comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cit dñouanadis. Aut facite arborem lonam
ces enctum eius lontm: aut facite arborem
malam arit frustum eius malum. qd̾ ñ ẽ
conten gram dei quam p̃dicamus. In potesta¬
terestꝰ cuipe hominis nuuitate inmelius uo¬
luutatem sed ea potestas nulla ẽ nisi atoote¬
tur. Dequo dcmest. Dedit eis potestatem
tilios dei furi. Cum cĩ hoc sit ĩ potestate quiod¬
cũ uolimts facimus: nicħ tam ĩ potesta¬
tẽ. quam ipsa uoluntas est. sod ĩparatur tio¬
lutas a dño so moto ergo dat potestatẽ. Sic
ltelligenorimest. et quod dixi postea in nr̃a
uolutade ee ut tiel mseri bonitate dei. uł
ecioreiuo seueritate mereamur. quia ĩ
eotestate nta non est nͥ quod nrãm sequit᷑
rosuutatem. que cum fortis et potens ĩpa¬
ritur a dno. facile sit opus piecatis etiam
quoo ditnicile atq impossibue fuit. Hicli¬
bersic mcipͣ ⁊ e coqd̾ scriptumẽ. In prm

Expanded text:
ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit icum volumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa voluntas est; sed praeparatur voluntas à Domino. Eo modo ergo dat potestatem. Sic intelligendum est et quod dixi postea, In nostra potestate esse, ut vel inseri bonitate Dei, vel excidi ejus severitate mereamur; quia in potestate nostra non est, nisi quod nostram sequitur voluntatem: quae cum fortis et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque impossibile fuit. Hic liber sic incipit: De eo quod scriptum est, « In pr
Abbreviated transcription (Latin):
ille metuens ne s dicͥetur: effudit nebulas ĩ¬
ꝑitis. primum pollicens terum certarumcogni¬
tionem. et postea inc̾tarum impans fidem. Emi
tam̃ si hoc dicatur ut saltem ur saltem hee do¬
ceat ẽẽ monstrata similit̾ deficit. et hoc quoq
un credamus ibet. Quis ferat tantam fallaci¬
am tantamq suꝑbiam. ¶oruid si ño solum in¬
t̾ta. s etiam faisa esse que dicit. d̾o et dño nõ m̃
optulante monstranero: Quud infelicuis ista
suꝑstitõne inueniri potest q̃ non modo nõ exib
scientiam qͣm ꝑmitcit atq uentatem. sed eadi¬
cit que uehementer sunt scĩe ueritatiq cont᷑¬
ria. Quod in seq̃ntib manifestius apparebit.
Itaem̃dicit. Iurtauero unam pattem aclatus
illustus illuis ac saucte terre. erat tenebrarũt᷑¬
ra ꝓfunda. et ĩmensa magnitudine: in quahĩ¬
tant ignea corpora. genara scilicet pestifera. hĩc
infinite tenebre. ex eatem manantes natura ĩ¬

Expanded text:
ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam? Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulantsuperstitione inveniri potest, quae non modo non exhibet scientiam quam promittit atque veritatem, sed ea dicit quae vehementer sunt scientiae veritatique contraria? Quod in sequentibus manifestius apparebit. Ita enim dicit: Juxta unam vero partem ac latus illustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et immensa magnitudine, in qua habitabant ignea corpora, genera scilicet pestifera. Hic infinitae tenebrae, ex eadem manantes natura in
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ꝓbet. nũc quero unde ũe cognoui̾t. Si dicit
s esse spũscõ reuelatum. suamq mentem diui¬
nitus illustratam. ut eaque dicit certa et ma¬
infesta cognosce̾t: ñe significat quid int̾sit int̾
cognosc̾e et credere. Ip̃e enim cognoscit. cui aꝑtis¬
sime ista monstrantur. Eis autem quib hec nar¬
rat. no cognitionem insimiat. s credulitatẽ
suadet. Cum quis tenere consenserit: mauiche
efficitur. noncerta cognoscendo. sed incertacredẽ¬
do. quales nos impitos adolescentulos aliqñ de¬
cepit: Debuit gͤ non nob̾ polliceri scĩam neq
manifestam cognitionem. neq ad id quod q̃titur
sine tilla ambiguitate peruentionẽ: sed dic̾e poci
cred̾e sͥ debereque nesciunt. S si hoc dicͥet quis
nõ ei responderet. si gͦ incognita crediut᷑ sum. tͣ
non ea pocuiscredam q̃ iamconsensione docto¬
rum indoctoꝵq celebrantur et perom̃s popu¬
los gͣuissima auctoritate firmata sunt: Hoc

Expanded text:
mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit mihi probet, nunc quaero, unde ipse cognouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere poticredere sibi debere, quae nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc
Abbreviated transcription (Latin):
pot ostente᷑. Ego namc catholicã fidẽ ꝓfureoer
et ier illam me ad cͥtamscĩam pͥsirmo. euuert¬
qͣ fitemmeã labefactare conatis: cͥtam scĩant᷑
te si potes ut id qd̾ crediditem̃e mecredidisse c¬
uinicas. Duo sunt q̃ inꝓfers. unũcum dicis
spm̃ scm̃eẽ quiloquitur. Utrũꝙ abste sic ul¬
ladubitate cognostere debui. S ño simm ania¬
rus. unum hoꝵ dece. Ostende hunc eẽ spm sciũ:
stende ueraeẽ que dicis. et credam spm̃ stm̃ esse
etiamsi nesciam. Nñquid equius aut beniuo¬
lentius tetimagi potest: Stu nec hor nec illd
nales ostentere. licħ aluid delegisti: nisi landa¬
ciendum nͥnt eos relinqmꝰ qui uos inuitant
cͥta dognoscere. et postea ĩperant ut ĩc̾ta credamꝰ.
et eos sequamur. qui uos ĩuitant. prius credere
qd nundũ ualemꝰ intueri ut ip̃a fide ualenti¬
ores facti qd̾ credidimꝰ intellig̾e̾ meream᷑. nõ
iam hom̃ib sed ipõ deo intrinsetus mẽtẽ nram̃
illuminante. atq fumante. ¶Et qm̃ q̃siui unde

Expanded text:
potes ostendere. Ego namque catholicam fidem profiteor, et per illam me ad certam scientiam per fidem meam labefactare conaris, certam scientiam trade, si potes; ut id quod credidi, temere me credidisse convincas. Duo sunt quae mihi profers: unum cum dicis se, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum doce. ostende hunc esse spiritum sstende uera esse, quae dicit, et credam spiritum sanctum esse, etiamsi nesciam. numquid aequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudaciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nostram inluminante atque firmante ? Et quoniam quaesiui, unde
Abbreviated transcription (Latin):
comagis tentere ut nõ sit quid dribides dit̃e
ĩ maquaq natura cortuptibili ciand ĩ easit
exte quid sĩt ex nicho. cum spẽs scd̾m uatutã
sit corruptio contra naturam quia qes enge
auctaer et deum fatemur summe ee. corri¬
tio uero aucta cogit non eẽ & constat erraod ñ
eit nich eẽ  orind inquã dubitas ꝯicede ius
cura corruptibili quam et natutam diciert

Expanded text:
magis tendere ut non sit: quid dubitas dicere in unaquaque natura corruptibili quid in ea sit ex Deo, quid sit ex nihilo; cum species secundum naturam sit, corruptio contra naturam? Quia species aucta cogit esse, et Deum fatemur summe esse: corrtio uero aucta cogit non esse, et constat, quod non est, nihil esse: quid, inquam, dubitas dicere, in natura corruptibili, quam et naturam dicis et
Abbreviated transcription (Latin):
s qͤntomagis forma et sp̃e m ualentia constabi¬
liteur atꝙ formatur: tanto magis fieu ut sit:
et meam partem tendat qua põitũ ẽ eẽ. Nũc
gͣ icipiat corrumpi. debilitetur omĩs ille stat
languescant uires. marcestat tobur. forma fe¬
detat. dissiliat compago menbroꝵ contabestant
et defluat cõcordia partium. Querat enĩ nũc
per istam corruptionem quo tendatur uttũ
et̃ an non ẽẽ. Non puto usq adeo cocum et tar¬
dim. uc dubitet quid sͥ eẽ ip̃e respondeat a nõ
sentiat qͣnto magis ad int̾itum tentere. Om̃e¬

Expanded text:
sed quanto magis forma et specie et valentia constabised quanto magis forma et specie et valentia constabilitur atque firmatur, tanto magis fieri ut sit, et in eam partem tendat qua positum est esse. Nunc ergo incipiat corrumpi; debilitetur omnis ille status, languescant vires, marcescat robur, forma foedetur, dissiliat compago membrorum, contabescat et defluat concordia partium: quaerat etiam nunc per istam corruptionem quo tendat, utrum ad esse, an non esse: non puto usque adeo caecum et tardum, ut dubitet quid sibi ipse respondeat, et non sentiat quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
Srecis exemplatib ꝯuintũtur ĩ quib aꝑtis
sime scetptum est. Quisquis templum dñicor¬
rupent: ce mpet illum deus. Qr uod sicͥis
ab eis querat quomodo dcm̃sit ne corruptor
putetur teus: exponunt statim corrĩret
tem cẽ coruptionem tratet tielsi quo alio m¬
possut. Quo animo si eeñt ĩ ueterem legem. et mł¬
ta ibi miranda intelligerent et ñdim intellesta ñ
cumocio lacerarent. sed cum honore defertent or
ponat sibi hec duo et̃ et non eẽ. quasi ex diu̾sis
partib. intelligendigrã ut cum tardis tardius
ambulemus. Semde uelud mñ medio constitu¬
at aliquid. ut puta corpus animantis. et que¬
tat hec secum. dum formatur illud corptis et
uascurir. dum augetur eius spẽs. nutritur.
conualescit. roboratur. decoratur. firmat᷑. ĩ qͣm¬
tum manet et in quantum stabilitur. ĩ qm par¬
tem tendat. utrum eẽ an non eẽ. Nlon dubita¬
bit cẽ quidem aliquid in ipĩs etiam primordii:

Expanded text:
graecis exegraecis exetum est, Quisquis templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus. Quod si quis ab eis quaerat, quomodo dictum sit: ne corruptor putetur Deus, exponunt statim, corrumpet dictum esse, corruptioni tradet; vel si quo alio mpossunt. Quo animo si essent in veterem Legem, et multa ibi miranda intelligerent, et nondum intellecta non cum odio lacerarent, sed cum honore differrent. Cproponat sibi haec duo, esse et non esse, quasi ex diversis partibus; intelligendi gratia, ut cum tardis tardius ambulemus: deinde velut in medio constituat aliquid, ut puta corpus animantis, et quaerat hoc secum, dum formatur illud corpus et nascitur, dum augetur ejus species, nutritur, convalescit, roboratur, decoratur, firmatur, in quantum manet, et in quantum stabilitur, in quam partem tendat, utrum ad esse, an non esse: non dubitabit esse quidem aliquid in ipsis etiam primordiis;
Abbreviated transcription (Latin):
tõnimei dare qui corrumpi mertut. ⁊dẽ qui
se tp̃mceperit peccando corrumpere at crici¬
antem corruptionem sentiat inuitus. qͥ blan¬
dientem commnisit uolens. Non enĩ in ueteri
testamento tantum scriptũ ẽ. ego facio bona
et cr̃teto mala: sed euitentiꝰ ⁊̃ nouotͥ dñs di¬
cit. Solite time eos qui corpus occidunt. et ã¬
plius nonbñt quid faciant. sed etmitimete
animami in gehenniam. uoluntarie autẽ corr¬
ruptions addi iudicio diuino penalem cor¬
ruptõm: manifestisame paulus apłs accest¬
tur cum dicit. Templum enimder scm̃ este
quod estis nos. Quisquis templum dercor.¬
ruperit. cortumpet illum deus. Quodsi mue¬
ten lege dictum eẽt quib inuectõnib isti ñe¬
tum facerent accusantes quasi corruptorem
dñ Qr uod u̾bum metuentes multilatini
otfensionem ucrabuili ceuitarunt. Quamꝙͣ
eti nonmints mueheientur ĩ ꝑdrtoremdñt
sihoc in ueter lege aut ꝓpħis inuenirent. S

Expanded text:
tioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui tioni eum dare, qui corrumpi meruerit, id est qui se ipse coeperit peccando corrumpere, ut cruciantem sentiat corruptionem inuitus, qui blandientem commisit uolens. Non enim in uetere testamento tantum scriptum est: ego facio bona et condo mala, sed euidentius in nouo, ubi dominus dicit: nolite timere eos, qui corpus occidunt et amplius non habent, quid faciant, sed eum timete, mittere in gehennam. uoluntariae autem corruptioni addi iudicio diuino poenalem corruptionem manifestissime apostolus Paulus adtestatur, cum dicit: templum enim dei . sanctum est, quod estis uos; quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus. quod si in uetere lege dictum esset, quibus inuectionibus isti inpetum facerent accusantes quasi corruptorem deum! quod uerbum metuentes multi latini offensionem uocabuli deuitarunt. quamquam isti non minus inueherentur in perditorem deum, si hoc in lege uetere aut prophetis inuenirent. sed
Abbreviated transcription (Latin):
untumẽ uonum nr̃m. sicut ꝑ ꝓphamdicitur
¶ichi autẽ inhere deo bonim est. Nec u̾cd
Diretis. Non facetet deus naturas corruptibi¬
les. In quantum enĩ natiue sunt: deuis fecit
ĩ quantum añ corruptibiles. non deus sec̃¬
⁊ one enimab illo corruptio qui solus ẽ s¬
cortuptibilis. Si hxoc capis: grãs age deo. Srã
capis : quiesce et nolittmere ñdum intellcã
dampnare. supplexq illi lumen ẽ mentis at¬
tente ut intelligas. Cum dicitur enĩ natu¬
tacorruptibilis: ñ unũ sed duo nomina sĩt.¬
dñt Item cumdicit᷑ ceus fecit de nicb̾o: no unũ
doo duo nomina audiumꝰ. Redde ergo istis sñ¬
gulis ula singula: ut cum audis naturã ad de¬
tiiertineat cum audis corruptibilem ad ui¬
chilum. Ita tamenut ñe corruptiones qͣmius
non sint ex deiatte: ĩ eius tam̃ potestate srat
dasponente proterum ordine ꝙ metitis asare
Iteo tecte dicitñ ab illo eẽ preminace suppliciũ
Ita enĩ non fecit corruptionẽ: ut possit corrup¬

Expanded text:
um est bonum nostrum; sicut per prophetam dicitur, Mihi autem inhaerere Deo bonum est . Neque illud dixeris: Non faceret Deus naturas corruptibiles. In quantum enim naturae sunt, Deus fecit: in quantum autem corruptibiles, non Deus fecit; non enim est ab illo corruptio, qui solus est incorruptibilis. Si haec capis, gratias age Deo: si non capis, quiesce, et noli temere nondum intellecta damnare; supplexque illi qui lumen est mentis, attende ut intelligas. Cum enim dicitur, natura corruptibilis; non unum, sed duo nomina dicuntur. Item cum dicitur, Deus fecit de nihilo; non unum, sed duo nomina audimus. Redde ergo istis singulis illa singula, ut cum audis naturam, ad Deum pertineat; cum audis corruptibilem, ad nihilum: ita tamen ut ipsae corruptiones, quamvis non sint ex Dei arte, in ejus tamen potestate sint disponendae, pro rerum ordine et meritis animarum. ideo recte dicimus ab illo esse praemium atque subplicium. ita enim non fecit corruptionem, ut possit corrup
Abbreviated transcription (Latin):
ustus et iustis pamus et iustis suppliciis:
approbatur beatitate recte uiuentiũ. penaꝙ
rectantium. Noc tamen sine mistd̾ia d̾elictaes
que cettis terum tempoꝵq mensuris nocaus
ut receas. Ita tecto mod̾amine altissimi con¬
ditoris quotisq ad bona tetrena peruentt̃ẽ
que corrumpuntutr et teformantur. ut hales
supplicia uixta soiatia. ut et laudares dm̃i de¬
lectata ordine lonoꝵ. et tefugetes metmi ex¬
citata exꝑimentis maloꝵ. ita quantum tibi t̾¬
rena seruiunt. docent te eẽ dnãm suam. in ꝙͣ¬
tum autem molestia sunt. decent ut sernias
dnõ trio¶Qua pp̃ quaniuis sit malum corrup¬
tio. et quamuis nõ sit a conditore naturam. s
ex co sit quod de nicħo fr̃e sint tamẽ etiã ip̃a
illo regente et gubnante omniaque fecit.
sic ordinata est: ut non neceat nͥ naturio infimiᷤᷤ
ad sipplitutm dampnatoꝵ. et ex̾citationẽ am¬
monitionemq reteuntui ut inhabeant do̾

Expanded text:
iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis iustus et iustis praemiis et iustis subpliciis adprobatur beatitate recte uiuentium poenaque peccantium. nec tamen sine misericordia derelicta es, quae certis rerum temporumque mensuris uocaris, ut redeas. ita recto moderamine altissimi conditoris usque ad bona terrena peruentum est, quae corrumpuntur et reformantur, ut haberes subplicio mixta solatia, ut et laudares deum delectata ordine bonorum, et refugeres in eum exercitata experimentis malorum. ita in quantum tibi terrena seruiunt, docent te esse dominam suam; in quantum autem molesta sunt, docent, ut seruias domino tuo. Quapropter quamuis sit malum corruptio et quamuis non sit a conditore naturarum, sed ex eo sit, quod de nihilo factae sunt, tamen etiam ipsa illo regente et gubernante omnia, quae fecit, sic ordinata est, ut non noceat nisi naturis infimis ad subplicium damnatorum et exercitationem admonition
Abbreviated transcription (Latin):
qne detrcho scasunt. idd tantum modo dei ratu¬
uar bonamesse ĩ nidemus tantis lorus. sters
mm ia est iniuriam pritare nonhocẽẽ qi ddeus
tatiuam et mitteste illi nete adhric cereñ at ar̃
infina ubi iet angustias ienales etiam ateb
crsamominquod eiilescat cibi. srꝑba es
enderm si indignatis quod re antecedit. et
niro con timeliose te teo sentio sino messe¬
ui solis sit ille pͣstantior. Qtio constituto atap
firmato allus ne dixeris. Me solam naturã
tema facere debuit nollem post me aliciud
doni tieret. Nonem̃ cruod bonĩ est poist derm
iam tebriit cẽ nouissimũ. Et hinc maxime
appatet quantam t̃ cubuent dignitatem ad
teus qui solus cibi naturalit̾ duãtut. fecie a¬
nabona quib tu quoq dnareris. Noc mireti
qtiod nũt tibi non om̃iõ seruiuns et te al¬
eñetiam ctuciant quia deus cuus maiorem
htͣ potestatem in ea quetibi serisũt entu.
nuc ũ est disputandilocus. S tam̃ dñator

Expanded text:
quae de nihilo facta sunt, sed tantummodo dei natura esset", inuidebimus tantis bonis et uox inpia est, iniuriam putare non hoc esse, quod deusinquam, et mitesce illi; ne te adhuc repellat in infima, ubi per angustias poenales etiam atque etiam bonum quod es vilescat tibi. Superba es in Deum, si indignaris quod te antecedit; et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffaut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere debuit; nollem, ut post me aliquid boni fieret. non enim quod bonum est post deum, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi tribuerit dignitatem, quod deus, qui solus tibi naturaliter dominatur, fecit alia bona, quibus tu quoque dominareris. nec mireris, quod nunc tibi non omni modo seruiunt et te aliquando etiam cruciant, quia dominus tuus maiorem habet potestatem in ea, quae tibi seruiunt, quam tu nunc non est disputandi locus; sed tamen dominator
Abbreviated transcription (Latin):
rent recepisses. Quamquã id quod eũ indu¬
xit ut intenebris serpentia nata ẽẽ config̾et:
ĩ ip̃is quidem pͥmordiis nascentiũ. potuit be¬
ne aĩaduti Sed sunt serpentes qui tam acu¬
te udent. et sic p̾sentia lacis exuitant: ut gra¬
tssiium testimoniũ contra eum dic̾e idean¬
trit. ¶emde in aqus natantia: facile fuit hie
disceie. et ad illa transire phantasmata. Sic et
inuentis uolantia qm̃ huiꝰ crassioris aers im¬
pulsus in quo aues uolant uentus dicitur.
Inigne ueno quadruredia ude illi fing̾e ĩ mẽ¬
dem tienerit. nestio. et tamen nõ frustra hoc dixt
Sipartun attendit et errauit minis. Hanc em̃
uonensoient reddere quod quadrupedes edaces
sunt: et inconcubitum multũ ferueant. Sed
multi homĩes edacitate sua sierant quelibet
quadruretem. quicerte bipedes sũt quos non
ponat quia dupeteo sunt. sluie i aguis natare
amant siue i uentis q ura reniate suro .st nti

Expanded text:
rent, decepisses. quamquam id, quod eum indurent, decepisses. quamquam id, quod eum induxit, ut in tenebris serpentia nata esse confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, in quo aues uolitant, uentus dicitur; in igni uero quadrupedia unde illi fingere in mentem uenerit, nescio. et tamen non frustra hoc dixit, sed parum adtendit et errauit nimis. hanc enim solent rationem reddere, quod quadrupedes edaces sint et in concubitum multum ferueant. sed multi homines edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe bipedes sunt, quos nonponat, quia bipedes sunt, siue in aquis, quia natare amant, siue in uentis, quia pennati sunt, et i
Abbreviated transcription (Latin):
ctore om̃tum bonoꝵ teo Nam ille maniche sic̃
uoluit naturas quas hic dicit ordinate ĩ phan¬
tasmatis sius uelut ingente cenebrai: omĩno
falsus esse comũcitur. Prmo quia tenebre ni¬
cħ possunt gignere. ut dictumẽ. Sed non inquid
tales erant ille tenebre quales hic nosti. Unde
qͣ me te illis coces: An forte tam t̾ibosus doctͥne
pollicitator. cogis ut credam: S fac me credere
Illud tam̃ scio quod si nõ habebant aliquã fa¬
ciem sicut iste nõ hñt: nich̾ gñare potuerunt.
Si autem habebant: meliores erant. Eu autẽ
tum dicis non fuisse tales. quasi peiores aliqͣs
credi cupis. Posses etiam dic̾e siuentiũ quod
sic est auribus ut tenebre oculis. aliqua sibi sur¬
dauel muta animalia genuisse. ut cum tibi
drẽtur noneẽ aliqͣm naturã silentium: respõ¬
deres sed nõ tale erat quale hic nosti. ut om̃ino
quod uelles diceres eis. quod semel ut tͥ crete¬

Expanded text:
ctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut ctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas, quas hic didicit, ordinare in phantasmatibus suis uelut in gente tenebrarum, omnino falsus esse conuincitur. primo quia tenebrae nihil possunt gignere, ut dictum est. sed non, inquit, tales erant illae tenebrae, quales hic nosti. unde ergo me de illis doces? an forte tam uerbosus doctrinae pollicitator cogis, ut credam? sed fac me credere. illud tamen scio, quod si non habebant aliquam speciem, sicut istae non habent, nihil generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses dicere etiam silentium, quod sic est auribus ut tenebrae oculis, aliqua ibi surda uel muta animalia genuisse, ut, cum tibi diceretur non esse aliquam naturam silentium, responderes "sed non tale silentium, quale hic nosti," ut omnino quod uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crede
Abbreviated transcription (Latin):
sime potestates. s̃ et deinfimis et suignĩs mo¬
diulo mino rerum ordinatis boms. q̃ drim comꝑã¬
tͣ sieriorb. iutuperante ab imꝑitis existim̃a¬
t᷑ cc dum consid̾antur quantũ his desto boni cs
illis adest: eusdem boni absentia iali nomẽ
ht̃. Et ego quidem ip̃ea sic de istis natutiẽ damẽ¬
to. qm̃ ea nominant᷑ q̃ in hoc mũdo nota uobis
Nouimus enim tenebras. aquas. uentos. ignẽ
fumum. Nouimꝰ etiam animalia. serientia ua¬
tantia. uolantia. quadrupedia. bipedia. In qͥb
omĩĩb exceptis tenebris que ut diii nicħ sunt᷑ ⁊¬
liud quam lucis absentia. que oculis nõ uiten¬
to discermuntur. sicut silentiũ aurib nõ au¬
diendo non quia tenebre sunt aliqrud. sed qui¬
a lux non est: sicut ño quia silentiumẽ aliquid
sed quia sonus non est. Exceptis gͦ tenebris m
hac enuimeratione cet̾e nature sunt. et oñbus
bilis et bona est nemo prudens ab alienat ab at¬

Expanded text:
simae potestates, sed de infimis et pro sui generis mosimae potestates, sed de infimis et pro sui generis modulo in imo rerum ordinatis bonis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo — non quia tenebrae sunt aliquid, sed quia lux non est — sicut non quia silentium est aliquid, sed quia sonus non est — exceptis ergo tenebris in hac enumeratione ceterae naturae sunt et omnibus bilis et bona est, nemo prudens abalienat ab au
Abbreviated transcription (Latin):
urtierastes. nõne debrusti accendere cet̾a q̃ te
uͥenus natie laudem cogẽnt. Habeat eĩ auimã
et corpus. illam uiuificantẽ hoc iuta insprratũ
eũ illa regetet hoc obtemperaret. illa p̾iret. hoc sb̾¬
sequeretur: illa contineret hoc nõ deflrieret. nl¬
la moueret ĩnumeros. hoc nimerosa mẽbroꝵ cõ¬
pagine astabiliter. Nõne te ad laudem moriet ĩ
fir tuo pͥncte. uel par ordinata. uel ordo paccatꝰ.
Oroͣ auitem de uno dcm̃ẽ: hoc de cct̾is ĩtelligi licet.
Sed enim eiat in alios seuerus et manis. Non
hoc laudo. sed tanta illa que ũoius attent̾e. Qͣ
siuel admonitus intuetur atq consid̾et quis qͥs
maniches teme credidit: sine dubitatõne cognos¬
cit cum de istis natirs loquit᷑ de bonis quib¬
dam se loqtu s non sãmis et ĩfabricatis sicutiẽ
deus: tia trinitas. noq de hiis fabricatis q̃ sulli¬
nut᷑ ordmata sunt sicut sũt angłi sc̃i. et beatis¬

Expanded text:
uituperares, nonne debuisti adtendere cetera, quae te uituperares, nonne debuisti adtendere cetera, quae te in eius naturae laudem cogerent? habebat enim animam et corpus, illam uiuificantem, hoc uita inspiratum, cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoc non difflueret; illa moueret in numeros, hoc numerosa membrorum conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatis
Abbreviated transcription (Latin):
ibi mecum genitabilem ignem et ingentem.
oporcinamq eius temꝑationẽ nascentib. et
uit coalescerent: et ut sius lineis numeris li¬
neamentũq ꝑfic̾entur. et ut uiuere atq b̾ita¬
re ibi possent. Que omt̃a non solum ĩ ignis
hitatione. ced in ipis quoq ħitantib miranda
et laudanda eẽ cognoscis. Uitupero ibi tetimi
ob scuritatẽ fumi et ĩmanitatem principis qͥ
⁊cosicut dicis morabatur. landa ibi mecum ꝙ
uel in rpo fumo milłam partem ĩuenis dissimi¬
lem cẽteris. ex quo ingenere suo partiũ int̾ se
siarum cõgiuentiam modumꝙp custodit. uͭ qͣ¬
dam unitate sit quodest: que nemo sobrie consi¬
dat et non mirabilit̾ laudat. Quid quodetiam
fumo addis ium potentiam qꝑ gn̾ãndi. qñ eidem
qnioos mħitatores principes tribius. ut quod hic
nuqua iudimus ibi ficmus fecundꝰ sit. et salubrẽ
sus bitatorib p̾beat mansionẽ. Quod etiam in
uo funi pͥncie ĩmanitatem solam adu̾tisti qmͣ

Expanded text:
ibi mecum genitabilem ignem et uigentem ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem quoque inhabitatores principes tribuis, ut quod hic numquam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus praebeat mansionem. Quod etiam in ipso fumi principe inmanitatem solam aduertisti, quam
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. Que omĩa si es homosentis ẽẽ latidan¬
da. et quantũ uis illoꝵ inħitatoꝵ seuiciam. et
int̾ impetus dilac̾ationes et uastationes exag¬
geres: non tñ eis adimis numerosos format̃
tͥminos. qub s singuia coꝵ corpora mẽbrorũ pa¬
tilitate paccata sunt: et temꝑam̃tũ salutis ꝙ
modamen forme. partes sui corporis ĩ unitatẽ
amititie cõcordieq redigentis. Q si bumano
leusn intueris uides plus ẽc̃ laudanda quam
uituperanda q̃ displicent. Urcupero ibi tecum
errorem uentorum. lauda ibi mecum eoꝵdem
urentoꝵ spiralem nutticemq natriram et spc̃m
corporis conuenientia parti continuati at¬
q diftusi quib reb omĩbus illos ihitatores
suos poterant et gignere et alere. et salubriter
tamen pprie ipigros et faciles unde uelint
et quo nelint transitus. et alarũ in uolatuꝯ
cortem tusium. et non imparem motum. ui¬
terero ibi tecum corruptionem ignis. lauda

Expanded text:
corpus: quae omnia, si es homo, sentis esse laudancorpus: quae omnia, si es homo, sentis esse laudanda. Et quantumvis illorum inhabitatorum saevitiam, et inter impetus dilacerationes et vastationes exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, vides plus esse laudanda quam illa vituperanda quae displicent. Vitupero ibi tecum horrorem ventorum: lauda ibi mecum eorumdem ventorum spirabilem nutricemque naturam, et speciem corporis convenientia partium continuati atque diffusi: quibus rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere, et alere, et salutum proprie inpigros et faciles unde uelint et quo uelint transitus et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda
Abbreviated transcription (Latin):
nuditas carere nestitu et mauitas carete cor¬
pors plenitrdiue. ac pc̃a tenebre nicħ gnigne¬
ropotuerint: quamiuis terra potuerit tene¬
brosa idest carens luice aliquid gignere ¶Sẽd
et quedam cõcordia numerosa: ordinat aces
in unitatem cocdificat menbra nascentiũ. sibi¬
met inuicẽ modatõnis pace cõgruentia. oꝵ
om̃ia quis non intelligat maiore laude qm
cenebras iutuperatõne dignanda: Uitupero
ibitecam cenum turbidũ aqiuarũ. laudaibi
metum et ipam̃ spem qualitatemts acrnatũ
et inħitatoꝵ natantium menbra congruiente¬
a. uitamcorpus continentem et regentẽ. et om̃e
dempamẽtũ suis gnĩs ualitudini accomoda¬
tum. Qtãuuis eĩ aquas cenosas curbidasts
repͥͣhendas: cocamen quo cales aquas dicio
ut aiãntia sua possent gignere et contin̾e. sem̃
illius quałtũq corporis et partit̃ similitudi¬
ñe. qua i imam formant᷑ pactant᷑ qualitatem.
auferte ño potest quia si abstiłis nullũenit

Expanded text:
rere vestitu; et inanitas, vacare corporis plenitudine: ac propterea tenebrae nihil gignere potuerunt, quamvis terra potuerit tenebrosa, id est, carens luce, aliquid gignere. Sed et quaedam concordia numerosa ordinat atque in unitatem coaedificat membra nascentium, sibimet invicem moderationis pace congruentia. Quae omnia quis non intelligat majori laude, quam tenebras vituperatione dignanda? Vitupero ibi tecum coenum turbidum aquarum: lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque aquarum, et inhabitatorum natantium membra congruentia, vitam corpus continentem et regentem, et omne temperamentum sui generis valetudini accommodatum. Quantumvis enim aquas coenosas turbidasque reprehendas, eo tamen quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere et continere, speciem illius qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem, auferre non potes; quia si abstuleris, nullum erit
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ eo quod he ᷤ uature que corrumpi possunt.
nonde deogenite. sod ab illo de nicħo fcẽ sunt.
Quas qm̃ bonas suꝑior ratio demonstrauit.
nemo potest recte dicere nõ fecisse dm̃ bona. Si
atitem dixerit sũe bona ea fecisse: oportet in¬
telligat. sũmum bonum ipm̃ ẽẽ qui facit hec
bona. Quid mali inquis fieret sed et ista fic¬
tent st̃nne bona. Et tamẽ si quis ex nob̾ que¬
tẽt accepto et credito deo patte sũme bono. si
retut: nullo modo recte respond̾emus nisi te
deo pr̃e qui sũme bonus est. Quod gͦ de illo ẽ.
meminerimus natum de eo cẽ non ab eo fcm̃ de
nicho. et ideo et hac sũme. idest incorruptibili¬
ter bonũẽe. Uidemusq iniuste flagitari ui
tam sũme bonasint q̃ fecit de nicho. quam sum¬
me bonus est qniem de se genuit. que isi unũ
gentusset uonid quod tpẽ est genuisset: quia tpẽ
imus est. Quarp̃ ⁊mico quidem filio perquẽ

Expanded text:
ex eo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, ex eo, quod hae naturae, quae corrumpi possunt, non de deo genitae, sed ab illo de nihilo factae sunt: quas quo- Diam bonas superior ratio demonstrauit, nemo potest recte dicere "non fecisset deus bona"; si autem dixerit "summe bona ea fecisset" oportet intellegat summum bonum ipsum esse, qui fecit haec bona. Quid mali, inquis, fieret, si et ista fierent summe bona? et tamen si quis ex nobis quaereret accepto et credito deo patre summo bono, si retur, nullo modo recte responderemus nisi de deo patre, qui summe bonus est. quod ergo de illo est, meminerimus natum de illo esse, non ab eo factum de nihilo, et ideo et hoc summe, id est incorruptibiliter bonum esse, uidemusque iniuste flagitari, ut tam summe bona sint, quae fecit de nihilo, quam summe bonus est, quem de se genuit: quem nisi unum genuisset, non id, quod ipse est, genuisset, quia ipse unus est. quapropter unico quidem filio, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
unetcat quod primo nõ qͥuerat quideẽt et ÷¬
tes tuisso moto ioterũt qrentieccuer re nisi
uana toanasmata quib difficile aninus
caanalib sensib multũ pastus exiuture. dncst
alililis no ia certate s̃ nonetrate desidans.
Unterust acortuptõ qd̾ quasigiiale malm̃
ten uonaꝵ sedtamen corruptibiliuen ẽẽ cora¬
pono it tals querit. cito mueniet ma¬
gnoratore uerum retens et constenti peose¬
cantia puisans pie. Per homĩes enum cõme¬
moratio aliqua sigm̃s u̾boꝵ fĩ potest. docet a
rinus ferus magister. ip̃a incorrupteoilis
intas. solus magist̃ ĩt̾iot. Quieciamertior
factus est uit nos. ab ext̾iorib ad interiora teno¬
catet. et formam serui accipiens ut surgenti¬
M etus sb̾limitas innotesceret iacentib humi¬
lis appatere dignatus est. In eius nomine su¬
aplites simus. ec per eum miãm prĩs implorã¬
tes ista qͣramus. Primo eĩ breuissime respon¬
deupotest q̃rentib unde corruptõ est: cũ dicũ

Expanded text:
sset, quod primo non quaesierat, quid esset; et ideo nullo modo potuerunt quaerenti occurrere nisi uana phantasmata, quibus difficile animus carnalibus sensibus multum pastus exuitur. dicet ergo aliquis non iam certare, sed non errare desiderans: unde est ista corruptio, quod quasi generale malum rerum bonarum, sed tamen corruptibilium esse conperimus? qui talis quaerit, cito inuenit magno ardore uerum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio aliqua signis uerborum fieri potest; docet autem unus uerus magister, ipsa incorruptibilis ueritas, solus magister interior: qui etiam exterior factus est, ut nos ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eius nomine subplices simus et per eum misericorssime responderi potest quaerentibus, unde corruptio est, cum dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
tuliter et fumus.bietes suos clementissimo
sinu editos. non solum sine molestia: sed uita¬
liter atq indulgent᷑ usq ĩ illum principatũ
ducauerat et continebat. Ita ostenduntur
ista mendatia aiãdu̾sione rerumque uiten¬
tur. in mundo. iius diligenti minusq soller¬
ti carualisensu cõcepta et phantasmatis partui¬
uere in catholica dicatur õĩum naturam ẽẽ
auctorẽ deum quo genere superius agebã
cũ dicerem. uitupero tecum pestem. cecitatẽ.
cenositatem turbidam. horribilem uehemẽ¬
tiam. corruptibilitatẽ ĩ anitatem principiũ
ec biis similia: lauda tu mecum qẽm. distĩ¬
tionem ordinationẽ. patem formaix m̃brorȩ¬

Expanded text:
militer et fumus bipedes suos clementissimo militer et fumus bipedes suos clementissimo sinu editos non solum sine molestia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum educauerat et continebat. ita ostenduntur ista mendacia animaduersione rerum, quae uidentur in mundo, sed minus diligenti minusque sollerti ca.rnali sensu concepta et phantasmatis parturiuere in catholica dicatur omnium naturarum esse auctorem deum. quo de genere superius agebam, cum dicerem: uitupero tecum pestem, caecitatem, caenositatem turbidam, horribilem uehementiam, corruptibilitatem, inmanitatem principum et his similia; lauda tu mecum speciem, distinctionem, ordinationem, pacem, unitatem for
Abbreviated transcription (Latin):
ce teborohones sant allegoriam uel forma¬
de suue mtelligendam. nõ tamen ut ideo bi¬
demz el intes n fumoet te fumo nati es̃ credã¬
retes alames in puluere nasti tebuerunt.qͥ
ano seia menore ambitu et clatione suegit in
aeuose et innobu q uia plerumq de terrar
celeni antureut ionge nituentib ĩceitũ eciã
tacrano tunius nean alle sint. Postremo cur
saccaus et uentis te hitandi pacientia ad babi¬
tatores ductumẽ aigumentũ quia iidemꝰ
et uatantia ĩ aqus. et uolantia in uentis
ei uatengis uero et fumus non deterruit
lomene mentientem ne puderet eum tales
horatores ibi constituere. quib nicħ constitu¬
cretur absutoins. Nam quadrupedem ignis
incendi atq corrumpit. et bipetes fumus offo¬
tat et necat. Uł hinc certe cogitur fateri se me¬
liores dicere ingente tenebiaꝵe istas fuisse na¬
ciuras. ubitult omĩa peiora credi. Si quidẽ ibi
gignebat ignis quadrupedem. ec nutriebat. et
continebat innorie. uł etiam cõmodissime. Si¬

Expanded text:
 hominibus, siue allegoriam uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo bipedes animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus incertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum tales ibi habitatores constituere, quibus nihil constitueretur absurdius? nam quadrupedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisse naturas, ubi uult omnia peiora credi. siquidem ibi gignebat ignis quadrupedem et nutriebat et continebat innoxie uel etiam commodissime. si
Abbreviated transcription (Latin):
qi pmas naturas mbirantia. sera eranẽ
ats pestitera. Qtasi cro meis seuciã gestẽ¬
malis ꝑmitta: te uelle constituere prosĩmo
atqb etremo malo. uitupero ibitecũ restẽ
landa ibi mecum salutem Noneĩgnã ilia
uel gĩgm. nel nutͥri uel mbabitare alãtea
sns aliqua falite potuissent. Artitpero ibe

Expanded text:
illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemmalis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine aliqua salute potuissent. ui
Abbreviated transcription (Latin):
da et demonstranda eẽ. et postea post istũ iam
neminẽ toctorem diuinitus ẽẽ missur̃ qͥ a
nicħ iste per figuras et allegorias dix̾it. cũq
antiquoꝵ qualia fuerint aperiret. et sua eno¬
date manifesteq monstraret. Non hñt gͦ isti
ad quas int̾p̾tationes reu̾tantur. cũ ilł de
auctore suo legitur. Iuxta uero unã paitẽ
ac latus illustris illius ac scẽ terre erat te¬
nebrarum terra. Quocũq se u̾terunt ncce ẽ
ut phantasiatũ suoꝵ miseria coartata. in
scissuras aut ruptas p̾cisiones et iuncturas
ant fulturas turpissimas incidant. Quas nõ
miserrimũ ẽ credere. Et tñ si nõ possem me ad¬
siperiora ĩtend̾e. neq cogitatõnes meas a fal¬
sis imaginatõnib quas per sensus corporeos
memoria fixagero: ĩ lib̾tatẽ ac sinceritatem
nature spũar euoluere.: qͣnto melius huma¬
ni corporis forma deum cogitarẽ quã illũ ni¬

Expanded text:
da et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam da et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. quas per sensus corporeos memoria fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum ni
Abbreviated transcription (Latin):
hec etiam int̾sit quod isti carnales qui hrmaria
forma termcogitant si eccẽ catholice grenio
cõtenti cum lacte nutriendi sunt. non se inte¬
meratias opiniones p̃cipitent. sed isti studiũ
pium querendi nutriunt. ibi petant ut acci¬
piant. ibi pulsent. ut eis aperiatur: incipiũt
spũaiest̃ allegorias parabolas ꝙ scriptutrarũ
intelligere et paulatim sapere diumas poten¬
tias cõgruenter alibi auriũ. alibi oculoꝵ. ali¬
bi manuũ. uel pedum. ułetiam alar̃. atq pen¬
narũ. sicuti quoq et galce et gladii. ceterarũ¬
q talium ĩnumerabiliũ terũ nomĩe enũti
ari. Qua intelligentia quantomag̾ ꝑficiũt.
tantomag̃ satholici eẽ firmant᷑. Alancheiuͦ
qñ figure illius imaginationẽ illius relique
ctoris suiiaudib tribiũt. qd̾ dicũt. illaque
ab antiquis figurate in libris diuina mist̾ia
poĩta sunt. hunic qui ultimꝰ uenturꝰ erat soluẽ¬

Expanded text:
hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana hoc etiam intersit, quod isti carnales, qui humana forma deum cogitant. si ecclesiae catholicae gremio contenti cum lacte nutriendi sunt. non se in temerarias opiniones praecipitent. sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant, ut accipiant, ibi pulsent, ut eis aperiatur, incipiunt spiritaliter allegorias parabolasque scripturarum intellegere et paulatim sapere diuinas potentias congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum uel pedum uel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque taliumari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Mactoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluen
Abbreviated transcription (Latin):
deum sͥ lib̾are phantasmatis corporis huma¬
ni specie sigurare. Hos confer iã ilł manicheis
qͥ solent istas ungas intentis et curiosis hõib
quasi magna secreta tescriẜ̾e. a consid̾a qͥ tolle¬
rabilius et honestius te t̾o sentiant. utrũ eiqͥ
eũ forma humana sua dignitate ⁊̃ suo gen̾e¬
p̾dita cogitant an hiĩquieum infinita mole
diffusu non tam̃ inidiq sed trib quadial in¬
finitum atq condensum ex imauerofuim
patentem. hrantem. laxum superius mauita¬
tc. srneatum mferiꝰ t̾ra tenebraꝵ. nel siitanc¬
liꝰ est dicere. apertũ superius natura ppria. m¬
tratũ infi̾us aliena. Ecte egotetum detctoatm¬
les homines qui nondũ possunt spũalia egita¬
te. humana forma deum existimantes. tende
et tu metum si potes eos qͥ tam de formẽ cur¬
zeiq fissurani uł scissurã dei tam inaniter
suprahilcamtam in boneste infra opturatã.
multum miserabili cogitatõe imagniantur. cũ

Expanded text:
deum sibi libertate phantasmatis corporis humadeum sibi libertate phantasmatis corporis humani specie figurare —: hos confer iam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere, et considera. qui tolerabilius et honestius de deo sentiant: utrum ii, qui eum forma humana summa dignitate in suo geneedita cogitant, an ii. qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una uero fissum. patentem. hiantem, laxum superius inanitate. cuneatum inferius terra tenebrarum, uel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria. intratum inferius aliena. ecce, ego tecum derideo carnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nigro quodam cimero subter artato. illa tan¬
tũ finita qua funditur. Hians etiã et patens
demiq melior ip̃ins t̾re tenebrar̃ figura ostẽ¬
ditur: Si quidem illa fundit hec funditur il¬
la inseritur hec int̾pacet. illa in se nulli in ani¬
tati dat locum. Hec ab inferiori tm̃ parte la¬
xanonẽ qua hostili cumeo sb̾ĩpletur. Indocti
gͦ homines et auancum maiorẽ honorẽ tribu¬
unt multitudini partiũ qͣm imitati. ut sex
partes darent c̾re lucis. tres teorsum u̾sus. tͤc
sursum u̾sus: maluerũt penet᷑ri t̾ram lucis
qͣm penetrare. Tali enĩ figura et si cõmixtã
quãtũ in hac uita animꝰ potest cernit sb̾stã¬
ciam naturamq diuinam nulł locoꝵ spaciis
tendi. nulł liuiam̃toꝵ dim̃isionib figutari.
sed confer carnales ec paruulos. qͥ solent audi¬
tis ĩ allegoria menbris quibdã corporis nrĩ.
uelut cum dicunt᷑ oculi dei. et aures dei. solẽt

Expanded text:
nigro quodam cuneo subter arctato, illac tannigro quodam cuneo subter arctato, illac tantum finita qua finditur, hians etiam et patens deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subinpletur. indocti ergo homines et auari cum maiorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati. ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum uersus. tres sursum uersus, maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent
Abbreviated transcription (Latin):
iudeatur equal. Dicunt gͦ illam ꝑ ꝓfundũ
ĩmensam: et ꝑ longum. Sursum uersus aũ
supra illam s̃pacia infinite inanitatis affir¬
mant. et ne ip̃a uel simplũ t̾ta autem lumĩs¬
ut duplum tene uideatur. angustant eam
a comib etiã lat̾ib tanqͣm si unus panis
sic enĩ quod dicitur facilius iuderi põt. in qͣ¬
dras .iiii. tecusatim formetur. in quib tres
sint candide. una nigra. Modo de trib can¬
didis tolle distinctionẽ. et fac illas et sur¬
simiu̾sus et deorsum u̾sus et undiq retro
infinitas. Sic ab eis ẽẽ creditur t̾ra lucis. Illã
uͦ igram quadram fac deorsimi u̾sus et retro
infinitum. st̃ se añ ĩmensam manitatẽ hab̾e
Sic opinantur t̾raintenebrar̃. S hec nimis
atcendis et studiose inquirentib quasi secre¬
ta demonstrauit.Ueriuntũ si ita ẽ: apparet t̾rã
tenebrarũ a t̾ra lucis duob lat̾ib ungi. Et u¬
tib si duob tangitur duob etiamtangit. cͥte¬

Expanded text:
uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum uideatur aequalis. dicunt ergo illam per profundum inmensam . et per longum. sursum uersus autem supra illam spatia infinitae inanitatis adfirmant. et ne ipsa uel simplum, terra autem luminis duplum tenere uideatur, angustant eam a duobus etiam lateribus. tamquam si unus panis — sic enim, quod dicitur, facilius uideri potest — in quadras quattuor decussatim formetur. in quibus tres sint candidae, una nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deorsum uersus et retro infinitam. supra se autem inmensam inanitatem habere: sic opinantur esse terram tenebrarum. sed haec nimis adtentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonstrant. Uerumtamen si ita est, adparet terram tenebrarum a terra lucis duobus lateribus tangi; et utique si duobus tangitur, duob