comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manna de celo: hoc super celum.Il¬
lud celi: hoc dñi celoꝵ. Illud corruptõi
obnoriũ si ĩ diem alterũ seruaretur.
Hoc alienũ ab om̃i corruptione. Qui
cunq religiose gustauerit: corrupti¬
onẽ sẽtire nõ poterit Illis aqͣ de petra
flurit: tibi sangius ex xpristo Illos ad
horam saciauit aqͣ: te sanguis xp̃i di¬
luit ĩeternum. Indeus bibit et suit:
tu cum bileris si tire nõ poteris. Et
uld̾ ĩ umbra: hoc ĩ ueritate. Sedillud
ꝙ miraris umbra est: qnͣtũ istud ẽ
cuuis umbra miraris: audi qr umbͣ
est. que apd̾ patres fr̃a est. Bibebãt
inqͥo de spũali conseꝙ̃te eos petra.
Petra autem erat xp̃c. S nõ ĩ plurib
eoꝵ conplacitũ est deo. Nam ꝓstrati

Expanded text:
 de coelo, hoc super coelum; illud coeli, hoc Domini coelorum; illud corruptioni obnoxium, si in diem alterum servaretur, hoc alienum ab omni corruptione, quod quicunque religiose gustaverit, corruptionem sentire non poterit. Illis aqua de petra fluxit, tibi sanguis e Christo; illos ad horam satiavit aqua, te sanguis diluit in aeternum. Judaeus bibit et sitit; tu, quum biberis, sitire non poteris; et illud in umbra, hoc in veritate. Si illud, quod miraris, umbra est, quantum istud est, cujus et umbram miraris? Audi, quia umbra est, quae apud patres facta est: Bibebant, inquit, de consequente eos petra; petra autem erat Christus. Sed non in pluribus eorum complacitu
Abbreviated transcription (Latin):
nalis. Una qua carnalis copulatõ
uiri et mulieris agitur: alia qua spi¬
ritalis amma noua et pura deo operã¬
te corpori diuinitus dotur et adunat᷑
Si non placet illis ce lebrare sollẽpnia¬

Expanded text:
est, una qua carnalis copula viri ac mulieris agitur, alia qua spiritualis anima nova et pura Deo operante corpori divinitus adjungitur. Si non placet illi celebrare Domini
Abbreviated transcription (Latin):
resummus rerum dispositor suꝑ õs
scõs et scãs illam dignitatem ei tri¬
buit ut uerbum caro factum uirgo
conciꝑet et uirgo pareret. ⁊ post ꝑtu
uirgo permaneret: sic ip̃e pre omnilz
absq more hanc dignitatẽ illi iuste¬
contulit. ut conceptionis et nratiuita¬
tis eius sollempnia sacrosca in scã ce¬
uerationem cõmemorare. Nam uir¬
est linca. Quappt ennͣgl̾in libergene¬
tamus: etad missacu legimus. Meri¬
to ergo colitur et filii generatio: et ma¬
tris conceptio O m̃ conceptio et nati¬
uitas matris: generatio est filui. Ce¬

Expanded text:
re summus rerum Dispositor super omnes sanctos et sanctas illam dignitatem illi contulit, ut Verbum carnem factum Virgo conciperet et pareret, et post partum Virgo permaneret, sic ipse prae omnibus absque more hanc dignitatem illi praebuit, ut conceptionis et nativitatis ejus solemnia sacrosancta in sancnerationem est commemorare; nam est linea. Quapropter Evangelium Liber genetamus, et ad missam legimus. Merito ergo colitur et filii generatio, et matris conceptio, quoniam conceptio et nativitas matris generatio est filii. Ce
Abbreviated transcription (Latin):
nasceretur. Inmo si diuina graciacio ꝑ¬
spiciatur specialis conceptionis eius
maior fore approbatur quam natiuits¬
tis. Res cnim maior extitit adama deo
creari: quam filios ade de matre ne sci.
Non est mirum si homo a deo creatus.

Expanded text:
nascitur. Inde si divina ratio perspiciatur, spiritualis conceptionis ejus dies major fore approbatur quam ejus nativitatis. Res enim major exstitit, Adam a Deo creari quam filios Adae de matre nasci; non est mirum si homo a Deo de matre
Abbreviated transcription (Latin):
bescant omnino insensati qui tantum
tenebris ignorancie excecati respuunt
celebrare: eo qd̃ uiri ⁊ mulieris copulatio
inconceptione uirginis extitit. Si eius
conceptionem iccirco qd̃ carnalis exti¬
tit stultis non placeat hodie ce le brare.
tamen diem illam dignam ⁊ nectem¬
quamuis sit multis in cognita et tempꝰ
et horam spiritalis conceptionis eĩ ĩulz
hoddie celebrare delectet: qua ip̃e anina¬
tum creator anuiam sue matris die¬
nam sanctissimo corpori uirginali
uit. Quametiam diem p̾mam nr̃e re¬
parationis et salutis: dispositor nr̃e
saluatiom ⁊ inter ceteros dies fecit. p̾e¬

Expanded text:
 omnino insensati, qui tanta tenebris ignorantiae excaecati ideo respuunt celebrare quod viri ac mulieris copulatio in conceptione Virginis exstitit; si enim ejus conceptionem, idcirco quod carnalis exstitit, stultis non placet hodie celebrare, tamen diem et noctem illam dignam, quamvis multis sit incognita, et tempus et horam spiritualis conceptionis ejus hodie celebrare delectet, qua ipse animarum Creator animam suae matris dignam, et sanctissimam corpori virginali vit; quam etiam diem primam nostrae reparationis et salutis dispositor nostrae salvationis inter caeteros dies fecit, prae
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo quia cotidie labimur. tota
et passio xp̃i misterio traditur: ut
qui semel moriendo mortem uicerat.
cotidie recidiua delictorum. ꝑ hec sa¬
cramenta corporis et sanguinis pec¬
cata relaret. Unde oramus. Dimit¬
te nobis debita nostra. Quia si di¬
renimus ꝙ peccatum non habemꝰ:
ipsi nos seducimus: et ueritas in

Expanded text:
Et ideo quia quotidie labimur, quotiEt ideo quia quotidie labimur, quotiet passio Christi in mysterio traditur, ut qui semequotidie recidiva delictorum per haec sacramenta corporis et sanguinis peccata relaxet. Unde oramus: Dimitte nobis debita nostra, quia, si dixerimus, quod peccatum non habemus, ipsi nos seducimus et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
lestis panis qui uerẽ xpristi
caro est suo modo uocaur corpus
rpristi cum re uera sit sacramentũ.
corporis xp̃i. illius iuidelicet ꝙ uisi¬
błe q̃. palpabile mortale in cruce ⁊
molatio que sacerdotis manib
fit xp̃i passio mors crucifirio. non
rei ueritate s significandi mist̾io.
sic sacramentũ fidei ꝙ baptismus
intelligitur. fides est. Iteratur coti
die hec oblatio. licet xp̃c semei pas¬
sus in carne punam eaudem mor¬
tis passionem. semel saluauit mũ¬
dum. Ex qua morte idem surget
ad uitam: mors ei ultra non dũa¬
bitur. Quos ꝓfecto sapiencia dei
patris necesĩariũ ꝓ multis ransis
lir ꝓuidit primo quidem quia co¬
tidie peccamus saltem in peccatis
sine quib mortalis infirmitas uiuere
non potest. Quia licet om̃ia pecca¬
ta condonata sint in baptismo: in¬
firmitas tamen peccati ad huc ma
net in carne. Unde psalmista. Be¬
nedic anima mea domino. qua ꝓpi¬
ciatur omnib iniquitatib tuis: qͥ
sanat omnes infirmitates tuas.

Expanded text:
is panis que uera Christi caro est suo modo uocatur corpus Christi cum re uera sit sacramentum corporis Christi, illius uidelicet quod uisibile, palpabile, mortale in cruce est molatio que sacefit, Christi passio, mors, crucifixio, non rei veritate, sed significante mysterio: sic sacramentum fidei, quod baptismus intelligitur, fides est. Idem iquotidie haecoblatio, licet Christus semel passus in carne, per unam eamdemque mortis passionem semel salvaverit mundum, ex qua morte idem resurgens ad vitam, mors ei ultra non dominabitur: quia profecto sapientia Dei Patris necessarium pro multis causis hoc providit; primo siquidem quia quotidie peccamus, saltem peccatis sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest, quia licet omnia peccata donata sint in baptismo, infirmitas tamen peccati adhuc in carne manet. Unde Psalmista: Benedic, anima mea, Domino, qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes infirmitates tuas .
Abbreviated transcription (Latin):
mordeatur peccandi tamen de cer̾o
non babeat uoluntatem: et cõmu¬
nicaturus satiffatiat lacrimis et o
et securus. s lix ce illo dico: ꝙͣ mortali¬
peccat peccata non grauant. Idẽ si
affirmat ꝙ cotidie / faciat unusqͥs¬
que q secundum fidem suam pie
credit esse faciendum tte. Neq
enim littigauerunt inter se aut
quisq̃ eorum se alt̾i p̾ͥposuit. Rachꝰ
et ille centurio: cum alter eorum
gaudenter in domo sua suscepit do¬
minũ alterq dixerit dño: dñe nõ
sum dignus ut intres sub tectur
meum. Ambo saluatorem honorifi¬
cantiequãuis nõuno mcco. Ambo
pectatiomiseri: ambo mĩam conse¬
cuti: ad lir ualet quod manna se¬
cundũ propriam uoluntatem. in
ore cuiusq sapiebat. lectio sexta.¬
qcienso sanguis xpristi m
remissionem peccatoꝵ effun¬
ditur: debes illum semꝑ accipe. ut
semp michi peccata dimittentur.
Qui semper pecco debeo semphr̃e

Expanded text:
mordeatur, peccandi tamen de caetero mordeatur, peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, communicaturus satisfaciat lacrymis et oret securus. Sed hoc de illo dico, quem mortalia peccata non gravant. CAP. 26.affirmet quotidie. Faciat unusquisque quod secundum fidem suam pic credit esse faciendum. Neque enim litigaverunt inter se, aut quisquam se alteri praeposuit Zachaeus et ille centurie, cum alter eorum gaudens in domo sua susceperit Dominum , alter dixerit: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum ; ambo Salvatorem honorificantes, quamvis non uno modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. Ad hoc valet quod manna secundum propriam voluntatem in ore cujusque sapiebat. De eaitur sanguis Christi, in remissionem peccatorum effunditur, debeo illum semper accipere, ut semper mihi peccata dimittantur. Qui semper pecco, semper debeo habere
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium peticiones. Omnia queq¬
q uoluit dñs fecit in celo et int̾
ro xp̃i et sanguis post ꝯsecrationẽ
credenda sunt. Unde ipsa ueritas
ad discipulos: hec inquit carome¬
a est ꝓ mundi uita. Et ut mira¬
bilius lequar non alia plane quã
q̃ nata est de maria et passa in
digne ꝑcipitur. uita utiq et̾¬
ua in nobis reꝑatur.P.anem qui¬
dem istum ꝙ̃ sumimus in miste¬
rio: illum utiq intelligo panem
qui manu sc̃i spiritus format᷑
in utero uirginis. et igne passi
nis entm angelorum factus honi¬
num aibus. Unde ipse ait. Ego sũ
pinis uuius: qui de celo descendi.
Et iterum panis ꝙ̃ ego dabo carome¬
a est: pro mundi uita. lectio qͥnta.
otidie eucharistie comnunionẽ
accipere nec laudo nec uitupero.
Dmnib tamen dominicis dieb cõ¬
municandum ortor. Si cum mens
in affectu peccandi est: grauari ma¬
gis dico eucharistie ꝑceptione: ꝙͣ pu¬
rificari. Et ideo ꝙͣuis quis peccato

Expanded text:
fidelium petitiones. Unde efidelium petitiones. Unde elo et in tero Christi et sanguis post consecrationem credenda sunt. Unde ipsa veritas ad discipulos: Haec, inquit, caro mea est, pro mundi vita. Et, ut mirabilius loquar, non alia plane, quam quae nata est de Maria, et passa in digne percipitur, vitam utique aeternam in nobis operatur. Panem quidem istum, quem sumimus in mysterio, illum utique intelligo panem, qui manu S. Spiritus formatus est in utero Virginis, et igne passionis nis enim angelorum factus est cibus hominum, unde ipse ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi et item: Panis, quem ego dabo, caro mea est, pro mundi vitotidie eucharistiae communionem accipere nec laudo, nec vitupero, omnibus tamen diebus Dominicis communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico eucharistiae perceptione, quam purificari. Et ideo quamvis quis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
manus angeli tui scĩ in sublimẽ
altare tuum. in conspectu diuine
magestatis tue. Ut quid deferen¬
d in lucem deposcit. nisi ut intel¬
Hanc ergo oblationem. bñditam
per quam benedicimur.: ascriprtã
per qmͣ lomines in celo ascribim¬
tur. Ratam. ꝑ quam uiscerib ip̃i
esse censeamur. Rationabilem. ꝑqͣ
abestiali sensu exuamur. Acceptabi¬
ꝑ banc acreptabiles eius unico filio
simus. Nichil rationabilius ut qr¬
nos iam similitudinem mortem
eius in baptismo accepimus. siłitu¬
dinem quoq carnis et sanguis
sumamus: ita ut ueritas non de¬
sit in sacramento et ridiculum nu
lum fiat a paganis quod cruorem
occisi hominis bibamus. lectio .iiii.¬
redendum est quod in uerbis
xp̃i : saccamenta ꝯficiantur.
Tuius enim potentia creantur priꝰ.
eius utiq uerbo ad melius ꝓ creã¬
tur. Reliqua oĩa que sacerdos oicit
aut clerus canit: niclul aliũs
quam laudes et gratiaꝵ actiones
sunt: aut certe obset rationes et

Expanded text:
ri per manus angeli tui sancti in sublime ri per manus angeli tui sancti in sublime altare tuum in conspectu divinae majestatis tuae. Ut quid perferenda in lucem deposcit, nisi ut intelHanc oblationem benedictam, per quam benedicamur, ascriptam, per quam omnes in coelo ascribamur; ratam, per quam in visceribus Christi esse censeamur, rationabilem, per quam a bestiali sensu exuamur, acceptabihanc acceptabiles ejus unico Filio simus. Nihil rationabilius ut quod similitudinem mortis ejus in baptismo accepimus, similitudinem quoque carnis et sanguinis ejus sumamus, ita ut veritas non desit in sacramento, et ridiculum nulum fiat a paganis, quod cruorem occisi hominis bibamus. Ne ergo hoc fredendum est, quod in verbis Christi sacramenta conficiantur. Cujus enim potentia creantur prius, ejus utique verbo ad melius procreantur. § 3. Reliqua omnia, quae sacerdos dicit, aut clerus chori cantat, nihil aliud quam laudes et gratiarum actiones sunt, aut certe obsecrationes et
Abbreviated transcription (Latin):
a mea est. ꝓ mundi uita nisi uera
tibz non est: uoluit hunc panem ⁊
uinumꝰ misterio uere carnem suã
et sanguinem suum consecratõe
spicitus sancti potencialiter creari:
et cotidie ꝓ mundi uita mistice ĩ¬
molariut sicut de uirgine ꝑ spm̃
sanctum uera caro sine coitu crea¬
tur: ita ꝑ euuidem ex substancia pa.¬
nis et uini mistice corpus xp̃i con¬
secratur. Torpus xpristi et ueritas:
et figura est. Deritas dum corpus¬
xpristi et sanguis. S in uirture sp̃r¬
uiniq substancia efficitur. figiira
uero est id quod exterius senfit᷑.¬
Fitra catholicam ecclesiam lectio .iii.¬
inmisterio torpis xpristi nichil a
bonꝯ maius: nichil a malo minus
ꝑficitur sacerdote. Quia non in me¬
rito consecrãtis: s in uerbo efficit᷑
ceatoris et in uirtute spiritus scĩ
Di enim in merito esset sacerdotis.
sicut ip̃e est qui baptirat: ita ip̃e
est qui ꝑspiritum sanctum hant
suam efficit carnem: et transit¬

Expanded text:
mea est pro mundi vita , nisi vera mea est pro mundi vita , nisi vera tibus fas non est, voluit hunc panem et vinum in mysterio vere carnem suam et sanguinem consecratione Spiritus sancti potentialiter creari et quotidie pro mundi vita mystice immolari, ut sicut de Virgine per spiritum vera caro sine coitu creatur, ita per eumdem ex substantia panis et vini mystice idem corpus Christi consecretur. Corpus Christi et veritas et figura est: Christi et sanguis, virtute Spirvinique substantia efficitur. Figura vero est, id quod exterius sentittra Catholicam Ecclesiam in mysterio corporis Christi nihil a bono majus, nihil a malo minus percipitur sacerdote, quia non in merito consecrantis, sed in verbo efficitur Creatoris et in virtute Spiritus sancti. Si enim in merito esset sacerdotis, sicut ipse est, qui baptizat, ita ipse est, qui Spiritum sanctum hanc suam efficit carnem et transf
Abbreviated transcription (Latin):
Teritur etiam lixc misterium ob
conmemorationem passionis xp̃i:
sicut ipse ait. Ha quocienscumq
agitis: in meam conmemorationẽ
facite. Quociensciunq ergo hunc
panem sumitis et bibitis hunc ca¬
licem: mortem dñi annunciabitis.
donec ueniat. Non itaq sic accipi-¬
endum est. donec xp̃i mors ueniat.
quia iam ultra non morietur. sed
donec ipse dñs ad iudicium ueniat.
interdum autem semꝑ mors est
rp̃i ꝓ seculi uitam posteris nunci¬
anda ut discant qua caritite dilexit¬
suos qui ꝓ eis mori dignatus est:
cui omnes uicem debemus repen¬
dere caritatis. qr ad hoc nos prior
dilexit: cum essemus gehenne fi¬
lii. ut diligeremus eum a morte
iam liberati. Quia morte dñi lib̾ai
ti sumus: huius rei memores in
eiꝰ qͥ ꝑ nobis oblata sũt significam᷑.
trum sub figura. an sub uerita.¬
te: hoc misticũ calicis sacram̃¬
tum fiat: ueritas ait. Caro mea u̾e
est cibus: et sanguis meus uere est
potus. Alioquin quomodo uerum
erit: panis quem ego dabo caro me¬

Expanded text:
teratur autem hoc mysterium, et ob commemorationem passionis Christi, sicut ipse ait: Haec quotiescunque agitis, in meam commemorationem facite . Quotiescunque ergo hunc panem sumitis, et bibitis hunc calicem, mortem Domini annuntiabitis donec veniat . Non itaque sic accipiendum, donec mors Christi veniat, qui jam ultra non moritur, sed donec ipse Dominus ad judicium veniat. Interdum autem semper mors est Christi pro saeculi vita posteris nuntianda, ut discant qua charitate suos dilexit, qui pro eis mori dignatus est: cui omnes vicem debemus rependere charitatis, quia ad hoc nos prior dilexit, cum essemus gehennae filii, ut diligeremus eum a morte jam liberati. ti sumus. Hujus rei memores, inDomini quae pro nobis oblata sunt, significamus. trum sub figura, an sub veritate sit mystici calicis sacramentum. Veritas ait: Caro mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus. Alioquin quomodo magnum erit, panis quem ego dabo, caro
Abbreviated transcription (Latin):
ne mũdari. Di̾cant nichil ad enlũda¬
tionem ꝓficere sibi. dicente ꝓplxta.
Quid est ꝙ dilectus meus fecit in do¬
mo mea scelera multa: Nunquid
carnes sc̃e auferunt a te malicias
tuas: Et apostolus. Probet inquif
se homo: et sic de pane illo edat. et de

Expanded text:
il ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent a te malitias tuas? et Apostolus: probet, inquit, se homo et sic de pane illo edat et de
Abbreviated transcription (Latin):
torem elegit. Et coactum regali solo
sublimauit. T̃heodosius uero anasttu¬
sium apudurtem niceam giui pre

Expanded text:
torem elegit, et coactum imperiali solio sublimavit. Theodosius vero Anastasium apud urbem Nicaeam gravi pr
Abbreviated transcription (Latin):
lumus aptruit. ibiq demuhimeth sar¬
loquitus est. s quib tẽporib fuerit
lueide de signauit. Liter tamen ille ꝑ młtos
latuit ãuos. s nper meis deo uolente
uenit in manibr. Cuuꝰ auitoritas nõ ca
friuola uel in epta s autentica: pbabił
⁊ robusta. Prouide codicẽ istum tibi nuito
oadela nobilis comitissa dicam. quã nõ
mediocriter lat̾is cruditam ẽẽ nõ ambi¬
go ad delimẽdimi animũ tuũ. et ad actuẽ¬
dam fidem pectoris tui: sperans ꝙ no¬
minis tui monimentũ hac ⁊̃ possit oc¬
casione nõ mediocriter in signiri. tta
ut nõ ualeat ultra aliqͣ uetustate cor¬
rumpi: que posteroꝵ meniorie solet
inumicari. Ecce hñs babes corã te ꝓpus¬
natores fidei catbolice. habes rectores ci
dei filius. homouerus et deus ommpo¬
tẽs. qui sua potentia totã ip̃ius ciuita¬
tis structuram regit. exaltat. atq defend

Expanded text:
bamus aperuit, ibique de Muhamet bamus aperuit, ibique de Muhamet locutus est, sed quibus temporibus fuerit lucide designavit. Liber tamen ille per multos latuit annos, sed nuper meis Deo volente venit in manibus. Cujus auctoritas non est frivola vel inepta, sed autentica, probabilis et robusta. Proinde codicem istum tibi merito, o Adela nobilis comitissa, dicavi, quam non mediocriter litteris cruditam esse non ambigo, ad deliniondum animum tuum et ad acuendam fidem pectoris tui, sperans quod nominis tui monimentum hac etiam possit occasione non mediocriter insigniri, ita ut non valeat ultra aliqua vetustate corrumpi, quae posterorum memoriae solet inimicari. Ecce habes coram te propugnatores fidei catholicae, habes rectores civDei Filius homo verus; et Deus omnipotens, qui sua sapientia totam ipsius civitatis structuram regit, exaltat atque defendit.
Abbreviated transcription (Latin):
nec dici aliqͥd ab aliquo potest qd̾ iã
nõ dc̃m sit. aut aliqua iacet absirusa
ĩ cordib nr̃is scientia qͣm nõ illustrau̾¬
it usus p̾cedentiũ iurorum. Totũ tamẽ
quẽ tẽpore karoli magmi de greco tranatai¬
lit inlatimum. Res cnĩ geste sub alus ĩ¬
patorib usq ad mauriciũ lucide latinis
ꝯtinetantur in libris. Amodo u̾o dẽi im¬
ꝑatoris tẽporib rerũ gestarum series
nlła fulta manebat auctoritate s hys¬
toriographus quisq uugi tantũ opi¬
uonem suo ponebat in codice. qd̃ ex lec¬
tionib que in exaltatione sc̃e crucis ꝑ
uuu̾sas fere leguntur eccłias aĩadu̾ti
potest. Quas falsitate refertas quib¬
cumq sapientib lucide liquet. Prefat᷑
autem anasthasins sins temporib ea
octomiano augucto usq ad michaelẽ qui
incephoro successit rationabili ꝓsequut
or̃one latino transtulit eloquio. in quo
opere uobis multa que hactenus nesaie¬

Expanded text:
nec dici aliquid ab aliquo potest quod jam nec dici aliquid ab aliquo potest quod jam non sit dictum, aut aliqua jacet abstrusa in cordibus nostris scientia, quam non illustraverit usus precedentium virorum. Totum tamen quem tempore Karoli Magni de Greco transtulit in Latinum. Res enim gestae sub aliis imperatoribus usque ad Mauricium lucide Latinis continebantur in libris; amodo vero dicti imperatoris temporibus rerum gestarum series nulla fulta manebat auctoritate, sed historiographus quisque vulgi tantum opinionem suo ponebat in codice; quod ex lectionibus quae in exaltatione sanctae crucis per universas fere leguntur ecclesias animadverti potest. Quas falsitate refertas quibuscumque sapientibus lucide liquet. Praefatus autem Anastasius suis temporibus ea Octaviano Augusto usque ad Michaelem, qui Nicephoro successit, rationabili prosecutus oratione, Latino transtulit eloquio; in quo opere nobis multa quae hactenus nescie
Abbreviated transcription (Latin):
immensũ pelagus
hystoriarum cupio
ꝑstringere. et numero¬
sam libroꝵ copiam
uo uolumine coar¬
tare iudeor quibr cã
modum ꝓposite breuitatis excesfisse. S:
audiãt queso. quos brems delectat ora¬
tio. Breuitatem in oratõne custodiendã
cẽ ⁊ fiteor. si causa ꝑmititat quia quoꝵ¬
dam sensus hominũ magis lon crat or̃o
plixa qͣm doceat. Segctem ⁊̃ bimia st̾ut
utertas. ⁊ ad matiuintatem nõ ꝑueniti
minia fecunditas. p̾uaricatõ tamen
dicenda est transire dicenda. et ñ mi¬
ns seruat modũ ꝑfecte oratõnis.
qui strictius quã dedet rem qͣm qui
effusius dicit cũ alter mat̾iam extessis¬
se alter dicitur nõ implesse. Peccat gͥ
ut᷑q sed alt̾ uirib alter pecrat imbẽ¬
cillitate. Porro ñc etiã illis qui hunc
todicem iteo forsitan suꝑto despicient
Animo eo qd eum nõ noius ꝯmentis
S quordam itlustriũ uiroꝵ coacerua¬
uerini scriptis respondeo. qm̃ alt̾ius
Adiumento diuinitas sola nõ iudig

Expanded text:
immensum pelagus historiarum cupio perstringere et numerosam librorum copiam uno volumine coartare, videor quibusdam modum propositae brevitatis excessisse. Sed audiant queso quos brevis delectat oratio. Brevitatem in oratione custodiendam esse confiteor, si causa permittat, quia quorundam sensus hominum magis honerat oratio prolixa quam doceat. Segetem etiam nimia sternit ubertas, et ad maturitatem non pervenit nimia fecunditas; prevaricatio tamen dicenda est transire dicenda, et non minus servat modum perfectae orationis, qui strictius quam debet rem quam qui effusius dicit, cum alter materiam excessisse, alter dicitur non implesse. Peccat igitur uterque, sed alter viribus alter peccat imbecillitate. Porro nunc etiam illi qui hunc codicem ideo forsitan superbo despicient animo, eo quod eum non novis commentis sed quorundam illustrium virorum coacervaverim scriptis, respondeo, quoniam alterius adjumento Divinitas sola non indiget,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eẽt lasciius et uanus: multas tabuit
urores. Int̾ quas habuit frede gũdem satis
quidem spetiosam. ⁊̃ed pesimis artibus
opulentam que memoratũ clipericũ
suis uoluptatib tenebat addictum. H
cũ lauderico comite rala cu solebat miscer
qd̾ cliperitus tandem ꝑsensit. At illa ubi
tate fenuine a crimen maiori crimine
parat obtegere et redeunti auenatu suo
marito struit insidias. Nam equo descen¬
dens clipericus dum a proprus satellitibꝰ
extipitur. duob cultris transfossus occi¬
ditur. Successit tamen ei filuis suus cdo¬
tarius. Proide iustinus imrator octa¬
uo imꝑii sui anno pedib cepit in firmari.
Qua de re assumens comitem excubitor
tyb̃ium ad optauit cum in filium. ⁊ suc¬
cessorẽ suũ ip̃m declarauit. In romana u̾o¬

Expanded text:
cum esset lascivus et vanus, multas habuit uxores. Inter quas habuit Fredelgundem satis quidem speciosam, sed pessimis artibus opulentam, quae memoratum Chilpericum suis voluptatibus tenebat astrictum. Haec cum Landrico comite palatii solebat misceri. Quod Chilpericus tandem persensit. At illa ubi tate feminea, crimen majori crimine parat obtegere, et redeunti a venatu suo marito struit insidias. Nam equo descendens Chilpericus, dum a propriis satellitibus excipitur, duobus cultris transfossus occiditur. Successit tamen ei filius ejus Clotaliam. Proinde Justinus imperator octavo imperii sui anno pedibus coepit infirmari, qua de re assumens comitem excubitorem Tiberium, adoptavit eum in filium, et successorem suum illum declaravit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ patricius cuius supra me¬
minimsꝰ cũ ab ĩcursu diu̾sorum hostiũ
totam quietam reddidisset ythaliam
ꝓ magnis beneficiis magnam inui¬
regia iustino mandarent dicentes. qr
nielius erat romaius gothis seruire ꝙͣ
grecis ubi narses eunuchus imperat. ⁊
dñatur ꝓ sua libidine. Quib ẜmoni¬
b cõmotus imꝑator longiũ prefectum
suũ: nasetis loco sõscituit. Sed et au¬
gusta sophia hac narseti mantauin cõ¬
tumeliam ut astantinopolimi remea¬
ret. et cũ puellis suis ingentio femi¬
naruĩ lanarũ pensa diuidcret. Ad q̃ ĩiba
narses dicitur pendicie. talem sci telã
neret. Et neapolu secedens longotar¬
dis mandanit ut pauptina pãnonie
rura que in colebant desererent. et ad
ẏfhalie fertile solũ possidend a fluerẽt.
Qd̾ audiens altom rex longolardoꝵ.¬
cõmeauit cũ multitu dine magna lõ¬
golardoꝵ. qnno ab in carnatõne dñi
angesimo seragesimo oitauo. Demde
mediolañ mossus est. et intra breue

Expanded text:
Romanorum patritius, cujus supra meminimus, cum ab incursu diversorum hostium totam quietam reddidisset Italiam, pro magnis beneficiis magnam pertregiam Justino mandarent dicentes quod melius erat Romanis Gothis servire quam Graecis, ubi Narses eunuchus imperat et dominatur pro sua libidine. Quibus sermonibus commotus imperator, Longinum praefectum suum Narsetis loco substituit. Sed et Augusta Sophia hanc Narseti mandavit contumeliam, ut Constantinopolim remearet, cum puellis suis in gynaeceo feminarum lanarum pensa divideret. Ad quae verba Narses dicitur respondisse eam se ei telam eret, et Neapolim secedens Longobardis mandavit, ut paupertina Pannoniae rura, quae incolebant, desererent, et ad Italiae fertile solum possidendum confluerent, Quod audiens Alboinus rex Longobardocommeavit cum multitudine magna Longobardorum, anno ab Incarnatione Domini quingentesimo septuagesimo octavo. Deinde Mediolanum ingressus est; et
Abbreviated transcription (Latin):
duobus magnis prelus ino in aqui¬
tauia apud pictanũ. et altas irta
narbon̾e ita deuicit. ut hysraniam eos
redire compelleret. In quo tello trecen
milia interfecit. Iite eit frarolus qui
propter assiduitatem bellornui res
eccͣasticas laicis tradidit. licet nõ c̃ẽt

Expanded text:
duobus magnis praeliis, uno in Aquiduobus magnis praeliis, uno in Aquitania apud Pictavium et altero juxta Narbonem, ita devicit ut Hispaniam eos redire compelleret. PAUL. l. l. In millia interfecit. Iste est Karolus, qui propter assiduitatem bellorum res ecclesiasticas laicis tradidit. Pugnavit et
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ꝯsilio romam ppłi respuit. et pre¬
cepit ne eius nomen in cartis pon̾et᷑.
aut ꝑcussura solidorum reciperet. aut
ad nussarum sollempnia regtaret
Et dum imperasset philippieus uo ã¬
no et dinuidio. insurrexit atra eum
anasthasius. qui et illum oculis pri¬
uauit. et ab imperiali dignitate depo¬
situm: eius sibi uindicauit imperiũ.
a pud ythaliam uero ariperto mortuo
regnauit luitprandus filius eius
muis dictus est imiperanit amus
tribus et sex mensib. Iste cũ ec̃t uiri
tidei et sc̾i petri ꝯculn predictor ẽ enece¬
pterea dies chil detertus moriens ĩ gai
auus Rarolus qui tudites appellabat
amaiorib malleis fabeorum quibus
tundi et extenuari grauior ferri ma¬
tara folet. Qui maior regans auie
tausfretantes hỹspaniam sibi sumoa¬
uecaut. inde dagobti temporib cimi
reoribi et paruulis crumpentes a qui¬
tamam gallic piuntiam inuasenit.¬
et usq ad septimame et ucimensisi
puuntie fines queue de popiilantes ꝑ¬
uenerunt. Sed hos Rarolus tudites

Expanded text:
sanctus consilio Romani populi respuit, et praecepit ne ejus nomen in chartis poneretur, aut percussura solidorum ejus reciperetur, aut ad missarum solemnia recitaretur. Et cum imperasset Philippicus uno anno, et dimidio anni, insurrexit contra eum Anastasius, qui et illum oculis privavit, et ab imperiali dignitate deposito sibi ejus vindicavit imperium. Apud Italiam vero Ariperto mortuo regnavit Luitprandus filius ejus.mius dictus est, imperavit annis tribus et sex mensibus. Iste cum esset vir fidei et sancti sexti concilii predicatorem essepreterea dies Childebertus moriens, regnumfilius Karolus qui Tudites appellabatur a majoribus malleis fabrorum quibus tundi et extenuari gravior ferri materia solet. Qui major regalis aulae transfretantes, Hispaniam sibi subjugaverant, indeque Karoli temporibus cum uxoribus et parvulis erumpentes Aquitaniam Galliae provinciam invaseet usque ad Septimaniae et Viennensis provinciae fines, quaeque depopulantes pervenerunt. Sed hos Carolus Tudites
Abbreviated transcription (Latin):
situs regie Pugnauit etiam contra
quoq a quitanoꝵ duce sepe dimicauit
et ramfredum couutem regalis pala¬
cu a calatio expulit. sed unam ei tãtũ
ciuitatẽ hoc ea audegauensem ꝯcessit.
Porro regi francor dagoterto succeiit
filius cius theodericus. Hiis quoq die¬

Expanded text:
it. Pugnavit etiam contra quoque Aquitanorum duce saepe dimicavit, et Rainfredum comitem regalis palatii a palatio expulit, sed unam ei tamen civitatem, id est Andegavensem concessit. Porro regi Francorum Dagoberto successit filius ejus Theodericus. . .
Abbreviated transcription (Latin):
Anaschasius autẽ augustus classem
in alexandriam cõtra sarracenos direr¬
n. Cuius er̾citus ad aliũ uersus cõsiu¬
iumiab itiuere medio cõstantinopoli

Expanded text:
Anastasius imperator classem in Alexandriam contra Sarracenos direxit. Cuius exercitus ad alium versus consilium, ab itinere medio Constantinopoli
Abbreviated transcription (Latin):
in lamentatõuib pstratũ: accessit ut la
nial nõ sentis. ego autem lamentor
⁊ gemuo chalannatẽ meam. qr sernis
quidẽ ⁊ mendicãtib aꝑta sũt templa
dei. et ꝓpriũ deũ in gͥdientes licent̾ ex¬
orant. Michi u̾o ingressus ad eũ nõ est¬
sed insuꝑ ⁊̃ celi sũt mͥ clausi. Et hec di cẽs
lum quo te ligauit. Ad quẽ upator.
Non inquid ꝑsuadebis ambrosio. Nom
enĩ decretũ illius esse iuaũ neq reu̾ebit¬

Expanded text:
in lamentationibus prostratum, accessit ut lacin lamentationibus prostratum, accessit ut lacdis, et mea mala non sentis. Ego autem lamentor et gemo calamitatem meam: quia servis quidem et mendicantibus aperta sunt templa Dei, et proprium Dominum ingredientes licenter exorant, mihi vero ingressus ad eum non est. Insuper etiam coeli sunt mihi clausi. Haec dicens, lum, quo te ligavit. Ait imperator: Non suadebis Ambrosio; novi enim decretum illius justum esse, neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
S forte recognitõnẽ pec̾ci ꝓhibet Pdtes¬
tas imperii. Decet tamẽ ut nncat ratõ
potestatẽ. Saenda quippe natura est eĩqr
mortalitas atq resolutio ⁊ puluer ie pro¬
geuitoꝵ ⁊ erquo fci ⁊ ad quẽ redigendi¬
finc̾ sumus. ut nõ flore purpureo cõfi
ceps es oimpator. sed ꝯscruoꝵ. Unus ẽ
corpuse Qua presũptione ore tuo pocu¬
lum sanginis eius p̃ciosi ꝑcipics dũ
saugnis effusus: Recete igiur recede.
ne scco pecc̃o priorem uequitiã augtre
⁊ tendas. Suscipe iunculũ quo ommũ¬
te dñs nũc ligat est cui medicitia maxi¬
iuia sanitatis. Hus ẜmonior imperator
obediens. enit aute diuins erdi c̃onib
enutritus. ⁊ aꝑte scieus que sunt ꝓpric
sac̾iotũ. ⁊ que regum gemens ⁊̃ deflẽs
ad res alia remeauit. Cumq octo mensi¬
quauit uatiuitatis saluatoris ñri festi¬
uitas. Imꝑator autem lamentatõnib
ruphynus militũ magister suigulaiẽ
apud eũ fiduciã habẽs ⁊ uidens pͥncipẽ

Expanded text:
 forte recognitionem peccati prohibet potestas imperii. Decet tamen ut vincat hic ratio potestatem. Scienda quippe natura est, ejusque mortalitas, atque resolutio, et pulvis progenitorum, ex quo facti, ad quem redigendi sumus; et non flore purpuceps es, o imperator, conservorum; unus est corpus? Qua praesumptione ori tuo porrigis poculum sanguinis Domini pretiosi, dum injuste effusus? Recede ergo, recede, ne secundo peccato priorem nequitiam augere contendas. Suscipe vinculum, quo Dominus nunc ligavit; est enim medicina maxima sanitatis. His sermonibus imperator obediens erat enim divinis eruditionibus enutritus, et aperte sciens quae sunt propria sacerdotum, quae regum, gemens et deflens ad regalia remeavit. Cumque octo mensiquavit Nativitatis Salvatoris nostri festivitas. Imperator autem lamentationibusRufinus tunc magister, et singularem apud principem fiduciam habens, et videns principem
Abbreviated transcription (Latin):
plum ingderetur augustus. ⁊ ex utraꝙ¬
ꝑte ianuarũ astarem nũstri tẽpli qui
asꝑsione aque sicut ip̃i dicetant pͥga¬
rent ing̾dientes. ualentim anꝰ ꝓcedens
principem as ꝑsionis gutã sua uidit in
clamide. Et indignatus pugno ꝑcussit
templi mitustrũ dicens se illa asꝑslo¬
ne maculatũ pociusqͣm purgatũ. Quod
respiciẽs imꝑator uissit eũ in custodia
recipi.⁊ demũ ad heremũ testinari. Ne¬
dille cũ amui et tauci ꝑtransissent dies.
ꝓ mercede ꝯfessionis recepit imnꝑiũ. Lon
solũ erã in illa uita diligẽtes se deus

Expanded text:
plum ingrederetur Augustus, et astarent ministri templi, qui aspersione, sicut ipsi dicebant, purgarent ingredientes, Valentinianus praecedens principem, aspersionis guttam sua vidit in chlamyde. Et indignatus, pugno percussit templi ministrum: dicens se maculatum potius quam purgatum. Quod respiciens imperator, jussit eum igi et ad eremum destinari. Sed ille cum annus et pauci transissent menses, pro mercede confessionis recepit imperium. Non solum enim in illa vita diligentes se Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uero fretus genuius armis adulandi scił¬
arte et simulandi uersutia. ita germano¬
mulatis irrecõciliadis. amicis incrediu:
familiarib suꝑbus. ĩmitis reis pauidus
ad om̃ia ut crebro seces mutarei. et noctes
sine sompno duceret. Gandem igitur ad¬

Expanded text:
deret, geminisque armis, adulandi arte et insimulandi uersutia, ita germanomulatis irreconciliabilis, amicis incredulus, familiaribus superbus, immitis reis, pavidus ad omnia, ut crebro sedes mutaret, noctes sine somno duceret. Qui omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
incursantes ceperunrt cedere. scutis repel¬
tio. Nulla int̾missio. nulla requies.ꝑ
nulle dabantur inducie. Momentis oĩ¬
casrro cui nomen antonia p̾liabantur.
incem tuende urbis susceꝑat. Et indeis

Expanded text:
incursantes coeperunt, scutis repelt. Nulla intermissio, nulla requies, nullae induciae, momentis omncastro cui nomen Antonia praeliabatur. vicem tuendae urbis suscepit. Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
nis xp̃i dcc. imperiũ sumens im¬
perauit annis tribr. Imperii huius an¬
no tercio araltes affricam infestabant.
Contra quos direrit leontius ioh̾em
patriciũ cũstolo copioso. Qui cũ cartha¬
guiem ꝑuenisset: araltes infugam cõ¬
uertit. et ibi dem hyemauit. Demũ u̾o¬
ad impcratorem regressus: uolens ab
patriao elegit quẽdam absymarum ꝙͣ
et nominanit tyb̃ium. et creanti illũ
impatorem. Nusymarus autem assũp¬
to stolo qui scaun erat nauigauit ad
urtem. et sine mor a iutrout in ea: ꝑ

Expanded text:
imperium sumens, imperavit annis tribus. Imperii hujus anno tertio Arabes Africam debellabant. Contra quos direxit Joannem patritium cum stolo copioso. Qui cum Carthaginem pervenisset, Arabes in fugam convertit, et ibidem hiemavit. Demum ad imperatorem regressus est, volens ab patricio, elegit quemdam Absimarum, quem et nominavit Tiberium, et creavit imperatorem. Absimarus autem, sumpto stolo qui secum erat, navigavit ad urbem, et sine mora introivit in eam
Abbreviated transcription (Latin):
ulłis iuncłis alligatus. in nullas par¬
tes sectius. ex nulla parte mutabilis.
iniplens celũ ⁊ t̾ram p̾sente potentia.¬
ita ãministret om̃ia q̃ creauit. ut enã
ip̃a ꝓprios ercere ⁊ agere motus sinat.¬
Et quãius uic il cẽ possit sũ ip̃o: non
sunt tam̃ qd̾ ir̃e. Agit autẽ młta per¬

Expanded text:
nullis vinculis alligatus, in nullas partes sectilis, ex nulla parte mutabilis, implens coelum et terram praesente potentia,itaque administrat omnia quae creavit, ut etiam ipsa proprios exercere et agere motus sinat. Quamvis enim nihil esse possint sine ipso, non sunt quod ipse. Agit autem multa e
Abbreviated transcription (Latin):
bus patratis: statuit remeare retrorsũ.
Igitur a roma disellus. ad sỹciliami
naiigauit. Quo cum q̃dam die scire¬
tius in balneum lauaretur: a suis int¬
ficitur. Post cui decessũ milites assum̃¬
tes mezentiũ quedam armciũ. sibi cre¬
aucrunt imꝑatorem Sed nõ post mul¬
tos dies astantinus ꝯstantis an guoa de¬
functi filius cũ multo ibidẽ ueniens ua¬
iugio et imꝑi a lem purpurã sũpsit. et
mez entiũ cũ int̾fectorib patris sui mor¬

Expanded text:
uibus patratis, statuit remeare retrorsum. uibus patratis, statuit remeare retrorsum. Igitur a Roma digressus ad Siciliam navigavit. Ubi cum quodam die secretius in balneo lavaretur, a suis interficitur. Post cujus decessum milites assumentes Mezentium quemdam Armenium sibi creaverunt imperatorem, sed non post multos dies Constantinus Constantis Augusti defuncti filius cum multo illuc veniens navigio, et imperialem purpuram sumpsit, et Mezentium cum interfectoribus patris sui mor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cxiliis ⁊dempnauit. eo qd̃ heresi
sue nullatenus a cquiescere uellent.
Propt̾ qd̾ cũ apud byrantiũ pene oĩ¬
bus ẽẽt crosus: ad ỹthaliam naniga¬
uit. uolens illam apotestate longo¬
barioꝵ eruere. et ibi aliqͣm diu man̾e.
Egressus ergo de regia urte uenn athe¬
uas. ibiq mare transicus. beneuẽta¬
norũ fines innasti. Sed eius exctũ
attrit. Igitur cernẽs augustus quod
nichil etra longotardos ꝓfic̾et: romam
Prexit. Cui serto ab urtẽ miliario uili¬
thanus papa reuenter occurrit. et cum
ad ean petri limina cũ magna ppłi ꝑ¬
duxit neqũtia. Quo cũ ꝑuenisset: optu¬
lit scõ peno pallium optimũ auro textũ.
Et cũ murte iam ꝑduodetĩ dies recedis¬
set. magna tartus cupiditate uaria or¬
nam̃toꝵ gena ex cre et marmore quib
urbs decorabatu in tyberim nexit. ut
ca astantinopolim ferret. Int̾ que basi¬
licam sc̃e dei genitricis marie et ominũ
martorum que pantreon amiquitus
uocabatur. ereis regilis discooperun. E¬

Expanded text:
et exsiliis condemnavit, eo quod haeresi suae nullatenus acquiescere vellent. Propter quod cum apud Byzantium pene omnibus esset exosus, ad Italiam navigavit, volens illam et a potestate Longobardorum eruere, et ibi aliquantulum manere. Egressus igitur de regia urbe venit Athenas, ibique mare transiens Beneventanorum fattrivit. Igitur cernens Augustus, quod nihil contra Longobardos proficeret, Romam perrexit, cui sexto ad urbe milliario Julianus papa reverenter occurrit, et eum ad beati Petri limina cum magna populi perduxit frequentia. Quo cum pervenisset obtulit sancto Petro pallium optimum auro textum. Et cum in urbe jam per duodecim dies recedisset, magna tactus cupiditate varia ornamentorum genera ex aere et marmore, quibus urbs decorabatur, in Tiberim vexit, ut ea Constantinopolim ferret, inter quae basilicam sanctae Dei genitricis Mariae, et omnium martyrum, quae Pantheon antiquitus vocabatur, aereis tegulis discooperuit. Q
Abbreviated transcription (Latin):
persum anno incarnatõnis xp̃i. ds. octo
gesimo inpauit annis sexdecun. Hic fu¬
it uir fide catholicus et modestus. Sa¬
picnti quoq usus ꝯsilio cũ arabbib qui
damascum in hĩtatant. et cũ bulgaribi
patem firmissimam firit. Restaurauit
⁊̃ eccłias que fu̾ant alirute a tẽporib hera

Expanded text:
m anno Incarnationis Christi 680, imperavit annis sexdecim. Hic fuit vir fide catholicus, modestus. Sapienti quoque usus consilio, cum Arabibus qui Damascum inhabitabant, et cum Bulgaribus pacem firmissimam fixit; restauravit etiam ecclesias, quae fuerant dirutae a te
Abbreviated transcription (Latin):
Fuit ⁊̃ ater ingenio. ⁊ ad om̃ia que in¬
tia u̾o quo se in elinasset mirabili atq¬
ꝓpctua. Ad q̃rendũ quoq diligeus. et
adlargiendũ libalis. et in amicos ⁊ imi

Expanded text:
unt. Acer ingenio, ad omnia, quae intia, quo inclinasset, mirabili ac perpetua. Ad quaerendum diligens, ad largiendum liberalis. In amicos inimi
Abbreviated transcription (Latin):
clegit adimꝑium quẽdam iuirũ genere
cappado cum strenuũ ac sapientissimũ qui
mauritus nũcuratur. Eui filiam suam
ꝯstantiã ornatã tradidit regalib orna¬
mentis dicens. Sit tidi imꝑium ineum
⁊ hale intucnte incessant equitatem ⁊ iusti¬
ciam p̾cipua optimi mipatoris ẽe in sig¬
ma. Qd̃ postqͣm dixti sp̃m eralauit. Tyte¬
rio ueco defuncto mauricus purpura in¬
dutus. ⁊ dyadematio coronatus ad cirtum
pcessit. ⁊ acclamatis sibi laudibus ⁊ largi¬
tis scd̾m morẽ muncrib primus exg̾coꝵ
gente romano ponitus est imperio.

Expanded text:
elegit ad imperium quemdam virum genere Cappadocem, strenuum ac sapientissimum, qui Mauritius nuncupatus est. Cui filiam suam Constantiam ornatam reddidit regalibus ornamentis, dicens: Sit tibi imperium meum eo, et habe in mente incessanter aequitatem et justitiam praecipua optimi imperatoris esse insignia. Quod postquam dixit, spiritum exhalavit. Tiberio vero defuncto, Mauritius purpura indutus et diademate coronatus ad circum processit, et acclamatis sibi laudibus, et largitis secundum morem muneribus, primus ex Graecorum gente Romano potitus est imperio.
Abbreviated transcription (Latin):
franci catrolici ĩam meliori regła religio¬
nis et fidei ꝯtinuo repleuerũt. Hus ergo¬
rer ddodouens deo fauente patratis et lon¬
ge lateq francoꝵ regno dilatato obiit ã¬
no regnisi tricesimo etatis uero sue qͥ¬
dragesimo qͥnto relinquẽs quatuor fui¬
os regm heredes. Qui patri succedentes res¬
nũ francoꝵ inter se diuiserunt. Et theode¬
ricus sedem regni sui sornitus est. mectis
clodomarus aurelianis. clotharius suessi¬
oms. Chil debertus uero parisius. quo ⁊ par

Expanded text:
Franci catholici ipsam melioris regula religioFranci catholici ipsam melioris regula religionis et fidei continuo repleverunt. His rex Clodoveus, Deo favente, patratis, et longe lateque Francorum regno dilatato, obiit anno regni sui tricesimo, aetatis vero suae quadragesimo quinto, relinquens quatuor filios regni sui haeredes. Qui patri succedentes regnum Francorum inter se diviserunt. Et Theodericus quidem sedem regni sui sortitus est Metis, Clodomirus Aurelianis, Clotarius Suessione, Childebertus vero Parisiis. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
tus urbis diuuno nutu sconte corrun ⁊
ude tmronicam usq ꝑuenit ad urbem.
ubi dum fessum recrearet ex̾citũ sus¬
cepit litt̾as anasthasu imꝑatoris quib
illum designabat romane rei publice cõ¬
sulem et augustum. Q d̃ gratant̾ sus ci¬
plens. statim cõsulari trabta insignitus
ab illa die ⁊sul simul et angustus meru¬
it appellari. Et inde parisins reuersus
ꝓtantis houorib et beneficus a deo sibi
collatis regalem ibidem ecc̃am edifica¬
uit quã sc̃ĩs apsis petro et paulo ⁊ secrari
p̾cepit. Post ea uero industria filn sui the¬
oderiti lemonicenses. retenos. cadiuros.
aruernos. nec non et reliq̃s a quitame gc̃¬
tes seu prouintias arbodanis finiuo us
ad ligeris alueum et item apyreneis mõ¬
tib usꝙ ad acceanũ totũ incelicet alarici
regnũ suo copulauit regno. Amalaricus
quoq alarici filius excessit inuitus. et
ab aquitania in hospaniam mignauit agiꝰ
gothis arrians ab a quitania pulsis n

Expanded text:
rus urbis divino nutu sponte corruit, et rus urbis divino nutu sponte corruit, et Inde Turonicam pervenit ad urbem, ubi dum fessum recrearet exercitum, suscepit litteras Anastasii imperatoris, quibus illum designabat Romanae reipublicae consulem, et Augustum. Quod gratanter suscipiens, statim consulari trabea indutus, ab illa die consul simul et Augustus meruit appellari. Et inde Parisios revertens, pro tantis honoribus et beneficiis a Deo sibi collatis regalem ibidem ecclesiam aedificavit, quam sanctis apostolis Petro et Paulo consecrari praecepit. Postea vero industria filii sui Theoderici Lemovicenses, Rutenos, Cadurcos, Avernos, necnon et reliquas Aquitaniae gentes seu provincias a Rhodano fluvio usque ad Ligeris alveum, et item a Pyrenaeis montibus usque ad Oceanum totum, videlicet Alarici regnum, suo copulavit regno. Almaricus quoque Alarici filius ei cessit invitus, et ab Aquitania in Hispaniam migravit. Igitur Gothis Arianis ab Aquitania pulsis,
Abbreviated transcription (Latin):
uasit a quitiame regnũ qd̾ rex alancus
optinetat. Et cum tnͣsifset liglris alue¬
um thuronis ad sc̃i martim basilicam di¬
uertit. Quam cũ intraret insonit ĩchoro
nor psarientiũ dice̾s. Precinxisti me dñe
uirtute ad tellum: et supplan tasti in sur¬
gentes in me subtus me. Et inimicos
meos dedisti mͥ dorsum et odientes me
disꝑdidisti. Qua noce audita letior effec
tus ⁊ deo gras agens: inceptum tenuit
iter. Et cũ aluinum cui iungẽna nomen
trausire uellet. et uadum nõ inueniret
eo qd̾ actus plimiis exundanisset cerua
ostendit. Deinde a larico occurrit decimo
miliario ab urłs pictauensi. Ubi ambo cõ¬
gressi inuicem pugnau̾nt. S tandem ibi¬
dema laricus ⁊ fossus occiditur. ⁊ eius ex¬
citus huc illucq dispargitur. Qua patra¬
ta nictoria in illo anno clodoueus burde¬
galis hyemauit. Sed recedente hyema¬
li frigore et succedente uernal tẽperie
trolosam capud regni gottoꝵ expociñ
golismam pperauit. In cuiꝰ aduoaru mu¬

Expanded text:
uitaniae regnum, quod rex Alaricus obtinebat. Et cum transisset Ligeris alveum, Turonos ad Sancti Martini basilicam divertit. Quam cum intraret, insonuit in choro vox psallentium dicens: Praecinxisti me, Domine, virtute ad bellum, et supplantasti omnes insurgentes in me subtus me. Et inimicos meos dedisti mihi dorsum, et obedientes me disperdidisti . Sed ntus, et Deo gratias agens inceptum tenuit iter. Et cum fluvium, cui Vigenna nomen est, transire vellet, et vadum non inveniret, eo quod auctus fluvius exundaostendit. Deinde Alarico occurrit decimo milliario ab urbe Pictavensi, ubi ambo congressi invicem pugnaverunt. Sed tandem Alaricus ibidem confossus occiditur, et ejus exercitus huc illucque dispergitur. Qua patrata victoria in illo anno Clodoveus Burdegalis hiemavit, sed recedente hiemali rigore, et succedente vernali tempore Tolosam caput regni Gothorum petiit,golismum properavit. In cujus adventu mu
Abbreviated transcription (Latin):
leuanit. et de suis actib increpanit. ato
inpancis ẜmonib cũcta que illi crant
uentura ꝓm̃ttiauit dicens. Quita ma¬
la facis. multa fecisti iam aliquoo ab in¬
iquitate cõpescere. Et quidem romam ĩ¬
gressũs es mare transiturus nouem ã¬
ius regnabis: decimo morieris. Quibus
auditis rex uehement ex paunt et orone
potita recessit atq ex illo iam tẽpore mi¬
nus crudelis fuit. Nam non multo post
dũ mare transiens syciliam de populat᷑
fuisset. et inde reu̾sus romam obsidiõe¬
cinrisset atq cepisset tota ferme nocte
suos tubis clangtre p̾cepit ut romam
a gothis sese quib cumq modis occule¬
ent. capta igit᷑ est roma a pfato trothula
rege anno iunstimam angusti nicesĩo
gustus narsetem uirũ sapientem ac¬

Expanded text:
e suis actibus increpavit atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant Ventura praenuntiavit, dicens: 'Multa mala facis, multa fecisti; iam aliquando ab iniquitate conpescere. Et quidem Romam ingressurus es, mare transiturus; novem annis regnas, decimo morieris'. Quibus auditis, rex vehementer territus, orationem petita, recessit, atque ex illo iam tempore minus crudelis fuit. Cum non mudum mare transiens, Siciliam depopulatus fuisset, et inde reversus Romam cinxisset, atque cepisset, tota ferme nocte suos tubis clangere praecepit, ut Romani a Gothis sese quibuscunque modis occulerent. Capta est igitur Roma a praefato Totila rege anno XXI Justiniani Augusti. nus, Narsetem virum sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Hec se fecisse doluit. nõ tamẽ usq ad opti¬
nendam salutem. N am post modũ qr uera
eẽt catiplica fides aguouit. s gentis suc
timore ꝑt̾ritus ad hauc ueire nõ meruit.
ductus lcandro ep̃o quẽ pͥus uehomenter
aftircat richaredum regẽ filiũ quemin:
sua heresi relinquetat canendare curaun.
martyrem scqns ab arriana herescos qra¬
uitate ꝯusus eũ. totamq uusigotianun
gẽtem ita adueram ꝑduxit fidem nt mul¬
lum in suo regno muitare ꝑmnteret qͥ reg¬

Expanded text:
hoc fecisse se doluit; nec tamen usque ad optinendam salutem. Nam quia vera esset catholica fides, agnovit, sed gentis suae timore perterritus, ad hanc pervenire non meruit. erductus, Leandro episcopo, quem prius vehementer adflixerat, Reccharedum regem filium, quem in sua heresi relinquebat, commendare curavit, martyrem sequens, ab Arrianae hereseos pravitate conversus est, totamque Wisigotharum gentem ita ad veram perduxit fidem, ut nullum