comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utebant᷑ iusticie documentis.
u̾itatis radios ab horrebant. ab¬
dicati a nature ⁊ gr̃e luce. inceci¬
tate sita tabescerent: ⁊ haberei
int᷑ se fumosas exalationes. qu
totum candorẽ intellectuum⁊
sensuum denigrarent. Legis qͥp¬
pe saliua quam ab antiquo im¬
biberant. ita eoꝵ faucib inuisca¬
ta inherebat. ⁊ cerimoniaꝵ uete¬
rum sapor. palatum ments ꝑ¬
fide ita infecerat. ut ẽet eis in sa¬
than. quisqͥs a moyse doceret
quasi in blasphemum linguo
zelantes armabant: p̾ferebart
seruum dño. ⁊ discipulum mi¬
racula: s tanti ponderis odium
erat. tante immanitatis inuidia.
ut xͥ bene gesta uł dicta eis non
saꝑent: ad uesanas mentes nul¬
lus omnino ueritati pateret ac¬
cessus: ⁊ que palam erant. nec
ulla tergiuersatione abscondi
poterant. ꝑuerse put poterant
int̾pretabant᷑: ⁊ indefensione
legis iam ñ tam rationib qͣm
conuiciis utebant᷑. Ex ipsa qͥppe
lege conuncebant᷑ ⁊ ꝓpriis con¬

Expanded text:
utebantur justitiae documentis, utebantur justitiae documentis, et veritatis radios abhorrebant, abdicati a naturae et gratiae luce, in caecitate sua tabescerent et haberent intra se fumosas exhalationes, quae totum candorem intellectuum et sensuum demigrarent. Legis quippe saliva quam ab antiquo imbiberant, ita eorum faucibus inviscata haerebat, et caeremoniarum veterum sapor palatum mentis perfidiae ita infecerat, ut esset eis in Satan, quisquis a Moyse doceret eponentes, quasi in blasphemum linguas zelantes armabant: praeferebant servum Domino, et discipulum maracula; sed tanti ponderis odium erat, tantae immanitatis invidia, ut Christi bene gesta vel dicta eis non saperent. Ad vesanas mentes nullus omnino veritati patebat accessus; et quae palam erant, et nulla tergiversatione abscondi poterant, perverse, prout poterant, interpretabantur, et in defensione legis jam non tam rationibus quam conviciis utebantur. Ex ipsa quippe lege convincebantur, et propriis con
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ ocłis res ipsa. nullaq interiectio
impediret: ex se intͣnsuersum
intuens. strab ludificabat᷑ aspectꝰ.
Ideoq nec ratio. nec doctrina in
culpa erant: que utiq ñdeeratĩ.
S dum multo impendio tẽpo¬
inolitũ in ipsis uiscerib sedens.
medicãtẽ ñ admittebat manũ:
idoq quia se egrotare nesciebãt.
sanitatis contemnebant᷑ subsi¬
dia: neq aliquid ipsa luce ocłis
maligniserat infestius: demis¬
sisq palpebͥs. ⁊ complosis in ar¬
cum. iuolent̾ sibi cecitatẽ expri¬
mebant : usq ado in hoc ma-¬
lum uoluntarii. ut uoluntas cõ¬
suetudinem. ⁊ consuetudo face¬
ret necessitatẽ: necessitas uͦ usq
ad illam uecordiã erumꝑet. ut nes¬
cirent quid facerent. Hec erat
illa animi crassitudo ꝗͣ ysaias
in hac hebitudinem uenerant
ut uidentes ñ uiderent. ⁊ audien¬
tes ñ audirent: quia exasꝑan¬
tes animos dignum erat in ꝓ¬
priis sensib confundi : ⁊ qui ab¬

Expanded text:
prae oculis res ipsa, nullaque interjectio prae oculis res ipsa, nullaque interjectio impediret, ex se in transversum intuens, strabus ludificabatur aspectus. Ideoque nec ratio, nec doctrina in culpa erant, quae utique non deerant. Sed dum multo impendio tempoinolitum in ipsis visceribus sedens, medicantem non admittebat manum. Ideoque quia se aegrotare nesciebant, sanitatis contemnebant subsidia. Neque aliquid ipsa luce oculis malignis erat infestius, demissisque palpebris et complosis in arctum, violenter sibi caecitatem imprimebant, usque adeo in hoc malum voluntarii ut voluntas consuetudinem, et consuetudo faceret necessitatem; necessitas vero usque ad illam vecordiam erumperet, ut nescirent quid facerent. Haec erat illa animi crassitudo, quam Isaias in hanc hebetudinem venerant, ut videntes non viderent, et audientes non audirent : quia exasperantes animos dignum erat in propriis sensibus confundi; et qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
riã erant: nec uirtutes oꝑarie.
In tm̃ in eorum pectore xͥ indurue¬
rat odium: ut ⁊ bona que nega¬
re ñ poterant. ñ uͥtute dĩ s p̾sti¬
giis demonũ fieri dicerent. Oꝑa
citate obnixe supplicat patri.
S habebat hec ipsa postulatio
ordinem: ⁊ necesse erat int̾ra
sterili ⁊ palustriapurgamenta
creante ꝓ frugib. usq ad imum
fidei fundamenta infigi: ⁊ ex
ꝓfundis aditis pͥmũ submoue¬
ri sensus erroneos. ut firmam
stabilemq domum sͥ u̾itas ap¬
taret. ⁊ illustraret: fideq fun¬
ret. Nec tam̃ licet tanti cͥminis
molem mediatoris auctoritas eli¬
maret. obstinatio infidelitatis¬
illius ex se excusabił erat: nec
habebat quid opponeret destitu¬
ta ratione mens. ⁊ animus ad
uera ꝓspicienda caligans: cui re¬
ctissima species u̾itatis ad instar
remi qui in aqua dimissus curiu
p̃fractiq similitubinẽ redlit. alit̃
intelligebat᷑ qͣm erat: ⁊ cum ẽẽt

Expanded text:
ria erant, nec virtutes operariae. ria erant, nec virtutes operariae. In tantum in eorum pectore Christi induruerat odium, ut et bona quae negare non poterant, non virtute Dei, sed praestigiis daemonum fieri dicerent. Opera citate obnixe supplicat Patri. Sed habebat haec ipsa postulatio ordinem, et necesse erat, in terra sterili et palustri et purgamenta creante pro frugibus usque ad imum fidei fundamenta infigi, et ex profundis adytis primum submoveri sensus erroneos, ut firmam stabilemque domum sibi veritas aptaret et illustraret, fideique funret. Nec tamen, licet tanti criminis molem mediatoris auctoritas elimaret, obstinatio illius infidelitatis ex se excusabilis erat; nec habebat quid opponeret destituta ratione mens, et animus ad vera prospicienda caligans, cui rectissima species veritatis, ad instar remi, qui in aqua demissus curvi praefractique similitudinem reddit, aliter intelligebatur quam erat; et eum esset
Abbreviated transcription (Latin):
admissum ignorant̃ ipse testa¬
ris. Ubi ẽ illud quod dixeras
pͥus. si ñ uenissem ⁊ locutus eis¬
fuissem. peccatũ ñ haberent:
& od̾unt: ⁊ quod de de scͥpserat
noyses. ⁊ antiqͣ conclamabant
iaticinia. omni sabbato decan¬
abant Intrasti synagogam : ⁊
aicut palam erat nequaqͣm ex
commentario litteratꝰ. librum
dum pauꝑib misit me : ⁊ in
auditorio publico. in te imple¬
tum huiꝰ scͥpture uati cinium
testaris. Quis ignorantie locꝰ
uat: cum ipsis inquirentib qͦ
ilitteras nosses quas ñ didice¬
id. hoc ipsum diuine sapientie
arum̃tum ẽẽ qͦd te quẽ inscolis
s nunꝗͣ elementarium ui¬
derant. eruditum in lege ꝓbarẽt:
Certe latere ñ poterat: s hoc ĩ te
uniu̾sitas mirabat᷑. Ex te sapis.
ex te intelligis: disputas publi¬
ce delege. cum scͥbis: ex lege bru¬
tos hebetesq doctores conuncis.
Quis dubietatis locus. ignoran
⁊ nolentib intelligere ut bene
agerent. nec ipsa signa ꝑsuaso¬

Expanded text:
admissum ignoranter ipse testaadmissum ignoranter ipse testaris. Ubi est illud quod dixeras prius: Si non venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent? et oderunt; et quod de te scripserat Moyses, et antiqua conclamabant volumina, omni Sabbato decantabant. Intrasti synagogam et, sicut palam erat nequaquam ex commentario litteratus, librumdum pauperibus misit me , et in adjutorio publico, in te impletum hujus Scripturae vaticinium, protestaris. Quis ignorantiae locus erat, cum, ipsis inquirentibus, quomodo litteras nosses quas non didiceras, hoc ipsum divinae sapientiae documentum esset, quod te, quem in scholis suis nunquam elementarium viderant, eruditum in lege probarent? Certe latere non poterat, sed in hoc te universitas mirabatur. Ex te sapis, ex te intelligis, disputas publice de lege cum scribis, et ex lege brutos hebetesque doctores convincis. Quis dubietatis locus, quae ignet nolentibus intelligere ut bene agerent , nec signa ipsa persuaso
Abbreviated transcription (Latin):
dio ꝑituros denuntiat. Ipse scs̃i
dorso. ueprib uellicatis gens
facie sputis illita. punctori¬
de ueprib. latere sautio. tenbra¬
tis palmis. pedibꝰq confossis. t̃¬
quam agnus iugulatori suos
ludens. carnem suam ñ relui
explicuit: ⁊ nudum corpꝰ qui
incudem malleoꝵ ictib pacis
supposuit. Pot̾at utiq accitis
multis milib angłoꝵ agere
se. ⁊ de tantis ludibriis erui.h
ille porrigi dexterã.⁊ auferenti
pallium prebere ⁊ tunicam: se¬
ipsum intra regulas suas cõclu¬
dens. uoluit ut a capite patien¬
tie forma ꝓdiret in membra: ⁊
rent. Igitur quid prius sitierit
manifestat: ⁊ iterum ad patiĩ
conuersus orat. ut hec ignorasei
populo dimittat᷑. Pater inquit
dimitte illis: quia nesciunt
qued faciunt Quid ẽ dñe qͦd
dicis: son accusas. ñ queris
uindictam: potius excusas.
lntim. ⁊ coniurationis illius
spissamentum attenuas: ⁊ he¬
reditarium onus ad impiis tͣns¬
ferens. cͥmen malitie ñ opponis:
qui ideo dimittendũ censes. qr

Expanded text:
dio perituros denuntiat . Ipse scisso dorso verberibus, vellicatis genis, facie sputis illita, puncto capite vepribus, latere saucio, terebratis palmis, pedibus confossis, tanquam agnus jugulatori suo alludens, carnem suam non reluctans explicuit, et nudum corpus, quasi incudem, malleatorum ictibus patienter supposuit. Poterat utique accitis multis millibus angelorum agere pro se et de tantis ludibriis erui, sxillae porrigi dexteram, et auferenti pallium praeberi et tunicam , seipsum intra regulas suas concludens, voluit, ut a capite patientiae forma prodiret in membra, etrent. Igitur quid prius sitierit manifestat; et iterum conversus ad patrem orat ut haec ignorantia populo dimittatur. Pater, inquit, dimitte illis, quia nesciunt quid faciunt . Quid est, Domine, quod dicis? Non accusas, non quaeris vindictam, potius excusas, et conjurationis illius spissamentum attenuas, et haereditarium onus ab impiis transferens, crimen malitiae non opponis, qui ideo dimittendum censes, quia
Abbreviated transcription (Latin):
lo. nullam habentia uł ex se
uł aliunde mat̾iam. s tantum
uoluntate artificis plata aicũ:
cuius uerbo didata ẽ oramum
que sunt ⁊ causa iratio. et origo.
Sp̃ualis quoq nature. idẽ angeli¬
ce ea plenitudine sentiunt ordiuẽ
istitutum. ut nullum ad reparã¬
dam uł augendam successionem
semen inuicem transfundi in ge¬
nere illo ulla necessitas postulet:
quia siquid ad numerum eorum
forte deest. hoc suppletur ex homi¬
ne: cuius multiplicatio. quod pe¬
riit uł quod defsuit. restituit ⁊ cõ¬
summat. Cantumq aiunt fuisse
spacium interopus ⁊ opus. quan¬
tum sex dierum continent inter¬
ualla. idẽ quantum dies ⁊ nox
una mora metitur: ⁊ sic facta sin¬
gula quibusoam p̃cedentib. qui¬
busdam subsequentib. sicut pͥus
cui infigitur paries ⁊ tectum: q̃
sicut mens ⁊ opus artificis gra¬
datim aptat indomum. ita deum
fabrice sue molem ⁊ species ordi¬
tum esse: et quasi texiusse pededẽ¬

Expanded text:
lo nullam habentia vel ex se, lo nullam habentia vel ex se, vel aliunde materiam, sed tantum voluntate artificis prolata dicunt, cujus verbo dictata est omnium quae sunt, et causa, et ratio et origo. Spiritualis quoque naturae, id est angelicae, ea plenitudine sentiunt ordinem institutum, ut nullum ad reparandam vel augendam successionem semen invicem transfundi, in genere illo ulla necessitas postulet, quia si quid ad numerum eorum forte deest hoc suppletur ex homine, cujus multiplicatio quod petiit vel quod defuit, restituit, et consumat. Tantumque aiunt fuisse spatium inter opus et opus, quantum sex dierum continent intervalla, id est quantum dies et nox una mora metitur, et sic facta singula quibusdam praecedentibus, quibusdam subsequentibus, sicut prius ndamentum, cui infigitur paries et tectum, quae sicut mens, et opus artificis, gradatim aptat in domum, ita Deum fabricae suae molem et species orditum esse, et quasi texuisse pedeten
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosius merameron. Angłi.
dominationes ⁊ potestates. ⁊ si
aliquando ceꝑunt: erant iam
quando hic mundus factus ẽ.
initium generationis eorum que
cernuntur. sensuq comp̃hen¬
puntur. scͥptura enarrat. Iere.
nr̃i temporis necdum complent᷑
anni : ⁊ quantas pͥus et̾nitates
quanta tempora. quantas scłoꝵ¬
origines fuisse arbitrandum est.
in quib angłi throni ⁊ dñatio¬
nes seriuerunt deo: ⁊ absq
temporum uicib atq m̃suris
deo uolente substiterunt. ¶ St̃
qui ita intelligant. non solum
creatorem. s ipsam etiam celi ⁊
terre creaturam ante tempora
extitisse: quia a discretione diei
ac noctis. ab ortu ⁊ occasu maioꝵ
siderum ⁊ minorum. sođm pͥnci¬
pia ⁊ fines ⁊ reditus concurren¬
tium uicissituoinum. det̾minatis
spaciis certarum horarum nu¬
mero definita est dies ⁊ nox. ⁊
dierum certis collectionib distin¬
ctum sit tempus. ⁊ illa quidem
oꝑa sex dierum instituta ex nichi¬

Expanded text:
Ambrosius in Hexameron: « Angeli, Ambrosius in Hexameron: « Angeli, dominationes, et potestates, et aliquando coeperunt: erant jam quando hic mundus factus est. » initium generationis eorum quae cernuntur sensuque comprehenduntur Scriptura enarrat. » Hiernostri temporis necdum complentur anni, et quantas prius aetates, quanta tempora, quantas sorigines fuisse arbitrandum est in quibus angeli, throni, dominationes servierunt Deo absque temporum vicibus atque mensuris Deo volente substiterunt. » Sunt qui ita intelligant: non solum Creatorem, sed ipsam etiam coeli et terrae creaturam ante tempora exstitisse, quia ad discretionem diei ac noctis, ab ortu et occasu majorum siderum et minorum secundum principia et fines et reditus concurrentium vicissitudinum, determinatis spatiis certarum horarum numero definita est dies et nox, et dierum certis collectionibus distinctum sit tempus; et illa quidem opera sex dierum instituta ex nihi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ desidia ternena diffluere cepit. qͣs
in tot diuisũ ẽ qͦt ea st̃ q̃ concupiscit.
Sicq fit ut mens q̃ uerũ bonũ a¬
mare nescit nũꝙͣ ualeat ẽẽ stabił.
qr desidii sui finẽ in his que ãplecti¬
tur ñ inueniens. dũ semꝑ se desid̾o
extendit. sequens q̃d consequi ñ ua¬
let: numꝗͣ requiescit. Hinc gͥ nasqt᷑
motꝰ sine stabilitate: labor sine reqͥe.
cursꝰ sine ꝑuentione: ita ut semꝑ
inquietũ sit cor nr̃m. donec illi ad¬
herere ceꝑit uͥ ⁊ desidio suo nichil
deẽẽ gaudeat: ⁊ ea que diligit sẽꝑ
mansura confidat. Tam ĩ mane¬

Expanded text:
 desideria terrena difluere coepit; quasi in tot divisum est, quod ea sunt quae concupiscit. Sicque fit, ut mens quae verum bonum amare nescit, nunquam valeat esse stabilis, quia desiderii sui finem in his quae amplectitur non inveniens, dum semper se desiderio extendit sequens quod consequi non valet, nunquam requiescit; hinc igitur nascitur motus sine stabilitate, labor sine requie, cursus sine perventione, ita ut semper sit inquietum cor nostrum, donec illi adhaerere coeperit; ubi et desiderio suo nihil deesse gaudeat, et ea quae diligit semper mansura confidat.
Abbreviated transcription (Latin):
oraret ac diceret. Dñe ne statuas ilł
ieq amorẽ ꝓximoꝵ interris. neq
lruorẽ zeh mordentis. neq lenita¬
tẽmodestie cõpatientis absq scãx
pꝰcoronas ⁊ plectas. pꝰ leones ⁊ bo¬
Cherubiin namq constat scͥpte sa¬
are tẏpum tenere. siue qr duo che¬
ubm in ꝓpiciatorio arc̾e in figã
diũ testam̃toꝵ. concordit̾ de xp̃o
canentiũ fabricati sunt: seu quia
ipsum nom̃ scientie multituduiẽ
sonat. Quanto aut̾ qͥsq studio¬
sius legendis diuinoꝵ eloqͥorũ
paginis institerit. tanto necesse
ẽ in omnib que agit aut uidicat
interui testis aut iudicis examen
ꝑtimescat: ne aut plus iusto in
peccantes uindicans aut rursum
absꝙ moderamine iuste discretio¬
nis iguoscens. iram uisti uidicis in¬
currat Qui enim addit scientiã:
addit laborem. Unde ꝓpt̾ sculptu
Et suꝑ leones ⁊ boues: qͣii lora ex
ere pendentia. Suꝑ leones quippe
⁊ boues lora dependent. qnͣdo scĩ
doctoreᷤᷤ ⁊ in seueritate districtionis

Expanded text:
as illis neque amorem proximorum in terris, neque fervorem zeli mordentis, neque lenitatem modestiae compatientis, absque ctas, leones et boCherubin namque constat Scripturae sacrae typum tenere, sive quia duo cherubin in propitiatorio arcae, in figuram duorum Testamentorum concorditer de Christo canentium sunt, seu quia ipsum nomen scientiae multitudinem sonat. Quanto autem quisque studiosius legendis divinorum eloquiorum paginis institerit, tanto necesse est amplius in omnibus quae agit aut judicat interni testis aut judicis examen pertimescat, ne aut plus juste in peccantes vindicans, aut rursum absque moderamine justae discretionis ignoscens, iram justi Judicis incurrat. Qui enim addit scientiam, addit et laborem . Unde hic quoquEt super leones et boves quasi lora ex aere dependentia. Super leones quippe et boves lora dependent, quando sancti doctores et in severitate districtionis
Abbreviated transcription (Latin):
alterius capite im poscte
se sustentant: or dinati moe¬
dunt: pͥmus fert. ultimus
tranffertur: pͥmo fatigat .o. ul¬
timus succedit. canib insequen¬
tib ꝑdume.ta cornib dorsoim¬
positis illesi euadunt. caliganti¬
b ocłis serpentes necant: hausto
fonte uisum recuꝑant. ⁊ pellẽ

Expanded text:
alterius capite imposito se sustentant, ordinatim incedentes, primus fert, ultimus tantum fertur, primo fatigato, ultimus succedit, canibus insequentibus per dumeta cornibus dorso impositis illaesi evadunt. Caligantibus oculis serpentem comedunt, et hausto fonte visum recuperant, et
Abbreviated transcription (Latin):
caprea acute uidet. locis emi¬
nentib remotisq delectatur:
uelocit̾ currit: humanos fuga
celeri declinat aspectꝰ. Anñ acute
qui dixit: nos autem reuela¬

Expanded text:
caprea acute videt, locis eminentibus et remotis delectatur, velociter currit. Fuga celeri humanos declinat aspectus. Acute dixit: « Nos autem revela
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac coniunctionis sue diuer¬
sitate aliquando liberabitur.
⁊ rursum magnificentius colli¬
gabitur: non iam ultra disso¬
lutiom obnoxius. s equalis an¬
głis etiam in corpore constitut᷑.
illius głe quam mͦ ꝑ patientũ
expectat culmen attinget. Corpꝰ
quidem de terra ẽ: in quo si di¬
ligenter consideres. inminimis
corporis partib omnia huius
magni mundi membra reꝑies
Grauia hec elementa terra et
aqua. igne ⁊ aere que leuia st̃
circunfusa mouentur: ⁊ ponde¬
rosa materia segregata ab m¬
uicem traductione subtiliori
confusione ñ p̾mitur ÷ s distm¬
ctis singulis ordinatisq acces¬
sionib omnia sibi subseriuũt:
ut omnino stupenda sit illa
rerum discordia. in tantam pa¬
cem redacta. ut absq ulla dis

Expanded text:
ex conjunctionis suae diverex conjunctionis suae diversitate aliquando liberabitur, et rursum magnificentius colligabitur, nec jam ultra dissolutioni obnoxius, sed aequalis angelis etiam in corpore constituetur, et illius gloriae quam modo per patientiam exspectat, culmen attinget. Corpus quidem de terra est, in quo, si diligenter consideres, in minimis corporis partibus omnia hujus magni mundi membra reperies. Gravia haec elementa, terra et aqua, igne et aere quae levia sunt, circumfusa moventur, et ponderosa materia segregata ab invicem traductione subtiliorum confusione non premitur, sed distinctis singulis ordinatisque accessionibus omnia sibi serviunt, ut omnino stupenda sit illa rerum discordia in tantam pacem redacta, ut absque ulla dis
Abbreviated transcription (Latin):
participans omnib: ut ñ solũ
sođm hoc quod moralit̾ uł alle¬
gorice diffiniuimus. s etiam se¬
cundum ꝓpͥetatem nature ad
uniu̾sitadem rerum quedam
sit ei cognatio. ⁊ affinitas mul¬
tiplex. Intueri possumus in ho¬
mine uelut quendam alt̾um
mundum totum in exiguo ẽ ce¬
lo terraq commixtum: habẽ¬
tem sub se uisibilem creaturã.
supͣ se iuisibilem : ⁊ inunius
mentis angustiam. unu̾isitatis
semina complectentẽ. Mens ĩ
eo quasi quoddam diuinitatis
insigne subditos aptat ⁊ dis¬
pensat affectus : habet de celesti
natura sapientiam ⁊ intellectũ.
consilium ⁊ scientiam. constã¬
tiam. ⁊ pietatem. ⁊ castum ti¬
morem: quo ductore in eo aquo
est humilit głatur. Quicquid spi¬
ritale innobis inde ẽ: ibi est ex¬
emplar. ad cuius formam homo
sensum acuit. mores componit.
aptat scĩmoniam. ordinat carita¬
tem. Sodm illam naturam pau¬
lominor quam angłi ꝓpt̾ car¬
nem passibilem. non ignorat qi

Expanded text:
participans hominibus, ut non solum participans hominibus, ut non solum secundum hoc quod moraliter vel allegorice definivimus, sed etiam secundum proprietatem naturae ad universitatem rerum quaedam sit ei cognatio et affinitas multiplex. Intueri possumus in homine velut quemdam alterum mundum, totum in exiguo, e coelo terraque commistum, habentem sub se visibilem creaturam, supra se invisibilem, in unius mentis angustia, universitatis semina complectentem. Mens in eo quasi quoddam divinitatis insigne, subditos aptat et dispensat affectus. Habet de coelesti natura sapientiam et intellectum, consilium et scientiam, constantiam et pietatem, et castum timorem: quo ductore in eo a quo est, humiliter gloriatur. Quidquid spirituale in nobis est, inde est: ibi exemplar est ad cujus formam homo sensum acuit, mores componit, aptat sanctimoniam, ordinat charitatem. Secundum illam naturam, paulo minor quam angeli propter carnem passibilem, non ignorat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
s sicut diximus circunfuso spi¬
ritu sc̃õ qui subiectus est ei.
quantecunq circunfluant tẽ¬
pestates. exercitio ꝓficit. motu
purgatur:ͥ temptatione ꝓbat᷑:
ꝓbatione firmatur. Inter hec
duo uite genera. quorum alte¬
ram reptat. alt̾m uolat. ⁊ pusillmmi¬
taᷤ ⁊ incolumitas creature in al¬
tero sentit quid ꝑ se. in aldero
uͦ quid possit ꝑ deum. ut nemo
inse glorietur: quia neq uolẽ¬
tis. neq currentis. s miserentis
est di. ¶ Annumeratis ⁊ distin¬
ctis que ex terra ⁊ que ex aquis
gignuntur. sequitur quasi au¬
riga omnium inferiorum h̃o:
⁊ ducens prese pecora ⁊umen¬
ta. quasi bestiales motus sibi
subiectos indicans. dominus
mundi constituitur in seipso.
quasi alt̾ius mundi machinam
expͥmens: habens omnium ele
quid ominum creaturarũ natu¬
ram : dignitate sp̃c ⁊ anime ra-¬
tionalis intelligentia. alter an¬
gelus interris societate carnis
⁊ uite motus ⁊ essentie. a deo

Expanded text:
Sed, sicut diximus, circumfuso SpiSed, sicut diximus, circumfuso Spiritu sancto, qui subjectus est ei, quantaecunque circumfluant tempestates, exercitio proficit, motu purgatur, tentatione probatur, probatione firmatur. Inter haec duo vitae genera, quorum alterum reptat, alterum volat, et pusillanimitas et incolumitas creaturae in altero sentit quid per se, in altero vero quid possit per Deum, ut nemo in se glorietur quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Enumeratis et distinctis quae ex terra et quae ex aquis gignuntur, sequitur quasi auriga omnium inferiorum homo, et ducens prae se pecora et jumenta, quasi bestiales motus sibi subjectos indicans, dominus mundi constituitur: in seipso quasi alterius machinam exprimens, habens omnium clemquid omnium creaturarum naturam, dignitate spiritus et animae rationalis intelligentia alter angelus in terris, societate carnis et vitae, motus et essentiae adeo
Abbreviated transcription (Latin):
bit de corpore mortis huius:
Nlichil huuismodi contempla¬
tio sentit: s rara omnino illa
mens est. si aliqua est in hoc
mundo que ita mente excedat:
ut ad illusiones carns ⁊ pruri¬
tus cicillationum. si aliquan¬
do siue oblita. siue oppressa
respiciat. Etiam sp̃ales dicit
płs posse poccupari indelicto.
Tuinquit qui spiritalis es: consi¬
dera teipsũne ⁊ tu tempteris. Intꝰ
inmedullarum crassitudine. in
uapore cordis iuge incendium.
⁊ flamina estuat ꝑseuerans ⁊
nullis aquis extinguitur: et
quocunq fugeris sequitur. Re¬
pit humana infirmitas. ⁊ ad
longum cursum non sufficit:
quod ⁊ si fugerit. non euadit.
una pacientia. totum hunc ig¬
nẽ redigit incineres: qui resistit
uincit: qui tolerat suꝑat In fir¬
mitas sentit: ratio ñ ꝯsentit: nͨ sensꝰ
peccatum ẽ. s consensus. Hic
laborat discretio : hic uigilat
ratio: hic ẽ limus. Hic lutum
fecis: hec ꝓcellarum regio
inqua reptilia conuersantur:

Expanded text:
bit de corpore mortis huius? bit de corpore mortis huius? Nihil hujusmodi contemplatio sentit; sed rara omnino illa mens est, si aliqua est quae in hoc mundo ita mente excedat, ut ad illusiones carnis, et pruritus titillationum, non aliquando sive abolita, sive oppressa respiciat. Etiam spirituales dicit Apostolus posse praeoccupari in delicto . Tu quisquis spiritualis es, considera teipsum, ne et tu tenteris . Intus in medullarum crassitudine in vapore cordis juge incendium et flamma aestuat perseverans, nullis aquis exstinguitur, et quocunque fugeris, sequitur. Repit humana infirmitas, et ad longum cursum non sufficit: quod et si fugerit, non evadit. Una patientia totum hunc ignem redigit in cineres: qui resistit vincit, qui tolerat superat. Infirmitas sentit, ratio non consentit: nec sensus peccatum est, sed consensus. Hic laborat discretio, hic vigilat ratio, hic est limus, hic est lutum faecis, haec procellarum regio, in qua reptilia conversantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tilia congregauit ⁊ posuit illic:
uipse natus est in ea. quam fun¬
uauit altissimus : filios ad optio¬
nis coheredes constitutos. secũ
letari et cohabitare uoluit inea¬
dem cuutate. At uͦ uiri contem¬
platiui relicto humane conuer¬
sationis modo. nituntur ⁊ ten¬
dunt in ardua: ⁊ꝑ arͨtas uias
ñ parcentes corpori ubi sit dile¬
ctus inuestigant: festinanter¬
ꝑ uepres ⁊ tribulos carnib cru¬
entatis tͣnsiliunt sepes ⁊ irru¬
unt in reclinatorium aureum:
ubi rexin accubitu suo nardi
odore delectatur. Suscipiuntur
ad ocłm: sugunt ubera potiora
uino : trahuntur odore: post
unguenta concurrunt. Gemt
influctib suis immersa actio ⁊
suspirat: gaudet contemplatio.
⁊ pͥmitias pacis angłice iam de¬
libat. Mordetur temptationib
quasi serpentib homo inme¬
dio iuꝑarum expositus : ⁊ cõ¬
cupiscentiaꝵ lanceis latus nu¬
dum tͣnsfigitur: clamat oppres¬
sus. Infelix ego. quis me libera¬

Expanded text:
tilia, congregavit et posuit illic: tilia, congregavit et posuit illic: et ipse natus est in ea quam fundavit Altissimus, et filios adoptionis cohaeredes constitutos secum laetari et cohabitare voluit in eadem civitate. At vero viri contemplativi, relicto humanae conversationis nido, nituntur et tendunt in ardua, et per arctas vias non parcentes corpori, ubi sit dilectus, investigant, festinant per vepres et tribulos carnibus cruentatis, transiliunt sepes, et irruunt in reclinatorium aureum, ubi Rex in accubitu suo nardi odore delectatur . Suscipiuntur ad osculum, sugunt ubera potiora vino, trahuntur odore, post unguenta concurrunt. Gemit in fluctibus suis immensa actio et suspirat, gaudet contemplatio, et primitias pacis angelicae jam delibat. Mordetur tentationibus, quasi serpentibus, homo in medio viperarum expositus, et concupiscentiarum lanceis latus nudum transfigitur, clamat oppressus: Infelix ego! quis me libera
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in eodem terre gremio aurum
foditur ⁊ argentum. Alia aliis ex¬
cellentiora: singula ingenere suo
utilia ⁊ necessaria. Ex humano ge¬
nere quasi ex aquarum natura
reptilia ꝓcedunt ⁊ uolucres: qr
quidam repunt ꝑ hec terrena:
alii uͦ hiis neglectis incelestib cõ¬
uersantur. Repit ⁊ lento gressu
incedit. quem premit comugii
seruitus: potestatis fastigium.
ministerii sollicitudo. Ex occasio¬
ne offitii sepe offitio redlunt ul¬
tra quam debeant: s licet ligna
fenum. ⁊ stipulam congerant.
afundamenti tamen stabilita¬
te non recedunt. Utuntur hoc
mundo quasi non utantur: plã¬
tant. edificant. s tamen his ani¬
mo non herent: immo ad cuu¬
tatem di de qua gloriosa sunt
dicta medullatis affectib sus¬
pirant. Neq̃ uͦ illius ciuitatis
rex adomo sua simplicia huius
mundi excludit rẽptilia. qui
etiam raab quasi reptile uenena¬
tum purgauit. ⁊ fecit innocuũ
⁊ tẏrum. ⁊ populum etbiopũ
⁊ alienigenas quasi multa rep¬

Expanded text:
 in eodem terrae gremio aurum foditur et argentum. Alia aliis excellentiora, singula in genere suo utilia et necessaria. Ex humano genere, quasi ex aquarum natura, et reptilia procedunt et volucres, quia quidam repunt per haec terrena; alii vero his neglectis in coelestibus conversantur. Repit et lento gressu incedit quem premit conjugii servitus potestatis, fastigium, ministerii sollicitudo. Ex occasione officii saepe officio reddunt ultra quam debeant. Sed licet ligna, fenum, et stipulam congerant , a fundamenti tamen stabilitate non recedunt. Utuntur hoc mundo quasi non utantur , plantant, aedificant, sed tamen iis animo non haerent, imo ad civitatem Dei, de qua gloriosa sunt dicta , medullatis affectibus suspirant. Neque vero illius civitatis rex a domo sua simplicia hujus mundi excludit reptilia, qui etiam Rahab quasi reptile venenatum purgavit et fecit innocuum, et Tyrum et populum Aethiopum et alienigenas, quasi multa rep
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de iudicio dĩ loquuntur: in
quib quasi ꝑ quosdam scale
grabus ascendit ⁊ descendit
quilibet studiosus. habens scͥp
turam quasi annos ⁊ tempus in
quedam infinita scła ꝓficiscens:
quia hĩis omnib defluentibus
sicut scͥptum est celum ⁊ terra
tͣnsibunt. uerba autem mea nõ

Expanded text:
et de judicio Dei eloquuntur, in et de judicio Dei eloquuntur, in quibus quasi per quosdam scalae gradus ascendit et descendit quilibet studiosus, habens Scripturam et tempus, quasi annos in quaedam infinita saecula proficiscens, quippe his omnibus diffluentibus, sicut scriptum est: Coelum et terra transibunt, verba
Abbreviated transcription (Latin):
horum ⁊ similium congruin¬
tellectꝰ. Tempora sunt collectio
⁊ concordia nouorum ⁊ ueterũ.
tas metas finesq conueniunt:
licet ꝓprie presens ⁊ p̃teritum
⁊ quod futurum est nomine tem¬
poris censeantur: nichilominus
tempus dicitur estas ⁊ hyenis ⁊
alia similia que ad intellectuum
uolubilitatem aptata. rerum ua¬
rietates ⁊ finem unitademq diu̾¬
sorum reductis ad suum pͥncipi¬
um causis ⁊ coniunctis partib
expͥmunt. Idem ꝑannos licet
diffusius intelligitur. in quib
sicut ⁊ dies ⁊ tempora concludũ¬
tur. ⁊ ipsi anni extenduntur in
scła: ita uerbum dei lux eterna.
omnia ꝑ scͥpturam scãm intimat.
⁊ comprehendit. Loquit᷑ moyses
reuelante sibi spũ scõ de constitu¬
tione mundi: cui temporaliter
⁊ corporalit non int̾fuit. Paulꝰ
p̾dicat eũgłium quod ab homi¬
ne non didicit s ꝑ reuelationẽ
iħu xp̃i ascendit in paradysũ:
non licet homini loqui. Ioħ̃s
danihel. multa de fine mundi

Expanded text:
horum et similium congrui inhorum et similium congrui intellectus. Tempora sunt, collectio et concordia novorum et veterum, tas metas finesque conveniunt. Licet proprie praesens et praeteritum, et quod futurum est nomine temporis censeatur, nihilominus tempus dicitur aestas et hiems, et alia similia, quae ad intellectuum volubilitatem aptata, rerum varietates et finem unitatemque diversorum, reductis ad suum principium causis, et conjunctis partibus exprimunt. Idem per annos, licet diffusius intelligitur, in quibus sicut et dies, et tempora concluduntur, et ipsi anni extenduntur in saecula, ita Verbum Dei, lux aeterna, omnia per Scripturam sanctam intimat et comprehendit. Loquitur Moyses revelante sibi Spiritu sancto de constitutione mundi, cui temporaliter et corporaliter non interfuit. Paulus praedicat Evangelium, quod ab homine non didicit, sed per revelationem Jesu Christi . Ascendit in paradisum, non licet homini loqui . JoannDaniel multa de fine mundi
Abbreviated transcription (Latin):
malium. ⁊ penne quarum alie
uolant. alie caput ⁊ pedes se¬
dentis inthrono abscondunt
insignum magne rei ab ysaia
cum de nuptiis ⁊ coniugii fede
idem disputaret apłs. Agar ⁊
sara. duo significant testamen¬
ta: isrł ⁊ ysmahel populos
duos: ⁊ multa huiusmodi in
signum alicuius rei sc̃a scͥpt᷑a
ponere consueuit. S ⁊ tempo¬
rum ⁊ annorum reuolutio. ⁊
discursus de uno ad alterum.
uolubilitatem mutabilium ⁊
et̾nitatis stabilitatem distinguit:
quia feruenti circuiturationis
desid̃ium ad pͥncipium suum
recurrens. festinat ubi nec anni.
nec tempora. nec alique muta-¬
biles uicissitudines. s una tm̃
ẽ dies. consummatio ⁊ plenitu¬
do scõrum. lux non erratica. s
omma in omnib. ꝑpetua illumi¬
natio omnium. Circuncisio in
signum expoliationis carnis
peccati baptismus sepulture.
opus altaris clueifixionem car¬
nis. uisibiliẜm̃ictio. scificatum¬
in habitaculum sp̃c sc̃i. signifi¬
cat templum mentis: dies ft̃

Expanded text:
malium, et pennae quarum aliae malium, et pennae quarum aliae volant, aliae caput et pedes sedentis in throno abscondunt, in signum magnae rei ab Isaia cum de nuptiis et conjugii foedere idem disputaret Apostolus. Agar et Sara duo significant testamenta; Isaac et Ismael populos duos, et multa hujusmodi in signum alicujus rei sancta Scriptura ponere consuevit. Sed et temporum et annorum revolutio, et discursus de una ad alteram, volubilitatem mutabilium, et aeternitatis stabilitatem distinguit, quia ferventi circuitu rationis desiderium ad principium suum recurrens festinat, ubi nec anni, nec tempora, nec aliquae mutabiles vicissitudines, sed una sancta est dies consummatio et plenitudo sanctorum, lux non erratica, Deus omnia in omnibus, perpetua illuminatio omnium. Circumcisio in signum est exspoliationis carnis peccati, baptismus sepulturae, opus altaris crucifixionem carnis, visibilis unctio sanctificatum habitaculum Spiritus sancti significat; templum mentis dies sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quod exponens danihel ait.
Qui docti fuerint fulgebunt
sicut splendor firmamenti: ⁊
qui ad iusticiam erudiunt mł¬
tos. quasi stelle inꝑpetuas eder¬
nitates. Docti ⁊ doctores stelle
uocantur: quidam enim exem¬
plo. quidã ꝙ uerbo ꝓficiunt
⁊ exemplo. Diuidit hec scͥptura
inter diem ⁊ noctem. separans
a sinceritate doctrine catholi¬
&e hereticorum inquinamenta:
⁊ a morib sc̃orum eradicans
quecunq ñ competunt hone¬
stati. Lux ista ueritatem separat
amendatio : a nugis seria. apa¬
ce discordiam. a xp̃o ydola: a
puritate religionis quecunq
impia ⁊ obscena. lux ista cor
mundum ⁊ a peocati amore di¬
uisum pͥmum pudicum. dein¬
de pacificum: usq ad contem¬
plationis diuine ꝑducit archa¬
num. D escͥptio ierłm in latere
⁊ ꝑ ierechiel aduersus cuuta¬
tem ordinata obsidio. sartago
ferrea ꝓmuro erecta. ⁊ reliqua
signum sunt domui isrł. lum¬
bare iuxta eufraten abscondi¬
tum ⁊ putrefactum. ocłi ani¬

Expanded text:
Quod exponens Daniel, ait: Quod exponens Daniel, ait: Qui docti fuerint fulgebunt sicut splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellae in perpetuas aeternitates . Docti et doctores stellae vocantur. Quidam enim exemplo, quidam et verbo proficiunt et exemplo. Dividit haec Scriptura inter diem et mortem, separans a sinceritate doctrinae catholicae haereticorum inquinamenta et a moribus sanctorum eradicans quaecunque non competunt honestati. Lux ista veritatem separat a mendacio, a nugis seria, a pace discordiam, a Christo idola, a puritate religionis quaecunque impia et obscena. Lux ista cor mundum, et a peccati amore divisum, primum pudicum, deinde pacificum usque ad contemplationis divinae perducit arcanum. Descriptio Jerusalem in latere, et per Ezechiel adversus civitatem ordinata obsidio, sartago ferrea pro muro erecta et reliqua signum sunt Domini Israel lumbare, juxta Euphratem absconditum et putrefactum, oculi ani
Abbreviated transcription (Latin):
tionabile suꝑfuit holocaustum:
unus ordo. una distinctio: nu¬
cdaueritas. pura caritas. Iam ñ
tantum tͥb leuitica ad sacra my¬
steria separatur nec de sola tͥbu
uda regalis ꝑsona eligitur:
dotii pauꝑib sp̃u tribuit dig¬
nitatem. Iam uite puritas non
significatur s ostenditur: iam
agnus dei digito demonstratur
messias non expectatur: iam no¬
biscum emmanuel conuersatur.
fulget in eccłia sol iusticie. rex
indecore suo uidetur: ꝓpalata
ẽ scõrum uia et̾na redemptione
inuenta. Nichil ẽ ad hominis
ꝑfectionem quod non hec duo
doceant testamenta: omnia le¬
gis sacramenta simplicitas
euangelica exponit. ⁊ ꝑfundi¬
tatem ꝓpheticam explanat a-¬
postolus: ⁊ manifeste ad lucẽ
istam magnum pietatis ar-¬
chanum innotuit. quod mani-¬
festatum ẽ in carne. iustifica-
tum inspũ: apparuit angelis.
p̾dicatum est gentib. creditum
est mundo: assumptum est ĩ
gła. Stelle quoq infirmam̃to
disposite dant lumen suum:

Expanded text:
tionabile superfuit holocaustum, tionabile superfuit holocaustum, unus ordo, una distinctio, nuda veritas, pura charitas. Jam non tantum tribus Levitica ad sacra mysteria separatur, nec de sola tribu Juda regalis persona eligitur, dotii pauperibus tribuit dignitatem. Jam vitae puritas non significatur, sed ostenditur. Jam Agnus Dei digito demonstratur, Messias non exspectatur. Jam nobiscum Emmanuel conversatur, fulget in Ecclesia Sol justitiae, Rex decore suo videtur. Propalata est sanctorum via aeterna redemptione inventa . Nihil est ad hominis perfectionem quod non haec duo doceant testamenta: omnia legis sacramenta simplicitas evangelica exponit, profunditatem propheticam explanat Apostolus. Et manifeste ad lucem istam magnum pietatis arcanum innocuit, quod manifestum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est mundo, assumptum est in gloria . Stellae quoque in firmamento dispositae dant lumen suum.
Abbreviated transcription (Latin):
illa uelamina : iam non tantũ
aaron ⁊ filiis eius illud pͥuile¬
gium mansit: s uniu̾sitati fide¬
lium liber ingressus datus est
⁊ ad lignum uite. ⁊ ad sc̃a scõꝵ
Primus ingressus est non in
alieno sangumne bonorum pon¬
tifex futuroꝵ : ⁊ dato illo ma¬
gno p̾cio sanguinis uiluit au¬
rum legis: ⁊ ueniens sc̃s scõꝵ
aboleuit iuictimas iudeoꝵ
Luminare minus fulgebat
ꝓ modo suo cum tantũ no¬
tus esset iniudea ds ÷ cum illas
umbras ⁊ enigiata man¬
datorum iux etiam pauci e¬
lecti illius temporis caꝑent:
ubi lux gr̃e eũgłii luminare
effulsit. nullus fuit qui se a
calore eius posset abscondere.
Dirupta sunt illa figurarum
integumenta. illa uerborum
inuolucra: ⁊ facta sunt oĩa
munda mundis. accessibilia
⁊ indelligibilia uniu̾sis: ⁊ re¬
pulsa multitudine exempla¬
rium. unum ꝓ omnib omnia
continens ⁊ excedens. ⁊ cuius
plentudinem omnis illa in¬
choatio figurabat. sc̃m̃ ⁊ ra¬

Expanded text:
illa velamina. Jam non tantum illa velamina. Jam non tantum Aaron et filiis ejus illud privilegium mansit, sed universitati fidelium liber ingressus datus est et ad lignum vitae et ad Sancta sanctorum. Primus ingressus est non in alieno sanguine bonorum pontifex futurorum, et dato illo magno pretio sanguinis, viluit aurum legis, et veniens Sanctus sanctorum abolevit victimas Judaeorum. Luminare minus fulgebat pro modo suo, cum tantum notus esset in Judaea Deus , cum illas umbras et aenigmata mandatorum vix etiam pauci electi illius temporis caperent. Ubi lux gratiae Evangelii luminare effulsit, nullus fuit qui se a calore ejus posset abscondere. Dirupta sunt illa figurarum integumenta, illa verborum involucra, et facta sunt omnia munda mundis, accessibilia et intelligibilia universis, et repulsa multitudine exemplarium, unum pro omnibus omnia continens et excedens, et cujus plenitudinem omnis illa inchoatio figurabat, sanctum et ra
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ueritatẽ occultans. fe¬
cit moyses tabernaculum ⁊
mensam ꝓpositionis. ⁊ archam
testamenti. ⁊ uelamentum ante
de cͥcumcisionis ritu de munda¬
tione lepre de lege zelotipie. de
sacerdotum uł leuitarum offi¬
cũs. de unctione pontificiis. de
ciuitatib refugiorum de iuola¬
torib sabbatorum. de generib
holocaustorum ⁊ de aliis legis
decretis p̃cepta conscͥpsit: s ut
ait apłs. luminare illud legis
neminem ad ꝑfectum ꝑduxit.
Erudiuit sub timore quasi pe¬
dagogus teneram eccłie nascẽ¬
tis infantiam. ⁊ las ciuientem
pͥme etatis insolentiam oppres¬
sit seruiliter: donec inp̃fini¬
to tempore apatre ꝓuectus in
intelligentia spiritali populꝰ
dei. introiret usq ininteriora
uelaminis: ⁊ ipsa sc̃a sc̃orum
intraret. que nullus ingredi
nisi solus summus pontifex
p̃sumebat. Ubi gͦ gr̃a. scilicet
luminare maius into.lerabile
legis alleuiauit onus. ⁊ expiran-¬
te iħu inpatibulo. rupta sunt

Expanded text:
rerum veritatem occultans. Fererum veritatem occultans. Fecit Moyses tabernaculum et mensam propositionis, et arcam testamenti et velamentum ante de circumcisionis ritu, de mundatione leprae, de lege zelotypiae, de sacerdotum vel levitarum officiis, de unctione pontificis, de civitatibus refugiorum, de violatoribus Sabbatorum, de generibus holocaustorum, et aliis legis decretis praecepta conscripsit . Sed, ut ait Apostolus, luminare illud legis neminem ad perfectum perduxit . Erudivit sub timore quasi paedagogus teneram Ecclesiae nescientis infantiam, et lascivientem primae aetatis insolentiam oppressit serviliter donec in praefinito tempore a Patre provectus in intelligentia spiritali populus Dei introiret usque in interiora velaminis , et ipsa Sancta sanctorum, intra quae nullus ingredi nisi solus summus pontifex praesumebat . Ubi vero gratia, scilicet luminare majus, intolerabile legis alleviavit onus, expirante Jesu in patibulo, rupta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
innobis. filius patris locutus
est: ⁊ non intabulis lapideis. s
uoce uiua predicauit eũgłium:
scͥbens intus incordib. clamans
extra in aurib: ego sum uia ueri¬
tas ⁊ uita. In hiis duob testamẽ¬
tis locutus est deus multipha¬
riam patrib in ꝓpħis : nobis ꝑ
seipsum in eũgłus: ⁊ euerso mo¬
dio uelaminum. accensam ueri¬
tatis lucernam figens suꝑ can¬
delabrum. quasi diem ꝓposuit
diuine ⁊ humane nature. in ea¬
dem ꝑsona unitum consortiun
Ab adam quippe usq ad moysen
naturał lex a cerimoniarum li¬
bera seruitute sub familiari
mandado pͥmitiuum populum
docebat ⁊ regebat. S sicut dix¬
imus doctrina hec quia ñ mu¬
niebatur definitione auctorita¬
tis. labi poterat ꝑ successiones
uł corrumpi: ideoq accessit lex
scͥpta quasi luminare minus.
in enigmatib ⁊ figuris unius
quidem dei cultum ⁊ uenera¬
tionẽ exigens : s ad exercitatio¬
nem rudium animorum sub
multiplici uerboꝵ uelamine

Expanded text:
in nobis : Filius Patris locutus in nobis : Filius Patris locutus est, et non in tabulis lapideis, sed voce viva praedicavit Evangelium scribens intus in cordibus, clamans extra in auribus: Ego sum via, veritas et vita . In his duobus testamentis, locutus est Deus multifariam patribus in prophetis, nobis per seipsum in Evangeliis ; et everso modio velaminum, accensam veritatis lucernam figens super candelabrum , quasi diem proposuit divinae et humanae naturae in eadem persona unitum consortium. Ab Adam quippe usque ad Moysem naturalis lex a caeremoniarum libera servitute sub familiari mandato primitivum populum docebat et regebat; sed, sicut diximus, doctrina haec, quia non muniebatur definitione auctoritatis, labi poterat per successiones vel corrumpi: ideoque accessit lex scripta quasi luminare minus in aenigmatibus et figuris, unius quidem Dei cultum et venerationem exigens, sed ad exercitationem rudium animorum sub multiplici verborum velamine,
Abbreviated transcription (Latin):
re. que est quasi pͥma huius mun¬
di dies. illuminante mendem ũ¬
bo di intelligibili ratione cogni¬
ta est: s oportebat ut eandem
lucem intellectus. lux copiosior
ipsius ueritatis uiuaciorib do¬
cumentis accenderet: ⁊ acutiora
⁊ subtiliora ꝑ se dictaret dog¬
mataueritas: quam humani in¬
genii uł rationis ꝑse posset ex¬
ꝑiri capacitas. Condidit itaq
sapientia duo luminaria mag¬
na ⁊ constituit infirmamento:
⁊ quod intimauerat ex parte
ꝑ sp̃m. loqui uoluit ꝑ seipsum.
ut esset posteritati diuina au¬
ctoritas: nec errandi locum aut
ignorandi. aut ꝑuertendi uerũ.
hereticorum haberet impietas.
Conueniunt sane inunum natu¬
re ⁊ legis decreta: s maius pondꝰ
est. ubi doctor ẽ deus. quam ubi
inquisitor est animus. Moysi in
monte syna dade sunt tabule la¬
pidee. scͥpte digito dei: apłis scis
uerbum quod erat in pͥncipio a¬
pud d̃m. ⁊ ds erat uerbum. ⁊ idẽ
uerbum caro factum habitauit

Expanded text:
rae, quae est quasi prima hujus munrae, quae est quasi prima hujus mundi dies, illuminante mentem Verbo Dei, intelligibili ratione cognita est. Sed oportebat ut eamdem lucem intellectus lux copiosior ipsius veritatis vivacioribus documentis accenderet, et acutiora et subtiliora per se dictaret dogmata veritas, quam humani ingenii vel rationis per se posset experiri capacitas. Condidit itaque sapientia duo luminaria magna, et constituit in firmamento; et quod intimaverat ex parte per spiritum, loqui voluit per seipsam, ut esset posteritati divina auctoritas, nec errandi locum, aut ignorandi, aut pervertendi verum haereticorum haberet impietas. Conveniunt sane in unum naturae et legis decreta: sed majus pondus est, ubi doctor est Deus, quam ubi inquisitor est animus. Moysi in monte Sina datae sunt tabulae lapideae scriptae digito Dei ; apostolis sanctis Verbum quod erat in principio apud Deum, et Deus erat Verbum, et idem Verbum caro factum est, et habitavit
Abbreviated transcription (Latin):
angłos malos fiunt. Homo opꝰ
diuinum non destruitur: s pro¬
batur. & recedentib temptamen¬
tis omniq sp̃uali nequitia. qͣi
intra suum pelagus recollecta.
exiocatis paludib uoluptatum.
terra fecunda herbam uirentẽ
⁊ ligna fructifera uitalib ger¬
minat incrementis: quia ã cor¬
dib electorum abstersa peccati
illuiue. de iuirore fidei ad fastigiũ
spei. ⁊ ad ipsum culmen ꝑueniũt
caritatis. radicati sicut arbores
bone inxp̃o. ⁊ fructificantes se¬
cundum mensuram donationis
eius. unusquisq ingenere suo.
¶Nomine herbarum uiri dñi
simplices ⁊ humiles possunt
intelligi: arborum uͦ ꝓceritas
sublimioris sapientie expͥmit di¬
gnitatem : lignum sapientie.
⁊ lignum scientie. ⁊ lignum
uite. que in hac scͥptura inue¬
niuntur. nos hec sp̃ualiter in¬
telligere ꝑsuadent: licet fun¬
damentum littere ñ auellant.¬
¶ Constitutio corporalis uł sp̃ua¬
lis uisibilis ⁊ iniusibilis creatu¬

Expanded text:
angelos malos fiunt, homo opus angelos malos fiunt, homo opus divinum non destruitur, sed probatur, et recedentibus tentamentis omnique spirituali nequitia quasi intra suum pelagus recollecta, exsiccatis paludibus voluptatum, terra fecunda herbam virentem et ligna fructifera talibus germinat incrementis: qui a cordibus electorum abstersa peccati illuvie de virore fidei, ad fastigium spei, et ad ipsum culmen perveniunt charitatis, radicati sicut arbores bonae in Christo, et fructificantes secundum mensuram donationis ejus, unusquisque in genere suo. Nomine herbarum viridium simplices et humiles possunt intelligi; arborum vero proceritas sublimioris sapientiae exprimit dignitatem, lignum sapientiae, et lignum scientiae, et lignum vitae, quae in hac Scriptura inveniuntur, nos haec spiritaliter intelligere persuadent, licet fundamentum litterae non avellant. Constitutio corporalis vel spiritalis visibilis et invisibilis creatu
Abbreviated transcription (Latin):
guine agni resistere. ⁊ confusũ
⁊ uictum repellere ingebennã.
Et ex ꝓpriis illusionib quibus
seruos deurritat ⁊ appetit. ipse
reꝑcutitur ⁊ illuditur: fitq ip̃e
occasio corone ⁊ głe. quib esse uo¬
luit tͣnsgressionis laqueus ⁊ ru¬
ine. S ⁊ si aliquando p̾destinato¬
rum aliquis ad eius flatum in¬
fectus contabuit. armis peniten¬
tie accinctꝰ fortior securior q
surrexit: ⁊ exꝑtus admissi tur¬
pitudinem. Hostem suggestorẽ
⁊ se consentaneum mira indigna¬
tione ex horruit : ⁊ rursum cau¬
tior⁊ mmunitior ad conflictum
accessit. ꝓflgati itaꝙ ⁊ repulsi
ad seipsos conuertuntur: ⁊ i
maris sui salsugine. hoc ẽ ꝓpͥa
cruciantur inuidia. ⁊ inefficacis
malitie dolore tabescunt. Hoc
ẽ mare magnum ⁊ spaciosum in
quo sunt reptilia quorum non
est numerus: in quo uraco ille
antiquus quasi cete immensũ
ꝑambulat: cui auctore deo illu¬
ditur ex immissionib que per

Expanded text:
guine agni resistere, et confusum guine agni resistere, et confusum et victum repellere in gehennam. Et ex propriis illusionibus quibus servos Dei irritat et appetit, ipse repercutitur et illiditur, fitque ipse occasio coronae et gloriae quibus esse voluit transgressionis laqueus et ruinae. Sed et si aliquando praedestinatorum aliquis ad ejus flatum infectus contabuit, armis poenitentiae accinctus fortior securiorque surrexit, et expertus admissi turpitudinem, hostem suggestorem et se consentaneum mira indignatione exhorruit, et rursum cautior et munitior ad conflictus accessit. Profligati itaque et repulsi ad seipsos convertuntur, et in maris sui salsugine, hoc est propria cruciantur invidia, et inefficacis malitiae dolore tabescunt, hoc est mare magnum et spatiosum in quo sunt reptilia quorum non est numerus, in quo draco ille antiquus quasi cete immensum perambulat, cui auctore Deo illuditur . Ex immissionibus vero quae per