comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶audi¬
ret si drẽnt qm̃ excellencior sen.¬
sus est iudendi ꝙͣ audiendi .iiiiͦ.
oculi eẽnt ⁊ aures ñ ecñt. Ita si
excellencior est c̃atura illa rõna
beneficiũ ñ possit agnoscere
nͥ alt̾ius iudendo suppliciũ ut ñ
altũ sapiat s timeat .i. ñ do se
p̃fidat. s ꝯfidat in deũ. qͥs u̾te ĩ¬
telligens dicat tar eẽt ista qualis

Expanded text:
diret, si dicerent quoniam excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent et aures non essent? Ita si excellentior est creatura illa rationbeneficium non possit agnoscere, nisi alterius videndo supplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, idem non de se praefidet, sed confidat in Deum; quis recte intelligens dicat talis esse ista qualis
Abbreviated transcription (Latin):
mĩe suc tribueret. si alit̾ esset
ñ possent nͥ eent ⁊ hus in qͥb
uindicte iusticiã demonstraret
Cur eñ ñ utriq pociꝰ eeñt qñ
in utrisq ⁊ bonitas dei ⁊ equitas

Expanded text:
iae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ carb ñ redit ad hoĩes ex quib ẽ¬
ata est. s ad t̾rã unde pͥmo hõĩ for¬
pͥme illi carni datus est. Quo testi¬
aliqua iam scĩ creatura sic̾ corpꝰ ex
t̾mi. Et id̾o cũ redit ñ hãt quo re¬
deat nͥ ad auctorẽ qui eũ dedit ñ
ad eã creatiã ex qua fc̃a est sic̃ corꝰ
ad tͥm̃. Nulla est .i. creatura ex qͣ
torẽ redit q̃ redit a quo ex uo fc̃ã

Expanded text:
go caro non redit ad homines, ex quibus creata est, sed ad terram, unde primo homini forprimae illi carni datus est. Quo testialiqua iam facta creatura sicut corpus ex terra; et ideo, cum redit, non habet. quo redeat, nisi ad auctorem, qui eam dedit, non ad eam creaturam, ex qua facta est, sicut corpus ad terram. nulla est enim ctorem redit quae redit, a quo ex nihilo facta
Abbreviated transcription (Latin):
assup̃ta atq formata est. Hoc
aũt de aĩa quis ualeat affirma¬
non est inde. Iam de ceteraꝵ aĩaꝵ
aduentu. utrũ ex ꝑentib an de¬
sr̃ sint. runcant qͥ potuerint. Ego
adhuc int̾ut᷑sꝙ ambigo ⁊ moue¬
or aliqñ sic. aliqũ aũt sic. saluo
corporeã qualitatẽ sũ coaptat̾onẽ
uocant. ñ credã. nec quol ista gar¬
riente iue creditur̃ eẽ ꝯfidã adiu¬
uante deo mente̾ meã. Est aũt tes¬

Expanded text:
assumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat affirmanon est inde. iam de ceterarum animarum aduentu utrum ex parentibus an desuper sint uincant qui potuerint; ego adhuc inter utrosque ambigo et moneor, aliquando sic, aliquando autem sic, saluo poream qualitatem sive coaptationem, vocant, non credam, nec quolibet ista garriente me crediturum esse confidam, adjuvante Deo mentem meam. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ hũuẽ formam serui ⁊ unita¬
tem corporis eccłe cũ capite suo
eid̾ ip̃i dño coaptari. Qd inge
senĩores sapĩam mirabantur
rũ traducẽ affirmant. ñ erit
ꝯsequeus ut ip̃a ex illiꝰ p̃uarica¬
toris trduce uenisse credenda
terati. Iusti ꝯstitiuit᷑ multi.
Et quid incoĩquinatiꝰ illo uteio
uirginis cꝰ caro ⁊̃ si de pcc̃i ꝓpa¬
ne ꝯcepit. uͭ ne ip̃m quide̾ corꝰ
xͥ ea lex seuerit in utero marie
q̃ in menbris poĩta corporis mor¬
tis repugnat legi mentis. Qua
usꝙ licebat in ꝯcubitũ rolaxa¬
cebat ciꝰ ĩpetũ ꝓtulerũt. proĩ¬
de corpus xͥ qmuis ex carne se¬
mine assup̃tũ est q̃ de illa carnis
pcc̃i ꝓpagnie ꝯcepta fuerat tñ
qr ñ sic in ea ꝯceptũ est. qũo fu¬
erat illa ꝯcepta: nec ip̃a erat
caro peq̃ s similitudo carnis
pcc̃i. Non eñ accepit inde rea¬
tũ moriendo qui apparet ĩ mo¬
tu carnis ñ uoluntarie qmͣiuis
uoluntate suꝑando adiisiis qũẽ

Expanded text:
 humilem formam servi et unitatem corporis Ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi Domino coaptari; quid ingis duodecim seniores sapientiam mirabantur rum traducem affirmant, non erit consequens ut etiam ipsa ex illius praevaricatoris traduce venisse credenda berati, justi constituuntur multi? et quid incoinquinatius illo utero Virginis, cujus caro etiamsi de peccati propancepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam ncubitum relaxacebat eius inpetum pertulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne feminae adsumtum. est, quae de illa carnis peccati propagine concepta fuerat, tamen, quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, nec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uoluntario, quamuis uoluntate superando, aduersus quem
Abbreviated transcription (Latin):
sectura credatur. Et tñ ꝙ ꝑ tp̃c
tũ ĩ cremendoꝵ eiꝰ ꝙͦ tult de se¬
mine exiguo equari corporis ꝙ̃¬
titati ⁊ ait ꝯstitue certũ pondꝰ¬
auri uł argenti rudẽ adhuc mas.
imean moduli totũ ꝙ uła est au¬
ri ub argenti. Dehĩc cũ ĩ laminã
massa laxat᷑ maior esficitur ĩ¬
itio suo ꝑdilatatione̾ ponderis
certi ñ ꝑ adicctionẽ dũ exdendi¬
t᷑nõdũ augetur ⁊ si sic quoq
angetur dũ extendit᷑. lic enĩ¬

Expanded text:
fectura credatur. et tamen, quia ptum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et auri vel argenti, rudem adhuc massalineam moduli totum quod natura est auri vel argenti. Dehinc cum in laminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. Etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet eni
Abbreviated transcription (Latin):
ri ꝙ gͦ ex angłis tãꝙͣ parentib
deus creet aiãs. nulla mͥ de cano¬
nicis libris occurrit aucłas. mul¬
cominꝰ itaq ex mũdi corꝑeis
elementis. Nisi forte illud mouz¬

Expanded text:
rgo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mou
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. qua ediũ mores discernent᷑
corpore minus gniuante potuit
iste drẽ aĩam suam bonã qui aie
sortitus sũ aiãm bonã ⁊ cũ eẽmma¬
gis boniũ ueni ad corpꝰ ĩ comqͥna¬

Expanded text:
rum, qua earum mores discernerentcorpore minus gravante potuit iste dicere animam sumam bonam, qui ait, Sortitus sum animam bonam; et cum essem magis bonus, veni ad corpus inco
Abbreviated transcription (Latin):
sit. deniq tertuiuanus qr corpus
timuit ne nicħ cẽt si corpus nõ
Qui sane qm̃ acutus est ĩt̾dũ ꝯt᷑
opĩonẽ suã iusa u̾tate superat᷑.
dã loco onĩe corporale passibłem
ẽẽ ⁊ debuit gꝰ mutare sm̃am qu̾a
paulo sr̃ius dix̾at ⁊̃ deũ corpus
cẽ. Neq eĩ arbitror eũ ita desipb¬

Expanded text:
. Denique Tertullianus, quia corpus timuit ne nihil esset, si corpus non qui sane quoniam acutus est, interdum contra opinionem suam visa veritate superatur. dam loco, Omne corporale passibile est ? Debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam Deum corpus esse. Neque enim arbitror eum ita desipu
Abbreviated transcription (Latin):
ex iidrite aĩe lliꝰ p̃uaricatricis
a ias creari asserũt ꝯm̃ius ꝓ eis
ad corpus. tñ in cet̾is ñ inꝯgrue
coaptat᷑ ut cũ dixisset puer au̾
enĩ ingeniosus: id ip̃m explicãs
quib dausis ingeniosus eẽt ꝯti¬
nuo subiũgeret ⁊ sortitꝰ sĩ aĩam
bonã iuidelz ex pat̾no ingenio
corporali tõpam̃to. Deniq cũ õ¬

Expanded text:
ex traduce animae illius praevaricatricis animas creari asserunt, quamvis pro eis ad corpus, tamen in caeteris non incongrue coaptatur; ut cum dixisset, Puer autem eram ingeniosus, idipsum explicans quibus causis ingeniosus esset, continuo subjungeret, Et sortitus sum animam bonam, videlicet ex paterno ingenio vel corporali tem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exiũt se ued̾em hoĩem ⁊ infir¬
mant᷑ ⁊ ꝑficiantur expulsa suꝑbi¬
a dicendes dño ꝑ hũilẽ ꝯfessionem
enit quid sr̃bis t̾iea ⁊ tiis .¶. Per
oculũ quippe fidei ꝯtuentes deiuis¬
ticiã ut ñ nelint ꝯstituere suam
semet ipos despiciunt sic̃ iob dic̃

Expanded text:
cum exuunt se veterem hominem, et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes Domino per humilem confessionem, erat, Quid superbit terra et cinis ? Per oculum quippe fidei contuentes Dei justitiam, ut non velint constituere suam , semetipsos despiciunt, sicut Job dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
pueraũ enĩ: gemosus ⁊ sortitꝰ sũ
aĩam bonã ⁊ cũ eẽm magis bomus
ueni ad corpus ĩ coĩdnatũ. Cũ eni
iudeat᷑ il los adiuuare ħ testimoni¬
ũ qui ñ exparentib creari s uenĩ
uulos uł pari naͣ fieri aĩas creduit
quas deus muttit in corpora. Non
aũt alias bonas uł magis bonas
uonas ⁊ alias ñ bonas uł miꝰ bõas.
unde enĩ bone aut magis bone seu
ñ bone aut minꝰ bone. aĩe. nͥ ub mo

Expanded text:
sus et sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. cum enim uideatur illos adiuuare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed uenireuulos uel pari natura fieri animas credunt, quas deus mittit in corpora, non autem alias bonas uel magis bonas et alias non bonas uel minus bonas. unde enim bonae aut magis bonae seu non bonae aut minus bonae
Abbreviated transcription (Latin):
annos fidci capaces ueniret. si
ñ cũ oporteret pp̃ aliꝙͣ occultã
cãm morte p̃uenirt. Occulcũ
itaꝙ eit atq ab hũano uł cer¬
te ab ingenio meo remoris¬
simũ cur nascatur infans
uł ꝯtinuo uł cito moriturus.
S ħ ita occultũ est ut neutͦs
adiuuet de quoꝵ mĩt sñiis dis¬
cepramꝰ. Ina eĩ explosa opĩo¬
ne qua putaut᷑ aĩe p auteat¬
ie uite m̾itis in corpora ded̾en¬
di. u ea citiꝰ solui merinsse
ni uł mali egisse testanti nͨ illi
qͥ aĩe traduce̾ affirmant pos¬
sũt ꝓ se ostendere cur alioꝵ mor̾
accelent᷑ retardat᷑ alioꝵ nec
qui eas dari nouas uolunt si̾
mo nec suffingatur nec adu̾¬
sat᷑. P̃romde qui de ĩfanciũ
mortib urgebant᷑ cur oĩbus

Expanded text:
t, si nunc eum oporteret propter aliquam occultam causam morte praeueniri. occultum itaque est atque ab humano uel certe ab ingenio meo remotissimum, cur nascatur infans uel continuo uel cito moriturus; sed hoc ita occultum est, ut neutros adiuuet, de quorum nunc sententiis disceptamus. illa enim explosa opinione, qua putantur animae pro ante actae uitae meritis in corpora detrudi, ut ea citius solui meruisse ni uel mali egisse testanti, nec illi, qui animae traducem adfirmant, possunt pro se ostendere, cur aliorum mors acceleretur, retardetur aliorum, nec qui eas dari nouas uolunt singmo, nec suffragatur nec aduersatur. Proinde qui de infantium mortibus urgebantur, cur omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
aĩam ñ nͥ eos qui eo tp̃r male ui¬
xerũt quo ⁊ bene potuissent. õs
uita ⁊ in illa etade emigrare ñ
expedit qr ꝯtagio petcati ex car¬
ne pcc̃i qua obruit᷑ aĩa cũ hus
inseritur menbris oberit ei pꝰt
morte̾. nͥ cũ ad huc in ip̃a car¬
ne est sacramento mediadoris
expietur ei q diumitꝰ ħ auxili¬
ũ ꝓcurari quã deus p̃scit sius
ad annos fidei ꝯgruos ħ iuu̾et.
certos nos eoꝵ salutis fi qui hac
uita bene gesta in eccłe pate defũc¬

Expanded text:
i eos, qui eo tempore male uixerunt, quo et bene potuissent, omneuita etiam in illa aetate emigl-are non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, certos nos eorum salutis fieri qui hac uita bene gesta in ecclesiae pace defunc
Abbreviated transcription (Latin):
missione q̃ si dimissa ñ fu̾int
nemo eos dicet ĩnu̾to plectiꝓ
hus q̃ in sua uita sua noum¬
tate ꝯmiserũe. Illa u̾oaĩa cui
si de illa pͥma aĩa peccatrice nõ
cur alienabit᷑ ab et̾na uita si
baptizando insanti nemo sub¬
uenerit: an forte nicħ oberit
Qd gͦ ꝓdest ei cui subuenitur
si nichil obest oui ñ subuenit᷑
hic ꝙ sua cã quid send̾e possĩt

Expanded text:
emissione, quae si dimissa non fuerint, nemo eos recte dicet inmerito plecti pro his, quae in sua uita sua uoluntate commiserint; illa uero anima, cui si de illa prima anima peccatrice non cur alienabitur ab aeterna uita, si baptizando infanti nemo subuenerit? an forte nihil oberit? quid ergo prodest ei, cui subuenitur, si nihil obest, cui non subuenitur? Hic pro sua causa quid respondere possint
Abbreviated transcription (Latin):
do adã qmͣ de adã. Si eĩ puluisas¬
sũptus ex t̾ma in qua nullus hoĩ¬
nũ fu̾at oꝑatꝰ meruit diuĩmit᷑ꝰ
aĩari qnͣto magis corpus assũptũ
ex carne inqua tride̾ nullus hõiñ
fu̾at oꝑatꝰ sobtitũ est aiãm bonã
cũ illic erigeret᷑ dasurus. ħ descende¬
ret leuaturus. Et id̾o fortasse ait
sortitus sũ aiãm bonã. si tũ ħ de
iuo oꝑtet indelugi qr soient q̃ sor¬

Expanded text:
si enim puluis adsumtus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit diuinitus animari, quanto magis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet leuaturus! et fortasse ideo ait: sortitus sum animam bonam — si tamen hoc de illo oportet intellegi — quia solent q
Abbreviated transcription (Latin):
b Nudet᷑ aĩas quidẽ corporib ho¬
mnib deũ nouas sigillati daro
ad ħ ut ĩ carnepeitati de origiia¬
li pcco ueniente recte uiuendo
subigendo m̾itũ ꝯparent. quo
cũ ip̃o corpore ĩ meliꝰ transfe̾n¬
tur tp̃r resurrectõis. ⁊ in xp̃o ĩ
pagatis miro mͦ coaptantur ut
ea pͥmirus iniuficare post ⁊ e
tatis accessu reg̾e possũt tamꝗͣ
obliui p̃ grauent᷑. Que si eẽt qͦ¬
dam mͦ indigestibił cyeatori

Expanded text:
ndetur animas quidem corporibus hominum deum nonas singillatim dare ad hoc, ut in carne peccati de originali peccato ueniente recte uiuendo subigendo meritum conparent, quo cum ipso corpore in melius transferantur tempore resurrectionis et in Christo in cati carne propagatis miro modo coaptantur, ut ea primitus uiuificare, post etiam aetatis accessu regere possint, tamquam obliuione praegrauentur. quae si esset quodammodo indigestibilis, creatori
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sentit᷑. Carne̾ itaq ꝯcupisde̾¬
tem adu̾sus sp̃m dicit apłt ad¬
u̾sus carnalem pculdubio delec¬
tationẽ. ꝙͣ de carne ⁊ cũ carne
solus ht̃. solus quippe ht nͥ fallor
illud desideriũ ñ cũ carnis uo¬
luptate uł carnaliũ r̃r̃ cupi¬
ditate ꝯmixtũ : ꝙ desiderat ⁊¬

Expanded text:
scit. Carnem itaque concupiscentem adversus spiritum dicit Apostolus; carnalem procul dubio delectationem, quam de carne et cum carne solus habet; solus quippe habet, ni fallor, illud desiderium non cum carnis voluptate, vel carnalium rerum cupiditate commistum; quod desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt fiat eiꝰ enĩ sacramen¬
ro soluit᷑ ⁊̃ metate infantili
d̾o unius oportet infans bapti¬
zetur ne obsitaĩe societas ꝑ¬
cati carns qua participata fu

Expanded text:
diligunt fiat. Ejus enim Sacramento solvitur etiam in aetate infantili deo vivus oportet etiam infans baptizetur, ne obsit animae societas carnis peccati, qua participata fit
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾at sic̃ in hõib rõ gignendi: ro¬
ditur ad illud durũ ⁊̃ molectũ uł
lementi filias aĩas hõmũ cẽ dica¬
mus. ħ ac ꝑ ħ uidendũ est quid
sit. Ac pͥmũ illud firmissime de¬

Expanded text:
fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, utlementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, sit,
Abbreviated transcription (Latin):
de illo duclũ sit qui a iã fũata¬
nimatꝰ. aut .n. tacẽ oportuit
inquiut ⁊̃ de aĩa iuri ut eam
sic̾ possemꝰ datã diuinitꝰ uł in¬
tellig̾emꝰ uł certe cred̾emꝰ : aut

Expanded text:
de illo ductum sit, qui jam fuerat animatus. Aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima viri, ut eam, sicut possemus, datam divinitus vel intelligeremus, vel certe crederemus: aut
Abbreviated transcription (Latin):
ncc̃ĩam. Etas quippe illa nise
ip̃a nͥ egit bonĩ uł mali. ꝓinde iͥ
aia in nocentissima est si ex adã
ꝓpagata ñ eit. Unde quõ possit
instus ire inꝯdep̃nationẽ. side
torpore sũ bap̃o exierit. quisqͥs
nstã sm̃am de aĩa tenens potue¬
rit demonstrare mirandus ẽ.
berissime quippe ac ueratissi¬
me scriptũ est caro ꝯcupiscit

Expanded text:
iam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus est. Uerissime quippe ac ueracissime scriptum est: caro concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
turoꝵ ⁊̃ delictoꝵ. a quoꝵ reatu
net mors liberat si añꝙͣ fuerint
tũ est qui raptꝰ est ne malicia
mutaret intenectũ eius. Dens
oĩ p̃scius illiꝰ future malicie sur
moriture aĩe ĩ fantis ne obeẽ ei
ex corpore pertati participata col

Expanded text:
tiam delictorum, a quorum reatu nec mors liberat, si antequam fuerint tum est, qui raptus est ne malitia mutaret intellectum ejus . Deus enim praescius illius futurae malitiae, cur moriturae animae infantis, ne obesset ei ex corpore peccati participata coll
Abbreviated transcription (Latin):
cognnur cũ dr̃ nobis quid meru¬
it aĩa infantis. Unde illi ꝑ incio¬
mento exire de corpore si nec ꝓpͥ
est q̃ madã pͥma peccauit. Nõ
eiũ de pu̾is grandiustulis agimꝰ
quib quide̾ poc̃m ꝓpͥũ nolunt
attribuere. quidã nͥ ab anni qͥn.
decimi articulo ꝯfubesc̾e ceperĩt
Ꝙ mito crodenus si milla oeñt¬
pcta ñ q̃ m̃bris genitalib admͣtũt᷑.
Qius u̾o audeit affirmare furta
talia uult ĩ pune ꝯmittere. at
hus plena est puerilis etas. qmͣ¬
us meis ñ itaut ĩ maiorib pu¬

Expanded text:
cogimur, cum dicitur nobis: Quid meruit anima infantis, unde illi perniciomento exire de corpore, si nec proest quae in Adam prima peccavit? 23. Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt attribuere quidam, nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. Quod merito crederemus, si nulla eae membris genitalibus admittuntur: quis vero audeat affirmare, furta, talia vult impune committere? At his plena est puerilis aetas, quamvis in eis non ita ut in majoribus pu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ nͥ creaturt̃ dei. Quapp̃ sineq
de corpore n do aĩa irr̃onali n de
se ip̃o deus aiãni hoĩs fecit. restat
ut a ut de nichilo eã faciat aut de
creauit omia simul: iuolentũ est
uelle monstrare ⁊ ut ͫ ꝑspituss do¬
cuĩtis obtineri possit. ignoro.
nec exigendũ est a nolus ꝙ uel
ꝯp̃ hende hõ ñ ualet ur si iã uale¬

Expanded text:
n esse nisi creaturam Dei. Quapropter si neque de corpore, neque de anima irrationali, neque de seipso Deus animam hominis fecit, restat ut aut de nihilo eam faciat, aut de creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam uale
Abbreviated transcription (Latin):
cisse deũ ⁊ dedisse pͥmo hõi uñ
aiãs cet̾as face̾t sic̃ ex eiꝰ corpore
cetera hoĩm corpora. an ei qua
dr̃ singulas singłis facere sic̃ il¬
li unã ñ ex illa cet̾as. illud ar¬

Expanded text:
cisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ꝙ osse dep̃to locus carne
suppletus est. illo .s. opere dei qͦs
na sustituit ut sit quo ip̃os qͦ
angelos creauit. Opꝰ itaq agri e¬
cole est ut aqũã ducat cũ rigat

Expanded text:
 osse demto locus carne subpletus est, illo scilicet opere dei, quo naturas substituit, ut sint, quo ipsos quoque angelos creauit. Opus itaque agricolae est, ut aquam ducat, cum rigat;
Abbreviated transcription (Latin):
rũ si unũ enat ꝙ ita mulier fc̃a
firmata. ille aũt pp̃ ip̃im int̾irmꝰ
qr in locũ coste ñ costa s caro sup¬
qñ sexto die dc̃m est masculũ ⁊ fe¬
minã fetit eos. ut femima oĩosic
posset. ne ꝯͣ cãs quas uolunta¬
te istituit mutabili uolũ¬
tate aͥd fieret. Quid aũt fieret
ut oĩo aliud futur̃ ñ eẽt abs¬
conditũ erat in deo qui uniu̾¬

Expanded text:
iam si unum erat, quod ita mulier factafirmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro supquando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos, ut femina omnino sic posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniue
Abbreviated transcription (Latin):
ta q̃dam carius illecebra in corꝑe
mortis huiꝰ ueniens de iundicta
illiꝰ pecĩ. lñ ꝓpaginiẽ ducimꝰ. ẜõs
añ gnãm filii sũt ire. Contͣ qd̾ pet¬
tale est ut ⁊ mortuĩ iure dicat᷑
s ut ñ regnet ñ aũt regnat. cũ
cũtur ñ obeditur. Scd̾m hanc
sm̃am nͨ rem alisurd issimađ dicimꝰ
aliam qmͣdã aiãm suã ex alia na
deo ꝯͣriã carnẽ hr̃e putauerũt

Expanded text:
ta quaedam carnis illecebra in corpore mortis hujus, veniens de vindicta illius peccati, unde propaginem ducimusatiam filii sunt irae . Contra quod pectale est, ut et mortuum jure dicatur, sed ut non regnet. Non autem regnat, cum non obeditur. Secundum hanc sententiam nec rem absurdissimam dicimus, aliam quamdam animam suam ex alia natura Deo contraria carnem habere putaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
suspicioni facile oceurri. si .n.
pp̃ea putant aĩam młris ex aĩa
iuri fcãm qr ñ scriptũ est ꝙ iñ
euis faciẽ flau̾it deus cur credũt¬
tũ est. unde si deus om̃s aĩas hõi¬
nũ nascenciũ. sic̃ p̾mam facit
ꝓp̃ea ⁊ scriptura de ahis tacuit
qm̃ posset ꝙ in una fcm ꝯmemo¬
nitũ est ⁊̃ de cet̾is prudent᷑̃ intel¬
ligi. Itaq si oꝑtuerit nos ꝑ hanc
scriptinũ de has re ad admoueri
magis si ad aliud fiebat ĩ femina
ꝙ in uiro fcm̃ ñ ent. ut ex car¬
ne aĩa ta eiꝰ. aĩa duceret᷑. ñ sic̾ iu¬
ri euis aliunde corpꝰ aliunde aĩa

Expanded text:
ur. Si enim propterea putant animam mulieris ex anima viri factam, quia non scriptum est quod in mulieris faciem flaverit Deus; cur credunttum est? Unde si Deus omnes animas hominum nascentium, sicut primam, facit, propterea Scriptura de aliis tacuit, quoniam posset quod in una factum commemoratum est, etiam de caeteris prudenter intelligi. Itaque si oportuit nos per hanc Scripturam de hac re aliquid admoneri, magis si aliquid aliud fiebat in femina, quod in viro factum non erat, ut ex carne animata ejus anima duceretur, non sicut viri ejus al
Abbreviated transcription (Latin):
¶In side accendit᷑ ne p̃t̾ uinculũ
tur. ¶. In ꝓle ntamant̾ susci¬
piat᷑ benigne nutriatus religi¬
sus aut dimussa nͨ cã prolis alt̾i
ꝯiũgat᷑. hec est tãꝙͣ regula nup¬
tiaꝵ qua uł nature decorat᷑ fe¬
cũditas. ł in ꝯtinencie regit᷑

Expanded text:
de attenditur ne praeter vinculum tur: in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religisus aut dimissa nec causa prolis alteri conjungatur. Haec est tanquam regula nuptiarum, qua vel naturae decoratur fecunditas, vel incontinentiae regitur
Abbreviated transcription (Latin):
tur ostendant ad ittꝰq accipi
pot̃. Nam sine ex una pͥm hõi
aĩa. siue ex aliguo suo secreto oñis
ꝓcul dubio aiãs ip̃ facit. ⁊ illd̾
ꝙ scriptũ est qui finxit sigilla¬
tĩ corda eoꝵ si noie cordiũ uolu¬
erimus aĩas intelugere n hoc
repugnat ꝯ cuiꝙͣ duoꝵ de quib
nũc ambigimus. Siue eiũ ex
una illa ꝙͣ flauit in faciẽ pmi
hoĩs ip̃e utiq singulas fingit
sic̾ ⁊̃ corporai sũ singulas uł fĩ¬
gar ⁊ mittat uł in ip̃is quib¬

Expanded text:
tis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis i
Abbreviated transcription (Latin):
eos ⁊ benedixit eos deus dicens. cres.¬
maris ⁊̃ femine atq bñdicto ñ
post pec̃m hoĩs penã ꝙ defecit. ip
diso ꝯuenisre ⁊ genusse ꝯmemo¬
rent᷑. tñ ñ iuideo qͥd ꝓhibere potu¬
erit ut eẽc ⁊̃ eis ĩ paradiso hono

Expanded text:
s.masculi et feminae atque benedictio, nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsdiso convenisse et genuisse commemorentur, tamen non video quid prohibere potuerit, uti essent eis etiam in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
nam. ⁊ cũ om̃em magis bomis
ueni ad corpus in quo inqui¬
natũ diligenciore̾ ꝯsiderationẽ
flagitat. magis eĩ ur actestari
opiioru qͣ ñ exuna ꝓpagaris
desr̃ aĩe uenire crediuit ad cor᷑.
uerup̃tũ quid est sortitꝰ sit aĩa
bonã: Quasi aut nuillo aĩaꝵ
fonde si ulluis est alie sint aĩe:
bonẽ. alie ñ bone. q̃ sorte qua¬
dã exeant q̃ nã cui hoĩ t̾buat᷑
aut alias deus ad horẽ ꝯdeptoꝵ
uł nascencuã faciat alias bõas
qlias ñ bonas. quaꝵ qͥsq hãt sor¬
tẽ q̃ acciderit. Mir̃ si ħ̃ salde̾ adiu¬
uat qui de cͥdiĩt aiãs alibi fc̃as
sigillatĩ nutti a deo singłis q cor¬
ꝑib hoĩm ac ñ illas pocius que
ꝙ meritis oꝑm q̃ añ corpꝰ egerũt
corpora possũt putari nͥ ẜ oꝑasua :
mat ñ potuisse ex oꝑib dici. s ex
uocante maior seruiet minori
cũ de geminus ag̾et arhuc ĩ relicto

Expanded text:
nam, et cum essem magis bonus, veni ad corpus incoinquinatum ; diligentiorem considerationem flagitat. Magis enim videtur attestari opinioni qua non ex una propagari, sed desuper animae venire creduntur ad corpora. Verumtamen quid est, Sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeant, quaenam cui homini tribuatur; aut alias Deus ad horam conceptorum vel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. Mirum si hoc eos saltem adjuvat, qui credunt animas alibi factas, singillatim mitti a Deo singulis qibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, corpora possunt putari nisi secundum mat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae
Abbreviated transcription (Latin):
potũ p̃parare potuit ⁊ m̾itrare
cuplastrũ formare. ⁊ medicam̃¬
hus q̃ adhibet operari ⁊ creare
uires uł carnẽ pot̾. Natura id
si deus. subtrahat opentonẽ iti¬
cinã qua eã substituit ⁊ facit
ꝯtinuo tãꝙͣ extincta nulla re¬
manebit. Quapp̃ cũ deus imi¬
u̾sam creaturã suã biꝑtito oꝑe¬

Expanded text:
parare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamehis, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id si deus subtrahat operationem intimam, qua eam substituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remanebit. Quapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito
Abbreviated transcription (Latin):
se u hic aliud putare qmͣ de iu¬
ri aĩa noueramius .i. similit̾ datã
sime occasionis locus ut si ñ tc̃
qñ formata est postea certe di¬
ceret᷑ uͥ ait adam hoc nũc os exos¬
sib meis ⁊ carr de carne. mea. Qnͣ¬
to .n. cariꝰ amancius ꝙ drẽt ⁊ aĩa¬
hõis croderemus discussis ꝙ oĩb
disceptatõnis mee ꝑtib illud cre¬
dibilius uł tou̾abilius dici uisũ
est ꝙ ip̃a hõis aĩa in illis operib
fcã est corporis uo eiꝰ ĩ mũdo corpo
eiꝰ lad̾e feiãm aut in ilł sex dieꝵ
oꝑib nullo modo fc̃m eẽ hoĩem
aut corꝑis hũani cãlẽ rõnẽ tm̃¬

Expanded text:
d putare, quam de viri anima noveramus, id est, similiter datam simae occasionis locus, ut si non tunc quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Quanto enim charius amantiusanima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani ca
Abbreviated transcription (Latin):
teria. q̃ capiuit in u̾bo eiꝰ ꝙ quo
tp̃r fieri debenͣt ⁊ ilo ñ tp̃alit̾ mo¬
to. mouent᷑ ip̃a tꝑ̃alit̾ ut ni hus
q̃ sibi subiecta iũt iissa eiꝰ effici¬
ant. ¶ oñs eĩ aĩa iuua ñ solũ r̃ał¬
rib ⁊ uolatilib ⁊ piscib uisis mo¬
uetur. s aĩa rationał uoluntatis ar¬
sic eũ mitituens ut ⁊̃ carnẽ pcc̃i
portans possit ñ solũ pectora ⁊ u¬
menta siuis usib subdita nͨ tm̃ do¬
quaslib ⁊̃ seuas fenis ⁊ capere ⁊ m̃¬
sueatas fac̾e. et ois mirabilit̾ ĩ pare
potencia rͦnis ñ corporis. cũ eaꝵ¬
appetitꝰ ⁊ dolores captans paulatĩ¬
ꝙ illectando laxando ꝙ moderans
a gͤsticas exuit̃ ꝯsuercudine ⁊ tam¬
ꝙ humanis morib induit. qnͣto
magis angłi ħ possunt qui uissi¬
one dei ĩ ip̃a eius qũã sẽpit̾ne ĩtue̾¬
tur ĩ ꝯmutabili u̾itate ꝓspecta mo¬
uendes se ꝑ tp̃c ⁊ corpora sibi sub¬
dita pertps ⁊ locũ agilitate nura¬
bili ⁊ iusa quib moueantur ⁊

Expanded text:
teria, quae capiunt in uerbo eius quid quo tempore fieri debeat, et illo non temporaliter moto mouentur ipsa temporaliter, ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa eius efficiant, Omnis enim anima uiua, non solum raribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationalis uoluntatis arsic eum instituens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibus subdita nec tantum doquaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare potentia rationis, non corporisappetitus et dolores captans, paulatimque illectando, premendo, laxandoque moderans, agresti eas exuit consuetudine, et tanquam humanis moribus induit: quanto magis Angeli hoc possunt, qui jussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et corpora sibi subdita per tempus et locum agilitate mirabili et uisa, quibus moueatur, et
Abbreviated transcription (Latin):
noĩa uerussas mutauit. sic̃ ty¬
beris dr̃ flumꝰ qui pͥus ab ula
uocabat᷑. Geon quippe ip̃e est qͥ
dicebatur ꝙ̃ nũt gãgẽ appellat
duo uõ cetera tỹgris ⁊ eufm

Expanded text:
nomina uetustas mutauit, sicut Tiberis dicitur fluuius, qui prius Albula uocabatur; Geon quippe ipse est, qui dicebatur, quem nunc Gangen appellant; duo uero cetera, Tigris
Abbreviated transcription (Latin):
dĩuine ꝓuidencie in libro sr̃iore
tractaurmꝰ. Neq eiũ sic̃ udagant
atq indigunt uenantes aut aucu¬
pantes ad recia q̃ cũq aĩancia rapi¬
unt ita ħ fc̃m eẽ credendũ est. aut
uox aliqͣ iussionis de nube fcã est
eis u̾bis que rõales aĩe audientes
intelligere atq obedire assolent. s¬

Expanded text:
diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta est eis uerbis, quae rationales animae audientes intellegere atque oboedire adsolent.
Abbreviated transcription (Latin):
lem decestant᷑. nec ip̃i putant
gignendo reqͥrerent sint cessores¬
S ñ attendũt si recte potuerũt
successores queri morituris ml¬
to rectiꝰ socios queri potuisse uit¬
te ut ñ cernat qnͣdo t̾ris orna¬
mento sit geniis humanũ ⁊¬
iam cũ a paucis recte laudabi

Expanded text:
m sentiunt; nec ipsi putant gignendo requirerent successores: nec attendunt, si recte potuerunt successores quaeri morituris, multo rectius socios quaeri potuisse victe, ut non cernat quanto terris ornamento sit genus humanum, etiam cum a paucis recte laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
misceri. Qui em̃ ħ sencrũt forte
pcc̃m ẽẽ oẽm ꝯcubitũ ꝓutant. Dif¬
ficile est namꝙ ut dũ pu̾se hoĩes
nicit̾ currant. Et eni sicut exor¬
rens auariciã sit ꝓfusus. aut ex¬
orrens luxurlã fit auarus. aut
inquietus fit d̾ pigriciã rep̃hen¬
deris. aut cꝰ inqͥetudinẽ piger
aut qui rep̾hensus odisse cepit
audaciã suã ad timditatẽ fu¬
git. aut qui timidus ñeẽ cona¬
tur damꝙͣ abrupto unculo fit
temerariꝰ. dũ ñ rõne s opĩone
crimma meciunt᷑. ita dũ nesc̃t
hoies quid in adult̾iis uł forni¬
cationib diumo uiro dãpnet᷑

Expanded text:
. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant. difficile est namque, ut, dum peruerse homines niciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis et fornication
Abbreviated transcription (Latin):
ut fĩ posset. ut aũt ita fĩ ncc̃e
eẽt ñ ibi iã ꝯditũ s in deo erat
absconditũ. si ħ gͦ querit᷑ dicã
qͥd mͥ uideatur sñ affirmanda
temeritate. Om̃is iste nature¬
usitatissimꝰ cursus h̃t quasdã
petitꝰ suos det̾iatos quodã modo
bent definitã iũ qualitatẽ ꝙ su¬
am quid unũ quodq ualeat uł
ñ ualeat quid de quofn possit ł

Expanded text:
ut fieri posset, ut autem ita fieri necesse esset, non ibi jam conditum, sed in Deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam quid mihi videatur sine affirmandi temeritate; usitatissimus cursus habet quasdam petitus suos determinatos quodammodo, bent definitam vim qualitatemque suam, quid unumquodque valeat vel non valeat, quid de quo fieri possit vel
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ppolitũ sine indice ulla sine
t̃ra ⁊ aqua repente floreat ⁊ fł
fructũ gignat ut ꝑ iniũctã stẽ¬
rilis femina in ienectutie ꝑiat
dedit quidẽ naturis quas creauͭ
ut ex eis ⁊ hic fi̾ possent. neꝙ
eĩ ex eis uł ille faceret ꝙ ex eĩs
fieri ñ posse ipe p̃figeret. qm̃ se ip̃o
nõ est nec ip̃e pocencior. Uerũptũ
alio mͦ dedit ut ñ ħ hẽrent in mo¬
tu n᷑ali s in eo ꝙ ita creata eeĩit
ut eoꝵ nã uoluntati potenciori
ampliꝰ subiatet. Lt̃ gͦ deus in se
ip̃o absconditas quoꝵdã fc̃oꝵ cãs
quas reb ꝯditis ñ inseruit. eas¬
q implet ñ illo oꝑe ꝓuidencie
quo nas subsistuit ut sic̃ s illo
unt pectatores. Nam ꝙ attinet

Expanded text:
dum, perpolitum, sine radice ulla, sine terra et aqua repente floreat, et fructum gignat , ut per juventam sterilis femina in senecta pariat dedit quidem naturis, quas creavit, ut ex eis et haec fieri possent neque enim ex eis vel ille faceret quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam seipso non est nec ipse potentior: verumtamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo quo ita creata essent, ut eorum natura voluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, unt peccatores. nam quod adtinet
Abbreviated transcription (Latin):
sñ cuiꝰꝙͣ ꝯcubitu uir ex feia fiꝰ
pot̃ feĩa ex uiro ñ potuit. ⁊ uir¬
ginal ut̾us unde uir fieret ha¬
bebat iurile aũ latus unde fe¬
tris corpore ostendit nicħ ꝓude̾¬

Expanded text:
am concubitu uir ex femina fieri potuit, femina ex uiro non potuit? et uirginalis uterus unde uir fieret habebat, uirile autem latus unde fetris corpore ostendit nihil puden
Abbreviated transcription (Latin):
si usurpassent. ꝙ̃ adm si uocaret
arbor saturitatis ꝙ inde pꝰ sent
hõies saturari nũquid si nemo
accossisset id̾o nom̃i illud eẽt ĩꝯgͦũ¬
illa uocaret᷑. Et quo inquiũt in¬
telligebat hõ ꝙ ei dicebat᷑ lignũ
dinocencie boni ⁊ mali qñ ip̃m
malũ quid eẽt oĩo nesciebat. ¶
caliget auditor hoc enĩ ꝙ oĩo ñ est
ił uocatur ⁊ has duas sillabas ne¬
mo ñ intelligit qui latine audit
est ⁊ eiꝰ pͥuatõne quid ⁊̃ sit agnos¬
cit .¶. Sic ⁊ mane cũ dr̃ intuen¬
do corporis plenitudinẽ. p̾uati¬
onẽ eius ⁊amiꝙͣͣ ꝯtrariã quid di¬
catur mane intłłigimꝰ. ¶ Sic̃
audiendi sensu ñ solũ de uocib
uerũ ⁊̃ de silencio iud camꝰ. Sic

Expanded text:
si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset inciunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hocaliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ noꝰ quare subtͣhat᷑ ignoro .¶.
unde enĩ magnũ magni ꝙ ho¬
noris meritũ ap̃ deũ fidelis ⁊ pi¬
a uͥginitas ht̃ nͥ qr isto iam tp̃r
ꝯtinendi ab amplexii. cũ ex oĩb
gentib ad ĩplandũ sc̃oꝵ numilar

Expanded text:
nus quare subtrahatur ignoro. Unde enim magnum magnique honoris meritum apud Deum fidelis et pia virginitas habet, nisi quia isto jam tempore continendi ab amplexu cum ex omnibus gentibus ad implendum sanctorum numer
Abbreviated transcription (Latin):
nouimꝰ si p̾uationũ sũt. aut ex qu¬
similib ss sp̃oꝵ siuit sine ullo esꝰ¬
tu dubitatõis agnoscere. Nisi for
erunt uł loq̃ntẽ intellig̾e qui
ñ didicerant uł crescendy int̾ lo¬
q̃ndos uł aliquo magist̾io. Qiͣ¬
fu̾it magnũ d̾o loqui eos docere
quos ita fec̾a̾t ⁊ possent ħ ⁊̃ ab
hõib dadere si eent a quib. ꝙe¬
rito sane ꝗͣ utrũ ħ p̃ceptũ iuro
sit femũia. an forte iam erat fc̃a
gestũ post ea recapitulando nar¬
nitũ est. u̾ba eni scripture sic
se hñt ⁊ p̃cepit dñs deus a de
dicens ñ dixit p̃cepit eis. Deĩ¬
de sequit᷑ ab om̃i ligno ꝙ ẽ in
paradiso edes estas edes ñ dixit
qua die aũt ederitis ab eo mor¬
ce meriemins. ausciens ꝙ ei
fcũrus erat muliere̾ ita pce¬
pit ordinatissime ut ꝑ uirũ¬
pceptũ dm̃i ad feniã ꝑueni¬
ret qmͣ disciplinã in ecca ser¬
uat apłc dicens si quid aũt dis¬
cere uolunt domi iuiros suos ĩ¬
t̾rogent. It̃ queri pot̃ qũo nũo

Expanded text:
novimus, si privationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. Nisi forterint, vel loquentem intelligere, qui non didicerant vel crescendo inter loquentes, vel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. utrum hoc praeceptum uiro est femina. an forte iam erat factagestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit de sequitur, Ab omni ligno quod est in paradiso esca edes; non dixit, Qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. An sciens quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissimepraeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nał ñ hãt uoluntatis arbitriũ
subdita siuit ista eis naturis q̃
p̃dc̃e sunt arbitrio uolutatis
nec oĩb om̃a s sic̃ distribuit
nisticia creatoris. Ergo der ꝓui¬
tẽncia regens atꝙ ad m̃istraus
lunitãtes. naturas ut sit̃ uolũ¬
tates corporalẽ crrature sp̃uali
irr̃onalem rõnali t̃rrifm celes¬
ti femineã masculine mĩnꝰ ua¬
leutẽ ualenciori. indigenciorẽ
copiosiori. Inuolũtatib aũ bo¬
nas sibi. cet̾as u̾o sibi ip̃is serui¬
entib sibi ut ħ paciatur uolũ¬
tas mala ꝙ ex iussu dei fec̾it bona¬

Expanded text:
nalis non habeat voluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis quae praeditae sunt arbitrio voluntatis; nec omnibus omnia, sed sicut distribuit justitia Creatoris. Ergo Dei providentia regens atque administrans luntates, naturas ut sint, volunam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala, quod ex iussu dei fecerit bona
Abbreviated transcription (Latin):
bili et̃nitate iuuens creauit oiã
simł ex quib currerent xp̃ra ⁊
ĩplerentur loca tp̃alib q ⁊ lo¬
calib rer̃ motib scła uolu̾ent᷑
In quib reb q̃dã sp̃ualia q̃dã
corporalia ꝯdidit. Sp̃ualẽ ã cre¬
modo ꝑ tp̃a mutari posset corporalis
aũt ꝑ tp̃ra ⁊ loca. Exempli eĩ gr̃a ꝑ¬

Expanded text:
bili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia a mutari posset, corporalis autem per tempora et loca. Exempli enim gra
Abbreviated transcription (Latin):
corporis sui ꝙ̃adm̃ arciculatĩ dispo¬
siti sũt a quib micia motionũ ns¬
tant᷑: inueniet eaq̃ ꝑ spacia locoꝵ
mouent᷑ nͥ ab eis que loco fixa sũt
solus digitus nisi fixa sit palmoͥ¬
cꝰ articulo uelud inmoto car¬
dine moueat᷑. Sic tota palma
ab articulo cubiti. sic cubitus
ab articulo humeri humerꝰ a
corpore nullũ m̃brũ ꝑ locũ ⁊ io¬
lũtas mouet nͥ ab eo menbri ar¬
ticulo ꝙ̃ ñ mouet cũ ⁊ illa pars
corporis q̃ mouet᷑. ⁊ illa qͣ fixa fit
ut moueat᷑ corporeas hũt qnͣtita¬
tes suas quib occupent spacia lo¬
coꝵ suoꝵ quãto magis ip̃e aĩe nu¬
tus cui menbra deseruiũt ut ꝙ
corporea. nec localli spacio corpus
s miris modis ip̃o incorporeo nutu
ꝯnuxta sit iuiusicando corpori qͦ
⁊ ĩpenat corpori qͣdã nitent᷑one ñ
mole. qnͣto magis inꝙͣ nutꝰ ip̃e
uoluntatis eius ñ ꝑ locũ mouet᷑
partes mouet nec aliquas locomo¬

Expanded text:
 dispositi sint, a quibus initia. motionum nitantur, inueniet ea quae per spatia locorum monentur nisi ab eis quae loco fixa sunt solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo uelut immoto cardine moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod n sit natura corporea nec locali spatio corpus sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, partes movet, nec aliquas loco mo
Abbreviated transcription (Latin):
uocib ac sillabis editis ħ dixĩt
deus. an ip̃a nitio ꝯmerorata ẽ
q̃ ĩ u̾bo dei pͥncipalit̃ erat it sic
femina fieret. ꝙͣ rõnẽ suscipie¬
bat ⁊̃ tũc scriptura cũ diceret. ⁊ dix̃
dens fiat ħ aut illud qñ p̾mitus oĩa

Expanded text:
ocibus ac syllabis editis hoc dixerit Deus; an ipsa ratio commemorata est, quae in Verbo Dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc Scriptura cum diceret, Et dixit Deus, Fiat hoc aut illud, quando primitu
Abbreviated transcription (Latin):
pient̃ intelligeret uoluntatem
ac p̃ceptũ dei sine ullis corporali¬
b sonis aut tp̃aliũ simulctudini¬
b rer̃. S ñ sic existimo pꝰhõilo
critũ deũ talia quippe scriptura
narrat uit credamꝰ sic eẽ deũ locu¬
tũ hõi in paradiso. sic̃ ⁊̃ pꝰea lo¬
cutus est abrahe sic̃ moysi .i. in¬

Expanded text:
pienter intelligeret voluntatem ac praeceptum Dei sine ullis corporalibus sonis vel corporalium similitudinibus rerum? Sed non sic existimo primo homini locutum Deum. Talia quippe Scriptura narrat, ut potius credamus sic esse Deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est Pa
Abbreviated transcription (Latin):
custodiret. sic̃ enũ openitur hõ
t̾m̃ ñ ut eã faciat ẽe t̃rã s ut cul¬
tã atq frucluosam sic deus ho¬
minẽ multomagis quẽ ip̃e cre¬
auit̃ it hõ sit eũ ip̃e oꝑat᷑ ut iꝰ¬
tus sit: si hõ ab illo ꝑ sr̃biã nõ

Expanded text:
custodiret; sicut enim operatur homo custodiret; sicut enim operatur homo terram, non ut eam faciat esse terram, sed ut cultam atque fructuosam, sic Deus hominem multo magis quem ipse creavit ut homo sit, eum ipse operatur ut justus sit, si homo ab illo per superbiam non
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e quippe bostiis oĩb ad se adduc¬
⁊ is sic̃ post ꝯmemorat᷑ nõia ĩposu¬
it. ip̃e ⁊̃ sexto die lege u̾bi dei cũ
om̃ib ꝯmues cibos accepit. aut
siͣerat qd̾ timet᷑ in bestus quo nã
padisũ : Neq om̃ exigius locͦ erat
quc̃ tantus fons irrigabat. Custo¬
dire quidẽ ille deberet si posset pa¬
disũ ⁊ tali ⁊ tanta mat̾ia ꝯmuta¬
re ut eo scepens ñ p᷑set intrare. S
pentes in de posser exclud̾e. P̾ronide
poĩtus est quippe hõ in paradiso
ut operaret᷑ eund̾ paradisũ sic̃
supͣ diseutatũ est ꝑ agricultu¬
rã ñ laboriosã s deliciosã. Custo di¬
aũt eundẽ ꝑadisũ ip̃i sibi ÷ no
ad admitteret quare inde me¬
paradisũ .i. quo ꝯseruato nõ
inde ꝓiciat᷑. Recte eĩ quisq dr
ñ custodisse rẽ suã qui sic egit
ut amitt̾et eam ⁊̃ si altĩ salua
sit qui eã uł inuenit u acciꝑe
meruit. Est aliꝰ m hus u̾bis sen¬
ut ip̃m hoĩem operaret᷑ deus ⁊

Expanded text:
Ipse quippe bestiis omnibus ad se adductis, sicut post commemoratur, nomina imposuit: ipse etiam sexto die lege verbi Dei cum omnibus communes cibos accepit. Aut si erat jam quod timeretur in bestiis, quonam paradisum? Neque enim exiguus locus erat, quem tantus fons irrigabat. Custodire quidem ille deberet, si posset paradisum tali et tanta maceria communire, ut eo serpens non posset intrare: sed pentes inde posset excludere. 22. Proinde Positus est quippe homo in paradiso, ut operaretur eumdem paradisum, sicut supra disputatum est, per agriculturam non laboriosat eumdem paradisum ipsi sibi, ne aliquid admitteret quare inde meparadisum, id est, quo servato, non inde projiciatur. Recte enim quisque dicitur non custodisse rem suam, qui sic egit ut amitteret eam, etiam si alteri salva sit, qui eam vel invenit vel accipere meruit. Est alius in his verbis senut ipsum hominem operaretur Deus et
Abbreviated transcription (Latin):
ad id uentũ est ut hoĩem ĩ para¬
diso ꝯstitueret eũ ꝙ ꝑ p̃ceptũ o¬
peraret᷑ ⁊ custodiret: ita scrip¬
tura locuta est ⁊ sũpsit dñs deus
hoĩem q̃m fecit ⁊ posuit ⁊ c̃. Nõ¬

Expanded text:
ad id uentum est, ut hominem in paradiso constitueret eumque per praeceptum operaretur et custodiret, ita scriptura locuta est: et sumsit dominus deus hominem, quem fecit, et posuit eum
Abbreviated transcription (Latin):
uorissime dr̃e solam ẽẽ iurtu¬
tẽ om̃i creature rõnali agen¬
ad ruinã sua ppt̾ate uelle
uti. Cuiꝰ uicii nom̃ est ĩ obe¬
diencia. Noreẽt gͦ unde hõ se
hõ dimni se hr̃e cogitaret atꝙ
sentiret: nͥ ei ad iuberet᷑. arbor
itaq illa ñ erat mala. s appella¬
ta est scĩe dmoscendi bonũ ⁊ ma¬
lũ. qr si pꝰt ꝓhibit̾onẽ ex illa ed̾et
m illa erat p̃cepti futura trans¬
pene disc̾et quid int̃ẽet int̾ obe¬
d̾ie bonũ ⁊ in obedĩe malũ. flu

Expanded text:
verissime dicere solam esse virtutem omni creaturae rationabili agenad ruinam, sua potestate velle uti, cui summum vitii nomen est inobedientia. Non est ergo unde se homo Dominum habere cogitaret atque sentiret, nisi ei aliquid juberetur. Arbor itaque illa non erat mala, sed appellata est scientiae dignoscendi bonum et malum; quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa praecepti futura transpoenae disceret quid interesset inter obedientiae bonum et inobedientiae malum.
Abbreviated transcription (Latin):
t̃renũ ⁊ humidũ : Nullo mͦ. Hinc
enĩ pociꝰ caro fc̃a est. Nam qͥd aliud
est uimꝰ qmͣ t̾ra hũida: nec humore
solo aĩã fc̃a credenda est. q caro de t̃¬
ra ⁊ aĩa de aqua. Nimis enĩ absur
dũ ude sc̃am putare aiãm hõis
uñ fc̃a est caro piscis ⁊ uolucris:
Ergo fortassis ex aere. hinc eĩ ele

Expanded text:
t humidum? nullo modo; hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo anima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim ele