comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis eũ fac̾e qͥcꝙͣ  patͥ suo aut matri
rescindent̃s u̾bũ dĩ. Qd̃ tale ÷ ac si di¬
c̾et. ds̃ parentes honorare p̾cipit.
Uos ã male honorẽ int̃p̃tantes pa¬
rentes filios suos ĩ honorare doce¬
tis. Dicitis ii ħ parentib: ad hono¬
rẽ susfic̾e̾. si u̾b̾ ⁊ ratione a filiis ho¬
norent᷑. Qm̃ moyses eos qͥd̃ hono¬
rare p̃cipit. s qͦmͦ honorent᷑ ñ p̃¬
cpiti Et ħ agentes ñ dimuttitis eos

Expanded text:
o aut matri, rescindentes verbum Dei. Quod tale est ac si diceret: Deus parentes honorare praecipit; vos autem male honorem interpretantes, parentes suos filios inhonorare docetis: dicitis enim hoc parentibus ad honorem sufficere, si verbis et ratione a filiis honorentur; quoniam Moyses eos quidem honorare praecipit, sed quomodo honorentur non praecipit. Et hoc agentes, non dimittitis eos
Abbreviated transcription (Latin):
cipłi eũ ñ cognou̾int donͦ de naui
egred̾ent᷑. u ñ ÷ ita. Nõ it hoc de
discipłis dr᷑. s de hõib regionis illiꝰ
Qͥ statĩ eũ cognou̾unt ⁊ undiq ĩ¬
firmos suos ei ad sanãd̾ obtuler̃t.

Expanded text:
cipuli eum non cognoverint, donec de navi egrederentur; sed non est ita: non enim hoc de discipulis dicitur, sed de hominibus regionis illius; qui statim ut eum cognoverunt, undique infirmos suos ei ad sanandum obtulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Die aũ natał herod̾ sal tauit filia
herodiadis in medio ⁊ placuit hero¬
d. Qͥd it plicent uiro stolido ⁊ lu¬
rurioso nͥ uana gła: Conmessatio ⁊
imulieb̾s saltatio. Iuxurie uidelicet
sippi filia fuisse mõstͣtur. hruꝰ it sal¬
minẽ p̃cipitat ut ea q̃ dicit ñ ꝯside¬
ret. Qͥd is si puella herod ocłos su¬
os postulasset : Nũqͥd eos eruisset ⁊ de¬
disset ei ᷑ d̃i er̃ ñ dedisse pot̃at eũ de
ꝑiurio apellare. Iurau̾at se illi eẽ ditũ¬

Expanded text:
die autem natalis Herodis saltavit filia Herodiadis in medio, 73 et placuit Herodi. Quid enim placeat viro stolido et luxurioso, nisi vana gloria, comessatio, et muliebris saltatio; luxuriae videlicet lippi filia fuisse monstratur. Hujus autem salminem praecipitat, ut ea quae dicit non consideret. Quid enim si puella oculos suos Herodi postulasset? Nunquid eos eruisset et dedisset illi? Si enim non dedisset, poterat eum de perjurio appellare. Juraverat se illi esse datu
Abbreviated transcription (Latin):
intellig̾e ꝯtẽpuit. S qͥd mir̃ si hi ca¬
les uerba dĩ idellig̾e̾ ⁊ fac̾e ꝯtẽpnũt.
tes malignis spib seruiũt ⁊ obedi¬
ũt. N̾bũ gͥ istoꝰ qd̾ semainat᷑ ĩ eos fa¬
cile a diabło rapit᷑. ⁊ auitũł solto

Expanded text:
it. Sed quid mirum, si hi tales verba Dei intelligere et facere contemnunt, tes, malignis spiritibus serviunt et opediunt? Verbum igitur quod seminatur in eos, facile a diabolo rapitur, et a vitiis solito
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ it qd̾ ait. Et dedit discipłis suis. Dis¬
cipłi aut̃ dedeõt tꝰbis. Ip̃e it discipulos
suos. discipłi uͦ nos docuer̃t. Uñ apłs
mꝰ. qͦs a discipłis ip̃i fractos accepimꝰ
eos q cotidie tarbꝰ apponimꝰ. dũ ħ sal¬

Expanded text:
est enim quod ait, et dedit discipulis suis: discipuli autem dederunt turbis: ipse enim discipulos suos, discipuli vero nos docuerunt. Unde Apostolus mus, quos a Christi discipulis fractos accepimus, eosque quotidie turbis apponimus, dum ha
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑes. sapientes. ⁊ nsipientes. fru¬
mentũ ⁊ crrama. granũ ⁊ pa¬
lea uist simłꝰ ⁊ peccatores. Nũd̾
aũ inpleta ÷ adhuc pisces ingre
aũ foras ꝓhiçient. Littꝰ nãq ma¬
ris. finis ÷ scłi. hoc ã tpẽ dñs ex¬

Expanded text:
pauperes, sapientes et insipientes, frumentum et zizania, granum et palea, justi simul et peccatores. Nondum autem impleta est; adhuc pisces ingredautem foras projicient. Littus autem maris finis est saeculi: hoc autem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd̃ diuitie cũctis hõib admãducã¬
dũ sufficiũt. Senꝑ ii crescãt sicut
⁊ ist panes. ⁊ qͥ plꝰ comedit plꝰ ha¬
bundat. Duo uͦ pisces intellectꝰ ⁊
memoria st̃. Sine his it panes isti
neq comedi neq in uentre memo¬
rie recin̾i ualẽt. Tał i cib intel¬
lecta comedit᷑. iemoria retinet᷑.¬

Expanded text:
unctis hominibus ad manducandum sufficiunt: semper enim crescunt sicut et isti panes, et qui plus comedit plus abundat. Duo vero pisces, intellectus et memoria sunt: sine his enim panes isti neque comedi, neque in ventre animae retineri valent: talis enim cibus intellectu comeditur, et memoria retinet
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ cos ꝯu̾satꝰ ÷. nͨ litt̃as didicisset nec
tale aliqͥd aliq̃n fecisset. Dicebãt gͦ. Uñ
hiuo sapientia hꝰ ⁊ iuptutes Hoc enĩ
pientiã. Serũtũ ñ facile pat̾et uñ
sapientia sapientie ⁊ iuntꝰ uircut. ñ¬

Expanded text:
 conversatus, nec litteras didicisset, nec tale aliquid aliquando fecisset. Dicebant ergo: Unde huic sapientia haec et virtutes? Hoc enim pientiam. Verumtamen non facile patet, unde sit sapientia sapientiae, et virtus virtuti. No
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥꝯ gͥ es qͥ uis saturari de pa
uis. Audi apłm dicentẽ. Mor¬
rã. Intelligite ꝙ flos ⁊ pulcͥtu¬
do ħꝰ uite cito arescit. Accipiẽs
ces. aspiciens incelũ bñdrt ⁊
faegit ⁊ dedit discipłis suis.
Magna mun̾a discipłis daturꝰ
pꝰ in celũ dñs aspicit. ut nosĩ¬

Expanded text:
 es, qui vis saturari de pannis; audi Apostolum dicentem: « Mor intelligite quia flos et pulchritudo hujus vitae cito arescit. Accipiens ces; aspiciens in coelum benedixit et fregit et dedit discipulis suis. Magna munera discipulis daturus, prius in coelum Dominus aspicit; ut nos in
Abbreviated transcription (Latin):
apparẽt nuͥtute ⁊ gła regn sui. Tus
tã ĩ regno suo cũctis suis fidelib appa¬
rebit. S q̃r saluator nr̃ nullã sue cla¬
ritatis spẽm tͣnsfigurare se uoluit:
c̾tiores. Uñ ⁊ tres suos discipłos qͥ ec¬
it qͥ huiꝰ tante uisionis. testes oxiste¬
rẽt. Sufficiũt n tres ad ħ destifican

Expanded text:
tus tam in regno suo cunctis suis fidelibus apparebit. Sed quare Salvator noster in illam suae claritatis speciem transfigurare se voluit, certiores? Unde et tres suos discipulos, qui Ecit, qui hujus tantae visionis testes existerent. S
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ̾et xp̃c. Audĩes gͥ herodes uirtu¬
tes qͣs dñs oꝑabat᷑ neq credc̃s ali¬
potuisset putabat eũ resurrerisse
a mortuis. unde ⁊ maiorib sũp¬
tis uirtutib ca oꝑaret᷑. hic aũ
eũ glista narrat. qͣlit̃ uir̃ scm̃ he¬
rodes inpiꝰ int̾fec̾it. Herodes enĩ
tenuit iohm. ⁊ alligauit eũ
posuit in carce̾m ꝑꝑ herodiadem

Expanded text:
 Herodes virtutes quas Dominus operabatur, neque credens alipotuisset, putabat eum resurrexisse a mortuis; unde et majoribus sumptis virtutibus ea operaretur. Hinc autem evangelista narrat qualiter virum sanctum Herodes impius interfecerit: Herodes enim tenuit Joannem, et alligavit eum, et posuit in ca
Abbreviated transcription (Latin):
ub malignos sp̃c tantã int̃ se ꝯ¬
cordiã hab̾e designat. ut nulla¬
tenꝰ ab inuicẽ separi q̃anor. cob̃
it diaboli totꝰ ille malignor spu¬
ũ excitꝰ intelligit᷑. Dnͦ ã fusid¬

Expanded text:
 malignos spiritus tantam in se concordiam habere designat, ut nullatenus ab invicem separari queant. Corpus enim diaboli totus ille malignorum spirituum exercitus intelligitur. Di
Abbreviated transcription (Latin):
it: nͥ q p̃cepit discipłis ut eñ ibi eẽ
nemini dicer ment: Neq n ħ alit̃
discipłi intelli g̾ent: nͥ ip̃e eis
ne eã manifes tarẽt p̃ciperet:
Sciri gͥ uoluit ⁊ qr uoluit la¬
cere ñ potuit. Si milit̃ aut̃ de eo¬

Expanded text:
ia praecepit discipulis, ut eum ibi esse nemini dicerent? Neque enim hoc aliter discipuli intelligerent, nisi ipse eis, ne eum manifestarent praeciperet. Sciri igitur voluit, et quia voluit, latere non potuit. Similiter autem de eo
Abbreviated transcription (Latin):
ã p. Sic gͥ ist st̃ neqͥores illo. q
plus nocẽt̃ ist ꝙͣ ille. Ille g ꝯsi¬
liando ⁊ tẽptando ÷ neiͥor. isti
agendo ⁊ corrũpendo st̃ neqͥo¬
res. Ill apłs hoiẽm tradidit. in
interitũ carnis. de istis uͦ dicit.
ñ negnet peocatũ ĩ ur̃o morta¬

Expanded text:
 igitur isti sunt nequiores illo, quia plus nocent isti quam ille. Ille enim consiliando et tentando est nequior, isti agendo et corrumpendo sunt nequiores: illi Apostolus hominem tradidit « in interitum carnis : » de istis vero dicit: « Non regnet peccatum in vestra morta
Abbreviated transcription (Latin):
sig̃casse iudet᷑. ꝙs e relicto discipłis
fugiẽntid ip̃e solꝰ int̃ udoꝵ tur¬
culã asccnd̾e̾ ⁊ ꝑ maris it ꝑiculo
sũ disctpłos ne iubet eos qͦ i illa
canta ꝑturbatione securos ñ fuisse
ostendit᷑. Et diussa tħa ascendit
ĩ montẽ solꝰ orare. Turbã enĩ di¬

Expanded text:
icasse videtur, quia eo relicto, discipulis fugientibus, ipse solus inter Judaeorum turculam ascendere et per maris periculosum iter discipulos ire jubet, eos quoque in illa tanta perturbatione securos non fuisse ostenditur. Et dimissa turba ascendit in montem solus orare. Turbam enim D
Abbreviated transcription (Latin):
daptiat ⁊ t̾is docet. Ab his eit̃ dom̃ fio
credat. ⁊⁊ ad mare descendat. ⁊ agͥs bapel¬
in lauata resurgat.
stidocut᷑ est eis miłtra in parabos¬
did̃es. Ecce exũt qͥ seminat sen

Expanded text:
aptizat, et turbas docet. Ab his extra domum fertur: credat, ad mare descendat, et aquis baptismi lavata resurgat. LII. Et locutus est eis multa in paraboldicens: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
q miseror. Porige manũ iacenti fr̃i. qͥ confusꝰ pudore perua
nec erig̾e se aut occłos audec atcollere. Comple legẽ mosis
dit asinꝰ fr̃is sub pond̾e̾. ħ ł caro deuicta peccato: accłina iosin
lia ⁊ subleua de ruina. Quid erubeseis conungi hõi peccatori
pice illũ qͥ dic̃. noli nimiũ ẽẽ iustꝰ. Magist̾ nr̃: ã latronib i¬
n̾atũ. ñ solũ cura dignũ iudicat: ut̾n ⁊̃ ad stabulũ suũ ⁊ ouiles
duxit. Et tu gͦ collige frem̃ ꝗ̃ diabolꝰ lacro ꝑcussit. Consigna
penitenciã ag̾e̾ cuiꝗͣ ñ concedit᷑ olericor. ita ⁊ post penitentũ a
conciliacionẽ nulli inꝗͣ laico liceat honorẽ cdericatꝰ ad ipisos.

Expanded text:
ue miserorum. Porrige manum jacenti fratri, qui confusus pudore peccati, nec erigere se, aut oculos audet attollere. Comple legem Mosi. Cecidit asinus fratris sub pondere, hoc est, caro evicta peccato, acclina te, et humilia, et subleva de ruina. Quid erubescis conjungi homini peccatori? Respice illum qui dicit: Noli nimium esse justus. Magister noster a latroniba dignum judicat, verum etiam ad stabulum suum et ovile perduxit. Et tu ergo collige fratrem quem diabolus latro percussit. Consigna poenitentiam agere cuiquam non conceditur clericorum, ita et post poenitudinem ac reconciliationem nulli unquam laico liceat honorem clericatus adipisci,
Abbreviated transcription (Latin):
ui contenciosus aut murmurans. excit̾it sod arbitũ pͥoris ita pentes
qulit̃ culpe qͣlitas extat. De eadem re apostelus ait Apostolus dĩc̃. s̃ã¬
unẽ sñ m̾muracionib. Alienꝰ sit a fratrũ unitate qͥ mͦmurat ⁊ opꝰ eius
uissidens extit̾it: quousq ad concordiã redeat. ã conuentu ⁊ sociotate
iquis odio ht̃ aliquẽ. ita ut ad pacẽ reu̾ti non reitti nolu̾it. isidorꝰ:
uelit: sic̃ scĩ patres statuert̃ ex comunioet᷑ ⁊ ab eooła separet᷑ donee recõciliet᷑¬

Expanded text:
Qui contentiosus aut murmurans extiterit, secundum arbitrium prioris ita poeniteat, qualiter culpae qualitas extat. ite sine murmurationibus ; alienus sit a fratrum unitate qui murmurat, et opus dissidens extiterit, quousque ad concordiam redeat, a conventu et societate qui odio habet aliquem, ut sancti Patres statuerunt, excommunicetur, et ab Ecclesia separetur, donec reconciliet
Abbreviated transcription (Latin):
penitenta. Et aliĩ si conscũ fu̾ant. siłr pentoeant. Sin aũ: singuli
is ꝑnuriũ ñ sponte cõmissũ peniteat: Qd̃ d̾s iuram̃ta sic ꝑoeꝑit ut ille
potit. qͥ iurare ñ appetit. Cauendũ gͥ ÷ iuram̃tũ. nͨ eo utendũ. nͥ ĩ sola
necessitate. Non est ꝯͣ di p̾ceptũ iurare : s dũ usũ iurandi facimꝰ: ꝑiu¬
dendũ pigͥ: qͥ ñ mouent᷑ ad fidẽ u̾bi. Grauit̾ aũ delinquũt. qͥ sibi lo¬
quentes iurare cogunt: Quaõq arte u̾boꝵ qͥsq uret : ds̃ tñ qͥ conscĩe
testis ÷: ita ħ accipit sic̃ ille cui iurat᷑ intelligit De ilł qͥ se scient̾ ꝑ iu¬

Expanded text:
poenitentia. Et alii si conscii fuerint similiter poeniteat; sin autem, singuli ut perjurium non sponte commissum, poeniteant. CAit qui jurare non appetit. Cavendum igitur est juramentum, nec eo utendum, nisi sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjudendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt, qui sibi loquentes jurare cogunt. Quacunque arte verborum quisque juret, Deus tamen, qui conscientiae testis est, ita hoc accipit, sicut ille cui jurat
Abbreviated transcription (Latin):
Si prb̾r uł diaconus se ꝓ reatu aliqͦ ab eucharistia suspendorint:
sic qͦ si alii defuerĩt. ⁊ causa certe necessitatis groritur. poscentẽ baptis
cũ mutare faciat. ⁊ sic penitenciã ei tͣdat. Si uͦ mulier fu̾it: ñ ad¬
piat penitenciã nͥ pͥus aut uelata fu̾it. aut mutau̾it habitũ. Sepis¬
.it. laicis cũ feminis tͥbuendo desidiose penitenciã ad lam̃tãda rus¬
sum facinora pꝰ aoceptã penttenciã relabunt᷑: Gb. pecro subdiadoq
De lapsis sat̾dotib uł quolib ex clero obseruare te uolumꝰ. ut in
ib eoñ nlła contaminatione miscearis: s pauꝑima regłaria mo¬
lipsos tͣde. ⁊ res lapsoꝵ in eo loco ꝓficiat. in quo ag̾e penitentiã tͣdunt᷑.
fanꝰ ip̃i ex reb eorꝰ subsidiũ hañt qui de correptione eoꝵ sollicitudinẽ
iet. Si uͦ parentes hñt : res eoii legitimis parentib dent᷑. Ita aũ: ut
i stipñdia qͥ in penitentia dati fuerĩt. suffioient̾ debeant ꝓcurari

Expanded text:
Si presbyter aut diaconus se pro reatu aliquo ab eucharistia U., communionsic quoque si alii defuerint et causa certae necessitatis exoritur, poscentem baptismum itum mutare faciat, et sic poenitentiam ei tradat. Si vero mulier fuerit, non accipiat poenitentiam, nisi prius aut velata fueritenim laicis tribuendo desidiose poenitentiam, ad lamentanda rursum facinora post acceptam poenitentiam relabuntur. Item Toletano De lapsis sacerdotibus vel quolibet ex clero observare te volumus, ut in rebus eorum nulla contaminatione miscearis, sed pauperrima regularia molapsos trade, et res lapsorum in eo loco proficiat in quo agere poenitentiam traduntur, quatenus ipsi ex rebus eorum subsidium habeant, qui de correctione eorum sollicitudinem gerunt. Si vero parentes habent, res eorum legitimis parentibus dentur, ita autem ut eorum stipendium, qui in poenitentiam dati fuerint, sufficienter debeat procurari.
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ suum ipsumq glorificatum desiderat. Estuat
nꝰ lactis ꝑmixtio. Ebrietas deuiq solet euertere menteᷤ
atqi oinĩno redolere immemores sui. At non ex coto sui
oblita ẽ. quȩ adhuc de ꝓpͥo corꝑe cogitat suscitando
ȩcerum hoc ad epto. qd solum utiq ddeerat. quio iam
donatur: T̃um demiun ad eratheram admissa sapien¬
ceilã de qualegitur. & calix ins̃ inebrians quam pre¬
catꝰ est: quid mnirum iam si inebͥatur ab ub̾tace do¬
m di eum uulla mordente cuta de ꝓpͥo. serura bibit purũ
soritate. ipsa cibans laborantes. ipsa potans quiescences.
ipsa regnantes mebrians. & uomodo auamna in eoniuu
uiatiuli ande . cib quam potꝰ apporitur. qmi & cali ordine

Expanded text:
corpus suum, ipsumque glorificatum desiderat. Aestuat hujus lactis permistio. Ebrietas denique solet evertere mentes, atque omnino reddere immemores sui. At non ex toto sui oblita est, quae adhuc de proprio corpore cogitat suscitando. Caeterum hoc adepto, quod solum utique deerat, quid jam donatur? Tum demum ad crateram admissa sapientiae, illam de qua legitur, Et calix meus 598 inebrians quam praeclarus est! quid mirum jam si inebriatur ab ubertate domus Dei, cum nulla mordente cura de proprio, secura bibit purum charitate, ipsa cibans laborantes, ipsa potans quiescentes, ipsa regnantes inebrians. Quomodo autem in convivio corporali ante cibus quam potus apponitur, quoniam et tali or
Abbreviated transcription (Latin):
et saluatorẽ expectamꝰ et cet̾ã. ut cũ uenerit ⁊ pul¬
sauerit confestim aꝑiamꝰ ei. Ecce saeramentũ alta¬
ris. In hoc enĩ uere saluator uenit: etiã ꝑp̃sentiã
corꝑis. Pulsat. cũ fidem int̾rogat. Int̾iogat: ut discernat.
Int̾r̾ogat: ut ꝓbet et reꝓbet. Probet fidelem: reꝓbet infi¬
delem. Dñs enĩ int̾rogat iustũ umpiũ. Nonne fidem¬
int̾rogabat. quando decorpore et sanguine suo dicebat:
Nisi manducaueritis carnẽ filii hominis. et biberitis esꝰ
sanguinẽ: ñhabebitis uitã inuobis: Nonne int̾rogando
ẽ hic sermo: Eiuero aꝑimꝰ. cũ eũ uenientẽ fide in tegra et
deuota suscipimꝰ. Uel ideo quinq cruces facimꝰ: qr quinq

Expanded text:
Salvatorem exspectamus etc. , ut cum venerit et pulsaverit, confestim aperiamus ei , ecce sacramentum altaris. In hoc enim vere Salvator venit etiam per praesentiam corporis. Pulsat cum fidem interrogat. Interrogat ut discernat. Interrogat ut probet et reprobet: probet fidelem, reprobet infidelem. Dominus enim interrogat justum et impium . Nonne interrogabat fidem quando de corpore et sanguine suo dicebat: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis? Nonne interrogando est hic sermo . Et vere tum eum venientem fide integra et devota suscipimus. Vel ideo
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s. quia nec nos ipsos iam nisi ꝓpter ipsum diliguus
ut sit ipse premium amantium se. p̃miũ ȩternum
ad scõs fr̃s cartisienses scͥpsisse epłam. ac de his ipsis
in ea gradib inter cęt̾a disseriuise. Forte autem alia ibi
sertim cum facilius ad inanũ babeam transcͥbere iam¬
iam dic tata quam noua itumdictare. Ila nãq uera

Expanded text:
Deus: quia nec nos ipsos jam nisi propter ipsum diligimus, Deus: quia nec nos ipsos jam nisi propter ipsum diligimus, ut sit ipse praemium amantium se, praemium aeternum aad sanctos fratres Cartusienses scripsisse epistolam, ac de his ipsis in ea gradibus inter caetera disseruisse . Forte autem alia ibi, sertim cum facilius ad manum habeam transcribere jam dictata, quam nova iterum dictare. Illa, inqua
Abbreviated transcription (Latin):
fulitate qo ꝑapit colantes. ande re duauuis anpi bus
in uita inmorali inebriamur. mira plenitudine exube¬
rautes Hȩe ꝓ eo. quod sponsus in canticis. comedite aimi¬
ci & bibite: & inebriamini rim. E omedite aute mortẽ.
bibite post mortem mnebriamini post resurrectionem
ad nuptias agni introduci merentur. edentes & bibenteᷤᷤ
suꝑ mensam illius in regno suo. quando sͥ iam exhibet
głosam ȩccłiam non habencem inaculam ueq rugam.
aut aliquid hunismodi. Tunc ꝓrsus inebriat rm̃os suoᷤ.
lȩtificat ciuitatem di. Quod non aliud esse arbitror
quam di filium. qui transiens ministrat. quemadinodu᷑
hinc insaciabilis illa sine inquietudine curiositaᷤᷤ hic et̾¬
niun illud atq inexplebile desid̾ium nesciens egestatem:
hinc deniq sobria illa ebetas. uero non iiero ingurgitas
u madens uino. s ardens dõ. Ex hoc iam quart᷑ ille aio¬
ris gradꝰ ꝑpetuo possidetur: cum summe & solus diligit̃

Expanded text:
litate quod percipitur colantes: tandem redivivis corporibus in vita immortali inebriamur, mira plenitudine exuberantes. Haec pro eo quod sponsus in Canticis dicit: Comedite, amici, et bibite; et inebriamini, charissimi. Comedite ante mortem, bibite post mortem, inebriamini post resurrectionem.ad nuptias Agni introduci merentur, edentes et bibentes super mensam illius in regno suo, quando sibi jam exhibet gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam, aut aliquid hujusmodi . Tunc prorsus inebriat charissimos laetificat civitatem Dei . Quod non aliud esse arbitror quam Dei Filium, qui transiens ministrat, quemadmodum hinc insatiabilis illa sine inquietudine curiositas: hinc aeternum illud atque inexplicabile desiderium, nesciens egestatem: hinc denique sobria illa ebrietas, vero, non mero ingurgitans, non madens vino, sed ardens Deo. Ex hoc jam quartus ille amoris gradus perpetuo possidetur, cum summe, et solus diligitur
Abbreviated transcription (Latin):
mei sicut odor agri pleni: cui benedinit dñs. Bene ple¬
ni: de ciiꝰ plenitudine om̃s accepimus. Sponsa dũ fa¬
miliaris ex eo sibi cum uult fiores legit. & carpit po¬
ina. Quib ꝓpͥȩ asꝑgat intima conscientiȩ : ut intranti
sponso cordis lectulus suaue redoleat. Oport&e enim noᷤ
si crebrum uolumꝰ habere hospitem ꝓp̃m. corda nr̃ã senꝑ
babere inunita. fidelib testimonis tam de miscdia scilic&¬

Expanded text:
mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus . Bene plemei, sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus . Bene pleni, de cujus plenitudine omnes accepimus. Sponsa tamen familiarius ex eo sibi, cum vult, flores legit, et carpit poma, quibus propriae aspergat intima conscientiae, et intranti sponso cordis lectulus suave redoleat. Oportet enim nos, si crebrum volumus habere hospitem Christum, corda nostra semper habere munita fidelibus testimoniis, tam de misericordia scilic
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ꝓfecto ad est sedulus. adẽ libens. Monimenta siqͥdẽ
passionis. fructus agnosce anm quasi pret̾iti. om̃ium
utiq retro temporum sub peccati mortisq imꝑio decur¬
sorum. tandem in plenitudine temꝑis apparentes.
Poero autem resurrectionis insignia nouos aduerte flore
fructum generalis futura resurrectio in fine partursec
sine fine mansurum. Iam inquit hẏemps transiit
imber abuit e tecessit. fiores apparuerunt in terra niã
estiuum tempꝰ aduenisse cum illo significans qui de moꝰ¬
tis gelu in uernalem quandam nouȩ uitȩ temꝑiem
resolutus. ecce ait noua facio orña: Cuius seminacas
caro in morte: refloruit in resurrectione. Ad cuius
mor odorem in campo comuallis nr̃ȩ reuirescunt
arida. recalescunt frigida: mortua remiuiscunt. Hoꝵ
uissimum spirantis odorem ipse ꝙͦ pader in filio in¬
nouitãte omia delectatur: ita ut dicat. Ecce odor filii

Expanded text:
ibi profecto adest sedulus, adest libens. Monumenta siquidem ibi profecto adest sedulus, adest libens. Monumenta siquidem Passionis, fructus agnosce quasi anni praeteriti, omnium utique retro temporum sub peccati mortisque imperio decursorum, tandem in plenitudine temporis, apparentes. Porro autem Resurrectionis insignia, novos adverte floresaestatem, quorum fructum generalis futura resurrectio in fine parturiet sine fine mansurum. Jam, inquit, hiems transiit, imber abiit et recessit, flores apparuerunt in terra nostra : aestivum tempus advenisse cum illo significans, qui de mortis gelu in vernalem quamdam novae vitae temperiem resolutus, Ecce, ait, nova facio omnia : cujus caro seminata est in morte, refloruit in resurrectione; ad cujus mox odorem in campo convaliis nostrae revirescunt arida, recalescunt frigida, mortua reviviscunt. 9. Horum  plenitudine agri suavissimum spirantis odorem, ipse quoque Pater in Filio innovante omnia delectatur, ita ut dicat: Ecce odor filii
Abbreviated transcription (Latin):
sinne genu flec tatur cȩlestium. terrestrium. & in¬
fernoium. aduertit terram quȩ spinas & tͥbulos.
sub antiquo maledic to ꝓ duxerat. ad nouȩ benedic tioms
gram̃ ininouatam refloruisse: & in his om̃ib illius recor¬
data uersich̃. & refloruit caro mea. & ex uoluntate mea
iutae. Seniq ait. Ecce tu pulcher es dilecte im & de¬
corus: lectulus nr̃ floridus. Quȩ lectulum monstrat:
satis quid desidet aꝑit. & cum floridum nuntiat: sacis
indicat un̾ quod desiderat optinere p̾sumat. Non enim
de suis meritis s de florib agri: cui benedixit dñs. Delec¬
tatur fiorib ap̃c: qui in narareth & concipi uoluit &
nutri. Gaudet sponsus cȩlestis talib o doramentis. &
cordis thalamum frequenter libenterq ingreditur:
quod istiusmodi refertum fructib. florib resꝑsum inue¬
nerit. Ubi suȩ uidelic& aut passionis grãm aut resur¬
rec tionis głam sedula inspicit cogitatione uersari:

Expanded text:
omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et inomne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Advertit terram, quae spinas et tribulos sub antiquo maledicto produxerat, ad novae benedictionis gratiam innovatam refloruisse. Et in his omnibus, illius recordata versiculi, Et refloruit caro mea, et ex voluntate mea invitet.. 8. Denique ait: Ecce tu pulcher es, dilecte mi et decorus; lectulus noster floridus . Quae lectulum monstrat, satis quid desideret aperit: et cum floridum nuntiat, satis indicat, unde quod desiderat obtinere praesumat. Non enim de suis meritis, sed de floribus agri, cui benedixit Deus. Delectatur floribus, Christus, qui in Nazareth et concipi voluit, et nutriri. Gaudet sponsus coelestis talibus odoramentis, et cordis thalamum frequenter libenterque ingreditur, quod istiusmodi refertum fructibus, floribusque respersum invenerit. Ubi suae videlicet aut passionis gratiam, aut resurrectionis gloriam sedula inspicit cogitatione versari,
Abbreviated transcription (Latin):
quales ȩccłia exꝑitur qui ait. Uyluerata caritate ego
sum. & rursum. Fulcite me florib. stipate me malis:
quia amore langueo. Cernit regem salomonem in dia¬
demate quo coronauit eum mater sua: cernit imnicum
patris crucem sͥ bauilantem: cerint ceium & conspu
dñm maiestatis. ceruit auctorem uitȩ & głȩ confiriu
claiuis ꝑcussum lancea. obꝓbriis saturatum. tandem
illam dilec tam auinam suam ponere ꝓ amicis siis.
cemit hȩç. & suam ipsius animam gladius amoris trans¬
uerberat & dicit. Fulcite me florib. stipate me malis:
quia amore langueo. Hȩc sunt mala punica: quȩ in or¬
tum introduc̃ta dilecti sponsa capit ex ligno uitȩ. a
celesti pane ꝓpͥum mutͣata saporem. a sanguine colorem¬
ap̃i. Didet deinde mortem mortuam & mortis auctorẽ
siumphatum: uidet de inferis ad terras. de terris ad
upos. captiuam duci captiuitatem. ut in nomine iħu

Expanded text:
quales Ecclesia experitur, quae ait, Vulnerata charitate ego quales Ecclesia experitur, quae ait, Vulnerata charitate ego sum: et rursum, Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo Cantic. II, 4, 5. Cernit regem Salomonem in diademate, quo coronavit eum mater sua ; cernit Unicum Patris, crucem sibi bajulantem; cernit caesum et consputum Dominum majestatis; cernit auctorem vitae et gloriae confixum clavis, percussum lancea, opprobriis saturatum, tandem illam dilectam animam suam ponere pro amicis suis. Cernit haec, et suam magis ipsius animam gladius amoris transverberat, et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis, quia amore langueo. Haec sunt quippe mala punica, quae in hortum introducta dilecti sponsa carpit ex ligno vitae, a coelesti pane proprium mutuata saporem, colorem a sanguine Christi. Videt deinde mortem mortuam, et mortis auctorem triumphatum. Videt de inferis ad terras, de terris ad superos captivam duci captivitatem, ut in nomine Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
int innata ei & non iguota ratiom iusticia. quia ex
toto se illum diligere debeat: cui totũ se debere non
ignorat. Uerum id difficile immo impossibile est.
suis scilicet quempiam liberi uel arbitrii uirib semel
accepta ad̾õ ad di ex toto conuertere uoluntatem.s
non magis ad ꝓpͥam retorquere. eaq sͥ tanquam ppͥa
retinerȩ : sicut scͥptum est. Om̃s. quȩ sua sunt queruis.
& item. Im sunt sensus & cogitationes hominum in malu
Contra quod plane fideles noxunt. quam om̃ino ueces¬
sarium habeant lh̃m. & ihmͤ crucifiium: dum admi¬
rantes & amplexantes suꝑeminentem scientiȩ caritatẽ.
in ipso id uel tantillum quod sunt in tantȩ dilectioniᷤ
& dignationis uicem non rependẽ confundundur. Facile
pinde plus diligunt: qui se ampliꝰ dilectos intelligunt.
ui autem minus donatum e̾ minꝰ diligit. Iudeus sane
siue paganꝰ nequaquã talib aculeis incitatur amoris:

Expanded text:
intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex intus ei innata, et non ignorata rationi justitia, quia ex toto se illum diligere debeat, cui se totum debere non ignorat. Verum difficile, imo impossibile est, suis scilicet quempiam, liberive arbitrii viribus semel accepta a Deo, ad Dei ex toto convertere voluntatem; et non magis ad propriam retorquere, eaque sibi tanquam propria retinere, sicut scriptum est, Omnes quae sua sunt quaerunt : et item, Proni sunt sensContra quod plane fideles norunt, quam omnino necessarium habeant Jesum, et hunc crucifixum: dum admirantes et amplexantes supereminentem scientiae charitatem in ipso, id vel tantillum quod sunt, in tantae dilectionis et dignationis vicem non rependere confunduntur. Facile proinde plus diligunt, qui se amplius dilectos intelligunt: cui autem minus donatum est, minus diligit. Judaeus sane, sive paganus, 587 nequaquam talibus aculeis incitatur amoris,
Abbreviated transcription (Latin):
quis uel infidelis ignoret suo corꝑi non ab alio in hac
mortali uita supradicta illa necessaria ministrari.
unde uidelic&e subsistat. unde uideat. unde spiret
quam ab illo qui dat ȩscam om̃i carm. qui solem
suum &iri facit suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iꝰtos
& iniustos: Quis item uł impius put&e alium eius
quȩ in anima splendet humanȩ dignitatis auctorem:
preter illum ipsum qui in genesy loquitur. faciamu
hominem ad immaginem & similitudiuem nram:
Qiuis alium scientiȩ largitorem estim&. nisi ȩque ipsum
qui docet hominem scientiam: Quis rursus munus
sibi aliunde uirtutis aut putet datum. aut sꝑet dan¬
dum: quam de manu itidem domini uirtutum: N¬
retur .gͦ. amari ꝓpter seipsum a̾s. & ab infideli: qui
& si nesciat xp̃m. scit tamen seipsum. Pinde inexcusabi¬
lis ẽ etiam omĩs infidelis: si non diligit d̾nm d̃m suum
totoꝰ corde. tota anima. tota uirtute sua. Clamat nẽpe

Expanded text:
quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac quis vel infidelis ignoret, suo corpori non ab alio in hac mortali vita supradicta illa necessaria ministrari, unde videlicet subsistat, unde videat, unde spiret, quam ab illo, qui dat escam omni carni ; qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Quis item vel impius putet alium ejus, quae in anima splendet, humanae dignitatis auctorem, praeter illum ipsum, qui in Genesi loquitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? Quis alium scientiae largitorem existimet, nisi aeque ipsum, qui docet hominem scientiam? Quis rursum munus sibi aliunde virtutis aut putet datum, aut speret dandum, quam de manu itidem Domini virtutum? Meretur ergo amari propter se ipsum Deus, et ab infideli: qui etsi nesciat Christum, scit tamen seipsum. Proinde inexcusabilis est omnis etiam infidelis, si non diligit Dominum Deum suum ex toto corde, tota anima, tota virtute sua. Clamat nempe
Abbreviated transcription (Latin):
Utiq quia noluit intelligere ut bene agerae. Magis. aut̃
iniquitatem meditatus est in cubili suo: dum de bonis
quȩ a se non eeͣ ex scientiȩ dono certissime comꝑit. boni
Liquet. gͥ. &. absq scientia dignitatem omino eẽ inutilem:
& scientiam absq uirtute dampnabelem. Uerum homo
uirtutis cui nec dampnosa scientia. nec infructuosa digni¬
tas manet. clamat dõ & ingenue conficetur. nͦ nobis inqͥ¬
eus dñe. non nobis. s nomini tuo da głam. Hoc ẽ. Nil uob
o dñe de scientia nil nobis de dignitate tribiumus. s
tuo totum. a quo dotum est. nomini deputamus. Cȩc¬
rum pene a ꝓposito longe nuinis digressi sumus: dum
demonstiare satagimus. eos qͦ qui ꝓp̃m nesciunt satis
ꝑlegem naturalem ex ꝑceptis bonis corꝑis animȩq
moneni. quatinꝰ đm ꝓpter đm̃ & ipsi diligere debeañ.
Aam ut breuiter quȩ suꝑ hoc dicta sunt iterentur.

Expanded text:
Utique quia noluit intelligere ut bene ageret: magis autem Utique quia noluit intelligere ut bene ageret: magis autem iniquitatem meditatus est in cubili suo , dum de bonis, quae a se non esse ex scientiae dono certissime comperit, bonLiquet igitur et absque scientia dignitatem esse omnino inutilem, et scientiam absque virtute damnabilem. Verum homo virtutis, cui nec damnosa scientia, nec infructuosa dignitas manet, clamat Deo et ingenue confitetur: Non nobis, inquiens, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Hoc est: Nil nobis, o Domine, de scientia, nil nobis de dignitate tribuimus; sed tuo totum, a quo totum est, nomini deputamus. 6. Caeterum pene a proposito longe nimis digressi sumus, dum demonstrare satagimus, eos quoque qui Christum nesciunt, satis per legem naturalem ex perceptis bonis corporis animaeque moneri, quatenus Deum propter Deum et ipsi diligere debeant. Nam ut breviter, quae super hoc dicta sunt, iterentur:
Abbreviated transcription (Latin):
a te tibi non eeͣ. inde tñ alterius głȩ raꝑe honorem non
uerearis. Prior equidẽ ignorantia głam non hab& : poste¬
rior uero habet quidem s non apud dm: cȩterum hoc
tercium malum qd̃ iam scienter com inititur. usurpat
& contra d̾m. In tantum deniq ignorantia illa posteriori
hȩc arrogantia grauior ac ꝑi cłosior apparet: qͦ ꝑ illam qͥde
d̾s nescitur: ꝑ istam & contempnitur. In tantum & pͥori
deterior ac detestabilior: ut cum ꝑ illam pecorib ꝑ istã
& demonib sociemur. Est quippe suꝑbia & delictum
maninum. uti datis tamquã innatis: & in acceptis bene¬
ficiis głam usurpare benfici. Quam ob rem cum duabꝰ
hiis dignitate atq scientia: opꝰ est & uirtute. quȩ utͥusq
fructus est: ꝑ quam ille inquiritur ac tenetur. qui omi¬
um auc tor & dator. merido glorificetur de omib. Alio¬
quin: sciens & non faciens digna: mulas uapulabit. Quare.

Expanded text:
a te tibi non esse, inde tamen alterius rapere non a te tibi non esse, inde tamen alterius rapere non verearis honorem. Prior equidem ignorantia gloriam non habet: posterior vero habet quidem, sed non apud Deum. Caeterum hoc tertium malum quod jam scienter committitur, usurpat et contra Deum. In tantum denique ignorantia illa posteriori haec arrogantia gravior atque periculosior apparet, quo per illam quidem Deus nescitur, per istam et contemnitur: in tantum et priori deterior ac detestabilior, ut cum per illam pecoribus, per istam et daemonibus sociemur. Est quippe superbia et delictum maximum, uti datis tanquam innatis; et in acceptis beneficiis gloriam usurpare beneficii. 5. Quamobrem cum duabus istis, dignitate atque scientia, opus est et virtute, quae utriusque fructus est, per quam ille inquiritur ac tenetur, qui omnium auctor et dator merito glorificetur de omnibus. Alioquin sciens et non faciens digna, multis vapulabit. Quare?
Abbreviated transcription (Latin):
noueris teipsam. egrede pꝰ greges sodalium tuorum.
Reuera ita fit. homo factus in honore. cum honorem ipsu
non intelligit: talis suȩ ignorantiȩ merito comꝑatur
pecorib. uelut quibdam p̾sentis suȩ corruptionis &
mortalitatis consortib. Fit .gͥ. ut sese non agnoscendo.
egregia rationis munere creatura. irrationabilium gre
intus ẽ conformanda. foris reb sensibilib sua ipsius curi¬
ositate abducitur. efficiturq una de cęceris. quod se p̃
cȩteris. nichil accepisse intelligat. Itaq ualde cauenda e¬
hȩç ignorantia. qua de nobis minꝰ nobis force sentimus
s non minꝰ imo & plus illa. qua plꝰ nobis tͥbuimus. qͦd
fit. si bonum qd̾cumq in nobis ẽẽ. & anobis. decepti putemꝰ
At .uͦ. suꝑ utramq iguorantiam. declii ianda & exetranda
illa presumptio est. qua sciens & pru dens forte audeas
de bonis non tuis tuam queuere głarn: & quod certꝰ es

Expanded text:
noveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . noveris, inquit, te ipsam, egredere post greges sodalium tuorum . Revera ita fit. Homo factus in honore, cum honorem ipsum non intelligit, talis suae ignorantiae merito comparatur pecoribus, velut quibusdam praesentis suae corruptionis et mortalitatis consortibus. Fit igitur ut sese non agnoscendo egregia rationis munere creatura, irrationabilium greguae ab intus est, conformanda foris rebus sensibilibus, sua ipsius curiositate abducitur: efficiturque una de caeteris, quod se prae caeteris nihil accepisse intelligat. Itaque valde cavenda haec ignorantia, qua de nobis minus nobis forte sentimus: sed non minus, imo et plus illa qua plus nobis tribuimus: quod fit, si bonum quodcunque in nobis esse et a nobis decepti putemus. At vero super utramque ignorantiam declinanda et exsecranda illa praesumptio est, qua sciens et prudens forte audeas de bonis non tuis tuam quaerere gloriam: et quod certus 586 es
Abbreviated transcription (Latin):
Dignitas. gͦ. sine scientia non ꝓdest. Illa .uͦ. etiam obest:
clarat. habere enim quod habere te nescias: quam
głam habet: Porro nosse qd̾ habeas. s quia a te non
habeas ignorare. hab& głam: s non apud dm̃. Apud
se autem głanti: dicitur ab apło. Quid habes quod
non accepisti: Si autem accepisti: quid głaris quasi
non acceꝑis: Non ait simpliciter qͥd głaris. s addidit
quasi non acceꝑis: ut asserat reprehensibilem nͨ qui
in habitis: s qui tanquam in non acceptis głatur. Me¬
rito uana gła nuncupatur hꝰmodi: ueritadᷤ nimirum
solido carens fundamento. Ueram enim głam ab hac
ita discernit. Q głatur ait. in d̾no głetur. Hoc ÷ in ueri¬
tate Heritas quippe d̾ns est. Utrumq gͦ. scias necesse ẽ.
& quid sis. & quod a teipso non sis: ne aut omino uidelica
non głeris. aut maniter głeris. Deniq inquit si non cog¬

Expanded text:
Dignitas ergo sine scientia non prodest; illa vero etiam obest, Dignitas ergo sine scientia non prodest; illa vero etiam obest, subjecta. Habere enim quod habere te nescias, quam gloriam habet? Porro nosse quod habeas, sed quia a te non habeas ignorare, habet gloriam, sed non apud Deum. Apud se autem glorianti dicitur ab Apostolo: Quid habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Non ait simpliciter: Quid gloriaris? sed addit, quasi non acceperis, ut asserat reprehensibilem, non qui in habitis, sed qui tanquam in non acceptis gloriatur. Merito vana gloria nuncupatur hujusmodi, veritatis nimirum solido carens fundamento. Veram enim gloriam ab hac ita discernit: Qui gloriatur, ait, in Domino glorietur , hoc est in veritate. Veritas quippe Dominus est. 4. Utrumque ergo scias necesse est, et quid sis, et quod a te ipso non sis: ne aut omnino videlicet non glorieris, aut inaniter glorieris. Denique si non cog
Abbreviated transcription (Latin):
nentiora bona sua in ea parte sui qua preminet sibi:
hoc est in anima. Quȩ sunt. dignitas. scientia. uirtꝰ
ignitatem in homine liberum dico arbitrium. in qͥ
einimirum datum est cȩceris non solum p̾minere.
s & p̃sidere animantib. Scientiam uero: qua ean¬
dem inse dignitatem agnoscat. non a se tamen. Porro
uirtutem: qua subinde ipsum a quo est. & inquirat
non segniter. & teneat forater cum inuenerit. Itaq
geminum unum quodq tͥum horum apparet
ignitatem siquidẽ demonstiat humanam. non solun
nature p̃rogatiua s &̃ potentia dnatꝰ: qua terror ho¬
minis suꝑ cuncta aminantia terrȩ imininere decer¬
nitur. Scientia qͦ duplex erit: si hanc ipsam digni¬
utem uł aliud quodcumq bonum in nobis. & nobis
mneẽ. & a nobis non eẽ nouerimus. Porro uirtꝰ & ipsa¬
ȩque bifaria cognoscetur. si auctorem consequenter
inquirimus. inuentoq inseꝑabilider inheremus.

Expanded text:
nentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, nentiora bona sua in ea parte sui, qua praeeminet sibi, hoc est in anima quae sunt dignitas, scientia, virtus. Dignitatem in homine liberum arbitrium dico: in quo ei nimirum datum est caeteris non solum praeeminere, sed et praesidere animantibus. Scientiam vero, qua eamdem in se dignitatem agnoscat, non a se tamen. Porro virtutem, qua subinde ipsum a quo est, et inquirat non segniter, et teneat fortiter cum invenerit. 3. Itaque geminum unumquodque trium horum apparet. Dignitatem siquidem demonstrat humanam non solum naturae praerogativa, sed et potentia dominatus: quod terror hominis super cuncta animantia terrae imminere decernitur. Scientia quoque duplex erit, si hanc ipsam dignitatem, vel aliud quodque bonum in nobis, et nobis inesse, et a nobis non esse noverimus. Porro virtus et ipsa aeque bifaria cognoscetur, si auctorem consequenter inquirimus, inventoque inseparabiliter inhaeremus.
Abbreviated transcription (Latin):
hominibꝰ: s ab angłis noiita. Uerum ⁊ quia ne¬
cesse non fuit. Uecerum qui hominib subuenis
in tali necessitate: seruauit angłos a tali necessitatẽ.
& qui homines diligendo tales fecit ue tales remanerenł
ipse ȩque diligendo dedit & angłis tie tales fiereis¬
Quib hȩs palam sunt : palam eẽ arbitror & cur d̾s dili¬
gendus sit : hoc ÷ unde diligi meruit. Quod si infide¬
les heç latent : do tũ in ꝓiptu ẽ ingratos confundere
suꝑ innumeris beneficiis suis. humano nimirum usui
prestitis. & sensui manifestis. Nempe quis alius ad¬
ministrat cẏbum om̃i uescenti. cernenti lucem. spi¬
ranti flatum. S stultum ÷ uelle modo enuinerare:
quȩ unnuinera eeͣ non longe prefatus sum. Satis:
ad exemplum p̾cipua ꝓtulisse : panem. solem. & aerẽ
recipua dico: non quia excellentiora. s quia necessari¬
ora. unt quippe corꝑis. Querat enim homo emi¬

Expanded text:
hominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia nehominibus; sed ab angelis non ita. Verum est, quia necesse non fuit. Caeterum qui hominibus subvenit in tali necessitate, servavit angelos a tali necessitate: et 585 qui homines diligendo, tales fecit ne tales remanerent; ipse aeque diligendo dedit et angelis, ne tales fiereQuibus haec palam sunt, palam arbitror esse et cur Deus diligendus sit: hoc est, unde diligi meruerit. Quod si infideles haec latent, Deo tamen in promptu est ingratos confundere super innumeris beneficiis suis, humano nimirum et usui praestitis, et sensui manifestis. Nempe quis alius administrat cibum omni vescenti, cernenti lucem, spiranti flatum? Sed stultum est velle modo enumerare quae innumera esse non longe ante praefatus sum: satis est ad exemplum praecipua protulisse, panem, solem et aerem. Praecipua dico, non quia excellentiora, sed quia necessariora; sunt quippe corporis. Quaerat enim homo emi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾i meritum queritur: cum ipsum diligendi causa
queritur: illud ⁊ precipuum. quia ipse pͥor dilent
nos. Dignus plane qui redamet᷑: presertim si aduertat᷑
quis quos. quantumq amauerit. Quis enim: Nũ
is cui oimĩs sp̃c confitetur. d̾s m̃s es tu. qm boneum meq
non eges: & uera huius karitas maiestatis: quippe
non querentis quȩ sua sunt. Quibꝰ autem tanta e¬
ritas exhibetur Cum adhuc inquit inimici essemꝰ
reconciliati sumꝰ do. Dilexit gͦ d̾s: & gratis: & minuo
Sed quantum: Quantum dicit iħes: Sic d̾s dilens
mundum: ut unigenitum darie. Et paulus. S
ꝓpͥo ait filio non peꝑcit: s ꝓ nobis om̃ib tradidit
illum. Ipse qͦ filius ꝓ se. Maiorem inquit uaritati
nemo hab& ut animam suam ponat quis ꝓ amicis
sius. Sic meruit uistꝰ ab imꝑiis. summꝰ ab infimis
ab infirmis omp̃c. S dicit aliquis. Ita quidem ab

Expanded text:
Dei meritum quaeritur, cum ipsum diligendi causa Dei meritum quaeritur, cum ipsum diligendi causa quaeritur, illud est praecipuum: quia ipse prior dilexit nos. Dignus plane qui redametur, praesertim si advertatur, quis, quos, quantumque amaverit. Quis enim? Nonne is cui omnis spritus confitetur: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges? Et vera hujus charitas majestatis, quippe non quaerentis quae sua sunt. Quibus autem tanta puritas exhibetur? Cum adhuc, inquit, inimici essemus, reconciliati sumus Deo . Dilexit ergo Deus, et gratis, et inimicos. Sed quantum? Quantum dicit Joannes: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium unigenitum daret : et Paulus, Qui proprio, ait, Filio non pepercit, sed pro nobis tradidit illum . Ipse quoque Filius pro se, Majorem, inquit, charitatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis . Sic meruit justus ab impiis, summus ab infimis, ab infirmis omnipotens. Sed dicit aliquis: Ita quidem ab
Abbreviated transcription (Latin):
audire : quare & quomodo diligendꝰ sit d̃s. Et ego
ausa diligendi dm: d̾s est. Modus: sine modo dili¬
gere. Est ne hoc satis: Fortassis utiq: s sapienti.
eterum & insipientibꝰ debitor sum : ubi sat ẽ dicꝰtum
sapienti. etiam illis gerendus mos est. Itaq ꝓpter
caediores idem ꝓfusius quam ꝓfundius repetere non
grauabor
Ou duplicem.gͦ. causam d̾m dixerim ꝓpter seipsum dili¬
gendum: siue quia iul iustius. siue quia nil diligi fruo
tuosius potest. Duplicem siquidẽ parit sensum: cum
queritur de do cur diligendꝰ sit. Dubitari uamq
potest quid potissimum dubitetur: utrũnam quo
suo merito ds. aut certe qͣ nr̃o sit cõmodo diligendus.
Sane ad utrumq idem responderim: non plane aliam
mͥ dignam occurrere causam diligendi ipsum: preter
ipsum. E pͥus de merito uideamus. Multũ quippe
meruit de nobis: qui & unmeritis dedit seipsum nob̾
Quid enim melius seipso poterat dare. uel ipie .G̃. si

Expanded text:
audire, quare et quomodo diligendus sit Deus? Et ego: audire, quare et quomodo diligendus sit Deus? Et ego: Causa diligendi Deum, Deus est; modus, sine modo diligere. Estne hoc satis? Fortassis utique, sed sapienti. Caeterum si et insipientibus debitor sum ; ubi sat est dictum sapienti, etiam illis gerendus mos est. Itaque propter tardiores idem profusius, quam profundius repetere non gravabor. Ob duplicem ergo causam Deum dixerim propter seipsum diligendum: sive quia nihil justius, sive quia nil fructuosius diligi potest. Duplicem siquidem parit sensum, cum quaeritur de Deo, cur diligendus sit. Dubitari namque potest quid potissimum dubitetur; utrumnam, quo suo merito Deus, aut certe quo nostro sit commodo diligendus. Sane ad utrumque idem responderim; non plane aliam mihi dignam occurrere causam diligendi ipsum, praeter ipsum. Et prius de merito videamus. Multum quippe meruit de nobis, qui et immeritis dedit seipsum nobis. Quid enim melius seipso poterat dare vel ipse? Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
iro illustri d̾no haimerico. eccłiȩ
bernardus abbas dic tus de clara¬
ualle. d̾no uiuere: & in dño mori.
Orationes ame & non questiones
poscere solebatis. & quid̃e egoad neutrum. idoneum
me eẽ confido. ħexum illud indicit ꝓfessio: & si non
ita conuersatio. Ad hoc uero ut uerum fatear. ea
mͥ deesse uideo quȩ maxime necessaria uiderentur:
diligentiam & ingenium. Plac& tamen fateor. qd̃
ꝓ carnalib sp̃ualia repetitis: si sane apud locuple¬
tiorem id facere libuisset. Quia uero doctis & in doc¬
lis pariter in istius modi excusandi mos est. nec facile
scitur. quȩ uere ex imꝑitia. qͣue ex uerecondia excu¬
satio ꝓdeat. si non inuncti oꝑis obȩditio ꝓbat: acci¬
pite de mea pauꝑtate quod habeo ne tacendo philo¬
sophus puter. Nec tamen ad omĩa spondeo me res¬
ponsurum. Ad id solum quod de diligendo do que¬
ritis. respondebo. quod ipse dabit. hoc enm & sapit
dulcius. & tractatur securius. & auditur utilius:

Expanded text:
iro illustri domino HAIMERICO, ecclesiaBERNARDUS abbas dictus de Clara-Valle, Domino vivere, et in Domino mori. Orationes a me, et non quaestiones poscere solebatis: et quidem ego ad neutrum idoneum me esse confido. Verum illud indicit professio, etsi non ita conversatio: ad hoc vero ut verum fatear ea mihi deesse video, quae maxime necessaria viderentur, diligentiam et ingenium. Placet tamen, fateor, quod pro carnalibus spiritualia repetitis, si sane apud locupletiorem id facere libuisset. Quia vero doctis et indoctis pariter in istiusmodi excusandi mos est, nec facile scitur, quae vere ex imperitia, quaeve ex verecundia excusatio prodeat, si non injucti operis obeditio probat: accipite de mea paupertate quod habeo, ne tacendo philosophus puter. Nec tamen ad omnia spondeo me responsurum. Ad id solum quod de diligendo Deo quaeritis, respondebo quod ipse dabit. Hoc enim et sapit dulcius, et tractatur securius, et auditur utilius.
Abbreviated transcription (Latin):
uenientia. ⁊ magna efficatia. cũ ꝑutrũq excludunt᷑
contraria. ut renouet᷑. ⁊ scĩficetur eccłia. Dupplici aut̾
renouam᷑ ratione. ut scilicet pͥus exuam᷑ uetustate.
deinde induamur nouitate. Nõ enĩ potest fieriut
remanentes inuetustate: induamur. rp̃i nouitate.
Nec poterat fieri qd̾ paulus dicebat exꝑsona infir¬
mi. Nolumꝰ expoliari. s suꝑuestĩri. Nñ ⁊ filiis tebedi
petentib ut unus sederet ad dexterã ⁊ aliꝰ adsinistra.
dictũ ẽ. Potestis bibere calicẽ quẽ egobibiturus sum.
Quasi diceret. Prius cõpatiendo et cõmoriendo oportet
uos erui uetustate: ut postea possitis addexterã meã
ł ad sinistrã sedere. qd̾ ẽ indui nouitate. hoc ẽ enĩ ñ ẽ
meũ dare uobis .i ueterib. s quib paratũ ẽ apatre meo
idẽ innouatis. Propt̾ea et ipse dñs iħc prius qͥdẽ uoluit
pati in ligno inferiori: deindeglorificari inligno suꝑori.
ut scilicet pͥus exueret nos uetustate. deinde indueret

Expanded text:
ia, cum per utrumque excludantur contraria, et renovetur et sanctificetur Ecclesia. Duplici autem renovamur ratione, ut scilicet prius exuamur vetustate, deinde induamur novitate. Non enim potest fieri ut remanentes in vetustate induamur Christi novitate, nec poterat fieri quod Paulus dicebat ex persona infirmi: Nolumus exspoliari, sed supervestiri . Unde filiis Zebedaei petentibus ut unus sederet ad dexteram et alius ad sinistram dictum est: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum? Quasi diceret: Prius compatiendo et commoriendo oportet vos exui vetustate, ut postea possitis ad dexteram meam vel ad sinistram sedere, quod est indui novitate. Hoc enim non est meum dare vobis, id est veteribus, sed quibus paratum est a Patre meo , id est innovatis. Propterea et ipse Dominus Jesus prius quidem voluit pati in ligno inferiori, deinde glorificari in ligno superiori. Ut scilicet prius exueret nos vetustate, deinde indueret