comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luditre ⁊ mimice ⁊ iocullartterꝰ ageretur
utrum approbandus esset baptismus
qui sic daretur. diuinum iuditium ꝑ
alicuius reuelationis miracalum o¬
ratione implorandum esse censerem
uidetur tamen sapientib non fuisle
bap̃a. ut cum aliqui in baine nei ĩfiu¬
men merguntur in nomine trinitatiᷤ
non est tamen baptismus quia nonĩ¬
tentione baptizandi sllud geritur sã¬
in ħ ⁊ in auis sacramentis sicut torma
est seruanda. ita ⁊ intentio trd cele¬
brandi est hñda Iluid ⁊̃ nonte mone¬
at quos quidam non ea fide parucio
sui non regenerantur quia nec ab
iilis hac intentione offerũt᷑. leo ppͣ¬
ognoscendum est ⁊̃ inrapti¬
zandis eiectis duotempora
thecostes bap̃i sacramentum celebre¬
tur qui ueronectitate mortis uel pe¬
tes fidem suam profiteri

Expanded text:
ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis miraculum oratione implorandum esse censerem. Videtur tamen sapientibus non fuisse baptisma, ut cum aliqui in balneum vel in flumen merguntur in nomine Trinitatis, non est tamen baptismus, quia nontentione baptizandi illud geriturhoc et in aliis sacramentis sicut forma est servanda, ita et intentio illud celebrandi est habenda. Illud etiam non te moveat, quod quidam non ea fide parvulosilli non regenerantur, quia nec ab illis hac intentione offeruntur. 6. gnoscendum est etiam in baptizandis electis duo temporavel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel petes, fidem suam profiteri
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ad nos quo sdam scandaura¬
dos fuisse quiꝰ presbiteros crisma¬
tetaugere eoi qui baptirati sunt
liqui contristantur ubi episcopi
desunt ut presbiteri ⁊̃ infrontib
baptiaatos crismate tangere debe¬

Expanded text:
ue ad nos quosdam scandalizatos fuisse, quod presbyteros chrismate tangere eos qui baptizandi sunt liqui contristantur, ubi episcopi desunt, ut presbyteri etiam in frontibus baptizandos chrismate tangere debe
Abbreviated transcription (Latin):
latini
usq a deo inqͥt in itio  puo acceleratu
est ulus rationis ⁊ nouintatis. ut intͣ
materna uiscera iamposset agnost̃e
credere quo̾ inauiis pariusuis expecta¬
tur etas ut possint inmiracirus / attẽ¬
dendum est diuine potentie non ad
bumane tͣbendum exemplum nat᷑e
Nam qͣndo uoluit deus ⁊̃ iniument̃
iotutum est. Ideo de ieremia legitur.
priusqͣm exires de uuina sanccifica¬
ficatio qua efticimur templum deiñ
nisi regñatoꝵ est. Hisienim quis re¬
natus fu̾it exaqͣ ⁊ ipiritu sancto ñ
põt̃ intrare in regnum dei. Nomo e¬
nim renascitur nisiprius nascatur.
unde ilia sanccificatio potest secun¬
dum predestinationem accipi. Ecce
didit infans inutero s exuttauit. nͦ¬
elis abetħ dicit gxuttauit in fide. set
gxuitauit inutero meo.⁊ portuit
esses sancuficanio tante rei a maᷤ¬
iori cognoscende inditium. non a
patiullo cognite absq assertione
de hac sanccificatione loquitur̾. nõ
diffiniens quauter intelligenda uit¬

Expanded text:
i usque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et voluntatis, ut intra materna viscera jam posset agnoscere et credere, quod in aliis parvulis expectat aetas ut possint, in miraculis habendum esse divinae potentiae, non ad humanae trahendum exemplum naturae. Nam quando voluit Deus, etiam jumentum locutum est. Idem: De Jeremia legitur: Priusquam exires de ventre, sanctificaficatio qua efficimur templum Dei, non nisi renatorum est. Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei. Nemo autem renascitur, nisi prius nascatur. Unde illa sanctificatio potest secundum praedestinationem accipi. Ecce didit infans in utero, sed exultavit; nElisabeth dicit: Exultavit in fide, sed: Exultavit in utero meo. Et potuit esse haec sanctificatio, tantae rei a mari cognoscendae indicium, non a parvulo cognitae. Absque assertione de hac sanctificatione loquitur, non definiens qualiter intelligenda si
Abbreviated transcription (Latin):
mentum fidelium nisi pentteat eũ
ueteris ute nouam non potest ĩcho¬
are. ab hac penitentia cum baptidã¬
tur soli pariutu ĩmunes sunt. hiis
aliis q testimonũs aperce ostendit᷑
aduttis sine fide ⁊ penitentia uera
in baptismo non conferci gratiam
remissionis quia nec paruulis sine
tide auena qui ꝓpriam habere neque¬
unt datur in baptismo remissio de¬

Expanded text:
mentum fidelium, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia, cum baptizantur, soli parvuli immunes sunt. His aliisque testimoniis aperte ostenditur, adultis sine fide et poenitentia vera in baptismo non conferri gratiam remissionis, quia nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in baptismo remissio
Abbreviated transcription (Latin):
nomine ꝑatris ⁊ fau ⁊ spiritꝰ sancto ba¬
ptizant ⁊̃ ecc̃e catholice tñ quiforisec¬
bentes formam sacramenti uitutem
autem eius ab negantes. ⁊ ideo ecc̃a ñ
tis baptirati sunt ⁊̃ ip̃a forma satcam̃¬
ti. Item rebaptidare hereticum qui hee
sandtitatis signa perceperit: omnino p
ticis raptirati sunt seruato caratterẽ
xp̃i rebaptirandi non sunt s tantũ
impositione manus reconeruandi ut

Expanded text:
nomin Patris et Filii et Spiritus sancti baptizant, et Ecclesiae catholicae, tamen qui foris Ecbentes formam sacramenti, virtutem autem ejus abnegantes : ideoque Ecclesia non tis baptizati sunt; et ipsa est forma sacramenti. Item: Rebaptizare haereticum qui haec sanctificationis signa perceperit, omnino pereticis baptizati sunt servato charactere Christi, rebaptizandi non sunt; sed tantum i
Abbreviated transcription (Latin):
t̾nis ut̾is sunt ideo baptizari non pos¬
lunt quia qui natus adhuc secund̃a
dam non est. secundum xcp̃m non po¬
test renasci. neq regeneratio non pre¬
ficati leguntur quod ⁊̃ de ĩacob qui¬
dam pirtant dicimus si sanccifuano
ibi accipitur t̃tior emundatio ĩ mi
ait. ambigue super þot loquens. Si

Expanded text:
teris sunt, ideo baptizari non possunt, quia qui natus adhuc secundum Adam non est, secundum Christum non potest renasci; neque regeneratio ficati leguntur, quod etiam de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miait, ambigue super hoc loquens. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ut cyprianus ⁊ alii quidam quidic̾e ui¬
dentur ab ħ̾eticis non possetradi bap
niunt ad ecc̾am qui abitus dicunt᷑
baptirati ¶s ħ de itus um est qui gxͣ
formam ecc̃e baptirare pre sumunt
Cyprianus tamen ibi au̾itate deuia¬
se uidetur qui ait de u̾etito/ quomͦ sc̃i¬
ficare aqͣm pot̾ cum ip̃e ĩmundus est
apud quem spicitus sanctus non est
cum dominus dicat in iege quecũ¬
ꝙ tecigerit ĩmundus ĩmunda exunt̾
quis pot̾ dare quod ip̃e non ħt: boc
ergo ex ignorantia enm dycisse aug̃
insinuat dicens. Martyrem typriañ
głosum qui apud hereticos nel scił¬
matps datum baptismum nolerat
cognoscere dumeos nimis detestater
retur. ⁊ siquid purgandum erat passio¬
nis falce tolleretur. Nec nos qui rap̃i
u̾itatem ⁊ ħeticoꝵ iniquitatem agnoᷤ¬
cimus iõ cypriano meliores sumus si¬
cut nec petro. qula gentes iudertare
non cogunis: quod nullus in ma¬

Expanded text:
ut Cyprianus et alii quidam, qui dicere videntur ab haereticis non posse tradi bapiunt ad Ecclesiam, qui ab illis dicuntur baptizati. Sed hoc de illis verum est, qui extra formam Ecclesiae baptizare praesumunt. Cyprianus tamen ibi a veritate deviasse videtur, qui ait de haeretico: Quomodo sanctificare aquam potest cum ipse immundus est, et apud quem Spiritus sanctus non est? cum Dominus dicat in lege: Quaecumque tetigerit immundus, immunda erunt; quis potest dare quod ipse non habet? Hoc vero ex ignorantia eum dixisse Aug. innuit dicens: Martyrem Cyprianum gloriosum, qui apud haereticos vel schismaticos datum Baptismum nolebat cognoscere, cum eos nimis detestareturetur, et si quid pugnandum erat, passionis falce tolleretur. Nec nos qui Baptismi veritatem et haereticorum iniquitatem agnoscimus, ideo Cypriano meliores sumus, sicut nec Petro, quia gentes judaizare non cogimus. 2. Quod nullus in ma
Abbreviated transcription (Latin):
concupisces uxorem proximi tui
S inctus duob preceptis nõ me¬
chandi ⁊̃ non furandi ip̃a opera no¬
tata sunt. ⁊ prohibita. In hus u̾o
extremis ip̃a concupiscentia. mii¬
tũ ergo differunt tria ab istis. uã
tili precepto non mechandi fit st̃¬
addatio in enangeno. ubiomns¬

Expanded text:
rem proximi tui. Sed in illis duobus praeceptis non moechandi et non furandi, ipsa opera notata sunt et prohibita; in his vero extremis, ipsa concupiscentia; multum ergo differunt illa ab istis. Unde illi praecepto non moechandi, fit superadditio in Evangelio, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ius deo redd̾e qͣndo per deum iuras. i
rat falsum periurus est quianon
lapidem qui non audit s eius cre¬
atorem adbibet testem ħ est ergo
iurare per quasuib coeaturas . ẜ tre¬
atorem eius testem adhibere aug̃
genus uiramenti grauissimum od̃
fit per execrationem. Ut cum ho
dicit siitiud fecr sulud patiar. uel
sllud contr̃gat fuiis meis. secundũ
q̃m modum accipttur ⁊̃ interdum
cum aliquis iurando dicit per saui
aug̃ in sermone de petiurio Cum
quis ait per salutem meam sauitẽ
suam deo obligat. cum dicit perfi¬
los meos oppsiorat eos deo. ut ħ
eueniat in capuo eoꝵ quod exit
de ore ip̃us. siu̾m uerum. si fal¬
lum faisumr licut pet hoc iurans
aliqñ hoc deo obitgat ita per deum
iurans ip̃m adhibet testem. In om̃i
ergo uiratione aut deus testis ad¬
hiretur aut creatura deo obligat᷑
deum testem adhibere. uel deo ali¬
quid oppignorare ħ ẽ gͦuirare per

Expanded text:
us Deo reddere, quando per Deum juras? jurat falsum, perjurus est, quia non lapidem qui non audit, sed ejus Creatorem adhibet testem. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, atorem ejus testem adhibere. genus juramenti gravissimum, quod fit per execrationem: ut cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per saluAugust., in sermone eodem: Cum quis ait per salutem meam, salutem suam Deo obligat. Cum dicit per filios meos, oppignerat eos Deo, ut hoc eveniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum, verum; si falsum, falsum. Et sicut per hoc jurans, aliquando hoc Deo obligat; ita per Deum jurans, ipsum adhibet testem. In omni ergo juratione aut Deus testis adhibetur, aut creatura Deo obligatur, scilicet, Deum testem adhibere, vel Deo aliquid oppignerare. Hoc est ergo jurare per
Abbreviated transcription (Latin):
st̃andũ iteratur. s utrum auqua
uel nulla possint questio est. Nã de
baptisimo ⁊ ordine quod non debeãt
iterari aperte aug̃ dicit. utrumq sa¬
cramentum est ⁊ quadam consecra¬
tione datur. stud quidem cum bap¬
tizatur itlid uero cum ordinatuo
licet iterari. quia neutri facienda ẽ
inturiaꝰ quod indubitanter ⁊̃ de cõ¬
firmatione tenendum est. de auis
uero utrum iterari uaieant post ea¬

Expanded text:
andum iteratur. Sed utrum aliqua vel nulla iterari possint, quaestio est. Nam de Baptismo et Ordine quod non debeant iterari, aperte Aug. dicit: Utrumque sacramentum est, et quadam consecratione datur, illud quidem cum baptizatur, illud vero cum ordinatur.licet iterari, quia neutri facienda est injuria; quod indubitanter etiam de Confirmatione tenendum est. De aliis vero utrum iterari valeant ve
Abbreviated transcription (Latin):
biteris baptiratos tangere inpet¬
tore l noncrismate signare ĩ frõ¬
sac̾ramenti est donatio spiritus
te per impositionem manus ꝑa¬
clitus traditur baptidato. ut bo

Expanded text:
byteris baptizatos tangere in pectore, sed non chrismate signare in fronsacramenti est donatio Spiritus te per impositionem manus Paracletus traditur baptizato, ut ro
Abbreviated transcription (Latin):
uerscismate quisquam in nominc
patris ⁊ filii ⁊ sp̃us sancti bap̾i sacͣ¬
mentum acceperit integrum sacta
saccamentum huit debet igituradec¬
cliam redire non ut sacramentũ ba¬
ꝑtismi tt̾m accipiat quđ nemo debet
in aliquo repetere s ut in societate
cathoucam uitã accipiat. Raptilmꝰ
enim extra ecc̃am nequit prodẽe. Ibi
enim cuiq prodẽe potest baptismus.
hominem iudicat qui baptitat. set
sp̃m dei subminifitare gratiam baꝑ¬
tismi licet paganus sit qui baptitt
Inbiis perspicue cetais baꝑtismum ũ ͣ¬
um bonis ⁊ malii daci. ⁊ abonis ⁊ a ma¬
lis ip̃m tamen eque sanctum esse ⁊

Expanded text:
vel schismate quisquam in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti Baptismi sacramentum acceperit, integrum sacramsacramentum habuerit. Debet ergo ad Ecclesiam redire, non ut sacramentum Baptismi iterum accipiat, quod nemo debet in aliquo repetere, sed ut in societate catholica vitam accipiat. Baptismus enim extra Ecclesiam nequit prodesse. Ibi enim cuique prodesse potest Baptismus, hominem judicat qui baptizat, sed Spiritum Dei subministrare gratiam Baptismi, licet paganus sit qui baptizat. In his perspicue cernis Baptismum verum bonis et malis dari, et a bonis et a malis; et ipsum tamen aeque sanctum esse, et
Abbreviated transcription (Latin):
uersationis rudis hec igitur prete¬
dunt baptismum non quod sine is¬
tis non possit essenerus baptismu
sed ut raptirandus de fide instrua
Zirandi debet in homine preueni¬
re offctium ut fidei cathecuminus¬
accipiat indimentum ⁊ cui debitor
fiat deinceps sciat. Item aug̾ aug̃

Expanded text:
versationis rudis. Haec ergo praeceversationis rudis. Haec ergo praecedunt Baptismum, non quod sine istis non possit esse baptismus verus, sed ut baptizandus de fide instituachizandi debet in homine praevenire officium; ut fidei catechumenusaccipiat rudimentum, et sciat cui debitor fiat deincep
Abbreviated transcription (Latin):
ioꝵem etatem siuenerit ⁊ pompis
diaroli renuntiabit ⁊ sanem fidẽ
tenebit cuius tunc sacramentũ re¬
cipit. hac autem sponsione paruu¬
lus pro quo fit tenebrbitur. nons¬
ponsor. sitamen ut cautio implica¬
tur qͣntum in se ea ⁊ operam dede¬
rit quia ex igitur a patrino ut sit
diligens eura eum proquo Redit
sollicttudo. de hoc aug̃ aug̾ ad ca¬
cautionem quarenuntiare pompi
cui additur exorasmus. ante bap¬
tismum enim fit cathecismus et
exorcismus. post catherismũ sequi¬
tur exorciratio ut ab eo qui iam fi¬
de instructus aduersaria uirtus
ꝓlłatur. Exorcismus de greco dr̃ in
limbolo ac indiinẽtis fidei gxorocis¬
zare est adiurare ut exi ab eo lp̃s ĩ¬
munde. Symbolum est signum uel
colatio. Signũ quia ex eofideles
ab intidelib discernuntur. colatio
quia ibi totius fidei sufficientia ⁊
integntas est coulata est. catheris¬
mus ⁊ exortismus neophitoꝵ sũt
magis q ia saccamentalia ꝙͣ sa¬
lus uel indisciplina rengiose con¬

Expanded text:
orem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabit, et sanam fidem tenebit, cujus tunc sacramentum recipit. Hac autem sponsione parvulus pro quo fit, tenebitur, non sponsor, si tamen ut cautio impleatur, quantum in se est, operam dederit, quia exigitur a patrino, ut sit diligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Ccautionem, qua renuntiare pompiscui additur exorcismus. Ante Baptismum enim fit catechismus et exorcismus, post catechismum sequitur exorcismus, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Exorcismus de Graeco dicituSymbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia quam saversus, vel in disciplina religiosae con
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse fundamentum baptismatũ qͥ¬
a est baptismus in aqua ĩ sanguineĩ
penitentia. hoc autem non ideo dicit
quod sacramentum bap̃i fiat nisiin
aqua. s quia ip̃ius uirtus i ꝗ sancti
enim id suadet. Si enimnonualenti¬
b credere paruitis lufficit baptismꝰ¬
multo mag̾ sufficit fides aduttis uo¬
lentib s non ualentib baptizari
unde aug̃ queris quid sit maius fi¬
des anaqua. non dubito quin Rde¬
rap̃o nisi sanguinem fũdat uens ꝓ¬
pro domino. sub̃ita inducenteᷤ tp̃o.¬

Expanded text:
dixisse fundamentum baptismatum, quia est baptismus in aqua, in sanguine, in poenitentia. Hoc autem non ideo dicit, quod sacramentum Baptismi fiat nisi in aqua, sed quia ipsius virtus, id est, sanctim id suadet. Si enim non valentibus credere parvulis sufficit Baptismmulto magis sufficit fides adultis volentibus, sed non valentibus baptizari; unde Aug.: Quaeris quid sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondeismo, nisi sanguinem fundat pro Domino, subdita introducentes
Abbreviated transcription (Latin):
It. Nutium cathecuminum qͣmuis
inbonis operib defunctum eternã¬
uitam ħ̾ere cred̾inus excepto mar¬
tycio ubitota latramenta baptis¬
zatis itertantum sauitis esse credi¬
mui s quod in hus minus doxit in
aliis capitulis supra posctis supple¬
uit. Et ideo hec sic intesugenda sunt
ut iti soli Intes tempus baptirandi
excipiantur. Si enim auquis ħꝯns
fidem ⁊ caritatem uoluerit baptida
quod sacramento defuerat dume
sacramentis non atiigaut quod
uero inuisibils sanccificatio sine
uisibili sacramento quibrdam ĩsit.
aperte aug̃ super ieuttitum trad̾¬
dicens inuisibuem sanctificationẽ
quibdam affuisse ⁊ profuisse sine
uero sanctificationem que fit sacͣ
uisibilem sacramentum ideo con

Expanded text:
is; nullum catechumenum, quamuis in bonis operibus defunctum, uitam aeternam habere credamus, excepto martyrio, ubi tota sacramenta Baptiszatis iter tantum salutis esse credimus. Sed quod in his minus dixit, in aliis capitulis supra positis supplevit. Et ideo haec sic intelligenda sunt, ut illi soli habentes tempus baptizandi excipiantur; si enim aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizarquod sacramento defuerat. Dum esacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam insit, aperte Aug. tradit super Levit., dicens invisibilem sanctificationem quibusdam affuisse et profuisse sine uero sanctificationem, quae fieret ideo sacramentum uisibile con
Abbreviated transcription (Latin):
pariuili qui sine baꝑtismo moriũ
qui a fidelium consortio non saepa¬
rantur cum orat ecc̃a pro fidelro de¬
functis. fideles tgitur sunt non pp̾
uitutem s fidei sacramentum un¬
de aug̃. pariuilum ⁊ sinondum fi
des iia q̃ ⁊̾ incredendm uouinta¬
te consistit iam tamen fidei ip̃ius
lacranentum .i. ẜbaptismus fide¬
lem facit sicut coedere Redetur tra
etiã fidelis uocatur non rem ip̃am¬
mente annuendo sipĩus rei percipi¬
endo sacramentum quid prosit ba¬
ptis hus quicum fide accedunt. oco

Expanded text:
parvuli qui sine baptismo moriuntqui a fidelium consortio non separantur, cum orat Ecclesia pro fidelibus defunctis. Fideles ergo sunt non propter virtutem, sed fidei sacramentum. Unde Aug.: Parvulorum des illa quae in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum, id est baptismus fidelem facit. Sicut respondetur credere, ita etiam fidelis vocatur: non rem ipmente annuendo, sed ipsius rei percipiendo sacramentum. 6. Quid prosit Baptismus his qui cum fide accedunt. So
Abbreviated transcription (Latin):
sanctificati sp̃n cum fide ⁊ cari¬
tate ad baptismum accedunt
quideis conferat baptisinus. Nich̃ e¬
nim eis uidetił prestare tum per fidẽ
⁊̃ contritionem iam remissis peccatis
iustificati sum ad quod sane dicipo¬
test eos quidem per fidem ⁊ contritio¬
nem iustificatos .i. purgatos a macu
gantur in ecca. Cum autem baptis¬
mum ꝑrecipiunt ⁊ a peccatis ĩterim¬

Expanded text:
sanctificati Spiritu cum fide et charitate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus. Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem jam remissis peccatis justificati sunt. Ad quod sane dici potest eos quidem per fidem et contritionem justificatos, id est, a maculgantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si
Abbreviated transcription (Latin):
fra ip̃m sunt ex p̾cepto coeatoris leue
renerendo subicit ex hac humiutatẽ
⁊̃ obedientia magis placeat deo ⁊ apd̾
eum mereatur cuius imperio salittẽ
q̃rit in interiorio se⁊ sinon ab itus
tionem ⁊̃ ĩstituta sunt ut per id quod
foris in sp̃e uisibili cernitur ad inuisi
bat pet peccatũ a deo ebuit᷑ ut neque¬
at diuina capere nisi humanis excita¬
liter instituta sunt. quia cum homo
ociosus esse non possit ꝓponitur ei u¬
tilis ⁊ salubris exercitatio in sacram̃¬
tis. qua uanam ⁊ noxiam declinet
occuꝑationem. non enim faccie capi¬
tur a temptatore quibono uo̾cat exer¬
Pectio. unde ger iepi monet semper ali¬
quid operis facito ut te occupatum di¬
abolus inueniat de triplici genere ex
num tres sp̃es. una ad edifica.¬
tionem anime pertinet. aua ad
nare posset predictis de causis sacra
tis res ut aqͣ oleum ⁊ ħi. dedifteren
Iam uidere restat distantiam sacra¬
mentoꝵ neterum ⁊ nouoꝵ ut satra¬
mentum uocemus que antiquitus

Expanded text:
fra ipsum sunt, ex praecepto Creatoris se reverendo subjicit, ex hac humilitate et obedientia Deo magis placeat, et apud eum mereatur; cujus imperio salutem quaerit in inferioribus se, etsi non ab illis, tionem etiam instituta sunt, ut per id quod foris in specie visibili cernitur, ad invisibat, per peccatum adeo hebuit, ut nequaquam divina queat capere, nisi humanis exercitaliter instituta sunt, quia cum homo otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile captur a tentatore, qui bono vacat exercitio. Unde Hieronymus monet: Semper aliquid operis facito, ut te occupatum dabolus inveniat. 4. De triplici genere exeationum tres species. Una ad aedificationem animae pertinet; alia ad nare posset, praedictis de causis sacramtis; res, ut aqua, oleum et Jam videre restat differentiam sacramentorum veterum et novorum; ut sacramenta vocemus quae antiquitus
Abbreviated transcription (Latin):
leꝵ. sunt lauacta gentilium hetico¬
ruiti set non lauant ad sauitem. in
ecc̃a ⁊̃ qui nonplena fide accipiunt
baptismum nec sp̃m s aquam sus¬
omnib erat gratia que est uirtus sa¬
tramentoꝵ. tta ⁊ nunc cõis est omni¬

Expanded text:
 Sunt lavacra gentilium, haereticorum; sed non lavant ad salutem. In Ecclesia etiam qui non plena fide accipiunt baptisma, non Spiritum, sed aquam susomnibus erat gratia, quae est virtus sacramentorum; ita et nunc communis est
Abbreviated transcription (Latin):
redire dimissa pectara ubi fraterna ca¬
ritas non est aperte dominus dominus
minus omnia peccata dimittantur ⁊̃ si
fĩnum odium in eius cuidimiituntur
animo perseuerat. Soluitur enim est̾¬
nus dies ⁊ quicquid super est soluitur
⁊̃ ip̃a hora momentum q ante baptis¬
mum ⁊ in bap̃o. deinceps autem conti
nuo reus incipit esse non solum con
rum momentoꝵ pedeuntib omnibr
que dimilla sunt. Hoc aũ uͥ p̾dirimꝰ ñ
lubassertione dixit quod ostendit᷑
ex eo quod ł ait in eodem libro sic Si
la eligant quod uolunt. Ecce aper¬
te cernis li tamen intendis id dixisse
augustinum ħ non asserendo s que¬
rendo ⁊ auoꝵ oppinionem referendo
raci confessione recesserint que cor¬
de in malicia perseuerante peccatoꝵ
ablolutionem non sinebat fieci. nõ
ergo ficte accedenti peccata dimittũ¬
tur. quomodo intetugitur ulud qt¬
uerit᷑ quot in xp̃o baptirati
silud accipiatur quo stis.¬
quot in xp̃o baptirati estis xp̃min¬

Expanded text:
dire dimissa peccata ubi fraterna charitas non est, aperte Dominus docet ominus omnia peccata dimittat, etiam si odium fraternum in eius cui dimittuntur animo perseuerat. soluitur enim hesternus dies et quidquid supra est soluitur, etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo; deinceps autem conuo reus incipit esse non solum consrum, momentorum redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. Hoc autem, ut praediximus, non sub assertione dixit; quod ostenditur ex eo quod ait in eodem libro sic: Sisa; eligant quod voluerint. Ecce aperte cernis, si tamen attendis id dixisse Aug. non asserendo, sed quaerendo, et aliorum opinionem referendo.raci confessione recesserit; quae corde in malitia perseverante, peccatorum ablutionem non sinebat fieri. Non ergo ficte accedenti peccata dimittuntur. 3. Quomodo intelligatur illud: Quotquot in Christo baptizati llud accipiatur: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum in
Abbreviated transcription (Latin):
neraut̾ um est non uidentur esse u̾a
iuperius posita. S itlud intetugend̃
est de iius qui post ⁊ contempnunt
baptizari. uel ita intelligendum ẽ
Nisi qui uenatul fũit ex aqua ⁊ spiri¬
ritu sancco .i. ex ea regeneratione q̃
fit per aqͣm ⁊ spirttum sanctum non
regeneratio fit non taitũ per lap̃m¬

Expanded text:
um est, non videntur esse vera superius posita. Sed illud intelligendum est de illis qui possunt et contemnunt baptizari. Vel ita intelligendum est, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, id est, ex ea regeneratione quae fit per aquam et Spiritum sanctum, non regeneratio fit non tantum per bapti
Abbreviated transcription (Latin):
qui suscipiunt rem⁊ non sacͣ¬
non sacramentum. Qui enimmentũ¬
tem baꝑ cramentum rem tamenacci¬
percepto regenerationis lauacro ꝑ
confessionem xp̃i moriuntur tm eiꝰ
ualet ad dimittenda peccata qͣntum
excludit sacramentum sic̃ atem bap¬
perte docet aug̃. dicens baptᷤlmi¬
mi uicem auiquando implere passio
nem de latrone itlo cui non baptiza¬
to diccum est bodie mecum erit in
paradiso. beatus cyprianus non le¬
quod baptirato deerat posle supple¬
re s ⁊̃ fidem conuerlionem q cordiᷤᷤ
si forte ad celebrandum misterium

Expanded text:
qui suscipiunt rem et non sacramentum. Qui enim efacramentum, rem tamen accpercepto regenerationis lavacro pro confessione Christi moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passinem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non lequod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad ce
Abbreviated transcription (Latin):
m ⁊̃ diccum est. ⁊ sanctificabis eum. s
moyses sanctificat uisibilib satra¬
mentis per minift̾ium. dominus autem
inuisibili gr̃a per sp̃m. ubi est totus feͥ¬
tus uisibuium sacramentoꝵ. sine hac
sarcaticatione uisibiua s acramenta
nil prosunt Si quis melius aperire po
addamus de ħ ysidõru actͣ. Cõ¬

Expanded text:
 Exod. 19: Et sanctificabis eum. Sed Moyses sanctificat visibilibus sacramentis, per ministerium; Dominus autem invisibili gratia, per Spiritum, ubi est totus fructus visibilium sacramentorum. Sine hac sanctificatione visibilia sacramenta nil prosunt. Si quis hoc melius aperire potaddamus. De hoc Isidorus ait,
Abbreviated transcription (Latin):
in nominib s in nomine .i. ĩ inuo¬
catione uel incontessione paccis ⁊ fi¬
lii ⁊̃ spiritus sancti. Innocatur enĩ
ibi totatrinitas ut inuisibiuter ĩ¬
tismi. de institutione baptismi tẽ¬

Expanded text:
in nomine, id est, in invocatione, vel in confessione Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Invocatur enim ibi tota Trinitas, ut invisibiliter itismi. De institutione Baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
sio autem cordił pot̾ quidem iẽẽ nõ ꝑ¬
cepto baptismo. l contempto baptis̾¬
mo. non pot̾. nec uillo modo dicenda E
conuersio cordis ad deum cum dei satͣ¬
mentum contempnitur. Etce hicħs
non solum passionem s ⁊̃ fidem ⁊ con¬
tricionem conferre remissionem ubi
non contempnitur lacramentum utt
inlatrone illo ostenditur qui non ꝑ
passionem sed per fidem sauiatus est
posse ħere passionem non satis ydõe¬
um posui itus latronis exemplum
quod utruni uel non fuecit baptira¬
tus incertum est. constat igitur sine
baptismo aliquos iustificari ⁊ saua¬
ri. Unde ambrosius de uaientiniano
uentrem meum doleo ut ꝓpħicoͣ it᷑ar
eioquio quia quem regenerat᷑ns erã
poscit non amilit. que uidetut obiu¬

Expanded text:
sio autem cordis potest quidem inesse non percepto Baptismo; sed contempto Baptismo non potest, nec ullo modo dicenda est conversio cordis ad Deum, cum Dei sacramentum contemnitur. Ecce hic habes non solum passionem, sed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus estposse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum; quia utrum non fuerit baptizatus, incertum est. Constat ergo sine Baptismo aliquos justificari et salvari; unde Amb. de Valentiniano: Ventrem meum doleo, ut prophetico utar eloquio, quia quem regeneraturus eram, poscit, non amisit. 5. Quae videntur obv
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuocatione trinitatis m̾sus fuisset
quod satram̃tum regnationis non
heret quod omnino uerum est. qd̃
simersus in fontem baptismi quis
tus. legitur enim in acͣtib apostoloꝵ
apłos baptirasse in nomine xp̃i . S in
ħ nomine ut exponit ambꝵ totatri¬
nitas intelligitur intesligitur enĩ
tum xp̃m dicis ext p̃r a quo unctus ẽ
⁊ ip̃e qui unttus est ⁊ spiritus sancoꝰ
per quem unctus est. unde nicholauᷤ
quodam udeo multos baꝑ ẜ¬
tiratos asseritis ⁊ quid inde
agendum sit consutͥtis. hii
profecto sim nomine sancte trintra¬
tis uer in nomine xp̃i. sicut in acci

Expanded text:
invocatione Trinitatis mersus fuisset, quod sacramentum regenerationis non haberet, quod omnino verum est; quod si mersus in fontem Baptismi quis tus. Legitur tamen in Actibus apostolorum, apostolos baptizasse in nomine Christi: Sed in c nomine, ut exponit Ambnitas intelligitur. Intelligitur enim cum Christum dicis, et Pater a quo unctus est, et ipse qui unctus est, et Spiritus sanctus per quem unctus est. Unde Nicolaus quodam Judaeo multos baptizatos asseritis, et quid inde agendum sit consulitis; hi profecto si in nomine sanctae Trinitatis, vel in nomine Christi, sicut in Actib
Abbreviated transcription (Latin):
suo pot̾atem dimittendi peccata ĩ ba¬
ptismo .i. ut ĩmundatione int̾iori
seruus cum domino operaretur nõ
leruus sine domino. nec dominus si¬
ne seruo. s dominus cum seruo ⁊ in
leruo sicut inext̃iori ministerio do¬
minus operatur cum seruo ⁊ inser¬
uo. unde ⁊ dominus dicitur sanccifi¬
care ⁊ sernus. s dominus inuiscbiugr̃a¬

Expanded text:
potestatem dimittendi peccata in Bapotestatem dimittendi peccata in Baptismo, id est, ut in mundatione interiori servus cum Domino operaretur, non servus sine Domino; nec Dominus sine servo, sed Dominus cum servo et in servo; sicut in exteriori ministerio Dominus operatur cum servo. Unde et Dominus dicitur sanctificare et servus; sed Dominus invisibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ potuit dare seruis. ħ est ut płi¬
inipotut uolũ ⁊ potestas dimittendi
peccata inrap̃o s potestas dimittendi
peccata que in deo est deus est. Ideo aui
dicunt hano pot̾atem non potuisse da¬
re alicui seruoꝵ quia nulli potuit da
dicunt enim sihanc potentiam au¬
cui dare potuit. potuit eidare: creare c̃
aturas. quia non est hoc maiori pote̾¬
tie qͣm tiuid. ad quod dicipotest qui¬
a potuit eis dare potentiam dimitceꝰ¬
dipeccata/ non ip̃am eandem qua ip̃e
potens est s potentiam creatam qua
nec tam̾ sine deo auctore. qui cum eo¬
facit deo auctore quicum eo ⁊ in eoo¬
peratur tiud excerius ita interius m̃¬
daret deo anctore qui eius uerbo ueld̃
quodam mĩsterio utecetur.¶ Ita ⁊̃ pos¬
set deus per auq̃m creare auqua nõ
per eum tanquam auctorem s mĩs¬
trum cum quo ⁊ in quo operaretur
licut in bonis operto nr̃is ip̃e operat᷑¬
us agendis ministri eius sumus: ñ
auctores ita ergo potuit dare secuo

Expanded text:
dare servis. Haec est, ut plurimi volunt, potestas dimittendi peccata in Baptismo: sed potestas dimittendi peccata quae in Deo est, Deus est. Ideo alii dicunt hanc potestatem non potuisse dare alicui servorum, quia nulli potuit darDicunt enim: Si hanc potentiam alicui dare potuit, potuit ei dare creaturas creare, quia non est hoc majoris potentiae quam illud. Ad quod dici potest quia potuit eis dare potentiam dimittendi peccata, non tamen ipsam eamdem qua ipse potens est, sed potentiam creatam qua nec tamen sine Deo auctore; ufacit Deo auctore, qui cum eo operatur illud exterius, ita interius mundaret Deo auctore, qui ejus verbo velut quodam ministerio uteretur. Item etiam posset Deus per aliquem creare aliqua, non per eum tanquam auctorem, sed ministrum cum quo et in quo operaretur, sicut in bonis operibus nostris ipse operatuuauctores. Ita ergo potuit dare servo
Abbreviated transcription (Latin):
cata nutiatens dimtttuntur quia
lpiritus sanctus discipiine effugiet
fictum aut in in ip̃o temporis p̃ucto
per nim sacramenti dimisla t̾cerũ
perfictionem replicantur ut ⁊̃ itid̾
uerum lit quotquot in xp̃o barapti gal

Expanded text:
cata nullatenus dimittuntur, quia Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum; aut in ipso temporis puncto per vim sacramenti dimissa, iterum per fictionem replicantur; ut etiam illud verum sit: Quotquot in Christo baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
quod ne fieret retinuit sibi dominus
pot̃atem baptismi. seruts autem mĩs¬
terium dedit. Siergo seruis dicit se
baptirare recce dicit. s tanquam minis¬
ter baptizat ⁊ ideo non diffeit siue
bonus siuemaius baptiret. Inde ⁊̃ ne¬
mo dicit baptismus mens curtam̃
dicat euangelium menm. prudenti¬
a mea licet hec sita deo in quͣibus dit¬

Expanded text:
Quod ne fieret, retinuit sibi Dominus Quod ne fieret, retinuit sibi Dominus potestatem Baptismi, servis autem ministerium dedit. Si ergo servus dicit se baptizare, recte dicit, sed tanquam minister baptizat, et ideo non differt sive bonus sive malus baptizet. Inde etiam nemo dicit, baptismus meus, cum tamen dicat Evangelium meum, prudentia mea, licet sint haec a Deo in quibus di
Abbreviated transcription (Latin):
indominum. quiꝰ non nou̾at potestatẽ
dominici baptismi in nutlum hominẽ
ne transtturum. potestatem a domino
in neminem. s miniftertum in honos⁊¬
⁊ in malos. non ecoereat colũta mĩst̾i¬
ni quid facit tibi minister maius ubi
bonus est dominus. neq qui plantat i
mentumdat deus est. Si superb fũit
minister cum diabolo computetur s
non contaminatur donum ap̃i quod
per itium fluit purum est pet lap̃ide
in canau lapideo nil generatur s ortꝰ¬
fructus fructus plurimos affert̾. hñt
terium baptirandi. s neutri potestatẽ
baptismi. ministerium enim dedit xͤ
seruiis. s potestatem sibiretinutt quã
li uenet poterat seruis dare ut senius
dareit baptismum suum tanqͣm uite
sua.⁊ potestatem suam consiituere ꝑo¬
it ne secuus in seruo spem poneret
Captitat seruus ut minister. Gapti¬
zat dominus tanqͣm potestatem hñs
domini erat tot essent baptismi qͦt
serui ut sicut dictus est baptismus io¬
ħis. sic diceretur bap̃s peta nel paru

Expanded text:
? Dominum. Quid non noverat? potestatem dominici Baptismi in nullum hominem ne transiturum; potestatem a Domino in neminem, sed ministerium in bonos in malos. Non exhorreat columba ministeriQuid tibi facit minister malus, ubi bonus est Dominus? Quid te imentum dat Deus . Si superbus fuerit minister, cum diabolo computatur; sed non contaminatur donum Christi. Quod per illum fluit purum est, quod per ilIn canahortus fructus plurimos affert. Aug., terium baptizandi, sed neuter potestatem Baptismi. Ministerium enim dedit Christus servis, sed potestatem sibi retinuit, quam si vellet poterat servis dare, ut servus daret Baptismum suum tanquam vice sua. Et potestatem suam constituere poit, ne servus in servo spem poneret. Baptizat servus ut minister, baptizat Dominus tanquam potestatem habens; Domini erat, tot essent Baptismi quot servi; ut sicut dictus est baptismus Joannis, sic diceretur baptismus Petri vel Pauli.
Abbreviated transcription (Latin):
passionem legalia finem huissent non¬
ꝑa ĩminente uetus pascha cum discipłis
manducasset. de caula inficctionis.
ausa uero institutionis uap̃ti est
innouatiomentis ut homo qui
per peccatum uetus fuerat per
grat̾iam baptismi renouetur. quod fit
depõne uitioꝵ ⁊ collatione uirtutum
Sit enim fit quisq nouus homo. cũ
abolitis peccatis ornatur uirtutib. ⁊
abolitio peccatoꝵ pellit feditatem. ap¬
positio uirtutum affert decorem. ⁊ ħe̾¬

Expanded text:
passionem legalia finem habuissent, nonea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De causa institutionis. Causa vero institutionis Baptismi est innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem, e
Abbreviated transcription (Latin):
uere nouus homo tunc dici possit
fomes quoq peccati in eo amplus
datur uel mitritur quia noithntia¬
hñti h̾eatur. Sic ⁊de auis intelligẽ¬
cedit soi fit mundior ⁊ enim habenti
ibi ampuius datur. quid uero omnis ex¬
tior satiffactio ibi relgxetur ambꝵ
cens gratia dei in baptismo non reqͥ
quid̃ de ext̾iori gemitu uel pianctu

Expanded text:
vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo ampliusdatur vel nutritur: quia non habenti ahabeat datur, sic et de aliis intelligencedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambrcens: Gratia Dei in Baptismo non requiquidem de exteriori gemitu vel planctu
Abbreviated transcription (Latin):
fi ⁊s.s s ħ dixireis post resurrectio¬
nem precipiens eis de uocatione ge
rat baptismus. quia raptizabant
limui ⁊ p̾dicabant de forma in qua
sane dici potest. in nomine aꝑli¬
trinitatis .ẜ. in ea forma in quaba¬
ptirauerunt post ea gentes que
ante passionem pot̾ intenigi fuis¬
se tradita. licet non sit scriptum
non ergo tunc itiam formam xp̃e
post tradidit cum ad euangłizand̃
gentib misit s quam ante tradide¬
rat intitens eos in uideam post itera¬
uit cum ad gentes misit. cõmodius
ergo dicctur institutio facta qñ xp̃c
it cum line peccato fiunerit s cõtactu
munde tarnis sue ui regeneratiuam
contulit aquis ut qui post ea ĩmer¬
gerentur inuocato nomine trintta
baptizat quare in aqua tantum
nonin alio liquore ut aitxͦ
intesirgatur quod licut aqua sor¬
des torporis ac uestes abluit itabap¬
tismus maculas anime. sordes q
uitioꝵ emundando abft̾git. uel iõ
ut nistium inopia excus aret quod
posset fieri siin uino uel oleo fieretꝰ.

Expanded text:
 Sed hoc dixit eis post resurrectionem, praecipiens eis de vocatione genrat Baptismus, quia baptizabant simul et praedicabant. 7. De forma in qua sane dici potest: In nomine Trinitatis, scilicet, in ea forma in qua baptizaverunt postea gentes; quae ante passionem potest intelligi fuisse tradita, licet non sit scriptum. Non ergo tunc illam formam Christus prius tradidit, cum ad evangelizandum gentibus misit; sed quam ante tradiderat mittens eos in Judaeam, post iteravit cum ad gentes misit. Commodius ergo dicitur institutio facta, quando Cit, cum sine peccato fuerit, sed quia contactu mundae carnis suae vim regenerativam contulit aquis, ut qui postea immergeretur, invocato nomine Trinitatbaptizat. 8. Quare in aqua tantum non in alio liquore, ut ait Cintelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
c̾dens unam potentiamr tͥum intelli¬
gendum est ħ suꝑet eum qui non
intẽdit n̾on credit baptizare qui
non tantum caret fide sed ⁊̃ inten¬
tionem baptirandi non habet qͥd¬
innomine trinitatis quando ibi

Expanded text:
dens unam potentiam trium, intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare; qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem baptizandi non habet. Qin nomin
Abbreviated transcription (Latin):
Si tameiritie qui baptirat fidentai¬
nitatis deneat. que trinitas in quo¬
lib hoꝵ nominum interigitur. Si
autem aiiquis peruerse credens et
errorem inducere intendens unum
de trib tantum nuncupet non im¬
pienit misterium. quod uero ait
nominatis trib uacuum esse mis¬
terium st baptizans minuat potes
tiat de potentia aueuius hoꝵnon¬

Expanded text:
si tamen ille qui baptizat fidem Trinitatis teneat, quae Trinitas in quolibet horum nominum intelligitur. Si autem aliquis perverse credens, et errorem inducere intendens, unum de tribus tantum nuncupet, non complet mysterium. Quod vero ait, nominatis tribus vacuum esse mysterium, si baptizans minuat potesttiat de potentia alicujus ho
Abbreviated transcription (Latin):
Si quis ergo ficte accedat non bñsue¬
ram cordis comricionem sacramen¬
tum sine re accepit uidecur tamen
aug̃ dicere quod fite accedenti qui
⁊̃ habet odium fraternum in ip̃o mo¬
mento quo baptiratur omnia con¬
donentur ⁊ post baptismum mox re¬
deant. s non ħ asserendo dicit ĩmo
hanc oppinionem ⁊ premissam sen¬
tentiam conferendo. ait enim lit b

Expanded text:
Si quis ergo ficte accedit, non habens veram cordis contritionem, sacramentum sine re accipit. Videtur tamen Aug. dicere quod etiam ficte accedenti, qui etiam habet odium fraternum, in ipso momento quo baptizatur, omnia condonentur peccata et post baptismum mox redeant. Sed non hoc asserendo dicit, imo hanc opinionem et praemissam sententiam conferendo, ait enim sic, l
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. ne quis ex iudeis uelgẽ¬
tilib putaret a quam sine sp̃nsc̃s
ad salutem posse sufficere. de ħ ⁊̃ ã
le scire spiritum sanctum
cum baptiratos se dicerent
ioħil baptismo qui in aduenientiᷤ¬
shu non in suo baptirauit nomi¬
ne. Istiergo quia nec in xp̃i nomi¬
ne nec cum fide lpiritus sancet ba

Expanded text:
aedictum est; ne quis ex Judaeis vel gentibus putaret aquam sine Spiritu sancto ad salutem posse sufficere. De hoc etiagaverunt se scire Spiritum sanctum, cum baptizatos se dicerent baptismo Joannis, qui in advenientisu, non in suo baptizavit nomine. Isti ergo, quia nec in Christi nomine, neque cum fide Spiritus sancti ba
Abbreviated transcription (Latin):
circuntisio S queritur utrum baptis¬
mus aperuit celum quod non aperuit
circuncisio dicimus quia net baptilmꝰ
nec circuncisio aditun regni nobis a
peruit sͥ ostia saluatoris que sitempo¬
re circuntisionis oblata fuisse̾ iruus
temporis homines in regnum intras¬
lent. Res ergo huius sacramenti ius¬

Expanded text:
circumcisio. Si quaeritur utrum Baptismus aperuit coelum, quod non aperuit circumcisio. Dicimus quia nec Baptismus, nec circumcisio regni nobis aditum aperuit, sed hostia Salvatoris; quae si tempore circumcisionis oblata fuisset, illius temporis homines regnum intrassent. Res ergo hujus sacramenti jus
Abbreviated transcription (Latin):
solutio corporis ext̾ior facca sub
forma uerboꝵ prescripta. Si enim
absolittio fiat sine uerbor non est iͥ
sacrameneuim.S accedente uerbo ads
elemeittum fit facramentum. nonu
bo baptisma consecratur. detrahe u̾¬
bum ⁊ quidͤ aqͣ niliaqͣ. accedit uer¬
bum ad elementum ⁊ fit sacramen¬
tum ponde est ħ tanta uirtus a q̃ ut
corpus tairgat ⁊ tor abluat nisi faꝰ¬
tiente uerbo: non quia dicttur s qr
creditur. Nam ⁊̃ in ip̃o uerbo aliud
est sonus transiens auud est uictus
ob ergo consistit sacramentum ba¬
uerum sacramentum ⁊ sanctum. si
uerbum sit ibi ⁊ eiementum quoo
in hoc sacramento ⁊ maius sacra¬
mentis quedam sunt ad decorem
⁊ causam sacramenti pertinentia.
de sub̃a huius sacram̃ti sunt u̾bũ
⁊ elem̃itum. cet̾a ad sollempnita¬
temeius pertinent. de forma rap̃i

Expanded text:
ablutio corporis exterior, facta sub forma verborum praescripta. Si enim ablutio fiat sine verbo, non est ibi sacramentum; sed accedente verbo ad elementum, fit sacramentum, non ubo Baptisma consecratur, detrahe verbum, et quid est aqua, nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum. Unde est haec tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud est virtus obus ergo consistit sacramentum Baverum sacramentum et sanctum, si verbum sit ibi et elementum. Nam et in hoc sacramento et in aliis quaedam solent fieri ad decorem causam sacramenti pertinentia. De substantia hujus sacramenti sunt verbum et elementum, caetera ad solemnitatem ejus pe
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ rem sacramentia ⁊ non sacca¬
Sacramentum ⁊ rem suscipunt omnes
patiuitli qui inbaptismo ab origina¬
dam diffiteantur slls qui percturi
sunt pariuius inbaptismo dimiiti
electis efficiunt quod figurant nonꝰ
intelligentes filud ita accipiendũ
quia cum in aliis efficiãt sacramen¬
ta remissionem non hoc eis faci¬
unt ad salutem s sous electis. Nã
quod omnib paciuilis in uaptismo re¬
mittatur peccatum ꝑer baptisinum.
ita nullus est qui non peccato moriat᷑
in baptismo.s parturu tantum ori¬

Expanded text:
acramentum et non rem, aSacramentum et rem simul suscipiunt omnes parvuli, qui in baptismo ab originadam diffiteantur illis qui perituri sunt parvulis, in baptismo dimitti electis efficiunt quod figurant; non intelligentes illud ita esse accipiendum, quia cum in aliis efficiant sacramenta remissionem, non hoc eis faciunt ad salutem, sed solis electis. Nam quod omnibus parvulis in baptismo remittatur peccatum per baptismum, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum ori
Abbreviated transcription (Latin):
tramentum fu̾it satis pot contedi
exeo sensu quo legalia signa dicũ¬
tur sacramenta. significarat enim
baꝑtismus ioħis rem sacram .s. ba
nitẽtie s ⁊̃ remissionis peccatoꝵ de

Expanded text:
cramentum fuerit, satis potest concedi, ex eo sensu quo legalia signa dicuntur sacramenta. Significabat enim baptismus Joannis rem sacram, scilicnitentiae, sed et remissionis peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
adxcerunt. s neq li spiritus sanctus
est audiuimus ħterum baptirabant᷑¬
ĩmo necum bapa accipiebant. sui ũo
qui lpẽ non posuerunt in baptismo
ioħ̃is ⁊ patrem ⁊ faum ⁊ spirccum
sanctum credebant non post babtira¬
ti fuerunt s impositione manuuim
ab apostolis super eos facta sꝑ̃m sc̃m

Expanded text:
tus est audivimus, iterum baptizabantimo verum Baptisma accipiebant. Illi vero qui spem non posuerunt in baptismo Joannis, et Patrem et Filium et Spiritum sanctum credebant, non post baptizased impositione manuum ab apostolis super
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iohis Egobaptizo uos in aqua .i. t̃¬
penitentia. sola enim corpora ablue¬
bat apeccatis nero non mundabat qͥd¬
ioħ̾is erat inpenicentiam. non in re¬
missionem. baptismus uero xp̃i ĩ re¬
missionem quia iohes baptizans ho¬
mines ad penitentiam uocalat ⁊ qͦs
baptirabat penitere docebat. secun
in baptismo iohis non dabatur pet¬
catoꝵ remissio que data est in xp̃i
d quid ergo utilis bapsio his
tirandi p̃ꝑ arabat adbap̃m¬
s qͥratur quare dictus est baptismꝰ¬
lohis uñ est. quia tbi ioħis operati
o uisibilis tantum etat excertus la¬
uantis. non inuisibilis gratia dei o¬
hennis operatio adeo erat ⁊ daptismꝰ
tue a deo erat. nonab homine. s ho¬
minis dictus est quia nichil ibi ge¬
rebatur quod non aigeret homo

Expanded text:
it: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabnnis erat in poenitentiam, non in remissionem; Baptismus vero Christi, in remissionem. Quia Joannes baptizans homines, ad poenitentiam vocabat; et quos baptizabat, poenitere docebat; secundin baptismo Joannis non dabatur peccatorum remissio, quae data est in Chrid quid ergo utilis erat baptistizandi praeparabat ad Baquaeritur quare dictus est baptismJoannis unde est? Quia ibi Joannis operatio tantum visibilis erat exterius lavantis, non invisibilis gratia Dei iannis operatio a Deo erat, et baptismus ille a Deo erat, non ab homine tantum; sed hominis dictus est, quia nihil ibi gerebatur quod non ageret homo.
Abbreviated transcription (Latin):
ebantur anteqͣm fiebat circũtisio
ex lege utrum saluarentur nel nõ
idem pot̃ Rderi quod sentitur de ꝑ¬
nulis ante baptismum defunctis
quos perire constat. Unde beda. qͥ
to non intrabit in reg dei ip̃e dudũ
clamat per suam iegem. anima
cuius p̃pirtii caro circuntisa non
tum meum irritum fecit forte tñ¬
sub lege ingruente nectitate mor
bant sine peccato filios sicut modo
am ad sacramenta noue¬
que sunt bap̃s confirmatio
panis benedictionis .i. encharistia¬
penitentia. unctio extrema ordos¬
urgium. quoꝵ aua remedium ceͣ¬
peccatum prebent ⁊ gratiam adin¬
tritem cõferunt᷑ꝰ ut bap̃s. alia in¬

Expanded text:
ebantur, ante quam non fiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat, Unde Beda, supitu sancto, non intrabit in regnum Dei; ipse dudum clamabat per suam legem, Gen. cujus praeputii caro circumcisa notum meum irritum fecit. Forte tsub lege, ingruente necessitate moctavum diem circumcidebant sine peccato filios, sicut modo am ad sacramenta noquae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistienitentia, Unctio extrema, Ordo,ugium. Quorum alia remedium conpeccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt