comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
silia. Ex quoꝵ sñia si¬
geb̾tus ad clodoueũ di¬
rigit frẽm. qui debitã
sͥ portionẽ ex pat̾nis
posc̾ent thesauris. Ad
quã redibendã certus
cũ loco designat᷑ t̾mi¬
nus. Statuta gͦ die
chumb̾tus cũ pippino
usq ad cõpendiũ uillã
regiã accessit. Ibiq ꝓ
curante ega. clodouei
regis palatiũ gub̾nã¬
te. oĩs thesauroꝵ dago¬
oĩb que dagob̾tus ad¬
quisierat postꝙͣ nan¬
tildẽ sͥ sociau̾at. ip̃i re¬
gine ẜuata. Partem
Sigeberti chumb̾tus
⁊ pippinus ad ipsum
ꝑtulerunt.
nno t̾cio regni clodo¬
uei ega p̾fectus pa¬
latii clippiaco uilla fe¬
bre uexatus moritur.
Post cuiꝰ discessũ erchi¬
noaldꝰ dagob̾ti regis ex
genitͥce ꝯsanguineꝰ ma¬
ior domꝰ in neustria est
institutꝰ. Qui humilis.
pacificus. cunctisq uir¬
tutũ bonis existens or¬
natus: Sac̾dotes dñi di¬
ligendo uerebat᷑ ⁊ ipse
ab eis seu ab uniu̾sis op¬
tunatib diligebat᷑. Añ
paucos sane dies obitꝰ

Expanded text:
silia. Ex quorum sententia Sigebertus ad Clodoveum dirigit fratrem, qui debitam sibi portionem ex paternis posceret thesauris. Ad quam redhibendam certus cum loco designatur terminus. Statuta ergo die, Chunibertus cum Pippino usque Compendium villam regiam accessit. Ibique, procurante Ega Clodovei regis palatium gubernante, omnis thesaurorum Dagoomnibus quae Dagobertus acquisierat, postquam Nantildem sibi sociaverat, ipsi reginae servata. Partem Sigeberti Chunibertus et Pippinus ad ipsum pertulerunt.nno III regni Clodovei, Ega, praefectus palatii, Clippiaco villa febre vexatus moritur. Post cujus discessum, Erchinoaldus, Dagoberti regis ex genitrice consanguineus, major domus in Neustria est institutus. Qui humilis, pacificus, cunctisque virtutum bonis existens ornatus, sacerdotes Domini diligendo verebatur, et ipse ab eis et ab universis optimatibus diligebatur. Ante paucos sane dies obitus
Abbreviated transcription (Latin):
siaci simili sacramẽto.
fidem se p̾dc̃is dñis sius
dieb uite sue ẜuaturũ
pͥr mores ac maiores na¬
tu baioarii. qui cũ eo in
p̾sentiã regis ꝑuener̃.
fidẽ se regi ⁊ filus eius
seruaturos. In p̾dc̃is ue¬
nerabilib locis promi¬

Expanded text:
mani simili sacramento, fidem se praedictis dominis suis diebus vitae suae servaturum, primores ac maiores natu Baioarii, qui cum eo in praesentiam regis pervenerant, fidem se regi et filiis eius servaturos, in praedictis venerabilib
Abbreviated transcription (Latin):
qũo non tam ĩpleret¬
que impleta su̾ant cõ¬
mutaret. in uenatõne
de equo suo casu ꝓlapsꝰ
est. atq ex hoc egritu¬
dine contracta intera
paucos dies uiuendi t̾¬
minũ fecit. Cui desidiꝰ
qui comes stabuli eus
misit pippino regi
multa mun̾a int̾ que
⁊ organũ que ad eũ in
cõpendio uilla ꝑuener̃
ubi tinc połi sui gn̾alẽ
cõuentũ habuit. illuc
⁊ tassilo dux baicarioꝵ
cum pͥmorib gentis
sue uenit. ⁊ more fran¬
cico in manꝰ regis in
uassaticũ manib siuic
semet ip̃m ꝯm̃dauit.
fidelitatẽ tam ip̃o regi
pippino ꝙͣ filiis eiꝰ karo

Expanded text:
 non tam impleretquae impleta fuerant conmutaret, in venatione de equo suo casu prolapsus est; atque ex hoc aegritudine contracta, intra paucos dies vivendi terminum fecit. Cui Desiderius, qui comes stabuli eiusmisit Pippino regi multa munera, inter quae et organum; quae ad eum in Conpendio villa pervenerunt, ubi tunc populi sui generalem conventum habuit. Illuc et Tassilo dux Baioariorum cum primoribus gentis suae venit, et more Francico in manus regis in vassaticum manibus suis semetipsum commendavit, fidelitatemque tam ipso regi Pippino quam fili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutõem intulit ecc̃iis
est audita a tp̃r paga¬
noꝵ usq in hodiernũ
diẽ. archiep̃s aũ leothe¬
ricꝰ nimis angustiatus
ꝓ hac re. quo se u̾teret
oĩo nesciebat. Totũ u̾o

Expanded text:
secutionem intulit ecclesiis est audita a tempore paganorum usque in hodiernum diem. Archiepiscopus autem Leothericus nimis angustiatus pro hac re quo se verteret omnino nesciebat. Totum
Abbreviated transcription (Latin):
labore quiesc̾ent. alii in
suis stratis. Alii exꝑgefa¬
cti. s somno soluti pe¬
nas dabant. Cesi multi
mortales. reliqui in fu¬
gam u̾tunt᷑. Ip̃i duces
ascensis equis uix discͥ¬
men euasere mortis.
landericꝰ uuintrionem
frustra sequi conatus ue¬
locis equi rapido uectum
cur su minime ualuit
assequi. Patrata tanta
ac tam insꝑata uictoria¬
fredegundis cũ filio doca¬
rio. ⁊ cũ armatoꝵ maxĩo
cuneo rem̃sem ĩuadit
campaniã. replens om̃ia
incendio ⁊sanguine. Ua¬
stabant᷑ cuncta die noc¬
tuq exurabant᷑ edificia
diripiebant᷑ patͥmonia
perimebant᷑ quicũq erãt
habiles ad bella. infirmi
ẜuabant᷑ ad seruitꝰ offĩ¬
cia Ubi cedib ac rapinis
satiffactũ fredegundis
suũ suessionis reduxit
ex̾citum. Acta sunt hec
in pago suessionico in
loco nĩcupato trueto.
inhientes int̾ctũ mu¬
tua semet cede ꝓstermĩt.
Seqñti anno młta in
celo signa sunt ostẽsa.
⁊ apparuit stella come¬

Expanded text:
labore quiescerent, alii in labore quiescerent, alii in suis stratis, alii expergefacti, sed somno soluti poenas dabant. Caesi multi mortales; reliqui in fugam vertuntur. Ipsi duces, ascensis equis, vix discrimen evasere mortis. Landericus Wintrionem frustra sequi conatus, velocis equi rapido vectum cursu minime valuit assequi. Parta tanta ac tam insperata victoriaFredegundis cum filio Clotario, et cum armatorum maximo cuneo, Remensem invadit Campaniam, replens omnia incendio et sanguine. Vastabantur cuncta die noctuque, exurebantur aedificia, diripiebantur patrimonia, perimebantur quicunque erant habiles ad bella, infirmi servabantur ad servitutis officia. Ubi caedibus ac rapinis satisfactum, Fredegundis suum Suessionas reduxit exercitum. Acta sunt haec in pago Suessionico, in loco nuncupato Trueco.inhiantes interitum, mutua semet caede prosternunt. Sequenti anno multa in coelo signa sunt ostensa et apparuit stella come
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant᷑. S unus hostiũ
qui cum sociis p̾tendebat
munia uigiliaꝵ clara nec¬
dum luce eos ꝯspiciens
aduentare. ⁊ rem por sus
ignorãs ꝯu̾sus ad socium
plor silua.cum hesterno
sero hic nulla parerent
uł minima uirgulta. Cui
socius. Tu inqͥt pͥdianas
adhuc ructans epulans
uinoq solutus obliuo¬
ni mandasti. ꝓxima et
oportuna nos equis nr̃is
ĩuenisse pascua. Nunqͥd
non audis tintinnabula
pascentiũ equoꝵ collis
dependẽtia. Mos quippe an¬
tiquis moleu̾at frãcis
⁊ maxĩe austrasiis ut pa¬
scentib equis tintĩnabu¬
la impon̾ent. quo si for¬
te longiꝰ in pascendo ob¬
errassent. eoꝵ sonitu di¬
nosci poss. dum gͥ uigi¬
les hos atq huiꝰ modi in¬
ter se serunt ẜmones.
silua que pͥus apparu̾at
ꝯdensa decidentib ramis.
fronde quid̃ rarissima. s
armoꝵ nitore uidebat᷑
densissima. Turbatis
itaq custodib. ⁊ quid
agerẽt hesitantib. suꝑ¬
ueniente excitu. cũ adh
fessi młto suꝑioris diei

Expanded text:
idebantur. Sed unus hostium, qui cum sociis praetendebat munia vigiliarum, clara necdum luce eos conspiciens adventare, et rem prorsus ignorans, conversus ad socium: plor silva, cum hesterno vespere hic nulla apparerent vel minima virgulta? » Cui socius: « Tu, inquit, pridianas adhuc ructans epulas, vinoque solutus, oblivioni mandasti proximi saltus opportuna nos equis nostris invenisse pascua. Nunquid non audis tintinnabula pascentium equorum collis dependentia? » Mos quippe antiquis inoleverat Francis, et maxime Austrasiis, ut pascentibus equis tintinnabula imponerent, quo, si forte longius in pascendo aberrassent, eorum sonitu dignosci possent. Dum igitur vigiles hos atque hujusmodi inter se serunt sermones, silva, quae prius apparuerat condensa, decidentibus ramis fronde quidem rarissima, sed armorum nitore videbatur densissima. Turbatis itaque custodibus, et quid agerent haesitantibus, superveniente exercitu, cum adhuc fessi multo superioris diei
Abbreviated transcription (Latin):
perũt. Guntrãnꝰ n̾o uniu̾¬
sos quos chilꝑicus ĩiuste
oppsserat. releuans ec̃ciis
testam̃ta ab eoablata re¬
stituit. S suspectꝰ homi¬
num int̾ quos uen̾at ma¬
licia nusꝙͣ nͥ armis custo¬
dib q uallatus ꝓgrediebat᷑.
Uñ quadã die in ecc̃a fc̃o si

Expanded text:
perunt. Guntrannus vero universos, quos Chilpericus injuste oppresserat, relevans, Ecclesiis testamenta ab eo ablata restituit. Sed suspectus horum inter quos venerat malitiam, nusquam nisi armis custodibusque vallatus progrediebatur. Unde quadam die in ecclesia facto si
Abbreviated transcription (Latin):
tringunita tͥb ãnis imꝑi¬
um felici rexit sorte scep¬
trũ cũ corona regni iusti¬
no reliquit minori. fuit
a̾ iustinianꝰ uir fide ca¬
tholicꝰ pietate ĩsignis. eqͥ¬
tatis cultor egregiꝰ. ideoq
ei oĩa cooꝑabant᷑ in bonũ
qui ⁊ bella ciuilia ꝓspere
ꝑ narios duces. ⁊ maxime
ꝑ belisariũ gessit. Et in
causis ciuilib ꝯponendisq
legib mirificꝰ existit ob
causã ⁊ multimodã uel
uictoriaꝵ. ut alemannicꝰ
gothicꝰ. alanicꝰ uuandalicꝰ.
africanꝰq dic̾e̾t᷑ hał̾e ag¬
nomina meruit. Extru¬
xit qͦ idẽ pͥnceps intra
urbẽ ꝯstãtinopolĩ. xp̃o deo
qui ẽ sapĩa dei patͥs tẽplũ
qd̃ greco uocabło agiam

Expanded text:
triginta tribus annis imperium felici rexit sorte, sceptrum cum corona regni Justino reliquit minori. Fuit autem Justinianus vir fide catholicus, pietate insignis aequitatisque cultor egregius. Ideoque ei omnia cooperabantur in bonum. Qui et bella civilia prospere per varios duces et maxime per Belisarium gessit, et in causis civilibus componendisque legibus merificus exstitit. Ob causam etiam multimodarum victoriarum, ut Alemannicus, Gothicus, Alanicus, Vandalicus Africanusque diceretur, habere agnomina meruit. Exstruxit quoque idem princeps intra urbem Constantinopolim Christo Deo qui est sapientia Dei Patris templum: quod Graeco vocabulo Hagiam
Abbreviated transcription (Latin):
iissu theodeb̾ti senioris
ac lib̾is in gallias ꝓrũpũt.
Quib mũmolus gũtrãni
regis patͥcius obuiã per¬
gens eos fugacit̾ italiam
repet̾e ꝯpulit. Seq̃nti ãno
tt̾m saxones ad rhodanũ
usq fluuiũ gallias ĩgres¬
suri accesserũt. Mũ molꝰ
fluminis denegabat. S
acceptis mun̾ib ꝑ sines
regni qd̃ tuebat᷑ tnͣseũdi
ad sigib̾tũ licentiã tͥbuit
a quo suscepti. iubent᷑ in¬
ꝓpͥas incolere t̾ras. Quo dũ
tendũt płimos negocia¬
toꝵ in itin̾e deceꝑunt. eris
laminas quadã arte ad au¬
ri optimi atq ꝓbati spẽm
coloratas uenũdantes au¬
tes. hac de re ml̃ti m̃cato¬
res ad ĩopie malũ se deuo¬
lutos. Sero doluer̃t. S saxo¬
nes fraudulẽtie sue penas
matura ultione luerunt.
serant terna acie suꝑati
ad .xx. milia suoꝵ ferme
int̾emptis. reliqui ꝯdicio¬
nib hostiũ lic ĩuiti pa¬
ruerunt.

Expanded text:
ssu Theodeberti senioris ac liberis in Gallias prorumpunt. Quibus Mummolus, Guntranni regis patricius, obviam pergens, eos fugaciter Italiam repetere compulit. Sequenti anno iterum Saxones ad Rhodanum usque fluvium Gallias ingressuri accesserunt. Mummolus fluminis denegabat. Sed acceptis muneribus, per fines regni quod tuebatur transeundi ad Sigebertum licentiam tribuit. A quo suscepti, jubentur proprias incolere terras. Quo dum tendunt, plurimos negotiatorum in itinere deceperunt, aeris laminas quadam arte ad auri optimi atque probati speciem coloratas venundantes autes. Hac de re multi mercatores ad inopiae malum se devolutos sero doluerunt. Sed Saxones fraudulentiae suae poenas matura ultione luerunt. serant, terna acie superati, ad XX millia suorum ferme interemptis, reliqui conditionibus hostium, licet inviti, paruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ imꝑator dimisso ex̾¬
citu andegauis ciuitatẽ
eẽt reu̾sus irmingardis
cens ibi egrotantẽ dĩmi¬
serat. duob dieb post ꝙͣ
ip̃e ad eã uenit morbo in¬
ualescẽte.U. Noñ. octb̾.
decessit. Eclypsis soł cõ¬
tigit . Uiii. idꝰ .iuł. Imꝑa¬
tor ꝑ rotomagũ. ⁊ per
ambianis. ⁊ camaracũ
aquisgrani ad hib̾nand̾
reu̾sus. cũ heristallium
ueniss obiuos habuit
legatos sigonis ducis be¬
neuentanoꝵ dona feren¬
tes. eũ q de nece gͥmoaldi
ducis antecessoris sui ex¬
cusantes. Erant ibi et
aliaꝵ nationũ legati abo¬

Expanded text:
cum imperator, dimisso exercitu, Andecavos civitatem esset reversus, Irmingardis cens ibi aegrotantem dimiserat, duobus diebus postquam ipse ad eam venit, morbo invalescente 5. Nonas Octob. decessit. Eclypsis solis contigit VIII. Id. Iul. Imperator per Ratumagum et per Ambianos et Camaracum Aquasgrani ad hibernandum reversus, cum Heristallium venisset, obvios habuit legatos Sigonis ducis Beneventanorum dona deferentes eumque de nece Grimoldi ducis antecessoris sui excusantes. Erant ibi et aliarum nationum legati, Abo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ibidẽ q infulas ĩ¬
peratorias suscipiente.i
Rex ludoiicꝰ tolosam
abiit iterũ. atq inde ĩ
hispamã ꝯtendit. Cui
barcinone appropianti.

Expanded text:
te, ibidemque infulas imperatorias suscipiente 800, rex Ludovicus Tolosam abiit iterum, atque inde in Hispaniam contendit. Cui Barcinonae appropin
Abbreviated transcription (Latin):
liss quibdã uł pene
oĩb uisũ est salubre
suggestũ. Sed rex alti¬
ori ꝯsilio ne forte ꝑ hoc
patrẽ suspectũ redderet
ag̾e distulit. Hec tamẽ
duutas ꝓ cuiꝰ timore
⁊ amore fac̾e̾ noluit.
ut sͥ moris ẽ amatores
sui sublimius ꝙͣ cogita¬
ri põt nobilitare prudẽ¬
cius ordinauit. Pacem
porro petentib his quos
bello fatigare solitꝰ erat
rex articulo duoꝵ annoꝵ
p̾stituto libent̾ indulsit.

Expanded text:
lisset, quibusdam vel pene omnibus visum est salubre suggestum. Sed rex altiori consilio, ne forte per hoc patrem suspectum redderet, agere distulit. Haec tamen divinitas, pro cuius timore et amore facere noluit – ut sibi moris est, amatores sui sublimius quam cogitari potest nobilitare – prudentius ordinavit. Pacem porro petentibus his, quos bello fatigare solitus erat, rex articulo duorum annorum praestituto libenter indulsit.
Abbreviated transcription (Latin):
o gͥ anno quo childe¬
bertꝰ uita decessit. fre¬
degundis regina cũ filio
clotario suꝑioris uictorie
elata tͥumpho. parisiꝰ uł
reliqͣs urbes ritu ꝑuasit
barbarico. Quoꝵ ex̾citus
suꝑ theodeb̾tũ ⁊ theod̾i¬
cum reges irruens adu¬
natas ab ip̃is militares
copias loco nõiato latofao
gͣui cede labefactauit. re¬
liqͦs q in fugam egit.

Expanded text:
 anno quo Childebertus vita decessit, Fredegundis regina, cum filio Clotario, superioris victoriae elata triumpho, Parisios et reliquas urbes ritu pervasit barbarico. Quorum exercitus super Theodebertum et Theodoricum reges irruens, adunatas ab ipsis militares copias loco nominato Latophao gravi caede labefactavit reliquosque in fugam egit.
Abbreviated transcription (Latin):
ses bellũ intulit. quẽ
theodeb̾tus rex francoꝵ
ut supͣmemorauimꝰ cũ
italiam intͦiss reu̾sus
ad gallias. cũ amingo
alio duce ad eã subiciendã
reliq̃rat. Qui beicellenus¬
int̾empto belisario dũ pe¬
ne totã italiã dueptõnibꝰ
uastaret. ⁊ regib francoꝵ
de manib subiectoꝵ hosti¬
um mun̾a copiosa ꝯfret
in campania hiematurꝰ
in loco cui tannetũ nomẽ
est. dissinterie morbo labo¬
rans bello gͣui a narsete
suꝑatus extinctꝰ est. Amĩ¬
gus u̾o dũ uuidin gothoꝵ
comiti ccͣ narsetẽ rebella¬
re paranti auxilio eẽ nõ
dubitaret. utͥq narsetis
u̾tute uincunt᷑. Uiudin
captus ꝯstãtinopolim exi¬
liatur. Amingꝰ qui ei auxi¬
lio ẽẽ uolu̾at narsetis gla¬
dio ꝑimit᷑. Cercius qͦ frã¬
coꝵ dux nõie leutharus
bucellini gͥmanus. dum
młta honestus p̾da. repe¬
dare festinat ad ꝓpͥa. int̾
ueronã ac tͥdentũ iuxta
lacũ benacũ ꝓpͥa morte
defũctus est. habuit nich¬

Expanded text:
ses bellum intulit, quem Theodebertus, rex Francorum, ut supra memoravimus, cum Italiam introisset, reversus ad Gallias, cum Amingo alio duce ad eam subjiciendam reliquerat. Qui Bucellenusinterempto Belisario, dum pene totam Italiam direptionibus vastaret et regibus Francorum de manubiis subjectorum hostium munera copiosa conferret, in Campania hiematurus in loco, cui Tannetum nomen est, dysenteriae morbo laborans, bello gravi a Narsete superatus exstinctus est. Amingus vero dum Widin Gothorum comiti, contra Narsetem rebellare paranti, auxilio esse non dubitaret, utrique Narsetis virtute vincuntur. Widin captus Constantinopoli exsiliatur. Amingus, qui ei auxilio esse voluerat, Narsetis gladio perimitur. Tertius quoque Francorum dux, nomine Leutharius, Bucelleni germanus, dum multa onustus praeda repedare festinat ad propria, inter Veronam ac Tridentum juxta lacum Benacum propria morte defunctus est. Habuit nihi
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec una cũ ep̃is ⁊ ppło
cũ maxima religionis
deuotione corꝑa scõꝵ albini
⁊ litinii q̃ effosa timore nor¬
q eiectis ab andegaus ciui¬
tate normãnis cũ acceptis
obsidib karolꝰ m̃se octobo
ꝑ cinomãnis ciuitatẽ et
ebrocense opidũ ac secꝰ ca¬
stellũ nouũ apd̾ pistas am
cens ad monast̾iũ scĩ me
uedasti ꝑuenit ibiq na¬
tiuitatẽ dñi celebrauit
ta fuit nimietate ꝑfusa
qͣntam nemo se uidisse
meminerit.
marie cũ suis ꝯsiliari¬
is placitũ in monast̾io
scĩ qͥntini tenuit. ⁊ ieiu¬
niũ quadͣgesimale ĩ mo¬
ibidẽ pascha dominicũ
celebrauit.
En̾ale qͦ placitũ. Idꝰ
Ium̃. in uilla duciaco
tenuit. uͥ ⁊ annua sua do¬
na accepit. indeq ꝑ atti¬
niacũ ⁊ ꝯsuetos mãsio¬
naticos cõpendiũ adiit.
Estas longua siccitatem
seni ⁊ messiũ inopiam
reddidit.

Expanded text:
ost haec una cum episcopis et populo cum maxima religionis devotione eorpora sanctorum Albini et Licinii, quae effossa timore Norque eiectis ab Andegavis civitate Nortmannis, acceptisque obsidibus, Karolus mense Octobrio per Cinomannis civitatem et Ebrocense oppidum ac secus castellum novum apud Pistas Ambcens, ad monasterium Sancti Vedasti pervenit ibique nativitatem Domini celebravit ta fuit nimietate perfusa quantam nemo se vidisse meminerit. Mariae cum suis consiliariis placitum in monasterio sancti Quintini tenuit, et jejunium quadragesimale in moibidem pascha dominicum celebravit. Generale quoque placitum Idus Junii in villa Duciaco tenuit, ubi et annua dona sua accepit; indeque per Attiniacum et consuetos mansionaticos Compendium adiit. Aestas longa siccitatem foeni et messium inopiam reddidit.
Abbreviated transcription (Latin):
ge celebratũ ex̾citũ in
brittanniã cis marinam
mut̾e ꝯstituit. Nã cũ ab
anglis. ac saxonib britã¬
nia ĩsula fuiss ĩuasa
magna ꝑs ĩcolaꝵ eiꝰ ma¬
re traiciens ĩ ultimis gal¬
lie finib uenetoꝵ ⁊ coro¬
solitarũ regiones occu¬
pauit Is ppłs a regibus
frãcoꝵ subactꝰ ac tͥbutariꝰ

Expanded text:
ge celebratum, exercitum in Brittanniam cismarinam mittere constituit. Nam cum ab Anglis ac Saxonibus Brittannia insula fuisset invasa, magna pars incolarum eius mare traiciens, in ultimis Galliae finibus Venetorum et Coriosolitarum regiones occupavit. Is populus a regibus Francorum subactus ac tributari
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯscii regis fidei cõmitte¬
se dubitarẽt. tand̾ accep¬
ta ab eo ꝙͣͣ optabãt ĩpu¬
nitatis sponsione atq
ĩpetͣtis qͦs sͥ dari p̃cabã¬
tur sue salutis obsidi¬
aulicoꝵ a rege missus
addux̾at. cũ eod̾ ip̃o ad
eiꝰ p̾sentiã in altiniaco
uilla uener̃. atq ibi ⁊¬
baptizati sunt. Nã rex
postꝙͣ ad eos accersien¬
des memoratũ amaluui¬
nũ direxit in frãciã re¬
saxonice ꝑfidie parui¬
cacitas ꝑ ãnos aliquot
obhoc maxĩe qm̃ occasi¬
one deficiẽdi ad rẽ ꝓti¬
nẽtes ĩuenire ñ potuer̃
facta ẽ eod̾ anno tnͣfrhe¬
nũ apd̃ orientales fran¬
cos adu̾sus regẽ ĩmodica
ꝯuiratõ. Cuiꝰ auctorem
hardradũ comitẽ fuisse
ꝯstabat. S hiꝰ indicium
cito ad regẽdelatũ ẽ. eiꝰq
sollercia. tã ualida ꝯspira¬
tõ citͣ ullũ grãde ꝑicłm
ĩ breui ꝯqͥeuit. auctoribꝰ

Expanded text:
scii, regis fidei se committere dubitarent, tandem accepta ab eo, quam optabant, inpunitatis sponsione, atque impetratis, quos sibi dari precabantur, suae salutis obsidiaulicorum, a rege missus adduxerat, cum eodem ipso ad eius praesentiam in Attiniaco villa venerunt, atque ibi baptizati sunt. Nam rex, postquam ad eos accersiendos memoratum Amalwinum direxit, in Franciam reSaxonicae perfidiae pervicacitas per annos aliquot, ob hoc maxime, quoniam occasiones deficiendi ad rem pertinentes invenire non potuerunt. Facta est eodem anno trans Rhenum apud orientales Francos adversus regem immodica coniuratio, cuius auctorem Hardradum comitem fuisse constabat. Sed huius indicium cito ad regem delatum est, eiusque sollertia tam valida conspiratio citra ullum grande periculum in brevi conquievit, auct
Abbreviated transcription (Latin):
nente pͥncipatũ. lõgo¬
bardoꝵ genti aldom p̾erat.
qui ñ młto post tp̃r lõgo¬
bardos in pannoniã dedu¬
xit. Gochi qͦ qui italiam
ĩcolebãt post uiutigis ba¬
tula qui ⁊ totila dictus ẽ
p̾fuit. Qui ad beatissimũ
ueniens patrẽ benedictũ
cuiꝰ supͣmeminimꝰ ab eo
⁊ arguendo ꝯmonitꝰ ⁊ cõ¬
monendo a sue crudelita¬
tis ĩmanitate ẽ emollitꝰ
cui idem uir dñiqd̃ mare
tnsiturꝰ romã ingressurꝰ

Expanded text:
nente principatum, Longonente principatum, Longobardorum genti Alboin praeerat, qui non multo post tempore Longobardos in Pannoniam deduxit. Gothis autem, qui Italiam incolebant, post Withigis, Badula, qui et Totila dictus est, praefuit. Qui ad beatissimum veniens Patrem Benedictum, cujus supra meminimus, ab eo et arguendo commonitus, et commonendo a suae crudelitatis immanitate est emollitus. Cui idem vir Domini quod mare transiturus, Romam ingressurus,
Abbreviated transcription (Latin):
ex̾ciusti. Non ego qͥd̃ dauid
s tñ fide ñ degener: Credi¬
dit ille mũdi redẽptorem
uenturũ. credo ⁊ ego uenis¬
se equiq arbitrũ scłi iudi¬
cem futurũ. his intantũ
p̾cib audiuit om̃ps deus.
Nã suꝑior bello fc̃us britã¬
nos usq ad resugia naui
um qͣs ad hos usus para¬
uerãt. ut si adu̾sa belloꝵ
forẽt. eo se ꝯferrẽt. ꝑsecutꝰ
maximã ex eis stragẽ de¬
dit. Chranus qͦ ip̃e dum
filias parit̾q uxorẽ capti¬
uitati subduc̾e gestit ab
excitu captus patͥq p̾sen¬
tatus. iussuq eiꝰ in cuidã
pauꝑcule casa suꝑ scãmĩ
extensus orarioq sugilla¬
tus ibidẽ cũ ꝯuge ac filia¬
bus igni est ꝯcrematus.
hoc mͦ iuste ex soluit penas
ultionis insidrator patris.
qui se oĩ euacuau̾at pieta¬
te. pefiit quid̃ ñ obtanto pa¬
trib offõ. s ñ dissimulãdo.
Cui enĩ parc̾et qui saluti
pat̾ne qͣntũ in se fuit nõ
peꝑcit. Hunc itaq ĩꝓbita¬
tis sue finem ĩuenit.¬

Expanded text:
ercuisti. Non ego quidem David, sed tamen fide non degener. Credidit ille mundi Redemptorem venturum, credo et ego venisse, aequique arbitrum saeculi judicem futurum. » His intentum precibus audivit omnipotens Deus. Nam superior bello factus, Britannos usque ad refugia naviad hos usus paraverant, ut, si adversa bellorum forent, eo se conferrent, persecutus, maximam ex eis stragem dedit. Chrannus quoque ipse, dum filias pariterque uxorem captivitati subducere gestit, ab exercitu captus patrique praesentatus, jussu ejus in cujusdam pauperculae casa super scamnum extensus orarioque sugillatus, ibidem cum conjuge ac filiabus igni est concrematus. Hoc modo justae exsolvit poenas ultionis insidiator patris, qui se omni evacuaverat pietate. Periit quidem non optando patribus officio, sed non dissimulando. Cui ille parceret, qui saluti paternae, quantum in se fuit, non pepercit? Hunc itaque improbitatis suae finem Chran
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾abiłr excoleret. ip̃a¬
q nouas fabricando de¬
uote młti plicaret. Nã
in suburbano laudimẽ¬
si basilicã in honore scĩ¬
apd̃ augustidunũ aliã
scõ dedicari nissit mar¬
tino. usa necessariis ad
hoc opus ministeriis.
uen̾abilis uiri siagrii
p̃dicte urbis ep̃i. multis
quid̃ ⁊ aliis in locis sub
nõie scĩ martini xͥ fun

Expanded text:
venerabiliter excoleret, ipsavenerabiliter excoleret, ipsaque novas fabricando devote multiplicaret. Nam in suburbano Laudunensi basilicam in honore sapud Augustodunum aliam sancto dedicari jussit Martino, usa necessariis ad hoc opus ministeriis venerabilis viri Siagrii, praedictae urbis episcopi. Multis quidem et aliis in locis sub nomine sancti Martini magn
Abbreviated transcription (Latin):
m̃abiles ducũ strages. q̃
utrũ iuste an ĩiuste sĩt
ꝑpetrate. Non est is tius
istuis tp̃ris explicare dũ¬
modo uos dulcissimi cõ¬
militones ⁊ p̾minẽtes
frãcie pͥmores decerna¬
tis cui subiaceat suppli¬
cio tanti obnoxia scełis
acclamãtib cunctis ĩ¬
auditis eam debere subi¬
ci penis. iubet indomi¬
tum exhib̾i equm. cri¬
nesq miserrime regi¬
ne cum brachiis caude
eiꝰ colligari. ad demũ ad
cursum ꝯcitari. Sicq
in pͥmo impetu curren¬
tis equi calcib cerebrũ
dispersũ reliqua u̾o mẽ¬
bra ꝑ aspera qͦ sentib
rupib ue ꝓtracta loca di¬
spersa sunt. Hunc brune¬
childis exitum tulit.
mulier in cedib ꝓpinqͦꝵ
maxĩe ex̾citata. quib
extinctis possõnẽ eoꝵ
quasi spoliũ suis iunxe¬
rat. Cui scd̾e res suꝑbiã
augebant. ut muliebͥs
ĩpotencia suꝑͣ modũ se¬
se extolłet. Nec tñ ex to¬
to ita uecors extitit qͥn
dei ac scõꝵ eiꝰ memorias
a p̾decessorib structas

Expanded text:
abiles ducum strages, quae utrum juste an injuste fuerint perpetratae, non est istius temporis explicare, dummodo vos, dulcissimi commilitones, et praeeminentes Franciae primores, decernatis cui subjaceat supplicio tanti obnoxia sceleris. » Acclamantibus cunctis inauditis eam debere subjici poenis, jubet indomitum exhiberi equum, crinesque miserrimae reginae cum brachiis caudae ejus colligari, ac demum ad cursum concitari. Sicque in primo impetu currentis equi calcibus cerebrum dispersum. Reliqua vero membra, per aspera quaeque sentibus rupibusve protracta loca, dissipata sunt. Hunc Brunechildis exitum tulit, mulier in caedibus propinquorum maxime exercitata; quibus exstinctis, possessionem eorum quasi spolium suis junxerat. Cui secundae res superbiam augebant, ut muliebris impotentia supra modum sese extolloret. Nec tamen ex toto ita vecors exstitit, quin Dei ac sanctorum ejus memorias, a praedecessoribus structas,
Abbreviated transcription (Latin):
Q ecclie sub sarracenoꝵ
acerbissimo uigo xp̃o fau¬
tore suffragare. Qui mõs
cum altitũdĩe celũ pene¬
ꝯtingat. asꝑitate cau¬
tiũ horreat. opacitate
siluaꝵ tenebrescat. angu¬
stia uie uł potͥus semi¬
te cõmeatũ non mͦ tm̃
ex̃citui. s paucis ad mod̾
pene int̾cludat. xp̃o tam̃
fauente ꝓspero est emẽ¬
sus itin̾e. Neq enĩ regis
animꝰ deo nobilitante ge¬
nerosissimꝰ uł impar põ¬
peio. uł segnior ẽẽ cura¬
bat hannibale. qui cum
magna sui suoꝵq fati¬
gatione. ⁊ ꝑditione ini¬
quitatẽ huiꝰ loci olim
euince̾ curauerũt. S hãc
facilitatẽ tͣnͣsitus si dici
fas est fedauit insidiis
incertꝰ fortune ac u̾tibi¬
lis successus. Dum enĩ

Expanded text:
 ecclesiae sub Sarracenorum acerbissimo iugo Christo fautore suffragari. Qui mons cum altitudine caelum penecontingat, asperitate cautium horreat, opacitate silvarum tenebrescat, angustia viae vel potius semite commeatum non modo tanto exercitui, sed paucis admodum pene intercludat, Christo tamen favente prospero est emensus itinere. Neque enim regis animus Deo nobilitante generosissimus vel impar Pompeio vel segnior esse curabat Hannibale, qui cum magna sui suorumque fatigatione et perditione iniquitatem huius loci olim evincere curarunt. Sed hanc felicitatem transitus, si dici fas est, foedavit infidus incertusque fortune ac vertibilis successus. Dum eni
Abbreviated transcription (Latin):
nor ligeri eiꝰ excipit᷑
alueo.Dordonia etiã q̃
ex monte qui dor dicit᷑
⁊ ẽ in finib aruernoꝵ
duob staturriẽs fonti¬
b quoꝵ uni nom̃ ẽ dor
alt̾i donia. qui haudp¬
tur. in garonnã influit
Deniq aqͥtania dc̃ã est

Expanded text:
nor Ligeri ejus excipitur alveo. Dordonia etiam, qui ex monte qui Dor dicitur, et est in finibus Arvernorum, duobus scaturiens fontibus, quorum uni nomen est Dor, alteri Donia, qui haud ptur, in Garumnam influit. Denique Aquitania dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
ad illũ pat̾ rex: ut ad
se cͣt saxones euntẽ: cum
ppło quo posset ueniret
Qui ire non differẽs ad
eum ad aqͣsgͣni uenit.
cũ ip̃o ad fremers heim.
uͥ placitũ gn̾ale hũit
sr̃ ripã rheni ꝑrexit
in saxonia cũ pr̃e usq
missam sc̃i martim ꝑ¬
durauit. Int̾ea a saxo¬
nia cum patre exiit. ⁊
in aqͥtaniã magna hie
rex karolus ad eũ mi¬
sit. mandans ut secũ in
italiã ꝓficisceret᷑. S mu

Expanded text:
ad illum pater rex, ut ad se contra Saxones euntem cum populo quo posset veniret. Qui ire non differens, ad eum Aquasgrani venit; cum ipso ad Fremersheim, ubi placitum generale habuit, super ripam Hreni perrexit. In Saxonia cum patre usque missam sancti Martini perduravit. Interea a Saxonia cum patre exiit et in Aquitaniam magna hiemrex Karolus ad eum misit, mandans ut secum in Italiam proficisceretur, sed mu
Abbreviated transcription (Latin):
cii ñ ꝑtimescit. qͣsi affini¬
tate ꝓpinquior. s bonũ eẽ
asseritis eq̃tatis intiitu
etiã parentes punire. Quis
hoc ab negat. U̾m ꝑpeti in¬
famia denotant᷑. uł torqͣ¬
tus. filiũ ꝓ ꝯtẽpto suo pre¬
cepto securi ꝑcutiẽs. Uel
brutus duos ꝓpat̾e lib̾ta¬
te ex se natos pari modo
perimẽs. adeo ut p̾cipus
poetaꝵ de eo ita scͥpserit
Infelix ut q̃cũq ferent
ea fc̃a nepotes. S esto: Sit
delitate argui. Ut quid a̾
frustͣ imꝑbis miscd̾ia ĩ¬
pendit᷑ dum indulta uenia
infilentiores ad ex̾cenda
passim uicia efficiantiu:.

Expanded text:
cii non pertimescit, quasi affinicii non pertimescit, quasi affinitate propinquior. Sed bonum esse asseritis, aequitatis intuitu, etiam parentes punire. Quis hoc abnegat? Verum perpeti infamia denotantur vel Torquatus, filium pro contempto suo praecepto securi percutiens, vel Brutus, duos pro patriae libertate ex se natos pari modo perimens. Adeo ut praecipuus poetarum de eo ita scripserit: Infelix, utcunque ferent ea facta nepotes. Sed esto, sit am pro crudelitate argui. Ut quid autem frustra improbis misericordia impenditur, dum indulta venia insolentiores ad exercenda passim vitia efficiantur?
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ in hispaniã ad atha¬
nahildũ regẽ gothoꝵ qui
excitũ imꝑatoris ab hispa¬
nia expulerat mittit peti¬
tũ filie illiꝰ brume noie nup¬
tias. Quã ille a patre cũ mł¬
tis sͥ traditam opib ad sige¬
b̾tum ꝑduxit. Sigebertus
eam eo qd̾ arriane dedita
ẽẽt. heresi a catholicis bap¬
titari brunichildẽq uoca¬
ri p̾cipiẽs ac fide instrui or¬
thodoxa. cũ magno apꝑatu
epłaꝵ duxit uxorẽ. hec ut
in regnũ ꝯsumata ẽ gogo¬
nẽ qui se ab hispanis abdu¬
xerat ĩuisũ regi sigeberto
fecit. huic deniq gogoni¬
Et fum in infantia sigeberti
õs frãci de regno eiꝰ chrod¬
mũ maiorẽ domꝰ elegissẽt
uirũ ꝓbũ ac timoris dei
plenũ. ille oblato cessit ho¬
nore. regẽ allocutꝰ in hoc u̾¬
ba. Oms inquit fnͣcie po¬
tentes ꝯsangͥnitatis mͥ iu¬
re federant᷑. nec ualeo iur¬
gia eoꝵ portare. dũ quisq
mea fretꝰ ꝓpinqͥtate eo ad
nocend̾ alt̾i efficiat᷑ ꝓmp¬
tior quo mei censurã iudi¬

Expanded text:
legatum in Hispaniam ad Athanahildum regem Gothorum, qui exercitum imperatoris ab Hispania expulerat, mittit petitum filiae illius, Brunae nomine, nuptias. Quam ille a patre cum multis sibi traditam opibus ad Sigebertum perducit. Sigebertus eam, eo quod Arianae dedita esset haeresi, a catholicis baptizari Brunichildemque vocari praecipiens ac fide instrui orthodoxa, cum magno apparatu epularum duxit uxorem. Haec ut in regnum confirmata est, Gogonem, qui se ab Hispaniis abduxerat, invisum regni Sigeberto fecit. Huic denique Gogoni, cum in infantia Sigeberti omnes Franci de regno ejus Chrodinum majorem domus elegissent, virum probum ac timoris Dei plenum, ille oblato cessit honore, regem allocutus in haec verba: « Omnes, inquit, Franciae potentes consanguinitatis mihi jure foederantur, nec valeo jurgia eorum portare, dum quisque, mea fretus propinquitate, eo ad nocendum alteri efficiatur promptior quo mei censuram judi
Abbreviated transcription (Latin):
Post ħ uerba rege cũctis¬
q optimatib in eiꝰ arbi¬
tru dispõne elcõnem tan¬
te successionis ponẽtib
ip̃e eo quid̾ die filuit. Di¬
luculo u̾o subseqntis di¬
ei matutinꝰ ꝯsurgẽs ad
domũ gogonis cũ qͥbdã
palatii pͥmatib ꝓperat
Et brachiũ eiꝰ collo suꝑ¬
ponens suo. signũ fut᷑e
cetusq rei publice nr̃e
comitẽ me destinau̾ant
fore domꝰ regie. hoc ego
nũc cedo mun̾e. utere
felix meo pͥułio. quo
me sponte carere ꝓsite¬
or. huiꝰ exẽplũ cet̾i qui
aderãt ꝓceres secuti go¬
gonẽ maiorẽ domꝰ adcla¬
mauert̃. Strenuꝰ in ge¬
rendo pͥncipatu gogo eo

Expanded text:
Post haec verba, rege cunctisque optimatibus in ejus arbitrii dispositione electionem tantae successionis ponentibus, ipse eo quidem die siluit. Diluculo vero subsequentis diei matutinus consurgens, ad domum Gogonis cum quibusdam palatii primatibus properat. Et brachium ejus collo superponens suo, signum futurae coetusque reipublicae nostrae comitem me destinaverant fore domus regiae. Hoc ego nunc tibi cedo munere. Utere felix meo privilegio, quo me sponte carere profiteor. » Hujus exemplum caeteri qui aderant proceres secuti, Gogonem majorem domus acclamaverunt. Strenuus in gerendo principatu Gogo eo
Abbreviated transcription (Latin):
apłi fuss ingressꝰ ⁊ corã
altari uͥ ad oronẽ se ĩcli¬
nau̾at adsist̾et. leo. ppͣ.
coronã capitieiꝰ ĩposuit.
clamante. Karolo au¬
gusto adeo coronato ⁊¬
magno ⁊ pacifico imꝑa¬
tori romanoꝵ. uita ⁊ ui¬
ctoria. Post quas laudes
ab eod̾pontifice more
antiquoꝵ pͥncipũ adora¬
tus ẽ. ac deinde omisso pa¬
tͥcii nõie imꝑator ⁊ au¬
gustꝰ appellatꝰ ẽ. Post pau¬
cos u̾o dies iubente ip̃o hii
qui eund̃ pontificẽ ãno
suꝑiore deposuer̃ in iudi¬
de eis q̃one scd̾m legem
romanã ut maiestatis
tu apud imꝑatorẽ int̾¬
broꝵ integritas eis con¬
cessa ẽ. Cet̾m ꝓ facmoris
magnitudĩe exilio depor¬
tati sunt. huiꝰ facmoris
fuere pͥncipes paschalis
nomenclator ⁊ cãpulus
sacellariꝰ ⁊ multi alii ro¬
mane urbis habitatores
nobiles qui simul õs ead̾
sñia dãpnati sunt. Ordi¬
natis deniq romane ur¬

Expanded text:
set ingressus, et coram altari, ubi ad orationem se inclinaverat, adsisteret, Leo papa coronam capiti eius imposuit, clamante: Karolo Augusto, a Deo coronato magno et pacifico imperatori Romanorum, vita et victoria! Post quas laudes ab eodem pontifice more antiquorum principum adoratus est, ac deinde, omisso Patricii nomine, imperator et Augustus appellatus. Post paucos vero dies, iubente ipso, hii qui eundem pontificem anno superiore deposuerande his questione, secundum legem Romanam ut maiestatis tu apud imperatorem intebrorum integritas eis concessa est. Ceterum pro facinoris magnitudine exilio deptati sunt. Huius factionis fuere principes Paschalis nomenclator et Campulus sacellarius et multi alii Romanae urbis habitatores nobiles, qui simul omnes eadem sententia dampnati sunt. Ordinatis deinde Romanae ur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gr̃as agendo suscepit.
⁊ cũctis psallentib in
ecc̃am eiꝰdẽ beatissimi
magnificans introduxit
facta sunt ħ .uiii. Rł.
fecit. Et ex inde cotidie
ꝓpt̾ que uẽnerat facien¬
da oꝑam ĩpendit. In ͫ
difficillimũ exat ꝙ pri¬
mo ĩchoatũ est. de ĩue¬
tifici obiciebant᷑ cͥminibꝰ.
Qui tñ postꝙͣ nullus eor¬
uoluit. coram oĩ ppło
coscendit. Inuocatoq no
iectis se c̾minib iurando
purgauit. Eadem die za¬
charias pb̾r quẽ rex iero¬
solimã miserat. cũ duo¬
bus monachis quos patͥ¬
archa cũ eo ad regẽ misit
romã uenit. qui benedicti¬
pulcriac loci caluarie cũ
uexillo detuler̃t. qͦs rex
benigne receptis ꝑ aliqͦt
dies secum detinuit. ⁊ re¬
dire uolentes remun̾atos

Expanded text:
 gratias agendo suscepit, et cunctis psallentibus in ecclesiam eiusdem beatissimi cunctis introduxit. Facta sunt haec sub VIII. Kal. fecit et exinde cotidie in ea quae venerat facienda operam dedit. Inter difficillimum erat, quod primum incoatum est, de disctifici obiecta sunt, criminibus. Qui tamen, postquam nullus probvoluit, coram omni popuconscendit, invocatoque iectis se criminibus iurando purgavit. Eadem die Zacharias presbiter quem rex Hierosolimam miserat, cum duobus monachis quos patriarcha cum eo ad regem misit, Romam venit, qui benedictiminici ac loci calvariae cum vexillo detulerunt. Quos rex benigne receptos per aliquot dies secum detinuit, et redire volentes remuneratos
Abbreviated transcription (Latin):
instruens eũ quos fideli¬
um de rebz agendis con¬
suli. quos ire oport̾et a cõ¬
silio remoueri. seu quibꝰ
ꝓprii corꝑis tuendicuram
ꝯmiti. egidii ep̃i fraudu¬
lentias ac ꝑiuria matͥs
qͦ brunichildis u̾sutias
cauendas p̾monuit. fi¬
nita ẜmocinatõe ad cõ¬
uiuiũ ambo reges ꝯsede¬
runt. Et int̾ redundatio¬
ris mense epulas serenis¬
simꝰ pͥnceps Guntrannꝰ
sic alloquit᷑ ꝯuiuas. Hor¬
tor uos incliti francie
pͥmates ut nepotẽ meũ
sũmo dignũ honore cẽ¬
sentes fidei cultũ ei exhi¬
beatis. qͣndo quid̃ ip̃e tnͣs¬
gressus euũ puericie su¬
adet meliora de se spera¬
re. Nec cõtempnatis ut
puerũ. s reuereminint
dñm. Post hec childeb̾t᷑
restitutis sͥ a patruo ciui¬
tatib quas pat̾ tenue¬
rat suus ad ꝓpria matu
aldus a desiderio dere¬
lictus. una cum mũmo¬
lo. bladaste. ac uualdone.
siue sagittario cõuenas
urbẽ ingredit᷑. Ea urbs
in cacumine p̃celsi mon¬

Expanded text:
instruens eum quos fideliinstruens eum quos fidelium de rebus agendis consuli, quosve oporteret a consilio removeri. seu quibus proprii corporis tuendi curam committi, Egidii episcopi fraudulentias ac perjuria, matris quoque Brunichildis versutias cavendas praemonuit. Finita sermocinatione, ad convivium ambo reges consederunt. Et inter redundantioris mensae epulas, serenissimus princeps Guntranus sic alloquitur convivas: « Hortor vos, inclyti Franciae primates, ut, nepotem meum summo dignum honore censentes, fidei cultum ei exibeatis, quandoquidem ipse, transgressus aevum pueritiae, suadet meliora de se sperare. Nec contemnatis, ut puerum; sed reveremini ut dominum. » Post haec, Childebertus, restitutis sibi a patruo civitatibus, quas pater tenuerat suus, ad propria maturaldus a Desiderio derelictus una cum Mummolo, Bladaste ac Waddone, sive Sagittario, Convenas urbem ingreditur. Ea urbs in cacumine praecelsi mon
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̾ea childeb̾tus nunciis
patrui impellentib a loco
sue habitatõis digressus
aduent ei collocutunꝰ. Ec̃
ex p̾cepto Guntrãni supͣ¬
memorati in amboꝵ pre¬
sentiã deducti uiri. cum
pͥus relata it̾m recapitu¬
lassent. addid̾unt uniuer¬
sos Rigundis thesaurds
a gundoaldo ꝑuasos. ip̃m¬
q dic̾e solitũ. ĩuitante
Guntrãnobosone ab orien¬
te se ad gallias tͣnͣsisse.
Cũq pͥncipib childeb̾ti
hec nota fore asseuet̾at.
suspicio nata ẽ. Id̾o allqͦs
ad p̾sens colloquit᷑ uem¬
re distulissẽ. Tum demũ
Guntramꝰ rex hastam ꝙͣ
manu gerebat nepotitra¬
didit inquiens. Hoc amã¬
tissime nepos indicio no¬
ueris te mͥ successurum
in regno. Iccuro tradita tͥ
ame potestate cunctas
regni mei ciuitates tan¬
ꝙͣ tuas dispone. reminis¬
cens te solũ ex nr̃a suꝑ¬
esse stirpe. Ita quid̃ rex
audiente oĩ ppło ꝓferẽs
se motũ a cetualioꝵ ne¬
potem monuit ne cui
manifesta fac̾et que ip̃e
ei dicturꝰ foret. Deniq

Expanded text:
nterea Childebertus, nuntiis patrui impellentibus, a loco suae habitationis digressus advenit ei collocuturus. Tunc, ex praecepto Guntranni, supramemorati in amborum praesentiam perducti viri, cum prius relata iterum recapitulassent, addiderunt universos Rigundis thesauros a Gundoaldo pervasos ipsumque dicere solitum, invitante Guntranno-Bosone ab Oriente se ad Gallias transiisse. Cumque principibus Childeberti haec nota esse asseverarent, suspicio nata est ideo aliquos ad praesens colloquium venire distulisse. Tunc demum Guntrannus rex hastam, quam manu gerebat, nepoti tradidit, inquiens: « Hoc, amantissime nepos, indicio noveris te mihi successurum in regno. Idcirco, tradita tibi a me potestate, cunctas regni mei civitates, tanquam tuas, dispone, reminiscens te solum ex nostra superesse stirpe. » Ita quidem rex, audiente omni populo, proferens, semotum a coetu aliorum nepotem monuit ne cui manifesta faceret quae ipse ei dicturus foret. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
imo ĩcarnatõis dñice¬
carlomãno cũ suis ccͣ bo¬
sonis seditionẽ. ludouicꝰ
ni sui ctͣ normãnos. qui
uastantes oĩa in suo itin̾e
corbeiũ monastiũ. ⁊ am¬
bianis cuutatẽ aliaq sc̃a
loca occupau̾nt. De quib
nõ modicã ꝑtem occisis
cet̾is q fugatis. ⁊ ip̃e ludo¬
uitꝰ una cũ suis retrorsũ¬

Expanded text:
nno incarnationis DomiCarolomanno cum suis contra Bosonis seditionem, Ludovicus ni sui contra Nortmannos. Qui vastantes omnia in suo itinere, Corbeiae monasterium et Ambianis civitatem aliaque sancta loca occupaverunt, de quibus non modicam partem occisis ceterisque fugatis, et ipse Ludovicus una cum suis retrorsu
Abbreviated transcription (Latin):
castellũ mat̾ia lignea qͦꝵ¬
tu in loco qui dicit᷑ stromꝰ
clausit. qd̃ magis ad mu
custodiend̃ ꝯmit̾e poss.
ndeq reu̾sus ãno. dcct¬

Expanded text:
castellum materia lignea quotu in loco qui dicitur Stromus clausit, quod magis ad muncustodiendum committere posset. Indeque reversus, anno D
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ se se regno pelłe muni¬
tantiũ: edicit. quid fc̃o
opꝰ sit ꝯsulit. Ille ire eoꝵ
cedendũ suadet. ne si per¬
manend̾ putaret. auge¬
ret pociꝰ odiũ ꝙͣ minue¬
ret. humani dicẽs ĩgenii
morẽ eẽ p̾sentie alicuiꝰ in¬
uid̾e ab sentie ꝯpati. Se
int̾im dũ ille quaqͦ locoꝵ
ĩmorat᷑ aĩos gentis ꝑtẽp
taturũ pollicet᷑ ꝑsuafer̃q
ut cũ eo ĩ gr̃am redeãt
Diidensq aureũ sͥ me¬
diũ retinet. mediũq illi
ꝯfert dicens. suscipe me¬
diã huiꝰ aurei ꝑtem. et
siquid̃ fnͣcos tͥ ꝯciliare
potũo. hoc tͥ erit signũ.
Dũ hanc tͥ misero ꝑtem
g̾it aĩadu̾tas oportebit
studia t̾ ꝯgiuere. Reditũ
gͦ ad patͥam accelerabis tu¬
am ut regnũ quo nũc pri¬
uaris recipias. Post ħ u̾ba
child̾icus toringã ut p̾li¬
batũ est petit. franciu̾o
ĩmemores ĩuiriaꝵ qͣs ro¬
manis ĩtulerãt. egidium

Expanded text:
 sese regno pellere minitantium edicit; quid facto opus sit consulit. Ille irae eorum cedendum suadet, ne, si permanendum putaret, augeret potius odium quam diminueret, humani dicens esse morem ingenii praesentiae alicujus invidere, absentiae compati. Se interim, dum ille quoquo locorum immotaturum pollicetur persuasurumque ut cum eo in gratiam redeant. Dividensque aureum, sibi medium retinet, mediumque illi confert dicens: « Suscipe mediam hujus aurei partem, et si quidem Francos tibi conciliare potuero, hoc tibi erit signum, dum hanc tibi misero partem, gerit, animadvertas oportebit studia tibi congruere. Reditum ergo ad patriam accelerabis tuam, ut regnum, quo nunc privaris, recipias. » Post haec verba Childericus Thoringam, ut praelibatum est, petiit. Franci vero immemores injuriarum quas Romanis int
Abbreviated transcription (Latin):
ende gallie curã susceꝑat
regẽ sͥ statuũt. Ceca mẽs
hõinũ eũ sͥ putare ꝯsułe
cui ip̃e mala ñ desunt ir¬
rogare. Nam quo pacto is
bene illis ꝯsiliũ ꝯsultũ uel¬
let. cuiꝰ agros igne. ppłm
gladio. urbes uastatione
ne u̾suta callens astutia
⁊ ad que animũ intende¬
rat effic̾e satis ꝓmptus
in breui amiticie egidii
inhesit. Cui ille familia¬
rissimũ sͥ estimãs amicoꝵ
se suaq oĩa credebat ꝯsi¬
lia. Uiiinomadꝰ itaq p̃sen¬
tiscens francoꝵ ei suspectã
fore potentiã cumulare.
⁊ ip̃e u̾bis quib poterat

Expanded text:
alliae curam susceperat, regem sibi statuunt. Caeca mens hominum eum sibi putare consulere, cui ipse mala non desinit irrogare! Nam quo pacto is bene illis consultum vellet, cujus agros igne, populum gladio, urbes vastatione ne versuta callens astutia, et ad quae animum intenderat efficere satis promptus, in brevi amicitiae Egidii inhaesit. Cui ille, familiarissimum sibi aestimans amicorum, se suaque omnia credebat consilia. Winomadus itaque, praesentiscens Francorum ei suspectam fore potentiam, cumulare et ipse verbis, quibus poterat
Abbreviated transcription (Latin):
cium cũ quiriꝰ subdi¬
aconꝰ unꝰ ex his qui pͥori
legatõe fungebant᷑ ad
imꝑatorẽ detuliss con¬
uentu circit̾.uiii. kł.
pendio habito. ip̃e ad bri¬
tamcã expedicionẽ ꝑ
se faciendã aĩo intẽto
lothariũ filiũ imperii
sociũ romã mutt̾e de¬
creuit. ut uice sua fũ¬
ctus ea que reꝵ necessi¬
tas flagitare uidebat᷑
cum nouo põtifice ppło¬
q romano statu̾et atq
firmaret. Et ille quidẽ
ad hec exeqñda post
mediũ augustũ in ita¬
liam ꝓfectꝰ est. Imꝑator
u̾o iter qd̃ in britãniã
que ad huc p̾ualida erat
usq ad miciũ autũni
agredi distulit. Tũ de¬
mũ adimatis undiq
oĩb copiis redonas ciui¬
tatẽ t̾minis britamne
ꝯtiguã uenit. ⁊ inde
duuso intres ꝑtes exer¬
citu. duab q ꝑtib filus
sius pippino ⁊ ludouico
traditis. tercia q secũ
retenta britãmã in¬
gressus. totã fro ⁊ igni
deuastauit. Con sũptis¬
q in hac expedicione qͣ

Expanded text:
tium cum Quirinus subdiaconus, unus ex his, qui priori legatione fungebantur, ad imperatorem detulisset, conventu circiter VIII. Kal. pendio habito ipse ad Brittanicam expeditionem per se faciendam animo intento Hlotharium filium imperii socium Romam mittere decrevit, ut vice sua functus ea, quae rerum necessitas flagitare videbatur, cum novo pontifice populoque Romano statueret atque firmaret. Et ille quidem ad haec exsequenda post medium Augustum in Italiam profectus est, imperator vero iter, quod in Brittaniam quae adhuc praevalida erat, usque ad initium autumni adgredi distulit. Tum demum adunatis undique omnibus copiis Redonas civitatem terminis Brittaniae contiguam venit et inde diviso in tres partes exercitu duabusque partibus filiis suis Pippino et Hludowico traditis tertiaque secum retenta Brittaniam ingressus totam ferro et igni devastavit. Consumptisque in hac expeditione XL
Abbreviated transcription (Latin):
ex bulgaroꝵ ñ uelut
pacis faciende grã
legatos ad imꝑatorẽ cũ
litt̾is misit. Quos ille cũ
audiss ac litt̾as que al¬
late fu̾ant legiss. rei
nouitate ñ inmerico ꝑ¬
motꝰ ad explorandã dili¬
gentiꝰ in solite. ⁊ nunꝙͣ
pͥus in franciã uenien¬
tis legatõis causã ma¬
chelinũ quendã de baio¬
aria cum ip̃is legatis
ad memoratũ regem
bulgaroꝵ direxit. Int̾¬
ea hiems asꝑa ualde q
ꝓlixa fc̃a est que non
solũ cet̾a aĩalia uerũ ⁊
homines quosdã ĩma¬
nitate frigoris extinx̃.
Luna de fecit .ii. noñ.
marc̃. hora noctis scd̾a
Suppo dux spolitinꝰ de¬
cessisse nũciat᷑. In t̾ea
legati romani põtifi¬
cis romam regressi. eũ¬
dem ualida infirmitate
detentũ ac morti ꝓximũ
ĩuenerũt. Qui t̃ paucis
post aduentũ illoꝵ exa¬
ctis dieb uita decessit
In cuiꝰ locũ cum duo ꝑ¬
ppłi fussent electi. euge¬

Expanded text:
ex Bulgarorum Omortag velut pacis faciendae gratia legatos ad imperatorem cum litteris misit, quos ille cum audisset, ac litteras quae adlatae fuerant legisset, rei novitate non inmerito permotus, ad explorandam diligentius insolitae et numquam prius in Franciam venientis legationis causam Machelmum quendam de Baioaria cum ipsis legatis ad memoratum regem Bulgarorum direxit. Interea hiemps aspera valdeque prolixa facta est, quae non solum caetera animalia, verum etiam homines quosdam inmanitate frigoris extinxit. Luna defecit III. Non. Mart. hora noctis secunda. Suppo dux Spolitinus decessisse nuntiatur. Interea legati Romani pontificis Romam regressi eundem valida infirmitate detentum ac morti iam proximum invenerunt; qui etiam paucis post adventum illorum exactis diebus vita decessit. In cuius locum cum duo populi fuissent electi, Euge
Abbreviated transcription (Latin):
Diues opum u̾ͥtute potẽs
clarusq triumpho.
Condidit hanc sedẽ rex
clodouens ⁊ idem:
Patricius. magno sub¬
limis fulsit honore
Plenus amore dei ꝯtẽp¬
sit cred̾e mille:
Dumina. que uariis hor¬
rent portenda figuris.
Mox purgatꝰ aquis. ⁊ xͥ
fonte renatus:
raglantẽ gessit ĩfuso
crismate crinem.
Etemplũq dedit seqͥt᷑
qd płima turba.
GEntilis ppłi spretoq
errore suoꝵ.
Ductorẽ cultura dñi ue¬
rumq ꝑentem.
Dus felix m̾itis supera¬
uit gesta pͥoꝵ.
Semꝑ ꝯsilio castris bel¬
lisq tremendus.
ortatu dux ip̃e bonus
ac pectore fortis.
Constructas acies fir¬
mauit imagine pͥmus

Expanded text:
Dives opum, virtute potens, clarusque triumpho Condidit hanc sedem rex Clodoveus: et idem Patricius magno sublimis fulsit honore. Plenus amore Dei, contempsit credere mille Numina, quae variis horrent portenta figuris. Mox purgatus aquis, et Christi fonte renatus, Fragrantem gessit, infuso chrismate, crinem. Exemplumque dedit, sequitur quod plurima turba Gentilis populi: spretoque errore suorum Auctorem est cultura Deum, verumque parentem. His felix meritis superavit gesta priorum: Semper consilio, castris, bellisque tremendus: Hortatu dux ipse bonus, ac pectore fortis, Constructa acies firmavit in agmine primus
Abbreviated transcription (Latin):
letanie cum exultatõne
peraganturꝵ.
orro ĩclitus clodoueus
rex francoꝵ metas sͥ
attͥbuti attingens eui. de¬
functꝰ est anno qͥnto pꝰ¬
ꝙͣ alaricũ regẽ gothoꝵ
int̾fec̾at ⁊ in basilica scĩ

Expanded text:
litaniae cum exsultatione peragantur. Porro inclytus Clodoveus, rex Francorum, metas sibi attributi attingens aevi, defunctus est, anno quinto postquam Alaricum regem Gothorum interfecerat, et in basilica sancti
Abbreviated transcription (Latin):
parauit expeditõem contͣ
q̃ndam ducẽ nõĩe ragna¬
chariũ apud camaracũ
urbẽ ꝯmorantẽ ꝙ̃ quidẽ
ei sangi̾us affinitas con¬
iunx̾at. s moꝵ ĩpbitas
infestũ reddebat. Nã obsor¬
uitati ⁊ luxͣie deditus.
suis ł oĩb erat odiosus.

Expanded text:
onem contra quemdam ducem, nomine Ragnecharium, apud Camaracum urbem commorantem. Quem quidem ei sanguinis affinitas conjunxerat, sed morum improbitas infestum reddebat. Nam obscenitati et luxuriae deditus, suis etiam omnibus erat odiosus.