comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insalutem oĩ credenti uideo pͥ mum ⁊
greco. Iusticia .N. dei inieo reuelatur
ex fide infidem sicut scriptum est.
iustus autem ex fide uiuit. De inde lo¬
quitur de illis impiis quib pp̃ suꝑ¬
biam nec cognitio dei ꝓfuit qr ñ sicut
deum gu̾ificau̾nt aut gr̃as egerunt. uñ
transit ad eos qui iudicant ⁊ aguntta¬
os qui de lege dei glabantur quamuis
adhuceos noĩatim ñ expͥmat. Et iõ dic̃.
Ira ⁊ indignatio tribulatio ⁊ angus¬
tia in oẽmaĩam hoĩs oꝑantis malum

Expanded text:
mum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem, sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt taos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis
Abbreviated transcription (Latin):
dinem dititur quem prius accipiunt
qui posteriores ueneruntaduineam. Si
sitan fugit nuinores maioresq intelli¬
gendi sunt. Illud tñ quantum potest
diligent᷑ attende qd̾ tanto molimine
conor ostendere cum testamentum no¬
uum ꝓpħa ꝓmitteret non scdm testa¬
mentum qd̃ prius fcm̃ est ppło israel
ex egipto lu̾ato uͥl eum de sacrificioꝵ
ł quoꝵq sacramentoꝵ cõmutatione
dixisse quamuis ⁊ ip̃a sine dubro fue¬
rat secut᷑a sicut secut᷑a uidemus qd̃ ml¬
tis aliis locis eadem ꝓpħica scriptura tes¬
tatur s tm̃ mͦ istam cõmendasse dista¬
ciam qd̃ leges suas daturus eẽt deus in
mentem eorum qui ꝑtin̾ent ad ħ tes¬
tamentum ⁊ eoꝵ scripturus incordib¬

Expanded text:
dinem dicitur, quem prius accipiunt dinem dicitur, quem prius accipiunt qui posterius uenerunt ad uineam , sisitan fugit, minores maioresque accipiendi sunt. Illud tamen, quantum potes, diligenter adtende, quod tanto molimine conor ostendere, cum testamentum nouum propheta promitteret non secundum testamentum quod prius factum est populo Israhel ex Aegypto liberato, nihil eum de sacrificiorum uel quorumque sacramentorum commutatione dixisse, quamuis I\'t ipsa sine dubio fuerat secutura, sicut secutam uidemus, quod multis aliis locis eadem prophetica scriptura testatur, sed tantummodo istam commendasse distantiam, quod leges suas daturus esset deus in mentem eorum, qui pertinerent ad hoc testamentum, et eorum scripturus in cordib
Abbreviated transcription (Latin):
tum adhuc p̾terits futura succedũt.
pp̃ hanc lingue .i. misttiplicitas sig̃ca¬
tionum cum exalio atti ad aliud alio
atq aluid ad monetur qui ñdum et̃¬
nam lucem ꝑspicue u̾itatis mente p᷑¬
gatissima contemplatur. Cũ autẽ
sumpta carne crͣni apparuit ostendet
se ip̃m dilectorib suis Tunc erit uita
et̾na ut cognoscamus unum u̾m deũ
ñ docebit unusquisq cuiem suũ aut
tr̃em suum dicens. cognosce dñm. Os
.i. cognoscent eum aminoreusqi
ad maiorem eoꝵ. Qd̾ multis modis ĩ¬
telligi potest. s ue qr ⁊ illic quisq
scõꝵ taquam stella astella differt ĩ
gła. Nec ad rem quicqͣm urt̾ est utix
aminoreusq ad maiorem sicut dcm
rimus qui tm̃ modo credẽ maiores ã
qui ⁊̃ intellig̾e quantum inhac uita
pͭ lumen incorporeum atq in cõmu¬
tabile ualuerũt. Siueminores tp̃re pͦ¬
teriores maiores ã tp̃re priores intel¬
ligi uoluit. Simist .R. ꝓmissam dei cõ
in illo euuangelico denario ꝑ similitu¬

Expanded text:
um adhuc praeteritis futura succedunt; propter hanc linguae, id est, multiplicitas significationum, cum ex alio atque alio aliud atque aliud admonetur, qui nondum aeternam lucem perspicuae veritatis mente purgatissima contemplatur. Cum autem sumpta carne carni apparuit, ostendet se ipsum dilectoribus suis: tunc erit vita aeterna, ut cognoscamus unum verum Deunon docebit unusquisque civem suum, aut fratrem suum, dicens, Cognosce Dominum: omnes enim cognoscent cum a minore usque ad maiorem eorum. quod multis modis intellegi potest: siue quia et illic quisque sanctorum tamquam stella ab stella differt in gloria — nec ad rem quicquam interest, utrum a minore us q ue ad maiorem, sicut dictum rimus, qui tantummodo credere, maiotes autem, qui etiam intellegere, quantum in hac uita potest, lumen incorporeum atque incommutabile ualuerunt —, sine minores tempore posteriores, maiores autem tempore priores intellegi noluit simul enim promissam dei contin illo euangelico denario per similitu
Abbreviated transcription (Latin):
cata eoꝵ ñ memorabor isltra. ꝑlegẽ
ergo fc̃orum dicit dñs. ñ concupis¬
ces ꝑ legẽ fidei dicit dñs sine me nͥl
potestis fac̾e. agebat .Ni. debonis oꝑib
hxc est de palmitum fructib Cum igit᷑
lexibi intabulis hic ĩcordib scribitur
ut qd̃ ibi forinsetus t̾ret hic delectet ĩ¬
trinsetus ibiq fiat p̾uaricator ꝑ occi¬
deutem litam nꝰ dilector ꝑuiuiticantẽ
nos ad oꝑandam iustitiam atq oꝑetur
in nob̾ ⁊ uelle oꝑari ꝓ bona uoluntate
qr p̾ceptis iusticie formsetus insonat sẽ¬
sib nr̃is s q intrinsecus incrementum
dat diffundendo caritatem incordibus

Expanded text:
cata eorum non memorabor ultra. Per legem ergo factorum dicit Dominus, Non concupisces : per legem fidei dicit Dominus, Sine me nihil potestis facere ; agebat enim de bonis operibus, hoc est, de palmitum fructibus. Cum igitur amenti, quod lex ibi in tabulis, hic in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praevaricator per occidentem litteram, hic dilector per vivificantem d operandam iustitiam atque operetur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, quia praeceptis iustitiae forinsecus insonat sensibus nostris, sed quia intrinsecus incrementum dat diffundendo caritatem in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
dei uiui ñ intabulis lapideis s inta¬
bulis cordis carnalib sẽptt̾namq m̾¬
cedem iustificationu ħ ñ t̾ram dequa
ligunt d̾s sit ip̃e quem diligunt intra
quem ⁊ hoĩes nͥ pecc̃a ñ seꝑant que
ñ nͥ ꝑ eandem gr̃am dimittuntur. uñ

Expanded text:
ui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus — sempiternamque mercedem iustificationis huius non terram de qua ligunt, deus sit ipse quem diligunt, inter quem et homines nisi peccata non separant, quae non nisi per eandem gratiam dimit
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide ut scd̃m gr̃am firma sit pro¬
missio omni semini non ei tm̃ qd̾̃ ex
lege est. idest qd̃ exuet̾e testamento
uenit ad nonum s ei qd̃ exfide est ñ
sibi ꝓmissa lege ex fide autem abra¬
ham .i. imittatores fidei ad abrabam
est qr pr̃em multarum gentiũ posui
te. Os̃ ergo hi p̾destinati uotati us¬
tificati glorificati cognoscent deum.
gr̃a testamenti noui ammoreusq
admaiorẽ coꝵ sicut ergo lex fc̃orũ¬
scripta intabius lapideis mercesq eiꝰ
t̾ra illa ꝓmissionis quam carnalisdo¬
mus isrł cum exegipto lib̾ata ẽẽt acce¬
pit ꝑtinet ad testamentum uetus ita
lex fidei scripta incordib mercesq eius
sp̃es contemplationis quam sp̃ ualis
domus isrł ab hoc mundo liłta ꝑcipiet¬

Expanded text:
ex fide, ut secundum gratiam firma sit proex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini, non ei tantum quod ex lege est, id est, quod ex Vetere Testamento venit ad Novum; sed et ei quod ex fide est, non sibi praemissa lege. Ex fide autem Abraham, id est, imitatores fidei Abraham: est, quia patrem multarum gentium posui te. omnes ergo hi praedestinati, uocati, iustificati, glorificati cognoscent deum gratia testamenti noui a minore usque ad maiorem eorum. Sicut ergo lex factoruscripta in tabulis lapideis mercesque eius terra illa promissionis, quam carnalis domus Israhel, cum ex Aegypto liberata esset, accepit, pertinet ad testamentum uetus, ita lex fidei scripta in cordibus mercesque eius species contemplationis, quam spiritalis domus Israhel ab hoc mundo liberata pe
Abbreviated transcription (Latin):
rum s bñficii dei. hcc .il. deus ꝓmittit
qd̾̃ ip̃e facit. sion .N. ip̃e ꝓmiitit ⁊ aliꝰ
facit. Qd̾ iam non est ꝓmittere s ꝓfi
cante ne ip̃sorum sit ñ dei ne merces
ñ imputetur scd̃m gr̃am s scd̃m de¬
bitum atq ita gr̃a iam ñ sit gr̃a cuiꝰ
uehemens defensor estatq assertor mi¬
nimus apłorum qui plus omnibus
ilł laborauit sion ip̃e autem s gratia
dicit cum illo. Om̃s .N. inquit agnos¬
tent me. Om̃s domus iscł ⁊ domus i¬
da. Neq .N. om̃s qui exiscł ii sunt iscł¬
s om̃s quib dr inpsalmo ꝓsusceptio¬
nematutina hec est ꝓluce noua tes¬
tamenti .s. noui. uniu̾sum semen ia¬
cob magnificate eum. timeat eum
omne semen isrł. uniu̾sum oĩo se¬
men. ꝓrsus omne semen ꝓmissoꝵ
atq uocatorum s eorum qui scd̃m
ꝓpositum uocati st̃. Quos .a. p̾desti¬
nauit illos ⁊ uocauit. Quos cũ uo
cauit illos ⁊ iustificauit. Quos aut̃
ustifificauit illos ⁊ glificauit. ⁊deo

Expanded text:
rum, sed beneficii dei. hoc enim deus promittit, quod ipse facit; non enim ipse promittit et alius facit, quod iam non est promittere, sed cante, nc ipsorum sit, non dei, ne merces non inputetur secundum gratiam, sed secundum debitum atque ita gratia iam non sit gratia, cuius uehemens defensor est atque adsertor minimus apostolorum. qui plus omnibus illis laborauit, non ipse autem, sed gratia dei cum illo. omnes enim, inquit, agnoscent me, \'omncs\': domus Israhel et domus luda. neque enim omnes qui ex Tsrahel, hi sunt Iss dicitur in Psalmo pro susceptione matutina, hoc est, pro luce nova, Testamenti scilicet Novi, Universum semen Jacob, magnificate eum; timeat eum omne semen Israel . Universum omnino semen, prorsus omne semen promissorum atque vocatorum, sed eorum qui secundum propositum vocati sunt. Quos enim praedestinavit, illos et voccavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, illos et glorificavit . Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ulli sunt intelligendi qui ꝑtinẽt
ad gr̃am mediatoris s illi potius qͥ
cũ u̾m deum u̾a pietate ñ colant
hñt tñ quedam oꝑa bona inuita
impra. Anforte hec ip̃o ꝓbandum
credidit qd̃ supradixerat qr ñ ẽ ꝑso¬
narum acceptio apd̃ deum ⁊ c post
ineis qui legẽ ñ acceꝑunt nisi ex
reliquiis ymaginis dei ꝙͣ ñ contẽp
tur leges dei incordib hoĩm ꝑue¬
miantq ad eam cognitionem dei
ubi ñ docebit unusquisq tiuem
suum ł frẽm suũ dicens cognosce
deum qr õs cognoscent eum amino¬
re usq ad maiorem eoꝵ. hoc donũ
sp̃c sci est quo diffunditur taritas
incordib nr̃is caritas non q̃libet
s caritas dei de corde puro ⁊ conscie¬
cia bona ⁊ fide ñ ficta exqua iustus
in hac ꝑ egͥnatione uniens ad speciẽ
.i. peciit adño hant requirit ut in¬
dñi. Nemo itaq głetr ex eo qd̃ ui¬
detur hr̃e tanquam ñ acceꝑit aut
ideo seputet accepisse qr litt̾a extrin¬
setus ł ut leg̾etur apparuit łut au¬

Expanded text:
tinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postein eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non conttur leges dei in cordibus hominum perueniantque ad eam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cognoscent eum a minore usque ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, quo diffunditur caritas in cordibus nostris, caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ex qua iustus in hac peregrinatione uiuens ad speciem enim petit a domino et hanc requirit, ut hadomini. Nemo itaque glorietur ex eo quod uidetur habere, tamquam non acceperit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut au
Abbreviated transcription (Latin):
illi dequib agimus qui scd̃m illum
modum dequo suꝑius satis diximꝰ
naturałr que legn st̃ fatiunt quid
eis ꝓ derit excusantes cogitationes
indie qua iudicabit deus ecculta ho¬
minum nͥ forte ut inicuis puman¬
tur situt . N. ñ impedumt a utta eter¬
na iustum quedam pecc̃a uenialia¬
sine quib ħ uita ñ ducitur sit ad sa¬
lutem et̾nam nil ꝓrsunt impio ali¬
qua bona oꝑa sine quib diffitilime
uita cuiuslibet pessimi hoĩs inuenit᷑
aͥstella ingła differunt sci sic ⁊ indãp¬
natione pene sempit̾ne tolerabilus
erit sodome quam alt̾i tiuitati ⁊ ert̃
quidam duplo ampluis quib dã
gehenne filii. Nec illd̃ ita iniuditio
pietate dampnabili magis aliud
alio minus ue peccau̾it. Quid ergo
cohibens uideorum cum dixisset ñ
auditores legis iusti st̃ apd̃ deum s
fc̃ores legis iustificabuntur conti¬
nuꝯ subuĩxit deiis qui legẽ ñ hñtes

Expanded text:
illi de quibus agimus, qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialiasine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae qs quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio pietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m tñ ineo qr sicut dixi ꝓmissa t̾re
na tp̃ralia recitantur que bona st̃ huiꝰ
corruptibilis carnis quãuis eis sẽpit̾¬
na atq celestia adnouum .s. testamẽ¬
tum ꝑtinencia figurentur nc̃ ip̃ms
cordis bonũ ꝓmittitur mentis bonũ
sp̃c bonum hec est intelligibile bonũ
cum d̾r. Dabo leges meas in mente eoꝵ
⁊ incordib eoꝵ scribam eas. Uñ sig¬
nificauit eos ñ forinsetus terrentem
legem formidaturos s intrinsetus
hĩtantem ip̃am legis iusticiam dilectu¬
ros. Deindead didit ⁊ mercedem. Et ero eis
indeum ⁊ ip̃i erunt michi inppłm. hoc ẽ
illud qd̃ deo ait ille. michi autem adhere¬
re deo bonum est. Ero illis inquit inde¬
um ⁊ ip̃i erunt michi ppłs. Quid ħ bo¬
no meliuis quid hac felicitate felicius
uiu̾e deo uiuere de deo apud quem ẽ fons
uite ⁊ inlumine cuius uidebimus lume

Expanded text:
ia in eo, sicut dixi, promissa terrena et temporalia recitantur, quae bona sunt huius corruptibilis carnis, quamuis eis sempiterna atque caelestia ad nouum scilicet testamentum pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum promittitur, mentis bonum. spiritus bonum, hoc est intellegibile bonum. cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis iustitiam dilecturos. Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc est illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere deo bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiuere deo, uiuere de deo, apud quem est fons uitae et in cuius lumine uidebimus lumen?
Abbreviated transcription (Latin):
dem testamenti noui et̾nam mercedem
plationem ꝓmittendo comũxit. Quid
isrł ⁊ ad domum uida hoc est ad filios
ysait ad semen abrahe. Ip̃ã est . N pro¬
missio qua ei dc̃m est. In ysaac uocab̾r
tibi semen. Non enim qui filii carnis
ii filii dei s filii ꝓmissionis deputant᷑
Ad hec tp̃c ueniam ⁊ erit sare filuis. sõ
solum autem s ⁊ retecca exuno con¬
cub itu hñs ysaic pris nr̃i De nondum
enim natis neq qui aliquid oꝑati sint
boni aut mali ut scd̃m eleccionem ꝓpo¬
situm dei maueret non exoꝑib s exuo¬
cante dictum est ei qr maior seruiet mi

Expanded text:
ti novi aeternam mercedem, plationem promittendo conjunxit? Quid Israel, et ad domum Juda, hoc est, ad filios Isaac, ad semen Abrahae? Ipsa est enim promissio, de qua ei dictum est: « In Isaac vocabitur tibi semen . » Non enim qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur hoc tempus ueniam et erit Sarrae filius. non solum autem, sed et Rebecca ex ulto concubitu habens Isaac patris nostri. de nondum enim i m natis neque qui aliquid operati fuerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia maior s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam tuiꝰ testimonium ꝑtraccamus ħ
ad ditur ut ineo merces in eo finis ueo ꝑ¬
fectio felicitatis ineo beate et̾neq urte sũ¬
ma consistat. Cum .n. dixisset ⁊ ero illis
addidit. Et ñ decebit unusquasq ciuiem
suum ⁊ umusquisq fr̃em suum dicens

Expanded text:
am, cujus testimonium pertractamus, hoc additur, ut in eo merces, in eo finis, in eo perfectio felicitatis, in eo beatae aeternaeque vitae summa consistat. Cum enim dixisset: « Et ero illis addidit: « Et non docebit unusquisque proximum suum, et unusquisque fratrem suum, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Cum eẽm inquit ꝑuulus. q ꝑuulus¬
.q. ꝑuulus cogitabam. Cum autem
fc̃c sum uir que ꝑ uuli ẽent deposur.i¬
erant. Curautem hec dixerit consetue¬
ter ostendit uidemus inquit nc̃ ꝑ spetu
lum inenigmate: tunc autem facie ad fa¬
ciem. Nunt scio exꝑte tunc autem cognos

Expanded text:
ti: cum essem, inquit, paruulus, quasti: cum essem, inquit, paruulus, quasuulus cogitabam; cum autem factus sum uiri, quae paruuli erant deposui. cur autem hoc dixerit consequenter ostendens: ui d emus, inquit, nunc per s ulum in enigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parle, tunc autem cognos
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m deum. hcc .a. ⁊ ip̃e ꝓmittit dilecto¬
rib suis dicens. Qui diligit me man¬
data mea custodit. Et qui diligit me
diligetur a pr̃emeo. Et ego diligam e¬
um ⁊ ostendam me ip̃m illi. utiq in
forma dei inqua equalis est prĩ non ĩ
forma serui inqua se ⁊ impiis osten
do ibunt sinistri inignem et̾num ins¬
ti autem inuitam et̃nam. Que urta et¬
na sicut cõmemoraui definita est ea eẽ
ut cognoscant unum u̾m deum hĩc
dicit ⁊ ioħes. Ouettissimi filii dei sumꝰ
⁊ ñdum apparunt quid erimus scimꝰ
qr cum apparuerit siłes ei erimꝰ qm̃
uidebimus eum sicuti est. ħ sil̾itudo
nc̃ incipit reformari qm diu homo
int̾ior renouatur de die indiem scd̾m
ymaginem eius qui creauit eum. s
ad illuis eminentie ꝑfectionem que t̃c̃
figura est quid hec aut quantum est
si quidem apũ ad illa ineffabilia qͣie¬
cumq adhibens de notis reb exemplũ
ꝑuulam etatem uirsli comꝑauit eta¬

Expanded text:
uerum deum. hoc enim et ipse promittit dilectoribus suis dicens: qui diligit Ille, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligitur a patre meo. et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, utique in forma dei, in qua aequalis est patri, non in forma serui, in qua se et impiis ostendem domini, quando ibunt sinistri in ignem aeternum, iusti autem in uitam aeternum. quae uita aeterna, sicut commemoraui, definita est ea esse, ut cognoscant unum uerum deum. hinc dicit et Iohannes: dilectissimi, filii dei sumus, et non dum apparuit quod erimus. scimus, quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. haec similitudo nunc incipit reformari, quamdiu homo interius renouatur de die in diem secundum imaginem eius, qui creauit eum. Sed ad illius eminentiae perfectionem, quae tunc futura est, quid hoc ant quantum est? si quidem apostolus ad illa ineffabilia qualecumque adhibens de notis rebus exemplum paruulam aetatem uirili conparauit aeta
Abbreviated transcription (Latin):
a sub pec̃co ut ꝓmissio ex fide iħu xͥ
daretur credentib. Ex hac ꝓmissione
.idẽ ex dei bñficio ip̃a lex impletur
sine qua ꝓmissione p̾uaricatores
facit ł usq ad effectum mali oꝑis
si ĩ repagula timoris contupiscentie
flãma transcend̾it ł certe iisola uo¬
luntate si timor pene suauitatem
libidinis uicerit Qd̾ .. ait conlusit
scriptura omuia sub pecc̃o ut ꝓ missio
ex fidexp̃i iħu daret credentib ip̃iusꝰ
clusionis utilitas data est. dc̃a. Nam cõ¬
dusit ad quos usus nͥ quemad mod̾
alibi dicit. p rius autem quam ueni¬
ret fides sub lege custodiebamur con¬
clusi ineam fidem que postea reuela¬
ta est. lex ergo data est ut grã querere¬
tur. Gr̃a data estut lex impleretur. Nie¬
q .N. suo uicio non implebatur lex
s uitio prudentie tarnis. Qd̃ uicium
ꝑ legem demonstrandrm ꝑ gr̃am
sanandum fuit. Qd̃ .i. impossibile
erat legi in quo infirmabatur ꝑ car¬

Expanded text:
 i ssio ex fide Iesu Christi  i ssio ex fide Iesu Christi daretur credentibus. ex hac promissione, hoc est ex dei beneficio, ipsa lex inpletur, sine qua promissione praeuaricatores facit uel usque ad cffectum mali operis, si etiam repagula timoris concupiscentiae flamma transcenderit, uel certe in sola uoluntate, si timor poenae suauitatem libidinis uicerit. quod enim ait: conclusit scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Iesu Christi daretur credentibus, ipsius conclusionis utilitas dicta est. nam \'conclusit\' ad quos usus, nisi quemadmodum alibi dicit: prius autem quam ueniret fides, sub lege custodie b amur conclusi in cam fidem quae postea reuelata est? lex ergo data est, ut gratia quaereretur, gratia data est, ut lex inpleretur. neque enim suo uitio non inplebatur lex, sed uitio prudentiae carnis. quod uitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit; quod enim inpossibile crat legis, in quo infirmabatur per car
Abbreviated transcription (Latin):
trem suum dicens. Co gnosce dñm qr õs
cognoscent me amaiore usq ad mi¬
norem eoꝵ qr ꝓpicius ero. iniquitati
eoꝵ ⁊ pecc̃a eorum ñ recordabor ultra.
Quid adñ dñis. Nempe inuet̾ib libris
aut nusquam aut difficile preter hc̃
ꝓpħicum locum legr̃ fc̃a cõmemoratõ
testamenti noui ut oĩo ip̃o noĩe appe¬
laretur. Nam multis locis hoc sig̃catꝰ
tatus sit. Cum dixisset qd̾ scdm testam̃¬
tum qd̃ feci pr̃ib eoꝵ indie qua ap¬
prehendi manib coꝵ ut eic̾em eosde
terra egipti uide quidad uinx̃. Qui¬
a ip̃i ñ ꝑseuerau̾nt intestamento
meo. uicio eoꝵ deputat qd̃ intesta¬
mento dei non ꝑmanserunt nelex
quam tunc accepunt culpanda iuide¬
atur. ip̃a est .ii. quam non uenit x̃p̃e
solu̾e s implere non tñ ꝑ eandem
legem iustificatis impiis s ꝑgraci¬
am. hoc quippe agit uiuificans sp̃c
sine quo lict̾a occidit. Si .ni. data eẽt
lex que posset uiuificare oĩo exlege
eẽt iusticia. S conlusit scriptura oĩ

Expanded text:
s cognoscent me a minore usque ad maiorem eorum, quia propitius ero iniquitati eorum et peccata eorum non memoraborultra. quid ad haec dicemus? nempe in ueteribus libris aut nusquam aut difficile praeter hunc propheticum locum legitur facta commemoratio testamenti noui, ut omnino ipso nomine appellaretur. nam multis locis hoc significatatus sit. Cum dixisset: non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eurum, ut eicerem eos de terra Aegypti, uide quid adiunxit: quia ipsi non perseuerauerunt in testamento meo. uitio eorum deputat. quod in testamento dei non permanserunt, ne lex, quam tunc acceperunt, culpanda uideatur.. ipsa est enim, quam non uenit Christus soluere, sed inplere, non tamen per eandem legem iustificatis impiis, sed per gratiam; hoc quippe agit uiuificans spiritus, sine quo littera occidit. s i enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iust
Abbreviated transcription (Latin):
s sp̃u dei uiui. Nec obaliud arbitror in¬
co ineo loco apłm uoluisse commemo¬
raretestamentum nouum. ibi quippe
tam intuebatur ꝓpħiam cum dr̃et ñ
intabulis cordis s intabulis lapideis
dictum est incordib eoꝵ scribam eaᷤᷤ
ubi nominatim ꝓmissum est testamẽ¬
tum nouum. Qui sunt ergo leges dei
sente diffunditur caritas incordib
na sunt licet exceptis satramentis
que umbra erant futurorum sic̃
est circumcisio ⁊ sabb̾m ⁊ alie diere
obseruationes ⁊ quarumdam escaꝵ
cerimonie ⁊ multiplex sacrificioꝵ
satroꝵq ritus que uetustati carna¬
lis legis ugoq seruili congruelãt
xime duabus illis tabulis sñ figura
ad umbrate sigc̃ationis exp̾ssa st̃ si¬
cuti est ñ adult̾abis ñ homitidium

Expanded text:
sed spiritu dei uiui. nec ob aliud arbitror insed spiritu dei uiui. nec ob aliud arbitror in en loco apostolum noluisse commemorare testamentum nouum ibi quippe tam intuebatur prophetiam, cum diceret: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis dictum est: in cordibus eorum scribo eas, ubi nominatim promissum est testamentum nouum. Quid sunt ergo leges dei sente diffunditur caritas in cordibuna sunt, licet — exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, sicut est circumcisio et sabbatum et aliae dierum obseruationes et quarundam escarum cerimoniae et multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae uetustati carnali lege iugoque seruili congruebant xime duabus illis tabulis sine figura adumbratae significationis expressa sunt, sicuti est: non adulterabis, non homicidium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħico testimonio consummabo in¬
testamentum nouum. Quid est cõ¬
summabo nͥ implebo. Non scd̃m tes¬
tamentum qd̃ feci pr̃ib eoꝵ indie
qua app̾hendi manum eoꝵ ut eice¬
rem eos det̾ra egipti. Ergo illud uetꝰ
erat qr hec nouum est. unde igitur ilid̾
uetus hocnouum. tum eadem lex imple¬
atur ꝑ testamentum nouum. q̃ dixit
inuetere. ñ concupisces. Quia ip̃i in¬
quit ñ ꝑseuerau̾nt intesta mento me¬
o ⁊ ego neglexi eos dicit dñs. Ego
pp̃ uet̾is hoĩs noxam que ꝑ litt̾am.
uibentem ⁊ minantem minime sa¬
nabatur dr sslud testamentum uetꝰ
hoc ã nouum pp̃ nouitatem sp̃c que
hoĩem nouum sanat auitio uetus
ta luce fiat ꝑspicuum qd̾ sibi fidẽ¬
tes nolũt hoĩes intueri qr n testamẽ¬
tum est inquit qd̃ ordinabo domiu
isrł post dies illos dicit dñs. Dabo leges
meas iucor illoꝵ ⁊ inmente eoꝵ stri¬
cõmemoraui nuis non intabulis lapi¬
deis s intabulis cordis qr ñ attramento

Expanded text:
ico testimonio, Consummabo, inTestamentum Novum: quid est, Consummabo, nisi, Implebo? non secundum Testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, u t eicerem eos deterra Aegypti? Ergo illud uetus erat, quia hoc nouum est. unde igitur illud uetus, hoc nouum, cum lex eadem inpleatur per testamentum nouum, quae dixit in uetere: non concupisces ? quia ipsi, inquit, non perseuerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nouitatem spiritus, quae hominem nouum sanat a uitio uetustt uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas icommemorauimus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis, quia non atramento,
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tat ut dicat ideo sine oꝑatione iꝰ¬
gr̃e dei nos iustos ẽẽ non posse qr le¬
gem dedit. qr doctrinam instituit
q̃r bona p̾cepta mandauit. Illa .ni.
sine adiuuante sp̃u ꝓcul dubio est.
litt̾a occidens. Cum u̾o ad est uiuifitãs
sp̃e hoc ip̃m intus conscriptum fac̃
diligi qd̃ foris scriptum lex faciebat
timeri. Inspice hec paululum ⁊ ineo
testimonio qd̃ ꝑ ꝓpħam de hac re pre¬
clarissime dictum est. Ecce dies ueni¬
ent dicit dñs ⁊ consummabo sr̃ do¬
mentum nouum ñ scd̾m testamen¬

Expanded text:
uertat, ut dicat ideo sine operatione gruertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens; cum uero adest uiuificans spiritus, hoc ipsum intus conscriptum facit diligi, quod foris scriptum lex faciebat timeri. Inspice hoc paululum et in eo testimonio quod per prophetam de hac re praeissime scriptum est: ecce dies ueniunt, dicit dominus, et consummabo domui Ismentum nouum non secundum testamen
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ũs inquit cui ñ imputauit dñs
pecc̃m nec est inore euis dolus. ħ ec ẽ
humilium scõrum confessio non se
iactantium eẽ qd̾ non st̃ Et pardo pꝰ.
men clarescere claruit incordib nr̃is ad il¬
lumen quo tenebrenre illuminantur
Et id ip̃m attende quemadmodum ĩ cul¬
sis fictilib ut eminencia uirtutis dei
dans usq ad illud ueniret indumẽtũ
iufticie fidei quo induti ñ nudi inueni¬
amur ⁊ pp̃ hoc ingemiscimus mortałr
p̾ grauati hĩtatulum nr̃m qd̾. de celo
est sr̃ indui cupientes ut ab sorbeatur
mortale auita uide quid adiungat.
Qui autem oꝑatus est nos inquit in
cia dei in ip̃o. ħ est illa iusticia dei nõ
qua ip̃e iustus est s qua nos ab eo fc̃ĩ
Nemo ergo xp̃ianorum ab erret abhx
fide que sola xp̃iana est. Neq quisꝙͣ
cum uerecundatus fuit dr̃e ꝑ nos ip¬
sos nos fĩ ustos non hec innob̾ ope¬
rante gr̃a dei qr uidet hec afidelib ⁊ pi¬
is ferri non posse cum dr᷑ ad hxc se cõ¬

Expanded text:
atus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haec est humilium sanctorum confessio, non se iactantium esse quod non sunt. et paulo post men clarescere, claru i tin cordibus nostris ad inlumen quo tenebrae nostrae illuminantur, et ipsum attende, quemadmodum inculsis fictilibus, ut eminentiauirtutis sit dei dans usque ad illud ueniret indumentum iustitiae fidei, quo induti non nudi inueniamur et propter hoc ingemescimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, itia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. Nemo ergo Christianorum aberret ab hac fide, quae sola christiana est, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se con
Abbreviated transcription (Latin):
lex sicut alibi dicit p̾uaritationis
gr̃a posita est. id ẽ litt̾a ista extra ho¬
minem scripta pp̃ea eam ⁊ minis¬
trationem mortis ⁊ ministrationẽ
dãpnationis appellat. Hanc aut̃ .i.
cit qr ꝑ donum sp̃c oꝑamur iusticiã.
⁊ ap̾uaritationis dãpnatione libe¬
ramur. Ideo illud euacuatur ħ ma¬
net q̃m terrens pedagogus ħ manz
tum timori successerit caritas. ubi
nistrationem ñ exm̾itis nr̃is sed ex
tuti ñ infirmem᷑ s abitiamus ocał¬
ta consusionis ñambulantes mas¬
tutra neq dolo ad ult̾antes u̾bũ dei.

Expanded text:
lex, sicut alibi dicit, praevaricationis gratia posita est , id est, littera ista extra hominem scripta, propterea eam et ministrationem mortis et ministrationem damnationis appellat: hanc autem, quia per donum spiritus operamur iustitiam et a praeuaricationis damnatione liberamur. ideo illud euacuatur, hoc manet, quoniam terrens paedagogus auferetur, cum timori successerit caritas; ubi nistrationem non ex meritis nostris, sed excuti non infirmemur, sed abiciamus occulta confusionis non ambulantes in astutia neque dolo adu
Abbreviated transcription (Latin):
naturaliter que legis st̃ facientiũ
⁊ que scriptum hñt opus legis incor¬
dib sius ꝓfecto ad euuangeliũ ꝑtinẽt
gs̃ quib lex incordib scripta ẽ eis
quippe. credentib uirtusdei est ĩsa¬
lutem. Quib autem gentib bñope¬
rantib gł̾am ⁊ honorẽ pacẽq ꝓmit¬
teret extra euuangelii gr̃am consti¬
tutis. Quia .N. ꝑsonarũ acceptio ñ e̾
apud deum ⁊ nauditores legis s fc̃o

Expanded text:
 facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed facto
Abbreviated transcription (Latin):
tasse ad illud ip̃m latibulum eun
ꝑtinet qd̾ in eo decalogo qui inmõ
p̾ceptum figurate occultatum ẽ
qd̃ ad sabb̃m ꝑtinet. sabbatum ã
mo scĩficatio sonuit ubi ab oĩb ope¬
rib requienit. Uñ nunc non est dis¬
serendi locus. u̾mptñ qd̃ rei dequa a¬
gitur satis cẽ arbitror ñ frustra illo
die ppłs ab omni oꝑe seruili abstin̾e¬
cet̾a inumbra figure positum ẽ in
qua iuidei sabb̾m obseruant ut hoc
ip̃o sigc̃aretur tp̃c tunc fuisse occul¬
tande gr̃e que nouo testamento fu¬
erat ꝑ xp̃i passionem tanꝙͣ scissione
ueli reuelanda. Cum .i. transieritĩ¬
quit ad xp̃m auferetur uelamen:
lib̾tas. hic autem sp̃cdei cuius dono
iustificamur quo fit in nob̾ ut nõ
peccare delectet ubi lib̾tas est sicut
preter hunc sp̃m peccare delectat uͥ
seruitus acuius oꝑe abstinendũ e̾.¬

Expanded text:
ttrtinet, quod in eo Decalogo, qui datus praecepto figurato occultatum est, quod ad sabbatum pertinet. Sabbatum autmo sanctificatio sonuit, ubi ab omnibus operibus requievit : unde nunc non est disserendi locus. Verumtamen, quod rei de qua agitur satis esse arbitror, non frustra illo die populus ab omni ocetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuelanda; cum enim transieris. inquit, ad Christum, auferetur uelamen. libertas. hic autem spiritus dei, cuius dono iustificamur, quo fit in nobis ut non peccare delectet, ubi libertas est, sicut praeter hunc spiritum peccare delectat, ubi seruitus, a cuius operibus abstinendu
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ego ipse mente sermo legi¬
dei carne autem legi pec̃ci. apparet gͥ
littere uetustatem si desit nouitas
sp̃c reos facere pocis cognitione pec¬
cati quam lib̾are apecc̃o uñ ⁊ alibi
scriptum est. Cau apponit scĩam ap¬
ponit dolorem. Non qr ip̃a lex ma¬
lum est s qr mandatum bonũ ht̃
inlit̾a demonstrante ñ inadiuuã¬
te sp̃u. Qd̃ mandatum si fit timo¬
re pene non amore iustitie seruiłr
fit ñ lib̾aliter ⁊ ĩo nec fit. Non .ii. frue¬
tus bonus est qui de caritatis radice
ñ surgit. Porro autem si afsit fides
que ꝑ dilectionem oꝑatur incipit.
condelectari legi dei scd̃m int̾iorem
hoĩem que delectatio non lut̾e s sp̃c
membris ad huc repugnat legi mẽ¬
tis donec innouitatem que dediem
diem inint̾iore hoĩe augetur tota ue¬
tustas mutata ꝑtranseat lib̾ante
nos de corpore mortis nꝰ gracia deiꝑ
inxp̃i euuangelio reuelata est dis¬
pensatione tp̃rm ordinatissima si¬
tut d̾s nouit cuncta disponere. Et for¬

Expanded text:
igitur ego ipse mente seruio legidei, carne antem legi peccati. Apparet igitur litterae uetustatem, si desit nouitas spiritus, reos facere potius cognitione peccati quam liberare a peccato. unde et alibi scriptum est: qui apponit scientiam, apponit dolor e m, non quia ipsa lex malum est, sed quia mandatum bonum habet in littera demonstrante, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis huius gratia dein Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et for
Abbreviated transcription (Latin):
tra dici satis elucebit cum ⁊ ip̃am
humanam iusticiam oꝑationi dei
tribuendam ẽẽ claruerit quamuis
ñ frat sñ hõis uoluntate. Et iõ eius
ꝑfectionẽ ⁊̃ inhac uita eẽ possibilẽ
negare ñ possumus qr oĩa possibi

Expanded text:
tra dici satis elucebit, cum et ipsam tra dici satis elucebit, cum et ipsam humanam iustitiam operationi dei tribuendam esse claruerit, quamuis non fiat sine hominis uoluntate. et ideo eius perfectionem etiam in hac uita esse possibilem negare non poss
Abbreviated transcription (Latin):
pistole locum si placet consideremus
⁊ sicnt dñs adiuuerit ꝑ tractemꝰ. uolo
.N. si potuero demonstrare illud qd̃ a
⁊ illud congruent̾ accipiatur s pociꝰ
delege aꝑte qd̃ malum est ꝓhibente.
Qd̾ cum ostendero ꝓfecto manifestiꝰ
apparebit bñ uiuere domum eẽ diui¬
num. Non tñ qr hoĩ deus dedit libe¬
rum arbitrium sine quo sinetinale.
dit quo doceat quẽad modum sit ui
ret uocauit ut iustificaret iustificaũ
ut głificaret. hoc autem cum apparu¬
erit uidebis ut existimo frustra dici
illa tm̃ ẽẽ possibilia sine exemplo que
dei oꝑa sunt sicut de cameli transitu.
ꝑ foramen acus cõmemorauimus
⁊ q̃cumq alia suntapud nos impos¬
sibilia apud deum autẽ facilia ⁊ iõ
non int̾ ħ humanam deprauandam
ẽẽ iustitiam qd̃ ñ ad dei s adhoĩs opus
ꝑtinere debeat cuius ꝑ fectiosi est in
hatiuita possibilis nullam ẽẽ c̃ãm c̃
sine exemplo ẽẽ credatur. ħ ergo fruꝰ¬

Expanded text:
pistolae locum, si placet, consideremus pistolae locum, si placet, consideremus et sicut dominus adiuuerit pertractemus. uolo enim, si potuero, demonstrare illud, quod et illic congruenter accipiatur, sed potius de lege aperte quod malum est prohibente. quod cum ostendero, profecto manifestius apparebit bene uiuere donum esse diuinum non tantum quia homini deus dedit liberum arbitrium, sine quo nec male dit, quo doceat quemadmodum sit uiuret, uocauit ut iustificaret, iustificauit ut glorificaret. hoc autem cum apparuerit, uidebis, ut existimo, frustra dici illa tantum esse possibilia sine exemplo, quae dei opera sunt — sicut de cameli transitu per foramen acus commemorauimus et quaecumque alia sunt apud nos inpossibilia, apud deum autem facilia — et ideo non inter haec humanam deputandam esse iustitiam, quod non ad dei, sed ad hominis opus pertinere debeat, cuius perfectio, si est in hac uita possibilis, nullam esse causam cur sine exemplo esse credatur. hoc ergo frus
Abbreviated transcription (Latin):
nullum ħebit oĩo pec̃cm siam hocĩo
elegit apłs gn̾are quiddam quocũc¬
ta complexus est tanquam ħ esset
uox legis ab oĩ pec̃co ꝓhibentis qd̃
ait. Non concupisces. Neq it ullum
pecẽm nisi concupiscendo cõmittitur
inde que hoc p̾cipit bona ⁊ lauda¬
bilis lex est. s ubi sc̃s ñ adiuuat
sp̃t inspirans ꝓ concupiscencia ma¬
la concupiscenciam bonam hec ẽ
caritatem diffundens incordib i
nr̃is ꝓ fecto illa lex quamuis hona
auget ꝓhibendo desiderium malũm
situt a que impetus si ueam ꝑte̾
ñ cesset influere uehementior fit o¬
bice opposito. Cuiis molẽ cum ei¬
cerit maiore cumulo p̾cipitatus
iuolentius ꝑ prona ꝓuoluitur. Nescio
quo .n. mõdo hec ip̃m cid̃ concupiscit᷑
fit iocundius dum uetatur. Et hi aqd̾
fallit pecc̃m ꝑ mandatum ⁊ ꝑ illd oc¬
cidit cum accedit ⁊̃ p̾uaricatio q̃ nlła
est uͥ lex ñ est. s totum ip̃m apłice e¬

Expanded text:
nullum habebit omnino peccatum. nam hoc ideo nullum habebit omnino peccatum. nam hoc ideo elegit apostolus generale quiddam, quo cuncta conplexus est, tamquam haec esset uox legis ab omni peccato prohibentis, quod ait: non concupisces; neque enim ullum peccatum nisi concupiscendo committitur. proinde quae hoc praecipit bona et laudabilis lex est. sed ubi sanctus non adiuuat spiritus inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cumulo praecipitatus uiolentius per prona prouoluitur. nescio quo enim modo hoc ipsum, quod concupiscitur, fit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est ubi lex non est. Sed totum ipsum apostolicae e
Abbreviated transcription (Latin):
est occidens nisi assit uiuificans sp̃c.
uiusficat ut aliquid figurate scrip̃t
cuius est ab surda ꝓprietas ñ accipia¬
mus situt litt̾a sonat. s aliud qd̾ sig¬
nificat intuentes int̾iorem hoĩem spĩ¬
rituali intelligencia nutriamꝰ qm̃
sapere scd̾m carnem mors est saꝑe
autem scdm sp̃m uita ⁊ pax uelud
si quisquam multa que scripta st̃
incantico canticoꝵ crnałr accipiatñ
adluminose caritatis fruitum sed
adlibidinose cupiditatis affectum ñ
ergo solo illo modo intelligendum ẽ.
qd̃ ait apłs litt̃a occidit sp̃c autem ui¬
ꝑtissime alio inloco dicit. Concupꝰ¬
cenciam nesciebam nesciebam iusi
lex dr̃et. Non concupisces. Et paulo
postait. Occasione accepta pecc̃tm ꝑ
mandatum fefellit me ⁊ ꝑ illud cc¬
tidit. Ecce qd̾ est litt̃a eccidit. Et utiq
scd̃m litt̾e sonum cum d̾r non concu¬
pisces s aꝑtissimũ salubrimumq
p̾ceptum est qd̃ si quis impleuerit

Expanded text:
esesvivificat ; ut aliquid figurate scriptum, cujus est absurda proprietas, non accipiamus sicut littera sonat, sed aliud quod significat intuentes, interiorem hominem spirituali intelligentia nutriamus: quoniam sapere secundum carnem mors est, sapere autem secundum spiritum vita et pax . Velut si quisquam multa quae scripta sunt in Cantico canticorum carnaliter accipiat, non ad luminosae charitatis fructum, sed ad libidinosae cupiditatis affectum. Non ergo solo illo modo intelligendum est d legimus: littera occidit, spiritus autem uiapertissime alio loco dicit: concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces; et paulo post ait: occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me et per illudoccidit.eccequodest littera o ccidit. et utiquesecundum litterae sonum, cum dicitur: non concupisces, sed apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis inpleuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uenire mereatur. Nos ã dm̃s hũa¬
nam uoluntatem sic diuinitus ad¬
iuuari ad faciendam iusticiã ut p̾¬
ter qd̃ treatus est hõ cum lib̾o uolũ¬
tatis arbitrio p̾terq dectͥnam qͣ ei
p̾cipitur quemadmodum uiuere
debeat accipiat sp̃m scm̃ quo fiati
aĩo eus delectatio dilectioq sũmi
illiuis atq ĩ comutabilis boni qd̃ d̾s
est ĩ nt̃ cum adhuc ꝑ fidem ambu¬
latur ñdum ꝑ sp̃em ut hac sibi ue¬
lud arradata gratuiti numu̾s in ar¬
descat inherere creatori atq inflã¬
metur accedere ad ꝑtitipationẽ illiuis
u̾luminis ut ex illo ei bñ sit aquo
ht̃ ut sit.Nam neq lib̃ in arbitriũ
quicquam nisi ad peccandum ua¬
let si lateat u̾itatis uia ⁊ cum id ꝙ
agendum ⁊ quo nitendum est cepe¬
rit ñ latere nͥ ⁊̃ delecret ⁊ ametur ñ
agitur ñ suscipitur ñ bñ uiuinuir.
quippe illa qua mandatum accipi¬
mꝰ continent̾ recceq uiuendi litt̃a

Expanded text:
pervenire mereatur. Nos autem dicimus, humapervenire mereatur. Nos autem dicimus, humanam voluntatem sic divinitus adjuvari ad faciendam justitiam, ut paeter quod creatus est homo cum libero arbitrio practerque doctrinam qua ei praecipitur quemadmodum uiuere debeat accipiat spiritum sanctum, quo fiat in animo eius delectatio dilectioque summi illius atque incommutabilis boni, quod deus est, etiam nunc cum per fidem ambulatur, nondum per speciem, ut hac sibi uelut arra data gratuiti muneris inardescat inhaerere creatori atque inflammetur accedere ad participationem illius ueri luminis, ut ex illo ei bene sit, a quo habet ut sit. nam neque liberum arbitrium quicquam nisi ad peccandum ualet, si lateat ueritatis uia; et cum id quod agendum et quo nitendum est coeperit non latere, nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene uiuitur. quippe illa, qua mandatum accipimus continenter recteque uiuendi, littera
Abbreviated transcription (Latin):
magis credo tali puritate ꝑfectꝰ
⁊ tñ eẽ aut fuisse aut fore defendit᷑¬
⁊ putatur quantum ego iudica¬
re possum ñ multum erratur nec
ꝑ nitiose cum quadã quisq bñi¬
at liquido talem se ẽẽ ꝑspexerit. s
illis acerrime ac uehementissime
resistendum est qui putant sine
aduitorio dei ꝑ se ip̃am uim uolũ¬
tatis humane ł iuisticiam posseꝑ
ficere ł ad eam tendendo ꝓficere ⁊
cum urgeri ceꝑint qũo id p̾su¬
sumant asserere fiᷤ sine opediuina p̾¬
sumunt rep̾munt senec hanc nocem
audent emutere qm̃ uident quai sit
impia ⁊ ñ ferenda s aiunt ideꝯ ista sñ
opediuina ñ fieri qr ⁊ hoĩem d̾s crea¬
uit cum libero uoluntatis arbitrio
⁊ dando p̾cepta ip̃e docet quẽad mo¬
dum hoĩ sit uiuendum ⁊ meo utiq
adiuuat qd̃ docendo aufert ignorã¬
euitare ⁊ quid appetere debeat quo
ꝑ lib̃m arbitrium naturałr insitũ
uam demonstratam ingrediens
beatam eandemq et̾nam uitam

Expanded text:
magis credo, tali puritate perfectus magis credo, tali puritate perfectus et tamen esse aut fuisse aut fore defenditur et putatur, quantum ego iudicare possum, non multum erratur nec perniciose cum quadam quisque beniac liquido talem se esse perspexerit. Sed illis acerrime ac uehementissime resistendum est, qui putant sine adiutorio dei per se ipsam uim uoluntatis humanae uel iustitiam posse perficere uel ad eam tendendo proficere et, cum urgueri coeperint, quomodo id prasumant asserere fieri sine ope diuina, reprimunt se nec hanc uoccm audent emittere, quoniam uident quam sit impia et non ferenda. sed aiunt ideo ista sine ope diuina non fieri, quia et hominem deus creauit cum libero uoluntatis arbitrio et dando praecepta ipse docet quemadmodum homini sit uiuenduin ot in eo utique adiuuat, quod docendo aufert ignoranvitare et quid appetere debeat; quo per liberum arbitrium naturaliter insitum viam demonstratam ingrediens, beatam, eamdemque aeternam vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
ista q̃ cõmemoraui fc̃a ñ ẽẽ ⁊ fi̾ potu¬
isseoꝑa ẽẽ diuina ut ã sit hõ sũ pett̃o¬
ad opus ip̃ius hoĩs ꝑtinere idq opus
ẽẽ optimum quo fiat plena ⁊ ꝑfecta
⁊ ex omni ꝓrsus ꝑte absoluta iusti¬
tia ⁊ ideo ñ eẽ credendum neminemł
impleu̾it si ab hoĩe impłi pot̾. s cogi¬
tare delis quamuis ad hoĩem id agere
ꝑtineat hec quo munus ẽẽ diuinũ
dum est eis ut si possunt ostendãt
ita eẽ qui dñt uuere hic hoĩem si¬
ue iuxisse sineullo om̃ pecc̃o. Nam
si testimonia scripturaꝵ quibus
existimo diffinitum nullũ hoĩem
hic uiuentem quamuis utatur li¬
bero arbitrio inueniri si ne pecc̃o si¬
cuti est. Ne intres inudicium cum
seruo tuo qm̃ ñ iustificabr̃ incons¬
pectu tuo oĩs uiuens ⁊ tec̾a talia
quisquam decere potuerit alit̾ acci¬
pienda ꝙͣ sonant ⁊ demonstrau̾it
aliquẽ ł aliquos sine ullo ħ uixis¬
si nemo estaut fuit aut erit quod

Expanded text:
ista, quae commemoraui facta non esse et fieri potuista, quae commemoraui facta non esse et fieri potuisse, opera esse diuina, ut autem sit homo sinead opus ipsius hominis pertinere idque opus esse optimum, quo fiat plena et perfecta et ex omni prorsus parte absoluta iustitia, et ideo non esse credendum neminem uinpleuerit, si ab homine inpleri potest. sed cogitare debes, quamuis ad hominem id agere pertineat, hoc quoque munus esse diuinum dum est eis, ut, si possunt, ostendant ita esse qui dicunt uiuere hic hominem siue uixisse sine ullo omnino peccato. nam si testimonia scripturarum, quibus existimo definitum nullum hominum hic uiuentem, quamuis utatur libero arbitrio, inueniri sine peccato, sicuti est: ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam n.on iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens, et cetera talia quisquam docere potuerit aliter esse accipienda quam sonant et demonstrauerit aliquem uel aliquos sine ullo hic uixisr. quin etiam si nemo est aut fuit aut erit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nemo eam inhac uita ł assecutus uł
assecuturus uideatur. excepto unome¬
diatore qui humana ꝑꝑessus est insiłi¬
tudine carnis pec̃ti sine ullo oĩo pec̃co.
rescripsisti te moueri eo ꝙ inpost̾iore du¬
uiiuificabuntur neminem fuisse uł
fore in quo ħ uiuente ẽẽt ista ꝑ fectio
Ab surdum .N. tibi iudetur dici aliqͥd
fi̾ posse ciius desit exemplum cum
sicut credo ñ dubites nunquam ẽẽ
fc̃m ut ꝑ foramen acus camelus trã¬
siret ⁊ tñ ille hec qͦ dixit deo ẽẽ possi
repotiusse nec tñ factum. legas fie¬
ri potiusse ut semel g̃s ext̾minaren¬
tur at̾ra que dabatur filiis iscł dm̃ tñ
paulatim fieri uoluisse. Et alia sesce̾¬
ta possunt occurrere que fi̾ ł potins¬
se ł posse fateamur ⁊ eoꝵ tñ exe¬
pla qd̃ facta sint ꝓ ferre nequamꝰ
uñ non ideo negare debemus fi̾ pos¬
se ut hõ sñ pec̃co sit qr nullus ẽ hoĩ
deus est inquo id ẽẽ ꝑ fectum demõs¬
trare possimus. hic fortasse rendeas

Expanded text:
nemo in hac uita uel adsecutus uel adsecuturus uideatur excepto uno mediatore, qui humana perpessus est in similitudine carnis peccati sine ullo omnino peccato, rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duuiuificabuntur, neminem fuisse uel fore, in quo hic uiuente esset ista perfectio. absurdum enim tibi uidetur dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites numquam esse factum, ut per foramen acus camelus transiret, et tamen ille hoc quoque dixit deo esse possibre potuisse nec tamen factum; legas fieri potuisse, ut semel gentes exterminarentur a terra, quae dabatur filiis Israhel, deum tamen id paulatim fieri uoluisse;et alia sexcenta possunt occurrerequae fieri uel potuisse uel posse fateamur et eorum tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. unde non ideo negare debemus fieri posse, ut homo sine peccato sit, quia nullus est hominum deus est, in quo id esse perfectum demonstrare possimus. Hic fortasse respondeas