comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dium. Precepit enim dñs moysi ut post
ordinationem a aron ⁊ filioꝵ eius rursus
tribus leui ad diuini cultus ministeria
ardinaretur.⁊ consecraretur dño serui¬
di. ipsiq gestarent archam ⁊ cabernacłm
zomnia uasa eius ⁊ incircuitu tarb̾naculi
ipsi castra constituerent. ⁊ intr̃asportando
cabernaculo ipsi deponerent. rursus ipsi
componerent. Auiginti autem annis:
supra iussi sunt seruire in tab̾nacło quã
regłam sc̃i patres etiã in nouo testamentõ
constituerunt. qm̃ hec etas ad pactanda
onera robusta ⁊ quod illi ordini ã moyse
institutum ÷. Quod etiam in nouo testas¬
to rep̃sentatur. cum diaconib sup̃ situstei
humerum stola ponitur ⁊ casula in diebus
ieiunũ suꝑ eundem humerum complicat᷑
qr quicquid laboris ⁊ sustinentie in hac uns
toleramus tamquam in sinistra portamus.
douec in dertra hoc ÷ in et̾nitate requiem
habeamus. Hic ordo in nouo testamerto

Expanded text:
dium. Praecepit enim Deus Moysi ut post dium. Praecepit enim Deus Moysi ut post ordinationem Aaron et filiorum ejus, rursus tribus Levi ad divini cultus ministeria ordinaretur, et consecraretur Domino, et serviDei, ipsique gestarent arcam, et tabernaculum, et omnia vasa ejus, et in circuitu tabernaculi ipsi castra construerent, et transportando tabernaculum ipsi deponerent, rursus ipsi componerent. A viginti autem annis et supra, jussi sunt servire in tabernaculo, quam regulam sancti Patres et in Novo Testamento constituerunt: quoniam haec aetas ad portanda onera robusta est, quod illi ordini a Moyse institutum est, quod etiam in Novo Testamento repraesentatur, cum diaconis super sinistrum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii super eumdem humerum complicatur. Quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleramus, tanquam in sinistra portamus, donec in dextra, id est in aeternitate requiem habeamus. Hic ordo in Novo Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
obseruent continentie. sicut seriptum̃ :.
Mundamini qui fertis uasa dñi. Bñ in
templo dm̃ oblationes suscipiunt appłis.
Adistoꝵ etiam ꝓuisionem ꝑtinet tantum
de oblationib ponere in altari quantum
sufficere possit popło di. Similit ipsi corpo¬
rales pallas. ⁊ substratoria lauare.⁊ aquam
in baptismum uergere debent. urceum qͦq
⁊ aquemauilem ⁊ manutergium ceuere
tare manib aquam p̃bere. Hi cum ordinan¬
cur sicut sacerdoces ⁊ leuite manus inpositio¬
nem non accipiunt. s tancum calicem uacuũ
⁊ patenam uacuam de manu ep̃i. de manu u̾
archidiacom urceolum cum aquamanile
sacerdos ⁊ leuita tractaturi diuina sacra¬
menta. Hoc officio usus ÷ dñs qñ facta
cena cum discipłis. lintheo se p̃cixit. ⁊
mitteus aquam in pelium pedes discipłoruta
sine aliquo senarũ misterio. in quo ꝓpt̃ ꝑfec¬
tionem sui sig̃tat᷑ oꝑm ꝑfectio. Hic ordo
inuet̃i eȩstamento a tribu leui habet exor¬

Expanded text:
observent continentiae, sicut scriptum est: observent continentiae, sicut scriptum est: Mundamini qui fertis vasa Domini . Hi in templo Domini oblationes suscipiunt a populis. Ad istorum provisionem pertinet tantum de oblationibus ponere in altari, quantum sufficere possit populo Dei. Similiter ipsi corporales pallas et substratoria lavare, et aquam in baptisterium vergere debent; urceum quoque et aquam, manile et manutergium teneretare aquam praebere. Hi cum ordinantur sicut sacerdotes et levitae manus impositionem non accipiunt, sed tantum calicem vacuum et patenam vacuam de manu episcopi. De manu vero archidiaconi urceolum cum aqua manilesacerdos et levita tractaturi divina sacramenta. Hoc officio usus est Dominus, quando facta coena cum discipulis linteo se praecinxit, et mittens aquam in pelvim pedes discipulorum sine aliquo senarii mysterio, in quo propter perfectionem sui significatur operum perfectio. Hic ordo in Veteri Testamento a tribu Levi habuit exor
Abbreviated transcription (Latin):
naria mancipari. Accipiunt ⁊ urceolum ua¬
cuum. adinfundendum uinum incalicem
quo consecrandus ÷ sanguis xp̃i. ubi fit cõ¬
memoratio sanguinis de xp̃i lat̾e ꝓfluentis
yaque inde ꝓcedentis. que duo iõ in calice
cõmiscentur. qi xp̃i sanguine sumus redemp¬
ti. ⁊ aqua baptismatis a peccatis abluti.
Hoc officium se hr̃e dñs i euangłio testat᷑
dicens. Ego sum lux mundi.q. s. in.n. a.¬
i .t.s.h. l.u. de subdiaconix
Quinto loco ordo ÷ subdiaconoꝵ. qui apua̾
grecos ypodiaconi uocantur. Isti sunt qui
in hesdra nathanei id⁊ in humilitate dño
seruientes appellantur exquoꝵ ordine fu¬
it ille nathanael qui in euangłio saluatorẽ
confiteri. ⁊abipso meruit collaudari. dicen¬
te dño. E cce uere iscłita in quo dolus ñ÷.
Isti subseruiunt leuitis ⁊ uasa corꝑis ⁊ san¬
guinis x ipsis ad altaria offerunt ⁊ iterũ
referunt: De quib quidem patrib placu¬
it. ut qui sacra misteria contrectant legẽ

Expanded text:
naria mancipari. Accipiunt et urceolum vanaria mancipari. Accipiunt et urceolum vacuum ad infundendum vinum in calicem, quo consecrandus est sanguis Christi, ut sit commemoratio sanguinis de Christi latere profluentis, et aquae inde procedentis. Quae duo ideo in calice commiscentur, quia Christi sanguine sumus redempti, et aqua baptismatis a peccatis abluti. Hoc officium se habere Dominus in Evangelio testatur, dicens: Ego sum lux mundi qui  CAP. X. De subdiaconis. Quinto loco est ordo subdiaconorum qui apud Graecos ὑπο διάκονοι vocantur. Isti sunt qui in Esdra Nathanei, id est in humilitate Domino servientes appellantur, ex quorum ordine fuit ille Nathanael, qui in Evangelio Salvatorem confiteri, et ab ipso meruit collaudari, dicente Domino: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Isti subserviunt levitis, et vasa corporis et sanguinis Christi ipsis ad altare deferunt, et iterum referunt. De quibus quidem Patribus placuit, ut qui sacra mysteria contrectant, legem
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc officio usus ÷ dñs qũ saliua sua retigit
aures ⁊ linguam sõrdi ⁊ muti. dicens
effeta. quod ⁊ ad aꝑire. hoc exemplo nos
docens spirituaht̃ apire debere aures
precordioꝵ hominum adͥ intelligendum.
⁊ora ad confitendum. ut expulso demone
sp̃s sc̃s uas suum recipiat. Similit oficiũ
exibuit: qñ de maria magdalene.ui.
demonia eiecit. de acolit¬
Qarto succedunt accoliti. Qui latine
dicuntur ceroferarũ. qr accensos cereos
deferunt dum legitur euangłm uł dum offer¬
tur sacrificium. Non ut tenebras huiꝰ aeris
illuminent. s obhoc ut sicut uisibile lumen
manib gestant. ita oꝑa lucis ꝓximis ostendãt.
ynore lucis errantib uiam in tenebris. pal¬
pantib ducatum p̃beant. Hii cum ordinan¬
tur postquam edocti fuerunit ab ep̃o qualit̃
in officio suo agere debeant. accipiunt ab
archidiacono ceroferarium .i. candelabrum
cum cereo. ut sciant se ad accendenda lumi¬

Expanded text:
Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiritus sanctus vas suum recipiat. Similiter hoc officium exhibuit, quando de Maria Magdalena septem daemonia ejecit . Co succedunt acolythi, qui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dum legitur evangelium, vel dum offertur sacrificium. Non ut tenebras hujusmodi aeris illuminent, sed ob hoc ut sicut visibile lumen manibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis, errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hi cum ordinantur postquam edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, accipiunt ab archidiacono ceroferarium, id est candelabrum cum cereo, ut sciant se ad accedenda lumi
Abbreviated transcription (Latin):
betote potestatem imponendi manus suꝑ euer¬
guminos siue cahiecuminos. Ex orciste in
ordine ⁊ ministerio eccłie constituti sunt.
scm officia que intemplo salomonis erant
disposita. queq posteris sunt ab hesdra dis¬
ꝑtita. Leguntur enim subhesdra fuisse acto¬
res templi filiĩ seruorum salomonis qui actũ
templi tocius subcura sua hab̾ent. aut sacͥs
oblationib deseruirent. Q cum fuissent
ex ordine ⁊ ministerio templi. longe tam̃
fuerunt ab officio altaris dĩ. Neq enim
psalmistis .i. cantorib. nec hostiariis. nec
sacroꝵ sętius. atting̾e licebat ad munera
altaris nͥ tantumm᷑ leuitis. Quasi gͦ actores
quidam spiritales templi di exorciste sunt
inpopło di qui de substantia dñi sui sibi
in donis spiritalib tradita in spirit alibus
edificiis dilapsa restituant. ⁊ reparent dissi¬
pata. Ex orcistas significat apłs cũ dicit.
Nuinqͥd om̃s donationes hñt sanationum:

Expanded text:
betote potestatem imponendi manus super enerbetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum?
Abbreviated transcription (Latin):
sionem ꝓuocant. Uox lectoris aurib ⁊ cor¬
di consulere debet. non ocłis. ne motu uł
gestu indisciplinato spectoͣres magis ex seipso
faciat quam auditores. eque effractum ⁊ femi¬
neum: quam agrestem zrusticum sonum
deuitans. Lectores olim precores uł ꝓclamato¬
res uocabantur: quia inpopło uocem faciunt.
distincte ad intelligendum legit. S piritus
dñi suꝑme euanglizare pauꝑib misit me.
Sercio loco sequitur ordo exorcistarum qui
suꝑ cathecuminos faciunt sacramentum
aꝑtionis ⁊ hñt spũale imꝑium suꝑ spiritus
inmundos. ut eos decorꝑib: obsessis eiciant.
Oebet autem hr̃e sp̃m mundum. qui spiritib
imunddis imꝑat. ut uita ab officio non disor¬
det. ⁊ malignum quem ꝑacceptum officium
expellit de corꝑe alieno: ꝑmunditiã uite
expellat de corde suo. Hii cum ordinantur.
accipiunt de manu ep̃i librum exorcismoꝵ.
⁊ dr̃ eis. Accipite ⁊ mnemorie comendate.⁊ ha¬

Expanded text:
sionem provocant. Vox lectoris auribus et corsionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim olim praecones vel proclamatores vocabantur, quia in populo vocem faciuns distincte ad intelDomini super me evangelizare pauperibus misit me . xorcistis: Tertio loco sequitur ordo exorcistarum, qui super catechumenos faciunt sacramentum apertionis, et habent spirituale imperium super spiritus immundos, ut eos de corporibus obsessis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et ha
Abbreviated transcription (Latin):
Sed̾s gradus ⁊ lectoꝵ qui formam ⁊initiũ
appħ̃is accepit. Sunt eium lectores qui
uerbum dĩ annuntiant. quib dr̃ clama
ne cesses. quasi tuba exalta uocem tuam.
Hñ cum ordinantur. pͥmum de uita ipsoꝵ¬
fide ⁊ ingenio ep̃c ad popłm uerbum facit.
Accipite ⁊ estote u̾bi di relatores. babituri
si fidelit̃ ⁊ utilit̃ impleueritis officium: partẽ
cum his qui u̾bum di ministrauerunt. Ex hiuc
zapłicas lectiones recitandi. Hũ quidẽ qui
adhunc gͣdum ꝓmouentur lit̃arum scientia
debent eẽ instructi ut eorum que legunt sensum
intelligant. in ꝓnuntiatione uim accentum
agnoscant. distincte legant: ne confusione
ꝓnuntiationes intellectum auditorib tollant.
Consid̾ent quid sit ĩ dicatiue legendum. qͥã
subinterrogatione ꝓnuntiandum. uͥ sit in
orõne distinctio. uł media distinctio facien¬
da. qr ⁊ hec male seruata: intellectum ꝑtͣ¬
bant. ⁊ gramaticoꝵ tipum gerentes ad irri¬

Expanded text:
Secundus gradus est lectorum, qui formam et initium Secundus gradus est lectorum, qui formam et initium a prophetis accepit. Sunt enim lectores qui Verbum Dei annuntiant, quibus dicitur: Clama ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Hi cum ordinantur primum de vita ipsofide, et ingenio, episcopus ad populum Verbum facit; Accipite et estote Verbi Dei relatores, habituri si fideliter et utiliter impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc icas et apostolicas lectiones recitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irri
Abbreviated transcription (Latin):
distributa sunt. que dñs iłic xp̃c eiusdem
sp̃c plenitudinem habens omnia insemetip
cuius ipsius spiritus participationẽ concessit.
gradus spiritalis officũ pͥmus ÷ eoꝵ qui
hostiarũ dicunt᷑. qui inuet̃i cestimento
olim ianitores uocabantur. Ad officium
hostiari ꝑtinent claues eccłie ut claudat
⁊aꝑiat horis competentib templum dĩ.
⁊ omnia que sunt intus extͣq custodiat
fideles recipiat. excommunicatos ⁊ infideles
excipiat. Hostiarius cum ordinatur postꝗuã
ab archidiacono ustructus fuerit qualiter
in domo di debeat conuersari: ad suggestio¬
nem archidiaconi tradit ei ep̃c claues eccłiȩ
de altario dicens ei sic age quasi redditurus
do rõnem ꝓhis reb que istis clauib reclu diui¬
tur. Hoc officium dñs insua ꝑsona suscepit
qñ flagello de funicłis facto uendentes ⁊ em̃¬
tes in templo eiecit. Ipse quippe hostiarius
dicit ego sum hostium. ꝑͥ me si quis introi
et. de leccorib

Expanded text:
distributdistributs plenitudinem habens, omnia in semetipcui ipsius spiritus participationem concessit. r hos septem gradus spiritualis officii primus est eorum qui ostiarii dicuntur, qui in Veteri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejiciat. Ostiarius cum ordinatur postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves Ecclesiae de altario dicens ei: Sic age quasi redditurus Deo rationem pro his rebus quae his clavibus recluduntur. Hoc officium Dominus in sua persona suscepit, quando flagello de funiculis facto vendentes et ementes de templo eiecit. Ipse namque hostiarium ficat, cum dicit: Ego sum hostium. Per me si quis introiI. De lectoribus.
Abbreviated transcription (Latin):
suecessor unde ⁊ ipsum sp̃alit̃ apłicum sc̃a
eccłia nominare consuieuit. Cui uice pet̾
principis apłoꝵ p̃sidenti om̃is eccłiasticus or¬
do obtemꝑare debet. qui solus p̾rogatua
dignitatis claues ht̃ ligandi om̃ia ⁊ soluendi
suꝑ terram. Isti gͦ ordines sacri diuersis locis
ꝑorbem terrarum quacumq scẽ ȩccłiȩ corpus
diffusum ÷ disponuntur non solum uoluntaria
ordinatione sp̃alium patrum. s exipso qͦ
gentilitaris usi conuenienti rõne assumpta.
In illis siquidem ciuitatib ubi olim gentiles
flamines suos constituere consueuerant.
ibi nunc ep̃i sunt ordinati. ubi uͦ archiflami.¬
nes dispositi fuerant: archi ep̃i successerũt.
Lege librum clementis. illic inuenies qͦm
beatus petrus ꝑ diuersa orbis terrar um
loca principes eccłiarum disponi instituit.
Septem gͦ spiritalium officioꝵ gradus
ꝓuide in scã eccłia. scd̾m septiformem grãm

Expanded text:
successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta successor, unde et ipsum specialiter apostolicum sancta Ecclesia nominare cousuevit. Cuipraesidenti, omnis ecclesiasticus ordo obtemperare debet, qui solus praerogativa dignitatis claves habet ligandi omnia et solvendi super terram. Isti ergo ordines sacri diversis locis per orbem terrarum quacunque sanctae Ecclesiae corpus diffusum est disponuntur: non solum voluntaria ordinatione spiritualium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi instituit. Septem ergo spiritualium officiorum gradus proinde in sancta Ecclesia secundum septiformem gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
Sequuntur deind̾e septem gradicum ꝓmotio¬
nes inquib ꝑ sp̃alem potestatem altius semꝑ
ad sacra tractanda conscendit. Primus gͣdus
ẽ hostiarioꝵ. scds lectoꝵ. tercius exorcistaꝵ
quartus acolitoꝵ. quintus subdiaconorum. sextus
diaconoꝵ. septimus sacerdotum. Hic gradus
dispares ineod̾em ordine ht̃ dignitates. Ham
post sacerdotes altiores sunt principes sacer
ep̃i.⁊ supͣ illos qui dicuntur primates. supͣ
quos quidam patriarchas constituere uolt̃.
alii eosdem pͥmates ⁊ patriarchas dicunt.
Hostñ quattuor tantum ex antiquo eccłie
usu patriarchas nominatos inuenimus. id÷
sis dictus ÷ nisi forte scđ̾m ꝓprietatem liu¬
guarum idem ipsi alibi patriarche. alibi
primates appellati sint. Post hos omnes
sequitur summus pontifex quem papam
id÷ patrem patrum consuetudo eccliastica
nomin are instituit. Hic ⁊ principalis ⁊
maximus sedis apłice in eccłia romana

Expanded text:
Sequuntur deinde septem graduum promotioSequuntur deinde septem graduum promotiones, in quibus per spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdepiscopi; et supra illos qui dicuntur primates, supra quos quidam patriarchas constituere volunt; alii eosdem primates et patriarchas dicunt. Nos tamen quatuor tantum ex antiquo Ecclesiae usu patriarchas nominatos invenimus. Primsis dictus est, nisi forte secundum proprietatem linguarum iidem ipsi alibi patriarchae; alibi primates appellati sint. Post hos omnes sequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aquilam inactib apłoꝵ primum fecisse
legimus. Paulum quoq apłm ⁊ quosdam
discipłoꝵ xp̃i qui in huiusmodi cultu imitan¬
di extitert᷑. scł ut hoc signo uicia in corde
zoꝑe pullulantia p̃cidenda doceantur.
ꝓsigno accipiendam penitentie quem admo¬
dum in ordine monachoꝵquib ⁊ cet̃i ordines
nec sp̃ualis dignitatis in eccłia curam susciꝑe
donet adclerũ assumantur. ꝓpt̃ea qđ in illis
÷ sacri signacłi ad indulgentiam ÷ ñ  pote¬
state plationis in popło di Sne iuipso qͦꝙ
Ihabitu:
penitentie quo se spoitee ꝓpt̃ dm̃ sequestra¬
uerunt sacrosc̃am corꝑis ⁊ sanguinis xp̃i
cõmumonem uł hr̃e non possint uł extra
adimpedinentum quietis sue requirere
in popło di s ad celebrandam intrinsecus cõ¬
mumionem sacramenti dłi. Quod tũ apͥnci¬
pio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe
na ẽ qua inpartem ministerũ sacri consignat᷑.

Expanded text:
et Aquilam in Actibus apostolorum primum fecisse et Aquilam in Actibus apostolorum primum fecisse legimus. Paulum quoque apostolum et quosdam discipulorum Christi qui in hujusmodi cultu imitandi exstiterunt, scilicet ut hoc signo vitia in corde et opere pullulantia praecidenda doceantur. pro signo accipiendam poenitentiae, quemadmodum in ordine monachorum, quibus et caeteri ordines nec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu oenitentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sacrosanctam corporis et sanguinis Christi communionem vel habere non possint, vel extra ad impedimentum quietis suae requirere in populo Dei, sed ad celebrandam intrinsecus communionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe na est, quo in partem ministerii sacri consignatur.
Abbreviated transcription (Latin):
capitis usq ad dꝑationem ⁊ reuelationem sensu¬
uta id÷ ocłoꝵ ⁊ aurium ut eum ab audiendo
intelligendo uerba dĩ t̃renoꝵ occupatio que
ꝑcapillos significant᷑ non impediat. Postꝗͣ
autem clericus factus ⁊ debet deunceps de stipen-¬
diis eccłis sustentari ⁊ sub tutela ⁊ custo dia
spiricalium magistroꝵ scientia diuina ⁊ eccłia¬
stica disciplina erudiri. quatinus ad sacros
ordines ministerũ diuini cum ratio poposcerit
digne possit accedere. Nemo adelerum assu¬
mendusn ⁊ nisi sub titulo certo. Qui enim
caput nõ hñt a cephali sunt non cderici.
ãtniq obuitȩ continentiam caput radebant
⁊capillos inigne sacrificũ ponebant. Hinc us
a presbitis intͦductus ÷. ut qui diuinis cultib
mancipati do consecrant᷑. quasi nazarei .i.
sc̃i erine posito inueniantur sĩc ad erechielem
dr̃. Tu fili hominis sume tͥ gladium acutũ
⁊ duc suꝑ caput tuum ⁊ barbam. Hoc etiã
in nouo testamento narareos illos priscillam

Expanded text:
capitis usque ad apertionem et revelationem sensuum, id est oculorum et aurium ut eum ab audiendo et intelligendo verba Dei, terrenorum occupatio, quae per capillos significantur, non impediat. Postquam autem clericus factus est debet deinceps de stipendiis Ecclesiae sustentari, et sub tutela et custodia spiritualium magistrorum, scientia divina et ecclesiastica disciplina erudiri, quatenus ad sacros ordines ministerii divini cum ratio poposcerit digne possit accedere. Nemo ad clerum assumendus est, nisi sub titulo certo. Qui enim caput non habent acephali sunt, non clericdenique ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus ab apostolis introductus est, ut qui divinis cultibus mancipati Deo consecrantur quasi Nazaraei, id est sancti, crine posito inveniantur, sicut ad Ezechielem dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam . Hoc etiam in Novo Testamento Nazaraos illos Priscillam
Abbreviated transcription (Latin):
theum de ordinatione ep̃i ⁊ diaconi scri¬
bit de p̃sbitis tacens. quos sub nomine ep̃e
nantur ep̃o eos benedicente ⁊ manus suꝑ
capita eoꝵ tenente om̃s p̃sbrtĩ qui preses¬
tes sunt manus uixta manum ep̃i suꝑ capi
manus sic̃ ep̃is. ut cognoscant se hoc sacra¬
mento gr̃am consecrandi acciꝑe. ⁊ oꝑa mĩş
se uicarium eẽ illiꝰ de quo scriptum :. Unnt
stolam suꝑutrumq humerum accipiunt.
que in modum sustentaculoꝵ dexcrũ latus
munit ⁊ sinistrum. ut ex hoc incelligant
se ꝑ arma iusticie a dextris ⁊ asinistris eẽ
munitos. ut eos nec aduersa frangant.
nec ꝓsꝑa extollant. Accipiunt ⁊ calicem
cumꝰ uino⁊ patenam cum hostiis de manu
ep̃i. quatinus his iustrumentis potestatem
se accepisse agnoscant. placabiles do hostias
offerendi. Adipsos namq ꝑtinet sacram̃¬
tum corpis ⁊ sanguinis dñi in altario q̃
couficere. orones dicere. ⁊ benedicere cona

Expanded text:
theum de ordinatione episcopi et diaconi scritheum de ordinatione episcopi et diaconi scribit de presbyteris tacens, quos sub nomine episcoporum nantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri qui praesentes sunt manus juxta manum episcopi supermanus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et opera mse vicarium illius esse de quo scriptum eststolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere, et b
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxp̃o reconciliamini do. In hoc gͥ uicẽ me¬
Ediatoris funguntur sacerdotes. quod dm̃
ꝓ peccatis popłi exorant. ⁊ penitentes absol¬
uendo do reconciliant. Qua ꝓpt̃ conuenit
ut tamquam boni mediatores int̾ homines
⁊ dĩ. ⁊ p̃cepta dĩ ad popłm deferant u̾itatẽ
p̃dicando.⁊ p̃ces popłi oͦ fferant ꝓpeccatorib
inẽcedendo. Mediator autem ut ait apłs.
uniꝰ non est. quia discordes reconciliare nõ
pot̃ qui utrunq societatis pace zamicicie
uincło concors non ÷ Riccirco sacerdotes
cum do pacem hr̃e peminentiam sc̃ĩtatis.
cum ꝓximis concordiam seruare debent
ꝑ asfectum compassionis. Quales gͦ debeãt
at dicens. Huius rei gr̃a relinquite crer
ut constituas ꝑ ciuitates p̃sbitos. quẽ adm.¬
dum tibi disposui. Si quis sine crimine:
unius uxoris uirum. habentem filios fide¬
les. non inaccusatione luxurie. aut non¬
eẽ. Qua sententia ostendit etiam p̃sbrt̃os
sub ep̃oꝵ nomine taxari. Unde ⁊ ad tuno¬

Expanded text:
o reconciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ait Apostolus, unius non est , quia discordes reconciliare non potest, qui utrinque societatis pace, et amicitiae vinculo concors non est; sed idcirco sacerdotes cum Deo pacem habere per eminentiam sanctitatis, et cum proximis concordiam servare debent, per affectum compassiones. Quales ergo debeanm insinuat, dicens: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut constituas per civitates presbyteros quemadmodum tibi disposui. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir habet filios fideles, non in accusatione luxurie . Qua sententia ostendit etiam presbyteros sub episcoporum nomine taxari. Unde et ad Timo
Abbreviated transcription (French):
Quarta deindumentie sacris
Qiuinta de dedicatione eccłe
Serta de baptismo
Septima de cõfirmatione
Octaua de corꝑ pᷤ ⁊ sanguinis xͥ sacram̃to
Nona de minoribꝰ sac̾menti ͤ ⁊ sacͥs
decioa de simonia
Undecima de conuigio
duodecima de uoti
Tertia decima de uitiis ⁊ uirtutibue
Quarta decima de cõfessione ⁊ penitentia
⁊ remissione peccat or

Expanded text:
Quarta de indumentis sacris. Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Tertia decima de vitiis et virtutibus. Quarta decima de confessione et poenitentia et remissi
Abbreviated transcription (Latin):
te concedt̃ qñ fructum quidem possessionis
adusum eccłie transferri discernunt. s
potestatem iusticie exercende inipsa possessi¬
one adeuis ditionẽ transire non ꝑmittunt.
Aliqñ ⁊ utilitatem ⁊ potestatem simul tri
eccłia licet fructum terrene possessionis in
usum accipiat. potestatem tñ exercende
ad terrenam potestatem ꝑtinentia scdm
tenorem legum ⁊ debitum iuris terreni
exerceat. sic tñ ut ⁊ ipsum qͦd potestatem
habet apͥncipe terreno se habere aguoscat.¬
⁊ ipsas possessiones numquam ita a regia
potestate elongari posse intelligat quin
si ratio postulauerit. ⁊ necessitas. ⁊ illis
ipsa potestas debeat patͦcinium. ⁊ illi ipse
possessiones debeant in necessitate obseqũ.
Sicut enim regia potestas pat᷑tinum quod de¬
bet alt̃i non pocest d̾are. sic ipsa possessio etiam
ab eccłiasticis ꝑsonis obtenta obsequium quod
regie potestati ꝓ patͦcinio debet᷑ iure negare

Expanded text:
te concedunt, quando fructum quidem possessionis te concedunt, quando fructum quidem possessionis ad usum Ecclesiae transferri decernunt; sed potestatem justitiae exercendae in ipsa possessione ad ejus jurisdictionem transire non permittunt. Aliquando et potestatem et utilitatem simul trib, quod licet Ecclesia fructum terrenae possessionis in usum accipiat; potestatem tamen exercendad terrenam potestatem pertinentia secundum tenorem legum, et debitum juris terreni exerceat. Sic tamen ut et ipsum quod potestatem habet a principe terreno se habere agnoscat; et ipsas possessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare
Abbreviated transcription (Latin):
qr ds nr̃ pacis amador ÷.⁊ nichil in ordina¬
tum approbare potest uera iusticia. Spi¬
ritalis si quidem potestas non so p̾sidet ut ter¬
rene insuo iure p̃uidicantium faciat sĩc ipsa
terrena potestas quod spiritali debet᷑ numquã
sine culpa usurpat. Sicgͥ quando eiusmodi
que ad terrenam spectant potestatem eccłis
xͥ conceduntur. hi quidem qui largitores sunt
muneris hoc solum concedere possunt in eis
quod possident. qr nec subiecti id quod suis
suꝑiorib debet᷑ ad aliam possunt transferre
potestatem. nec p̃lati in his que iuste a subiec¬
tis possid̾ent᷑ alienos possessores inducere.
buant. nec subiecti id quod p̃latoꝵ ⁊ inmuta¬
re p̾sumant. Notandum tñ qͦd principes
terreniĩt̾renis possessionib quas uł in subiec¬
tis uł sine subiectis possident eccłie aliqñ
conce dunt solam utilitatem. aliqñ ⁊ utili¬
tatem ⁊ potestatem. Ucilitatem sine potesta¬

Expanded text:
quia Deus noster pacis amator est, et nihil inordinaquia Deus noster pacis amator est, et nihil inordinatum approbare potest vera justitia. Spiritualis siquidem potestas non ideo praesidet ut terrenae in suo jure praejudicium faciat, sicut ipsa terrena potestas quod spirituali debetur, nunquam sine culpa usurpat. Sic igitur, quando hujusmodi quae ad terrenam spectant potestatem Ecclesiis Christi conceduntur, ii quidem largitores sunt muneris, hoc solum concedere possunt in ea quod possident; quia nec subjecti id quod suis superioribus debetur ad aliam possunt transferre potestatem, nec praelati in his quae juste a subjectis possidentur alienos possessores inducere. buant, nec subjecti id quod praelatorum est immutare praesumant. Notandum tamen quod principes terreni in terrenis possessionibus quas vel in subjectis, vel sine subjectis possident, Ecclesiae aliquando concedunt solam utilitatem; aliquando et utilitatem et potestatem. Utilitatem sine potesta
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudines p̾latis ⁊ inise ⁊ in suis seruitium
exibere. Est autẽ seruitium aliud det̾mina¬
tum sic̃ census ⁊ tributum que annuatim sol¬
uunt᷑. aliud fortuitum qđ uidelicer ꝓculpis
excasu accidentib exigit᷑. Quod ⁊ ipsum
licet legib scđm mensuram peccati det̾minatũ
sit in hoc tñ quodammͦ det̾minatum non ÷
qr euentus eius certus non ẽ. neq exigi iure
pocest. nisi cum acciderit culpa ꝓqua ꝑsol¬
uendum ÷. Hec : gͦ discretio terrene potestatis
ut sciatur quid p̃lati subiectis uł quid subiec¬
t p̃latis exibere debent. ꝓipsa t̾ra uł t̾rena
substantia circa quam utrĩq debitũ pensat᷑.
De his autem t̾renis bonis ad t̃renam
uitam ꝑtinentib que uł possident prelati
in subiectis. uł subiecti possident a prelatis
quedam eccłiis xp̃i deuotione fidelium con¬
cessa st̃ possidenda. saluo tñ iure terrene
potestatis. Sic enim rõnabile ẽ ⁊ bonum

Expanded text:
consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud fortuitum quod videlicet pro culpis ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet secundum mensuram peccati legibus determinatum sit; in hoc tamen quodammodo determinatum non est, quia eventus ejus certus non est, neque exigi jure potest, nisi cum acciderit culpa pro qua persolvendum est. Haec ergo est discretio terrenae potestatis, ut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod subjecti praelatis exhibere debent pro ipsa terra vel terrena substantia circa quam utrique debitum pensatur.De his autem terrenis bonis ad terrenam vitam pertinentibus, quae vel possident praelati in subjectis, vel subjecti possident a praelatis; quaedam Ecclesiis Christi devotione fidelium concessa sunt possidenda; salvo tamen jure terrenae potestatis. Sic enim rationabile est et bonum;
Abbreviated transcription (Latin):
tirandi. p̃dicandi. ligandi. soluendi. una
quodammꝰ sit dignitas. pontificib tam̃.
eccłias dedicandi. ordines faciendi. manꝰ
imponendi. sacricrismatis consecrandi. cõ¬
munem suꝑ popłm benedictionem faciendi
singłaris dara ÷ pote stas. Sic itaq alia
in eodem gradu diffr̃a dignitatũ. Ordo aũ
alius ÷ inpotestate t̾rena uł scłari.⁊ alius in
potestate spiritali. de potestate t̾rena:
Potestas terrena ꝑtinet ad uitam terrenam.
nomuia que ad t̾renam uitam spectant subiec¬
ta sunt terrene pocestati. Het autem omnia
dupplicit̃ ꝑtinent adius terrene potestatis. ut
uidelicet ip̃sa t̾rena potestas hec ⁊ possidentib
scłm iusticiam distribuat ⁊ contͣ iniusticiam
impugnantium defendat. Sĩc autem p̃latoꝵ.
debitum ÷ subiectis possidenda iuste dispensare.
⁊ eos contra iniusticiam defend̾e. sic subiectoꝵ
Aebitum ÷ scđm iustituta legum ⁊ rõnabiles

Expanded text:
echizandi, praedicandi, ligandi, solvendi, una echizandi, praedicandi, ligandi, solvendi, una quodammodo sit dignitas, pontificibus tamen Ecclesias dedicandi, ordines faciendi, manus imponendi, sacri chrismatis consecrandi, communem super populum benedictionem faciendi, singularis data est potestas. Sic itaque alia; alia est in eodem gradu differentia dignitatum. Ordo autem alius est in potestate terrena vel saeculari, et alius in potestate spirituali. CAPnet ad vitam terrenam. Et omnia quae ad terrenam vitam spectant subjecta sunt terrenae potestati. Haec autem omnia dupliciter pertinent ad jus terrenae potestatis, ut videlicet ipsa terrena potestas haec et possidentibus secundum justitiam distribuat; et contra injustitiam impugnantium defendat. Sicut autem praelatorum debitum est subjectis possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendere, sic subjectorum debitum est secundum instituta legum et rationabiles
Abbreviated transcription (Latin):
h: ĩ ordinib. ĩ sacͣm̃tis. in p̃ceptis¬
.U. Omis eccłastica administratio in tribus
coustat. In ordinib. in sacramentis. inp̃cep¬
tis. Ordines considamus inꝑsonis p̃latoꝵ.
Sacramenta inministerio eoꝵ. Precepta
inconuersatione subiectoꝵ. Que singła
ꝓpria consid̾atione egent. De ordinib hoc
primum attendendum ÷ quod alii sunt
scđm gradum differentem sic̃ ÷. diaconus ⁊
sacerdos. alii in eodem gradu sccłm potesta¬
tem excellentem sĩc diaconus ⁊ archidiaconꝰ.
unus gradus ÷ in sacramento. non tñ una
potestas inministerio. Diaconus enim sacer¬
doti ministrat insacramento corꝑis ⁊ san¬
guinis xͥ. archidiaconus aũ hoc płus habet
quod p̾t̃ ministerium altaris sub ep̃o:
sticas examinat ⁊ ministeria dispensat.
Similit̾ sacerdos ⁊ pontifex siue summus sa¬
cerdos unus gradus ÷ insacramento diu̾sa
tñ potestas inministerio qr cum utͥsq corꝑs
⁊ sanguinis xͥ consecrandi. cathecizandi. bap¬

Expanded text:
est in ordinibus, in sacramentis, in praeceptis. Omnis ecclesiastica administratio in tribus constat: in ordinibus, in sacramentis, in praeceptis Ordines consideramus in personis praelatorum; sacramenta in ministerio eorum. Praecepta in comversatione subjectorum. Quae singula propria consideratione egent. De ordinibus hoc primum attendendum est, quod alii sunt secundum gradum differentem, sicut est diaconus et sacerdos; alii in eodem gradu secundum potestatem excellentem, sicut diaconus et archidiaconus. Unus gradus est in sacramento; non tamen una potestas in ministerio. Diaconus enim sacerdoti ministrat in sacramento corporis et sanguinis Christi. Archidiaconus autem hoc plus habet, quod praeter ministerium altaris sub episcosticas examinat et ministeria dispensat. Similiter sacerdos et pontifex sive summus sacerdos unus gradus est in sacrapotestas in ministerio: quia cum utrisque corporis et sanguinis Christi consecrandi, baptizandi, cat
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse electus sit a dõ. ⁊ ad seruitium dĩ
siue quod ipse ds sors illius sit. ⁊ quod portio¬
nem aliam int̾ra hr̃e non debeat clericus nͥ
dm̃ ⁊ ea que ad partem di spectant. cui statu¬
tum ÷ decimis ⁊ oblationib q̃ dõ offerunt᷑
sustentari. Laicoͥs gͦ xp̃ianis fidelib t̃rena
possidere concedit᷑. clericis .iͦi. spiritͥalia tantũ
cõmittuntur. quemadmodũ olim in illo po¬
pło priore cet̃e tribus que tipum laicoꝵ
p̃ferebant portiones in hereditate acceꝑunt.
sola tribus leui que clericos figurabat deci¬
mis ⁊ oblationib ⁊ sacrificioꝵ uictiiis pa¬

Expanded text:
quod ipse sorte electus sit a Deo, et ad servitium Dei, quod ipse sorte electus sit a Deo, et ad servitium Dei, sive quod ipse Deus sors illius sit, et quod portionem aliam in terra habere non debeat clericus nisi Deum, et ea quae ad Dei partem spectant. Cui statutum est decimis et oblationibus quae Deo offeruntur, sustentari. Laicis Christianis fidelibus terrena possidere conceditur, clericis vero spiritualia tantum committuntur, quemadmodum olim in illo populo priore caeterae turbae, quae typum laicorum praeferebant, portiones in haereditate acceperunt, sola tribus Levi, quae clericos figurabat decimis et oblationibus et sacrificiorum victimis pa
Abbreviated transcription (Latin):
ut bonos laicos ibi statuere presumam. Nã
qui boni erunt siue laici siue clerici ibi ñ
erunt. ⁊ qui mali erunt. siue laici siue cle¬
rici ibi erunt. Nongͦ ad illam sinistram
laicos xp̃ianos qui ueri xp̃iani sunt constituo
s ad illam sinistram de qua dr̃. indext̃a eius
longeuitas uitȩ. in sinistra autem eius diuitie
ꝯgła. Quod enim adsinistram in corꝑe ẽ. de cor
pore ẽ ⁊ bonum ÷ quamuis optimum non sit.
Laici gͦ xp̃iani qr t̃rena ⁊ terrene uite necessa¬
ria tractant pars corꝑis xͥ sinistra sunt. derici
uͦ qm̃ ea que ad spiritalem uitam ꝑtinent dispen¬
sant quasi dextra pars sunt corꝑis xͥ. E con-¬
stat his duab partib cotum corpus xp̃i quod
÷ uniuersa eccłia. Laicus int̃pretat᷑ popłaris.
Grece enum laos: latine dr̃ popłs. uñ & basileos
rex dictus putat᷑. quasi basilaos id÷ sustenta¬
mentum popłi. Clericus dr̃ a greco cleros

Expanded text:
ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam qui boni erunt sive laici sive clerici ibi non erunt; et qui mali erunt sive laici sive clerici ibi erunt. Non ergo ad illam sinistram laicos Christianos, qui veri Christiani sunt, constituo; sed ad illam sinistram de qua dicitur: In dextera ejus longaevitas vitae; in sinistra autem ejus divitiae et gloria . Quod enim ad sipore est, et bonum est, quamvis optimum non sit. Laici ergo Christiani, qua terrena et terrenae vitae necessaria tractant pars corporis Christi sinistra sunt: clerici vero quoniam ea quae ad spiritalem vitam pertinent dispensant, quasi dextra pars sunt corporis Christi. Et constat ex his duabus partibus totum corpus Christi: quod est universa ecclesia. Laicus interpretatur popularis. Graece enim laos latine dicitur populus. Unde et basileos rex dicitur, et dictus putatur quasi basilaos, id est sustentamentum populi. Clericus dicitur a Graeco cleros
Abbreviated transcription (Latin):
meruit. sciat non ad se solum ꝑtinere quodht̃¬
latur. Hoc itaq nomen signat metibra xp̃i.
participantia sp̃m xp̃i. ut abuncto sit unctꝰ.
int̃pretat᷑. illo uidelicet oleo leticie quod pre
cunctis participib suis scd̾m plenitudinem
accepit. ⁊ cunctis participib suis quasi caput
metbris scd̾m participationẽ transfudit. sĩc
unguentum incapite. quod descendit a capice
inbarbam. ⁊ deinde usq in horam. hoc ẽ. in ex¬
tremitatẽ uestimenti defluxit. ut ad totum ef
eccłia nͥ multicudo fideliũ uniu̾sitas xͥ auoꝵ.¬
de duob parietib eccłȩ. laicis ⁊ clericiꝰ.
Uiriuersitas autem hec duos ordines cõplec¬
titur. laicos & clericos. quasi duo lat̾a corꝑis
unius. Quasi enim ad sinistram sunt laici.
qui uitȩ presentis necessitati inseruiunt.
Non ita dico adsinistram quemadmodum
illi ad sinistram statuentur quib dicetur.
ite maledicti inignem et̃num. Absit ame

Expanded text:
meruit sciat non ad se solum pertinere quodmeruit sciat non ad se solum pertinere quodanus appellatur. Hoc itaque nomen signat membra Christi participantia spiritui Christi, ut ab uncto sit unctus,in tempore illo videlicet oleo laetitiae, quod prae caeteris participibus suis secundum plenitudinem accepit, et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem transfudit . Sicut unguentum in capite quod descendit a capite in barbam, et deinde usque in oram , hoc est extremiEcclesia nisi multitudo fidelium, universitas De duobus parietibus Ecclesiae, clericis et laicis. Universitas autem haec duos ordines complectitur, laicos et clericos, quasi duo latera corporis unius. Quasi enim ad sinistram sunt laici qui vitae praesentis necessitati inserviunt. Non ita dico ad sinistram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: Ite, maledicti, in ignem aeternum . Absit a me
Abbreviated transcription (Latin):
corpus uiuum. ꝑfidem menbra efficimur. ꝑ
dilectionem uiuificamur. ꝑfidem accipimus
unionem. ꝑ caritatem accipimus uiuificationẽ
In sacram̃to autem ꝑ baptismum unimur. ꝑ cor¬
ccLeSIa sc̃a corpus xp̃i ẽ. uno sp̃u
uiuificata. ⁊ unita fide una ⁊ sc̃ĩficata.
Huius corꝑis menbra singłi quiq fidelium
dem unam. Quemadmodũ aũ in corꝑe hu¬
mano singła queq menbra ꝓpria ac discreta
solum agit. sic in corꝑe sc̃ȩ eccłiȩ dona gr̃arũ
distributa st̃. ⁊tñ unusquisq non sibi soli
ht̃ etiã id quod solus ht̃. Soli enim ocłi uidẽt.
⁊tñ sͥ solummͦ non uident. s toti corꝑi.
Sole aures audiunt. uec tñ sͥ solummͦ audiũt.
s toti corꝑi. Soli pedes ambulant ⁊ non sibi
tñ solumm ambulant. s toti corꝑi. E ad
hunc moddum unum quodq quod ht̃ solum.
toris sapientissimi. singła sint omniũ.⁊ omnia
singłorum. Quisquis gͦ donum gr̃e di ꝑciꝑe

Expanded text:
corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per charitatem accipimus vivificationem. In sacramento autem per baptismum unimur, per corEcclesia sancta corpus Christi est, uno spiritu vivificata et unita fide una et sanctificata. Hujus corporis membra singuli quique fidelium dem unam. Quemadmodum autem in corpore humano singula quaeque membra propria ac discreta solum agit, sic in corpore dona gratiarum distributa sunt et tamen, unusquisque non sibi soli habet etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident, et tamen sibi solummodo non vident, sed toti corpori. Solae aures audiunt, nec tamen solummodo sibi audiunt, sed toti corpori. Soli pedes ambulant, et non sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori, et ad hunc modum unumquodque htoris sapientissimi, singula sint omnium, et omnia singulorum. Quisquis ergo donum gratiae Dei percipere
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. ubi autẽ ꝑse stare pd̾tͣuit. relinqueret᷑.
Accepta gͦ scientia u̾itaris ꝑ legem. conari ce¬
pit. ut ꝑfic̃et. s p̃ssus concupiscentia. quia
gram adiuuantem non habu it. ab opere
qr uidelicet. ꝑse nec uerũ pot̾ agnosc̾e̾. nec
bonum ꝑfic̾e. Post hec itaq conuenent̾ gr̃a
data ÷ q̃ue & illuminaret cecũ. & sauaret
infirmum. Illuminaret ignorantiam. refri¬
geraret concupiscentiam. Illuminaret ad
cognitionẽ u̾itatis. inflammaret ad amorẽ
uirtutis. Propt̃ea sp̃c inigne datus ẽ. ut
lumen haberet & flammam. lumen ad cog¬
nitionem. flammam ad dilectionẽ. Porro
sĩc sp̃c hominis mediante capite ad menbra
unum corpus ex capite & menbris. & in uno
corpore sp̃c unis. Cuiꝰ plenitudo quidẽ incapite
est. participatio inm̃bris. Si gͦ corpꝰ unum ẽ.
sp̃m xp̃i nõ est menbrum xͥ. In corpore uno sp̃s
unus. Nichil in corpore mortuum nicħ extra

Expanded text:
retur. Ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. retur. Ubi autem per se stare putavit, relinqueretur. Accepta ergo scientia veritapit, ut proficeret, sed pressus concupiscentia, quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere scere nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis; inflammaret ad amorem virtutis. Propterea Spiritus in igne datus est ut lumen haberet, et flammam; lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hominis mediante capite ad membra unum corpus ex capite et membris et in uno corpore Spiritus unus. Cujus plenitudo quidem in capite est participatio in membris. Si ergo corpus unum est, Spiritum Christi non est membrum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra
Abbreviated transcription (Latin):
Quia Lex reminsmn
ad ꝑfectum duxit.
Lex enim ignorantiã
docere potuit. infir¬
mitatem adiuuare
non potuit. Duo
hec mala in homine
fuerunt. & ex his cet̾a mala hominis om¬
nia ꝓcesserunt. Unum fuit ignorantia
aliud concupiscentia. Ignorantia boni.
concupiscentia mali. Exignorantia ue¬
nit delictum. ex concupiscentia peccatum.
Hec gͥ duo in homine abinitio fuerunt.
S ut cognosceret homo morbum suum.
dimissus ẽ. totus sibi. ne forte gr̃am suꝑ¬
fluam iudicaret. si prius infirmitatis sue
defectum non agnosceret. Positum ẽ gͦ
tempus nat᷑alis legis ut natura ꝑse oꝑaret᷑.
non ꝙ ꝑ se quicquam posset s ut se ñ posse
agnosceret. Illa gͦ sibi relicta. errare
cepit aueritate ꝑ ignorantiam. & conuic¬
ta ẽ de cecitare postmodũ etiã conuiti¬
cenda deinfirmitate. Dara ẽ lex scͥp¬
ta ut ignorantiam illuminarẽt. s infir¬
mitatem ñ corroboracet. ut in ea parte
homo qua defectum suum agnouit. iuua¬

Expanded text:
quod lex neminem ad perfectum duxit . Lex enim ignorantiam docere potuit infirmitatem, adjuvare non potuit. Duo hic mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis omnia processerunt. Unum fuit ignorantia, alterum concupiscentia; ignorantia boni, concupiscentia mali. Ex ignorantia venit delictum, ex concupiscentia peccatum. Haec igitur duo in homine ab initio fuerunt; sed ut cognosceret homo morbum suum, dimissus est totus sibi: ne forte gratiam superfluam judicaret; si prius infirmitatis suae defectum non agnosceret. Positum est ergo tempus naturalis legis ut natura per se operaretur, non quod per se quidquam posset, sed ut se non posse agnosceret. Illa ergo sibi relicta errare coepit a veritate per ignorantiam, et convicta est de caecitate; postmodum etiam convincenda de infirmitate. Data est lex scripta ut ignorantiam illuminaret, sed infirmitatem non corroboraret ut in ea parte homo qua defectum suum agnovit juva
Abbreviated transcription (Latin):
si uidex scłaris in eccłiasticam ꝑsonam
manum mitt̾et. scđm causam. si eccłiasti¬
ca negocia ex aminanda susciꝑet. scđm
mensuram. si mendatium uł maledictũ
suspendio puniret. scđm locũ si loc a
sacra uiolare presumeret.⁊ confugientib
adila ã reis ⁊ pro. suis scelerib condemp¬
nandis mordinare uolentiam infe̾rre temp¬
caret. Scd̾m tempus si sacris ⁊ sollempni¬
b dieb reuerentiam non exiberet. qñ
his parcendum ÷ quib ꝓculpis suis suppli¬
cia debentur. His gͥ modis fcłaris pote¬
stas iusticiam exercere debeͭ. legum insti¬
tuta sequens. ⁊ nichil pret̃ iusticiam:
ueritatem approbans in iudicando. Scła¬
ris autem potestas caput ht̃ regem siue
amꝑatorem abillo ꝑ subiectas porestates
duces ⁊ comites ⁊ p̾fectos ⁊ magistratus
alios descendens. qui tñ omnes a prima
porestate auctoritatem sumunt in eo qͦd
subiectis p̾lati existunt᷑. Incipͭ. c̾ciã ꝑ.

Expanded text:
si judex saecularis in ecclesiaticam personam manum mitteret; secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet; secundum mensuram, si mendacium vel meledictum suspendio puniret; secundum locum, si loca sacra violare praesumeret, et confugientibus ad illa, etiam reis, et pro suis sceleribus condemnandis, inordinate violentiam inferre tentaret; secundum tempus, si sacris, et solemnibus diebus reverentiam non exhiberet, quando et his parcendum est culpis, quibus supplicia debentur. His ergo modis saecularis potestas justitiam exercere non debet: legum instituta sequens, nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem, seu imperatorem; ab illo per subjectas potestates, duces, et comites, praefectos et magistratus alios dependentes, qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt, in eo, quod subjectis praelati existunt. 405 CAPUT XIV.