comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unitus admonitus oraculo quia dies sibi mo¬
s uel uitae magis illius quae sola uita dicenda ẽ
iam appropiar& interitus sicut ipse quoq tẽpore
eodẽ nonnullis sed uerbis obscurioribus quae tamen
post modũ manifeste intelligerent᷑ solita sibi simpli¬
citate pandebat. Quibusdam aũt hoc idem etiã ma¬
foede copulatus. Qui in insula stagni illius ꝑgrands
de quo duruuentionis fluuii pronordia erumpunt
uitam ducens solitariã annis singulis eũ uisitare &.
monita ab eo ꝑpetuae salutis audire solebat. Hic cũ
nens ex more cupiens salutaribus eiuis exortationib
ad suꝑna desidia magis magisq accendi qui dũ sese
alterutrũ caelestis uitae poculis debriarent. Orxit
inter alia antistes : Memento fr̃ heriberet ut modo
quicquid opus habes me in terroges mecũq loquaris
Postquam enĩ ab inuicẽ digressi fuerimus nor
ultra non

Expanded text:
no admonitus oraculo quia dies sibi mortis vel vitae magis illius quae sola vita dicenda est, jam adpropiaret introitus: sicut ipse quoque tempore eodem nonnullis, sed verbis obscurioribus, quae tamen postmodum manifeste intelligerentur, solita sibi simplicitate pandebat; quibusdam autem hoc idem etiam mafoedere copulatus; qui in insula stagni illius pergrandis de quo Deruentionis fluvii primordia erumpunt, vitam ducens solitariam, annis singulis eum visitare et monita ab eo perpetuae salutis audire solebat. Hic cum iam devenisse, venit ex more, cupiens salutaribus ejus exhortationibus ad superna desideria magis magisque accendi. Qui dum sese alterutrum caelestis vitae poculis debriarent, dixit inter alia antistes: « Memento, frater Hereberct, ut modo quidquid opus habes, me interroges, mecumque loquaris: postquam enim ab invicem digressi fuerimus, non ultra nos
Abbreviated transcription (Latin):
xII. Ut britones a scottis uastati pictisq. romanoꝵ auxi¬
lia quȩsier̃ qͥ scđo uenientes murũ trans insulã fecerint:
XIII. Ut regnante theodosio minore. cuius tẽpore palladius
ad scottos in xp̃m credentes missus . ẽ. brittones ab actio
consule auxiliũ flagitantes ñ impetrauer int.
CIIII. Ut brittones fame famosa coacti. barbaros suis e finib
repulerint. Nec mora frugũ copia. luxuria. pestilentia. &
ext̃miniũ gentis secutũ sit¬

Expanded text:
XII. Ut Brittones a Scottis vastati Pictisque, Romanorum auxilia quaesierint, qui secundo venientes, murum trans insulam fecerint; XIII. Ut, regnante Theodosio minore, cujus tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraverint.IV. Ut Brittones fame famosa coacti Al., fame coacti, Barbaros suis e finibus pepulerint; nec mora, frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit
Abbreviated transcription (Latin):
XUII Ut idem filiã tribuni cȩcã illuminauerit. ac demn¬
de ad scm albanũ ꝑuenien s. reliquias ibidem &
ipsius acceꝑit & beatoꝵ apło rũ siue alioꝵ martinũ¬
xuͥi Wt idem causa infirmitatis ibi detentus & incendia
domoꝵ orando restinxerit. & ipse ꝑuisionẽ a suo

Expanded text:
XVIII. Ut idem filiam tribuni caecam inluminaverit, ac deinde ad sanctum Albanum perveniens, reliquias ibidem et ipsius acceperit, et beatorum apostolorum, sive aliorum martyruX. Ut iidem causa infirmitatis ibidem detentus, et incendia domorum orando restinxerit; et ipse per visionem a suo
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ ẽẽm ablutus. & nom̃ prbi a quo me baptizatum
noueram dixi. at ille. Si ab hoc inquit sacerdote bapti¬
zatus es. non es ꝑfecte baptizatus. Noui namq eũ. &
quia cũ eẽt prbt ordinatus. nullatenus ꝓpt̾ ingenii
arditatẽ potuit cateciz andi uel baptizandi miu¬
teriũ discere. Propter qđ & ipse illũ ab huius p̃sum¬
ptione ministerii qđ regulariter implere nequi
hora me cateciz are ipse curauit. factũq ẽ ut
ex sufflante illo in faciẽ meã. confestim melius
ab̃e sentirem. Uocauit aut̃e me cũ & dissolutã
re uissit. tantũq: mox accepta eius benedictione
conualui. ut in crastinũ ascendens equum cũ ipso
iter in alium locũ facerẽ. Nec multo post plene
curatus. uitali etiam unda ꝑfusus sum. Mansit

Expanded text:
torum essem ablutus; et nomen presbyteri a quo me baptizatum torum essem ablutus; et nomen presbyteri a quo me baptizatum noveram, dixi. At ille: Si ab hoc, inquit, sacerdote baptizatus es, non es perfecte baptizatus: novi namque eum, et quia cum esset presbyter ordinatus, nullatenus, propter ingenii tarditatem, potuit catechizandi vel baptizandi ministerium discere, propter quod et ipse illum ab hujus praesumptione ministerii quod regulariter implere nequibhora me cathechizare ipse curavit; factumque est ut, exsufflante illo in faciem meam, confestim me melius habere sentirem. Vocavit autem medicum, et dissolutam re jussit. Tantumque mox accepta ejus benedictione convalui, ut in crastinum ascendens equum, cum ipso iter in alium locum facerem: nec multo post plene curatus, vitali etiam unda perfusus sum. » Mansit
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine. eo quod & iteranea essent ruendo conuulsa.
t ep̃s grauissime de casu & interitu meo dolebat. e
qđ me speciali diligeret affectu. Nec uoluit nocte illa
uixta morẽ cũ clericis suis manere. Uerũ solus in ora¬
tione ꝑsistens. noctẽ ducebat ꝑ uigilẽ. ꝓ mea ut reor
sospitate suꝑnae pietatis supplicans. & mane prima
ingressus ad me. ac dicta suꝑ me oratione. uocauit me
omini meo & quasi de graui somno excitatũ. inte¬
rogauit si nossem quis ẽẽt qui loqueretur ad me: at
ego aperiens oculos. aio: etiam tu es antistes meus ama¬
nes ur̃as. si uoluerit dñs. Qui imponens capiti meo
manũ. cũ uerbis benedictionis rediit adorandum. &
ualentẽ. Coepitq me in terrogare diuino ut mox pa¬
tuit ad monitus in stinctu. an me eẽ baptitatũ absq
scrupulo nossẽ. Cui ego absq ulla me hoc dubietate
scire respondi. quia salutari fonte in remissionẽ pecca¬

Expanded text:
sanguinem, eo quod et interanea essent ruendo convulsa. sanguinem, eo quod et interanea essent ruendo convulsa. At episcopus gravissime de casu et interitu meo dolebat, eo quod me speciali diligeret affectu: nec voluit nocte illa juxta morem cum clericis suis manere, verum solus in oratione persistens noctem ducebat pervigilem, pro mea, ut reor, sospitate supernae pietati supplicans. Et mane primo ingressus ad me, ac dicta super me oratione, vocavit me nomine meo, et quasi de somno gravi excitatum interrogavit si nossem quis esset qui loqueretur ad me. At ego aperiens oculos, aio: Etiam tu es antistes meus amanes vestras, si voluerit Dominus. Qui imponens capiti meo manum, cum verbis benedictionis rediit ad orandum: et valentem: coepitque me interrogare, divino, ut mox patuit, admonitus instinctu, an me esse baptizatum absque scrupulo nossem: cui ego, absque ulla me hoc dubietate scire respondi, quia salutari fonte in remissionem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ uae facis michi sic equitando: & ego audiers
nichilo minus coeptis institi uetitis. Nec mora dũ fer¬
uens equus quoddã itineris concauum ualentiore im¬
petu tramsiliret lapsus decidi. & mox uelut emoriens
sensũ penitus motumq om̃em ꝑdidi. Erat namq illo
in loco lapis t̾rae equalis obtectus cespite tenui. neq
ullus alter in tota illa campi planitie lapis inuenire
poterat. Casuq euenit uel potius diuina ꝓuisione
ad puniendũ in oboedientiae meae culpam: ut hunc
capite ac manu quã capiti ruens supposuera tange¬
rem. atq in fracto police. capitis quoq uinc tura solue¬
retur. & ego ut dixi simillimus mortuo fierem. &
quia moueri non poterã. tetender̃ ibidẽ papilionẽ
in qua iacerem. Erat autẽ hora diei circiter septima
aqua ad uesperã quietus & qͣsi mortuus ꝑ maners.
unc paululum reuiuisco. ferorq domũ a socii
ac tacitus tota nocte ꝑduro. Uomebam autem

Expanded text:
magnum vae facis mihi sic equitando! Et ego audiens, magnum vae facis mihi sic equitando! Et ego audiens, nihilominus coeptis institi vetitis. Nec mora, dum fervens equus quodam itineris concavum valentiore impetu transiliret, lapsus decidi, et mox velut emoriens sensum penitus motumque omnem perdidi. Erat namque illo in loco lapis terrae aequalis obtectus cespite tenui, neque ullus alter in tota illa campi planitie lapis inveniri poterat; casuque evenit, vel potius divina provisione, ad puniendam inobedientiae meae culpam, ut hunc capite ac manu quam capiti ruens subposueram, tangerem, atque infracto pollice capitis quoque junctura solveretur; et ego, ut dixi, simillimus mortuo fierem. Et quia moveri non poteram, tetenderunt ibidem papilionem in qua jacerem. Erat autem hora diei circiter septimaum usque quietus, et quasi mortuus permanens, tunc paululum revivisco, ferorque domum a sociis, ac tacitus tota nocte perduro. Vomebam autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte aui uenibus cohibens illecebris. contigit die quadã
nos iter agentes cum illo deuenisse inuiam planam &
amplam. aptamq cursui equoꝵ. Coeperuntq uiuenes
qui cum ipso erant maxime laici postulare ep̃m. ut cur¬
su maiore equos suos inuiõe ꝓbare liceret. At ille pͥmo
iegauit otiosum dicens ẽẽ quod desiderabant. Sed ad
ultimũ multoꝵ unanima intentione deuictus. facite
inquit si uultis. ita tamen ut heribaldus ab illo se cer¬
tamine funditus abstineat. Porro ipse diligentius obse¬
crans. ut & michi certandi cũ illis copia daretur. Uide¬
bam namq equũ quẽ mͥ ipse optimũ donauerit. neqͣ¬
uam impetrare potui. at cũ saepius huc atq Illuc
spectante me & ep̃o concitatis in cursum eqͥs reuerte¬
rentur. & ipse lasciuo superatus animo non me potui
cohibere. sed ꝓhibente licet illo ludentibus me miscui.
& simul cursti equi contendere coepi. quod dũ agerẽ
audiui illũ post tergũ michi cũ gemitu dicentẽ. Oquã

Expanded text:
rfecte a juvenilibus cohibens inlecebris, contigit die quadam nos iter agentes cum illo devenisse in viam planam et amplam aptamque cursui equorum: coeperuntque juvenes qui cum ipso erant, maxime laici, postulare episcopum ut cursu majore equos suos invicem probare liceret. At ille primo negavit, otiosum dicens esse quod desiderabant; sed ad ultimum multorum unanima intentione devictus: Facite, inquit, si vultis, ita tamen ut Herebald ab illo se certamine funditus  Al. om. funditus abstineat. Porro ipse diligentius obsecrans, ut et mihi certandi cum illis copia daretur, fidebam namque equo quem mihi ipse optimum donaverat, nequaquam impetrare potui. « At cum saepius huc atque illuc spectante me et episcopo, concitatis in cursum equis reverterentur; et ipse lascivo superatus animo non me potui cohibere, sed, prohibente licet illo, ludentibus me miscui, et simul cursu equi contendere coepi. Quod dum agerem, audivi illum post tergum mihi cum gemitu dicentem: O quam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i heribaldus inse ipso ab eo factum so¬
let narrare miraculum . qui tunc quidẽ
in clero illius conuersatus . nunc monasterio quodẽ¬
uxta hostium tini fluminis abbatis iure pest uitã¬
inquit illius quantũ hominibus aestimare fas est
habitus sit. & in multis aliis & me ipso maxime
ex ꝑtus sum. Iiuippe que ab ipso ut ita dicam mor¬
tis limine reuocant. ad uiã uitae sua oratione ac
benedictione reduxit. Nam cũ primaeuo adoles
canendiq studiis traditus. sed non adhuc animum
ꝑfecte a ui ui¬

Expanded text:
 Heritbald, in seipso ab eo factum solet narrare miraculum, qui tunc quidem in clero illius conversatus, nunc  Al. adjuxta ostium Tini fluminis, abbatis jure praeest. « Vitainquit, illius, quantum hominibus aestimare fas est,habitus sit, et in multis aliis, et in meipso maxime expertus sum: quippe quem ab ipso, ut ita dicam, mortis limite revocans, ad viam vitae sua oratione ac benedictione reduxit. Nam cum primaevo adolesccanendique studiis traditus, sed non adhuc animum perfecte a ju
Abbreviated transcription (Latin):
so induit se ipse uestimentis suis & egressus inde
intrauit ac salutauit ẽp̃m ac conuiuas dicens quia
ipse quoq delec taretur manducare && bibere cũ cis
lusserunt eũ secũ sedere ad epulas. multum gaudentes
de sospitate illius. Residebat uescebatur. bibebat lae¬
tabatur quasi unus ex conuiuis agebat & multis post
haer annus uiuens. in eadẽ qua acceperat salute per¬
mansit. Hoc autẽ miraculũ memoratus abbas non se
presente factum. sed abhis qui p̃sentes fuere sibi phi¬
bet eẽ relatum.

Expanded text:
so, induit se ipse vestimentis suis; et egressus inde so, induit se ipse vestimentis suis; et egressus inde intravit, ac salutavit episcopum et convivas, dicens, quia ipse quoque delectaretur manducare et bibere cum eis. Jusserunt eum sedere secum ad epulas, multum gaudentes de sospitate illius. Residebat, vescebatur, bibebat, laetabatur, quasi unus e convivis agebat; et multis post haec annis vivens, in eadem quam acceperat salute permansit. Hoc autem miraculum memoratus abbas non se praesente factum, sed ab his qui praesentes fuere, sibi perhibet esse relatum.
Abbreviated transcription (Latin):
lio item tẽpore uocatus ad dedicandã eccłiam
comitis uocabulo addi. cũ postulatus cõ¬
plesset ministerũi. rogatus ẽ ab eodem
comite intrare ad unũ : ꝓueris eus. qui acerrima
egretudine p̃mebatur. ita ut deficiente poenitus
quo defunctus condi deber&. Addidit aut̃e uir etiã
lacrimas p̃cibus diligenter obsecrans : ut intraret ora¬
turus pro illo quia multũ necessaria sibi ẽẽt uita
ipsius. Crederet uero. quia si ille ei manũ impone
trauit ergo illo ep̃s & uidit eũ mestis om̃ibus iam mort
pxiũ positumq loculũ uxta eũ. in quo sepeliendus
poni deberet. Dixitq orationẽ. ac benedixit eum & e¬
grediens dixit solito consolantium sermone. Bene con¬
ualescas. & cito. Cumq post haec sederent ad mensam
misit puer ad dñm suum. rogans sibi poculũ uini
mutere quia sitiret. Rauisus ille multũ quia bibo
posset. misit ei calicẽ uini benedictũ ab ep̃o. qũe ut
bibit. surrexit continuo & ueterno infirmitatis discus¬

Expanded text:
lio item tempore vocatus ad dedicandam ecclesiam comitis vocabulo Addi, cum postulatum complesset ministerium, rogatus est ab eodem comite intrare ad unum de pueris ejus qui acerrima aegritudine premebatur, ita ut, deficiente penitus quo defunctus condi deberet. Addidit autem vir etiam lacrimas precibus, diligenter obsecrans ut intraret oraturus pro illo, quia multum necessaria sibi esset vita ipsius; crederet vero quia si ille ei manum imponertravit ergo illo episcopus, et vidit eum moestis omnibus jam morti proximum, positumque loculum juxta eum in quo sepeliendus poni deberet; dixitque orationem ac benedixit eum, et egrediens dixit solito consolantium sermone: Bene convalescas, et cito. Cumque post haec sederent ad mensam, misit puer ad dominum suum, rogans sibi poculum vini mittere, quia sitiret. Gavisus ille multum quia bibere posset, misit ei calicem vini benedictum ab episcopo; quem ut bibit, surrexit continuo, et veterno infirmitatis discus
Abbreviated transcription (Latin):
lansit
autẽ in episcopatũ annos triginta tres. & sic cȩlestia reg¬
na conscendens. sepultus ẽ in porticu scĩ petri in monas¬
terio suo qđ dr̃ in silua derorũ anno ab incarnatione
dñica septingentesimo uicesimo primo. Nam cũ post
sufficer&. ordinato episcopatũ ebura censis eccłiae¬

Expanded text:
ansit autem in episcopatu annos triginta tres, et sic caelestia regna conscendens sepultus est in porticu sancti Petri, in monasterio suo, quod dicitur In silva Derorum, anno ab incarnatione Dominica septingentesimo vicesimo primo. Nam cum  Al.sufficeret, ordinato in episcopatum  Al., epi
Abbreviated transcription (Latin):
pxima nocte defunctus est. at uero ecgbere discussa
molestia egritudinis conualuit. ac multo postea
annorũ non aginta migrauit ad regna caelestia.
Duxit aũt uitam in magna humilitatis. mansue¬
tudinis. continentiae simplicitatis. & iustitiae ꝑfec¬
tione. Unde & genti suae & illis in quib exulabat
& pietate largiendi. de his quae adiuitib accepe¬
rat multũ ꝓfu̾it. Addidit autẽ uotis quae diximꝰ.
ut semꝑ inꝰ quadra gesimã non plus qũa semel in die
reficeret. non alud quã panẽ & lac tenuissimũ.
&& hoc cũ mensura gustaret. Qđ uidelicet lac pͥdie
suꝑficie crassiore. ipse residuũ cũ modico ut dixi¬
mus pane bibebat. Cuius modũ continentiae etiã
gesime semꝑ obseruare curabat.

Expanded text:
proxima nocte defunctus est: at vero Ecgberct decussa proxima nocte defunctus est: at vero Ecgberct decussa molestia aegritudinis convaluit, ac multo postea annorum nonaginta, migravit ad regna caelestia. Duxit autem vitam in magna humilitatis, mansuetudinis, continentiae, simplicitatis et justitiae perfectione. Unde et genti suae, et illis in quibus exulabat et pietate largiendi de his quae a divitibus acceperat, multum profuit. Addidit autem votis quae diximus, ut semper in Quadragesima non plus quam semel in die reficeret, non aliud quam panem ac lac tenuissimum, et hoc cum mensura gustaret: quod videlicet lac pridiesuperficie crassiore, ipse residuum cum modico, ut diximus, pane bibebat. Cujus modum continentiae etiam gesimae, semper observare curabat.
Abbreviated transcription (Latin):
gentias qͣs in pueritia siue infantia cõmiserat ꝑfec¬
tius ex tẽpore castigaret uel in bonis se oꝑibus ab un¬
dantius exerceret: Uouit etiã uotũ qͥa adeo pere¬
grinus uiuere uellet ut nunquã in insulã in qͣ na¬
tus est idest brictanniã rediret. & quia p̃ter solem¬
nẽ canonici tẽporis psalmodiã. sinon inualitudo
corporis existeret. qͦtidie psalteriũ totũ in memo¬
timana diẽ cũ nocte ieunus transiret Cũq finitis
lacrimis p̃cibus & uotis domũ rediret. inuenit
sodalẽ dormientẽ. & ipse qͦq lectulũ conscendens
cepit in quietẽ menbra laxare. & cũ paululũ quiesce¬
ret: exꝑgefactus sodalis. respexit eũ & ait. O fr̃
egberte o qͥd fecisti : Sperabam quia parit̃ ad uitã
leternã intraremus. Uerum tam̃ scio. quia quae postu¬
lasti accipies. Didicerat eñi ꝑ uisionẽ. & qͥd ille petisset.¬
& quia petita impetrasset. Quid multa : ipse edilinꝰ

Expanded text:
gentias quas in pueritia sive infantia commiserat, perfecgentias quas in pueritia sive infantia commiserat, perfectius ex tempore castigaret, vel in bonis se operibus abundantius exerceret. Vovit etiam votum, quia adeo peregrinus vivere vellet, ut nunquam in insulam in qua natus est, id est, Brittaniam, rediret; quia praeter sollemnem canonici temporis psalmodiam, si non valetudo corporis obsisteret, quotidie Psalterium totum in memotimana diem cum nocte jejunus transiret. Cumque finitis lacrymis, precibus et votis, domum rediret, invenit sodalem dormientem: et ipse quoque lectulum conscendens, coepit in quietem membra laxare. Et cum paululum quiesceret, expergefactus sodalis respexit eum, et ait: « O frater Ecgbercte, o quid fecisti? Sperabam quia pariter ad vitam aeternam intraremus. Verumtamen scito quia quae postulasti, accipies. Didicerat enim per visionem, et quid petiisset, et quia petita inpetrasset. Quid multa? Ipse Aedilhun
Abbreviated transcription (Latin):
lecti qui & ipse euo sequente hiberniam gr̃a legen¬
di adiit & bene instructus patrĩã rediit. atq ep̃s in
prouintia lindissi factus multo eccłiam tempore
nobilissime rexit. hi ergo cũ essent in monasterio
qui lingua scottoꝵ rathmelsigi appellatur. &
om̃s socu ipsorũ uel mortalitate de scło rapti
uel ꝑalia essent loca disꝑsi: corrupti sunt ambo
mor̾bo eiusdem mortalitatis & grauissime affli¬
cti. equib ecgbert sicut mͥ referebat qͥdam uera¬
cissimus & uenerandae canitiei prbt. qui se hȩc
ab ipso audisse ꝑhibebat. cũ se estimaret ẽẽ mori¬
turũ. egressus est tẽpore matutino de cubili in
qͦ infirmi quiescebant. & residens solus in loco opor¬
tuno. cepit sedulus cogitare de actib suis & com¬
punctus memoria peccatorũ suoꝵ. faciẽ lacrimi
abluebat. atq intimo ex corde dm̃ p̃cabatur ne
adhuc mori deberet. prius qu̾a uel p̃teritas negli¬

Expanded text:
lecti, qui et ipse aevo sequente Hiberniam gratia legenlecti, qui et ipse aevo sequente Hiberniam gratia legendi adiit, et bene instructus patriam rediit, atque episcopus in provincia Lindissi factus, multo Ecclesiam tempore nobilissime rexit. Hi ergo cum essent in monasterio quod lingua Scottorum Rathmelsigi appellatur, et omnes socii ipsorum vel mortalitate de saeculo rapti, vel per arta essent loca dispersi, correpti sunt ambo morbo ejusdem mortalitatis, et gravissime adflicti; e quibus Ecgbert, sicut mihi referebat quidam veracissimus et venerandae canitiei presbyter qui se haec ab ipso audisse perhibebat, cum se aestimasset esse moriturum, egressus est tempore matutino de cubiculo quo infirmi quiescebant, et residens solus in loco opportuno, coepit sedulus cogitare de actibus suis, et conpunctus memoria peccatorum suorum faciem lacrymis abluebat, atque intimo ex corde Deum precabatur, ne adhuc mori deberet, priusquam vel praeteritas negle
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo . uiͦ. facta est eclypsis solis die tercio mensis
mai. hora circiter .xͣ. diei quo etĩa anno subita pes¬
tilentiae lues depopulatis prius australibus brit¬
tanniae plagis. nordanhrmbrorũ quoq ꝓuntiã
corripiens atqͦ a cerba clade duitius longe lateq
deseuiens magnã hominũ multitudinẽ strauit:
qua plaga p̃fatus dñi sacerdos tuda raptus est de
sepultus. haec autẽ plaga hiberniã quoq insulã
pari clade p̃mebat. Erant ibidem eotẽpore multo
nobiliũ simul & mediocriũ de gente anglorũ. qui
tẽpore finiani & colmani ep̃orum relicta insula pa
gr̃a illo secesserant. & qͥdam quidem mox se monas¬
ticae conuersationi fidelit̃ mancipaner̃. alii ma¬
gis circũ eundo ꝑcellas magistrorũ lectioni ope¬
ram dare gaudebant. Quod om̃s scotti libentis si¬
me suscipientes uictũ eis quotidianũ sine p̃cio
libros quoq ad legendũ & magisterũ gratuitũ pre¬
bere curabant. Frant inter hos duo iuuenes mag¬

Expanded text:
erat  Al., est eclipsis solis die tertio mensis Maii, hora circiter decima diei: quo etiam anno subita pestilentiae lues, depopulatis prius Australibus Brittaniae plagis, Nordanhymbrorum quoque provinciam corripiens, atque acerba clade diutius longe lateque desaeviens, magnam hominum multitudinem stravit. Qua plaga praefatus Domini sacerdos Tuda raptus est de sepultus. Haec autem plaga Hiberniam quoque insulam pari clade premebat. Erant ibidem eo tempore multi nobilium simul et mediocrium de gente Anglorum, qui tempore Finani et Colmani episcoporum, relicta insula  Agratia illo secesserant. Et quidam quidem mox se monasticae conversationi fideliter mancipaverunt, alii magis circumeundo per cellas magistrorum, lectioni operam dare gaudebant: quos omnes Scotti libentissime suscipientes victum eis quotidianum sine pretio, libros quoque ad legendum, et magisterium gratuitum praebere curabant. Erant inter hos duo juvenes mag
Abbreviated transcription (Latin):
circiter triũ stadiorũ : & duob: tantũ in locis est transmeabił
Utrũq enĩ caput ꝓtendit inmare . In hac gͦ ad plicuit seruus
dnĩ augustinꝰ & socii eiꝰ uiri ut ferunt ferme xͦͥl. Acceperunt
autẽ p̃cipiente beato papa gregorio degente francoꝵ int̃p̃tes
& mittens adȩdilbtũ : mandauit se uenisse de roma. ac nun

Expanded text:
circiter trium stadiorum, et duobus tantum in locis est transmeabilis: utrumque enim caput protendit in mare. In hac ergo adplicuit servus Domini Augustinus, et socii ejus viri ut ferunt ferme quadraginta. Acceperunt autem, praecipiente beato papa Gregorio, de gente Francorum interpretes, et mittens ad Aedilberctum, mandavit se venisse de Roma, ac nun
Abbreviated transcription (Latin):
Pulchra sunt quidẽ uerba & ꝓmissa quȩ affertis. Sed quica
noua sunt & incerta: non his possũ assensũ tribuere. relictis
qͥa delonge huc peregrini uenistis. & ut ego mihi uideor ꝑ¬
oexisse ea quȩ uos uera & optima credebatis nob qͦq c̃¬
municare desid̾astis: nolumus molesti eẽ uob̃. quinpotiꝰ
ministrare curamꝰ nec prohibemus quin om̃s qͦs potestis
fidei urȩ̃ religionis p̃dicando societis. Dedit gͦ eis mansio¬
nẽ inciuitate doruuernensi. quȩ imꝑii sui totius erat me¬
tropolis. eisq ut ꝓmiserat cũ administratione uictus tẽ¬
porał. licentiã quoq p̃dicandi non abstulit. łertur autẽ
qͥa apꝓpinqͣntes ciuitati more suo cũ cruce scã & imaigine
modularent᷑. Dep̃camurte dnẽ in omĩ misericordia tua :
ut auferatur furor tuus & ira tua aciuitate ista. & dedomo

Expanded text:
« Pulchra sunt quidem verba et promissa, quae affertis, sed quia « Pulchra sunt quidem verba et promissa, quae affertis, sed quia nova sunt et incerta, non iis possum assensum tribuere, relictis quia de longe huc peregrini venistis, et ut ego mihi videor perspexisse, ea, quae vera vos et optima credebatis, nobis quoque communicare desiderastis: nolumus molesti esse vobis; quin potvestro ministrare; nec prohibemus quin omnes, quos potestis fidei vestrae religioni praedicando societis. » Dedit ergo iis mansionem in civitate Dorovernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, iisque, ut promiserat, cum administratione victus temporalis licentiam quoque praedicandi non abstulit. Fertur autem quia appropinquantes civitati more suo cum cruce sua et imagine modularentur: Deprecamur te, Domine, in omni misericordia tua, ut auferatur furor tuus et ira tua a civitate ista et de domo
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝓmitter&. Quihȩc audiens: manere illos in ea quã
adierant insula. & eis necessaria ministrare. donec uiđit
quid eis facer&. iussit. Nam &antea fama adeũ xpĩanȩ
religionis ꝑuenerat. ut pote qui &uxorẽ habebat xpĩanã
aparentib acceꝑat : ut ritũ fidei acreligionis suȩ cũ epõ
rex. & residens sub diuo: iussit augustiniũ cũ sociis ad suũ
ibidẽ aduenire colloquiũ. Cauerat enĩ nein aliquã domũ
ad sẽ introirent. ueteri usus augurio nesuꝑuentu suo siquid
maleficȩ artis habuissent : eũ suꝑando deciperent. At illi
non dȩ moniaca sed diuina uirtute p̃diti : ueniebant crucẽ
ꝓuex illo ferentes argenteã. &imiginẽ dnĩ saluatoris in
tabula depictã. lȩtaniasq cantantes ꝓsua simul & eorũ
ꝓpter qͦs & ad quos uenerant salute aeterna. dnõ supplica¬
bant. Cũq adiussionẽ regis residentes uerbũ ei uitȩ unacũ
omĩb qͥad erant eiꝰ comitib p̃dicarent : respondit ille dic̃s

Expanded text:
tione promitteret. Qui, haec audiens, manere illos in ea quam adierant insula, et eis necessaria ministrari donec videret quid eis faceret, jussit. Nam et antea fama ad eum Christianae religionis pervenerat, utpote qui et uxorem habebat Christianam a parentibus acceperat, ut ritum rex, et residens sub divo jussit Augustinum cum sociis suis ad suum ibidem advenire colloquium. Caverat enim ne in aliquam domum ad se introirent veteri usus augurio; ne superventu suo, si quid maleficae artis habuissent, eum superando deciperent. At illi non daemoniaca sed divina virtute praediti veniebant, crucem pro vexillo ferentes argenteam, et imaginem Domini Salvatoris in tabulis depictam, litaniasque canentes pro sua simul et eorum, propter quos et ad quos venerant, salute aeterna Domino supplicabant. Cumque ad jussionem regis residentes verbum ei vitae una cum omnibus, qui aderant, ejus comitibus praedicarent, respondit ille, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
solebat habitare uixta catharactã usq hodie asgnonoimatum
Qui qm̃ cantandi in eccła erat peritissimus recuperata postmo¬
dũ pacẽ ꝓruntia. & crescente numero fideliũ &iã maigister eo¬
dia scice cantionis iuxta romcinoꝵ siue cantuarioꝵ multis coepit
I. St primi successores aeduim regis & fidẽ suȩ gentis ꝓdidor̃ & rgnũpor
idẽ rex contra barbaros pugnaturus erexerat inter in numera sanitatũ mi¬

Expanded text:
solebat habitare, juxta Cataractam, usque hodie cognominatur. solebat habitare, juxta Cataractam, usque hodie cognominatur. Qui quoniam cantandi in ecclesia erat peritissimus, recuperata postmodum pace in provincia, et crescente numero fidelium, etiam magister ecclesiasticae cantionis juxta morem Romanorum seu Cantuariorum multis coepit t primi successores Aeduini regis, et fidem suae gentis prodiderunt Al., peridem rex contra Barbaros pugnaturus erexerat, inter innumera sanitatum mi
Abbreviated transcription (Latin):
tulit qͦq secũ uasa p̃tiosa aediuni regis ꝑplura inquib & cruec᷑
icignã aureã &ccilicẽ aureũ conseeratũ ad ministeriũ altans
quȩ haccenus in eceła cantiȩ conseruata monstrant᷑. Quo intẽ¬
pore brofensis ecłc pastorẽ minime habebat eo qđ romtinꝰ
p̃sul illiꝰ adhonoriũ papã. aiusto archiepõ legatariꝰ missus
ab sortus fuerat fluctib italicimtris ac ꝑhoc cura illiꝰ ꝓpfatus
paulinus inuitatione honorii antistitis & aetbaldi regis susce¬
pit accenuit. usq dũ & ipse suo tẽpore ad caelestia regna scu
głosi frctu laboris ascendit : Inquai ecła moriens palliũ qͦq
qd a roiano papa acceꝑat reliqͥt Reliquerat autẽ in eccłia sua
eburai ia cobũ diaconẽ uirũ utiq ecđiasticũ & scm̃. qui multo
exb ino tẽpore ineccła manens mignas antiqͦ hosti pdas do¬
cendo ee baptizando eripuit. Cuiꝰ nomine uicus in quo mcixime

Expanded text:
tulit quoque secum vasa pretiosa Aeduini regis perplura, in quibus et crucem tulit quoque secum vasa pretiosa Aeduini regis perplura, in quibus et crucem magnam auream, et calicem aureum consecratum ad ministerium altaris, quae hactenus in ecclesia Cantiae conservata monstrantur. Quo in tempore, Hrofensis Ecclesia pastorem minime habebat, eo quod Romanus praesul illius ad Honorium papam a Justo archiepiscopo legatarius missus, absorptus fuerat fluctibus Italici maris: ac per hoc curam illius praefatus Paulinus, invitatione Honorii antistitis et Eadbaldi regis suscepit ac tenuit, usquedum et ipse suo tempore ad caelestia regna cum gloriosi fructu laboris ascendit. In qua Ecclesia moriens, pallium quoque, quod a Romano papa acceperat, reliquit. Reliquerat autem in Ecclesia sua Eburacensi Jacobum diaconum, virum utique ecclesiasticum et sanctum, qui multo exhinc tempore in Ecclesia manens, magnas antiquo hosti praedas, docendo et baptizando eripuit: cujus nomine vicus in quo maxime
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid inpendebat honoris. Quippe cũ usq hodie moris sit bni¬
tonũ fidẽ religionẽq anglorũ ꝓnihilo hab̃e : neq in aliqͦ eis magis
cõmunicare quã paganis. Allatũ ẽ. autẽ caput aeduini regis
Sed successor eiꝰ ossuald ꝑfecit ut supra dociumꝰ. positũq ẽ. in por¬
ticu scĩ papȩ gregorii. acuius ipse discipłis uerbũ uitȩ susceꝑat.¬
urbatis itaq rebus nordanhrmbrorũ huiꝰ articulo cladis
nil alicubi p̃sidii nisi infuga eẽ. uideretur : paulinus assũpta secũ
regina aedilbga quã pridẽ abduxerat. rediit cantiam nauigio.
atq abhonorio archi epõ & rege eatbaldo multũ honorifice susce¬
ptus ẽ. Uenit autẽ illuc duce basso milite regis aeduini fortissimi
filiũ osfridi filii eius. Quos postea mat̾ metu eadbaldi & ossu
gis pueris uł in nocentib xpĩ congruũ inecđci sepulti sunt. At¬

Expanded text:
aliquid impendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brialiquid impendebat honoris. Quippe cum usque hodie moris sit Brittonum, fidem religionemque Anglorum pro nihilo habere, neque in aliquo eis magis communicare quam paganis. Adlatum est autem caput Aeduini regis sed successor ejus Osualdus perfecit, ut supra docuimus, positum est in porticu sancti papae Gregorii, a cujus ipse discipulus verbum vitae susceperat. Turbatis itaque rebus Nordanhymbrorum hujus articulo cladis, cum nil alicubi praesidii nisi in fuga esse videretur, Paulinus adsumpta secum regina Aedilberge quam pridem adduxerat, rediit Cantiam navigio, atque ab Honorio archiepiscopo et rege Eadbaldo multum honorifice susceptus est. Venit autem illuc duce Basso, milite regis Aeduini fortissimo, Al., Iffi filium Osfridi filii ejus, quos postea mater metu Eadbaldi et Osuagiis pueris, vel innocentibus Christi congruum, in ecclesia sepulti sunt. At
Abbreviated transcription (Latin):
eiusq totus uł int̾emptus uł disꝑsus exercitus. In quo etiã bello ante
illũ unusfiliꝰ eius osfrid iuuenis bellicosus cecidit. Alter ead fnđ ne¬
cessitate cogente. adpenda regẽ transfugit. & ab eo post modũ regnan¬
e osualdo contra fidẽ uirisiurandi ꝑemptus ẽ. Quo tẽpore m
gna facta ẽ. strages in ecła uł gente nordanhymbrorũ. maxime
qđ unus exducib aquib: acta ẽ. paganus alter qͥa barbarus erat
paganis seuior. Siquidem penda cũ omĩ merciorũ gente idolis
deditus & xpĩani erat nominis ignarus : At uero cedualla quãuis
nom̃ & ꝑfessionẽ haber& xpĩani. adeo tam̃ erat animo ac mo¬
rib barbarus. ut nesexui quidẽ muliebri uł innocuȩ paruulorũ
parcer& aetati. quin uniuersos a trocitate ferina morti ꝑ torm̃ta
contrader&. Multo tẽpore totas eorũ ꝓuintias debacchando
ꝑuagatus ac cotũ genus anglorũ britanniȩ finib erasurũ se
esse delib̾ans. Sednec religioni xpĩtinȩ quȩ apdeos exorta erat.

Expanded text:
 totus vel interemptus vel dispersus est exercitus. In quo etiam bello, ante illum unus filius ejus Osfrid juvenis bellicosus cecidit, alter Eadfrid necessitate cogente ad Pendam regem transfugit, et ab eo postmodum regnante Osualdo, contra fidem jurisjurandi peremptus est. Quo tempore maxima est facta strages in Ecclesia. vel gente Nordanhymbrorum, maxime quod unus ex ducibus a quibus acta est, paganus, alter quia barbarus erat pagano saevior. Siquidem Penda cum omni Merciorum gente idolis deditus, et Christiani erat nominis ignarus: at vero Caedualla, quamvis nomen et professionem haberet Christiani, adeo tamen erat animo ac moribus barbarus, ut ne sexui quidem miliebri, vel innocuae parvulorum parceret aetati, quin universos atrocitate ferina morti per tormenta contraderet, multo tempore totas eorum provincias debacchando pervagatus, ac totum genus Anglorum Brittaniae finibus erasurum se esse deliberans. Sed nec religioni Christianae, quae apud eos exorta erat,
Abbreviated transcription (Latin):
At uero aeduinus cũ decẽ & septẽ annis genti anglorũ
simul & brictonũ głosissime p̃ess&. equib sex etiã ipse ut dicimꝰ
xpĩ regno militauit : rebellauit aduersus eũ caeduala rexbritto¬
nũ. auxiliũ p̃bente illi penda uiro strenuissimo degenere regio mer¬
ciorũ. Qui & ipse eo tẽpore gentis eiusdẽ regno annos uiginti duob:
uaria sorte p̃fuit. Et conserto graui p̾lio in cãpo qui uocat᷑ ha& h¬
fl&h occisus ẽ. aeduinꝰ die qrto iduũ octobriũ. anno domini

Expanded text:
At vero Aeduini cum decem et septem annis genti Anglorum simul et Brittonum gloriosissime praeesset, e quibus sex etiam ipse, ut diximus, Christi regno militavit, rebellavit adversus eum Caedualla rex Brittonum, auxilium praebente illi Penda viro strenuissimo de regio genere Merciorum, qui et ipse eo tempore, gentis ejusdem regno annis viginti et duobus varia sorte praefuit: et conserto gravi praelio in campo qui vocatur Haethfelth, occisus est Aeduini die quarta Iduum O
Abbreviated transcription (Latin):
neq ledendi. neq iuuandi facultatẽ ad epti sunt. Quic ͦ
mentis deceptione eos deos quib: uos ipsi imaginẽ corpo¬
ris tradidistis colentes sequimini : uidicio discreto. repperire
non possumus. Vnde oport& uos suscepto signo scȩ crucis
ꝑ quod humainũ genus redẽptũ ẽ. ad execrandã diabolicȩ
uersutiȩ supplicationẽ qui diuinȩ bonitatis oꝑib inuidus
emulusq consistit : ut cordib: urĩs abicere. & in iectis manib:
hos qͦs eatenus materiȩ compage uob deos fabricastis. con¬
fringendos diminuendosq summopere ꝓcuretis. Ipsa enĩ eoꝵ
dissolutio corruptioq quȩ nũquã uiuentẽ spm̃ habuit. nec
sensibilitatẽ a suis factorib potuit quolib& modo suscipe
uob̾ patent̃ insinu&: quã nihil erat qđ eatenus colebatis . dũ ꝓ
constructioni
nihi lominꝰ existatis: Quippe. quos ds̃
omp̃s ex pͥmi hominis quẽ plasinciit cognatione deductos

Expanded text:
neque laedendi neque juvandi facultatem adepti sunt? Qua ergo neque laedendi neque juvandi facultatem adepti sunt? Qua ergo mentis deceptione eos deos, quibus vos ipsi imaginem corporis tradidistis, colentes sequimini, judicio discreto reperire non possumus. « Unde oportet vos, suscepto signo sanctae crucis, per quod humanum genus redemptum est, execrandam diabolicae versutiae subplantationem, qaemulusque consistit, a cordibus vestris abjicere, injectisque manibus, hos quos eatenus materiae compage vobis deos fabricastis, confringendos diminuendosque summopore procurare; ipsa enim eorum dissolutio corruptioque, quae nunquam viventem spiritum habuit, nec sensibilitatem a suis factoribus potuit quolibet modo suscipere, vobis patenter insinuet, quod nihil erat quod eatenus colebatis, dum proconstructione nihilominus existatis; quippe quos Deus omnipotens, ex primi hominis quem plasmavit cognatione deductos,
Abbreviated transcription (Latin):
dos cũ omĩ affectu intimȩ caritatis curauimꝰ: quatenus abho¬
minatis idolis. eoꝵq cultus pretisq fanorũ fatuitatibus
& auguriorũ deceptabilibus blandimentis: credatis indm̃ patrẽ
potentia ab soluti aet̾nȩ uitȩ possitis eẽ participes. Quanta
autẽ reatitudinis culpa teneant᷑ obstricti hi qui idolatriarũ
int exempla ꝑditionis insinuant. Unde dehis ꝑpsalmis
dicit᷑. Om̃s dii gentiũ demoni: dñs autẽ celos fecit. & iterũ
Similes gͦefficiuntur hisqui spem suȩ confidentiȩ ponunt
ineis. Quomodo enĩ uiuandi quẽ lib& possunt habere uir¬
tutẽ hi qui excorruptibili materia inferiorũ etiã subposi¬
torũ quȩ tibi manib: construuntur : quib uidelic&e artificiũ
humanũ ac comodans eis in animatã menbrorũ similitudinẽ
contulisti. quinisi ate moti fuerint. ambulare non poterunt.
sed tanquã lapis in uno loco positus. ita constructi nihilq in

Expanded text:
dos cum omni affectu intimae caritatis curavimus; quatenus abodos cum omni affectu intimae caritatis curavimus; quatenus abominatis idolis, eorumque cultu, spretisque fanorum fatuitatibus, et auguriorum deceptabilibus blandimentis, credatis in Deum Patrepotentia absoluti, aeternae vitae possitis esse participes. « Quanta autem reatitudinis culpa teneantur obstricti hi qui idolatriarum lunt, exempla perditionis insinuant; unde de eis per Psalmistam dicitur: Omnes dii gentiusimiles ergo efficiuntur his qui spem suae confidentiae ponunt in eis . Quomodo enim juvandi quemlibet possunt habere virtutem hi, qui ex corruptibili materia inferiorum etiam, subpositorumque tibi manibus construuntur? quibus videlicet artificium humanum adcommodans eis inanimatam membrorum similitudinem contulisti? qui nisi a te moti fuerint, ambulare non poterunt; sed tanquam lapis in uno loco positus, ita constructi  Al., cons
Abbreviated transcription (Latin):
abortu solis usq: ad occasũ humcinũ genus sut creatorẽ omiũ
atq factorẽ suũ salutifera confessione fide uenerat᷑ & colit
Cui etiã sũmitates imꝑii. rerũq potestates submissȩ sunt qͥa
eius dispositione omĩũ p̃latio regnorũ concedit᷑. Eius gͦ bonita¬
tis miscdici totius creaturȩ suȩ dilatandi. subdi etiã in extremi¬
tate t̾rȩ positarũ gentiũ corda ꝑfrigida scĩ sp̃s feruore in sui qͦq
agnitione mirabiliter ẽ. dignata succenđe. Quȩ enĩ ingloriosi
filii nrĩ audubaldi regis gentib quȩ ei sub positis inlustratione
clem̃tia redẽptoris fuerit oꝑata plenius exuicinitate locorũ
rtim głam conicimus cognouisse. Eius gͦ mirabile donũ
& in uob certa spe cȩlestis longanimitate conferri confidimꝰ
cũ ꝓfecto głosam coniugẽ urtm quȩ urĩ corporis pars esse
dinoscitur ȩt̾nitatis p̃mio ꝑsacri baptis matis regenerationẽ
illuminatã agnouimꝰ. Vnde p̃senti stilo głosos uos adhortan

Expanded text:
ab ortu solis usque ad occasum, humanum genus, quippe ut creatorem omnium atque factorem suum, salutifera confessione fide veneratur et colit: cui etiam summitates imperii rerumque potestates submissae sunt, quia ejus dispositione omnium praelatio regnorum conceditur. Ejus ergo bonitatis misericordia totius creaturae suae dilatandi subdi etiam in extremitate terrae positarum gentium corda frigida, sancti Spiritus fervore in sui quoque agnitione mirabiliter est dignata succendere. « Quae enim in gloriosi filii nostri Audubaldi regis gentiumque ei suppositarum illustratione clementia Redemptoris fuerit operata, plenius ex vicinitate locorum vestram gloriam conjicimus cognovisse. Ejus ergo mirabile donum, et in vobis certa spei coelestis longanimitate conferri confidimus. Cum profecto gloriosam conjugem vestram quae vestri corporis pars esse dignoscitur, aeternitatis praemio per sacri baptismatis regenerationem illuminatam agnovimus. Unde praesenti s
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ misit.
ut uos ab originali peccito eriper&. et ereptos de potestate neqͥtiȩ
pius dictũ ẽ. indm̃ patrẽ omĩpotentẽ & in iħm xp̃m filiũ eius
& spm̃ sc̃m̃. & inseparabilẽ trinitatẽ. fugatis demoniorũ sensib
expulsaq auob̵ sollicitatione uenenosi & deceptibilis hostis
t̃nȩ cohabitare eius opitulatione & munificentia ualeat
direximus. id ÷ camisiã cũ ornatura in auro unã & lenã anciria¬
nã unã. qđ petimus ut eo benignitatis animo gła urt̃ suscipiat.
quo a nob dinoscitur destinatũ.

Expanded text:
nitum misit, ut vos ab originali peccato eriperet et ereptos de potestate diabolicapius dictum est, in Deum Patrem omnipotentem, et in Jesum Christum ejusinseparabilem Trinitatem, fugatis daemoniorum sensibus, expulsaque a vobis sollicitatione venenosi et deceptibilis hostis,ternae cohabitare ejus opitulatione et munificentia valeatis. ncipis vobis direximus, id est, camisiam cum ornatura in auro una, et laena Anciriana una, quod petimus ut eo benignitatis animo gloria vestra suscipiat, quo a nobis noscitur destinatum.
Abbreviated transcription (Latin):
nire consueuit. & om̃s qͥ in eccłia affuerint t̃rae ꝓster¬
bit : Chebron quondã ciuitas & metropolis regnida
orientẽ stadio spelunca duplicẽ in ualle hab&e. ubi
sepulebra patit archarũ quadrato muro circundan¬
tur. capitib uersis ad aquilonẽ & haec singula sin¬
gulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis triũ
patriarcharũ candidis adam obscurioris & uilioris
ores & minores memoriae cernuntur. Alambre
herbosus ualde & floridus cãpestrẽ habens in uer¬
tce planiciẽ in cuiꝰ aqͥlonali parte quaercus abrahȩ
duoꝵ hominũ altitudinis truncus eccłia circũdata

Expanded text:
nire consuevit, et omnes qui in ecclesia adfuerint terrae prosternire consuevit, et omnes qui in ecclesia adfuerint terrae prosterbit: « Chebron quondam civitas et metropolis regni David, orientem stadio speluncam duplicem in valle habet, ubi sepulchra patriarcharum quadrato muro circumdantur, capitibus versis ad aquilonem; et haec singula singulis tecta lapidibus instar basilicae dolatis; trium patriarcharum candidis, Adam obscurioris et vilioris ores et minores memoriae cernuntur. « Mamre herbosus valde et floridus, campestrem habens in vertice planitiem; in cujus aquilonali parte quercus Abrahae duorum hominum altitudinis truncus ecclesia circumdata
Abbreviated transcription (Latin):
sed latitudine & longitudine praestat exceptis uitib
& oliuis rare ferax arboris. frum̃ti qͦq & ordei feraił
Neq eñĩ brucosa sed herbosa & florida soli illius ẽ
qualitas. In cuius sũma uertice ubi dñs ad caelos
ascendit. eccłia rotunda grandis t̃nas ꝑcircuitũ
cameratas habet porticus desuꝑ tectas. Interior
namq: domus ꝓpt̃ dñi corporis meatũ camerari
& tegi non potuit. altare ad orientẽ habens angus¬
to culmine ꝓtectũ. in cuiꝰ medio ultima dñi uestigia
giis seruat. haec circa aeream rota iacet usq ad cer¬
uicẽ alta ab occasu habens introitũ pendente desuꝑ
q: e regione lãpades in funib: pendentes usq iero¬
solimam ꝑ uitrũ fulgent. quarũ lux corda intuen¬
tium cũ quadã alacritate & conpunctione pauesa¬
cere dr̃ indie ascensionis dm̃cae ꝑ annos singulos
missa ꝑacta ualidi flamminis ꝓcella desursum ue¬

Expanded text:
sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus sed latitudine et longitudine praestat, exceptis vitibus et olivis raro ferax arboribus, frumenti quoque et hordei fertilis, neque enim brucosa, sed herbosa qualitas. In cuius summo uertice, ubi Dominus ad caelos ascendit, ecclesia rotunda grandis ternas per circuitum cameratas habet porticus desuper tectas; interior namque domus propter dominici corporis meatum camerari et tegi non potuit; altare ad orientem habens angusto culmine protectum, in cuius medio ultima Domini uestigia giis servat. Haec circa aerea rota jacet, usque ad cervicem alta, ab occasu habens introitum, pendente desuper que e regione lampades in funibus pendentes usque Hierosolymam per vitrum fulgent; quarum lux corda intuentium cum quadam alacritate et compunctione pavefacere dicitur. In die ascensionis Dominicae per annos singulos, missa peracta, validi flaminis procella desursum ve
Abbreviated transcription (Latin):
ferram̃toꝵ uestigia usq in p̃sens ostendit. Nã ex trinsecus
usq ad culminis sũmitatẽ totũ marmore tectũ est. sum¬
mum uero culm̃ auro ornatũ. aureã magnã gestat cru¬
c̃e. In huius ergo monum̃ti aqͥlonali parte sepulchrũ dñi
in eadem petra excisum longitudinis. uuii pedũ trium
mensura palmarũ pauim̃to altius eminet introitũ. ha¬
bens a latere meridiano ubi die noctuq xii lampades ar¬
dent. quattuor intra sepulchrũ. uii supra inmargine
dextro. Lapis qui ad ostiũ monum̃ti positus erat nũnc
fixus ẽ. cuius pars minor quadratũ altare ante ostiũ
nichilo minus etusdẽ monum̃ti stat. Maior uero in
orientali eiusdem eccłiae locũ qͥdrangulũ aliud altare
sub linteaminibus extat. Color autẽ eiusdẽ monum̃ti
& sepulchri albo & rubicundo ꝑmixtus eẽ udetur.
refert. Mons oluarũ altitudini monti sion par est.

Expanded text:
ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus ferramentorum uestigia usque in praesens ostendit. Nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est; summum uero culmcem. In hujus autem monumenti aquilonari parte sepulcrum Domini in eadem petra excisum longitudinis septem pedum, trium mensura palmorum, pavimento altius eminet, introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque duodecim lampades ardent; quatuor intra sepulcrum, octo supra in margine dextro lapis, qui ad ostium monumenti positus erat, nunc fixus est, cujus pars minor quadratum altare ante ostium nihilominus ejusdem monumenti stat, major vero in orientali ejusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus existit. Color autem ejusdem monumenti, et sepulcri albo et rubicundo permistus videtur. refert: Mons Olivarum altitudini montis Sion par est,
Abbreviated transcription (Latin):
paret
crucẽ
ꝑtulit argenteã modo ꝑ grandẽ sustinens cruce. penden¬
te magna desuꝑ aerea rota cũ lapidibus. Infra ipsum
uero locũ dñicae crucis. excisa in petra cripta est : in
suꝑ altare ꝓ defunctis honoratis sacrificiũ solet offerri
positis interim in platea corporibus. huius quoq ad
occasum eccłiae anastasis hoc ẽ resurrectionis dñicae.
rotunda eccłia tribus cincta parietab duodecĩ colum¬
nis sustentatur inter parietes singulos latũ habens
spatiũ uiae quae tria altaria in tribus locis pariet
medii continet. hoc ẽ australi. aquiloni. & occidentali.
haec bis qͣ ternas portas id est introitus ꝑ tres eregione
parietes habet. e quib quatuor ad uulturnũ. & qͣ tuor
ad eurũ expectant. huius in medio monum̃tum dña
rotundũ petra excisum ẽ. Cuius culmen intrinsecus stax
homo manu contingere potest. ab oriente habens introi¬
tũ. Cuius lapis ille magnus ad positus ẽ qđ intrinsecus

Expanded text:
pore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quibus quattuor ad uulturnum et quattuor ad eurum spectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est, cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ille magnus adpositus est, quod intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
ircũdata
est. Haec de opusculis excerpta p̃fati scriptoris ad
sensũ quidẽ uerboꝵ illius. sed breinorib stricasq cõ¬
p̃hensa sermonibus nr̃is ad utilitatẽ legentiũ hysto¬
riis indere placuit. Plura uoluminis illius siquis sci¬
re delectat. uel in ipso illo uolumine uel in eo qđ
de illo dudũ strictim ex cerpsimus epito mate re¬
qui ret.

Expanded text:
ircumdata est. » Haec de opusculis excerpta praefati scriptoris ad sensum quidem verborum illius, sed brevioribus strictisque comprehensa sermonibus, nostris ad utilitatem legentium Historiis indere placuit. Plura voluminis illius si qui  Al., si quem; al., si quis scire delectat, vel in ipso illo volumine, vel in eo quod de illo dudum strictim excerpsimus, epitomate requirat.