comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã queri solet utr̃ illa lib̾tas
uera que est ad iusticiam faciendam
sit ip̃a lib̾tas arbitrii. quidam dñt il
gr̃a u̾o nõ est libera ad bonũ Uñ ãs in
erit bonũ homĩ addicto ⁊ uendito. nͥ e
dit lib̾m arbitrium ꝑ grãm lib̾ari.
ut ꝑ illud bñ operenr quis. Idõq
dñt illam lib̾tatem u̾am. que ẽ ad
bñ faciendum cuiꝰ supͣ meminit ãs.
eẽ lib̾tatem ipsam arbitris gr̃a dĩ u¬
beratam ⁊ aduitam. Alii ũo purãt
nõ ẽẽ ip̃am arbitrii lib̾tatẽ. s aliam
qͣndam que ex gr̃a ⁊ libero arbitrio ĩ

Expanded text:
etiam quaeri solet utrum illa libertas vera, quae est ad justitiam faciendam, sit ipsa libertas arbitrii. Quidam dicunt illgratia vero non est libera ad bonum. Unde Aug., inerit homini addicto et vendito, nisi eudit liberum arbitrium per gratiam liberari, ut per illud bene operetur quis; ideoque dicunt illam libertatem veram, quae est ad bene faciendum, cujus supra meminit Aug., esse libertatem ipsam arbitrii gratia Dei liberatam et adjutam. Alii vero putant non esse ipsam arbitrii libertatem, sed aliam q
Abbreviated transcription (Latin):
ic est naturał ordo distinstõnis
dierum ut distingant᷑ atqꝑ o¬
putentur dies. a mane usq ad mane.
fostea u̾o in mysterio ftm̃ est ut dies¬
computent᷑ a uespera. in uesperam ⁊ adiũ¬
gatur dies p̃cedenti nocti incõputatõne.
cum iuxͣ naturalem ordinẽ p̃cedens dies
seq̃nti nocti adiungi debeat. quia hõ a
luce ꝑ pcc̃m corruit in tenebͣs ignorãtie.
⁊ pcc̃orũ. deinde ꝑ xp̃m a tenebris ad lucẽ
dies nõ ab aurora. s a plena luce incipi¬
luce excipiens: mane sequentis diei ex
beda pletus est. Unde beda. occidente luce pau¬
latim ⁊ post spaciũ diurne longitudĩs
inferiores ꝑtes subeunte fcm̃ est uesꝑe.
sicut nc̃ uisitato cursu solis fieri solet.
fcm̃ aũ mane. eadem suꝑ t̾ram redeũte.
lo triduo oĩo tenebrosa. que post crea¬
ta sidera. aliqͣ luce claruit.
Cur sol factus est si lux illa sufficiebat.

Expanded text:
ic est naturalis ordo distinctionis dierum, ut distinguatur atque computetur dies a mane usque ad mane. Postea vero in mysterio fcomputentur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecedenti nocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignorantiae et peccatorum, deinde per Christum a tenebris ad lucem dies non ab aurora, sed a plena luce incipiluce, excipiens mane sequentis diei, expletus est. Unde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursu solis fieri solet. Factum est autem mane eadem super terram redeunte, lo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera aliqua luce claruit. 6. Cur sol factus est, si lux illa sufficiebat.
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. cum a dõ sciant᷑: si enĩ nõ
saret. qũo de ilł uidicaretᷤ ⁊ pro
ilł malos dampnaret : Alibi ꝓpħa
duit. quia neq ab oriente. neq
ab occidente deest. qd̃ exponens
cassẏodorꝰ ait. neq abonis neq a ma Bass
tor est. Cognoscit gͦ deus ⁊ bona et
mala. per sciãm. s hona cognoscit
s psalmũ dicit. Pcca abscondita dõ sũt
quia nõ nouit .i. nõ approbat. ⁊ ex eosẽ¬
suaũs dixit ea abscondi a liũe dlĩ qͥ ĩ
in libro ad heluidiũ insinuat cogni¬
tõnem dli uariis modis accipiendã ĩ¬
quiens. Sĩ ad sciãm reseras. nõ igno¬
rat deus aliquos. ł aliqua. qui ram̃
in iudicio quibdam dicet. nõ noui
Ecce nõ cognoscere dicit᷑ deus que ñ
approbat. que ei nõ placent. Apparz
dam modo cognoscit deus bona qͦ ñ
cognoscit mala. pariter quid̃ utraz
eodẽ q modo noscit qͣntũ ad notici¬
ani s bona etiam approbõne. ⁊ bñ¬
placito cognoscit
hic aꝑit qrͣ bonia tm̃¬

Expanded text:
onduntur, cum a Deo sciuntur? Si enim non sciret, quomodo de illis judicaret, et pro illis malos damnaret? Alibi Propheta dicit: Quia nec ab oriente, nec ab occidente deest . Quod exponens Cassiodorus, ait: Neque a bonis neque a malis tor est. Cognoscit ergo Deus et bona et mala per scientiam, sed bona cognoscit  psal. 16, dicit: Peccata abscondita Deo sunt, quia non novit, id est, approbat. Et ex eo sensu Aug. dixit ea abscondita a lumine Dei. Qui etiam in lib. ad Helvidium insinuat cognitionem Dei variis modis accipiendam, inquiens: Si ad scientiam referas, non ignorat Deus aliquos vel aliqua; qui tamen in judicio quibusdam dicet: Non novi Ecce non cognoscere dicitur Deus quae non approbat, quae ei non placent. Apparetet quia quodam modo cognoscit Deus bona, quo non cognoscit mala. Pariter quidem utraque eodem modo noscit, quantum ad notitiam, sed bona, etiam approbatione et beneplacito cognoscit. 3. Hic aperit quare bona t
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m sunt. nisi bona. Ita gͦ nõ in
ip̃o sunt nisi bona nõ gͦ mala in
dõ sunt. quia licet ea nostat. nõ tñ
ita oĩo noscit ut bona. mala qiͣ alõ
longe cognoscit .i. suꝑbiam. ⁊ alibr
ad dm̃ loquens de malis ait. Deab¬
sconditis tius adimpletus est uẽt̾¬

Expanded text:
ipsum sunt nisi bona. Ita ergo nec in ipsum sunt nisi bona. Ita ergo nec in ipso sunt, nisi bona: Non ergo mala in Deo sunt, quae, licet ea noscat, non tamen ita omnino noscit ut bona, quia mala quaslonge cognoscit , id est superbiam. Et alibi ad Deum loquens de malis ait: De absconditis tuis adimpletus est vent
Abbreviated transcription (Latin):
o̾st p̃dc̃a queritur. cum omĩa
nature. s ꝑ cognitõnẽ scĩe. ⁊ deus
sciat bona ⁊ mala utrum conced̾¬
clum sit simpliciter mala eẽ a deo.
siue ẽẽ in dõ per cognitõm. scit
enim ds ⁊ sciuit sꝑ oĩa. tam bona
ꝗͣ mala. etiam ante ꝗͣ fierent. ⁊ p̃¬
sciuit ab eterno ea futura. Idõꝙ
cum omĩa bona dixĩmus esse m
cum ea semꝑ nouit. ⁊ ꝑ cognitio¬
nem ei p̃sentia fuerint. p̃cogno¬
uit enĩ deus ab eterno quosdam fut᷑os
malos ⁊ eorum maliciam ut ait aug̃.
p̃sciuit. s nõ p̃parauit. Cum gͦ peo¬
cata omiũ sciat. nunquid intlłigẽd̾
est ea includi in illa generalitate lo
cutõnis qua dicit apłs omnia esse
in dõ: Exip̃o inquit ⁊ ꝑ ipsum ⁊ ĩ
ipso sunt omĩa. S quis nisi insanꝰ
dixerit mala ẽẽ in dõ. Illa enĩ ẽẽ in
dõ intlłiguntur: que et ip̃o ⁊ ꝑ ip¬
sum sunt. ea uero ꝑ ip̃m sunt ⁊ ex
ipso: quoꝵ auctor est. s nõ est au¬
ctor nisi bonoꝵ. nõ gͦ ex ip̃o ꝑo ꝑ

Expanded text:
ost praedicta quaeritur, cum omnia naturae, sed per cognitionem scientiae, et Deus sciat bona et mala, utrum concedendum sit simpliciter mala esse in Deo, sive esse in Deo per cognitionem. Scit enim Deus et scivit semper omnia, tam bona quam mala, etiam antequam fierent, et praescivit ab aeterno ea futura. Ideoque cum omnia bona diximus esse in cum ea semper noverit, et per cognitionem ei praesentia fuerint. Praecognovit enim Deus ab aeterno quosdam futuros malos, et eorum malitiam ut ait Aug., praescivit, sed non praeparavit. Cum ergo peccata omnium sciat, numquid intelligendum est ea includi in illa genecutionis, qua dicit Apostolus omnia esse in Deo? Ex ipso, inquit, et per ipsum et in ipso sunt omnia . Sed quis, nisi insanus, dixerit mala esse in Deo? Illa enim esse in Deo intelliguntur, quae ex ipso et per ipsum sunt; ea vero per ipsum sunt, et ex ipso quorum ipse auctor est, sed non est auctor nisi bonorum: non ergo ex ipso vel per
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnuis curiose. a nõ nullis. Si d̾s
hñmanã naturã potuit assum̾e. scd̾m
muliebrẽ sexum. Quidam arbitͣnt᷑ eũ
posse assum̾e hõiẽ. in femineo sexi. ut
assũpsit in uirili. S oportunꝰ atq con¬
uenientiꝰ fcm̃ est. ut defemina nascẽtur
⁊ ufrum assumeret. ut ita utriusq sexus
it apparere. gͦ: quia uir̃ oportebat sus¬
ciꝑe. qui sexus honorabilior est. cõseq̃ns
erat ut femineisexus lib̾atõ hincapparerz
ꝙ ille uir defemina natus est. Sapĩa
gͦ d̾i que d̾r unigenitꝰ filus. homĩe sus¬
cepto in utero. os de utero uirginis. lib̾a¬
tõnẽ hominis indicauit

Expanded text:
is curiose, a nonnullis, si Deus humanam naturam potuit assumere secundum muliebrem sexum. Quidam arbitrantur eum potuisse assumere hominem in femineo sexu, ut assumpsit in virili. Sed opportunius atque convenientius factum est, ut de femina nasceretur, et virum assumeret, ita ut utriusque sexus it apparere; ergo quia virum oportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat et feminei sexus liberatio. Hinc apparet quia ille vir de femina natus est. Sapientia ergo Dei quae dicitur unigenitus Filius, homine suscepto in utero et de utero Virginis, liberationem hominis indicavit
Abbreviated transcription (Latin):
G abraham ysaac ⁊ iacob. łquis alius qui
etiam digito p̃sens demonstrari possit. Sic
quoq illos eadem rõne confutabat. Sic̃
enu dñr abbraham ysaac ⁊ iacob tria
indĩuidua. ita tres hoĩes ⁊ tria animali¬
a. Cur gͦ pater ⁊ filius ⁊ sp̃s scõ. si scclm¬

Expanded text:
t Abraham, Isaac, Jacob, vel quis alius qui etiam digito praesens demonstrari possit; sic quoque illos eadem ratio confutabit. Sicut enim dicuntur Abraham, Isaac, Jacob tria individua, ita tres homines, et tria animalia. Cur ergo Pater et Filius et Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
dem est potĩa prĩs. qua potest ẽẽ p̃r. et
filii qua potest ẽẽ filius. ita ⁊ eademuo
luntas qua pr ult̾ ẽẽ pr̃ nõ filius. et qͣ¬
filius ułt ẽẽ filius nõ pr̃. ⁊ eadem est
uoluntas filii qua ułt ẽẽ genitꝰ ⁊ pa¬
trem genuisse. ⁊ prĩs qͣ ult̾ ẽẽ genitor
⁊ filiũ genitũ.¬

Expanded text:
dem est potentia Patris, qua potest esse Pater; et Filii, qua potest esse Filius. Ita etiam eadem est voluntas, qua Pater vult esse Pater, non Filius; et Filius vult esse Filius, non Pater; et eadem est voluntas Filii, qua vult esse genitus et Patrem genuisse; et Patris, qua vult esse genitor et Filium genitu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ sicut cr filius dĩ. ł deus de celouẽ¬
nisse. ⁊ uͥq eẽ. ad qd̃ dm̃s si ad unita¬
tem ꝑsone restratur dieti intlligentia
sane dici potest. Si uero ad diftinctõm¬
ꝑrum naturarũ milatenus ꝯcedẽd¬

Expanded text:
cut dicitur Filius Dei vel Deus de coelo venisse, et ubique esse. Ad quod dicimus, si ad unitatem personae referatur dicti intelligentia, sane dici potest; si vero ad distinctionem naturarum, nullatenus concedend
Abbreviated transcription (Latin):
les .s. discernendi scientia ⁊ potũa.
uidicandi .i. ligandi. ⁊ soluendi. qua dig¬
nos recipe. indignos debet exclud̾e a reg¬
no ecclĩastitus uitex. Quisic̃ h̾o ius ligan¬
di ira ⁊ soluendi. Uñ ambrx. Dñs par ãl¬
⁊ soluendi ẽẽ uoluit ⁊ ligandi. qui utͣ
paricondicõne ꝓmisit. gͦ qui soluendiius

Expanded text:
licet discernendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos debet excludere a regno ecclesiasticus judex, qui sicut habet jus ligandi, ita solvendi. Unde Ambr., de Pet solvendi esse voluit, et ligandi, qui utrumque pari conditione permisit. Ergo, qui solvendi jus
Abbreviated transcription (Latin):
at semel mergere licet: uͥ consuetudo et¬
clĩe talis existit. Si quis u̾o id facere inci¬
piat ubi consuetudo tal nõ est. ł semel
tm̃ mergend̾ ẽẽ asserat: rep̃hensibilem
se constituit. Unde aimo. In suo sensu
habundabat cipͥanus. cum semel merge¬
bat in bap̃o ꝑuulos. qui qd̃ intelligebat
studiose implebat. bonis oꝑib habũ¬
dando. licet in ħ nesciꝰ delinqueret. Sed
qr bonis oꝑib habundabat postea cor¬
reptꝰ a deo: habundauit altiori sensu. ter
illos m̃gendo. Ecce h̾s quia deliquit qͥ
semel mersit. s ħ id̾o qr aliter se habe¬

Expanded text:
at immergere semel licet, ubi consuetudo Ecclesiae talis existit. Si quis vero id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit qui semel mersit. Sed hoc ideo, quia aliter se habe
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃dcĩs iam apparet in quo per pͦ¬
catum sit ĩminutũ. ł corruptum
lib̾m arbitriũ. quia añ pcc̃m nulla erat
homĩ difficultas nullum q impedim̃¬
tum de lege m̃broꝵ ad bonũ. nulla ĩ¬
pulsio.ł instigatõ ad malum. Nũc
autẽ ꝑ legem carnis ad bonũ impedit᷑¬
⁊ ad malum instigatur. ut nõ possit
uelle ⁊ ꝑficere bonũ. nisi ꝑ grãm lib̾e¬
tur ⁊ adiuuet᷑. quia ut au apls pec¬

Expanded text:
x praedictis jam apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur, quia, ut ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
hõ eum unitari cdlisceret. Post uͦ in resur¬
restõne secuta est potnũa ꝗͣ reuixit mor¬
tuus. nũꝙͣ postea moriturꝰ. Sed ñne iu¬
re equissimo iuncẽtur diabolus. si potẽ
qd̾ oportuit. Iusticiagͦ humilitatis ho¬
minẽ lib̾auit. quẽ sola potentia equis¬
sime lib̾are potuit

Expanded text:
homo eum imitari disceret. Post vero in resurhomo eum imitari disceret. Post vero in resurrectione secuta est potentia, quia revixit mortuus, nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo vinceretur diabolus, si potentod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia aequiss
Abbreviated transcription (Latin):
ł homo. nisi ꝑ eum qui uiuificat omĩa. Nõ
gͦ d̾s̃ hominẽ deseruit. ut nõ se illi eciberet
dm s inter mala penalia. &̃ mab multa p̃¬
stitit bona. ⁊ tandem hominẽ quẽ cõmissio
pcc̃oꝵ diabolo subdidit: remissio pcc̃orũ ꝑ
sanguinẽ xp̃i data a diabolo eruit. ut sic
iusticia uĩceret᷑ diabolus nõ potentia: S
qr in eo nicħ dignũ morte inueniens. occid̾
tñ ⁊ utiq ustũ est ut debitores quos tene¬
bat liberi dimiitantur in eum credentes
quẽ sine ullo debito occidit. Idõ aũ potẽ¬
tia uincere noluit: quia diabolus uicio
ꝑu̾sitatis sue amator est potentie. ⁊ des̾¬
tor oppugnatorq iusticie. in quo hoĩes
magis eum imitant᷑. qui neglecta. ł cẽ
ꝑosa iusticia potentie magis studẽt. eiꝰq
ł adẽptõne letantur. ł cupiditate ĩflam
mant᷑. Idõq placuit dõ ut nõ potẽtia
s iusticia uĩcens: hominẽ erueret. ĩ qͦ

Expanded text:
 nisi per eum qui vivificat omnia. Non  nisi per eum qui vivificat omnia. Non ergo Deus hominem deseruit, ut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio peccatorum per sanguinem Christi data a diabolo eruit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed Quia in eo nihil dignum morte inveniens, occidit tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupid. Ideoque placuit Deo non potentia, sed justitia, vincere, hominem eruere, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as erigit. ⁊ ab ĩmortalitatis desperatõne
lib̾at ꝙͣ ꝙ tanti nos fecit ds ut di filius ĩ¬
mutabilit̾ bonus in se manens qd̃ erat. ⁊
a nob̃ actipiens ꝙ nõ erat. dignatus nr̃m
uure consortiũ mala nr̃a moriendo per¬
ferret: Est ⁊ alia rõ qrͣ isto potiꝰ mͦ ꝙͣ alio
lib̾are uoluit. qr sic iusticia superatur di¬
abolus. nõ potentia. ⁊ quomͦ id fc̃m sit ex¬
plicabo ut potero. qͣdam iusticia dĩ in po¬
testatẽ diaboli traditũ est genus huma¬
nũ. pcc̃o primi hominis in om̃s origina¬
liter transeunte. ⁊ illiꝰ debito om̃s obligã¬
te. Uñ om̃s homines ab origĩe sunt sub
ille quo traditus est hõ in diaboli pote¬
statẽ. nõ ira debet intelligi tanꝙͣ deus ħ fe¬
auctor illico inuasit. nõ tñ deus coniuit
in ira sua miseratõnes suas. nec hominẽa
lege sue potestatis amisit. cum in diaboli
potestate eum ẽẽ ꝑmisit. quia nec diabolꝰ
a potestate clĩ est alienus. sicut nec a bonita¬

Expanded text:
ntum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatusque nostrum inire consortium, mala nostra moriendo perferret? Est et alia ratio, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes homines ab origine sunt sub ille quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi tanquam Deus hoc feauctor illico invasit; nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in diaboli potestate esse permisit; quia nec diabolus a potestate Dei est alienus. sicut nec a bonita
Abbreviated transcription (Latin):
aũ queri utẽ ꝓhibitũ sit omne est.¬
mendaciũ. Quidam dñt illud tm̃ phiben
qd̾ obest ⁊ nõ ꝓ dest ei cui d̾r. tale .n. ñ est ad¬
u̾sus ꝓximũ ut idõ uideatur h addidisse
scriptura. Sed de mendatio magna qõ est
nec cito explicari potest

Expanded text:
am quaeri utrum prohibitum sit omne mendacium. Quidam dicunt illud tantum prohiberi quod obest et non prodest ei cui dicitur. Tale enim non est adversus proximum; ut ideo videatur hoc addidisse Scriptura. Sed de mendacio magna quaestio est, quae nec cito explicari potest
Abbreviated transcription (Latin):
empireo fuerũt angłi ꝗͣ statim
fcĩ sunt. qͦmͦ ut legitur in ysaia d̾
lucifer. Ascendam incelum ⁊ exaltabo
soluim meũ. ⁊ ero sunił altissimo. sed
ibi celum uotat dĩ celsitudinẽ cui pas¬
rificari uolebat. ⁊ est tale. ascendam inclũ

Expanded text:
empyreo fuerunt angeli quam statim facti sunt, quomodo, ut legitur in Isaia 14, dicit Lucifer: Ascendam in coelum, et exaltabo solium meum, et ero similis Altissimo. Sed ibi coelum vocat Dei celsitudinem, cui parificari volebat; et est tale: Ascendam in coel
Abbreviated transcription (Latin):
et sane treatores illi mali angli s¬
dicendi sunt:quia per illos ma¬
gi ranas ⁊ serpentes fecerũt. nõ enĩ eaᷤ¬
ip̃i creauerunt. Om̃ĩum quippe re¬
rum que corporaliter uisibilit̾ qz na¬
scuntur. occulta quedam semina ĩ cor¬
poreis mundi huiꝰ elementis latent.
que deus originaliter eis indidit. Ip̃e
gͦ creator est oiũ rerum. qui creator est
inuisibiliũ seminũ. qr quecũq nascẽ¬
do ad ocłos nr̃os exeunt: ex occultis se¬
minib accipiũt. progrediendi hu pͥ¬
mordia. ⁊ incrementa debite magni¬
tudinis. distinctõnes q formar̃. ab o¬
ngmalib ut ita dicam regl̃is sum̃t:
Sicut ꝑentes nõ dñr creatores filioꝵ nͭ a¬
gͥcole frugũ. ita nͨ boni angłi nͥ mali. ⁊¬
si per eorum minist̾iũt fiant creature.

Expanded text:
ec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi ranas et serpentes fecerunt; non enim ipsi eas creaverunt. Omnium quippe rerum quae corporaliter visibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in corporeis mundi hujus elementis latent, quae Deus originaliter eis indidit. Ipse ergo Creator est omnium rerum qui Creator est invisibilium seminum; quia quaecumque nascendo ad oculos nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia et incrementa debitae magnitudinis, distinctionesque formarum ab originalibus, ut ita dicam, regulis sumunt. 9. Sicut parentes non dicuntur creatores filiorum, nec agricolae frugum, ita nec boni angeli nec mali, etsi per eorum ministerium fiant creaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
tram xp̃m. om̃ĩs ab electis abfcidetur
corruptio. ⁊ per xp̃i resurrestõm octaua
die fcãm cucũcidit᷑ a pocĩs aĩa cuiꝰq in e¬
sacram̃tũ baptĩ. ⁊ cõmunius est ⁊ perfectiꝰ
quia pleniorigr̃a accumulatũ. Ibi enĩ pec¬
cara solũ dimittebant᷑. s nec gr̃a ad bene
oꝑand̃ aduitrix. nec uͥtutũ possessio ł aug¬
⁊ uͥtutes augent᷑. Uñ aqua refectõnis d̾r
que andos fecundat. ⁊ iam fructificantes
ampliori ub̾tate donat. qr qͣntũcũq ꝑ
fidem ⁊ caritatẽ ante hĩtam aliquis iustꝰ
ad bapt̃m accedit: ub̾iorem ibi recipit gͣ¬
ciam s nõ ita in cirrũcisione. Unde abra
he ꝑfidem iam iustificato signacłm tm̃
fuit. nich̾ ei intꝰ contulit¬

Expanded text:
etur corruptio; et per Christi resurrectionem octava die factam, circumciditur a peccatis anima cujusque in esacramentum Baptismi communius est et perfectius, quia pleniori gratia accumulatum. Ibi enim peccata solum dimittebantur, sed nec gratia ad bene operandum adjutrix, nec virtutum possessio vel auget virtutes augentur. Unde aqua refectionis dicitur, quia aridos fecundat, etiam fructificantes ampliori ubertate donat: quia quantumcumque per fidem et charitatem ante habitam aliquis justus ad Baptismum accedit, uberiorem ibi recipit gratiam; sed non ita in circumcisione. Unde Abrahae per fidem jam justificato signaculum tantum fuit, nihil ei intus contulit
Abbreviated transcription (Latin):
eis optemus inet̾uitate. qͣntũ nob̃. ⁊ si ñ
tanto affestu. ł ibi quantũ simłitudinis
est ñ qͣntitatis.
Questio de ꝑentib ma¬

Expanded text:
eis optemus in aeternitate, quantum nobis, etsi non tanto affectu. Vel ibi quantum, similitudinis est, non quantitatis. 6. Quaestio de parentib
Abbreviated transcription (Latin):
ambꝵ ordinẽ diligendi sccl̾m affestũ
magis ꝙͣ scm effectũ diligent̾ intuentibꝰ ex¬
plicare uident᷑. Non indocte alii dñt nõ modo
inȩchibitione operis. s ꝙ̃ in affcũ caritatis
ordinem differentẽ ẽẽ statutũ. Ut añ oĩa dili¬
gamꝰ d̃m. Scdo nos. t̾cio parentes. Quarto filios
ut paritas nõ ad affestum referatur. s ad bo¬
nũ qd̾ eis optatur. quia caritate omĩb opta¬
re debemus ut paria bona mereant᷑. sic̃ apls
est emĩ minorib perfestio maioꝵ. ut ip̃i fi

Expanded text:
 ordinem diligendi secundum affectum magis quam secundum effectum, diligenter intuentibus explicare videntur, non indocte alii dicunt non modo in exhibitione operis, sed etiam in affectu charitatis ordinem differentem esse statutum; ut ante omnia diligamus Deum; secundo, nos; tertio parentes; quarto filios ut paritas non ad affectum referatur, sed ad bonum quod eis optatur, quia charitate omnibus optare debemus, ut paria bona mereantur. Sicut Apoest enim minoribus perfectio majorum, ut ipsi fi
Abbreviated transcription (Latin):
lũptuosa diligentia sepulture. uiuorũ s̃
qualiatũq neg solatia. nõ adiutoria mor¬
tuoꝵ. s aliquid ꝓ dest impio sepultura
p̃ciosa oberit pio. uilis ł nulla. p̃claras
exequias in cõspestu hõiũ purpurato il¬
li diuiti exhibuit turba famuloꝵ. Sed
multo clariores in conspͥtu domini ulcero¬
so illi pauꝑii muustiũ exhibuit angłoꝵ
qui eum extulerunt. nec in marmoreũ
tumulũ s in abrahe gremiũ. sit tñ cura as¬
mortuos sepeliendi. ⁊ sepulcha constituẽ
ar qr ħ in criptuus sc̃s inter bona oꝑa de¬
putata sunt. nõ solum in corporib priar¬
corpore qui ista fecerũt laudati st̃. Implẽt
gͥ ħ homines erga suos offitia extremi mu¬
neris ⁊ sui humani alimenta meroris.
Serũ illa que adiuuant sp̃s defunctoꝵ¬

Expanded text:
sumptuosa diligentia sepulturae, vivorum sunt qualiacumque solatia, non adjutoria mortuorum. Quia si aliquid prodest impio sepultura pretiosa, oberit pio vilis, vel nulla. Praeclaras exequias in conspectu hominum purpurato illi diviti exhibuit turba famulorum; sed multo clariores in conspectu Domini, ulceroso illi pauperi ministerium exhibuit angelorum, qui eum extulerunt non in marmoreum tumulum, sed in Abrahae gremium. Sit tamen cura mortuos sepeliendi, et sepulcra construendi, quia haec in Scripturis sanctis inter bona opera deputata sunt; nec solum in corporibus patriarus Domini corpore qui ista fecerunt, laudati sunt. Impleant igitur homines erga suos officia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum illa quae adjuvant spiritus defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c uxͣ aĩe meritũ quo potuiss ꝓficere.
In m̃bris aũ que nos sumꝰ. cotidie ꝓficit.
Nongͦ plus meruit sͥ ꝑ trucis patibulũ:
ꝙͣ a cõceptione meruit ꝑ grãm uirtutũ
torũ Plura. n. hũit merita in passione:
ꝙͣ in cõceptõe. s maioris uirtitis nõ exti¬
terũt in merendo plura: ꝙͣ ante fuerant
pantiora. Meruit gͦ a cõceptõe. nõ mͦ glo¬
tiam impassibilitatis ⁊ ĩmortalitatis tor¬
poris. s c̃ impassibilitatẽ aĩe. der qͥd ͦ
tũc primũ hũit. ne maiorẽ cum pati ce¬
hũit gͥ aĩa illa aliꝙ bonũ in se pꝰ mortẽ
or fuit ꝙͣ ante: Absit ꝙ melior fuit.
qr nõ sanctior. ñ gr̃a tumulatior. Nec ꝙ̃
beatior fuit in cdĩ cõtẽplatõe. in quo p̃¬
cipus bĩtudo consistit. Potest tñ d̾ in ħ
ex quo nequit inferri ꝙ simplicit̾ bea

Expanded text:
xta animae meritum quo potuisset proficere; in membris autem quae nos sumus, quotidie proficit. Non ergo plus meruit sibi per crucis patibulum, quam a conceptione meruit per gratiam virtutum. torum. Plura enim habuit merita in passione quam in conceptione; sed majoris virtutis non extiterunt in merendo plura, quam ante fuerant pauciora. Meruit ergo a conceptione non modo gloriam impassibilitatis et immortalitatis corporis, sed etiam impassibilitatunc primo habuit, nec majorem cum pati coeHabuit ergo anima illa aliquod bonum in se post mortem, or fuit quam ante? Absit quod melior fuerit, quia nec sanctior, nec gratia cumulatior. Nec etiam beatior fuit in Dei contemplatione, in quo praecipue beatitudo consistit. Potest tamen dici iEx quo nequit inferri simpliciter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑnitõsis animantib. utr̃ post
pecẽm homĩs ad uindcãm creata sint
anpotuis creata innoxia. pcr̃orib nocere ce¬
ꝑint. Sane d̾ potest ꝗ creata nicħ homini
uiitutis causa nocere ceꝑunt. fuerunt gͦ
creata innoxia. s pp̃ pcc̃m ftã sunt noxia¬

Expanded text:
iosis animantibus, utrum post peccatum hominis ad vindictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini iciendae virtutis causa nocere coeperunt. Fuerunt ergo creata innoxia, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
eꝯu̾so nõ om̃s qui dñtur alicuiꝰ filii con¬
sequẽs est ut de illo etiam nati dicantur
ut illi qui adoptant᷑. dñtur ⁊̃ filii gehẽ¬
ne. nõ ex illa nati. s in illam preparati
Cum itaq de aliquo nascatur aliiud
filius de illo sid natus. cuiꝰ d̾r filius ꝓfecto
modus iste quo natus ẽ xp̃c de maria. sicut
filius. de sp̃u scõ nõ sicut filius. insinuat
nob̃ dĩ grãm qua homo xͦ nullis meritis¬
p̃cedentib in ip̃o exordio neͤ sue quo esse

Expanded text:
e converso non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati dicantur esse, ut illi qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae non ex illa nati, sed ad illam praeparati. Cum itaque de aliquo nascatur aliquidfilius, de illo sit natus, cujus dicitur filius; profecto modus iste, quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedenti
Abbreviated transcription (Latin):
at aliquẽ locum d̾r ꝙ attingit a
fine illiꝰ loci. usq ad finẽ. cum tamẽ
alt̾m nõ deserat. alterum occupãdo.
Nongͦ habr motum localem u̾bũ
illud. ⁊ sapientia illa solida est ⁊ uͥq.
ubiq ꝑeẽntiam: ꝗ nec spaciosa ma¬
gnitudĩe diffundr. nec uno deser
ritate omnẽ localẽ motum. ⁊ localẽ
circumscriptõnẽ. potius dicit oĩa eẽ i
illo: ꝗͣ ip̃m ẽẽ alicubi. nec tñ ip̃m eẽ
locum. qui nõ est in loco. in libro. lx¬
nõ alicubi est. qd̾ alicubi est: conti¬
netur loco. qd̾ continet᷑ loco: corpꝰ
est. deus autẽ nõ est corpꝰ. nõ gͥ alicu¬
bi est. ⁊ tamẽ quia est. ⁊ in loco nõ ẽ.
in illo sunt potius omĩa ꝗͣ ip̃e alicu¬
bi nec tamẽ ira in illo: ut ip̃e sit lo¬
cus. ⁊ocus enim in spacio est. qd̾ ion¬
gitudĩe ⁊ latitudĩe. ⁊ altitudĩe cor¬
poris occupatur. nec deus tale aliqͥ
est. et oĩa gͥ in ip̃o sunt. ⁊ locus nõz
net in loco est. locus tamẽ cli. s ĩpro¬

Expanded text:
at aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat alterum occupando. Non ergo habet motum localem verbum illud, et sapientia illa solida est et ubique. per essentiam, quod nec spatiosa magnitudine diffunditur, nec uno desertritate omnem localem motum et localem circumscriptionem, potius dicit omnia esse in illo quam ipsum esse alicubi, nec tamen ipsum esse locum, qui non est in loco; in lib. non alicubi est; quod alicubi est continetur lous. Deus autem non est corpus; non ergo alicubi est, et tamen quia est, et in loco non est, in illo sunt potius omnia quam ille alicubi; nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus. Locus enim in spatio est quod longitudine, et latitudine, et altitudine corporis occupatur: nec Deus tale aliquid est; et omnia ergo in ipso sunt, et locus non est, nec in loco est; locus tamen Dei, sed impro
Abbreviated transcription (Latin):
ateam᷑ itaꝙ diuinam n᷑am p
tibilem nullo concludi loco. sza fine
us ad finem atting̾e̾. nõ ramẽ spa¬
ciosa magnitudĩe. nec locali motu
s ĩmensitate. atq ĩmobilitate sue
Noͣn qͣi spaciosa magnitudĩe opĩe¬
m᷑ dm̃ ꝑcunsta diffundi sicut hu¬
mꝰ aut lux ista diffundit᷑. s potiꝰ
sicut in duob sapientib. quorũ
alter altero corpore grandior ẽ. sed
sapientior nõ est. Una sapĩa est. nͨ
est in maiore maior. nec in minore
minor. nec minor in uno ꝗͣ in duo¬
bꝰ. Ita deus sine labore regens ⁊ con¬
tinens mũdũ in celo totus est. in
t̾ra totus. ⁊ u utroq totus. ⁊ nlło
contentꝰ loco. s in se ip̃o ubiq totꝰ.¬

Expanded text:
ateamur itaque divinam naturam pro tibilem, nullo concludi loco. sed a fine usque ad finem attingere, non tamen spatiosa magnitudine nec locali motu, sed immensitate atque immobilitate suae Non quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut fumus aut lux ista diffunditur, sed potius sicut in duobus sapientibus, quorum alter altero corpore grandior est, sed sapientior non est; una sapientia est, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo totus est, in terra totus, et in utroque totus, et nullo content
Abbreviated transcription (Latin):
ostendi potest. hõ unus ꝑ illa
tria meminit. intelligit. diligit. qͥ
nec memoria est. nec intelligentia nͨ
dilectõ. s ħ ht. unus gͦ homo est. qͥht
ħ̾ tria nõ ipse est ħ tria. In illius uero
summe simplicitate nature que d̃s
est qͣnius unus sit deus: tres tamẽ
ꝑsone sunt. pater ⁊ filius ⁊ sp̃s .s. et¬
nitas res ip̃a: aliud ymago trinitatiᷤ.
in realia p̃ qͣm ymaginẽ. ⁊ illud ĩ¬

Expanded text:
ostendi potest. Homo unus per ista tria meminit, intelligit, diligit; qui nec memoria est, nec intelligentia, nec dilectio, sed haec habet. Unus ergo homo est, qui habet  tria, non ipsa est haec tria. In illius vero summae simplicitate naturae, quae Deus est quamvis unus sit Deus, tres tamen personae sunt, Pater, et Filius, et Spiritnitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia; propter quam imaginem, simul
Abbreviated transcription (Latin):
cut ẏmago dr ⁊ tabula ⁊ pictura. q̃ ẽ
in ea. sed tabula noĩe ymaginnuis ap-¬
pellatur. pp̃ picturam que in ea ẽ.¬
Altera dissimilitudo

Expanded text:
cut imago dicitur et tabula et pictura quae est in ea; sed tabula nomine imaginis appellatur propter picturam quae est in ea.Altera dissimilitudo
Abbreviated transcription (Latin):
cum p̃dcm sit ꝑ grãm operãtem
⁊ p̃uenientẽ uoluntatẽ hoĩs
lib̾ari ac p̃parari ut bonũ uelit. ⁊ ꝑ
grãm cooꝑantem ⁊ subseq̃ntẽ ad iuua¬
peretur ⁊ cooperetur. an diu̾sa alt̾m
operans ⁊ alterum cooꝑans
dam nõ irrõnabiliter uidet᷑ ꝙ una ⁊
eadem sit gr̃a. idem donũ. eadem uirtus.
que operatur ⁊ cooperatur. s pp̃ diu̾soᷤ¬

Expanded text:
cum praedictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvaperetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans? Quibusdam non irrationabiliter videtur quod una et eadem sit gratia, idem donum, eadem virtus, quae operatur
Abbreviated transcription (Latin):
tare. neg ꝓhib̾i a dño debuit fideb infide¬
lem dimutere nec iuberi. Idõ nõ ꝓ hib̾i
qr iusticia ꝑmittit a fornicante disced̾e
⁊ infideł hominnis fornitatõ est maior
in corde. nec uera eiꝰ puditicia tum cõiu¬
h̾t ueram. Ideo aũ nec uib̾ĩ qr nec cõtͣ
ussionem domini gentiles ambo fuer̃t
cõiũsti. Licitum gͦ erat ꝑ iusticiam fide¬
li infidelem dimittere. s licitũ erat fa¬
ciend̾ propter lib̾am beniuolentiam
Eiuidenter apparet. ⁊ inter fideles cõuigi¬
um eẽ. ⁊ apłm de illis agere qui in fide¬
litate cõuincti fuerunt. ⁊ post alter ad
cõsulit apostolus. qi forte ꝑ fidelem sal¬
uatur infidelis
.De fornicatõe spitali

Expanded text:
tare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidetare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi: ideo sciliornicanti discedere. Et infidelis hominis fornicatio est major in corde, nec vera ejus pudicitia cum conjuhabet veram. Ideo autem nec juberi, quia nec contra jussionem Domini gentiles fuerunt ambo conjuncti. Licitum ergo erat per justitiam fideli infidelem dimittere; sed licitum non erat faciendum, propter liberam benevolentiam. Evidenter apparet et inter infideles conjugium esse, et Apostolum de illis agere qui in infidelitate conjuncti fuerunt, et post alter ad consulit Apostolus, quia forte per fidelem salvabitur infidelis. 3. De fornicatione spiri
Abbreviated transcription (Latin):
cessio fideb̾ ab infideli qͣm nõ ꝓhibet do¬
minꝰ qr coram illo nõ est inuista. s apo¬
stolus nefiat cõsilio caritatis suadet. ut
nemo inea re iussionis necessitate tens¬
atur. s consilii uoluntate libere fauat¬
Ex his monstrat᷑ inter infideles cõuigiũ
quo iubet fidelem nõ uĩgi infideli ⁊ si cõ¬
Ab̃ iũsti su̾nt seꝑari Lẽgitur enĩ ꝙ hesdras
ꝓpħa ĩmo dominꝰ ꝑ eum iussit ifrłitis u¬
rores dimitere alienigenas. ꝑ quasibant
ad dõs alienos. nõ ille ꝑ maritos acqͥrebãt᷑
dñs ne quis uxoreni alienigenam duceret
MUerito gͦ quas duxerant dño phibente¬
etra decretum dĩ fr̃m̃ est. s cum cogno
scitur emendandũ ut qñ fidelis infideli
coplatur. Sed ut ait aũs. Cum cepisset a¬
tos gentiles gentilib cõꝑit cõiugib. Ex
quib si nõ ambo credunt. s unus ł u
na. ⁊ infideb cum fideli consentire habi¬

Expanded text:
cessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Docessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus, quia coram illo non est injusta. Sed Apostolus ne fiat, consilio charitatis suadet, ut nemo in ea remissionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faEx his monstratur inter infideles conjugium quo jubet fidelem non jungi infideli, et si conjuncti fuerint separari. Legitur enim quod Esdras propheta, imo Dominus per eum, jussit Israelitis uxores dimittere alienigenas, per quas ibant ad deos alienos; non illae per maritos acquirebantu jusserat Dominus ne quis uxorem alienigenam duceret. Merito ergo quas duxerant Doextra decretum Dei factum est, sed cum cognscitur, emendandum, ut quando fidelis infideli copulatur. Sed, ut ait Aug., lib. tos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habi
Abbreviated transcription (Latin):
sb̃i enĩ agit᷑ de ilł cõiugiis fideliũ ⁊ infide as̃¬
liũ. que contrahunt᷑ ab eis in dispari reli¬
gione ⁊ fide manentib. apls̾ uero agit de
ilb. qui uniꝰ eiꝰdem q infidelitatis fuerunt
qñ cõiuncti sunt. sz cum ueniss euuange¬
liũ alter sine altero credid̃. Intelligis ne
quid dicam: Aitende ut rem ipsam dili¬
gentiꝰ explanẽ. Ecce cõiuges duo. uniꝰ infi¬
delitatis fuerunt quando coniũsti sunt.
fidelis cũ infideli copulare coniugiũ iam
sũt cõuiges. ⁊ ambo adhuc lunt fideles.
tales sunt adhuc qͣles coniũsti sũt. Ue¬
nit q euuangłii p̃dicator. credidit eorũ
unus Buna. s ita ut infideł cum fidelihĩ¬
tare cõsentiat. Non uibr dñs ut tidelis ĩ¬
Asͣ fidelem dimitat taliter coniũstũ nec a¬
postolus iubet ut nõ dimittat. s cõsulit
ut si quis aliter agat nõ sit tͣnsgressor sũ
crandi occ̃o. cum possit licite relinquere¬
G̃ s nõ expedit. ẽ unc n. nõ expedit id qd̾

Expanded text:
bi agitur de illis conjugiis fidelium et infidelium quae contrahuntur ab eis in dispari religione et fide manentibus. Apostolus vero agit de illis qui unius ejusdemque infidelitatis fuerunt, quando conjuncti sunt. Sed cum venisset Evangelium, alter sine altera credidit. Intelligis ne quid dicam? Attende, ut rem ipsam diligentius explanem. Ecce conjuges duo unius infidelitatis fuerunt quando conjuncti sunt; fidelis cum infideli copulare conjugium. Jam sunt conjuges, et ambo adhuc sunt infideles. Tales sunt adhuc quales conjuncti sunt. Venitque Evangelii praedicator, credidit eorum unus vel una, sed ita ut infidelis cum fideli habitare consentiat, non jubet Dominus ut fidelis infidelem dimittat, taliter conjunctum. Nec Apostolus jubet ut non dimittat, sed consulit ut si qcrandi occasio, cum posset licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit id quod
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uid̃r unnui p̃ter uoluntatẽ dñoꝵ inter
seruũ ⁊ ancillam nõ posse ꝯtrahi cõiugiũ
Usi contrahit᷑ nõ ẽẽ ratum. Quibdam tñui
det᷑ inter eos posse fieri cõuigiũ dñis igno¬
rantib¬
ib. De uiro qui se facit seruũ ut

Expanded text:
nnui praeter voluntatem dominorum inter servum et ancillam non posse contrahi conjugium, vel si contrahitur non esse ratum. Quibusdam tamen videtur inter eos posse fieri conjugium dominis ignorantibus. 3. De viro qui se facit servum ut
Abbreviated transcription (Latin):
tutũ est. Dictum est nob̾ ꝙ quidã legi¬
tina seruoꝵ mr̃monia potestiua qͣ oam
p̃sũptõe dirimant. nõ attendentes illud.
sum est ut cõuigia seruoꝵ nõ dirimantur
⁊ li diu̾sos dños hẽant. s in uno cõiuigio
ꝑmanentes dm̃s seruiant suis. ⁊ ħ in illis

Expanded text:
um. Dictum est nobis, quod quidam legitima servorum matrimonia potestativa quadam praesumptione dirimant, non attendentes illud esum est ut conjugia servorum non dirimantur, etiamsi diversos dominos habeant: sed in uno conjugio permanentes, dominis servia
Abbreviated transcription (Latin):
ognitõnẽ qͦ creatoris primꝰ homo
hũisse creditur. Egnouit enĩ a qͦ
creatus fuerat. nõ eo modo cognoscendi
quo ex auditu solo percipitur. qũo a cre¬
dentib absens q̃ritur. s qͣdam int̾i̾ori
aspiratõne qͣdĩ p̃sentiam contẽplabat᷑
nõ tam̃ ira exellent̾ sicut post hant uitã

Expanded text:
ognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝑeiusuolũtatẽ aliquid nouit̾ cõtĩ¬
gere ł ẽẽ. ut in ip̃o nicħ noui cõtingat.
s nouũ aliquid sicut in eiꝰ eterna uo¬
luntate fuerat fiat sine aliqͣ sui mo¬
tõne ł mutatõne. Nos uero oꝑando
mutari dicum. quia mouem᷑. Nõ enĩ
sine motu aliquid facimꝰ. D̾s gͦ fa¬
absq agitatõne. ut actus ꝓprie dici
nõ q̃ueat. cumindelicet actus omĩs ĩ
motu consistat. In dõ aũ mot᷑ nullus
est. Sicut gͦ ex calore solis aliqͣ fieri con¬
tingio. nulla tamẽ in ip̃o.ł in eiꝰ calore
frã motõne ł mutatõe. ita ex d̃i uolũ¬

Expanded text:
 ejus voluntatem, aliquid noviter contingere vel esse; ut in ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deus ius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei volu
Abbreviated transcription (Latin):
opera nĩe. quedam iusticie. q̃dam
bonitati attribuantur. inscripturis facile ẽ
b aliqui a miseria lib̾antur. ad bonitatẽ
uõ nõ solũ illa. s fasturam ⁊ gub̾natõnẽ
naturaliũ. ita dicens. ad mĩam ꝑtinet ꝙ as̃¬
a pcc̃is mundat. ⁊ de misi̾a lib̾at. ad bonita¬
tem uõ ꝙ celum ⁊ t̾ram ⁊ omĩa ualde bona
mines habundant misiã. ⁊ suꝑhabundat
est t̾ra. nõ celi. qui nõ indigent mĩa. indi¬
gent tñ regente dño. Omĩe enĩ indigẽt
domino. ⁊ misera ⁊ felicia. qr sine illo mi¬
ser ñ subleuatur. felix nõ regit᷑. Mĩa ẽ gͣ¬

Expanded text:
ordiae, quaedam justitiae, quaedam bonitati attribuantur, in Scripturis facile estibus aliqui a miseria liberantur. Ad bonitatem vero non solum illa, sed facturam et gubernationem naturalium, ita dicens: Ad misericordiaa peccatis mundat, et de miseria liberat; ad bonitatem vero, quod coelum et terram, et omnia valde bona minis abundat miseria, et superabundat est terra; non coeli, qui non indigent misericordia, indigent tamen regente Domino. Omnia enim indigent Domino, et misera et felicia, quia sine illo miser non sublevatur, felix non regitur, erg
Abbreviated transcription (Latin):
taq bona uoluntas comitat᷑ grãm nõ
gr̃a uoluntatem. unde ãt ad bonefaci¬
um papam scribens contra pelagianos
inquit. Cum fides impetrat iustificatõ ãs¬
nẽ. sicut unicuiq deus ꝑtitꝰ est. m̃surã
mani s ip̃a meretur augeri. ut austa
mereatur ⁊ ꝑfici uoluntate comitante
nõ ducente. pediseqͣ nõ p̃uia. Ecce hic¬

Expanded text:
taque bona voluntas comitatur gratiam, non gratia voluntatem. Unde Aug. ad Bonifacium papam scribens, contra Pelagianos, inquit: Cum fides impetrat justificationem, sicut unicuique Deus partitus est mensuram sa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, comitante non ducente, pedisequa non praeui
Abbreviated transcription (Latin):
ħ execrabiliter fit in meretrice. s execͤbi¬
lius fit in uxore
.De illis qͥ post longã
ic qͣr eaptiuitatemi redeunt.

Expanded text:
 execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius fit in uxore. 5. De illis qui post longam captivitatem redeunt.
Abbreviated transcription (Latin):
legitime cõuincti sunt. conftat al¬
ter̃ altero uiuente. ad aliam nõ posse tn¬
sire copłam alioquĩ adultium cõmittit
de quo clemens ppͣ ait. Quid in oĩb pcãs¬
adultĩ grauiter fornicarii. s cunctis his
grauiꝰ incestuosi quos om̃s transcendũt
contra naturam delinquentes. Unde ãs.¬

Expanded text:
legitime conjuncti sunt, constat alterum altero vivente ad aliam non posse transire copulam; alioquin adulterium committitur: De quo Clemens papa ait, 32, q. 6, cadulteri, graviter fornicarii, sed cunctis his gravius incestuosi; quos omnes transcendunt contra naturam delinquentes. Unde A
Abbreviated transcription (Latin):
Deus enĩ ꝑfectus ⁊ sũma bonitate plenus
bonitatẽ. ⁊ ad creature utilitatẽ
Sreuissima respõsio cum qr qrͣ ł ad quid

Expanded text:
Deus enim perfectus, et summa bonitate plenus, bonitatem, ad creaturae utilitatem. 7. Brevissima responsio, cum quaeritur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mortalia mcludi. ⁊ incensa ea d̾ que ex cu¬
piditate male incendente oriuntur. Suf¬
fossa uero que extimore male humilian¬
te ꝓueniũt. ꝙ est qñ quis cupit nõ pcupi¬
enda ł timet nõ timenda. Alibi uero d̾r fr̾¬
pc̃c tribꝰ modis .s. cogitatu. u̾bo. opere.
unde ieꝵ suꝑ erechielem. Tria generali¬
adelista sunt. quib humanũ sibiaces
genus. aut enĩ cogitatõne aut sermone aũ
um in se ⁊ u ꝓximũ Indm̃ cum de dõ male sẽ¬
tit. ut hereticus. ł qui dĩ sunt usurpare p̃su¬
mit. indigne ꝑticipando sacram̃tis. ł qñ no¬
mẽ dĩ peierando: cõtẽptibile facit. In ꝓximũ
peccat cum ꝓximũ iniuste ledit. In se u̾o cũsͥ

Expanded text:
mortalia includi. Et incensa igni ea dicit quae ex cupiditate male incendente oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel timet non timenda. Alibi vero d tribus modis, scilicet cogitatu, verbo et opere. Unde Hieron. super Ezech.: Tria generalia delicta sunt, quibus humanum subjacet genus. Aut enim cogitatione, aut sermone, aut um, in se et in proximum. In Deum, cum de Deo male sentit, ut haereticus; vel quae Dei sunt usurpare praesumit indigne, participando sacramentis; vel quando nomen Dei pejerando contemptibile facit. In proximum peccat, cum proximum injuste laedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa uolubilitate mundi secretum est.
mox ut creatum ẽ. scĩs angłis repletũ ẽ.
quos in pͥncipio cumcelo ⁊ terra cõditos.
testat᷑ dominꝰ dicens. ubi eras cum me
laudarent astra matutina ⁊ iubila¬
rent om̃s filii dĩ ͤ Astra matutina ⁊ fi¬
lios dĩ eosdem angłos uocat. Celũ enĩ
inquo posita sunt luminatia no i pͥn¬
cipio. s sccla die ftm̃ est. Ex hiis liquet

Expanded text:
a volubilitate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis impletum est, quos in principio cum coelo et terra conditos testatur Dominus dicens: Ubi eras, cum me laudabant astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei. Astra matutina et filios Dei eosdem angelos Dei vocat. Coelum enim in quo posita luminaria, non in principio, sed secunda die factum est. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
est q̃ncreata fui̾t anglica natura. nc̃
attendend est. uͥ fcã fui̾t testimoniis
quaꝵdam austoritatũ eudent̾ mõ¬
stratur angłos ante casum fuisse ĩ ce¬
lo. ⁊ inde corruisse quosdam pp̃suꝑ¬
biam. alios u̾o qui nõ peccau̾ũt illicꝑ
stitisse. unde in euͣngłio dñs ait. uide¬
bam sathanam sicut fulgur cadentẽ de¬

Expanded text:
 creata fuerit angelica natura; nunc autem attendendum est ubi facta fuerit. Testimoniis quarumdam auctoritatum evidenter monstratur anglo, et inde corruisse quosdam per superbiam, alios vero, qui non peccaverunt, illic perstitisse. Unde in Evangelio Dominus dicit: Videbam Satanam sicut fulgur de coelo cade
Abbreviated transcription (Latin):
dore. nõ acalore. qd̃ statim ftm. angłis
est repletum. ꝗ est supͣ firma mẽtum
⁊ illud empireũ quidam expositorũ
sacre scripture noĩe celi intlligi uolt.
uͥ scriptura dͭ. In pͥncipio creauit d̾s

Expanded text:
dore, non a calore; quod statim factum angelis est repletum, quod est supra firmamentum: et illud empyreum quidam expositorum sacrae Scripturae nomine coeli intelligi volunt, ubi Scriptura dicit: In principio creavit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
exponimꝰ austoritatẽ. ubi ait
pilectõnẽ dei cõmemorari. nõ qͣ nos
eum. s qua ip̃e dilexit nos. ac si drẽt.
Cõmemorat dilestõnẽ d̾i. nõ ẜ ꝙ ea
diligit nos.
Aluid obiciunt

Expanded text:
exponimus auctoritatem ubi ait dilectionem Dei commemorari, non qua nos eum, sed qua ipse dilexit nos; ac si diceret: Commemorat dilectionem Dei, non secundudiligit nos. 15. Aliud objiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
i c̾. tam ample ⁊ generaliter accipit
oĩa ut etiam mala includ̾er. que d̃s
posse oĩa. que conuenit ei posse. simłr
cum dicit. nõ ob alud ueraciter dr oĩ¬
potens nͥ q̃m quicquid ułt potest. nõ
negat eum posse etiam ea que nõ ułt.
s adu̾sus illos qui dicebant deum
multa uelle que nõ poterat affirm¬
at eum posse quicquid ułt. ⁊ ex eo
uere d̾ oĩpotentem nõ ob aliud. qr
potest quicquid ułt. s caue qũo intlłi¬
se posse. an quicqͥd ułt facere. an qͥcqͥd
ułt fieru si enĩ dicas iõ oĩpotentẽ uoca¬
ri quia potest quicqͥd ułt se posse. gͦ ⁊

Expanded text:
etc., tam ample et generaliter accepit omnia, ut etiam mala includeret, quae Deus posse omnia quae convenit ei posse. Similiter cum dicit - Non ob aliud veraciter dipotens, nisi quoniam quicquid vult potest; non negat eum posse etiam ea quae non vult, sed, adversus illos qui dicebant Deum multa velle quae non poterat, affirmat eum posse quicquid vult, et ex eo vere dici omnipotentem, non ob aliud, quam potest quicquid vult. Sed cave quomodo intellise posse, an quicquid vult facere, an quicquid vult fieri? Si enim dicas ideo omnipotentem vocari, quia potest quicquid vult se posse; ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
uerũtamẽ eos saluare nõ ualer. Deus
autẽ quicquid ułt fieri potest face̾. Si
ram ꝑ se fecit. quia uoluit. si aũt ult
fieri ꝑ creaturam ꝑ eam operatur. sic̃
ꝑ homĩes facit domos. ⁊ hꝰmodi artifi¬
cialia ⁊ deusquidem ex se ⁊ ꝑ se pot̾.

Expanded text:
amen eos salvare non valet. Deus autem quicquid vult fieri, potest facere. Si rram per se fecit, quia voluit. Si autem vult fieri per creaturam, et per eam operatur; sicut per homines facit domus, et hujusmodi artificia. Et Deus quidem ex se, et per se potest;
Abbreviated transcription (Latin):
qui primꝰ baptirasse legitur. s in aqͣñ
in sp̃u. sicut ip̃e ait. Ego baptiro uos
in aqua in penitentiam. Sola enĩ corpo¬
ra abluebat. a pcc̃is uero nõ mundabat.
Bapt̃s ioh̾is e̾rat in penitẽtiam ñ in re¬

Expanded text:
qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismus Joannis erat in poenitentiam, non in re