comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciutate scissum turbatumq dereliquit. Sed &
multi laborarit in sapientia & docttina ⁊soluiciti¬
cine cum magno labore ⁊ ftudio secreta nature
uarchana uecitatis tunantes ennuenta memoris
posteritatis ad cõmendanda studia sua uerbopant̃
ꝙ scripto transmittentes. ac sepeotiosis quesita re.¬
linquunt. quia r̃ nimquã subsequentiũ negi¬
gentia hoc paratum inuisum assumere tesputt.
quod prioꝵ sagax diligentid̃ non sine graindi
labore. ⁊ cura aaquisiuit. Hoc gͦ uanitas ẽ &
malum magnum. Uanum ẽ idcireo incogitio¬
ne uentatis laborare. ut innoticiam aloꝵ uenia¬
mus. qui ueritatẽ ncc ꝓpter se suscipere uolur.
neq inaliis scunt approbare. huiusmodi g̃ la¬
borem fructus ñ sequitur. quia nec sibi ꝓfutura
congregait. nec quib cõgregata derelinqurs ali¬
qua initutis emulatione ad studium boni ꝓuo¬
cantui. Si enĩ querenti labor ẽ ⁊ accipienti utili¬

Expanded text:
turitate scissum turbatumque dereliquit. Sed et turitate scissum turbatumque dereliquit. Sed et multi laborant sapientia, et doctrina, et sollicitudine cum magno labore, et studio secreta naturae, et arcana veritatis rimantes, et inventa memoriae posteritatis ad commendanda studia sua verbo pariter, et scripto transmittentes, ac saepe otiosis quaesita relinquunt, quia nonnunquam subsequentium negligentia hoc paratum in usum assumere respuit quod priorum sagax diligentia non sine grandi labore, et cura acquisivit. Hoc ergo vanitas est, malum magnum. Vanum est idcirco in cognitione veritatis laborare, ut in notitiam illorum veniamus, qui veritatem nec propter se suscipere volunt, neque in aliis sciunt approbare. Hujusmodi ergo laborem fructus non sequitur, quia nec sibi profutura congregat, nec quibus congregata derelinquit, aliqua virtutis aemulatione ad studium boni provocantur. Si enim quaerenti labor est, et accipienti utili
Abbreviated transcription (Latin):
tas ẽ non ꝓfutura appetere. sccła transeuntia con-¬
grectate. tercia nr̃o labore parta aliis ieis marime
quos quales futuri suit nesciamus possidenda
telinquere. Si enim uana eent hȩc om̃ĩa. etiam in
nr̃os usus quesita ⁊ retenta quid erunt ad stuttoꝵ
uoluptatem transimiosa : CInde ait. cessaui renun.¬
tiauitꝙ cor meum itra laborare subsole. Causam
quoq quare alabore ces sauerto ingeminans sulb¬
iungo dicens. Nlam cumalius labo tet insap̃la.
⁊ doctrina & sollicitudine. homu ocioso quesi¬
ta cdimitito. Hoc ipsi contigit salomoni. qui in
sapientia & doctrina ⁊ souicitudine laborans con¬
gregaiuir diuitias ⁊ opes cumulauit: itanclem
omnia stuito heredi possidenda reliquto. Reli¬
quit eñi stutticiam generis sui filium roboam.
qui in paternas opes succedens om̃ia dissi pauit.
regnumq paternum quod amplum satis ⁊ mas¬
nficum susceꝑat minoratione sensus ⁊ cordis fa¬

Expanded text:
tas est non profutura appetere; secunda transeuntia contas est non profutura appetere; secunda transeuntia congregare; tertia nostro labore parta aliis, et eis maxime quos quales futuri sint, nesciamus possidenda relinquere. Si enim vana essent haec omnia, etiam in nostros usus quaesita et retenta, quid erunt ad stultorum voluptatem transmissa? Unde ait: Cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Causam quoque quare a labore cessaverit ingeminans subjungit, dicens: Nam cum alius laboret in sapientia, et doctrina, et sollicitudine, homini otioso quaesita dimittit. Hoc ipsi contigit Salomoni, qui in sapientia, et doctrina, et sollicitudine laborans congregavit divitias, et opes cumulavit, et tandem omnia stulto haeredi possidenda reliquit. Reliquit enim stultitiam generis sui filium Roboam, qui in paternas opes succedens, omnia dissipavit, regnumque paternum, quod amplum satis et magnificum susceperat, minoratione sensus et cordis sa
Abbreviated transcription (Latin):
Et neforte putares eũ illam hic industtiam detesta¬
ri quamaiorem sapientiȩ dedi oꝑam.:⁊ nonillam
potius quaineoꝵ occupatione quȩ sub sole uana
sunt distendebatut. mox quã inclustriam detes.¬
tandam estimet exponit dicens. Et quȩ subsole
stuciosissime laboraui subaucitur detestatus s ũ.
Continuoq causam quare & hec et eoꝵ pariterdẽ.
testetur apertt cũ subiungit. Habiturus herecłe
xͦtme quẽ iguoro utrum sapiens anstultus futu¬
rus sit. & dominabit᷑ in laborib meis quibus de.¬
suclaui ⁊ solicitus fui. Et nouissime de hoc cõ¬
mendans iudicium suũ infert. Et ẽ quiequã
tam uanum: ac sidiceret: Nichii ego cam uanũ
uaidieo. qũe achnodum cũ alius auare conggans
casso labore atteritur. alius ⁊ otiose ⁊ luxuriose
uuiens malienis laboribus dominatur. Muiti¬
plex enim uanitas ẽ ubi alius sine causa affligi¬
tur. alius iuicite delectatur. Prima namq uani¬

Expanded text:
Et ne forte putares eum illam hic industriam detestaEt ne forte putares eum illam hic industriam detestari qua majorem sapientiae dedit operam, et non illam potius qua eorum occupatione, quae sub sole vana sunt, distendebatur: mox quam industriam detestandam existimet, exponit dicens: Et quae qua sub sole studiosissime laboravi. Subauditur detestatus sum. Continuoque causam quartestetur, aperit, cum subjungit: Habiturus haeredem post me, quem ignoro, utrum sapiens an stultus futurus sit: et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi, et sollicitus fui. Et novissime de hoc commendans judicium suum infert. Et est quidquam tam vanum? Ac si diceret: Nihil ego tam vanum judico, quemadmodum cum alius avare congregans casso labore atteritur, alius et otiose, et luxuriose vivens in alienis laboribus dominatur. Multiplex enim vanitas est, ubi alius sine causa affligitur, alius illicite delectatur. Prima namque vani
Abbreviated transcription (Latin):
que tota confusioni obnoxia neq inbonis suiᷤ
dum stare uuaetur. neq in malis suis dũ finitur
bonos a malis ueldlignos abindignis secernto.
Bonasiquide eius sine disdretione ad indignos pa¬
riter ut ad elignos ꝑueniunt :i mala iuius bono̾
simui & malos parsli sorte ⁊ eodem ꝓuentu affu.¬
gunt. Uncie & bona quoq uitȩ huius ustis in
cespectum uire ueniunt. quȩ ⁊ ꝓse laborantes ua¬
rĩis doloribus uffligunt. ⁊ sepe multo labore quȩs¬
te sine utilitate possidentiũ admalos abonis &
asuis adalienos trans eunt Quod iste consid̾an̾
ñ solum quȩ mala uidentur huius uite. sed ea
quoc que spẽm bon pretendiunt reautem uera
mala st uniuersa adimam partem constituens.
similiq estimatione adiulicans unam decunc:¬
tis ententiam aat dicens. Uidens mala ẽẽ ur¬
uersa subsole ⁊ cuncta uaniatem ⁊ afuctioñs sp̃c¬
rursus de testatus sum omnẽ industtiã meam.

Expanded text:
quae tota confusioni obnoxia, neque in bonis suis quae tota confusioni obnoxia, neque in bonis suis dum stare videtur, neque in malis suis dum finitur, bonos a malis vel dignos ab indignis secernit. Bona siquidem ejus sine discretione ad indignos pariter ut ad dignos perveniunt, et mala illius bonos simul et malos parili sorte et eodem proventu affligunt. Unde, et bona quoque vitae hujus justis in despectum jure veniunt: quae et pro se laborantes variis doloribus affligunt, et saepe multo labore quaesita sine utilitate possidentium ad malos a bonis et a suis ad alienos transeunt. Quod iste considerans non solum, quae mala videntur hujus vita, sed ea quoque quae speciem boni praetendunt, re autem vera mala sunt, universa ad unam partem constituens, similique aestimatione adjudicans unam de cunctis sententiam dat, dicens: Videns mala esse universa sub sole, et cuncta vanitatem, et afflictionem spiritus, rursus detestatus sum omnem industriam meam.
Abbreviated transcription (Latin):
dispar uiuendi conuersatio diuui.
ita ulic quoq cum inmemoriã
tiñt ut aliudicium ad ducant᷑.
ddissimilis ꝓmeritis suis recributio separabit.
Neq enim futura tp̃ra obliuione cuncta oꝑient.
sea ueniert in recorlationem tempore suo cunc¬
ta quȩ facta sunt. ut intuidicium aduocetur õs
opus siuie bonum stue malum sit.
Propt̾ea sapientis memoria in
ꝑpetuum nonerrosimilit̃ ut stutti.
deuitare ⁊ maiorem sapientiȩ dare oꝑam. quia
cum pritum retributionis ꝑcipitur quantus
git iusti laboris sructus manifestatur. Habet
tam̃ iustum quoddã tedium hec ipsa nt̃ȩ morta¬
litatis consideratio. quia dignum ẽ ut homo
quod transitorium uidet etiam prius quam
fimatur despiciat.:⁊ ꝓeo adipiscendo quod diu
stare non potert. inam se labo re ñ affugat. Prop¬
ter hoc tursum de eadem pari mottalitatis condi¬
tione sententiam ingeminat dicens. Morit᷑ a octꝰ
similter ut indoctus. ⁊ idcurco teduit me uitȩ
mee. Merito siquidem talis uita intedium uent.

Expanded text:
dispar vivendi conversatio dividit, ita illic quoque cum in memoriam venerint ut ad judicium adducatur, dissimilis pro meritis suis retributio separabit. Neque enim futura tempora oblivione cuncta operient, sed venient in recordationem tempore suo cuncta quae facta sunt, ut in judicium advocetur omne opus, sive bonum sive malum sit. Propterea sapientis memoria non in perpetuum non erit similiter ut stulti, devitare, et majorem sapientiae dare operam; quia, cum praemium retributionis percipitur, quantus sit justi laboris fructus manifestatur. Habet tamen justum quoddam taedium, haec ipsa nostrae mortalitatis consideratio; quia dignum est ut homo quod transitorium videt etiam prius quam finiatur despiciat? et pro eo adipiscendo, quod diu stare non potest, inani se labore non affligat. Propter hoc rursum de eadem pari mortalitatis conditione sententiam ingeminat, dicens: Moritur doctus similiter ut indoctus: et idcirco taeduit me vitae meae. Merito siquidem talis vita in taedium venit,
Abbreviated transcription (Latin):
dictr. Estote misericordes. sicut & pater ũr misericors
ẽ quisolem suum oriri facit suꝑ bonos ⁊ malos. &
Nuit suꝑ uistos xͣ lustos: Si bonis tentum bona da¬
ta qͣt. quidẽ quod dicit sciptura debonis. Mas a fi¬
gidi ꝓbar fornaꝵ ⁊ homines iustos catinus tt iula¬
tionis Et omnes qui uolunt pie iuiuere inxp̃o. ne.
ces se ẽ ut ꝑsecutionem patiantur. Steuieruite in
melotis. in pelib caprinis. egentes. nudi. angustis

Expanded text:
sicut et Pater vester misericors est: qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Si bonis tantum bona data sunt, quid est quod dicit Scriptura de bonis: Vasa figuli probat fornax, et homines justos caminus tribulationis? Et: Omnes qui pie volunt vivere in Christo, necesse est ut persecutionem patiantur . Circumierunt in melotis, in
Abbreviated transcription (Latin):
siue ineo qui hoc dixit ⁊ talis fuit. sius inhiis ꝓpt̃
quos dixit quod desedixtr. quos tales ẽe significare
uoluit. Uidete ꝓrsus quid sit homo. Quis ita uora.¬
bit & cielitũs affiuet ut ego: Quid głaris in malitia.
qui potens es inunquitate: si nemo potest quod tu
potes. magnum ẽ sibonum potes. Siuero amplius
inmalo potes. quia gͥaris: Malii menim posse potos¬
tas non est. sea infirmitas. Quis ita uorabit .&. deli¬
tĩis affiuet ut ego: Quis enynẽ ait qui contradicat
cum as hoc uibeat : Ds enim leciciam crrauto. ⁊ uo¬
lute uet qui ei placẽt inipsa iocundentur Reccatori:
artẽ decdit affuctionem ⁊ curam suꝑfiuam ate labor
t ⁊ distendatur &. congreget ⁊ non possideat.sedtra¬
cat ei qui placet do. Eigo A bona uonis. ⁊ mala
malis. Consiclera tẽ quantaẽ ꝑuersitas ista. Men
& decło mentita ẽ ⁊ tam̃ non nisi sibi mentita ẽ.
Dixit iniquitas. B onabonis ⁊ mala malis. Et ubĩẽ

Expanded text:
sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in iis propter sive in eo qui hoc dixit, et talis fuit, sive in iis propter quos dixit, quod de se dixit: quos tales esse significare voluit. Videte prorsus quid sit homo. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quid gloriaris in malitia, qui potens es in iniquitate? Si nemo potest quod tu potes, magnum est si bonum potest. Si vero amplius in malo potes, quid gloriaris? Malum enim posse potestas non est, sed infirmitas. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Quis enim est, ait, qui contradicat, cum Deus hoc jubeat? Deus enim laetitiam creavit, et voluit ut qui ei placent in ipsa jucundentur. Peccatori autem dedit afflictionem, et curam surperfluam, ut laboret, ut distendatur, et congreget, et non possideat, sed tradat ei qui placet Deo. Ergo bona bonis, et mala malis. Considerate quanta est perversitas ista. Mentet de Deo mentita est; et tamen nonnisi sibi mentita est. Dixit iniquitas: Bona bonis, et mala malis . Et ubi est:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa increpat dicens. Ue qui potentes estis acbi¬
bendum uinum. & uiri fortes admiscendam ebrieta¬
tem. Quis ita uorabit & delituis afluet ut ego: Qua¬
lis amator sapientiȩ. Quantum retrors ĩ conuersꝰ.
immo quantum auersus ⁊ ꝑuersus abilo qui pau¬
loante lucem sapientiȩ uidit. eamq astulticiȩ te¬
nebris tam subtili consideratione auustr dicens.
uici quia tantum precedere sap̃ia stutaciam
quantũ differt lux atenebris. Unde tam cito pessi
quod de sedixit. quia amator sapientio fuit. & hoc
non fuit quod dixit. sed quosdam tales significare
uoluit. ꝓpt̃ quos hoc dixio quod desedixit: An
& hoctotum etia ipse scãm aliquid uere fuit: ⁊tam̃
amator sapientiȩ ꝓpter hoc ẽẽ desiit. quia simul in
uno homine ⁊ sensus camis scãm ingenitam corrup.¬
tionem ⁊ peccatum quod habitat inse suasit nequi
ꝓbitatis cduexit sapĩam : yidete tam̃ quid sit homo.

Expanded text:
propheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bipropheta increpat, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Qualis amator sapientiae? Quantum retrorsum conversus, imo quantum aversus et perversus ab illo, qui paulo ante lucem sapientiae vidit, eamque a stultitiae tenebris tam subtili consideratione divisit, dicens: Vidi quod tantum praecederet sapientia stultitiam, quantum differt lux a tenebris. Unde tam cito pessimquod de se dixit, quod amator sapientiae fuit: et hoc non fuit quod dixit; sed quosdam tales significare voluit: propter quos hoc dixit, quod de se dixit? An, et hoc totum etiam ipse secundum aliquid vere fuit, et tamen amator sapientiae propter hoc esse non desiit; quia simul in uno homine, et sensus carnis secundum ingenitam corruptionem et peccatum, quod habitat in eo, suasit nequitprobitatis dilexit sapientiam? Videte tamen quid sit homo,
Abbreviated transcription (Latin):
ducare. ⁊ bibere: ⁊ ostendere animȩ sue bona de labo¬
ribus suis. & hoc de manu di ẽ: Dicunt hoc hoĩes
nẽ hominũ genus. qui boc dicete solent. Peuoremꝰ
& mebriemur:⁊ benefaciamus nobis exhis qued̃s
cdecit nobis. quia hoc de manu diẽ. quia: mhȩc
iaeo nobis data st̃ ut bene nobis faciamus. Quare
em̃hec om̃ia facta sunt nisi inusus hominumut
eis utartur homines. & bene sit ipsis inhis quȩ
dedir as ipsis. Et hec dicendo excecantur i rapi¬
untur sine mensura ⁊ pucticitia inuoluptates suas.
ut applaudant sibi. q̃m hec omĩa d̾s adutendũ
fecit. sed nesciunt neq consid̾ant quia sids bona
om̃ia aclusum fecit. aciprauos tam̃ ⁊ inorctinatos
uslis nichi fecit. Quis ita uorabit. ⁊ deliciis affiues
ut ego ᷤ mala głatio ista. Et sunt tam̃ qui in euis¬
motu głantur. & istos quoq sapientia precerire
ñ debutr innumero uanitatũ. Tales mnalio loco¬

Expanded text:
ducare, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboducare, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Et hoc de manu Dei est. Dicunt hoc homines, et est hominum genus, qui hoc dicere solent: Devoremus, et inebriemur, et benefaciamus nobis ex iis quae Deus dedit nobis, quia hoc de manu Dei est; quia, et haec ideo nobis data sunt, ut bene nobis faciamus. Quare enim haec omnia facta sunt, nisi in usus hominum, ut eis utantur homines, et bene sit ipsis in iis quae dedit Deus ipsis? Et haec dicendo excaecantur, et rapiuntur sine mensura, et pudicitia in voluptates suas, ut applaudant sibi, quoniam haec omnia Deus ad utendum fecit; sed nesciunt neque considerant, quod etsi Deus bona omnia ad usum fecit, ad pravos tamen et inordinatos usus nihil fecit. Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Mala gloriatio ista. Et sunt tamen qui in ejusmodi gloriantur: et istos quoque sapientia praeterire non debuit in numero vanitatu
Abbreviated transcription (Latin):
auati n cõmenciari se putat quia talis nonẽ. ne repre¬
hendibiliter talis sit qualis ẽ. Inmo etĩa ꝓpt̃ea talis ẽe
qualis ẽ uideri uũto. ne forte talis sit qualis ẽe alios
accuzat. qualis ẽ non uiat. quasi uͦ mediũ aliqd
ñ sit ubi fieri utrumq possit :⁊ netalis sit quales
ẽe alios accusat. & tam̃ talis non sit qualem inpu¬
denti głatione se ẽẽ exuitat. Melius ẽ comedere &
bibere ⁊ ostendert animȩ sue uona delaboribus
sius. Quã puchra uerba mancducare & uibere. Qͥs
ẽ qui abhorteat cum audto manducare & bibere.
aut contra molestiam siue pudicitiam hic aliquid
dictum putec: Sed latet impudens turpitudo ue¬
lo pudicitiȩ tecta: Dicat gͦ manifeste. melius ẽ deuo.¬
rare. ⁊ inebriari :⁊ ⁊ concupiscentie sue desideriis ef¬
freni libertate seruire. Sienim sic dixisset. qualis
ẽet sententia : Et quidẽ omnino sic dixit. quia hoc
significaro uoluit ineo quod dixit. oelius ẽ man¬

Expanded text:
avari. Et commendari se putat, quia talis non est, ne reprehensibiliter talis sit, qualis est. Imo etiam propterea talis esse, qualis est, videri vult, ne forte talis sit quales esse alios accusat, qualis esse non vult, quasi vero medium aliquod non sit, ubi fieri utrumque possit; et ne talis sit, quales esse alios accusat, et tamen talis non sit, qualem impudenti gloriatione se esse exsultat. Melius est comedere, et bibere, et ostendere animae suae bona de laboribus suis. Quam pulchra verba manducare, et bibere! Quis est qui obhorreat cum audit manducare et bibere, aut contra modestiam sive pudicitiam hic aliquid dictum putet? Sed latet impudens turpitudo velo pudicitiae tecta. Dicat ergo manifeste: Melius est devorare, et inebriari, et concupiscentiae suae desideriis effreni libertate servire. Si enim sic dixisset, qualis esset sententia? Et quidem omnino sic dixit; quia hoc significare voluit in eo quod dixit: Melius est man
Abbreviated transcription (Latin):
seẽe agnout. Hoc ẽ eñĩ quod pꝰt lauclatam sap̃iam
studĩ  eius comimendatioñe subito nunc ad con¬
siderationẽ cõmunis infirmitatis con¬
uersus
infert dicens. Didici quod unus
ẽet interitus. Quia eñ uidit utrũq.
idest
& sapientem & stultum uno mortis int̾itu ab hac
uita subtrahi. etiam hoc dubitare cepit utrum post
hanc uitam diuers a mitoꝵ ꝑremia scãm hanc ips̃a
cuuerzam huius uitȩ conuersatioñẽ debeant inue.¬
niri. Et si hoc uerum ẽẽ constat. quare
una uia abhac uita exeunt. qui port
hanc uitam adunum premũi non per¬
tingunt. Si u queadimodum units cunctis transitusẽ.
ita etiam uniuerzis sit una ꝑuentio. quare ante mor¬
tem crssimilit laboranio currerent. qui simili morte
exeuntes acidissimile ptmortem premium ñ ꝑuem¬
rent: hocẽ enum quod sequitur: dixi in corde meo.
Si unus ⁊ stuiti & meus occasus erit. quid m̃ ꝓciest¬

Expanded text:
se esse agnovit. Hoc est enim quod, post laudatam Sapientiam se esse agnovit. Hoc est enim quod, post laudatam Sapientiam studiique ejus commendationem, subito nunc ad considerationem communis infirmitatis conversus infert, dicens: Didici, quod unus esset interitus. Quia enim vidit utrumque, id est et sapientem et stultum uno mortis interitu ab hac vita subtrahi, etiam hoc dubitare coepit, utrum post hanc vitam diversa meritorum praemia secundum hanc ipsam diversam hujus vitae conversationem debeant inveniri. Et si hoc verum esse constat, quare una via ab hac vita exeunt, qui post hanc vitam ad unum praemium non pertingunt? Si vero quemadmodum unus cunctis transitus est, ita etiam universis fit una perventio: quare ante mortem dissimiliter laborando currerent, qui simili morte exeuntes ad dissimile post mortem praemium, non pervenirent? Hoc est enim quod sequitur: Et dixi in corde meo: Si unus
Abbreviated transcription (Latin):
quia pari sorte similiq conditione sapient pariter
& stuitos abhac luce uisibili cernit post muoi teui
carnis subtrahi. clubiumei fit etiam deluce Sapĩȩ an
tpsa possit inmentib sc̃is pꝰt mortem carnis in ex¬
tinguibilis conseruari. Propt̃ea licet studium ipsus
sapĩe honum aclaudabile ẽe consideret. utrũ tam̃
tanto labore comꝑandium sit dubitat. cuius fructꝰ
anꝑpetutis ẽẽ possit nondum adhuc ei ratio uia
indubitata manifeztat. hanc gͦ fluetuationẽ huma¬
ni eordis iste insemetipso ⁊ ꝑcontemplatioñẽ u̾tatis
uidensn ꝑaffectum cõmunis infirmitatis sentiens.
ꝑsententiam quoq assumit ostendens qualt̃ pꝰt
quesitam uisamq sapĩam ipsa eum mortalis uitȩ
consid̾atio astudio sapientiȩ reuocabat ⁊ quod idcir¬
co alios in sapientia p̾cedere uanum ommino estima¬
uerit. quia inreddendo mortis debito parem cȩtis

Expanded text:
 ignorat. Nam quia pari sorte similique conditione sapientes patitur  ignorat. Nam quia pari sorte similique conditione sapientes patitur et stultos, ab hac luce visibili cernit post mortem carnis subtrahi: dubium ei fit etiam de luce Sapientiae, an ipsa possit in mentibus sanctis post mortem carnis inextinguibilis conservari. Propterea licet studium ipsius Sapientiae bonum ac laudabile esse consideret, utrum tamen tanto labore comparandum sit, dubitat, cujus fructus an perpetuus esse possit, nondum adhuc ei ratio ulla indubitata manifestat. Hanc ergo fluctuationem humani cordis iste in semetipso, et per contemplationem veritatis videns, et per affectum communis infirmitatis sentiens, per sententiam quoque assumit, ostendens qualiter quaesitam visamque sapientiam, ipsa eum mortalis vitae consideratio a studio sapientiae revocabat, et quod idcirco alios in sapientia procedere vanum omnino existimaverit, quia in reddendo mortis debito, parem caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
dans nouisime adiunxit ⁊ ait Sapientis oculi incap¬
te eius stusttus autẽ intenebris ambulat. Qua ꝓpter
ad simimam recurrat sententia: icicat. difficile quide
ẽ homiñe mortalem ad contemplatioñe suꝑne sap̃is
cor desderiis terrenis pressum erigete. sed tam̃ quia
sap̃ia luxẽ nomnes qui abeius contemplatione defici¬
unt intenebris sunt. necẽ ẽ quantum possibilitas
supperit etĩã mortalem homiñe querendȩ atq inues¬
tiginaiȩ s̾ap̃ie studium adhibere. Hȩc ẽ eñ sapientia
hominis. in hac uita sapĩam querere ⁊ inuestigare.
Nam inuenire sapĩam. & ꝑfecte apprehendere uerum.
ñ huic uitȩ datumẽ sed futurȩ repositum. Habet tam̃
ipsa inquisitio Sapie nunc lucem suam qua discernte
eos quiamart sazĩam ⁊ querunt. abins quritulticiã
amant o ambiu aut incenebtis. Sed mens catnalis io¬
cunditatẽ irisibilis lucis amans. ꝓinterna luce que¬
rencia laborare uanum estimat. quia eius claritatem

Expanded text:
me adjunxit, et ait: Sapientis oculi in capite ejus stultus autem in tenebris ambulat. Quapropter ad summam recurrat sententia, et dicat: Difficile quidem est hominem mortalem ad contemplationem supernae sapientiae cor desideriis terrenis pressum erigere; sed tamen quia sapientia lux est, et omnes qui ab ejus contemplatione deficiunt, in tenebris sunt, necesse est, quantum possibilitas suppetit, etiam mortalem hominem quaerendae atque investigandae Sapientiae studium adhibere. Haec est enim sapientia hominis in hac vita, Sapientiam quaerere et investigare. Nam invenire sapientiam et perfecte apprehendere verum, non huic vitae datum est, sed futurae repositum. Habet tamen ipsa inquisitio Sapientiae nunc lucem suam, qua discernit eos qui amant Sapientiam et quaerunt ab iis qui stultitiam amant, et ambulant in tenebris. Sed mens carnalis jucunditatem visibilis lucis amans, pro interna luce quaerenda labore vanum existimat; quia ejus claritatem
Abbreviated transcription (Latin):
iparte pulchritudinis habet. quia hoc intoto pua¬
chrum ẽ ad quodẽ. Eigo in nulla parte turpitisoo¬
ẽ. sed tam̃ inquibuscdam partib maior rin quib d̃a
minor pulchritudo ẽ. quia exeo intoto partium
maxima ẽ. quod inpartib differens. ⁊ miatiplicit
uanata distinctaq omniphariã pulchritudo ẽ.
Deinde sequitur. ⁊ dicit. disponens omĩa suautt̃.

Expanded text:
in parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulin parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulchrum est ad quod est. Ergo in nulla parte turpitudo, sed tamen in quibusdam partibus major, in quibusdam minor pulchritudo est; quia ex eo in toto partium maxima est, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omnifariam pulchritudo est. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
suu infinem. Et uabi ẽ ꝑtingens afine usc adfiñe
cortiter: Sifoititer ꝑtingit sapientia a fine usq
adfinem: gͥ nonẽ defectus opificis cuicterens pul¬
ciritiado concitionis. Quaro gͦ nonȩque pulcbra
uniuierea : ⁊ ̃ am si non ẽnt cdifferent̃ puiebrasta.¬
gula. ñcẽnt in comporabit̃ pulebra uniuersa
quia suina ẽẽt pulchtitudo insingulis qũ alibet
excellens illa foret ⁊ cet̾is omnib eminentior ñ ẽẽt
omnis pulchritudo inuniuersis. Ergo sapientia
a fine usq ad finem fortiter ꝑtmgit: quia sic oꝑa
stia usq adfundum rerum ꝑsequitur. ut etiam
defectum inferioꝵ ad uniuersoꝵ pulc̾titudinem
modieretur: ut inde uniuierstras magis pulchra
git quo inuniuersitate quȩdam alioꝵ comꝑatiõe
⁊ respectu defectum patumtur. Nam hoc ipsum
quod inquibus dã eius oꝑibus pulchris. ñ pra¬
crrum uidetur. turpo tam̃ nonẽ ubi ẽ. sedminus

Expanded text:
suum in finem? Et ubi est pertingens a fine usque ad finem suum in finem? Et ubi est pertingens a fine usque ad finem fortiter? Si fortiter pertingit Sapientia a fine usque ad finem: ergo non est defectu opificis, differens pulchritudo universa? Nam si non essent differenter pulchra singula, non essent incomparabiliter pulchra universa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet excellens illa foret, et caeteris omnibus eminentior, non esset omnis pulchritudo in universis. Ergo Sapientia a fine usque ad finem fortiter pertingit; quia sic opera sua usque ad fundum rerum persequitur, ut etiam defectum inferiorum ad universorum pulchritudinem moderetur, ut inde universitas magis pulchra sit, quod in universitate quaedam aliorum comparatione et respectu defectum patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam ejus operibus pulchris non pulchrum videtur, turpe tamen non est, ubi est; sed minus
Abbreviated transcription (Latin):
m̃a quandam ꝑfectamꝙ piucbriudiñe effecetat.
maciteo cetera quomodo potutt pꝰtea ꝓsetuta ẽ facien¬
doquids̃ ur eotum puicntum ẽet quoci meis fecto
secin faciendo ut non puachrum meis ñ cẽt quod
honfecirses ꝑmistr. quia ut omnino non ẽẽt facere
npotiute: Deinde itaq acialia pt alia descendendo.
naia pbalia facienio. tanto minus semꝑ posterio¬
tao opum suoꝵ prchritudinis acdecoris conturo.
quantom agis priora faciendo nures fortatudlinus
sus qua ampluis ponto ⁊ qua sciret amplius pru¬
centiȩ sue uim ingoniumq consumpst. Proxt̾ea
rerum ordo deorsum degnerautt adinfima des.¬
cendens ⁊inisi sapientia sibi ꝓsperisses ut inbis
tandem facienci finem constituered: nonerar for.¬
taese ustra puschritudinis aliquid quod faciea¬
ais conserre potuister. Quid dicimus : figo in faci¬
endo minorata ẽ sapientia di ⁊ debilis ꝓsecuta opꝰ

Expanded text:
mam quamdam perfectamque pulchritudinem effecerat. mam quamdam perfectamque pulchritudinem effecerat. Et idcirco caetera quomodo potuit, postea prosecuta est, faciendo quidem ut totum pulchrum esset quod in eis fecit, sed non faciendo, ut non pulchrum in eis non esset, quod non fecit sed permisit; quia ut omnino non esset, facere non potuit. Deinde itaque ad alia post alia descendendo, et alia post alia faciendo, tanto minus semper posterioribus operum suorum pulchritudinis ac decoris contulit, quando magis priora faciendo, et vires fortitudinis suae qua amplius posset, et qua sciret amplius, prudentiae suae vim ingeniumque consumpsit. Propterea rerum ordo deorsum degeneravit ad infima descendens. Et nisi sapientia sibi prospexisset, ut in his tandem faciendi finem constitueret, non erat fortasse ultra pulchritudinis aliquid quod faciendis conferre potuisset. Quid dicimus? Ergo in faciendo minorata est sapientia Dei? et debilis prosecuta opus
Abbreviated transcription (Latin):
finci us ꝙ ad ea quis untebus omnib infina ẽt.
quia mnlis etĩa aliquid eius inuenitur quȩ ꝑifir¬
mitatẽ concditionis ⁊ cefectum naturȩ ã summis
longe ecesserunt. Secitam̃ ipga sap̃ia in summis qͣi
ꝑmanendo consistis. adinfima uͦ quasi excurrenoo
ptingi: quia sua inꝑfecto decore suo immutabi¬
uter subsistentia nusquã ab eius similitudine de¬
Nuus. ista uͦ ꝑdiefectum fugientia ꝑicipsum tam̃
quod insuo geners retinent pui cbritudinis sibi
quoq sapĩam adẽe ostendunt. Pertingit qͦ ubiq
sapientia. quia inomni quod ẽ pulchrum alquid
Q n omine quod puslchium ẽ sapientiȩ opus ẽ. Quod
quia quod puischrum ẽ in omni quodi ẽ ipsa fecit.
quod autẽ prachrum nonẽ ipsa nonfecit sea ꝑmi¬
str an eo quod puuchrum fecto. Quare gͦ nontotum
puachrum tecit in eo quod fecti quate nonfeit ut
N puichrum nus quã ẽẽt ineo quod fecio : fo̾rtas¬
gis fitigita erat priora ila faciendo in quib: sum¬

Expanded text:
infima sunt; quia in his etiam aliquid ejus invenitur, quae per infirmitatem conditionis et defectum naturae a summis longe recesserunt. Sed tamen ipsa Sapientia in summis quasi permanendo consistit; ad infima vero quasi excurrendo pertingit, quia illa in perfecto decore suo immutabiliter subsistentia nusquam ab ejus similitudine defluunt. Ista vero per defectum fugientia per idipsum tamen, quod in suo genere retinent pulchritudinis, sibi quoque sapientiam adesse ostendunt. Pertingit ergo ubique sapientia, quia in omni quod est, pulchrum aliquid est, et omne quod pulchrum est, sapientiae opus est. Quod quia quod pulchrum est in omni quod est, ipsa fecit: quod autem pulchrum non est, ipsa non fecit, sesit in eo quod pulchrum fecit. Quare ergo non totum pulchrum fecit in eo quod fecit: et quare non fecit, ut non pulchrum nusquam esset in eo, quod fecit? Fortassis fatigata erat priora illa faciendo in quibus sum
Abbreviated transcription (Latin):
ano q̃nia ieuis faisa dilcecine mebriata. aũ hoc
couin quod in presenti aulce nocuniũ uidetat
cogtat n eeremimsci potest quanta duceclo ste
cox bono aqiuib auersione sua cortuto. nes piui¬
dero quanta dit amartudo maoꝵ supuenentũ.
ad qũã semꝑ precipitationis suẽ tuma felti uer¬

Expanded text:
a dulcedine inebriata dum hoc solum, quod in praesenti dulce et jucundum videtur, cogitat, nec reminisci potest quanta dulcedo sit eorum bonorum a quibus aversione sua corruit, nec providere quanta sit amaritudo malorum supervenientium, ad quam semper praecipitationis suae ru
Abbreviated transcription (Latin):
cedat. postea studio ⁊ actione subsequatur. dem¬
de retributiono ꝑueniat. Precedat intentione. ut
omne quod facit ꝓ iullo acipiscendo faciat. subseqͣt
studio. ut iillo ꝑseueret. puenat ietibutione.
ut ulud inpremium accipiat. Tali modo gͥ oculi Sa¬
pientis sunt incapite eius. Eropterea namq capitt
nr̃m cum ẽẽt deorsum nobiscum. neforte nr̃a quoc
intentio acosum remaneret. ascendit sur sum caput
ad capit. ut nos traheret pt se. ⁊ecce sursum sunt
non duo capita. sediunn capit. Caput enĩ deordũ
furo xp̃c homo inmundo ⁊ caprit sursum fuit ds
suo xp̃o. Epsa namq sponsa ẽ que incantico canti¬
coꝵ duectum suum cõmencians. pt mustatalia &
alia multa. hoc ineuis laudem adcdit dicens. Cap̃
eius aurum optimum. Ergo caput ẽ xp̃c icapitt¬

Expanded text:
cedat, postea studio et actione subsequatur, deicedat, postea studio et actione subsequatur, deinde retributione perveniat. Praecedat intentione, ut omne quod facit, pro illo adipiscendo faciat; subsequatur studio, ut in illo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium accipiat. Tali modo igitur oculi sapientis sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset deorsum, nobiscum ne forte nostra quoque intentio deorsum remaneret, ascendit sursum caput ad caput, ut nos traheret post se: et ecce sursum sunt non duo capita, sed unum caput. Caput enim deorsum fuit Christus homo in mundo, et caput sursum fuit Deusuo Christo? Ipsa namque sponsa est, quae in canticorum dilectum suum commendans, post multa talia et alia multa, hoc in ejus laudem addit, dicens: Caput ejus aurum optimum . Ergo caput est Christ
Abbreviated transcription (Latin):
cuerunt. quia ꝓpt̃ dm̃ non fecerunt quod fecer̃t.
n ideo nec bene fecerunt. quia ꝓpt̃ sumiũ bo¬
num non fecerunt. Uidistis alium aclhuc altius
ascendentem :⁊ maiora bona facientem. non solũ
ãmalo abstinentem. sec etiam inbono se exercentẽ.
ieuinantẽ. orantẽ. elemosinas multas tribuentẽ.
compatientẽ miseris. subuenientẽ in angustia
n tribulatione constitutis. & predicastis magnũ
& imitatione dignum. ĩa quasi cło ꝓyimũ ⁊ dilec¬
tum. Et tamen multi omnia ista fecerunt: inich
habuerunt oculos in capite suo sicut sapiens.
sed intentionẽ suam deorsum curuantes. uel sibi
uel aliis placere cupientes.&. debono suo sine dõ
głantes. ⁊ bonum suum ꝑdiderunt ⁊ ad summũ
bonũ non ꝑuenerunt. Merito eñĩ membra uiua
tenere ñ potuerunt. qui caput a corpore precider̃t.
Ido oculi sapientis incapite eiuis. ut ad summũ
bonum prius mentis intentione ac desideno pre¬

Expanded text:
cuerunt; quia propter Deum non fecerunt, quod fecerunt: cuerunt; quia propter Deum non fecerunt, quod fecerunt: et ideo nec bene fecerunt, quia propter summum bonum non fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendentem et majora bona facientem, non solum a malo abstinentem, sed etiam in bono se exercentem, jejunantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatientem miseris, subvenientem in angustia, et tribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitatione dignum, quasi Deo proximum et delectum. Et tamen multi omnia ista fecerunt, et nihhabuerunt oculos in capite suo sicut sapiens, sed in tentationem suam deorsum curvantes, vel sibi, vel aliis placere cupientes et de bono suo sine Deo gloriantes, bonum suum perdiderunt, et ad summum bonum non pervenerunt. Merito enim membra viva tenere non potuerunt, qui caput a corpore praeciderunt. Ideo oculi sapientis in capite ejus, ut ad summum bonum prius mentis intentione ac desiderio prae
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuerunt. & mala eis nonfuerunt. quia pea
AD ai summũ malum ñ descenderunt. Nli itaq
fasis: bonis elati ad summũ malũ corruerunt.
isti falsis malis exeititati ⁊ humiliati ad summum
bonum ꝓfecerunt. Eropt̾ea sapiens us q ad cap̃
suium oculos leuat. ⁊ non sufficit ei aliquid quod
infra ẽ. donec ꝑueniat ad id quod summũ est.
Quidam eñi oculos sursum habuerunt. ⁊ usq
ad caput oculos non erexerunt. sed incorpore
melio remanserunt. Sed quid facerẽt membra
sine capite: Numquid uuiere possent membra
ã capite piecisa : Ita omne bonum sine summo
bono. nonẽ uerum bonum. Uidntis hominem
abstinentem ablis quȩ lege ꝓhibentur. ñ homici¬
duim facientẽ. non adulterantẽ. ñ rapientẽ. nonfal¬
siuntestimonium ꝑhibentem. ñ concupiscent̃ẽ rem
ꝓrimi sui ⁊ dixiti᷑ homiñẽ bonum. bonȩ uite.
bone conu̾sationis. dignum laude. dignum re¬
tribitione. Et qua multi fecerunt hȩc ido non pla¬

Expanded text:
sustinuerunt, et mala eis non fuerunt, quia per ea ad summum malum non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad summum malum corruerunt; isti falsis malis exercitati, et humiliati ad summum bonum profecerunt. Propterea sapiens usque ad caput suum oculos levat, et non sufficit ei aliquid, quod infra est, donec perveniat ad id quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio remanserunt. Sed quid facerent membra sine capite? Nunquid vivere possent membra a capite praecisa? ita omne bonum, sine summo bono non est verum bonum. Vidistis hominem abstinentem ab his quae lege prohibentur, non homicidium facientem, non adulterantem, non rapientem, non falsum testiproximi sui, et dixistis hominem bonum, bonae vitae, bonae conversationis, dignum laude, dignum retributione. Et quam multi fecerunt haec, et Deo non pla
Abbreviated transcription (Latin):
terie ẽẽ phibentut. Uidetur eñi quasi uttumc
affimatũ quodi uideano ⁊ non uideant cũ utrũc
tam̃ uerum simul ẽc̃ nompos dio quod uideart &
ñ uiieano. Nam qui dix stultus intenebris ambu¬
lat iuditur omnino dixisse quod stultus ñ uide¬
at. Et rursum qui dixit. ocisli stiatoꝵ infinisb
terrs. uidetur dixise quod aliquid uideant uel
ea quesuit in finibus terie. Quomodo g intone¬

Expanded text:
e perhibentur. Videtur enim quasi utrumque affirmatum, quod videant et non videant, cum utrumque tamen verum simul esse possit, quod videant et non videant. Nam qui dixit: Stultus in tenebris ambulat, videtur omnino dixisse quod stultus non videat. Et rursum qui dixit: Oculi stultorum in finibus terrae, videtur dixisse, quod aliquid videant, vel ea quae sunt in finibus ter
Abbreviated transcription (Latin):
aiuugitur. Quiagͦ quod ꝑ sapĩam ailigitur sur¬
sumẽ. iacuto sursum trabit ipsa sapĩa. & quia
quod ꝑconcupiscentiã diligitur deorsumẽ. ae¬
orsum quoq traat necẽe ẽ ipsa concupiscentia
Neo autẽ quo sapientia sursum traint. ⁊ con¬
cupnecentia deorsum. quasi diuzio ẽ tenebra¬
rum aluce :⁊ quo abinde corda deorsum descende.
aluice deficuint. quȩ uero ascelidunt inluce st.
Quiem̃ aduanitat̃ descendunt. a uertate defici¬
unt ⁊ quia uertate deficiunt. deficiunt aluce.
quia ueritas luxẽ. Et ñ deficit ipsalux sed ips.
aluies aesiciunt quando tenebre fiunt. quia tene¬
bre nonsunt sux. nec uluminant᷑ a luce it luce.¬
ait. Tamen ipsa lux lucet etiam intenebris.
eci tenebrs eam noncõprehendunt. ut eaminse
suscipiant i participes eius fiant. qm̃ tenebre a¬
ci c̃omunicate non possurt. Iste gͦ suit tenebre
inquiu ambulant stusti qui terrena sapiuno. &¬

Expanded text:
diligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, surdiligitur. Quia ergo quod per sapientiam diligitur, sursum est; idcirco sursum trahit ipsa Sapientia. Et quia quod per concupiscentiam diligitur, deorsum quoque trahat necesse est ipsa concupiscentia. Ab eo autem quo Sapientia sursum trahit, et concupiscentia deorsum, quasi divisio est tenebrarum a luce: et quae corda deorsum descendunt a luce deficiunt; quae vero ascendunt in luce sunt. Qui enim ad vanitatem descendunt, a veritate deficiunt, et qui a veritate deficiunt, deficiunt a luce; quia veritas lux est. Et non deficit ipsa lux, sed ipsi a luce deficiunt, quando tenebrae fiunt; quia tenebrae non sunt lux, nec illuminantur a luce ut luceant. Tamen ipsa lux lucet etiam in tenebris, sed tenebrae eam non comprehendunt , ut eam in se suscipiant, et participes ejus fiant, quoniam tenebrae luci communicare non possunt. Istae ergo sunt tenebrae in
Abbreviated transcription (Latin):
principium qui ⁊ loquor uobis. Hoc enim prin¬
cipium ipsum ẽ capitt nr̃m. ad quod sapiens ocu¬
los suos erexio. nunc ad illud intendendo ꝑfidem.
ut pꝰcmodum in uiud oculos suos habere possit il¬
lud contemplando ꝑspẽm. Ad hoc principium
nadcaput istud ut ꝯculos leuemus scriptura nos
ammonet dicens. Si consurtexistis cum xp̃o. que
sursum siuirt sapite. ubi xp̃o ẽ indextera cdĩ sedens.
que sursum sunt querite. nonquȩ suꝑ terram.
Mortui eñi estis: i uita ur̃a absconditaẽ cum xp̃o
indo. Nam ubi mortiu sumus. ibi sapere ñ debemꝰ.
sed ibi sapere debemus. ubi uitam habemus. Si
mortui sumus suꝑterram. quomodo sapimꝰ suꝑ
teram: Qus enun mortuus senter: ⁊bi taꝙ sentirs¬
debemus ubi uitam habemus. ibi sapere uͥ uita
ẽ. Amare tac que sursum sunt. hoc ẽ sapere ea
que sursum suno. quia ipsa duectio illuc trahit.
ubiẽ quod ctiugitur :⁊ habet interim saporem
suum quo resicit. donec ꝑueniaturad id quod

Expanded text:
principium, qui et loquor vobis . Hoc enim principium ipsum est caput nostrum: ad quod sapiens oculos suos erexit, nunc ad illum intendendo per fidem, ut postmodum in illud oculos suos habere possit, illud contemplando per speciem. Ad hoc principium et ad caput istud, ut oculos levemus Scriptura nos admonet, dicens: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt quaerite, non quae super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Nam ubi mortui sumus, ibi sapere non debemus; sed ibi sapere debemus, ubi vitam habemus. Si mortui sumus super terram, quomodo sapimus super terram? Quis enim mortuus sentit? Ibi itaque sentirdebemus, ubi vitam habemus; ibi sapere, ubi vitest. Amare itaque quae sursum sunt, hoc est sapere ea, quae sursum sunt; quia ipsa dilectio illuc trahit, ubi est quod diligitur: et habet interim saporem suum quo reficitur, donec perveniatur ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
domcaris cielecatione cȩcantur i uoluytatũ ille¬
debris ⁊opiuntur: et nec cogitate ualeant a cqͥb
uonis ceciderito. neq ado quȩ mala sint ꝑuerda
qui ita praua delectatione cecati suant. ut uecue¬
rabona posuint cognostete netuera mala pru¬
cere : Quas tenebras intus patiuntur quilu¬
cem presento non uident :⁊ alito bonĩ n pocat
agiosese cuius presentiã nitlia uaent auero.¬
one declmare: Quar hoc noi quia ftutaicia ex

Expanded text:
carnis delectatione caecantur, et voluptatum illecebris sopiuntur, ut nec cogitare valcant a quibus bonis ceciderint, neque ad quae mala sint perventqui ita prava delectatione caecati sunt, ut nec vera bona possint cognoscere, nec vera mala praevidere? Quas tenebras intus patiuntur qui lucem praesentem non vident, et illud bonum non possunt agnoscere, cujus praesentiam nulla valent aversione dec
Abbreviated transcription (Latin):
tam &e nobis qui eam sumpsit ꝓnobis : Ergo supra cȩ¬
lumẽ terra m̃ta. fa̾cta erat primum ꝑnaturam supra
terram terra m̃a. p̾tea uuit ꝑculpam interr̃ã: subtetĩã
terra nr̃a sea nunc ꝑgrãm eleuata ẽ suꝑ celum terra ña.
Eigo terrena omnia subterra ña sunt. Et ẽtam̃ ipra
terta tecrenis iuncta ⁊ quadam amicitia copulata. sic̃
celum celestib unctum ẽ ⁊ federatum. & terra usq
adteriena:⁊ celum usꝙ adcsertia. Eigo terrena fiñe
sunt terre ⁊i ceestia fines celi. quia terra usqꝙy adterre¬
na ⁊ non uitra. & celum usq adcelestia & ñ ultia.
Terra ꝑxoncupiscentiam tencit se usq adterrena:⁊
cariem. Sp̃c enim concupisxit sursum i caro con¬
cupiscit ceorsum. &. ideo contratium alteri utrũ ꝙ
setendit. Et utrumq cũ ꝑuenertt quo tendio. abi
finemfacit :⁊ non uitra se tendio. Ergo sines terte
tentna sunt. quo tenta cariis ꝑdesid̾ium catnale

Expanded text:
tam de nobis, qui eam sumpsit pro nobis? Ergo supra coetam de nobis, qui eam sumpsit pro nobis? Ergo supra coelum est terra nostra. Facta erat primum per naturam supra terram terra nostra, postea ivit per culpam in terram, et sub terram, terra nostra; sed nunc per gratiam elevata est supra coelum terra nostra. Ergo terrena omnia sub terra nostra sunt. Et est tamen ipsa terra terrenis juncta et quadam amicitia copulata, sicut coelum coelestibus junctum est et foederatum, et terra usque ad terrena, et coelum usque ad coelestia. Ergo terrena fines sunt terrae, et coelestia fines coeli; quia terra usque ad terrena et non ultra, et coelum usque ad coelestia et non ultra. Terra per concupiscentiam tendit se usque ad terrena,carnem . Spiritus enim concupiscit sursum et caro concupiscit deorsum: et ideo in contrarium alteri utrumque se tendit. Et utrumque cum pervenerit quo tendit, ibi finem facit et non ultra se tendit. Ergo fines terrae terrena sunt, quo terra carnis per desiderium carnale
Abbreviated transcription (Latin):
di maioris. Terra si eius quidẽ actertam ilius:
Quam parua ẽ: & tam̃ celum eius interra eius. Qd
ẽ celum interra: anima incorpore. Anima celum.
corpus terra. Anima incorpore. cȩlum interra. Et
tam̃ semꝑcelum sursum. terra deogum. Namsicut
celum hoc terra sua loco excelsius ẽ. ita celum ilud
terra sua natura sublumnius. Eropt̾ea inmundo ma¬
ior quȩ interra surt subterra sunt. quȩ extra ter¬
ram suit supra terram sunt. in mundo minore quȩ
intus sunt supra sunt. que foris sunt subtus suite.
Que sunt uitus ⁊ quesunt foris : inusibita ure
sun. usibilia foris sunt. Ergo muisibilia supra
sunt. iuslbiua subtus. iniiaibilia supra cȩlum nr̃m.
ins ibilia suoterra ña. Omnia terrena subterra nĩa
surit. quia adeius seruitutẽ facta sunt. & ad eius
obsequium ordinata. Ergo supritertam terra ña.
Et quia dicam : ionne & supra celum ẽ terra ña :
Nonne uluic portauit eam :riuii e collocauit eã. sumꝑ¬

Expanded text:
oris. Terra vero ejus quid est ad terram illius? Quam parva est? et tamen coelum ejus in terra ejus. Quid est coelum in terra? Anima in corpore. Anima coelum, corpus terra. Anima in corpore; coelum in terra. Et tamen semper coelum sursum, terra deorsum. Nam, sicut coelum hoc terra suo loco excelsius est, ita coelum illud terra sua natura sublimius. Propterea in mundo majore, quae in terra sunt, sub terra sunt; quae extra terram sunt, supra terram sunt. In mundo minore, quae intus sunt supra sunt, quae foris sunt subtus sunt. Quae sunt intus, et quae sunt foris? Invisibilia intus sunt, visibilia foris sunt. Ergo invisibilia supra sunt, visibilia subtus; et invisibilia supra coelum nostrum, invisibilia sub terra nostra. Omnia terrena sub terra nostra sunt, quia ad ejus servitutem facta sunt, et ad ejus obsequium ordinata. Ergo supra terram terra nostra. Et quid dicam? Nonne et supra coelum est terra nostra? Nonne illuc portavit eam, et illic collocavit eam sump
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur. Et habet quidem terra nr̃a alium fiñe
iudicĩ. sea desiderũ alium finem ñ habet. Huc¬
usq ꝑ desid̾ium tenditur. sed ꝑiuidicium ultra du¬
cetur. Perdesid̾ium quidem concupiscentia tendit
adterrena. sed ꝑiuidicium pꝰtterrena interiã ducit̃.
pe cerram ad gehennam. Perconcupiscentiã ad uo¬
luptatem. p̾t uoluptatem adiniquitatẽ. pt inicͥta¬
tem acmortẽ. pꝰt mortem ad dãpnatione. U nus¬
quisq ait scriptura temptatur appria concupis.¬
centia. abstractus ⁊ iuectus. Concupiscentia eñ

Expanded text:
tenditur. Et habet quidem terra nostra alium finem, judicii, sed desiderii alium finem non habet. Hucusque per desiderium tenditur, sed per judicium ultra ducitur. Per desiderium quidem concupiscentia tenditur ad terrena; sed per judicium post terrena in terram ducitur post terram ad gehennam. Per concupiscentiam ad voluptatem, post voluptatem ad iniquitatem, post iniquitatem ad mortem, post mortem ad damnationem. Unusquisque, ait Scriptura, tentatur a propria concupiscentia abstractus, et illectus. Con
Abbreviated transcription (Latin):
descendies. Itaq carnalium uoluptatũ delectatiões
fines terre suno. ⁊ celectationes quide carnis scqͥ t̃
mors caris. moitem uͦ carnis sequitur ultio dam¬
nationis. Igitur fines terrȩ unũ finem habent
mortem quo excipiunt᷑ ⁊ consu munt. mors aĩl
fuem habet dampnatioñe. quo excipitur ⁊ consũ¬
matur: delectationes eñ carnales morte consumun¬
tur. cit ampliuis ñ suit. mors uͦ carnis dampnatiõs
consũmaturut semꝑ sit. Istos fines stiatti considerate
nolunt. qui oculos habent infinib teriȩ. Tantum¬
mͦ eñi primos fines terre intuentur eira terram. ubi
terra ipsa finitur. non uitra alium finem ubi isti
fines finiuintur. Intenctunt adfines desiderii sui.
ñ adfines iudicũ sui. Ad ddetationẽ carnis scie. &
aduoluptatũ suarum ilecebras oculos aꝑiunt &
quid istra postea futurum sit non attendunt.Io
stuttisunt quimnmedia uia finem faciun ubi ñ
ẽfinis ⁊ non pspiciunt finem ubi ẽ finis.Corstub¬

Expanded text:
electationes fines terrae sunt, et delectationes quidem carnis sequitur mors carnis. Mortem vero carnis sequitur ultio damnationis. Igitur fines terrae unum finem habent mortem quo excipiuntur, et consumuntur; mors autem finem habet damnationem, quo excipitur et consummatur. Delectationes enim carnales morte consumuntur, ut amplius non sint; mors vero carnis damnatione consummatur, ut semper sit. Istos fines stulti considerare nolunt, qui oculos habent in finibus terrae. Tantummodo enim primos fines terrae intuentur circa terram, ubi terra ipsa finitur; non ultra alium finem, ubi isti fines finiuntur. Intendunt ad fines desiderii sui, non ad fines judicii sui. Ad delectationem carnis suae, et ad voluptatum suarum illecebras oculos aperiunt, et quid ultra postea futurum sit non attendunt. Ideo stulti sunt qui in media via finem faciunt, ubi non est finis: et non prospiciunt finem ubi est finis. Cor stul