comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃iana obseruatione diu̾sum. cum et baptis¬
mum. ad religionem. ad sacram̃ta. ad xp̃ianã
obseruationem ꝑtinere fateamini. tam̃ rebapti¬
ratis. Atcende enim diligent̃ definitionem tuã.
in qua dixisti. heresis est diu̾sa sequentium secta.
et uide utrum ñ diu̾sa sequimini. aut separando
baptismũ a religiosa obseruatione xp̃ianorum
sacram̃torũ. quib eum nos int̾ magna coniungi¬
mꝰ. aut eoscum quib in una religiosa obseruatio¬
ne. xp̃ianoꝵ sacram̃torum. etiam baptismus unꝰ
ẽ. tam̃ rebaptirando qd̾ nos detestamur. Quam uel¬
lem si possem cum aliquem deceptum ex nr̃is fide¬
lib. ur̃is nefandis interimendum insidus excipi¬
unt. cũ apud nos iam baptiratum nec cepisse di¬
cunt ẽẽ xp̃ianum. cũ tanꝗͣ paganum exsufflant.
cum cathecuminũ faciunt. ut p̃parent deinde
retingendum. uł potiꝰ extinguendũ. repente ali¬
cunde existere cum hac epła tua. et hunc ipsum

Expanded text:
in christiana obseruatione diuersum, cum et baptisin christiana obseruatione diuersum, cum et baptismum ad religionem, ad sacramenta, ad christianam obseruationem pertinere fateamini, tamen rebaptizatis. adtende enim diligenter definitionem tuam, in qua dixisti: haeresis est diuersa sequentium secta, et uide utrum non diuersa sequimini, aut separando baptismum a religiosa obseruatione christianorum sacramentorum, quibus eum nos inter magna coniungimus, aut eos, cum quibus in una religiosa obseruatione christianorum sacramentorum etiam baptismus unus est, tamen rebaptizando, quod nos detestamur. Quam uellem, si possem, cum aliquem deceptum ex nostris fidelibus uestri nefandis interimendum insidiis excipiunt, cum apud nos iam baptizatum nec coepisse dicunt esse christianum, cum tamquam paganum exsufflant, cum catechumenum faciunt, ut praeparent deinde retinguendum uel potius extinguendum, repente alicunde existere cum hac epistula tua et hunc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
unam eẽ religionem. eadem sacram̃ta. nichil in
xp̃iana obseruatione diu̾sum. Si una religio est
eadem sacramenta. nichil in xp̃iana obseruatione
diu̾sum. quare gͦ rebaptiras xp̃ianum: Si autem
in eo qd̾ tu rebaptizas xp̃ianum. ego ñ rebaptiro.
diu̾sa utiq sequim᷑. quare te dici ñ uis hereticum:
Puto qd̾ ñ paruo signo agnoscamꝰ hereticos. qui cũ
sibi & nob̾ unam religionẽ: eadem sacram̃ta. nicħ
inxp̃iana obseruatione diu̾sum ẽẽ fateantur. no¬
lunt nos agnoscere baptizatos. An tanta obstina¬
tione contenditis. tanta dissensione uitati resistitis.
ut a religione:a sacram̃tis. a. xp̃iana obseruatione
baptisinum separetis. Qd̃ si facitis. in eo estis heretici.
qd̾ ad religionem. ad sacram̃ta. ad obseruationẽ
xp̃ianam. baptismum ꝑtinere ñ uultis. Si autẽ
ñ facitis. in eo estis heretici. qd eos qui uobiscum
habent unam religionem. eadem sacram̃ta. nich

Expanded text:
unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in unam esse religionem, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. si una religio est, eadem sacramenta. nihil in christiana obseruatione diuersum, quare ergo rebaptizas christianum ? si autem in eo quod tu rebaptizas christianum, ego non rebaptizo, diuersa utique sequimur, quare te dici non uis haereticum? puto quod non paruo signo agnoscamus haereticos, qui cum sibi et nobis unam religionem. eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum esse fateantur, nolunt nos agnoscere baptizatos. an tanta obstinatione contenditis, tanta dissensione ueritati resistitis, ut a religione, a sacramentis, a christiana obseruatione baptismum separetis? quod si facitis, in eo estis haeretici, quod ad religionem, ad sacramenta, ad obseruationem christianam baptismum pertinere non uultis. si autem non facitis, in eo estis haeretici, quod eos, qui uobiscum habent unam religionem, eadem sacramenta, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ nichil ẽ: in xp̃iana obseruatione diu̾sum:¬
Ngͦ diu̾sus ẽ. et baptismꝰ. Que cum ita sint. nos rec¬
te qd̾ unum atq idem. neq diu̾sum ẽ. nec imꝓba¬
mꝰ. nec exsufflamꝰ. nec iteramꝰ. s agnoscimꝰ. suscipi¬
mus acceptamꝰ. Uos uͦ impie qd unum atq idẽ
neq diu̾sum ẽ: dissimulatis agnoscere: susciꝑe re¬
cusatis. acceptare ñ uultis. s eligitis imꝑbare: au¬
detis exsuffiare. ñ metuitis iterare: Et cum in hoc
ipso qd̾ ea q̃ int̃ nos mutata ñ sunt nos suscipimꝰ.
uos repellitis. nossi a uob̾ data sunt. data iudi¬
camꝰ. uos si a nobis data sunt tanquam ñ data
repetitis. cum tam diu̾sa sequimini appellari
uos hereticos dedignamini. Attende diligent̃ qͥd
dicas. quid dicam. Tu certe definisti et dixisti. He¬
resis est diu̾sa sequentium secta. Scisma uͦ. cadem
sequentium separatio. Item tu dixisti. nob̾ et uob̾

Expanded text:
quomodo nihil est in christiana obseruatione diuersumquomodo nihil est in christiana obseruatione diuersum diuersus et baptismus. quae cum ita sint, nos recte, quod unum atque idem neque diuersum est, nec inprobamus nec exsufflamus nec iteramus, sed agnoscimus suscipimus acceptamus; uos uero impie, quod unum atque idem neque diuersum est, dissimulatis agnoscere, suscipere recusatis, acceptare non uultis, sed eligitis inprobare, audetis exsufflare, non metuitis iterare. et cum in hoc ipso, quod ea quae inter nos mutata non sunt nos suscipimus, uos repellitis, nos si a uobis data sunt data iudicamus, uos si a nobis data sunt tamquam non data repetitis, cum tam diuersa sequimini, appellari uos haereticos dedignamini. Adtende diligenter quid dicas, quid dicam. tu certe definisti et dixisti: haeresis est diuersa sequentium secta, schisma uero eadem sequentium separatio. item tu dixisti nobis et uobis
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sum ẽ: nonne rebaptizare ꝑu̾sum ẽ: Tria nã¬
q posusti. quorum si unum posuisses. satis suꝑq
sufficeret. S quasi contra donatianos fidelit̃ age¬
res. ne quisquam uł nimis acutus. id qd̾ semel bre¬
uit̃q dixisses. interp̾tari alit̃ conaretur. etiã obtun¬
sis aurib et cordibus. tuã curasti immergere atq
inccilcare sententiam. Una inquis religio. eadem
sacramenta. nichil in xp̃iana obseruatione diu̾-¬
sum. et adhuc adu̾sus inuicem laboramꝰ: Iam tan¬
dem aliquando cohibete dissensionem. resarcite
dissensionem. finite litem. amate pacem. Quid
reꝑbatis. quid exsuffiatis. quare rebaptiratis:ui¬
na religio ẽ. eadem sacramenta. nichil in .xp̃ia¬
na obseruatione diu̾sum. Nam si nobis et uob̾ ñ ẽ
unꝰ baptismꝰ. quomͦ ẽ: una religio: S tu dixisti una
cramenta : S tu dixisti eadem sacram̃ta. Idem gͦ &
baptismꝰ. Item si nobis et uob̾ diu̾sus ẽ. baptismus.

Expanded text:
peruersum est, nonne rebaptizare peruersum eat? tria namperuersum est, nonne rebaptizare peruersum eat? tria namque posuisti. quorum si unum posuisses, satis superque sufficeret. sed quasi contra Donatianos fideliter ageres, ne quisquam uel nimis acutus id quod semel breuiterque dixisses interpretari aliter conaretur, etiam obtunsis auribus et cordibus tuam curasti inmergere atque inculcare sententiam : una, inquis, religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. et adhuc aduersus inuicem laboramus. iam tandem aliquando cohibete dissensionem, resarcite discissionem, finite litem, amate pacem. quid reprobatis, quid exsufflatis, quare rebaptizatis? una religio est, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum. nam si nobis et uobis non est unus baptismus, quomodo est una religio? sed tu dixisti una cramenta? sed tu dixisti \'eadem sacramenta\', idem ergo et baptismus. item si nobis et uobis diuersus est baptismus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nisi int̾ diu̾sa sequentes fieri solent. nec hereticꝰ
nisi contrarie. uel aliter interp̃tate religionis est
cultor. ut sunt manichei. arriam. marcionite:
nouatiani. cęteriq quorum int̾ se contra fidem
xp̃ianam diu̾sa sententia stat. Int̾ nos quibus
idem xp̃c. natus. mortuus. et resurgens. una reli¬
gio. eadem sacram̃ta. nichil in xp̃iana obseruati¬
one diu̾sum. scisma factum ñ heresis dicit᷑. Siqͥdẽ
heresis ẽ. diu̾sa sequentium secta: scisma uͦ idem
sequentium separatio. Quare et in hoc studio cri¬
minandi quantum incurreris uides errorem.
cum qd̾ scisma ẽ. heresem uocas. Hȩc nempe uerba
tua sunt. quȩ posui ex epła tua. Iam nunc attende
si ꝑtinax ñ sis quam facili compendio id qd̾ inter
nos agebatur ipse finieris. Si enim et nob̾ et uob̾ id̾
xp̃c. natus. mortuus. ac resurgens. una religio. ea¬
dem sacramenta. nichil in xpĩana obseruatione

Expanded text:
non nisi inter diuersa sequentes fieri solent nec haereticus us non nisi inter diuersa sequentes fieri solent nec haereticus us nisi contrariae uel aliter interpretatae J\'eligionis est cultor, ut sunt Manichei Arriani Marcionitae Nouatiani ceterique, quorum inter se contra fidem christianam diuersa sententia stat. inter nos, quibus idem Christus natus, mortuus et resurgens, una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione diuersum, schisma factum, non haeresis dicitur; siquidem haeresis est diuersa sequentium secta, schisma uero idem sequentium sepa ratio. quare et in hoc studio criminandi quantum incurreris uides errorem. cum quod schisma est haeresem uocas. haec nempe uerba tua sunt quae posui ex epistula tua. Iam nunc adtende, si pertinax non sis, quam facili conpendio id quod inter nos agebatur ipse finieris. si enim et nobis et uobis idem Christus natus, mortuus ac resurgens, una religio, eadem sacramenta, nihil in christiana obseruatione
Abbreviated transcription (Latin):
nere: quia hoc nisi curauero ꝑniciosissime erra¬
bo. ita ñ curo utrum donatiste andonatian ꝑitiꝰ
& litteratius declinemini. utrum postremo a do¬
nato. uł qui prius extra eccłiam sacrificauit. uł
qui hanc dissensionem maxime roborauit. an
a maiorino qui primus contra cecilianum. ur̃ȩ
partis ep̃c ordinatus est. debeat uob̃ quando lo¬
quimur distinctionis causa indi uocabulum.
qd̾ tam̃ heretici sitis. et ideo ne decipiatis cautis¬
sime deuitandi. nisi diligent̃ demonstrare cura¬
uero. ñ paruam negligentiȩ culpam ꝓ mei officu
sarcina incurram.quanquam id qd̃ int̃ nos acci¬
dit scisma potius quam heresim censes appellari
oportere: et qd̾ raro audere dialectici solent. etiam
diffinitionib ista discernis. ubi quantum nos ad¬
iuues satis demonstrare ñ potero. nisi ex epła tua
inseram u̾ba tua. Quid sibi uult inquis. qd̾ ais
hereticorum sacrilegum erroremꝰ. Nam hereses

Expanded text:
nere, quia hoc nisi curauero perniciosissime erranere, quia hoc nisi curauero perniciosissime errabo, ita non curo, utrum Donatistae an Donatiani peritius et litteratius declinemini, utrum postremo a Donato, uel qui primus extra ecclesiam sacrificauit uel qui hanc dissensionem maxime roborauit, an a Maiorino, qui primus contra Caecilianum uestrae partis episcopus ordinatus est, debeat uobis quando loquimur distinctionis causa indi uocabulum. quod tamen haeretici sitis et ideo, ne decipiatis, cautissime deuitandi, nisi diligenter demonstrare curanon paruam neglegentiae culpam pro mei officii sarcina incurram. Quamquam id quod inter nos accidit schisma potius quam haeresim censes appellari oportere et, quod raro audere dialectici solent, etiam definitionibus ista discernis; ubi quantum nos adiuues satis demonstrare non potero, nisi ex epistula tua inseram uerba tua. quid sibi quid, inquis, quod ais: haereticorum sacrilegum errorem? nam haercses
Abbreviated transcription (Latin):
a casisnigris qui altare contra altare in eadem
ciuitate primꝰ erexit. magnum scandalum fac¬
tum ẽ: ita fortasse a donato donatistas.ut abscan¬
dalo scandalistas uoluit appellare:S: ego in eare
in qua nichil causȩ nr̃ȩ minuitur me facillimũ
p̃beo. et quando tecum ago. iam donatianos uo¬
co. quando autem cum aliis consuetudinem po¬
tius sequor. quȩ his somis iure dominatur. Tu
tantũ memento cui tantam tribuisti eloquentiã.
nondum nosse nomina declinare: & nuncia ur̃is
securitatem. ne iam timeant tanquã dialecticum.
cui uides adhuc necessarium ẽẽ grammaticũ. Qd̃¬
si disciplina disputandi. siue illam dialec ticam
uelis appellare: siue quid aliua. satis tam̃ sobrie
docet cum de re constat ñ eẽ de nomine laboran¬
dum. sicut ñcuro utrum ea ipsa dialectica uoce¬
t᷑. curo tam̃ quantũ ualeo nosse ac posse disputa¬
re: hoc est u̾itatem a falsitate in loquendo discer¬

Expanded text:
a Casis Nigris, qui altare contra altare in eadem a Casis Nigris, qui altare contra altare in eadem ciuitate primus erexit, magnum scandalum factum est, ita fortasse a Donato Donatistas ut ab scandalo scandalistas uoluit appellare. Sed ego in ea re, in qua nihil causae nostrae minuitur, me facillimum praebeo et quando tecum ago iam Donatianos uoco, quando autem cum aliis, consuetudinem potius sequor, quae his sonis iure dominatur; tu tantum memento me, cui tantam tribuisti eloquentiam, nondum nosse nomina declinare et nuntia uestris securitatem, ne iam timeant tamquam dialecticum, cui uides adhuc necessarium esse grammaticum. quodsi disciplina disputandi, siue illam dialecticam uelis appellare siue quid aliud, satis tamen sobrie docet, cum de re constat, non esse de nomine laborandum, sicut non curo utrum ea ipsa dialectica uocetur, curo tamen, quantum ualeo, nosse ac posse disputare, hoc est ueritatem a falsitate in loquendo discer
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝓpagatum sonabat hoc nomen. Neq id
mutare curaui.cum et hoc ad distinctionem
qͣm uolebam satis sufficere existimarem. Si enĩ
demosthenes clarissimus oratorum. quib u̾boꝵ
tanta fuit cura. quanta rerum auctorib nr̃is.
tanĩ cum ei ñ nullam loquutionis insolentiam
obiecisset a eschines. negauit ille in eo positas eẽ
fortunas grecie: illone an illo u̾bo usus fuerit.¬
& huc an illuc manum porrexerit. quanto mi¬
nꝰ nos laborare debemus de regłis deriuandoꝵ
nominum.quando siue illud. siue illud dicamꝰ.
intelligit᷑ sine ambiguitate. qd̃ dicimꝰ. quorum
ñ in expolitione sermonis. s: in demonstratione
ueritatis ẽ: maior intentio. Si autem quisquã
nr̃orum primꝰ flexit hoc nomen. nullomͦ michi
uidetur illud simile intuitus. qd̃ euangłiste ab
euangelio nuncupantur. S: quia ꝑdonatũ non
tantum carthaginis. qui hanc heresem maxime
roborasse ꝑhibetur. s: etiam maiorem donatum

Expanded text:
quibus propagatum sonabat hoc nomen neque id quibus propagatum sonabat hoc nomen neque id mutare curaui, cum et hoc ad distinctionem quam uolebam satis sufficere existimarem. si enim Demosthenes, clarissimus oratorum, quibus uerborum tanta fuit cura quanta rerum auctoribus nostris, tamen, cum ei nonnullam locutionis insolentiam obiecisset Aeschines, negauit ille in eo positas esse fortunas Graeciae, illone an illo uerbo usus fuerit et huc an illuc manum porrexerit, quanto minus nos laborare debemus de regulis deriuandorum nominum, quando, sine illud siue illud dicamus, intellegitur sine ambiguitate quod dicimus, quorum non in expolitione sermonis, sed in demonstratione ueritatis est maior intentio! si autem quisquam nostrorum primus flexit hoc nomen, nullo modo mihi uidetur illud simile intuitus, quod euangelistae ab euangelio nuncupantur; sed quia per Donatum non tantum Carthaginis, qui hanc haeresem maxime roborasse perhibetur, sed etiam maiorem Donatum
Abbreviated transcription (Latin):
Audi gͦ cresconi dum breuit̃ et hoc demonstrabo.
nichil te dixisse ꝑ totam epłam tuam quo refelleres
meam.nisi forte qd me nomina deriuare uł decli¬
nare docuisti.ut adonato donatianos potius qͣm
donatistas dicerem. quam tam̃ grecam saltem de¬
clinationem ẽẽ concedis. uidelicet qd̾ ita donatiste
a donato. ut ȩuangliste ab ȩuangłio nominentur.
Qd̾ te delectari dicis. ut ur̃is euangłium p̾dican¬
tibus. a simili mutuata sit uocabuli declinatio.
Nide gͦ ne. forte ipsi priores hoc uoluerint appella¬
ri. quia donatum habent ꝓ euangłio. Nam sic isti
a donati. quomͦ scĩ om̃s nolunt ab euangłi socie¬
tate discedere: & ideo delectantur uocari donatiste.
sicut ȩuangłistȩ:tuq potius eis facis iniuriam.
cum scribis in latino sermone ñ nisi latinam
regłam ꝓbans. donarianos a donato.sicut ab
arrio et nouato.arrianos et nouatianos uelles
uocari. Nam ego cum scriberem iama nescio

Expanded text:
Audi ergo, Cresconi, dum breuiter et hoc demonstrabo Audi ergo, Cresconi, dum breuiter et hoc demonstrabo nihil te dixisse per totam epistulam tuam quo refelleres meam, nisi forte quod me nomina deriuare uel declinare docuisti, ut a Donato Donatianos potius quam Donatistas dicerem, quam tamen Graecam saltem declinationem esse concedis, uidelicet quod ita Donatistae a Donato ut euangelistae ab euangelio nominentur, quo te delectari dicis, ut uestris euangelium praedicantibus a simili mutuata sit uocabuli declinatio. uide ergo, ne forte ipsi priores hoc uoluerint appellari, quia Donatum habent pro euangelio. nam sic isti a Donati quomodo sancti omnes nolunt ab euangelii societate discedere, et ideo delectantur uocari Donatistae sicut euangelistae, tuque potius eis facis iniuriam, cum scribis in Latino sermone non nisi Latinam regulam probans Donatianos a Donato, sicut ab Arrio et Nouato Arrianos et Nouatianos, melius uocari. nam ego cum scriberem, iam mihi a nescio
Abbreviated transcription (Latin):
qui dialecticam maxime ꝓfiterentur habitũ fu¬
isse sermonem. ne contentiosissimis habeatur di¬
ligentissimꝰ p̃dicator. et ne litigator putetur impi¬
ger disputator instans scđm p̃ceptum apłi oportu¬
ne importune: ut doctrina sana contradicentes
redarguantur.uaniloqui refellantur. inquieti
corripiantur. pusillanimes consolentur. infirmi
suscipiantur. dum adu̾sus om̃s resistentes uerbum
salutis euangłicȩ cum patientia defenditur. sine
diffidentia p̃dicatur. Ostendi etiam quã ñ debea¬
tis ideo putare. apud uos esse hominem baptiran¬
dum quia et nos consentimꝰ qd̾ et haberi a uobis
baptismus possit et dari: cum et illud dicamus
ꝑniciose haberi. ꝑniciose dari. qm̃ illa sc̃a quibus
uti et mali possunt. quanto sanctiora sunt tanto
ab eis inutilius. penaliꝰq tractantur. unde cũ ad
eccli̾am scãm ueniunt ipsi corrigendi sunt. ñ a bo¬
nis illa uiolanda. que nec a malis mutata sunt.

Expanded text:
qui dialecticam maxime profiterentur habitum fuqui dialecticam maxime profiterentur habitum fuisse sermonem, ne contentiosissimus habeatur diligentissimus praedicator et ne litigator putetur inpiger disputator, instans secundum praeceptum apostoli oportune inoportune, ut doctrina sana contradicentes redarguantur, uaniloqui refellantur, inquieti corripiantur, pusillanimes consolentur, infirmi suscipiantur, dum aduersus omnes resistentes uerbum salutis euangelicae cum patientia defenditur. sine diffidentia praedicatur. ostendi etiam, quam non debeatis ideo putare apud uos esse hominem baptizandum, quia et nos consentimus quod et haberi a uobis baptismus possit et dari, cum et illud dicamus perniciose haberi et perniciose dari, quoniam illa sancta, quibus uti et mali possunt, quanto sanctiora sunt, tanto ab eis inutilius poenaliusque tractantur. unde cum ad ecclesiam sanctam ueniunt, ipsi corrigendi sunt, non a bonis illa uiolanda, quae nec a malis mutata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iosi. et auari
numerantur. puto qd̾ si ꝑtinacia deposita cogita¬
ueris uerum me dicere: tibi ipse facile responde¬
bis. ut ñ queras fontem signatum. et puteũ aquȩ
uiuȩ: nisi quo hi qui displicent d̾o. diuinitus non
UPE RI ORIS uoluminis tam ꝓlixo ser¬
mone: puto qd̃ tandem aliquando ꝑsu¬
asimus. ñ ẽẽ. in hoc laudandos ep̃os
ur̃os. neq approbandos. qd̃ de causa
dissensionis. quȩ nr̃am communionẽ di¬
rimit. nolunt nobiscum habere colloquium. Hac
enĩ quasi p̃scͥptione se in causa pessima putantes¬
securissimos. quam nisi fallor et ueris certisq ra¬
tionib. et maxime diuinarum scͥpturarũ exem¬
plis penitus amputaui. quib dilucidissime do¬
cui a sc̃is p̃dicatoribus atq assertorib u̾itatis eti¬
am contra p̃sentes eius adu̾sarios: nec tantum
qui ex eodem popło quo et illi fuerunt. uerũ etiã
contra alienigenas et extraneos. et unde p̃cipue
uanas formidines inicitis imꝑitis. contra eos

Expanded text:
iosi et auari numerantur, puto quod, si pertinacia deposita cogitaueris, uerum me dicere tibi ipse facile respondebis, ut non quaeras fontem signatum et puteum aquae uiuae nisi quo hi, qui displicent deo, diuinitus non Superioris uoluminis tam prolixo sermone puto quod tandem aliquando persuasimus non esse in hoc laudandos episcopos uestros neque adprobandos. quod de causa dissensionis. quae nostram communionem dirimit, nolunt nobiscum habere conloquium. hac enim quasi praescriptione se in causa pessima putant esse tutissimos, quam, nisi fallor, et ueris certisque rationibus et maxime diuinarum scripturarum exemplis penitus amputaui, quibus dilucidissime docui a sanctis praedicatoribus atque adsertoribus ueritatis etiam contra praesentes eius aduersarios nec tantum qui ex eodem populo quo et illi fuerunt, uerum etiam contra alienigenas et extraneos et, unde praecipue uanas formidines inicitis imperitis, contra eos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlata sunt. sic accipienda arbitraris. ut qd̾ ur̃os fac¬
titare laudasti in eccłia tantum quȩ in lege man¬
data sunt. popłi doceantur. Ibi enim forsitan pu¬
tas corripiendos et conuincendos eẽ diu̾sa sentien¬
tes. ut unusquisq doctor suorũ tantummͦ disputã¬
do & p̃dicando emendet errorem si quid autẽ tale
cum eis qͥ foris st̃ agere institerit. t̾e animosus. t̃ẽ con¬
tentiosus uł litigio sus habendus sit. quia et ipse ie¬

Expanded text:
prolata sunt, sic accipienda arbitraris, ut, quod uestros facprolata sunt, sic accipienda arbitraris, ut, quod uestros factitare laudasti, in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populi doceantur. ibi enim forsitan putas corripiendos et conuincendos esse diuersa sentientes, ut unusquisque doctor • suorum tantummodo disputando et praedicando emendet errorem, si quid autem tale cum eis qui foris sunt agere institerit, tunc animosus, tunc contentiosus uel litigiosus habendus sit, quia et ipse Hie
Abbreviated transcription (Latin):
iii.p̃dica uerbum. insta oportune importune et cet̾a.
Attende etiam quẽadmodum adtitum cum explica¬
ret qualis ẽẽ ep̃c debeat. etiam ꝑseuerantem dixit ẽẽ
oportere iuxta doctrinam fidelis uerbi. ut potens
sit inquit exhortari in doctrina sana. et contradicen¬
tes redarguere:Sunt enim multi ñ subditi. uaniloqͥ.
& mentis seductores. maxime qui ex circuncisione st̃.
qͦs oportet refelli. Nongͦ solos qͥ excircuncisione sunt.
s: eos maxime tales ẽẽ ait. Oportere tamen in doctri¬
na sana redargui refelliq ab ep̃o. uamiloqͦs. et m̃tis
seductores. indubitata p̾ceptione firmauit. Unde
hoc etiam michi iussum ẽẽ cognosco. hoc ꝓuiribus
ago. huic oꝑi quantum ipse qui iussit adiuuat ꝑse¬
uerant̾ insisto. Quid obstas. quid obstrepis. cur ꝓhi¬
bes.cur rep̃hendis: Tibi ne obedire oportet an deo:
Aisi forte ista quȩ a me de scripturis scĩs documenta

Expanded text:
ui: praedica uerbum, insta oportune inoportune etcetera; ui: praedica uerbum, insta oportune inoportune etcetera; adtende etiam quemadmodum ad Titum, cum explicaret qualis esse episcopus debeat, etiam perseuerantem dixit esse oportere iuxta doctrinam fidelis uerbi: ut potens sit, inquit, et exhortari in doctrina sana et contradicentes redarguere. sunt enim multi non subditi, uaniloqui et mentis seductores, maxime qui ex circumcisione sunt, quos oportet refelli. non ergo solos qui ex circumcisione sunt, sed eos maxime tales esse ait; oportere tamen in doctrina sana redargui refellique ab episcopo uaniloquos et mentis seductores indubitata praeceptione firmauit. unde hoc etiam mihi iussum esse cognosco, hoc pro uiribus ago, huic operi, quantum ipse qui iussit adiuuat, perseueranter insisto. quid obstas, quid obstrepis, cur prohibes, cur reprehendis? tibine oboedire oportet an deo? Nisi forte ista, quae a me de scripturis sanctis documenta
Abbreviated transcription (Latin):
& lex moneat dicens. Altiora te ne quesieris: & fortio¬
ra te ne scrutatus fueris. Et iterum. Homo animosus
parat lites.et uir iracundus exaggerat peccatum. Ihe¬
⁊echieli certe ista ñ diceres. qui cum u̾bo dĩ mittitur
inferre certamen hominibus ñ obedit᷑is. contrasensu¬
ris. contradicturis. contrafacturis. Nam si diceres. res¬
ponderet tibi fortasse qd̃ eisdem iudeis apłi responde¬
runt. Cui õportet. dõ magis an hominibus: Hoc tibi
etiam ipse responderim. Hic si tu flagitaris. ut ostendã
ubi etiam michi ds̃ p̃ceꝑit id agere quod tu ꝓhibes. me¬
mento apłicas epłas. ñ eis tantum scriptas qui tempore
illo quo scribebantur audiebant. s etiam nobis. N enim
ob aliud in eccłia recitantur. Actende etiam illud qd̃
apłs ait. an uultis exꝑimentum eiꝰ acciꝑe: qui in me
loquitur. xp̃c. et recole iam. ñ quid paulus. s. quid
ꝑ eum .xp̃c loquutus sit. qd̾ paulo ante commemora¬

Expanded text:
et lex moneat dicens: altiora te ne quaesieris et fortioet lex moneat dicens: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris, et iterum: homo animosus parat lites et uir iracundus exaggerat peccatum? Hiezechieli certe ista non diceres, qui cum uerbo dei mittitur inferre certamen hominibus non oboedituris contra sensuris contra dicturis contra facturis. nam si diceres, responderet tibi fortasse, quod eisdem ludaeis apostoli responderunt: cui oboedire oportet? deo magis an hominibus? hoc tibi etiam ipse responderim. Hic si tu fiagitaris, ut ostendam ubi etiam mihi deus praeceperit id agere quod tu prohibes, memento apostolicas epistulas non eis tantum scriptas, qui tempore illo quo scribebantur audiebant, sed etiam nobis — non enim ob aliud in ecclesia recitantur —; adtende etiam illud, quod apostolus ait: an uultis experimentum eius accipere qui in me loquitur Christus? et recole iam non quid Paulus, sed quid per eum Christus locutus sit quod paulo ante commemora
Abbreviated transcription (Latin):
quentes. quorum uerba ñ possis audire: & si ad tales
misissem te. forsitan audissent ce. Domꝰ autẽ isrł. ñ
audient te: quia nolunt audire me: Om̃is enĩ domꝰ
isrł inquieto et duro corde ẽ: Ego autem dedi faciem
tuam fortem adu̾sus faciem eorum. et certamen tu¬
um confortabor aduersus certamen eorum. Ecce mit¬
titur dĩ seruus. & eis loqui iubetur qui eum ñ erant
audituri. eo ipso dño qui mittebat & loqui iubebat
p̃dicente qd̾ ñ erant audituri. Qua causa. cui bono. qͦ
fructu. quoue effectu mittitur ad certamen p̃dican¬
de ueritatis. aduersus certaturos et ñ obedituros:
Num quisquã dicere audebit scos dĩ ꝓphas incidis¬
se in oppribrium abste michi obiectum cum dicereᷤ.
si tu scis rem de qua agitur. a te finiri ñ posse. cur in¬
cassum laborem sumis. cur mnanem impendis ope¬
ram.cur suꝑuacue ac sine fruc tu contendis: An ñ
magnus error est uelle qd̾ ñ ualeas explicare: cum

Expanded text:
quentes, quorum uerba non possis audire. et si ad tales quentes, quorum uerba non possis audire. et si ad tales misissem te, forsitan audissent te; domus autem Israhel non audient te, quia nolunt audire me. omnis enim domus Israhel inquieto et duro corde est. ego autem dedi faciem tuam fortem aduersus faciem eorum et certamen tuum confortabo aduersus certamen eorum. ecce mittitur dei seruus et eis loqui iubetur, qui eum non erant audituri, eo ipso domino qui mittebat et loqui iubebat praedicente, quod non erant audituri. qua causa, cui bono, quo fructu quoue effectu mittitur ad certamen praedicandae ueritatis aduersus certaturos et non oboedituros? num quisquam dicere audebit sanctos dei prophetas incidisse in obprobrium abs te mihi obiectum, cum diceres: si tu scis rem de qua agitur a te finiri non posse, cur incassum laborem sumis, cur inanem inpendis operam, cur superuacue ac sine fructu contendis? an non magnus error est uelle quod non ualeas explicare, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ose temptantem. et de scripturis scĩs questionũ laque¬
os opponentem. de scripturis scĩs respondendo conui¬
cit. nec iudicauit indignum cum sathana. xp̃c de di¬
uinis eloquiis habere colloquium: Quid utiq pre¬
uidens nisi quod iudeis et diabolo nichil ꝓderat cre¬
dituris gentibus ꝓfuturum : ꝓpħas etiam legimus
missos ad homines tam mobedientes: ut d̾s ipse qui
ꝓpħas mittebat. de his ad quos mittebat p̃diceret:
qd̃ uerbis eorum obtemperaturi ñ eeñt. Omitto qđ
ꝓpħico sp̃u quo futura cernebant. etiam hoc utiq nos¬
se potuissent. qd̃ eorum uerba contempturi fuerant
quib ea tam̃ uehementi instantia ñ tacebant. Aper¬
tissime d̃ns ad iherechielem ꝓpħam dicit. Uade et intͣ
in domũ isrł et loquere u̾ba mea ad ipsos. quia ñ
ad popłm ignote lingue. tu mitteris ad domũ isrł.
nec ad popłos multos diu̾sis aut grauib linguis lo¬

Expanded text:
ose temptantem et de scripturis sanctis quaestionum laqueose temptantem et de scripturis sanctis quaestionum laqueos opponentem de scripturis sanctis respondendo conuicit nec iudicauit indignum cum satana Christus de diuinis eloquiis habere conloquium, quid utique praeuidens nisi, quod Iudaeis et diabolo nihil proderat, credituris gentibus profuturum? Prophetas etiam legimus missos ad homines tam inoboedientes, ut deus ipse qui prophetas mittebat de his ad quos mittebat praediceret, quod uerbis eorum obtemperaturi non essent. omitto quod prophetico spiritu quo futura cernebant etiam hoc utique nosse potuissent, quod eorum uerba contempturi fuerant, quibus ea tamen uehementi instantia non tacebant. apertissime dominus ad Hiezechielem prophetam dicit: uade et intra in domum Israhel et loquere uerba mea ad ipsos, quia non ad populum ignotae linguae tu mitteris, ad domum Israhel, nec ad populos multos diuersis aut grauibus linguis lo
Abbreviated transcription (Latin):
ram in os eoꝵ quam multa loquutus ẽ: Nonne ab
eis ultro cum uoluit. qd̾ uoluit inquisiurt. ut eorum
illos responsione conuinceret: Nonne illis dolose tẽp¬
tando querentibus quem redarguti obinutescerent
sine ulla ambiguitate respondit: Qd̾ cum faceret
nullus ex his legitur ad eum sequendum fuisse conu̾¬
sus. Et utiq nouerat quia p̾scius erat. nichil se ad eoꝵ
salutem cum hȩc ad eos uł in eos uł adu̾sus diceret
ꝑfuturum: s nosfortasse suo firmauit exemplo. qui
futuram fidem ꝑfidiamue. hominum p̃noscere ñ ua¬
lemus. ne siquando nimium duris nimiũq ꝑu̾sissi¬
ne fructu salutis eorum loquun fuerimꝰ. deficiamꝰ et de¬
sistamꝰ ab instantia p̃dicandi. cum inanit̃ piguerit
laborare: Quid Od̾ etiam ipsum diabolum quẽ iam
ñ solum ds̃ s ne homines quidem dubitare possunt
nullomͦ ad iusticiam conu̾surum. filiũ d̾i tam̃ insidi¬

Expanded text:
ram in os eorum quam multa locutus est! nonne ab ram in os eorum quam multa locutus est! nonne ab eis ultro cum uoluit quod uoluit inquisiuit, ut eorum illos responsione conuinceret? nonne illis dolose temptando quaerentibus, ad quae redarguti ommutescerent, sine ulla ambiguitate respondit? quod cum faceret, nullus ex his legitur ad eum sequendum fuisse conuersus. et utique nouerat, quia praescius erat, nihil se ad eorum salutem, cum haec ad eos uel in eos uel aduersus eos diceret, profuturum. sed nos fortasse suo firmauit exemplo, qui futuram fidem perfidiamue hominum praenoscere non ualemus, ne, si quando nimium duris nimiumque peruersis sine fructu salutis eorum locuti fuerimus, deficiamus et desistamus ab instantia praedicandi, cum inaniter piguerit laborare. quid quod etiam ipsum diabolum, quem iam non solum deus sed ne homines quidem dubitare possunt. nullo modo ad iustitiam conuersurum, filius dei tamen insidi
Abbreviated transcription (Latin):
bore uersamur puto nequaquã iuste reprehendimi¬
nisterium nr̃m. si contra quosubet adu̾sarios u̾itatis
feruenti sp̃u ꝓu̾itate certemus. Nam si contentiosus
habetur a uob̾ uł animosus paratorq rixarum. qͥsqͥs
cuiꝗͣ. sermonis alt̾cationẽ. uł inferre. uł referre cura¬
uerit. uidete quid de ipso d̃no iħu. rp̃o. eiusq seruis
ꝓpħis et apłis sentiatis. Nempe enim dñs ipse filiꝰdi.
nunquid cum solis discipuł. uł turbis qͥ in eũ credide¬
runt. ac ñ etiam cum inimicis temptantib. obtrectan¬
tib. int̾rogantib̾. resistentibus. maledicentibꝰ. habuit
de ueritate: sermonem: Nunquid eum etiã cũ una mu¬
liere de questione orationis contra opinionẽ: L heresen
samaritanoꝵ. piguit disputare: s. illam inquis
credituram ẽẽ p̃sciebat. Quid totiens adu̾sus uideos.
phariseos. saduceos. ñ solum minime credituros. ue¬
rũ etiam maxime contradicturos. et ꝑsequuturos. co¬

Expanded text:
bore uersamur, puto nequaquam iuste reprehendi mibore uersamur, puto nequaquam iuste reprehendi ministerium nostrum, si contra quoslibet aduersarios ueritatis feruenti spiritu pro ueritate certemus. Nam si contentiosus habetur a uobis uel animosus paratorque rixarum, quisquis cuiquam sermonis altercationem uel inferre uel referre curauerit, uidete quid de ipso domino Iesu Christo eiusque seruis prophetis et apostolis sentiatis. nempe enim dominus ipse filius dei numquid cum solis discipulis uel turbis, qui in eum crediderunt, an non etiam cum inimicis temptantibus obtrectantibus interrogantibus resistentibus maledicentibus habuit de ueritate sermonem? numquid eum etiam cum una muliere de quaestione orationis contra opinionem uel haeresem Samaritanorum piguit disputare? sed illam, inquis, credituram esse praesciebat. quid? totiens aduersus Iudaeos Pharisaeos Sadducaeos non solum minime credituros, uerum etiam maxime contradicturos et persecuturos co
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat p̃dicari qd̾ latius innotescere cupiebat. quia
enim inquit dum omnimͦ siue occasione siue ueri¬
tate. xp̃c annunciet᷑: Neq enim cordis sui ueritate:
quia ñ sincera intentione.s: emula contentione. ueri¬
tatem tam̃. hoc ẽ. xp̃m annunciabant. Tugͥ cum iu¬
aex interiorum cordis nr̃i ẽẽ ñ possis. tantũmͦ utrum
ueritati resistamꝰ an eos qui ueritati resistunt reum¬
cere cupiamus adute: Nã ꝓculdubio si ueritatem sua¬
demus erroremq refellimꝰ. etiam si ñ ueritatem ꝓpͥe in¬
tentionis.s. emolumentũ scłi huius & humanam glo¬
riam querentes id agamus. gaudere debent ailectores
ueritatis. quia et hac occasione ueritas annunciatur.
sicut apls qui dicit. & in hoc gaudebo. Si autem qd̃
do maxime notũ ẽ: et qͦd tͥ etiam ipsi quantũ ẽ. faculta¬
tis humane si nobiscum inueres notum ẽẽ potuisset.
pia sollicitudine caritatis in huius dispensationis la¬

Expanded text:
uidebat praedicari quod latius innotescere cupiebat: quid uidebat praedicari quod latius innotescere cupiebat: quid enim, inquit? dum omni modo, siue occasione siue ueritate. Christus adnuntietur. neque enim cordis sui ueritate, quia non sincera intentione sed aemula contentione, ueritatem tamen, hoc est Christum, adnuntiabant. tu igitur cum iudex interiorum cordis nostri esse non possis, tantummodo utrum ueritati resistamus an eos, qui ueritati resistunt, reuincere cupiamus aduerte. nam procul dubio, si ueritatem suademus erroremque refellimus, etiamsi non ueritate propriae intentionis, sed emolumentum saeculi huius et humanam gloriam quaerentes id agamus, gaudere debent dilectores ueritatis, quia et hac occasione ueritas adnuntiatur, sicut apostolus qui dicit: et in hoc gaudebo. si autem — quod deo maxime notum est et quod tibi etiam ipsi, quantum est facultatis humanae, si nobiscum uiueres, notum esse potuisset — pia sollicitudine caritatis in huius dispensationis la
Abbreviated transcription (Latin):
cundia tua. Predicamus omino in adiutorio d̾ni dĩ
ne. & quantis ualemꝰ uirib istam int̾ nos partemq
ẽẽ monstramꝰ. Agnoscant in se contenciose animosita¬
tis nom̃ & crimen. qui uł ꝑuicaci astutia p̃bent pa¬
trocinium falsitati. uł inuida iactantia ministrãt
p̃conium ueritati. Utrũq hoc contenciosoꝵ genus
apłs paulus exp̃ssit. Illud primũ in alexandro de qͦ
de enim restitit nr̃is sermonib. Hoc uͦ alterum in eis
de quibus ait. quidam quidẽ ex inindia et contenti¬
one. xp̃m annuntiant. ñ caste. existimantes tribula¬
tionẽ suscitari uinculis meis. Nam hi ꝓculdubio ia
ipsum annunciabant qd paulus. ñ tam̃ eo animo. ñ
ea uoluntate:. ñ excaritate.s. ex inuidia sicut dixit et ex
contentione: uolentes suꝑbo sensu in eadem ipsa an¬
nunciatione p̃cellere & apłõ paulo anteponi. Qd̃ ille
ñ moleste ferens. immo etiam gaudens qd̾ ab eis illud

Expanded text:
cundia tua; praedicamus omnino in adiutorio domini decundia tua; praedicamus omnino in adiutorio domini dene, et quantis ualemus uiribus istam inter nos partemqueesse monstramus. Agnoscant in se contentiosae animositatis nomen et crimen, qui uel peruicaci astutia praebent patrocinium falsitati uel inuida iactantia ministrant praeconium ueritati. utrumque hoc contentiosorum genus apostolus Paulus expressit, illud primum in Alexandro, de qude enim restitit nostris sermonibus, hoc uero alterum in eis, de quibus ait: quidam quidem ex inuidia et contentione Christum adnuntiant, non caste, existimantes tribulationem suscitari uinculis meis. nam hi procul dubio id ipsum adnuntiabant quod Paulus, non tamen eo animo, non ea uoluntate, non ex caritate sed ex inuidia, sicut dixit, sed ex contentione, uolentes superbo sensu in eadem ipsa adnuntiatione praecellere et apostolo Paulo anteponi. quod ille non moleste ferens, immo etiam gaudens, quod ab eis illud
Abbreviated transcription (Latin):
respondeant ñ inuenientes. nec tamen ueritati ad qͥ¬
escentes. onerose: ac moleste ferunt. eosq qui secum
sedulo agunt. nec ab eorum conuincendo errore dis¬
simulant. litigiosos et contentiosos uocant. falsitas
enim quȩ: nudari et redargui metuit. eoꝵ iniciorũ
nomine quȩ ueritas damnat. diligentiam uerita¬
tis accusat. nunquid ideo tamen abhac instantia
desistendum ẽ: Nide quemadmodum timotheum
uis est p̃dicatio ueritatis aliqua ei segnitia p̃dican¬
di subreꝑet. Testificor inquit coram dõ et xp̃o iħu qͥ
iudicaturus ẽ: uiuos ac mortuos. et manifestationẽ
& regnum eiꝰ. Predica u̾bum. insta oportune impor¬
tune: Argue: hortare. increpa: in om̃i longanimi¬
tate & doctrina. Quis hec audiens. si dõ fidelit̃ ser¬
uit. si dolosus oꝑarius ñ ẽ: ab hac diligentia et instan¬
tia conquiescat: Ouis sub tanta testificatione. segnis
ẽẽ audeat: N itaq nobis obstreꝑat in hac causa fa¬

Expanded text:
respondeant non inuenientes nec tamen ueritati adquirespondeant non inuenientes nec tamen ueritati adquiescentes onerose ac moleste ferunt, eos, qui secum sedulo agunt nec ab eorum conuincendo errore dissimulant. litigiosos et contentiosos uocant. falsitas enim, quae nudari et redargui metuit, eorum uitiorum nomine, quae ueritas damnat, diligentiam ueritatis accusat. numquid ideo tamen ab hac instantia desistendum est? uide quemadmodum Timotheum uis est praedicatio ueritatis, aliqua ei segnitia praedicandi subreperet: testificor, inquit, coram deo et Christo Iesu, qui iudicaturus est uiuos et mortuos, et manifestationem et regnum eius: praedica uerbum, insta oportune inoportune, argue hortare increpa in omni longanimitate et doctrina. quis haec audiens, si deo fideliter seruit, si dolosus operarius non est, ab hac diligentia et instantia conquiescat, quis sub tanta testificatione segnis esse audeat? non itaque nobis obstrepat in hac causa fa
Abbreviated transcription (Latin):
temporalit̾ adu̾sa patiantur. Dñs dicit in euangłio.
Cum ingressi fueritis dicite. Pax huic domui. Si digni
fuerint qui ibi sunt: requiescet suꝑ eos pax ur̃a. Si
quominus: ad uos u̾tetur. Nunquia certos fecit qd̃
ceñt eoꝵ pacem suscepturi. quib cam p̃dicarent: Cer¬
tos camen fecit ut eam sine cunctatione p̃dicarent. A¬
płs etiam paulus. seruum inquit dñi litigare ñ opor¬
tet. s. ẽe initem ad om̃s. docibilem. pacientem. in mo¬
destia corripientem diu̾sa sentientes. ne forte aet ill
ds penitentiam ad cognoscendam u̾itatem. et resi¬
piscant de diaboli laqueis. captiuati ab ipso in ipsiꝰ
uoluntatem. Intende: quomͦ quẽ noluit litigare.
uoluit tam̃ in modestia corriꝑe diu̾sa sentientes. ne
dĩ seruus ꝓhibitionem petulantiȩ: occasionem puta¬
ret ẽẽ pigricie: Uerum quia multi et ipsam correptio¬
nem que modeste fit. uł peocatis suis fauentes. uł quid

Expanded text:
temporaliter aduersa patiantur. dominus dicit in euangelio: temporaliter aduersa patiantur. dominus dicit in euangelio: cum ingressi fueritis, dicite: pax domui huic. si digni fuerint qui ibi sunt, requiescet super eos pax uestra; si quo minus, ad uos reuertetur. numquid certos fecit, quod essent eorum pacem suscepturi quibus eam praedicarent? certos tamen fecit, ut eam sine cunctatione praedicarent. Apostolus etiam Paulus: seruum, inquit, domini litigare non oportet, sed esse mitem ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem ddeus paenitentiam ad cognoscendam ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis, captiuati ab ipso in ipsius uoluntatem. intende quomodo quem noluit litigare uoluit tamen in modestia corripere diuersa sentientes, ne dei seruus prohibitionem petulantiae occasionem putaret esse pigritiae. uerum quia multi et ipsam correptionem, quae modeste fit, uel peccatis suis fauentes uel quid
Abbreviated transcription (Latin):
pauca cius remanserint. q̃ nondum in pacem catholi¬
cam correcta transierunt. nullomͦ assertoꝵ . xp̃iane
pacis &. unitatis. infructuosam et inanem arbitrare¬
tis instantiam. quanius etiam sicubi diligentia medi¬
cine huius impensa ñ ꝓdest. sufficit ad rationem dõ
reddendam qd ñ cessabit impendi. Sicut enim ma¬
lignus suasor peccati. etiam si ñ ꝑsuaserit. merito pe¬
nam deceptoris incurret. ita fidelis iusticie p̃dicator.
etiam si ab hominib respuatur. absit ut apud di
siui officii mercede fraudetur. Res enim certa: fit ad
incertum. Incertum autem dico ñ p̃mium facientis:
s. animum audientis. Incertũ enim ẽ. nobis utrum
assensurus sit cui ueritas p̃dicatur. s certum ẽ. talib
ueritatem p̃dicari oportere: et certum ẽ. fidelit̃ eam p̃¬
dicantes digna retributionem manere: siue suscipi¬
antur. siue spernantur. siue etiam ꝓpt̾ea quelibet

Expanded text:
pauca eius remanserint, quae nondum in pacem catholipauca eius remanserint, quae nondum in pacem catholicam correcta transierunt, nullo modo assertorum christianae pacis et unitatis infructuosam et inanem arbitrareris instantiam, quamuis etiam, sicubi diligentia medicinae huius inpensa non prodest, sufficit ad rationem deo reddendam, quod non cessauit inpendi. sicut enim malignus suasor peccati, etiamsi non persuaserit, merito poenam deceptoris incurret, ita fidelis iustitiae praedicator, etiamsi ab hominibus respuatur, absit ut apud deum sui officii mercede fraudetur. res enim certa fit ad incertum; incertum autem dico non praemium facientis, sed animum audientis. incertum enim nobis est, utrum adsensurus sit cui ueritas praedicatur, sed certum est etiam talibus ueritatem praedicari oportere et certum est fideliter eam praedicantes dignam retributionem manere, siue suscipiantur siue spernantur sine etiam propterea quaelibet
Abbreviated transcription (Latin):
endũ putes. Plurimi sumꝰ. qui hoc ut finiat᷑. inmo
iam ut finitũ eẽ in notescat instam̃. Iili enim adrxe¬
runt ñ ẽẽ finitum. qui cidem fini consentire no¬
lucrũt. eũq uob̾ occultauer̃t. ut etiã uos eoꝵ aucto¬
ritate decepti. finitũ ñ ẽẽ credatis. Nr̃i autẽ ex quo
finitũ ẽ: nullo prorsus tempore ut ipsi finis in no¬
nitia circa se ministrorum dim ultimo iudicio q̃¬
reret᷑. Nongͦ nos olim finitam causam de integro uo¬
lumꝰ retractare: s. quemadmodũ finita sit demonst᷑¬
re: Ppt̃ eos maxime qui hoc nesciunt. ut cum defen¬
sores conuncuntur erroris. aut etiam ipsi correcti li¬
berentur. aut certe ipsis confutatis. et in aꝑta ꝑtinati¬
a remanentibus. hi qui cupidiores sunt ueritatis ꝗͣ.
contentionis. indeant quid sequantur. Aeq hoc fit
sine fructu. ut existimas. Nam si posses uidere qͣm
longe lateq affricam error iste ꝑuaserat. et quam

Expanded text:
endum putes; plurimi sumus, qui hoc ut finiatur, immo endum putes; plurimi sumus, qui hoc ut finiatur, immo iam ut finitum esse innotescat instamus. illi enim dixerunt non esse finitum, qui eidem fini consentire noluerunt eumque uobis occultauerunt, ut etiam uos eorum auctoritate decepti finitum non esse credatis. nostri autem, ex quo finitum est, nullo prorsus tempore ut ipse finis innonitia circa se ministrorum dei in ultimo iudicio quereretur. non ergo nos olim finitam causam de integro uolumus retractare, sed quemadmodum finita sit demonstrare, propter eos maxime qui hoc nesciunt, ut, cum defensores conuincuntur erroris, aut etiam ipsi correcti liberentur aut certe ipsis confutatis et in aperta pertinacia remanentibus hi, qui cupidiores sunt ueritatis quam contentionis, uideant quid sequantur. Neque hoc fit sine fructu, ut existimas. nam si posses uidere, quam longe lateque Africam error iste peruaserat et quam
Abbreviated transcription (Latin):
aliis uelut inexplicabile usum. atq ideo iudici dõ
dimissum ẽ. cum paulo suꝑiꝰ dixeris hoc me uelle fi¬
nire post totannos. post cot iudices. Atq arbitror qd̾
apud principes tot disceptantib litteratis. ab utriꝰq
partis ep̃is finiri ñ potuit. Certe solus hinc satago
certe solus questionem istam finiri disceptando de¬
sidero. Puto enĩ si solos nr̃os id conatos culpare uolu¬
isses ñ etiam ur̃os in eo conatu fuisse fatereris. Quia
gͦ illum conatũ illam uoluntatem et instantiam.
saltim ꝓpt̃ ur̃os rep̃hendere iam ñ potes. nolo ẽẽ a
tam bono oꝑe alienus. Quid arguis. quid rep̃hen¬
dis. an inuides: N hoc de: te trinere credendũ ẽ. Restat
gͦ ut studio contentionis hoc in me culpes. qd̃ etiam
in ur̃is laudare compelleris. At enuim qđ̾ int̾ tot ac ta¬
les finitũ ñẽ: intollerabilis arrogantia ẽ. ꝑ se solum
finiri posse p̃sumere. Ne queso michi soli hoc tribu¬

Expanded text:
aliis uelut inexplicabile uisum atque ideo iudici deo aliis uelut inexplicabile uisum atque ideo iudici deo dimissum est, cum paulo superius dixeris hoc me uelle finire post tot annos, post tot iudices atque arbitros, quod apud principes tot disceptantibus litteratis ab utriusque partis episcopis finiri non potuit. certe solus hinc satago, certe solus quaestionem istam finiri disceptando desidero? puto enim, si solos nostros id conatos culpare uoluisses, non etiam uestros in eo conatu fuisse fatereris. quia ergo illum conatum, illam uoluntatem et instantiam saltem propter uestros reprehendere iam non potes, nolo esse a tam bono opere alienus. quid arguis, quid reprehendis? an inuides? non hoc de te temere credendum est. restat ergo, ut studio contentionis hoc in me culpes, quod etiam in uestris laudare conpelleris. At enim, quod inter tot ac tales finitum non est, intolerabilis adrogantia est per se solum finiri posse praesumere. ne quaeso mihi soli hoc tribu
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iane penitus ũ instructũ. qͦ ꝑtinet obsecro: Nun¬
quidnã te compuli contra mea scripta rescribere.
& ideo recusantis. et excusantis hec uoxẽ: Sigͦ penit᷑
ñ instructuses. cur ñ potiꝰ caces. aut ita loqueris ut
instrui te desideres: Iustare me dicis et ꝓuocare sc̃ꝑ
ut ad dinoscendam ueri questionem mecũ ũri disceꝑ¬
tent.s. ur̃os prudentius ac pacientiꝰ facere: qui in ec¬
clesia tantũ q̃ in lege mandata sũt popłos docent.
nec nob̃ respondere curant: scientes qͥa lex diuina
et cot docum̃ta legalium scripturaꝵ. nob̾ qͥd sit me¬
lius. qͥd ueriꝰ. suadere ñ possunt. Nunꝗͣ. humana
queat auctoritas. nos discussis errorib ad ueritatis
regłam reuocare. Quid tibi gͦ uisum ẽ. ut adu̾sus
nos illis tacentib tuloquaris: Nam si bene faciunt.
curñ umitaris: Si male. cur laudasꝰ. Dicis qd intoleran¬
da arrogantia credam me solũ t̃minare. posse: qd̾

Expanded text:
christianae penitus non instructum, quo pertinet obsecro? numchristianae penitus non instructum, quo pertinet obsecro? numquidnam te conpuli contra mea scripta rescribere et ideo recusantis et excusantis haec uox est? si ergo penitus non instructus es, cur non potius taces aut ita loqueris, ut instrui te desideres? instare me dicis et prouocare semper, ut ad dinoscendam ueri quaestionem mecum uestri disceptent, sed uestros prudentius ac patientius facere, qui in ecclesia tantum quae in lege mandata sunt populos docent nec nobis respondere curant, scientes quia, si lex diuina et tot documenta legalium scripturarum nobis quid sit melius quid uerius suadere non possunt, numquam humana queat auctoritas nos discussis erroribus ad ueritatis regulam reuocare. quid tibi ergo uisum est, ut aduersus nos illis tacentibus tu loquaris? nam si bene faciunt, cur non imitaris, si male, cur laudas? Dicis, quod intoleranda adrogantia credam me solum terminare posse, quod