comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ bom̃ sed ut ita dicam condiũt et oblc̾̃ant dibsolutũ enĩ illud
hũane nature bonũ croꝑnis et aĩ pace conteritũ est Sabo apud epi¬
curũ tibi etiam nũc similimã huit nr̃e diuisionẽ bonoꝵ Alia em̃
sunt apud illũ qui malit sibi contingere ubi corꝑis quietẽ ab oĩ
in cõmodo liberã et aĩ remissionẽ bonoꝵ suoꝵ contemplacione gan
dentis dilia sunt que quãnis nolit accidere nichiloꝰ laudat et cõ¬
ꝓbat tamꝙͣ illam quã paulo dicebam male ualitudines et dolo¬
rũ granissimoꝵ ppessionem in qua epicurus fuit illo fũmo et for¬
tumarissimo die suo dut enĩ se uesite et exut̾ati uent̾s tormenta
colerare ulteriorẽ doloris accessionẽ nõ recipiencia esse nichilonuꝰ
sibi illũ bt̃m diem Btm̃ autem agere insi qui est in sũmo bono
nõ pt̃ Ergo et apud epicurũ sunt hec bona que malles non exꝑi¬

Expanded text:
summum bonum, sed ut ita dicam, condiunt et oblectant. Absolutum enim illud summum bonum, sed ut ita dicam, condiunt et oblectant. Absolutum enim illud humanae naturae bonum corporis et animi pace contentum est. Dabo apud Epicurum tibi etiamnunc simillimam huic nostrae divisionem bonorum. Alia enim sunt apud illum, quae malit contingere sibi, ut corporis quietem ab omni incommodo liberam et animi remissionem binus laudat et conprobat, tamquam illam, quam paulo ante dicebam, malae valetudinis et dolorum gravissimorum perpessionem, in qua Epicurus fuit illo summo ac fortunatissimo die suo. Ait enim se vesicae et exul erati ventris tormenta tolerare ulteriorem doloris accessionem non recipientia, esse nihilominus sibi illum beatum diem. Beatum autem agere, nisi qui est in summo bono, non potest. Ergo et apud Epicurum sunt haec bona, quae malles non experi
Abbreviated transcription (Latin):
extortos mimutĩ aliquoꝵ melior dici aliquoꝵ peior p̃t exitus Mors
bus modũ finisse uitã Idem tibi de bonis dico hoc bonũ inter me¬
ras noluptates est ħ inter tristia et acerba Illud fortume ĩdulgen¬
tiã rexit ħ molenciã domuit utrũq eq bonũ est quãnis illud
sunt uirtutẽ racionemq coĩtantur uirtus equat inter se quidꝙͣ
na sunt ex quibus fũmũ illud bt̃mq componitur ut corpus sine do¬
lore sit dinimus sine ꝑturbatioe hec bona non crescunt si plena
sunt Quo enĩ crescet quod plemĩ est dolore corpus caret Eiuid
non recipit maiorem adhuc claritatẽ in sinceemissimũ nitorẽ rep̃¬
gata sit hoĩs corpus aĩmq curantis: et bonũ suũ ex utroq uectar¬
tis ꝑfcũs est status et sũmã uoti sui ĩuenit si nec estus aĩo est
net dolor corꝑi Si qua extra blandimenta contingũt non aug̃ã

Expanded text:
extortos minutatim. Aliquorum melior dici, aliquorum peior potest exitus; morsextortos minutatim. Aliquorum melior dici, aliquorum peior potest exitus; morsibus modum, finisse vitam. Idem tibi de bonis dico: hoc bonum inter meras voluptates est, hoc inter tristia et acerba. Illud fortunae indulgentiam rexit, hoc violentiam domuit. Utrumque aeque bonum est, quamvis illud sunt, virtutem rationemque comitantur; virtus aequat inter se, quicquna sunt, ex quibus summum illud beatumque conponitur, ut corpus sine dolore sit, animus sine perturbatione. Haec bona non crescunt, si plena sunt. Quo enim crescet, quod plenum est ? Dolore corpus caret; quid non recipit maiorem adhuc claritatem in sincerissimum nitorem repurgata, sic hominis corpus animumque curantis et bonum suum ex utroque nectentis perfectus est status et summam voti sui invenit, si nec aestus animo est nec dolor corpori. Si qua extra blandimenta contingunt, non augent
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt płunũ discrimr̃s recipĩt Estimantur enĩ utilitate sumenci¬
ũ bonoꝵ unũ ppositũ est consentire nature hoc contingere in oĩbus
par est Cũ alicuius in senatu sentenciam sequim᷑ non pt̃ dici ille
magis assentitur ꝙͣ ille in oĩbus in candem sentenciã itur Idem
de uirtutibus dico oẽs nature assenciñtur. Idẽ de bonis dico Sĩa na¬
ture assenciũtur alter adolescens decessit alter senex aliquis p̃ter hos
infans̃ cui nichil amplius contigit ꝙͣ ꝓsputere uitami Sc̃s hii eque
fuere mortales/ etiam si mors alioꝵ uitã longuis passa est ꝓcedere
dllioꝵ in medio flore p̃cidit. alioꝵ ĩterũpit ip̃a pͥncipia alius ite
tenandũ solutus est alterius continua  mors sompno est aliꝙͣ cõcu¬
bitus extinxit/ hiis oppone ferro transfossos aut ex anñatos serpentũ
morsu aut fructus ruina aut ꝑ longam neruoꝵ contraxionem

Expanded text:
ta sunt, plurimum discriminis recipiunt; aestimantur enim utilitate sumentita sunt, plurimum discriminis recipiunt; aestimantur enim utilitate sumentium. Bonorum unum propositum est consentire naturae; hoc in omnibus par est. Cum alicuius in senatu sententiam sequimur, non potest dici: ille magis adsentitur quam ille; ab omnibus in eandem sententiam itur. Idem de virtutibus dico . omnes naturae adsentiuntur. Idem de bonis dico: omnia naturae adsentiuntur. Alter adulescens decessit, alter senex, aliquis praeter hos infans, cui nihil amplius contigit quam prospicere vitam. Omnes hi aeque fuere mortales, etiam si mors aliorum longius vitam passa est procedere, aliorum in medio flore praecidit, aliorum interrupit ipsa principia. Alius inter cenandum solutus est. Alterius continuata mors somno est. Aliquem concubitus extinxit. His oppono ferro transfossos aut exanimatos serpentium morsu aut fractos ruina aut per longam nervorum contractionem
Abbreviated transcription (Latin):
patrie incolumitate Scd̾a contra naturam sunt fortiter obstare
tormentis et sitim ꝑpeti morbo urente p̃cordia Quid ergo aliꝙͣ
contra naturã bonũ Minime. Sed id aliqñ contra naturam ẽ
in quo illud bonũ existit Wlucrari enĩ et subiecto igne tabesitre
et aduersa ualitudine affligi contra naturã est Sed contra ista ser¬
nare ãnnũ infatigabilem scd̾m naturã est et ut qd uolo expͥmã
brenter materia bomi aliqũ contra naturã est et bonũ nũꝙͣ qm̃
ture se gerere. Non est inꝙͣ dubiũ quĩ felicior pax sit nĩꝙͣ lacessi¬
ta ꝙͣ multo reꝑata sangũe Non est dubiũ inquit quĩ felicior
sit inconcussa ualitudo ꝙͣ ex granibus morbis et extrema mimi¬
tantibus in tutũ ui quadã et paciencia educta Fodem modo nõ
erit dubiũ q̃n maras bonũ sit gandiũ ꝙͣ obuoxius aĩmus ad
ꝓpeciendos cruciatus uoluerũ aut igniũ. Minime Illa enĩ que fortuu¬

Expanded text:
patriae incolumitate. Secunda contra naturam sunt: fortiter opstare patriae incolumitate. Secunda contra naturam sunt: fortiter opstare tormentis et sitim perpeti morbo urente praecordia. " Quid ergo ? Aliquid contra naturam bonum est?" Minime; sed id aliquando contra naturam est, in quo bonum illud existit. Vulnerari enim et subiecto igne tabescere et adversa valetudine adfligi contra naturam est, sed inter ista servare animum infatigabilem secundum naturam est. Et ut quod volo exprimam breviter, materia boni aliquando contra naturam est, bonum numquam, e se gerere. " Non est " inquit " dubium, quin felicior pax sit numquam lacessita quam multo reparata sanguine. Non est dubium " inquit " quin felicior res sit inconcussa valetudo quam ex gravibus morbis et extrema minitantibus in tutum vi quadam et patientia educta. Eodem modo non erit dubium, quin maius bonum sit gaudium quam obnixus animus ad perpetiendos cruciatus vulnerum aut ignium." Minime. Illa enim, quae fortui
Abbreviated transcription (Latin):
ferre sentenciã insi enã rem pñtem ꝑductus est Nec futuri prouido
est nec p̃teriti memor Quid sit consequens nescit Ex hoc antem
rerũ ordo seriesq contexitur/ et unitas uite ad ꝑstm itura facio er¬
go arbitra est donoꝵ et maloꝵ diliena et externa ꝓ uilibus habet
et ea que neq bona sunt neq mala accessiones mĩmas ac leuissi¬
mas iudicat Dinẽ enĩ illi bonũ in aĩo est Ceterũ bona quedã
pꝰ existimat ad que ex ꝓposito uenit tamꝙͣ uictoriã uonos libõs
salutẽ pr̃ie Quedam secunda que non apparent insi in rebus adu̾¬
sis tamꝙͣ equo aĩo pati morbũ magnũ exiliũ Quedam media
que nichilo magis scd̃m naturani sunt ꝙͣ contra naturã tãꝙͣ
pandencer ambulare composite sedere Non enĩ minus sid̾am na¬
turam est sedere ꝙͣ stare aut ambulare duo illa bona sꝑ suꝑiora
diuersa sunt Prima enĩ scd̃m nãm sunt gaudere liberoꝵ pietate

Expanded text:
ferre sententiam, nisi in rem praesentem perductus est. Nec futuri providus ferre sententiam, nisi in rem praesentem perductus est. Nec futuri providus est nec praeteriti memor; quid sit consequens, nescit. Ex hoc autem rerum ordo sedesque contexitur et unitas vitae per rectum itura. Ratio ergo arbitra est bonorum ac malorum; aliena et externa pro vilibus habet et ea, quae neque bona sunt neque mala, accessiones minimas ac levissimas iudicat. Omne enim illi bonum in animo est. Ceterum bona quaedam prima existimat, ad quae ex proposito venit, tamquam victoriam, bonos liberos, salutem patriae. Quaedam secunda, quae non apparent nisi in rebus adversis, tamquam aequo animo pati morbum magnum, exilium. Quaedam media, quae nihilo magis secundum naturam sunt quam contra naturam, tamquam prudenter ambulare, conposite sedere. Non enim minus secundum naturam est sedere quam stare aut ambulare. Duo illa bona superiora diversa sunt. Prima enim secundum naturam sunt: gaudere liberorum pietate,
Abbreviated transcription (Latin):
non aliud ꝙͣ recta racio Sẽs uirtutes raciones sunt Naciones sunt si
recte sunt Si rc̃e sunt et pares sunt Qualis rõ est tales et acciones
sunt Ergo oẽs pares sunt. nam cũ similes rõi sint sinules et inter se
sunt Pares autẽ actiones inter esse dico quia honeste recteq sunt.
or est modo angustior modo illustris modo ignobilis m̃o ad mu¬
tos ꝑtinens modo ad paucos In oĩbus tamẽ hiis id qd optimũ est
par est. honesci sunt tamꝙͣ ui uom oẽs pares sunt quia uoni sunt
sed habent differencias etatis alius senior est alius iumor habent
corpis alius formosus est, alius defornus. hñt fortune Ille diues¬
hic pauꝑ Ille graciosus potens urbibus notus et ppłis Ignotis hic¬
plurisq et obscuis Sed ꝑ illud ꝙ bom sunt pares sunt De bonis ac
malis sensus non iudicat Quid utile qͣuid ĩntile ignorat Nou p̃t

Expanded text:
non aliud quam recta ratio est. Omnes virtutes rationes sunt. Rationes sunt, si non aliud quam recta ratio est. Omnes virtutes rationes sunt. Rationes sunt, si rectae sunt. Si rectae sunt, et pares sunt. Qualis ratio est, tales et actiones sunt; ergo omnes pares sunt. Nam cum similes rationi sint, similes et inter se sunt. Pares autem actiones inter se esse dico, qor est, modo angustior, modo inlustris, modo ignobilis, modo ad multos pertinens, modo ad paucos. In omnibus tamen istis id, quod optimum est, par est; honestae sunt. Tamquam viri boni omnes pares sunt, qua boni sunt. Sed habent differentias aetatis: alius senior est, alius iuvenior; habent corporis: alius formosus, alius deformis est; habent fortunae: ille diveshic pauper est, ille gratiosus, potens, urbibus notus et populis, hic ignotus plerisque et obscurus. Sed per illud, quo boni sunt, pares sunt. De bonis ac malis sensus non iudicat; quid utile sit, quid inutile, ignorat. Non potest
Abbreviated transcription (Latin):
eñ moderate gaudere et moderate dolere. leticia illa non unicit
hanc ãni firuitatem sub tortore gemitus deuorantẽ Illa bona
optabilia hec mirabilia sunt: utraq nichilonuꝰ paria q ꝙͣꝙͣ in
comodi est in tanto  bomi maioris tegitur Quisqͥs hec in
paria iudicat ab ip̃is uirtutibus auertit oculos et exteniora cirtũspi
Bona uera idem putent idem pendent Illa falsa multũ habent ua¬
n Itaq speciosa et magna contra insentibus est ad pondus reuoca¬
ta sunt fla fallunt Ita est mi lucili quidꝙͣ uera racio cõmendat soli
laudantur et nulgi sña uona sunt inflant ĩambus letos frursus
ea que tuuentur tamꝙͣ mala ũcĩt formidinẽ mentibus et illas nõ
aliter ꝙͣ aĩalia species ꝑiculi agitant Btraq ergo res sine causa
aĩm et diffundit et mordet Rec illa gandio nec hec metu digna
est Sola racio ĩmutabilis et iudiciĩ tenax est Non enĩ seruit sed im¬

Expanded text:
est moderate gaudere et moderate dolere. Laetitia illa non vincit est moderate gaudere et moderate dolere. Laetitia illa non vincit hanc animi firmitatem sub tortore gemitus devorantem; illa bona optabilia, haec mirabilia sunt, utraque nihilominus paria, quia mmodi est, vi tanto maioris boni tegitur. Quisqia iudicat, ab ipsis virtutibus avertit oculos et exteriore circumspicit; bona vera idem pendent, idem patent. Illa falsa multum habent vani. Itaque speciosa et magna contra visentibus, cum ad pondus revocata sunt, fallunt. Ita est, mi Lucili; quicquid vera ratio commendat, solilaudantur et vulgi sententia bona sunt, inflant inanibus laetos. Rursus ea, quae Minentur tamquam mala. iniciunt formidinem mentibus et illas non aliter quam animalia species periculi agitant. Utraque ergo res sine causa animum et diffundit et mordet; nec illa gaudio nec haec metu digna est. Sola ratio inmutabilis et iudicii tenax est. Non enim servit, sed im
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ꝑiter õi sternũt diues ex equo partiũtur cibos ulixes ad ĩchate
suc suxa sic ꝓꝑat quẽ admodũ agamẽnon ad ad mitenarũ nobiles
raros Nemo enĩ patriam quia magna est amiat sed quia sua Rug¬
sus ħ̃ ꝑtinẽt. ut scias iurtutẽ oĩa oꝑa uelut fetus suos eisdem otu¬
lis intucri eque indulgere oĩbus et quidẽ impensius laborantibus
Qm̃ quidem etiam parentũ amor magis in ea quoꝵ iiseretur i¬
dinet. uirtus quoq oꝑa sua qui uidet affici et p̃mi non magis
amat sed ꝑritũ bonoꝵ more magis complectitur ac sonet Quare
non est ullũ bonũ altero maius quia nõ est quidꝙ̃ apto aptius qr
plano nichil est planius Non potest duere hoc magis par esse alicu¬
ꝙͣ illud illi. ergo nec honqsto honestius ꝙͣꝙͣ est Quot si par omi iur¬
tutũ natura est tria genera bonoꝵ in equo sunt Ita dico In equo

Expanded text:
tum pariter omnium sternunt; aves ex aequo partiuntur cibos. Vlixes ad Ithacae tum pariter omnium sternunt; aves ex aequo partiuntur cibos. Vlixes ad Ithacae suae saxa sic properat, quemadmodum Agamemnon ad Mycenarum nobiles muros. Nemo enim patriam quia magna est amat, sed quia sua. Quorsus haec pertinent ? Ut scias virtutem omnia opera velut fetus suos isdem oculis intueri, aeque indulgere omnibus et quidem inpensius laborantibus, quoniam quidem etiam parentium amor magis in ea, quorum miseretur, inclinat. Virtus quoque opera sua, quae videt adfici et premi, non magis amat, sed parentium bonorum more magis conplectitur ac fovet. Quare non est ullum bonum altero maius? Quia non est quicquam apto aptius, quia plano nihil est planius. Non potes dicere hoc magis par esse alicui quam illud; ergo nec honesto honestius quicquam est. Quod si par omnium virtutum natura est, tria genera bonorum in aequo sunt. Ita dico: in aequo
Abbreviated transcription (Latin):
tuna tractantur Nec minus si aliqua ĩiquitate rerũ p̃m̃tur Quod
amicicia in hõibus est hoc in rebus appeticio Non puto magis ama¬
res uirũ bonũ locupletẽ ꝙͣ parꝑem nec robustũ et lac̾tosum ꝙͣ gra-¬
cilem et languidi corꝑis Ergo ne rem quidẽ magis appetes aut
nitidũ et unctũ ꝙͣ puluerulentũ et horrentem Deinde hucusq ꝑueĩ¬
es ut magis diligas integrũ oĩbus membris et illosum ꝙͣ debilem
aut iustũ paulatim fastidiũ tuũ illo usq ꝓcedet ut ex duobus eq̃
iustis ac prudentibus comatũ ac crispulũ malis ubi par in uiro¬
q uirtus nõ comparet aliarũ rerũ e ĩnequalitas Sĩa enĩ alia nõ
partes sed accessiones sunt ẜrũ quis tam ĩiquã censuram inter suo
agiti ut filiũ sanũ ꝙͣ egrũ magis diligat ꝓterũ ue et excelsum
ꝙͣ breuẽ aut modicũ fetus suos non distinguũt fere et se in aliieua¬

Expanded text:
tuna tractantur, nec minus, si aliqua iniquitate rerum premuntur. Quod tuna tractantur, nec minus, si aliqua iniquitate rerum premuntur. Quod amicitia in hominibus est, hoc in rebus adpetitio. Non, puto, magis amares virum bonum locupletem quam pauperem, nec robustum et lacertosum quam gracilem et languidi corporis; ergo ne rem quidem magis adpetes aut nitidum et unctum quam pulverulentum et horrentem. Deinde hoc usque pervenies, ut magis diligas integrum omnibus membris et inlaesum quam debilem aut luscum. Paulatim fastidium tuum illo usque procedet, ut ex duobus aeque iustis ac prudentibus comatum et crispulum malis. Ubi par in utroque virtus est, non conparet aliarum rerum inaequalitas. Omnia enim alia non partes, sed accessiones sunt. Num quis tam iniquam censuram inter suos agit, ut sanum filium quam aegrum magis diligat, procerumve et excelsum quam brevem aut modicum ? Fetus suos non distinguunt ferae et se in alimen
Abbreviated transcription (Latin):
cione ꝓcurret/ scet illic licet tarnifex stet cortor atq ignis ꝑseuerabit
nec quid passurus sed quid fc̃urus fit aspiciet et sic honeste rei tãꝙͣ
bono uiro credet utilem illam sibi iudicabit tutã ꝓsꝑam Eundem
locũ habebit apud illũ honesta res Sed tristis atqrͣ asꝑa quẽ uir
uomis pauꝑ aut exul ac pallidus dĩge pone ex illa parte uirũ bo¬
nũ diuiciis habũdantem ex altera nichil habentem sed in se oĩa.
utceq eque uir bonus erit etiã si fortuna dispari utctur Idem ut
dixi in rebus iũdiciũ est quod in hoĩbus Eque laudabilis uirtus
est in corꝑe ualido ac libero posita ꝙͣ in morbido ac ĩcto Ergo tuã
quoq uirtutẽ non magis laudabis. si corpus illi tuũ integrũ for
cilla fluida mortalia passiones incerte Illa rursus libera et ĩuicta
oꝑa uirtutis que non ideo magis appetenda sunt si benignius a for¬

Expanded text:
tione procurret; stet illic licet carnifex, stet tortor atque ignis, perseverabit tione procurret; stet illic licet carnifex, stet tortor atque ignis, perseverabit nec quid passurus, sed quid facturus sit, aspiciet, et se honestae rei tamquam bono viro credet; utilem illam sibi iudicabit, tutam, prosperam. Eundem locum habebit apud illum honesta res, sed tristis atque aspera, quem vir bonus pauper aut exul ac pallidus. Agedum pone ex alia parte virum bonum divitiis abundantem, ex altera nihil habentem, sed in se omnia; uterque aeque vir bonus erit, etiam si fortuna dispari utetur. Idem, ut dixi, in rebus iudicium est, quod in hominibus: aeque laudabilis virtus est in corpore valido ac libero posita quam in morbido ac vincto. Ergo tuam quoque virtutem non magis laudabis, si corpus illi tuum integrum fortcilla, fluida, mortalia, possessionis incertae. Illa rursus libera et invicta opera virtutis, quae non ideo magis adpetenda sunt, si benignius a for
Abbreviated transcription (Latin):
tate seruantis et alterus inter tormenta fortissime stantis cũ quod
incredibilius est dicat epiturus dulces esse tortores Et hoc respondeo
płimũ inter esse inter gaudiũ et dolorem. Si queratur eltĩo alterũ pe-¬
tam alterũ uitabo Illud scd̃m nãm est hec contra Quam du sit es¬
timantur magno inter se dissident spacio cũ ad uirtutẽ uentũ est.
uttaq par est et que plata ꝓcedit et que ꝑstructa Nullũ habet
monientũ uexatio et dolor et ꝙͣꝙͣ aliud incõmodi est uirinte enĩ
obruitur quẽadmodũ mimita lña claritas solis obsturat sic dolores
molestias iniurias uirtus magnitudĩe sua eidit atq oppͥmnt et quo¬
cũq affulsit ibi ꝙͥꝙͣ sine illa apparet extinguitur gret magis porn¬
onẽ habent in uirtute ĩcomoda cũ in uirtutẽ intidẽtũt ꝙͣ in mari n¬
mbus hoc ut scias ita esse ad om̃e pulchrũ uir bonus sine ulla cũcta¬

Expanded text:
iacentis, alterius inter tormenta fortissime stantis, cum quod iacentis, alterius inter tormenta fortissime stantis, cum quod incredibilius est dicat Epicurus, dulce esse torreri? Sed hoc respondeo, plurimum interesse inter gaudium et dolorem; si quaeratur electio, alterum petam, alterum vitabo. Illud secundum naturam est, hoc contra. Quamdiu sic aestimantur, magno inter se dissident spatio; cum ad virtutem ventum est, utraque par est et quae per laeta procedit et quae per tristia. Nullum habet momentum vexatio et dolor et quicquid aliud incommodi est; virtute enim obruitur. Quemadmodum minuta lumina claritas solis obscurat, sic dolores, molestias, iniurias virtus magnitudine sua elidit atque opprimit et quocumque adfulsit, ibi quicquid sine illa apparet, extinguitur; nec magis ullam portionem habent incommoda, cum in virtutem inciderunt, quam in mari nimbus. Hoc ut scias ita esse, ad omne pulchrum vir bonus sine ulla cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
se optiiũ ꝑdidit sibi placere non potest honestũ esse quod nõ est
liberũ nam qd̾ timet seruit honestũ om̃e securũ est tnͣquillũ est
Di recusat aliꝙͣ di complorat si malũ iudicat ꝑturbationẽ recipit
et in magna discordia uolutatur hinc erã spẽs rñ uocat illinc ma¬
ti suspicio retrahit Itaq qui honeste aliꝙͣ scũrus est quidꝙͣ opponitͥ
id eciam si incõmodũ putat malũ non putat uelit libens faciat
Dm̃e honestũ inĩssũ incoactũq est sincaũ nulłi malo mixtum.
Stio quid m rũdeai hoc loco possit hoc nobis ꝑsuadere conaris nch¬
il inter esse utrũ equalis in gaudio sit an in etuleo iaceat ac tortorẽ
suũ lasset poteram rñdere Epicurus quoq ait sapientẽ si in phala¬
ridis tauro puratur exclamaturũ dulce est et ad me nichil ꝑtinet
Qaud miraris si ego paria bona dico alterius in gandio equaurm¬

Expanded text:
se optimum, perdidit, sibi placere. Non potest honestum esse, quod non est se optimum, perdidit, sibi placere. Non potest honestum esse, quod non est liberum; nam quod timet, servit. Honestum omne securum est, tranquillum est; si recusat aliquid, si conplorat, si malum iudicat, perturbationem recepit et in magna discordia volutatur. Hinc enim species recti vocat, illinc suspicio mali retrahit. Itaque qui honeste aliquid facturus est, quicquid opponitur, id etiam si incommodum putat, malum non putet, velit, libens faciat. Omne honestum iniussum incoactumque est, sincerum et nulli malo mixtum. Scio, quid mihi responderi hoc loco possit: "hoc nobis persuadere conaris, nihil interesse, utrum aliquis in gaudio sit an in eculeo iaceat ac tortorem suum lasset?" Poteram respondere: Epicurus quoque ait sapientem, si in Phalaridis tauro peruratur, exclamaturum: "dulce est et ad me nihil pertinet." Quid miraris, si ego paria bona dico alterius in convi
Abbreviated transcription (Latin):
lerancia. Dimĩbus istis enĩ una u̾tus subest que annũ rectũ et in¬
declinabilem p̃stat Quid ergo. nichil interest inter gaudiũ et do¬
lorem et inflexibilem pacienciam. Nachil quantũ ad ipsas uirite
plurimũ inter illa in quibus uirtus utraq ostenditur In altero enĩ
naturalis est aĩmi remissio ac laxitas. in alt̾o contra naturã dolor
Itaq media sunt que plurimũ interualli recipiũt. uirtus in utraq
par est uirtutẽ materia non mmutat nec peiorẽ facit dura. ac diffui
ria sunt Nam si que extra uirtutẽ posita sunt aut iniuuere illam
aut augere possunt. desunt unũ bonũ esse quod honestũ Si hoc cõ¬
cesseris om̃e honestũ perit Quare. dicam quia nichil honestũ ẽ
quod ab ĩuto quod coacto fit Omñe honestũ uolũtariũ est didinus¬
te illi pigriciam querelam tergiuersacionẽ mctũ Quod habet in

Expanded text:
lerantia. Omnibus enim istis una virtus subest, quae animum rectum et inlerantia. Omnibus enim istis una virtus subest, quae animum rectum et indeclinabilem praestat. "Quid ergo? Nihil interest inter gaudium et dolorum inflexibilem patientiam?" Nihil, quantum ad ipsas virtutes; plurimum inter illa, in quibus virtus utraque ostenditur. In altero enim naturalis est animi remissio ae laxitas, in altero contra naturam dolor. Itaque media sunt haec, quae plurimum intervalli recipiunt; virtus in utroque par est. Virtutem materia non mparia sunt. Nam si, quae extra virtutem posita sunt, aut minuere illam aut augere possunt, desinit unum bonum esse, quod honestum. Si hoc concesseris, omne honestum perit. Quare ? Dicam: quia nihil honestum est, quod ab invito, quod coactum fit. Omne honestum voluntarium est. Admisce illi pigritiam, querellam, tergiversationem, metum; quod habet in
Abbreviated transcription (Latin):
celestius. Mortalia inimũtur cadũt deterũtur cerscunt exhauriũtur
implentur Itaq illis in tam incerta sorte in equalitas est Diuinoꝵ
duum spẽs mersa Si racio est diuina nullũ autem bonũ sine racione
est. bonũ om̃e diuinũ est. Rullũ porro iuter diuina discrimen est.
ergo uero inter uona. paria itaq sunt et gaudiũ et fortis atq obst¬
nata tormentoꝵ ppessio In utroq cmĩ cadem est aĩmi magnitudo in al¬
tero remissa et leta In altero pugnax et intenta Quid tn non putas
parũ esse uirtutẽ eius qui fortiter hostiũ menia expugnat et eius qu
obsidionẽ pacientissime sustiuet Et magnus scipio qui numanciam
cludit et comp̾mit cogitq inuictas manus in exitiũ ip̃as suũ uerti
et ir cõplexu libertatis expirat Eque relmꝙͣ quoq inter se paria stͥ
tranquillitas simplicitas liberalitas constancia. equanmitas tol¬

Expanded text:
caelestius. Mortalia minuuntur, cadunt, deteruntur, crescunt, exhauriuntur, caelestius. Mortalia minuuntur, cadunt, deteruntur, crescunt, exhauriuntur, inplentur. Itaque illis in tam incerta sorte inaequalitas est; divinorm pars divini spiritus mersa. Si ratio divina est, nullum autem bonum sine ratione est, bonum omne divinum est. Nullum porro inter divina discrimen est; ergo neenec inter bona. Paria itaque sunt et gaudium et fortis atque obstinata tormentorum perpessio; in utroque enim eadem est animi magnitudo, in altero remissa et laeta, in altera pugnax et intenta. Quid? Tu non putas parem esse virtutem eius, qui fortiter hostium moenia expugnat, et eius, qui obsidionem patientissime sustinet ? Magnus Scipio, qui Numantiam cludit et conprimit cogitque invictas manus in exitium ipsas suum verti; rta est, et in conplexucomplexu libertatis expirat. Aeque reliqua quoque inter se paria sunt, tranquillitas, simplicitas, liberalitas, constantia, aequanimitas, to
Abbreviated transcription (Latin):
ritas aut fides Raud accedere ꝑst̃o potest nichil aut ꝑsc̃m nõ erat
tu accessit Ergo ne uirtuti quidem cui si quid adici potest defuit
honestũ quoq nullam accessionẽ recipit. honestũ est enĩ ꝓpter ista
que retuli Quid uel quod porro decoꝵ et iustũ et legitimũ nõ eiusdẽ
esse forme putas certis termĩs comp̃hensum Crescere posse imꝑste
ra signũ est. bonũ om̃e in easdcm tadit leges Iuncta est pͥuata et
publica utilitas tam me hertule ꝙͣ inseꝑabile est laudandũ petendũ
ꝙErgo uirtutos inter se pares sunt et oꝑa uirtutis et oẽs hoĩos qͥ¬
bus ille contigere. Satoꝵ u̾o aĩaliũq uirtutes cũ mortales suit fragi¬
les quoq caduceq sunt et incerte exiliũt residuntq sunt et ideo non
eodem p̃cio estimantur una inducitur ha hũanis uirtutibus regula.
Bna enĩ est rõ rectaq simplexq Pihil est diuino diuinius celesti

Expanded text:
ritas aut fides. Quid accedere perfecto potest ? Nihil, aut perfectum non erat, ritas aut fides. Quid accedere perfecto potest ? Nihil, aut perfectum non erat, cui accessit. Ergo ne virtuti quidem, cui si quid adici potest, defuit. Honestum quoque nullam accessionem recipit; honestum est enim propter ista, quae rettuli. Quid porro ? Decorum et iustum et legitimum non eiusdem esse formae putas, certis terminis conprensum ? Crescere posse inperfectae rei signum est. Bonum omne in easdem cadit leges; iuncta est privata et publica utilitas, tam mehercules quam inseparabile est laudandum petendumque. Ergo virtutes inter se pares sunt et opera virtutis et omnes homines, quibus illae configere. Satorum vero animaliumque virtutes cum mortales sint, fragiles quoque caducaeque sunt et incertae. Exibunt residuntque et ideo non eodem pretio aestimantur; una inducitur humanis virtutibus regula. Una enim est ratio recta simplexque. Nihil est divino divinius, caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ nulla ius frangat quem nec attollant fortuita nec dep̾mant
Calis aĩmꝰ uirtus est hec eius est facies si sub unũ ueniat aspc̃m et
semel tota se oñdit Ceterũ multe eius spẽs sunt pro uite ugrietate
et pro accionibus explicantur nec ininor fit aut maior ip̃a Decresce
enĩ sũmũ bonũ non potest nec uirtuti ut retro licet sed in alias afq
alias qualitates conuertitur ad rerũ quas actura est habitũ figura¬
ta Quidꝙͣ attigit in similitudinẽ sui adducit et tingit dictiones
amiticias interdũ domos totas quas intrauit disposintq condecorat
Eiudꝙͣ tractanit id amabile conspicuũ mirabile facit Itaq us eiꝰ
et magnitudo ultra non potest surgere qñ intrementũ inaxnno nõ
est Nichil inuenies rectius recto non magis ꝙͣ uerius uero ꝙͣ tem¬
perato temperantius Dĩs in mõ est uirtus modo certa mensura est
Constancia non habet quo ꝓcedat non magis ꝙͣ fiducia aut ue¬

Expanded text:
quem nulla vis frangere, quem nec atquem nulla vis frangere, quem nec attalis animus virtus est. Haec eius est facies, si sub unum veniat aspectum et semel tota se ostendat. Ceterum multae eius species sunt. Pro vitae varietate et pro actionibus explicantur; nec minor fit aut maior ipsa. Decrescere enim summum bonum non potest nec virtuti ire retro licet; sed in alias atque alias qualitates convertitur ad rerum, quas actura est, habitum figurata. Quidquid attigit, in similitudinem sui adducit et tinguit; actiones, amicitias, interdum domos totas, quas intravit disposuitque, condecorat. Quidquid tractavit, id amabile, conspicuum, mirabile facit. Itaque vis eius et magnitudo ultra non potest surgere, quando incrementum maximo non est. Nihil invenies rectius recto, non magis quam verius vero, quam temperato temperatius. Omnis sine modo est virtus; modo certa mensura est. Constantia non habet, quo procedat, non magis quam fiducia aut ve
Abbreviated transcription (Latin):
ria infelici exp̃ssa tamꝙͣ tormentoꝵ paciencia et in morbo graui
tempancia. Iua bona dirc̃o optauimꝰ nobis ħ̃ si nc̃ce erit dunt ad¬
huc tertia tamꝙͣ modestus incessus et compositus ac ꝓbus uoltus
et conueniens prudenti iuro gestus Qũo ista inter se esse possunt cũ
alia optanda funit alia auersanda Si uolumus ista distinguere. ad
p̃mũ bonũ reuertamur et consideremus id quale fit dluimus intuens
uera ꝑitus fugiendoꝵ ac petendoꝵ non ex opimone sed ex natura p̃¬
cia rebus imponens toti se insereus mũdo et in oẽs eius accus con¬
templacionẽ suam mittens cogitacioĩbus accioĩbusq intentus ex eqͦ
magnus at uchemens asꝑis blandisq ꝑiter ĩuictus neuter se fortu¬
ne submittens supra oĩa que contigunt accidũtq emiuẽs. pulcher
rimus cũ decore cũ uiribus samis ac sictus in ꝑturbatus increpidus

Expanded text:
ria infelici expressa, tamquam tormentorum patientia et in morbo gravi ria infelici expressa, tamquam tormentorum patientia et in morbo gravi temperantia. Illa bona derecto optabimus nobis, haec, si necesse erit. Sunt adhuc tertia, tamquam modestus incessus et conpositus ac probus voltus et conveniens prudenti viro gestus. Quomodo ista inter se paria esse possunt, cum alia optanda sint, alia aversanda ? Si volumus ista distinguere, ad primum bonum revertamur et consideremus id quale sit: animus intuens vera, peritus fugiendorum ac petendorum, non ex opinione, sed ex natura pretia rebus inponens, toti se inserens mundo et in omnes eius actus contemplationem suam mittens, cogitationibus actionibusque intentus, ex aequo magnus ac vehemens, asperis blandisque pariter invictus, neutri se fortunae summittens, supra omnia quae contingunt acciduntque eminens, pulcrimus cum decore, cum viribus sanus ac siccus, imperturbatus, intrepidus,
Abbreviated transcription (Latin):
rãnũ nr̃m cep intueri formosus in uidetur et tam rectus corꝑe
ꝙͣ est aĩo Potest ex tasa uir magnus exire potest ex deforni hu¬
miliq corpusculo formosus aĩmus ac magnus eruosdam itaq
mͥ uidetur in hoc tales natura generare ut approl et urtutẽ oi
loco nasci Si posset ꝑ se nuidos edere aĩos fecisset Nũt qd ampl¬
us est facit Quosdam enĩ edit corꝑibus impeditos. Sed nichilo¬
miꝰ prũpentes obstancia Clarãnus iudetur michi in exemplar
editus ut scire possemꝰ ñ deformitate corꝑis fedari aĩm sed pulcha¬
tudine añm corpus ornari Quãns autẽ paucissr̃os una feceri¬
mus dies tamen multi nobis sermones fucrũt quos subinde ege¬
ram et ad te ꝑmittam hoc pͥmo die q̃sitũ est/ qũo possunt tria
bona esse si criplex eoꝵ condicio est Quidã ut nostris indetur pͥma
bona sunt tamꝙͣ gandiũ. pax. salus patrie Quidã setũda in mate¬

Expanded text:
ranum nostrum coepi intueri; formosus mihi videtur et tam rectus corpore ranum nostrum coepi intueri; formosus mihi videtur et tam rectus corpore quam est animo. Potest ex casa vir magnus exire, potest et ex deformi humilique corpusculo formosus animus ac magnus. Quosdam itaque mihi videtur in hoc tales natura generare, ut adprobet virtutem omni loco nasci. Si posset per se nudos edere animos, fecisset; nunc, quod amplius est, facit; quosdam enim edit corporibus inpeditos, sed nihilominus perrumpentes obstantia. Claranus mihi videtur in exemplar editus, ut scire possemus non deformitate corporis foedari animum, sed pulchritudine animi corpus ornari. Quamvis autem paucissimos una fecerimus dies, tamen multi nobis sermones fuerunt, quos subinde egeram et ad te permittam. Hoc primo die quaesitum est: quomodo possint paria bona esse, si triplex eorum condicio est. Quaedam, ut nostris videtur, prima bona sunt, tamquam gaudium, pax, salus patriae; quaedam secunda, in mate
Abbreviated transcription (Latin):
simus adu̾sus fortuita Non contremiscanius ĩurias non wluera.
non unicula non egestatem Mors quidem est aut finis aut trãsi¬
tus Nec desm̾e̾ timeo Id est enĩ quod nou cepisse uec transire quia
nusꝙͣ tam anguste ero. Bale. Seneta Iucilio suo salutem.
larãnũ condiscipulũ meũ uidi post multos ãnos nõ puto
exspectas ut adiciam senem sed me hertules uiridem aĩo
ac iugentem et cũ corpusculo suo conluctantẽ Inique enĩ se natu¬
ra gessit et talem aĩm male collocauit aut fortasse uoluit ħ ip¬
sum nobis oñdere posse ingeniũ fortissimũ ac btissimũ sub qua¬
libet cute latere uicit tamẽ oĩa impedimenta et ad retera contẽp¬
uenda ad contemptũ sui uerit Errare inͥ iusus est qui dixit Bra¬
cior est pulchro ueniens e corꝑe uirtus Non enĩ uillo honestamẽto
eget Ip̃a magnũ sui decus est et corpus suũ consecrat Certe cla¬

Expanded text:
simus adversus fortuita. Non contremescamus iniurias, non vulnera, simus adversus fortuita. Non contremescamus iniurias, non vulnera, non vincula, non egestatem. Mors quid est ? Aut finis aut transitus. Nec desinere timeo, idem est enim, quod non coepisse, nec transire, quia nusquam tam anguste ero. Vale. Seneca Lucilio suo salutem Claranum,condiscipulum meum, vidi post multos annos. Non, puto, exspectas, ut adiciam senem, sed mehercules viridem animo ac vigentem et cum corpusculo suo conluctantem. Inique enim se natura gessit et talem animum male conlocavit; aut fortasse voluit hoc ipsum nobis ostendere, posse ingenium fortissimum ac beatissimum sub qualibet cute latere. Vincit tamen omnia inpedimenta et ad cetera contemnenda a contemptu sui venit. Errare mihi visus est, qui dixit gratior et pulchro veniens e corpore virtus. Non enim ullo honestamento eget; ipsa magnum sui decus est et corpus suum consecrat. Aliter certe Cla
Abbreviated transcription (Latin):
fortune in quo resistat nec ꝑ illud ad me ullũ tnͣsire uoluus sino Eo
uber habitat ꝓũꝙͣ me caro ista compellet ad metũ mĩꝙͣ ad indignã¬
çionem bono similacionẽ Nũꝙͣ in honorẽ huius corpusculi menci¬
ar Cum uisu erit distrahani cũ illo societatem Et nĩt tamẽ dũ
hercimis nõ erimus equis partibus socii aĩuius ad se om̃e eius
dicet Contemptus corꝑis sui certa libertas est. Et ad ꝓpositũ reuer¬
tar huic libertati multũ conferet et illa de qua modo loquebar in¬
spectio Nempe unu̾isa ex materia et ex deo constant. deus ista tem¬
perat que circũfusa rcõrem sequũtur et ducem potencius autẽ est
et p̃ciosis qd facit qd est deus ꝙͣ materia paciens dei Quem in
hoc mũdo locũ deus ꝑ optinet hũc in hoĩe aĩmius Quot est illit in¬
teria id in nobis corpus est Sermant deteriora melionibus fortes

Expanded text:
fortunae, in quo resistat, nec per illud ad me ullum transire vulnus sino. Qfortunae, in quo resistat, nec per illud ad me ullum transire vulnus sino. Qliber habitat. Numquam me caro ista conpellet ad metum, numquam ad indignam bono simulationem; numquam in honorem huius corpusculi mentiar. Cum visum erit, distraham cum illo societatem. Et nunc tamen, dum haeremus, non erimus aequis partibus socii; animus ad se omne ius ducet. Contemptus corporis sui certa libertas est. Ut ad propositum revertar, huic libertati multum conferet et illa, de qua modo loquebamur, inspectio. Nempe universa ex materia et ex deo constant. Deus ista temperat, quae circumfusa rectorem secuntur et ducem. Potentius autem est ac pretiosius, quod facit, quod est deus, quam materia patiens dei. Quem in hoc mundo locum deus obtinet, hunc in homine animus. Quod est illic materia, id in nobis corpus est; serviant ergo deteriora melioribus. Fortes
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ inspectione rerũ nature ac toto abductũ redigis in ꝑtem Ego nõ
querã que suit inicia uniu̾soꝵ quis rerũ formator quis oĩa in ymo
mersa et matcria inerti cõuoluta decrem̾t Non quis sit istius arti¬
fex mũdi qua racione tanta magnitudo in legem et ordinẽ uen̾t
quis spersa colligerit confusa distruxerit in una deformitate iacen¬
tibus faciem diuiserit unde lux tanta fundatur ignis sit an aliꝙͣ
igne lucidius Ego ista non queram ego nesciam uñ descenderĩ semel
ħ̃ michi uidenda sut an sepe nascendũ quo huic iturus sp̃u que
sedes exspectet aĩam solutũ legibus seruitutis humane uetas me
celo interesse id est iubes me uiuere capite dimisso maior sum et ad
maiora genitus ꝙͣ ut macipũ sim mei corꝑis Quid equidem non
aliter aspicio ꝙͣ iũculũ aliqd̃ libertati mee circũdatũ hoc itaq oppono

Expanded text:
mihi inspectione rerum naturae, a toto abductum redigis in partem ? Ego non mihi inspectione rerum naturae, a toto abductum redigis in partem ? Ego non quaeram, quae sint initia universorum ? Quis rerum formator ? Quis omnia in uno mersa et materia inerti convoluta discreverit ? Non quaeram, quis sit istius artifex mundi ? Qua ratione tanta magnitudo in legem et ordinem venerit ? Quis sparsa collegerit, confusa distinxerit, in una deformitate iacentibus faciem diviserit ? Unde lux tanta fundatur ? Ignis sit, an aliquid igne lucidius ? Ego ista non quaeram ? Ego nesciam, unde descenderint ? Semel haec mihi videnda sint, an saepe nascendum ? Quo hinc iturus sim ? Quae sedes exspectet animam solutam legibus servitutis humanae ? Vetas me caelo interesse, id est iubes me vivere capite demisso? Maior sum et ad maiora genitus, quam ut mancipium sim mei corporis, quod equidem non aliter aspicio quam vinclum aliquod libertati meae circumdatum. Hoc itaque oppono
Abbreviated transcription (Latin):
rare rerũ nature spectaculo iussit et a terrens ad diuina dimifit
ħ libertas eius est hec euagacio Subducit interimi se custodie in qua
tenetur et telo reficitur Quemadinodũ artifices ex alicuius rei subti¬
lioris qui intencione oculos defatigant si maliguũ habent et pre¬
clarũ non habent lumẽ in publitã prodeunt et in aliqua regione
ad ꝓprii ociũ dedicata oculos libera luce delc̃ant sic aĩmus in hoc
tristi et obscuro domicilio clusus quotiens potest aꝑtũ petit et in
rerũ nature contemplacione requiescit Sapiens assectatorq sapĩe ad¬
heret quidem in suo corꝑe sed optima sui ꝑte ab est et cogitaciones¬
suas ad sublimia int̾endit uelud sacramento rogatus hoc quod ui¬
uit stipendiũ putat et ita formatus est ut illi uec amor uite nec
odiũ sit patiturq mortalia ꝙ̃uis sciat ampliora suꝑesse Interdicis

Expanded text:
rare rerum naturae spectaculo iussit et a terrenis ad divina dimisit. rare rerum naturae spectaculo iussit et a terrenis ad divina dimisit. Haec libertas eius est, haec evagatio; subducit interim se custodiae, in qua tenetur, et caelo reficitur. Quemadmodum artifices alicuius rei subtilioris, quae intentione oculos defetigat, si malignum habent et precarium lumen, in publicum prodeunt et in aliqua regione ad populi otium dedicata oculos libera luce delectant; sic animus in hoc tristi et obscuro domicilio elusus, quotiens potest, apertum petit et in rerum naturae contemplatione requiescithaeret quidem in Corpore; sed optima sui suas ad sublimia intendit. Velut sacramento rogatus hoc, quod vivit, stipendium putat. Et ita formatus est, ut illi nec amor vitae nec odium sit, patiturque mortalia, quamvis sciat ampliora superesse. Interdicis
Abbreviated transcription (Latin):
potest Non tamẽ hee partes artis aut cause sunt ꝓpositũ inquid
artificis ꝓpter quod ad faciendũ aliꝙͣ accedit Causa est ut sit causa
subtilitate dixerũt totũ mũdũ et consũmatũ opus causam esse multũ
enĩ interest inter opus et causam oꝑis aut fer sentenciã aut quod
facilius in euiusmodi rebus est negã tibi loquere et nos reuerti iube
Quid te inquis delcat tempus inter ista contere̾ que tibi nullũ affcm̃
eripĩt nullam cupiditatẽ abigunt Ego qui dem p̾ora illa ago ac
tracto quibus pacatur animus et me pus scrutor deinde hunc
udantur nec in hanc subtilitatẽ inutilem distrahantur actollũt
et leuant aĩm qui grani sartina pressus explicari cupit et reuer¬
ti ad illa quoꝵ fuit Nam corpus hoc oĩmi pondus ac pena est.
p̃mente illo urgetur in uniculis est nisi accesset pħia et illũ respi¬

Expanded text:
potest. Non tamen hae partes artis aut causae sunt. " Propositum," inquit, potest. Non tamen hae partes artis aut causae sunt. " Propositum," inquit, "artificis, propter quod ad faciendum aliquid accedit, causa est." Ut sit causa, subtilitate dixerunt, totum mundum et consummatum opus causam esse. Multum enim interest inter opus et causam operis. Aut fer sententiam aut, quod facilius in eiusmodi rebus est, nega tibi liquere et nos reverti iube. "Quid te," inquis, "delectat tempus inter ista conterere, quae tibi nullum affectum eripiunt, nullam cupiditatem abigunt ?" Ego quidem ut potiora illa ago ac tracto, quibus pacatur animus, et me prius scrutor, deinde hunc , si non concidantur nec in hanc subtilitatem inutilem distrahantur, attollunt et levant animum, qui gravi sarcina pressus explicari cupit et reverti ad illa, quorum fuit. Nam corpus hoc animi pondus ac poena est; premente illo urgetur, in vinclis est, nisi accessit philosophia et illum respi
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur turba causarũ aut mimũ multa aut nimũ pauta cõ¬
p̃hendit Nram si quocũq remoto quid effici non p̃t id tausam iudi¬
cant esse faciendi pauca dixerũt. Pouant inter causas tempus
nichil sine tꝑe potest ficri. ponãt locũ Si non fuerit ubi fiat ali¬
quid nec fiet quidem. ponant motũ. nichil sine hoc nec fit nec pe¬
rit Nulla sine motu ars nulla mutatio est Sed nos nũc p̾mã et
gencralem querimus causam. hec simplex esse debet. Nam et mate¬
ria simplex Querimus quid sit causa. fiacio scilicet faciens. id est
deus Ita enĩ quecũq retulistis non sunt multe et singule cause sed
ex una pendent ex ea que faciet et formam dicis causam esse
hãc imponit arcifex oꝑi pars cause est non causa Exemplar quoq
non est causa sed instrumentũ canse nccͣiriũ. Sic necessariũ est exẽ¬
plar artifici quomĩo scalprũ. quo lĩnia Sine hiis ars procedere nõ

Expanded text:
ponitur, turba causarum aut nimium multa aut nimium pauca conponitur, turba causarum aut nimium multa aut nimium pauca conprendit. Nam si, quocumque remoto quid effici non potest, id causam iudicant esse faciendi, pauca dixerunt. Ponant inter causas tempus; nihil sine tempore potest fieri. Ponant locum; si non fuerit, ubi fiat aliquid, ne fiet quidem. Ponant motum; nihil sine hoc nec fit nec perit. Nulla sine motu ars, nulla mutatio est. Sed nos nunc primam et generalem quaerimus causam. Haec simplex esse debet; nam et materia simplex est. Quaerimus, quid sit causa? Ratio scilicet faciens, id est deus. Ista enim, quaecumque rettulistis, non sunt multae et singulae causae, sed ex una pendent, ex ea, quae faciet. Formam dicis causam esse? Hanc inponit artifex operi; pars causae est, non causa. Exemplar quoque non est causa, sed instrumentum causae necessarium. Sic necessarium est exemplar artifici, quomodo scalprum, quomodo lima; sine his procedere ars non
Abbreviated transcription (Latin):
tua quia de hac loqui cepiuius Id ex quo es est Id a quo artifex ẽ
Id in quo forma est que aptatur. Id ad quod exemplar est quod imn¬
tatur is qui facit Id ꝓpter quod facientis ꝓpositũ est Id quod ex istis ẽ
ipsa statua Hec oĩa mũdus quoq ut ait plato habet facientem
hic est deus. ex quo fit ħ materia est. formã hoc est habitus et ordo
mũdi quem indemus Exemplar scilicet ad quod dens hanc magni¬
tudinẽ oꝑis pulcherrui fecit ꝓpositũ ꝓpter quod fecit Queris quid
sit ꝓpositum dei. bonitas. Ita certe plato ait Que deo faciendi mũ¬
dũ fuit cura. bonus est. uouo nulla cuiusꝙͣ boni ĩuidia est fecit
itaq ꝙͣ optimũ potuit. fer ergo index sentenciam et ꝓũcia. quis
tibi iuudeatur ucrisimilimũ dicere non quis uerissimũ dicat. Id em̃
tam supra nos est ꝙͣ ip̃a ueritas Hec que ab aristotile et platone

Expanded text:
tua, quia de hac loqui coepimus, id ex quo aes est, id a quo artifex est, tua, quia de hac loqui coepimus, id ex quo aes est, id a quo artifex est, id in quo forma est, quae aptatur illi, id ad quod exemplar est, quod imitatur is, qui facit, id propter quod facientis propositum est, id quod ex istis est, ipsa statua est. Haec omnia mundus quoque, ut ait Plato, habet: facientem: hic deus est. Ex quo fit: haec materia est. Formam: haec est habitus et ordo mundi, quem videmus. Exemplar, scilicet, ad quod deus hanc magnitudinem operis pulcherrimi fecit. Propositum, propter quod fecit. Quaeris, quod sit propositum deo ? Bonitas Ita certe Plato ait: " Quae deo faciendi mundum fuit causa? Bonus est; bono nulla cuiusquam boni invidia est. Fecit itaque quam optimum potuit." Fer ergo, iudex, sententiam et pronuntia, quis tibi videatur verissimum dicere, non quis verissimum dicat. Id enim tam supra nos est quam ipsa veritas. Haec, quae ab Aristotele et Platone
Abbreviated transcription (Latin):
gloria si laborauit in nom̃ uel religio si domĩ templo parauit. Scx¬
ta et hec causa est apter quam fit dln non putas inter causas facti
oꝑis esse nimerandũ quo remoto sc̃m nõ esset hiĩs qͣntam plato adicit
exemplar quã ip̃e ydeam uocat. hec est em̃ ad quod respiciens arti¬
fex id quod destmauit efficit fichil autem ad rem ꝑtinet utrũ foris ha¬
beat exemplar ad quod referat oculos au intus quod ip̃e sibi  concepit
et posuit. Hec exemplaria rerũ õim deus intra se habet nui̾osq uniu̾¬
soꝵ que agenda sunt et modos mẽte complexus est plerius hiĩs figuris
est quas plato ydeas appellat ĩmortales ĩnuitabiles infatigabiles
ꝑmanct et hoĩbus laborantibus intereũtibus illa nichil patitur.
Quĩq ergo canse sunt ut ait plato. id ex quo id a quo. id in quo.
id ad quod id ꝓpter quod uouissime id quod ex hiis est tanꝙͣ in sta¬

Expanded text:
gloria, si laboravit in nomen, vel religio, si donum templo paravit. Ergloria, si laboravit in nomen, vel religio, si donum templo paravit. Ergo et haec causa est, propter quam fit; an non putas inter causas facti operis esse numerandum, quo remoto factum non esset ? His quintam Plato adicit exemplar, quam ipse idean vocat; hoc est enim, ad quod respiciens artifex id, quod destinabat, effecit. Nihil autem ad rem pertinet, utrum foris habeat exemplar, ad quod referat oculos, an intus, quod ibi ipse concepit et posuit. Haec exemplaria rerum omnium deus intra se habet numerosque universorum, quae agenda sunt, et modos mente conplexus est; plenus his figuris est, quas Plato ideas appellat, inmortales, inmutabiles, infatigabiles.permanet, et hominibus laborantibus, intereuntibus illa nihil patitur. Quinque ergo causae sunt, ut Plato dicit: id ex quo, id a quo, id in quo, id ad quod, id propter quod. Novissime id quod ex his est. Tamquam in sta