ tͥ facie. sed iam aliquatenus si temi
diui tite scrb̾e audeo nõ solũ salutationis ut tũcstu¬
dio. sed etiam fidei qua eccłta uiuit affectu Extũban¬
te enĩ ꝓunu̾isis menbris corporis xp̃i ugllantissimã
t̃ oustria tua. Et adu̾sus hereticaꝵ doctrinaꝵ insidias
ueritatis uirtute pugnante. Nisllo mͦ mn uerendũ
putaui. ne ouerosus tͥ aut importunus eẽm ieo ꝙ
ad multoꝵ salutẽ ac ꝑinde ad pietatẽ tuã ꝑtinet.
Cũ potius reum futiũ eẽ me crederem si ea que
ualde ꝓuitiosa intelligo ad spetialem patronũ fidei
nõ referrem. Multi ento seruoꝵ xp̃i qui ĩ marlieñ
utbe consistunt. inscĩtatis tue scriptisꝙ adu̾sus
pelagtanos hereticos condidisti. contranũ putant
quicqd iners de nocatõe electoꝵ scd̃m dei p̃positũ dis¬
putasti. Et cũ aliquã diu tarditatẽ suã culpare mã¬

Expanded text:
INCOMPARABILITER HONORANDO PRAESTANTISSIMO PATERNO AUGUSTINO PROSPER. Ignotus quidem tibi facie sed iam aliquatenus, si remindini tuae scribere audeo non solum salutationis ut tunc studio sed etiam fidei, qua ecclesia uiuit, affectu. excubante enim pro uniuersis membris corporis Christi uigilantissima industria tua et aduersus haereticarum doctrinarum insidias ueritatis uirtute pugnante nullo modo mihi uerendum putaui, ne onerosus tibi aut importunus essem in eo, quod ad multorum salutem acum potius reum futurum esse me crederem, si ea, quae valde perniciosa esse intelligo, ad specialem patronum fidei non referrem. 2. Multi ergo servorum Christi qui in Massiliensi urbe consistunt, in Sanctitatis tuae scriptis, quae adversus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant quid in eis de vocatione electorum secundum Dei propositum disputasti. Et cum aliquandiu tarditatem suam culpare ma
Abbreviated transcription (Latin):
mur ⁊ contra ista p̃cepta salubrem ꝙ t̃rorem dicentes
securos nos ĩ hac̃ negligentia ẽẽ debere credamus. Ue¬
ram ẽ enĩ qr uemo ꝑit nisi filiꝰ ꝑditionis S ait d̾s
ꝑ erechielem ꝓpħam. Ille quidẽ in pcc̃o sito moriet᷑¬

Expanded text:
mur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes,mur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes,securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechielem prophetam, Ille quide
Abbreviated transcription (Latin):
spa alio loco dicit. accepimus sp̃m adoptionii til¬
oꝵ. inquo damamꝰ aiba pater. Nos aũ clamans¬
sed ip̃e clamare dictus ẽ. qui efficit ut clamemus.
Si ergo clamantẽ spm̃ recte dicit scriptura aquo efficit᷑
ut clamemus. recte etiã uolentem d̾m a quo efficit᷑
ut ueluus. Ac ꝑ hocqr ⁊ corripiendo nicħ aliud debe¬
mus agere nisi ut abista ꝓace que ẽ add̾m ñ recedat᷑
aut adeũ qui recesserat reu̾tatur Nos agamꝰ sine des¬
peratioire qd̃ agimus si filius pacis ẽ. qitẽ corripimꝰ
requiescet suꝑ eũ pax nr̃a. sin aũ ad nos reu̾tetur qͣm
uis itaq etiã dũ quoꝵdam fides subuertitur. firmũ
fundam̃tum dei stet. qm̃ sciuit dñs quisũt eĩ. nõ tñ
i deo nos pigri ⁊ negligentes ẽẽ debenius ĩ corripiendis
qui corriptendi sũti Neq enĩ frustra dcm ẽ. corrũpũt
bonos mores colloquia mala ⁊ perit infirmus intua¬

Expanded text:
Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filSpiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamused ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subvertitur, firmum Dei fundamentum stet, quoniam scivit Dominus qui sunt ejus: non tamen ideo nos pigri et negligentes esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus in
Abbreviated transcription (Latin):
pacis. S ubi fuerit inquit filius pacis requies¬
cet suꝑ illam domũ pax ur̃a.Iam gͦ ⁊ anteqͣm
illi antũtiaret᷑. hec pax. filius pacis ibi erat
sicut eũ nou̾at atq p̃scita̾t ñ eungłista s deus
Ad nos ergo qͥ nescimus quisnã sit filiꝰ patis
aut nõ sit ꝑtinet nullũ exceptũ fac̾e. nullũ q
dascernere. seduelle om̃s saluos fieri quib p̃di¬
camus hanc patem. Neq enĩ metuendũ ẽ ne ꝑ¬
damus eam. si ille cui p̃dicamus nõ ẽ flliꝰ pacis
ignorantib nobis. Ad nos enĩ reu̾tetur i. nobus
ꝓderit ista p̾dicatio nõ ⁊ illis. Si aũ suꝑ eñ paxp̃¬
dicata requienerit ⁊ nobas ⁊ illi quia ergonos qͥ
salui futuri sint. Nescientes om̃s quib p̃dicamus
hanc patem. salitos fteri uelledens iubet. ⁊ ip̃e hoc¬
dib nt̃is ꝑ sp̃m scm̃ qui datus ẽ nobis. Pocest
etiã sic intelligi qd̃ om̃s hot̃es uult ds saluoi fieri
qm̃ nos facit uelle sicut misit spm̃ filii sui clamã

Expanded text:
uerit, inquit, filius pacis, requiescet super illam domum pax vestra. Jam ergo et antequam illi annuntiaretur haec pax, filius pacis ibi erat, sicut eum noverat atque praescierat non evangelista, sed Deus. Ad nos ergo qui nescimus quisnam sit filius pacis, aut non sit, pertinet nullum exceptum facere, nullumque discernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requieverit, et nobis, et illi. 47. Quia ergo nos qui salvi futuri sint nescientes, omnes quibus praedicamus hanc pacem salvos fieri velle Deus jubet, et ipse qui datus est nobis : potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamant
Abbreviated transcription (Latin):
daso beatus ĩmo sbi nõ esset ubi ẽẽ miserũ nõ
deceret. si eũ sui casus p̃scientia. ⁊ tuor tanti
mali miserũ faceret. Quia u̾o ꝑ liberũ arbit̾¬
um d̾m deseruit. iistũ iudiciũ dei exꝑtus est
ut cũ tota sua stirpe que m illo adhũc posita
tota cũ illo peccauerat dampnaret. Quot qͦt enĩ
exhac supe gr̃a dei liberant᷑. a dampnatione
utiq liberantur. qr tenentur obstricti. Unde ⁊̃¬
si nillus liberaretur iustũ dei iuditiũ nemo re¬
uiste tepbenderet. Quod ergo pauci incõparatione
ꝑennitum insuo uero numero msttiliberant᷑
Sratia sit gratis fit. gratie sũt agende qr fit. ne
quis uelut̾ de suis meritis sed om̃e os obstuiat᷑¬

Expanded text:
radiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non radiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatu
Abbreviated transcription (Latin):
tate ftetissent. donet iffam sũ me beatitu dinis
plenitudinem tanqͣm p̃miũ ip̃ius ꝑmansiõis
hoc de se certissume nossent. ac plenitudinẽ bĩ
futurã misertã minori quidem set tam̃ beatitu¬
dute sineissio utio fruebantur Nam si suũ casũ
futurum nossent eternũ q suppliciũ. Beati uti¬
q ẽẽ nõ possent quos huiꝰ tanti mali metus iã
tunt miseros ẽẽ compelleret. Sic ⁊ hominẽ fecit
cũ libero arbitrio. ⁊ qͣmis sii futuri casus ig¬
narum tñ ideo beatũ quia ⁊ nõ morietur mise¬
rñ nõ fieri .i. insua potestate ẽẽ sentiebat. In quo
statu recto ac sineuitio si ꝑ ip̃m liberũ arbitͥum
manere uoluisset ꝓfecto sine ullo mortis. ⁊ in¬
felicitatis exꝑm̃ito acciꝑet illam merito huiꝰ
ꝑmansionis beatituomĩs plenitudinẽ qua ⁊ scĩ
angeli sunt beati .i. ut cadere nõ posset ulterius
et hoc certissime sciret. Neq ip̃e posset etiã in ꝑa¬

Expanded text:
tate stetissent, donec istam summae beatitudinis tate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis hoc de se certissime nossent. Item: Sed futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in pa
Abbreviated transcription (Latin):
miserrini effecti sũt. Cet̾i añ ꝑ ip̃m liberũ arbit¬
um inueritate steterunt eam que de sito casu mĩ¬
qm futuro certissimã fcire meruerũt. Si enĩ nos
descripturis scĩs nosse potuiiꝰ scõs angłos iã nul¬
los ẽe casuros. qͣnto magis hec ip̃i reuelata sibi
sublimius ueritate nouerũt. nobis quippe beata
sine fine uita ꝓmissa ẽ. ⁊ equalitas angeloꝵ ex
qua ꝓmissionẽ certisumius cũ ad illam uitam
post iudiciũ itenerimus nõ inde nos eẽ lapsuros.
Qd̾ si de se ip̃ts angeli nescrunt nõ equales. s bea¬
tis beatiores erimiis ueritas aũ nobis eoꝵ ꝓmi¬
sit equalitatem. Certum ẽ gͥ hoc eos nosse ꝑspẽm
qmͣ sc̃i angeli futurã. Drabolus u̾o ⁊ angeli euts
et si beatierant anteqm caderent. ⁊ se ĩmiserrã
casciros ẽẽ nesciebant. Erat tam̃ adhut qd̾ eoꝵ
adderetur beatitisdini si ꝑ liberũ arbit̾um ĩ ueri¬

Expanded text:
miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitmiserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si ende Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos angelos jam nullos esse casuros, quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas angelorum. Ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per spesquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veri
Abbreviated transcription (Latin):
quid ip̃e nõ ꝑseuerando pectauit qr ꝑseueran¬
tiam nõ accepit. Neq enĩ diti poteĩt ideo nõ
accepisse quia nõ est. discretus a massa ꝑditiõis
gr̃e largitate. Non dũ quippe erat illa ĩgen̾e
humano ꝑditionis massa anteqmͣ peccasset
exquo trãcta ẽ origo uittata. Qua ꝓpt̾ salub̃¬
time confitemͣ qd̾ rectissime credimus d̾m
dñm que retũ osum q̃ creauit oĩa bona ual¬
de ⁊ mala exhonis exoritura ẽẽ p̃sciuit. Et sci¬
uit magis ad suã om̃ipotentissimã bonitatẽ
ꝑtinere etiã de malis beneface. qmͣ mala ẽẽ ñ
smnere. Sic ordinasse angeloꝵ ⁊ hominũ uitã
ut mea prᷤ ostende̾t quid posset eoꝵ liberũ aibit¬
um. Deinde quid posset sue gr̃e bñficul iusticte¬
q uidiciũ. Deniq angłi quidã quoꝵ ẽ pͥnceps
qui d̾r diabolus ꝑ liberum arbit̾um a dño deo refu¬
ge fcĩ sunt. Refugientes tñ eius bonitatẽ qua bea¬
ti fuerunt nõ potiterũtenis effug̾e iudiciũ ꝑ qd̃

Expanded text:
ndo peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitum, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
humanoꝵ cordium quo placeret inlinandoꝵ
om̃ipotentissimã potestatem. Sit ent̃ scriptũ ẽ.
et dimisit samuel ppfm ⁊ abiit unusquisq
ilocũ suũ. ⁊ sauĩ abiit in domũ suã ingabaa.
et abierunt potentes quoꝵ tetigit d̾s corda cũ
saule. ⁊ filii pestilentes dixerunt. Nunc salua¬
bit nos hic: ⁊ in honorauerunt eũ ⁊ nõ obtule¬
runt ei mumera. Numqͥd aliquis dicturus est
nõ iturũ fuisse cũ saule quemqm eoꝵ quoꝵ te¬
tigit corda dñs ut irent cũ illo. si nollet. autisse
aliquem pestilentiũ. quoꝵ ut hoc facerent corda
nõ tetigit. Item de dauid quẽ dñs in regnũ suũ¬
successorem ꝓpriorem constituit. ita logit᷑. Etam¬
bilabat dauid ꝓfictens ⁊ magnificabatur. ⁊ dñs
erat cũ illo. Hoc cũ p̃missũ fuisset paislo post

Expanded text:
humanorum cordium quo placeret inclinandorum humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuiss
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e holus. ubi nõ ẽ intelligendũ nisi om̃e
qd̃ hẽbant. Neq enĩ om̃e holus qd̾ eratĩtoto
terrarũ orbe decimabant scd̃m itũ locutiõis
modũ dictum ẽ. sicut ⁊ego om̃ib ꝑ om̃ta pla¬
ceo. Numquid enĩ qui hoc dixit placebat etiam
tam misstis ꝑsecutorib suis. s platebat om̃i
generi hominũ qd̃ xp̃i congregabat eccłia sure
ĩam intus positis. sute introducendis in cam
et int̾ra om̃ia q̃tuiq̃ uoluit fecit⁊ qui etiã
illa que futura sũt fecit humanas uolũtates
nõ posse resistere quin minits factat ip̃e qd̃
uult. quando quidẽ etiam deip̃is hominũ
uoluntatib quod uult cũ uult faciat. nisi for¬
te ut exmsttis aluiua cõmenorẽ qͣndo deus
uoluit sauli regnũ dare. sicerat in potestate isssi¬
tarũ subdere se memorato uiro siue ñ subdere
Qd̾ utiq in eoꝵ erat positũ uoluntate. ut etian
deo uellent resistere. qui tam̃ hoc nõ fecit nisi ꝑ
ip̃oꝵ hominũ uoluntates. sine dubto habens

Expanded text:
olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam.et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens
Abbreviated transcription (Latin):
faciente illo qui diligentib d̾m omnia copa
diemo ergo dicat ñ ẽẽ corripiendũ qiti exocbi¬
tat de iua iusta se dei peditum ⁊ ꝑseuerantiam
a dño tantũ ẽẽ poscendam nemor pridens tfi¬
delis hos dicati siem̃ sedm ppositi udatus est
iste ꝓcul dubio illi ertam quod corripitur d̾s quo o¬
peratur in bonũ. Utrum aũ ita sit uoratus qm̃ qui
corripit nescit faciat ip̃e cũ caritate qd̾ scit eẽ faci¬
endum. Scit enĩ talem corriptendũ facturo deo
aut miscoiam aut iudiciũ. Miscdiam quidẽ si a
massa ꝑditionis ille qui corripitur gr̃e largitate
discretus ẽ. ⁊ nõ est interuasa ire que ꝑfecta sũt
inꝑditionem sed inter uasa mi scd̾te que p̃parauit¬

Expanded text:
faciente illo qui diligentibus eum omnia coopfaciente illo qui diligentibus eum omnia coop25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa mis
Abbreviated transcription (Latin):
cate sua d̾m decori eius p̃stitisse urrcutẽ. quos
sibi ip̃e taibuens ⁊ de se p̃suntens intali hũ¬
danitia cͣm p̃stiterat deus nõ desłio qui eam p̃¬
stiterat dicebat nõ mouebor met̾num. factus e
enpo conturbetus ut seiueniret thumlliter
sapiens nõ selum eterne uite. Uetũ etiam ĩ hai
usta pre conu̾sationis ⁊ ꝑseuerantie in quo spes
habenda eẽt addisceret. Het uox ⁊ apłi petu ẽẽ po¬
tuitidixerat quippe ⁊ ip̃e ihabundatia sua ani¬
mam meã ꝓte ponam. sebi festinando tribuens
qd̾ ei fu̾at a dño postea langiendũ. Anertit aũ
ab iio faciem dñs ⁊ fcũs est conturbatus. Itan
eũ mori ꝓ illo metuens ter negaretis rur̾sus
conu̾tit ad eũ faciem suam dñs. ⁊ culpã lacr¬
ris diluit. Quid est enĩ aliud resperit eũ nisi
faciem qm paululũ ab ciło auercerat reuoeaut
ad eũ. factus ergo fuerat conturbatus. sed quia d¬
ditit nõ de ip̃o se fidere. etiam hoc ei ꝓfecit ĩ oñ

Expanded text:
ecori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
Sinde qͣntum ad nos ꝑtinet qui p̃destinatos a nõ
predestinatis discernere nõ ualemus. ⁊ obhoc om̃s
saluos fieri uelle debemus. om̃ib ne ꝑeant uł ne
alios ꝑdant adhibenda ẽ a nobis medicinalit̾ seue¬
ra correptio. Dei ẽ aũ sslis eam fate utilem. quos
ip̃e p̃scunt ⁊ p̃destinauit conformesymagnnuis filii
sui. si enĩ aliqñ timore nõ corripimus ne aliquis
inde pereat. cur nõ etiam timore corripimꝰ ne aliqͥs
inde plus pereat. Neq enĩ indilectionis uiscera
maiora gestamus qͣm beatus apłs qui dicit. corri¬
pite inquietos. consolamini pusillanimes. susci¬
pite nnfirmos. patientes estote ad om̃s. Uidete ne
quis malũ ꝓ malo alicui reddat. ubi intelligend̾
ẽ tũc potius malũ ꝓ malo reddi. si corripiendus ñ
corripiatur. set pͣua dissimulatõe negligatr
dicit enĩ peccantes coram om̃ib corripite ⁊ cet̾i¬
timorem hẽant. Qd̾ de hiis pcc̃is accipiend̾ ẽ que
ñ latent. ne contͣ dñi sũtam putetur locutus. Ille

Expanded text:
inde, quantum ad nos pertinet, qui praedestinatos a non praedestinatis discernere non valemus, et ob hoc omnes salvos fieri velle debemus; omnibus, ne pereant, vel ne alios perdant, adhibenda est a nobis medicinaliter severa correptio: Dei est autem illis eam facere utilem, quos ipse praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui. Si enim aliquando timore non corripimus, ne aliquis inde pereat; cur non etiam timore corripimus, ne aliquis inde plus pereat? Neque enim dilectionis viscera majora gestamus quam beatus Apostolus, qui dicit: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. uidete, ne quis pro malo malum alicui reddat. ubi intellegendum est tunc potius malum pro malo reddi, si corripiendus non corripitur, sed praua dissimulatione neglegatur. dicit enim: peccantes coram omnibus artimorem habeant : quod de his peccatis accipiendum est quae non latent, ne contra Domini sententiam putetur locutus. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
quoliet̃ plantante ⁊ rigante. Et quolibet ĩ agͥs
ist arbusculis oꝑante dat intrem̃tũ deus. cui
uolente facere saluũ nullũ hominũ resistit
arbitrium. Sic enĩ uelle sen nolle ĩ uolentis
aut nolentis ẽ potestate. ut diuinã uoluritatẽ
nõ impediat. nec suꝑet potestatem. Etiam dehis
fieri. nec tamẽ om̃s salui fiunt. Misltis quid̃
modis intelligi potest exquib malits opuscu¬
lis nr̃is aliqua cõmemorauimus. s hit unũ
dicam Ita dt̃m ẽ om̃s homines uualt saluos fr̃

Expanded text:
quolibet plantante et rigante, et quolibet in agris quolibet plantante et rigante, et quolibet in agris vel arbusculis operante, dat incrementum Deus? XVIvolenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult s
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ sed nõ liberatũ lsberũ iusticie. peccats aũ
seruũ qui uoluuntur ꝑ diu̾sas noxtas eupidita¬
tes. Alii magis. Alii mninus. sed om̃s mali. ⁊ pro
ip̃a diu̾sitate diu̾sis suppliciis utdicandi. aut
grãm dei suscipiunt. sed temꝑales sũt nec pse¬
uerant. deserunt ⁊ deserunt᷑. dimissi enĩ sunt
argumententur contͣ grãm. nec de gr̃a contra
correptionẽ quia ⁊ peccatis iusta pena debeturi
et ad ip̃am ꝑtinet uista correptio que mreditina¬
liter adhibetur. Etiam st salus egrotantis incerta ẽ
ut si his qui corripitur ad p̃destinatoꝵ nu̾m ꝑti¬
net. sit ei correptio salubre meditam̃tum. St aũ
nõ ꝑtinet sit ei correpito penale tormentum
Sib isto ergo incerto excaritate adhibenda est
cuł exitus ignoratur. ⁊ ꝓ sllo cut adhibetur orã¬
dum ẽ ut sanetur. Cum aũ hoĩes ꝑ correptionẽ
in uiam iustute sue uensunt seu reuertlintur
Quis oꝑatur incordib eoꝵ salutẽ. nisi ille qui¬

Expanded text:
liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt  contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
onis obscurat defecatissim̃ lum̃ gr̃e recepturos
Nam uũ eoꝵ p̃cipite auctoritatis ⁊ sp̃alium
studioꝵ uirũ sc̃m hylariũ arelateñ ep̃m sciat¬
bĩtudo tua admiratorẽ sectatorẽq in aliis oĩb
tue cẽ doctrine. Et de hoc qd̾ inq̃relam trahitur
iam p̾tem ap̃ scĩtatem tuam sensũ suũ ꝑlut̾as
uelle conferre.S quia utrũ hoc fcuruisi aut qͥ
fine sit facturus ĩcertũ ẽ. ⁊ oĩum nr̃m fatiga¬
tio ꝓuidente hoc p̃senti scło dei gr̃a intue cauta¬
tis ⁊ sc̃ie ingore respirat. adde eruditionẽ hu¬
milib. adde increpatõem suplus. Necessariũ
et utile ẽ etiã scripta sũt scribere neleue ꝯxistine¬
tur qd̃ freq̃nter arguit᷑. Sanũ enĩ putant eẽ
qd̾ nõ dolet nec uulnus suꝑductũ cute sentiũt
s intelligant ꝑuenturũ adsectionẽ qd̾ haliue¬
tem de uirtute inuirtutẽ głificet met̾num.
Dñe papa beatissime ⁊ ineffabilit̾ mirabilis

Expanded text:
onis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. onis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem epiitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae, et de hoc quod in querelam trahit, jam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras velle conferre. Sed quia utrum hoc facturus, aut quo fine sit facturus, incertum est, et omnium nostrum fatigatio, providente hoc praesenti saeculo Dei gratia, in tuae charitatis et scientiae vigore respirat: adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. Necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuetem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatissime, ineffabiliter mirabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ nõ deo auctore deftuxerit. Postremo quẽad¬
modũ ꝑ hant p̾dicationẽ ꝓpositi dei qͦ fideles fĩt
qui p̃ ordinati sũt aduitam et̾iam. Nemo eoꝵ qͥ
cohortandi sũt impediat᷑ ne occasionẽ negligẽtie
heant si se p̾destinatos ẽẽ desꝑent. Illud ⁊̃ qua¬
liter diluatur q̃sumꝰ pattenter ĩ sipĩam nr̃am
ferendo demonstres. Qd̾ retractatus pͥoꝵ dehtͣ re
opptutonib pene õĩum par inuenitur ⁊ uma
sententia. qua ꝓpositũ ⁊ p̃destinatõem dei scd̾ p̃¬
scientiã recepemint ut obhoc d̾s alios uasa honoris.
uoluntate ⁊ acttone p̃scierit eiuib om̃ib enoda¬
tis ⁊ multis in suꝑ que altiore intuitu ad causã
hant ꝑtinentra magis potes udere discussis cre¬
dimus ⁊ sꝑamus. ñ solum tenuitatẽ nr̃am dis¬
putationũ tuaꝵ p̃sidio roborandã. s ⁊ ip̃os qͦs
meritis atq honorib claros caligo istiꝰ oppinis¬

Expanded text:
onem non Deo auctore defluxerit. Postremo quemadonem non Deo auctore defluxerit. Postremo quemadmodum per hanc praedicationem propositi Dei, quo fideles fiunt qui praeordinati sunt ad vitam aeternam, nemo eorum qui cohortandi sunt impediatur, nec occasionem negligentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. illud etiam qualiter diluatur, quaesumus, patienter insipientiam nostram ferendo demonstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc deus alios uasa honoris auoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opini
Abbreviated transcription (Latin):
nistis q̃stionib obscuriora. ⁊ ad ꝑcipiendũ difi¬
ciliora sũt: qm̃ litcidissimis expositionib dignens
aperire. Ac pͥmũ qr pleriq nõ putant xp̃ianam
fidem hac dissensione uiolari qͣnͣtũ ꝑiuslisit in
eoꝵ ꝓsuasione patefactas. Deinde qũo ꝑ istam p̃ ope¬
rantem ⁊ cooꝑantẽ gr̃am liberũ nõ impediat᷑ arbi¬
triũ tumutrũ p̃scĩa dei. ita scd̾m ꝓpositũ maneat.
dnĩse sũt uocationes in hiis que nicħ oꝑaturi cal¬
uantur. Miͣ solũ dei ꝓpostiũ indeatur existere In
hiis aũ qui aliqͥd bom actimi sũt ꝑp̃sciẽtiã pos¬
sit stare ⁊ ꝓpositum. an u̾o uniformit̾ licet diuidi
p̃scientia a ꝓposito temꝑali distinctõe ñ possit. pre¬
scientra tñ quodã ordine sit subiuxa ꝓpouto. ⁊ sic̃¬
nicħsit quoꝵ tũq negocioꝵ qd̃ nõ scientia diuma
p̃uenent. itanicħ sit boni qd ĩ nt̃am ꝑticipati¬

Expanded text:
in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum diffiin istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum periculi sit in eorum persuasione, patefacias; deinde, quo modo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium; tum, utrum praescientia dei ita secundum propositum maneat, e sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa pd non scientia divina praevenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participati
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter paucos ꝑfecte gr̃e intrepidos amatores tã¬
to suꝑioꝵ disputationib ausus ẽ contͣire. x qͦ
nõ solum huis qui eos audiũt uerũ ⁊̃ ip̃is qui
audiunt᷑ cũ dignitatib creuit ꝑiculũ. dũ et
multos reuerentia eoꝵ. aut mnutsui cohebet sslen¬
tio aut ĩ curioso ducit assensu ⁊ salubrimũ ip̃is¬
uidetur qd̾ pene nullius contͣdictõe rep̃henditur
Unde si mistis pelagiane reliquiis pͣuitatis. ñ me¬
diocris uirulentie fibra nutritur. Si pͥncipiũ sa¬
lutis male ĩ hoĩe collocatur. Si diuine uoliitati
impie uoluntas humana p̃fertur ut tdo qͥs adiu¬
uitur. qr uoluit nõ ideo qr adiuuetur uelitisiori
gmaliter malus receptionẽ boni nõ asũmo bone
sed asemet ip̃o inthoare male credit᷑ si alliunde deo
placetur. nisi exeo qd̾ ip̃e donau̾it tribue nobis
inhat causa papa beatissime pat̾ optinte. Quantũ
uiuante dño potes diligentiam pietatis tue. ut q̃

Expanded text:
praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores, tanpraeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores, tanto superiorum disputationibus ausus est contraire. Ex quo non solum his qui eos audiunt, verum etiam ipsis qui audiuntur, cum dignitatibus crevit periculum, dum et multos reverentia eorum aut inutili cohibet silentio, aut iuidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulentiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono, sed a semetipso inchoare male creditur; si aliunde Deo placetur, nisi ex eo quod ipse donaverit: tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime, quantum juvante Domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ posse unũ quẽq ad correctõem aut ad ꝓfectũ
uocari. si sctat se fua negligentia malũ bonũ cẽ
posse. ⁊ libertatẽ sitã ab hoc dei auxilio suuandom
si qd̾ deus mandat elegerit. ac sic cũ in hiis qͥ tꝑs
acceperunt libere uoluntatis duo sinc. q̃ humanã
oꝑentur salutẽ dei scilicet grã ⁊hõis obedientia.
priorẽ uolunt obedientia cẽ qͣm prudentiã. utĩstiũ
salutis exeo qui saluatur. nõ ex ed credend̾ sitstare
qui salitat ⁊ uoluntas hõis diuine gr̃e sibi pariat
opem. nõ grã sibi humanã subitiat᷑ uolintatẽ.
Qd̾ cũ ꝓuersissiũ eẽ reuelante d̾i mĩa ⁊ ĩstrente
nos tua bĩtudine nouerimꝰ. Sossimiꝰ quidẽ ad nõ
credendũ ẽẽ constantes. S auctoritati talia senti¬
entiũ nõ sumiꝰ pares. quia mũltũ nos ⁊ iute m̃i¬
tts antecellunt. Et altqui eoꝵ ad epto nuꝑ sũmi
saterdocii honore suꝑeminent. Nec facile quisq̃m

Expanded text:
enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum uocari. si sciat se sua diligentia bonum esse posse et libertatem suam ob hoc dei auxilio iuuandam, si, quod deus mandat, elegerit. ac sic, cum in his, qui tempus acceperunt liberae uoluntatis, duo sint, quae humanam operentur salutem, dei scilicet gratia et hominis oboedientia, priorem uolunt oboedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo, qui saluatur, non ex eo credendum sit stare, qui saluat, et uoluntas hominis diuinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat uoluntatem. Quod cum pernersissimum esse reuelante dei misericordia rimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares: quia multum nos et vitae meritis antecellunt, et aliqui eorum adepto nuper summo sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam,
Abbreviated transcription (Latin):
demptione sangͥnis eiꝰ exceptũ. ⁊̃ si oẽm hãt uitã
alienissima ab eo m̃te ꝑtranseat. qr ad om̃s hũies
nõ renouentur quia qd̃ nec renouari uelle habeãt
p̃noscantur. Itat qͣntũ ad d̾m ꝑtinet om̃ib pa¬
ratam uitam et̃nam. Quantũ aũ ad arbitrii lib̃¬
tatem. ab hiis eã app̃henda qͥ d̾o sponte crediderũt
et auxiliũ m̾ito gr̃e crediflitatis acceꝑint. Inistã uͦ
talis gr̃e p̃dicationẽ in quoꝵ contͣdictione offendi¬
mur. cũ prĩ meliora sentirent. Ideo se ut maxt̃e cõ
aliud incontumeliã. qr nemo nisi ꝑgrãm iustifi¬
cetur. ⁊ nemo nisi ĩ p̃uaricatõe nascatur. S refugi¬
unt istud fateri. diuinoq asscrib̾e opi. scõꝵ m̃ita
formidant Nec acqͥescant p̃destinatũ electoꝵ nu¬
merum. nec augeri posse nec minui. Ne locũ apud
infideles ⁊ negligentes cohortantiũ incitam̃ta
nõ hẽant. ac suꝑflua sit ĩ dustrie a claboris ĩditio
cuiꝰ studiũ cassante electõe frustandũ ẽ. Ita demũ

Expanded text:
demptione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines  ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeantpraenoscantur. Itaque quantum ad Deum pertinet, omnibus paratam vitam aeternam; quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam apprehendi, qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. in istam uero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime conaliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sed refugiunt istud fateri diuinoque adscribere operi sanctorum merita formidant nec adquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac neglegentes cohortantium incitamenta non habeant ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cuius studium cessante electione frustrandum sit; ita demum
Abbreviated transcription (Latin):
uterq tam̃ id insinuat qd̾ accepit Sic etrã qui ea
que inscripturis intesligit exponit audientibus
tantm litteras quas agnoscit ꝓnuintiat lectoris
officio. Qui aũ ꝓcipit quomͣ intelligendum sit
simiml ẽ tradenti litteras hoc ẽ p̃cipienti qũo sitͣle¬
gendum. iit quto ille qui lexe nouitalio lectore nõ
indigeti cũ codicem ĩuenent aquo audiat quid sĩbi ĩ¬
scriptum sit. sit iste qui p̾cepta que conam tradeacce¬
periti cũ mlsbris aliquid obscuritatis ĩueneritquas¬
dam regislas uelut litt̾as tenens intellectorẽ aliũ
nõ requirat ꝑ quẽ sibi qd̃ oꝑatum ẽ detegatur.s
quibdam uestigiis indagãtis ad eccisttũ fensũ sine
ullo errore ip̃e ꝑueniat. ant certe ĩ absinditatem
praue sententie nõ incidat. Qua ꝓp̃t̾ qͣmqͣm ⁊ ĩ ip̃o
opere satis apparere possit huic officioso labori nr̃o
nõ recte aliquem contradicere. tam̃ si huĩmodi ꝓe¬

Expanded text:
uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium non requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooe
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis obscirra sũt intellig̾e głiatur. Bene qui¬
dem credit. ⁊ uerum ẽ nõ eẽ illam suami fatisltatem
qi a se ip̃o existentem. s diuintitus traditam. Ita n
homine exponente intelligit cur ip̃e aliis affectat
exponere. ac nõ potius eos remittit deo. ut ip̃i quoq
nõ ꝑ hoĩem. s illo intus docente intelligãt. S uidẽ¬
licet timet ne audiat a dño. Serite neqͣm dares
pecuniam meã nũmuslariis. Sicut ergo hũ ea q̃
intelligunt ꝓdunt cet̾is ut loq̃ndo uł scribendo. ita
ego quoꝙ si nõ solum ea que intelligant. s etiam
intelligendo ea que obseruent ꝓdidero culpari ab
eis ꝓfecto nõ debeo quemqͣm. nemo dẽbeat aliquid
sic habere qͣi suũ ꝓprium nisi forte mendatium.
Nam om̃enerum abillo ẽ qui ait Ego sũ ueritas.
Quid enĩ habemus qd̃ nõ accepimus. Qd̾ si accepi¬
lut̾as tradit hoc agit ut alii quoꝙ legem noitint.

Expanded text:
in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quiin Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita enhominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepilitteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint:
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ministrare nolle uideretur. Qũo enĩ uerũ esset
qd̾ dc̃m ẽ. Templum enĩ dei sc̃m ẽ qd̾ estis uos. Si d̃s
de humano templo responsa ñ redderet. ⁊ totũ quod
dicendum hominib tradi uellet de celo. atq pange¬
los ꝑsonaret deinde ip̃a caritas que sibi homines
ĩuicem nodo unitatis astringit nõ haberet hc̃tum
refudendoꝵ aditũ ⁊ qiͣ miscendoꝵ sibimetanimor
intelligebat expositũ ad diuinitus inmente sine hõis
ministerio reuelatum ẽ. set potius suggestione diui¬
na missus ẽ ad eũ seditq cunteo phippus qui
nouerat ysaiam ꝓpħani. ei ꝙ humanis uerbis. ⁊
lingia qd̃ insccipura illa tecum erat aperult. npõ¬
ne cum moyse deus loquebatur. tam̃ consiliũ regenoi
tꝙ administrandi tam magni ppłi a secero suo aliem¬
gena scilicet homine ⁊ maxime ꝓuidus ⁊ nnume
in cõmutabili deo esse tribuend̾. Postrento quisquis¬
se in allis p̃ceptis instructũ diuino rmere q̃cumq

Expanded text:
re nolle videretur. Quomodo enim verum esset quod dictum est, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; si Deus de humano templo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret? Deinde ipsa charitas, quae sibi invicem homines nodo unitatis astringit, non haberet aditum refundendoruintelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen consilium regendi atque administrandi tam magni populi a socero suo, alienigena scilicet homine, et maxime providus et minime incommutabili Deo esse tribuendum. » In quse nullis praeceptis instructum divino munere quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut hẽat homo iustitiam si uelit. scda ergo plus
potest qua etiam fit ut uelit. st tantũ uelit tanto¬
ꝙ ardore diligat ut carnis uoluntatẽ contraria
concupiscentẽ uoluntate sp̃c uincat. Nec illa qͥdẽ
parua erat qua demonstrata ẽ etiã potentia libe¬
ti atbitril qͣm sit adinuabatur ut sine hoc adiuto¬
tio insbono nõ remaneret s hoc adiutoriũ siu itellet
desereret. Hec aũ tanto maiorẽ ut parũ sit homini
ꝓ illam reparare ꝑditam lsbertatem parũ sit deni¬
ꝙ nõ posse sine ssia ut app̃hendere bonũ. ut ꝑmane¬
i bonis .i. ĩ bono si uelit nisi etiã efficiat᷑ ut uelit
Tunc ergo dederat deus homim bonã uoluntatem
milla quippe eñ fecerat qui fecerat hõt̃em rectũ
dederit adiutoriũ sine quo in ea ñ posset ꝓmanere
siuellet. Ut aũ uellet in eius libero teliquit arbito
posset eno ꝑ manere si uellet. qr nõ deerat aduitor¬

Expanded text:
fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si
Abbreviated transcription (Latin):
meruerunt. Neq enĩ metuendum erat ne isto ĩ¬
effabilimodo inunitatem ꝑsone aubo deo natura
humana suscepta ꝑ liberĩ uoluntatis peccaret ar¬
bitrium. cũ ip̃a susceptio talis et ut natuta lo¬
mints adeoita suscepta nillũ inse motũ male¬
maleuoluntatis admut̾et. ghunc mediatorem
deuo ostendit eos quos eius sangume redemit. face
re ueliet numqm̃ malits eẽt ⁊ sine qua etiã cum
itero aubittiꝰ bonus eẽ nõ posset sed eam tnã gure¬
num arbitum deserere posset. Nec ip̃m ergo deĩ e
uoluit sine sua gr̃a quem reliquit meius lcbero ar¬
bitrio. qm̃ lsberũ arbitͥum ad malũ sufficit ad io¬
nũ aũ parumẽ. nisi adiuuetur ab onsipotentibo
no.eid̾ adiutoriũ si homo ille ꝑliberũ nõ desem¬
isset arbitum semꝑ eẽt bonus. s deseruit ⁊ desemus
ẽ. tale quippe erat ad iutoriũ qd̃ desereret cũ it ellet¬
tentiorem dedit iscd̾o adam. Prima ẽ enĩ qua

Expanded text:
meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto inmeruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere nere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parumutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, quod desereret cum vellettentior est in secundo Adam. Prima est enim qua
Abbreviated transcription (Latin):
carnemꝙ hõis xp̃c suscepit susceptõe singila¬
riter mitabili. uł mirabilit̾ singulari. Ut nuuslis
rusticie sue p̃cedentib merctis filius d̾i sit eẽt
ab nutio quo ẽẽ homo cepisset ut ip̃e ⁊ ĩbum cqs̃
sure mitio ẽ una ꝑsona esset. Neꝙ enĩ quisqͣm
tanta rei hus ⁊ fidei cecus ẽ ignorantia ut au¬
deat dicere qsnius de sp̃u sco ⁊ uirgine maria
filliũ hõis natũ ꝑ liberum tam̃ arbit̾um bene u¬
uendo. ⁊ sine peccato bona oꝑa faciendo meruisse
ut eẽt dei filius. resistente eungelio atq dicẽte.
ubum caro fc̃m ẽ. Nam isbi hoc fcm̃ ẽ insi in u¬
ungine requirente quom fieret qd̾ ei ꝑ angłm
nuñtiabatur. Angelus respondit. Sẽc sc̃s ueniẽt
nascetur exte scm̃ uocabitur filius dei. pp̃ea inqͥt
bitur filius dei. Ista natiuitus ꝓfecto gratusta con¬
imxit in unitate ꝑsone hominẽ deo. carnẽ ilbo.
istam natiuitatẽ bona oꝑa secuta sint. ñ hona opa

Expanded text:
carnemque hominis Christi suscepit, susceptione singulariter mirabili vel mirabiliter singulari, ut nulli justitiae suae praecedentibus meritis Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in u Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus respondit, Spiritus sanctus snascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Propterea, inquit: bitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
bonum tenere qd uellet. S quia nolut ꝑmanere
ꝓfecto eius ẽ culpa cuiꝰ meritũ fuisset si ꝑmanere
nis debitã mercedem reciꝑe meruerũt tantã scilitet
plenitudinĩs beatitudinis qua eis certissimũ. sit
semp se milla ẽẽ mansuros. Si aũ hoc ad iutoriũ ut
angelo it homimi cũ primũ fci sũt defuisset qm̃ nõ
teus natura facta erat ut sine diuino adutoriopos¬
set manere si uellet. Nõ utiꝙꝙ sua culpa cecidisseti ad¬
uitorium quippe defusset sine quo ꝑmanere nõ
possent. Nunc aũ quib deest tale adiutoiũ iam
pena pecoatiest. Quib aũ datur scd̾m grãmi datur
nõ sedmr debatũ ⁊ tanto amplurs daturꝑiħm xp̃m¬

Expanded text:
m tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere nis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum primum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum; et tanto amplius datur p