comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquã spatiũ necessitas pͥhrsicis dicit᷑ qc uincire & solidase credit᷑
qđ est in corporibus lutulentũ : Vnde humericus censor cũ grecis imp̃¬
ca sa uos om̃s inquit in terra mȩta quã resoluamini in id dicens qđ
est in natura humana turpidum : Quo facta ẽ homini prima c̃cs&io :
Tulud uero qđ ÷ inter aquã &aerẽ armenia dr̃ id ÷ apta & consona
conuenientia qui a hoc spatiũ ẽ qđ superioribus inferiora cilliat¬
& facit dissona conuenire : Inter aerẽ uero & ignẽ oboedientia dr̃
quia sicut lutulenta & grauia superioribus necessitate iungunT ita
superiora lutulentis oboedientiȩ copulant᷑: Armonia media con¬
utrisq: iunctionẽ ustisq prestante : ex quattuor igit᷑ elimentis & tribus eoꝵ
intersticiis absolutionẽ corporũ constare manifestum ÷: Ergoh
duo numeritria dico & quattuor tam multiplici intersecognatio¬

Expanded text:
ad aquam spatium Necessitas a physicis dicitur, quia uincire et solidare creditur ad aquam spatium Necessitas a physicis dicitur, quia uincire et solidare creditur quod est in corporibus lutulentum; unde Homericus censor, cum Graecis imprecaretur: «uos omnes, inquit, in terram et aquam resoluamini», in id dicens quod est in natura humana turbidum, quo facta est homini prima concretio. Illud uero quod est inter aquam et aerem Harmonia dicitur, id est apta et consonans conuenientia, quia hoc spatium est quod superioribus inferiora conciliat et facit dissona conuenire. Inter aerem uero et ignem Oboedientia dicitur quia, sicut lutulenta et grauia superioribus Necessitate iunguntur, ita superiora lutulentis Oboedientia copulantur, Harmonia media coniunctionem utrisque praestante. Ex quattuor igitur elementis et tribus eorum interstitiis absolutionem corporum constare manifestum est. Ergo hi duo numeri, tria dico et quattuor, tam multiplici inter se cognatio
Abbreviated transcription (Latin):
Ninc in alio loco eius demsomnii cicere deseptenario dicit qui nu¬
merus rerum omniũ ferenodus ẽ: Itẽ om̃a corpont aut mathe¬
matica suns alumnageomeeriȩ aut alia quȩ ui sũ tactũ uepatiantur:
horũ prione tribus incrementerũ gradibus constat aut enĩ linea
rescit expuncto aut exlinea suꝑ fities aut ex planicie solidita
altera uero corpora. quattuor elem̃torũ conlato foiore in
robur substantie corpalentȩ concordi concsetitione coalescunt :
nec non omniũ corporũ tressunt dimensiones. longitudo latitudo
ꝓfunditas termini ad numenito effectu ultimo quattuoa punctũ
line a suꝑ ficies & ipsa soliditas : Item cũ quattuor sint elem̃ta
ex quibus constent corpont terra aqua & ignis tribus sine dubio inter¬
sticus sepanent᷑: Quorũ unũ ẽ a terra usque ad aquã ab aqua usq
daerem sequens terciũ abaere usquea dignẽ : Et aterni quidemus

Expanded text:
Hinc in alio loco eiusdem somnii Cicero de septenario dicit: «qui nuHinc in alio loco eiusdem somnii Cicero de septenario dicit: «qui numerus rerum omnium fere nodus est.» Item omnia corpora aut mathematica sunt alumna geometriae aut talia quae uisum tactumue patiantur. Horum priora tribus incrementorum gradibus constant. Aut enim linea crescit ex puncto, aut ex linea superficies, aut ex planitie soliditas. Altera uero corpora quattuor elementorum collato tenore in robur substantiae corpulentae concordi concretione coalescunt. Nec non omnium corporum tres sunt dimensiones: longitudo, latitudo, profunditas; termini, adnumerato effectu ultimo, quattuor: punctum, linea, superficies et ipsa soliditas. Item, cum quattuor sint elementa ex quibus constant corpora — terra, aqua, aer et ignis —, tribus sine dubio interstitiis separantur, quorum unum est a terra usque ad aquam, ab aqua usque ad aerem sequens, tertium ab aere usque ad ignem. Et a terra quidem usque
Abbreviated transcription (Latin):
Aqua¬
litate consocians : Nam quantũ inter .ẽ. int̃ aquã & aerem densitatis cau¬
sa & ponderis tantu łtẽ int̃aerẽ & ignẽ ẽ : Etrur sus qđ int̃ est int̃aquã
caerẽ causa raritatis & leuitatis: hoc inter .ẽ. interterram & aqu
item qđ inter .ẽ interterrã & aquã causa densitatis uel ponderis
hoc int̃ .ẽ interaquã & aerẽ & qđ int̃ a quã & aerẽ hoc inter aerẽ
& ignẽ : & contra qđ intor .ẽ. int̃ ignẽ & aerẽ tenuitatis leuitatis que
nis saltibuscustodit᷑ aequalitas: nam qđ ẽ t̃sit adaerem hoc ẽ a qua
adignẽ : Et quotiens uerteris eandem reperies iugabilem competen¬
tiã ita ex ipso que intersesunt aequalit̃ diuersa sotiant᷑ : Naec eo dic¬
tas ut a pertaratione constas& neq planiciẽ sine tribus ne que socixatẽ
sine quattuor posseuinceri : Ergo septenarius numerus geminãuim
obtin& uinciendi quia ambȩpartes ei uincula prima sociȩ aȩ sun sortitȩ
ternarius numerus cũ una medi&ate quaternarius cũ duab:

Expanded text:
aequalitate consocians.» Nam quantum interest inter aquam et aerem causa densitatis et ponderis, tantundem inter aerem et ignem est. Et rursus quod interest inter aerem et aquam causa leuitatis et raritatis, hoItemque quod interest inter terram et aquam causa densitatis et ponderis, hoc interest inter aquam et aerem: et quod inter aquam et aerem, hoc inter aerem et ignem. Et contra quod interest inter ignem et aerem tenuitatis leuitatisque nis saltibus custoditur aequalitas. Nam quod est terra ad aerem, hoc est aqua ad ignem, et quotiens uerteris, eandem reperies iugabilem competentiam. Ita ex ipso quo inter se sunt aequabiliter diuersa sociantur. Haec eo dicta sint ut aperta ratione constaret neque planitiem sine tribus neque soliditatem sine quattuor posse uinciri. Ergo septenarius numerus geminam uim obtinet uinciendi, quia ambae partes eius uincula prima sortitae sunt, ternarius cum una medietate, quaternarius cum duabus.
Abbreviated transcription (Latin):
uicienda ẽ : a tubi artanda uinculis ẽ alta dim̃siondum nisige¬
mina int̃iectione conneci : Indeaerẽ & aquã int̃ignẽ terrãq
contexuit & ita ꝑ om̃a una & sibi conueniens iugabilis compȩten¬
tia cucurrit : elementorũ diuersitatẽ ipsa differentiarũ acqda

Expanded text:
uincienda est; at ubi artanda uinculis est alta dimensio, nodum nisi geuincienda est; at ubi artanda uinculis est alta dimensio, nodum nisi gemina interiectione non necti. Inde aerem et aquam inter ignem terramque contexuit, et ita per omnia una et sibi conueniens iugabilis competentia cucurrit, elementorum diuersitatem ipsa differentiarum aequa
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ siccitate : Terra ignesi copatit᷑ ã quã rigore non respuit : Haec tamen
igsuari& as uinculorũ sielementa duo foren Nihil int̃ ipsa firmitatis habuiss& :
Sitriaminus quidem ualido aliquotamen nexu uincienda noda r&: interquat¬
tuor uero in solubilis conligatio ÷ cũ duȩ summitates ducibus inter iectionib:
uinciunT : Qđ erit manifestius si inmedio posuerimꝰ ipsam continentiã se¬
sus detimeo platonis exceptam : diuinidecoris inquit natio postelabat talem
fierimundum qui&ui sum pater& & tactũ : Constabat autẽ neque uideri ali¬
quid posse sineignis beniefitio : neq̃: tangisi ne solido : Et solidum nihil. eẽ si ne
tenst : Vnde omne mundi corpus deigni & t̃sit instituere fabricator incipi¬
ens ui dit duo conuenire sine medio conligante non posse & hoc eẽ optimũ
uinculum qđ & separiter & a seligandã deuinceat : unamuero inter¬
iectionẽ tunc solum posse sufficese cũ superficies sinealatudine

Expanded text:
gitur siccitate; terra ignem sicco patitur, aquam frigore non respuit. Haec tamen uarietas uinculorum, si elementa duo forent, nihil inter ipsa firmitatis habuisset; si tria, minus quidem ualido, aliquo tamen nexu uincienda nodaret; inter quattuor uero insolubilis colligatio est, cum duae summitates duabus interiectionibus uinciuntur. Quod erit manifestius si in medio posuerimus ipsam continentiam sensus de Timaeo Platonis excerptam. «Diuini decoris, inquit, ratio postulabat talem fieri mundum qui et uisum pateretur et tactum. Constabat autem neque uideri aliquid posse sine ignis beneficio, neque tangi sine solido, et solidum nihil esse sine terra. Vnde omne mundi corpus de igne et terra instituere fabricator incipiens uidit duo conuenire sine medio colligante non posse, et hoc esse optimum uinculum quod et se pariter et a se liganda deuinciat; unam uero interiectionem tunc solum posse sufficere cum superficies sine altitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe quicanto tẽpose signũ unũ emitiat᷑ quanto toitũ todacum luna discuo¬
rit : Manifesta tam̃ & subiecta oculis motus sui prestat indicia : Hunc enim
in arixe eẽ ponamꝰ : Quod quia ȩqui noctiale signũ ẽ pares horas somni: &¬
facit : hoc signã cũ occidit librã idẽ scorpii chelas moxoririuidemus & appas
taurus uicinꝰ occasui : Namugilias & hẏadas partestauri clariores. non mi¬
to post solem mergentes uidemus : Sequentimen se solin signũ posterius id.i
in taurũ recedit : st it a fit ut neq: ułrgiliȩ. neq: alia parstauri illo menseui

Expanded text:
quippe quod tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subjecta oculis motus sui praestat indicia: hunc enim in Ariete esse ponam, quod quia aequinoctiale signum efacit. In hoc signo cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, et apparet Taurus uicinus occasui: nam Vergilias et Hyadas, partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et ita fit ut neque Vergiliae neque alia pars Tauri illo mense ui
Abbreviated transcription (Latin):
solacteo dictũ ÷ hinc ꝓfecahuc reuertun. Ergo descensurȩtũ ad huc
in cancro sun quoniã illic positȩ nec dum lacteũ reliquer̃ adhuc innumer
sunt deorũ : Cũ uero ad leonẽ labendo ꝑuenerint illic conditionis
futuse auspicant Exordium : & quia in leones̃ rudim̃tanascendi &
quaedam humanȩ paturȩ tirocinia.: A quarius autẽ aduersus leorie
Pillo oriente moxoccidit : Ideocũ solaquariũ ten& manibinis parentat᷑ ut po¬
e in signã qđ humanȩ uitȩ : contrariũ uel aduersum fentt᷑ : Illicergidẽ
acomfinio q̃ se todiacus lacteusq: continguis anima descendens a tȩretiq̃:
sbla forma diuipa ẽ. inconum defluendo ꝓducit᷑: Sicut apuncto nascit᷑ liniea

Expanded text:
so lacteo dictum est: «hinc profecti huc reuertuntur.» Ergo descensurae cum adhuc so lacteo dictum est: «hinc profecti huc reuertuntur.» Ergo descensurae cum adhuc in Cancro sunt, quoniam illic positae necdum lacteum reliquerunt, adhuc in numero sunt deorum. Cum uero ad Leonem labendo peruenerint, illic condicionis futurae auspicantur exordium. Et quia in Leone sunt rudimenta nascendi et quaedam humanae naturae tirocinia, Aquarius autem aduersus Leoni est et illo oriente mox occidit, ideo, cum sol Aquarium tenet, Manibus parentatur, utpo humanae uitae contrarium uel aduersum feratur. Illinc ergo, id est a confinio quo se zodiacus lacteusque contingunt, anima descendens a tereti, quae sola forma diuina est, in conum defluendo producitur, sicut a puncto nascitur linea
Abbreviated transcription (Latin):
flexionis occursu ambiendo complectit᷑: ut eũ qua duo tropica signa
capricornus & cancerferunt᷑ int̃ sec necas solis portis physiciuocauer :
Quia inutnatq obuiante solis ticio ulterius solis in hib& accessio & fit
ei regressus aronȩuia cuius terminosnũ quã relinquit : Per has portas
animȩ decȩlo interra meare & deterris incȩlum mearecredunt᷑ :
łdeo hominũ una altera deorũ uocat᷑ : Nominũ cancer qr ꝑ hunc in in¬
ferione descensus ÷ & capricor nus deorũ quia ꝑ illum animȩ in ꝓpriȩ in¬
mortalitatis sedem & in deorũ numerũ reuertunt᷑ : Et hoc ẽ qđ home¬
ri diuina prudentia in antri ithacessis descriptione significat : Hinc &
hytagonos putatã lacteo circulo deor sum incipere ditis imperium
Quia animȩ in delapsȩuident a superis recessisse : Ideo primã nas¬
centibus offerrilactis alimoniã quia primꝰ eis motus a lacteo incipit
incorponiterrenia labentibus : Vnde & supioni deanimis beatorũ osten¬

Expanded text:
flexionis occursu ambiendo complectitur ut eum qua duo tropica signa, Capricornus et Cancer, feruntur, intersecet. Has solis portas physici uocauerunt, quia in utraque obuiante solstitio ulterius solis inhibetur accessio, et fit ei regressus ad zonae uiam cuius terminos numquam relinquit. Per has portas animae de caelo in terras meare et de terris in caelum remeare creduntur. Ideo hominum una, altera deorum uocatur: hominum, Cancer, quia per hunc in inferiora descensus est; Capricornus, deorum, quia per illum animae in propriae immortalitatis sedem et in deorum numerum reuertuntur. Et hoc est quod Homeri diuina prudentia in antri Ithacensis descriptione significat. Hinc et Pythagoras putat a lacteo circulo deorsum incipere Ditis imperium, quia animae inde lapsae uidentur iam a superis recessisse. Ideo primam nascentibus offerri ait lactis alimoniam, quia primus eis motus a lacteo incipit in corpora terrena labentibus. Vnde et Scipioni de animis beatorum osten
Abbreviated transcription (Latin):
commemonit & haec int̃ seimparia essetestat᷑ nec diffitet᷑ nitanitione du¬
tincta quia secundumtimacũ platonisimpariũ int̃ seint̃ ualla numeroris
ratis adsenumeris : hemio lisscilic& et epitritis. epogdo is emitoniisq disa su¬
quib: om̃is canor aratio contin& : Hinc anĩ aduertitur : quia haec uerba ci¬
ceronis nũ quã ꝓfecto ad intellectũ patereq̃ : nisi hemioliorũ epitfitorũ &

Expanded text:
commemorat, et haec inter se imparia esse testatur, nec diffitetur rata ratione discommemorat, et haec inter se imparia esse testatur, nec diffitetur rata ratione distincta, quia secundum Timaeum Platonis imparium inter se interualla numerorum ratis ad se numeris, hemioliis scilicet, epitritis et epogdois hemitoniisque distincta suquibus omnis canora ratio continetur. Hinc animaduertitur quia haec uerba Ciceronis numquam profecto ad intellectum paterent nisi hemioliorum, epitritorum
Abbreviated transcription (Latin):
sent᷑ : ex quo symphonia dis dia pason nascit᷑ : Ergo mundi anima quȩ ad mo¬
dum hoc qđ uidemꝰ uni uersitatis corpus impell& : Contexta numeris musicã
desecre antibus concinenciã : necesse ẽ ut sonos musi cosdemotu quȩ̃ ꝓprio in¬
pulsu prestat efficiat : Quorũ originẽ in fabrica suȩ contextionis inuenit :
A ut enimplato ut supra s&ulimꝰ auctorẽ animȩ dm̃ post numerorũ int̃stir
parium contexionẽ : hemio las epitritis &epogdo us & limate ininatiamĩ t̃¬
ualla subplesse : Ideo doctissime tullius inuerbis suis ostendit platonta dogma¬
tis ꝓfunditatẽ : quidhinc inquã quis ẽ qui cõpl& aures meas tantus &t ẽdulcs¬
sonus : hic ẽ in quit ille quiint̃ uallis disiuncas imparibus. sed tam̃ ꝓbata phirt
one distinctis in pulsu & motuipsorũ orbium efficit᷑: Vides ut inter ualba

Expanded text:
sentur, ex quo symphonia δὶς διὰ πασῶν nascitur. Ergo mundi anima, quae ad mosentur, ex quo symphonia δὶς διὰ πασῶν nascitur. Ergo mundi anima, quae ad motum hoc quod uidemus uniuersitatis corpus impellit, contexta numeris musicam de se creantibus concinentiam, necesse est ut sonos musicos de motu quem proprio impulsu praestat efficiat, quorum originem in fabrica suae contextionis inuenit. Ait enim Plato, ut supra rettulimus, auctorem animae deum, post numerorum inter se imparium contextionem, hemioliis, epitritis et epogdois et limmate hiantia interualla supplesse. Ideo doctissime Tullius in uerbis suis ostendit Platonis dogmatis profunditatem. «Quid? Hic», inquam, «quis est qui complsonus? Hic est, inquit, ille, qui intervallis disiunctus inparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis inpulsu et motu ipsorum orbium efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ⁊ par &inpar .ẽ. pram parnumerus poner& id ẽ duo : Dein de seque s&ur
rimus inpar id ẽ prha: Quarto loco secundus par ĩdẽ quattuor: quin¬
toloco secundus inpar. id ẽ nouẽ : Sextoloco tertius par: id ẽ octo : Septimolo co
tertius inpar. id ÷ uiginti & septẽ : Vt qr in parnumerus mas hab& & parfemina :
ex pari &impari id est ex mare & femina nasces& quȩ enet uniuersa parituna
Et adutriusq soliditatẽ usq ꝓceder&. qr si solidum omnepenetrat . De in de exhis
numeris fuent componenda qui soli continent iugabilem competentiã : qr omini
mundo ipsa enit iugabilem prestatunt concordiam : Namduo ad unũ dupla
numerũ faciun : hincorit᷑ diapente : Quattuor ad triaẽpitritus numerus ẽ
Ex hoc componit᷑ diates saeron: Itẽ quattuor adunũ in quad rupli : nitione cen¬

Expanded text:
quae et par et impar est, primus par numerus poneretur, id est duo; deinde sequeretur quae et par et impar est, primus par numerus poneretur, id est duo; deinde sequeretur primus impar, id est tria; quarto loco secundus par, id est quattuor; quinto loco secundus impar, id est nouem; sexto loco tertius par, id est octo; septimo loco tertius impar, id est uiginti et septem, ut, quia impar numerus mas habetur et par femina, ex pari et impari, id est ex mare et femina, nasceretur quae erat uniuersa paritura, et ad utriusque soliditatem usque procederet, quasi solidum omne penetratura. Deinde ex his numeris fuerat componenda qui soli continent iugabilem competentiam, quia omni mundo ipsa erat iugabilem praestatura concordiam. Nam duo ad unum duplanumerum faciunt: hinc oritur διὰ πέντε; quattuor ad tria epitritus numerus est: ex hoc componitur διὰ τεσσάρων; item quattuor ad unum in quadrupli ratione cen
Abbreviated transcription (Latin):
socto plant& septimã uities septies : A prima multiplicatã post hocispatia
scdȩ int̃ duplos & triplos numeros hiabañ insertis partibus adimplebat
ubi uȩ me di&ates singula spatia colligaren : Ex quibus uinculis. hem¬
dui sepitriti & epogdoin ascebaNt: Haec platonis uerba. ita a non null
exceptas : ut primã partẽ monad ẽ crederent: Secundam quã dixidu¬
plamprioris : dualem numerũ eẽ confideseñ : Tertiã t̃narũ nume¬
rũ : Quiad duo bũmelius ẽ. ad unũ triplus : Et quartũ quattuor q̃ui ad
ecundum idẽ ad duo duplus ẽ : Quintũ nouenariũ qui ad tertiã idẽ ad tria tri¬
plus ẽ. Sexcũ autẽ octeparium qui primũ octies contin& : At uero septima in ui¬
guiti & septẽ fuit q̃uȩ faciunt ut diximꝰ augm̃tũ tercium in parisnumeri : Alter¬
nis enuã ut animaduertere facile ẽ ꝓcessit illa contextio : Vt postmonadẽ

Expanded text:
octuplam, et septimam uicies septies a prima multiplicatam. Post hoc spatia, octuplam, et septimam uicies septies a prima multiplicatam. Post hoc spatia, quae inter duplos et triplos numeros hiabant, insertis partibus adimplebat, ut binae medietates singula spatia colligarent, ex quibus uinculis hemiolii et epitriti et epogdoi nascebantur.» Haec Platonis uerba ita a nonnullis excepta sunt ut primam partem monada crederent; secundam, quam dixi duplam prioris, dualem numerum esse confiderent; tertiam, ternarium numerum, qui ad duo hemiolius est, ad unum triplus; et quartam, quattuor, qui ad ecundum, id est ad duo, duplus est; quintam, nouenarium, qui ad tertium, id est ad tria, triplus est; sextam autem octonarium, qui primum octies continet; at uero pars septima in uiginti et septem fuit, quae faciunt, ut diximus, augmentum tertium imparis numeri. Alternis enim, ut animaduertere facile est, processit illa contextio, ut post monadem,
Abbreviated transcription (Latin):
quat̃ parius iecupedus deparib: effic̃ : Ite nouex narius triplicatus tertiam
dimersio nẽ prȩstat : Et ita a ptẽi paris numeri uiginti s eptẽ quae is t̃ter¬
na terso lidum corpus efficit᷑. sicut in numero parilibis. binabis. qui ẽ octi¬
narius soliditatẽ cseauit : Ergo adeffitiendum ut robiq solidum cor pusmonas
dianima consilium diuinitatis enuntia ns. ait illam ꝑhos numeros fuissecon¬
textã qui & a pari & ab impari cybum idẽ ꝑfectionẽ soliditati seffitiuã :
Non qr aliquid significa s& illam habere corporeũ sed ut possit uniuersitatẽ
animando penetnare. & mundi solidum corpus implese ꝑnumeros solidi¬
tatis effecta ẽ : Nuncadipsa platonis uerba ueniamꝰ : Namcũ de dõ api¬
mã mundi fabri cantelo quer& ait primã exomni ferm̃to partẽtulit. hapo
sumpsit duplam partẽ prioris tertiã uero secundȩ: hȩmioliam : Sed pri¬
mȩ triplam : & quartã duplam secundȩ quintã : tertiȩ triplamsextã prin

Expanded text:
quaternarius, secundus de paribus, effecit. Item nouenarius triplicatus tertiam dimensionem praestat. Et ita a parte imparis numeri in uiginti septem, quae sunt ter terna ter, solidum corpus efficitur, sicut in numero pari bis bina bis, qui est octonarius, soliditatem creauit. Ergo, ad efficiendum utrobique solidum corpus, monasdi anima consilium diuinitatis enuntians, ait illam per hos numeros fuisse contextam, qui et a pari et ab impari cybum, id est perfectionem soliditatis, efficiunt, non quia aliquid significaret illam habere corporeum, sed, ut possit uniuersitatem animando penetrare et mundi solidum corpus implere, per numeros soliditatis effecta est. Nunc ad ipsa Platonis uerba ueniamus. Nam, cum de deo animam mundi fabricante loqueretur, ait: «Primam ex omni fermento partem tulit; hinc sumpsit duplam partem prioris, tertiam uero secundae hemioliam, sed primae triplam, et quartam duplam secundae, quintam tertiae triplam, sextam primae
Abbreviated transcription (Latin):
sola ratione intellegit᷑ qđ ꝓpt̃ similem tẽperiẽ similit̃ incolat᷑ : Sed a qus
neq: licuit qis ẽ quã nob̵ pedicebit agnoscere : Int̃iecta enimtorrida utriq ho¬
minũ generi cõmertiũ ad sedenegat commeandi: Deniq dequattuor habo¬
tionisnsp̃ cardinib: oriens occidens & septextrio sui suo cabulis nuncupas
Quia ab ipsis exordiissuis sciun a nobis : Nam & si septentrionali s extremitas
in habilis ẽi ũmulto tam̃ ÷ a nob̵re mota : qlantouero nr̃ȩ habitationis carda

Expanded text:
intellegitur quod propter similem temperiem similiter incolatur; sed a quibus, neque licuit umquam nobis nec licebit agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis card
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ lunã solemq: : quantũ int̃duo decim&unũ : Ex his appa s&c totius
a sũ mo inimũ spatii certã & mediali partẽ diuisionẽ solis regionenon
fieri Sȩd quia hic denumero loquebat᷑ in quo uere qui a quartus & me¬
iouis martis aliã: Non naturȩ constitutio sed huma na ꝑsuasio ẽ. quȩste¬
lis numeros & nomina facit : Non enĩ ait illa que saturmaẽ sed quã in
terris saturniã nominant: Et ille fulgor quidict᷑ iouis & quẽ martiũ
dicitis. Adeo ex pressit in singulis nomina haec non eẽ inuenta naturȩ:
sed hominũ cõm̃ta significationi distinctionis accommoda : qđ uero ful¬
gorẽiouis humanogeneri prosperũ & salutarẽ contra martis rutilum &
t̃ribilem t̃ris uocauit : Alcerũ tractũ ẽ ex stellarũ colont᷑ Namfulget

Expanded text:
inter lunam solemque quantum inter duodecim et unum. Ex his apparet totius inter lunam solemque quantum inter duodecim et unum. Ex his apparet totius a summo in imum spatii certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in quo uere qui quartus et meIouis, Martis aliam, non naturae constitutio sed humana persuasio est, quae ... stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam nominant» et «ille fulgor qui dicitur Iouis», et «quem Martium dicitis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda. Quod uero fulgorem Iouis humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget
Abbreviated transcription (Latin):
fere medius sed omnimodo medius & sit & habeat᷑ : Non abrupte mediũ
solem sed fere medium dixerit his uerbis. deinde deseptẽ mediam fereres¬
nẽ soloptin& : Sed nonuacat adiectio quahaec ꝓnuntiatio tẽperat᷑ : Nã sol
quartũ locũ obtnens mediã regionẽ tenebit numero : sed spatio ñ tenebit:
Si int̃ ternos enĩ sũ mos &imos locat᷑ : sine dubio medius ẽ numero : sed
totius spatii qđ septẽ spherȩrotunde occupant dim̃sioneꝑr:specta :
regiosolis non inuenit᷑ inmedio spatiolocata : Quia magis a sulmo quã
ab ipsorecessit ima postremitas. Qđ sineulla disceptationis ambage
cõpendiosa ꝓbabit adsertio: Satur nistella quȩ sũma ẽ ⁊odiacũ xiex
annis ꝑagrat. solmedius announo : Luna ultima : u nom̃ senon integro:
Tantũ ergo int̃ ẽ in t̃solẽ & saturnũ : quantũ int̃ unũ & triginta : Taitũ

Expanded text:
fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium solem, sed «fere» medium dixerit his uerbis: «deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet.» Sed non uacat adiectio qua haec pronuntiatio temperatur. Nam sol quartum locum obtinens mediam regionem tenebit numero, spatio non tenebit. Si inter ternos enim summos et imos locatur, sine dubio medius est numero, sed, totius spatii quod septem sphaerae occupant dimensione perspecta, regio solis non inuenitur in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zodiacum triginta annis peragrat, sol medius anno uno, luna ultima uno mense non integro. Tantum ergo interest inter solem et Saturnum quantum inter unum et triginta, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ut multa tam̃ t̃ senopurius fit acceptȩ lucipene trabile: a deo uto ã des
rursus emnitait nullumtam̃ ad nos ꝑferenẽ sensũ caloris qlucis radius
cũ ad nos deorigine sua id ẽ desole ꝑuenit. nacurã secũ ignis de quonas¬
cit᷑ deuehit : Cũ uero inlunȩ corpus infundit᷑ & inderesplend& : sola
sefundit claritudinẽ non acalorẽ : Nã speculum cũ splendorẽ deseuiꝰ
oppositi eminus ignis Emittit: solam ignis similitudinẽ carentẽ sensu calo¬
ris ostendit : Quẽ solior dinẽ plato dederit uel eiꝰ auctores : quos uecice
secutus quartelo cd globoeiꝰ ad signauerit : uel quȩratio ꝑsuasionẽ huius
diuersitatis induxerit : & curdixerittullius infimoq: orbiluna ra¬
diis solis acceñsa conuertit᷑ satis dictũ ẽ: Sed his hoc adiciendum ẽ.
curcicerocũ quartũ desolemꝰ septẽ uelit : quartus autẽ interseptẽ non

Expanded text:
ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur», satis dictum est; sed his hoc adiciendum est cur Cicero, cum quartum de septem solem uelit, quartus autem inter septem non
Abbreviated transcription (Latin):
suo qđ ille supra solem locatȩ in ipso purissimo a& heresun  In quoom¬
ne quicquid ẽ lux naturalis & sua ẽ : Quȩ tota cũ ignesuo itas pherȩsolis
in cdmbit ut cȩlitonȩ quaȩ ꝓcul a solesuns ꝑ p&uo ftigore oppressesin
sic̃ infra ostendet᷑ : Lun a uero qr sola ipsa subsole ẽ & caducorũ iã re¬
ima parsc̃ st ẽ : & heris autẽ imapars luna ẽ : lupã quoq t̃nem sed
& here ã uoca uer̃ : Immibolis tam̃ ut t̃pa eẽ non potuit : quia in sphȩ¬
na quae uoluit᷑ nihilman& immobile p̃tercentrũ : Munda nȩ autẽ
sphese t̃necentrũ ẽ : ideo sola immobilis ꝑseuerat : Rurius tra
ceptosolis lumineda rescittantũ moda non luc& : Lunaspeculi insta
lumen quo in lustratꝰ emittit . Quia illa aeris & aquȩ quȩ ꝑsecones
ficiem quã uis lucepenetrat᷑ : Haeclic& &ipsa finis sit sed liquidis sins
lucis & ignis&bȩrei Ideo quã uis densius corpus sit quã c& era cȩlestia

Expanded text:
uod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam reima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt. Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se ficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia,
Abbreviated transcription (Latin):
extlusione luminis tenebras int̃rã refundit ꝓdendũ : Etuidigit᷑ quanta
dia metro ł rȩsit ut const& quipos sit sexagies multiplicata colligere
Vndehis prelibatis ad tragtũ m̃ surarũ quas ꝓmisit oratio se uertat᷑
łuidentis simis & in dubitabilibus dimensionib: constiitumuersȩt̃ se
milia ducenta quin quaginta duo : Cutantũ ambitus tencat sine du¬
bo octoginta milia stadiorũ uel non multo amfplius diam&rosha¬
b& secundum triplicationẽ cũ septimȩ partis adiectione quã superius de
dia m&ro & circulo regularit̃ diximꝰ : Et qr a defficiendam t̃reneumbrȩ
longitudinẽ non ambitus t̃rȩ sed dia m&ri mensura multiplicanda ẽ ip
aẽ enĩ quã sursũ constat ex crescere : Sexagies multi plicandatibier oc togii¬
uutẽ in medio caelestis circuli ꝑquẽ solcurrit ut centronlocata ẽ ł rgom̃ sunt

Expanded text:
exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidentissimis et indubitabilibus dimensionibus constitit uniuersae tmilia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiectione quam superius de diametro et circulo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octoginautem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura
Abbreviated transcription (Latin):
medietas ẽ orbis quã separat ista diuisio: Illa enĩ tantũ linea in parte sa¬
quales orbẽmediũ diuidit.q: a sũ moinsũmũ it aducit᷑ ut necessesit eã trai¬
ltẽ om̃s diam&ros cuius cũq orbistriplicata cũ adiectione septimȩ pa¬
tis sua em̃ surã facit cirtuli qua orbis includit᷑ : Idẽ siuncias septẽ te¬
neat diumnetrilongitudo & uelis ex ea nossequotuntias orbis ipsiuscir¬
culus teneat. triplicabis septẽ & faciunt xx. unũ his ad dices septimã paro
hoc ẽ unũ & ꝓnuntiabis in xx & duabus uncus huiuscirculi eẽ m̃surã cuu
dia metros septẽ uncis extendit᷑ : Haec om̃a geometricis euidentissimisq
nitionib: ꝓbare possum: nisi & neminẽ deipsis dubitare arbitrag & cau
occasũ in inferiore haemi sphero currens sursũ cogitemitt : ex qua supt̃i
fit obscuritasq̃ noxuocat᷑ sexagies in altũ multiplicat᷑ ab ea m̃sura quãt̃s

Expanded text:
medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes amedietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur ut necesse sit eam tranItem omnis διάμετρος cuiuscumque orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem, et faciunt uiginti unum; his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in uiginti et duabus unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque rationibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur etoccasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam t
Abbreviated transcription (Latin):
pmen surã cȩli ꝑ quoł discurrit inuenirt nom posse uider̃ : Ergopri¬
mũ metiendum sibicelum illumꝰ id ẽ iter solis constitueri ut ncũ
pos señ modum solis agnoscese : Sed quȩ so siquisumquã tã ociosus
tamq: ab omnierit serio feriatus. ut haec quoq: inmanus sumatꝰ. netalen
ueterẽ ꝓmissionẽ quasi in saniȩ ꝓximũ aud hor rescat autrideat : et er
adrem q̃ natura in conp̃hensibilis uidebat᷑ uiã sibi fecit ingeniũ: & ꝑt
ram quicȩli modus sit repperer̃: Vt autẽ lique se pos sit ratio cõm̃t
prius regularit̃ pauca dicenda s̃ utsit serũ sequentiũ. aditꝰ instructior
in omniorhe uelsphera medietascentrũ uocat᷑ : Nihilq aliud ẽ centros
nisi punctũ qͦ spherȩ aut orbis mediũ ceraissima obseruatione distir
Itẽ ductalinea de quo cũq loco circuliquid signat ambitũ in quãcũq: eidi
circuli sũmitatẽ orbis, partẽ aliquã diuidat necesse. ẽ: Sed ñ ommimodo

Expanded text:
ram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, ut per eum possent modum modum solis agnoscere. Sed, quaeso, si quis umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uocatur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ paululum inclinase seuoluit : In fine autẽ ualidissimũ ip¬
mortalitatis anime argum̃tũ ponite uipsa corpori prestatagitatũ:
Quod qualesit ex ipsis uerbis ciceronis quȩ secua inuenies : Nam qđ¬

Expanded text:
nionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum imnionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum immortalitatis animae argumentum ponit: quia ipsa corpori praestat agitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis Ciceronis quae sequuntur inuenies: «Nam q
Abbreviated transcription (Latin):
reracionis ad sertionẽ quã & ipse nonnesc̃ : Nec uergiliu s ignonit di¬
cendo nec morti eẽ. locũ constat inquã nihil intrauiuũ mundũ pe¬
riree : Sed eorũ que interire uident᷑ solam mutarispeciẽ & illud in
originẽ suã atq: in ipsa elem̃ta remeare qđ tale qualefuit. eẽ desierit
Deniq: & plotinus alio in loco cũ decorporũ ab suptione disserer̃
& hocdis solui pos sȩpnuntiar& quicquideffluit obiecit sibi : Cur ÷¬
ergo elem̃ta quorũ fluxus in apto ẽ N similit̃ aliquando soluunt :
abreuitertante obiectioni ualideq respondit : Idecelem̃talic&
fluannũ quã tam̃ solurqa non funi sefflunt : Ac&eris enuĩ corporib:
qđ esfluit recedit: elem̃torũ fluxus nũ quã ab ipsis recedit elem̃tis :
Ergo in hoc inundo pars nulla mortalis. scđmuererationis aserta:
Sedqđ ait eũ quadã parte mortalem ad communẽ ut diximꝰ opi¬

Expanded text:
rae rationis adsertionem, quam et ipse non nescit nec Vergilius ignorat dirae rationis adsertionem, quam et ipse non nescit nec Vergilius ignorat dicendo nec morti esse locum, constat, inquam, nihil intra uiuum mundum perire, sed eorum quae interire uidentur solam mutari speciem, et illud in originem suam atque in ipsa elementa remeare quod tale quale fuit esse desierit. Denique et Plotinus alio in loco, cum de corporum absumptione dissereret et hoc dissolui posse pronuntiaret quicquid effiuit, obiecit sibi: cur ergo elementa, quorum fluxus in aperto est, non similiter aliquando soluuntur? Et breuiter tantae obiectioni ualideque respondit: ideo elementa, licet fluant, numquam tamen solui quia non foras effluunt. A ceteris enim corporibus quod effluit recedit; elementorum fluxus numquam ab ipsis recedit elementis; ergo in hoc mundo pars nulla mortalis secundum uerae rationis adserta. Sed quod ait eum «quadam parte mortalem», ad communem, ut diximus, opi
Abbreviated transcription (Latin):
uel non quȩ situm relinquit Quo animebeneficio quaueuia soci&atis
anim& : Haser go om̃s quas p̃diximꝰ passiones adsignat animali : ue¬
rũ autẽ hominẽ ipsã animã . eẽ testat᷑. Ergo quiuid& ñ ipseuers ho¬
mo ẽ seduerus ille ẽ. a quo regit᷑ qđ uid&᷑ : Si cũ morte animalis dis ces¬
serit animatio cadit corpus regente uiduatũ : et ħ ẽ qđ uid& in homi
nemortale : Anima autẽ qui uerus homo ẽ ab omni conditione ÷¬
talaatis aliena ẽ. Adeo aute imitationẽ d  munidum regentis ed
p̃regatiuarũ quibus dm̃ a nuima uid& imitari animã deũ & prisci
phylo sophorũ & tullius dixit : Qđ autẽ ait mundum quadam parte
mortalem ad commnunẽ opinionẽ respicit . quamori aliqua intra
mundum uident᷑ : Vt animal exanimatũ uel ignis extinctus uł siccatꝰ
humor: Haec enĩ omnino int̃ris secreduđ: Sed constat secundum ue¬

Expanded text:
uel non quaesitum relinquit, quo animae beneficio, quaue uia societatis uel non quaesitum relinquit, quo animae beneficio, quaue uia societatis animetur. Has ergo omnes quas praediximus passiones adsignat animali; uerum autem hominem ipsam animam esse testatur. Ergo qui uidetur, non ipse uerus homo est; sed uerus ille est a quo regitur quod uidetur. Sic, cum morte animalis discessit animatio, cadit corpus regente uiduatum: et hoc est quod uidetur in homine mortale. Anima autem, qui uerus homo est, ab omni condicione mortalitatis aliena est, adeo ut in imitationem dei mundum regentis regat praerogatiuarum, quibus deum anima uidetur imitari, animam deum et prisci philosophorum et Tullius dixit. Quod autem ait «mundum quadam parte mortalem», ad communem opinionem respicit qua mori aliqua intra mundum uidentur, ut animal exanimatum uel ignis extinctus uel siccatus humor. Haec enim omnino interisse creduntur. Sed constat secundum ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut animã non solum immortalem sed dm̃ eẽ clarescat : Illeergo qui
fuenit iã postcorpus indiuinitatẽ receptus dicturus uero ad huc in ha
uita posito documtoscito tẽ non prius tatã p̃rogatiuã commitit
sub breuitate gerere uerborũ : nunc quoq: miro cõpendio tantũ incla¬
dit at capũ qđ plotinus magis quã quis quã uerborũ parcus libro integro
disseruit : Cuius descriptio ẽ quidanimal quid homo : In hocergoli¬
bro plotinus quȩrit cuiussinT in nobis uoluptates merores m&us que
ac desideria & animositas ł dolores : postremo cogitationies & intel¬
lectus utrũ mesȩ apimȩ a pñ uerb animȩutentis corpore & postinul¬
ta que sub copiosa rerũ densitate disseruit᷑ : Qu&te nc̃ nobis ob hoc solũ
pretereunda sun ł neusq ad fastidii necessitatẽ uolum̃ extendat  hic
postremo ꝓnuntida nimaletẽ corpus animatũ sed nec hoc nec lectũ

Expanded text:
ut animam non solum immortalem, sed deum esse clarescat. Ille ergo, qui ut animam non solum immortalem, sed deum esse clarescat. Ille ergo, qui fuerat iam post corpus in diuinitatem receptus, dicturus uiro adhuc in hac uita posito «deum te scito esse», non prius tantam praerogatiuam committit sub breuitate tegere uerborum, nunc quoque miro compendio tantum includit arcanum quod Plotinus, magis quam quisquam uerborum parcus, libro integro disseruit, cuius inscriptio est Quid animal, quid homo. In hoc ergo libro Plotinus quaerit cuius sint in nobis uoluptates, maerores metusque ac desideria et animositas uel dolores, postremo cogitationes et intellectus: utrum merae animae an uero animae utentis corpore? Et post multa quae sub copiosa rerum densitate disseruit —quae nunc nobis ob hoc solum praetereunda sunt ne usque ad fastidii necessitatem uolumen extendant— hoc postremo pronuntiat: animal esse corpus animatum. Sed nec hoc neglectum
Abbreviated transcription (Latin):
mortesi grandum : Cũq eũ ultro spes istatraxiss& ad moriendi desi¬
derium : succedit pauli patris oportuna disuasio accensam filii fes¬
tinationẽ ab appetitus pontaneȩ mortis ex cludens : Pleneigit᷑ ĩ napi¬
mosomniantis utrũq plantata sperandi ex pectantiq tẽperiẽ altius
iã circa erigendum nepotis animũ africanus ingredit᷑ : Nec priuse
t̃rã patitur intuere quã celum acsiderũ naturã motũ ac modulam̃
agnoscatꝰ Et haec om̃a sciat p̃miocessunt uirtutũũ : Ac postquã mepis
firmatascipionis alagitate tantȩ ꝓmissionis erigit᷑ tunc deni oglo¬
a rufapt̃ indoctos magnũ uirtutis p̃miũ credit᷑ contenini iub &
dumostendit᷑ ex t̃rarũ breuitate uel casib: artalocis angustatẽpqrib:
Africapus igit᷑ peneexutus hominẽ & defecata menteiã naturȩ suȩ capax
hic aꝑtius ad mou&᷑ ut eẽ dm̃ nouerit᷑ utħ fit p̃sentis tẽporis consũmatio

Expanded text:
morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desimorte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam filii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nepotis animum Africanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos magnum uirtutis praemium creditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, paene exutus hominem et, defaecata mente, iam naturae suae capax, hic apertius admonetur ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio,
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ annos fuisse quingentos septuagintatres : quis quis indigitos mit¬
tit inueni& : Tu uero enitere & sic hab&o non eẽ temortalem sed cor¬
pus hoc nec enĩtuis es quẽ formtusta declarat : sed mens cuiusq isẽ quiss
q: non ea figunt que digito demonstrari pocest : dm̃ tengit᷑ scito eẽ : St
quidem .ẽ ds̃ quiuig& qui sentit qui meminit quipuid & quitã regit &
modemt᷑ & mou& id corpus cui p̃positus ẽ : quã hunc mundum ille prins¬
ceps ds̃ Et ut illemundum quadam partẽ mortalem ipseds̃ & nesic fras
pio circa institutionẽ ne potis ordinẽ recte docenti simpleuit : Namut
breuit̃ a principio omnẽ operis continentiã reuoluamus : Primũ tẽpus
eimortis &imminentis propinquorũ p̃dixit insidias: ut totũ de hac÷
uita s̃pertredidicer quã non diuturnã cõperiss& : Deinde nem&u
p̃dictȩmortis franger& ostendit sapientt̃ &bono &uim mortalitat

Expanded text:
diximus annos fuisse quingentos septuaginta tres, quisquis in digitos mitdiximus annos fuisse quingentos septuaginta tres, quisquis in digitos mittit inueniet. «Tu uero enitere et sic habeto non esse te mortalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declarat, sed ue, non ea figura que digito demonstrari potest. Sed iam nimium te moror, quidem est deus qui uiget, qui sentit, qui meminit, qui prouidet, qui tam regit et moderatur et mouet id corpus cui praepositus est quam hunc mundum ille princeps deus; et ut ille mundum quadam parte mortalem ipse deus aeternus, spio circa institutionem nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ciens in his dem locis & partib: & ipseerit & om̃s cȩli stella s omãq sidenr
rursus inueru& inquibus fuerant cũ subromuli fine deficer& Igit᷑
adiscessuro muli postannorũ quindecĩ milia sicut ad serun physiq
soldenuo it a defici& ut in eo demsigno. eademq parte sit adidem prin¬
cipiũ inquosubromulo fuent .I. Stellis quoq: omnib: signisq re¬
uocatis: Per acti autẽ fuent n cũscipio in africalita  adisces su
romuli anni quingenti septuaginta &tres : Anno enĩ ab urbe condia
sescentesimo septimo hic scipio delecta carthaginetriũ phauit : Ex quo
numero annis remotis triginta duob: regni romuli : & duob: qui int̃
usomniũ & consummatũ bellũ fueruns : quingentin ÷ eintatres
ne o dummundani anni uicesimam partẽ eẽ conuersam : Nãmui esime
partẽ qđ a nni suꝑ sint ac fineromuli adafricanã miliciã scipionis quos

Expanded text:
ciens in isdem locis et partibus et ipse erit, et omnes caeli stellas omniaque sidera ciens in isdem locis et partibus et ipse erit, et omnes caeli stellas omniaque sidera rursus inueniet in quibus fuerant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur a discessu Romuli post annorum quindecim milia, sicut adserunt physici, sol denuo ita deficiet ut in eodem signo eademque parte sit, ad idem principium in quo sub Romulo fuerant stellis quoque omnibus signisque reuocatis. Peracti autem fuerant, cum Scipio in Africa militaret, a discessu Romuli anni quingenti septuaginta et tres. Anno enim ab Vrbe condita sescentesimo septimo hic Scipio deleta Carthagine triumphauit; ex quo numero annis remotis triginta duobus regni Romuli et duobus qui inter somnium et consummatum bellum fuerunt, quingenti septuaginta tres necdum mundani anni uicesimam partem esse conuersam. Nam uicesimae parti quot anni supersint a fine Romuli ad Africanam militiam Scipionis, quos
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt : Hoc autẽ ut piisicu lun postap norũ quinde cimmilia
quin decimmilia annorũ qualesnunc computamꝰ efficiun: ille er go
uere apnus uerteris uocandus ẽ : quẽ non solis id ÷ unius astrireditũ
m&imͦ sed questellarũ omniũ q̃ : in quocũq cȩlo suał a deundem locũ
reditus sub eadem celitotius descriptione condudit᷑: Vnde mundanꝰ
lendis ianuariis usq ad eas demuocamꝰ sed & a sequente postcalendas
dieusq ad eundem diem & aqocũq cuius lib& m̃sis die. usq indiem eun¬
demreditus annus uocat᷑ : Etahuius mundani anni iniciũ sibi quis
facit qđ cũq decreuerit: Ut eccenunc cicero adefectusolis qui s ub
romuli fine contigit mundanẽ principiũ sibi ipse constituitꝰ : Etlia
iã sepissime postea defectus soł euenerit᷑ : Non dr̃ tam̃ mundanũ
annũ repetita defactiosolis implesse. Sed tunc implebit᷑ cũ soldefi¬

Expanded text:
fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum quindecim milia fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum quindecim milia quindecim milia annorum quales nunc computamus efficiunt. Ille ergo uere annus uertens uocandus est, quem non solis, id est unius astri, reditu metimur, sed quem stellarum omnium, quae in quocumque caelo sunt, ad eundem locum reditus sub eadem caeli totius descriptione concludit, unde et mundalendis Ianuariis usque ad easdem uocamus, sed et a sequente post kalendas die usque ad eundem diem, et a quocumque cuiuslibet mensis die usque in diem eundem reditus annus uocatur, ita huius mundani anni initium sibi quisque facit quodcumque decreuerit, ut ecce nunc Cicero a defectu solis qui sub Romuli fine contigit mundani anni principium sibi ipse constituit. Et licet iam saepissime postea defectus solis euenerit, non dicitur tamen mundanum annum repetita defectio solis implesse, sed tunc implebitur cum sol defi