comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ hominẽ siue de coniugo
siue de fornicatione nascanr
bonũ aliquod. eẽ. ꝓpt̾ aucͥm
naturȩ dm̃. malum aliqđ t.¬
here ꝓpt̾ originale peccatum.
Quod ergo dicimus bonũ nado¬
rale etiã de adulteriis posse sil¬
sistere. malũ aut̃ originale enl
de coniugio trahi: non huc ꝑ.¬
uenit quo ille conat᷑ adducere
ñ nasci reum de adulteriis. ne
in nocentẽ denuptiis: sed ex
utraq reum generatione fac¬
tũ ꝓpter originale peccatum
& utrũq regeneratione abi¬
soluendum ꝓpter naturȩ bon
Unũ exhis inquit uerum . ẽ.
alterũ falsũ. Huic eadẽ bre¬
uitate respondeo. Immo utrũs¬
uerii. ẽ: neutrũ falsũ. Uerum ẽ
inquit qđ ad ulterioꝵ culpam
homo qui inde nascitur ñ potest
excusare: quia qđ adulteri fecert̃
ad uitiũ ꝑtinet uoluntatis. qđ
autẽ genuerunt ad laudẽ spec¬
tat fẽcunditatis: quia si quis fur¬
tiuũ triticũ serat. ñ nascit᷑ messis
obnoxia. Uitupero itaq inquit

Expanded text:
dicimus hominem, siue de coniugio dicimus hominem, siue de coniugio siue de fornicatione nascatur, bonum aliquid esse propter auctorem naturae deum, malum aliquid trahere propter originale peccaQuod ergo dicimus, « bonum naturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de conjugio trahi, » non huc pervenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de adulteriis, nec innocentem de nuptiis: sed ex utroque reum generatione factum propter originale delictum et utrumque regeneratione absoluendum propter naturae bonum. \'Vnum ex his\\ inquit, \'uerum est, alterum falsum\'. huic eadem breuitate respondeo: immo utruuerum est, neutrum falsum. \'uerum est\', inquit, \'quod adulteriorum culpam homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaque\', inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
pelagiani nob̾ manicheos obi¬
ciunt᷑. quãuis ñ dicamꝰ malũ
ẽẽ nuptias qđ dicunt manichei.
sed dicamtis malũ primis ho-¬
accidisse. ⁊ inde in om̃s homine̾
ꝑtransisse. qđ dicunt catholici
Sed sicut arriani dũ sabellia noᷤ
fugiunt. in peuis aliqͥd in aidert.
quia trinitatis ausi st ñ ꝑsonas
discernere sed naturas. ita pela.¬
gian dũ manicheoꝵ pestem in
ꝑuersũ uitare conantur. de nui¬
tiarũ fructu ipsis manicbeis
coniuncunt᷑ ꝑnitiosiora senti¬
re: credendo paruulos xp̃o mi¬
dico ũegere. Definis inquidbi
minẽ. si defornicatione nascat
reũ non ẽẽ: si de coniugio. inne¬
centẽ ñ ẽẽ. Huc enĩ ꝑue̾nit qđ
dixisti: bonũ naturale de adil¬
teriis posse subsistere. malum
originale etiã de coniuigio tͣhi.
Frustra om̃ino conatur apud
intelligentẽ lectorẽ quȩ sunt
recta ꝑuertere. Absit enĩ: ut
dicamus hominẽ si de foruicai¬
one nascatur reum ñ eẽ. Sei

Expanded text:
Pelagiani nobis Manicheos obiPelagiani nobis Manicheos obiciunt, quamuis non dicamus esse malum nuptias, quod dicunt Manichei, sed dicamus malum primum hoaccidisse et inde in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. sed sicut Arriani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid inciderunt, quia trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas, ita Pelagiani dum Manicheorum pestem in peruersum uitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manicheis conuincuntur perniciosiora sentire credendo paruulos Christo medico non egere. \'Definis\', inquit, \'hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, si de coniugio, innocentem non esse. huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\ frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem quae sunt recta peruertere. absit enim, ut dicamus hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cendo nuptias ⁊ magnũ bonum
& magnũ malũ. Prorsus quid
loquitur ignorat.: siue ignora¬
re se simulat. Aut enĩ ñ intel¬
ligit. aut non uult intelligere.
quid dicamꝰ. Sed si ñ intelligit:
p̾occupatione impeditur erro¬
ris. Si aut̃ ñ uult quid dicamꝰ
quo suũ defendit errorẽ. Et¬
ionimianꝰ qui paucos ante an.¬
nos nouellã conatus. ẽ. heresi
condere. manicheis patrocina.¬
ri dicebat catholicos: quod ad¬
uersus eũ sc̃am uirginitatem
nuptiis p̃ferebant. Sed respon¬
surus. ẽ. iste. non se qđ iouini¬
anus de indifferentia nuptiaꝵ
uirginũq sentire. Nec ego id
dicõ: quod isti hoc sentiant.
Uerũcam̃ ꝑ iouinianũ catholi¬
cis manicheos obicientẽ: ñ
ee̾ hoc noũ nouiheretici re¬
cognoscant. Nos itaq nuptiã
bonũ dicimꝰ ẽẽ. ñ malũ. Sed
sicut arriani sabellianos noseẽ
cunt: sed dicamꝰ unã eandẽq
ẽẽ naturã patris & filii & sp̃s
scĩ quod catholici dicunt: ita

Expanded text:
cendo nuptias et magnum bonum cendo nuptias et magnum bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat siue ignorare se simulat. aut enim non intellegit aut non uult intellegi quid dicamus. sed si non intellegit, praeoccupatione inpeditur erroris; si autem non uult quid dicamus quo suum defendit errorem. etlouinianus, qui paucos ante annos nouellam conatus est haeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem non esse hoc nouum noui haeretici recognoscant. nos itaque nuptias bonum dicimus esse, non malum. sed sicuti Arriani Sabellianos nos esscunt, sed dicamus unam eandemque esse naturam patris et filii et spiritus sancti, quod catholici dicunt: ita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt adulteria ꝑbonũ qđ inde
a conditore bono creatũ. ẽ: nec
accusanda coniugia ꝑ malum
quod ibi amisericorde saluatore
sanandũ ẽ. Ostende inquit sine
ostendit eandem cõmixtionẽ
sine confusione. In paradiso aut̃
si peccatũ non p̾cessisset : ñ eẽt
quidẽ sine utriusq sexus c̃omix¬
tione generatio. sed esset sine
confusione cõmixtio. Esset qͥppe
in coeundo tranquilla mẽbroꝵ
obedientia: non pudenda car-¬
nis concupis centia. Proinde con-¬
iugiũ bonũ. ẽ. unde ordinate
seminatꝰ nascit᷑ homo. & fructꝰ
coniugii bonꝰ. ẽ. qđ est ipse qui
ita nascitur homo. Sed peccatũ
malũ. ẽ: cũ quo nascitur om̃is
homo. Ds quippe fecit & facit
hominẽ. sed ꝑ unũ hominẽ peo¬
catũ intrauit᷑ in mundũ. ⁊ per
peccatũ mors. Eita in om̃s homi-¬
nes ꝑtransiit. in quo om̃s pecca.¬
uerunt. Nouo inquit genere
disserendi & catholicũ ꝓfiteris.
& manicheo patrocinaris . di-¬

Expanded text:
sunt adulteria per bonum, quod inde sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod ibi a misericorde saluatore sanandum est. \'Ostende\', inquit, 'sinostendit eandem commixtionem sine confusione. in paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset sine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia. proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. \'Nouo\', inquit, \'genere disserendi et catholicum profiteris et Manicheo patrocinaris, di
Abbreviated transcription (Latin):
ne utitur. Qui aut̃ illicite: malo
male utitur. Rectiꝰ enĩ accipit no-¬
men aliquod mali quãboni. unde
erubescunt ⁊ mali oe boni: meliꝰq
credimꝰ ei qui dicit. scio quia non
habitat in me hoc ẽ. in carne mea
bonũ: quã huio qui hoc dicit bonũ.
unde si confunditur: confitetur
malũ. si non confunditur: addit
impudentiã peius malũ. Recte
igitur diximꝰ ita nuptiaꝵ bonũ
malo originali qđ in de trahitur
non potẽst accusari: sicut ad¬
ulterioꝵ malũ. bono naturali¬
qđ inde nascitur ñ potest excu-¬
sari. qm̃ natura humana quȩ
nascitur uł de coniugio uł de
adulterio di opus. ẽ. quȩ si ma¬
lum ẽet ñ eẽt generanda. Si
malũ ñ haberet: ñ eẽt regene¬
randa. atq ut ad unũ uerbũ
utrũq concludã: natura hu-
ñ eẽ: bonũ negat condite cre¬
adorẽ. Qui uero negat ei malũ
mẽẽ: misericordẽ uitiate in-¬
uidet saluatorẽ. Quappt̾ in ho¬
minib nascentib nec excusanda

Expanded text:
ne utitur; qui autem illicite, malo ne utitur; qui autem illicite, malo male utitur. Rectius enim accipit nomen mali quam boni, unde erubescunt et mali et boni: meliusque credimus ei qui dicit, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; quam huic qui dicit hoc bonum, unde si confunditur, confitetur malum; si autem non confunditur, addit impudentiam, pejus malum. Recte igitur diximus, « Ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari; sicut adulteriorum maluquod inde nascitur, non potest excusari\', quoniam natura humana, quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humanon esse, bonum negat conditae creatorem; qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque excusanda
Abbreviated transcription (Latin):
& sceleratiora flagitia denotatu
sunt: quã &e si illicite feminis.
sed tam̃ naturalit̾ uterent᷑. Pane
uͦ & uinũ sic non rephendimus
ꝓpt̾ luxuriosos ⁊ ebriosos. quoñ
nec aurũ ꝓpt̾ cupidos & auaros
Quocirra. cõmixtionẽ quoq ho¬
nestam coniugũ rep̃hendimꝰ ꝓpĩ
pudendã libidinẽ corporũ. Illa
enĩ posset eẽ nulla p̾cedente
ꝑpetratione peccati: de qua non
erubescerent coniugati. Hec auĩ
exorta. ẽ. post peccatũ : quã co¬
acti sunt uelare confusi. Unde
remansit posteriorib coniuga.¬
tis quãuis hoc malo bene ⁊ licia
uentib ineiusdẽ modi oꝑe humanũ
uitare conspectũ: atq ita confiteri
quod pudendũ. ẽ. cũ debeat neminẽ
pudere qđ bonũ.ẽ. Sic insinuantur
hec duo: & bonũ laudandȩ coniun-¬
ctionis unde filii generentur: et
malum pudende libidinis. unde
qui generant᷑ regenerandi sunt ne
dampnent᷑. Prouide pudenda libi¬
dine qui licite concũbit: malobe¬

Expanded text:
et sceleratiora flagitia denotata et sceleratiora flagitia denotata sunt, quam si inlicite et feminis, sed tamen naturaliter uterentur. Panem uero et uinum sic non reprehendimus propte. luxuriosos et ebriosos quomodo nec aurum propter cupidos et auaros. quocirca commixtionem quoque honestam coniugum non reprehendimus propter pudendam libidinem corporum. illa enim posset esse nulla praecedente perpetratione peerubescerent conjugati. Haec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare confusi. Unde remansit posterioribus conjugatis, quamvis hoc malo bene et licite utentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, atque ita confiteri quod podendum est, cum debeat neminem pudere quod bonum est. Sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae conjunctionis, unde filii generentur; et malum pudendae libidinis, unde qui generantur, regenerandi sunt ne damnentur. Proinde pudenda libidine qui licite concumbit, malo be
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: nisi inadã scð̃o qui est
xp̃s regenerentur. Qđ aut̃ ait
apłs dẽ imꝓbis relicto naturali
usu feminȩ exarserunt in desi-¬
deria sua inuicẽ. mascłi in mas.¬
culos turpitudinẽ oꝑantes: non
dixit usĩ coniugalẽ sed naturalẽ
eũ uolens intelligi qui fit mẽbris
adhoc creatis. ut ꝑ ea possit ad ge.¬
nerandũ sexus uterq misceri.
Ac ꝑhoc cũ eisdẽ mẽbris etiã mer¬
trici quisq miscetur: naturalisẽ
usus. nec tam̃ laudabilis: sed cil¬
pabilis. Ab ea uͦ parte corporis
quȩ non ad generandũ. ẽ. iusti.¬
tuta. si & coniuge quisq utatur.
contra naturã . ẽ. & flagitiosum.
Deniq prius idem apłs de femi¬
nis dixit. Nã feminȩ eoꝵ immu.¬
tauerunt naturalẽ usũ: in eum
usũ qui est contͣ naturã. Deinde
mascłis in mascłos turpitudinẽ
oꝑantib: relicto usu feminȩ na¬
turali. Non gͦ isto nomine ide
usu naturali. conuigalis.ẽ. lax¬
data cõmixtio: sed immundio

Expanded text:
rentur, nisi in Adam secundo, qui est rentur, nisi in Adam secundo, qui est Christus, regenerentur. quod autem ait apostolus de inprobis: relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria sua in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem, eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosum. denique prius idem apostolus de feminis dixit: nam feminae eorum inmutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, dein de masculis in masculos turpitudinem operantibus relicto usu femineo naturali. non ergo isto nomine, id est usu naturali coniugalis est laudata commixtio, sed inmundiora
Abbreviated transcription (Latin):
no bene utitur. Qui modũ non
tenet: bono male utitur. Quod
dicis ergo inquit ita nuptiarum
bonũ malo originali qđ inde tra-¬
hitur ñ potest accusari. sicut ad.¬
ulteriorũ malũ bono naturali
quod inde nascitur ñ potest ex¬
negaueras concessisti. qđ conces¬
seras sustulisti: & nil aliud labo¬
ras. quã ut parũ intellegaris.
Ostende sine cõmixtione᷑ nuptiaᷤ
corporales. aut unũ aliquod huic
oꝑi nom̃ imponito. ⁊ uł bonum
uł malũ coniugisi nuncupato.
Spopondisti utiq: bona te defi-¬
nire conuigia. Si coniugiũ bonũ.
qui ꝑ bonũ ex bono nascitur.
ubi ĩgitur originale malũ quod
tot p̃udiciis int̾emptũ ẽ: Ad
hȩc respondeo. ñ solũ filios ex con¬
iugio. uerũ etiã exadulterio bo¬
nũ aliquod. ẽẽ. scdm opꝰ di quo
creati sunt: scđ̾m aut̃ originale
peccatũ indapnationẽ nasci ex
adã primo. ñ solũ si de adulterio
uerũ etiam si de coniuigio gene-¬

Expanded text:
no bene utitur; qui modum non no bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. quid dicis ergo\', inquit, \'ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali, quod inde nascitur, non potest exuit, \'quod negaueras concessisti, quod concesseras sustulisti et nihil magis laboras, quam ut parum intellegaris. ostende sine commixtione nuptias corporales; aut unum aliquod huic operi nomen inponito et uel bonum uel malum coniugium nuncupato. spopondisti utique bona te definire coniugia: si coniugium bonum, qui per bonum ex bono nascitur, ubi igitur originale malum, quod tot praeiudiciis interemptum est?\' Ad haec respondeo non solum filios ex coniugio uerum etiam ex adulterio bonum aliquod esse secundum opus dei quo creati sunt, secundum autem originale peccatum in damnatione nasci ex Adam primo non solum si de adulterio uerum etiam si de coniugio gene
Abbreviated transcription (Latin):
turalẽ ẽe. & ꝓ suo modulo lau.¬
dabilẽ: flagitiũ aut̃ ex uolun-¬
tate ꝓpria exerceri contra in¬
stitutionis pudorẽ. Merit̾o
genus concupiscentię modusq
laudatur. ⁊ in turpib excessus
eius ponitur. Deniq eo tẽpore
d̾s̃ abrahȩ & sarrȩ marcentia
euo nembra uegetauit : quo
in sodomis ipsa ĩgneo imbre
puniuit. Si igitur putas inqͥt
obligati sunt: accus abis etiam
creaturã panis & iuni. qm̃ hinc
quoq eos peccasse scriptura di-¬
uina significauit. Dicit enĩ dñs
he iniquitates sodomȩ sororis
tuȩ: suꝑbia in saturitate panũ¬
& in habundantia uini. ꝑlue¬
bant ipsa & filiȩ eius. & manũ
pauꝑis & egeni non adiuuabađ.
Age iam inquit utrũ mauis.
aut reputa diuino oꝑi cõnix.¬
tionẽ corpoꝵ: aut creaturam
panis & uini similit̾ malã eẽ
defini. Quod si feceris. aꝑte mani.¬
cheus ẽẽ uinceris. Concupiscentiȩ
aut̃ naturalis qui modũ tenet: bo¬

Expanded text:
turalem esse et pro suo modo lauturalem esse et pro suo modo laudabilem, flagitium autem ex uoluntate propria exerceri contra institutionis pudorem. merito igenus concupiscentiae modusque laudatur et in turpibus excessus eius punitur. denique eodem tempore deus Abrahae et Sarrae marcentia aeuo membra uegetauit, quo in Sodomis ipsa igneo imbre puniuit. si igitur putas\\ inquobliti sunt, accusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hinc quoque eos peccasse scriptura diuina significauit; dicit enim dominus hae iniquitates Sodomae sororis tuae superbia; in saturitate panum et abundantia uini fluebant ipsa et filiae eius; et manum pauperis et egentis non adiuuabant. elige iam\', inquit, \'utrum mauis: aut reputa diuino operi commixtionem corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris. concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bo
Abbreviated transcription (Latin):
gãm facta uasa miscdĩę trans¬
ferant᷑. Contra istã fundatissi¬
mã ueniens ueritatẽ. ne umuer¬
sim xp̃i eccłam oppugnare
uideatur. quasi me unũ allo¬
quitur : & uelut corripiens atq
ammonens dicit. Etiã te deus
fecit. sed qđ fatendũ ẽ grauiꝰ.
error infecit. Sane qđ me dẽ
fecerit agnosco. & grãs ago. qͥ
tam̃ cũ irȩ uasis perissem: si
tantũ ex adam me feciss&. &
in xp̃o non refecisset. Quod cũ
possessus pelagiana tmpietate
ñ credit: si int᷑anto malo in
finẽ usq ꝑdurat. non ipse sed
catholici uideant qualis ⁊ qͣn¬
tus eũ error non infecerit. sed
plane int̾fecerit. Attende sequen¬
tia. Quod aut̃ inquit filii ex con-¬
iugio suscepti. naturalit̾ boni
sint. apło dicente discamꝰ. qͥ ait
de imꝓbis. Relicto naturali usu
feminȩ ex arserunt indesideria
sua inuicẽ. masculi in mascłos
turpitudinẽ oꝑantes. Ostendit
ergo inquit usũ femine & na-¬

Expanded text:
gratiam facta uasa misericordiae transgratiam facta uasa misericordiae transferantur. contra istam fundatissimam ueniens ueritatem, ne uniuersam Christi ecclesiam obpugnare uideatur, quasi me unum alloquitur et uelut corripiens atque admonens dicit: \'etiam te deus fecit, sed, quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus fecerit agnosco et gratias ago, qui tamen cum irae uasis perissem, si tantum ex Adam me fecisset et in Christo non refecisset. quod cum possessus Pelagiana inpietate non credit, si in tanto malo in finem usque perdurat, non ipse, sed catholici uideant, qualis et quantus eum error non infecerit, sed plaue interfecerit. Adtende sequentia: \'quod autem\', inquit, <filii ex coniugio suscepti naturaliter boni sunt, apostolo dicente discamus, qui ait de inprobis: relicto naturali usu feminae exarserunt in desideria sua inuicem masculi in masculos turpitudinem operantes. ostendit ergo\'. inquit, \'usum feminae et na
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit adium̃tũ. In quantũ en
homines sunt. bonum.ẽ. naturt
cuiꝰ auctor. ẽ. ds̾. in quantũ aitĩ
cũ peccato nascuntur: peritur
si non renascantur. ad seinen
ꝑtinet maledictũ ab initio illius
antiquȩ inobȩdientię uitio.
Quo tam̃ bene utitur factor
etiam uasoꝵ irȩ: ut notas facid
ne meritis suis tribuat si ad ean¬
dem massã quisq ꝑtinens gratia
liberetur: sed qui głatur in dño
glorietur. Abhac fide apłica atq
catholica ueracissima & fundatis¬
sima cũ pelagianis iste discedens.
non uult nascentes eẽ subdiabo¬
lo: ne paruili portentur ad xp̃m.
ut eruatur apotestate tenebraꝵ.
& in regnũ ipsius transferantur.
Ac sic accusat ȩccłam toto orbe
diffusam: inqua ubiq omnes
baptizandi infantuli ñ ob aliud
ex sufflantur nisi ut ab eis prin¬
ceps mundi mittat᷑ foras. a quo
necesse. ẽ. uasa irȩ possideantur
cũ exadam nascuntur. nͥ in xp̃o¬
renascantur : & in eiꝰ regnũ per

Expanded text:
tribuit adiumentum. in quantum enim tribuit adiumentum. in quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus; in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non renascuntur, ad semen pertinent male dictum ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur factor etiam uasorum irae, ut notas faciat ne meritis suis tribuat, si ad eandem massam quisque pertinens gratia liberetur, sed qui gloriatur, in domino glorietur. Ab hac fide apostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est uasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in scantur et in eius regnum per
Abbreviated transcription (Latin):
Ohomo. tu quis es qui respondea
deo : Nunquid dicit figm̃tũ ei qu
se fuixit. quare me sic fecisti: An¬
Non habet potestatẽ figulus luti
exeadem massa facere aliud uas in
honorẽ. aliud in contumeliam:
Nunquid gͦ uasa ire negat. eẽ. iste
subdiabolo. aut quia sub diabolo
sunt. alius ea quã ille facit qui
uasa miscđĩȩ facit. aut aliunde
ñ ex eadẽ massa facit: Hic itaq
dicat. ergo ds̃ uasa diabolo facit:
Quasi nesciat ds̃ sic eis uti ad oꝑa
sua iusta ⁊ bona. sicut ipso utitur
diabolo. An uero filios ꝑditionis
hedos sinistre partis diabolo nu.¬
trit & uestit. quia facit solẽ suĩ
oriri suꝑ bonos & malos. & ple
suꝑ iustos & iniustos. Sic ita
creat malos. quomodo pascit et
nisrit malos. quia quod eis ere.¬
ando tribuit ad naturȩ ꝑtinet
bonitatẽ. & qđ eis pascendo et
nutriendo dat increm̃tũ. non
utiq malitiȩ illoꝵ sed eidẽ bons
naturȩ quã creauit bonus. boni

Expanded text:
o homo, tu quis es, qui respondeas o homo, tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei qui se finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem, aliud in contumeliam? numquid ergo uasa irae negat esse iste sub diabolo? aut quia sub diabolo sunt, alius ea quam ille facit, qui uasa misericordiae facit? aut aliunde et non ex eadem massa facit? hic itaque dicat: ergo deus uasa diabolo facit, quasi nesciat deus sic eis uti ad opera sua msta et bona, sicut ipso utitur diabolo. An uero filios perditionis haedos sinistrae partis diabolo pascit et diabolo nutrit et uestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam creauit bonus bonum
Abbreviated transcription (Latin):
rit: tanꝗͣ in hominib qđ ds̃ ex
hominib parentib creat hoc
intendat. hoc curet. hoc sui
oꝑis ratione ꝓuideat. ut habeat
diabolus seruos. quos ipse sibi
facere ñ potest. Absit ut hoc
qualiscũq uł puerilis pietas
suspicetur. Bonitate sua ds̃ facit
homines. & primos sine peccato.
⁊ ceteros sub peccato: in usus ꝓ¬
fundarũ cogitationũ suaꝵ. Sic̃
enĩ de ipsius diaboli malitia no¬
uit ille quid agat. ⁊ qđ agit
iustũ. ẽ. & bonum. quã uis sit
de quo agit iniustus ⁊ malus ..
nec eũ ꝓpt̾ea creare noluit. qͥa¬
malum futurũ eẽ p̾sciuit: ita
de uniuerso genere humano
quãuis nullũs hominũ sine pec.¬
catisorde nascatur. bonũ ille qͥ
sume bomiis. ẽ. oꝑatur. alios fa¬
ciens tanꝗͣ uasa misođie quos¬
grã discernat abeis qui uasa
Eat iste nunc ⁊ aduersus apłm
cuiꝰ ista sententia .ẽ. argum̃tet᷑:¬
immo aduersus ipsũ figulũ cui
responderi ꝓhibet apłs dicens.

Expanded text:
rit, tamquam in hominibus quos deus ex rit, tamquam in hominibus quos deus ex hominibus parentibus creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine peccato et ceteros sub peccato, in usus profundarum cogitationum suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit ille quid agat et quod agit iustum est et bonum, quamuis sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare noluit, qmalum futurum esse praescivit: ita de universo genere humano, quamvis nullus hominum sine peccati sorde nascatur, bonum ille qui summe bonus est operatur; alios faciens tanquam vasa misericogratia discernat ab eis, qui uasa eat iste nunc et aduersus apostolum, cuius ista sententia est, argumentetuimmo aduersus ipsum figulum, cui respondere prohibet apostolus dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt detrahenda non feminis.
Feminȩ enĩpossent uoluntate
concũbere. etiã desistente libidi-¬
ne: qua stimularet᷑ si uiro non
de eẽt qua excitaretur. nisi for-¬
te quia scriptũ. ẽ. & ipsũ abime.¬
lech fuisse sanatũ: uirilẽ dictu.¬
rus ẽ. ei libidinẽ redditam. Quã
ꝓfecto si amiserat. quid opꝰ fuit
eũ diuinitꝰ ãmoneri. ut abrahȩ
ñ misceret᷑ uxori: Sed sanatum
dicit. quia domꝰ eiꝰ ab illa peste
sanata ẽ. Iam nunc illa tria uide¬
amus. quoꝵ triũ quod lib& di¬
xerimꝰ. nil ait dici posse ꝓphaniꝰ:
quod hominẽ ds̃ aut ñ fecerit.
aut diabolus fecerit: aut certe
diabolus dĩ sit imaginẽ. hoc. ẽ.
hominẽ fabricatus. Hoꝵ triũ
primũ & nouissimũ non dici
a nob̾. etiã ipse non sit excors
aut nimiũ ꝑuicax conficetur.
de illo questio. ẽ. qđ secundo
medioq loco posuit. Ubi sic fal.¬
litur. ut a nobis hoc existunet
dici qđ diabolo ds̃ hominẽ fece¬

Expanded text:
esset detrahenda, non feminis. esset detrahenda, non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere etiam desistente libidine, qua stimularetur, si uiro non deesset, qua excitaretur. nisi forte, quia scriptum est, et ipsum Abimelech fuisse sanatum, uirilem dicturus est ei libidinem redditam. quam profecto si amiseiat, quid opus fuit eum diuinitus admoneri, ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum dicit, quia domus eius ab illa peste sanata est. Iam nunc illa tria uideamus, quorum trium quodlibet dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem deus aut non fecerit aut diabolo fecerit aut certe diabolus dei sit imaginem, hoc est hominem fabricatus. horum trium primum et nouissimum non dici a nobis etiam ipse, si non sit excors aut nimium peruicax, confitetur. de illo quaestio est, quod secundo medioque loco posuit, ubi sic fallitur, ut a nobis hoc existimet dici, quod diabolo deus hominem fece
Abbreviated transcription (Latin):
diuino testimoniũ qđ posuit
de abimelech. & do uolente clau¬
sa om̃i iilua in domo eius ne
mulieres eius parerent. atq
aꝑta rursus ut parerent. quid
adrem ꝑtinet: Quid habet
de illa pudenda libidine. de
qua nunc questio. ẽ: Numquid
ipsa ds̃ detraxit illis feminis red¬
diditq cũ uoluit: Sed pęna fuit
ut parere ñ possent. beneficium
uero ut parere possent: more
huiꝰ corruptibilis corporis. Non
enĩ tale beneficiũ ds̃ conferret
corpori mortis huiꝰ. quale non
haber&e nisi corpꝰ uitȩ illius in
paradiso ante peccatũ. ut & con-¬
ceptꝰ ꝑuenir&e sine libidine pru¬
riente & partus sine dolore cru-¬
ciante. Cur aut̃ ñ intelligam us
qñ quidẽ dicit scriptura aforis
omnẽ uuluã fuisse conclusam
aliquo dolore factũ ẽẽ. ut non
possent feminȩ concubitũ ꝑpeti.
qui dolor deo irascente fuisset
inflictus. miserante detractus :
Nam si ad impedim̾tũ serende
plis eẽt libido detrahenda. uiris

Expanded text:
diuino testimonium, quod posuit diuino testimonium, quod posuit de Abimelech et deo uolente clausa omni uulua in domo M eius, ne mulieres eius parerent atque aperta rursus ut parerent. quid ad rem pertinet? quid habet de illa pudenda libidine, de qua nunc quaestio est? numquid ipsam deus detraxit illis feminis reddiditque cum uoluit? sed poena fuit, ut parere non possent, beneficium uero, ut parere possent more huius corruptibilis carnis. non enim tale beneficium deus conferret corpori mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius in paradiso ante peccatum, ut et conceptus proueniret sine libidine pruriente et partus sine dolore cruciante. cur autem non intellegamus, quoniam quidem dicit scriptura aforis omnem uuluam fuisse conclusam, aliquo dolore factum esse, ut non possent feminae concubitum perpeti, qui dolor deo suscitante fuisset inflictus, miserante detractus? nam si ad inpedimentum serendae prolis esset libido detrahenda, uiris
Abbreviated transcription (Latin):
tũ agricolaꝵ obsequentib manibꝰ
honestiori inparentib gignendo¬
rũ desiderio filioꝵ quã ẽst̾ ĩplen-¬
dorũ in arantib horreoꝵ. ac de¬
inde creator omp̃s in contamina¬
bili ubiq p̾sentia ⁊ creatrice po-¬
tentia de seminib hominũ ꝓut
uelloe qđ & nunc facit oꝑaretur
infemina. sicut de seminib fru-¬
m̃toꝵ ꝓut uult oꝑatur int̾ra:
beatis matrib sine libidinosa uo-¬
luptate concipientib. sine erum-¬
noso gemitu parientib. quando¬
quidẽ in illa felicitate & incorꝑe
nondũ mortis huiꝰ. seduite illius
ñ ẽẽt feminis in excipiendis se¬
minib qđ puderet. sicut ñ eẽt
medendis fetib qđ doleret :
Quis quis ñ credit uł credi ñ
uult hominib ante om̃e pec¬
catũ in illa paradisi felicitate
uersantib hoc potuisse di uo-¬
luntate ⁊ benignitate concedi:
ñ optandȩ fȩcunditatis lauda¬
tor. sed pudendȩ uoluptatis
amator. ẽ. Item aliud ex libro

Expanded text:
tum agricolarum obsequentibus manibus, tum agricolarum obsequentibus manibus, honestiore in parentibus gignendorum desiderio filiorum, quam est inplendorum in arantibus horreorum, ac deinde creator omnipotens iijcontaminabili ubique praesentia et crea:trice potentia de seminibus hominum prout uellet,. quod et nunc facit, operaretur in femina, sicut de seminibus frumentorum prout uult operatur in terra, beatis matribus sine libidinosa uoluptate concipientibus, sine aerumnoso gemitu parientibus, quandoquidem in illa felicitate et in corpore nondum mortis huius, sed uitae illius non esset feminis in excipiendis seminibus quod puderet, sicut non esset in edendis fetibus quod doleret? quisquis non credit uel credi non uulthominibus ante omne peccatum in illa paradisi felicitate uersantibus hoc potuisse dei uoluntate et benignitate concedi, non optandae fecunditatis laudator, sed pudendae uoluptatis. amator est. Item aliud ex libro
Abbreviated transcription (Latin):
apłs de humano semine in illo des¬
timonio sit locutus. De qua fraudi
quid adiuuaret᷑ eius intentio cũ
aliqͣnto attentius cogitarẽ. nichi
potui reperire. nisi q̃uia testem
uoluit adhibere apłm quo ꝓbrr¬
seminib oꝑari. Et cũ ei testimi¬
niũ nullũ occurreret: isto ab.¬
usus. ẽ. fraudulent̃. dimens utiq
ne forte si appareret apłm non
de humanis seminib sed de fru.¬
m̃tis illa dixisse. hinc ãmoneren
unde refutaret᷑ ñ religiosȩ uo:¬
luntatis sed libidinosȩ uoluptan
pudens nominator. & impudemt
p̃dicator. De ipsis quippe semi.¬
nib quȩ in agris agricolȩ semi¬
nant: potest iste redargui. Cur
enĩ ñ credamꝰ dñi potuisse in pa¬
radiso concedere homini beato
de suo semine qđ concessũ udins
agricolis de tritici semine. ut eo
m̃õdo illud sereret᷑ sine ulla
pudenda libidine aduoluntatis
mitũ mẽbris obsequentib genita¬
lib sicut hoc seritur sine ulla pu.¬
denda libidine ad uoluntatis ni.¬

Expanded text:
s de humano semine in illo testimonio sit locutus. De qua fraude quid adiuuaretur eius intentio, cum aliquanto adtentius cogitarem, nihil potui reperire, nisi quia testem uoluit adhibere apostolem operari. Et cum ei testimonium nullum occurreret, isto abusus est fraudulenter, timens utique, ne forte si appareret Apostolum non de humanis seminibus, sed de frumentis illa dixisse, hinc admoneremur, unde refutaretur, non religiosae voluntatis, sed libidinosae voluptatis pudens nominator, et impudens praedicator. De ipsis quippe seminibus, quae in agris agricolae seminant, potest ipse redargui. Cur enim non credamus, Deum potuisse in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum videmus agricolis de tritici semine; ut eo modo illud sereretur sine ulla pudenda libidine, ad voluntatis nutum membris obsequentibus genitalibus; sicut hoc seritur sine ulla pudenda libidine, ad voluntatis nu
Abbreviated transcription (Latin):
Nã primũ illud apłi de semi.¬
nib dictũ .ẽ. frum̃toꝵ: quȩ
prius moriunt᷑ ut uiuificent᷑.
Quã sententiã scilicet apłicam.
quo consilio nescio noluit iste
cõplere. Nã eam huc usq cõme.¬
morauit. Insipiens tu qđ seminaᷤᷤ
ñ uiuficatur. Apłs aut̃ addit.
nͥ moriat᷑. Sed iste qͣntũ existi¬
mo qđ de frum̃tis dictũ. ẽ. de
humano semine accipi uoluit:
ab his qui hȩc legunt. & scrip.¬
turas scãs uł nesciunt. uł non
recordantur. Deniq ñ solum
istã sententiã decurtauit. ut
ñ adderet nisi moriatur: uerũ
etiã sequentia pret̾misit. ubi
aꝑuit apłs de quib seminibus
loqueretur. Ad didit enim apłs.
Et qđ seminas. ñ corpꝰ qđ futu¬
rũ. ẽ. seminas. sed nudũ granũ.
farris. tritici. aut alicuiꝰ cet̾oꝵ.

Expanded text:
nam primum illud apostoli de seminam primum illud apostoli de seminibus dictum est frumentorum, quae prius moriuntur, ut uiuificentur. quam sententiam scilicet apostolicam quo consilio nescio noluit iste conplere; nam eam huc usque commemorauit: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur. apostolus autem addit: nisi moriatur. sed iste, quantum existimo, quod de frumentis dictum est, de humano semine accipi uoluit ab eis, qui haec legunt et scripturas sanctas uel nesciunt uel non recordantur. denique non solum istam sententiam decurtauit, ut non adderet: nisi moriatur, uerum etiam sequentia praetermisit, ubi aperuit apostolus de quibus seminibus loqueretur. ait enim apostolus: et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum f
Abbreviated transcription (Latin):
genti. ⁊ oues. & uitulos. ⁊ pue-¬
ros. & ancillas. & dedit abrahȩ.
atq a se mulierẽ remisit inta-¬
ctã. Orauit uero dm̃ abrahã
ꝓ abimelech: & sanauit deus
abimelech. & uxorẽ eiꝰ & an-¬
cillas eiꝰ. Cur aut̃ hȩc tant a
prolixitate narrauerit: accipe
breuit inhis quȩ secutꝰ ad iunxit.
Ds̃ inquit orante abrabam cu¬
rauit. Potentia dispensationis
secretȩ: ãmota ẽ uerecundis
uiliũ feminarũ. Quia concluse¬
rat ds̃ aforis omẽm uuluã iN
domo abimelech. Yide gͦ in qͥt
redditq placatꝰ. Ipse inquit
qm̃ quod fiunt parentes. ad na-¬
turã ꝑtin& quȩ do gaudet
auctore. Quod aut̃ impii st̃.
adstudioꝵ prauitatẽ quȩ uni-¬
cuiq de lib̾a uoluntate contin-¬
git. His omib quȩ tã multa
dixit. respondemus: nichil di-¬
uinis testioniis quȩ int̃po-¬
suit ẽẽ dictum de pudenda
libidine quã dicimus ñ fuisse
in corpore beatoꝵ quando nu-¬
di erant & non con fundebant᷑.

Expanded text:
genti, et oves, et vitulos, et puegenti, et oves, et vitulos, et pueros, et ancillas, et dedit Abrahae, atque a se mulierem remisit intactam. Oravit vero Deum Abraham pro Abimelech: et sanavit Deus Abimelech, et uxorem, et ancillas ejus. » Cur autem haec tanta prolixitate narraverit, accipe breviter in his quae secutus adjunxit: « Deus, » inquit, « orante Abrarauit potentia dispensationis secretae, quae nota est uerecundis uilium feminarum, quia clauserat deus aforis omnem uuluamin domo Abimelech. uide ergo\', inredditque placatus. ipse\', inqunpiorum, quoniam quod fiunt parentes, ad naturam pertinet, quae deo gaudet auctore, quod autem inpii sunt, ad studiorum prauitatem, quae unicuique de libera uoluntate contingit. His omnibus, quae tam multa dixit, respondemus nihil diuinis testimoniis, quae interposuit, esse dictum de pudenda libidine, quam dicimus non fuisse in corpore beatorum, quando nudi erant et non confundebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
bolo fecerit. aut cerde diabolus
disit imaginẽ. hoc ẽ. hominem
fabricatus. Quod non minus
stultũ dinoscitur. ẽẽ : quã ĩpiũ.
Ergo tam inobs inquit. tam
inuerecundꝰ ds̃. ẽ. ut ñ habue¬
rit quod in p̃miũ scĩs hominibꝰ
daret. nisi quod deceptis dia¬
bolus fudisset in initio.: Uis
aut̃ scire qđ etiã in his qui scĩ
non sunt hanc generationum
potentiã ds̃ tribuisse ꝓbetur:
So igit᷑ tempore qđ abraham
metũ p̃cinctus gentis barbare
sarrã quȩ uxor ẽrat sororẽ suã
dixit: refertur abime lech rex
illius ꝓuntiȩ ad duxisse eã in
noctis usũ. Sed ds̃ cui curȩ
erat honor scẽ mulieris in sõnis
abimelech ueniens regiã frena¬
uit audatiã: cõminatus int̾itũ.
siꝑgeret uiolare coniugium.
Tunc abimelechait. Nunquid
dñe gentẽ ignorantẽ ⁊ iustã
ꝑdes: Nonne ipsi dixerunt se
germanitate coniunctos: Sur-¬
rexit ergo mane abimelech. &
accepit mille didraginas ar-¬

Expanded text:
bolo fecerit, aut certe diabolus bolo fecerit, aut certe diabolus Dei sit imaginem, hoc est, hominem fabricatus; quod non minus stultum dignoscitur esse, quam impium? Ergo tam inops, » inquit, « tam inverecundus Deus est, ut non habuerit quod in praemium sanctis hominibus daret, nisi quod deceptis diabolus infudit in vitio? Vis autem scire, quod etiam in his qui sancti non sunt, hanc generationum potentiam Deus tribuisse probetur? Eo igitur tempore cum Abraham metu perculsus gentis barbarae, Saram quae uxor erat, sororem suam dixit, refertur Abimelech rex illius provinciae abduxisse eam in noctis usum. Sed Deus cui curae erat honor sanctae mulieris, in somnis Abimelech veniens regiam frenavit audaciam, comminatus interitum, si pergeret violare conjugium. Tunc Abimelech ait: Numquid, Domine, gentem ignorantem et justam perdes? Nonne ipsi dixerunt se germanitate conjunctos? Surrexit ergo mane Abimelech, et accepit mille didrachmas ar
Abbreviated transcription (Latin):
pellata sunt m̃bra. non fuit in
corpore uitȩ illius quȩ in para¬
dyso fuit ante peccatũ . sed cępu
eẽ incorpore mortis huiꝰ retribu.
Sine qua libidine poterat opus
fieri conuigũ in generatione filie
sicut multa oꝑã fiunt obedientis
ceteroꝵ sine ullo ardore mẽbroꝵ
quȩ uoluntatis nutu mouentur.
ñ estu libidinis concitant᷑. At ten¬
rectione loqueretur: ait. Insi¬
piens tu. quod seminas ñ uiuif¬
catur. Et infra. Us aut̃ illi dai
corpꝰ ꝓut uult. & unicuiq semi¬
num. ꝓpris̃ corpꝰ. Si ergo ds̃ inqͥt
humano semini qđ nemo negat
om̃ib reb corpꝰ attribuit: unde
quẽquã reum natũ ꝓbabis: Tan.¬
demoro respicias : quib laqueis
peccati naturalis suffocct᷑ assertio.
Yerũ age inquit tecũ p̃cor mitiꝰ.
Michi crede etiã te ds̃ fecit: sed
quod fatendũ. ẽ. grauius error
infecit. Quid enĩm pocest pro-¬
fanus dici. quã qđ ds̃ hominẽ
aut non fecerit. aut ut dicis dia¬

Expanded text:
pellata sunt membra — non fuit in pellata sunt membra — non fuit in corpore uitae illius, quae in paradiso fuit ante peccatum, sed coepit esse in corpore mortis huius retributasine qua libidine poterat. opus fieri coniugum in generatione filiorum, sicut multa opera fiunt oboedientia ceterorum sine illo ardore membrorum, quae uoluntatis nutu mouentur, non aestu libidinis concitantur.. Adtenrectione loqueretur, ait: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur, et infra: deus autem dat illi corpus prout uult et unicuique seminuhumano semini, quod nemo negat omnibus rebus corpus attribuit, unde quemquam reum natum probabis? Tandem oro respicias, quibus laqueis peccati naturalis suffocetur assertio. Verum age, » inquit, « tecum, precor, mitius. Mihi crede, etiam te Deus fecit: sed, quod fatendum est, gravis error infecit. Quid enim potest profanius dici, quam quod Deus hominem aut non fecerit, aut, ut dicis, dia
Abbreviated transcription (Latin):
actor hominis fuit: ita nunc
uis illa uoluptatis confectrix
cõmistrixq seminũ ñ explet
oꝑationis uicẽ. sed de thesau¬
ris naturȩ offert do unde
ille hominẽ dignetur oꝑari.
Hec om̃ia quȩ dixit. excepto
qđ ait. a uoluptate semina
confici atq misceri recte diceret.
si meis catholicũ sensũ defendere
niteret᷑. Quia uero scimꝰ quid ex
his moliatur efficere. ꝓfecto dict
etiã recta ꝑuerse. Illud itaq quo
excepto cetera uera ñ annuo. iđͥo
non.ẽ. uerũ: quia uoluptas illa
concupiscentiȩ carnalis ñ conficit
semina. sed ea quȩ iã.ẽ. in corporib
a uero đo condita. a quo ipsa con¬
dunt᷑ & corpora. ñ fuint uolup.¬
tate. sed excitant᷑ & emittunt᷑
cũ uoluptate. Ytrũ aut̃ utriusq
sexus semina in muliebri utero
cũ uoluptate misceant᷑. uiderim
feminȩ quid insecretis uiscerib
sentiant. Nos ñdecet in aniter usꝙ
ad ista ẽẽ curiosos. Libido tam̃ illi
erubescenda uł pudenda ipsap¬

Expanded text:
auctor hominis fuit, ita nunc auctor hominis fuit, ita nunc uis illa uoluptatis. confectrix commixtrixque seminum, non explet operationis uicem, sed de thesauris naturae offert deo, unde ille hominem dignetur operari' ? . haec omnia, quae dixit, excepto quod ait a uoluptate semina confici atque misceri, recte diceret, si in eis catholicum sensum defendere niteretur; quia uero scimus quid ex his moliatur efficere, profecto dicit etiam recta peruerse. illud itaque, quo excepto cetera uera esse non abnuo, ideo non est uerum, quia uoluptas illa concupiscentiae carnalis non conficit semina, sed ea quae iam sunt in corporibus a uero deo condita. a quo ipsa conduntur et corpora, non fiunt uoluptate, sed excitantur et emittuntur cum uoluptate. utrum autem utriusque sexus semina in muliebri utero cum uoluptate misceantur, uiderint feminae quid in secretis uisceribus sentiant; nos non decet inaniter usque ad ista esse curiosos. libido tamen illa erubescenda — unde pudenda ipsa ap
Abbreviated transcription (Latin):
generandis filiis natura sana
nunc aut̃ habet eam natura
uitiata. Ac ꝑ hoc & qui inde
nascitur indiget renasci ut
sit mẽbrũ xp̃i : & de quo nas¬
citur si iã renatus . ẽ. indigo
lib̾ari ab ea quȩ incorpore mor¬
tis huiꝰ. ẽ. lege peccati. Quȩ cũ
ita sint quomodo adiungit &
dicit. confiteris gͦ necesse est
originale qđ finxeras interis.¬
se peccatũ. Non ego finxi
originale peccatũ. qͥđ catholi¬
ca fides credit antiquitꝰ: sed
tu qui hoc negas. sine dubio es
nouus hereticus. Sub diabolo
aut̃ sunt iudicio di om̃s cum
peccato generati: si non fue.¬
rint in xep̃o regenerati. Sed
quia de abrahã loquebatur
& sarra : subiunxitatq ait.
Quodsi dixeris usus in eis ui¬
gebat. & fetus ñ erat: respon.¬
debo. Quẽ conditor ꝓmisit:
con ditor dedit. Non concubitꝰ.
sed dĩ opus ẽ. qui nascitur.
Qui enĩ primũ hominẽ fecit
ex puluere: om̃s fabricat᷑ ex
semine. Sicut gͦ tunclimus
qui assumptꝰ ẽ. materia non

Expanded text:
generandis filiis natura sana, generandis filiis natura sana, nunc autem habet eam natura uitiata. ac per hoc et qui inde nascitur indiget renasci, ut sit membrum Christi, et de quo nascitur, si iam renatus est, indiget liberari ab ea quae in corpore mortis huius est lege peccati. quae cum ita sint, quomodo adiungit et dicit: \'confitearis ergo necesse est originale quod finxeras interisse peccatum?\' non ego finxi originale peccatum, quod catholica fides credit antiquitus; sed tu, qui hoc negas, sine dubio es nouus haereticus. sub diabolo autem sunt iudicio dei omnes cum peccato generati, si non fuerint in Christo regenerati. Sed quia de Abraham loquebatur et Sarra, subiunxit atque ait: \'quodsi dixeris: usus in eis uigebat et fetus non erat, respondebo: quem conditor promisit, conditor dedit, non concubitus, sed dei est opus qui nascitur. qui enim primum hominem fecit ex puluere, omnes fabricatur ex semine, sicut ergo tunc limus qui adsumptus est materia non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ magnis. ñ uetus destam̃tum
quod in seruitutẽ generat. non
lex quȩ non sic est data quȩ pos.¬
credimꝰ nos xp̃m in carne ue¬
nisse: sic illi uenturũ. sicut nos
mortuũ. ita illi moriturũ. sic̃
nos resurrexisse: ita illi resur¬
recturũ. ⁊ nos uero & illi ad
iudiciũ mortuoꝵ iuuoꝵq uen.¬
turũ. Non ergo iste humanã
niale defendendo impediat
a salute naturã: quia om̃s sub
peccato nascimur. ⁊ ꝑ unũ solũ
qui sine peccato natus.ẽ. lib̾amͣ.
Ista inquit corporũ cõmixtio
cũ calore. cũ uoluptate cum
semine adeo facta. ⁊ pro suo
modo laudabilis approbatur.
quȩ aliquando etiã amplum
efficitur munꝰ pioꝵ. Dixit cũ
calore. dixit cũ uoluptate. dix
cũ semine : non tamen dicere
ausus ẽ. cũ libidine. Quare. nͥ
quia nominare erubescit. quã
laudare ñ erubescit. Munus
aut̃ pioꝵ ꝓpagatio. ẽ. fecunda
filioꝵ. non cõmutatio pudenda
mbroꝵ: quã non haberet in

Expanded text:
cum magnis, non uetus testamentum cum magnis, non uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est data, quae poscredimus nos Christum in carne uenisse, sic illi uenturum, sicut nos mortuum, ita illi moriturum, sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum, et nos uero et illi ad iudicium mortuorum uiuorumque uenturum. non ergo iste humanam male defendendo inpediat a salute naturam, quia omnes sub peccato nascimur et per unum solum, qui sine peccato natus est, liberamur. \'Ista\', inquit, 'corporum commixtio cum calore, cum uoluptate, cum semine a deo facta et pro suo modo laudabilis adprobatur, quae aliquando etiam amplum efficitur munus piorum\\ dixit \'cum calore\', dixit \'cum uoluptate\', dixit \'cum semine\', non tamen dicere ausus est \'cum libidine\'. quare, nisi quia nominare erubescit, quam laudare non erubescit? munus autem piorum propagatio est fecunda filiorum, non commotio pudenda membrorum, quam non haberet in
Abbreviated transcription (Latin):
carne uenturi: quia ꝑeandẽ fidẽ
uenturi in carne xp̃i ⁊ morituri ꝓ
nob̾. & t̾cio die qui post septimũ
sabbati fuerat futurꝰ octauus re-¬
surrecturi. etiã iusti saluantur
antiqui. Traditꝰ. ẽ. enĩ ꝓpter de-¬
licta nr̃a: ⁊ resurrexit propter
iustificationẽ nr̃am. Ex quo enĩ
instituta. ẽ. circũcisio in populo
đi: qđ erat tunc signaculũ iusti.¬
dȩ fidei ad significationẽ purga¬
tionis ualebat᷑ & paruulis uetẽ¬
ris originalisq peccati. sicut &
baptismus ex illo ualere cepit
ad inuocationẽ hominis ex quo
ẽ. institutus. ñ quod ante circũ.¬
cisionẽ iustitia fidei nulla erat.
nã cũ adhuc ẽẽt in p̃putio ex
side iustificatꝰ.ẽ. ipse abraham
pat̾ gentiũ quȩ fidẽ ipsius fue¬
rant sectaturȩ. sed suꝑioribus
tẽporib omĩmodolatuit sacra¬
riitũ iustificationis ex fide. Padẽ
tam̃ fides mediatoris saluos ius.¬
tos faciebat antiquos. pusillos

Expanded text:
carne venturi: quia per eamdem fidem carne venturi: quia per eamdem fidem venturi in carne Christi, et morituri pro nobis, et tertio die qui post septimum Sabbati fuerat futurus octavus resurrecturi, etiam justi salvabantur antiqui. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram. Ex quo enim instituta est circumcisio in populo Dei, quod erat tunc signaculum justitiae fidei , ad significationem purgationis valebat et parvulis originalis veterisque peccati, sicut et baptismus ex illo valere coepit ad innovationem hominis ex quo est institutus. Non quod ante circumcisionem justitia fidei nulla erat; nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide justificatus est ipse Abraham, pater gentium quae fidem ipsius fuerant sectaturae: sed superioribus temporibus omni modo latuit sacramentum justificationis ex fide. Eadem tamen fides Mediatoris salvos justos faciebat
Abbreviated transcription (Latin):
si circũcisus die ñ eẽtꝰ octauo. qͥd
ipse peccasset. quid offendisset dm̃.
ut de aliena inse negligentia tã
seuera sententia puniretur.: Si
nullũ.ẽ. originale peccatũ. De
circũcidendis enĩ ds̃ sic manda¬
uit infantib. Masculus qui
circũciditur carne p̃putii sui octa¬
uodie. disperiet anima eiꝰ de gene¬
re suo: quia testam̃tũ meũ dissipa¬
uit. Dicat iste si potest: quomodo
puer ille testam̃tũ dissipauit octo
dierũ. Quantũ ad ipsũ ꝓprie atti¬
net: in nocens infans. Et tam̃ nullo
modo ds̃ uł scã scriptura id men-¬
dacit̃ dicer&e. Tunc gͦ dissipauit
testam̃tũ di. non hõc de imꝑata
circũcisione. sed illud de ligni ꝓ¬
hibitione. quando ꝑ unũ hominẽ
peccatũ intrauit in mundũ. & ꝑ
peccatũ mors. & ita mom̃s homi
nes ꝑtransiit: in quo om̃s pecca¬
uerunt. Et hoc in illo significabat᷑
expiari circũcisione octaui diei.
hoc.ẽ. sacram̃tũ mediatoris iN

Expanded text:
si circumcisus die non esset octauo, quid si circumcisus die non esset octauo, quid ipse peccasset, quid offendisset deum, ut de aliena in se neglegentia tam seuera sententia puniretur, si nullum esset originale peccatum. de circumcidendis enim deus sic mandauit infantibus: masculus qui circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, disperiet anima eius de genere suo, quia testamentum meum dissipauit. dicat iste, si potest, quomodo puer ille testamentum dei dissipauit octo dierum, quantum ad ipsum proprie adtinet, innocens infans, et tamen nullo modo deus uel sancta scriptura id mendaciter diceret. tunc ergo dissipauit testamentum dei, non hoc de imperata circumcisione, sed illud de ligni prohibitione, quando per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes hones pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Et hoc in illo significabatur expiari circumcisione octavi diei, hoc est, sacramento Mediatoris in