comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uita ur̃a abscondita est cum xp̃o
in deo. cum autem xp̃c apparue¬
rit uita ur̃a. tunc & uos cum eo
tismo secundum hominis antiqui
peccata carnalia & mortui & sepul¬
ti sumus. qui regeneratione cȩles¬
ti xp̃o consurreximus. quȩ sunt
xp̃i & cogitemus pariter ⁊ geramꝰ.
sieut item apłs docet rursus et
monet dicens. Primus homo de ter¬
ra elimo. secundus homo de cęlo. Qa¬
lis ille elimo. talis et quide limo.
& qualis cęlestis tales & cȩlestes.
Quomodo portauimus imaginẽ
eius qui delimo est: portemus et
imaginem eius qui decȩlo est. Ima¬
ginem autem cęlestem portare ñ
possumus. nisi in eo quod ẽẽ nũc
cȩpimus xp̃i similitudinem pre¬
beamus. Hoc est enim mutasse
quod fueras & cepisse quod non
eras. ut in te diuina natiuitas
luceat. ut at patrem deum deifi-¬
ca disciplina respondeat. ut ho¬
nore & laude uiuendi deus in ho¬
mine clarescat ipso ex hortante
& monente & eis qui se clarificẽt

Expanded text:
et vita vestra abscondita est cum Christo et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit, vita vestra, tunc et vos cum eo tismo secundum hominis antiqui peccata carnalia et mortui et sepulti sumus, qui regeneratione caelesti Christo consurreximus, quae sunt Christi et cogitemus pariter et geramus, sicut idem apostolus docet rursus et monet dicens: primus homo de terrae limo, secundus homo de caelo. qualis ille e limo, tales et qui de limo: et qualis caelestis, tales et caelestes. quomodo portauimus imaginem eius qui de limo est, portemus et imaginem eius qui de caelo est. imaginem autem caelestem portare non possumus, nisi in eo quod esse nunc coepimus Christi similitudinem praebeamus. Hoc est enim mutasse quod fueras et coepisse esse quod non eras, ut in te diuina natiuitas luceat, ut ad patrem Deum deifica disciplina respondeat, ut honore et laude uiuendi Deus in homine clarescat ipso exhortante et monente et eis qui se clarificant
Abbreviated transcription (Latin):
nonne carnales estis ce secundum
hominem ambulatis: Obterenda
sunt fr̃s dilectissimi uitia & pec̾ca
carnalia. & t̾reni corporis infesta
labes spĩali uigore calcanda. nedũ
iterum ad ueteris hominis conuer¬
sationem reuoliumur letalibus la¬
queis implicemur. apło hoc idem
puidenter &e salubriter premonen¬
te. Itaq inquit fr̃s non secuntũ
carnem uiuamus. Si enim scd̃m
carnem uiuitis incipietis mori
sienim sp̃u oꝑa carnis mortifica¬
tis uuetis. Q uot quot enim spũ
dei aguntur. hii sunt filii dei. Si
filii dei sumus. si templa eius esse
iam cepius. si accepto sp̃u sco
oculos ad cȩlum sustulimus. si
ad suꝑna & diuina plenum deo
& xp̃o pectus ereximus. non nisi
quȩ sunt deo & xp̃o digna faci¬
amus: sicut apostolus excitat &
hortatur. Si consurrexistis inqͥt
cum xp̃o. quȩ sursum sunt queri¬
te ubi xp̃c est in dextera dei sed ers.
quȩ sursum sunt sapite non quȩ
terrena sunt. Mortui enim estis

Expanded text:
nonne carnales estis et secundum nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? Obterenda sunt, fratres dilectissimi, uitia et peccata carnalia et terreni corporis infesta labes spiritali uigore calcanda, ne dum iterum ad ueteris hominis conuersationem reuoluimur letalibus laqueis inplicemur, apostolo hoc idem prouidenter et salubriter praemonente. itaque, inquit, fratres, non secundum carnem uiuamus. si enim secundum carnem uiuitis, incipietis mori: si autem spiritu opera carnis mortificatis, uiuetis. quotquot enim spiritu Dei aguntur hi sunt filii Dei. si filii Dei sumus, si templa eius esse iam coepimus, si accepto Spiritu soculos ad caelum sustulimus, si ad superna et diuina plenum Deo et Christo pectus ereximus, non nisi quae sunt Deo et Christo digna faciamus, sicut apostolus excitat et hortatur. si consurrexistis, inquit, Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens: quae sterrena sunt. Mortui enim estis,
Abbreviated transcription (Latin):
cificus potest eẽ nec carus. Iosa
apostolus paulus cum pacis eca¬
ritatis merita de promeret: cũq
asseuerasset firmiter & doceret.
nec fidem sibi nec elemosinas nec
passionem quoq ipsam confessorisse
mr̃is ꝑfuturam. nisi caritatis f¬
dera integra atq inuiolata serua¬
set: adiecit & dixit. Caritas mag¬
namma est. caritas benigna est ci¬
ritas non zelar. Nocẽs scilicet & os¬
tendens eum posse caritatem cene¬
re quisquis magnanimis fuent
& benignus. &. zeli ac liuoris alie¬
nus. Item alio loco cum moneret
ut homo iam sc̃o sp̃ri plenus & na¬
tiuitate cęlesti dei filius factus.
non nisi sp̃ialia & diuima sectetur.
ponit & dicit. & ego quidem fr̃s
non potui uobis loqui quasi sp̃rali¬
bus s quasi carnalib. quasi infan¬
tibus in xp̃o lacte uos potaui nos
cibo: non dum enim poteratis sed
neq nunc potestis ad huc enimes¬
tis carnales. U bi enim in uobis
zelus & contentio & dissentiones:

Expanded text:
cificus potest esse nec carus? Ideo et cificus potest esse nec carus? Ideo et apostolus Paulus cum pacis et caritatis merita depromeret cumque adseueraret firmiter et doceret nec fidem sibi nec eleemosynas nec passionem quoque ipsam confessoris et martyris profuturam, nisi caritatis foedera integra adque inuiolata seruasset, adiecit et dixit: caritas magnanima est, caritas benigna est, caritas non zelat, docens scilicet et ostendens eum posse caritatem tenere quisque magnanimus fuerit et benignus et zeli ac liuoris alienus. item alio loco cum moneret ut homo iam sancto Spiritu plenus et natiuitate caelesti Dei filius factus non nisi spiritalia et diuina sectetur, ponit et dicit: et ego quidem, fratres, non potui uobis loqui quasi spiritalibus sed quasi carnalibus, quasi infantibus in Christo.. lacte uos potaui, non cibo. nondum enim poteratis, sed neque nunc potestis. adhuc enim estis carnales. ubi enim in uobis zelus et contentio et dissensiones,
Abbreviated transcription (Latin):
quetur. agnos uocat ut agnorũ
naturam simplicem. simplicitas
mentis imitetur. Iuid sub uesti¬
tu ouium lupus latitat. quid
gregem xp̃i qui xp̃ianum semẽ¬
titur infamat: Xp̃i nomen in
quid aliud quam preuaricatio ẽ
diuini nominis. quam desertio
itineris salutaris. quando ipse
doceat & dicat eum ad uitam ue¬
nire. qui mandata seruauerit eũ
ẽẽ sapientem qui uerba eius au¬
dierit & fecerit. doctorem quoq
eum maximum in regno cȩlo¬
rum uoçari qui fecerit & sic do¬
cuerit: tunc p̾dicanti ꝑfuturũ
quod bene atq utiliter predica¬
tum fuerit. si id quod ore ꝑmit᷑.
factis sequentib impleatur. Qã
uero insinuat crebrius discipu¬
lis siuis dominus. quid inter
monita salutaria & precepta cȩ¬
lestia custodiendum magis ser¬
uandumq mandauit quam
ut eadem dilectione qua disci¬
pulos ipse dilexit nos quoq in¬
uicem diligamus. I uomͦ autẽ
uel pacem dñi uel caritatem te¬
net. qui int̾cedente zelo nec pa.¬

Expanded text:
quetur: agnos uocat, ut agnorum quetur: agnos uocat, ut agnorum naturam simplicem simplicitas mentis imitetur. quid sub uestitu ouium lupus latitat, quid gregem Christi qui christianum se mentitur infamat? Christi nomen indquid aliud quam praeuaricatio est diuini nominis, quam desertio itineris salutaris ? quando ipse doceat et dicat eum ad uitam uenire qui mandata seruauerit et eum esse sapientem qui uerba eius audierit et fecerit, doctorem quoque eum maximum in regno caelorum uocari qui docuerit et sic fecerit, tunc praedicanti profuturum quod bene adque utiliter praedicatum fuerit, si id quod ore promitur factis sequentibus inpleatur. quid uero insinuauit crebrius discipulis suis Dominus, quid inter monita salutaria et praecepta caelestia custodiendum magis seruandumque mandauit quam ut eadem dilectione qua discipulos ipse dilexit nos quoque inuicem diligamus? quomodo autem uel pacem Domini uel caritatem tenet qui intercedente zelo nec pa
Abbreviated transcription (Latin):
homicida non habet in se uitã ma¬
nentem.&. qui dicit iterum. se in¬
luce ẽẽ & fr̃em suum odit: in tene¬
bris est usq adhuc. & in tenebris
ambulat & non scit quo eat qm̃
tenebrȩ excecauerunt oculos eius
Qui odit inquit frẽm suum in
tenebras ambulat & non scit quo
eat. & enim nescius in gehennam
ignarus & cecus precipitatur in
penam. recedens scilicet a xp̃i lu¬
mine monentis & dicentis. E go
sum lumen mundi. qui me secu¬
tus fuerit non ambulabit in te¬
nebris sed habebit lumen uitȩ.
Sequitur autem xp̃m qui pre¬
ceptis eius insistit. qui ꝑ magis¬
steriĩ eius uiam graditur. qui ues¬
tigia eius atq itinera sectat᷑ qͥ id
tatur. secundum quod petrus qͦ
hortatur & monet dicẽs. Ap̃s
passus est ꝑ nobis. relinquens
uobis exemplum. ut sequami¬
ni uestigia eius. Meminisse de¬
bemus quo uocabulo plebem suã
xp̃c appellet. quo titulo gregem
suum nuncupet. Oues nominat
ut innocentia xp̃iana õuibus e¬

Expanded text:
homicida non habet in se uitam mahomicida non habet in se uitam manentem. n tenebris est usque adhuc et in tenebris ambulat et non scit quo eat, quoniam tenebrae excaecauerunt oculos eius. qui odit, inquit, fratrem suum in tenebris ambulat et non scit quo eat. it enim nescius in gehennam, ignarus et caecus praecipitatur in poenam, recedens scilicet a Christi lumine monentis et dicentis: ego sum lumen mundi. qui me secutus fuerit non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen uitae. sequitur autem Christum qui praeceptis eius insistit, qui per magisterii eius uiam graditur, qui uestigia eius adque itinera sectatur, qui tatur secundum quod Petrus quoque hortatur et monet dicens: Christus passus est pro uobis relinquens uobis exemplum, ut sequamini uestigia eius. Meminisse debemus quo uocabulo plebem suam Christus appellet, quo titulo gregem suum nuncupet. oues nominat, ut innocentia christiana ouibus ae
Abbreviated transcription (Latin):
euasimus. in factis atq in oꝑib
luminis ambulemus. & dicit scͥ
bit. Nex transibit dies autem
appropͥnquabit abitiamꝰ gͦ opera
tenebrarum & induamus arma
lucis. tanquam in die decenter am¬
bulemus. non incommersationib
& ebrietatibus. non in concupiscẽ¬
tis & inpudicitiis. non in certaori¬
nib et zelo. Si recesserunt de pec¬
tore tuo tenebre. si nox inde discus¬
sa est. si caligo det̾sa est. sullumina¬
uit sensus tuos splendor diei. si ho¬
mo lucis ẽẽ cepisti. quȩ sunt xp̃i
gere. quia lux & dies xp̃e est. Qͥ d
in zeli tenebras rius: quid te nu¬
bilo liuoris inuoluis: quit inuidiȩ
cecitate omne pacis & caritatis lu¬
men extingius: quid ad diabolũ
cui renuntiaueras. redis: quid cai
similis existis: Nomicidsi namq
facinore constringi eum quisq ze¬
lauerit &e odio habuerit frẽm suumi.
declarat iohannes apłs in ȩpistola
sua dicens. Qui fr̃em suum odit:
homicida est. Et scitis quia om̃is

Expanded text:
euasimus in factis adque in operibus euasimus in factis adque in operibus luminis ambulemus, scribit et dicit: nox transiuit, dies autem adpropinquauit. abiciamus ergo opera tenebrarum et induamus arma lucis. tamquam in die decenter ambulemus, non in comisationibus et ebrietatibus, non in concupiscentiis et impudicitiis, non in certaminibus et zelo. si recesserunt de pectore tuo tenebrae, si nox inde discussa est, si caligo detersa est, si luminauit sensus tuos splendor diei, si homo lucis esse coepisti, quae sunt Christi gere, quia lux et dies Christus est. Quid in zeli tenebras ruis, quid te nubilo liuoris inuoluis, quid inuidiae caecitate omne pacis et caritatis lumen extinguis, quid ad diabolum cui renuntiaueras redis, quid Cain similis existis? homicidii namque facinore constringi eum quisque zelauerit et odio habuerit fratrem suum declarat Iohannes apostolus in epistula sua dicens: qui fratrem suum odit homicida est: et scitis quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
fugere. ubicumq fueris aduersi¬
rius tuus tecum est. hostis semꝑ
inpectore tuo est. ꝑnicies intus in¬
clusa est. meluctabili catenarum
nexu ligatus & iunctus zelo dr̃an¬
te captiis es. nec solatia tibi ulla
subueniunt. ꝑ seuerans malum
est hominem ꝑsequi ad dei gram
ꝑtinentem. calamitas sine reme¬
dio est odisse felicem. &x iccirco fr̃s
dilectissimi huic ꝑiculo consuileis
dñs nequis zelo fr̃is in laqueum
mortis incurreret. cum eum disci¬
puli interrogarent quis inter il¬
los maior eẽt. Qui fuerit inquit
minimus in omnibus uobis. hic
erit magnus. Amputauit omnẽ
emulationem responso suo omnẽ
ceausam & materiam mordacis
muioiȩ eruit & abscidit. Dispło
xp̃i relare non licet. non licet inui¬
dere. Exaltationis apud nos noz
potest ẽẽ contentio. de humilitate
ad summam crescemus didicimꝰ
unde placeamus. Deniq & apłs
paulus instruens & monens ut
qui inlumanati xp̃i lumine tene¬
bras nocturne conuersationi

Expanded text:
fugere. ubicumque fueris, aduersafugere. ubicumque fueris, aduersarius tuus tecum est, hostis semper in pectore est, pernicies intus inclusa est, ineluctabili catenarum nexu ligatus et uinctus es, zelo dominante captiuus es, nec solacia tibi ulla subueniunt. perseuerans malum est hominem persequi ad Dei gratiam pertinentem, calamitas sine remedio est odisse felicem. Et idcirco, fratres dilectissimi, huic periculo consulens Dominus ne quis zelo fratris in laqueum mortis incurreret, cum eum discipuli interrogarent quis inter illos maior esset, qui fuerit, inquit, minimus in omnibus uobis hic erit magnus. amputauit omnem aemulationem responso suo, omnem causam et materiam mordacis inuidiae eruit et abscidit. discipulo Christi zelare non licet, non licet inuidere. exaltationis aput nos non potest esse contentio. de humilitate ad summa crescimus, didicimus unde placeamus. denique et apostolus Paulus instruens et monens, ut qui inluminati Christi lumine tenebras nocturnae conuersationis
Abbreviated transcription (Latin):
dentes suos. dominus autem
irridebit eum. quoniam ꝓuid&
quia uenient dies eius. Hos bea¬
tus apłs paulus denotat & de¬
signat dicens. Uenenum as¬
pidum sub labiis eorum et os
eorum maledicto & amaritudi¬
ne plenum est. ueloces ad effũ¬
dendum sanguinem pedes
eorum. Contribulatio & calami¬
tas in uiis eorum qui uiam
pacis non agnouerunt. nec ẽ
timor dei ante oculos eorum
Multum leuius & ꝑiculum
minus est. cum menbra gla¬
dio uulnerantur. Facilis curai
ubi plaga perspicua est. & cito as
sanitatem medela subueniente
ꝑoucitur quod udetur. ⁊ ehiuis¬
nera obstrusa sunt & occulta nes
remedium curȩ medentis admit¬
tunt. quȩ se intra conscientiȩ late¬
bram ceco dolore cluserunt. Oauii¬
cumq es inuidus & malignus
uideris quam sis eis quos odisti
inuidiosus. ꝑnitiosus. infestus nul¬
luis mag is quam tuȩ salutis im¬
micus es. Quisq ille est quem
zelo ꝑsequeris subter fugere & ui¬
tare te non poterit. tu te non potes

Expanded text:
dentes suos. Deus autem dentes suos. Deus autem inridebit eum, quoniam prouidet quia ueniet dies eius. hos beatus apostolus Paulus designat et denotat dicens: uenenum aspidum sub labiis eorum et os eorum maledicto et amaritudine plenum est. ueloces ad effundendum sanguinem pedes eorum, contritio et calamitas in uiis eorum, qui uiam pacis non agnouerunt, nec est. timor Dei ante oculos eorum. Multo malum leuius et periculum minus est cum membra gladio uulnerantur. facilis cura est ubi plaga perspicua est, et cito ad sanitatem medella subueniente perducitur quod uidetur. zeli uulnera abstrusa sunt et occulta, nec remedium curae medentis admittunt quae se intra conscientiae latebram caeco dolore cluserunt. quicumque es inuidus et malignus , uideris quam sis eis quos odisti insidiosus, perniciosus, infestus. nullius magis quam tuae salutis inimicus es. quisque ille est quem zelo persequeris subterfugere et uitare te poterit. tu te non potes
Abbreviated transcription (Latin):
quam liuor exponitur. diebus
ac noctibus pectus obsessum
sine intermissione laniatur. Ma¬
la cetera habent terminum. et
quod cumq delinquitur delic¬
⁊i comsummatione finitur. In
adultero cessat facinus ꝓpetͣ¬
to strupro. in latrone conquies¬
cit scelus homicidio admisso. et
predonis rapacitatem statuit pos¬
sessa preda. & falsario modum po¬
nit impleta fallatia. Telus ter¬
minum non habet. ꝑmanens iugit̃
malum & sine fine peccatum qͣn¬
toq ille cui inuidetur successu
meliore ꝑficerit tanto inudus in
maus incendium liuoris ignibꝰ
inardescit. Hinc uultus minax.
toruus aspectus pallor in facie.
in labiis tremor. ftridor in denti¬
bus. uerba rabida & effrenata
conuitia manus ad cedis uio¬
lentia ꝓmpta. etiam si gładio
interim uacua odio tamen fu¬
riatȩ mentis armata. & iccirco
sp̃c sc̃s dicit in psalmis. Noli
Zelare bene ambulantem in uia
sua. & iterum. Obseruauit pec¬
cater iustum & stridet ad eum

Expanded text:
quam liuor exponitur, diebus quam liuor exponitur, diebus ac noctibus pectus obsessum sine intermissione laniatur. mala cetera habent terminum et quodcumque delinquitur delicti consummatione finitur. in adultero cessat facinus perpetrato stupro, in latrone conquiescit scelus homicidio admisso et praedoni rapacitatem statuit possessa praeda et falsario modum ponit impleta fallacia. zelus terminum non habet, permanens iugiter malum et sine fine peccatum, quantoque ille cui inuidetur successu meliore profecerit tanto inuidus in maius incendium liuoris ignibus inardescit. Hinc uultus minax, toruus aspectus, pallor in facie, in labiis tremor, stridor in dentibus, uerba rabida, effrenata conuicia, manus ad caedis uiolentiam prompta, etiamsi a gladio interim uacua, odio tamen furiatae mentis armata. et idcirco Spiritus sanctus dicit in psalmis: noli zelare bene ambulantem in uia sua. et iterum: obseruabit peccator iustum et stridet ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad schismata ꝓsilitur. dum
obtrectatur sacerdotibus dũ ep̃is
inuidetur. dum quis aut queritur
non se potius ordinatum. aut dedig¬
natur alterum ferre p̾positum. Hinc
recalcitrat. hinc rebellat de zelo
suꝑbus. de emulatione peruersus.
animositate et liuiore non hominis
s honoris inimicus. Qualis uero ẽ
animȩ tinea. quȩ cogitationum
tabes peccatoris quanta rubigo
⁊elare in altero uel uirtutem euis
uel felicitatem. id est odisse in eo
uel merita ꝓpria uel benefitia diui¬
na. in malum ꝓprium bona aliena
conuertere. illustrium ꝑsperitate
torqueri. aliorum głam facere
suam pęnam. & uelut quosdam
pectori suo ad mouere carnifices.
cogitationibus & sensibus suis
adhibere tortores. qui se intestinis
crutiatibus lacerent. qui cordis
secreta maliuolentie ungulis pul¬
sent. Non cibus talibus letus. ñ
potus potest ẽẽ iocundus. suspi¬
ratur semꝑ et ingemiscitur et
doletur. dumq ab inuidis nun¬

Expanded text:
adque ad schismata prosilitur, dum adque ad schismata prosilitur, dum obtrectatur sacerdotibus, dum episcopis inuidetur, dum quis aut queritur non se potius ordinatum aut dedignatur alterum ferre praepositum. hinc recalcitrat, hinc rebellat de zelo superbus, de aemulatione peruersus, animositate et liuore non hominis sed honoris inimicus. Qualis uero est animae tinea, quae cogitationum tabes, pectoris quanta rubigo zelare in altero uel uirtutem eius uel felicitatem id est odisse in eo uel merita propria uel beneficia diuina, in malum proprium bona aliena conuertere, inlustrium prosperitate torqueri, aliorum gloriam facere suam poenam, uelut quosdam pectori suo admouere carnifices, cogitationibus et sensibus suis adhibere tortores qui se intestinis cruciatibus lacerent, qui cordis secreta maliuolentiae ungulis pulsent. non cibus talibus laetus, non potus potest esse iocundus. suspiratur semper et ingemescitur et doletur, dumque ab inuidis num
Abbreviated transcription (Latin):
autem quod aliquis existimet
malum istud una spetie contineri.
uit breuibus terminis et angusto
fini concludi. Late patet zeli multi¬
plex & fecunda ꝑnities radix em̃i
nalorum omnium. fons gladium.
seminarium delictorum materia
culparum: inde odium surgit a¬
nimositas inde ꝓcedit. A uaritiam
celus inflammat. dum quis suo
non potest ẽẽ contentus uidens al¬
terum ditiorem. Ambitionem ze¬
lus excitat. dum cernit quis ali¬
um in honoribus altiorem. Lelo ex¬
cecante sensus nr̃os atq inditionẽ
suam mentis archana redigente dĩ
timor spernitur. magisterium xp̃i
negligitur. iudicii dies non ꝓui¬
detur. inflatur suꝑbia. exacerbat
seuitia. ꝑfidia preuaricatur. inpa¬
tientia concutit. furit discordia. ira
feruescit. nec se iam potest cohibere
uel regere qui factus est potesta¬
tis alienȩ. hinc dominice pacis uin¬
culum rumpitur. hinc caritas fra¬
terna iuolatur. hinc adulteratur
ueritas. unitas scinditur. hereses

Expanded text:
autem quod aliquis existimet autem quod aliquis existimet malum istud una specie contineri aut breuibu terminis et angusto fine concludi. late patet zeli multiplex et fecunda pernicies. radix est malorum omnium, fons cladium, seminarium delictorum, materia culparum. inde odium surgit, animositas inde procedit. auaritiam zelus inflammat, dum quis suo non potest esse contentus uidens alterum ditiorem. ambitionem zelus excitat, dum cernit quis alium in honoribus auctiorem. zelo excaecante sensus nostros adque in ditionem suam mentis arcana redigente Dei timor spernitur, magisterium Christi neglegitur, iudicii dies non prouidetur. inflat superbia, exacerbat saeuitia, perfidia praeuaricatur, inpatientia concutit, furit discordia, ira feruescit, nec se iam potest cohibere uel regere qui factus est potestatis alienae. hinc dominicae pacis uinculum rumpitur, hinc caritas fraterna uiolatur, hinc adulteratur ueritas, unitas scinditur, ad haereses
Abbreviated transcription (Latin):
in inuidia maliuolus animus en¬
pit. Saul quoq rex ut dauid oois¬
set ut ꝑsecutionibus sepe repetitis
in nocentem misericordem miti lem¬
tate patientem. necare cuperet. qͥ
aliuo quam zeli stimulus puocauit
quia golia interfecto & ope ac digni¬
tione diuina tanto hoste deleto popu¬
ius admirans in laudes dauis pre¬
dicationis suffragio ꝑsilit. saul
simultatis atq insectationis furias
deliuore concepit. & ne longum fa¬
tiam singulos recensendo. ꝑeunti
semel populi attendamus int̾icum
Iudei nonne inde ꝑierunt. drim xp̃o
malunt inuidere quam credere ob¬
trectantes magnalibus q̃ ille facie¬
bat. zelo excecante decepti sunt. nec
ad diuina noscenda cordis oculos
apire potuerunt. Que nune consi¬
derantes fr̃s dilectissimi contra tan¬
tam mali ꝑnitiem ugilanter et
fortiter dicata deo pectora muniamꝰ
aliorum mors ꝑficiat ad nram sa¬
lutem. impudentium pęna pruden¬
tibus conferat sanitatem. Nõ est

Expanded text:
in inuidiam maliuolus animus eruin inuidiam maliuolus animus erupit. Saul quoque rex ut Dauid odisset, ut persecutionibus saepe repetitis innocentem, misericordem, miti lenitate patientem necare cuperet, quid aliud quam zeli stimulus prouocauit? quia Goliath interfecto et ope ac dignatione diuina tanto hoste deleto populus admirans in laudes Dauid praedicationis suffragio prosiliit, Saul simultatis adque insectationis furias de liuore concepit. et ne longum faciam singulos recensendo, pereuntis semel populi adtendamus interitum. Iudaei nonne inde perierunt, dum Christo malunt inuidere quam credere? obtrectantes magnalibus quae ille faciebat zelo excaecante decepti sunt nec ad diuina noscenda cordis oculos aperire potuerunt. Quae nunc considerantes, fratres dilectissimi, contra tantam mali perniciem uigilanter et fortiter dicata Deo pectora muniamus. aliorum mors proficiat ad nostram salutem, inprudentium poena prouidentibus conferat sanitatem. non est
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est.Inuidia autem drabo.¬
li mors introiuit in orbem t̾rarum.
imitantur gͦ illum qui sunt ex par̾¬
te eius. Hinc deniq nouȩ fr̃nita¬
tis pͥmordia. hinc parricidia nefa¬
da ceperunt. dum abel iustum
cam zelat iniustus. dum bonũ
malus inuidia & liuore ꝑseqͥtur.
tantum ualuit ad consum ma¬
tionem facinoris ȩmulationis fu¬
ror. ut nec caritas fr̃is nec sceleris
immanitas nec timor dei nec pe¬
na delicti cogitaretur. Iniustẽ
oppressus est qui iustitiam pri¬
mus ostenderat. odia per pessus
est. qui odisse non nouerat occi¬
sus est inpie qui moriens non
repugnabat. & quod esau fr̃i
suo iacob inimicus extitit zelus
fuit: Nainquia ille benedictionem
patris acceperat. hic in odium per¬
secutionis facibus liuoris exarsit.¬
& quod ioseph fr̃s sui uendider᷑
causa uendendi de emulatione as¬
cendit postquam id quod sibi in ai¬
sionibus ꝓsperum fuerat ostensum
simpliciter ut fr̃ibus fr̃ exposut

Expanded text:
scriptum est: inuidia autem diaboscriptum est: inuidia autem diaboli mors introiuit in orbem terrarum. imitantur ergo illum qui sunt ex parte eius. Hinc denique nouae fraternitatis prima odia, hinc parricidia nefanda coeperunt, dum Abel iustum Cain zelat iniustus, dum bonum malus inuidia et liuore persequitur. tantum ualuit ad consummationem facinoris aemulationis furor, ut nec caritas fratris nec sceleris immanitas nec timor Dei nec poena delicti cogitaretur. iniuste oppressus est qui iustitiam primus ostenderat, odia perpessus est qui odisse non nouerat, occisus est impie qui moriens non repugnabat. et quod Esau fratri suo Iacob inimicus extitit zelus fuit: nam quia ille benedictionem patris acceperat, hic in odium persecutionis facibus liuoris exarsit. et quod Ioseph fratres sui uendiderunt, causa uendendi de aemulatione descendit: postquam id quod sibi in uisionibus prosperum fuerat ostensum simpliciter ut fratribus frater exposuit,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad originem recurramus. iuii.¬
deamus unde zelus & quando
& quomodo ceperit. Facilius em̃i
a nobis malum tam ꝑnitiosum ui¬
tabitur. si eiusdem mali et origo &
magnitudo noscatur. hinc diabolus
inter mitia statim mundi & periit
primus et ꝑdidit. ille angelica
maiestate subnixus. ille a deo ac¬
ceptus & carus. postquam homi¬
nem ad imaginem dei factum
conspexit. in zelum maliuolo li¬
uore ꝑrupit. non prius alterum
deitiens instinctu ⁊ eli. quam ip¬
se zelo ante deiectus. captuuis
antequam capiens. ꝑditus ante
quam ꝑdens. dum stimulante
liuore homini gr̃am datȩ immor¬
talitatis eripit. ipse quoq id
quod prius fuerat amisit. Quale ma¬
lum est fr̃s dilectissimi quo angls̃
cecidit. quo circumuenire et subu̾¬
ti alta illa & preclara sublimitas
potuit. quod deceptus est ipse qui
decepit. Exinde inuidia grassat᷑
in terris dum liuore periturus ma¬
gistro perditionis obsequitur dũ
diabolum qui zelat initatur. sic̃

Expanded text:
adque ad originem recurramus. uiadque ad originem recurramus. uideamus unde zelus et quando et quomodo coeperit. facilius enim a nobis malum tam perniciosum uitabitur, si eiusdem mali et origo et magnitudo noscatur. Hinc diabolus inter initia statim mundi et perit primus et perdidit. ille angelica maiestate subnixus, ille Deo acceptus et carus postquam hominem ad imaginem Dei factum conspexit, in zelum maliuolo liuore prorupit, non prius alterum deiciens instinctu zeli quam ipse zelo ante deiectus, captiuus ante quam capiens, perditus ante quam perdens, dum stimulante liuore homini gratiam datae immortalitatis eripit, ipse quoque id quod prius fuerat amisit. quale malum est, fratres dilectissimi, quo angelus cecidit, quo circumueniri et subuerti alta illa et praeclara sublimitas potuit, quo deceptus est ipse qui decepit. exinde inuidia grassatur in terris, dum liuore periturus magistro perditionis obsequitur, dum diabolum qui zelat imitatur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tãs ad debellandos seruos dei inqͥ
etus semꝑ & infestus. in pace sub¬
dolus in ꝑsecutione uiolentus.
Quamobrem fr̃s dilectissimi
contra omnes diaboli uel fallaces
nisioias uel aꝑtas minas stare
debet instructus animus & ar¬
matus. tam paratus semꝑ ad re¬
pugnandum. quam est ad inpug¬
nandum semꝑ paratus inimicus.
& quoniam frequentiorastela eiꝰ.
quȩ latenter obrepunt magisq
occulta & clandestina iaculatio qͦ
Iminus perspicitur. hoc & gra¬
uius et creb̾ius in uulnera nr̃a
rassatur. Ad hȩc quoq intelligen¬
da & depellenda uigilemus. ex qui¬
bus est zeli & liuoris malum. quod
siquis penitus inspitiat inueniet
nichil magis xp̃iano cau. endum
nichil cautius ꝑuidendum quam
nequis inuidia & liuore capiatur.
nequis fallentis mimici cecis la¬
queis implicatus. dum zelo frͣ in
frĩs odia conuertitur gladio suo
nescius ipse ꝑunatur. Quod ut
colligere plenius. & manifestius
ꝑspicere possimus. ad caput eus

Expanded text:
tans, ad debellandos seruos Dei inquitans, ad debellandos seruos Dei inquietus semper et semper infestus, in pace subdolus, in persecutione uiolentus. Quamobrem, fratres dilectissimi, contra omnes diaboli uel fallaces insidias uel apertas minas stare debet instructus animus et armatus, tam paratus semper ad repugnandum quam est ad inpugnandum semper paratus inimicus. et quoniam frequentiora sunt tela eius quae latenter obrepunt magisque occulta et clandestina iaculatio quo minus perspicitur hoc et grauius et crebrius in uulnera nostra grassatur, ad haec quoque intellegenda et depellenda uigilemus. ex quibus est zeli et liuoris malum. quod si qui penitus inspiciat, inueniet nihil magis christiano cauendum, nihil cautius prouidendum, quam ne quis inuidia et liuore capiatur, ne quis fallentis inimici caecis laqueis implicatus, dum zelo frater in fratris odia conuertitur, gladio suo nescius ipse perimatur. quod ut colligere plenius et manifestius perspicere possimus, ad caput eius
Abbreviated transcription (Latin):
pugnemus. secundum quod petrꝰ
apostolus in ȩpistola sua p̃monet
& docet. S obrii estote & iugilate.
quia aduersarius ur̃ diabolus tan¬
quam leo rugiens. aliquid deuorare
querens circuit. Cireuit ille nos
singulos & tanquam hostis clau¬
sos obsidet muros. explorat & tẽp¬
tat. an sit pars aliqua menbrorũ
minus stabilis & minus frta em¬
iuditi ad interiora penetreturd f¬
fart oculis formas illices. & faciles
noluptates. ut uisu destruat cas.¬
fitatem. a ures ꝑ canorã misicã
temptat. ut in soni dulcioris au¬
ditii soluat & molliat. xp̃ianum
ingorem. Linguam conuutio prouo¬
eat. manum inuiriis lãcessentibus
ad petulantiam cedis instigat. Ut
frautatorem faciat lucra opponit
iniusta. ut animam pecunia capi¬
at. ingerit ꝑnitiosa compendia: ho¬
nores terrenos ꝓmittit ut cęlestes
aonat. ostentat falsa ut uera sub¬
ripiat. & cum latenter non potest
fillere. exerte atq aꝑte minatur.
terrorem turbide ꝑsecutionis inten¬

Expanded text:
pugnemus secundum quod Petrus pugnemus secundum quod Petrus apostolus in epistula sua praemonet et docet dicens: sobrii estote, uigilate, quia aduersarius uester diabolus tamquam leo rugiens aliquid deuorare quaerens circuit. Circuit ille nos singulos et tamquam hostis clausos obsidens muros explorat et temptat an sit pars aliqua membrorum minus stabilis et minus fida, cuius aditu ad interiora penetretur. offert oculis formas inlices et faciles uoluptates, ut uisu destruat castitatem. aures per canora musica temptat, ut soni dulcioris auditu soluat et molliat christianum uigorem. linguam conuicio prouocat, manum iniuriis lacessentibus ad petulantiam caedis instigat. ut fraudatorem faciat lucra opponit iniusta: ut animam pecunia capiat ingerit perniciosa conpendia: honores terrenos promittit ut caelestes adimat: ostentat falsa ut uera subripiat, et cum latenter non potest fallere, exerte adque aperte minatur, terrorem turbidae persecutionis inten
Abbreviated transcription (Latin):
elare CUOOSONS
uideas & inuid ere
mel ioribus. leue apud quosdam
& modicum crimen uidetur fr̃s
dilectissimi. dumq existimatur
leue esse & modicum non time¬
tur: dum non timetur contemp¬
nitur. dum contempnitur non faci¬
le uitatur. & fit ceca & occulta ꝑiici¬
es quȩ dum minus perspicitur ut
caueri a ꝑuidentibus possit. inpu¬
das mentes latenter affugit. P oro
autem dominus prudentes ẽẽ nos
iussit & cauta sollicitudine iugila¬
re precepit. ne aduersarius uigi¬
lans semꝑ ipse & semꝑ insidians
ubi in pectus obrepserit de scintil¬
lis conflet incendia de paruis mani¬
ma exaggeret. & dum remissis et
incautis lemore aura & flatu molli¬
ore blanditur. ꝓcellis ac turbiuibus
excitatis. ruinas fidei & salutis ac
uitȩ naufragia moliatur. Excubras¬
dum est itaq fr̃s dilectissimi atq
omnibus uiribus elaborandum.
ut inimico seuienti & iaculas suas
in omnes partes quib corporis per¬
cuti & uuln̾ari possumus dirigen¬
ti. sollicita et plena uigilantia re¬

Expanded text:
elare quod bonum uideas et inuidere melioribus leue aput quosdam et modicum crimen uidetur, fratres dilectissimi, dumque existimatur leue esse et modicum non timetur, dum non timetur contemnitur, dum contemnitur non facile uitatur, et fit caeca et occulta pernicies quae dum minus perspicitur ut caueri a prouidentibus possit, inprouidas mentes latenter adfligit. porro autem Dominus prudentes esse nos iussit et cauta sollicitudine uigilare praecepit, ne aduersarius uigilans semper ipse et semper insidians ubi in pectus obrepsit de scintillis conflet incendia, de paruis maxima exaggeret et dum remissis et incautis leniore aura et flatu molliore blanditur, procellis ac turbinibus excitatis ruinas fidei et salutis ac uitae naufragia moliatur. excubandum est itaque, fratres dilectissimi, adque omnibus uiribus elaborandum, ut inimico saeuienti et iacula sua in omnes corporis partes quibus percuti et uulnerari possumus dirigenti sollicita et plena uigilantia re
Abbreviated transcription (Latin):
dominus ad ꝑtegendum: quam dia¬
bolus ad impugnandum.
Ac ne expauescat quis & conturbet
ad pressuras & ꝑsecutiões. quas pati¬
mur in isto mundo. ꝓbatum iam&
predictum ẽẽ quod nos mundus odio
habiturus eẽt. & quod ꝑsecutio¬
nes aduersus nos excitaret. ut exh
ipso quod hec fiant manifesta sit
fides diuine pollicitationis merce¬
dibus & premiis post modum secu¬
turis: nec nouum quid accidat xp̃ia¬
nis quando ab mnitio mundi bonila¬
borauerint. & oppressi atq occisi sint
iusti ab iniustis.
In nouissima parde ponendum quȩ
spes & merces que maneat iustos
& mũes. post conflictationes huius
temporis & passionis.
& quod plus accepturi sumus in pas¬
sionis remuneratione. quam quod
hic sustintinus. in ipsa passione¬
sint & quod nec elementa deorum¬
uice colenda sint. In psalmo. cxxxiii
idola gentium argentum & aurum.
opus manuum hominum. os haber
& non loquuntur oculos habent et
non uident. aures habent & non au¬

Expanded text:
Dominus ad protegendum quam diaDominus ad protegendum quam diabolus ad inpugnandum. XI. Ac ne expauescat quis et conturbetur ad pressuras et persecutiones quas patimur in isto mundo, probandum \'ante praedictum esse quod nos mundus odio habiturus esset et quod persecutiones aduersum nos excitaret, ut ex hoc ipso quod haec fiant manifesta sit fides diuinae pollicitationis in mercedibus et praemiis postmodum secuturis, nec nouum quid accidat christians, quando ab initio mundi boni laborauerint et oppressi adque occisi sint iusti ab iniustis. XII. In nouissima parte ponendum quae spes et quae merces maneat iustos et martyras post conflictationes huius temporis et passiones. XIII. Et quod plus accepturi simus in passionis remuneratione quam quod hic sustinemus in ipsa passioneSINT ET QVOD NEC ELEMENTA VICE DEORVM COLENDA SINT. In psalmo CXXXIIII: idola gentium argentum et aurum, opus manuum hominum. os habent et non locuntur, oculos habent et non uident, aures habent et non au
Abbreviated transcription (Latin):
qui sacrificare & seriire idolis sua¬
serint.
Subiungendum post hȩc quod
redempti & uiuificati xp̃i sangui¬
ne nichil xp̃o p̃ponere debeamus.
quia nec ille quicquam nobis pre¬
posuerit. Ille ꝓpter nos mala bonis
pretulerit pauꝑtatem duciis. ser¬
uitutem dominationi. mortẽm in¬
mortalitati: nos contra in passioni¬
bus nr̃is paupertati sȩculari pa¬
radisii diuitias & delitias prefe¬
ramus dominatum & regnum et̃¬
num temporalię seruituti. immor¬
talitatem morti. deum & xp̃m dia
faucibus diaboli & de laqueis
seculi liberati. cum in angustiis
& pressuris ẽẽ ceꝑerint regredi de¬
nuo ad seculum uelint. & ꝑdant
quod ęuaserint.
Insistendum potus ẽẽ & ꝑseueran¬
dum in fide & uirtute cęlesti. ac
spĩalis gratiȩ consuminatione. ut
ad palmam & coronam possit ꝑue
Ad hoc pressurasniii.
& ꝑsecutiones fieri ut ꝓbemur.
Nec timendas ẽẽ iniuirias & pe¬
nas ꝑsecutionum. quia maior ẽ

Expanded text:
qui sacrificare et seruire idolis suaqui sacrificare et seruire idolis suaserint. VI. Subiungendum post haec quod redempti et uiuificati Christi sanguine nihil Christo praeponere debeamus, quia nec ille quicquam nobis praeposuerit et ille propter nos mala bonis praetulerit, paupertatem diuitiis, seruitutem dominationi, mortem inmortalitati, nos contra in passionibus nostris paupertati saeculari paradisi diuitias et delicias praeferamus, dominatum et regnum aeternum temporariae seruituti, immortalitatem morti, Deum et Christumfaucibus diaboli et laqueis saeculi liberati, si in angustiis et pressuris esse coeperint, regredi denuo ad saeculum uelint et perdant quod euaserint. VIII. Insistendum potius esse et perseuerandum in fide et uirtute et caelestis ac spiritalis gratiae consummatione, ut ad palmam et coronam possit peAd hoc enim pressuras et persecutiones fieri ut probemur. X. Nec timendas esse iniurias et poenas persecutionum, quia maior est
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Amplectenda res & optanda
& omni. um postulationum nr̃a.¬
rum precibus expetenda. ut qui
serui dei fuimus & amici uocemita
In exhortandis itaq ac reparandis
fr̃ib nr̃is. & uirtutis ac fidei firmi¬
tatem ad preconium dominice con¬
fessionis atq ad prelium ꝑsecutio¬
nis & passionis armandis.
rimo in loco discendum idola dos
non ẽẽ quos homo sibi faciat. neq
enim quȩ fuint a factore suo & fa¬
bricatore maiora sunt. aut ꝑtegere
aut seruare quemquam possun
quȩ ipsa de templis suis ꝑeunt. nͥ
ab hominibus seruentur.
Sed nec ęlementa colenda ẽẽ quȩ
homini secundum dispositionem
& preceptum dei seruiunt.
Destructis idolis & elementorum
ratione monstrata ostendendum
Tunc addendum quod commi¬
natio dei sit aduersus eos qui ido¬
lis sacrificant.
Preterea ad docendum non facile
ignoscere deum idolatriȩ.
& quod sic idolatrie indignetur de¬
us ut preceꝑit etiam eos interfici

Expanded text:
tum. amplectenda res est et optanda tum. amplectenda res est et optanda et omnibus postulationum nostrarum precibus expetenda, ut qui serui Dei fuimus simus et amici. In exhortandis itaque ac parandis fratribus nostris et uirtutis ac fidei firmitate ad praeconium dominicae confessionis adque ad proelium persecutionis et passionis armandis primo in loco dicendum est: I. Idola deos non esse quae homo sibi faciat — neque enim quae fiunt factore suo et fabricatore maiora sunt, aut protegere et seruare quemquam possunt quae ipsa de templis suis pereunt, nisi ab homine seruentur — sed nec elementa colenda esse quae homini secundum dispositionem et praeceptum Dei seruiunt. II. Destructis idolis et elementorum ratione monstrata ostendendum \' III. Tunc addendum quae comminatio Dei sit aduersus eos qui idolis sacrificant. IIII. Praeterea docendum non facile ignoscere Deum idololatris. V. Et quod sic idololatriae indignetur Deus, ut praeceperit etiam eos interfici
Abbreviated transcription (Latin):
ras & tarditatis atq ambages ser¬
monps humani subtrahend. as po¬
nenda illa sola quȩ deus loquitur.
quibus seruos suos ad martyriũ
xp̃c hortatur: precepta ipsa diuina
uelut arma pugnantibus sug¬
geraenda sunt. Illa sint militaris
tube ornamenta. illa pugnantibus
classica inde aures erigant᷑. inde
instruantur mentes. inde exanimi
& corporis uires ad omnem passio¬
nis tolerantiam roborentur. Nos
tantum qui deo ꝑmittente pͥmũ
babtisma credentibus dedimus.
ad aliud quoq singulos p̃paremꝰ.
insinuantes & docentes hoc esse
babtisma in gr̃am maius. in potes¬
tate sublimius. in honore preciosiꝰ.
babtisma in quo angeli babtiratũ.
babtisma in quo deus &. xp̃c euiꝰ
exultant. babtisma post quod ne¬
mo iam peccat. babtisma quod fi¬
dei nr̃e incrementa cuncta consuo.¬
mat. babtisma quod nos de mundo
recedentes statim deo copulat. In
aquȩ babtismo accipitur peccatorũ
remissio. in sanguine corona uirtu¬

Expanded text:
ras et tardidates adque ambages serras et tardidates adque ambages sermonis humani subtrahendas, ponenda illa sola quae Deus loquitur, quibus seruos suos ad martyrium Christus hortatur. praecepta ipsa diuina uelut arma pugnantibus suggerenda sunt. illa sint militaris tubae hortamenta, illa pugnantibus classica. inde aures erigantur, inde instruantur mentes, inde et animi et corporis uires ad omnem passionis tolerantiam roborentur. nos tantum qui Domino permittente primum baptisma credentibus dedimus ad aliud quoque singulos praeparemus insinuantes et docentes hoc esse baptisma in gratia maius, in potestate sublimius, in honore pretiosius, baptisma in quo angeli baptizant, baptisma in quo Deus et Christus eius exultant, baptisma post quod nemo iam peccat, baptisma quod fidei nostrae incrementa consummat, baptisma quod nos de mundo recedentes statim Deo copulat. in aquae baptismo accipiuntur peccatorum remissa, in sanguinis corona uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
nis auccoritate folidarem. ut non
tam tractatum meum uidear tibi
misisse quam materiam tractatib
prebuisse. queres in usum singulis
ꝓficit utilitate maiore. Nam si cos¬
fectam & paratam iam uestem da¬
rem. uestis ẽẽmea qua alius ute¬
teretur. & forsitan non ꝓ habitudi¬
ne stature & corporis res alterius
facta minus congruens haberet᷑
Nunc uero de agno ꝑ quem redẽp¬
ti ac uiuificati sumus lanam ip¬
sam & purpuream misi. quam
cum acceperis tunicam tibi pro
uoluntate conficies. & plus in do¬
mestica tua atq in ꝓpria ueste le¬
taberis & ceteris quoq ut confice¬
re & ipsi ꝑ arbitrio suo possint quod
misimus exibetis. ut uetere illa nu¬
ditate. contecta ꝑferant omnes
indumenta. xp̃i cȩlestis gr̃a scĩfi¬
catione uestiti. Nec non & illud cos¬
. silium fr̃ carissime. utile & salu¬
bre ꝑspexi in exhortatione tam ne¬
cessariamquȩ mr̃es fatiat ampu¬
tandas ẽẽ uerborum nrõrum mo¬

Expanded text:
nis auctoritate solidarem, ut non nis auctoritate solidarem, ut non tam tractatum meum uidear tibi misisse quam materiam tractantibus praebuisse. quae res in usum singulis proficit utilitate maiore. nam si confectam et paratam iam uestem darem, uestis esset mea qua alius uteretur et forsitan non pro habitudine staturae et corporis res alteri facta minus congruens haberetur: nunc uero de agno per quem redempti ac uiuificati sumus lanam ipsam et purpuram misi, quam cum acceperis tunicam tibi pro uoluntate conficies et plus ut in domestica tua adque in propria ueste laetaberis et ceteris quoque, ut conficere et ipsi pro arbitrio suo possint, quod misimus exhibebis, ut uetere illa nuditate contecta perferant omnes indumenta Christi caelestis gratiae sanctificatione uestiti. Nec non et illud consilium, frater carissime, utile et salubre prospexi in exhortatione tam necessaria quae martyras faciat amputandas esse uerborum nostrorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
qui non exercitatus in campo pri¬
us fuerit: A ut qui agonisticam
coronam querit adipisci instadio.
coronabitur nisi usum & ꝑitiam
uirium ante meditetur:. Aduer¬
sarius uetus est. & hostis anci¬
quus cum quo prelium gerimꝰ.
Sex milia annorum iam pene
complentur ex quo hominem di¬
abolus impugnat. omnia genera
temptandi & artes atq insidias
deiciendi usu ipso uetustatis edi¬
dicit. Si inparatum inuenerit xp̃i
militem si rudem si non sollicitum
ac toto corde uigilantem. circumue¬
nit nescium fallet incautum. deci¬
pit inpentum. Si uero quis dñca
precepta custodiens & fortiter xp̃o
adherens contra eum & steterit
uincatur necesse est. quia xp̃s quẽ
confitemur inuictus est. Ac ne in
longum sermonem meum extende¬
rem fũ carissime & audientem uel
legentem stili latioris copia fatiga¬
rem compendium feci. ut ꝓpositis
titulis quos quis & nosse debeat¬
& tenere. capitula dm̃ca sub necterẽ.
& id quod ꝓposueram diuinȩ lectio¬

Expanded text:
qui non exercitatus in campo priqui non exercitatus in campo prius fuerit, aut qui agonisticam coronam quaerit adipisci in stadio coronabitur, nisi usum et peritiam uirium ante meditetur. aduersarius uetus est et hostis antiquus cum quo proelium gerimus. sex milia annorum iam paene conplentur, ex quo hominem diabolus inpugnat. omnia genera temptandi et artes adque insidias deiciendi usu ipso uetustatis edidicit. si inparatum inuenerit Christi militem, si rudem, si non sollicito ac toto corde uigilantem, circumuenit nescium, fallit incautum, decipit inperitum. si uero quis dominica praecepta custodiens et fortiter Christo adhaerens contra eum steterit, uincatur necesse est, quia Christus quem confitemur inuictus est. Ac ne in longum sermonem meum extenderem, frater carissime, et audientem uel legentem stili latioris copia fatigarem, conpendium feci, ut propositis titulis quos quis et nosse debeat et tenere capitula dominica subnecterem et id quod proposueram diuinae lectio
Abbreviated transcription (Latin):
ESIDERASTI.EOREUNA¬
PRESSURARUM. ET
et ꝑsecutionum pondus incumbit
& in fine atq in consummatiõe
mundi antixp̃i tempus infestũ
apꝑpinquare iam cepit. ad pre¬
parandas & corroborandas fr̃m
mentes de diuinis scripturis
hortamenta componerem quib
milites xp̃i ad sp̃iale & cȩleste
certamen animarem. Obtemꝑandũ
fuit desiderio tuo tam necessario. ut
quantum sufficit mediocritas nr̃a
auxilio diuinȩ inspirationis in¬
structa. quasi arma ac munim̃ta
quȩdam pugnaturis fr̃ib de pre¬
ceptis dominicis ꝓmerentur. Pa¬
rum est enim quod dei plebem
classico nr̃ȩ uocis erigimus nisi
credentium fidem & dicatam d̾o
deuotamq uirtutem diuina lec¬
tione firmemus. I uid autem po¬
tius aut maius cure nr̃e ac sol¬
licitudim congruit. quam com¬
missum nobis diuinitus popu¬
lum & exercitum in castris cȩles¬
tibus constitum. aduersus dia¬
boli tela & iacula exortationibus
assid uiis p̃parare. Neq enim
idoneus potest ẽẽ miles ad bellũ.

Expanded text:
esiderasti, Fortunapressurarum. et persecutionum pondus incumbit et in fine adque in consummatione mundi antichristi tempus infestum adpropinquare iam coepit, ad praeparandas et corroborandas fratrum mentes de diuinis scripturis hortamenta conponerem quibus milites Christi ad spiritale et caeleste certamen animarem. obtemperandum fuit desiderio tuo tam necessario, ut quantum sufficit mediocritas nostra auxilio diuinae inspirationis instructa quasi arma ac munimenta quaedam pugnaturis fratribus de praeceptis dominicis promerentur. parum est enim quod Dei plebem classico nostrae uocis erigimus, nisi credentium fidem et dicatam Deo deuotamque uirtutem diuina lectione firmemus. Quid autem potius aut maiae curae nostrae ac sollicitudini congruit quam commissum nobis diuinitus populum et exercitum in castris caelestibus constitutum aduersus diaboli tela et iacula exhortationibus adsiduis praeparare? neque enim idoneus potest esse miles ad bellum
Abbreviated transcription (Latin):
fernorum. Qualis iħc dominus
& quanta patientia ut qui in cȩł
ad oratur. nec dum uindicetur in
terris. Huius patientiam fr̃s di¬
lectissimi in ꝑsecutionibus & passi¬
onibus nr̃is cogitemus. huius
aduentui plenum expectationis
obsequium prebeamus. nec defen¬
diante dominum serui irreligi¬
osa & inuerecunda festinatione
ꝓperemus. Insistamus potius et
elaboremus & toto corde iugilãtes
ad omnem tolerantiam stabiles
dominica precepta seruemus. ut
cum ille irȩ & iundictȩ dies ue¬
nerit. non cum impiis & pecca¬
toribus puniamur. sed cum uis¬
tis & deum timentib honorem᷑.¬

Expanded text:
um adora. qualis Iesus Dominus um adora. qualis Iesus Dominus et quanta patientia ut qui in caelis adoratur necdum uindicetur in terris. huius patientiam, fratres dilectissimi, in persecutionibus et passionibus nostris cogitemus. huius aduentui plenum expectationis obsequium praebeamus nec defendi ante Dominum serui inreligiosa et inuerecunda festinatione properemus. insistamus potius et elaboremus et toto corde uigilantes adque ad omnem tolerantiam stabiles dominica praecepta seruemus, ut cum ille irae et uindictae dies uenerit non cum impiis et peccatoribus puniamur, sed cum iustis et Deum timentibus honorem