comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nlłis approbatur indiciis. Nam utrũ antea fuisse¬
mus nec ip̃i nouimus. nec quis hominũ dicat ha¬
bemus. Non est ergo querend̾: qd̾ querendo mag̃¬
mag̃ ÷ irridendum. Gentiles et heretici de anima
disputare conant᷑. s quõ de illa aliquid recte sen¬
tire possunt: qui auctorem ad cuiꝰ ymaginem
fc̃a est non nouerunt: Et ideo multa errore dig¬
na dixerunt. Mutabił ÷ anima non localit̾ sed
temꝑaliter suis affectionib. Corpus autem ⁊ loco
et tempore mutabile. qr et tempore mutat᷑ et
uariatur loco. quod est ad corpus mutatio lo¬
corum. hoc est ad animum mutabilicas cogitati¬
onum que uarietas male nutationis cũc m̃ti¬
inheret uł inhesit. Ouando ab et̾noꝵ concẽpla

Expanded text:
nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissenullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et loco variatur. Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contempla
Abbreviated transcription (Latin):
est sine anima:Ita anima mortua est sine deo..
Anima hominis non est homo sed corpus. ¶d̾ ex
humo fcm̃ est id tm̃ homo est Inhĩtando autem
ĩ corpore anima ex ip̃o participio carnis hom̾is
nomen accepit. sicut et apłs interiorem hoĩem
dicit. animam non carnem conditam esse ad dei
ymagiuem. Male ergo a quibdam creditur.
animã hominis ẽẽ corporeã. que pro id. ad dei
ymaginem fc̃a ẽ: ut si non incõmutabilis ut
deus ess. tamen incorporea ut deus exist̾et. sicut
angeli. ita et auime. Habent .n. inicium finem
nullum. Nam q̃dam in reb temporalia sunt.q̃¬
dam perpetua. quedam uero sempit̾na. Temꝑa¬
lia sunt quib in est ortus et obitus. Perpetua qͥb̾
ortus non terminus. Sempiterna quib nͭ ortus
nec terminus. Animain non esse partem diuine
S tunc eam creari qñ ⁊ corpus creatur: cui admis¬
ceri uidetur. philosophorum snĩe dicunt esse ani¬
mam pͥusqͣm nascatur in corpore. quod uerũ esse

Expanded text:
est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream, quae propter id ad Dei imaginem facta est, ut si non incommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea ut Deus existeret. 145 3. Sicut angeli, ita et animae; habent enim initium, finem vero nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt, quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non esse partem divinae constat; sed tunc eam creari, quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse
Abbreviated transcription (Latin):
liberos reddit. Necc̃e est omĩ com̾so ut post ti¬
morem consurg̾e ad caritatem dei debeat qiͣ filiꝰ
ne semꝑ sub timore iaceat qͣi seruus. Tunc eĩ
amorẽ nr̃e ꝯuersionis ostendimus si deum ut
ut patrem diligimus. quem prius seruili mẽte
uere ut dñm formidabamus. Primordia cõuer¬
sorum blandis refouenda sunt modis. ne si ab
asꝑitate incipiant ext̾riti: ad priores lapsus
recurrant. Qui .n. conuersum sine lenitate eru¬
dit. exasperare potius qm corrig̾e̾ nouit. Conũ¬
sus quisq antea ab oꝑe corrigendus est: pt ea
uero a cogitatõne ut prius refrenet prauum
actum. Deinde appetitum et delictum. ut quod
iam ĩ oꝑe non apparet in cogitatõne qͣua qͣm
ꝑduret. Omis noua conuersio adhuc pristine
uite habet cõmxtionem. Propterea nequaꝙ
eauirtus procẽde ad hominem ocłos debet. do¬
nec ꝯuersatio uetus funditus ab animo exstir¬
petur. ¶isquis ex deteriore iam melior esse ce¬

Expanded text:
liberos reddit. 4. Necesse est omni converso ut post tiliberos reddit. 4. Necesse est omni converso ut post timorem consurgere ad charitatem Dei debeat, quasi filius, nec semper sub timore jaceat, quasi servus. Tunc enim amorem nostrae conversionis ostendimus, si denuo ut patrem diligimus, quem prius servili mente vere ut Dominum formidabamus. 5. Primordia conversorum blandis refovenda sunt modis, ne si ab asperitate incipiant, exterriti ad priores lapsus recurrant. Qui enim conversum sine lenitate erudit, exasperare potius quam corrigere novit. 6. Conversus quisque antea ab opere corrigendus est, postea vero a cogitatione, ut prius refrenet pravum actum, deinde appetitum delictum, ut quod jam in opere non apparet, in cogitatione nequaquam perduret. 7. Omnis nova conversio adhuc pristinae vitae habet commistionem: propterea nequaquam ea virtus procedere ad hominum oculos debet, donec conversatio vetus funditus ab animo exstirpetur. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coe
Abbreviated transcription (Latin):
cõuersionis ad deum. Inchoatõnis cũ sorũ.¬
dulceoine: medietatis cũ labore perfectõnis cũ
requie. Sed tñ plerũq alii incipiũt a dulcedĩe.
alii a temptationũ a maritudine. Om̃is cõuer¬
sus ante ex flecu inchoet peccatoꝵ. ⁊ sic tran¬
seat ad desiderium suꝑnorum. Prius .n. lacrimiᷤ
purganda sunt uicia q̃ gessimus. ⁊ tũc mũda¬
um contemplemur ut clamante ea flendo pec¬
catia nob̾ caligo decergitur mundatis cordis
ocł̃is lib̾e suꝑna inspiciant᷑ ante necesse est ti¬
more com̾iti ad deum ut metu futurarũ pe¬
narum caruales illecebre deuincant᷑ Deinde
oportet abiecto timore ad amorem uite et̾ne
transire. Perfc̃a enim caritas foris mittit ti¬
morem. Qi autem timet penam halet ⁊ ñ
ẽ perfectus. Unide ⁊ apostolus. Non enĩ inquit¬
accepistis sp̃m seruitutis iterum ĩ timore: sed ac¬
cepistis sp̃m adoptõnis. perquem scil iam non
pectati pena seruos compͥmit s amor iusticie

Expanded text:
conversionis ad Deum, inchoationis cum dulcedine, medietatis cum labore, perfectionis cum requie. Sed tamen plerumque alii incipiunt a dulcedine, alii a tentationum amaritudine. 2. Omnis conversus ante ex netu inchoet peccatorum, et sic transeat ad desiderium supernorum. Prius enim lacrymis purganda sunt vitia quae gessimus, et tunc mundus contemplemur, ut dum antea flendo peccati a nobis caligo detergitur, mundatis cordis oculis libere superna inspiciantur. 3. Ante necesse est timore converti ad Deum, ut metu futurarum poenarum carnales illecebrae devincantur. Deinde oportet, abjecto timore, ad amorem vitae aeternae transire. Perfecta enim charitas foras mittit timorem ; qui autem timet, poenam habet, et non est perfectus. Unde et Apostolus: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis ; per quem scilicet jam non peccati poena servos comprimit, sed amor justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
dis popuł in lege p̃fecit s ad eoꝵ societatis ⁊ oꝑiꝰ
adium̃tum seqñtis ord̾is uiros ⁊ scd̾e dignitatis
elegit. Nam ĩ eleararo ⁊ ythamar filiis aaron p̾rnc
transfudit plenitudinis habundanciam. si ad hos¬
tias salutares et freqñtioris officii sacram̃ta mi¬
uisterium suffic̾et sacerdotũ. ⁊ in heremo per
.lxx. iuroꝵ prudentiũ mentes moysi sp̃m n
ꝓpagauit. Quib ille usus in ppło ĩnumera¬
biles multitudines facile gubernaret. Sic ⁊

Expanded text:
s populis in lege praefecit, sed ad eorum societatis et operis adjutorium, sequentis ordinis viros, et secundae dignitatis elegit. Nam in Eleazaro et Ithamar filiis Aaron, paternae transfudit plenitudinis abundantiam, ut ad hostias salutares et frequentioris officii sacramenta, ministerium sufficeret sacerdotum. Et in eremo per LXX virorum prudentium mentes Moysi spiritum propagavit, quibus ille usus in populo, innumerabiles multitudines facile gubernaret Num. I
Abbreviated transcription (Latin):
implere oꝑe contempserunt. Mirabiliter conpa¬
ratur similitudo a uoluptatib mundi conenti
redire ad deũ retinentib eũ cupiditatib scłiei qͥ
dormitans exsurg̾e conatur. ⁊ sopore sompnii depͥ¬
mitur. Ille .n. ad bonũ nouit redire ⁊ uoluptatũ
fascib non sinitur. Iste melius eligit uĩgilare. s
soponis torpore tenetur. A bono in decerius lapso ᷤ
super carbones fugidos fieri nigriores. qr per tor¬
porem mentis ab igne caritatis dei extinctisũt.
et per mundi appetitum luce superne illumina¬
tionis priuati nigridine pecratorũ fuscantur.
Quidam intencione bone oꝑatõnis metu ex¬
tingunt in opie. nec ꝑmittuntur in firma mẽ¬
te desiderata perfic̾e̾. et cum indigere in mundo
metuũt a gloria suꝑna sem ipõs abscidũt. Mł
tis consilioꝵ argumentis insidiatur eis diaboluꝰ
in acquirendo plurima. qui in paucis ⁊ modiciꝰ
deuouerant esse contenti. Opponit igitur ĩ corũ

Expanded text:
implere opere contempserunt. 4. Mirabiliter compaimplere opere contempserunt. 4. Mirabiliter comparatur similitudo a voluptatibus mundi conanti redire ad Deum, retinentibus eum cupiditatibus saeculi, ei qui dormitans exsurgere conatur, et sopore somni deprimitur. Ille enim ad bonum novit redire, et voluptatum facibus non sinitur. Iste melius eligit vigilare, sed soporis torpore tenetur. 5. A bono in deterius lapsos supra carbones frigidos fieri nigriores, quia per torporem mentis ab igne charitatis Dei exstincti sunt, et, per mundi appetitum a luce supernae illuminationis privati, nigredine peccatorum fuscantur. 6. Quidam intentionem bonae operationis metu exstinguunt inopiae, nec permittuntur infirma mente desiderata perficere; et cum indigere in mundo metuunt, a gloria superna semetipsos abscindunt. 7. Multis consiliorum argumentis insidiatur eis diabolus in acquirendo plurima qui paucis et modicis voverant esse contenti. Opponit igitur in eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ab itin̾e recte p̃pediunt. dum tam̃ dominus ita p̃¬
cepit a nobis parences odire sicut ⁊ aninas nr̃as.
figuram sanctorum uirorum renũtiantiũ scło
uacras desiare allophilorum arcam dei ges¬
tantes. Nam sicut ille pignorum affectib erecto
itin̾e minime digresse sunt. Ita et uir miido re¬
nuncians parentele obtentimon debet abono p̾pe
dei sed ciment carere oblectamentis mũdi.
prouocat quidem eos amor xp̃i s reuocat cupi¬
ditas scłi. qui proinde obliuiscunt᷑ uoti. quia ca¬
piuntur illecebris uanitatis. Quecumq mens
procellis mundi huius inuolu̾is lignũ conscẽte
crucis. ut amari idest tempestate huiꝰ scłi lib̾ens.
Nam nullus te a lacu mortis humane saluabit.
nisi xp̃c eruerit. Qui sclo renuntiare disposuit.
transg̾ssionis reatu astringitur si uotũ muta¬
uent. Atrociter .n. in discussione diuini iudicii n¬
arguendi sunt. qui quod professione spospõdãt

Expanded text:
ab itinere recto praepediunt, dum tamen Dominus ita prab itinere recto praepediunt, dum tamen Dominus ita praecipiat nobis parentes odire, sicut et animas nostras. 7. Figuram sanctorum virorum renuntiantium saeculo vaccas designasse Allophylorum, arcam Dei gestantes. Nam sicut illae pignerum affectibus a recto itinere minime digressae sunt, ita et vir mundo renuntians, parentelae obtentu non debet a bono praeDei, sed timent carere oblectamentis mundi. Provocat quidem eos amor Christi, sed revocat cupiditas saeculi. Qui proinde obliviscuntur voti, quia capiuntur illecebris vanitatis. 2. Quaecunque mens procellis mundi hujus involveris, lignum conscende crucis, ut a mari, id est, tempestate hujus saeculi libereris. Nam nullus te a lacu mortis humanae salvabit, nisi Christus eruerit. 3. Qui saeculo renuntiare disposuit, transgressionis reatu astringitur, si votum mutaverit. Atrociter enim in discussione divini judicii arguendi sunt, qui, quod professione spoponderant,
Abbreviated transcription (Latin):
consideracõnem sui se nullatenus colligit. Ar¬
guitur eorũ tepor qui deo uacare uolentes
⁊ mũdo renũtiant: ⁊ curas ꝓpͥas aspernantur.
s dum ꝓpinquorũ utilitates procurant a dei
amore se separant. Uir spiritał ita prodesse
debet ꝓpinquitati sue ut dum ilł gracia car¬
nis prestare studet ip̃e a spiritali ꝓposito non
declinet. Multi eium monachorum amore
parentum non solum terrenis curis s etiam
forensibus iurgiis inuoluti sunt. &pro suorũ
temporali salute suas animas perdiderũt. Int̾¬
dum ordinata discretio est dum negatur ꝑẽti
quod prestatur extraneo. ut noueris non pie¬
tatis prohibere officium. s negari carnalitatiꝰ
affectum. parentib .n. carualit̾ prestatur quod
extraneis pie impenditur. Sicut nr̃a a nob̾ non
odienda est anima: s eius caruales odio debenuuiꝰ
affectus habere: ita nec parentes odio a nobis
habendi sunt. s eorum impedimenta que nos

Expanded text:
considerationem sui se nullatenus colligit. 3. Arconsiderationem sui se nullatenus colligit. 3. Arguitur eorum tepor qui, Deo vacare volentes, et mundo renuntiant, et curas proprias aspernantur; sed dum propinquorum utilitates procurant, a Dei amore se separant. 4. Vir spiritualis ita prodesse debet suae propinquitati, ut dum illis gratiam carnis praestare studet, ipse a spirituali proposito nequaquam declinet. Multi enim monachorum amore parentum non solum terrenis curis, sed etiam forensibus jurgiis involvuntur, et pro suorum temporali salute animas suas perdunt. 5. Interdum ordinata discretio est, dum negatur proximo quod praestatur extraneo, ut noveris, non prohiberi pietatis officium, sed negari carnalitatis affectum. Proximis enim carnaliter praestatur, quod extraneis pie impenditur. 6. Sicut nostra nobis non odienda est anima, sed ejus carnales affectus odio debemus habere, ita nec parentes odio a nobis habendi sunt, sed eorum impedimenta, quae nos
Abbreviated transcription (Latin):
gligenter Nlam ueraciter condempnam᷑ si per
toiporem ea que bona sunt agimus. dei seruũ :¬
sine intermissione leg̾e et orare et operare oz ne
forte mentẽ ocio deditam sp̃c fornicatõnis sb̃¬
ripiat. cedit enim labori uoluptas. Animũ aut
uacantem cito preoccupat contuere salomo¬
nem per ocium multis fornicatõnib inuolut̃
et per foruicatõnis uicia usq in ydolatua lap¬
ii qui pro dei tim̾ore scło renuntiant. et
tamen curis rerũ familiarium implicant᷑.
q̃uanco se rerum studiis occupant tanto dĩne
parere curis ⁊ diuinis exercere student utrũq
complecte̾ simul non ualent. Nam duas cura
pariter messe pectori humano non posse. ⁊ duo¬
bus seruientem dominis uni placere difficile
esse. nisi prius a secretorib cordis expellatuꝵ.
importuna scłarium multitudo curarum. Aĩa
que intrinsecus iacet neqͣqͣm resurgit Nã dũ
se per ĩnumeras scłi cogitationes aspargit ad

Expanded text:
gligenter . Nam veraciter condemnamur, si per gligenter . Nam veraciter condemnamur, si per torporem ea quae bona sunt agimus. 5. Dei servum sine intermissione legere, orare et operari oportet, ne forte mentem otio deditam spiritus fornicationis subripiat. Cedit enim labori voluptas, animum autem vacantem cito praeoccupat. Contuere Salomonem per otium multis fornicationibus involutum, et per fornicationis vitium usque in idololatriam lap1. Hi qui pro Dei timore saeculo renuntiant, et tamen curis rerum familiarium implicantur, quanto se rerum studiis occupant, tanto a chaenis 308 parere curis et divinis exerceri student, utrumque complecti simul non valent. Nam duas curas pariter inesse pectori humano non posse; et duobus servientem dominis, utrique placere difficile est. 2. Nisi prius a secretioribus cordis expellatur importuna saecularium multitudo curarum, anima, quae intrinsecus jacet, nequaquam resurget. Nam dum se per innumeras saeculi cogitationes spargit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
nonachum quisꝙ iudicet: qñ se minimum
existimau̾it. etiam cum maiora uirtutũ oꝑa
gesserit qui mundũ deserũt ⁊ tamen uirtutes
preceptorum sine cordis humilitate sequunt᷑
isti quasi de excelso grauiꝰ corruũt qr deterius ꝑ
uirtutũ elationem deiciuntur. qm̃ ꝑ uicia pro¬
labi potuerunt. Omĩs dei serius sis meritis nõ
debet atcolli. dum posse uideat ex inferioribus
sibi prelatiores alios fieri Nouerit autem oĩs
sc̃s alterius se non p̃pon̾e sanctitati. Semper
licet ut per humilitatem non suꝑbiat. ⁊ per
utilem errorem cor ad lasciuiam non dissoluat
Dei seruus dum bonũ aliquod opus agit utrũ
ei ad boni remuneratõnem pertineat que facit
incertus est ne forte discussione celestis iudicis
reus pensetur. ꝙ in hiis que dei sunt negligenter
aut superle aliquod oꝑasse inueniatur. Ideoq
pro boc ip̃o tristis merensq efficitur: atq inde¬
sinencer turbatur reminiscens proculdubio
scriptum esse. maledictus qui facit opus dñi ne¬

Expanded text:
chum judicet, quando se minimum existimaverit, etiam cum majora virtutum opera gesserit. Qui mundum deserunt, et tamen virtutes praeceptorum sine cordis humiliisti quasi de excelso gravius corruunt, quia deterius per virtutum elationem dejiciuntur, quam per vitia prolabi potuerunt. 3. Omnis Dei servus de suis meritis non debet attolli, dum posse videat ex inferioribus sibi praelatiores alios fieri. Noverit autem omnis sanctus se alterius non praeponere sanctitati. Semper licet, ut per humilitatem non superbiat, ut per utilem moerorem cor ad lasciviam non dissolvat. 4. Dei servus dum bonum aliquod opus agit, utrum ei ad boni remunerationem pertineant quae facit, incertus est, ne forte discussione coelestis Judicis reus pensetur, et in his quae Dei sunt negligenter aut superbe aliquid operasse inveniatur. Ideoque pro hoc ipso tristis moerensque efficitur, atque indesinenter turbatur, reminiscens procul dubio scriptum esse: Maledictus qui facit opus Dei ne
Abbreviated transcription (Latin):
tiuidel a puericia religiose pudice piac
castitate illibata uirginitate: Quasi u̾o̾
non tu multo ardentius diligẽ debes eum qͥ
flagiciosis ad se conu̾sis. quecũq dimisit.
in ea te cad̾e non ꝑmisit: At uero ille pħi¬
seus qui pp̃ea modicum diligebat qr modi¬
cum sibi dimita existimabat. ob aliud hoc
errore cecabatur nisi qr ignorans dei iustici¬
am. ⁊ suam querens constituere. Iustĩe dei
subiectus non erat:

Expanded text:
ti uidelicet a pueritia religiose, pudice, pia ti uidelicet a pueritia religiose, pudice, pia castitate, inlibata uirginitate. quasi uero non tu multo ardentius diligere debes eum, qui flagitiosis ad se conuersis quaecumque dimisit, in ea te cadere non permisit. aut uero ille pharisaeus, qui propterea modicum diligebat. quia modicum sibi dimitti existimabat, ob aliud hoc errore caecabatur, nisi quia ignorans dei iustitiam et suam quaerens constituere iustitiae dei subiectus non erat?
Abbreviated transcription (Latin):
uirginali castitate uiuis. et non humiliaris
audiendo: nũquid temptatõ ÷ uita humana
suꝑ terram: Nonte a presenti elacione reu̾¬
berat ue mundo abscandał. Non contremisciͦ
ne deputeris in młtis quoꝵ refrigescit caritaᷤᷤ
qm̃ habundat iniquitas: Non pertutis pectus
quod audis. quapp̃ qui putat stare uideat ne
cadat int̾ ħ diuina monita ⁊ humana peri¬
cula: Itane adhuc uirginib scĩs humilitacẽ
ꝑsuadere laboramus: An u̾o pp̃ aliud credẽd̾
est permittẽ deum ut misceantur num̃o pro¬
fessionis ur̃e multi et multe casure ⁊ casuri
nisi ut biis cadentib timor ur augeatur.
quo suꝑbia compͥmatur. quam sic odicd̾s
ut contra banc unam se tantũ humiliaret
altissimus. ni forte reuera deo muius time¬
bis magisq inflab̾is ut modicũ diligas
eum qui te tantũ dilexit ut crad̾et se ip¬
sum pro ce. qr modicum cibi dimisit uiuẽ¬

Expanded text:
uirginali castitate uiuis; adhuc tamen hic uiuis et non humilaris uirginali castitate uiuis; adhuc tamen hic uiuis et non humilaris audiendo: numquid non temptatio est uita humana super terram? non te a praefidenti elatione reuerberat: uae mundo ab scandalis? non contremescis, ne deputeris in multis quorum refrigescit caritas, quoniam abundat iniquitas? non percutis pectus, quod audis: quapropter qui se putat stare, caueat ne cadat? inter haec diuina monita et humana pericula itane adhuc uirginibus sanctis humilitatem persuadere laboramus? . An uero propter aliud credendum est permittere deum, ut misceantur numero professionis uestrae multi et multae casurae et casuri, nisi ut his cadentibus timor uester augeatur, quo superbia comprimatur? quam sic odit deus, ut contra hanc unam se tantum humilaret altissimus. nisi forte reuera ideo minus timebis magisque inflaberis, ut modicum diligas eum, qui te tantum dilexit, ut traderet se ipsum pro te, quia modicum tibi dimisit, uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
am et ip̃e paulus qui dixit. ñ accepistiͦ
sp̃m seruitucis it̾m in timore tam̃ comite
caritate ait. cũ cimore et tremore multo fui
apud uos. Et ea snĩa quam commemoraui.
ne adu̾sus fractus oleo ramos insertus suꝑ¬
biss oleaster ip̃e usus ÷ diceus. Noli altũ saꝑe
s time Ipẽ oĩa membra xp̃i generalit̾ ãmo¬
nens ait Cum cimore et cremore ur̃am ipõꝵ
salutem oꝑami. Deus ÷ enim qui oꝑatur in
uobis. et uelle et oꝑari ꝓ bona uoluntate. Ne
ad uetus testam̃tum uideatur ꝑtinere quod
scriptũ est. seruice domino ĩ timore. ⁊ exłtate
ei cum cremore: ꝙ que magis membra corꝑĩ
sc̃tatem: Quõ autem requiescit uͥũ ĩuenit¬
locum suũ: Quid aliud qmͣ cor hũiliatum
ꝙͣ impleat. non uude resileat. qd erigat. ñ
quod depͥmat. cũ aꝑtissime dcm sit suꝑ
quem requiescit sp̃c meus. nͥ suꝑ huũlem
et quietum et trementem uerba mea᷑
Iam iuste uiuis. iam piȩ uiuis. pudice. sc̃e.

Expanded text:
am et ipse Paulus, qui dixit: non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore, tamen timore comite caritatis ait: cum timore et tremore multo fui ad uos, et ea sententia, quam commemoraui, ne aduersus fractos oleae ramos insertus superbiret oleaster, ipse usus est dicens: noli altum sapere, sed time; ipse omnia membra Christi generaliter admonens ait: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus est enim qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. ne ad uetus testamentum uideatur pertinere quod scriptum est: seruite domino in timore, et exultate ei cum tremore. Et quae magis membra corporisanctitatem? quomodo autem requiescit, ulocum suum? quid aliud quam cor humiliatum quod impleat, non unde resiliat; quod erigat, non quod deprimat? cum apertissime dictum sit, Super quem requiescet spiritus meus? super humilem et quietum et trementem uerba mea? iam iuste uiuis, iam pie uiuis, pudice, sancte,
Abbreviated transcription (Latin):
eũtibus in emans. Cõmixtio panis ruini
designat unionem caruis ⁊anime. que in
resurrectõne xp̃i denuo sunt unite. Nam
ut predcm̃ est panis ad carnem. ⁊ uinũ re¬
fertur ad animam.⁊ ideo ter signũ cͧcis
ꝓducitur cum hostia suꝑ calicem. qr uir¬
tus trinitatis animam crucifixi redux̃
ad carnem: ne derelinqueret animã eius
ĩinferno. nec daret carnem eius uidere cor¬
ruptõnem. uyeͣ quod ip̃e dicit in psalmo.
suꝑ os calicis qr tres mulieres querebãt cru¬
citixũ ad bostiũ monumenti. Unde quid
queritis uiuentem cum mortuis: Os igitur
calicis in hoc loco significat hostium. mo.
de quo diaconus remouet corporale. desig¬
nans quod angelus drũ reuoluit lapidem
ab hostio monum̃ti. Istud autem sane deb
intelligi quod dicit sacerdos cũ euncharistiam
mittit in calicem. fiat inquit commyetio
corporis ⁊ sanguinis domini. quod utiq re¬
cent partes ille que fiunt de sacrificio qͣ¬
significent: Sergius papa. assignat᷑.

Expanded text:
euntibus Luc. XXIV. Commistio panis et vini designat unionem carnis et animae, quae in resurrectione Christi denuo sunt unitae. Nam, ut praedictum est, panis ad carnem, et vinum refertur ad animam. Et ideo ter signum crucis producitur cum hostia super calicem, quia virtus Trinitatis animam crucifixi reducit ad carnem, ne derelinqueret animam ejus in inferno, nec daret carnem ejus videre corruptionem. Juxta quod ipse dicit in Psalmo: super os calicis, quia tres mulieres quaerebant crucifixum ad ostium monumenti. Unde: Quid quaeritis viventem cum mortuis? Os ergo calicis in hoc loco significat ostium monumenti, de quo diaconus removet corporale, designans quod angelus Domini revolvit lapidem ab ostio monumenti. Illud sane debet intelligi, quod dicit sacerdos, cum hostiam mittit in calicem: Fiat, inquit, commistio corporis et sanguinis Domini. Quod utique recent partes illae quae fiunt de sacrificio. Qsignificent, Sergius papa det
Abbreviated transcription (Latin):
l forsan hoc
arte non profic̾. recurrit ad si¬
iliam. Aduocat sẏmonem. ⁊ accedit ad gieri.
ꝑhũc ab illo nititur eni̾e. quod ꝑ se non p̃¬
ualet obtinere. supplicat ⁊ ꝓmittit. offert
et tribuit ꝓpudor. Gr̃am quã gratis adipis¬
ci non potuit: ꝑfas et nefas nititur adipisci.
Nec desistit ad hoc. s insistit ⁊ inuadit hõ¬
ardore tanta libidine presidendi. ut scisma
non horreat. scandalum non formidet. S
giosi lepra ꝑcussit. ⁊ sim̃on periit cũ pecunia.
Thore cũ ꝯplicib ignis assumpsit. ⁊ datan
⁊ abiron terra uiuos absorbuit. Nullus ita

Expanded text:
 forte hac arte non proficit, recurrit ad aliam: advocat Simonem et accedit ad Giezi, per hunc ab illo nititur emere, quod per se non valet obtinere, supplicat et promittit, offert et tribuit. Proh pudor! Gratiam quam gratis adipisci non potuit, per fas et nefas nititur adipisci. Nec desistit adhuc, sed insistit et invadit violtur ardore, tanta libidine presidendi, ut scisma non horreat, scandalum non formidet. 2 Sed Giezi lepra percussit, et Simon periit cum pecunia, Chore cum complicibus ignis assumpsit, et Dathan et Abiron terra vivos absorbuit. Nullus itaque
Abbreviated transcription (Latin):
lia maxime solent hoĩes
ectare opes. uoluptates.
nores. De opib praua.
honorib. uana ꝓeedũt.
nc .n. iohes apostolus ĩ¬

Expanded text:
ia maxime solent homines affectare: opes, voluptates, honores. De opibus prava, de honoribus vana procedunt. Hinc enim Iohannes apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
de sunt. s consuetudine uluerunt. Ideoq sic di¬
uina scrutare oꝑa ut semꝑ ea cogites inmẽsa.
fecit deus omĩa ualde bona Nichil ergo nat᷑a
malum. quando ⁊ ip̃a que in creaturis uident᷑
ẽẽ penalia: si bene utantur et bona ⁊ prosꝑast̾.
si male utantur noceant. Ita ergo perpendẽda
est creatura ex nr̃o usu non bono. non ex sua
natura ualde bona.

Expanded text:
de sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic dide sunt, sed consuetudine viluerunt. Ideoque sic divina scFecit Deus omnia valde bona. Nihil ergo natura malum, quando et ipsa quae in creaturis videntur esse poenalia, si bene utantur, et bona, et prospera sunt, si male utantur, nocent. Ita ergo perpendenda est creatura ex nostro usu non bona, nam ex sua natura valde bona.
Abbreviated transcription (Latin):
tura. ip̃m fiat quod dictum est: in eternitate ũ¬
bi ñ in uocis sono enũciatum est. Non septies a
deo uisa septiesq laudata ẽ creatura. que ante¬
qͣm fieret ꝑfecte ab illo est uisa. S dum singła
uidentes laudamus tamqͣm ip̃e uideat laudecq
ita uidet et laudat per nos. S per se ꝑhenniter
ac sempiterne uidet. ꝑ nosuero temporaliter
Attendite uniuersaliter creaturam in pͥncipio
torum om̃ium in pulcro et apto consistit. Sed
pulchrũ est quod ꝑ se ip̃m est pulchrũ. ut hõ
ex anima et membris om̃ib constans. aptum
uero est ut uestuñtum. ut uictum. Ideoq hõiẽ
dicis pulchrũ ad se qr non uestimento ⁊ uictui
est homo necessarius. s ista homini. Ideo autem
illa apta. qr non sibi sicut homo pulcra. auc ad
se s ad aliud .i. ad hominem accõmodata sͥin
necessaria. Hoc et de cecis elementoꝵ naturis
dicend̾. Cuncta que sunt et fc̃a sunt mira ual¬

Expanded text:
tura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Vetura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principiotorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem accommodata, non sibimet necessaria. Hoc et de caeteris elementorum naturis dicendum est. 19. Cuncta quae sunt, et facta sunt, mira val
Abbreviated transcription (Latin):
ferens. eamq melius in diuina rõne cõspiciẽs:
continuo mane fiebat. Si uero ꝑmaneret ne¬
glecto creatore in creature aspectu: iam non
uesꝑa s nox utiq fieret ⁊ Sum se creatura me¬
lius in deo qͣm in se ip̃a nou̾it ip̃a sui cegnitõ
que maior in deo ÷ dies ⁊ lux dicitur. Cognitio
uero sua in se ip̃a ad compensatõnem cognitõiꝰ
illius que est in deo: qr longe inferior ÷ uesꝑan
nõiatur. deoq post uesꝑam mane fiebat. quia
dum suam in se cognitionem sibi sacisfac̾e nõ
agnosc̾et. ut se plenius nosse potuiss. ad deum
sese refebat creatura. in quo se dies agnoscẽdo
melius fieret. Non sicut quẽ ad mod̾ nos tran¬
sitorie dicimus fiat aliquid: sic deus dixit. fiat
celũ in pͥncipio ¶llud .n. sempiterne in ũbo unico¬
dictum est Si transitorie dc̃m est a deo fiat
erat utiq creatura aliqua. unde iam tal̾ fier
uox. S qr anteqͣm dic̾et fiat nulla excitit crea¬

Expanded text:
ferens, eamque melius in divina ratione conspiciens, ferens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in principio. Illud enim sempiterne in verbo unicdictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit crea
Abbreviated transcription (Latin):
qr dicit dominus ꝑ ꝓpb̃am. Ego dñs formans
lucem: et creans tenebras. S qi angłica natura
que non est p̾uaricata lux dicitur. illa autẽ q̃
preuaricata est tenebrarũ nõie nũcupatur. ⁊ m̃n
et in principio lux a tenebris diuiditur S qr
non formans. Hoc ⁊ de hominib bonis małq
accipiendum est. Post adnumeratam celi t̾req
creaturam. ideo nõiatur in genesi sp̃c sanctus.
ut qͥa suꝑferri eum dici oportebat ante illa
diceretur. quod ⁊ apłł indicat. dũ suꝑeminẽ¬
tem uiam caritatis demonstrat. Ideo suꝑfr̾i
subsistantes requiescimus. atq protegendo no᷑:
suꝑfertur nobis. Una queq natura suo põd̾e
sunt. Qorum pp̃ unitatem insinuandam ñ
dies primus. s dies dictus est unus: ⁊ idcirco
ip̃e repetitur semper ĩ exsecutione creature.
Qui dies b̃ est natura angłorum q̃n creatu¬
ram se ip̃am contemplabatur. quodam modo
uesꝑescebat Non autem ꝑmanendo in eui
creature contentu. s laudem eius ad deum re¬

Expanded text:
t Dominus per prophetam: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras ; sed quia angelica natura, quae non est praevaricata, lux dicitur; illa autem quae praevaricata est tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando creaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum re
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dei deus ÷: qr ñ ip̃e aliud est aluid uo¬
luitas eius. s ħ est illi uelle qd̾ ip̃e÷. utiq eternꝰ
ceries ex qua formatus ÷ mundus extat origine
nou temꝑe. Res a se factas precessit: ut sonꝰ cantũ.
Prior .n. est sonus cautu. qr suauitas cantilene ad
sonũ uocis. non sonus ꝑtinet ad suauitatem. ac
ꝑ boc utrũq simulsunt. s ille ad quem ꝑtinet c¬
cantus prior est .i. sonus. Materia ex qua celum
tertaq sormata est. ideo informis uocata ẽ: qͥa
uondum ex ea formata erant que formari res¬
tabant. Uerũ ipsa matena ex nichilo facta erat.
aliud est aliquid fieri posse. aliud fieri necesse eẽ.
fieri necesse est qd̵ deus naturis inseruit. fieri at̃
posse est quod eetra cursum inditũ naturarũ.
creator ut faceret quandoq uoluit reseruauit.

Expanded text:
Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voVoluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est eries, ex qua formatus est mundus, origine, non tempore res a se factas praecessit, ut sonus cantum; prior est enim sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem. Ac per hoc utrumque simul sunt; sed ille ad quem pertinet cantus prior est, id est, sonus. Materies, ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ex ea formata erant quae formari restabant; verum ipsa materia ex nihilo facta erat. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est quod Deus naturis inseruit, fieri autem posse est quod extra cursum indictum naturarum creator ut faceret quandoque voluit reservavit.
Abbreviated transcription (Latin):
undus ex reb uisibilib s tñ inuestigibłi¬
bus constat. Homo autem ex reruin uni¬
uersitate compositus. alt̾ in breui quodam mͦ
creatus ÷ mundus. Ratio mundi de ino consi¬
deranda ÷ hõie. Nam sicut ꝑ dimensiones etat̃
ad finem homo uergitur ita ⁊ mundus ꝑ hoc
quod distenditur tempore deficit. Quia unide l¬
homo atq mundus cresc̾e uidetur. inde uterq
minuitur. frustra dicitur ꝑ tanta retro temꝑa.
deo uocanti noua: pro mundo faciendo orta f
huius mundi constructio. nec tempus ante pͥn¬
cipium. s eternitas fu̾it. Tempꝰ uero a substicu¬
tione creature. ñ creatura cepit a tempore. Qͥdã
aiunt quid faciebat deus anteqͣm celum fac̾et
⁊ si inre mundꝰ non erat in eterna tñ ratione
et consilio semꝑ erat. Dicunt quidam qr sb̾ito
uoluit deus facere mundum. ꝙ aute non fecit.
uoluntatem dei ĩmutari arbitrantes. qui alñ
uolũ qd̾ aliqñ non uoluit. Quib respondend̾

Expanded text:
undus ex rebus visibilibus, sed tamen investigabilibus constat. Homo autem ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fconsilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? t, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
flos egreditur ⁊ conteritur. ⁊ fugit uelut um¬
bra. ⁊ nũqmͣ in eodem statu ꝑmanet. Gurmł¬
ta desid̾at cum pauca sufficiunt. hñtes in qͥt
uictũ ⁊ uestitum hiis contenti sitis. Cur ne¬
cessaria cum multa sollicitudine q̃rat cũ ipã
sine magna difficultate se offerunt. Audi ꝙͥ
ueritas dicat. Nollite solliciti ẽẽ dicentes. quid
manducabimus aut quid bibemus. Primũ

Expanded text:
flos egreditur et conteritur et fugit velut umbra, et nunquam in eodem statu permanet». Cur multa desideret cum pauca sufficiant? «Habentes, inquit, victum et vestitum, his contenti sitis». Cur necessaria cum multa sollicitudine querat, cum ipsa sine magna difficultate se offerant? 2 Audi quid super hoc veritas dicat: «Nolite solliciti esse dicentes: ‘Quid manducabimus aut quid bibemus aut
Abbreviated transcription (Latin):
perficiat sacramentum. ⁊ post cõsetͣtõnẽ
non sit in altari panis ⁊ uinũ. quis panis est
corporis auc quod uinum est sanguinis sa¬
cramentũ: Si dicatur qd̾ panis qui fuit uł
uinũ ꝙ extitit. ꝓfecto nec ille corporis. nͣ illud
est sauguinis sacramentum. qr panis tͣnsiuit
tur qd̾ spẽs que remansit illa quidem nec
consistit ex granis. nec conflixeit ex acinis.
qm̃ ex hiis non ꝓuenit accidens. s suba. Qmͣ
ergo similitudinem assignabimus inter sa¬
cramentũ rei ⁊ rem sacram̃ti: Nam si sacram̃¬
ta nõ halerent similitudinem rerũ quar̃ st̃
carnis ext̾ior similitudinem ht̃ sig̃cati qd
est ablutõ mentis interior. Sane sacram̃tũ
istud in eo gerit similitudinem corporis in
quo panis similitudinem rep̾sentat. Spẽs
ergo panis sacramentũ est corꝑis. nõ solũ
rõne rei significate. uerũ eciã ratõne ꝯtente.¬

Expanded text:
perficiat sacramentum, et post consecrationem non sit panis in altari aut vinum, quis panis est corporis, aut quod vinum est sanguinis sacramentum? Si dicatur quod panis qui fuit, vel vinum quod exstitit, profecto nec illud est corporis, nec illud est sanguinis sacramentum, quia panis transitur, quod species quae remansit, illa quidem nec consistit ex granis, nec confluit ex acinis, quoniam ex his non provenit accidens, sed substantia. Quam ergo similitudinem assignabimus inter sacramentum rei, et rem sacramenti? Nam si sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum carnis exterior, similitudinem habet significati, quod est ablutio mentis interior. Sane sacramentum istud in hoc gerit similitudinem corporis, in quo panis similitudinem repraesentat. Species ergo panis sacramentum est corporis, non solum ratione rei significatae, verum etiam ratione conte
Abbreviated transcription (Latin):
sit hec uocabitur uirago qm̃ de uiro suo sũp¬
ta ẽ. Nam uirago uel uirgo potius bt̃ aliꝙͣ
siłitudinem cũ uiri noĩe. mulier aute non hab.
S hoc ut dixi lingue du̾sitas facit. Qd̃ autẽ
additũ est relinquet homo patrem ⁊matrem
et adherebit uxori sue. ⁊ erunt duo in carne u¬
na. quõ referatur ad historiam ñ inuenio. nisi
qd̾ plerũq in gene humano ista contingunt.
S tota ꝓphecia ẽ cuius apłs meminit dicens. pp̃
hoc relinquet homo patrem ⁊ matrem ⁊ adhe

Expanded text:
sit: Haec vocabitur virago, quoniam de viro suo sumpsit: Haec vocabitur virago, quoniam de viro suo sumpta est. Nam virago vel virgo potius habet aliquam similitudinem cum viri nomine; mulier autem non habet: sed hoc, ut dixi, linguae diversitas facit. 19. Quod autem additum est, Relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, quomodo referatur ad historiam non invenio, nisi quod plerumque in genere humano ista contingunt; sed tota prophetia est, cujus Apostolus meminit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adh
Abbreviated transcription (Latin):
defuit undefemina formaretur. aut si uellec deus
Siũ ergo ista figurate dc̃a sint. siũ figurate ⁊̃¬
fc̃a sint ñ frustra hoc mͦ uł dc̃a uł fr̃a sũt. S st̃
plane mist̾ia ⁊ sacram̃ta siue h mͦ quo tenuitaͦ
nr̃a conatur. siũ aliquo alio meliore. sm̃ sanam
tñ fidem int̾ pretanda ⁊ intlłigenda. Uocaũ ergo¬
mulierem suam uir tamqͣm potior inferiore
⁊ dixit. Hoc nunc os de ossib meis. ⁊ caro de car¬
ne mea. Os de ossib fortasse pp̃ fortitudinẽ. et
caro de carne pp̃ temꝑanciam. Hee namq d
due uͥtutes ad inferiorem animi ꝑtem. quam
prudencia rõnał regit. docentur ꝑtinere. Qãt
dc̃m est hec uocabitur mulier q̃m de uiro suos
sumptaz. ista origonominis ⁊ interp̃tatõ in la¬
tina lingua non apparet. Quid .n. simile hẽat
mulieris nomen ad uiri nom̃ ñ inuenit᷑. S ĩ
hebrea locutõne dicitur sicsonare. quasi dcm̃

Expanded text:
defuit unde femina formaretur? aut, si vellet Dominus, defuit unde femina formaretur? aut, si vellet Dominus, t? Sive ergo ista figurate dicta sint, sive etiam figurate facta sint, non frustra hoc modo dicta vel facta sunt; plane mysteria et sacramenta, sive hoc modo quo tenuitas nostra conatur, sive aliquo alio meliore, secundum sanam tamen fidem sunt interpretanda et intelligenda. CAPUT mulierem suam vir, tanquam potior inferiorem, et dixit: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea. Os de ossibus, fortasse propter fortitudinem; et caro de carne, propter temperantiam. Hae namque duae virtutes ad inferiorem animi partem, quam prudentia rationalis regit, docentur pertinere. Quod autem dictum est, Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est; ista origo nominis, et interpretatio in lingua latina non apparet. Quid enim simile habeat mulieris nomen ad viri nomen, non invenitur. Sed in hebraea locutione dicitur sic sonare, quasi dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaudo desinat ẽẽ carnał. opus babet ꝑfecta sapi¬
encia. Cuius ꝯtemplatõ qr interior ⁊ secrecior.
⁊ ab om̃i sensu corporis remotissima. ꝯuenient̾
⁊̃ ista soporis noĩe intlłigi potest. Tunc .ii. ordĩa¬
tissime caput mulierĩ est uir. cũ caput uiri ẽ
carnem adimpleuit. ut hoc noĩe insinuaret᷑
dilectõis affectus. quo diligit quĩq animã
suam. Et non ÷ durus ut eam contempnat quo
diligit quisq cui prez. Non enĩsic nominata ẽ
caro isto loco. ut carnalem ꝯcupĩan significet. s
illo modo potius quo ꝓpheca dicit auferri popło.
cor lapideum. ⁊ dari cor carneum. ħmͦ .n. dicit ⁊̃¬
apłs non in tabulis lapideis. s in tabulis cordis
carnalib. Aliud ÷ quippe ꝓpͥa loquutõ. aliud fi¬
gurata quał istaz quam tractamus modo. Qͣ¬
ꝓpter ⁊ si uisibił femina sm̾ historiam de corpore
niri primo fr̃a÷ a dño deo. ñ utiq sñ cã ita facta.
nisi uc aliqd̃ secretũ intimaret. Non eĩ aut limus

Expanded text:
carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri estcarnem adimplevit, ut hoc nomine insinuaretur dilectionis affectus, quo diligit unusquisque animam suam, et non est durus ut eam contemnat; quod diligit quisque cui praeest. Non enim sic nominata est caro isto loco, ut carnalem concupiscentiam significet; sed isto modo potius quo propheta dicit auferri populo cor lapideum, et dari cor carneum . Hoc  Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Aliud est quippe propria locutio, aliud figurata, qualis ista est quam tractamus modo. Quapropter etsi visibilis femina secundum historiam de corpore viri primo facta est a Domino Deo, non utique sine causa ita facta est, nisi ut aliquod secretum intimaret. Num enim aut limus
Abbreviated transcription (Latin):
nõie soporis significari arbitror. quẽ inmisit d̾s
in adam. qñ ei mulier fc̃a ÷. Ut enĩ hoc uideatur ñ
est opus oculis istius corporis. Sed quanto quisq
ab istis uisibilib reb in int̾iora intlligencie seces¬
serit. hoc est autẽ quasi obdormisc̾e̾ tanto meltꝰ
⁊ sincerius illud uidet. Ipã .n. cognitio qua intelli¬
gitur in nob̾ aliud ẽẽ qd̾ rõne dominetur. aliud
qd̾ rõni obtemꝑet. ip̃a ergo cognitõ ueluti effec¬
tio mulieris ÷ de costa uiri. pp̃ ꝯiunctõnem signi¬
ficandam. Deinde ut quisq huic sue parti recte
dominetur.⁊ fiat quasi ꝯiugał in se ip̃o ut caro ñ

Expanded text:
nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uiri xp̃c. ⁊ caput mulieris uir. Ideoq dicitur
non est bonum solum hoĩem ẽẽ. Ad hoc enĩerat
ut fieret ut non solũ anima corpori dominare¬
tur. qr corpus seruilem locum obtinet. sed etiam
uirilis rõ subiugaret sͥ aĩalem partem suam.
suꝑ quam ad adiutorium imꝑat corpori. Ad
huius rei exemplũ femina fc̃a est. Quã rerũ
ordo subiugat uiro. ut qd in duob hõibus
euidentius apparet .i. in masdo ⁊ femina. etrã
in uno hoĩe considerari possit. ut appetitũ aĩe
ꝑ quẽ uoluptates corporis oꝑamur. habeat in¬
mens interior tamquã uirilis rõ subiugatum
et iustalegx mod̾ imponat adiutorio suo. sic̃
Primo ergo demonstrauit deus hõĩ qͣnͣto melior
ess pecorib ⁊ om̃ib irrõnabilib animantibus.
S hoc enĩ apparet ip̃a tõne hoĩem meliorem esse
qͣm pecora. quod distinguere ⁊ nominatim ea diͦ¬
rõ÷. Cito .n. homo intelligit se meliorem esse peco

Expanded text:
enim viri Christus, et caput mulieris vir . Ideoque dicitur: enim viri Christus, et caput mulieris vir . Ideoque dicitur: Non est bonum solum hominem esse. Adhuc enim erat, quod fieret, ut non solum anima corpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus ro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appetitum animae, per quem de membris corporis operamur, habeat mens interior tanquam virilis ratio subjugatum, et justa lege modum imponat adjutorio suo, sicut vir ra domus est. 16. Primo ergo demonstravit Deus homini quanto melior esset pecoribus, et omnibus irrationabilibus animantibus: Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea di est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecor
Abbreviated transcription (Latin):
qua sibi triaista concorditer copłantur Prima
prudencia. scda fortitudo. tertia temꝑancia: Et
in ista tota copulatõne atq ordinatõne ꝑfi¬
in paradiso ut oꝑaretur ⁊ custodiret. oꝑatõ illa
laudabilior laboriosa ñ erat. Alia ẽ namq in
paradiso oꝑatio. et alia in terra qua post pcc̃m
dampnatus ẽ. Ex eo aut̃ qd̾ additũ est ⁊ custo¬
diret significatũ ÷ quał illa oꝑatõ erat. Namq
in tranquillitate beate uite ubi mors ñ est.
om̃is oꝑa ẽ custodire qd tenes. Accipit etiam
p̃ceptum. de quo suꝑius iam tractauimꝰ. Quod
preceptũ qm̃ sic concluditur ut nõ ad unum
loquatur. sic enĩ dicit. qua die autem mandu¬
caueritis morte moriemini. incipit exponi c¬
quõ sit fc̃a femina. ꝙ fr̃a dicitur in adiuitoriũ
uiri. ut copulatõne spiritali spiritales fetus
ed̾et .i. bona oꝑa diuine laudis. dũ ille regit ħ
obtemꝑat. ille a sapĩa regitur. hec auiro. Capul

Expanded text:
qua sibi ista tria concorditer copulantur; prima, qua sibi ista tria concorditer copulantur; prima, prudentia; secunda, fortitudo; tertia, temperantia; et in ista tota copulatione atque ordinatione in paradiso: mulier laudabilior laboriosa non erat. Alia est namque in paradiso operatio, et alia in terra, quo post peccatum damnatus est. Ex eo autem quod additum est, et custodiret; significatum est qualis illa operatio erat. Namque in tranquillitate beatae vitae, ubi mors non est, omnis opera est custodire quod tenes. Accipit etiam praeceptum, de quo superius jam tractavimus . Quod praeceptum, quoniam sic concluditur, ut non ad unum loquatur; sic enim dicit, Qua die autem manducaveritis, morte moriemini; incipit exponi quomodo sit facta femina: et facta dicitur in adjutorium viri, ut copulatione spirituali spirituales fetus ederet, id est bona opera divinae laudis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec a viro. Caput