comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum eccłȩ ꝑuenisset. qͥdam francus lancea eum ꝑeussit.
mortuusq ẽ ibi. Punc childebert᷑ hispaniã deuastans tole
tum urbẽ ingressus thesauros magnos inde abstudit. una
cũ sorore sua reuersꝰ ẽ. Sed nescio quo ꝑiculo ĩminente Lã¬
guore in ipso itinere mortua ẽ. Parisius deportata ⁊̃ basili¬
ca sc̃ĩ petri iuxta patrẽ suum sepusta ẽ. Childebertꝰ ũo int̃
reliquos thesauros. et ministeria ecołaꝵ detulit de uasis
salomonis p̃ciocissimis sexaginta calices. qͥndecim patenaᷤ.
uiginti capsas euungelioꝵ ex auro purissimo. gemmario
opere celtas. pulcre ornatas. Lue uero noluit ea confring̾̃e
Nillis dieb chl otchildis regina cum parisius resideret.
uidens childebertꝰ rex qͦd filios fratris sui senioris chlodo¬
miris p̃fata regina mater ipsius enutriret. et nimis eos
diligeret. cogitans qͦd reges eos facere cogitaret. dixit chlo¬

Expanded text:
tum ecclesiae pervenisset, quidam Francus eum lancea percussit, tum ecclesiae pervenisset, quidam Francus eum lancea percussit, mortuusque est ibi. Tunc Childebertus Spaniam devastans, Toletum  Al., Tulletum urbem ingressus, thesauros magnos inde abstulit, et una cum sorore sua reversus est. Sed nescio quo periculo inminente, languore in ipso itinere mortua est. Parisius deportata, in basilica sancti Petri iuxta patrem suum sepulta est. Childebertus vero inter reliquos thesauros ministeria ecclesiarum detullit: de vasis Salomonis preciosissimis sexaginta calices, quindecim patenas, viginti capsas euangeliorum ex auro purissimo gemmario opere celatas, pulchre ornatas. Ille vero noluit ea confringeillisdiebus Chrodchildis regina cum Parisius resederet, vidensque Childebertus rex, quod filios fratris sui senioris Chlodomire prefata regina, mater ipsius, A. enutriret et nimis eos diligeret, cogitans, quod reges eos facere cogitaret, dixit Chlo
Abbreviated transcription (Latin):
tterũ theodoricꝰ data fide ermenfrido regi.turbiacho ciui¬
tate ad se eum uenire fecit. Cumq suꝑ murũ ipsiꝰciuitatiꝰ
colloq̃rent᷑. impulsꝰ de muro urbis ipsius corrint. ad terrã.
regis gothorum nor̃e chlodchildis regina de hispania
nuncios ad eum dicens. quanta mala suꝑ ipsam ab spõso¬
fierent propt̾ catholicã fidẽ. Nlam cũ ad ecctam xp̃i iret or̃o¬
nẽ facere. stercora et multos fetores suꝑ eam ꝓiciebat. At
q eam intantũ uerberabat. ut sanguine ulitum sudarũ
suũ fratri suo transmitteret dicens. lndigͣnamini dulciᷤ¬
disset childebeitꝰ in ira magna commotꝰ hostem maximũ
collegit. in hispaniã direxit. pugnã iniĩt c̃ almarico. Gõ¬
thiualde legi almaricus fugam uertit naues parat ad fo¬
giendum. Cumq attingere conaret᷑ ad ipsas naues. ꝑsecu¬
tus ẽ eum excercitꝰ childeberti. At ille uictum se cerinens.

Expanded text:
iterum Theudericus, data fide Ermenfredo rege, Tulbiaco civiiterum Theudericus, data fide Ermenfredo rege, Tulbiaco civitate ad se eum venire fecit. Cumque super murum ipsius civitatis conloquerentur, conpulsus de muro urbis ipsius, corruit ad terram regis Gothorum, nomen puellae Chlodchildis regina, direxit de Hispania nuncios ad eum, dicens, quanta mala super ipsam insidiaretur propter catholicam fidem. Nam cum ad ecclesiam Christi iret orationem facere, stercora et multos fetores ipse super eam proiciebat atque eam in tantum verberabat, ut sanguinem inlitum sudarium suum fratri suo transmisit, dicens: Indignate, dulcisdisset Childebertus, in ira magna commotus, hostem maximum collegit, in Hispaniam direxit, A. pugnam iniit cum Amalrico. Gothi valde conlesi, Amalricus fugam vertit, naves parat ad fgiendum. Cumque attingere conaretur ad ipsas naves, persecutus est eum exercitus Childeberti. At ille victum se cernens, a
Abbreviated transcription (Latin):
theudoualdũ. & chlodoaldũ. chłotchildis regina nutriebat
secum eos retinens.
Niio tempore theodoricꝰ. et theodobertꝰ filiꝰ eiꝰ et chlota¬
rius rex. cum francoꝵ excercitu hrenũ transeuntes in toe¬
irigam dirigunt contra ermenfridũ regẽ torringoꝵ. hec
Audientes torringi fossatos fecert̃ subdolo. & desuꝑ coope¬
ruert cespitib. Cumq ad bellum ibidẽ ꝑuenissent. intel¬
ligentes qͦd equi eoꝵ ibidẽ corruissẽt indignati ft̃ ualde.
fugit autẽ ermenfridus cum torringis. usq ad oneustiy¬
demfliunũ. Lilic eum ꝑseq̃ntes franci. ibiq reparatis ui¬
rib contra francos. tanta cedes ibifuit de torringis. ut ip̃e
fluius ex eorum cadauerib repletꝰ franci suꝑ eos transirẽt
pulant. Ermenfridꝰ ꝑfugam uix lapsꝰ euasit. Franci aũ
cum multa p̃da et spoliis reuersi sunt. fuert̃ autẽ eR¬
menfrido duo fratres baldericus. et bertechariꝰ. Post hec

Expanded text:
eudovaldo et Chlodoaldo, Chrodchildis regina nutriebat, eudovaldo et Chlodoaldo, Chrodchildis regina nutriebat, secum retenens. 22. In illo tempore Theudericus et Theudebertus, filius eius, et Chlotharius rex cum Francorum exercitu Renum transeuntes, in Toringam dirigunt contra Ermenfredum regem Toringorum. Haec audientes Toringi, fossatos fecerunt sub dolo, desuper cooperuerunt cispitibus. Cumque ad bellum ibidem pervenissent, intellegentes, quod equi eorum ibidem corruissent, indignati sunt valde. Fugit autem Ermenfredus cum Toringhis usque Onestrudem fluvium, illic eum persequentes Franci. Ibi reparatis viribus contra Francos, tanta caedis ibi fuit de Toringhis, ut ipse fluvius ex eorum cadaveribus repletus, Franci super eos tamquam pulant. Ermenfredus per fugam vix lapsus, evasit. Franci autem cum multa preda et spolia reversi sunt. Fuerunt enim Ermenfredo duo fratres A. Baldericus et Bertecharius. Post haec
Abbreviated transcription (Latin):
se addurit. atq in carcerẽ retrudi uisfit. Beatus autẽ auitꝰ
qui erat tc̃ uir sc̃s. & abbas in aurelianensi ciuitate. dep̃ca¬
inputeũ in loco qui dicit᷑ colomina uico.
ost hec lterũ cõmoto excercitu chlodomiris inburgun¬
diam pergit. contra godͦmarũ. Cumq uenisset cũ mag¬
no hoste in pago uiẽnensi in loco qui dicit᷑ uisorontia. godo¬
mar locatis gentib ut cum chlodomire preliaret᷑. bur¬
gundiones ualde cesi cum godͦmaro fugert̃. Cumq eos ꝑ¬
sequerent᷑. chlodomir̾is nimis ualde cucurrit antecedenᷤ
eos cum equo ueloci in medio eoꝵ. ingressus. Qui ex adũsa
parte ꝑcussus corruit et mortuus ẽ. Qdͦ uidentes franci ni¬
mio dolore et ira cõmoti godmarũ ꝑseqñtes ext̾minant.
burgundiones ꝑununt. cunctasq regiones uastantes a
puero usq ad senem interimentes: reu̾si st̃. Chlotariꝰ hec
audiens. uxorem fratris sui accepit inconiugiũ gundeucã
nomine. filios qͦq chlodomiris orphanos. guntharium.¬

Expanded text:
adduxit, atque in carcerem retrudi jussit. Beatus autem Avitus, qui erat tunc vir sanctus, abba in Aurelianensi civitate, deprecain puteum in loco qui dicitur Colomna vico. 21. Post haec iterum commoto exercitu, Chlodomiris in Burgundiam pergens contra Godmarum. Cumque venissent cum magno hoste in paygo Viennense, in loco qui dicitur Visoroncia, Godmarus, locatis gentibus, cum Chlodomire proeliaretur, Burgundiones valde conlesi, cum Godmaro fugierunt. Cumque eos persequeretur Chlodomiris nimis valde, cucurritque antecedens eos cum equo veloce, in medio eorum ingressus. Qui ex adversa parte percussus, corruit et mortuus est. Quod videntes Franci, nimio dolore et ira commoti, Godmarum persequentes exterminant, Burgundiones peremunt, A. cunctasque regiones vastantes, a puero usque ad senem interementes, reversi sunt. Chlotharius haec audiens, uxorem fratris sui accepit in coniugium Gundeucam nomine. Filios quoque Chlodomire orfanos, Th
Abbreviated transcription (Latin):
lacii de stabulo equitũ illa capud suum abluens aqua ĩ
ipoa camera rex reto ueniens eam in natib de fuste ꝑ¬
cussit. At illa cogitans qͦd landericꝰ ẽẽt ait. Quare fic
ricum et enarrauit hec omĩa.que rex fecerat dicen.
Cogita quid agere debeas.qr crastinadie ad tormenta
enĩ qͥd agere debeam. qͥa cõprim̃t me undiq angͦtiȩ
et illa dixit ei. Noli timere. sed audi consiliũ meũ. et
Ad mansiones suas ipsi gladiatores ꝑcusseit regẽ ĩuen

Expanded text:
latii de stabulo equitum, illa caput suum abluens aqua in latii de stabulo equitum, illa caput suum abluens aqua in ipsa camera; rex vero retro veniens, eam in natibus suis de fuste percussit. At illa cogitans quod Landricus esset, ait. Quare sic ricum, et narravit ei haec omnia quae rex fecerat, dicens: Cogita quid agere debeas: quia crastina die ad tormenta valida enim quid agere debeam, quia comprimunt me undique angustiae. Et illa dixit ei: Noli timere: audi consilium meum, et ad hospitia sua, ipsi gladiatores percusserunt regem in
Abbreviated transcription (Latin):
uocauert. hic fuit postea rex magnus qui genuit dago.¬
bertũ. Childebertus itaq rex austrasioꝵ cum exceretto
in italiã abiit ipsam deuastauit. et tributariã fecit. Ma¬
xime quoq discordiȩ in illis dieb inter chilpericum. &̃
childebertũ nepotẽ suum crescebant. Irritabant enĩ eos
exutrisq partib fredegundis. & brunichildis. Eo qͦo
tempore. mortuus ẽ bonȩ memoriȩ dñs guntrannuᷤ
rex frater chilꝑici regis. & cabillonis ciuitate burgun¬
diȩ inbasilica sc̃i marcelli marcelli sepultꝰ ẽ. Regnauit
nomine ricchundẽ cum magnis opib et infinitiꝰ the¬
sauris in hispaniis ad leuuigildũ regẽ regẽ uxor ẽ filio
suo cum magna legatione direxit. Erat enĩ fredegundi
morata regina multũ diligebat. quia in lururia cõmiꝰ¬
cebat᷑ cum ea. Quadã die maturiꝰ mane cum rex ad
uenationẽ excercendam de uilla calense in parifiaco di¬

Expanded text:
vocaverunt. Hic fuit postea rex magnus, qui genuit Daigovocaverunt. Hic fuit postea rex magnus, qui genuit Daigobertum. . Childebertus itaque rex Auster cum hoste in Italia abiit, ipsam devastavit et tributariam fecit. Maxime quoque discordiae in illis diebus inter Chilpericum et Childebertum, nepotem suum, A. crescebant. Inritabant enim eos ex utrisque partibus Fredegundis et Brunchildis. Eo quoque tempore mortuus est bonae memoriae domnus Guntramnus rex, frater Chilperici regis; Cabillonno civitate Burgundiae in basilica sancti Marcelli martyris sepultus est. Regnavit m, et Ricohundem, cum magnis opibus et infinitis thesauris, in Hispaniis ad Leudegildum regem, uxorem filii sui cum magna legatione Gottorum direxit. Erat autem Fredegundis uus. Quem memorata regina diligebat multum, quia luxuria commiscebatur cum ea. Quadam die maturius mane, cum rex ad venationem exercendam de villa Calinsa Callense in Parisiaco di
Abbreviated transcription (Latin):
tiris deportantes sepelierunt. Deinceps chlodobertꝰ filiꝰ eoꝵ
alius cum nimis egrotaret componentes eũ in feretro sues¬
sionis in basilicã sc̃i medardi dedurert̃. Proicientesq eũ ad
scm̃ pulcrũ uouert̾ uota ꝓ eo. sed media nocte deficiens mor¬
tuus ẽ qͣm inbasilica scõrum martirũ crispini et cipriani¬
sepielier̃t̃. Magnus quoq planctus hic omni populo fuit.
slam mulieres cum uiris suis flebant nigris uestib ĩ du¬
te. percussa pectora hoc funus ꝓseq̃ntes. Multa munera
et dona. chilpericꝰ rex eccłiis uel pauperib. et multas
uillas egt largitus:
o anno. iustinianꝰ imperator amens effectꝰ. octauo¬
decimo anno imperii sui apud constantiopoli
ciuitatẽ obiit. Tiberiꝰ quoq imperiũ eiꝰ suscepit. post
hec theodoric̾ puer filius chilperici mortuus ẽ. Peꝑit
quoq aliũ filium his dieb fredegundis. qͣm chlotariũ

Expanded text:
tyris deportantes, sepelierunt. Deinceps Chlotbertus, filius eorum tyris deportantes, sepelierunt. Deinceps Chlotbertus, filius eorum alius, cum nimis egrotaretur, conponentes eum in feretro, Suessioiiis basilicam sancti Medardi duxerunt. Proicientesque eum ad sanctum sepulchrum, voverunt vota pro eo; sed media nocte deficiens, mortuus est. Quem in basilica sanctorum martyrum Crispini et Crispisepelierunt. A. Magnus quoque planctus hic omni populo fuit; nam mulieres cum viris suis lugentes flebant, nigris vestibus indutae, percussa pectora, hoc funus sunt prosequutae. Multa munera ac dona Chilpericus rex ecclesiis vel pauperibus et multis villabus est largitus. 35. Eo anno Iustinus imperator amens effectus, 18. anno imperii sui apud Constantinopolim civitatem obiit. Tiberius quoque imperium eius suscepit. Post haec Theudericus puer, filius Chilperici, mortuus est. Peperit quoque alium filium his diebus Fredegundis, quem Chlotharium
Abbreviated transcription (Latin):
pennũ redderet: Sic et de reliquis terris ex uniu̾sa sub̃a faci¬
ebant. Similiter et de mancipiis agebant᷑. popłs uero ualde
oppressus uociferabat᷑ ad dñm. Eodẽ tempore. rex chilpericꝰ gra
baptiratꝰ. egrotare cepit. Qui baptiratꝰ. uix conualuit. frat̃q
nos sepȩ febrib et aliis malis corripuit: emendare negli¬
gimꝰ. Ecce iam ꝑdimꝰ filios. ecce iam eos lacrime pauperum
lamenta uiduarũ suspiria orphanoꝵ interimt̃. Ecce auri¬
ce auri et argenti in mensa pondera cellaria. et horrea ple¬
na reddundãt. & nescimꝰ cui congregamꝰ ea. Ecce qͦd puicriuᷤᷤ
habebamꝰ perdidimꝰ qͥd nobis prodeit ista omĩa: Nũc ergo
placeat tibi confiliũ meũ. et iube reddere qͦd male ꝑuasimus
rex compunctꝰ corde tradidit omnes descriptiones iniqͣs ad
comburend&̃ igni. Post hec ꝑuer paruulus fuiꝰ eiꝰ moritur.
Quem cũ grandi merore parisius inbasilica sc̃i dionisii mai¬

Expanded text:
pennem redderet. Sic et de reliquis terris et universa substantia facipennem redderet. Sic et de reliquis terris et universa substantia faciebant. Similiter et de mancipiis cuncta agebantur. Populus vero valde oppressus vociferabantur ad Dominum. Eo tempore rex Chilpericus gravbaptisatus aegrotare coepit. Qui baptisatus, vix convaluit. Fraterque nos sepe febribus et aliis malis corripuit, et emendare neglegimus. Ecce iam perdimus filios ! Ecce iam eos lacrimae pauperum, lamenta viduarum, suspiria orfanorum interemunt! Ecce auri et argenti inmensa pondera, cellaria et horrea plena redundant, et nescimus, cui congregamus ea! Ecce quod pulchrius habebamus perdimus ! Quid nobis pplaceat tibi consilium meum, et jube reddere quod male pervasimus, rex compuncto corde tradidit omnes descriconburrendum in igne. Post haec puer parvolus, filius eius, moritur. Quem cum grande merore Parisius in basilica sancti Dionisi mar
Abbreviated transcription (Latin):
tes fredegunde. bunc expoliatum eũ ab armis cõmendauit
custodib. tractans quid deeo facere deberet. Post eum to
an in sola incinomannico eũ direxit. ut illuc regulari or¬
dine uiuere deberet. Illo tempore. beatus germanꝰ pari¬
sioꝵ ep̃c psenus uirtutib migrauit ad dñm. et in uasi¬
lica sc̃i uincencii cum gloria sepultꝰ ẽ. Post hec childe¬
bertus iumior segatõnem ad chilꝑicum misit propt̾
brunchildẽ matrẽ suã. Iile quoq pacifice reddidit.e¬
am. Tunc samson filius chilperici mortuus ẽ.
hupericꝰ autẽ rex descriptõnes nouas & graues ꝑ
consiliũ fredegundis in toto regno suo fieri uiffit. pio
qua causa multi relinq̃ntes terras uillas. ciuitates ues¬
possersiones ꝓprias alia regna pecieit̃. dicentes s̃ meliꝰ
ẽẽ peregrinari. qͣm tali periculo subiacere. Sic enĩ fuerat sta
tutum ut possessor de ꝓpria terra unam amphorã iim ꝑ ari.¬

Expanded text:
te Fredegunde. Tunc expoliatum eum ab arma commen datisque te Fredegunde. Tunc expoliatum eum ab arma commen datisque custodibus, tractans, quid de eo facere deberet. Post haec euacerdotale monasterium Aninsola in Cinnomannicum eum direxit, ut illuc regulare ordine vivere deberet. Illo namque tempore beatus Germanus Parisiorum episcopus plenus virtutibus migravit ad Dominum; in basilica sancti Vincenti cum gloria sepultus est. Post haec Childebertus iunior legationem ad Chilpericum misit propter Brunchildem, matrem suam. Ille quoque pacifice reddedit eam. Tunc Samson, filius Chilperici, mortuus est. 34. Chilpericus autem consilium Fredegundis in cuncto regno suo fieri jussit. Pro qua causa multi relinquentes civitates illas vel possessiones proprias, alia regna petierunt, dicentes: Sibi melius esse peregrinari, quam tali periculo subjacere. Sic enim statutum fuerat, ut possessor de propria terra unam amphoram vini per are
Abbreviated transcription (Latin):
mago ciuitate uenit. ibiq brimnichildi reginȩ coniungit᷑.
eamq sibi inconuigiũ copulauit. hec audiens chilpericiᷤ.
qͦd scilicet contra fas et legem canonicã urorẽ auunculi sui
accepisset. nimis amarus festinanter ad ipãm urbẽ ꝑrexit:
lili uero c̃ cognouissent qͦd eos separare decerneret: ad ba:¬
licam sancti martini quȩ ẽ lineis tabulis suꝑ murũ con-¬
structunonfugiunt. Resͥ uero cum eos ꝑ ingeniũ inde e¬
icere non posset. dolose eis iurauit. quia si uoluntas eiꝰ eẽt
nequaqͣm eos separaret. hec sacramenta illi audiente
de basilica ipsa egressi sunt. exosculatusq eos dolose e¬
pulatꝰ ẽ cum eis. Post paucos autẽ dies. ipso merouecho
assumpto. suessionis ciuitate rediit. Cum ibidẽ morarent᷑.
mis cesi in fugam dilabunt᷑. muttosq ibi nobilissimos
uiros oceidit. Que postqͣm acta sunt: rex chilperic᷑ ꝓpter
coniligat᷑onẽ brunichildis uel eius maleficia meroueche
suspectum habebat desupradicto hoste ac pugna irritã¬

Expanded text:
m civitatem veniens, ibique Brunchilde reginae coniungitur eamque sibi A. in coniugium copulavit. Haec audiens Chilpericus, quod scilicet contra fas et legem canonicam uxorem avuncoli sui accipisset, nimis amarus festinanter ad ipsam urbem perrexit. Illi vero cum cognovissent, quod eos separate decerneret, ad balicam sancti Martini, quae est lineis tabolis super murum constructa, confugiunt. Rex vero cum eos per ingenium inde eiecere non posset, dolose eis iurans, quia, si voluntas fuerit, ille eis nequaquam separaret. Haec sacramenta illi audientes, de ipsa basilica egressi sunt; exosculatisque dolose, aepulavit cum eis. Post paucos autem dies, ipso Merovecho adsumpto, Suessionis civitate rediit. Cum ibidem morarentur,mis cesi, in fugam dilabuntur, multosque ibi nobilissimos viros occidit. Quae postquam acta sunt, rex Chilpericus propter coniugationem Brunchildis vel eius maleficia Merovechum suspectum habebat de ipso hoste ac pugna, inritan
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ ei p̃dixit mortuũ eẽ frẽm suũ. Tunc egressꝰ chilpe¬
ricꝰ a tornaco cum uxore sua ac popło. uestitum sighibertũ
uestib ornatis apud lambrusuicũ sepeliuit. Unde: pꝰea si¬
essionis inbasilica scĩ medardi uixta patrẽ suũ chlotariũ
sepeliert̃. Mortuus ẽ autẽ anno qͣrto decimo regni sui. Illoq
mortuo. brunichildis c̃ filiis suns parisius residebat ple¬
na luctu. nesciens p̃dolore qͥd agere deberet̃. Gundobaldꝰ¬
autẽ dux app̃hensum childebertũ filiũ eius paruulũ for¬
tim ꝑ noctem abstulit. & cum eoin austriã fugiti sollectiꝰq
gentib suꝑ quas pater eiꝰ regnauerat regẽ eũ cõstitueit.
hilpericꝰ uero rex parisius ueniens.i qs mugt¬
apprehensam brunichildẽ. apud rotomagũ ciuitatẽ
in exilio retrusit. thesaurosq eiꝰ quos parisins. detuserat:
abstulit. filias eiꝰ meldis urbe tenere p̃cepit. Chilpericꝰ gͥ.

Expanded text:
ritatem ei predixit, mortuum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilperitatem ei predixit, mortuum esse fratrem suum. Tunc egressus Chilpericus a Turnaco eum uxore sua ac populo, A. vestitum Sighiberto vestibus ornatis apud Lambrus vicum sepelivit. Unde postea Suessionis in basilica sancti Medardi iuxta patrem suum Chlotbarium sepelierunt. Mortuus est autem anno 14. regni sui. Illoque mortuo, Brunchildis cum filiis suis Parisius resedebat plena luctu, nesciens pre dolore, quid agere deberet. Gundoaldus dux adprehensum Childebertum, filium eius parvolum, furtim per noctem abstullit et cum eo in Auster fugit; collectisque gentibus, super quas pater eius regnaverat, regemque eum constituerunt. 33. Chilpericus vero rex Parisius veniens, adprehensamque Brunchildem apud Rothomaginsem civitatem in exilio retrusit thesaurosque eius, quos Parisius detulerat, abstulit; filias eius Meldis urbe tenere precepit. Chilpericus enim
Abbreviated transcription (Latin):
Siabieris. & frẽm tuum interficere nolueris. uines &e uic¬
tor redies. Sin autẽ aliud cogitaueriꝰ. morieris. Sic enĩ dñ
cades. Qdͦ ille audire neglexit. Ueniente autẽ illo apud
uillam cui nom̃ ẽ uictoriacꝰ. collectꝰ ẽ ad eũ omĩs excerritꝰ.
Impositoq suꝑ eũ clipeo regem suꝑ se statuunt. Tunc fre¬
degundis inebriauit duos pueros taraonenses. dixitq ei
Audite consiliũ meũ. et ꝑgite ad sighibertũ. &e simulantes
fingite ut eum regẽ leuare suꝑ uos debeatis. eumq inteR¬
ficite. Si euadere uiui potueritis. mirifice honorobo uos.
&e filios uros. Si autẽ ꝑieritis ego ꝓ uob̃ elemosinaᷤ młtaᷤᷤ
ꝑloca scõꝵ dare ꝓmitto. liliũo ñ dubitantes. fero ut erãt
corde ad eum uenientes cũ aliam causã se simularẽt abstrac̃¬
tis scramsaxis utraq ei latera feruint. At ille uociferans ac
a fratris hoste se ẽẽ occupatum usq quo fredegundis reiue¬

Expanded text:
i abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et vici abieris et fratrem tuum interficere nolueris, vivis et victor redis; sin autem aliud cogitaveris, morieris. Sic enim Domicadebis'. Quod ille audire neglexit. Venientem autem illum apud villam cui nomen est Victoriacum, collectus est ad eum omnis exercitus, inpositumque super clypeum regem super se statuunt. Tunc Fredegundis inebriavit duos pueros Taraonenses dixitque eis: ' Audite consilium meum et pergite ad Sighibertum et simulantes fingite, ut eum regem levare debeatis super vos, eumque interficite. Si evadetis vivi, ego mirifice honorabo vos et filios vestros. Si autem illic peritis, ego pro vobis elymosinas multas per loca sanctorum dare promitto'. Illi vero nec dubii, fero ut erant corde, ad eum venientes, eum alia causa suggerere simularent, abstractis scramsaxis, utraque ei latera feriunt. At ille vociferans ac a fratris hoste esse occupatum, usque quod Fredegundis rei ve
Abbreviated transcription (Latin):
atq deuastans. Qd audiens sighibertꝰ. conuocatis gentib q̃
nit.mittens nuncios. dunensib. ł turonicis. ut contra theo¬
dobertum ire deberent. Qd illi dissimulantes. rex godeghisilũ
et guntrannũ duces in capite dirigit. Qui cõmouentes excer¬
citum aduersus eum ꝑgunt. Ille qͦq derelictꝰ asus c̃ pauciˢ
remansit. s tam̃ ad bellum exire nondubitauit. uenientesq
cum uxore sua ac filiis. tornacũ ciuitatẽ ingressus ibi se
reclusit. & cõmuniuit. Sighibertꝰ autẽ ciuitates illas que
uitra parisus sunt posite usq rotomagũ accepit. Regreᷤ¬
sus inde parisius introiensq ibi ad eum brunichildis cũ
filiis suis uenit. Gunc franci qui qͦndam ad childebertũ se¬
niorem aspexerant. ad sighibertũ legatõnẽ mittenteᷤ. ut
Ad eos ueniret. qͣtinꝰ chilperico derelicto. ipsum suꝑ se regẽ
cũ excercitu sequeret᷑ eos. Tunc beat᷑ germanꝰ ep̃c dixitades¬

Expanded text:
atque debellans. Quod audiens Sighibertus, convocans gentibus ilatque debellans. Quod audiens Sighibertus, convocans gentibus ilnit, mittens nuncios Dunensibus vel Toronicis, ut contra Theudobertum ire deberent. Quod illi dissimulantes, rex Godeghiselum et Guntramnum duces in capite dirigit. Qui commoventes exercitum, ad versus eum pergunt. Ille e quoque derelictus a suis, cum paucis remansit, sed tacum uxore sua ac filiis Turnacum civitatem ingressus, ibi se reclusit et communivit. Sighibertus vero civitates illas quae ultra Parisius sunt positae usque Rothomacum accepit. Regressus inde, Parisius introiens, ibique ad eum Brunchildis cum filiis suis venit. Tunc Franci, qui quondam ad Childebertum seniorem aspexerant, ad Sighibertum legationem mittentes, ut ad eos veniret, et illi, Chilpericoy derelicto, ipsum super se regem exercitu sequeretur eos. Tunc beatus Germanus episcopus dixit: 'S
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. Igitur bonȩ memoriȩ chlotchisdis regina bonis
operib p̃dita apud urbem turronicã migrauit ad dñm ple¬
na dierũ. Que cũ magno psallentio parifus deportata. ĩ
sacrario basilice sc̃i petri ad latus chlodouechi regis iuri
pulta ẽ. Chlotarius quoq rex: de diuensis mulierib septẽ
filios habuit. Id est de ingunde. gunthariũ. childericũ. che¬
rebertũ. guntrannũ. sighibertum. & chlosindã filiã. De
charegunde quoq sorore ingundis. habuit chupericũ. De
gunsina. habuit cramnũ. Propter amorẽ ingundis eo qͦd
eẽt pulchra. & decora. et ipseeẽt nimis luxuriosus. che¬
regundẽ sorem eius inconuigiũ accepit. Theodoaldꝰ autẽ
rex filius theodoberti regis in austria egrotans febre ual
da mortuus ẽ. Regnauitq annis septẽ. Regnũ eiꝰ eblotariꝰ
rex cum thesauris muttis acceꝑit. Eo anno rebeilantib sa¬

Expanded text:
accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis regina bonis accepit. Igitur bonae memoriae Chrodchildis regina bonis operibus predita, apud urbem Toronicam migravit ad Dominum plena dierum. Quae cum magno psallentio Parisius deportata, in sacrario basilicae sancti Petri ad latus Chlodovechi regis, viri pulta est. Chlotharius quoque rex de diversis mulieribus septem filios habuit, id est de Ingunde Guntharium, Childericum, Chaerebertum, Guntramnum, Sighibertum et Chlodsindam filiam; de Charegunde A. quoque, sororem Ingundis, habuit Chilpericum; de Gunsinam habuit Chramnum. Per amorem enim Ingundis, eo quod esset pulchra et decora, et ipse esset nimis luxoriosus, Chaeregundem, sororem eius, in coniugium accepit. Theodovaldus autem rex, filius Thda mortuus est; regnavitque annos 7, regnumque ejus Chlotarius rex cum thesauris multis accepit. Eo anno rebellantibus Sa
Abbreviated transcription (Latin):
in aquam necare rogauit. filias eius duas quarũ una senior
uocabatur chrona. quã mutata ueste exilio condẽpnauit. ly¬
niorẽ uero noĩe chiotchildẽ. domi retinuit. C lodoue: itaq
dum freq̃nter legat̃onem in burgundiã mitt᷑et. chbotchildi
puella inuenit᷑ a legatariis. Qui cũ eam uidissent. pulcrã. ele.
gantẽ. atq sapientẽ.c lodoue o nunciauert hec. At ille au¬
diens iterum legationẽ. ad gundobaudũ misit. aurelianũ¬
scilicet legatarium suũ chbocchildẽ neptẽ suam petendã. Etat
enĩ chbotchildis xp̃rana. Quadã die dñica cum admissaꝵ sol¬
lempnia chrotchildis uenisset. aurelianꝰ missus chlodouechi
sociis suis in siluas reliquit. et ante ȩccl̃a matricusã ĩ medio
pauꝑm consedit. Gransacta itaq missaꝵ sollẽpnia chbotchii¬
dis uixta consuetudinẽ solitam cepit elemosinã dare pauꝑib
Cumq ad aurelianũ pauperẽ se simulantẽ uenisset. misit

Expanded text:
in aqua negare rogavit; filias eius duas, quarum una senior in aqua negare rogavit; filias eius duas, quarum una senior vocabatur Chrona, qua, mutata veste, exilio condempnavit, iuniorem vero nomine Chrotchilde domo retenuit. Chlodovechus itaque dum frequenter legationem in Burgundiam mitteret, Chrotchildis puella invenitur a legantem atque sapientem, Chlodoveo nuntiaverunt haec. Et ille haec audiens, iterum legationem ad Gundobadum misit, Aurelianum legatarium suum Chrotchilde, neptem suam, petendam. Erat enim Chrotchildis christiana. Quadam die dominica cum ad missarum sollempnia Chrotchildis venisset, Aurilianus missus Chlodoveo, stitas habuerat, sociis suis in silvas reliquit, – et ante ecclesiae matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrotchildis iuxta consuetudinem solitam coepit ęlymosinam dare in pauperibus. Cumque ad Aurilianum pauperem simulantem venisset, misit
Abbreviated transcription (Latin):
dis. omne regnũ eoꝵ & thesauros chlodouechꝰ accepit interfec
tis multis & magnis regib ut parentib suis.
ost hec omĩa mortuus ẽ chlodouecꝰ rex in pace. et sepultꝰ ẽ ĩ
basilica sc̃i petri apłi. qͣm ipse uł regina sua edificauerat.
axrtuus ẽ anno quinto postqm cum alarico rege gothorum
pugnauit. Regnauit quoq simul annis triginta. Atransitu
sci martini usq ad transitum chlodouechi regis. fuert anm
centũ duodecim. Chlotchildis regina post mortẽ uiri sui tu¬
ronis ciuitate freqñter ꝑgens. ad basilicam beati martimi
diutissime cõmorata dño seruiebat. parisus raro uisitabat
Igit᷑ post mortẽ chlodouechi regis. hii. quatuor filii eiꝰ theo¬
doricus. chlodomir̾is. childebertꝰ. & chlotarius. regnũ eiꝰ in-¬
ter se diuiser̃t equaliter. habebat quoq theodoricꝰ filiũ no¬
mine theodobertum. strenuũ et utilẽ. eleuatiq sc̃ in mag¬

Expanded text:
tis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepitis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepitisque multis et magnis regibus, vel parentibus suis, post haec omnia mortuus est Chlodoveus rex in pace, et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse vel regina sua aedificaverant. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis 30. A transitu sancti Martini usque ad transitum Chlodovechi regis fuerunt anni cenA. tum duodecim. Chrodchildis regina post mortem viri sui Toronis civitate frequ enter pergens, ad basilicam beati Martini diutissime commorata, Domino serviebat; Parisius raro visitabat. Igitur post mortem Chlodovechi regis hii quattuor filii eius, Theudericus, Chlodomiris, Childebertus et Chlotharius regnum eius inter se diviserunt equaliter. Habebat quoque Theudericus filium nomine Theudobertum strenuum et utilem, elevatique sunt in mag
Abbreviated transcription (Latin):
tibi auxiliator in beuo. Et rex ait. Placet hoc qͦd hortari. &
ita faciamꝰ. Tunc rex ꝓiecit in directũ ã se bipennẽ suã qͦd
morabat᷑. Multa autẽ ꝑars hostium ꝑ territonicũ turroni¬
cum transibant. Precepit autẽ rex ꝓreuerencia sc̃ĩ martini.
nich aliud nisi herbam p̾sumerent accipere ad eqͦs fustentan¬
dos. direxit itaq nuncios rex ad beati martini basilicã cũ mu¬
nerib multis. & equũ suũ uelocissimũ qͦm amabat plurim̃.
scripturis scĩs. bunc datis munerib nuntiis dixit. Si tri dñe ad¬
uitor mͥ es et gentẽ hanc increduã tibi meis manib tradide¬
ꝓpicius mͥ sis famulotuo. Uenientib autẽ pueris ad beati

Expanded text:
tibi auxiliator in bello'. Et rex ait: 'Placet hoc quod ortaris; tibi auxiliator in bello'. Et rex ait: 'Placet hoc quod ortaris; ita faciamus'. Tunc rex proiecit in directum a se bipennem suam, quod morabatur. Multa pars hostium per terreturium Toronicum transiebat. Precepit autem rex pro reverentia sancti Martini, nihil aliud nisi herbam pdum. Direxit itaque nuntios rex ad beati Martini basilicam cum muneribus multis, et equo suo velocissimo, quem rex amabat plurimum, Scripturis sanctis. Tunc datis muneribus nuntius dixit: Si tu Deus adjutor mihi es, et gentem hanc incredulam tibi meis manibus tradidepropitius mihi sis famulo tuo. Venientibus autem pueris ad beati
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd in ea ciuitate erat. diuino igne succensus ẽ. Cumq hec age¬
rent᷑. appropinquante ascensione dñi indixit ieiuniũ uirdei
triduanũ in populo cũ gemitu et contritõne sp̃c. edendi se¬
riem eui temporib obseruare. Tunc cessauit ipsa tribulat᷑o
ce subuersio. Deinceps omẽs ȩccłȩ dei et sacerdotes hoc exẽ¬
plum imitantes usq ad p̃sens ipsas triduanas iecanias
ubiq celebrare noscunt᷑:
unc c. lodoue rex cum uenisset parisius. ait ad regr
arriani partẽ oytimã galuaꝵ teneant. Eamꝰ c̃ dei auxilio
&e eiciamꝰ eos de ipsa terra. nr̃isq dicionib subiciamꝰ quia ualde
bona ẽ. Placuitq hoc consiliũ ꝓcerib francoꝵ. bc̃ chlotchildis.
regina consiliũ dedit regi dicens. faciens faciat dñs uictoriam
minanib dm̃ mei regis. Ueruptam̃ audi anciliam tuã. & facia¬
mꝰ eccłam in honorẽ beatissimi petri pͥncipis apłorũ. ut sit

Expanded text:
qui in ea civitate erat, divino igne succensus est. Cumque haec agequi in ea civitate erat, divino igne succensus est. Cumque haec agerentur, adpropinquante ascensionem Domini, indixit ieiunium vir sanctus Dei triduanum in populo cum gemitu et contritione spiritus edendi seriem aevis temporibus celebrare. Tunc cessavit ipsa tribulatio A. et subversio. Deinceps omnes ecclesiae Dei et sacerdotes hoc exemplum imitantes, usque ad presens ipsas triduanas letanias ubique celebre coluntur. 17. Tunc Chlodoveus rex cum venisset PariArejiciamus eos de ipsa terra, nostrisque eam ditionibus subjiciamus, quia valde bona est'. Placuitque hoc consilium proceribus Francorum. Tunc Chrotchildis regina consilium dedit regi, dicens: 'Faciens faciat dominus Deus victoriam in manibus domini mei regis. Audi ancillam tuam, et faciamus ecclesiam in honorem beatissimi Petri principe apostolorum, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
gionis fructus euertis. interim illi nicħ nocere p̾uales. Mitte
ut et regio salua sit. et tu tributa dissoluenti ꝑpetuo domine¬
ris. Qͦ si noluerit. tc̃ qͦd libuerit facies. Quo consilio rex accep
dobaudum. ut ei ꝑsingulos annos tributa imposita reddere
debeat iubet. At ille et de p̃senti soluit. et deinceps solitur
se ẽẽ ꝓmisit. Chlodouechꝰ uero ablatis thesauris cum preda
maxima reuersꝰ ẽ uictor. his temporib fuit in uiennia urbe
terremotꝰ marimꝰ. ubi multȩ eccłȩ et domꝰ multoꝵ concusse
fuert̃ et subuerse. lilic bestie muite oberrantes. lupi. ursi.
accerui. ingressi ꝑ portam ciuitatis. deuorantesq płimos
ꝑtotũ annũ hoc faciebant. Nam ueniente dñica sollẽpnitatiᷤᷤ
sc̃ĩ pasche. Sc̃s mamertus qui in ea urbe erat ep̃c. dũ mis¬
sarũ sacrificia in ipsa ingilia celebraret. palacium qͦq regale

Expanded text:
gionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte gionis fructus evertis; interim et illi nocere nihil prevales. Mitte ut et regio salva sit, et tu tributa dissolventi perpetuo domineris. A. Quod si noluerit, tunc quod libuerit facies'. Quo consilio rex acceptdobadum, ut ei per singulos annos tributa inposita reddere debeat, iubet. At ille et de presente solvit et deinceps solviturum se esse promittit. Chlodoveus vero, ablatis thesauris, cum preda maxima reversus est victor. His temporibus fuit in Vienna urbe terre motus maximus, ubi multae ecclesiae et domus multorum concussae fuerunt et subversae. Illic bestiae multae oberrantevorantesque plurimos, per totum annum hoc faciebant. Nam veniente dominica sollempnitate sanctum paschae, sanctus Mamertus, qui in ea urbe erat episcopus, dum missarum sacrificia in ipsa vigilia celebraret, palacium quoque regale,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens aridius discessit. et ad chlodouechũ regẽ abiens. ait.
Scce ego humilis tuus piissime rex ad tuã potenciã uenio re¬
linqͤns illũ miserrimũ gundobaudũ. Qt si me pietas tua re¬
cipere dignatur integrũ in me famulatũ atq fidelẽ. & tu &
posteri tui habebitis. Quem ille ꝓmptissime colligens secũ
retinuit. Erat autẽ iocundꝰ in fabulis. strenuus in consilisᷤ
iustus inuidiciis. & in cõmisso fidelis. Deniq chlodouecho
cum om̃i excercitu circa muros urbis residente: ait. aridius.
Si dignanter õ rex głose celsitudo tua. paucos humilitatis
meȩ sermones ueuet accipere. consilio licet ñ egeatis. tam̃ si¬
de integra ministrabo. Idemq uel tibi congruũ. uł ciuita¬
tib eriti ꝑ quas transire deliberas. Cur inqͥt retines excerti¬
tum cum loco firmissimo tuus resideat iminicꝰ: De popularis
agros. depascis uineas. desecas oluieta. succidis omnisq re¬

Expanded text:
dicens Aridius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: dicens Aridius discessit, et ad Chlodovechum regem abiens, ait: 'Ecce! ego humilis tuus, piissime rex, ad tuam potentiam venio, relinquens illum miserrimum Gundobadum. Quod si me pietas tua recipere dignatur, integrum in me famolum atque fidelem et tu et posteri tui habebitis'. Quem ille prumptissime colligens, secum retenuit. Erat enim iocundus in fabulis, strenuus in consiliis, iustus in iudiciis et in commisso fidelis. Denique Chlodovecho cum omni exercitu circa muros urbis resedente, ait Aridius: 'Si dignanter, o rex, gloria celsitudinis tuae paucos humilitatis meae sermones vellet accipere, consilium licet non egeatis, tamen fide integra ministrabam; idemque vel tibi congruum vel civitatibus erit, per quas transire deliberas. Quur', inquid, 'retines exercitum, cum loco firmissimo tuus resedeat inimicus? Depopularis agros, preda depascis, vineas dissecas, oliveta succidis omnesque re
Abbreviated transcription (Latin):
cesi. terga uertert. Qlodouechus sicut solebat unctor extitit.
asflctoq excercitu burgundionũ. gundobaud̃. & godoghisilus
in fugam uensi. uix euaserunt. Gundobaudꝰ in auemone cuuta¬
te suꝑ hrodanũ ingressus. ibi se reclusit. Chlodo uechꝰ illic eum
ꝑsecutꝰ obsedit. ut eum de ciuitate extractum interimeret. Qd il¬
le audiens pauore ꝑterritꝰ. metuebat ne ei mors repentina succede¬
ret. habebat tam̃ secum uirũ illustrem aridium strenuũ atq
sapientẽ qͦm ad se accersitum ait. Uallant me undiq angustiȩ
oe quid faciam ignoro. quia uenert hii barbari suꝑ nos. ut no¬
bis interemptis. regionem totã euertant. Ad hec aridius ait
Oportet lenire feritatẽ hominis huiꝰ ne pereas. Nunc gͦ si pla¬
ad eum accessero. faciam ut neq tibi neq huic noceat regio¬
ni.Tantũ ut qͦd tibi ꝑmeũ consiliũ mandauerit implere st¬
ille. faciam inqͥt quecumq mandaueris. Hec eo dicente uale

Expanded text:
eus, sicut solebat, victor extitit. Adflictoque exercitu Burgundionum, Gundobadus et Godeghiselus in fugam versi, vix evaserunt. Gundobadus in Avenione civitate super Rodanum ingressus, ibi se reclusit. Chlodoveus illic eum persequutus obsedit, ut eum de civitate extractum interemeret. Quod ille audiens, pavore perterritus, metuebat, ne ei mors repentina succederet. Habebat tamen secum virum inlustrem Aridium, strenuum atque sapientem, quem ad se arcessitum, ait: 'Vallant me undique angustiae, et quid faciam, ignoro, quia venerunt hü barbari super nos, A. ut, nobis interemptis, regionem totam evertant'. Ad haec Aridius ait: 'Oportit te lenire feritatem hominis huius, ne pereas. Nunc ergo, si plaulo. Cumque ad eum accessero, ego faciam, ut neque te neque hanc noceant regionem, tantum ut quod tibi per meum consilium demandaverit implere stu dignetur. Et ille: Faciam', inquid, 'quaecumque mandaveris'. Haec eo dicente, vale
Abbreviated transcription (Latin):
Quib ĩꝑator emollitꝰ mox eũ aui¬
culis absolui p̾cepit ⁊ priori grail
redonauit S dum ad sua reu̾titil.
ueneno sicut fertur extinguite
Cui successit in episcopatu ion al
uenerabilis qui ꝯtra claudiũ tals¬
ineusem. epm̃ hesiarch̃em librum de
adoranda eclidit cruce. Dogniatirabat.
enim memoratꝰ ħeticꝰ crucis dominice
signũ ñ oportere adorari. qd̾ nichil ad¬
hibeanir frontib nr̃is siue aquis qͥb
rgeñam᷑ aut crismati quo linimur
aut sacrificio quo uegetam᷑ nicħ rite
ꝑficit᷑. S ei memoratus ionas ep̃c sati
ucide catholice q illo suo respondit
ibello. floruit ⁊̃ hoc eodẽ tꝑ̃e uir qͥdã
cabanꝰ nomine qui ⁊ ipse de lande crucis
librũ diũsis scematib decoratũ metͥce
cõpofuit. Porro ludonico ĩꝑatori qͣtuor
eiꝰ surcessero filii. Quoꝵ lotharius
post patris obitum non multis
dieb euolutis. auersa ualitudine.
correctus imꝑii sui tẽꝑamento derelic¬

Expanded text:
imperator emollitus, mox eum a viimperator emollitus, mox eum a vinculis absolvi praecepit, et priori gratia redonavit. Sed dum ad sua revertitur, veneno, sicut fertur, extinguitur. Cui successit in episcopatu Jonas, vir venerabilis, qui contra Claudium Taurinensem episcopum heresiarchen librum de adoranda edidit cruce. Dogmatizavit enim memoratus hereticus crucis dominicae signum non oportere adorari, quod nisi adhibeatur frontibus nostris sive aquis quibus regeneramur aut crismati quo linimur aut sacrificio quo vegetamur, nichil rite perficitur. Sed ei memoratus Jonas episcopus satis lucide catholiceque illo suo respondit libello. Floruit etiam hoc eodem tempore vir quidam Rabanus nomine, qui et ipse de laude crucis librum diversis scematibus decoratum metrice composuit. Porro Ludovico imperatori quatuor ejus successere filii. Quorum Lotharius post patris obitum non multis diebus evolutis aversa valitudine correptus, imperii sui temperamento derelic
Abbreviated transcription (Latin):
uii. kł.iulii. Post cuius obitum
quatuor eius filii apud fontani¬
micauerunt. In quo bello frãcie
nie burgundie q omnes pene mi¬
lites mutius sese concidere uuli
thedra memorato p̃p̃ gregorio se¬
gius successit. Et sergio leo quarꝰ
⁊ leoni benedictus ⁊ bñdicto nicho¬
laus. Floruit ⁊̃ his temporib tͥhe¬
odulfus floriacensiũ abbas ⁊ au¬
relianensium epc̃. Qui cũ insimu¬
latus multis criminib a pudm¬
ꝑatorẽ ludouicũ falso fuisset ai¬
degauis est. exilio relegatus su
dum incustodia teneretur conti¬
git ut ibidẽ die palmarũ uenrret
iam dictus puissimꝰ imꝑator. Et cĩ
secũ domũ qua custodiebat᷑ i dẽ thai¬
dulfus ep̃e ꝓcessio ꝑtͣusiret. facto
silentio presente imꝑatore illos
pulch̃rimos uersus qui nunc usq
ꝑ galliã. in eadẽ sollẽpnitate psal¬
lunt᷑ a se editos ꝑ fenestrã de canta¬
uit. quoꝵ hoc est exordiũ. Głia lauĩ
⁊ honor tibisie rex xp̃e redẽptorsu

Expanded text:
uae 64. Post cujus obitum quatuor ejus filii apud Fontaniugnaverunt. In quo bello Franciae, niae Burgundiaeque omnes pene milites mutuis se concidere vulnethedra memorato papae Gregorio Sergius successit, et Sergio Leo quartus, et Leoni Benedictus, et Benedicto Nicholaus. Floruit etiam his temporibus Theodulfus Floriacensium abbas et Aurelianensium episcopus. Qui cum insimulatus multis criminibus apud imperatorem Ludovicum fuisset, Andegavis est exilio relegatus. Qui dum in custodia teneretur, contigit ut ibidem die palmarum veniret jam dictus piissimus imperator, et dum secus domum qua custodiebatur idem Thdulfus, processio pertransiret, facto silentio praesente imperatore illos pulcherrimos versus, qui nunc usque per Galliam in eadem solemnitate psalluntur, a se editos per fenestram decantavit, quorum hoc est exordium. Gloria, laus, et honor tibi sit, Rex Christe Redemptor.
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i. Baptitant᷑ de excercitu eiꝰ amplius qͣm tria milia ui¬
roꝵ. Baptizant᷑ sorores eiꝰ his nominib. albofledis. et ladechii¬
dis ipsa die. Baptiraturq postea cunctus popułꝰ francoꝵ
lum frẽm eius ꝑrexit cum multo exercitu francoꝵ Il¬
li hec audientes. multũ populũ burgundionũ mouentes

Expanded text:
i. Baptizantur de exercitu eius amplius quam tria milia virorum. Baptizantur sorores eius, his nominibus: Albofledis et Landechildis, ipsa die, baptizaturque postea cunctus populus Francorulum, fratrem eius, perrexit cum multo exercitu Francorum. Illi haec andientes, popu
Abbreviated transcription (Latin):
mussimꝰ ꝓpagator. Congregatis
nẽpe epis ⁊ nobilissimis uiris fec̃
cõponi ⁊ ordinari librum canon
auro cõpta ⁊ exquisite uestes
talia scłaria pariter ornamĩta.
Adiecit pret̾ea quedam scł̃arib
legib capitula ꝑ necessaria. Ge
nut etiam ip̃e seremssimꝰ imꝑator
filios tres ex erm̃gande prima
hxore sua. scilicet lothariũ pipinũ.
ãq in dorucũ. Et ex sicła uxore
sra nomine iudith genuit karolũ
regem francoꝵ. Porro lothariꝰ
imperatoris pͥmogenitꝰ. dũ eẽt
a patre benignissimo suꝑ italiã
cũ nomine suscepit augusti. Pa¬
scali uͦ pp̃. successit eugenus. ad
nisii sanctiq medardi postu¬
lans ab eo sibi tͣnsmitti ossa
ueñabilis martiris sebastiam.
Quod ⁊ impet᷑uit. ⁊ honorabiłr
ut decebat iuxta corpus collo¬
uica urbe. Codẽ etiã tempore
scissimoꝵ martyrũ ypoliti
atq tiburtii corpora a roma
delata ⁊ insancti dionisii eccłia
ñ longe ab urbe patisiaca sunt
frater imperatoris ludonici fuc

Expanded text:
nuissimus propagator. Congregatis nempe episcopis et nobilissimis viris, fecit componi et ordinari librum canoniauro compta et exquisitae vestes et alia secularia pariter ornamenta.Adjecit etiam quedam secularibus legibus capitula pernecessaria. ADO. Genuit etiam serenissimus imperator filios tres ex Hermengarde prima uxore sua, scilicet Lotharium, Pipinum atque Ludovicum. Et ex sua uxore secunda nomine Judit genuit Karolum regem Francorum. Porro Lothariuis, imperatoris primogenitus, dum esset a patre benignissimo super Italiam cum nomine suscepit augusti. Paschali vero papae successit Eugenius. Inisii Sanctique Medardi, postulans ab eo sibi transmitti ossa venerabilis martiris Sebastiani. Quod et impetravit, et honorabiliter, ut decebat, juxta corpus nica urbe. ADO. Eodem etiam tempore sanctissimorum martirum Yppoliti atque Tyburcii corpora a Roma delata et in sancti Dyonisii ecclesia non longe ab urbe Parisiaca sunt frater imperatoris Ludovici, suc
Abbreviated transcription (Latin):
mũ fedus cũr eo disposuit. toti
tanea donauit. Uerum tandem
magnificus imperator karoliis
cũ finẽ uite sibicerneret ĩmmer
ludouico filio suo quẽ aqͥtame
regem dudum ordinauerat. co¬
ronam imperiasem dereliquit.
bernardũ autẽ filiũ pipini fili
sui italie regẽ fecit. Decessit aũ
uero sui. xluiͦi. Et in carnatiõs¬

Expanded text:
mum fedus cum eo disposuit, totammum fedus cum eo disposuit, totamtanea donavit cf. ADO.. Verum tandem magnificus imperator Karolus cum finem vitae sibi cerneret imminere, Ludovico filio suo, quem Aquitaniae regem dudum ordinaverat, coronam imperialem dereliquit; Bernardum autem, filium Pipini filii sui, Italiae regem fecit. Decessit autem vero sui 47. et incarnatio
Abbreviated transcription (Latin):
stituendos ut tã filu ꝙͣ filie pri¬
mo liberalib studiis quib ⁊ ip̃e
oꝑam dabar erudirentur. Tum
filios cũ pͥmũ etas paciebatur
more francoꝵ equitare ⁊armis
ac uenationib exerceri fecit. fi¬
lias uero laneficio assuescere
colo q ac fuso ne per ociũ tor¬
perent oꝑam impendere atq
ad omnẽ honestatẽ. erudiri ius¬
sit. Ex his oĩb duos tantũ filiõ
ac filiam pͥusꝙͣ moreretur ami¬
sit. karolũ qui natu maiorerat
⁊pipinũ quẽ regem italie fece¬
rat ⁊ rotrudem que filiarum
eius pͥmogenita a constanti¬
no grecoꝵ imꝑatore desponsata
erat. Q uoꝵ pipinꝰ unum filiũ
bernardũ filias autẽ quinq ad¬
alaydem atulam gundradã. ber¬
thaidẽ ac theoderatam. suꝑstiteᷤ
reliquit. In qͥb rex pietatis sue
precipuũ documentũ ostendit
cũ filio defuncto nepotem. pa¬
tri succedẽ ⁊ neptes uitex filias
iuas educari fecisset Impator
deniq nycephorꝰ ostantinopo¬
litanus ad esi misit. ⁊ firmissi¬

Expanded text:
stituendos, ut tam filii quam filiae primo liberalibus studiis, quibus et ipse operam dabat, erudirentur. Tum filios, cum primum aetas patiebatur, more Francorum equitare et armis ac venationibus exerceri fecit. Filias vero lanificio assuescere coloque ac fuso, ne per otium torperent, operam impendere atque ad omnem honestatem erudiri jussit. Ex his omnibus duos tantum filios ac filiam, priusquam moreretur, amisit, Karolum, qui natu major erat, et Pipinum, quem regem Italiae fecerat, et Rothrudem, quae filiarum ejus primogenita a Constantino Graecorum imperatore desponsata erat. Quorum Pipinus unum filium Bernardum, filias autem quinque, Adalaydem, Atulam, Gundradam, Berthaidem ac Theoderatam superstites reliquit. In quibus rex pietatis suae precipuum documentum ostendit, cum filio defuncto nepotem patri succedere et neptes inter filias suas educari fecisset. Imperator denique Nicephorus Constantinopolitanus ad eum misit, et firmissi
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatorẽ cõprehendit. ⁊ apud
sq̃ mederdi mouasteriũ custo¬
dirimandauit. Uxorẽ qͦ ipsius iu¬
dith. exilio relegauit. ⁊ karolum
quẽ ex ea ludouicus susceꝑat castro
torẽ ludouicum acustodia libera¬
uerunt. Et patri filiũ lothariũ
reconciliauerunt. Post hec uero
clem̃tissimuis imperator. inrtꝰ filioꝰ
suos quatuor suũ diuisit imꝑi¬
um. Et lothario quidẽ italiam. lu¬
douico aũ germaniã atq saxo¬
miani. Et pipino aquitamani
karolo uero franciã delegauit ato
ꝑii diuisionem ñ eqͣminiter tu¬
lit. s totũ ĩꝑiũ sibi subic̾e̾ tẽpta¬
uit. Quodut pater cõꝑit. ilico
aduersus eum iter arripuit. d
in ip̃o itinere adu̾sa cõprehens̃
ualitudine diẽ clausit extremũ.
Cuius corpus adrogone epõ me¬
this delatũ ⁊ ĩ eccłia scĩ armil¬
si ꝯfessoris est tumulatum. De¬
cessit uero anno uite sue. lxͦ .iiiͦi.¬

Expanded text:
pud sancti Medardi monasterium custodiri mandavit. Uxorem quoque ipsius Judith exilio relegavit, et Karolum, quem ex ea Ludovicus susceperat, castrotorem Ludovicum a custodia liberaverunt, et patri filium Lotharium reconciliaverunt. Post haec vero clementissimus imperator inter filios suos quatuor suum divisit imperium; et Lothario quidem Italiam, Ludovico autem Germaniam atque Saxoniam, et Pipino Aquitaniam, Karolo vero Franciam delegavit atqueperii divisionem non equanimiter tulit, sed totum imperium sibi subicere temptavit. Quod ut pater comperit, ilico adversus eum iter arripuit; sed in ipso itinere adversa comprehensus valitudine diem clausit extremum.Cujus corpus a Drogone episcopo Methis delatum et in Ecclesia sancti Arnulfi confessoris est tumulatum. Decessit vero anno vitae suae 64.