comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uigit deinde. Nam nũc temporis aduerbiũ alibi loci. ut cũ protinus utraq tellus una so
TMartis sacrario ancilia ꝯmorie̾ unde ẽ in uuꝰ utq impulit arma. bacnimabile bellũ
Eetariũ fera gens etiam apud maiores fuit. Nam ip̃i sunt Misu quos Salii. a liculoi
dic̃ e̾e̾ supatos hyrcanis uę: gens est dicta a silua byrcania ubi sunt tygres. Arabisue pa¬
daniꝗ petor. Item lectũ est ęthiops et ethiopus: sed mõ m̃i ethiops dicintꝰ a mrorãꝙ se¬
qui ingenti ambitu ip̃m ortum diei dic̃ proppłis parthosq reposce̾ signa. hc ĩ limiorẽ
Auguit posuit. quo regnãte a ꝑthis repetira sunt signa. q̃ crassꝰ ꝑdiderat ꝗ cũ auiditłꝰ
sua contra hospicia bellum suscepisset captus cũ filio est. et necatus insuso in os auro¬
sunt geminibelli porte: sacrariũ hoc Numa pompiliꝰ fecerat circa imũ argylletũ iuxta

Expanded text:
iugiter, deinde: nam nunc temporis est adverbium, alibi loci, ut "cum protinus utraque tellus una foiugiter, deinde: nam nunc temporis est adverbium, alibi loci, ut "cum protinus utraque tellus una foin Martis sacrario ancilia movere, unde est in octavo «utque inpulit arma». LACRIMABILE BELLVM Getarum fera gens etiam apud maiores fuit: nam ipsi sunt Mysi, quos Sallustius a Lucullo dicit esse superatos. HYRCANISVE gens est dicta a silva Hyrcania, ubi sunt tigres. ARABISVE Pdanique potor». Item lectum est ‘Aethiopus’ et ‘Aethiops’, sed tantum ‘Aethiops’ dicimus. AVRORAMQVE SEQVI ingenti ambitu dixit ipsum ortum diei pro populis. PARTHOSQVE REPOSCERE SIGNA hoc in honorem Augusti posuit, quo regnante a Parthis repetita sunt signa, quae Crasssua contra auspicia bellum suscepisset, interdicentibus tribunis plebis, captus cum filio est et necatus infuso in os aurost belli portas Numa Pompilius fecerat circa imum Argiletum iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
Sait longa placidas in pace regebat. Item dicturꝰ est ardel ĩ excita ausonia atq ĩmobilãte Et
aues: q̃ ne sint cõtraria accipiamꝰ Italiam pͦ caluisse bełł medio tpre ꝗeuisse et ad anti
quũ nũc reuerti sic̃ romani bello flagrauere sub Romulo: ꝗeuere sub Numa sub sullo
hosalio pstina studia repetiuerũt hinc est ꝙ & ip̃e Uirgiliꝰ ait. longa placidas ĩpace rege¬
bat nõ ppetua. Item desuetaq bello agmina in arma uocat subito ferrũq retractit. Nam
retractare est repetẽ quod omissas. tale aliꝗd dic̃ degenere syllano. Salii. nã uolens oñde
antiquos mores eius cõsulares fuisse uicino nõ grauissimos. syllam uero florentissium
ait. Igitur sylla patricię gentis fuit familia iam extincta maioꝵ ignauia Quẽ protinus.

Expanded text:
ait "longa placidas in pace regebat" , item dicturus est "ardet inexcita Ausonia atque inmobilis anteait "longa placidas in pace regebat" , item dicturus est "ardet inexcita Ausonia atque inmobilis anteacies" . quae ne sint contraria, accipiamus Italiam primo caluisse bellis, medio tempore quievisse, et ad antiquum studium nunc reverti, sicut Romani bello flagravere sub Romulo, quievere sub Numa, sub Tullo Hostilio pristina studia repetiverunt. hinc est quod et ipse Vergilius ait 'longa placidas in pace regebat', non perpetua, item "desuetaque bello agmina in arma vocat subito ferrumque retractat" : nam retractare est repetere quod omiseras. tale aliquid dicit de genere Sullano Sallustius: nam volens ostendere antiquos maiores eius consulares fuisse, vicinos vero ignavissimos, Sullam autem florentissimum, ait "igitur Sulla patriciae gentis fuit, familia iam extincta maiorum ignavia" . quem protinus
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ : fremitu ipłi bonũ nomen imposuit. frangini ꝑmansit ĩrupis translatione. Sacrile¬
go sanguine: qr bellũ sumebant contra uoluntatẽ deoꝵ .otisq deos uenerate᷑ seris qr religic
ngida dic̃ semel male cõmissa nulla rõne reuocari horatius dira detesta nulla expiat᷑ uitu¬
ma p arta quies s. uicine mortis bũsicio In limine portus securitas om̃is ĩ promptu ẽ
funẽ febci spolior: exequus tm̃ regalibus careo Moserat Uarro uult morẽ ce comunẽ sensum
oũim simul hĩtantiũ ꝗ inueteratꝰ ꝯuetudĩem fac̃ hesperio ĩ latio. hoc ẽ in antiquo. Nam ut
ĩprimo diximꝰ duo latia fueru̾t unde nõ frustra hespio addidit. Ꝙxaũt dic̃ hauc cõsuetudi¬
nem antiquã fuisse falsum ẽ Nam a Numa pompilio pͥmũ instituta est sedcarm̃ ut sol&
miscet historiam. Notandũ eẽ ĩ cõnexũ hũc locũ siquis tutiũs libri textũ consideret Nã¬

Expanded text:
CONSILIVM fremitui populi bonum nomen inposuit. FRANGIMVR permansit in rupis translatione. SACRILEGO SANGVINE quia bellum sumebant contra voluntatem deorum. VOTISQVE DEOS VENERABERE SERIS quia religio rigida dicit semel male commissa nulla ratione revocari: Horatius «dira detestatio nulla expiatur victima». PARTA QVIES scilicet vicinae mortis beneficio. IN LIMINE PORTVS securitas omnis in promptu est. FVNERE FELICI SPOLIOR exequiis tantum regalibus careo. MOS ERAT Varro vult morem esse communem consensum omnium simul habitantium, qui inveteratus consuetudinem facit. hesperio in Latio hoc est in antiquo: nam, ut in primo diximus, duo Latia fuerunt, unde non frustra 'Hesperio' addidit. quod autem dicit hanc consuetudinem antiquam fuisse, falsum est; nam a Numa Pompilio primum instituta est. sed carmini suo, ut solet, miscet historiam. notandum sane inconexum esse hunc locum, si quis totius libri consideret
Abbreviated transcription (Latin):
Sciendũ tñ uirgilm ommorẽ proiĩcie sue locutũ. in qua bñ canẽtes cigni rautiores sũt¬
ecce sabinoꝵ usurpat hoc. Nam clausus dux sabinoꝵ post exactos reges cũ ꝗnq milib cliẽtũ et
amicoꝵ uenit suscepais hĩtandã urbis ꝑtem accepit Ex quo et claudia et tribus ẽ famlia
partẽ data roma sabinis hec de alia traxit historia. Nam post sabinoꝵ captũ et factũ inter
romulũ et T. saciũ foedus recepi in urbẽ sabini sunt sed hac lege ut ĩ oĩbus eẽnt ciues
romani: excoepta ĩsuffragii latione. Nam magrãtus nõ creabantꝰ amiterna cohors de ami¬
tero oppido. prisciq ꝗrites .i. sabini Prisciaut̃ ideo qr post foedus titi et Romuli placuit
modo trebulam dicunt apud hanc hanibal deleuit populũ Ro. lucanꝰq. nõ ĩpunica¬
tas nomentana nõ fuerat ut in uiͦ ait. hi tibi nomẽtum et gabios Item hec tũ nomiua erũt

Expanded text:
suae locutum, in qua bene canentes cycni rauciones D. S. Vsurpat hoc: nam Clausus, Sabinorum rex, post exactos reges, cum quinque milibus clientum et it, et susceptus habitandam partem urbis accepit: ex quo Claudia et tribus est et familia Postquam in partem data Roma sabinis hoc de alia traxit historia. nam post Sabinarum raptum et factum inter Romulum et Titum Tatium foedus recepti in urbem Sabini sunt, sed hac lege, ut in omnibus essent cives Romani, excepta suffragii latione: nam magistratus non creabant. Ad v. 710 Amiterna cohors de Amiterno oppido. priscique quirites id est Sabini. prisci autem ideo, quia post foedus Titi et Romuli placuit modo Trebulam dicunt. apud quam Hannibal delevit populum Romanum: Lucatas Nomentana non fuerat, ut in sexto ait "hi tibi Nomentum et Gabios" , item "haec tum nomina erunt
Abbreviated transcription (Latin):
culis aut Dicimus aũt et hox p̃neste ut ꝗq altũ p̃neste uiri et hec p̃nestis unide est¬
tandem gabios condiderũt unde pite arua dix̃. nõ moenia. Sane illic iuno religiosii sic̃
colunt. sabinoꝵ hngua hec saxa uocant᷑ Quidam dux mauus gabinos de suis loaseli
feral aut alusit ad historiã. Nama Antoniꝰ augiisti sorore cõtempta postꝙͣ et elcopatrã
aut si antiptosis quos pascit amasenus Est aũt fliuuꝰ uicinus cuntati ꝑuertatũ q̃ ẽ in¬
furor Fuluosq lupi de pellegaleros. Galerus genus est pilei ꝗd fronto
moꝵ fuerat grnust Mesappus equũ domitor neptuuta ꝓles hica lesappus ꝑ maread
italiam uenit. unde Neptutu dictus est filiꝰ quẽ ĩuulnerabilẽ ideo dic̃ qr nusꝙ periit

Expanded text:
culis fuit. dicimus autem et 'hoc Praeneste', ut 'quique altum Pculis fuit. dicimus autem et 'hoc Praeneste', ut 'quique altum Ptandem Gabios condiderunt: unde perite 'arva' dixit, non moenia. sane illic Iuno religiosissime ccolunt Sabinorum lingua saxa hernae vocantur. quidam dux magnus Sabinos de suis locis elicfertilis: aut adludit ad historiam. nam Antonius Augusti sorore contempta postquam Cleopatram aut sit antiptosis 'quos pascit Amasenus'. est autem fluvius, qui Anagnienses agros in Fulvosque lupi de pelle galeros galerus genus est pillei, quod Frociamenti fuerat genus. AT MESSAPVS EQVVM DOMITOR hic Messapus per mare ad Italiam venit, unde Neptuni filius dictus est: quem invulnerabilem ideo dicit, quia nusquam periit
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ab arboribis ilicibus ꝗ̃ illic abuindant Ibi erãt
pentifices et dui indigetes. sic̃ etiã romę erant et & illic duo frẽs ꝗ diui appellabãt. ho so
uĩ templũ ioius abiccit quem uirgines aquitũ euntes uixta ignem iuentũ sustulerũt.ꝗ
a fonte hau longe erat Unde uulcani dictus est aliꝰ Ceculus aũt ideo qr oculis minorib
fuit. quã rem etfic̃ freqñtea fumus. hic postea collecta multitudiẽ postꝗ̃. diu latrocima¬
tus est p̃nestinam ciuitatẽ in montibus condidit et cũ ad ludos uicinos populos ĩuitasss
coepit cos hortari ut secum hĩtarent et progłia iactare se filiũ uulcani. qđ cũ illi nõ cre¬
derent ĩnocato uuilcano ut eũ filiũ suũ ꝯprobaret omĩs illi multitudis coctus flãma ẽ¬
circũdatuis. uo facto cõmoti om̃es simul hĩtauerũt et uulcati filiũ eẽ crediderũt. hĩc
est om̃is quem creddidit et as qĩ post dubitationem. et qr̃ sine dubio etas uaria ĩspecta¬

Expanded text:
id est ab ilicibus, quae illic abundant. ibi erant pontifices et dii indigetes, sicut etiam Romae. erant etiam illic duo fratres, qui divi appellabantur. ho templum Iovis abiecitque. virgines aquatum euntes iuxta ignem inventum sustulerunt, qui a fonte haud longe erat: unde Vulcani dictus est filius. Caeculus autem ideo, quia oculis minoribus fuit: quam rem frequenter efficit fumus. hic postea collecta multitudine postquam diu latrocinatus est, Praenestinam civitatem in montibus condidit. et cum ludorum die vicinos populos invitasset, coepit eos hortari ut secum habitarent, et pro gloria iactare se filium esse Vulcani. quod cum illi non crederent, invocato Vulcano, ut eum filium comprobaret, omnis illius multitudinis coetus est flamma circumdatus. quo facto commoti omnes simul habitaverunt et Vulcani filium esse crediderunt. hinc est 'omnis quem credidit aetas', quasi post dubitationem, et quia sine dubio aetas varia in specta
Abbreviated transcription (Latin):
faliscos haleus condidit inmutato h in ẜ falisci dicti sunt sicut febris dr̃ quȩ antea he¬
bris dicebat᷑ forinię q̃ hormaie fuerũt
ab ip̃is uira foenalia collegit et nõ nulla suplementa .xii. tabulaꝵ accepit quas hũerant
Nam ab atheniẽsib x hũerunt tabulas. hi soractis hẽnt arcei. soracte ꝗẽ mons apud
et cimini cũ mõte lacum: et lacus et monis hoc nomine appellãt Sane hax hẽt fabula ids
hercules ad hos populos uenit. ꝗ cũ a singulis puocaret ad oñdendã urtutẽ defruirse ar
uectem serreum. quo exercebat᷑ ꝗ cũ terrę ee̾t affixus et a nullo potuisiet auferri ianꝗ¬
rogatus sustulit unde ĩ mensa uis aque secuta t̃. quȩ ciminiciũ lacũ fecit. Iucosꝙ ci¬
penos unde & porta capeni ꝗ̃ iux̾ camoenas est nomen accepit. aequar nũo digesri

Expanded text:
Faliscos Halesus condidit. hi autem, inmutato h in f, Falisci dicti sunt, sicut febris dicitur quae ante hebris dicebatur, Formiae quae Hormiae fueruntinde multa iura fetialia collegit et non nulla supplementa duodecim tabularum accepit, nam ab Atheniensibus decem habuerunt tabulas. HI SORACTIS HABENT ARCES mons apud ET CIMINI CVM MONTE LACVM et lacus et mons hoc nomine appellantur. Sane hoc habet fabula. Aliquando Hercules ad hos populos venit. Qui cum a singulis provocaretur ad ostendendam virtutem, deiecisse dicitur vectem ferreum, quo exercebatur. Qui cum terrae esset adfixus et a nullo potuisset auferri,rogatus sustulit, unde inmensa vis aquae secuta est, quae Ciminum lacum fecit. LVCOSQVE CAPENOS unde et porta Capena, quae iuxta Camenas est, nomen accepit. AEQVATI NVMERO digesti
Abbreviated transcription (Latin):
ximius numĩa utriusq sexus uident iõ qr ĩcorporea et qđ uolũt assumũt corpus ut¬
sis ilibus. Nam ꝗd Mlarulus minographus dixit tu hectorem unitaris ab ilio nũqͣ recę¬
dis quom deguloso dicẽt alusit ad ciuitatis nomen. Nam ab ili debuit dice̾ bene aũt
ea loca uilnerata dic̃ q̃ statim mortẽ afferre nõ possent ut douiũ reduet et ecͣt cĩ belloꝵ
ctis dix̃ Expͥmit aut antiquũ morẽ ut diximus .s̃. Nam pͥmũ cimeis scindebant fusile¬

Expanded text:
ximus, numina utriusque sexus videntur iximus, numina utriusque sexus videntur isis ilibus?" nam quod Marullus mimographus dixit "tu Hectorem imitaris: ab ilio numquam recedis" , cum de guloso diceret, adlusit ad civitatis nomen; nam 'ab ili' debuit dicere. bene autem ea loca vulnerata dicit quae statim mortem adferre non possent, ut domum rediret et esset causa bellorum: actis' dixit. exprimit autem antiquu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc diõ: alios pulchritudo Turni: alios nobilitas: alios uirtus mouebat ad bellũ. Nã hoc
est aĩs andacib implet. affectione sui inicit onĩbus magnanimitatẽ. arte noua: dolo.
speculata locũ quo littore: nomen pronomĩe posuit. nõ ꝑ nomĩbus. Unde mõ noue in¬
ter duo nomĩã uniũ pronomen posuit. Nam recte qͦ loco dicẽ: et hoc semel tm̃ fecit. n
sidiĩs cursuq cursii agitabat: Nam ĩsidiis circũ ueĩmus nõ agitamꝰanibꝰ rabiem. su¬
diũ mutauit ĩ rabiem. noto odore: ceruino. solent. nita ĩstitui: horatius. uenaticus¬
nde pueri. tyrri filii et ut diximus .s. alludit ad nomen. Namꝰ tyrrus dcũs ẽ pastor apđ
Nam hoc est. et late custałia credita campi. magi᷑ aũt pecoris ẽ ad quẽ oũ ꝑtinẽt atima¬
ha. Cicero nomina hõĩem. quem magr̃m pecoris dicebat. Siliua: honũ puellę rustice nomẽ for¬

Expanded text:
hoc dicit: alios pulchritudo Turni, alios nobilitas, alios virtus movebat ad bellum. Nam hoc hoc dicit: alios pulchritudo Turni, alios nobilitas, alios virtus movebat ad bellum. Nam hoc est «animis audacibus implet», adfectione sui inicit omnibus magnanimitatem. arte nova dolo. SPECVLATA LOCVM QVO LITORE pronomen pro nomine ponitur, non pro nominibus: unde modo nove inter duo nomina unum sidiis cursuque cursu agitabat: nam insidiis circumvenimus, non agitamus. Ad v. dium mutavit in rabiem. NOTO ODORE cervino, solent enim ita institui: Horatius  v. 484 Tyrrhidae pueri Tyrrhi filii. et ut diximus supra, adludit ad nomen: nam Tyrrhus dictus est pastor, apud nam hoc est «et late custodia credita campi». Magister autem est pecoris ad quem omnia pertinent animalia: Cicero «nominat hominem, quem magistrum pecoris esse dicebat». SILVIA bonum puellae rusticae nomen for
Abbreviated transcription (Latin):
siderate facem iuueni ĩiecit q̃ cito ex ardescit et drsinit. Supͣ uero amatȩ ẜpeniẽ iiecit
ut ĩmulieribus semꝑ uiget uenenũ atro lumine: atri lumĩs tedas. ut pulchia faciat te
prole pentem. Aito aũt limine. furiali inferno ałs aũt rõne caret.Sub pectore: ubi fellis
uel uirgis facta unde est flãma ualidior. costis. aũt lateribꝰ et bñ antiquũ respex̃ morẽ
Nam ollas suspendebãt. sed positis circũ ciiga ignem adhibebant costis .i. lateribus. t urit
inuis aque uis .i fumidus aque amnis. trecĩmerito. Nam pł esse & alteriiis reiamnis
ut fluuios uidet ille cruoris: hanc aũt dieresim Tucca. et uarrus fecerũt. Nam Uirgli
sic reliq̃rat. fuerit ĩtus aque amnis: et exuberat ut aquę amnis. qd satis aspee fuit noc¬

Expanded text:
cit satis considerate facem iuveni iniecit, quae cito et exardescit et desinit, supra vero Amatae serpentem iniecit, cit satis considerate facem iuveni iniecit, quae cito et exardescit et desinit, supra vero Amatae serpentem iniecit, quod in mulieribus semper viget venenum. Ad v. 457 Atro lumine atri luminis taedas, ut "et pulchra faciat te prole parentem" . 'atro' autem 'lumine' furiali, inferno; alias ratione caret. sub pectore ubi fellis de virgis facta, unde est flamma validior. costis autem lateribus. et bene antiquum respexit morem: nam ollas non suspendebant, sed positis circumcirca ignem adhibebant. Ad v. 464 Furit intus aquai fumidus id est aquae amnis: nec inmerito; nam potest esse et alterius rei amnis, ut "fluvios videt ille cruoris" . hanc autem diaeresin Tucca et Varius fecerunt: nam Vergilius sic reliquerat "furit intus aquae amnis" et "exuberat amnis" : quod satis asperum fuit. no
Abbreviated transcription (Latin):
festinus. nã letari nõ debet ꝗ ꝑdebat uxorẽ sic̃ s̃ ĩpo. uela dabant lȩti. flumĩe pulchro:
xicta situ senectus: iprĩs longinꝗtare. exqua nascit᷑ sitiis. Ueriq effocta: cassa ueritatis¬
nõ ętas. saltem religio sacerdotii. Exarsit in iras. comunis ymo hẽt: ardeo illa re sed sigu¬
ratus ardeo illã rem dicimꝰ. Et est spẽał Cornelii elocutio. oranti. Ioqñti: unde Oratores
dicimꝰ. T remor xccupat artus: uicinitate .s furiȩ nam tremor furoris ẽ. Tantaq se facies¬
aperit: semoto anili uultu. quẽ finxerat: et quo se induerat. sic̃ s̃ ĩ.iͦ de Uenẽ et ueram
iungũt ut sit sẜus. respice eam. quã dicis falsa deludi formidine. Ad hec ad sũ .i. adre¬
gum arma et ad bella. Quõ ergo dicis.. suꝑfluo his ĩserar rebus ad quas ueni. Alii respiͤ

Expanded text:
festinus; nam laetari non poterat qui perdebat uxorem: sic supra "vela dabant laeti" . flvmine pulchro festinus; nam laetari non poterat qui perdebat uxorem: sic supra "vela dabant laeti" . flvmine pulchro  . Ad v. 440 Victa situ senectus temporis longinnon aetas, saltem religio sacerdotii. EXARSIT IN IRAS communis sermo habet ‘ardeo illa re’, sed figuratius ‘ardeo in illam rem’ dicimus: et est specialis Cornelii elocutio. ORANTI loquenti: unde etiam oratores dicimus. TREMOR OCCVPAT ARTVS vicinitate scilicet furiae: nam tremor furoris est. TANTAQaperit semoto anili vultu, quem finxerat et quo se induerat: sic supra de Venere "et vera inciungunt, ut sit sensus: respice eam quam dicis falsa deludi formidine. ad haec adsum id est ad regum arma et ad bella. quomodo ergo dicis, quod superfluo his inserar rebus, ad quas veni? alii 'respice
Abbreviated transcription (Latin):
embra exuit bñ exut. Nam dũ cũ uolũt uideri indiuĩt se corꝑibus ꝑꝑ mortailiũ cculõ
nam ĩ corporei sunt a lbos cum uitta .⁊ etiã albas uittas Ramũ ĩnecnt oliue: aut coronã
ꝙ cui debeat accomodari Ex quo ĩtelligimis hanc quã fac̃ arduã ẽẽ cõnexionẽ. Nlm pauẽ
futun tpris est fusos uero est ꝑticipiũ p̃teritũ Dic̃ aũt patieris ut tottui labores f indãt
ẜimo aũt hic tractus c̃ de pecunia Nam scribi ẽ diri. horatius scribȩ decẽ nerio nõ ẽ saris
adde cicute. Rescribi uero reddi Horatius dictantisq. tu nũqͣ̃ rescribẽ possis Terentius ar
dem dicẽt. Nam ꝑ coemptõem facto mrĩonio sibi ĩuicẽ succedebãt Tyrrhenas sterne: ut .i. se¬
quẽ italiam uentis. Sane notũ est bello multũ potuisse tyrrhenos. et suisse p̃cipue ĩfestos
latinis ut hi bellũ assidue ducũt cũ gente latina. hec adeo tibi me. addidit auc̃tatẽ qr sat

Expanded text:
EMBRA EXVIT bene ‘exuit’: nam dii cum volunt videri, induunt se corporibus propter mortalium oculos; nam incorporei sunt. ALBOS CVM VITTA id est etiam vittas albas. RAMVM INNECTIT OLIVAE aut coronam docet, quod cui debeat accommodari. ex quo intellegimus hanc quam fecit arduam esse conexionem: nam 'patiere' futuri temporis est, 'fusos' vero participium est praeteritum. dicit autem: patieris ut tot tui labores fundantur22 Transcribi tradi. sermo autem hic tractus est de pecunia, nam 'scribi' est dari: Horatius "scribe decem a Nerio: non est satis: adde Cicutae" : 'rescribi' vero reddi: Horatius "dictantis quod tu numquam rescribere possis" . Ad dem diceret: nam per coemptionem facto matrimonio sibi invicem succedebant. TYRRHENAS STERNE ACIES ut «i, sequere Italiam ventis». Sane notum est in bello multum potuisse Tyrrhenos et fuisse praecipue infestos Latinis, ut «hi bellum adsidue ducunt cum gente Latina». H
Abbreviated transcription (Latin):
Ueneri genus. dictũ est Ip̃e latinus acsi dicẽt quẽ ȩneę cã cogorodisse.
Unde &amate nulla at mentio q̃ est troianis inimica. Urbanus tñ hũc lorum accip̃
Est aũt ĩ latere campanię et apulię ubi hyrpini sunt et hẽt aquas sulphureas deo gra
cat adeo ut uutime circa hinc locũ nõ imolarent᷑ sed odore perirẽt ad aquam applicatę
et hoc erat genuslitatioĩs. Sciendũ tñ Uarronẽ enumerare quot loca ĩ Italia sint eus
procedit ut sit est ĩuallibus italię montuose. Nata hoc loco montes penitus nõ sunt¬
ho nomen apud maiores triũ geneꝵ fuit. Enniꝰ feminino posuit horatiꝰ mascu¬
lino q̃ nemora aut quos agorꝰ in specus pluralem tm̃ agenere masculino hẽ mꝰ¬
implorantq deos ad auxiliũ et ultionem. obtestantq latinũ : pꝑ cedem factã te¬
stem adhibent et dicũt auctores rupti soederis essetroianos. cũ ip̃i pacis ura teme
est dictum ut at medias in ter cędes exultat amaron. nemora aina ꝑ nemora Th¬

Expanded text:
is" . ipse Latinus ac si diceret, quem Aeneae causa cogor odisse: unde et Amatae nulla fit mentio, quae est Troianis inimica. Urbanus tamen totum hunc locumest autem in latere Campaniae et Apuliae, ubi Hirpini sunt, et habet aquas sulphureas, ideo grcat, adeo ut victimae circa hunc locum non immolarentur, sed odore perirent ad aquam adplicatae. et hoc erat genus litationis. sciendum sane Varronem enumerare quot loca in Italia sint huiuprocedit: ut sit, est ihoc nomen apud maiores trium generum fuit. Ennius feminino posuit, Horatius masculino "quae nemora aut quos agor in specus" entati. Ad v. 576 Implorantque deos ad auxilium et ultionem. obtestantvrque latinum propter caedem factam testem adhibent, et dicunt auctores rupti foederis esse Troianos, cum ipsi pacis iura temeest dictum, ut «ad medias inter caedes exultat Amazon». NEMORA AVIA per nemora. TH
Abbreviated transcription (Latin):
iuenit Uctrix ÷ noni compos affatii iam cũ suꝑbia. bñ aũt ei in pͥncipio denegauit orõ¬
nem qi ad sceleri festinãti quã mõ rribuit post bella iam cępta .b ello discordia tristi: Iuno
ni ur nemo qdẽ impio possint ĩ pacem redire et hoc ẽ qđ dic̃ uicinos ppłos fbederibꝰ iũge
fortuna laboꝵ est ip̃a regam certa uolũtas si tua ĩ hoc ꝯsentit auctͣas. In sani martisamoe
homeri epitheton
spargam arma memĩt sui.nã s̃ dixit

Expanded text:
ictrix voti compos. adfatvr iam cum superbia. bene autem ei in principio denegavit orationem, quasi ad scelera festinanti: quam modo tribuit post bella iam coepta. Ad v. 545 Bello discordia tristi Iuno vi, ut ne tuo quidem imperio possint in pacem redire. et hoc est quod dixit 'adfatur vocefortuna laborum est, ipsa regam». CERTA VOLVNTAS si tua in hoc consentit auctoritas. INSANI MARTIS AMORE Homeri epitheton. SPARGAM ARMA meminit sui: nam supra dixit
Abbreviated transcription (Latin):
uicina. quibus sensus ꝑcipit᷑ anguem. aũt ĩtecti ꝑtem sui i furoris. Ieuia. pulchro
aũt ut furore teneatꝰ nã nũdũ furehat Tema uitte. tenia est uittaꝵ extremitas. udo.
sunt corpora adeo ut qua eũt uiã humore designẽt. Solito matrũ de more. iracũdia nã¬
non. sed hoc absolutũ est. Si aũt legeris at copulatuia ꝑtcula ẽ ad ornatũ solũ ꝑtinens
memorans ꝑ qđ duas res latenter aget. Nam dicẽdo origiem considerãdã docet et Tur
chus acrisiusq pr̃. Dãne acrisũ regis argiuoꝵ filia postꝙͣ est a ioue uiciata: pr̃ eã intra
arcam ĩclusam p̃cipitauit ĩmare q̃ delata ad italiam ĩuenta ẽ apiscatore cũ ꝑseo quẽ
sim ulabat. quod est sanor. Nam et pau lopost dicturus ẽ alecto stimulagit undiq hacci¬
cũ nsecrauerit filiã libero hymeneũ canit eius ac turni hymeneũ aũt nũc carmen nupta
enec bella remouẽt q̃ signisicauerat sumus augurũ Acrisiones dãne: pronymicũ idẽ nã¬

Expanded text:
vicina, quibus sensus percipitur. ‘Anguem’ autem iniecit partem sui, id est furoris. LEVIA pulchra. su. ‘Furentem’ autem ut furore teneatur; nam nondum furebat. TAENIA VITTAE taenia est vittarum extremitas. VDO sunt corpora, adeo ut quaqua eunt, viam umore designent. MATRVM DE MORE L. nondum anon sic'; sed hoc absolutum est. si autem 'at' legeris, inceptiva particula est, ad ornatum solum pertinens: memorans. per quod duas res agit latenter: nam dicendo originem considerandam, docet et Turchus acrisivsque patres Danae, Acrisii regis Argivorum filia, postquam est a Iove vitiata, pater eam intra arcam inclusam praecipitavit in mare. quae delata ad Italiam, inventa est a piscatore cum Perseo, quem simulabat, quod est sanorum: nam et paulo post dicturus est "Allecto stimulis agit undique Bacccum consecraverit filiam Libero, hymenaeum canit eius ac Turni. hymenaeum autem nunc carmen nuptiaAeneae bella removeret, quae significaverat fumus augurii. A
Abbreviated transcription (Latin):
tini et cum fratre coras et uirgĩs ala camillę: Auolem otrhinq niualẽ. mõtes thesia¬
ciuitatibus tonus orbis. Muln ꝗdem ex parte scripẜunt ad planũ ĩ ꝑtholomeꝰ g̾ta.¬

Expanded text:
tini et cum fratre Coras et virginis ala Camillae». HOMOLEN OTHRYMQVE NIVALEM montes Thessatini et cum fratre Coras et virginis ala Camillae». HOMOLEN OTHRYMQVE NIVALEM montes Thessacivitatibus totius orbis multi quidem ex parte scripserunt, ad plenum tamen Pt
Abbreviated transcription (Latin):
cules de bispania ꝑ campanũ in quadã campanie cuitate pompã rriũphi sui exhibruł
unde pompei dr̃ ciuitas Postea iuã baias caulam bubus fecit et eam sepuit ꝗ locus balia
manu pilum prope ẽ hasta romina ut gesa galloꝵ. sarisse Nacedonũ dolones: dolo ẽ
aut fligellũ intra cuiꝰ iurgam latet pugio. Aut sin Uarronẽ ingens contus cũ serro
breuissimo. Dolones aũt a falle ndo dict sunt .ꝙ dccipiant ferro cũ spem p̃strant ligni
nus hi simul omnes una fece̾ ciuitatẽ. et eam de srĩs muoris nomine tybur appel¬
lauerũt licet & alias fecerint singuli. Nũc ergo dic̃ duos ad bella uenisse dim isso¬
ĩciuitate ad custodiã tyhurte. uel sybumo. Cat illis. unde mons Catilli quẽ catellum
dicunt ꝑ corruptionẽ. corasoa cuiꝰ nomĩe ẽ cinitas ĩitalia. descendũt eentauris ex hac

Expanded text:
cules de Hispania per Campaniam in quadam Campaniae civitate pompam triumphi sui exhibuit: cules de Hispania per Campaniam in quadam Campaniae civitate pompam triumphi sui exhibuit: unde Pompei dicitur civitas. postea iuxta Baias caulam bubus fecit et eam saepsit: qui locus Bomanu pilum proprie est hasta Romana, ut gaesa Gallorum, sarissae Macedonum. dolones dolo est aut flagellum, intra cuius virgam latet pugio: aut secundum Varronem ingens contus cum ferro brevissimo. dolones autem a fallendo dicti sunt, quod decipiant ferro, cum speciem praeferant ligni. nus. hi simul omnes unam fecere civitatem et eam de fratris maioris nomine Tibur appellaverunt: licet et alias fecerint singuli. nunc ergo dicad civitatis custodiam Tiburno vel Tibure. CATILLVS unde mons Catilli dicitur, quem Catelli dicunt per corruptionem. CORAS a cuius nomine est civitas in Italia. DESCENDVNT CENTAVRI ex hac
Abbreviated transcription (Latin):
ua. ĩ silua collis auentini et dicendo auentini silua oñdit iam antea ita ce noĩatũ Rhe¬
cẽt mixta deo mortał. laurentia arua: laurentũ ciuitas płimũ potuit. Nam oniiã
uicina loca eius ĩperio subiacnerũt. unde nũcait arua laurentia cũ ux̃ tyberĩ eiꝰ¬
armenta hercules pauerit. Sed ẜm antiquũ sitũ ante albã et Romã tyberis laurenti¬
ni fiuit territorii Geryone. Geryones rex fuit hyspanie ꝗ ideo trimebris fingit᷑ ꝗrtri
bris in sulis p̃fuit ꝗ̃ idiacent hispanię balearice minori maiori et ebuse fingitur
et iam bicipitem canẽ hiĩsse qr et ierrestri et nauali certamĩe płimũ potuit hũc &¬
hercules uicit ꝗ iddeo fingit᷑ ad eum ola erea transuectus q. huĩt nauẽ sortẽ et xixmu
minitam. Sine sciendum declinari hic geryones gerione unde est ter geiiini nece.¬
geryone ut anchises anchise. Unde usurpauit Salu. geryonis dicens ueniẽs aũt her¬

Expanded text:
va in silva collis Aventini. et dicendo 'Aventini' ostendit iam antea ita esse nominatum. rheceret ‘mixta deo mortalis’. LAVRENTIA ARVA Laurentum civitas plurimum potuit, nam omnia vicina loca eius imperio subiacuerunt: unde nunc ait ‘arva Laurentia’, cum iuxta Tiberim armenta Hercules paverit. Sed secundum antiquum situm, ante Albam et Romam, Tiberis Laurentini territorium fuit. GERYONE Geryon rex fuit Hispaniae. Qui ideo trimembris fingitur, quia tribus insulis praefuit, quae adiacent Hispaniae: Balearicae Minori et Maiori et Ebuso. Ob hoc fingitur etiam bicipitem canem habuisse, quia et terrestri et navali certamine plurimum potuit. Hunc Hercules vicit. Qui ideo fingitur ad eum olla aerea transvectus, quod habuit navem fortem et aere munitam. Sane sciendum declinari ‘hic Geryones, huiGeryonae" — ut 'Anchises Anchisae': unde usurpavit Sallustius 'Geryonis' dicens. veniens autem Her
Abbreviated transcription (Latin):
conditaꝵ urbiũ dissensio ĩuenit᷑ adeo ut ne urbis ꝗdem rome origo diligenier possit¬
agnosci. Nam Salui. dic̃ urbem romã sicun ego accepi condidẽ atq hũere inicio tro¬
manę conditor arcis. Alii a homulo ut funiꝰ natirȩ auspiciis illa inclita roma. Sic
gitur tante ciuitatis certa rõ non apparet. Non mio si in alias opinione dubitatur.
unde nec historicos. nec comentatores narie dicentes imꝑine condẽnare delemꝰ nã
Quim rem etium nõ piu errorem afserre mapi sesiũ ese. ut ecce laurenitũ apico scũmẽ¬
ut laurentis regia pici. Itema lauinio lariti fratre esse lauiniũ dictũ. Item alatino laurẽtũ
Item a lauinia lauro lauiniũ Nec p̃nestinę fundator defint urbis. Pucste locus est hau lo¬
gt ab urbe dictus auimu. nec pries  i ab arboribiis ilicibus ꝗ̃ illic abundant ibi erãt

Expanded text:
umque dissensio invenitur, adeo ut ne urbis quidem Romae origo possit diligenter agnosci. Nam Sallustius dicit: Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere, atque habuere initio Troex Evandrus Romanae conditor arcis. Alii a Romulo, ut: En hujus, nate, auspiciis illa inclyta Roma 2. Si igitur tantae civitatis certa ratio non apparet, non mirum si in aliarum opinione dubitatur. Unde nec historicos, nec commentatores varia dicentes imperitiae condemnare debemus, quia Quam rem etiam non parvum errorem adferre manifestum est, ut ecce Laurentum a Pico factum eimus «Laurentis regia Pici»; item a Lavino, Latini fratre, Lavinum dictum; item a Lavinia Laurolavinium. nec praenestinae fundator defvit urbis Praeneste locus est haud longe ab urbe, dictus ἀπὸ τῶν πρίνων , id est ab ilicibus, quae illic abundant. ibi erant
Abbreviated transcription (Latin):
ccipite gͦ. qr uos bella appentis ac si dice̾t ut futur̃ samẽ iã nũc possitis timt᷑
notandũ apollinem q̃ dic̃ a iout cognostẽ ꝑ hocbus apollo. purus ĩpollutus. &
ẽ apollinis fixũ antonymasuĩ Quod alii dari nõ põt. nã sunt alia comunia
ut pr̃ oĩpotens furiaꝵ ego maxa s dco tpr̃t sunt furie ut nõ unũ eꝑitheton
famem & p̃nũciantes ĩ tahã cursu petitis: ex his q̃ norũt sidẽ dicendis acco¬
modat. Auam uos dira fames: ut Uarro in nͦ diuinarũ dic̃. oraculũ hoc a
dodone ioue apud epyrũ accȩperũt: quod mõ dixisse fingit harpyis. & tñ co¬
lorate tangit historiã. dicendo ꝗ̃ phoebo pr̃ oĩpotens Nosut ꝗ ĩiuria cedis. ista
dis usi sunt. Noc .n. põt esse zeuma ab inferiorib. quod plęrũq sit ut ei ꝑ
omnia unus sermo sufficiat ut iroiugena ĩterpres diuũ ꝗ nuiniã phoebi
ꝗ tripodas clari lauros ꝗ sidera sentis ꝑ er oĩa sentis ũtelligis plęrũq aliud sõ

Expanded text:
imis quia nos bellis appetitis: ac si diceret, ut futuram famem iam nunc possitis timerenotandum Apollinem quae dicit a Iove cognoscere. phoebus apollo purus, inpollutus: et est Apollinis fixum antonomasivum, quod alii dari non potest; nam sunt et alia communiaRIARVM MAXIMA adeo ipsae sunt furiae, ut et unum epitheton famem et praenuntiantes. ITALIAM CVRSVPETITIS ex his quae norunt fidem dicendis accommodant. QVAM VOS DIRA FAMES ut Varro in secundo divinarum dicit, oraculum hoc a Dodonaeo Iove apud Epirum acceperunt; quod modo dixisse fingit harpyias. Sed tamen colorate tangit historiam dicendo «quae Phoebo pater omnipotens». NOSTRAEQVE INIVRIA CAEDIS ista dis ‘usi sunt’; nec enim potest esse ab inferioribus zeugma, quod plerumque fit, ut ei per omnia unus sermo sufficiat, ut «Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii laurus, qui sidera» per
Abbreviated transcription (Latin):
Droli uero a pitore paludis uicint Nam ⁊ putto s alentinos obsedit milt
ingustus fundit᷑ induo promõtona brutiũ & salentinũ lui ariꝗomencus
alitio cretę. ciuitate: unde pꝑ sup̃dictam pulsus t̃ cãm ducis inchibei philoiit.
petilia muro: Ciuitas cincta modico muro ut crinemq madeniem subixiii r¬
dicta est i nolue. Nam captato augu¬
rio cõdita ẽ. uiłꝗ post relictũ illũ quo ducebant᷑ agreis campetiunt ciitaut iuia
sane numeri singułis ẽ philotetes aũt suit peintis silius hxrculis comes quẽ hercules
cũ hoĩcm in oeta monie deponẽt petit nealicui corporis siu reliꝗis indicirt ne ẽc̃i
ię expugnitionem. Inuentus itaq philotetis cũ ab eohercules qrent t pmonegi¬
scpulcrũ cogent᷑ pede locũ pcussit. cũ noltet dice̾ postricũ ipẽ dicẽr id heliñ unius

Expanded text:
t ait angustias finditur in duo promontoria, Bruttium et Sallentinum». LYCTIVS IDOMENEVS a Lycto, Cretae civitate, unde propter supra dictam pulsus est causam. DVCIS MELIBOEI PHILOCTETAE petilia muro civitas cincta muro modico, ut "crinemque madentem subnixus rd est ‘volare’, quod captato augurio est condita, vel quod post relictum Ilium, quo ducebatur a Graecis, eam petivit civitatem. ‘Petilia’ sane numeri est singularis. Philoctetes autem fuit Poeantis filius, Herculis comes, quem Hercules, cum hominem in Oeta monte deponeret, petiit ne alicui sui corporis reliquias indicaret; de qua ie expugnationem. Inuentus itaque Philoctetes cum primo negalcrum eius cogeretur, pede locum percussit, cum nollet dicere. Postea per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑactis poterat. hinc si cytharã teneat: mitis ẽ Unde horatis. Cõdim mitis placi.¬
dusq telo suplices audis pueros apollo. Linquebãt dulces aĩãs Itẽ alibi et cum
cos .s. qui dñt aĩm esse ꝑpetuã et ad diuersa corpora transitũ face̾ quod t̃ bene
dicimur aĩas linque̾ quoꝵ nihil est p̃ter corpis. nã aiã pꝑetuitatis t̃ unde pa¬
linurus in uiꝰ nũc me fluctus hẽt hoc ẽ corpiis quod solũ meũ ẽ exurere
syrius agros: Syrius est stella inore caniis posita ꝗ̃ ãnis oĩbus orit circa uiniͦ.¬
nascit᷑ Hinc est et in totũ regnaret syruuis ãnũ. Item ut .s̃ lęuiseꝵ ãuus. tunc
aũt pestilentias creat. si in hac re ctiã gȩtero& consennat cursus astrolx. Sine ca¬
tuis hec seges ingratos telit et seret oĩbus ãnis. Interdũ rumẽta ut in pꝰ geor¬
gicoꝵ. Quid faciat lętas segetes hoc loco utrũq põt intelligi Ueniãq p̃cari.

Expanded text:
 Contra, si citharam teneat, mitis est; unde Horatius «condito mitis placidusque telo supplices audi pueros Apollo». LINQVEBANT DVLCES ANIMAS item alibi «et cum  facere. Quod si est, bene dicimus nos animas linquere, quorum nihil praeter corpus est; nam anima perpetuitatis est. Vnde Palinurus in sexto «nunc me fluctus habet», hoc est corpus, quod solum meum est. EXVRERE SIRIVS AGROS Syrius stella est in ore canis posita, quae annis omnibus oritur circa VIInascitur. Hinc est «et in totum regnaret Sirius annum», item supra «et letifer annus». Tunc autem pestilentiam creat, si in hanc rem etiam ceterorum consentiat cursus astrorum. Sane caatius "haec seges ingratos tulit et feret omnibus annis" , interdum frumentum, ut "quid faciat laetas segetes" : hoc loco utrumque potest intellegi. Ad v.
Abbreviated transcription (Latin):
Aceȩq insula circe : ꝗnũc circcus mõs a circe quodã. ut Uarro dic̃ ĩsula siccatis¬
nõlum paludibus. quę eim diuidebata continẽtueȩȩ aũt dicta ab asꝑnantium
noce ꝑꝑ celebratas illic corporo mutationes unde ẽ inaccessos ubi solis silia lucos
iux̃ aquã ẽ unde nũcripã flumĩs liitus uociuit.Sus. Nalr̃ longa ẽ licet ĩgeni¬
ĩuenta sit. Alii ꝗ sccũ more nauigãtiũ troiã portauerit. &onculo cognouierint
ibi esse cõdendã ciuitatt̃. ubi slio illa post suiss& ĩuenta: icit ergoĩcamramã
fugisse et ĩuenta ĩ laurolauinio a qua ascanius post Albs nomen ĩposuit T̃ rigĩta
capitaĩ foctus enixa. prodigiale fuit. quo significat᷑ iriginta ãnis regnaturur

Expanded text:
 siccatis paludibus quae eam dividebant a continenti. ‘Aeaea’ autem dicta ab aspernantium voce, propter celebratas illic corporum mutationes; unde est «inaccessos ubi Solis filia lucos». iuxta aquam est: unde nunc ripam fluminis litus vocinventa sit, alii, quod secum eam more navigantum Troiani portaverint et oraculo cognoverint ibi esse condendam civitatem, ubi sus illa post fugam fuisset inventa. dicitur ergo in Campaniam fugisse et inventa in Laurolavinio: a qua Ascanius post Albae nomen inposuit. Ad v. 391 Triginta capitum fetus enixa prodigiale est hoc, quo significatur triginta annis regnaturus
Abbreviated transcription (Latin):
licitũ & anentũ. & cinde canit. post ꝑacta solc̃iua. Nate dea: Ordot̾ natt dca
pauca tibi expediã dicus prohidẽt tiã coctera pec scirt h elenũ sariq uetat satue¬
ma uino. Omnia inquit uates nouit sed non pmutit᷑ omnia dicẽ fatis prolnibẽtib

Expanded text:
licitum et attentum. DEINDE CANIT post peracta sollemnia. NATE DEA ordo est ‘nate dea licitum et attentum. DEINDE CANIT post peracta sollemnia. NATE DEA ordo est ‘nate dea pauca tibi expediam dictis; prohibent nam cetera Parcae scire Helenum, farique vetat Saturnia Iuno’. ‘Omnia’, inquit, ‘vates
Abbreviated transcription (Latin):
quod meluis ẽ de sacrificantũ mort ante nephas exput ab hirpya p̃dictũ et sic ucit
aduaticinationt̃: ut aut hic expiatã famẽ intelligamꝰ scqñs einc̃ locus ut aderuꝗ
uocitus apollo cũ ꝯstet nisi ĩ hoc ĩtellexens loco famis ci nũq ĩuocatũ esst apoł¬
linis numen dubitationẽ aũt ĩ hoc loxo exorat. Nam orare ẽ pete cxorire
ĩpetrare ergo ĩpetrat paccm aut adĩꝗretidũ tempus aut admutigãdũ famis
ꝑiculũ uiitasq resoluit: In oratione sacros parẽ &i anutie et corporis cisu Nã
plęrũꝗ q̃ nõ possũt circi aiãm ficri fiũt circa corpus ut solut̾ uł ligart qͦ possit
anima. quod ꝑ se nõ pł ex cognatiõe sentire inde ẽ unũ exuta pedem ũũ clis in
ueste recincta bene gͦ helenus cuncta corporis soluit nequa ꝑte aĩo religato
adnurã accederet. Suspensũ. si suspeasus ip̃e numĩs plenus si suspensũ me sol¬

Expanded text:
de sacrificantum more ante nefas expiat ab harpyia praedictum, et sic venit ad vaticinationem. Vt autem hic expiatam famem intellegamus sequens efficit locus, ut «aderitque vocatus Apollo», cum constet, nisi in hoc intellexeris loco, famis causa nusquam invocatum esse Apollinis numen. Dubitationem autem in hoc loco ‘exorat’ facit; nam ‘orare’ est petere, ‘exorare’ impetrare. Ergo impetrat pacem aut ad inquirendum tempus aut ad mitigandum famis periculum. VITTASQVE RESOLVIT in ratione sacrorum par est et animae et corporis causa; nam plerumque quae non possunt circa animam fieri fiunt circa corpus, ut solvere vel ligare, quo possit anima, quod per se non potest, ex cognatione sentire. Inde est «unum exuta pedem vinclis in veste recincta». Bene ergo Helenus cuncta corporis solvit, ne qua parte animo religato ad numen accedat. SVSPENSVS si ‘suspensus’, ipse numinis plenus; si ‘suspensum’, me sol
Abbreviated transcription (Latin):
qui posse. Uiuo eꝗdem: ac si dice̾t si tñuita ẽ ĩfoeliciter uiuere. Excipit: signate
locutus ẽ: qr deiectã dixerat. excipiũt .n. q̃ cadũt. igna: cõgrua. et p̾ori cõueĩens.
hectoris andromache: si andromache seqñtib iũge: si andromachen suꝑioribus
Cõnubia ẜuas: tenes : ut ĩ.uiiͦ et nũc ẜuat honos tuus sedes ossaq nom̃. d emissa

Expanded text:
qui posse. VIVO EQVIDEM ac si diceret, ‘si tamen vita est infeliciter vivere’. EXCIPIT signate qui posse. VIVO EQVIDEM ac si diceret, ‘si tamen vita est infeliciter vivere’. EXCIPIT signate locutus est, quia ‘deiectam’ dixerat; excipiuntur enim quae cadunt. DIGNA congrua et priori conveniens. HECTORIS ANDROMACHE si ‘Andromache’, sequentibus iunge, si ‘Andromachen’, superioribus. CONVBIA SERVAS tenes, ut «et nunc servat honos sedem tuus ossaque nomen». DEMISSA
Abbreviated transcription (Latin):
et bñ ĩ luco ut dictũ ẽ .s. hectorcũ ad tumulũ .i. cenotaphiũ U iridi cespite: herbo¬
so. E tgeminas. unã marito alteram filio. Aut respex̃ certe illd: qͥr ĩferi gaudent
ĩpare gaudet. Nonstris: rebus ĩsperatis. iriguit uisu ĩmedio: dũ me cernit ob¬
stupuit. Calor ossa reliꝗt.i. extimuit. ut soluũt frigore mẽbra . Uera ne te facues:
Ordo t̃ .o. nate dea affers ne te mihi uera facies ueriis nũtius. uiuis ne: & ẜm mu
liebrem effectũ ĩterrogat. & br̃ suspicat᷑. nã & ĩferis sacrificat et ĩluco ĩ quo hĩtãt
manes hector ubi est: hoc ad eneȩ ꝑtinet gloriã. ut nũꝙͣ ab hectore discesisse uidea¬
tur. Sentitaut hoc si umbre uidẽt᷑ ĩsacris uł ĩseris dandis curnõ eoꝵ magis ꝗbiis
sacrificat᷑. F urenti :in solabilrͣ. et ĩpacienter dolẽti. Hisco: hisco est hiare nec posse lo¬

Expanded text:
et bene in luco, ut diximus supra. Ad v. 304 Ad tumulum id est cenotaphion. viridi caespite herboet bene in luco, ut diximus supra. Ad v. 304 Ad tumulum id est cenotaphion. viridi caespite herboso. Ad v. 305 Geminas unam marito, alteram filio: aut certe illud respicitinpare gaudet». MONSTRIS rebus insperatis. DERIGVIT VISV IN MEDIO dum me cernit, obstipuit. CALOR OSSA RELIQVIT id est extimuit, ut «solvuntur frigore membra». VERANE TE FACIES ordo est, ‘o nate dea, adfersne te mihi, vera facies, verus nuntius?’. VIVISNE et secundum muliebrem adfectum interrogat, et bene suspicatur; nam et inferis sacrificat et in luco, in quo habitant manes. HECTOR VBI EST hoc ad Aeneae pertinet gloriam, ut ab Hectore numquam discessisse videatur. Sentit autem hoc: si umbrae videntur in sacris, cur non eorum magis quibus sacrificatur? FVRENTI insolabiliter et inpatienter dolenti. HISCO hiscere est hiare, nec lo
Abbreviated transcription (Latin):
pñ aquo Iolossia dicta ẽ ꝑs epyri: quã heleniis postea a frẽ chaone quẽ ĩuenanoẽ
ꝑignorantiã dicit occidisse chaoniã noĩauit. qĩ ad solatiũ srĩs extincri ꝓ rogreddi¬
or portu classes et lutora linquẽs. hysteron protheron ĩsensu Ante .n. linꝗtur lit¬
tus. postei a portu procedit. Notandũ sane finitũ esse uersu ꝑticipio: quod rarox
apudd latinos est. et grecos uiciosum sollennes: legitimas &ãniuersarias grista
dona: tale est illud. quem semꝑacerbũ semꝑ honoratũ sic dii uoliustis hẽbo ⁊ nluco:
lucus ut .s̃. dictũ est nũꝙͣ ponit̾ sine relligione: nã in ip̃is hĩtant manes piorum
ꝗ lares manes sunt unde in uiꝰ nulli certa domus locis hĩtamus opacis. Falsi.
siculati. Manesq uocabat: sacrificuis ĩanis sepulturȩ cõciliabat manes hectoreos.¬

Expanded text:
patri: a quo Molossia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fpatri: a quo Molossia dicta est pars Epiri, quam Helenus postea a fignorantiam dicitur occidisse, Chaoniam nominavit, quasi ad solatium fratris exstincti. PROGREDIOR PORTV CLASSES ET LITORA LINQVENS hysteroproteron in sensu; ante enim linquitur litus et sic a portu proceditur. Notandum sane finitum esse versum participio, quod raro apud Latinos est, apud Graecos vitiosissimum. SOLLEMNES legitimas, anniversarias. TRISTIA DONA tale est illud «quem semper acerbum, semper honoratum, sic di voluistis, habebo». IN LVCO lucum, ut supra diximus, numquam ponit sine religione; nam in ipsis habitant manes piorum, qui lares viales sunt. Vnde in sexto «nulli certa domus; lucis habitamus opacis». FALSI simulati. MANESQ
Abbreviated transcription (Latin):
etab ip̃so su llio s ab ꝑtholomco. Nam ĩ libris de deoꝵ naͣ tria milia ãnod ma
Nx̃t accentũ & hũc ꝓbantẽ intelligamꝰ occisũ cũ Andregeo. Rem carmine si
diphni ego insiluis hĩc usq ad sidera notus sormosi petoris custos sormosioript̃. Ene¬
bia yuas patriomarito Atꝗ thebana fuit. sed aut. ꝓuĩciam ꝓ pr̃ia posuit ut italã q̃ro
ditas dicit. Cesisse marito: Cõsuctudĩs regię fuit ut legitimã uixos nõ heñtes
aliquam lic& captiuã m̃ pro lñma hẽrent adco ut liberi exip̃a nati succederẽt. Pyr¬
cũ uellet hermionẽ Menelai et helenȩ̨ filiam horesti iam antea desponsatã duce̾ uxo¬
rema horestis in sidiis ĩ templo delphici apollinis occisus ẽ. Sane moriens p̃cepit
um quo cũ a nauigatione cęteris grecis nauigantib. quos tamq uates sciebat es
se ꝑituros phibuerat. Inde factũ ẽ ut teneret regnũ pͥuigni Molossi ꝗ succederat

Expanded text:
et ab ipso Tullio; nam in libris de deorum natura tria milia annorum dhabet accentum, et hunc Abantem intellegamus occisum cum Androgeo. REM CARMINE SIGDaphnis ego in silvis, hinc usque ad sidera notus, formosi pecoris custos, formosior ibia servas?». PATRIO MARITO atqui Thebana fuit. Sed aut provinciam pro patria posuit, ut «Italiam quaero ditas dicitur. CESSISSE MARITO consuetudinis regiae fuit, ut legitimam uxorem non habentes aliquam, licet captivam, tamen pro legitima haberent, adeo ut liberi ex ipcum vellet Hermionen, Menelai et Helenae filiam, Oresti iam ante desponsatam, ducere uxorem, Orestis insidiis in templo Delphici Apollinis occisus est. verum moriens praecepit,  beneficium, quo eum a navigatione, ceteris Graecis navigantibus, quos tamquam vates sciebat tempestate perituros, prohibuerat. inde factum est, ut teneret regnum privigni, qui successerat
Abbreviated transcription (Latin):
sentua ꝗ distĩguũt scur helenũ cũ legerimꝰ ĩ lucino. uenit ętas ĩ unũ cõgeniem
adeo repletus numĩe nouit sacerdos ut restenetad dicenda Nam dicẽdo helenũ¬
fariq uetat saturmia uino oñdit p̃missum ad eneam ptine̾ aliier suũ nõ ĩteꝵ¬
ponet nomen. Prohiteuaũt scire mortẽ prĩs ad angẽdũ ĩopinatũ dolorẽ. ⁊empe¬
statẽ ab colo ĩmissam amorẽ didoĩs ĩ quo & gaudiũ quod ess& : et quod protii¬
sũ uile credẽ &si sciret eneas se de africa exiturũ nõ facile didoĩs cõsentiret amo¬
ribus. Nouimus aũt hac didonẽ agert ut si posset fieri regnũ italiȩ lybicas adũ¬

Expanded text:
distinguunt ‘scire Helenum’, cum legerimus in Lucano «venit aetas omnis in unam congeriem cet», et adeo repletus numine novit omnia sacerdos ut refrenetur ad certa dicenda; nfarique vetat Saturnia Iuno' ostendit praemissum ad Aeneam pertinere; aliter suum non interponeret nomen. prohibet autem scire mortem patris ad augendum inopinatum dolorem; tempestatem ab Aeolo inmissam; amorem Didonis, in quo et gaudium quidem est, sed quod inprovisum vile creditur. et si sciret Aeneas, se de Africa exiturum, non facile Didonis consentiret amoribus. novimus autem hoc Iunonem agere, ut, si possit fieri, "regnum Italiae Libycas aver
Abbreviated transcription (Latin):
de apollo clarius. Sanc q̃rit utnuĩ clarii geminãdũ sit .i. Ꝙsciẽdũ alr nõ pecdẽ nam
cli breuis ĩuenit̾ ut horatuis. Nec darius hac luct fores dydimeiq ꝗsꝗͣ ꝑ liurus¬

Expanded text:
de Apollo Clarius. Sane quaeritur utrum ‘Clarii’ geminandum sit ‘i’. Et sciendum aliter non procedure; nam de Apollo Clarius. Sane quaeritur utrum ‘Clarii’ geminandum sit ‘i’. Et sciendum aliter non procedure; nam ‘cla’ brevis invenit
Abbreviated transcription (Latin):
genus lini. quod abusiue ꝓlerũq pro uelo ponit᷑ Sant ĩ nũo singłi hec carbasis
dicitio. In płi uero hec carbasa  rouigenę ac si dicet generose ut alibi dardũde
libus publicas. Sed qr interpres generale nom̃ ẽ curit ꝑ spẽs. Nam ut ait Cigro
oĩs diinandi ꝑitia ĩduas ꝑtes diuidit᷑ Nãut furor ẽ ut ĩuatitinãtib Aut ars
ut ĩ aruspicis siue fulgorib suic ꝗ fulgurãt Et oũ ista ex st pendent lic& ꝑ¬
pis finibus cõtineintus. Unde Uirgilius oũ ei dat quẽ uult ꝑsectũ ĩtelli¬
gi ut hoc loco heleno ht̃ alibi asilȩ ĩ xͦ Cui pecudũ sibre coli cui sidera parcui
Et lingue uolucrũ & p̃sagi fulmis ignes duiũ ꝗ numĩa. põt & ĩterpres diuũ
distigui. Sane ꝑ oũ zeuma ẽ ab inferioribus. Sc̃nus ꝗ numĩa senis łr podes
mese fuerũt ĩ tẽplo apollĩs del phici ꝗbus suꝑĩposita phorbades uaticinabant᷑ Gla¬
ri laurus & hic ꝗ sentis sub audis Clariũ estoppidũ ĩsinibus colophonios un¬

Expanded text:
o velo ponitur. Sane in numero singulari ‘haec carbasus’ dicimus, in plurali ‘haec carbasa’. TROIVGENA ac si diceret ‘generose’, ut alibi «Dardanidlibus publicas. Sed quia ‘interpres’ generale nomen est, currit per species. Nam, ut ait Cicero, omnis divinandi peritia in duas partes dividitur: nam aut furor est, ut in vaticinantibus, aut ars, ut in haruropriis finibus contineantur. Vnde Vergilius omnia ei dat quem vult perfectum intellegi, ut hoc loco Heleno; item alibi Asilae in decimo «cui pecudum fibrae, caeli cui sidera parent et linguae volucrum et praesagi fulminis ignes». DIVVM QVI NVMINA potest et ‘interpres divum’ distingui. Sanemensae fuerunt in templo Apollinis Delphici, quibus superipositae Phoebades vaticinabantur. CLARII LAVRVS et hic ‘qui sentis’ subaudis. Et Clarium oppidum est in finibus Colophoniorum, un