comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nichil uident. Quasi uulpes in
deserto: propħe tui israel erant.
Itaq dominus in monte beatitu¬
dines solummodo proboꝵ incam¬
po uero ctiam ue describit repro¬
boꝵ. quia rudes adhuc audito¬
res minis necesse est ac tertorib
ad bona compelli. perfectos au¬
tem satis est premiis inuitare.
ed uobis dico qui audiciᷤ.
diligite inimicos ur̃os.
benefacite hiis qui oder̃t
uos. Quia dixerat supra quid
ab inimicis pati possunt. nunc
qualiter ipsi cum eisdem inimi¬
tis agere debeant ostendit. Multi
autem putant sufficere uirtutib
nõ odisse inimicos. eeterum dili¬
gere plus precipi. qͣm humana
natura paciatur: nõ uidentes.
quia ⁊ moyses. samuel ⁊ steph̾s
ꝓ inimicis orabant. ⁊ mortuos
dauid planxit inimicos. Neq e¬
nim dominꝰ impossibilia: s ꝑfesta
iuberet. Non deficientes. ergo dum
tempus est oꝑemur bonum ad õs:
maxime autem ad domesticos fi-¬
dei. Benedicere maledicentib uo¬

Expanded text:
et nihil vident. Quasi vulpes in et nihil vident. Quasi vulpes in deserto, prophetae tui Israel erant . Itaque Dominus in monte beatitudines solummodo proborum, in campo vero etiam vae describit reproborum. Quia rudes adhuc auditores minis necesse est, ac territoribus ad bona compelli, perfectos autem sat est praemiis invitari. Sed vobis dico, qui auditis: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos. Quia dixerat supra quid ab inimicis pati possint, nunc qualiter ipsi cum eisdem inimicis agere debeant ostendit. Multi autem putant sufficere virtutibus non odisse inimicos, caeterum diligere plus praecipi, quam humana natura patiatur, non videntes, quia et Moyses, Samuel et Stephanus pro inimicis orabant, et mortuos David planxit inimicos. Neque enim Dominus impossibilia, sed perfecta juberet. Non deficientes ergo dum tempus est, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Benedicite male dicentibus vo
Abbreviated transcription (Latin):
nime sue. ⁊ qui iniqua gerit
benedicitur. Cui nõ minima
pene pars est: sua scelera nõ
modo argui: s insuper quasi
beue gesta lautari. Unde pro¬
uide dominus nõ ait. ue quia bene
nobis dicunt homines qua¬
si distante aliquantũ tempo¬
re culpam tardius pena seqͣ¬
dur. s ue inquit cum bene no¬
bis dixerint omnes homines
quia ipsa pectati nutrix adu¬
latio sicut oleũ flammis. sic ĩ cul¬
pa artentib solita ministrare. fo¬
mentum. maxima est utiq pena
pecrantium. Nam quomodo pau¬
peres. esurientes ⁊ flentes maloꝵ
decet improbitate probari. ita di¬
uitiis epulis risiuq uacantes.
ꝑ districti iudicis iram male ob¬
sequentiũ dientela maiorem fo¬
uentur ad penam. Scd̃m hec enĩ
faciebant proph̾is patres eoꝵ.
Pseudo prophas significat. qui
⁊ ipsi sepe inscriptura sacra ꝓphe
solent appellari eo quod ob cap-¬
tandum uulgi fauorem futura
prefari. id est preloqui conentur.
sipientib. qui secuntur sp̃m suũ:

Expanded text:
nimae suae, et qui iniqua gerit, nimae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Cui non minima poenae pars est sua scelera non modo non argui, sed insuper quasi bene gesta laudari. Unde provide Dominus non ait: Vae, quia bene vobis dicunt homines, quasi distante aliquantum tempore culpam tardius poena sequatur, sed vae inquit cum bene vobis dixerint omnes homines. Quia ipsa peccati nutrix adulatio; sicut oleum flammis, sic in culpa ardentibus solita ministrare fomentum, maxima est utique poena peccantium. Nam quomodo pauperes esurientes et flentes, malorum decet improbitate probari, ita divitiis, epulis, risuique vacantes, per districti judicis iram male obsequentium clientela majorem foventur ad poenam. Secundum haec enim, faciebant prophetis patres eorum. Pseudoprophetas significat, qui et ipsi saepe in Scriptura sacra prophetae solent appellari, eo quod ob captandum vulgi favorem futura praefari, id est, praeloqui conentur. sipientibus, qui sequuntur spiritum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
uit in pecunia ⁊ thesauris. Ue
uobis qui saturati estis: quia
esurietis. Saturatus erat dius
ille purpuratꝰ. qͣndo epulaba¬
tur cotidie splendide. s dirũ
ue sustinebat esuriens. qͣndo
delazari quem despextrat digl¬
to gutiam aque querebat.
Alitir:. Si beati sunt ili quiiꝰ¬
ticie semꝑ esurĩt oꝑa. infelices
econtrario sunt estimandi qͥ
sibi in desideriis placentes. nul¬
lam ueri ⁊ incontussi bonifa¬
mem paciuntur: satis se rati
beatos. si nõ ad tempus sua
uoluptate priuentur.Ue uo¬
bis qui ridetis ñc quia luge¬
bitis ⁊ flebitis. Et salomõ ait
Risus dolori miscebitur: ⁊ extͣ¬
ma gaudii luctus occupat.
Et iterum. Cor sapientiũ tristi¬
cia est: ⁊ cor stultorum ubi leti¬
cia: manifeste docens stulticiã
ridentib. prudentiam ut supͣ
dociumus flentib semꝑ adscͥ¬
bendam. Ue cum bene uobis di¬
xerint omnes homines. hoc est
qd̾ psalmista deplorat. qͣmlau¬
datur peccator indesideriis a¬

Expanded text:
vit in pecunia et thesauris . Vae vit in pecunia et thesauris . Vae vobis, qui saturati estis, quia esurietis . Saturatus erat dives ille purpuratus, quando epulabatur quotidie splendide, sed dirum vae sustinebat esuriens, quando de Lazari, quem despexerat, digito guttam aquae quaerebat. Aliter. Si beati sunt illi qui justitiae semper esuriunt opera, infelices e contrario sunt aestimandi qui sibi in desideriis placentes, nullam veri et inconcussi boni famem patiuntur, satis se rati beatos, si non ad tempus sua voluptate priventur. Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis. Et Salomon ait: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat . Et iterum: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum, ubi laetitia . Manifeste docens stultitiam, ridentibus prudentiam, ut supra docuimus, flentibus semper ascribendam. Vae cum bene vobis dixerint omnes homines. Hoc est, quod Psalmista deplorat, quoniam laudatur peccator in desideriis a
Abbreviated transcription (Latin):
te chorusca: ⁊ patriarchaꝵ atq:
ip̃ius domini nomũe redimita ge-¬
stare: que ꝑ singula uel exponcre
uel solum proponere prõpi indu¬
striam spectat operis.
erumptamen ue nobis
diuitib: qui habetis
sit uediuitib ad futurum. a cõ¬
trario melirs intelligitur. ubi
pauperum dititur ẽẽ regnum
dei. Aquo se regno ꝑomma qui
hic consolari querunt alleuãt:
auclituri a iusto iudice. filii re¬
cordamini: quia recepistis bo¬
na in uita ur̃a. Ubi notandũ
quod nõ tam diuitie qͣm diui¬
tiay amor inculpa est. Non e¬
nim omnis qui habet diuitias.
s ut eccl̃iastes ait. qui amat di¬
uitias fructus nõ capiet exero.
quia qui habita temporalia.
uel animo ꝯtempnere. uł pau¬
peri nescit erogare. usu quidẽ
horum delestatur ad presens. s
fructu quem dando poterat ad¬
quirere. carebet inposterum Et
alibi leginus. beatus diues qͥ
inueritus est sinc macula: qui
post aurum nõ abiit. nec spera¬

Expanded text:
te corusca, et patriarcharum atque te corusca, et patriarcharum atque ipsius domini nomine redimita gestare. Quae per singula vel exponere, vel solum proponere, proprii industriam spectat operis. Verumtamen, vae vobis divitibus, qui habetis sit vae divitibus adfuturum, a contrario melius intelligitur, ubi pauperum dicitur esse regnum Dei. A quo se regno per omnia, qui hic consolari quaerunt, alienant, audituri a justo judice: Filii, recordamini quia recepistis bona in vita vestra . Ubi notandum quod non tam divitiae quam divitiarum amor in culpa est. Non enim omnis qui habet divitias, sed ut Ecclesiastes ait: Qui amant divitias, fructus non capient ex eis , quia qui habita temporalia vel animo contemnere, vel pauperi nescit erogare, usu quidem horum delectatur ad praesens, sed fructu, quem dando, poterat acquirere, carebit in posterum. Et alibi legimus: Beatus dives, qui inventus est sine macula, qui post aurum non abiit, nec spera
Abbreviated transcription (Latin):
paulatim ad meliora progressi.
dum ꝯsistenti in planitie domino
libenter ascultant. ad hunc qͣndo¬
q in monte sedentẽ sublumt̾ as¬
cendant. Nam quorum ad huc
ebdomandis instruendis q cor¬
dib insistit. hos quasi stans
qui situs est laborantis affat᷑.
Quos uero longo stucdii sp̃ua¬
lis exercitio promptos iamq ac
dociles inuenit. hiis libertate
ac dignitate magistri quasi
quietus saluator residens. my¬
stica queq de suꝑnis intimat:
que sp̃ualium differentia pro¬
fectuum israelice ꝑlebis est ha¬
bitu pulcherrimis expressa figĩs.
Ubi uulgus omne quibuslibet
uestib utens. in quatuor angłi
palliorum hyacinctinas sibi fim¬
brias est facere preceptum. sacer¬
dotes quatuor habere uestes. to¬
tidem nusticis colorib mira ua¬
rietate distinstas. pontifices. &
ea que sacerdotes ⁊ alia quatuor
indumenti genera colorum qui¬
dem eorundem. sed subliumioris
gr̃a dignitatis. ⁊ auro interdutẽ¬

Expanded text:
paulatim ad meliora progressi, paulatim ad meliora progressi, dum consistenti in planitie Domino libenter auscultant, ad hunc quandoque in monte sedentem sublimiter ascendant. Nam quorum adhuc edomandis instruendisque cordibus insistit, hos quasi stans, qui situs est laborantis, affatur. Quos vero longo studii spiritalis exercitio promptos jam ac dociles invenit, his libertate ac dignitate magistri, quasi quietus Salvator residens, mystica quaeque de supernis intimat. Quae spiritalium differentia profectuum, in Israeliticae plebis est habitu pulcherrimis expressa figuris. Ubi vulgus omne quibuslibet vestibus utens, in quatuor angulis palliorum hyacinthinas sibi fimbrias est facere praeceptum. Sacerdotes quatuor habere vestes, totidem mysticis coloribus mira varietate distinctas. Pontifices et ea quae sacerdotes et alia quatuor indumenti genera, colorum quidem eorumdem, sed sublimioris gratia dignitatis, et auro interlucen
Abbreviated transcription (Latin):
ths ꝑ octo quas posuit beatitu¬
dines octauam spei nr̃e perfecti¬
nem que resurrectionis gloria
dedicatur insinuat. ita lucas
ꝑ quatuor uuitutes amplectit᷑
cardinales. Beati enim paupe¬
res: qui ꝑ temꝑantiam a mũdi
refrenantur illetebris. Beati esu-¬
rientes. qui sua fame ꝯmoniti
esurientib ẽẽ miserendum. c
ipsi ꝑ iusticiam miserentur ut
ualent. Nam elemosinã qua
xp̃o nõ nr̃a donamus. s sua
reddimus iusticiam recte dicite¬
startur psalmista qui ait. Dis¬
manet in secłm seculi. Iusticia
est enum qua sua cuiq tribui¬
mus. nemini quicqͣm debentes.
nisi ut inuicem diligamus. Be¬
ati qui ꝑ prudentiam inter bo¬
num dinoscentes ⁊ malum:
occidua flere ⁊ ad eterna nolũt
anhelare. Beati qui ꝑ fortitudi¬
nem fidei omĩa ualent mole¬
sta tolerare. Igitur qui necclũ
ꝯsũmate urtutis arcem con¬
scendere ualent. generalis in¬
terim ꝑfectionis sunt beatitu¬
dine ꝑfouendi: quatinꝰ abone

Expanded text:
tthaeus per octo quas posuit beatitutthaeus per octo quas posuit beatitudines, octavam spei nostrae perfectionem, quae resurrectionis gloria dedicatur, insinuat, ita Lucas per quatuor virtutes amplectitur cardinales. Beati enim pauperes, qui per temperantiam a mundi refrenantur illecebris. Beati esurientes, qui sua fame commoniti esurientibus esse miserendum, et ipsi per justitiam miserentur ut valent. Nam eleemosynam qua Christo non nostra donamus, sed sua reddimus, justitiam recte dici testatur Psalmista, qui ait: Dimanet in saeculum saeculi . Justitia est enim, qua sua cuique tribuimus, nemini quidquam debentes, nisi ut invicem diligamus. Beati qui per prudentiam inter bonum dignoscentes et malum, occidua flere, et ad aeterna norunt anhelare. Beati qui per fortitudinem fidei omnia valent molesta tolerare. Igitur, qui necdum consummatae virtutis arcem conscendere valent, generalis interim perfectionis sunt beatitudine perfovendi. Quatenus a bonis
Abbreviated transcription (Latin):
odia cordium. inter probra lin¬
guaꝵ. int̾ ipsas ꝑseq̃ntium
manus. equali ĩmo letiori ad¬
huc corde uersetur. Non ad huc
nr̃i similes ualent. s eorum
qui sunt gaudentes a ꝯspe-¬
ctu ꝯcilii. qm̃ digni habiti
sunt ꝓ nomine cõtumeliã
pati. Qui ergo multa inter¬
tis pro xp̃o sustinet aduersa:
multa in celis axp̃o recipiet
dona. Ceterum quanta abhe¬
lia uerborum iacula falsi su¬
stinuere propħe. quos deridẽs
aiebat. Clamate uoce maiore.
deus enun est baal. ⁊ forsitan
loquitur. aut in diuersorio
est. aut initinere. aut certe dor¬
mit ut excitetur: Quantam
dedere stragem: qui oftingẽti
simul ⁊ quinquaginta sũt
interempti: Uerum quia ba¬
al ⁊ nõ xp̃c incausa erat: nͨ
irrisi gaudebant: nec occisi pal¬
mam. s penam meruere ꝑ¬
hennem. Scłm hec enum: fa¬
ciebant prophis patres eoꝵ.
bene exemplo adhortatus est.
quia uera dicentes solent ꝑ¬
setuticem pati. nec tamẽ ideo
Notandum sane quia sĩt ma

Expanded text:
odia cordium, inter probra linodia cordium, inter probra linguarum, inter ipsas persequentium manus, aequali, imo laetiori adhuc, corde versetur. Non ad hoc nostri similes valent, sed eorum qui ibant gaudentes a conspectu consilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati . Qui ergo multa in terris pro Christo sustinet adversa, multa in coelis a Christo recipiet dona. Caeterum quanta ab Elia verborum jacula falsi sustinuere prophetae, quos deridens aiebat: Clamate voce majore: Deus enim est Baal, et forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere, aut certe dormit, ut excitetur . Quantam dedere stragem qui octingenti simul et quinquageni sunt interempti? Verum quia Baal et non Christus in causa erat, nec irrisi gaudebant, nec occisi palmam, sed poenam meruere perennem. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati. Nec tamen ideo Notandu
Abbreviated transcription (Latin):
cor xp̃o ledere nequeunt. Se¬
parent ⁊ synagoga depellat̃.
brent nomen crucifixr: ipse
ꝯmortuos sibi cõresuscitat: ⁊
consedere facit incelestib. Et
eiecerunt nomen ur̃m tamqͣ
malum: propt̾ filiũ homĩs
Nomen ur̃m quod dicit. no¬
men xp̃ianorum significat.
quod a gentilib iudeisq se¬
pissime qͣntũ ad ipsos me¬
morie abrasum ⁊ ab hom̃ib
est eiectum. nulla iam exisdẽ¬
te causa odii. nisi propt̾ filiũ
hominis. quia iudelicet nom̃
xp̃i credentes suum uolu̾int
facere cognomen: atq ideo
nominis summi ꝑsecutoras.
hominura nõ inmerito noĩe
notantur. Beati inquit eti¬
tis cum uos oderint homĩes.
docens eos ab hominib in¬
sectandos: sed ultra homĩes
eẽ beandos. Gaudete in illa
die ⁊ exultate: ecce enim mir¬
ces ur̃a multa est in celo.
No hoc a quolibet pacisctie
sed ab eo qui suꝑne tantũ mir¬
cedis intuitu patitur. preceptũ
potest impleri. ut seilicet inter

Expanded text:
cor Christo laedere nequeunt; secor Christo laedere nequeunt; separent, et synagoga depellant, brent nomen crucifixi, ipse commortuos sibi conresuscitat, et consedere facit in coelestibus. Et ejecerint nomen vestrum tanquam malum propter Filium hominis. Nomen vestrum quod dicit, nomen Christianorum significat, quod a gentilibus Judaeisque saepissime quantum ad ipsos memoriae abrasum, et ab hominibus est ejectum, nulla jam existente causa odii, nisi propter Filium hominis, quia, videlicet, nomen Christi credentes suum voluerint facere cognomen, atque ideo nominis summi persecutores, hominum non immerito nomine notantur. Beati, inquit, eritis, cum vos oderint homines, docens eos ab hominibus insectandos, sed ultra homines esse beandos. Gaudete in illa die, et exsultate; ecce enim merces vestra multa est in coelo. Non hoc a quolibet patiente, sed ab eo qui supernae tantum mercedis intuitu patitur praeceptum potest impleri, ut, scilicet, inter
Abbreviated transcription (Latin):
rat maiestate resuscitaturus.
humana priꝰ miseratide deflebat.
mistice. significans eos qui pecc̃i
morte sopuintur. ut reuiuisc̾e
queant aprimis ẽẽ plangẽdos.
Quod autem ñc flentes risuroᷤ
ẽe promittit. nõ puerilit̾ accipi¬
endum: s scripture more risuᷤ
nomine mentis exultatio ⁊ af-¬
fectus. quidam letior intelligẽ¬
dus est ẽẽ designatus. sicut sar¬
ra risum inquit michi fecit d̾s.
Et in iob dictum est. os autem
ueratium replebitur risu. ꝑ q̃
ut dixi nomina: gaudiũ aĩe
figuratur interius.
eati eritis cum nõs ode¬
rint homines ⁊ cumse-¬
parau̾int uos ⁊expro-¬
brau̾int. Qui propt̾ diuitiaᷤ
hereditatis xp̃i in scĩs propt̾
panem uite eterne. propt̾ q
spem celestium gaudioꝵ flecuᷤ
esuriem paupertatemq pati
desiderat: beatus est. Multo aui¬
tem beatior qui has inter ad¬
uersa uirtutes seruare non
trepidat: quia odiant licet ho¬
mines corde nefando. dilectũ

Expanded text:
rat majestate resuscitaturus, rat majestate resuscitaturus, humana prius miseratione deflebat ; mystice significans eos qui peccati morte sopiuntur, ut reviviscere queant, a proximis esse plangendos. Quod autem nunc flentes risuros esse promittit, non pueriliter accipiendum, sed, Scripturae more, risus nomine mentis exsultatio et affectus quidam laetior intelligendus est esse designatus. Sicut Sara: Risum, inquit, fecit mihi Deus . Et in Job dictum est: Os autem veracium replebitur risu . Per quae, ut dixi, nomina gaudium animae figuratur interius. Beati eritis cum vos oderint homines, et cum separaverint vos et exprobraverint. Qui propter divitias haereditatis Christi in sanctis, propter panem vitae aeternae, propterque spem coelestium gaudiorum, fletus, esuriem paupertatemque pati desiderat, beatus est. Multo autem beatior, qui has inter adversa virtutes servare non trepidat: quia, odiant licet homines corde nefando, dilectum
Abbreviated transcription (Latin):
saturitatem nõ in hoc seculo s
in futuro posse prouenire suꝑer¬
noꝵ desiderio psalmista flagͣns
ostendit qui ait. Ego autẽ cum
iusticia apparebo in ꝯspectu tuo:
saciabor dum manifestabit᷑ gła
tua. Potest ⁊ simpliciter accipi.
Beati qui nunc esuritis: quia
castigatis corpus ur̃m ⁊ serui¬
tuti subicitis. qui in fame et
siti uerbo oꝑam datis. quia
celestium tunc gaudioꝵ ha¬
betis ubertate ꝑfru.
eati qui ñc fletis: quia
ridebitis.Non tempora¬
lium dampna ꝯmodoꝵ.
s iurtutum det̾menta sp̃naliũ
qui flent. eterna beatitudine
ꝯsolabuntur. Ubi nõ nr̃a sed
flere: quem si ut nos diliginꝰ
ꝯsequent̾ illius ⁊ profectu nos
gratulari. ⁊ defectu necesse est tri¬
bulari. flec solum tribulari: ue¬
rum ad lacͥmas usq succencli
Sic enim samuel ⁊ dauid pecc̃m
saulis ⁊ interitũ lugent sic pec¬
catricem dominꝰ ipse fleuit suꝑ
ciuitatem: ⁊ mestis ꝯpassus soro¬
tib. Lazarum quem diuina e¬

Expanded text:
saturitatem non in hoc saeculo, sed saturitatem non in hoc saeculo, sed in futuro posse provenire supernorum desiderio Psalmista flagrans ostendit, qui ait: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo, satiabor dum manifestabitur gloria tua ; potest et simpliciBeati qui nunc esuritis, qui castigatis corpus vestrum, et servituti subjicitis, qui in fame et siti verbo operam datis, quia coelestium tunc gaudiorum habebitis ubertate perfrui. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Non temporalium damna commodorum, sed virtutum detrimenta spiritalium qui flent, aeterna beatitudine consolabuntur. Ubi non nostra soflere. Quem si ut nos diligimus, consequenter illius et profectu nos gratulari, et defectu necesse est tribulari; nec solum tribulari, verum ad lacrymas usque succendi. Sic enim Samuel et David peccatum Saulis et interitum lugent , sic peccatricem ipse Dominus flevit super civitatem , et, moestis compassus sororibus, Lazarum, quem divina e
Abbreviated transcription (Latin):
udeatur pro nichilo culmen
ducunt. Qui merito regni ce¬
lestis ꝑhibentur munere dig¬
ni: quia delectationis huma¬
ne probantur cupiditate nu¬
dati. Qualem se rex daid
pauꝑiem sustinuisse declarãs:
ait. Ego uero egenus ⁊ pau
ꝑsum. Et alibi. nõ modo ter¬
restria. s ⁊ ipsa pro domino
super celestia parmpendens
ditensꝙ quid enim michi
restat in celo. ⁊ ate quid uo¬
lui super terram: Mox ubi
spei fixiss anchoram subdedo
manifestat. Michi autem ad¬
herere deo bonum est: ponere
in domino deo spem meam.
illioquin nõ nulli miserrima
aditione pauptatis. ⁊ hic scli
gaudiis obinopiam rerum: ⁊
ibi regno dei ob meritoꝵ nͦquiti-¬
am carent.
eati qui nũc esuritis: qr
saturabimini Quid e¬
surire beati. quid sitire
debeant. matheus exponit. uide¬
licet iusticiam: aꝑtissime nos
inscituens. nr̃iqͣm nos satiᷤ iu¬
stos existimare debere. s cotidia¬
num iusticie semꝑ amare. ĩmo
ardere profestum. Cuiꝰ ꝑfectam

Expanded text:
videatur, pro nihilo culmen videatur, pro nihilo culmen ducunt. Qui merito regni coelestis perhibentur munere digni, quia delectationis humanae probantur cupiditate nudati. Qualem se rex David pauperiem sustinuisse declarans ait: Ego vero egenus et pauper sum. Et alibi non modo terrestria, sed et ipsa pro Domino supercoelestia parvi pendens dicensque: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram ? mox ubi spei suae fixisset anchoram, subdendo manifestat: Mihi autem adhaerere Deo bonum est, ponere in Domino Deo spem meam. Alioquin nonnulli miserrima conditione paupertatis, et hic saeculi gaudiis ob inopiam rerum, et ibi regno Dei ob meritorum nequitiam carent. Beati qui nunc esuritis, quia saturabimini. Quid esurire beati, qui sitire debeant, Matthaeus exponit, videlicet justitiam, apertissime nos instituens nunquam nos satis justos aestimare debere, sed quotidianum justitiae semper amare, imo ardere profectum. Cujus perfectam
Abbreviated transcription (Latin):
qui interpretatur mons for¬
titudius. singularem dñice
incarnationis excellentiam.
hur uero qui ignis dr donũ
in eccl̃ia pariuili ⁊ si comit¬
ri magistros ad penetranda
sũme diuinitatis archana
nequeunt. dominice incar¬
nationis sacramentis redi
signari.
p̃ipse eleuatis ocrlis in
discipulos suos: dicei
Beati pauperes: qm̃
urm est regnum dei. Et Relui.
Et sigeneralit̾ omnib loquit᷑
specialius tamen oculos sal¬
uator in discipulos leuat. lll
hiis qui uerbum intenta cor¬
ois aure ꝑcipunt latius sa¬
poris intini lumen apiat.
Cui simile est quod matheus
att. Et cum sediss: accesserũt
ad eum discipuli eius. Et ape¬
riens os suum: docebat eos di¬
cns. Beati pauperes sp̃u.
slam quib os in monte sedẽs
aꝑit. ut magna sublimiter
audiant. in eos oculos stanᷤˢ
in campo dirigit. ut audita
patenter intelligant. Beati
itaq pauperes: nõ utiq õs:
s illi tantũmodo. qui om̃e
presentis seculi tam ⁊ si altũ

Expanded text:
qui interpretatur mons forqui interpretatur mons fortitudinis, singularem dominicae Incarnationis excellentiam. Hur vero qui ignis dicitur, in Ecclesia parvuli, et si comitari magistros ad penetranda summae Divinitatis arcana nequeunt, dominicae tamen Incarnationis sacramentis redimsignari. Et ipse, elevatis oculis in discipulos suos, dicebat, Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei. Et si generaliter omnibus loquitur, specialius tamen oculos Salvator in discipulos levat, ut his qui verbum intenta cordis aure percipiunt latius saporis intimi lumen aperiat. Cui simile est quod Matthaeus ait: Et cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli ejus, et aperiens os suum docebat eos dicens: Beati pauperes spiritu . Nam quibus os in monte sedens aperit, ut magna sublimiter audiant, in eos oculos stans in campo dirigit, ut audita patenter intelligant. Beati itaque pauperes. Non utique omnes, sed illi tantummodo qui omne praesentis saeculi, tametsi altum
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. sp̃c sllius uirtute sana¬
tur. Tactus ergo saluatoris:
opus est salutis. Quem tange¬
re est fideliter in eum credere.
a quo tangiest. eius munere
firmari. S unusquisq in suo
sensu habundat. Turbe que
de longe ad audiendum cõflu¬
unt. descendentis in campum
drũ curantur a tactu. discipłi
qui in mirorib iam surit ĩ¬
stratti in montis ca¬
cumine ad maiora ꝓuehunt᷑.
equib etiam eliguntur. qui
eum transfiguratũ secreto in
monte speculentur. unꝰ p̾ omĩ¬
b quasi sublimioris sapiẽtie
fonte debriandꝰ magr̃t recũbit
inpectore. Raroq uspiam uł
turbas dñm ad altiora sequi
uel quempiam debilem mue¬
mes in monte curari: s ex¬
tuicta febre libidinũ. accen¬
saq scientre luce. pedetentĩ
quemq ad culmen subireur
tittum. Nam ⁊ inueteri testa¬
mento moyses solus cumio¬
sue montẽ deus ascendens:
ad regendum uulgus ĩ cam¬
po donec redirent aaron ordi¬
nauit ⁊ hur. Aaron quippe

Expanded text:
potuit spiritus illius virtute sanapotuit spiritus illius virtute sanatur. Tactus ergo Salvatoris, opus est salutis. Quem tangere, est fideliter in eum credere. A quo tangi est ejus munere firmari. Sed unusquisque in suo sensu abundat. Turbae quae de longe ad audiendum confluunt, descendentis in campum Domini curantur attactu. Discipuli qui in minoribus jam sunt instituti, in montis cacumine ad majora provehuntur. E quibus etiam eliguntur, qui eum transfiguratum secreto in monte speculentur. Unus prae omnibus quasi sublimioris sapientiae fonte inebriandus, magistri recumbit in pectore. Raroque uspiam vel turbas Dominum ad altiora sequi, vel quempiam debilem invenies in monte curari, sed exstincta febre libidinum, accensaque scientiae luce, pedetentim quemque ad culmen subire virtutum. Nam et in Veteri Testamento Moyses solus cum Josue montem Dei ascendens; ad regendum vulgus in campo donec redirent, Aaron ordinavit et Hur. Aaron quippe
Abbreviated transcription (Latin):
rent. ꝯsulte nomĩatim ponũt.
ut quãta sit fama uirtusq
saluatoris intimetur. que ex¬
teras etiam ad sanitatem do¬
ctnamq capescendam ciuita¬
tes sunt accersiat. Ubi notan¬
dum quia dominꝰ ⁊ si uemẽti¬
b ad se genti libus
misertus sit. unde ⁊ puerũ cen¬
turionis ⁊ chananee filiam
approbata petentiũ fide curaũ.
ñ tamen eoꝵ ciuitates intras¬
se repperitur. ne uidelicet occa¬
sic̃em querele iudeis calump¬
niantib suggereret. s ꝑfectã
potiꝰ salutem genitiũ passioĩs
⁊ resurrectionis sue tempore re¬
seruaret. quo ĩminente tempo¬
re gentilib eum uidere queren¬
tib ait. Nisi granum frumẽ¬
ti cadens in terra mortuũ fue¬
rit ipsum solum manet: Si
autem mortuũ fu̾it multum
fructum affert. Et omius tur¬
ba querebat eum tangere: qͥa
iurtus de illo exibat: ⁊ sanabat
om̃s. Et supra leprosus dño
tangente mundatur. Et hic
om̃is turba que eum tangere

Expanded text:
irent, consulte nominatim ponuntur, irent, consulte nominatim ponuntur, ut quanta sit fama virtusque Salvatoris, intimetur, quae exteras etiam ad sanitatem doctrinamque capessendam civitates accersat. Ubi notandum quia Dominus etsi venientibus ad se gentilibus misertus sit, unde et puerum centurionis et Chananaeae filiam , approbata petentum fide, curavit, non tamen eorum civitates intrasse reperitur, ne, videlicet, occasionem querelae Judaeis calumniantibus suggereret, sed perfectam potius salutem gentium passionis et resurrectionis suae tempori reservaret. Quo imminente tempore gentilibus eum videre quaerentibus ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Et omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes. Et supra leprosus Domino tangente mundatur, et hic omnis turba quae eum tangere
Abbreviated transcription (Latin):
teratis: s ne nũc quidem po¬
testis. Apli autẽ ipsi sccl̃m ma¬
thm quasi ꝑfectiores: ⁊ ĩ mõte
⁊ aꝑto saluatoris ore docti ẽẽ
narrantur. Ubi siquis diligẽ¬
tiꝰ utrumq uelit euͣngelistã
ꝑscrutari: potest intelligi cũ
in monte duodecim discipłos
elgit eplurib quosꝗde apłos
nominauit. qd̾ matheus pre¬
termisit. tunc illum habuisse
sermcẽm. quem math̃s inter¬
posuit. ⁊ lucas nõ tacuit. et¬
hoc est in monte. ac deuide cum
descendiss in loco campestri ha¬
buisse alterum similem de quo
math̾s tacet. lucas nõ tacet. ⁊
utrumq sermonem eodem modo
ẽẽ ꝯclusum. Ab omĩ iudea ⁊ ieru¬
salem ⁊ maritima ⁊ tyri. ⁊ sy¬
titudinẽ nõ aꝓximo mari gali¬
lee: neq enim hoc miraculi loco
poneret s a mari magno reor
ẽẽ cognomĩatam. in qua etiam
tyrus ⁊ sydon comprehendi po¬
terant. Uerum quia gentiũ
ciuitates sunt. iudeis quidem
sorte date. s nõ ab eis possesse. eo
quod hostes exterminare neqͥ¬

Expanded text:
 ne nunc quidem potestis. Apostoli autem ipsi, secundum Matthaeum, quasi perfectiores, et in monte et aperto Salvatoris ore docti esse narrantur. . Ubi si qui diligentius utrumque evangelistam velit perscrutari, potest intelligi cum in monte duodecim discipulos elegit, e pluribus, quos et apostolos nominavit, quod Matthaeus praetermisit, tunc illum habuisse sermonem, quem Matthaeus interposuit, et Lucas tacuit, hoc est, in monte, ac deinde cum descendisset, in loco campestri habuisse alterum similem, de quo Matthaeus tacet, Lucas non tacet, et utrumque sermonem eodem modo esse conclusum. Ab omni Judaea et Hierusalem, et maritima, et Tyri et Sititudinem non a proximo mari Galilaeae neque enim hoc miraculi loco poneret, sed a mari magno reor esse cognominatam, in qua etiam Tyrus et Sidon comprehendi poterant. Verum quia gentium civitates sunt Judaeis quidem sorte data, sed non ab eis possessae, eo quod hostes exterminare nequ
Abbreviated transcription (Latin):
frustib. quia ⁊ si se fingat hy¬
potrita. nõ est bonus qui facit
opera mala. Et si reprehendat
insontem. nõ ideo malus est
qui facit oꝑa bona.Unaqueꝙ
enu arbor: de fructu suo cog-¬
noscitur. Quid sit fructus. qͦ
mala bona ue dinosci debeat
arbor: apls̃ ostendit dicens.
Manifesta autem sunt opera
carius. que sunt forncatio.
inmunditia. luxuria. ydoloꝵ

Expanded text:
fructibus. Quia et si se fingat hyfructibus. Quia et si se fingat hypocrita, non est bonus, qui facit opera mala. Et si reprehendat insontem, non ideo malus est qui facit opera bona. Unaquaque enim arbor de fructu suo cognoscitur. Qui sit fructus quo mala bonave dignosci debeat arbor, Apostolus ostendit, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, luxuria,
Abbreviated transcription (Latin):
uirgatic̃em. nõ odium s misccłia
precedat. ut siue ad correpticẽm
de simplicitate oculi nr̃i securi
simus. Si autem cogitanteᷤ noᷤ¬
metipõs. inuenerimꝰ in eo esse
uitio in quo est ille quem rep̾¬
hendere parabamus. nõ repre¬
hendamus neq obuirgemus.
s tamen cõgemiscamus: ⁊ nõ
illum ad obtemꝑandum nob̾.
s ad pariter conandum innite¬
mus. Raro ergo ⁊ magna ne¬
cessitate obuirgatiões ad hiben¬
de sunt. tamen ut etiam in hiis
ip̃is. nõ ut nobis s deo seruiamꝰ.
inscemus. ipse enum est finis. ut
nichil duplici corde faciamus:
auferentes trabem de oculo no¬
stro inuidentie uel malitie. uel
simulationis. ut uideamus ei¬
on est enun arbor bo¬
na que facit fructus
malos: neq arbor
mala faciens fructum bonum.
Contra hypotritam que ceꝑat:
exequitur. Si ueram inquit ⁊
nõ factam uis habere iusticiam:
que uerbis ostentas euam fcĩs
compensare curato. ut bona ex¬
istens arbor bonis orneris et

Expanded text:
jurgationem, non odium, sed misericordia jurgationem, non odium, sed misericordia praecedat, ut sive ad correctionem de simplsimus. Si autem cogitantes nosmetipsos invenerimus in eo esse vitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque objurgemus, sed tamen congemiscamus, et non illum ad obtemperandum nobis, sed ad pariter conandum invitemus. Raro ergo et magna necessitate objurgationes adhibendae sunt, ita tamen ut etiam in his ipsis non nobis, sed Deo, ut serviamus instemus; ipse enim est finis, ut nihil duplici corde faciamus, auferentes trabem de oculo nostro inuidentiae uel malitiae uel simulationis, et uideamus eiNon est enim arbor bona, quae facit fructus malos; neque arbor mala, faciens fructum bonum. Contra hypocritam quae coeperat exsequitur. Si veram inquit et non fictam vis habere justitiam, quae verbis ostentas, etiam factis compensare curato, ut bona existens arbor, bonis orneris et
Abbreviated transcription (Latin):
letur trabes. fieri autem potest
utsi irascaris homini: uelis
eur corrigi. Si autem oderis
hominem: nõ potes eum uel¬
le corugere. Et ideo impossibi¬
le dicitur. ut festucam de ocł̃o¬
sis demat. qui suo trabem
geistat in oculo. Hẏpotrita.
eite pͥmum trabem de ocło
tuo. ⁊ tunt ꝑspicies ut edu¬
cas festucam de oculo frĩs
lui Idest pͥmo abs te expelle
odium: ⁊ deinceps poteris iã
eum quem diligis emendare.
Et est uere multũ cauendum.
⁊ molestum hipocritaꝵe. idest
simulatoꝵ genus: Qui cum
om̃ium uitioꝵ accusationes
o ⁊ liuore suscipiant: etiã
lsultores nideri se uolunt.
b ides pie cauteq uigilãdũ
est ut cura aliquem reprehend̾e
uel obuirgare necessitas edeg̾it.
primo cogitemus utrum tale
sit uitium. qd̃ numqͣm habuimꝰ.
cogitem᷑ ⁊ nos hõies ẽẽ ⁊ hab̾e poru¬
isse. Si uͦ habuimꝰ ⁊ ñ habem᷑: tan¬
gat memoriã cõmunis infirmi¬
tas ut illã reprehensoẽm aut ob¬

Expanded text:
letur trabes. Fieri autem potest, letur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere. Et ideo impossibile dicitur ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat in oculo. Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies ut educas festucam de oculo fratris tui. Id est, primo abs te expelle odium, et deinceps poteris jam eum quem diligis emendare. Et est vere multum cavendum et molestum hypocritarum, id est, simulatorum genus, qui cum omnium vitiorum accusationes, odio et livore suscipiant, etiam consultores videri se volunt. Et ideo est, ut cum aliquem reprehendere vel objurgare necessitas coegit, primo cogitemus utrum tale sit vitium quod numquam habuimus, itemus, et nos homines esse, et habere potuisse. Si vero habuimus, et non habemus, tangat memoriam communis infirmitas, ut illam reprehensionem aut ob
Abbreviated transcription (Latin):
trabem autem queĩ
oculo tuo est nõ ꝯsideras:
Et hoc ad suꝑiora respicit uͥ
cecum a ceco duci. id est peccã¬
tem a peccore castigari. nõ
posse premonuit. Multi enĩ
suꝑbia uel odio silargiria ait
auaritia. uel alio quolibet cri¬
mine preuenti leuia hec aut
nulla iudicantes. acerrime
corripiunt eos. quos subita
uiderint ira turbatos. ocłm
mertis a solito puritatis sta¬
tu. quasi festuca irruerite m¬
tasse. atq immemores dͥm̃a
precepti quo ait: nolite con¬
dempnare ⁊ nõ ꝯdempnabi¬
ni: magis amant uituꝑals
⁊ dampnare. qmͣ emendaie
atꝙ corrigere. Et quomo do
ptes dicere fri tuo. frater sine
atiam festricam de oculo tuo.
ipse in oculo tuo trabem nõ
indes: Hec cum fr̃e agis: si
uerbi gr̃a quod ira ille pecca¬
int. tu odio reprebendis. Qnͣ¬
tum est autem inter festucã
⁊trabem. quasi tantum int̾
iram distat atq odium. Odi¬
um est enim ira inueterata.
quasi que uetustate ipsa tã-¬
tum acceꝑit. ut merito appel¬

Expanded text:
trabem autem quae in trabem autem quae in oculo tuo est, non consideras? Et hoc ad superiora respicit, ubi caecum a caeco duci, id est, peccantem a peccatore castigari non posse praemonuit. Multi enim superbia, vel odio, philargyria, vel avaritia, vel alio quolibet crimine praeventi, levia haec aut nulla judicantes, acerrime corripiunt eos, quos subita viderint ira turbatos, oculum mentis a solito puritatis statu quasi festuca irruente mutasse; atque immemores dominici praecepti quo ait: Nolite condemnare, et non condemnabimini, magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere. Et quomodo potes dicere fratri tuo: Frater, sine ejiciam festucam de oculo tuo, ipse in oculo tuo trabem non videns? Haec cum fratre agis, si verbi gratia quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat atque odium. Odium est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appel
Abbreviated transcription (Latin):
militudinẽ. Numqͥd
potest cetus cecũ duce:
Nonne ambo in foueam cadũt.
Sensus huiꝰdemodi sententie pẽ¬
det ex superiorib. ubi de danda
elemosina ⁊ iniuria dimtten¬
daprecipitur. Site inquit ira
contra uiolentũ ⁊ contra peten¬
tem. filargiria cecau̾it: Num¬
quid tua mente uiciata uitiũ
eius curare poteris. aut ille so¬
lus qui iniuriam fecit ⁊ nõ
tu etiam qui ferre nesciebas re-¬
us deputaberis: At si mitẽ te
tranquilliq pectoris eius im¬
probitas inuenerit. ⁊ iue ad pe¬
nitentiam mouebitur. ⁊ tu pa¬
cientie premio donabetis. qͥa
cetum uidente oculo. hec est cor¬
de sereno ducere curabi ad lum̃.
on est cliscipulus suꝑ
magistrum. ꝑfectus
autem om̃is erit: si
sit sunt magister eius. Si
magister: qui utiq quasid̾̃s
potuit suas ultisci iniuria
s ip̃os maluit insecutores
pariendo reddere mitiores:e¬
amndem necesse est discipuli
qui puri homines sunt regu¬
lam ꝑfectionis sequantur.
ud autem uides festu¬
cam in oculo frĩs tii

Expanded text:
dinem. Nunquid potest caecus caecum ducere? Nonne ambo in foveam cadent? Sensus hujuscemodi sententiae pendet ex superioribus, ubi de danda eleemosyna et injuria dimittenda praecipitur. Si te, inquit, ira contra violentum, et contra potentem philargyria caecaverit, nunquid tua mente vitiata vitium ejus curare poteris? Aut ille solus qui injuriam fecit, et non tu etiam qui ferre nesciebas reus deputaberis? At si mitem te, tranquillumque pectoris ejus improbitas invenerit, et ille ad poenitentiam movebitur, et tu patientiae praemio donaberis, quia caecum vidente oculo, hoc est, corde sereno, ducere curabas ad lumen. on est discipulus super magistrum; perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus. Si magister, qui utique, quasi Deus, potuit non suas ultum ire injurias, sed ipsos maluit insecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est discipuli, qui puri homines sunt, regulam perfectionis sequantur. Quid autem vides festucam in oculo fratris tui,
Abbreviated transcription (Latin):
gum est. incentesimo psalmo:
misccłia ⁊ iuditium domino
cantatur. ⁊ cetera huimodi.
Talis ergo meriti uiri prohii
necesse est domino supplicent.
qui adhuc sp̃u seruitutis in
timore premuntur. quatirꝰ
eis paulatim ad sublimiora
puectuss ꝑfecta dilectio foras
mittat timorem.

Expanded text:
gum est , in centesimo psalmo gum est , in centesimo psalmo misericordia et judicium Domino cantatur , et caetera hujusmodi. Talis ergo meriti viri pro his necesse est Domino supplicent, qui adhuc spiritu servitutis in timore premuntur, quatenus eis paulatim ad sublimiora provectis, perfecta dilectio foras mittat timorem
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃i etiam famulis suffraga¬
ri: nõ solum fidei merito. sed
etiam studio discipline. Ple¬
nius sane hec explicat maths
qd̃ dicente domino centurioni
uade. ⁊ sicut credidisti fiattibi
sanatus sit puer exilla hora
S beato luce moris est que ple¬
ne uiderit ab aliis eungelistis
exposita breuiare. uel etiam de
indust̾a preterire. Que uere ab
eis omissa. uel breuit̾ cogno¬
uerit ad tacta dilucidare sollã¬
tiuis. Mistice ut dixi centurio
cuiꝰ fides iscłi prefertur electoᷤ
nimirũ exgentib ostendit qͥ
fectione sublimes. rachilꝙ: a
pomino terrenum. s sola et̾ne
salutis gaudia sibi susq reqͥ¬
tunt. Numerus enim centena¬
nꝰ qui de leua transfertur ad
drttram. in celestis uite signi¬
ficatione poni ꝯsueuit. Unde
est qd̃ archa noe centum ãniˢ
fabricatur. abraham certena¬
tus filium ꝓmissionis acce-¬
pit: sicut ysaac ⁊ inuenit in
ipso anno cerctuplum. atũ
sab̾naculi centum cubitis lõ¬

Expanded text:
Domini etiam famulis suffragaDomini etiam famulis suffragari, non solum fidei merito, sed etiam studio disciplinae. Plenius sane haec explicat Matthaeus quod dicente Domino centurioni: Vade, et sicut credidisti fiat tibi , sanatus sit puer ex illa hora. Sed beato Lucae moris est quae plena viderit ab aliis evangelistis exposita breviare, vel etiam de industria praeterire; quae vero ab eis omissa, vel breviter cognoverit attacta, dilucidare solertius. Mystice, ut dixi, centurio, cujus fides Israeli praefertur, electos nimirum ex gentibus ostendit, qui fectione sublimes, nilque a domino terrenum, sed sola aeternae salutis gaudia sibi suisque requirunt. Numerus enim centenarius, qui de laeva transfertur ad dexteram, in coelestis vitae significatione poni consuevit. Unde est quod arca Noe centum annis fabricatur, Abraham centenarius filium promissionis accepit; sevit Isaac, et invenit in ipso anno centuplum; atrium tabernaculi centum cubitos lo
Abbreviated transcription (Latin):
Quo audito ih̾c: miratus est.
miratus est qd̃ iudit. centuricem
suam intelligere maiestatem.
S quis in illo fecerat ip̃am fi¬
dem. uel intelligentiam. nisi
ipse qui eam mirabatur: Qd̃
si ⁊ alius eam feciss. quid mi¬
raretur qui prescuis erat. No¬
tandum ergo quia qd̃ mirat᷑
dominꝰ nobis mirandum ẽẽ sig¬
nificat: quib ad huc opus est
sic moneri. Omnes enun tales
motus cum de deo dicuntur.
nõ ꝑturbati anini signa sũt.
s docentis magistri. Et cõu̾sꝰ
sequentib se turbis dixit. am̃¬
amen dico nobis: nes iisit
tantam fidem inueni. Nõ de
omnib retro patuarchis ce
prophis. s de presentis eulo¬
quitur hominib. Quib sdeo
centurionis fides ante fertur
quia illi legis prophaiꝵ ꝙ mo¬
nitis edocti hic autem nemĩe
docente sponte credidit. Et reu̾¬
si qui missi fuerant domum.
inuenerunt seruum qui lan¬
guerat sanum. Probatur fi¬
des domini: ⁊ serui sanitas ro¬
boratur. Potest ergo meritũ

Expanded text:
Quo audito Jesus, miratus est. Quo audito Jesus, miratus est. Miratus est, quod vidit centurionem suam intelligere majestatem. Sed quis in illo fecerat ipsam fidem vel intelligentiam, nisi ipse, qui eam mirabatur? Quod si et alius eam fecisset, quid miraretur, qui praescius erat? Notandum ergo quia quod miratur Dominus, nobis mirandum esse significat, quibus adhuc opus est sic moneri. Omnes enim tales motus, cum de Deo dicuntur, non perturbati animi signa sunt, sed docentis magistri. Et conversus, sequentibus se turbis dixit: Amen dico vobis, nec in Israel tantam fidem inveni. Non de omnibus retro patriarchis et prophetis, sed de praesentis aevi loquitur hominibus. Quibus ideo centurionis fides antefertur, quia illi legis prophetarumque monitis edocti, hic autem nemine docente, sponte credidit. Et reversi, qui missi fuerant domum, invenerunt servum, qui languerat, sanum. Probatur fides domini, et servi sanitas roboratur. Potest ergo meritum
Abbreviated transcription (Latin):
ego homo sum sub potestate cõ-¬
stitutus. habens sub me militeꝰ.
Hominem se ⁊ potestati. uel tͥbũ
uel presidis subditum dicit. im¬
pare tamen posse minorib. ut
subaudiatur eum multomagiᷤᷤ
qui deus sit. ⁊ suꝑ omnia potẽs.
innumeram iurtutis angelice
que ad imꝑata obtemperet ha¬
bere militiam. Et dico huic uade
seruo meo fac hoc ⁊ facit. Uult
ostendere dñm quoq: nõ perad¬
uentũ tantũ corporis: s ꝑ ange¬
lorum misteria posse implere qd̾
uellet. Repellende enim erant ul
infirmitates corporũ uel fortitu¬
dines contrarie. quib homo ad
debilitatem sepe conceditur. &
uerbo diũ ⁊ ministeriis ange¬
loꝵ. Aliter. Muites ⁊ serui qui
centurioni obeduint. iurtutes
sunt naturales. quaꝵ nõ mi¬
nimam copiam multi ad do¬
minũ uenientes secum defert̃.
De quib in cornelii centuriõis
laude dicitur. quia erat uir
ustus ⁊ timens deum. cũ omĩ
domo sua. faciens elemosinã mul¬
tas plebi. ⁊ deprecans deum sẽꝑ

Expanded text:
omo sum sub potestate constitutus, habens sub me milites. » Hominem se et potestati, vel tribuni, vel praesidis subditum dicit, imperare tamen posse minoribus: ut subaudiatur eum multo magis, qui Deus sit, et super omnia potens, innumeram virtutis angelicae, quae ad imperata obtemperet, habere militiam. « Et dico huic: Vade, servo meo: Fac hoc, et facit. » Vult ostendere Dominum quoque non per adventum tantum corporis, sed per angelorum ministeria posse implere quod vellet. Repellendae enim erant vel infirmitates corporum, vel fortitudines contrariae, quibus homo ad debilitatem saepe conceditur, et verbo Domini et ministeriis angelorum. Aliter. Milites et servi, qui centurioni obediunt, virtutes sunt naturales. Quarum non minimam copiam multi ad Dominum venientes, secum deferunt. De quibus in Cornelii centurionis laude dicitur: Quia erat vir justus, et timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper .
Abbreviated transcription (Latin):
lis apłorum pruni decorantur
diens tristiciam ititerpretatur.
illi tempori ꝯgruit. qͣndo post
resurrectiõem uiso domino uel
mortis illius uel sue negatiõs
merorem deposuit. s sue ꝯfestĩ
mortis tristiciam audinit dicẽ¬
te domino. cum autẽ senueris
extendes manus tuas ⁊ alius
te cinget. ⁊ ducet quo nõ uis.

Expanded text:
lis apostolorum primi decorantur,lis apostolorum primi decorantur,diens tristitiam interpretatur, illi tempori congruit quando, post resurrectionem viso Domino, vel mortis illius vel suae negationis moerorem deposuit, sed suae confestim mortis tristitiam audivit, dicente Domino: Cum autem senueris, extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis .
Abbreviated transcription (Latin):
nõ prouidentia dei. Ideo uo¬
lut eum prius aliud uocari:
ut exipsa ꝯmutatiõe nomĩs
sacramenti uiuacitas ꝯmen¬
daretur. Idem ergo latine petrꝰ
qd̾ syriace cephas: ⁊ in utraꝙ
lingue nomen apetra diriua¬
tiuum est. Haut dubiũ quin
illa de qua paulus ait: petra
petri largitus est nomen. Cuiꝰ
alias adludens cthimologie:
dixit. Tu es petrus: ⁊ suꝑ hanc
petram edificabo eccł̃iam meã.
uiolenter ergo quidam latino
uel greco nomini hebream q̃rẽ¬
tes ethimologiam. dicunt pe¬
trum dissoluentem sine discal-¬
ciantem uel agnoscentem int̾¬
pretari. cum et expositio ioh̾is
euͣngeliste cuiꝰ memimi. ⁊ ipsa
lingua hebrea. que ipsalitt̃ã
omnino nõ sonat. hebreum hoc
nomen nõ ẽẽ testetur. Abusiue
enum fetrum pro petro. sicut ⁊
⁊ paulo scribentes iuolenter
fic̾to nõi falsam interpretati¬
onem subnectunt. Symon
autem obediens int̾pretatur.
Porro andreas grecum est: ⁊¬
applłatur. Quib recte uocabu¬

Expanded text:
non providentia Dei. Ideo vonon providentia Dei. Ideo voluit eum prius aliud vocari, ut ex ipsa commutatione nominis, Sacramenti vivacitas commendaretur. Idem ergo Latine Petrus, quod Syriace Cephas, et in utraque lingua nomen a petra derivatum est, haud dubium quin illa, de qua Paulus ait: Petra Petri largitus est nomen. Cujus alias alludens etymologiae dixit: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Violenter ergo quidam Latino vel Graeco nomini Hebraeam quaerentes etymologiam, dicunt Petrum dissolventem, sive discalciantem, vel agnoscentem interpretari: cum et expositio Joannis Evangelistae cujus memini, et ipsa lingua Hebraea, quae P litteram omnino non sonat, Hebraeum hoc nomen non esse testetur. Abusive enim Fetrum pro Petro, sicut eto scribentes, violenter ficto nomini falsam interpretationem subnectunt. Simon autem obediens interpretatur. Porro Andreas, Graecum appellatur. Quibus recte vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯderet. Fecit ⁊ mare eneũ
in quo sacerdotes lauaret.
duodetimq illud boũ climis
imposuit. quorum tres aqͥ¬
lonem. tres occidentem. tres
meridiem. ⁊ tres aspicerent
cunctas orbis quadrati pla¬
gas fide. ⁊ ꝯfessic̃e sc̃e tͥnitatis
ẽent apecc̃orum labe purga¬
turi. Symonem quem cõg¬
nominauit petrum. ⁊ andee¬
am frẽm eus. Nõ nũc pͥmũ
symoni petri cognomen in¬
didit. s longe ante cum a
fr̃e andrea ad se addu¬
ctum intuitus dixit. tu es
symon filius iohanna. tu
uocaberis cephas quod in¬
terpretatur petrus. S cum
uolens lucas nomina. duo¬
decim apłoꝵ enumerare. ne¬
cesse haberet petrum dicere.
breuiterꝰ innuere uoluit.
quod nõ hoc ante uocaret᷑.
s ita eum dominꝰ cognomi¬
nau̾it: qͣmuis nõ tunc s
quando iohes ipsa deum u̾
ba posuit. interitos uidelicet
reddens auditores. Nam si
hoc ante uocaretur. nõ ita
uideres misteriũ petere. pu¬
tans eum casu sic uocari

Expanded text:
conderet, fecit et mare aeneum, conderet, fecit et mare aeneum, in quo sacerdotes lavarentur, duodecimque illud boum clunis imposuit, quorum tres aquilonem, tres occidentem, tres meridiem, et tres aspicerent cunctas orbis quadrati plagas fide et confessione sanctae Trinitatis essent a peccatorum labe purgaturi. Simonem quem cognominavit Petrum, et Andream fratrem ejus. Non nunc primum Simoni Petri cognomen indidit, sed longe ante cum a fratre Andrea ad se adductum intuitus dixit: Tu es Simon filius Joannae, tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed cum volens Lucas nomina duodecim apostolorum enumerare, necesse haberet Petrum dicere, breviter innuere voluit quod non hoc ante vocaretur, sed ita eum Dominus cognominaverit, quamvis non tunc, sed quando Joannes ipsa Domini verba posuit, intentos videlicet reddens auditores. Nam si hoc ante vocaretur, non ita videres mysterium petrae, putans eum casu sic vocari,