comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tra quam credibile est delectabantur.
derat mt̃ eos quidam r¬
ex suburbanis. qui puerum de¬
moniacum illuc aduexãt. Qui repen¬
te coram omnib ad signum crucis
qd̃ uir dĩ sc̃s etliclit. de baiuli sui bra¬
chiis ruit ÷ et elisus humi quasi mor¬
tuus sine ullo sensu immobilis iusus
est: neq uox neq alitus erat in eo. tã¬
tum circa p̃cordia exiguus ei erat ua¬
por. Dant gͥ cet̾i locum ut posset proce¬
dere. et adintiti ad uirum dĩ semineciᷤ
pueri baiulus. et acconita muftitudo
tam nuserabilis casus p̃stolabat᷑ euẽ¬
tum. Ingressus gͣ ad uirum d̾i homo
est: et puerum tepidum nec aliquid
sencientem ante pedes abbatis expo¬
suit et ait. Puer iste domine pat. quẽ
ante tuos posui pedes. iam ꝑ tͥanniũ
uł ecclĩam ingreditur. uł salib exor¬
cizatis asꝑgitur. ut signum eicrutiꝰ
imponitur. uel euangelium aucdlire
compellit᷑. uel diuinis int̾est sacͣmẽ¬
tis: offenditur habitator eiꝰ cliabolus.

Expanded text:
tra quam credibile est, delectabantur. 16. Aderat inter eos quidam ex suburbanis, qui puerum daemoniacum illuc advexerat: qui repente coram omnibus ad signum crucis, quod Vir sanctus edidit, de bajuli sui brachiis ruit, et elisus humi quasi mortuus sine ullo sensu immobilis visus est: neque vox, neque halitus erat in eo, tantum circa praecordia exiguus ei supererat vapor. Dant igitur caeteri locum ut posset procedere, et admitti ad Virum Dei seminecis pueri bajulus; et attonita multitudo tam miserabilis casus praestolabatur eventum. Ingressus igitur ad Virum Dei homo est, et puerum stupidum, nec aliquid sententiam ante pedes Abbatis exposuit, et ait: « Puer iste, domine pater, quem ante tuos posui pedes, jam per triennivel ecclesiam ingreditur, et salibus exorcizatis aspergitur, vel signum ei crucis imponitur, vel Evangelium audire compellitur, vel divinis interest Sacramentis, offenditur habitator ejus diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
pientia qͣ ds ẽ abscõdita e̾ ab ocłis om̃iũ uiuen¬
tiũ. qr in hac mortali carne cõsistentib & ui
di potuit ꝑ qͣsda circõscriptas imagines. & ui¬
deri nõ pot̾ ꝑ incirc̃scriptu lum̾ ȩt̾nitatis.
Sin uͦ aquib dã nõ pot̾ in hac adhuc
mortali carne cõsistentib quodã contempla

Expanded text:
est ab oculis omnium viventium quia in hac mortali carne consistentibus, et videri potuit per quasdam circumscriptas imagines, et videri non potuit per incirconscriptum lumen aeternitatis . Sin vero a quibusdam potest in hac adhuc mortali carne consistentibus, sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
Multiplicauit agros. plantauit uineas.
ta sunt ab ocłis eiꝰ. Paudebat᷑ sibi ꝑ scema¬
ta multa. p̾ciosis uestib erat indutꝰ. Iom¬
pas sibi & luxurias adhibens. epularũ de
cebat. & leticiȩ suȩ uixdabat finẽ. & ecce
ablata st̃ om̃ia ab ocłis eiꝰ. Ubigͦ abiert̾ ista
omia: Ubi popa. ubi scemata. ubi exqsita
foris excogitata disertio: Ubi applaus ludoꝵ
subditi greges. & lãpadarũ radiantia
puluerẽ. defluxert̾ carnes eiꝰ qͣs delitiȩ
nutriebant. seꝑati sunt nerui a cõpagib
suis. sola remansert̾ ossa q̃ seruant᷑ in exe̾¬
pla uiuentiũ. ut cognoscant᷑ reliquiȩ
mortuorũ. Putat᷑ requiescere corpꝰ. ab iit¬

Expanded text:
multiplicavit agros, plantavit vineas, ta sunt omnia ab oculis ejus. Plaudebat sibi per schemata multa, sericis vestibus indutus, pompas et luxurias sibi adhibens, epularum divcebat, et laetitiae suae vix dabat finem: et ecce ablata sunt omnia ab oculis ejus. Ubi ergo abierunt illa omnia? Ubi pompa, ubi schemata, ubi exquisitforis excogitata dissertio? Ubi applausus laudsubditi greges et lampadarum radiantia pulverem; defluxerunt carnes ejus quas deliciae nutriebant; abscesserunt nervi a compagibus suis: sola remanserunt ossa, quae servantur in exempla viventium, ut cognoscantur reliquiae mortuorum. Putatur e
Abbreviated transcription (Latin):
Humilitatem gͦ fr̃s dilectissimi ante omia te¬
neam. non illam quȩ aliquotiens foris tantu
ostenditur .s illam que in conscientia retinet᷑.
quiilitas fuerit. humilitatẽ & in ore & in cor¬
de solent ostendere. Et sialiquaut assolet cribu¬
lationis uł scandali pro cella surrȩxerit. effrena¬
to ore. & erec ta ceruice. superbia que incordete¬

Expanded text:
Humilitatem ergo, fratres dilectissimi, ante omnia teneamus; non illam quae aliquoties foris tantum ostenditur, sed illam quae in conscientia retinetur. quillitas fuerit, humilitatem et in ore et in corpore solent ostendere: et si aliqua, ut assolet, tribulatio, vel scandali procella surrexerit, effrenato ore, erecta cervice, superbia, quae in corde te
Abbreviated transcription (Latin):
si inse uiderit dnart superbiam inciuitate
diaboli. se infelicit̾ edificari. imo & p̾ciptta¬
gaudeat. Non enĩ dscernuntur filii dĩ & fiui
diaboli. nisi humilitate & superbia. Quemcumq
enim suꝑbũ uideris. diaboli filium eẽ non
dubites. Quẽcumq humilem conspexeris.
diec̾ filium confidenter credere debes. Et
ut hoc uerum eẽ cognoscas: Audi scripturã
dicentẽ. Initium apostatare dõ om̃is suꝑbia.¬

Expanded text:
si in se viderit dominari superbiam, in civitate diaboli se infeliciter aedificare, imo praecipitaNon enim discernuntur filii Dei et filii diaboli, nisi humilitate atque superbia. Quemcunque esse superbum videris, diaboli esse filium non dubites. Quemcunque esse humilem conspexeris, Dei filium esse veraciter credere debeas. Et ut hoc verum esse cognoscas, audi Scripturam dicentem: Initium apostatare a Deo omnis superbia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit . fili. si sapiens fuerif cͥ & ꝓximis tuis.
Itaq siquis in congregatione positus aut hu-¬
nis ꝓrimum cõmendat: tantũ in se lucͣ alioꝵ
conu̾tit. Siuͦ etontͣrio ꝑ in obȩdientiã. uel
suꝑbiam ꝗͥ res quod peius ÷ facilius inueni¬
risolet ad malum exẽplum suȩ inqͥtatis alios
adtrarerit. quantos destruxerit de tantis
ꝑicłm dãpnationis incurrit. Quantis detri-¬
mẽtum fuit. detantis dãpna congͣrit. & pec¬
catuo qd̃ abillo semnel recessit. adeum mul-¬
tipliciter redundauit. Quam obrem sicut
ille ualde ãmiratꝰ atq laudandus ÷ cuius¬

Expanded text:
dicit: Fili, si sapiens fueris, tibi eris et proximis tuis. Itaque si quis in congregatione positus, ad huimis commodat, tantum in se lucra aliorum conuertit. si uero e contrario per inoboedientiam uel superbiam, quae res, quod peius est, facilius inueniri solet, ad mali exemplum siue iniquitatis alios attraxerit, quantos destruxerit, de tantis periculum damnationis incurrit, quantis detrimentum fuit, de tantis damna contraxit et peccatum, quod ab illo semel recessit, ad eum multipliciter redundabit. quamobrem sicut ille ualde admirandus atque laudandus
Abbreviated transcription (Latin):
corporis uel terrae. & aquȩ. lapidũ. atq lignoꝵ.
metallorũq uatiorum. tanta quidẽ hominis
possunt. ut eos illi qui hȩc nõpossunt plerum.¬
q stupendo in sui conꝑatione diuinos uocens
cũ qđã illoꝵ sint artib potentiores. qͥdã istoꝵ
morib melioriȩ. quanto meliora & maiora
ꝓ subtilissimi corporis hoc ẽ aerii facultate
ac facilitate demones possunt. cũ tam̃ sits
pͣuitate uoluntatis maximeq suꝑbiȩ fastu
& euidenti malitia sp̃s in mundi atq ꝑuer¬
si: Quantũ aut̃ ualeat aeris elem̃tũ quo eoꝵ
corꝑa p̾ualent admuita uisilia. inuisibilit̃
molienda. mouenda. mutanda. atq isan¬
da. longum ẽ. nuc de monstre. & putare qđ
uł mediocritꝰ consid̾anti facile occurrat.

Expanded text:
corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabiliora pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec medicos. nec nautas. nec agricolas.
qͦs pͣuȩ uoluntatis & iniquis moribus uidint
tudinibus. illi de tẽpestatib. illide arbustoꝵ
fructuũq gen̾ib multa ita p̾ͥnuntiant.
ut harũ rerum in exꝑto diuinare uideant᷑.
Qd̃ uͦ non solũ quȩdam demones. futura
p̾dicunt. uerũ etia quȩdam faciunt ꝓipsa
utiq sui corporis excellentia. cut non cõ¬
tempnatur aprudentib. cũ pleriq iniqͥ
ac ꝑditi homines ita exeroeant corpora sua.
tantaq dui̾sis artib possit. ut ea qͥ hȩc nes¬
ciunt. nec aliqndo uiderunt. & iã narra¬
ta uix credunt: Qua multa funanbuli
cet̾iq theatri artifices. quã mutti opifices
maximeq mechanici miranda fecerunt.
Nõ iõ meliores sunt bonis. & scã p̾ditis
pietate hominebus: Quȩ iõ cõmemoraui-¬
mꝰ. ut qͥ hȩc sine ꝑuicatia. & sine uana re¬
sistendi animositate cõsid̾at. simul cogi¬
tet si desubiacenti crassiore matia ł suiquisque

Expanded text:
t nec medicos nec nautas nec agricolas,, t nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, tudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbustorum fructuumque generibus multa ita praenuntiant, ut harum rerum inexperto diuinare uideantur. Quod uero non solum quaedam daemones futura praedicunt, uerum etiam quutique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua, tantamque diversis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt, nec aliquando viderunt, etiam narrata vix credant. Quam multa funambuli, caeterique theatri artifices: quam multa opifices, maximeque mechanici miranda fecerunt? Num ideo meliores sunt bonis, et sancta pietate itis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque
Abbreviated transcription (Latin):
Unde conicere facile est. quantũ posset inae.¬
riis corporibus sensus eẽ acrior. nec ido tam̃
demones qui eo pditi sunt bonis hominib:
p̾ponendos. prudens quisq censuerit. hoc
& corporũ celeritate dicimꝰ. Et haceni p̾stan¬
tia non solum auolucrib homines. uerũ
etia amultis quadrupedib ita supperant᷑
ut in eoꝵ cõparatione plu̾bei deputatiftĩ
nec tam̃ idõ sibi hȩc animatũ genera existi¬
mant p̾ponenda. qͥb capiendis & mansue¬
faciendis. atq in suȩ uoluntatis usũ com¬
modũq regendis. non ui corporis s ratio¬
nis imꝑitant. Illa uͦ tercia demonũ poten-¬
tia quod diurna rerũ exꝑientia quemad¬
modũ p̾noscant atq p̾nuntient. mul¬
ta didicerunt. ita contempnunt. qui
hec uiguanter curant. auerissimȩ iucds
ueritate discernere. ut nec malos senes
plura exꝑtos. & obhoc quasi doctiores. iõ
ꝓbi ad olescentes sibi antecellere fe existimars.¬

Expanded text:
unde conicere facile est, quanto possit in aeunde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus esse acrior. nec ideo tamen daemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos prudens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redigendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam daemonum potentiamodum praenoscant atque pta didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existimen
Abbreviated transcription (Latin):
dosq ꝑmittunt. s inquirunt & amant aliquid
quod eodẽ mͦ semꝑ est cuiꝰ participatione beati
sint. pͥmũ considerant. nõ iõ sibi pͥponendos
et̃ demones quod acriore sensu corporis p̾ua-¬
lent. aeris scilicet hoc eẽ subtilioi srlem̾ti. quia
nec ipsis terrenis corporibus bestias sibi p̾ponẽ¬
das putant. quȩ acrius multa ꝑsentiunt
ueluti sagacem canem. qui latẽtem fera olfae¬
tu accerrimo si inuenit. ut ad eam capienda
ducatum quendam homini pbeat. non utiq
prudentiore intellectu animi. s acutiore cor
poris sensu. ł uulturẽ quia ꝓiec to cadauere ex
in prouisa longinquitate aduolat. nec aqͥlaᷤ
quia sublimit̾ uolans. de tanto int̾ uallo
nec alia multa animantii genera quȩ int̾
herbas saluti tuȩ norias pascendo circu̾ erranT
nec aliquid earum quo ledant᷑ attingunt.
cu eas homo uir experiendo cauere didicerit¬
& multa in noxia qđ sint in exꝑta formidet.

Expanded text:
dosque permittunt, sed inquirunt, et amant aliquid dosque permittunt, sed inquirunt, et amant aliquid quod eodem modo semper est, cujus participatione beati sint, primum considerant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corporis praevalent, aeris scilicet, hoc est, subtilioris clementi: quia nec ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa persentiunt: veluti sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic invenit ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intporis sensu; uel uulturem. quia proiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans de tanto interuallo nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et multa innoxia, quod sint inexperta, formidet.
Abbreviated transcription (Latin):
ut aerii corporis sensu terrenorũ corpo¬
rũ: sensũ facile p̃cedant. celeritate etia ꝓpter
cursus quoꝵ libet hominũ. ł feraru. uerũ &̾
uolatꝰ auium incorꝑabilit̾ uincant. Quib
duab reb quantũ ad aeriũ corpꝰ attinet.
p̾dicti hoc est acrimonia sensus & celeritate
motus multo ante cogitama p̾nuntiãt. uł nũ¬
tiant quȩ homines ꝓ sensus treni tarditate
mirentur. Accesit etia demonibus
longũ tempꝰ qͦ eoꝵ uita ꝓtenditur. rerũ lon-¬
ge ante maior exꝑientia quã pot̾ hominib
ꝓpt̾ breuitatẽ uitȩ p̾uenire. Per has efficati¬
as qͣs aerii corporis nat̾a sotita est. ñ solum
multa fut᷑a p̾dicunt demones. uerũ etiã
multa mira faciunt. Quȩ qm homines
dice aut facere nõ possunt eosquida quib¬
dant arbitͣntur. instigatite maxime uttio
curiositatis. ꝓpt̾ amore̾ felicitatis falsȩ atq
t̾regnȩ & excellentiȩ tempralis. Qui aut̾ se abeis
cupiditatib mundant. nec eis se feriendos rapien¬

Expanded text:
ut aerii corporis sensu terrenorum corporum sensum facile praecedant, celeritate etiam proptcursus quorumlibet hominum uel ferarum, uerum etiam uolatus auium inconparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cognita praenuntiant uel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus longum tempus. quo eorum uita protenditur, rerum longe maior experientia, quam potest hominibus propter breuitatem uitae prouenire. per has efficacias, quas aerii corporis natura sortita est, non solum multa futura praedicunt daemones, uerum etiam multa mira faciunt. quae quoniam homines dicere ac facere non possunt, eos dignorant arbitrantur instigante maxime vitio curiositatis propter amorem felicitatis false atque terrene et excellentie tempcupiditatibus mundant, nec eis se feriendos rapien
Abbreviated transcription (Latin):
a
posse suffice̾. s & hoc optimum fore si mutius
se inuicẽ fr̾s sermonibus cõsolarentur: Et uos
gͦ inquit ut patͥ referte q̃ nostis. et ego q̃ per
longam ȩtatẽ cõsecutus sum: qͣsi fuiis indica¬
bo. Hoc sit aut̾ pͥmũ cunctis in cõmune man.¬
datum. nullũ in arreptũ ꝓppͥositi uigore debe¬
lasegcere. s: qͣsi incipientẽ aug̾e̾ seꝑ deb̾e quod

Expanded text:
a posse sufficere; sed et hoc optimum fore, si mutuis se invicem fratres sermonibus consolarentur. Et vos ergo, inquit, ut patri referte quae nostis, et ego quae per longam aetatem consecutus sum quasi filiis indicabo. Hoc sit autem primum cunctis in commune mandatum, nullum in arrepti propositi vigore lassescere, sed quasi incipientem augere semper debere quod
Abbreviated transcription (Latin):
Nałoꝵ nom̾oficii ÷ nõ naturȩ. Nam
scđdm naturã sp̃s noncupat᷑. Quando enim
de cęlis ad annuntiandũ hominib mittunt᷑.
exipsa annuntiatione angli nominant᷑. Nat᷑a
enĩ sp̃s st̃. Tunc aut̾ angeli uocantur. quando
mittunt᷑. Nata angłoꝵ mutabilis est. quia
in÷ illis mutabilitas innat᷑a. s facit eos incor
mutabiles een̾t. diabolus itaq nõcecidisset.
Mutabilitate itaq naturȩ suffragat in iłł
contẽplatio creatoris. Inde & pͥuatꝰ ÷ apos
tata angłs dũ fortitudinẽ suam nõ adõ s
a se uoluit custodiri. dnte omne̾ creaturaᷤᷤ
angłi factisunt. du dictũ ÷ fiat lux. Deip¬
sis enim dicit scriptura. Prior om̃iũ creat᷑a
÷ sapientia. Lux enĩ dicunt᷑ participando
do sapientiȩ. Et dũ sunt mutabiles nat᷑a.
nõ tam sinit eos cõtẽplatio mutari diuina.
Ante omnẽ creationẽ mundi creatisunt

Expanded text:
n officii est, non naturae; nam secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorrmutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris; inde et privatus esitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodire. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux. De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur, participando do sapientiae. Et cum sint mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creationem mundi, creati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& unde qͥuenerit. ac sine mora si scõrũ fuerit
reuelatio. anglica cõsolatione ti mor uertetur
ingaudium. S iuͦ diaboli fuerit oblata tẽpta¬
tio fidelis anime ꝑcunctationibus euanescit.
quia marimũ est securitatis indicium. int̾ro¬
gare qͥs nã es & unde. Sic & filius naue auxi

Expanded text:
et unde venerit; ac sine mora, si sanctorum fuerit et unde venerit; ac sine mora, si sanctorum fuerit revelatio, angelica consolatione timor vertetur in gaudium. Si vero diaboli fuerit oblata tentatio, fidelis animae percunctationibus evanescet; quia maximum est securitatis indicium, interroga
Abbreviated transcription (Latin):
inpectoribus malȩm̃tis. & pauorib inuen̾int.
qͣsi iatrones qͥ discreta obsident. ceptos cumu-¬
lant. tumores. te crudelit̾ imminentes. in¬
felice̾ puniant animam. Sinaut̃ alacres
fuerimꝰ in dño. & fut᷑oꝵ bonoꝵ nos cupido suc¬
cenderit. si semꝑomĩa in manib di cõmita-¬
mus. nullꝰ demonu ad expugnandũ uale-¬
bit accedere. magͣ aut̃ cõmunita inxp̃o cor-¬
da
cõspęrerint. confusi reu̾tentur.
Ita & iob firmatũ in dn̾o diabolꝰ refugit. &
infelicissimũ iudã exꝓbatũ fide uinctis cap¬
tiurtatis in nexuit. Una ÷ gͥ ratio uincendi
uudos qͣsi fumũ ex pellens. ꝑsequet᷑ adu̾sari¬
os. potius qͣm timebit. Non ẽ enĩ nesciꝰ satha-¬
nas igniũ fut᷑oꝵ & estiantis gehennȩ copio-¬
sa nouit incendia. S ut mea claudat᷑ iam
oratio. illud infine cõmemoro. cũ aliqͣse nob̾
obtulerit uisio audacter reqrite quisit ile

Expanded text:
in pectoribus malae mentis et pavoris semen invenerint, in pectoribus malae mentis et pavoris semen invenerint, quasi latrones, qui deserta obtinent loca, coeptos cumulant timores, et crudeliter imminentes, infelicem puniunt animam. 47 Si autem alacres fuerimus in Domino, et futurorum bonorum cupido nos succenderit; si semper omnia manibus Dei committamus, nullus daemonum ad expugnandum valebit accedere; magis enim, cum munita in Christo corda conspexerint, confusi revertentur. Ita et Job firmatum in Domino diabolus refugit; et infelicissimum Judam exspoliatum fide, vinculis captivitatis innexuit. Una est ergo ratio vincendi ludos quasi fumum expellens, persequetur adversarios potius quam timebit. Non est enim nescius Satanas ignium futurorum, et aestuantis gehennae copiosa novit incendia. Sed ut mea jam claudatur oratio, illud in finem commemoro: Cum aliqua se vobis obtulerit visio, audacter requirite, quis sit ille,
Abbreviated transcription (Latin):
eu locutꝰ sũ. No̾ tuȩ ueritati quȩ nulla est tã
noua & inauditam ascribo sententiam. Nã
cũ fallatiȩ caput sis. hoc sine m̾datioes coactꝰ
confiteri. Uere eniꝰ ihs tuas funditꝰ subruit
uires. & honore nudatꝰ anglico uolutaris
insordibus. Uix dũ u̾ba cõpleuerã. & ille
sublimis aspectu saluatoris nom inatione
deiectus est.
UEQ iam ofilioli pot̾it residere cunc¬
tatio. Quȩ trepidatio manebit ult̾iꝰ:
animȩ singlorũ. nõ sibi fingat uana cogita¬
tio. uana discrimina. nõ aliqͥs timeat a
diabolo sublatũ ad p̾cipitia posse se deferri.
Pellat᷑ om̃is anxietas. Dñs eniꝰ qͥ nros ꝓstͣuit
inimicos. manens ut ꝓmisit in nobis. a
uariis nos sathanȩ muniuit incursib
En ipse diabolꝰ qͥ huiꝰmodi cu̾ suis satelliti¬
bus exercet astutias. nichil se posse cõtͣ xp̃i¬
p̾beantur. Nam qles nos & nr̃as repeterint cogi¬
tationes. tales se nobis p̾stare consuetu Et siqͥd

Expanded text:
eum locutus sum: Non tuae veritati, quae nulla est, tam eum locutus sum: Non tuae veritati, quae nulla est, tam novam et tam inauditam ascribo sententiam. Nam cum fallaciae caput sis, hoc sine mendacio coactus es confiteri. Vere enim Jesus tuas funditus subruit vires, et honore nudatus angelico, volutaris in sordibus. Vix dum verba compleveram, et ille sublimis aspectu Salvatoris nominatione dejectus est. ergo jam, o filioli, poterit residere cunctatio? quae trepidatio manebit ulteriusanimae singulorum: non sibi fingat vana cogitatio vana discrimina; non aliquis timeat a diabolo sublatum ad praecipitia se posse deferri. Pellatur omnis anxietas; Dominus enim, qui nostros prostravit inimicos, manens, ut promisit, in nobis , a variis nos Satanae munivit incursibus. En ipse diabolus, qui hujusmodi cum suis satellitibus exercet astutias, nihil se posse contra Christipraebeantur. Nam quales nos et nostras repererint cogitationes, tales se nobis praestare consueverunt. Et si quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ait. Uidi sathanã qͣsi fulgͣ cadentẽ decęlo
Hȩc gͦ filioli aplici memor eloquii. inme
tͣnsformaui. ut ꝓpositũ urm nec demonũ
terrot. nec aliqͣ lassitudo dissolueret.S qm̾
ens factus sum. & huiꝰ rei uob imꝑtiricupio
notionem. quam ueram eẽ nuliꝰ ambigat au¬
aientium. Pulsauit aliquando monast̾ii ostiũ.
Egrediens. uideo homine̾ enormi scelerum¬
sublimitate porrectũ caput usq ad cȩlũ. Cũ
ab hoc quis nam eẽt inqͥrere. ait. Ego sũ satha¬
nas. Et ego. qͥd inqua hicq̃ris. Respondit.
Cur mͥ frust᷑ inputant monachi. Cur mihi
te faciunt. Tuis eniꝰ frequent̾ molestam̃ insidi-¬
is. At ille ait. Nichil egofacio. s ipsi se inuicẽ
t̾bant. Nã ego miserabił factus sũ. Rogo. non¬
ne legistis. quia defecerunt inimici frameȩ in
finẽ. & ciuitates destruxisti: Nullũ iã ha-¬
beo locũ. nulla possideo ciuitate̾. iam michi
Tunc ego digram cum alacritate miratꝰ. sic ad

Expanded text:
 X: Vidi Satanam quasi fulgur cadentem de coelo. Haec ergo, filioli, apostolici memor eloquii, in me transformavi, ut propositum vestrum nec daemonum terror, nec aliqua lassitudo dissolveret. Sed quens factus sum, et hujus rei vobis impertiri cupio notionem, quam veram esse nullus ambigat audientium. Pulsavit aliquando daemon monasterii ostium: egrediens, video hominem enormi sublimitate, porrectum caput usque ad coelum. Cum ab hoc quisnam esset inquirerem, ait: Ego sum Satanas. Et ego: Quid, inquam, hic quaeris? Respondit: Cur mihi frustra imputant monachi? cur mihi te faciunt, tuis enim frequenter molestantur insidiis. At ille ait: Nihil ego facio, sed ipsi se invicem turbant. Nam ego miserabilis factus sum. Rogo, nonne legisti: Quia defecerunt inimici frameae in finem, et civitates eorum destruxisti ? En nullum jam habeo locum, nullam possideo civitatem, jam mihi Tunc ego Dei gratiam cum alacritate miratus, sic ad
Abbreviated transcription (Latin):
rus sũ. Uidi aliquando diabolũ
celsum corꝑe. qͥ se dĩ uirtutẽ & ꝓuidentiã
ausus ÷ dicere. & ait adme. Quid uis ut a
me tͥ donet̾ antoni: At ego spec taculum
maxime inos eiꝰ ingeminans. totũ me incũ
xp̃i nomine armatꝰ ingessi. Et statiꝰ ille ꝓcerꝰ
aspectꝰ int̾ medias manꝰ exoleuis. Ienanti etiã
m uisus ÷ ut monachus. & panes offerens
his sermonib suadebat ut uescerer. & huic
aliquid indulgerẽ corpusculo. Et cu inquid
homo es. & humana fragilitate circũdaris.
Labor paululũ conqͥescat. ne egͥtudo sub-¬
ripiat. Ilico luridam faciem serpentis agno¬
ui. Et cũ ad cõsueta xp̃i munim̃ta cõfu-¬
gerem. tanqua ꝑfenestͣm fumꝰ laberet᷑ eua-¬
nuit. Auri qͦq decipulam mͥ indeserto fre.¬
quent᷑ tetendit. Quod iõ offerebat. ut aut
uisu irretiret me: aut tactu uapularet
me. Nã sepe me ademonibus nõ denego uer¬
beratũ. Canebã sic. Nullꝰ me seꝑabit a ca-¬

Expanded text:
vobis? Vidi aliquando diabolum excelsum corpore, qui se Dei virtutem et providentiam ausus est dicere, et ait ad me: Quid vis, ut a me tibi donetur, Antoni? At ego sputaculum maximum in os ejus ingeminans, totum me in eum Christi nomine armatus, ingessi: et statim ille procerus aspectu inter medias manus exolevit. Jejunanti etiam mihi visus est ut monachus; et panes offerens, his sermonibus suadebat ut vescerer, et huic aliquid indulgerem corpusculo: Et tu, inquit, homo es, et humana fragilitate circumdaris; labor paululum conquiescat, ne aegritudo subripiat. Illico luridam faciem serpentis agnovi; et cum ad consueta Christi munimenta confugerem, tanquam per fenestram fumus laberetur, evanuit. Auri quoque decipulam mihi in deserto frequenter tetendit; quod ideo offerebat, ut aut visu irretiret me aut tactu commacularet. Saepe quoque me a daemonibus non denego verberatum. Canebam autem sic: Nullus me separabit a c
Abbreviated transcription (Latin):
loquela. Beatꝰ aut̃ senior hȩc uidens. ab iit
ad cella suam. & ꝑtotam noctẽ cũ grandi flȩ¬
tu & ululatu gemendo deflebat miserias suas.¬
UIbã de fratrib dixit beato arsenio.
Ecce beatissime pat̾ meditari festino
punctionẽ in corde meo.qm̃ nõ intelligo
uirtutem diuinȩ scripturȩ. Unde & ual¬
de contristatur anima mea. Respondens
aut̃ beatꝰ arseniꝰ ait. Oportae te ofili mi inces¬
lent incantare. nõ intelligunt ipsiu̾ba ꝗͥ
uirtute̾ uerborũ illoꝵ. &conquiescunt. &¬
subduntur eis. Ita gͦ & nos faciamꝰ. Quãus
eniꝰ non ualemꝰ intelligere diumarũ scripta¬
rũ uirtutẽ. i: tam̃ demones audientes. diui¬
ni u̾bi uirtute t̾rent᷑. & effugati. discedunt
a nobis. nõ sustinentes eloquia sp̃s scĩ q̃ per
qͣndo eg̾ssuraest anima mea de corpore.
Auã qͣndo occurssurꝰ su̾dõ. Terciam quando
ad uersum me ꝓferenda ÷ sententia.

Expanded text:
eorum. Beatus autem senior haec videns, abiit eorum. Beatus autem senior haec videns, abiit in cellulam suam, et per totam noctem cum grandi fletu et ululatu gemendo deflebat miserias nosuidam de fratribus dixit beato Arsenio : Ecce, beatissime Pater, meditari festino punctionem in corde meo, quoniam non intelligo virtutem divinae Scripturae, unde et valde contristatur anima mea. Respondens autem beatus Arsenius ait: Oportet te, fili, inceslent incantare, non intelligunt ipsi verba ivirtutem verborum illorum, et conquiescunt, et subduntur eis. Sic etiam et nos faciamus: quamvis enim non valeamus intelligere divinarum Scripturarum virtutem, tamen daemones audientes, divini verbi virtute terrentur, et effugati discedunt a nobis non sustinentes eloquia Spiritus sancti, quae quando egressura est anima mea de corpore; aliam quando occursurus sum Deo; tertiam, quando adversum me proferenda est sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
nĩm habeo. & quotiens ei immitto pu̾sas co¬
gitationes. ille statĩ surgit & ꝓst̾nit se in ora¬
confunone egredior. Itẽ alius de mondicebat.
Ego ad illũ quẽ obseruo cũ ei cogitationes in¬
corde misero. consentit. & suscipit & facit ea.
Sepe eni exardescere euꝰ in iracundiam faci o
& incontentiones rirȩ. & pigritiam oratio¬
nis. & dormitationem in psalmodia. & no
oportet ut custodiatis sensũ & animũ urm.
& psalmodia. sicut dicit apli. Instantes ora¬
cioni & uiglantes in ea.
uit qͥdaꝰ uir magnꝰ de scĩs senioribus.
quia aliquando quam plurimi sedentes
Stabant aut̾ circa eos scĩ anglĩ letantes. & ui¬
lari uultu considerantes. Delectabantur
eni de eloquio dm. Cũ aut̃ aliud quod cũq
int̾ se loquerentur. statĩ angli scĩ recedebant
longiꝰ. indignantes contͣ eos. Ueniebant aut̃
porci sordidissimi. & morbo pleni. & uoluta-¬
bant se int̾ eos. Demones aut̃ inspetie por¬
corum delectabantur suꝑflua & uana eorũ

Expanded text:
nem habeo, et quoties ei immitto perversas cogitationes, ille statim surgit, et prosternit se in oram grandi confusione egredior. Item alius daemon dicebat: Ego ad illum quem observo, cum ei cogitationes immisero in corde, consentit, et suscipit, et facit eas. Saepe enim exardescere eum in iracundia facio, et in contentiones rixae, et pigritam orationis, et dormitionem in psalmodia, et nooportet ut custodiatis sensum et animum vestm psalmodia, sicut dicit Apostolus: Instantes orationi, et vigilantes in ea.Fuit quidam vir magnus de sanctis senioribus, quia aliquando quamplurimi sedebant Stabant autem circa eos sancti angeli laetantes in hilari vultu, considerantes, delectabantur enim de eloquiis Domini. Cum autem aliud quodcunque inter se loquerentur, statim sancti angeli recedebant longius, indignantes contra eos; veniebant autem porci sordidissimi et morbo pleni, et volutabant se inter eos; daemones enim in specie porcorum delectabantur per superflua et vaniloquia
Abbreviated transcription (Latin):
eorum. s & fratres petunt eos ad legen¬
dum. & ipsi ꝓfitiunt. Dic gͦ m quid
debeo facere. Et respondit senex dixit.
Boni st̃ quidem actꝰ. s maius om̃ibus
est possidere. Quod cũ audisset. abiit
& uendidit memoratos codices. & dedit
indigentibus pͣcium ipsorum

Expanded text:
eorum. Sed et fratres petunt eos ad legeneorum. Sed et fratres petunt eos ad legendum, et ipsi proficiunt. Dic ergo mihi quid debeo facere? Et respondens senex, dixit: Boni sunt quidem actus, sed melius omnibus nihil possidere. Quod cum audisset, abiit, et vendidit memoratos Codices, et dedit indigentibus pretium ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
quam culpam. non possum suadere
bono frĩ parum boni. illi alteri duplũ
impende. ipse est enĩ qui infirmat᷑.
ix it quidã senȩx. Numquã
desideraui opꝰ quod utile mest.¬
& fr̾i meo dispendium facera. huiꝰ modi
habens spem quia lucrum fratris opus
fructification est micti. Al¬
Rarrauit abbas daniel de abbate arsenio¬
quia uenit aliquando magistrianus defe¬
rens testam̃tũ cuiꝰdam senatoris parentis
eiꝰ. qui reliquerat ei hereditatẽ magnam
ualde. Et accipiens testam̃tum. uoluit il¬
lud sc indere. Magistrianus aut̃ cecidit
ad pedes eius dicens. Dep̾cor nõ scindas
uiud. quia inciditur michi caput. Et
dicit ei abbas arsenius. Ego pͥmus mor¬
cuus sum. quam ille. Ille aut̃ mͦ mor¬
uius est. Quomͦ me fecit heredem:
Et remisit testam̃tũ. nichil accipiens. A¬
bbas teodorus cognom̃to firme.
nabebat cres codices bonos. Et cũ
uenisset ad abbatẽ machariũ dixit ei .qr
habeo tres codices. & profitio ex lectione

Expanded text:
quam culpam, non possum suadere bonum fratri bono, illi parum; alteri duplum impende, ipse est enim qui infirmatur. 24. Dixit quidam senex: Nunquam desideravi opus quod mihi utet fratri meo dispendium facere, hujusmodi habens spem, quia lucrum fratris mei opus fructificationis est mihi. arravit abbas Daniel de abbate Arsenioquia venit aliquando Magistrianus, deferens ei testamentum cujusdam senatoris parentis ejus, qui reliquerat ei haereditatem magnam valde. Et accipiens testamentum, voluit illud scindere: Magistrianus autem cecidit ad pedes ejus, dicens: Deprecor te, ne scindas illud, quia incidetur mihi caput. Et dicit ei abbas Arsenius: Ego prius mortuus sum quam ille. Ipse autem modo mortuus est, quomodo me fecit haeredem? Et remisit testamentum, nihil accipiens. bbas Theodorus, cognomento de Pherme, habebat tres Codices bonos. Et cum venisset ad abbatem Macarium, dixit ei: Habeo tres Codices, et proficio ex lectione
Abbreviated transcription (Latin):
reteriens aliquando abbas machariꝰ
a palude ad cellam suam reu̾tens por-¬
tabat palmulas. & ecce occurrit ei diabo
lus in uia cum falce messoria. Uoluit aut̃
eum ꝑcut̾e de falce illa & nõ potuit. Et
quicquid tu fac is. & ego facio. Ieunas cu.¬
& ego omĩno non dormio. Unũ est aut̃
lus. humilitas tua perquam non pre¬
quid eet humilitas: & ille respondit.
Si peccanti inte in nosceris anteqͣm apud
te penitentiam agat. Dixit senex. In om̃i
temptatione non culpes hominẽ. sed
te ipsum tantum. dicens quia ꝓeccatis
meis hȩc michi euenerint
angłs tͥ appareat. nõ suscipiat faci¬
le. sed humilia te ipsum dicens. Non
sum dignus angłm uidere: iuuens in
peccatis. Marrauerunt dealio sene.
quia sedens in cella sua. & sedens sustinens
temptationes. uidebat demones mani-¬
feste. & contempnebat eos. Cũ aut̃ se diabolꝰ tudẽt
uinci a sene. uenit & ostndit se ei dicens.
non comparuit.
irit abbas agathon. quia scđm uolũ¬
tatẽ meam numquam dormuii.

Expanded text:
eteriens aliquando abbas Macarius, a palude ad cellam suam revertens, portabat palmulas; et ecce oclus in via cum falce messoria. Voluit autem illum percutere de falce illa, et non potuit. Et quidquid tu facis, et ego facio. Tu jejunas, ego omnino non dormio. Unum est autem lus: Humilitas tua me vincit, prquid esset humilitas? Et ille respondit: Si peccanti fratri in te ignoveris, antequam apud te poenitentiam agat. 61. Dixit senex: In omni tentatione non culpes hominem, sed teipsum tantum, dicens: Quia pro peccatis meis haec mihi evenerunt. angelus tibi appareat, non suscipias facile, sed humilia temetipsum, dicens: Non sum dignus angelum videre vivens in peccatis. 70. Narraverunt de alio sene, quia sedens in cella sua, et sustinens tentationes, videbat daemones manifeste, et contemnebat eos. Cum autem diabolus videret se vinci a sene, venit et ostendit se ei, dicens: non comparuit. ixit abbas Agathon: Quia secundum voluntatem meam nunquam dormivi,
Abbreviated transcription (Latin):
uersantiũ. & nonuidentiũ homines.
Quaitus ordo eorum qui ad obediendum
Ego aut̃ dixi ei qui mostendebat hȩc om̃ia.
talẽ sectantur: scd̃m ꝓpriã uoluntatẽ id¬
ipsũ faciunt. Si milit̾ & qͥ inheremo se reli-¬
gant. arbitrio suo de scło recesserunt. hic gͦ.¬
ordo qui ad obȩdiendũ se dedit. om̃s uo-¬
luntates suas abitiens. pendit ad deum
& ad uisionẽ spũalis patris. ꝓpt̾ &ͣ maio.¬
rem gla̾m ab aliis habet. Qua ꝓpt̾ ofiliibo¬
na est obȩdiendientia quȩ propt̾ dm̃ fit.
Intendite gͦ filii uirtutis huiꝰ aliqđ ex parte
uestigiũ. Obȩdientia salus ÷ om̃iũ fideliũ.
obȩdientia genitrie. est om̃iũ uirtutum.
obȩdientia regni cȩlorum inuentrix est.
Obȩdientia cȩlos aꝑiens. & hominẽ de t̾ra
eleuans. Obȩdientia: cohabitatrix est ange¬
ioꝵ. O bȩdientia. scõrũ om̃iũ cibus est.
Ex hac enim abblactati sunt. & ꝑhanc ad
perfectionẽ uenerunt.

Expanded text:
versantium et non videntium homines; versantium et non videntium homines; quartus ordo eorum qui ad obEgo autem dixi ei qui mihi ostendebat haec omnia: alitatem sectantur, secundum propriam voluntatem idipsum faciunt; similiter qui in eremo se religant, arbitrio suo de saeculo recesserunt; hic autem qui se ad obedientiam dedit, omnes voluntates suas abjiciens, pendet ad Deum t ad jussionem spiritualis patris, propterea et majorem gloriam ab aliis habet. Quapropter, o filii, bona est obedientia, quae propter Deum fit. Intendite ergo, filii, virtutis hujus aliqua ex parte vestigium. Obedientia salus est omnium fidelium. Obedientia genitrix est omnium virtutum. Obedientia regni coelorum inventrix est. Obedientia coelum aperiens, et hominem de terra elevans. Obedientia cohabitatrix est angelorum. Obedientia sanctorum omnium cibus est. Ex hac enim ablactati sunt, et per hanc ad perfectionem venerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
icebat aliquis senex. quia est homo co. ał.¬
medens multa. & adhuc esuriens. etiã
habet mercedem qui plus comedit & esuri¬
ens manet. ab illo qui parũ comedit & satiat᷑.¬
icebant fr̃s de abbate arsenio. quia a ał.¬
uesꝑe sabbati lucescente dominica
relinquȩbat post se solem. & extendebat
manꝰ ad cęlũ. orans donec mane die dnico
illustraret ascendens solfaciem eius. &
irͣ scã sincletice. quia in congregatio¬
ne manientes cui libet continentiȩ¬
gͣdui. obedientię magis proponamꝰ. Qm̃
continentia arrogantia habet. obȩdientia
aut̃ humilitatẽ congruã pollicetur. al
obedientia patris spualis animũ
aederit. maiorẽ mercedem habet. quam ille
qui in heremo solus recesserit. Dicebat aut̃.
quia narrauerit aliqͥs patrũ uidisse quatuor
ordines incȩlo. quorũ pͥmꝰ erat hominũ in¬
firmorum. & grãs agentium dõ. Scds ordo
hospitalitatẽ sec tantium. & in stanter minis.¬
trantium eis. Terciꝰ ordo insolitudine con¬

Expanded text:
icebat aliquis senex: Quia est homo comedens multa et adhuc esuriens; est etautem habet mercedem ille qui plus comedit, et esuriens manet, ab illo qui parum comedit, et satiatDicebant de abbate Arsenio quia vespere sabbati, lucescente Dominica, relinquebat post se solem, et extendebat manus suas ad coelum orans, donec mane die Dominico illustraret ascendens sol faciem ejus, et sancta Syncletica: Quia in congregatione manentes cuilibet continentiae obedientiam magis praeponimus; quoniam continentia arrogantiam habet, obedientia autem humilitatem congruam pollicetur. 10. obedientiam Patris spiritalis animum dederit, majorem mercedem habet quam ille qui solus in eremo recesserit . Dicebat autem: Quia narravit aliquis Patrum vidisse se quatuor ordines in coelo: quorum primus ordo erat hominum infirmorum et gratias agentium Deo; secundus ordo hospitalitatem sectantium et instanter ministrantium eis; tertius ordo in solitudine con
Abbreviated transcription (Latin):
bunal imꝑii sine timore tormenti. Sere totis uiscerib
diligebat.xp̃i regnũ: qͥ nõ formidabat in pͥneipatu
cõstanciũ. Nam qd̃ se ꝓ dño sic ingerebat aꝑto ꝑicło:
optabat martiriũ si nõ defuiss ꝑcussor. & tamẽ ani¬
mꝰ sũpsit głam: et si tempꝰ nõ intulit penã. S hũc ip̃m
diuino nutu seruatũ testificor: ꝓ correptione cũctor
Nam pene totũ mundũ graui errore cõfusũ. factis si
ductũ cõfitet᷑ lingua multorũ. Qͥd aut̃ int̾ ẽ. ł se¬
cutoris nõ abstulit: palmã tamẽ ip̃e martirii non
amisit. Itaq dũ regrederet᷑ ad ꝓpͥa: tc̃ beatꝰ martinꝰ
equo meritoꝵ lumine nõ absconsus. qui ab eodem scõ
hylario exorcista est pꝰea institutꝰ cognito eiꝰ aduentu:
romã festinãter accurrit. Quẽ cũ iam p̾terisse cognosce̾e:
usq gallias consecutꝰ ẽ. Neq enĩ martinꝰ qͥ ad huc ca¬

Expanded text:
bunal imperii sine timore tormenti! Vere totis visceribus bunal imperii sine timore tormenti! Vere totis visceribus diligebat Christi regnum, qui non formidabat in principatu Constantium. Nam quod se pro domino sic ingerebat aperto periculo, optabat martyrium, si non defuisset percussor: et tamen animus sumpsit gloriam, etsi tempus non intulit poenam. 31 Sed hunc ipsum divino nutu servatum testificor pro correctione cunctorum. Nam pene totum mundum ductum confitetur lingua| multorum quid autem interest uecutoris non abstulit, palmam tamen martyrii non amisit. 9. Itaque dum regrederetur ad propria, tunc beatus Martinus, aeque meritorum lumine non absconsus, qui ab eodem sancto Hilario exorcista est postea institutus, cognito adventu eius, Romam festinanter occurrit. Quem cum praeterisse cognosceret est usque Gallias consecutus. 34 Neque enim Martinus, qui adhuc ca
Abbreviated transcription (Latin):
illata calũpnia. Qd̃ tamẽ athleta xp̃i beatꝰ hylariꝰ
agnoscens: grauit dolet aput arimiã diaboli pre¬
ualuisse mẽdatͥũ. in tantũ ut orientales partes simi¬
lit cõposito prauitatis fuco inficeret. Imperatori
tribus libellis oblatis p̾ces effudit: ut inconspectu eiꝰ¬
collectis adu̾sariis. ẽẽt ei contͣ hereticos disceptandi de
religione licencia. ne ueritatẽ falsitas obũbraret. ne
eqͥtati iniqͥtas p̾ualeret. ne inꝑator dõ resisteret: ne
fidei ꝑfidia rebellaret. Unde ualens et ursacius cons
se recognoscebãt hylarii cõtencione ꝓsterii: sollicitãt
imꝑatore̾s animũ. tã maligna parte captiuũ: ut ip̃m
ad gallias cõpulsus reuertit᷑. putãs ampliꝰ se pati exi¬
liũ: qd illic ꝑturbato̾nẽ eccłie relinq̃bat termino
disceptatõnis obsecuro. O beatissimũ põtificẽ. qͥ ĩ sun¬
mo diserimine: ininico etiã sibi uidice: adut tri¬

Expanded text:
illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius illata calumnia. Quod tamen athleta Christi beatus Hilarius agnuscens grauiter apud ari| minium diabuli preualuisse mendacium. In tantum| orientalis partes similiter conposito fugo inficeret imperator| tribus libellis oblaeis pcollectis adversariis esset ei contra haereticos disceptandi de religione licentia, ne veritatem falsitas obumbraret, ne aequitati iniquitas praevaleret, ne imperator Deo resisteret, ne fidei perfidia rebellaret. Unde Valens et Ursacius conscse recognoscebant Hilarii contentione prosterni: sollicitant imperatoris animum, tam maligna parte captivum, ut ipsumad Gallias compulsus revertitur, putans amplius se pati exilium, quod illic perturbationem Ecclesiae relinquebat, termino disceptationis non consecuto. O beatum pontificem, qui in summo discrimine inimici iudicis adiit tri
Abbreviated transcription (Latin):
parit baptirari. Sue florencia relictis parentib ues¬
tigiis eiꝰ inherens: usq pictauim ꝑducta est. Patrẽ¬
uͦ se hab̾e nõ a qͦ generata est: sed ꝑ qͣm gͣenerata p̾di¬
cabat. Cũq seleutiam ꝑueniss. magno fauore a cũc¬
tis exceptꝰ est: eo qd̃ diuina miscdia talẽ uirũ pru¬
dentissimũ et singłari eruditione cõꝑtũ. in specta¬
culũ mũdi ꝓduxerat. uͥ erat de fide censendũ. Hic
post examinationẽ agnitis hostib & obpressis: de¬
cretis in xp̃s scripto cõditis. ꝓspera gerens sinodo.
hylarius quãuis ei nõ fuiss iniu̾ctũ: metuens ne
ad huc contra religionis dogmata respiraret dãp¬
nata ꝑfidia. S disser̾e longũ est qͣlit̾ in arriminẽsi
sinodo conposita mentione aliud ex alio referẽs fias
heretica. serpentino lapsu subrepserit. ut quomͦ pꝰea
ligatis seleucensib ꝑ imꝑatores iniqͥtatẽ ipsa ał

Expanded text:
pariter baptizari. Quae Florentia relictis parentibus vespariter baptizari. Quae Florentia relictis parentibus vestigiis eius inhaerens usque Pictavis perducta est: patrem se habere non a quo generata est, sed per quem regenerata set, magno favore a cunctis exceptus est, eo quod divina misericordia talem virum prudentissimum, et singulari eruditione compertum, in spectaculum mundi produxerit, ubi erat de fide censendum. Hinc post examinationem agnitis hostibus et oppressis, decretis in scripto conditis, prospera gerens synodi aHilarius, quamvis ei non fuisset injunctum, metuens ne adhuc contra religionis dogmata respiraret damnata perfidia. Sed disserere longum est, qualiter in Ariminensi synodo, composita mentione aliud ex alio referens, fraus haeretica serpentino lapsu subrepserit, et quomodo postea legatis Seleucensibus per imperatoris iniquitatem ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
pollicitũ et sponsũ parit̾ cũ ꝓmissione uenturum.
Qd̃ abra duloit excipiens. et quasi sponsũ futurũ
in epła patͥs amplectens: ammonitionẽ sequuta est.
nulli in cõuigiũ se resoluens. S quali̾t ad illũ spo¬
sũ ꝑuenerit: locus in cõsequẽti seruatur.
N terea cum tanto orbe arriane heresis ꝑuersitas pul¬
lularet. cdato generalit̾ imꝑatoris edicto: uissũ ẽ ut¬
os orientales ep̃i. apud seleutiam isaurie opidum
cõuenirẽt̃: disceptaturi qͥd sentirent de fidĩ u̾itate.
unc int reliqͦs quarto iam exilii anno. de frigia
lum dũ adiss: die dñico ingressus est templũ. Moxq
florencia puella gentilis in rũpens multitudinẽ ppłi:
uoce magna seruũ dei illuc aduenisse testata est. & ad
pedes eiꝰ occurrẽs: nõ cessauit pet̾e: nisi signũ crucis
ab ip̃o sibi fieri fidelit impetrasset. Quã florencius
pat̾ sequutꝰ et cũcta familia: in nõie dñi meruerunt

Expanded text:
pollicitum se et sponsum| pariter cum promissione uenturum . pollicitum se et sponsum| pariter cum promissione uenturum . quod apra dulciter| excipiens. Et quasi sponsum futurum in epistula . patris| amplectens . admonicione secuta est. Nulli in coniu| gio se resoluens. Sed qualiter ad illum sponsum peruene| rit Locus in sequenti reseruatur Interea cum toto orbe| ariana perfidia heresis pullularet. Dato generali| ter imperatoris edicto . ut omnes orientalis episcopi. Apud| seleuciam . ysauriae oppidum conuenirent discepta| turi quid sentirent . de fidei . ueritatem. Tunc inter| reliquos quarto iam exilii sui anno de frigia .lum dum adisset, die Dominico ingressus est templum: moxque Florentia puella gentilis, irrumpens multitudinem populi, voce magna servum Dei illuc advenisse testata est: et ad pedes ejus accurrens, non cessavit petere, nisi signum ab ipso sibi fieri fideliter impetrasset. 23 Quam Florentius pater secutus et cuncta familia in nomine domini meruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ius reliquerat: qͥdam uiuenis nobilissimꝰ pre¬
diues. pulcherrimꝰ cõiugii uincło sibi quereret
adnectandam. S ip̃e interuentu orationis assidue:
celestẽ illi sponsum sine cõtaminatione ꝓuiderat.
Mox oportunitate reꝑta: manu ꝓpͥa subscriptam
filie dixexit epłam sufficienti sale conditam. et
uelud aromaticis ungentis infusam. que tenetur
pictauis ꝓ mun̾e cõseruata: indicans ei qd̃ talẽ
sponsũ. anxius pat̾ illi ꝓuidiss: cuiꝰ nobilitas celos
excederet. pulchritudo. rosarũ et lilia conꝑatõnẽ
p̾cederet: occłi geminarũ lumẽ illuminarẽt. ues¬
tis. dorẽ niuis obpͥmeret. ornam̃ta.i nestimabili
fulgore uernarent. diuicie. intͣ se regna concluderẽt.
eiꝰq sapiencia in conp̾hensibil emanaret. dulcedo. fa¬
ui mella pꝰ ponerent. pudicicia in cõtaminata ꝑfiste¬
ret. odor suauitate flagraret. thesauri sine defectio¬
ne constarent. Ad dit gͦ monita. ut filia nulli se pͥ

Expanded text:
vis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praevis reliquerat, quidam juvenis nobilissimus, praedives, pulcherrimus, conjugii vinculo sibi quaereret adnectendam. Sed ipse interventu orationis assiduae, coelestem illi sponsum sine contaminatione providerat. Mox opportunitate reperta manu propria subscriptam filiae direxit epistolam suffivelut aromaticis unguentis infusam, quae tenetur Pictavis pro munere conservata: indicans ei, eo quod talem sponsum pater anxius providisset, cuius nobilitas caelos ascenderet, pulchritudo rosarum et lilii comparationem praecederet, oculi gemmarum lumina luminarent, vestis candorem nivis opprimeret, ornamenta inaesfulgore vernarent, divitiae intra se regna concluderent: ejus sapientia incomprehensibilis emanaret, dulcedo favi mella postponeret, pudicitia incontaminata persisteret, odor suavitate fragraret, thesauri sine defectione constarent. Addit ergo monitis, ut filia nulli se prius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinacit turbare insistebant. imꝑatori ꝑsuasũ ẽ.
ut uirũ eruditissimũ de quo loqͥm᷑. et dionisiũ
mediolanesem. et eusebiũ uercellensẽ: euilio cõ¬
dempnaret. Richil enĩ pot̾at ante insuꝑabilẽ scĩ
hylarii facũdiã: hereticꝰ obtin̾e. Sperabat enĩ hos¬
tis fidei aliqͥs se nebulas splendori catholico posse¬
p̾tendẽ: si retrusus exilio. talis uir a certamine
ac si mutꝰ et claudꝰ. nec uerba poterat ꝓferre. nͦ¬
responsionib currere. sed quasi natans in pela¬
gus. ante fluctũ eiꝰ eloquẽtie mergebat᷑. Itaq in
frigiam asie regionẽ missus exilio. ad u̾tiis aug¬
mentũ grãs egit: qͥa quantũ ꝓ noĩe xp̃i lon¬
gius discedebat de solo ꝓpͥo tantũ merebat᷑ fieri ui¬
ennor celo. Quidũ ad locũ ꝑueniss obtabilemi:
nob̾ tacendũ nõ est. qd̾ illi diuinitꝰ cõceissum est.
Nam eodem tẽꝑe scõ sibi sp̃u reuelante cognouit:
qd̾ beatissimã abrani filiã suã quã cũ matre picta¬

Expanded text:
tinaciter insistebant, imperatori persuasum est ut virum eruditissimum, de quo loquimur, et Dionysium Mediolanensem, et Eusebium Vercellensem, exsilio condemnaret. Nihil enim poterat ante insuperabilem sancti Hilarii facundiam haereticus obtinere. Sperabat enim hostis fidei aliqpraetendere, si retrusus exilio talis vir a certamine ac si mutus et claudus nec verba poterat proferre nec currere, sed quasi natans in pelagis ante fluctum eius eloquentiae mergebatur. 17 Itaque in Frigia Asiae regione missus exilio ad virtutis augmentum gratias egit, quia quantum pro nomine Christi longius discedebat de solo proprio tantum merebatur fieri vicinior caelo. Qui dum ad locum pervenisset optabilem, nobis tacendum non Nam eo tempore, sancto sibi Spiritu revelante, cognovit quod beatissimam Abram filiam suam, quam cum matre Picta