comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uale̾ qͣiͣ militis S ⁊ siqͥs ante
miliciam nõ ĩe fec̾it testam̾¬
tum ⁊ miles fc̃s ⁊ in expedicõ¬
ne degens resignauit illd̾. ⁊
q̃dam ad iecit sũ decͣxit ł ali¬
as manifesta est militis uol¬
untas ħ ual̾e uolentis dñd̾
est uałe testam̃tum qͣi ex no¬
ua militis uolutate. Seni¬

Expanded text:
uasi militis. Sed et si quis ante militiam non iure fecit testamentum et miles factus et in expeditione degens resignavit illud et quaedam adiecit sive detraxit vel alias manifesta est militis voluntas hoc valere volentis, dicendum est, valere testamentum quasi ex nova militis voluntate. Deni
Abbreviated transcription (Latin):
ut oꝑt̾et fcm̃ esset. c̾ eo tp̃r qͦte¬
stam̃tum signaretur omĩum
ꝯsensu hͥ testis lib̾oꝵ loco fu̾t
nͨ qͥsqͣm esset qui ei status q̃stio¬
nem mou̾et. ¶Pater nñ is qͥ ĩ
qr nncħ nocet exuna domo
płes testes alieno negõ adhib̾i
¶Intestib autẽ nõ deb ẽẽ qͥ
in potestate testatoris est ¶S¬
⁊ si filiꝰ famił. de castrensi pect
ulio post missionem faciat te¬
stam̃tum nͨ pat̾ ens recte te¬
stis adhibetur. nͨ is qui in pote¬
state eiꝰdem patͥs est. Reꝓbat̃
est enĩ in ea re domesticum
testimonium. S neq hrs
scͥptus neq is qui inpotesta¬
cedinandi grã cͥditur hodie
fũat. ⁊ uet̾es ꝙͥ familie empco¬
rem ⁊ eos qͥ ꝑ potestatẽ ei co¬
adiunati fu̾ant atestam̃tariis
testimoniis repellebant ⁊ he
monia intestam̃tis prare. lz
hii qui id mittekant ħ uire.
miine ab uti deb̾e eos suade¬
bant atfn uos eamdem obser¬
uacõnem corrigentes ⁊ qd̃
ab ilł suasum est in legis nece¬

Expanded text:
ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec quisquam esset qui ei status quaestionem moveat. Pater nec non is qui in il nocet ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi. In testibus autem non debet esse qui in potestate testatoris est. sed si filiusfamilias de ulio post missionem faciat testamentum, nec pater eius recte testis adhibetur nec is, qui in potestate eiusdem patris est: reprobatum est enim in ea re domesticum testimonium. Sed neque heres scriptus neque is qui in potestaordinandi gratia, creditur hodie fuerat, et veteres, qui familiae emptorem et eos qui per potestatem ei coadunati fuerant testamentariis testimoniis repellebant, heremonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis nece
Abbreviated transcription (Latin):
miles testam̃tũ facere pot̾.
tur qͣtemis militantes in casti
degunt post missionem uero
llet̾am uł ex̃ castra si faciant
ad hͨ militantes testiñ ꝯmiũ¬

Expanded text:
. tur, quatenus militant et in castris degunt: post missionem vero veterani vel extra castra si faciant adhuc militantes testament
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃tis q̃ inscͥptis ꝯficiuntur
Si qͥs autem uolu̾it sñ scͥptis
ordinare iure ciuili testam̃tũ
un. testib adhibitis ⁊ suauo¬
lũtate coram eis ñcupata sci¬
at ħ ꝑfectissimum testam̃tũ

Expanded text:
stamentis quae in scriptis conficiuntur. si quis autem voluerit sine scriptis ordinare iure civili testamentum, septem testibus adhibitis et sua voluntate coram eis nuncupata, sciat hoc perfectissimum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
alicͥ ded̾it. nõ ꝯͣhit obligatõnẽ
qr p̾ciñam nõ fat̃ accipientis.
sicubi extent. S sim̃mmi qͦs in¬
utuo minor ded̾it. ab eo qui
accepit lonͣ fide ꝯsumpti sũt.
ꝯdici possunt. si mala fide ad
exhibend̾ de hiis agi potest
dari possunt. ¶do q si debitor
pupillo soluat nect̾ia ẽ debi
tori tutoris aut ᷤ. alioqͥn non
ima rõne statutũ est in ꝯ¬

Expanded text:
ate dederit non contrahit obligationem, quia pecuniam non facit accipientis, sicubi extent: sed si nummi, quos mutuos dedit, ab eo qui accepit bona fide consumpti sunt, condici possunt, si mala fide, ad exhibendum de his agi potest. dari possunt. ideoque si debitor pupillo solvat, necessaria est tutoris auctoritas: alioquin non ima r
Abbreviated transcription (Latin):
pło. ¶ S ⁊a cͥsstipłetur alii cum
enis int̾esset placiit stipłanem ba¬
lere namsi is qui pupilli cutelã
amĩstitre ceꝑat cessit aminist᷑¬
cõni cutorisuo ⁊ stipłatus e̾tem
pupilli saluam fore qm̃ inc̾est¬
obligatus sut᷑ns esfet pupillo si
sit stipło uires h̾ebit ⁊ si cdicori
suo ꝙ sua int̾est. ne forte ł ple

Expanded text:
o. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pupilli salobligatus futurus esset pupillo si sit, stipulatio vires habebit. et si creditori suo, quod sua interest, ne forte ve
Abbreviated transcription (Latin):
idetur iñ en cã esse ut nõ ce¬
neatur nͥ penam ꝓ se ꝓmisi̾t.
¶tem nemorem suam futam
responsum nõ esset. ueluti si ho¬
minem stichum a testipłatus

Expanded text:
idetur in ea esse causa, ut non teneatur, nisi poenam ipse promiserit. Item nemo rem suam futuraresponsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus
Abbreviated transcription (Latin):
nepotes ¶Sic .n. dnnis augustus
nõ añ thib̾m adoptauit. qm̃ is
g̾inanc̾ adoptauit. ut ꝓtinꝰ ad¬
opcõne fcã incipiat g̾manicꝰ au¬
gusti eẽ nepos. ¶ ap̃ cautonem
bñ scͥptum refert antiquitas ẜui
si a dño adoptĩ st̃. ex hoc ipõ posse
lib̾ari. Uñ ⁊ uos eruditi in urã

Expanded text:
enim et divus Augustus non ante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra
Abbreviated transcription (Latin):
manumiẜit susfic̾ siñ admͣ¬
rescͥserunt ¶dem rescͥpser̾t
pecculio legato ñ ind̾i id relic¬
tum ut peticõnem hat p̾cu¬
ne qm iñ rõnes dm̃cas impen¬
dit Idem rescͥpserunt pecłm¬
ber esse iussus est ⁊ ex eo reli¬
qͣs infr̾e. ¶ Eam ant̾ corporal¬
es res qͣm incorporales legtñ
possunt. ⁊ iõ ⁊ ꝙ defim̃cto debe¬
tur potest alii legari ut accõ¬
nes suas ħrs legatario pret
nͥ exeg̾i̾t uiuꝰ. testator pͨcĩ¬
am. Nam ħ caũ legatum ex¬
tinguitur. ¶S ⁊ tale legatu
ualz dampnãd estoh̾rs m̃s
dom̃ illiꝰ reffice̾ ł illum ere.
alieno lib̾are. ¶ S si gn̾ałr ẜ
uns ł alia res legetur elec¬
cõ legaitarii ẽ nͥ alud testa¬
tor dix̾it. ¶ Opcõnis legat̾
.i. ubi cestator exẜins suis. ł

Expanded text:
manumiserit, sufficit si non adimarescripserunt. iidem rescripserunt, peculio legato, non videri id relictum, ut petitionem habeat pecuniae quam in rationes dominicas impendit. iidem rescripserunt, pecber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esto heres domum illius reficere ’ vel ‘ illum aere alienous vel alia res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis
Abbreviated transcription (Latin):
seruentur ⁊ qmͣuis nõ suffitiũt
bona defũcti cditorib nõ it̾m
ex ea cã res eiꝰ qͣs sͥ acquisierit
nõ ueneunt. Siuautem ⁊ ne¬
cessarii h̾edes sunt. ueluti filiꝰ.
filia. nepos. neptis. ue exfilio
⁊ deinceps cetĩ lib̾i qui modo
in potestate morientis fiunt
S ut nepos neptis ue sui h̾e¬
des sint nõ suffic̾ eum eam¬
ue. ĩ potestate au tpr̃ mortiᷤ
fuisse. s opus est ut pr̃ eius
uiuo patre suo desierit suꝰ
h̾es esse. ã morte int̾ ẽptus
te. Tc̃ enĩ nepos nepcis ue
in loc̾ patͥs sin su cedits su
domestici hedes sunt ⁊ uius
istimantur ¶uñ ⁊ siquis in¬
cestatus mortuus sit pͥma
cã est insucessionib lib̾oꝵ
Necessarĩ u̾o io dñr qr oĩ
modo sine uelint suie no¬
lunt tam ab intestato ꝙͣ¬
ex cestam̃to h̾edes fiunt.
pocius ꝑentis qͣm ipõꝵ lona
simiłr a cditorib possidean¬
qui in potestate nrã nõ st̃¬

Expanded text:
serventur: et quamvis non sufficiant bona defuncti creditoribus, iterum ex ea causa res eius, quas sibi adquisierit, non veneunt. Sui autem et necessarii heredes sunt veluti filius, filia, nepos neptisque ex filio et deinceps ceteri liberi, qui modo in potestate morientis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre suo desierit suus heres esse, aut morte interceptus te: tunc enim nepos neptisve in domestici heredes sunt et uiuo istimantur; unde etiam, si quis intestatus mortuus sit, prima causa est in successione liberorum. 'necessarii' uero ideo dimodo, sive velint sive nolint, tam ab intestato ex testamento heredes fiunt. potius parentis quam ipsorum bona similiter a creditoribus possideanqui in potestate nostra non s
Abbreviated transcription (Latin):
uemat ad u̾sus eũ qͥrẽ ucendã
accepit. ipĩ qͥd̾ ulło mͦ ꝯpet̾e pos¬
se adusus furem furti actõem
nitur posse ad u̾sus furem finti
h̾re actõnem. ita tã si dñs sciẽs
rem eẽ subreptam. adu̾sus eñ
nestius ⁊ dubitans rem nõ eẽ¬
actõnem institint. postea aut̃

Expanded text:
veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo competere posse adversus furem furti actionemnitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam adversus eum nescius et dubitans rem non eactionem instituit , postea autem
Abbreviated transcription (Latin):
equum iudici indetur accio
datur. Iudex .n. ꝯputare de¬
bet m̃cedes medicis p̾stitas ce¬
ceraq impendi que incura¬
cõne facta sunt. ¶ Precerea
ue habitau̾t cuius casus ꝑ¬
ꝑiculosus est. iuliano placuit
in patrem nullam cesse acci¬
onem set cum ipso filio agen¬
dum esse.Quod ⁊ infilio¬
familias uidice obseruandũ
est quod litemsuam fec̾it.¬
¶ Item ex̾citor nains ł caupone
aut stabuli de dolo aut furco
quod in naue aut in cauponͣ
aut stabulo factum fuerit qͣ¬
si ex maleficio cenecur indet᷑
si modo ipius ulłm est male¬
ficium. s alicuiur eoꝵ quorũ
opera naiis aut caupona.
aut stabulum ex̾cetur. Ecũ
cractu sit aduersus eum ꝯsti¬
cuta. hec actio ⁊ aliquatenꝰ
culpaͤ reus est. quod oꝑa ma¬
lorum hominum uec̾et᷑. Ido¬
qd̃ quasi ex maleficio ceneri
inidetͦ ¶ In hiis autem casib
infcm̃ actõ competit que he¬
di quid̾ dat᷑ adu̾sus ħedẽ aũ ñ¬

Expanded text:
aequum iudici videtur, actio datur: iudex enim computare debet mercedes medicis praestitas ceteraque impendia quae in curatione facta sunt, praetereae habuerit cuius casus periculosus est: Iuliano placuit, in patrem nullam esse actionem, sed cum ipso filio agendum. quod et in filiofamilias iudice observandum est, qui litem suam fecerit. Item exercitor navis aut cauponae aut stabuli de dolo aut furto, quod in nave aut in caupona aut in stabulo factum erit, quasi ex maleficio teneri videtur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicuius eorum, quorum opera navem aut cauponam aut stabulum exerceret: cum ntractu sit adversus eum constituta haec actio et aliquatenus culpae reus est, quod opera malorum hominum uteretur, ideo quasi ex maleficio teneri videtur. in his autem casibus in factum actio competit, quae heredi quidem datur, adversus heredem au
Abbreviated transcription (Latin):
płmq ab altͥiͦ cłpam tenet᷑ q̃
ẜui aut lib̾i.Tui simur ẽ is. qͥ
ea ꝑte qͣ uułgo it̃ fĩ sol id posi¬
tum aut suspensum ht̃. qd̃ po¬
test si ceciderit alicui nocere¬
¶ Quo causu pena .x. aureoꝵ
ꝯstituta ẽ. de eouero qd̃ de¬
iectum est esfusum ue. duplũ
.tuta est accio. ¶ Ob hominez

Expanded text:
mque ob alterius culpam tenetur aut servi aut liberi. cui similis est is qui ea parte qua vulgo iter fieri solet id positum aut suspensum habet quod potest, si ceciderit, alicui nocere: quo casu poena decem aureorum constituta est. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli tuta est actio. ob hominem
Abbreviated transcription (Latin):
am. ħ est qͥ ꝑcussit. uerum
riam deteliq̃rit. ħ ẽ stacim
passus ad aminũ suũ nõ re¬
uocau̾it. pꝰ ea expenitencia
remissam inuriam. nõ po¬

Expanded text:
am, hoc est qui percussit, uerum riam derel‹i›querit, hoc est statim passus ad animum suum non reuocauerit, postea ex paenitentia remissam iniuriam non po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ ⁊ locꝰ uulm̾is acͦcem iniuri¬
am fac̾ ueluti si in occło qͥs ꝑ¬
cussus sit. ¶ Parum aut̃ rest̃¬
utr̃ prĩ familias. anfilio famił.
lis iniuria fcã sit. nam ⁊ hoc
acrox iniuria estimabit᷑.
Infũma sciend̾ est de omĩ in o¬
iuria eum qͥ passe. posse ł cri

Expanded text:
uam et locus vulneris atrocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit. parvi auteutrum patrifamilias an filiofamilias talis iniuria facta sit: nam et haec atrox aestimabitur. In summa sciendum est de omni inuri
Abbreviated transcription (Latin):
autem nis remouendi suspͨtos
tutores. qͣre ⁊ si legitimꝰ sit tu¬
tor accꝰari pot̾it. Quid si pat᷑nꝰ
adh id̾ erit dicend̾ demodo me¬
l ut suspͨtus remotus fu̾it ¶d̾
sole q̃ pietatis necessitatis nest̃
deducte adħ ꝓcedunt. ¶ut pũ¬
am pietatem intellex̾it nõ
sexꝰ u̾eꝯdiam eg̾dientis s pi

Expanded text:
autem ius removendi suspectos tutores. quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. quid si patronus? adhuc idem erit dicendum: dummodo melicet ut suspectus remotus fuerit. Cosolae, quae pietatis necessitudine ductae ad hoc procedunt, ut puam pietatem intellexerit non sexus uerecundiam egredientis, sed pi
Abbreviated transcription (Latin):
adultoꝵ ex̾cuit si capitales fu̾nt nec
reꝯciliatõ int̾uenit a tutela uł¬
annis a tutela ł cã se pͭ ext̾are
abantur. a nr̃t aut̃ ꝯstitucõne
ꝓhibent᷑ ad tutelam ł cãm aspi¬
ad legitimam tutelam uocetur
uͨ adultus. cum erat incule eoᷤ
qͥ alieno auxilio mreb suis am¬
ministrandis eg̾e noscuntur ⁊
sub aluis regunt᷑ alioꝵ tutelam
uł cãm subire. Idem ⁊ imuili¬
te obsuand̾ est. ut nͨ uolens ad
tutele minꝰ admittatur.¶ Item
rome gͣmͣatici. ⁊ rectores ⁊ me¬
dici ⁊ qͥ inpatria su̾a id ex̾cent¬
⁊ qui inter nimerum st̃̾ a tu¬
aut̾ seuult excare sipłes h̾at

Expanded text:
adultorum exercuit, si capitales fuerunt nec reconciliatio intervenit, a tutelannis a tutela vel cura se potest esabantur: a nostra autem constitutione prohibentur ad tutelam vel curam aspiad legitimam tutelam vocetur nec adultus: cum erat incivile, eos qui alieno auxilio in rebus suis administrandis egere noscuntur et sub aliis reguntur, aliorum tutelam vel curam subire. Idem et in milite observandum est, ut nec volens ad tutelae munus admittatur. Item Romae grammatici rhetores et medici et qui in patria sua id exercent et intra numerum sunt, a tuautem se vult excusare, si plures ha
Abbreviated transcription (Latin):
ut sceuola dicebat sic d ꝯputari
autem tutor ad unu̾sum patr¬
imonium datus ẽẽ c̾ditur. Q ui
iec̾it se quidem cãtorem dare ta¬
m̃ ĩuiatum eum cãm susciꝑe
rescͥpserunt. Idem rescͥpserũt
maritũ uxori sue c̾atorem dat̃
excari posse l seĩmisceat. Si ꝙͥͣ
autem falsis allegacõnib exca¬
conem tutele meru̾it nõ ẽ lib̾¬

Expanded text:
ut Scaevola dicebat, sic debet computari,autem tutor ad universum patrimonium datus esse creditur. Qui iecit, se eundem curatorem dare, tamen invitum eum curam suscipere rescripserunt. Idem rescripserunt maritum uxori suae curatorem datum excusare se posse, licet se immisceat. Si quis autem falsis allegationibus excusationem tutelae meruit, non est lib
Abbreviated transcription (Latin):
id aliqñ ałr se ħt. nam si here
rem defũcto dño ꝯmodatam
aut locatam. ã ap̃ eum de¬
positam estimans hedicaria
esse bona fide accipienti uen¬
did̾it. aut donaũit. aut do¬
tis nõĩe dedit. qͥnis qͥ acceꝑ¬
it usucaꝑe possit dubium
non est. qͥppe cum ea res ĩ fur¬
eres bona fide tamꝙͣ suiim
alienam̃t furtum nõ ꝯmi¬
ttit. Atem si is ad ꝙ̃ ancille
donau̾it funrtum nõ ꝯmit¬
tit. furtum eñi sm̃ affectu
furandi nõ ꝯmittitur ¶lli
is qͦ modis accid̾e potest.¬

Expanded text:
 aliter se habet. nam si heres, rem defuncto commodatam aut locatam vel apud eum depositam existimans hereditariam esse, bona fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in fureres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ierit posse dñm reiꝑex
cepcõnem replłe. ¶ Constitu¬
cõ au̾t diuemar memorie
zeuonis bñ ꝓxpẽe hus qui
uid accipiunt. ut ip̃i qͥstatĩ

Expanded text:
ierit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitutio autem divae memoriae Zenonis bene prospexit his qui uid accipiunt, ut ipsi quidem
Abbreviated transcription (Latin):
sñ sucessore decessĩt. siñ ui na¬
ciscatur. ꝙͣuis ipe mala fide poᷤ¬
sidet. qr intelligit alienumĩ
fundum occuipasse se. tñ si alii¬
i bonͣ fide accipienti tradid̾it.
pot̾it ei longa possõne res ac¬
quiri. qr neq furtiuum ne¬
q ui possc̾ssum accepit. abo
qui res soli possident ꝓͥncip¬
alib ꝯstitucõnib ꝓspicitur.
necͥ longa ⁊ indubitata po ᷤᷤ¬
sessio auferri debeat. Aliꝙ̃¬
do ⁊ furtiua ł in ꝓossessa reᷤᷤ

Expanded text:
ne successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradiderit, poterit ei longa possessione res adquiri, quia neque furtivum neque vi possessum accepit; aboli, et eorum qui res soli possident principalibus constitutionibus prospicitur, ne cui longa et indubitata possessio auferri debeat. Aliquando etiam furtiva vel vi possessa res
Abbreviated transcription (Latin):
s aliqũ. sintaut᷑. uicia .ĩ. qi furtũ y in. post.s. eis.
cio rei purgato ꝓcedit eisusu¬
capio. ¶ Res sisci nr̃i usucapi
est rem talem esse debere ut
inse nõ ħat uicium nt abone
fide emptore usucapi possit. P
qͥ ex alia iusta cã possid  Er¬
ror autem false cãe usucapcõ¬
nem nõ ꝑit. ueluti si qͥs cͥ nõ
em̃it emisse se existimans pꝰ¬
sideat ł c̃ ei donatũ nõ fu̾at.
qͣi exdonacõe possideat ¶ Si¬
utina possessõ q̃ ꝓdesse ceꝑat
ri ꝯtiniatur. l ipẽ sciat p̾di¬
um alienũ esse. Qd̃ si ille ĩ¬
icium iustũ nõ hũit. ħedi ⁊
tonoꝵ possessori l ignoran¬
ti possessio nõ ꝓdest ꝙ nraꝯ

Expanded text:
s io rei purgato, procedit eius usucapio. Res fisci nostri usucapi est, rem talem esse debere, ut in se non habeat vitium, ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat. Diutina possessio, quae prodesse coeperat ri continuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit, heredi et bonorum possessori, licet ignoranti, possessio non prodest. quod
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃to decessisse. ꝙ accidit ex
destituto cestam̃to. hcͣ rõne si
alius ex h̾editatus fin̾t. ⁊ ex̃neus
hĩs institutus ẽ ⁊ filio mortuo
pꝰ ea cͥtum fui̾t he̾dem institu¬
tum ex cestam̃to nõ fi̾ h̾edem
aut qr noluit esse hes. aut
qr nõ potuit. nepos auo sius
h̾is existet. qr qͦ tpĩ certum ẽ¬
ħr̃s ⁊ ħ c̾tum est ut liceat post mo¬
rtem ain natus sit tñ uiuo
auo ꝯceptus mortuo patre elꝰ¬

Expanded text:
it et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo postea certum fuerit heredem institutum ex testamento non fieri heredem, aut quia noluit esse heres aut quia non potuit, nepos avo suus heres existet, quia quo tempore certum e. et hoc certum est. Et licet post mortem avi natus sit, tamen avo vivo conceptus, mortuo patre e
Abbreviated transcription (Latin):
sustułit postea u̾o affeccõne
alia instram̃ta c̃ ea fec̾it fi¬
hosq ⁊ fili as hint. nõ solum
eos lib̾os qͥ post docem editi
gitimi nõis p̃stit̾unt eꝙ apti¬

Expanded text:
sustulerit, postea vero affectione alia instrumenta cum ea fecerit filiosque vel filias habuerit: non solum eos liberos qui post dotem editi gitimi nominis praestiterunt: quod opti
Abbreviated transcription (Latin):
tus adoptaũat. hii autem c̃
nõ sint sui ꝙͣtum ad ħeditatẽ
lib̾i neq qͦ bonoꝵ possõnem
ret̾e̾ possunt qͣi pximi cogna¬
ti. ss de suis h̾edib.Emanci¬
pati qͦ lib̾i iureciuili n uiris
habent. nͨ eñ su hedes sunt
qr inpotestate ẽẽ desierunt ꝑ¬
entis. neq alio ullo iuire ꝑ
eis bonoꝵ possd̾nem . uͥ lib̾i ꝑ¬
m̃ ac si inpotestate ꝑentis mor¬
tis tpr̃ fuissent. sũ soli sint siue

Expanded text:
at. hi autem cum non sunt quantum ad hereditatem liberi, neque bonorum possessionem petere possunt quasi proximi cognati. haec de suis heredibus. Emancipati autem liberi iure civili nihil iuris habent: neque enim sui heredes sunt, quia in potestate esse desierunt parentis, neque alio ullo iure pereis bonorum possessionem unde lib ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, siue soli sint, siue
Abbreviated transcription (Latin):
dubium erat qͥn codicisli iure
apcimo admitt̾entur ¶ontiñ
autem cestam̃co iam stõ pos
qͥs codicillos facere intestatus
qͥs decedeus fid̾i ꝯmitt̾e codicilłꝰ
potest. S cum ante testamtũ
fcm̃ codicilli ftĩ erant ꝑ papin¬
ianꝰ ait nõ ałr uires hre qmͣ
si spãli postea uoluntate ꝯfie¬
ncur. S diui seuerꝰ ⁊ antonius
rescͥpserunt ex hiis codicillis
qui cestam̃tum p̾cedunt posse
sid̾iꝯmissum petisi appareat.
cerit auolũtate qm codicislis
exp̾ssãt nõ recessisse Cdicalł̾¬

Expanded text:
dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur. Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait, non aliter vires habere quam si speciali postea voluntate confirmentur. sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si appareat cerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicil
Abbreviated transcription (Latin):
muittitur nõ testatoris fit
lib̾tus ⁊ sitestatoris ẜuns sit
s eiꝰ qͥ manuittit. at is qui
directo testam̃to lib̾ esse iu¬
betur ip̃iꝰ testatoris fit lib̾tus
qͥ ⁊̾ orcimus aplłatur. nͨ ullus
alius directo ex cestam̃to lib̾¬
tatem ħ̾re pocest qm̃ qͥ utroq

Expanded text:
mittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellatur. nec alius ullus directo ex testamento libertatem habere potest quam qui utroque
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis d alt̾o filio duo płes ue
nepoces altam dimdiam. Itẽ
siex duob filiis nepotes nepteᷤᷤ¬
ue extant ⁊ ex altõ unus forte
ł duo. ex alt̾o aut tres aut.

Expanded text:
t ex altero filio duo pluresve nepotes alteram dimidiam. item si ex duobus filiis nepotes extant et ex altero unus forte aut duo, ex altero tres aut
Abbreviated transcription (Latin):
a se relictum esse. s ad legis subti¬
litatem dec̾rat omĩmodo cogen¬
dus est soluere. de singłis reb ꝑ
otest aut̃ qͥs ⁊ singłares res ꝑfi
deiꝯmissum relinq̃re. ueluti fũ¬
dum. hominem. uestem. argen¬
tum. pecciñam nim̾atam. ⁊ ł
ipm̃ ħ̾edem rogare ut alicͥ resti¬
tuat ł legatarium qͣmuis alega¬
tario legari nõ possit spͦ autem
nõ solum ꝓpͥas cestator res ꝑfidi¬
ꝯmissum relinq̃re. S ħ̾edis iaut
re rogari pocest ut eam alicui
restituat q̃ ei rẽlicta sit. s ⁊ de a¬

Expanded text:
a se relictum esse, sed ad legis subtilitatem decurrat, omnimodo cogendus est solvere. TIT. 24 DE SINGULIS REBUS PER otest autem quis etiam singulas res per fideicommissum relinquere, veluti fundum, hominem, vestem, argentum, pecuniam numeratam, et vel ipsum heredem rogare ut alicui restituat, vel legatarium quamvis a legatario legari non possit. Potest autem non solum proprias testator res per fideicommissum relinquere, sed et heredis aut re rogari potest, ut eam alicui restituat, quae ei relicta sit, sed et
Abbreviated transcription (Latin):
Intestatus autem docodit qͥ
aut omño cestam̃tum nõ fec̾
aut nõ iure fec̾. aut id ꝙ fec̾¬
at ruptum irritum ue fcm̃ est
aut sinemo ex co his extitit In¬
testatoꝵ autem hoditates. ex le
filiꝰ filia ue. nepds neptis ue. Ex
filio ꝓnepos ꝓneptis ue. Ex ne

Expanded text:
Intestatus decedit qui aut omnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex legefilius filiaue, nepos neptisue ex filio, pronepos proneptisue ex ne
Abbreviated transcription (Latin):
finsse s pͥmus lucius lentulus
dicillos int̾ͦdux̃. Nam cum de¬
ced̾et in affricam scͥpsit codicil¬
los testam̃to ꝯfinatos qͥb aba¬
ugusto peciit ꝑ fid̾ei ꝯmissum
ut face̾t aliꝙͥ. ⁊ c̃ dinus au¬
gustus uolũtatem eius impl¬
esset ⁊ deinceps reliqui aułc.¬
⁊ filia lentuli legata q̃ non
iure debebit ꝑsoluit. draut
augustus ꝯuocasse p᷑dẽtes

Expanded text:
fuisse, sed primus Lucius Lentulus,dicillos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceret aliquid: et cum divus Augustus voluntatem eius implesset, cuius deinceps reliqui auct filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes
Abbreviated transcription (Latin):
pr̃ hr̃odis sũ aliꝰ qͥcq sit qui
fidem elegit h̾edis ⁊ abeo ali¬
qͥd restitin uoluit. si ꝑfidia
h̾rs detentus ad imple fidem
recat nogando rem ita esse
subscqtam si fid̾i ꝯmissarius
iꝰͦuirand̾ ei detułit c̾ pͥus ip̃e
de calũpina iurau̾it necc̃e e¬
nich calea cestatore audi¬
int. ł recantem̃ ad fid̾i ꝯmi¬
tatis solõnem coartari ne de¬
ꝑdͤit ultĩa uolũtas testator¬
is sid̾i ħedis ꝯmissi. Eadem
ob ẜuancia censuimꝰ ⁊ si ale¬
gatario. ł asid̾i ꝯmissario ali¬
qͥd simłr relictum sit. Qdsi

Expanded text:
r heredis sive alius quicumque sit, qui fidem elegit heredis et ab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando rem ita esse subsecutam, si fideicommissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse enihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris fidei heredis commissa. eadem observari censuimus et si a legatario vel fideicommissario aliquid similiter relictum sit. quodsi
Abbreviated transcription (Latin):
grex ꝯmunis esse intelligr̃. si p¬
cora ticii tuis pectorib mixta
fu̾int. S si ab alt̾utid nr̃m id
totum frum̃tum retineatur.
ꝯpetit. Arbito aũ. iudicis ħ ꝯ¬
tmnetur. ut ex hiis existimet q̃¬
le cunisq frumentum fu̾it.
Cum in suo solo aliqͥs ex aliena
tantisꝑ nͨ uẽdicare emeam
potest neq ad exhibendum d̾
ea re age̾ pp̃ legem .xii. tabł¬
aꝵ. qͣ cauetur ne qͥs tignm̃
alienum edieb suis imũctũ
exim̃e cogatur. s duplum ꝓ
iuotatur de tigno imũcto
¶ applłacõe autẽ tigni omnis
mat̾ia sig̃cat᷑ ex qͣ edificia fi
dificia rescindi nect̾e sit s
si aliqͣ excã dirutũ sit edifi¬

Expanded text:
grex communis esse intellegitur, si pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena matantisper neque vindicare eam potest neque ad exhibendum de ea re agere propter legem duodecim tabularum, qua cavetur, ne quis tignum alienum aedibus suis iniunctum eximere cogatur, sed duplum pro vocatur de tigno iuncto appellatione autem tigni omnis materia significatur ex qua aedificia fiu ne aedificia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ꝙ ex ꝯsuetudine aduola¬
re ⁊ reuolare solent. Iam et
quidam mansuetos hñt ut ĩ
negat. In hus aut̃ animali¬
b q̃ ex ꝯsuetudine ire ⁊ redite
eo us tua ẽẽ intelligantur do
⁊ anserum nõ ẽ ferti nt᷑a id¬
q ex eo possumꝰ intelligere
ꝙ alie st̃ galline qͣs feras uo¬
camꝰ. ¶Item alii anseres
qͦs fe¬
ros applłamus.
si anseres tui.
aut gallie tue aliqͦ cam̃i
t̾̃bati t̾bate ue euolau̾int
animalia retinũit furtum ꝯ¬
mitt̾e intelligitur. ¶ Item ea
q̃ ex hostib capimꝰ uire genci¬
um statĩ irr̃a fu̾it adeo ꝙͥ ut⁊¬
qͥ tñ si euaserint nrãm pot̾atẽ.
⁊ suos reu̾si fu̾it pͥstinũ stat̃
recipiunt. ¶Item lapilli ⁊ gẽnie
⁊ cet̾a q̃ in litore maris ne in¬
uemũtur uire nͣli statim in¬
uentoris fiunt. Item ea q̃ ex
aniialib dm̃o tuosb̾itis na to¬
ta sunt. cod̾ uire tͥ acqͥruntur.
tuo flum̃ adiet̃ uite gentium
nidetur a dici ꝙ ita paulatim
adicitur ut intellig̾e nõ possiᷤᷤ.

Expanded text:
tinet quod ex consuetudine avolare et revolare solent, nam et quidam mansuetos habent, ut negat. In his autem animalibus quae ex consuetudine abire et redire eo usque tua esse intellegantur, doet anserum non est fera natura; idque ex eo possumus intelligere quod aliae sunt gallinae quas feras vocamus. item alii anseres sunt quos feras appellamus. si anseres tui, aut tuae gallinae alique casu turbati, turbataeve evolaverintanimalia retinet, furtum committere intellegitur. Item ea quae ex hostibus capimus iure gentium statim nostra fiunt: adeo ququi tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. tro flumen adicit, iure gentium uidetur adici, quod ita paulatim adicitur, ut intellegere non possimus,
Abbreviated transcription (Latin):
arbores q qͣs secum tx̃it in eum
fundum radices eg̾int. ex eo tp̃r
uidentur uicini fundo acquisite
esse. Ansula q̃ inmari nata est
ꝙ raro accidit occupantis fit i¬
¶llius enĩ esse cͥoitur int influ¬
mine nata ꝙ freꝙ̃ter accidit. si
ꝙͥ mediam ꝑtem flumiis tenz.
ꝯmunis est eoꝵ qͥ ab utͣq ꝑte fi¬
uminis ꝓpe ripam p̾dia possidẽt.
ꝓmodo latitudinis cqͦ fundi que
latitudo ꝓpe riꝑam sit. ꝙ si alti

Expanded text:
arboresque quas secum traxerit in eum fundum radices egerint, ex eo tempore videntur vicini fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam partem fluminis teneat, communis est eorum qui ab utraque parte fluminis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque fundi, quae latitudo prope ripam sit. quodsi alteri
Abbreviated transcription (Latin):
fũat dñs. Si nõ possit reducieũ
pociꝰ intelligi dñm qͥ fec̾it. Ut ec¬
ce uas ꝯflatum pͭ ad rudem ma¬
ssam eris ł argenti ł auri redu¬
ci. uinũ aũt ã oleũ. aut frum̃t̃.
Aduuas aut olnias ⁊ spicas
reu̾ti nõ potest. ac nͨ mussum ꝙͣ
¶ Qd̾ si ꝑtim ex sua mat̾ia ꝑtĩ ex
aliena spẽm aliꝙͣ fec̾it quisaie
luti ex suo uio ⁊ alieno melle
mlłum fec̾it. aut exsuis ⁊ alie¬
nis medicam̃tis ẽp̃lastrum aut
collirium. aut ex fua ⁊ aliẽa
lana uestim̃tũ fec̾it. dubitand̾

Expanded text:
fuerat; si non possit reduci, eum potius intellegi dominum qui fecerit: ut ecce vas conflatum potest ad rudem massam aeris vel argenti vel auri reduci, vinum autem aut oleum aut frumentum ad uvas et olivas et spicas reverti non potest, ac ne mulsum quidem . quodsi partim ex sua materia, partim ex aliena speciem aliquam fecerit quisque, velut ex suo vino et alieno melle mulsum aut ex suis et alienis medicamentis emplastrum aut collyrium aut ex sua et aliena lana
Abbreviated transcription (Latin):
nõ est s ꝓfañ¶Locꝰ aut̃ in qͦ sa¬
cre edes edificate sunt ⁊̃ diru¬
to edificõ adhͨ sac̾ locꝰ manet. ut
papina scͥpsit. ¶ Rełiosum loc̃
imꝰquisq sua uolũtate facit

Expanded text:
non est, sed profanum. Locus autem in quo sacre edes edificate sunt, etiam dirupto edificio, adhuc sacer locus manet, ut Papianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit
Abbreviated transcription (Latin):
arbore tua nidum fec̾it. Io
si alꝰ eas inclusit. ip̃e eoꝵ dñs
erit. sfauos qͦ si qͦs effec̾nit.
lz qͥl exi mere potest ¶plane
integͣ re si p̾uid̾is mgͣdientẽ
infundum tuũ potes eũ ꝓhi ure¬
bere ut nõ ing̾diatur. ex am̃ eͦs¬
ĩtelli

Expanded text:
tua nidificant. Ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. Favos quoque si quos effecerint, quilibet eximere potest. Plane integra re si provideris ingredientem in fundum tuum, potes eum jure prohibere ne ingrediatur. Examen quointelli
Abbreviated transcription (Latin):
te eius alienata intelligitur.
utiq si nõ ignꝰtabat alieno
solo se edificare. ⁊ iõ ħ diruta
nõ possit. Certe illd̾ ꝯstat.
siinpossõne ꝯstituto edificato¬
re. soli dñs petat suam dom̃
esse nͭ soluat p̾ciũ mat̾ie ⁊
m̾cedes fabroꝵ posse eum᷑ ꝑ
excepcõm doli mali repelli.
it qui edificauit. Nam scienti
a lienũ esse solum obici potest
in suo solo posi̾t ip̃iꝰ erit.
¶ Ex diu̾so si ticiꝰ suam plãtam
inmenii solo pofu̾it menii
planta erit. Si modo utͦq ca

Expanded text:
te eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium materiae et mercedes fabrorum, posse eum per exceptionem doli mali repelli, it qui aedificasset: nam scienti, alienum esse solum, potest in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii pl
Abbreviated transcription (Latin):
aminalia qͥ int̾ra mari celoq
nascuntur simł atq ab aliqͦ cap¬
tafim̾nt. iuregencium statim
tres utrum in suo fundo qͥsq
capiat an in alieno. ¶Plane qͥ
in alienuĩ fundum ing̾di uẽan¬
di aut aucupandi grã pot̾ adño

Expanded text:
animalia quae in terra mari caelo nascuntur, simulatque ab aliquo capta fuerint, iure gentium statim cres utrum in suo fundo quisque capiat, an in alieno: plane qui in alienum fundum ingreditur venandi aut aucupandi gratia, po
Abbreviated transcription (Latin):
dum mortuũ infert in locum
suum Inꝯmũem aũt locũ
putũ inuito sc̾io inferre nõl.
usuffrusctus ẽ ꝓpͥetarium plac
nͥ ꝯsenciente usufructuario lo¬
cũ religiosum nõ face̾ In alie¬
nũ locũ ꝯcedente dño l ĩferre.¬

Expanded text:
dum mortuum infert in locum suum. In communem autem locum purum, invito socio inferre non licususfructus est proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. In alienum locum concedente domino licet inferre
Abbreviated transcription (Latin):
uendicari nõ possunt. ꝯdici tñ
a furib ⁊ qͥb dam aliis possesso¬
rib possunt.Si duoꝵ mat̾i¬
totum id corpus ꝙ ex ꝯfusione
fit utusq ꝯmĩe ẽ. ueliiti si qui
uina sua ꝯfud̾int. ã massas ar
nilsum aũ ex auro ⁊ argento
elecdr ũ. idem uiris est. nam⁊
eo cãu ꝯmũem esse spẽm nõ du¬
bitatur. ¶ Qd̾ si fortintu ⁊ nõuo¬

Expanded text:
ndicari non possint, condici tamen a furibus et a quibusdam aliis possessoribus possunt. Si duorum materitotum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui vina sua confuderint aut massas argmulsum aut ex auro et argento electrum, idem iuris est: nam et eo casu communem esse speciem non dubitatur. quodsi fortuitu et non vo
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ esse incipit qui ꝓpe ripam
eiꝰ p̾dia possident. ¶Alia sanecã
est si cꝰ totus ager inundatuᷤ
spẽm cõmutat ⁊ obid ꝙ recess
minus fu̾̃it. Ut ecce siqͥs ex a¬
liens unis a̾ olinis aut spicis
uinũ aut ołm aut frum̃tum
fecit. aut ex alieno auro. łar¬
gento. ł ere uas aliꝙ fec̾it. ł ex
alieno uino ⁊ melle mulsum
nuscũit. uł ex alienis medica¬
m̃tis emplastrum aut colliri¬
um ꝯposũit. uł ex aliena lana
uestim̃tum fec̾it. uł ex alienis
rium. uł subsellium fab̾cau̾it.
uit ⁊ pꝰ młtas sabinianoꝵ ⁊
ꝓculianoꝵ ambiguitates pla¬
cuit media sĩua existimanciũ.
siea spes ad rudem mͥ reduci

Expanded text:
 esse incipit qui prope ripam eius praedia possident. Alia sane causa est, si cuius totus ager inundatus fundi commutat et ob id, si recesseminus fuerit: ut ecce si quis ex alienis uvis aut olivis aut spicis vinum aut oleum aut frumentum fecerit, aut ex alieno auro vel argento vel aere vas aliquod fecerit, vel ex alieno vino et melle mulsum miscuerit, vel ex alienis medicamentis emplastrum aut collyrium composuerit, vel ex aliena lana vestimentum fecerit, vel ex alienis rium vel subsellium fabricaverit. et post multas Sabinianorum et Proculianorum ambiguitates placuit media sententia existimantium, si ea species ad materiam reduci
Abbreviated transcription (Latin):
dum radices egiss ⁊ iõ ꝓpe cõ¬
fimũ arbor põita si ⁊̾ in uic̃ii
uicini fundum radices eg̾it
ꝯmunis sit qͣ rõne aut̃ plãte
q̃ in t̾ra coalescunt solo cedũt.
so lo cedere intelliguntur.
¶Cet̾m sit̃ is qͥ in alieno solo e¬
dificau̾it si ab eo dñs edificiũ
dem exceptõnis auxllio tutꝰ
esse potest is qͥ malienũ fũ¬
dum sua impensa bona fide
dificantur ã inseruntur. Io¬

Expanded text:
dum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus sdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide dificantur aut inseruntur: i
Abbreviated transcription (Latin):
tam qͣło tabłe cedere. S nob̾
idetur meliꝰ esse tabłam pic¬
ture cedere. Rudicł̾m enĩ eẽt
pictam applł ł parrasii in acc¬
essionem uilissime tabłe ced̾e.
Uñ si ad ño tabłe ymagnem
possidente is qͥ pinx̃ eam petat.
nͨ soluat p̾cium tabłe pot̾it ꝑ
exceptõnem doli mali sb̾mou̾i
at si is qui pinx̾ possid̾at. ꝯseq̃
est. ut utił actõ dño tabłe ad¬
u̾sus eũ detur. qͦ cau si nõ sol¬
uat impensam pictẽ pot̾it

Expanded text:
e cedere. sed nobis videtur melius esse, tabulam picturae cedere: ridiculum est enim picturam Apellis vel Parrhasii in accessionem vilissimae tabulae cedere. unde si a domino tabulae, imaginem possidente, is qui pinxit eam petat, nec solvat pretium tabulae, poterit per exceptionem doli mali summoveri: at si is qui pinxit possideat, consequens est ut utilis actio domino tabulae adversus eum detur, quo casu, si non solvat impens
Abbreviated transcription (Latin):
um intelligitur esse. donͨ tuacꝰ¬
todia cohcetur. Cum u̾o euasit̾
custodiam tuam ⁊ in n᷑lem lib̾¬
tatem se receꝑit. de sut esse
tuũ ⁊ rursus occupantis fit.
¶Latͣalem aut̃ lib̾tatem recipe
intelligitur. cũ uł occulos tuos
effug̾it. uł ita sit in ꝯspectu tu¬
o ut difficił sit eiꝰ ꝑseqͥtio. ¶ Illd̃
q̃situm est an si fera bestia ita
uuln̾ata sit ut capi possit. sta

Expanded text:
 intellegitur, donec tua custodia coercetur: cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursus occupantis fit. naturalem autem libertatem recipere intellegitur, cum vel oculos tuos effugerit vel ita sit in conspectu tuo, ut difficilis sit eius persecutio. Illud quaesitum est, an, si fera bestia ita vulnerata sit ut capi possit, sta
Abbreviated transcription (Latin):
tim ẽẽ tua intelligatur. qͥb¬
dam placuit statim tuam esse.
net eam ꝑseq̃ris. ꝙ si desieris eã¬
ꝑsequi desiñe tuam effe ⁊ rur¬
sus fĩ occupantis. Aln u̾o ałr ꝓu¬
tau̾nt tuam ẽẽ ꝙͣ si ceꝑis. S

Expanded text:
tim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, statim tuam esse nec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. alii non aliter putaverunt tuam esse, quam si ceperis. sed
Abbreviated transcription (Latin):
am ppupilloꝵ amittit eã ad ex¬
ca̾cõnẽ Inpubes nõ possunt
tutores suos suspͨtos postulare
pufes aut̃ cãtores suos excons¬
ilio nect̃ioꝵ suspͤtospossunt ar¬
rescͥpserunt. ¶Susp̃tus aut̃ ẽ qͥ
tum est Suspͤtus aut̃ remotꝰ¬

Expanded text:
am pupillorum, admittit eam ad accusationem. Impuberes non possunt tutores suos suspectos postulare: puberes autem curatores suos ex consilio necessariorum suspectos possunt arrescripserunt. Suspectus est autem, et qui tum est. Suspectus autem remot
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ti susp̃ta fu̾it. pꝰea qͦ tutor. ł
cãtor decessit extinguitur co¬
gnicõ suspͣti. SSi qͥs tutor co¬
piam sin nõ faciat ut ita ali¬
m̃ta pupillo dec̾nantur. cau¬

Expanded text:
tio suscepta fuerit posteaque tutor vel curator decesserit, extinguitur cognitio suspecti. Si quis tutor copiam sui non faciat, ut alimenta pupillo decernantur, ca
Abbreviated transcription (Latin):
cur ꝯͣia uolũtate dissoluũt᷑
nam si ciciꝰ ⁊ selꝰ int̾ se ꝯsen¬
serunt ut fundum cͦcsamĩ
to placu̾̃̾it m̃t̾eos ut disced̾e¬
tur ab ea empcõe ⁊ uendi¬
cõne ĩuicẽ lib̾ antur. EIdẽ

Expanded text:
ria voluntate dissolvuntur. nam si Titius et Seius inter se consenserunt ut fundum Tusculanuto, placuerit inter eos ut discederetur ab emptione et venditione, invicem liberantur.
Abbreviated transcription (Latin):
stipłatus fu̾it qͦ cãn res amͤ¬
titur. nam ⁊ pͥor debitor lib̾¬
atur ⁊ posti̾or obligacõ mlła
est. nõ id̾ iuris est si aẜuo qͥs
stipłatus fu̾it. nam tẽ pͥor ꝑ¬
ris. ita demñ nouatõ sit. si
qͥd̃ in posti̾ore stipłone noui
sit. forte si ꝯdicd̾. aut dies
aut sid̾nissor adicitur. aug

Expanded text:
stipulatus fuerit, quo casu res amittitur: nam et prior debitor liberatur et posterior obligatio nulla est. non idem iuris est, si a servo quis stipulatus fuerit: nam tunc prior pris, ita demum novatio fit, si quid in posteriore stipulatione novi sit, forte si condicio aut dies aut fideiussor adiciatur aut
Abbreviated transcription (Latin):
ab stepetito Item ad u̾suste
cum ħs. cenes. possides. possi¬
d̾es. ue. dolo ue malo. fecisti qͦ
minꝰ possideas. qͣnticq̃ eaꝵ re¬
rum res erit cota pcinã da¬
ri stipłatꝰ est. aulꝰ augiꝰ. spo¬
pondit. num̾iꝰ uegidiꝰ. ¶ Itẽ

Expanded text:
abs te petitio vel adversus te um habes tenes possides possideresve dolove malo fecisti, quo minus possideas: quanti quaeque earum rerum res erit, tantam pecuniam dari stipulatus est Aulus Agerius, spopondit Numerius Negidius. ’ item
Abbreviated transcription (Latin):
nam qͥ soluendi aiõ pciñam dat
tuũ illi darecur ⁊ iõ ꝯdicõne
tenecur. ¶ Ex qͥbdam cñ cãĩs
repeti nõ pot̾. qͥ ꝑ eridrem nõ
debitum solutũ sit. sic namq
ficiendo lis cͥsdat ex hiis cãs ñ

Expanded text:
nam qui solvendi animo pecuniam dat, tuum illi daretur, et ideo condictione tenetur. Ex quibusdam tamen causis repeti non potest, quod per errorem non debitum solutum sit. namque fitiand
Abbreviated transcription (Latin):
rer̾ obligacõ ⁊ stipłõnem dedu¬
catur ⁊ ea ꝑ acceptiłonem col¬
latur. ¶ Stipło .n. acqͥliana re¬
nouat om̃s obligacõnes. ⁊ a
gallo aqͥlio ita ꝯpoĩta it est

Expanded text:
rerum obligatio in stipulationem deducatur et ea per acceptilationem tollatur. stipulatio enim Aquiliana novat omnes obligationes et a Gallo Aquilio ita composita est
Abbreviated transcription (Latin):
sucapcõnem ui possessaꝵ lex
iulia ⁊ plancia.Qd̃ autem
dcm̃ est furtiuaꝵ ⁊ in posse¬
ssaꝵ reꝵ usucapcõm ꝑ leges
ꝓhibitam esse. nõ eoꝑtinz ut
nͨ ip̃ẽ fur nͨ ue qͥ ꝑuim possid
usucaꝑe possit. Nam hiis alia
rõne usucapc̃o nõ ꝯpetit. qr¬
.s. malafide possidentꝰ s nec
ulłs alius ꝙͣuis ab eis bona
fide emerit. ł ex alia cã acc¬
eꝑit usu capiendi iꝰ ht̃ Nuñ
inreb mobilib nõ facile ꝓte¬
dit usucapcõ bone sidei poss¬

Expanded text:
possessarum lex Iulia et Plautia. Quod autem dictum est furtivaram et vi possessarum rerum usucapionem per legem prohibitam esse, non eo pertinet ut ne ipse fur quive per vim possidet usucapere possit: nam his alia ratione usucapio non competit, q mala fide possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei poss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exdonacõne alia ue uista cã¬
ꝙͣuis acceꝑit is eam rem si mo¬
bilis erat ãño ubie. Si in mo¬
bilis biẽnom tm̃ in ytalico
solo usu capiebat. ne reꝵ dm̃ aĩ
incto eẽnt. ⁊ c̾ ħ placitum erat
ne dñi mat̾iꝰ suns reb defraisdẽ¬
retur. neq c̾to loco ħ bñfm̃ ꝯ

Expanded text:
vel ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anno ubique, si immobilis, biennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat,ne domini maturius suis rebus defraudentur neque certo
Abbreviated transcription (Latin):
Namq is qͥ fundi nudum u
feno. stͣm̃tis. lignis ad usum
hactenꝰ ei morati licet  ut
neq dño fundi molestꝰ sit
noqi is ꝑ qͦs oꝑa tustica fiunt
impedim̃to sit nͨ ulli alii ÷ꝰ¬

Expanded text:
namque is qui fundi nudum usfeno, stramentis, lignis ad usum hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii
Abbreviated transcription (Latin):
Idem iuris ẽ ⁊ ium̃to S ⁊ si
petoris ł ouiũ usus legatus fu̾it
plane ad st̾corand̾ agrũ sinim
pectorib uti potest /sicͤ ħitatio
legata siũ aliqͦ modo ꝯstituta ai
neq usus idetur neq susf̾. s¬

Expanded text:
icet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fueritplane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti potest. Sed si cui habitatio legata sive aliquo modo constituta sit, neque usus videtur neque usus
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰea ꝯtͣcto natos. ¶Si uxor tua post
diorcium ex alio filiam ꝓc̾ͥauit. a
nõ est ꝙͥ pͥmgna tua. et ulianus
hiꝰ iiptiis abstmn̾e deb̾e̾ ait. nam
nͨ sponsã filii mirumeẽ nͨ pr̃is qpd̃¬

Expanded text:
acto natos. Si uxor tua post divortium ex alio filiam procreaverit, haec non est quidem privigna tua, sed Iulianus huiusmodi nuptiis abstinere debere ait: nam nec sponsam f
Abbreviated transcription (Latin):
maiorem uĩ maiores ue cañis
ut hiꝰ casus int̾uen̾it. Alioqͥn si
donum ue. ł naufragio amiẜiᷤ
dubium nõ ẽ qͥnde resticuenda
eare tenearis. ¶Cõmodata aũt
m̃cede accepta ł ꝯsticuta res tͥ
ucenda daca est. alioqͥn m̾cede

Expanded text:
maioresve casus  is casus intervenerit: alioquin si aedonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est.
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ płes spẽt successionum p̾cor
int̾suxiss eas q̃ ꝑordinem.
disposuisset ⁊ iminaqͣq spẽ
successionis sepe ples extent
lonoꝵ defuncti. miitacur ⁊ eo
bonoꝵ possd̾nis certum tpc̃ p̾¬

Expanded text:
es species successionum praetor introduxisset easque per ordinem disposuisset et in unaquaque specie successionis saepe plures extent bonorum defuncti mitterentur et eo bonorum possessioni certum temp
Abbreviated transcription (Latin):
ut si qͥ nib̾tus ł nb̾ta minores
legis papie sũmam int̾pͥtati
sumus. ut ꝓ mille sexcc̃iis unꝰ
aureus ꝯputetur. Ilłm locũ
hãt patͦmis in eoꝵ successiõem

Expanded text:
uidem libertus vel liberta minores legis Papiae summam interpretati sumus, ut pro mille sestertiis unus aureus computetur, nullum locum habeat patronus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt date . Qͥd gͦ si quis incesta¬
tus decedens codicilł lb̾ tates de¬
ditin addita sit ab intestato he¬
ditas fauor ꝯstitucõis de dit debe¬
bit loc̃ hr̾e c̾te. sicestacꝰ decedat
⁊ codicilł ded̾i̾t lib̾tacem ꝯpet̾e
eam nemini dubium est. ¶Tc̃
cũ nemo successdr ab intestato
existat. G qͣm diu inc̾tum sit
utrum existat aut nõ cessabͭ
ꝯsticucõ. Si ctum esse ceꝑit
ct̃ erit ꝯstitutõi locꝰ. Si is qͥ inte

Expanded text:
sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium est. Tunc cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit c erit constitutioni locus. S
Abbreviated transcription (Latin):
cis bonͣ possidere. ⁊ ꝓ ut eis utile
uisum fu̾it ea dispõe ꝙ exlat̾¬
oĩb digestoꝵ libͥs ꝑfectiꝰ appare¬
bit. erat ⁊ ex senatus ꝯsulto d¬
audiano misabił ꝑ uniu̾sitatẽ

Expanded text:
cis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem
Abbreviated transcription (Latin):
O gͦ si uiins dedit lib̾caces
uł mortis cã ⁊ ne de ħ q̃ ratur
utrũ in fraudem cditoꝵ ã ñ fac¬
tum sit id cͥco m̃li̾t adicisͥ bona
an audiendi sunt ⁊ mag̾ est
ut audiridebent ⁊ si deficiẽt

Expanded text:
 si vivus dedit libertates el mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant