comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sionis pcc̃oꝵ ẜuire ustĩe. insi quiete uiuat ĩ
u̾bo ex quo iudetur pͥncipiũ qd̾ ẽ d̾i. ergo pp̃
rachel non pp̃ lỹam. Nam quis tandem a mauerit
inoꝑib iusticie laborem actionũ atq passionum.
Quis eam uitam pp̃ seip̃am expetiuerit. sicut nec
iacob ħ̃am sed tñs uocte sb̾põitam in usũ gu̾an¬
chel ꝑueniretur tołari fecit. deinde pp̃ filios ꝯmẽ¬
dauit. Ita no unꝰ quisq utił dei ẜuus sb̾ dealbati¬
onis pcc̾oꝵ suoꝵ gr̃a constitutꝰ quid aliud ĩ sua ꝯ¬
u̾satione meditarꝰ est. quid aliud corde gestauit
quid anud adamauit insi doct᷑uã sapĩe. Quam
pleriq se adepturos ꝑcepturos putant statĩ ut¬
se m .uii. p̾ceptis legis excuerint q̃ sunt de dile¬
ctione ꝓximi. ne cuiꝙͣͦ hoĩm noceatur .i. honos

Expanded text:
orum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generanchel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos se in septem praeceptis legis exercuerint, quaerunt dilectionem proximi, ne cuiquam noceatur, id es
Abbreviated transcription (Latin):
ti const̾pta dui̾ns. Dt si qua eo ip̃oꝵ pcc̃a ĩuene¬
rin᷑ ob qm utilitatẽ sunt etiã ip̃a condita litu̾s
memorioiꝵ m̃adata diligenti qnͣtum possumꝰ
rõne uideam̃. Que añ reppetimꝰ stultis seu ma¬
lmolis uideñ pcc̃a ẽe que ño sunt. nec tñ ĩ eis
eminent anqua exempla uirtictũ. hec quoz
intueamꝰ enñ ob cãm illis inserta sũt litt̾s qłs
ad utilitatem uite p̾sentis regende et future
nuillus us ĩꝑitoꝵ dubitat debuisse conscribide
sinec recte fc̃a apparẽñ nec pcc̃a sũt uł eciam
pnitone sĩ pec̾a eẽ conuĩciũtur: ne ualeant
ad nuitationẽ. siue in ipĩs libris rep̾hensa ñ
sint. et ĩo putari eciã possint ño eẽ pec̾a: sue¬

Expanded text:
 conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuene conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad utilitatem uitae praesentis regendae et futurae nullus uel inperitorum dubitat debuisse conscribi. dsi nec recte facta adparent nec peccata sunt, uel etiam perniciose, si peccata esse conuincuntur, ne ualeant ad imitationem, siue in ipsis libris reprehensa non sint et ideo putari etiam possint non esse pec
Abbreviated transcription (Latin):
stemata ed meraplasini doctoꝵ a soloecisinis
et barbarismis ĩꝑitoꝵ. tm̃ distare figurata fc̃a
ipħaꝵ a libidinosis pccĩs miquoꝵ. c ꝑ hoc
sicut puer i barbanisio rep̃hensus side uͥ¬
gii metasplasmo se uelles defendere feruł ce¬
cẽtur. ita quisquis cum antilla sue ꝯuigis uo¬
lutatus abrahe fcm̃ ꝙ de agar ꝓlem genuerit
in exemplum defensionis assũpseret. utinam nõ
plane ferulis. sed us fustib cohercitus emẽdetur
ne cũ cet̾is adult̾is et̾nio supplicio puniatur. Mi¬
mure quid̾ ille res iste aũ magne siuit. Noc ad
hoc nide ducta siłitudo ẽ. uo scema sacramento
uirtutib sen uiciis ꝑitia uł imꝑicia hoc in hiis
moꝵ qmͣs longe in diu̾so gn̾e uirtutib seuni¬
chͣs rãpientia uł insipientia uaiet. Quapp̾ ne ĩ
cenda. uł relaxanda. dampnanda. uł ab solu̾ada.
appenda uł iitanda temere itiuamur peceata
d̾are debemꝰ tunc demde inspic̾e fc̃a st̃oꝵ libris¬

Expanded text:
schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris adulteris aeterno subplicio puniatur. minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est. ut schema sacramento uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter neercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibderare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris
Abbreviated transcription (Latin):
figure nr̃e fuetunt ¶Sic as̃ isti in quibdam fc̃is
a quoꝵ altitudine songe sunt repͥhñdũ tanꝙͣ
libidinem ꝓpħaꝵ sicut nonulli eciam sacrilegi
dam fatuitatis aifectum. qd̃ melmato capite di¬
gito senbebat int̾ta. et cum hom̃ib int̾roganti¬
d respondisserrrasus hoc fac̾e cepit. suicħ enim
capint nec intelligũt in magnis animis qua¬
dam litutes uiciis ꝑnoꝵ aĩoꝵ ẽc simillimos ñ¬
nulla spetie. sed mulła equitatis coꝑatione. Siles
ant sunt: quim magnis istarephñdũt. pu̾is
imꝑitis in itola qui cũ ꝑ magno didicerint¬
et nonũ numeri singłaris u̾bñ mimeri sin¬
głaris ẽẽ credend̾. rep̾hñdiũt latine lingue
doctissimũ auctorem. qi dixit. pars in frustra
secant. Pebiit .n. inquiunt dice̾. secar. Et qr
norunr religionẽ dici culpant eũ. qr gemina¬
ta littͥa dixit. religionẽ prm̃.Unde ño ab sur¬
de fortasse dicatur n gne suo qnͣtũ distant

Expanded text:
figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitudinlibidinem Prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi dam fatuitatis affectum quod inclinato capite digito scribebat in terra, et cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit . Nihil enim sapiunt, nec intelligunt in magnis animis quasdam virtutes vitiis parvorum esse simillimas, nonnulla specie, sed nulla aequitatis comparatione. Similes autem sunt qui in magnis ista reprehendunt, pueris imperitis in schola, qui cum pro magno didicerint, nomini numeri singularis verbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant
Abbreviated transcription (Latin):
urẽ. ut eciam deus ur̃ longe peior inueniretur
hom̃ib quales nr̃os prẽs fuisse ractatis. Sic gͦ
ut dixi nobis respond̾e̾ sufficeret Sed qm̃ ño
nulli eciam p̾tꝰ ur̃a uamiloquia sua sponte cõ¬
mouentur uitam ꝓpħaꝵ in uet̾iꝰ testamento ꝯ¬
pantes iite apłoꝵ in nouo testamento nec ua¬
lentes discernẽ ꝯsuetudinẽ tpr̃is illiꝰ quo pro¬
misso reuelatur. eis mag̾ respondere ꝯpellor
qui uł tẽpantiam suam audent preferre ꝓpħiᷤᷤ
us nequitie sue querunt procima de ꝓpħis Cl
iire hoc pͥmũ dico illoꝵ hominũ uͥ tm̃ lĩgm᷑
uerum eciam uitam fuite ꝓpħicam. Totum¬
q illud regnũ gentis hebreoꝵ magnũ qn̾̃dã
qꝑ et magni cuidam fuile ꝓpħam. Quocir¬
ca quodad eos quidem att̾met qui illic erat
eruditi corde in capĩa dei. nõ solum in hnis q̃¬
faciebant dicebant. sed eciam in his q̃ facie¬
bant. Quod aũ ad ceteros ac simł omnes

Expanded text:
uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uequi uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fłm confingias ꝙ̃ nos colere uł arbitranuim
uł calumpnamini qui tam etiã ip̃e multo
est melior d̾o ur̃o. Ambo .ni. nõ sũt. et a uobis
ambo finguntur. sed meliorem fingitis eum
que tangũa nrm accutatis. qmͣ eum quem
urm̃ adoratis. sic et prĩarchas et ꝓpħas non
tales intuꝑatis. quales honorantur a uobis.
sed quales ubris nr̃s non intellestis mauno¬
la uoluntate uanitate finxistis. Quos tñ eci¬
am ipõs quales fuisse suspicamini. Parũ est
si dicam ur̃s electis omĩa manichei mandara
ẜuantib. insi eciam ostendam ip̃o dro nr̃o cẽ
meliores. Quod uõ aggrediar demonstrare nͥ
prius sc̃os prẽt nr̃os prĩarchas et ꝓpħas a t̾mi¬
nationib nrĩs adiuuante me dño adu̾sũ cor¬
da carnalia ꝑspicua rõne defend̾o. Et nob̾
quidem manicheisic sꝑdere sufficeret ut eciam
doc̾emus. ad dentes ad cumulũ confusionis

Expanded text:
falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut etiamrum praeponenda doceremus, addentes ad cumulum confusionis
Abbreviated transcription (Latin):
tis istum certe in illo globo no formietꝰ figer.
sed cum ip̃o t̾tibili hoste miuis moludereti Cur
in. nõ iustẽ prior sit ad penam dampnatõnit
qui prior est ad amuẽ uccitatis. Qłͣto ergo me¬
luis eligeritis dm̃ in comoatione peioris ño
qualem coum̾. sed qualem nos colere uel fm¬
gitis uł putatus qui sine ullo equitatis exami¬
ne. sine ułła distinctione dampnationis et
distipline nõ ꝑcere in suis serius noc iusto nͦ
ptc̾or. potus qisĩ non ꝑceret menbris sius uel
ĩnocentib. si uccĩtas crimen non ẽ. uel ilłi obtẽ¬
pando fc̃ĩs nocentib si et uccĩtas crimen ẽ ut ab
illo in eternuun dampnarẽtur cum quo uł crx̾
absolui si post uictoriam respiraret libertat. ł
simul dampnar debuerunt. si et post uictoriam
tantum caitem ualeret nccitas: ut auquid ua¬
leret et cquitas ¶Sicut ante dm̃ nõ illum ue¬
rum et siĩmũ quẽ colimus. sed alium uescioqꝙͣ

Expanded text:
tis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, tis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatne, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae, non parceret servis suis, nec justo nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem
Abbreviated transcription (Latin):
magnum malum ut umͦ tot bonis huñdan¬
tem et mñ mau dice̾tis eo in nmͣ sũmi boni
añ ꝯmixtionẽ nature mali horrend̾ ncc̃itaus
malum pon̾etis. Et n. hinꝰ erroris nñ cauta sr̃¬
bia est. qui nõ ħebitis si nolitis. Si uos dum
ultis illud qd̃ irriustis quoqnomio defend̾eꝰ.
aufertis origiẽ pcc̃ia uolinitatis arbitrio.
es ponitis in uana ed fia fabula nmͣ mali. ac
ꝑ hoc restar ut dicatis eciã illas aĩas in horri¬
bili globo eterna colligatione dãpnandas ñ
uolinitate s nccĩtate inimicas lumimi sc̃o ex
str̃ata nccĩtate defenditis et talem regẽ a quo
citias aduerss uos et ip̃m nõ uolunate s
nccĩtate extitise phibetis. nec indulgentiam
imperrare ualeatis. O ĩmanissimã crudeltta¬
tem insi quod ꝯu̾titis uos ad ipi̾us defensionẽ
in cum quoq ista q ncc̃tate faciar excusetis
Si ergo possens muenire alt̾m iudicem qui
liber unnło ncc̃ttatis mod̾ator existerer equna¬

Expanded text:
num malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto estrata necessitate defenditis, et talem regem, a quocitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed necessitate extitisse perhibetis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequita
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi forte nec paulũ isti apłm intꝰ iuistos
mimerant qui qñus hramilit̾ nec uaci¬
ter sua ptita pcc̃a fateatur: tñ se ex fide ih̾u
xp̃i iustificatum grãs agit. An uero illi par¬
cebat ille ꝙ̃ uam nõ intelligũt dicentẽ. Qd¬

Expanded text:
nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
luerũt non longo forte ẜmone nr̃o appareiz
non ꝙ̃admodũ nulla culpa est hom̃it si nou
s regnare ꝙ̃ qm̃ hoiem̃ ita nullam uł ꝑuam
ẽẽ cuipam eum none dͥ uegare. in cuiꝰ sols
regno. recte beatoq cẽperq uiuitur ¶ am
llłud ultimũ qd faustus posut insidians ue
tur gladiũ quo nemini ꝑcat uec iusto nec
pcc̃ori. cũ pagano exponeretur. qũo accipi¬
endum sit fortassis nec nouo nec uenꝰ tesfo
resisteres eiq placeret sisitudo eiuiꝰgłica a
istis qui se xp̃ianos hñ uolunt. aut nonap¬
pares ut cecis. aut displicet ut ꝑ uersis. Sũ¬
mis quippe ille uitis agricola aĩr parao fal¬
cem sarmẽtis fructuosis. Alitꝰ in frustuosis
Tñ ño ꝑcit nec ꝓbis nec reꝓbis ulis purgã¬
dis: slis amput᷑andis. sumus .n. hominũ d̃
tanta uisticia p̃ditus cui ño sio nccĩa tẽpta¬
tio tribulationis. uł ad ꝑficiendam. uł ad
ꝯfirmandam. uł ad reprobandam u̾tatẽ.

Expanded text:
luerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, luerunt, non in longo forte sermone nostro adpareret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians uettur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam uirtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
butile est confit̾i hoc et de ua dei dix̾im. Ne¬
q .n. ꝑturbatur deus cũ infert nam. s ira
ꝑ m̃dicta ponitur sine abittione. siuealiqͣ
p̾cedentis lingue ꝓprictate. De intꝰfectisaut̃
hominũ milib non ntaret ᷑ fidei iuidicium
ñ negaret. Quod neq pagani negant qui
dei ꝓuidentia istam unu̾isstatem regi adm̃¬
strari a sĩnis usq ad mia concedunt. Qd si
et hoc negaret uł suoꝵ auc̾toritate facilius i
aliqnͣto diutiꝰ certaꝵ romini dispittatione cõ¬
iñteretuur ił tanquã miniũ durus et stolidꝰ
ip̃i qd õe nd crederes ed diuino iudicio reli¬
res: ostenderemꝰ nec nuna ẽe nec leuia. ue¬
lud quod exempli gr̾a posiumꝰ de ueste nup¬
ciam. demostiarem᷑ qnͣtũ eẽt nefas sactas nu¬
ptiac adire. q̃rentẽ ibi głam non sponsi sed
suam. uł si quid forte amid illa uestis meliore
intellectu sig̾care iuenireuir. Aut quod ante
ocsos regis mt̃ficumtur quieuns regnare no¬

Expanded text:
bis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; nebis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio reliret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefas sacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmemorare ualeat que ad similẽ licentiai
mos locutionis usurpat. huc accedit eciã sin¬
głaꝵ quaꝵq lingnaꝵ sua quedam ꝓprietas.i
am cotidiana consuetudo ꝯcordat. Greci du¬
as res uictnas quid̾. s tñ distinstas uno noiẽ
appellant laborem et dolorem. Nos ea singu¬
lis nõib enũiciamꝰ. Sicut a nob̾ imo nomine
est. Greci aut̃ ista duo duob quoq uocabulis
significant. Unde fieri põt ut excepta u̾boꝵ
abusione que inom̃ib linguis late pater a¬
liqua etiam hebree lingue ꝓprietate zelus ĩ
utroq ponatur. siue cũ ꝯuigis adult̾io turba¬
tus amnꝰ contabescit quod in dm̃ cad̾ẽ nõ põt.
suie consuande pudicitie ꝯuigan custodia dili¬
gens adhibenit. Quod dm̃ fac̾e̾ cũ ꝑlebem su¬
amtanqm̃ comugẽ anoquitur. qm̃ per muliõ
fauos dos formcari nõ nilt. nõ solum sine du¬
bitatione. uerimi eciam cũ gr̾aꝵ actione no¬

Expanded text:
commemorare ualeat, quae ad similem licentiam commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. am cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione no
Abbreviated transcription (Latin):
debeatur heo illi pagano sieẽt difficilior ad cre¬
dendum. eciam illa ꝓphecia ꝑsuaderem in qua
tam longe aute conscͥpta sunt que nũc ĩple¬
ta monstrarẽ. Quod si et hanc ꝯtẽpneret. hoc
quoq agnoit̾em pocius qmͣ mirarer. qñ quid̃
nõ om̃s fuisse credituros. in eiusdẽ ꝓphecie ue¬
ritate recolerem. Si autẽ ⁊ elantem x pm̃ uł deu̾
ex utroq testam̃to michi obiceret atq ipsum
docti eoꝵ discernant int̾ uoluntatẽ et cupidita¬
tẽ gaudiũ et leticiam. cantionẽ et metum.
clemẽtiam et mĩam. prudentiã et astuciam
fiduciam et aautiam sludaciam. et multa ĩ
hunc modum. itaut in hus binis uerb ea que pͥ¬
ora posui uirtutib que aut̃ post̾ĩora uiciis ap¬
ponant pleni sũt tñ libri eoꝵ cũ abusione isto¬
rum nominũ que ꝓprie nicia si g̾tant. eciam
iurtutes sic appellantur. cũ uł cupiditas ꝓ uo¬
luntate uł leticia pro gaudio. uł metus ꝓ cau

Expanded text:
debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credebeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia pro gaudio uel metus pro ca
Abbreviated transcription (Latin):
ta hebrei celebrauerunt. na sacrilega unitam̃¬
ra pagaui. Qm̃ que ĩmolant gentes ai apłs
demoniis ĩmolant et non d̾o. Antiqua .n. res
est p̾m̃ciatiua ĩ molatio sangͥnis. futurã pas¬
sionem mediatoris ab initio gm̃s humani te¬
stificans. hanc .n. pͥmus abel obtulisse in sacͥs
litt̾is i̾uienitur. Non gͥ mirũ est si p̾uaricato¬
qd̾ uniuero deo deber noueranti hoc sͥ a suis cu¬
ltorib exegerunt. a quib dii putari uoluerũt.
dante sͥ locum uanitate cordis humani. maxi¬
me cum ex desid̾io mortuoꝵ ꝯstituerent᷑ ẏma¬
gines simulachroꝵ usus exortus est. et maio¬
ri adulatione diuuim honores deferentur tan¬
qmͣ in celum receptis pro quib se in terris de¬
monia colenda sb̾ponerent et s sacrificari a
deceptis et ꝑditis flagitarent. Sacrificiũ ergo
nõ solum cum iuste imꝑat uerus deus. sed eciã
cum suꝑbe exigit falsus deus. satis ostñdit cui

Expanded text:
ta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitameta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatood uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ uississet leg̾etur offerri hic ego de uero sa¬
crificio latius fortasse disserens demõstrarem
id non deberi. rasi uno uero deo. quod eiunꝰ
nerus sacerdos obtulit mediator dei et hoi
¶mꝰ sa crificii ꝓmissiuas figutas in uictimis
ammaliũ celebrari oportebat pp̃ ꝯmẽdatio¬
nem future carnis et sanguinis. ꝑ qu̾a unã
uctimam fieret remissio pcc̃oꝵ de carne et
sanguine ꝯtractoꝵ q̃ regnũ dei nõ possidebt̃
qr eadem sb̾a corporis incelestẽ ꝯmitiabit ᷑
qualitatem. quod ignis in sacrificio sigc̾abat
uelud ab sorbens mortem in uictoria. In eo
aũ populo hec rite celebrata sunt: cuiꝰet regñ
et sacerdotium ꝓphecia erat uenturi regis et sa¬
cerdotis ad regendos et consecrandos fideles ĩ
omib gentib et introducendos in regnũ celo¬
rum et sacrarium angłoꝵ. ac uitam eternã. hu¬
ius iraq ueri sacrificii sicut religiosa p̾dicamẽ¬

Expanded text:
noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sanoster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat uelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ anteqsn eam conderete non iacebat ĩ te¬
nebris. Et opere suo ꝑfc̃o: elatum ẽẽ gaudio
qd̃ certe amplius est. qmͣ uidit qr bouũ ẽ. et
legis latorem. quã si homo sequeretur suo bono
facerer. si aut̃ sꝑueret: suo malo. quẽ non ideo
dicerent ignarum futuri: qr ex futuris ꝯtẽpto¬
rib legem dediti Iam uero imꝑuidũ quo ali¬
quid interroget. nec hominẽ dicerent in quoꝵ
libris multa nõ ob aliud int̾rogant᷑. insi ut su¬
is quisq responsionib ꝯuĩcant᷑. cũ ille qui
int̾rogat non solũ sciat quod sͥ nult ab alt̾o
responderi: sed eciam illum hoc responsurimi
Inuidentem aut̃ ciuqũa dm̃ quod malos b̾os
fieri nõ sineret. si uellet dicete. plenos iueni¬
ret suoꝵ libros de hac re ad diuinam ꝓuiden¬
tiam ꝑtinentes. De sacrificiis uero nicħ aliud
mͥ paganus obiceret insi curapud eos illa re¬
pͥ hũdamus. cũ in nr̃is uet̾ib libris talia s d̾s

Expanded text:
tamen antequam eam conderet, non iacebat in tetamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus
Abbreviated transcription (Latin):
ab infalsatorib ore impudenti ac caccile¬
go nõ dubitent dic̾e. Nui furori eoꝵ aucto¬
ritatem om̃ium libroꝵ extinguere atep abole¬
re conati.iam supra qntũ suscepti oꝑis ratẽ
sinere indebatur: nd pauta respondi. Nimo
silud admoneo. ut cũ insanas et sacrilegas
fabulas suas xp̃ian uõis pallio ualere con¬
tendant. uideant tñ qñ ista contia scriptas
xp̃ianas disputant. nõ a nobis contra pagano
trñ. sed eciam conria manicheos ueritadem
codicũ diuinoꝵ testam̃ti utriusq defendi. Et
istã quidem q̃ mõ faustus uelud indigna d̾o
de nr̃ĩs uet̾ib lrĩs in ymone suo posuit contͣ
paganũ et in euuͣgelio uł apłico sermone
taua rephñdentem. ita fortasse defenderem:
ut paria de auctorib coꝵ sicat paulus iñ apud
athemenses fecit: c̾omemorarem. Inuemremꝰ
.n. fortasse. et in litt̾is eoꝵ dm̃ mũdi creatorẽ
ac fabricatorem. et legis institutorem. Qui

Expanded text:
ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrileab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista quidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui
Abbreviated transcription (Latin):
nemus: sed eciam in nouo: ego quẽ amo: ar¬
gno et castigo. Et illud. Si .n. nos ipõs diuidi¬
cãremꝰ. a dnd ño d̾ iudicemur. Cũ iudicam᷑
aũ a dño. corripimur: ne cũ m̃ido dãpnetu
Sed tũ si pagams in nouo testam̃to cana rep̃¬
hñderet qualia isti rep̾hñdunt in uet̾ nomie
et ip̃i ea tefentenda sustiperẽt. Quod si facere
possem: qua tandem uecordia hic talia repre¬
bñdiũ qualia ibi defendũt: Siaũ nõ possẽt
cur in uno tm̃. ac no pocus in utroq test̾o
quod ño intelligentib impiis prauũ uid̾et ᷑
idem ño intenigentib piis restum. sed tec¬
tum credi oꝑte̾ concedunt. An forte que de
nouo testamento similia ꝓtulimꝰ: ip̃a quo¬
q audent dic̾e̾ fła c̃ẽ atq ꝑuera priulegio
illo suo dẏabolito. ut quicquid est in euuͣgꝰ¬
lio uł epsis canonicis quo adiuuari ħesim
teneant atq suãdeant. quicquid aũ ex eis¬
dem codicib aduerus eos sonuerit. i̾issũ

Expanded text:
nemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arnemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo adiuuari haeresteneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum
Abbreviated transcription (Latin):
qui uoluer me regnares: ad ducite ed ntͥ¬
fictte coram me. sicut iste accusauit dm̃ ĩ ue¬
ter testam̃to qui ei uissus ẽ ppͥ leiuia uł nlła
ꝯmissa hom̃ milia trucidare ¶Iam uero illd̾
quod rep̾hñdis faustus minantẽ dr̃ uẽtu¬
rimi se et cũ gladio quo nõ parceret nec tͦto
nec pec̾ori. quõ pagamis ille rep̾henderet au¬
exortantem et dicentẽ. tẽpus est ut udiciũ
incipiat a domo dei. e si miciũ a nob̾ qualis
finis etit eis qui nd credunt dñi euũgłio ed si
rustus quid̃ uix saliuis erm pct̾or et imnpuis u¬
bi parebunt: Quid .ii iusturs imico. cuitũ
pr̃ nõ peꝑcit. Et quid eindentiꝰ ꝙ nec uistis
ꝑtat emendans eos uarietate tribulatonũ.
cũ de hao re aꝑte sio dcm̃. et si uistus iux sal¬
uus erĩt. slon solum .n. in uet̾i testam̃to scͥ¬
tumest. Qũẽ .n. diligit deus corrigit. fiage¬
liat aũ omnẽ filiũ qũe recipit. et si bona
recipimꝰ de mani dm̃. maia quare nõ susti¬

Expanded text:
qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet auexhortantem et dicentem: tempus est, ut iudicium incipiat a domo domini; et si initium a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iustus quidem uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? quid enim iustius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non susti
Abbreviated transcription (Latin):
fugise adam. qm̃ ip̃e pͥmo a facie dure ae di¬
se necttatis. et post a facie diũse atq aduerse gẽ¬
tis quo fugeo non hrẽa Qito melꝰ nature hu¬
mane ĩuideres uttam b̾am. qui nmͣ diumam
daret ininiseriam. desid̾aret sangͥnem et adi¬
pem catrificioꝵ pociꝰ qmͣ ipẽ tociens eciã ydo¬
uis mactaretur. imixtus adipieo sang̾mi õĩum
uictimaꝵ. Pturbaretur si illa sacrificia et diĩs
d frugib. uetum eciam iom̾ib carmbus

Expanded text:
fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac difugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret inpem sacrificiorum potius, quam ipse toties etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium victimarum: perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis bus fructibus, verum etiam in omnibus carnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ quod in ip̃a carne qmͣ non a deo. sed ab hy¬
le fcam̃ clementiassime creditis. Sio laudat
apłs. Si patitur imũ mẽbrũ. ꝯpacumtur õia
menbra. sed nõ accusemus. Presciebat time¬
bat. dolebat. Sed quid faceret: non ħebat. In
hiis ergo sue miserie denebris ex eternitate
u̾satus est. Nec postea nouam lucem que ab
eo tenebras fugaret: miratus ẽ. sed alias te¬
nebras quas semꝑ timuit magno malo sue
lucis exꝑtus est Qnͣto melius no dicam p̾cep¬
tum daret sicut deus. sed p̾ceptum acciperet
sicut homo. qd̾ bono suo custodireti malo su
o ꝯtẽpneret. In utroq tñ motu animi lib̾a
uoluntate ut̾etur pociꝰ. qmͣ contra uolũtarẽ
ad contebrandam lucem suam in eita¬
bili nccĩtate p̾meretur. Nam illud multo
nibas q̃e uicit ucsttas. hec iam erat apud illũ
hostas maior aqua uictus et iussus cũ minore pu¬
quauir qnto meliꝰ uesturet quo ab enis faciei

Expanded text:
uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyuester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam illud multo nebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie
Abbreviated transcription (Latin):
si sua luce ꝯtenebrata eitare nõ posser. Infe¬
lix si ꝑturbatus. crudelis si secuiꝰ hoc fecit. suie¬
lius .n. certe a se fcãm lucem uidens mirare¬
tur bonam. qmͣ a se genitam face̾t maiam
q̃ sio ab ea repulit tenebras inimnicas ut ei
fierer inimica. hoc .n. culpe ĩputabitur dam¬
pnandis inglobo illis reliquiis. qd̃ errarese
a priore lucida sima natura passe sunt. et i¬
nimice lumini sc̃o extiterũt. Quod anteqmͣ
eis accidereo ex et̾itate. si nesciebant hoc si¬
bi futurũ: et̾lias ignorantie tenebras. si autẽ
sciebaut: et̾nas timoris tenebeas paciebantur
Ette uere pars et sb̾a dei ur̃i in sins tenebris
met̾ntate u̾sata ẽ. Nec postea lucem nouam
inrata est. sed alignas tenebras alienas quas
sꝑ timebat. incurrit. Porrro ip̃e d̾s cuiꝰ illa ꝑs
erat. si eidem ꝑti sue futurum tm̃ malum tie¬
uerant timoris tenebre. Si aũt hoc futurum
nesciebatugnorantie tenebraͥs cecabatur. Si

Expanded text:
si sua luce contenebrata euitare non posset! infesi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant hoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebris ex aeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timeuerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si
Abbreviated transcription (Latin):
cras fabulas nimiumq ꝑuersi et aliena¬
ti a societate sc̃oꝵ. nec ex nouo testamento
corrigi uultis. unde talia ꝑferimꝰ qualia in
uetere arguitis. Unde fit ut adu̾sus uos si¬
cut aduersus paganos ut rumq testam̃tũ
defendere compellanosimir. Sed facite ali¬
quẽ prorsus carualit᷑ ita desipientẽ. ut dm̃
colat no qualem colimꝰ. qui uus eo uetꝰeꝰ.
sed qualem nos colere dicitis. qui nr̃is uel
calũpniis uł suspitionib fictus ẽ. Nonne
eciam iste meliorem colit qmͣ nos: Queso .ni.
adueriite et quarescumq oculos aꝑite. Ne¬
ꝙ .n. opus est magno acumine ingenii ut
quod dicam ꝑspici possit. Om̃s prudentes
imprudentesq appello. audite. ad u̾tite. iudica¬
te. Quͣto .n. melius deus nr̃ ex eternitate uer¬
satus eẽt intenebris. qmͣ coeternam sͥ et cog¬
natam lucem sͥ mersisser in tenebras. Qnͣto
meluis exortam sͥ nouam lucem ad fugãdas
laudaret qmͣ irruentes sͥ uer̾es tenebras in¬

Expanded text:
crilegas fabulas, nimiumque perversi et alienacrilegas fabulas, nimiumque perversi et alienati a societate sanctorum, nec ex Novo Testamento corrigi vultis, unde talia proferimus, qualia in Vetere arguitis. Unde fit ut adversus vos, sicut adversus Paganos, utrumque Testamentum defendere compellamur. CAPUT XXII. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut Deum colat, non qualem colimus, qui unus et verus est; sed qualem nos colere dicitis, qui vestris vel calumniis vel suspicionibus fictus est: nonne etiam iste meliorem colit quam vos? Quaeso enim, advertite et qualescumque oculos aperite: neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc quod dicam, perspici possit; omnes prudentes imprudentesque appello: audite, advertite, judicate. Quanto enim melius deus vester ex aeternitate versatus esset in tenebris, quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras? Quanto melius exortam sibi novam lucem ad fugandas laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras ni
Abbreviated transcription (Latin):
cium ꝑmittentẽ. Nes liuida ꝑturbatione. s
trͣsquilla bonitate zelantem. ue unideo de¬
bens amma castitatem ꝑ multos falsos corru¬
pra et ꝑstituta turpetur. Neo ira uelud hũa
turbi de seuientem. s aua diuina seuere ita
retribuentẽ. Que no pp̃ ulciscendi libidinẽ
sod pp̃ indicandi ugorem. certo usu locut̾oit
ira noĩatur. Nec ob lema uł nulla cõmusa
hominũ milia pimentẽ sed equissimo exa¬
mine ꝑ tp̃ales mortaliũ mortes et utilitatẽ
timoris su ppsis imponentem. Nec sine ul¬
lo delicto ceca confusione ustos pcc̾oresq
pumentem. sed uistis salubrem corrupti¬
onem pp̃ defectionem. peccantib autem
debitam sem̾itatẽ pp̃ equitatem distribuẽ¬
tem Donde uos apparet maichei suspita¬
tionib nt̃is ẽẽ deceptos. cum male intel¬
ligendo scripturas ur̃as uł malos intelleo¬
tores expiendo falsa de catholicis eruditis
ac sic reusta sana doctrina comiersi ad sa¬

Expanded text:
cium promittentem; nec liuida perturbatione, sed cium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uira nominatur. Nec ob levia vel nulla commissa hominum millia perimentem: sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis imponentem. Nec sine ullo delectu caeca confusione justos peccatoresque punientem: sed justis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam severitatem propter aequitatem distribuentem. Unde vos apparet, Manichaei, suspicionibus vestris esse deceptos, cum male intelligendo Scripturas nostras, vel malos intellectores experiendo, falsa de Catholicis creditis; ac sic relicta sana doctrina, conversi ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝑcitur pec̾orib. Scd̾m illuis tñ uolunta¬
tem fio utrumqs qui art. Non ꝑcam iusto¬
nec pcc̃ori. qInimn flagellando ut filiũ sllũ
pumendo ut mipium. Ette ostendi qntum po¬
tui. nos non colere diu̾satum ex et̾ntate ite¬
nebris dm̃. s eum qui lux est. et tenebre ño sũt
i eo ulle. atq in se ip̃oħitat lucem maccessibi¬
lucis mopinate admiratorem. s lucis fcõ creato¬
n rem: ut sb̾sisteret. approbatorem ut manereti
Nec ignarum futuri sed mandatorẽ p̾cepti. et
dampnatorem delicti. Ut adu̾sus inobedientiã
uiste ꝓbͥata m̃dista p̾sentes coh̾cere futurosq t̾¬
reret. Nleo imꝑuidum nescio q̃rentẽ. sed int̾ro¬
gando uidicantõ. Nec inuidũ ac timentem.
sed ab ererna uita que uiste obedienti datur
y̾uaricatorem iiste phibentem. Neo sangͥns
et adipis appetentẽ. sed carnali ipło cõgrius sa¬
crificiis ĩposits ꝑ qualdam figuras u̾m sacufi¬

Expanded text:
non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntanon parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non panec peccatori; illum flagellando ut filium, illum ium. CAPUT XXI. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere versatum ex aeterno in tenebris Deum; sed eum qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae , atque in se ipso habitat lucem inaccessibilucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem insi tibi data ẽet desuꝑ. has p̃¬
ssuras. ꝑ secittiones q iustoꝵ dicit idem pau¬
lus exẽplum ẽẽ iusti iudicii dei. Que senteu¬
cia iatiuis ab apło petro manifestatur sicut
supra comemorani ubi ait tempus ẽẽ ut
uidiciũ incipiat a domo dñi. Et si initiũ
inquit a nobis. qualis finis erit eis qui nõ
credunt dei enũgłio. Et si iustus iux saluisᷤ
erit. pcc̃or et ĩpuis ubi parebunt: Huic .n.¬
intelugitur qũo nõ ꝑcatur impiis tanqm
carmentis p̃cisis ad combustionẽ. qñ iustis
ño ꝑcitur pp ꝑficiendam purgationẽ. Nam
es ipẽ petiꝰ testatur hec illius uolinitate fie¬
ni quim libris uet̾ib an. Non ꝑcam usto nͦ
pecori. Sictt .n. eo ip̃e. Melus d̾ bñfacientes
sĩ uelit sp̃c dei pati qmͣ malefacientes. Cum
ergo ex uolunitate sp̃c dei et paciuntur bñfa¬
cientes ño ꝑcitur iustis. Cum aũ malofaciẽtes

Expanded text:
potestatem, nisi data tibi esset desuper. has prpotestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpintelligitur quomodo non parcatur impiis, tanquam sarmentis praecisis ad combustionem; quando justis propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes,
Abbreviated transcription (Latin):
io auferretur a me. et dixio mͥ. Sufficit tibi
gr̃a mea. slam uirtus in inf̾mitate ꝑ ficitur
uirtutẽ ꝑfic̾e̾t qui ei dederat colaphizantem
angłm sathane. Nisi dicitis ꝙ eum dẏabolus
dedert. Oyabolus gͦꝰ agebat ne magnitudĩe
reuelonum paulus ex toneretꝰ et ut uirt᷑ eiꝰ
ꝑfice̾tur: Quis hoc dixerit: Ab mogͥ tradi¬
tus etat uistus colaphizandꝰ angło sathane: qͥ
ꝑ eum tradebat et iiustos ip̃i sathane. Qe qͥ¬
b idem dicit. Qnos tradidi sathane. uit discĩt
no b lasphemare. Iam ne intemgits quom̾
ine desuꝑ nõ ꝑcat uisto nes pc̃cori. An q illis
gladius noĩatus est ampliꝰ exhorrescitis: Ali¬
ud est .n. colaphizari: anud occidi. Quasi u̾o
nõ diu̾sis mortuumm gn̾ib ꝓstrata sunt mar¬
tp̃rum milia. Aut hoc reuera ꝑsecutores in
potestate hrent. insi eius desuꝑ data eẽt ab
uło qui dixit. Non ꝑcam nec iusto nec pcc̾ori
cũ ip̃e dñs martyrũ qui filio ꝓprio nõ peꝑat¬
et aꝑtissime pylato dicat. Non hr̃es in me

Expanded text:
eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. nfirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me
Abbreviated transcription (Latin):
pegͥnamur a dño. fiie ꝑ speciẽ qd̾ erit ꝯsimilẽ
eietimꝰ qñ uidebiniꝰ eum sicuti est. affecti eci¬
am in spũali corpore ex gr̃a eius equales ange¬
lis euis recepta stola pͥma ĩmortalitatis et in¬
corruptionis. qua induetur hoc mortale ex cor¬
ruptibile urm̃nut ab sorbeatur mors in uictoria
iusticia ꝑ fecta ꝑ gr̃am. qr et̃ scĩac sbͥlimes au¬

Expanded text:
o, siue per speciem, quod erit, cum similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in uictoria iustitia perfecta per gratiam, quia et sancti ac sublimes an