comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
officioꝵq noĩb cognominatis. quib certũ ẽ sub eẽ substantias.
requirendũ ẽ utrũ conditor ⁊ creator oĩũ d̾s quosdã quidẽ ex his ita
scõs fecerit ac batos. ut nichil possint reciꝑe oĩno contͣriĩ:⁊ qͦsdã ita
fec̾it. ut possint tam uͥtutis ꝗ̃ malicie effici capaces. aut si putan¬
dũ ẽ. qd̃ alios ita fecit ut omnino in capaces sint ad uircutẽ. Et ali¬
os maliciã quidẽ neqͣqͣm posse reciꝑe solummͦ aũt posse in batitu¬
dine ꝑmanere. alios u̾o tales qui possint utraq reciꝑe. Ut aũt eci¬
am ex ip̃is nominib pͥma nob̃ in quisitio moueatur: consid̾emus
peit̃. neq reciꝑe potuert᷑ peccati locũ. Tum dem̃ etiã hi qui scĩ pͥn¬
cipatus appellant᷑ consid̾emus si statim ut creatia dõ sunt pͥncipa¬
tum ado exercere cepeit̃ in aliquos. qui eis eẽnt subiecti. ⁊ subditi.¬
te sunt ut exerceret᷑ potestatẽ. anm̃ĩtũ aliqd̾ istud ẽ. ⁊p̃miũ uir¬

Expanded text:
officiorumque nominibus cognominatis, quibus certum est subesse substantias, requirendum est utrum conditor et creator omnium Deus, quosdam quidem ex his ita fecerit sanctos ac beatos ut nihil possint recipere omnino contrarium, et quosdam ita fecerit ut possint tam virtutis quam malitiæ effici capaces; aut si putandum est quod alios ita fecerit ut omnino incapaces sint ad virtutem, et alios malitiam quidem nequaquam posse recipere, solummodo autem posse in beatitudine permanere, alios vero tales qui possint utraque recipere. Ut autem etiam ex ipsis nominibus prima nobis inquisitio moveatur, consideremus  neque recipere potuerunt peccati locum. Tum deinde etiam hi qui sancti Principatus appellantur, consideremus si statim ut creati a Deo sunt, principatum exercere cœperunt in aliquos qui eis essent subjecti, ettæ sunt, ut exercerent potestatem; an meritum aliquod istud est et præmium vir
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ t̾ram descendi d̾r ad illam aũt que in alto ẽ exaltari. ħ ergo mͦ
uidr: quasi it̾ quodã scõꝵ profectib aꝑiri ab illat̾ra ad illos celos.
ut ñ tam ꝑmanere in illa t̾ra qm habitare uideant᷑. transituri . s.
cũ in id quoq profec̾int: ad hereditatẽ regni celoꝵ.¬

Expanded text:
tenim terram descendi dicitur; ad illam autem quæ in alto est, exaltari. Hoc ergo modo tenim terram descendi dicitur; ad illam autem quæ in alto est, exaltari. Hoc ergo modo videtur quasi iter quoddam sanctorum profectibus aperiri ab illa terra ad illos cœlos, ut non tam permanere in illa terra quam habitare videantur, transituri scilicet, cum in id quoque profecerint, ad hæreditatem regni cœloru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmutata scd̾m qd̾ apłcdicit. ⁊ nos immutabimur. refulgebit.
aut certe qd̃ eoꝵ q̃ uident᷑ habitu p̾t̾eunte oĩ corruptibilitate
decussa atq purgata. oĩã que in hoc mundi statu in quo pla¬
netarum dicuntur sꝑe suꝑgresso atq suꝑato. supra illa que
bona ⁊⁊ t̾ra uiuoꝵ. qm mansueti ⁊ mites hereditate. ꝑcipient. cuiꝰ
ẽ celum illud qd̾ ambitu magnificentiore ip̃am illam cireun¬
dat ⁊ continet t̾ram qd̾ uere celum ⁊ pͥncipalit̾ appellat᷑ in qͦ
celo uł t̾ra finis oĩũ atq ꝑfectio tuta ac fidissima possit statio¬
ne consistere. Quo . s. uł hi qui post correptionẽ castigationũ qͥͣs
pro delictis ꝑtulerant purgationis obtentu. expletis om̃ib atq
depensis: t̾re illius habitacłm mereant᷑. hi u̾o qui u̾bo di obedi¬
entes fueit᷑. ac sap̃ie eius iam hinc capaces se obtemꝑantes p̾bu
pleat᷑ illud qd̾ dictum ẽ. beati mansueti qm̃ ip̃i heditate possidebt̃

Expanded text:
us dicit: Et nos immutabimur, refulgebit; aut certe quod eorum quæ videntur habitu prætereunte, omni corruptibilitate decussa atque purgata, omnique hoc mundi statu in quo planetarum dicuntur sphæræ, supergresso atque superato, supra illam quæbona, et terra vivorum quam mansueti et mites hæreditate percipient: cujus est cœlum illud quod ambitu magnificentiore ipsam illam circumdat et continet terram: quod vere cœlum et principaliter appellatur, in quo cœlo vel terra finis omnium atque perfectio tuta ac fidissima possit statione consistere, quo scilicet illi post correptionem castigationemque quas pro delictis pertulerant purgationis obtentu, expletis omnibus atque depensis, terræ illius habitaculum mereantur; hi vero qui Verbo Dei obedientes fuerunt ac sapientiæ ejus jam hinc capaces se obtemperantes præpleatur illud quod dictum est: «Beati mansueti, quia ipsi» hæreditate possidebunt
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. qr manus mea fecit ħ om̃ia: istam et̾nam domũ qͣmscĩs
reꝓmitit in celis manufactam ñ eẽ ꝓ nunciat differentiam si¬
ne dubio creature in his q̃ uident᷑. ⁊ in his q̃ non uident᷑ ostendẽs.
Non .it. idem intelligitur qd̾ dicit ea q̃ ñ uidentur. ⁊ ea q̃ i̾ui¬
sibilia sunt. ea namq que sũt iuisibilia ñ solum ñ uidentur.
s nec nat᷑am quidẽ hñt ut uideri possint. q̃ greci. aci ac nała
id.ẽ incorporea appellarũt. ħ aut̃ de quib paulus dixit. q̃ ñ uidẽ¬
tur: naturam quidẽ habent ut uideri possint. ñ dum tam̃ ui¬
umbratis: unusquisq legentium apud semet ip̃m diligentiꝰ
et scrupulosius iudicet. si potest aliqua harũ ꝓbari uł eligi.
Dictum ẽ .n. qd̾ uł incorporea uita agi posse putanda sit: post¬

Expanded text:
dixit: «Quia manus mea fecit hæc omnia ",» istam æternam domum quam sanctis repromittit in cœlis, manu factam non esse pronuntiat; differentiam sine dubio creaturæ in his quæ videntur, et in his quæ non videntur ostendens. Non enim idem intelligitur quod dicit ea qia, non solum non videntur, sed ne naturam quidem habent ut videri possint, quæ Græci ἀσώματα, id est incorporea appellarunt; hæc autem de quibus Paulus dixit: «Quæ non videntur,» naturam quidem habent ut videri possint, nondum tamen viumbratis, unusquisque legentium apud semetipsum diligentius et scrupulosius judicet si potest aliqua harum probari vel eligi. Dictum est enim quod vel incorporea vita agi posse putanda sit, post
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntitatis splendorẽ: p̃beat mundo. Aliis .N. qui uocant᷑ planece
mouent᷑ ordinib aliis hi qͦs qͦs aplãnis uocant. In quo illud ma¬
infestissime ostendit᷑. qd̾ neq motus illius corporis sine aĩa efficipo¬
cest: neq que aĩantia sunt possũt aliqͣndo eẽ sine motu. Stelle u̾o
cũ tanto ordine ac tanta ratioẽ moueant᷑. ut innullo ꝓrsus ali¬

Expanded text:
quantitatis splendorem præbeat mundo. Aliis enim qui vocantur planetæ, quantitatis splendorem præbeat mundo. Aliis enim qui vocantur planetæ, moventur ordinibus, aliis hi quos ἀπλανεῖς vocant. In quo id manifestissime ostenditur, quod neque motus illius corporis sine anima effici potest; neque quæ animantia sunt, possunt aliquando esse sine motu. Stellæ vero cum tanto ordine ac tanta ratione moveantur, ut in nullo prors
Abbreviated transcription (Latin):
Si animantia ħ cẽ ⁊ rationabilia intelligifas ẽ: tum deinde utrũ
aĩe ipsarũ parit̾ cum ip̃is corporib extitert̃: an ant̾iores corporib
uideant᷑. s ⁊ post consũmationẽ scłi si intelligendũ ẽ. eas relaxã¬
das eẽ corporib: ⁊sic̃ nos cessamus ab hac uita. sic ⁊̃ ip̃e amundi illu¬
minatiõe cessabunt: qͣmuis ħ inquirere audatie cuiꝰdã uideatur.
tam̃ qm̃ captande u̾itatis studio ꝓuocam᷑. q̃ possibilia nob̃ sunt
scd̾m grãm sp̃c sci scrutari ⁊ ꝑ tẽptare ñ uid̾r absurdũ Putamus gͦ¬
posse ea ꝑ ħ animantia designari. qd̾ ⁊ mandata dicunt᷑ acciꝑe
ab eo: qd̃ utiq ñ isi rationabilib anmantib fieri solet. Ait ergo
Mandatũ ego aũt om̃ib stelł piecepi. Que sunt aut̃ ista piecep¬
ta: Scilicet ut unũ qd̾ ꝙastrũ suo ordine suisq cursib indultes

Expanded text:
si animantia hæc esse et rationabilia intelligi fas est; tum deinde utrum si animantia hæc esse et rationabilia intelligi fas est; tum deinde utrum animæ ipsarum pariter cum suis corporibus extiterunt, an anteriores suis corporibus videantur: sed et post consummationem sæculi si intelligendum est eas relaxandas esse corporibus; et sicut nos cessamus ab hac vita, si ita etiam ipsæ a mundi illuminatione cessabunt. Quamvis hoc inquirere audaciæ cujusdam videatur, quoniam tamen captandæ veritatis studio provocamur, quæ possibilia nobis sunt, secundum graposse ea per hoc animantia designari, quod et mandata dicuntur accipere a Deo, quod utique non nisi rationabilibus animantibus fieri solet. Ait ergo: Mandatum ego omnibus stellis præcepi. Quæ autem sunt ista præcepta? scilicet ut unumquodque astrum suo ordine suisque cursibus indultæ sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nulli : ⁊̃ deangłis scĩs. hereci u̾o ⁊̃ de animab q̃ aput illos spirita¬
lis natẽ appellant᷑ estimauert̃: Primo gͦ uideamus qͥd ip̃a ratio de
sole ⁊luna ac stellis inueniat. Si rectum ẽ qd̃ quidã putãt con¬
ũtibilitatis eos eẽ alienos in qͣntũ fieri potest descĩs scͥpturis
pͥmũ ad hibeat᷑ assertio. Iob namq ita uid̾r ostend̾e̾. qd̃ ñ so¬
lumstelle possunt subdite eẽ peccatis: uerũ ⁊̃ q̃ munde ñ sit̃
a contagione peccati. Ita namq scͥptum ẽ. Stelle quoq ñ sũt mũ¬
de inconspectu eius. ñ qd̾ utiq de corporis earũ splendore sentit
u̾bicausa. ut si diẽmus uestim̃tũ ñ ẽ mundũ. qd̾ si ita intelliga¬
tur ad conditoris sine dubio reuocat᷑ inuiriã. si quid in mundũ
in splendore earũ corporis accuset᷑. Si .N. ꝑ industriã suã neq lu¬
cidius sibi corpus assumere. neq minus ꝑ desidiã potuert̃. cur¬

Expanded text:
etiam de animabus quæ apud illos spiritualis naturæ appellantur, existimaverunt. Primo ergo videamus quid ipsa ratio de sole et luna ac stellis inveniat, si rectum est quod quidam putant, convertibilitatis eos esse alienos, et quantum fieri potest de sanctis Scripturis primum adhibeatur assertio. Job namque ita vidlum C stella possunt esse subditæ peccatis, verum etiam quod mundæ non sint a contagione peccati. Ita namque scriptum est: «Stellæ quoque non sunt mundæ in conspectu ejus.» Quod non utique de corporis earum splendore sentitur; verbi causa, ut si diceremus, Vestimentum non est mundum quod si ita intelligatur, ad conditoris sine dubio revocatur injuriam, si quid immundum in splendore earum corporis accusetur. Si enim per industriam suam, neque lucidius sibi corpus assumere, neque minus purum per de
Abbreviated transcription (Latin):
pohicis uocib consonare quib d̾r: celum mͥ sedes. t̾ra aũt scab¬
bellum pedũ meoꝵ: S ⁊ de templo eiciens eos qui uendebant
ouese ib oues ⁊ columbas. effudens quoq m̃sas nummulario
diceus. tollite ista hinc & nolite facẽ domũ pr̃is mei domũ
negociatiois. prẽm suum sine dubio dicebat eũ cuitis nori
in magnificum salomon extruxerat templum d i illud qd̾
ait iñ legistis qd̾ ditume ado ad moysen. ego sum deus abra

Expanded text:
 sedes, terra autem scabellum pedum meorum?» Sed et e templo ejiciens eos qui vendebant oves, et boves, et columbas; effundens quoque mensas nummulariorum, et dicens: «Tollite ista hinc, et nolite facere domum Patris mei» domum negotiationis,» Patrem suum sine dubio dicebat eum cujus nomini Salomon magnificum templum extruxerat. Sed et illud quod ait, «Non legistis quod dictum»
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ mitib reꝑmittit. Ex illius namq t̾re noie. etiam hanc
nr̃am cui arida pͥus nom̃ fuerat. cognominatã uolunt. sic̃
⁊firmam̃tũ ħ celum illius celi. uocabulo nuncupatũ ẽ. Uer̃
de hunꝰcemodi opimionib plemꝰ in illo tͣctauimus loco: cum
requireremus quid eẽt qd̾ inpͥncipio fecit d̾s celum ⁊ t̾ram. Ali¬
ud enĩ celũ atq alia t̾ra indicatur eẽ qm illud firmam̃tũ.
qd̃ post biduum factam d̾r: uł arida q̃ post modũ t̾ra noĩat᷑.
Sane ħ qd̃ dicunt quidã de ħ mundo. qm̃ corruptibił quidẽ
ẽ ex eo quod factus ẽ nec tam̃ corrumpit᷑ qui a corruptioẽ
fortior ac ualidior ẽ uoluntas di qui fecit eum ⁊ continet il¬
lum. ne ei corruptio dñetur.: rectius ista sentiri possunt de eo
mundo qͣm aplane sꝑam supradiximus quia ex uoluntate d̃i
nequaqm corruptioĩ subiaceat: pro eo qd̾ nec causas corrupti¬
onis accepit. Scõꝵ quippe ẽ ⁊ ad liquidũ purificatoꝵ mundꝰ

Expanded text:
tibus et mansuetis repromittit. Ex illius namque terræ nomine etiam hanc nostram cui arida prius nomen fuerat, cognominatam volunt, sicut et firmamentum hoc cœlum illius cœli vocabulo nuncupatum est. Verum de hujuscemodi opinionibus plenius in illo loco tractavimus, cum requireremus quid esset quod in principio fecit Deus cœlum et terram. Aliud enim cœlum et alia terra indicatur esse quam illud firmamentum quod post biduum factum dicitur, vel arida quæ postmodum terra nuncupatur. Sane hoc quod dicunt quidam de hoc mundo, quoniam corruactus est, nec tamen corrumpitur, quia corruptione fortior et validior est voluntas Dei qui fecit eum et continet illum ne ei corruptio dominetur, rectius sentiri ista possunt de eo mundo quem sphæram supra diximus, quia ex voluntate Dei nequaquam corruptioni subjaceat, pro eo quod nec causas corruptionis accepit. Sanctorum quippe est et ad liquidum purificatorum mundus
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: Acculeus aut̃ mortis peccatum ẽ. Si ergo hanc habere cõ¬
seq̃ntiam uident᷑: reliquum ẽ ut status nr̃ aliqͣndo in corporeus
futurus eẽ credat᷑. Qd̃ si recipitur ⁊ om̃s subiciendi xp̃o eẽ dicũ¬
tea ñ erat. S uideamus quid eis occurrat: qui ħ ita asserunt.
uidebit᷑ .N. eẽ necessarium. ut si ext̾minata fuit̾ nat᷑a corporea:
sed̾o it̃m reꝑanda sit ⁊ treanda. Possibile eñ uid̾r. ut rationabiles
nature a quib nunqͣm aufertur libi facultas arbitrii. possint ite¬
rum aliquib motib subiacere. indulgente ħ ip̃m dõ. neforte si
inmobilem semꝑ teneant statũ ignorent se dĩ gratia ⁊ ñ sua uir¬
tute in illo fine batitudinis constitisse. qͦs motus sine dubio rur¬
sum uarietas corpoꝵ ⁊ diu̾sitas prosequetur. ex qua mundus sẽꝑ
qd̃ effici nullo gen̾e potest extra mat̾iam corporaiẽ. Iam u̾o qͥ
indissimiles sibi mundos ac ꝑ om̃ia pares aliqͣndo euenire cõ¬

Expanded text:
ortis peccatum est.» Si ergo hæc habere consequentiam videntur, reliquum est ut status noster aliquando incorporeus futurus esse credatur: quod si recipitur, et omnes subjiciendi Christo esse dicunte non erat. Sed videamus quid eis occurrat qui hoc ita asserunt. Videbitur enim esse necessarium ut si exterminata fuerit natura corporea, secundo iterum reparanda sit et creanda: possibile enim videtur ut rationabiles naturæ a quibus nunquam aufertur liberi facultas arbitrii, possint iterum aliquibus motibus subjacere, indulgente hoc ipsum Domino, ne forte, si immobilem semper teneant statum, ignorent se Dei gratia et non sua virtute in illo fine beatitudinis constitisse: quos motus sine dubio rursum varietas corporum et diversitas prosequetur, ex qua mundus sempequod effici nullo genere potest extra materiam corporalem. V. Jam vero qui indissimiles sibi mundos ac per omnia pares aliquando evenire con
Abbreviated transcription (Latin):
simus ordo. in celestib rationabił creature. głosa officioꝵ uarietate
dispositus. Similit̾ sane ⁊̃ de aduersaruis uircutib sentiendũ ẽ. q̃
se in id loci atq officiĩ p̃buerunt. ut ħ qd̃ uł pͥncipatus uł potesta¬
tes uł mundi rectores tenebrarũ. uł sꝑitalia nequitie. uł sp̃c mali¬
gni. uł demonia inmunda sunt: ñ substantialit̾ id h̾ant. neq
quia tales creati sunt. s ꝓ motib suis i ꝓfectib quib in scełe profe¬
ceit. hos malicie sortiti sunt gradus. Et ẽ alt̾ iste ordo rationabił
creature. q̃ se ita p̃ceps nequitie dedit. ut reuocati uelit magis ꝗͣ
ñ possit: dum scelerũ rabies iam libido ẽ. ⁊ delectat. Terciꝰ u̾o crea¬
ture rationabił ordo ẽ earũ q̃ humanũ genus replendũ. uł aꝑte¬

Expanded text:
simus ordo in cœlestibus rationabilis creaturæ gloriosa officiorum varietate simus ordo in cœlestibus rationabilis creaturæ gloriosa officiorum varietate dispositus. Similiter sane etiam de adversariis virtutibus sentiendum est, quæ se in id loci atque officii præbuerunt, ut hoc quod principatus, vel potestates, vel mundi rectores tenebrarum, vel spi neque quia tales etiam creati sunt, sed pro motibus suis et profectibus quibus in scelere profecerunt, hos malitiæ sortiti sunt gradus. Et est alter iste ordo rationabilis creaturæ, qui se ita præceps nequitiæ dedit, ut revocari nolit magis quam non possit, dum scelerum rabies jam libido est, et delectat. Tertius vero creaturæ rationabilis ordo est earum quæ ad humanum genus replendum apt
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃. qͣmiuis in nrãsit positũ potestate studio nr̃o ⁊ uite m̾ito si sapi¬
entie oꝑam demus. effici sapientes. et si semꝑ studium geramus.
semꝑ sapientie parcicipemus. ⁊ id nob̃ uł plus uł mintis accidat.
siue ꝓ uite nñto. siue pro studii qͣntitate. Benignitas .N. d̾ĩ scd̾m ꝙ
se dignum ẽ. ꝓuocat om̃ia. ⁊ attrahit ad b̾atum finẽ illum. uͥ
ñ in discreto uł fortuito aliquo casu uł pͥncipatus teneant pͥn¬
cipatum. uł cet̾i ordines suum quisq sociat᷑ officiũ. s pro m̾itis su¬
is gradum dignitatis huiꝰ adepti sunt: licet ñ sit nr̃m uł scice uł
q̃rere qui illi actus fuĩnt. ꝑ quos in istum ordinẽ uenire meruint
angłoꝵ officium nsi ex mĩto constat: neq potestates nisi ex ꝓ¬
fectu suo agunt potestatẽ. neq q̃ nominant᷑ sedes .i. iudicandi
uł regendi potestas id nisi ex m̾itis ad ministrant: neq dnãti¬
ones contͣ mitũ dominantur: ⁊ ẽ unus iste summus. ⁊ excellenti¬

Expanded text:
quamvis in nostra positum sit potestate, studio nostro et vitæ merito, si sapientiæ operam damus, effici sapientes, et si semper id studii geramus, semper sapientiæ participemus, et id nobis vel plus vel minus accidat, sive pro merito vitæ, sive pro studii quantitate. Benignitas enim Dei, secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit ad beatum finem illum ubi non indiscreto vel fortuito aliquo casu, vel Principatus teneant principatum, vel cæteri ordines suum quisque sortiatur officium, sed pro meritis suis gradum dignitatis hujus adepti sunt, licet non sit nostrum vel scire vel quærere qui illi actus fuerint per quos in istum ordinem venire meruerinAngelorum officium nisi ex merito constat, neque Potestates nisi ex profectu suo agunt potestatem, neque quæ nominantur Sedes, id est judicandi vel regendi potestates, id nisi ex meritis administrant; neque Dominationes contra meritum dominantur: et est unus iste summus et excellentis
Abbreviated transcription (Latin):
eius d̾o aꝑiente locuta ẽ. ⁊ subugale mutũ in hominũ uoce respõ¬
dens arguit ꝓphece dem̃tiã. Quas nos ñ solum ñ suscipimus. s iõs
has assertiones eoꝵ contͣ fidem nr̃am uenientes refutamus atq ie¬
spuimꝰ. Ueruntam̃ ⁊ loco ⁊ tẽpore confutato ħ ꝑu̾so dogmate atq
beant exponemus:
sunt. de mundo atq eius ordinatiõe disserta suit: ꝓpͥe ta¬

Expanded text:
ejus Deo aperiente locuta est, et subjugale mutum in hominum voce responejus Deo aperiente locuta est, et subjugale mutum in hominum voce respondens arguit prophetæ dementiam. Quas nos non solum non suscipimus, sed et omnes has assertiones eorum contra fidem nostram venientes refutamus atque respuimus. Verumtamen suo loco et tempore confutato hoc perverso dogmate et beant exponemus. sunt, de mundo atque ejus ordinatione disserta sint, proprie ta
Abbreviated transcription (Latin):
mortificantes m̃bra sua q̃ sunt suꝑt̾rã. itranscendentes ñ solum
corporeã naturã. uerũ ĩ anime ipsius ambiguos fragilesq motꝰ
adiunxeit᷑ se dño. facti ex integro sp̃c: ut sint cũ illo unus sp̃c.
semꝑ cum ip̃o singła queq decernentes. usq quo ꝑueniat᷑ in ħ
ut ꝑfecte effecti sꝑituales om̃ia discernãt. ꝑ hoc quod inoĩ scĩtate
illuminati sensu ꝑ u̾bum ⁊ sapientiã d̾i. anullo possint penitꝰ
discerni. Illa sane nos nequaꝗͣ recipienda censemus. q̃ a quib dã
ueniant. ut nat᷑e rationabił ac dignitatis oblite ⁊̃ in ordinẽ irrati¬
on abiliũ animantiũ uł bestiarũ. uł pecudum deuoluant᷑. Pro
quib ⁊̃ qͣsdam ex scͥpturis comiñticias afferre adstructiones solẽt.
id ẽ. qd̾ uł pecus cuise mulier contͣ naturã subiecerit. in reatũ pari¬
ter c̃ muliere deuocet᷑ ac lapidari parit̾ iubeat᷑. uł qd̃ taurus cor¬
nupeta lapidari nichilominus p̃cipit᷑. S ⁊ qd̃ balaam asma os

Expanded text:
ortificantes membra sua quæ sunt super terram, et transcendentes non solum corpoream naturam, verum etiam animæ ipsius ambiguos fragilesque motus adjunxerint se Domino, facti ex integro spiritus, ut sint cum illo unus spiritus semper, cum ipso singula quæque discernentes, usquequo perveniant in hoc ut perfecte effecti spirituales omnia discernant per hoc quod in omni sanctitate illuminati sensu per Verbum et sapientiam Dei a nullo penitus possint discerni. Illa sane nos nequaquam recipienda censemus, quæ et a quibusveniant, ut naturæ rationabilis ac dignitatis oblitæ etiam in ordinem irrationabilium animantium, vel bestiarum, vel pecudum devolvantur: pro quibus etiam quasdam ex Scripturis commentitias afferre astructiones solent, id est quod vel pecus cui se mulier contra naturam subjecerit, in reatum pariter cum muliere devocetur ac lapidari pariter jubeatur; vel quod taurus cornupeta lapidari nihilominus præcipitur; sed et quod Balaam asina os
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. alii pͥncipatũ. alii potestatẽ. qd̃ in eos uidelicet exerceant pote¬
statẽ qui hr̃e suꝑ caput indigent potestatẽ. alii thronoꝵ ordinẽ
id ẽ iudicandi uł regendi eos qui ħ indigent hñtes officiũ. alii dña¬
tionẽ sine dubio suꝑ seruos. Que oĩa eis pro mĩto ⁊ ꝓ profectib suis

Expanded text:
tum, alii Principatuum, alii Potestatum, quod in eos videlicet exerceant potetum, alii Principatuum, alii Potestatum, quod in eos videlicet exerceant potestatem qui habere super caput indigent potestatem; alii Thronorum ordinem, id est, judicandi vel regendi eos qui hoc indigent, habentes officium; alii dominationem sine dubio super servos quæ omnia eis pro merito et p
Abbreviated transcription (Latin):
inhͣ.it. sola tͥntate q̃ ẽ auctor om̃iũ bonitatis. substantialit̾ inẽ. Ce¬
t̃i uͦ. actidentẽ eam ac decidentẽ hñt. Et tunc sunt inb̾atitudine: c̃
descĩtate. ac sapientia. ac de ip̃a d̾itate participant. Si uͦ ab huiꝰce¬
modi participatioẽ negligant atq dissimulent: tunc uitio ꝓpͥe de¬
sidie. alius cicius. alius tardius. plus alius uł minus. ip̃e sibi causa
sui lapsus uł casus efficit᷑. Et qm̃ ut diximus casus iste uł lapsus qͦ
astatu suo unusqͥsq declinet: ꝗͣ płimã inse ht̃ diu̾sitatẽ: ꝓ m̃tis ac
ꝓpositi motib qd̃ alius leuius alius uͦ grauiꝰ ad infi̾ora. declinat: in h̾
iam iustũ iudiciũ dĩ ꝓuidentie ẽ: ut unicuiq scd̃m diu̾sitatẽ motu¬
um ꝓ mĩti sui decessu ⁊ cõmotioĩs occ᷑rat. Ex his sane qui in ilbo ĩ¬
cio ꝑmanseit᷑. qd̾ futõ fini simile eẽ descͥpsimus. quidã . it. ex ipsis in
ordine ac dispensatiõe mundi ordinẽ angłicũ sorciunt᷑. alii uircu¬

Expanded text:
nim sola Trinitate, quæ est auctor omnium, bonitas substantialiter inest cæteri vero accidentem eam ac decidentem habent, et tunc sunt in beatitudine, cum de sanctitate ac sapientia et de ipsa divinitate participant. Si vero ab hujusmodi participatione negligant atque dissimulent, tunc vitio propriæ desidiæ alius citius, alius tardius, plus alius, alius minus, ipse sibi causa sui lapsus vel casus efficitur. Et quoniam, ut diximus, casus iste vel lapsus, quo de statu suo quisque declinat, quamplurimam in se habet diversitatem pro mentis ac propositi motibus, quod alius levius, alius gravius ad inferiora declinat, in hoc jam justum judicium Dei providentiæ, ut unicuique secundum diversitatem motuum pro mérito sui decessus et commotionis occurrat. Ex his sane qui in illo initio permanserunt quod futuro fini simile esse descripsimus, quidam ex ipsis in ordinatione ac dispensatione mundi ordinem angelicum sortiuntur, alii Virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e incapax fuit boni: ñ tam̃ id curco qr potuit reciꝑe bonũ etiam
uoluit. uł uututi oꝑam dedit. Sicut .N. ꝑ hec q̃ de ꝓpħis exempla
protulimus. edocetur: fuit aliqͣndo bonus cũ inparadiso d̾i in me¬
dio cherubin u̾saret᷑. Sic̃ gͦ iste hũit quidem in se. uł uirtutis reci¬
piende. uł malicie facultatẽ. ⁊ a uircute declinans tota se imente con¬
uertit ad malũ: ita etiã cete creature cũ utusq h̾ant facultatẽ. pro
arbitrii lib̾tate fugientes malũ adherent bono. Nulla ergo nat᷑a ẽ:
q̃ ñ iecipiat bonũ uł malũ excepta di natura. q̃ bonoꝵ oĩũ fons ẽ.¬
sticia ẽ: iusticia aũt nunꝙͣ profecto iniusticiam capiet. Et uerbũ ẽ
uł ratio q̃ utiq inrationabilis effici ñ potest. S ⁊ lux ẽ. ⁊ lucẽ certum
ẽ: qd̾ tenebre ñ comp̃hendant. Similit̾ quoq ⁊ natura sp̃c scĩ q̃¬

Expanded text:
 idcirco quia potuit recipere bonum, etiam voluit, vel virtuti operam dedit. Sicut enim per hæc quæ de Prophetis exempla protulimus, edocetur, fuit aliquando bonus, cum in paradiso Dei in medio Cherubim versaretur. Sicut ergo iste habuit quidem in se vel virtutis recipiendæ vel malitiæ facultatem, et a virtute declinans tota se mente convertit ad malum ita etiam cæteræ creaturæ cum utriusque habeant facultatem, pro arbitrii libertate fugientes malum, adhærent bono. Nulla igitur natura est quæ non recipiat bonum vel malum, excepta Dei natura quæ bonorum omnium fons estitia est, justitia autem nunquam profecto injustitiam capiet; et Verbum est vel ratio, quæ utique irrationabilis effici non potest: sed et lux est, et lucem certum est quod tenebræ non comprehendant. Similiter quoque et natura Sp
Abbreviated transcription (Latin):
intellectuũ. qmͣ definito doginate ꝑ tͣctata atq discussa de rati¬
onabilib naturis: pꝰ eũ locum ꝗ̃ de prẽ ⁊ filio. ⁊ sp̃u scõ ꝓ nr̃isui¬
rib exposuimus. Nc̃ gͦ. uideamꝰ que sint de quib disserere in con
aiẽ atq om̃s rationabiles nate̾ facte sunt. uł create. siue scã sũt

Expanded text:
intellectuum quam definito dogmate petractata atque discussa de ratiintellectuum quam definito dogmate petractata atque discussa de rationabilibus naturis, post eum locum quem de Patre et Filio et Spirituribus exposuimus. Nunc ergo videamus quæ sint de quibus disserere in consanimæ atque omnes rationabiles naturæ factæ sunt vel creatæ, sive sanctæ sint,
Abbreviated transcription (Latin):
celũ nouum ⁊ t̾ra noua: similẽ sine dubio sugg̾it intellectũ. In no¬
uatio namq celi ⁊ t̾re. ⁊ tͣnsmutatio habitus huiꝰ mundi. ⁊ in mu¬
tatio celoꝵ. hissine dubio preꝑabit᷑. qui ꝑ illam uiã qͣm supͣ ostẽ¬
dimus it̾ agentes. ad illum finẽ b̃atitudinis tendunt: cui ⁊̃ ip̃i im¬
siquis mat̾ialẽ nat᷑am.i. corpoream penitꝰ int̾iturã putet. nullo
oĩno gen̾ẽ intellecti meo occurrere potest. quomͦ tot ⁊ tante sub¬
stantie uitam agere ac subsistere sine corporib possint: cũ solius
tia.⁊i absq ulla corporee adiectionis societate intelligat᷑ existere.
Alius fortasse dicet qm̃ in illo fine om̃is substantia corporał ita pu¬
raerit atq purgata: ut etheris in modum ⁊ celestis cuiꝰdam p̾i¬
tatis ac sinceritatis itelligi. Cercius tam̃ qualit̾ se habitura sit
ec quidẽ que suꝑius disseruimus
nob̾ gen̾ali sermone digesta sint ꝑ conscq̃ntiam magis

Expanded text:
cœlum novum, et terra nova,» similem sine dubio suggerit intellectum. Innovatio namque cœli et terræ et transmutatio habitus hujus mundi, et immutatio cœlorum, his sine dubio præparabitur qui, per illam viam quam supra ostendimus iter agentes, ad illum finem beatitudinis tendunt, cui etiam ipsi insi quis materialem naturam, id est corpoream, penitus interituram putet, nullo omnino genere intellectui meo occurrere potest quomodo tot et tantæ substantiæ vitam agere et subsistere sine corporibus possunt, cum soliustia, et absque ulla corporeæ adjectionis societate intelligatur subsistere. Alius fortasse dicet, quoniam in illo fine omnis substantia corporalis ita pura erit atque purgata, ut ætheris in modum et cœlestis cujusdam puritatis atque sinceritatis possit intelligi. Certius tamen qualiter se habitura sit c quidem quæ superius disseruimus, generali nobis sermone digesta sint, per consequentiam magis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erit mundũ: ita ne tu quidẽ eris mundus ꝓ eo qd̾ t̾ram meã ꝑdi¬
disti.:⁊ ppłm meũ occidisti. ñ manebit inet̾num tẽpus sem̃ pessimũ
Prepara filios tuos ad int̾fectionẽ ꝓ peccatis patͥs tui. uti ne resur¬
gant. ⁊ t̾ram heditate possideant. ⁊ repleant t̾ram belł. ⁊ insurgã
in eos dicit dñs sabaoth.⁊ deꝑire faciam nom̃ ip̃oꝵ ⁊ reliquias ⁊
anifestissime ñ ꝑ hec¬
ostend̾r cecidisse de celo. is utiq qui pͥus erat lucifer. ⁊ qͥ ma¬
ne oriebat᷑. Si .it. ut putant aliqui nat᷑a tenebrarũ erat. qͦmͦ añ
fuisse lucifer dr̃. uł quomͦ pot̾at oriri mane. qui nichil inse habe¬
bat ex luce: S ⁊ saluator docet nos de diabolo dicens. Ecce uido sa¬

Expanded text:
non erit mundum, ita nec tu quidem eris mundus pro eo quod terram meam perdinon erit mundum, ita nec tu quidem eris mundus pro eo quod terram meam perdidisti, et populum meum occidisti, non» manebis in æternum tempus, semen pessimum. Præpara filios tuos ad interfectionem pro peccatis patris tui, ne» resurgant, et terram hæreditate possideant, et repleant» terram bellis, et insurgam in eos, dicit Dominus Sabaoth, et deperire faciam nomen ipsorum, et reliquias, anifestissime per hæcostenditur cecidisse de cœlo is utique qui prius erat Lucifer, et qui mane oriebatur. Si enim, ut putant aliqui, natura tenebrarum erat, quomodo ante fuisse Lucifer dicitur? Vel quomodo poterat oriri mane qui nihil in se habebat ex luce? Sed et Salvator docet nos de diabolo dicens: «Ecce video Sa
Abbreviated transcription (Latin):
de alia iurcute contͣria ab esaia ꝓpħa talia q̃dã docemͣ. ait enim.
uomͦ cecid̾ de celo lucifer. quimane oriebat᷑: C̃ onfractꝰ ẽ. ⁊ col¬
lisus ad t̾ram qui ĩmittebat ad om̃s gentes. Tuu̾o dixisti.
insensu tuo. Ascendã in celũ supͣstellas celi ponã sedẽ meã. sedebo
ĩmonte excelso. supͣ montes ⁊ colles quisunt ad aquilonẽ. ascendã
suꝑ nubes: ero simił altissimo. Nc̃ aũt inifernũ demerg̾is. iintũ¬
dam̃ta t̾re Q te uid̾int admirabunt᷑ suꝑte. ⁊ dicent. hic ẽ nomo
qui ex acerbabat totam t̾ram. qui mouebat reges. qͥ fecit uniu̾sũ orbẽ
desertũ. qͥ urbes destrux̃. nͨ eos qui inuĩcłis sunt resoluit. Om̃s reges gẽ¬
tiũ dormiert̃. in honore. unusqͥsq in domo sua. Tu u̾o ꝓicieris ĩmõ¬
tib sic̃ mortuus inexecrabił. c̃ multis mortuis. qui tͣnssossi sũt gladi¬
is. ⁊ descendert᷑ ininfernũ. Sic̃ uestim̃tũ sanguine concretũ. i infectũ

Expanded text:
it enim: «Quomodo» cecidit de cœlo Lucifer, qui mane oriebatur? Confractus est et collisus in terram, qui immittebat ad omnes gentes.» Tu vero dixisti in sensu tuo: Ascendam in cœlum, super stellas cœli ponam meum thronum, sedebo in monte excelso super montes excelsos qui sunt ad Aquilonem, ascendam» super nubes, ero similis Altissimo. Nunc autem in infernum demergeris, et in fundamenta terræ. Qui te viderint, admirabuntur super te, et dicent: Hic est homo qui exacerbabat totam terram, qui movebat reges, qui fecit universum orbem desertum, qui urbes destruxit, nec eos qui in vinculis sunt resolvit. Omnes reges gentium dormierunt in honore, unusquisque in domo sua: tu vero projicieris in montibus sicut mortuus execrabilis cum multis mortuis qui transfossi sunt gladiis, et descenderunt in infernum. Sicut vestimentum sanguine concretum et infectum
Abbreviated transcription (Latin):
atq confutat ꝑ qm causadiu̾sitatis ac uarietatis insingłis quibq cirati
eẽ in celestib  agnoscant᷑. De nis gͥ q̃ int̾ homines gestasi
uł gerunt᷑. proferamus exempla. ut conseãnt̾ ex iusibilib ⁊ uie
miserit. ut ancilla hostiaria int̾rogante se cumiuram̃to ad firma¬
uerit. nescire se quissit xp̃c quo modo isti quiscd̃m illos spiritales
sunt in peceata huicemodi coerueit᷑. maxime c̃soleant freqñt᷑ ad se¬
iere. ⁊ dicere. qm̃ ñ potest arbor bona malos fructus face̾: et siutiq¬
tulisse putandi sunt: Qd̾ si respond̾int ea q̃ cõminisci solent: qm̃ ñ
paulus ꝑsecutꝰ ẽ. s alius nescio quis qui erat in paulo. neq petrusne¬
gauit. s alius negauit in petro. qͣre paulus si nil peccau̾at dix̃ quia

Expanded text:
futat, per quam causa diversitatis ac varietatis in singulis quibusque creaturis esse in cœlestibus agnoscantur, de his quæ inter homines gesta sunt, vel geruntur, proferamus exempla, ut consequenter ex visibilibus etiam miserit, ut ancilla ostiaria interrogante se cum juramento affirmarit nescire se quis sit Christus: quomodo isti, qui secundum illos spirituales sunt, in peccata hujusmodi corruerunt; maxime cum soleant frequenter asserere, et dicere quoniam «non potest arbor bona malos fructus facere?» Et si utiqtulisse putandi sunt? Quod si responderint ea quæ comminisci solent, quoniam non Paulus persecutus est, sed alius nescio quis qui erat in Paulo; neque Petrus negavit, sed alius negavit in Petro: quare Paulus, si nihil peccaverat, dixit quia
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilia conseq̃ntia disputationis inuenit. utrũ cum corpo¬
rib ammata parit̾ uideant᷑ eo intẽpore c̃ dicit scͥptura. quia fecit
deus duoluminaria magna. Luminare maius in pͥncipatũ diei.
ilummare minus in pͥncipatum noctis. ⁊ stellas. anñ c̃ ip̃is corpo¬
rib s extͥnsecus factis iam corporib inseruit sp̃m. ꝑuidendũ ẽ. Eg
Sc pturarũ aũt testimoniis uti difficilus affirmat᷑. Nam ꝑ cõiecłãs
magis eoꝵ aĩantiũ que celestia designantur. Nam qñtũ ad homi¬
nes expectat. quomͦ cũ corpore simul ficta aĩa uidebit᷑ eius. qui ĩ
uentre fiẽm suũ supplantauit .i. iacob. aut qͦmͦ simul cũ corpore
ficta ẽ aĩa uł plasmata eius. qui ad huc inuentre matͥs sue positꝰ

Expanded text:
entia disputationis invenit, utrum cum corporibus pariter animata videantur eo tempore, cum dicit Scriptura quia fecit Deus duo luminaria magna, et luminare majus in principatum diei, et luminare minus in principatum» noctis, et stellas:» an non cum ipsis corporibus, sed extrinsecus factis jam corporibus inseruit spiritum, pervidendum est. Ego Scripturarum autem testimoniis utique difficilius affirmatur. Nam per conjecturas magis eorum animantium quæ cœlestia designantur. Nam quantum ad homines spectat, quomodo cum corpore simul ficta anima videbitur ejus qui in ventre suum fratrem supplantavit, id est Jacob? Aut quomodo simul cum corpore fic
Abbreviated transcription (Latin):
suetudo ẽ scͥpture scẽ cũ aliquid contrariũ corporib ins crassiorib¬
⁊ solidiorib designare uult: sp̃m nominare sicut dicit. lit̾a occidꝰ.
sp̃c aut̃ uiuificat. In quo sine dubio ꝑlit̾am corporalia significat:
ꝑ sp̃m intellectualia: q̃ spiritalia dicimus. apłc quoq dicit ita. us¬
q in hodiernũ aũt cum legitur moyses uelam̃ ẽ positũ suꝑcor

Expanded text:
Scripturæ sanctæ cum aliquid contrarium corpori huic crassiori et solidiori designare vult, spiritum nominare, sicut dicit: «Littera occidit, spiritus autem vivificat.» In quo sine dubio per litteram corporalia significat, per spiritum intellectualia, quæ et spiritualia dicimus. Apostolus quoque dicit: «Usque in hodiernum cum legitur Moyses velamen est positum super cor
Abbreviated transcription (Latin):
eptie arguent᷑. Scd̾m nos uero nichil ẽ in om̃i rationabili creat᷑a. qd̃ ñ
tam boni qm mali sit capax S ñ continuo quia dicimus nullam
eẽ naturã q̃ ñ possit reciꝑe malũ. id circo confirmamus omnẽ natã
recepisse malũ .i. malam effectam. sic̃ ẽ dr̃e quia om̃is hominis nͦ
iecepit. ut possit nauigare: ñ tam̃ ex eo ⁊̃ om̃is homo nauigabit. Et

Expanded text:
I. Secundum nos vero nihil est in omni rationabili creatura, quod non tam boni quam mali sit capax. Sed non continuo, quia dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, idcirco confirmamus omnem naturam recepisse malum, id est malam effectam: sicut est dicere quod omnis hominis natura recipit ut
Abbreviated transcription (Latin):
uulua proced̾et scĩficatus ab eo ẽ. ne forte ñ iudicio neq ꝓ m̾itis re¬
eam defensionẽ quae animas subsistere simul cum corporib ad¬
seuerat. Qnͣtum gͦ ex comꝑatioẽ humani status concipi potest.
conseqns puto multo magis hec de celestib sentienda. q̃ ⁊̃ in hõib
ratio ip̃a. ⁊ scͥpture auctoritas uidet᷑ ostend̾e̾. S uideamus si ꝙͣ ꝓpͥe¬

Expanded text:
vulva procederet, sanctificatus est ab eo? Ne forte non judicio, nec pro meritis rem consequitur eam defensionem quæ animas subsistere simul cum corporibus asseverat. Quantum ergo ex comparatione humani status concipi potest, consequens puto multo magis hæc de cœlestibus sentienda, quæ etiam in hominibus ratio ipsa et Scripturæ auctoritas videtur ostendere. V. Sed videamus si
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibceuis aliquis lapsus accid̾it. ⁊ cito resipiscat. atq in se ieu̾tat᷑.
ñ penitꝰ ruere s reuocare pedẽ. ⁊ redire ad statũ suũ. ac rursũ statu¬
treposse id qd̃ ꝑ negligentiam fuerat lapsũ.
tius egint ostendamtis etiã similitudiẽ alicuiꝰ exempli
uti ñ uid̾r absurdum. Igitur si sit aliquis qui ꝑicia. uł aite. u̾bi grã
geomet̾e. aut medicine paulatĩ fuit inbutꝰ. usq qͦ uen̾it ad ꝑfectũ.
multo .s. tempore institutionib ac exerciciis semet ipm infor¬
mans. ut ad integrum supradicte artis assummeret disciplinã
huic nunqͣm ꝓfecto accid̾e pot̾it. ut cũ ꝑitus dormierit. euigilet
imꝑitus. Non enim ea que ꝑlesionẽ aliqͣm uł debilitatẽ accidunt.
inmediũ adducere. aut cõmemorare nunc c̃uenit. Neq enĩ simi¬
litudini ꝓposite exemploq conueniunt. Scd̾m id gͦ qd̾ pposunmꝰ

Expanded text:
ut si brevis aliquis lapsus acciderit, et cito resipiscat atque in se revertatur, ut si brevis aliquis lapsus acciderit, et cito resipiscat atque in se revertatur, non penitus ruere, sed revocare pedem, et redire ad statum suum, et rursum statuere possit id quod per negligentiam fuerat lapsum. tius egerint ostendamus, etiam similitudine alicujus exempli uti non videtur absurdum. Igitur si sit aliquis qui peritia vel arte, verbi gratia, geometriæ, vel medicinæ paulatim fuerit imbutus usquequo venerit ad perfectum, multo scilicet tempore institutionibus atque exercitiis semetipsum informans ut ad integrum supradicta artis assumeret disciplinam huic nunquam profecto accidere poterit, ut cum peritus dormierit, evigilet imperitus. Non enim ea quæ per læsionem aliquam vel debilitatem accidunt, in medium adducere aut commemorare nunc convenit: neque enim similitudini propositæ exemploque conveniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nere. ꝑcipiet a d̾o: is qui talis ẽ. qualem eum uoluit eẽ ille qui fec̃.
Qd̾ ut accidat.⁊ ut indesinent̾ atq in seꝑabilit̾ ad sint ei qui ẽ. ea
q̃ ab ip̃o facta sunt: sapientie id opus ẽ. instruere atq erudire.
ea ⁊ ad ꝑfectionẽ ꝑducere. ⁊ sp̃c scĩ confirmatioẽ. atq indesinẽti scĩ¬
ficatioẽ. ꝑ qm solum dm̃ caꝑe possunt. Ita gͦ in desinẽti erga nos
rato. uix si forte aliqͣndo intueri possumus scãm ⁊ batam uitam
in qua cum post agones multos meam ꝑueniri potuit. ita ꝑdu¬
rare debemus. ut nulla unqͣm nos bom illius sacietas capiat: s
qͣntomag̃ de illa b̾atitudine ꝑcipimus. tantomagis in nob̃ uł
qͣndo sacietas capit aliqũe ex his qui in summo ꝑfectoq consti¬
tert̃ gradu. ñ arbitror qd̃ ad subitũ quis euacuetur ac decidat. sec
paulatĩ.⁊ ꝑ parces defluere eum necesse ẽ. ita ut fieri possit int̾dũ.

Expanded text:
nere percipiet a Deo is qui talis est qualem eum esse voluit ille qui fecit. nere percipiet a Deo is qui talis est qualem eum esse voluit ille qui fecit. Quod ut accidat, et ut indesinenter atque inseparabiliter adsint ei qui est ea quæ ab ipso facta sunt, Sapientiæ id opus est instruere atque erudire ea, et ad perfectionem perducere ex Spiritus sancti confirmatione atque indesinenti sanctificatione per quam solum Deum capere possunt. Ita ergo indesinenti erga nos rato, vix si forte aliquando intueri possumus sanctam ac beatam vitam; in qua cum post agones multos in eam perveniri potuerit, ita perdurare debemus ut nulla unquam nos boni illius satietas capiat: sed quanto magis de illa beatitudine percipimus, tanto magis in nobis vequando satietas capit aliquem ex his qui in summo perfectoque constiterint gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur ac decidat; sed paulatim et per partes defluere eum necesse est: ita ut fieri possit interdum,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ: conseq̃nt̾ nichilominis donum sapientie scd̃m uircutẽ in oꝑ¬
ationis sp̃c d̾i. ⁊ ħ puto paulũ dice̾ c̃ ait. quibdã sermonẽ darisa¬
pientie. aliis sermonẽ scientie scd̾m eundẽ sp̃m. Et designans
unamqͣmq discretionẽ donoꝵ: refert om̃ia ad uniu̾sitatis fontẽ:⁊
dicit. Diuisiones sunt inoꝑationum: s unus deus qui oꝑat᷑ om̃ĩa
in om̃ib uñ ⁊ in oꝑatio pat̾s que eẽ p̃stat om̃ib clarior ac mag¬
nificentior inuenitur. c̃ unꝰquisq ꝑ parcicipationẽ xp̃i scd̾m id¬
grãm: ut depulsis omnib expurgatisq pollutionis atq ignorã¬
tie macuł. tantũ ꝓfectum sinceritatis ac puritatis accipiat: ut ħ
qd̃ accepit a dõ ut eẽt. tale sit. quale dõ dignum ẽ eo qui ut eẽt
pure utiq p̾stitit. ac ꝑfecte. ut tam dignum sit id qd̾ ẽ. qmͣ est
ille qui id eẽ fecit. Ita naniq ⁊ untutẽ semꝑ eẽ atq inet̾nũ ma¬

Expanded text:
sancti, consequentur nihilominus donum sapientiæ secundum virtutem et ulum dicere, cum ait, quibusdam dari sermonem sapientiae, aliis sermonem scientiae secundum eumdem Spiritum. Et designans unamquamque discretionem donorum, refert omnia ad universitatis fontem, et dicit, Divisiones enim inoperationum sunt, sed unus Deus, qui operatur omnia in omnibus . Unde et inoperatio Patris, quae esse praestat omnibus, clarior ac magnificentior invenitur: cum unusquisque per participationem Christigratiam, ut depulsis omnibus, expurgatisque pollutionis atque ignorantiæ maculis, tantum profectum sinceritatis ac puritatis accipiat, ut hoc quod accepit a Deo ut esset, tale sit quale Deo dignum est, eo qui ut esset pure utique præstitit ac perfecte: ut tam dignum sit id quod est, quam est ille qui id esse fecit. Ita namque et virtutem semper esse atque in æternum ma
Abbreviated transcription (Latin):
uolentib ꝑ ordinẽ ad in quisitionẽ soł. ⁊ lune. uł stellarũ. ꝑ conseq̃n¬
sint. istum solum hr̃e pͥncipatũ dici. ac noctis qͣs illuminando
officiũ gert᷑. ñ tam̃ sint de illo ordine atq officio pͥncipatuum
ta sunt oĩa. siue q̃ in ceł siue q̃ int̾ra. ñ potest dubitari qd̾ etiã ea
q̃ infirmam̃to sunt. qd̾ celũ utiq appellat᷑ in quoluminaria isti
posita eẽ dicunt᷑. int̾ celestia numerent. łc̃ deinde cũ om̃ia facta
eẽ uł creata. ⁊ in his que facta sunt nichil eẽ qd̾ ñ bonũ malũq¬

Expanded text:
 ordinem ad inquisitionem solis et lunæ vel stellarum per consequensint istum solum habere principatum diei ac noctis, quas illuminando officium gerunt, non tamen sint de illo ordine principatuum  sunt in terra, non potest dubitari quod etiam ea quæ in firmamento sunt, quod cœlum utique appellatur, in quo luminaria ista posita esse dicuntur, inter cœlestia numerentur. Tum deinde cum omnia facta esse vel creata, et in his quæ facta sunt, nihil esse quod non bonum malumq
Abbreviated transcription (Latin):
lo cecidisse. ut ostend̾et ꝑ ħ fuisse eum aliqͣndo in celo ⁊⁊ hu̾isse lo¬
cum int̾ scõs. ⁊ participasse de hac luce. de qua om̃s scĩ parcici¬
pant. ex qua ⁊ angłi lucis efficiunt᷑. ⁊ apłi lux mundi dicunt᷑ a
dño. ħ gͦ modo erat ⁊̃ iste lux aliqͣnͣdo ante ꝗͣ p̃uaricaret᷑. ⁊ cade¬
ret in hunc locum: ⁊gła eius conu̾tet᷑ inpuluerẽ qd̾ ẽ ꝓpͥe in¬
pioꝵ. sicut ⁊ ꝓpħa dixit. Ex quo ⁊ pͥnceps huiꝰ mundi .i. t̾rene
habitationis appellatus ẽ. pͥncipatum namq eg̾ in eos qui eius
malicie obsecuti sunt. qm̃ quidẽ totus hic mundus. mundũ
aũt nunc t̾renĩ istum appello locũ. in maligno positus ẽ. ⁊ in ħ
apostata. Qd̃ aut̃ apostata sit iste .i. refuga: etiã dñs in iob ita
ẽ aũt quia draco ip̃e diabolus intelligit᷑. Sigͦ. contͣrie uirtutes

Expanded text:
ostenderet per hoc fuisse et ipsum aliquando in cœlo, et habuisse locum inter sanctos, et participasse de hac luce, de qua omnes sancti participant, ex qua Angeli lucis efficiuntur, et Apostoli lux mundi dicuntur a Domino. Hoc ergo modo erat etiam iste lux aliquando antequam prævaricaretur et caderet in hunc locum, et gloria ejus converteretur in pulverem, quod epiorum, sicut et Propheta dicit, ex quo et princeps hujus mundi, id est terrenæ habitationis appellatus est principatum namque egit in eos qui ejus malitiæ obsecuti sunt, quoniam quidem totus hic mundus  mundum autem nunc terrenum istum appello locum in maligno positus est, et in hoc apostata. Quod autem apostata sil iste, id est refuga, etiam Dominus in Job ita est autem quia draco ipse diabolus intelligitur. Si ergo contrariæ virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
pellamr solent. Imago int̾dum dicit᷑ ea que inmat̾ia aliqua. id ẽ. lign
uł lapidis depingiuł exculpi solet. Int̾dum imagodi:eius quigemi¬
it is qui natusẽ cum innullo similitudinũ liniam̃ta eius qui ge¬
nuit ineo quinatus ẽ. m̃tiuntur. Puto gͦ. posse pͥori quidẽ exemplo
aptari eum qui ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ factus ẽ. di. hominẽ. de qͦ
diligentuis d̾o fauente cũ locũ ip̃m ingenesi exponere ceꝑimus indebimꝰ
Sede u̾o comꝑatioĩ imago fiuii di de quo nunc sermo ẽ. comparari pot

Expanded text:
pellari solent. Imago interdum dicitur ea quæ in materia aliqua, id est ligni pellari solent. Imago interdum dicitur ea quæ in materia aliqua, id est ligni vel lapidis, depingi vel exculpi solet. Interdum imago dicitur ejus qui genuit is qui natus est, cum in nullo similitudinem lineamenta ejus qui genuit in eo qui natus est mentiuntur. Puto ergo posse priori quidem exemplo aptari eum qui ad imaginem et similitudinem Dei factus est, hominem, de quo diligentius favente Deo cum locum ipsum in Genesi exponere cœperimus, videbimus. Secundæ vero comparationi imago Filii Dei, de quo nunc sermo est, comparari pot
Abbreviated transcription (Latin):
filius fit extͥnsecus: s natura filuis ẽ. Uideamus tam̃ quomͦ hec que
dicimus etiã diuine scͥpture auctoritate muniant᷑. Ait apłe paulus
unigenitũ filiũ imaginẽ eẽ d̾i inuisibił. ⁊ pͥmogenitũ eum eẽ totiꝰ
creatiure. Ad hebreos u̾o scͥbens dicit de eo. quia sit splendor głe ⁊ figã
exp̃ssa substantie eius. Inuenimus mchilominus etiam insapientia
sima. Id curo ergo nichil in eam commaclatũ incid̾e potest. S̾plendor
cenĩ lucis et̾ne. ⁊ spcclm in macłatũ in oꝑationis dĩ. ⁊ imago bonita¬
is eius. Sapientiã uo d̾idicimus sicut suꝑius diximus subsistentiã
habentẽ. ñ ali nisim eo quid ẽ. iniciũ omniũ ex quo ⁊ nataẽ queq
sapientia. quia ipẽ ẽ qui ẽ solus natura filius. idcirco ⁊ uinigenit᷑
di uideamus sane quid intelligi debeat etiam de hoc qd̾ imago ĩ
Et considemus pͥmo ex his que confuetudine nominũ mmagines ap¬

Expanded text:
filius fit extrinsecus, sed natura filius est. V. Videamus tamen quomodo hæc quæ filius fit extrinsecus, sed natura filius est. V. Videamus tamen quomodo hæc quæ dicimus etiam divinæ Scripturæ auctoritatgenitum Filium imaginem esse Dei invisibilis, et primogenitum eum esse totius creaturæ: ad Hebræos vero scribens dicit de eo quia «sit splendor gloriæ, et figura expressa substantiæ ejus.» Invenimus nihilominus etiam in Sapientia sima.» Ideo ergo in eam nihil commaculatum incidere potest. Splendor enim est lucis æternæ, et speculum immaculatum operationis Dei, et imago bonitatis ejus. Sapientiam vero dicimus, sicut superius diximus, subsistentiam habentem non alibi, nisi in eo qui est initium omnium ex quo et nata est quæque sapientia, quia ipse est qui est solus natura filius, idcirco et unigenitus dicitur. VI. Videamus sane quid intelligi debeat etiam de hoc quod imago inet consideremus primo ex his quæ consuetudine hominum imagines ap
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ designare uidet᷑. uł habitum uł colorẽ. Qm̃ hi qui apud nos¬
uidentur hominũ filii uł cetoꝵ animaliũ semini eoꝵ a quib semma¬
ti sunt respondent. uł earũ in quarũ utero formant᷑. ⁊ nutͥuntur. ha¬
bent ex his quicquid illud ẽ. qd̃ in lucẽ hanc assumunt ac deferunt:
processuri. Infandũ aut̃ ẽ. ⁊ illicitum dñ prẽm ingen̾atione unigeni¬
ti filii sui. atq insubsistentiã eius ex equare alicui. uł nominũ uł ali¬
oꝵ ammantiũ gnati s necesse ẽ exceptũ aliquid eẽ ⁊ d̾o dignũ. cuius
nulla ꝓrfus comꝑatio. ñ in reb solum. s in cogitatioẽ quidẽ uł sen
sui inueniri potest. ut humana cogitatio possit apprehend̾e: qͦmͦ ĩ¬
genitus deus pat̾ efficit᷑ uingeniti filii. Est namq ita et̾na ac sempit̾¬
na geueratio. sicut splendor generat᷑ ex luce. Nõ enĩ ꝑ ad optionẽ spc̃

Expanded text:
dinem designare videatur, vel habitum, vel colorem: quoniam hi qui videndinem designare videatur, vel habitum, vel colorem: quoniam hi qui viden videntur vel caeterorum animalium, semini eorum a quibus seminati sunt, respondent. vel etiam earum in quarum utero formantur ac nutriuntur, habentes ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt ac deferunt processuri: infandum est et illicitum, Deum Patrem in generatione unigeniti Filii sui, atque in substantia ejus exaequare alicui vel hominum vel aliorum animantium generanti. Sed necesse est exceptum aliquid esse, et Deo dignum, cujus nullasu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus pater efficitur unigeniti Filii. Est namque ita æterna ac sempiterna generatio sicut splendor generatur ex luce. Non enim per adoptionem spiritus