comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mur comunionemuntatis. equalitate
imm̃sitatis. coeuitatem eternitatis. Et
coĩonem quidem unitatis sine diuisicẽ.
uel successic̃e. Hoc est insinguł inunitate
totũ. ininimensitate plenum. inet̾nita¬
te ꝑfectum. Gres aut̃ ꝑsonas nichil aliud
esse quam essentiam unam. quia trib eẽ u¬
num est. et una essentia est. Qua pp̃ tresim̃
sunt. s tresunus non sunt. quia si tres unũ
non essent. una essentia tnuim non esset. ⁊
sitres imus essent. tres nonessent. Idcuto fs
unũ sunt ne substantia dundatur. ⁊ tits
umis non sunt. ne ꝑsone ꝯfundantur. Qd̾
ergo paterest filus est. quia una est ratina
patris et filii. s non qui pater est. ⁊ fllius est.
quia alia ẽ ꝑsona patriset alia filũ. Item

Expanded text:
mmunionem unitatis, coaevitatem aeternitatis, aequalitatem immensitatis. Et communionem quidem unitatis sine divisione, singulis unitate totum, immensitate plenum, aeternitate perfectum. Tres autem personas nihil aliud esse quam essentiam unam, quia tribus esse unum est et una essentia est. Quapropter tres unum sunt, sed tres unus non sunt; quia, si tres unum non essent una essentia trium non esset, et si tres unus essent non tres essent. Idcirco tres unus non sunt, ne substantia dividatur; et tres unum non sunt, ne personae confundantur. Quod ergo Pater est, Filius est; quia una est natura Patris et Filii. Sed non qui Pater est, Filius est; quia alia es
Abbreviated transcription (Latin):
cquałr est. Deus nomen est substantie. et
hoc deo esse est qd̃ sub̾am esse. ideo pat̾ d̾s
deusest. et flluis deusest. et spc̃ sanctus di
est. ⁊ non tres du s unus deus. quoniãuna
substantia. Et similiter alia que de deo ẜ
singulis singularit̾ dur: nõ minus ditͣr᷑.
pronũtiatur. Cumenim dicrͣpaterẽ d̾s:
non minus dicitur. quani cum pater de
et filus. et spc̃ sanctus deus est. Dota eĩ¬
deitas in patre et tota in alio. et tota insp̃u
scõ. nec minor in patre solo. quansimulĩ
patre: et filio: et sp̃u sancto. Similit̾ et de fi¬
lio et despũ sancto intelligend̃. Nnũ solum
nomen est. quod desingulis singularit dicr
In sũma tñ non singłant᷑: s pluralit̾ ꝓnũ¬
tiatur. cum tamen ad substantiam dicat᷑.
cdicitur namq pater est ꝑsona. et filius est
ꝑsona. et spẽ sanctus est ꝑsona. ⁊ cũ simuldi¬

Expanded text:
aequaliter est. Deus nomen est substantiae, et hoc Deo esse est quod substantiam esse. Ideo Pater Deus est, et Filius Deus est, et Spiritus sanctus Deus est: et non tres dii, sed unus Deus; quoniam una substantia. Et similiter alia quae de Deo secundum singulis singulariter dicuntur non minus dicitur; pronuntiatur. Cum enim dicitur: Pater est Deus, non minus dicitur quam cum dicitur: Pater, et Filius, et Spiritus sanctus est Dedeitas in Patre, et tota in Filio, et tota in Spiritu sancto, nec minor in Patre solo, quam simul in Patre, et Filio, et Spiritu sancto. Similiter et de Filio et de Spiritu sancto intelligendum est. Unum nomen solum est quod de singulis singulariter dicitur; in summa tamen non singulariter, sed pluraliter pronuntiatur, cum tamen ad substantiam dicatur. Dicitur namque: Pater est persona, et Filius est persona, et Spiritus sanctus est persona;
Abbreviated transcription (Latin):
et sapicutia filius est. et sapientiapatris est:
tio patris ⁊ filu est. quia apatre et fllio est.
ubi diligent̾ cauend̾ ne incõione ꝯfun¬
dat᷑ quod distinguendũ est. neq insingula¬
ntate distinguatur qd̾ ꝓpriũ est. hoc est cum

Expanded text:
t. Sapientia Filius est, et sapientia Patris est, t. Sapientia Filius est, et sapientia Patris est, tio Patris et Filii, quia a Patre et Filio est. Ubi diligenter cavendum ne communione confundatur quod distinguendum est, neque singularitate distinguatur,
Abbreviated transcription (Latin):
et proprie esse. et equalit̾ esse. Itaq potenti¬
apatris et filii est. et sp̃c sanctiestic ꝓprie est
et cqualit̾ est. et sapientia filũ est. ⁊ patrs est.
et sp̃c̃ sanctiest. et propricest. et equalit̾ est
Et amor siuebonitas sp̃c sancti est. et patris
est. et fllii est. et ꝓprie estiet equalit̾ est. Et qꝑ
deo habere idem est qd̾ esse. et oẽ qd̾ indeo est.
tia est. et una potentia qr una essentia. Sisr
pater sapientia est. et fllius sapientia c̃. et
spc̃ sanctus sapientia est. et una sapientia qr
essentia una. Et pater dilectio ẽ. ⁊ filius diloc¬
tio. et sp̃õsanctus dilectio. et dilectio una:
qr essentia una. S paterpotentu est. et nul¬
luspotentia est. quia anullo est. Similiter
sapientia est pater. et nullius sapientia est
quia a nullo est. dilectio est pat̾. et nullius
dilectio ẽ: quia anullo est. filuis aũt poten¬
tia est. et potentia est patris: quia apatre ẽ¬

Expanded text:
et proprie esse, et aequaliter esse. Itaque potentiet proprie esse, et aequaliter esse. Itaque potentia Patris est, et Filii est, et Spiritus sancti est, et proprie est, et aequaliter est. Et sapientia Filii est, et Patris est, et Spiritus sancti est, et proprie est, et aequaliter est; et amor sive bonitas Spiritus sancti est, et Patris est, et Filii est, et proprie est, et aequaliter est. Et quia Deo habere idem est quod esse, et omne quod in Deo est tia est; et una potentia quia una essentia. Similiter Pater sapientia est, et Filius sapientia, et Spiritus sanctus sapientia: et una sapientia, quia essentia una. Et Pater est dilectio, et Filius dilectio, et Spiritus sanctus dilectio: et dilectio una, quia essentia una. Sed Pater potentia est, et potentia nullius est, quia a nullo est; similiter et sapientia est Pater et nullius sapientia est, quia a nullo est. Dilectio est Pater et nullius est dilectio, quia a nullo est. Filius autem potentia est et Patris potentia est, quia a Patre es
Abbreviated transcription (Latin):
filio. quoniam hec inse ymago illius erat
que apotentia ortafuerat. Et dilectionẽ
spũi sancto tribuit quoniam in se apo¬
tentia. ⁊ sapientia processit. sicut sp̃t̃ sanc¬
tus apatre et filio qui dilectio ẽ patris et
fllii. Et sic quidem distuyxit uentatem
adymaginẽ: ꝑ quam inuenerat u̾itatẽ
ut quod hic ꝓ̃priũ inuentũ est ad signi¬
ficationẽ: ilic quasi singulare diceret᷑ ad ꝓpͥe¬
tatem. et quia tñ ideo totum quod estesse unũ
⁊ non potest du̾sum inuenin. quod insim¬
plici natura idem est: neq uniuscẽ potestꝙ
alt̾ius non est: ubi idẽ est. unus qd̾ alter est.Cũ
enim potentia patris anud non sit quã c̃enti¬
a eius: nec sipientia filii aliud ꝙͣ essentiaci.
nec amor sp̃c̃ sancti aliud quam essentia cuis:
netesse est oĩo est: ubi una est essentia. unam
esse potentiam. ꝯ unan sapientiam. ⁊ dilec¬
tionem unam. et coẽmesse: et totam esse.

Expanded text:
Filio, quoniam haec in se imago illius erat, Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a potentia et sapientia processit, sicut Spiritus sanctus a Patre et Filio, quae dilectio est Patris et Filii. Et sic quidem distinxit veritatem ad imaginem per quam invenerat veritatem, ut quod hic proprium inventum est ad significationem, illic quasi singulare diceretur ad proprietatem. Et tamen quia Deo totum quod est, esse unum est; et non potest diversum inveniri quod in simplici natura idem est, neque unius esse potest quod alterius non est, ubi idem est unus est quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii aliud quam essentia ejus, neque amor Spiritus sancti aliud quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est essentia unam esse potentiam, unam sapientiam, et unam dilectionem; et communem esse, et totam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
si aliud in alio. et erant iam duo. Potentia
et sapientia. ⁊additum est t̾tium. ⁊tria es¬
se ceperunt. potentia. sapientia. . amor. Et
nonerat potentia de aliquo. ⁊ de ipsa sapi¬
entia erat. Amor aũt depotentia.⁊ sapien¬
tia procefẜat. Et non erat potentia sapĩa.
quia potentia ante sapientiam erat.c⁊ de
ipsa sapientia exierat. Neq rursum amo᷑
potentia uel sapientia dicipoterat. quia ꝓ¬
ceffat tm̃ ab ip̃is. et ip̃a aliquando sine ip̃o
extiterant. Et erant tria hec discreta mani¬
ma. inhustrib tiuutas anime inuenta
est. Et ascendit anima ab husad sũmam
trinitatem. et inuenit ibi patrẽ qui am
llo erat: sicut in se potentia. c⁊ filiũ qui a
patre erat. sicut in se sapientia. ⁊ sp̃m sant¬
tum qui apatre et filio erat: sicutisedilc̃¬
tioerat apotentia ⁊ sapientia procefẜat.
Et ideo potentiam patritribuit: quiam.
se similitudo fuerat illuis. Et sapientiam

Expanded text:
si aliud in alio. Et erant jam duo, potentia si aliud in alio. Et erant jam duo, potentia et sapientia: et additum est tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui a Patre erat, sicut in se sapientia; et Spiritum sanctum qui a Patre et Filio erat, sicut in se dilectio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
et ip̃m simil iter triitatem preferebat
quasi uestigiũ quoddam ⁊ rmaginẽ inef̃.¬
fibilis trnitatis. et in hoc ipso itaerat. quo¬
niam inmente rationali quasi potentia q̃
lectus qui solunisapientia erat. et sinc ipso
mens sapientia non erat. ⁊ ꝓcessit nouis¬
sime amorsiue gaudiũ mentis adsapien¬
tiam suam. et ip̃e solum dilectio erat. quia
sine ipso in menteet sapientia dilectio nõ
erat. Et posita sunt hec nomina ad ꝓpͥetatẽ
quia unũqd̾q ꝑse erat. ⁊ distincta sunt tria
hec. Primũ. potentia a qua sapientiaerat. de¬
inde ip̃a sapientia que de potentia nata fu¬
erat. Nouissime amor quide potentia et
sapientia simul procefẜat. Et distinguebã¬
tur hec quia prorsus hic idem non erant
que separabantur ab inuicẽ. et nonꝯstabãt
inuno. p̃peammente rationali aliud po¬
tentia erat quia prior erat sine sapientia.
et adhuc sapientia non erat. et uenit poste¬
a sapientia. et cũ potentia esse cepit. qua¬

Expanded text:
r trinitatem praeferebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in mente rationali quasi potentia qualectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Esurgit rursum exaduerso nõ dm̃r¬
alia dubietas. et pulsat mentẽ ꝓfũdo
rẽrum caligantium. et exit questio. cu nt̾ro¬
gat se ip̃am ratio: quare tria illa que ĩdeita¬
te reꝑta sũt ꝑsc̃e dicantur. cum intrinita¬
te illa quam insemetip̃a primũ mens repe¬
rit. tria sumliter inuenta sũt. nec tñ tres
ꝑsoãsm se mentem rationalẽ ꝯtinere.
aut trib ꝑ sonis ꝯstare animum rationi¬
bilis o fideratio patiatur. et diligent̾ ꝯui¬
nt ratio quare ita sit. cum nec ita ẽẽ du¬
bitart liccat. nec quomodo scit facile sci¬
ri possit. Et tñ iudet aliquid ex coqd̃ to¬
tum non uidet. Nec ignorare ꝑmittit᷑.
quod non sinitur apprehendere. Nidet eĩ
quoniam que mnm̃te sunt: non uere id
sunt: qd̾ est ip̃a mens. Separantur enĩ
amente hec aliquando. et cum affueñt
recedũt. et redeũt iterum cum abierint.
et uananturcirta ip̃am. nec uere idem
sunt cum ipsa. s quasi affectioẽs quedara

Expanded text:
surgit rursus ex adverso surgit rursus ex adverso alia dubietas, et pulsat mentem profundo rerum caligantium; et exit quaestio et interrogat seipsam ratio, quare tria illa quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres personas in se mentem rationalem continere, aut tribus personis constare animam rationabilis consideratio patiatur. Et diligenter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. Separantur enim a mente haec aliquando; et cum adfuerint recedunt, et redeunt iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
Et inspiran a patre. ⁊ filio: hoc est illi ue¬
mentem esse apatre et filio. ꝙ eternũ
illi est. ne nomcusit ꝑfũctionis qui datur
ex tem pore et accipitur.quia tẽporale nõ
est illi esse.apatre ⁊ filio. s eternũ proquo
dan dicitur cum uenitapatre et filio. qr ẽ
a patre et filio. qd̾ eternũ est. et nõ teporalc
illi. Sicut spc̃ sanctus donũ dei est: quia do¬
nũ est patris et filii. et cum datur extp̃r dãt᷑
et datur apatre et filio. et dari a patre ⁊ fi¬
lio: non aliud illiest: quam cum datur
esse a patre et filio: excoqd̾ eternũ illi est.
a patre et filio. Et est intrinitate pater.⁊
filius et sp̃c sanctus. Pat̾ a se ipso. fllius a
solo patre. O pc sanctus a patre et filio ⁊
quia una natura est. et una substantia.
una trinitas est inuna natura. ⁊ una sb̃¬
stantia. Et cum mens una que discretas
et propria intrinitate ꝯfiderat. tnamue¬
nit. et tresꝯ fitet᷑. Cum uero qd̾ idem ẽ tͥ¬
b attendere ceꝑit: unum ostenditur.

Expanded text:
ed inspirari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre et Filio; quia est a Patre et Filio quod aeternum est, et non temporale illi. Sicut Spiritus sanctus donum Dei est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo quod aeternum illi est a Patre et Filio. Et est in Trinitate Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Pater a seipso; Filius a solo Patre; Spiritus sanctus a Patre et Filio. Et quia una natura est et una substantia; una trinitas est in una natura et una substantia. Et cum mens una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres confitetur. Cum vero quod idem est tribus attendere coepit unum ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nec intoto ossimari. qr ꝑfecta sunt: nͨ
inuentate diuidi qr unũ sunt. Quod in¬
et creduntur ucratiter indeo: ad hectria
refcruntur et ostant nihus trib in ipso. qui¬
b ut dc̃m est siquid tollas: ꝑfectũ non est qd̾
relinquitur. Oiquid adicere coneris: mainsñ
est quod explicatur. Si enim fortẽ dicis: et
incorruptum. et inuincibilẽ. et inomuta¬
bilem. et cettra que similia sunt hus: totũ
hoc potentie est. Si prouidũ si inspectorem.
sapientie est. Si piũ. si mansuctũ. si miser¬

Expanded text:
sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt; neque sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt; neque in unitate dividi, quia unum sunt. CAP. et creduntur veraciter in Deo: ad haec tria referuntur et constant in his tribus in ipso, quibus, ut dictum est, si quid tollas perfectum non est quod relinquitur; si quid adjicere coneris, majus non est quod explicatur. Si enim fortem dicis et incorruptum et incommutabilem et invincibilem et caetera quae similia sunt, hic totum hoc potentiae estsapientiae est. Si pius, mansuetus, mise
Abbreviated transcription (Latin):
tie et amoris. Potentie enm signũ fut retu
immensitas. Sapientie ꝓulcritudo. bonitati.
utilitas. et non erant ip̃a signa potentia. uel
sapientia. uel bonitas. set tm̃ signa hoꝵ: atte¬
stantia hus que ntus erant ꝓpria. Et proba¬
ta est trinitas uera in oꝑib sius. neo potuit
ratio hũs. adicere quicquam: que ꝑfecta erãt
nec tollere aliquid ques stabant discreta. St̃
e trahec que om̃e ratioale ꝑficiũt. nec sinchis
ꝑfectũ est aliquid. Similis̾ ad omnẽ effectũ.
currunt triahec. quoꝵ siquid defucrit: nich
ab soluit᷑. et si assint parit̾ oĩa ꝯsũmantur.
Hec sunt potentia. scientia. et uoluntas. ex
quib si tollasimũ aliqd̾ ꝑfectionẽ imminu¬
is. Sicuncta parit ꝯstituas: nichil dẽe ꝯfit̾is.
His ergo et ip̃e reꝵ oditor opera sua ꝑfecit. ⁊
ostat ipse ꝑfectus quoniam inipso ꝑfecta
sũt. qut nec in ꝑte angeri possunt: qr plena

Expanded text:
tiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum tiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentia vel sapientia, vel bonitas; sed tantum signa eorum attestantia, his quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effcurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua perfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena
Abbreviated transcription (Latin):
Cce demostranimus nestigĩ. ⁊ ĩcorpea¬
aliqd̃ trinitatis sũme quantũ ualet iuẽit
ratio humana de modito quod suñ est. et
datum eso illi. et est in illa. et moditũ est
ad ꝑfectum totum. tria enim inuenit in
se. et exbus trinitatẽ deprchendit que eaͣt¬
supra se. et ꝯtestata est illi natinra foris: sic de dei¬
tatis unitate. et aꝑꝑuerimotria foris: signatri¬
nitatis. s non ymago: ut illa que intuserant.
et hec ipsa imꝑfectasimilitudine erant. Erat
enimsapͦtentia intus. et sapientia et amor. ⁊⁊
tria hec rmago erant potentie creatoris. ⁊ sapi¬
entie et amoris. quia hic crant et ibi erant. set
qr erant. et sdem erant. quia hoc hic erat: quod
ibi erat. S qd̾ hic erat: ymago erat. Quod ͥ
erat: ĩuitas erat. foris aũt potentianõ cratis
signum tm̃. neq sapientia. s signũ tantum
neꝙ amor uel bonitas. s signum tm̃. et ip̃a
signa nec potentia erant: nec sapiẽtia. nec a¬
morsicut intus. s signa tm̃ potentie. sapion¬

Expanded text:
cce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quasupra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant et ibi erant. Sed que erant, et idem erant, quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, sed signum tantum; nec et ipsa signa, neque potentia erant neque sapientia neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tus uero de sola mente ẽ. De m̃te aũt et
intellectu gaudii. et hec tra ad substantiã:
una sunt anima. Ita incorpore uno. ⁊ figu¬
ra est ⁊ forma. et pulcritudo. tra hec. et iude¬
tur figura pͥa esse ad substantiam. De m̃for
et ex utroq pulcritudo. et hec tria imino co¬
rpore. et unum corpus ut inutraꝙ natura
ymago creatoris cluceat. Inprima quide
ad similitudinẽ. In scd̾a: ad similitudinis
ymitationem. Sic ergo deuni o fitemur.

Expanded text:
tus vero de sola mente est; de mente autem et tus vero de sola mente est; de mente autem et intellectu gaudium: et haec tria ad substantiam quidem una sunt anima. Ita in corpore uno, et figura est, et forma et pulchritudo tria haec. Et videtur figura prima esse ad substantiam, deinde forma, et ex utroque pulchritudo: et haec tria in uno corpore et unum corpus, ut in utraque natura imago Creatoris eluceat. In prima quidem ad similitudinem; in secunda autem ad similitudinis imitationem. Si ergo Deum confitemur
Abbreviated transcription (Latin):
ipõ intpr̃ ꝑ esscutiam stã sunt. Solus ergo¬
fuit: quando preter ip̃m nichil fuit. ⁊ tam̃
solitarius non fuit: qui aliena sotietate
non eguit: qui sibi sufficicus fiutr cuin
defuit. qr sicut dcm̃ est. totum in ipso ꝑpro¬
udentiam fint: quod ab ipso ꝑessentiam
faciendum fuit. Hec ergo dũo diligent᷑
et interse distinguẽda funt: et unse ꝯsi¬
deranda. Ereators: et creatura. ne uelc̃¬
atura eterna credatur: uel creator tp̃alis.
In hus emmduob oĩs ꝯgnitio ꝯstat ueri¬
ratis. Primum ergo ꝯfiderare oportet q̃
de creatore dicenda sunt. uel credenda.
Creator igr̃ omĩnum reꝑ unum ꝯfite¬
mur et trinũ. Nnũ messentia. trinum
in ꝑ sonis. quia essentia doitatis una est.
s. Pater a nullo est. fllius a patre solo est.
Spc̃ sanctus apatre ⁊ filio. Quemad̾m ĩ
una anima mens est. et intellectus ⁊ ga¬
udium. Et mens quidẽ a se est. Intellet¬

Expanded text:
ipso in tempore per essentiam facta sunt. Solus ipso in tempore per essentiam facta sunt. Solus fuit quando nihil praeter ipsum fuit; et tamen solitarius non fuit, quia aliena societate non eguit qui sibi sufficiens fuit; cui nihil defuit, quia, sicut dictum est, totum in ipso per providentiam fuit, quod ab ipso per essentiam faciendum fuit. Haec ergo duo diligenter et inter se distinguenda sunt et in se consideranda; Creator scilicet et creatura; ne vel creatura aeterna credatur, vel Creator temporalis. In his enim duobus omnis cognitio constat veritatis. Primum ergo considerare oportet quae de Creatore dicenda sunt vel credenda. Creatorem igitur omnium rerum unum confitemur et trinum, unum in essentia, trinum in personis; quia essentia deitatis una est, ilius, et Spiritus sanctus. Pater a nullo est, Filius a Patre solo est, Spiritus sanctus a Patre et Filio est. Quemadmodum in una anima mens et intellectus et gaudium; et mens quidem a se est; intellec
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m rationem sunt que credunt᷑ quoꝵ ĩ¬
tatem firatio nõ ꝯprehendit: fdei tũ illo¬
rũ non ꝯtradicit. In hiisque supra ratio¬
nẽ sunt: non ad uiuatur fides a ratioe ul¬
la quomiam non capit ea ratio quefides
credit. et tñ est aliquid quo ratio ad moẽ¬
tur uen̾an fidem. quam non ꝯprchendit.
Que dcã sunt ergo. et scd̃m rationẽ fuert̃
prolubilia rationi. et sponte acquieuit
cis. Que uerd supra rationẽ fucrunt: ex
diuina reuelaticẽ prodita funt. et nono¬
perata est incis ratio s castigata tũ ne ad
illa ꝯtenderet. Nũc ergo sequitur de mr̃a¬
re: quantũ hiisque in ratiocinando ꝓposi¬
ta sunt et ꝯducta: ꝓbabilit̾ reuelatio diui¬
na adiecent. Et que ꝑ inspirationẽ maĩ¬
festata et que ꝑ doctrinam asẜta sunt. Et
que ꝑ miracula ꝓꝓpbata. et exhus quantũ
cum ipso erat sapientia sua. in qua omĩa
ab eterno ꝑ ꝓrouidentiam fuerũt: que ab

Expanded text:
secundum rationem sunt quae creduntur. Quorum vesecundum rationem sunt quae creduntur. Quorum veritatem si ratio non comprehendit, fidei tamen illorum non contradicit. In iis quae supra rationem sunt, non adjuvatur fides ratione ulla; quoniam non capit ea ratio quae fides credit, et tamen est aliquid quo ratio admonetur venerari fidem quam non comprehendit. Quae dicta sunt ergo, et secundum rationem, fuerunt probabilia rationi, et sponte acquievit eis. Quae vero supra rationem fuerunt ex divina revelatione prodita sunt; et non operata est in eis ratio, sed castigata tamen ne ad illa contenderet. Nunc ergo sequitur demonstrare quantum his quae in ratiocinando proposita sunt, et conducta probabiliter revelatio divina adjecerit, et quae per inspirationem manifestata, et quae per doctrinam asserta sunt; et quae per miracula approbata, ex his quantum cum ipso erat sapientia sua in qua omnia ab aeterno per providentiam fuerunt quae ab
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. et quomodo distincta sunt que in
tem. Et hec quidem ẜ rationis iudicium
conietimus iminũ: quomamita i̾tatẽ
aꝓpbauit. Si quidigitur aditum est: exhuᷤ
que suꝑ eminent rationi. gnon ꝯtingit
ad ea sufficert. quoniam scd̃m rationẽ for¬
mantur. Alia enim sunt ex roẽ : alia ẜrati
onem. alia supra rationẽ. Et preter hec
que sunt ꝯtra rationẽ: ex ratione sunt
necessaria. std̃m rationẽ sunt probabi¬
lia. Suprarationẽ mirabilia. Contra
rationem: incredibilia. Et duoquidem
ex trema: oĩo fidem nõ hñt capuint. Que
enuim sunt ex ratioẽ omnino nota sũt.
et credi non possunt: qm̃ scutur. Que
uero ꝯtra rationẽ sunt nulla similit̾ ra¬
tione credi possunt. quoniam non fus¬
cipiũt ullam rationẽ. nec acquiescit hũ
ratio aliquando. Ergo que sunt ẜ raciõe
et que sunt supra rat̾ionẽ tantũmodo
suscipiũt fidem. Et in pͥo quidẽ gñc fides ra¬
ticẽ aduuiatur. et ratio fide ꝑficitur. quoĩa

Expanded text:
sunt. Et quomodo distincta sunt quae insunt. Et quomodo distincta sunt quae intem; et haec quidem secundum rationis judicium conjecimus in unum, quoniam ita veritatem approbavit. Siquidem additum est ex his quae supereminent rationi et non contigit ad ea sufficere, quoniam secundum rationem formantur. Alia enim sunt ex ratione, alia secundum rationem, alia supra rationem: et praeter haec quae sunt contra rationem. Ex ratione sunt necessaria, secundum rationem sunt probabilia, supra rationem mirabilia, contra rationem incredibilia. Et duo quidem extrema omnino fidem non capiunt. Quae enim sunt ex ratione omnino nota sunt et credi non possunt, quoniam sciuntur. Quae vero contra rationem sunt nulla similiter ratione credi possunt, quoniam non suscipiunt ullam rationem, nec acquiescit his ratio aliquando. Ergo, quae secundum rationem sunt et quae sunt supra rationem, tantummodo suscipiunt fidem. Et in primo quidem genere, fides ratione adjuvatur et ratio fide perficitur, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Ideotria hec trinitatem mostrauer̃t in
simulicro pfecto. et ꝑsuascrunt nichil adi¬
cienduuntrib: quia bec ꝑfectũ est. et nichil
tollendũ: quoniam sic constat ꝯsũmatu
Et tria hec indeo unũ erant. et deo unũ erãt.
s distincta inuenta sunt hic: ubi nõ erant
iiũ. et pp̃ea trimitatis ymago fc̃a sũt. Et
sequuta est ꝯsideratio ꝓprictatem inuentã
hic usꝙ adĩeffabilem trinitatẽ. et distuyit
ibi apriũ: ꝙ ꝓpriũ hic erat tm̃. ⁊ differens ĩ¬
uentum est. ibi aũt inimo erat totum. et u
Hnc ergo diximus quomodo ratio hũana
primũ et insedeum reꝑit cẽ. et extra se
approbanit. et quomodo adiudicauit qm̃
imus est deus. et simplex natura. et imm̃sus.
et etemus. Magnus: et non quantitate. Sĩ¬
plex: et nõ ꝑuitate. et quia trinus est. sinedi¬
nisicẽ unitatis. et unus sinc ꝯflisicẽ trimi¬
tatis. Et quomodo trinitas sũma inuenta
est. ꝑeam que crat ymago illuis in nobis
et quomodo arguit non esse ꝓsonas tria in

Expanded text:
straverunt in simulacro perfecto et persuaserunt nihil adjiciendum tribus; quia hoc perfectum est, et nihil tollendum quoniam sic constat consummatum: et tria haec in Deo erant unum; et Deo unum erant, sed distincta inventa sunt hic ubi non erant unum; et propterea Trinitatis imago facta sunt. Et secuta est consideratio proprietatem inventam hic usque ad ineffabilem Trinitatem; et distinxit ibi proprium quod proprium hic erat tantum, et differens inventum est; ibi autem in uno erat totum et unuupradictorum. Nunc ergo diximus quomodo ratio humana primum et in se Deum esse approbavit et quomodo adjudicavit; quod unus est Deus, et simplex natura: et immensus et aeternus. Magnus et non quantitate; simplex, et non parvitate. Et quod trinus est sine divisione unitatis; et unus sine confusione Trinitatis. Et quomodo Trinitas summa inventa est per eam quae erat imago illius in nobis; et quomodo arguit non esse personas, tria in
Abbreviated transcription (Latin):
mauicẽ e. iapsu. oa ceris ⁊̃ ad ipĩs ptinẽt
statueius ante pct̃m.
¶ Dna de insticutiõe sacram̃tor.
¶Ecima de fide.
UNdecima de sacram̃tis naturalis legis.
Duodecima de sacram̃tis scripte legis.
Ipius libri capitula ꝑ singulas ꝑtes sbt̃ or

Expanded text:
ad ipsos pertinent. statu ejus ante peccatum. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula per singulas partes subter or
Abbreviated transcription (Latin):
Ibrum de sacram̃tis xp̃ianc fidei studio
quoꝵdã serbere ꝯpulsus sumi. inquo
Non nulla que ante sparsim dictaueram
ꝓpterea qd iterato cadem stilo ex prim̾c mo¬
lestum uel su ꝑ fluũ uidebat᷑ inscrui. In qͥbꝰ

Expanded text:
ibrum de sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuare non potini̾t: non multu̾ int̾ce̾ puta¬
ui cadẽ u̾itate ꝯstante. Hec aũt ͣ mag̾ mo
uet. ꝙ cũ hec cadẽ prius negligentius dicta¬
sem. ut pott nõ dũ adhuc futuri opis ꝓpoĩ¬
tum habens. passim transenbenda et posui
sufficere tunc arbitratus euismodi mini¬
ma. uel annotata in notitiã uenire. S et
quia postmodũ cum cadẽ huiꝰ opis tertui
instrerem quedã in p̃is mutart: queda
lectorẽ amonitũ ẽt uolo. ut sicubi caextra
hui opis scriem aliud ut alit̾ aliquid hñti¬
a in uen̾it. hant diu̾sitatis causam eẽ sciat.
et siquid forte meis emendandũ fuit. ad
huius opis formam ꝯpoãt. Sanc hoc opũ
in duos libros distinxi. quatenꝰ intanta
rerũ multitudine. ⁊ ꝓliritate. incisio nar¬
ritionis legentib tediũ tolleret. et sunul
utrũq scribcit non ualentib aut diuisũ
habert uolentib: ꝯmodiorẽ fornũ ghib̾et¬

Expanded text:
potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam t sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
ricm deducit.
Scd̾s lib̾ab in carnatiõe u̾bi usq ad finc̃
et ꝯsũmationẽ omĩum ordine ꝓcedit.
Tem primus lib̾.xii. clausulas siue ꝑtes
DRima pars tractat de creauone totius.¬
et ꝯstuutiõẽ huius sensił mundi. Primi¬
Cda pars tractat de causa creationis hu¬
mane. ⁊ de prunordialib caĩs ir̃ om̃iu.¬

Expanded text:
riem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes ima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi. Secunda de causa creationis human
Abbreviated transcription (Latin):
li c̾nitur ad in insibilem initutem que
intus inre sacram̃ti ꝯstat agnostendam
mens humana erudiatur. Homo emĩ
qui uisibilia nouerat: in insibilia non
posset nͥ humanis ex̾citatus. Et idento
dum es bonum iniusibile quod amifat
redditur. foris ei eiusdẽ significatio per
spẽo uisibiles ad hibetur ut foris excitet¬
et intus reparet᷑. Ut in co quod tractat et
uidet: agnostat quale sit quod ꝑcipit et
nonuidet. Dona enungratie spũalia qua¬
si quedam antidota in uisibilia sunt. que
din insacramentis uisibilib quasiqui¬
brdam uasculis homini porriguntur: ꝗd
aliud quam ex patenti sp̃e uirtus occultao¬
stenditur. Eger enim medicamentũ uidẽ
cat quod accipit. ⁊ ꝑ ipãm agnitionem
proficicͣt ad dilectionẽ. Dic itaq intelli

Expanded text:
li cernitur, ad invisibilem virtutem quae li cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia noverat, invisibilia non posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitet intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. Dona enim gratiae spiritualia quasi quaedam invisibilia antidota sunt, quae dum in sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre cat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelli
Abbreviated transcription (Latin):
hus salutem querere iubet᷑ ad exꝑiendam
obedientie ip̃ius uirtutẽ: quid aliud quã
suo inferiori suꝑior subicitur. Hoc ẽ ꝙ in¬
fideliũ oculi qui unsibilia solum uident:sa¬
cramenta salutis uenerari despiciunt. qr
ĩ eis tm̃ quod foris ẽ ꝯtẽptibile in spẽ infibłi
cernentes: in nisibilẽ mrtutẽ intus. ⁊ frue¬
tum obedientie nõ agnoscũt. Non enĩ sci¬
unt quod fideles ex istis elem̃tis salutẽ non
querunt: etiansi mnistis elem̃tisquerunt
Set in illo ⁊ ab illo querũt inistis aquo iu¬
bentur querere. ⁊ credũt se ꝑcipert mistis
Non enim ista tribuũt quod tribuitur
ꝑ ista. s ille ꝑ ista salutẽ prebet: qui inistĩ
salutẽ querere iubet. hoc modo igitur in¬
telligend̾ est ꝙ uisibilia sacram̃ta ꝑphu
miliationẽ hominis diximus instituta.
Fopt̾ eruditionem de eotem.¬
quoq instituta sunt sacramenta ut
ꝑ id̾ quod foris in sacram̃to i spẽ in sibi¬

Expanded text:
his salutem quaerere jubetur adhis salutem quaerere jubetur adipsius virtutem; quid aliud quam suo inferiori superior subjicitur? Hoc propter quod infidelium oculi qui visibilia solum vident sacramenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus instituta. Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Hoc enĩ medio duudente humana m̃s
et obnubilat᷑ neqeatorẽ suũ agnosc̾e uale¬
at. ⁊ refugescit: ne ip̃m ꝑdilectionẽ requi¬
rat. Iustũ ergo est ut homo qui prius deum
suꝑ biendo deserens t̾renis se ꝑ ꝯcupiscentiã
subdidit: nunc deum ꝑhumilitatem req
rens: ut plenius affectum sue deuotionis
insinuet euisdẽ se p̃p̃ preceptũ deiꝑobedien¬
tiam inclinet. Dicut enim ꝑnitiosa fint e¬
latio suꝑiori nolle subici: sic laudabilis
rib inferiorib ĩclinani. Et quẽad̾m dãp¬
nabilis fuit suꝑbia presentem despicere:
sic laudabilis humilitas est absentem que¬
rere. ⁊ ꝑseueranti amore usꝙ ad inũetio¬
nẽ ab inquisitioẽ non cessare. Ut sit ⁊ deuo¬
tio inhumilitate: ⁊ humilitas ĩ deuotioẽ.
Nemo siquidẽ est. quinesciat hominẽ ratio¬
nalẽ mutis et insensibilib elementis odi¬
tione suꝑiorẽ existere. ⁊ tñcum isdem hõ n

Expanded text:
nis. Hoc enim medio dividente humana mens nis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refrigescit ne ipsum per dilectionem requirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatem Deum requirens ut plenius affectum suae devotionis insinuet eisdem se propter praeceptum Dei per obedientiam inclinet. Sicut enim perniciosa fuit elatio superiori nolle subjici, sic laudabilis etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem est qui nesciat hominem rationalem mutis et insensibilibus elementis conditione superiorem existere; et tamen cum idem homo in
Abbreviated transcription (Latin):
rat. cetera omia sub ip̃o facta sunt. nõut
ĩcis esset eius bonum. s ut ex ers esset illiꝰ
obsequiũ. Oẽ enimbonum maius ẽ. ille
cuius est. bonum quia uere bonũ non ẽ.
nisi quod bonũ facit illum cuuus est bonr̃
Omisergo qui bonus est. ⁊ ex bono suo bo¬
nus est. inferior est. ipo bono quo bonus ẽ.
quia sine ip̃o bono bonus nõ est. Si ergobo¬
nũ hominis suꝑ hominẽ erat: solusille
bonum hominiserat qui suꝑ hominem
erat. Huic ergo bono: homo ꝙͣ du in or¬
dine ꝯditionis sue ꝑstitit inmediate ũ¬
gebatur. ⁊ eo libere fiuebat᷑. qr ⁊ uołũta¬
re ad illud ibat. et lib̾tate nillo stabat.
a suꝑiori auertebatur: ad inferiora ꝯũ¬
sus precipitabatur. ⁊ illi se subiciebat.
quod bonum suũ faciebat. Iustaigit᷑ re¬
ꝯpẽsitiõe: qui suo suꝑiori ꝑinobedienti¬
am subiectus esse noluit: ꝑ ꝯtupiscen¬
tiam suo se inferiori sub iecit. ut iam i¬
psum interse.⁊ deum mediũ. inueniat
diuisionis: non mediatorc̃ regiliatio¬

Expanded text:
era omnia sub ipso facta sunt, non ut in eis esset ejus bonum, sed ut ex eis esset illius obsequium. Omne enim bonum majus est illo cujus est bonum; quia vere bonum non est, nisi quod bonum facit illum cujus est bonum. Omnis ergo qui bonus est, et ex bono suo bonus est; inferior est ipso bono quo bonus est, quia sine ipso bono bonus non est. Si ergo bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quandiu in ordine conditionis suae perstitit immediate jungebatur et ex eo libere fruebatur, quia et voluntate ad illud ibat, et libertate in illo stabat. a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se inferiori subjecit, ut jam ipsum inter se Deum medium inveniat divisionis, non mediatorem reconciliatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quart instituta sint sacranienta.
Ruma ergo propositionis parte ex¬
posita ad scdam transcamus. trpli¬
ci ex causa sacram̃ta instituta esse noscũ¬
tur. pp̃ humiliationẽ. pp̃eruditionẽ. ꝓpt̾
exertitationem. pp̃ humilitatẽ quidem:
ut dum homo rationał creatura in sensi¬
bilib elem̃tisque natura infra ip̃m sue¬
runt ex precepto creatoris sui subicit᷑. ex
hac ip̃a sua humiliatioe creatori suo retõ¬
cilian mereatin. Homo namq ita factũ

Expanded text:
Quare instituta sint sacramenta. Prima ergo propositionis parte exposita, ad secundam transeamus. Triplici ex causa sacramenta instituta esse noscuntur. Propter humiliationem, propter eruditionem, propter exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo rationalis creatura insensibilibus elementis quae natura infra ipsum condita fuerunt ex praecepto Creatoris sui subjicitur, ex hac ipsa sua humiliatione Creatori suo reconciliari mereatur. Homo namque ita
Abbreviated transcription (Latin):
lgestis pontificalib legitur cice liniat.¬
quod siluester papa instituit ũbaptizatũ
pb̾r in u̾ciite crismate liniat. p̃p octõnem
quidem mortis. ne forte ꝑ absenciam epĩ
se difficłtatem eũ consequendi sine manuᷤ
impõĩtione baptizatũ ab hac uita migͣre
sicut in baptismo remissio pccõꝵ accipitur
ita ꝑ manus impoĩtionem spc paraclitus
Quid autem ꝓdest si a lapsu erig̾is nisi ⁊̃ ad
standũ confirmeris: Propt̾ea timendũ ÷
hiis qui ꝑ negligenciam amittũt episcopi
p̃senciam. ⁊ nõ suscipiũt manus impõitõem
ne forte pp̃ea dampnentur. qr festinare de¬
buerũt dũ potuerunt Propt̃ eos .ii. qui ar¬
ticulo cemporis p̃ueniuntur instituta ẽ
illa qua sacerdos baptizatũ stacĩ in u̾tice
ne forte sine ipõ ab hac uita subtrahantur
Manifestũ est autem qd̃ pͥmis temporib
omĩs unctõ crismacis per solos pontificer
fiebat. S ⁊ pꝰ ea ꝙͣ institutũ est ut baptiza¬
tum sacerdos in uertice liniat. consignacõ

Expanded text:
stis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in vertice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migraresicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, ita per manus impositionem Spiritus Paracletus Quid autem prodest si a lapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatõ uocatur. qua xp̃ianꝰ unc¬
tiõne crsmatis ꝑ impoĩtionem manus ĩ¬
debetur. ut xpĩanũ consignent ⁊ spm̃ para¬
clicũ tradant Sicut in primitiua spm̃ .s.
potestatẽ habuisse legunt᷑ De eo qd siluest¬

Expanded text:
ur, qua Christianus unctione chrismatis, per impositionem manus idebetur, ut Christianum consignent, et spiritum Paracletum tradant; sicut in primitiva Ecclesia potestatem habuisse leguntur. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
Rismatis unctõnem iã ab an¬
tiquo in ueti testamento ĩsti¬
cutam legimus. qͣ cunc quidem
reges solũ ⁊ sacerdotes liniebãt᷑
Quoꝵ unctõne singłaris ille
unctus p̃figurabatur qui pre
cunctis ꝑticipib sius unctus est. ũ cũ illo par¬
ciciparent in noĩe. qui ꝑticipes esse illius me
rerentur in unctõne. A crismate enĩ xp̃c dꝰ.
nomen om̃es ꝯmumicare ceper̃ unctõnem

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Christus nomen omnes communicare coeperunt, om
Abbreviated transcription (Latin):
dominatur qui conditor ⁊ dñs legis es.
hõ fcã iudicat ñ uolũtacem. cu factis
partis pp̃ uoluntatem. Confidens ergo in
m̃ĩa tua occłta ncc̃itatis mee cͥ cõmicto.
nõ p̃sumens pp̃timorem tuũ eccłie scan¬
dalum fac̾e. qr sꝑo qd offensam tuã mich
pie ignosc̾e̾ debcas. cũ idcudo nõ presumo
offendam ⁊ deũ meũ. Si michi uidetur qͦ¬
ciens occłta aliqua in riccĩtate cõscĩam re

Expanded text:
dominatur, quia conditor et dominus legis es. dominatur, quia conditor et dominus legis es. Homo facta judicat, non voluntatem: tu factis parcis propter voluntatem. Confidens ergo in misericordia tua occulta necessitatis meae tibi committo, non praesumens propter timorem tuum Ecclesiae scandalum facere; quia spero quod offensam tui mihi pie ignoscere sustineas. Cum idcirco non praesumo offendam et Deum meum. Sic mihi videtur quoties occulta aliqua in
Abbreviated transcription (Latin):
xerismane ñ discedo. Scio enĩ qd̾ te iubẽçe
fit. malum esse non posse qd̾cũq illud fiu̾t
Tua est .n. potestas. ex qua bonũ est omne
qd̾ tibi placũit. sui indulges non impu¬
tatur. cui imputas ñ indulgetur Si ergo¬
cu domine iussĩs ut p̾poĩto eccłie scandalo
⁊ contempto mandato magroꝵ meorum
quos mͥ dedisti. ⁊ quib me obedire p̃cepisti
ego magis ce audio qͣm hoĩem ꝙ̃ audire nõ
debeo nisi pp̃ te. nec uolo contrate. Si ergo
cu iubes domine ad hoĩem non attendo. Ei
autẽ ꝑc̾e uis pusilł tuis. ⁊ ecc̃ẽ tue auctorit̃¬
pccĩs meis in iudicio tuo sũo. s cñ scio quia
benignus ⁊ misicors es. ⁊ potes si uolueris
non imputare ncc̃itatem. si acceptam ha¬
bueris uoluncatem. Magis ergo uolo in¬
cid̾e in manus tuas qͣm in manus hoĩm.
qr tibi ⁊ adest pocestas ⁊ nõ deẽ pietas. hõ
ĩmutare legem non potest. tibi lex non

Expanded text:
xeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, xeris mane, non discedo. Scio enim quod, te jubente, fit, malum esse non posse quodcunque illud fuerit. Tua est enim potestas ex qua bonum est omne quod tibi placuit. Cui indulges non imputatur, cui imputas non indulgetur. Si ergo, Domine, tu jusseris, ut postposito Ecclesiae scandalo, et contempto mandato magistrorum meorum quos mihi dedisti, et quibus me obedire praecepisti: ego magis te audio quam hominem quem audire nec debeo, nisi propter te, nec volo contra te. Si ergo tu jubes, Domine, ad hominem non attendo. Si autem parcere vis pusillis tuis, aut Ecclesiae tuae auctoritpro peccatis meis in judicio tuo sum. Sed tamen scio quod benignus et misericors es, et potes si volueris non imputare necessitatem, si acceptam habueris voluntatem. Magis ergo volo incidere in manus tuas, quam in manus hominum; quia tibi et adest potestas, et non deest pietas. Homo immutare legem non potest. Tibi lex non
Abbreviated transcription (Latin):
uente altĩadhesi. Ecce iam ego fac̾e̾ non
possũ ut ħ fcm ñ sit s tu fac̾e potes ut hoc
dampnabilicer fcm̃ non sit. Itẽ tu mãdasti
domine ut eccłie cue uicem tuã in cerra agẽti
obediremus sicuc tͥ. ⁊ ut nõ scandalizarent᷑
unũ de pusilł tuis. ⁊ dixisti qr qui ecclesie
tue mandatũ sꝑũet cibi obediens nõ ess.
Ecce ego miser᷑ pp̃ pcc̃a moa in contradic¬
tionem ueni. Laqueũ incidi ncc̃tatis ũ exite
sine ꝑcc̃o nõ possim. Si maneo accusat me
conscĩa mea adu̾sum te. de occłtis meis qͥb
contra cuam dispõnem facio. Si recedo ĩ obe¬
diens ero eccł̃ie tue. ⁊ scandalizo nõ solũ pu¬
silł. s ⁊̃ magnos s̾uos tuos. qui in hac parte
qd̾ occłtũ est nesciũt. tam̃ qd̾ iustũ est uolt̃.¬
⁊ accusat me conscĩa mea de manifestis meis
quib contra p̃ceptõnem tuã ago. Ego gͥ in
scire ded̾is. Sn dix̾is discede ñ maneo. si di¬

Expanded text:
vente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non vente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod occultum est nesciunt, tamen quod justum est volunt, et accusat me conscientia mea de manifestis meis, quibus contra praeceptionem tuam ago. Ego igitur, in scire dederis. Si dixeris discede, non maneo. Si di