comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam głam qͣm utilitatem queri¬
mus. ꝙ ut aꝑtius dicam. qd sen¬
tiam. bonumẽ utiq obdeuotioĩs
grãm. &. orationis instantiam ui¬
tam nram restring̾e: bonum est
u̾tutem orationis commendare:
Naudib efferre. si tam̃ ad hoc fi¬
at. ut nrã deuotio in melius excres¬
cat. & feruentior exurgat: ñ ut
głosior appareat. Qm multi sunt.
qui cum ꝑ orationis instantiam
aliqͣm se obtinuisse grãm credunt:
multum iam de sua deuotione uel
sc̃itate p̃sumentes. magna ⁊ ab aliis
deea estimariuolunt. Hoc ẽ qd̃ na¬
buchodonosor pꝰqͣm ꝑ danielem ad
uoti sui desiderium ꝑuenit:tam in¬
epto qͣm uano eum honore cumu¬
lauit. Hoc aut̃ qd̾ circa hanc de qͣ
loquimur uirtute rep̃hendimus.
inqualibet iurtute uł grã cauere
debemus. Audi aꝑte.diligenter
au̾te.memoriter retine: si in aliqͣ
grã. inaliqua industͥa. si in aliqua
uirtute tua confidis. p̃sumis. gła¬
ris: diuinum qͥdem ⁊ satis imꝓbe

Expanded text:
tam gloriam quam utilitatem quaeritam gloriam quam utilitatem quaerimus. Et, ut apertius dicam quid sentiam, bonum est utique ob devotionis gratiam et orationis instantiam vitam nostram restringere, bonum est virtutem orationis commendare et laudibus efferre, si tamen ab hoc fiat ut nostra devotio in melius excrescat et ferventior exsurgat, non ut gloriosior appareat. Quam multi sunt qui cum per orationis instantiam, aliquam se obtinuisse gratiam credunt, multum jam de sua devotione vel sanctitate praesumentes magna et ab aliis de ea aestimari volunt. Hoc est quod Nabuchodonosor postquam per Danielem ad voti sui desiderium pervenit, tam inepto quam vano eum honore cumulavit. Hoc autem quod circa hanc de qua loquimur virtutem reprehendimus, in qualibet virtute, vel gratia cavere debemus. Audi aperte, diligenter adverte, memoriter retine si in aliqua gratia, in aliqua industria, si in aliqua virtute tua confidis, praesumis, gloriaris, divinum quidem et satis improbe
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt culpabile. Culpabile aut̃
hec illi sacrificare: &. homini mor¬
tali diuinum honorem impend̾e.
In hostie immolatione. brutoꝵ
⁊irration abilium caro mactatur:
in incensi concrematione. suais
caro mactatur: qñ quilibet irratio¬
nabilis appetitus uł affectus in no¬
bis carnis contricione mortificat᷑.
. tunc uelur incensi odorem latius
spargimus. qñ cinꝰcumq uirtutis
oppinionem. dignis laudum p̃co¬
niis dilatamus. Ex his itaq quȩ
in nrĩs appetitib uł affectib ad¬
huc bestialiter uiuunt. ꝓ damele
nr̃o mactare. & eiusmodi morti¬
ficationem in deuotionis nr̃e usum
⁊ utilitatem exerce̾: absq ulla con¬
tradictione non erit inutile. Cũ
autem damelis officium multipli¬
ci laude commendamꝰ: & de uir¬
tute deuotionis nr̃e opinionis
fraglantiam sermonis nr̃e com¬
mendatione circumquaq diffun¬
dimus: bonum opus qͥdem facimꝰ.
si inhis om̃ib danielis urĩ. non

Expanded text:
non esset culpabile. Culpabile autem non esset culpabile. Culpabile autem haec illi sacrificare, et homini mortali divinum honorem expendere. In hostiae immolatione, brutorum et irrationabilium caro mactatur, in incensi concrematione suavis caro mactatur, quando quilibet irrationabilis appetitus vel affectus in nobis carnis contritione mortificatur, et tunc velut incensi odorem latius spargimus, quando cujuscunque virtutis opinionem dignis laudum praeconiis dilatamus. Ex his itaque quae in nostris appetitibus vel affectibus adhuc bestialiter vivunt pro Daniele nostro mactare, et ejusmodi mortificationem in devotionis nostrae usum et utilitatem exercere absque ulla contradictione non erit inutile. Cum autem Danielis officium multiplici laude commendamus, et de virtute devotionis, bonae opinionis fragrantiam sermonis nostri commendatione circumquaque diffundimus, bonum opus quidem facimus, si in his omnibus Danielis nostri non
Abbreviated transcription (Latin):
reputare: SAttende quomͦ in faciẽ
suam cecidit. quomͦ seipsum humi¬
uauit. uł humiliari nos uoluit. qͥ
oms iusticias nrãs pannio mulie¬
ris menstruate domꝑauit. S nec
ualde magnum. nec ad modum mi¬
rum. si eo nos tempore abicimus.
quo ꝑiculum nx̃m imminere iam
cernimus. Gunc inquit rex
cecidit infaciem suam. Tunc ceci¬
dit rer. cum damele docente ꝑicu¬
lum suum agnouit. S sciendum
quod illa humiliatio que sine ꝑseue¬
rantia ẽ. imminenti ꝑiculo repug¬
re ñ potest. Illud qͦ notandum. qd̾
sepe quo se quis inconsultus ⁊ mi¬
mod̾atus abicit: ẽo ad insamorem
⁊ enormiorem pꝰmodum suꝑbiam
erũpit. Attende in rege humiliati¬
Nam qui pͥus danielem adorauit:
idem ipse postinodum statuam suã
ostias inquit ꝙ incensũ
p̃cepit ut sacrificarent᷑
ei.Animalia ꝓ damele
occid̾e̾. uł incensum cre¬
mare. & eiꝰmodi quelibet menis
usus uł utiliatem expend̾e̾. oĩno

Expanded text:
reputare? Attende quomodo in faciem reputare? Attende quomodo in faciem suam cecidit, quomodo seipsum humiliavit, vel humiliari nos voluit, qui omnes justitias nostras panno mulieris menstruatae comparavit. Sed nec valde magnum, nec admodum mirum si eo nos tempore abjicimus, quo periculum nostrum imminere jam cernimus. Tunc, inquit, rex cecidit in faciem suam. Tunc cecidit cum, Daniele docente, periculum suum agnovit. Sed sciendum quod illa humiliatio, quae sine perseverantia est, imminenti periculo repugnare non potest. Illud quoque notandum quod saepe quo se quis inconsultius et immoderatius abjicit, eo ad insaniorem et enormiorem postmodum superbiam erumpit. Attende in rege humiliatiNam qui prius Danielem adoravit, idem ipse postmodum statuam suam ostias, inquit, et incensum praecepit ut sacrificarent ei. Animalia pro Daniele occidere, vel incensum cremare, et ejusmodi quaelibet in ejus usus vel utilitatem expendere omnino
Abbreviated transcription (Latin):
chonosor cecidit in faciem
suam. & danielem adora¬
uit: & hostiiͦs & incenfum
p̃cepit ut sacrificarent᷑ ei. Multum
nec mirum se humiliauit. mento
humiliari debuit: pꝰqͣm tale tantũ¬
q sibi ꝑiculum imminere cognouit
S in hoc eum quis iure rep̾hendat:
qd illum qͥ soli deo debetur honorem
homini mortali exhibeat. S forte
illum qͥa uerum dei templum esse
dep̃hendit: tali honore dignum iu¬
dicauit. S ad edificationem nr̃am
oportet nos ista diligenter discute¬
re. uł quid in nobis iurta horum
similitudinem accitari soleat subti¬
liter inquirere. Cecidit inqͥt
infaciem suam. ꝑ faciem su ao¬
homo cognoscitur: e ea parsin ho¬
mine cet̾is decentior uł dignior ha¬
betur. Quid itaq aliud ẽ infaciem
cad̾e. qͣm illud etiam qd̾ inse p̃cipu¬
um uł optimum ẽ. alta ꝯsid̾atione
despicere: e. illud utiq unde aliis
innotescere. ⁊ uelut uenerandꝰ ap¬
parere consueuerat tanqͣm infi¬
mum. & pene uł penitus nichilum

Expanded text:
onosor cecidit in faciem suam et Danielem adoravit, et hostias, et incensum praecepit ut sacrificarent ei . Multum, nec mirum, seipsum humiliavit, et merito humiliari debuit postquam tale tantumque sibi periculum imminere cognovit. Sed in hoc eum quis non jure reprehendat, quod illum qui soli Deo debetur honorem homini mortali exhibeat? Sed forte illum, quia verum templum esse deprehendit, tali honore dignum judicavit. Sed ad aedificationem nostram oportet nos ista diligenter discutere, vel quod in nobis juxta horum similitudinem actitari soleat subtiliter inquirere: Cecidit, inquit, in faciem suam: per faciem homo cognoscitur, et ea pars in homine caeteris decentior vel dignior habetur. Quid itaque aliud est in faciem cadere quam illud etiam quod in se praecipuum, vel optimum est alta desideratione despicere, et illud utique unde aliis innotescere, et velut venerandus apparere consueverat, tanquam infirmum et pene vel penitus nihilum
Abbreviated transcription (Latin):
calamitatum suarũ angustias ui¬
sitat: hanc eandem infelicitatis
sue immanitatẽ. eorum oculis obi¬
cit. & in eiꝰ consid̾atione ad peni¬
tentie lamenta compungit. ⁊educ¬
tos de lacu miserie.⁊de luto fecis.
qͥb dam ꝓfectuum gradib de pro¬
fundo iniquitatis. ꝓuehit ad sum¬

Expanded text:
calamitatum suarum angustias visitat, hanc eamdem infelicitatis suae immanitatem eorum oculis objicit, et in ejus consideratione ad poenitentiae lamenta compungit, et eductas de lacu miseriae, et de luto faecis, quibusdam profectuum gradibus de profundo iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
men iuste rep̃hendunus. colerabiliꝰ
aliquid fecit: qͥ hominem utiq
anmal uidelicet rõnale diuino
honore donauit. Nam ꝓeuldu¬
bio irrationabiliꝰ erit: irrationa¬
bile q̃m rõn abile animal colere.
Alii confidunt ⁊ głantur in ꝓpͥa uir¬
tute. alii aut̃ de sola uirtutis esti¬
matione. Illi de eo qd̾ hñt uł se
credunt hab̾e̾: isti de eo qd̃ estiman¬
tur ab aliiseẽ. Illi de testimonio
conscientie non qi apud dm̃: isti
de testimonio fame.quasi apud
ꝓrimum tm̃. Illud itaq ẽ uelut
animal irrõnabile.: istud uelut
animal rõnale colere. felix qui
głatur de conscientie testimonio:
sic tamen qͣi in domino. Alioquin
ingratum ualde głari de munere.
s ñ in muneris auctore. Qnto me¬
lius. qͣnto rectius dictusrex dm̃ qͣm
damelem ad oraret. ⁊ sacͥficaret: qͥ
eum qͥdem qͣm uis damelis officio
docuerat qd̃ querebat. Quia alia ex¬

Expanded text:
men juste reprehendimus, tolerabilius men juste reprehendimus, tolerabilius aliquid fecit, qui hominem utique animal, videlicet rationale, divino honore donavit. Nam procul dubio irrationabilius erit irrationabile, quam rationabile animal colere. Alii confidunt et gloriantur in propria virtute, alii autem de sola virtutis aestimatione. Illi de eo quod habent vel se credunt habere, isti de eo quod aestimantur ab aliis esse. Illi de testimonio conscientiae, non quasi apud Deum, isti de testimonio famae quasi apud proximum tantum. Illud itaque est velut animal irrationabile, istud velut animal rationale. Felix qui gloriatur de conscientiae testimonio, sic tamen quasi in Domino. Alioquin ingratum valde gloriari de munere, sed non in muneris auctore. Quanto melius, quanto rectius dictus rex Deum quam Danielem adoraret, et ei sacrificaret, qui eum quidem quamvis Danielis officio docuerat quod quaerebat. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Sẽpe ⁊ enim qͥdam adhuc int̾
ipsa diuinarum reuelationum
spectacula constituti. apud. semet¬
ipsos tacita mente suꝑbiunt. iam
magna de se estimantes magna¬
⁊ ab aliis estimari dignum duct̃:
iam quomͦ ⁊ aliis innocesc̾e uale¬
ant. sagaci sollicitudine ꝑqͥrunt :
iaminanis fauoris auram cap¬
tant: & illam qͣm apd̾ dm̃ habe̾
consueuerant. głam ueram in ua¬
nam cominutant. De qualib psal¬
mista. Et mutauerunt głam fu¬
am insimilitudinẽ uituli. come¬
dentis fenum. Cum enim scͥptũ
sit. omnis caro fenum. ⁊omĩs gła
eiꝰ quasi flos fem: qͥd aliud erit
uitulus fenum comedens nͥ hu¬
mani fauoris appetitus. carnalẽ
⁊ trmporalem głam ambiens. S
Qdgͣ aliud erit uitulum atuimal¬
quidem petulcum ⁊ brutum co¬
lere: qͣm inglẽ temporalis am¬
bitione irrationabili appetitu
deseruire.&. intemporali ⁊inani
gła głam suam constituere.Et
nabuchodonosor qͥdem quem ta¬

Expanded text:
zet . Saepe etenim quidam adhuc inter zet . Saepe etenim quidam adhuc inter ipsa divinarum revelationum spectacula constituti, apud semetipsos tacita mente superbiunt, jam magna de se aestimantes, magni ab aliis aestimari dignum ducunt, jam quomodo et aliis innotescere valeant sagaci sollicitudine perquirunt, jam inanis favoris auram captant, et illam quam apud Deum habere consueverant gloriam veram, in vanam commutant. De qualibus Psalmista: Et mutaverunt gloriam in similitudinem vituli comedentis fenum . Cum enim scriptum sit: Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Quid aliud erit vitulus fenum comedens, nisi humani favoris appetitus, carnalem et temporalem gloriam ambiens? Quid igitur aliud erit vitulum animalquidem petulcum et brutum colere, quam in gloriae temporalis ambitione irrationabili appetitui deservire, et in temporali et inani gloria gloriam suam constituere? Et Nabuchodonosor quidem, quem ta
Abbreviated transcription (Latin):
saltem colligamus qͣm ineptum
sit ⁊ inane de solis manib uirtu¬
tum scientiis. &. qͥb: dam quasi ip¬
sarum simulachris głãri uelle:
cum apud dm̃ detestabile sit ho¬
minem de aliqua sua uirtute p̃su¬
m̾e. Ecce nabuchodonosor rep̃hen¬
dimus. ⁊ merito rep̾hendere debe¬
mus. qd damelem qͣmuis homi¬
nem fidelem drumno honore dona¬
ri p̃cepisset. qͣntomagis si eiꝰ ima¬
gim idipsum exhiberi uoluisset:ᷤᷤ
ed uideamus inter hec
qͣmuera de deo sensent
uł dix̾it: qͥ tam in ama
fieri uoluit. Loquensgͦ
ad ydolatrie scelus  uituli culturã
inualle deicitur. Q fit utiq sepe in
uno eodemq animo. mͦ mirabili
aiq miserando. ut unde insũmis
intelligentia humana ad diuina
illuminatur. inde inimis deside¬
riorum turba corrumpit᷑. Quis
enim nesciat quomͦ magnitudo
reuelationum mentem in cautam
in suꝑbiam eleuat. cum apls ipse
de se ipso dicat:SNe magnitudo
reuelationum extollat me. datus

Expanded text:
saltem colligamus quam ineptum saltem colligamus quam ineptum sit et inane de solis inanibus virtutum scientiis, et quibusdam quasi ipsarum simulacris gloriari velle, cum apud Deum detestabile sit hominem de aliqua sua virtute praesumere. Ecce Nabuchodonosor reprehendimus, et merito reprehendere debemus quod Danielem, quamvis hominem fidelem, divino honore donari praecepisset, quanto magis si ejus imagini idipsum exhiberi voluisset. CASed videamus inter haec quam vera de Deo senserit vel dixerit, qui tam inania fieri voluit. Loquens erad idololatriae scelus, et vituli culturam in valle dejicitur, et fit utique saepe in uno eodemque animo, modo mirabili atque miserando, ut unde in summis intelligentia humana ad divina illuminatur, inde minus desideriorum turba corrumpatur. Quis enim nesciat quomodo magnitudo revelationum mentem incautam in superbiam elevat, cum Apostolus ipse de seipso dicat: Ne magnitudo revelationum extollat me, datus
Abbreviated transcription (Latin):
dentie ad spũalia: tales pꝰmodum fi¬
ant caruales ꝓuidentie ad carna¬
na. Qualia inqͣm spũ alia confibia
pͥus existant ad celestia & diuina:
talia pꝰmodum carnalia confilia
inueniantur ad scłaria ⁊ humana.
Quemadmodum enĩ inspũ alib
⁊ amme lucris pͥus uident que
salubriter fac̾e̾ possint. & tamen
fac̾e nolunt. sic postmnodum in car¬
nalib commodis: temporalib lu¬
cris uideant que utiliter facienda
sint. & tamen concupiscentia uic¬
ti uł socordia deuincti omnino fa¬
cere ñ possint. Solet aut̃ hoc ip̃m
qͥbdam eciam utiliter accid̾e. ita
ut ex eo ipso iam incipiant uicia
sua detestari & abhorrere. &. suꝑ
hoc ipso diuinum auxilium im¬
plorare.cum uideant nec int̾ sum¬
ma ꝑicula se ipsos posse a fius ex¬
cessib temꝑare. Unde ẽ illa ꝓpħica
imp̃catio seu postulatio. Si miles
illisfiant qui faciunt ea. & om̃s
qͥ confidunt meis. S ut ad id rede¬
amus unde digressi fumus. hinc

Expanded text:
dentiae ad spiritualia, tales postmodum fidentiae ad spiritualia, tales postmodum fiant carnales providentiae ad carnalia. Qualia, inquam, spiritualia consilia prius existant ad coelestia et divina, talia post modicum carnalia consilia inveniantur ad saecularia et humana. Quemadmodum enim in spiritualibus et animae lucris prius vident quae salubriter facere possint, et tamen facere nolint; sit postmodum in carnibus commodis et temporalibis lucris videant quae utiliter facienda sint, et tamen concupiscentia victi vel socordia devincti, omnino facere non possint. Solent autem hoc ipsum quibusdam etiam utiliter accidere, ita ut ex eo ipso jam incipiant vitia sua detestari et abhorrere, et super hoc ipso divinum auxilium implorare, cum videant nec inter summa pericula seipsos posse a suis excessibus temperare, unde est illa prophetica imprecatio, seu postulatio: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Sed ut ad id redeamus unde digressi sumus, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
tutum noticia contenti sumus:
Clide q̃m sit ꝑu̾sum atq damnabi¬
le: spualem doctͥnam. ad solam os¬
tentacionem. ñ autem ad edifica¬
tionem querere. Carnis prudentia
ẽ ista ꝓfecto: & quȩ ꝓrsus iniica
sit deo. Quid queso ꝓdest. ummo
quantum obest cum magno labore
⁊ fummo studio querere ⁊ inuestiga¬
re. ⁊auxie scire uelle. que nullo mͦ
uelis oꝑe exercere:Namluce cla¬
rius constat. qͥa seruus sciens uo¬
luntatem domini sur⁊ non faciens.
quinpotius digna plagis agens. ua¬
pulabit multis. O quale. ⁊ qͣm utile
confilium. consilia uite ad hoc solũ
querere. ut habeas quo possis cet̾is
sapientior apparete. ⁊ magistri no¬
men obtinere. Quam acuta pruden¬
tia. qͣm astuta ꝓrudentia illis con¬
siliis exquirendis uehementer in¬
sistere: quib adeptis. nullomͦ uels
acquiescere. Sepe aut̃ huiꝰmodi m̃¬
tib iusto dei iudicio accidere uide¬
mus. ut quales pͥus sunt spũales ꝓui¬

Expanded text:
tutum notitia contenti sumus? tutum notitia contenti sumus? Vide quam sit perversum atque damnabile, spiritualem doctrinam ad solam ostentationem non autem ad aedificationem quaerere. Carnis prudentia est ista profecto, et quae prorsus inimica sit Deo? Quid, quaeso, prodest, imo quantum obest cum magno labore, et summo studio quaerere, et investigare, et anxie scire velle, quae nullo modo velis opere exercere? Nam luce clarius constat, quia servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens quin potius agens indigna, plagis vapulabit multis. O quale, et quam inutile consilium, consilia vitae ad hoc solum quaerere, ut habeas quo possis caeteris sapientior apparere, et magistri nomen obtinere! Quam acuta prudentia, quam astuta providentia illis consiliis exquirendis vehementer insistere, quibus adeptis, nullo modo velis acquiescere! Saepe autem hujusmodi mentibus justo Dei judicio accidere videmus, ut quales prius sunt spiritales provi
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. septem ista in cuiꝰ¬
cumq uirtutis erecutio¬
ne obseruate debemus.
Urumum ẽ illud quod ad os ꝑtinet. an¬
te acca mala damnare & accusare.
scd̃m quod ad oculos ꝑtinet. quid a¬
gendum. sit diligenter inuestigare.
& ꝑ inuestigationem cognoscere.
Tercium qd̾ ad obauditionem ꝑtinet
inuento confilio consenciendo acqui¬
escere & obtemꝑare uelle: quartũ
qd̃ quasi narium sit agendo bono
insidiantia mala caute dep̾hend̾e.
&. prudenter discernere. Quitã
quod eciam quasi ad manus spectat.
deliberatum bonum oꝑe explere.
sextum quasi quadam ꝓmotione
pedum ex bono incepto. semꝑ ad
melioratendere. S qͥa ad nullum
horum ꝑnosmnet ipsos sufficientes
sumus. ad omnia hec diuinum
auxilium implorare debemus. Si
aut̃ hec nouimus. nec tñ oꝑe exer¬
cemus: qͥd aliud in exquirendis ⁊
excolendis scientiis ociosis ⁊ inuti¬
lib. qͣmuaria ⁊ inama simulacra
facimus uł colimus. dum sola uit¬

Expanded text:
dimus, septem ista in cujudimus, septem ista in cujuscunque virtutis exsecutione observare debemus. Primum illud quod ad os pertinet, anteacta mala damnare, et accusare. Secundum quod ad oculos pertinet, quid agendum sit diligenter investigare, et per investigationem cognoscere. Tertium quod ad obauditionem pertinet, invento consilio consentiendo acquiescere, et obtemperare velle. Quartum quod quasi varium sit, agendo bono insidiantia mala caute deprehendere, et prudenter discernere. Quintum quod etiam quasi ad manus spectat, deliberatum bonum opere explere. Sextum quasi quadam promotione pedum, ex bono incoepto semper ad meliora tendere. Sed quia ad nullum horum per nosmetipsos sufficientes sumus, ad omnia haec divinum auxilium implorare debemus. Si autem haec novimus, nec tamen opere exercemus, quid aliud in acquirendis, et excolendis scientiis otiosis, et inutilibus, quam vana et inania simulacra facimus, vel colimus, dum sola vir
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ oportet circum spic̾e dissi¬
mulat.: uidendi qͦdammͦ instrum̃¬
tum habes: s uidendi officium
cares. Nosti forte que sit uirtus
obedientie. ⁊ qualis debeat ẽẽ: nec
tamen uis obedire: hoc ẽ aures
hab̾e̾. ⁊ non obedire. ꝑ scientiam
discernendi. instrumentum for¬
tassis habes spualis odoramenti:
s dum inmorib discernendis
nullum studrum impendis: de
urutili instrumento in aniter głã¬
ris. Scis quomͦ de oporteat in bo¬
no oꝑe exerc̾e̾. nec tamen uis fruc¬
tum boni oꝑis ꝑ exꝑientiam ca¬
ꝑe. Hoc ẽ manus hab̾e. ⁊ non pal¬
pare. Qͥd enim ẽ manib palpare:
nͥ oꝑum fructus exꝑtendo ꝓbare. s̾¬
ꝓfectium pedesꝑscientiam acce¬
pisti: si quomͦ in anteriora te ex¬
tend̾e oportrat didicisti: s pedes
hñs minime incedis. si ad ꝓfectũ
ñ tendis. Supplicandi docirinam
accepisti .&. non uis supplicare.
hoc est guttur habere ꝙ. nolle cla
i. uutem diligenter atcen¬

Expanded text:
quomodo oportet circumspicere dissiquomodo oportet circumspicere dissimulat. Videndi quodammodo instrumentum habes, sed videndi officio cares. Nosti forte quae sit virtus obedientiae, et qualis debeat esse, nec tamen vis obedire. Hoc est aures habere, et non audire. Per scientiam discernendi instrumentum fortassis habes spiritualis odoramenti. Sed dum in moribus discernendi nullum studium impendis, de inutili instrumento inaniter gloriaris. Scis quomodo te oporteat in bono opere exercere, nec tamen vis fructum boni operis per experientiam capere, hoc est manus habere, et non palpare. Quid enim est manibus palpare, nisi operum fructus experiendo probare? Profectuum pedes per scientiam accepisti, si quomodo in anteriora extendere oporteat didicisti. Sed pedes habens minime incedis, si ad profectum non tendis. Supplicandi doctrinam accepisti, et non vis supplicare, hoc est guttur habere, et nolle clami autem diligenter atten
Abbreviated transcription (Latin):
res hñt ⁊ ñ odorabunt. Manꝰ hñt
⁊ ñ palpabunt: pedes hñt ⁊ ñ am¬
bulabunt: ñ clamabunt inguitu¬
re suo. Os. ut om̃s nouimus. ẽ
instrumentum loquendiꝰ oculi
instrum̃tum uidendi: aures ĩstru¬
mentum audiendi. &. in hunc mo¬
dum debet ⁊ de aliis intelligi. Qd
itaq ẽ os. oculos. aures. uł taliũ
quelibet hab̾e. & ea in nullos usꝰ
exerc̾e: nͥ officiorum instrumenta
hab̾e. &. instrumentorum officiis
carere.Segis quia corde creditur
ad iusticiam: ore aut̃ confessio fit
adsalutem. Ad os itaq ꝑtinet con¬
fessio: ad oculos circumspectio: ad
aures obauditio: ad nares discretiã
ad manus oꝑatio: ad pedes ꝓmo¬
tio: ad guitur supplicatio. Ecce il¬
la tua seientia inanis: optime
fortassis nouit. que sit uirtꝰ confes¬
sionis. Nouit qͥa omĩa in confessi¬
one lauant᷑. Nouit fortassis quomꝰ
confiteri debeat: nec tamen confi¬
tetur: os gͥ habet &. non loquitur.
Nouit fortassis quomͦ uitam suã
circum spic̾e debeat: eam tamen

Expanded text:
res habent et non odorabunt. Manus habent, et non palpabunt; pedes habent et non ambulabunt; non clamabunt in gutture suo . Os, ut omnes novimus, est instrumentum loquendi; oculi, instrumentum videndi; aures, instrumentum audiendi, et in hunc modum debet et de aliis intelligi. Quid itaque est os, oculos, aures, vel talium quaelibet habere, et ea in nullos usus exercere, nisi officiorum instrumenta habere, et instrumentorum officiis carere? Legis quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Ad os itaque pertinet confessio, ad oculos circumspectio, ad aures obauditio, ad nares discretio, ad manus operatio, ad pedes promotio, ad guttur supplicatio. Ecce illa tua scientia inanis optime fortassis novit quae sit virtus confessionis. Novit quia omnia in confessione lavantur. Novit fortassis quomodo confiteri debeat, nec tamen confitetur. Os igitur habet et non loquitur. Novit fortassis quomodo vitam suam circumspicere debeat, eam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
suamdiligentius attendat. & sine dei
adiutorio qͣm nichil possit plenius
agnoscat. Incipit tunc ex infirmita¬
tis sue confid̾atione gemere. susptra¬
re p̃sumptiones suas arguere. &. de ꝓ¬
priis studiis pͥus inaniter p̃sumpta.
iam desola dñ reuelatione sꝑare. &
deuotionis studio penitus insist̾e. &
hocẽ damelem pꝰ sapientes intrare.

Expanded text:
suam diligentius attendat, et sine Dei suam diligentius attendat, et sine Dei adjutorio quod nihil possit plenius agnoscat. Incipit tunc ex infirmitatis suae consideratione gemere, suspirare, praesumptiones suas arguere, et de propriis studiis prius inaniter praesumpta jam de sola Domini revelatione sperare, et devotionis studio penitus insistere. Et hoc est Danielem post sapientes intrare.
Abbreviated transcription (Latin):
utilia q̃ dicimus subtili examina¬
tione pensamus. qͥd de nobis homi¬
nes sentirent. qͥd sentire deb̾ent. si
inqͣm hoc agimus. qͣsi danielem ex¬
t̾ius tenemus. Qñ autem studio¬
sa discussione querit᷑. qualiter opera
nł dicta nr̃a in conspecui deͥ iudicent᷑.
etiam tunc cum scd̃m iudicium huma¬
num bona uidentur. qñ huimodi stu¬
dio cum magna deuotione insistitur.
daniel nr̃ uitus inuenitur. Qd itaq ẽ
damelem ad int̾iora intrare: nͥ ex inti¬
ma deuotione in his q̃ discucienda funt
uł querenda. tam de ext̾iorib qͣm de in¬
t̾iorib ad diuinum iudicium recurre¬
re.d ẜ fit sepe dumsapientes nr̃i in sõ¬
nii int̃̾pretacione deficiunt. dum stu¬
diose meditõnes. dum intime ꝑserti¬
taciones diuinorum iudiciorum archa¬
na. diumorum mysti̾orum ꝓfunda
penetrare p̃sumunt. nec possur. fir
inqͣm sepe. ut nemo pꝰ huiꝰmodi defec¬
tum. ex ipso suo defectu ammonita
adsemet ipsam redeat. infirmitatem

Expanded text:
utilia quae dicimus, subtili examinautilia quae dicimus, subtili examinatione pensamus, quid de nobis homines sentirent, quid sentire deberent, si am, hoc agimus, quasi Danielem exterius tenemus. Quando autem studiosa discussione quaeritur, qualiter opera, vel dicta nostra in conspectu Dei judicentur, etiam tunc cum secundum judicium humanum bona videntur, quando hujusmodi studio, cum magna devotione insistitur, Daniel noster intus invenitur. Quid itaque est Danielem ad interiora intrare, nisi ex intima devotione in his quae discutienda sunt, vel quaerenda tam de exterioribus quam de interioribus, ad divinum judicium recurrere? Et fit saepe, dum sapientes nostri in somniorum interpretatione deficiunt, dum studiosae meditationes, dum intimae perscrutationes divinorum judiciorum, arcana divinorum mysteriorum profunda penetrare praesumunt, nec possunt; fit, inquam saepe ut mens post hujusmodi defectum, ex ipso suo defectu admonita, ad semetipsam redeat, infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
inconspectu meo damel.
ꝑpendis exhis ut arbtoͦr.
qd̾ damel istemͦ ingredi᷑
de ext̾iorib ad int̾iora: mͦ egreditur
de int̾iorib adext̾iora. Ext̾ius ẽ. qñ
deuotio nr̃a meditando. duudicando.
orando. sollicitaẽ de reb ext̾iorib. In¬
cerius ẽ. qñ ensdem exercitiis. uł stu¬
diis occupata ẽ. & sollicita ꝓreb in¬
t̾iorib. Necesse enim ht̃ ꝓuidere
bona coram deo. ⁊ coram hominib.
Coram homuinib insermone ⁊ ope.
Coram deo in cognitione ⁊ uoluntate
Facta naq ⁊ dicta nrã ad iudicnum re
uocare. ⁊phis dño supplicare. hoc ẽ
damelem ext̾ius rẽ. Cogitaciones¬
intentiones. alta ꝑserutacione rima¬
ri. ⁊ ꝓ eiꝰmodi inoratione conpungi.
hoc ẽdamelem initꝰ morari. Uel hoc
ẽ damelem ext̾ius eẽ. tam int̾iora
qͣm ext̾ĩora nra scd̾m humanum
iudicium pensare. & hoc ẽ damelem
int̾ius ẽe. tam ista q̃m illa scd̾m iudi¬
cium diuinum estimare. Qñ inter
bona etiam oꝑa q̃ agimus. qñ int̃

Expanded text:
tu meo Daniel. Perpendis ex his, ut arbitror, quo Daniel iste modo ingreditur de exterioribus ad interiora, modo egreditur de interioribus ad exteriora. Exterius est, quando devotio nostra meditando, dijudicando, orando, sollicita est de rebus exterioribus. Interius est, quando eisdem exercitiis vel studiis occupata est, et sollicita pro rebus interioribus. Necesse enim habet providere bona coram Deo, et coram hominibus. Coram hominibus in sermone et opere, coram Deo in cogitatione et voluntate. Facta his Domino supplicare, hoc est Danielem exterius esse. Cogitationesintentiones alta perscrutatione rimari, et pro ejusmodi in oratione compungi, hoc est Danielem intus morari. Vel hoc est Danielem exterius esse, tam interiora quam exterioracium pensare, et hoc est Danielem interius esse, tam ista quam illa, secundum judicium divinum aestimare. Quando inter bona etiam opera quae agimus, quando inter
Abbreviated transcription (Latin):
fuit:S Qͥs ꝓfunditatem illam mystio¬
rum ⁊ scͥpturarum diuinarum de
sua penetrare sagatitate confidat:
cum petrum apłm legat. qͦmͦ om̃s
partaer ab eiꝰmodi p̃sumptione compes¬
nonfit. Absq dubio numqͣm recte¬
numq̃m ꝓprie scͥpturarum sacrarũ
int̾precacio fit. sine eiꝰ magisterio
qui eas inspirauit. Qd̾ ad mist̾ioꝵ
ius sit omia discutere. ut possit om¬

Expanded text:
fuit? . Quis profunditatem illam mysteriofuit? . Quis profunditatem illam mysteriorum, et Scripturarum divinarum de sua penetrare sagacitate confidat, cum Petrum apostolum legat, quomodo pariter omnes ab ejusmodi praesumptione compesnon fit . Absque dubio nunquam proprie Scripturarum sacrarum interpretatio fit, sine ejus magisterio, qui eas inspiravit. CAPUT VII. imus
Abbreviated transcription (Latin):
spectu sapientum nrõrum somna
nrã nartamus. ⁊ solutionem querimꝰ.
qñ ea que de humanis seimus. &. ea
q̃ de diuinis scire cupimus. mutua
collatione conferimus. qñ iurta doc¬
tum traditarum disciplinarũ modũ
iordinem diuinorum myst̾iorum. ał
iudiciorum ꝑplęxa discute. & penetra¬
re p̃sunumus: S quicqͥd indiuinis
sectets de humana industria p̃sumi¬
tur. frustta atremptat᷑: & q̃m diu in hc̃
modum queritut. inuanum laborat᷑
iurta qd̾ de hoc somnio legitur.
Et solutionem eiꝰ non indicauert̃
mͥ. Somniorum sane diuinit᷑ osten¬
sorum solutionẽ sapientes nri mini¬
me inueniunt. qͥa scientiarum nrã¬
tum discipline. uł quelibet traditio¬
nes humane. ad diumorum secrettoꝵ
discussionẽ ⁊ iuestigationẽ susfic̾e̾
ñ possunt. Qͥs enim altitudinem illã
diuini consilii desuo sensu rimari p̃¬
sumat. cum dnĩ ꝓpħam clamantem
⁊ relamantem audiat. qͥs cognouit
senfum dñi. aut qͥs consiliarius eius

Expanded text:
tum nostrorum somnia nostra narramus et solutionem quaerimus, quando ea quae de humanis scimus, et ea quae de divinis scire cupimus, mutua collatione conferimus, quando juxta doctum traditarum disciplinarum modum et ordinem divinorum mysteriorum, vel judiciorum perplexa discutere et penetrare praesumimus? Sed quidquid in divinis secretis de humana industria praesumitur, frustra attentatur, et quandiu in hunc modum quaeritur, in vanum laboratur. Juxta quod de hoc somnio legitur, et solutionem ejus non indicaverunt mihi. Somniorum sane divinitus ostensorum solutionem sapientes nostri minime inveniunt, quia scientiarum nostrarum disciplinae, vel quaelibet traditiones humanae, ad divinorum secretorum discussionem et investigationem sufficere non possunt. Quis enim altitudinem illam consilii divini de suo sensu rimari praesumat, cum Domini prophetam clamantem et reclamantem audiat: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus
Abbreviated transcription (Latin):
errores: ñ solum prudentiam. ue¬
rum etiam stulticiam: Clere ita¬
q deuotionis ẽ tambona qͣm ma¬
la. in ꝯtemplacionem ad ducere.
omnia inuestigare. omĩa discat̾e.
ut sequenter &. possit umĩa iudi¬
care. Habet itaq uera deuotio er
inuestigatione ⁊ ꝑserutacione cũ
babyloms sapientib aliquid com¬
mune. ut merito dicat᷑. ex eo eoeum
collega eẽ: differunt tñ ex intencio¬
ne. Namuera deuotio dociͥnas na¬
nas atq ꝑu̾sas non ad hoc inuesti¬
gar. ut eis inhereat. uł ieis ullam
fiduciam ponat: s ut eas didi¬
cando ꝯuincat. confucet. atq cos¬
demnet. Damel itaq nr̃. ⁊ mundi
sapientes ꝑ inuestigationẽ. eadẽ
uia currunt: q̃ muis ꝑ intentionẽ
ad euudem eritum ñ ꝑtingunt:
Rectr gͦ damel eorum collega dr̃
qͥb instudiorum suoꝵ discurfib
non nulla ex parte cõmunicare

Expanded text:
errores, non solum prudentiam, veerrores, non solum prudentiam, verum etiam stultitiam. Verae itaque devotionis est tam bona quam mala in contemplationem adducere, omnia investigare, omnia discutere, ut subsequenter et possit omnia dijudicare. Habet itaque vera devotio ex investigatione et perscrutatione cum Babylonis sapientibus aliquid commune, ut merito dicatur ex eo eorum collega esse. Differunt tamen ex intentione. Nam vera devotio doctrinas vanas atque perversas non ad hoc investigat, ut eis inhaereat, vel in eis ullam fiduciam ponat, sed ut eas dijudicando convincat, confutet atque condemnet. Daniel itaque noster, et mundi sapientes per investigationem eadem via currunt, quamvis per intentionem ad eumdem exitum non pertingunt. Recte ergo Daniel eorum collega dicitur, quibus in studiorum suorum discursibus, nonnulla ex parte communicare
Abbreviated transcription (Latin):
serit qͦsdam sapientes.⁊ qualesue¬
raciter constat u̾e sapientes ñ eẽ:
inirum quomͦ dicatut damel hoc
loco eorum collega eẽ. Nisi enim
cum eis aliqͥd commune habeat. nes¬
cio quomͦ eorum collega existat. Ii¬
lud aut̃ scio qd̾ spc̃ ille quem dam¬
el scd̾m scͥpture destimonium acce¬
ꝑat: spũales efficiat. Spu̾alis au¬
tem duudicat omnia. & ipse a ne¬
mine iudicatur. Sp̃c enim solet
omnia scrutari. etiam ꝓfunda dĩ.
Si spũalis duudicat omĩa. si sp̃c
scrutatur omĩa. gͦ eadem ipsa q̃
mundana philosophia. gͦ eadem
ipsa que carnalis prudentia. Si
omnia. gͦ ⁊ ipsa. que quelibet ꝑ¬
uersa doctͥna. Solet namq qui
sp̃ualis ẽ omnia discute: ut possit
omnia iudicare. Audi deniq qͦ mͦ
spũalis ille omnia insapientia sua
temptauerit: ut omina diuidicare
possit. Dedi inquit cor meum ut
scirem prudentiam atq doctͥnam:
errores atq stulticiam. Uides qͦmͥ
iste rimatur. quomͦ scrutatur. ñ
solum bonos mores. uerum etiam

Expanded text:
serit quosdam sapientes, et quales veraciter constat, vere sapientes non esse, mirum, quomodo dicatur Daniel hoc loco eorum collega esse. Nisi enim cum eis aliquid commune habeat, nescio quomodo eorum collega existat. Illud autem scio quod spiritus ille quem Daniel secundum Scripturae testimonium acceperat, spirituales efficiat. Spiritualis autem dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur. Spiritus enim solet omnia scrutari, etiam profunda Dei. Si spiritualis dijudicat omnia, si spiritus scrutatur omnia, ergo eadem ipsa quae mundana philosophia; ergo eadem ipsa quae carnalis prudentia. Si omnia, ergo et ipsa quae quaelibet perversa doctrina. Solet namque qui spiritualis est omnia discutere, ut possit omnia judicare. Audi denique quomodo spiritualis ille omnia in sapientia sua tentaverit, ut omnia dijudicare possit: Dedi, inquit, cor meum, ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam . Vides quomodo iste rimatur, quomodo scrutatur, non solum bonos mores, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
si õs. Ciꝰmodi deorum spm̃ omnis
scs̃ accipit: ut sc̃s ẽẽ possit. Omins
enim nr̃a iustificatio. omĩs nr̃a sc̃i¬
ficatio. absq ulla dubit̾one ẽ aspũ
scõ. Sine hoc spũ nescimus qͥd ore¬
mus. quomͦ oportet. Ipsum ẽt̃ enĩ
docente apło didicimus: qͥ inter¬
pellat ꝓ nobis gemitib inenar¬
rabilib. Ut gͦ deuotio nr̃a possit
telligit᷑ . recte de eo ꝑ nabuchodono¬
sor dr̃. Qui habet deorum scõrum

Expanded text:
si omnes . Ejusmodi deorum spiritum omnis si omnes . Ejusmodi deorum spiritum omnis sanctus accipit, ut sanctus esse possit. Omnis enim nostra justificatio, omnis nostra sanctificatio, absque ulla dubitatione est a spiritu isto. Sine hoc spiritu nescimus quod oremus, quomodo oportet, ipsum enim esse, docente Apostolo, didicimus qui interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . Ut ergo devotio nostra possit telligitur, recte de eo per Nabuchodonosor dicitur: Qui habet spiritum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
iitaꝙ inysticam diuinarũ
scͥpturarum intelligentiã
si ad diumnorum iudicioꝵ
scientiam erudiri uolumꝰ:
melius in hoc ipsum orando qͣm in¬
uestigando ꝓficimꝰ altius deuota
conpunctione. qͣm ꝓfunda ꝑscruta¬
cione illuminamur unde ẽ qd̾ ad ea
q̃ p̃misimus statim subnectitur.
Donec collega ingressus ẽ inconspec¬
tu meo damel. cui nom̃ balthasar.
scd̃m nomen dei mei. qͥ ht̃ spm̃ deo¬
rum scõrum insemet ipso. Ecce sp̃m
deorum sc̃orum hab̾e dr̃: qͥ ad somiii
uit̾p̃tacionem idoneus inuenitur.
In eosane qd̾ dii isti. dii sc̃ĩ dicuntur:
illi ꝓfecto excludunt᷑. de quib in psal¬
no canit᷑. Om̃s dii gentium demo¬
nia. S ꝓfecto qͥ hoc loco defignant᷑¬
spm scm habere creduntur. illi ꝓfe
b̾ent. dii scĩ non eẽnt. De horum nu¬
mero deorum ẽẽ dep̃henditur: ad quẽ
uoce dominica dr̃. Ecce constitui
te dm̃ pharaonis. E iusmodi itaq de¬
os psalmista exp̃ssit: cum alio loco
dixit. Ego dixi dii estis. & filii excel¬

Expanded text:
ad mysticam divinarum Scripturarum intelligentiam, si ad divinorum judiciorum scientiam erudiri volumus, melius in hoc ipsum orando quam investigando proficimus, altius devota compunctione quam profunda perscrutatione illuminamur. Unde est quod ad ea, quae praemisimus, statim subnectitur: Donec collega ingressus est in conspectu meo Daniel, cui nomen Balthassar secundum nomen Dei mei, qui habet spiritum sanctorum in semetipso . Ecce spiritum deorum sanctorum habere dicitur, qui ad somnii interpretationem idoneus invenitur. In eo sane, quod dii isti, dii sancti dicuntur, illi profecto excluduntur, de quibus in psalmo canitur: Omnes dii gentium, daemonia . Ssanctum habere creduntur; quia, berent, dii sancti non essent. De horum numero deorum esse deprehenditur, ad quem voce Dominica dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis . Ejusmodi itaque deos Psalmista expressit, cum alio loco dixit: Ego dixi: Dii estis, et filii Excel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ somnia nrã in conspecta sapienttũ
nr̃orum natrare. nͥ pꝰ ꝯtemplationẽ
contemplacionis nr̃e spẽcula ad me¬
moriam reuocare. sagaci meditõne
redtactare. studiosis cogitõnib dis¬
cutere. ⁊ex eatum rerum collatione
qͣs noiumus. questionum nrarum no¬
dos dissoluere. & itirta asfeetum ꝑseru¬
tacionum nt̃ãtum uodes dissoluere.

Expanded text:
 somnia nostra in conspectu sapientum nostrorum narrare, nisi post contemplationem contemplationis nostrae spectacula ad memoriam revocare, sagaci meditatione retractare, studiosis cogitationibus discutere, et ex earum rerum collatione quas novimus quaestionum nostrarum nodos dissolvere, et juxta assuetum perscrutationum nostrarum mo
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ gͣdum respice̾ se ĩnuit. Quod
autẽ moyses inmont̃e ascendens
acd dnm̃ ꝑ mediũ nebule legit᷑ ac¬
cessisse. quomͦ ad terciũ celũ ꝯ tem¬
plandi modũ uł gͣdum respiciat.ex
suꝑius dictis satis possumꝰ collige.
¶d eñ est ad diuine uocationis acc̃es¬
sum nebulã int̾re. nͥ m̃te exced̾e. &
ꝑ obliuionis nebulam. qͣsi ĩ adiacenti¬
um memoriã mente caligare. A dide¬
respicit. qđ discipłos xp̃i nubes ui¬
cida obuimbuit. Una itaq ⁊ eadem
nubes & lucendo obumbrauit. ⁊ ob¬
umbndo illuminauit: qr & illumi¬
nauit adliuina et obnubilauit ad
humana. His itaq tribꝰ modis õĩs
ꝯtemplatio solet ꝯtinge̾. ñitis di¬
tio latatione. mentis subleuatione. m̃¬
tis alienatione. Leua inc̾cuitu ocu¬
los tuos  uide. Ecce de illo contem

Expanded text:
dum respicere se innuit. Quod autem Moyses in montem ascendens ad Dominum per medium nebulae legitur accessisse, quomodo ad tertium contemplandi modum, vel gradum respiciat ex superius dictis satis possumus colligere. Quid enim est ad divinae vocationis accessum nebulam intrare nisi mente excedere, et per oblivionis nebulam quasi adjacentium memoria mente caligare? Ad idrespicit quod discipulos Christi nubes lucida obumbravit. Una itaque et eadem nubes et lucendo obumbravit, et obumbrando illuminavit, quia et illuminavit ad divina et obnubilavit ad humana. His itaque tribus modis omnis contemplatio solet contingere, mentis dilatatione, mentis sublevatione, mentis alienatione: Leva in circuitu oculos
Abbreviated transcription (Latin):
mentia ꝯsidationis et attentionis
crescit et dilatat᷑ capacitas m̃tis.
Si his itaq tribꝰ ꝓficientibꝰ gͣdib
diligent̃ insistis. ad magña ꝑ spi¬
catie ꝑfectionẽ inagis magisq dila¬
tabis. Magna inhis m̃tis dilatati¬
o. sed ũ minor delectatio. De menti¬

Expanded text:
mentia considerationis et attentionis crescit et dilatatur capacitas mentis. Si his itaque tribus proficiendi gradibus diligenter insistis, ad magnam perspicaciae perfectionem, magis magisque dilataberis. Magna in his mentis dilatatio, sed non minor delectatio. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ dic̃ custodiã. Ob publicã enĩ seu
pͥuatam custodiã speculas solemus
erige: ut inde ꝓspicientes possimis
ĩminentia ꝑicula longe ante p̃uide.
Sic & nos contẽplationis grãm qͣsi
spũalẽ specłam erigimus: ut temp¬
tatoris ĩsidias p̃uenire possimꝰ. Alid̾

Expanded text:
alius dicit custodiam. Ob publicam enim seu alius dicit custodiam. Ob publicam enim seu privatam custodiam, speculas solemus erigere, ut inde prospicientes possimus imminentia pericula longe ante praevidere. Sic et nos contemplationis gratiam quasi spiritualem speculam erigimus, ut tentatoris insidias
Abbreviated transcription (Latin):
atrentionis c̃scit dilatatio & ꝑspicatia
ĩtis: Primꝰ gͦ gradꝰ est: artis ipsi ꝑ
ceptio. Sccłs: eiꝰcde freq̃ns exercitatio.
Terciꝰ. ip̃iꝰ exercitii diligus & studisa iͥ¬
tentio. A d p̃mum itaq dilatatiõis sue
gradum mens humana ad monetur:
pone tibi a maritudines: dirige cor
tuũ inuiam directã inqͣ ambulasti.
De scdo audis cũ legis. Suꝑ custodiã
meã stabo. & figã gradũ suꝑ muniti¬
one:. & contẽ plabor qͥd dicat᷑ michi.
De t̾cio est illud. T̃ ransite insulas ce¬
thim & uidete. & incedar mittite
et considate uehem̃ter. Qͥd ẽ autẽ spe¬
culam statuere: nͥ ꝯtemplandi scien¬
tiã comꝑare: Ad hoc enĩ speculam
erigimꝰ. ut ĩ longinquũ uidẽ & uisũ
nr̃m ĩ omẽm partẽ dilatare possimus.
t᷑. & eiꝰ modi studii scientia ꝯꝑatur.
Qͥd ẽ aut̃e suꝑ custodiã stare et gͣdum
fige̾.ͥ nͥ speculandi scientiã usu fir¬
mare: Quodͣ unꝰ uocat specłam. hoc

Expanded text:
attentionis crescit dilatatio et perspicacia attentionis crescit dilatatio et perspicacia mentis? Primus ergo gradus est artis ipsius perceptio, secundus ejusdem frequens exercitatio, tertius ipsius exercitii diligens et studiosa intentio. Ad primum itaque dilatationis suae gradum mens humana admonetur, cpone tibi amaritudines, dirige cor tuum in viam directam in qua ambulasti . De secundo audis, cum legis: Super custodiam meam stabo, et figam gradum super munitionem, et contemplabor quid dicatur mihi . De tertio est illud: Transite ad insulas Cethim et videte, et in Cedar mittite et considerate vehementer . Quid est autem speculam statuere nisi contemplandi scientiam comparare? Ad hoc enim speculam erigimus, ut in hoc longinquum videre, et visum nostrum in omnem partem dtur, et ejusmodi studii scientia comparatur. Quid est autem super custodiam stare et gradum figere, nisi speculandi scientiam usu firmare? Quod enim unus vocat speculam, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatione quibꝰ modis soleat accrescere.
tẽ płonis modus qͥ fit nĩtis dilatati¬
one tribꝰ soler gͣdib ex c̃scere. arte.
exercitatione. attentione. Axtẽ nob
tigatione addiscimꝰ. Exercitatio est.
sum ad ducimꝰ: & in eiꝰ modi officu ex¬
ecutionẽ nos ipsos. ꝓmptos & expedi¬
tos efficimꝰ. Attentio ẽ: qñ studio qͦ
ĩ id ad qͦd eruditi & exercitati sumiᷤ.
cũ sũma uiuacitate insistere. his uaq
tͥbꝰ ut dictũ est gͣdib sinus m̃tis dila¬
tat᷑: & ad omnẽ eruditionẽ uł discipli¬
nã capatior efficit᷑. Cexte qͣnto ãplus
qnto firmiꝰ aliqͣ didic̃is: tanto adam¬
pliora ct ꝓfundiora capienda copiosi
dilataris. S ce illud qͥdẽ nichominus
constare uidet᷑.: qͥa q̃libet disciplina
eruditione ꝑcepta. usu et exercitati¬
one roboratur. dilatat᷑. atq ꝑficitur.
t̃e qͥd est. qł iuno eodeq studio ĩ qͦͥ ero¬
diti & exercitati sumꝰ. mͦ tenuꝰ. modo
ꝑspicaciꝰ uidemꝰ. nisi qͦa scđ̾m mocdũ

Expanded text:
tatione, quibus modis soleat accrescere. onis modus qui fit mentis dilatatione tribus solet gradibus excrescere, arte, exercitatione, attentione. Artem nobitigatione addiscimus. Exercitatio est, sum adducimus, et in ejusmodi officii exsecutionem nosipsos promptos et expeditos efficimus. Attentio est, quando studio quod in id ad quod eruditi et exercitati sumus cum summa vivacitate insistere. His itaque tribus, ut dictum est, gradibus, sinus mentis dilatatur, et ad omnem eruditionem vel disciplinam capacior efficitur. Certe quanto amplius, quanto firmius aliqua didiceris, tanto ad ampliora et profundiora capienda copiosius dilataris. Sed et illud quidem nihilominus constare videtur, quia quaelibet disciplina eruditione percepta, usu et exercitatione roboratur, dilatatur atque perficitur. Item quid est quod in uno eodemque studio in quo eruditi et exercitati sumus, modo teicacius videmus, nisi quod secundum modum
Abbreviated transcription (Latin):
plandi gͣdum accõmodat᷑. S quod
moyses iubet̾ monte ascende qͥs dñs
dicit᷑ illi terrã ꝓmissionis ostendisse:
attende qͣm exp̃sse uideat᷑ scdm cõ¬
templandi gͣdum designare. Quid
ẽ illa moysi montana ascensio. nͥ hu¬
mane m̃tis supͣ humane possibilita¬
tis planũ: q̃da insuꝑna eleuatio.
Qͥd aute ẽ clũica illa ostensio: nͥ intimẽ
aspirationis infusa illuminatio. Ẽ¬
ram aute repmissionis ad diuina
demonst̾tionẽ. ꝓspicẽ ẽ: fute retͥbu¬
tionis plenitudinẽ. ex diuinȩ illus¬
Fͣtionis reuelatione cognosce. & eiꝰ¬
modi contẽpłoni insiftere. Huma

Expanded text:
ndi gradum accommodatur. Sed quod Moyses jubetur montem ascendere, quod Dominus dicitur illi terram promissionis ostendisse, attende quam expresse videatur secundum contemplandi gradum designare. Quid est illa Moysi montana ascensio, nisi humanae mentis supra humanae possibilitatis planum quaedam in superna elevatio? Quid autem est Dominica illa ostensio, nisi intimae aspirationis infusa illuminatio? Terram autem promissionis ad divinam demonstrationem prospicere, est futurae retributionis plenitudinem ex divinae illustrationis revelatione cognoscere, et ejusmodi contemplationi insistere. Huma
Abbreviated transcription (Latin):
los tuos & uide aloco ĩ quo ñe es ad
aqͥlonẽ. & ad meridiem. ad orientẽ
et occidentẽ. Omnẽ terrã quã ꝯspi¬
cis tͥ dabo. De scdo illud recte ĩtelli¬
git᷑: qͦd de moyse scͥbitur. Ascendit
moyses de campestribꝰ moab suꝑ mon¬
tẽ nebo inuerticẽ fasga. contͣ iheri¬
co. Ostenditq ei dñs omnẽ t̾ram ga¬

Expanded text:
es ad Aquilonem et ad Meridiem, ad Orientem et Occidentem. Omnem terram quam conspicis tibi dabo . De secundo illud recte intelligitur quod de Moyse scribitur: Ascendit Moyses de campestribus Moab super montem Nebo in verticem Phasga contra Jericho. Ostenditque D
Abbreviated transcription (Latin):
um nebule ad dñm ascendit. E in
pͥmo qͥde abram nͨ iubet᷑ montem
ascend̾e. nec ei legit᷑ ibi dñs aliquid
ostendisse: s in loco inqͦ erat iubet᷑
oculos suos leuare. et t̃ram qͣm ac¬
cepturus erat cͥcũspicẽ. N ulla men¬
tio ascensionis uł oftensionis ibi le¬
git᷑: inqͥbꝰ uł subleuate mentis ex¬
altatio. uł diuine reuelationis de¬
monstͣtio designet᷑. A loco in qͦ sumꝰ

Expanded text:
um nebulae ad Dominum accessit , et in primo quidem Abraham nec jubetur montem ascendere, nec ei legitur ibi Dominus aliquid ostendisse, sed a loco in quo erat jubetur oculos suos levare, et terram quam accepturus erat circumspicere. Nulla mentio ascensionis, vel ostensionis ibi legitur in quibus vel sublevatae mentis exaltatio, vel divinae revelationis demonstratio designetur. A loco
Abbreviated transcription (Latin):
hementiꝰ acuit᷑. modũ tñ humane
ĩdust̾e nullatenꝰ suꝑ gredit᷑. Mentiᷤ
subleuatio est. qͣn intelligentie uiua¬
citas duunitꝰ irradiata humane in¬
dustriȩ metas tͣnscendit nͨ tñ ĩ ñitis
alienationẽ tͣnsit: ita ut et supͣ se sit
qͦd udeat. & tͣn ab assuetis penitꝰ non¬
ut recedat. Mentis alienatio ẽ: qn p̃senti¬
um memoria m̃ti excidit. & ĩ ꝑegͥnũ
qͥndam & humane industrie inuium
auinii statũ diuinȩ oꝑationis tͣnsfi

Expanded text:
humanae industriae nullatenus supergreditur. Mentis sublevatio est quando intelligentiae vivacitas divinitus irradiata humanae industriae metas transcendit, nec tamen in mentis alienationem transit, ita ut et supra se sit quod videat, et tamen ab assuetis penitus non recedat. Mentis alienatio est quando praesentium memoria menti excidit, et in peregrinum quemdam et humanae industriae invium ani
Abbreviated transcription (Latin):
ex sola gr̃a liuina: mediꝰ autẽ exutͥ¬
usq ꝑmixtione humane uidelicet
ĩlustriȩ & gr̃e diuine. In p̾mo gͣdu
qͣsi arcam nr̃o labore fabͥcamꝰ. qñ con¬
tẽplandi artẽ nr̃o studio & industͥa
comꝑamꝰ. Inscdo gͣdu axca supportã¬
tiũ humeris subleuat᷑. et qͣsi p̃cedñ¬
tis nubis uestigia seqͥtur: cũ ĩdustͥa
satagente. & reuelationis gr̃a cooꝑ¬

Expanded text:
edius autem ex utriusque permistione, humanae videlicet industriae et gratiae divinae. In primo gradu quasi arcam nostro labore fabricamus, quando contemplandi artem nostro studio et industria comparamus. In secundo gradu arca supportantium humeris sublevatur, et quasi praecedentis, nubis vestigia sequitur, cum, industria satagente et re