comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur dicens. Partiti sunt uestimenta
mea sibi: et in uestem meam misert̃
soitem. Faccum ẽ quod uoluerunt iu¬
dei. Non ipsi s milites qui parebant
pilato iudicante ipso crucifixerunt
iħm. et tamen si uoluntates. si insidi¬
as. si oꝑam. si traditionem. postremo
si extorquentes clamores eorum co¬
gitemus. magis utiq iudei crucifi-¬
xerunt iħm. S de particione et sor-¬
tiuone uestimentorum eius. non est
p̃tereunt᷑ loquendum. Quamuis enĩ
omnes euangelista quatuor. huius
rei meminerint. ceteri tamen breuiꝰ.
quam ioħs: et clause illi. iste uero a-¬
ꝑtissime. Nam intħs ait. ꝑ ost quã
autem crucifixerunt eum. diuiserut̃
Marcus et crucifigentes eum diuise¬
runt uestimenta eius: mittentes sor¬
te suꝑeis quis quid tolleret lucas: diui¬
dences uero uestimenta eius. misert̃
sortes. Iohs autem et quot partes
de uestimentis eius fecerunt dixit:
id est quatuor ut singulas tollerent:
Unde apparet quatuor fuisse mili¬

Expanded text:
s, Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. » Factum est quod voluerunt Judaei: non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si operam, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum. 2. Sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tollerent. Unde apparet quatuor fuisse mili
Abbreviated transcription (Latin):
dum: non illam sine initio qila diu
erat ꝑquem pater condiditꝰ munas
In hoc ergo se dirit natum i t uit
hocnatum. et adhoc uenisse mͦ nuai¬
dum utiq nascendo de uirgiue iut
testimonium ꝑhibeat ueritati. oqu
non omnium est fides: achunitat
ait. Omnis qui ẽ ex ueritate auditie
uocem. Audit utiq interiorib ainõ
id est obaudit mee uoci. Quo. larto¬
dem ualeret si diceret credit mar
sum itaq xp̃c testimonium phioit
ueritati: ꝓfecto testimonium phibet
sibi: eius quippe uox ẽ : ego sumueri¬
tas et dixit alio qͦ loco: Ego sumq tesimo¬
nium ꝑhibeo dene. Quod uero ait.
omnis qui ex ẽst ueritate audit meam
uocem: gratiam comendauit qua se¬
cundum̃ ꝓpositum uocat. de quo ꝓ¬
posito dicit apłs. Scimus quoniam
diligentib deum omnia cooꝑantur
in bonum: his qui scđm ꝓpositum uo
cati sunt scĩ. ꝓpositum scilicet uocan¬
tis. non uocatorum: quod alibi aꝑtius
ita positum ẽ. Collabora euangelio se

Expanded text:
dum; non illam sine initio qua Deus dum; non illam sine initio qua Deus erat, per quem Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique interioribus auribus, id est, obaudit meae voci: quod tantumdem valeret si diceret, Credit mihi. Cum itaque Christus testimonium perhibet veritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas : et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. De quo proposito dicit Apostolus, Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum Dei vocati sunt ; propositum scilicet vocantis, non vocatorum: quod alibi apertius ita positum est, Colla
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo rexestu: Respondit ihc Tudicis
quia rex sum ego. Non quia se regem
timuit confiteri. s tu dicis ita libratũ
ẽ. ut neq se regem neget. rex est enim
cuius regnum non ẽ de mundo hoc:
neq regem talem se eẽ fateatur. cuius
regnum putetur eẽ de hoc mundo Ta¬
lem quippe sentiebat: qui dixerat ergo
rex estu: Cui responsum est: tu dicis
quia rex sum ego: Dictum enim ẽ tu
dicis: ac si dictum eet̾ carnalis carnalit̾
dicis. Deinde subiungit. Ego in hoc
natus sum. et ad hoc ueni in mundũ:
ut estimonium phibeam ueritaai
est palucenda huius pnominit aua¬
ba quod ait in hoc natus sum tama
dixerit in hac re natus sum s. coriqa¬
datãquã dixĩt in. hanc rem n atus sbor
uel ad hoc natus sum. sicut at abhc
ueni in mundum. In greco ncans au¬
gelto iichu est huius ioquucionsan¬
biguum unde manifestiui ciousaon¬
poralem uatiuitatem suam hicuneno¬
rasse. qua in carnatus uenit iesom¬

Expanded text:
Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia se regem timuit confiteri, sed tu dicis ita libratum est, ut neque se regem neget rex est enim, cujus regnum non est de hoc mundo, neque regem talem se esse fateatur, cujus regnum putetur de hoc mundo. Talem quippe sentiebat qui dixerat: Ergo rex es tu? cui responsum est: Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim Tu dicis ac si dictum esset: Carnalis carnaliter dicis. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: sed corripienda, tanquam dixerit, Ad hanc rem natus sum, vel ad hoc natus sum; sicut ait, Ad hoc veni in mundum. In graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mun
Abbreviated transcription (Latin):
erhoc mundo eẽt regnum meum mi¬
inst im̃utiq̃ decertarent ut non trade¬
rer iudeis: non ait. nunc alitem regͥ¬
num meum non est hic. s nonẽ hiic.
hic est enim regnum enis usq inti¬
nem scłi. habens inter se cõmixta
Tifana: usq ad messem. Messis enĩ¬
c̃ finis seculi quando messores ueni
ent id est angeli: et colligent cde reg¬
no eius omnĩa scandala. Quod utiq̃
non fieret. si regnum eius non eẽt he.
S tamen non est hinc: quia peg̾nat᷑
in mundo. Regno suo quippe dicit:
de mundo non estis: s egouos. de mũ¬
do elegi. Erant gͦ de mundo. quando
regnum eius non erant. s: ad mundi
principem ꝑtinebant. De mundo est
gͦ quicquid hominũ a uero qͥđ cleo cre¬
atum: s ex adam uiciata atq dampna¬
deus nos eruit de potestate tenebrar̃:
et transtulit in regnum dilectionis fi¬
In sue. de quo regno dicit. Regnum
meum non ẽ de mundo hoc: uel regnũ
meum non est hinc. dixit itaq ei pilatꝰ.

Expanded text:
hoc mundo esset regnum meum, mihoc mundo esset regnum meum, ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis: non ait, Nunc autem regnum meum non est hic; sed, non est hinc. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens inter se commixta zizania usque ad messem; messis enim finis est saeculi, quando messores veent, id est, angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala . Quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc, quia peregrinatur in mundo . Regno quippe suo dicit: De mundo non estis, sed ego vos de mundo elegi . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid humanum a vero quidem. Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damna Sic enim Deus nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae ; de quo regno dicit: Regnum meum non est de hoc mundo, vel: Regnum meum non est hinc. Dixit itaque ei Pilatus:
Abbreviated transcription (Latin):
impedio dominationem urãm in hoc
mundo. regnum meum non est de¬
hoc mundo. Nolite metuere metu
uanissimo. quoherodes ille maior
cum xp̃c natus nunciaretur expa¬
uit. et tot infantes ut ad eum mors
ꝓueniret occidit: timendo magis ꝗͣ.
irascendo crudelior. Regnum meũ
inquit. non ẽ de hoc mundo. Quid.
uultis amplius: Uenite ad regnum
quod non de ẽ hoc mundo. uenite cre¬
dendo. et nolite seuire metuendo:
dicit quidem in ꝓpħa de dnõ patre
Ego autem constitutus sum rex ab
cõ. suꝑ syon montem scm̃ eius S sy¬
on illa et mons ille non est de hoc mun¬
do: quod est enim eius regnum nisi
credentes in eum Quib dicit. de mũ¬
do non estis sicut et ego non sum de
mundo. quamuis eoseẽ uellet in
mundo: ꝓpter quod de illis dixit
ad patrem. Non rogo ut tollas eos
de mundo:s: ut serueseos a malo:
Unde et hic non ait. regnum meũ
non ẽ in hoc mundo. s non ẽ de hoc
mundo: et cum hoc ꝓbaret dicens si

Expanded text:
impedio dominationem vestram in hoc impedio dominationem vestram in hoc mundo, Regnum meum non est hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo quo Herodes ille major, cum Christus natus nuntiaretur, expavit, et tot infantes ut ad eum mors perveniret, occidit , timendo magis quam irascendo crudelior, Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa et mons ille non est de hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem, Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo . Unde et hic non ait, Regnum meum non est in hoc mundo; sed, non est de hoc mundo. Et cum hoc probaret dicens, Si
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis et gentib oportunius aptiusq
respondens: regnum meũ non ẽ de
hoc mundo. Quod si interroganti pi¬
lato continuo respondisset: non etiã
iudeis. s solis gentib hoc de se opinã¬
tibus. respondisse uideretur. Nuncuͦ
quoniam respondit pilatus. numqͥd
ego iudeus sum: gens tua et pontifi¬
ces tui tradiderunt te michi. quid.¬
fercisti: abstulit a se suspicionẽ qua pos¬
set putari a semet ipso dixisse quod
eum regem dixerat eẽ iudeorum id se
a iudeis audisse fe demonstrans. Dein¬
de dicendo quid fecisti: satis ostendit
illud ei ꝓcrimine obiectum: tamquã
diceret᷑. si regem te negas. quid fecisti
ut tradereris michi. quasi mirum
non eet̃ sipuniendus iudici traderet᷑.
qui se diceret regem. Si autem hoc ñ
diceret. querendum ab illo eẽt quid
aliud forte fecisset. unde tradi iudici
dignus eẽt. Audite ergo iudei et gen¬
tes. audi circũcisio aũdi p̃putium.
audite omnia regna terrena: non

Expanded text:
Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque Judaeis et Gentibus opportunius aptiusque respondens, Regnum meum non est de hoc mundo. Quod si interroganti Pilato continuo respondisset; non etiam Judaeis, sed solis Gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus, Numquid ego Judaeus sum? Gens tua et pontifices tradiderunt te mihi; abstulit a se suspicionem, qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum, id se a Judaeis audisse demonstrans. Deinde dicendo, Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum: tanquam diceret, Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? Quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem: si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud forte fecisset, unde tradi judici dignus esset. 2. Audite ergo, Judaei et Gentes; audi, circumcisio; audi, praeputium; audite, omnia regna terrena: Non
Abbreviated transcription (Latin):
noss tegnum meum. in inistri meiu¬
da. d certarent ut non traderer ui
QSuncautem regnum meum nõ
Ahic. Hoc est quodbonus magister.
srmagis nos uoluit: s prius nobis
senonstranda fuerat uana hominũ
ae regno ens opinio. siue gentium si¬
it udeorum a quib id pilatus audie¬
rt quasi ꝓptea fuisset morte plecten¬
dus. quod illictum affectauerit reg¬
num. uel quoniam solent inuidere¬
regnaturis regnantes. et indelicet
cauendum erat. ne huius regnum si¬
ue romanis siue iudeis eẽt aduersũ.
Boterat autem dominus quod ait reg¬
num meum non ẽ de hoc mundo et¬
cetera. ad primam int̾rogationẽ p̃si¬
dis respondere. ubi ei dixit tues rex
iudeorum: s eum uicissim interro¬
gans. utrum hoca semet ipso diceret.
an audiret ab aliis: illo respondente.
ostendere uoluit. hoc sibi apud illum
fuisse a iudeis uelut crimen obiectũ:
patefaciens nobis cogitationes homi-¬
num. quas ipse nouerat quoniã uane
sunt: eisq post responsionẽ pilati. iã

Expanded text:
 regnum neum, ministri mei utique decertarent ut non traderer Judaeis. Nunc autem regnum meum non est hinc. Hoc est quod bonus Magister scire nos voluit. Sed prius nobis demonstranda fuerat hominum de regno ejus opinio, sive gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat, quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit regnum, vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes. Et videlicet cavendum erat, ne hujus regnum sive Romanis, sive Judaeis, esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait: Regnum meum non est de mundo hoc, etc., ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit: Tu es Rex Judaeorum? Sed cum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo resostendere voluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post responsionem Pilati, jam
Abbreviated transcription (Latin):
unt occidendum: Aut si hoc non fit.
cur dictum ẽ. tunc ergo tradidit eisil¬
lum ut crucifigeretur: An aliquod int̾¬
est: Plane interest. Non est enim dictũ
tunc ergo tradidit eis illum ut cruci¬
figerent eum. s ut crucifigeretur. id
ẽ ut iudicio ac potestate p̃sidis crucifi¬
geretur.S ideo illis traditum dixit e¬
uangelista: ut eos crimine implicatos
a quo alieni eẽ conabantur ostenderet.
Non enim faceret hoc pilatus: nisi ut
id quod eos cuꝑe cernebat. impleret.
Quod ergo sequit᷑ susceꝑunt autẽ
iħm et eduxerunt: potest ad milites
iam referri apparitores p̃sidis. Nam
pꝰea euidentius dicitur. Milites ergo
cum crucifixissent eum. quamuis euã¬
gelista etiam si totum uideis tribuit.
merito facit. Ipsi enim susceꝑunt qͣ
auidissime flagitauerunt: et ipsi fe¬
cerunt. quicquid ut fieret extorsaꝵ¬

Expanded text:
unt occidendum? Aut si hoc non sit, unt occidendum? Aut si hoc non sit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigerent eum, sed ut crucifigeretur, id est, ut judicio ac potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dicit evangelista, ut eos crimine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet. Non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat impleret. Quod ergo sequitur; Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt. Potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum. Quamvis evangelista etiam si totum Judaeis tribuit, merito facit. Ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverant, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret extors
Abbreviated transcription (Latin):
rem quem de cesare ingesserant. suꝑa¬
re conatur: de ignominia eorum uolens
eos frangere. dicendo regem ur̃m cru¬
cifigam. quos de ignominia xp̃i miti¬
gare non potuit. S: timore mox uinci¬
tur. Nesponderunt enim pontifices.
Non habemus regem: nisi cesarem: T̃unc
eͦ tradidit eis illum. ut crucifigeretur.
Aꝑtissime quippe contra cesarem ueni-¬
re uideretur. si regem se non habere
nisi cesarem ꝓfitentib alium regem uel¬
let intelligere. dimiteendo im̃punitũ.
quem ꝓpter hos ausus. ei tradiderant
occidendum. Tradidit ergo eis illum:
ut crucifigeretur . s numquid aliud ec
ante cupiebat. quando dicebat acci¬
pite eum uos et crucifigite. uel etiã
suꝑius. accipite eum uos et scđm le¬
illi tantoꝑe noluerunt dicentes. nob̃
non licet interficere quemquã et om¬
nimodo instantes ut non ab eis s a p̃si¬
de occideretur: et ideo eum occidendũ
accipe recusantes. si nunc eum accipi¬

Expanded text:
rem quem de Caesare ingesserant, superarem quem de Caesare ingesserant, superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo, Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non potuit: sed timore mox vincitur. 9. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus, alium regem vellet ingerere dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo eis illum ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Leilli tantopere voluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam? et omni modo instantes ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si tunc eum accipi
Abbreviated transcription (Latin):
dei se fecit. Forum quippe legem ille
non timuit ut occideret. s magis fili¬
um dei timuit ne occideret. Nunc uͦ ñ
sic potuit contempnere cesarem auc¬
torem potestatis sue: quẽadmodum
legem gentis aliene. Adhuc tamen e¬
uuangelista sequitur et dicit. Pilatꝰ
autem cum audisset hos sermones
adduxit foras iħm et sedit ꝑtribuna¬
li in loco qui dicitur litostratos. he¬
braice autem gabbata. Frat autem pa¬
rasceue paschȩ hora quasi sexta. Qua
hora sit dominus crucifixus. ꝑpter
euangeliste alterius testimonium qͥ
dixit. erat autem hora tercia. et cru¬
cifixerunt eum. qm̃ magna discepta
tio solet oboriri: cum ad ipsum locum
ubi crucifixus narrat᷑. uentum fuerit.
ut potuerimus. sicut dominus uolue¬
rit disseremus. Cum gͦ ꝑtribunali sedis¬
set pilatus: dicit iudeis. Ecce rex ur̃.
Illi autem clamabant. dicentes. Tolle
tolle crucifige eum. dixit eis pilatus.
Regem ur̃m crucifigam: Adhuc terro¬

Expanded text:
Dei se fecit. Eorum quippe legem Dei se fecit. Eorum quippe legem non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifitio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terro
Abbreviated transcription (Latin):
timendo. Et ideo non ait uerax magist̃.
qͥ me tibstradidit ipse habet peccatum.
tamquam ille non haberet: s ait. ma¬
ius peccatum habet. ut etiam se hab̃e
intelligeret. Neq enim ꝓptea illud nul¬
lum est: quia hoc maius est. Exinde
querebat pilatꝰ. dimittere eum. Quid
est hoc quod dictum ẽ exinde quasi an¬
tea non querebat: Lege suꝑiora et in¬
uenies iam dudum eũm querere dimit¬
tere iħm. Exinde itaq intelligendum
est ꝓpter hoc id ẽ ex hac causa. ne habe¬
ret peccatum occidendo in nocentem
Straditum: quãuis minus peccans ꝙͣ
iudei qui eum illi tradiderant occiden¬
dum. Exinde gͦ id est ideo ne hoc pec¬
initio querebat eum dimittere. Iudei
autem clamabant dicentes. Si hunc
dimittis: non es amicus cesaris. Omĩs
enim qui se regem facit: contradicit
cesari. Maiorem timorem se putaue-
sare. ut occideret. xp̃m: quam suꝑius
ubi dixerunt. nos legem habemus. et
scđm legem debet mori quia filium

Expanded text:
timendo. Et ideo non ait verax Magister: timendo. Et ideo non ait verax Magister: Qui me tibi tradidit ipse habet peccatum, tanquam ille non haberet, sed ait majus peccatum habet, intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. « Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. » Quid est hoc quod dicitur « exinde, » quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est propter hoc, id est ex ret peccatum occidendo innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei qui illum ei tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo, ne hoc pecinitio quaerebat eum dimittere. Judaei autem clamabant, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris: omnis enim, qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingereresare, ut occideret Christum, quam superius, ubi dixerant: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium
Abbreviated transcription (Latin):
simpleratq innocens. non aput os
sunon inde ubi non respondebat.
sicutouis suebat. Ubi respndebat:
scut pastor docebat. dicamus ergo qͥ
sirit quod et ꝑ apłm docuit quia nõ
est potestas nisi adeo. et quia plus pec-¬
cat᷑: qui potestati mnocentem occiden¬
dum liuore tradit. quam potestas ip
sisi eum timore alterius maioris po¬
testatis occidit. Talem quippe deus
pilato dederat potestatem: ut eẽt &̃
sub cesaris potestate. Quaꝓpt̃ non ha¬
heres inquit aduersus me potestatem
ullam. id est quantulamẽq habes: ni
si hoc ipsum quicquid est. tibi eẽc datũ
desuꝑ. S quoniam scio quantũ sit:
non enim est. tãntum. ut tibi omĩmꝰ
liherum sit: ꝓpt̾ea qui me tradidit
tibi manus peccatum habet. Ille qͥppe
me tue potestati tradidit inuidendo.
tuuero eandem potestatem in me exer¬
citaturus es metuendo. Nec timendo
centem debet occidere: s tamen il zelan¬
dofacere. multomagis malum ẽ quã

Expanded text:
simplex atque innocens, non aperuit os simplex atque innocens, non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo : et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa, si eum cum timore alterius majoris potePilato dederat potestatem ut esset etiam sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id esi hoc ipsum, quidquid est, tibi esset datum desuper. Sed quoniam scio quantum sit non enim tantum est, ut tibi omnimodo liberum sit, « propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. » Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exercitaturus es metuendo: nec timendo ominem non debet occidere, sed tamen id zelando facere mult
Abbreviated transcription (Latin):
et apd̾ ipsum pilatum. ut nonfrustr
de illo ꝓpħia p̃cesserit. Sicut agius
coram tondente se fuit sine uoce. sic̃
non apꝑuit os suum. Tunc utiq qͣn¬
do interrogantib non respondit
quamuis ẽnim quibusdam interro¬
gationib sepe responderit. tamen
ꝓpter illa in quib noluit respon¬
dere. ad hoc data ẽ de agno similitu
do. ut in suo silentio nõn reuss. i¬
nocens haberetur. Cum ergo idi¬
caretur ubicũq non aꝑuit os̃ suum.
sicut agnus non aꝑuit idẽnon sicut
male sibi conscius. qui de pecatis
conuincebatur suis: s sicut mansue¬
tus qui ꝓ peccatis ĩmolabatur alie¬
nis. dicit ergo ei pilatus. Michi nõ
loqueris: Nescis quia potestatem
habeo crucifigere te et potestatem
habeo dimitterẽ te: Respondit ei iħc.
Non haberes aduersum me potestatem
ullam: nisi tibi eẽt datum desuꝑ. ꝓp¬
tea qui tradidit me tibi mauis pecca¬
tum habet. Ecce respondit. Et tam̃
siue dolosus .s sicut agnus hoc est sicut

Expanded text:
et apud ipsum Pilatum : ut non frustra et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc utique quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit; tamen propter illa in quibus noluit respondere, ad hoc data est de agno simido, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius, qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeNon haberes adversum me potestatem ullam, nisi tibi esset datum desuper. Propterea, qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. « Ecce respondit, et tamen sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ardescit potius et increscit. Cum enĩ
uidissent eum pontifices et ministri.
clamabant dicentes .s. rucifige cru¬
cifige. dicit eis pilatꝰ. A.ccipite eum
uos et crucifigite. Ego enim non in¬
uenio in eo causam. Responderunt
ei iudei. Nos legem habemus. et scd̃m
legem debet mori quia filium dei se
fecit. Ecce altera maior inuidia. Par
ua quippe illa uidebatur uelut af¬
fectate inlicito ausu regie potestatis.
et tamen neutrum sibĩ iħc menda¬
citer usurpauit. S utrumq uerini
et unigenitus est dei filius. et reu
rat potentior. tanto mallet ẽ pacen¬
tior. Cum gͦ audisset pilatus hoeuer¬
bum: magĩs timuit. & ingressõs. ler
p̃torium iterum: et dicit᷑ ad smdn
de es tu: Iħc aũ responsum non cdeit
ei. hoc silentium diuĩ nr̃ĩ ihutri uon
semel factum. collatis omniubi eoq¬
gelistarum narrationib reppitira
et apud principes sacerdocum e
apud herodem. quo eum sicut luas
indicat. miserat pilatus audiendũ

Expanded text:
ardescit potius, et increscit. Cum enim ardescit potius, et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos, et crucifigite; ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectatae illicito ausu regiae potestatis; et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex rat potentior, tanto mallet esse patientior. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit, et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini Jesu Christi non semel factum, collatis omnium evangelistarum narrationibus, reperitur et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Luindicat, miserat Pilatus audiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
patientia. Sic regnun quod de hoc mũ¬
do non erat. suꝑbum mundum uona¬
trocitate pugnandi. s patiendi humi
tiplicandum seminabatur horribili
contumelia. ut mirabili pullularet
noscatis quia meo nullam causam in¬
uenio. Exiit ergo ihc foras portans spine¬
am coronam et purpureum uestimen¬
tum: et dicit eis Ecce homo. hinc appa¬
ret non ignorante pilato hec a miuli¬
tib facta. siue iusserit ea siue ꝑmise:¬
rit. illa scilicet causa quam supra di¬
ximus. ut hec eius ludibria inimicili¬
bentissime biberent. et ulterius san¬
guinem non sicirent. E gredicurad eos
iħc portans spineam coronam. et pur.¬
puream uestimentum. non clarus
imꝑio s plenus obꝓbrio. et dicit eis.
Ecce homo. Si regi inuidetis: iam par¬
cite. quia deiectum uidetis. Fagella¬
tus est. spinis coronatus ẽ. ludibriosa
ueste amictus ẽ. amaris conuiciis illu¬
sus ẽ. alapis cesus ẽ. fẽruet ignominia.
frigescat inuidia. s non frigescit: in¬

Expanded text:
patientia; sic regnum, quod de hoc munpatientia; sic regnum, quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humiltiplicandum seminabatur horribili contumelia, ut mirabili pullularet noscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus foras portans spineam coronam, et purpureum vestimentum, et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit; illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime viderent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum, non clarus imperio, sed plenus opprobrio; et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis: flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris convitiis illusus est, alapis caesus est: fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, in
Abbreviated transcription (Latin):
TM iudei clamassent nõ
iħm sibi a pilato dimitti
uelle. ꝑ pascha. s barab¬
ban latronem. non salua¬
torem s interficientem. non uite da
torem s ademptorem: tunc apprehen¬
dit pilatus iħm et flagellauit. hoc
pilatus non obaliud fecisse. credendꝰ
est. nisi ut eius iniuriis iudei saciati.
sufficere sͥ existimarent: et usq ad eiꝰ
mortem seuire desisterent. Ad hoc ꝑ¬
tinet quod idem p̃ses. etiam cohortem
suam ꝑmisit facere que sequuntur.
aut fortassis & iussit: quamuis hoc e¬
uangelista tacuerit. Dixit enim quid
deinde fecerint milites. pilatum ta¬
men id iussisse non dixit. Et milites
inquit plectentes coronam de spinis.
imposurrunt capiti eius: et ueste pur¬
purea circumdederunt eum. et uenie¬
bant ad eum et dicebant. Aue rex iu
plebantur que de se p̃dixerat.xpc̃. sic
martyres informabantur ad ominia
que ꝑsequutorib libuisset facere ꝑfe¬
renda sic paulisꝑ occultata tremenda
potentia: comendabit᷑ prius imitanda

Expanded text:
m Judaei clamassent non Jesum sibi a Pilato velle dimitti per Pascha, sed Barabbam latronem, non salvatorem, sed interfectorem, non datorem vitae, sed ademptorem, Tunc apprehendit Pilatus Jesum, et flagellavit. Hoc autem Pilatus non ob aliud fecisse credendus est, nisi ut ejus injuriis Judaei satiati sufficere sibi existimarent, et usque ad ejus mortem saevire desisterent. Ad hoc pertinet quod idem praeses etiam cohortem suam permisit facere quae sequuntur; aut fortassis et jussit; quamvis hoc evangelista tacuerit. Dixit enim quid deinde fecerint milites, Pilatum tamen id jussisse non dixit. Et milites, inquit, plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus, et veste purpurea circumdederunt eum, et veniebantplebantur, quae de se praedixerat Christus; sic martyres informabantur ad omnia, quae persecutoribus libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda
Abbreviated transcription (Latin):
Non dixit ut et uos sciatis. s ut creda¬
tis. Scit enim qui uidit cuius credat
testimonio. qui non uidit. Magis au
Nam quid ẽ aliud credere. quã fidẽ
accomodare: Faeta sunt eni hec inqͥs
ut seriptura impleretur: os non cominue¬
as exeo. Et iterum alia scriptura dicit
uidebunt in quemconfirerunt. Duo
cestimonia de scripturis reddidit sin¬
gulis rebus: quas factas fuisse narrauit.
am quia dixerat. ad iħm autẽ cum ue-¬
um non fregerunt eius crura: ad hoc
ptinet testimonium. os non cõminue¬
tisex eo. quod p̃ceptum ͤ eis: qui celebra-¬
re pascha iussi sunt. ouis ĩmolatione.
in ueteri lege: que dnĩce passionis um-¬
bra p̃cesserat. Unde pascha nr̃m̃ ĩmo¬
unus militum lancea latus eius aꝑuit:
adhoc ꝑtinet alterum testimonium.
carne uenturus: Post hec autem roga¬
uit pilatum ioseph ab arimathia eõqd

Expanded text:
Non dixit: Ut et vos sciatis, sed ut credaNon dixit: Ut et vos sciatis, sed ut credatis. Scit enim qui vidit, cujus credat testimonio qui non vidit. Magis autem Nam quid est aliud credere, quam fidem accommodare? Facta sucomminuetis ex eo . Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in quem pupugerunt . » Duo testimonia de Scripturis reddidit singulis rebus, quas factas fuisse narravit. Nam quia dixerat: « Ad Jesum autem cum ve non fregerunt ejus crura, » ad hoc pertinet testimonium: Os non comminuetis ex eo: quod praeceptum est eis qui celebrare Pascha jussi sunt ovis immolatione in veteri lege, quae Dominicae passionis umbra praecesserat. Unde Pascha nostrum immounus militum lancea latus ejus aperuit, » ad hoc pertinet alterum testimonium, carne venturus. « Post haec autem rogavit Pilatum Joseph ab Arimathaea, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut non diceret latus enis ꝑcussit ait
uulnerauit aut quid aliud. s: aperuit:
ut illic quodãmͦ uite hostium pandert᷑.
unde sacramenta eccłie manauerun.
sine quib ad ueram uitam que ueri
uita ẽ nõ intrat᷑ Ille sanguis fulisẽ
in remissionẽ peccatorum: aquallasa¬
lutare temperat poculum: hec etlaua¬
chrum p̾stat et dieebat potum. hoc pͥ¬
nunciabat qđ noe in latere arche ostiũ
facere iussus ẽ. qua intrarent animalia
que non erant diluuio ꝑitura. quib p̾¬
figurabat᷑ eccłia ꝓpt̾ hoc prima muli¬
er facta est de uiri latere dormientis.
et appellata ẽ uita materq uipͥorum.
Magnum quippe significauit bonũ.
ante magnum p̃uaricationis malum.
ei coniur quod de latere dormientis
effluxit. O mors: unde mortui reuiuis¬
cunt. Quid isto sanguine mundius:
quid. uulnere isto salubrius: Et qui
uidit inquit testimonium ꝑhibuit:
et uerum ẽ eius testimonium. Et ille
scit quia uera dicit: ut et uos credatis.

Expanded text:
est, ut non diceret: Latus ejus percussit, aut vulneravit, aut quid aliud; sed aperuit: ut illic quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus ad vitam quae vera vita est, non intratur. Ille  est peccatorum. Aqua illa salutare temperat poculum. Haec et lavacrum praestat, et potum. Hoc praenuntiabat quod Noe in latere arcae ostium facere jussus est, quia intrarent animalia quae non erant diluvio peritura, quibus praefigurabatur Ecclesia. Propter hoc, prima mulier facta est de viri latere dormientis, et appellata est vita, materque vivorum. Magnum quippe significavit bonum ante magnum praevaricationis malum. ei conjux, quae de latere dormientis effluxit. O mors, unde mortui reviviscunt. Quid isto sanguine mundius? Quid vulnere isto salubrius? Et qui vidit, inquit, testimonium perhibuit; et verum est ejus testimonium; et ille scit quia vera dicit, ut et vos credatis.
Abbreviated transcription (Latin):
eternam in celis. saram spiritalem asal¬
lam et filios eius. de domolibertatis
cicientẽ. Ideo enim pilatus quod scrip¬
sit scripsit: quia ueritas quod dixit
crucifixissent eum. acceꝑunt
a que gesta sunt iuxta cru¬
cem dñi. cum iam crucifi¬
xus eẽt: isto quantũ ipse dñs¬
adiuuat sermone tracte¬
mus. Milites ergo cum crucifixissent.
eum. acceꝑunt uestimenta eius et fe¬
cerunt quatuor partes. unicuiq mi¬
liti partem: et tunicam. Erat autem

Expanded text:
aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancilaeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem. Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit, quia Dominus Jesus, quod dixit, crucifixissent eum, acceperunt a quae gesta sunt juxta crucem Domini, cum jam crucifixus esset, isto, quantum adjuvat, sermone tractemus. « Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes; unicuique milit
Abbreviated transcription (Latin):
hodie genuite. Postula a me.et dibo
łͥ gentẽs hereditatem tuam: et posesio¬
nem tuam terminos terce. Undee
ipse iam ꝑos ꝓprium loquens apia
iudeos. habeo inquit alias oues queĩ
sunt ex hoc ouili. oportet me et ipsas
adducere. et uocem meam audient
et erit unus grex. et unus pastor sur
gͦ magnum uolumus intelligi nhos
titulo sacramentum. in quo scriptum
erat rex iudeorum. sirex ẽ xpc et gen¬
tium: Quia scilicet oleaster factus est
particeps pinguedinis olee. nonolea
facta ẽ particeps amaritudinis oleast̾.
Nam in eo quod de xpõ ueracit᷑ script̾
ẽ ticulus rex iudeorum. qui sunt incel¬
ligendi iudei. nisi semen abrahe fili
ꝓmisionis. qui sunt etiam filii deiꝰ
Quoniam non qui filii carnisait apłs.
hii filii dei: s qui filii ꝓmissionis depu-¬
tantur in semine. Et gentes erant: qui¬
bus dicebat. Si autem uos xp̃i. ergõa¬
brahe semen estis: scdm ꝓmissionẽ he¬
laus non ex hominib s ex deo ẽ. ꝑtinen¬
tium ad iherłm liberam matrem nrãm

Expanded text:
a a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judrepromissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei: sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et gentes erant, quibus dicebat: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haelaus non ex hominibus, sed ex Deo est; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram ,
Abbreviated transcription (Latin):
in ticulo ipsa ueritas fixerit. de qua
quid eẽt interrogauit. S hoc audito.
clamauerunt rursum omnes dicentes.
Non hunc: s barabban Erat autem ba-¬
rabbas latro. Non rep̃hendimus o ui¬
dei. quod ꝑ pascha. liberatis nocentẽ:
s quod occiditis nnocentem. Quod tañ
nisifieret. uerum pascha non fieret.S
umbra ueritatis auideis errantib tene¬
batur. et mirabili dispensatione diuine
sapientie. phomines fallaces. eiusdẽ
umbre ueritas implehatur: quia ut ue¬
rum pascha fieret. xp̃c uelut ouis ĩmola¬
batur. hinc ea qisequuntur. que iniurio¬
sa xp̃o pilatꝰ et cohors eius ingessit: s alia
disputatione tractanda sunt. NI

Expanded text:
in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua in titulo, ipsa veritas fixerit, de qua quid esset interrogavit. Sed hoc audito, Clamaverunt rursum omnes dicentes: Non hunc, sed Barabbam. Erat autem Barabbas latro. Non reprehendimus, o Judaei, quod per Pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem: quod tamen nisi fieret, verum Pascha non fieret. Sed umbra veritatis a Judaeis errantibus tenebatur, et mirabili dispensatione divinae sapientiae per homines fallaces ejusdem umbrae veritas implebatur; quia ut verum Pascha fieret, Christus velut ovis immolabatur. Hinc ea sequuntur quae injuriosa Christo Pilatus et cohors ejus ingessit; sed alia disputatione tractanda
Abbreviated transcription (Latin):
t audiant ueritati. et credant in
ditus ex ueritate putaret᷑ qui obtem¬
perat ueritati Nõ aũ hoc ait. ẜ ait. Omĩs
quiester ueritate: audit ieam uocem:
ax ꝑ hoc non ideo ẽ ex ueritate. quia
euis audit uocem. s ideo audit quia
er ueritate est. id ẽ quia hoc illi donũ
erueritate collatum ẽ. Quod quid ẽ
ritas: Nec expectauit audire respon¬
sum: s cum hoc dixisset. iterum exiit
ad iudeos. et dixit eis. Nullam inuenio¬
i eo causam. Est autem consuetudo
uob̾. ut unum dimittam uob̃ in pas¬
cha. Wultis gͦ dimittam uob̃ regem
iideorum: Credocum dixisset pilatꝰ
quid est ueritas. in mentem illi uenis¬
se continuo consuetudinem iudeorũ:
qua solebat eis dimitti unus in pascha
et ideo non expectauit ut responde¬
ret ihe. quid est ueritas: ne mora fieret
cum recoluisset morem. quo posset eis
ppascha dimitti: Quod eum ualde uo¬
luisse manifestum est. A uelli tamen
ex eius corde non potuit iħm regem
eẽ iudeorum. tamquã hoc ibi sicut

Expanded text:
t credant, exdictus ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati: non autem hoc ait; sed ait, Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex veritate, quia ejus audit vocem; sed ideo audit, quia ex veritate est, id est, quia hoc illi donum ex veritate collatum est. Quod quid est ritas? Nec exspectavit audire responsum; sed cum hoc dixisset, iterum exivit ad Judusam. Est autem consuetudo vobis ut unum dimittam vobis in Pascha; vultis ergo dimittam vobis regem Judaeorum? Credo cum dixisset Pilatus, Quid est veritas? in mentem illi venisse continuo consuetudinem Judaeorum, qua solebat eis dimitti unus in Pascha: et ideo non exspectavit ut responderet ei Jesus quid est veritas, ne mora fieret, cum recoluisset morem quo posset eis per Pascha dimitti; quod eum valde voluisse manifestum est, Avelli tamen ex ejus corde non potuit Jesum regem esse Judaeorum, tanquam hoc ibi, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
urã: ẜpterea cum dñs int̾ turbasa¬
mirabilis uideret᷑. faciens signa et
digia ͤ ostendens quid lateret in car¬
ne: ammirate quedam anime dice¬
runt: Beatus uent̃ qui te portauit.
Et ille: Immo felices qui audiunt ut¬
bum dei: et custodiunt: Hoc est dic̃
Mater mea quam appellatis felicem:
inde felix quia uerbum dei custodi
Lon quia in illa uerbum caro factu
ẽ et habitauit in nobis: s quia custo¬
dit ipsum uerbũ dei ꝑ quod facta
est. et quod in illa caro factum est
mines non gaudeant ꝑle tempor¬
li: exultent si spũ uinguntur di
Hec diximus ꝓpt̾ id quod ait cus¬
gelista: quia cum matre sua et frĩb
fius et discipulis. habitauit in caphar¬
naum. paucis diebus Deinde quid
sequitur: Et ꝓpe erat pascha iudeoꝵ:
et ascendit ierosolimam: Aliam rem
narrat: sicut se habebat recordatio ad¬
nuntiantis Et inuenit in templo uen¬
dentes oues et boues et columbas:
et nũmularios sedentes Et cum fecis

Expanded text:
Propterea cum Dominus in turba aPropterea cum Dominus in turba admirabilis videretur, faciens signa et prodigia, et ostendens quid lateret in carne, admiratae quaedam animae dixerunt: Felix venter qui te portavit. Et ille: Imo felices qui audiunt verbum Dei, et custodiunt . Hoc est dicere, Et mater mea quam appellastis felicem, inde felix quia verbum Dei custodit: non quia in illa Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; sed quia custodit ipsum Verbum Dei per quod facta est, et quod in illa caro factum est. Homines non gaudeant prole temporali, exsultent si spiritu junguntur Deo. Haec diximus propter id quod ait Evangelista, quia cum matre sua et fratribus suis et discipulis habitavit in Capharnaum paucis diebus. 4. Inde quid sequitur? Et prope erat Pascha Judaeorum, et ascendit Jerosolymam. Aliam rem narrat, sicut se habebat recordatio annuntiantis. « Et invenit in templo vendentes boves et oves et columbas, et nummularios sede
Abbreviated transcription (Latin):
et formauit eã inqͥt in mulierem Er¬
de quolibet gradu cognati Unde p¬
ꝓbamus: Ex ipsa scriptura Fr̃ a
brahe dictus est loth: filius erat
frĩs ipsius bege et itiuenies quia
abraham patruus erat loth et dicti
sunt frs̃: Unde nisi quia cognatic
Item iacob. laban syrum habebat a¬
uunculum: fr̃ enim erat laban ma¬
tris iacob id est rebecce uxoris ysaas
Lege scripturam: et inuenies quia
fis dicunt᷑ auunculus et sororio
filius Qua regula cognita: inueni
frs̃ quia et illi cognati fĩs non eeñt.
si discipuli non eẽnt Et sine causa fin
si magistrũ non cognoscerent frẽm
Nam quodam loco cum ei nunciasse
quidam matrem et fr̃s eius foris stan¬
tes ille aũ cũ discipulis loquebatun.
mei: Et extendens manum suꝑ disc¬
pulos suos: dixit. hi sunt fr̃s mei e
quicumq fecerit uoluntatem. pa¬
Ergo et maria quia fecit uoluntaten
patris. hoc in ea magnificauit diis
quia fecit uoluntatem patris: non

Expanded text:
Et formavit eam in mulierem . UnEt formavit eam in mulierem . Unde quolibet gradu cognati. Unde probamus? Ex ipsa Scriptura. Frater Abrahae dictus est Lot ; filius erat fratris ipsius. Lege, et invenies quia Abraham patruus erat Lot , et dicti sunt fratres. Unde, nisi quia cognati? Item Jacob Laban Syrum habebat avunculum: frater enim erat Laban matris Jacob, id est Rebeccae uxoris Isaac . Lege Scripturam, et invenies quia fratres dicuntur avunculus et sororis filius . Qua regula cognita, inveniefratres; quia et illi cognati fratres non essent, si discipuli non essent: et sine causa fratres, si magistrum non agnoscerent fratrem. Nam quodam loco cum ei nuntiati essent mater et fratres ejus foris stantes, ille autem cum discipulis suis loquebatur, es? Et extendens manum super discipulos suos, dixit, Hi sunt fratres mei: et, Quicumque fecerit voluntatem Paror est . Ergo et Maria, quia fecit voluntatem Patris. Hoc in ea magnificavit Dominus, quia fecit voluntatem Patris, non
Abbreviated transcription (Latin):
mater eius. et frs̃ eius. et discipuli eiꝰ:
et ibi manserunt non multis dieb
Ecce habet matrem habet fr̃s: habed
discipulos: Inde frs: unde matrem
fr̃s enim scriptura nr̃a non eos solos
appellare consueuit. qui nascunt᷑ ex
codem iuro et femina: aut ex eodẽ
utero. aut ex eodem patre: quãuis¬
de diuersis matrib: aut certe ex eod
gradu. uelut compatrueles aut con¬
sobrinos. non solum hos frs nouit
dicere scriptura nra: quomͦ loquit᷑.
sic intelligenda ẽ: habet linguam
suam: quicũq hanc lingam nescit.
turbat᷑ et dicit: Unde fr̃s domino:
um enim maria iterũ peperit:
Absit. Inde cepit dignitas uirgi¬
num: Illa femina mater cẽ potuit:
mulier ẽẽ non potuit. dicta est. aũ
mulier scdm femineũ sexum: non
sođm corruptionẽ integritatis Et
hoc ex lingua ipsius scripture Hã
et eua statim facta de latere uiri
sui nondum contacta a uiro suo:
nostis quia mulier appellata est.

Expanded text:
mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus, mater ejus, et fratres ejus, et discipuli ejus, et ibi manserunt non multis diebus. Ecce habet matrem, habet fratres, habet et discipulos: inde fratres, unde matrem. Fratres enim Scriptura nostra, non eos solos appellare consuevit, qui nascuntur ex eodem viro et femina, aut ex eodem utero, aut ex eodem patre, quamvis diversis matribus; aut certe ex eodem gradu, velut compatrueles aut consobrinos: non solum hos fratres novit dicere Scriptura nostra. Quomodo loquitur, sic intelligenda est. Habet linguam suam: quicumque hanc linguam nescit, turbatur, et dicit, Unde fratres Domino? Num enim Maria iterum peperit? Absit. Inde coepit dignitas virginum. Illa femina mater esse potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro suo, nostis quia mulier appellata est:
Abbreviated transcription (Latin):
uimus: Ego aũ cum michi molesti
eẽnt induebam me cilicio: et humilla¬
bam in ieiunio animã meam: Est qui
exaudiat: ne dubitetis orare: Qui auͣ
exaudit: intꝰ manet: Don in montem
aliquẽ oculos dirigatis: non faciem
in stellas: aut solem. aut lunã leuetis:
Non tunc exaudiri uos arbitremini
quando suꝑ mare oratis: immo detes¬
tamini tales orationes: Munda tandõ
cubiculum cordis: ubi fueris. ubic̃q
oraueris. intꝰ est qui exaudiat: intꝰ in
secreto. quem sinũ uocat cum ait: et
oratio mea in sinu meo conuercetur:
Qui te exaudit: non est p̃ter de: Hon
longe uadas. non te extollas: ut qͣsi
attinguas ad illum manib̾ magis si te
extuleris rades Si de humiliaueris:
ipse appropinquabit: Hic dñs deus
lius patris. fuius dei: filius hominis.
Excelsus ut nos faceret fortes: humi¬
us ut nos reficeret ambulans int̃
homines: patiens humana abscon¬
dens diuina: descendit ut dirit e¬
uangłista in capharnaum. ipse et

Expanded text:
vimus, Ego autem, cum mihi molesti vimus, Ego autem, cum mihi molesti essent, induebam me cilicio, et humiliabam in jejunio animam meam. Est qui exaudiat, ne dubitetis orare: qui autem exaudit, intus manet. Non in montem aliquem oculos dirigatis, non faciem in stellas aut solem aut lunam levetis. Non tunc exaudiri vos arbitremini, quando super mare oratis: imo detestamini tales orationes. Munda tantum cubiculum cordis: ubi fueris, ubicumque oraveris, intus est qui exaudiat, intus in secreto, quem sinum vocat cum ait, Et oratio mea in sinu meo convertetur . Qui te exaudit, non est praeter te. Non longe vadas, nec te extollas, ut quasi attingas illum manibus. Magis si te extuleris, cades: si te humiliaveris, ipse appropinquabit. Hic Dominus Deus lius Patris, Filius Dei, Filius hominis: excelsus ut nos faceret, humilis ut nos reficeret, ambulans inter homines, patiens humana, abscondens divina. 2. Descendit, ut dicit Evangelista, in Capharnaum, ipse et