comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuisi sunt: ita et heretici abiinitate
fidei confessione segregati. int̾ se diũ¬
sitate erroris quasi ꝑ dissonantiã lin¬
gue inuicẽ secernuntur. Canał dict̃a ab eo
quod caua sit inmodũ canne: sane ca¬
nalẽ meliꝰ genere feminino quã mascłi¬
no ꝓferimus. De canalib aũ ita ingenesi
legitur: tollens itaq iacob uirgas popłe¬
as uirides et amigdalinas et ex plata¬
nis. exparte decortiuit eas: et ponebat
incanalib ubi esfundebat᷑ aquã. et ueni¬
ebant ad puteum contra pecora ut con¬
ciꝑent. eo tp̃r cũ uenirent ad potandũ.
seriem. antiquoꝵ patrum uitas atq sen¬
tentias in exemplum popłis prebere: quȩ
nunirum quia uixta rationis examen
recte sunt: uirge nominantur. Quib
exparte corticem subtͣhit. ut in his quȩ
cxpoliantur intimꝰ candor appareat: et
ex parte corticem seruat. ut sic̃ fuerais
exterius. inueritate ꝑmaneant: iuridior¬
q uirganim color esficitur. dum cortex ex.

Expanded text:
divisi sunt, ita et haeretici ab unitate divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei confessione segregati inter se, diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, invicem secernuntur. Canalis dicta ab eo quod cava sit in modum cannae, sane eamdem melius genere feminino quam masculino proferimus. De canalibus ita in Genesi legitur: Tollens itaque Jacob virgus populeas virides et amygdalinas, et ex platanis, ex parte decorticavit eas, et ponebat in canalibus, ubi effundebatur aqua, et veniebant ad puteum contra pecora, ut conciperent eo tempore, cum venirent ad potandum, seriem antiquorum Patrum vitas atque sententias in exemplum populis praebere? Quae nimirum quia juxta rationis examen rectae sunt, virgae nominantur. Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in his quae exspoliantur, intimus candor appareat; et ex parte corticem servat, ut sicut fuerant exterius, in viriditate permaneant; variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbat fornax et homines iustos tempta¬
gulus lutiut faciat ab eadẽ massa
ua sa ad honorẽ. et uasa ad contumeliã.¬
De laterib aut̃ ingenesi ita legitur. uͥ
de constructione turris mentionẽ facit:
cumq ꝓficiscerentur de oriente. inuener̃
campum interra sennar. et habitauer̃t
ineo: dix̃q alt̾ adꝑrimũ suum uenite
ꝓcłmento. Et dixerunt. Uenite faciamꝰ
nob̾ ciuitatẽ: et turrim: cuiꝰ culm̃ ꝑtiungat ad
celũ. ⁊ celebremus nomen nostrum ante¬
Turris aũ suꝑbiam huiꝰ mundi significat.
uł impia dognata hereticoꝵ: qui postꝙͣ.
moti sunt aboriente. idẽ. auero lumi¬
ne recessert:uenert incampũ senna¬
ar. qui int̾pret᷑ excussio dentiũ: statĩq ad¬
uersus dm̃ impietatis suȩ edificant
turrim ac doginatum suꝑbiã nefario
ausu confingunt: uolentes curiositate
ñ licita. ipsius celi alta penetrare. s sic̃
illi ꝑ suꝑbiam abuna lingua in multis

Expanded text:
probat fornax, et homines justos tentaprobat fornax, et homines justos tentagulus luti, ut faciat ab eadem massa vasa ad honorem, et vasa ad contumeliam.De lateribus autem in Genesi ita legitur, ubi de constructione turris mentionem facit: Cumque proficiscerentur de Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt in eo, diin eo et dixerunt: Venite, faciamus nobis civitatem et turrim, cuius culmen pertingat ad celum, et celebremus nomen nostrum, anteTurris haec superbiam hujus mundi significat, vel impia dogmata haereticorum, qui postquam moti sunt ab Oriente, id est a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar qui interpretatur excussio dentium, statim adversus Dominum, impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare, sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multis
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ crudi funt: qui et ipsi inde nomina¬
ti. qd lati ligneis formis efficiuntur:.
quoꝵ crates dñr inquib lutum ꝓ eisclẽ
laterib crudis portare solent. Sunt enĩ
conexiones cannarũ dict̃i. apotoera¬
tiri. idẽ. qđ se inuicẽ teneant. Lirtũ aũ
uõcatum quidã ꝑ anti frasii putanł.
qd ñ sit mundum: nam omne lotum
mundum ẽ. fictilium aut̃ oꝑm ratio iux¬
humane conditionis pot̾ referri: quia
scͥptum ÷ formauit dgͣ hominẽ deli¬
mo terr&: et inspirauit infaciem eiꝰ
spiracłm uite: et factus ẽ. hõ in animã
Nam et apud ieremiam ꝓpħam tale
quid legimus uͥ iubet᷑ adeo introire
indomum figuli: et uidere eum fin¬
gentem. Utiq uas coͥlapsum demanib
suis recolligens. rursum frͣnt illud
scłm uoluntatẽ suam et factus ẽ in qͥt
sermo dnĩ adeum dicens nunquid ego
ñ possum facere domum isrł. sicut figu¬
lus iste: Et sapientia dicit: uasa figuli

Expanded text:
autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominaautem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum autem vocatum quidam per antiphrasim putant, quod non sit mundum. Nam omne lotum mundum est. Fictilium autem operum ratio juxhumanae conditionis potest referri, quia scriptum est: Formavit Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam Nam apud Jeremiam prophetam tale aliquid legimus, ubi jubetur a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem utique vas collapsum de manibus suis, recolligens rursum finxit illud secundum voluntatem suam: Et factus est, inquit, sermo Domini ad eum, dicens: Nunquid ego non possum facere domus Israel, sicut figulus iste? Et Sapientia dicit: Vasa figuli
Abbreviated transcription (Latin):
iam dictum ẽ. ⁊ in bonam ⁊ in contͣ¬
riam partẽ ponitur. qͥ dñr lapides
uiui hoc ẽsq̃. qui ad cȩlestem ꝯstrucꝰ¬
tionem habiles ft̾. ⁊ lapides insensati
et duri. qui ferramentis sp̃italibus
nullomodo cedunt: quia nulla um¬
quã conu̾sionis penitentia molliun¬
tur. nec calcis. hoc est caritatis glo¬
tino ad inuicem copulant. id ÷ consen¬
tiunt. Arena autem que per se infir¬
ma ẽ. et fluida atq instabilis manet.
qñ cũ calcis adiunct̾ione cõmiscetur.
firmitatem ꝑcipit. & ad edificationẽ
utilis habetur: sic et peccatorum
sterilitas que ꝑ seutilis non est sed
cum peruersionem ad scõrum so¬
cietatem ꝑtingit. stabilitatẽ bonoꝵ
operum percipit. et per dilectionis
mandatum ad instructionem sanct̾e
quod tegant edes: et imbrices
quod accipiant imbres.
Tegule autem prrime
positionis nomet
cuiusoiminu¬
diuumtgillum
Latertuli uͦ uocati qđ lan forment᷑ cir¬
cum actis undiq .iiiͬ. tabulis. Lateres

Expanded text:
in bonam et in contrariam partem ponitur, quia dicuntur lapides vivi, hoc est sancti, qui ad coelestem constructionem habiles sunt: et lapides insensati et duri, qui ferramentis spiritualibus nullo modo caedunt, quia nulla nunquam conversionis poenitentia molliuntur, nec calcis, hoc est charitatis glutino adinvicem copulari consentiunt. Arena autem, quae per se infirma est, et fluida atque instabilis manet, quando cum calcis adjunctione commiscetur, firmitatem percipit et ad aedificationem utilis habetur. Sic et peccatorum sterilitas, quae per se utilis non est, tamen per conversionem ad sanctorum societatem pertingit, stabilitatem bonorum operum percipit, et per dilectionis mandatum ad instructionem sanctae quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres
Abbreviated transcription (Latin):
corticem res eruam: dũq abipsiᷤ cortex
littere subtrahat᷑. allegorice ca¬
dor interior de monstratur: et dum cor¬
tex relinquitur. exterioris intelligentie
uirentia exempla monstr̃atur. Quas
bene iacob inaque canalib posuit: qͥ a
& redemptor nr̃ in libris eas sacre scientie
quib nos intrinsecus infundimur fixit
has aspicientes arietes. cũ ouib coeunt qͥa
rationales nr̃i sp̃s intellectꝰ dum inear̃
intentione defr sunt: singłis quibq
actionib ꝑmiscentur. Uitales fetus o-¬
ꝑm ꝓcreant. qualia exempla preceden-¬
tium. inuocib preceptoꝵ uident. fis¬
tule aquat sunt dicte. qđ aquas fuñ¬
dant et emitanti nam stola grece mitt̾e
ł. forme earum ꝓmagnitudine atq et
capacitatis mͦ fiunt. possunt aut̃ fistu¬
le mistice designare predicatoꝵ ora. ex
quib aq̃ doccrine effundunt᷑ incorda
auditoꝵ: ex bonis iidelicet doctorib sa
sequituR de uenustate edificioꝵ.¬

Expanded text:
corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subducitur, allegoriae candor interior demonstratur; et dum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus, dum in earum intentione defixi sunt, singulis quibtionibus permiscentur, ut tales fetus operum procreent, qualia exempla praecedentium in vocibus praeceptorum vident. Fistulae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et capacitatis modo fiunt. Possunt autem fistulae mystice designare praedicatorum ora, ex quibus aquae doctrinae effunduntur in corda auditorum, ex bonis videlicet doctoribus salSequitur de venustate aedificioru
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe ẽ: itaut in eo qͣs⁊ in ligno littere
scbant᷑. Tiburtmꝰ a loco italie dict̾us.
qͥdum sit ad fab̾cam fortis uapore.
tñ dissilit. Tofꝰ edificiis inutilis est.
fundam̃tis aptꝰ mortalitate ⁊ molli¬
cia ex estu eñ i alita maris format᷑.
& uerberat᷑ imbrib. Armatiꝰ lapis con¬
cretusmaris arens. hic ce bibulus d̃r.
seruat em̃ humorẽ acceptum. Idem ce
in betica gaditanꝰ. ab insula occean
ubi plurimꝰ excidit᷑. Piꝑinꝰ. subalbidꝰ.
cum punet̾is nigͥs. durus atq fortissi¬
mus. Cocleati. cocleis lapillisq &e a¬
rena coneretꝰ. aspimͦ et interdum fi¬
stulosus. Columbinꝰ acolore auis nun¬
cupatus. natura uicinꝰ gipso ⁊ mol¬
licie simillimꝰ. Molaris inparietib
titilis: qͥa est quedam pinguior na¬
dura eiꝰ. duraq ⁊ asꝑa. ex quo etiam
&e mole fiynt. unde &e nom̃ traxit.

Expanded text:
opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur t verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit.
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinis edificõ. Construct̾io aũ
uł instruetio uocata. eo qͦd instringat.¬
⁊ coherere faciat. ut lapides luto ⁊ lig
no ⁊ lapides inuicẽ sͥ. Nam intinctiofer¬
ri iaqͣm: instruct᷑a ẽ. Nenim candens
tinguat᷑: stringr⁊ coherere ñ pot̃ fer-¬
rum. Itẽ ꝯstructio a multitudine lapi
dum ⁊ lignoꝵ dict̾a: uñ ⁊ strues. Ali-¬
ud ẽ enĩ edificõ. aliud instauratio. Nã
edificõ: noua ꝯstruct̾io ẽ. instatiratio
uͦ qͦd reparat᷑ ad instar pͥoris. Nam
instar uet̾es ꝓsimilitudine ponebãt:
inde ⁊ instaurare dicebant. Constat
aut̃ ꝯstruct̾io fundam̃to. lapidibus.
calce. arena.⁊ lignis. fundam̃tum
dictum. qͦd fundꝰ sit edificii. Ide ⁊ cȩm̃¬
tum acedendo dictũ: qͦd crasso lapi¬
de surgat. De mistica aut̃ sig̾catiõe
instruct̾uris apti. albꝰ tiburtinꝰ. colũ¬
binꝰ. fluuiatił. iffungia. rubrꝰ. ⁊ reli¬
qui. Albꝰ lapis. aliꝰ durꝰ. aliꝰ mollis.
Mollis dentata serrasecat᷑. tratabilis ĩ

Expanded text:
atitudinis edificatio. Constructio autem vel instructio votata, eo quod instringat et cohererna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multituddum et lignorum dicta, unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio. Nam aedificatio nova constructio est. Instauratio vero, quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant. Inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum, quod fundus sit aedificii. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso lapide surgat. De mystica autem significatione in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in
Abbreviated transcription (Latin):
ris aptꝰ. Silȩx. durꝰ lapis. ex cuiꝰ genere
nigͥ silices optimi. qͥbdam in locis
&e rubentes. albisilices contͣ uetusta¬
tem incorrupti.idem ⁊ inmonum̃
tis sculptr ⁊ incorruyti ꝑmanent. qͥbꝰ
nec ignis qͥdem nocet. Nam ex his cẽ
forme funt. in qͥbꝰ era fundunt᷑. Uiri¬
dis sil ex tiehementer ⁊ ipse igni re¬
sistens. s nusqm copiofcis. ⁊ uͥ inue¬
nitur. lapis ñ saxum est. Pallidus
incemento raroutilis. Globus contra in¬
iurias fortis.⁊ in struct̾ura infidus: nͥ fu̾it
multa suffrenatione deiuinc̾tꝰ. fluuiatił
silex semꝑ ueluti madens ẽ. Hẽ estate en¬
beri oportet: nec ante bienniũ inserere
inserereturis domoꝵ. fict̾iliũ oꝑum. ad
parietes ⁊ fundam̃ta. q̃ coct̃s latercłis
adiecta: imbricłis tegulisq aptant᷑¬

Expanded text:
ris aptus. Silex est durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incntis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptant
Abbreviated transcription (Latin):
se incampum. Et &e inpsalmo seriptũ
est: sicut posuit inegrpto signa sua¬
ce ꝓdigia sua incampotaneos. Thaneos
autem ciuitas est aegipti. ubi sunt facta¬
ꝓcligia quȩ leguntur. Signa utiq fue¬
runt inegipto duris cordibus quasi ca¬
racteris impressa uestigia. ꝓdigia uero
quasi porrodicentia. idest quȩ prefigura-¬
bant᷑ esse uentura. Om̃s enim ille plage
ad aliquam significatiam pͥscis temꝑi
bus contigerunt: merito ergo signa ce
ꝓdigia sunt appellata. quȩ inegipto fa¬
cta monstrantur. Laneos humile man¬
datum diximus interp̾tari: quod inisto
scło necessarium nob̾ ac salutare cognos¬
citur. ubi humiles ac ꝓstrati esse debemꝰ⁊
qui uenie semꝑ suffragia postulamus.
Incontrariam uero partem campus acci¬
pit᷑. qñ luxꝰ uoluptatũ. ⁊ discipline laxam̃¬
tum sig̾cat. qr arta uia est q̃ ducit ad
uitã: lata ⁊ spaciosa uia q̃ duc̃ ad mortẽ

Expanded text:
se in campum. Et in Psalmo scriptum se in campum. Et in Psalmo scriptum est: Sicut posuit in Aegypto signa suaet prodigia sua in campo Taneos. Taneos enim civitas est Aegprodigia quae leguntur. Signa utique fuerunt in Aegypto duris cordibus, quasi characteris impressa vestigia. Prodigia vero quasi porro dicentia, id est, quae praefigurabantur esse ventura. Omnes enim illae plagae ad aliquam significantiam priscis tbus contigerunt. Merito ergo signa et prodigia sunt appellata, quae in Aegypto facta monstrantur. Taneos, humile mandatum diximus interpretari, quod in isto saeculo necessarium nobis ac salutare cognoscitur: ubi humiles ac prostrati esse debemus, qui veniae semper suffragia postulamus. In contrariam vero partem campus accipitur, quando luxum voluptatum et disciplinae laxamentum significat: quia arcta via est, quae ducit ad vitam; lata
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rarum planities dictus aũ
Icampus qđ breuis sit pedib.
nec erectus ut montes: sed patens ce
spacio suo porrectus & iacens. unde ce
grece pedion dicitur: sumpsit autem
nomen ex greca ethimologia: camieñi
grece breue dicitur. Solum est omne
quod sustinet: asoliditate dictũ scilicet.
Incamporum gͦ nomine aliquando
scripture nomine ex pͥmuntur. eo quod
pastum congruentem fidelib anima¬
bus p̾beant. ut est illud inpsalmo: ce
campi tui replebunt᷑ ubertate. Ali¬
quando uero equalitatem. & placidi¬
tatem morum designat. ut est illud
psalmiste: gaudebunt campi. &e om̃ia
quȩ ineis sunt. Campos hic similiter
inbono debemus accipe: quia illa pla¬
na dicimꝰ quȩ pulcherrima equalita¬
te tenduntur. Campos gͦ dicit. uiros
iusticiȩ laude pollentes: non suꝑbia
tumidos. non asperos iracundia: sed
mansueta lenitate planissimos. Cam¬
pus intelligitur mundus. eoquod
sit patens. de quo abacuc ꝓpħa dicit:
exit uerbum. idẽ. filius dei. ce misit

Expanded text:
rarum planities. Dictus autem campus, quod brevis sit pedibus, nec erectus ut montes, sed patens et spatio suo porrectus et jacens. Unde et Graece pedion dicitur. Sumpsit autem nomen ex Graeca etymologia. Camai enim Graece breve dicunt. Solum est omne quod sustinet, a soliditate dictum scilicet. In camporum ergo nomine aliquando Scripturae divinae exprimuntur, eo quod pactum pastum congruentem fidelibus animabus praebeant, ut est illud in Psalmo: Et campi tui replebuntur ubertate . Aliquando vero aequalitatem et placiditatem morum designat, ut illud Psalmistae: Gaudebunt campi et omnia quae in eis sunt . Campos hic similiter in bono debemus accipere: quia illa plena dicimus, quae pulcherrima aequalitate tenduntur. Campos ergo dicit viros justitiae laude pollentes, non superbia tumidos, non asperos iracundia, sed mansueta lenitate planissimos. Campus intelligitur mundus, eo quod sit patens, de quo Habacuc propheta dicit: Exiit verbum, id est, Filius Dei, et misit
Abbreviated transcription (Latin):
uestimenta sua ce corpora lauent. Pre¬
terea qͦq plures heresum species in¬
ueniuntur: que in temporibꝰ xp̃ia¬
nis exortȩ ꝑinuentores & seqͣces eoꝵs
fidem catholicam impugnare solitȩ
sunt: qͣs cẽ ꝑat̾ augustinꝰ. ad qͦd uult¬
dm̃ diaconum seͥbens. satis manifeste
declarat. S qͥa memorat᷑ doctor in
diffinitionib suis ȩccliastica dogina¬
ta enumerans. qͥd credendum. qͥdue
cauendum sit lucide descͥpsit: omis¬
so hereticoꝵ catha lago. fidei catholice
iura in hoc oꝑe inserenda censemus.
De diffinitionibus recte fidei. & ȩc¬
clesiasticorum dogmatum:¬

Expanded text:
vestimenta sua et corpora lavent. Praevestimenta sua et corpora lavent. Praeterea plures haeresum species inveniuntur, quae in temporibus Christianis exortae, per inventores et sequaces eorum fidem catholicam impugnare solitae sunt, quas etiam Pater Augustinus ad Quodvultdeum diaconum scribens, satis manifeste declarat. Sed quia memoratus doctor, in diffinitionibus suis ecclesiastica dogmata enumerans, quid credendum, quidve cavendum sit, lucide descripsit: omisso haereticorum catalogo, fidei catholicae jura in hoc opere inserenda censemus. CAPUT X. De diffinitionibus rectae fidei et ecclesiasticorum dogmatum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra es õe in t̾ram ibis. Hi.5ͫ. tantum
ticinia respuunt. Pharisei negant
xp̃m uenisse. nec ulla in re supͣdicti
cõmunicant. Pharises quidem &e sa¬
ducei: int̾ se contͣrii sunt. Nam pha¬
risei ex hebreo in latinum int̾p̾tar̃
diuisi. eo quod traditionum &e ob¬
seruationum qͣs illi deuteros is uo¬
cant iusticiam p̾ferant: unde & di¬
uisi uocant᷑ a popło. qͣsi ꝑ iusticiam.
Herodiani. Nam temporib saluato¬
ris hec heresis surrexitherodem
magnificabant: dicentes ipsum esse
xp̃m. Samarite qͦq custodes interp̃¬
tantur: quun locum isrł iam capti¬
uo & tͣnsducto in babyloniam popło.
tnslati sunt in t̾ram .xͨ. tͥbuum: &e ex
parte sine lege.isrłitarum consuetu¬
dinem obtinent. Isti ꝓpħas ñ recipi¬
unt: atq in obseruationib suis a iu-¬
deis omnib separant᷑: quors suꝑstiti¬
o ꝓculdubio omnib nota est. Imero¬
baptiste dicti: eo qͦd cotidie custodiȩ

Expanded text:
terra es, et in terram ibis . Hi quinque tantum terra es, et in terram ibis . Hi quinque tantum m autem vaticinia respuunt. Pharisaei negant Christum venisse, nec ulla in re supra dictis communicant. Pharisaei quidem et Sadducaei inter se contrarii sunt. Nam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur, divisi: eo quod traditionum et observationum, quas illi deuterosios vocant, justitiam praeferant: unde et divisi vocantur a populo quasi per justitiam. Herodiani. Temporibus Salvatoris haec haeresis surrexit. Hi Herodem magnificabant, dicentes ipsum esse Christum. Samaritae quoque, custodes, interpretantur, qui in locum Israel, jam captivo et transducto in Babyloniam populo, translati sunt in terram decem tribuum: et ex parte sine lege Israelitarum consuetudinem obtinent. Isti prophetas non recipiunt, atque in observationibus suis a Judaeis omnibus separantur: quorum superstitio baptistae dicti, eo quod quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
unt enim heres es iudeorum. quas
quor hȩc sunt nomina. Primum es¬
nistȩ .u. meriste .ui. Saducei .uii. Pha¬
risei.uiii.herodiani .ix. Samaritȩ.
x. Imerobaptiste. Esnei dicunt xp̃m
docuisse illos omnem abstinentiam.
Galilei. & ipsi dicunt. xp̃m uenis¬
se & docuisse eos ne dicerent do¬
mi¬
num cesarem: neue eiꝰ moni¬
tis uteren tur. Marbonei dict̃.
ipsum ẽẽ xp̃m qui docuit illos in oĩ¬
re se baptizat.e. Geniste p̃sumunt: q̃m
de genere abrabȩ st̾. Nam cũ in baby¬
lonem uenisset popls dei: pleriq
relinquentes uxores suas. babylonii
mulierib adheserunt. Qͥdam aut̃
isrłiticis tantum coniugiis contentist̾.
Uñ ex eis geniti dum reuersi ẽẽnt de
babylonia: diuisert se abomni ppło:
& assumpserunt sͥ nomen iactantiȩ.
dentes omnib ꝓpħis: dicentes aliis
&e aliis sp̃itib illos ꝓpħasse. Saduce qͥ
int̾ptant᷑ iusti. uendicant enim sibi
qͦd ñ sunt: negant resurrectionem
dicentes. Dictum ẽ in genesi ade. de

Expanded text:
unt enim haereses Judaeorum, quas quorum haec sunt nomina: 1 Efnistae, risaei, 8 Herodiani, 9 Samaritae, 10 Hemerobaptistae. Efnaei dicunt Christum docuisse illos omnem abstinentiam. Galilaei et ipsi dicunt Christum venisse et docuisse eos, ne dicerent Dominum Caesarem, neve ejus monitis uterentur. Marbonaei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re baptizare. Genistae praesumunt, quoniam de genere Abrahae sunt. Nam cum in Babylonem venisset relinquentes uxores suas Babylonicis mulieribus adhaeserunt: quidam autem Israeliticis tantum coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae.dentes omnibus prophetis; dicentes, aliis et aliis spiritibus illos prophetasse. Sadducaei interpretantur, justi: vendicant enim sibi, quod non sunt: negant resurrectionem, dicentes: dictum est in Genesi Adae: De
Abbreviated transcription (Latin):
occasũ suum. Luna ȩccł̃ia ẽ. qͣm in tem¬
porib factam. aliqñ minui contingit.
aliqñ crescere: que tam̃ sic minuitur.
ut semꝑ redeunte integͥtate reparetur.
Solem uͦ in hoc locom̾̃ito accipimꝰ do¬
minum saluatorem. Iste gͦ cognouit
occasũ suum. id ẽ głam suȩ passionis
agnouit: cum discipłis suis diceret. Ue¬
nithora: ⁊ filiꝰ hominis tͣdetur in manꝰ

Expanded text:
occasum suum. Luna Ecclesia est, quam in temoccasum suum. Luna Ecclesia est, quam in temporibus factam aliquando minui contingit, aliquando crescere, quae tamen sic minuitur, ut semper redeunte integritate reparetur. Solem vero in hoc loco merito accipimus Dominum Salvatorem. Iste ergo cognovit occasum suum, id est, gloriam suae passionis agnovit, cum discipulis suis diceret: Venit ho
Abbreviated transcription (Latin):
una autem que m̃struis tp̃rib
crescit ⁊ decrescit. & non ꝓpͥolumine
lucet. s solis mutuato splendore illustͣ¬
tur. Aliq̃n in scͥpturis sig̾cat hãc morta¬
lemuitam &e miseram. aliqͣn p̾sentem
eccl̃am: uñ in euangłica parabola le¬
git᷑. qͦd homo ab irłm descendens iN
iherico. ineidisset in latrones: qͥ etiam
despoliauert eum. & plagis impositis. a-¬
bierunt semiuiuo relict̃o. Hic gͦ homo
adam intelligit᷑ cum oĩ gn̾e humano.
Irłm autem ciuitas illa cȩlestis accipit᷑:
a cuius b̃itudine adã lapsꝰ ꝑ p̃uarica
tionem.⁊ eiectꝰ. in banc mortalẽ uitã ⁊
miserã incidit. Quam bn iherico que
luna int̾ptat᷑ sig̾cat. uariis uidelicet
defectuum laboribꝰ instabilis semper
& caduca. Latrones autem demones
intelligere possumꝰ: qͥ seducendo adam.
despoliauerunt eum głabeate immor¬
talitatis ⁊ innocentiaiuitȩ pͥuarunt. Lu¬
nam autẽ figurare eccłiam ostendit ille
u̾sꝰ fecit lunam in tempora: sol cognoũ

Expanded text:
una autem, quae menstruis temporibus crescit et decrescit, et non proprio lumine lucet, sed solis mutuato splendore illustratur, aliquando in Scripturis significat hanc mortalem vitam et miseram, aliquando praesentem Ecclesiam. Unde in evangelica parabola legitur , quod homo ab Jerusalem descendens in Jericho incidisset in latrones, qui etiam dispoliaverunt eum, plagis impositis, abierunt semivivo relicto. Hic ergo homo Adam intelligitur cum omni genere humano. Jerusalem autem civitas illa coelestis accipitur, a cujus beatitudine Adam laptus in hanc mortalem vitam et miseram, quam bene Jericho, quae luna interpretatur, significat, variis videlicet defectuum laboribus instabilis semper et caduca. Latrones autem daemones intelligere possumus, qui seducendo Adam dispoliaverunt eum gloria beatae immortalitatis, et innocentiae veste privarunt. Lunam autem figurare Ecclesiam ostendit ille versus: Fecit lunam in tempore, sol cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate uͥtutum. eaꝵq foliis ueluti
amenȩ arboris adumbratione uelati.
tanqm lȩtȩ atq fructiferȩ segetes pullu-¬
lemus. Inplenilunio: ut ꝑfectum splen¬
dorem fidi ⁊ sensꝰ gerentes. a peccati tene¬
bris segregem᷑. Inreuersa eadem luce lu
gr̃a mun̾is suꝑni. qͦ tercio tp̃r scl mani-¬
festius effusa ẽ. Pulcherrima figurarũ ꝯse¬
qͣntia tanqͣ t̾ciȩ luna ebdomade lum̃
ipsiꝰ quod eatenꝰ ad t̾ras ereuerat: ad cȩlestia
iam crescere inchoat. Palchre hanc in paᷤ¬
cha obseruare p̾cipim̾: ut gr̃e qm accepi¬
mus nunqͣm obliti: per singłos gradus
sp̃italis tͣnsit᷑ largitori illiꝰ obediendo. ui¬
cem rependere meminerimꝰ: uel certe
increscente ad hoĩes luna uitȩ nobis acti¬
ue. in reuersa uͦ ad cȩlos specłatiuȩ typꝰ
ostendit᷑. Uł in hac nob̃ conu̾s ione dilecꝰ¬
tio ꝓximi: in illa nr̃i signat᷑ auẽtoris. Aut¬
huc conu̾sus lucis eiꝰ ꝓfectꝰ. ut bona foras

Expanded text:
varietate virtutum, earumque foliis veluti varietate virtutum, earumque foliis veluti amoenae arboris adumbratione velati, tanquam laetae atque fructiferae segetes pullulemus in plenilunio, ut perfectum splendorem fidei et sensus gerentes, a peccati tenebris segregemur. In reversa eadem luce lungratia muneris superni, quia tertio tempore seculi manifestius effusa est, pulcherrima figurarum consequentia tertia lunae hebdomade, lumen ipsius quod eatenus ad terras creverat, ad coelestia jam crescere inchoat, pulchre hanc in pascha observare praecipimur, ut gratiae quam accipimus nunquam obliti, per singulos gradus spiritualis transitus largitori illius obediendo vicem rependere meminerimus; vel certe, increscente ad homines luna, vitae nobis activae, in reversa vero ad coelos speculativae typus ostenditur. Vel in hac nobis conversione dilectio huc conversus lucis ejus profectus, ut bona foras
Abbreviated transcription (Latin):
conditione pͥmitiuȩ lucis excellens. ⁊ tri
ordine discurrit. unit̾sitatẽ eccłiȩ q̃ ꝑ
totum mundum paschalib ẽ redempta
mistiis aꝑte denunciant. Nam ⁊ septena¬
rio sepe nũo uniusitatem designare scͥp¬
tura consueuit. Unde qͦd ait. ꝓpħa. Sep¬
ties in die laudem dixi tͥ. Nil meliꝰ intel¬
asie scͥbens eccłias. uniu̾salis ꝑ orbem ȩc¬
clesie mist̾ia patefacit: unde ⁊ ꝑomnia
que singłis uni. scͥbit hortamenta. hunc
u̾sicłm intexere curauit. Qui ht̃ aures
audiendiaudiat qͥd sp̃s dieat eccłiis. qͦd
unicuilibet dixerat. hoc omnib se dix¬
isse ꝓbat eccłiis. Nec minꝰ etiam moralẽ
nob̃ cõmendant paschalia tpr̃a sensum
in nomine pasche: ut de uitiis ad uͥtutes
tͣnsitum cotidie faciamꝰ sp̃italem: In m̃se
autẽ nouorum. in qͦ adulti fruetꝰ aduen¬
tu suo ꝓnunciant uet̾um cessationẽ ut
exuentes uetem hominẽ cũ actibus eius.

Expanded text:
conditione primitivae lucis excellens, et triconditione primitivae lucis excellens, et triordine discurrit, universitatem Ecclesiae, quae per totum mundum paschalibus est redempta mysteriis, aperte denuntiat. Nam et septenario saepe numero universitatem designare Sctura consuevit. Unde quod ait Propheta: Septies in die laudem dixi tibi, nil melius intelAsiae scribens ecclesias, universalis per orbem Ecclesiae mysteria quae singulis septem scribit, hortamenta hunc versiculum intexere curavit: Qui habet aures audiendi, audiat, quid Spiritus dicat Ecclesiis . Quod unicuilibet dixerat, hoc omnibus se dixisse probat Ecclesiis. Nec minus etiam moralem nobis commendant paschalia tempora sensum: in nomine quidem paschae, ut de vitis ad virtutes transitum quotidie faciamus spiritalem. In mense autem novarum, in quo adulti fructus adventu suo pronuntiant veterum cessationem, ut exuentes veterem hominem cum actibus ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
eossue dispensationis ẽẽ destes in irłm¬
mum t̾re. Ibene luna cum nr̃os crescit
ad ocłos. paulatim a sole recedit: cumuͭ
ad cȩlos parib ad eũ spaciis redit. hoc ẽ
enĩ qͦd ipse dic̃. Exiui apat᷑ ⁊ uenimn mũ¬
dum. it̾m relinqͦ mundũ ⁊ uado ad pa-¬
trem.Iquod de illopsalmꝰ ait. Asũmo
celo egressio eiꝰ. ⁊ occursus eiꝰ usq ad sũ¬
mum eiꝰ. Qͥa gͦ luna eosuȩ lucis inere-¬
mento qͦd exiens asole ad nr̃os euoluit
obtutꝰ. Dñi saluatoris in carne usq ad
tp̃ra passionis doetͥnam uirtutesq sig¬
nificat: eo aũ quo se ad solem rediens.
paulatim ad inuisibilem nob̃ cȩli faciẽ
recolligit. resurrectionis illꝰ ac poste¬
rioris głe miracła demonstrat: merito
catur. His qͥdem paschalis demporis a
legis obseruatione sumptis indiciis here¬
des noui testam̃ti etiam diem dñicam
qͣm scͥptura unã siue pͥmam sabb̃i cog¬
nominat annectim᷑. Nec immerito: q̃ ⁊

Expanded text:
eos suae dispensationis esse testes in Jeruseos suae dispensationis esse testes in Jerusmum terrae. Et bene luna cum nostros crescit ad oculos, paulatim a sole recedit: cum vero ad coelos, paribus ad eum spatiis redit. Hoc est enim quod ipse dicit: Exivi a Patre, et veni in mundum; iterum relinquo mundum, et vado ad Patrem . Et quodcoelo egressio ejus, et occursus ejus usque ad summum ejus . Quia ergo luna eo suae lucis incremento, quod exiens a sole, ad nostros evolvit obtutus, Domini salvatoris in carne usque ad tempora passionis, doctrinam virtutesque significat, eo autem quod ad solem rediens, paulatim ad invisibilem nobis coeli faciem recolligit, resurrectionis illius, ac posterioris gloriae miracula demonstrat, merito catur. His quidem paschalis temporis a legis observatione sumptis indiciis, haeredes Novi Testamenti etiam diem Dominicam, quam Scriptura unam sive primam sabbati cognominat, annectimus nec immerito: quae et
Abbreviated transcription (Latin):
.xu. autem usq ad nouissimã. crem̃tũ
eiꝰdem sue lucis a t̾renis au̾sum paula-¬
tim ad cȩlestia reu̾tit. Que nimirum
eiꝰ conu̾satio recte paschalis gaudii mi-¬
steria signat: qͥb omnẽ mentis nr̃e
głam auisibilib au̾tere deliciis. ca¬
ducisq fauorib. atq adsolam çȩlestiᷤᷤ
gr̃e lucem suspendere contemplando
docem: uł si utͣnq eiꝰ conu̾sationem in
bonũ delectat int̾ptari: possumus in¬
telligere. qͦd crescens ad ocłos huma¬
nos lum̃ lunȩ uirtutum grãm. qͥb
apparens in carne dñs mundo illux̃.
crescens uͦ ad cȩlos resurrectionis ascen¬
tionisq illiꝰ głam designet: que in se qͥ¬
dem ipsa mox ꝑfecta ꝑuenit. s in aĩo
fidelium qͥbdam lucis sue ꝓfectibus us-¬
q ad finẽ scħ crescere ñ desinit. Resur-¬
gens enĩ dñs amortuis: pͥmo singl̃is ac
mum discipłis omnibꝰ apparuit: quibꝰ
uidentib ascensurꝰ in celum. p̃cepit

Expanded text:
XV autem usque ad novissimam crementum XV autem usque ad novissimam crementum ejusdem suae lucis a terrenis aversum, paulatim ad coelestia revertitur. Quia nimirum ejus conversio recte paschalis gaudii mysteria signat, quibus omnem mentis nostrae gloriam a visibilibus avertere deliciis, caducisque favoribus, atque ad solam coelestis gratiae lucem suspendere contemplando docemur. Vel si utramque ejus conversionem in bonum delectat interpretari, possumus intelligere, quod crescens ad ocnos lumen lunae virtutum gratiam, quibus apparens in carne Dominus mundo illuxit, crescens vero ad coelos resurrectionis ascensionisque illius gloriam designet, quae in se quidem ipsa mox perfecta provenit, sed in animo fidelium, quibusdam lucis suae profectibus usque ad finem saeculi crescere non desinit. Resurgens enim Dominus a mortuis, primo singulis ac mum discipulis omnibus apparuit , quibus videntibus ascensurus in coelum , praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
nouos in quit ⁊ t̾ram nouam ⁊ ꝓmissa ip-¬
sius expectamꝰ: in qͥbꝰ iusticia habitat. S
ioħs in apocalipsi sua. ⁊ dix̃ qͥ sedebat in
throno. ecce facionoua omnia. Deinde
etiam t̾ciam m̃sis eiꝰdem septimanam in
pascha obseruamꝰ: qͦd resurrectionis
dñice gaudiis aptissime congruit: qͥa
& eadem sacroscã resurrectio eiꝰ t̾cia
dispensatio. que ꝑ resurrectionis con-¬
summata ẽ głam. mundo apparuit.
patres media lege litt̾ali ꝑ ꝓpħas: extre-¬
ma karismate sp̃itali ꝑ seipsum ueni¬
ens illustrare dignat᷑ est: s ⁊ ipsa tunc
lunȩ conu̾sio pulcherrimũ nob̃ sacra¬
menti cȩlestis spectacłm p̾bet. Namq lu-¬
na que rotundi fac̃ta scematis a sole lu¬
menut supͣdiximꝰ accepit. Ideoq semꝑ
ex dimidio orbe quem ad solem habet
lucida ẽ. ex alt̾o aut̃ dimidio semꝑ ob¬
scura. A pͥma usq ad xu. lucis increm̃¬
tum ad t̾ras. defectum uͦ ht̃ ad celos: A

Expanded text:
novos, inquit, et terram novam, et promissa ipnovos, inquit, et terram novam, et promissa ipsius expectamus, in quibus justitia habitat. Sed et Johannes in Apocalypsi sua: Et dixit qui sedebat in throno: Ecce nova facio omnia. Deinde etiam tertiam mensis ejusdem septimanam in pascha observamus, quod resurrectionis dominicae gaudiis aptissime congruit. Quia et eadem sacrosancta ejus resurrectio tertia dispensatio, quae per resurrectionis consummata est gloriam, mundo apparuit. patres, media lege litterali per prophetas, extrema charismate spirituali per seipsum veniens illustrare dignatus est. Sed et ipsa tunc lunae conversio pulcherrimum nobis sacramenti coelestis spectaculum praebet; namque luna, quae rotundi facta schematis, a sole lumen, ut supra diximus, accipit, ideoque semper ex dimidio orbe, quem ad solem habet, lucida est, ex altero autem dimidio semper obscura, a prima usque ad XV lucis crementum ad terras, defectum vero habet ad coelos. A
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfusa. Item luna p̃sens scłm sig̾cat: eo
qͦd semꝑ mutet᷑. De qͦ in apocalipsi d̾r
de eccłia. Iluna sub pedib suis. Aliqñ
aut̃ luna instabilem m̃tis humanȩ qͣlita¬
tem in scͥpturis rep̃hendit: ut est illud
sapĩȩ. Stultꝰ ut luna mutat᷑. qͥa uir
duplici animo. inconstans ẽ in oĩbus
uiissuis. S ⁊ hoc notandum. qͦd luna
tp̃s paschalis festiuitatis maxima ex
parte ordinat: q̃ sollemnitas te maxi-¬
me celebrat᷑. eum solis lum̃ annuo ꝓ¬
ficiens increm̃to pͥmam sumit de nocꝰ¬
tis umbra uict̾oriam: deinde m̃sem pͥ¬
mum anni qͥ ⁊ nouarũ uocat᷑. in qͦ pas¬
cha celebrat᷑ attendimꝰ. Ipse aut̃ ẽ m̃sis.
in qͦ mundꝰ iste formatꝰ. ⁊ homo ẽ pͥmus
in paradysi sede locatꝰ: qr ꝑ huiꝰ mist̾ia
sollemnitatis. pͥmam nos stolam recep¬
turos: pͥmum suꝑnȩ b̃itudinis regnũ.
a qͦ in longinquã regionem discessimꝰ.
nos repetituros ẽẽ sꝑamꝰ: de cuiꝰ gloria
regnibeatus apls petrꝰ. Cȩlos autem

Expanded text:
icat, eo quod semper mutetur. De quo in Apocalypsi dicitur de Ecclesia: Et luna sub pedibus suis . Aliquando autem luna instabilem mentis humanae qualitatem in Scripturis reprehendit, ut est illud Sapientiae: Stultus ut luna mutatur, quia vir duplici animo inconstans est in omnibus viis suis . Sed et hoc notandum, quod luna tempus paschalis festivitatis maxima ex parte ordinat, quae solemnitas tunc maxime celebretur, cum solis lumen annuo proficiens incremento, primam sumit de noctis umbra victoriam. Deinde mensem primum anni qui et Novorum vocatur, in quo pascha celebremus attendimus. Ipse autem est mensis in quo mundus iste formatus, et homo est primus in paradisi sede locatus. Quia per hujus mysteria solennitatis primam nos stolam recepturos, primum supernae beatitudinis regnum, a quo in longinquam regionem discessimus nos repetituros esse speramus. De cujus gloria regni beatus apostolus Petrus: Coelos autem
Abbreviated transcription (Latin):
meri sunt apłi. ut in apocalipsi ꝑsingłos
m̃ses reddentia fructum suũ. Item m̃siᷤ
sic̃ et sabbatum ꝓ requiȩ sempit̾na posita
inuenunt᷑: ut est illud isaie. Et erit m̃¬
sis ex m̃se. et sabbatum ex sabbato: ut de
carnalib sabbatis mensibq fiant sp̃ita-¬
lia sabͣbata delicata. Qui sabbatismusdi
popło reseruatur ce mensis sp̃italis: Qn¬
do apuncto usq adpunctum luna com¬
plebi.ir. &e suo currit ordine. utefficiat
m̃sem integrum kalendarum. Qł aũ
luna quȩ asole inluminat᷑. significet
eccłiam axp̃o illuminatã. nonindiget
explanarroe sabbatum reqͥem signifi¬
cat: ueniunt ex neomeniis ce sabbatis:
qui sex dieb inquib factus est munduᷤᷤ
transcensis. festinant adseptimũ diem.
idẽ. sabbatum. in quo uera est requies.
Ueniet om̃iscaro: ut adoret coram facie
mea dicit dñs. Non popłs iudȩoꝵ tan¬
tum. nec in sola hierłm: sed om̃e huma¬

Expanded text:
meri sunt Apostoli, ut in Apocalysi: Per singulos meri sunt Apostoli, ut in Apocalysi: Per singulos menses reddentia fructum suum . Item mensis, sicut et sabbatum, pro requie sempiterna posita inveniuntur, ut est illud Isaiae: Et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato , ut de carnalibus sabbatis mensibusque fiant spiritalia sabbata delicata. Qui sabbatismus Dei populo reservatur, et mensis spiritalis, quando a puncto usque ad punctum luna complebitur, et suo currit ordine, ut efficiat mensem integrum calendarium. Quod autem luna, quae a sole illuminatur, significet Ecclesiam a Christo illuminatam: non indiget explanari, et sabbatum requiem significat. Veniunt ex neomeniis et sabbatis, qui sex diebus, in quibus factus est mundus, transcensis festinant ad septimum diem, id est, sabbatum, in quo vera est requies. Veniet omnis caro, ut adoret coram facie mea, , dicit Dominus, non populus Judaeorum tantum, nec in sola Hierusalem, sed omne huma
Abbreviated transcription (Latin):
eñi uiceni. & bini. ducentos sexaginta
qua tuor faciunt: quas. ẽẽ horas un¬
decim dierum. Hinc facile patet: quia
undecies uiceni ce quaterni. eandem
summam conficiunt. Porro duodecies se¬
mis. sedecim faciunt: que annuȩ sunt ho¬
re quadrantis. Siqͥdem luna duodecim
suos menses. undecim dieb ut dictum est.
& quadrante breuiores. totidem solis m̃sibꝰ
agens in his tandem ꝑagentis tredecies ⁊o¬
diaci ambitũ lustrat. Iuxta allegoriam
uero m̃sis qui aluna nom̃ c ordinẽ acce¬
pit. significat sc̃ẽ eccłiȩ coadunationẽ siue
ꝓfectum. Unde &e iobait: quis mͥ tribuat
ut sim uixta menses pristinos. Qͥd nomi¬
ne signat mensiũ: nisi collectiones aĩaꝵ:
siue aliq̃nm̃si ponit᷑ ꝓ ꝑfectione. Remi¬
nisca tur gͦ ꝑuocem iob eccłia ꝑfectionis
pristinȩ: &e reducat ad memoriam. qͣnta ꝑ¬
fectio p̃dicationis suȩ collectis anmabus
reportabat lucra. Menses .xii. eiusdem nu¬

Expanded text:
enim viceni et bini ducentos sexaginta enim viceni et bini ducentos sexaginta quatuor faciunt, quas esse horas undecim dierum hinc facile patet: quia undecies viceni et quaterni eamdem summam conficiunt. Porro duodecies semis sex faciunt, quae annuae sunt horae quadrans. Siquidem luna duodecim suos menses undecim diebus ut dictum est et quadrante breviores totidem solis mensibus agens, in iisdem peragendis tredecies Zodiaci ambitum lustrat. Juxta allegoriam vero mensis, qui a luna nomen et ordinem accepit, significat sanctae Ecclesiae coadunationem sive profectum. Unde Job ait: Quis mihi tribuat, ut sim juxta menses pristinos? Quid nomine signat mensium, nisi collectiones animarum, sive aliquando mensis pro perfectione? Reminiscatur ergo per vocem Job Ecclesia perfectionis pristinae, et reducat ad memoriam, quanta perfectio praedicationis suae collectis animabus reportabat lucra. Menses duodecim ejusdem nu
Abbreviated transcription (Latin):
dierũ. eẽ. descriptum: quia uidelicet luna
quȩ prȩsenti anno. uerbi gr̃a. ꝑnonas
maii septima decima existit: anno seqͦn-¬
te uicesima .uii. pridie not̃ maioccurroe.
Notandum sane quod nimiũ fallantur.
qui mensem definiendũ uł ab antiquis
definitũ autumant: quã diu luna zo-¬
diacum circłm ꝑagit. Quȩ nimirum
sic̃ diligentior inquisitio naturarũ ȩdo¬
cuit. rodiacum: qͥdem .uii. uiginti diebꝰ.
& octo horis. sui uero cursus ordinem. ui¬
ginti nouem dieb & duodecim horis sal¬
ua sui saltus ratione conficit. Ideoq rec¬
tius ita defimendũ. qđ mensis lunȩ sit
luminis lunaris circuitus. ac rectinte¬
gratio denoua ad nouam:. Solarisautẽ
mensis. digressio sit solis. ꝑduodecimã
partem zodiaci. idẽ. signiferi circuli quȩ
uiginti duab uidelicet horis ac dimi-¬
dia lunari mense ꝓductior. Equibus
undecim epactarum dies &e quddrans.
annuatim succrescere solet: duodecies

Expanded text:
dierum esse descriptum: quia videlicet luna, dierum esse descriptum: quia videlicet luna, quae praesenti anno, verbi gratia, per Nonas Maias septima decima existit, anno sequenti vicesima VII pridie Nonas Maias occurret. Notandum sane, quod nimium fallantur, qui mensem definiendum vel ab antiquis definitum autumant, quandiu luna Zodiacum circulum peragit, quae nimirum sicut diligentior inquisitio naturarum edocuit Zodiacum quidem septem viginti diebus, et octo horis, sui vero cursus ordinem viginti novem diebus et duodecim horis salva sui saltus ratione conficit: ideoque rectius ita definiendum, quod mensis lunae sit luminis lunaris circuitus ac redintegratio de nova ad novam; solaris autem mensis digressio sit solis per duodecimam partem Zodiaci, id est, signiferi circuli, quaeviginti duabus videlicet horis, ac dimidia, lunari mense productior, e quibus undecim epactarum dies et quadrans annuatim succrescere solent. Duodecies
Abbreviated transcription (Latin):
mensis tercii. quinquagesimã ab agni
occisione computent. Ponentes uideli
cet primi mensis residuos dies nume¬
ro decem &e septem. quia tredecim pri¬
ores fuerant ante pascha transacti: scđ̃i.
xxxx. tercii. tres: qui fuint simul dies. i.
cum constet duos menses lunares. non
dieb t̾minari. Idõq si paschalis mensiᷤᷤ
xxx. dieb computatus. xuii. sui cursus
dies post pascha retinserit. scdm iam m̃¬
debere cõcludi: Ac ꝑhoc insumma tem¬
ꝑis memorati non plusquam unde¬
quinquaginta dies inueniri: nisi forte pu¬
tandum est. sinedochichos. quȩ est regula
scẽ scripture frequentissima. aparte totũ
cõputari. Uerũ ħ ut cũq actał cõputata fue¬
rint tlaret᷑. hebreos ad lune cursũ suos m̃ses¬
obseruare c̃suesse. Nec alit̃ ingenesi recte
sentiendũ. ubi noe tũ suis septimo decimo
m̃sis die post diluuium ingressus asserit᷑.
Quamannum solis integrum. hoc est tre¬
centorum sexaginta quinque annorum¬

Expanded text:
mensis tertii, quinquagesimam ab agni mensis tertii, quinquagesimam ab agni occisione computent, ponentes videlcet primi mensis residuos dies numero decem et septem: quia tredecim priores fueXXX, tertii III, qui fiunt simul dies L, cum constet duos menses lunares non diebus terminari, ideoque si paschalis mensis, XXX diebus computatus, XVII sui cursus dies post pascha retinuerit, secundum jam medebere concludi, ac per hoc in summa temporis memorati non plus quam undequinquaginta dies inveniri; nisi forte putandum est synecdochic ῶs, quae est regula sanctae Scripturae frequentissima, a parte totum computari. Verum haec utcunque acta vel computata fuerint, claret tamen Hebraeos ad lunae cursum suos mobservare consuesse. Nec aliter in Genesi recte sentiendum, ubi Noe cum suis septimo decimo tima ejusdem mensis die post diluvium egressus asseritur: quam annum solis integrum, hoc est, trecentorum sexaginta quinque
Abbreviated transcription (Latin):
includitur: eadum taxat regula. cuius or
supra meminimus obseruata: ut quȩ qͥn¬
tadecima pꝰ ȩquinoctium luna extite¬
rit: pͥmum sequentis anni mensem faci¬
at: Quȩ uero antea nouissimũ p̾cedentis:
us siuan iunio: quartus thamuil iulio:
Quintus ab augusto. Sextus elul. sep¬
tember. Septimꝰ theseri october. Quem ꝓ¬
pter collectionẽ frugum. & celeberrimaᷤᷤ
in ipso festiuitates. nouũ annum appel¬
lant: Octauus maresuan nouember:
honus casleii. december: Decimus debebt.
ianuariꝰ. Undecimus sabaht februariꝰ:
Duodecimus adar marcius. simili ratio¬
ne comparatur. Quos uidelicet menses.
ꝓpter lune cur sum. qui.xxu.iiii. semis
diebus constat. tricenis unde. triceniꝰq
diebus. alternantes: scdo demũ. uł ter¬
cio anno exacto. mensem suꝑfluũ. qui
exannins undecim ȩꝓactarum diebus
confici solet. int̾lĩalant. Unde ñ nullo
moueor scrupulo. quomodo maiores
nr̃i diem qua lex data est quȩ. ẽ. tercia

Expanded text:
includitur, ea duntaxat regula, cujus et includitur, ea duntaxat regula, cujus et supra meminimus, observata, ut quae quintadecima post aequinoctium luna exstiterit, primum sequentis anni mensem faciat: quae vero antea, novissimum praecedentis: us Sivan Junio, quartus Thamul Julio, quintus Aab Augusto, sextus Elul Septembri, septimus Theseri Octobri, quem propter collectionem frugum et celeberrimas in ipso festivitates novum annum appellant: octavus Maresuan Novembri: nonus Casseu Decembri: decimus Tebeth Januario: undecimus Sabat Februario: duodecimus Adar Martio simili ratione comparatur. Quos videlicet menses propter lunae circulum, qui XXIX et semis diebus constat, tricenis undetricenisque diebus alternantes, secundo demum vel tertio anno exacto, mensem superfluum, qui ex annuis undecim epactarum diebus confici solet, intercalant. Unde nonnullo moveor scrupulo, quomodo majores nostri diem qua lex data est, quae est tertia
Abbreviated transcription (Latin):
dicti amensura. qua quisq eor
mensurat᷑. sed melius aluna. quȩ greco
sermone. mene uocatur Nam et apud
eos menses uocant᷑ menes. secd apud hae¬
breos hieronimo teste luna quã mare
nominant. mensib nom̃ dedit. Unde oe
iħc filiꝰ sirach. qui utiq ebraicȩ scripsit. de
luna loquens. ait. mensis scđłm nomen ẽ
eus. Antiqui eñĩ. menses suos non asoł
sed alunȩ cursu computare solebant.
Unde quotiens inscriptura sacra siue
in lege. seu ante legem. Quota die men¬
sis. quid factum dictũ ue sit indicatur:
ñ aliud quam lunȩ ȩtas significatur: a
qua semꝑ hebrei quib credita sunt elo¬
quia drantiquo patrum more. menses ob¬
seruare non cessant: Rimũ mensem no¬
uoꝵ. qui paschȩ cerimoniis sacratus est.
nisan appellantes: qui ꝓpter multiua¬
gum lunȩ discursum. nunc in martiũ
mensem. nunc incidit in apͥlem: nunc
aliquot dies maimensis occupat. Sed
rectius aprili deputant. quia semꝑ
in ip̃so uł incipit. uł desinit: uel totꝰ

Expanded text:
dicti a mensura, qua quisque eorum mensuratur. Sed melius a luna, quae Graeco sermone μήνη vocatur; nam et apud eos menses vocantur μηνές. Sed et apud Hebraeos, Hieronymo teste, luna, quam jare nominant, mensibus nomen dedit; unde et Jesus filius Syrach, qui utique Hebrluna loquens ait: Mensis secundum nomen est ejus . Antiqui enim menses suos non a solis sed a lunae cursu computare solebant. Unde quoties in Scriptura sacra, sive in lege, seu ante legem, quota die mensis quid factum dictumve sit, indicatur, non aliud quam lunae aetas significatur, a qua semper Hebraei, quibus credita sunt eloquia Dei , antiquo patrum more menses observare non cessarunt: primum mensem novorum, qui paschae caeremoniis sacratus est, Nisan appellantes, qui propter multivagum lunae discursum, nunc in Martium mensem, nunc incidit in Aprilem, nunc aliquot dies Maii mensis occupat. Sed rectius Aprili deputatur: quia semper in ipso vel incipit vel desinit vel totus
Abbreviated transcription (Latin):
iatus prexuptio t̾re ꝓfunda. quasi
hiactus ꝓpriȩ autem hiatus est
hominis oris aꝑtio: tnslata a feris. qͣrũ
propriȩ quasi cinus porro sit¬

Expanded text:
iatus praeruptio terrae profunda, quasi itus. Proprie autem hiatus est hominis oris apertio, translata a feris, quarumproprie, quasi cujus porro sit