comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hat. Sustinuit gͦ cruciatꝰ & uerbera & spinas. postremo & mõtẽ
susciꝑe nõ recusauit ut homo illo dute sbactam & tatenatam
mõtem cũ suis erro̾ib tumphara. Cur aũt sũmꝰ p̃r id potissim̃
genus mõtis elegẽit quo affici eum sinẽt. hec rõ est. Dicat .n.
fortasse aliꝗs cur si deus fuit a mori uoluit nõ saltẽ honesto
spem salutis oñdẽt. Eo gñe afficiendꝰ fuit. quo hiũles & ĩfit¬
mi solent. ne quis ẽẽt oĩo ꝗ eũ nõ possa imitãi. dem̃ ut ĩte¬
grum corpus eiꝰ cõẜuaretur quẽ die t̾cia resurge̾ ab ĩferis

Expanded text:
bat. Sustinuit ergo cruciatus, et verbera, et spinas. Postremo etiam mortem suscipere non recusavit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. Cur autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit, quo affici eum sineret, haec ratio est. Dicat enim fortasse aliquis: cur si Deus fuit, et mori voluit, non saltem honesto spem salutis ostenderet, eo genere afficiendus fuit, quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino, qui eum non posset imitari. Deinde ut integrum corpus ejus conservaretur, quem die tertio resu
Abbreviated transcription (Latin):
Calliphon et Dimonachus tyrenaici honestatem cũ uoluptate iũxer̃t.
Diodorus ĩ pͥuatione doloris sũmum bonu posuit.¬
Nieronymus in non dolendo.
Peripatetici aũt ĩ bonis animi & corpoͬis & fortunȩ.
Erilli sũmum bonum est scientia.
Lenonis cum na congruenter uiueͬ.
Quorundam stoycoꝵ uirtutẽ sequi.
Quistotdes ĩ honestate ac uirtute sumu bonũ collocauit. Hęe sunt
iudicemꝰ. Cum uõ discendȩ sapĩȩ tausa ueĩamꝰ ꝗd possimꝰ iudicae
qui nũdũ sape coeꝑimꝰ maxie tum presto adsit. Achademitꝰ ꝗ
nos palio rethat ac uetat cuiꝙͣ credere nec tñ ip̃e afferat q̃đ¬

Expanded text:
Callipho et Inomachus Cyrenaici honestatem cum voluptate junxerunt. Callipho et Inomachus Cyrenaici honestatem cum voluptate junxerunt. Diodorus in pHieronymus in non dolendo, Peripatetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa ueniamus, qui possumus iudicare qui nondum sapere coeperimus, maxime cum praesto adsit Academicus, qui nos pallio retrahat ac uetet cuiquam credere nec tamen ipse adferat q
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ qua totiꝰ p̃ħiȩ rõ cõtinetur. siqd̾ ĩ illa phisica sola oblectatio
e ĩ hac et utilitas et qm̃ i disponendo uitȩ statu formãdiq
mõib. ꝑiculo maiore petat᷑ maiorẽ diligentiam necesse est ad¬
hihe̾̃i ut sciamꝰ quõ nos oportet uiu̾ẽ. Illie põt uenia concedi: qr
siue aliꝗd dicũt nihil ꝓsunt. siue delixãt nihil nocent. hic uõ
nullus discidio nullus errõi locus est. unũ sentire om̃s opõtet
est ꝙ obscura reꝵ ratio cogit diu̾sa et uaria sentire. hic ut
plus ꝑituli ẽ ita minꝰ difficultatis: qđ ip̃e usus rez et cotti¬
diana erꝑĩta post̾ docẽ ꝗd sit melus et ueriꝰ. Uideamꝰ gͣ
utrũ ne cõsentiant aut ꝗd nobis afferant. quo rectiꝰ uta¬
degat᷑ nõ netesse ẽ oĩa circuire. unũ eligamꝰ ac potissim̃ qđ
est̾ sum̃ũ ac pͥncipale ĩ quo totiꝰ sapĩȩ cardo uersatur
Epicurus fũmu bonu in uoluptate animi ẽẽ censet¬
Aristippus. in uoluptate corporis.

Expanded text:
 ratio contine-. tur, siquidem in illa physica sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. et quoniam in disponendo uitae statu formandisque moribus periculo maiore peccatur, maiorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat uiuere. illic potest uenia concedi, quia siue aliquid dicunt, nihil prosunt, siue delirant, nihil nocent, hic uero nullus discidio, nullus errori locus est. unum sentire omnes oportetest, quod obscura rerum ratio cogit diuersa et uaria sentire, hic ut plus periculi est, ita minus difficultatis, quod usus ipse rerum et cottidiana experimenta possunt docere quid sit melius et uerius. uideamus ergo utrumne consennant aut degatur. Non necesse est omnia circuire. unum eligamus, ac potissimum, quod est summum ac principale, in quo totius sapentiae cardo versatur. Epicurus summum bonum in voluptate animi eAristippus in voluptate corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qid ampliꝰ iam de facinoͬe uidȩoꝵ dici põt ꝙͣ excȩcatos tũ fuisse
atq ĩ saciabili furore cõreptos: ꝗ hȩc cottidie legentes nec ĩtelle¬
x̾unt: neq ꝗn fac̾e̾nt cauẽ uoluert: Sulpensus ig̃ & affixus
exclamauit ad dñm uoce magna & ultro spũm posuit & eadẽ
hora terremot̾ factus est. & uellũ templi qđ spͤerabat duo tab̾¬
nacula scissu est in duas ꝑtes & sol repente subductus est
&e ab hora sexta usq ad horã nonã tenebre fuert̃. Qua de re
Amos ꝓpħa testat᷑ & cĩt ĩ illo die dicit dñs. Occidet sol meri.¬
die & tenebrabitur dies lucis: & cõu̾tam dies festos iestros in
luctum & cãtica ur̃a ĩ lam̃tationẽ. Itẽ leremias. extẽrita est
quȩ parit & tediit aia: & occidit sol ei cum adhuc medꝰ dies¬
eẽt cõfusa est & maledicta. Reliquos eoꝵ ĩgladio dabo ĩ con-¬

Expanded text:
id amplius iam de facinore Iudaeorum dici potest quam excaecatos tum fuisse atque insanabili furore correptos, io qui haec cottidie legentes neque intellexerunt neque quin facerent cauere potuerunt? suspensus igitur et adfixus exclamauit ad deum uoce magna et ultro spiritum posuit. et eadem hora terrae motus factus est et uelum templi quod separabat duo tabernacula scissum est in duas partes et sol repente subductus est et ab hora sexta usque in nonam tenebrae fuerunt. qua de re Amos propheta testatur: et erit in illo die, dicit dominus, occidet sol meridie et obtenebrabitur dies lucis: et conuertam dies festos uestros in luctum et cantica uestra in lamentationem. item Hieremias: exterrita est quae parit et taeduit anima, et subiuit sol eiesset, confusa est et maledicta. Reliquos eorum in gladio dabo in con
Abbreviated transcription (Latin):
um hec facta eent ne ꝓdigiis qđ cęlestib facinꝰ suũ ĩtelligẽ
querũt sed qm̃ prȩdix̾at se tertia die ab ĩferis resurecturu.
metuentes ne adiscipulis subrepto & a moto corꝑs uniu̾si resur
trax̾unt eum cruci & cõclusum firmiter ĩ monum̃to militãi
custodia cĩcundeder̃t. Ueꝵ tertia die añ lucem tẽremotu rẽp̃ete
patefactum ẽ sepultrũ & custodib quos actonitos obstupefetat
pauor nihil uidentib ĩteger ex sepultro ac uiuus egressus in
galieam ꝓfectus est: ut discipulos suos querẽt. In sepultro uõ
nihil reptum est nisi exuuie. quib ĩuolutu corpus ĩ clusat̃.
Illud aũt apud ĩferos nõ remãsurũ. s diȩ tertia resurectuꝵ ꝓphetȩ

Expanded text:
lestibus facinus suum intellegere quiuerunt, sed quoniam praedixerat se tertio die ab inferis resurrecturum, metuentes ne a discipulis subrepto et amoto corpore uniuersi restraxerunt eum cruci et conclusum in monumento firmiter militari custodia circumdederunt. uerum tertio die ante lUcem terrae motu repente facto patefactum est sepulcrum et custodibus quos adtonitos obstupefecerat pauor nihil uidentibus integer e sepulcro ac uiuas egressus in Galilaeam profectus est, ut discipulos suos quaereret, in sepulcro uero nihil repertum est nisi exuuiae, quibus conuolutum corpus incluserant. illum autem aput inferos non remansurum, sed die tertio resur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessores qui aut̃ nihil oĩo colendũ putauert̃ aut religiones
falsas apꝓbau̾ut aut &̃ si iuim potãtemq sum̃i dei ĩtellexunt
ut Plato ꝙ cut unũ ẽẽ fabricatorẽ mũdi deu. Et .M. Tulliꝰ ꝗ
fatet hoĩe p̃clara quadã cõditions a sio ddeo eẽ gr̃atu
tñ ei debitu cultũ tanꝙͣ sumo pr̃i nõ reddiderũt qͦuod erat
cõseq̃ns ac necessa ĩum. Deos aũt neq pr̃es neq dños ẽẽ posse-

Expanded text:
fessores: quia aut nihil omnino colendum putaverunt, aut religiones falsas approbaverunt, aut, etiamsi vim potestatemque summi Dei intellexerunt, ut Plato, qui ait unum esse fabricatorem mundi Deum, et M. Tullius, qui fatetur hominem praeclara quadam conditione a summo Deo esse generatum; tamen ei debitum cultum tamquam summo patri non reddiderunt, quod erat consequens ac necessarium. Deos autem neque patres, neque dominos esse posse,
Abbreviated transcription (Latin):
gnãri põt. Unus ig̃ acsolus toli debet. ꝗ louẽ ꝗ saturnũ ꝗ cęlum
ip̃m t̾ramq añcessit. Is .n. necesse ẽ hoĩem figurau̾it ꝗ añ hoiẽm
adorat & ĩ scipiens ẜuus est ꝗ dñm suu aut fugiat aut nesciat
Et ipius filiꝰ ꝗ suũ ueꝵ prem̃ uł odeit᷑ ilł ignoret.
Unc qm̃ docui sapiam̃ & religionẽ nõ posse diduci. suꝑest ut
de ip̃a religione ac sapiã disseramꝰ. Sentio qđ ꝙ̃ sit dificilisde
reb cęlestib disputatio. s tñ audendũ ẽ ut illustrata ue̾rtas
pateat. mułtiq ab errõe atq ĩteritu liberent᷑ ꝗ eam sb̃ uelamĩe
stultitie latentem asꝑnant̾ ac respuũt. S pͥusꝙͣ icipiam de
deo & oꝑib eiꝰ dicẽ pauca mihi de ꝓphetis añ dicenda st̃ quoꝵ
testimoniis nẽ uti necesse ẽ qđ ĩ priorib libris ne face̾m tem¬
ꝑaui. Añ oĩa ꝗ ueritatem studet cõphende̾ nõ mõ ĩtelligendis

Expanded text:
 caelum ipsum terramque antecessit. is enim necesse est hominem figurauerit, qui ante hominem adorat, et insipiens seruus est, qui dominum suum aut fugiat aut nesciat, et inpius filius, qui suum uerum patrem uel oderit uel ignoret. Nunc, quoniam docui sapientiam et religionem non posse diduci, superest ut de ipsa religione ac sapientia disseramus. sentio quidem quam sit difficilis de rebus caelestibus disputatio, sed tamen audendum est, ut inlustrata ueritas pateat multique ab errore atque interitu liberentur, qui eam sub uelamine stultitiae latentem aspernantur ac respuunt. sed priusquam incipiam de deo et operibus eius dicere, pauca mihi de prophetis ante dicenda sunt, quorum testimoniis nunc uti necesse est: quod in prioribus libris ne facerem temperaui. ante omnia qui ueritatem studet conprehendere, non modo intellegendis
Abbreviated transcription (Latin):
una uis est ꝙͣuis diu̾sa eẽ uideat᷑. Alt̾u .n. põitu ẽ ĩcensu.
alt̾u ĩ actu. s tñ similia st̃ duob riuis ex uno fonte maña¬
tib. fons aũt sap̃iȩ & religiõis deus ẽ a quo hi duo riui si
ab ẽrau̾int arescant necesse est quem qui nesciũt nec sapĩe¬
sit aut filiis abdicatis aut ẜuis fugitiuis qr neq illi prem̃
qͥrũt neq hi dñ. & sic̃ abdicati hereditatem pr̃is nõ asse¬

Expanded text:
uis diuersa esse uideantur: alterum enim positum est in sensu, alterum in actu; sed tamen similia sunt duobus riuis ex uno fonte manantibus. fons autem sapientiae et religionis deus est, a quo hi duo riui si aberrauerint, arescant necesse est: quem qui nesciunt, nec sapiennt similes sint aut filiis abdicatis aut seruis fugitiuis, quia neque illi patrem quaerunt neque hi dominum. et sicut abdicati hereditatem patris non adse
Abbreviated transcription (Latin):
non habet.
Uibus reb apꝑet ꝙ interse cõuncta sint sapiã & religio. Sa¬
pientia spectat ad filios ꝗ̃ exigit amor̃ẽ. Religio ad ẜuos quȩ
exigit timorẽ. Nam sic̃ illi prem̃ dilligẽ debent & honoraẽ
sic hi dñm colere ac uereri. Deul ãt ꝗ unꝰ est qm̃ utranqr¬

Expanded text:
non habet. Quibus rebus apparet quam inter se coniuncta sint sapientia et religio. sapientia spectat ad filios, quae exigit amorem, religio ad seruos, quae exigit timorem. nam sicut illi patrem diligere debent et honorare, sic hi dominum colere ac uereri. deus autem, qui un
Abbreviated transcription (Latin):
lantu .n. abest a diuinis litt̾is repugnãtia ꝙͣtu ille abfut a
fide & uẽitate p̃cipue tñ petrum paulũq lac̾auit ceterosꝙ
discipulos tanꝙ̃ fallatiȩ seminatores. quos eosdem tñ rudes
& ĩ doctos fiusse testat est. Nam quosdam eoꝵ pistatõio artifi¬
cio fecisse q̃stum qi egre ferra ꝙ illas rem nõ aristophanes

Expanded text:
tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a tantum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque diset indoctos fuisse testatus est; nam quosdam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum: quasi aegre ferret, quod illam rem non Aristophanes
Abbreviated transcription (Latin):
fit. quo scelere nõ cõtentus ã scriptis eos quos afflu̾at ĩsecut᷑
est. Cõposuit .n. libellos duos nõ tont̾ christianos ne inimice ĩsec¬
tari uidẽt sa ad christianos ut humane ac bnigne consulere
putaretur. ĩ ꝗb ita falsitatem scripturę scte facrę arguere co¬
natꝰ ẽ. tanꝙͣ sibi eẽt tota cõtraria. Nam ꝗdam capita q̃ repu¬
guare sibi udebantur exposuit adeo mł̃ta adđo ĩtima enume¬
uans. ut aliqñ ex eadem disciplia fuisse iudeatur. Quod fi
fuit. ꝗs cum demosthenes potẽit ab impietate defendẽ ꝗ reli¬
gionis cui fuerat assensus & fidei cuiꝰ nom̃ iduerat & sac̃menti q̃đ
acteꝑat ꝓditor factus ẽ ñ forte caũ ĩ manus eiꝰ diuine litterȩ
ĩ ciderunt. Que ig̃ temitas erat id aude̾ dissolue̾ qđ illi nemo
ĩtpretatus est bene qđdꝙ aut nihil didicit: aut nihil ĩtellexit

Expanded text:
fuit: quo scelere non contentus, etiam scriptis eos, quos afflixerat, insecutus fuit: quo scelere non contentus, etiam scriptis eos, quos afflixerat, insecutus est. Composuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari videretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur. in quibus ita falsitatem Scripturae sacrae arguere conatus est, tanquam sibi esset tota contraria; nam quaedam capita, quae repugnare sibi videbantur, exposuit, adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse videatur. Quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab impietate defendere? qui religionis cui fuerat assensus, et fidei cujus nomen induerat et sacramenti quod acceperat proditor factus est? nisi forte casu in manus eius diuinae litterae inciderunt. quae igitur temeritas erat id audere dissoluere quod illi nemo interpretatus est? bene, quod aut nihil didicit aut nihil intellexit.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit rõnem ineptus uan̾us ridiculꝰ apparuit. Quia grauis ille cõ¬
derisere ut poete cum uderent hoĩe ꝓfitente sȩ illuminatuꝵ
alios cu ip̃e cęcus eẽt. Reductuꝵ alios ab errore cum ip̃e ignorar&
ubi pedes suos ponẽt erudituꝵ alios ad u̾eitatem: cuiꝰ ille ne scin¬
tillam ꝗđ unã uidiss& aliqñ ꝗppe cum sapĩę ꝓfessor ꝓfligare sa¬
pientia nitẽtur. om̃s tñ id arguebant ꝙ illo potissim̃ tempore id
opis eẽt agressꝰ. quo furebat odiosa crudelitas. Opħu adulatorẽ
ac tempi ẜuiẽtem. Ueꝵ hic ꝓ sua inanitate cõtem ptꝰ est. ꝗ & gr̃a
quã sꝑanit nõ adeptus est & gloria quã captauit ĩ culpam rep̃¬
hensionẽq cõu̾sa est. Alius eandem mam mordatĩ scripsit qui¬
erat tu e nũo uidicũ & ꝗ auctor ĩ pͥmis faciendę ꝑsecutionis

Expanded text:
voluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille convoluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille conderisere, utpote cum viderent hominem profitentem se illuminaturum alios, cum ipse caecus esset, reducturum alios ab errore\', cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret, eruditurum alios ad ueritatem, cuius ille ne scintillam quidem unam uidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor profligare sapientiam niteretur. omnes tamen id arguebant, quod illo potissimum tempore id operis esset adgressus quo furebat odiosa crudelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus est, qui et gratiam quam sperauit non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensioneerat tum e numero judicum, et qui auctor in primis faciendae persecutionis
Abbreviated transcription (Latin):
subuenire : atq illos ad ueram uiam reuocãe .÷. ad cultus deoꝵ
quoꝵ mumine ac maiestate ut ille ditebt mundꝰ gub̾natur
nec pati hoĩes ĩꝑitos quorũdã fraudib illudi: ne simplicitas coꝵ
predȩ ac pabulo sit hõib astutis. Itaq suscepisse hoc munus
phia dignũ ut p̃ferra nõ uidẽtib lim̃ sapĩę. Non mo ut sustep¬
tis deorꝰ cultib resanescãt sa &̃ ut ꝑtinati obstinatõe dep̃oiti cõpis¬
cruciam̃ta deuitent. neu seuas membroꝵ lacerationes si frustra ꝑpeti
uelint. Ut aut̃ appareret cuiꝰ rei gratia opꝰ illud elaborass. effusus
ẽ i pͥncipũ landes: quoꝵ pietas & ꝓudentia ut qd ip̃e dicebat cu
cõsultu ẽẽ tandem rel hũanis & cohibita impia &e anili suꝑsti¬
cione uniu̾si hoĩes legitis sacris uacarẽt ac ꝓpitios sibi deos
expirentur. Ubi aũt religionis eiꝰ cõt quam ꝑorabat ĩfirmare

Expanded text:
subuenire subuenire quorum numine ac majestate ut ille dicebat mundus gubernetur, nec pati homines imperitos quorumdam fraudibus illici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis. Itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non videntibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut pertinaci obstinatione deposita corpcruciamenta deuitent neu saeuas membrorum lacerationes frustra perpeti uelint. ut autem appareret cuius rei gratia opus illut elaborasset, effusus est in principum laudes, quorum pietas et prouidentia, ut quidem ipse dicebat, cum consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis ejus, contra quam perorabat, infirmare
Abbreviated transcription (Latin):
rias litteras actius docerem cõtigiss&q ut eodẽ tpr̃e dei tẽplũ
eũteret᷑. duo existerũt ibidem ꝗ iatenti atq abiecte ueritati
nescio utrũ suꝑbĩ an iportuns ĩ sultarent: quoꝵ alter ancistitẽ
se p̃hie ꝓfitebatur. Ueꝵ ita uiciosus ut cõtinentię magister ñõ
minꝰ auaritia ꝙͣ libidinibus arderet. Inuictu tã sumptuos ut
i schola iuĩtutis. assertor parsimoniȩ: pauptatisq laudator ĩ
palatio peius cenara ꝙͣ domi tñ uitia sua capillis & palio & qđ
maxim̃ est uelam̃tu diuitus p̃tegebat. Quas ut augẽt ad ami¬
cidias iudicũ miro ambitu penetrabat eosq sibi repente aucto¬
hac potentia retardaret hicũo ꝗ suas disputationes mõib destri¬
ebat uł mores suos disputationib arguebat ip̃e adũsu se gra¬
uis censor & accusator acerimꝰ eodemꝰ ip̃o tp̃re quo iustꝰ ppls
ne farie laterabat᷑ tres libros euomuit cõtra religionẽ nom̃q

Expanded text:
em contigissetque ut eodem tempore dei templum euerteretur, duo extiterunt ibidem qui iacenti atque abiectae ueritati nescio utrum superbius an inportunius insultarent. quorum alter antistitem se philosophiae profitebatur, uerum ita uitiosus, ut continentiae magister non minus auaritia quam libidinibus arderet, in uictu tam sumptuosus, ut in schola uirtutis adsertor, parsimoniae paupertatisque laudator, in palatio peius cenaret quam domi. tamen uitia sua capillis et pallio et, quod maximum est uelamentum, diuitiis praetegebat: quas ut augeret, ad amicitias iudicum miro ambitu penetrabat eosque sibi repente auctohac potentia retardaret. hic uero qui suas disputationes moribus destruehat uel mores suos disputationibus arguebat ipse aduersum se grauis censor et accusator acerrimus, eodem ipso tempore quo iustus populus nefarie lacerabatur tres libros euomuit contra religionem liomenque
Abbreviated transcription (Latin):
religio ueri cultus est. suꝑstitio falsi & oĩo ꝗd colas int̾est nõ
tant. cũ sint suꝑstitiosi. hec religionẽ post̾ a suꝑstitione discẽne̾
hec significantia noũi expͥmẽ diximꝰ nom̃ religionis ab uĩculo
pietatis eẽ deductu ꝙ hoiem̃ sibi deus religaueit & pietate cõ¬
stͥnxẽt. Qua nos fuire dño ei ut dño & obsequi ut pr̃ĩ necẽ ẽ.
solu̾e suꝑstitiosi aũt. uocant᷑ nõ ꝗ filios suos suꝑstites optant
penates. Nam ꝗ nouos sibi rit̾ assumebat. ut deoꝵ uite mõtuos
honorarẽt. quos ex hõib ĩ cęlum receptos ꝓutabãt hos suꝑsticio¬
sos uotabãt. Eof uero ꝗ publicos ⁊ ãtiqͦs dos colerẽt religiosos nõia¬

Expanded text:
religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, noreligio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, notant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere, nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi deus religauerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse essoluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant penates. Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut deorum vice mortuos honorarent, quos ex hominibus in coelum receptos putabant, hos superstitiosos vocabant. Eos vero, qui publicos et antiquos deos colerent, reliogiosos nomi
Abbreviated transcription (Latin):
hostiȩ plurime: qr młtiplicata obseꝗa deu merent᷑ potiꝰ ꝙͣ
offendũt. nõ .n. nobis odiosi uident᷑ hi famuli ꝗ assidui & fre¬
qͥntes ad obsegũ fuerĩt s& magis tari. Cur ig̾ sit culpe &
nom̃ rep̃hensibile suscipiat qui aut filios suoiꝰ magis diligit
&̃ ex contrario ualet. Si .n. totos dies p̾cari & ĩmolariꝰ cͥminis
est gͦ & semel si suꝑstites filios sb̾m̃ optãe uitiosu est. suꝑsti¬
tiositᷤ ig̾ est & illȩ qui &e raro id optau̾it. aut tur uicii nomẽ
sit ex eo tractu: quo nihil honestꝰ nihil ustsꝰ optai põtsłlã
qđ ait religiosos a relegendo appellatos ꝗ retractent ea dili¬
genter quȩ ad cultu deoꝵ ꝑtineant. Cur gͦ & ille qui seye
hoc ĩ die faciãt religiosoꝵ nom̃ amittat: cũ młto utiq diligẽtiꝰ¬
ex assiduitate ip̃a relegant. ea quib dii colunt᷑. Quid egꝰ est: ni miꝵ

Expanded text:
hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis chari. Cur igitur sit in culpa, et nomen reprehensibile suscipmentam etiam ex contrario ualet. si enim totos dies precari et immolare criminis est, ergo et semel; si superstites filios subinde optare uitiosum est, superstitiosus igitur et ille qui etiam raro id optauerit. aut cur uitii nomen sit ex eo tractum quo nihil honestius, nihil iustius optari potest? nam quod ait religiosos a relegendo appellatos qui retractent ea diligenter quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi qui hoc saepe in die faciant religiosorum nomen amittant, cum multo utique diligentiuex ads
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑauerũt. Nam ꝗ totos dies p̾tabantur & ĩmolabant & sui
sibi liberi suꝑstites eent suꝑstitiosi st̃ appellati. Qui aũt oĩa
quȩ ad culturã deoꝵ ꝑtinerẽt rect retractarent & tanꝙͣ rele¬
gent hi st̃̾ dicti religiosi ex relegendo tanꝙͣ ex eligendo eli-¬
gentes & diligendo diligentes & ĩtelligendo ĩtelligentes his .n.
uerb oił inest uis legendi eademq i religioso. Ita factũ ẽ
ĩ suꝑstitioso & religiosõ. alt̾u uicii nom̃ alt̾um laudis. hec ĩterp̃¬
tatio ꝙ inepta sit. ex re ip̃a licet noscere. Nam si ĩ isdem
diis colendis & suꝑstitio & religio u̾satur exigna uł potiꝰ nulla
distantia est. Quid .n. mihi affera cãę. Cur p̃cari ꝓ salute fi¬
lioꝵ semel religiosi & idem decies fatẽ suꝑstitiosi eẽ hõis ar¬
bitret᷑: Si .n. semel fate optim̾ est ꝙͣto magis sepiꝰ: si hora
pͥma gͦ& tota die si una hostia platabilis placabiliores utiq

Expanded text:
erunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent et tamquam relegerent, ii sunt dicti religiosi ex relegendo, tamquam ex eligendo elegantes, ei diligendo diligentes, ei intellegendo intellegentes. his enim uerbis omnibus inest uis legendi eadem quae in religioso. ita factum est in superstitioso et religioso alterum uitii nomen, alterum laudis. haec interpretatio quam inepta sit, ei re ipsa licet noscere. nam si in isdem diis colendis et superstitio et religio uersatur, exigua uel potius nulla distantia est. quid enim mihi adferet ca superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique
Abbreviated transcription (Latin):
e cum ita se heant ut ondimꝰ apꝑa nullam aliã spem uitę
hõi eẽ ꝓpoĩtam a ut abiectis uanitatib & erroͬe iiẜabili de¬
um cognoscat a deo ẜuiat nͥ huic temporali renũtiet uitȩ
ac se rudim̃tis iustitiȩ ad tultũ uẽ religiois ĩstituat hac .n.
cõditione gignim. ut gn̾ãti nos deo iusta & debita obsequia
p̃beamꝰ. hunc solum non̾imꝰ hũc sequam̃ hoc uĩtulo pietatis
obstricti deo religati sumꝰ. uñ ip̃a religio nom̃ accepit. nõ ut
Cito itpretatꝰ ẽ a relegendo ꝗ i libro de na deoꝵ ẜo ita dixit.

Expanded text:
eant ut ostendimus, apparet nullam aliam spem uitae homini esse propositam, nisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis obstricti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero interpretatus est a relegendo, qui libro de natura
Abbreviated transcription (Latin):
ACTANTIUS QUASI QUD̃M¬
Fluuius eloquentiẽ tullianȩ Crispum filium.
Gonstantini latinis litteris erudiuit. uix oĩu
suo tempore eruditissimus. sed adeo ĩ hac uita
pauꝑ ut plerunq & netessaris indigue̾it.¬

Expanded text:
actancius quasi fluvius eloquencie tuliane, Cris<pum> Constantini latinis litteris erudivit, vir omnium suo tempore eruditissimus, sed adeo in hac vita pauper ut plerumque eciam necessariis indigeret
Abbreviated transcription (Latin):
deuotione maxiã opus ẽ ne quis forte ĩtegritatis atq
ĩ notẽtiȩ fidutiam gerens timo̾i̾s & arrogantię tͥmen ĩcũ¬
rat eoq fc̃o gr̃am ur̃tutis amittat. s& ut sit deo carus
desiderau̾it non ẽ opꝰ deo stienti ꝗd uelimꝰ. Suꝗd ei boni
cuen̾it gratias agat siꝗd mali safisfatiat &e id si ob pec¬
cata fua euenisse fateatur. Et nihilo minꝰ & ĩ malie
gratias agat. & ĩ bonis satisfatiat ut idem sit semꝑ &
stabilis & ĩmutabilis & ĩtõtussus. Hec tm̃ hoc in tẽplo
putet sibi eẽ faciendũ s& & domi & ĩ ip̃o &̃ cubili suo
secu deniq hẽat deum semꝑ ĩ corde suo cõsecratum:
qm̃ ip̃e est dei templu qđ si deo pr̃i ac dño hac assi¬
duitate hoc olosequio hac deuotione ẜuieit. cõsumata¬
& ꝑftã iustitia est: quã ꝗ tenue̾i̾t hic & ut añ testati
sumꝰ deo paruit huic religioni atq offo suo satisfecit..¬

Expanded text:
devotione maxima opus est; ne quis forte integritatis et devotione maxima opus est; ne quis forte integritatis et innocentiae fiduciam gerens, tumoris et arrogantiae crimen incurrat, eoque facto gratiam virtutis amittat. Sed ut sit Deo carus, desideraverit, non est opus dicto scienti quid velimus. Si quid ei boni evenerit, gratias agat; si quid mali, satisfaciat, et id sibi ob peccata sua evenisse fateatur; et nihilominus etiam in malis gratias agat, et in bonis satisfaciat: ut idem sit semper, et stabilis, et immutabilis et inconcussus. Nec tantum hoc in templo putet sibi esse faciendum, sed et domi, et in ipso etiam cubili suo. Secum denique habeat Deum semper in corde suo consecratum; quoniam ipse est Dei templum. Quod si Deo, patri ac domino, hac assiduitate, hoc oet perfecta iustitia est: quam qui tenuerit, hic, ut ante testati sumus, deo paruit, hic religioni atque officio suo satisfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
ficii genꝰ ꝙͣ sit uerissim̃ trismegistꝰ hermes ydoneus testis
ẽ. ꝗ nobiscũ .i. cũ ꝓphetis. Quos sequim̃ tam re ꝙͣ uerbis
congrit: de iustitia sic locut̾ ẽ. hoc u̾bum ofili adora
& cole. cultus aũt dei unus est malũ nõ eẽ. Its ĩ illo ser:¬
mone ꝑftõ cum exaudissa asclepiu qͥrentem a filio suo
utrũ placẽt pr̃ĩ eiꝰ ꝓferre tus & alios odores ad sacficũ
dei exclamauit bene bñ o mi nate. o As clepi. est .n. maria
ĩpietas tale quid de uno illo ac singulari bono ĩ aũt ĩdutẽ hec &
& oũi minime ĩdigens. Nos uõ gratias agentes adoremꝰ huiꝰ.n.
sacfitiu sola benedictio & recte. Uerbo .n. sacficaĩ oporta
do siqd deus u̾bum est. ut ip̃e confessus ẽ. Suĩmꝰ ig̃ colẽdi
dei ritꝰ est ex ore iusti hõis ad deum directa laudatio.¬
Que tñ ipã ut deo accepta sit & hũilitate & timore &

Expanded text:
ficii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis ficii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item in illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haeet omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur colendi dei ritus est ex ore iusti hoquae tamen ipsa ut Deo sit accepta, et humilitate, et timore, et
Abbreviated transcription (Latin):
& scrico texit᷑. sacfitiũ est uctima & q̃cunq ĩ ara cre¬
mãtur. Sa utroq nõ utit᷑ deus qr & ip̃e ĩ cõruptꝰ est &
illud totum cõruptibile. Itaq deo utruiq ĩ cõporale offe¬
rendu ẽ quo utitur. donũ est ĩtegritas cũ sac̾ficiũ laus
& hỹnos. Si .n. deus nõ uidetur gͦ his reb coli debet
Q̃ nõ uidentur Nulla ig̃ alia religio uera ẽ. nͥ q̃ ũitute
ae iustitia cõstat. Quõ dũt deus iustitia hõĩs utãtur. In¬
tellectu fucile ẽ Si .n. iustus fuei̾t homo accepta ĩ mor¬
talitate ĩet̾nu deo ẜuiet. hoĩes aũt nõ nͥ ad iustitiam
nasci cum p̃ħi ueteres. Tum &̃ Cito suspicat᷑ disserẽs
.n. de legibus sar oiũ inꝗt ꝗ̃ ĩ hom̃i doctoꝵ disputatione
u̾santur nihil est ꝓstõ p̃stabili: ꝙ plane ĩ telligi nos ad
iustitiam eẽ natos. Id gͦ solum deo exhibere atq offerre de¬
bemꝰ ad iid̾ capiendũ nos ip̃e gnauit. hoc aũt duplex sacri¬

Expanded text:
icium est victima, et quaecumque in ara cremantur. Sed utroque non utitur Deus; quia et ipse incorruptus est, et illud totum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificium, laus, et hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia reet iustitia constat. quomodo autem deus iustitia hominis utatur, intellectu facile est. si enim iustus fuerit homo, accepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo exhibere atque offerre debemus ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacri
Abbreviated transcription (Latin):
& ueriꝰ. ułtis ne nos inꝗt deum cogitãe magnũ & pla¬
cidum & maiestate leni uerenduz ãicu & semꝑ ĩ ꝓxĩo
nõ ĩmolatiõib nec sangiũe multo colendum: Que .n.
ex trucdatiõẽ ĩmerẽtiu uoluptas est: s& m̃te pura bono
honestoq ꝓpoĩto nõ templa illi cõgestis ĩ altitudinem
saxis extruenda st̃ ĩ suo cuiq consetrandum ẽ pectoͬe
Uestes ig̃ & gẽmas & cȩtera q̃ hñtur ĩ p̃tio siꝗs pu¬
tat deo carã is plane quis sĩt deus nescit cui putet
uoluptati eẽ eas xes quas & hõ si cõtempẜit ure lau¬
dabit᷑. Qiud gͦ castu ꝗd deo dignu ñ ꝙ ip̃e ĩ illa
diuina lege sua poposcit. Duo st̃ ꝗͦ offerri debeant
donũ & sacfitiũ donũ iꝑpetuũ. sac̾fitiũ ad tempꝰ ueꝵ
apł istos ꝗ nullo mõ rõne diuinitatis ĩ telligũt. donũ

Expanded text:
 uultisne uos inquit deum cogitare magnum et placidum et maiestate leni uerendum, amicum et semper in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo castum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt quae offerri debeant, donum et sacrificium, donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. uerum apud istos, qui nullo modo rationem diuinitatis int
Abbreviated transcription (Latin):
hic plane sapiens. hic uist̾. hic hõ. hic deniq cęlo dignus u¬
ditabitur. quem suus parens nõ humilem nec ad t̾ram moe
quadrupedis adiectum s stantem potiꝰ ac rectum sicut eu
fecit agnouerit:¬

Expanded text:
hic plane sapiens, hic iustus, hic homo, hic denique caelo dignus iuhic plane sapiens, hic iustus, hic homo, hic denique caelo dignus iudica-bitur, quem suus parens non humilem nec ad terram more quadrupedis abiectum, sed stantem potius ac rectum sicut eum fecit adgnouerit
Abbreviated transcription (Latin):
supra hoĩem. Deus aũt maiꝰ est hoĩe. supra gͦ non infra ẽinec
ĩ ima potiꝰ s ĩ sũma regione qͥrendus est. quare nõ ẽ dubiũ
ꝗn religio nulla sit ubitũq simulacrũ est. Nam si religio
ex diuinis reb ẽ duuni aut nihil est nͥ ĩ celestibus reb. carẽt
qđ ꝗd de noĩe ip̃o apparẽ sapienti põt. Quicꝗd .n. simulat᷑
id falsum sit necesse ẽ. nec põt inꝙͣ ueri nom̃ acciꝑe q̃đ ue¬
ritatem fuco et imitatione iñtit᷑. Si aut̃ om̃is imitatio nõ res
potissim̃ seria s qͣi ludus tic iocus est nõ religio ĩ simulatͥs
s minꝰ xeligionis est. Prȩferẽdu est ig̾ falsis om̃ib uerum:
calcanda terrena ut celestia cõsequam. Ita .n. se res ht̃ ut ꝗs¬
quis aiam suam. cuiꝰ origo de cęlo est ad ĩferna et ima pro¬
strau̾it. eo cadat quo se ip̃e deieceit̃. Iõq oportet rõis ae stat̾
sui memorem nõ nͥ ad suꝑna niti semꝑ ac tendẽ. Qđ ꝗ feci̾t

Expanded text:
supra hominem; Deus autem major est homine; supra ergo, non infra est, nec in ima potius, sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubium quin religio nulla sit, ubicumque simulacrum est. Nam si religio ex divinis rebus est, divini autem nihil est, nisi in coelestibus rebus; carent quod quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. quidquid enim simulatur, id falsum sit necesse est, nec potest umquam ueri nomen accipere quod ueritatem fuco et imitatione mentitur. si autem omnis imitatio non res potissimum seria., sed quasi ludus ac iocus est, non religio in simulacris, sed mimus religionis est. praeterendum est igitur taisis omniRus uerum, calcanda terrena., ut caelestia. consequamur. ita enim se res habet, ut quisquis animam suam, cuius origo de caelo est, ad inferna et ima prostrauerit, eo cadat quo se ipse deiecerit, ideoque oportet rationis ac status sui memorem non nisi ad superna niti semper ac tendere. quod qui fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ĩfirmitas t̾plici mõ sb̃iacet dm̃o pctĩ. factis. dictis. cogi¬
tatione ꝑ hos gradus ad sumũ culm̃ iustitia ꝓcedit. Pͥmꝰ
est uĩtutis gradus malis oꝑib abstine̾. Secũdꝰ &̃ malisubꝰ¬
mone delinquat. Qui t̾ciũ is uõ similitudinẽ dei assecut
iudetur. Est .n. pene sũp̃ hũanu modu ne ĩ cogitat᷑onẽ
qđ admitte̾ qđ sit uł facto malũ uł ĩꝑbum dictu Itaq¬

Expanded text:
Cujus infirmitas triplici modo subjacet dominio peccati, factis, dictis, cogiCujus infirmitas triplici modo subjacet dominio peccati, factis, dictis, cogitationibus. Per hos gradus ad summum culmen justitia procedit. Primus est virtutis gradus malis operibus abstinere; secundus, etimone delinquat: qui tertium, is vero similitudinem Dei assecutus videtur. Est enim pene supra humanum modum, ne in cogitationem quidem admittere, quod sit vel factu malu
Abbreviated transcription (Latin):
uociens ig̾ rogarif tentari te adeo crede ansis dignus
audiri. Circimspite cõscientiam tuam & ꝙͣtu potes medẽ
uulm̾b. Nec tñ qr pectata largitione tolluntur darit¬
licentiam petandi putes. Abolentur n si deo largiare qr pecta¬
uẽis. Nam si fidutia largiendi petces nõ abolentur. deus .n.
purgai hominẽ a pectatis maxiẽ cupit iõq age̾ penitentia
iubet. Agere aũt poenitentiam nhil est aluia ꝙͣ ꝓfite̾i &¬
affirmãe se ulteriꝰ nõ pectatuꝵ. Ignoscitur itaq his ꝗ ad
petatũ ĩprudenter ĩcauteq labuntur ueniã nõ ht̃ ꝗ sciens
tempandũ sibi ab oꝑe largitionis existimet qr nõ heãt pe¬
ctata q̃ deleat. Immo uõ tũ magis iustitiã deb& oꝑari
cu fctus est iust̾ ut qđ añ ĩ medelam uuln̾um fec̾at
postiodũ fatiat ĩ laudem głamq uĩtutis. Eo accedit ꝙ
nemo ẽẽ sine Alicto põt ꝙͣ diu ĩdum̃to carnis onerat᷑ ẽ

Expanded text:
uoties igitur rogaris, tentari te a Deo crede, an sis dignus audiri. Circumspice conscientiam tuam et, quantum potes, medere vulneribus. Nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tlicentiam peccandi putes. Abolentur enim, si Deo largiare, quia peccaveris; nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. Deus enim purgari homines a peccatis maxime cupit, ideoque agi poenitentiam jubet. Agere autem poenitentiam, nihil aliud est, adfirmare se ulterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non habet qui scitemperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodnemo esse sine delicto potest, quandiu indumento carnis oneratus est.
Abbreviated transcription (Latin):
puꝵ. debent gͦ largitione ꝑpetua petã cãnis aholẽ. Unu
est ig̾ sapientis & iusti & uitalis uni opꝰ diuitias suas
ĩ sola iustitia collotãs qua ꝓftõ qui eget licet ille croe¬
su a̾e crassu diuitiis suꝑet hic pauꝑ. hic nud̃. hic mẽ¬
dicus putandus est. Danda ig̃ oꝑa ut ĩdum̃to iustitię
pietatisq uelem᷑ quo nos exuãt nemo qđ nõb sempit̾nũ
p̃bet ornatum Nam si deoꝵ cultores simulat ĩsensibi¬
lia excolut̃ & quicꝗd p̃ciosi hñt ĩ ea cõfert̃: ꝗb nec uti
post̾ nec gr̃as agere ꝙ acceꝑint. Qͣto iustiꝰ est & uerius
uiuentia dei simulatra excolere: ut ꝓmercãẽ uidẽ uiuen¬
tem. q̃ sic̃ usui hñt quicꝗd acceꝑint & gr̃as agunt.
Ita deus icuiꝰ cõspectu bonu fecens & ꝓbabi̾t & mͥ¬
cedem pietatis exoluet.

Expanded text:
petua peccata carnis aboleri. Unum est enim sapientis, et justi, et vitalis viri opus, divitias suas in sola justitia collocare: qua profecto qui eget, licet ille Craesum, aut Crassum divitiis superet, hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. Danda igitur opera, ut indumento justitiae pietatisque velemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. Nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt, et quidquid pretiosi habent, in ea conferunt, quibus nec uti possunt, nec gratias agere, quod acceperint: quanto justius est, et verius, viventia Dei simulacra excolere, ut promereare viventem? Quae sicut usui habent quidquid acceperint, et gratias agunt: ita Deus, in cujus conspectu bonum feceris, et probabit, et mercedem pietatis exsolvet.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ malu sit qd̾ colũt qñ ꝗd̾ flagitiis oĩb ĩgnati ueniũt
ad p̃candu & se pie sacrificaẽ opinant᷑ si cutem lauexint
tãꝙͣ libidines mtra pectus ĩclusas ulli amnes abluãt aut ulla
maria purificent. ꝙͣto satiꝰ est m̃tem potiꝰ eluere. ꝗ̃ malis
cupiditatib sordidat᷑ & uno uirtutis ac fidei lauatro uni¬
u̾sa uitia depellere: Qđ qui fetcit quãlibet ĩ ꝗnatũ ac sor

Expanded text:
quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt quam malum sit quod colunt, quandoquidem flagitiis omnibus inquinati ueniunt ad precandum et se pie sacrificasse opinantur, si cutem lauerint, tamquam libidines intra pectus inclusas ulli amnes abluant aut ulla maria purificent. quanto satius est mentem potius elnere, quae malis cupiditatibus sordidatur, et uno uirtutis ac fidei lauacro uniuersa uitia depellere! quod qui fecerit, quamlibet inquinatum ac sor
Abbreviated transcription (Latin):
ad solos cligitos ꝑtinente. Nostra uõ religio eo firma ẽ
& solida & ĩmutabilis: qr iustitiã docet qr nobiscũ semꝑ
est qr tota ĩ aĩõ colentis ẽ qr mẽtem ipa ꝓ sacrifitio ht̃.
Illic nihil exigitur aliud ꝙͣ sanguis pecoꝵ & fumꝰ & ĩ nep¬
ta libatio. hicꝰ bona mens purum pectus ĩ nocens iuta
Illuc ueniũt sine dilectu adulterę ĩpuditȩ̨ lenę. ꝓtaces&
obscenȩ merct̾tes. Ueniũt gladiatores fures uenefici &
p̃cant᷑ nihil aliud ꝙͣ ut scelera ĩpune comittat̃. Quid .n.
Latro sacrificans aut gladiator roget: nͥ ut occidãt:. Uene¬
narius ñ ut fallat : quid meretrix ñ ut pluxim̃ peccet:¬
Ille qui latebras cordis uidet. ꝗ pitatis semꝑ ĩfestus est ꝗ exi¬
git iustitia qui fidem poscit. Quis hic malȩ m̃ti aut ma¬
le prȩti locꝰ est : at illi ĩfelices nec ex scelẽib siis ĩ telligũt

Expanded text:
ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est ad solos digitos pertinentem. nostra uero religio eo firma est et solida et inmutabilis, quia iustitiam docet, quia nobiscum semper est, quia tota in animo colentis est, quia mentem ipsam pro sacrificio habet. illic nihil exigitur aliut quam sanguis pecudum et fumus et inepta libatio, hic bona mens, purum pectus, innocens uita; illuc ueniunt sine dilectu adulterae inpudicae, lenae procaces, obscenae meretrices, ueniunt gladiatores latrones fures uenefici et precantur nihil aliut quam ut scelera inpune committant. quid enim latro sacrificans aut gladiator roget nisi ut occidant? quid uenenarius nille qui latebras cordis videt, qui peccatis semper infestus est, qui exigit justitiam, qui fidem poscit. Quis hic malae menti, aut malae preci locus est? At illi infelices, nec ex sceleribus suis intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
uere. Ig̃ dei tultꝰ qm̃ militiȩ̨ celestis ẽ duotionẽ maxima
fidemq desiderat. Quõ .n. deus aut amabit colentẽ si ipẽ
nõ ametur ab eosaut p̾stabit p̾tanti ꝗꝙͣ orau̾it: cũ ad
p̃tandũ nemo neq ex aĩo neq obsetranter accedat: Isti at̃
cu ad sacrificãdu diis suis ueniũt. nihil ĩtimũ nihil ꝓpͥu¬
offerut. nõ ĩtegritatem m̃tis nõ reu̾entia nõ timorẽ. Per¬
actis itaq satrificiis inanib om̃ religionẽ ĩ templo &e cũ
templo sicut suenerant relinquũt nihilq secũ ex ea neq
afferut neq referũt. Inde ẽ ꝙ eiꝰmõĩ religiones neq bo¬
nos facẽ post̾ neq firmȩ atq ĩmutabilesꝰ eẽ. Traducũt᷑
nih il ad fidem discitur. quȩ ẽ .n. suꝑstitio illoꝵ deoꝵ quȩ
tia: quo tendit aut̃ ꝗd pollu̾cet᷑ aut ab hoĩe possit fidliter
ẜuãi fortiterq defendi. In qua nihil aliud uideo ꝙͣ ritu

Expanded text:
ur dei cultus, quoniam - militiae caelestis est, deuotionem maximam fidemque desiderat. quomodo enim deus aut amabit colentem, si ipse non ametur ab eo, aut praestabit precanti quidquid orauerit, cum ad precandum neque ex animo neque obseruanter accedat? isti autem cum ad sacrificandum ueniunt, nihil intimum, nihil pofferunt; non integritatem mentis, non reverentiam, non timorem. Peractis itaque sacrificiis inanibus, omnem religionem in templo, et cum templo, sicut invenerant, relinquunt; nihilque secum ex ea neque afferunt, neque referunt. Inde est, quod ejusmodi religiones neque bonos facere possunt neque firmae atque inmutabiles esse. traducuntur pientiam, nihil ad fidem discitur. quae est enim superstitio illorum deorum? entum? quae substantia? quo tendit aut quid pollicetur, ut ab homine possit fideliter seruari fortiterque defendi? in qua nihil aliut uideo quam ritum
Abbreviated transcription (Latin):
sa polluetar atq uolabit᷑. Hichil.n. est ta uolũtãiu ꝙͣ re¬
ligio: ĩ qua si aũis satficantis adu̾sus ẽ: iam sublata iã nulla
est. Recta ig̾ rõ est: ut religionẽ patientia uł mõte defen¬
das: ĩ quo fides cõsectata. & ip̃i deo grata est &e religioni ad¬
dit auctoĩtatẽ. Nam si is qui ĩ hac terrestri militia regi suo
fidem ẜuat ĩ aliqͦ egregio facinoẽ. si postea iuxẽit acceptior
sit & carior. si ꝑierit sum̃a cõsequit᷑ gloriã. Qđ ꝓ duce
suo occubueĩt ꝙͣto magis sꝑatori oiũ deo fides ẜuãda ẽ¬

Expanded text:
sed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam resed polluetur atque uiolabitur. nihil est enim tam uoluntarium quam religio, in qua si animus sacrificantis auersus est, iam sublata, iam nulla est. recta igitur ratio est ut religionem patientia uel morte defendas; in quo fides conseruata et ipsi deo grata est et religioni addit auctoritatem. nam si is qui m hac terrestri militia regi suo fidem seruat in aliquo egregio facinore, si post uixerit, et acceptior fit et carior, si perierit, summam consequitur gloriam, quod pro duce suo
Abbreviated transcription (Latin):
ria illa cognoscãt ĩ memoria mõtuoꝵ cõstituta: dãnabit. aliu¬
q ueriuis ꝙ tolat g̃ret hinc fida silentia sacris ĩstituta st̃ duog̃
ab hominib callidis ne sciat populus ꝗd colat. Cum aũt
nos ĩ eoꝵ doctrinis u̾semur cur nõb aut nõ credũt qui
utrunq nouimꝰ aut ĩuidẽt qr falsis uera p̃tulimꝰ: S defen¬
denda sũt ĩquunt suscepta publite sacra. O ꝙͣ ĩ honesta uo¬
luntate miẜi errant. Sentuit .n. nihil eẽ ĩ rebus humanis
religione p̃stantius eamq suma ui oportẽ defendi sed ut
ĩ ip̃a religione sic ĩ defensionis gñe fallunt. Defendenda
n. religio est nõ occidendo sa moriendo nõ senitia sed pa¬
tientiã nõ scelere sed fide. Illa .n. maloꝵ st̃. hȩc bonor
& necesse est bonũ religione u̾siri nõ malu. Nam si sangũe si
torm̃tis si malo religionẽ Nefendẽ uelis iã no defendetur illa

Expanded text:
ria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliuria illa cognoscat in memoriam mortuorum constituta, damnabit aliutque uerius quod colat quaeret. hinc fida silentia sacris instituta sunt ab hominibus callidis, ne sciat populus quid colat. cum autem nos in eorum doctrinis uersemur, cur nobis aut non credunt, qui utrumque nouimus, aut inuident, quia falsis uera praetulimus? \'sed defendenda sunt\' inquiunt \'suscepta publice sacra: o quam honesta uoluntate miseri errant! sentiunt enim nihil esse in rebus humanis religione praestantius eamque summa ui oportere defendi, sed ut in ipsa religione sic in defensionis genere falluntur. defendenda enim religio est non occidendo sed moriendo, non saeuitia sed patientia, non scelere sed fide: illa enim malorum sunt, haec bonorum, et necesse est bonum in religione uersari, non malum. nam si sanguine, si tormentis, si malo religionem defendere uelis, iam non defendetur illa,
Abbreviated transcription (Latin):
Cum .n. sint ꝑitissimi deoꝵq progeniem & res gestas & im¬
ꝑia & ĩ teritus & scepultra de libris nou̾it ip̃osq ritus ꝗb
st̾ initiati uł ex rebus gestis homi uł ex casib uł &̃ ex m̃o¬
rib natos sciant ĩcredibilis dem̃tia est deos putare quos
fusse mõtales negare nõ audeãt uł si ta ĩpudentes fuerĩt
ut negent. sue illos ac suoꝵ litte coarguant ip̃a deniq i
illos sacroꝵ mitia cõuincãt. Sciant ig̾ ex hoe ip̃o ꝙͣtu ĩt̾sit
post imꝑiti ac rudes post̾. qr res ipa & ueritas loquitur. ꝗd
gͦ seuiunt ut stultitiam suam du minue̾ uolunt augeãt:
Ponge du̾sa st̃ carnificina. & pietas nec põt aut ueĩtas cu ui
aut iustitia cu crudelitate cõuingi sed m̾ito nõ audẽt de reb
ꝗcꝙͣ docẽ diuinis ne & a nostus derideant᷑ & a suis deẜant̃
Nam fere uulgus cui simplex ĩ cõruptuq iuditiũ ẽ si myste¬

Expanded text:
cum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imcum enim sint peritissimi deorumque progeniem et res gestas et imperia et interitus et sepulcra de libris nouerint ipsosque ritus quibus sunt initiati uel ex rebus gestis hominum uel ex casibus uel etiam ex mortibus natos sciant, incredibilis dementia est deos putare quos fuisse mortales negare non audeant: uel si tam inpudentes fuerint ut negent, suae illos ac suorum litterae coarguant, ipsa denique illos sacrorum initia conuincant. sciant igitur ex hoc ipso quantum intersit possunt; imperiti ac rudes possunt, quia res ipsa et veritas loquitur. Quid ergo saeviunt? ut stultitiam suam, dum minuere volunt, augeant. Longe diversa sunt carnificina et pietas; nec potest aut veritas cum aut iustitia cum crudelitate coniungi. sed merito non audent de rebus quicquam docere diuinis, ne et a nostris derideantur et a suis deserantur. nam fere uulgus, cui simplex incorruptumque iudicium est, si myste