comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Non adulterabis non occides non falsum
testimoniũ dices non fraudabis non desidera¬
bis aliena. non ꝑiurabis non furaberis. Sihaec
omnia fructu in me sp̃s caritate regnante non
facio : Suꝑflua mihi sunt p̃ceptalegis: Deniq &
sapientes mundi defilos ophia sicopinati sunt
ut quod leges publicȩ homines facere necessi¬
tate compellunt. hocilla ꝑ suadeat fieriuolun
superioribus nectens. italegit. Aduersus hu¬
ius modi non estlex : qui carnẽ cruci fixerunt cũ
uitiis & concupiscentiis : ut non sicut in latinoso¬
nat. eos quixp̃i sunt carnẽ quam dicat cruci¬
fixisse cũ uitiis & concupiscentiis. sed xp̃i car¬
nem abhis cũ uitiis & concupiscentiis crucifixã
& quaeritur quomodo in his quifructus sps̃ ha¬
beant. & aduersum quos lex eẽ cessauit eruci¬
fixio carnis dominicȩ ponatur in laude : cum
adhebreos inuituperatione sit positum. Rur¬

Expanded text:
dicit: Non adulterabis: non occides, non falsum dicit: Non adulterabis: non occides, non falsum testimonium dices: non fraudabis: non desiderabis aliena: non perjurabis: non furaberis : si haec omnia, fructu in me spiritus charitate regnante, non facio, superflua mihi sunt praecepta Legis. Denique et sapientes mundi de philosophia sic opinati sunt, ut quod leges publicae facere homines necessitate compellunt, hoc illa persuadeat fieri voluntnc locum superioribus nectens, ita legit: Adversus hujusmodi non est Lex, qui Christi carnem crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis: ut non sicut in Latino sonat, eos qui Christi sunt, carnem suam dicat crucifixisse cum vitiis et concupiscentiis; sed Christi carnem ab his cum vitiis et concupiscentiis crucifixam. Et quaerit quomodo in his qui fructus spiritus habeant, et adversum quos Lex esse cessavit, crucifixio carnis Dominicae ponatur in laude, cum ad Hebraeos in vituperatione sit positum: Rur
Abbreviated transcription (Latin):
solum in castitate debemus accipere. sed &iam
incibo & potu. in ira quoq &uexationementis.
& derahendilibidine. Intermodestiam autẽ
& continentiã hoo interest. quod modestia in
uiris ꝑfectis est consũmatȩq uirtutis. dequib
saluatorait. Beatimites qm̃ipsi possi debunt
terram: &doipso Discite ame qm̃mitis sum
& humilis &mansu&us corde : Continentia uero
inuia quidem uirtutis est sed nec dũ ꝑuenit ad
calcem quia cupiditates adhuc ineus quiscron¬
tin& cogitatione nascuntur. &mentis polluunt
principꝰale lic& non superent necadopiis ꝑtra¬
hant cogitantem Non solũ aut̃ indesi deriis
&cupiditate continentia necessaria est. sed &iã
intribus reliquis ꝑturbationib: dolorescilic&.
la&itia&timore Aduersus huius modi fructus
sp̃s non estlex. Iusto quippe lexnon est posita. Ini¬
quis aut & subiectis impiis & peccatorib lex mihi

Expanded text:
solum in castitate debemus accipere, sed etiam solum in castitate debemus accipere, sed etiam in cibo et potu, in ira quoque et vexatione mentis, et detrahendi libidine. Inter modestiam autem et continentiam hoc interest, quod modestia in viris perfectis est, consumataeque virtutis, de quibus Salvator ait: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et de seipso: Discite a me, quoniam mitis sum, et humilis, et mansuetus corde . Continentia vero in via quidem virtutis est, sed necdum pervenit ad calcem: quia cupiditates adhuc in ejus qui se continet, cogitatione nascuntur, et mentis polluunt principale, licet non superent, nec ad opus pertrahant cogitantem. Non solum autem in desideriis et cupiditate, continentia necessaria est, sed etiam in tribus reliquis perturbationibus, dolore scilicet, laetitia et timore. Adversus hujusmodi fructus spiritus, non est Lex. Justo quippe Lex non est posita: iniquis autem et non subjectis, impiis et peccatoribus . Lex mihi
Abbreviated transcription (Latin):
procul a fuerit᷑ & fides papiter abscedit. Post
fidem mansu&udo numeratur. quae aduersa ẽ
irae . rixae dissensionib: &num quã a sui contra¬
ria prouocatur. Vere debona sp̃sarbore. bonos
fructus egerminans : ꝑhano famulus dĩmor¬
ses. testimoniũ scripturae meruit accipere
dicentis. Mor ses mansu&userat. plusquã om̃s
homines suꝑterrã. Suꝑterrã inquit. Suꝑcos
enĩ qui facide ad faciemꝰ dm̃ uidebant eẽ non po¬
terant : qui amulta saepe compellimur ꝑcar¬
&iam nonnegamus. sps sc̃s intrpo uenturi canit
Memenco dñe dauid. & om̃is mansu &u dinis
eius Cuiusmansu&udo aduersus saul. abessa¬
lon. & semei uelmaxime claruit. cũ alius eũ
uell& occidere. alius renouas molitus fraudare
imperioniter&ur. alius lapides in euĩ aciens
&puluerem uentil ansclamar& & dicer& Egre¬
dere oredere uirinique. Extremo conti¬
nentia infructibus sps̃ conlocatur : Quã non

Expanded text:
procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post procul abfuerit, et fides pariter abscedit. Post fidem mansuetudo numeratur, quae adversa est irae, rixis, dissensionibus: et numquam ad sui contraria provocatur, vere de bona spiritus arbore, bonos fructus egerminans. Per hanc famulus Dei Moyses, testimonium Scripturae meruit accipere, dicentis: Moyses mansuetus erat, plusquam omnes homines super terram . Super terram, inquit. Super eos enim qui facie ad faciem Deum videbant, esse non poterat: quia multa saepe compellimur per caretiam non negamus, Spiritus sanctus in typo venturi canit: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . Cujus mansuetudo adversus Saul, Absalon, et Semei, vel maxime claruit ? Cum alius eum vellet occidere: alius res novas molitus, fraudare imperio niteretur: 513 alius lapides in eum jaciens, et pulverem ventilans, clamaret et diceret: Egredere, egredere, vir inique . Extrema continentia in fructibus spiritus collocatur. Quam non
Abbreviated transcription (Latin):
potest bonitas eẽ tristior &fronte seuoris monb
inrugata : benequidẽ facere & prestare quod
poscitur non tam̃ suauis eẽ consortio & suacunc¬
tos inuitare dulcedine : Hano quoq sec tatores
renonis ita definiunt. Bonitas est uirtus quae
prosit siue uirtus ex quaoriuntur utilitates
aut uirtus ꝑꝓter sem& ipsam uel ad fectus qui
fonssit utilitatum Interfructus sp̃s septimũ
& sacratiorem locũ fides possides quae &iam
alibi intertresponitur spes fides caritas
Necmirum sispes in hoccathalogo non refera¬
tur cum in fidesit quodsperatur & itaea apłs
ad hebreos scribens definiat: Est aũ fidesspo¬
randorum substantia rerum argumentum
neodum parentium: Si qui demĩo qđ speramꝰ
esseuenturum . & nec dũ est in p̃senti fide posside¬
mus : sperantes nostenere quod credimus . Quae¬
ritur quoque quomodo fides incaritatesit posita:
Quidiligit num quã se lediaestimat num quã

Expanded text:
potest bonitas esse tristior, et fronte severis moribus potest bonitas esse tristior, et fronte severis moribus irrugata, bene quidem facere et praestare quod poscitur: non tamen suavis esse consortio, et sua cunctos invitare dulcedine. Hanc quoque sectatores Zenonis ita definiunt: Bonitas est virtus quae prodest: sive, virtus ex qua oritur utilitas: aut, virtus propter semetipsam: aut affectus qui fons sit utilitatum. Inter fructus spiritus, septimum et sacratiorem locum fides possidet, quae etiam alibi inter tres ponitur: spes, fides, charitas. Nec mirum si spes in hoc catalogo non referatur: cum in fide sit quod speratur: et ita eam Apostolus ad Hebraeos scribens definiat: Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum necdum apparentium , Siquidem id quod speramus esse venturum, et necdum est in praesenti, fide possidemus, sperantes nos tenere quod credimus. Quaeritur quoque quomodo fides in charitate sit posita. Qui diligit, numquam se laedi aestimat: numquam
Abbreviated transcription (Latin):
mur sed tuncpax xp̃i hocest hereditasnr̃ a nobis¬
cum est si tranquillamens nullis passionib: ꝑtur¬
beur Post pacẽ sequitur longanimitas siue
patientia quaeutroq modo MΑΡΟΘΥΜIAΝ
possumus interpr&ari Huic contraria est pu¬
sillanimitas dequas cribitur : pusillanimes uehe¬
menter insipientes: Quiuero patiens est eluniuersa
ens appellatur ut in prouerbiis quoque scriptũ ẽ
longanimus uir multus in prudentia Benig¬
nitas ciiã siue suauitas quae apud graecos
x̃phototho utrũ que sonat uirtus est lenis blan¬
da itranquilla & omniũ bonorũ apta consortio
inuitans ad familiaritatem sui dulcis alloquio
moribus cemperata: Denique & hancst hoici
ita definiunt. Benignitas est uirtus. sponte ad
benefaciendũ exposita. Non multũ bonitas ab e¬
nignitate diuersa est : qui a & ipsa ad benefacien¬
dum uideuur exposita Sedin eo differt quia

Expanded text:
mur: sed tunc pax Christi, hoc est, haereditas nostra nobismur: sed tunc pax Christi, hoc est, haereditas nostra nobiscum est, si tranquilla mens nullis passionibus perturbetur. Post pacem sequitur longanimitas, sive patientia: quia utroque modo μακροθυμίαν possumus interpretari. Huic contraria est pusillanimitas, de qua scribitur: Pusillanimus vehementer insipiens: qui vero patiens est, et universa ens appellatur, ut in Proverbiis quoque scriptum est: Longanimus vir, multus in prudentia . Benignitas etiam sive suavitas, quia apud Graecos Χρηστότης utrumque sonat, virtus est lenis, blanda, tranquilla, et omnium bonorum apta consortio, invitans ad familiaritatem sui, dulcis alloquio, moribus temperata. Denique et hanc Stoici ita definiunt: Benignitas est virtus sponte ad bene faciendum 512 exposita. Non multum bonitas a benignitate diversa est: quia et ipsa ad benefaciendum videtur exposita. Sed in eo differt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
orũ interuerba distinctio non fallit & fallit᷑
Consideremus neforsitan idcircositdictũ non
estgaudere impiis dicit dñs: Simulaũt &illud
notandũ quod post dilectionẽ gaudiũ sequitur
Qui enĩ diligit quẽ piã semꝑ in eius felicitate
laeatur : & si eũ uiderit aliquo erroredeceptũ
& peccatorũ lubrico concidisse dolebit quidem
&eruere festinabit sed non poterit gaudium
mutare tristitiã sciens nullã rationabiliũ cre¬
aturarũ apud dm̃ perire ꝑp&uo. Tertius fruc¬
tus est sp̃s pax : a quasalomonquoq qui lntr po
xp̃i p̃ces sit nom̃ accepit &deecclesia psalmis¬
tacanit factus estinpace locuseius. Minter oc¬
to euangelii beatitudines scribitur. Beatipa¬
cifici qm̃ filii diuocabuntur. In primo &iam
graduũ psalmo uocuntur: Cum his quioderaN
pacẽ eram pacificus. Nec putemus pacem
tantũ in eo eẽ quagrendã sicũ alio non iurge¬

Expanded text:
orum inter verba distinctio non fallit et fallitur, orum inter verba distinctio non fallit et fallitur, consideremus ne forsitan idcirco sit dictum: Non est gaudere impiis, dicit Dominus . Simul autem et illud notandum, quod post dilectionem, gaudium sequitur. Qui enim diligit quempiam, semper in ejus felicitate laetatur. Et si eum viderit aliquo errore deceptum, et peccatorum lubrico concidisse, dolebit quidem, et eruere festinabit: sed non poterit gaudium mutare tristitia, sciens nullam rationabilium creaturarum apud Deum perire perpetuo. Tertius fructus spiritus, est pax, a qua Salomon quoque qui in typo Christi praecessit, nomen accepit. Et de Ecclesia Psalmista canit: Factus est in pace locus ejus . Et inter octo Evangelii benedictiones scribitur: Beati pacifici: quoniam filii Dei vocabuntur . In primo etiam graduum psalmo cantatur: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus . Nec putemus pacem tantum in eo esse quaerendam, si cum alio non jurge
Abbreviated transcription (Latin):
tia possidentis cĩsps quiuersatur in homine
fructus non habeat suos. & econtririo caroope¬
ribus suis mortificatis peccare desistat. Non
tamen illo usque procedunt ut tineglecta arbor
sp̃s opera carnis adferat. & arbor carnis exculta
fructus germin& spiritales. in secundo spirita¬
liũ fructuũ loco gaudiũ positum est: quod sthoici
quoq qui distingunt inter uerba subtilius aliquid
quideẽ aestimant : quã laeitiã gaudiũ quippe
eẽ aiunt elationem animi suꝑ his quae digna
sint exultantis. l&itiã uero effrenatã animi
elationẽ quaemodũ nescicit & in hisquo que
quae uitio sint mixta la &&ur. Alii cregione
gaudii uolupta temponunt. non hanc qͥuaccor¬
pus ad libidinem concitat. titillat sensus dulci
blanditur afectu sed aliamhiuc ΟΜΩNΥΑ
qua esine moderatione & ullodȩcore la&itiae
inrisuexaltat uocem suã. Quo dsiuerũ est & e¬

Expanded text:
tiam possidentis, ut spiritus qui versatur in homine, tiam possidentis, ut spiritus qui versatur in homine, fructus non habeat suos: et econtrario caro operibus suis mortificatis, peccare desistat. Non tamen illo usque procedunt, ut et neglecta arbor spiritus, opera carnis afferat, et arbor carnis exculta, fructus germinet spirituales. In secundo spiritualium fructuum loco, gaudium positum est: quod Stoici quoque qui distinguunt inter verba subtilius, aliud quid esse aestimant quam laetitiam. Gaudium quippe, esse, aiunt elationem animi super his quae digna sunt exsultantis: Laetitiam vero effrenatam animi elationem, 511 quae modum nesciat, et in his quoque quae vitio sint mixta, laetetur. Alii e regione gaudii voluptatem ponunt: non hanc quae corpus ad libidinem concitat, titillat sensus, dulci blanditur affectu; sed alium huic ὁμώνυμον, quae sine moderatione, et ullo decore laetitiae, in risu exaltat vocem suam. Quod si verum est, et e
Abbreviated transcription (Latin):
alia inter fructus spĩ debuit tenere primatũ
nisi caritas sine qua uirtutes c&erȩ nion repii¬
tantur eẽuirtutes. & ex qua nascuntur uniuersa
quaebon asunt: si quidẽ xin lege & i neuange¬
lo ipsa obtin& principatũ Diliges dñm dm̃tuũ
extoco corde tuo. & extota animatua & ex tota
uirtut&ua. & diliges preximũ tuũ tam quãteip¬
sum. Quantis bonis referta sit caritas & supra
breuiter ꝑstrincximus a nunc uel parũ dixisse
sufficiat iod dileetio nonquaerit quaesua sunt
sed quae aliena sunt: & quamuis suo quis uitio
in imicus sit diligenti & tranquillitatem eius odi¬
orum fluctus concitare nitatur . tamennũ qua
dĩ odiodignã aestimat. Caritas eni operit mul¬
titudinẽ peccatorũ. Illu d quoque qđ as alua¬
tore dr̃ Non potest arbor bon a fructus ad fer¬
remalos neque arbormala fructus ad ferre
potest eauitia quȩ in carnisoperib numerata
sunt facere nec carohis fructib: quioriuntur
espũredandare Potesta ũt fieriut ꝑneglegen¬

Expanded text:
alia inter fructus spiritus debuit tenere primatum, nisi charitas? sine qua virtutes caeterae non reputantur esse virtutes, et ex qua nascuntur universa quae bona sunt, siquidem et in lege et in Evangelio ipsa obtinet principatum: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua: et diliges proximum tuum sicut teipsum . Quantis bonis referta sit charitas, et supra breviter perstrinximus, et nunc vel parum dixisse sufficiat: quod dilectio non quaerit quae sua sunt, sed quae aliena . Et quamvis suo quis vitio inimicus sit diligenti, et tranquillitatem ejus ad odiorum fluctus concitare nitatur: tamen numqua. Charitas enim operit multitudinem peccatorum . Illud quoque quod a Salvatore dicitur: Non potest arbor bona fructus afferre malos: neque arbor mala, fructus afferre potest ea vitia, quae in carnis operibus numerata sunt, facere; nec caro his fructibus qui oriuntur ex spiritu redundare. Potest autem fieri per negligen
Abbreviated transcription (Latin):
propterillos qui scam mariã arbi trabantur
marita tam mulier prouirgine posita est : Sic
propter cos quiaestimabant xpm̃ eẽ sublege:
nescientes qui a factus e& his quiorant sublege
quasi sublege dr̃ &ipsefactus eẽ sublege: Mani¬
catio inmunditia inpudicitididolorum ser
aemulationes irae . rixȩ dissensiones. here¬
agunt regnum dĩ non possidebunt : Superius
cum eaponeremus de carne & spũ triplicem
intellegentiã dixeramus uel eos eẽ carneos
qui paruiuli in corpore xp̃ĩ solidumoibũ & ꝑ
fectȩ a &atis alimenta capere nom possunt
Vel carnẽ legis cos eẽ quimore iudaieo histo¬
riam tantum sequerentur & litteram. Autter¬
te iuxta simplicem sensum in hominis finctione
carnẽ spm̃q subsistere & uixta diuersi tatem
substantiae ueloperacarnis eẽ uelsp̃s : Nuncer¬
goquaehic carnisopera nominantur : fornica
magis mihiuid&ur ad simplice carnis & spĩ intl¬

Expanded text:
propter illos, qui sanctam Mariam arbitrabantur propter illos, qui sanctam Mariam arbitrabantur maritum habere, mulier pro virgine posita est: sic propter eos qui aestimabant Christum esse sub Lege, nescientes quia factus esset his qui erant sub Lege, quasi sub Lege, dicitur et ipse factus esse sub Lege. Manicationes inmunditia inpudicitia luxuria idolemulationes irae rixae dissensiones haereagunt, regnum Dei non possidebunt: Superius cum exponeremus de carne et spiritu, triplicem intelligentiam dixeramus: vel eos esse carneos, qui parvuli et corporei, in Christo solidum cibum, et perfectae aetatis alimenta capere non possent: vel carnales eos esse, qui more Judaico historiam tantum sequerentur et litteram: aut certe, juxta simplicem sensum, in hominis fictione carnem spiritumque subsistere, et juxta diversitatem substantiae, vel opera carnis esse, vel spiritus. Nunc ergo quae hic carnis opera nominantur, fornicatimagis mihi videntur ad simplicem carnis 505 et
Abbreviated transcription (Latin):
ciemus de illo paulicapitulo dicentis Cũ aut̃ uenit
plenitudo temporis misit ds̃ filiũ suũ factũ ex
muliere factu s ublege ut eos qui sublegeerant
redimer& : Sieni xp̃s sublegefuit & non quasi
sublege : toca illa superior disputatio uacuafi&
Verum & haec oppositio de suo solue curloco qui
enĩ propter ea factus sublegeest ut eos quierant
sublegere dimer& : utiq cum e& libera lege. Lo¬
gise sub didit uoluntate. & multo eratpauloli¬
berior qui non sublege sed quasi sub lege sefuisse
testatus est: & quomodo incaenũ & baratrũmor¬
tis ꝓpternos descendit qui orabamus dicentes quis
meliberabit decorpore mortis huius: ita &ex
muliere nasciuoluit & eẽ sublege ut eos qui erant¬
natidem uliere & sublege saluar& : &cerco non¬
est natus demuliere idest demupta: sed de uirgine
Uerum abiisiuue uirgo mulior appellata est : ꝓp¬
tereos quillla fuis se uirginẽ nesciebant :utitiq

Expanded text:
ciemus de illo Pauli capitulo 504 dicentis: Cum autem venit ciemus de illo Pauli capitulo 504 dicentis: Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum, factum est muliere, factum sub Legeenim Christus sub Lege fuit, et non quasi sub Lege, tota illa superior disputatio vacua fiet. Verum et haec oppositio de suo solvetur loco. Qui enim propterea factus sub Lege est, ut eos qui erant sub Lege, redimeret, utique cum esset liber a Lege, Legi se subdidit voluntate: et multo erat Paulo liberior, qui non sub Lege, sed quasi sub Lege se fuisse testatus est. Et quomodo in coenum et barathrum mortis propter nos descendit, qui orabamus dicentes: Quis me liberabit de corpore mortis hujus ? ita et ex muliere nasci voluit, et esse sub Lege, ut eos qui nati esed de virgine. Verum abusive virgo mulier appellata est, propter eos qui illam fuisse virginem nesciebant. Ut itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ut rummorses & proph&ȩ uel spũ actisint &
sublege uixerint qđ apłs negat. Aut haben¬
tes spm̃ sublege non fuerint᷑ qđ apłs hica fir¬
mat. Aut quod est tertiũ sublege uiuentes spm̃
non habuerint : qđ de tantis uiris nefasestcre¬
dere : ad qđ nos breuiter respondebimus
non idipsum est insimilitudine carnis peccati
& in carne eẽ peccati noc idẽ sonat uerus serpens
& ereisimilitudo serpentis. quem mor ses in
heremosuspendit. Siigitur & scõs proph&as
lege sed quasi sublege uixisse ut ipsi uiderent᷑
quidẽ ee sublege sed eos qui sublegeerint lucr¬
facerent & abhumilitate litterȩ ad altitu¬
dinens pr̃ prouocarent: Nam & paulus quiui
da eisiudaeus factus est & omnibus omã ut om̃s
lucrifacer& non dix̃ factus sublege sed factus
quasi sublege Vt osten der& & sẽnonueritatẽ
legis sed similitudinem custo disse : Videmus:
nobis soluis sepropositã quȩstionẽ. Sed quid fa¬

Expanded text:
utrum Moses et prophetae, vel spiritu acti sint, et utrum Moses et prophetae, vel spiritu acti sint, et sub Lege vixerint, quod Apostolus negat: aut habentes spiritum, sub Lege non fuerint, quod Apostolus hic affirmat: aut quod est tertium, sub Lege viventes, spiritum non habuerint, quod de tantis viris nefas est credere. Ad quod nos breviter respondebimus:non idipsum est, in similitudine carnis peccati, et in carne esse peccati. Nec idem sonat verus serpens. et aerei similitudo serpentis, quem Moyses in eremo suspendit . Sic igitur et sanctos prophetas, Lege, sed quasi sub Lege vixisse, ut ipsi viderentur quidem esse sub Lege; sed eos qui sub Lege erant lucrifacerent, et ab humilitate litterae, ad altitudinem spiritus provocarent. Nam et Paulus qt omnes lucrifaceret : non dixit, factus sub Lege, sed, factus quasi sub Lege, ut ostenderet se non veritatem Legis, sed similitudinem custodisse. Videmur nobis solvisse propositam quaestionem. Sed quid fa
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui a supra scđm duplicem intellegenticm
himo locũ coeperamus exponerereddendas
quae omisimus Caro concupiscit aduersus spm̃:
idest historia& scripturae carneus intellec¬
tus. contra allegoriã & spiritalem doetrinam
repugnat. Sp̃s aut̃ aduersus carnem. id est sub¬
limior diectis aernabreuibus umbrȩ ueri¬
tas refragatur. & carneus scripture sensus
quia implerinon potest : Nec eniualemusom̃a
quae scripta sunt facere ostendit nos non in nrã
positos potestate legis explendȩ. cumeiam siue¬
limus litteram sequi in possibilitas non admittat
Quodsispũ ducimini nonestis sublege Sp̃m
testimoniũ ꝑhib& spũinostro. quia sumus filuđi.
sublegeeẽ desistimus. Notandũ ergo quod hic
fidei: sed simpliciter sp̃s appellatur Quae
quidem minutiae. magis in graeco quã in nr̃a
lingua obseruate : qui a đtrapenitus non habemꝰ
uidentur aliquidhabere momenti : quaerit᷑
in hoc loco si quicũq spũducitur non est sublege.

Expanded text:
Et quia supra secundum duplicem intelligentiam Et quia supra secundum duplicem intelligentiam hunc locum cquae omisimus Caro concupiscit adversus spiritum, id est historiae et Scripturae carneus intellectus contra allegoriam et spiritalem doctrinam repugnat. Spiritus autem adversus carnem, id est sublimiora dejectis, aeterna brevibus, umbrae veritas refragatur. Et carneus Scripturae sensus, quia impleri non potest nec enim valemus omnia quae scripta sunt facere, ospositos potestate Legis explendae, cum etiam si velimus litteram sequi, impossibilitas non admittat. Quod si spiritu ducimini, non estis sub Lege. Spiritum testimonium perhibet spiritui nostro, quod sumus filii Dei , sub Lege esse desistimus. Notandum ergo quod hic fidei: sed simpliciter Spiritus appellatur: quae quidem minutiae magis in Graeco, quam in nostra lingua observatae qui ἄρθρα penitus non habemus videtur aliquid habere momenti. Quaeritur in hoc loco, si quicumque spiritu ducitur, non est sub Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
ditione se iact& Sihil amplius dico nisi &ã¬
hoc quod &uos abnuere non potestis qđ por
& uͦcunda desiderit. Contra sps eaquȩ carni
contraria sunt & quȩ illã debilitare queant
expexit :ittfit. ut nonideo quia subserui tute
legis eẽ cessastis. put&is eẽ uos liberos. sed sciatis
magisnaturae uos leger&ineri. qui a non statĩ
silex non imperat & natura ces sauit. ne uolun¬
tatem scilic& uram opera subsequantur. sed
frequenterea facere conpellemini repugnan¬
tecarne aduersus spm̃ quae facere non uul¬
tis Ex quo fr̃s hoc obsecro ut non deuis liber¬
tatemuram in occasionecarni sed magis
spui seruiatis. ut incipiatis eafacere quae
uultis & nihildeberelegi. idest non ee subcar¬
ne quialibertate carnis abolita. Tuncuere
in euangelio habere poteritis. cum uos nequa¬
quã caro compulerit facere quae non uultis
sedspũ s eruientis docuerit uos nonee sublegt

Expanded text:
ditione se jactitet, nihil amplius dico, nisi ditione se jactitet, nihil amplius dico, nisi hoc quod etiam vos abnuere non potestis quod porucunda desiderat. E contra spiritus, ea quae carni contraria sunt, et quae illam debilitare queant, expetit. Et ita fit, ut non ideo quia sub servitute Legis esse cessastis, putetis esse vos liberos: sed sciatis magis naturae vos lege retineri, quia non statim si lex non imperat, et natura cessavit, ne voluntatem scilicet vestram, opera subsequantur, sed frequenter ea facere compellamini, repugnante carne adversus spiritum, quae facere non vultis. Ex quo, fratres, obsecro, ut non detis libertatem vestram in occasionem carnis, sed magis spiritui serviatis, ut incipiatis ea facere quae vultis, et nihil debere legi, id est, non esse sub carne. Quia libertatem legis abolitae tunc vere in Evangelio habere poteritis, cum vos nequaquam caro compulerit facere quae non vultis, sed spiritui servientes, docueritis vos non esse sub Lege.
Abbreviated transcription (Latin):
quitates mea eeleuate sunt suꝑcaput i eũ.
quasionus grauȩ grauatȩ sunt suꝑme De
uirtutibus doctrina que uirtutũ : saluator
ait Iugum enĩ meum suaue est. & onus meũ
leue est: quod aũt & doctrina proonere acci¬
picctur. ꝑspicuũ fit in euangelio. Alligant
quippepharis acionera grauia & qua ẽpor
gere quam grauesit aliquem decranquilli¬
tate turbare & seren a corda hominũ quab¬
dãc quasi fluctib: concitare saluatoris ad apłs
ut lapis molaris circum d&ur colloeius. &
mitta turcũ eo inmare quã ut scande lit&
unũ de his minimis qui asaluatore monstran¬
tur. Turba tiergo fuerant galathe interspm̃
& litteram circũcisionẽ & concisionẽ iud as¬
mũ occultum & manifestum : quid agorent
ignorantes Breuius aut̃ & sic accipipotest
quicum que estille quiuos ad faris itorum
doccrinã r&rahit & in carnedesi derateir¬
cumcidi : quamuis siteloquens & in legiseru¬

Expanded text:
quitates meae eleuatae sunt super caput meum, quitates meae eleuatae sunt super caput meum, quasi onus graue adgrauatae sunt super mevirtutibus, doctrinaque virtutum Salvator ait: Jugum enim meum suave est, et onus meum leve est . Quod autem et doctrina pro onere accipiatur, perspicuum fit in Evangelio. Alligant quippe Pharisaei onera gravia, et quae portagere . Quam 491 grave sit aliquem de tranquillitate turbare, et serena corda hominum quibusdam quasi fluctibus concitare, Salvatoris ad apostut lapis molaris circumdetur collo ejus, et mittatur cum eo in mare, quam ut scandalizet unum de his minimis, qui a Salvatore monstrantur . Turbati ergo fuerant Galatae inter spiritum et litteram, circumcisionem et concisionem, Judaismum occultum et manifestum, quid agerent ignorantes. Brevius autem et sic accipi potest: Quicumque est ille qui vos ad Pharisaeorum doctrinam retrahit, et in carne desiderat circumcidi quamvis sit eloquens, et in Legis eru
Abbreviated transcription (Latin):
spũ. qđ futurũ cognouerat proph& auit qui
aut̃ conturbatuos portabit iudiciũ quicũq
estille. Occulte in quiunt p&rũ lacerat. ciui
supra in faciem restitisse scribit. quod non re¬
to pede inceder& ad euangelii ueritatem
Sedneo paulus tampro caci maledicto deecłȩ
principeloquer&ur nec p&rus dignus qui
conturbatae ecclesiae reus fier& Exquo
arbi trandũ est de alio quodã dici quia ut cũ
apłis fuerat aut de iidaea uenerat. aut ex
pharisacis crediderat. aut certemagnus sit
apudga lathas aestimatus ut port&iudiciũ
ecclesiae conturbate quicũq. estillo: Por¬
tare aut̃ iudicium id est quod aluis uorbis in se¬
quentibus dixit. Vnus quis que propriũ unus¬
suũ portabit & puto inscripturis onus & inbo¬
nam & inmalã partem posse accipi. Hoc est
& in his qui peccatis grauibus opprimuntur.
& in illis qui uirtutũ leuia onera sustentant
Depeccatis in psalmo penitens loquitur. Ini¬

Expanded text:
spiritu quod futurum cognoverat prophetavit. Qui spiritu quod futurum cognoverat prophetavit. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicunque est ille. Occulte, inquiunt, Petrum lacerat, cui supra in facie restitisse se scribit, quod non recto pede incederet ad Evangelii veritatem, sed nec Paulus tam procaci maledicto de Ecclesiae principe loqueretur, nec Petrus dignus qui coarbitrandum est de alio quodam dici, qui aut cum Apostolis fuerat, aut de Judaea venerat, aut ex Pharisaeis crediderat, aut certe magnus sit apud Galatas aestimatus, ut portet judicium Ecclesiae conturbatae, quicumque est ille. Portare autem judicium, id est, quod aliis verbis in sequentibus dixit: Unusquisque proprium onus portabit. Et puto in Scripturis, onus et in bonam et in malam partem posse accipi, hoc est, et in his qui peccatis gravibus opprimuntur, et in illis qui virtutum levia onera sustentant. De peccatis in psalmo poenitens loquitur: Ini
Abbreviated transcription (Latin):
tinguenda est & fermentũ amassȩ uicinia
semouendũ secan de putrido carnes & scabiosiĩ
animal a caulis ouiũ repellendũ N& otadomꝰ
massa. corpus. & pecora. ardeat corrum patur
putrescat intereat Arrius in alex andria una
uobis in dño qui a nihi laluids api&is. Nonꝑcon¬
iecturã ut quidã uolunt sed propheico spũ paulus
ꝓnuntiat galathas adueritatis uiã quã amiserant
reuersuros &enĩ qui alios hortabatur utemu¬
larentur caris mata. magis aut̃ ut prophe&arent
ipse quoque eademplenũs gratia loquebatur
Exparte cognoscimus & exparte propheamus
Proui densigitur spũ qui anibilaliudessen
credituri nisi qđ ꝑ epłam docebantur : ait. Ego
confido inuobi sindño qđ nihi laliud sapi&is
Nam& ad ditiodominici nominis i dipsum sig¬
nificat. Si enĩ ꝑ coniecturã haec nestim abat᷑.
potuerat dicere. Ego confido in uobis nuno
aut̃ ad ponens in dño. diuino quodã confidens

Expanded text:
stinguenda est, et fermentum a massae vicinia stinguenda est, et fermentum a massae vicinia semovendum, secandae putridae carnes, et scabiosum animal a caulis ovium repellendum, ne tota domus, massa, corpus et pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria una vobis in Domino, quia nihil aliud sapietis. Non per conjecturam, ut quidam volunt, sed prophetico spiritu Paulus pronuntiat, Galatas ad veritatis viam, quam amiserant, regressuros . Etenim qui alios hortabatur, ut aemularentur charismata, magis autem ut prophetarent: ipse quoque eadem plenus gratia loquebatur: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus . Praevidens igitur spiritu, quia nihil aliud essent credituri, nisi quod per Epistolam docebantur, ait: Ego confido in vobis in Domino, quod nihil aliud sapietis. Nam et additio Dominici nominis, idipsum signpotuerat tantum dicere, Ego confido in vobis. Nunc autem apponens in Domino, divino quodam confidens
Abbreviated transcription (Latin):
apłis prepit. ut raueant a fermento faris a eoꝵ
Quodeuan gelista manifestius faciens. ad didit
Dixerat aut̃ eis dedoctrina farisaeorũ. Porro
secim dũ carnẽ obseruatior Sensus itaq iste est
Noliteputare paucor ũ hominũ quideiuda ea
uenientes aliud docent insidias contep̃nendas:
Scintillares parua est & penedũ cernitur nonuides
Seds̃ fomitem comp̃henderit. & nutrimenta sui
quãuis paruus ignis inuenerit. moenia urbis latis¬
simos saltus regiones que consumit Fermentũ
quoque cuius ad aliam partem in euan geliopara¬
bola tem perata est. resmodica uid&ur &nibile
Sed cum farinȩ consꝑsum totã massã suouigore
corruperit : In illius uim transit omne qđ mixtũ ẽ
taex doctrina ꝑuersa ab uno incipiens uix duo saut
tres In exordio repperit auditoros. Sed paulatĩ
cancer serpit incorpore. & iuxta uulgare prouer¬
biumunius pecudis scabies totũ commaculat gre¬
gem Igitur a scintilla statĩ ut apparuerit ex¬

Expanded text:
is praecepit, ut caveant a fermento Pharisaeorum . Quod evangelista manifestius faciens addidit: Dixerat autem eis de doctrina Pharisaeorum . Porro secundum carnem observatio? Sensus itaque iste est: Nolite putare pancorum hominum, qui de Judaea venientes aliud docent, insidias contemnendas. Scintilla res parva est, et pene dum cernitur, non videtur; sed si fomitem comprehenderit, et nutrimenta sui quamvis parvus ignis invenerit, moenia, urbes, latissimos saltus, regionesque consumit. Fermentum quoque cujus ad aliam partem in Evangelio parabola temperata est , res modica videtur et nihili; sed cum farinae conspersum, totam massam suo vigore corruperit, in illius vim transit omne quod mixtum est: ita et doctrina perversa ab uno insipiens vix duos aut tres primum in exordio reperit auditores; sed paulatim ut cancer serpit in corpore, et juxta vulgare proverbium, unius pecudis scabies, totum commaculat gregem. Igitur et scintilla statim ut apparuerit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat non regne inquit peccatũ in morta¬
li ur̃o corpore ad oboediendũ desideriiseꝰ
peocatũ om̃s istas spacies habent in quibus
nunc dis criminandis plus forsitanquã o por¬
tuit in moratisumus. Ergo in anim a inqua¬
peccatum regnauerit. non potestđi regnare
regnũ: Quae enĩ participao iustitia e &iniqui¬
tati  quae cc̃municatioluciad tene bras quis
consensus xp̃o & belial:  & putamus nos regnũ
dĩ consequi si a fornication ei dol atria &ue
neficus in munessimus Eccelnimicitiae con¬
tentioira rixadis sensio ebri&as quoq &c&era
quȩ parua arbitramur. excludunt nos aregno
dĩ Nec refert uno quis ab eatitudine ex¬
Sed sciendũ nonplus quã quindecĩ carnis opera
norinat dequib & disseruimus Fnictus

Expanded text:
catum in mortali vestro corpore, ad obediendum desideriis ejus . Peccatum omnes istas species habet, in quibus nunc discriminandis plus forsitan quam oportuit, immorati sumus. Ergo in anima, in qupeccatum regnaverit, non potest Dei regnare regnum. Quae enim participatio justitiae et iniquitati? quae communicatio luci ad tenebras? qui consensus Christo et Belial . Et putamus nos regnum Dei consequi, si a fornicatione, idololatria, et veneficiis immunes simus. Ecce inimicitiae, contentio, ira, rixa, dissensio, ebrietas quoque, et caetera quae parva arbitramur, excludunt nos a regno Dei. Nec refert uno quis a beatitudine exSed sciendum non plus quam quindecim carnis opera nominata, de quibus et disseruimus. Fructus
Abbreviated transcription (Latin):
potest cum uino pariter aufertur quita de¬
cima q̃ & extrema inter carnes opera. comesatio
est : Manducauit populus &bibit & surrexer
ludere Semꝑ abrȩ a& atiii inctaluxuri a est
Pulchre quidã nonignorabilis orator cũ ȩbrium
de somno discriber& excitatũ : ut Necdor¬
mire excitatus . necuigilare aebrius poterat
Quasententia ex pressit quodã modo nec mor¬
tuũ eũ fuisse necuiuũ. Longimorat uniuer¬
sa carnis operareplicare & cat halogũ facereui¬
tiorum inoigiturom̃a sermone conclusit
dicens & his similia q̃ut inã tam facileuitare

Expanded text:
potest, cum vino pariter aufertur. Quintadepotest, cum vino pariter aufertur. Quintadecima, quae et extrema inter carnis opera, commessatio est. Manducavit quippe populus et bibit, et surrexerunt ludere . Semper ebrietati juncta luxuria est. Pulchre quidam non ignobilis orator, cum ebrium de somno describeret excitatum, ait: « Nec dormire excitatus, nec vigilare ebrius poterat. » Qua sententia expressit, quodammodo nec mortuum eum fuisse nec vivum. Longum erat universa carnis opera replicare, et catalogum facere vitiorum. Uno igitur omnia sermone conclusit dicens, et his similia. Quae utinam tam f
Abbreviated transcription (Latin):
in quoest lux uria. Hab& unus quisque suae senten¬
tiae potestatem. ego apłm sequor in uino eelu¬
xoriam in uino aebri&atem Iebrieatem & luxii¬
riam intercarnis operanumerasi: Necille po¬
test negare qui eius dempassionib: uincitur &
lic& me quidãin eolibro quem de seruandauir¬
ginitate conscripsire prehendendũ putent :
Quod dixerim adules centulas itauinũ debere
fugere ut uenenum non me sententia ep ͤ a eni¬
tebit. Opus quippeibiuini quã đĩ a nobis creatura
damnata est & licenti amtulimus uirginipro¬
pri&atis calore feruenti ne occasione parum
bibendi plus biber& & perir&: Alio quinsciebamꝰ
& in xp̃ĩ sanguinẽ uinu conseeran etimotheo
uinum ut biber& imperatũ Aebria&as autẽ
tã exuinoquã exc&eris bibendi generibus quȩ
uariomodo conficiuntur potest accidere :
num nonbibens aliud sibiputar& bibendũ
exclusa cautio est. dumomine qđ in aebriare

Expanded text:
in quo est luxuria . Habet unusquisque suae sentenin quo est luxuria . Habet unusquisque suae sententiae potestatem. Ego Apostolum sequor: in vino esse luxuriam, in vino ebrietatem. Ebrietatem autem et luxuriam inter carnis opera numerari, nec ille potest negare qui eisdem passionibus vincitur. Et licet me quidam in eo libro, quem de servanda virginitate scripsi, reprehendendum putent: quod dixerim adolescentulas ita vinum debere fugere ut venenum: non me sententiae poenitebit. Opus quippe ibi magis vini, quam Dei a nobis creatura damnata est: et licentiam tulimus 509 virgini proprio aetatis calore ferventi, ne sub occasione parum bibendi, plus biberet et periret. Alioquin sciebamus, et in Christi sanguinem vinum consecrari: et Timotheo vinum ut biberet, imperatum. Ebrietas autem tam ex vino quam ex caeteris bibendi generibus, quae vario modo conficiuntur, potest accidere; enum non bibens, aliud sibi putaret bibendum, exclusa causatio est; dum omne quod inebriare
Abbreviated transcription (Latin):
aemulari: Inuidia uero aliena felicitatetor¬
quedur & in duplicem scinditur passionem cum
aliumuidens ee meliorem dol& seei non es se
consimilem Pulchre quidã deneo tericis
graecum uessuntrans ferens elegiaco m& ro
de in uidi a lusit dicens Iustius in uidianihi lest.
quae protinus ipsum auctorẽ rodit. excruciat¬
que animũ. Scribit & beatus cyprianus lbrũ
detelo & liuore ualdeoptimũquem qui legent
non dubitabit adnumerire operibus carnisin¬
uidiam. Inter inuidũ aut̃ & inuidiosum hoc in¬
terest. quodinuidus feliciori inuidet. Inuidio¬
sus aut his est. quiab alio patitur inuidiam: Quar¬
tum decimũ locũ interc arnis opera ebrieasten&
Ebriosiquipperegnũ dĩ non possidebunt & dñs
ad discipulos cauel eait. Neforte grauentur
cord auestra in uino & crapula. Uino hominis
sensus euertit᷑ : ped escorruunt mensuacilat.
libido succenditur: Vnde apłs clamitat: &uinũ

Expanded text:
aemulari. Invidia vero aliena felicitate toraemulari. Invidia vero aliena felicitate torquetur, et in duplicem scinditur passionem: cum alium esse videns meliorem, dolet se ei non esse consimilem. Pulchre quidam de neotericis, Graecum versum transferens, elegiaco metro de invidia lusit, dicens: Justius invidia nihil est: quae protinus ipsum Auctorem rodit, excruciatque animum. Scripsit et beatus Cyprianus librum de Zelo et Livore valde optimum: quem qui legerit, non dubitabit annumerare operibus carnis invidiam. Inter invidum autem et invidiosum hoc interest: quod invidus feliciori invidet. Invidiosus autem is est, qui ab alio patitur invidiam. Quartumdecimum locum inter carnis opera ebrietas tenet. Ebriosi quippe regnum Dei non possidebunt. Et Dominus ad discipulos: Cavete, ait, ne forte graventur corda vestra in vino et crapula . Vino homini sensus evertitur: pedes corruunt: mens vacillat: libido succenditur: Unde Apostolus clamitat: Et vinum
Abbreviated transcription (Latin):
non & dis̃ sensiones opera carnis sunt cumquis
ne quaquimpfeltus eodemsensu &eadem sen¬
patris adfiliũ fratris ad fratrem conserui ad
consesuũ militis ad contubernalem. artifi¬
cesadeiusdem operis artificem: Nonnũqua
euenit: ut in expositionib scripturarumor¬
atur dissensio equibus hereses quoque quae
nunc incarnis opere ponuntur ebulliunt Sienĩ
sapientia carnis inimica estdõ: in imica aũt sunt
omã dogmata falsitatis đõ repugnantia conse¬
quenter & hereses inimicȩdõ ad carnisopera
nam quã putat eẽ meliorem Quicũ que igit᷑
aliter scripturã intellegit quam sensus sp̃s scĩ
flagitat quo conscripta est : lic& de ecclesia ñ
reces serit. tamen hertuicus appellari potest.¬
& de carnis operibus est eligens quae peiora sunt
hereses sequiturinui dici quam non putemus
idemeẽ quodtelũ qui a telus & inbona partẽ
accipipotest cum quis nititor ea quae melioris

Expanded text:
non et dissensiones opera carnis sunt: cum quis non et dissensiones opera carnis sunt: cum quis nequaquam perfectus, eodem sensu, et eadem senpatris ad filium, fratris ad fratrem, conservi ad conservum, militis ad contubernalem, artificis ad ejusdem operis artificem. Nonnumquam evenit, ut et in expositionibus Scripturarum oriatur dissensio: e quibus haereses quoque quae nunc in carnis opere ponuntur, ebulliunt. Si enim sapientia carnis inimica est Deo inimica autem sunt omnia dogmata falsitatis Deo repugnantia consequenter et haereses inimicae Deo, ad carnis opera nam, quam putat esse meliorem. Quicumque igitur aliter Scripturam intelligit, quam sensus Spiritus sancti flagitat, quo conscripta est: licet de Ecclesia non recesserit, tamen haereticus appellari potest, et de carnis operibus est, eligens quae pejora sunt. Haereses sequitur invidia, quam non putemus idem esse quod zelum. Quia zelus et in bonam partem accipi potest, cum quis nititur ea quae meliora sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
disputant: Post contentionẽ occaua succedit
aemulatio quiegrae cosermone z elussignifi¬
cantius & notius appellatur Quo quidẽ malo.
nescioqui snrm̃careat Telati sunt enĩ & pa¬
triarch eioseph fratrem suũ & maria &aaron
propheisdi & sacerdos contramor sentalipas¬
sione decepti sunt intantũ ut illa dequa scrip¬
tura narra uerat dicens. tollens aut̃ maria ꝓphe¬
tis trmphanũ & c&era postea extricastra pro¬
de succedit : qua eiustitiã dinonoperitur. &spe¬
cies est furoris Interiricundiã aũt &irim hoc
inter est : quođ iracundus semꝑirascitur. ir itꝰ
protempore concitatur. &nescio quis pos sit
reonũ di possidere cumis quii riscitur separ& r̃
a regno Rixȩquoq quasa liud graeci significan¬
quis semp ad contradicendũ paratus. stoma¬
chodelectatur alieno & muli ebriuirgi onter¬
dit & prouocat contendentẽ . Haec alo nomi¬
ne apudgraecos MAUΝIΚΙΛ appellatur Nec¬

Expanded text:
disputant . Post contentionem, octava succedit disputant . Post contentionem, octava succedit aemulatio, quae Graeco sermone ζῆλος significantius et notius appellatur. Quo quidem malo, nescio quis nostrum careat. Zelati sunt enim, et patriarchae Joseph fratrem suum: et Maria, et Aaron prophetes Dei et sacerdos, contra Moysen tali passione decepti sunt : intantum ut illa de qua Scriptura narraverat, dicens: Tollens autem Maria prophetes tympanum , et caetera, postea extra castra prode succedit, quae justitiam Dei non operatur , et species est furoris. Inter iracundiam autem et iram, hoc interest: quod iracundus semper irascitur: iratus pro tempore concitatur. Et nescio quis possit regnum Dei possidere: cum is qui irascitur, separetur a regno . Rixae quoque quas aliud Graeci significanquis semper ad contradicendum paratus, stomacho delectatur alieno: et muliebri jurgio contendit, et provocat contendentem. Haec alio nomine apud Graecos φιλονεικία appellatur. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
micus ero inimic istius. &aduersabor aduersin
tibustibi : Sicut su prain tellegendũ nonta abrahã
illis in imicũ fuisse quamillos iurtutibus abrihȩ
exreligione ꝑquam calcatis idolis cognitũuenera¬
baturdm̃ Nlud quoque qđ populo recipituris¬
hel utodio sempiterno &in posteros praemis sa
discor dia inimici s int madianeis quasihis dr̃
Odiohabebisinimicutuũ : Autcerte nontt̃ꝑ so¬
narum quammorum est fictadis sensio : Vt quom̃o
ds̃ utiliter interserpentẽ &muliere inimicitias
posuit. ne amicitiae eorum inutiles essent homi
niꝑquas proiectus est depara diso ita & in his ra¬
helitis & madianeis uita magis dissilis quamgens
unad amnata est: Septimum locũ intercarnis
opera contentiopossidex : quod ã quasi sacrato
&eminenti in teruitia numero conlocata Ser¬
uum autem dñi nonoport& rixari. sed eẽ mansu¬
&um ad om̃s doctorem longanimum cumman¬
suetudinecrudientem etiam eos qui contra

Expanded text:
micus ero inimicis tuis: et adversabor advemicus ero inimicis tuis: et adversabor adveupra intelligendum, non tam Abraham illis inimicum fuisse, quam illos Abrahae virtutibus et religioni, per quam, calcatis idolis, cognitum venerabatur Deum. Illud quoque quod populo praecipitur Israel, ut odio sempiterno, et in posteros transmissa discordia, inimici sint Madianeis , quasi his dOdio habebis inimicum tuum . Aut certe non tam personarum, quam morum est facta dissensio: ut quomodo Deus utiliter inter serpentem et mulierem inimicitias posuit, ne amicitiae eorum inutiles essent homini, per quas projectus est de paradiso: ita et in Israelitis, et Madianeis vita magis dissimilis, quam gens una damnata est. Septimum locum inter carnis opera, contentio possidet, quodam quasi sacrato, et eminenti 507 inter vitia numero collocata. Servum autem Domini non oportet rixari, sed esse mansuetum ad omnes, doctorem, longanimem, cum mansuetudine erudientem, etiam eos qui econtra
Abbreviated transcription (Latin):
cunde & cum honestate quas suboculis dĩfiant
ut tantum liberis seruiatur inmunditiã &lu¬
xuriã nominauit Quartũ in cathalogo ope¬
rum carnis. idolatria locũten& Quienĩ semel
seluxuriae uoluptatiq ꝑmiserit. non respicit
creatorem. Alias aut. omis idolatria festiui¬
tate gula uentre & his quae intrauentrems
delectatur & neforsitan ueneficia & malefi¬
cuae artes non uiderentur in nouo ꝓhibixȩtes¬
tamento : Iprȩ quoq: inter carnis opera nomi¬
nantur qui a sepe magicis artibus &amare
miseris euenit eamari Inimicitia quoque
quae postuene ficia ponitur quem habeatreatũ:
manifesti criminis subiectio declarat : Quantũ
eni in nobis est nullius eẽdebemus in unioi sed
cumomnibus habere pacem : quod siloquentes
ueritatem aliquos meremur inimicos non tam
nos in imicieorũ sumus quamilli inimici sunt ue¬
ritatis Nam quod in genesi đr ad abraham Tni¬

Expanded text:
cunde, et cum honestate, quasi sub oculis Dei fiant, cunde, et cum honestate, quasi sub oculis Dei fiant, ut tantum liberis serviatur, immunditiam et luxuriam nominavit. Quartum, in catalogo operum carnis, idololatria locum tenet. Qui enim semel se luxuriae voluptatique permiserit, non respicit Creatorem. Alias autem omnis idololatria, festivitate, gula, ventre, et his quae infra ventrem sunt, delectatur. Et ne forsitan veneficia, et maleficae artes non viderentur in novo prohibitae Testamento, ipsae quoque inter carnis opera nominantur. Quia saepe magicis artibus, et amare miseris evenit et amari. Inimicitia quoque, quae post veneficia ponitur, quem habeat reatum, manifesti criminis subjectio declarat. Quantum enim in nobis est, nullius esse debemus inimici, sed cum omnibus habere pacem. Quod si loquentes veritatem, aliquos meremur inimicos: non tam nos inimici eorum sumus, quam illi inimici sunt veritatis. Nam quod et in Genesi dicitur ad Abraham: Ini
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tio glorificemus & portemus dñm in corpore
nostro Incofonicator maioris estcriminis
quia tollit membraxpi. & facitea membrame¬
r&ricis Crunt quippeduo in carneuna. Qui
non est fidelis necredit in xp̃o : suam bra facit
membra meraricis quicredit & fornicatur.
xp̃imembra facit membrameraricis Econ¬
tririo infidelis infornicationesua ut rũuio¬
quippe uel maxime daemones coluntur: hoc
unumscio. quod qui postfidem xp̃i fornicatur
uolattemplũ dĩ. Secim dũ opus carnis in mun¬
ditianuncupatur. & eam comes luxuriae
sequitur. Quomodo enĩ in u&erilege dene¬
fandi scriminibus quae i noccultofiunt . &e a no¬
mina returpis simũest ne &dicentis os & aures
audientiũ polluerentur. gener aliter scriptura
complexa est dicens uerecundos ueluerendõs
facite filios israhel ab omni in munditia: Sic in
hoc loco c&eras extraordinarias uoluptates. ip¬
sarum quoque operanuptiarum si non uere¬

Expanded text:
pretio, glorificemus et portemus Deum in corpore pretio, glorificemus et portemus Deum in corpore nostro. In eo fornicator maquia tollit membra Christi, et facit ea membra meretricis; erunt quippe duo in carne una. Qui non est fidelis, nec credit in Christo, sua membra facit membra meretricis; qui credit, et fornicatur, Christi membra facit membra meretricis. E contrario infidelis in fornicatione sua utrum vioa quippe luxuriae vel maxime daemones coluntur. Hoc unum scio, quod qui post fidem Christi fornicatur violat templum Dei. Secundum opus carnis immunditia nuncupatur, et eam comes luxuria sequitur. Quomodo enim in veteri lege de nefandis criminibus, quae in occulto fiunt, et ea nominare turpissimum est, ne et dicentis os, et aures audientium polluerentur, generaliter scriptura complexa est, dicens: Verecundos vel reverentes facite filios Israel ab omni immunditia, sic in hoc loco caeteras extraordinarias voluptates, ipsarum quoque opera nuptiarum, si non vere