comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omnium consensu parte ibirelicta copiarum ipsicum expeditis
ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato pro¬
rima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex op¬
pido drappes ⁊ lucterius educunt. hi paucos dies morati ex finibꝰ
cadurcorum qui partim re frumentaria sullcuare eos cupiebant
partim prohibere quo minus sumerent non poterant magnuz
numerum frumenti comparabant. Nonnunꝙͣ autem expeditio¬
nibus nocturnis castella nostrorum adoruntur. Quam ob cau¬
sam gaius camnius toto oppido munitiones circumdare mora¬
tur ne aut opus effectum tueri non posset aut plurimis in locis
infirma disposita presidia haberet. Magna frumenti copia com¬
parata statuunt drappes ⁊ lucterius non longus abesse ab oppi¬
do decem milibus unde paulatim frumentum in oppidum suppor¬
tarent ipsiq inter se prouincias partiuntur. Sappes castris presi¬
dio cum parte copiarum restint lucterius agmen umentorum ad

Expanded text:
omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis omnium consensu parte ibi relicta copiarum ipsi cum expeditis ad importandum frumentum proficisci. Eo consilio probato proxima nocte duobus milibus armatorum relictis reliquos ex oppido Drappes et Lucterius educunt. Hi paucos dies morati ex finibus Cadurcorum, qui partim re frumentaria sublevare eos cupiebant, partim prohibere quo minus sumerent non poterant, magnum numerum frumenti comparant, nonnumquam autem expeditionibus nocturnis castella nostrorum adoriuntur. Quam ob causam Gaius Caninius toto oppido munitiones circumdare moratur, ne aut opus effectum tueri non possit aut plurimis in locis infirma disponat praesidia. Magna copia frumenti comparata considunt Drappes et Lucterius non longius ab oppido X milibus, unde paulatim frumentum in oppidum supportarent. Ipsi inter se provincias partiuntur: Drappes castris praesidio cum parte copiarum restitit; Lucterius agmen iumentorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
baros autoritatem haberet oppidum uxel lodunum quod in clien¬
tela fuerat eius egregie natura loci munitum occupat suis ⁊ drappe¬
tis copus oppidanosq sibi conungit. Quo cum confestim gaius
camnius uenisset animaduerteretq omnes oppidi partes p̃rup¬
tissimis saxis esse munitas quod defendente nullo tamen armatiᷤᷤ
ascendere esset difficile magna autem impedimenta oppidanorũ
uideret que si clandestina fuga subtrahere conarentur effugere
non modo equitatus sed ne legiones quidem possent tripartito
cohortibus diuisis trina occultissimo loco castra fecit a quibus
paulatim quantum copie paciebantur uallum in oppidi circuitũ
ducere instituit. Quod cum animaduerterent oppidani miserri¬
maq alexie memoria soliciti similem casum obsessionis uererẽ¬
tur maximeq ex omnibus lucterius qui fortune illius periculũ
fecerat moneret frumenti rationem esse habendam constituũt

Expanded text:
baros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clienbaros auctoritatem haberet, oppidum Vxellodunum, quod in clientela fuerat eius, egregie natura loci munitum, occupat suis et Drappetis copiis oppidanosque sibi coniungit. Quo cum confestim Gaius Caninius venisset animadverteretque omnes oppidi partes praeruptissimis saxis esse munitas, quo defendente nullo tamen armatis ascendere esset difficile, magna autem impedimenta oppidanorum videret, quae si clandestina fuga subtrahere conarentur, effugere non modo equitatum, sed ne legiones quidem possent, tripertito cohortibus divisis trina excelsissimo loco castra fecit; a quibus paulatim, quantum copiae patiebantur, vallum in oppidi circuitum ducere instituit. Quod cum animadverterent oppidani miserrimaque Alesiae memoria solliciti similem casum obsessionis vererentur, maximeque ex omnibus Lucterius, qui fortunae illius periculum fecerat, moneret frumenti rationem esse habendam, constituunt
Abbreviated transcription (Latin):
qua in re sumina felicitas celeritasq in recipiendis ciuitatibus
fabium consequitur. nam carnures qui sepe uexati nunꝙͣ pacis
fecerant mentionem datis obsidibus ueniunt in deditionem.
Cetereq ciuitates posire in ultimis gallie finibus occeano con¬
iuncte que armorice. appellantur autoritate adducte carnutum
aduentu fabii legionumq imperata sine mora faciunt. Ounna¬
cus sius finibus expulsus errans latitansq solus extremas⁊
gallie regiones petere est coactus. at drappes unaq lucterius
cum legiones canniumq adesse cognouissent nec se sine certa
pernitie persequente exercitu putarent prouincie fines intrare
posse nec tam libere uagandi latrociniorumq faciendorum fa¬
cultatem haberent in finibus se constituunt cadurcorum. Ibi cum
lucterius apud suos ciues quondam integris rebus multum po¬
tuisset semperq autor nouorum consiliorum magnam apud bar¬

Expanded text:
Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Qua in re summa felicitas celeritasque in recipiendis civitatibus Fabium consequitur. Nam Carnutes, qui saepe vexati numquam pacis fecerant mentionem, datis obsidibus veniunt in deditionem, ceteraeque civitates positae in ultimis Galliae finibus Oceano coniunctae, quae Armoricae appellantur, auctoritate adductae Carnutum adventu Fabi legionumque imperata sine mora faciunt. Dumnacus suis finibus expulsus errans latitansque solus extremas Galliae regiones petere est coactus. At Drappes unaque Lucterius, cum legiones Caniniumque adesse cognoscerent nec se sine certa pernicie persequente exercitu putarent provinciae fines intrare posse nec iam libere vagandi latrociniorumque faciendorum facultatem haberent, in finibus consistunt Cadurcorum. Ibi cum Lucterius apud suos cives quondam integris rebus multum potuisset, semperque auctor novorum consiliorum magnam apud bar
Abbreviated transcription (Latin):
fectis omnibus multitirdo capitur impedimentorum. Quaex
fuga cum constaret drapetem senonem qui ut primu defecerat
gallia collectis undiq perditis hominibus serus ad libertate
dimenta et comineatus romanorum interceperat non amplius
hominu milibus ex fuga quinq collectis prouinciam petere
unaq consilium cum eo lucretium cadurcum cepisse quem supe¬
riore commentario prima defectione gallie facere in prouincia
uoluisse impetum cognitum est. Cannius legatus cum legiombꝰ
duabus ad eos persequendos contendit. ne detrimento aut timo¬
re prouincie magna infamia perditorum hominum latrocinus
caperetur. Gaius fabius cum reliquo exercitu in carmites cete¬
rasq proficiscitur cinitates quarum eo prelio quod cum dun¬
naco fecerat copias esse accitas sciebat. Non enim dubitabat
quin recenti calamitate subiissiores essent future. dato uerot
spatio ac tempore eodem instigante dunnaco possent concitari

Expanded text:
fectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fectis omnis multitudo capitur impedimentorum. Qua ex fuga cum constaret Drappetem Senonem, qui, ut primum defecerat Gallia, collectis undique perditis hominibus, servis ad libertatem dimenta et commeatus Romanorum interceperat, non amplius hominum duobus milibus ex fuga collectis provinciam petere unaque consilium cum eo Lucterium Cadurcum cepisse, quem superiore commentario prima defectione Galliae facere in provinciam voluisse impetum cognitum est, Caninius legatus cum legionibus duabus ad eos persequendos contendit, ne detrimento aut timore provinciae magna infamia perditorum hominum latrociniis caperetur. Gaius Fabius cum reliquo exercitu in Carnutes ceterasque proficiscitur civitates, quarum eo proelio, quod cum Dumnaco fecerat, copias esse accisas sciebat. Non enim dubitabat quin recenti calamitate summissiores essent futurae, dato vero spatio ac tempore eodem instigante Dumnaco possent concitari.
Abbreviated transcription (Latin):
prelii perse fortissime contra pedites preliantur. hostesq nichil
amplius copiarum accessurum credentes ut prius cognouerãt
delendi equitatus nostri nacti occasionem uidebantur. Cum ali¬
quanidui summa contentione dimicaretur. Sunnacus instru¬
it aciem que suis esset equitibus inuicem presidio cum repen¬
te conferte legiones in conspectum hostium ueniunt quibus ui¬
sis perculse barbarorum turme ac perterrite acies hostium per¬
turbato impedimentorum aginine magno clamore discursuq
passim fuge se mandat. At nostri equites qui paulo ante cum re¬
sistentibus fortissime confuxerant letitia uictorie elati undiq¬
maguo undiq clamore sublato cedentibus circum fusi quantũ
cquorum uires ad persequendum dextreq ad cedendum ualent
tantum eo prelio interficiunt. Itaq amplius milibus.xii. aut
armatorum aut eorum qui eo tempore arma proiecerant inter¬

Expanded text:
proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil proeli fortissime contra pedites proeliantur, hostesque nihil amplius copiarum accessurum credentes, ut pridie cognoverant, delendi equitatus nostri nacti occasionem videbantur. Cum aliquamdiu summa contentione dimicaretur, Dumnacus instruit aciem quae suis esset equitibus in vicem praesidio, cum repente confertae legiones in conspectum hostium veniunt. Quibus visis perculsae barbarorum turmae ac perterritae acies hostium, perturbato impedimentorum agmine, magno clamore discursuque passim fugae se mandant. At nostri equites, qui paulo ante cum resistentibus fortissime conflixerant, laetitia victoriae elati magno undique clamore sublato cedentibus circumfusi, quantum equorum vires ad persequendum dextraeque ad caedendum valent, tantum eo proelio interficiunt. Itaque amplius milibus XII aut armatorum aut eorum qui eo timore arma proiecerant inter
Abbreviated transcription (Latin):
in cadem se reciperet castra. Consequuntur equites nostri ut erat p̃¬
ceptum muaduntq dunnaci agmen ⁊ fugientes perterritosq sub
sarcinis itinere aggressi magna preda multis interfectis potiunt.
ta re bene gesta se recipiunt in castra. Insequente nocte fabius cq¬
tes premittit sic paratos ut confugerent atq omne agmen mora¬
rentur dum consequeretur ipse cuius preceptis ut res gereretur.
Quintus titacius uarus prefectus equitum singularis. ⁊ animi ⁊
prudentie uirsuos hortatur agnenq hostium consecutus turmas
partim ydoncis locis disponit partun equitum prelium commit¬
tit. Confugit audacius equitatus hostium succedentibus sibi pe¬
ditibus qui toto agmine subsistentibus equitibus suis contra
nostros ferunt auxilium. fit prelium acri certamine. Nlamq no¬
stri contemptis pridie superatisq hostibus cum subsequi legiõos
meminissent ⁊ pudore cedendi cupiditate celerius conficiendi

Expanded text:
in eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat prin eadem se reciperet castra. Consecuntur equites nostri, ut erat praeceptum, invaduntque Dumnaci agmen et fugientes perterritosque sub sarcinis in itinere adgressi magna praeda multis interfectis potiuntur. Ita re bene gesta se recipiunt in castra. Insequenti nocte Fabius equites praemittit sic paratos ut confligerent atque omne agmen morarentur, dum consequeretur ipse. Cuius praeceptis ut res gereretur, Quintus Atius Varus, praefectus equitum, singularis et animi et prudentiae vir, suos hortatur agmenque hostium consecutus turmas partim idoneis locis disponit, parte equitum proelium committit. Confligit audacius equitatus hostium succedentibus sibi peditibus, qui toto agmine subsistentes equitibus suis contra nostros ferunt auxilium. Fit proelium acri certamine. Namque nostri contemptis pridie superatis hostibus, cum subsequi legiones meminissent, et pudore cedendi et cupiditate per se conficiendi
Abbreviated transcription (Latin):
legatus complures ciuitates in fidem recepit. obsidibus firmat.
Luteris gau cannii rebili fit certior que in pictonibus gerantur.
Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium duratio feren¬
dum. at diuinacus aduentu fabii cognito desperata salute sitem¬
pore eodem coactus esset ⁊ romanum et externum sustinere hostẽ
et respicere ac timere oppidanos repente ex co loco cum copus re¬
cedit nec sesatis tutum fore arbitrabatur nisi flumine ligeri qd̃
erat ponte propter magnitudinem transeundum copias tradurr¬
isse. fabuis et si nondum in conspectum uenerat hostibus neq
se cannio conuinrerat tamen doctus abhis quilocorum cognoue¬
rant naturam potissimum credidit hostes ꝑterritos non eum io¬
cum quem petebant petituros. Itaq cum copus ad cundem pon¬
tem contendit. Equitatumq tantum procedere ante agnien impe¬
rat legionum quantum cum processisset sine defatigatione cquoꝵ

Expanded text:
legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat legatus complures civitates in fidem recipit, obsidibus firmat litterisque Gai Canini Rebili fit certior quae in Pictonibus gerantur. Quibus rebus cognitis proficiscitur ad auxilium Duratio ferendum. At Dumnacus adventu Fabi cognito desperata salute, si tempore eodem coactus esset et Romanum externum sustinere hostem et respicere ac timere oppidanos, repente ex eo loco cum copiis recedit nec se satis tutum fore arbitratur, nisi flumine Ligeri, quod erat ponte propter magnitudinem transeundum, copias traduxisset. Fabius, etsi nondum in conspectum venerat hostibus neque se Caninio coniunxerat, tamen doctus ab eis qui locorum noverant naturam potissimum credidit hostes perterritos eum locum, quem petebant, petituros. Itaque cum copiis ad eundem pontem contendit equitatumque tantum procedere ante agmen imperat legionum, quantum cum processisset, sine defatigatione equorum
Abbreviated transcription (Latin):
num cum duabus legionibus in treueros mittit. Que inter cun
te non multum a germanis differebat neq imperata unꝙͣ nisi
exercitu coacta faciebat. Interim gais cannius legatus cum ma¬
gnam multitudinem hostium conuenisse in fines pictonum litteris
nuntiisq duraci cognosceret qui perpetuo in amicitia manserat ro¬
manorum cum pars quedam ciuitatis eius defecisset ad oppidum
lemonem contendit. Quo cum aduentaret atq ex captiuis certuis
conosceret multis hominum milibus adunnaco duce andium
duracium dausum lemone oppugnari neq infirmas legiones cõ¬
mittere. hostibus auderet castra posuit loco munito. Dunnacus
cum appropinquare gaium cognouisset copus omnibus adlegi¬
ones conuersis castra romanorum oppugnare instituit. Cumq¬
plures dies in oppugnatione consumpsisset ⁊ magno suorum de¬
trimento nullam partem munitionum conuellere potuisset rur¬
sus ad obsidendum lemmonem redit. Eo tempore gauis fabius

Expanded text:
num cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitasnum cum duabus legionibus in Treveros mittit, quorum civitaste non multum a Germanis differebat neque imperata umquam nisi exercitu coacta faciebat. Interim Gaius Caninius legatus, cum magnam multitudinem convenisse hostium in fines Pictonum litteris nuntiisque Durati cognosceret, qui perpetuo in amicitia manserat Romanorum, cum pars quaedam civitatis eius defecisset, ad oppidum Lemonum contendit. Quo cum adventaret atque ex captivis certius cognosceret multis hominum milibus a Dumnaco, duce Andium, Duratium clausum Lemoni oppugnari neque infirmas legiones hostibus committere auderet, castra posuit loco munito. Dumnacus, cum appropinquare Caninium cognosset, copiis omnibus ad legiones conversis castra Romanorum oppugnare instituit. Cum complures dies in oppugnatione consumpsisset et magno suorum detrimento nullam partem munitionum convellere potuisset, rursus ad obsidendum Lemonum redit. Eodem tempore C. Fabius
Abbreviated transcription (Latin):
qui in illis regionibus preerat satis firmas duas legiones habẽ
existimabat. Titum labienum ad se euocat legionem autem xii que
cum eofuerat in hybernis in togatam galliam mutit ad colonias
ciuium romanorum tuendas: ne quod simile incominodum accide¬
ret discursione barbarorum ut supiore estate tergestinis acciderat
quia repentino latrocinio atq impetu incole eorum erant oppressi
Ipse ad uastandos depopulandosq ambiorigis fines proficiscitur.
Quem perterritum ac fugientem cum redigi in potestatem despe¬
rasset proximum sue dignitatis esse ducebat adeo eius fines ua¬
stare ciuibus edificiis ⁊ pecore ut odio suorum ambiorix siquos for¬
tuna reliquos fecisset nullum reditum propter tantas calamitator
haberet in ciuitatem. Cum in omnes partes ambiorigis aut legi¬
ones aut aurilia dimisisset atq omnia cedibus incendiis rapiniᷤ¬
q uastasset magno numero hominum interfecto aut capto labie¬

Expanded text:
qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere qui in illis regionibus erat, satis firmas duas legiones habere existimabat. Titum Labienum ad se evocat; legionem autem XV, quae cum eo fuerat in hibernis, in togatam Galliam mittit ad colonias civium Romanorum tuendas, ne quod simile incommodum accideret decursione barbarorum ac superiore aestate Tergestinis acciderat, qui repentino latrocinio atque impetu illorum erant oppressi. Ipse ad vastandos depopulandosque fines Ambiorigis proficiscitur; quem perterritum ac fugientem cum redigi posse in suam potestatem desperasset, proximum suae dignitatis esse ducebat, adeo fines eius vastare civibus, aedificiis, pecore, ut odio suorum Ambiorix, si quos fortuna reliquos fecisset, nullum reditum propter tantas calamitates haberet in civitatem. Cum in omnes partes finium Ambiorigis aut legiones aut auxilia dimisisset atque omnia caedibus, incendiis, rapinis vastasset, magno numero hominum interfecto aut capto Labie
Abbreviated transcription (Latin):
minem non potuit grauitertamen primo ictu gladio caput percus¬
sit cum utrinq gladii stricti essent districti non tam pugnandi ꝙͣ dif¬
fugiendi fuit utrorumq consilium nostrorumq mortifero uulnere
comium credebant affectum gallorumq insidus cognitis plura ꝙͣ
uiderant extimescebant. Quo facto statiusse comius dicebant nũ¬
ꝙͣ in conspectum cuiusꝙ̃ romani uenire. Sellicosissimis gentibus
deuictus cesar cum uideret iam nullam esse cuntatem que bellum id¬
pararet quod sibi resisteret sed nonnullos ex oppidis demigrare
ex agris diffugere ad presens periculum cuitandum plures in par¬
tes exercitum dimittere constituit. M. antonium questorem cum
legione duodecima sibi coniungit. S. fabium legatum cum cohor¬
tibus.xxx. mittit in diuersissimam partem gallie ꝙ ibi quasdam ci¬
uitates in arimis esse audiebat. neq. S. cannium rebilum legatũ

Expanded text:
minem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percusminem non potuit; graviter tamen primo ictu gladio caput percussit. Cum utrimque gladii destricti essent, non tam pugnandi quam diffugiendi fuit utrorumque consilium: nostrorum, quod mortifero vulnere Commium credebant adfectum; Gallorum, quod insidiis cognitis plura quam videbant extimescebant. Quo facto statuisse Commius dicebatur numquam in conspectum cuiusquam Romani venire. Bellicosissimis gentibus devictis Caesar, cum videret nullam iam esse civitatem quae bellum pararet quo sibi resisteret, sed nonnullos ex oppidis demigrare, ex agris diffugere ad praesens imperium evitandum, plures in partes exercitum dimittere constituit. M. Antonium quaestorem cum legione duodecima sibi coniungit. C. Fabium legatum cum cohortibus XXV mittit in diversissimam partem Galliae, quod ibi quasdam civitates in armis esse audiebat neque C. Caninium Rebilum legatum,
Abbreviated transcription (Latin):
xissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt. obsidᷤᷤ
conficiunt. concurrunt reliquarum ciuitatum legati qui bellona¬
corum speculabantur cuentum obsides dant imperata faciunt
excepto comio quem timor prohibebat cuiusꝙͣ fidei suam com¬
mittere salutem. Nam superiore anno titus labienus cesare in
gaiua citeriore uis dicente cum conium comperisset solicitare
ciuitates et conuirationem contra cesarem facere in fidelitatẽ eis
sine uua perfidia iudicauit comprimi posse. Quem quia non arbi¬
trabatur uocatum in castra uenturum ne tentando cautiorem fa¬
ceret gaium uolusenum quadratum misit qui cum per simulatio¬
nem colloqui curaret interficiendum ad eam rem delectos ydoncos
ci tradidit centuriones. Cum in colloquium uentum esset ⁊ ut conue¬
nerat manum comii uolusenus arripuisset. centurio uelut in sueta
re permotus celeriter a familiaribus prohibitus comii conficere ho¬

Expanded text:
xissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides xissent. Nocte insequenti legati responsa ad suos referunt, obsides conficiunt. Concurrunt reliquarum civitatium legati, quae Bellovacorum speculabantur eventum; obsides dant, imperata faciunt excepto Commio, quem timor prohibebat cuiusquam fidei suam committere salutem. Nam superiore anno Titus Labienus, Caesare in Gallia citeriore ius dicente, cum Commium comperisset sollicitare civitates et coniurationem contra Caesarem facere, infidelitatem eius sine ulla perfidia iudicavit comprimi posse. Quem quia non arbitrabatur vocatum in castra venturum, ne temptando cautiorem faceret, Gaium Volusenum Quadratum misit, qui eum per simulationem colloqui curaret interficiendum. Ad eam rem delectos idoneos ei tradit centuriones. Cum in colloquium ventum esset, et, ut convenerat, manum Commi Volusenus arripuisset, centurio vel insueta re permotus vel celeriter a familiaribus prohibitus Commi conficere ho
Abbreviated transcription (Latin):
profecto esset ulaturus. afflictas opes equestri prelio bellouaco¬
rum esse delectorum peditum multa milia interisse uix refugisse
nuntios cedis tamen magnum ut in tanta multitudine belloua¬
cos eo prelio commodum esse consecutos ꝙ corbeus autor prelii cõ¬
citator multitudinis esset interfectus. Nunꝙͣ enim senatum tan¬
tum in ciuitate illo uiuo ꝙͣ imperitam plebem potuisse. Hec oran¬
tibus legatis commemorat cesar codem tempore supcriore an¬
no bellouacos ceterasq gallie ciuitates suscepisse bellum pertina¬
cissune hos ex omnibus in sententia permansisse. neq ad sanitate:
reliquorum deditione esse perductos scire atq intelligere se cau¬
sam peccati facillime mortius delegari. Neminem uero tantum
pollere ut inuitis principibus resistente senatu omnibus bonis
repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare ⁊ gerere
posset: sed tamen se contentum fore. ea pena quam sibi ipsi contra¬

Expanded text:
profecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacoprofecto esset illaturus. Adflictas opes equestri proelio Bellovacorum esse; delectorum peditum multa milia interisse, vix refugisse nuntios caedis. Tamen magnum ut in tanta calamitate Bellovacos eo proelio commodum esse consecutos, quod Correus, auctor belli, concitator multitudinis, esset interfectus. Numquam enim senatum tantum in civitate illo vivo quantum imperitam plebem potuisse. Haec orantibus legatis commemorat Caesar: Eodem tempore superiore anno Bellovacos ceterasque Galliae civitates suscepisse bellum: pertinacissime hos ex omnibus in sententia permansisse neque ad sanitatem reliquorum deditione esse perductos. Scire atque intellegere se causam peccati facillime mortuis delegari. Neminem vero tantum pollere, ut invitis principibus, resistente senatu, omnibus bonis repugnantibus infirma manu plebis bellum concitare et gerere posset. Sed tamen se contentum fore ea poena quam sibi ipsi contra
Abbreviated transcription (Latin):
stigus ingressus cesar cum uictos tanta calamitate extimaret ho¬
stes nuntio accepto locum castrorum relicturos que non longus
ab ea cede abesse ꝙͣ octo milibus dicebatur ⁊ si flumine impeditũ
transitum uidebat. tamen exercitu traducto progreditur. At bello¬
uaci reliqueq ciuitates repente ex fuga paucis atq his uulneratis
receptis qui siluarum beneficio casum eutauerant omnibus auer¬
sis cognita calamitate interfecto corbeo amisso cquitatu ⁊ fortissi¬
mis peditibus cum aduentare romanos extimarent consilio re¬
pente tubarum cantu conuocato conclamant ut legati obsidesq ad
cesarem mittantur. hoc ab omnibus probato consilio comius atre¬
bas ad eos confugit germanos a quibus ad id bellum auxilia mu¬
tuatus fuerat. Ceteri euestigio mittunt ad cesarem legatos petunt¬
q ut ea pena sit contentus hostium quam si sine dimicatione in¬
ferre integris posset prosua lementia atq humanitate nunꝙͣ

Expanded text:
stigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostigiis ingressus Caesar, cum victos tanta calamitate existimaret hostes nuntio accepto locum castrorum relicturos, quae non longius ab ea caede abesse plus minus octo milibus dicebantur, tametsi flumine impeditum transitum videbat, tamen exercitu traducto progreditur. At Bellovaci reliquaeque civitates repente ex fuga paucis atque his vulneratis receptis, qui silvarum beneficio casum evitaverant, omnibus adversis, cognita calamitate, interfecto Correo, amisso equitatu et fortissimis peditibus, cum adventare Romanos existimarent, concilio repente cantu tubarum convocato conclamant, legati obsidesque ad Caesarem mittantur. Hoc omnibus probato consilio Commius Atrebas ad eos confugit Germanos, a quibus ad id bellum auxilia mutuatus erat. Ceteri e vestigio mittunt ad Caesarem legatos petuntque, ut ea poena sit contentus hostium, quam si sine dimicatione inferre integris posset, pro sua clementia atque humanitate numquam
Abbreviated transcription (Latin):
propius legiones crebroq eodem tempore ⁊ nostris ⁊ hostibus
nuntui afferunt. imperatorem instructis copus adesse. quare cogͥ¬
ta presidio cohortium confisi nostri acerrime preliantur ne si i¬
tardius rem gessissent uictorie gloriam communicasse cum legio¬
nibus uiderentur. hostes concidunt animis atq diuersis itineri¬
bus fugam querunt: nequicꝙͣ. Nam quibus difficultatibus lo¬
corum romanos claudere uoluerant hus ipsi tenentur. uictita¬
men perculsiq ac maiore parte amissa consternati profugiunt
partim silius petitis partim flumine qui tamen in fuga a nostric
acriter insequentibus conficiuntur. Cum interim nulla calami¬
tate uictus corbeus excederet prelio siluasq peteret ab inuitan¬
tibus nostris ad deditionem potuit adduci quin fortissime pre¬
liando compluresq uulnerando cogeret elatos iracundia uicto¬
res in se tela conuicere. Tali modo re gesta recentibus prelii ue¬

Expanded text:
interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus interim legiones, crebrique eodem tempore et nostris et hostibus nuntii adferuntur, imperatorem instructis copiis adesse. Qua re cognita praesidio cohortium confisi nostri acerrime proeliantur, ne, si tardius rem gessissent, victoriae gloriam communicasse cum legionibus viderentur; hostes concidunt animis atque itineribus diversis fugam quaerunt. Nequiquam: nam quibus difficultatibus locorum Romanos claudere voluerant, eis ipsi tenebantur. Victi tamen perculsique maiore parte amissa consternati profugiunt partim silvis petitis, partim flumine qui tamen in fuga a nostris acriter insequentibus conficiuntur, cum interim nulla calamitate victus Correus excedere proelio silvasque petere aut invitantibus nostris ad deditionem potuit adduci, quin fortissime proeliando compluresque vulnerando cogeret elatos iracundia victores in se tela conicere. Tali modo re gesta recentibus proeli ve
Abbreviated transcription (Latin):
tri constanter in cursum sustinent insidiatorum neq plures in
unum iocum conueniunt. Q uod plerumq equestribus prelis
tum propter aliquem timorem accidit tum propter multitudinem
ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis inuicez ra¬
ri preliarentur neq a lateribus circumueniri suos paterentur e¬
rumpunt ceteri. Corbeo preliante ex silius fit magna contentio¬
ne diuersum prelum quod cum diutius pari marte iniretur pau¬
latim ex silius instructa multitudo procedit peditum que nostros
coegit cedere equites quibus celeriter subueniunt leius armatu¬
re pedites quos ante legiones missos docui turmisq nostroruz
interpositis constanter preliantur. pugnatur aliꝙͣ dui pari contẽ¬
tione. Deinde ut ratio postulabat prelii qui sustinerant primos ĩ¬
petus insidiarum. hoc ipso fiunt superiores ꝙ nullum ab insidiã¬
tibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt interim

Expanded text:
tri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in tri constanter incursum sustinent insidiatorum neque plures in unum locum conveniunt; quod plerumque equestribus proeliis cum propter aliquem timorem accidit, tum multitudine ipsorum detrimentum accipitur. Cum dispositis turmis in vicem rari proeliarentur neque ab lateribus circumveniri suos paterentur, erumpunt ceteri Correo proeliante ex silvis. Fit magna contentione diversum proelium. Quod cum diutius pari Marte iniretur, paulatim ex silvis instructa multitudo procedit peditum, quae nostros coegit cedere equites. Quibus celeriter subveniunt levis armaturae pedites, quos ante legiones missos docui, turmisque nostrorum interpositi constanter proeliantur. Pugnatur aliquamdiu pari contentione; deinde, ut ratio postulabat proeli, qui sustinuerant primos impetus insidiarum hoc ipso fiunt superiores, quod nullum ab insidiantibus imprudentes acceperant detrimentum. Accedunt propius
Abbreviated transcription (Latin):
ioco collocauit quem in locum propter copiam frumenti ac pabulit
romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plu¬
res ꝙͣ solebat educit equitatumq quem ipse auxilio pabulatori¬
bus mittere semper consucuerat premittit huic interponit auxi¬
lia leius armature. Ipse cum legionibus ꝙͣ potest maxime appro¬
pinquat. hostes in insidiis dispositi cum sibi delegissent campu
ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passi¬
bus mille silius undiq aut impeditissimo flumine munitum
uelut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hosti¬
uni consilio nostri ad preliandum animo atq armis paratis cũ
subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent
turmatim in eum locum deuenerunt quorum aduentu cum sibi
corbeus oblatam occasionem rei gerende extimaret primum cum
paucis se ostendit atq in proximas turmas impetum fecit: nos¬

Expanded text:
loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli loco collocaret, quem in locum propter copiam frumenti ac pabuli Romanos missuros suspicaretur. Quo cognito consilio legiones plures quam solebat educit equitatumque, qua consuetudine pabulatoribus mittere praesidio consuerat, praemittit: huic interponit auxilia levis armaturae; ipse cum legionibus quam potest maxime appropinquat. Hostes in insidiis dispositi, cum sibi delegissent campum ad rem gerendam non amplius patentem in omnes partes passibus mille, silvis undique aut impeditissimo flumine munitum, velut indagine hunc insidiis circumdederunt. Explorato hostium consilio nostri ad proeliandum animo atque armis parati, cum subsequentibus legionibus nullam dimicationem recusarent, turmatim in eum locum devenerunt. Quorum adventu cum sibi Correus oblatam occasionem rei gerendae existimaret, primum cum paucis se ostendit atque in proximas turmas impetum fecit. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
non poterat incendiis oppositis tamen id consilium cum fuge causa
initum suspicaretur legiones promouit ad insequendum ipse ueritus
insidias ne forte in eodem loco subsistere hostes atq allicere nostres
in locum conarentur iniquum̃t tardius procedit. Equites: tum intra¬
re summum iugum ⁊ flamam densissimam timerent ac si qui cupi¬
dius intrauerant iux suorum ipsi priores partes animaduerteret
equorum insidias ueriti liberam facultatem sui recipiendi bellonacis
dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisq plena sine ullo detri¬
mento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissi¬
mo castra posuerunt. Inde cum sepe in insidus cquites pedites di¬
sponerent magna detrimenta romanis in pabulationibus infere¬
bant. Quod cum crebrius accideret ex captiuo quodam comperit
cesar corbeum bellouacorum ducem fortissimorum milia sex pe¬
ditum delegisse equitesq ex omni numero mie quos in insiduis eo

Expanded text:
non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa non poterat incendiis oppositis, tamen id consilium cum fugae causa initum suspicaretur, legiones promovet, turmas mittit ad insequendum; ipse veritus insidias, ne forte in eodem loco subsistere hostis atque elicere nostros in locum conaretur iniquum, tardius procedit. Equites cum intrare fumum et flammam densissimam timerent ac, si qui cupidius intraverant, vix suorum ipsi priores partes animadverterent equorum, insidias veriti liberam facultatem sui recipiendi Bellovacis dederunt. Ita fuga timoris simul calliditatisque plena sine ullo detrimento milia non amplius decem progressi hostes loco munitissimo castra posuerunt. Inde cum saepe in insidiis equites peditesque disponerent, magna detrimenta Romanis in pabulationibus inferebant. Quod cum crebrius accideret, ex captivo quodam comperit Caesar Correum, Bellovacorum ducem, fortissimorum milia sex peditum delegisse equitesque ex omni numero mille, quos in insidiis eo
Abbreviated transcription (Latin):
auderent ne dispersi perturbarentur in acie permanserunt. Quo¬
rum pertinacia cognita cesar uiginti cohortibus instructis castris¬
q eo loco positis muniri uibet castra ac solutis opcribus pro uallo
legiones instructas collocat equites frenatis equis in statione di¬
sponit. Bellouaci cum romanos ad insequendum paratos uiderẽt
neq pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco
possent tale consilium sui recipiendi ceperunt fasces ut consueue¬
rant namq in acie sedere gauos consuesse superioribus commen¬
tarus cesaris declaratum est per manus stragmentorum ac iurgul¬
torum quorum summa erat in castris copia interse traditos ante
aciem collocarũt extremoq tempore diei signo pronuntiato uno
tempore incenderunt. Ita continens flama omnes repente copias¬
a conspectu texit romanorum. Quod ubi accidit barbari uehemẽtis¬
simo cursu refugerunt. Cesar et si discessum hostium animaduertẽ

Expanded text:
possent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quopossent, ne dispersi perturbarentur, in acie permanserunt. Quorum pertinacia cognita Caesar XX cohortibus instructis castrisque eo loco metatis muniri iubet castra. Absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, equites frenatis equis in statione disponit. Bellovaci, cum Romanos ad insequendum paratos viderent neque pernoctare aut diutius permanere sine periculo eodem loco possent, tale consilium sui recipiendi ceperunt. Fasces, ubi consederant namque in acie sedere Gallos consuesse superioribus commentariis Caesaris declaratum est, per manus stramentorum ac virgultorum, quorum summa erat in castris copia, inter se traditos ante aciem collocarunt extremoque tempore diei signo pronuntiato uno tempore incenderunt. Ita continens flamma copias omnes repente a conspectu texit Romanorum. Quod ubi accidit, barbari vehementissimo cursu refugerunt. Caesar, etsi discessum hostium animadvertere
Abbreviated transcription (Latin):
castris ne prius romani ꝑsequi se inciperent ꝙͣ longius agmen
tanto collis ascensu aggrediendos iudicabat neq non usq eole¬
giones admouendas ut discere ex eoloco sine periculo barbari i¬
nostris militibus instantibus non possent. Ita cum palude impe¬
dita castra a castris diuideret: que transeundi difficultas celerita¬
tem insequendi tardare posset. atq idiugum quod transpaludez
pene ad hostium castra pertineret mediocri ualle acastris eorum
intercisum animaduerteret. pontibus palude constrata legiones
traducit celeriterq in summam planitiem iugi peruenit que de¬
diui fastigio duobus alateribus mumebatur. Ibi legionibus instru¬
ctis ad ultimum uigum peruenit aciemq eo loco constituit unde tor¬
mento missa tela in hostium cimeos conuci possent. Sarbari confi¬
siloci natura cum dimicare non recusarent si forte romani subire
collem conarentur paulatimq copias distributas dimittere non

Expanded text:
castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen castris, ne prius Romani persequi se inciperent quam longius agmen tanto collis ascensu iudicabat, neque non usque eo legiones admovendas ut discedere ex eo loco sine periculo barbari militibus instantibus non possent. Ita, cum palude impedita a castris castra dividi videret, quae transeundi difficultas celeritatem insequendi tardare posset, atque id iugum quod trans paludem paene ad hostium castra pertineret mediocri valle a castris eorum intercisum animum adverteret, pontibus palude constrata legiones traducit celeriterque in summam planitiem iugi pervenit, quae declivi fastigio duobus ab lateribus muniebatur. Ibi legionibus instructis ad ultimum iugum pervenit aciemque eo loco constituit unde tormento missa tela in hostium cuneos conici possent. Barbari confisi loci natura, cum dimicare non recusarent, si forte Romani subire collem conarentur, paulatim copias distributas dimittere non
Abbreviated transcription (Latin):
aut eminus uulnerabantur sed etiam qui longius subsidiari cõ¬
sueuerant turpiter refugerunt. nec prius finem fuge fecerunt
sepe amissis superioribus locis ꝙͣ se aut in castra suorum recipe¬
rent. aut nonnullis pudore coactis longius profugerent. Quo¬
rum periculo sic omnes sunt perturbati ut uix uidicari posset
utrum secundis minimisq rebus insolentiores an auerso me¬
dioeri casu timidiores essent. compluribus diebus hisdem ca
stris consumptis cum propius accessissent legiones. ⁊ gauim
trebonium legatum cognouissent. duces bellouacorum ueritii
similem obsessionem alexie noctu dimittunt eos quos aut erate
aut uiribus inferiores aut mermes habebant unaq reliqua imn¬
pedimenta quorum perturbatum.⁊ confusum dum explicant a¬
gien magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi
gallos consucuit oppressi luce copias armatorum suis instriunt

Expanded text:
aut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari conaut eminus vulnerabantur, sed etiam qui longius subsidiari consuerant, turpiter refugerunt, nec prius finem fugae fecerunt saepe amissis superioribus locis quam se aut in castra suorum reciperent, aut nonnulli pudore coacti longius profugerent. Quorum periculo sic omnes copiae sunt perturbatae ut vix iudicari posset, utrum secundis minimisque rebus insolentiores an adverso mediocri casu timidiores essent. Compluribus diebus isdem in castris consumptis, cum propius accessisse legiones et Gaium Trebonium legatum cognossent, duces Bellovacorum veriti similem obsessionem Alesiae noctu dimittunt eos quos aut aetate aut viribus inferiores aut inermes habebant, unaque reliqua impedimenta. Quorum perturbatum et confusum dum explicant agmen magna enim multitudo carrorum etiam expeditos sequi Gallos consuevit, oppressi luce copias armatorum pro suis instruunt
Abbreviated transcription (Latin):
tudo fert equestris prelii se receperunt amisso uertisco principe ci¬
uitatis prefecto equitum. Qui cum iux equo propter etatem pos¬
set uti tamen consuetudine gallorum neq etatis excusatione in
suscipienda prefectura usus erat neq dimicari sine se uoluerat.
Inflamantur atq incitantur hostium animi sccundo prelio prin¬
cipe et prefecto rhemorum interfecto nostriq detrimento admo¬
uentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac mo¬
deratius cedentem in sequi hostem. Non intermittuntur interiz
quotidiana prelia in conspectu utrorumq castrorum que ad ua¬
da transitusq fiebant paludis. Qua contentione germani quos ꝓ¬
pterea cesar transouxerat rhenum ut equitibus interpositis pre¬
harentur cum constantius umiuersi paludem transirent paucisq¬
in resistendo interfectis pertinatius reliqua multitudinem essẽt
insecuti perterriti non solum hi qui aut cominus opprimebant̃.

Expanded text:
tudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe citudo fert equestris proeli se receperunt amisso Vertisco, principe civitatis, praefecto equitum; qui cum vix equo propter aetatem posset uti, tamen consuetudine Gallorum neque aetatis excusatione in suscipienda praefectura usus erat neque dimicari sine se voluerat. Inflantur atque incitantur hostium animi secundo proelio, principe et praefecto Remorum interfecto, nostrique detrimento admonentur diligentius exploratis locis stationes disponere ac moderatius cedentem insequi hostem. Non intermittunt interim cotidiana proelia in conspectu utrorumque castrorum, quae ad vada transitusque fiebant paludis. Qua contentione Germani, quos propterea Caesar traduxerat Rhenum ut equitibus interpositi proeliarentur, cum constantius universi paludem transissent paucisque resistentibus interfectis pertinacius reliquam multitudinem essent insecuti, perterriti non solum ei qui aut comminus opprimebantur
Abbreviated transcription (Latin):
mittit ut ꝙͣ celerrime posset legionem.xiiii. que cum tito serriole¬
gato in biturigibus hyemabat accerseret atq ita cum tribus legi¬
ombus magnis itineribus ad se ueniret ipse equites inucem rhe¬
morum ac lingonum reliquarumq ciuitatum quorum magnu
numerum euocauerat presidio pabulationibus mittit qui subi
tas incursiones hostium sustinerent. Quod cum quotidie fieret
ac iam consuetudine diligentia muniretur. quod plerumq acci¬
dit diuturnitate. Bellouagi deiecta manu peditum cognitis sta¬
tiomibus cotidianis equitum nostrorum siluestribus locis insi¬
dias disponunt eodemq equites postero die mittunt qui primũ
elicerent nostros insidiis deinde circumuentos aggrederentur. cuiꝰ
malis sors incidit rhemis quibus ille dies fungendi muneris⁊
obuenerat. namq hii cum repente hostium equites aiumaduerti¬
superiores paucitatem contempsissent cupidius insecuti peditib

Expanded text:
mittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio lemittit, ut quam celerrime posset legionem XIII, quae cum T. Sextio legato in Biturigibus hiemabat, arcesseret atque ita cum tribus legionibus magnis itineribus ad se veniret; ipse equites in vicem Remorum ac Lingonum reliquarumque civitatum, quorum magnum numerum evocaverat, praesidio pabulationibus mittit, qui subitas hostium incursiones sustinerent. Quod cum cotidie fieret ac iam consuetudine diligentia minueretur, quod plerumque accidit diuturnitate, Bellovaci delecta manu peditum cognitis stationibus cotidianis equitum nostrorum silvestribus locis insidias disponunt eodemque equites postero die mittunt, qui primum elicerent nostros, deinde circumventos aggrederentur. Cuius mali sors incidit Remis, quibus ille dies fungendi muneris obvenerat. Namque hi, cum repente hostium equites animadsuperiores paucitatem contempsissent, cupidius insecuti peditibus
Abbreviated transcription (Latin):
nunꝙͣ aut nostra auxilia aut gallorum germanorumq transibãt
acriusq hostes insequebantur aut uicissim hostes eodem transgres¬
si nostros longius summouebant. accidebat autem quotidianis ⁊¬
pabulationibus id quod accidere erat necesse cum raris disiectisq
edificiis pabulum conquirerent ut impediti locis diuersis pabula¬
torii circumuenirentur que res et si medioere detrimentum uimẽ¬
torum ac seruorum nostris afferebat tamen stultas cogitationes
incitabat barbarorum: atq eo magis ꝙ comius quem profectu
ad auxilia germanorum arcessenda docui cum equitibus uenerat.
Qui et si numero non amplius erant quingenti tamen germanoꝵ
aduentu barbari nitebantur. Cesar cum animaduerteret hoste cõ¬
plures dies castris palude et locis natura munitis se tenere neq
oppugnari castra corum sine dunicatione pernitiosa nec locum mu¬
nitionibus claudi nisi amaiori exercitu posse literas ad trebomiu

Expanded text:
numquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant numquam aut nostra auxilia Gallorum Germanorumque transibant acriusque hostes insequebantur, aut vicissim hostes eadem transgressi nostros longius summovebant. Accidebat autem cotidianis pabulationibus id quod accidere erat necesse, cum raris disiectisque ex aedificiis pabulum conquireretur, ut impeditis locis dispersi pabulatores circumvenirentur; quae res, etsi mediocre detrimentum iumentorum ac servorum nostris adferebat, tamen stultas cogitationes incitabat barbarorum, atque eo magis, quod Commius, quem profectum ad auxilia Germanorum arcessenda docui, cum equitibus venerat; qui, tametsi numero non amplius erant quingenti, tamen Germanorum adventu barbari nitebantur. Caesar, cum animadverteret hostem complures dies castris palude et loci natura munitis se tenere neque oppugnari castra eorum sine dimicatione perniciosa nec locum munitionibus claudi nisi a maiore exercitu posse, litteras ad Trebonium
Abbreviated transcription (Latin):
uallo pedum.xii. muniri. Loriculam prohac ratione cius altitudi¬
nis inedificari fossam duplicem pedum denorum quinum lateri¬
ribus deprimi directa turres excitari crebras in altitudine triu
tabulatorum pontibus traiectis constratisq conungi quorumi
frontes uim in ea loricula muniret ut ab hostibus duplici fossa
duplici propugnatorum ordine defenderentur. Quorum alterex
pontibus quo tutior altitudine esset hoc audacius. longiusq per¬
ponte ab incidentibus telis tegeretur portis fores altioresq tur¬
res imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium namq
et operum magnitudinem ⁊ timorem suum sperabat fiducia bar¬
haris allaturum ⁊ cum pabulatum frumentatumq iongius esse:
proficiscendum parius copiis castra munitione ipsa urdebat pos¬
se defendi. Interim crebro paucis utrinq procurrentibus interbina
castra palude interiecta contendebatur quam tamen paludem non¬

Expanded text:
vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudivallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque perponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum magnitudinem et timorem suum sperabat fiduciam barbaris allaturum, et cum pabulatum frumentatumque longius esset proficiscendum, parvis copiis castra munitione ipsa videbat posse defendi. Interim crebro paucis utrimque procurrentibus inter bina castra palude interiecta contendebatur; quam tamen paludem non
Abbreviated transcription (Latin):
sitis animos multitudinis confirmat si forte hostes trium legio¬
num numero posset elicere ad dimicandum. agminis ordinem
ta deinde omnium inpedimentorum agmen quod tamen erat
medioere ut in expeditionibus esse consueuit cogeret .xi. ne ma¬
ioris multitudinis species accidere hostibus posset ꝙ̃ ipsi depopo¬
sciscent. Hac ratione pene quadrato agmine instructo in conspe¬
ctum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit cum
repente instructas uelut in acie certo gradu legiones accedere gal¬
li uiterunt et quorum erant ad cesarem plena fiducie consilia per¬
lata siue certaminis piculo sine subito aduentu siue expectatione
nostri consilii copias instruunt pro castris nec loco superiore de¬
cedunt. Cesar et si dimicare optauerat: tamen admiratus tanti
multitudinem hostium ualle intermissa magis in altitudinem
depressa ꝙͣ late patente castra castris hostium confert. hec impat

Expanded text:
sitis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legiositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione paene quadrato agmine instructo in conspectum hostium celerius opinione eorum exercitum adducit. Cum repente instructas velut in acie certo gradu legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copias instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat