comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dlibris beatitudinis tue attingere audeã.
ufficit enum mͥ ꝓbare mea: & aliena ñ carꝑe.
eterum optime nouit prudentia tua. unũ¬
quemq in suo sensu habundare. & puerł eẽ
ictanciȩ. qd olim adolescentuli facere consue¬
uerant accusando illustres uiros: suo nomi¬
ni famã querere. Nec tam stultus sum. ut
diuersitate explanationũ cuarum me ledi
putem: quia nec tu lederis. si nos contraria
senserimus. S illa ÷ uera inter amicos repre¬
hensio: si nrãm oꝑam ñ uidentes. alioꝵ uixta
ꝑsium manticam considẽmus. Suꝑẽ ut dili¬
us diligentem: & in scripturarum campo.
uuenis senem ñ ꝓuoces. Nos nr̃a habuimus
empora: & cucurrimus quantũ potuimus.
lunc de currente. & longua spatia transinit¬
tente. nob debetur otium. simulq ut cũ ue¬
nia & honore tuo dixerim. ne solus mͥ de poe¬
tis aliqͥd ꝓposuisse uidearis. memento dare¬
dis & entelli:
& uulgaris ꝓu̾bis. quod bos lassus fortiꝰ figit

Expanded text:
de libris beatitudinis tuae adtingere audeam. de libris beatitudinis tuae adtingere audeam. sufficit enim mihi probare mea et aliena non carpere. ceterum optime nouit prudentia tua unumquem- . que in suo sensu abundare et puerilis esse iactantiae, quod olim adulescentuli facere consueuerant, accusando inlustres uiros suo nomini famam quaerere. nec tam stultus sum, ut diuersitate explanationum tuarum me laedi putem, quia nec tu laederis, si nos contraria senserimus. sed illa est uera inter amicos reprehensio, si nostram peram non uidentes aliorum iuxta Persium manticam consideremus. superest, ut diligas diligentem et in scripturarum campo iuuenis senem non prouoces. nos nostra habuimus tempora et cucurrimus, quantum potuimus. nunc te currente et longa spatia transmittente nobis debetur otium simulque, ut cum uenia et honore tuo dixerim, ne solus mihi de poetis aliquid proposuisse uidearis, memento Daretis et Entelli et uulgaris prouerbii, quod bos lassus fortius figat
Abbreviated transcription (Latin):
salutem. In ipso ꝓfectionis aitiło
beatitudinis tue littere suꝑuenerunt: quib
satisfacis te contra paruitatem meam. librũ
romam ñ misisse. Hoc nec ego factum audie¬
ram. s epłe cuiusdam quasi ad me scripte ꝑ
fratrem nrm sisinnium diaconum huc exen¬
plaria ꝑuenerunt: in qua hortaris me. il
& imiter tersichors. inter uicuꝑationem e
laudes. helene fluctuantem: ut qui decra¬
hendo ocłos ꝑdidãt. laudando receꝑit lgo
simpliciter fateor dignationi tue. lica fib
aui: ne forte me respondente. lesus iuste ex¬
hostulares quod ꝓbare ante debuissẽ tuum
&̃ sermonẽ. & sic rescribe. Accessit ad mor̃ã:
scẽ et uenerabił pailȩ longa infirmitas. Dũ
num languenti multo tempore assidemus.
pene epłȩ tuȩ uł eius qui sub tuo nomine scͥp¬
serit obliti sumus: memores illius u̾sicłi. Mu¬
sica in luctu: importuna narratio. Itaq si tua
mus errorem: uł alium frustra reprehẽdis¬
se doceamus. Absit autem a me: ut quicꝗͣ.

Expanded text:
ionis articulo beatitudinis tuae ad me litterae peruenerunt, quibus satis facis te contra paruitatem meam librum Romam non misisse. hoc nec ego factum audieram, sed epistulae cuiusdam quasi ad me scriptae per fratrem nostrum Sisinnium diaconum huc exemplaria peruenerunt, in qua hortaris me, ut et imiter Stesichorum inter uituperationem et laudes Helenae fluctuantem, ut, qui detrahendo oculos perdiderat, laudando receperit. ego simpliciter fateor dignationi tuae, licet staui, ne forte me respondente laesus iuste expostulares, quod probare ante debuissem tuum esse sermonem et sic rescribere. accessit ad moram sanctae et uenerabilis Paulae longa infirmitas. dum enim languenti multo tempore adsidemus, paene epistulae tuae uel eius, qui sub tuo nomine scripserat, obliti sumus memores illius uersiculi: Musica in luctu importuna narratio. itaque si tuamus errorem uel alium frustra reprehendisse doceamus. Absit autem a me, ut quicquam
Abbreviated transcription (Latin):
si ꝓpterea ñ creditur quia semel factum e.ure
ab amico quem hoc adhuc mouet. utrũ nichl
inueniatur in litteris scłarib qđ et semel fac¬
tum sit. & tamen credicum÷ ñ fabulosa uani¬
cate: s sicut ex istimant historica fide. Quere
obsecroͭ. Si enim tale aliquid in illis literis
inueniri negauerit: admonendus ẽ. Si aut̃
fassus fuerit: soluta questio est.

Expanded text:
si propterea non creditur, quia semel factum est, quaere si propterea non creditur, quia semel factum est, quaere ab amico, quem hoc adhuc mouet, utrum nihil inueniatur in litteris saecularibus, quod et semel factum sit et tamen creditum non fabulosa uanitate! sed, sicut existimant, historica fide; quaere, obsecro te. si enim tale aliquid in illis litteris inueniri negauerit, admonendus Į est; si autem fassus fuerit, soluta quaestio est.
Abbreviated transcription (Latin):
de anima sententiarum aliquam uoluerit astru¬
ere atq defende̾. talia ꝓferat. uł de scripturis ĩ
auctoritatem eccliasticam receptis. quȩ non
possint aliter acciprꝰ sicuti ẽ quod ds fecit ho¬
minem. uł racione tam certa. ut contraditio
aut nulla existat. aut insanie simił merito ui¬
dicetur: uelut si quis quam dicat. nec uerita¬
tem cognoscere. nec falli quemquam posse
nisi uiuentem. Neq erum ut uideamus ꝙ.
sit hoc uerum scripturarum auctoritas ne¬
cessaria ẽ. ac ñ sensus ipse cõmunis. ita uerũ
ẽẽ ꝑspicua ratione ꝓclamat ut quis quis cõ¬
tradixerit. dementissimus habeatur. Hoc si m
ista obscurissima q̃stione quȩ de aruma ẽ pres¬
tare aliquis potest. adiuuet imꝑitiam meam:
quod si ñ potest ñ culpet cunc tationem meam.
De uirginitate autem sancte masiş si hoc qđ
scripsi ñ ꝑsuadet fieri potuisse: neganda sut dia
quȩ mirabilit in corporib accideruntꝰ uod

Expanded text:
de anima sententiarum aliquam uoluerit adstrude anima sententiarum aliquam uoluerit adstruere atque defendere, talia proferat uel de scripturis in auctoritatem ecclesiasticam receptis, quae non possint aliter accipi, sicuti est, quod deus fecit hominem, uel ratione tam certa, ut contradictio aut nulla existat aut insaniae similis merito iudicetur, uelut si quisquam dicat nec ueritatem cognoscere nec falli quemquam posse nisi uiuentem; neque enim, ut uideamus, quam sit hoc uerum; scripturarum auctoritas necessaria est ac non sensus ipse communis ita uerum esse perspicua ratione proclamat, ut, quisquis contradixerit, dementissimus habeatur. hoc si in ista obscurissima quaestione, quae de anima est, praestare aliquis potest, adiuuet inperitiam meam; quod si non potest, non culpet cunctationem meam. De uirginitate autem sanctae Mariae si hoc, quod scripsi. non persuadet fieri potuisse, neganda sunt omnia, quae mirabiliter in corporibus acciderunt. quod
Abbreviated transcription (Latin):
quid ei respondeatur ñ uideo. nisi alia forte
uł testimonia ꝑferantur: uł certa ratio. unde
ista opuuo refellatur. Itemq illi qui putant
animas in corpora sponte defluere. sic accipi¬
unt dictum ds̃ dedit eum. quomͦ dictum ẽ
tradidit illos deus in concupiscentiam cor¬
dis eoꝵ prouide unum uerbum relinquit᷑
quod dictum ẽ reu̾tatur ad deum. ut ꝓpec¬
cato accipi possit reu̾ti. ubi ante ñ fuit: si
animȩ in sius queq corporib fiunt. Quo
solo uerbo: una illarum quatuor angustat᷑
opinio. S neq ꝓpt̾ hoc unum u̾bũ cem̾e
ex istimo illam sententiam eẽ refutandã. ne
forte possit ostendi aliquo genere loquutiois.
quo scã scriptura uti solet. hoc quoq recte
dici potuisse. uit reu̾ti intelligatur ad deum sp̃s
ereatus tamquam ad auctorem. a quo creatusẽ.
ñ tamquam ad eum apud quem primitus fuit.
Hȩc ideoscripsi. ut quis quis illarum quatuor

Expanded text:
quid ei respondeatur non uideo. nisi forte alia quid ei respondeatur non uideo. nisi forte alia uel testimonia proferantur uel certa ratio, unde ista opinio refellatur. itemque illi. qui putant animas in corpora sponte defluere, sic accipiunt dictum \'deus dedit eum\\ quo modo dictum est: Tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum. proinde unum uerbum relinquitur, quod dictum est: Reuertatur ad deum, quo pacto accipi possit \'reuerti\', ubi ante non fuit, si animae in suis quaeque corporibus fiunt, quo solo uerbo una illarum quattuor angustatur opinio. sed neque propter hoc unum uerbum temere existimo illam sententiam esse refutandam, ne forte possit ostendi aliquo genere locutionis, quo sancta scriptura uti solet. hoc quoque recte dici potuisse, ut reuerti intellegatur ad deum spiritus creatus tamquam ad auctorem, a quo creatus est, non tamquam ad eum, apud quem primitus fuit. Haec ideo scripsi, ut, quisquis illarum quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
ad deum. quam reu̾tatur ad dm̃: si numꝗͣ
illic andea sp̃s iste fuisse credendus ẽ. Item
quomodo anime sponte labantur in corpꝰ
cum scriptum sic dedit eum: ñ tam in ꝓm¬
tu ẽ explicare. Ac ꝑhoc ut dixi due iste̾ opi¬
niones sub u̾b huius cestimonis laborant:
tur in corpora sponte demergi. Duab aut̃
illis siue de traduce illius unius ueniant.
siue antea iam creatȩ. & apud deum consti¬
tute singłis corporib dentur: sine labore
uerba ipsa coaptantur. Et tamen si asserto¬
res eius sententiȩ qua creduntur anie
in suis singlis corporib fieri affirment
ita eẽ. dictum de spũ qui ꝑ anima ẽ positus.
ds̃ dedit eũ. quem ad modum recte dr̃. dedis¬
se nob̾ ocłos. uł aures. uł manus. uł qđ libet
aliud. quȩ menbra utiq non extra iam fece¬
rat. & alic ubi reposita habebat. quȩ cum opꝰ
ẽẽnt daret. hoc ÷ adderet & adiungeret.
s illic ea fecit in corpore cui dedisse illa dr̃:

Expanded text:
ad deum\', quam \'reuertatur ad deum\', si numquam ad deum\', quam \'reuertatur ad deum\', si numquam illic antea spiritus iste fuisse credendus est. item, quo modo animae sponte labantur in corpus, cum scriptum sit: Dedit eum, non tam in promptu est explicare. ac per hoc, ut dixi, duae istae opiniones sub uerbis huius testimonii laborant, tur in corpora sponte demergi. duabus autem illis, sine de traduce illius unius ueniant siue antea iam creatae et apud deum constitutae singulis corporibus dentur, sine labore uerba ista coaptantur. Et tamen, si assertores eius sententiae, qua creduntur animae in suis singulis corporibus fieri, adfirment ita esse dictum de spiritu, qui pro anima est positus, Meus dedit eum>, quem ad modum recte dicitur dedisse nobis oculos uel aures uel manus uel quodlibet aliud, quae membra utique non extra iam fecerat et alicubi reposita habebat, quae cum opus essent, daret, hoc est adderet et adiungeret, sed illic ea fecit in corpore, cui dedisse illa dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
in terram siẽ fuit. inde enim sumpta ẽ quan¬
dofactus ẽ primus homo: & sp̃s reu̾tatur ad
deum qui dedit eum. quando insufflauit in
faciem hominis quem fixerat flatum uitȩ.
& factus ẽ in animam uiuam: ut deinceps
ex utraq:re utriꝰq rei ꝓpago decurreret. Uerũ
tamen si illud ẽ uerum. quod animas ñ ex
illa una ꝑgatas. s alibi creatas singłis singo¬
us deus dat: ȩtiam huic sententie congruit
S dictum ẽ. sp̃s reu̾tatur ad dm̃ qui dedit
um. Sole ergo relique due opiniones ui¬
dentur excludi: quia si fierent in singulis
lminisb anuimȩ ꝓprie cum creantur nõ
putatur dici debuisse. sp̃s reu̾tatur ad dm̃
qui dedit eum: s ad dm̃ quifecit eum. de¬
dit enm ueluti sic sonat. quasi iam extra fu¬
erit. qđ dari posset. Deinde quod dic tumẽ
dicendes. Quomodo reuͣtur. ubinumqͣ.
antea fuerit: potius eium dici debiuisse
asserunt. & ad deum uel ꝑgat. uel uadat

Expanded text:
in terram, sicut fuit; inde enim sumpta est, quanin terram, sicut fuit; inde enim sumpta est, quando factus est primus homo: et spiritus revertatur ad Deum, qui dedit eum quando insufflavit in faciem hot factus est homo in animam uiuam, ut deinceps ex utraque re utriusque rei propago decurreret. Verum tamen, si illud est uerum, quod animas non ex illa una propagatas sed alibi creatas singulis singulas deus dat, etiam huic sententiae congruit, quod dictum est: Spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum. solae ergo reliquae duae opiniones uidentur excludi, quia, si fierent in singulis hominibus animae propriae, cum creantur, non putatur dici debuisse: Spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, sed ad deum, qui fecit eum; \'dedit\' enim ueluti sic sonat. quasi iam extra fuerit, quod dari posset. deinde, quod dictum esdicentes: Quo modo reuertetur, ubi numquam antea fuerit? potius enim dici debuisse adserunt \'eat ad deum\' uel \'pergat\' uel \'uadat
Abbreviated transcription (Latin):
citis ꝓculdubio certa ẽ: nec quemquã decip̃
falsitate. Sed si quispiam uoluerit eam sic ui¬
trpretari. ut inde animarum ꝓpaguiem.
ud ex illa una quam ds̃ primo homuu de¬
it. omnes cȩtere ueniant conetur astruere:
udetur illi suffragari quod ibi de carne dic¬
tum ÷ pulueris nomine. Nam utiq pulius &
sp̃s nichil aliud hoc loco quam caro & anima
intelligitur: ut eo modo affirmet animam re¬
uerti ad deum. quod sit de traduce animȩ il¬
lius quam primo homini dedit ds: quemad¬
modum conu̾titur caro in terram. cum sit
nam ipsa de traduce illius carnis. quȩ in
primo homine de terra facta ÷ E sic conten¬
dat ex hoc quod de carne notissimũ est. deb̾e
nos crecdẽ illud quod de anuna occultum ẽ.
de traduce quippe carnis ñ ãbigitur: s de
iine ambigitur. Utrumq autem ita pofi
il: in hoc cestimonio. uelut singła singłis
urili racione reddantur: caro scłt conu̾tat᷑

Expanded text:
tatis procul dubio certa est, nec quemquam decipit tatis procul dubio certa est, nec quemquam decipit falsitate: sed si quispiam voluerit eam sic interpretari, ut inde animarum propaginem, quod ex illa una quam Deus primo homini dedit, omnes caeterae veniant, conetur adstruere; videtur illi suffragari quod ibi de carne dictum est pulveris nomine nam utique pulvis et spiritus nihil aliud hoc loco quam anima et caro intelligitur, ut eo modo affirmet animam reverti ad Deum, quod sit de traduce illius animae quam primo homini dedit Deus, quemadmodum convertitur caro in terram, cum sit etiam ipsa de traduce illius carnis quae in primo homine de terra facta est: ac sic contendat ex hoc quod de carne notissimum est, debere nos credere illud quod de anima occultum est. De traduce quippe carnis non ambigitur, sed de animae ambigitur. Utrumque autem ita positum est in hoc testimonio, velut singula singulis parili ratione reddantur: caro scilicet convertatur
Abbreviated transcription (Latin):
ficenti. & quic quid illud ÷ nosse cupienti. &
doceant si possunt uł ostendant si quid de hi
re uł certa ratione didicerunt: uł aꝑtissims
diuino eloquio credidunt. Si eium ratios
tra diuinarum seripturarum auctoritatẽ
redditur: quamlibet accuta sit. fallit u
similitudine. Nam uera eẽ ñ potest. Putsus
si manifesti ñime certeq racioni uelus sep¬
curarum sanctarum abicitur auctoritas: ñ
incelligit qui hoc facit: & ñ scripturarum il¬
larum sensum ad quem penetrare ñ potuit.
sliũ potius obicit ueritati: nec quod in eis
quod in seipso uelut ꝑ eis inuenit. opponit.
Exempli gratia diligenter attende quod di¬
cum. scriptum ÷ ꝓpe finem libri qui uocatur
eceliastes. cum de solutione hominis quȩ fie
ꝑmortem istam qua dirimitur anima a cor
pore scriptura loqueretur: & conu̾tatur pul¬
ius in terrã sicut fuit. & sp̃s reuertatur ad de¬
um qͥdedit eum. sententia huius auetori¬

Expanded text:
fitenti et, quicquid illud est, nosse cupienti et fitenti et, quicquid illud est, nosse cupienti et doceant, si possunt, uel ostendant, si quid de hac re uel certa ratione didicerunt uel apertissimo diuino eloquio crediderunt. si enim ratio contra diuinarum scripturarum auctoritatem redditur, quamlibet acuta sit, fallit ueri similitudine; nam uera esse non potest. rursus si manifestissimae certaeque rationi uelut scripturarum sanctarum obicitur auctoritas, non intellegit, qui hoc facit, et non scripturarum illarum sensum. ad quem penetrare non potuit, sed suum potius obicit ueritati, nec quod in eis, sed quod in se ipso uelut pro eis inuenit, opponit. Exempli gratia diligenter adtende quod dicam. scriptum est prope finem libri, qui uocatur ecclesiastes, cum de solutione hominis, quae fit per mortem istam, qua dirimitur anima a cpore, Scriptura loqueretur: Et convertatur pulvis in terram, sicut fuit; et spiritus revertatur ad Deum qui dedit eum . Sententia hujus auctori
Abbreviated transcription (Latin):
recte reprehendant. ũ solum in alis s festinã¬
cius editis: uerum ȩtiam in his ipsis libns
meis de libo arbitrio. Neq enun eos inue¬
curos nego. unde mͥ & beneficium confera
qm̃ si illi qui iam in multoꝵ manus exiert̃
corrigiñ possunt: ego certe quo aduiuo
adhue possum. hȩc aut̃ uerba tam caute
a me posita ut nulli de anime exorcu uͦii
illarum opinioni rationiue prescribem.
hi tantum reprehendant qui reprehend̃¬
dam putant eandem ipsam de re tam obs¬
cura cunctacionẽ meam: contra quos me
ñ defendo. quod recte faciam in hac questi¬
one cunctari: cum omnino ũ dubitem &
inmortalem eẽ animam. ñ ita ut ds̃ qui solꝰ
habet inmortalitatem. s modo quodam sui
generis. & eam eẽ creaturam. ñ substantiã
creatoris: & si quid aliud de natura eiꝰ ceral¬
simus teneo. Sed quia me hocsfacere cõpellit
de anime ex ortu caliguiosissime questionis
obscuritas. manum potius porrigant con¬

Expanded text:
recte reprehendant, non solum in aliis festinanrecte reprehendant, non solum in aliis festinantius editis uerum etiam in his ipsis libris meis de libero arbitrio. neque enim eos inuenturos nego, unde mihi et beneficium conferant, quoniam, si illi, quod iam in multorum manus exierunt, corrigi non possunt, ego certe, quod uiuo adhuc, possum. haec autem uerba tam caute a me posita, ut nulli de animae exortu quattuor illarum opinioni rationiue praescriberem, hi tantum reprehendant, qui reprehendendam putant eandem ipsam de re tam obscura cunctationem meam. contra quos me non defendo, quod recte faciam in hac quaestione cunctari, cum omnino non dubitem et inmortalem esse animam non ita ut deus, qui solus habet inmortalitatem, sed modo quodam sui generis et eam esse creaturam, non substantiam creatoris et si quid aliud de natura eius certissimus teneo. sed quia hoc me facere compellit de animae exortu caliginosissimae quaestionis obscuritas, manum potius porrigant con
Abbreviated transcription (Latin):
tatis sinunt. ꝑ quas constitutum ẽ. ut cor¬
pora orta occidant: & aucta senescãt. Na
illius primi homuus anuna ante peccatũ
eciam si ñdum spĩtale corpus s. animale. tũi
ꝑ arbitrio regebat⁊ post pecatum aut̃ id:
post ea quam peccatum in illa carne com¬
missum eẽt. & ex qua deinceps ꝓpagaretur
caro peccati: anima racionał sic ẽ uiͥnferi¬
orib corporib ordinata. ut ñ omnimodo
ꝓ arbitrio regat corpus suum. Quod si nõ¬
dum adquiescunt in paruulis. qui nulla
adhuc peccata ꝓpria cõmiserunt. iam tamen
caro eẽ peccati. quia & huic sanande cũbap¬
titantur. necessaria ÷ medicina similitudo il¬
la carius peccati. nec sic istis uerbnrĩs habẽt
quod succenseant. Constat quippe nisi fal¬
lor eandẽ carnẽ ȩtiam si ñ uitio s natura ĩ¬
firma ẽ. tamen post peccatum cepisse nasci:
quia neq ita creatus ÷ adam. neq aliquẽ ge¬
nuit ante peccatum. Querant ergo alia quȩ

Expanded text:
tatis sinunt, per quas constitutum est, ut cortatis sinunt, per quas constitutum est, ut corpora orta occidant et aucta senescant. nam illius primi hominis anima ante peccatum etiamsi nondum spiritale corpus sed animale tamen pro arbitrio regebat. post peccatum autem, id est posteaquam peccatum in illa carne commissum esset, ex qua deinceps propagaretur caro peccati, anima rationalis sic est in inferioribus corporibus ordinata, ut non omni modo pro arbitrio regat corpus suum. quod si nondum adquiescunt in paruulis, qui nulla adhuc peccata propria commiserunt, iam tamen carnem esse peccati, quia et huic sanandae, cum baptizantur, necessaria est medicina similitudo illa carnis peccati, nec sic istis uerbis nostris habent quod suscenseant. constat quippe, nisi fallor, eandem carnem, etiamsi non uitio sed natura infirma est, tamen post peccatum coepisse nasci, quia neque ita creatus est Adam neque aliquem genuit ante peccatum. Quaerant ergo alia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ribus hoc ẽ terrȩnuis post peccatum ordina¬
ta regit corpus suum ñ omnim᷑ ꝓ arbitriõĩ¬
terim quod constat ꝓpter peccatum primi
homius. Non eium dictum ẽ post percatõ
suum aut postea quam peccauit. s dictũ ẽ
post peccatum. ut qtł libet postea si fieri pos¬
set discussa ratio declararet. siue peccatum
eius. siue peccatum parentis carnis eiꝰ. recte
dictum intelligeretur. quod dictum ẽ post¬
dictum : post peccatum in inferiorib corpo¬
rib ordinata regit corpus suum. ñ omnimͦ
ꝓ arbitrio. quia & caro concupiscit aduers
sp̃m. & ingemiscimus grauati. & corpus qd
corrumpitur ad grauat animam. & quis
omnia enarret carnał infirmitatis in com¬
moda. quȩ utiq non erunt cum corrup¬
tibile hoc induerit incorruptionem. ut
ab sorbeatur mortale auita: tunc itaq
spĩtale corpus reget omnimodo ꝓ arbitrio:
nunc uero ñ omnuimꝰ. s sicut leges uiuu̾si¬

Expanded text:
ribus, hoc est terrenis post peccatum ordinaribus, hoc est terrenis post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio interim, quod constat peccatum primi hominis. non enim dictum est: Post peccatum suum\' aut: Posteaquam peccauit\', sed dictum est: <Post peccatum\', ut, quodlibet postea, si fieri posset, discussa ratio declararet siue peccatum eius siue peccatum parentis carnis eius, recte dictum intellegeretur, quod dictum est: <Post peccatum in inferioribus corporibus ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio\', quia et caro concupiscit aduersus spiritum et ingemescimus grauati et corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et — quis omnia enarret carnalis infirmitatis incommoda? quae utique non erunt, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, ut absorbeatur mortale a uita. tunc itaque spiritale corpus reget omni modo pro arbitrio. nunc uero non omni modo sed sicut leges uniuersi
Abbreviated transcription (Latin):
atq fixisse quod uł ex parentib ꝓpaginemue¬
niat: uł in actib uitȩ suꝑioris atͥq cęlestis pec¬
caueris ut corruptibili carne mereretur in¬
cludi. et uideant sic ame uerba fuisse ꝑpen¬
sa: ut retento eo quod certum habeo post pec¬
catum primin hominis natos eẽ. atq nasci
ceteros homines in carne peccati. cui sanan¬
de uenit in dño similitudo carnis peccati.
ita omnia sonarent ut nulli preuidicarẽt
opinioni quatuor illarum quas postea di¬
gessi atq distinxi: ñ confirmans aliquam.
s interim quod agebam sequestrata illarum
discussione determinans: ut queẽq ill arũ
uera eet̃. deus sine dubio laudaretur. Siue
enim ex illa una omnes anime ꝓpagent᷑. siue
singłatim in singłis fiant. siue extra create
mittantur. siue incorporea sponte mergan¬
tur. ꝓculdubio creatura ista rationał idest
humanȩ anime natura in corꝑib inferio¬

Expanded text:
atque fixisse, quod uel ex parentibus per propaginem ueatque fixisse, quod uel ex parentibus per propaginem ueniat uel in actibus uitae superioris atque caelestis peccauerit, ut corruptibili carne mereretur includi, et uideant sic a me uerba fuisse perpensa, ut retento eo, quod certum habeo, post peccatum primi hominis natos esse atque nasci ceteros homines in carne peccati, cui sanandae uenit in domino similitudo carnis peccati, ita omnia sonarent, ut nulli praeiudicarent opinioni quattuor illarum, quas postea digessi atque distinxi non confirmans aliquam sed interim, quod agebam, sequestrata illarum discussione determinans, ut, quaecumque illarum uera esset, deus sine dubio laudaretur. ; Siue enim ex illa una omnes animae propagentur siue singillatim in singulis fiant siue extra creatae mittantur siue in corpora sponte mergantur, procul dubio creatura ista rationalis, id est humanae animae natura in corporibus inferio
Abbreviated transcription (Latin):
dum inhac carne uiuo defendi: cum uł ab
inimicis mordentib uł etiam ab amicis parũ
intelligentib fortasse in quib dam ceꝑint
accusari. Quod utiq ꝓpterea dicitis: quia
ñ putatis ẽẽ in eis aliquid. quod uera possit
ratione culpari. Alioquin: ñ ine ad eoꝵ edi¬
tionem sed ad diligentiorem emendationẽ
potius hortaremini. E go autem iudices ue¬
ros et ueritate seueros. magis intueor int̾
quos & me ipsum primitus consticuere uolo:
ut ad illos ea tantum reprehendenda ꝑue¬
niant. quȩ a me quamuis sedulo ꝑscrucante
uidi minime potuerunt. Quȩ cum ita sint:
hoc tamen quod intercio libro de libero ar¬
bitrio cum de substantia racionali agerem.
sic ame positum ẽ ut dicerem. in corporib
autem inferiorib post peccatum ordina¬
ta regit corpus suum. non omnimodo pro
arbitrio. s sicut leges uniuersitatis suuit̃.
diligenter aduertant. qui putant me aliqͥd
de humana anima uelut certum statuisse

Expanded text:
dum in hac carne uiuo, defendi, cum uel ab dum in hac carne uiuo, defendi, cum uel ab inimicis mordentibus uel etiam ab amicis parum intellegentibus fortasse in quibusdam coeperint accusari. quod utique propterea dicitis, quia non putatis esse in eis aliquid, quod uera possit ratione culpari; alioquin non me ad eorum editionem sed ad diligentiorem emendationem potius hortaremini. ego autem iudices ueros et ueritate seueros magis intueor, inter quos et me ipsum primitus constituere uolo, ut ad illos ea tantum reprehendenda perueniant, quae a me quamuis sedulo perscrutante uideri minime potuerunt. Quae cum ita sint, hoc tamen, quod in tertio libro de libero arbitrio, cum de substantia rationali agerem, sic a me positum est, ut dicerem: In corporibus autem inferioribus post peccatum ordinata regit corpus suum non omni modo pro arbitrio, sed sicut leges uniuersitatis sinunt\', diligenter aduertant, qui putant me aliquid de anima humana uelut certum statuisse
Abbreviated transcription (Latin):
bere sapientiȩ. quia non ualuit oĩa non peni¬
tenda diligenter dixisse: peniteat quȩ cogno¬
uerit dicenda ñ fuisse. Cum ergo ñ sicut ħa
rissimi mei putant. nulla uł pauca s potius
plura fortasse quam ȩtiam maledici opinant᷑
u̾ba dixerim quȩ mallem reuocare si possem.
non michi tulliana illa blanditur qua dic¬
tum ẽ nullum umquam uerbum quod reuo¬
care uellet emisit: s angit me plane oraciana
sententia. nesc it uox missa reuerti. Hinc ẽ qđ
ꝑicłosissimarum questionum libros. de ge¬
nesi libt scilicet et de trinitate diutius teneo
quã uultis & fertis: ut si non potueri nisi
habe aliqua quę merito reprehendant᷑. saltẽ
pauciora s int quam esse possent. si precipiti
festinatione inconsultius ederentur. Uos enĩ
ut urẽ indicant littere. nam hoc michi ȩtiam
sanctus fr̃ et coep̃s meus seripsit florentius.
ideo ut edantur urgetis. quo possint a me

Expanded text:
bere sapientiae; quia non ualuit omnia non paenibere sapientiae; quia non ualuit omnia non paenitenda diligenter dixisse, paeniteat, quae cognouerit dicenda non fuisse. Cum ergo non, sicut quidam carissimi mei putant, nulla uel pauca sed potius plura fortasse, quam etiam maledici opinantur, uerba dixerim, quae mallem reuocare, si possem, non mihi Tulliana illa blanditur, qua dictum est: \'Nullum umquam uerbum, quod reuocare uellet, emisit\', sed angit me plane Horatiana sententia: Nescit uox missa reuerti. ;. hinc est, quod periculosissimarum quaestionum libros de genesi scilicet et de trinitate diutius teneo, quam uultis et fertis, ut, si non potuerint nisi habere aliqua, quae merito reprehendantur, saltem pauciora sint, quam esse possent. si praecipiti festinatione inconsultius ederentur. uos enim, ut uestrae indicant litterae — nam hoc mihi etiam sanctus frater et coepiscopus meus scripsit Florentius —, ideo, ut edantur. urgetis, quo possint a me,
Abbreviated transcription (Latin):
lius quamius preclarissima uideatur: tam̃
credibilior de nimo fatuo. quam de sapi¬
ente ꝑfecto. Namx et illi quos uulgo murio¬
nes uocant. quantomagis a sensu cõmura
dissonant. magisq absurdi et insulsi sunt. cã¬
comagis nullum uerbum emiitunt quod re¬
uocare uelint. quia dicti mali uel stulti. uel
incommodi perutere utiq corclatoꝵ. ẽ. S si in
bonam partem accipiatur ut quempiam talẽ
fuisse credamus. qui cum sapienter oĩa loqͥre¬
tur. nullum uinquam uerbum quodreuoca
u sancto acti loquuti sunt. quam de illo qͣm
seut cicero laudat. salubrima pietate credẽ¬
dum ẽ. Abhac ego excellentia tam longe absũ
ut si nullum uerbum quod reuocare uellẽ
ꝓtulero. fatuo sim quam sapienti similior. Illiꝰ
quippe scripta summa sunt auctoritate dig¬
nissima: qui nullum uerbum non quod re¬
uocare uellet. s quod reuocare deb̾et emisit.
hoc quis quis nondũ ẽ assecutus. scđas habe¬
at partes modestiȩ. quia primas ñ potuit ha¬

Expanded text:
laus quamuis praeclarissima uideatur, tamen credibilior est de nimium fatuo quam de sapiente perfecto. nam et illi, quos uulgo moriones uocant, quanto magis a sensu communi dissonant magisque absurdi et insulsi sunt, tanto magis nullum uerbum emittunt, quod reuocare uelint, quia dicti mali uel stulti uel incommodi paenitere utique cordatorum est. sed si in bonam partem accipiatur, ut quempiam talem fuisse credamus, qui cum sapienter omnia loqueretur, nullum umquam uerbum, quod reuocare qui spiritu sancto acti locuti sunt, quam de illo, quem sic Cicero laudat, saluberrima pietate credendum est. ab hac ego excellentia tam longe absum, ut, si nullum uerbum, quod reuocare uellem, protulero, fatuo sim quam sapienti similior. illius quippe scripta summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, non quod reuocare uellet. sed quod reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est adsecutus, secundas habeat partes modestiae, quia primas non potuit ha
Abbreviated transcription (Latin):
cognosce quid eos contra moueat. atq rescn¬
be: ut uel epłis uel libris si ad iuiuerit deusas
omnia respondere curemus. Sis in dnõ fe¬
lix. gratia et misericordia eius: domine exi¬
mie et merito insignus. Harissime ac desidan¬
tissime fili. Explicit epła scĩ augustii ep̃i¬

Expanded text:
cognosce, quid eos contra moueat, atque rescrcognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gratia et misericordia eius, domine eximie et merito insignis, carissime ac desiderantissime fili. CXXXI
Abbreviated transcription (Latin):
ositate conquirunt. uel ab eis innocentes
ꝑicłosa tamen eas admiratione collaudant.
& uideant dđ nr̃m sine ullis talib artibus
ex pastore ouium ꝑuenuire ad regiam digni¬
tatem: cuius & peccata & merica fidelis scͥp¬
tura non tacuit. ut sciremus & quib modis
non offerderetur deus: & quib modis pla¬
caretur offensus. Quantum audem attine
ad miracła quȩ humanis sensib stupenda mõs¬
trantur. multum errant qui ꝓpħis scĩs mira¬
cłors magnoꝵ nobilitate prestantib: magos
comꝑant. Quantomagis si eos compareũt xͦ.
sunt comꝑandi prenunciauerunt ẽẽ uen¬
turum: & seđm carnem quam sumpsit ex
uirgine. & scdmdiuinitatem qua numqͣ.
seꝑatur a patrȩ: Uideo me fecisse pliximam
epłam. nec camen de xp̃o dixisse omnia quę
lent assequi. uel eis qui licet acute mouean¬
tur. contentiosum tamen studium. & preocu¬
pacio diuturni erroris ab intelligendo impe¬
dit: possint ut cumq sufficere. Uerũptam̃

Expanded text:
ositate conquirunt uel ab eis innocentes ositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. quanto magis, si eos comparent Chrissunt comparandi, praenuntiauerunt esse uenturum et secundum carnem. quam sumpsit ex uirgine, et secundum diuinitatem, qua numquam separatur a patre! Video me fecisse prolixissimam epistulam nec tamen de Christo dixisse omnia, quae ulent adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
contempsit. qui sacerdos ꝓunciȩ ꝓmagno
fuit: ut munera ederet. uͭeneratoresq uesti¬
ret. et ꝓ statua sibi apud ocenses locanda. ex
qua ciuitate habebat uxorem. aduers cõtra¬
dicionẽ quordam ciuium litigaret: quod pos¬
teros ne lateret: eius dem litis orationẽ scͥp¬
tam. memorię commendauit. Quod ergo
ad istam cerrenam ꝑtinet felicitatem. fuit
magnus illȩ quod potuit. unde apparet ni¬
chił eum amplius fuisse. non quia noluit.s.
qua non potuit: quamquam et aduers quos¬
dam qui ei magicarum arcium crimen intẽ¬
derant. eloquentissime se defendit. Unde mi¬
ror laudatores eius. qui eum nescio qua fe¬
cisse miracła illis artib predicant: condra
eius defensionem cestes eẽ. conari. Sed ui¬
derunt utrum ipsi uerum ꝑhibeant tesuno¬
nium: & ille falsam defensionem. Illud si sa¬
piunt atcendant. qͥ magicas artes non utiq
nisi ꝑfelicitate terrena. uel dampnabili curi¬

Expanded text:
contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam memoriae commendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensionem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curi
Abbreviated transcription (Latin):
cauerentur admonuit. rei publicȩ dicitur
inunica: quasi non si omnino ꝑ istos eẽt tem¬
poralis obtinenda felicitas. quȩ libet potius
fuerat infelicitas eligenda. Sed neq hinc ds
uoluit dubitari. qui primum popłm iuiũ
dm̃ uerum colentem. deos autem falsissimos
contempneintem. quamdui oportuit testa¬
mentum uetus. ubi tuelamentum testam̃ti
noui est obumbrari. tanta rerum terrenarũ
felicitatȩ honestauit: ut qui uis intelligant
nec ipsam eẽ. indemonum potestate: sed in
illius unius cui angłi seruiunt. quęs. demo¬
nes contremiscunt. Apuleius enimut de il¬
lo potissimum loquamur. qui nob afris afer
ẽ noticioꝵꝰ non dico ad regnũ sedne ad aliqͣ
quidem iudiciariam reipublicȩ potestatem.
cum omnib suis magicis artibus potuit per¬
uenire: honesto patriȩ suȩ loconatus. & libe¬
raliter educatus: magnaq preditus eloqͥn¬
tia. Anforte ista ut philosophus uoluntate

Expanded text:
cauerentur admonuit, rei publicae dicitur cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudiciariam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
quod fatendum ẽ apollonius fuit: quam tot
stuproꝵ auctor & ꝑpetrator quem iouem no¬
minant. Ista inquiunt fabulosa sunt. Adhuc
gͦ laudent rei publice luxuriosam licentio¬
sam.planeq sacrilegam felicitatem. quȩ ista
deoꝵr ꝓbra confinxit: quȩ non solum in fabu¬
lis audienda posuit. uerum ȩciam in theatͥs
spectanda ꝓposuit: ubi crimina eeñt plura
quam numina: quȩ ipsi dis sibi exhiberi ha¬
bebant libenter. qui in suos cultores undica¬
re debuerunt. quod ea uiderent saltem paci¬
enter. Sed non sunt ipsi inquiunt. qui tali¬
um fabularum mendatio cęlebrantur. Iui
sunt gͦ isti qui talium turpitudinum celebra¬
tione placantur: Noꝵ demonum ꝑuersitatẽ
atq fallaciam. ꝑ quos & magice artes huma¬
nas mentes decipiunt. quia ꝑdidit doctrina
xp̃iana. quia inundo uniuerso patefecit. qr
sane tos angłos ab eors malignitate distixit.
quia cauendos potius. & quemadinodum

Expanded text:
quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum
Abbreviated transcription (Latin):
si corrigere non ualemus. qui uitiis impuni¬
tis uolunt stare rem publicam. quam primi
romani constituerunt. auxeruntq uirtutib⁊
& si non habentes ueram pietatem erga deum
uerum. quȩ illos ȩtiam in ȩternam ciuitatẽ
posset salubri religione ꝑducere: custodien¬
tes tamen quandam sui generis ꝓbitatẽ. que
posset terrene ciuitati costituende ugende.
conseruandeq sufficere. Deus enum sie ostẽ¬
dit in opulentissimo & preclaro imꝑio roma¬
noꝵ quantum ualerent ętiam ciuiles sine ue¬
ra religione uircutes: ut intelligeretur hac
addita fieri homines ciues alterius ciuitatis:
cuius rex ueritas. cuius lex haritas. cuiꝰ mo¬
dus ęternitas. Quis autem uel risu dignũ
putet quod apollonium et apulcium ceteros¬
q magicarum arcium ꝑitissimos conferre
xp̃o uel etiam preferre conantur: quam quã
tolerabilius sit. ferendum qñ istos ei potius
comꝑant. quam deos suos: Multo enĩ melior

Expanded text:
si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunisi corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior,
Abbreviated transcription (Latin):
hrrende nequitiȩ generis humani: nisi crux
xp̃i in tanta uelut inole auctoritatis eminẽ¬
cius firmiusq figeretur: cuius apprehen¬
sio robore stabiles eẽmus. ne male suadenciũ
uel in mala impellẽcium cam uasto mundi
huius arrepti gurgite sorberemur: in ista
eium colliuue mors pessimoꝵ. & ueteris ꝑdi¬
te disciplinȩ. maxime uenire ac sub uenire
debuit cęlestis auctoritas: que uoluntariã
pauꝑtatem. quȩ continentiam beniuolenti¬
am. iusticiam atq concordiam. ueramq pi¬
etatem ꝑ suaderet: ceterasq uitȩ luminosas
ualidasq uirtutes. non tantum ꝓpter istã
uitam honestissime gerendam. nec tantum
ꝓpter ciuitatis terrene concordissima so¬
cietatem. uerum ȩtiam ꝓpter adipiscendam
sempiternam salutem: et sempiterni ciuius¬
dam popłi cęlestem diuinamq rem publi¬
cam. cuinos ciues ascisci fides. spes haritas.
ut quandiui inde ꝑegrinamur. feramus eos

Expanded text:
horrendae nequitiae generis humani, nisi crux horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos,
Abbreviated transcription (Latin):
nido uera dicentem. Seruabat casta huni¬
us natura fortuna latin as quondam: nec
uiciis contingi parua sinebat. cecta labor.
sompniq breues. et uellere tusco. uexate
ui ÷: manus. & ꝓxuus urbi hanibal. et
stuites collinas turre mariti. Nunc patur
ige pacis mala. seuior armis luxuria in¬
ubuit: uictamq ulciscitur urbem. Nullũ
rimen ab est facinusq libidinis: ex quo
puꝑtas romana ꝑit. Quid gͥ expectas ut
ego exaggerem quanta mala importauerit
successu ꝑsꝑo iniquitas subleuata. quan¬
oquidem & ipsi qui aliquanto prudentius
utenderunt. plus dolendum uiderunt par¬
statem: quam opulentiam ꝑisse romana:
n illa erum moꝵ integritas seruabatur: per
hanc autem uon muros urbis. sed mentes
ipsius ciuitatis dira nequicia omni hoste pe¬
ior irrupit. Grãs domino deo nr̃o: qui contͣ
ista mala misit nob̃ adiutorium singłare. Quo
num non tolleret. quem non inuolueret. in
uod ꝓfundum non demergeret fluuius istes

Expanded text:
endo uera dicentem: Seruabat castas humiendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste
Abbreviated transcription (Latin):
num hȩc ẽẽ uitia non doctrinȩ. uel non im¬
ꝑatoꝵ sed alioꝵ sine quib imꝑatores agere
nichil possunt. Ex quo enĩ tempore pessũ
itire ceꝑit romanana res publica. sacis
liquet: littere loquuntur ipsors. Longe an¬
te quam nomen xp̃i eluxisset ii terris: dic¬
tum ẽ urbem uenalem. & inature ꝑituram.
si emptorem inuerierit. In libro etiam bel¬
li cateline aute aduentum utiq xp̃i. idem
nobilissunus hystoricus eoꝵ non cacet: qu
primum insueuerit exercitus popłi romani
arma portare. signa. cabulas pictas. uasa
celata mirari. eã priuatim &e publice rapes.
Quando ergo nec hominib nec ipsis
in quos deos putabant. mor corruptoꝵ.
pditors auaricia rapacitasq parcebat.
int cepit ꝑire laudabile illud decus. salus
rcipublice. Quos deinde uicia pessima suc¬
ssus habuerint. & quanto humanarũ rerũ
nalo illa iniquitas ꝓsꝑata sit: nunc longũ
est dicere. Audiantꝰ satyricũ suum: garri¬

Expanded text:
num haec esse uitia non doctrinae uel non imnum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, olluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garri
Abbreviated transcription (Latin):
precepit. militare utiq non ꝓhibuit. Pro¬
inde qui doctrinam xp̃i dicunt auersam
dicunt eẽ rei publice. dent exercitum talẽ
quales doctrina xp̃i eẽ milites iuissit: dẽt
tales ꝑuinciales.tales maritos. tales conu¬
ges. tales parentes. tales filios. tales dños. ta¬
les seruos. tales reges. tales iudices. tales de¬
niq debitoꝵ ipsius fisci redditores & ex acto¬
res. quiles ẽẽ precepit doctrina xp̃iana: &
audeant eam dicere aduersam ẽẽ rei publicȩ.
immo uero non dubitent confiteri magnam.
si ei obtemꝑetur salutem eẽ rei publicȩ. Ut qͥd
autem ad illud respondeam quod dicunt per
quosdam imꝑatores. xpĩanos. multa malii¬
perio accidisse romano: hȩc generalis con¬
questio: calumpniosa ẽ. Nam si aꝑtius cer¬
te de preteritis imꝑatorib aliquã comine¬
morarent: possem similia uel fortasse ȩtiam
grauiora de imꝑatorib non xp̃iaius & go
comiemorare. ut intelligerent uel homi¬

Expanded text:
praecepit, militare utique non prohibuit. propraecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel homi
Abbreviated transcription (Latin):
qui doctrine suȩ publicis uocib contra hoc
malum publicum elamat. ab impiis popłis blas¬
phematur: & dis cales requiruntur in quoꝵ ho¬
nore illa ipsa theatrica corpoꝵ & animoꝵ dede¬
cora cȩlebrentur. Hȩc si ds̃ pollere ꝑmictat. tẽ
indignatur grauiꝰ. Hȩc si impunita dunittat:
tunc punit infestius. Cum uero euercit subsi¬
dium uitioꝵ. & copiosas libidiues inopesred¬
dit: miscditer aduersatur. Miscditer enĩ si
fieri posset ȩtiam bella gererentur abonisn
ut licenciosis cupiditatib domitis. hȩc uitia
ꝑ derentur: quȩ iusto imꝑio uel extirpari uł
premi debuerunt. Nam xpĩanasi discipli-¬
na omnia bella culparet. hoc potius militi¬
b consilium salutis petentib in ȩuangłio
diceretur ut abicerent arma: seq militiȩ oĩ¬
no subtraheret̃. Dictum ẽ autem eis. Nemi¬
nem conc usseritis. nulli calumpniam fece¬
ceritis: sufficiat uobis scipendium uestrũ.

Expanded text:
qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum.