comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sio est: si legem ex genitali menbro. ꝑ quod suc¬
cessio humani generis et carnalis ꝓpago mini¬
stratur amputare aliquã partem̃. Per hoc gͦ¬
indicari figuralit᷑ reor amputandũ ẽẽ ab ani-¬
ma: si qua ulla ex consortio ei carnis adheret
impuritas. si quid eam libidinis mali suaden¬
substantia sed ex genuino motu et incentiuo
carnis adueniunt. Qd̃ aut̃ octaua die cir¬
cũcisio dat᷑. illud designari arbitror. quod
p̾senti quidẽ scło septimana deputata ẽ: oc¬
tauus aut̃ dies. futuri scłi misteriũ tenet.
Illorũ gͦ est circũcisio sꝑitalis qui futuro
scło militant. in quo neq nubent neq nu¬
sos castrauerunt ꝓpt̾ regnũ dĩ. et quoꝵ in

Expanded text:
sio est ex genitali membro, per quod successio humani generis et carnalis propago ministratur, amputare aliquam partem: per hoc dicari figuraliter reor, amputandum esse ab anima, si qua illi ex consortio carnis adhaeret impuritas, si qui eam libidinis malesuadsubstantia sed ex incentiuo carnis adueniunt. Quod autem octaua die circumcisio datur, illud designari arbitror quod praesenti saeculo septimana deputata est, octauus autem dies futuri saeculi mysterium tenet. Illorum ergo est circumcisio spiritalis qui futuro saeculo militant in quo "neque nubent neque nusos castrauerunt propter regnum
Abbreviated transcription (Latin):
heretici ꝑstrepunt: quib respondere neces¬
ea in aliis notat: quȩ apud se honesta ducit
et magna. Etenim circũcisio apud uoso gen¬
tiles ita magna habetur: ut non passim uul-¬
go ignobili. sed solis sacerdotib. et his qui in¬
ter ipsos electioribus studiis mancipati fu¬
erint credatur. Nam apud egyptios qui
suꝑinstitutionib ur̃ĩs et uetussimi haben¬
tur: e̾tuditissimi et a quib ꝓpe om̃s reli¬
qui ritũ sacrorũ et cerimonias mutuati st̃.
apud illos in quã nullus aut geometricȩ
studebit aut astronomiȩ quae apud illo ᷤᷤ¬
p̃cipua ducit᷑. nullus certe astro.logiȩ et ge¬
negeos qua nichil diuiniꝰ putant. secretari¬
mabatur: nisi circũcisione suscepta. Sacer¬
dos apud eos aruspex. aut quo¬
libet sacrorũ minister. uł ut̃
appellant. ꝓpħa om̃is circũci
est: litteras quoq sacer dotale ᷤᷤ
appellant. nemo discebat nisi circũcisus.
putant inferniq mystes et con scius apud
quod apud uos ita honestũ habet᷑ et mag¬

Expanded text:
refugit. Quibus respondere neces in alus notat quae apud se honesta ducit et magna. Etenim circumcisio apud uos gentiles ita manifesta habetur, ut non passim uulgo ignobili, sed solis sacerdotibus et his qui inter ipsos electioribus studiis mancipati fuerint, credatur. Nam apud Aegyptios, qui in superstitionibus uestris uetustissimi habentur et eruditissimi, a quibus prope omnes reliqui ntum sacrarum et caeremonias mutuati sunt, apud hos, inquam, nullus aut geometriae studebat aut astronomiae quae apud illos praecipua ducitur, nullus certe astrologiae et geneseos qua nihil diuinius putant, secreta rimabatur nisi circumcisione suscepta. Sacerdos apud eos aut aruspex aut quolibet sacrorum minister uel, ut illi appellant, propheta omnis circumcisus est. Litteras quoque sacerdotales nemo discebat nisi circumcisus. putant, infernique symmystes et conscius apud quod apud uos ita honestum habetur et mag
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptas digito dĩ: tantũ honoris detulit litt̾e legis.
ut ꝓiecerit de manibꝰ suis tabulas & cõminuerit
qͥde digito dĩ scͥptas: nec tam̃ ꝓ hoc ĩpietatis cul¬
pa notatꝰ sit. Uides gͦ qͥa ñ solus paulꝰ sꝑnit litterã
legis: s multo ante eũ moyses & spreuit & abie¬
cit. & contͥuit litt̾as legis: ᷤ Hoc sine dubio iã
genti facienti fructꝰ eiꝰ: puto qͥd sensũ legis reg¬
nũ dĩ dixerit. qͥ ablatꝰ ẽ a iudeis. manentib
apud illos solis litt̾is legis: ⁊ datꝰ ẽ gentibꝰ.
qͥ posst̾ ꝑ fidẽ fructũ sp̃c face̾. Quȩ cũ ita sint:

Expanded text:
inscriptas digito Dei, tantum honoris detulit litterae legis, inscriptas digito Dei, tantum honoris detulit litterae legis, ut projiceret de manibus suis tabulas, et comminueret quidem digito Dei scriptas, nec tantum pro hoc impietatis culpa notatus sit. Vides ergo quod non solum Paulus spernit litteram legis, sed multo ante eum Moyses et sprevit, et abjecit, et contrivit litteras legis, hoc sine dubio jam genti facienti fructus ejus, puto quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablatus est a Judaeis, manentibus apud illos solis litteris legis, et datus est gentibus qui possent per fidem fructum spiritus facere. Quid enim si
Abbreviated transcription (Latin):
habent iudei ampliꝰ multũ ꝑ omnẽ modum.
Ubi uͦ uenit᷑ ad fidẽ. & ut ex cõꝑatione dixe¬
rim: habent ampliꝰ gentes multũ ꝑ omnem
modũ. Requirendũ sane ẽ. si etiã samaritanis
dicendũ ẽ primis credita ẽẽ eloquia dei.
tem samariȩ. Ipsi qͥppe se alienos a litt̃is dei
faciunt: repudiantes ꝓpħas. S &e hereticis
qͥ iniqͥtatẽ locunt᷑ in excelsũ. & qͥ impietate
sua diuidt̃ unitatẽ dĩtatis. & qͥ legẽ ab eũgłiis
seꝑant. ñ dixerĩ credita eẽ eloquia dĩ: ꝓ eo qͦd
diuina apud eos uolumina relegi uident᷑. s qͥa
nichil in his sentiunt sꝑitale. n̾ichil dõ dignũ
solã apud eos q̃ occidit hab̾i litterã dixerĩ. Uerũ
si forte iudei nollint reciꝑe apłi nr̃i sententiã¬
q̃ dic̃ qͥa litt̾a legis occidit. & iniuriã putant le¬
gi fieri si scd̾m litterã sperni uidet᷑: reu̾tam᷑ ad
ipsũ moẏsen: & uideamꝰ quã ipse magni fecerit
litterã legis. Qcũ accepisset tabulas lapideas

Expanded text:
habent Judaei amplius multum per omnem modum: ubi vero venitur ad fidem, ut ex comparatione dixerim, habent amplius gentes multum per omnem modum. Requirendum sane est, si etiam Samaritis dicendum est primis credita esse eloquia Dei, te Samariae . Ipsi quippe se alienos a litteris Dei faciunt repudiantes prophetas. Sed et haereticis qui iniquitatem loquuntur in excelsum, et qui impietate sua dividunt unitatem deitatis, et qui legem ab Evangeliis separant, non dixerim credita esse eloquia Dei, pro eo quod divina apud eos volumina relegi videntur. Sed quia nihil in his sentiunt spiritale, nihil Deo dignum, solam apud eos quae occidit haberi litteram dixerim. Verum si forte Judquae dicit quia littera legis occidit, et injuriam putant legi fieri, si secundum litteram sperni videatur, revertamur ad ipsum Moysen, et videamus ipse quam magnam fecerit litteram legis, qui cum accepisset tabulas lapideas,
Abbreviated transcription (Latin):
Et siue de repmissionib memoret. siue de
pȩnis. ad utrũq ppłm diuidit u̾bũ: ut u̾¬
bi gr̃a cũ dicit. his aut̃ qui ex contentione st̃.¬
et qui diffidunt quidẽ ueritati. credunt au
tem iniquitati. ira et indignatio & tribu¬
latio et angustia. in om̃em animã homi¬
nis oꝑantis malũ. uidȩo primũ et greco¬

Expanded text:
 sive de promissionibus memorat, sive de poenis, ad utrumque populum dividit verbum. Verbi gratia, cum dicit: His autem qui ex contentione sunt, qui diffidunt veritati; credentibus autem iniquitati, ira, et indignatio, tribulatio, et angustia, in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graec
Abbreviated transcription (Latin):
seruarent. etiã meliores effici uidȩis: dicit.
Et iudicabit id quod ex natura ẽ pͣputũ
legem ꝑficiens te qui ꝑ litterã et circũcisio¬
nem prȩuaricator es legis. Uerũ qm scie¬
bat multas in lege et ꝓͥpħis e̾ẽ reꝓmissio¬
nes quȩ ad uidȩos fieri uident᷑: ne possent
in conscriptis reꝓmissionib habeant.
docet eos qđ scd̃m misticã rationem etã
ipsi uidei sint: & habeant circũcisionem.
Propt̾ea dicit. Non eniͣ qui in manifesto

Expanded text:
servarent, meliores effici Judaeis, dicit: Et judicabit id quod ex natura est praeputium, legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator legis es. Verum quoniam sciebat multas in lege et prophetis repromissiones, quae ad Judaeos fieri videntur, ne possent in conscriptis repromissionibus habeant, docet eos quod secundum mysticam rationem etiam ipsi Judaei sint, et habeant circumcisionem: ideo dicit: Non enim qui in manifesto
Abbreviated transcription (Latin):
eis st̃ eloquia dei. Sed & hoc ipsũ quod dic̃.
qͥa credita st̃ illis eloqͥa dei: considerandũ ẽ
quia ñ dixerit litt̾as eẽ creditas: sed eloquia
dei. Vnde dat᷑ nobis uia intelligendi. qͦd his
qui legunt & non intelligunt. & legunt
et ñ credt̃. litt̾a sola sit credita illa de qua
dicit apłs. qͥa littã occidit : eloqͥa autẽ dĩ illis
sint credita. qui intelligentes & credentes his
quȩ moyses scripsit. credt̃ & in xꝑo. sic̃ & dñs
dic̃: quia si credidissetis moysi crederetis
utiq & mͥ. de me enĩ ille scripsit. Sed esto.
habeat ampliꝰ uideus in litt̾is : habeat aliquid¬
& in eloquiis dei. Nũquid penitꝰ reliquert̃
hi qͥ ex gentibꝰ ueniunt ad xp̃m. an & ipsis est
ubi habeant aliquid amplius: Audi dñm
dicentẽ ad centurionẽ: ex gentibꝰ credentẽ.
Am̃dico uobis: nec in isrł tantã fidẽ inueni.

Expanded text:
ed si credunt. Sed et hoc ipsum quod dicit, quia credita sunt illis eloquia Dei, considerandum est quia non dixerat litteras esse creditas, sed eloquia Dei. Unde via nobis datur intelligendi, quod his qui legunt et non intelligunt, et legunt et non credunt, littera sola sit credita illa, de qua dicit Apostolus, quia littera occidit ; eloquia autem Dei illis siquae Moyses scripsit, credunt, et Christo, sicut Dominus dixit: Quia si crederetis Moysi, crederetisutique et mihi: de me enim ille scripsit . Sed esto habeat amplius Judaeus in litteris, habeat aliqua in eloquiis Dei. Nunquid penitus reliquerunt, hi qui ex gentibus veniunt ad Christum, an et ipsis est ubi habitant aliquid amplius? Audi Dominum dicentem ad centurionem ex gentibus credentem: Amen dico vobis, quia nec in Israel tantam fidem inveni
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. quia si necessaria non erant pars illa
menbri. fieria creatore non debuit. si necessa¬
rio facta est ñ debet auferri: int̾rogemus
eos &r nos. si necessariã dicant filioꝵ ꝓcreati¬
onem. Necessariã sine dubio respondebunt.
Erunt gͦ culpabiles qui continentiȩ et uir¬
ginitatis obtentii necessariis naturȩ officiis¬
non ministrant. et erunt cogendi ad nupti¬
as om̃s qui scđ̃m eugłii leges semet ipsosca¬
strauerunt ꝓptͣ regnũ di. habentes exem

Expanded text:
 vero quidam dicunt, quia si necessaria non erat pars illa  vero quidam dicunt, quia si necessaria non erat pars illa membri, fieri a creatore non debuit: si autem necessaria facta est, non debet auferri, interrogemus eos et nos, si necessariam dicunt filiorum procreationem. Necessariam sine dubio respondebunt. Erunt ergo culpabiles, qui continentiae et virginitatis obtentu, necessaria naturae non ministrant, et erunt cogendi ad nuptias omnes qui secundum Evangelii leges semetipsos castraverunt propter regnum Dei. In sum
Abbreviated transcription (Latin):
completũ est p̃ciũ sanginis xꝑi: non neces¬
se habemus ꝑ nob̃ ipsis p̃ciũ id est sanguinẽ
circũcisionis offerre. Si uͦ culpabile uob̃ ui¬
detur. qđ ds legis inferri iubet infantibus¬
factũ culpatis. qui et octaua die circũcisus ẽ
pęna sanguinem suũ fudit. Qđ uͦ circũ¬
cisionis horrore difficilis uob̃ ad religionẽ
uidetur accessus: difficilior multo uidet᷑ in¬
gressus ad eugłium. uͥ non partẽ exiguam
corporis. sed ipsam quis animã ponere uibe¬
tur. Sed exempla et martyrũ scđm uos pro¬
hibebunt homines accedere ad fidem. Angͦ
magis credit᷑ firma religio: qđ nicħ remis¬
sum. nicħ delicatũ pollicet᷑ aut molle: Q d̾
teneret: quid eẽt absurdũ: si ad discretionem
cȩterarũ gentiũ. ppłs qui sub lege dĩ institue¬
bat᷑. ꝓpriũ aliqͥd gestaret insigne: Et si ne-¬
cessaria uisa ẽ partis alicuius amputatio: qͥd
tam conueniens fuit quã ea minuere quȩ ui
debant᷑ obscena. et illa auferre quoꝵ diminu

Expanded text:
completum est pretium sanguinis Christi, non necesse habemus pro nobis ipsis pretium sanguinem circumcisionis offerre. Si uero culpabile uidetur quod Deus inferri iubet infantibusfactum culpabitis, qui et circumcisus epoena sanguinem suum fudit. Quod uero circumcisionis horrore difficilis ad religionem uidetur accessus, difficilior multo uidebitur ingressus ad Euangelium, ubi non partem exiguam corporis sed ipsam quis animam ponere inbetur. Sed et exempla martyrum secundum uos prohibebunt homines accedere ad fidem. An eo magis creditur firma religio quod nihil remissum, nihil delicatum pollicetur aut molle? Quod teneret, quid esset absurdi, si ad distinctionem caeterarum gentium populus qui sub lege Dei instruebatur, proprium aliquod gestaret insigne? Et si necessaria uisa est partis alicuius amputatio, quid tam conuedebatur obscena, et illa auferre, quorum dimi
Abbreviated transcription (Latin):
in manifesto uideus ẽ. & quȩ manifeste in car¬
ne ẽ circũcisio ñ reputat᷑. sed qui in occulto uide¬
us ẽ & circũcisio cordis que sit in sp̃u ipsa ẽ uera
circũcisio : dices mͥ. Qd ampliꝰ ẽ in his uideis qͥ
hac appellatione censent᷑. uł quȩ in corporali cir¬
cũcisione habet᷑ utilitas:Ad hȩc ne uideat᷑ int̾

Expanded text:
in manifesto Judaeus est, et quae manifeste in carne est circumcisio, non reputabitur, sed qui in occulto Judaeus est: et circumcisio cordis, quae fit spiritu, ipsa est vera circumcisio, dices mihi, quid amplius est in his Judaeus, qui hac appellatione censentur? vel quae in corruptibili circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
aunt. indicet aliquid mysticũ circũcisio: &
figuram teneat allegoricam. Itane oportuit
ut cũ pęna et ꝑiculo paruuloꝵ. cũ eruciati¬
bus tenerȩ et adhuc innocentis infantiȩ figu-¬
rarũ species et legis engmata conderentur:
Sic non habebat legislator ubi formas misti¬
cas poneret: nisi in decoriatione uerecundoꝵ

Expanded text:
unt: indicet aliquid mysticum circumcisio et figuram teneat allegoriae. Itane oportuit ut cum poena et periculo parnulorum, cum cruciatibus tenerae et innocentis infantiae, figurarum species et legis aenigmata conderentur? Sic non habebat legislator ubi form as mystical poneret nisi in dedecoratione uerecundorum
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dñm iħm. In sũma uͦ dicendũ est. qd̾
sicut multa necessaria erant baptismata
ante baptismũ xꝑi. et multȩ purificatio
et multe hostiȩ ante qũa una hostia agnus
immaculatꝰ semet ipsũ patͥ offerret hostiã
xꝑc: ita etiã multis circũcisionib opꝰ fuit.
usq quo una in xꝑo circũcisio om̃ib tradere

Expanded text:
egnum Dei. In summa vero dicendum est, quod sicut multa necessaria erant baptismata ante baptismum Christi; et multae purificationet multae hostiae, antequam una hostia, agnus immaculatus, semetipsum patri offerret hostiam Christus: ita etiam multis circumcisionibus opus fuit, usquequo
Abbreviated transcription (Latin):
se speretis: Uerũ si replicetis hẏstorias urãs.
inuenietis non solũ egẏptiorũ sacerdotes et¬
hierophantes usosesse circu̾cisione. sed et
arabas et ethiopas & phenices. aliosq quo¬
rũ studia erga huicemo di suꝑstiones nobi¬
lius iuiguere. Hȩc sufficienter dicta sint ad¬

Expanded text:
se credatis? Unde si replicetis historias uestras, inuenietis non solum Aegyptiorum sacerdotes usos esse circumcisione, sed et Arabas et Aethiopas et Phoenices aliosque quorum studia erga huiuscemodi superstitiones nobilius uiguere. Haec dicta sint ad
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ creator e et corporis: aut suꝑfluo se pas-¬
masse partem illã corporis notat.quã
postmodũ mandat abscidi. et ꝑ miserorũ
supplicia ꝓpriũ emendat errorem: aut qd¬
necessario et utiliter fecit. non recte man¬
dat auferri. Tunc p̃terea si curȩ ẽ dm̃. plu¬
rimos ad cultũ suȩ religionis ad duci: ma-¬
ximũ ex circũcisione obstaculũ nascitur
Cum eo enim qđ suppliciũ unus quisq de-¬
clinat: tũ etiã irrisionem turpitudinis re-¬

Expanded text:
mae creator et corporis superfluo se plasmasse partem illam corporis notat quam postmodum mandat abscidi, ut per miserorum supplicia proprium emendat errorem? aut quod utiliter fecit, non recte mandat auferri? Praeterea, si curae est Deo plurimos ad cultum sanae religionis adduci, maximum ex circumcisione obstaculum nascitur. Cum eo enim quod supplicium unusquisque declinat, tum etiam irrisionis turpitudinem re
Abbreviated transcription (Latin):
cisio ꝓdest. si legem custodias. Sed iterũ ne
erigeret eos qui miniũ in circũcisione głam¬
ponunt: addidit. Si aut̃ p̾uaricator sis¬
legis: circũcisio tua p̃putium facta est.
Et aut̃ paululũ et eoꝵ qui ex gentib ere¬
dunt animos alleuaret: subiungit. Si au¬
tem pͣputiũ iustitias legis custodiat: non¬
ne p̃putiũ illiꝰ in circũcisione reputabit᷑ᷤ

Expanded text:
sio prodest, si legem custodiat. Sed iterum ne erigat eos qui nimium in circumcisione gloriantur: addidit: Si autem praevaricator legis, circumcisio tua praeputium facta est. Ut autem paululum eorum qui ex gentibus credunt, animos allevaret, subjungit: Si autem praeputium justitias legis custodiat, nonne praeputium illius in circumci
Abbreviated transcription (Latin):
cũcisus auribus: cur non et simili forma ineir¬
cũcisus p̃putio carnis suȩ dicatur is. qui erga
nat᷑alem coitus motũ immoderatius et im¬
temꝑantius effluit: Circũcisus uͦ habeatur¬
si qui in huiꝰcemodi negocio legitimis et in¬
quantũ in posteritates sufficit utat᷑ officiis.
Yerũ qͣm de circũcisionis ratione tractamꝰ :
etiã illud his adiungere ñ absurdũ uideat᷑.
qđ iħc filius naue ex p̾cepto dñi filios isrł
scđo circũcidisse cultris saxeis memoratur.
Quod utiq quantũ ad litterã spectat:
impossibile factu uidetur. Semel enĩ in car
uere post moysen filios isrł in terrã scam flu¬
cit. euidens ẽ quomͦ non semel sed scđo circũci¬
dat credentiũ ppłm. Prima nãq ẽ eiꝰ circũci¬
sio: qua ab eis uł idolorũ cultũ uł cõmenta
philosophię ꝑsuasionis exsecuit. Scdã uͦ utit᷑
scriptum est. Hodie a uobis abstuli oppro¬
bria ȩgypti. O pꝓbria nãq egypti secum¬

Expanded text:
suo custodiam. Cur non simili forma incircumcisus praeputio carnis suae dicatur qui erga naturalem coitus motum immoderatius effluit, circumcisus uero habeatur qui huiuscemodi negotio legitimis et quantum posteritati sufficit utatur officiis? Verum quondam de circumcisionis ratione tractauimus, etiam illud adiungere non absurdum uidebitur quod filius Naue ex praecepto Domini filios Israel secundo circumcidisse cultris saxeis memoratur. Quod utique, quantum ad litteram, impossibile uidetur. Semel enim circumcuere post Moysen filios Israel in terram saxit, euidens est quomodo secundo circumcidat credentium populum. Prima namque est circumcisio qua ab eis uel idolorum cultum uel commenta philosophicae persuasionis resecuit, secunda scriptum est: Hodie a vobis abstulit opprobrium Aegypti. Opprobria namque Aegypti secum
Abbreviated transcription (Latin):
legem de obseruatione sanguinis cõmunẽ
cum filiis isrł: etiam gentium suscepit ȩccła
Hȩc nãq ita intelligens in lege scripta: tcͣ
beatũ illud apłicum concilium decernebat¬
dogmata et decreta gentib scribens: ut

Expanded text:
legem de obseruatione sanguinis communem cum filiis Israel et gentium suscepit Ecclesia. Haec namque ita intelligens in lege scripta, tunc beatum illud apostolorum concilium decernebat, decreta gentibus scribens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Lex non ut faciat iubet: sed si forte fecerit.
quom̃ facere debeat docet. Certũ est enim¬
plum constaret. et religio patribus tradita
ugeret: plurimi etiã gentiũ ueniebant ad
templũ. adorare et offerre sacrificia. Sed hoc
qm̃ in loco uno tantũmodo fieri p̃ceptũ est.
de quo etiã hic mandat. ut ad ostiũ tab̃naculi
iugulanda uictima deducat᷑: tamdui potuit
legitime fieri. quãdiu statꝰ loci ꝑmansit inco¬
lumis. Deniq et saluator ad illos decẽ leꝓsos
quos mundauerat. ite inquit et ostendite
uos sacerdoti. et offerte ꝓ uobis hostias sicut
ne decem purgati sunt: ubi sunt illi nouẽ:

Expanded text:
Lex non ut faciat iubet, sed si forte fecerit, quomodo facere debeat docet. Certum est enimplum constaret et religio tradita patribus uigeret, plurimi etiam gentium ueniebant ad templum adorare et offerre sacrificia. Sed hoc quondam in loco uno tantummodo fieri praeceptum est, de quo etiam hic mandat ut ad ostium tabernaculi iugulanda uictima deducatur, tamdiu potuit legitime fieri quamdiu status loci permansit incolumis. Denique et Saluator ad decem leprosos quos mundauerat ait: "Ite, ostendite uos sacerdotibus et offerte pro uobis hostias sicut re nec
Abbreviated transcription (Latin):
cũcisionis lege constringit᷑: nͥ sit uł ex abra¬
ham originem trahens. uł uernaculus eoꝵ
aut p̃cio emptꝰ. Uis aut̃ uidere. quia sicubi
uult etiã alienigent᷑s una eadẽq lege conec¬
ti significant᷑ ostendat: Audi quid seriptum

Expanded text:
cumcisionis lege constringitur nisi ex Abraham originem trahens, uel uernaculus eorum uel pretio emptus. Vis autem uidere, quia sicubi uult etiam alienigenas lege connecti, significanter ostendatur? Audi quid scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
eos sermo dirigat᷑. qui xp̃o quide credunt
sed legem non recipiunt et ꝓpħas. Fatemi¬
petri: quia redempti sumus non corruptibi¬
sumꝰ cuius eranꝰ serui: qui et p̾ciũ poposcit
quod uoluit: ut de potestate dimitteret qͦs
tenebat: Tenebat aut̃ nos diabolus. cui distra¬
cti fueramus pecc̾is nr̃is: poposcit gͦ p̃ciũ nr̃or

Expanded text:
eos sermo dirigatur, qui Christo quidem credunt, sed legem non recipiunt et prophePetri quia redempti sumus pretio cujus eramus servi, qui et pretium proposuit quod voluit, ut dimitteret quod tenebat. Tenebat autem nos diabolus, cui distracti fucramus peccatis nostris. Poposcit ergo pretium nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
nam. Perscrutemur nc̃ etiã leuitici legem:¬
filiis isrł: et dices ad eos. Mulier si susceperit¬
eius. Intuere et hic quẽadmodũ de lege cir¬
cũcisionis tantũ ad filios isrł moyses loqͥ uibe¬
tur. et alienigenarũ nulla sit mentio. Si enĩ¬

Expanded text:
m. Perscrutemur ergo Leuitici legem:filiis Israel, et dices ad eos: Mulier si peperi. Intueamur et hic, quemadmodum de lege circumcisionis tantum ad filios Israel Moyses loqui jubetur, et alienigenarum nulla sit mentio: cum i
Abbreviated transcription (Latin):
sed et ꝓselitis id est aduenis loquat᷑. necessario
utiq obseruanda distinctio ẽ: quia sic̃ in his
locis ubi drͣ. loquere ad aaron. et alibi ad fi¬
lios isrł aaron. et alibi loquere ad leuitas¬
et dices ad eos: certũ est non subiacere reliqͦs¬

Expanded text:
sed et proselytis, id est aduenis, loquatur, necessario utique obseruanda distinctio est, quia sicut ibi dicitur: "Loquere ad Aaron"; et alibi: "Ad filios Aaron"; et alibi: "Ad leuitas"; certum est non subiacere reliq
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o circũferimꝰ. Mors aut̃ corpori. peccati causa idẽ
ne peccet imponit᷑. Qͦđ si corpus peccato mortuũ est.
sꝑc necessario ad faciendã iusticiã uiuit. Qenĩ in cor¬
pore mortuus ẽ. nec seruit peccato: necesse ẽ ut in
sꝑu uiuat. ⁊ iusticiȩ seruiat. Sic ⁊ idẽ apłs in quodã
loco dr̃ tradidisse quendã in interitũ carnis: ut

Expanded text:
nostro circumferimus; mors autem corpori peccati causa, id est, ne peccet, imponitur. Quod si corpus peccato mortuum est, spiritus necessario ad faciendam justitiam vivit: qui enim in corpore mortuus est, nec servit peccato, necesse est ut in Spiritu vivat, et justitiae serviat. Sic et idem Apostolus in quodam loco dicit, tradidisse se quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
in carne. Qd dix̃ in similitudine carnis peccati.
ostendit nos qͥdẽ hab̾e carnẽ peccati: filiũ uͦ dei
similitudinẽ habuisse carnis peccati. ñ carnẽ pec¬
cati. Om̃s enĩ nos homines qͥ ex semine uiri cum
muliere conuenientis concepti sumꝰ: illa necessa¬
rio utim̃ uoce qua dic̃ dauid. Qm̃ in iniqͥtatib
eerũ qͥ ex nulla uiri contagione s solũ spu sõ¬
suꝑ uirginẽ ueniente. & uirtute altissimi obũbran¬
te uenit ad coepꝰ ĩmaculatũ: naturã qͥde corporis
nr̃i habuit. pollutionẽ tam̃ peccati. qͥ ex c̃cupiscen¬
nȩ motu conceptis tradit᷑. om̃ino ñ habuit. Idcir¬

Expanded text:
iae. Quod dixit in similitudinem carnis peccati, ostendit nos quidem habere carnem peccati, Filium vero Dei similitudinem habuisse carnis peccati, non carnem peccati. Omnes enim nos homines, qui ex semine viri cum muliere convenientis concepti sumus, illa necessario utimur voce, qua dicit David, quoniam in iniquitatibus Verum qrginem veniente, et virtute Altissimi obumbrante, venit ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis nostri habuit, pollutionem tamen peccati, quae ex concupiscentiae motu conceptis traditur, omnino non habuit. Id
Abbreviated transcription (Latin):
carnis non solũ languere. s & tabescere incipient.
Ubi uͦ ad ꝑfectũ ĩã uenerint. ita ut nulla in eis
prorsus uł in facꝰto uł in dicto. ł in cogitatu. pecca¬
ti oriant᷑ indicia: tũ plane actꝰ carnis mortificasse:¬

Expanded text:
carnis non solum languere sed et tabescere incipient; carnis non solum languere sed et tabescere incipient; ubi vero ad perfectum jam venerint, ita ut nulla in eis prorsus vel in facto, vel in dicto, vel in cogitatu, peccati oriantur indicia, tum plene actus carnis mortificasse
Abbreviated transcription (Latin):
mortificat actus carnis: uiuit. ꝓpt̃ in habitantẽ
in se sꝑm uitȩ. Mortificat aut̃ quis ac tꝰ carnis hoc
modo. fr̃uctus ẽ sꝑc. caritas: odiũ. carnis est actus
Odiũ gͦ ꝑ caritatẽ mortificat᷑ ⁊ extinguit᷑. Gaudiũ
oꝑatur. carnis est ac tus. Hȩc gͦ extinguit᷑: si
sit in nob̾ gaudiũ sꝑc. Pax fructus ẽ sꝑc: dissensio
& discordia. carnis est. Sed certũ ẽ. discordiã mor¬
mansuetudo ferociã: ⁊ continentia int̃ẽꝑantiã. et
castitas ĩpudicitiã necat. Taliq ordine qui ꝑ sꝑm
actꝰ carnis mortificauerit: uiuet. Intuendũ sane
ẽ: qd sic̃ mortẽ ñ istã cõmunẽ. s illã peccati dicit.
si enĩ scdm carnẽ uixeritis. moriemini: ita ⁊ uitã
qͦd ista mortificatio ac tuũ carnis. ꝑ patientiã fiat :¬
⁊ ñ ad subitũ. s paulatĩ pͥmo languescere eos neces¬
se ẽ in his qui incipiunt. tũ deinde cũ ardentius
ꝑficẽ ceꝑint. ⁊ habundantiore sꝑu repleri. actus

Expanded text:
mortificat actus carnis, vivet propter inhabitantem in se spiritum vitae; mortificat autem quisque actus carnis hoc modo. Fructus est spiritus charitas; odium carnis est actus, odium ergo per charitatem mortificatur et exstinguitur; gaudium operatur, carnis est actus: haec ergo exstinguitur, si sit in nobis gaudium spiritus. Pax fructus est spiritus; dissensio et discordia, carnis est: sed certum est discordiam mormansuetudo ferociam, et continentia intemperantiam, et castitas impudicitiam necat, talique ordine qui per spiritum actus carnis mortificaverit, vivet. Intuendum sane est, quod sicut mortem non istam communem, sed illam peccati dicit, Si enim secundum carnem vixeritis moriemini, ita et vitamquod ista mortificatio actuum carnis per patientiam fiat, et non ad subitum, sed paulatim. Primo languescere eos necesse est in his, qui incipiunt; tum deinde cum ardentius proficere coeperint et abundantiore spiritu repleri, actus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa debitores sumꝰ eoꝵ sine dubio q̃ ab sꝑu consecuti
sumꝰ. Carni aut̃ inqͥt ñ sumꝰ debitores. Neq enim
ꝓpt̾ea nos fecit ds̃ ad imagiuẽ suã. ut carnis serui¬
cio eẽmꝰ obnoxii: s potiꝰ ut creatori suo anima
deseruiens. ipsa seruicio ac ministerio carnis. ute¬
debitores. cũ ⁊ uictũ ei ⁊ indum̃tũ ꝓuidere. natu¬
rȩ necessitate cogam᷑. SS ut ostendat ñ carni
aliqͥd conferre. s ipsã uicio carnis mancipari. cul¬
pabile haberi: idõ addit.Si enĩ scdm carnẽ uixe¬
ritis: moriemini. Qd aut̃ sit scd̾m carnẽ uiuere.
sepe iã dicꝰtũ ẽ : hoc ẽ. carnis desideriis indulge¬
re. In hoc gͦ negat nos ẽẽ debitores. sic̃ ⁊ alibi dicit᷑.
⁊ carnis curã ne feceritis in c̾cupiscentiis: ñ utiq
negans curã carnis habendã in necessariis. sed in
c̃cupiscentiis. Ita gͦ ⁊ hic. si enĩ inqͥt. scdm carnẽ
carnis mortificetis: uiuetis. Et de hoc iam supra¬

Expanded text:
 Debitores sumus eorum, sine dubio, quae a spiritu consecuti sumus, carni autem, inquit, non sumus debitores. Neque enim propterea nos fecit Deus ad imaginem suam, ut carnis servitio essemus obnoxii, sed potius ut creatori suo anima deserviens, ipsa servitio ac ministerio carnis utedebitores, cum et victum ei, et indumentum providere naturae necessitate cogamur? sed ut ostendat non carni aliquid conferre, sed ipsam vitam carni mancipare culpabile haberi, ideo addit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid autem sit secundum carnem vivere saepe jam dictum est, hoc est carnis desideriis indulgere; in hoc ergo negat nos esse debitores, sicut et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis , non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis; ita ergo et hic: Si enim, inquit, secundum carnem carnis mor
Abbreviated transcription (Latin):
psalmis dicat. Meȩ st̃ om̃s ferȩ siluarũ: ium̃ta in
mines ñ st̃ eiꝰ. SS potest ut dixi hoc sic intelligi
ut illud in eũgłio. Qñ tollit crucẽ suã ⁊ sequit᷑
me: ñ ẽ me dignus. Et hic gͦ qͥ ñ habet in se sꝑm¬
xp̃i. hoc ẽ qͥ non eocdẽ sꝑu agit᷑. ut ꝓ iusticia. pro

Expanded text:
 silvarum, jumenta in mines non sunt ejus? Sed potest, ut dixi, hoc sic intelligi, ut illud in Evangelio: Qui non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus ; et hic ergo, qui non habet Spiritum Christi, hoc est, qui non eode
Abbreviated transcription (Latin):
habitat in uob̃: qui suscitauit᷑ x ꝑm a mortuis.
sꝑm eiꝰ in uob̃ Qũa constantib. ⁊ dialectica arte
collectis. utat᷑ sillogismis apłs paulꝰ. uł in hoc lo¬
co. uł in aliis epłis suis. ñ mͥ nc̃ exponendũ uidet᷑.
ne forte ñ tã scientiȩ eiꝰ. ꝗͣ sermonis. in qͦ ñ uult se
peritũ dici. assertores ẽẽ uideam᷑. Et ido ꝓpositi
magis capituli sensũ. discutere ꝓꝑabimꝰ. In suꝑioribꝰ
ubi dix̃. uos aut̃ in carne ñ estis s in sꝑu. si tam̃ sꝑe

Expanded text:
uis on est ejus. Quod constantibus et dialectica arte collectis utatur syllogismis apostolus Paulus, vel in hoc loco vel in aliis Epistolis suis, non mihi nunc exponendum videtur, ne forte non tam scientiae ejus quam sermonis, in quo non vult se peritum dici, assertores esse videamur; et ideo propositi magis capituli sensum discutere properabimus in superioribus, ubi dixit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu; si ta
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus euolui. Quomͦ enĩ sapientia carnis. hoc
ẽ carnalis intelligentia. ñ sit inimica dõ. q̃ adu̾sat᷑
habemꝰ: ⁊ scdm legẽ nr̃am debet mori. qm̃ filiũ dĩ
se fecit.Quomͦ ergo hȩc talis sapientia. ⁊ talis in¬
subici: qi sic̃ contrariȩ sibi st̃ uita ⁊ mors. ita contra¬
ria sibi st̃. litt̾a legis occidens. q̃ ⁊ sapientia carnis

Expanded text:
potest. Quomodo enim sapientia carnis, hoc est, carnalis intelligentia, non sit inimica Deo, quae adversahabemus et secundum legem debet mori, quoniam Filium Dei se fecit? Quomodo ergo talis sapientia, et talis insubjici: quia sicut contraria sibi sunt vita et mors, ita contraria sibi sunt littera legis occidens quae et sapientia carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine uituloꝵ ⁊ hẏrcoꝵ conabat᷑. nec tamen
poterat. auferre peccata. Et infirmabat᷑ in legibꝰ
lepos: qͦs nec explanare ũꝗͣ potuit. nec implere.
In his gͦ om̃ib ab hisq innumeris: ⁊ ĩpossibiliserat
lex. ⁊ infirmabat᷑: quantũ ad carnis intelligen¬

Expanded text:
sanguine vitulorum et hircorum conabatur, nec tamen sanguine vitulorum et hircorum conabatur, nec tamen poterat, auferre peccata, et infirmabatur in legibus leprae, quas nec explanare unquam potuit, nec implere. In his ergo omnibus, aliisque innumeris et impossibilis erat lex, et infirmabatur, quantum ad carnis intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
dit : sꝑc aut̃ uiuificat. Et in hoc gͦ loco qͦd dic̃
ĩpossibile legis in quo infirmabat᷑ ꝑ carnẽ: intellec¬
tus qͥ scđm litterã ẽ accipi potest. Ipse enĩ ⁊ ĩpossi¬
bilis erat ⁊ infirmꝰ : si scd̾m carnẽ. id ẽ scdm litterã
sentiret᷑. Quid enĩ tã impossibile ꝗͣ sabbati ob¬
seruatio scđm litterã legis. ut multis sepe iã
diximꝰ: Iubet᷑ enĩ ñ exire de domo: ñ se moue¬
re de loco suo. nichil oneris leuare. Quȩ qͦ ĩpossi¬
bilia uident uidei qͥ scdm carnẽ legẽ obseruant:
inepta quȩdã ⁊ ridicula cõmentant᷑. qͥb ĩ possi¬
bilitatẽ legis scire uideant᷑. Qdã aut̃ qͥd de
sacͥficioꝵ ratiõe. q̃ simul om̃is ex integro ĩpossibi¬
lis facta ẽ: qͥppe ubi nec tẽplũ ẽ nec altare. nec
ullꝰ prorsus sacrificandi locus. in qͥb singłis lex
ñ dicã ĩpossibilis ⁊ infirma. sed ⁊ plane iam mor¬
tua ẽ. Nã ante hanc mortẽ infirmabat᷑ tẽ: cũ

Expanded text:
ritus autem vivificat; et in hoc ergo loco quod dicit, impossibile legis, et in quo infirmabatur per carnem, intellectus, qui secundum litteram est, accipi potest: ipse enim et impossibilis erat et infirmus si secundum carnem, id est, secundum litteram sentiretur. Quid enim tam impossibile, quam sabbati observatio, secundum litteram legis ut in multis jam diximus: jubetur enim non exire de domo, non se movere de loco suo, nihil oneris levare. Quae quia impossibilia vident Judaei qui secundum carnem legem observant, inepta quaedam et ridicula commentantur, quibus impossibilitatem legis sarcire videantur. Quid autem dicam de sacrificiorum ratione, quae simul omnis ex integro impossibilis facta est? Quippe ubi nec templum est, nec altare, nec ullus prorsus sacrificandi locus; in quibus singulis lex, non dicam impossibilis et infirma, sed et plane jam mortua est. Nam ante hanc mortem infirmabatur, tunc cum
Abbreviated transcription (Latin):
Miser ego homo. quis me lib̾abit de corpore
mortis huiꝰ. Uidet enĩ se miserũ. intra qũe tor
leges sibi in uicẽ repugnant. tot p̃lia cõmouent᷑.
pugnat caro adũsus sꝑm. sp̃c aut̃ adu̾sus carnem
lex̾ quȩ in mẽbris ẽ repugnat legim̃tis. ⁊ capti¬
ua ducit᷑ anima in lege peccati. ⁊ sub ugo eius
efficit᷑. etiã cũ int̾ior homo dĩ lege delectetur
Quomͦ in his tot ⁊ talib malis ñ miserũ se dicat
homo. ⁊ ii corpore mortis habitare.Merito nãq
corpꝰ mortis appellat᷑. in quo habitat peccatum.
qͦd mortis ẽ causa. fit gͦ exclamatio hȩc ex illiꝰ ꝑso¬
na: qũe initia qͥdẽ conu̾sionis accepisse descripsit
apłs. in eo qͦd uoluntas ei adiacet boni: s nõdũ
in affec tu uenerit boni. Non enĩ iuenit ꝑficere
bonũ: qr nondũ in eo usus inoleuerat exercitiũq
uirtutũ. Respondet᷑ uͦ ei. ad hoc qͦd dixerat de¬

Expanded text:
Miser ego homo, quis me liberabit de corpore Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Vidit se miserum, intra quem tot leges sibi invicem repugnant, tot praelia commoventur, plexque membrorum repugnat legi mentis, et captiva ducitur anima in lege peccati, et sub jugo ejus efficitur, etiam cum interior homo Dei lege delecteturo in tot et talibus malis non miserum se dicat homo, et in corpore mortis habitare? Merito namque corpus mortis appellatur, in quo habitat peccatum quod mortis est causa. Fit ergo exclamatio haec ex persona illius, quem initia quidem conversionis accepisse describit Apostolus, in eo quod voluntas ei adjacet boni, sed nondum in effectum venerit boni. Non enim invenit perficere bonum, quia nondum in eo usus inoleverat exercitiumque virtutum. Respondetur vero ei ad hoc, quod dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ legi m̃tis meȩ : ⁊ captiuũ me ducentẽ legi pecca¬
ti q̃d est in m̃bris meis. Qͦd supra dixerat. uelle
enĩ bonũ adiacet mͥ. hie uoluntatẽ boni. legem
mentis nominauit : qr lex m̃tis conuenit cũ lege
dĩ. ⁊ consentit ei. S rursũ motus corꝑis ⁊ desidia
carnis legẽ mẽbroꝵ dic̃: q̃ captiuã ducit animã
⁊ peccati legib subdit. Certũ ẽ ñaq qͦd desiłia
carnis animã trahant ad peccatũ: ⁊ eã legib eius
subdunt. Et sic̃ lex mentis q̃ consentit cũ lege
dĩ. si animã potuerit obtinere. adducit eã ad
legẽ dĩ: ita ⁊ lex q̃ in m̃bris ẽ ⁊ c̾cupiscentia car¬
nis. si seduxerit animã. peccati eã legib subdet.¬
S cũ hȩc paulꝰ assũpta fragiliore ꝑsona intra homi¬
nẽ haberi certamina docuisset. ⁊ ostendisset qͦd
etiã contra uoluntatẽ ꝑ desidĩa carnis anima usu
ipso peccandi in peccati iura raꝑet᷑: ex clamatione
utitur adhuc ex ꝑsona illiꝰ que descripsit. ⁊ dicit.

Expanded text:
ege peccati, quae est in membris meis. Quod supra dixerat, velle enim bonum adjacet mihi, hic voluntatem boni legem mentis nominavit, quae lex mentis convenit cum lege Dei, et consentit ei. Sed rursum motus corporis et desideria carnis, legem membrorum dicit, quae captivam ducit animam et peccati legibus subdit; certum est namque quod desideria carnis animam trahant ad peccatum, et eam legibus ejus subdant: et sicut lex mentis quae consentit cum lege Dei, si animam potuerit obtinere, adducit eam ad legem Dei, ita et lex quae in membris est, et concupiscentia carnis, si seduxerit animam, peccati eam legibus subdit. Cum haec Paulus, assumpta fragiliore nem haberi certamina docuisset, et ostendisset quod etiam contra voluntatem per desideria carnis anima usu ipso peccandi in peccati jura raperetur, exclutitur adhuc ex persona illius quem descripsit, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
econtrario qͦq legẽ qͣ in mẽbris ẽ. ⁊ legẽ mtis
& legẽ peccati cõmemorauerit: hic nunc de
qua harũ lege dicat. nã qͦd ĩpossibile erat legis
iii qͦ infirmabat᷑ ꝑ carnẽ: non est paruȩ delibatio¬
nis eligere. Puto tam̃ q̃d lege̾ moysi etiã hic sicut
⁊ in aliis sepe iã diximꝰ. in duas partes apłs diui
dat. & aliud in ea carnẽ: aliud sꝑm nominat
Et ilłã quidẽ obseruantiã q̃ scdm litterã gerit᷑.
sensũ carnis appellat: sicuti dic̃ de huiꝰ modi uides

Expanded text:
contrario quoque legem quae in membris est, et legem mortis, et legem peccati commemoraverit, hic nunc de qua harum lege dicat, nam quod impossibile erat legis, in quo infirmabatur per carnem, non est parvae deliberationis eligere. Puto tamen quod legem Moysi etiam hic, sicut et in aliis saepe jam diximus, in duas partes Apostolus dividat, et aliud in ea carnem aliud spiritum nominet, et illam quidem observantiam, quae secundum litteram geritur, sensum carnis appell
Abbreviated transcription (Latin):
caro factũ ẽ ⁊ habitauit in nob̃. ⁊ p̃sentia eiꝰ hierĩm
t̾rena cũ tẽplo ⁊ altari atq om̃ib quȩ inibi gereban¬
tar euersa ẽ: t c̃ mortuus ẽ uir eiꝰ. id ẽ scd̃m lattera lee
Aut ñ iire dr̃ in hac parte moetuus sermo legis. cul
nilla saerificia. nullũ sacerdotiũ. nulla leuitiei
ordinis ministeria deferunt᷑. homieidã punire non
potest. nec acdulterã lapidare: Hec enĩ sibi uendi¬
eat romanoꝵ potestas: ⁊ dubitas adhuc si mortua
sit scdm lnterã lex.  Ter in anno apparere dño om̃is
maseulꝰ ñ ascendit. ouis in festiuitatẽ paschȩ in ci¬
nulla peccatoꝵ ĩmundicia. ⁊ dubitari potest in his
om̃ib mortuã ẽẽ litterã legis. Cũ gͦ claruerit per
gen̾e uiuere ei debet uetustas litt̾ȩ. q̃ ẽ qͣsi prior
uir: ne forte si illũ habeat in se uiuentẽ. efficiat᷑ ad¬
ultera. q̃ ita scdo sociata ẽ ut ei adhuc uiu̾et prior.
Hoc ẽ qͦd ꝑ aliã figurã ⁊ in suꝑiorib dix̃: qͥa mori priꝰ

Expanded text:
factum est, et habitavit in nobis , a praesentia ejus Jerusalem terrena cum templo et altari, atque omnibus quae ibi gerebantur eversa est. Tunc mortuus vir ejus, id est, secundum litteram lex. An non jure dicitur in hac parte mortuus sermo legis, cui nulla sacrificia, nullum sacerdotium, nulla Levitici ordinis ministeria deferuntur? Homicidam punire non potest, nec adulteram lapidare; haec enim sibi vindicat Romanorum potestas, et dubitas adhuc si mortua sit secundum litteram lex? Ter in anno apparere Domino omnis masculus non ascendit; ovis in festivitate Paschae in cinulla expiatur immunditia. Et dubitari potest in his omnibus mortuam esse litteram legis? Cum ergo claruerit per genere vivere ei debet vetustas litterae, quae est quasi prior vir, ne forte si illum habeat in se viventem, efficiatur adultera, quae ita secundo sociata est, ut ei adhuc viveret prior. Hoc est, quod per aliam figuram, et in superioribus dixit, quia mori prius
Abbreviated transcription (Latin):
pudicitiã ꝓfiteri: etiã oꝑe ĩplebit. ut nullis con¬
cupiscentiȩ stimulis agitet᷑. Sic ⁊ de mansuetudi¬
ne ⁊ de patientia: ⁊ de singłis qͥbusq uirtutib
sciendũ ẽ. In qͥb omnib dici conuenit: qr conde

Expanded text:
pudicitiam profiteri, etiam opere implebit, ut nullis conpudicitiam profiteri, etiam opere implebit, ut nullis concupiscentiae stimulis agitetur. Sic et de mansuetudine, et de patientia, et de singulis quibusque virtutibus sciendum est, in quibus omni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͥa ⁊ usũ ⁊ artẽ ⁊ laborẽ reqͥrit oꝑandi. Qͦd ut
euidentiꝰ fiat: utamͣ etiã similitudine exempli
Uerbi gr̃a. uult qͥs sapiens fieri. nec tam̃ statĩ ut
uoluit sapiens effectꝰ ẽ: s uoluntas qͥde p̃cessit. nec
sine uoluntate aliqͥs fieri sapiens potest. s tam̃ cũ
uoluntas fuerit. adhibendꝰ labor. studiũ sollicitu¬
do. uigiliȩ. doctrinȩ. institutio: ⁊ uix aliqͣndo usu
longo. ⁊ meditatiõe continua. sapiens efficit᷑. Iste
ab utio gͦ qͥde statĩ uoluntatẽ habuit. ut eẽt
sapiens: s non statĩ affuit ei opꝰ sapientiȩ. S & in
eo ipso dũ erudit᷑ ut sapiens fiat. qͣnta stulte et
contra sapientiã gessit . q̃ tam̃ intelligere quidẽ
potuit qͦd stulte gesserit. Habebat enĩ ĩã studiũ
sapientiȩ : non tam̃ ita iã sapiens erat. ut ⁊ caue¬
re posset. ne qͥd insipient̃ admitt̾et. Iste ordo &
de pudicitia habendꝰ: qͦd ñ statĩ qͥs ut uoluerit

Expanded text:
laborem requirit operandi. Quod ut evidentius fiat, utamur etiam similitudine exempli, verbi gratia, vult quis sapiens fieri, nec tamen statim ut voluit sapiens effectus est, sed voluntas quidem praecessit, nec sine voluntate aliquis fieri sapiens potest: sed tamen cum voluntas fuerit, adhibendus est labor, studium, sollicitudo, vigiliae, doctrina, institutio, et vix aliquando usu longo, et meditatione continua sapiens efficitur. Iste ergo ab initio quidem statim voluntatem habuit, ut esset sapiens, sed non statim affuit ei opus sapientiae; sed et in eo ipso cum eruditur ut sapiens fiat, quanta stulte, et contra sapientiam gessit! Qui tamen intelligere quidem potuit quam stulte gesserit; habebat enim jam studium sapientiae; non tamen ita jam sapiens erat, ut cavere posset ne quid insipienter admitteret. ret. Iste ordo et de pudicitia est habendus, quod non statim quis ut voluerit
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Utrũq gͦ continet lex: ⁊ litterã occi¬
dentẽ. ⁊ sꝑm uiuificantẽ. Unde considera. ne
forte huiꝰ rei formã teneat ⁊ illud lignũ. de qͦ
seriptũ ẽ. sciendi bonũ ⁊ malũ. Utrũq enĩ in
uno sic̃ ⁊ in lege continet᷑. S & illud ñ omitamꝰ:

Expanded text:
rtem . Utrumque continet lex, et litteram occidentem, et spiritum vivificantem. Unde considera ne forte hujus rei formam teneat et illud lignum, de quo scriptum est, sciendi bonum et malum . Utrumque in u
Abbreviated transcription (Latin):
mũ uincitur iracundia. ⁊ patit᷑ hoc inuitus:
irascit᷑ gͥ etiã cũ nolit irasci. Hoc idẽ etiã timo¬
ris uicio accide solet: ut ⁊ contra uoluntatẽ qͥs
metu ⁊ formidine t̾reat᷑. Hoc ⁊ in elatione subiti
uł inopinati honoris sepe contingit: ut arrogan¬

Expanded text:
mum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: mum vincitur iracundia, et patitur hoc invitus: irascitur ergo cum nolit irasci. Hoc idem etiam timoris vitio accidere solet, ut contra voluntatem quis metu et formidine terreatur, hoc et in elatione subiti vel inopinati honoris saepe contingit ut arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
lucrarer. & hic gͦ infirmiorib qͥb̃q id ẽ car ulh
& qui sub peccato uenundati st̃. efficit᷑ paulꝰ car¬
nalis ⁊ sub peccato uenundatꝰ. ⁊ loqͥt᷑ ea q̃ illis loqͥ
moris ẽ. uł excusationis uł incusationis obtentu.
Ait gͥ dese tã ꝗͣ ex ꝑsona illoꝵ loquens. Ego autẽ
carnalis sũ uenundatꝰ sub peccato: hoc ẽ sełm carnẽ
cio s qͦd odi hoc ago. Qͦd ait gͦ qͥa ignoro qͦd operor
ũ tã rẽ ipsã ꝗͣ oꝑatur qͥs ignorat licet carnalis sit:
sed causã rei qũa agit dr̃ ignorare. Qđ uͦ dic̃. non
enĩ qd uolo ago s qđ odi illud facio: ostendit quia
licet carnalis sit. ⁊ sub peccato uenundatꝰ qͥ hȩc
loqͥt᷑. tam̃ etiã resistẽ aliqͣntulũ uiciis conetur.
legis scilicet naturalis instinctu: s uincat᷑ a uitiis
n opprͥmat᷑ inuitꝰ ut sepe accidit. Uerbi gr̃a cũ
ꝓponit qͥs patient̃ ferre instigantẽ se ⁊ ad ulti¬

Expanded text:
lucrarer . Et hic ergo infirmioriblucrarer . Et hic ergo infirmioribarnalis, et sub peccato venundatus, et loquitur ea quae illis loqui moris est, vel excusationis vel inexcusationis obtentu. Ait ergo de se tanquam ex persona illorum loquens: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hoc est, secundum carnem ago, sed quod odi illud facio. Quod ait ergo ignoro quid operor, non tam rem ipsam quam operatur quis ignorat, licet carnalis sit, sed causam rei quam agit dicitur ignorare. Quod vero dicit: Non enim quod volo ago, sed quod odi illud facio, ostendit quod licet carnalis sit, et sub peccato venundatus, qui haec loquitur, tamen etiam resistere aliquantulustinctu; sed vincatur a vitiis, et opprimatur invitus, ut saepe accidit, verbi gratia, cum proponit quis patienter ferre instigantem se, et ad ulti
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in mẽbris suis ẽ ⁊ repugnat legi m̾̃tis suȩ. capti¬
uũ duci se in lege peccati. qͦmͦ apłicȩ conuenient
Sed colligamꝰ ex his quomͦ moris ẽ scripturȩ dun¬
⁊ nomina cõmutare : immo potiꝰ eisdẽ nominibus.
in aliis atq aliis reb uti. ut in p̃senti loco ait apłs.
Scimꝰ enĩ. qr lex sꝑitalis ẽ. Hoc adhuc qͦd dix̃ scimꝰ
qͥa lex sꝑitalis ẽ: apłica aucꝰ toritate ꝓnuntiat
Non enĩ scit legẽ sꝑitalẽ eẽ qͥ carnalis est: ⁊ sub pec¬
cato uenundatus. S qͥ habet in se sp̃m dĩ. ille seit
qͥa lex sꝑitalis ẽ: qd de moysi lege conuenit die¬
tũ. Ipsa nãq ẽ: q̃ his qͥ sꝑitalit̃ intelligt̃ lex spi¬
litt̃a occidens ẽẽ memorat᷑. Qͦd uͦ dic̃. ego aut̃ car¬
nalis sũ uenundatꝰ sub peccato: hic iã tãꝗͣ doc to
ȩccłe ꝑsonã in semet ipsũ suscipit infirmoꝵ. Propt
q̃d ⁊ alibi dix: factꝰ sũ infirmis infirmꝰ. ut in firms

Expanded text:
n membris suis est, et repugnat legi mentis suae, captivum se duci in lege peccati, quomodo apostolicae convenient et loquitur? Sed colligamus ex his, quomodo moris est Scripturae div nomina commutare, imo potius iisdem nominibus in aliis atque aliis rebus uti, ut in praesenti loco ait Apostolus: Scimus enim quia lex spiritalis est; hoc adhuc quod dixit, Scimus quia lex spiritalis est, apostolica auctoritate pronuntiat. Non enim scit legem spiritalem esse qui carnalis est, et sub peccato venundatus est: sed qui habet in se Spiritum Dei, ille scit quia spiritalis est. Quod de Moysi lege convenit dictum; ipsa namque est quae ei qui spiritaliter intelligit, lex spilittera occidens esse memoratur. Quod vero dicit, Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato, hic jam tanquam doctor Ecclesiae personam in semetipsum suscipit infirmorum, propter quod et alibi dixit: Factus sum infirmis infirmus, ut infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
cepta ꝑ mandatũ sedux̃ me: ⁊ ꝑ illud occidit.
Aut certe qͥa chx̃ ꝑeccatũ ꝑ mandatũ seduxit
me. ⁊ ꝑ illud occidit. potest hic peccatũ uł ip¬
sũ auetorẽ dixisse peccati. de qͦ scͥptũ ẽ. serpens
sectuxit. uł etiã ꝑsonã finxisse peccato q̃ uisa sit
hominẽ seduxisse occasiõe mandati. ut suauẽ
facẽt c̃cupiscentiã. ⁊ anima dũ suauitate c̃cu¬
piscentiȩ delec tat᷑. p̃uaricando mandatũ qͦd dice¬
bat. ñ c̃cupisces. moreret᷑. S neq hoc mandato
legis ascriberet: qͦd occasioe p̃cepti a peccato
seducta ẽ anima ⁊ occisa. Subiungit apłs &
dic̃. Itaq lex qͥde scã : ⁊ mandatũ sc̃m ⁊ iustũ¬

Expanded text:
cepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit; cepta per mandatum seduxit me, et per illud occidit; aut certe quia dixit, peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit, potest hic peccatum vel ipsum auctorem dixisse peccati, de quo scriptum est: Serpens seduxit me ; vel etiam personam finxisse peccato, quae visa sit hominem seduxisse occasione mandati, ut suavem faceret concupiscentiam, et anima, dum suavitate concupiscentiae delectatur, praevaricando mandatum, quod dicebat: Non concupisces, moreretur. Sed ne quis hoc mandato legis ascriberet, quod occasione praecepti a peccato seducta est anima et occisa, subjungit Apostolus et dicit: Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justu