comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos. uidet᷑ certa apudillos. Si
gͦ recte iam iudicati dicunt᷑
qui nec dum m̾itors suoꝵ re¬
tributionem acceperunt. qͣre
ñ multomagis illi. quiiã rece¬
ꝑunt. & saluationis uł dap¬
nationis sue sententiam certis¬
sime ut dictum est agnouer̃t:
Qui gͦ sunt illi. qui ab apłiciᷤᷤ
uiris dicunt᷑ iudicandiꝰ Si
dicimus quia soli illi qui ĩ
saluatoris aduentu uiui
inuenti erunt. & ñ dum
ullam retributionis sue
sententiam acceꝑunt. ioħ̃is
nob̃ in h sententia ꝯtͣdicit.
qui in apocalipsi sua scͥbit.
Et dedit inquit mare mor¬
tuos qui in eo erant. & mors
& infernus dederunt mor-¬
tuos qͥ inipsis erant.ce iudi¬
catum ẽ de singłis scł̃m oꝑa
ipsoꝵ. Ecce audis qm̃ mors et
infernus deder̃ mortuos qͥ
erant in ipsis. ut scd̃m oꝑa eoꝵ
uidicaret᷑ de singłis. Tu forte
illos solos in illo extremo e¬
amine iudicandos putabaᷤ.
quoꝵ saluatio uł dãpnatio
extat in certa. S quors q̃so

Expanded text:
nos, videtur tamen certa apud illos. Si nos, videtur tamen certa apud illos. Si ergo recte jam judicati dicuntur qui necdum meritorum suorum retributionem acceperunt, quare non multo magis illi qui jam receperunt, et salvationis vel damnationis suae sententiam certissime, ut dictum est, agnoverunt? Qui ergo sunt illi qui ab apostolicis viris dicuntur judicandi? Si dicimus quia soli illi qui in Salvatoris adventu vivi inventi erunt, et nondum ullam retributionis suae sententiam acceperunt, Joannis nobis in hoc sententia contradicit, qui in Apocalypsi sua scribit: Et dedit, inquit, mare mortuos qui in eo erant, et mors et infernus dederunt mortuos qui in ipsis erant, et judicatum est de singulis secundum opera ipsorum . Ecce audis quoniam mors et infernus dederunt mortuos quae erant in ipsis, ut secundum opera eorum judicaretur de singulis. Tu forte illos solos in illo extremo examine judicandos putabas, quorum salvatio vel damnatio exstat incerta. Sed quorum, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
in hac adhuc uita sunt. iam ui¬
dicati dicunt᷑. illi qͥ iam senten¬
tiam sue dampnationiꝰ acce¬
perunt. cur ñ multo rectius
iam iuidicati dicant᷑: Non enĩ
soli illi qͥ non credunt. statim
pꝰmortẽ ad inferna descendũt.
Siquis aut̃ odendat illos solos
ante gn̾ale iudiciũ adin ferna
descend̾e. illd̾ saltem ñ audebit
negare. om̃s uidelicet in exitu
anime uł bonam uł ma lam
sententiã acciꝑe. & unũquẽq
uł ad supplicium. uł in refrige¬
rium ire. Sedpuniendi qͥdẽ
atq saluandi. eo ipso qͦ pumi¬
unt᷑ purgant᷑. uñ ce ignis ille
purgatorius dr. ꝑquẽ in eis
peccati rubigo ꝯsũmit᷑. Qui
aut̃ puniunt᷑ &e purgant᷑.
eo ipsoagnoscunt se ipsos ad
salutem reseruari. qͦ se uidẽt
paulatĩ abomni labe mun¬
dari. Cet̾i uͦ eo ip̃o sententiã
sue d ap̾natioĩs agnoscunt.
qͦ nullũ pͣgatioĩs remediũ
accipiunt. Quorumlibet gͥ
mortuoꝵ saluatio seu dãpna¬
tio quamuis sit in certa apud

Expanded text:
in hac adhuc vita sunt jam juin hac adhuc vita sunt jam judicati dicuntur, illi qui jam sententiam suae damnationis acceperunt cur non multo rectius jam judicati dicantur? Non enim soli illi qui non credunt statim post mortem ad inferna descendunt. Si quis autem contendat illos solos ante generale judicium ad inferna descendere, illud saltem non audebit negare, omnes videlicet in exitu animae vel bonam vel malam sententiam accipere, et unumquemque vel ad supplicium, vel in refrigerium ire. Sed puniendi quidem atque salvandi eo ipso quo puniuntur purgantur. Unde et ignis ille purgatorius dicitur per quem in eis peccati rubigo consumitur. Qui autem puniuntur et purgantur eo ipso agnoscunt seipsos ad salutem reservari, quo se vident paulatim ab omni labe mundari. Caeteri vero eo ipso sententiam suae damnationis agnoscunt, quo nullum purgationis remedium accipiunt. Quorumlibet igitur mortuorum salvatio seu damnatio, quamvis sit incerta apud
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce audiuimꝰ quidũtas ip¬
sa apłicis uiris ꝓmittat.Sed
audiamꝰ ad huc quid alio loco
dicat. Qui ñ credit in quit iã
iudicatꝰ est. Ex hac in fallor.
gemina scͥptura orit᷑ illa sen-¬
Itentia. quod quatuor ordi¬
nes sunt. eoꝵ qui ad illud
trem̃dum iuditiũ uenirĩt.
Nam ex illa pͥma sententia
colligunt᷑ ordine tres. iudi¬
caturi. iudicandi ce saluã¬
Di. iudicandi ce dampnãdi.
his trib iuxta aliam sen¬
tentiam qͣrtꝰ ordo ad iun¬
gitur iudicati & dãpnati.
S si huiꝰ modi icirco iudi¬
cati dicunt᷑. qr eoꝵ dãpna¬
tio certa habetur. ñ satis ui¬
deocur istiz qͣtuor quos iam
diximꝰ quintum ordinẽ ñ
adnumemꝰ. Nam paruulo¬
rum statim pꝰ baptima mo¬
rientium tam ẽ c̾ta saluato
quã ñ credentium certa dã¬
pnatio. nͥ forte his qui nil ꝓͥi
meriti ũquã habuerunt uelit
quis sũmũ ꝑfectionis gͣdum at¬
tͥbuere. &e iudicantiũ ordini ad¬
mim̾are. ¶ Sed dico. Siqͥdam qͥ

Expanded text:
Ecce audivimus quid Veritas ipsa apostolicis viris promittat. Sed audiamus adhuc quid alio loco dicat: Qui non credit, inquit, jam judicatus est . Ex hac, ni fallor, gemina Scriptura oritur illa sententia, quod quatuor ordines sunt eorum qui ad illud tremendum judicium veniunt. Nam ex illa prima sententia colliguntur ordines tres, judicaturi, judicandi et salvandi, judicandi et damnandi. His tribus juxta aliam sententiam quartus ordo adjungitur, judicati et damnati. Sed si hujusmodi idcirco judicati dicuntur, quia eorum damnatio certa habetur, non satis video cur istis quatuor, quos jam diximus, quintum ordinem non annumeremus. Nam parvulorum statim post baptisma morientium tam est certa salvatio quam non credentium certa damnatio, nisi forte his qui nil proprii meriti unquam habuerunt velit quis summum perfectionis gradum attribuere, et judicantium ordini annumerare. Sed dico: Si quidam qui
Abbreviated transcription (Latin):
detur eẽ multiforme. ñ tñ omĩ¬
forme. Nam quãuis modificet᷑
totum quod ẽ hoĩs. Quãuis enĩ
unꝰ quisq ĩ morte accipiat ꝓut
gessit in corꝑe. recipit tñ in aĩa
sola. ñ autem in anima simul
& corꝑe. Uide gͦ quid sit inter
istud scd̾m. & illud t̾cium ulti¬
mumq iudicium. istd̃ qͦd fit ĩ
uniꝰcꝰq morte. ⁊ illud. qͦd futur
ẽ in ꝯmuniom̃iũ resurrectiõe.
Istud ut dictum ẽ fit de tota
tum. Istud fit cũ aliquibus.
⁊ coram aliquib: illud fiet
simul de omĩb. ⁊ corã om̃ib
llide quam recte ꝯfundit᷑
coram uniu̾sis. qͥ hic ñ timu¬
it offend̾e dñm unu̾sitatis.
Nide quam recte głificatur
coram omĩb. qui dñm uni¬
u̾sitatis. głificauit in oĩb.
Ui de quam recte caput ꝑ¬
ditionis corã omĩb deiec̃ti¬
onis sue ignomiã suscip̃:
qͥ a pͥncipio. omniũ de ie¬
ctioni insudauit. ¶ Attẽde
aũ illud ultimum iudicium.

Expanded text:
detur esse multiforme, non tamen omnidetur esse multiforme, non tamen omniforme. Nam quamvis modificetur totum quod est hominis. Quamvis enim unusquisque in morte accipiat prout gessit in corpore, recipit tamen in anima sola, non autem in anima simul et corpore. Vide ergo quid sit inter istud secundum et illud tertium ultimumque judicium. Istud quod fit in uniuscujusque morte, et illud quod futurum est in communi omnium resurrectione. Itum. Istud fit cum aliquibus et coram aliquibus, illud fiet simul de omnibus et coram omnibus. Vide quam recte confunditur coram universis, qui hic non timuit offendere Dominum universitatis. Vide quam recte glorificatur coram omnibus, qui Dominum universitatis glorificavit in omnibus. Vide quam recte caput perditionis coram omnibus dejectionis suae ignominiam suscipit, qui a principio omnium dejectioni insudavit. Attende autem illud ultimum judicium
Abbreviated transcription (Latin):
& acceꝑunt. ¶ Ociendum
itaq est quod iudicium aliq̃n
nitudinẽ. Scd̾m partẽ est
qđ fit de sola sententie qͣlita¬
te. ñ aũ de eius quantitate.
Lale est uidicium p̾sentis
eccłie. Nam qualitatẽ sen¬
tentie utrum uidl̃c dãpnã¬
di uel saluandi sunt de qͥbꝰ¬
dam nouimꝰ. s qͣntitatẽ sup¬
plicioꝵ in hac uita uł unius
alicꝰ dãpnati scire ñ possumꝰ.
S illud utiq iudiciũ qđ
mortẽ hominis sequit᷑. ñ so¬
lum inqͣlitate s ⁊̃ in quanti¬
tate iuxta m̃itoꝵ mod̾ dispẽ¬
sabitur. Moderabit᷑ aut̃ re¬
tributionum quantitas ⁊
scđ̾m multitudinẽ. ⁊ scdm
magnitudinẽ. Scd̾m ml̾ti¬
tudinem. ut ubi fuit multi¬
plex culpa. ibi sit et multi¬
plex pena. Scdm magnitu¬
dinem. ut inuno qͦq gn̾e
peccandi ubi fu̾it culpa ma¬
ior abi sit & pena intẽsior.
Iudicium itaq hꝰ uite uidet᷑
uniforme. nam ẽ uti iam di¬
ximus de sola sententie qͣli¬
tate. ¶ Illd̾ autem quod dat᷑
in hominis morte un¬

Expanded text:
ndum itaque est quod judicium aliquando nitudinem. Secundum partem est, quod fit de sola sententiae qualitate, non autem de ejus quantitate. Tale est judicium praesentis Ecclesiae. Nam qualitatem sententiae utrum videlicet damnandi vel salvandi sunt de quibusdam novimus, sed quantitatem suppliciorum in hac vita vel unius alicujus damnati scire non possumus. Sed illud utique judicium quod mortem hominis sequitur non solum in qualitate, sed etiam in quantitate juxta meritorum modum dispensabitur. Moderabitur autem retributionum quantitas et secundum multitudinem, et secundum magnitudinem. Secundum multitudinem, ut ubi fuit multiplex culpa, ibi sit et multiplex poena. Secundum magnitudinem, ut in uno quoque genere peccandi, ubi fuerit culpa major, ibi sit et poena intensior. Judicium itaque hujus vitae videtur uniforme; nam est, ut jam diximus, de sola sententiae qualitate. Illud autem quod datur in hominis morte vi
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃oꝵ. Quid intelliginus
ꝑhos libros. nisi singłoꝵ
manifestatio ꝯscientiar̃.
His libris in scͥbit᷑ quicqͥd
abeis memorit̾ retinet᷑. Hi
libris quasi scͥptum tenet᷑.
quicquid abeis plena in¬
telligentia op̾henditur.
In aliis itaq huiꝰ mͦi libͥs
ꝯtinent᷑ m̃ita humana.
in aliis uero etiam iudicia
diuina. In ilł qͣlitas actio¬
num. in istis qualitas etiã
retͥbutionũ. Unusqͥsq enĩ
incorde suo qͣsi scͥptũ gerit.
uñ sua eũ ꝯscientia accu¬

Expanded text:
. Quid intelligimus per hos libros, nisi singulorum manifestatio conscientiarum. His libris inscribitur quidquid ab eis memoriter retinetur. His libris quasi scriptum tenetur quidquid ab eis plena intelligentia comprehenditur. In aliis itaque hujusmodi libris continentur merita humana, in aliis vero etiam judicia divina. In illis qualitas actionum, in istis qualitas etiam retributionum. Unusquisque enim in corde suo quasi scriptum gerit unde sua eum conscientia accu
Abbreviated transcription (Latin):
tium. aut ⁊̃ defendentiũ. in
die cum uidicabit dñs occul¬
ta hominũ. S ꝓculdubio
adinspectionem mutuarũ
ꝯscientiar̃ sic̃ palam erit apłis
quam recte reꝓbi dampnent᷑.
sic palam erit reꝓbis quam
recte apł̃i głificent᷑. Sic̃ gͦ
apłi dicunt᷑ iudicare repro¬
bos. cur ñ recte & reꝓbi dicã¬
tur iudicare apłos: An for-¬
te dicturi sumus. qr bomi u¬
dent ꝯscientias maloꝵ. s ma¬
li ñuident ꝯscientias bonoꝵ:
S si boni qͥq mutuo ꝯscĩas
alt̾utras ꝯspiciunt. cur iuxta
p̾dictam iudicandi rationẽ
ñ se in uicẽ udicabunt: Si¬
cut gͦ in feriorez absuꝑiorib.
sic suꝑiores iudicabunt᷑ ab
inferioriorib. An forte per

Expanded text:
 in die cum judicabit Dominus occulta hominum Sed procul dubio ad inspectionem mutuarum conscientiarum sicut palam erit apostolis quam recte reprobi damnentur, sic palam erit reprobis quam recte apostoli glorificentur. Sicut ergo apostoli dicuntur judicare reprobos, cur non recte et reprobi dicantur judicare apostolos? An forte dicturi sumus, quia boni vident conscientias malorum, sed mali non vident conscientias bonorum? Sed si boni quique mutuo conscientias alterutras conspiciunt, cur juxta praedictam judicandi rationem non se invicem judicabunt? Sicut ergo inferiores a superioribus, sic superiores judicabuntur ab inferi
Abbreviated transcription (Latin):
malitia diuinam miscd̃iam
iuncere pot̃. Quid enĩ ẽ qͦd
post succedentes sͥ bestias po¬
sito throno antiquiis dierum
sedit. nisi qͦd post multa sepe
intioꝵ detrimenta. ille qui
est ante omnia tempora et̾nꝰ.
ꝑuisitantẽ grãm cor lubͥcum
in firma ꝓpositi stabilitate
figit. ⁊ sibi mansionẽ ꝯstitu¬
it: Et quid ẽ qͦd bestiarũ
potestas aufert᷑. nͥ quod ꝑ
uisitantem grãm intioꝵ
tirannide sõpita regnum
peccati destinutira:¬

Expanded text:
malitia divinam misericordiam malitia divinam misericordiam vincere potest. Quid enim est quod post succedentes sibi bestias, posito throno, antiquus dierum sedit, nisi quod post multa saepe vitiorum detrimenta, ille qui est ante omnia tempora aeternus, per visitantem gratiam, cor lubricum in firma propositi stabilitate figit, et sibi mansionem constituit? Et quid est quod bestiarum potestas aufertur, nisi, quod per visitantem gratiam, vitiorum tyrannide sopita, regnum peccati destrui
Abbreviated transcription (Latin):
rentis s miserentis dei. Cur gͦ
non miseret᷑: Cur in nob̃ qd̾ sibi
placet non oꝑat᷑: Qui oꝑat᷑ omĩa
in omnib ꝓut uuit. Oos loquens
ingentia. ⁊ tam uesana quam in ana.
Ut te excuses. dm̃ accusas. ut te
iustifices. dm̃ blasphemas. Nonne
hoc ẽẽ uidet᷑. quod insequentib
leg̾r. Et sermones ꝯtͣ altissimum
loquet᷑. Ecce quib gradib ad ima
descenditur. ecce unde. quo. qͦmͦ
ꝑuenit᷑. Deminia animi leuitate.
ad inpudentẽ animi effrenationẽ.
de multa cord̾ p̾sumptione ad
ultimam desꝑationẽ.
quomͦ mens de malo sẽꝑ
inpeius corruens. in ꝓfundũ
tand̾ maloꝵ deducit᷑. audiamꝰ
9 dinis
in tegͥtatem reformat᷑. Si i
p̃cedentia ⁊ subsequentia hꝰ
uisionis recte pensemꝰ. puto
quia in hac mistica descͥptioẽ
recognoscimꝰ quod in apło le¬
gimus. Qm̃ ubi abundauit
inquitas. suꝑ habundauit
⁊ gr̃a. Ex Hoc scͥpte̾ ioco facile
aduertere est. quã nulla nr̃a

Expanded text:
rentis sed miserentis Dei . Cur ergo rentis sed miserentis Dei . Cur ergo non miseretur? Cur in nobis, quod sibi placet non operatur, qui operatur omnia in omnibus prout vult? Os loquens ingentia, et tam vesana quam inania. Ut te excuses, Deum accusas; ut te justifices, Deum blasphemas? Nonne hoc esse videtur, quod in sequentibus legitur, et sermones contra Altissimum loquetur. Ecce, quibus gradibus, ad ima descenditur. Ecce unde, quo, quomodo, pervenitur de nimia animi levitate ad impudentem animi effrenationem, de multa cordis praesumptione ad ultimam desperationem. quomodo mens de malo semper in pejus corruens, in profundum tandem malorum deducitur. Audiamus dinis integritatem reformatur. Si enim praecedentia et subsequentia hujus visionis recte censemus, puto quia in hac mystica descriptione recognoscimus, quod in Apostolo legimus: Quoniam ubi abundavit iniquitas, superabundavit et gratia. Ex hoc Scripturae loco facile advertere est quod nulla nostra
Abbreviated transcription (Latin):
rib mag̃ derogantẽ. quam ar¬
re qmͣ oportet. uñ ẽ quod arro¬
gantie cornu añ eiꝰ p̾sentiam
subsistere non ualet. Anima
de sua semel salute desꝑata. ⁊ agͣ¬
tia diuina penitꝰ destituta. cũ
sentit se inuet̾ate ꝯsuetudini ñ pos¬
se resist̾e ⁊ asua sepͣuitate non pos¬
se cohibere. solet sepe se ipsã excu¬
sabilem ostend̾e. ⁊ culpam suam.
incͤatorem refund̾e. ⁊ hoc ẽ desꝑatio¬
nis cornu ocłos quasi hominis ⁊ os
loquens in gentia hr̃e. Solus homo
int̾ ceta animantia rõne pollet. ⁊ p¬
tionis sue argum̃tũ quasi rationa¬
biles causas astute texere. argute
pretend̾ẽ. uidet᷑ ocłos quasi hõis ha¬
bere. Oportet inquiunt eẽ quomͦ
predestinatum ẽ. quis dei uolunta¬
ti. quis eius ordinationi resist̾e pot̃:
Quales u̾o uoluit. tales nos fecit.
possumꝰ. quid nos sumꝰ: Num qͥd
merita nr̃a nob̃ create possumꝰ:
Non est utiq uolentis neq cur¬

Expanded text:
ribus magis derogantem, quribus magis derogantem, qure quam oportet: unde est quod arrogantiae cornu ante ejus praesentiam subsistere non valet. Anima de sua semel salute desperata, et a gratia divina penitus destituta, cum sentit se inveteratae consuetudini non posse resistere, et a sua se pravitate non posse cohibere, solet saepe seipsam excusabilem ostendere, et culpam suam in Creatorem refundere. Et hoc est, desperationis cornu, oculos quasi hominis et os loquens ingentia habere. Solus homo inter caetera animantia ratione pollet, et prutionis suae argumentum, quasi rationabiles causas, astute texere, argute praetendere, videtur oculos quasi hominis habere. Oportet, inquiunt, esse, quomodo praedestinatum est, quis Dei voluntati, quis ejus ordinationi resistere potest? Quales vero possumus, quid nos sumus? Nunquid merita nostra nobis creare possumus? Non est utique volentis neque cur
Abbreviated transcription (Latin):
ed deprauata aĩa sepe
cũ in ꝓfundũ maloꝵ ue¬
nerit. post omĩa mala spem etiã
resipiscendi amittit. ⁊ in desꝑati¬
onẽ cadit. Hoc est illd̾ cormi no¬
uissimũ desꝑationis uidł malũ.
inquit cormia ⁊ ecce cormi alid̾
parinilũ ortum ẽ demedio eoꝵ
⁊ tͥa decornibꝰ pͥmis euulsa suis
a facie eiꝰ. Et ecce ocłĩ qͣi ocłi hõis
erant in cormi isto. ⁊ os loquens
ingentia. Hoc cornu de me¬
dio alioꝵ orit᷑.qr cordis obliga¬
tione. cord̾ obduratione ⁊ effre¬
natione. ad desꝑationẽ mens
maxime precipitat᷑. Cũ i
exhis tͥb ceperit hõ sin po¬
testatẽ amittẽ. in cip̃ ⁊ parit̃
paulatim de salute desꝑare. Ma-¬
lum aut̃ desꝑationis aĩmũ non tã
tiumdũ quã timidũ reddit. et
in eo ip̃o contumatie cornu deicit.
Malum desꝑationis animum
solet ñ tã atollere qmͣ deic̾e. ⁊ iccͥco
extollentie cornu non pot̃ ante
faciem eiꝰ subsist̾e. Malum des¬
ꝑationis aminum fac̃ sius i¬

Expanded text:
ed, depravata anima saepe, cum in profundum malorum venerit post omnia mala, spem etiam resipiscendi amittit, et in desperationem cadit. Hoc est illud cornu novissimum, desperationis videlicet malum; inquit, cornua, et ecce cornu aliud parvulum ortum est de medio eorum, et tria de cornibus primis evulsa sunt a facie ejus. Et ecce oculi quasi oculi hominis erant in cornu isto, et os loquens ingentia . Hoc cornu de medio aliorum oritur, quia cordis obligatione, cordis obduratione, et effrenatione ad desperationem mens maxime praecipitatur. Cum enim ex his tribus coeperit homo sui potestatem amittere, incipit et pariter paulatim de salute desperare. Malum autem desperationis animum non tam tumidum quam timidum reddit, et in eo ipso contumaciae cornu dejicit. Malum desperationis animum solet, non tam attollere quam dejicere, et idcirco extollentiae cornu non potest ante faciem ejus subsistere. Malum desperationis animum facit suis vi
Abbreviated transcription (Latin):
lum uͦ t̾cium erit scđm pleni¬
tudinẽ. Nam quãuis scd̃m
sit młto plenius pͥmo. t̾ciũ
tñerit in ꝯꝑabilit̾ plemiꝰ illo.
Sic̃ itaq pͥmum exig̃ scđm. sic
scd̃m: exig̃ t̾cum ¶Riestat
solum illud querere. quis sit
ille iudicandi modꝰ qui apłis
ꝓmittit᷑. cũ dicitur. Sedebitis
Nt illd. Iudicabunt scĩ natiões
itaq quid ioh̃s de hoc udi¬
cio dicat. cũ in apocalipsi
sua scͥbat. Et uidi in quit
mortuos magnos & pusillos
stantes in conspectu throni.
& libri aꝑti sunt: & aliꝰ liber
aꝑtus ẽ. qui ẽ uite. ⁊ iudicati¬

Expanded text:
lum vero tertium erit secundum plenitudinem. Nam quamvis secundum sit multo plenius primo, tertium tamen erit incomparabiliter plenius illo. Sicut itaque primum exigit secundum, sic secundum exigit tertium. Restat solum illud quaerere, quis sit ille judicandi modus qui apostolis promittitur, cum dicitur: Sedebitis  illud: Judicabunt sancti nationes itaque quid Joannes de hoc judicio dicat cum in Apocalypsi sua scribat: Et vidi, inquit, mortuos magnos, et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt, et alius liber apertus est qui est vit
Abbreviated transcription (Latin):
de quib certam sententiam
ñ ht̃. nouit alios aduitam
alios ad mortẽ ꝑtinere. ¶Qͣn¬
tum aut̃ ad ultimum future
uite ex am̃. tres or dines tantũ
inueniunt᷑. Alii aũ uidicant
ñ autem iudicant᷑. alii uͦ uidi¬
cantur &e saluant᷑. alii iudi¬
cant᷑ ce lampnant᷑. Iam ui¬
des ut arbitͦr quam recte di¬
cantur ad huc iudicandi. illi
etiam qui iam dicunt᷑ iudi¬
cati. Iudicium siquidem qͦd
in p̾sentip̃noscitur. infuturo
irrogat᷑. ¶ S illud forte erit
adhuc aliquib mirabile. qd̾
illi qui pꝰ mortẽ retͥbutionẽ¬

Expanded text:
de quibus certam sententiam de quibus certam sententiam non habet, novit alios ad vitam, alios ad mortem pertinere. Quantum autem ad ultimum futurae vitae examen, tres ordines tantum inveniuntur. Alii autem judicant, non autem judicantur; alii vero judicantur et salvantur; alii judicantur et damnantur. Jam vides, ut arbitror, quam recte dicantur adhuc judicandi illi etiam qui jam dicuntur judicati. Judicium siquidem quod in praesenti praenoscitur, in futuro irrogatur. Sed illud forte erit adhuc aliquibus mirabile, quod illi qui post mortem retributione
Abbreviated transcription (Latin):
dicare reꝓbos qͥlibce electi.
quẽadmodum ce apłi: S si ad
maiorẽ eoꝵ ꝯfusionẽ patebunt
omnib conscientie bonoꝵ:
Quomͦ gͦ ñ se in uicem iudica¬
bunt. qui se inuicẽ extiꝰ int̾iq
iudebunt: Quid gͦ quasi ꝓma
gno apłis ꝓmittit᷑. cum eis ado
arbit᷑r patet. in his om̃ib sub
quanto in uoluc ueritas latet.
¶In pͥmis itaq sciendum est.
ut sic dicam exꝑientie. Illud
cognitionis. istud executioĩs.
Illud ÷ p̾sentis uite. istud uite
future. Illud itaq iudicium
qd̾ dr p̾scientie. ñ in pedit illd̾
in quo ẽ executio sententie.
Istudgͦ qͦd ẽ p̃sentis uite. ñ tol¬
lit illud qd̃ ÷ uite future. Imo
sillud ñ eẽt futurum. istud
ess nullũ. ¶Si gͥ ꝯsid̾es udici¬
um p̃sentis eccłe scđ̃m modr̃
huiꝰ uite. inuenies ordines
qͣtuor uł potiꝰ qͥnq. Nã exce¬
ptis his quos nouit in locum
iudic um assurgẽ. c̾ta ÷ de
quoꝵdam dampnatione. c̾ta
de quoꝵ dam saluatione. et

Expanded text:
dicare reprobos quilibet electi quemadmodum et apostoli? Sed si ad majorem eorum confusionem patebunt omnibus conscientiae bonorum? Quomodo ergo non se invicem judicabunt qui se invicem exterius interiusque videbunt? Quid ergo quasi pro magno apostolis promittitur, cum eis a Doarbitror, patet in his omnibus sub quanto involucro veritas latet. In primis itaque sciendum est qut sic dicam, experientiae. Illud cognitionis, istud exsecutionis. Illud est praesentis vitae, istud vitae futurae. Illud itaque judicium quod dicitur praescientiae, non impedit illud in quo est exsecutio sententiae. Istud ergo quod est praesentis vitae non tollit illud quod est vitae futurae; imo si illud non esset futurum, istud esset nullum. Si igitur consideres judicium praesentis Ecclesiae secundum modum hujus vitae, invenies ordines quatuor, vel potius quinque. Nam, exceptis his quos novit in locum judicum assurgere, certa est de quorumdam damnatione, certa de quorumdam salvatione, et
Abbreviated transcription (Latin):
ti: obnoxiũ est ⁊ tẽpori. Ob
noxiũ autẽ mutabilitati¬
aliquid esse ñ potuit qñ tẽ¬
pus nullũ fuit. Qd̃ ergo
increatũ ẽ qm̃ ante oĩa
tẽpora fuit. mutabile ẽẽ
nõ potuit. Qxͦ autẽ est in¬
cõmutabile. sicut nõ p̃tz
mutau de esse ad non esse
sic nõ põt mutari de esse ad
aliud esse. Qd̃ uo̾ nõ põt
mutari de esse ĩ nõ esse du¬
rat sine fine. qd̾ nõ põt mu¬
tar de esse ĩ aliud ẽẽ manz
sine onni mutatione. Ita¬
q qd̃ increatũ est ñ solũ
inicio caret. u̾m eciã sine
fine et omni mutabilita¬
te manet. Car̾e̾ autẽ ini-¬
tio ⁊ fine et om̃i mutabili¬
tate. dat et̾nũ esse. Igitur
qd̃ est increatũ: cõuincit᷑
quitqͥd ẽ et̾nũ cõstat esse
⁊ increatũ. nã qd̃ et̾nũ ẽ¬

Expanded text:
noxium est et tempori, et obnoxium mutabilitati esse non potuit, quando tempus nullum fuit. Quod ergo increatum est, quoniam ante omnia tempora fuit, mutabile esse non potuit. Quod autem est incommutabile, sicut non potest mutari de esse ad non esse, sic non potest mutari de esse ad aliud esse. Quod vero non potest mutari de esse in non esse, durat sine fine. Quod non potest mutari de esse in aliud esse, manet sine omni mutatione. Itaque quod increatum est non solum initio caret, verum etiam sine fine et omni mutabilitate manet. Carere autem nitio, et fine, et omni mutabilitate, dat aeternum esse. Igitur quod est increatum, convincitur quod est aeternum, constat esse et increatum. Nam q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sit et̾nus et ꝙ non sit
eternus nisi unus.
uitquid autẽ ex cre¬
acione esse accipit
fuit ꝓcul dubio qñ õĩno ni¬
chil fuit. Alioqͥn ex nichi¬
lo creari nõ potuit. omne
itaq creatũ ex temꝑe esse
cepit. qd̃ autẽ increatũ ẽ
ome tempus p̾cessit. Qd̾
uõ fuit: qñ nullũ tẽpꝰ fuit.

Expanded text:
 sit aeternus, et quod non sit eternus nisi unus. Quidquid autem ex creatione esse accipit, fuit procul dubio quando omnino nihil fuit, alioquin ex nihilo creari non potuit. Omne itaque creatum ex tempore esse coepit: quod autem increatum est, omne tempus praecessit; quod vero fuit quando null
Abbreviated transcription (Latin):
unc itaq ut cũ uideis. uł
iudaizantibꝰ congrediam᷑ exeqͦ.
sic illi uolunt nos nichil addere
ex nr̃o. sic ⁊ eodem equitatis iure
exigimꝰ ab illis. ad u̾ba ꝓpħie ni¬
ñ dicit. ecce illa aut illa cõcipiet
Non dic̃ deniq iuuencłam suã
illam concepturam ad pͥmã uiri
accessionẽ ad eam. Simpłr dicit.¬

Expanded text:
unc itaque ut cum Judaeis vel Judaizantibus congrediamur ex aequo, sicut illi volunt nos nihil addere ex nostro, sic et eodem aequitatis jure exigimus ab illis ad verba prophetiae ninon dicit: Ecce illa, aut illa concipiet; non dicit denique juvenculam suam illam concepturam ad primam viri accessionem ad eam. Simplicit
Abbreviated transcription (Latin):
Nunquid eatenus. soli filii uetula¬
rum. ñ aũ iuuencłarũ. comedere
butirũ. ⁊ mel consueu̾unt: Nam
nr̃is t̾prib indifferent̾ ħ faciunt.
Nam illud reliquũ quis ñuideat
qͣm sit facile. cuilib& iuuencule
filio. nom̃ ꝓ arbitrio imponere :
filium aiuuencła concipi. de uiuẽ¬
cula nasci. nom̃ iuxta libitũ acciꝑe.
butirũ ⁊ mel comed̾e. quid horum
magnũ. quid mir̃. quid hoꝵ nouũ.
uł insolitum: Quid hoꝵ qͦd debeat
Quasi tale sit ac tm̃. ꝙ digne datu
satis patet. ꝙ nicħ inhis omnib
sit p̾t̾ cotidiane consuetudinis usũ
ł ꝙ. debeat iure dici. ñ dicã magne¬
s nec medioeris alituiꝰ reisignum:
nͥ forte dr̃e uelint pu̾m hunc. preter
usum:⁊ contͣ iura nat᷑a scĩam boni
⁊ mali intempestiue.⁊ añ discretiõis
tp̃ra. excomestione butiri ⁊ melł ꝑte

Expanded text:
Nunquid eatenus soli filii vetularum, non autem juvencularum comedere butyrum et mel consueverunt? Nam nostris temporibus indifferenter hoc faciunt. Nam illud reliquum quis non videat quam sit facile cuilibet juvenculae filio nomen pro arbitrio imponere? Filium a juvencula concipi, de juvencula nasci, nomen juxta libitum accipere, butyrum et mel comedere, quid horum magnum, quid mirum, quid horum novum vel insolitum? Quid horum quod debeat quasi tale sit, ac tantum quod digne datursatis patet quod nihil in his omnibus sit praeter quotidianae consuetudinis usum, vel quod debeat jure dici, non dicam magnris alicujus rei signum, nisi forte dicere velint puerum hunc, praeter usum et contra jura naturae, scientiam boni et mali, intempestive et ante discretionis tempora, ex comestione butyri et me
Abbreviated transcription (Latin):
rit. hoc in loco sane pͥꝰ testam.
postea autẽ ferrũ ponit. S
scimꝰ quia in aliis timor. in
aliis aurẽ pͥncipat᷑ pudor.
Nam alii quidem sunt mag̃
timorati: qm u̾ecundi. alii
uͦ magis u̾etundi qm timora¬
ti. Quigͥ timidiores sunt fa¬
cilius cõpũgunt᷑. ex consid̾ati¬
one ꝓpͥe trudelitatis qm uo¬
luptatis. qui uͦ ũecundiores
familiariꝰ ad penitenciame
stam recte uoluptas intelligi-¬
tur. Quid mirũ si alias ⁊ ali¬
as. alio ⁊ alio ordine ferrũ
⁊ testa comminita legunt᷑
cũ ꝓqualitate amimoꝵ uel
moꝵ in aliis ⁊ aliis intume
compunctionis. ⁊ u̾e contri¬
cionis ordo uł occasio uari

Expanded text:
rit, hoc in loco sane prius testam, rit, hoc in loco sane prius testam, postea autem ferrum ponit. Sed scimus quia in aliis timor, in aliis autem principatur pudor. Nam alii quidem sunt magis timorati quam verecundi, alii vero magis verecundi quam timorati. Qui igitur timidiores sunt facilius compunguntur ex consideratione propriae crudelitatis quam voluptatis. Qui vero verecundiores familiarius ad poenitentiam estam recte voluptas intelligitur, quid mirum si alias, alio et alio ordine ferrum et testa comminuta leguntur, cum pro qualitate animorum; vel morum in aliis et aliis intimae compunctionis et verae contritioni
Abbreviated transcription (Latin):
inflatur. nec ẽ ambitiosa. nͨ
querens que sunt sua: Si au¬
tem in argento illud opus in¬
telligitur qd fit ex sola deli-¬
beratione: ñ autẽ ex dilectione.
nec fit tam ex dilectione. qͣmex
u̾itate. quiᷤ tam consentaneũ
Raritati. que congaudet i̾u¬
tatis Si inaureo capite opti¬
mioꝑis defectꝰ reprehendit᷑
eo qd̃ ad debiti finis taliũ nõ
ꝑducit᷑. quid meliꝰ hoc opus
arguit uł corrigit. qͣm ꝑfec¬
ta caritas que numqͣm exci-¬
dit : O felix caritatis regnũ.
qd manet met̾nũ: O felix
regnum. qd̃ nunqͣm dissipa¬
bitur. qd̃ popło altari met̾¬
num ñ dabitur. felix regnũ
in quo pacientia durat. beni¬
gnitas ꝑseuerat. felix regnũ
in quo nemo emulatur. fe¬
lix rtiq in quo nͣ agit᷑ ꝑpe¬
ram. nemo inflatur. felixu̾e
inquo nemo ambitiosꝰ que¬
rit que sua sunt. nemo irri¬
tatur: forte in hoc nobis ali¬
quid innuit. qd̾ cũ suꝑiꝰ in
enm̃atione contͥcionis. pͥus
ferrũ. postea testam posue¬

Expanded text:
inflatur, nec est ambitiosa, nec quaerens quae sunt sua? Si aut in argento illud opus intelligitur quod fit ex sola deliberatione, non autem ex dilectione, non fit tam ex dilectione quam ex veritate, quid tam consentaneum charitati quae congaudet veritati? Si in aureo capite optimi operis defectus reprehenditur, eo quod ad debiti finis talum non perducitur, quid melius hoc opus arguit vel corrigit quam perfecta charitas quae nunquam excidit? O felix charitatis regnum quod manet in aeternum! O felix regnum quod nunquam dissipabitur, quando populo alteri in aeternum dabitur! Felix regnum in quo patientia durat, benignitas perseverat! Felix regnum, in quo nemo aemulatur, felix utique in quo non agitur perperam, nemo inflatur, felix vere in quo nemo ambitiosus quaerit quae sua sunt; nemo uritur! Forte in hoc nobis aliquid innuit, quod cum superius in enumeratione contritionis prius ferrum, postea testam posue
Abbreviated transcription (Latin):
ñ irritat᷑ ñ cogitat malũ. nͣ
gaudet suꝑ iniquitate. con¬
gaudet autẽ u̾itati. Adhuc
addit᷑ de hoc regno. quia ip¬
sum stabit inet̾num. ⁊ caritaᷤᷤ
dit. Scd̃m qd̾ uidisti inquit
regnum dĩ atimore inchoat᷑.
S in caritate consummat᷑. ꝑ
lapidem itaq timoris deici¬
tur opus confusionis. ⁊ funda¬
tur regnũ caritaris. S lapis
sine manib abscidit᷑. ꝑ quẽ
caritatis regnum fundatur.
Limoris .N. incussio caritatis¬
q inspiratio fit inspiritu scõ
ñ oꝑe humano. karitas in qͥt
di diffusa ẽ in cordib nr̃is. ꝑ¬

Expanded text:
n irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Adhuc additur de hoc regno, quia ipsum stabit in aeternum, et Charitas, dit, secundum quod vidisti, inquit, regnum Dei a timore inchoatur, sed in charitate consummatur. Per lapidem itaque timoris dejicitur opus confusionis, et fundatur regnum charitatis. Sed lapis sine manibus abscinditur per quem charitatis regnum fundatur: timoris enim incussio, charitatisque inspiratio fit in Spiritu sancto non opere humano: Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑhabundauit ⁊ grã. Nã
sepe suꝑna gr̃a dum huiꝰ¬
mõi humines int̾ calami¬
tatũ suarũ angustias ui¬
sitat. Hanc eandem infeli¬
citatis sue in manicatem
ẽoꝵ ocłis obicit: ⁊ ineiꝰ con¬
sid̾atione ad penitencie
lam̃ta compungit. ⁊ educ¬
tas de lacu miserie ⁊ delu¬
to fecis. quibdam ꝓfectuũ
gradib deꝓfundo iniqui-¬
tatis. ꝓuehit ad suminum
fastigiũ karitatis. None

Expanded text:
superabundavit et gratia . Nam saepe superna gratia dum hujusmodi homines inter calamitatum suarum angustias visitat, hanc eamdem infelicitatis suae immanitatem eorum oculis objicit, et in ejus consideratione ad poenitentiae lamenta compungit, et eductas de lacu miseriae, et de luto faecis, quibusdam profectuum gradibus de profundo iniquitatis provehit ad summum fastig
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ caritatem euellunt᷑ ab affec¬
tu. Comiminuit gͦ testeam fra-¬
gilitatem caritas que paciens
ẽ. comminuit ferreũ rigorem
caritas que benigna ẽ. qͥd qͣso
ẽ in quosimulationis es com¬
minuit᷑ nͥ caritas que ñ emu¬
latur: Quid u̾o ẽ qd̃ commi¬
nuit eream ꝑtinatiam. nisi

Expanded text:
 charitatem evelluntur ab effectu. Comminuit ergo testeam fragilitatem charitas, quae patiens est, comminuit ferreum rigorem charitas, quae benigna est. Quid, quaeso, est in quo simulationis aes comminuitur, nisi charitas quae non aemulatur? Quid vero est quod comminuit aeream pertinaciam, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ de monte abscisꝰ ẽ. lapis
sine manib ⁊ comminuit
testam. ⁊ ferrũ: ies. ⁊ argen¬
tum. ⁊ aurũ. In dieb itaq
regnoꝵ illoꝵ sub tempore
tante malicie. ⁊ tante mise¬
rie. datur abundantia gr̃e.
⁊ suscitatur regnũ caritats.
eniͣ manet indilectione:
manebit inet̾num. Itaq ħ
regnum inet̾nũ ñ dissipabi¬
tur. karitas enim om̃ia suf¬
fert. om̃a credit. omĩa sꝑat.
omĩa sustinet. ⁊ regnũ pͥopu-¬
lo altiri nͣ dabitur. hic ẽ enĩ
fons ille ut ait agustinꝰ. de
quo nͣ cominunicat alienus.
somminuet inquit ⁊ consu¬
met uniu̾sa regna hec. Uul

Expanded text:
quod de monte abscissus est lapis sine manibus, & comminuit testam, & ferrum, & aes, & argentum, et aurum . In diebus itaque regnorum illorum sub tempore tantae malitiae, et tantae miseriae datur abundantia gratiae, et suscitatur regnum charitatis enim manet in dilectione, manebit in aeternum. Itaque hoc regnum in aeternum non dissipabitur. Charitas enim omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet . Et regnum ejus populo alteri non dabitur, hic est enim fons ille ut ait Augustinus de quo non communicat alienus: Comminuet, inquit, et consumet universa regna haec. Vul
Abbreviated transcription (Latin):
tate uelle celari. ut eẽt unde
iudeꝰ posset excecari. scd̃m ilłõ.
Exceca cor popli huiꝰ.⁊ aures
eiꝰ aggraua. Qͥd autẽ dicturi
sunt contenciosi xpͣiani. si di¬
cimꝰ altitudinẽ archani diui¬
ni. subu̾boꝵ amnbage abscõdi.
ut ẽẽt uñ conting̃et diabłm¬
infatuari. pp̃ illud: Si enim cog-¬
nouissent. numqͣm dñm gle erti¬
cifixissent. S uł hoc solu̾ coget iu¬
deos ambiguitatẽ uocabuli. sub
hac qm acceptamꝰ acceptione re¬
ciꝑe qr alit̾ signũ. qd ꝓpħa ponit.
omino nullũ erit.¬

Expanded text:
unde Judaeus posset excaecari, secundum illud: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava? Quid autem dicturi sunt contentiosi Christiani, si dicimus altitudinem arcani divini sub verborum ambage abscondi, ut esset unde contingeret diaboinfatuari, propter illud: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent? Sed vel hoc solum coget Judaeos ambiguitatem vocali sub hac quam acceptamus acceptione recipere, quia aliter signum quod propheta ponit omnino nullu
Abbreviated transcription (Latin):
to sp̃c scͣs almam dixͣ de qua
tã certa qͣm scã opinio futura
fuit. S si putant iudei ierom¬
mũ nr̃m errasse. qui se dicit al¬
ma in muliere nupta nusqͣm
legisse. deberent testimonio
scͥptue ꝓlato. errorẽ illiꝰ con¬
uinc̾e. S ⁊ si hoc possent. nec
sic quidẽ sentenciã nr̃ãm re¬
felłent. Nam teste eodem iero¬
nimo. lingua punica que de
hebreoꝵ fontib ducit᷑ ꝓpͥe uir¬
go alma appellat᷑ Ec̃ce uł hoc
saltem iudeos oportet conced̾e.
hoc nom alma. scdm diu̾sas
linguas equiuocũ eẽ. Quid
gͦ dicturi sunt iud̾i si dicimꝰ¬

Expanded text:
to Spiritus sanctus almam dixit, de qua to Spiritus sanctus almam dixit, de qua tam certa quam sancta opinio futura fuit! Sed, si putant Judaei Hieronymum nostrum errasse, qui se dicit alma in muliere nupta nusquam legisse, deberent testimonio Scripturae prolato errorem illius convincere. Sed etsi hoc possent, nec sic quidem sententiam nostram refellerent. Nam, teste eodem Hieronymo, lingua Punica, quae de Hebraeorum fontibus ducitur, proprie virgo alma appellatur. Ecce vel hoc saltem Judaeos oportet concedere, hoc nomen alma secundum diversas linguas aequivocum esse. Quid ergo dicturi sunt Judaei, si dicim
Abbreviated transcription (Latin):
alma. ñ simplicit̾ uirginẽ. s uir¬
giuẽ absconditã intelligamꝰ. Ec̃¬
ce fr̃s qͥd iudeus opponendo esfe¬
cut ecce quomͦ sua oppositiones
designasse uirginẽ. ñ qualemcͣꝙ
s absconsam.⁊ a uiroꝵ aspectib
penitꝰ sequestratã. que suoꝵ cu¬
ra tam diligent̾ sit custodita. ut
indribitabile constet qd̾ u̾aciter
iurgo sit intasta. Talem ꝓfecto
uͥginẽ designare uoluit. euͣnge¬
litꝰ sermo cũ dixit. Iosephcũ
duc̃e. uoluit
occulte diunt¬
tere eam.Si.
dixisset cum
bat. nolebat tͣci
pietate qͣm ex eqͥtate descẽ¬
ditz qd̃ ei parc̾e uoluit. ꝓfecto
iustꝰ ñ ecͣt si cont᷑ eqͥtatis iudici¬
ĩ. legisq preceptũ illiparteret
qͣm adult̾am credidiss. Uide
gͦ qͥd de eiꝰ integͥtate senserit.
qͣnͣtũ de eiꝰ sc̃itate p̾sumpsit:
qui nec tunc c̾didit adult̾atã.
cum u̾acit̾ sciret. ⁊ nͣ de suo
semine imp̃gnatã. O qͣm m̾̃i¬

Expanded text:
alma, non simpliciter virginem, sed viralma, non simpliciter virginem, sed virginem absconditam intelligamus. Ecce, fratres, quid Judaeus opponendo effecit, ecce quomodo sua oppositione designasse virginem, non qualemcunque, sed absconsam, et a virorum aspectibus penitus sequestratam, quae suorum cura tam diligenter sit custodita, ut indubitabile constet quod veraciter virgo sit intacta. » Talem profecto virginem designare voluit Evangelicus sermo, cum dixit: Joseph, cum aducere, voluit occulte dimittere eam . Si dixisset cum bat, nolebat tradupietate quam ex aequitate descendit quod ei parcere voluit. Profecto justus non esset si contra aequitatis judicium, legisque praeceptum illi parceret quam adulteram credidisset. Vide ergo quid de ejus integritate senserit, quantum de ejus sanctitate praesumpserit, qui nec tunc eam credidit adulteram cum veraciter sciret, et non de suo semine impraegnatam. O quam meri
Abbreviated transcription (Latin):
Uid autẽ ad illud responde¬
bit᷑ qͦd nobis opponunt de
uirgines Nam alma ut dicunt.
qd̃ in hoc loco apd̃ eos legit᷑. non
uidet᷑ uirgine̾ sonare. s debuit
in hoc eis certe beati ieromini re¬
sponsio satisfecisse. Nam alma qͥ-¬
dem: ñ simplicit̾ uͥginẽ sonat s
cũ det̾minatione. s cũ exp̃ssione.
talem deniq uirginẽ ut dedit
intellig̾e. talem inqͣm que sit ui¬
uencłã ł que fu̾it abscondita ⁊
tanta parentũ diligentia custo¬
dita. ut dubiũ ñ sit qd uirgosit
i intacta. Certe qͥ aaron pontificẽ
dic̃. nͣ simplicit̾ sac̾dotẽ dic̃ ⁊ tñ sac̾¬
dotẽ dic̃. nã dic̃ sac̾dotẽ sũmũ. isa¬
c̾dotẽ sacerdotum. S & hoc loco
debemꝰ intellig̾e. alma hoc nomẽ
nͣ simplicit᷑. nec nisi ꝑ exp̃ssionẽ uir¬
ginẽ significare: Deniq beatꝰ ie¬
ronimꝰ. qnͣtũ inqͥt cũ mea pugno
memoria. numqͣm me arbitror
alma inmuliere nupta legisse.
libent̾ fr̃s accipiamꝰ. ut nomine

Expanded text:
uid autem ad illud respondebitur quod nobis opponunt de virgine? Nam alma, ut dicunt, quod in hoc loco apud eos legitur, non videtur virginem sonare. Sed debuit in hoc eis certe beati Hieronymi responsio satisfecisse. Nam alma quidem non simpliciter virginem sonat, sed cum determinatione, sed cum expressione, talem denique virginem ut dedit intelligere, talem, inquam, quae sit juvencula, vel quae fuerit abscondita, et tanta parentum diligentia custodita, ut dubium non sit quod virgo sit et intacta. Certe, qui Aaron pontificem dicit, non simpliciter sacerdotem dicit, et tamen sacerdotem dicit; nam dicit sacerdotem summum, et sacerdotem sacerdotum. Sed et hoc loco debemus intelligere alma, hoc nomen non simpliciter, nec nisi per expressionem virginem significare. Denique B. Hieronymus: « Quantum, inquit, cum mea pugno memoria, nunquam me arbitror alma in muliere nupta legisse. Libenter, fratres, accipiamus ut nomine
Abbreviated transcription (Latin):
rogemꝰ. Spũalis autẽ
nat᷑a ẽ aĩa tua. Aĩa n̾o
tua aut formosa ẽ aut
deformis ex uolũtate sua.
formosã fc̃it uolũtas bo¬
na. deformis fit ex uolũ¬
tate mala. formosã eã
facit sua benignitaᷤ defor¬
mem sua malignitas. Ex hiiᷤ
licet ꝑpend̾e que sit figura spũ
eadẽ ꝑfcĩonis forma põt ĩfor¬
mare animã tuã ⁊ animã
meã. Si itaq iuxta uolũta¬
tis sisitudinẽ prĩs ac filii cõ¬
formitatẽ uł cõfigurationẽ
querimꝰ absq dubio et sine
oĩ cõtradictione ĩueniemꝰ
ꝙ sicut pat̾ uult hr̃e ꝑsonã
ꝓcedẽtẽ de se cui possit impẽse
sibi dilectionis delicias coĩ¬
care. Ita ⁊ filius ꝑ omĩa si¬
lũtate. Sicut gͦ suꝑius dixi¬
mus de ymagine sic ⁊ cõfi¬
guratio colligẽda ẽ ex ꝓprie¬
tatũ cõsideratione ubi uti
iã diximus ĩuenit᷑ mutua
cõueniẽcia nec tñ sine aliqͣ¬

Expanded text:
rrogemus. Spiritualis autem natura est anima tua, anima vero tua, aut formosa est, aut deformis ex voluntate sua. Formosam facit voluntas bona, deformis fit ex voluntate mala. Formosam eam facit sua benignitas, deformem sua malignitas. Ex his licet perpendere quae sit figura spirieadem perfectionis forma potest informare animam tuam et animam meam. Si itaque juxta voluntatis similitudinem, Patris ac Filii conformitatem vel configurationem quaerimus, absque dubio et sine omni contradictione inveniemus quod sicut Pater vult habere personam procedentem de se, cui possit impensae sibi dilectionis delicias communicare, ita et Filius per omnia sivoluntate. Sicut ergo superius diximus de imagine, sic et configuratio colligenda est ex proprietatum consideratione. Ubi, ut jam diximus, invenitur mutua convenientia, nec tamen sine aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ubi noĩat᷑ figura alicͦ
fallor duob modis ĩtel¬
lig̾e̾. nã si ad hũana re
sed prĩs ⁊ filii ẽ una eadẽ¬
q sb̃a. Iuxta itaq hũc mo¬
dũ nõ põt filius dici pat̾
test dici figura iuxta hũc
modũ rep̃sentãs. nũqͥd
dici pot̾i̾t figura ĩformã ͤ
S si filiꝰ prẽm ĩformaret
eũ utiq eo ip̃o formosum
redd̾et. et tũc nõ tã filui ͤ
a pr̃e ꝙͣ pat̾ a filio płchri¬
tudinẽ accipet. S ĩ hoc
nec rõ cõsentit nec fides

Expanded text:
Ubi nominatur figura alicujfallor, duobus modis intelligere. Nam, si ad humana recSed Patris et Filii est una eademque substantia. Juxta itaque hunc modum, non potest Filius dici pateri non potest dici figura juxta hunc modum repraesentans, nunquid dici poterit figura informans? Sed si Filius Patrem informaret, eum utique eo ipso formosum redderet, et tunc non tam Filius a Patre, quam Pater a Filio pulchritudinem acciperet. Sed in hoc nec ratio consen
Abbreviated transcription (Latin):
mundi sapientes ꝑ inuesti¬
gationem eadem uia currũt.
quãuis ꝑ intentionem ad eũ¬
dem exitum non ꝑtingunt. Rec¬
te gͦ daniel eors collega d̃r. qͥbus
instudioꝵ suoꝵ discursib non
nulla exparte cõmunicare uidet᷑.
debeat qͥ occultoꝵ reuelationẽ

Expanded text:
mundi sapientes per investimundi sapientes per investigationem eadem via currunt, quamvis per intentionem ad eumdem exitum non pertingunt. Recte ergo Daniel eorum collega dicitur, quibus in studiorum suorum discursibus, nonnulla ex parte communicare videtur.debeat, qui occultorum revelatione
Abbreviated transcription (Latin):
iudicare. Audi deniq qͦmͦ spũa¬
lis ille omnia in sapientia sua
temptauerit. ut omnia diui¬
dicare possit. Dedi inquit cor
meum ut scirem prudentiã
atq doctͥnam. errores atq stul¬
ticiam. uides qͦmͦ iste rimatur.
quomͦ scrutatur non solum bo¬
nos mores. uerum cẽ errores.
ñ solum prudentiam. uerũ etiã
stulticiã. Nere itaq deuotionis
ẽ. tam bona quã mala incõtem¬
plationẽ adduc̃e. omnia in ue¬
stigare. omnia discutere. ut
sequenter ce possit omnia di¬
iudicare. ht̃ itaq uera deuo¬
tio exinuestigatione os ꝑscru¬
tatione cum babilonis sapien¬
tibus aliquid ꝯmune. ut me¬
rito dicatur ex eo eors colle¬
ga eẽ. differunt tam̃ ex inten¬
tione. Nam uera deuotio doc¬
tͥnas uanas atq ꝑuersaᷤᷤ non
ad hoc inuestigat. ut eis inhe¬
reat. uł in eis ullam fiduciã
ponat. s ut eas diuidicando
conuincat confutet atq cõ¬
dempnet. Daniel itaq ñr et

Expanded text:
judicare. Audi denique quomodo spirituajudicare. Audi denique quomodo spiritualis ille omnia in sapientia sua tentaverit, ut omnia dijudicare possit: Dedi, inquit, cor meum, ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam . Vides quomodo iste rimatur, quomodo scrutatur, non solum bonos mores, verum etiam errores, non solum prudentiam, verum etiam stultitiam. Verae itaque devotionis est tam bona quam mala in contemplationem adducere, omnia investigare, omnia discutere, ut subsequenter et possit omnia dijudicare. Habet itaque vera devotio ex investigatione et perscrutatione cum Babylonis sapientibus aliquid commune, ut merito dicatur ex eo eorum collega esse. Differunt tamen ex intentione. Nam vera devotio doctrinas vanas atque perversas non ad hoc investigat, ut eis inhaereat, vel in eis ullam fiduciam ponat, sed ut eas dijudicando convincat, confutet atque condemnet. Daniel itaque noster, et
Abbreviated transcription (Latin):
Sine hoc sp̃u nescimus quid ore¬
mus. quomͦ oportet. Ipsum enĩ
ẽẽ docente apło didiscimus. qͥ
interpellat ꝓnobis gemitibus
inenarrabilibus. Ut gͦ deuoti¬
o nr̃a possit uera ẽe: oportet hẽ
sp̃m habere. Sigͥ ꝑdanielem ue¬
ra deuotio intelligitur. recte de
cum suꝑius exp̃sserit quosdam
sapientes. & quales ueraciter
ꝯstat uere sapientes non ẽẽ. mi¬
rum quomͦ dicatur daniel hoc
loco eoꝵ collega eẽ. Nisi enim
cum eis aliquid cõmune habe¬
at. nescio quomodo eoꝵ colle¬
ga existat. Illud aut̃ scio quod
sp̃s ille quẽ daniel scdm scͥpt᷑e
testimonium acceꝑat sp̃uales
efficiat. Spũat aũ diuidicat
omnia. &e ipse anemine iudica¬
tur. Sp̃s eñi solet omnia seru¬
tari. cẽ ꝓfunda dei. Si sp̃uales
duudicat omnia si sp̃s scrutat᷑
omĩa. gͦ eadem ipsa que mun¬
dana philosophia gͦ eadem ip¬
sa que carnalis prudentia. Si
doctrina. Solet nãq qui spũał
ẽ omna diseutere ut possit oĩa

Expanded text:
Sine hoc spiritu nescimus quod oreSine hoc spiritu nescimus quod oremus, quomodo oportet, ipsum enim esse, docente Apostolo, didicimus qui interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . Ut ergo devotio nostra possit vera em habere. Si igitur per Danielem vera devotio intelligitur, recte de cum superius expresserit quosdam sapientes, et quales veraciter constat, vere sapientes non esse, mirum, quomodo dicatur Daniel hoc loco eorum collega esse. Nisi enim cum eis aliquid commune habeat, nescio quomodo eorum collega existat. Illud autem scio quod spiritus ille quem Daniel secundum Scripturae testimonium acceperat, spirituales efficiat. Spiritualis autem dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur. Spiritus enim solet omnia scrutari, etiam profunda Dei. Si spiritualis dijudicat omnia, si spiritus scrutatur omnia, ergo eadem ipsa quae mundana philosophia; ergo eadem ipsa quae carnalis prudentia. Si doctrina. Solet namque qui spiritualis est omnia discutere, ut possit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Iitaq admisticam diuina¬
rum scͥpturarũ in telligen¬
tiam. si ad diuinoꝵ udicioꝵ sci¬
entiam. erudiri uolumus. melius
in hoc ipsum orando quã ĩues¬
tigando ꝓficimus. altius deuo¬
ta compunctione quã ꝓfunda
ꝑscrutatione illuminamur. uñ
est quod adea que p̾misimus.
statim subnectitur: Donec colle¬
ga ingressus est inconspectu meo
daniel cin nom̃ balthasar. scdm
nom̃ dei mei. qui h̃t sp̃m dõrum
pretationẽ idoneus inuenitur.
In eo sane qd̃ dii istidii scĩ dicũt᷑.
illi ꝓfecto ex cluduntur. de quib
in psalmo canitur. Om̃s dii gen¬
tium demonia. S ꝓfecto qui hoc
loco designantur sp̃m scm hab̃e
creduntur. quia si sp̃m scm̃ non ha¬
berent dii sc̃ĩ non eẽnt. De hoꝵ
numero dõrum ẽẽ deprehendi¬
tur ad quẽ uoce dm̃ca dr̃. Ecce
ꝯstituite dm̃ pharaonis. Eiusmͦi
itaq dõs psalmista exp̃ssit. cum
alio loco dixit. Ego dixi dii estiͤ.
catio. omĩs nr̃a sanctificatio. ab¬
sq ulla dubitatione ẽ a spũ isto.

Expanded text:
itaque ad mysticam divinarum Scripturarum intelligentiam, si ad divinorum judiciorum scientiam erudiri volumus, melius in hoc ipsum orando quam investigando proficimus, altius devota compunctione quam profunda perscrutatione illuminamur. Unde est quod ad ea, quae praemisimus, statim subnectitur: Donec collega ingressus est in conspectu meo Daniel, cui nomen Balthassar secundum nomen Dei mei, qui habet spiritum rpretationem idoneus invenitur. In eo sane, quod dii isti, dii sancti dicuntur, illi profecto excluduntur, de quibus in psalmo canitur: Omnes dii gentium, daemonia . Sed profecto qui hoc loco designantur. Spiritum sanctum habere creduntur; quia, si Spiritum sanctum non haberent, dii sancti non essent. De horum numero deorum esse deprehenditur, ad quem voce Dominica dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis . Ejusmodi itaque deos Psalmista expressit, cum alio loco dixit: Ego dixi: Dii estis,catio, omnis nostra sanctificatio, absque ulla dubitatione est a spiritu isto.