comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nima presencia sua corpus inuisicat ⁊ sic col¬
liga est erut neo cum uelit se uide segregure
possit: nec retinere cum iussionẽ creatoris audier̃.¬
de morte corporis descendit mors anime. Sicut enĩ
anima uita sia facit carniem uiuentem ⁊ de fõte
nature sue irrigat animando: sic caro per corrupte¬
lam mat̾ie sue animam si cupiditatĩb illicitis illi
transit una queq in uittrias naturam id est uͥ aut
carnem sp̃alem ansma uirtutib suis prestet ut aĩ¬
mam carnalem caro uittrix eius efficiat. Auimia tñ
de morte nich hr̃e potest: nisi per uicia ei ꝓpinatum
fũit. Neo atro aliquid de uita retiiere potesto nisi
ab anima fu̾it irrigata. Neo alt̾a in alt̾us natir
ram transire poteste nisi aut iuiciis in fecta aut
uirtutib de tersa fu̾it. Rõne est insignita anima
qua artib docetur eg̾giis ⁊ disciplinis instrutiur
eximiis ut diuina sapiat ⁊ humana tͣctet. atq sͣ

Expanded text:
aque presentia sua corpus vivificat et sic colligata est ei, ut nec cum velit se inde segregare possit, nec retinere cum iussionem sui creatoris audierde morte corporis descendit mors animae. Sicut enim anima vita sua facit carnem viventem, et de fonte naturae suae irrigat animando; sic caro per corruptelam materiae suae animam, si cupiditatibus illicitis illignatura vincat, transit unaquaeque in victricis naturam; id est, ut aut carnem spiritualem anima virtutibus suis praestet, aut animam carnalem caro victrix ejus efficiat. Anima tamen nihil de morte habere potest, nisi per vitia ei propinatum fuerit: nec caro aliquid de vita retinere potest, nisi ab anima fuerit irrigata: nec in alterius naturam altera transire potest, nisi aut illa vitiis infecta, aut haec virtutibus deserta fuerit. Ratione insignita est anima, qua artibus docetur egregiis et disciplinis instruitur eximiis, ut divina sapiat, et humana tractet; atque sic
Abbreviated transcription (Latin):
quod esse dicitur inferius signum. Nota na¬
turam animalis. uñ signum nomen accepit
ut inde aliquid accipras mortalitatis Capra
siquidem similitudinem delinquentium ten
tamen in altis rupib pascitur. dumn pecca¬
tor uerbis ⁊ exemplis sublinuum uirorum
delectatur. In hoc igitur tempore sol capricol¬
num intrat: dum sol iusticie pecc̃orem quitti
sp̃o radiis illustrat Post capricortum u̾o in¬
trat aquatium. ut fetorem carriis ablurat la¬
cimis. Ascendit eciam usq ad pistem. quod est
tercium signum. ⁊ obtinet finem hyemus: ut
quasi piscͥs sub aquis sic peccator iuuat in

Expanded text:
quod esse dicitur infimum signum. Nota naquod esse dicitur infimum signum. Nota naturam animalis unde signum nomem accepit, ut inde aliquid accipias moralitatis. Capra siquidem similitudinem delinquentium tenettamen in altis rupibus pascitur, dum peccator verbis et exemplis sublimium virorum delectatur. In hoc igitur tempore sol Capricornum intrat, dum Sol justitiae peccatorem sancti Spiritus radiis illustrat. Post Capricornum vero intrat Aquarium, ut fetorem carnis abluat lacrymis. Ascendit etiam usque ad Pisces, quod signum est tertium, et obtinet finem hiemis, ut sicuti piscis sub aquis, sic peccator vivat in
Abbreviated transcription (Latin):
ceduit a mente. Respirationem habet per os. Sr̃¬
fluitates siquidem mentis purgantur peros
fatime confessionis. Crescit ⁊ in hyeme: quia
multiplicatur tempt ationum tribulatione In
hoc tempore melius se hñt coleria peius fleg̾¬
matia: melius uuuienes. peiuis decrepiti. Iuuenes
⁊ colerici calidi ⁊ sica sunt. flegmatia ⁊ decrepiti
frigidi sunt ⁊ humidi. Elui igitur ad pcc̃a sua
deflent: nec tamen ad hue illo amoie celestium
status mentis Pessimas est infirmitas ciue fit ꝑt
fleginate id est ex propua mentis corruptione. Ex
piopua siquidem cortuptione mentis uasatur co¬
tidiana fẽbris: continuus iudelicet ardor crͣnis.
In hoc itetum temꝑore .i. in hyeme: utendiumẽ
calidis ⁊ sicas. electorum proculdubio exemplic.
Electoꝵ ⁊ enim opera sancti sp̃c ardore sunt ao¬
censa. Notandum est antem quod foigus pre¬
dicti temporis contingere soleti ex nimiaremo¬
tione solis. Tunc enim sol intrat capiicortium:

Expanded text:
cedunt a mente. Respirationem habet per os. Supcedunt a mente. Respirationem habet per os. Superfluitates siquidem mentis purgantur per os intimae confessionis. Crescit et hieme, qua multiplicatur tentationum tribulatione. In hoc tempore melius se habent cholerici, pejus phlegmatici. Melius juvenes, pejus decrepiti. Juvenes et cholerici calidi et sicci sunt. Phlegmatici et decrepiti frigidi sunt et humidi. Qui igitur peccata sua deflent, nec tamen adhuc illo amore coelestium status mentis. Pessima est infirmitas, quae fit ex phlegmate, id est ex propria mentis corruptione. Ex propria siquidem corruptione mentis nascitur quotidiana febris, continuus videlicet ardor carnis. In hoc item tempore, id est in hieme, utendum est calidis et siccis, electorum procul dubio exemplis. Electorum etenim opera sancti Spiritus ardore sunt accensa. Notandum est quod frigus praedicti temporis contingere solet ex nimia remotione solis. Tunc enim sol intrat Capricornum,
Abbreviated transcription (Latin):
la meis. stratum .m. rigabo. Inde fumt homines
dardi. obluosi ⁊ sonnolenti. Tardi ad operandũ
malum. oblimosi. ut obluuscantur populum su¬
um ⁊ domum patris sin sontolenti ut in pace
in id ipsum dormiant ⁊ requiesdant. Sed ⁊ alit
accipitur frigidum ⁊ humidum ut in frigore
intelligas corporem in humorẽ tepoiemꝰ teporẽ¬
in mente. torporem in opere. Cum enimi habun¬
dabit iniquitas. refrigestit caritas multoꝵ
⁊ sio ex corrupto flegmate i. ex corrupta metus
compostione fuint homines tardi ad opandũ
bonum obliuiosi ut obluuscantur dñi creatoris ais
sonmnolenti ut si preualeat mimicus. obdormiant
in morte. Est eciam status mentis aque similitqr
mundatione periculosus fluttuatione turbatus
motib instabilis. hẏemis uero tempestatesimi.¬
tatur. temptationum ⁊ enim procellis lacescitui
Sinuilitudinem tenet etatit decrepite quia ue¬
teris hominuis .i. ade defectus ⁊ mobedientiauix re¬

Expanded text:
lacrymis meis stratum meum rigabo . Inde fiunt homines lacrymis meis stratum meum rigabo . Inde fiunt homines tardi, obliviosi, et somnolenti. Tardi ad operandum malum. Obliviosi, ut obliviscantur populum suum, et domum patris sui . Somnolenti, ut in pace in idipsum dormiant et requiescant . Sed et aliter accipitur frigidum et humidum, ut in frigore intelligas torporem in charitate, in humore torporem in opere. Cum enim abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum , et sic ex corrupto phlegmate, id est ex corruptae mentis compositione, fiunt homines tardi ad operandum bonum, obliviosi ut obliviscantur Domini Creatoris sui, somnolenti, ut si praevaleat inimicus, obdormiant in morte. Est etiam status mentis aquae similis, quia inundatione est periculosus, fluctuatione turbatus, nutibus instabilis. Hiemis vero tempestates imitatur, tentationum etenim procellis lacessitur; similitudinem tenet aetatis decrepitae, quia veteris hominis, id est Adae, defectus et inobedientia vix re
Abbreviated transcription (Latin):
turam hỹemis. natura aque naturam de cicpi¬
te etatis. purgationem habet peros cresat in
hyeme In hoc tempore melius se hñt colerici pe¬
ĩus flegniatia melius iuuenes. peiis decrepiti
Dessima est infirmitas que est ex flegniate ut
est cotidiana minus: que fit ex colera. ut ter a¬
ana In eodem bonum est uti dalidis ⁊ sictis po¬
dest ĩgitur natura flegmatis assimilari compo¬
sicioni mentis. flegnia sedem ht̃ in pulmone qͣ
indiscretione. Composicio ⁊ enim mentis: ad iu¬
iratur beneficio discretionis. Sicut enim pulmo
aerem attrahit ⁊ emittit sic diccretio qd̃ lynum
est retinet ⁊ quod malum est expellit. frigide
humide necture diatur esse. Est autem frigus qͦ
refrigeramur ab estu uicioꝵ: ⁊ est humor comꝰ¬
punttionis quo mundamur a sorde peccatorũ
De primo dicitur remite michi ut refrigerer
priusquam habeam ⁊ amplius non ero. de scdõ
autenr lauabo per singulas noctes lectum meũ

Expanded text:
turam hiemis, naturam aquae, naturam decrepituram hiemis, naturam aquae, naturam decrepitae aetatis. Purgationem habet per os, crescit in hieme. In hoc tempore melius se habent cholerici, pejus phlegmatici. Melius juvenes, pejus decrepiti. Pessima est infirmitas, quae est ex phlegmate, ut est febris quotidiana, minus mala quae fit ex cholera, ut tertiana: eodem bonum est uti calidis et siccis. Potest igitur natura phlegmatis assimilari compositioni mentis. Phlegma sedem babet in pulmone, quasi in discretione. Compositio etenim mentis adjuvatur beneficio discretionis. Sicut enim pulmo aerem attrahit et emittit, sic discretio quod bonum est retinet, et quod malum est expellit. Frigidae et humidae naturae dicitur esse. Est autem frigus, quo refrigeramur ab aestu vitiorum, et est humor compunctionis, quo mundamur a sorde peccatorum. De primo dicitur: Remitte me, ut refrigerer priusquam abeam, et amplius non ero . De secundo autem: Lavabo per singulas noctes lectum meum,
Abbreviated transcription (Latin):
amaros. melaucolicos tristes: fleginaticos corpore
compositos. Ut sit dislcedo. iu contemplatione ani¬
rtudo de peceati recordatione. tristicia de perpetͣ¬
tione compostio de emendatione. Est eciam at¬
teridendum ne dulcedo spiritalis turbetur amari¬
tudine temporali uel amaritudo hĩta de peccato.
cortumpatur dulcedine carnałi. Ne utilis tris¬
utitur caritate. pro frigorib hyemis corpore tẽp¬
tationis. pro autunno ⁊ uere temꝑantia. ⁊ me¬
diocritate Esto igieur temperatus in corde. medi¬
ocris in opere. Anima enim que tempanĩum cu¬
stodit. salubriter uiuit. De flegmate.
me. de quatuor humani corpors humo¬
rib diligenter pauca disserere: ut affectib hu¬
moꝵ facilius dinosa ualeant diuersitates moꝵ
In prinus igitur de flegmate locui snciplam: ut
ã frigidis ⁊ humidis exordium loquendi sumrã.
flegma siquidem ht sedem in pulmone. Cuius
itatura frigida est ⁊ humida. Unde fiunt hoĩes
tardi oblimiosi. atq scumolenti Imitatur na¬

Expanded text:
amaros, melancholicos tristes, phlegmaticos corpore compositos. Ut sit dulcedo in contemplatione, amaritudo de peccati recordatione, tristitia de perpetratione, compositio de emendatione. Est etiam attendendum, ne dulcedo spiritalis turbetur amaritudine temporali, vel amaritudo habita de peccato corrumpatur dulcedine carnali; ne utilis trisutitur charitate; pro frigoribus hiemis, torpore tentationis; pro autumno et vere, temperantia et mediocritate. Esto igitur temperatus in corde, mediocris in opere: anima enim quae temperamentum custodit, salubriter vivit. CAP. III. De mae de quatuor humani corporis humoribus diligenter pauca disserere, ut ex affectibus humorum facilius dignosci valeant diversitates morum. In primis igitur de phlegmate loqui incipiam, ut a frigidis et humidis exordium loquendi sumam. Phlegma siquidem habet sedem in pulmone, cujus natura frigida et humida. Unde fiunt homines tardi et oblioviosi, atque somnolenti. Imitatur na
Abbreviated transcription (Latin):
geniĩ mobilitatẽ. Ut animus de fide recte per ĩ¬
tillectum senciat. pure discernat. firunter cre¬
dat sine mora fidei preceptis obedrat ⁊ si bene
operando. sane uiuat. quia fides sine operib mor¬
tua est. Necesse est igitur ut subtilitas temꝑe¬
tur puritate. puritas subtilitate. stabilitas mo¬
bilitate. mobilitas stabilitate. Ignis alta petat.
aer medium tenet. sic cauendum est. ne in¬
tellectus ninis alta senciat. ne leuitate subtili¬
tatis a ueritate disdedat. sed detineatur purita¬
te reuocante ⁊ discente. non plus sapere quam
oportet sapere sed sapere ad sobrietatem. Cauen¬
dum est eciam ne stabilitas dissoluatur per mo¬
bilitatem. uel mobilitas per stabilitatem. sed
uelox sis ad audiendum. tardus autem ad lo¬
quendum. ⁊ dardus ad iram. Simulr̃ ⁊̃ ammꝰ
utitur .iiiĩ. humorib pro sanguine utitur dul¬
cedine. pio colera rubea amabitudine. ꝓ colera

Expanded text:
genii mobilitate. Ut animus de fide recte per ingenii mobilitate. Ut animus de fide recte per intellectum sentiat, pure discernat, firmiter credat, sine mora fidei praeceptis obediat, et sic bene operando sane vivat: quia fides sine operibus mortua est : necesse est igitur ut subtilitas temperetur puritate, puritas subtilitate, stabilitas mobilitate, mobilitas stabilitate. Ut enim ignis alta petit, aer medium tenet, sic cavendum est ne intellectus nimis alta sentiat, ne levitate subtilitatis a veritate discedat, sed detineatur puritate revocante et dicente: Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem . Cavendum est etiam ne stabilitas dissolvatur per mobilitatem, vel mobilitas per stabilitatem, sed velox sis ad audiendum, tardus ad loquendum, et tardus ad iram . Similiter et animus utitur quatuor humoribus: pro sanguine utitur dulcedine; pro cholera rubra, amaritudine; pro cholera
Abbreviated transcription (Latin):
liter hominis extreme partes. id est pedes assimi
Dum enim extreiie partes hominis egrotantis
frigescunt. mortem i mnũciant: quia terte cuius
naturam suscipiune appropinquant. L iiii e
uatuor sunt elementa mundiañtis ¶.ii.
ignis. aer terra ⁊ aqua. Quatuor humo¬
res corporis huntani. sanguis colera rubea cola
nigra ⁊̃ flegna Quatuor uero tempora anũ. uer.
estas. autiinus. ⁊ hyemps. Ignis est calide ⁊
sicce nature. aer calide ⁊ humide. terra frigide
⁊ sicce. aqua frigide ⁊ humide. Similiter sanguis
calide ⁊ humide nature colera rubea calide ⁊ sic¬
ce coleta nigra frigide ⁊ sicce. flegma frigide ⁊ hu¬
mide. Sic ⁊ uer calide ⁊ humide nature. estas ca¬
lide ⁊ sicce. autunnus frigide. ⁊ sicce. hyemps fti¬
gide ⁊ humide. Elementa igitur congrut
humorib. humores temporib. Sed ⁊ anima ꝑ
similitudinem hr̃e dicitur. sua elementa. Pro
igne. utitur intellectus subtilitate. pro aere m̃

Expanded text:
liter hominis extremae partes, id est pedes, assimiliter hominis extremae partes, id est pedes, assimiDum enim extremae partes hominis aegrotantis frigescunt, mortem annuntiant, quia terrae, cujus naturam suscipiunt, appropinquant. CAP. II. De quaignis, aer, terra et aqua. Quatuor humores corporis humani, sanguis, cholera rubra, cholera nigra et phlegma. Quatuor vero tempora anni: ver, aestas, autumnus, hiems. Ignis est calidae et siccae naturae, aer calidae et humidae, terra frigidae et siccae, aqua frigidae et humidae. Similiter sanguis calidae et humidae naturae; cholera rubra calidae et siccae; cholera nigra frigidae et siccae; phlegma frigidae et humidae. Sic et ver calidae et humidae naturae; aestas calidae et siccae; autumnus frigidae et siccae; hiems frigidae et humidae. Elementa igitur congruunt humoribus, humores temporibus. Sed et anima per similitudinem habere dicitur sua elementa. Pro igne utitur intellectus subtilitate; pro aere, me
Abbreviated transcription (Latin):
obscuritas tristicie insurgunt imibr uenti temꝑ¬
dationum qui conturbant animum diuiso ae¬
re. fuint choruscationes ire. Sequitur ignis
odii. id est̃ combustio animi qui quocieno ex¬
cussus ab alto. uidelicet apielaco descendit toai¬
ens subrectos ledit. has siquidem tempestates
aliquando niues. aliquando grandines. Quos¬
dam enim placeat sermo sancte exhortationis.
quosdam leue blandim entum consolationis
quosd am uero asperitas succepationis S tslait
aque in mari. sic collectio humoꝵ in uentre so¬
let congregari. Ibi ab epate fit mundatio san¬
guinis. fit effusio fellis. fit eccam more caribdis.
in pulmone enusso ⁊ attratatio fleginatis fit ue¬
motione maris. id est ebullitione uentris. fiuint
estuationes quedam aliquando per superioren
regionem aliquando per inferiorem ⁊ hoc per
secessum ⁊ nomitum. Sicut enim matre nichil
fetidum in se diu tolerat. sic uenter cotidie cibo

Expanded text:
obscuritas tristitiae, insurgunt illic venti tenobscuritas tristitiae, insurgunt illic venti tentationum, qui conturbant animum, diviso aere fiunt coruscationes irae, sequitur ignis odii, id est combustio animi, qui quoties extensus ab alto, videlicet a praelato descendit, toties subjectos laedit. Has autem tempealiquando nives, aliquando grandines. Quoddam enim placat sermo sanctae exhortationis, quosdam leve blandimentum consolationis, quosdam vero asperitas increpationis. Sed et sicut aquae in mari, sic collectio humorum in ventre solet congregari. Ibi ab hepate fit inundatio sanguinis, fit effusio fellis, fit etiam more Charybdis in pulmone emissio et attractio phlegmatis. Fit vemotione maris, id est ebullitione ventris, fiunt aestuationes et ejectiones quaedam, aliquando per superiorem regionem aliquando per inferiorem, et hoc per secessum, illud per vomitum. Sicut enim mare nihil fetidum in se diu tolerat, sic venter quotidie cibo
Abbreviated transcription (Latin):
omo microcrosinus.
id est minor mundꝰ
appellari ab antiqͥs
solet: quia ꝑ similt¬
tudinem maioris rũ¬
di figuram tenct.
Potest autem assig¬
nari magna conuenientia in compoisitione
corporis humilni et constitutione mundi. Uñ
celum capiti.aer peccatori. mare uentri. terta
extreme corpons parti assimilatur. In celo deus
residet: et in capite hominis mens principatũ
tenet. In deo sunt trẽs persone. pater. filius. spc̃
sanctus. et in capite tres potentie intellectus.
rõ ⁊ memoria. Sunt ⁊ in celo duo lumsaria
sol ⁊ luna. ⁊ in capite duo oculi qui illumtinãt
firmamentimi faciet. Sol. ⁊ luna diem et nottem
illuminant ⁊ de reb lucem cognitionis homi¬
nib sua claritate prestant. Cculi uero. ir̃. y¬
magines sua subtilitate in se susapiunt et
sic de his que uidemus per intellectum rõm ñ
crantes nos certos reddunt. Smuliter in pec¬
tore. sicut irare uolant cogitationes. quasi
nubes. fit aliquando claritas leticie aliquando

Expanded text:
omo microcosmus, id est minor mundus, appellari ab antiquis solet, quia per similitudinem majoris mundi figuram tenet. Potest autem assignari magna convenientia in compositione corporis humani et constitutione mundi. Unde coelum capiti, aer pectori, mare ventri, terra extremae corporis parti assimilatur. In coelo Deus residet, et in capite hominis mens principatum tenet. In Deo sunt tres personae, Pater, Filius et Spiritus sanctus; et in capite humano tres potentiae, intellectus, ratio et memoria. Sunt et in coelo duo luminariasol et luna; et in capite duo oculi, qui illuminant firmamentum faciei. Sol et luna diem et noctem illuminant, de rebus lucem cognitionis hominibus sua claritate praestant: oculi vero rerum imagines sua subtilitate in se suscipiunt, et sic de iis quae videmus, per intellectum rationi nuntiantes nos certos reddunt. Similiter in pectore sicut in aere volant cogitationes quasi nubes, fit aliquando claritas laetitiae, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
De reliqua uero parte doctrine .i. meditatione
aliquid in presenti dicere omuto. quia res tata
speciali trattatu indiget. et dignum magis est
omnino silere in huuismodi. quam aliquid im¬
perfecte dicere. Res enim ualde subtilis est ⁊ sił
iocunda. que et incipientes erudit et exercet
consũmatos mexꝑta ad huc stilo ideoq ampliꝰ
prosequenda.
ogemus igitur nunc sapientiam. ut ra¬
diare dignetur in cordib nrĩs. ⁊ illumi

Expanded text:
De reliqua vero parte doctrinae, id est meditatione De reliqua vero parte doctrinae, id est meditatione aliquid in praesenti dicere omitto, quia res tanta speciali tractatu indiget; et dignum magis est omnino silere in hujusmodi, quam aliquid imperfecte dicere. Res enim valde subtilis est, et simul jucunda, quae et incipientes erudit, et exercet consummatos, inexperta adhuc stylo, ideoque amplius prosequenda. Rogemus ergo nunc sapientiam, ut radiare dignetur in cordibus nostris, et illumi
Abbreviated transcription (Latin):
qui potissimum scciptor senserit non dignosdere. a
a regula pietatis etrart. Si utrumq utetur. ꝑ fc̃e
se hc̃ fructus legentis. Si uero utrumq uitari ñ
pot̾ et si uoluntas scriptoris incerta sit sane fidei
congruam non initile est eruisse sententiam It̃
sn reb obscuris. atq a nr̃is oculis remotissimus. Si
qua inde scripta eciam diuina legerimus q̃ pos¬
sunt salura fide aliĩs atq aliĩs sententiis. in nul¬
lam eatum nos precipiti affirmatione ita propi¬
ciamus. ut si forte diligentius discussa ueritas
eam labefattauerit corruamus non pro senten¬
tra diuinarum sccipturarum. Sed pro nostraita
dinicantes ut eam nelimus scripturatum esse
que nt̃a est. cum pocius eam que scriptur arum
odus legendi in diuidendo constat. Diui¬
sio fit et ꝑticione et inuestigatione. ꝑa¬
eudo diuidunus. quando ea que confusa st̃ dis¬
cinguimus. Inuestigando diuidimus. quando
et compendiosius potuimus explicata sunt.

Expanded text:
quod potissimum scriptor senserit, non dignoscere, aliud quod potissimum scriptor senserit, non dignoscere, aliud a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam. Item in rebus obscuris, atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam divina legimus, quae possint salva fide aliis atque aliis parere sententiis; in nullam earum nos praecipiti affirmatione ita projiciamus, ut si forte diligentius discussa veritas eam labefactaverit, corruamus; non pro sententia divinarum Scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam velimus Scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam quae Scripturarumodus legendi in dividendo constat. Divisio fit et partitione et investigatione. Partiendo dividimus, quando ea quae confusa sunt, distinguimus. Investigando dividimus, quando et compendiosius potuimus, explicata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ydioma illius lingue ditta que cum iͥ aperta
sint. nichil amplius nos significare indentiu:¬
absurda. nũquam falsa esse potest sed cũ¬
n sensu ut dictum est multa inueniantur cõ¬
traria. sententia nullam admittit repugnau¬
tiam. semper congrua est semper uera. Aliqñ
unius enumciationis una est sententia. Alñ
unius enuntiationis plures sunt sententie.
Aliquando plursum enuntiationum urra est
sententia. Aliquando plurium enuntianũ płes
siuit sendentie. Cum igitur diuinos lib̾s legiri.
in tanta multitudine ueroꝵ intellectuum qui de
paucis eruuntur uerbis. et sauitate catholice fi¬
dei iuniuntur. id ad potissimum diliganius ad t̾¬
anim apparuerit eum sensisse queni legimus. Si aũ
ħ latet id certe quod cirronstantia scripture non im¬
pedit ⁊ cum saua fide concordati. Si autem ⁊ scͥpture
crtõstantia ꝑ trattari ac discuti non potest. saltem
id solum quod fides sana prescribit. Aluid est enim

Expanded text:
idioma illius linguae dicta, quae cum ibi apertae idioma illius linguae dicta, quae cum ibi apertae sint, nihil apud nos significare videntuabsurda, nunquam falsa esse potest; sed cum sensu, ut dictum est, multa inveniantur contraria; sententia nullam admittit repugnantiam, semper congrua est, semper vera. Aliquando unius enuntiationis una est sententia, aliquando unius enuntiationis plures sunt sententiae, aliquando plurium enuntiationum una est sententia, aliquando plurium enuntiationum plures sententiae. Cum igitur divinos libros legimus, in tanta multitudine veterum intellectuum, qui de paucis eruuntur verbis, et sanitate Catholicae fidei muniuntur, id potissimum eligamus, quod certum apparuerit, eum sensisse quem legimus. Si autem hoc latet, id certe quod circumstantia scripturae non impedit, et cum sana fide concordat. Si autem et Scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum quod fides sana praescribit. Aliud est enim
Abbreviated transcription (Latin):
propheca per ħ uerba caiam ad litteram aliquid
significare. Quia eciam supra de int̾netione pop łi
preuaricatoris locutus fuerat subiungit imo
t andam in eodem populo cladem futuram. ⁊ usi
a deo uiroꝵ genus delendum. ut iux septem mu¬
lieres unum uirum inueniant cum modo una
ununi hr̃e soleat. Et cum mulieres nc a uiris
rogari soleant tunc conuerso more mulieres
uirum rogabunt. Et ne forte inius uit septem
mulieres simul ducere formidaret. cum unu
cas pasceret ⁊ uestiret non hĩet. dicunt ei. Panẽ
nr̃m comedemus. ⁊ uestimentis nr̃is operiemur.
non te oporcet de nobis esse sollictum. tantũ¬
modo inuocetur nomen tuum super nos. ut di¬
caris iuir nr̃ ⁊ sis ne repudiate dicamur et sti¬
les et sine semine morianuir. quod eo tem pore
magnum ob probrium fuit. ⁊̃ ħ est qd̾ dicunt.
Aufer obprobrium nr̃m. Multahuius inuenis ĩ
scoipturis. et maxime in neteri testamento se d̾

Expanded text:
propheta per haec verba etiam ad litteram aliquid propheta per haec verba etiam ad litteram aliquid significare. Quia enim supra de intentione populi praevaricatoris locutus fuerat, subjungit nunc tantum in eodem populo cladem futuram; et usque adeo virorum genus delendum, ut vix septem mulieres virum unum inveniant, cum modo una unum habere soleat. Et cum mulieres nunc a viris rogari soleant, tunc converso more mulieres viros rogabunt. Et ne forte unus vir septem mulieres ducere simul formidaret, cum unde eas pasceret et vestiret, non haberet, dicunt ei: Panem nostrum comedemus, et vestimentis nostris operiemur, non te oportet de nobis esse sollicitum: Tantummodo invocetur nomen tuum super nos; ut dicaris vir noster, et sis: ne repudiatae dicamur et steriles, et sine semine moriamur, quod eo tempore magnum opprobrium fuit. Et hoc est quod dicunt: Aufer opprobrium nostrum. Multa hujusmodi invenies in Scripturis, et maxime in Veteri Testamento, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
illa dicentes. panem nr̃iu comedemus. et uestuũtis
nr̃is oꝑiemur tantum modo inuocetur nomen
tuum super nos aufer obprobrium nrr̃m. Plana
sunt et aperta uerba. Intelligis satis. Apprehen¬
dent septem mulieres uirum unum intelligis
panem nr̃m comedemus. intelligis uestimentis
nõis operiemur. intelligis tantuummodo iuuocetur
nomen tuum super nos. Intelligis aufer obpro¬
brium nr̃m. Sed fortasse quid hoc totum simul
significare uelit intelligete non potes. Qind drẽ
uoluit propheta bonum promiserit. an malum
minatus fuerit ignoras. Unde uenit ut sp̃aliter
tantum intelligendum credas. quod qualiter
ad luteram dictum sit non uides. Dicit igitur sep¬
tem mulieres. seꝑtem esse dona sp̃o santti. q̃ unũ
lus siue mensura sp̃m accepit. Qui solus eaꝵe
ob probrium aufert. ut inueniant in quo requi¬
escant. nullo alio uiuente. ut spõ santti doua pos¬
cebant. Ecce sp̃aliter interpietatus es. et quid sit
dicere ad literam nou intelligio. Potuit tamen

Expanded text:
edemus, et vestimentis nostris operiemur, tantummodo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum . Plana sunt et aperta verba. Intelligis satis: Apprehendent septem mulieres virum unum; intelligis: Panem nostrum comedemus; intelligis: Vestimentis nostris operiemus, intelligis, Tantummodo invocetur nomen tuum super nos; intelligis, Aufer opprobrium nostrum. Sed fortasse quid hoc totum simul significare velit, intelligere non potest. Quid dicere voluerit propheta, bonum promiserit, an malum minatus fuerit, ignoras. Unde evenit, ut spiritualiter tantum intelligendum credas, quod qualiter ad litteram dictum sit, non vides. Dices igitur septem mulieres, septem esse dona Spiritus sancti, quae unum lus sine mensura Spiritum sanctum accepit. Qui solus earum opprobrium aufert, ut inveniant in quo requiescant; nullo alio vivente, ut Spiritus sancti dona poscebant. Ecce spiritualiter interpretatus es, et quid sit dicere ad litteram non intelligis. Potuit tamen
Abbreviated transcription (Latin):
el ad mariam iurginem nuttitur. ꝑ ituram pre¬
muriciat. Recordor propħie que dicit ecce uirgy
concipiet. lego quia cum essec ioseph in bech¬
leem cum maria uxore sua pregnante. uenit
tempus eius pariendi. et peperit suum pri¬
mogenitum. quem augelus predixerat regna¬
turum in throno dauid patris su. Recordor ꝓ¬
phĩe. Bethleem effrata ꝑuulus es in milibus
iuda. ex te michi egredietur qui sit douunator
prophĩe que dicit. Egressus eius ab inicio a di¬
eb eternitatio. Lege. nerbum caro factum ẽ
et habit auit in nobis. Recordor prophie que
dicit. uocabis nomen eius emmanuel .i. nobis¬
cum deus. Et ne forte singula prosequendo fa¬
stidium cibi faciam nisi prius natiuitatem xͥ
predicationem. passionem. resurrectionem.
atq ascensionem. et cetera que ui carnie ⁊ per

Expanded text:
iel ad Mariam Virginem mittitur, parituram praeiel ad Mariam Virginem mittitur, parituram praenuntiat . Recordor prophetiae quae dicit: Ecce virgo concipiet. Lego quod cum esset Joseph in Bethlehem, cum Maria uxore sua praegnante, venit tempus ejus pariendi, et peperit filium suum primogenitum, quem angelus praedixerat regnaturum in throno David patris sui . Recordor prophetiae Bethlehem Ephrata: Parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator prophetiae quae dicit: Egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Lego: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Recordor prophetiae quae dicit: Vocabitur nomen ejus Emmanuel, id est nobiscum Deus. Et ne forte singula prosequendo fastidium tibi faciam, nisi prius nativitatem Christi, praedicationem, passionem, resurrectionem atque ascensionem; et caetera, quae in carne p
Abbreviated transcription (Latin):
prophecie. quia occulte tempora uenture redemp
cionis prenuncuabantur. Nonne tibi ille liber
signatus fuisse uidetur qui dixit. Ecce uirgo
couapiet et pariet filium. et uocbis nomen
eius emmanuel. Et alius. Tu inquit bechleem
eft̃rata pariuilus est inmilib uida ex te michi
egredit᷑ur qui sit dominator in ifrael. egressus e¬
cis. Et iterum. Dixit domunus . d.m. sede. a .m. Et¬
Aspiciebam in uisione noctis. et ecce cum nubi¬
b celi quasi filius homuns ueniebat. et usq
ad antiquum dierum peruenit. et dedit et pote¬
statem et honorem et regnum. et omnes ppłi
trib ⁊ lingue ipsi seruient. Potestas eius pote¬
stas eterna que non auferetur. Qluis putas ħ¬
ante quam implerentur intelligere poterat:
Signata erant et nemo poterat soluere signa¬
cula. nisi leo de cribu uida. Uenit ergo filius dei ⁊
et implendo que promissa erant. aꝑuit que le¬
tebant. Lego in euuangelio quod̾ angelus gad̾¬

Expanded text:
prophetiae; quia occulte tempora redemptionis veprophetiae; quia occulte tempora redemptionis venturae praenuntiabantur. Nonne tibi ille liber signatus fuisse videtur, qui dixit: Ecce virgo concipiet, et pariet filium; et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Et alius: Tu, inquit, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel; egressus etis . Et iterum: Dixit Dominus Domino meAspiciebam in visione noctis, et ecce cum nubilus coeli quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit, et dedit ei potestatem et hotribus et lingue ipsi servient: potestas eius, potestas eterna que non auferetur, et antequam complerentur, intelligere poterat? Signata erant, et nemo poterat solvere signacula, nisi leo de tribu Juda. Venit ergo Filius Dei, eet implendo quae promissa erant, aperuit quae latebant. Lego in Evangelio, quod angelus Gabr
Abbreviated transcription (Latin):
tõ quod ad cam magis rerum quam uocum signi¬
ficatio pertinete uidetur. In illa enim naturalis
iusticia est. ex qua discipłina morum nr̃oꝵ .i. poĩti
quid nobis faciendum sit agnosaimus. Omĩsna¬
tura deum loqiuitur. Omtus tratura hominem
docet. Omus natura rationem parit. et nichil ĩ
ullegorica lettione seruandus est. Hꝯstoria
ordinem temporis sequitur. ad allegoriam ma¬
gis pertinet ordo cognitionis. quia sicut supra
dictum est doctrina semper non ab obscuris sed
apercis et ab hio que magis nota sunt exordiũ
sumere debet. Unde consequens est. ut nouumꝰ
testamentum in quo manifesta predicatur u̾i¬
figuris adumb̃tu occulte prenuntiatur. Eadem
utrobiq ueritas Sed ibi occulta hic manifesta
ibi pronussa. hio exhibita. Audisti cum lege̾tur
in apocalipsi quia signat. is eat liber. et nemo
inueniri poterat qui solueret signacula eius. n
leo de tribu uida. Signata erat lex signate erãt

Expanded text:
to quod ad eam magis rerum quam vocum signito quod ad eam magis rerum quam vocum significatio pertinere videtur. In illa enim naturalis justitia est, ex qua disciplina morum nostrorum, id estquid nobis faciendum sit, agnoscimus. Omnis natura Deum loquitur. Omnis natura hominem docet. Omnis natura rationem parit, et nihil in ullegorica lectione servandus est. Historia ordinem temporis sequitur, ad allegoriam magis pertinet ordo cognitionis; quia, sicut supra dictum est, doctrina semper non ab obscuris, sed apertis, et ab iis quae magis nota sunt exordium sumere debet. Unde consequens est, ut Novum Testamentum, in quo manifesta praedicatur veriem veritas figuris adumbrata occulte praenuntiatur. Eadem utrobique veritas, sed ibi occulta, hic manifesta; ibi promissa, hic exhibita. Audisti cum legeretur in Apocalypsi, quia signatus est liber; et nemo inveniri poterat, qui solveret signacula ejus, nisi leo de tribu Juda . Signata erat lex, signatae erant
Abbreviated transcription (Latin):
tortatib sanctoꝵ patrum et testimoniis scriptu¬
tarum eam tibi prout opus est et facere et ape¬
rire possint. Cumq iam introductus fu̾is testi¬
moniis scripturarum legendo singula que doc¬
eruit confirmare. Sic michi uidetur caime in
hoc mutari placuerit. libens accipio. cui insum
fuerit non ita oportere fieri faciat qd̾ placu̾it.
non contendam. Sio enim plures hunc morem
indiscendo non seruare. Sed quomodo quidam ꝓ¬
ficiant pursus non ignoro diquetis qui libri m̃a¬
gis ad hanc lcõm ualeant ego ꝑuto princpium
genesis de operib sex dierum. tres ulcimos libros
moysi de legalib sacramentis ysiliam. Principi¬
umi et finem. eechielis. iob. psalterium. cantica
canticoꝵ. Duo precipne enuangelia. scilicet matħi.
et iohanuis. epistolas pauli. canonicas epłas ⁊
apokalipsim. piecipue tamen epłas pauti que ⁊̃
ipso numero designant utriusq testam̃ti per¬
dicam. quam quod supradictum est. excep¬

Expanded text:
toritatibus sanctorum Patrum, et testimoniis Scriptutoritatibus sanctorum Patrum, et testimoniis Scripturarum, eam tibi, prout opus est, et facere, et aperire possint. Cumque jam introductus fueris, testimoniis Scripturarum legendo singula quae docuerint confirmare. Sic mihi videtur; qui me in hoc imitari placuerit, libens accipio; cui visum fuerit non ita oportere fieri faciat quod placuerit, non contendam. Scio enim plures hunc morem in discendo non servare. Sed quomodo quidam proficiant rursus non ignoro. Si quaeris qui libri magis ad hanc lectionem valeant, ego puto principium Genesis de operibus sex dierum, tres ultimos libros Moysi de legalibus sacramentis, Isaiam, principium et finem Ezechielis, Job, Psalterium, Cantica canticorum, duo praecipue Evangelia, scilicet Matthaei et Joannis; Epistolas Pauli, canonicas Epistolas, et Apocalypsim, praecipue tamen Epistolas Pauli, quae etiam ipso numero designant utriusque Testamenti perdicam, quam, quod supra dictum est, excep
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate esse solidatum. ut eum litterarum apices
que et peruerse ñ nunquam indelligi possũt ad
quelibet diueacula non inclinent. Quare anti¬
quus ille populus qui legem uite acceperat re¬
probatus est. msi quia sic solam litteram occiden¬
tem secutus est. ut sp̃m uiuificantem non hr̃et.
Hec uero non ideo dico. ut quib libet ad uolun¬
tatem suam interprecandi scriptimis orcasionẽ
prebeam. sed ut oñdam eum qui solam sequit᷑
litteram diu sine errore non posse incedere. O¬
portet ergo ut et sic sequanuir litteram. ne nr̃m
sensum diuinis auttorib preferamus. et sic nõ
lr̃am. noli de tuo sensu presuimere. sed erudir pͥus
et informari oportet ⁊̃ quasi qm̃ dam ĩconcusse
u̾itatis basem cui tota fabrica inuitatur funda¬
re Neq a de ipso erudra presumas. ne forte dum
te introducere putas. magis seducas. A doctorib et
sapientib hec introduitio querenda est. qui ⁊ auc¬

Expanded text:
veritate esse solidatum, ut eum litterarum apices, veritate esse solidatum, ut eum litterarum apices, quae et perversae nonnunquam intelligi possunt, ad quaelibet diverticula non inclinent. Quare antiquus ille populus, qui legem vitae acceperat, reprobatus est, nisi quia sic solam litteram occidentem secutus est, ut spiritum vivificantem non haberet? Haec vero non ideo ut quibuslibet ad voluntatem suam interpretandi Scripturas occasionem praebeam; sed ut ostendam eum qui solam sequitur litteram, diu sine errore non posse incedere. Oportet ergo ut et sic sequamur litteram, ne nostrum sensum divinis auctoribus praeferamus; et sic non litteram, non de tuo sensu praesumere, sed erudiri prius, et informari oportet, et quasi quamdam inconcussae veritatis basim, cui tota fabrica innitatur fundare. Neque a teipso erudiri praesumas, ne forte dum te introducere putas, magis seducas; a doctoribus et sapientibus haec introductio quaerenda est quae et auc
Abbreviated transcription (Latin):
qua intus firmati sunt quaslib scripturas ad con¬
gruas interpretationes flectere nouerunt. et auid
a fide sana discordet. aut quid conueniat iudicarie.
In erechiele legis. quod rote animalia sequuntur.
non animalia rotas Cum ambularent inquit
animalia. ambulabant pariter et rote iuxca ea.
Et au eleuarentur animalia de terra eleuabant᷑
simul ⁊ rote. Sanctoꝵ quippe m̃tes quantum
uirtutib uel sciencia proficiunt. tantum sc̃arũ
scripturarum archana ẽsse profunda conspiciunt.
ut que simplicib et ad ħ stantib in terra ulce̾ ui¬
debantur erectis sublimes appareant. Nam seqͥt᷑
Quocumq ibat Op̃e illuc eiuite sp̃u et rote pati¬
ter leuabantur sequentes eum. Spiritus enimui¬
te erat in rotis. Uides quia rote hee animalia se qu¬
untur. et sequintur sp̃m. Rirosum alibi dicitur
Littera occidit. Sp̃c autem uiuificat. qr nimirum
oportet diuinum lectorem specialis intelligetitie

Expanded text:
qua intus firmati sunt quaslibet Scripturas ad conqua intus firmati sunt quaslibet Scripturas ad congruas interpretationes flectere noverunt, et quid a sana fide discordet, aut quid conveniat judicare. In Ezechiele legis, quod rotae animalia sequuntur, non animalia rotas: Cum ambularent, inquit, animalia, ambulabant pariter et rotae juxta ea. Et cum elevarentur animalia de terra, elevabantur simul et rotae . Sanctorum quippe mentes quantum virtutibus vel scientia proficiunt, tantum sanctarum Scripturarum arcana profunda esse conspiciunt, ut qui simplicibus et adhuc stantibus in terra jacere videbantur, erectis sublimes appareant. Nam sequitur: Quocunque ibat spiritus, illuc eunte spiritu; et rotae pariter levabantur sequentes eum. Spiritus enim vitae erat in rotis . Vides quod rotae hae animalia sequuntur, et sequuntur spiritum. Rursum alibi dicitur: Littera occidit, Spiritus autem vivificat ; quia nimirum oportet divinum lectorum spiritualis intelligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
quod si ad intellectum eoꝵ penetrare non uales tͣn¬
si ne dum presumere conaris quod non sufficis pericu¬
lum erroris incurras. Noli ea contempnere. sed po¬
cius uenerare. quia audisti quod scriptum est. Do¬
suit tenebras latibulum suum. Quod si eciam ad
inueneris contrarium illi. quod tu iam firussima
fide tenendum esse didiasti non tamen expedit cibi
cotidic mutare sententiam. nisi prius doctiores te ꝯ¬
sulueris. ⁊ maxime quid fides uniuersalis que nũ¬
quam falsa ẽẽ potest inde iubeas sentiri agnoueris
Sio de sacramento altaris. sic de sacramento baptis¬
matis. confirmationis coniugii et ominib que ti¬
bi enumerata sunt supra facere debes. uides młtos
scripturas legentes. quia fundamentum ueritatis
non hñt. in errores uarios labi. et tociens fere mu¬
tare sentencias quoc legerint lectiones. Rursum ali¬
os uides qui secundum illam ueritatis agiitõnem

Expanded text:
Quod si ad intellectum eorum penetrare non vales, tranQuod si ad intellectum eorum penetrare non vales, transi: ne dum praesumere conaris, quod non sufficis, periculum erroris incurras. Noli ea contemnere, sed potius venerare, quia audisti quod scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Quod si etiam aliquid inveneris contrarium illi, quod tu jam firmissima fide tenendum esse didicisti: non tamen expedit tibi quotidie mutare sententiam, nisi prius doctiores te consulueris, et maxime quid fides universalis, quae nunquam falsa esse potest, inde jubeat sentiri agnoveris. Sic de sacramento altaris; sic de sacramento baptismatis, confirmationis, conjugii, et omnibus quae tibi enumerata sunt supra, facere debes. Vides multos Scripturas legentes, quia fundamentum veritatis non habent, in errores varios labi, et toties fere mutare sententias, quot legerint lectiones. Rursum alios vides, qui secundum illam veritatis agnitionem,
Abbreviated transcription (Latin):
confessionem uere sidei pertinent instructus sit. ut
quecumq post modum inuenerit. tuto suꝑedi¬
ficaro possit uix enim in tanto libroꝵ pelago. et
multiplicib sententiarum amphrattib. que ⁊ nu¬
mero et obscuritate animum legentis ꝯ fundunt sepe
aliquid unum colligere poterit. qui prius summa¬
timm in uno quoq ut ita dicam genere. aliquod cer¬
tum principium firia fide subuixum ad e cunc¬
lo añ tibi enumeraui. Est sacramentum trinita¬
tis. multi iami de illo libri facti sunt. multe date
sentencie difficiles ad intelligendum. et peͬplexe
ad soluendum. Longum tibi et onerosum est ad¬
huo omnes prosequi cum multa fortassis inue¬
nias in quib magis turberis quam edificeris No¬
li instare sic unquam ad finem uenies. Disce pͥus
breuiter. ⁊ dilucide quid tenendum sit de fide tͥnita¬
tis. quid sane profiteri et uerasciter credere debeas.
non discordent. que uero sunt obscura. resera si potes.

Expanded text:
ofessionem verae fidei pertinent, instructus sit, ut ofessionem verae fidei pertinent, instructus sit, ut quaecunque postmodum invenerit, tuto superaedificare possit. Vix enim in tanto librorum pelago, et multiplicibus sententiarum anfractibus, quae et numero et obscuritate animum legentis confundunt, aliquid unum colligere poterit, qui prius summatim in unoquoque, ut ita dicam genere, aliquod certum principium firma fide subnixum, ad quod cunclo ante tibi enumeravi. Est sacramentum Trinitatis; multi jam de illo libri facti sunt, multae datae sententiae difficiles ad intelligendum, et perplexae ad solvendum. Longum tibi et onerosum est adhuc omnes prosequi, cum multa fortassis invenias, in quibus magis turberis quam aedificeris. Noli instare; sic nunquam ad finem venies. Disce prius breviter et dilucide, quid tenendum sit de fide trinitatis; quid sane profiteri et veraciter credere debeas. non discordent, quae vero sunt obscura, resera si potes.
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sub lege. Etre quintus ordo. Sacram̃tum
incarnationis uerbi. Ecce sextus ordo. Sacrament a
noui testamenti. Etre septimus ordo. Ipsius deuiq
resurrectionis. Ecte octauus ordo. Hic est tota diuini¬
tas. Hec est illa specialis fabrica. que quot continet
sacramenta. doc quasi ordinib construtta in altũ
extollitur. Uis eciam ipsas bases aguoscere: Ba¬
ses ordinum principia sunt sacramentoꝵ. Ecce ad
lcõm uenisti. Speccale fabricaturus edificium. Iam
hystorie fundamenta in te locata sunt. restat nunc
tibi ipsius fabrice bases fundare. Luium tendis.
ponis exanuissim. quadros in ordinem collocas. et
arꝯgirans quedam futuroꝵ muroꝵ uestigia figis
Linea protensa recde fidei trames est. ipse sp̃ullis
operis bases quedam fidei principia sunt. quib mi¬
tiaris. Debet siquidem prudens lector curare ut añ¬
quam speciosa libroꝵ uolumina prosequatur. S
de singulis que magis ad propositum suum ⁊ per

Expanded text:
scripta sub lege: ecce quintus ordo. Sacramentum scripta sub lege: ecce quintus ordo. Sacramentum incarnationis Verbi: ecce sextus ordo. Sacramenta Novi Testamenti: ecce septimus ordo. Ipsius denique resurrectionis: ecce octavus ordo. Haec est tota divinitas, haec est illa spiritualis fabrica, quae quot continet sacramenta, tot quasi ordinibus constructa in altum extollitur. Vis et ipsas bases agnoscere. Bases, ordinum, principia sunt sacramentorum. Ecce ad lectionem venisti, spirituale fabricaturus aedificium. Jam historiae fundamenta in te locata sunt, restat nunc tibi ipsius fabricae bases fundare. Linum tendis, ponis examussim, quadros in ordinem collocas, et circumgyrans quaedam futurorum murorum vestigia figis. Linea protensa rectae fidei trames est, ipsae spiritualis operis bases quaedam fidei sacramenta sunt, quibus initiaris. Debet siquidem prudens lector curare, ut antequam spatiosa librorum volumina prosequatur, sic de singulis quae magis ad propositum suum et
Abbreviated transcription (Latin):
figare diximus hẏstoriam. Fabricam que super¬
edificatur allegoriam insinuare. Unde et ipsa
basis fabrice huius. ad allegoram pertinere de bet.
Multis ordinib conangit fabaca. et quisq sirã¬
basim hc̃. Et multa sacramenta in diuina pagina
continentur. que singula sua. hñt principis uis sa¬
re qui sunt ordines isti. Primus ordo est sacram̃tũ
trinitatis. quia ⁊ ħ scriptura continet. quod ante
omuemi creaturam trinus ⁊ unus fuerit deus. Hic
de nichilo omnem fecit crratutam. uisibilem scilz
⁊ inuisibilem. Ecre secundus ordo. Rationali cratu¬
re liberum dedit arbitrium et graciam preparauit
ut mereri posset. eternam beatitudinem. Deuide spõ¬
te labentes. puniuit ⁊ ꝑsistentes ut ampi̾ius labi
non possint confirmauit. que origo pecrati quid p
catum et quid sit pena pecrati. Ecce tercius ordo. Qe
sacramenta primum sub naturali lege ad repara¬
tionem hominis instituerit. Ecce quartus ordo. Qe

Expanded text:
figurare diximus historiam, fabricam quae superfigurare diximus historiam, fabricam quae superaedificatur allegoriam insinuare. Unde et ipsa basis fabricae hujus ad allegoriam pertinere debet. Multis ordinibus consurgit fabrica, et quisqbasim habet; et multa sacramenta in divina pagina continentur, quae singula sua habent principia. Vis scire qui sunt ordines isti? Primus ordo est, sacramentum Trinitatis, quia et hoc Scriptura continet, quod ante omnem creaturam trinus et unus fuerit Deus. Hic de nihilo omnem fecit creaturam, visibilem scilicet et invisibilem: ecce secundus ordo. Rationali creaturae liberum dedit arbitrium, et gratiam praeparavit, ut mereri posset aeternam beatitudinem; deinde sponte labentes punivit, et persistentes ut amplius labi non possint, confirmavit. Quae origo peccati, et quid sit peccatum, et quid sit poena peccati: ecce tertius ordo. Quae sacramenta primum sub naturali lege ad reparationem humani generis instituerit: ecce quartus ordo. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
de super terram et equallem querit structuram
Sic diuina pagina multa secundum litteralem
sensum continet que ⁊̃ sibi repugnare uidentur.
Et nouitum qmͣ absurditatis aut impossibilita¬
tis aliciuid afferre. Sp̃ũaslis autem intelligentia
nullã admictit repugnantiam in qua diuetsa
multa aduersa nulla esse possunt. Quod eciam p̾ͥ¬
mam seriem lapidum super fundamentum col¬
locandoꝵ ad protetisam lincam disponi uides qͥ¬
b salicet totum opus reliquum imititur. ⁊ coap¬
tatur significatione non caret. Nam hoc qua¬
si aliud quoddam fundamentum est. et totius fa¬
brice basis. Hoc fundamentum ⁊ portat super¬
posita. ⁊ a priori fundamento portatur. Primo
fundamento insident onia. sed non omnimo¬
do coaptantur. huic ⁊ insidunt et coaptantur
reliqua. Primum fabricam portat. ⁊ est sub fabba
ħ portat fabricam ⁊ not est solum sub fabrica
Sed in fabrica. Quod sub terra est fundamentum

Expanded text:
 super terram, et aequalem quaerit structuram.  super terram, et aequalem quaerit structuram. Sic divina pagina multa secundum naturalem sensum continet, quae et sibi repugnare videntur, et nonnunquam absurditatis aut impossibilitatis aliquid afferre. Spiritualis autem intelligentia nullam admittit repugnantiam, in qua diversa multa, adversa nulla esse possunt. Quod etiam primam seriem lapidum super fundamentum collocandorum ad protensam lineam disponi vides; quibus scilicet totum opus reliquum innititur et coaptatur, significatione non caret. Nam hoc quasi aliud quoddam fundamentum est, et totius fabricae basis. Hoc fundamentum et portat superposita, et a priori fundamento portatur. Primo fundamento insident omnia, sed non omni modo coaptantur. Huic insident et coaptantur reliqua. Primum fabricam portat, et est sub fabrica. Hoc portat fabricam, et non est solum sub fabrica sed in fabrica. Quod sub terra est fundamentum