comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er̃t obsid̾e ciuitatẽ moabite uolebãt a t̾buto resilire. Rex uͦ
moab ñ potens sustin̾e insultũ obsidentiũ. uoluit egͣdi ꝑportã
c̃ familia sua. Rex aũ ythumce qui deputatꝰ erat ad custodiã¬
porte illiꝰ uirilit̾ restitit ei nͨ ꝑmisit egredi. ĩmo coegit eum
in ciuitatẽ redire. Rex uͦ moab p̃ timore ⁊ rra succensus. fũ¬
mitatẽ mixi ascedit. ⁊ iͥ in conspectu tocius obsidentis ex̾citus ꝓpͥum
filium ĩ molauit. qr sꝑauit ebreos pietate mou̾i. Ꝙ uidentes filii
isrł ab obsidiõe recesseit. pꝰ multũ uͦ tp̃is mortuns ÷ rex ylumee.
mo abite uͦ in uinlictam illiꝰ fcĩ extraxer̃t a sepulchro. et ossa ip̃iꝰ

Expanded text:
eo quod Moabitae volebant a tributo resilire; rex vero Moab, non potens sufferre insultus obsidentium, voluit egredi per portam cum familia sua; rex autem Idumaeae, qui deputatus fuerat ad custodiam illius, viriliter restitit ei, nec permisit eum egredi, imo coegit eum in civitatem redire. Rex vero prae timore, ira succensus, sum muri ascendit, et ibi in conspectu totius obsidentis exercitus, proprium filium immolavit, quia speravit Hebraeos pietate moveri, quod videntes filii Israel ab obsidione recesserunt. Post multum vero temporis mortuus est rex Idumaeae. Moa
Abbreviated transcription (Latin):
regis yclumei in cinerẽ .i. in uanitates retlige. ꝑ ossa eñi subti¬
guntur a moabitis .i. ab h̾rticis.
gͥe castitas. quia cingłm restringit fluxꝰ uestiũ nͨ sint uagari
huc uł illuc. sic castitas fluxũ et motũ ꝯcupiscentiaꝵ stringit. et
deni: sic iustitia restringit suꝑflua. retͥbuens unicͥq qd̾

Expanded text:
regis Idumaei in cineres et in vanitates redigere. Per ossa enim subtiguntur a Moabitis, id est ab haereticis. castitas; quia, sicut cingulum restringit fluxus vestium, nec sinit vagari huc vel illuc, sic castitas fluxum et motum concupiscentiarum stringit et  sic justitia restringit superflua, tribuens unicuique quod
Abbreviated transcription (Latin):
psi dd̾ ꝓ c̾ua matutina Glegant̾ oꝑatur humana xͥ nat᷑a
cerue matutine Quia sic̃ c̾ua matutina siugens in mane
cornib suis penetͣt ⁊ ꝑtransit ilumeta: et constituit se suꝑ
montis excelsa: Sic xͦ manẽs singens a sũpno mortis tnͣssiuit
spineta penaꝵ ⁊ mortalitatis. ⁊ ostitiit se in excelso montis.
quia pꝰ resurrectionẽ transiit in celũ ꝑenetͣuit ⁊ ilumeta.
.i. humanos defectus cornib .i. diuinitatis potũdia euasit :

Expanded text:
id pro cerva matutina. Eleganter comparatur humana Christi natura cervae matutinae; quia, sicut cerva matituna surgens in mane, cornibus suis penetrat et pertransit dumeta, et constituit se super montium excelsa; sic Christus, mane surgens, a somno mortis transivit spineta poenarum et mortalitatis, et constituit se in excelso montis; quia post resurrectionem transiit in coelum, penetravit etiam dumeta, id est humanos defectus cornibus imposita divinitas evasit:
Abbreviated transcription (Latin):
Mali hões ꝑ infidelitatẽ excecati. scd̃m Isubmissus.
aliam exp̃õm. ⁊ est sensiis ⁊ caligo sub petlib eiꝰ .i. dãpna¬
Erroris confusio. uñ iob de iliabolo sub figura dei in qͣ
natus est licit. Occupet eũ caligo. qr tlũ diabolus alu¬
cis intime ordĩe cccidit: semet ip̃m intͥnsecꝰ erroris ca¬

Expanded text:
mali homines per infidelitatem excaecati secundum aliam expositionem, et est sensus: Caligo sub pedibus, id est damnaerroris confusio, unde Job de diabolo sub figura diei in qua natus est dicit: Occupet eum caligo, quia dum diabolus a lucis intimae ordine cecidit, semetipsum intrinsecus erroris ca
Abbreviated transcription (Latin):
Reg̾e deuiantes. hic etiã denetur custodire dom̃ dm̃ sui
suggestione. Ne Lupus .i. diabolꝰ aliq̃ deuoret ꝑ tẽptatõm.
Ne Latro .i. tirannꝰ in eccͣa iuiuat. ꝑ uiolentiã tẏrã
tate. et alibi lingua cañ cuoꝵ ⁊ c̾. s nr̃is teporib
canis lupũ intluit. Latͦn ꝯsentit. furi obetlit. in
arguere nescit. uł peccunia tactus in eccła ẽẽ ꝑmi¬
tcit. contͣ lupũ uenientẽ ñ latrat. qr diaboli in¬
sidias ũ denudat. qr negligit uł denudare nescit¬

Expanded text:
ere deviantes; hic etiam tenetur custodire domum Domini,suggestionem; ne lupus, id est diabolus, aliquem devoret per tentationem; ne latro, id est tyrannus, in Ecclesia i et alibi: Lingua canum tuorum. Sed nostris temporibus canis lupum induit, latroni consentit, furi obedit; in farguere nescit, vel pecunia tactus in Ecclesia esse permittit; contra lupum venientem non latrat, quia diaboli insidias non denudat, quia negligit
Abbreviated transcription (Latin):
uostas eiꝰ. Inuadit metlia costas: qñ om̃i spũali refectõne subtͣta
sensꝰ m̃tis deficiunt. ⁊ cogitatõnes suas rege̾ uł tueri ñ possũt. so¬
ste uniꝰcuiꝰq sũt sensus aĩe. qui latentes cogiitatões minuunt. In¬
eilia inuadat iniqui costas quia fames int̾na sensus m̃tis exte¬
nuat. ut cogittatõnes suas nullatenꝰ regant. nã dũ senĩus̃ m̃tis
obtusi fueruit: cogritatõnes ad ext̾iora ꝑdeunt. ⁊ qͣi costis infir¬
mantib ea que in occulto sanalat̾e poterant foras iusc̾a fũdũt᷑¬

Expanded text:
s ejus; invadit inedia costas quando, omni spirituali refectione subtracta, sensus mentis deficiunt et cogitationes suas regere vel tueri non possunt: costae uniuscujusque sunt sensus animae qui latentes cogitationes muniunt; inedia invadit iniqui costas, quia fames interna sensus mentis extenuat ut cogitationes suas nullatenus regat. Nam, dum sensus mentis obtusi fuerunt, cogitationes ad exteriora prodeunt, et quasi costis infirmantibus, ea quae in occulto sana latere poterant, foras viscera fundunt
Abbreviated transcription (Latin):
Oens desꝑata. uñ ñqͥd ingͥͤssus es ꝑfund̾ maris: mare quippe
mens ÷ hũana. cuiꝰ ꝑfunda deus ingiedit᷑. qñ ꝑ cognitõm¬
suam ad Lanĩta penitentie ab intiis cogitatõib ꝑturbit᷑
Q ñ p̾oris inte nequitias ad memoriã reducit. ⁊ ad fluctu¬
antẽ in ꝯfisione sua anim̃ ꝯcutit ꝑfidũ maris. ds pe¬
tare m̃tes eciam scłarib p̃sas ñ dedigutur. uñ soquit̃¬

Expanded text:
n Job: Nunquid ingressus es profundum maris? Mare quippe est mens humana, cujus profunda Deus ingreditur, quando homsuam ac lamenta poenitentiae ab intimis cogitationibus perturbatur; quando prioris vitae nequitias ad memoriam reducit, fluctuantem in confessione sua animum concutit. Profundum maris Deus petare mentes etiam sceleribus pressas non dedignatur; unde sequit
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitatõnes homiñ. uñ tlñs ad iob: Nũqͥd ꝑ sapientiam
tuam plumescit ancipit᷑. expandens alas suas ad austrũ
ancip̃r singłis auuis tp̃r austri uet̾em pennam noua na¬
scente ꝑhicit. ⁊ est sensus ñ qͥd cͥlibet electo tu intelligẽ¬
tiam contulisti. ut flante sp̃u sc̃o cogitatonum alas aꝑiat
ofitendo. qͣtinus pondera uetuste ꝯu̾satõis abitiat. ⁊ uir¬

Expanded text:
cogitationes hominum, unde in Job: Nunquid per sapientiam tuam plumescit accipiter expandens alas suas ad austrum. Accipiter singulis annis tempore austri veterem pennam nova nascente projicit, et est sensus: Nunquid cuilibet electo tu intelligentiam contulisti ut, fiante Spiritu sancto, cogitationum alas aperiat confitendo, quatenus pondera vetustae conversationis abjiciat et vir
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ tm̃ ꝑficẽ ualeant qmͣtũ uolũt.s ne extollant᷑ suꝑbia sit
in eis quedam m̃sura uitutũ. adima crahit caro ne extollãt
sp̃e. ⁊ ad summa trahit sp̃c ne ꝑsternat caro. sp̃c leuat ne ia¬
ceamus in infimis. Caro aggrauat ne extollatur ex sũmis.
Si ñ leuante spu caro nos temptaret. ꝓculdubio temptatõne
sua nos ad ima deiceret
Oollia coeda udcoꝵ. uñ in simłitudĩe Lapidis aque in¬
tlurantur. qr coeda iudeoꝵ q̃ prius fuerant mollia ⁊ fidei pe¬
netrabilia insensibilitatem gentium ⁊ gentes credendo in
mollitiem uertuntur iudeorum.
Sacra scͥptura. siue intelligentia. uñ tenebrosa aqua in¬

Expanded text:
 proficere valeant quantum volunt. Sed ne extollantur superbia, fit in eis quaedam mensura virtutum; ad ima trahit caro ne extollat spiritus; et ad summa trahit spiritus, ne prosternat caro. Spiritus levat, ne jaceamus in infimis; caro aggravat, ne extollamur ex summis; sed, non levante spiritu, caro nos tentaret et procul dubio tentatione sua nos ad ima dejiceret In similitudine lapidis aquae indurantur, quia corda Judaeorum, quae plus fuerunt mollia et fide penetrabilia, in densitatem gentium, et gentes credendo in mollitiem vertuntur Judaeorum. Dicitur sacra Scriptura sine intelligentia, unde in Psalmo: Te
Abbreviated transcription (Latin):
fletus uñ qͣi undantis aq̃ sic rugitus mens
Cruciatus inferuał mopie uñ iob de dampnatõe iniqui
diuitis ait. app̃hendet eum quasi aqͣ mopia qͣi in lacu in¬
Lacu inferni cruciabitur
Hunulitas uł ꝯꝑunctio celestis. Uñ si lotus fuero aquis ni
nis flet: abluit se aquis niuis.

Expanded text:
si inundantis aquae, sic rugitus meus. Dicitur cruciatus infernalis inopiae, unde Job in damnatione iniqui divitis ait: Apprehendit quasi aqua inopia eum qui inopia inferni cruciabiturSi lotus fuero aquis nivnis flet, abluit se aquis nivis.
Abbreviated transcription (Latin):
inclłig̾e. qui dũ t̾rena despitiũt: ad celestia uolando subleuãt᷑.
eo qd̾ suꝑna appetunt: ꝯsideratis inuicẽ alt̾iꝰ uirtutib excitat᷑.
alia eñi sua me percutit. qui exemplo scitatis ꝓpͥe me ad meliꝰ
accendit. et ala mea uiciñ ał ferio. si aliq̃n opꝰ boñ ꝙ. facio:
machine. ut mens artificis super archam
rei dorporee: sic illa primordialis mat̾ia om̃i corpori. Et sicut
aqͣ cuilibet rei cͥ infunlitur formã capit. sic illa mat̾ia ap¬
ta erat recipere omnes formas.
Sapientia: qr adsimłitudinem aque hoẽm reficit. uitia p᷑¬

Expanded text:
intelligere qui, dum terrena despiciunt, ad coelestia volando sublevantur. eo quod superna appetunt, consideratis invicem alterius virtutibus excitantur. Ala enim sua me percutit qui exemplo sanctitatis propriae ad melius me accendit, et ala mea vicinum animal ferio, si aliquando alteri machinae, ut mens artificis super arcam. rei corporeae, sic illa primordialis materia corpori omni. Et sicut aqua cujuslibet rei cui infunditur formam capit, sic illa materia apta erat recipere omnes formas. Dicitur sapientia, quia ad similitudinem aquae sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
Aĩał nat᷑a. qmͣ hũit hõ a sui origĩe. hõ eñi a prima
multa bona reposita .i. annos płimos satisfaciam aĩe¬
mee .i. Gulositati mee. uł meo appetitui.
uoracitas. q̃ ex Gulositate ꝓcelit. Uoracitas sinnitur ħ
nom̃ aĩa in designatõe uoratitatis. uñ t̾ilatauit infer¬
nus animam suam .i. uoracitatem.

Expanded text:
is natura, quam habuit homo a sui origine; homo enim a prima multa bona reposita in annos pmeae, id est gulositati meae vel meo appetitui. Dicitur voracitas quae ex gulositate procedit, ideo sumitur hoc nomen anima in designatione voracitatis, unde Psal.: Dilatavit infernus animam suam, id est voracitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
dito in agro ⁊c̃. ager in quo thesaur᷑ abscondit᷑. est diseiplina
studũ celestis. ꝙ̃ ꝓfecto ag̃r̃ uenditis om̃ib ꝯꝑat: qui uoluptatib
cirnis remũtians. cuncta t̾rena desio̾ia ꝑdiccipltne celestie eustodi¬
am calcat. s opus est ut thesaurꝰ inuentꝰ absiditͦ ẜuet᷑ qi stndium
celestis desid̾ũ a malignis sp̃itib eustodiri ñ sunfic̃. q ñ ab hũanis lau

Expanded text:
 est disciplina studii coelestis, quem profecto agrum venditis omnibus comparat, qui voluptatibus carnis renuntians, cuncta terrena desideria per disciplinae coelestis custodiam calcat. Sed opus est ut thesaurus inventus absconditus servetur quia studium coelestis desiderii a malignis spiritibus custodire non sufficit q
Abbreviated transcription (Latin):
cã. abi fẽi sũt rami eiꝰ. insidiantib qmippe malgnis cp̃ib dei ninea ĩ des̃¬
to ponit᷑ cũ plena fructib aĩa. hũane laudis cupiditate dissi patur. fiẽ
gñs ista decorticauit. qi seductã m̃tẽ in fauoris appetitũ inpiens. quo ñc
ad ostentat̾onẽ ꝓtrahit. regim̃ ei humilitatis tollit. eãq expoliat. seth
sudducto cortice rami fiei hꝰ arefiũt. solert̃ intuend̾ est. qi fca arrogan¬
tiũ humanic ocsic ostensa. uñ plac̾e̾ cupiũt. iñ siecant᷑ s ꝓpͥe. usurpatio

Expanded text:
 Dei vinea in desertum ponitur, cum plena virtutibus anima humanae laudis cupiditate dissipatur. Ficum Dei gens ista decorticat, quia seductam mentem in favoris appetitum rapiens, quo hanc ad ostentationem pertrahat, tegmen ei humilitatis tollit. Eamque exspoliat, quoniam, subducto cortice, rami fici hujus arefiunt, ubi solerter intuendum est facta arrogantium humanis oculis ostensa; unde: Placere cupiu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nũꝙͣ rosa u̾tit᷑ in saliũcã. et in ysaia. ꝓ saliũca ascendet abies .i. pro
ut glutiã saliuã meã .i. ut plene utar disc̃cione ł sapĩa. Saliua ex
artpore descend̃ in os ab ore uͦ delabit᷑ a uent᷑ͤ ꝯglutit᷑. capud. diumi¬
tas uent̾. mens. Saluia. sr̃ne claritatis plena ꝯgnit̾o. os. hũana co¬
gitatio. saliua a capite uͦ ad os descend̾ qr diunitatis cogititio auͭeͤ.
d̃i sensũ nr̃m rangit. s plene m̃tẽ ũ reficit. Saliuã ita glutire
ñ possumꝰ qr in p̃centi suꝑne claritatis bono satiari ñ ꝑmittim᷑.¬

Expanded text:
nquam rosa vertitur in saliuncam; et in Isaia: Pro saliunca ascendit abies, id est Ut glutiam salivam meam, id est ut plene utar discretione vel sapientia. Saliva ex capite descendit in os, ab ore vero delabitur, a ventre conglutitur; caput divinitas, venter mens; saliva supernae claritatis plena cognitio, os humana cogitatio; saliva ergo a capite ad os descendit, quia divinitatis cognitio auctoritate Dei sensum nostrum tangit, sed plene mentem non reficit. Salivam itaque glutire non possumus, quia in praesenti claritatis bono satiari non permittim
Abbreviated transcription (Latin):
dicatio uñ iob de uisto sub appldone ligni ait. Si sen̾uit ĩ tra ra¬
dir eiꝰ. et in puu̾e mortũ fu̾it trũcꝰ nsiꝰ. ad odoren aq̃ g̾minabit et fa¬
ip̃a orit᷑. et de ip̃a subsistit. t̾ra uł puluis peocor est. eu ꝯditoris uoce dr᷑.
t̾ra es. et in t̾rã ibis. pinins es. et inpulũem reu̾t̾is. isti gͥradix in
terra senesẽ. qi ap̃ corda p᷑uoꝵ eiꝰ p̃dicatio despicit᷑. et in puln̾em trũc

Expanded text:
dicatio, unde Job de justo sub appellatione ligni ait: Si senuerit in terra radix ejus, et in pulvere mortuus fuerit truncus illius. Ad odorem aquae germinabit et far est cui Conditoris voce dicitur: Terra es et in terram ibis, pulvis es et in pulverem reverteris. Justi igitur radix in terra senescit, quia apud corda pravorum ejus praedicatio despicitur; et in pulvere truncus
Abbreviated transcription (Latin):
in iudeos sicea area tociꝰ gentilitatis. pꝰea descend̾ suꝑ t̾rã gentilitatis
pluiua m arcami sicco uelle. Uel ħ intlłi potest de xͥ incarnatõne. qe
sic̃ phiuia sine strepitu descend̾ in uellꝰ uelłe manente integro nuillo¬
inͦ coerupto. sic xͨ descendit in uteꝵ uigĩs sine st᷑pini carnis manẽte
fecit. p̃dicatores enim aliqũ fulgurant ẽminando. aliqũ pluunt c̃so

Expanded text:
in Judaeos, sicca terra totius gentilitatis, sed postea descendit super terram gentilitatis in aream sicco vellere. Vel hoc intelligi potest de Christi incarnatione; quia, sicut pluvia sine strepitu descendit in vellus, vellere manente integro nullomodo corrupto, sic Christus descendit in uterum Virginis sine strepitu carnis, manente fecit. Praedicatores aliquando fulgurant comminando, aliquando pluunt co
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s uñsr. qd in porta clausa sedebit pͥncepe comedeus panẽ sũ. Pora
clausa uirgo maria. pͥnceps sedens in porta xͦ incaruatꝰ ex ea come¬
dens pañc suũ .i. ꝑ assuptam humanitatem redimens gñs humanum
suũ ⁊ dei pat̾s adimplens ꝯsilium. Uñ ip̃e ait. hic est cibus ineus ut
lebat adhuc cos puniri sub regno ꝑsaꝵ ut mag̃ purgarent᷑¬

Expanded text:
legitur quod in porta clausa sedebat princeps comedens panem suum. Porta clausa beata Virgo Maria. Princeps sedens in porta Christus incarnatus ex ea; comedens panem suum, id est per assumptam humanitatem redimens genus humanum et Dei Patris adimplens consilium; unde ipse ait: Hic est meus cibus, ut lebat
Abbreviated transcription (Latin):
a tollice portas pͥucipes ur̃as .i. o uoseresiarche auferte mortalia pec̃ca.
a uob̾. ꝑ que intrat mors. s Diesiuditii. Uñ iobait. ⁊ cont̾ent᷑ in porta
⁊ ñ erit qui eripiat. & uia amatores huiꝰ scłi in p̾senti uita suꝑbũt.
s in ip̃o regni adatu et̾na aĩadu̾satione ferientur.
platea parabam cathedram michi. Sancta em̃ eccͣa ad ciuitatis portã
petitu t̃̾renoꝵ. cͥcaque ũtunt᷑ sensꝰ corporei. seccłe.

Expanded text:
Attollite portas, id est, o vos haeresiarchae, auferte mortalia peccata a vobis per quae intrat mors. Dicitur dies judicii, unde et continentur in porta et non erit qui eripiat; quia amatores hujus saeculi in praesenti vita superbiunt, sed in ipso regni aditu aeterna animadversione ferientur. Dicitur atis, in platea parabam cathedram mihi. Sancta enim Ecclesia ad civitatis portam petitu terrenorum circa quae vertuntur sensus corporei. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
De aliqͥs qui magno consilii iuditio sius cogitatõib pͥncipatur.
Uñ iob de th̃o ait. effundit despectom̃ si ꝑꝑ pͥncipes illi qui magno
consilii iudõ suis cogitatõib pͥncipant᷑. sepe melatõis fastum sub¬
leuant᷑. ⁊ sub eis uitiis corruũt. de quib se uictores fuisse Gaudebãt
Recte gͦ cłir esfind̾ despoctõm suꝑ p̾ncipes. s qr ñ ñ qmͣ bii qui in uitiis

Expanded text:
 aliquis qui magni consilii judicio suis cogitationibus principatur, unde Job de Domino ait: Effundit despectionem sicut princeps. Illi qui magni consilii judicio suis cogitationibus principantur, saepe in elationis fastum sublevantur, et sub eis vitiis corruunt, de quibus se victores fuisse gaudebant. Recte ergo dicitur: Effundit despectionem super principes. Sed quia nonnunquam qui in vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
mento. Et ĩo fłm ꝓ uero affirmet ch̾ologus. ne ex falsa
int̾pretatõe erxorem ꝯfirmet h̾eticiis. ut a litt̾ali intelligẽ¬
tia arceatur iudeus ne suũ intellectum sac̃ scͥpt᷑e ingenerat
suꝑb. digñ duximis tħ̾olegicoꝵ ũboꝵ sigͥficatões distigĩe.
metaphoraꝵ rões assignare. occultas tropoꝵ positõnes in
luc̃e retluc̾e. ut lib̾ior ad sacm paginam pandatur intͦitus
ne de aliena põne fallatur ch̾ologus. Et sic facilior uia in¬
telligendi minus intelligentes inuitet. torpentes excitet.
peritiores delectet. Et sic diu̾se uocabuloꝵ acceptõnes q̃
in diu̾sis sacre pagine Locis i acent incognite. in luc̃e
manifestatõis reducantur. p̃sentis opuscłi explana¬
tione. Ut breuior explanatio ꝑlixitatem excludat.
Dreuitas fastidium. Expõito obscurũ. õpendiosa do
natõis serie dexetur: ut iuxͣ litt̾aꝵ alphabeti ordi¬
ñe diu̾se chologicaꝵ doñ sigͥficatões scd̾m põitõnũ¬

Expanded text:
m pro vero affirmet theologus, ne ex falsa interpretatione errorem confirmet haereticus, ut a litterali intelligentia arceatur Judaeus, ne suum intellectum sacrae Scripturae ingerat superbus, dignum duximus theologicorum verborum significationes distinguere, metaphorarum rationes assignare, occultas troporum positiones in lucem reducere, ut liberior ad sacram paginam pandatur introitus, ne ab aliena positione fallatur theologus, et sit facilior via intelligendi; minus intelligentes invitet, torpentes excitet, peritiores delectet; et sic diversae vocabulorum acceptiones, quae in diversis sacrae paginae locis jacent incognitae, in lucem manifestationis reducantur praesentis opusculi explanatione; ut brevior explanatio prolixitatem excludat, brevitas fastidium tollat, expositio obscurum, compendiosa docnationis serie texetur ut juxta litterarum alphabeti ordinem diversae theologicarum dictionum significationes s
Abbreviated transcription (Latin):
expolitũ: elebret᷑ in publico Non eñi uolo ut opus meũ
prius in aures publicas ȩxeat diuulgatum. qm a stat̾a
cue ȩxamĩatõis exierit tritimatum. ut uł uałat tue
mus. ĩta huius sibri nouitatem delibes primitꝰ. Qm̃ cue
magnanimitati operum pondera p̃sentare
minime uolui quib ad facinꝰ nichil instructius cum
habendi sitis incanduit nͭ uiliꝰ: cũ ea uictor animꝰ sibi
calcata subiecit. Hoc solũ aũ tuam pr̃nitatem tota
m̃tis deuotõe deposco. ut cue anutitie feilus głiosum qd̾ nõ
nignitas inconcusse seruet illesum. Qm̃ qmͣdui meos

Expanded text:
expolitum, celebretur in publico. Non enim volo ut opus meum expolitum, celebretur in publico. Non enim volo ut opus meum prius in aures publicas exeat divulgatum quam a statera tuae examinationis exierit trutinatum, ut vel valeat tumus, ita hujus libri novitatem delibes primitus. Quoniam tuae magnanimitati ignava opum pondera praesentare minime volui quibus ad facinus nihil instructius cum habendi sitis incanduit, nihil vilius cum ea victor animus sibi calcata subjecit. Hoc solum autem tuam paternitatem tota mentis devotione deposco, ut tuae amicitiae foedus gloriosum, quod non nignitas inconcusse servet illaesum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Suerentissimo patri ⁊ dño herm̃gaudo di
gr̃a sc̃ĩ egidiĩ ałb̾i alamis dictus magͣr sic
in presenti multiplici insigniri gr̃a. ut in
fuituro simplici perimetur in gloria. Cum
munilus olim diuersis prudentium floreret iitutibus
et quasi alt̾m firmam̃tum suis fulgeret syderibus. nẽ
uariis uitioꝵ ingruentib tenebeis. fugatisq u̾tutum
stellis. totus ni nocte ꝑfunde cecitatis inuoluitur. et a
luce tocius u̾itatis ꝓscͥbitur ꝑscͥptis tñ luminarib oefis
cu solus qͣi noius lucifer mundũ radiis tue liscretonis
illuminas. ⁊ abeo qmͣtũ in te est tenebras iniscͥtois
eliminas: ẽali gͥ syd̾i mei operiᷤ sẏdus deuoueo. diuinis
stellatũ sem̃is chologicaꝵ auctoritatum p̃ditũ muni¬
m̃tis ut sic̃ tuo citulatur sub nõie. ita tuo insignatur
in num̃ie. Quatinus tui libra uiditii mei libret lib̾
sentñtias ut si aliquid minꝰ fuerit igne rõis decoctũ.
sepeliatur silñtio. Quod uͦ in fabrica prudentie uidebre

Expanded text:
erendissimo Patri et domino HERMENGALDO, Dei gratia Sancti Aegidii abbati, ALANUS dictus magister, sic in praesenti multiplici insigniri gratia ut in futuro praemietur in gloria. Cum mundus diversis olim prudentum floreret virtutibus, et quasi alterum firmamentum suis fulguraret sideribus, nunc, variis vitiorum ingruentibus tenebris fugatisque virtutum stellis, totus in nocte profundae caecitatis involvitur et a luce totius veritatis proscribitur. Proscriptis tamen caeteris, tu solus, quasi novus Lucifer, mundum radiis tuae discretionis illuminas, et ab eo, quantum in te est, tenebras indiscretionis climinas. Tali igitur sideri mei operis sidus devoveo, divinis stellarum sententiis theologicarum auctoritatum praeditum munimentis; et sicut tuo titulatur sub nomine, ita tuo insigniatur munimine, quatenus tui libra judicii mei libri libret sententias, ut si aliquid minus fuerit igne rationis decoctum, sepeliatur silentio; quod vero videbitur in fabrica prudentiae
Abbreviated transcription (Latin):
mos corda dei fuentia amore intelligunt᷑. In fenest̾s aũt obliqͥs pars
illa ꝑ qmͣ lum̃ intt angusta est. s pars int̾ioe qr lum̃ suscipit ampla
ad sonitũ murĩatõis in ere u̾sus ÷ in medio fornacis. Stagñ uͦ cũ
ex arte oponit᷑ argñti spẽm metit᷑. qui gͦ simłatois uitio ñ caret
in tͥbulatõe cagñ fẽs est in fornace. ẜerro aũt utit᷑ qui uite ꝑxͥiii
sidiatur. ferrũ itaq in foenace est qͥ nocendi malitiã ñ anttit in
tͥbulatõe. ꝑlumbũ qͦ cet̾is metalł est grauiꝰ. In fornace gͦ plumibũ

Expanded text:
s corda Dei amore ferventia intelligunt. In fenestris autem obliquis pars illa per quam lumen intrat angusta est, sed pars interior quae lumen suscipit ampla; ad sonitum murmurationis, in aes versus est 53 in medio fornacis. Stannum vero cum ex arte componitur, argenti speciem mentitur. Qui ergo simulationis vitio non caret in tribulatione, stannum factus est in fornace. Ferro autem utitur, qui vitae proximi insidiatur. Ferrum itaque in fornace est qui nocendi malitiam non amittit in tribulatione. Plumbum quoque caeteris metallis est
Abbreviated transcription (Latin):
sidutiam qd̾ fluat iordanis in os eꝰ. per fluuiũ huiani gñis
deriesio designat᷑ q̃ uelut a fontis sui origie nascendo igit. set¬
qi adima defluens maeiendo ꝑtransit ꝑ iordanem signant hii q
imbuti sunt sac̾m̃to bap̃atis. qi redẽp̃tor nr̃ inħ flumũe bap̃ari
dignatus est. ⁊ ꝑl õs bap̃ati sigͥficantur. qr in flunũe iordaũs

Expanded text:
fiduciam quod fluat Jordanis in os ejus; per fluvium humani generis decursus designatur, quod velut a fontis sui origine nascendo surgit, sed ad ima defluens moriendo pertransit; per Jordanem hi designantur qui imbuti sunt sacramento baptismi, quia Redemptor noster in hoc flumine baptizari dignatus est; hic omnes baptizati signantu
Abbreviated transcription (Latin):
dera. sin qmͣ acceptõm łr qd̾ pͥncipes q̃rebant occ̃onem accandi
clanyelem ex lat̾e regis .i. ex urore uł ꝯcubitus euis ut qͦꝰ uisu
uł tactu uł colloquio possent acc̃are danyelem apd̾ regem ꝗͣ
familiaritatem nimiam uell hr̃e cũ uxore ł ꝯcubinis qꝰ.
uel lat̾a uocat ea q̃ ꝑtinebant ad regẽ ut suꝑ ħ uellñt eũ aocãre¬

Expanded text:
r in Daniele, quod principes quaerebant occasionem accusandi Danielem ex latere regis, id est ex uxore vel concubinis ejus, et ejus visu vel tactu vel colloquio possent accusare Danielem apud regem, quod familiaritatem vellet habere cum uxore vel concubinis ejus. Vel latera
Abbreviated transcription (Latin):
porris nr̃i cluritiã penetͣiꝰ a facie timoris itm̃ humo absconilimur
si t̾renas cogitatões ab ira distͥcti iudicis ni hũilitage nr̃e m̃tis cela¬
mus. Ingͤdi in petr̃a ⁊ fossa humo occultare p̃cipim̃ ut cordis nr̃i
uant᷑. si eñĩ in altari fossa ñ eẽt om̃e qd̾ i eo sacͥficium reperiet
hũiliat ment̃e iusti ad tollerandas ꝑsecutões. et sic̃ fouea eustodi¬
ebat holocausta ne disꝑgerent᷑ ab aia: ita patĩa custotlit aĩam ĩt
ne ꝯmoueatur uento patientie.

Expanded text:
cordis nostri duritiam penetramus; a facie timoris Domini humo abscondimur, si terrenas cogitationes ab ira districti judicis in humilitate nostrae mentis celamus; ingredi in petram et fossa humo occultari praecipimur, ut, cordis nostri ventur; si in altari fossa non esset, omne quod in eo sacrificio reperiret,  est patientia, quae humiliat mentem justi ad tolerandas persecutiones. Et sicut fossa custodiebat holocausta ne dispergerentur ab aura, ita patientia custodit animam justi ne commoveatur vento impatientiae.
Abbreviated transcription (Latin):
lapides p̃ciosos. aurũ otemplatio dei. argñtũ dilectõ ꝑximi.
lapis p̃ciosus uirtꝰ uł bonũ opus. Iõ aũt lapis p̃ciosus sigͣt
iurtutem: qr sic̃ lapis p̃ciosus cedit in ornam̃tũ corporis: sic
b istis suscitare filios abrahe .i. gentiles fac̾e filios abrahe.
ꝑ imitationem in fide qͥ gentiles lapides dẽi sunt pp̃ m̃tis

Expanded text:
ximi, lapis pretiosus virtus vel bonum opus; ideo autem lapis pretiosus significat virtutem, quia, sicut lapis pretiosus cedit in ornatum corporis, sic bus istis suscitare filios Abrahae, id est gentiles facere filios Abrahae per imitationem in fide. Qui gentiles lapides dicti sunt propter
Abbreviated transcription (Latin):
dant fiuentis celestiũ doctrinaꝵ. s iste stelle substrate st̃ dũꝑactis
sius cursib scõꝵ aĩe in chessaris incime dispensatõis recondunt᷑.
s quia t̾ra aresc̾et si celestis doctne fluenta cessarent recte sequit᷑
et esfulit mibrem ad instar gurgitũ. Nam cũ ꝓpħ̾as abstilit ui¬
guture orgañ uocis In tabłis corilis latitudĩem insinuat agitatõis

Expanded text:
inarum. Sed istae stellae subtractae sunt, dum peractis suis cursibus sanctorum animae in thesauris intimae dispensationis reconduntur. Sed, quia terra aresceret si coelestis doctrinae fluenta cessarent, recte sequitur: Et effundit imbres ad instar gurgitum. Nam cum prophetas abstulit gutture; organum vocis in tabulis cordis latitudinem insinuat cogitationis.
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ecꝰ sacerdotes dri omissio euuãge lus et ꝓpħio. uidemꝰ come¬
dias lege. amatoria bucolicoꝵ uersuũ u̾ba cantare tenere
in disciplia et correitõe dei iegãt epi atꝙ presliten q̃ filion
aut in soi didu scorta cõuertit. Itr̃ id inepła ad eustocluũ birgiõm
Que cõmumo lucio ad tenebrae. Quis tosens Rpi ad beliul

Expanded text:
nunc etiam sacerdotes Dei omissis Evangeliis et prophetis, videmus comoedias legere, amatoria Bucolicorum versuum verba cantare, tenere in disciplina et correctione Dei , » legant episcopi atque aut in sordida scorta conuertit. Item idem in Epistola ad Eustochium uirginem: Quae communicatio lucis ad tenebras? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
aiãm creare sibi corꝑa et conde̾. cam creatouẽ rerũ. et
per hor deũ astruit ee et creutarũ rerũ ordinatonem
et preꝑatrem ad bona oꝑa donoꝵ suoꝵ distributoẽ.bt sibi
ita et ead collata nastim᷑ in berã birtutũ bitã. Quã qd¬
per natutã hẽmꝰ et contra natura bicia. cũ sie bitium¬

Expanded text:
et condere, eam creatorem rerum et per hoc Deum esse adstruit, et creatarum rerum ordinatorem, et praeparatorem ad bona opera donorum suorum distributione, ut sibi ita et eadem collata nascimur in ueram uirtutum uitam quas per naturam habemus, et contra naturam uitia, cum sit uitium
Abbreviated transcription (Latin):
diffusus ex qͦ omĩa q̃ nastũt᷑ aĩalia bitã capiũt. Qnomͣ
igͥ mũdũ neglige̾ deꝰ dr̃ quẽ hoc i põsatis diligit ꝙ ip̃m rẽꝑ
totũ mũdi corpꝰ intendit. De saliuano aũt isto massille si
gennadiꝰ massides presbit᷑ de illustrib birio stribeõ inter
illustreo biros et eorꝭ oꝑa mentionẽ facit. Qui etĩa post
pitagore testiõnũ tulliũ inducẽs dũ ip̃m quẽ picia orao
ilim botat mẽtẽ atullio appellari cõ memorat dicens
dluta q̃d et libu̾ et segregata ab om̃i cõgregatione
moitali o mia sensiens et mouens. Alibi qͦq nchil est
inqͥt prestantrꝰ u. cab eo igͣ mũdũ regi ndc̃e est. nulli igit
natire obediens aut sbiectꝰ est. Omem igͣ ip̃o regit naturã
dicit etꝭ id auccor acutissimꝰ atq doccissimꝰ ꝙ hi soli ei bidẽat ͦ
aĩaduertisse ld ess deꝰ q̃ credideĩt ẽẽ aĩãm.motuat rõe mũdũ¬

Expanded text:
ffusus, ex quo omnia quae nascuntur animalia vitam capiunt. » Quomodo igitur mundum negligere Deus dicitur, quem hoc ipso satis diligit, quod ipsum semper totum mundi corpus intendit? De Salviano autem ipso MassiliensiGennadius Massiliensis presbyter de illustribus viris scribens, inter illustres viros et eorum opera mentionem fPythagorae testimonium Tullium inducens, Deum ipsum quem Pythagoras animum vocat, mentem a Tullio appellari commemorat, dicens: a quaedam et segregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens'. Alibi quoque: 'Nihil est, inquit, praestantius Deo'. Ab eo igitur mundum regi necesse est. Nulli igitur naturae obediens aut subjectus est: Omnem igitur ipse regit naturam.Dicit etiam idem auctor acutissimus atque doctissimus quod hi soli et videantur animadvertisse quid esset Deus, qui crediderunt esse animam, motu
Abbreviated transcription (Latin):
aut d̃m est ey ip̃a sapĩa eos ẽẽ aĩãtoo q̃a hec est bita
eterna. Et oognostamꝰ situt et cogniti sumꝰ facie ad fatiẽ
deu bidontes. Naurit sp̃o de fonte illo cũ nos de diuine
et amnũciabit uob̃. Bñ et sp̃s sapĩe siue intellõo suue scie
iũdane fabrice quãtitatẽ quasi tũcta in mũdo biuificer

Expanded text:
c est uita aeterna ut cognoscamus sicut et cogniti sumus, facie ad faciem Deum uidentes. Haurit Spiritus de fonte illo, cum nos de diuinaeet annuntiabit uobis. Unde et Spiritus sapientiae siue intellectus semundans fabricae quantitatem, quasi cuncta in mundo uiuificet
Abbreviated transcription (Latin):
ta sim łre suꝑficie gratiora sũt cũ magino plena mist̾u̾o pꝰ¬
modũ reꝑta magnã in se dogt̾ne tõtinẽt edificatonem
Ob hoc enĩ teste. augꝰ. tegũt᷑ ne uilestãt. qui sed̾ qd libro
de doitrina xpiãna tũ cão di fficl̾tatio uł facilitatꝭ sacre
st̾ptire aꝑuret ait. Obsture q̃d dc̃a denfissimã caliginem
obducũt qd̾ totũ ꝓuisu ẽẽ diuitꝰ tio diabito ad edomã do
labore si ꝑbiã et mullc̃m a fastidio reuo candũ. cui sacile
muestigata pletũq bilestũt. Itẽ aͥ ꝓrsꝰ nõ mueiunt

Expanded text:
 litterae superficiem gratiora sunt, cum magnis plena mysteriis postmodum reperta, magnam in se doctrinae continent aedificationem. Ob hoc enim, teste Augustino, teguntur ne vilescant, qui secundo quidem libro De Doctrina Christiana, cum causas difficultatiScripturae aperiret, ait: Obscure quaedam dicta densissimam caliginem obducunt; quod totum prouisum esse diuinitus non dubito, ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio reuocandum, cui facile inuestigata plerumque uilescunt. Item: Qui prorsus non inueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
aruorũ discipłmas et noo paululũ attingimꝰ. ⁊i deo atq
in studuo eoꝵ ꝙfecimꝰ. ut dño adiuuãte ipĩs in hat re per
hũanas rões quas solas desidant satisface̾ nos posse confida¬
mꝰ. ht̃ eñ hũancs aõneo etĩa conditor rõĩs ip̃e. qͥb aĩaliũ
hõnn ora obstrue̾ possit q̃ nos ꝑ sapientẽ admonet. d. respo¬
de stulto uiõ stultitiã suã. ne sibi eẽ sapiẽo uideat᷑. de cuiꝰ¬
Scit uersutias ẜmonũ et disc̃nei argum ẽtoꝵ. cc uo̾ ꝓlu¬
bliores iłł affetimꝰ siłitudic̃o. si de ipĩo artib quao freꝙͣ¬
płituerimuo

Expanded text:
ulum attingimus, atque adeo in studiis eorum profecimus, ut Domino adjuvante ipsis in hac re per humanas rationes quas solas desiderant, satisfacere nos posse confidamus. Habet enim humanas rationes etiam conditor rationis ipse, quibus animalium hominum ora obstruere possit, qui nos per Sapientiam admonet dicens: Responde stulto juxta stultitiam suam, ne sibi esse sapiens Scit uersutias sermonum et dispositiones argumentorum. is afferimus similitudines, si de ipsis artibus quas frequplicuerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tibesua eam etissie decreuiss assuẽte. Duo qppe sũt que
tios dino sbittos deo efficiũt. ti mor bidelz atq amor. pote
ꝓppe et sapia maxĩe tĩõrem incutiũt. tũ eũ quẽ iudiesi m
et sum Set tũcta q̃ dolu̾t pnire posse et nͨ eũ late̾ cognostimꝰ¬
Semgntas aut ad amorẽ spułr partiẽt. ut quẽ beniguis¬
simũ hemꝰ porissimũ diligamꝰ. Ex qͦ etiã certũ est. eum
ipietate ułtisci uelle q̃a qdͥ plꝰ plz ei egͥtas mag̾ tp̃i displic
miqͥras sicut słptũ est. dilexisti uistiꝰ ⁊ o.m. ⁊rec solũ ad

Expanded text:
atione sua eam rectissime decrevisset assumere. Duo quippe sunt quae nos omnino subjectos Deo efficiunt, timor videlicet atque amor. Potestas quippe et sapientia maxime timorem incutiunt, cum eum quem judicem esse scimus, et cuncta quae voluerit, punire posse, et nil eum latere cognoscimpertinet, ut quem benignissimum habemus, potissimum diligamus. Ex qua etiam certum est eum impietatem ulcisci uelle, quia quo plus ei placet aequitas, magis displicet iniquitas, sicut scriptum est: Dilexisti iustitiam et od
Abbreviated transcription (Latin):
stituit creatũ nõ est ĩmo creator ip̃e qui deꝰ qͦ celi firmati
sũt. Si aũt hoc u̾bũ locutionẽ aliqua dei trãsitoriã appłłant
ato ita deꝰ q̃q situt hõ mͦ loquat᷑. cũ ait fiat lux mͦ tõticeat
ꝑfecto ꝑmutabłio est diuinitatio et̾ntao. cũ nõ semꝑ dicat
añ mũdi confatutoem. cũ nũdũ det cui loq̃ret᷑i ul qui
audiretur. Nũqͥd mane uerbũ nõ ꝑtulit. si opꝰ u̾bo non
audito u̾bo instrueret᷑. Quo ecꝭ ꝓfen̾do u̾bũ enicte̾t. tũ nłło
aliuc lotꝰ creatꝰ eẽt nec aer udħut condit ꝰ ex quo u̾ba for

Expanded text:
eator ipse, qui Deus est quo caeli firmati sunt. Si autem hoc 'uerbum' locutionem aliquam Dei transitoriam appellent atque ita Deus quoque, sicut homo, modo loquatur cum ait "Fiat lux", modo conticeat -- profecto permutabilis est diuinitatis aeternitas, cum non semper dicat tutionem, cum nondum esset cui loqueretur uel qui audiret? Numquid inane uerbum non protulit, si opus uerbo non audito uerbo instrueretur? Quo etiam proferendo uerbum emitteret, cum nullus adhuc locus creatus esset nec aer adhuc con
Abbreviated transcription (Latin):
que eupeitãt. qus tñ ẜm eos hõ purꝰerit nõ etĩa dedostendãt
quio egcessꝰ eiꝰ eternꝰ sit uł bñ et̾nałr egrediatur. Si aut̃
Sitant᷑ eũ et̾nałr egredi ex bethleem. eo ꝙ eiꝰ natiuit in
es loco futura ab et̾no ꝓiusa sit a dõ et predestiãta. hoc briꝙ
modo cuil hõĩs uł cuiusl rei naciuitas eterna est qͥa bidel
as et̾no prouisa. Distant itaq etͥnã gn̾a̾tõẽm eẽ quã et
sc̃ptã legt et legendo ꝑfitentur et ꝑfitẽtea nõ creduc Respõ¬

Expanded text:
undum eos homo purus erit, non etiam deus, ostendant quis egressus eius aeternus sit uel unde aeternaliter egrediatur. Si autem dicant eum aeternaliter egredi ex Bethlehem, eo quod eius natiuitas in eo loco futura ab aeterno prouisa sit a deo et predestinata, hoc utique modo cuiuslibet hominis uel cuiuslibet rei natiuitas aeterna est, quia uidelicet ab aeterno prouisa. Discant itaque aeternam generationem esse, quam et scriptam legunt et legendo profitentur et profitentes non credu
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾ ꝙ deꝰ socuuit hocipm are genꝰ int̾ bttaq su p dicta
dem̃ est iuxͣ methaforã locutõio qua dem̃ est medu qͣrm
ex in diduo et diduo cõsistit. Cuiꝰ in qͥt pars is par
et noym .i. cũ pr̃e et filio et diu̾sꝰ in ppetate ꝑsone
Possumꝰ et eud hoc ẽ in dõmutablẽm eũ in se dicere
et diuersum quodimͦ per efft̃ã eẽ. cũ nõ solũ iye q̃ diu̾sa

Expanded text:
dicere quod deus locauit hoc ipsum animae genus inter utraque supra dicta dictum est iuxta metaphoram locutionis qua dictum est "mediumex eodem et diuerso consiset noy, id est cum Patre et Filio, et diuersus in proprietate personae. Possumus etiam eumdem, hoc est incommutabilem in se, eum dicere et diuersum quodammodo per effecta esse, cum non solum ipse ea quae diuersa
Abbreviated transcription (Latin):
per tp̃m fc̃s est et mũdꝰ eũ nõ cognouit. Quia bo̾ in sua ppa
ueĩt et sui dũ nõ recepext. iuocqͣt aũt receperẽ eũ dedit eio
potestatẽ filioo dei fieri credentib in noĩe erꝰ nõ ibi legi. Itẽ
legi ibi. qa u̾bũ de/nõ ex curno nõ ex sangiuẽ nõ exbolũtate
uiri. neq exbolũtate carius. s ex deo natũ est. Sedc̃a u̾bũ ca¬
ro stm̃ est et habitauit in nõb̾ nõ ibi legi. In dagaui inltĩo

Expanded text:
o in sua propria uenit et sui eum non receperunt, quotquot autem receperunt eum dedit eis postestatem filios Dei fieri credentibus in nomine eius, non ibi legi. Item legi ibi quia Verbum Deus non ex carne, non ex sanguine, non ex uoluntate uiri, neque ex uoluntate carnis, sed ex Deo natum est. Sed quia Verbum caro factum est et habitauit in nobis, non
Abbreviated transcription (Latin):
con silio bim armonice suauitatis nõ ignorãtud. bt uesaie
tante stimłis dauititi moduli medentur. uñ et postmos
uir dõ plenꝰ. cũ ad diuimi cłtꝰ teligionẽ amplificandã
templũ edificare disponet. psalmos qͥ decantarentur
composuit. et am̃i musicoꝵ instiumẽtor genera cõtge¬
Ex quo p̃cipue tradr̃ ꝙͣ natural sit armonita mosulatio¬

Expanded text:
consilio, uim harmonicae suauitatis non ignorantium, ut uesaniae tantuir Deo plenus, cum ad diuini cultus religionem amplificandam templum aedificare disponeret, psalmos qui decantarentur composuit et omnium musicorum instrumentorum genera congreEx quo praecipue traditur quam naturalis animae si
Abbreviated transcription (Latin):
ipiꝰ tei speccãt. ⁊ romo .ni. lioc potẽtie hoĩo de putat qd ille suꝑa¬
ri facile pt̃. imo inrpotẽtie et debłitati eiꝰ. qͣ mime resistere
suo pẽ indõmodo. et qctis adbiciũ hoĩs bergit magꝰ ꝙ ꝑsonã
imꝓbat ꝙͣ cõmendet. impotẽtie potiuo ꝙͣ potentiẽ astribendi
est. bñ et aristotiles in ẜo qlitatio gn̾e̾ bbi .s. de potẽcia uã li
et impotecia agr̃. sanatiaũ et durũ ad potẽtia redutit et
egrotatulũ et molse ad impotũtiã. tũ in egrotatiuũ dicamus
q̃ facile egrotare p̃t. hoc est no facile balet huit passiõĩ tesiste
et mole qd̾ leuit̾ secari aut dissipari pt̃. Sanatiuũ bo̾ et duꝵ¬
eqͣ ad potẽtiã redutit. cũ tamẽ sanatiuũ dicat᷑ qͥd̾ nõ pr̃ facile
actinẽt ĩpotẽtie est potiꝰ ꝙͣ potẽcie. ita et eas nõ posse et ecõ

Expanded text:
oc potentiae hominis deputat, quod ille superari facile potest, imo impotentiae et debilitati ejus, quod minime resistere suo potest incommodo, et quidquid ad vitium hominis vergit, magisque personam improbat quam commendet, impotentiae potius quam potentiae ascribendum est. Unde et Aristoteles in secundo qualitatis genere, ubi scet impotentia agitur, sanatiuum et durum ad potentiam reducit, et egrotatiuum et molle ad impotentiam, cum tamen egrotatiuum dicamus qui facile egrotare potest, hoc est non ualet facile huiusmodi passioni resistere, et molle quod leuiter secari aut dissipari possit; sanatiuum uero et du ad potentiam reducit, cum tamen sanativum dicatur, quod non potest facile attinent, impotentiae est potius quam potentiae, ita et eadem non posse
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ nob ẽẽ cõuinitos Intercogemꝰ n eos si sapiar seitte¬
d̃t de qͣ st̾ptũ ẽ omia in sapia fecisti et stcti respodebũt secte¬
S. Inferamꝰ deinde couemẽter eos in hoc ip̃o fiłiu di situt sicat
et nõo crode cũ nos uidel idẽ intelligamꝰ per ubũ suie ⁊ siliui¬
dei q illi pei sapiam deii Quisq̃s aut filiũ a recipit. uti p

Expanded text:
um nobis esse conjunctos. Interrogemus enim eos si sapientiam Dei credant, de qua scriptum est: Omnia in sapientia fecisti , et statim respondebunt se credere. Inferamus deinde convenienter eos in hoc ipso Filium Dei sicut et nos credere, cum nos videlicet idem intelligamus per Verbum sive per FiliuDe
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ĩ nob̾ nccͣũ est atq lõ nõ potẽtie. s bitio potiꝰ tribuẽd eẽt
i eo. preẜti cũ hoc in młtio excelletie ip̃iꝰ de rogatet. Et ãbła¬
te bidel posset. Ex quo ecla moi̾ locałr posset et cõpositõne
podũ admmitte̾. et bt mobłĩo et dissolubłis eẽt eiꝰ corꝑea et
comparta fuba. ⁊ toabsurde tñ et dehio omib q̃ effici possumꝰ

Expanded text:
o potius tribuendum esset in eo, praesertim cum hoc in multis excellentiae ipsius derogaret, ut ambulare videlicet posset. Ex quo etiam moveri localiter posset, et compositionem pedum admittere, et ut mobilis et dissolubilis esset ejus corporea et compacta substantia, non absurde tamen et de his omnibus quae efficere possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
cursu uł ad pͥmordiales retu causas respitiũt sio cid extel¬
lentiã duue potentie quã bide h cõstat ex apͥa natura qͥtqd
decceuit posse et preter solitu ip̃as tetu naturao quocũq
modo bolu̾t ꝑmutare Qui si nũt qͦͦs hoiem exlimo t̾re
formaret. uł fennla de costa biri produce̾t. sicut in p̾mio
actũ est parentib. nẽo b̃tiq eet ꝗcont᷑ naturã uł pret᷑
natura is fieĩ nõ censeret. eo bt dictu est ꝙ p̾mordialiũ
cats institutio ad hoc mime si sfice̾ posset. si de preter so¬
litũ ꝓpͥo bolũtate bim quãd teb imparteret. bt hoc inde fiei̾
posset qua bidel ey bolũtate et ex nichilo cũtta potuit

Expanded text:
ausas respiciunt, non ad excellentiam divinae potentiae, quam videlicet constat ex propria natura quidquid decrevit posse, et praeter solitum ipsas rerum naturas quocunque modo voluerit permutare. Qui si nunc quoque hominem ex limo terrae formaret, vel feminam de costa viri produceret, sicut in primis actum est naturam id fieri non censeret, eo, ut dictum est, quod primordialium causarum institutio ad hoc minime sufficere posset, nisi deus praeter solitum propria uoluntate uim quandam rebus impertiret ut hoc inde fieri posset, qua uidelicet uoluntate et ex nihilo cuncta potuit
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ nohũt arbitriũ. Si q̾o eciã tłe qd belit ac disponit
Resuti si qui dutimo pomo mori cogant᷑ et morte ip̃a cra¬
tiatꝰ finite desidetet et od hoc intant᷑ neq̃ꝙͣ cu idaccidit ex
libo̾ suo arbito assetũt᷑ qd̾ bidel nõ minꝰ cõting̾et eis eciã
ił inde p̃meditantib. Ec h q̃d liberi acbitrii diffintio.¬
nłlatenꝰ in dru cadit. sed in hio tantũ qͥ bolũtate muttar
et in cõtia̾a pñi deflette̾. ut bidel in eccs sit potestate id

Expanded text:
l non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat Veluti si qui diutinis poenis mori cogantur, et morte ipsa cruciatus finire desiderent, et ad hoc nitantur; nequaquam cum id accidit, ex libero suo arbitrio assequuntur, quod videlicet non minus contingeret eis etiam nihil inde praemeditantibus. Et haec nullatenus in deum cadit, sed in his tantum qui uoluntatem mutare et in contraria possunt deflectere, ut uidelicet in eorum sit potestate id
Abbreviated transcription (Latin):
stqͥt itaq de̾ũ sicut nec sciã uł bolũtate mutari. ita not ecꝭ
possiblitate. S itaq qd̾ semolscit sẽꝑ scit et qd̾ semol
uolt somꝑ dolt ita et quã somellĩ potẽtia nũꝙͣ depoũ. deiz
alio. nulla eiꝰ in hoc impotẽcia uł potentio diminutio est
d ugaret dignitati
Iui aũt ad potẽtiam seu firmitatẽ dulie nateͣ ip̃u
eiuo ĩ cõmutablitas pertieat. de iꝑ̃a nt̃ nob̾ di ẜendi
occurut. ẜcipue tũ ex qͥbusd q̃ ip̃e oꝑat᷑ sicut et noo
ip̃i uariari s. deat᷑. cũbidel a̾qͣ mͦ faciat mͦ ab eisd tõpletio
opitꝰ est. Septio teqͥoiuit hoc est ab iꝑando cessauit. Sicut
aliqͣ dicat᷑ uł egredi quoꝙͣ suie añ egoedi dest̾bat. bn eoi

Expanded text:
t itaque deum sicut nec scientia uel uoluntate mutari, ita nec etiam possibilitate. Sicut itaque quod semel scit semper scit, et quod uult semper uult ita et quam semel habet potentiam numquam deponit. Denique alio, nulla ejus in hoc impotentia vel potentiae diminutio est ogaret dignitati. VI. Cum autem ad potentiam seu firmitatem divinae naturae ipsa ejus incommutabilitas pertineat, de ipsa nunc nobis disserendum occurrit, praecipue cum ex quibusdam quae ipse operatur, sicut et nos ipsi, variaoperatus est, septimo requieuit, hoc est ab operando cessauit. Sicut aliqua dicatur, vel egredi quoquam sive inde regredi describatur. Unde et in
Abbreviated transcription (Latin):
ris hãc muẽtionẽ ho due cuẽ touenert̃ licet ꝓpt̾ aliud
incepte Neq em̃ qͥ thesautũ ibi recõdidit hac intẽtioẽ
posuit ut ille eũ maeiret. nec ille hac intentoe fodiebut
Et thesaurũ q̃re̾t ses ut agrũ cole̾t. btreq itaq canse au q̃b
illa ĩuentio tõtingit ad aluid spectabãt. iõ q cãu potius¬

Expanded text:
Ad hanc inuentionem heae dus causae conuenerunt, licet propter aliud inceptae. Neque enim qui thesaurum ibi recondidit hac intentione posuit ut ille eum inueniret, nec ille hac intentione fodiebat ut thesaurum quereret, sed ut agrum excoleret. Utraeque itaque causae, ex quibus illa inuentio co
Abbreviated transcription (Latin):
dĩdeat᷑ s eppo inqũt estimate. młtũ derogat diuĩe excelłõ¬
cie. Et uidel id polũmͦ face̾ possit qd qm facit. et id solũ dimit¬
ae q̃s dimictit. cũ nos eçia ip̃i qui longe impotẽtiores sumꝰ
talta ecꝭ fate̾ et dimute̾ possumꝰ q̃ nequa ꝓͣ fatimꝰ uel
dmictimꝰ. Quib qd respondo nõ iõ nod potẽtioreo uł¬

Expanded text:
e, inquiunt aestimare, multum derogat divinae excellentiae, ut videlicet id solummodo facere possit quod quandoque facit, et id solum dimittere quod dimittit, cum nos etiam ipsi, qui longe impotentiores sumus, multa etiam facere et dimittere possumus, quae nequaquam facimus vel dimittimus. Quibus quidem respond
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe nateͣ diuĩe repugeͣ id eũ face̾ qd̾ eiꝰ derogat dignitati
et qd̾ eũ face̾ nũme uoueĩt. hoc ħd mͦ et cũ boc̃e dicimꝰ au¬
diblẽm id est potẽtem ab aͥqͦ audu⁊ et aliquẽ posse ciudire bo¬
oẽ et agrũ posse excoli ab aqͦ.et aliquẽ posso cole̾ agrũ possi¬
blitatẽ ad diu̾sa referimꝰ. Ibi q̃d̾ ad naturã uocis uł agri hit ad

Expanded text:
ppe naturae divinae repugnat id eum facere quod ejus derogat dignitati, et quod eum facere minime convenit. Hoc quidem modo et cum vocem dicimus audibilem, id est potentem ab aliquo audiri, et aliquem posse audire vocem: et agrum posse excoli ab aliquo, et aliquem posse colere agrum, possibilitatem ad diversa referimus. Ibi quidem ad naturam vocis vel a
Abbreviated transcription (Latin):
in hno q̃ fie̾i̾ eblt n ͨ ei ͫ bolũtati resiste̾ posse dicimꝰ. nec cã aiorio
impediti caũ cui dĩa nocẽ sit obediro. Scd̾m aũt postiorem
modũ młta dĩ belle fiei̾ q̃ nõ fũt. hoc est młta ad hortari q̃
certũ est ex gr̃a eiꝰ remuna̾risi fie̾nt q̃ muime fiũe. Sic ãppe
uituuq ħoi cõsulit de salute sua et adhat ea hortut᷑. cum

Expanded text:
 fieri vult, nihil ejus voluntati resistere posse dicimus, nec eam aliquo impediri casu, cui omnia necesse sit obedire. Secundum autem posteriorem modum multa dicitur velle fieri, quae non fiunt: hoc est multa adhortari quae certum est ex gratia ejus remunerari si fierent, quae minime fiunt. Sic quippe unicuique homini consulit de salu
Abbreviated transcription (Latin):
ictiꝰ est ou ꝓͥe ñ nõ sugg̾at cõsciẽ. Que n. sollicitudo bonõꝵ
nob operu meet. si que net aõre ul tĩore ueneremur. deu
peratꝰ ignotemꝰ : eiue speu aut malitiã reftenaret potẽ¬
cũ aͥ ad bona eos allice̾t oꝑa si am̃ uistissimꝰ at põtõtissimꝰ
frustra ccedẽte Ponaimꝰ itaꝙ bt dũ boĩs ꝓdedẽ ac place

Expanded text:
iae ratio non suggerat conscientiae. Quae enim sollicitudo bonorum nobis operum inesset, si quem nunc amore vel timore veneremur, Deum penitus ignoremus? Quae spes aut malitiam refrenaret potentum, vel ad bona eos alliceret opera, si omnium justissimus ac potentissimus frustra crederetur? Ponamus itaque ut dum bonis prodesse ac pla