comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ł iiciał in ꝑfcã caritate ñ est. Nullus
gͦ timoꝵ istoꝵ fuit in xͦ. Quis gͦ fuit timor
ille : quo penam timuit : pot̃ dͥ timor ille
inest. quo horretur mors. ac formidatur
pena. ⁊ dr timor iste naturab. nõ qr acces¬
nec de bonis naturalib. s qi ex corrupta
fectus pcc̃i. ut p̃dc̃m est

Expanded text:
ialis, in perfecta charitate non est. Nullus ergo timorum istorum fuit in Christo. Quis ergo fuit timor iste quo poenam timuit? Potest timor ille inest, quo horretur mors ac formidatur poena. Et dicitur timor iste naturalis, non quia accesnec de bonis naturalibus; sed quia ex corrupta fectus peccati, ut praedictum est
Abbreviated transcription (Latin):
ricati st̃ in me. uermis eoꝵ nõ morietur
⁊ ignis nõ extinguet᷑. ⁊ erunt us ad saci¬
etatẽ uisionis. omĩ carni .i. elt̾is. Letabi

Expanded text:
 non morietur, et ignis non extinguetur, et erunt usque ad satietatem visionis omni carni, id est, electis. Laetabit
Abbreviated transcription (Latin):
elũ nõ loco. s intelligentia. ł uisione ma¬
nifesta. ad uidend̾ impioꝵ cruciatꝰ. qͦs ui¬
dentes nõ dolore afficient᷑ s leticia sacrabũ¬
tur. agentes grãs de sua lib̾atõe. uisa im¬
pioꝵ ineffabili calamitate. Uñ ysaias ĩ¬
pioꝵ torm̃ta describens ⁊ ex eoꝵ uisione
leticiam bonoꝵ expͥmens: ait. Egrediẽt᷑¬

Expanded text:
ne manifesta, ad videndum impiorum cruciatus; quod videntes non dolore afficientur, sed laetitia satiabuntur, agentes gratias de sua liberatione, visa impiorum ineffabili calamitate . Unde Isaias impiorum tormenta describens, et ex eorum visione laetitiam bonorum exprimens, ait c. ult
Abbreviated transcription (Latin):
Dem querit᷑ a quibdam si pr
patens sit naͣ gignere filiũ ⁊ an sit
h̾ aliqua potentia que sit in filio.
natura. Guis .n. potentia: nͨa ẽ uel
essentia. at inquiunt illi Si potens
est gignere. ht̃ gͦ potisiam gignendi fi¬
lius autẽ nõ ht̃ potniãm gignendi. si ñ
potest gign̾e. habet gͦ pĩ aliqͣm potẽti
p̃r̃ potuit gignere. ⁊ filius potuit gigni
Cadem .n. potnĩa est in filio qua potuit
gigni: que est inpr̃e qua potuit gig¬
nere. s contra ħ opponit᷑. aliud ẽ pos¬
se gignere: aliud posse gigni. qr alud
est gignere alud gigni h distingñed̾
est. Si .n. cum d̾r aliud est posse gign̾e
aliud posse gigni. aliam significes po¬
tentiam qua potens est pr gigne̾. et a¬
liam qua filius potens est gigni. fal¬
sus est intellestus. Si autẽ dicas pa¬
trem passe hr̃e aliam ꝓpͥeratẽ siue no¬
tiorem qua genitor est. ⁊ filiũ aliãqͣ
genitꝰ est: uerus est intellectus. Ali
aliam filius qua filius est.

Expanded text:
em quaeritur a quibusdam: Si Pater potens sit natura gignere Filium, et an hoc sit aliqua potentia quae sit in Filio? natura; ejus enim potentia natura est vel essentia. At, inquiunt illi, si potens est gignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, si non potest gignere; habet ergo aliquam potentiam Pater potuit gignere, et Filius gigni potuit. Eadem enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quae est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse habere aliam proprietatem sive notionem, qua genitor est; et Filium aliam, qua genitus est, verus est intellectus. Aliaaliam Filius, qua Filius est. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
uocant᷑. ⁊ qui ñ hñt infideles: cõmũis
est oĩb fidelib. sic̃ plurib hominib¬
una facies cõmunis ẽẽ cl̃r. cum tñ sin¬
głi suas habeant. Non enĩ fides nũo ẽ
una s gen̾e. que cum sit in uno ẽ ⁊ in a
magis unam dm̃s eẽ ꝙͣ multas. Sicut
idem uolentiũ dicit᷑ uoluntas una. cũ
tñ cuiq sit sua uoluntas. ⁊ duoꝵ simi¬

Expanded text:
vocantur, et qui non habent, infideles communis est omnibus fidelibus; sicut pluribus hominibus facies communis esse dicitur, cum tamen singuli suas habeant. Non enim fides numero est una, sed genere; quae cum sit in uno, est et inmagis unam dicimus esse, quam multas. Sicut idem volentium dicitur una voluntas, cum tamen cuique sit sua voluntas; et duorum simi
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽs. fatend̾ est tamẽ unã eẽ¬
Siue .n. accipiat᷑ fides pro eo qd̾ credit᷑
siue ꝓ eo quo credit᷑: recte d̾r fides una.
gentia d̾r una fides. qua idem iubemur
credere. ⁊ unũ idem q est qd̾ credit᷑ a cũc¬
tis fidelib. Unde fides catholica d̾r .i. u

Expanded text:
fides, fatendum est tamen unam Sive enim fides accipiatur pro eo quod creditur, sive pro eo quo creditur, recte dicitur fides una. gentia dicitur una fides, quia idem jubemur credere, et unum idemque est quod creditur a cunctis fidelibus. Unde fides catholica dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
eruntũ ħ distinctõ licet repbabi
Epenitus nõ uideatur. quia de
medio montiũ de austoritatib scõꝵ
nõ manat. congruentiꝰ in ip̃o homĩe
ymago ⁊ simłitudo dĩ querenda ⁊ con¬
sid̾a̾nda est. factus est gͦ homo ad ym¬
a ⁊ nẽ dĩ ⁊ simłi̾tudinẽ sccłm mentẽ.

Expanded text:
en haec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda est et consideranda. Factus est ergo homo ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid ꝗͣ unaq̃ ibi ꝑsona s tam ma¬
gnũ ꝗͣ singła. Non .n. ibi maior est q̃
uerior nõ est. ubi ipsa u̾itas est magni¬
tudo. Erco modo conuenienti ⁊ rõne ca¬
tholica ostensum est qũo indifferens
sit magnitudo trium pͣrum qr nec u¬
na maior est alia nec due una nec tres¬

Expanded text:
am una quaeque ibi persona, sed tam magnum quam singula; non enim ibi major est quae verior non est, ubi ipsa veritas est magnitudo. Ecce modo convenienti et ratione catholica ostensum est quomodo indifferens sit magnitudo trium personarum, quia nec una major est alia, nec duae
Abbreviated transcription (Latin):
uod ibi magnũ d̾r
Ealiunde magnũ nõ est. qͣeo q
uere est. qr ibi magnitudo ipsau̾tas est.
⁊ u̾itas essentia. Non gͦ ibi maius est. qd̾
uius nõ est. Non autẽ uerius est pater
⁊ filius simud ꝗͣ pater solus. b filius. Nõ
gͥ mauis aliquid utr̃o sunul ꝗͣ singl̃s
eorum. et quia eque uere est etiam sp̃s scõ
Id̾o pater ⁊ filius simul nõ sunt aliquid
maius ꝙͣ ip̃e. qr nec u̾ius sunt. Item ĩ

Expanded text:
uod ibi magnum dicitur, aliunde magnum non est, quam eo quo vere est; quia ibi magnitudo ipsa veritas est, et veritas essentia; non ergo ibi majus est quod verius non est. Non autem verius est Pater et Filius simul quam Pater solus vel Filius; non ergo majus est aliquid uterque simul quam singulus eorum. Etideo Pater et Filius simul non sunt aliquid majus quam ipse, quia nec verius sunt. Item in
Abbreviated transcription (Latin):
rius semꝑ natus. nõ autẽ possumus
At u̾o ut et̾nus designari ualeat.⁊
perfõs. ⁊ semper dicamus ⁊ natꝰ. qͣte¬
nus ⁊ natꝰ ad ꝑfectõnẽ pertineat. et
di resonamus. ⁊ dominꝰ nr̃e infirmitatiᷤᷤ
sit etiam intelligi dies ille quo xp̃c scd̾¬

Expanded text:
possumus Atvero ut aeternus designari valeat et perfectus, et semper dicamus, et natus, quatenus et natus ad perfectionem pertineat, et Dei resonemus. Et Dominus nostrae infirmitatis sit intelligi dies ille quo C
Abbreviated transcription (Latin):
hiis u̾bis ostend̾ aũs. ꝙ generatõ filii
semꝑ est. nec p̃teriit nec fut᷑a. ẽ. quiae¬
terna est. Idõ .n. dicit genui. ne nouũ
dixit: ne p̃terita generõ putaret᷑. Ex
tomus. nicħ aliud manifestat᷑ nisi
qr ex ipsa essentia prĩs. sꝑ genitꝰ est filiꝰ
Origenes uidetur dicere contͣ. ait enĩ
ꝙ semꝑ generatur filius a patre.

Expanded text:
his verbis ostendit Aug. quod generatio Filii semper est, nec praeteriit, nec futura est, quia aeterna est. Ideo dixit genui, ne novum dixit, ne praeterita generatio videretur. Ex Chrys., nihil aliud manifestatur, nisi quia ex ipsa essentia Patris semper genitus est Filius. 11. Origenes videtur dicere contrarium; ait enim quod semper generatur Filius a Patre.
Abbreviated transcription (Latin):
s uolens eam uicit. ⁊ reliquit affcm infir¬
mitatis. quo nemo uult mori. qui ad eo
est naturał ut eum petro nec senectus ab¬
stulit. Unde cẽ dñs ait. Transeat a me
humanitatem. ⁊ in menbris eiꝰ gemitꝰ est
affectus. Unus rõnis caritate informatus.
quo pp̃ d̃m̃ quismori ult. alter sensualitatis
carnis infirmitati ꝓpinquus.⁊ ei cõiũctus. qͦ
mors refugitur. ut enĩ ait aũs. puis mentis
rõe cupit dissolui ⁊ ẽẽ cum xp̃o. sensu aũ car¬
nis refugit. ⁊ recusat. hoc h̃t humanꝰ affe¬
ctus. q̃m diligit uitam odit mortẽ. sclm
istum affr̃m xp̃c mori noluit. nec obtinuit
auctoritatibus
ꝓbat diu̾sas ĩ xp̃o uoluntates.

Expanded text:
sed volens eam vicit; et reliquit affectum infirmitatis, quo nemo vult mori, qui adeo est naturalis, ut eum Petro nec senectus abstulerit. Unde etiam Dominus ait: Transeat a me humanitatem, et in membris ejus geminus est affectus: unus rationis charitate informatus, quo propter Deum quis mori vult; alter sensualitatis, carnis infirmitati propinquus et ei conjunctus, quo mors refugitur. Ut enim Aug. ait: Paulus mentis ratione cupit dissolvi et esse cum Christo, sensus autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus, quoniam qui diligit vitam, odit mortem. Secundum istum affectum Christus mori noluit, nec obtinuit Auctoritatibus probat diversas in Christo voluntates.
Abbreviated transcription (Latin):
sensualitatis nõ uolebat. ĩ mo refugiebat.
caro cõcupiscit adu̾sus sp̃m. Caro aũ dcã
est cõcupiscere. quia ħ scłm ip̃am agit
aĩa sicut aĩa ꝑ aurem audit. ꝑ ccłm uid
Caro enĩ nich̃ nisi ꝑaĩam cõcupiscit. Sed
concupiscere dr cum aĩa carnali cõcupis¬
centia spũi reluctat᷑. hñs carnalem delec¬
tatõm de carne. adu̾sus delectatõnẽ qͣm
tie cad nõ est in aĩa sola nes in carne sola
Ex utroq enĩ fit. quia sine utroꝙ delesta¬
tio talis nõ sentitur. Talis gͥ rixã talis q
cõcertatio in aĩa xͥ nullatenus eẽ potuit.
qr carnał cõcupiscentia ibi eẽ nequiuit.
D̾̃i cs̃ uoluntas erat. ⁊ rõni placebat. ut
id oẽ sccłm carnem uellet. quatinus u̾itas
humanitatis in eo probaretur. Nam qui
hominis naturam suscep̃. que ip̃iꝰ sunt sb̃¬
ire debuit. Idõq sicut in nob̾ duplex est af
buit ẽẽ gemitꝰ affectus. ut mentis affcũ ua¬
let mori. ⁊ sensualitatis affestu nollet. sit̃ ĩ

Expanded text:
sensualitatis non volebat, imo refugiebat; concupiscit adversus spiritum. Caro autem dicta est concupiscere, quia hoc secundum ipsam agit anima, sicut anima per aurem audit, per oculum videt. Caro enim nichil nisi per animam concupiscit, sed concupiscere dicitur, cum anima carnali concupiscencia spiritui reluctatur habens carnalem delectacionem de carne adversus delectacionem, quam tiae causa non est in anima sola nec in carne sola; ex utroque enim fit, quia sine utroque delectatio talis non sentitur. Talis ergo rixa talisque concertatio in anima Christi nullatenus esse potuit, quia carnalis concupiscentia ibi esse nequivit. Dei etiam voluntas erat, et rationi placebat, ut illud secundum carnem vellet, quatenus veritas humanitatis in eo probaretur. Nam qui hominis naturam suscepit, quae ipsius sunt subire debuit. Ideoque sicut in nobis duplex est affbuit esse geminus affectus, ut mentis affectu vellet mori, et sensualitatis affectu nollet, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
plex ꝙ nõ sit aliud hñs. ⁊ aliud id qd̾
habet. sicut in ceteris reb est. Non .n.
hñs liquorẽ liquor ẽ. nec corpus color.
net anua est sapĩa. Ecce qͣnta ẽ idẽti¬
tas. qͣnta est unitas. ĩ mutabilitas sĩ¬
plicitas. puritas diuine sub̾e. iuxra
infirmitatis nr̃e ualitudinẽ assigͣui¬

Expanded text:
 sit aliud habens, et aliud id quod habet, sicut in caeteris rebus est. Non enim habens liquorem liquor est, nec corpus color, nec anima est sapientia. Ecce quanta est identitas, quanta est unitas, immutabilitas, simplicitas, puritas divinae substantiae, juxta infirmitatis nostrae valetudinem assignavi
Abbreviated transcription (Latin):
Do rus ait. Deus simplex clicit᷑. siue nõ
te simplicitatis atq sinceritatis sit n᷑a
quia ẽ pr̃ in ea solus. aut filius in ea
nominũ trinitas. sine subsistentia
pͣrum. sicut sabelliani putauerunt.
teram dr nec est ipsa: slam utiq pr
ht filium ad quẽ relatiue d̃r. nec tñ
est filius. ⁊ filius ħt prẽm. nec tñ ip̃e¬

Expanded text:
dorus ait: Deus simplex dicitur, sive non ae simplicitatis atque sanctitatis sit diviquia est Pater in ea solus, aut Filius in ea nominum Trinitas, sive substantia personarum sicut Sabelliani putaverunt; teram dicitur, nec est ipsa. Nam utique Pater habet Filium, ad quem relative dicitur, nec tamen est Filius: et Filius habet Patrem, nec tamen ip
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitas ac sinceritas tanta est.
ꝙ nõ est in ea aliquid ꝙ nõ sit ipsa s
idem est hñs ⁊ qd̃ hẽturꝰ unde hylariꝰ
in .uiͦi.i. de trrait. Non ex cõpositis h¬
deus qui uita est subsistit. neq qui
uirtus est ex infirmis continet᷑. nec¬
ł qui siyx est ex obscuris coaptat᷑. nec
qui sp̃s est ex disꝑib formał ẽ. Tot̃
qd̾ in eo est. unũ est. Idem in .uiiͦ.i. de
tri son humano mͦ ex cõpositis deus ẽ
ut in eo aliud sit qd̃ ab eo hẽt᷑. ⁊ aliud s
ip̃e qui hẽat. sotum uita est. na᷑. sch¬

Expanded text:
simplicitas ac sinceritas tanta est, quod non est in ea aliquid quod non sit ipsa, sed idem est habens et quod habetur; unde Hilar. in lib. 6 de Trin. ait: Non ex compositis Deus qui vita est, subsistit; neque qui virtus est, ex infirmis continetur: neque qui lux est, ex obscuris coaptatur: neque qui spiritus est, ex disparibus formalis est; totum quod in eo est, unum est. Idem in lib. 8 de Trin.: Non humano modo ex compositis Deus est, ut in eo aliud sit quod ab eo habetur, et aliud sit ipse qui habeat; sed totum una est natura, sci
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod uocabłm seruare huit
sig̃catoni. qua intelligit᷑ trinitas. Ne
inopia humanũ laborat eloquium
Dc̃m est tñ tres ꝑsone. nõ ut illud dr̃ẽt᷑.
s ne taceret᷑. Non enĩ rei ineffabilis e¬
minentia hoc uocabulo explican ua¬
let̾. Ecce ostend̾̃ qua necessitate diat᷑¬

Expanded text:
aliquod vocabulum servare huic significationi qua intelligitur Trinitas, ne inopia humanum laborat eloquium: dictum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicat
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ alia remeliuĩ contra ꝑcem. p̃bẽt
⁊ grãm adiutncem confeĩt. ut bap̃is. alia
in remediũ tm̃ st̃. ut cõiugium. alia gr̃a
⁊ uͥtute nos fulciunt. ut eucanstia ⁊ ordo.

Expanded text:
Quorum alia remedium contra peccat gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Eucharistia et Ordo 2.
Abbreviated transcription (Latin):
t sicut fc̃s est homo pp̃ uͥ seriuret hõi¬
deum .i ut ei seruiret. ita mundus
totum ad bonũ hõis ⁊ ꝗ accepit obseqͥũ
⁊ qd̾ impendit. Ita .n. uoluit deus sͥ ab
hoĩe seruiri. ut ea seruitute nõ deuss
hõ seruiens uiuaret᷑ ⁊ uoluit ut mũdꝰ
seruiret hõi ⁊ exinde simłr iuuaret᷑ hõ

Expanded text:
t sicut factus est homo propter Deum, id est, ut ei serviret, ita mundus totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter
Abbreviated transcription (Latin):
augetur. ut uere nouꝰ homo tẽ dͥ possit.
tismi datur. ħ nutrit᷑ qr nõ hñti aliqñ ibi
datur. ⁊ iam hñti ut pleniꝰ hẽatur. sic ⁊ de¬
aliis intelligend est. Qui gͦ mundꝰ acced̾:
ibi fit mundior. ⁊ omĩ hñti ibi amplius
datur. Qd uero omĩs exterior satiffacio ibi
quidẽ deext̾iori gemitu ł ꝑlanctu accipiẽ¬
dum est. Nam sine int̾iori nemo adultus
portatur in archam. ante initꝰ erat uidicio
dĩ s ñc cõ iudicio eccłie intꝰ est. Cum uero ĩ
bap̃o pcẽm deleatur ⁊ satisfactõ extĩor nõ im¬
putetur. qr cur penalitas cui ꝓ pc̃co. addi¬
cti sumꝰ ñ tollatur. hoc idõ fien tradunt scĩ
quia si apena homines per bap̃m lib̾arent᷑.
ipsam putarent baptĩ p̃cium. ñ et̾ũ regnũ
deo soluto reatu pcc̃i. temporab pena tm̃ manz
ut illa uita studiosius queratur. que ent a pe¬
nis om̃ib aliena. Ideo cỹ manet ut sit fidelis
cõcertandi matĩa. ⁊ uincendi occasio. qui nõ

Expanded text:
augetur, ut vere novus homo tunc dici possit. tismi datur, vel nutritur, quia non habenti aliquando ibi datur, et habenti ut plenius habeatur, daliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam judicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur, quaeritur cur poenalitas cui pro peccato addicti sumus non tollatur. Hoc ideo tradunt fieri sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Nullum est isto dono d̾i exce¬
llentius. Solum est. ꝙ diuidit int̾
filio regni ⁊ filios ꝑclitõis. Bant᷑
⁊ alia ꝑ sp̃m munera. s sine caritate
nich̃ ꝓsunt. Nisi gͦ tm̃ imꝑtiat᷑ cui
q sps̃ scx̃. ut eum dĩ ⁊ ꝓximi faciat a¬
matorẽ: a sinistra nõ tranffert᷑ ad de¬
pp̃ dilectõnẽ. quam qui nõ hũerit
⁊ si loquat᷑ omnib lingis. ⁊ hũe¬
fidem. ⁊ distribuerit sub̾am suam.
⁊ tradid̾it corpus suũ ut ardeat:
nich̾ ei ꝓdest. Quantũ gͦ bonũ est.
sine quo ad et̾nam uitam neminẽ tã¬
ta bona ꝑducunt: Ipsa uͦ dilestõ uł
caritas. nam uniꝰ rei nomẽ est. utr̃q
ꝑducit ad regnum. Dilestio gͥ q̃ ex
ꝑ qͣm nos tota inhabitet trinitas.
Quocirca rectissime sp̃s .s. cum sit
que ꝓducit ad dm̃ ⁊ sine qͣ qs̃libet
aliuo d̾i donũ nõ ꝑducitad dm̃ꝰ Ecce
hic aꝑit᷑ ꝙ supͣ dcm̃ erat .s. ꝙ caritas

Expanded text:
nobis. Nullum est isto dono Dei excellentius. Solum est quod dividit inter filios regni et filios perditionis. Dantur et alia per Spiritum munera, sed sine charitate ni sanctus, ut eum dei et proximi faciat amatorem, a sinistra non transferuntur ad deui non habuerit, etsi loquatur omnibus linguis, et habufidem, et distribuerit substantiam suam, et tradiderit corpus suum ita ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel charitas nam unius rei nomen est et utrumque perducit ad regnum. Dilectio igitur quae ex ritas, per quam nos tota inhabitat trinitas. quocirca rectissime spiritus sanctus,quae perducit ad deum et sine qua quodlibet aliud dei donum non perducit ad deum? An et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiam ⁊ uoluntatem sinul memi¬
ni. Qd .n. memorie mee nõ menuii. il¬
lud nõ est in memoria mea. nicħ aũt
tam in menoria est: qͣ ipsa memoria.
Totam gͥ menuni. Item quicquid in¬
telligo:. intelligere me fcio. ⁊ sciome
uelle quicquid uolo. Quiquid aũ
scio: memini. Totamgͥ intelligenti¬
ami. totam q uoluntatẽ meam me¬
mini.
.Qũo illa tria tota capiat ĩ tlłigẽtia

Expanded text:
ligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid autem scio memini. Totam ergo intelligentiam totamque voluntatem meam memini. 10. Quomodo illa tria tota capiat intelligentia
Abbreviated transcription (Latin):
nos reficit. nobis datus. Iste nr̃ spiri¬
tus. quia nob̃ inspiratur a pre ⁊ fili
orin nob̾ spirat sicut ult. uĩ aũsin
.U.l. de tri ait. Qđ de pr̃e natum est
ad prẽm solum refert᷑. cum dr filius.
⁊ iõ filius prĩs est ⁊ nõ nr̃. Dm̃s tamẽ
⁊ panem nr̃m. da nob̾. sicur dm̃s spm

Expanded text:
nos reficit nobis datus; iste noster spiritus, quia nobis inspiratur a Patre et Filio, et in nobis spirat sicut vult. Unde Aug. in lib. 5 de Trin. ait: Quod de Patre natum est, ad Patrem solum refertur cum dicitur Filius. Et ideo Filius Patris est, et non noster. Dicimus tamen: Et panem nostrum da nobis, M
Abbreviated transcription (Latin):
exaltatus sit. In qͣ .n. forma crucisixus ẽ: in
ca exaltatꝰ estb. ⁊ in ea donatũ est ei nomẽ. ut õ
ipsa forma serui nominet᷑. uingetꝰ filius
dĩ hoc illi donatũ est ut homĩ. qd̃ iam habe¬
bat idem ipse deus. ħ gͥ per grãm accepit
ut ip̃e ens homo. uel subsistens in forma s̃¬

Expanded text:
exaltatus sit. In qua enim forma crucifixus est, in ea exaltatus est, et in ea donatum est ei nomen, ut cum ipsa forma servi nominetur unigenitus Filius Dei, hoc illi donatum est ut homini, quod jam habebat idem ipse Deus. Hoc ergo per gratiam accepit, ut ipse ens homo vel subsistens in forma s
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ bonũ bono homo ille nõ meruit. Qũo
gͦ hic dicitur pp̃ obediãm donatũ est ei no
men hoc ͦ Scd̾m tropũ illum in scriptura
creb̾ruime hoc accipiend̾ est. quo d̾r res fien
qñ innotescit. Post resurrͨtõnẽ uero: qd̾
ante erat in euidenti positũ est. ut scirẽt
homines ⁊ demones. Manifestatõm gͦ il¬
luis noĩs donauit ei deus post resurrectõ¬
nem s illam meruit per obedĩam passio¬
nis. qui eo ꝙ obediuit patiendo. exaltatꝰ
est resurgendo. ⁊ per ħ manifestũ ẽ nom̃
nẽ dicens. Data est mͥ om̃is potestas ĩ ce¬
bꝵ hẽbat tunc manifestata est potestas. Ce¬
ter̃ ambꝵ dicit nomẽ illud donatũ ẽẽ dõ
li donatõe id dcm̃ intelligit. qua et̾naliter
pater generando ded̾ filio nomẽ qd̃ est suꝑ

Expanded text:
onum homo ille non meruit. Quomodo ergo hic dicitur: Propter obedientiam donatum est ei hoc nomen? Secundum tropum illum in Scriptura creberrimum hoc capiendum est, quo dicitur res fieri quando innotescit. Post resurrectionem vero, quod ante erat in evidenti positum est, ut scirent homines et daemones. Manifestationem ergo illius nominis donavit ei Deus post resurrectionem, sed illam meruit per obedientiam passionis, qui eo quod obedivit patiendo, exaltatus est resurgendo; et per hoc manifestatum est nomen.  28: Data est mihi omnis potestas in coehabebat, tunc manifestata est potestas. Caeterum Ambros. dicit: Nomen illud donatum esse Deo,li donatione id dictum intelligit, qua aeternaliter Pater generando dedit Filio nomen quod est super
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o donatũ dͭ. s p̃misso locutõis mͦ accipiẽ¬
dũ est. Si xp̃e siue om̃i merito illa hr̃e

Expanded text:
o donatum dicit. Sed praemisso locutionis modo accipiendum est. 4. Si Christus sine omni merito illa habe
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a delectet earum operatõ. qͣrũ sola
rõ deleftabat. Attende hunc ordinẽ gͣ¬
ciarum. quem hic distincte assignat
concupiscentiam eorũdẽ. ⁊ ipsa cõcupi¬
scentia delectatõnẽ. que fit ꝑ fidem et
caritatẽ. qua habita u̾e̾ bona ẽ uolũ¬

Expanded text:
gratia delectet earum operatio, quarum sola gratia delectet earum operatio, quarum sola ratio delectat. Attende hunc ordinem gratiarum, quem hic distincte assignat concupiscentiam eorumdem, et ipsa concupiscentia, delectationem quae fit et per fidem et charitatem; qua habita, vere bona e
Abbreviated transcription (Latin):
lla autẽ cogitatõ siue uoluntas que
fidem ⁊ caritatem alias q iustificatõeᷤᷤ
p̃cedit. nõ sufficit ad sałm. nec reste
uiuit᷑ ea. hac uoluntate cõcupiscitur
illa bona uoluntas. que est magnũ
bonũ. ista u̾o nõ. Alia gͦ est illa uolũ¬
tas siue cagitatõ. alia ista. Et sicut il¬
la istam p̃cedit. ita illam p̃uenit in¬
tellectus. Unde ãs. ista distinguens
suꝑ illum locum psĩ. Cõncupiuit aĩa aͣs
stificatõnes d̾i. s infirmirate spediti
aliqñ nõ desideramꝰ. preuolat gͦ intel ãs¬
lectus. sequit᷑ tardus aut nullus af¬
fectus. Scimꝰ bonũ nec delectat agẽ
⁊ cupimꝰ ut delectet: Sic iste olim de¬
siderare concupiscebat. que bona eẽ cer¬
nebat. cupiens eoꝵ hr̃e delectatõnẽ qͦꝵ
potuit uidere rõnemr ostendit itaq
quib qiͣ gradib ad eas ꝑueniatur.¬
aõ pruis enĩ est ut uideatur ꝙͣ sint utileᷤᷤ
⁊ honeste. Deinde ut earum desideriũ
cõcupiscatur. postremo ut ꝑ ficiente

Expanded text:
lla autem cogitatio sive voluntas quae fidem et charitatem aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est ergo illa voluntas sive cogitatio, alia ista. Et sicut illa istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal. 118: Concupivit anima stificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut videantur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente
Abbreviated transcription (Latin):
nõ meret᷑ nec grãm qua iustificatur.
ãs Itiꝰ enim gr̃e ꝑcipiende que uolũtatẽ
homĩs sanat. ut sanata legem impleat¬
as nulla merita p̃cedunt. Ip̃a est enĩ qͣ
iustificatur impiꝰ .i. fit iustꝰ qui priꝰ e¬
rat impiꝰ. Meritis autẽ unpii nõ gr̃a
s pena debetur. nec ista eẽt gr̃ã: si nõ
daretur gratuita. datur autẽ gratu¬
ita quia nich̾ boni ante feceramꝰ uñ
hoc mererem᷑. Non negamꝰ tñ multa
ante hanc grãm ⁊ p̃ter hanc grãm ab
homĩe fieri bana. ꝑ lib̾m arbi ut tra¬
dit ad̃ in Resionib contͣ pelagianos uͥ
re. domos eclificare.⁊ alia plura bona
facere sine gr̃a operante. Utr̃ una eadẽ¬

Expanded text:
non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, unde hoc mereremur. Non negamus tamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri bona per liberum arbitrin Responsionibus contra Pelagianos, ubre, domos aedificare, et alia plura bona facere sine gratia cooperante. 9. Utrum una eade
Abbreviated transcription (Latin):
Qua pp̃ fornicatõis causa uult abicere n¬
xorem prior debet ẽ aforuiatõe puiga¬
tus. sꝑ simłr ⁊ de femina dycerim. Idem. in¬
dignant᷑ mariti si audeant adulteros ui¬
ros pend̾e. similes adultĩs feminis penas.
cum tanto gͣuiꝰ eos puiri oportuit. qͣnto
magis ad eos ꝑtinet. ⁊ uͥtute uncere ⁊ ex¬
explo regere feminas. Ex his apparet ꝙ ad
ulter adulteram dimittere nõ ualet ⁊ enͦ.

Expanded text:
quis fornicationis causa vult dimittere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus. Quod similiter de femina dixerim. Idem dignantur mariti si audiant adulteros viros pendere similes adulteris feminis poenas, cum tanto gravius eos puniri oportuerit, quanto magis ad eos pertinet et virtute vincere, et exemplo regere feminas. Ex his apparet quod adulter adulteram dimittere non valet, et e c
Abbreviated transcription (Latin):
sit qterfectores suar̃ cõiugũ sine iudicio
cum nõ addis adulterar̃. ł aliquid huiꝰ¬
modi. quid aliud hñdi sunt ꝙͣ homici¬
de. ac ꝑ hoc ad pnĩam redigendi. quib
us ꝑmittere maritis. ꝙ adulterio ł alio
hꝰmodi uxores suas int̾ficere. s eccl̃iasti¬
ca disciplina spũali gladio ñ matĩali
criminosos feriri iubr. unde idem nicho¬
laui. inter ħ ur̃a sc̃ĩtas addere studuit N
si cuiꝰuxor adultium perpetrauit. utrũ pp¬
marito eiꝰ liceat scd̃m mundanã legem
int̾ficere. Sed scã dei eccl̃ia nũꝙͣ mũdãis¬
constringit᷑ legib. gladiũ nõ ht nisi spũ
rem abs lege. ⁊ sine cã interfec̾it. aliam ppͣ.¬
q duxerit armis depositis. publicam a¬
gat penit̾. ⁊ si contumax exstiterit. ana
testificatõ quedam ꝓmissionis
spõtanee. que deo ⁊ de hiis que cd̃i sunt
proprie fi̾ debet. Sunt tñ ⁊ uota stultoꝵ
que frangenda sunt
De uotoꝵ diffe

Expanded text:
s: Interfectores suarum conjugum sine judicio cum non addis adulterarum vel aliquid hujusmodi, quid aliud habendi sunt, quam homicidae? ac per hoc ad poenitentiam redigendi; quibusur Nicolaus permittere maritis pro adulterio aut alio hujusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non materiali, criminosos ferire debet. Unde idem Nicolaus: Inter haec vestra sanctitas addere studuit, si cujus uxor adulterium perpetraverit, utrum marito ejus secundum mundanam legem interficereue rem absque lege et sine causa interfecerit, aliamque duxerit, armis depositis publicam agat poenitentiam; et si contumax extiterit, anattestificatio quaedam promissionis spontaneae, quae Deo, et de his quae Dei sunt, proprie fieri debet. Sunt tamen et vota stultorum, quae frangenda sunt. 2. De votorum diffe
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nõ erat constituat᷑. Non autẽ sic diui¬
na &s humana natura in xp̃o uniunt᷑.
Inexplicabił enĩ est istius unionis q̃ nõ
est ꝑtiũ ratõ. Quidam tamẽ noĩe dĩ: ibi
ꝑsonam sig̃cari putant. quia de tribus a¬
gebat ꝑsonis. quarũ nullam trinitatis
est pars ꝑsone. Posita est diligent̃ sũa
secunda. os eius explanatõ. cui in nullo
ł modico obiuant auctoritates. in t̾cia sẽ¬
tentia induste. que iam cõsid̾anda eft.

Expanded text:
d non erat constituatur. Non autem sic humana et divina natura in Christo uniuntur. Inexplicabilis enim est istius unionis, quae non est partium, ratio. Quidam tamen nomine Dei ibi personam significari putant, quia de tribus agebat personis, quarum nullam Trinitatis est pars personae. Posita est diligenter sententia secunda, et ejus explanatio: cui in nullo vel in modico obviant auctoritates in tertia sententia inductae, quae jam consideranda est.
Abbreviated transcription (Latin):
ic notand̃ est ꝗ dies diu̾sis modis
accipitur in scriptura. Orenĩ dies
lux illa que illo triduo tenebras illuĩa¬
accipitur cumait. ftm̃ q est uesꝑe et
mane dies unus. Qd̃ ira distinguendũs
fcm̃ est uesꝑe prius ⁊ postea mans. ⁊ ita
suit dies unus expletus .xxiiii orarũ.
⁊ uncium seq̃ntis diei: qd̃ est aurora
que nec plenam lucem. nec oĩo tenebͣs
ħt. Mane gͦ primus dies nõ hũit.
quia nec dies p̃cesserat. qui seq̃ntis
dici micio t̾minaret᷑. ⁊ eo p̃cipue. qr lu¬
ce apparente mox suꝑ t̾ram. plenus at¬
q p̾clarꝰ dies extitit. qui nõ ab auro¬
ra. s a plena luce inchoauit. ⁊ mane se¬
quentis diei cõsũmatꝰ est. Unde beda
suꝑ genesim. Decebat ut dies a luce beda¬
inciꝑet. ⁊ in mane sequentis dieitẽ¬
deret. ut opera dĩ a luce inchoasse.⁊
in luce cõpleta ẽẽ significarent᷑. Reli¬
qui aũ dies mane hũerunt ⁊ uespe¬
ram. quorum quisq a suo mane in¬
cipiens. usq ad alterius diei mane tẽ¬

Expanded text:
ic notandum est quod dies diversis modis accipitur in Scriptura. Dicitur enim dies lux illa quae illo triduo tenebras illuminaaccipitur cum dicitur: Factum est vespere et mane dies unus. Quod ita distinguendum est: Factum est vespere prius, et postea mane; et ita fuit dies unus expletus viginti quatuor et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda, super Genes.: Decebat ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam; quorum quisque a suo mane incipiens, usque ad alterius diei mane te
Abbreviated transcription (Latin):
intentõe fallendi. Ut gͦ mendaciũ sit: nece¬
sso est ut fl̾m ꝓferatur. ⁊ cum intentõne
fallendi. ħ enĩ malũ ꝓpͥum mentientis. ali¬
ud hr̃e clausum in corde. aluid ꝓmptum
in lingua
Quid sit mentiri.

Expanded text:
di; ut ergo mendacium sit, necesse est ut falsum proferatur et cum intentione fallendi. Hoc enim malum est proprium mentientis, aliud habere clausum in corde, aliud promptum in lingua. 3. Quid sit mentiri.
Abbreviated transcription (Latin):
tur pater ⁊ sp̃ss. ⁊ a consortio ꝓcessibi
ł ꝓpieratis pater ⁊ filius. Cum gͦ dicit᷑
tantꝰ est solus pater. qͣntũ simul illi
ab aliis. s hic est sensus. solus pater
.i. pater qui ita pater est. ꝗ nec filiꝰ
nec sp̃s sc̃õ tantus est ⁊ c̃. Siłr intel¬
lige cum d̾r solus filius. ł solus sps̃¬

Expanded text:
tus sanctus, et a consortio processibilis proprietatis Pater et Filius. Cum ergo dicitur: Tantus est solus Pater quantum simul illi ab aliis; sed hic est sensus: Solus Pater, id est, Pater qui ita Pater est, quod nec Filius nec Spiritus sanctus, tantus est, etc. Similiter intellige cum dicitur: Solus est Filius, vel solus es
Abbreviated transcription (Latin):
tõnẽ diuine uoluntatis. s nõ uoluerũt
delestatõne ip̃iꝰ afflictõnis. De eodem
gͦ letabant᷑ ⁊ tristabant᷑. s ob aliud gau¬
debant. ⁊ propt̾ aliud dolebant uoleb¬
ant gͥ xp̃m mori. pro hois redẽptõe ⁊ tñ
de morte ip̃iꝰ diu̾sis de caĩs corda eoꝵ ua¬
rie mouebantur.
. Qũo sentiẽd̃ sit ds

Expanded text:
tionem divinae voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud dolebant. Volebant ergo Christum mori pro hominis redemptione, et tamen de morte ipsius diversis de causis corda eorum varie movebantur. 5. Quomodo sentiendum sit de
Abbreviated transcription (Latin):
potuit dampnari. Si potuit dapnari: potu¬
it nõ ẽẽ d̾s. gͦ si potuit p̾care: potuit ñ eẽ
dens. quia eẽ cłm es posse uelle iniquitatẽ:
simul ẽs̃ neq̃unt. Hic distinstd̃e opus ẽ
agitur: manifestũ est. qr ꝑcc̃are nõ potuit
nec deus nõ ẽẽ potuit. Si uo̾ de na᷑: discu¬
tiendũ est utrum agat deea ut u̾bo uni¬
ta: an de ea tanꝙͣ nõ unita u̾bo. ⁊ tñ enti
ẜ ꝙ eẽ potuir. ꝙ nõ unita u̾bo. Non est. n.
ambiguũ aĩam illam entẽ. unitã u̾bo:
p̾care nõ posse. ⁊ est sine ambiguo u̾bũ eã¬
demsi poss ess ⁊ nõ unita u̾bo posse pͭcare.

Expanded text:
tuit damnari potuit non esse Deus; ergo si potuit peccare, potuit non esse Deus, quia esse Deum, et posse velle iniquitatem, simul esse nequeunt. Hic distinctione opus esagitur, manifestum est quia peccare non potuit, nec Deus non esse potuit. Si vero de natura discutiendum est, utrum agat de ea ut Verbo unita, an de ea tanquam non unita Verbo, et tamen entisse potuit, et non unita Verbo. Non est enim ambiguum animam illam entem unitam Verbo peccare non posse; et est sine ambiguitate verum, eamdem, si esset et non unita Verbo, posse peccare.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi est fcã lux illa cum abysiꝰ
pmnẽ t̾re altitudinẽ tegeret. dͥ potest
in ilł ꝑtib frã. quas nunc illustrat
solis duirna lux. nec mr̃ lucẽ in a¬
quis posse lucere. cum etiam nautar̃
oꝑatione sepius illustrentur. qui ĩ
ꝓfund̃ mersi misso ex ore oleo aqͣs
sibi illustrant. que multo rarioreᷤᷤ
fuerunt in principio ꝗͣ modo sint.
quia ñdum congregate fuerant ĩ
uno loco. frã gͦ lux illa uicem ⁊ loc̃¬
solis tenebat. que motu suo circũa¬
gitata: noctem diem q discernebat.
Ibigͦ primũ lucem apparuisse u̾siłe
est. ubi sol cotidiano cursu cirtũ uectꝰ
apparet. ut eodem tͣmite lux circum¬
currẽs. ac primo ad occasum descendẽs¬
uesꝑam faceret. Deinde reuocata ad or¬
tum auroram .i. mane illustraret. et
ita diuisit deus lucem ⁊ tenebras. et
appellauit lucem diem ⁊ tene. nostem

Expanded text:
ubi est facta lux illa, cum abyssus omnem terrae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. Facta est ergo lux illa quae vicsolis tenebat, quae in ortu sui circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi itaque primo lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrevesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illustraret; et ita divisit Deus lucem et tenebras, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem
Abbreviated transcription (Latin):
yses loquens rucdi ⁊ carnali popło:
locutõis mod̾ tẽperauit. de dõ loq̃nᷤᷤ
a simłi hominis. qui per moras tem¬
porum operas suas perficit. cũ ip̃e
simul sua opera fecerit. unde ãs. Idõ
inquit moyses duusim refert deũ
illa opera fecisse. quia nõ potuit sint
ab homĩe dici. qd̾ a dõ simul potuit
fieri Item potuit diuidere scriptura
loquendi tp̃rib qd deus operandi tẽ-¬
porib nõ diuisit. Illi qui hiis austo¬
ritatib ⁊ aliis huiꝰmodi inherentes di¬
cunt .iiiiͦ. elemẽta. atq celi lum inaris¬

Expanded text:
yses loquens rudi et carnali populo, yses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere Scriptura loquendi temporibus, quod Deus operandi temporibus non divisit. Illi qui his auctoritatibus et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor elementa atque coeli luminari
Abbreviated transcription (Latin):
ante ꝗͣ de hominis creatõe tͣctemꝰ qd̾
supͣ breuit̾ tetigimꝰ pleniꝰ uersanteᷤᷤ
clarius faciamus. In hac enĩ rerum
distinstione catholui trastatores dis¬
sentire ut supͣ diximus inueniũt᷑.
aliis dicentib res crearas. atq distĩ¬
rum. quoꝵ snĩe quia littera genesiᷤᷤ
magis approbat. Idõ hastenus studi¬
ose docuimus quomͦ ex illa cõmuni
materia prius informit̾ fcã. postea¬
rerum corporaliũ genera. per .ui. di¬
erum uolumina distinstim sint forta.
Aliis autẽ uidetur ꝗ nõ per inter¬
ualla tp̃rm. fcã funit. s simul ita for
dicens elem̃ta .iiii. ita formata. sicut
modo apparent ab mninio extitisse. ⁊
celum fiderib ornatum fuisse. quedã
uero nõ formaliter. s mati̾aliter tũc
fcã fuisse. que post per tpr̃is accessũ
formaliter distinsta sunt. ut ħ̾be ar
bores.⁊ forte animalia. Omnia gͦ ĩ
ip̃o tprĩs inicio fcã ẽẽ dñt. s qued ã
formaliter. ⁊ sccłm spẽs quas hr̃e cer

Expanded text:
antequam de hominis creatione tractemus, quod supra breviter tetigimus, plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione catholici tractatores dissentire, ut supra diximus, inveniuntur; aliis dicentibus res creatas atque distinrum; quorum sententiae quia littera Genes. mamagis approbat, ideo hactenus studiose docuimus quomodo ex illa communi materia prius informiter facta, postea corporalium rerum genera per sex dierum volumina distinctim sint formata. § Aliis autem videtur quod non per intervalla temporum facta sint; sed simul ita formdicens elementa quatuor ita formata sicut modo apparent, ab initio extitisse, et coelum sideribus ornatum fuisse. Quaedam vero non formaliter, sed materialiter tunc facta fuisse, quae post per temporis accessum formalia. Omnia ergo in ipso temporis initio facta esse dicunt; sed quaedam formaliter et secundum species quas habere cern
Abbreviated transcription (Latin):
qui facit pct̃m seruꝰ est pcc̃i longius
absistit. tanto in eligendo bonũ lib̾¬
us. hab iudicium. Unde si diligẽt̾
inspiciatur lib̾m uid̾r dͥ arbitriũ. qr
sine coastõne. ł necessitate ualet ap¬
petereł eligere qd̃ ex rõne decreu̾it

Expanded text:
Qui facit peccatum, servus est peccati, longius absistit, tanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit.
Abbreviated transcription (Latin):
bĩ ẽẽ si uolumꝰ ut eẽ misĩ nõ solũ
nolimus. s neqͣꝙͣ prorsus uelle pos¬
simꝰ. Sic̃ gͦ aĩa nr̃a tu nõ h̾t nolle in¬
felicitatẽ. ita nolle iniquitatẽ tẽper
habitura est S ordo seruandꝰ fuit qͦ
deus uoluit ostende ꝙͣ bonũ sit aĩab
rõale. ꝙ etiam p̾care possit. qͣnus sͣ
melius ꝙ p̾care nõ possit. Ecce hiis
u̾b̾ euidenter astruit᷑. ꝙ post bĩtud̾is
cõfirmatõnẽ erit in homĩe lib̃m ar¬
bitrium quo p̾care nõ poterit. ⁊ nc̃
in angłis est ⁊ in scĩs qui cum dño s̃
⁊ tanto utiq liberius. qͣnto a pcc̃o ĩ

Expanded text:
umus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit. Ecce his verbis evidenter astruitur quod post beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a
Abbreviated transcription (Latin):
qui iam cum dño feliciter uiũt
atq ita gr̃abĩtudinis cõfirmati sunt.
ut ad malum flecti nec uelint nec pos
ĩmortalitas fuit qͣm p̾ccando adam
ꝑdid̾. posse nõ mori. ita primũ lib̃m
arbi posse nõ pectare. nouissimũ nõ
male. postea uͦ sic erit: ut male uelle ñ
possit. nec idõ carebit lib̾o arbitrio. mł¬
to quippe lib̾ius erit arbitriũ qd̾ oĩo
nõ poterit seruire pcc̃o. neq aut uolũ¬

Expanded text:
qui jam cum Domino feliciter vivunt, atque ita gratia beatitudinis confirmati sunt, ut ad malum flecti nec velint nec possimmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori; ita primum liberum arbitrium, posse non peccare; novissimum, non male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
fłm iurat. ñ qr inde reus sit ꝙ nõ obseruat.
s qr uirauit iniustũ. ex quo reus est. sic̃ ille
qui peierat. De.

Expanded text:
falsum jurat, non quia inde reus sit quod non observat, sed quia juravit injustum, ex quo reus est, sicut ille qui pejerat. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor. qd̾ reliquũ est impietatis horre
d̃s.⁊ post me nõerit. Quis gͦ hoc diõᷤͤ
Dater. an filius: si filius ante me ĩqͥt
nõ fuit. alius deus Si pr̃ post me inqͥt
nõ fuit ent. hic pͥorem ille posti̾orẽ nõ
ht̃. Inuicem n. in se ⁊ pater in filiꝰo. et
filius in pr̃e cognoscitur. Cum enĩ pa
trem dixeris: eius etiam filiũ desigͣsti.
filius est. Itaq nec filius sine pr̃e. nͦ
p̃ potest eẽ sine filio. Semꝑgͥ p̃r. semꝑ¬

Expanded text:
fiteor; quod reliquum est impietatis, horresDeus, et post me non erit. Quis ergo hoc dicit? Pater an Filius? Si Fnon fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti,Filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine Filio; semper e
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibile existere. ꝙ se colligere asser̃t ex cõ¬
fessione berengarii qui cõfessus est corã ni¬
cholao papa. ⁊ plurib episcopis panẽ et
uinũ q̃ in altari ponũt᷑ post cõsecratõm nõ

Expanded text:
ruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex conruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao papa et pluribus episcopis panem et vinum quae in altari ponuntur, post consecrationem non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si uera fractõ est. cuiꝰ rei sit D in quare fi¬
eẽ uid̾r. s econt᷑. cum ip̃m corpꝰ incorrup¬
tibile sit. qr ĩmortale ⁊ impassibile. in
carnalem sensum. discipłoꝵ qui putabant
xp̃i carnẽ sicut aliam in ꝑtes diuidendã. et
morsib lacerandã. Id̾o quibdã placet ꝙ nõ
sit ibi fractõ. sic̃ uidetur. s d̾r frangi. qr iuidet᷑
frangi. Quib obicitur ꝙ ait ambrꝵ. slich̃ fli ãb̾ꝵ
putand̾ est in sacuficio ui̾tatis. ł sic̃ fit ĩ ma¬
goꝵ p̃stigiis uͥ delusione quadam fallunt᷑ o¬
lit nos uisus nec fallit᷑ ꝙ eẽt. si crederet᷑ ita
frangi ut uidetur. Nec illusio est. qr ad uti¬
litatem fidei. nõ ad deceptõm ira fit. sic̃ ⁊ xp̃c
se ostend̾ duob discipłis in uia. in sp̃e ꝑegn
cũt ꝙ sic̃ ibi spẽs panis est. ⁊ nõ est ibi res cꝰ
U in qua sit illa spẽs. ita est ibi fractõ. que
nõ fit in aliqͣ re. qr nich̃ ibi frangit᷑. Qd̃ mi¬
rabiliter dei potentia fi̾ dñt. ut ibi sit frac

Expanded text:
i vera fractio est, cujus rei sit, vel in qua re fie. Sed e contra, cum ipsum corpus incorruptibile sit quia immortale et impassibile, inredarguit carnalem sensum discipulorum, qui putabant carnem Christi sicut aliam in partes dividendam, et morsibus dilacerandam. Ideo quibusdam placet quod non sit ibi fractio sicut videtur; sed dicitur frangi, quia videtur frangi. Quibus objicitur quod ait Ambros.: Nihil falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur olit nos visus, nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem. ita fit; sicut et Christus se ostendit duobus discipulis in via cunt quod sicut ibi species panis est, et non est ibi res cujus vel in qua sit illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit fract
Abbreviated transcription (Latin):
Ex hiis satis datur intelligi ꝙ fractõ ⁊ ꝑtes
que ibi uident᷑ fĩ: in sacram̃to fiunt .i. in
sp̃e iusibili ideoq b̾engarii u̾ba tta distin¬
guenda st̃. ut sensualr nõ modo sacͣmento
s in u̾itate dicatur corpꝰ xp̃i tractari mãi¬
b sacerdotũ. frangi uͦ ⁊ atteri dentib. uere
q̃d̾ ĩmõs quid̾ s in sacram̃to tm̃ uera gͥ est ibi attri¬
xio ⁊ ꝑticio. s in singłis ꝑtib totꝰ xp̃c est. nec

Expanded text:
x his datur intelligi quod fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii verba ita distinguenda sunt, ut sensualiter non modo in sacramento, sed in veritate dicatur corpus Christi tractari manibus sacerdotum; frangi vero et atteri dentibus, vere quidem, sed in sacramento tantum. Vera ergo est ibi attritio et partitio; sed in singulis partibus totus est C
Abbreviated transcription (Latin):
s mortuos uiuificat. qñ manducat ͤ refic̃
nõ deficit. uiuit manduiatꝰ. qr resurrexit
occisus. Nec qñ manducamꝰ ꝑtes de illo fa
AG cumis. ⁊ quidẽ in sacram̃to sic fit. Item. Nor̃t
fideles quomodo manducent carnẽ xp̃i u
nꝰͦquisq accipit partem suam. Unde ⁊ ipsa
gr̃a ꝑtes uocantur. ꝑ partes manducatur
⁊ manet integer totus. ꝑ partes mandu¬
cat᷑ in sacram̃to ⁊ manet integer totꝰ in ce

Expanded text:
sed mortuos vivificat; quando manducatur, reficit, non deficit; vivit manducatus, quia surrexit occisus; neccimus, et quidem in sacramento sic fit. Item: Norunt fideles quomodo manducent carnem Christi, unusquisque accipit partem suam: unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus. Per partes manducatur in sa
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibile est: sane dici potest fractõ illa ⁊
ꝑtitio nõ in sub̾a corporis s in ip̃a forma pa¬
nis sacram̃tali fieri. ut uera fractõ ⁊ ꝑtitio
deantur frangi cum ibi fint sine sub̾o. licet
quidam asserant ea fundan maere. estibi
uera fractõ ⁊ particio. que sit in pane .i. ĩ for¬
ma panis. Onde apostolus ałt: Panis quẽ

Expanded text:
ruptibile est, sane dici potest fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et partitio deantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma panis. Unde Apostolus ait, 1 Cor. 16: