comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ON. igitur renascentur: quod fieri non potest: sed
resurgent: et a deo corporibus induentur: et prio¬
ris uitae factoꝵq omnium memores erunt: et in bonis cae¬
lestibus collocati: ac fruentes iu cunditate innumerabili¬
um copiaꝵ presenti deo gratias agent: ꝙ malum omne
deleuerit : ꝙ eos ad Regnum uitamq perpetuam suscita-¬
rit. Qua de Anastasi philosophi quoq dicere aliquid cona¬
ti sunt tam corrupte ꝗͣ poete. Nam pẏthagoras transi¬
re animas in noua corpora disputauit. Sed inepte. ꝙ ex
hominibus in pecudes: et ex pecudibus in homines. et se
ipsum ex Fuphorbio esse reparatum. Melius chrysippꝰ
quem Cicero ait fulcire porticum stoicoꝵ: qui in libris
quos de prouidentia scripsit: cum de innouatione mũ¬
di loqueretur haec intulit. TΟVTΟΥΟEΟΥΤΩΟ EΧΟΡ¬

Expanded text:
on igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iucunditate innumerabilium copiarum praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit. qua de anastasi philosophi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipsum ex Euphorbo esse reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loqueretur, haec intulit: τούτου δέ οὕτως ἔχο
Abbreviated transcription (Latin):
potissimum sumat: satis firmum testimonium est ad pro¬
bandam ueritatem: quod ab ipsis perhibetur inimicis. Hẽ
Salutaris siue Saluator: quia cunctis gentibus salutifer
uenit. Sed propheta declarauit hoc nomine: quod deus
ad homines in carne uenturus esset. Hẽmanuel autem si¬
gnaificat nobiscum deus: scilicet quia illo per uirginem na-¬
to confiteri homines oportebat: deum secum ẽẽ: idest in
terra et in carne mortali. Unde Dauid in psalmo octoge¬
simoquarto. Ueritas inquit de terra orta ẽ. quia deus in
quo ueritas ẽ: terrenum corpus accepit: ut terrenis ui¬
am salutis aperiret. Item Esaias ipse. Ipsi autem non cre¬
diderunt: et ex acerbauerũt spiritum sanctum. Et cõuer¬
sus est eio ad inimiciciam. Et ipse expugnauit: et recor

Expanded text:
potissimum sumat. Satis firmum testimonium est ad propotissimum sumat. Satis firmum testimonium est ad probandam veritatem, quod ab ipsis perhibetur inimicis. Hemasalutaris, sive salvator; quia cunctis gentibus salutifer venit. Sed propheta declaravit hoc nomine, quod Deus ad homines in carne venturus esset. Hemanuel enim significat, nobiscum Deus; scilicet quia illo per virginem nato, confiteri homines oportebat Deum secum esse, id est, in terra, et in carne mortali. Unde David in psalmo LXXXIV. Veritas, inquit, de terra orta est; quia Deus, in quo veritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenis viam salutis aperiret. Item Esaias ipse: Ipsi autem non crediderunt, et exacerbaverunt spiritum sanctum, et conversus est eis ad inimicitiam. Et ipse expugnavit, et recor
Abbreviated transcription (Latin):
ESCENDENS. itaq de caelo spiritus ille spiritus
dei sanctam uirginem: cuius utero se insinuaret: ele¬
git. At illa diuino spiritu hausto repleta concepit: et sine ul¬
lo attactu uiri: repente uirginalis uterus intumuit. oͦd¬
si animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibꝰ
notum est: cur quis ꝗͣ mirum putet: cum spiritu dei cui ẽ¬
facile quicquid uelit grauatam esse uirginem dicimꝰ: Qͦd¬
sane incredibile posset uideri: nisi hoc futurum multa ante
saecula prophetae cecinissent. Salomon sic ait. Infirmatus
ẽ Uterus uirginis: et accepit foetum: et grauata est: et fa-¬
cta est in multa miseratione mater uirgo. Item propheta
Esaias: cuius uerba sunt haec. Propter hoc dabit deus ipse
uobis signum. Ecce uirgo concipiet in utero: et pariet filium:
et uocabitur nomen eius Nẽmanuel. Quid hoc manifestius
dici potest: Legebant ista Iudei: qui eum negauerunt. Si
quis nos haec fingere arbitratur: ab iis requirat: ab iis

Expanded text:
escendens itaque de caelo sanctus ille spiritus dei sanctam uirginem cuius utero se insinuaret elegit. at illa diuino spiritu hausto repleta concepit et sine ullo adtactu uiri repente uirginalis uterus intumuit. quodsi animalia quaedam uento et aura concipere solere omnibus notum est, cur quisquam mirum putet, cum dei spiritu, cui facile est quidquid uelit, grauatam esse uirginem dicimus? qsane incredibile posset videri, nisi hoc futurum ante multa saecula Prophetae cecinissent. Salomon ita dicit: Infirmatus est uterus virginis, et accepit foetum, et gravata est, et facta est in multa miseratione mater Virgo. Item propheta Esaias, cujus verba sunt haec: Propter hoc dabit Deus ipse vobis signum; Ecce Virgo accipiet in utero, et pariet filium, et vocabitis nomen ejus Hemanuel. Quid hoc manifestius dici potest? Legebant ista Judaei, qui eum negaverunt. Si quis nos haec fingere arbitratur, ab his requirat, ab his
Abbreviated transcription (Latin):
dae iniuriae. Alii ut ait Possidonius: cupiditas punien¬
di eius a quo te inique putes laesum. Quidam ita defini¬
erunt. Ira est incitatio animi ad nocendum ei: qui aut no¬
cuit aut nocere uoluit. Aristotelis diffinitio non multũ
a nostra abest. Ait enim iram esse cupiditatem doloris re-¬
pendendi. Haec est ira de qua superius diximus: quae etiã
mutis in est. In homine uero cohibenda est: ne ad aliquid
maximum prosilat per furorem. haec in deo esse non põt :
quia illesibilis est. in homine autem quia fragilis ẽ inue¬
nitur. Inurit enim lęsio dolorem: et dolor facit ultioĩs
cupiditatem. Ubi est ergo illa ira aduersus delinquẽtes:
quae utiq non est cupiditas ultionis quia non praecedit

Expanded text:
dae injuriae. Alii, ut ait Posidonius, cupiditas puniendae injuriae. Alii, ut ait Posidonius, cupiditas puniendi ejus, a quo te inique putes laesum. » Quidam ita definierunt: « Ira est incitatio animi ad nocendum ei qui, aut nocuit, aut nocere voluit. » Aristotelis definitio non multum a nostra abest. Ait enim iram esse cupiditatem doloris rependendi. Haec est ira, de qua superius diximus, injusta; quae etiam mutis inest: in homine vero cohibenda est, ne ad aliquod maximum malum prosiliat per furorem. Haec in Deo esse non potest, quia illaesibilis est; in homine autem, quia fragilis est, invenitur. Inurit enim laesio dolorem; et dolor facit ultionis cupiditatem. Ubi est ergo illa ira justa adversus delinquentes? quae utique non est cupiditas ultionis, quia non praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
modi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius ꝗͣ pieta¬
tis: non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fuint nõ
cõmoueri. Nam mundus tanꝗͣ dei domus est: et homines
tanꝗͣ serui: quibus si ludibrio sit nomen eius qualis aut
quanta patientia est: ut honoribus suis cȩdat: praua et
iniqua fieri uideat: et non indignetur quod proprium et
naturale est ei: cui peccata non placeant. Irasci ergo ra¬
terq fit. Sed Stoici non uiderunt esse discrimen recti et
praui: esse iram iustam et iniustam: et quia medelam rei
non inueniebant: uoluerunt eam penitus excidere. Peri-
patetic uero non excidendam sed temperandam esse dixe-¬
runt: quibus in uiͦ. libro institutionum satis respondimus
Nescisse autem philosophos quae ratio esset irae: apparet ex
definitionibus eorum: quas Seneca enumerauit in libris
quos de ira composuit. Ira est inquit cupiditas ulcis cen¬

Expanded text:
modi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietamodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis, non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fiunt non commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irasci ergo raterque fit. sed Stoici non uiderunt esse discrimen recti et praui, esse iram iustam, esse et iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uolpatetici vero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum satis respondimus. Nescisse autem philosophos, quae ratio esset irae, apparet ex definitionibus eorum, quas Seneca enumeravit in libris, quos de Ira composuit. « Ira est, inquit, cupiditas ulciscen
Abbreviated transcription (Latin):
innocenti nocet: aut nocenti parcit ut pluribus noceat
ibet quaerere abhis qui deum faciunt immobilem. Si qͥs
habeat rem: domum: familiam: seruiq eus contemnen¬
tes patientiam domini omnia eius inuaserint: ipsi bo-¬
nis eius fruantur: ipsos familia eius honoret. dominus
autem contemnatur: ab omnibus derideatur: relinqͦͣ
tur: utrum ne sapiens esse possit: qui contumelias nõ
uindicet: suisq rebus eos per frui patiatur: in quos ha¬
beat potestatem: Quae tanta in quoꝗͣ potest patiẽtia
reperiri: si tamen patientia nominanda est: et non stu
por quidam insensibilis. Sed facile est ferre contemptũ.
Quid si fiant illa quae a cicerone dicuntur. Et enim quae¬
ro siquis paterfamilias liberis suis a seruo interfectis:
Uxore occisa: incensa domo: supplicium de seruo nunꝗͣ
acerrimum sumpserit. Utrum is clemens ac misericors: an
inhumanus et crudelissimus ẽẽ uideatur: Quod si eus¬

Expanded text:
innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. innocenti nocet aut nocenti parcit, ut pluribus noceat. libet quaerere ab iis qui deum faciunt inmobilem, si quis habeat rem domum familiam seruique eius contemnentes patientiam domini omnia eius inuaserint, ipsi bonis eius fruantur, ipsos familia eius honoret, dominus autem contemnatur ab otur: utrumne sapiens esse possit, qui contumelias non vindicet, suisque rebus eos perfrui patiatur, in quos habeat potestatem? Quae tanta in quoquam potest patientia reperiri? si tamen patientia nompor quidam insensibilis. sed facile est ferre contemptum. quid si fiant illa quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, supplicium de seruo non acerrimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur. quod si eius
Abbreviated transcription (Latin):
gerit: curat igitur hominum uitam deus: ac singuloꝵ
actus animaduertit: eosq sapientes ac bonos esse desy¬
derat. haec est uoluntas dei: haec diuina Lex quam
qui sequitur. qui obseruat deo caruo est. Necesse est
igitur ut ira moueatur aduersus eum: qui hanc aeter¬
nam diuinamq legem aut uiolauerit: aut spreuerit.
Si nocet alicui deus iam bonus non est. Non exiguo fal¬
luntur errore: qui censuram suie humanam siue diuinã
a cerbitatis nomine infamant. putantes nocentem dici
oportere: qui nocentes afficit pena. Quod si est: nocen¬
tes igitur leges habemus: quae peccantibus supplicia
sanxerunt: nocentes iudices qui scelere conuictos pe¬
na capitis afficiunt. Quod si et lex iusta est quae et no¬
centi tribuit: quod meretur: et iudex integer ac bo¬
nus dicitur: cum malefacta uindicat: bonoꝵ enim salu¬
tem custodit: qui malos punit: ergo et deus cum ma¬
lis obest: nocens non est. Ipse est autem nocens qui aut

Expanded text:
gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum gerit, curat igitur hominum uitam deus et singulorum actus animaduertit eosque sapientes ac bonos esse desderat. haec est uoluntas dei, haec diuina lex: quam qui sequitur. qui obseruat, deo carus est. necesse est igitur ut ira moueatur deus aduersus eum qui hanc aeternam diuinamque legem aut uiolauerit aut spreuerit. \'si nocet\' inquit \'alicui deus, iam bonus non est\'. non exiguo falluntur errore qui censuram siue humanam siue diuinam acerbitatis et malitiae nomine infamant putantes nocentem dici oportere qui nocentes adficit poena. quod si est, nocentes igitur leges habemus quae peccantibus supplicia sanxerunt, nocentes iudices qui scelere conuictos poena capitis adficiunt. quod si et lex iusta est, quae etj nocenti retnbuit quod meretur, et iudex integer ac bonus dicitur, cum male facta uindicat — bonorum enim salutem custodit qui malos punit —, ergo et deus cum malis obest, nocens non est, is est autem nocens qui aut
Abbreviated transcription (Latin):
E US. in quit Epicurus nihil curat: nullam igit᷑
habet potestatem. Curare enim necesse est: eũ
qui habet potestatem: uel si habet: et non utitur: que
tanta est causa: ut ei non dicam nostrum genus. sed eti¬
am mundus ipse sit uilis: Ideo inquit incorruptus est
ac beatus: quia semper quietus. Cui ergo administratio
tantarum reꝵ cessit: si haec a deo negligantur: quae
uidemus ratione summa gubernari: Aut quietus eẽ
quomodo potest: qui uiuit: et sentit: Nam quies aut
somni res est: aut mortis. sed nec somnus habet quietẽ.
Nam cum soporati sumus: corpus quidem quiescit. animꝰ
autem irrequietus agitatur. imagines sibi quas cernat:
effingit: ut naturalem suum motum exerceat uarietate
uisoꝵ: auocatq se falsis dum membra saturentur: ac ui-¬
gorem capiant de quiete. quies igitur sempiterna so¬
lius mortis est. Si autem mors deum non attingit: de¬
us igitur nunꝗͣ quietus est. Dei uero actio quae potest
esse: nisi mundi aministratio: Si uero mundi curam

Expanded text:
eus, inquit Epicurus, nihil curat; nullam igitur habet potestatem. Curare enim necesse est eum, qui habet potestatem; vel si habet, et non utitur, quae tanta causa est, ut ei, non dicam nostrum genus, sed etiam mundus ipse sit vilis? Ideo, inquit, incorruptus est ac beatus, quia semper quietus. Cui ergo administratio tantarum rerum cessit, si haec a Deo negligantur, quae videmus ratione summa gubernari? aut quietus esse quomodo potest, qui vivit et sentit? Nam quies aut somni res est, aut mortis. Sed nec somnus habet quietem. Nam cum soporati sumus, corpus quidem quiescit, animus tamen irrequietus agitatur: imagines sibi, quas cernat effingit, ut naturalem suum motum exerceat varietate visorum; avocatque se a falsis, dum membra saturentur, ac vigorem capiant de quiete. Quies igitur sempiterna solius mortis est. Si autem mors Deum non attingit, Deus igitur nunquam quietus est. Dei vero actio quae potesesse nisi mundi administratio ? si uero mundi curam
Abbreviated transcription (Latin):
i autem omnis imitatio non res potissimum seria: sed quasi lu¬
dus ac iocus est: non religio in simulacris: sed munus religio¬
nis est. Perferendum est igitur uerum omnibus falsis. Calcã¬
da terrena ut caelestia consequamur. Ita enim res se habet ut
quisq animam suam cuius origo de caelo est: ad inferna et ima
prostrauerit: eo cadat quo se ipse deiecerit. ldeoq oportet ra¬
tionis ac status sui memorem non nisi ad superna niti semper
ac tendere. Quod qui fecerit hic plane sapiens: hic iustus: hic
homo: hic caelo deoq dignus iudicabitur: quem suus parens nõ
humilem nec ad terram more quadrupedum abiectum: sed stã¬
tem potius ac rectum sicut eum fecit agnouerit. Capitulum¬

Expanded text:
Si autem omnis imitatio, non res potissimum seria, sed quasi luSi autem omnis imitatio, non res potissimum seria, sed quasi ludus ac jocus est, non religio in simulacris, sed mimus religionis est. Praeferendum est igitur verum omnibus falsis: calcanda terrena, ut coelestia consequamur. Ita enim res se quisquis animam suam, cuius origo de caelo est, ad inferna et ima prostrauerit, eo cadat quo se ipse deiecerit, ideoque oportet rationis ac status sui memorem non nisi ad superna niti semper ac tendere. quod qui fecerit, hic plane sapiens, hic iustus, hic homo, hic denique caelo dignus iudica-bitur, quem suus parens non humilem nec ad terram more quadrupedis abiectum, sed stantem potius ac rectum sicut eum fecit adgnouerit. P
Abbreviated transcription (Latin):
UI CUNOUE. igitur sacramentum hominis tueri:
rationemq naturae suae nititur optinere: ipse se ab
humo suscitet: et erecta mente oculos suos tendat in caelum
non sub pedibus quaerat deum: nec a uestigiis suis eruat: qͦd
adoret: quia quicquid homini subiacet: infra hominem sit
necesse est. sed quaerat in sublimi: quaerat in summo: quia ni¬
hil potest homine maius esse:nisi quod fuerit supra hominẽ.
deus autem maior est homine: supra ergo non infra est. Nec
in ima potius sed in summa regione quaerendus est. Quare
non est dubium quin religio nulla sit: ubicunq simulacrum
est. Nam si religio ex diuinis rebus ẽ: diuini autem nihil
ẽ: nisi in caelestibus rebus. Carent ergo religione simulacra:
quia nihil potest esse caeleste in ea re quae fit ex terra. qͦd
quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. Quicquid
enim simulatur: id falsum sit necesse est. nec põt unꝗͣ ueri
nomen accipere: quod ueritatem fuco et imitatione mentit᷑.

Expanded text:
uicumque igitur sacramentum hominis tueri, rationemque naturae suae nititur obtinere, ipse se ab humo suscitet, et erecta mente oculos suos tendat in coelum: non sub pedibus quaerat Deum, nec a vestigiis suis eruat quod adoret quia quidquid homini subjacet, infra hominem sit necesse est; sed quaerat in sublimi, quaerat in summo; quia nihil potest homine majus esse, nisi quod fuerit supra hominem; Deus autem major est homine; supra ergo, non infra est, nec in ima potius, sed in summa regione quaerendus est. Quare non est dubium quin religio nulla sit, ubicumque simulacrum est. Nam si religio ex divinis rebus est, divini autem nihil est, nisi in coelestibus rebus; carent ergo religione simulacra, quia nihil potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra. Quod quidem de nomine ipso apparere sapienti potest. Quidquid enim simulatur, id falsum sit necesse est; nec potest unquam veri nomen accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
filius est. Uidelicet et ipse est dei filius qui per salomo¬
nem sapientissimum Regem diuino spiritu plenum lo¬
cutus est: ea quae subiecimus. Deus possedit me in ini
tio suaꝵ uiaꝵ in opera sua ante saecula. fundauit me
in principio anteꝗͣ terram faceret: anteꝗͣ abyssos constitu¬
eret. priusꝗͣ proderent fontes aquarum. ante omnes col-¬
les genuit me. dominus fecit regiones et terras inhabi¬
tabiles sub caelo. Cum pararet caelos aderam illi. et cu
secerneret suam sedem. cum super uentos faceret ualidas
nubes: et cum confirmatos poneret montes sub caelo: qͣn¬
do fortia faciebat fundamenta terrae: eram penes illũ
disponens. ego eram cui adgaudebat. quotidie autem
iucundabar ante faciem eius: cum laetaretur orbe per-¬
fecto. Iecirco autem Trimegistus AnΛΙΟUΡs ΟΡTΟΥ¬
instructus a deo patre: Ut consilio et manibus uteretur
in fabricatione mundi.
Capͫ. uii. Quod nomen filii

Expanded text:
. uidelicet et ipse est dei filius, qui per Solomonem sapientissimum regem diuino spiritu plenum locutus est ea quae subiecimus: dominus condidit me initium uiarum suarum in opera sua, ante saeculum fundauit me: in principio antequam terram faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitsecerneret suam sedem, cum super ventos faceret validas nubes, et cum confirmatos poneret montes sub coelo: quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. Ego eram, cui adgaudebat; quotidie autem jucundabar ante faciem ejus, cum laetaretur orbe perfecto. » Idirco autem Trismegistus δημιουργtructus a Deo Patre, ut et consilio ejus, et manibus uteretur in fabricatione mundi. CAPUT VII. De nomine Filii
Abbreviated transcription (Latin):
torq rerum sicuti in secundo libro diximus: an¬
teꝗͣ praeclarum hoc opus adoriretur: sanctum et incoͣ¬
filium nuncuparunt. Et quanuis alios postea innume¬
rabiles per ipsum creauisset: quos angelos dicimus:
hunc tamen solum primogenitum diuini nominis ap¬
pellatione dignatus est patria scilicet uirtute ac Ma-¬
iestate pollentem. Esse autem summi dei filium: qui
sit potestate maxima praeditus: non tantum congruẽ¬
tes in unum prophetaꝵ uoces. sed etiam Trimegisti prȩ¬
dicatio. et Sibyllarum uaticinia demonstrant. Herme ᷤᷤ
in eo libro qui AOsOΑ TEΛEIoo inscribitur: his usus

Expanded text:
rque rerum, sicuti in secundo libro diximus, antequam praeclarum hoc opus mundi adoriretur, sanctum et incorFilium nuncuparet. Et quamvis alios postea innumerabiles per ipsum hunc tamen solum primogenitum diuini nominis appellatione dignatus est, patria scilicet uirtute ac maiestate pollentem. esse autem summi dei filium, qui sit potestate maxima praeditus, non tantum congruentes in unum uoces prophetarum, sed etiam Trismegisti praedicatio et Sibyllarum uaticinia demonstrant. Hermes in eo libro qui λόγος τέλειος inscribitur, his usus
Abbreviated transcription (Latin):
gatur: etiam singulorum prophetarum tempora colligi
possunt: quoꝵ tamen ultimus Zacharias fuit: quem cõ¬
stat sub Dario Rege secundo anno Regni eius: UIIIͦ. mẽ¬
se cecinisse. Adeo antiquiores esse Eitaecis scriptoribꝰ
prophete reperiuntur. Quae omnia eo profero ut erro¬
rem suum sentiant: qui scripturam sacram coarguere
nituntur: tanꝗͣ nouam et recens fictam. ignorantes ex
quo fonte sanctae religionis origo manauerit. Quod
siquis collectis perspectisq temporibus fundamentu
doctrinae salubriter iecerit: et ueritatem penitus cõ¬
prehendet: et errorem cognita ueritate deponet. Capͫ.

Expanded text:
gatur, etiam singulorum prophetarum tempora colligi possunt; quorum sane ultimus Zacharias fuit, quem constat sub Dario rege, secundo anno regni ejus, octavo mense cecinisse. Adeo antiquiores etiam Graecis scriptoribus prophetae reperiuntur. Quae omnia eo profero, ut errorem suum sentiant, qui Scripturam sacram coarguere nituntur, tanquam novam et recens fictam, ignorantes ex quo fonte sanctae religionis origo manaverit. Quod si quis collectis perspectisque temporibus, fundamentum doctrinae salubriter jecerit, et veritatem penitus comprehendet, et errorem cognita veritate deponet. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Uod. rationis obliuio et ignorantia sui facit homines ingra¬
tos ueri Dei. qui colitur in aduersis: et in ꝓsperis cõtemnit᷑.

Expanded text:
uod rationis oblivio faciat homines ignorantes veri Dei, qui colitur in adversis, et in prosperis contemnit
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset. Itaq parentibus illoꝵ quos supra nominaui. si
congruenter annos diuidas: numerus consentiet. Ab ex¬
cidio autem troianae urbis colliguntur anni mille quadr̃¬
genti septuaginta. Ex hac tempoꝵ ratione manifestum est
ante annos non amplius ꝗͣ mille octingentos natum esse
Saturnum: qui et sator omnium deoꝵ fuit. Non ergo¬
isti glorientur sacrorum uetustate: quorum et origo et ra¬
tio et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua.
quae ad arguendas religiones falsas plurimum ualeant
sed iam finem facere libro decreui: ne modum excedat.
obstare: ut homines qui bonoꝵ ignorantia uagantur in¬
certi: ad religionem ueram possimus imbuere. Primus
autem sapientiae gradus ẽ falsa intelligere. Secundus
uera cognoscere. Ergo apud quem haec prima institutio
nostra profecerit: qua falsa deteximus: excitabitur ad
ueri cognitionem: quia nulla ẽ homini iucundior uolu¬
ptas: et erit iam sapientia caelestis disciplinae dignus: ꝗ

Expanded text:
potuisset. itaque parentibus illorum quos supra nominaui si congruentes annos diuidas, numerus consentiet. ab excidio autem Troianae urbis colliguntur anni mille quadringenti septuaginta. ex hac temporum ratione manifestum est ante annos non amplius quam mille octingentos natum esse Saturnum, qui sator omnium deoisti glorientur sacrorum vetustate, quorum et origo, et ratio, et tempora deprehensa sunt. Restant adhuc aliqua, quae ad arguendas religiones falsas plurimum valent. Sed jam finem facere libro decrevi, ne modum excedat. obstare, homines, qui bonorum ignorantia vagantur incerti, ad religionem veram possimus imbuere. Primus autem sapientiae gradus est, falsa intelligere; secundus, vera cognoscere. Ergo apud quem haec prima institutio nostra profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad veri cognitionem, qua nulla est homini jucundior voluptas; et erit jam sapientia coelestis disciplinae dignus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
spopondit. Nemo enim a beneficiis euis caelestibus segregat᷑.
Nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter diuidit. Emit¬
tit omnibus fontes: uictum subministrat. quietem somni dulcis¬
simam tribuit: sic omnibus aequitatem uirtutemq largitur.
emo apud eum seruus est: nemo dominus. Si enim cunctisi¬
dem pater est: a&e quo iure omnes liberi sumus. Nemo deo pau¬
per est: nisi qui iusticia indiget. Nemo diues: nisi qui uirtu¬
tibus plenus est. Nemo deniq egregius: nisi quibonus et ĩno¬
cens fuerit. Nemo clarissimus: nisi qui opera misericordiae
Largiter fecerit. Nemo perfectissimus: nisi qui omnes gra¬
dus uirtutis impleuerit. Quare neq Romani neq Eiraeci
iusticiam tenere potuerunt. quia dispares multis gradibus
homines habuerunt. a pauperibus ad diuites. abhumilibus
ad potentes. a priuatis deniq usq ad Regum sublimissimas
potestates. Ubi enim non sunt uniuersi pares: aequitas non¬
non est: et exludit in aequalitas ipsa iusticiam: cuius uis

Expanded text:
spopondit: nemo a beneficiis eius caelestibus segregatur. nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter diuidit, emittit omnibus fontes, uictum sum ministrat, quietem somni dulcissimam tribuit, sic omnibus aequitatem uirtutemque largitur. nemo aput eum seruus est, nemo dominus: si enim cunctis idem pater est, aequo iure omnes liberi sumus. nemo deo pauper est nisi qui iustitia indiget, nemo diues nisi qui uirtutibus plenus est, nemo denique egregius nisi qui bonus et innocens fuerit, nemo clarissimus nisi qui opera misericordiae largiter fecerit, nemo perfectissimus nisi qui omnes gradus uirtutis inpleuerit. quare neque Romani neque Graeci iustitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad diuites, ab humilibus ad potentes, a priuatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. ubi enim non sunt uniuersi pares, aequitas non est, et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis
Abbreviated transcription (Latin):
ctis philosophiae disciplinis: ad ueram religionẽ nobis¬
sapientiamq ueniendum est. quoĩam est ut docebo u¬
trunq coniunctum: ut eam uel argumẽtis: uel exẽplis
uel idoneis testibus asseramus. Et stulticiam quam nobis isti
deorum cultores obiectare non desinunt: ut nullam penes
nos: sic totam penes ipsos eẽ doceamus. Et quanꝗͣ prioribꝰ
libris cum falsas arguerem religiones. et hic cum falsam sa-¬
pientiam tollerem: ubi ueritas sit ostenderim. planius ta¬
men quae religio et quae sapientia uera sit: liber proximꝰ
indicabit.

Expanded text:
ctis philosophiae disciplinis, ad veram nobis religionem ctis philosophiae disciplinis, ad veram nobis religionem sapientiamque veniendum est, quoniam est, ut docebo, utrumque conjunctum; ut eam vel argumentis, vel exemplis, vel idoneis testibus asseramus, et stultitiam, quam nobis isti deorum cultores objectare non desinunt, ut nullam penes nos, sic totam penes ipsos esse doceamus. Et quamquam prioribus libris, cum falsas arguerem religiones, et hoc, cum falsam sapientiam tollerem, ubi veritas sit, ostenderim; planius tamen, quae religio, et quae sapientia vera sit, liber proximus indicabit.
Abbreviated transcription (Latin):
struxerunt. Quem sanare aegroti: Quem regere caeci
possunt. Nuc ergo nos omnes quibus est cura sapiẽtiae
conferamus. An expectabimus donec Socrates aliquid
sciat: Aut anaxagoras lumen in tenebris inueniat: Aut
Democritus ueritatem de puteo extrabat: Aut Empe¬
docles dilatet animi sui semitas: Aut Arcesilas et Car¬
neades uideant: sentiant:percipiant: Ecce uox de cae¬
lo ueritatem docens: et nobis sole ipso clarius lumen o¬
stendens. Quid nobis iniqui sumus: et sapientiam susci¬
pere contamur: ꝗͣ docti homines contritis in quaerẽdo
etatibus suis nunquam reperire potuerunt: Qui uult
sapiens ac beatus esse: audiat dei uocem: discãt iusti¬
ciam: sacramentum natiuitatis suae norit: humana
contemnat: diuina suscipiat: ut summum illud bonũ
ad quod natus est possit adipisci. Dissolutis religioni¬
bus uniuersis: et omnibus quaecunq in eaꝵ defensionẽ
dici uel solebant: uel poterant: refutatis: deinde cõiun¬

Expanded text:
struxerunt? Quem sanare aegroti, quem regere caeci struxerunt? Quem sanare aegroti, quem regere caeci possunt? Huc ergo nos omnes, quibus est cura sapientiae, conferamus. An expectabimus donec Socrates aliquid sciat? aut Anaxagoras in tenebris lumen inveniat? aut Democritus veritatem de puteo extrahat? aut Empedocles dilatet animi sui semitas? aut Arcesilas et Carneades videant, sentiant, percipiant? Ecce vox de coelo veritatem docens, et nobis sole ipso clarius lumen ostendens. Quid nobis iniqui sumus? et sapientiam suscipere cunctamur, quam docti homines, contritis in quaerendo aetatibus suis, nunquam reperire potuerunt? Qui vult sapiens ac beatus esse, audiat Dei vocem, discat justitiam, sacramentum nativitatis suae norit; humana contemnat, divina suscipiat, ut summum illud bonum, ad quod natus est, possit adipisci. Dissolutis religionibus universis, et omnibus, quaecumque in earum defensionem dici vel solebant, vel poterant, refutatis, deinde convi
Abbreviated transcription (Latin):
O CUI. quantum mea mediocritas tulit. facit.
longe deuium philosophos iter a ueritate tenu¬
isse: sentio tamen ꝗͣ multa praeterierim: quia non erat
mihi propria contra philosophos disputatio: sed huc
necessario diuertendum fuit: ut ostenderem tot et
tanta ingenia in rebus falsis esse consumpta. ne quis
forte a prauis religionibus exclusus ad eos se conferre
uellet: tanꝗͣ certi aliquid reperturus. Una igitur spes
homini: una salus in hac doctrina quam defendimꝰ. posita
ẽ. Omnis sapientia hominis in hoc uno ẽ: ut deum cogno
scat et colat. Hoc nostrum dogma: haec sententia ẽ. Quã¬
ta itaq uoce possum testificor: proclamo: denuntio. Hoc
est illud quod philosophi omnes in tota sua uita quaesie¬
runt: nec unꝗͣ tamen in uestigare: compraehendere: te¬
nere ualuerunt: quia aut prauam religionem tenuerũt:¬
aut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi
omnes qui humanam uitam non instruunt: sed turbãt.
Quid enim docent : quem instruunt: qui seipsos non in¬

Expanded text:
ocui, quantum mea mediocritas tulit, longe deuium philosophos iter a ueritate tenuisse, sentio tamen quam multa praeterierim, quia non erat mihi propria contra philosophos disputatio. sed huc necessario deuertendum fuit, ut ostanta ingenia in rebus falsis esse consumpta; ne quis forte a pravis religionibus exclusus, ad eos se conferre vellet, tamquam certi aliquid reperturus. Una igitur spes homini, una salus in hac doctrina, quam defendimus, posita est. Omnis sapientia hominis in hoc uno est, ut Deum cogscat et colat: hoc nostrum dogma, haec sententia est. quanta itaque uoce possum, testificor proclamo denuntio: hic, hic est illut, quod philosophi omnes in tota sua uita quaesierunt nec umquam tamen inuestigare conprehendere tenere ualuerunt, quia religionem aut prauam retinueruaut totam penitus sustulerunt. Facessant igitur illi omnes, qui humanam vitam non instruunt, sed turbant. Quid enim docent? aut quem instruunt qui se ipsos nondum in
Abbreviated transcription (Latin):
li Brutiano implicitus graui morbo abstinere praelio sta¬
tuisset: medico eius Artorio Mineruae species obuersata
ẽ: monens ne propter corporis imbecillitatem castris se
contineret Caesar. Itaq in aciem lectica perlatus ẽ. Fodẽ¬
q die a Bruto castra capta sunt. Multa praeterea exẽ-¬
pla similia possunt proferri: sed uereor ne si fuero in pro-¬
positione rerum contrariaꝵ diutius immoratus: aut obli-¬
tus eẽ propositi uidear: aut crimen loquacitatis in currã.

Expanded text:
li Brutiano inplicitus graui morbo abstinere proelio statuisset, medico eius Artorio Mineruae species obuersata est monens, ne propter corporis inbecillitatem castris se Caesar contineret. itaque in aciem lectica perlatus est et eodem die a Bruto castra. capta sunt. multa practerea. possunt similia exempla proferri, sed uereor ne si fuero in propositione rerum contrariarum diutius inmoratus, aut oblitus esse propositi uidear aut crimen loquacitatis incurram.
Abbreviated transcription (Latin):
ED. irae atq inuidie suae quam in cordibus suis ge¬
rebant intus inclusam: alias causas praeferebãt: ꝙ
legem dei per Moysen datam solueret: id est ꝙ sabbatis nõ
uacaret operans salutem hominum: ꝙ circuncisionem ua-¬
cuefaceret : ꝙ abstinentiam suillae carnis auferret. In quibꝰ
rebus iudaic ae religionis sacramenta consistunt. Ob haec
itaq caetera pars populi quae nondum ad christum seces¬
serat a sacerdotibus incitabatur: ut impium iudicaret eũ:
ꝙ legem dei solueret: cum hoc ille non suo iudicio: sed ex
dei uoluntate: et secundum praedicta faceret prophetaꝵ.
Micheas enim nouam legem daturum denuntiauit hoc modo:
Lex de syon: et sermo domini ex hierusalem: et iudicabit
inter plurimos populos et reuincet: et diriget ualidas nati-¬
ones. Illa enim prior lea quae per Moysen data est: non
in monte syon: sed in monte oreb data est: quam Sibylla
fore ut a filio dei solueretur ostendit. &MΟΤΟꝵΤ&UTO¬

Expanded text:
ed irae atque inuidiae suae, quam in cordibus suis gerebant intus inclusam, alias causas praeferebant: quod legem dei per Moysen datam solueret, id est quod sabbatis non uacaret operans in salutem hominum, quod circumcisionem uacuefaceret, quod abstinentiam suillae carnis auferret: in quibus rebus Iudaicae religionis sacramenta consistunt. ob haec itaque cetera pars populi, quae nondum ad Christum secesserat, a sacerdotibus incitabatur ut inpium iudicaret eum, quod legem dei solueret, cum hoc ille non suo iudicio, sed ex dei uoluntate et secundum praedicta faceret prophetarum. Micheas enim nouam legem datuiri denuntiauit hoc modo: lex de Sion proficiscetur et sermo domini ab Hierusalem. et iudi cabit inter plurimos populos et reuincet et detege ualidas nationes. illa enim prior lex quae per Moyseqj data est, non in monte Sion, sed in monte Choreb data est quam Sibylla fore ut a filio dei solueretur ostendit:
Abbreviated transcription (Latin):
duceret. Et iccirco etiam Moysi successit: ut ostenderetur no-¬
uam legem per christum lesum datam ueteri legi successuram
quae data per Moysen fuit. Nam illa carnis circuncisio caret
utiq ratione: quia si deus id uellet: sic a principio formasset ho¬
minem: ut praeputium non haberet: sed huius secundae circun-¬
cisionis figuna erat. significans nudandum esse pectus: id est

Expanded text:
duceret. et idcirco etiam Moysi successit, ut ostenderetur noduceret. et idcirco etiam Moysi successit, ut ostenderetur nouam legem per Christum Iesum datam ueteri legi successuram, quae data per Moysen fuit. nam illa carnis circumcisio caret utique ratione, quia si deus id uellet, sic a principio formasset hominem, ut praeputium non haberet: sed huius secundae circumcisionis figura erat significans nudandum esse pectus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
cium cordis uestri: ne exeat ira mea sicut ignis: et non sit
qui extinguat. Item Moyses. Ipse in nouissimis diebus circũ¬
cidet dominus cor tuum ad dominum deum tuum amandum
tem iesus nauae successor eius. Et dixit dominus ad lesum. fac
tibi cultellos petrinos nimis acutos et sede et circuncide secundo
filios israel. Secundam circuncisionem futuram esse dixit: non
carnis sicut fuit prima: qua etiam nunc ludei utuntur: sed
cordis ac spiritus quam tradidit christus qui fuit uerus lesus.
on enim propheta sic ait. Et dixit iesus adme: sed ad lesum. ut
ostenderet: ꝙ non de se loqueretur: sed de christo: ad quem tũc
deus loquebatur. Christi enim figuram gerebat ille iesus: ꝗ
cum primum Auses uocaretur: Moyses futura presentiens ius-¬
sit eum iesum uocari: ut dux militiae delectus esset aduersus
Amalech qui oppugnabat filios israel: et aduersarium debella¬
ret per nominis figuram: et populum in terram promissionis in¬

Expanded text:
tium cordis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit tium cordis uestri, ne exeat ira mea sicut ignis et non sit qui extinguat item Moyses ipse: in nouissimis diebus circumcidet deus cor tuum ad dominum deum tuum amandum. item Iesus Naue successor eius: et dixit dominus ad Iesum: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos et sede et circumcide secundo filios Israhel. secundam circumcisionem futuram esse dixit non carnis, sicut fuit prima, qua etiamnunc Iudaei utuntur, sed cordis ac spiritus, quam tradidit Christus, qui uerus Iesus fuit. non enim propheta sic ait \'et dixit dominus ad me\\ sed \'ad Iesum\', ut ostenderet quod non de se loqueretur, sed de Christo, ad quem tum deus loquebatur. Christi enim figuram gerebat ille Iesus. qui cum primum Auses uocaretur, Moyses futura praesentiens iussit eum Iesum uocari, ut quoniam dux militiae delectus esset aduersus Amalech, qui obpugnabat filios Israhel, et aduersarium debellaret per nominis figuram et populum in terram promissionis in
Abbreviated transcription (Latin):
per quem sibi datam legem dum pertinaciter tuerentur
exciderunt a deo: sed deum non agnouerunt. praedixerat
fore ut propheta maximus mitteretur a deo qui sit supra
legem: qui uoluntatem dei ad homines perferat. In Deute¬
ronomio ita scriptum reliquit. Et dixit dominus ad me. pro¬
phetam excitabo eis de fratribus eoꝵ sicut te: et dabo uer-¬
bum meum in os eius: et loquetur ad eos ea quae praeceꝑo
ei: et quisquis non audierit ea quae loquetur propheta: ille in
nomine meo: ego uindicabo in eum. Denuntiauit scilicet domi¬
nus per ipsum legiferum ꝙ filium suum idest uiuam praesentẽ¬
q legem missurus esset: et illam ueterem per Moysen datã
soluturus: ut denuo per eum qui esset aeternus legem sanciret
aeternam. Item de circuncisione soluenda Esaias ita propheta¬¬
uit. Haec dicit dominus uiris Iuda qui habitant in hierusalem
Reuocate inter uos nouitatem: et ne seminaueritis in spinis.
Circuncidite vos domino deo uestro: et circuncidite praepu¬¬

Expanded text:
per quem datam sibi legem dum pertinaciter tuentur, exciderunt a Deo, et Deum non agnoverunt, praedixerat fore, ut propheta maximus a Deo mitteretur, qui sit supra legem, qui voluntatem Dei ad homines perferat. In Deuteronomio ita scriptum reliquit: Et dixit Dominus ad me: Prophetam excitabo eis de fratribus eorum, sicut te, et dabo verbum meum in os ejus; et loquetur ad eos ea quae praecepero ei: et quisquis non audierit ea quae loquetur propheta ille in nomine meo, ego vindicabo in eum. Denuntiavit scilicet Dominus per ipsum legiferum, quod Filium suum, id est, vivam praesentemque legem missurusoluturus, ut denuo per eum qui esset aeternus, legem sanciret aeternam. item de circumcisione soluenda Esaias ita prophetauit: haec dicit dominus uiris Iuda et qui inhabitant in Hierusalem: renouate inter uos nouitatem et ne seminaueritis in spinis. circumcidite uos deo uestro et circumcidite praepu
Abbreviated transcription (Latin):
AEC. est illa perfecta iusticia quae custodit huma¬
nam: de qua philosophi loquuntur societatem. Hic
diuĩtiarum maximus et uerissimus fructus est: non uti opi¬
bus ad propriam unius uoluptatem: sed multorum salutem
non ad presentem suum fructum: sed ad iusticiam: quae so¬
la non interit. Tenendum est igitur omnino: ut ab officio
misericordiae spes recipiendi absit omnino. Nuius enim ope¬
ris et officii merces a deo expetenda est solo. nam si abho¬
mine expetes: iam non humanitas erit illa: sed beneficii re¬
muneratio. Nec potest uideri bene meruisse: qui quod
fecit non alteri: sed sibi praestat. et tamen eo redit. ut
quod alteri quisq praestiterit: nihil ab eo cõmodi sperãs.
uere sibi praestet : qui mercedem capiet a deo. Item deus p̃¬
cepit. ut siquando caenam parauerimus: eos in conuictum
adhibeamus: qui reuocare non possint: et uicem reddere
ut omnis actus uitae nostrae non careat misericordiae
munere. Nec tamen quisꝗͣ interdictam sibi putet. aut

Expanded text:
aec est illa perfecta justitia, quae custodit humanam, de qua philosophi loquuntur, societatem. Hic divitiarum maximus ac bus ad propriam unius uoluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad iustitiam, quae sola non interit. tenendum est igitur omni modo ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino: huius enim operis et officii merces a deo est expectanda solo. nam si ab homine expectes, iam non humanitas erit illa, sed beneficii faeneratio, nec potest uideri bene meruisse qui quod facit non alteri, sed sibi praestat. et tamen res eodem redit, ut quod alteri quisque praestiterit nihil ab eo commodi sperans, uere sibi praestet, quia mercedem capiet a deo. item deus praecipit ut si quando cenam parauerimus, eos in conuictum adhibeamus qui reuocare non possint et uicem reddere, ut omnis actus uitae nostrae non careat misericordiae munere. nec tamen quisquam interdictum sibi putet aut
Abbreviated transcription (Latin):
sequere abiectis oneribus quae te praemunt. Libera te ipsum
compedibus et catenis: ut expeditus ad deum curras. Ma-¬
gni et excelsi animi est: despicere et calcare mortalia. Sed
si hanc uirtutem non capis: ut diuitias tuas in arcam Dei
conferas: ut fragilibus tibi compares firmiora. Liberabo te me¬
tu. Omnia ista praecepta non soli tibi dantur: sed omni po¬
pulo qui mente coniunctus est: et coheret sicut unus homo.
i solus magnis operibus non sufficis: pro uirili parte opera¬
re iusticiam sic tamen ut quantum diuitiis inter caeteros:
tantum opere praecellas. Neq nunc suaderi tibi putes: ut

Expanded text:
sequere, abjectis oneribus quae te premunt: libera te ipsum sequere, abjectis oneribus quae te premunt: libera te ipsum compedibus et catenis, ut expeditus ad Deum curras. Magni et excelsi animi est despicere et calcare mortalia. Sed si hanc virtutem non capis, ut divitias tuas in aram Dei conferas, ut fragilibus tibi compares firmiora, liberabo te metu. Omnia ista praecepta non tibi soli dantur, sed omni populo, qui mente conjunctus est, et cohaeret sicut homo unus. Si solus magnis operibus non sufficis, pro virili parte operare justitiam, sic tamen, ut quantum divitiis inter caeteros, tantum opere praecellas. Neque nunc suaderi tibi putes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
miliarem meo aut meorum labore quaesitam: ut iam ipsi mi¬
hi aliena misericordia uiuendum sit: Quid tu tam pusillo ani¬
mo paupertatem times: quam etiam uestri philosophi laudãt:
nihilq hac tutius: nihilq tranquillius esse testantur. Hoc
quod times: solicitudinum portus est. An ignoras quot peri¬
culis quot casibus cum his malis opibus subiaceas: Quae tecũ
bene agent: si sine tuo cruore transierint: tu uero praeda o-¬
nustus in cedis: et spolia geris: quae irritent animos etiam
tuorum: Quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi
forsitan eripiet: aut unum latrocinium: aut existens repẽ¬
te proscriptio: aut hostilis aliqua direptio: ouid uerere flu¬
xum ac fragile bonum facere sempiternum: aut thesauros
tuos custodi deo tradere: ubi non furem prȩdonemq time¬
as: non rubiginem: non tyrannum: Qui apud deum diues
est: pauper esse nunquam poterit. Si iusticiam tanti putas:

Expanded text:
miliarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mimiliarem meo aut maiorum labore quaesitam, ut iam ipsi mihi aliena misericordia uiuendum sit?\' quid? tu tam pusillo animo paupertatem times, quam etiam uestri philosophi laudant nihilque hac tutius, nihil tranquillius esse testantur? hoc quod times sollicitudinum portus est. an ignoras quot periculis, quot casibus cum his malis opibus subiaceas? quae tecum bene agent, si sine tuo cruore transierint. tu uero praeda onustus incedis et spolia geris, quae inritent animos etiam tuorum. quid ergo dubitas bene collocare id quod tibi forsan eripiet aut unum latrocinium aut existens repente proscriptio aut hostilis aliqua direptio? quid uerere fluxum et fragile bonum facere sempiternum aut thestuos custodi Deo credere, ubi non furem praedonemque timeas, non rubiginem, non tyrannum? Qui apud Deum dives est, pauper esse nunquam potest. Si justitiam tanti putas,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen facienda est: uel obhoc solum: ꝙ apud homines: bñ
et humane fieri uidetur. animus enim quaeritur: et proposi¬
tum ponderatur. Non enim patiemur figuram et figmen¬
tum dei feris ac uolucribus in praedam iacere. sed reddemꝰ
id terrae: unde ortum est. Et quanuis in homine ignoto ne¬
in quorum locum quia desunt: succedet humanitas. et ubi¬
cunq homo desyderabit: ibi exigi officium nostrum putabi¬
mus. In quo autem magis iusticiae ratio consistit: ꝗͣ in eo
ut quod praestamus nostris per affectum: praestemus alieĩs
per humanitatem: quae est multo certior iustiorq cum iam
non homini praestatur: qui nihil sentit. sed deo cui carissimũ
sacrificium est opus iustum. Dicet aliquis fortasse: si haec om¬
nia fecero nihil habebo. Quid enim: Si magnus hominum nu¬
merus egebit: algebit: capietur: morietur. ut haec facientẽ
uel uno die patrimonio exiu sit necesse. perdamne rem fa¬

Expanded text:
tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene tamen faciendum est uel ob hoc solum, quod aput homines bene et humane fieri uidetur; animus enim quaeritur et propositum ponderatur. non ergo patiemur figuram et figmentum dei feris ac uolucribus in praedam iacere, sed reddemus id terrae, unde ortum est, et quamuis in homine ignoto nein quorum locum, quia desunt, succedet humanitas, et ubicumque homo desiderabitur, ibi exigi officium nostrum putabimus. in quo autem magis iustitiae ratio consistit quam in eo, ut quod praestamus nostris per adfectum, praestemus alienis per humanitatem? quae est multo certior iustiorque, cum iam non homini praestatur, qui nihil sentit, sed deo soli, cui carissimum sacrificium est opus iustum. dicet aliquis fortasse: \'si haec omnia fecero, nihil habebo. quid enim? si magnus hominum numerus egebit algebit capietur morietur, ut haec facientem uel uno die patrimonio exui sit necesse, perdamne rem fa
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerint: tamen quoniam commodi aliquid in his depre¬
henderunt: quasi odore quodam ueritatis retenti propius
aberrarunt. Hoc autem quia nihil uidere in eo commodi
poterant: reliquerunt. Quin etiam non defuerunt qui su¬
peruacaneam facerent sepulturam. nihilq dicerent esse¬
mali lacere inhumatum atq abiectum. quorum impiam sa-¬
pientiam tam omne humanum genus respuit: ꝗͣ diuinae
uoces quae id fieri iubent. Uerum illi non audent dicere
id non esse faciendum: sed si forte non fiat: nihil ẽẽ in¬
commodi. Itaq in ea re non tam praecipientium ꝗͣ conso¬
lantium funguntur officio. ut si forte id sapienti euene¬
rit: ne se obhoc miserum putet. Nos autem non quid sapiẽ¬
ti ferendum sit: dicimus. sed quid facere ipse debeat. itaq
non quaerimus nunc utrum ne tota sepeliendi ratio sit uti-¬
lis nec ne. licet haec etiam si sit inanis ut illi existimant:

Expanded text:
tenuerint; tamen, quoniam commodi aliquid in his depretenuerint; tamen, quoniam commodi aliquid in his deprehenderunt, quasi odore quodam veritatis retenti, propius oberrarunt: hoc autem, quia nihil videre in eo commodi poterant, reliquerunt. Quin etiam non defuerunt, qui supervacaneam facerent sepulturam; nihilque esse dicerent mali, jacere inhumatum atque abjectum: quorum impiam sapientiam, cum omne humanum genus respuit, tum divinae voces, quae id fieri jubent. Verum illi non audent dicere, id non esse faciendum: sed, si forte non fiat, nihil esse incommodi. Itaque in ea re non tam praecipientium, quam consolantium funguntur officio, ut si forte id sapienti evenerit, ne se ob hoc miserum putet. Nos autem non quid sapienti ferendum sit dicimus: sed quid facere ipse debeat. Itaque non quaerimus nunc utrumne tota sepeliendi ratio sit utilis, necne: sed