comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ: qmͣuis eundẽ audi¬
erimꝰ ꝓtestantẽ. quod
expenderit in itiuere
ip̃o argenti marcas
amplius qmͣ sescentas.
uenit gͥ claramuallẽ
ꝑsona humilis ⁊ subli¬
mis: qm a finib terre
non curiositas audien¬
de sapientie. sed fidei ze¬
lus et plenitudo deuoti¬
onis attraxerat. Nbi
qntũ fleuerit qualem
sese non mͦ erga eũ quẽ
tam unice suspiciebat.
s etiã erga minimos
quoslibet fratrũ exhi¬
buerit:non est facile
dictu. Demũ rediturꝰ
ad ꝓpͥa. ut benedictum
a dei famulo panem re¬
ferre possit. ⁊ liutius
conseruare. humano sẽ¬
su p̾cipit ut in clybano
recoquatur: sicut so¬
lent qui maria trause¬
unt. pane ferre bis coc¬
tum: Audiens aũ scũs
non est passus errare
hominẽ tam deuotum:
s amicabiliter arguẽs
in hac ꝑte fidem eius
modicam inueniri:
ita ne inquit ñ poc̾it
magis qmͣ recoctio cõ¬
seruare: Et ñ acqͥeuit
benedicere illum: sed ꝯ¬
munẽ sibi panem p̾ci¬
piens exhiberi benedix

Expanded text:
num, quamvis eumdem audinum, quamvis eumdem audierimus protestantem, quod expenderit in itinere ipso argenti marcas amplius quam sexcentas. Venit ergo Claram-Vallem tam humilis et sublimis, quem a finibus terrae non curiositas audiendae sapientiae, sed fidei zelus et plenitudo devotionis attraxerat. Ubi quantum fleverit, qualem sese non modo erga eum, quem tam unice suspiciebat, sed etiam erga minimos quoslibet fratrum exhibuerit, non est facile dictu. Demum rediturus ad propria, ut benedictum a Dei Famulo panem referre possit, et diutius conservare, humano sensu praecipit ut in clibano recoquatur, sicut solent qui maria transeunt panem ferre biscoctum. Audiens autem Sanctus non est passus errare hominem tam devotum, sed amicabiliter arguens in hac parte fidem ejus modicam inveniri: « Itane, inquit, non poterit magis quam recoctio conservare? » Et non acquievit benedicere illum, sed communem sibi panem praecipiens exhiberi, benedixit,
Abbreviated transcription (Latin):
Gerardꝰ ⁊ henrit᷑. de
suetie partib uenien¬
tes. dum suꝑ his confer¬
remꝰ: testati sunt nobis
panẽ aute annos undecĩ
eius benedictione signa-¬
tum. manere adhuc apd̃
se penitꝰ in corruptũ. Nec
dissimilẽ apud aliquoe
nr̃m usq hodie nouimꝰ:
et apud alios młtos cre¬
dimꝰ esse repositum . xxuii¬
t nũc ydoneũ sa¬
tis ⁊ euideris huiꝰ
rei testimoniũ ꝓferamꝰ.
Uir magnꝰ ⁊ magnifi¬
ce honorand̃. danorũ
sc̃m unico uenerabat᷑
affectu: unica deuotio¬
ne colebat. Nec conten¬
tus est in filiis uidere
cũ nouũ cenobiũ ex¬
truxisset: ⁊ impetͣsset
abeo desid̾atũ sacre cõ¬
gregationis examen. Dre¬
ualuit apud eũ deside¬
rium uehemens: ut ho¬
mo tante auctoritatis.
et in insulis illis tam
eccłiastica qmͣ sclari.
auctoritate singulari¬
ter potens. expositis su¬
is om̃ib. eciã semetip̃m
periculis multis trade¬
ret ⁊ labori. Nam de ex¬
pensis dicere nõ ẽ mag¬

Expanded text:
Girardus et Henricus, de Girardus et Henricus, de Sueciae partibus venientes, dum super his conferremus, testati sunt nobis, panem ante annos undecim ejus benedictione signatum manere adhuc apud se penitus incorruptum. Nec dissimilem apud aliquos nostrum usque hodie novimus, et apud alios multos credimus esse repositum. Et nunc idoneum satis et evidens hujus rei testimonium proferamus. 25. Vir magnus et magnifice honorandus Danorum sanctum unico venerabatur affectu, unica devotione colebat. Nec contentus est in filiis eum videre, cum novum coenobium exstruxisset, et impetrasset ab eo desideratum sacrae congregationis examen. Praevaluit apud eum desiderium vehemens, ut homo tantae auctoritatis, et in insulis illis tam ecclesiastica quam saeculari auctoritate singulariter potens, expositis suis omnibus, etiam semetipsum periculis multis traderet et labori. Nam de expensis dicere non est mag
Abbreviated transcription (Latin):
tute fiebant. possent
noticia comp̾hendi . xxiii.
iclimus in melderi-¬
si t̾ritorio militem.
deuotissimas referentẽ
grãs uiro dei: qd̾ ad pri¬
mum gustũ panis ab
eo benedicti plenam re¬
ceꝑit̾ sospitatẽ a febre
quartana: qua sic gra¬
uiter laborauerat mẽ¬
sib ferme decem ⁊ octo.
ut in hora accessionis
qͣi freneticus nec ma¬
trem agnosceret suã.
uenerabilẽ Geral-¬
dũ lemouicensẽ ep̃m
testantẽ audiuimꝰ: iu¬
uenem quendã de fami¬
lia sua letalit̾ saucĩ¬
in capite. cũ iaceret spu¬
mans ⁊̃ impos mentis. im¬
missa sibi in os bucella
panis quẽ benedicerat
homo di. tam celerẽ sen¬
sisse uirtutẽ: ut incolu¬
mis surgeret ip̃a hora.
tacendum qd̾ ipãm
qͦ substantiã panis ab
omni corruptionis ĩiu-¬
ria. eadem benedictio uẽ¬
dicabat: Ad eo ut plu¬
res uiderimꝰ qui ꝑ sep¬
denniũ ⁊ ultra. cosdem
seruauerant panes: nͣ
colore nec sapore muta¬
hos paucos dies
uenerabiles abbates

Expanded text:
tute fiebant, posset tute fiebant, posset notitia comprehendi. 24. Vidimus in Meldensi territorio militem devotissimas referentem gratias Viro Dei, quod ad primum gustum panis ab eo benedicti, plenam receperit sospitatem a febre quartana, qua sic graviter laboraverat mensibus ferme decem et octo, ut in hora accessionis, quasi phreneticus, nec matrem agnosceret suam. venerabilem Gerardum, Lemovicensem episcopum, testantem audivimus, juvenem quemdam de familia sua lethaliter in capite saucium, cum jaceret spumans et impos mentis, immissa sibi in os buccellula panis, quem benedixerat Homo Dei, tam celerem sensisse virtutem, ut incolumis surgeret ipsa hora. tacendum, quod ipsam quoque substantiam panis ab omni corruptionis injuria eadem benedictio vindicabat; adeo ut plures viderimus, qui per septennium et ultra eosdem servaverint panes, nec colore, nec sapore mutahos paucos dies, venerabiles abbates,
Abbreviated transcription (Latin):
in cõmodũ qd̃ uuntiaue¬
rat nõ inuenit. .xxi.
lio temꝑe int̾rito¬
rio autisiodorensi.
apud oppidũ qd̃ cona uo-¬
cabat᷑. mulier quedam
ꝑiclitabat᷑ miltis dieb
qd̃ ueniss filius usq ad
ꝑtũ. ⁊̃ uires nõ haberet
parturiens. Cumq suꝑ¬
uenisset interim seruuꝰ¬
misit postulanti bene
lier: et confestim ne tꝰ est
puer. Quem uenerabi¬
lis ep̃s carnotensis bau¬
fridꝰ baptizauit bernar¬
di ei nomen imponens.
N eodem itinere.
⁊ int̾ritorio eodẽ. dum
febrientiũ multitudo
sicut ubiq solebant. a
dei homine panẽ pete¬
rent benedictũ: Gerar¬
dus qͥdam cl̾icꝰ ex castro
cui nomen clamiceĩ.
male sciolus. ⁊ subsani¬
nans fidem ppłi. blas¬
phemabat. In ip̃is aũt
uerbis blasphemie. gra¬
uissima febre correptus:
usq autisiodoꝵ abeun¬
tem sequi coactꝰ est ui¬
rum dei: ⁊ penitẽtiam
agens apud eũ. ipãm
cui decraxerat. mltis
obtinuit p̾cib benedicti¬
ta eiusmodi benedic-

Expanded text:
incommodum quod nuntiaveincommodum quod nuntiaverat, non invenit. 23. Alio tempore in territorio Autissiodorensi, apud oppidum quod Cona vocatur, mulier quaedam periclitabatur multis diebus, quod venisset filius usque adum, et vires non haberet parturiens. Cumque supervenisset interim Servui, postulanti benedlier, et confestim natus est puer: quem venerabilis episcopus Carnotensis Gaufridus baptizavit, Bernardi ei nomen imponens. In eodem itinere et in territorio eodem, dum febricitantium multitudo, sicut ubique solebant, a Dei Homine panem peterent benedictum, Girardus quidam clericus ex castro, cui nomen est Clamiceium, male sciolus et subsannans fidem populi blasphemabat. In ipsis autem verbis blasphemiae gravissima febre correptus, usque Autissiodorum abeuntem sequi coactus est Virum Dei: et poenitentiam agens apud eum, ipsam, cui detraxerat, multis obtinuit precibus benedictita ejusmodi benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
astrum¬
uillanũ accole uo¬
cant. qd̃ a clareualle
ut aiunt sex muliariis
distat. Ubi mulier preg¬
nans. tempꝰ om̃e tnͣsierat
pariendi: ⁊ aliquantis nĩ¬
sib iam decursu cum
neodũ pareret amplius
mirabat᷑. Cuiꝰ eo usq di¬
latus est partꝰ. uͭ morbͦ
potius uideret᷑. nec cre¬
Quis eñi cred̾e posset: in¬
fantulũ anno integro ĩ¬
tra uiscera posse materna
teneri: Desꝑata gͥ mulier
ad monasteriũ uiri dei
ducitur. sic se habens. Si¬
stitur ad portam misera:
et portario fr̃ĩ causa tã
miserabilis intimatur.
Rogatus ille. ⁊ in audi¬
to compassus in cõmodo.
suplex adiit patrẽ ocm̃.
fideliter ei necessitatẽ
indicat mulierio: Nde¬
liter explens negotiũ sus¬
cepte legationis. Et o
mira diuine uircutis o¬
peratio: mirabilius ac¬
celerantis qd̃ mirabilit̾
tardabat᷑. Tangͣr eñ hoc
solum tanto tẽꝑe nascitu
hora eadẽ femina peꝑit :
⁊ p̾cͤrente remedio. Ad
portã rediens frater ille.

Expanded text:
CastrumCastrum-Villanum accolae vocant, quod a Clara-Valle, ut aiunt, sex milliariis distat: ubi mulier praegnans tempus omne transierat pariendi, et aliquantis mensibus jam decursis, cum necdum pareret, amplius mirabatur. Cujus eo usque dilatus est partus, ut morbus potius videretur, nec Quis enim credere posset infantulum anno integro intra viscera posse materna teneri? Desperata igitur mulier ad monasterium Viri Dei ducitur sic se habens. Sistitur ad portam misera, et portario fratri causa tam miserabilis intimatur. Rogatus ille, et inaudito compassus incommodo, supplex adiit Patrem sanctum, fideliter ei necessitatem indicans mulieris, fideliter explens negotium susceptae legationis. Et, o mira divinae virtutis operatio, mirabilius accelerantis quod mirabiliter tardabatur! Tanquam enim hoc solum tanto tempore nasciturus hora eadem femina peperit, et praecurrente remedio, ad portam rediens frater ille
Abbreviated transcription (Latin):
aiãm reddidisset: offe¬
rens pro eiꝰ tͣnͣfitu ue¬
nerabilis abbas hostiã
iam expleto. formã mu¬
tauit orationis: ⁊ col¬
lectã intulit. que ad
oc̃oꝵ pontificũ celebͥta¬
teo nõ ad cõmendatõnes
defunctoꝵ ꝑtinet: ita
dicens. DEus qu be¬
atum malachiã ponti¬
ficem scõꝵ tuoꝵ mĩtis
coequasti. tribue q̃s: ut
qͥ preciose mortis eius
festa agimus: uite qͦ
imitemur exempla. De
inde reuerenter acce¬
deris: sacͣ eiꝰ uestigia
deuotissime osculabat᷑.
Modum tamen aut
seriem uisionis. nͨ cuiqͣm
aꝑire. nec in eiꝰde̾ ep̃i ui
ta scribere acqͥeuit: Hoc
tantũ respondens. cum
plurimũ rogaret᷑: nimiᷤ
ad ꝓpͥam su ip̃ius ꝑti¬
nuisse persoram .xixx.¬
uꝑ his que ad gra-¬
tiam ꝑtinent sa
operaratus est xp̃c: ut
iu eo qͦ uideret᷑ exhib̾e
lista testatur: si om̃ia
scriberentur. ne ip̃m qͥ¬
dem muridũ caꝑe. eos
qui scribendi fuerant
libros. Geterũ nos sal¬
tẽ pauca de plurib:
exempli grã ꝓferamꝰ.

Expanded text:
am reddidisset; offerens pro ejus transitu venerabilis Abbas hostiam jam expleto, formam mutavit orationis, et collectam intulit, quae ad sanctorum pontificum celebritates, non ad commendationes defunctorum pertinet, ita dicens: « Deus, qui beatum Malachiam pontificem sanctorum tuorum meritis coaequasti, tribue, quaesumus, ut qui pretiosae mortis ejus festa agimus, vitae quoque imitemur exempla. » 1138 Deinde reverenter accedens, sacra ejus vestigia devotissime osculabatur. Modum tamen et seriem visionis nec cuiquam aperire, nec in ejusdem episcopi Vita scribere acquievit: hoc tantum respondens, cum plurimum rogaretur, nimis ad propriam sui ipsius pertinuisse personam. his quae ad gratiam pertinent sanoperatus est Christus, ut in eo quoque videretur exhiberi, lista testatur: Si omnia scriberentur, ne ipsum quidem mundum capere eos, qui scribendi fuerant, libros . Caeterum nos saltem pauca de pluribus exempli gratia proferamus.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit illa plantatio: et
associatis sibi uiris ĩdi¬
genis seruoꝵ dei młtipli¬
catꝰ est numerꝰ: ⁊ pas¬
cua congrua ntͥmen¬
tis. multiplex in breui
ꝓduxere. peculium .xxuiii.
bbas oc̃s ad studia
sua reu̾sus: clilectũ
amplectit᷑ epythalamiũ.
Ediu̾sis ⁊̃ regionibi odore
religionis illius ubiq
diffuso: fr̃s ad fundanda
monasteria inuitantur.
Fundata qͦ ⁊ statuta di¬
tior eiꝰ sese subiciunt.
⁊ artioris ineunt regu¬
las discipline. S ⁊ diu̾¬
saꝵ regionũ ciuitates:
ex hoc collegio meruere
episcopos.
A primis. roma sũmo
ornatur pontifice: pre-¬
neste habuit stephañ¬

Expanded text:
fecit illa plantatio, et fecit illa plantatio, et associatis sibi viris indigenis servorum Dei multiplicatus est numerus; et pascua congrua nutrimentis multiplex in brevi produxere peculium. CAPUT VIII.bbas sanctus ad studia sua reversus, dilectum amplectitur epithalamium. E diversis etiam regionibus odore religionis illius ubique diffuso, fratres ad fundanda monasteria invitantur. Fundata quoque et statuta ditioni ejus sese subjiciunt, et arctioris ineunt regulas disciplinae. Sed et diversarum regionum civitates ex hoc collegio meruere episcopos. primis Roma summo ornatur Pontifice. Praeneste Stephan
Abbreviated transcription (Latin):
tifarias egestates. ĩ breui
ciuitas opulenta refloret.
Que discordie tẽꝑe clistͣcta
fuerant: pax solidata re¬
ducit ⁊ reuocat: Arant᷑
solitudines: et deserta
pinguescunt. Reqͥescũt
singuli sb uite ⁊ ficulnea
sua: nocturne silent ex¬
cubie: ⁊ aꝑtis ianuis õis
timor excludit᷑. Dato tẽ¬
pore. ĩnocentꝰ eccłie rui-¬
nas restaurat. recolligͣ
exules. eccliis antiqͣ ser¬
uitia. depopulatas co-¬
lonias expulsis restitu-¬
Onast̾ium eciã apud
aquas saliuas ĩ scĩ
anastasii martyris hono¬
re constituit: quod qͥdem
ibi pͥus fuerat. s hoc tẽ¬
pore sola eccłia deerat ha¬
bitator. Constructis itaq
cenobialib mansiomibus
⁊ reformata eccl̃ia. Assig¬
natis ⁊̃ ad alimonias domꝰ
agris et uineis: a clare¬
ualle abbatẽ et conuen
papa: petiit ⁊ obtinuit.
mittitur gͥ bernardus
pisane olim eccłie uicedo¬
mu᷑. ⁊ religiosi cum eo
frẽs: qͥ scd̃m beati bene¬
dicti regulã in eodẽ loco
clño deseruirent. Cito ꝓ¬

Expanded text:
tifarias egestates in brevi civitas opulenta refloret: quae discordiae tempore distracta fuerant, pax solidata reducit et revocat. Arantur solitudines, et deserta pinguescunt. Requiescunt singuli sub vite et ficulnea sua: nocturnae silent excubiae, et apertis januis, omnis timor excluditur. Dato tempore Innocentius Ecclesiae ruinas restaurat, recolligit exsules, ecclesiis antiqua servitia, 1112 depopulatas colonias expulsis restituonasterium etiam apud Aquas-Salvias in sancti Anastasii martyris honore constituit; quod quidem ibi prius fuerat, sed hoc tempore sola ecclesia, deerat habitator. Constructis itaque coenobialibus mansionibus, et reformata ecclesia, assignatis etiam ad alimonias domibus, agris, et vineis, a Clara-Valle abbatem et conventPapa petiit, et obtinuit. Mittitur ergo Bernardus, Pisanae olim ecclesiae vice-dominus, et religiosi cum eo fratres, qui secundum beati Benedicti Regulam in eodem loco Domino deservirent. Cito pro
Abbreviated transcription (Latin):
em pro anno reciꝑe accpoi¬
euit. Sedatis om̃ib et
ꝯpositis. uix qͥnq dies te¬
neri potuit: qui septem
annis ⁊ ultra ꝓ resarcien¬
da eadem scissione sudauit
Exeuntẽ Roma ꝓseqͥtur.
deducit clerus. contͤrit
populus: uniu̾sa nobili¬
tas comitatur. Nec pote¬
rat sine cõmuni merore
cdimitti: qui colebatur
amore communi.

Expanded text:
em pro anno recipere acquiem pro anno recipere acquievit. Sedatis omnibus et compositis, vix quinque dies teneri potuit, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudavit. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, concurrit populus, universa nobilitas comitatur. Nec poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore communi.
Abbreviated transcription (Latin):
latebris sepelitur: ⁊ usq
hodie fouea illa a catho¬
licis ignorat᷑. Attamen
ꝑs ipũis. papã sibi ꝓ illo
alterũ statuerunt: ñ tã
ex ꝑtinẽtia scismatis. ꝙͣ
ut oportumꝰ per aliqmͣ
tẽꝑis morã. pape innocen-¬
cio reconciliarent᷑. Qued
sine mora ꝑ manũ serui
sui xp̃c effecit. Nam et
ip̃e ridiculus pontifex.
petri leonis heres. Ad eũ¬
dem uirũ dei nocte se ꝯ¬
tulit:⁊ ille quidẽ nuda¬
tum eũ usurpatis ĩ sig¬
nib ad dm̃ ĩnocentii pe¬
des adduxit. Quo facto.
ciuitas gratulabunda
letat᷑: innocentio eccłia
reddit᷑: Romanꝰ ppłs ut
pastorẽ ⁊ clñm innocenti-¬
im uenerat᷑. Abbas
clareuallis inmira reue¬
rentia habet᷑: ab omnib
auctor pacis ⁊ pater patͥe
p̾dicat᷑. ꝓcedentẽ uiri no¬
biles ꝓsequunt᷑: acclamat
populus. matͦne sequunt᷑.
et om̃s ei prompto animo
obseqũtur. S ꝙͣdiu ille
glãm tolerauit. Quãdiu
pace fruitꝰ est. post tam
cdiuturnũ laborẽ: Nec di¬

Expanded text:
latebris sepelitur, et usque hodie fovea illa a Catholicis ignoratur. Attamen pars ipsius, Papam sibi pro illo alterum statuerunt; non tam ex pertinacia schismatis, quam ut opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur: quod sine mora per manum servi sui Christus effecit. Nam et ipse ridiculus pontifex, Petri Leonis haeres, ad eumdem virum Dei nocte se contulit: et ille quidem nudatum eum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio ecclesia redditur, Romanus populus ut pastorem et dominum Innocentium veneratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur. Procedentem viri nobiles prosequuntur, acclamat populus, matronae sequuntur, et omnes ei prompto animo obsequuntur. Sed quandiu ille gloriam toleravit? quandiu pace fruitus est post tam diuturnum laborem? Nec di
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Sed eo modo quo
cest homo puri animi et
entis fincere diuina con¬
gere: et conformare iera¬
ie celesti sacerdotium tem¬
rale. Cum enim in celesti
ulitia constet alios alii
rincipari: et minist̾iales
biritus ad nuptum superio¬
um potestatum. ad diuersa
fficia delegari: quidam ui-¬
inius assistens. ab ip̃o acci¬
piunt que a liis uel agenda
uel intelligenda insinuant.
Cumq erigat homo p̾posi¬
ture sue reuerentiam ex¬
hiberi. Ad honorem summe
potestatis cuncta referri
necesse est: quia cuim sit
subditus homini homo. uł
spiritui spiritus. subdi
maxime oportet deo.

Expanded text:
siderant; sed eo modo, quo siderant; sed eo modo, quo potest homo puri animi et mentis sincerae divina contingere, et conformari hierarchiae coelesti sacerdotium temporale. Cum enim in coelesti militia constet alios aliis principari, et ministeriales spiritus, ad nutum superiorum potestatum, ad diversa officia delegari; quidam vicinius assistentes ab ipso accipiunt, quae aliis, vel agenda, vel intelligenda insinuent. Cumque exigat homo praepositurae suae reverentiam exhiberi, ad honorem summae potestatis cuncta referri necesse est: quia cum sit subditus homini homo, vel spiritui spiritus, subdi maxime oportet Deo
Abbreviated transcription (Latin):
facie. d̾s uidet iu corde:
ip̃e uͦ bona coram d̾o et
hominib ꝓuidebat. Al¬
loqͥtur fr̃s ñ sine lacri¬
mis: miscens sermonibꝰ
auulsa a corde suspiria.
Hortatur ⁊ consolatur:
⁊ se inter eos frẽm et
sociũ ñ clñm exhibet.
uł magistrũ. Cumq i¬
bi morari cdiutius nõ
pateretur magna eum
lutatis fr̃ib. iter ini¬
taliam cdirigens absces
eti que circa eum. quã
que infra sunt ꝓsequẽs.
etiã adea que sursum st
ascendens. tanta de nat᷑a
diuina lisseruit: ut ui¬
deatur in tercio celo as¬
sumptꝰ. audisse quedam
u̾ba que non licet homi¬
ni loqui. ⁊ regẽ in decore
suo uidisse. In hiis q̃ ĩt
et que circa ip̃m sunt.
moꝵ societas. nature e¬
qͣlitas. officioꝵ distantia
consideratio meritoꝵ. di¬
iudicatio ꝓuectuum.
subtilissime clistingim¬
tur: ⁊ singulis in suo
genere sui cognitio in¬
timat᷑. In his que supͣ
minen sunt. speculatur ce¬
tia: non eo modo quo ange
ui semper adherent deo cõ¬

Expanded text:
facie, Deus videt in corde: facie, Deus videt in corde: ipse vero bona coram Deo et hominibus providebat. Alloquitur fratres non sine lacrymis, miscens sermonibus avulsa a corde suspiria, hortatur et consolatur, et se inter eos fratrem et socium, non dominum exhibet, vel magistrum. Cumque ibi morari diutius non pateretur magna eum lutatis fratribus iter in Italiam dirigens abscessea quae circa eum, quam quae infra sunt, prosequens, etiam ad ea, quae supra ipsum sunt, ascendens, tanta de natura divina disseruit, ut videatur in tertium coelum assumptus audisse quaedam verba quae non licet homini loqui, et regem in decore suo vidisse. In his quae infra, et quae circa ipsum sunt; morum societas, naturae aequalitas, officiorum distantia, consideratio meritorum, dijudicatio provectuum subtilissime distinguitur, et singulis in suo genere sui cognitio intimatur. In his quae supra hominem sunt, speculatur coelestia, non eo modo, quo Angeli, qui semper adhaerent Deo, con
Abbreviated transcription (Latin):
dampnis afflicti. eius
p̾sentiã cuperent ⁊ op¬
tarent. Qui interim
celebrato femis concilio.
clarãuallẽ humiliter
uisitat: ⁊ głam pontifi¬
catꝰ romani. pauperum
p̾sentat aspectib. Mirã¬
tur omnes in tanta alti¬
tudine hũilitatẽ ĩmobi¬
lem: ⁊ in tam excellenti
culmine ꝓpositi sancti
ꝑmanere uirtutẽ: utł
altitudini sociata hũi¬
litas. ꝓ officio exterius
splendeat: ⁊ ꝓ u̾tute ne¬
qͣꝙͣ interius manescat.
Adherebat carni eius
lanea tunica: ⁊ diebiz
⁊ noctib cuculla uesti¬
tus. sic ĩbat ⁊ sic cũba¬
bat. Intus monachi ha¬
bitum recinens. extra.
se pontificẽ ⁊ morib et
uestib exhibebat: rem
clifficilem agens. diu̾¬
saꝵ in uno hominie ꝓpͥ¬
etatẽ exprimens ꝑsonaꝵ.
Segmentata ei cͥꝯferebã¬
tur puluinaria: lectus
eius palliis opertꝰ. corti¬
na ambiebat᷑ purpurea:
s si reuolueres oꝑimenta.
inuenires suꝑiectis laneis
complosa stramina: pale¬
as conglobatas. Homo in

Expanded text:
damnis afflicti, ejus damnis afflicti, ejus praesentiam cuperent et optarent. Qui interim celebrato Remis consilio Claram-Vallem humiliter visitat, et gloriam pontificatus Romani pauperum repraesentat aspectibus. Mirantur omnes in tanta altitudine humilitatem immobilem, et in tam excellenti culmine propositi sancti permanere virtutem; ut altitudini sociata humilitas pro officio exterius splendeat, et pro virtute nequaquam interius inanescat. Adhaerebat carni ejus lanea tunica, et diebus ac noctibus cuculla vestitus sic ibat, et sic cubabat. Intus monachi habitum retinens, extra se pontificem et moribus, et vestibus exhibebat: rem difficilem agens, diversarum in uno homine proprietatem exprimens personarum. Segmentata ei circumferebantur pulvinaria. Lectus ejus palliis opertus cortina ambiebatur purpurea; sed si revolveres operimenta, invenires superjectis laneis complosa stramina, 1113 et paleas conglobatas. Homo in
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ pb̃r. alter diaconus
ordinati st̃ cardinales.
prope tirbem romã: nepa
sub hoberco refloruit. In
tuscia: pisis. natalis so¬
li gła. ⁊ magnũ eccłie
lumeri baldumꝰ effulsit.
Citra alpes: lausenne
datus est amedeus. Se¬
duno. Garinus: lingonis
Godefridꝰ: autisiodoro a¬
lanus. Narmetis beruar¬
dus. Beluaci henricus.
Tornaco Girasdus. ebora¬
co. hẽricus. In hyberna
duo epĩ: re et nomine
xpp̃iani. In alemania
ciuitate curia. algotꝰ.
sapieritia. etate. ⁊ grã
reuereridus. Hec lumi¬
bes sua illustrauere pre¬
sentia: ⁊ pastorasis officis
elucidantes glam. exẽplũ
constiterunt. Defuncto fi¬
quidẽ innocentio papa.
⁊ successorib eiꝰ celestino
⁊ lucio ꝙͣ uelocit̾ cõsum¬
matis: Bernardus quem
pͥus apud ocm anastasiũ
abbatẽ cliximꝰ ordinatum.
seditione orta ĩ populo.
puluerẽ pedum in liti¬
gantes exussit: ⁊ relic¬
tis eis in franciã uenit.
Oumq se rome comede¬
rent ac morderent. et
fatigati conflictib. et

Expanded text:
ter, alter diaconus ordinati sunt cardinales. Prope urbem Romam Nepa quoque sub Huberto refloruit. In Tuscia, Pisis natalis soli gloria, et magnum Ecclesiae lumen Balduinus effulsit. Citra Alpes Lausannae datus est Amedeus; Seduno, Garinus; Lingonis, Godefridus; Autissiodoro, Alanus; Nannetis, Bernardus; Belvaco, Henricus; Tornaco, Giraldus; Eboraco, Henricus. In Hibernia duo episcopi, re et nomine Christiani. In Alemannia civitate Curia Algotus, sapientia, aetate et gratia reverendus. Haec lumibes sua illustravere praesentia, et pastoralis officii elucidantes gloriam, exemplum constiterunt. 50. Defuncto siquidem Innocentio papa, et successoribus ejus Coelestino et Lucio quam velociter consummatis, Bernardus quem prius apud sanctum Anastasium abbatem diximus ordinatum, seditione orta in populo, pulverem pedum in litigantes excussit, et relictis eis, in Franciam venit. Cumque se Romae comederent ac morderent, et fatigati conflictibus et
Abbreviated transcription (Latin):
tas ꝓpͥas nõ transgredie¬
batur: ⁊ cohibebant se
affectiones ip̃e. ne quid
agererit. in qͦ dissolutõ¬
nis nota. religionis ma¬
turitatẽ offend̾et. In
tanta ałb̃is mora. ni¬
chil in claraualle po¬
tuit diabolus texere. ni¬
chil̃ intim rubiginis

Expanded text:
tas proprias non transgredietas proprias non transgrediebatur, et cohibebant se affectiones ipsae, ne quid agerent, in quo dissolutionis nota religionis maturitatem offenderet. In tanta Abbatis mora nihil in Clara-Valle potuit diabolus texere, nihil interim rubiginis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt pontifex a aron tñ ũ¬
xit et sacrauit pontificẽ.
et clispositionib eiꝰ tota le-¬
uitica omni temꝑe succes-¬
sio paruit. Iam alpes¬
transcenderat: ⁊ descende¬
bant in occursum eius de
sũmis rupib pastores. et
armentarii et agͥste hoĩ-¬
num genus. et conclama-¬
bant a longe bñdictõnẽ
petentes: ⁊ reptabant
ꝑ fauces montiũ. regredi¬
entes ad caulas suas. col
sent: et manu eiꝰ suꝑ se
extensa. optate benedictõ¬
nis grãm accepissẽt. Gan¬
dem crisopolim ueniens.
usq lingonas sollemp¬
niter deducit᷑ꝰ: cͥca qͦs fines
frẽs ei clareualenses.
occurcunt. ꝓuosuti geni¬
b surgunt ad oscula.
et uicissim ei colloquẽ¬
ndes claranuallẽ eñ dedu¬
cunt. alacriter. Adfunt
fr̃ẽs congregati ĩ unum:
et mira deuotõe dilec¬
tum prem suscipiunt.
Agitur sine tumultu
cũ omni grauitate le¬
ticia. Facies quidẽ puri¬
or hilaritatẽ dissimu¬
lare non poterat. S ca¬
stigat᷑ actionum ⁊ lo¬
cutionum modus. me¬

Expanded text:
et pontifex, Aaron tamen unxit et sacravit pontificem; et dispositionibus ejus tota Levitica omni tempore successio paruit. transcenderat , et descendebant in occursum ejus de summis rupibus pastores, et armentarii, et agreste hominum genus, et conclamabant a longe benedictionem petentes: et reptabant per fauces montium, regredientes ad caulas suas, collsent, et manu ejus super se extensa optatae benedictionis gratiam accepissent. Tandem Chrysopolin veniens, usque Lingonas solemniter deducitur: circa quos fines fratres ei Clarae-Vallenses occurrunt, provoluti genibus, surgunt ad oscula; et vicissim ei colloquentes, Claram-Vallem eum deducunt alacriter. Adsunt fratres congregati in unum, et mira devotione dilectum Patrem suscipiunt. Agitur sine tumultu cum omni gravitate laetitia. Facies quidem purior hilaritatem dissimulare non poterat: sed castigatus actionum et locutionum modus me
Abbreviated transcription (Latin):
innocentiã et sinceritatẽ
in multis ꝓbauerat. Et¬
enim uisum est. cardina¬
lib bonũ: ut tanto adiu¬
tore negotium tanti pon¬
deris fulciret᷑. Grãs censo
itaꝙ a pennino. uͥ audie¬
runt mediolanerises. abb̃em
desideratum suis finibus
ꝓpinqͣre. longe a ciuitate
miliarib septẽ omnis ei
ppls obuiat: nobiles. ig¬
nobiles. equites. pedites.
mediocres. pauꝑes. qͣi de ci¬
uitate migrarent ꝓpͥos la

Expanded text:
innocentiam et sinceritatem innocentiam et sinceritatem in multis probaverat. Etenim visum est cardinalibus bonum, ut tanto adjutore negotium tanti ponderis fulciretur. Transcenso itaque Apennino, ubi audierunt Mediolanenses Abbatem desideratum suis finibus propinquare, longe a civitate milliaribus septem omnis ei populus obviat: nobiles, ignobiles, equites, pedites, mediocres, pauperes, quasi de civitate migrarent, proprios la
Abbreviated transcription (Latin):
excubabant. ante eiꝰ limi¬
na sacerdotes. non quod
fastꝰ s multitudo cõmu¬
nẽ ꝓhiberet accessũ: et
aliis egredientib alii intͦi¬
bant. ita ut uideret᷑ uir
humilis. ⁊ nichil sͥ de hiis
honorib arrogans. nõ ẽẽ
ĩꝑte sollicitudinio. S im
plenitudine potestatis. Ac-¬
ciones concilii longum est
prosequi: sũma tñ in ex¬
cumunitatõe petri. et in¬
reg̾ssibili fauctoꝵ eiꝰ de¬
iectione constitit: et usq
hodie hec sententia ꝑseue¬
rat. oluto concilio. ad
reconciliandos mediolanẽ¬
ses dñs pp̃. abb̃em clareuall.
quẽ muttis supplicatiõib
expetierant. et guidonẽ
pisanũ et matheũ alba-¬
uensem epm̃. a latere suo
clirexit: qui scisma per an¬
selmũ in eadẽ urbe fcm
absuerent: et ad imitatẽ
eccłie deuios reuocarent.
abb̃s igitur cũ p̾dictis ui¬
ris quos a dño pp̃. colligas
acceperat addidit consortio
et cõmurti consilio. uirum
uenerãbilẽ gaufridum.
carnotensem epm̃. cuius

Expanded text:
excubabant ante ejus limina sacerdotes; non quod fastus, sed multitudo communem prohiberet accessum: et aliis egredientibus, alii introibant, ita ut videretur Vir humilis, et nihil sibi de his honoribus arrogans, non esse in parte sollicitudinis, sed in plenitudine potestatis. Actiones concilii longum est prosequi: summa tamen in excommunicatione Petri et irregressibili fautorum ejus dejectione constitit, et usque hodie haec sententia perseverat. 9. Soluto concilio, ad reconciliandos Mediolanenses dominus Papa Abbatem Clarae-Vallis, quem multis supplicationibus expetierant, et Guidonem Pisanum, et Matthaeum Albanensem episcopum a latere suo direxit, qui schisma per Anselmum in eadem urbe factum abluerent, et ad unitatem Ecclesiae devios revocarent. Abbas igitur cum praedictis viris, quos a domino Papa collegas acceperat, addidit consortio et communi consilio virum 1096 venerabilem Gaufredum Carnotensem episcopum, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
miscd̾iaꝵ idem sc̃s obti¬
Am papiam aduenerat.
et fama uͥtutũ aduentũ
eiꝰ p̾cesserat: et cũ debito
gaudio et apparatu. tan¬
te głie uirũ ciuitas le¬
tabunda suscepit. Et ne
diu ppłi desideriũ dilatio
suspend̾et. qui sicut me¬
diolani miracla fc̃a au¬
dierai. signum ab eo op¬
tabat ui re: aduenit re¬
perre post eum rusticus
quidã. qui de mediolano
secutꝰ eum fu̾at. iycorẽ
demoniacã secum adducẽs:
qm ante pedes eiꝰ lacͥma¬
bili uoce ĩtͥnsecas: ꝓ testãs
anxietates deposu . Nec
mora in contumeliaᷤ ałł ĩs.
per os misere milieris di¬
abolus locutꝰ est: ⁊ irridẽs
seruum dei. non inquid
me de canicula mea hic
porrulos edens. et brasicas
deuorans pellet. Multa
in hunc modum in uirũ
dei iaculabat᷑ conuitia uͥ
blasphemiis prouocatus
impacient̾ ferret opꝓba:
et confunderet᷑ in p̾sentia
ppłi cum indignis se au¬
diret sermonib lacessiri:
S uir dei astum eius
intelligens. irrisorem

Expanded text:
misericordiarum idem Sanctus obtimisericordiarum idem Sanctus obtiJam Papiam advenerat, et fama virtutum adventum ejus praecesserat, et cum debito gaudio et apparatu tantae gloriae virum civitas laetabunda suscepit. Et ne diu populi desiderium dilatio suspenderet, qui sicut Mediolani miracula facta audierat, signum ab eo optabat videre: advenit repente post eum rusticus quidam, qui de Mediolano secutus eum fuerat, uxorem daemoniacam secum adducens, quam ante pedes ejus, lacrymabili voce intrinsecas proteanxietates deposuit. Nec mora, in contumeliam Abbatis per os miserae mulieris diabolus locutus est, et irridens servum Dei: « Non, » inquit, « me de canicula mea hic porrulos edens et brassicas devorans pellet. » Multa in hunc modum in Virum Dei jaculabatur convicia, ut blasphemiis provocatus, impatienter ferret opprobria, et confunderetur in praesentia populi, cum indignis se audiret sermonibus lacessiri. Sed Vir Dei astutias ejus intelligens, irrisorem
Abbreviated transcription (Latin):
dit et bibit: et absq ul¬
la dilatione conualuit.
ugẽbat᷑ ad uentantum
numerꝰ. et mirifica opera
ad se ppło̾s inuitabant: uͦ
usꝙpͣ uiro dei dabat᷑ reqͥes:
dum ex eĩ lassitudine alii
sibi reqͥem procurarent.
Abeuntib occͣrebant ad¬
uenientes. et succedebant
sibi beneficia mendican¬
tes. Int̾ quos miles quidã
in ulnis suis puellulam
ad uirũ dei atculit. que
ita exosam lucẽ habebat.
ũ semꝑ clausis palpebris.
⁊̃ brachium opponeret o¬
culis. ne aliquomͦ aliqͣ
lucis particula se ei inge¬
reret. Auellebant᷑ alꝙͣ¬
do epposita brachia uiõ¬
lenter: et cum se ei lum̃
infunderet. clamabat
et fleb̾at: et erat ei clari¬
tas procruciatu et lux
uisa quasi aculeos eius
cerebro infigebat. Benedi¬
cit infantule uir dei: et
signaculũ crucis faciens
super eam tranqͥlliorẽ di¬
mictit: ⁊ dum domum re¬
fert᷑. ultro aꝑit oculos:
et pedes sine uectore ip̃a
reu̾titur. et ip̃o in loco.
mulieri a demonio uexate.
multis astantib a patre

Expanded text:
dit et bibit, et absque ulla dilatione convaluit. 20. Augebatur adventantium numerus, et mirifica opera ad se populos invitabant; nec usquam Viro Dei dabatur requies, dum ex ejus lassitudine alii sibi requiem procurarent. Abeuntibus occurrebant advenientes, et succedebant sibi beneficia mendicantes. Inter quos miles quidam in ulnis suis puellulam ad Virum Dei attulit, quae ita exosam lucem habebat, ut semper clausis palpebris etiam brachium opponeret oculis, ne aliquo modo aliqua lucis particula se ei ingereret. Avellebantur aliquando opposita brachia violenter, et cum se ei lumen infunderet, clamabat et flebat, et erat ei claritas pro cruciatu, et lux visa quasi aculeos ejus cerebro infigebat. Benedicit infantulae Vir Dei, et signaculum crucis faciens super eam, tranquilliorem dimittit: et dum domum referretur, ultro aperit oculos, et pedes sine vectore ipsa revertitur. Et ipso in loco mulieri a daemonio vexatae, multis astantibus, a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
successore eiꝰ anastasioro¬
mane eccłie p̾sidente. reg¬
nante aũ in romanoꝵ
imperio frederico illustͥ:
in francoꝵ regno piissi¬
mo rege ludouico filio
ludouici: principatũ ec¬
clesie uniu̾se ac toti cre¬
ature uisibilis ⁊ inuisi¬
bilis mouarchiã tenente
dei filio ihesu xp̃o. an¬
no ab incarnatione sua.¬

Expanded text:
successore ejus Anastasio Rosuccessore ejus Anastasio Romanae Ecclesiae praesidente, regnantibus autem in Romanorum imperio Friderico illustri; in Francorum regno piissimo rege Ludovico, filio Ludovici; principatum Ecclesiae universae ac totius creaturae visibilis et invisibilis monarchiam tenente Dei Filio Jesu Christo, anno ab Incarnatione sua
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mane diuina ex more
sacrificia consũmantes.
sicut ⁊ biduũ iam in ce¬
lebratione missaꝵ. ⁊ iu¬
gi fecerant psalmodia:
purissimũ illud balsamũ.
suo uasculo cõmisere: sb
lapide reponentes lapidẽ
p̾ciosum: optimã marga¬
tis gͦ feliciter uite
sue dieli. ⁊ annis circit̾ꝰ
sexaginta trib expletis:
dilectus dñi Pernardꝰ
clareuallensis cenobiz
pͥmꝰ abbas. alioꝵ quoꝙ
ante sc̃m altare beate uͥ¬
ginis matris: cuiꝰ fu̾at
S et pectori eiꝰ ip̃o ĩ tu¬
mnulo capsula suꝑposita
est: in qua beati thadei
apłi reliquie continent᷑.
Quas eodem anno ab ie¬
rosolina sibi missas. su¬
os iusserat corꝑi suꝑponi.
eo utiq fidei ⁊ deuotiõis
intuitu. ut eidem apło
in die cõuunis resurrec
papa nr̃ eugenꝰ. eiꝰdem¬
patris saucti in sancta¬
luce. uł ab hac magis
caligine migrauit ad
lucem: cuiꝰ merita. in
ip̃a cui insignit̾ p̾fuit
urbe. miraculis plurib
illustrata choruscant.

Expanded text:
et mane divina ex more et mane divina ex more Sacrificia consummantes, sicut et biduum jam in celebratione Missarum et jugi fecerant psalmodia, purissimum suo vasculo commisere, in lapide reponentes lapidem pretiosum, optimam margatis ergo feliciter vitae suae diebus, annis circiter sexaginta tribus expletis, dilectus Domini Bernardus, Clarae-Vallensis coenobii primus abbas, aliorum quoque ante sanctum altare beatae Virginis matris, cujus fuerat Sed et pectori ejus ipso in tumulo capsula superposita est, in qua beati Thaddaei apostoli reliquiae continebantur: quas eodem anno ab Jerosolymis sibi missas suo jusserat corpori superponi, eo utique fidei et devotionis intuitu, ut eidem apostolo in die communis resurrectpapa tertius Eugenipatris sancti in conversaluce, vel ab hac magis caligine migravit ad lucem, cujus merita in ipsa cui insigniter praefuit urbe miraculis pluribus illustrata coruscant:
Abbreviated transcription (Latin):
gregis. pastor extinctus:
dum pͥstina illa dulcis¬
simi gr̃a uultꝰ. nil mi¬
norata. s aucta magis
om̃ium in se figeret ocu¬
los: animos traheret.
sepeliret affectus.Cres¬
cebat aũ supͣ modum.¬
ruens undiq ppłi̾ multi¬
tudo: ⁊ intolerabił iam
fiebat impetꝰ concurrenti¬
um. Ac desiderabiles te¬
nentium pedeo: osculan¬
tium manꝰ: applicantium
paneo. baltheos. nũmos.
⁊ alia queq seruanda
libi pro benedictione:
⁊ uariis necessitatib ꝓ¬
futura. Maxime tam̃
parati in diẽ terciũ. sol¬
lempuẽ ꝑ loca ꝓpcima p̾¬
stolabant᷑ reponendi sa¬
cri corꝑis horam: copio¬
sius undiq conuenturi.
Nam ⁊ scd̾a die tantus
circa meridiem ppłs fue¬
rat congregatꝰ : ⁊ tanto
pietatis zelo stipati. un¬
diq sacriun corpꝰ obsede¬
rant. ut nulla pene
ep̃is reu̾entia. nulla fr̃i¬
b haberet᷑. Unde ue¬
riti. ne quid simile. aut
forte grauiꝰ accidet die
t̾cia: p̾occupantes horã.

Expanded text:
gregis pastor exstinctus, gregis pastor exstinctus, dum pristina illa dulcissimi gratia vultus nil minorata, sed aucta, magis omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modumruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes, baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam, copiosius undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haberetur. Unde veriti ne quid simile aut forte gravius accideret die tertia, praeoccupantes horam,
Abbreviated transcription (Latin):
et qnͣtũ possumꝰ strin¬
gamus oculos. palpebͣs
cõplodamꝰ. adu̾sus lacri¬
mas. quib in illo sue
claritatis abscessu. ualł
nr̃a fluebat: eccłie pro¬
tinus uniu̾se calicem
sui ꝓpinatura meroris:
cui hactenꝰ consueu̾at
stillare dulcedinẽ: gau¬
dia fundere: fluere con¬
um fideł minister
et sacerdos altissi¬
mi. feliciter ingredit᷑
in locũ tabernaculi ad¬
mirabilis. ad altare d̾i.
sacrã ei ⁊ acceptabilẽ
hostiam sui sp̃c obla¬
turus: corpꝰ ⁊̃ rite pa-¬
ratum ⁊ ornatũ sacer¬
dotalib instrumentis.
oratorio brate dei genitꝰ¬
cis infert᷑ pͥlurima qͦq
nobilium ⁊ ignobilium
de uicinis quib q locis
gemebunda ꝓtinꝰ turba
conuenit: ⁊ uallẽ totã
ploratꝰ ⁊ ululatꝰ multꝰ
implebat. Amariꝰ tam̃
sexꝰ miserabilior mulie¬
rum: qd̃ accedentib ab
beata uestigia uiris. mo¬
nastici ordinis discipli¬
na in exorabiliter eis ⁊
tunc negaret ingressũ.
Biduo mansit in medio

Expanded text:
et quantum possumus, strinet quantum possumus, stringamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis abscessu vallis nostra fluebat, Ecclesiae protinus universae calicem sui propinatura moeroris, cui hactenus consueverat stillare dulcedinem, gaudia fundere, fluere conum fidelis minister et sacerdos Altissimi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admirabilis, ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamesexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viris, monastici Ordinis disciplina inexorabiliter eis etiam tunc negaret ingressum. Biduo mansit in medio
Abbreviated transcription (Latin):
nitus. felix tͣnsitꝰ de la¬
bore ad refrigeriũ. de
expectatione ad p̾miũ:
de agone ad brauium.
de morte aduitã. de fi-¬
de ad noticiã. de peregͥ¬
natione ad patriã: de
mundo ad patrẽ. De quo
etiam tͣnͣsitu eiꝰ. multa
nouimꝰ apparuisse quã
multis: ⁊ quidẽ nõ in¬
digna relatu: s diffici¬
le nimis singła uestiga¬
re.⁊ scribere om̃ia. nimis
longuin. Nam ⁊ usq mͦ.
multifarie multisq mo¬
dis pat̾nus erga filios
amor. uere s̃ nũe. iinmo
nũc ueriꝰ uiuens et ui¬
gens. crebris reuelationib
eoꝵ dignat᷑ solari lacri¬
ut quo dulciꝰ ei gaudẽt.
minus aicie doleant .s̃.
Si qͣ tam̃ ex his minus
ꝓlixam desiderantia uar¬
rationẽ. lector scire de¬
siderat: ꝓpͥo magis et
nouissimo credimꝰ reser¬
uanda capitulo. Inte¬
possumꝰ iolentia aĩos
au̾tamꝰ ab illo tam gͣ¬
ui gemitu ⁊ rugitu:
quo niiirũ grex mi¬
serabilis. pastore nugnͣte
ꝑsonuit. Parcamꝰ pagine.

Expanded text:
nitus! Felix transitus de lanitus! Felix transitus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu ejus multa novimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu, sed difficile nimis singula vestigare, et scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis paternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacryut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo credimus reservanda capitulo. 14. Intepossumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex miserabilis, pastore migrante, personuit. Parcamus paginae,
Abbreviated transcription (Latin):
magnus ille dies illuxit.
quo ꝓpetuus illi ortus est
dies. Ad cuꝰ exitum. ui¬
cini ep̃i cum ablatũ et
fr̃m copiosa multitud̾i̾e:
suerant congregati. Ho¬
ra aũ diei pene t̾cia sin¬
głaris lucerna sue gene¬
rationis. dc̃s ac uere bea
tus Beruardus. a corꝑe
mortis. in t̾rã uiuenti¬
um feliciter xp̃o duce
migrauit: ex filioꝵ cͥ¬
ꝯstantium. et in gͣues
singultus ac lacrimas
uberes utcunq psallẽ¬
tium choro. ad multoꝵ
quos ip̃e p̾miserat cͥe¬
tus tͣnsiens letabundos.
Ad scõꝵ cuneos gratu¬
lantes: Ad omnia ag-¬
mina angłoꝵ. Felye
anima. qm sic leuabãt
excelsa suoꝵ pͥuilegia
meritoꝵ: qmͣ sic pia fili¬
oꝵ ꝓsequebant᷑ inferioꝵ
uota: sic quoq suꝑioꝵ
desideria sacra trahebãt
Eelix illi ⁊ uere serenus
dies: quo plenꝰ ei meri¬
dies xp̃c illuxit. Bies
cunctis uite sue diebus.
tantis ab eo expectatus
desideriis. expectus suspi-¬
riis: frequentatꝰ medita¬
tionib. orationib p̾mu¬

Expanded text:
magnus ille dies illuxit, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi ortus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine fuerant congregati. Hora autem diei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium feliciter Christo duce migravit, ex filiorum circumstantium et inter graves singultus ac lacrymas uberes utcunque psallentium choro ad multorum, quos ipse praemiserat, coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic levabant excelsa suorum privilegia meritorum, quam sic pia filiorum prosequebantur inferiorum vota; sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequentatus meditationibus, orationibus praemu
Abbreviated transcription (Latin):
aserat. ut ex intuno cor¬
dis affectu. seruũ ĩutilẽ
eẽ se dic̾e̾t: ⁊ arborẽ ste¬
rilem reputaret: ex cuiꝰ
uita nullus sͥ fructus.
nulli alteri cuiꝙͣ pro-¬
ueniret. Nam ⁊ solitus
erat in familiari collo¬
cutione fateri. uix cre¬
dere se hominib. quod
sic eum sibi utilem cre¬
derent ut diucebant. Ss¬
nec paruũ sese in suis sr̃
hoc cogitationib ꝑhibebat
aliꝙͣdo sustiuuisse conflic-¬
tum: qd̃ nec tam ueraces
homines fallere uelle. nͦ
tam prudentes falli posse.
ueri simile uid̾etur: cum
alt̾utrum excusare non
posset. Quem enĩ totus
mirabatur orbis. solus
ip̃e qd̃ erat mirabilius
non uidebat sue iudeli¬
cet operationis. opinio¬
nis ue splendorẽ sicut
ille quondã uir simplex
⁊ rectus. nec solem cum
fulgeret. nec lunam in¬
cendentẽ clare. uidisse
se memorabat .xu. a¬
ouissime cum exte¬
rioris habitatuli ũ¬
diq iam soluta compago.
desideranti anime libe¬
rum prestaret egressũ:

Expanded text:
aserat, ut ex intimo coraserat, ut ex intimo cordis affectu servum inutilem se esse diceret, et arborem sterilem reputaret, ex cujus vita nullus sibi 1156 fructus, nullus alteri cuiquam proveniret. Nam et solitus erat in familiari collocutione fateri, vix credere se hominibus, quod sic eum sibi utilem crederent ut dicebant. Snec parvum sese in suis super hoc cogitationibus perhibebat aliquando sustinuisse conflictum, quod nec tam veraces homines fallere velle, nec tam prudentes falli posse verisimile videretur cum alterutrum excusare non posset. Quem enim totus mirabatur Orbis, solus ipse quod erat mirabilius non videbat suae videlicet operationis opinionisve splendorem, sicut ille quondam vir simplex et rectus, nec solem cum fulgeret, nec lunam incedentem clare vidisse se memorabat . 13. Novissime cum exterioris habitaculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum,
Abbreviated transcription (Latin):
erat in hac separatõne
conditio: post mirificã
lucẽ. horrere magis te¬
Gitur aute patris huiꝰ¬
excessum. Accedentes
ad eum filii. quos per
euungeliũ ip̃e genu̾at.
piissimũ eiꝰ emimũ. lacri¬
mabili supplicatione pl¬
sabant: ⁊ hec atq huiꝰ¬
modi loquebant᷑. Nũqͥd
non misereris huie mo
teris nobis. quos tanto
pietatis affectu. mat̾nis
lactasti uberib: pater¬
na consolatione fouisti:
Quomodo sic exponis
labores tuos. quos in
loco hoc laborasti: qͦmͦ
tam dilectos hactenus
filios sic relinquis: Tũ
uͦ flens ip̃e cũ flentib.
⁊ columbinos celos iin
porrigens: ac mente tota
apłicum illum conci¬
piens sp̃m. testabat᷑ co¬
artatum se e duob. et
quid eligeret ignoran¬
tem: diuine totũ tribu¬
ere arbitrio pietatis. Nã
et hinc pat̾na illũ urge¬
bat caritas. filioꝵ uotis
annuere. ut maneret.
et inde trahebat xp̃i de¬
sideriũ. ut migraret.
Cui tam̃ ab olim iam
atq alti radicata ĩ pec¬
tore eiꝰ humilitas ꝑsu¬

Expanded text:
erat in hac separatione conditio, post mirificam lucem horrere magis tegitur aexcessum accedentes ad eum filii, quos per Evangelium ipse genuerat, piissimum ejus animum lacrymabili supplicatione pulsabant, et haec atque hujusmodi loquebantur: « Nunquid non misereris huic monteris nobis, quos tanto pietatis affectu maternis lactasti uberibus, paterna consolatione fovisti? Quomodo sic exponis labores tuos, quos in loco hoc laborasti? quomodo tam dilectos hactenus filios sic relinquis? » Tunc vero flens ipse cum flentibus, et columbinos oculos in coelum porrigens, ac mente tota apostolicum illum concipiens spiritum, testabatur coarctatum se e duobus, et quid eligeret ignorantem , et divinae totum tribuere arbitrio pietatis. Nam et hinc paterna illum urgebat charitas, filiorum votis annuere, ut maneret: et inde trahebat Christi desiderium, ut migraret. Cui tamen ab olim jam atque altius radicata in pectore ejus humilitas persu
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ nͥ uere uisio pacis.
parentẽ iam egredi. et
pauło post secuturũ pa¬
trem scm̃ felici functus
legatione preiret.xxii
ed et abbas quidam
satis ei habitatione
iuicinus. nec minꝰ affecti¬
one deuotꝰ: paucis diebus
ante felicissimũ patris
huiꝰ excessum. uidebat eũ
p̾ciosissimis ornatum sac̾¬
dotalib indumentis. et
excellenti ꝑfusum gloria:
cum ingenti sollempnita¬
te ad altare deduci. Ad
cuiꝰ introitũ eccłia mag¬
ua magnis resultans
uocib conclamabat :
Puer uatꝰ est nob̾. Uere
et eñi puer ip̃e erat mi¬
tis. et huuulis corde. Et
sicut ꝑuulus accipienõ
regnum dei: in cuiꝰ mĩto
gratulabuida natali an-¬
gelita multitudo. ⁊ oĩs
nobis eudetur mori. sibi
illum nasci: dũ hic cõ-¬
sũmaret᷑. ibi recipere. tĩ
tam sonoris uocib. qmͣ
uotis parib concinens
exultabat. Si eñi ad umꝰ
penitentiã peccatorio.
tota illa celestis regio
in leticiam suscitatur:
quenã illi gaudia exhi¬

Expanded text:
rusalem, ubi vere visio pacis, rusalem, ubi vere visio pacis, parantem jam egredi, et paulo post secuturum Patrem sanctum, felici functus legatione praeiret. 20. Sed et abbas quidam, satis ei habitatione vicinus, nec minus affectione devotus, paucis diebus ante felicissimum Patris hujus excessum, videbat eum pretiosissimis ornatum sacerdotalibus indumentis, et excellenti perfusum gloria, cum ingenti solemnitate ad altare deduci. Ad cujus introitum ecclesia magna magnis resultans vocibus conclamabat: Puer natus est nobis . Vere etenim puer ipse erat mitis et humilis corde; et, sicut parvulus, accipiens regnum Dei: in cujus merito gratulabunda natali angelica multitudo, et omnis nobis videretur mori, sibi illum nasci; dum hic consummaretur, ibi incipere, non tam sonoris vocibus quam votis paribus concinens exsultabat. Si enim ad unius poenitentiam peccatoris tota illa coelestis regio in laetitiam suscitatur; quaenam illi gaudia exhi