comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quit ait debobus cura est des.
uantũ ad u̾ba pettinet indetur contͣ¬
num. Si causa autẽ hominis ei peto¬
tum inspiciatur manifestabitur es
oñ dipar om̃ curam git deus qualł omĩ opife
rutaingerit: custodit pecora ut non illi curasit
etom s ed de homib. que n. ses ĩ petoribus.
o̾erat di adam fe̾s a deo et animat᷑. spi¬
uatum est a d̾o rit ĩ nouissimis eius spiritũ¬
dieb cum mistium unius diei ma uit de¬
infestatum est daretur credentib. Apͥn. ecooo¬
ciio quid p̾dicata ẽ trinitas. Sed quasi sb̾ eõo¬
uelamine erat intelligentia eiꝰ. Dei .n. patus
prunũ pensona sinc cunctatione et figura: pre¬
dicata et mamifestata est. quia ab ip̃o suntoĩa
tur. Demq de dño fit a ꝑfidis q̃o et de spũscõ.
cunt sicut et sabellinus ipm̃ dicit pr̃em qũe
et filium. Oc dei auuitem prĩs persona nemo
dubitat. Cum ergo truitatis sit manifesta¬
ctio: cunc demum sp̃o sc̃c datur credentib ut
et penona cuis manifesta sit et accipientes il¬

Expanded text:
quid, ait, de bobus cura est Deo ad verba pertinet, videtur contrarium; si causa autem hominis et pecorum inspiciatur, manifenon dispar. omnium curam gerit deus quasi omnium opifex, curam gerit, custodit pecora, ut non illi cura sit de bobus, sed de hominibus. quae enim spes in pecoribus? XLII. SI ADAM FACTUS A DEO ET ANIMATUS SPIuatum est a deo, ut in nouissimis diebus, cum mysterium unius dei manifestatum est, daretur credentibus. a principio quidem praedicata est trinitas, sed quasi sub uelamine erat intellegentia eius. dei enim patris primum persona sine cunctatione et figura praedicata et manifestata est, quia ab ipso sunt. omnia. tur. denique de domino fit a perfidis quaestio et de spiritu cunt, sicut et Sabellius ipsum dicit Patrem quem et Filium. De Dei autem Patris persona nemo dubitat. Cum ergo Trinitatis fit manifestatio, tunc demum Spiritus sanctus datur credentibus, ut et persona ejus manifesta sit, et accipientes il
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtum ẽ adueniente samatore plentudmẽ
factam u̾tatis q̃ .n. latebant et quod ꝑmisssi
est dun reuelatur et manifestatur plenitu¬
do fit ueritatis. tunc credentes accepto spirity
sancto funt falii dei. Nam inspiratio qͥ dicit᷑
fc̃a a d̾o in adam: amine traditio est. sp̃c .n.
freqũt᷑ proanima ponitur dicente exͦ Inter
cetera et reu̾sus est inqrut sp̃s cius ad illam.
tritum deus non sꝑtut freqũt̾ tñ aliqui co¬
dites non sic hĩt qrua inspirait dt. Sed
insusfiauit deuł in faciem eiuł spm̃ uite. et scͥc
carrit. Nam et de amnialib ita ait in quib

Expanded text:
Apertum est adueniente saluatore plenitudinem factam ueritatis, quae enim latebant et quod promissum est dum reuelatur et manifestatur, plenitudo fit ueritatis. tunc credentes accepto spiritu sancto fiunt filii dei. nam inspiratio, quae legitur facta a deo in Adam, animae traditio est. spiritus enim frequenter pro anima ponitur dicente euangelio inter cetera: et reuersus est, inquit, spiritus eius ad illam etritum deus non spernit. frequenter tamen aliqui codices non sic habent: et inspirauit deus, sed: insufflauit deus in faciem eius spiritum uitae et factus  significauit; nam et de animalibus ita ait: in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
infanstos in parpertat᷑e. Idcuco despiciendi st̃
quos non deus humiliauit aut suscipiendist̃
quib neritas non dedit testimonium contẽ¬
pnendi. plane sunt. S ed corruptores morum
et sacuilegi in iege dei honorandi uero diligen¬
tes dm̃ et discipline cultores. Hii sunt diui¬
tes apud dm̃ habentur qrubone con̾sationis
sunt et quanto ni mundo contemptibiles st̾.
tanto magis honorificentiores in celo. Nam
qui bñficram temporis hñt mampliandis facł̾¬
tatib a recognostant et dei intelligant uolun¬
tatem qui tertam om̃ib dedit et solem siuim
cunctis ori uber et pliuias in discretas effim¬
dit. Iniquitas autem temporisant fornme oe
casiones aut indigentia quib dam abnegaut
que deus om̃ib dedit ip̃i ministrent eis. ut per¬
ficientes dei uosuntatem non solum in mun¬
do. Sed et in celo diuites sint ne pauci tempo¬
tis diucie eceludant et̾uas. Illi uoqrios pau¬

Expanded text:
infaustos in paupertate, idcirco despiciendi sunt infaustos in paupertate, idcirco despiciendi sunt quos non deus humiliauit, aut suspiciendi quibus ueritas non dedit testimonium. contemnendi plane sunt, sed corruptores morum et sacrilegi in legem dei, honorandi uero diligentes deum et disciplinae cultores. Hi enim diuites apud deum habentur, qui bonae conuersationis sunt, et quanto in mundo contemptibiles sunt, tanto magis honorificentiores in caelo. nam qui beneficium temporis habent in ampliandis facultatibus, si se cognoscant et dei intellegant uoluntatem, - quia terram omnibus dedit et solem suum cunctis oriri iubet et pluuias indiscretas effundit, iniquitas autem temporis aut fortuitae occasiones aut indigentia quibusdam abnegat quae deus omnibus dedit — ipsi ministrent eis, ut perspicientes dei uoluntatem non solum in mundo, sed et in caelo diuites sint, ne pauci temporis diuitiae excludant aeternas, illi uero quos pau
Abbreviated transcription (Latin):
rosiuro mpossibile est. Quãus .n. prudens
pecatut. ped ultra naturam suam non deule¬
ratꝰ aut ex cogitat a ut consilium capit. Iocͥ
adsabolum finsse qui per serpentem muui¬
erem circonienit dubium nõ est admiscẽs
ermi se serienti: egit per illumn quasi per orgã¬
qum ut nec mulier occralti dẏaboli intellige¬
nrcolimsciens prudentem ẽe serpentem. S
cutus est ad mulietem. Serpens utiq ore. Si .n.
soie uon desunt qra latratum canuim itel¬
lgant᷑ et luporum uiliuantium et gͥataitũe¬
lephautorum et cantum galiorum. Quarre
non magis cudis adħ mulier scire potuit &
nitelligere sibilum serpentum. cum multos
lcamus auummi noces disceruere. Legimus¬
sertio. Nam scriptura ne pau cit aũ ãbos¬
ierem contempnendum doceret et di dĩ quo gͦ¬
uitem honorificentiorem ostendit amꝑͣ accep¬
borum opificem ẽẽ dm̃ nõ utiq in paupertõ¬
tate et diuitiis. Sed in id quod suut. Si enũ
facultatib aumuicem discrepant. non tũ

Expanded text:
osuisse impossibile est: quamvis enim prudens dicatur, sed non ultra naturam suam. Nec enim deliberat aut excogitat, aut consilium capit. Idcirco diabolum fuisse, qui per serpentem mulierem circumvenit, dubium non est. Admiscens enim se serpenti, egit per illum quasi per organum, ut nec mulier occulti diaboli intelligeret dolum, sciens prudentem esse serpentem. Ac cutus est ad mulierem? Serpentis utique ore. Si enim hodie non desunt, qui latratum canum intelligant, et luporum ululatum, et barritum elephantorum, et cantum gallorum; quare non magis rudis adhuc mulier scire potuit et intelligere sibilum serpentum, cum multos sciamus avium voces discernere? Namsertio. nam scriptura, ne pauperem contemnendum doceret et diuitem uitem honorificandum, ostendit amborum opificem esse deum, non utique in paupertate et diuitiis, sed in id quod sunt. si enim facultatibus ab inuicem discrepant, non tame
Abbreviated transcription (Latin):
et uentrem tuum repes et terram edes om̃ib
dieb uite tue. ħ longe sunt a conditione sat¬
thane quia neq corporens ẽ noq mortał. Quo¬
mam autẽ serpentes pruoentes sunt. Confir
ctumcẽ cuꝰ cua illud suꝑ ẽ ut discernamus
an potuit cam prndenł et̃ et astutus. ut dolo

Expanded text:
et ventrem tuum repes, et terram edes omnibus et ventrem tuum repes, et terram edes omnibus diebus vitae tuae . Haec longe sunt a conditione satanae; quia neque corporeus est, neque mortalam autem serpentes prudentes sunt, confirmtum esse cum Eua, illud superest ut discernatur, an potuerit tam prudens esse et astutus, ut dolo
Abbreviated transcription (Latin):
no possunt. Unde hiꝰ digne iustus dicitur. tor.¬
quia ꝑnuncians peccatum suum remitti mͦ¬
u̾q ami postuiat misericordiam dei implor̾ã
Scit .n. dcm̃ in lege. confit̾e peccata tua ut iͣti¬
ficeris. Quid est aut in pͥmordio sermonis cõ¬
fiteri insi non coastum faten. Sed uoluntari¬
um. Ouus .n. etiam timens dm̃ sine peccato ẽ
cum etiam in cogitatione ad nusceantur oc¬
licta et auquociens peccemus inuiti. potest ca¬
m̃ et de eo dici uel sentiri qui cathecuminꝰ
dicitur at attedens ad fidem iustificetur. Cũ
em̃ pecit immutari se sine duibio peccatorem con¬
natura dcũs est qui sapien seduxit¬
tiorẽẽt cet̾is bestiis quas fecerat dñs deus
siꝙꝑ terram. Demq et sm̃am deris in serpentẽ
dedit. Nam quid mirumsi dyaꝰ capientiorerat
bestiis. de quo dicit apłs int̃ cet̾a. an ignoratis
altitudinem sathane: usq ado a natura ser¬
pens sapientior fuit ut diceretur illi supra pect

Expanded text:
n possunt. unde huius modi digne iustus dicitur, n possunt. unde huius modi digne iustus dicitur, quia pronuntians peccatum suum remitti utique sibi postulat misericordiam dei inplorans. scit enim dictum in lege: confitere peccata tua, ut iustificeris. quid est autem in primordio sermonis confiteri, nisi non coactum fateri, sed uoluntariucum et in cogitatione admisceantur delicta, et aliquoties peccemus inviti? Potest tamen et de eo dici vel sentiri, qui catechumenus dicitur, ut accedens ad fidem justificetur. Cum enim petit immutari se, sine dubio peccatorem se conatura dictus est, qui sapientior esset caeteris bestiis, quas fecerat Dominus Deus super terram. Denique et sententiam Deus in serpentem dedit. Nam quid mirum si diabolus sapientior erat bestiis, de quo dicit Apostolus inter caetera, An ignoratis altitudinem satanae ? Usque adeo autem natura serpens fuit, ut diceretur illi, Supra pectus
Abbreviated transcription (Latin):
senticetur. et tangitur. qua andacia nocat᷑
et̾mim et quod uicib temporum ministꝰ¬
turita et ipsa tempora anqñ non seruẽt
oifiçiasuia qũo appellatur eterniun etͥmã
n non corrumpitur non immutatur. Octauo.zi
ctauo die naniuitatis die circincidi
quia ruxta minĩmũ et curricula tũ ẽ.¬
bierum semptem: ĩe cursum primus inueĩt᷑
eruaa post calbm̃ ut iam non octanis habcat᷑.
Sed primus. Qłra .n. saius futura per xpm̃
In pmo die erat p̾destinata. Qui dnĩcus id̾o
coictur quia in eo surrexit dñs. Qͥ est post
salbatum: ppea calatis huiꝰ figura in cucum
cisione data est. ut quiasi renouatio futura ĩ
tocisionit lege disnosceretur. ut quia per fi¬
demcaluar haberent homines que primo
cuncisione primiodie data ẽ queetiam eẽt sig.¬
fuit future et dei primordie constabilita est.
aeritatem. n. loquitur. peccatores quõ iustꝰ
aũt mndicantes sua dencta. iustificari si pecca¬

Expanded text:
sentitur et tangitur, qua audacia vocatur sentitur et tangitur, qua audacia vocatur aeternum? Et quod vicibus temporum ministratur, ita ut ipsa tempora aliquando non servent officia sua, quomodo appellatur aeternum? m non corrumpctauo die a natiuitate idcirco quia iuxta numerum et curricula dierum septem ipse rursum primus inuenitur quasi post sabbatum, ut iam non octauus habeatur, sed primus. quia enim salus futura per Christum in primo die erat praedestinata, qui dominicus ideo dicitur, quia in eo resurrexit dominus, qui est post sabbatum, propterea salutis huius figura in cne data est, ut quasi renouatio futura in circumcisionis lege dinosceretur. et- quia per fidem saluari haberent homines, quae primo cumcisione primo die data est, quae etiam esset sigfuit futurae fidei primo die constabilitae. XXXeritatem enim loquitur —, peccatores autem uindicantes sua delicta iustificari no
Abbreviated transcription (Latin):
sbiectionem impbabile et ltoi ob̾noxi¬
mpossibue est qm̃ iudemus tanta diu̾sita ũ .38.¬
cte extare corꝑeum. Cum nicħ d̾inum et ecer¬
num possit eẽ insi simplex in quo nulla di¬
u̾sitas iudetur. Sed sit uanitas. Nam et uices
ip̃as temporum non scruat non solum in tẽ¬
porib nariis fit et contrariis constet sb̾stan¬
tiis. Set et in ip̃is uitib temporim: cum res
eterua diu̾sitatem abhorreat. et sit nec tac¬
ctu nec rusu capienda ut pote incorporalis.
Hic autem passiom obnoxius est quia et
Itaq incomieniens est iundum etnum di¬
cete quem cumuidemus passioni sõiectum et
per singula senectute deficere credimus et fi¬
uiti. Quid censetur de honuine qui mundũ
et̃uum putat. certe homo cẽpit in mũdo sũ
homine. ergo cui proficiebat anima fecun¬
ditas mũdĩ aut cui sine aliqua ꝓrudencia
generabat. et quomodo eternus corruptibi¬
na et mortaua generabat cum decterno de¬
bent etermim exisse. et quod infwbile est et

Expanded text:
jectionem, improbabile et impossibile est: quem videmus tanta diversitate exstare corporum; cum nihil divinum et aeternum possit esse nisi simplex, in quo nulla diversitas videatur, sed sit unitas. Nam et vices ipsas temporum non servat, ut non solum in temporibus varius sit, aut contrariis constet substantiis, sed et in ipsis vicibus temporum: cum res aeterna diversitatem abhorreat, et sit nec tactu nec visu capienda, utpote incorporalis: hic autem passioni obnoxius est, quia et Itaque inconveniens est mundum aeternum dicere, quem cum videmus passioni subjectum, et per saecula senectute deficere, credimus et finiri. Quid censetur de homine, qui mundum aeternum putat? Certe homo coepit in mundo: sine homine ergo cui proficiebat annua fecunditas mundi? An sine aliqua providentia generabat? Et quomodo aeternus corruptibilia et mortalia generabat, cum de aeterno debeat aeternum existere? Et quod visibile est et
Abbreviated transcription (Latin):
ctor petcatuni est. Quoinõ ergo deus pot̾at
facere mortem qui noscit peccare: Sed dumi
peccatis retribuit ab ip̃o dcã est muors. cum ñ
ab ip̃o est sit. Scd ex hoc qui poccauit eadem
rõne pauꝑtas et diuicie ado sunt. Oundã
enim hñtes timorem dei lixuriam sꝑmĩt
uitam ꝑdigam fugint. ab egeno uel pau¬
ue oculuunnon auertunt. hi crementunsa¬
tiunt bonorum. Scciptum est ĩ ꝑu̾biis. pau¬
ꝑtatẽ et ignobilitatem aufert disciplina. ad
h  autem qui timorem de non hũt: solituis
runt. Non solum negligentes et nuꝑuidi
circase. u̾m etiam contemptores datelegis
hoc modo facit deus. pauperes et diuites. qr
dum offensio legis parit egestatem a deo
fieri dicitur auctore legis et cum aliqui
de errore discipliniam legis custodiunt.
auctore legis

Expanded text:
ctor peccatum est. quo modo ergo deus poterat ctor peccatum est. quo modo ergo deus poterat facere mortem, qui nescit peccare? sed cum peccatis retribuit, ab ipso dicta est esse mors, cum non ex ipso sit, sed ex hoc qui peccauit. Eadem ratione paupertas et diuitiae a deo sunt. quidam enim habentes timorem dei luxuriam spernunt, uitam prodigam fugiunt, ab egeno uel paupere - oculum non auertunt: huius modi crementum faciunt bonorum. scriptum est enim in Prouerbiis: paupertatem et ignobilitatem aufert disciplina. at hi autem qui timorem dei non habent, solutius runt, non solum neclegentes et inprouidi circa se, uerum etiam contemptores datae legis. hoc modo facit deus pauperes et diuites, quia, dum offensio legis parit egestatem, a deo fieri dicitur auctore legis et, cum aliqui terrore disciplinam legis custodiunt, auctore legis
Abbreviated transcription (Latin):
gtełerunt ubi diuiteł Ccli egelunt peniten¬
Ees ce parieres non fuise. Anui inquit impi
mmipios non solum hac pios aliquan
luce carere. u̾m etiam nec uius mo tos louge¬
ñti temporis uta frui. qui conditoreͥs suino
imemores uite tocius austoritatem imputãt
creatiurt. S ed scriptura hos impios loquitur
qui cum sb deulege agerent ꝓpensiores i ydo¬
lis crant. peiores .n. sunt cetens impiit. Scien¬
tes .i. dm̃ nec contempnentes eum obteniie¬
rant senus et quia dehiis dciũ est. ꝓbat apꝰ
autem non hñtes in numero uirorum.
autem que dixit: nob̾ma mala uita moᷤᷤ¬
lena enm quamuis iuste ĩfaturnestas ad̾o
pacienti tamen mala uidetur. Nam sunt.
mors ado est quia legem dedit que seruãti¬
b se iutam pmitat contemptorib uero
mortem.  illam qrie scd̃a dicitur. Dum
enim iumquemq adiudicat qrud mere¬
tur ab ipõ est siuie absolutõ ad uitam: liuc
reatus ad penamortem. Non ergo inuen¬
tor mortis est: s ed uidex. quia mortis auo¬

Expanded text:
tes erunt, ubi diuites saeculi egebunt paenitentes se pauperes non fuisse.\' XXXIIImpios non solum citius hac luce carere, uerum etiam nec unius momenti temporis uita frui, qui conditoris sui inmemores uitae totius auctoritatem inputant creaturae. sed scriptura hos impios loquitur, qui, cum sub dei lege agerent, propensiores in idolis erant. peiores enim sunt ceteris impiis; scientes enim dominum et contemnentes eum obtemperant seruis. et quia de his dictum est probat apostolus autem non habentur in numero uiuorum. autem quae dixit nobis mala ena enim quamuis iuste inferatur, patienti tamen mala uidetur. nam et permors sic a deo est, quia legem dedit, quae seruantibus se uitam promittit, contemptoribus uero mortem, sed illam quae secunda dicitur. dum enim unum quemque adiudicat quid mereatur, ab ipso est siue absolutio ad uitam siue reatus ad mortem. non ergo inuentor mortis est, sed iudex, quia mortis au
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ pedes xͥ lauare lacrime habrindanerũt
nñ autem temporis feminis. Uñ ꝑegrinoꝵ
pedes lauent ip̃a deficit aquia. Tugͦ scĩssima
et prudentissima femina. ne nelis imitari hiꝰ
que cũ audent̃ male fec̾int bene facere e¬
rubescunt. et ꝯfunduntur iuste iiuere q̃¬
mag̃ risus. sb̾sanationes et fabulas. ꝙͣ d̾i
idicium: ꝑtimescũt et quib carius ẽ misi̾s
hominib placere ꝙẜ xp̃o. S estotalis quaiem
te dñs eẽ p̃cepit. qualem apͦ tubet exhiberi.
ut xp̃i idua. Esto scã humilis et quieta.¬
nũe et iusticie. oꝑa indesment̾ ex̾ce. et quisq
te mobprobriã habeat. quisq sb̾samet et
irrideat: tu tamẽ deo placeas et q̃ xp̃ĩ sunt
genis. ante omĩa p̃cessabilit̾ dñitui medita¬
re. mãdata orõib et psalinis instant̃ ĩcũbe¬
ut possibile est. Nemo te aliciñ nͥ aut legẽtẽ
iuemiat: aut oranteni. Et cum fu̾is talis m̃i
iem̃to qui te tm̃ diliginus aut ꝙ tͥ p̃stare¬

Expanded text:
 pedes lavaret, lacrymae abundarunt: nostri autem temporis feminis unde peregrinorum pedes lavent ipsa deficit aqua. Tu ergo, sanctissima et prudentissima femina, ne velis imitari hujusmodi, quae cum audenter malefecerint, benefacere erubescunt; et confunduntur juste vivere,iones et fabulas quam Dei judicium pertimescunt, et quibus charius est miseris hominibus placere quam Christo. Sed esto talis, qualem te Dominus esse praecepit, qualem Apostolus jubet exhiberi et Christi vidua, esto sancta, humilis et quietae et justitiae opera indesinenter exerce. Et quisque te in opprobrium habeat, quisque subsannet et irrideat: tu tantum Deo placeas, et quae Christi sunt geras. Ante omnia incessabiliter Domini tui meditare mandata, orationibus et Psalmis instante possibile est, nemo te aliquando nisi aut legentem inveniat, aut orantem. Et cum fueris talis, nostri memento, qui te tantum diligimus, ut quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
otem tempore qruidam mͥtentiꝰ m¬
ctorminantitama cesariensi mue¬
uit ap̃ hyspaniam quẽdam pbrm¬
petrum non millũ opusculum
inte ex parentib ꝓpagetur an sicut illi imi si
ne ppagnatione singule singulis dentur: me
uescire confessus sum. U̾itñ scire animã nõ
corpris ẽẽ s spm̃. et contra ita mea dc̃a ad eñdẽ
petrrm scripsit ille duos libros quos mͥ de
cesarea renatus monachꝰ maisit. Q uib ego
loctis: responsione mea quatuor reddidi. unũ
ad renatũ monachũ alterũ ad pb̃m petrã
et drios ad ecmdẽ iustorẽ. S ad petrũ qũa¬
ins habeat libi plixitatẽ tñ epła est. ꝙͣ uolui
atrib ceteris seꝑarri. In hiis aũt om̃ib. qui¬
b milta necessaria disserunt᷑. defendi de ori¬
gine animax. qĩ singulis hoĩb dantur: cogi¬
tationẽ ncam et inultos errores. atq pratu
accepi. Huitis oꝑis liber ad renatum sic in¬
mus sic incipit. Oꝵ mͥ ad te scribend̾ pritaui.

Expanded text:
uidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi invenit apud Hispanum quemdam presbyteruPetrum, nonnullum opusculum inde ex parentibus propagentur, an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum; verumtamen scire animam non corpus esse, sed spiritum. Et contra ista mea ad eumdem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. Quibus ego lectis, responsione mea quatuor reddidi; unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum, et duos ad eumdem Victorem. Sed ad Petrum, quamvis haa tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque prauitaccepi. Huius operis liber ad Renatum sic inmus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putaui.
Abbreviated transcription (Latin):
edriceant arit hospitio tecipiant adniemam
art scõrũ pedes laboriosos et lutillentos ari
coroitos lanent uł delicatis et itidis mãib
tangant. S nec digne erunt tales ĩ futuro
tempore. scõrum ẽe consortes: quos ita ĩ ꝑ̃¬
senti sp̃ũt. nec ꝑtẽ hr̃e cum xͦ potuerunt

Expanded text:
educent, aut hospitio recipiant advenam, aut sanctorum pedes laboriosos, lutulentos et horridos lavent, et delicatis et nitidis manibus tangant. Sed nec dignae erunt tales in futuro tempore sanctorum esse consortes, quos ita in praesenti spreverunt; nec partem habere poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
teriblibris. Deinde regnum celoꝵ illi popu¬
lo fcusse pmissum nõ legimus. ĩ hiis que pro¬
missa su̾nt lege data per moysen. in m̃ote syna
quod ꝓpre uetꝰ dicitur testamentum. quod
pfiguratum dicit apłs per ancillam sare. et fi¬
lium euas. s et ibi figuratum est et nouũ. per
ipam saram et filtum etus. Proinde si figure
discuciantur. omĩa ibi ꝓphetata reperiuntur
que sunt p̃sentata uel expectantur p̃sentan
om̃ia et legntima et ꝓphetica et euuangelica et
apłica refertintur. Item quod dixi. trib modis
in scripturis scĩs filioꝵ nomẽ accipitur. minus
cõsid̾ate ocm̃ est. Et alios enim quostam mõs
teltan necꝰ scõm dostimam. nec scd̾m ĩmitatio¬
nem dicintu quoꝵ criam modoꝵ tanquam
sola ant exempla reddidimus. Scd̾m natu
cut faios quos eusgelium docuit apłs uo

Expanded text:
teribus Libris? Deinde regnum coelorum illi poputeribus Libris? Deinde regnum coelorum illi populo fuisse promissum non legimus in iis quae promissa sunt Lege data per Moysen in monte Sina , quod proprie Vetus dicitur Testamentum; quod praefiguratum dicit Apostolus per ancillam Sarae et filium ejus: sed et ibi figuratum est et Novum per ipsam Saram et filium ejus . Proinde si figurae discutiantur, omnia ibi prophetata reperiuntur, quae sunt praesentata, vel exspectantur praesentandomnia et legitima et prophetica et evangelica et apostolica referuntur. 3. Item quod dixi, Tribus modis in Scripturis sanctis filiorum nomen accipitur , minus considerate dictum est. Et alios enim quosdam modosturam, nec secundum doctrinam, nec secundum imitationem dicuntur. Quorum trium modorum tanquam sola sint exempla reddidimus; secundum nacut filios suos, quos Evangelium docuit, Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
opus amno uolumine cõclusi. et meo qdubidã
epestionib non semel sed iterum resondi qͥ¬
mam quod pͥmo respond̾am perierat et cunc ĩ¬
uentimẽ: cumiam iterum tespondissem. A¬
respondi. alique remanserunt que reb alus
magis urgentib p̃termisse sinnit: cumulo qͦ
oblitionis adiuncto. In hee gͦ dixi certes emm
quibdam uibris et figuris terum ante diũi
adtientum scdm mirabilẽ atq ordinatissimã
distributionem tempoꝵ ropulus ille teneba¬
tut qui testamentum uetus accep̃. Tam̃ ĩ co
tanta p̾dicatio et pͥnmtiatio noui testam̃ti
est: tat nulla euangelica atq aplica toctrina
tepetiant᷑. quannus ardua et diuina p̃cepta.
et pmisla. que illis etiam libris uet̾ib desint:¬
Qrͣtud est enimquod nn sermone euangelio ĩ
monte dñs dicit. Audistis quod dictum est
antiquis hoe: ego autem dico nob̾ hoc: si mebil
te amplits p̃cep̃. quam ĩceptum est ĩ illis ue¬

Expanded text:
hic uno uolumine inclusi et in eo quibusdam hic uno uolumine inclusi et in eo quibusdam quaestionibus non semel, sed iterum respondi, quoniam quod pro me responderam perierat et tunc inuentum est, cum iam iterum respondissem. arespondi; aliquae remanserunt, quae rebus aliis magis urgentibus praetermissae sunt cumulo quoque obliuionis adiuncto. In hoc dixi: certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris ueteribus desintQuid est enim quod in sermone evangelico in monte Dominus dicit, Audistis quia dictum est antiquis hoc; ego autem dico vobis ; si nihil ipse amplius praecepit quam praeceptum est in illis ve
Abbreviated transcription (Latin):
su tracta imaginarie cogitatio nostra u̾sat et cõ¬
tinet: detestamur istam heresim que suorum
phantasmatum fidem secuta: et diuinam sb̾¬
stantiam per locorum spacia quamius infini¬
ta. uelut informẽi molem disiecit atq diffu¬
dit. et eamex tina parte tantum cauit ut imue¬
nire locum malo. quod indere non potuit nõ
esse naturam sed contra naturam. et ipm̃ ma¬
lum tanta specie et formis et pace partium in
singulis naturis iugente tecorauit. quia si¬
ne hiis bonis nullam poterat cogitare natu¬
ram. ut ea mala que ibi teprehendit innume¬
ibilium bonorum copia sepeliantur. S huꝰ
uoluminis iste sit terminus in ceteris cete¬
ra eius teliramenta deo permittente adq ad¬
in manus meas quedam diꝰ¬
prtationes adimanti qui
fuerat discipulus maniche¬
i quas conscripsit adu̾sus
legem et ꝓpbas. uelut con¬
traria eis euangelica et apłi¬
ca scripta temonstrare. cona¬
tus. Hinc gͦ respondi u̾ba ei¬

Expanded text:
su tracta imaginarie cogitatio nostra versat et consu tracta imaginarie cogitatio nostra versat et continet, detestemur istam haeresim, quae suorum phantasmatum fidem secuta, et divinam substantiam per locorum spatia, quamvis infinita, velut informem molem disjecit atque diffudit, et eam ex una parte truncavit, ut inveniret locum malo; quod videre non potuit non esse naturam, sed contra naturam: et ipsum malum tanta specie et formis et pace partium in singulis naturis vigente decoravit, quia sine his bonis nullam poterat cogitare naturam, ut ea mala quae ibi reprehendit, innumerabilium bonorum copia sepeliantur. Sed hujus voluminis iste sit terminus: in caeteris caetera ejus deliramenta Deo permittente atque adin manus meas quaedam disputationes Adimanti, qui fuerat i, quas conscripsit aduersus legem et prophetas, uelut contraria eis euangelica et apostolica scripta demonstrare conatus. huic ego respondi uerba ei
Abbreviated transcription (Latin):
quiamu que ius non accepie. ee ico duos
attrot la istemus teuim. quitantum spẽidonũ
aciam huris quamuis infime dedit. Nec ci tam̃
ett amatores eius inhereamus. sedut ter lauda¬
torereamtauingrediamut: tt supra emicollo¬
cati teula iudicemus. non ei coneri millaur¬
dicemur festinemus q ad illud lonum qd̾ noc
locis crassatur nec tempore uoliutur. et eiter
qem̃ form amq accipiunt omõs localede tempora¬
lemis natiue. ad quod uidend̾ mipatemus cõ
os otislos ad illud bontm cernendum sparario¬
uorcet quib istalur cernitur. diffusa per locos
ee non ubiq integra. sod aliam partemhic hr̃s
et aliam alibi. uerum illum aspectum aciem¬
q prugemus. quacernitur. quantum in bac
icta licet quid iustum sit. quid pium. que sit
sapientie pulchrituto. Que quisquis ceruit.
ĩponit longe om̃ium localium spaciorum pleni¬
tudini. et sentit ut ista cernat non perlacorũ
spacia diffundi aciem mentis sue. sed incorpore¬
inimita sunt phantasmata que de carnali sẽ¬

Expanded text:
quod quaerimus, non accepit; et in eo, quod accepit, laudemus deum, quia tantum speciei bonum etiam huic quamuis infimae dedit. nec ei tamen ut amatores eius inhaereamus, sed ut dei laudatores eam transgrediamur, ut supra eam conlocati de illa iudicemus, non ei conexi in illa iudicemur. festinemusque ad illud bonum. quod nec locis grassatur nec tempore uoluitur et unde speciem formamque accipiunt omnes locales temporalesque naturae. ad quod uidendum mundemus cor os oculos ad illud bonum cernendum praeparari oportet, quibus cernitur lux ista diffusa per locos, et non ubique integra, sed aliam partem hic habens, et alibi aliam. Verum illum aspectum aciemque purgemus, qua cernitur, quantum in hac vita licet, quid sit justum, quid pium, quae sit sapientiae pulchritudo: quae quisquis cernit, praeponit longe omnium localium spatiorum plenitudini; et sentit, ut ista cernat, non per locorum spatia diffundi aciem mentis suae, sed incorporeinimica sunt phantasmata, quae de carnali sen
Abbreviated transcription (Latin):
quecumq sunt. et tamen corrumpi possimt
cum corrtmpi cererint eo pp̃õ bono minuũtut
quo incorrupta erant. Et magno qinidemilo¬
no quia magnum malum est corruptio. Et cͥͤ¬
dut in eis angen corruptio potest: tamdir
habent bontim quo minuantur. Quaꝑter
nature ille quas in terra tenebran fusse con¬
fingit e auit poteuant corr timpi aut ñ poterãt
Si nõ potetant: incorruytibi leo erant qrs bono¬

Expanded text:
quaecumque sunt et tamen corrumpi possunt, quaecumque sunt et tamen corrumpi possunt, cum corrumpi coeperint, eo ipso bono minuuntur, quo incorrupta erant, et magno quidem bono, quia magnum malum est corruptio; et quamdiu in eis augeri corruptio potest, tamdiu habent bonum, quo minuantur. quapropter naturae illae, quas in terra tenebrarum fuisse confingit. aut poterant corrumpi aut non poterant. si non poterant, incorru
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula corruptioteneat. uerumtanenm
tere iam facile est. nicħ nocere corruptionem
nisi qd labefacit natiualem statum. et ĩõ etiã
non cẽ naturam. s contra naturam. Qrd̾ si ñ
intenitur in rebus malum nͥ corruptõ. et cor¬
ruptio non est natura. nullautiq natura na¬
lumẽ. Sed si hoc forte intelligere uõ tialetis:
illud atcendite quod omne quod corrumpit᷑
bono aliquonimuit᷑. Qma si non corrũperet
ĩcoreuptumeẽt. si uero etiã nõ posset ominocor¬
rumpi: incorruptibile eẽt. Nccẽ est aritẽ ur
siue incortuptio siue in corruptibilitas bonũ
sit et enaluimest corruptio. S ñc de ĩcorrup¬
tibili natura nulla q̃stio ẽ. De bũs agitur qͥ
possunt cortumpi q̃ dum ñ corrũpũtur icor¬
tonpta dici possumt incorruptibilia ñ poistuit.
Ilud em̃ solum incorruptibile dicitur ꝓpriei
quod nontantum non corrumpit᷑. sedettar
nsla eyparte corrumpi potest. Incorruptag̾

Expanded text:
uocabula corruptio teneat. uerumtamen uocabula corruptio teneat. uerumtamen uidere iam facile est nihil nocere corruptionem, nisi quod labefacit naturalem statum, et ideo eam non esse naturam, sed contra naturam. quodsi non inuenitur in rebus malum nisi corruptio et corruptio non est natura, nulla utique natura malum est. Sed si hoc forte intellegere non ualetis, illud adtendite, quod omne, quod corrumpitur, bono aliquo minuitur, quia si non corrumperetur, incorruptum esset; si uero etiam non posset omnino corrumpi, incorruptibile esset. necesse est autem, ut siue incorruptio siue incorruptibilitas bonum sit, si malum est corruptio. sed nunc de incorruptibili natura nulla quaesito est; de his agitur, quae possunt corrumpi quae dum non corrumpuntur, incorrupta dici possunt, incor- . ruptibilia non possunt. illud enim solum incorruptibile proprie dicitur, quod non tantum non corrumpitur, sed etiam nulla ex parte corrumpi potest. incorrupta ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ aliud quam corruptionẽ: Possunt quidem a¬
liis atq aliis uocabulis alia atq alia mala no¬
minari: seo qd̃ om̃iũ reix malum sit. in quibus
mali aliquod aiãdu̾ti potest: corruptioẽ. Sed
corruptio perite anime imꝑitia uocatur. corru¬
ptio prudentis ĩprudentia. Cortuptio iusticie
ĩtustĩa. corruptio fortis ignauia. Corruptio qͥe¬
tis atq tnquillitatis. cupiditas uel metꝰ. uel
tristicia uel iactantia. Deinde ĩ corpore anima¬
tio. corruptio sanitatis dolor et morbꝰ. corruptio
uinũ lassitudo. corruptio quietis. labor. Dem̃
cortuptio rectitudinis prauitas. corruptio or¬
dinis peru̾sitas. corruptõ integͥtatis discissio.
ant fractura. aut diminutio. longum est et dif¬
dicile et baꝵ tem quas cõmemoraui et aliarũ
ĩnumerabiltũ omnos corruptõnes noĩatim enũ¬
tiare: cumetiã multe q̃ dñr ĩ corpore possint ꝙ
ĩ anma dici. et ĩnumerabilia sint ĩ quib ꝓpͥa

Expanded text:
esse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aesse aliud quam corruptionem ? possunt quidem aliis atque aliis uocabulis alia atque alia mala nominari, sed quod omnium rerum malum sit, in quibus mali aliquid animaduerti potest, corruptio est. sed corruptio peritae animae inperitia uocatur; corruptio prudentis inprudentia; corruptio iustae iniustitia; corruptio fortis ignauia; corruptio quietae atque tranquillae cupiditas uel metus uel tristitia uec iactantia; deinde in corpore animato corruptio sanitatis dolor et morbus; corruptio uirium lassitudo; corruptio quietis labor; deindecorruptio rectitudinis prauitas; corruptio ordinis peruersitas; corruptio integritatis discissio aut fractura aut diminutio. longum est et difficile et harum rerum, quas commemoraui, et aliarum innumerabilium omnes corruptiones nominatim enuntiare, cum etiam multae, quae dicuntur in corpore, possint et in anima dici et innumerabilia sint, in quibus propria
Abbreviated transcription (Latin):
illa bestia territus: e̾c uacaret securo atq ĩ tre¬
pido leonis pulcritudinẽ consid̾are acq lau¬
date. Dequo ego nicħ dicam. uͥ qd̾ ad teminaxi¬
me percinet. fieri posse ut aliqͣ natura offendat.
in aliquo. et ĩ totam nascatut odium: cũ mai¬
festũ sit multomeliorẽ cẽ spem fere ac uiue
bestie. etiã cũ t̾ret ĩ silius: qria imitate atq si
multe. cum ĩ pariete pictalaudatui Hc ergo
etrore ille nos non decipiat: nec cecos faciat ad cõ¬
sid̾antas natuitasꝵ ¶ẽs cum q̃ dam meis ita re¬
p̾hendit. ut om̃i ex patte cogat displicere: qd̾ onm̃
ex parte rep̾hendere non potest. atq hoc modo ant¬
mum ad equm iuidicium componentes: queramꝰ¬
iam unde sint cum illis bonis mala. q̃ me quoq
ĩpbare dicebam. Quod facilius uidebimꝰ: si m̃
tmum monien potuerimus cuncta ꝑferte. Qłs
enim dubitet totum illud qd̾ dicitur᷑ malũ. nicħ

Expanded text:
illa bestia territus, tunc uacaret securo atque intreilla bestia territus, tunc uacaret securo atque intrepido leonis pulchritudinem considerare atque laudare. de quo ego nihil dicam, nisi quod ad rem maxime pertinet, fieri posse, ut aliqua natura offendat ex aliquo et in totam nascatur odium, cum manifestum sit multo meliorem esse speciem uerae ac uiuae bestiae, etiam cum terret in siluis, mulatae cum in pariete picta laudatur. Hoc ergo errore ille nos non decipiat, nec caecos faciat ad considerandas naturarum species, cum quaedam in eis ita reprehendit, ut omni ex parte cogat displicere, quod omni ex parte reprehendere non potest: atque hoc modo animum ad aequum judicium componentes, quaeramiam, unde sint cum illis bonis mala, quae me quoque inprobare dicebam. quod facilius uidebimus, si in unum nomen potuerimus cuncta conferre. Quis enim dubitet totum illud quod dicitur malum nihil
Abbreviated transcription (Latin):
bona q̃ ꝯmemorauim᷑. usteq laudauim̃ pacẽ
cõcordiam partium ĩ rma quaq natura salutẽ
ualentiamq aiantiũ. et cetera que repetẽ iã
piget. ita in terra cõmentita tenebraꝵꝵ ẽe arbitra¬
tus est ut ab illo deo quem bonoꝵ omiam auc¬
torem fatet᷑. alienate conatet᷑. Nonenĩ ea bõa
uidit. dũhac solum accendit quod displic̾et.
tanquam si quispiã loonis fremitu ext̾citus.
et eum ntiens trahentem ac dilaniantem pe¬
coꝵ aut hominũ corpora q̃ cũq comp̃hendiss
puerili quadam infurmitate animi tanto ti¬
more percelleret᷑. non solam feritatem leonis
intuens atq seuitiam ceteram etus negligẽs
om̃ino atq p̃teriens naturam illius aiãnti
nontantũ malũ. sed magnũ maltm eẽ cla¬
maret. tanto scilicet exaggeratiꝰ qͦntotumidiꝰ.
At siccomita feritate leonem mansuetũ uide¬
tec: presectim si nunquam antea fuisset de

Expanded text:
bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus, pacem bona, quae commemorauimus iusteque laudauimus, pacem concordiamque partium in unaquaque natura, salutem ualentiamque animantium et cetera, quae repetere iam piget, ita in terra conmenticia tenebrarum esse arbitratus est, ut ab illo deo, quem bonorum omnium fatetur auctorem, alienare conaretur. non enim ea bona uidit, dum hoc solum adtendit, quod displiceret, tamquam si quispiam leonis fremitu exterritus et eum intuens trahentem ac dilaniantem pecorum aut hominum corpora, quaecumque adprehendisset, puerili quadam infirmitate animi tanto timore percelleretur, ut solam feritatem leonis intuens atque saeuitiam, cetera eius neglegens omnino atque praeteriens naturam illius animantis non tantum malum, sed magnum malum esse clamaret, tanto scilicet exaggeratius, quanto timidius; at si edomita feritate duci leonem mansuetum uideret, praesertim si numquam antea fuisset de
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit: aut nullo modo sentiri potest. Ac ier
hoc nec ille aqrie cenose sine isto bono ẽe potuier¬
runt: quobono fiebat non aliqua natura cor¬
porea posset eẽ. Nam quod dicitis quod illa ma¬
la de naturis talib nõ possunt auferri. res¬
pondetur quodet illa bona de naturis talib
non possunt auferri. Cur ergo istas res prop¬
t᷑ mala que anferri non posse arbitramini.
mala natiualia uocare uultis. ꝑp̃ bonauero
que auferri nõ posse coniũcimini bonana¬
tutalia uoare non nultis. Restat ut q̃ratis
ña ip̃a solec eẽ tiox ultima: unde sint illa ma
la q̃ miqͦ displicere dicebam. Respondebo fortas¬
se. sinos pͥus dix̾tis unde sint illa bona: q̃ nos
quaꝙ laudare cogenimi. si absurdissimi cordis
cẽ nonuultis. Sed quid ego istud queram. c̃
utriq fateanur omĩa q̃ cumq et qͣntacum ꝙe
bona sunt. ab umodeo eẽ qui sũme bonus est.
Resistitegͦ nos ip̃i manicheo. qui tot et tanta

Expanded text:
occurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per occurrit, aut ullo modo sentiri potest. ac per hoc nec illae caenosae aquae sine isto bono esse potuerunt, quo bono fiebat, ut aliqua natura corporea posset esse. nam quod dicitis, quod illa mala de naturis talibus non possunt auferri, respondetur, quod et illa bona de naturis talibus non possunt auferri. cur ergo istas res propter mala, quae auferri non posse arbitramini, mala naturalia uocare uultis, propter ea bona uero, quae auferri non posse conuincimini, bona naturalia uocare non uultis? Restat, ut quaeratis — nam ipsa solet esse uox ultima — unde sint illa mala, quae mihi quoque displicere dicebam. respondebo fortasse. si uos prius dixeritis, unde sint illa bona, quae uos quoque laudare cogimini, si absurdissimi cordis esse non uultis. sed quid ego istud quaeram, cum utrique fateamur omnia, quaecumque et quantacumque bona sunt, ab uno esse deo, qui summe bonus est ? resistite ergo uos ipsi Manichaeo, qui tot et tanta
Abbreviated transcription (Latin):
cectarno nature mulleerunt. Aĩadu̾tite e¬
ciam qui tecte tultis iudicare. illum quoq
princem manẽ. Cui si auferatur ĩmanitas.
attendite quanta laudabilia remanebunt
compagini corporis menbroꝵ. Hinc itac mẽ
cõginentia forme imtas et pax contextatũ.
iter se partium anime regentis et uegetan¬
tis. famulantis q. et uegetati corporis ordo.
et dispotitio. Qrue omĩa bona si auferantur.
et si qua forte minus enumeraui: nlla ꝑr¬
scis natura subsista ¶S fortasse dicatis. illa
maia te talib naturis. non posse auferri.
et ideo naturalia debere accipi. Non nunc q̃¬
titur quid possit. uel nõ possit anferui. Sed
ceite non paruũ lumen est ad ĩtelligendũ
om̃s naturas in quantum nature sun bonã
cẽ quod sine illis malis cogitari illa bona pͦ¬
sunt. sme bonis autem illis nulla natura co¬
gitari potest ⁊ qam sine trrbatione ceni pos¬
sum aquas cogitare. sine pace autem conti¬
unataꝵ partũt nulla species corporis aniine

Expanded text:
detraxeris, naturae nullae erunt. Animadvertite etiam, qui recte vultis judicare, illum quoque principem immanem; cui si auferatur immanitas, attendite quanta laudabilia remanebunt: compago corporis, membrorum hinc atque inde congruentia, formae unitas, et pax contextarum inter se partium, animae regentis et vegetantis, famulantisque et vegetati corporis ordo et dispositio. Quae omnia bona si auferantet si qua forte minus enumeraui, nulla prorsus natura subsistet. Sed fortasse dicatis illa mala de talibus naturis non posse auferri et ideo naturalia debere accipi. non nunc quaeritur, quid possit uel non possit auferri, sed certe non paruum lumen est ad intellegendum omnes naturas, in quantum naturae sunt. bonas esse, quod sine illis malis cogitari bona illa possunt, sine bonis autem illis nulla natura cogitari potest. nam sine turbatione caeni possum aquas cogitare, sine pace autem continuatarum partium nulla species corporis animo
Abbreviated transcription (Latin):
bonatollant nulsam remane naturam.
bonio iam itẽt qua potest uite ommnẽ natam
qnouantum naturae bonum cẽ quiaex ii¬
na cademq te inqua et ego qͥ nod laudarem.
nasie quos uituperarer m̃uenit. si tollantͤ
ea qiee bon a stint natura milla erit. si autẽ
co santurea que displicent: incorrupta nat᷑a
temanebit. Golle aquis ut nõ sint cenose. et
temoite remauent aque pure att tranquil¬
ter dolle teraquis pattinm cõcordiam. none
rinnt aque Siengo malo illo adempto manz
natuta puigatior. uono autem detracto non
malrm non natura. s contra naturam ẽ.
mollete uentis hortorem: et nimium inuetũ
quuca despucet potes cagitare uentoo le¬
nes et modatos. Tolle de uentis partiũ simili¬
tudenem qua coꝵ corpus in initatem contiui¬
atur et spactatur ut corpus sit: in illa sb̃e¬
at natura q̃m cogites. lõgumẽ per sequi cete¬
ra sed mamitestumeis qͥ nullo partium studio

Expanded text:
uram. Ex quo jam videt qui potest videre, omnem naturam, in quantum natura est, bonum esse: quia ex una eademque re, in qua et ego quod laudarem, et ille quod vituperaret invenit, si tollantur ea quae bona sunt, natura nulla erit; si autem tollantur ea quae displicent, incorrupta natura remanebit. Tolle de aquis ut non sint coenosae et turbidae, remanent aquae purae atque tranquillae: tolle de aquis partium concordiam, non erunt aquae. Si ergo malo illo adempto manet natura purgatior, bono autem detracto non malum, non natura, sed contra naturam est. tolle de uentis horrorem et nimium inpetum, qui tibi displicet, potes cogitare uentos lenes atque moderatos; tolle de uentis partium similitudinem, qua eorum corpus in unitatem continuatur et sibi pacatur, ut corpus sit, nulla suberit natura, quam cogites. longum est persequi cetera; sed manifestum est eis, qui nullo studio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eius rectitudine aliquid boni. Nefas ẽ ita¬
q hoc quantũcũq boni ẽ alienare ab artifi¬
cedeo a quo omne bonum qd̃ inquacumꝙ
natura ẽ: nͥ credimꝰ perniciosissime erramus
Qruomodo ille gͦ et sũmum malum dicit eẽ¬
hanc terram. ĩ cuiꝰ lateris rectitudine. ĩueĩo
quantum ad corpꝰ attinet. non praue pulcu¬
tudinis bontum. et ab omĩpotente atq optũ
too eam uult ẽẽ penitus alienam. cum id ip̃m
bonũ qd in illa ĩuenimꝰ. cui alii tribuendũ
sit iusi auctori bonoꝵ om̃iũ nõ inuenianus.
S malum erat inquit etiam illud latus. Iu¬
to malum esse. Peter iꝰ eet ceite si no rectin

Expanded text:
in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itain eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cuius lateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius esset certe, si non rectum,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ auferens et de recto prauũ faciens. ut dis¬
cordatet quod cõcordabat. et abhorreret qd̾ ꝯ.¬
gruebat. ñquid aliqͣm inde auferret sb̾am:
Sic gͦ discite non sb̃am malum ẽẽ. s sicut ĩcor¬
ꝑe ꝯmutatõe forme indet̾ius amitti spẽm uel
pocius minui et fedum dici quod pulcrum.
antea dicebatur. et displicere corpus quod
antea placuerat: sic ĩ animo recte uoluna¬
tis deus quo pie iusteq uiuitur cõmutata
indet̾ius uoluntate deprauari. qͦ pectato effici.
aminam miseram q̃ honestate recte uolunta¬
tis beatitatem optinebat. nulla adita dec᷑cta¬
ue ib̾a. Deinde eciam allud cogitate qͥa et si cõce¬
damus aliis causis latus terre tenebrasꝵ ma¬
lum eẽ quod obscurum. quod tenebrosummul
si quid aliud dici potest: non tam̃ ĩ eo qd̃ rectũ
est malum ẽ. Sicut ergo cõcedo eẽ ĩ eius colore
aliquid mali: sic ncc̃e ẽ et uos cõcedatis eẽ

Expanded text:
ergo auferens et de recto prauum faciens, ut disergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo concedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis esse
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ip̃a copulatione duoꝵ rectoꝵ laterũ pult̾¬
us dici aut cogitati possit. Nonmuenio quids.¬
ciam cũ errore ꝑu̾sis et consuetudine miplicids
titis insuldat errorib. nisi qui diuinam mise¬
ricordiam exꝑtus nonẽ ut careret errorib. Tantĩ
id agamͦ. ut aliqñ finiantur. Intuemini paulu¬
lum sine animositate et amaritudine. Omẽs
homines simͦ non nos sed errores et falsitates
oderimus. Queso intuemii paululũ. Deusmi¬
sencordiaꝵ adiuua intuentes. et uerũ que¬
rentib int̾iꝰ lumen accende: Quid enĩ intelli¬
gimus. si nõ intelligimꝰ rectũ melius ẽẽ qmͣ
prauum: Quero gͦ a uob̾ si placide modesteq
accipitis. Rectum latus t̾re tenebrar. quod
recto laterit̾re lucis aduĩgit᷑. si quispiam de¬
praret. nullamue illi pulcutudinem admie¬
ret: Nccẽ est fateamini si latrare nolitis
nõ solum et si deprauent᷑ pulcritudinem au¬
fr̾i: si eam etiam pulchritudinẽ qm cũ recto
lat̾e terre luminis potuit hr̃e ꝯmunẽ. Hanc

Expanded text:
etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis raeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem, quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc