comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it sacramentum : quo dñs precepit
babtizandas gentes in nomine patris.
et filii. & sp̃s scĩ. Ecce habes tres: in
uno deitatis nominȩ subsistentes.
Nomen enim patris. & filii. et sp̃s sci :
ds est. De quo nomine : in numeroꝵ
et illud non tibi uideatur ociosum:
quod idem filius subingenti myste¬
rio crinitatis loquitur dicens. Ego
sum ds habraham. & ds ysaac. & di
iacob. In eo enim quod ait. egosum:
unum ostendit dm̃. Et id quod ter¬
cio repetit ds̃ habraham. & ds ysaac.
et ds iacob: trinitatis aꝑtius decla¬
rat sacramentum. dudi adhuc: &
intuerȩ euidens archani huiꝰ misteriũ.
Dicit ysaias. Uidi dñm sedentem in
trono. Et infra. Et dixit. Quem
mittam. & quis ibit nobis : Haut
dubium : quin ad predicandum po¬
pulo udeorum. Et dixi. Eccȩ ego:
mitte me. Et ait. Uade : & dic popu¬
lo huic. & cetera. Cum ergo singłari-¬
ter dicit quem mittam: unum in¬
dicat dm̃. & cum infert pluraliter

Expanded text:
it sacramentum, quod Dominus praecepit it sacramentum, quod Dominus praecepit baptizandas gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Ecce, habes tres in uno deitatis nomine subsistentes. Nomen enim Patris et Filii et Spiritus sancti Deus est. De quo nomine in Numerorum  XLIV. Nam et illud non tibi videatur otiosum quod idem Filius sub ingenti mysterio Trinitatis loquitur, dicens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . In eo enim quod ait, Ego sum, unum Deum ostendit: et id quod tertio repetit, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, Trinitatis apertius declarat sacramentum. Audi adhuc et intuere evidentius arcani hujus mysterium. Dicit Isaias, Vidi Dominum sedentem in throno, et infra, Et dixit, Quem mittam, quis ibit ex nobis? haud dubium quin ad praedicandum populo Judaeorum: Et dixi, ecce ego, mitte me. Et ait, Vade, et dices populo huic . Cum ergo singulariter dicit, Quem mittam, unum indicat Deum: et dum infert pluraliter,
Abbreviated transcription (Latin):
et tamen tres erant. Q licet tres ẽẽnt.
tamen unuserat. Cum enim dicit.
siinueni gratiam in conspectu tuo:
ne transieris seruum tuum. osten¬
dit unum ẽẽ. Rursum cum dicit.
afferatur aqua. & lauentur pedes
uri ostendit tres eę. Idem cum di¬
cit apposuiteis m̃sam & manduca¬
uerunt: ipsesuero stabat ante ipsos
sub arbore: ostendit tres ẽȩ. Et cũ
subiungit. dixit autem ad eiim.
ubi est sara uxor tua: ostendit u¬
num eẽ. Item cum dicit. surgentes
inde uiri ibant ad faciem sodomo¬
rum. abraham autem comitaba¬
tur cum eis: ostendit tres eẽ. Et dũ
repetit. dixit autem dñs. non cela¬
bo ego puero habrahe que sodomis
facturus sum: ostendit unum eę.
Sed & sacra illa suꝑnarum uirtutu
carmina : unum tres ẽȩ. & tres unu
ẽẽ demonstrant. Isto enim resonant
insinuant. Dum semel dicunt dñs:
hanc eandem trinitatem unum dm̃
eẽ designant. Huic ętiam misterio
illud etiam euangłicum congru¬

Expanded text:
et tamen tres erant; et licet tres essent, et tamen tres erant; et licet tres essent, tamen unus erat. Cum enim dicit, Si inveni gratiam in conspectu tuo, ne transieris servum tuum, ostendit unum esse. Rursum cum dicitur: Afferatur aqua, et laventur pedes vestri, ostendit tres esse. Iterum cum dicit, Apposuit eis mensam et manducaverunt, ipse vero stabat ante ipsos sub arbore , ostendit tres esse. Et cum subjungit, Dixit autem ad eum, Ubi est Sara uxor tua ? ostendit unum esse. Item cum dicit, Surgentes inde viri ibant ad faciem Sodomorum, Abraham autem comitabatur cum eis , ostendit tres esse. Et cum repetit, Dixit autem Dominus, Num celabo ego puero meo Abrahae quae Sodomis facturus sum ? 182 ostendit unum esse. Sed et sacra illa supernarum virtutum carmina, unum tres esse et tres unum esse demonstrant. Isto enim resonant insinuant; dum semel dicunt Dominus, hanc eamdem Trinitatem unum esse Deum designant. Huic etiam mysterio illud evangelicum congru
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem nram. Qui faciendum
decernunt : tres sunt. pater. & filiꝰ.
et sp̃s sc̃s. Sed hĩ tres: unus est. De¬
nique intulit. Ee fecit ds homi¬
nem adimaginem & similitudi¬
nem dei. Ut ergo trinitatem ag¬
noscas. pluraliter dictum est: faci¬
amus. Et ut hanc crinitatem u¬
num dm̃ ẽę non nescias: ad iecit
singulariter. Et fecit ds̃ homine̾.
Et iterum. Non est bonum esse ho
minem solum : faciamꝰ ei adiutori¬
um simileꝰ sibi. Eccȩ & hic pluralit᷑
dicitur faciamꝰ. Insequentib auteͣ
singłariter infertur. Q fecit ds ho¬
minem adimaginem dĩ. masculũ
et feminam creauit eos. In collatio¬
ne. tres. in oꝑe unus refertur : ut nõ
diuersitas uoluntatis. sed unitas ap¬
pareat potestatis. Et iterum. Uisus
est ds̃ habrahe : adquerquum man¬
bre. Aspexit. & ecce tres uiri steterũt
ante ipsum : et ꝓcidens adorauit
dicens. Si in ueni gratiam inconspe¬
ctu tuo: ne transieris seruum tuũ.
Ecce & unus dictus est apparuisse:

Expanded text:
tudinem nostram . Qui faciendum tudinem nostram . Qui faciendum decernunt tres sunt, Pater, et Filius, et Spiritus sanctus; sed hi tres unus est. Denique intulit: Et fecit Deus hominem ad imaginem et similitudinem Dei . Ut ergo Trinitatem agnoscas, pluraliter dictum est, Faciamus; et ut hanc Trinitatem unum Deum esse non nescias, adjecit singulariter, Et fecit Deus hominem. Et iterum, Non est bonum hominem esse solum; faciamus ei adjutorium simile sibi . Ecce et hic pluraliter dicitur, faciamus. In consequentibus autem singulariter infertur, et fecit Deus hominem ad imaginem Dei: masculum et feminam creavit eos In consultatione tres, in opere unus refertur; ut non diversitas voluntatis, sed unitas appareat potestatis. XLIII. Et iterum: Visus est Deus Abrahae, ad quercum Mambre aspexit; et ecce tres viri steterunt ante ipsum, et procidens adoravit, dicens: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ne transieris servum tuum . Ecce et unus dictus est apparuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
rustra nisus es nodis: ut tibi
ui detur in solubilibus uerborum
texere retia: non intelligens neq
prospiciens te quoq bis obiectionu
tendiculis posse in uolui. Nam qr
michi de tribus intendis: hanc tibi
de duobus refero questionem. Si uñu
dm̃ colis. & non est alius preter unu.
quomodo duos adcultum uenerati¬
onis inducis : ꝓfitendo enim patre
dm̃. & filium dm̃. aut biꝑtitum
dm̃: aut duos diuersos coniunceris
ꝓfiteri. Ac ꝑ hoc geminȩ diuinitã¬
ti impium exibes famulatum: di¬
cente dño. Non potestis duobus
dñis seruire. Sed neq ego qui¬
dem temeritatis notam incurram:
si te deprofessione diuina pari que¬
stione constringam. Cuiꝰ precipua
ueneratio silentium magis quã
callidas exigit questiones. illuc
michi necessario uideo festinan¬
dum. ut tres unum eȩ̃. & unum
tres eȩ. & si non ratione qua homo
sum : tamen fideli auctoritate ꝑ¬
doceam. Ipsam itaq trinitatem.
audiamus dicentem. Faciamus
hominem adimaginem & simili¬

Expanded text:
rustra visus es nodis ut tibi videtur insolubilibus verborum texere retia; non intelligens, neque prospiciens, te quoque his objectionum tendiculis posse involvi. Nam quia mihi de tribus intendis, hanc tibi de duobus refero quaestionem. Si unum Deum colis, et non est alius praeter unum, quomodo duos ad cultum venerationis inducis? Profitendo enim Patrem Deum, et Filium Deum, aut bipartitum Deum, aut duos diversos convinceris profiteri, ac per hoc geminae divinitati impium exhibes famulatum; dicente Domino: Non 181 potestis duobus dominis servire Sed ne ego quidem temeritatis notam incurram, si te de divina professione pari quaestione constringam; cujus praecipua veneratio silentium magis quam callidas exigit quaestiones. Illuc mihi necessario video festinandum, ut tres unum esse, et unum tres esse, et si non ratione qua homo sum, tamen auctoritate perdoceam. Ipsam itaque Trinitatem audiamus dicentem: Faciamus hominem ad imaginem et simili
Abbreviated transcription (Latin):
pessunt. quibus libet fallatiis
argumentis uel cauillationibus excu¬
sationem sibi inuenire non desinũt.
sicut nunc id facere arriũ pleniꝰ ura ꝑ¬
spicit magnitudo. Michi uero ad
ti parentiam commodare. cum id
assertoribus fidei conueniat uerita¬
tem pocius sequi. quam erroris uł
falsitatis compede prepediri. Horum
igitur mos est : qui cum sue ꝑfidiȩ
causa ad finem usq uenire conspe¬
xerint. metuentes ne cunctis homi¬
nibus eorum ꝑfidia in notescat. ad
optioris se conferre presentiam igno
itur. ubi potentia liberalis senten¬
tiȩ promulgatur. Frustra igitur
arrius uidetur de ñro iuditio prin¬
cipis appellare pͣsentiam : cum in cõ¬
flictu certaminis nichil aduersum
se senserit prauitatis. Qui suam
athanasium ab homo usion defen
nitus non potuisse. Sed ut eius suꝑ¬
flua decreuit intentio. ne faciat eum¬
nullomodo refrenabo: ne uicti per¬
sonam non sustinens. de ad emptoris
spatio glorietur. Meȩ uero sollertiȩ

Expanded text:
possunt, quibuslibet fallacibus possunt, quibuslibet fallacibus argumentis vel cavillationibus excusationem sibi invenire non desinunt, sicut nunc id facere Arium plenius vestra perspicit magnitudo. Mihi vero ad ti patientiam commodare: cum id assertoribus fidei conveniat, veritatem potius sequi quam erroris vel falsitatis compede praepediri. Horum igitur mos est, qui cum suae perfidiae causam ad finem usque venire conspexerint, metuentes ne cunctis hominibus eorum perfidia innotescat, ad potioris se conferre praesentiam; ignoitur, ubi potentiae liberalis sententia promulgatur. Frustra igitur Arius videtur de nostro judicio ad principis appellare personam, cum in conflictu certaminis nihil adversum se senserit pravitatis, quemAthanasium ab homousii defensionitus non potuisse. Sed ut ejus superflua decrevit intentio eum ne faciat nullo modo refrenabo, ne victi personam non sustinens, de adempto sibi temporis spatio glorietur. Meae vero solertiae
Abbreviated transcription (Latin):
diuina opitulante gratia explica¬
re: ut in illo se quoq arrius suꝑatũ
agnoscat. Quam obrem dignare ob¬
time probe. ultimam de cognitis ferre
sententiam. Probus uidex dixit
i post innumerabilia testimo
uidetur ꝓponere non grauetur:
quam quam ut reor nichil sibi res¬
ponsionis remanserit. quib uideli¬
cet responsionib possit athanasium
de unius substantię id est homo usy¬
on ratione diuellere. Sed ne post¬
modum aliqua oppressione cause¬
tur a nobis: nullus ei ad responden¬
dum locus ad imatur. arriꝰ dixit
Ulli dubium est quod magi¬
cis artib athanasius non sinat
iuditum ꝑuerterę sensum: ut recte
fidei tramitem erga eos qui eam reli¬
giosius sec tantur & colunt. tenere
non possint. Et idcirco quod inexa¬
mine tui culminis explicare non ua¬
leo. principis iuditio reseruabo: ubi
ueritatis in dago p̾pollet. & magice
uantiam preualere non posse creden¬
dum est.
athanasius dixit.
UI suis assertionib ad eȩ non

Expanded text:
divina opitulante gratia explicadivina opitulante gratia explicare; ut in illo se quoque Arius superatum agnoscat. Quamobrem dignare, optime Probe, ultimam de cognitis ferre sententiam. Probus judex dixit: Si post innumerabilia testimonvidetur, proponere non gravetur. Quanquam, ut reor, nihil illi responsionis remanserit; quibus videlicet responsionibus possit Athanasium de unius substantiae, id est, homousii ratione depellere. Sed ne postmodum de aliqua oppressione causetur a nobis, nullus ad respondendum locus et adimatur. Arius dixit: Nulli dubium est quod magicis artibus Athanasius non desinat judicum pervertere sensum; ut rectae fidei tramitem erga eos qui eam religiosius sectantur et colunt, tenere non possint. Et idcirco quod in examine tui culminis explicare non valeo, principis judicio reservabo, ubi veritatis indago praepollet, et magicas vantiam praevalere non posse 188 credendum est. Athanasius dixit: Qui suis assertionibus adesse non
Abbreviated transcription (Latin):
tio adsciscere : omĩa exnichilo con¬
didisse. & eorum potestatem trium¬
phata morte acciꝑe. Uides ergo cog¬
nitorum obtime probe. in hac dis¬
pensatione carnis assumpte diui-¬
nitati nichil fuisse penitus deroga¬
tum. dum ubi corꝑee humilitatis
impletur offitium. ibi diuinarum
choruscant miracula uirtutum:
Ergo equalis est patri iuxta id quod
ds̃ est: & minor est patri iuxta id qd̾
homo factus est. Hȩc idcirco ego bre¬
uiter in unum responsionis cumu¬
lum cuncta congessi: qmͣ dehis om¬
nibus questionum capitulis. lacius
et plenius beatus pater nr disputa¬
uit ambrosius. contra quem palla¬
dius arriane ꝑfidiȩ episcopus. dum
iam credo ille sc̃s humanis rebus
fuisset exemptus. in refutatione dic¬
torum eius quedam credidit cons¬
cribenda. Si quid ergo nunc ate
obici potuit: ille iam suis obiectioni¬
bus occupauit. Cui qͣm uno iam res¬
pondi libello: melius reor siqua hic
fortasse omissa uidentur. ibi plenius

Expanded text:
tio asciscere; omnia ex nihilo contio asciscere; omnia ex nihilo condidisse, et eorum potestatem triumphata morte accipere. Vides ergo, cognitorum optime Probe, in hac dispensatione carnis assumptae, divinitati nihil fuisse penitus derogatum; dum ubi corpore humilitatis impletur officium, ibi divinarum coruscant miracula virtutum. Ergo aequalis est Patri juxta id quod Deus est, et minor est Patre juxta id quod homo factus est. L. Haec idcirco ego breviter in unum responsionis cumulum cuncta congessi, quoniam de his omnibus quaestionum capitulis, latius et plenius beatus noster disputavit Ambrosius. Contra quem Palladius Arianae perfidiae episcopus, dum jam, credo, ille sanctus humanis rebus fuisset exemptus, in refutatione dictorum ejus quaedam credidit conscribenda. Si quid ergo nunc a te objici potuit, ille jam suis objectionibus occupavit. Cui quoniam uno jam respondi libello, melius reor, si qua hic fortasse omissa videntur, ibi plenius
Abbreviated transcription (Latin):
ita & filius quos uult uiuificat:
unde & cum auctoritate libere
uoluntatis leproso ait. uolo. mu̾dare.
Non ergo inquam unius nature est. p̃¬
sepis gremio contineri. & astrorum
indiciis prodi. hominib subici. et ab
angłis ministrari: de loco ad locum
fugere. & ubiq sui presentiam exibe¬
re.terrena incolere. & celestia non de¬
serere. temptari a diabolo. et eius in
abissum mittere legiones. esuriem su¬
stinerȩ. & multa hominum milia sa¬
turare : aquam sitirȩ. & fluentes lati¬
ces in uini naturam mutarȩ. unius
momenti ad extinguendam situm
putealia pocula poscere. & undosi am¬
nis ꝑhennes meatus tribuere. rate ę¬
quora transmittere. & eadem incessu
mirabili sicco uestigio terere. igno¬
rare diem & patrem scire : duas pe¬
tentibus non concedere sedes. & spon¬
te duodecim simul promittere tro
morti: capi timere. & captiuos redu¬
cere. totaq inferni iura penitus com¬
pilare. desolatum se conqueri. & mox
latronem patriarcharum consor¬

Expanded text:
t Filius, quos vult, vivificat . Unde et cum auctoritate liberae voluntatis, leproso ait: Volo, mundare . XLIX. Non ergo, inquam, unius naturae est, praesepis gremio contineri, et astrorum indiciis prodi; hominibus subjici, et ab angelis ministrari; de loco ad locum fugere, et ubique sui praesentiam exhibere; terrena incolere, et coelestia non deserere; tentari a diabolo, et ejus in abyssum mittere legiones; esuriem sustinere, et multa hominum millia saturare; aquam sitire, et fluenta laticis in vini naturam mutare; unius momenti ad exstinguendam sitim, putealia pocula poscere, et undosi amnis perennes meatus tribuere; rate aequora transmittere, et eadem incessu mirabili, sicco vestigio terere; ignorare diem, et Patrem scire; duas petentibus sedes non concedere, et sponte duodecim simul promittere throni illudere; capi timere, et captivos reducere, totaque inferni jura penitus compilare; desolatum se conqueri, et mox latronem patriarcharum consor
Abbreviated transcription (Latin):
tutem de uirtute. unum de uno. & unu
inuno. ueru de uero: filium de patre.
natum non factum. unius substantie
cum patre. Sed & sp̃m sc̃m qui de
una trinitate consistit. deum uerum.
lumen uerum. totum ꝑfectum. totum
plenum integrum. sempiternum in
ipsa sapientia: uirtutem prescientie pa¬
tris &e filii consistentem.

Expanded text:
tutem de virtute, unum de uno, et unum tutem de virtute, unum de uno, et unum in uno, verum de vero, Filium de Patre, natum non factum, unius substantiae cum Patre; sed et Spiritum sanctum, qui de una Trinitate consistit, Deum verum, lumen verum, totum perfectum, totum plenum, integrum, sempiternum, in ipso sapientiam, virtutem praescientiae Patris et Filii consistentem.
Abbreviated transcription (Latin):
natura suprascripte trinitatis indicaui.
demtidem unum uerum dm̃. de una
uera natura diuinitatis patris. & filii.
&e sp̃c sc̃i. Hec ipsa dicta retuli: aut in
quo summũ dm̃ ad summitatem dei¬
tatis patris & filii. & scĩ sp̃s ad signaui.
siue unum bonum dm̃ ad unam boni¬
tatem nature trinitatis de monstraui.
et unum dm̃ adunitam dnationem
deitatis reuelaui. seu in quo indiuisam
trinitatem memoratus sum. ad unitã
substantiam plenitudinis prefatus sum
Et hec omĩa que suꝑuis singła indicaui:
ad indiuisam deitatis sempiternitatem
patris & filii. et sp̃s scĩ manifestaui. Ac
ꝑ hoc de unito nomine deitatis multi¬
pharie quauis sit dictum ꝑsingłas ꝑ¬
sonas quod retuleris inpatre. hoc ipsum
ut confitearis necesse est unit᷑ ee̾ & infi¬
lio. Dm̃ de deo. lumen delumine. totyͣ
de toto. & totum in toto: ꝑfectum de
ꝑfecto. plenitudinem deplenitudine.
integrum de integro: sempiternum de
sempiterno. sapientiam de sapientia. uir¬

Expanded text:
i. Identidem unum verum Deum, ad unam veram naturam divinitatis Patris, et Filii, et sancti Spiritus haec dicta retuli. Aut in quo summum Deum, ad summitatem deitatis Patris, et Filii, et sancti Spiritus assignavi. Sive unum bonum Deum, ad unam bonitatem naturae Trinitatis demonstravi, et unum Deum ad unitam dominationem deitatis revelavi. Seu in quo indivisam Trinitatem memoratus sum, ad unitam substantiam plenitudinis eorum haec praefatus sum. Et haec omnia quae superius singula indicavi, ad indivisam deitatis sempiternitatem Patris, et Filii, et sancti Spiritus manifestavi. Ac per hoc de unito nomine deitatis, multifarie quamvis sit dictum per singulas personas, quod retuleris in Patre, hoc ipsum et confitearis necesse est uniter esse et in Filio; Deum de Deo, lumen de lumine, totum de toto, et totum in toto, perfectum de perfecto, plenitintegrum de integro, sempiternum de sempiterno, sapientiam de sapientia, vir
Abbreviated transcription (Latin):
do ei: qui confitetur induuisam̃ ẽẽ sub¬
stantiam patris. & filii. et sp̃s sc̃i. P eatitu¬
do ei: qui nichil addiderit uł diminue¬
qui confitetur omĩa bona facta fuisse a
sempiterna plenitudine.
id ÷ patris &e filii. & sp̃s sci. proprias his
cantum ꝑsonas distinctas ẽẽ. confitetur.
taq idem ipsa refrico. quia uehement᷑
timeo. ne aliquod offendiculum minꝰ
intelligentib posuero: adeo ꝑ aꝑtiores
sermones hec dicta paucis exponere de¬
sidero. Ergo unum dm̃ ubi memini:
unitam deitatem patris. & filii. & spͣs¬

Expanded text:
do ei qui confitetur indivisam esse substantiam Patris et Filii et sancti Spiritus. Beatitudo ei qui nihil addiderit vel minueudo ei qui confitetur omnia bona facta fuisse a sempiterna plenitudine did est, Patris et Filii et sancti tantum personas distinctas esse confitetur. Itaque idem ipse replico, quia vehementer timeo ne aliquod offendiculum minus intelligentibus posuerim, adeo per apertiores sermones haec ipsa dicta paucis exponere desidero. Ego unum Deum ubi memini, unitam deitatem Patris, et Filii, et sa
Abbreviated transcription (Latin):
has ꝑsonas nominibus tantum esse
discretas : Unde nec unitas potest os¬
tendi sine ꝑsonis. nec he ꝑsone. sine
unito nomine deitatis. Ecce iam ha¬
bes positos ante oculos tuos thesau¬
ros lucis. & thesauros tenebrarum. ubi
placet porrige manum tuam. Unde
necesse est nos iam terminum im¬
mobilem scđm euangłice regłe equi¬
tatem contra hostes figere. & ꝑlibran-¬
tem sapientiam limitem iusticie ubiq
aduersus om̃s limites scos ꝑ agrantes
custodire. & celitus hec statuta ueritas
mox ut uiam lucis inuenerit. disce¬
dat atenebris. Hec est inquam uia
lucis: cuiꝰ inconfessionem aꝑitur osti¬
um salutis. Itaq qui hanc professio¬
nem in grediuntur : beatitudinem
eius adipiscuntur.  eatitudo ei:
qui confitetur unum dm̃ patrem &
conficetur solum dm patrem & filiũ.
et sp̃m scm. Heatitudo ei: qui confi¬
tetur unum omĩpotentem dm̃ pa¬

Expanded text:
has personas nominibus tantum esse has personas nominibus tantum esse discretas: unde nec unitas potest ostendi sine 253 personis, nec hae personae sine unito nomine deitatis. Ecce jam habes positos ante oculos tuos thesauros lucis, et thesauros tenebrarum. Ubiubi placet, porrige manum tuam. Unde necesse est nos jam terminum immobilem, secundum evangelicae regulae aequitatem, contra hostes figere, et per librantem sapientiam limitem justitiae ubique adversus omnes haereses peragrantes custodire, ut coelitus haec statuta veritas mox viam lucis a tenebris divitur. Haec est, inquam, via lucis, cujus confessione aperitur ostium salutis. Itaque qui in hanc professionem ingrediuntur, beatitudinem ejus adipiscuntur. Beatitudo ei qui confitetur Deum Patrem et confitetur solum Deum Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum. Beatitudo ei qui confitetur unum omnipotentem Deum Pa
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis substantia ꝑsui in effabilem
potentiam corruptioni subiacere
non posset. an iste qui intanto ancipi¬
tis intelligentiȩ discrimine positus
est. Et qm̃ fidei sue ꝑfidiam refer¬
re nesciat : nolens enim confiteri dm
de sua substantia incorruptibiliter
genuisse. in eam confessionis necessita¬
tem attrahitur : ut neget omĩmo¬
dis genuisse. Sed hoc ipsum negare.
obiantib undiq &e clara uocifera¬
tione exclamantib siue propheticis
siue apłicis uocibus: num quam sine
cognoscerȩ potui: ultima examinis
nͣri sententia retinebit. Nunc uero
siqua uobis adhuc dediuinis scrip¬
turis fidei uͬre congruentia suꝑ ẽę.
putatis ꝓferre dignamini: quo facil¬
lime queamus ꝓcessu disputatiois¬
quid ueri ratio contineat indagarȩ.

Expanded text:
jestatis substantia, per sui ineffabilem jestatis substantia, per sui ineffabilem potentiam corruptioni subjacere nullatenus potuisset; an iste qui in tanto ancipitis intelligentiae discrimine positus est, ut quo fidei suae pedem referat, nesciat. Nolens enim confiteri Deum de sua substantia incorruptibiliter genuisse, in eam confessionis necessitatem attrahitur, ut eum neget omnimodis genuisse. Sed hoc ipsum negare, obviantibus undique et clara vociferatione exclamantibus, sive propheticis sive apostolicis vocibus, nunquam sine agnoscere potui, ultima examinis nostri sententia retinebit. Nunc vero, si qua vobis adhuc de divinis Scripturis fidei vestrae congruentia superesse putatis, proferre dignamini, quo facillime queamus processu disputationisquid veri ratio contineat indagare.
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionis integritate filium gene¬
rauit. cur non magis ut dixi incor-¬
ruptibilem dm̃. genito ex se incorru-¬
ptibilit filio. corrumpi non potuisse
credamus : et nouum atq infandũ
monstruose opinionis dampnabile
metum. fateri uirginem partu nõ
Nolente igitur deo corruptibilis na¬
ture uirgo sine ullo corruptionis
uitio generauit. et ipse qui incor¬
poralit᷑ cunctis naturis in corrupti¬
bilit᷑ ꝑmanet. hoc sibi prestare non
potuit. ut de sua substantia filiũ
incorruptibilit̾ generare potuisset :
Ergo quia dm̃ deseipso filiũ generasse.
et diuinarum scripturarum testã¬
tur eloquia. & in sua id arrius su¬
ꝑiore ꝓsecutione fassus est. iudica
uirorum obtime ꝓbe. quis magis
cum diuinis conueniat scripturis.
utrum ne ego qui obhoc unius sub
quod uidelicet ex ipso & non aliun¬
de dinoscitur natus. et obhoc rur¬
sum incorruptibilit᷑ genuisse ꝓfite¬
or: quia excellentissima diuine ma¬

Expanded text:
ruptionis integritate filium generuptionis integritate filium generavit; cur non magis, ut dixi, incorruptibilem 108 Deum, genito ex se incorruptibiliter Filio, corrumpi non potuisse credamus? O novum atque infandum monstruosae opinionis damnabilem metum fateri Virginem partu non e! Volente igitur Deo, corruptibilis naturae Virgo, sine ullo pudoris damno filium generavit: et ipse qui incomparabiliter cunctis naturis incorruptibilior permane, hoc sibi praestare non potuit, ut de sua substantia Filium incorruptibiliter generare potuerit? Ergo quia Deum de seipso Filium generasse, et divinarum Scripturarum testantur eloquia, et in sua Arius superiori prosecutione fassus est, judica, virorum optime Probe, quis magis cum divinis conveniat Scripturis; utrumne ego, qui ob hoc unius subsor, quod videlicet ex ipso, et non aliunde dinoscitur natus: et ob hoc rursus incorruptibiliter genuisse profiteor, quia excellentissima divinae ma
Abbreviated transcription (Latin):
one accipitur : sicut & oculi. et aures.
et manus. & pedes: sine ullius disti¬
ctionum liniamentis. in ẽe̾ referun¬
tur. Sicut ergo oculus quia omĩa
uidet. aures quia omĩa audit. ma¬
nus quia cuncta oꝑatur. peds qr
ubiq est : ita uterum. quia de seip¬
so in effabilit᷑ genuit: acciꝑe debes.
Iec te oportet infidelit᷑ opinari: quia
si de se ipso genuit: corrumpi utiq
potuit. quem & omipotentẽ̾ et in cor¬
ruptibilem generare potuit. nec ipsa
hac generatione corrumpi potuerit.
fidelit᷑ conuenit profiteri. Nam simi¬
rabiliter ex uirgine contra rerum
naturam incorruptibiliter creditur
natus. quanto magis ex patre creden¬
dus est incorruptibilit᷑ genitus :
Sienim substantialis natura uirginis.
quȩ exipsa utiq corruptibili natu¬
ra. nature conditione passioni et cor-¬
ruptioni potuit subiacere inteme¬
rata pudoris in tegritate. & infractis
uirginalib claustris mirabili in cor-¬

Expanded text:
one accipitur, sicut oculi, et aures, one accipitur, sicut oculi, et aures, et manus, et pedes, sine ullis distinctionum lineamentis inesse referuntur. Sicut ergo oculos, quia omnia videt; aures, quia omnia audit; manus, quia omnia operatur; pedes quia ubique est; ita uterum, quia de ipso ineffabiliter genuit, accipere debes. Nec te oportet infideliter opinari, quia si de seipso genuit, corrumpi utique potuit; quem ut omnipotentem et incorruptibilem generare potuerit, nec hac ipsa generatione corrumpi potuerit, fideliter convenit profiteri. Nam si mirabiliter ex Virgine contra rerum naturam incorruptibiliter creditur natus; quanto magis ex Patre credendus est incorruptibiliter genitus? Si enim substantialis natura Virginis, quae ex ipsa utique corruptibilis naturae conditione passioni et corruptioni potuit subjacere, intemerata pudoris integritate, et infractis virginalibus claustris; mirabili incor
Abbreviated transcription (Latin):
uantum tuȩ ꝓsecutionis
intentio demonstrat. compo¬
situm nobis et corruptioni obnoxiũ.
uis introducere dm̃. qui ȩtiam in eũ
corporalem uteri appellationem acci¬
pere non metuis. Necesse ergo erit ut
aut membris compositus sit : si uterii
habet. aut corruptioni ut dixi obno¬
xiuis: si de sua substantia generauit.¬
ecte athanasius dixit.
Nidme sensisse argueres: si ego
dm̃ haberẽ uterum ꝓpria temeritatis
p̾sumptione. sine ullo diuine legis
testimonio affirmassem. At cum ip¬
se ds̃ ad refellendam credere nolen¬
tium insaniam. hoc dese ipse ꝓnun¬
tiare dignatus est: quo eiuidentius
ꝑuteri nuncupationem. non extrin¬
secus. non aliunde: sed de se ipso id est
de sua substantia filium generasse do¬
ceret. cur mͥ uitiose crudelitatis notas
infigis. cum hoc pocius deo dicere po¬
ssis. si habes uterum compositus eris:
side te ipso geniusti. corruptioni ob¬
noxius eris : Nam ita in dm uterus
sine aliqua membrorum compositi¬

Expanded text:
uantum tuae prosecutionis intentio monstrat, compositum nobis et corruptioni obnoxium vis introducere Deum; qui etiam in eo corporalem uteri appellationem accipere non metuis. Necesse ergo erit ut aut membris compositus sit, si uterum habet; aut corruptioni, ut dixi, obnoxius, si de sua substantia generavit. Athanas us dixit: Recte id me sensisse argueres, si ego Deum habere uterum, propriae temeritatis praesumptione, sine ullo legis divinae testimonio affirmassem. At cum ipse Deus ad refellendam credere nolentium insaniam hoc de seipso pronuntiare dignatus est, quo evidentius per uteri nuncupationem, non extrinsecus, non aliunde, sed de seipso, id est de sua substantia se Filium generasse doceret, cur mihi vitiosae credulitatis notam infigis? cum hoc potius Deo dicere possis: Si habes uterum, compositus eris; si de teipso genuisti, corruptioni obnoxius eris. Nam ita in Deo uterus sine aliqua membrorum compositi
Abbreviated transcription (Latin):
ontibi sufficere debuerat Responsio.
nice dicentis. euntes babtizate omnes
gentes. in nomine patris & filii et sp̃ͣs
scĩ : De quo iam pridem inprimo li¬
bello cam absolute disgesseram in quo
tocius sacramenti ueritatem. in unita
deitate consistere declaraueram. nec
non & nomina propria insingłis ꝑso¬
nis in esse distinxeram. An ignoras.
quia pater unus innatus est. & ipse fi¬
lius non est: Et unus filius uere abeo
natus est qui pater non est: & unus
hic sp̃s sc̃s. qui non ut hic pater genu¬
it. et non sicut filius natus est. sed nec
factura est. Sane ut scriptura diuina
testatur. de unita uera deitate est. Ac
ꝑ hoc nomina uera ꝓpria in ꝑsonissint.
et non uocabula uacua Interrogͣtio
T hec dicta de auctoritate ostendas. po

Expanded text:
on tibi sufficere debuerat, unum plum dicentis: Euntes baptizate omnes gentes, in nomine Patris, et Filii, et sancti Spiritus , de quo jam pridem in primo libello tam absolute digesseram, in quo totius sacramenti veritatem 235 in unita deitate consistere declaraveram, nec non et nomina propria in singulis personis inesse distinxeram? An ignoras quia Pater unus innatus est, et ipse Filius non est; et unus Filius vere ab eo natus est, qui Pater non est; et unus hic Spiritus sanctus, qui non ut hic Pater genuit, et non sicut Filius natus est, sed nec factura est? Sane ut Scriptura divina testatur de unita vera deitate est; ac per hoc nomina vera propria in personis sunt, et non vocabula vacua. Haereticus. Ut haec dicta de auctori
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatem in comparabilem patris.
et filii &e scĩ sp̃s. non confitetur : fiat siat.
Maledictus qui aduersus uigorem &
censuram diuine scripture hunc uerũ
dm̃. sp̃m paraclitum. patrem. aut filiũ.
uł certe facturam usurpat debere
confiteri: fiat fiat.

Expanded text:
abilem Patris, et Filii, et sancti Spiritus non confitetur. Fiat, fiat. Maledictus qui adversus vigorem et censuram divinae Scripturae hunc verum Deum Spiritum Paraclitum, Patrem, aut Filium, vel certe facturam usurpat debere confiteri. Fiat, fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
inunam tantum modo patris ꝑsonã
ẽẽ. confitetur. & non tres scđm ipsa
nomina uera ꝑsonarum: fiat fiat.
Maledictus qui immortalem diui¬
nitatem filii dei ẽẽ non confitet᷑. fiat
Maledictus qui desempiterno ffiat.¬
filio dei dicit. non erat antequam

Expanded text:
in unam tantummdo Patris personam esse confitetur, et non tres secundum ipsa nomina vera personarum. Fiat, fiat. Maledictus qui immortalem divinitatem Filii Dei esse non confitetur. Fiat, fiat. Maledictus qui de sempiterno Filio Dei dicit: Non 257 erat antequam
Abbreviated transcription (Latin):
quem filium dicit. hunc eundem &
patrem confuse designat. fiat fiat.
Maledictus qui patrem natum aut
in carnatum. aut passum ẽe̾. confitet᷑.
biliter filium uere genitum de sub¬
stantia patris eẽ non confitetur. fiat
Maledictus qui hanc natifiat¬
uitatem in comparabilem. factam.
aut creatam. uł conditam ẽẽ cõfitet᷑.
deitatis. aliquam de factura eius cre¬
diderit proprie in confessionem affer¬
re uobis comparationem : fiat fiat.
Maledictus qui uerum filium dei. ex
uoluntate tantum dicit ee̾: & non
pocius de natiuitate: fiat fiat.
Maledictus qui dicit erat tempus
quando non erat filius : fiat fiat.
Maledictus qui hanc dei natiuita¬
tem ex nullis substantiis fantasma ẽẽ
confitet᷑ qđ greci ex qui conton appellãt
tatem filii dei dicit initium habere
de tempore ortum ex nichilo. nom
quasi adoptionis accessisse nuꝑ ex al¬
tero: fiat fiat.
Maledictus qui unum de uno. filiũ
biliter filium natum de patre non
Maledictus qui non confitet᷑. fiat.

Expanded text:
quem Filium dicit, hunc eumdem et Patrem confuse designat. Fiat, fiat. Maledictus qui patrem natum, aut incarnatum, aut passum esse confitetur. biliter Filium vere genitum de substantia Patris esse non confitetur. Fiat, fiat. Maledictus, qui hanc nativitatem incomparabilem, factam, aut creatam vel conditam esse confitetur.deitatis, aliquam de factura ejus crediderit proprie in confessionem afferre vobis comparationem. Fiat, fiat. Maledictus qui verum Filium Dei ex voluntate tantum dicit esse, et non potius de nativitate. Fiat, fiat. Maledictus qui dicit. Erat tempus quando non erat Filius. Fiat, fiat. Maledictus qui hanc Dei nativitatem ex nullis exstantibus phantasma esse confitetur, quod Graeci ἐξ οὐκ ὄντων appellanttatem Filii Dei dicit initium habere de tempore, ortum ex nihilo, nomen quasi adoptionis accessisse nuper ex altero. Fiat, fiat. Maledictus qui unum de uno, Filium biliter Filium natum de Patre non Maledictus qui non confitetur,
Abbreviated transcription (Latin):
cessit tamquam ex sapiente sa-
pientia. ex fonte uirtus. ex lumi¬
ne splendor. Quȩ processio uł
natiuitas idẽ. filius. id inse uirtu¬
tis in eę demonstrat: ut & semꝑ
in patre fuerit. & editus num ꝗͣ.
a patre recesserit. sicut sapientem
sapientia non deserit. sicut fonte
sua uirtus non relinquit. sicut
splendor sese aluminȩ proprio nõ
secernit.

Expanded text:
cessit tanquam ex sapiente 166 cessit tanquam ex sapiente 166 sapientia, ex forti virtus, ex lumine splendor. Quae professio vel nativitas id est Filius id in se virtutis inesse demonstrat, ut et semper in Patre fuerit, et editus nunquam a Patre recesserit: sicut sapientem sapientia non deserit, sicut fortem sua virtus non relinquit, sicut splendor sese a lumine proprio non secernit.
Abbreviated transcription (Latin):
ra simplex est. siue manum. si ue
sapientiam. siue prudentiam. siue
sensum. non rerum diuersitatem.
sed unam indicare uirtudem: Qđ
cum ita sit : nullus iam intentate
questionis relinquitur locus: qua
queratur utrum uoluntate ds patͣ
an natura filium generauit. cum
in deo ut ꝑdocuimꝰ non aliud sit
uoluntas quam sapientia. nec ali¬
ud sapientia quam natura: quȩ
uirtus etiam appellatur. Et cum
nos autem predicamus xpͣm dei
uirtutem et dei sapientiam: appa¬
ret eum libera naturali uirtutis
omĩpotentia expatre genitum
ẽẽ. qm natura in dm̃ non ut arri
ridicule opinatur necessitatis
conditione oꝑatur ne & ipse
pater qui naturaliter subsistit.
ex necessitate subsistere uideat᷑:
sed est liberȩ potestatis. &e nullis
iunc ta necessitatibus uirtus: qͣ
quia non aliunde accepit. ut
eȩt. idcirco natura dicitur tam¬
quam fons et origo cunctorum.
In hac ergo natura filius est : & in
hoc originis fonte subsistens pro¬

Expanded text:
ra simplex est, sive manum, sive ra simplex est, sive manum, sive sapientiam, sive prudentiam, sive sensum, non rerum diversitatem, sed unam indicare virtutem. Quod cum ita sit, nullus jam intentatae quaestionis relinquitur locus qua quaeritur utrum voluntate Deus Pater, an natura Filium generaverit; cum in Deo ut perdocuimus non aliud sit voluntas quam sapientia, nec aliud sapientia quam natura, quae virtus etiam appellatur. Et cum Nos autem praedicamus Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam , apparet eum libera naturalis virtutis omnipotentia ex Patre genitum esse; quoniam natura in Deo, non ut Arius ridicule opinatur, necessitatis conditione putatur ne et ipse Pater, qui naturaliter subsistit, ex necessitate subsistere videatur; sed est liberae potestatis, et nullis vincta necessitatibus virtus; quae quia non aliunde accepit ut esset, idcirco natura dicitur tanquam fons et origo cunctorum. In hac ergo natura Filius est, et in hoc originis fonte subsistens pro
Abbreviated transcription (Latin):
ra ꝑsolubiles camporum latices fude¬
rit. quia sapiens. an quia omĩp̾s: res
pondetur ꝓfecto. quia sapiens. & qr
omp̃s. Et numquid diuersitate uir¬
tutum compositus erit : Nequaquã.
Sed unius uirtutis: multę significa¬
tionum species. Quia non aliud in
eo agit sapientia. aliud omipotenti¬
a : aliud ꝓuidentia. Deniq scriptu
est. Dñs sapientia sua fundauit t̾ram.:
stabiliuit autem celos prudentia.
ensu eiꝰ: abissi dissiluerunt. Num gͥ
eo usq desipiemus. ut dicamus
quod celum quidem una uir¬
tute id est prudentia. terra uero
alia id est sapientia substiterunt.
alia quoq dei uirtutȩ. id est sen
quem admodum diuina scrip¬
tura ut istius absurde opinionis
abdicaret errorem: id quod per
speties nominum partita fuerat:
in unam iterum recollegit et co¬
uniit appellationis uirtutem :
dicens. Omĩa insapientia fecisti.
Et iterum. Omĩa hȩc: manus mea
fecit. Uides ergo in dm̃ cuiꝰ natu¬

Expanded text:
ra per solubiles camporum latices fudera per solubiles camporum latices fuderit, qua sapiens an qua omnipotens; refertur profecto qua sapiens et qua omnipotens. Et nunquid diversitate virtutum compositus erit? Nequaquam, sed unius virtutis multae significationum species, quia non aliud in eo agit sapientia, aliud omnipotentia, aliud providentia. XXV. Denique scriptum est: Deus sapientia sua fundavit terram, stabilivit autem coelos prudentia, sensu ejus abyssi dissiluerunt . Num igitur eo usque desipiemus ut dicamus quod coelum quidem una virtute, id est prudentia, terra vero alia, id est sapientia, substiterit; alia quoque Dei virtute, id est sensquemadmodum divina Scriptura, ut istius absurdae opinionis abdicaret errorem, id quod per species nominum partita fuerat, in unam iterum recolligit, et counit appellationis virtutem, dicens: Omnia in sapientia fecisti . Et iterum: Omnia haec manus mea fecit . Vides ergo in Deo cujus natu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenisse: ita etiam hoc dictum de¬
bes accipere. Sed ad propositum: re¬
deamus. ERgo dm̃ qui ꝓcul¬
dubio simplex est: uide quantis uo¬
cabulorum nominibus appellamꝰ.
sapientem. bonum. omĩpotentem.
ꝓuidum atq ꝑfectum. Et quidem
ad se ipsum. Ad nos uero: misericor¬
dem. pium. iustum. atq benignum.
Nec tamen multiplici uirtutum¬
qualitate compositum quisquam
audebit asserere eum: qui singłari
uirtutis omĩpotentia subsistens pure
ac simplicis creditur ẽę nature. Sed
hanc unam eandemq nature uirtu¬
tem: humane conditionis intelligẽ¬
tia. naturalib imperitie obstaculis
p̾pedita. uno explicare sermone non
potuit. Et id circo uariis & multi¬
plicibus nominum appellationib
utitur : ut hinc qualis quanta uesit
diuine uirtutis natura facilius coni¬
ciatur. Quȩ cum una sit eademq
simplex: uno tamen uerbo non peni¬
celum extenderit. derramq immo¬
bili stabilitate fundauerit. atq equo¬

Expanded text:
pervenisse: ita etiam hoc dictum depervenisse: ita etiam hoc dictum debes accipere. Sed ad propositum reeamus. Ergo Deum, qui pdubio simplex est vide quantis vocabulorum nominibus appellamus: sapientem, bonum, omnipotentem, providum atque perfectum. Et haec quidem ad seipsum. Ad nos vero, misericordem, pium, justum atque benignum: nec tamen virtutum multiplici qualitate compositum quisquam audebit asserere eum, qui singulari virtutis omnipotentia subsistens, purae ac simplicis creditur esse naturae. Sed hanc unam eamdemque naturae virtutem, humanae conditionis intelligentia, naturalibus imperitiae obstaculis praepedita, uno explicare sermone non potuit. Et ideo variis et multiplicibus nominum appellationibus utitur; ut hinc qualis quantave sit divinae virtutis natura facilius conjiciatur. Quae cum una sit, eademque simplex, uno tamen verbo non penicoelum extenderit, terramque immobili stabilitate fundaverit, atque aequo
Abbreviated transcription (Latin):
nionis sententiam retinemus: ut
non aliud eiꝰ uoluntatem. aliud
credamus esse naturam. Namq
quod eum sapientem. bonum. omni¬
potentem. ꝑfectumq fatemur: non
camquam ex diuersitate uirtututu
subsistentem. & distincte rei alicuius
qualitatem compositum asserimus
dm̃. quia non aliter sapiens. nisi quia
omĩpotens. nisi quia ꝑfectus habetur.
id est non aliud in eo est bonitas. ali¬
ud sapientia. non aliud omipotentia:
quam quod ꝑfectio. Sed omĩa hȩc
in deo uno eodemq modo habentur:
sed singłari modo definiri non possũt.
Obserua tamen. ne quia in dm̃ modũ
diximꝰ. quibusdam terminis modi¬
ficatum intelligas: qui sue uirtutis
immensitate uniuersa excedit. Sicͣ
enim cum immensum dicimus. nõ
in moderatum uolumus intelligi:
uł cum ꝑfectum predicamus non
proicientem inducimus. id est non ꝑ
aliquas uirtutum effitientias paula¬
tim experiendo gradiens. ad sum¬
ma ꝑfectionis fastigia asserimus

Expanded text:
nionis sententiam retinemus, ut nionis sententiam retinemus, ut non aliud ejus voluntatem, aliud credamus esse naturam. XXIV. Namque quod eum sapientem, bonum, omnipotentem, perfectumque fatemur, non tanquam ex diversitate virtutum subsistentem, et distinctae rei alicujus qualitate compositum asserimus Deum; quia non aliter sapiens, nisi quia omnipotens, nisi quia perfectus habetur; id est, non aliud in eo est bonitas, aliud sapientia, non aliud omnipotentia, quam quod perfectio: sed omnia haec in Deo uno eodemque modo habentur; sed singulari modo diffiniri non possunt. Observa tamen, ne, quia in Deo modum diximus quibusdam terminis modificatum intelligas, qui suae virtutis immensitate universa excedit. Sicut enim cum immensum dicimus, non immoderatum volumus intelligi, vel cum perfectum praedicamus, non proficientem inducimus; id est, non per aliquas virtutum efficientias paulatim experiendo gradientem, ad summa perfectionis fastigia asserimus
Abbreviated transcription (Latin):
eo suꝑiorem: cui ꝑ bone uoluntatis ef¬
fectum placere contendat. Aquo
metuendum est ne aliquo disciscat:
si forsitan eum bone uoluntatis inten¬
tio deserat. Qmͣquidem necesse est: ut
eum qui nullo subsidii naturalis ad¬
miniculo fruitur. sinistre interdum
uoluntatis affectio inter pellet: Hec
quantum in religiosius de deo dicun¬
cur : tanto nequius cogitantur. Per¬
uides ergo iudicum sum me. quo¬
dam impietatis instinctu diuine
iurȩ nature uirtutisq infecte sub¬
stantiam rerum factarum naturis
uoluisse arrium comparare: ut sci¬
licet obhoc non natura pater. sed
uoluntate filium generauit. ne cre¬
atura siue rationabilium siue ratio¬
ne carentium. modo naturalibus ui¬
deatur necessitatib subiacere. Sed
habeat quisquis talia sentit. opina¬
tionis suȩ aruium maiestate latu-¬
rus penale uiditium : tam in epta
cam sacrilega indicando. Nos uero
diuinarum eruditi magisterio lit¬
cerarum. hanc de deo religiose opi¬

Expanded text:
eo superiorem, cui per bonae voluntatis efeo superiorem, cui per bonae voluntatis effectum placere contendat. A quo metuendum est, ne aliquo desciscat, si forsitan eum bonae voluntatis intentio deserat; quandoquidem necesse est, ut eum qui nullo subsidii naturalis adminiculo fruitur, sinistrae interdum voluntatis affectio interpellet. Haec quantum irreligiosius de Deo dicuntur, tanto nequius cogitantur. Pervides ergo optime judicum summae quodam impietatis instinctu, divinae jura naturae, virtutisque infectae substantiam, rerum factarum naturis voluisse Arium comparare; ut scilicet ob hoc non natura Pater, sed voluntate Filium generaverit, ne creaturarum sive rationabilium, sive ratione carentium modo, naturalibus videatur 164 necessitatibus subjacere. Sed habeat, quisquis talia sentit, opinationis suae arbitrium, a majestate laturus poenale judicium, tam inepta, tam sacrilega judicando. Nos vero divinarum eruditi magisterio litterarum, hanc de Deo, religiosae opi
Abbreviated transcription (Latin):
retorquere: ilicoq referetur. Sinatu¬
ra ds̃ est immutabilis. nec bonus. nec
malus sine dubio profitendus est.
Quia omne quod scđm te naturalib
fertur motibus. libertatis caret arbi¬
crio: quem finalis naturȩ derminus
intra metas conditionis tenet inclu¬
sum. Eritq sicut unum quodlibet
elementorum. sicut aqua. uł terra.
que nichil aliud ẽẽ potest. quam id
quod est dum neq melioribus au¬
geri profectibus. neq deterius rela-¬
bi arguentib nature legibus potest.
Quia uero in dm̃ uoluntatem pocius
quam naturam asserit profitendũ:
dum filium uoluntate paterni
affectus necessitudine non naturali
uirtute genitum credit. audiat
que absurdi sensus ratiocinatio istiꝰ
professionis intelligentia cõsequat᷑.
Necesse ergo erit dm̃ profectu meli¬
oris electionis augeri: dum bona¬
rum rerum electionȩ ꝑfectarumq
ratione uirtutum : ꝓsꝑiori successu
tendit ad summa. Esseq aliquem

Expanded text:
retorquere, illicoque referre: Si naturetorquere, illicoque referre: Si natura Deus est immutabilis, nec bonus nec malus sine dubio est profitendus; quia omne quod secundum te, naturalibus fertur motibus, libertatis caret arbitrio, quem finalis naturae terminus intra metas conditionis tenet inclusum: eritque sicut unum quodlibet elementorum, sicut aqua vel terra, quae nihil aliud esse potest quam id quod est; dum neque melioribus augeri profectibus, neque in deterius relabi arcentibus naturae legibus potest. XXIII. Quia vero Deum voluntate potius quam natura asserit profitendum, dum Filium voluntate paterni affectus atque necessitudine, non naturali virtute genitum credit, audiat quam absurdi sensus ratiocinatio istius professionis intelligentiam consequatur. Necesse ergo erit Deum profectu melioris electionis augeri, dum bona rerum electione, perfectarumque ratione virtutum, prosperiore successu tendit ad summa; esseque aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
bilis profitendus. Achanasius.
Uibus responsionis dixit¬
estibus & quantis coartatus
angustiis agitetur: manifestius au¬
ditorum sensibus patet. ꝑuidens enĩ
se in enodabilibus sciscitationis mee
laqueis in retitum : neq uoluntate
dm̃. neq natura immutabilem uo¬
luit profiteri. sed de utroq industri-¬
oso astu siluit. quise in utroq capi¬
endum agnouit. Sed uideamus
quomo do his qui sibi arrogantius
loquendo ꝑstrepit. consultius reti¬
cendo ꝓspexerit. Dixit enim. patre
nequaquam natura. sed uolunta¬
te filium generasse: ne scilicet aliqͥb
uideatur nature necessitatibus sub¬
iacere. Aquo dum quererem obni¬
xius utrum uoluntate dm̃ an na¬
tura diceret immutabilem obid
de utroq reticuit. quia si diceret na¬
tura immutabilem: omnem suam
quam intentauerat funditus subuer¬
teret questionem. aut certe in eam
uelut in quoddam alcioris p̾cipitii
baratrum decidisset. Necesse erat
sua nos in eum questionis spicula¬

Expanded text:
bilis profitendus. Athanasius dixit: Quibus responsionis aestibus, tantis coarctatus angustiis agitetur, manifestius auditorum sensibus patet. Pervidens enim se inenodabilibus sciscitationis meae laqueis irretitum, neque voluntate Deum, neque natura immutabilem voluit profiteri; sed de utroque industrioso astu siluit, qui se in utroque capiendum agnovit. Sed videamus quomodo is qui sibi arrogantius loquendo praescripsit, consultius reticendo prospexerit. 163 Dixit enim Patrem nequaquam natura, sed voluntate Filium generasse, ne scilicet aliquibus videatur naturae necessitatibus subjacere. A quo dum quaererem obnixius utrum voluntate Deum an natura diceret immutabilem, ob id de utroque reticuit. Quia si diceret natura immutabilem; omnem suam, quam intentaverat, funditus subverteret quaestionem; aut certe in eam velut in quoddam altioris praecipitii barathrum decidisset; necesse erat sua nos in eum spicula quaestionis
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ summa ẽ substantia trinitatis. Interro¬
gatio. Cur unꝰ ẽ dñs: Responsio. Mem̃to
unitã ẽȩ dñationẽ in natura sempit̾nę trini¬
tatis: adeo unꝰ dñs. In terrogatio. Cur una
est imago in uisibilis trinitatis: Responsio.
Quia una eadẽq deitas ẽ: in imagine ueritatis.
Interrogatio

Expanded text:
summa est substantia Trinitatis. Interrogatio. Cur unus est Dominus? Responsio. Memento unitam esse dominatione in natura sempiternae Trinitatis, et ideo unus Dominus. Interrogatio. Cur una est imago invisibilis Trinitatis? Responsio. Quia una eademque deitas est in imagine veritatis. Interrogatio