comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ipsam apd̾ seipsam nichil horum
pati potuisse ł posse: qͣsi inde laudanda
sit nacura incorruptibił. quia ipsa sibi nõ
nocet. et nõ quia nichil ei noceriabaliquo
pot᷑. Demnde sinatura tenebrar̃ nocuit na¬
turȩ dĩ: inatura dĩ nocuit nature cenebra¬
rum: duo gͦ mala sũt. quȩ sibi inuicem
locuerũt. et meliore animo fuit gens cene¬
hrar̃. quia et si nocuit. nolens nõicuit:
ꝙ enim nocere s fruiuoluit bono der:
fundam̃ti delirat. Oblitus: enim quod pau¬
lo ante dixerat. ita aut̃ fundata sunt eiusdẽ
splendidissima rogna. supͣ lucidã et bea¬
tam terram: ut anullo unqͣm aut mou̾i
aut concuti possint. Postea dixit. Lucis u̾
beatissime pat̾ sciens. non laborem mag¬
num ac uastitatẽ quȩ er tenebris surgẽret
adu̾sum sua scãimpend̾e scła nisi aliquod
erumium acp̃darum et uͥtute potẽs num̃
hoc ponet quosuꝑet simul ac destruat
stirpẽ tenebrar̃. qua extincta ꝑpetua quies

Expanded text:
nam ipsam apud se ipsam nihil horum nam ipsam apud se ipsam nihil horum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis, quia ipsa sibi non nocet, et non quia ei nihil noceri ab aliquo potest deinde si natura tenebrarum nocuit naturae dei et natura dei nocuit naturae tenebrarum: duo ergo mala sunt, quae sibi inuicem nocuerunt, et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit bono dei. Fundamenti delirat. oblitus enim, quod paulo ante dixerat: ita autem fundata sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. postea dixit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ comꝑetur: adhuc ȩtiã multopenis
et execrabilius. in natura dĩ blasphemare.
conuincit᷑ DIUnt enim etiã nonnullas
animas quas uolunt eẽ de substantiadĩ. et
eiusdẽ omĩno nature. quȩ non sponte pecca¬
uerint. s a gente tenebrar̃ quam mali na¬
turã dicunt: ad quam debellandã nõultro
s patris imꝑio descend̾unt suꝑatȩ et obp̃s¬
sȩ sint. asfigi in et̃num globo orribili tene¬
brarum. Ita scd̾m eoꝵ sacrilega uaniloqͥa.
ds seipsũ in quadã parte amãgno maloli¬
berauit: et rursum se ipsũ in quadã par¬
te dampnaũ. quã lib̾rare ab oste nõ potuit:
& tanqͣm de ipso hoste deuicto. insuꝑ tri¬
unphauit. O sceleratã et incredibilẽ au.¬
daciam. talia dedeo credentli. talia loquen¬
di. talia p̃dicandi: quod cum defend̾e co¬
nantur. ut in peiora irruant. clausis ocłis
dicunt malȩ natiȩ cõmirtionẽ facere ista.
ut bona dĩnatura tantamala patiatur.

Expanded text:
diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrardebellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, superatae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte a magno malo liberauit et rursus se ipsum in quadam parte damnauit, quam liberare ab hoste non potuit et tamquam de ipso hoste deuicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei natura tanta mala patiatur;
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m eoꝵ uanitatem suscitat xp̃c: diu
uitam. quid cõmemorat: Si nondicuis
insipientem. quid docet: Sinõ dicũte¬
curbatam. qͥd rectintegrat: Si no uicã
et capta est: quid uberat: u
Si noneget: cui subuenit.
Si non amisit sensuor: quid. uegilꝰ
Sinon ẽ. excecata: quid illuminat
Si nonẽ. indolore. quid recreat:
Si non ẽ. iniqua. quaid ꝑp̃cepta corris
Si nonẽ. dedecorata: quid mundat
Si non ẽ. in bello. cui pmitcit pacenᷤ
Si non ẽ ĩmod̾ata cuĩ modũ legisns ł
Sinonẽ. deformis. quid reformat.
Si non ẽ. ꝑuersa: quid emendat: omĩaenĩ
hȩc a xp̃o. non illi rei prestare dicunt que
factaẽ.adeo:⁊ arbitrio ꝓpͥo peccando depra¬
uata: s ipsi nature. ipsi substantiȩ dĩ quȩ
hocẽ. quod ds̃. Auid istis blasphemiis com¬
parari pot᷑: Nichil omĩno. s si aliar̾ puer¬
sarum sectar̃ consid̾ent᷑es errores. siautem
iste sibi error ex parte altͣa. d quanondum

Expanded text:
secundum eorum uanitatem suscitat Christus ?secundum eorum uanitatem suscitat Christus ?blitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reformat? si non est peruersa, quid emendat? omnia enim haec a Christo non illi rei praestari dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem iste sibi error ex parte altera, de qua nondum
Abbreviated transcription (Latin):
det̃minatos. fuisse. Nisi aut̃ ȩtiã quałtis
pulchritudo ubi fuisset. nec amaret᷑ en¬
iugia sua. nec partium cõgruentia. o¬
pora eoꝵ constarent. qd̾ ibi non fueriit.
non possũt eafieri quȩ ibi fact̾a eẽ. delirant
Nisi modo ibi eẽt. nichil aliud agerent qͣm
comedent et biberent. aut seuirẽt. aut
quodlibet aliud sine aliqͣ sacientate. qͣn¬
quã nec ipsi qui hoc agebant formis sius
det̾minati ẽẽnt. nisi modo ibi ẽẽt:
unc uͦ talia dicunt eosegisse: ut inom̃¬
bus accionib suus. modos sibi congruos
habuisse: negare non possint. Si autem spt¬
cies ibi nõ fuisset: nulla ibi qualitas naturas
sub sisteret. si nullus ordo ibi fuisset: nĩti
dnãrent᷑: alii subdẽtur. Non in suis elcica¬
cis congruent̃ uiu̾ent. nõ deniq suis lxs
habͣnt membra disposita: ut illa om̃a
quȩ una ista fabulant᷑. agere possint. de
aut̃ naturã sinõ dicunt mortuã. quil

Expanded text:
determinatos fuisse. nisi autem etiam qualiscumque determinatos fuisse. nisi autem etiam qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri, quae ibi facta esse delirant. enisi modus ibi esset, nihil aliud agerent quam comederent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua satietate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid
Abbreviated transcription (Latin):
pentiam ⁊ cuarbationẽ. in potentiã ĩges¬
paenm Rolidicate. aecitate. aolor̃e anqii¬
tatem dedecus. uellum ammod̾ationem.
defornitatẽ. ꝑuersitatẽ. Principesenĩ te¬
nebrar̃ et uixisse insua natura dicunt:
et in suo regno saluos fuisse: ⁊ meminisse.
et intellexĩse Siceñ cõcionatũ ilicdicũt
pͥncipem tenebrar᷑. ut neq ipse talia dicere.
neq ab eis. quib dicebat audiri sine me¬
moria et intellectii potuisset: et habuisset
temꝑiem animo et corꝑi suo congruã. et
atute potentiȩ regnasse. et copias lemẽ¬
toꝵ suoꝵ acfecundatis habuisse. ⁊ sensise
se inuicem. ac sibi uicinum lum̃ et ocłos ha¬
buisse. quib illud longe conspicerẽt: qui
utiq ocłi sine aliquo lumine lum̃ uid̾e nõ
potͣant : unde iecte ȩtiã lumina nominãt᷑.
et suauitate suȩ uoluptatis ẽc̃. ꝑfruitos.
et climensõs membris. atq habitationib

Expanded text:
pientiam, perturbationem, inpotentiam, egespientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam et uirtute potentiae regnasse et copias elementorum suorum ac fecunditatis habuisse et sensisse se inuicem ac sibi uicinum lumen et oculos habuisse, quibus illud longe conspicerent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen uidere non poterant, unde recte etiam lumina nominantur; et suauitate suae uoluptatis esse perfruitos et dimensis membris atque habitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
etͣnitas. Q uȩcum tta sint: scd̾m catholicã
fidem ⁊ sanã doctͥnam. intelligentib ꝑspi¬
cuã u̾itatem: necnature dĩ noc̾e pot̾ quisꝗͣ.
nec nat᷑a dĩ nocere iniuste cuicã: uł nocere
impine patit᷑ quenqͣm. Qui enĩ nocet ait
apłs. recipiet id qdđ nocuit: ꝙ nõ ẽ. ꝑsonar̃
acreptio apd deum d̾ manichei si uellẽt.
Aine pnacioso ftudio defenclendi er orissue
etcumasĩ amiore cogitare:. non scelestisune
uiasphemarent in ducendo duas naturas.
unã bonã qͣm dict̃ dm̃. altam malã quam
nõ fecat deus: ita errantes ita delire̾ntes.
immou̾ita insanientes ut nõ uideãt et in
eõ quod dicunt naturã sũmi mali ponere.
setapta bona. ubi ponũt̃ uitã. potentiam.
salutẽ. memoriã. intellectũ. temꝑiem. uir¬
tutem copiam. sensũ. lum̃. suauitatẽ men¬
suras. numeros. pacẽ. modũ. speciẽ ordinẽ:
in eo aut quod dicunt sũmũ bonũ. tanta
mala. inortẽ. egrtaudinẽ obluuonẽ inse¬

Expanded text:
ernitas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec naturae dei nocere potest quisquam nec natura dei nocere iniuste cuiquam uel nocere inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, modum, speciem, ordinem: . in eo autem, quod dicunt summum bonum, tanta mala: mortem, aegritudinem, obliuionem, insi
Abbreviated transcription (Latin):
uera ĩmortalitas. Hocẽ. illa sũma incõmu¬
tabilitas qͣm solꝰ dr̃ ht̃. qui mutari omĩno
nõ pot᷑. Aliud ẽ. enĩ nõ mutari cũ possit
mutari: alud ꝓrorsus non posse mutari:
Sicut gͦ dr̃ homo bonus nontam̃ sicut ds̃:
de quodictumẽ. nemobonus nͥ unꝰ ds̃. et sic̃
dr̃ anima inmortał. nontam̃ sic̃ ds. de quo
dictum : solht inmortalitatẽ: ꝙ sic̃ dr̃ homꝰ
sapiens. nontam̃ sicut deus. de quo dictũ:

Expanded text:
uera inmortalitas; hoc est illa summa incommuuera inmortalitas; hoc est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit mutari, aliud autem prorsus non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : nemo bonus nisi unus deus et sicut dicitur anima inmortalis non tamen sicut deus, de quo dictum est: solus habet inmortalitatem et sicut dicitur homo sapiens non tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
nature modũ et speciẽ et ordinẽ ꝓpͥum: nul¬
lumerit malũ. Si aut̃ his bonis quisq
male uti uoluerit: nec sic uincũt uincunt
uoluntatẽ dĩ. qͥetiã iniustos iuste ordinare
nouit: ut su psiꝓ iniquitate uoluntatis suȩ
male usi fuerit bonis illiꝰ: ille ꝑtusticiã potes¬
tatis suȩ bñutatur mał ipsoꝵ recte ordinãs
inpenis: qui ꝑuerse ordinau̾int inpeccatis.
Mam nec ipse ignis ȩc̃nus quicruciaturꝰ ẽ.
impios mala natura ÷ hñs modũ ⁊ speciem
⁊ ordinẽ suũ nulla iniquitate depͣuatum:
⁊cruciat᷑ ÷ dampnatis malũ. quoꝵ peccatis
ẽ. debitꝰ. Neq enĩ iux ista quia lipposcruciat.
mala natura ÷. Ed̃nus aut̃ ignis. nõ sic̃ ds̃ ȩtͣnus:
quicũ sine fine sit. nonẽ. tam̃ sine inicio.
D̾s aut̃ ȩtiam sine inicio: Demde quia licet
ꝑpetius peccatoꝵ supplicusadhibeat᷑: mutabił
tam̃ natura: Illa est autem uera ȩt̃autas: q̃

Expanded text:
naturae modum et speciem et ordinem proprium, nulnaturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala natura est. Aeternus autem ignis non sicut deus aeternus, quod licet sine fine sit, non est tamen sine initio; deus autem etiam sine initio est. deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ bonum: & in obedientiȩ malum. Nam
quis ita desipiat. ut dĩ crraturã. maxime
inparadiso plantatã. uituꝑ andam putet.
quando quidem nec ipsȩ spinȩ ac tribuli
quos peccatori in labore cont̾endo. scd̃m dei
iudiciariam uoluntatẽ t̾ra peꝑit. recte
uituꝑent᷑. habent enĩ & tales herbȩ.
modum et speciem et ordinem suũ. quȩ
quisqͥs sobre consid̾au̾it. laudanda repꝑit᷑:
s einaturȩ istamala sũt. qͣm peccati merito
sic cohercerioportebat. Noñg ut dixi pec¬
caecsem malȩ naturȩ appeticio: s melioris
aesertio. Et id eo factum ipsũ malũẽ. non
ilanatura quamale utit᷑ peccãs. Malũ: eni
male utibono. Unde apłs dampnatos qͥ sdã
diuino uidicio rep̃hendit: qui coluerũt et
seriuient̾ creatur potiꝰ qͣm cieatori. Neq
eñ crraturã repͥhendit. qd̾ qui fec̾it creatori
fac̾inuriã:s eos qui male us st̃ bono :¬
meliore deserto Prinde sicustodiãt᷑ om̃s

Expanded text:
entiae bonum et inoboedientiae malum. Nam entiae bonum et inoboedientiae malum. Nam quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes
Abbreviated transcription (Latin):
inquitas nonẽ. appeticio naturar̃ mala¬
lignum quod in paradiso ds̃ plantauit.
utiq bonum : Non gͦ malamnaturam
homo appetiuit. cũ arborẽ uecitam degͥit :¬
ẜ id quod meluis erat deserendo. factũ malũ
ipse cõmisit. Melior quippe creator: quam
dum ut cang̾etur ꝓhibitum qͣmuis bonũ:
qm̃ deserto meliore. bonũ creat̾e appetebat᷑.
qd̾ contͣ creatoris imꝑium tegͥebat᷑. Nonitaq
deus arborẽ malã in paradiso plantauerat.
ẜ ipse erat melior qui eãtangi ꝓhibebat :
Ad hoc enim et ꝓhibuerat. ut ostend̾ et ani¬
mȩ rationał naturã. nõ in sua potestate.
s deo subditam cẽ. deb̃e. et ordinem suȩ
sillutis ꝑ obedientiam custodire: ꝑ inobedi¬
entiam corrumꝑe. Hinc et arborem quã
tangi uetuit sic appellauit. dinoscentiȩ
boni et mali: quiacũ eã contͣ uecitum
erigiset. exꝑiretur pęnam peccati: et
comodo dinosceret quidintẽt int̾ obedi¬

Expanded text:
iniquitas non est appetitio naturarum malainiquitas non est appetitio naturarum malalignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam udum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
bolo deit. omĩa tuste ipse deus fect d
uoluritate que ipsus diaboli fuit.cimd
głis cius. Quia uero et ipsimali angłi n
petrus in epła sua dicit. Sienim deus asg̃
peccantib nõ ꝑeꝑcit. s. carterib caigl̃
inferi trudens. tradidit iniudicio punien¬
dosseruari. Hinc petrus ostendit adhuceis
ultimi iudicii penam deb̃i: de qua dominus
dicit ite in ignem ȩtͣnum qui paratꝰ ẽ. diabo¬
lo et angłis eius: quamuis iam penaliter
huc̃ inferum. hocẽ. inferiorẽ caliginosum
illud cęlũ inquo sunt sid̃a. s hoc inferuis
cuĩ caligine nubila conglobant᷑: et ubiauẽ
uolitant. Nam et celum nubilũ dr̃: et uo
cosdẽ iniquos angłos contͣ quos nob̾ inuidos.
pie uiuendo pugnamꝰ. spĩalia nequiciȩ in
cȩlestib nominat: quod ne de ilł suꝑiorib
ceł intelligat᷑ aꝑte alibidicit. scd̾m pͥncipẽ
potestatis aeris huiꝰ : qui nunc oꝑatur¬
in filiis diffidentiȩ. Idem qui apeccatũ uł

Expanded text:
diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerituoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem caliginosum illud caelum, in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolats Paulus eosdem iniquos angelos, contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc on filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel
Abbreviated transcription (Latin):
gradus. non possunt eẽ. nisia deo: om̃ĩs autẽ
natura. in quantum nacura ẽ. bonũ ẽ: omĩs
natura nõ pot̾ eẽ. nisi a summo et uero deo.
quia omĩa ȩciã non sũma bona: s ꝓpinqua
summo bono. Ot rursus ȩciã omĩa bona no¬
uissima. quȩ longe sunt a summo bono:
non possũt eẽ. nisiꝰ sũmo bono. Om̃ĩs gͦ spc̃
ȩtiam mutabił: & om̃e corpꝰ. adeo. Et hȩc est
omĩs facta natura. Omĩs quippe natura
aut sp̃s. aut corpus ẽ. Sp̃c incõmutabis ds̃:¬
Sp̃c mutabił facta natura ÷ s corpore melior.
corpus autẽ spc non ẽ. nisi cũuentꝰ qui a nob̾
inuisibił ÷ et tam̃ uis eius nõ parua sentit᷑

Expanded text:
gradus non possunt esse nisi a deo; omnis autem gradus non possunt esse nisi a deo; omnis autem natura, in quantum natura est, bonum est: omnis natura non potest esse nisi a summo et ueromnia etiam non summa bona, sed propinqua summo bono et rursus omnia etiam nouissima bona, quae longe sunt a summo bono, non possunt esse nisi ab ipso summo bono. omnis ergo spiritus, etiam mutabilis, et omne corpus a deo: haec est omnis facta natura. omnis quippe natura aut spiritus aut corpus est. spiritus incommutabiliss mutabilis facta natura est, sed corpore melior; corpus autem spiritus non est, nisi cum uentus, quia nobis inuisibilis est, et tamen uis eius non parua sentitur,
Abbreviated transcription (Latin):
aber de natura boni aduerla
manicheos est. ubi ostendit᷑ natira
incõmutabilẽ dm̃ eẽ. ac summũbini
atq ab illo eẽ. ceteras naturas. siuisã¬
les. siue corporales. atq om̃s inquit̃
naturȩ sũt bonas eẽ. Et quid ueliuẽt
malum. et quanta malau
nichei ponat in naturaboni. & quanta ba
in natura mali: quas naturas finxit errs
ipsoꝵ. Hic lib̃ sic incipit. Summũ bon
quo suꝑius nõ ÷ deusest: ac ꝑ hoc incõme¬
bile bonum ẽ. Ideo uere ȩcernũ et ueel
mortale. Cetera omĩabona: nõ nisi abili s
abillo autem quȩ facta sũt non sunt qui
ipse. Ac ꝑhoc si solus ipse in cõmutall̾
omĩa quȩ fecit quia ex nichillo fecit. m¬
bilia sunt. Tamenĩ omp̃s ẽ. ut posst
ȩtiam de nichilo. id: exoo quod omĩno uis
bona facere. et magna. & parua. aeelma
& terrena. ⁊ spͣalia. & corporalia. Quiaues
& iustus ẽ: ei quem de se genuit. ea quil
magna suie parua. ꝑ quoslibet md̃

Expanded text:
ber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incipit: Summum bonum, quo superius non est, deus est; ac per hoc incommutabile bonum est; ideo uere aeternum et uere inmortale. cetera omnia bona nonnisi ab illo sunt, pse est; ab illo autem quae facta sunt, non sunt quod ipse. ac per hoc si solus ipse incommutabilis, omnia quae fecit, quia ex nihilo. fecit, mutabilia sunt. tam enim omnipotens est, ut possit M etiam de nihilo, id est ex eo, quod omnino non est, bona facere, et magna et parua, et caelestia et terrena, et spiritalia et corporalia. quia uero et iustus est, ei, quod de se genuit, ea, quaemagna siue parua, per quoslibet rerum
Abbreviated transcription (Latin):
baui. Essent enĩ ꝓfecto cognationes ꝙ asfinitates
eciam si originali nullo peccato existente sine mor¬
te cresceret et mulaiplicaret᷑ genus humanum:
acꝑ hoc alit̃ soluenda questio ẽ. cur dñs p̾ceꝑit
diligendos inimicos. cũ alio loco p̃cipiat odio
habendos et parentes et filios. Non sic̃ hic solu¬
ta ẽ. seo sicut eam post̾ius sepe soluimus. id est
ut diligamus inimicos lucrandos regno dĩ. et
odimus in ꝓpinqͥs sumpediunt argno di. Item
de p̃cepto quo phibetur uror dimiti ñ ꝓpt̃ fornicitionẽ.

Expanded text:
baui. essent enim profecto cognationes et affinitates, baui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi pr
Abbreviated transcription (Latin):
plusqͣm scribar̃ & phariseoꝵ ñ int̾bitis in rap¬
exposui in aliis postiorib sermonit: meis. qͦd
ȩciam hic retexere longum ẽ. Ad hociste ibi
ꝑducit᷑ sens. ut eoꝵ sit iusticia maior qͣm scri¬
barum et phariseorũ. qui dict̃ et nõ faciunt.
De scribis quippe et phariseis alio loco ipse
dñs ait. dicunt enim et non faciunt. Illud ȩciã¬
.E. melius intelleximus postea qd̾ scriptum ẽ. Aui
irascit᷑ sti suo. Codices enim greci nõ habent sine
causa. sic̃ hic positumẽ: qͣmuis idẽ ipse sit seni¬
sus. Illud enĩ diximus intuendũ. qͥd sit irasti
Qui aũ frĩ non peccato irascit᷑: sine causairas¬
citur. Itẽ qd̾ dixi hoc et de patre & de matre. et
de cet̾is uincłis sanquinis intelligendũ ẽẽ. ut
in eis od̾imus qd̾ genus ẽ. humanũ nascendo. et
moriendo soetitũ ÷. ita sonat qͣsi non ee̾nt futẽ
istȩ necessituoines. si nullo natẽ humanȩ p̾ceoente
peccato nemo moreret᷑: quẽ sensũ iã suꝑus impro¬

Expanded text:
plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regexposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. Ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasciqui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inpro
Abbreviated transcription (Latin):
consummasset iħs uerba hec ammiraban¬
tur turbe suꝑ doctrinã eius. Erat eram
docens eos sicut potestatem habens. nonqͥs
scribȩ et pharisei eorum. Hocẽ. quod ante a
cit ꝑ ꝓpłiam eẽ. significatũ in psalmis: cu ait
fiducialit̾ agam meo. eloquia adnĩ eloquiaes¬
ta. argentũm igne examinatũ. ꝓbatũ ders¬
admonitꝰ sum etiã ista ad septem illas res¬
re sententias quas in pͥncipio sermonis bre
dus sit. siue aliquis alius facienda suit.
quȩ audiimus adomino: si uolumus
edificare suꝑ petraoꝰ. E xplicit liber sãse

Expanded text:
mmasset Jesus verba haec, admirabantur turbae super doctrina ejus: erat enim docens eos, quasi potestatem habens, non quasi Scribae eorum. » Hoc est quod ante dixi per prophetam esse significatum in Psalmis, cum diceret: Fiducialiter agam in eo: eloquia Domini, eloquia casta; argentum igne examinatum, probatum teram praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus randus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare super petram. EXPLICIT TOMI TE
Abbreviated transcription (Latin):
bonitas. benignitas. fides. mansuetudo: cõtinẽtia.
Sane sciendũ: hic gaudiũ ꝓpͥe positũ: Malienĩ
homines ñ gaud̾e s gestire dicunt᷑ ꝓpͥe: sic̃ suꝑuis
diximꝰ uoluntatẽ ꝓprie positã. quã ñ hñt mali.
ubi dictum: om̃ia quecq uultis & rełqͣ. Namq¬

Expanded text:
ignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntur proprie: sicut superius diximus voluntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut fa
Abbreviated transcription (Latin):
iacet. melius ẽ. utiq etiã corruptu aurũ: qͣm
incorruptũ argentum. Et melius ẽ ȩciã corrup¬
tum argentũ: quã incorruptũ plumblum Sic
in naturis potentiorer atq sp̃alib melioͥf est
ȩciã corruptꝰ ꝑ malam uoluntatẽ sp̃c racionał.
qͣm inracionał incrruptꝰ. Et melior ẽ. quilibet¬
Meliorẽ enĩ natura quȩ cũ presto: corpori. pre¬
bet ei uitam: qͣm illa cui uitap̃betur. Quantum
incorrupto: corruptꝰ. Corruptio aut̃ si omẽm
modũ omẽm speciem. omẽm ordinẽ. reb corrup¬
tibilib auferat: nulla natura remanebit. ac
ꝑ hoc omĩs natura quȩ corrumpiñpot̃: sum¬
mumbonum ẽ. sic̃ds̃ ẽ. Omĩs aut̃ natura q̃
corrumpi pot̾. ȩtiam ipsa aliqd̃ bonũ ẽ. Non
enim posset ei nocere corruptio: nisi adimendo
et minuendo qđ bonumẽ. Creaturis autẽ
p̃stantissimis. hocẽ. racionabilib spĩbus
hoc p̃stitit ds. ut si noliit corrumpi non pos¬

Expanded text:
iacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam iacet, melius est utique etiam corruptum aurum quam incorruptum argentum et melius est etiam corruptum argentum quam plumbum incorruptum: sic et in naturis potentioribus atque spiritalibus melior est etiam corruptus per malam uoluntatem spiritus rationalis quam inrationamelior est enim natura, quae cum praesto est corpori, praebet ei uitam, quam illa, cui uita praebetur. quantumlincorrupto corruptus. Corruptio autem si omnem modum, omnem speciem omnem ordinem rebus corruptibilibus auferat, nulla natura remanebit. ac per hoc omnis natura, quae corrumpi non potest, summum bonum est, sicut deus est. omnis autem natura, quae corrumpi potest, etiam ipsa aliquod bonum est: non enim posset ei nocere corruptio nisi adimendo et minuendo quod bonum est. Creaturis autem praestantissimis, hoc est rationalibus spiritibus, hoc praestitit deus, ut si nolint, corrumpi non pos
Abbreviated transcription (Latin):
rei cui adhibita: ut aliena et in conuens
uideatur. tanqͣm nudꝰ homo inforo der¬
bulet: quod ñ offendit simbalneo idis
qͣm debuit: aut nõ sic̃ debuit. Tam̃ ub
quis modꝰ aliqua species. aliquis orcdo:
turarum testimonus munenda st
qui eaminore intellectu assequiił
ex nr̃õ intellectu ꝓferre. quã ilł libriseẽ. nõ
arbittentur. Itaq dm̃ eẽ. incõmutabilẽ sic̃
scriptum est in psalmis. Mutab̾ ea et mu¬
tabuntur: tuautem ide ipse es. Et in libro
sapientiȩ de ipsa sapientia: inseipsa manẽs
innouat omĩa. Wnde et apłs paulꝰ. inuisi¬
bili incorruptibili soli deo. E apłs iacob.
omẽ datum optimum. ⁊ omẽ donũ ꝑfectũ
desursum ÷ descendens a patre luminum.
apd̃quẽ nõ ẽ. transmutatio: nec uicissitu
dinis obũbracio. Item quia id quod de se
genuit. hocẽ. quod ipse ẽ : ita ab ipsofilio
breuit᷑ dr̃. Ego et pader unum sumꝰ. Quia
nonẽ. aut̃ factus filius. quippe cum ꝑ illũ

Expanded text:
uit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo esscripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi noex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Iacobus: omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, api obumbratio . Item quia id quod de se genuit, hoc est quod ipse est, ita ab ipso Filio breviter dicitur: Ego et Pater unum sumus . Quia autem non est factus Filius, quippe cum per illum
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ in eo quod dicimus sũmum modũ ae¬
ligamus summũ bonuoo. omĩs enĩmebn
quantũ modꝰ est: bonus : Uñ omĩa mero
modesta. modificata dici sine laude nopx¬
sunt. Quanqͣm sub alio intellectu modui
ꝓ fine ponamus: ⁊ nullũ modũ dicamoe
dicietiã nõ erit modꝰ: ut modus ꝓfine diti
intelligeret᷑. Nam qui nullo modo rgna
non utiq irgnat. Malus ergo modꝰ. uł militi¬
cies. uł malus ordo. aut ideo dicunt᷑ quiamui¬
quod sint aliena et in congrua: Canquãsi
dicatur aliquis ñ bono mõdo egisse quam
nus egit qͣm debuit. aut qd̾ ita egit sc̃int
tali nõn debcie. uł amplius qͣm oportelia
uł inconuenient̾: ut hoc ipsũ qd̃ rep̃henitas
malo modo actum. ñ ob aliud tuste rep̃hendi¬
tur. nͥ quia nonẽ ibi seruatꝰ modꝰ. Item spirs
mala ułin comꝑatiõe dr̃ formosioris arti
chrioris. qd̾ itasit minor species. nõ moles

Expanded text:
si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intesi tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus,dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia miquia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior
Abbreviated transcription (Latin):
do: si ht hadhuc aliqͥd qd̃ alte cõsumat uo¬
num minuendo: crescit crruptio Qd̃ si pe¬
nitꝰ absum serit: sic̃ nullum bonũ. ita nulla
natura remanebit: quia iã corruptio quod
corrumpat nõ erit. Et idõ necipsa putredo.
erit: quia ubi sit omĩno nõ erit. Id eo quippe
& parua atq exigua iã cõmuni loquendi
usu modica dicunt᷑: quia modꝰ aliquis meiꝰ
restitit. sine quo iã nõ modica. s omĩno nul¬
la sũt. Illa aut̃ quȩ ꝓpt̾ numiũ ꝓgressũ di-¬
cunt᷑ in modica: ipsa nimletate culpantur.
S tam̃ ȩciam ipsa sub dõ qui omĩa inmen¬
sura et num̾o et pond̾e disposuit: necesse :
ut modo aliquo choibeantur. ds autẽ nec
modũ hab̃e dicendus ÷ ne finis eiꝰ dicipute¬
tur. Nec idõ tam̃ immod̾atus ẽ: a quo mo¬
dus omĩs reb tribuitur. ut aliquo modo
cẽ. possint. Nec rursum mod̾atum oporet.
dicidm̃: tanquã aliquẽ modũ aceꝑit. Sias
dicamus eũ summũ modũ. forte aliquid dias

Expanded text:
do. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica. ipsa nimietate culpantur: sed tamen etiam ipsa sub deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit, necesse est. ut modo aliquo cohibeantur. Deus autem nec modum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
in libro iob scriptum÷. qui regnare fecit uas
hominẽ ypochritam ꝓpt̾ ꝑuersitatẽ pl
Et de ppło isrł dicit deus. Dedi eis regem inta
mea. Iniustum enim nõ ÷ ut imꝓbis ad¬
entib no. cendi potestatem bonoꝵ paacre
Am ꝑ potestatem diabolidatã ał¬

Expanded text:
ro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patienam per potestatem diabolo datam
Abbreviated transcription (Latin):
et flauerũt uenti et rłqͣ. Non gͦ iste me
tuit ullas caliginosas suꝑsticiones. Quid enĩ
aliuid intelligat᷑ pluuia cum inmali alicuiꝰ
significationẽ ponit᷑. nisi aut rumores ho¬
minum quosuentis comꝑatos puto. aut
uitȩ huiꝰ fluuiũ. carnalib cõcupiscentiis
tanqͣm fluentẽ suꝑt̾ram uł petrã: Horũ
enĩtriũ. qui prosꝑitatib inducit᷑. adu̾sitati¬
b frangitur: quorũ nichil metuit qui fun¬
datam ht̃ domũ suꝑ pecrã. id: qui nõ solũ
audit p̃cepta dnĩ: sed ȩciã facit. Et his hom¬
nib ꝑiculose subiacet: qui audit et nõ fac̃.
Non enĩ ht stabile fundam̃tũ: s audiendo
et nõ faciendo: ruinam edificat. Ait em̃ con¬

Expanded text:
et flaverunt venti et irruerunt in et flaverunt venti et irruerunt in tuit ullas caliginosas superstitiones quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit, qui fundatam habet domum super petram, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet, qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixi uob̃. Quã ergo mundo et simpliciołõ
opus: ut inueniatur uia sapientiȩ cui tancȩ
maloꝵ et ꝑuersorum hominũ deceptiones
erroresq obstrepunt: quosom̃s euade: hoc ẽ.
uenire ad certissimã pacem et immobilẽ tͤabilita¬
temq sapientię. Wehement̾ enĩ metuendũ ẽ. ne
studio alt̾tandi ꝙ contendẽdi quisq ñ uideat quodᷤ
a pancis uidi pot̾: ut paruus sit strepitꝰ contͣcli¬
centium. nͥ etiam sibi ipsi obstrepant: quo ꝑtinqꝵ
oportet litigare: s mitẽ cẽ ad om̃s. aocibilẽ. pati¬
entẽ. in modestia coripientẽ diuersa sentientes
ne forte det ilłdeus penitentiã ad cognoscendã
terribilit̾ inferat᷑: ualde ẽ. atdendendũ Omĩs
ergo inquit qui audit u̾ba mea hec et facit ea:¬
mat quȩ audit ł ꝑcipit: nisi faciendo. Et si petͣ
xp̃c ẽ. sicut multa scripturar̾ destimonia pre¬
dicãt: ille edificat in xp̃o. qͥ qd̃ audit ab illo fac̃.
eScendit pluuia. ue nerunt flumina.

Expanded text:
narratur. Quam ergo mundo et simplici oculo opus est ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque onit, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae. Vehementer enim metuendum est, ne studio altercandi vel contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi et sibiipsi obstrepant. Recte oportet litigare; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem, in modestia corripientem diversa sentientes: ne forte det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit eamat quod audit, vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant, ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Et descendit pluvia, et venerunt flumina,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ꝓpͥe dictũ ÷ͥ nõ eo mͦ quo alibi dic̃idẽ apłs. nõ
gaudet suꝑ iniquitatẽ: qͣsi quisqͣm possit suꝑ
iniqͥtatẽ gaud̾e. qr illa elatio ÷ aĩmi turbide gesti¬
entis. ñ gaudium: nã noc soli boni hnͣt. Ergo
dicere iudent᷑ ȩtiã illi qͥ ñ hoc qd csonãt ꝙ intel¬
lectu cernũt: ⁊ uolũtate agunt: s uoce tantũ
sonant. scd̃m quẽ modũ añs ait. Nonom̃ĩs qui

Expanded text:
quo alibi dicit idem apostolus, Non gaudet super iniquitatem : quasi quisquam possit super iniquitatem gaudere: quia illa elatio est animi turbide gestientis, non gaudium; nam hoc soli boni habent. Ergo dicere videntur etiam illi qui non hoc quod sonant et intellectu cernunt et voluntate agunt, sed voce tantum sonant: secundum quem modum Dominus ait, Non omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
pesiem.U. bi m̃ito querit᷑. utrũ ista ꝑsectio
le post intelligi. ut tam̃ uerũ sit neminem
iam utentem uoluntatis arbitͥo. hic utuere
sine peccato. A quo enim usq ad unũ apicem
lex ꝑfici potest. nͥ aquo suint uniũsa dumma
mandata: S in eisdẽ mandatis ẽ. ȩciã qd̃ iube¬
mur dic̾e. dimite nob̃ debita nrã: sic̃ et nos di¬
mittimus debitoeib nrĩs. Quam orationẽ usq
in finem scli tota dic̃ ecłia. Omĩa ergo mandata
facta deputant᷑. qͣndo quiqͥd nõfit ignoscitur.

Expanded text:
pressionem . Ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio pressionem . Ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intelligi, ut tamen verum sit, neminem jam utentem voluntatis arbitrio hic vivere sine peccato. A quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
spũ repugnasse: s actenus hic ista posse cõpleri.
quatinꝰ in apłis credimus &ẽ. cõpleta. Ea mensura
sisc ꝑfectionis humanȩ. qͣnta in hac uita pot̾ eẽ.
ssiaio. nõ enim dictum ẽ. ista in hac uita cõpleri.
possunt: nã completa cẽ. in apłis credimus. sed
dumẽ. sic̃ completa in apłis credimus. ut ita cõ¬
leantur sic̃ in ilł completa sunt. io: quadã ꝑfec¬
aoe cuiꝰ capux ẽ. isti uita: ñ sicut complendast̃.
uila quã sꝑamus pace plenissima qͣndo dicet᷑
uliẽ mors contentio tua: Alio loco qd int̾posu
tesimoniũ. nõ enĩ admensurã dat ds spm̃. nõ¬
aun intellexerã de xp̃o uerius accipi. Alis
quipe hominib nͥ ad m̃strã daret᷑ sp̃e: nõ du¬
plu peteret heliseus. qͣm fuit in helia. Idem
ꝓ scaptumẽ. iota unũ &e unus aper ñ tnsiet
llegt donec omĩa fiant cũ exponerẽ. dixi nichil
pose atud incelligi: nͥ uehementẽ ꝑfectionis ex¬

Expanded text:
spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita conpleri possunt; nam conpleta esse in apostolis credimus\', sed dictum est: sicut conpleta esse in apostolis credimus, ut ita conpleantur, sicut in illis conpleta sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram ae quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cuud intelligi, nisi vehementem perfectionis ex
Abbreviated transcription (Latin):
scripui. Inquorum pͥmo ꝓpt̾ id quod scrip¬
tum ẽ. beati patifici. qm̃ ipsi filii dĩ uocabũt᷑.
sapientia inqͣm congruit patificis. in quib
iã ordinata sunt omĩa. nullusq motus adu̾¬
sus rationem rebellis ÷. s cuncta obtemꝑant spuĩ
hominis: cum & ipse obtemꝑat dõ. Qd̾ merito mouet
quomꝰ dixerim non enim cuiqͣm ꝓuenire in hacuita
potest. ut lex repugnans legi mentis omĩno nonsit
in membris: quando quidẽ ȩciã si ei sic resisteret
sp̃c̃ hominis. ut innullũ eiꝰ laberet᷑ assensũ. nõ idõ
tim̃ illa non repugnaret. Hoc gͦ quod dictum ẽ.
iullũ eẽ. motũ adu̾sus rationẽ rebellẽ. recte accipi
pot̾ idnunc agentib pacificis domando cõcupiscẽ¬
dam carnis. ut ad istam pacẽ plenissimã qͣndoq
uaniat᷑ Pinde quod alioloco cũ eandẽ sentientiam
in hac uita compleri possunt. sic̃ completa eẽ in
aplis credimus: sic accipiendũ ẽ. nõ ut in apłis
hic uiuentib nullũ carnis motũ arbitremur.

Expanded text:
quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur
Abbreviated transcription (Latin):
sint membra. Hoc aut̃ qđ sic inmodo et spe¬
cie & ordine membroꝵ carnis. laudat apl̃s.
in omĩum animaliũ carne inuenis. et ma¬
ximoꝵ et minimoꝵ: cũ omĩs caro inbonis
ac ꝑ hoc minimis deputet᷑. Itẽ quia cuiq cul¬
pȩ quał et qͣnta pena debeatur diuini iudicui
ẽ. non humani: sic scriptum ẽ. O alatudo di¬
uiciar̃ sapientiȩ et scientiȩ dĩ. qͣm inscruta¬
bilia sunt uidicia eius et muestigabiles uiȩ

Expanded text:
sint membra. hoc autem, quod sic in modo et spesint membra. hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius e
Abbreviated transcription (Latin):
riciam aut̃ cordiscui et cor inpenitens the¬
saurizas tibi iramindie ire et reuelationis
uisti udicii dei: qui reddet unicuiq scd̃m
oꝑa sua. Nec tam̃cum indeosũt uniu̾̃¬
sa quȩ cõndidit. inquinant eum qui pec¬
cant: de cuius sapientia dr̃. Attingit aut̃
omĩa ꝓpt̾ suam minundiciã: et nichil in¬
quinatum in eam incurrit. Oportet enĩ
ut sicut deum incorruptibilẽ et incõmu¬
tabilem: ita consequent̾ etiã incomquina¬
bilem credamus. Quia nos et minima bo¬
na hocẽ. terrena atq mortalia ipse fecit:
illo apłi locosine dubitatioẽ intelligitur.
ubi loquens demembris carnis nr̃ȩ. quia si
głificatur unũ membrũ cõgaudeãt omĩa
membra: isi patit᷑ unũ membrũ cõpatiunt᷑
omĩa membra: etiam boc ibi ait. deus posuit
membra: singulum quodq eoꝵ in corꝑe ꝓ
ut uoluit: ⁊ ds temꝑauit corpus. ei cui deerat
maiorem dans bonorẽ. ut non cẽnt scissurȩ
in corꝑe. s idemipsum: ut ꝓ inuicẽ sollicita

Expanded text:
itens thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
sumaut̃ audimus omĩaeripso et ꝑipsum.
et in ipso: om̃s utiq naturas intelligere debe¬
mus. que naturalit̾ sunt. Neq enim exipso
sunt peccata: quȩ naturam non seruant sed
uiciant. Quȩ peccata ex uoluntate eẽ. peccã¬
tium multis modis sc̃a scriptura testatur.
p̃cipueillo quo dicit apłs. existimas aut̃ hoc
homo qui iudicas eos qui talia agunt et fa¬
cisea. quoniamtu effugies iuidicium dĩ: An
cdiuicias benignitutis et patientiȩ eꝰ et lon¬
ganimitatis cõtẽpnis ignorans qm̃ patien¬

Expanded text:
Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans