comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
muib uere morerent᷑. Nunc aũ tanqͣm enea
ꝓmanet crucis fides. ut cũ alii moriant᷑ alii
nascantur. ipãm tñ sublimẽ ꝑmanere ĩueniãt
qm ntuendo sanentur. Non gͥ mirũ si demale¬
dicto uicit maledictum. qui uicit demorte mor¬
tem ⁊ depetcato petratũ. deserpente serpentẽ
maledcũs gͥ om̃is qui pendet inligno. Qia gͦ
nõ exoꝑib legis. s ex fide iustificat xp̃c creden¬
tes inse. Timor maledcõnis crucis ablatus est
caritas benedictionis abrahe pp̃ exemplũ fidei
ꝑmanet ad gentes ut adnuntiationẽ inquit
sp̃c ꝑfidem accipiamus .i. ut nõ qd̾ timet᷑ in
carne. s quod sp̃u dsligit᷑ credituris adnuntie¬
tur. Unde etiam testam̃ti humani mentionem
facit qd̾ uttq multo ẽ infirmius qͣm diuinũ
Tamẽ hominis confirmatũ testamentũ in qͥt
nemo uritũ fatitiaut suꝑ ordinat . qr cũ testa¬
tor mintat. testamentũ nõ contirmatũ mitat
Testatoris enĩ morte confirmat᷑. Quod ã mors

Expanded text:
 vere morerentur: nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem.Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquit, spiritus per fidem accipiamus: id est, ut non quod timetur in carne, sed quod sp Unde etiam testamenti humani mentionem facit, quod utique multo est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testtor mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors
Abbreviated transcription (Latin):
hiis seꝑatim tractant quesũt in morib. Et illd̾
breuit᷑ hoc aũ diutues. Hec enĩ onera potius
ĩponi gentib. quoꝵ utilitas intellectum est
N̾am hec om̃ia exponuntur xp̃ialus ut quid
In obseruattonib aũ si nõ intelligant᷑. seruitus

Expanded text:
his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud his separatim tractabit, quae sunt in moribus: et illud breviter, hoc autem diutius. Haec enim onera potius imponi Gentibus quorum utilitas in intellectu est: nam haec omnia exponuntur Christianis, ut quid In observationibus autem, si non
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e cultura caret. Huit iam intipit demonstͣ¬
te quemadmodũ gr̃a fidei sufficiat ad iustifi¬
candum sine oꝑib legis. ne quis dic̾et nõ se
quidẽ oꝑib legĩs tantũ totam hominis ius¬
tificationem tubrere. s neq tantũ gr̃e fidei
exutroep aũ ꝑfũt salatem S hec q̃stio ut dili¬
gent̃ tractedu. nequis fallatur ambiguo sci¬
re prius debet oꝑa legis biꝑtita ẽẽ. Nam ꝑtim
insatram̃tis. ꝑtim uo in morib accipuintur.
Ad sacram̃ta ꝑtinent circũcisio carns salbatũ
tempale neõmenie. sacrificia atq om̃s hi
octides. nõ mechaberis. nõ falsum testimoni¬
um dices. ⁊ talia ceta. Num quid nãergo apłs
ica potest nõ curare uttũ xp̃ianus homitida
aut mechus sit an castus atq ĩnocens q̃mad¬
modum nõ citrat ictrũ citũtisiis carne an q̃¬
putiatus sit. Nunc eigo de opib maxĩe trac¬
tat que sunt insacram̃tis qmqm ⁊ illa int̾dũ
se admiscere significet ꝓpe finem aũ epłe de

Expanded text:
e cultura caret. 19. Hinc jam incipit demonstrare quemadmodum gratia fidei sufficiat, ad justificandum sine operibus Legis; ne quis diceret non se quidem operibus Legis tantum totam hominis justificationem tribuere, sed neque tantum gratiae fidei, ex utroque autem perfici salutem. Sed haec quaestio ut diligenter tractetur, ne quis fallatur ambiguo, scire prius debet opera Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , et talia caetera. Numquidnam ergo Apostolus ita potest non curare utrum christianus homicida aut moechus sit, an castus atque innocens; quemadmodum non curat utrum circumcisus carne, anputiatus sit? Nunc ergo de his operibus maxime tractat, quae sunt in sacramentis, quanquam et illa interdum se admiscere significet. Prope finem autem Epistolae, de
Abbreviated transcription (Latin):
defidenis peccati ad p̃bendum illi menbranr̃a ar¬
ma mniquitatis etiam sinõ ualemus effic̾e̾ ut ead̾
tesideria nõ exiftant. ut qmius nõ dum simus
manens tenetur dum eam conciip̃iam carius
inconsensionem peccati captiuam ditcitisunus
aũ sub gr̃a itbi milla est condempnano hus qͥ
inteslitamus eos ẽẽ sũb lege quoꝵ sp̃t ita cõcupis¬
eit adueisus carnem ut nõ ea q̃ uolunt fatiant
.i. nõ se tenenit coniunctos incaritate iusticte.
s a concupisoente adu̾sum se carne uincantur
nõ salum ea repugnante legi mentis eoꝵ sed
etiam captiuante illos subloge ꝑc̃ci que estin
menbris mortalib. Qui enĩ nõ ducunt᷑ sp̃u
sequitur ut catue ducantur. Non aũ pati adũ¬
sitatem carus s duci a carne dampnatio esti

Expanded text:
desideriis peccati ad praebenda illi membra nostra arma iniquitatis , etiamsi non valemus efficere ut eadem desideria non existant: ut quamvis nondum simus mens tenetur, dum eam concupiscentia carnis in consensionem peccati captivam ducit; simus autem sub gratia, ubi nulla est condemnatio iis qui intelligamus eos esse sub Lege, quocit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt, faciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur; non solum ea repugnante legi mentis eorum, sed etiam captivante illos sub lege peccati, quae est in membris mortalibus . Qui enim non ducuntur spiritu, sequitur ut carne ducantur. Non autem pati adversitatem carnis, sed duci a carne, damnatio est.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃t scĩ ꝓbare uoluit gentib qd̃ ꝑtineant ad ꝓ¬
missionem hereditatis. Non enĩ eimgeliratũ ẽ
filius mortalem hoĩem gereret. sicut meunge¬
lio scriptum ẽ. Ubi qmͣquam ⁊ chananee muli¬
eris fidem ip̃e laudauerit. ⁊ ills centurionis de
quo ait. Non se inuenisse tantã fidem misrł¬

Expanded text:
probare voluit Gentibus quod pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem i
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ dicit ĩ seminib tanqͣm ĩ multis. sed tan
torem intelligendum ẽẽ. uerum ⁊̃ eccłram cuiꝰ
ille corporis caput ẽ. ut om̃s inxp̃o unũ sint
et capiant scd̾m ꝓmissionẽ hereditatẽ ꝑfidẽ
puulus ẽ nicħ differt a seruo cũ sit dñis õuim
s sub ꝓcuratorib ⁊ actorib ẽ usq ad p̃finitũ¬

Expanded text:
Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanqNon dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanqtorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium; sed sub procuratoribus et act
Abbreviated transcription (Latin):
spẽs ip̃a fc̃ura est ẽ cũ uidebimus facte ad faciẽ.
Nam nũc qͣmuis pͥmitias hñtes sp̃c qui uita
uł condittonis. uł sexus. iam quidẽ ablata ẽ¬
ab unitate fidei. s manet inconu̾sattone mor¬
cesaris. ⁊ deo que dei sũt. Alia sunt enĩ que
seruamus in imnitatẽ fidei sine illa distantia.
et alia mordine uite huĩ tanqͣm inuia ne
nomẽ dei ⁊ doctrina blasphemetur. Et hoc nõ
solum pp̃ iram ut effugiamus offensionẽ ho¬
ninũ. sed etiam pp̃ conscĩam ut nõ simiflate
qi ad ocislos hominũ ista fatiamus. sed pura
dslectionis conscientia pp̃ d̾m qui om̃s hõtes
uiat saluos fieri. ⁊ in agnitionẽ u̾itatis ue¬
rare. Om̃s ergo inquit uos unũ estis unum
estis in xp̃o shu. Et addidit. Si aũ ut hic sũb¬
dastinguatur ⁊ sibaudiatur. uos iniũ estis ĩ
xp̃o shu. ac deinde inferatur. Ergo abrahe se¬
men estis: ut iste sit sensus. Om̃s gͦ uos unũ
uos ergo abrahe semẽ estis. Suꝑĩ enĩ dixerat

Expanded text:
ra est, cum videbimus facie ad faciem? Nam nunc quamvis primitias habentes spiritus, qui vita vel conditionis, vel sexus, jam quidem ablata ab unitate fidei, sed manet in conversatione morCaesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Alia sunt enim quae servamus in unitate fidei sine ulla distantia, et alia in ordine vitae hujus tanquam in via, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur. Et hoc non solum propter iram, ut effugiamus offensionem hominum; sed etiam propter conscientiam, ut non simulate, quasi ad oculos hominum ista faciamus, sed pura dilectionis conscientia propter Deum, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Omnes ergo, inquit, vos unum estis in Christo Jesu. Et addidit, Si autem, ut hic subdistinguatur et subaudiatur, vos unum estis in Christo Jesu, ac deinde inferatur, Ergo Abrahae semen estis: ut iste sit sensus, Omnes ergo vos unum vos ergo Abrahae semen estis. Superius enim dixerat,
Abbreviated transcription (Latin):
abhorreret si diceret᷑ maledc̃s serpens qui pẽ¬
det inligno. Et tam̃ mortẽ carnis dñi p̃sigu¬
rans serpens pendebat in ligno. Cui testam̃to
ip̃e dñs aitestatus ẽ dicens. Sictit exaltauit
moyses serpentem in deserto. ita exaltari oportet
filium hõis suꝑ t̾ram. Nõ enĩ ⁊ hooĩcontume¬
liam dñi moysen fecisse aliquis dixerit. cũ tantã
mea cruce salutem hominũ ẽẽ cognosc̾et.ut nõ
ob aliud ad eius iudiciũ serpentem sllũ erigere
iuberet. nisi ut eũ intuentes qui morsi aserpẽ¬
tib morituri erant continito sanarentur. Nec
pp̃ aliud ille serpens eneus fc̃us eratisi ut
ꝓ mansure passionis dñi fidem significaret ⁊̃
uulgo quippe datunt᷑ enea quoꝵ munerus ma¬
neti Si eiũ obliti eẽnt homines ⁊ oblitteratũ

Expanded text:
abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui penabhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis super terram . Non enim et hoc in contumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliter
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ credentib. Expena quiꝓpe ẽ ⁊ maledic¬
tione peccati. pͥmi hominis qm dñs suscepit.
et peccata nr̃a ꝑtulit corpore suo suꝑ lignum
si ergo dic̾etur mors maledicta ẽ. nemo exhor¬
ligno. ut mortem moriendo suparet. Eadem gͥ
maledicta que uicta est. Item si diceretur pc̃m
maledictum ẽ nemo miraretur. Quid aũ pepẽ
buit. nec timuit apłs dicere. peccatũ eũ fecisse
ꝓ nobis addeus ut depeccato condempnaret per¬
catum. Non enĩ ⁊ uetus homo nr̃ simul cruci
dñi peccati nr̃i figura penderet ut euacuaref
corpus pc̃ci. ut ultra nõ seruiamus peccato. In
eius peccati ⁊ mortis figuta ⁊ moyses ushere¬
nmo suꝑ lignũ exaltauit ferpentem. Psitasiõe
quippe serpentis hono in dampnationẽ mortis
cecidit. Itaq serpens ad significationẽ ĩpnis mar¬
tis conuenient̾ in ligno exaltatus ẽ. In illa enĩ
figura mors dñi pendebat inligiro. Mitis aũ

Expanded text:
tum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictum est credentibus; ex poena quippe est, et maledictione peccati primi hominis, quam Dominus suscepit, et peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum . Si ergo diceretur, Mors maledicta eligno, ut mortem moriendo superaret? eadem igitur maledicta, quae victa est. Item si diceretur, Peccatum maledictum est; nemo miraretur: quid autem pepebuit nec timuit Apostolus dicere, peccatum eum fecisse pro nobis, addens, Ut de peccato condemnaret peccatum . Non enim et vetus homo noster simul crucifDomini peccati nostri figura penderet, ut evacuaretur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato . In cujus peccati et mortis figura, etiam Moyses in eremo super lignum exaltavit serpentem . Persuasione quippe serpentis homo in damnationem mortis cecidit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ alibi dicit iusticiam que inlege est Con¬
obseruationũ. nõ seruauit ad libertatem. Uñ
etiam cũ salbato esurientes discipisli spicas e¬
uulsissent. respondit indignantib dñm ẽẽ fi¬
lium hominis ⁊̃ salbati. Itaq illa carnalit̾ nõ
obseruando carnaliũ conflagrauit inuidiam
Et suscepit quidẽ penam ꝓpositam illis qui eã
nõ obseruassent. set ut credentes insotalis pe¬
ne timore liberaret. Quo ꝑtinet ꝙ adiungit
xp̃c nos redemit de maledicto legis. fcñs ꝓ no¬
bis maledictũ. quia scriptũ ẽ. maledicfus oĩs
mur in oꝑib legis. s fide apud d̾m. que ñ per
et timore insibilis pene custodiretur. qui
nõ dum pot̾at exinuisibiliũ fide uiuere. ⁊
iste tumorem istum solueret suscipiendo qd̃
timebatur. qui timore sublato donũ dare po¬
terat caritatis. Nec in hoc qd̃ maledictus est
appellatus qui pendet in ligno contumelia
in d̾m putanda ẽ. Ex parte quippe mortali
pependit in ligno. mortalitas au unde sit no¬

Expanded text:
, Secundum justitiam quae in Lege est, conobservationum non servavit ad litteram. Unde etiam cum sabbato esurientes discipuli spicas evulsissent, respondit indignantibus, Dominum esse Filium hominis etiam sabbati . Itaque illa carnaliter non observando, carnalium conflagravit invidiam; et suscepit quidem poenam propositam illis, qui ea non observassent, sed ut credentes in se talis poenae timore liberaret: quo pertinet quod adjungit, Christus nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum; quiamur in operibus Legis, sed fide apud Deum, quae non per tet timore visibilis poenae custodirentur qui nondum poterant ex invisibilium fide vivere; et ipse timorem istum solveret suscipiendo quod timebatur, qui timore sublato donum dare poterat charitatis. Nec in hoc quod maledictus est appellatus qui pendet in ligno, contumelia in Dominum putanda est. Ex parte quippe mortali pependit in ligno: mortalitas autem unde sit, no
Abbreviated transcription (Latin):
et nũc it̾m dico. Si quis uobis eungłiau̾it
p̃ter qmͣ qd̃ accepistis anachema sit. aut p̃sens
hoc p̃oixerat. aut qr iterauit qd̃ dixit. ꝓpterea
uoluit dic̾e sicut p̃diximus. Tamẽ ip̃a iteratio
saluberrime intentionem monet ad firmitatẽ
sunt illi om̃ia. S hominib illi bene suadet qͥ
nõ se illis placere iusit. sed ip̃am qm suadet
u̾itatem. Qui enĩ placet hominib nõ ab ip̃is
siramgłiam q̃rens. s dei ut salui fiant. nõ iã
hominib sed deo placet auferte iam cũ ⁊ deo
placet simul ⁊ hominib. nõ utiq hominib
p̾lacet. Altud est enĩ placere hominib. ali¬
ud ⁊ deo ⁊ hominib. Item qui hominib põ
ueritatem placet. nõ enĩ ip̃e illis. sed uentas
płatet. Placere aũ dixit qͣntum in se ip̃o est
qntum adenis uoluntatem atinet ac si di¬
cereti platere uellem. Non enĩ si hoc eo nõ a¬
pottus qm exrori eius cui ꝑuerse placet. tribu¬
endũ ẽ. Iste gͥ sensus ẽ. Modo ergo hominib

Expanded text:
et nunc iterum dico, si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit. Aut praesens hoc praedixerat, aut quia iteravit quod dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. Tamen ipsa iteratio saluberrime intentionem movet ad firmitatem sunt illi omnia: sed hominibus ille bene suadet, qui non se illis placere vult, sed ipsam quam suadet veritatem. Qui enim placet hominibus, non ab ipsis suam gloriam quaerens, sed Dei, ut salvi fiant, non jam hominibus, sed Deo placet: aut certe jam cum et Deo placet simul et hominibus, non utique hominibus placet. Aliud est enim placere hominibus, aliud et Deo et hominibus. Item qui hominibus propter veritatem placet, non jam ipse illis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non apotius, quam errori ejus cui perverse placet, tribuendum est. Iste itaque sensus est: Modo ergo hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaritatores ip̃ius legis inuenti sũt. nõ ad ꝑ¬
ninem s adutilitatẽ ualuit eis qui credide¬
n runt. Cognitio enĩ matoris egritudinis ⁊ desi¬
denrri meditũ uehementtus fecit. ⁊ diligi ar¬
dentius. Eui enĩ płimũ dimiitit᷑ płumim
ea. Postea qmͣ uenit fides iam nõ sumus sub
pedagogo. Quod añ filios dicit om̃s ẽẽ ꝑfidẽ¬
suit. adhoc ualet ne gentes de se desperarent
qr nõ custodiebantur sub pedagogo ⁊ id̾o se fi¬
lros nõ pritarent s ꝑfidem induendo xp̃m õs
dei est. neq p̃potentia ⁊ singularitate suscep¬
tionis ad pabendam natiiralit̾ ⁊ agendã ꝑ sonã
sap̃ie sicut ip̃e mediator umũ cum ip̃o susci¬
piente sap̃ia sine interposutone alitinꝰ medi

Expanded text:
praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad ppraevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt: cognitio enim majoris aegritudinis, et desiderari medicum vehementius fecit, et diligi ardentius. Cui enim plurimum dimittitur, plurimum ed posteaquam uenit fides, iam non sumus sub paedagogo. Quod autem filios Dei dicit esse omnesunt; ad hoc valet, ne Gentes de se desperarent, quia non custodiebantur sub paedagogo, et ideo se filios non putarent: sed per fidem induendo Christum, omnes Dei est; neque praepotentia et singularitate susceptionis ad habendam naturaliter et agendam personam Sapientiae, sicut ipse Mediator unum cum ipsa suscipiente Sapientia sine interp
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificatione udeoꝵ. Quid ergo ñumquid repulit
deus plebem suam: Absit. Nam ⁊ ego ifcłita sum
ex semine abraham de tribu beniamin. Nec repu¬
lit deus plebem suam qm p̾sciuit. Cũ añ laudaret
p̃cet̾is eccłiis gentiũ eccłiam chessalonitensiũ
similes eos fcõs eccłiis iudeoꝵ. quia multa a cõ¬
tribiib suis ꝓfide passi erant. quoma ⁊ illi a su¬
deis. Hinc est ⁊ illud qd̾ paulo ante cõmemora¬
ui. qd̃ ait ad romanos. Si enĩ sp̃italib eoꝵ cõ¬
municauerunt gentes. debent ⁊ incarnalib
dicit. prius aũ qm uenret fides sub lege cus¬
todiebamut conclusi meam fidem que postea
diei  Ut enĩ tam ꝓpr initenrent᷑ ⁊ tam de ꝓxĩo
ad d̾m uenditis suis reb accederent. qd̃ dñs eis
p̃cepit qui uellentes se ꝑfectilege ip̃a fcm̃ est.
sub qua tustodiẽbantur conclusi in eã fidem.i
in aduentũ eius fidei. que p̃tea reuelata est.
Conclusto enĩ eoꝵ erat tͥmior uniꝰ diei ⁊ quod

Expanded text:
sanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea  Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod
Abbreviated transcription (Latin):
id p̃patante. atq p̃stante mediatoris fide. ꝙ
fideĩ gr̃am nũt indum̃tum uocatuit xp̃m
induti sũt qui in eñ crediderunt. ⁊ ideo filii
fide nõ est distantia uidei neꝙ greti nõ serui
neq liberi. nõ mascisli ⁊ femine. In q̃ntum
eni omĩs fideles sũt. oñs unũ sũt ix̃ ih̾u¬

Expanded text:
Mediatoris fide: quam fidei gratiam nunc indumentum vocat, ut Christum induti sint, qui in eum crediderunt, et ideo filii fide non est distantia Judaei, neque Graeci, non servi neque liberi, non masculi et feminae: in quantum enim om
Abbreviated transcription (Latin):
qm subilla. quia nõ sua nita uitut. Cui coħ¬
cende lex imponitur. ut enĩ sic dicam ip̃am qͣ¬
dam modo legem uiuit qui cũ dilectione iusti¬
tie iuste uiuit. Non ꝓprio ac transitorio. sed
cõi ac stabili gaudens bono. Et ideo paulo sex¬
nõ erat imponenda qui dicit. Unio aũ iam
nõ ego. Uiuit eno inme xp̃c. Quis ergo audeat
rp̃o legem imponere qui uiuit in paulo. Non
enĩ audet quis dicere xp̃m nõ recte uiuer̾e
ut ei cohercendo lex imponenda sit. Muod aũ
nũc uiuo inquit incarne. qr nõ posset dice̾
xp̃m adhuc mortalit̾ uiu̾e. uita aũ ĩ carne
mine ꝑ fidem ut postea ꝑ sp̃mmpleat. cu

Expanded text:
quam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coequam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste vivit, non proprio ac transitorio, sed communi ac stabili gaudens bono. Et ideo Paulo non erat Lex imponenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, vivit vero in me Christus. Quis ergo audeat Christo Legem imponere, qui vivit in Paulo? Non enim audet quis dicere Christum non recte vivere, ut ei coercendo Lex imponenda sit. Quod autem nunc vivo, inquit, in carne; quia non posset dicere Christum adhuc mortaliter vivere, vita autem in carne mine per fidem , ut postea per speciem impleat eu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ posse camosceret. tenuit eam ut nrea edificet᷑
S ille p̃uaricator est qui cũ destrux̾it rem falsã
asceꝑit. sicut postea manifestat. Hoc aũ agitur
ꝑ pedagogum. ut nõ sit netͣcarius pedagogus.
Sicut pubera nutritur infans. ut tam uberib nõ
indigẽat. Et ꝑ nauem ꝑueniturad priam. ut iã
nam opus nõ sit suie ꝑlegem spectalit̾ intellec¬
tani legi mortiuis ẽ. ne sub ea carnalit̾ uiueret
Nam hec modo ꝑlegem dei ut morerenturuole¬
b̾at cũ eis. pauso postait. Ditite in sublege uolẽ¬
tes eẽ legemi nõ legistis Scriptum ẽ enĩ qd̾ abra¬
ham duos filios hũit ⁊ cet̾a. ut peanidẽ legem
sp̃italit̾ intellectam. morerentur carnalib le
Deouiuit qui sub deo ẽ. legi aũ qui sublege est.
uita uiuit et ideo supͣ illum est.qr qui eani nõ
implet infra illam ẽ. Nam iusto lex posita ñ est
.i. impofita ut supͣ illũ sit. In illa ẽ enĩ potius

Expanded text:
non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricator est, qui cum destruxerit rem falsam, acceperat, sicut postea manifestat . Hoc autem agitur per paedagogum, ut non sit necessarius paedagogus: sicut per ubera nutritur infans, ut jam uberibus non indigeat; et per navem pervenitur ad patriam, ut jam navi opus non sit. Sive per Legem spiritualiter intellectam Legi mortuus est, ne sub ea carnaliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit , etc., ut per eamdem Legem spiritualiter intellectam morerentur carnalibus obDeo vivit qui sub Deo est; Legi autem, qui sub Lege est: vita vivit, et ideo Lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra illam est. Nam justo Lex posita non est , id est imposita, ut supra illum sit: in illa est enim potius
Abbreviated transcription (Latin):
Non aũquererent iustificari nisi eẽnt pc̃ores.
An forte quia mxp̃o utoluerunt iustificari pecta¬
uerent. qr si iam iusti erant alud q̃rendo nti¬
ꝙ peccauetunt s si tta est inquit ergo xp̃ pec¬
cati minister est. qd̾ utiq nõ possunt dacete
qr ⁊ ip̃i qui nolebant insi crrtincifisgentib
tradi euuangłm in xp̃o crediderant᷑. Et ideo ꝙ̃
dicit absit. nõ solus s cũ ip̃is dicit. destunit
aũ suꝑbtam głtantem de oꝑib legis que deftrui
p̃uaritator ẽ. si rirsus illa edificat dacens. ꝙ
opa legis ⁊ sine grã iustifitantiut xp̃c peccatĩ
ricatorem me ip̃m constitito. Quid eigo ͨ qͣr
fidem xp̃i oppugnabas antea qͣm nuĩc edificas
p̃uarcatorem te constituis. S illam ñ destrur¬
xit: qr destrui nõ potest. Hanc aũ suꝑbiamue¬
re destriycerat. constant ꝙ destiuebat̃i qr destiui
pot̾at. Et i deo nõ ille p̃uaricator est qui rem uerã
cũ conaretur destruere ⁊ postea ueram ẽẽ. ac destius

Expanded text:
Non autem quaererent justificari, nisi essent peccatores. An forte quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? quia, si jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt: sed, si ita est, inquit, ergo Christus peccati minister est. Quod utique non possunt dicere, quia et ipsi qui nolebant nisi circumcisis Gentibus tradi Evangelium, in Christo crediderant. Et ideo quod dicit, Absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens quod opera Legis etiam sine gratia justificant, ut Christus peccati ricatorem meipsum constituo, Quid ergo, quia fidem Christi oppugnabas antea, quam nunc aedificas, praevaricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, constanterque destruebat, quia destrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui
Abbreviated transcription (Latin):
dũs iħo xp̃c ꝑ quem om̃ia ⁊ nos ꝑ ip̃m. Cum aͥ
dacit hiis qui natutalit̃ nõ sunt dũ set uistis
Satis demonstrat unũ iterũ d̾m naturaesse
d̾n quo nomine trinitas fidelissimo ⁊ catho¬
lico grenno cordis accipitut los aũ qui nati¬
ra nõ sunt dii. p̃p̃ea suiꝑius ꝓcuratores acto¬
resq appellat. qr milla creatura ẽ sine que
inueritate manet dans głiam deo. sute que ĩ
iteritate nõ stetit q̃ pens głtam suam. Nulla¬
ꝓuidentre seruiat. S itolens facit cũ ea quod
bonũ est. de illa it̃o qite hoc nõ uult fit qd̾
cum pͥncipe suo diabolo nõ recte dic̾e̾ntur ꝓ¬
curatores ut actores diuite ꝓuidentie. nõ dñs
magistratũũ huĩ mundi diabolũ diceret
nec uteret᷑ tlo ad correctionem hõii ip̃a potes¬
tas apłica. eodem paulo alibi dicente. quostͣ¬
dadi sachane ut discant nõ blasphemare. et
alio loco ad salutẽ. Ait eñ. Ego quidẽ sicut
aꝑsens corpore. p̃sens aũ sp̃u iam indicaui.

Expanded text:
us, per quem omnia, et nos per ipsum » . Cum autem dicit, His qui naturaliter non sunt dii, servistis, satis demonstrat unum verum Deum natura esse Deum, quo nomine Trinitas fidelissimo et catholico gremio cordis accipitur. Eos autem qui natura non sunt dii, propterea superius procuratores actoresque appellin veritate manet dans gloriam Deo, sive quae in veritate non stetit quaerens gloriam suaprovidentiae non serviat; sed volens, facit cum ea quod bonum est. De illa vero quae hoc non vult, fit quod cte dicerentur procuratores vel actores divinae providentiae, non Dominus magistratum hujus mundi diabolum diceret; nec uteretur illo ad correptionem hominum ipsa potestas apostolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare : et alio loco ad salutem; ait enim, « Ego quidem sicut absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi
Abbreviated transcription (Latin):
te. ut seslicet corporali p̃sentiq uindicta ui¬
dicarentur in cos. qui nõ ꝑmanerent ĩom̃ib
que scripta sũt mlibro logis ut fac̾e̾nt ea. Huc
quoq accedebat ut in ip̃a corpoꝵ pena etiam
maleditti ignominiã formidarent. Ille aut̃ẽ
iustificatur ap̃ d̾m qui eũ gratis cõlit. non
scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ip̃o
p̃ter ip̃m aut timore amutendi Imp̃o enĩ

Expanded text:
tique vindicta vindicaretur in eos qui non permanerent in omnibus quae scripta sunt in libro Legis, ut facerent ea; huc quoque accederet, ut in ipsa corporum poena etiam maledicti ignominiam formidarent. Ille autem justificatur apud Deum, qui eum gratis colit, non scilicet cupiditate appetendi aliquid ab ipso praeter ipsum, aut timore amittendi. In ipso enim
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut ab ip̃o moyse ꝓpħis quoq obseruata sũt
congruentib illi ppło eui adhuctalis seruitus
utilis eratiut subtimore custodiret᷑ Nicħ ettã
tampie t̾ret animã qm. sacram̃tũ nõ intellec¬
tum. intellectũ aũ gaudium piũ parit ⁊ cele¬
bratur libere si opus est temꝑi. Si aũ nõ ẽ opus
cũ suauitatespiritali. tantum mͦ legit᷑ ⁊ tracta¬
tur. Om̃e aũ sacram̃tum cũ intelligitur. aut
ad contempłonem u̾itatis refertur. aut ad bonos
mores contempło u̾itatis in solius dei dilectio¬
ne fundata ẽ. bom mores in dilectione d̾i ⁊ ꝓx¬
m inquib ditõb p̃ceptis tota lexpendet ⁊¬

Expanded text:
sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota Lex pendet
Abbreviated transcription (Latin):
o scientes qm̃ nõ iustificatur homo exopib le
gis. nisi ꝑfidem iħu xp̃i. ut impleat oꝑa legis
adiuuante infirmitatem suam. nõ merito suc
sed gr̃a dei. nõ exigerent degentib carnales le¬
gas obseruationes. s ꝑ ipãm grãm fidei sp̃italia
oꝑa legis eos implere posse cognoscerent. qm̃ ex
opib legis cũ suis uirib quisq tribuit ñ gr̃e
qui cũ iam eẽnt sublege xp̃o crediderunt. nõ ꝙ
iusti erant. s ut iustificarent᷑ uenerunt ad gĩa
fidei. Peccatoꝵ aũ nom̃ gentib imposuerant iu¬
uidendo stipislam in orulo alieno. ⁊ nõ trabem
insuo. Sod̾m eoꝵ moremi locutus apłs ait Nos
pellant pcc̃ores cum sint ⁊ ip̃i pcc̃ores. nos ente
inquit natura iudei. Qmi gentiles eẽntuts nos

Expanded text:
sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Lsed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Lisi per fidem Christi Jesu, ut impleat opera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscerent. Quoniam ex operibus Legis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, venerunt ad gra Peccatorum autem nomen Gentibus imposuerant Juti essent, videndo stipulam in oculo alieno, et non trabem in suo. Secundum eorum morem locutus Apostolus ait, Nos appellant peccatores, cum sint et ipsi peccatores: Nos ergo, i
Abbreviated transcription (Latin):
terq corrigi uł perte ip̃m. nedum ꝑ aliũ
adde posteriorem. adde coram om̃ib. ualet
aũ hoc ad magnũ humilitatis exemplum
que maxima ẽ daisciplia xp̃iana. Humili¬
tate enĩ consernatur caritas. nam nncħ cam
cicius iuolat qͣm suplua. Et ideo dñs ñ ait.
Tollite uigũ meũ ⁊ discite ame.qm̃ qua¬
triduana desepilcris cadauera exsuscito. at¬
et discite ame qr mitis sum ⁊ humilis corde Illa
enĩ scana sũt rerum spiritalium. mitem aũ ⁊
les sunttad qͣs ꝑilla diccuntur qui cculis corporis
decliti fidem muisibiliũ qr de notis usitatis ꝙ rõ
possunt. De noiuis aũ ⁊ repentinis uisibilib que¬
runt. Si ergo ⁊ illi qui cogebant gentes uidara¬
re diditissent mites ẽẽ ⁊ humiles corde qd̃ a dño
petrus didiscerat saltim correctotanto uiro ad
iutandum inuitarentir nec putarent eun̾ge¬
lium xp̃i isticie sue tanqm debitum redditum

Expanded text:
terque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; terque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem hoc ad magnum humilitatis exemplum, quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atet discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem les sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec putarent Evangelium Christi justitiae suae tanquam debitum redditum:
Abbreviated transcription (Latin):
se agentib ⁊ simulate illis consentiebant
ad inponenda gentib illa honera seruitutis
quod in tp̃ius obuurgatione uerbi satisapparet.
Nc̃ enĩ ait. Sttu cũ iudeus sis gentãit̾ ⁊ non
iudaice uiuis. quemadurodũ trursus ad cori¬
suetudinem iudeoꝵ reuerteris. sed quemadino¬
dum inquit gentes cogis uidarare. Quod autẽ
hoc ei coram om̃ib dixit. necessitas coegit ut
om̃s obiurgatione illiꝰ sanarent᷑. Nõ enĩ uti¬
le erat errorem qui palam noceret insecreto
entendare. Huc accedit qd̾ firmitas ⁊ caritas
petri cui ter a dño dcm̃ est. amas me pasce
oues meas. Obiurgationẽ talem post̾ioris
pastoris ꝓsalute gregis libentissime sustine¬
bat. Nam erat obuirgatore suo ip̃e qui obiur¬
gabatur mirabilior ⁊ adimitandũ diffitili¬
or. fatilius ẽ enĩ uid̾e quid mn alto corrigas.
atq id uituꝑando uł obiuirgando corrigere
qͣm uidere quid inte corrigendum sit. libẽ¬

Expanded text:
se a Gentibus, et simulate illis consentiebat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegit, ut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, liben
Abbreviated transcription (Latin):
simlatione parlus lapsus erat qr seruaba¬
tut ubiꝙ qd̾ congregare uidebat. site eccłiis¬
gentiũ. siue iudeoꝵ ut nusqm auferret consu
ne quis in suꝑfilius poneret spem salutis.
etiam si consiretudinẽ meis pp̃ offensionem
infirmoꝵ custodire uellet. sicut ad corrinth
dicit. Circumcisus quis uocatus ẽ. ñ adducat
p̃putium. In p̃putio quis uocatus ẽ nõ crrcũci¬
obseruatio mandatoꝵ dei. Unusquisq in qua
uoratione uocatus ẽ in ea ꝑmaneat. Hoc ens ad
eas consuetudines uł conditiones uite repͤulit.
que nicħ obsunt fidei bonisq morib. Nõ enĩsi
latro erat quisq cũ uocatus ẽ debet inlatroci¬
nio ꝑmane̾. Petrus aũ cũ uenisset anthiochiã
obiurgatus ẽ apaulo. nõ quia seruabat consu¬
etudinem uideoꝵ inqua natus atq educatus
erat. qͣmqͣm apud gentes eam conseruaret. s
obrirgatus qr gentib eam uolebat imponẽ.
Timens ergo eos qͥ adhuc pattabant in illis
obseruationib salutem constitutã segregabit

Expanded text:
ervabat ubique quod congruere videbat, sive EcclesGentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuene quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet. Sicut ad Corinthios  circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumciobservatio mandatorum Dei. Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat » . Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere,Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observationibus salutem constitutam, segregabat
Abbreviated transcription (Latin):
morem relabi uisltis. si tam̃ sine cansa tanta
passi estis. Quod enĩ sine causa fcm̃ d̾r suꝑfluũ
intiem ualeat. Nõ enĩ hec ẽ consurgere quod ẽ
cadere qͣmius isti nõ dum cecibissent. s iam ĩ¬
ergo tribuit uobis sp̃m ⁊ uirtutes oꝑatur ĩ uob̃
exoꝑib legis an exauditu fidei. Respondetur
utiq exauditu fidei. sicut suꝑuis tractanimẽ.
Deinde adhibet exemplũ pr̃is abraham. deqͦ
iepła ad romanos suꝑiis aꝑtiusq disser¬
tum ẽ. Hoc enĩ maximẽ in eo uictoriosum est
qd̾ antẽqm cirruincid̾etur deputata ẽ fides
eius ad iustitiam ⁊ ad hoc rectissime referturꝰ
qd̃ ei dc̃m est qr benedicent᷑ in te om̃s genteᷤ
Imitatione itaq fidei eĩ qua iustificatus est
etiam ante sacram̃tum crocũtisionis qd̃ fidei
signaculũ atcepit. ⁊ ante oem̃ seruitutẽ legis
que multo post data est. Quod aũ ait. Quĩcũ¬

Expanded text:
morem relabi vultis. Si tamen sine causa tanta morem relabi vultis. Si tamen sine causa tanta passi estis. Quod enim sine causa factum dicitur, suerniciem valeat. Non enim hoc est non surgere, quod est cadere: quamvis isti nondum cecidissent, sed jam inergo tribuit vobis Spiritum, et virtutes operatur in vobis, ex operibus Legis, an ex auditu fidei? Respondetur, Utique ex auditu fidei, sicut superius tractatum est. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, de quo in Epistola ad Romanos uberius apertiusque dissertum est . Hoc enim maxime in eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacramentum circumcisionis, quod ad fidei signaculum accepit, et ante omnem servitutem Legis, quae multo post data est. 21. Ib. I
Abbreviated transcription (Latin):
necͣcia uideanĩ. Hoc solum inquit itolo disce̾ a
utobis exoꝑib legis spm̃ accepistis an exaudi¬
tu fidei. R espondetur intq ex auditu fidei. ab
illo temꝑe innonitate inuitationis ad fidem
etiam sensibilib miraculis p̾scientia sc̃i sp̃o
sc̃m erat apud galathas. anteqm̃ isti ad eos ꝑuer¬
tendos ⁊ cretrcidendos uenissent. Iste ergo sen¬
sus ẽ si infllis oꝑib legis eẽt salus nr̃a. nõ uo¬
his sp̃c scũs nisi crrcũcisis daretur. demde ĩtulit.
Sit stissti estis ut cũ sp̃u cepitis. nũc carne cõ¬
sumamumi. Hoc est quod suꝑtus in exordio dixe
ordami contraria ẽ. ordo ẽ aũ a carnalib ad sp̃u¬
alia siugere. ñ a ip̃ualib ad carnalia cadere
sic̃ istis accid̾at. Et hec ẽ eunͣgelii conũsio re¬
trorsus. quod qr bonũ nõ ẽ. nõ ẽ euuangłm
cũ hoc admuntiat᷑. Quod aũ ditit tanta passi
estis multaiam ꝓfide tollerauerãt. ñ timore
excaritate que iuobis tanta sustinuit. ad ti¬

Expanded text:
uit, volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Respondetur: Utique ex auditu fidei. Ab illo tempore in novitate invitationis ad fidem etiam sensibilibus miraculis praesentia sancti Spiritus . Hoc autem factum erat apud Galatas antequam isti ad eos pervertendos et circumcidendos venissent. Iste ergo sensus est: Si in illis operibus Legis esset salus vestra, non vobis Spiritus sanctus nisi circumcisis daretur. Deinde intulit: Sic stulti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini. Hoc est quod superius in exordio dixerordini contraria est: ordo est autem a carnalibus ad spiritualia surgere, non ab spiritualibus ad carnalia cadere, sicut istis acciderat. Et haec est Evangelii conversio retrorsus: quod quia bonum non est, non est Evangelium, cum hoc annuntiatur. Quod autem dicit, Tanta passi estis; multa jam pro fide toleraverant, non timore, ex charitate, quae in vobis tanta sustinuit, ad ti
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset xp̃c iłx ꝓscriptus ẽ. addidit crucifixꝰ.
ut hinc cos maxi᷑me uomoueret. cũ considera¬
rent quo p̃cio emeret possõnem. qm in eis
amitcebat. ut parum eẽt gratis eũ mortuũ
qd̃ suꝑius dixerat. Illud enĩ ita sonat tanꝙͣ
nõ ꝑuenerit ad possessionem. ꝓ qua sangin¬
nem dedit. ꝓscriptio aũ que tenebat aufert᷑¬

Expanded text:
Christus proscriptus est, addidit, crucifixus: ut hinc eos maxime moveret, cum considerarent quo pretio emerit possessionem, quam in eis amittebat; ut parum esset gratis eum mortuum, quod superius dixerat. Illud enim ita sonat, tanquam non pervenerit ad possessionem, pro qua sanguinem dedit. Proscripto autem etiam quae t
Abbreviated transcription (Latin):
dono qui om̃ib dãtus ẽ docet. Unde se etiã pe¬
trus de baptitato in circũciso centurione comne¬
lio defendit ap̃uideos qui credidant dacens. ñ
se potuisse aqm̃ negare illis quos spm scm̃
accepisse claruerat. Nam ip̃o grauissinto docu¬
mento etiam supuis usus ẽ parlus cũ diceret.
Hec solum uolo discere auobis exopib legis
spm accepistis an exauditu fidei: ⁊ paulo p̾t.
Qui ergo tabuit uobis sp̃m ⁊ uirtutes opat᷑
iuobis exopib legis. an exauditũ fidei. Sic
et hic qm̃ inquit fl̃lui dei estis misit d̾s spm̃ fi¬
lii sui incorda nr̃a clamantem ałba pater.

Expanded text:
dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos jam Spiritum sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auQui ergo tribuit vobis Spiritum, et virtutes operatur in vobis: Ex operibus Legis, an ex auditu fidei ? Sic et hic, Quoniam, inquit, filii Dei estis, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra clamantem, Abba, Pater.
Abbreviated transcription (Latin):
nemo iustĩficatur. qr scriptũ est. Iustus exfi¬
de uiuit. Quare intelligendum ẽ. In lege qd̾
nũt ait in oꝑib legis dcm ẽẽ. ⁊ hoc istis qui
ĩcutũtisione carnis. ⁊ talib obseruationib
continentur inquib qui uiuit ita inlege
ẽ. ut sublege uiuat. S legem ut dem̃ ẽ ꝓ ip̃is
oꝑib legis nũc posuit qd̃ deposteriorib ma¬
infefratur. Ait enĩ. Lex aũ nõ ẽ exfide. sed
qui fecerit ea uiuet in illis. Non ait qͥ fecerit
eam uiuet in ea. ut intelligat legem in hoc
loco ꝓ ip̃is oꝑib positam. Qui añ uinebant
d̾m cuĩ exfide si quis in hac uita iuxerit. cum
hint excesseriti tũt eũ magis hẽbit p̃sentissi¬
mũ p̃mum. Non itaq exfide uiuit quisqͥs
p̃sentia q̃ uident᷑ uł cuipit uł timet. qr fides d̾i
ad inuistbilia ꝑtinet qute post dabuntur. Nã
est ista q̃dam inoꝑib legis iusticia qñ sine
suo p̃mio relicta nõ est. ut qui fecerit ea ui¬
uat in eis. Unde ⁊ad romanos dacit. Si enim

Expanded text:
est justum ex fide vivere. Quare intelligendum est in Lege, quod nunc ait in operibus Legis, dictum esse; et hoc istis qui in circumcisione carnis et talibus observationibus continentur: in quibus qui vivit, ita in Lege est, ut sub Lege vivat. Sed Legem, ut dictum est, pro ipsis operibus Legis nunc posuit, quod in posterioribus manifestatur. Ait enim: Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea, vivat in eis. Unde et ad Romanos dicit: Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑierunt domus urt. ⁊ discipłos cũ mut̾et
ait. In uam gentiũ ne abierits. ⁊ iucinitates
samaritauoꝵ neintroieritis. s ite pͥmũ ad oues
que ꝑierunt domus isr̃t. Eentiũ ãu aliud oui¬
le appellauit. cũ diceret. habeo alias oues q̃ nõ
sunt de hoc ouili. quas tam̃ se ad ducturũ ait
ut eẽt inus grex. ⁊ unus pastor. Qñ aũ: insi
post clarificationem suam: Post resurrõnem
aũ adgentes discipulos misit. cũ eos int̾im¬

Expanded text:
t domus Israel : et discipulos cum mitteret, ait, In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis; sed ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Gentium autem aliud ovile appellavit, cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; quas tamen se adducturum ait, ut esset unus grex, et unus pastor : quando autem, nisi post clarificationem suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes discipulos misit, cum eos int
Abbreviated transcription (Latin):
Uł certe ad septenariam opationem sp̃c fc̃ĩ
magis refertur. septenarius nũs colũpnaꝵ.
sap̃ie ⁊ intellectus. consilii. ⁊ fortitudinis.
scienne ⁊ pietatis. ⁊ timoris dei. quib oꝑa¬
tionib domus filii dei hocest eccłia continet᷑¬
Quod aũ ait. tantũ ut pauperũ memores
ẽẽmus quod ⁊ studui hoc ip̃m facere. Cõmu¬
p̃tia ad pedes apłoꝵ posuerant. Sic ergo ad
gentes missi sunt paulus ⁊ barnabas. ut ec̃te
gentiũ que hec nõ fecerant ministrarent or̃o¬
ne ip̃oꝵ eis qui hoo fecerant. situt adromanos
dicit. slunc aũ pergam tecłm ministrare scĩs

Expanded text:
 certe ad septenariam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationibus domus Filii Dei, hoc est, Ecclesia continetQuod autem ait, Tantum ut pauperum memores essemus, quod et studui hoc ipsum facere: commupretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad Romanos dicit, « Nunc autem pergam Jerusalem ministra
Abbreviated transcription (Latin):
incame uiuit filii dei. nõ meriti sutẽẽ sed
gr̃e ip̃ius. Qui me inquit dilexit. ⁊ tradidit
se ip̃m ꝓ me ꝓ quo utiq nisi ꝓ peccatore ut
es̃ iustificaret᷑ Et dicit hoc qui uidens natus
et educatus erat. ⁊ hñdantuis emislatoreitite¬
rati pat̾naꝵ suaꝵ traditionũ. Cigo ⁊ si ꝑtalib
se truadidit xp̃c etiam ip̃i peccatores erantiõ
ergo meritis musticie sue datum dicant qd̾ nõ op̃
erat iustis dari. Nõ enĩ uant uocare iuftos. sed¬
ait dñs scd peccatores. Ad hocutiq ne sint pec¬
catores. Si ergo xp̃c me dilexit. ⁊ tradidit se ip̃m
ꝓure. nõ irritam fatio gr̃am dei. ut dicam ꝑ le¬
gem c̃ẽ iusticiam. Nam si ꝑ legem iusticia:
ergo xp̃c gratis mortuus esti. sine causa mor
fidebant posset ẽẽ iusticia in hominib. Oratis
aũ mortuũ xp̃m net illi dicunt quos refellit.
uos fascinauit. Qd̾ nõ recte diceret᷑ de hus.
xp̃t possidet gentes. Ad legis oꝑa eos qui c̃redi¬

Expanded text:
in fide vivit Filii Dei, non meriti sui esse, sed gratiae ipsius: Qui me, inquit, dilexit, et tradidit seipsum pro me. Pro quo utique, nisi pro peccatore, ut eum justificaret? Et dicit hoc qui Judaeus natus et educatus erat, et abundantius aemulator exstiterat paternarum suarum traditionum. Ergo si et pro talibus se tradidit Christus, etiam ipsi peccatores erant. Non ergo meritis justitiae suae datum dicant, quod non opus erat justis dari. Non enim veni vocare justos, ait Dominus, sed peccatores : ad hoc utique, ne sint peccatores. Si ergo Christus me dilexit, et tradidit seipsum pro me; non irritam facio gratiam Dei, ut dicam per Legem esse justitiam. Nam si per Legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est: id est, sine causa morts quibus Judaei confidebant, posset esse justitia in hominibus. Gratis autem mortuum Christum nec illi dicunt quos refellit, vos fascinavit? Quod non recte diceretur de his Christus possidet Gentes, ad Legis opera eos qui credi
Abbreviated transcription (Latin):
incontumelia p̃decessoꝵ eius putet quis ab eo
dc̃m qui uidenti eẽ aliquid quales aliqñ fue¬
rint nich̃ in ea int̾est. Et illi enĩ tantͣm sp̃uales
uiri uolebant resisti carnalib qui putabant
aliquid ip̃os ẽẽ ⁊ nõ potius xp̃m ieis. Multũ¬
q gaudebant cũ ꝑsuaderet᷑ hominib ⁊ se ip̃os p̃

Expanded text:
in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo dictum, Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur hom