comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tone muite mnee dadmale dicta conueiso¬
lomenĩ hoc& muliercule faccre queuiatesb
dominis cpaleopeant i nangulis illuddico pre¬
eodẽ quorari decraxistiore melacere s̃ ⁊
capiuna sacũdiam seruꝰ diĩ partꝰ epꝑatur ⁊ matex¬

Expanded text:
e meae et ad maledicta converti solent enim hoc et mulierculae facere, quae victoribus dominis male optant in angulis, illud dico praeeodem quo Mariae detraxisti, ore me laceres, et caninam facundiam servus Domini pariter experiatur et mate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam dicentẽ. frangẽ esurienti panẽ tuũ. Et caue p̃uidens discretionẽ
sinȩ. ita ut utrisq aanti scilicet & accipienti solatiũ sit. Itaq ñsolũ
lute tua. uerũ & de multoꝵ ꝓuectu & ꝓsperitate meditare. Elige
c̃siliarios optimos. dm̃ timentes. & uel ueriatẽ. uel caritatẽ amantes
& enũ adulatores blanda facie decipiunt anim as audientiũ se & p¬
a morte ĩterimunt. Uetalib dicit psalnusta quõ ds̃ dissipauit

Expanded text:
dicentem: Frange esurienti panem tuum , at caute praevidens discretionem eleemosynae, ita ut utrisque, danti scilicet et accipienti, solatium sit. CAPUT VI. erum etiam de multorum profectu et prosperitate meditare. Elige tibi consiliarios optimos, Deum timentes, et veritatem amantes. Saepe etenim adulatores blanda facie decipiunt animas audientium se, et perpetua morte interimunt. De talibus enim dicit Psalmista: Quoniam Deus dissipavit
Abbreviated transcription (Latin):
noris aũt ia cobiꝰad distinctionẽ maioris quie¬
rat filius Rebedei sicut in aliolo co marcus
ponit . maria aut̃ magdalenȩ & mariaia cobi
& ios &is uiderunt ubi poner&ur & transacto
sabbato emerunt a romata & uener̃ ad monu¬
niusdicam absentẽ. Aut altorã cẽmariam
nescio quam confingam: prae sertĩcũ cug łm

Expanded text:
Minoris autem Jacobi, ad distinctionem majoris, 218 qui eMinoris autem Jacobi, ad distinctionem majoris, 218 qui erat filius Zebedaei, sicut et in alio loco Marcus ponit: Maria autem Magdalene, et Maria Jacobi, et Josetis, viderunt ubi poneretur: et transacto sabbato, emerunt aromata, et venerunt ad monuejus dicamus absentem: aut alteram esse Mariam, nescio quam, confingamus: praesertim cum Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
te aliquis iudaeoꝵ testimoniũ ñ admitte re qui
&iã nomina fratrũ illius edider̃ simili eos ad se
timando sunt lapsi argute prȩcauit . & ait
Haec cadem uocabula ab euange listis iniloco
alio nomin ase eosdem eẽfratres dñi filios
mariae matcheus loquitur .E rantaũt ibi
aut dubium quin ante crucẽ dñieiãmulieres
multȩ a longe spectantes. quae secutȩ fuerant
iNm aga lilea ministrantes illi. interquaserai
mariã magdalenȩ & mariaia cobi. & ios epb
mat̃ & materfilioꝵ tebedei. Item marcus:
erant aut̃ & mulieres delonge aspicientes. int̃
quas erat maria magdalene & mariaia cobi
minoris &ios &is mater & salomȩ ibiq post
modicũ & aliae multȩ quae ascender̃ cueo
nientur & clamitent ea quae prosefaciant
a nobises sesubtracta: & sententiã suã non tes¬
timoniis scripturarũ sed lubricadisputatio¬
ne conuulsam. Ecce inquitia cob &ioseph
Eccemuri ia cobiminoris & ios&is mat᷑mi

Expanded text:
te aliquis Judaeorum testimonium non admitteret, qui etiam nomina fratrum illius ediderunt, simili eos asseretimando sunt lapsi, argute praecavit, et ait: Haec eadem vocabula ab Evangelistis in alio loco nominari, et eosdem esse fratres Domini, filios Mariae. » Matthaeus loquitur: Erant autem ibi haud dubium quin ante crucem Domini et mulieres multae a longe spectantes, quae secutae fuerant Jesum a Galilaea, ministrantes illi. Inter quas erant Maria Magdalene, et Maria Jacobi, et Joseph mater, et mater filiorum Zebedaei . Item Marcus: Erant autem et mulieres a longe aspicientes, inter quas erant Maria Magdalene, et Maria Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome : ibique post modicum: Et aliae multae quae ascenderant cum eo nietur et clamitet, ea quae pro se faciant, a nobis esse subtracta, et sententiam suam, non testimoniis Scripturarum, sed lubrica disputatione convulsam. « Ecce, inquit, Jacobus et Joseph noris et Josetis mater.
Abbreviated transcription (Latin):
remam equil sanientes infeminas faicti fine
tutiunusquus que adix oremn proximisui humi¬
ebut ealicquinquomodo sit repotesit noncog¬
nouit eamn donec peperit filiũ  sopure ⁊eretis
tamtus epereit si quadraginta rinsu diebus
nuptiad neeuingelista mentitus sitsebabst
ofaltas in teroessit ipsa pannis in uolunt

Expanded text:
remiam: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat novit eam, donec peperit filium: si post purgationis tempus exspectat: si quadraginta rursum diebus nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed absedulitas intercessit. Ipsa pannis involvit
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte partu postea non sequente ĩmigenit sit.
& non primogitus. Redemptio inquit eius erit
tauituloꝵ & primogeta ouiũ & primogenita
caprarũ non redimes scã sunt: cogit me s ermo
dĩ ut omnẽ masculinũ qđ aperit uuluã side
mundis animalib: sit dõuoueã : Si de inmundis
redimã dans pra&iũ sacerdotipossũ respondere:
&dicere quid meinunius mensis stringisarticulo
quid primogenitũ uocas quẽ anua fr̃s seqͤan¬
tur ignoro expecta donec sequatur secundus.
nihił debeo sacerdotinisi & ille fuerit procreat᷑
non nemihi ipsi apices loquentur & mestulti¬
tiae redarguent eũ dictum eẽ primogenitũ
qui a periat uuluam non qui habeat & fratres
Deniq interrogo deiohanne quem constateẽ
unigenitũ ane primogenitus fuerit utrum¬
prototo legi fuerit obnoxius ambigi non po¬
test Certẽ desaluatore scriptura sic loquit᷑
cum ex pleiessent diespurgationes eoꝵ secim¬

Expanded text:
ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, t non primogenitus. Redemptio, inquit, ejus erit ta vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne quod aperit vulvam, si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de immundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum respondere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatusNonne mihi ipsi apices loquentur, et me stultitiae redarguent, eum esse dictum primogenitum, qui aperiat vulvam, non qui habeat et fratres? Denique interrogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumoto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secun
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiarum uerum quia iam satis abundeq: res¬
pondimx adid qđ proposuerat. antequã conueni¬
rent & non cognouit eam donec peperit filium :
procedat. Vult enĩ alios quoq. filios mariã pro¬
creasse & exeo qđ scriptũ est A scendit autẽ
ioseph inciuitatẽ dauĩd ut proficiterur cum
mariauxore sua pregnantȩ ꝥ actũ est aũt cũ
essentibi impl& isunt dies ut parer& & peperit
filium suum primogenitũ. Nititur ad probare
primogenitũ nompossedicĩnisi eũ qui habeat
& fr̃s sicut unigenitus ille uocit&ur quiparen¬
dñs ad aron qđ aperit uuluã ab omni carne
qua e offerunt dño ab homine usque ad pecus.
tibierunt Tantũ modo pra&iis rediment
primogenitah ominũ & primogenita peccoꝵ
inmundoꝵ̃ : definiuit sermodi quidsit primo¬
genitũ omne inquid qđ aperit uuluã: alio¬
quinsinonest primogenitus nisustantũ quẽ
secuntur & fr̃s tã dius acerdotib: primogenita
non debentur quã diu& alia fuerint ꝓoreata

Expanded text:
us. --Verum quia jam satis abundeque respondimus ad id quod proposuerat, Antequam convenirent, et Non cognovit eam, donec peperit filium, aprocedat. Vult enim alios quoque filios Mariam procreasse; et ex eo quod scriptum est: Ascendit autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum Maria uxore sua praegnante. Factum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeat et fratres: sicut unigenitus ille vocatur, qui parenDominus ad Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usque ad pecus, tibi erunt: tantummodo pretiis redimant primogenita hominum, et primogenita pecorum immundorum . Definivit sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint procreata;
Abbreviated transcription (Latin):
in actib apłoꝵ itarefert : Huom̃serant in¬
stantes unianimes orationi cũ mulieribus &
mariaquae fuit materiniũ & fratribus ipsius:
neonon & paulus apłs in eadẽ historiae uerita¬
tem pariuoce concordat. Ascendi aut̃ sec un¬
dũ reuelationẽ & neminẽ uidinisi perũ &iaco¬
bum fratrẽ dñi : & rursũ inalio loco Nũquid

Expanded text:
fert: Hi omnes erant instantes unanimes in oratione cum mulieribus et Maria matre Jesu, et fratribus ipsius . Necnon et Paulus Apostolus in eadem historiae veritate pari voce concordat: Ascendi autem secundum revelationem, et neminem vidi, nisi Petrum et Jacobum fratrem Domini . Et rursum in alio l
Abbreviated transcription (Latin):
dñe secundũ uerbum tuũ in pace . qui auiderunt
oculimei salut ar&uu. qui annã ꝑpha issi ma¬
gos stellã herodẽ angelos uiderat qui inquã mira¬
cula tantai cognouerat dĩ templũ sp̃s scĩ sedẽ dñi sui
matrẽ audebat attingere & certemana conser¬
uabat omnia haec uerba conferens in cordes uo
erat in quit lucas pater illius & mat̃ admirantes
suꝑ his quȩ dicebantur deeo. Lic& tuira inpu¬
dentia haec ingraecis codicib: falsata conten¬
das quae non solũ om̃s paene grexi & tractato¬
res in suis uoluminib: de relinquer Sed non¬
nulli quoq latini itautꝗ rȩcis hab& ad suꝑse¬
rint: nec neces seest nunode exempla Norum
uari& ate tractare : Cumomnꝰ & ueterts & nouȩ
scriptutȩ instrum̃ tum in latinũ sermonẽ ex in¬
& argumentatio suꝑflua & disputatio mpagis
curios a quã uera : Num quid non potuit scrip¬
tura dicere & accepit uxorẽ suam& non fuit au¬
sus amplius contingere eam sicuti dehamar

Expanded text:
 in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo erant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli quoque e Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint. Nec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermonem exinet argumentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : sicut de Thamar
Abbreviated transcription (Latin):
quas i dixerit ante quã oscula amplexusq misce¬
rent. Ante quãrem agerent nuptiarũ inuen¬
taest habens inutero. inuentdaũt anullo alio
nisi aios eph quisponse uterũ tumentẽ paene
iam licentia mastali &curiosis oculis dep̃hen¬
dit: non tam̃ sequitur ut priorib docuimur ex¬
empliseũ cũmasia conuenisse post partũ cu¬
uis conueniendi desideriũ utes conceptione
sub latũ est. Quod aũt in somnis đr̃ adioseph¬
gelus dñi Eaccepit uxorem suã nullũ deb&¬
inauere quasi ex eo quoduxor est appellata.¬

Expanded text:
Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque misceQuasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicgelus Domini, et accepit uxorem suam: quasi ex eo quod uxor est appellata
Abbreviated transcription (Latin):
arguam ante meritatis accusen : quasi siquis
dixerit ante quã in portu pranderem ad africã
nauigaui . non possit stare sententia nisiei inpor¬
tu quandoque prandendũ sit. Aut siuelim dicere:
paulus apostolus ante quã ad hispanias ꝑger&
romȩ inuincla con iectus est : Aut certe illudhel¬
uidius ante quã paenitentiã a ger& morte prae¬
uentus est statim aut paulo post uincula adhis¬
panias sit eundũ. aut heluidio paenitentia agen¬
da post mortem. cũ scriptura dicat. in inferno
aũt quis confitebi turtibi Ae non potius sic in¬
telle gendũ quod ante praepositio lic& sȩpe
tũ quae prius cogitabantur ostendat. Nec neces¬
sesit ut cogitata ficont cũ ideo aliud interuenest.
neeaquae cogitata sunt fierent. Igit᷑ cũ euan¬
gelistadicit prius quã conuenirent᷑ proximũ
nuptiarũ tempus ostendit : & in eoiam rem fuisse
ut quae prius sponsa fuerat eẽuxor inciper&.

Expanded text:
arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In inferno autem quis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe cea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant, cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet.
Abbreviated transcription (Latin):
que enĩ de non conuenturis eu an gelista di¬
xiss& prius quã conuenirent: qui anemode
non pransuro dicit ante quam prander&: Demn¬
de ec dño uxorem appellatã atq coniunctã. Audi¬
amusnunc quidscriptura pronunti&. exsurgens
inquit ios epha som nofecit sicut praeceperatei
angelus dñi. & accepit uxorem suã & non cogno¬
uit eã donec pepert filiũ. Curramꝵ ꝑsingula.
&impielatẽ isdem quib: ingressaest uestigiis ꝑse¬
quentes pugnantia inter sedixisse doceamus
despomnsatto confit&ur & statimuxorẽ uult eẽ
quã confessus est sponsa : rursum quã uxorẽ
nominat : Nonob aliud desponsatã nisi quandoqͥ
nupturã : & neparũ arbitremur Habe s inquit
des ponsatã non commendatã idest nec dũ uxo¬
rem nec dũ martali uinculo copulatã: In eo
uero qđ ait. Neq enĩ denonconuentuns euan¬
gelistadixiss&ł prius quã conuenirent: Quia
ne mode non pransuro dicat ante quam pran¬
dẽr&. Dolet̃ neanride amnescio imperitiae

Expanded text:
a dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepit uxorem suam, et non cognovit eam, donec peperit filium suum .et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vinculo copulatam. In eo vero quod ait, Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae
Abbreviated transcription (Latin):
non cognosco : Quid de in deiosephloquatur
ab sculta filiquid fecisti nobissic eccepatertuus
& egodolentes quaerebamuste : Non hic iuda eoꝵ
pleriq argumentantur non in ludentiũ uox est
eu ange listȩ patrem dicunt patrẽmari a confi¬
t&ur nonquo ut superius indicaui uereosepb
pater fuerit saluatoris. Sed quo ad famã ma¬
riae conseruandã patersit ab omnib: aestima¬
tuã qd enĩ neanatũ est despũ scõest. cogitabat
occulti dimittere eã . in tantũ suũ non es quic̃¬
ceptus fuerat confidebat : sediamsatis docendi
magis quã respondendistudio dispuitatũ est:
curios ephpater dñi curmaria appellatasit con¬
iux in quo & hoc breuiter continentur cũ fir

Expanded text:
non cognovi, quid de Joseph loquitur, non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut plerique argumentantur, non illudentium vox est. Evangelistae patrem Joseph dicunt: patrem Maria confitetur. Non quod ut superius indicavi vere pater Joseph fuerit Salvatoris; sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est , cogitabat occulte dimittere eam. 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et hoc breviter continetur, cur fr
Abbreviated transcription (Latin):
culam scriptũ eẽ non uirginẽ idest. ha alma
NoΝ b& hũ la. Aduersũ quos alioloco compe¬
tentius disserem Deniq excepto ioseph &eli¬
sabeh &i psam aria paucisq ad modũ siquos ab
his audisse possum aestimare om̃s ũ tmfiliũ
putabant ioseph Intantũ ut &iã euangelistȩ
opinionẽ uulgi ex primentes : qua euera historiȩ
lex est patremeũ dixerit saluatoris ut ibi &
uenit in spũ intemplum haud dubiũ quinsr¬
meon & cũ inducerent parentes puerũ it im
ut facerent de illo secundũ consueu dinẽ legis
e alibi serant pater illius & matera dmirantes
suꝑ his quae dicebantur deeo &rursus : & ibant
parentes eius ꝑ annũ in hierus alem insollem¬
nidiepaschȩ : Acde inde & compl&is diebus cum
reuerterentur remansitiħspuer inhieru¬
salem & non cognouerunt parentes eius
Ipsaquoq mass qua e ad gabrihelum respon¬
derat dicens. quomodo erit hoc quiauiro

Expanded text:
culam scriptum esse, non virginem, id est, AALMA, culam scriptum esse, non virginem, id est, AALMA, non BETHULA? Adversus quos in alio loco competentius disseremus. Denique excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, paucisque admodum, si quos ab his audisse possumus aestimare, omnes Jesum filium aestimabant Joseph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per annum in Jerusalem in solemni die Paschae . Ac deinde: Et completis diebus cum reverterentur, remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus . Ipsa quoque Maria quae ad Gabrielem responderat, dicens, Quomodo erit hoc, quia virum
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa eẽ desierit : Cum hanc eẽ scriptura e
diuinae consu&udinem nouerimus ut sponsas
appell&uxores sicut p̃sentibus deutero nomiiti
ad probatur Si quiginquit inuenerit uirginẽ
desponsatã uiro in cãpo &uim faciens dormient
ximisui &malio loco Siaũt fuerit adales cen¬
tula desponsatauiro & inuenerit eã homolnci¬
uitate & dormierit cũ ea : educetis utrũq adpor¬
tamciuitatis illius & lapidabuntur lapidib
&morientur. Adolescentula quidẽ qui a non
lus comiioueur quare desponsata & non potius
sine sponso siue ut scriptura appellatmarito
uirgo conceperit : sciat triplicem fuis serationẽ
Primo ut ꝑgenea logiã iosephcuius maria
cognataerat origoquoq mariae monstrar& :
secundo neiuxtalegem morsi quasi adultera
lapidar&ur apopulo tertio ad a egyptũ fugi¬
ens haber& solacium custodis potius quã manto
iuxta exemplũ sus annae sentiȩ omniũ con¬
demnas seł cũ hodiȩ toto credente i ammundo

Expanded text:
sponsa esse desierit: cum hanc esse Scripturae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormieritximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, quia non lus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam maritijuxta exemplum Susannae, sententiae omnium condemnassent, cum hodie, toto jam credente mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
uꝑrogatus a fratrib ut aduersus li¬
bellũ cuius dam helui du responderẽ
facere distuli : non quodifficile fuerit
butum litteris superiori adsertione conuin¬
cere sed neres pondendo dignus fier& quiuin¬
cer&ur. huc accedebat qͥd homoturbulentꝰ
&solus inuniuerso mundo sibi & laicus & sacer¬
signũ arbitratur accepta materia dispu¬
tandi amplius inciper& blasphemare & quasi
de sublimi loco in totũ orbẽ ferre sententiam.
cepa crebr scandalum fratrũ quia deius rabiẽ mo¬
uebantur iustiore fineces sarunt Iam adra dicor
infruetuose arboris euangelii secumis est amo¬
uenda & cum in fecunditate foliorũ tradenda
flammis ut discit aliquando reicere qui nũqua

Expanded text:
rogatus a fratribus, ut adversus libellum cujusdam Helvidii responderem, facere distuli: non quod difficile fuerit, imbutum litteris, super veri assertione convincere; sed ne respondendo dignus fieret, qui vinceretur. Huc accedebat quod homo turbulentus, et solus in universo mundo sibi et laicus et sacersignum arbitratur accepta materia disputandi, amplius inciperet blasphemare, et quasi de sublimi loco in totum orbem ferre sententiam: causae, ob scandalum fratrum, qui ad ejus rabiem movebantur, justiori fine cessarunt, jam ad radices infructuosae arboris Evangelii securis est admovenda , et cum infecunditate foliorum tradenda flammis, ut discat aliquando 206 reticere, qui numquam
Abbreviated transcription (Latin):
tum tempus sicut ipsedis seruit in eius ad sup¬
tione significat sae pe infinitũ ut est illud qd
euangelio ad apostolos. Ecceego in quit uobis¬
cumsum omnibus diebus usq ad consũmatio¬
nem saeculi Ego post consũm ationem seculi
solis iudicaturi sunt duodecim tribusisrhł dñi
consordio fraudabuntur : Paulus quoq apłs corin¬
eiomnẽ potestatẽ & uirtutẽ. Oport&enĩ illum
reguare domec ponat om̃s inimicossuios subpedi

Expanded text:
tum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, qEvangelio ad Apostolos, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Ergo post consummationem saeculi soliis judicaturi sunt duodecim tribus Israel , Domini consortio fraudabuntur? Paulus quoque apostolus Corinet omnem potestatem et virtutem. Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes ini
Abbreviated transcription (Latin):
remsuã & non cognouit ea donec peperit filiũ
& uocauit nom̃ eus illm : in quo primũ ad uer¬
sarius suꝑfluo labore desudat cognoscendi
uerbum ad cortũ magis quã ad scientiã eẽre¬
ferendũ quasi hoc quis quã negauerit &cas
ineptias quas redarguit aliquando prudeis
quis pcum potuerit suspic aride in de uult docere :
qđ donec siue us que ad uerbũ cercũtem¬
pus signific& quo compleio fiatid qđ usque ad
llud temporis quod prae scriptũ est. non fie¬
bat uelut in praesenti & non cognoscebat eam
donec peperit filiũ: appar& in quit cognitãee
scripturis exemplaquã plurima more anda¬
bat arũgla diũ intene brisuentilans & lingue
sonnũ ad confodienda suitantũ corporis mẽ¬
turis scis duplicit̃ intellegie deeo quidem
qđ scriptũ est cognoscebatꝰ. ad corcũ eẽ refe¬
rendũ ipsedis seruit nullo dubitante qui nad
scientiã sepere feratur ut ib remansit iñspuer
inhierus alẽ & non cognouerunt parentes ei:

Expanded text:
uam, et non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam eScripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui tantum corporis memturis sanctis, dupliciter intelligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, ut ibi: Remansit puer Jesus in Jerusalem, et non cognoverunt parentes ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
de homine dictum sit non negam deco quipas¬
fis est crucen qui postea sedere iub&ura dex¬
tris quidsibiuult hoc qđait Oporta enĩillũ rer¬
nare donecponã om̃s inimicos subpedib euis
dibus fueri nt romaredesista Camutiq tuoc

Expanded text:
de homine dictum non negamus, de eo qui passus est crucem, qui postea sedere jubetur a dextris. Quid sibi vult hoc quod ait: Oportet enim illum regnare donec ponat omnes inimicos sub pedibus ejus? dibus fuerint, regnare desistet? cum utique tunc
Abbreviated transcription (Latin):
cuius decem mensib: in habitatorfuit ab omini
concubitus suspicione tueatur. Ipse quoq ds
pater est in praecanđ ut matrom filii surtur¬
ginemostendat fuisse postpartũ quae fuit mat̃
ante quam nupta noncampor& horici deside¬
ramus eloquii non dia lecticorũ tendiculas&
aristotolis spin& a conquirim ipsa scripturarũ
uerba ponenda sunt Ipss quibus ad uersum
nos usus esł tostimonus reruincatur. ut intelle¬
xp̃i aũt generati o sicerat : Cumes sedes ponsa¬
tamater eius mariaiosephprius quã conueni¬

Expanded text:
cujus decem mensibus inhabitator fuit, ab omni concubitus suspicione tueatur. Ipse quoque Deus Pater est imprecandus, ut matrem Filii sui, virginem ostendat fuisse post partum, quae fuit mater antequam nupta. Non campum rhetorici desideramus eloquii, non Dialecticorum tendiculas, nec Aristotelis spineta conquirimus: ipsa Scripturarum verba ponenda sunt: ipsis quibus adversum nos usus est testimoniis, revincatur, ut intelliChristi autem generatio sic erat: Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph, priusquam conveni
Abbreviated transcription (Latin):
tribus frustra sanguis effusus est : loquatur apłs.
in prodest: Ille quidixerat. scio hominẽ in xp̃oante
annos quatuor decim siue in corpore nescio. siue
extra corpus nescio ds̃ scit. Raptũ usq ad tertiũ

Expanded text:
tribus, frustra sanguis effusus est. Loquitur Apostoltribus, frustra sanguis effusus est. Loquitur Apostolam, nihil mihi prodest. Ille qui dixerat: Scio hominem in Christo, ante annos quatuordecim sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit, ra
Abbreviated transcription (Latin):
genda sunt nomina : qui a hicdictũ est Nonef¬
ficiamur in anisueluacuae gloriae cupidi.
eos ad seramus plenegloriae cupidos quiglo¬
riã dĩ desiderant & laudem uirtute condignã.
& aspectus diuinius aliqui dostendentes unde
& inpleris que locis mrĩ maiestatem ꝓgloria
transtulerunt. Iam dudũ cupio in uerba prorũ¬
pere : sed teneor timore dicendi: Dioãtam̃ nec
tacebo passionẽ meã : passionẽ paene cõmunẽ
non dediuitiis non depotentia non de pulchs¬
tudine & corporũ uenustate : Haec enĩmani
feste intercarnis opera numerentur. Elemosi¬
nasioblaudem fiat. in anis est gloriae. Lon gaora¬
tio pallor exieiunio sequens: non mea sunt᷑ uerba
sed saluatoris in eu angelio ꝑtonantis. Ipsa quoq
castitas in matrimonio uiduitate uirginibus sae¬
peplausum quaerit humanũ. & quod dudum
timeo dicere sed dicendum est : martr riumipsum
sii deofiat ut admirationi& laudi habeamus a fra¬

Expanded text:
genda sunt nomina: quia hic dictum est: Non efgenda sunt nomina: quia hic dictum est: Non efficiamur inanis, vel vacuae gloriae cupidi: nos eos asseramus plenae gloriae esse cupidos, qui gloriam Dei desiderant, et laudem virtute condignam, et aspectum divinius aliquid ostendentem. Unde et in plerisque locis. Nostri majestatem pro gloria transtulerunt. Jam dudum cupio in verba prorumpere, sed teneor timore dicendi. Dicam tamen, nec tacebo passionem meam, passionem pene communem, non de divitiis, non de potentia, non de pulchritudine, et corporum venustate; haec enim manifeste inter carnis opera numerantur. Eleemosyna si ob laudem fiat, inanis est gloria: longa oratio, pallor ex jejunio sequens. Non mea sunt verba, sed Salvatoris in Evangelio pertonantis. Ipsa quoque castitas in matrimonio, in viduitate, in virginibus saepe plausum quaerit humanum: et quod dudum timeo dicere, sed dicendum est: martyrium ipsum, si ideo fiat ut admirationi et laudi habeamur a fra
Abbreviated transcription (Latin):
rentes. Ex quo intellegimus idẽ uerbũ nunc uir¬
tutem significare : numnc uitiũ : si ab hominib:
qua e rogloriã uitiumest. Siadõuirtus est. qui&
adueram nos gloriã cohortatur dicens. Cos
aut̃ qui me glorificant. glorificabo. Signifiocit¬
& aliudinscripturis diuinis gloria : Cumatigus¬
tius aliquid & diuinis hominũ sepbe obtutib
uis a est in tabernaculo gloriadñi &intem plo
qđ a salomone constructum est glorierat.¬
& in faciemorsiquandonesciebat qđ glori¬
ficatus estuultus eius. De quauultus gloria puto
& apłmdicere Nos aut̃ oms reuelata facieglo¬
riã dnĩ contemplantes in eandeimaginẽ trans¬
formamur agloria ingloriã : Sicut adispũ¬
Ripse saluator splendor gloriae e figura sub¬
stantia edĩ dictus est: uidit & stephanus gloriã
dĩ & INm̃ stantema dextriseius. Vt aut̃ dinos
nobis fingendorũ nominũ licentiã praesum a¬
mus rebus quippenouis ut aitquidã. nouo fin¬

Expanded text:
rentes. Ex quo intelligimus idem verbum, nunc virrentes. Ex quo intelligimus idem verbum, nunc virtutem significare, nunc vitium. Si ab hominibus quaero gloriam, vitium est: si a Deo, virtus est, qui et ad veram nos gloriam cohortatur, dicens: Eos autem qui me glorificant, glorificabo. Significat et aliud in Scripturis divinis gloria, cum augustius aliquid, et divinius hominum se praebet obtutibus. Visa est in tabernaculo gloria Domini, et in templo quod a Salomone constructum est, gloria erat , et in facie Moysi, quando nesciebat quod glorificatus esset vultus ejus , de qua vultus gloria, puto et Apostolum dicere: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, sicut a Dei spipse Salvator, splendor gloriae et figura substantiae Dei dictus est . Vidit et Stephanus gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris ejus . Ut autem et nos nobis fingendorum nominum licentiam praesumamus, rebus quippe novis ut ait quidam nova fin
Abbreviated transcription (Latin):
non uerborũ a& himologias sed scripturae sen¬
poremus : Nequaquã ꝑlegẽ sed ꝑ caritatẽ nobis
inuicem seruientes : non debemus descripturarũ
int̃p̃tatione contendere & dicere. circũcisio
melior est. non sed p̃putiũ. Contemnenda his
uanaest & umbratica & nullius ueritatis ful¬
taradicibus: Vnde euenit ut inuicẽnas can¬
tur inuidiȩ : Excludere enĩ ait uosuolunt.
ut illos aemulemini nontã uerita tẽ legis uolen¬
tes docere quã uincere: ne aũt pęnitus uerbũ
gloriae p̃termittamus in tactũ suas filo sophis
ineptias relinquentes: Descripturis aliqua re¬
tractemus : opinionem uulgi& laudẽ hominũ
fauore quaesitã gloriae nom̃ sonat : ubi dr̃:
Omã aut̃ faciunt᷑. ut ab hominib glorificentur
& alibi : quomod o potestiscredere. gloriã ab in¬
uicem quaerentes : porro in bonã partẽ in eo¬
demloco : & gloriã abeo quisolus est non quȩ¬

Expanded text:
non verborum etymologias, sed Scripturae sennon verborum etymologias, sed Scripturae sen obtemperemus, nequaquam per Legem, sed per charitatem nobis invicem servientes. Non debemus de Scripturarum interpretatione contendere et dicere: Circumcisio melior est: non, sed praeputium. Contemnenda histana est et umbratica, et nullis veritatis fixa radicibus. Unde evenit, ut invicem nascantur invidiae. Excludere enim, ait, vos volunt, ut illos aemulemini: non tam veritatem Legis volentes docere, quam vincere. Ne autem penitus verbum gloriae praetermittamus intactum, suas philosophis ineptias relinquentes, de 516 Scripturis aliqua retractemus. Opinionem vulgi, et laudem hominum favore quaesitam, gloriae nomen sonat, ubi dicitur: Omnia autem faciunt, ut ab hominibus glorificentur . Et alibi: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem quaerentes ? Porro in bonam partem in eodem loco: Et gloriam ab eo qui solus est, non quae
Abbreviated transcription (Latin):
lactantibus fomentauitiorum. Cruci fixit
talem xp̃icarnem qui non iuxta carnem his to¬
scripturas spiritaliter intellegere: quse stautẽ
quiuiuit sp̃u nisi absconditur homonr qui&
iuxta carnem interdim i sol& uiuere sacuris pua
uixerit. spuambulat. Cum in carne uoluerit abu¬
lare uiuens mortuus ẽ Virper fectus in xp̃o
semperuiuit in spũ spũi oboedi. num qũa uĩ utt
in carne : Contra quise totũ carnidederit &pas¬
hosmedii sunt quos nec spiritales possumus ap¬
pellare necarneos. sed qui lnter uirtutes exuitia
fluctuantes. Nunc ad meliora retrahunt & sp̃s
sunt nunc carnis lubrico supplantant᷑ & caros:
non efficiamur in anisgloriȩcupidi inuicẽ puo¬
cantes in uicẽ inuidentes : unũ uerbũ apud grȩcos
pres expressit quantas aũt habeat definitio¬
nes & significantias gloriae filosophorũ innu¬
merabiles libri& ciceronis duo uolumina quȩ
degloria scribit indiciosunt Uerumnos quia

Expanded text:
lactentibus fomenta vitiorum. Crucifixit Christi carnem, qui non juxta carnem histoScripturas spiritualiter intelligere. Quis est autem qui vivit spiritu, nisi absconditus homo noster, qui et juxta carnem interdum solet vivere? Sed cum spiritu vixerit, spiritu ambulat. Cum in carne voluerit ambulare, vivens mortuus est. Vir perfectus in Christo, semper vivit in spiritu: spiritui obedit, numquam vivit in carne. Et contra: Qui se totum carni dederit, et pashos medii sunt, quos nec spirituales possumus appellare, nec carneos; sed qui inter virtutes et vitia fluctuantes, nunc ad meliora retrahuntur, et spiritus sunt: nunc carnis lubrico supplantantur, et caro sunt. Non efficiamur inanis gloriae cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes. Unum verbum apud Graecos inus expressit. Quantas autem habeat definitiones, et significantias gloria, et philosophorum innumerabiles libri, et Ciceronis duo volumina, quae de gloria scripsit, inditio sunt. Verum nos quia
Abbreviated transcription (Latin):
deprauarant᷑ declina recupientes circũcisionẽ
prode fensione discipulis ꝑsuadebant quam
nunc apłs confidentiã incarne uocat quod sc̃ili
uolebant placere circũcisionẽ in ꝑsecutione
ꝓponerent Nam nec iudaei ꝑsequicos pote¬
einĩ quicir eũciduntur legem custodiunt seduo¬
luntuos cireũcidiut incarne ura glonientur prop¬
ter infirmitatẽ inquit carnis lex implori non po¬
test uinde &iuda ei praecepta magis honuinum
& doctrinas quam dimandata custodiunt neq
corpora lefacientes lagem in possibi lequi ppȩest
neque spiritalem qua non intellegunt: unde¬
ure carnis inuriaglorientur. eu iactitent suo
gentes magisterio circumosas : hoc aũt totusa¬
cunt utiudaeis placeant & expugnatȩ legis
iuidiai conquiescat. Mibi aut absitgloriari N
cifixus est &egomundo Solus potest incruce dñi
gloriari quitollit eam & sequitur saluatorem
quicruci fixit carnẽsuam cumuitis  concupis¬

Expanded text:
depravaverant declinare cupientes, circumcisionem depravaverant declinare cupientes, circumcisionem pro defensione discipulis persuadebant quam nunc Apostolus confidentiam in carne vocat, quod scilicvolebant placere, circumcisionem in persecutione proponerent. Nam nec Judaei persequi eos poteenim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt, sed volunt vos circumcidi, ut in carne vestra glorientur. Propter infirmitatem, inquit, carnis, Lex impleri non potest. Unde et Judaei praecepta magis hominum et doctrinas, quam Dei mandata custodiunt, neque corporalem facientes Legem, impossibile quippe est: neque spiritualem, quam non intelligunt. Undevestrae carnis injuria glorientur, et jactitent suo Gentes magisterio circumcisas. Hoc autem totum faciunt, ut Judaeis placeant, et expugnatae Legis invidia conquiescat. Mihi autem absit gloriari, ncifixus est, et ego mundo. Solus potest in cruce Christi gloriari, qui tollit eam, et sequitur Salvatorem, qui crucifixit carnem suam cum vitiis et concupis
Abbreviated transcription (Latin):
agger ut ad hanc similitu dinẽ in manuquo que
pauli factũ dĩsciamus eẽ sermonẽ : Crandes¬
paulus litteras non solum tunc adgalathas
sod eliã hodie scribit adcunctos & quãuis par¬
ui sint apices quib: eiusepłȩ conscribunt᷑.
tam̃ magnȩ sunt litterȩ quia in litteris mag̾
cis xp̃i ꝑsequutionẽ patiantur: Superius osten¬
dit ex quolo eo sua subscripserit manu : nunc quid
scripserit replicat Gaius caesar & octauianꝰ
augustus &trberius succes sor augusti. leges
promulgauerant utiud a ei qui erant in totoromani
imperii orbe disꝑsi proprioritu uiuerent &̃ pa¬
truisceremoniis deseruirent: Quicũq igiturcir¬
cũ cisuserat lic& in xp̃m creder& quasi iudacus
habebatur agentibus. Quiuero absquecirtum¬
cisione senon eeiudaeũ preputiũ prȩferebat
ꝑsecut ionibus tãgentiliũ quã uidȩorũ fiebat ob¬
noxius Hasigitur ꝑsecutiones hiquigalathas

Expanded text:
Aggaei: ut ad hanc similitudinem in manu quoque Aggaei: ut ad hanc similitudinem in manu quoque Pauli factum Dei sciamus esse sermonem. Paulus litteras non solum tunc ad Galatas, sed etiam hodie scribit ad cunctos, et quamvis parvi sint apices quibus ejus Epistolae conscribuntur, tamen magnae sunt litterae, quia in litteris magnuChristi persecutionem non patiantur. Superius ostendit ex quo loco sua subscripserit manu: nunc quid scripserit, replicat. Caius Caesar, et Octavianus Augustus, et Tiberius successor Augusti, leges promulgaverant, ut Judaei qui erant in toto Romani imperii orbe dispersi, proprio ritu viverent, et patriis caeremoniis deservirent. Quicumque 531 igitur circumcisus erat, licet in Christum crederet, quasi Judaeus habebatur a Gentibus. Qui vero absque circumcisione se non esse Judaeum praeputio praeferebat, persecutionibus tam Gentilium, quam Judaeorum, fiebat obnoxius. Has igitur persecutiones hi qui Galatas
Abbreviated transcription (Latin):
qnat hema maranat ha& c&era. Propter
hocigiruruolens omnẽ occasionẽ auferre
doctoribus qui& galathas aueritate euan¬
gelii deprauarant : finẽ epłemanus suae ad¬
nor atione copleuit dieens Vidercquali¬
bus litteris scripsi uobis Non quod grandea
sed quodsuaemanus essenteis nota uestia
utdumlterarum apicesre cognoscunt
ipsum seputarent uidere quiscripserat. In hoc
locouir ad prime nr̃is cemporib: eruditus miror
quomodo remridiculã loquutus sit paulus
in quit hebreus erit & graecas litteras nesciebat
St quua nesessitas expesebat ut manusua epłam
quosthas indicia caritatis ostendens qđ propter
illos id quoq qđ non potereo facere conaresur
Srandibus ergo paulus litterisscripsit epłam :
qui a sensus erat grandis in littors & spũ diuiui
aut̃ ad posuit meamanu opera ln tellegamus in
manib: quã obi ausamerebro & inproph&is
dr sermođi qui factus est manu hieremtȩ sue

Expanded text:
a sit, maranatha, et caetera. Propter hoc igitur volens omnem occasionem falsis auferre doctoribus, qui es Galatas a veritate Evangelii depravarant, finem epistolae manus suae annotatione complevit, dicens: Videte qualibus litteris scripsi vobis; non quod grandes t πηλίκοις, sed quod suae manus essent eis nota vestigia, ut dum litterarum apices recognoscunt, ipsum se putarent videre, qui scripserat. In hoc loco vir apprime nostris temporibus eruditus, miror quomodo rem ridiculam locutus sit. Paulus, inquit, Hebraeus erat, et Graecas litteras nesciebat. Et quia necessitas expetebat, ut manu sua epist in hoc suae ad Galatas indicia charitatis ostendens, quod propter illos id quoque quod non poterat, facere conaretur. Grandibus ergo Paulus litteris scripsit epistolam, quia sensus erat grandis in litteris, et spiritu Dautem apposuit, mea manu, opera intelligamus in manibus. Quam ob causam crebro et in prophetis Domini qui factus est in manu Jeremiae, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ud messis est tempus. sic & in p̃sentiuita sementis
est opera quae nunc uelinspũ uelin carnem &unt᷑¬
Messis uero operũ futurorum iudiciũ & ꝓqua¬
litate uel diuersitate sementis diuersanos fa¬
cere messuras : Cente simũ sex agesimũ atrice¬
simũ fructũ quã seg&cem ne mõpotest mesere
deficiens: Quienĩ ꝑse uerauerit usque infinem
aut̃ ut peccatores cotidie in malis operib: auge¬
antur nos in bonoopere lassemus: Ergodum
tempus habemus operemurbonũ a dom̃s maxi¬
mea ut̃ addomesticos fidei. Tempus sementis ut
diximus tempus est praesers &uitaquam curi imꝰ
In hac lic& nobis quoduolumus seminare cumistauita
uianserit operanditempus aufer&ur. uinde&
qusindonullus poteritoperari Ortis est nobis
enfenio sol uerus & omigregate sunt bestise

Expanded text:
ud messis est tempus, sic et in praesenti vita sementis ud messis est tempus, sic et in praesenti vita sementis est opera quae vel in messem vero futurum judicium, et pro qualitate vel diversitate sementis, etc. diversas nos facere mensuras, centesimum, sexagesimum, et tricesimum fructum: quam segetem nemo potest metere deficiens. Qui enim perseveraverit usque in finem, ut cum peccatores quotidie in malis operibantur, nos in bono opere lassemur? Ergo, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Tempus sementis, ut diximus, tempus est praesens, et vita quam currimus. In hac licet nobis quod volumus seminare; cum ista vita transierit, operandi tempus aufertur. Unde etquando jam nullus poterit operari Ortus est nobis Dei sermo, sol verus, et congregatae sunt bestiae
Abbreviated transcription (Latin):
manducent siue dormiant. in nomine tam̃ dñi
omã cũ rationefaciant : Non in carneseminare
qui dĩ primum sententiã sequantur cũ ratione
facientes : crescite & multiplicamini & repl&e
terram non in carne sed inspũ seminare Syllo¬
gis musitaque eius futilis &caducus sofismate
primũ decepit audientem: c&erum diligenter
inspectiis facile soluitur Neque enĩ possumus
dicere abrahã isaac &ia cob& alios scos uiros qui
mine pullulasse: Illud &ic̃pariter obseruandũ¬
I quođ seminat in carne. cumadditam̃to suaecar¬
nisponitur: Qui aũt seminat inspũ. non dicitur
inspũsuo. sed simpliciter in spũ Qui enĩ bon a semi¬
nat : non in suo cõpiã sed in dispũ seminat. de quo&
uitamest messurus a dernã. Bonũ aut facientes
non deficiamus. tempore eni suomeemus non de¬
ficientes. Cohortatur eos ad studium ꝑseuerantie
quii hacuita merc edem boni operis expectant
Nescientes qui a sicut insemine aliud sationis ali¬

Expanded text:
manducent, sive dormiant, in nomine tamen Domini manducent, sive dormiant, in nomine tamen Domini omnia cum ratione perficiant, non in carne seminare,qui Dei primam sententiam sequantur cum ratione facientes: Crescite et multiplicamini, et replete terram , non in carne, sed in spiritu seminare. Syllogismus itaque ejus futilis et caducus, sophismate primum decipit audientem. Caeterum diligenter inspectus, facile solvitur: Neque enim possumus dicere, Abraham, Isaac et Jacob, et alios sanctos viros, qui mine pullulasse, illud pariter observandum, quod qui seminat in carne, cum additamento suae carnis ponitur: qui autem seminat in spiritu, non dicitur in spiritu suo, sed simpliciter in spiritu. Qui enim bona seminat, non in suo quippiam, sed in Dei spiritu seminat, de quo et vitam est messurus aeternam. Bonum autem facientes, non deficiamus: tempore enim suo metemus, non deficientes. Cohortqui in hac vita mercedem boni operis exspectant: nescientes quia sicut in semine aliud sationis, ali
Abbreviated transcription (Latin):
tere sempiternã homo fortas seeẽ desist&
Cas sianus quiputatiuã xp̃i earnẽ introducens.
Omnem coniunctionẽ masculiad feminã inmun¬
damarbi tratur : en cratitarũ uela corrimus
heresi arcͥes taliaduer sũ nos subocasione p̃sen¬
tis testimoniiusus est arguniento. Siquissemi¬
nat in carne decarne & maexcorruptionẽ : in
carneaut̃ seminat. quimulieri iungitur. Ergo
& his quiuxore utitur &seminat incarnecius :
decarnem& & corruptionẽ Respondebi tus ci
primũ non dixissepaulũ qui seminat in carne
sed in carnesut Nemo aũt secũ ipse concũbit.
eunsua carne seminat. Deinde ut obseruationẽ
hanc quã ad notauimꝰ in carnesua. ex abundanti
ei concedamus : addendũ esteos quoq: qui come¬
dint &bibant & dormiant & aliquid faciant
obrefrigerium corporis. iuxtcillũ seminare in
carne & deeam &ere corruptionem: Quod siad
hoc confugerit. ut dicat eos quisi uebibant siue

Expanded text:
tere sempiternam, homo fortasse esse desistit. tere sempiternam, homo fortasse esse desistit. Cassianus, qui putativam Christi carnem introducens, omnem conjunctionem masculi ad feminam immundam arbitratur, Encratitarum vel acerrimus haeresiarches, tali adversum nos sub occasione praesentis testimonii usus est argumento: Si quis seminat in carne, de carne metet corruptionem: in carne autem seminat, qui mulieri jungitur: ergo et is qui uxore utitur, et seminat in carne ejus, de carne metet corruptionem. Respondebitur ei, primum non dixisse Paulum, qui seminat in carne; sed, in carne sua. Nemo autem secum ipse concumbit, et in sua carne seminat. Deinde ut observationem hanc quam annotavimus, in carne sua, ex abundanti ei concedamus, addendum est eos quoque, qui comedant et bibant, et dormiant et aliquid faciant ob refrigerium corporis, juxta illum seminare in carne, et de ea metere corruptionem. Quod si ad hoc confugerit, ut dicat eos qui, sive bibant, sive
Abbreviated transcription (Latin):
test ut cumq: placare dm̃ non potest fallere
esimulcohortatus. adid quod p̃ceptum est
ex hibendũ. Semen nominans nẽ put& ꝑditũ
quod multiplicato foenore recepturus est
Adcorinthios quoq rationẽ dati & accepti similo
docuit exemplo Qui parce seminat parce&
me& & qui seminat inbenedictione. inbe¬
nedictione& m&& Vnusquis que sicut propo¬
situm habe incorde non extristitia aut ex¬
neces sitate. Hilaremenĩ dutorẽ diligit ds
Qm̃ qui seminat in carnesua. decarnem&
me& uitt̃ a&ernam Ome qđ loquimur agi¬
mus cogitamus in duobus seminacuragris
carne & spũ Sibon a s unt quaedemanu ore
fructibus redundabunt. Simala aba grocar¬
nis excepta corruptionis nõbis segetem pullula¬
bunt: Aliter. Quilegem carnaliter intellegit
repromisfiones quoq carnales & quae inpssenti
scło corrumpuntur ex peccat Quiaut sp̃ita¬
& cum superioribus copulandus qđ homouocat᷑
inspũ seminans. qui quando coeperit uitãme

Expanded text:
test utcumque placare, Deum non potest fallere. test utcumque placare, Deum non potest fallere. Et simul cohortatur ad id quod praeceptum est exhibendum, semen nominans, ne putet perditum, quod multiplicato fenore recepturus est. Ad Corinthios quoque rationem dati et accepti, simili docuit exemplo: Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictione, de benedictione et metet. Unusquique sicut propositum habet in corde, non ex tristitia, aut necessitate: hilarem enim datorem diligit Deus . Quoniam qui seminat in carne sua, de carne et vitam aeternam. Omne quod loquimur, agimus, cogitamus, in duobus seminatur agris, carne et spiritu. Si bona sunt, quae de manu, ore, aeternae fructibus redundabunt. Si mala, ab agro carnis excepta, corruptionis nobis segetem pullulabunt. Arepromissiones quoque carnales, et quae in praesenti saeculo corrumpuntur, exspectat. Qui autem spiritaet cum superioribus copulandus, quod homo vocatur in spiritu seminans,