comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat q̃ sũt dei. quõ placeat deo. ꝙ suꝑedifi¬
cauit m̾cedem accipiet. id uñ cogitauit hoc
qr nulla eũ tͥbuło ab illiꝰ fundam̃ti stabilica¬
liciente amore ñ huit sine urence dolore non
ꝑdit. Ecce qnͣtũ mͥ uidecur inuentus ẽ ignis
qui ulłm eoꝵ dampnet. s unũ dicet. alterũ
dampnificet ambos probet. Nullas quidẽ pe¬
nas nisi purgorias uoluit ẽẽ post mortẽ. qm̃
terris suꝑiora sũt elem̃ta. aqua. aer ignis. ex
aliquo hoꝵ mundetur. ꝑ expiatorias penas.
ꝙ terrenas cogitatõne ꝯtractũ est. Uñ gẽcił
tos aliis sb̾ gurgite uasto. Infestũ eluit᷑ scelꝰ
pccĩs qͣlib magnis paruo scil temꝑe penetͣ¬
tis. pena quisq dampnet᷑ eterna. quasi ulliꝰ
id usqmͣ iusticia legis accendat ut tanta mo¬
ra temporis qͥsq puniatur. qnͣta mora tprĩs
unde punirecur amisit. Nũquid in uinculis
camdiu quisq iudicandus ẽ ẽẽ debere ꝙͣ diu
fecit uñ miu̾t alligari. cũ iustissime annosas

Expanded text:
cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo, quod superaedificauit mercedem accipiet id est, unde cogitauit, hocquia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitaliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, damnificet, ambos probet. Nullas quidem poenas nisi purgatorias voluit esse post mortem, quoniam terris superiora sunt elementa aer, aqua, ignis. Ex aliquo horum mundetur per expiatorias poenas quod terrena cogitatione contractum est. Unde gentilis tos: aliis sub gurgite vasto. Infectum eluitur scelus, peccatis quamlibet magnis parvo scilicet tempore perpetratis poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id usquam justitia attendat ut tanta mora temporis quisque puniatur quanta mora temporis, unde puniretur admisit. Nunquid in vinculis tandiu quisque judicandus est esse debere quandiu fecit unde meruit
Abbreviated transcription (Latin):
paceni felye hr̃e noluit secũ pugnat infelix
Paucissimi autẽ sũt cante felicitatis. ut ab
ipã meũte adolescencia nlła dampnabilia
peccata ꝯmictant. uel in flagiciis. uel in faci¬
norib. uł in nefarie curꝰdam impietatis errore
s magna sp̃c largicate opp̾mant quicquid

Expanded text:
pacem felix habere noluit, secum pugnat infelix. pacem felix habere noluit, secum pugnat infelix. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis ut ab ipsa ineunte adolescentia, nulla damnabilia peccata committant, vel in flagitiis vel in facinoribus vel in nefariae cujusdam impietatis errore, sed magna spiritus largitate opprimant quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
iacet carmiꝰ. ⁊ scd̾a que puericia nũcupat᷑.
subomĩb uiciosis delectatõib iacet. qr lic¬
fariiã ualeat. ⁊ iõ infancia transisse uidea¬
tur. ũdũ in ea p̃cepti ÷ capax infirmitas m̃¬
tis. si sacm̃ta mediacoris acceꝑit. ⁊̃ si hanc in
eis annis uitã finiat cnͣslata scil a potestate
cenebrarũ in regnũ deiñ solũ penis nõ p̃p̃et᷑
eternis. s ne illa post mortem purgatoria tor¬
m̃ca patiat᷑. Sufficit .n. sola spũał regen̾atõ.
ne post mortem obsic ꝙ carnał gn̾acõ tͣxͣ̃¬
‸. cũ morte. Cum autẽ uentũ fu̾it ad ecatem
que p̃ceptũ iam capit. ⁊ subdi iam pot̃ legis
acrit᷑. ne ad dampnabilia pcc̃a ꝑducãt ꝙ si
quidẽ nõ dura uictoriarũ ꝯsuetudĩe robora¬
ta sunt. facilius uincunt᷑ ⁊ cedũt Si autem
uinc̾e acq ĩmꝑare ꝯsueuerũt laboriosa diffi¬
cultate uincuntur. Hoc autẽ bellũ nũqͣm ul¬
lum ess si natura humana per lib̾ũ arbitͥũ

Expanded text:
iacet, verum secunda, que puericia nuncupatur, sub omnibus viciosis delectacionibus iacet, quifari iam ualeat et ideo infantiam transisse uideatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis uitam finiat, translata scilicet a potestate tenebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur aeternis, sed ne ulla menta patiatur. Sufficit enim sola spiritualis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio traxit cum morte. Cum autem ventum fuerit ad aetatem quae jam praeceptum capit, et sacriter ne ad damnabilia peccata perducat, et si quidem nondum victoriarum consuetudine roborata sunt, facilius vincuntur et cedunt. Si autem vincere atque imperare consueverunt, laboriosa difficultate vincuntur. Hoc autem bellum nunquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
test ergo ⁊ iste in fundam̃to habere xp̃m. Si
qͣmuis suꝑedificet lignũ fenũ. stipulam. xͤ
est fundamentũ. ꝓpt̃ i saluus erit ꝑ ignem.
Delicias quippe huiꝰ m̃di. moresq cerrenos pp̃
ꝯiugalem quid̃ copłam ñ dampnabiles tri¬
bułonis ignis exurit. Qamat patrẽ aũ ma¬
trẽ aũ filiũ. aũ filiã suꝑ me ait doꝰ nõ ÷ me
dignus. Uor̃ qui bas ncatudĩes sic amat car¬

Expanded text:
test ergo et iste in fundamento habere Christum. Si quamvis superaedificet ligna, fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc salvus erit per ignem; delicias quippe hujus mundi amoresque terrenos propter conjugalem quidem copulam non damnabiles, tribulationis ignis exurit. Qui amat patrem aut matrem aut filium aut filiam super me, ait Dominus, non est me dignus . Verum qui has n
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ ignẽ scil ⁊ u̾mem uolũ quidã ad aĩe pe¬
nas ñ ad corꝑis ꝑtin̾e. Qͥa scͥptũ ẽ. Sicut tinea
uestim̃tũ ⁊ ũmis lignũ sic meror excruciat
coruiri. Qͥuõ penas ⁊ aĩe ⁊ corꝑis ĩ illo supplicio
futuras ñ dubitant igne uri corpus aĩam at̃
rodi quodã mͦ u̾me meroris affirmant. Qd̃ ⁊ si

Expanded text:
idam ad animae poenas non ad corporis pertinere quia scriptum est: Sicut tinea vestimentum et vermis lignum, sic moeror excruciat cor viri . Qui vero poenas et animae et corporis in illo supplicio futuras non dubitant, igne uri corpus; animam autem rodi quodammodo verme moeroris affirmant. Quod etsi
Abbreviated transcription (Latin):
teneat᷑ : ꝙ& .n. per ignẽ spm̃ teneri dicimus
ut in corm̃co ignis sit uidendo atq sentiendo
Ignem namq eo ip̃o pacitur quo uidet. ⁊ qͥa
c̃ cremari se aspicit cremat᷑. Sic q fit ut res
corporea incorpoream exurat dũ ex igne ui¬
sibili ardor ⁊ dolor ĩuisibił trahit᷑. ut ꝑ ignem
corporeũ mens incorporea. ⁊̃ corporea flãma cͣ¬
cietur. ꝙ pꝰ pauca. Dũ gͦ pecratorẽ diuitem d¬
dãpnatũ ueritas in ignem ꝑhib qͥsnã sapi¬

Expanded text:
teneatur? Etenim per ignem spiritum teneri dicimus, ut in tormento ignis sit videndo atque sentiendo. Ignem namque eo ipso patitur quo videt, et quia concremari se aspicit concrematur. Sicque fit ut res corporea incorpoream exurat, dum ex igne visibili ardor ac dolor invisibilis trahitur, ut per ignem corporeum mens incorporea etiam corporea flamma crucietur. Et post pauca: Dum ergo peccatorem divitem damnatum veritas in ignem perhibet, quisnam sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ignis cũ sit corporał ⁊ ĩmissos reprobos coͣrłr
exurat nec studio hũano succendit᷑. nec lig¬
nis nut̾cur s creacus semel durat in extingui¬
bił ⁊ succensione ñ indiget ⁊ ardore ñ caret¬

Expanded text:
ignis cum sit corporeus, et in se missos reprobos corporaliter ignis cum sit corporeus, et in se missos reprobos corporaliter exurat, nec studio humano succenditur, nec lignis nutritur: sed creatus semel durat inextinguibilis, et succensione non indiget, et ardore non caret
Abbreviated transcription (Latin):
lla ultrie flãma uicioꝵ crematõnẽ nc¬
hab. ⁊ lim̃ non ht̃. Illic ignis ad ꝯsolatõnẽ ñ
lucet. ⁊ tñ uͥ mag̃ torq̃ati ad aliquid lucet
Nam seqͣces qͦ suos secũ in torm̃to repbi illus
deliq̃rũt quatinꝰ quoꝵ uitã carnalit̾ cõcta
p̃cepta conditoris amau̾ant ipõꝵ qͦ incuituᷤ
eos in augm̃to sue dampnatois affligat. Sic̃
elcĩs ignnis ardere nouit ad solaciũ. ⁊ tñ arde̾
ad suppliciũ nescit it a e diu̾so gehẽne flãma
reꝓbis ⁊ neqͣqͣm lucet ad consosonis graciam.
⁊ tñ lucet ad penã. ut dampnatoꝵ ocłisigniꝰ
supplicii ⁊ nulla claritate candeat ⁊ ad dolo¬
ris cumulũ dilci quałr crucient᷑ ostendant.
t̃pocentis iustĩa futuroꝵ p̃scia.
sinĩ ⁊̃ sine lignis ñ qm finiret. Ignis namq
corporeus ut ẽẽ ignis ualeat corporeis in di
ligna procłdubio nutrit᷑. nec ualet nͥ suitẽ¬
sus eẽ. ⁊ nͥ refotꝰ subsistẽ. At contͣ gebenne

Expanded text:
lla ultrix flamma vitiorum cremationem habet, et lumen non habet. Illic ignis et ad consolationem non lucet, et tamen ut magis torqueat ad aliquid lucet. Nam sequaces quoque suos secum in tormento reprobi  vitam carnaliter contra praecepta Conditoris amaverant, ipsorum quoque intuitus eos in augmento suae damnationis affligat. Sicut electis ignis ardere novit ad solatium, et tamen ardere ad supplicium nescit, ita e diverso gehennae flamma reprobis, et nequaquam lucet ad consolationis gratiam, et tamen lucet ad poenam, ut damnatorum oculis ignis supplicii et nulla claritate candeat, et ad doloris cumulum delictis qualiter crucientur ostendat. Omnipotentis justitia futurorum prescia tiam sine lignis nunquam finiret. Ignis namque corporeus, ut esse ignis valeat, corporeis indigeligna, procul dubio nutritur, nec valet nisi succensus esse, et nisi refotus subsistere. At contra gehennae
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾t adductus. ꝑ ignẽ erit saluus. Quia et
edificatõ ista dampnosa. qr ñ habebit quod
suꝑ edificauit. ⁊ eoꝵ amissione cruciabicur
quib fruendo utiq letabat᷑ uide in apłis
uerb̾ hoĩem edificantem supͣ fundamentũ
ẽ inqͥt cogitat q̃ sunt dei. quõ placeat deo.
Uide aliũ edificantem lignũ. fenũ stipulam.
Qui autẽ matͥmonio iunctus ẽ inqͥt cogitat
que sunt m̃di quõ placeat uxori. Uasa figłi¬

Expanded text:
 adductus, per ignem erit saluus, quia et aedificatio ista damnosa, quia non habebit quod superaedificavit, et eorum amissione cruciabitur quibus fruendo utique laetabatur. Vide in Apostoli verbis hominem aedificantem super fundamentum, est, inquit, cogitat quae sunt dei, quomodo placeat deo. uide alium aedificantem ligna, faenum, stipulam: qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. uni
Abbreviated transcription (Latin):
ad gr̃am ꝯfugiũc adiuuantẽ. qua fiant
⁊ amarius penitendo ⁊ uehem̃tius pugnãdo
prius deo subdici. acq ita carni p̾ͥpoĩca mence
uictores. Quisquis ergo cupit penas euad̾e sẽ¬
ꝑicernas. non solũ baptizetur s ⁊̃ iustificetur
in xp̃o. ac si uere transoat a dỹabolo ad xp̃m.
Nichil medificio p̃ponitur fundam̃to. Inueni¬
emus ergo qui possit saluari ꝑ ignẽ si prius
inuen̾mus quid sic am̾are in fundamento
xp̃m. Siquis itaq xp̃ĩanus diligit m̾etricẽ
eiq adherens unũ corpus efficitur. iam funda

Expanded text:
ad gratiam confugiunt adjuvantem, qua fiant et amarius poenitendo et vehementius pugnando prius Deo subditi, atque ita carni praeposita mente victores. Quisquis ergo cupit poenas evadere sempiternas, non solum baptizetur, verum et justificetur in Christo; ac sic vere transeat a diabolo ad Christum. Nihil in aedificio praeponitur fundamento. Inveniemus ergo qui possit salvari per ignem, si prius invenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Si quis itaque Christianus diligit meretricem, eique adhaerens unum corpus efficitur, jam funda
Abbreviated transcription (Latin):
imitam᷑: Quis .n. fideliũ habere dubiũ possic.
in ip̃a ĩmolatõis hora ad sacerdotis uocem ce¬
iungi. unũ quid̾ ee uilibilib atq imusi il
uerũt non ulłi de aĩab carne solutis
utiũ cognitõnem eoꝵ habrant q̃ ĩ hͣc
uita geruntur maxĩe ioꝵ qui iam in
gaudio dni sui. ⁊in abscondito faciei eius.
lum̃is illustratõne letantur. Adiciũt qͦq
illud de aĩab scõꝵ ꝙ młti in questionead¬

Expanded text:
tur. Quis enim fidelium habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem coeiungi, unum quid ex visibilibus atque invisibilibus Quaerunt nonnulli de animabus carne solutis, utrum cognitionem habeant eorum quae in hac vita geruntur, maxime illorum qui jam in gaudio Domini sui et in abscondito faciei ejus, veri luminis illustratione laetantur. Adjiciunt quoque illud de animab
Abbreviated transcription (Latin):
ei ultra nõ dominabit᷑. tam̃ in se ip̃o ĩmorta¬
lit̃ acq incorruptibilit̃ uiuens ꝓ nob̾ iterũ
in ħ inyst̾io sacre oblacõis ĩ molatur. Eius
quippe ibi corpus sumitur eiꝰ caro in ppłi sa¬
lute partitur eius sanguis ñ iam in manus
infidelium. s in ora fideliũ fundit᷑ Hĩc ergo
pensemꝰ quale sit pro nob̾ ħ sacrificiũ. ꝙ pro a

Expanded text:
in se ipso inmortaliter atque incorruptibiliter vivens, pro nobis iterum in hoc mysterio sacrae oblationis immolatur. Eius quippe ibi corpus sumitur, eius caro in populi salutem partitur, eius sanguis non in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Hinc ergo pensemus, quale sit pro nobis sacrificium, quod pro a
Abbreviated transcription (Latin):
senectutem nͨ leuissimam qͥd̾ febͥcłam sensi̾nt.
qnͣtancũq dixx̾int uitam ⁊ ipi nouimꝰ et
audiuimꝰ. qmqͣm uita ip̃a mortaliũ coca
pena sit. Non enĩparua eit pena ip̃a ĩsipien¬
cia. uł ĩmꝑicia q̃ us ad̾o fugienda m̾ito iu¬
dicatur ut per plenas dolorib penas piũi co¬
gantur q̃q artificia uł litt̾as disce̾. ipm̃q
discẽ ad ꝙ penis adiguntur tam penale est
eis ut ñqm̃ ip̃as penas ꝑ quas compellũt ᷑ disc̾e
małit ferre ꝙͣ disc̾e. Quis aut̃ non exħorreat.¬
⁊ mori eligat. si ꝓponatur ei aũ mors ꝑ penã.
orditur. hanc lucem quid maloꝵ ing̃ssa sic
nesciens ꝓpħ̃at quodam modo. Solũ qñ natꝰ
ẽ ferũt risisse zoroastrem. Nec enĩ ei boni aͥd
monstruosus risus ille portendit. Nã magicar
rege assyrioꝵ bello suꝑatus occubũ uer̃ tata

Expanded text:
senectutem ne leuissimam quidem febriculam senserint quietamque duxerint uitam, et ipsi nouimus et audiuimus; quamquam uita ipsa mortalipoena sit. Non enim parva est poena ipsa insipientia vel imperitia, quae usque adeo fugienda merito judicatur, ut per plenas doloribus poenas pueri cogantur quaeque artificia vel litteras discere, ipsumque discere ad quod poenis adiguntur tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre quam discere. Quis autem non exhorreat et mori eligat si proponatur ei aut mors per poenaorditur, hanc lucem, quid malorum ingressa sit nesciens prophetizat quodammodo. Solum quando natus est ferunt risisse Zoroastrem. Nec tamen boni aliquid ei monstruosus risus ille portendit. Nam magicarurege Assyriorum bello superatus occubuit. Verum tanta
Abbreviated transcription (Latin):
rec aũt oĩa diuinũ illud est. ad qd̃ ducit̾
diuina scriptura. siue in allegoria. siue ĩ
tropologia. Quor alt̾m qd̾ in allegoriaẽ
rectam fidẽ. Alt̾m qd̾ intio pologiaẽ: in¬
fort bonam opationẽ. in quib ꝯstat ogͥ¬

Expanded text:
haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive in tropologia: quorum alterum quod in allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cogn
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis non solũ in matia suar s c̃ere
s moto tractandi b cilitat ⁊ pro fũditate p¬
cellat. cum incct̾is quidem scrpturts. sole
uaces significart inueniant. In bac aũt
caniaria espognitio ñ. Congnitio aut uo¬
cũ in diob ꝯssteratur. in pronũtiatione
acatione ꝑtinet dialetica. Adpromũcta¬
ne. Natura in int̾iori qualitate for rerant
eticai n proporticẽ ad ꝙͣ ꝑtin musica. a¬
ĩmotu ad ꝙ̃ ptim astronomihad int̾iorẽ
Iliuine scĩc fanulantur. et inferior
Capia recte ordinatas ad suꝑiorẽ ꝯducit.
Sub eo igitur sensu qui est in significa¬
tione uetum ad res: ꝯtinetur istoria: cu
ieiulantur tres sc̃ie sicut dcm̃ est .i. Eͣ
matica. dialetica. recthorica. Sub eo añt
sensu qui est in significatioe reꝵ ad facta
mistica ꝯtinctur allegori.a. et sub co sen¬
si. qui est insignificatioẽ itrũ ad faciem¬
da mistica. ꝯtinetur tropologia. Et hus
auob famulantur anthinctica. musica.
geometria. astronomia. et phisica. Sup

Expanded text:
scripturis non solum in materia sua, sed etiam in modo tractandi, subtilitate et profunditate praecellat; cum in caeteris quidem scripturis solae voces significare inveniantur; in hac autem cessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione ificationepositione; natura, in interiori qualitate. Omnis auteetica; vel in proportione, ad quam pertinet musica; vin motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmetica, musica, geometria, astronomia et physica. Super
Abbreviated transcription (Latin):
i. genesis. exodus. lcuiticus. lib̾ iiuͣ. de utero¬
nomium. Senesis aũt agnãtione d̾r. Exo¬
iecra ⁊ uaiodaber. abdabarim. In ordinc ꝓph¬
etarũ .uiii. sũt uolumina. Primus liber
nun. scd̃s lib̾ iudicũ. qui d̾r sophthim. g̾¬
tius samuel. qui est primus et scd̾s regũ.
pheremias. Septimus. ezechiel. Octanus

Expanded text:
 Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exogetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Nun; secundus liber Judicum, qui dicitur Sopthim;  Samuelis, qui est primus et secundus Regum; Jeremias; septimus Ezechiel; octavus
Abbreviated transcription (Latin):
ordine agyogriphoꝵ .ix. uolumina ꝯtinẽ¬
tur. Primũ: iob. Scd̾mt lib̾ psalmoꝵ. Ger¬
tiũ proũbia salomonis. que grece ꝑabole.
hebraice masloth dnͣr. Quartũ. eccłiastes.
sonat u̾ba dicrũ. hebruce dabreiamin dr.
Octauũ hesdras. Nonũ. hester. Qui oẽs.i.¬
etiã alphabetũ ꝯtinet hebraicũ. ut totidẽ
libris erudiatur uita iustoꝵ ad salutem.
Quot littens lĩgua discentiũ instriutur
testam̃to alii quidam libri qui leguntur
quidẽ s incorpore textus. uel in canone a¬
uctoritatis non scribuntur. Ut est liber
uum testm̃ ꝯtinet. euangelia. apłos. pa¬
tres. Euangelia iiiͦiͬ. sũt. Mathei. marchi.

Expanded text:
umina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, sonat verba dierum, Hebraice , dabreniamin, dicitur; octavum Esdras; nonum Esther. Qui oetiam alphabetum continet Hebraicum, ut totidem libris erudiatur vita justorum ad salutem, quot litteris lingua discentium ad eloquentri Testamento alii quidam libri qui leguntur quidem, sed in corpore textus vel in canone auctoritatis non scribuntur. Ut est liber vum Testamentum continet Evangelia, apostolos, Patres. Evangelia quatuor sunt: Matthaei, Marci,
Abbreviated transcription (Latin):
qi pp̾sominẽ factus est. De inde ꝯmemoras
palit homofactus innia iustitie. isci¬
pne dnspositus est. postea qualit homola¬
suo est. Nouissunc quemadmoduestirpo¬
tus. Pmnũ cigo describit matenam meo
fattus cr. et dispositus. de inde misenam

Expanded text:
hominem factus est; deinde commemorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae dispositus est; postea, qualiter homo lapsus est; novissime quemadmodum est reparatus. Primum ergo describit materiam in eo quod factus est et dispositus; deinde miseriam
Abbreviated transcription (Latin):
b ifecta sũt. Ista u̾o non nisisex etatibuso
pigi possũt ⁊ amen sex otra scr e du̾rso poriũ¬
eiquo idẽ reparator qui creator demostretͤ
esturationis.
amins aũt principalis mat̾ia dune
Scpture sunt opera restaurationis. tñ
t operentus ad tractanda ea accedab eͥ¬
Inum in ipo capite narrationis fagbre
onemnarat openĩoditionis Nonerim
ouenientros entero posset qualit iomo itrat¬
aucnii prins temostrarer qualit sit lapso
nisi pausqualit ateo insticutus fuent eẽ¬
płic aret. ad ostendendam. aũt primam ũ¬
Rttuionem hominis: oportuit.⁊ utis to¬
cusmdiodinio ac citatio pandererur t¬

Expanded text:
ta sunt; haec vero non nisi aetatibus sex compleri possunt. Tamen sex contra sex e diverso ponuntur, ut idem reparator qui creator demonstreturestaurationis. Quamvis autem principalis materia divinae Scripturae sint opera restaurationis; tamen, ut competentius ad ea tractanda accedat, primum in ipso capite narrationis suae bronem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo rqualiter sit lapsus; nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur
Abbreviated transcription (Latin):
teriorem. ⁊ imposuit ei suꝑhum̾ale. ⁊ cuxit.
eum scd̾m facturã suꝑhum̃̾ał. ⁊ imposuit
suꝑ eum logyon. id rõnale. in quoerat ma¬
nitestatõ ⁊ iu̾tas. ⁊ mitram imposuit super
caput eius. ⁊̃ suꝑ mitram in fronte ip̃ĩus
laminam auream. in qua sculptũ erat nom̃
dei. Septẽ si p̃dc̃a enum̾es instrim̃ta poncifi¬
calis ornatus inuenies. idẽ cunicam bissinã.
zonam. tunicam interiorem suꝑhumerale.
rõnale. mitram.⁊ laminam auream. quib
si feminalia linea q̃ritu sacro circa renes
pontificis stringebant᷑ adiec̾is : uiii. sunt
calaris. applłatur quia acollo usq ad
linũ candorẽ quem ex natura nõ habuit.
ꝑstudiũ ⁊ industriam młtis tonsionibus

Expanded text:
 imposuit ei superhumerale, et cinxit eum secundum facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes pontificis stringebantur, adjeceris, octo sunt talaris appellatur; quia a collo usque ad linum candorem quem ex natura non habuit, per studium et industriam multis tunsionibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ministros qm idcirco singu¬
laris eis in sacro ministerio
hĩtus accribuit᷑. ut per id qd̾
foris apparet quales intus esse
debeant ostendat᷑. Sacrarum
aut̃ uestium ritus partim a
ueteri testamento assumptus est partim a
patͥb nouis adiectus. Legimꝰ qd̾ moyses aa¬
ron frẽm suũ cum filiis eius ad hostium ta¬
bernaculi testimonii scificandum applicuit
⁊ lotum aqͣue tunica bissina uestiuit. Deĩ

Expanded text:
 ministros, quoniam idcirco singularis eis in sacro ministerio habitus attribuitur, ut per id quod foris apparet, quales intus esse debeant, ostendatur. Sacrarium autem vestium ritus: partim a Veteri Testamento assumptus est, partim a Patribus novis adjectus. Legimus quod Moyses Aaron fratrem suum cum filiis suis ad ostium tabernaculi testimonii sanctificandum applicuit, et lotum aqua, t
Abbreviated transcription (Latin):
crati trahimus. qͥd regn̾ati amittim
uando igitur card mortalis ꝑcoitũ
ad generandam prolem seminat᷑
inꝯcupiscentia ad nascituram prolem ĩ
care ꝑconcupiscentiam transit pena
⁊tulpa. Quando uero ꝑsacramentum re¬
demptionis regenerantur qui generati
sũt inpena ⁊ culpa. emundandis ꝑ spm̃
regenerationis in ipõ originali uitio tol¬
litur non pena set culpa. Culpa quippe id¬
cuto tollitur: ut iustificentur. Ponau̾o
id cudo remanet. ut exeideantur:¬

Expanded text:
nerati trahimus et quid regenerati amittimus. Quando igitur caro mortalis per coitum ad generandam prolem seminatur in concupiscentia, ad nascituram prolem in carne per concupiscentiam transit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non poena, sed culpa. Culpa quippe idcirco tollitur ut justificentur, poena vera idcirco remanet ut exerceantur
Abbreviated transcription (Latin):
na. Ergo abdita sũt receptacła aĩarũ. ñ potest
hoĩ diffiniri. ꝙ nõ pot̃ ab hoĩe sciri. Itẽ qͣlis
inclłigendꝰ sit ignis ille gebẽne. ꝙ ꝙ̃ admod̾
igne coͣrli incorporei sp̃c siue aĩe corporibus
solute cruciari possũt nõ solũ fidei xpĩane s
sacri eloquii auctoritas ꝯmendat. Qd̾¬

Expanded text:
receptacula animarum, nec potest ab homine definiri quod non potest ab homine sciri. Item qualis sit intelligendus ignis ille gehennae, et quemadmodum igne corporali incorporei spiritus sive animae corporibus solutae cruciari possint, non solum fidei christianae, sed sacri eloquii auctoritas non enodat. Q
Abbreviated transcription (Latin):
hibetur qr nũc a corporib solute in sola spi¬
ricuali natura illic in dorm̃tis decinentur.
Idcirco ꝙ de ipũ in scͥptura sc̃a scd̾m nat᷑am
rerũ corporalium commemoratur. m̃to
ñ coͣrlic̾ s spĩtalit̾ inclłigend̾ credicur Nã si
id ꝙipẽ sũt non corpus. s sp̃c ÷ ꝙ in ipis ẽ nõ¬

Expanded text:
hibetur, quia nunc a corporibus solutae, in sola spirituali natura illic in tormentis detinentur et idcirco quod de ipsis in Scriptura sacra secundum naturam rerum corporalium commemoratur, merito non corporaliter sed spiritaliter intelligendum creditur. Nam si id quod ipsae sunt, non corpus sed sp
Abbreviated transcription (Latin):
estimatur. S ⁊ illud quo ꝙ dr̃. qr si fletus
⁊ stridores dentiũ spũałr accipimꝰ. flãmas qͦ
corm̃coꝵ in ipĩs nõ corꝑales s spũales cred̾e
debemꝰ. sic sane intlłigi pot̃ si cruciatꝰ aĩarũ
qui ex flãmis corporalib gen̾ari creduntus.
ñ corporalit̾ idẽmediantib corꝑib in ipsis¬
fieri incelligantur. Multa sũt alia que uel
ambigue dc̃a sunt. uł ambigue dici possũt
S aliud rerũ ueritas. aliud uerboꝵ uarieta.¬

Expanded text:
si fletus et stridores dentium spiritualiter accipimus, flammas quoque tormentorum in ipsis non corporales, sed spirituales credere debemus, sic sane intelligi potest, si cruciatus animarum, qui ex flammis corporalibus generari creduntur, non corporaliter, id est mediantibus corfieri intelligantur. Multa sunt alia quae vel ambigue dicta sunt, vel ambigue dici possunt. Sed aliud est rerum veritas, aliud verborum varieta
Abbreviated transcription (Latin):
unũ aliquid diffiniri pot̃ Tam̃ qͥ dixerit
pp̃ea carnus ĩpii uindc̃am in u̾me futurã
esse ⁊ in igne qr ĩpius ꝑro eo ꝙ ⁊̃ in carne¬
mnale uixit. ⁊ in carne cruciabitur ꝑ ignẽ.
nem ñ extinguend̾ in carne. S quomͦ illa
frigora nunũ. ⁊ calores igniũ int̾precabim᷑
ad q̃ crucie̾ndi ĩpii alternatĩ transire di¬
cunt᷑ An forte hoc de illa cm̃ pena ĩclłi¬
gend̾ est q̃ nĩc in spũ ante ulcum udicii
diem crucrait᷑. uc uidel ꝑ uarietatẽ tor¬
m̃coꝵ ad illã mmiã ⁊ sũmã penã trãseãt
ĩ qua sicut int̾mĩabilic̾. ita ⁊̃ inuariabłt¬

Expanded text:
unum aliquid diffiniri potest. Tamen quod dixerit propterea carnis impii vindictam in verme futuram esse et igne, quia impius pro eo male vixit, et in carne cruciabitur per ignemnem non exstinguendum in carne. Sed quomodo illa frigora nivium et calores ignium interpretabimur, ad quae cruciandi impii alternatim transire dicuntur? An forte hoc de illa tantum poena intelligendum est, quia nunc in spiritu ante ultimi judicii diem cruciantur, ut videlicet per varietatem tormentorum ad illam unam et summam poenam transeant; in qua sicut int
Abbreviated transcription (Latin):
sub epõꝵ noĩe taxari. Unde ⁊ ad timotheũ
de ordinatõne epĩ ⁊ diaconi scribit. de pre¬
sbiteris tacens. quos sub noĩe epõꝵ intelli¬
gendos reliquit. Quapp̃ tales eciam in ecc̃a
cuti testantur. pbr̃i cũ ordinant᷑ epõ eos be¬
nedicente. ⁊manus suꝑ capita eoꝵtenente
omes pb̃ri qui p̃sentes sũt manus iuxͣ mañ
eos qui ordinantur inuocant Unguntur
pbr̃is manus sicut ep̃is. ut cognoscant se
ħ sacram̃to gr̃ãm consecrandi acciꝑe. ⁊ oꝑa

Expanded text:
scoporum nomine taxari. Unde et ad Timotheum de ordinatione episcopi et diaconi scribit de presbyteris tacens, quos sub nomine episcoporum intelligendos reliquit. Quapropter tales etiam in Ecclesia cuti testantur. Presbyteri cum ordinantur; episcopo eos benedicente, et manus super capita eorum tenente, omnes presbyteri qui praesentes sunt manus juxta manum eos qui ordinantur invocant. Unguntur presbyteris manus sicut episcopis, ut cognoscant se hoc sacramento gratiam consecrandi accipere, et o
Abbreviated transcription (Latin):
in orbeterrarũ prefert᷑ ecrłiis. acq¬
¶ suꝑ se metropolitanũ hr̃e non pot᷑. Cardi¬
nales epĩ ꝓcusdubio metropolitani uice fũ¬
guntur. qui uidel elc̃m antistitem ad a¬
postolici culminis apicem ꝓuehunt. fr̃a
autẽ electõne si forte casus uł uiolencia
obstit̾it aliqua ut is qui electus est in a¬
postolica sede iix̃ consuetudinẽ int̾mar
non ualeat. electus tñ quẽadm statutũ
est sicut paꝑa auctoritatẽ obtinere deb
regendi scãm romanam eccłam. ⁊ dispo

Expanded text:
in orbe terrarum praefertur Ecclesiis, atque supra se metropolitanum habere non potest: cardinales episcopi procul dubio metropolitani vice funguntur, qui videlicet electum antistitem ad apostolici culminis apicem provehunt. Facta autem electione si forte casus vel violentia aliqua obstiterit, ut is qui electus est in apostolica sede juxta consuetudinem inthronizari non valeat; electus tamen quemadmodum statutum est, sicut papa, auctoritatem obtinere debet regendi sanctam Romanam Ecclesiam et dis
Abbreviated transcription (Latin):
ministeria. sub ep̃õ quasi in ꝑtem cure
aduocatus. in cãis ercłasticis examinã
ste. lectores. atq psalmiste. idest
fantores. Signũ quoq dand ꝓ officio
cłicoꝵ pro uite honestate. ⁊ officium
cantandi ⁊ ꝑagendi sollicite lectões.
soria. quis cłicorum dic̾e deleat. Ordo
quo ⁊ modus psallendi in choro. ꝑxo
sollempnitate ⁊ temꝑe. ordinatõ qͦq
pro luminarib deportandis. Siquidẽ
eciam necessariũ est ꝓ reꝑatõne basi¬
licarum que sunt in urbe ip̃e deñtiat
ꝑrochianis per hostiarios dirigit. cl̾ico
quos delinquere cognoscit ip̃e distͥng̾
quos uero emendare non ualet eorum
excessum ad cognitionem epĩ defert.
Basilicarios iste constituit.⁊ mnatͥculas
ip̃ẽ disponit. Quando autẽ pͥmicerius
absens est. ea que predc̃a sunt iste exqͥr̾
qui ei haut longe est ꝓximus aut erudi¬
tione hiis explendis certus. De thesan
hostiarii basilicarũ ordinatõ. incẽsi
s̃paratõ. cura crismatis conficiendi. cura

Expanded text:
ministeria sub episcopo quasi in partem curae advocatus, in causis ecclesiasticis examinandstae, lectores atque psalmistae, id est cantores. Signum quoque dandum pro officio clericorum, pro vitae honestate, et officium cantandi peragendi sollicite: lectionessoria: quis clericorum dicere debeat. Ordo quoque et modus psallendi in choro pro solemnitate et tempore. Ordinatio quoque pro luminaribus deportandis, si quid etiam necessarium est pro reparatione basilicarum, quae quales sunt in urbe, ipse denuntiat sjejuniorum parochianis per ostiarios dirigit. Clericos quos delinquere cognoscit, ipse distringit; quos vero emendare non valet, eorum excessum ad agnitionem episcopi defert. Basilicarios ipse constituit, et matriculas ipse disponit. Quando autem primicerius absens est, ea quae praedicta sunt ille exquirit, qui ei aut lege est proximus, aut eruditione his explendis certus. CAP. XIX. ostiarii, basilicarum ordinatio, incensi praeparatio, cura chrismatis conficiendi, cura
Abbreviated transcription (Latin):
quarci mensis ⁊ septimi ⁊ decimi. ⁊ incii
quabragesimal.ac mediane quadrage¬
sime die sabbĩ cirra uesꝑam ieuno cele¬
brato. Quando uõ ep̃c ordinatões facẽ
disponit. omẽs qui ad sacrũ ministeriũ
acced̾e uolunt fr̃a .iiii. ante ipãm ordĩa¬
tionem euocandi sunt ad scinitatẽ una
cũ pb̃ris qui eos presencare debent. Tunc
ergo ep̃c elat̾e suo elige̾ deb sacerdotes.
⁊ alios prudentes uiros. gnaros legis
diuine. ⁊ exercitatos in eccłasticis scĩoni¬
bus. qui ordinandoꝵ ⁊ uitam ⁊ scĩam.
sine fauoris gr̃a. aut mim̃s cupiditate.
scdm u̾itatem diligent̾ inuestigent. ĩt
sic per tres dies continuos diligent̾ exa¬
minati. sabbo candem qui ꝓbate uite ĩ¬
uenti fu̾int: epõ consecrandi presentent᷑.
Benedictõnes uo pontificũ dieb tm̃ dñictͦ¬

Expanded text:
s et septimi, et decimi, et initii quadragesimalis ac medianae quadragesimae die Sabbati circa vesperam jejunio celebrato. Quando vero episcopus ordinationes facere disponit, omnes qui ad sacrum ordinem accedere volunt, feria quarta ante ipsam ordinationem evocandi sunt ad civitatem, una cum presbyteris qui eos praesentare debent. Tunc ergo episcopus e latere suo eligere debet sacerdotes, et alios prudentes viros, gnaros legis divinae, et exercitatos in ecclesiasticis sanctionibus, qui ordinandorum et vitam et scientiam sine favoris gratia, aut muneris cupiditate, secundum veritatem diligenter investigent, ut sic per tres continuos dies diligenter examinati, Sabbato tandem qui probati fuerint episcopo consecrandi praesententur; benedictiones vero pontificu
Abbreviated transcription (Latin):
ii sunt ordines ⁊ mĩsteria cłicorũ.
que tũ auctoritate pontificali in ar¬
ad quẽ ista ꝑtinent ministeria. to.¬
Sollicitudo parrochiarũ. ⁊ ordinatõ. Et
iurgia ad euis ꝑtinent curam. Pro repãdis
uyocesianis basilicis ip̃e sugg̾it sacerdoti. ip̃e
inqͥrit parrochias cũ iussione epĩ. ⁊ orna¬
menta uel rer̃basilicarsi. uł prochiar̃.

Expanded text:
i sunt ordines et ministeria clericorum. Quae tamen in auctoritatem pontificalem, in arad quem ista pertinent ministeria. Sollicitudo parochiarum et ordinatio, et jurgia ad ejus pertinent curam. Pro reparandis dioecesanis basilicis ipse suggerit sacerdoti, ipse inquirit parochias cum jussione episcopi, et ornamenta vel res basilicarum,
Abbreviated transcription (Latin):
caput.⁊ suꝑuerticem eius. ⁊ uno suꝑ eum
fundente benedictõnem. reliqui omẽs qui
assunt manib sius caput eius cangunt.
ungitur autem sacia unctõne caput eius
qr om̃is sanctificatõ constat in spũ scõ. cusꝰ
uirtus inuisibił in ipã crismatis unctione¬
sci. ⁊ significatur ⁊ confertur. Ordinando
autẽ pontifex manũ imponit. eeuangłicã
u̾o̾ lectõnem diaconus legit. confirmatõis
autem eꝑã notarius sdribit. Dem̃ ⁊ ordia¬
tor ⁊ ordinatus in ip̃a ordinatõne missã
fin̾t omẽs eiusdem ꝓuincie epĩ ad se¬
dem metropolitanam comenire debent.
ut ab om̃ib ipẽ ordinetur. Oportet enim
ut ille qui illis om̃ib preesse debet ab õĩb
illis eligatur. et ordinetur. alioqͥn cassaui¬
dicatur consecratio. Statutũ est autẽ ut
archiep̃c̃ intra tres menses consecrationiꝰ
sue ad fidem suam exponendam. ⁊ pallium
suscipiend̾ ad apłicam sedem mittat quod

Expanded text:
caput, et super verticem ejus, et uno super eum caput, et super verticem ejus, et uno super eum fundente benedictionem, reliqui omnes episcopi qui adsunt manibus suis caput ejus tangunt. Ungitur autem sacra unctione caput ejus, quia omnis sanctificatio constat in Spiritu sancto, cujus virtus invisibilis in ipsa chrismatis sancti unctione, et significatur, et confertur. Ordinando autem pontifex manum imponit. Evangelicam vero lectionem diaconus legit; confirmationis autem epistolam notarius scribit. Denique et ordinator et ordinatus in ipsa ordinatione uterquefuerit, omnes ejusdem provinciae episcopi ad sedem metropolitanam convenire debent, ut ab omnibus ipse ordinetur. Oportet enim ut ipse qui illis omnibus praeesse debet, ab omnibus illis eligatur et ordinetur, alioquin cassa judicatur consecratio. Statutum est autem ut archiepiscopus intra tres menses consecrationis suae ad fidem suam exponendam et pallium suscipiendum ad apostolicam sedem mittat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cotidie in altari passio xp̃i celebratur. ⁊ reuꝰ
quisq a pcc̃is conu̾sus deo reconciliat᷑.b
excellunt ordinis dignitate sic excellant
uite scĩtate. ut plebs eis cõmissa. atq eoꝵ
disciplinis edocta gratanter eis obediat.
& eoꝵ imitatione de die in diem ꝓficiat᷑¬
prius in sacris ordinib religiose conuersa¬
tus. Sacros autẽ ordines diaconatus et
solos pͥmitiua eccła legitur habuisse. ⁊¬
tñ quia ⁊ ipi sacris altarib administrant
oportunitate exigente epõs eligi concedũt¬
S rarissime ⁊ ip̃m nonsine romanipon¬
tificis. siũ metropolitami licencia. si tamẽ
spectate sint religionis ⁊ ꝓbabilis sciẽcie
secratõ. unctõ altaris ⁊ confectõ crismati᷑.
manꝰ mpoĩtio. ⁊ cõmimis suꝑ ppłm bene¬
Iste p̃ordinator est in cunctis. Nullus ep̃c
secrare deb. nec metropolitanus ordĩare
ponũt ⁊ tenent ewangłioꝵ codicem suꝑ

Expanded text:
quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiatprius in sacris ordinibus religiose fuerit conversatus. Sacros autem ordines diaconatus et solos primitiva vero, quia et ipsi altaribus ministrant, opportunitate exigente Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, et probabilis scientiaesecratio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum beneiste praeordinator est in cunctis. Nullus episcsecrare debet, nec metropolitanus ordinare ponunt et tenent Evangeliorum codicem super
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ stolam suꝑ utrũq humerũ accipiunt.
que in modum sustãcłorũ dextrũ latus mu¬
nit et suustrũ. ut ex hoc incelligant se per
arma iusticie a dextris et a sinistris ẽẽ mimi¬
tos. ut eos nec aduersa frangant. nec ꝓsꝑa
extollant. Accipiũt et calicem cũ uino. et
patenam cum hostiis de manu epi. qͣtinus
hiis intrum̃tis potestatem se accepisse ag¬
noscant placabiles deo hostias offerendi.
Ad ipõs namq ꝑtinet sacramentũ corporis
⁊ sanguinis domini in altario dei conficẽ.
orõnes dic̾e̾. ⁊ bñdice̾ dona dei. Hoc officio
panem et uinũ in corpus et sanguinẽ sinĩ
cõmutauit. & ut in memoriam sue passio¬
nis idẽ facent discipłosmonens inst̾cuit.
Hoc qͦ excellent̾ offm̃ i ples exhibuit qũ
ip̃e sacerdos ⁊ hostia se ipm̃ in ara crucis
pp̃ pcc̃a generis humani optulit. ꝙ ꝑ ꝓpͥũ
sanguinem scã eterna ingrediens. celestia
et terrena pacificauit. In quo apparet ꝙͣta
sit excellencia sacerdotalis officii per quod

Expanded text:
Spiritus stolam super utrumque humerum accipiunt, quae in modum sustentaculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere, et benedicere dona Dei. Hoc officio panem et vinum in corpus et sanguinem suum commutavit, ut in memoriam suae passionis idem facerent discipulos moriens instituit. excellenter officium implens exhibuit, quando ipse sacerdos et hostia seipsum in arca crucis propter peccata generis humani obtulit, et proprium sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
Eptimo loco subsequit᷑ ordo pb̾rorum
qui in ueteri testam̃to a filiis a aron
uocabantur. hii sũt qui nũc appellantur
ꝓbr̃i. ꝙ qui tunc dicebantur principesse¬
cerdotũ nũc ep̃i nominant᷑. Presbiteri
aucem interpretantur seniores. qr seniores
greci pb̃ros uocant. Debent enĩ pbr̃i esse
seniores in ppło dei. non cm̃etate corporis
qͣntum pricencia moꝵ ⁊ maturitate bone

Expanded text:
eptimo loco subsequitur ordo presbyterorum, qui in Veteri Testamento a filiis Aaron vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacerdotum, nunc episcopi nominantur. Presbyteri autem interpretantur seniores, quia seniores Graeci presbyteros vocant. Debent enim presbyteri seniores esse in populo Dei; non tantum aetate corporis, quantum prudentia morum, et maturitate bonae
Abbreviated transcription (Latin):
deo pacem habere per eminenciam scĩtatis
& cum ꝓximis concordiã seruare debent cõ
scribens ad titũ insinuat dicens. Huius
rei gra reliqui te cͤte ut constituas per
cuitates pb̃ros quẽad̾m tibi disposui. Siqͥs
sine crimine est: unꝰ uxoris uirum hñtem
fideles filios. nõ in accusacõne luxurie. aut

Expanded text:
Deo pacem habere per eminentiam sanctitatis, Deo pacem habere per eminentiam sanctitatis, et cum proximis concordiam servare debent, perApostolus scribens ad Titum insinuat, dicens: Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut constituas per civitates presbyteros quemadmodum tibi disposui. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir habet filios fideles, non in accusatione luxuriae, a
Abbreviated transcription (Latin):
dei ministrant. Epĩ uerosuccessores sũt apo¬
stoloꝵ. qui ex nccĩtate adiutorium et sup¬
plementũ officii in canta młtitudine ppłoꝵ
regendoꝵ minist̾ium sibi expetunt sacer¬
tenciam uocant et orõnum suarũ medica¬
mento sanant. bñ et apłs dicit. Deus erat
in xpõ mundũ reconcilians sibi. ⁊ posuit ĩ
nob̾ uerbũ reconciliationis. Obsecramus
ergo ꝓ xp̃o reconciliamini deo. In ħigitur
uice mediatoris fungunt᷑ sacerdotes. quod
deũ pro pcc̃is ppłi exorant. ⁊ penitentes ab¬
soluendo deo reconciliant. Quap̃p cõuenit
ut tamqͣm boni mediatores uit hominos
⁊ deum. & p̾cepta dei ad ppłm deferant ueri¬
tatem predicando. ⁊ preces ppłi deo offerant
ꝓ pccõrib inc̾cedendo. Mediator autẽ ut ait
apłs uiius non est. qr discordes reconciliare
non põt qui utrĩq societatis pace ⁊ amicicie
uincło concors non ÷. & socuto sacerdotes cũ

Expanded text:
Dei ministrant. Episcopi vero successores sunt apoDei ministrant. Episcopi vero successores sunt apostolorum, qui ex necessitate ad adjutorium et supplementum sui officii, in tanta multitudine populorum regendorum ministerium sibi expetunt sacertentiam vocant, et orationum suarum medicamento sanant. Unde Apostolus dicit: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi, et posuit in nobis verbum reconciliationis. Obsecramus ergo pro Christo reconciliamini Deo . In hoc igitur vice mediatoris funguntur sacerdotes, quod Deum pro peccatis populi exorant, et poenitentes absolvendo reconciliant. Quapropter convenit ut tanquam boni mediatores inter homines et Deum, et praecepta Dei ad populum deferant, veritatem praedicando, et preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo. Mediator autem, ut ait Apostolus, unius non est , quia discordes reconciliare non potest, qui utrinque societatis pace, et amicitiae vinculo concors non est; sed idcirco sacerdotes cum
Abbreviated transcription (Latin):
nerabił ÷ non diuturna. neq num̾o ãnoꝵ
computata. Cani sunt enĩ sensus hominis
et etas senectutis uita ĩmaculata. Distat
autem ħ cm̃ int̾ pontifices ⁊ huiꝰ temꝑis
sacerdotes. qd̃ solis pontificib addita ÷ cleri¬
corum ordinatõ. basilicarũ dedicatõ. sacri
crisiatis consecratõ. manus impoĩtõ. et
cõmunis suꝑ popłm benedictõ. In aliisaũt
sacram̃tis siue scil catezandi. sine baptizã¬
di. siũ missam celebrandi. ⁊ consecrandi
ergo sacerdotib sup̃dc̃a idcirco singłariter
reseruata sunt. ne eadem prorsus auctoritaͤ
potestatis ab om̃ib passim uendicata ĩfĩ¬
ores gradus sup̃poitos insolentes redd̾et. et
soluto obediencie uincło scandalũ gen̾ar.
tatem et locũ quo erat ip̃e uenturꝰ. It a
quippe pbr̃i qui adiutores sunt epõꝵ rudes
populos catezizando iniciant baptizando u¬
unitati eccłe incorporant ⁊ in om̃ib sacͣ¬
mentis usq ad manus impõitionem popło

Expanded text:
 non diuturna, neque annorum numero computata. Cani enim sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Distat autem hoc tantum inter pontifices, et hujus temporis sacerdotes, quod solis pontificibus addita est clericorum ordinatio. Basilicarum dedicatio, sacri chrismatis consecratio, manus impositio, et communis super populum benedictio. In aliis autem sacramentis sive scilicet catechizandi, sive baptizandi, sive missam celebrandi, et consecrandi ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus auctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. tatem et locum quo ipse erat venturus . Ita quippe presbyteri qui adjutores sunt episcoporum, rudes populo catechizando initiant, baptizando unitati Ecclesiae incorporant, et in sacramentis usque ad manus impositionem populo
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ ut me mutes in te sicut cibũ carnis tue.
s tu mutab̾is ĩ me. Itaq prudent̾ discerne
quid insacram̃to dei sensui exhibitũ sit. qͥd
spiũ accõmodacũ. ⁊ iam ut sol si post com¬
pletam perceptõnem aliquid iterato sẽsĩs
ut i̾tas similitud̾is ubiq conseruetur. Nam
si in aliquo qͣntũ scilz sensui exhibendum est
similitudo defic̾et. illuc ꝓculdubio sacram̃¬
tum ñ ess. S res ipã prod̾etur ⁊ maĩfestare¬
tur euidenti miracło. qd̃ nõ ꝯuenit qͣmdiu
fides locũ habet. Post ħ ergo si corporalem

Expanded text:
non ut me mutes in te, sicut cibum carnis tuae, non ut me mutes in te, sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in me. Itaque prudenter discerne, quid in sacramento Dei sensui exhibitum sit; quid spiritui accommodatum, etiam ut si solet post completam perceptionem aliquid iterato senserisut veritas similitudinis ubique conservetur. Nam si in aliquo quantum scilicet sensui exhibendum est similitudo deficeret, illic procul dubio sacramentum non esset. Sed res ipsa proderetur et manifestaretur evidenti miraculo, quod non convenit quandiu fide
Abbreviated transcription (Latin):
ire disponebat ait Ecce ego uob̾cum sũ. oĩb
dieb usq ad osũmacõnem scłi. Sic ergo in
sacram̃to suo mͦ temꝑalit̾ uenitadte. ⁊ est
corporalicer tecum. ut cu per corporalem p̃.¬
senciam ad spũalem q̃rendam exciteris. ⁊ in¬
ueniendam adiuueris. Qñ in manib sacͣ¬
mentũ eius cenes: corꝑalit̾ cecum ẽ. Qñ ore
gustas. corꝑałr tecũ est. Deniq in uisu. in
fertur. Postqͣm aucẽ sensus corporał in per¬
cipiendo deficit. ⁊einceps corporał p̃senca q̃¬
renda nõ est. s spũał retinenda. Dispensacõ
completa est. ꝑfcm sacram̃tum uirtus man.
xp̃c de ore ad cor transit. Melius ẽ tibi ũ eatꝰ
in mentẽ cuã: qm in uentrẽ cuũ. Cibus at e
aĩe nõ corporis est. Noli in ip̃õ quer̾ẽ cõsue¬
tudinem scibi corꝑał. uenit ad ce ut come¬
datur ñ ut cõsumatur. Uenit ut gustetur
qͥa ħac̾tenis illi dici aut responderi ñ potuit.
sibus sum grandiũ. crede ⁊ manducabis me.

Expanded text:
ire disponebat, ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Sic ergo in sacramento suo modo temporaliter venit ad te, et est eo corporaliter tecum, ut tu per corporalem praesentiam ad spiritualem quaerendam exciteris, et inveniendam adjuveris. Quando in manibus sacramentum ejus tenes, corporaliter tecum est. Quando ore gustas, corporaliter tecum est. Denique in visu, in fertur. Postquam autem sensus corporalis in percipiendo deficit, deinceps corporalis praesentia quaerenda non est, sed spiritualis retinenda, dispensatio completa est, perfectum sacramentum virtus manet; Christus de ore ad cor transit. Melius est tibi ut ea in mentem tuam, quam in ventrem tuum. Cibus iste animae non corporis est. Noli in ipso quaerere consuetudinem cibi corporalis. Venit ad te ut comen ut consumatur. Venit ut gustetur, audivit, quia hoc a terrenis illi dici aut responderi non potuit. Cibus sum grandium, cresce et manducabis me;
Abbreviated transcription (Latin):
exueret scd̃m tempus aliquando ex parte d¬
deposuit ⁊ it̾m cũ tempus postulabat assũp
cñ adhuccũ tempꝰ postulabat passurͦ fuit
Siergo boc esse potuit ut ipẽ se ip̃m mãib
gestaret. ⁊ discipuł sine corruptõnesui
edend̾̃ distribueret ⁊ cñ ip̃e qui dedit ⁊ quid
dabatur qui portauit ⁊ qui portabatur idẽ
ess. quid mirũ est si dicitur qr ip̃e in eo quod
dabat mortał fuit. ⁊ in eo qd̃ dabatur ĩmor¬
talis fuit ⁊ tñ ip̃e qui mortał dabat ⁊ qͥ in¬
mortalis dabatur ñ duo s unus ip̃e fuit:
Quõ .n. mortał non dabatur qui inuisibilr̾
sumebatur. ⁊ incormuptibilit̾ manducabat᷑.
Inuisibilit̾ sumebatur qͣntũ ad formã dico

Expanded text:
exueret, secundum tempus aliquando ex parte exueret, secundum tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum cum tempus postulabat, assumptamen adhuc, cum tempus postulabat, passurus fuit. Si ergo hoc esse potuit ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edendum distribuit, et tamen ipse qui dedit et qui dabatur, qui portavit et qui portabatur, idem esse, quid mdabat, mortalis fuit, et in eo quod dabatur immortalis fuit, et tamen ipse qui mortalis dabat, et qui immortalis dabatur non duo, sed unus ipse fuit? Quomodo mortalis non dabatur qui invisibiliter sumebatur, et incorruptibiliter manducabatur? invisibiliter sumebatur quantum ad formam