comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iniumentis u̾m ⁊̃ si condictu ꝓmissuum¬
ueerit locͦ redhibitõni exemplo man¬
cipioꝵ ¶ uendendi autẽ cã ornatum
iumentũ ud̾i cecilius ait. Nsi subtẽ¬
pore uenditionis hoc cat biduo añ uen¬
ditõrm ornatũ sit s si in ip̃a uenditõe
ornatũsit aut in dõ inquit uenale cũ
eet sic ornatũ ispicet᷑ semꝑq cũ deor¬
naiitis agct᷑ ⁊ in actione ⁊ in edicto
addiciendũ est uendendi cã ornata du
cta cẽ pot̾it .n. ium̃tũ ornatũ itit̾s cã
duci deinde uenire. Si pła iuñta uenie¬
rint non omĩa erunt redhibenda pp̃ umꝰ
gum imilaꝵ sit quaꝵ alt̾a uitiosa est ñ
nuntius cũ ueniret uttũq fint non
alterum que erat intiosaim cũ autem
ium̃ ta paria ueniunt edicto exp̃ssum
est ut cumaltm in ea cã sit ut redhib̾i
debeat utrũq redhibeat᷑ in qͣ rectam
emptioni ꝙͣ uenditori cõsulit᷑ dũium̃¬
tanon separantur. Si malim ⁊ sitriga
uenierit redhibenda erit tota uł si qua¬

Expanded text:
um etiam si contra dictum promissumue, erit locus redhibitioni exemplo mancipiorum. Uendendi autem causa ornatum iumentum uideri Caelius ait non, si sub tempus uenditionis, hoc est biduo ante uenditionem ornatum sit, sed si in ipsa uenditione ornatum sit, aut ideo, inquit, uenale cum esset sic ornatum inspiceretur: semperque cum de ornamentis agitur, et in actione et in edicto adiectum est: 'uendendi ccta esse": poterit enim iumentum ornatum itineris causa duci, deinde venire. Si plura iumenta venierint, non omnia erunt redhibenda propter gum mularum sit, quarum altera vitiosa est, nominoris cum ueniret utrumque fuit, non alterum quod erat uitiosum. Cum autem iumenta paria uen‹e›unt, edicto expressum est, ut, cum alterum in ea causa sit, ut redhiberi debeat, utrumque redhibeatur: in qua re tam emptori quam uenditori consulitur, dum iumenta non separantur. simili modo et si triga uenierit, redhibenda erit tota, et si qua
Abbreviated transcription (Latin):
Iipr Uel fres hii enĩ s erunt separanoi
deinde aiunt ecliles ne quis canẽ
sint su alligata ut cõtini uinłis quo
minus dampna fera ñ possunt.¬
lp̃r. Qua uulgo it̃ fiat ita hũisse ue¬
lit ut tui ꝙͣ noce ł dampnũ daripossit
si adu̾sus ea fc̃aerit fc̃m ⁊ hõ lib̾ex care
perierit solidi ducenti si nocitũ hoĩ lib̾o
fugitiuus Imo ⁊̃ si ca mente sit ut nõ
impetrato auxilio donũ ñ reu̾taturum
dũ fugituns est que non solũ cõfilii
sciliũ cius qmi per suasit ¶ Si serui
m̃s bona fide tibr scruiens fug̾is e sci¬
ens si meũ cẽ uł ignorans fugitiuus
est nͥ aĩo ad me reu̾tendi id fecit. Mor¬
tis ꝯscistẽde cã sibi facit qui pp̃ nequi¬
tiam malosq mores flagitui uea
aliquid admissũ mortẽ sibi ꝯscisc̾e
uolu̾it ñ sit dolorẽ corꝑis ñ suamendo
id fecit. ¶Si quis seruũ en̾nt ⁊ rap¬
to eo uiboꝵ raptoꝵ actõne quadruplũ
consecnuit᷑ est dem̃ seruũ redhibeat

Expanded text:
urulium. hi enim non erunt separandi. Deinde aiunt aediles: 'ne quis canem,sint, siue alligata, ut contineri uinculis, quo minus damnum inferant, non possintlium. 'qua uulgo iter fiet, ita habuisse uelit, ut cuiquam nocere damnumue dare possit. si aduersus ea factum erit et homo liber ex ea re perierit, solidi ducenti, si nocitum homini libero fugitiuus: immo etiamsi ea mente sit, ut non impetrato auxilio domum non reuertatur, nondum fugitiuus est, quia non solum consilii, silium eius qui persuasit. Si seruus meus bona fide tibi seruiens fugerit uel sciens se meum esse uel ignorans, fugitiuus est, nisi animo ad me reuertendi id fecit. Mortis consciscendae causa sibi facit, qui propter nequitiam malosque mores flagitiumue aliquod admissum mortem sibi consciscere uoluit, non si dolorem corporis non sustinendo id fecerit. Si quis seruum emerit et rapto eo ui bonorum raptorum actione quadruplum consecutus est, deinde seruum redhibeat,
Abbreviated transcription (Latin):
cr cessit postqmͣ filcus debitũ percepit
eum qui mandatis a fisto actionib ex¬
peritur usuras q̃ instipłatũ deducteñ
usuris stipłari nenio supͣmodũ usura
ur uir ex re donata suos facit illos m̃n
quos suis operis adquisierit ueluti se¬
rendo Nainsi poniũ decerpserit
ur ex silua cedit non it eiꝰ sicuit ñ cͦ¬
redigendos impensũ est non ambige
tur ip̃os fructus diminu̾e deb̾e.
ab adu̾sario cessatũ est morã face nõ

Expanded text:
 cessit, postquam fiscus debitum percepit, eum, qui mandatis a fisco actionibus experitur, usuras quae in stipulatum deductae non usuris stipulari nemo supra modum usuraruel uir ex re donata suos facit, illos tamen, quos suis operis adquisierit, ueluti serendo: nam si pomum decerpserit uel ex silua caedit, non fit eius, sicuti necredigendos impensum est, non ambigitur ipsos fructus deminuere debereab adversario cessatum est, moram facere non
Abbreviated transcription (Latin):
iure auorau̾it tradita possessio ñ intel¬
ligat. ¶ Si emꝑtor uacuam possõem
tradi stipłat᷑ sit ⁊ exstipłatu agat fru
tradi oport̾ẽ stipłari intlłr nec tm̃ fructũ
prestatio ea stipłone continet᷑ n intus
ad fructuũ pr̃atcem. ¶ Si iter actum
uiam aque ductum per tuũ fundũ em̾o
uatue possõnis traditio nlła est itaq ca¬
uere debes per te non sĩ quominutas..¬
Siper uenditorẽ uini mora fu̾it quominꝰ
płis uinum fuit uł quo uenit uł quo
lis incondẽpnatõem deducit᷑. Item quo
loco pluris fiit uł quo uenit uł uͥagał.¬

Expanded text:
auocauerit, tradita possessio non intellegatur.Si emptor uacuam possessionem tradi stipulatus sit et ex stipulatu agat, frutradi oportere stipulari intellegitur nec tamen fructuum praestatio ea stipulatione continetur, neque rursus ad fructuum praestationem.Si iter actum uiam aquae ductum per tuum fundum emero, uacuae possessionis traditio nulla est: itaque cauere debes per te non fieri quo minus utar.Si per uenditorem uini mora fuerit, quo mitro tempore pluris uinum fuit, uel quo uenit uel quo lis in condemnationem deducitur, item quo loco pluris fuit, uel quo uenit uel ubi a
Abbreviated transcription (Latin):
¶u̾atua possessio emptori tradita ñ
inclłr si aliꝰ in ea legatoꝵ fidei ue ꝯinis¬
soꝵ seruandoꝵ cã in possõne fit aũ cre¬
ditores bona possideant idem dicend̾ est
si neuter in possessione sit nã ⁊ ad hoc

Expanded text:
o.Uacua possessio emptori tradita non intellegitur, si alius in ea legatorum fideiue commissorum seruandorum causa in possessione est aut creditores bona possideant. idem dicendum est, si uenter in possessione sit: nam et ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ris sit mora autem uidetur ee si nlła diffi¬
cultas uenditorẽ impediat qiuomimꝰ tra¬
deret p̾sertĩsi omĩ teꝑe parat᷑ suit trade.
Item ñ o eiꝰ loci p̾cia spectari menio agat
si abris uinũ uenit ⁊ si uenditio alibi
stã sit brundisii tradi oportet.

Expanded text:
ris sit. mora autem uidetur esse, si nulla difficultas uenditorem impediat, quo minus traderet, praesertim si omni tempore paratus fuit tradere. item non oportet eius loci pretia spectari, in quo agatur, od a Brundisio vinum venit, etsi venditio alibi facta sit, Brundisi tradi oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus eum ex uendito actio.
tunc locum hẽat si int̾pellatus ñ sol¬
uat an n̾o si ñ obtulit ⁊ magis arbi¬
ut si intͣ certũtempꝰ p̾ciũ solutũ ñ sit
res mempta sit de fructib quos int̾m
emptor pcepisse hoc agi intelligend̾
est ut emptor int̾im eos sibi suoc ie
existimabat uenditori de hiis uidi¬
tiũ inemptorem dandũẽe qi nichi
Si per emptorem ftĩnsit quominus
lege pareret᷑ ⁊ calege uti uenditor ue¬
lit fundos iemptos fore ⁊ id ꝙ arte¬

Expanded text:
aduersus eum ex uendito actio.Mtunc locum habet, si interpellatus non soluat, an uero si non optulerit. et magis arbiut, si intra certum tempus pretium solutum non sit, res inempta sit, de fructibus, quos interim emptor percepisset, hoc agi intellegendum est, ut emptor interim eos sibi suo quoqexistimabat uenditori de his iudicium in emptorem dandum esse, quia nihil si per emptorem factum sit, quo minus legi pareretur, et ea lege uti uenditor uelit
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃r xii. ad. Litigatores ierint mox
ad cundem arbitrum reclierint p̾to¬
rem ñdeb̾e eũ coge Int̾ eos disceptare
qui es ꝯtumeliam hanc fecerunt ut
eum sꝑnerent ⁊ ad aliũ irent. a rbi¬
uid ergosires aputlarbitrũ depoĩte
sint eopacto ut ei daret qui uit̾it
uł ita eam rem darz si non parere̾t᷑
tocogend̃ tantũdẽ erit ⁊ si qnͣtitas
certa ad hoc ap̃ eũ deꝓponatur Pro¬
inde ⁊ si alter remalter pecciũam sti¬
sum ut puta si ambo debitores fu¬
erint ⁊pacti sunt ne petat qd sĩbi de¬
betur qui siũe arbitri ñ paruerĩt
dem iul scribit non cogend arbitr̃
dem dicit scribit ⁊ sub ꝯdictõne fu̾it

Expanded text:
 edictum litigatores ierint, mox ad eundem arbitrum redierint, praetorem non debere eum cogere inter eos disceptare, qui ei contumeliam hanc fecerunt, ut eum spernerent et ad alium irent. Arbiquid ergo, si res apud arbitrum depositae sunt eo pacto, ut ei daret qui uicerit, uel ut eam rem daret, si non pareatur to cogendum. tantundem et si quantitas certa ad hoc apud eum deponatur. proinde et si alter rem, alter pecuniam stisum, ut puta si ambo debitores fuerunt et pacti sunt, ne petat quod sibi debetur qui sententiae arbitri non paruit. Item Iulianus scribit non cogendum arbitridem dicit, et si sub condicione fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
te ex̾titore &ꝵ Cet̾m si scit ⁊ passus est
sui. alioqũ ꝯtrahentes decipient᷑ ⁊ fa¬
ciliꝰ hoc magr̃o qͣm institorem admit¬
tend̾ ꝑp utilitatem. Quid tñsisic
magr̃m p̾posuit nealiũ eilicet p̾pon̾e
an ad huc Iuliam siũam adimitimꝰ
uidend̾ est. finge .n. ⁊ noĩatĩ eñ ꝓ hi¬
nauigantium. Hauem accipere
debemus sũ marianam sũ fluuianã
sũ in aliquo stãgno nauiget siue
sinedaria sit. Don autemex omni
cã pretor dit in excitorema adem s eiꝰ
p̃poĩtus ut puta si ad honꝰ uehendũ
locatum sit aut si aliqͣ res .n. ⁊ utilg
nainganti uł si quid reficiende na-¬
uis cã ꝯtractum ł impensũ sit ÷ ł siqͥd
naute oꝑaꝵ noĩe pet̾et ꝙ si mutuam
pectiũam sũpserint aueius rei noĩe

Expanded text:
espondit: ceterum si scit et passus est su‹i›, alioquin contrahentes decipientur: et facilius hoc in magistro quam institore admittendum propter utilitatem. quid tamen si sic magistrum praeposuit, ne alium ei liceret praeponere? an adhuc Iuliani sententiam admittimus, uidendum est: finge enim et nominatim eum prohinauigantium. Nauem accipere debemus siue marinam siue fluuiatilem siue in aliquo stagno nauiget siue schedia sit. Non autem ex omni causa praetor dat in exercitorem actionem, sed eius praepositus sit, ut puta si ad onus uehendum locatum sit aut aliquas res emerit utiles nauiganti uel si quid reficiendae nauis causa contractum uel impensum est uel si quid nautae operarum nomine petent. Quid si mutuam pecuniam sump
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾citor s ⁊ sisic p̾posuit ut płmq
faciunt nealt̾ sñ alt̾o quid gerat qͥ
otractu uno sibi imputau̾it. Exaito¬
rem autem cũ dicimus ad ciuem ob¬
uentd̃es ⁊ redditus om̃s ꝑuei̾unt. sñ

Expanded text:
exercitor. Sed et si sic praeposuit, ut plerique exercitor. Sed et si sic praeposuit, ut plerique faciunt, ne alter sine altero quid gerat, qui contraxit cum uno sibi imputabit. Exercitorem autem eum dicimus, ad quem obuentiones et reditus omnes perueniunt, siue
Abbreviated transcription (Latin):
tionem pedius probat Ssi in p̾ciis
r̃r̃ emptaꝵ fefellit magr̃ ex̾citoris
erit dãpnũ ñ creditoris. S̾ si ab alio
mutuatus lib̾auit eum qui in nauis
refectõem credid̾at puto ⁊̃ huic dandã
si eump̃posuit naui ad hoc solũ ut
uecturas exigat ñut ip̃e locet qd̾ for¬
te ip̃e locau̾at non tenebitur ex̾citor
Si magr̃ locau̾it uł si ad locand̾ m̃
nonad exigendum. Idem erit dñdũ
morib uralia mat̾ia locauit dñdũ
crit non ten̾i. quedam .n. naues ho¬
norarie quedamiut ip̃i dñt embate¬
dst̾ ⁊ płosq mandare scio ne uecto¬
res recipiant ⁊ sic ut certa regione ⁊
certo mari negocietur ut ecce sũt na¬
ues q̃ brũdusium uł de aspina uel
adurachio uectores traiciunt ad ho¬
nera innabiles. Item q̃dam capaces
ad flumĩa ad mare ñ sufficientes Si
płes sint magr̃i non dĩsis offitiis qͥ ⁊q
cum uno gestum erit obligabit ex̾¬
citorem. S dĩsis ut alt̾ locando alt̾
exigendo ex ciñꝰq offõ obligabit᷑

Expanded text:
tionem Pedius probat. Sed et si in pretiis rerum emptarum fefellit magister, exercitoris erit damnum, non creditoris. Sed si ab alio mutuatus liberauit eum, qui in nauis refectionem crediderat, puto etiam huic dandam si eum praeposuit naui ad hoc solum, ut uecturas exigat, non ut locet quod forte ipse locauerat, non tenebitur exercitor, si magister locauerit: uel si ad locandum tantum, non ad exigendum, idem erit dicendum: moribus uel alia materia locauit, dicendum erit non teneri. quaedam enim naues onerariae, quaedam ut ipsi dicuntt plerosque mandare scio, ne uectores recipiant, et sic, ut certa regione et certo mari negotietur, ut ecce sunt naues, quae Brundisium a Cassiopa uel a Dyrrachio uectores traiciunt ad onera inhabiles, item quaedam fluuii capaces ad mare non sufficientes. Si plures sint magistri non diuisis officiis, quodcumque cum uno gestum erit, obligabit exercitorem: si diuisis, ut alter locando, alter exigendo, pro cuiusque officio obligabitur
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã puto u̾amquid .n. si ad armã¬
dam instruendam ue nauem uł nau¬
tas exhibendum mutuatus: uñq̃rit
osfilius. Si ad reficiendam nauẽ mu¬
tuatus mĩmos ⁊ insuosusus ꝯu̾t̾it
am ĩ ex̾citorem detur actõ ⁊ ansi hac
lege accepit qĩ in nauem impensurꝰ
mox nuitauit uolũtatẽ tem ex̾citorẽ
imputitursi. Sibi cur talem p̃posuit¬

Expanded text:
 puto ueram: quid enim si ad armandam instruendamue nauem uel nautas exhibendos mutuatus est? Unde quaerit Ofilius, si ad reficiendam nauem mutuatus nummos in suos usus conuerterit, an in exercitorem detur actio. et ait, si hac lege accepit quasi in nauem impensurus, mox mutauit uoluntatem, teneri exercitorem imputaturum sibi, cur talem praeposu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ publice sunt dedicata sũ ĩ ciuitate
sunt sũ ĩagro. ¶ Sciend̾ est locũ pu¬
blicũ tunc sacrũ fĩ posse cũ prĩcepse

Expanded text:
 publice sunt dedicata, siue in ciuitate sint siue in agro. Sciendum est locum pub‹l›icum tunc sacrum fieri posse, cum princeps
Abbreviated transcription (Latin):
idcm apius claudius uibetur ad i
processisse R̾ lr̃am inuenit ut ꝓ
ualesus ualetu ẽẽnt et profusus
furii ẽẽnt. ¶Fuit post eos maxĩe
scĩe seymphonus quem ppłs rõanꝰ¬
qm̃ ante hunc autem post huncħ̾
noĩe cognoĩatus est gaius stipio
nafica ꝙ optimus a senatu applla-¬
tus est cui ĩpublice domus in sac
uia data est quo facilius consuli
possit. ¶ Deinde quuntus nuciꝰ
qui ad cartaginenses missus est
legatus cum ẽent due thessere po¬
site una pacis alta belli arbitrios
dato utram uellz referre romam

Expanded text:
idem Appius Claudius, qui uidetur ab hoc processisse, R litteram inuenit, ut pro Ualesii‹s› Ualerii essent et pro Fusiis Fur‹ii›. Fuit post eos maximae scientiae Sempronius, quem populus Romanquam ante hunc aut post hunc hoc nomine cognominatus est. Gaius Scipio Nasica, qui optimus a senatu appellatus est: cui etiam publice domus in sacra uia data est, quo facilius consuli posset. deinde Quintus Mucius, qui ad Carthaginlegatus, cum essent duae tesserae positae una pacis altera belli, arbitrio sibi dato, utram uellet referret Romam
Abbreviated transcription (Latin):
qones publicas constituit ueluti¬
de falso de paritidio de siccariis et p̾-¬
tores quatuoradiecit. Dem̃ ga
ius ulius cesar duos p̾tores et du¬
os ediles qũi frumento p̾eent et
a cerere cerea cereales constituit ĩ¬
duodecim p̾tores urediles sunt cre¬
tores constituit pꝰ. Dem̃ duuiꝰ
clandius duos pretores adiecit qͥ¬
de fidei ꝯmisso sus dr̃ent ex quib
unum diuus titus det̾cit et adie¬
cit diuus neruaq inter fiscũ ⁊ pri

Expanded text:
ones publicas constituit,ones publicas constituit,de falso, de parricidio, de sicariis, et ptores quattuor adiecit. deinde Iulius Caesar duos praetores et duos aediles qui frumento praeessent a Cerere cereales constituitduodecim praetores, sex aediles sunt crtores constituit. post deinde diuus Claudius duos praetores adiecit qdeicommisso ius dicerent, ex quibus unum diuus Titus detraxit: et adcit diuus Nerua qui inter fiscum et pri
Abbreviated transcription (Latin):
appellatus est qd̾ in urbe ius reddet¬
Post aliquot dem̃ annos ñ sus¬
ficiente eo pretore ꝙ multa turbat̃
pegrinoꝵ inciuitatẽ uenir creatꝰ
est et alius p̾tor qui peregrinus ap¬
peslatiis est ab eo ꝙ plerumꝙ int̾
regrinos uis dicebat. ¶ Dem̃ ⁊ ec̃t
neccesarius magr̃atus qui ueste p̃¬
ẽẽt .x. uiri in littib iudicandis sũt
uiarũ gererent et trium uiri mo¬
netales eris auri. argenti flator¬
res ⁊ trium iuri capitales ꝙ car¬
ceris custediã hr̃ent ũ ⁊aĩadũti o¬
port̾ẽt int̾uentu eoꝵfi̾et. ¶ Et qr
magr̃atib uesꝑtinis sꝑib in pu¬
blicum ẽẽ intonueniens erant
quinq uiri constituti sunt ei tibe¬
rini et ultra tiberim qui possint ꝓ
magratib fungi.¶ Capita dem̃ sar¬
dinia et mox ticilia. Item hyspama
deide naborensis prouincia totidẽ
pretores quot prouincie inditione¬
uenerant creati sunt partim qui
urbanis reb partim qm prouinci¬
alib p̾eent ¶ Dem̃ cornelius alla

Expanded text:
appellatus est, quod in urbe ius redderet.Post aliquot deinde annos non sufficiente eo praetore, quod multa turba etiam peregrinorum in ciuitatem ueniret, creatus est et alius praetor, qui peregrinus appellatus est ab eo, quod plerumque inter peregrinos ius dicebat.Deinde cum esset necessarius magistratus qui hastae praeessent, decemuiri in litibus iudicandis sunt uiarum ‹a›gerent, et triumuiri monetales aeris argenti auri flatores, et triumuiri capitales qui carceris custodiam haberent, ut cum animaduerti oporteret interuentu eorum fieret.Et quia magistratibus uesblicum esse inconueniens erat, quinqueuiri constituti sunt cis Tiberim et ultis Tiberim, qui possint pro magistratibus fungi.Capta deinde Sardinia, mox Sicilia, item Hispania, deinde Narbonensi prouincia totidem praetores, quot prouinciae in dicioneuenerant, creati sunt, partim qui urbanis rebus, partim qui prouincialibus praeessent. deinde Cornelius Sulla
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit autem in primis parãtus ꝑ¬
publius papirius qui leges re¬
gias in unum contulit ad ħ apius
claudius uiuis exx. uiris cuius
maximũ consiliũ in xii. tabulis
conscribendis fuit. Post hunc
apius claudius enisdem gn̾is ma¬
xinuam scĩam hũit hic centuna¬
rius appeslatus est apiam iuam
strauit. et aquam claudiam in¬
duxit et de pirro in urbem nõ re¬
cipiendo sinam tulit hunc ⁊̃ actõ¬
nes scripsisse traditum est primũ
de usuepationib ꝙ liberum extat

Expanded text:
Fuit autem in primis peritus Fuit autem in primis peritus Publius Papirius, qui leges regias in unum contulit. ab hoc Appius Claudius unus ex decemuiris, cuius maximum consilium in duodecim tabulis scribendis fuit. post hunc Appius Claudius eiusdem generis maximam scientiam habuit: hic Centemmanus appellatus est, Appiam uiam strauit et aquam Claudiam induxit et de Pyrrho in urbe non recipiendo sententiam tulit: hunc etiam actiones scripsisse traditum est primum de usurpationibus, qui liber non exstat
Abbreviated transcription (Latin):
in cuitateius dicunt Et hec omĩa
quotiens inre p. sunt magr̃atꝰ ob¬
seruantur quociens autem proficis¬
cuntur unus relinquitur qui ius
urbis constituebatur postea fere la¬
tinarum feriaꝵ causa introductus
est et quot annis obseruat᷑. Nam p̾¬
fectus ãnone et ingilũ non sunt
magr̃atus s extra ordinemutilita¬
tis causa constituti sunt et tñ hii
quos eis tiberini diximus postea e¬
dies senatus consulto creabat᷑. Eigo
ediles in ciuitate iira reddebant¬
Iuris ciuu is scĩam płimi et ma¬
ximii iuriperitfessi sunt s qd̾ eoꝵ
maxine dignationus apud ppłm
romanum fuerunt eorũ in p̾sentia
mentio habenda est ut appareat a
quib et qualib hẽc iura orta ⁊ tͣdi¬
tasunt ⁊ quidem ex omĩb qui scĩa
nacti sunt ante tiberiũ eoꝵ camum
publite prosessũ neminem tradit᷑
cef̾iautem adhuc uel in latenti ius
cuule retinere cogitabant solum¬
q consultorib uoxare potius qmͣ
discere uolentib se prestabant.

Expanded text:
in ciuitate ius dicunt.Et haec omnia, quotiens in re publica sunt magistratus, obseruantur: quotiens autem profi‹cis›cuntur, unus relinquitur, qui ius  constituebatur: postea fere Latinarum feriarum causa introductus est et quotannis obseruatur. nam praefectus annonae et uigilum non sunt magistratus, sed extra ordinem utilitatis causa constituti sunt. et tamen hi, quos Cistiberes diximus, postea aediles senatus consulto creabantur.Ergoes, sex aediles in ciuitate iura reddebant.Iuris ciuilis scientiam plurimi et maximi uiri professi sunt: sed qui eorum maximae dignationis apud populum Romanum fuerunt, eorum in praesentia mentio habenda est, ut appareat, a quibus et qualibus haec iura orta et tradita sunt. et quidem ex omnibus, qui scientiam nancti sunt, ante Tiberium Coruncanium publice professum neminem traditur: ceteri autem ad hunc uel in latenti ius ciuile retinere cogitabant solumque consultatoribus uacare potius quam discere uolentibus se praestabant.
Abbreviated transcription (Latin):
et castitatem filie sue uite quoq
eius preferendam putaret a rep¬
to cultro de taberna lauionis fi¬
liam interfecit in hoc scb̾ ut morte
uirginis stupri contu meliam ar¬
ceret ac protinus retens a cede ma¬
densq ad huc filie cruore ad com¬
militones consurgit qđ uniuersi
de algido merore ubi tunc belli
gerendi cã legiones erant relictis
dũcib pristinis signa in aduenti¬
num transtulerunt omnsq ple¬
bs urbana mox eodem contulit¬
se popłiq consensu partim iñ car¬
ceres necatrita rursus res publi¬
ca suum statum recepit. ¶Dem̃
cum post aliquot annos .xii. ta¬
bule late sunt et plebs contende¬
ret cum patrib et uellet ex suo
quoz corꝑe consules creare et pa¬
tres recusarent fc̃m est ut tribu¬
in nlitum crearentur partim
ex plebe partimex partib consu¬
lari potãte hiiq constituti sunt
uario num̾o inf̃dum enimxx fu¬
erunt interdum plures nimñꝙͣ.
pauciores ¶ Dem̃ cñ placuisset

Expanded text:
et castitatem filiae uitae quoque et castitatem filiae uitae quoque eius praeferendam putaret, arre‹p›to cultro de taberna lanionis filiam interfecit in hoc scilicet, ut morte uirginis contumeliam stupri arceret, ac protinus recens a caede madenteque adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. qui uniuersi de Algido, ubi tunc belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis signa in Auentinum transtulerunt, omnisque plebs urbana mox eodem se contulit, populique consensu partim in carcere necati. ita rursus res publica suum statum recepit.Deinde cum post aliquot annos duodecim tabulae latae sunt et plebs contenderet cum patribus et uellet ex suo quoque corpore consules creare et patres recusarent: factum est, ut tribuni militum crearentur partim ex plebe, partim ex patribus consulari potestate. hique constituti sunt uario numero: interdum enim uiginti fuerunt, interdum plures, nonnumquam pauciores.Deinde cum placuisset
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ latum est ad populum uti. om̃s
magrãtus se abdicarent quox . iiii¬
ri constituti anno uno cmmagi¬
istratum prorogarent sibi ⁊ cum
iniuriose trastarent neq uellent
deinceps susficere magraib ut ip̃i
⁊ factio sua rem publicam occupa¬
tam retinerent ninia ataspera
dñatione eo rem̃ publicã perduxunt
ut excitus a rep. secederet. ¶ Inici¬
um fuisse se cessionis dr̃ uirginis
quidam qui cum animaduertiss¬
tisset apium claudium contra i᷑
qd̃ ip̃e ex uet̾i uire in duodecim tab¬
bulas transtulerat Inducias filie
sue a se abdixisse et scd̃m eũ qii in
seruitutem ab eo suppositus pecie¬
rat dixisse captumq amore uir.¬
ginis omne fas ac nephas miscu¬
isse indignatus qd uetutissima
uiris obseruancia inpersona fili¬
e sue defeciss ut pote cumbrut᷑
qui prim̾is rome consul fuit in¬
ducias scd̃m libertatem dixisset
in persona undicis intelliorum
serui qui prodi prodictionis cõiu

Expanded text:
ferri, latum est ad populum, uti omnes ferri, latum est ad populum, uti omnes magistratu se abdicarent, quo decemviri constituti anno uno cum magistratum prorogarent sibi et cum iniuriose tractarent neque vellent deinceps sufficere magistratibus, ut ipsi et factio sua perpetuo rem publicam occupatam retineret: nimia atque aspera dominatione eo rem perduxerant, ut exercitus a re publica secederet. initium fuisse secessionis dicitur Verginius quidam, qui cum animadvertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex vetere iure in duodecim tabulas transtulerat, vindicias filiae suae a se abdixisse et secundum eum, qui in servitutem ab eo suppositus petierat, dixisse captumque amore virginis omne fas ac nefas miscuisse: indignatus, quod vetustissima iuris observantia in persona filiae suae defecisset utpote cum Brutus, qui primus Romae consul fuit, vindicias secundum libertatem dixisset in persona Vindicis Vitelliorum servi, qui proditionis
Abbreviated transcription (Latin):
bim celerum qd̃ osficium fere tale¬
rat quale hodie prefectoꝵ preto¬
rio magr̃atus autem habebant
łimi. Huisdem tporib cum plebs
te sa cro creauit qui eẽnt plebei ma¬
gr̃atus dc̃i tribuni qd̾ tunc in tres
partes ppłi diuisus erat et ex singbꝰ
singuli creabantur uel quia tribu¬
ni susfragio creabantur. Itemq u̾
essent qui edibz p̾eent in quibz oĩa
scita sua plebs deferebat duos ex
plebe constituetunt qui etiam edi¬
les appłłati sunt. ¶ Dem̃ eũ errari¬
um populi actum ẽẽ cepiss ut es¬
seut qui ste pie eẽnt constituti st̃
questores qui peccunie preessent
dicti ab eo ꝙ inquirende et conser¬
uande peccume causa creatierant
et quia ut diximus de capite ciuis
romani in iussu populi non erat
lege permissum consulib ius dr̃e
propterea questores constituebãt᷑
appło qui capitalib rebi preessent
hu appllabantur questores parici¬
dii quorum ⁊̃ menuinit lex xii tab¬
ularim. Et complacuisset leges qͦ

Expanded text:
i celerum: quod officium fere tale erat, quale hodie praefectorum praetorio, magistratus tamen habebantur legitimi.Isdem temporibus cum plebs te sacro creauit, qui essent plebeii magistratus. dicti tribuni, quod olim in tres partes populus diuisus erat et ex singulis singuli creabantur: uel quia tribuum suffragio creabantur. Itemque ut essent qui aedibus praeessent, in quibus omnia scita sua plebs deferebat, duos ex plebe constituerunt, qui etiam aediles appellati sunt. Deinde cum aerarium populi auctius esse coepisset, ut essent qui illi praeessent, constituti sunt quaestores, qui pecuniae praeessent, dicti ab eo quod inquirendae et conservandae pecuniae causa creati erant. Et quia, ut diximus, de capite civis Romani iniussu populi non erat lege permissum consulibus ius dicere, propterea quaestores constituebantur a populo, qui capitalibus rebus praeessent: hi appellabantur quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex duodecim tabularum. Et cum placuisset leges quoque
Abbreviated transcription (Latin):
est iudicem dare potest ut sunt le¬
gati proconsulum. item hii qui¬
b id moreconcessumest p̃puim ĩpe¬
rii sicut prefectus urbis ceteriq ro¬
me magr̃ãtus. Non autem om̃s
uidices daripossunt ab hiis cuu
iudicis dandi iushñt. Quidã .n. le¬
ge impediuntur ne iudices sint qi¬
dam natura quidam morib. Natã
ut surdus ⁊ mutus ⁊ perpetuo furi¬
osus ⁊ impubes qr iuditio carent¬
Lege impeditur qui senatu motus
est. morib ut femine ⁊ serui ñ qr ñ
hant uiditium s quia receptũ est
ut ciuilib offitiis non fungantur.¬
utrum in potate ansui uiris sint.

Expanded text:
 iudicem dare potest: ut sunt legati proconsulum. item hi quibus id more concessum est propter vim imperii, sicut praefectus urbi ceterique Romae magistratus. Non autem omnes iudices dari possunt ab his qui iudicis dandi ius habent: quidam enim lege impediuntur ne iudices sint, quidam natura, quidam moribus. natura, ut surdus mutus: et perpetuo furiosus et impubes, quia iudilege impeditur, qui senatu motus est. moribus feminae et serui, non quia non habent iudicium, sed quia receptum est, ut ciuilibus offiutrum in potestate an sui iuris sint.
Abbreviated transcription (Latin):
S ed cumamdo ad uiditiũ prouo¬
cinͣtitatem tenetur que tunc in
arguatur eius uł gr̃a uł inimi-¬
citia uł ⁊̃ sordes ut ueram estima
iudicis qui litem suamfecit pu-
non est et a multis notata est.

Expanded text:
Sed cum ambo ad iudicium prouoquantitatem tenetur, quae tunc in arguatur eius uel gratia uel inimicitia uel etiam sordes, ut ueram aestimaiudicis, qui litem suam fecit, putnon est et a multis notata est.
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑte ꝯdẽpnatoem faciendã ¶ Sidepo¬
suero ap̃te ut post mortem tnã reddas
⁊ tecũ ⁊ cũ ħede tuo possũ depoĩti ag̾e po¬
ssũ mutare uoluntatem ⁊ añ mortẽ
tuam depoĩtũ repet̾e ꝓinde ⁊ sisic depo¬
suero ut post mortẽ meã reddat᷑ pot̾o
rem rem depoĩtam uł ꝯmodatam dist᷑.¬
hit ignorans depoĩtam uł ꝯmodatã
an teneatur ⁊ qr dolo ñfecit nõ tene¬
bitur dere. ¶Antũ uel depoĩto teat᷑
qd̃ ad eũ puenit ⁊ ĩnus est tem̾ eũ hoc
.n. ip̃o dolo facit qd̾ id qd̾ ad seꝑuenit

Expanded text:
ndemnationem faciendam.Si deposuero apud te, ut post mortem tuam reddas, et tecum et cum herede tuo possum depositi agere: possum enim mutare uoluntatem et ante mortem tuam depositum repetere.Proinde et si sic deposuero, ut post mortem meam reddatur, potero rem depositam vel commodatam distraxit ignarus depositam vel commodatam, an teneatur. et quia dolo non fecit, non tenebitur de re: an tamen vel de pretio teneatur, quod ad eum pervenit? et verius est teneri eum: hoc enim ipso dolo facit, quod id
Abbreviated transcription (Latin):
si alt̾ uel min̾ul ncħ fac̾e possit ad alisi
puemetur. ¶Idemq ⁊ si alt̾ dolosi fe¬
cerit ⁊ idcͥco sit ab solutus nam ad aliũ
puenietur. ¶S si duo deposi̾unt ⁊ ã¬
boagant si quidẽ sic deposuer̃t ut uł
unus tollat totũ pot̾it insolidũ ag̾e

Expanded text:
nihil vel minus facere possit, ad alium pervenietur: idemque et si alter dolo non fecerit et idcirco sit absolutus, nam ad alium pervenietur. Sed si duo deposuerint et ambo agant, si quidem sic deposuerunt, ut vel unus tollat totum, poterit in solidum age
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur. s ⁊ cum pr̃e cius agipot dum
taxat de petcłio. Idem ⁊ in seruo nã
bis indetur si eoꝵ noĩe qui st̃ inpotãte
agatur ueniat in iuditiũ ⁊ si quidꝑ
eũ incuiꝰ potãte sunt captũ fraudatũue
adu̾sus unũ q̃mq eoꝵ agipot̾it nec li¬
b̾abitur alt̾ siꝯ alt̾o agatur ñ .n. elcõne¬

Expanded text:
 et cum patre eius agi potest taxat de peculio. idem et in seruo: nam bis uidetur, si eorum nomine qui sunt in potestate agatur, ueniat in iudicium et si quid per eum in cuius iure sunt captus fraudatusue aduersus unumquemque eorum agi poterit nec liberabitur alter, si cum altero agatur: non en
Abbreviated transcription (Latin):
bebat dotem ꝓmisit ex pactest ne a
se neue a filio suo dos petet. Si a cohe¬
rede filii dos petatur ip̃e quidẽ excep¬
tõne conuentõis tuendus ñ erit
filiꝰ u̾o exceptõe ꝯuentõis rectentet᷑
qruppe h̾edi cõsuli ꝯcessũ est ne quic¬
quam obstat unitm̃ ex hedib

Expanded text:
habebat, dotem promisit et pactus est, ne a se neve a filio suo dos peteretur. si a coherede filii dos petatur, ipse quidem exceptione conventionis tuendus non erit, filius vero exceptione conventionis recte utetur. quippe heredi consuli concessum est nec quicquam obst
Abbreviated transcription (Latin):
t̾it ꝓderit serius. siu̾o noxalicon¬
uentus malu̾it noxe ded̾e nich̾oꝰ¬
ip̃e pot̾it conueniri si ad eumres
ꝑuen̾it. Mec actiohedib cet̾is¬
quia successorib datur qm̃ reiht̃¬

Expanded text:
it et seruis. si uero noxali conuentus maluerit noxae dedere, nihiipse poterit conueniri, si ad eum res peruenit. Haec actio heredi cetque successoribus datur, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si ad aliũ res ꝑuen̾it ⁊ alt̾ metum¬
adhibuit. Sed ⁊ si serui metum¬
adhibuint noxalis quid̃ actõ ip̃oꝵ¬
noĩe erit pot̾it autem quis dñmad
queni res ꝑuenit conuenire qui

Expanded text:
ium res peruenit, alter metumadhibuit. Sed si serui metumadhibuerint, noxalis quidem actio ipsonomine erit, poterit autem quis dominum ad quem res peruenerit conuenire: qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm acceꝑtiłone om̃i mͦface compel¬
latur. Quatenꝰ autem diximus qͣ¬
druplo simplũ ince sic hoc disponẽd̾
est ut in ꝯdempnatõc quadrupli
resquid̃ omĩ modo ꝯtineatur ⁊ cius
restitutõ fiat pena autem usq ad tri¬
plũ stet quidsi hõ iñ culpa eius ⁊ dolo

Expanded text:
m acceptilationem omnimodo facere compellatur. Quatenus autem diximus quadruplo simplum inesse, sic hoc disponendum est, ut in condemnatione quadrupli res quidem omnimodo contineatur et eius restitutio fiat, poenae autem usque ad triplum stetur. Quid si homo sine dolo
Abbreviated transcription (Latin):
uirapit fur imꝑ bior ẽẽ iudeatur
ut uił placet. Eum qͥ metũ fecit
fecit᷑ de dolo malo teneri certum ⁊i
onemperalteram exceptõe in ft̃m
oppõĩta. Iuł ait ꝙ iuterest quadru¬
plamn solsi ⁊ io eũ qui ex cã fidei ꝯmis
si xl. debebat si cum᷑ centa ꝓmiserit
per uim ⁊ solu̾it ducentoꝵ sexagĩta
quadruplum consecuturu inhus
autem cum esfectu uim passus est.
¶ sccłm hoc sipłes metũ adhibu̾int
⁊ unus fu̾it ꝯuentus. Si quidẽ spõ¬

Expanded text:
i rapuit, fur improbior esse uideatur, ut Iuliano placet. Eum qui metum fecit et de dolo teneri certum estam actionem per alteram exceptione in factum opposita. Iulianus ait quod interest quadruplari solum, et ideo eum, qui ex causa fideicominta debebat, si trecenta promiserit per uim et soluerit, ducentorum sexaginta quadruplum consecuturum: in his enim cum effectu uim passus est. Secundum haec si plures metum adhibuerint et unus fuerit conuentus, si quidem spo
Abbreviated transcription (Latin):
m̾colon̾ꝰ eos percepiss ¶ Si dom̃ uelfũ¬
dus ĩ quĩquẽniũ pensionib locat᷑ sit pot̾ do¬
dñs si descruit hĩtatdem uł fundi culturã
colonus uł inquilinus cum eisstafiage̾¬
s ⁊ de hiis que p̾senti die prare debuerĩt
uł ut opus aliquid edificarent ꝓpagati¬
ones que fac̾ent ag̾e sumłr pot̾ Colo¬
nus siei frui filiceat tocius quĩquen¬

Expanded text:
set.Si domus uel fundus in quinquennium pensionibus locatus sit, potest dominus, si deseruerit habitationem uel fundi culturam ‹o›nus uel inquilinus, cum eis statim agere.Sed et de his, quae praesenti die praestare debuerunt, uelut opus aliquod efficerent, propagationes facerent, agere similiter potest.Colonus, si ei frui non liceat, totius quinquen
Abbreviated transcription (Latin):
tur fundo frui. ¶Nã ⁊ cuui expulsus
hac conductõne ĩ aliã se colo mam con¬
tulit non susfecturꝰ duab n ip̃epen¬
sionũ noĩe obligat᷑ erit ⁊ qiuantũ ꝑ sin¬
gulos annos compendiifcur erat cõse¬
quitur. ¶Sera est em̃pacientia frueu¬
di queeo offertur temꝑꝰ quo finii colonꝰ
alii reb obligatus non pot̾. Q si paucis
dieb ꝓhibuit deinde pnĩam agit oĩa¬
q̃ colono integra sunt nicħ ex obligatõe
paucoꝵ dierũ miora ꝯuen̾ãt¶ Item ex¬
beatur frui a dño ł ab extͣneo quẽ dñs
prohiłe̾ potest. ¶ Qd̾ ĩ płes annos
fundũ locau̾at testam̃to suo dampnaũ
ħedem ut cõductorẽ liłures si non paciat᷑

Expanded text:
tur fundo frui. nam et qui expulsus a conductione in aliam se coloniam contulit, non suffecturus duabus neque ipse pensionum nomine obligatus erit et quantum per singulos annos compendii facturus erat, consequetur: sera est enim patientia fruendi, quae offertur eo tempore, quo frui colonus aliis rebus illigatus non potest. quod si paucis diebus prohibuit, deinde paenitentiam agit omniaque colono in integro sunt, nihil ex obligatione paucorum dierum mora minuet. item beatur frui a domino uel ab extraneo quem dominus prohibere potest.Qui in plures annos fundum locauerat, testamento suo damnauit heredem, ut conductorem liberaret. si non patiat
Abbreviated transcription (Latin):
non defendantur in bona tm̃mittiꝰ.
Defendi aut ñis tm̃ uidetur tiĩ sede¬
fensor ing̾it. s cuu reciuisitus ab
actore non est defensioni defuturus
plenaq defensio accipietur si .n. ⁊̃¬
iuditium non detractetur ⁊ iudica
alistratus . xii. edc̃i monitorii. Item
ei succurritur qui in hostium potã¬
te fuit .i. ab hostib captus nam tnͣs

Expanded text:
non defendantur, in bona tantum mitti. non defendantur, in bona tantum mitti. Defendi autem non is uidetur, cuius se defensor ingerit, sed qui requisitus ab actore non ‹est› defensioni defuturus, plenaque defensio accipietur, si et iudicium non detrectetur et iudicalibro secundo edicti monitorii. Item ei succurritur, qui in hostium p‹o›testate fuit, id est ab hostibus captus. nam t
Abbreviated transcription (Latin):
do amissum sit consecutus actõe ne
qua solutus ob idꝙ dieseuis exierit
cum absens non defend̾et Quaiclai¬
sulam pretor inseruit ut quẽadmo¬
dum succurrit᷑ supradc̃is personis
ne capiantur ĩ ⁊ adu̾sus ip̃as succͣ¬
ritur ne capiant ⁊ erit notand̾ qd
plus pretor exp̾ssit cum adsisus eos
restituit qmͣ cum p̃is subuenit.
Nam hic nĩ certas personas enum̾a¬
uit aduersus quas subuenit uts
supra. s adiecit clausulam qiua om̃s¬
qiui absentes non defendentur com¬
plexus est. Hec autem restitutio le¬
cum ht siue per se sũ ꝑ subiectas pͣs¬
usum accuisierint qui ab sentes¬
non defendebantur ⁊ ita si nemo e¬
coꝵ erat defensor nam si fuit ꝓcura¬
tor cum hius quem ꝯuenias ñ d in¬
quietari et̾m si ñ existebat defen¬
sor etiuissimũ crit sub ueniri sopotiꝰ¬
coꝵ ꝙ qui ñ defenduntur si quidem
latitent p̾tor ex edicto pollicetur
indona eoꝵ mitt̾e ut si res exeg̾it ĩ di¬
strahantur. siuero non latitent lz

Expanded text:
cutus, actioneue qua solutus ob id, quod dies eius exierit, cum absens non defenderetur.' quam clausulam praetor inseruit, ut quemadmodum succurrit supra scriptis personis, ne capiantur, ita et aduersus ipsas succurrit, ne capiant. Et erit notandum, quod plus praetor expressit, cum aduersus eos restituit, quam cum ipsis ‹s›ubuenit: nam hic non certas personas enumerauit aduersus quas subuenit, ut supra, sed adiecit clausulam, qua omqui absentes non defenduntur complexus est. Haec autem restitutio lo siue per se siue per subiectas susu adquisierunt, qui absentenon defendebantur, et ita, si nemo eorum erat defensor. nam si fuit procurator, cum habueris quem conuenias, non debet inquietari. ceterum si non existebat defensor, aequissimum erat subueniri, eo potienduntur, si quidem latitent, praetor ex edicto pollicetur in bona eorum mittere, ut si res exegerit etiam distrahantur, si uero non latitent, licet
Abbreviated transcription (Latin):
sessore petatur dimidia ñ recte petat᷑.¬
¶ Si płes res ded̾int ꝓ indiuiso ⁊ cum
uno creditor paciscat᷑ ne ypothece sĩt
demde ab eo petat ⁊̃ si hic cũ quopact᷑

Expanded text:
sessore petatur, dimidia non recte petetur. Si plures dederint pro indiuiso et cum uno creditor paciscatur, ne hypothecae sit, deinde ab eo petat, etiamsi hic cum quo pact
Abbreviated transcription (Latin):
loco ꝙͣ in quem ꝓmisit solu̾e inuito¬
ssor acceptus sit eius actõis noĩe uideaniꝰ
ne pecciũa que ex siña iudicis acced̾e pot̾
non debeatur nec sit in obligafoem.
eõut᷑ nunt ciuo sort̾e solutaur si capue
petatur arbitriũ iudicis cess nsiquis
teꝙͣ ex pena solutũ uid̾i u̾ srsit petitio
eius ꝙ excedit sortem ⁊ accedat pena
pro eadem qnͣtitate c ñ puto admittẽd̾
tanto magis cꝑ creditor accipiendo pec¬
cuĩam ⁊̃ remisisse penam uidetur. R
edicto pretor fauet itituta.¬
naturali equitati qͣuĩ
ditituta ex consensu fc̃a custodit crm̃
graue est fidemfalle. Ait pretor qui
debitam pectuĩam ꝯstituit. Quis sic ac¬
cipiendũ est q̃ ue. nam ⁊ młres de ꝯsti¬
tuta tenentur sinon int̾cesserint depu

Expanded text:
loco, quam in quo promisit, solvere invitossor acceptus sit eius actionis nomine, videamus, ne ea pecunia, quae ex sententia iudicis accedere potest, non debeatur nec sit in obligatione, adeo ut nunc quoque sorte soluta vel si Capuae petatur, arbitrium iudicis cesset: nisi squam ex poena solutum videri, ut supersit petitio eius quod excedit sortem, et accedat poena pro eadem quantitate. quod non puto admittendum, tanto magis, quod creditor accipiendo pecuniam etiam remississe poenam videtur. V edicto praetor fauet naturali aequitat‹i›: qui constituta ex consensu facta custodit, quoniam graue est fidem fallere. Ait praetor: 'Qui pecuniam debitam constituit'. 'qui' sic accipiendum est 'quaeue', nam et mulieres de constitu
Abbreviated transcription (Latin):
posse qm̃ ñ aĩo ꝯstituentis s ꝓmittẽtu
fcm̃msit. An pot̃ aliud constitu qͣm
ꝯdebetur quesitũ eit. s cum iam placet
rem ꝓ re solui posse nichil ꝓhibet et
alud pro debito ꝯstitui. eniq siqͥs
.s. debens frumentũ eiusdẽ p̾cii ꝯstitu¬
at puto uałe ꝯstitutũ. Debitum au¬

Expanded text:
oniam non animo constituentis, sed promittentis factum sit. An potest aliud constitui quam quod debetur, quaesitum est. sed cum iam placet rem pro re solvi posse, nihil prohibet et aliud pro debito constitui: denique si quis centum debens frumentum eiusdem pretii constituat, puto valere constitutum. Debitum au
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾i ꝯstat dem̃ siquid sr̃est sortiac¬
cepto ferend̾ nec audiendus debi¬
tor si ꝯ parum yooneũ se ẽẽ sciat ele¬
git quo noĩe ex hon̾ari pignus suũ
malit. Pignus manente ꝓprietate
debitoris solampossõem tnͣsfert ad
creditorem potit tñ ⁊ p̾cario ⁊ ꝓ con¬
ducto debitor resua uti.
ciss furti ten: ꝙ si in dando es sub¬
ietiss turpiter fecisse sifurtũ eẽ. s ħ

Expanded text:
accepto ferendum est: nec audiendus est debitor, si, cum parum idoneum se esse sciat, eligit, quo nomine exonerari pignus suum malit. Pignus manente proprietate debitoris solam possessionem transfert ad creditorem: potest tamen et precario et pro conducto debitor re sua uti.cisset, furti teneri: quod si in dando aes subiecisset, turpiter fecisse, non furem esse. s
Abbreviated transcription (Latin):
qui leuiorib emat. cõnib uł qui sa¬
tu datõnem nlłam exigat melior con¬
ditio allata iuudebitur. ¶Ergoidẽ

Expanded text:
qui leuioribus emat condicionibus uel qui satisdationem nullam exigat, melior condicio allata uidebitur. ergo ide
Abbreviated transcription (Latin):
natamsciens dux̾it ĩ uxorẽasi in
adult̾io dep̾hensam uxorẽ ñ dimise¬
rit questum ne adult̾iouxoris fe-¬
cerit p̾cium ue ꝓ comꝑto stupro ac-¬
ceꝑit aut domũ p̾bu̾it ad stuprũ
adult̾iũ ue in eam ꝯmittend̾ ⁊ nõ
sit excusatõ etatis adu̾sus p̾cepta le¬
gum ei quid̾ leges inuocat ꝯtracas
Curiblargianus ab obunnio
fundum pecculianum lege ꝯmisso¬
ria em̾at data ꝑte petciũe itaũ sũtͣ
duos menses ab emptõne reliciui
p̃cii ꝑtem dimidiam ñ soluiss m̃¬
emptus ẽẽt. Item si int̾ duos alios
menses reliquũ precium si num̾a¬
sset simiłr eẽt m̃emptus inter prio¬
res duos menses largiano defũcto

Expanded text:
natam sciens uxorem duxerit, aut in natam sciens uxorem duxerit, aut in adulterio deprehensam uxorem non dimiserit, quaestumue de adulterio uxoris fecerit, pretiumue pro comperto stupro acceperit, aut domum praebuerit ad stuprum adulteriumue in eam committendum: et non sit aetatis excusatio aduersus praecepta legum ei, qui dum leges inuocat, contra easius Larianus ab Ovinio fundum Rutilianum lege commissoria emerat data parte pecuniae, ita ut si intra duos menses ab emptione reliqui pretii partem dimidiam non solvisset, inemptus esset, item si intra alios duos menses reliquum pretium non numerasset, similiter esset inemptus. intra priores duos menses Lariano defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
Ripħ eii. disp̃. Nuxiliũ inintegrũ.
restitutois in execiutionib penaꝵ
ꝑatũ non est. Iõ iniuriaꝵ iuditium
scinel omissum repeti ñ pot̃ s in se-¬
xaguita dieb p̾fitis in quib iure
mariti sine calumpnia uir accusa¬
re młrem adultii pot denegat᷑ ei iñ
integr̃ restitutio qd̃ iũs omissum¬
⁊ sic nunc repet̾e uult quid aliud ꝙͣ
delicti. ueniam .i. calsipnie dep̾catur
⁊ cum n in delictis n ĩ calũpuiato¬
rib pretorẽ succurrere oport̾e certi¬
iuris sit cessabit m̃integrũ restitu¬
tio. In delictis autemmiuor xxu. ãnis
non m̾etur inĩtegr̃ restitutõem. uti¬
q in atrotiorib nisiq̃tenus int̾dũ
miseratio etatis ad mediocrem pe¬
nam iudicem ꝑdux̾it. Secl ut ad le¬
gem iuł de adultiis cohercendis pre¬
cepta ueniamꝰ utiq nulla dep̾catõ
adultii pene est si se minor annis
adult̾ium fateatur. dixi tiec si cruid
eoꝵ ꝯmiserit qiuie ꝓ adult̾io eadem
lex punit ueluti si adultii damp¬

Expanded text:
. Auxilium in integrum restitutionis exsecutionibus poenarum paratum non est: ideoque iniuriarum iudicium semel omissum repeti non potest. Sed et in sexaginta diebus praeteritis, in quibus iure mariti sine calumnia uir accusare mulierem adulterii potest, denegatur ei in integrum restitutio: quod ius omissum si nunc repetere uult, quid aliud quam delicti ueniam, id est calumniae deprecatur? et cum neque in delictis neque in calumniatoribus praetorem succurrere oportiuris sit, cessabit in integrum restitutio. in delictis autem minor annisnon meretur in integrum restitutionem, utique atrocioribus, nisi quatenus interdum miseratio aetatis ad mediocrem poenam iudicem produxerit. sed ut ad legis Iuliae de adulteriis coercendis praecepta veniamus, utique nulla deprecatio adulterii poenae est, si se minor annis adulterum fateatur. dixi, nec si quid eorum commiserit, quae pro adulterio eadem lex punit, veluti si adulterii dam
Abbreviated transcription (Latin):
exsoluerunt lib̾ati iure ip̃o noti
debent it̾mi ꝯueniri planc curato¬
resqui scientes es ẽẽ minorẽ per¬
seui̾rauerũt in codem osficio nõ
debuerunt pati es acciꝑe pecciũas
debitas ⁊ debebunt hoc noĩe ꝯueni
ri qd̾ si ⁊ ip̃i decreto p̾sidis credide¬
runt et administrare tessauerunt
ul ⁊̃ rõẽm reddiderunt similes sunt

Expanded text:
exsoluerunt, liberati iure ipso non debent iterum conueniri. plane curatores, qui scientes eum minorem esse perseuerauerunt in eodem officio, non de- buerunt eum pati accipere pecunias debiquod si et ipsi decreto praesidis credident et administrare cessaverunt am rationem reddiderunt, simil
Abbreviated transcription (Latin):
um. Constitui pot̾ actor ĩ adoꝑis
noui nunciatõem ⁊ adscipułones
interponendas ueluti legatoꝵ dãp¬
niinfecti iudicatũ solui qmͣuis ser¬
uo potius ciuitatiscau̾i debeat s ⁊
si actori tm̃fu̾it utilis actio admi¬
nistratori rerum ciuitatis dabitur.

Expanded text:
um.Constitui potest actor etiam ad operis noui nuntiationem et ad stipulationes interponendas, ueluti legatorum, damni infecti, iudicatum solui, quamuis seruo potius ciuitatis caueri debeat: sed et si actori cautum fuerit, utilis actio administratori rerum ciuitatis dabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ tres alii libri referuntur quos
tũ quidam negant ẽẽ eusdẽ ⁊ hos
sestatus ad aliquid est catõ ¶ Demn¬
de martus cato princeps portie fa¬
nuilie cuius et libri extant. s płimi
filii eius ex quib cefi oriuntur.¬
¶Post hos fuerunt publius mutuis
⁊ brucus ⁊ manilius quii fun daue

Expanded text:
esse tres alii libri referuntur, quo‹s› tamen quidam negant eiusdem esse: hos sectatus ad aliquid est Cato. deinde Marcus Cato princeps Porciae familiae, cuius et libri exstant: sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur.Post hos fuerunt Publius Mucius et ‹B›rutus et Manilius, qui fundaue
Abbreviated transcription (Latin):
ut impugne fraudem patiatur ⁊
egestate rome laboret aret. uiaticło
suo ñ recepto qd ad sumptus p̃r ei
destinau̾it. Et finge senatorem
cia non ne augetur utilitas ꝑdig
ubi defunctus deduit ⁊ ꝯueĩendus
subi inueniatur m̃łb ꝙ suo ꝓpͥo pri
iulio excusatur. Si cius tutelã
uel curam uł negotia uł argenta

Expanded text:
ut impune fraudem patiatur et ut impune fraudem patiatur et egestate Romae laboret uiaticulo suo non recepto, quod ad sumptum pater ei destinauerat. et finge senatorem cia, nonne augetur utilitas per dubi defunctus debuit, et conueniendus, si ibi inueniatur, nulloque suo proprio priuilegio excusatur.Si quis tutelam uel