comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dons nãq oliueti celsitudinẽ dñice dileccõnis lc .uiii.¬
qua nos misericorditꝰ illustrare ac saluare dignatꝰ
ẽ insinuat᷑. nõ solũ qr olei nat᷑a lucis ministra ẽ et laboꝵ
doloꝵ q solamẽ: uerũ eciã qr cũctis quib ĩmuitet᷑ solet extel¬
le liquorib. Et apłs de caritate locuturꝰ adhuc ĩquid cxel.¬
lentiorẽ uiam uob̃ demõstro. Ad mõtẽ igit᷑ oliueti uẽiẽs dñ
asinos sibi qͥb iħosolimiã petat p̾cipit echiberi figurate signi¬
ficãs hoc qd̃ alibi dicit aꝑte. Quia sic dẽ dilexit mũdũ ut
filiũ suũ uingẽitũ daret: ut ouiis qͥ credit i ip̃ous ꝑctrs hẽat
discipulos. ut significaret in utrũq ppłm cutũcisioris
erroris u̾ba in docti u̾itati miscerẽt: uł ea que recte docuissẽt. ꝑ¬
uerse uiuendo negarẽt. Inuẽietis ĩquit asinã alligatã ⁊ pul¬
lũ cũ esi. soluite et ad ducite mͥ. Pullũ qͦ alligatũ fuisse. alii¬

Expanded text:
ons namque Oliveti celsitudinem Dominicae dilectionis, qua nos misericorditer illustrare ac salvare dignatus est, insinuat; non solum qui olei natura lucis ministra est, et laborum dolorumque solamen, verum etiam quia cunctis quibus immiscetur, solet excellere liquoribus. Et Apostolus de charitate locuturus: Adhuc, inquit, excellentiorem vobis viam demonstro . Ad montem igitur Oliveti veniens Dominus, asinos sibi quibus Hierosolymam petat, praecepit exhiberi, figurate significans hoc quod alibi dicit aperte: Quia sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non pereatdiscipulos, ut significaret in utrumque populum, circumciserroris verba indocti veritati miscerent, vel ea quae recte docuissent perverse vivendo negarent. Invenietis, inquit, asinam alligatam et pullum cum ea, solvite et ad
Abbreviated transcription (Latin):
E
dixit deus ad ysayam. Egredere in occursum achaz
tu et qui d̾elictꝰ ẽ iasub filiꝰ tuꝰ ad extiũ aque duc¬
tus piscine suĩoris. ĩ uia agu fullonis: et dices ad eũ. e id
ut sileas. Noli timere. et cor tuũ nõ formidet. a duab
tandis ticionũ fumigãtiũ istoꝵ in ira furoris rasin re¬
gis syrie. ⁊ filii romelie eo qd̾ cõsiliũ ĩ serit ꝯͣ te syria ma
lũ effraym et filiꝰ romelie dicentes. ascẽdamꝰ ad iudam
et suscitemꝰ eũ ⁊ auellamꝰ eũ ad nos: et ponamꝰ regẽ in
ec dix dũs deus. ꝯõstabit et nõ erit istud. s caput
synie damascus et caput damasci rasin. Et adhue
sexagiita et quĩq anni et desinet effraym esse ppls. et ca¬
put effiayn samaria. et caput samarie filiꝰ romelie. Si
lion credid̾itis nõ ꝑmanebitis. Et erit in die illa nutͥet
medet butirũ. Butirũ et mel manducabit. om̃is qui

Expanded text:
e ad ipsum prophetam: Egredere in occursum Achaz, tu, et qui derelictus est Jasub filius tuus, ad extremum aquaeductus piscinae superioris in via agrifullonis, et dices ad eum: Vide, ne sileas, noli timere, et cor tuum ne formidet a duabus caudis titionum fumigantium istorum in ira furoris Rasin regis Syriae, et filii Romeliae, eo quod consilium inierit contra te Syria in lum Ephraim et filius Romeliae dicentes ascendamus ad Iudam et suscitemus eum et avellamus eum ad nos et ponamus regem in minus Deus non stabit et non erit istud sed caput Syriae Damascus et caput Damasci Rasin et adhuc sexaginta et quinque anni et desinet Ephraim esse populus et caput Ephraim Samaria et caput Samariae filius Romeliae si non credideritis non permanebitis et adiecit Dominus medet butyrum: butyrum enim et mel manducabit omnis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Eaudiui uocẽ dĩ dicentis. Quẽ mittã et quis ibit
nob: et dixi. Ecte ego mitte me. Et dixit. Uade. et
dices populo huic. Audite audientes et nolite intellig̾e
et udete uisionẽ et nolite cognosc̾e̾. Exceta corppłi huius.
et aures eiꝰ agg̃ua et oculos eius claude. ne forte uideat
cculis suis et aurib suis audiat et corde suo ĩtelligat: et
ꝯu̾tat᷑ ⁊ sanẽ eũ. Et dixit. Asq quo dñe: Et dixit. Donec de¬
solẽtur ciuitates abssq habitatore. et domꝰ sine hõie. ⁊xc

Expanded text:
audivi vocem Domini dicentis quem mittam et quis ibit nobis et dixi ecce ego sum mitte me et dixit vade et dices populo huic audite audientes et nolite intellegere et videte visionem et nolite cognoscere excaeca cor populi huius et aures eius adgrava et oculos eius claude ne forte videat oculis suis et auribus suis audiat et corde suo intellegat et convertatur et sanem eum et dixi usquequo Domine et dixit donec desolent
Abbreviated transcription (Latin):
Iiginis proles opifex matris uirgo quem gessit pe¬
perit q uirgo uirginis festũ cammus tropheũ acti¬
pe uotum. Hec tua unrgo duplici beata sorte dũ gessit
firigilem domare corporis sexum domuit ciuentũ corpore
secluui.Inde nec in ortem nec aiica mortis seua peua¬
rum genera pauescens sainguine fuso meruit sacratun
sccaidere celum. Huius obtentu ceus aline mĩs parce
iam culpis uicici remittens quo tibi puri resonemus al¬
mũ pectoris hyminũ. Glia prĩ geniteq proli ettibi cõpar
utriusq lemꝑ sp̃us alme deus unus oĩ tẽpore secli .ã. or̃o.¬

Expanded text:
irginis Proles, Opifexque Matris, Virgo quem gessit, peperitque Virgo; Virginis festum canimus, trophaeum, Accipe votum. Haec tua Virgo duplici beata Sorte, dum gessit fragilem domare Corporis sexum, domuit cruentum Corpore saeclum. Inde nec mortem, nec amica mortis Saeva poenarum genera pavescens, Sanguine fuso meruit sacratum Scandere coelum. Hujus obtentu, Deus alme, nostris Parce jam culpis, vitia remittens; Quo tibi puri resonemus almum Pectoris hymnum. Gloria Patri, genitaeque Proli, Et tibi compar utriusque semper Spiritus alme, Deus unus o
Abbreviated transcription (Latin):
dĩi tacitaut p̾ceni fudit. deinde in uocem ꝓrũpens ait
Niuic diittis seruuĩ tuũ dñe. scd̾m u̾bũ tuũ in pace Re¬
cordure queso ꝙ sicut lutũ fec̾is me: et non intres in uudicũ
cũ seruo tuo. quia non iustificab in conspectu tuo our̃is
uiuens. Et quib dam int̾positis adiecit dicens. axmẽto
miei qui solus sine peco es ꝯp̃e redemptor mũdi. et educẽs
nie de corpore mortis huius. saluũ fac in regnũ tuũ cele¬
ste. quia utrũq uiũ est. et qnͣdo uoluisti uie in hũc inĩdũ
itinre et qnͣdo uis ex eo iubes exire. Tu semꝑ fuisti ꝓtec¬
tor mnous. et iauus tuas cõmendo sp̃m meũ. Hiis et¬

Expanded text:
diu tacitam precem fudit, deinde in vocem prorumpens, ait: diu tacitam precem fudit, deinde in vocem prorumpens, ait: Nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace ; recordare quaeso, quod sicut lutum feceris me ; et non intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et quibusdam imei qui solus sine peccato es, Christe Redemptor mundi, et educens me de corpore mortis hujus, salvum fac in regnum tuum coeleste, quia utrumque tuum est, et quando voluisti me in hunc mundum intrare, et quando jubes ex eo exire. Tu semper fuisti protector meus, in manus tuas commendo spiritum meum; scio
Abbreviated transcription (Latin):
gius. cũ iuodicus celor teperet in pectore nec p̾ter sen sum
Suicqma uiu hoĩs spuraret. uoctitis ad se disciplis et lax¬
libus. dũ in niutuos nusceutur amplexus. ꝑ singulos plorao
onñbus ualedicebat diceus. Iam non ultra loquar uobiscuã
et faciem meã amplius non uidebitis. Ideoq ualete ĩ pace
et me iam deceto sunte quiesc̾e. parentemq mat̾iam puit¬
tite. tãdeui redire ad t̾m. Ioec autẽ audientes qui curũsta¬
omplebantur enĩ cunctoꝵ lacrius ora. singultus
eciam ou̾u occupabat uocem. herentẽq linguã uisca
comota quãtiebãt: atq in medios conatuo. ẜnio gemicu ĩ¬
terrũ pebatur. Dix tam̃ int̾ dirai suspiria et amaras lacui¬
mas. Mec solũ modo u̾ba resonaba̾t. Dolemus quidẽ impa¬
tiencius mĩ causa. qd̃ nos solacio abscessus tui destitius.
s tui causa pater oꝑtime cõsolamur: quia post mũdi labo¬
r̃em ad ꝑhennem requiem uadis. Icõ. ixͣ..¬
l̃c ille supplices oculos cũ manib ad celũ eleuatis.

Expanded text:
us, cum modicus calor teperet in pectore, nec praeter sensum quidquam vivi hominis superesset, vocatis ad se discipulis et sodalibus, dum se in mutuos miscent amplexus, per singulos plorans, omnibus vale dicebat, dicens: Jam non ultra loquar vobiscum, et faciem meam amplius jam non videbitis, ideoque valete in pace, et me jam de caetero sinite quiescere, parentemque materiam permittite tandem redire ad terram. Haec autem audientes qui circumstaomplebantur enim cunctorum lacrymis ora, singultus etiam omnium occupabat vocem, haerentemque linguam viscera commota quatiebant, atque in medios conatus sermo gemitu interrumpebatur; vix tamen inter dira suspiria, et amaras lacrymas, haec solummodo verba resonabant. Dolemus quidem impatientius nostri causa, quod nos solatio abscessus tui destituis, sed tui causa, Pater optime, consolamur, qui post mundi laborem ad perennem requiem vadis. Tunc ille supplices oculos ad coelum elevans,
Abbreviated transcription (Latin):
Ditũr lemouictis eligius galliarũ urbe que ab are¬
tño bricãnico fere ducentoꝵ milnĩ spacio seningit
nu illa cathalaicense que a p̾dicta urbe sex cirater
Smilio ad septẽtuonalem plagam uerggit orim̃dus fiut.
aũt diuina gr̃a p̾sciente. congrũ sibi. ac ueluti specu¬
liun mientis sue eligius nomen accepit. lcõ. ii¬
sego cũ ꝓpositum sit de hiis que gessit. mimo q̃ dño
nautae. tãmen id quod priusquĩ nasceretur ad iudici¬
uui scĩtatis euis ostensũ est. qd̾q magnoꝵ iuroꝵ testi¬
monio didici obmittere non debeo. Cũ adhuc iui. btũs
matus esset aluio editus. uidit genitur eius usionem
que huiꝰ modi habet ordinẽ. uidebat qͣsi aquilã ualde

Expanded text:
gitur Eligius Lemovecas Galliarum urbae, quae ab oceano Brittanico fere ducentorum milium spatio seiungitur, in villa Catalacinse, quae a praedicta urbe sex circiter milibus ad septemtrionalem plagam vergit, oriundus fuit. autem, divina gratia praesciente, congruum sibi ac veluti speculum mentis suae Eligius nomen accepit. rgo dum propositum sit de his quae gessit, immoque ea qunarrare, tamen id quod, priusquam nasceretur, ad indicium sanctitatis eius ostensum est, quodque magnorum virorum testimonio didici, omittere non debeo. 2. Cum adhuc vir beatus matris esset alvo inditus, vidit genetrix eius visionem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uules sũ: pugnare michi non licet. Tunc u̾o aduersus
hanc uocem tyrãnus infremuit. dicens eũ metu pugne
que postera die erat futura. non religionis gr̃a detrecta¬
martinus in trepidus. ĩmo illato sibi t̾rore cõstãti¬
r. si hoc inquit ignauie ascubitur non fidei. cras¬
tma die ante aciem mernis astabo. et in noĩe om̃ ihũ
signo crucis non cdipeo ꝓtectus aut galea. hostiũ cune¬
os penetrabo securus. Retrudi ergo in custodia iubetu
frĩnus fidem dcĩs. ut meriis barbaus obiceretur. posto
die hostes legatos de pace miserũt. sua omĩa seq de dẽtes
Unde quis dubitet hanc u̾e beati uiri fuisse uictonam
cui p̾stitũ sit ne merinis ad p̾liũ mitteretur. Et ꝙͣuuis
pius dñs seruare militẽ suũ. licet inter hostrũ gladios
et tela potuisset. tamen ne nel alioꝵ morte scĩ iuolaren¬
tur obtutus exemit pugne necessitatem. sieq em̃ aliã

Expanded text:
miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractaMartinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam
Abbreviated transcription (Latin):
noscens. cũ esset annoꝵ duo deuiginti. ad baptisina con¬
uolauit. nec statim nulicie renũciauit. tribum sui p̃cibꝰ
euictus. cui contuberiuũ familiare p̾stabat. Eteñ trãs¬
acto tribunatus sui tempore. renũs aturũ se scło pollicet᷑.
Qua martinus expectatione suspensus. ꝑ biennnũ fere
postea qm̃i est baptilina conlecutus. solo salicet militauit¬
noĩe. Int̾ea irruentib intra gallias barbars. iulianus
cesar coacto in unũ exceratu. apud uangionũ ciuitatẽ
donatiuũ cepit erogare militibus. le.uiiiͣ.¬
est autem consuetudinis singli scistitabãti: donẽc
ad martinũ uentũ est. Tum u̾o oportuũ tempꝰ
ceisdimãs quo peteret missionẽ. neq enĩ iutegiũ sibi fore
arbitrabatur. si donatiuũ non militatinus acciꝑet. hac¬
tenus inquit ad cesarem nulitaui tibi. patere ut nũc mi¬
litem deo. Donatiuũ tuũ pugnaturus accipiat. xp̃i ego

Expanded text:
noscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum connoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, etut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego
Abbreviated transcription (Latin):
esse et truncatus habitu uideretur. Multi quidẽ quibus
erat mens sanior altius gemere qd̾ nichil simile fecissẽt.
cum utiq plus habentes uestire pauperem sine sua mui¬
tte igitur in secuta cũ se sopori dedisset. uidit xp̃m cla¬
midis sue qua pauperẽ texerat parte nestitũ. Intueu
diligentissime dñm. uestem q quam dederat iubetur ag¬
noscere. Mox ad angłoꝵ cntũstanciũ multitudinẽ. audit
ih̃m clara uoce dicentẽ. Martinus adhuc cathecuminus
hac me ueste contexit. Uere memor dñs dictoꝵ suoꝵ que
ante. ꝓdreerat. quĩ diu fecistis hec uni ex minimis istis.
michi fecistis. se in pauperem ꝓ fessus est fuisse uestitum.
Et ad confirmandũ tam boni oꝑis testimoniũ in eodem
se habitu quem pauper acceperat. est dignatus ostẽdere.
sio uiso uir beatissimus. non in głiam. lc.uiiͣ.¬
latuo hũanam. sed bonitatem dei in suo oꝑe cog¬

Expanded text:
esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus habentes, vestire pauperem sine sua nute igitur insecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte vestitum. Intueri diligentissime Dominum, vestemque quam dederat, jubetur agnoscere. Mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cog
Abbreviated transcription (Latin):
mirntiũ. Necdum tamẽ regeneratus in xp̃o agebat qn
dam bouis opib baptismatis caudidatũ. assistere scilicet
laborantib. opem feire miseris. alere egentes. uestire iui¬
dos. nichil sibi ex milicie stipendiis preter cotidianũ uictũ
reseiuabat: iam tũc euuangelii non surdus auditor de
crastiuo uon cogitabat. Quodam itaq temꝑe cũ iam nich̾
preter arma et simplicem milicie uestem haberet media
hyemie q̃ solito asperior inhorruerat. adeo ut plerosq uis
algoris extingueret obuiam habet in porta ambianensiũ
i cũ p̾tereuntes ut sui misererentur oraret. om̃es
im serũ p̾terirent. intellexit uir deo plenus sibi
ageret: Nichil preter damidem qua indutus erat ha¬
bebat. Iam em̃ reliqua in opus simile consũpserat. Ar¬
repto itaq ferro quo accinctus erat mnidiam diuidit ꝑ¬
tem q eius pauperi tribuit: reliqua uuirsus induitur.
Interea de curũ stantib udere non nuilli. quia deformis

Expanded text:
rarentur. necdum tamen rrarentur. necdum tamen remdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret obvium habet in porta Ambianensium i cum praetereuntes ut sui misererentur oraret, omnesque miserum praeterirent; intellexit vir Deo plenus sibi ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: jam enim reliqua in opus simile consumpserat. Arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam dividit, partemque ejus pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ duodecim heremũ concupiuit. fecissetq uo
meditabatur adhuc in etate puerili qd̃ postea deuotus
impleuit. S cũ edictũ esset a regib. ut ueteranoꝵ filii
ad miliciam scriberentu: prodente patre. qui felicib eiꝰ
actibus inuidebat. cũ esset annoꝵ quindecim. raptus et
cathenatus sacram̃tis militarib implicatus est. lc .iii.¬
no tm̃ seruo comite contentus. cui tam̃ u̾sa facie
dñs seruiebat. a deo ut plerũq ei calciamenta de
traberet. et ip̃e deteigeret.Cibum una caperent. hic sepius mi¬
instraret.Tuenniũ fere ante baptisina in armuis fuit. inte¬
ger tũ abhiis uiciis quib illud hominũ genus ĩplicaari
solet. Multa illi cuta cõmilitones benignitas. mira can¬
tas. paciẽcia u̾o atq humilitas ultra humanũ nodum
Nam fiugalitatem i eo laudari non est necesse. qua ita
usus est. ut iam illo temꝑe non nules sed monachus pu
nrilitones suos deuinxerat. ut eũ miro affectu uene¬

Expanded text:
annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uomeditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tntum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse etraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uititones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putlitones deuinxerat, ut eum miro adfectu uene
Abbreviated transcription (Latin):
uirĩ pontificali infula decoratũ. quasi inter medicis undos
naui ꝓrinũ. Qiiu aonocans ad se beatũ hesimĩ hiis uerbis
samio in prĩam redire. Cũq ille cũ fletu id toto corde deli¬
dctie id solii expet̾e respondisset. tũc ille. Scias uiquit me
dictis meis obtẽpare uoluis scimis cũ comitib eucides
in natiuitate eius dicetur et in conceptione. excepto quod
nomen natiuitatis mutaibitur noĩe conceptionis. Hhiis
dictis ille disparuit et cicius dictu sedata tempestate allasᷤ¬
cũ sociis incolumis concito flatu applictĩt ãglias lictori

Expanded text:
abitudinis virum, pontificali infula decoratum, quasi inter medias undas navi proximum. Qui vocans ad se abbatem Helsinum, his verbis sanus redire? Cumque cum fletu id toto corde desiderare et hoc solum exspectare responderet, tunc ille : Scias inquit medictis meis obtemperare volueris, sanus cum comitibus tuis in ejus Nativitate dicetur in Conceptione, excepto quod nomen nativitatis mutabitur in nomen conceptionis. His dictis ille disparuit, et dicto citius sedata tempestate, abbas incolumis concito flatu applicuit littori
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum sub una sollepnitacis leticia celebramꝰ
testalitatem. quoꝵ societate celũ exultat. quoꝵ pr̃oci¬
niis t̾ra letatur: quoꝵ trium phis eccłia sc̃a coronat᷑.
quoꝵ confessio qnͣto in passione est forcior. tanto est
cdarior in honore. Quia dũ creuit pugna. creuit ⁊ pu¬
gnanciũ gli̾a. et martyrii triũphus. multipliti passio¬
nuĩ gen̾e adornatur. Et ꝑ grauiora tormẽta grãdiora
suere et premia. dũ catholica mater eccli̾a ꝑ totũ orbẽ
longe lateq diffusa. iu ip̃o capite suo xp̃o ihũ edocta.
cõtumelics. cruces et mortem non timere. magisq¬
roborata non resistendo sed ꝑferendo. uniu̾sos quos ag¬
mine inclito carcer penalis inlusit pari et simili ca¬
lore u̾tutis ad gerendũ certamen głia triũphalis ĩci¬

Expanded text:
etitia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione fortior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumeliroborata, non resistendo, sed perferendo, universos quos agmine inclyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis, ad gerendum certamen, gloriam triumphalem i
Abbreviated transcription (Latin):
Dnm uoce cõu̾sus. gr̃as agẽs cellulã clamore ꝯpleuerat.
llo audito. qui pro forib astiterant. statĩ lcõ .iii.¬
rruunt. Mirũ spectaculũ quod uidebant iuuere
oq̃uem mortuũ reliquissẽt. Ita redditus uite. statĩ baptis¬
ma cõsecutus. plures postea uieit annos. pͥmusqz apd̃
nos martini uirtutũ. uel mat̾ia uł testĩomũ fuit. Idem
tamen referre erat solitus. se corpore exutũ ad tribunal
iudicis ductũ. deputatũq obscuris loais. et uulgaribus
turbis. tustem excepisse sentẽciam. Tum ꝑ duos angelos
se iuissũ reduci. et martino redditũ uite q p̾stirie restitutũ.
ab hoc prio tempore bcĩ uiri nomen enicuit. ut qui
scũs iam ab oũib habebatur potens eciã et ue apli¬

Expanded text:
Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
maria suscepit cũ uirginũ choris. paradisus retinet le¬
mimus iuncit. cupiens scĩ uiri institui discipli¬
nis. Paũcis quippe interpositis diebus. langore correp¬
tus. ui febrium laborabat. Et tum martinus forte di¬
scesserat. Et cũ ꝑ triduũ defuisset. regressus. exanime
corpus inuenit. Ita mors subita fuerat. ut absq batis¬
mate hũanis rebus excederet. Corpus in medio positũ.
tusti merenciũ fratrũ frequẽtabatur officio. cum mar¬
tinus flens et eiulans accurrit. loõ.ii.¬
unc u̾o tota scim̃ sp̃m mence concipiẽs. egredi cel¬
lula in qua corpus iacebat ceteros iubet. ac forib
obseratis suꝑ exanimata defũcti frĩs membra ꝓst̾nitur.
adesse uirtutẽ. erectus paululũ. et in defũcti ora defixuo
Uixq duarũ fere horarũ spaciũ int̾cesserat. uidet defũc¬
tum om̃ib mẽbris paulatim cõmoueri. et laxatis in
usum uidendi palpitare luminib. Tum u̾o magna ad

Expanded text:
Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laeMaria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laemenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tuuero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. itum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus,uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ namq tempore btũs ambrosius cuiꝰ hodie flo¬
ies eloquii ꝑ totam eccłiaui redolent. mediola¬
ilensi siuitati p̾erat ep̃us. Cui celebranti festa diuc
diei. ista erat consuetudo. ut ueĩens lector cũ libro. nõ
autea leg̾e p̾sumeret. qmͣ scũs mitu iussisset. fcũi est
antistes ambrosuis sĩ sciũ altare obdormiret. lcõ .qͣ.¬
Ad uidentes multi. cũ nullus eũ penitus excita
siuo. uolite inquit turbari. Multũ euĩ ualet michi lic
obdormnisse. cui terle miraculũ dñs ostendere dignatus ẽ.
Naui nou̾itis fr̃em meu̾ martinũ sacerdotẽ. egressũ de
co. pore fuisse me autẽ eius fimeri obsequiũ p̾buisse
Pactoq ex more seruitio capitellũ tantũ nobis exci¬
stupescĩ pariter et admirantes. diem et tempꝰ
notant. qui sollicite requirentes ip̃m diem tempus
uuunierus. augeloꝵ exultat chorus. oĩmq celestmͣ ur
funditui: ecclia uirtute ioboratui: seicerdotes dei reucla¬
tione glorificantin: queni michiel assũpsit cũ angelis.

Expanded text:
o namque tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare sius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis exstupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam diem tempusqnumerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
ig mndini ergo inuico illo udui ecelia ad quã ieuꝑ
pmoratuo. peice inter clicos resticuen. cũ unuateant¬
di ad monasteriũ cogitaret. uirib corꝑis cepit repente
destitui. Conuocatisq discipłis. indicat se iam resolui.
Tum uert meror et luctus oĩum. uox una plangẽtiũ.
Cur nos pater deseris. aut cui nos desolatos relinquis:
Inuaden: eñ gregem tuũ lupi rapaces. Et quis eos a
morsibus illoꝵ. ꝓtusso pastore ꝓhibebit: Scimꝰ quidem
desiderare te xp̃m. sed salua tibi sũt tua p̾mia. nec dila¬
ta minuentur. ur̃i potius miẜere quos deseus. lc .uii.¬
unc ille motus hiis fletibus. ut totus semꝑ ĩ dño
uersusq ad du̾m. hac tantũ flentib uoce respõdit. Dñe
si adhuc ppło tuo sum necessarius. non recuso laborem.
ficit uolũtas tua. Nimirũ inter lpem amorẽqz positus
dubitauit pene quid mallet. quia nec hos deserere. noc
a xp̃o uolebat diucius seꝑari. Nichil tamẽ in uoto suo

Expanded text:
andiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, andiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo
Abbreviated transcription (Latin):
torponis ĩ imere. Interea causa extitit. qua condateile
dyacesim uisitauet. Nam dicis inter se eccłie illnto di¬
cordantib. pacem cupiens reformare. licet fine dioũ
suoꝵ non ignoraret. proficisci tantẽ ob istinus modi cauu
non iecusauit. bonam hanc uirtutũ suarũ consũai¬
piscuu predaui sequi et iapacem ingluuem aslidius
urgere captinis. forma inquit hec demoituĩ est. nsidiat
incaaitis. ttqniũmt nescientes. captos deuorant. exsati¬
uur q non queunt deuoratio. Iiꝑat demde poterialu¬
tuto uꝰ oete ut eĩ cui iuatabant gurgiteni telatequtu
audas reteient deserttio q regiones. Eo uitu quce
aues illas usus mipio. quo demones fugare ꝯsueuerat
ltt grege fcõ omned munũ ille uolucies congregte e¬
licto aunũe mtorites siluas q pecier̃t. non sirie aduna¬
tione multoꝵ. qui tantam in martino iututei ude¬
rant ut etiami auibus imperaaet. Iõ. uitem ude¬

Expanded text:
corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummatipiscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
ad or̃onis confugit auxilium. lcõ.iiĩ. Rn¬
assũpserit Tandem in se reu̾sus non in fuga sed ĩ dño
totus ad dñm conu̾sus incubuit. Tum u̾o diuinitus ig¬
ue submoto. innoxio sibi orbe flãmarũ orabat. Mona¬
chi aũt qui pro foribus erant. crepitante et colluctante
nicendii sono. obseratas effringunt fores: demotoq igni
medis flãmis martinũ auferũt cũ iã penitus ẽẽ ꝯsũptꝰ¬
eterũ ltam diuturno ĩcendio putaretur: lcõ .iiii.
lit ubis meis dñs est testis. michi ip̃e referebat. ⁊ nõ
sirce gemitu fatebati. ui hoc se dyaboli arte deceptũ. ut
extusus a sompno consiliũ non hr̃et. quo ꝑ fiden et
oĩonem. peticlo depuignaret. Deniq tamdiu culta se
uisse igaẽ. qũidiu erumꝑe ostiũ turbatus mẽte te¬
rerale esset ex ptus iienteo. Onde intelligat quisqio
hec legerie tempentũ quidem illo martiĩ piails es¬
onge ante p̾stunt. dixitq fr̃ib dissolucious su

Expanded text:
ad orationis confugit auxilium. nam eruad orationis confugit auxilium. nam eru absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domitotus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui pro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente tequas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum peonge ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui
Abbreviated transcription (Latin):
su ad dyocesm quãdain ꝓ sollepm consuetudine.
tut ep̃is iusitare ecclias suas moris est. media fe
Rmartinus hyeme uenisset. mansionẽ ei in secretario
eccłie cli̾ci parauerũt. multũ q ignẽ scabro iam ꝑtenu
parumento subdiderũt: lectũ ei plurimo stramine extru¬
xerũt. Dem cũ se martinus cubitũ collocasset. in suetam
molliciem strati male blaudiẽtis horrescit. quippe qui ii¬
da humo uno tĩ cilicio suꝑ iecto cubare consueu̾at. lc .iiͣ.¬
Taq quasi accepta ꝑmotus iniurici stramentũ omĩe
piecit casu suꝑ fornaculã ꝑtem palee illius quaui re¬
mouer̃at aggessit: ip̃e ut erat moris. nuda humo lassitu¬
dine itineris urgente requieuit. Ad mediam fere noctem
ꝑ int̾ruptũ ut supradiximꝰ pauimentũ ignis estuãs. ares¬
centes paleas apprehendit. Martinus sompno excitus re
mopinata. ancipiti ꝑiculo et maxime ut referebat dyabo¬
lo insidiante. atq urgente p̾uentus. tardius qmͣ debuit

Expanded text:
dam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui ostenditur: digito demonstratur. Dicit ergo ad
discipulos enis. Quid me sequinũ. quid me ꝓutatis
magisteriũ habe̾: Eice agnus dei. illũ sequinũ. Illum
oportes cresc̾e̾. me autẽ minui. Nemo prudentũ eũ qui
mimutur sequitur. et relĩquit eũ qui crescit
audierũt eũ duo discipuli loquentẽ. magũ q

Expanded text:
onstratur. Dicit ad discipulos suos: Quid me sequimini? quid me putatis magistrum habere? Ecce Agnus Dei; illum sequimini: illum oportet crescere, me autem minui. Nemo prudentum eum qui minuitur sequitur, et relinquit eum qui crescit. Et audierunt eum duo discipuli loquentem. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Quod ubi martinus adũtit. rapido curlu
tectũ domius scandit. obuiũ se adueniẽtib flãis
infereus. Tum u̾o mirũ in modũ cerẽs contra uui
uente ignem retorquer. ut compugnãtun inter se
elementoꝵ quidam conflictus uidetur. Ita martim
uirtute ibi tm̃ ignis est oꝑatus. ubi nissus est. lc̃.ix.
iud etiam in pago eduoꝵ gestũ sit. referam. Ui¬
di dum templũ itidẽ euerteret furens gẽtilium
tusticoꝵ iu eũ iruit multitudo. Cũq unꝰ audacio
ceteris. stricto eum gladio peteret. reiecto pallio muidã
ceriicei ꝓcussuro p̾buit. Rec cunctatur ferte gentilis.
sed cũ dexterami alcius extulisset. resupnius iuic. Conster¬
natusq diuino metu. ueniam p̾cabatur. Rec dissimile
huic fuit illud. cum eũ ydola destruentẽ. cultio quidam
fenie uoluisset. in ip̃o ictu fertũ ei de mauib erausul.
non comparuit. ¶In oct̾ scĩ martini. Omũa fiant sicut in

Expanded text:
ebantur. Quod ubi Martinus advertit, rapido cursu ebantur. Quod ubi Martinus advertit, rapido cursu tectum domus scandit, obvium se advenientibus flammis inferens. Tum vero mirum in modum cerneres contra vim venti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus videretur. Ita virtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi jussus est. In vico id etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non
Abbreviated transcription (Latin):
in partem ruit. adeo ut iusticos qui tuco in loco ste¬
terant. peue prostrau̾it. Cum uero in celũ clamore
sublato. gentiles stu pere nuirticulo. monachi clere pre¬
E
stitit eo die salutẽ illi uenisse regioni. ¶ I n re¬
no quidem fere ex ĩmani illa multitudie gai¬
iltum fuit. qui non impositione manus desio¬
rita dĩu ihu̾i relicto ĩpietatis ertore crediderit. t
uere ante martinũ pauci ad modũ ĩmo pene milli ĩ
illis regiouib ep̃i nomen receperant. quos a deo iirti¬
tib illius exemploq cõualuit. ut iam ibi nullus loe
siti qui non aut eccliis frequentissimis. aut monaste¬
riis sit repletus. Nam ubi fana destrurerat. statĩibi
aut ecclias aut monastia construebat. lcõ. unii.e
minoiem subidem fere tempus. eodeui ioꝑe
ur̃tutem edidit. s. am cũ in uico quodã fan pi¬
tquisimo et celeberimo ignẽ ĩmisisset. in ꝓrimam
adherentem domũ. agente uento clãniarũ globi fen¬

Expanded text:
in partem ruit: adeo ut rusticos, qui toto in loco stein partem ruit: adeo ut rusticos, qui toto in loco steterant, pene prostraverit. Tum vero in coelum clamore sublato, gentiles stupere miraculo; monachi flere prae stitit, eo die salutem illi venisse regioni: no fere ex immani illa multitudine genilium fuit, qui non impositione manus desiderata, Dominum Jesum, relicto impietatis errore, crediderit. Et vere ante Martinum pauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo virtutibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis, aut monasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. XIV. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere virtutem edidit: nam cum in vico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem immisisset, in proximam immo adhaerentem domum agente vento flammarum globi fer
Abbreviated transcription (Latin):
des. Tum ille intrepide confisus in dño. fcũrum se
pollicetur. Hic u̾o ad istius modi condicionẽ oũis
illa gentiliũ turba consentit. facilemq arboris sue
hũere icicturam. si ĩnicũ sacroꝵ suoꝵ casu illius¬
i partem pinus illa esset adclinis ut nou eẽt
dubiũ quam in ꝑtem succisa coruieret. eo loco uinc¬
tus statuitur pro arbitrio rusticoꝵ. quo arborem ẽẽ
casuram nemo dubitabat. Succid̾e igitur ip̃i sucan
pinũ cum ingenti gaudio leticiaq cepeuĩt. Aderat
eminus turba mirantiũ. iamqz paulatim mitare
pinus. et ruinam suã casura minitari. Pallebant
ciuinus monachi et ꝑiculo iam ꝓpiore conterriti. spem
orn̾iem fidem q ꝑdiderant: solam martini mortent ex
utrepidus oꝑiens. cum iam fuagorem liu ꝑmꝰ
Concidens edidisset. icm cadenti. iam super se ruenti.
cleuat obuam manũ signũ salutis opposuit. Tum
uero turbinis modo retio actam putares. diuersam

Expanded text:
des. Tum ille intrepide confisus in Domino, facturum se des. Tum ille intrepide confisus in Domino, facturum se pollicetur. Hic vero ad istiusmodi conditionem omnis illa gentilium turba consensit: facilemque arboris suae habuere jacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illiusm unam in partem pinus illa esset acclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret; eo loco vinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. Succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. Aderat eminus turba mirantium. Jamque paulatim nutare pinus, et ruinam suam casura minitari. Pallebant eminus monachi, et periculo jam propiore conterriti, spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem exspntrepidus opperiens, cum jam fragorem sui pinus concidens edidisset, jam cadenti, jam super se ruenti elevata obviam manu signum salutis opponit: tum vero turbinis modo retroactam putares diversam
Abbreviated transcription (Latin):
aspectantes. quiduam sibi accidisset taciti cogitabãt.
ciam non saicroꝵ. eleuata rursũ mami dat eis abeũ¬
di et tollendi corꝑis potestatẽ. Ita eoo et cũ uoluit sta¬
re cõpulit. et cũ libuit abne ꝑmisit. Icõ. ũi¬
tẽm dũ in uico quodã templũ autiquissiuiũ duu¬
isset. et arborem primũ que fano erat proxima as¬
sec aggressus excidere. tum u̾o. antistes loci illius cet̾a¬
q gentiliũ turba cepit obsistere. Et cũ ideui illi dũ tan¬
plum euertitur impante dño quieuissẽt succidi ar¬
borem non paciebantur. Ille eos sedulo cõmou̾e. nicħ
esse religionis scipite. dñi pocius cui seruiret ip̃e. seque¬
rentur: arborem illain excidi oportere: qui a esset demo¬
s̃mc unus ex hiis qui erat audatior cetis. si ha¬
bes inquit aliquam de deo tuo quem dicis te co¬
Tere siduciam. nosmuetip̃i succidemus hanc arboren
tu ruentem excipe. Et si tecũ est ut dicis tuus dñs. eua¬

Expanded text:
aspicientes, quidnam sibi accaspicientes, quidnam sibi acctiam non sacrorum, elevata rursum manu, dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. Ita eos et cum voluit, stare compulit; et cum libuit, abire permisit. XIII. tem cum in vico quodam templum antiquissimum diruisset, et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset agressus excidere; tum vero antistes loci illius, caeteraque gentilium turba coepit obsistere, et cum iidem illi, dum templum evertitur, imperante Domino quievissent, succidi arborem non patiebantur. Ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui serviret ipse, sequerentur: arborem illam excidi oportere, quia esset daemos unus, qui erat audacior caeteris: Si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmetipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et, si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, eva
Abbreviated transcription (Latin):
cci dit autem i sequenti tempore dũ iter ag̾et¬
btũs incirtinus ut gentilis cuiusdam corpus
quiod ad sepulchrũ c̃ suꝑsticioso finiere deferedatur ob¬
iuũ bẽret. Conspicatusq enimꝰ uenientiũ tilm
quidiram id esset iguarus paululũ stecit. Eami fere qͥn¬
gentor passuũ int̾uallũ eitit. ut diffiale fu̾it dinoscere
quid uderet. Tancu quia iusticam iuanũ cerueres.
et agente uento linteamuna corpori suꝑiecta uolitarẽt
pfanos sacrificioꝵ ritus agi credidit. quia hec esset gal¬
lorũ iusticis consuetudo. simulachia demonũ canosdo
gecta ueltmirie miscit ꝑ agios suos cirtũferre demẽal¬
euãco ergo in ꝯducrio signo trucis. i lcõn¬
perat turbe non moueri loco. omis qz deponere.
Hic uero ĩn medũ mirũ in modũ uideres miseros iͥ¬
nũ uelud saxa riguisse. dem cũ pͥmo morere se sũ¬
mo conamie interentiu. ulera acced̾e non ualẽ¬
tes. idiculaui in uertiginem rotabant. donec uicti
corporis onus deponũt. Actoniti et semet muicem

Expanded text:
ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementileuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
sacendoteu uoluit pars iniqua nocere. Hec sacerdote loquẽ¬
te. notatur tempus. archidyaconus turonis misit uelocittr.
qui bec diligenter inquireret. Qui ueniẽs. codie horaq ma¬

Expanded text:
sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquensacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque ma
Abbreviated transcription (Latin):
uite et ꝑ cuncta laudabilis. dũ die dñico loca sc̃ã
illa hora qua ur beatus obiit. audiuit cho:ũ caneciũ
in sublime. Docatoq aithidyacono. intiogat si aures tiꝰ
ꝑcut̾ent uoces. quas ille attencius audiret. Rndĩt e¬
quaqmͣ. Tunc ille. Diligent̾ inquit asculta. lc.ii.¬
ichidyaconus au̾̃e cepit sursũ collũ extende aures.
rigere. et suꝑ sũmos articulos baculo sustẽtãte
staie S credo eum non fuisse equalis meriti a quo hec
non merebantur audiri. Tunc ꝓstrati t̾re ip̃e pariter et dõ¬
ep̃us. dñm dep̾cantin: ut hoc ei diuina pietes audire pmit¬
ro. Cui ille. Ego tibi quid sit narabo. lcõ .iii.¬
ĩs meus martinus ep̃us inigrauit ex hoc mũdor
nũc angłi canendo eũ deferũt in excelsũ. Et ut pa¬
rump mora esset ut hec audirentur. dicibolus eũ cũ iiqͥs
angłis retinere tẽptauit. nichilq suũ in eũdem reꝑiens
confusus abscessit. Quid eigo de nob̾ pccõrib erit. si tantũ

Expanded text:
 dum die dominico loca sancta illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures rigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati terrae ipse pariter et pus, Dominum deprecantur, ut hoc ei divina pietas audire permitro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ambulantẽ. Debemꝰ singula scupturaꝵ u̾ba tractare. q̃re
iohẽs staus. et ihus ambulãs dicitur. Et aspiciẽs ih̾ui
anibulantẽ dicit. Ecce agnꝰ dei. lex dat testi̾oniũ. lc .iiͣ.¬
cre agnus dei. agnus ĩmaculatus. agnus annuculus.
agnus qui tollit pcc̃a mũdi. agnus qui ext̾minato¬
reni egypti ppłm isrł ꝑcutere nõ sunt. Ecce agnus dei. Qre

Expanded text:
ambulantem. Debemus singula Scripturarum verba tractare, quare Joannes stans, et Jesus ambulans dicitur: Et aspiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce agnus Dei. Lex dat testimonium: ecce agnus Dei, agnus immaculatus, agnus anniculus, agnus qui tollit peccata mundi, agnus qui exterminatorem Aegypti populum Israel percutere non sinit. Ecce agnus Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
Graus quidem est dũe corporee pugna milicie.
et iani satis est quod huc usq certaui. S si adhuc in
eodem labore pro castris tuoꝵ stare me p̾cipis. nõ recuso.
nec fatiscentem causabor etatem. Muma tua deuotus
implebo. sub signis tuis quo adip̃e tu iusseris milicabo.
Et ꝙͣuis optata sit seni messio post laborem. est tamen
auimus uictor annoꝵ. et cedere nescius senectuti. Ac li
iam ꝑcis etati. bonũ est michi dñe uolũtas tua. Hos
uero quibus timeo. ip̃e custodies. ¶ Scẽ cecilie uirginis.¬

Expanded text:
grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum in