comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes casui: quanto iustius suꝑ eius intes¬
tatione dolebant. funere gͥ ab omnibus
uera animoꝵ egritudine conclamato:
mater generi imino filiȩ homicida. fu¬
catis dolorib obstrepebat: ceteris placidi¬
or heulabat. Ganto gͥ lamentabiliꝰ bo¬
nas hominis habitudines. lepiditatem
morũ. uerbi olegantiã. scite insignia for¬
mȩ. & ad hȩc obitus prosequebatur inui¬
sos: qͣntomagis in faustȩ crudelitatis au
modis elato. mulier & euentꝰ utrobiq si¬
luit. Uerũ mulier fedi facinoris conscia.
criminis acta. pb̃rm cuius dyoceseos erat.
facta confessione consuluit. Aquo tanto
malo conuenientib addicta ieiuniis: ali¬
quandiu sub eodẽ medicinȩ sp̃ualis fasce
delituit. Plurimo autẽ em̃so tempore:
tates. Quã pb̃r canonicȩ conditionis n¬
paciens. qͦ atiociori potuit iaculatus
bro: generi necem fronti nulieris inpe¬
git. Hoc parentes uiuenis atsi tem¬
fico tonitruo exꝑrecti. ad p̾torium hil¬

Expanded text:
tes casui, quanto justius super ejus intestes casui, quanto justius super ejus intestatione dolebant. Funere igitur ab omnibus vera animorum aegritudine conclamato, mater generi, imo filiae homicida fucatis moeroribus obstrepebat, caeteris placidior ejulabat. Tanto ergo lamentabilius bonas hominis habitudines, lepiditatem morum, verbi elegantiam, scitae insignia formae, et ad haec obtutus prosequebatur invisos, quanto magis infaustae crudelitatis ausmodis elato, mulier et eventus utrobique siluit. Verum mulier foedi facinoris conscia acriminis acta presbyterum, cujus dioeceseos erat, facta confessione consuluit; a quo tanto malo convenientibus addicta jejuniis, aliquandiu sub eodem medicinae spiritualis fasce delituit. Plurimo autem emenso tempore tates; quam presbyter canonicae conditionis impatiens, quo atrociori potuit jaculatur probro. Generi necem fronti mulieris impegit. Hoc parentes juvenis ac si terrifico tonitru experrecti, ad praetorium I
Abbreviated transcription (Latin):
cado cellariũ reserat. s pͥus quã in uas
uinũ deponeret. abhis qui latebant in¬
tro ꝑuaditur: & illico strangulat᷑. Quod
factũ cũ illa recissit. iubet corpus sta¬
tim ab eiusdẽ sceleris auctorib tolli:
e in domus superiora delatum. lecto
quo cum cubare solitus erat supinari.
sabanoq ac uestib ac si somnolentoꝰ oꝑiri.
Exacto interea exiguo temporis spatio he
ros domus rediuit ac filia: & de prandio
in cõmune tractare ceꝑunt. Cuib solitũ
accelerantib larẽ. filiã mater alloquitur.
Uade ait. & maritũ qui mͦ dormitũ sese
deposuit. citare festina. Procedit ad stra¬
tum usq iuiuencula: soporatũ iuuenem
nomine uocat. tactu quoq morantem
ꝓuocat. Cum ne utiq compellenti ille¬
ac uellicanti coniugi responderet: defunc
tun complosis palmis inclamitat. Con¬
citatur familia. uicuua glomerat᷑: tan¬
to miserabilius subito illius illacriman¬

Expanded text:
lado cellarium reserat, sed priusquam in vas lado cellarium reserat, sed priusquam in vas vina deponeret, ab iis qui latebant intro pervaditur, et illico strangulatur. Quod factum cum illa rescisset, jubet corpus statim ab ejusdem sceleris auctoribus tolli, t in domus superiora delatum lecto, quo cum filia cubitare consueverat, supinari, sabanoque ac vestibus ac si somnolentum operiri. Exacto interea exiguo temporis spatio, herus 303 domum redivit, ac filia; et de prandio in commune tractare coeperunt, quibus solitum accelerantibus larem, filiae mater eloquitur: Vade, ait, et maritum, qui modo dormitum sese deposuit, excitare festina. Procedit ad stratum usque juvencula, soporatum juvenem nomine vocat, tactu quoque morantem provocat; cum ne utique ille compellanti ac vellicanti conjugi responderet, defunctum cunctis complosis palmis inclamitat. Concitatur familia, vicinia glomeratur, tanto miserabilius subito illius illacryman
Abbreviated transcription (Latin):
consuliuisset. si eũ solũmͦ a sui frequentia
dimouisset. At illa ad ferrũ se contulit.
malens hominẽ de medio fieri. quã obsce¬
ctum explacito locat: iucenos cuiq solidoᷤᷤ
promittens. si eũ uti docebunt sequentia.
trucidarent. Erant autẽ hii ut fertur
genere neruii: qui uundemialib lucris
adacti. in ꝑuintiã laudunensẽ sese contu¬
lerant. sbidẽ ergo aliquandui tum mer-¬
cedis tũ uusitate escȩ nouitate mora¬
tos. mulier p̾libata sponsione aggredit᷑:
idẽq acres ex natura anuno. p̾tio eracuti.
explendo facinori coarmantur. Quadam
gͥ die uirũ ꝓpriũ ex industria quippiam
exacturum foras dirigit: filiam parit̾
aliorsũ falso nacta occasione transmittit.
Quib ab ede digressis penum mulier
secreto aperit. conducticios satellites in¬
troducit. hocq aforis obserato. generũ
nȩc mora ut uinũ pransuris exhibeat.
sollicitare utendit. Qui assumpto ociꝰ

Expanded text:
consuluisset, si eum solummodo a sui frequentia consuluisset, si eum solummodo a sui frequentia dimovisset; at illa ad ferrum se contulit, malens hominem de medio fieri quam obscectum ex placito locat, vicenos cuique solidos pollicens si eum, uti docebunt sequentia, trucidarent. Erant autem ii, ut fertur, genere Nervii, qui, vindemialibus lucris adacti, in provinciam Laudunensem sese contulerant. Ibidem ergo aliquandiu cum mercedis tum inusitate escae novitate moratos mulier praelibata sponsione aggreditur; iidemque acres ex natura, animo, pretio exacuti, explendo facinori coarmantur. Quadam igitur die virum proprium ex industria quidpiam foras acturum dirigit, filiam pariter aliorsum falso nacta occasione transmittit. Quibus ab aede digressis penum mulier secreto aperit, conductitios satellites introducit, hocque a foris obserato, generum nec mora ut vinum pransuris exhibeat sollicitare intendit; qui sumpto ocius
Abbreviated transcription (Latin):
si ad se ingerendã distraheretur a filia:
quiis cõmendaret. & ad olescenti totis ur¬
banitatib accurato. filiȩ affectũ alliceret.
nterea uersi pellis diabol astutia in par-¬
t̃ rtorquere simstrã cepit. quicquid be¬
nuola uitentione fiebat: &e socrui ꝑ
maledicos neuũ multe feditatis inu¬
uii. qd̾ udelicet nequaquã gr̃a prolis
dͥ faceret. s ut eidẽ ꝓ filia sese mutaret.
Cũgͥ incrementũ sumeret in dies tam
absoleti runors acerbitas. & mulieris
amimum concuteret tante falsitatis
intoleranda malignitas. qͣnto se sentie¬
lut suꝑ illatione probri huius insontẽ.
tinto egrius ferebat dici: unde quod
pietatis studio exercebat. uulgi ipsa uer¬
teretur in fabulam. His itaq post aliquot
tempꝰ euicta molestiis. cepit quẽ tantoꝑe
ne de cetero notata uiueret. si eũ coti¬
die p̾oculis haberet. Unde non a suo eũ
quod satis ẽẽt contubernio dirimere.
sed perimere iam destinabat. Boni enini

Expanded text:
asi ad se ei ingerendam distraheretur a filia, asi ad se ei ingerendam distraheretur a filia, quiis commendaret, et adolescenti totis urbanitatibus accurato filiae affectum alliceret. Interea diaboli versipellis astutia in partem retorquere sinistram quidquid benevola intentione fiebat, et socrui per maledicos naevum multae foeditatis inurere, quod videlicet nequaquam gratia prolis id faceret, sed ut eidem pro filia sese mutaret. Cum igitur incrementum sumeret in dies tam absoleti rumoris acerbitas, et mulieris animum concuteret tantae falsitatis intoleranda malignitas, quanto se sentiebat superillatione probri hujus insontem, tanto aegrius ferebat dici unde quod pietatis studio exercebat, vulgi ipsa verteretur in fabulam. His itaque post aliquod tempus evicta molestiis, coepit quem tantopere ne de caetero nota viveret, si eum quotidie prae oculis haberet; unde non a suo eum, quod satis esset, contubernio dirimere, sed perimere jam destinat. Boni enim
Abbreviated transcription (Latin):
episcopii laudunensis. ab iplo
oppido it̾stitio ferme duũ milium
distans. In qua uir quidã cũ sua con¬
iuge commnanen s. filiã ab ipsa int̾
alios liberos extulisse di noscitur. ¶s
annoꝵ nubiliũ cum habrtudinem
attigisset. & iocundiori tunc tempori o¬
poetuntaᷤᷤ substantiȩ arrisisset: ado¬
esenti cuipiam nuptũ datur. Hunc utͥ¬
uq parentis affectio sibimet caritudi¬
re tanta contraxit. ut sine priuate rei
dispendio iuueni cũ puella sub eisdẽ edi¬
bus mensa thorusq forent. Cum igitur
nira mater diligentia eun causa filiȩ
excoleret: ñ maior poterat re periri pu¬
illȩ amor ad puerũ. q̃m socrꝰ ad gene¬
rũ. Ipsa gͥ eũ celebrib ornabat induui¬
s opipare satagebat in epulis. ipsa fa¬
aẽ ac crines eluere. ituris cubitum
mollia sternere: querenti mancipium
prina assistere. offitium preter thalamos
ontrabam. ñ matrone imꝑium. s decursꝰ
ghibere pedissequȩ Nichil tamen adul¬
otinũ molibatur hȩc cura. ut scilicet qͣ¬

Expanded text:
episcopii Laudunensis, ab ipso oppido interstitio ferme duorum millium distans, in qua vir quidam cum sua conjuge commanens, filiam ex ipsa inter alios liberos extulisse dignoscitur. Quae annorum nubilium cum habitudinem attigisset, et jucundiori tunc tempori opportunitas substantiae arrisisset, adolescenti cuipiam nuptum datur. Hunc utriusque parentis affectio sibimet charitudine tanta contraxit, ut sine privatae rei dispendio juveni cum puella sub eisdem aedibus mensa thorusque forent. Cum igitur  mira mater diligentia eum causa filiae excoleret, non major poterat reperiri puellae amor ad puerum quam socrus ad generum. Ipsa igitur celebribus eum ornabat induviis, opipare satagebat in epulis, ipsa faciem ac crines eluere, cubitum ituris mollia sternere, quaerenti mancipium prima assistere, officium, praeter thalamos, contraham, non matronae imperium, sed discursus exhibere pedisse quae; nihil tamen adulterinum moliebatur haec cura. Ut scilicet qu
Abbreviated transcription (Latin):
e illi suꝑ hoc meam deuoueo pudiciciã.
quȩ meo tam paruo obsequio. tantam
ƿrestitit indulgentiã. Unde factũ est.
ut ex eo die quo ista castitati se redderet.
illa simultatẽ deponeret: & hoc totũ
ad salutem utriusq. int̾ omnes feminaᷤ

Expanded text:
et illi super hoc meam devoveo pudicitiam, et illi super hoc meam devoveo pudicitiam, quae meo tam parvo obsequio tantam praestitit indulgentiam. » Unde factum est ut ex eo quo ista castitati se redderet, illa simultatem deponeret, et hoc totum ad salutem utriusque inter omnes feminas
Abbreviated transcription (Latin):
nia. quot anime meȩ angores infligis.
quȩ & le nociniis tiuis carnẽ meam a ni
dirimis: & presentiam tuam quã incõpa¬
rabilit̾ oderim: michi obuiando opponis.
Quam libenter immo quam debite tuo
mala corpori inferrẽ quȩ cotidianum m̃ti.
aurib. ac oculis meis non desinis irro¬
gare dolorem:. Ubi enim a continius ñ
uacat aut thorus aut mensa rancorib:
quid ista quã michi infers hostilitate cru¬
delius: Restabat unicũ illud spei. quod
u̾go dĩ mater aliquã inte iacularetur
altricẽ sententiã: s iam ab hoc omnino
accidi. Ipsa enim michi dixit. quod ipsũ
aue qd̾ sibi depromere quaq die p̾oceuꝑaᷤ.
in tantũ eam deniulceat. ut nullum
inconuenienꝰ tͥ inferre p̾ualeat. Quod il¬
la andiens utrum uerũ ẽẽt. & hȩc ab ea
audisset: argutissime ꝑscrutctur. ¶ d̾
ca asserente. illa intulit. Amodo ait no¬
ueris quod nullatenus maritus tuus
me deinceps ad tui iniuriam coutetur:

Expanded text:
ma, quot animae meae angores infligis, ma, quot animae meae angores infligis, quae et lenociniis tuis carnem meam a me dirimis, et praesentiam tuam, quam incomparabiliter oderim, mihi obviando opponis? Quam libenter, imo quam debite tuo mala corpori inferrem, quae quotidianum menti, auribus, ac oculis meis non desinis irrogare dolorem? Ubi enim a continuis non vacat aut thorus aut mensa rancoribus, quid ista quam mihi infers hostilitate crudelius? Restabat unicum illud spei, quod Virgo Dei mater aliquam in te jacularetur ultricem sententiam, sed ab hac omnino jam decidi, ipsa enim mihi dixit, quod ipsum Ave, quod sibi depromere quaque die praeoccupas, in tantum eam demulceat, ut nullum tibi inconveniens inferre praevaleat. » Quod illa audiens, utrum verum esset, et haec ab ea audisset argutissime perscrutatur. Quod ea asserente, altera intulit: « A modo, ait, noveris quod nullatenus maritus tuus me deinceps ad tui injuriam coutetur,
Abbreviated transcription (Latin):
istam tota conuersio eius sic erat: ut n
quȩ se a suo fraudabat coniugio. ꝑ huiꝰ
pñẽ potentiam cȩlestes imprecaretur ui
atq mulierculȩ illiꝰ spurcissimas riuali¬
tates non du pateretur multas. Cuing
piissimos celestis reginȩ affectus aduer¬
sus eam se lamentis uigib grauiter it¬
ritasse putaret: ipsa eidẽ benedicta per¬
se in uisu dignant̾ apparet. Quare ait
suꝑ muliert illu ultiones a me expetis:
Ego plane nichil adu̾sus eam possũ. qͥl
cotidiana sedulitate illud michi meũ de¬
nuntiat gaudiũ. quo gratius aliquidabs
ulla creatura audire non possum. Putas¬
ne quod contra hanc ꝓ te debeam irrita¬
ri: quȩ de mea in esfabili gła quasi cõme¬
morans. me prouocat głari: Ex quo die¬
to cum animus feminȩ a solitis inprratio¬
nib penitus desedisset. contigit emulamn
sibi quadam diȩ uenire obuiam. Quam
ueluti a diuins iam desꝑata iudiciis oi¬
uiciis lacessere sic intendit. Oturpisli¬

Expanded text:
istam conversio ejus tota sic erat ut ei istam conversio ejus tota sic erat ut ei quae se a suo fraudabat conjugio, per hujus dominae potentiam coelestes imprecaretur iras, atque mulierculae illius spurcissimas rivalitates non diu pateretur inultas. Cumque piissimos reginae coelestis affectus adversus eam se lamentis jugibus graviter irritasse putaret, ipsa per se benedicta eidem in visu dignanter apparet. « Quare, ait, super muliere illa ultiones a me expetis? ego plane nihil adversus eam possum, quia quotidiana sedulitate illud mihi meum denuntiat gaudium, quo gratius aliquid ab ulla creatura audire non possum. Putasne quod contra hanc pro te debeam irritari, quae de mea ineffabili gloria quasi commemorans me provocat gloriari. » Ex quo dicto cum animus feminae a solitis imprecationibus penitus desedisset, contigit aemulam sibi quadam die venire obviam; quam veluti a divinis jam desperata judiciis, conviciis lacessere sic intendit: « O turpissi
Abbreviated transcription (Latin):
quiddã relatu breue. exemplo mag¬
nificũ: cui arrigende sunt aures om¬
niũ peccatoꝵ. Ex relatione atrebaten¬
sis ep̃i. mulier quedam fuerat: quȩ con¬
iugatũ uirũ quendam a ꝓpͥe uroris la¬
tere illecebrosissime distrahebat. Quȩ
licet aut preciis aut uoluptatib acta.
cum cotidie mechiȩ non parceret. & homi¬
ni misero fedis amorib obuoluto. iam con¬
iugis etiam memoria ab animo pene
deficeret: tam̃ quociẽns ad eccłiam ibat
antequã quippiã oratura precis expͥme¬
ret. quocũq imaginẽ benedidȩ dominȩ
suȩ prius sibi uidere contingeret. angi¬
licam ei salutationẽ qua poterat reuerti¬
tia exhibebat: aue inquiens gratia pla¬
na. dñs tecum. Coniiux itaq uiri qu
sibi adulterinos p̾ferri dolebat ampletꝰ
acerbissimis in emulam stridebat ardoꝵ¬
b: & cum mariti timore nichilaudert
in illam. quanto in publico ne quidẽ gͣ¬
nire fas fuerat: tanto rabidiꝰ apud se sit¬
mebunda furebat. Ergo ac beatissi man

Expanded text:
quiddam relatu breve, exemplo magnificum, cui arrigendae sunt aures omnium peccatorum. Ex relatione Atrebatensis episcopi mulier quaedam fuerat, quae conjugatum virum quemdam a propriae uxoris latere illecebrosissime 307 distrahebat. Quae licet aut pretiis, aut voluptatibus acta cum quotidianae moechiae non parceret, et homini misero foedis amoribus obvoluto, jam conjugis etiam memoria ab animo pene deficeret, tamen quoties ad ecclesiam ibat antequam quidpiam oratura precis expromeret, quocunque imaginem benedictae dominae nostrae prius sibi videre contingeret, angelicam sibi salutationem qua poterat reverentia exhibebat. Ave, inquiens, gratia plena, Dominus tecum. Conjux itaque viri, quae sibi adulterinos praeferri dolebat amplexus, acerbissimis in aemulam stridebat ardoribus, et cum mariti timore nihil auderet in illam, quanto in publico ne quidem grunnire fas fuerat, tanto rabidius apud se fremebunda furebat. Ergo ad beatissimam
Abbreviated transcription (Latin):
Cũq illũ ceptũ it̾ carpere cernene.
heus inquit. nõne tu es papa be¬
nedictꝰ. quẽ defunctum liquido
nouimus: Ipse inquit infelix
ego sum. Et ille. Quom tͥ est pat᷑
men si adurtoriũ p̃beat᷑ de mea re¬
cuꝑatione ñ pͥuor Sed ꝑge queso ad
fratiẽ meũ ioħ̃em. qui nẽ apłicam
occupat sedẽ. eiq mea functus lega¬
tione denuntia. ut illam potissi¬
mam sũmam quȩ in tali theca ie¬
onditur. in pauperes ꝓ mea salute
distribuat. sicq me redimenddum

Expanded text:
Cumque illum coeptum iter carpere cerneret, Cumque illum coeptum iter carpere cerneret, Heus, inquit, nonne tu es papa Benedictus, quem defunctum liquido novimus? Ipse, inquit, infelix ego sum. Et ille: Quomodo tibi est,men, si adjutorium praebeatur, de mea recuperatione non privor; sed perge, quaeso, ad fratrem meum Joannem, qui nunc apostolicam occupat sedem, eique mea functus legatione denuntia, ut illam potissimum summam, quae in tali theca reconditur, in pauperes pro mea salute distribuat; sicque me redimendum
Abbreviated transcription (Latin):
assertioni prudentꝰ uersi ficator no¬
bilis in hymnoꝵ suoꝵ at testatur
opuscłis. Sed cũ hȩc de auicłis e cor¬
abscondentib in pagina digessissẽ.
religiosus abbas cassinensis monas¬
terii. desiderius aduenit. seseq rẽ
sic habere funditus abnegauit.
Cũq illũ & umbertũ. meũ uidelicae
relatorẽ i nuitua colloquia deduy¬
issem: umbertus ait. Ego quidẽ
huius allegationis testimonium
non defendo: ueruntam̃ hoc sun¬
plicit̾ retuli quod ab accolis loci il¬
lius audiui. Sed qm̃ ꝑsone istȩ de¬
sidertꝰ uidelicet & umbertꝰ tante
auctoritatis sunt. ut neutri eoꝵ
fides debeat denegari. ego quoq
qd̾ scͥpsi ꝑcacit᷑ ñ affirmo: sed utrũ
uerum sit necne. legentium inqͥsi¬
tioni resinquendũ ẽẽ decerno.¬
ulud inferam ꝓpt̾ qd̵ ista pre¬
misi: ep̃c qui tam̃ si recte teneo
capuis p̾erat. uidit maiorẽ bene¬
dictũ papã qui iã obierat nigro
equo quasi corporalit insidentem.

Expanded text:
assertioni etiam Prudentius noassertioni etiam Prudentius nobilis . Sed cum haec de aviculis, et corabscondentibus, in pagina digessissem, religiosus Casinensis monasterii abbas Desiderius advenit, seseque rem sic habere funditus abnegavit. Cumque illum, et Humbertum, meum videlicet relatorem, in mutua colloquia deduxissem, Humbertus ait: Ego quidem hujus allegationis testimonium non defendo, verumtamen hoc simpliciter retuli, 426 quod ab accolis illius audivi. Sed quoniam personae istae, Desiderius videlicet et Humbertus, tantae auctoritatis sint ut neutri eorum fides debeat denegari, ego quoque, quod scripsi, procaciter non affirmo, sed utrum verum sit necne, legentium inquisitioni relinquendum esse decerno.llud inferam, propter quod ista praemisi, episcopus, qui tamen, si recte teneo, Capraeis praeerat, vidit majorem Benedictum papam, qui jam obierat, nigro equo quasi corporaliter insidentem.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ temporis spacio uident᷑ hinc
inde ꝑ montẽ uelut solutȩ. a iuin¬
sis libere spaciari. alas extend̃t.
plumas rostro ꝓsequente depectuñ.
s in quantũ datur intelligi. conces¬
si ad tempꝰ refrigerii se tranquil¬
litate resoluunt Quȩ ꝓfecto uo¬
lucres nȩc unqͣm uident᷑ uesci.
ne quolibet aucupis ualent in¬
gnio capi. Dilucescente gͥ matuti¬
na scde feriȩ hora. ecce magnꝰ ad in¬
star uultis coruus pꝰt p̾fatas aui¬
csas incipit iã concauo gutture gͣ¬
uit̾ crocitare. Illȩ ꝓtinus sese aqͥs
immergentes abscondunt: nȩc ul¬
tia inde se humanis ocłis offerunt
ponȩc aduesꝑascente iã sabbati diȩ
de sulphurei stagni uoragine rũt¬
sus emergunt. Qnde nomuilli ꝑhi¬
bent eas hominũ ẽe animas ultcibͤ
ghenne supplicis deputatas. Que
tẽpore cruciantur. dñico autẽ die
cum adiacentib ultra citraq nocti¬
bus pro dominicȩ resurrectionis
gła refrigerio potiant᷑. Cui etiam

Expanded text:
ti temporis spatio videntur hinc ti temporis spatio videntur hinc inde per montem velut solutae vinculis libere spatiari. Alas extendunt, plumas rostro prosequente depectunt, et in quantum datur intelligi, concessa ad tempus refrigerii se tranquillitate resolvunt. Quae profecto volucres nec unquam videntur vesci, nec quolibet aucupis valent ingenio capi. Dilucescente igitur matutina secundae feriae hora, ecce magnus ad instar vulturis corvus post praefatas aviculas incipit concava gutture graviter crocitare. Illae protinus sese aquis immergentes abscondunt, nec ultra videndas se humanis oculis offerunt, donec advesperascente jam Sabbati die, de sulphurei stagni voragine rursus emergunt. Unde nonnulli perhibent eas hominum esse animas ultricibus gehennae suppliciis deputatas. Quae tempore cruciantur, Dominico autem die cum adjacentibus ultro citroque noctibus, pro Dominicae resurrectionis gloria, refrigerio potiuntur. Cui scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
faucib mortis ereptũ abire ꝑnut¬
tunt. Sed leo ut ita iã dicam no
bilissimꝰ bestiarũ gratꝰ uitȩ suȩ au¬
ctorib extitit: & ꝑ dies aliquod. qͥs
illic remorati sunt unã illis coticit
pellẽ capti a se animalis aduexit.
Quid gͦ mirũ si scĩ homines ce dru¬
nis segib eruditi ꝑcepto caritatis
officio grata uice respondeant. cĩ¬
&e id ipsum brutũ animal iudeat
suppliciis deputate dominicis
dieb refrigerio pociantur
llud etiã quod umberti archiep̃i
ratione cognoui: silentio traden¬
dum ẽẽ non arbitror Nam cum
a finib reu̾teretur appuliȩ assta¬
lis in regionib quȩ puteolis adia¬
cit int̾ aquas nigras & fȩtidas ꝓ¬
aontorium eminere sarosum et
enipeũ. Ex quib uidelic̃ eralan¬
ilꝑaquis consueto more tet̾rime
udent᷑ auicłȩ repente consurgere:
ra uesꝑtina sabbati hora usq ad
atũ scdẽ feriȩ solitȩ sunt huma¬
us aspectib apparert. Quo indul¬

Expanded text:
faucibus mortis ereptum abire permitfaucibus mortis ereptum abire permittunt. Sed leo ut ita ibilissimus bestiarum, gratus vitæ suæ auctoribus extitit, & per aliquos dies, quibus illic remorati sunt, vnam illis quotidie pellem capti a se animalis aduexit. Quid ergo mirum, si sancti homines, & diuinis legibus eruditi, percepto charitatis officio, grata vice respōdeant; cum idipsum & brutum animal videatur suppliciis traditae, Dominicis diebus refrigerio potiuntur. Illud etiam, quod Humberti archiepiscratione cognovi, silentio tradendum esse non arbitror. Nam cum a finibus reverteretur Apuliae, asserebat in regionibus quae Puteolis adjacent, inter aquas nigras et fetidas, promontorium eminere saxosum et scrupeum. Ex quibus videlicet exhalantibus aquis consueto more teterrimae videntur aviculae repente consurgere, et a vespertina Sabbati hora usque od ortum secundae feriae, solitae sunt humanis aspectibus apparere. Quo indul
Abbreviated transcription (Latin):
uina iubeat restitui. qͣntoma¬
gis bona bonis p̾cipit rediberi: ¶t
enĩ mirum si hoc humana ratio ex
indicta sͥ lege persoluat. cũ id ip̃m
aliqͣndo bruta animalia nullis ob¬
noxia legib impleant: Nã sic̃ mͥ¬
frat̾na constat relatione uulgatũ:
uenetȩ quidam institores marina
discrimina ienugum labore siule¬
bant.Cũq applicuissent. formido¬
losũ stupendumq conspieiunt ñ
ꝓcul ab ipsa litoreȩ crepidinis ha¬
rena portendũ. leonẽ scił trabalis
ut uidebatur diueonis spiris obe¬
untib inuolutũ. Cũq illiuc dras
captũ ad speluncã suã iuolenter
traheret. hinc miserabilis leo quis
ualebat nisib resisteret. tandem
quo leo cepit desꝑata reluctatione
deficere. tamomagis draco iuertͥ¬
cabilib eum nodis inuecteus. am¬
mabat᷑ uictoriam obtinere. Sed
pandoces qui repente huic specta.¬
culo suꝑuen̾ant miserantes infili¬
cẽ leonis uicẽ audent̾ arma corn¬
piunt. draconẽ ꝑimunt. leonẽ de

Expanded text:
lex diuina restitui, quanto magis bona bonis præcepit redhiberi? Quid enim mirum, si hoc humana ratio ex indicta sibi lege persoluat, cum idipsum aliquando etiā bruta animalia nullis obnoxia legibfraterna michi constat relatione vulgatum, Venetae quidam institores marina discrimina remigii labore sulcabant. Cumque applicuissent, formidolosum stupendumque conspitiunt, non procul ab ipsa litoreae crepidinis arena portentum, leonem scilicet trabalis, ut videbatur, draconis spiris obeuntibus involutum. Cumque illinc draco captum ad speluncam suam violenter traheret, hinc miserabilis leo, quibus valebat nisibus, resultaret. Tandem quo leo cepit desperata reluctatione deficere, tanto magis draco inextricabilibus eum nodis innectens animabatur victoriam optinere. Sed pandoces, qui repente huic spectaculo supervenerant, miserantes infelicem leonis vicem audenter arma corripiunt, draconem perimunt, leonem de
Abbreviated transcription (Latin):
minũ nosti. tu conscientiȩ meȩ testis
es. quia ego hac scĩssima nocte etiã
ꝓpͥi th̃alami uiriles amplexus ab
tꝰ ignoraui. Tu oro due ñ asspicias
peccata mea. s placeat corã te ut scõ¬
rum tuoꝵ ulciscaris iniuriã. In con

Expanded text:
minum nosti, tu conscientiae meae testis minum nosti, tu conscientiae meae testis es; quia ego hac sanctissima nocte etiam proprii thalami viriles amplexus abhtus ignoravi; te oro, Domine, non aspicias peccata mea, sed placeat coram te ut sanctorum tuorum ulciscaris
Abbreviated transcription (Latin):
lir mulier tanqͣm egrotanti uiro
cõpatiens. cepit illum ulius astr in¬
gere. lodice contegere. & qͥb ualebat
impendiis confouere. At ille ut do
interitum. Morq concitus abiit.
sed ecce uir breui temporis elapso
spacio maritus redit. stratũ reꝑit.
Cui ꝓtinus uror expostulans. & uehe¬
ment̾ exprobͣns ait. Optime poteris
ẽ eccłiam ingredi. & cũ cet̾is xp̃ianis
diuinis uitesse myst̾iis. Cũq uir
attonitus qͥd illa loqueretur inqui
irrisos. ac turpissima ludificatione
delusos. intolerabili doloris angustia
const̾nati sunt. Int̾ea dũ popłs ecłiam
hinc inde conflueret. ut nocturnȩ
laudis officiũ deuotꝰ audiret. tandẽ
& illi resumpto sp̃u nchilominꝰ con¬
uenerunt: atq omni uecundiȩ rubo¬
re pꝰtposito. quȩrela suã corã omĩb de¬
posuerũt. presertĩ mulier laceros cri¬
ꝑfundens. lugubres emittebat ulu¬
latꝰ ui cęlũ. Dñe tu inquit corda ho¬

Expanded text:
lix mulier, tanquam aegrotanti viro lix mulier, tanquam aegrotanti viro compatiens, coepit illum ulnis astringere, lodice contegere, et quibus valebat impendiis confovere. At ille, ut dointeritum, moxque concitus abiit. Sed ecce, vix brevi temporis elapso spatio, maritus redit, stratum repetit. Cui protinus uxor expostulans, et vehementer exprobrans, ait: Optime poteris est, Ecclesiam ingredi; et cum caeteris Christianis divinis interesse mysteriis! Cumque vir attonitus quid illa loqueretur inquirirrisos, ac turpissima ludificatione delusos, intolerabili doloris angustia consternati sunt. Interea dum populus ad Ecclesiam hinc inde conflueret, ut nocturnae laudis officium devotus audiret, tandem et illi, resumpto spiritu, nihilominus convenerunt, atque omni verecundiae rubore postposito, querelam suam coram omnibus deposuerunt, praesertim mulier laceros crifundens, lugubres emittebat ululatus in coelum: « Domine, tu, inquit, corda ho
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ uͦ cũ apud parmense op¬
pidum degere. ibiq litt̾arũ
artium studiis insudarẽ. quiddam
me contigit nosse. qd̾ ũ inutile uide¬
t᷑ ad posterioꝵ noticiam stili curren¬
as articło tradere. Ad occidentem
sane eiusdẽ urbis est quedã extͣ mu¬
nos sita basillica: gemino beatoꝵ
nr̃m Geruasii. & prothasii. titulo de¬
orata. Nocte quadam quȩ uidelic̃
oordẽ mr̃m natalicia p̃cedebat uir
quidam maturiꝰ surrerit. bouesq
suos inpascua remotiora dedurit.
suiconuicinꝰ quidam flãma nequis¬
simȩ sibidinis inflãmatꝰ. insidiatꝰ
est eius ut ut urorẽ polluere moli¬
retur. Eadẽ gͥ nocte callidꝰ ad eiꝰ do
mum explorator accessit. & occasiõe
reꝑta ñ duitius pꝰtqͣm iste cũ pas¬
endis animalib abiit. ille febrici¬
tate se diabolica machinatione con¬
friugens. in lectũ uroris illiꝰ uir
similatꝰ intͣuit. Cũq uelut friges¬
cens intremeret. dentiũ stridores
emitteret. crebriꝰ singultiret. infe¬

Expanded text:
nimvero cum apud Parmense oppidum degerem, ibique liberalium artium studiis insudarem, quiddam me contigit nosse, quod non inutile videtur ad posterorum notitiam styli currentis articulo tradere. Ad Occidentem sane praedictae urbis est quaedam extra muros sita basilica, gemino beatorum martyrum Gervasii et Protasii titulo decorata. Nocte quadam, quae videlicet eorumdem martyrum natalitia praecedebat, vir quidam maturius surrexit, bovesque suos in pascua remotiora deduxit: cui convicinus quidam, flamma nequissimae libidinis inflammatus insidiatus est, ut ejus uxorem polluere moliretur. Eadem igitur nocte callidus ad domum ejus explorator accessit, et occasione reperta, non diutius postquam iste cum pascendis animalibus abiit, ille febricitare se diabolica machinatione confingens, in lectum uxoris illius vir simulatus intravit. Cumque velut frigescens intremeret, dentium stridores emitteret, crebrius singultiret, infe
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ ꝑditionis auctorẽ. Producatur
inmediũ. & impunitatẽ crudelissi¬
mi sceleris. de suȩ fradis austigio
compatiens. idẽ uotis & p̾cib diuiñã
clementiã imploraret. auctor sceleris
ubi latebat demoniaco sꝑu repente
corripit᷑: & in furorẽ nimixũ atq ue¬
saniã rabidus efferebat᷑. Moxq in ec¬
cłiam popło obstupescente nouiter
ꝓsiliuit: om̃sq in sui admirationẽ
semet ipsum laniando ac discerpendo
conuertit. Dans itaq fremitus &
ingitꝰ ꝓpͥis se manib crudelit̾ lace¬
rabat. mͦ uelut uolans: in alta ꝓsi¬
liens. mͦ se cũ gͣuissimo impetu in
ima demergens. mͦ in parietẽ capd ĩcu¬
tiens. mͦ in pauim̃entũ insaniendo
ꝓsternens. omĩa iuscera sua mirabili¬
t̾ conquassabat. Hoc itaq mͦ malig¬
nus sp̃c eũ collidere ñ cessauit: donͦ
infelicẽ aminiã corã popło qui ad erat
de corpore illius euulsit. esidentes
autẽ qui aderant immensam auc¬
tori deo iusticiȩ głam referunt: qͥ

Expanded text:
meae proditionis auctorem. Producatur in medium, et immanitatem crudelissimi sceleris de suae fraudis aufugio compatiens, idem votis et precibus 635 divinam clementiam imploraret; auctor sceleris, ubi latebat, daemoniaco spiritu repente corripitur, et in furorem nimium atque vesaniam rabidus effertur. Moxque in Ecclesiam, populo obstupescente, noviter prosiliit, omnesque in sui admirationem, semetipsum laniando ac discerpendo, convertit. Dans fremitus et rugitus, propriis se manibus crudeliter lacerabat, modo velut volans in alta prosiliens, modo se cum gravissimo impetu in ima demergens, modo in parietem caput incutiens, modo se in pavimentum insaniendo prosternens, omnia viscera sua miserabiliter conquassabat. Hoc itaque modo malignus spiritus eum collidere non cessavit, donec infelicem animam, coram populo qui aderat, de corpore illius evulsit. Videntes autem qui aderant, immensam auctori Deo justitiae gloriam referunt; qui
Abbreviated transcription (Latin):
cernentib rusupinus ruens: ilico
expirauit. Treme facti om̃s surrere¬
runt: & rem a deo iudicatã uidentes.
nichil ultra iuidicare presumpser̃t.¬
Iu. Nam quidam ex ulis prius e¬
nel tiam miserũ illũ ꝓ certo m̃tiri¬
I nouerant. plurimi suspicabant᷑.
Nunc uͦ uniuersi pariter cognouerun.
deo hunc m̃titũ fuisse: quem eius iudi¬
cio post prolatũ mĩdatiũ tam subito con¬
tigit interisse. In hoc miraculo licet
ultrix mendatii diuina ueritas mag¬
nifice claruerit: cuius tam̃ meriti
Gerardus uideri posset. miuriam eiꝰ
uindicando monstrauit. Itẽ de eodẽ

Expanded text:
cernentibus, resupinus ruit, & illico cernentibus, resupinus ruit, & illico expirauit. Tremefacti omnes surrexerunt, & rem a Deo iudicatam videntes, nihil vltra iudicare præsumpserunt. Nam quidam ex illis prius etiam miserum illum pro certo mentiri nouerant, plurimi suspicabantur, nūc vero vniuersi pariter cognouerunt Deo hunc mentitum fuisse, quem eius iudicio post prolatum mendacium tam subito contigit interisse. In hoc miraculo licet vltrix mendacij diuina veritas magnifice claruerit, cuius tamen meriti Gerardus videri posset, iniuriam eius vindicando monstrauit. Mane
Abbreviated transcription (Latin):
ad quiescebat: qm̃ ad ius sibi cõmissi
monasterii ꝑtinere sciebat. Data est
Gerardo loquendi copia: e corã cunctis
quiaderant ut religiosum decebat
causam suam aperuit. Et postquam
dicendi finẽ fecit. is qui ei aduersa¬
bat᷑. falsa ẽẽ que ab eo dicta fuerant
exclamauit. Iussus post hec aiudi¬
cib uenire & ea que dixerat compro¬
brare. propiꝰ accessit: &e iterans que
direrat cepta temeritate se uera di¬
cere confirmabat. Cumq instaret.
rursum ei iudices p̾ceperunt. ut se¬
cundum morem regionis illud qd̃
ipsi uocant gͣaudium rei uidelicet
ab eo ꝓbande argum̃tum: manu ꝓpͥa
in eiusdẽ Gerardi prioris manu pone¬
ret. Qui uelut ex bona conscientia
audacter in manu guadium poners
ait. Huiꝰ ut dixi rei testis ego sum:
alus qͦ testib uel duello id ipsum
probaturus. S quia ut scriptũ est
testis falsus non erit impunitus: post
hec uerba protulit. cunctis qui ad
audiendam causã illã conuerant

Expanded text:
acquiescebat, quoniam ad ius sibi commissum acquiescebat, quoniam ad ius sibi commissum Monasterij hanc pertinere sciebat. Data est Gerardo loquendi copia, & coram cunctis qui aderant, vt religiosum decebat, causam suam aperuit. Qui postquam finem dicendi fecit, is qui ei aduersabatur falsa esse quæ ab eo dicta fuerant, exclamauit. Iussus post hæc a iudicibus venire, & ea quæ dixerat comprobare, propius accessit, & iterans quæ dixerat, cœpta temeritate se vera dicere confirmabat. Cumque instaret, rursum ei iudices præceperunt, vt secundum morem regionis illud quod ipsi vocant gadium, rei videlicet ab eo probandæ argumentum, manu propria in eiusdem Gerardi Prioris manu poneret. Qui velut ex bona conscientia audacter gadium in manu eius ponens, ait: huius, vt dixi, rei ego testis sum, aliis quoque testibus vel duello id ipsum probaturus. Sed quia, vt scriptum est, falsus testis non erit impunitus, postquam hæc verba protulit, cunctis qui ad audiendam causam illam conuenerant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ huic miraculo sunile. s tale non
uile ꝑhunc gestum referendum ẽẽ
uidetur. Regebat aliquando quod
neuernis est sancti saluatoris mona¬
sterium: sibi a sancto hugone cõmis¬
sum. Orta est lis inter eum &e quen¬
dam suum prepositum: pro qua die
agendi constituta. ad causam uterq
conuenit. Affuit multitudo nobili¬
um. clericoꝵ &e monachoꝵ nͨ paruus
numerꝰ. uulgarium uͦ constipatio
uniu̾sa replebat. Assedit prior Ge¬
rardꝰ inter medios: reliquieum undi¬
q ambierunt. e Ienit & cũ suis pre¬
positꝰ: contra illũ causam acturus.
Aderant electi iudices: qui utriꝰq
actione litem iudiciario ordine diri¬
merent. Nem de qua agebatur. re:¬
nulla nominare necessitas cogi l&t.
Erat tanĩ eccłiastica multiꝰq usi a b
monasterii necessaria. Hanc ille quẽ
p̃dixi prepositꝰ. qm̃ ualde lucrosa ui
debatur: summo studio sibi uendica¬
re conabatur. Eregione Gerardus non

Expanded text:
non quidem huic miraculo simile, sed tamen non non quidem huic miraculo simile, sed tamen non vile per hunc gestum, referendum esse videtur. Regebat aliquando, quod Nivernis habemus, Sancti Salvatoris monasterium sibi a sancto Patre Hugone commissum. Orta est lis inter eum et quemdam suum praepositum, pro qua, die agendi constituta, ad causam uterque convenit. Affuit multitudo nobilium, clericorum et monachorum non parvus numerus, vulgarium vero constipatio universa replebat. Assedit prior Gerardus inter medios, reliqui eum undique ambierunt. Venit et cum suis praepositus, contra illum causam acturus. Aderant electi judices, qui utriusque actione audita, litem judiciario ordine dirimerent. Rem de qua agebatur nulla nominare necessitas cogit, erat tamen ecclesiastica, multumque usibus monasterii necessaria. Hanc ille, quem dixi praepositus, quoniam valde lucrosa videbatur, summo studio sibi vendicare conabatur. E regione Gerardus non
Abbreviated transcription (Latin):
sum angłmi: celestib sacram̃tis parit
cum illa astantẽ. Quantũ in corde ista
cernentis tunc letus accreuerit cimor.
quam multiplicatum fuerit gaudũ
qualit̾ cor eius &e caro erultauerunt
in dm̃ uiuum: nec ego scribere nec ile
mͥ potuit referre. Addit᷑ adhuc inau¬
dico miraculo testimonium anglicũ:
ceum quem altari uidebat assisten¬
tem. audit sibi dicentem. Nerba ip̃a
michi ab ipso sepe relata. nichil plus
minus ue continentia dicturus sũ.
Liuid inquit angelus miraris: Hic
puer quem conspicis. celum gubernat
e terram. His dictis celestis uisio ab¬
cessit. Post hec dum oculos ad salutaria
sacram̃ta reduxisset. infantẽ iã uidere
ñ potuit.: s panis speciem ut pͥus
fuerat altari suꝑimpositam uidit.
hoc tanto miraculo dignus habitus.
& eodẽ rp̃i corpore quod conspȩrerat
munerib donatã. ille dei pb̃r consũ¬
t ne forte uenerandus uir
ꝯtanta uisione nunus ab ali¬
quo dignus fuisse putet᷑: quiddam

Expanded text:
sum Angelum, cœlestibus sacramentis pariter sum Angelum, cœlestibus sacramentis pariter cum illa astantem. Quantum in corde ista cernentis tunc lætus accreuerit timor, quam multiplicatum fuerit gaudium, qualiter cor eius, & caro eius exultauerunt in Deum viuum, nec ego scribere, nec ille mihi potuit referre. Additur adhuc inaudito miraculo testimonium Angelicum, & eum quem altari videbat assistentem, audit sibi Angelum dicentem. Verba ipsa mihi ab eo sæpe relata, nihil plus minusve continentia, dicturus sum. Quid, inquit Angelus, miraris? hic puer quem conspicis, cœlum gubernat & terram. His dictis, cœlestis visio abscessit. Post hoc dum rursum oculos ad salutaria sacramenta reduxisset, infantem iam videre non potuit. Sed panis speciem vt prius fuerat, altari superimpositam vidit. Hoc tanto miraculo dignus habitus, & eodem Christi corpore quod conspexerat muneribus donatam ille Dei pte venerandus vir tanta visione minus dignus ab aliquo fuisse putetur, quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
stupeo referens. formã quidẽ panis
quẽ altari imposuerat non uidit. par¬
uum uͦ puerulum manib ce brachus
more infantie gestientẽ ꝑ eo consperit
Hesit ista conspiciens. debito timore
turbatus: & nesciens quid ageret. ad
inusitatũ & celeste spectaculum tͤmene
admirabat᷑. Legi enĩ quidda his que
refero simile: s diuina miseratio aliqͥs
nr̃o miracło uoluit abdere. ꝓpter qͥa
nullũ huic inue niret᷑ equale. Nulla
enĩ preterta etas hoc conspicere me¬
ruit. quod nr̃is dieb auc̃tor horum
sacram̃toꝵ d̃s. Gerardo nr̃o uidendum
concessit. Nam dum hoc stupidꝰ mra¬
ret᷑. conuertens oculos ad latus altans
conspicit mulierẽ honestissime forme
ut intellectu conceperat beatam sen¬
per uirginẽ eiꝰdẽ dei pueruli matrẽ.
diligenti eum &e uelut mat̾na custodia
multa reuerentia eũ obseruantem.
Iurta quam cernit angelici decoris
iurum. immo ut uere erat a deo muis¬

Expanded text:
stupeo referens: formam quidem panis stupeo referens: formam quidem panis quem altari imposuerat non vidit, paruum vero puerulum manibus & brachiis more infantiæ gestientem pro eo conspexit. Hæsit itaque conspiciens debito timore turbatus, & nesciens quid ageret, ad inusitatum & cœleste spectaculum tremens admirabatur. Legi olim quiddam his quæ refero simile, sed dignatio aliquid nostro miraculo voluit addere, propter quod nullum huic inueniretur æquale. Nulla enim ætas præterita hoc conspicere meruit, quod nostris diebus auctor horum sacramentorum Deus Gerardo nostro videndum concessit. Nam dum hoc stupidus miraretur, conuertens oculos ad latus altaris, conspicit mulierem honestissimæ formæ, & vt intellectu conceperat, beatam semper Virginem eiusdem Dei pueruli matrem, diligenti eum & velut materna custodia multa cum reuerentia obseruantem. Iuxta quam cernit angelici decoris virū, immo, vt vere erat, a Deo mis
Abbreviated transcription (Latin):
oportet ea ꝓpalari ad dei głam: que il¬
le dum uirit ad sui uoluit celare cau¬
abetur in cabi ostensi.
lonensi ep̃atu uilla. que bellꝰ
mons dicit᷑. ad ius clumacensis mona¬
sterii spectans: ubi in honore beate d̾i
genitricis &e uirginis est eccłia ob eius
tis ut ab ipsis cõperi orandi dans
grãm. Sunt ce ibidem & domꝰ parue
ad manendum monachis satis congrue.
Erat tunc ibreirca natalẽ domini iam
dictꝰ uenerabilis Gerardus: & studiis
suprascriptis infatigatus instabat.
Aduen̾at circum cisionis dominice
sacratus dies & ille nocturnis uigi¬
liis deuote impletis. ad diurna se of.¬
ficia deuotus implenda parae̾bat.
Uentũ est ad missam. & more suo exte¬
rius uestib sacris paratus. interius
sp̃u &e fide repletus ad altare accessit.
Cumq ceteris erpletis ad canonem
peruenisset. & diuina uerba pans
e u̾ni substantiam in xp̃i carneme
sanguinem cõmutantia cõfũmasset.
paululũ ante dñicam orationẽ forte
oculos at sacra ipsa conu̾tit. Et ecce.

Expanded text:
oportet ea propalari ad Dei gloriam quae ille dum vixit, ad sui voluit celari cauabetur in Cabilonensi episcopatu villa quae Bellus mons dicitur, ad jus Cluniacensis monasterii spectans, ubi in honore beatae Dei genitricis et Virginis est ecclesia, ob ejvt a multis comperi orandi dans gratiam. Sunt ibidem & domus paruæ paucis ad manendū monachis satis congruæ. Erat tunc ibi circa natalem Domini iam dictus venerabilis Gerardus, & studiis supra scriptis infatigatus instabat. Aduenerat circuncisionis Dominicæ sacratus dies, & ille nocturnis vigiliis deuote expletis, ad diurna se officia deuotius implenda parabat. Ventum est ad Missam, & more suo vestibus sacris exterius paratus, interius spiritu & fide repletus, ad altare accessit. Cumque cæteris expletis ad Canonem peruenisset, & verba diuina, panis & vini substantiam in Christi carnem & sanguinem commutantia consummasset; paululum ante Dominicam orationem forte oculos ad sacra ipsa conuertit. Et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
curuim. & eat interficere iulianũ in
filium meum & dm̃ tumide blaspheman¬
tem. Sc̃s autẽ cũ armatura sua adue¬
magnũ basilium. dedit ei librum haben¬
tem in hystoria omnẽ mundi factum̃ dex¬
trorsum nci hominẽ plasmatũ adeo. In
principio autẽ libri suꝑscriptio erat. Dio¬
Parce. Suscipiens autem librũ in presen¬

Expanded text:
curium, et abibit interficere Julianum, in Filium meum, et Deum tumide blasphemantem. » Sanctus autem cum armatura sua adveMagnum Basilium, dedit ei librum habentem in historia omnem mundi facturam, dextrorsum vero hominem a Deo plasmatum. In principio autem libri superscriptio erat, DicParce. Suscipiens itaque librum legi
Abbreviated transcription (Latin):
mur dñe in pecatorib tuo pauore con¬
territis. & ad deuotam penitentiam con-¬
uersis. & de monum̃to quasi suscitatis.
& ob memoriã gr̃ȩ ñ ingratis lacͥmis
& humilitate in tuo amore feruenti¬
b. Hec sunt miracła nr̃a. que p̾ciꝑue
cordi sunt nobis. Pro his głificamꝰ
iste ẽ totus fructꝰ qui ꝑmanet in uitã
et̾nam. pietas &e humilitas quȩ in te
cuius simile utrũ legerim audi¬
tum aut uisũ in p̾teritis scł̃is. nescio.
Hulier quȩdã nomĩe gundrada. uirum
habens nomĩe theodicũ. cõmanens i
riparia ultra axonẽ fluuiũ qui p̾t̾ labit᷑
urbẽ suessonicã. de uilla quȩ dicit᷑ audi¬

Expanded text:
mine, in peccatoribus tuo pavore conterritis, et ad devotam poenitentiam conversis, et de monumento quasi suscitatis, et ob memoriam gratiae non ingratis lacrymis et humilitate in tuo amore ferventibus. Haec sunt miracula nostra quae praecipue cordi sunt nobis, pro his glorificamus iste totus fructus qui permanet in vitam aeternam, pietas et humilitas quae in te cujus simile utrum legerim auditum aut visum in praeteritis saeculis, nescio. Mulier quaedam nomine Gundrada virum habens nomine Theodoricum, commanens in riparia ultra Axonam fluvium quae praeterlabitur urbem Suessonicam, de villa quae dicitur Audi
Abbreviated transcription (Latin):
celinus erat. de quoꝵ elemosina iã
ꝑ quinq annos uel ampliꝰ alebat᷑.
ut suessionẽ ad memoriam sc̃ae dei ge¬
nitricis mariȩ secum deberent eũ
ad ducere. E ita factũ ẽ. Nocte gͥ illa
que est purificationis beatȩ uuginis.
qͣuis sopore graui qualis ẽ puerorum
mergeret᷑. tam̃ secũ int̾e̾ẽ ugiliis con¬
pellunt. Nã e cota uigilantib plena
erat ȩccłia. Iam gͦ decurso ex parte
matutinoꝵ officio. dũ illud responso¬
riũ inchoat᷑. uidete miracłm matͥs
dñi. puer ille de subito somnii pauo¬
re curbatus. uisũ enĩ sibi fuerat.
colũbã caput eiꝰ circũ uolitare. ac de¬
inde labia eiꝰ e linguã quasi irascen¬
do &e cõminando uellicare Hac gͦ ui¬
sione a facie ire colũbȩ ꝑmotus. subti¬
lissima ce acutissima uoce quȩ magis
uidebat᷑ sp̃o ẽẽ quã hominis. ita ut pu¬
ellares concentus &e strepitũ totiꝰ freqͦn¬
tiȩ euinceret. erclamat. Sc̃a maria. Sc̃a

Expanded text:
selinus erat, de quorum eleemosyna jam selinus erat, de quorum eleemosyna jam per quinque annos vel amplius alebatur, ut Suessionem ad memoriam sanctae Dei Genitricis Mariae secum deberent eum adducere; et ita factum est. Nocte igitur illa quae est Purificationis beatae Virginis, quamvis sopore gravi qualis est puerorum mergeretur, tamen secum interesse vigiliis compellunt, nam et tota vigilantibus plena erat ecclesia. Jam ergo decurso ex parte Matutinorum officio, dum illud responsorium inchoatur: Videte miraculum matris Domini, puer ille de subito somnii pavore turbatur: visum enim sibi fuerat columbam caput ejus circumvolitare, ac deinde labia ejus et linguam quasi irascendo et comminando vellicare. Hac ergo visione a facie irae columbae permotus, subtilissima et acuta voce, quae magis videbatur Spiritus esse quam hominis, ita ut et puellares concentus et strepitum totius frequentiae evinceret, exclamat: Sancta Maria, Sancta
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ eoꝵ quoᷤᷤ non piguit ab itinere
cipto retardare. ut non iugrati officio
pietatis deseruuent. Dũ gͦ morantur
e retardant. & dũ mente ad d̾m ae ma¬
crem pietatis respectant. homine stan¬
te in medio. subito solutum ẽ uincłm
linguȩ eius & loquebat᷑ recte. Hoc iu¬
so derici illi e sid̾i suȩ fructu iã fru¬
entes conualescunt certatim laudes
ed glũ tollere. & conciepantib signis
e choro ancillarum dei te dm lauda¬
mus in sublime tollentib. clamor de¬
uote multitudinis se miscuit. & con¬
fule uoces: tam̃ di laudes in cõmune
consonantes. De muto puero coloni¬
ed & quidã puer natione colo¬
niensis. nutriebat᷑ in pago bel¬
uacensi. apud castrũ clarũ montem
nomine. Qat̾ enĩ sua pauꝑcula adhuc
infantẽ de partib reni secũ adduxe¬
eat. s munere loquendi a deo in con¬
cesso abineunte etate iam duoden¬
nis mutus euaserat. Uisũ ẽ patͦ¬
nis pueri. puero enĩ nomen uas¬

Expanded text:
onem eorum quos non piguit ab itinere onem eorum quos non piguit ab itinere coepto retardare, ut non ingrati officio pietatis deservirent. Dum ergo morantur et retardant, et dum mente ad Deum et ad matrem pietatis respectant, homine stante in medio, subito solutum est vinculum linguae ejus et loquebatur recte. Hoc viso clerici illi et fidei suae fructu jam fruentes, convalescunt certatim laudes ad coelum tollere, et concrepantibus signis et choro ancillarum Dei Te Deum laudamus, in sublime tollentibus, clamor devotae multitudinis se miscuit et confusae voces, tamen Dei laudes in commune consonantes. XV. De muto puero Coloniet quidam puer natione Coloniensis nutriebatur in pago Belvacensi apud castrum Clarummontem nomine. Mater enim sua paupercula adhuc infantem de partibus Rheni secum adduxerat, sed munere loquendi a Deo non concesso, ab ineunte aetate jam duodenis mutus evaserat. Visum est patronis pueri puero nomen Vas
Abbreviated transcription (Latin):
negata. Congratulantib sociis. fac¬
ta oblatione exconstituto regredi
ceꝑunt. & ipse mutꝰ cũ eis. Int̾erais
illi comitatui cleriei atrebatenses
qui & una uenerant: sed dũ suelli¬
one ẽẽnt ad alia uidenda &e audiei¬
da intenti. de iniciato ꝑ auditum
innuito mirado nec dũ quicquã
rescierant. Iam uͦ initinere posit
narrantib sociis & illo significan¬
te de auditu ꝑcepto. tẽ ad mirante
&e gaudentes culpant semetiplos.
quod tacito hoc miucło. nullas
gratiarum laudes deo egissent.
Concite gͦ quia equis inlidebant re¬
ũtunt᷑ reducentes secũ illum in quo
auditꝰ celebratũ erat miracłm. & naꝑ¬
rant quȩ facta fuerãt. & exhibent
hominẽ acute audientẽ s ñdũ loq̃ntẽ
& grãs agunt dõ ce beatȩ uirgini eu¬
ius meritis hȩc bñficia prestabantur
Tẽ uͥ bonus dñs e dulcis & beata mu-¬
ter milccłis non sustinuerunt ultra i¬
anem & sterilẽ remanere fidẽ e deuoti¬

Expanded text:
denegata. Congratulantibus sociis facdenegata. Congratulantibus sociis facta oblatione ex constituto regredi coeperunt, et ipse mutus cum eis. Intererant illi comitatui clerici Atrebatensis, qui et una venerant; sed dum Suessione essent, ad alia videnda et audienda intenti, de initiato per auditum in muto miraculo nec dum quidquam rescierant. Jam vero itinere positi, narrantibus sociis et illo significante de auditu recepto, tunc admirantes et gaudentes culpant semetipsos, quod tacito hoc miraculo nullas gratiarum laudes Deo egissent. Concite igitur, quia equis insidebant, revertuntur, reducentes secum illum in quo auditus celebratum erat miraculum, et narrant quae facta fuerant, et exhibentes hominem acute audientem, sed nondum loquentem, et gratias agunt Deo et beatae Virgini, cujus meritis haec beneficia praestabantur. Tunc vero bonus Dominus et dulcis, et beata mater misericordiae non sustinuerunt ultra inanem et sterilem remanere fidem et devoti