comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩutile iacuit: nec ciuiꝙͣ hominũ ꝑsuadẽ potuert̃ ut eorum
p̾scriptio uiuet᷑ qr fundam̃tu a celo disciplina illa nõ hũit
nr̃ opus certiꝰ sit necesse est quos deus docuit. Illi .n. depĩ¬
gebant uerb & imaginabantur iustitiam q̃ ĩ cõspectu nõ erat
nec pñtib exemplis cõfirmae̾ poterãt q̃ afferebant. Respon.¬
deri .n. possa ab audientib non posse ita uiui: siẽ illi sua
disputatione p̾scribẽnt ado ut nulli adhuc extiterĩt ꝗ id
genus uitȩ seq̃rent᷑. Hos aũt nõ uerbis mõ sa &̃ exemplis
ex uero petitis: uera ẽẽ quȩ a nõb dicant᷑ oñdimꝰ. Sensit
ig carneades que sit naͣ iustitiȩ nͥ ꝙ parum alte ꝑspexit
fecẽit. non .n. uerę existimauit eum stultu eẽ qui iustꝰ
est: sed cum sciret nõ ẽẽ. & rõne tñ cur ita iudeͬtur nõ
cõphendet. uoluit ostende̾ late̾ ĩ abdito u̾itatẽ ut đcretu

Expanded text:
inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum inutile iacuit nec cuiquam hominum persuadere potuerunt ut eorum praescripto uiueret, quia fundamentum a caelo disciplina illa non habuit. nostrum opus certius sit necesse est, quos deus docuit. illi enim depingebant uerbis et imaginabantur iustitiam quae in conspectu non erat, nec praesentibus exemplis confirmare poterant quae adserebant. responderi enim posset ab audientibus non posse ita uiui, sicut illi sua disputatione praescriberent, adeo ut nulli adhuc extiterint qui id genus uitae sequerentur. nos autem non uerbis modo, sed etiam exemplis ex uero petitis uera esse quae a nobis dicuntur ostendimus. sensit igitur Carneades quae sit natura iustitiae, nisi quod parum alte perspexit fecerit. non enim uere existimauit eum stultum esse qui iustus est, sed cum sciret non esse et rationem tamen cur ita uideretur non conprehenderet, uoluit ostendere latere in abdito ueritatem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Uod ad pñtem disputatõne ꝑtinebat ondi quõ iustitia si¬
militudinẽ stultitiȩ gerat ut appareat nõ sine cã decipi eos
ꝗ putant nr̃e religionis hoĩes stultos ẽẽ ꝗ talia facẽ uide¬
antur qualia ille ꝓposuit. Nunc maiꝰ a me exigi sentio.
ut ostendam quar iustitiã leus stultitię spetie cõuolutã ex
oculis hom̃ uoluĩt auferre si prius furio rñdeo qr parum
plene respondit lęliꝰ ꝗ ꝓftõ licet sapiens fuit ut uocabatur
patrotinari tñ uẽ iustit̾iȩ nullo mõ poterat qr caput ipsum
fontẽq iustitiȩ nõ tenebat. Nobis aũt facilior ista est defen¬
sio ꝗb cęlesti bñfitio famulais est ac penitꝰ nota iustitia. qq
illam nõ noĩe sed re nouimꝰ. Nam plato a Aristoteles hone¬
sta qđ uoluntate iustitiam defende cupier̃t effecissentq aliꝗd
si conatus eoꝵ bonos si eloq̃ntia si uirtute ingenii quoq di
uinaꝵ ꝙͦ reꝵ doctrina uiuissa. Itaq opus illoꝵ inane atq

Expanded text:
uod ad praesentem disputationem pertinebat, ostendi quomodo justitia similitudinem stultitiae gerat; ut appareat non sine causa decipi eos, qui putant, nostrae religionis homines stultos esse, qui talia facere videantur, qualia ille proposuit. Nunc majus a me exigi sentio; ut ostendam, quare justitiam Deus stultitiae specie convolutam, ex oculis hominum voluerit auferre, si prius Furio respondero, quia parum plene respondit Laelius: qui profecto licet sapiens fuerit, ut vocabatur, patrocinari tamen verae justitiae nullo modo poterat, qui caput ipsum fontemque justitiae non tenebat. Nobis autem facilior est ista defensio, quibus coelesti beneficio familiaris est ac penitus nota justitia, quique illam non nomine, sed re, novimus. Nam Plato et Aristoteles honesta quidem voluntate justitiam defendere cupierunt, effecissentque aliquid, si conatus eorum bonos, si eloquentiam, si virtutem ingenii, diquoque rerum doctrina iuuisset. itaque opus illorum inane atque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eo cõuintendo netesse ẽ utrunq sb̾u̾tẽ. Cum .n. sit nobis
diuinis littẽis traditu cogitationes p̃hoꝵ stultas ẽe id ipm̃
re et argum̃tis dotendu est ne quis hon esto sapientiȩ
nõie ĩductus aut manis eloq̃ntiȩ splendore deceptus hũa¬
nis malit ꝙͣ diuinis crede̾ quȩ ꝗđ tradita st̃ breuiter ac
nude. Nec .n. decebat aliter ut cũ deus ad hoiẽs loquẽtur
sigulas testimorã diuine uocis habeamꝰ: ꝓfecto mõ strabizꝰ
ꝙͣto tertiorib argum̃tis ꝓfint uera defendi cũ etiã falsa
bene potuerũt. ut hoĩes eruditi. uere aũt loqui nullo mõ. potuer̃t¬
qr ueritatem nõ didic̾ant ab eo qui eiꝰ potens eẽt. Hlee sane magͫ
dliꝗd efficiemꝰ: ꝙ illos ignorantiȩ redarguemꝰ quã ip̃i sȩpissime
cofitent᷑ ĩ eo solo qmi non credit᷑ ĩ quo solo credi debuit. cona¬

Expanded text:
in eo conuincendo necesse est utrumque subuertere. cum enim sit nobis in eo conuincendo necesse est utrumque subuertere. cum enim sit nobis diuinis litteris traditum cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est, ne quis honesto sapientiae nomine inductus aut inanis eloquentiae splendore deceptus humanis malit quam diuinis credere. quae quidem tradita sunt bremter ac nude. nec enim decebat ut cum deus ad hominem loqueretur, singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa us. loqui enim bene potuerunt ut homines eruditi, uere autem loqui nullo modo, quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius potens esset. nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur. in eo solo his quoniam non creditur in quo solo credi debuit, cona
Abbreviated transcription (Latin):
nõ illa si minꝰ orõne nr̃a que de tenui fonte admodu
exilis emanat luiẽ tñ suo eł clara et illustris appareat :
Hec si pħi doctrina litteraꝵ mirabiles extiterũt: ego illis
etiã sciãm ueri cognitionẽq cõcesẜim. Qua nemo cogitãa
aut disputando assequi põt. Neq .n. nũc rep̃hendo eoꝵ stu¬
diu. qui ueritatem scire uoluerũt qr naͣm hõis deusx
ueri adipiscendi cupientissimam fetit. Sed id arguo id re¬
iũco ꝙ honestã illoꝵ et optimã uolũtatẽ nõ sit secutꝰ effectꝰ.
qr neq ꝗd eẽt uerum ip̃m sciebant neq quõ aut ubi. aut
qua m̃te q̃rendu. Itaq dũ sucture̾ hũanis exr̾õib cupũit
ip̃i se ĩ plagas et errores maximos ĩdux̾unt. Ad hoc ig̃ me
opus toarguendi pħiam suscepte mateiͬȩ ordo ip̃s dedux̃
nam cũ exxor oĩs aut ex religione falsa oriat᷑ aut ex sapĩa

Expanded text:
non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si philosophi doctrina litterarum mirabiles extiterunt, ego etiam illis scientiam veri cognitionemque concesserim, quam nemo cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium qui ueritatem scire uoluerunt, quia naturam hominis deus ueri adipiscendi cupientissimam fecit, sed id arguo, id reuinco, quod honestam illorum et optimam uoluntatem non sit secutus effectus, quia neque quid esset uerum ipsum sciebant neque quomodo aut ubi aut qua mente quaerendum. ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas et in errores maximos induerunt. ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam susceptae materiae ordo ipse deduxit. nam cum error omnis aut ei religione falsa oriatur aut ex sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
quib place̾ sibi et confidere solent opprimerentur a nõb̃.
Sed qm̃ deus hanc rei uoluit ẽẽ naͣm ut simplex et nuda uẽitas
ẽẽt luculentior qr satis ornata ꝑse est iõq ornam̃tis extͥnsecꝰ
additis fucata cõrumpitur. Mendatiũ u̾õ spẽ placet aliena. qr
ꝑ se cõruptum uanescit ac defluit nͥ ornatu aliũde quesito
circũlitu fuit ac politũ ȩquo aĩo fero ĩgeniũ mͥ medioere
ẽẽ cõcessum. Ueꝵ ego nõ ȩloqͥntiȩ s ueritatis fidutia susce¬
pti hoc opus maiꝰ fortasse: ꝙ ut possit meis uirib sb̾stinẽi.
Qđ tñ etiam si ego defet̾im deo cuiꝰ hoc munꝰ ost aduiua¬
nte ueritas ip̃a complebit. et .n. cũ scia maximos quosq ora
tores a causidicis mediotrib sępe uictos ꝙ tanta ẽ potentia
ueritatis ut se ip̃am ꝙͣuis ĩ rebus exigius sua claritate
defendat. Cur hanc ego ĩ maxiã cã ab ĩgeniosis ꝗđ illis
ac diẜtis uiris. s tñ falsa dicẽtib opp̃ssũm iri putẽ: ac

Expanded text:
quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit esse naturam, ut simplex et nuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum, aequo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum. uerum ego non eloquentiae, sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritas ipsa complebit. etenim cum sciam maximos quosque otores a causidicis mediocribus saepe victos, quod tanta est potentia veritatis, ut seipsam, quamvis in rebus exiguis, sua claritate defendat: cur hanc ego in maxima causa, ab ingeniosis quidem illis ac disertis viris, sed tamen falsa dicentibus, oppressum iri putem? ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗđ ut is qui contͣ iustitiã disserebat hoc sensit male sapi¬
entem malu ẽẽ. cũ bona existimatõe ꝙ̃ honu cu mala.
Anobis aut̃ absit hȩc amẽtia ut falsum u̾õ añponamꝰ an boni
nr̃i qualitas ex popiili pendebit erxõib ꝙͣ ex cõscientia nr̃ã¬
& uiditio dei: Aut aliqua nos felicitas illiciet unꝙ ut non
potiꝰ ueram bonitatẽ cu om̃i malo ꝙͣ falsam cum omi ꝓsꝑitate
malimꝰ  Sua sibi habeant regna reges suas diuitias diui¬
tes & ut logtur Plaut̾. suam uoͬ prudentia prudentes Re¬
linquãt nobis stultitiam nr̃a quã uł ex hoc appara ẽẽ sapia.
qđ eam nobis inuident. Quis n. stulte ĩuideat: nͥ ꝗ ip̃e sit stul¬
tissimꝰ: Illi aũt nõ sunt adeo stulti ut stultis ĩuideat sed ex eo
qđ accurate ꝙ sollicite ꝑsequũt᷑ stultos nõ ẽẽ cõcedũt Cux
n ta crudeliter seusãt nisi qr metuũt ne ĩ dies ĩualescẽte

Expanded text:
quidem, ut is qui contra justitiam disserebat, hoc sensit, malle sapiquidem, ut is qui contra justitiam disserebat, hoc sensit, malle sapientem malum esse cum bona existimatione, quam bonum cum mala. A nobis autem absit haec amentia, ut falsum vero anteponamus. An boni nostri qualitas ex popet iudicio dei? aut aliqua nos felicitas inliciet umquam, ut non potius ueram bonitatem cum omni malo quam falsam cum omni prosperitate malimus? sua sibi habeant regna reges, suas diuitias diuites, ut loquitur Plautus, suam uero prudentiam prudentes: relinquant nobis stultitiam nostram, quam uel ex hoc apparet esse sapientiam quod eam nobis inuident. quis enim stulto inuideat nisi qui ipse sit stultissimus? illi autem non sunt adeo stulti ut stultis inuideant, sed ex eo quod accurate, quod sollicite persecuntur, stultos non esse concedunt. cur enim tam crudelite
Abbreviated transcription (Latin):
hac opinione oiũ ciuiu bonꝰ ille uix uexet᷑ rapiat᷑. Manꝰ
ei deniq auferat᷑. effodiant᷑ oculi dãnet᷑ ũciat᷑ urat᷑ exter¬
minet᷑ E geat postremo. uire &̃ optimo oĩb miẜrimꝰ esse
uideatur. Contra aũt ille imꝑbus laudetur colat᷑ ab õib
diligat᷑ honores ad eum om̃s omĩa imꝑia. om̃s upess om̃s
deniq copiȩ cõferãt᷑ uix deniq optimꝰ oiuĩ existimatione
& dignissimꝰ om̃i fortuna udicetur. Quis tãde eĩt tã de¬
nĩes q dubitet utrũ se eẽ malit proftõ qͣi diuinte̾t q̃ nõb
mala & quõ euentura eeñt ꝑꝑ iustitiã hoc posuit exemplũ
hȩc .n. ppłs nr̃ patit᷑ oĩa exxantiũ pranitate. Ecte ĩ eo estr
exrore ciuitas uł potiꝰ or̃b ip̃e totus ut bonos & iustos uiros
tãꝙͣ malos & impios ꝑsequatur excrutiet dãna octidat nã
qđ ait neminẽ cẽ ta dem̃te ꝗ dubitet utrũ se eẽ malit Ille

Expanded text:
le uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omnibus diligatur, omnes ad eum honores, omnia imperia, omnes opes, omnes undique copiae conferantur, uir denique optimus omnium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis tandem erit tam demens qui dubitet utrum se esse malit? profecto quasi diuinaret quae nobis mala et quo modo euentura essent propter iustitiam, hoc posuit exemplum. haec enim populus noster patitur omnia errantium prauitate. ecce in eo est errore ciuitas uel potius otamquam malos et impios, persequatur, excruciet, damnet, occidat. Nam quod ait, neminem esse tam dementem, qui dubitet utrum se esse malit; ille
Abbreviated transcription (Latin):
nefas ꝙ̃uis malos tñ homines supplitio tapitis affice̾. Interdicto
eẽt qui eam smam exceꝑat morte multatꝰ. Adeo ista duo ele¬
m̃ta pͥma st̾ hĩta ut nec ortum hõis nec uitam sine histre¬
diderint posse constare. hoꝵ alteꝵ nobis cõe cum tętẽis aĩalib est.
igni utim̃. ꝗ nobis ĩ argum̃tum ĩ mõtalitatis est dat̾. qm̃ ignis
e cęlo ẽ cuiꝰ nã quia mobilis est et rursum nitit᷑ uitę cõtinet
est. ac deorsum u̾gens figuram mõtis oñdit. Iõ peciades n in¬
aquam uł accendeĩt uł eliquau̾it solus scire potest
qui fetit

Expanded text:
nefas, quamvis malos, tamen homines supplicio capitis afficere. Interdicto nefas, quamvis malos, tamen homines supplicio capitis afficere. Interdicto esset, qui eam sententiam exceperat, morte mulctatus. Adeo ista duo elementa prima sunt habita, ut nec ortum hominis, nec sine his vitam crediderint posse constare. Horum alterum nobis commune est cum caeteris animantibus, igni utimur, qui nobis in argumentum inmortalitatis est datus, quoniam ignis e caelo est; cuius natura quia mobilis est et sursum nititur, uitae continet est ac deorsum uaquam, vel accenderit, vel eliquaverit, solus scire potest qui fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
stantiȩ ꝑmisteri post̾. Substan᷑ ignis calor est aquę humõ
Quippe ubi temꝑiem sumpẜe humoq talorq
Concipiũt. et ab his orunt᷑ cuncta duob
Cunq sit ignis aquȩ pugnax uapor hũidꝰ om̃is
Les creat. et distors concõdia fetib apta est. Alterum .n.¬
q̃i masculmũ elem̃tum est. alteꝵ q̾i femininu: alt̾u actiuũ
alt̾u patibile. Iõq a ueterib ĩstitutum est: ut sacram̃to igͥs
et aquȩ nuptiaꝵ federa santiant᷑. Qđ fetus aĩantu talõe
et humõe corporent᷑ atq aĩent᷑ ad uitam. Cum .n. cõstet
om̃e aĩal ex aiã et corpoẽ. Mateĩa corꝑis ĩ humõe est aĩȩ ĩ calore
qđ ex auium fetib datur scire quos crassi humõis plenos nisi
opifex calar fouẽĩt: nec humor pot corporai nec torpus dĩari.
Exulib qͦ ignis et aquã interdici solebat adhuc .n. uidebatur

Expanded text:
stantiae permisceri possunt. Substantia ignis, calor est; aquae, humor. stantiae permisceri possunt. Substantia ignis, calor est; aquae, humor. Quippe ubi temperiem sumpsere, humorque calorque. Concipiunt et ab his oriuntur cuncta duobus. Cumque sit ignis aque pugnax, vapor humidus omnes Rres creat et discors concordia fetibus apta est. Hildeculinum elementum est, alterum quasi femininum, alterum actiuum, alterum patibile. ideoque a ueteribus institutum est ut sacramento ignis et aquae nuptiarum foedera sanciantur, quod fetus animantium calore et umore corporentur atque animentur ad uitam. cum enim constet omne animal ex anima et corpore, materia corporis in umore est, animae in calore: quod ex auopifex calor foverit, nec humor potest corporari, nec corpus animari. Exulibus quoque ignis et aqua interdici solebat: adhuc enim videbatur
Abbreviated transcription (Latin):
Duo ig᷑ illa pͥncipalia ĩuẽiuntur q̃ diu̾sam et tõtraria
sibi hñt potestatem talor et humor qͥ mirabiliter dus
ad sb̾stentanda et gignenda oĩã excogitauit. Nam cum
uirtꝰ dei sit ĩ calore et igni. n ardorem uimq eius ad¬
mixta humõis et frigõis mate̾iã temꝑass nec nasci ꝗte
nec toherẽ potuiss . qn stati cõflagratione iteriret quie
mũdu constare dix̾unt. sed rõnem penitꝰ nõ uudebant. He¬
raclitus ex igni nata oiã eẽ dixit. Thales ex aqua. uterq uidit
aliꝗd. s errauit. tñ uterq ꝙ alterutrum si solum fiusb neq
aqua nasci ex igre potiuss neq rurs ignis ex aqua. S est
ueriꝰ sim̃ł ex utroq ꝑmixto cuncta gn̾ari Ignis ꝗđ ꝑmiscei
cũ aqua nõ põt qr st̾ utraq inimita et si cõminꝰ uenerint.
alterutrũ qđ suꝑauit cõfitiat alterum netesse est. s eoꝵ sb̃:

Expanded text:
Duo igitur illa principalia inveniuntur, quae diversam et contrariam Duo igitur illa principalia inveniuntur, quae diversam et contrariam sibi habent postestatem; calor et humor: quae mirabiliter Deus ad sustentanda et gignenda omnia excogitavit. Nam cum virtus Dei sit in calore et igni, nisi ardorem vimque ejus admixta humoris ac frigoris materia temperasset, nec nasci quidquam nec coha.erere potuisset, quin statim conflagratione interiret quidqmundum constare dixerunt, sed rationem penitus non uidebant. Hera,clitus ex igni nata esse dixit omnia, Thales ex aqua. uterque uidit aliquid, sed errauit tamen uterque, quod alterutrum si solum fuisset, neque aqua nasci posset ex igni neque rursus ignis ex aqua: sed est uerius simul ex utroque permixto cuncta generari. ignis quidem permisceri cum aqua non potest, quia sunt utraque inimica et si comminus uenerint, alterutrum quod superauerit confici
Abbreviated transcription (Latin):
biles quos uocamꝰ annos alt̾na ꝑuices sucressione cõficiãt. Dies q̃m
pͥmꝰ oriens sb̾ministrat dei sit necesse ẽ ut oĩa qͥcunq melioͬa
lum diximꝰ. que duo etiã ĩ hoc p̾stius futuroꝵ deus fecit.
ut ex his et uerȩ religiõis et falsaꝵ suꝑstitionũ imago qͥa
oñderet᷑. Nam sic̃ solqui orit ĩ diem licet sit unus unde
solem eẽ appellatu. Siceo uult uide̾i ꝙ obscuratis side¬
rib solus appareat. tñ qr uerum ac ꝑfecte plenitudinis
lum̃ est et calore potissimo et fulgorẽ clarissimo illustt
oĩa. Ita ĩ deo licet sit unꝰ et maiestas et uirtꝰ et clari-¬
tudo ꝑfcã est. Nox aut quã pͣaruo anthitheo illi dicimꝰ
attributam eiꝰ ip̃ius multas et uarias religiones ꝑ simi-¬
litudinẽ demõstrat Qͣuis .n. stelle ĩ nũabiles mitare ac
radiãe uideant᷑: tñ qr nõ st̾ plena et solida lum̃ĩa.: nec
caloͬis p̃ferũt quicqͣ nec̃ tenebras młtitudine sua iũcũt.

Expanded text:
biles, quos uocamus annos, alterna per uices successione conficiant. dies, quem primus oriens subministrat, dei sit necesse est, ut omnia quaecumque meliora lum diximus. quae duo etiam in hoc praescius futurorum deut ex iis, et verae religionis, et falsarum superstitionum imago quaedam ostenderetur. Nam sicut sol, qui oritur in diem, licet sit unus, unde solem esse appellatum Cicero vult videri , quod obscuratis sideribus, solus appareat, tamen quia verum ac perfectae plenitudinis lumen est, et calore potissimo, et fulgore clarissimo illustrat omnia: ita in Deo, licet sit unus, et majestas, et virtus, et claritudo perfecta est. Nox autem, quam pravo illi antitheo dicimus attributam, ejus ipsius multas et varias religiones per similitudinem demonstrat. Quamvis enim stellae innumerabiles micare ac radiare videantur; tamen, quia non sunt plena ac solida lumina, nec caloris praeferunt quidquam, nec tenebras multitudine sua vincunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uer .s. orienti estatem meridiane plagę occidentis autumpnꝰ
est Setemptrionis hibermis. In his qͦ duab ꝑtibus meri¬
dignali et setemptonali figura uite ac mõtis cõtinetur.
qr uita ĩ calore est. mors ĩ frigore. Sic̃ aut̃ calor ex igne
fecit ac noctem qui sꝑatia. et orbes tpĩa ꝑpetuos ac uolu

Expanded text:
ver scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis autumnus ver scilicet orienti, aestatem meridianae plagae; occidentis autumnus est, septentrionis hyems. In his quoque duabus partibus, meridiana et septentrionali, figura vitae et mortis continetur: quia vita in calore est, mors in frigore. Sicut autem calor ex igne fecit ac noctem, quae spatia et orbes temporum perpetuos ac uolu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re binas ꝑtes contrarias intex se duiẽsasq constituit. orĩete
pit̾nam. Occidẽs aũt conturbate illi pͣuȩq m̃ti ascribitur:
qđ lim̃ abscondant qđ tenebras semꝑ iducat et ꝙ hoĩos
facrat occidẽ atq ĩterire pectatis Nam sic̃ lux orientis est ĩ
luce aũt uitȩ rõ u̾satur sic octidentis tenebre st̃. In tenebris
aũt mors et ĩteritꝰ continetur. m̃ alteras ꝑtes eadem rõne
dim̃sus est meridiem ac setemptrionẽ que ꝑtes illis duab so¬
cietate iũguntur. Ea .n. quȩ est solis calore flagͣantior ꝓxima
est et coheret orienti. At illa quȩ frigõib ac ꝑpetuo gelu tor¬
pet. eiꝰsdem est. Cuiꝰ extremꝰ occasus. Nam sic̃ contrarie sunt
lumini tenebre ita frigus calori ut ig̃ calor lumini est ꝓximꝰ
sic meridies orienti. ut frigus tenebris. ita plaga est sẽtemp¬
trionis occasui. Quib singulis ꝑtib suũ tempus attribuit

Expanded text:
terrae binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, orientem terrae binas partes contrarias inter se diuersasque constituit, orientem piter- nam: occidens autem conturbatae illi prauaeque menti adscribitur, quod lumen abscondat, quod tenebras semfaciat occidere atque interire peccatis. Nam sicut lux orientis est, in luce autem vitae ratio versatur; sic occidentis tenebrae sunt: in tenebris autem, et mors, et interitus continetur. Deinde alteras partes eadem ratione dimensus est, meridiem ac septentrionem; quae partes illis duabus societate junguntur. Ea enim, quae est solis calore flagrantior, proxima est, et cohaeret orienti. At illa, quae frigoribus et perpetuo gelu torpet, ejusdem est cujus extremus occasus. Nam sicut contrariae sunt lumini tenebrae, ita frigus calori. Ut igitur calor lumini est proximus, sic meridies orienti: ut frigus tenebris, ita plaga est septentrionalis occasui. Quibus singulis partibus suum tempus attribuit,
Abbreviated transcription (Latin):
NUnc qm̃ refutauimꝰ eos qui de mũdo et factore eus deo ałr
sentũit ꝗͣ ueritas ht̃ ad diuinam m̃di fabritam reu̾tamur:
de qua ĩ archanis religionis fancte litteis traditur. fecit ig
deus pͥmũ oũ celu et ĩ sublime suspendit qđ eẽt sedes ipius
dei conditois. Dem̃ terram fundauit ac sb̾didit cęlo quã hõ
cũ cȩtc̾is aĩaliũ gn̾ib ĩ coleret eam uoluit huoe circũ flui
et cõtine̾i. luum uõ habitaculu distinxit claris lumĩbus
ĩpleuit. sole scilicet limȩq orbe fulgenti et astͦꝵ mitantium
splendentib signis adornauit. Tenebras aũt qđ est his contiu
cõstituit ĩ terra. Nichil .n. ꝑ se tõtinet lũs. nisi accipiat e cęlo
ĩ quo posuit lucẽ ꝑhemñe et suꝑos et uitam ꝑpetuam. et cõt᷑
ĩ terra tenebras et inferos et mortem. Tanto .n. hȩc ab illis su¬
ꝑio̾ibus distant ꝙͣ̃ta mala bonis et uitia uirtutib. Ip̃uis qͦ

Expanded text:
niam refutauimus eos qui de mundo et de factore eius deo aliter sentiunt quam ueritas habet, ad diuinam mundi fabricam reuertamur, de qua in arcanis religionis sanctae litteris traditur. fecit igitur dens primum omnium caelum et in sublime suspendit, quod esset sedes ipsius dei conditoris. deinde terram fundauit ac subdidit caelo, quam homo cum ceteris animalium generibus incoleret. eam uoluit umore circumflui et contineri. suum uero habitaculum distinxit claris luminibus et inpleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauit. tenebras autem, quod est his contrarium, constituit in terra; nihil enim per se continet luminis, nisi accipiat e caelo: in quo posuit lucem perennem et superos et uitam perpetuam, et contra in terra tenebras et inferos et mortem. tanto enim haec ab illis superioribus distant, quantum mala a bonis et uitia a uirtutibus. ipsius quoque
Abbreviated transcription (Latin):
surectienẽ ascensurũ ad deum prẽm. Qacud ĩ psalmo. cyuiiͦ con¬
testatꝰ est his uẽbis dixit dñs dño meo sede adextris meis quo¬
adusq pona inimicos tuos suppedaneũ pedũ tuoꝵ. Qui ꝓpħa

Expanded text:
surrectionem ascensurum esse ad deum patrem Dauid in psalmo CVIIII consurrectionem ascensurum esse ad deum patrem Dauid in psalmo CVIIII contestatus est his uerbis: dixit dominus domino meo: sede ad dexteram meam, quoadusque ponam inimicos tuos subpedane
Abbreviated transcription (Latin):
& sperant christum qui hũc id circo repbauerũt: qr ex hoĩe
est natus. Nam cũ ita sit a deo cõstitutu ut idem christus bis
adueniat ĩ t̾ram: semel ut unũ deũ gentib nũtiet dem̃
rursus ut regnet. Quõ ĩ setũdũ eiꝰ aduentu credũt: qui ĩ pͥm̃
nõ crediderut: Atqui ꝓpħa utrosq aduentꝰ eiꝰ pauas u̾bis
cõp̃hendit. Ecce inꝗt ĩ nubib geli ut filiꝰ hoĩs ueniẽs : nõ diͭ
ut filius dei. s ut filius hoĩs. ut onderet ꝙ came idui debera
ĩ terra ut suscepta hõis figura & cõditione mõtali docẽt hoĩes
iustitiã. & cũ mãdatis dei functus ueritatẽ gẽtib reuelasset
mulctaret᷑ &̃ morte ut iferos qͦ uince̾t ac resignaẽt. Atq ita
dem̾ũ resurgens ad patrem ꝓficiscẽtur ĩ nube sublatꝰ adiecit
dier appellauit deu sũmu cuiꝰ etas & origo nõ pot cõp̃hendi qr sol
a seculis fuit & ei̾t semꝑ ĩsecula. christũ aũt post passionẽ ac re¬

Expanded text:
 sperant Christum dei, qui hunc idcirco reprobauerant, quia ex homine natus est? nam cum ita sit a deo constitutum, ut idem Christus bis adueniat in terram, semel ut unum deum gentibus nuntiet, deinde rursus ut regnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentt filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura et condicione mortali doceret homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque uinceret ac resignaret atque ita demum resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. adiecidierum appellauit deum summum, cuius aetas et origo non potest conprehendi, quia solus a saeculis fuit, ut erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac re
Abbreviated transcription (Latin):
meyos eius. & uocatu est nom̃ eiꝰ magni tõsilii nuncius. Idc̃ĩto
missus est a deo p̾re ut uniu̾sis gentib q̃ sb̾ cęlo st̃ singularis
& ueri dei sanctu mysteͬiu reuelaret. ablatu ꝑfidõ populo
ꝗ adu̾sus deum sepe deliquit. Daniel q similia plocutul ẽ
Uidebam iꝗt iuisu noctis & ecce ĩ nubib tęli ut filiꝰ hom̃ĩs
ueniens & usq ad uetustum dieꝵ ꝑuenit & qui assistebãt

Expanded text:
consilii nuntius\'. idcirco enim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens
Abbreviated transcription (Latin):
ssim̃ sumat satis firm̃ testimoniu ẽ ad ꝓbandã ueritatẽ qđ̃ ab¬
his ip̃is ꝑth phibetur inimicis. Emanuel aut nũꝙͣ uocat᷑ est s
salutifer ueĩt s ꝓpħa declarauit hoc noie ꝙ deus ad hoĩes in
carne uenturꝰ eẽt. E manuel aut sigficat nobniscũ deus. scilicet qr
illo ꝑ iũginẽ nato cõfite̾i̾ hoies oportebat deum secu ẽẽ. id est
ĩ t̾ra & ĩ carne mõtali. uñ & danid ĩ psalmo. lxxxini. ueritas iq̃t
de terra orta est qr deus ĩ quo uẽitas est t̾renu corpꝰ accepit.
ut t̾renis uiã salutis aꝑiret. Itẽ isaias ip̃e ip̃i aũt nõ crededert
& exacerbauerũt spiritu scm̃ & cõu̾sus est eis ad inimicitia
& ip̃e expugnauit & recõdatꝰ est deͬoꝵ seculi ꝗ suscitauit de t̾ra
pastorem ouium. Quis aũt futurꝰ ẽẽt ille pastor declarauit alio
loco dicens. Exultent cęli desuꝑ & nubes ĩduãt iustitiam. aꝑiat̃
txa & pululet saluator. Ego ñ. dñs deus treaui eum. Saluator

Expanded text:
ssimum sumat: satis firmum testimonium est ad probandam ueritatem quod ab ipsis perhibetur inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, saluus esset. Hemanuel enim significat, nobiscum Deus; scilicet quia illo per virginem nato, confiteri homines oportebat Deum secum esse, id est, in terra, et in carne mortali. Unde David in psalmo LXXXIV. Veritas, inquit, de terra orta est; quia Deus, in quo veritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis viam salutis aperiret. Item Esaias ipseet exacerbauerunt spiritum sanctum et conuersus est eis ad inimicitiam. et ipse expugnauit et recordatus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ouium. quis autem futurus esset ille pastor, declarauit alio loco dicens: exsultent caeli desuper et nubes induant iustitiam, aperiatur terra. et pullulet saluator. ego enim dominus deus creaui eum. saluator
Abbreviated transcription (Latin):
sut nulla oĩo gens eẽt ĩ terra cui spes ĩmõtalitatis uegaẽt᷑. C¬
scendens itaq de tȩlo sanctus ille spũs dei sanctam uirginẽ¬
cuĩ utero se ĩsinuara elegit. At illa diuino spiritu hausto
repleta cõcepit & sine ullo at tat̾iu uiri repẽte uĩginalis uter
ĩtumuit. Qđ si aĩalia q̃dam uento & aura cõciꝑe solẽ õibus
uelit grauatã eẽ uirginẽ dicimꝰ: Quod sane ĩcredibile posset
uidẽi nͥ hoc futuꝵ añ multa scd̃a ꝓphetę cẽtinissent. Salamõ¬
pit fetũ & grauata est & facta ẽ ĩ multa miẜatione mater

Expanded text:
ut nulla omnino gens esset in terra cui spes inmortalitatis negaretur. Descendens itaque de caelo sanctus ille spcujus utero se insinuaret, elegit. At illa divino Spiritu hausto repleta concepit, et sine ullo attactu viri repente virginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus st quidquid uelit, grauatam esse uirginem dicimus? quod sane incrvideri, nisi hoc futurum ante multa saecula Prophetae cecinissent. Salopit fetum, et grauata est et facta est in multa miseratione mater
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑. ht̃ imꝑiu ht̃ honorem cũ om̃s tbus lingue Ere p̃ceptis eiꝰ
obtemꝑant. & idẽ posita tu riresus aduen̾it ĩ potestate ac claitate
ut om̃ aĩam udicet & iustos restituat ad uitam. Tũc uõ totiꝰ t̾rȩ
regnũ obtnchit. Tuc̃ sublato de reb hũanis om̃i malo aureum
ultimo libro disseremꝰ cũ de ẜo aduẽtu loqͥmur. Numne de pͥmo

Expanded text:
 honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis ejus obtemperant: et idem postea cum rursus advenerit in potestate ac claritate, ut omnem animam judicet, et justos restituat ad vitam, tunc vere totius terrae regimen obtinebit; tunc sublato de rebus humanis omni malo, aureum ultimo libro disseremus, cum de secundo adventu loquemur: nunc de primo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetas ĩ testimonium uotabo quoꝵ ratio & diuinatio ĩ hoc
solo põita est ut ad cultum dei & ad ĩmõtalitatem ab eo ac¬
cipiendam treari hoiẽm doceant: sa eos potiꝰ quib istos ꝗ
respuũt uẽitatem credere sit necesse. Hermes nam hõis
describens ut doteret quẽad modu eẽt a deo factus. hȩc ĩtulie.¬

Expanded text:
phetas in testimonium vocabo, quorum ratio et divinatio in hoc solo posita est, ut ad cultum Dei, et ad immortalitatem ab eo accipiendam creari hominem doceant: sed eos potius, quibus istos, qui respuunt veritatem, credere sit necesse. Hermes naturam hominis describens, ut doceret quemadmodum esset a Deo factus, haec intuli
Abbreviated transcription (Latin):
nidelut. S& plerisq hoc phis accidit ut̾ putarent nõ¬
oĩo ẽẽ quicꝗd oculis uom appar& cum mẽtis aties muilto ela¬
rior debet ẽẽ ꝙ corꝑis ad ea ꝑfitienda quoꝵ uis aꝑ̾ ratio
sentitur potiꝰ ꝙ̃ iudetur:¬

Expanded text:
uidebat. sed plerisque hoc philosophis accidit, ut putarent omninuidebat. sed plerisque hoc philosophis accidit, ut putarent omnino non esse quicquid oculis non apparet, cum mentis acies multo clarior debeat esse quam corporis ad ea perspicienda quorum uis ac ratio sentitur potius quam uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
uid carmina sibyllina non ne hoc ita ẽẽ declarãt: cum
fore aliqñ demũtiant ut adeo de uiuis ac mõtius uidi¬
cętar. quoꝵ exempla paulo post ĩferemꝰ falsa est gͦ de¬
mocti & epituri & dicearchi de aĩẽ dissolutione sentẽtia
qui ꝓfecto nõ auderent de ĩteritu aĩaꝵ magto aliguo
pñte disserẽ. qui scira tertis cãminib cieri ab iferis dũs
& adẽẽ & p̃bere se hũanis oculis uidendas & loꝗ & futũa
s& qr nõ ꝑiudebant aĩe rõne quȩ tam subtilis est ut
oculos hũane mentis effugiat interire dixant. Quidi
aristo senus ꝗ negauit oĩo ullam eẽ dĩa &̃ cu uiuit ĩ
corpe s& sicut infidelib ex ĩtentione nuoꝵ effici con¬
cordem sõnu atq cantũ quẽ musici lãmonia uotant.
Ita in corpib ex compage iusceꝵ ac uigore mẽbroꝵ
uim sentiendi existere quo nihil dici deliruis potest.
Uerum ille oculos ꝗđ hiũt ĩ columes. cor eñ cęcum uo
quo uiue se a hr̃e metem qua id ipm cogitauerat nõ

Expanded text:
uid? carmina Sibyllina nonne hoc ita esse declarant, cum fore aliquando denuntiant ut a deo de uiuis ac mortuis indicetur? quorum exempla paulo post inferemus. falsa est ergo Democriti et Epicuri et Dicaearchi de animae dissolutione sententia. qui profecto non auderent de interitu animarum mago aliquo praesente disserere, qui sciret certis carminibus cieri ab inferis animas et adesse et praebere se humanis oculis uidendas et loqui et futuraSed quia non pervidebant animae rationem, quae tam subtilis est, ut oculos humanae mentis effugiat, interire dixerunt. Quid Aristoxenus, qui negavit omnino ullam esse animam, etiam cum vivit in corpore? sed sicut in fidibus ex intentione neruorum effici , concordem sonum atque cantum, quem musici harmoniam uocant, ita in corporibus ex conpage uiscerum ac uigore membrorum uim sentiendi exsistere: quo nihil dici delirius potest. uerum ille oculos quidem habuit incolumes, cor tamen caecum, quo uiuere se et habere mentem, qua id ipsum cogitauerat, non
Abbreviated transcription (Latin):
stu significant aut si adhue post a uoce ꝓnũciane
uñ appara nõ dissolutionẽ fieri s& seꝑationẽ q̃ deda¬
rat aĩa ꝑman̾e Cȩtera epicurei doginatis argum̃ta
pythagore repugnant disserenti migrare dĩas de tor¬
porib uetustate᷑ aut mõte cõfectis & ĩ sinudẽ se nõuis
ac e retens natis & easdem semꝑ renasti mõ ĩ hõie mõ
ĩ peqide mõ ĩ bestia mõ ĩuolucre & hac rõe ĩmõtales
ꝙͣ schola fuit ne frefelli ꝗd serio debuit. Quid ꝗͣ facit
iudetur uere̾i ne quis id credat. pręt̾eunda st̃ igit᷑ nob
ea que ꝓ falso conc falsum disserebantur satis est ea re
testes quoꝵ auctoitate argim̃ta firmẽtur: neq nune

Expanded text:
stu significant, aut si adhuc possunt, et voce pronuntiant? stu significant, aut si adhuc possunt, et voce pronuntiant? unde apparet non dissolutionem fieri, sed separationem, quae declarat animam permanere. cetera Epicurei dogmatis argumenta Pythagorae repugnant disserenti migrare animas de corporibus uetustate ac morte confectis et insinuare se nouis ac recens natis et easdem semper renasci modo in homine modo in pecude modo in bestia modo in uolucre quam schola fuit, ne refelli quidem serio debuit: quod qui facit, videtur vereri ne quis id credat. Praetereunda sunt igitur nobis ea, quae pro falso contra falsum disserebantur: satis est ea reftestes, quorum auctoritate argumenta firmentur. Neque nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ipa ꝑse & uiuat & sentiat qm̃ ip̃a est & sensus & iuita
Nam qd ait ꝙ si ĩmõtalis nr̃a fora mens nõ tã se iue¬
rens dissolui cõquẽtur. sꝙ magis iret foras uestemq
relinq̃ra ut anguis. Eqđ nũꝙ uidi qui se querẽt᷑ in
mõte dissolui Ia ille fortasse epicuru aliqͥm iudrat
&̃ dum moritur phophantem ac de sua dissolutione
ĩ extremo spũ disserentem. Quo sciri põt uerũ dissolui
se sentiat an corꝑe liberãi. cũ ĩ exitu lingua mutescat.
Nam du sentit ae loqui põt nũdu ddissolutꝰ est. Ubi
dissolutus est nec sentire nec iam loꝗ põt ita quẽi de
dissolutiõe aut nũdu põt aut iam non põt. At .n. pͥus
ꝙͣ dissoluatur ĩtelligit se dillolutum iri. ꝗd qđ iudemꝰ
plerosꝙ morientiu nõ dissolui cõq̃rentes ut ait sei
exire se & ꝓficisci & ambulare testantes ied qd aut ge¬

Expanded text:
ipsa per se et uiuat et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et uita. ipsa per se et uiuat et sentiat, quoniam ipsa est et sensus et uita. nam quod ait: quodsi inmortalis nostra foret mens, non tam se moriens dissolui conquereretur, sed magis ire foras uestemque relinquere, ut anguis, equidem numquam uidi qui se quereretur in morte dissolui: sed ille fortasse Epicureum aliquem uiderat etiam dum moritur philosophantem ac de sui dissolutione in extremo spiritu disserentem. quomodo sciri potest utrum dissolui se sentiat an corpore liberari, cum in exitu lingua mutescat? nam dum sentit et loqui potest, nondum dissolutus est, ubi dissolutus est, nec sentire iam nec loqui potest: ita queri de dissolutione aut nondum potest aut iam non potest. at enim prius dissolvatur, intelligit se dissolutum iri. Quid, quod videmus plerosque morientium non dissolvi conquerentes, ut ait, sed exire se, et proficisci, et ambulare testantes; idque aut ge
Abbreviated transcription (Latin):
UUnc argum̃ta eoꝵ qui cõtradix̾unt refellamꝰ q̃ lucretius
Solidum .n. & comp̃hensibile corpus ẽ & oculis & manu
Aĩa uõ tenuis & tactum uisumq fugiens. Corpꝰ e terra
hr̃e solertiam. tãta ui. tantã celẽitatem nͥ originẽ tra¬
heret e celo. Corpus ig̃ qm̃ fictum ex ponderoso elemti¬
morbus interemit: sp̃m̃ duitius exalant ut paulati frige¬
scentib membris aĩa effletur q̃ cum materia sanguinis
cõtineat᷑. sic̃ liñ oleo. ea m̃a febriũ calore cõsumpta ne¬
cesse est mẽbroꝵ sũma queq frigeste̾ qm̃ uene exiliores
ĩ extrema corꝑis põriguntur & extremi ac tenuiores riui
deficiente uena fontis arescunt nec tñ qr sensus corꝑis de¬
ficit. aĩȩ sensum extingui & occide̾ putandu est. Non .n.
aiã corꝑe defitiente. s& corpus aiã decedente brutescie:
qr sensum om̃ trahit secum. Cum aũt p̾sens aĩa sensũ
suũ tͥbuat corꝑi & uiu̾e id effitiat. fieri nõ põt ut nõ

Expanded text:
unc argumenta eorum, qui contra disserunt, refellamus; quae Lucretius Solidum enim et comprehensibile corpus est, et oculis, et manu: anima vero tenuis, et tactum visumque fugiens. Corpus e terra habere solertiam, tantam vim, tantam celeritatem, nisi originem traheret e coelo. Corpus igitur quoniam fictum ex ponderoso morbus interimit, spiritum diutius exhalant, ut paulatim frigescentibus membris anima effletur. quae cum materia sanguinis contineatur sicut lumen oleo, ea materia febrium calore consumpta necesse est membrorum summa quaeque frigescere, quoniam uenae exiliores in extrema corporis porriguntur et extremi ac tenuiores riui deficiente uena fontis arescunt. nec tamen quia sensus corporis deficit, animae sensum extingui et occidere putandum est. non enim anima corpore deficiente, sed corpus anima decedente brutescit, quia sensum omnem trahit secum. cum autem praesens anima sensum tribuat corpori et uiuere m efficiat, fieri non potest ut non
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa q̃ramꝰ ĩ illa saꝑe possimꝰ. In hac utrũq fiẽi necesse est
cito ĩueniri debet ut cito suscipi possit ne ꝗđ pereat ex uita
cuiꝰ finris incertus est. Ciceronis hortensi cõtra p̃hyam disẜens
circũ uenitur aeguta cõclusione. Qđ cum dicẽt phophandũ nõ
ẽe nihilominꝰ phophari iudebat᷑ qm̃ pħy est qa ĩ uita fa
ciendu uł nõ faciendũ sit disputare. Nos ab hac calũnia
õib suscipi opõtẽ testam̃. Ills tum pħya tollẽt nec mli¬

Expanded text:
sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. cito inucujus finis incertus est. Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens, circumvenitur arguta conclusione; quod cum diceret philosophandum non eciendum, vel non faciendum sit, disputare. Nos ab hac calumnia omnibus suscipi oportere testamur. Ille, cum philosophiam tol
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fert. bo ios .n. face̾ oportet potiꝰ ꝙͣ ĩclusos ĩ angulis faciẽda
p̃ciꝑe. que ne ip̃i ꝗđ faciũt ꝗ locunt᷑. Et qm̃ se a ueris ac
tores doceãt nõ obtemꝑare: bonũ ẽẽ aũt rectã & honesta pͣ¬
ciꝑe. s nͥ & facias iñdatiũ ẽ. & est ĩ congruens atq i neptum
non ĩpectore s in labris hr̃e bonitatem. Non gͦ utilitatem
ex pħya sed oblectationem petũt. Qđ qđ Cic̾o t̾estatꝰ ẽ. ꝓftõ
inꝗt om̃s istoꝵ disputatio ꝙͣꝙ uberimos fontes uirtũtis &
otii uereri ꝗđ nõ debuit cum ueꝵ dicẽt s qĩ timẽt ne pro¬
diti misterii reus apħys citaret᷑. nõ est ausus cõfidenter ꝓnun:¬
ciare qđ fuit ueꝵ illos nõ iõ disputare ut doceant. s ut se
tam boni afferebat. nec ip̃i decretis sius obtempau̾int. nec quisꝙͣ per
tot secula ĩuent̾ est qui eoꝵ legib uiue̾t. Abicienda est ig omnis
est & qđ nature. Non .n. nobuꝰ altera uita cõcedit᷑ ut cũ ĩ hac

Expanded text:
fert. bonos enim facere oportet potius quam inclusos in angulis facienda praecipere quae ne ipsi quidem faciant qui locuntur; et quoniam se a ueris acttores doceant non optemperare? bonum est autem recta et honesta pisi et facias, mendacium est, et est incongruens atque ineptum non in pectore, sed in labris habere bonitatem. non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. quod quidem Cicero testatus est. profecto inquit omnis istorum disputatio quamquam uberrimos fontes uirtutis et otiis. uereri quidem non debuit, cum uerum diceret, sed quasi timeret ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare quod fuit uerum, illos non ideo disputare ut do-1 ceant, sed ut se tam boni adferebant, nec ipsi decretis suis obtemperauerunt nec quisquam per tot saecula inuentus est qui eorum legibus uiueret. abicienda est igitur omest et quidem mature. non enim nobis altera uita conceditur, ut cum in hac
Abbreviated transcription (Latin):
apud antiqiores latuit amor iste ĩuestigande ueritatis : Idẽ¬
X̾ lucretius ait
Nundu st inꝗt mille anni ex quo initia sapientis nata
sunt. Multis igitur seculis hũanu genus sine rõe uixit
Quod irridens persuis.
P ostꝙ̃ mꝗt saꝑe urbi cum piꝑe & palmis ueĩt
T anꝙͣ sapiã cum sapõis m̾tib fuit inuecta. Que siẜm hõis
nãm est cum hoĩe ip̃o ceꝑit netesse est Si uõ non est nec cape
sapiã. S iudelicet gti qr sacras uc̾itatis latteras nõ uetigant
quead modũ deprauata eẽt sapĩa nescierũt & iõ cũ uatare
atq iguotam sibi ueritatem. dissendo tuẽi uoluer̃t qđ stu¬
duiz ꝑ ignorantiam ueri sapiam putauerũt.

Expanded text:
: ubi ergo aput antiquiores latuit amor iste inuestigandae ueritatis? idm Lucretius ait:non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si esam est, cum homine ipso coeperit necesse est; si vero non est, nec capere entia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et ideo cum uacare atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapientiam putauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
subiectus oculis non ẽ nec bona eius aspici post̾ ꝗ̃ i sola uir¬
tute poĩta st̃ & iõ ta stabilis & tonstans & ꝑpetuus sit necesse
est sicut ip̃a uirtus ĩ qͣ ẽ aĩ bonum.
LOngum est uniusas urtutis sp̃ẽs ꝓmere: ut de singulis do¬
ceam ꝙͣ necesse sit sapientem ac iustu uirum longe ab illis
bonis abhorrere ꝗb q fruunt᷑ ĩiusti deoꝵ cultue ueri

Expanded text:
subiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirsubiectus oculis non est, nec bona eius aspici possunt, quae in sola uirtute sunt posita, et ideo tam stabilis et constans et perpetuus sit necesse est sicut ipsa uirtus, in qua est animi bonum. Longum est uniuersas uirtutis species promere, ut de singulis doceam, quam necesse sit sapientem ac iustum uirum longe ab illis bonis abhorrere: quibus quia fruuntur iniusti, deorum cultus ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ille s ingulãis ille magnus quẽ reꝵ potente q̃m deum
oiũ confitẽ̾is hȩc fieri patitur nec cultores suos aut iũdicat
aut tuetur. Cur ueniq ꝗ eum nõ colũt & opulenti & po¬
tentes & beati st̃ & honorib regnoq potiũt᷑ eosq ip̃os di¬
tioni sue ac potãti sbiectos hñt: reddenda & huiꝰ rei rõ
est ue quid uemaneat errõis. Nam ĩ pͥmis hec tã est cur
ꝑtinẽt. Quib qr carẽ iustos uident afflue̾ ĩuistos dei cul¬
tu inanem arhitrant᷑ ĩ quo ĩeẽ illa nõ cernũt & deorũ
ritus existimãt ueros qm̃ cultores eoꝵ & diuitiis e hoñoib
& regnis fruant᷑. Ueꝵ hi qui st̃ ĩ hac existimatione nõ
ꝑspituit altius uim rõnemq hõis quȩ tota nõ ĩ corpore
mõtale est. Cuiꝰ st̾ illa omĩa bona q̃ cupiditati ac miratulo
ta caduca st̃ ꝙ̃ corp̃us ip̃m. aũis uoͣ ĩ quo solo est hõ: qm̃

Expanded text:
ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum ille singularis, ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur nec cultores suos aut uindicat aut tuetur? cur denique qui eum non colunt, et opulenti et potentes et beati sunt et honoribus regnoque potiuntur eosque ipsos dicioni suae ac potestati sub- iectos habent?\' reddenda et huius rei ratio est, ne quid remaneat erroris. nam in primis haec causa est cur pertinent. quibus quia carere iustos uident et afluere iniustos, et dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestiet regnis fruantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius vim rationemque hominis; quae tota non in corpore, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo tam caduca sunt quam corpus ipsum. animus uero, in quo solo est homo, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
rissime dictu odiũ parit. Quid ig existimabimꝰ nͥ nestire
illos ꝗd patiantur. ꝑgitur .n. cęco &̾ irrationabili furore
quẽ nos uidemꝰ illi nesciũt. Non .n. ip̃ hoĩes ꝑsequũt᷑.
ꝗ tãm cur irastant᷑ ĩnotentib nõ hñt. s& illi sp̃ũs tõta¬
minati ac ꝑditi ꝗb u̾itas & nota est & ĩuisa ĩsinuant se
mentib eoꝵ & ĩstigant nescios ĩ furorẽ. hi .n. ꝙͣ diu pax
est ĩ pp̃ło fugitant dei iustes & pauẽt &e cum corpora ho¬
minu occupant at̃asq diuexant adurant᷑ ab his. & nõie
dei ueri fugantur. Quo audito tremũt et exclamãt a
iuri se uerberãiq testant & ĩ t̾rogati qui sint qñ uen̾int
quõ ĩ hoĩe irrepẜunt cõfitentur sic extorti & excruciati
hil post̾ publicis eos odiis ꝑsequũt᷑ quos sibi giaues sen¬
tiunt excentq seuitiam ꝙͣ iuolentissime post̾ ut aut eoꝵ fidẽ
minuãt ꝑ dolorem. aut si ul effice̾ nequerint auferantur

Expanded text:
rissime dictum odium parit. Quid igitur existimabimus, nisi nescire illos quid patiantur? Pergitur enim caeco et irrationabili furore; quem nos videmus, illi nesciunt. Non enim ipsi homines persequuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent: sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus veritas et nota est, et invisa, insinuant se mentibus eorum, et instigant nescios in furorem. Hi enim quamdiu pax est in populo Dei, fugitant justos, et pavent; et cum corpora hominum occupant, animasque divexant, adjurantur ab his, et nomine Dei veri fugantur. Quo audito tremunt, exclamant, et uri se verberarique testantur; et interroganti, qui sint quando venerint, quomodo in hominem irrepserint, confitentur. Sic extorti ehil possunt, publicis eos odiis persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exercentque saeuitiam quam uiolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem aut, si id efficere non quiuerint, auferant
Abbreviated transcription (Latin):
possit effugẽ: Quod si feccit sapiens: sae idem malus si
ño feceit iustus. s& idem stultus sit netesse est. Ita egͦ iustitĩã
Naturalis dũt illa iustitia sit qđ s& non sit sapiã. Arguta hec
plane ac uenenata st & quę .M. Tulli nõ potuit refellere
nam cum fatiat lȩliũ furio respondentẽ ꝓ iustitiaq dicẽtem
ĩ refutata hȩc tanꝙͣ foueam p̾tergress est ut uideat᷑ idem

Expanded text:
possit effugere? quod si fecerit, sapiens, sed idem malus, si possit effugere? quod si fecerit, sapiens, sed idem malus, si non fecerit, iustus, sed idem stultus sit necesse est. ita ergo iustitiam naturalis autem illa iustitia sit quidem, sed non sit sapientia. arguta haec plane ac uenenata sunt et quae Marcus Tullius non potuerit refellere. nam cum faciat Laelium Furio respondentem pro iustitiaque dicentem, inrefutata haec tamquam foueam praetergressus e