comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem. eam actõnem nõtͣnsire
q̃ tͣnsicura fuiis si ultͣ dampñ¬
oi nõ qmͣ lis estimaretur i¬
llud nõ ox ũbis legis s oxit᷑¬
p̃catõne placuit nõ sdlũ ꝑp̃¬
ti corꝑis estimatõnẽ hũdam
ampluis quicquis p̃cã ꝑẽto¬

Expanded text:
dem eam actionem non transire, quae transitura fuisset si ultra damnum numquam lis aestimaretur. Illud non ex verbis legis, sed ex interpretatione placuit, non solum perempti corporis aestimationem habendam amplius quidquid prae
Abbreviated transcription (Latin):
publicacione qͦ distrahi so
bona socii publicentur nã
cum meiꝰ locũ alius sucte¬
dit pro mortuo hr  Itẽ
siauis ex sociis mole de bui
senciant uudcietate noua
iiͦ incec̾e societas. Socus
socio utiũ eo noĩe tm̃ tene¬
atur pro socio actõne si qu¬
idom dolo comudñt. sit̃ is aui
deponi. ad ap̃ se est passus an¬
noĩe dem̃ eum. culpa aũ nõ
ad exhactissimam diugẽtiam
dirigenda ẽ suffic̃ .ii. calem
diugenciam ĩ cõu reb adhibe
sociũ. aualem in suis reb adhi¬
bere solet. nam qui parum
diligentem socium sibi assum¬
it: do se an delet hoc est sibi¬

Expanded text:
Publicatione quoque distrahi socbona socii publicentur: nam cum in eius locum alius succedit, pro mortuo habetur. Item si quis ex sociis mole debiti onsentiant in societatem, nova videtur incipere societas. Socius socio utrum eo nomine tantum teneatur pro socio actione, si quid dolo commiserit, sicut is qui deponi apud se passus teneri eum. culpa autem non ad exactissimam diligentiam dirigenda est: sufficit enim talem diligentiam in communibus rebus adhibere socium, qualem suis rebus adhibere solet. nam qui parum diligentem socium sibi adsumit, de se queri, hoc est s
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ gr̃ã. tibi mandatu sit
stiperuacum ẽ manoatum ⁊
ob id ulła. ex eo obligatio
nec mandati ĩt̃ uoi actio
nascitur. mandantis cm̃
gr̃a ĩt̾uenit mandatum ne¬
luti siquis tͥ mandet ut ne¬
gotia ens gͥeres. uł ut fũ¬
dum ei om̃es. uł uł ut pro
eo spõd̾es tua grã ⁊ mandã¬
tis. ułuti si mancet cͥ ut por¬
quod in rem ipus mutuare¬
tur aut si uolente te agẽ
cum eo ex fideinssoria cã ma¬
net tibi. ut cumreo agas
ꝑiculo manoantis. uł ut ipiͦ
ꝑiculo stipleris ab eo qmͣtͥ
de leget in id quod tͥ debue¬

Expanded text:
um gratia tibi mandatum sit, supervacuum est mandatum et ob id nulla ex eo obligatio nec mandati inter vos actio nascitur. Mandantis tantum gratia intervenit mandatum, veluti si quis tibi mandet, ut negotia eius gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo sponderes. Tua et mandantis, veluti si mandet tibi, ut pecqui in rem ipsius mutuaretur, aut si volente te agere cum eo ex fideiussoria causa mandet tibi, ut cum reo agas periculo mandantis, vel ut ipsius periculo stipuleris ab eo, quem tibi deleget in id quod tibi debue
Abbreviated transcription (Latin):
promisit siue bona fide possid̾at
sine usũf᷑. ineare quis hẽat
uł quid aliud uiris ut int̃sit
enis nõ rapi dicend̾ est ꝯpetẽ
ea hanc actonem. nõ ut dñi¬
un accipiat: illud solũ quod
ex bonis eius qui rapmã passꝰ¬

Expanded text:
sit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum est, competere ei hanc actionem, ut non dominium accipiat, sed illud solum quod ex bonis eius qui rapinam pass
Abbreviated transcription (Latin):
eo peruem̾t aͦ ꝓfrre ac depo¬
ñe rem dectinass. s si pertu¬
ł̾it qͦ destinau̾it tñ ⁊ si dep̃hẽ¬
ditur cum re fuitiua non
est manuffestus. fur t mani¬
furtum cum apuo aliqd̾ tesi¬
bꝰ. p̃sentib faurtiua ros aue¬
sita ⁊ inuenta sit. nam ĩ eũ
res fuitiua ab aliquo tͥ oblata
sit ea ꝙ apud te ꝯcepta sit
qui dedit ꝯcipetur nam tibi
cum qui oltulit qnͣius fur
nonsit. ꝯstituta ẽ actõ q̃ a
ppłatur obłati. ẽ aũ prohi¬
biti fuiti actõ adñsus cum
aui fartum quer̾a cestibus
pientibus noientem prohi¬
buit proptẽa pona ꝯsti¬
furti nõ exibiti adũsus eũ
tui furtiuam rom ap̃ se ã

Expanded text:
eo pervenerit quo perferre ac deponere rem destinasset, sed si pertulit quo destinavit, tametsi deprehendatur cum re furtiva, non est manifestus fur. nec maniur, cum apud aliquem testibus praesentibus furtiva res quaesita et inventa sit: nam in eum res furtiva ab aliquo tibi oblata sit eaque apud te concepta sit,qui dederit, conciperetur: nam tibi, eum qui obtulit, quamvis fur non sit, constituta est actio, quae appellatur ablati. est etiam prohibiti furti actio adversus eum qui furtum quaerere testibus praesentibus volentem prohibuerit. praeterea poena constifurti non exhibiti adversus eum qui furtivam r
Abbreviated transcription (Latin):
posse adñsus furem hr̃e finti
actõnem itatũ si dñs sciens
rem oẽ subreptam adnsus eum
aũ nestuis ⁊ dubitans remeẽ
dati actonem ĩsituit post ea
aut̃ reꝯparata uoluerit re¬
mict̾ quid̾ comodati actõm
ad futi aũ peruenire ⁊unc¬

Expanded text:
posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam adversus eum autem nescius et dubitans rem dati actionem instituit , postea autem re comperta voluit remittere quidem commodati actionem, ad furti au
Abbreviated transcription (Latin):
qus eueniens aliquod. lucrum so¬
sti ͭ ͥ hies esset reuctus. in hoc
renũciaũit societati ut ħ̾re¬
oitatem solus lucri facoret
copitur hoc iucrum coĩca¬
re. si quid uero aliud lucͥ
faciat quos non captaũãt
ad ip̃m soium pertinet ei uͦ
cui renũciatum ẽ quicquid
oĩt post ronũciatam socie¬
tadem ad quintur soli ꝯce¬
ditur soluitur ad hͨ socie¬
taĩ etiam morte sociiii
qui sociecatem ꝯͣbit c̃tam ꝑ¬
sonam sibi eiegit s ⁊ si ꝯsen
pluriũ societas coita sit tu¬
orte unius sociĩ soluitur
⁊ si paureᷤ super siit. nͥ inco¬
eũda societate alit̃ ꝯueñit
Item sialicuuis tei societas¬
cata sit: ⁊ sinis negacio in¬
positus ẽ sinitur societas

Expanded text:
ueniens aliquod lucrum so heres esset relictus, in hoc renuntiauerit societati, ut hereditatem solus lucri faciat, cogetur hoc lucrum communicare; si quid uero aliud lucri faceret quod non captaverit, ad ipsum solum pertinet: ei vero cui renuntiatum est, quidquid omnino post renuntiatam societatem adquiritur, soli conceditur. Solvitur adhuc societas etiam morte socii, quia qui societatem contrahit certam personam sibi elegit. sed et si consensu plurium societas coita sit, morte unius socii solvitur etsi plures supersint, nisi si in coeunda societate aliter convenerit. Item si alicuius rei contracta societas sit et finis negotio impositus est, finitur societas
Abbreviated transcription (Latin):
sti quia nõ debet calamitas in¬
matris ei uoc̾e qui ĩ ut̾o est.
ex hus⁊ illud q̃ stt̃ ẽ. Si ancilla
p̃gnãt manumillas sit dem̃an¬
cilla post en facta peperit lib̾r̃
an tĩũ pariat ⁊ macellus ꝓbat
libr̃ nasci. Suffic̃. enĩ ei qui ĩ
ut̾o ÷ lib̾am matrem uł medio
tempore hũisse qd̾ ⁊̃ uer̃ est
Cumi aũ ĩgennius aliquis natꝰ
sit nõ osfficit illi ĩsuitute fui¬
sse ⁊ post ea manimissũ eẽc
issi sunt manumussio aũ ẽ da¬
cio lib̾tatis nam qmͣ diu quis
ĩ seruitute est manui et pote¬
stati suppositus ẽ. et manumi¬
ssus lib̾atus ẽ apotestate Que
aiure genciũ originẽ sũpsit
ut potecũ iure naturali omneᷤ
lib̾i nast̾entur. nec eẽt nota
manumissio: cũ seruitus eẽt
incognita. oz postqmͣ iire gẽ¬
secutũ est bñficiũ manunissi

Expanded text:
sci, quia non debet calamitas sci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum est, si ancilla praegnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta peperit, liberum an servum pariat? et Marcellus probat, liberum nasci: sufficit enim ei qui in ventre est liberam matrem vel medio tempore habuisse: quod et verum est. Cum autem ingenuus aliquis natus sit, non officit illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: issi sunt. manumissio autem est datio libertatis: nam quamdiu quis in servitute est, manui et potestati suppositus est, et manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum servitus esset incognita: sed posteaquam iure gensecutum est benefi
Abbreviated transcription (Latin):
s ũma itaq diisio de iure ꝑso
literi stint aut serui Et lib̾taᷤ
naturalis facultas eius quod
cuiq fac̾e hbet nĩ quod aut
ui. aut iure ꝓhibet  serui¬
tus aũ est ꝯstitucio iris gẽ¬
ciũ qͣquis dño alieno ꝯͣ natu¬
rem subicitur Seruiaũ ex
eo applłati funt quod inperẽs
hoc ceruare nec occid̾e solẽt
quia ⁊̃ mancipia dicti sunt qd̾
ab hostibus manil capiuntur
serui aũ aut nascontur aut
fuĩt: nastũtur ex ancillis nr̃i
funit aut nire genciũ id ẽ ex
captiuitate. aut iuire ciuilrcũ
homo lib̾ maior uĩgiti annis
ad pretium partipaudũ sese
tenuẽdari passus ẽ. In seruoꝵ
ꝯdicione ulła differencia est
gonnis niomiis is ẽ qui statĩ
ut natus est liber est siue ex
duobus ingenins matͥmonio
tinis. Sne exalt̾o lb̾tino. ⁊¬
alt̾o ĩgenuo. S siqͥs ex m¬
atre lib̾a nascatur: patre uͦ¬
seuo: ĩgenius nicħ ominus
nascitur. quẽadmad̾ qui ex ma
temꝑe quo nascitur htet an¬
placuit cũ qui nascitur liber na¬

Expanded text:
Summa itaque divisio de iure persliberi sunt aut servi. Et libertas naturalis facultas eius quod cuique facere libet, nisi si quid aut vi aut iure prohibetur. Servitus autem est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subicitur. Servi autem ex eo appellati sunt, quod imperatores hoc servare nec occidere solent: qui etiam mancipia dicti sunt, qab hostibus manu capiantur. Servi autem aut nascuntur aut fiunt: nascuntur ex ancillis nostris, fiunt aut iure gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, cum homo liber maior XX annis, ad pretium participandum sese venundari passus est. In servorum conditione nulla differentia estGENUIS Ingenuus is est, qui statim ut natus est liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio rtinis, sive ex altero libertino, altero ingenuo. sed et si quis ex matre libera nascatur, patre servo, ingenuus nihilo minus nascitur: quemadmodum qui ex mattempore quo nascitur, licet anplacuit eum qui nascitur liberum na
Abbreviated transcription (Latin):
pacione ut ex ip̃a scnprura
ĩstitucioni libertas eni ei¬
cũpetere uideatur. cũ nõ est
ueri siamle eũ qm̃ h̾edom sioi
elegit. si p̾cernuserit lib̾tatis da¬
cionem seruũ remtan̾e uoluisse
et nenunem sibi heredem fore
Infraude aũ creditoꝵ manumi¬
ttere uidecur qui uł iã eo tẽ¬
ꝑe quo manumuttit soluando
non ẽ. uł qui datis lid̾tatibus
desiturus ẽ soluando ẽẽ pꝰ¬
na eius creditoribus nõ suffici¬
ant: sepe. enim de faculta¬
tibus sunis amplius qtͣ ĩ hũs ẽ¬

Expanded text:
scriptura institutionis etiam libertas ei competere videatur, cum non est verisimile, eum quem heredem sibi elegit, si praetermiserit libertatis dationem, servum remanere voluisse et neminem sibi heredem fore. In fraudem autem creditorum manumittere videtur, qui vel iam eo tempore quo manumittit solvendo non est, vel qui datis libertatibus desiturus est solvendo esse. prna eius creditoribus non sufficiant: saepe enim de facultatibus suis amplius quam in his e
Abbreviated transcription (Latin):
ex nõ scͥpto ius uenit qd̾ usꝰ
ꝯprobauit nam diut᷑m mor¬
es ꝯsensu utẽtiũ conproba¬
ti legem imitantur et
nõ melegant̃ induas spẽt
ius ciuile distͥbut̃ uidetur
nam origo enis ab ũstitutiᷤ
duaꝵ cm̾itat̃ athenaꝵ scili¬
cet lacedemonioꝵ fluxisse
udetur. In hiis . ir. ciuicati¬
bus ita agi sont̃ ut lacedemo¬
nii quidem mag̃ ea q̃ prole¬
gibus obseruarent memorie
mandarent a themenses ue¬
ro ea que ĩ legibus scriptaꝯ
costituta sꝑ firma atq inmu
pe mutari solent uł tacito cõ¬
sensu ppłi. uł alia pꝰea lege la¬
ta om̃e aũ ius quo utunur
uł ad actõnes at prius de ꝑsoniꝰ
uideamus nam paꝵ ÷ uis nosse¬

Expanded text:
Ex non scripto ius venit, quod usus Ex non scripto ius venit, quod usus comprobavit. nam diuturni mores consensu utentium comprobati legem imitantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum videtur. nam origo eius ab institutis duarum civitatium, Athenarum scilicet et Lacedaemonis, fluxisse videtur: in his enim civitatibus ita agi solitum erat, ut Lacedaemonii quidem magis ea quae pro legibus observarent memoriae mandarent, Athenienses vero ea quae in legibus scripta rconstituta, semper firma atque immutpe mutari solent vel tacito consensu populi vel alia postea lege lata. Omne autem ius, quo utimur, vel ad actiones. ac prius de personis videamus
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. qd̾ senatus ꝯstituit. atq¬
iubet nã cũ actus ẽ ppłͫ romanꝰ
ĩ eũ modũ ut difficile sit in iniũ
bet iugorem cũ regia lege que
de imꝑio eius lata ÷ ppłs eiet
meũ om̃e suũ ĩperium ⁊ pote¬
statem concesit Quodogͥ¬
imꝑiũ per epłi constituit ut
cognosdens decreuit. uł edicto
precepit  regem eẽ cõstat hoc
st̃ que ꝯstituciões appellantur
Plane ex hiis q̃dam sint prrid¬
nales q̃ nec ad exemptũ tͥhum¬
dar qm̃ nõ hoc princops uult¬
I⁊ lam quod alicui ob mitũ ĩ dr̃a¬
sit uł sicui penam ĩtrogauit uł
sicui sine exemple subuenit ꝑso
dicũ uiris optinent auctorit̃
hec ⁊̃ ius honcrarim solemꝰ
apellare quod honores gerũt
id ẽ magistratus actoritatẽ
les ediles Odictum de quibusd̾
daufis qd edictũ iuris honor¬
ariiꝰ porcio ẽ responsapõ¬
denciũ sunt sentencie et opi¬
niones eoꝵ quib ꝓmissũ er¬
tiquitus institut᷑ erat ut eẽnt
qui iuns ꝯsulti applłabantur¬

Expanded text:
atque constituit. nam cum auctus est populus Romanus in eum modum ut difficile sit in unum bet vigorem, cum lege regia, quae de imperio eius lata est, populus ei et in eum omne suum imperium et potestatem concessit. quodituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt personales, quae nec ad exemplum trahuntur, quoniam non hoc princeps vult: nam quod alicui ob merita indulsit, vel si cui poenam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, perdicam iuris optinent auctoritatem. haec etiam ius honorarium solemus appellare, quod qui honorem gerunt, id est magistratus, auctoritatem les edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa prudentium sunt sentenniones eorum quibus permissum ertiquitus constitutum erat, ut essent qui iurisconsulti appellabantur
Abbreviated transcription (Latin):
qui in lib̾os talem hant pote¬
statomi: q̃ualom nos hẽmus fi
lius gͥ qui ox te et ipxore tua
hascitur : in tua potostator ẽ.
Item qui ex filio tuo ⁊ uroro
sua nascitur id ẽ nepos tuus
⁊̃ neptis. eq̃ intua sunt potesta¬
te ⁊ pronopos. et proneptis.
et doincepbs coti qui tam̃ ox
fiia nasciur tua ĩ tua potesta

Expanded text:
otestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitur, id est nepos tuus et neptis, aeque in tua sunt potestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potesta
Abbreviated transcription (Latin):
cia inpedit u̾catom licet
aut̃ dño quod soluendo nõ
est ex testamento seruũ suñ cũ
lidertate herodara ĩstitu̾e ut
fiat lib̾ ħes quod ei solus nete¬
sarius Simodo ei nemo aliuͤ
ex eo testamento h̾es oxtite¬
rit aut qr nemo h̾es scriptꝰ
ẽ. aut qr is qd̃ scriptus est qͣ¬
excã ei h̾es non extit̾it id qd̾
eadem lege heuescencia pro¬
uisum est et recte ualde
enĩ ꝑspitiendũ erat ut egẽ¬
tes hois quibz alius heres
extiturus nõ eẽt uł seruum
suũ necessariũ ħedem hẽant
qui satifacturus eẽt credi¬
toribus aut hoc eo nõ fa¬
ciente croditores res hedi¬
torias serui noĩe uondant
net miuria defictus afficiat᷑
Idemq ira ẽ etͤ sine lib̾tate
sermis ħes ĩlitus est. qd̾ nr̃a

Expanded text:
tia impedit libertatem. Licet autem domino, qui solvendo non est, testamento servum suum cum libertate heredem instituere, ut fiat liber heresque ei solus et necessarius, si modo nemo alius ex eo testamento heres extiterit, aut quia nemo heres scriptus sit, aut quia is qui scriptus est qex causa heres non extiterit. idque eadem lege Aelia Sentia provisum est, et recte: valde enim prospiciendum erat, ut egentes homines, quibus alius heres extaturus non esset, vel servum suum necessarium heredem habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris est et si sine libertate servus
Abbreviated transcription (Latin):
issionis adprobata fuint ma¬
numissi Iuste aũ cause na¬
numissionis hee sunt ueluti
siquis matrem. aut patronr
ant filũ. filiam . ne. aut fr¬
attem. sororenrue. naturaleᷤ.
aut pedagogũ. aut nucͥcem.
educatorem uei aut alũpnũ.
alũpnam ue. aut collectane¬
ñ matumictat. aut suũ pro¬
curatoris hñdi grã. aut an¬
cillam matrimonii cã. dum
tam̃ ĩtͣ sex menses uxor du¬
tatur nisi iusta cã ĩpediat
st qui manimittitur pro¬
curatoris hũdi gr̃a. nec mi¬
nor septem et detem annus
sa sit nõ retͣctetur eumgͦ
c̃tus modus manumittẽdi¬
minoribus .xx. ãnis dñis per
legem heliascenciam ꝯstitutꝰ
ordecĩ annos etatis expleue¬
rat licet testament̃ fac̾e pos¬
sit. meo ħ̾edem sibi ꝯstitu̾e le¬
gata q̃ relinquere possit tñ si
adhuc minor sit .xx. annis lib̾¬
tatem seruo dare non pot̾at

Expanded text:
issionis adprobata fuerit manumissi. Iustae autem manumissionis causae sunt, veluti si quis patrem aut matrem aut filium filiamve aut fratrem sororemve naturales aut paedagogum, nutricem, educatorem aut alumnum alumnamve aut collactaneum manumittat, aut servum procuratoris habendi gratia, aut ancillam matrimonii causa, dum tamen intra sex menses uxor ductatur, nisi iusta causa impediat, et qui manumittitur procuratoris habendi gratia, ne minor septem et decem annis sa sit, non retractatur. Cum ergo certus modus manumitteminoribus XX annorum dominis per legem Aeliam Sentiam constitutus XIIII annos aetatis expleuerit, licet testamentum facere possit et in eo heredem sibi instituere legataque relinquere possit, tamen si adhuc minor sit annorum XX, libertatem seruo dare non possit
Abbreviated transcription (Latin):
tas lidertatatem saruo dari pro¬
hibebebat ideo nos mediã qͦdã¬
modo uiam engentos noualt̃
minon uiginti annis ub̾tatẽ
ĩ tostamento dare suo suo ꝯce¬
dimus nͥ septimũ ⁊ decimũ
ãmĩ ꝯplenerit et octanũ
detimũ annũ tetigent cum en¬
im antiquitas huiusmodi ecati
et pro alis post ualere concessit
curnon ⁊̃ au uidicii stabultas
ita eos adiuuare credatur ut
ad nbertates dandas peruis susꝰ
ꝯstitutus erat ĩ seruis testam̃¬
to manumitandis qmͣ qr lb̾ta¬
tib ĩpedientem ⁊ quodã mͦ mui¬
dam collendam eẽ sonsumus
cũ satis fuerat ĩ humanũ uinaᷤᷤ
quidam licenciam hore tetã
suam familiam sbertate. don¬
are nisi alia cã impediat lib̾¬
tatom morientibus aũ huiꝰ¬
mĩ licenciam adimere
equitur de tũre personaꝵ alia
diuisio nan q̃dem porsone fu iur¬
is sunt ⁊ q̃dam alicnons iuri
w̾iecte sunt rursus eaꝵ q̃ ali¬
de hut q alieno uiti subiecte st̃
nam si cognouimus que iste per¬

Expanded text:
i prohibebat: ideo nos, mediam quodammodo viam eligentes, non aliter minori viginti annis libertatem in testamento dare servo suo concedimus, nisi septimum et decimum annum impleverit et octavum decimum tetigerit. cum enim antiquitas huiusmodi aetati et pro aliis postulare concessit, cur non etiam sui iudicii stabilitas ita eos adiuvare credatur, ut et ad libertates dandas servis suis constitutus erat in servis testamento manumittendis. quem quasi libertatibus impedientem et quodammodcum satis fuerat inhumanum, vivos quidem licentiam habere totam suam familiam libertate donare, nisi alia causa impediat libertati, morientibus autem huiusmodi licentiam adimereequitur de iure personarum alia diuisio. nam quaedam personae sui iuris sunt, quae alieno iuri subiectae sunt. Rursus earum pe alieno iuri subiectae sunt: nam si cognoverimus quae istae per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enĩ dauit. ⁊ in pͥstinũ stat᷑ ꝙ
reduxit q̃ a primis urbis roma¬
ne cimabulis una atq simplex
lid̾tas competeb̾at. idem. eadem
qͣm hẽdat manumissor nisi quod
scilicet libertinus sit quod manu¬
mittitur licet manuntissor ĩge¬
mius sit Et deticios quidemper
ciones placauimus latinos aũt
ioui manos ⁊ omẽn q̃ circacoᷤ
fuerat obseruanciam abia ꝯstitu¬
tõne per eudom questoris suge¬
stionom coreximus q̃ int̃ ĩꝑiales
radiat sanctiones et nos om̃s
libeitos nullo nec etatis manu¬
muissi nec dñi maminuissoris ifͤ
manumissionis mͦ discriine
hĩto sic̃ aña obseruatat᷑ ciui¬
tate romana donauimus młtis

Expanded text:
hoc emendavit et in pristinum statum hoc emendavit et in pristinum statum reduxit, quia et a primis urbis Romae cunabulis una atque simplex libertas competebat, id est eadem quam habebat manumissor, nisi quod scilicet libertinus sit qui manumittitur, licet manumissor ingenuus sit. et dediticios quidem pertiones placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem quae circa eos fuerat observantiam alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, sicuti antea observabatur, civitate
Abbreviated transcription (Latin):
btim qui desierant esse ser¬
III multis aũ modis manu¬
missio procedit aut enĩ ex
factis cõstitutoib ĩ satro scis
ecłiis aut uidicta manumi¬
tũtur aut ĩter amicos aut
ĩt̃ epłam. aut per testamẽ¬
tũ aut per aliara qmͣlib
ultanam uoluntatom s
aliis multis modis lib̾tas ser¬
uo conpetere pot̾ qui itam
cionbus ĩtroducti sunt Ser
soluent ad eo ut uł intͣnsitũ
manumittant᷑ ueluti cũ p̾dor
ant ꝓcõsal. aut p̃ses. in balne¬
aũ status tͥꝑtitus aña fuerat
uan qui manumittebantur
mnods moiorem ⁊ ustam li¬
b̾tatem cõseqͣbant᷑ et fiebant
tiues romani. modo inuorẽ.
⁊̃ uatim̃ ex lege uitua norbana
fiebant. i uodo ĩferiorent. et fie¬
bant ex lege eliescencia deticioꝵ
num̾o S detitioꝵ quidem pe¬
ssima condicio iam młtis temꝑi¬
bus in desuetudinem abiit la¬
tinoy uero nomen non freq̃nta¬
bantur. ideoq nostra pietas oĩa
augere. ⁊ ĩ menorem statũ deduc̾e
desiderans ĩ duab ꝯstitutomib

Expanded text:
bertini, qui desierant esse servi. Multis autem modis manumissio procedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut vindicta aut inter amicos aut per epistulam aut per testamentum aut aliam quamlibet ultimam voluntatem. sed et aliis multis modis libertas servo competere potest, qui tam tionibus introducti sunt. Sersolent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum praetor aut proconsul aut praeses in balneautem status tripertitus antea fuerat: nam qui manumittebantur, modo maiorem et iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Sentia dediticiorum numero. sed dediticiorum quidem pessima condicio iam ex multis temporibus in desuetudinem abiit, Latinorum vero nomen non frequentabatur: ideoque nostra pietas, omnia augere et in meliorem statum reducere desiderans, in duabus constitutionibus
Abbreviated transcription (Latin):
mentis renũ accepimus. conuo¬
catis speciałt̃ mandauimus nii
nostra auctate nr̃is ꝙ suasiõib
ꝯponant ĩstuciones ut liceat
uobis pͥmalegũ cunabula non
ab antiquis fobuit didere: s ab
ĩpiali splendore appetere. ⁊ tam
le. nich ꝓperam postũ s ad̾ in
ip̃is rer᷑ optinet argumẽtis
acipient Et quos inprio¬
ne tomꝑe uix post quadiẽni
digni tanto honore.
ennta qd̾ ieper fecintate
et ⁊ inciũ uodis et finis legũ
eruditõis: uoce prinapalipto¬
cabit Igitur pos bros ui¬
quaginta digestoꝵ senpit
uir̃ excessum tribui
net non et cet̾os uitos illi¬
stes ⁊ facundisimo tenabi¬
mis. in hos quatuos lbros eidꝰ
instituciones partiri iuisstanis
nt sunt docius ilegitutie scietis
prina elemeta quibus i cuttet
expositũ est. Et quos aña ob¬
dinebat et quod post ea dosus¬
tudie inumbtũ ab ĩpertali su¬
medio illuminatũ Et at ex
om̃ib antiquoꝵ sustitutionib.
⁊ pretipue ex cõmqͦntatis nr̃is

Expanded text:
 accepimus, convocatis, specialiter mandavimus ut nostra auctoritate nostrisque suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam e perperam positum, sed quod in ipsis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadrienniediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat. Igitur post libros quinquaginta digestoram seu pvirum excelsum Tribonianum nec non ceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa. Quibus breviter expositum est et quod antea optinebat et quod postea desuetudine inumbratum ab imperiali remedio illuminatum est. Quas ex omnibus antiquorum institutionibus et praecipue ex commentariis Gaii
Abbreviated transcription (Latin):
alioqum si stratum ab intioru¬
dem adhuc et ĩfirmũ a ĩo ru¬
diosi multitudĩe ac u artete fo
aĩdescitorem studioꝵ aficiemꝰ
aut cũ magno labore enuis se pe
etiam cũ difidenctia q pler̃ꝙ u
uenes aduercit. seruis ⁊ io
perducemus ad quos aenor uia¬
de ductus sine euis magnola¬
bore. et sine ulla disfidencia
maturius perduci potuisset
dii due sunt posiciones uł¬
gña plublicum ⁊ priuatum
publicum ius est qd̾ adstatũ rei
romane spectat priuatum est¬
qd a̾ singłoꝵ utilitatem pertinet.
ex naturalib preceptis. aut gẽ¬
cium. aut cuuliby¬

Expanded text:
alioquin si statim ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset.dii duae sunt positiones, publicum et privatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem pertinet. ex naturalibus praeceptis aut gentium aut civilib
Abbreviated transcription (Latin):
dñi it̾um nõ reu̾tantur. trui
sabinus si mee ꝯsticucioni fra¬
ssum seneriũs exsetutur̃¬
n potestate nr̃a
sunt lib̾i nr̃i quos ex iustit
nuptũ precroau̾imus. tup¬
am consuetudinõ ute ꝯtin¬
ens Ius atĩ potestatis qd̾ in

Expanded text:
domini non revertantur. qui domini non revertantur. qui Sabinus, si meae constitutioni frassum severius exsecuturn potestate nostra sunt liberi nostri, quos ex iustis nuptiis procreaverimus. Nupam consuetudinem vitae continens. Ius autem potestatis, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
quiritur: id dño ad quiritur
S hoc temꝑe nlłit hoĩtib qui
sub ĩꝑio ur̃o sunt. uicet sine cã
ligibus cognita supͣ modũ ĩ
suos suos seruire. nam exꝯsti¬
tacione diui pii antonin qui
sine cã feruũ sua ocid̾it non
minus pii uiri uinet᷑ quam
qui sĩũ alienũ occid̾it. D
et maiors asꝑitat dnoꝵ euso
principis ꝯsticucione coherte¬
tur nam consultus aguib¬
dam p̃cibus proũciap de hus
s̃uis qmi ad edom sacͣm uł adsta¬
tuas pͥncipũ ꝯfuguit p̃cepit
se uicia cogantur seruos bo¬
nis ꝯdicionibus uend̾e ut p̃¬
ciũ dñis darotur ⁊ rocte ex¬
.pedit .n. rei publide ne quis
re sua male utat᷑ cuiꝰ rescͥpti
uł ĩtͦ ̾abilem ĩuiriã denege¬
tur. huis qui iuste de p̃cant᷑
Iõq cognoste de querelis
eoꝵ qui ex familia iłii fa¬
brins ad statuam ꝯfugerũt.
et si uł durnis hĩtos qnͣ
eqũ ẽ uł ĩ fami ĩ iuriam
affectos cognou̾is uonũda¬
ri nibe ita ut ĩ potestacem

Expanded text:
quiritur id domino adquiritur. Sed hoc tempore nullis hominibus, qui sub imperio nostro sunt, licet sine causa legibus cognita et supra modum in servos suos saevire. nam ex constitutione divi Pii Antonini qui sine causa servum suum occiderit, non minus puniri iubetur quam qui servum alienum occiderit. sed et principis constitutione coercetur. nam consultus a quibusdam praesidibus provinciarum de his servis qui ad aedem sacram vel ad statuas principum confugiunt, praecepit, saevitia, cogantur servos bonis condicionibus vendere, ut pretium dominis daretur: et recte; expedit enim rei publicae, ne quis e manifestatur. Cuius rescripti vel intolerabilem iniuriam denegetur his, qui iuste deprecantur. Ideoque cognosce de querellis eorum, qui ex familia Iuli Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos, quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
aplłare ius ciuise athenẽsiũ nõ
errauerit Sic em̃ et ius cuile¬
qͦ populus romanus cutitur: ius
ciule romanoꝵ applłamus ułius
qͥritũ qͦ quirtes utũtur romani¬
et enim a quitino qͥntes apellabã¬
tur Set quciens non ad dimꝰ
camus. sicuti cũ poetem dicinus
net addimus nom̃. subauditur apd̾
grecos egregius homerus. apud
nos uirgilius
Ius aũ genciũ om̃i humano gni
ꝯmune est nam usu exigente. et
humanis necessitatib gentes hu¬
mane qued̾ sidi ꝯstituerunt bella
et enim orta sunt et captuntateᷤ
set ute. et seruitutes q̃ funt iu¬
ri naturali ꝯtrarie: iuire .n. nat᷑a¬
ħ abinicio om̃s hoẽs hb̾i nasce¬
bantur. Et hoc iure genciñ
omẽs pene ꝯtractus ĩtroducti
bcatio. ꝯductio. societas deposi¬
aut ex scripto. aut nõ exscripto.
criptũ ns est lex paebi¬
scita senatus ꝯsulta. pͥncipiũ
placita. magr̃atuũ edicta respõ¬
saprudenciũ lex est quod popu¬

Expanded text:
appellare ius civile Atheniensium, non appellare ius civile Atheniensium, non erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim a Quirino Quirites appellantur. sed quotiens non addimus,mus: sicuti cum poetam dicimus nec addimus nomen, subauditur apud Graecos egregius Homerus, apud nos Vergilius. Ius autem gentium omni humano generi commune est. nam usu exigente et humanis necessitatibus gentes humanae quaedam sibi constituerunt: bella etenim orta sunt et captivitates secutae et servitutes, quae sunt iuri naturali contrariae iure enim naturali ab initio omnes homines liberi nascebantur; ex hoc iure gentium et omnes paene contractus introducti locatio conductio, societas, deposiaut ex scripto aut ex non scripriptum ius est lex, plebiscita, senatus consulta, principum placita, magistratuum edicta, responsa prudentium. Lex est quod popu
Abbreviated transcription (Latin):
est. S omniũ animaliũ q̃ ĩce¬
lo q̃ interra q̃ ĩ man nasꝯtur
huͥc descendet maris atq femi¬
nee ꝯuiguatio qmͣ nos matri¬
moniũ appellamus. huic liberoꝵ
ꝓcreatõ. et educatio uidemus
et enim cet̾a quoq animalia
istius iuris pericia censen Iᷤ
aũt ciuile uł genciũ ita dim¬
ditur om̃s popłi qui legibus
et moribus reguntur ꝑtim
suo ꝓpno partim cõmitni om̃i¬
ũ hominũ iure utuntur namqd̾
quisq ppłt ip̃e sibi ius ꝯstituit. id
ip̃ius propriũ cuuitatis ẽ. uocatur¬
qr ius cuule. qͣi ius ꝓprium ipĩus
ciutatis Quod uͦ naturalis ra
inter om̃s homines ꝯstituit: id a¬
pud om̃s ppłos perpetue custodi¬
tur. uocatur ꝙ ius genciũ. qͣi qͦ
iure om̃s gentes utũtur. et popilc
itaq romanus partim suo ꝓrio.
ꝑtim ꝯmimi om̃iũ hominũ iure
utitur Que singłi qualia sunt:
dem cuule ex unaqͣ cuitate apel¬
atur ueluti atthenensiũ nan siqͥs
uelit solonis uł dinconis leges

Expanded text:
ium animalium, quae in caelo, quae in terra, quae in mari nascuntur. hinc descendit maris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris peritia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sibi ius constituit, id ipsius proprium civitatis est vocaturque ius civile, quasi ius proprium ipsius civitatis: quod vero naturaliinter omnes homines constituit, id apud omnes populos peraeque custoditur uocaturque 'ius gentium', quasi quo iure omnes gentes utuntur. populus itaque Romanus partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utitur; quae singula qualia sint, dem civile ex unaquaque civitate appellatur, veluti Atheniensium: nam si quis velit Solonis vel Draconis leges
Abbreviated transcription (Latin):
iperatori¬
am magesta¬
tom non solur
armis recorat᷑gm
set ⁊̃ legibus opoꝵ¬
tet ẽẽ armatdar ut
utrũqu tompus et heloꝵ
et pairis iocte posst gubͦ¬
nan. et princeps romanuis
uctda estat. nõ idũ in hostili¬
bus preluis s ⁊ per legitumos dr¬

Expanded text:
peratoriam maiestatem non solum armis decoratam, sed etiam legibus oportet esse armatam, ut utrumque tempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat non solum in hostilibus proeliis, sed etiam per legitimos tr
Abbreviated transcription (Latin):
penitus mopia fatigetur. ne
nnt̃ponant stimꝰ nõ alii ea s
ratali ccͣta posse ie ꝓ aliis obli¬
gare. ñ inmstimũto pnbute
⁊ fecto ⁊ atrib testib subsis nato
accipiant hoĩes aminere ꝓ a¬

Expanded text:
ur. Ne interponant, sancimus non aliter eas in tali contractu posse se pro aliis obligare, nisi instrumento publice confecto et a tribus testibus subsignato accipiant homines a muliere
Abbreviated transcription (Latin):
mitt̾e pot̃. quod insuto
ñba promittãd̃is.⁊ qui pro¬
mittit ũba stipłantis audi¬
re debe uñ appant. nõ de¬
o nos loqui qui tͣrdimus
exaudit s dex eo qui oĩo ñ
om̃e negocium. recte gĩt
ut cam̃ sic uͥ tutoris autor¬
itas noct̃a ẽ adhibeatar ue
luti si ip̃e odtigetur. Nã
anum sibi obligare eciam
sine tutoris autoritate
qui iam aliquoꝰ ĩtllectum
hñt. Nam ĩfans ⁊ quod ĩfã¬
ti proximus ẽ non młtũ
a furioso distat quia huiꝰ
etatis pupilli nlłm ĩclłe¬

Expanded text:
m est. quod et in surdo verba promittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur luti si ipse obligetur; nam alium sibi obligare etiam sine tutoris auctoritateum est, qui iam aliquem intellectum habet; nam infans et, qui infanti proximus est, non multum a furioso differt, quia huius aetatis pupilli nullum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
lucrum. in aliqua aampnũ
iatum at: ꝯpensacione fc̃a
solum quod super ẽ inellig¬
atur uiͥ eẽ Illud ex peoit̃
ẽ simuna cã parc fũit ex¬
p̃ssa ueluiti in solo iucro ua
s̃ soio ampno ĩ altõ nͦ omissa

Expanded text:
lucrum, in aliqua damnum allatum sit, compensatione facta, solum quod superest intellegatur lucri esse. Illud expeditum est, si in una causa pars fuerit expressa, veluti in solo lucro vel in solo damno, in altera vero omissa
Abbreviated transcription (Latin):
quilyd Diũce stole auctores
non posse rem exposiri per¬
ꝑmutatis reb que res ui¬
deatur uenisse. ⁊ aue p̃cii
noĩe aita esse nam utͣmq
tam eẽ rõnem non pati s

Expanded text:
is. Diversae scholae auctores non posse rem expediri, permutatis rebus, quae videatur res venisse et quae pretii nomine data esse: nam utramque tam esse, rationem non pati. sed
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ca ⁊ is ap̃ qmͣ res alͣ de¬
poiꝰ re obligatur. ⁊ actõe
cepõiti qr ip̃o de ca re quã
acceꝑit rostituenda tene¬
tur. S ⁊ his ex eo soto te¬
netar si quid doio comi¬
serit culpe aut̃ noĩe .r.
cesidie atq negligencie
neci tenctur. itaq socurus
ẽ qui par̃ diligent̃ custo¬
ditam rom furto amsit
qr qui negligẽti amico rẽ
crodiendam cͣdidit sue fa¬
filitati io imputar aolẽt
creditor quoꝵ qui pignꝰ
accepit re tlngatur qr
⁊ ip̃e de ea ip̃a re quamac¬
cepit restituenda tenetur
actõe pͥfioraticia. s qr pĩ¬
gis utͥusq gr̃a datur ⁊
debitoris quo magis ei pe¬
tumia crodc̾tur: ⁊ credito¬
ris : qͦ mag̃ ei ĩcuto sit tͤ¬
ditũ placuit susfic̃e qͣm ad
eam rem cͦcadiendam ex¬
actam ailigenciam adhi¬
fortiuitu casu rẽ amiserit
cecsłm eũ eẽ. nec impediri
fĩ ue nobis stipulannur ex
pite destendens. in hac re
cies faciam utr̃ aut̃ iatina
gua stipmacio concipiatur

Expanded text:
 Is, apud quem res aliqua deponitur, re obligatur ex actione depositi quia et ipse de ea re quam acceperit restituenda tenetur. Sed is ex eo solo tenetur, si quid dolo commiserit. Culpe autem nomine, id est desidie ac negligentie non tenetur. Itaque securus est, qui parum diligenter custoditam rem furto amisit quia, qui negligenti amico rem custodiendam tradit, sue facilitati id imputare debetCreditor quoque qui pignus accepit re obligatur, qui et ipse de ea ipsa re quam accepit restituenda tenetur actione pigneraticia. sed quia pignus utriusque gratia datur, et debitoris, quo magis ei pecunia crederetur, et creditoris, quo magis ei in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligentiam adhifortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri fierive nobis stipulamur. ex pite descendens. In hac re cies? faciam. utrum autem Latina gua stipulatio concipiatur,
Abbreviated transcription (Latin):
talib ntitur in ꝓpͥis allega¬
cionib maĩfestissimic probaci¬
oĩb. uł per scͥpturam uł per
destes. i doneos ꝯibaũit. in ip̃o
toto die quo ꝯsitentur in¬
strum̃. sese uł adũsarium suũ
ĩ aliũ iocis esse post mortẽ
dan sibi nemo stipłari potãt
non mag̃ quam post mortẽ¬
eius a quo stipłabatur: at n
is qui in alicuius potestate ẽ
post mortem eus stipłari po

Expanded text:
egationibus manifestissimis probationibus vel per scripturam vel per testes idoneos approbaverit, in ipso toto die quo conficiebatur instrumentum sese vel adversarium suum in aliis locis esse. Post mortem suam dari sibi nemo stipulari poterat, non magis quam post eius mortem a quo stipulabatur. ac ne is qui in alicuius potestate est post mortem eius stipulari po
Abbreviated transcription (Latin):
nis uł mensis non recte
pecit. si fundũ airi stipleris
uł hoiẽm non pot̃is ꝯtinuo
sołnt alu obligari
qui fidenissores applłan¬
tur quos hoĩes acciꝑe solẽt
dum curant ut diligentiꝰ
sibi cautũ fit in oĩl aut̃ obli¬
gaciõib asfumi possunt .i.
int̃ est utr̃ cuuł an nat᷑ra¬
lis sit. obligacio cui adicia
fideuissor a deo adeo qui dem
ut pro suo qͦ obligetur aue
extͣncus sit qui fi ceuissorẽ
a seruo accipiat. sine ip̃e
dñs in id quod naturalr̃ si¬
ui debetur fideuissor m̃ĩ¬
non obligatur. s hr̃dem ob
ligatum rennauis fideuiss¬
or mn p̃cedere oligãtionem ⁊
scquiꝰ pͭ si pi̾es sint fideiusores
pecere. s ex epula diui adria¬
in explłitur creditor a sing¬
sis au modo soluendo fist
litis ꝯtestare tp̃r ꝑtes pet̃e
Idecq siqua ex fiouissia¬
tͥm̃tum erit siis pio quo fi
tur actio: fideuigores ita
obliguari non posfunt ut
plus dereant qũi dehis debi¬
tor pro quo obligantꝰ. Nã
reoꝵ obligõ accessio ẽ pͥn¬

Expanded text:
ni vel mensis non recte petet. Si fundum dari stipuleris vel hominem, non poteris continuo solent alii obligari, qui fideiussores appellantur, quos homines accipere solent dum curant ut diligentius sibi cautum sit. In omnibus autem obligationibus adsumi possunt, id interest, utrum civilis an naturalis sit obligatio cui adiciatur fideiussor, adeo quidem ut pro servo quoque obligetur, sive extraneus sit qui fideiussorem a servo accipiat, sive ipse dominus in id quod sibi naturaliter debetur. Fideiussor nligatum relinquit. Fideiussor et praecedere obligationem et sequi potest. Si plures sint fideiussorespetere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussortrimentum erit, si is pro quo fidtur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est pr
Abbreviated transcription (Latin):
miserit: alxo tał custodia desi¬
d̾atur aͣlem oiligentissimus pr̃¬
cĩt ⁊ aliquo casu rem amis¬
erit de restituenda ea non
alicuius negociatõis ułti mã¬
cipioꝵ emendoꝵ uendendoꝵ¬
q aut olci uini. frum̃ti em̃di
uendendiꝙ. ⁊ quidem sinicħ

Expanded text:
ab eo custodia talis desideratur qualem diligentissimus patterit et aliquo casu rem amiserit, de restituenda ea non alicuius negotiationis, veluti mancipiorum emendorum vendendorumque, aut olei, vini, frumenti emendi vendendique. Et quidem si ni
Abbreviated transcription (Latin):
comooitati ꝯpecit actio. ꝙ.
non fuit gͣautuitum com¬
odatum uerum p̃ scͥptis
uerbis agend̾ ẽ Ad eoã
familiantatem aliꝗͣ int̃ se
hẽre uidentur empcio ⁊ uẽ¬
dc̃o. Item ioratõ ⁊ ꝯductio ut
in aiubd̃ causis q̃ri soleat
diis que ꝑpetuo quibdã fiu¬
prẽt᷑ n ip̃i ꝯductori nͦ h̾rdi

Expanded text:
commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio et conductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat,aediis quae perpetuo quibusdam frure
Abbreviated transcription (Latin):
ut anͣti ticus rem estima¬
ũit tanti sit empta ĩt ue¬
tẽs satis hũdeq ħ dubitabat᷑
suie ꝯstat uẽdito. siue nõ
S usa decisio ita hoc ꝯsti¬
cluit ut auciens sit ꝯposita
fit uendicio qnͣti ille estiman¬
enit sub hac ꝯdͦne staret ꝯͣͣ¬
tus. ut si auidem ip̃e quino
minatus ẽ p̃cium diffimerit
omio scd̾m euis estimatiõm
⁊ p̃tium soluatur. ⁊ res taitur
tuendicio. ad eisc̃m perdu¬
catur emptore quidẽ ex
empto actiẜ. uenditãe aut̃
ex uendito agente. si aũ ille
qui noĩatus est uł notu̾it. uł
non potũit p̾cium diffinire
qͣͣ mullo p̃tio statuto. quos
ita cum inuendicĩoib. nb p
latuit non ẽ absurd̾. ⁊ ĩ ioca

Expanded text:
uanti Titius rem aestimaverit, tanti sit empta: inter veteres satis abundeque hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio ita hoc constituit, ut, quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contium definierit, omnimodo secundum eius aestimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit pretium definire, quasi nullo pretio statuto. quod ius cum in venditionibus nobis placuit, non est absu
Abbreviated transcription (Latin):
osa ẽ oꝑa in scietate: ut eo ᷤ
iꝰtum sit melore ꝯoͦne in
societatem aomiti. nam ⁊
ita coire societatem posse¬
nõ duritatur ut alt̃ pectu¬
lucͫ int̾̃ eos coẽ sit. quia se¬
pe oꝑa aucuis. pro petcunia

Expanded text:
osa est opera in societate, ut eos iustum sit meliore condicione in societatem admitti: nam et ita coiri posse societatem non dubitatur, ut alter pecunlucrum inter eos commune sit, quia saepe opera alicuius pro pecun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯferri pot̃ ueluti siquis ita
stipłetur mͥ ant scio dare spõ¬
des ut obligacio quidem sti¬
płatori ad quiratur. solm cum
seio.⁊ in uito eo recte possit
ut lb̾atõ ip̃o nure ꝯtĩguat
s ille adũsus seium ht̃ mã¬
aati actionem Quod siaͥs
sibi ⁊ aluis cꝰniri subiectus
x autẽos stipulatus ẽ. ua¬
lebit ꝗ̃ stipulacio Sec
utrum totum deretur ⁊ ĩ

Expanded text:
conferri potest veluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus i aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod
Abbreviated transcription (Latin):
rõib auos ⁊ añriores duu
pͥncipes admisererũt ⁊ in
nr̃is digestis latuis sigĩfica᷑
atq de p̃cio ꝯuenerit cum
sine scͥptura pes agitur ꝑi¬
culum rei uendite statĩ ad
huc ea res emptori tͣdita nõ
ait. Itaq si hõ sit mortuuus
uł aliqͣ paite corꝑis. lesus
fint aut edes tote ueran¬
qua pate incendio ꝯsup̃te
fi̾it̃ aut fundus ui famũs
totus aut aliqua ex ꝑte ab¬
aque aut arboribais tͦbme
deiectis lũge minor aut de¬
t̃ior eẽ ceꝑit ẽp̃toris ampn¬
um. est cui noct̃e ẽ lic rẽ
non fũit natus p̃ciũ solũe
uenditoris acceꝑ̾it: in co
uenditor securus est s
si post empcõnem fundo ad
per abunionem accesserit
ad emptoris comodum per¬
tin. nam ⁊ comooũ eius ẽẽ
si fugĩt. homo qui uenit
aut sureptus fũit. itaut
n dolus n culpa uendito¬
erit an custaonim eius uĩq
ad cͣdicionẽ. uenditor sus
sinon suscagit seturus erit

Expanded text:
r. quod et anteriores divi principes admiserunt et in nostris digestis latius significatulatque de pretio convenerit, cum sine scriptura res agitur, periculum rei venditae statim ad huc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte abaquae aut arboribus turbine deiectis longe minor aut deterior esse coeperit, emptoris damnum est, cui necesse est, licet rem non fuerit nactus, pretium solvere. venditoris accidit, in eo venditor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et commodum eius esse si fugerit homo qui veniit aut subreptus fuerit, ita ut neque dolus neque culpa venditoerit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor suscsi non susceperit, securus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
oruos si exp̃ise fu̾int partos:
dubiũ fuit quin ualeat ꝯu¬
ꝯuencione quesitũ ẽ si ciciꝰ
⁊ seuis ut̾ se pacti sunt ut
ad ticiũ lucͥ oue ꝑtes ꝑtine¬
ant aimpni tt̃ia ad seiũ dã¬

Expanded text:
quodsi expressae fuerint partes, dubium fuit, quin valeat coconventione quaesitum est, si Titius et Seius inter se pacti sunt, ut ad Titium lucri duae partes pertineant, damni tertia, ad Seium d
Abbreviated transcription (Latin):
misit uidecur eẽ in ea cau¬
sa ut non deneatur nisi
łator sensit de alia prom
sensĩs quod sticum uorari
credideris Ꝙ turpi ex cã
luti si quis. homicidium uł
sacͥlogium. se facturum pro¬
misit. non ualz cum quis
it pꝰea existante ꝯdͦne hr̃t
eius agere pot̾. Idem ẽ ex ꝑ
te ꝓmissoris. qui aũ ħ anno

Expanded text:
misit, videtur in ea esse causa, ut non teneatur, nisiulator senserit, de alia promiseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa luti si quis homicidium vel sacrilegium se facturum promittat, non valet. Cum quis it, postea existente condicione heres eius agere potest. idem est et a promissoris parte. Qui hoc anno
Abbreviated transcription (Latin):
tioi datur ut ex m̃o tuũ si¬
at ⁊ ex eo qͣcta nlscitur ac¬
cio que uocatur ꝯdicio
hisquo aui nõ debitum acce¬
pit abeo qui perertorẽ solu¬
it reopligatur datur q agẽ
ꝯdicticia acdio nam perĩd¬
ei abeo cũ dici pot̾ si paret
eum dare oport̾e acsi mutu¬
im accepisset. Uñ pupillus

Expanded text:
t ex meo tuum fiat. ex eo contractu nascitur actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: daturque agenti condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillu
Abbreviated transcription (Latin):
cepcio. stipłonis. Item aut̃
concepta stipło ueluti. siticiꝰ
dicat cum moriar dare spon¬
eres utilis erat ⁊ nuc uoloc
Item post mortem alt̃ĩus re¬
duntur: si quidem promissor
smplr̃ respondeat are spãdeo:¬

Expanded text:
ceptio stipulationis. Ita autem concepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, dare sponeres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius reduntur, si quidem promissor simpliciter respondeat ‘ dare spondeo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯducto. qͣhi melligitur s eo
noĩe p̃stͥptis ueruit actio da᷑
an per mutatis reb omp¬
ded̾it ⁊ inuicem ate alt̃an
utendam. sue fruendam

Expanded text:
contrahi intellegitur, sed eo nomine praescriptis verbis actio datur. an permutatis rebus empdederit et invicem a te aliam utendam sive fruendam
Abbreviated transcription (Latin):
auferre liceat. s talis ꝯͣctus
auia int̃ uetẽs dubitalat᷑
dc̃o exisimabatur lex teio¬
mana iata ẽ q̃ emphitheo¬
seos ꝯtͣctus ꝓpͥam statuit n᷑ã¬
pactioĩl fulciendam ⁊ siqui¬
dem aliquid pauctum fiũt
hoc ita optiaiere ac si nat᷑ał
ꝑicło. rei fũit pactum tũc si
quidẽ tocius rei intĩtus acte¬
sserit: ad dñm super hoc re¬
dũdare ꝑicłm. sin particłaris
ad emphitheotetarium huiꝰ¬
mõi ampnũ uenire auo iure
utimur Item queritur
sicum arcifice ticiuis ꝯuon¬
erit ut is ex auro suo cts põ¬
d̾is c̃ce q forme aułos eifac¬
eret ⁊ acciperet u̾̃bigrã au¬
reos .x. utr̃ empcio ⁊ uendi

Expanded text:
rre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabatur ditio existimabatur: lex Zenoniana lata est, quae emphyteuseos contractui propriam statuit napactionibus fulciendam, et si quidem aliquid pactum fuerit, hoc ita optinere ac si natura periculo rei fuerit pactum, tunc si quidem totius rei interitus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro suo certi ponderis certaeque formae anulos ei faceret et acciperet verbi gratia aureos decem, utrum emptio et vendi
Abbreviated transcription (Latin):
intragcum oiem tibi placĩit
p. ułuti forũ. basilicam fru¬
tra quis sciens emut que
tũ pro priuatis uł propha¬
nis deceptus auenditore e¬
auod ñ hr̃e ei liccat ut ꝯse¬

Expanded text:
intra certum diem tibi placueritpublica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tamen si pro privatis vel profanis deceptus a venditore equod n