comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se apompeio ad eum priuati officu mandata demonstrat. uelle pom¬
peium se cesari purgatum ne ca que rei publice causa egerit in suam
contumeliam uertat. semperq serei publice commoda priuatis ne¬
cessitudinibus habuisse potiora. Cesarem quoq prosua dignitate ⁊¬
debere et studium et iracundiam suam rei publice dimittere neq
adeo grauiter irasci mimicis ne cum illis nocere sesperet reipublice
noccat. pauca eiusdem generis addit cum excuiatione pompeu con¬
iuncta. Eadem fere atq cisdem rebus pretor roscius agit cum cesarc
sibiq pompeium commemorasse demonstrat. Queres et si nichil ⁊¬
ad leuandas iniurias pertinere uidebantur tamen ydoncos nactus
homines per quos ea que ueuet ad eum perferrentur petit ab utroq
quoniam pompeu mandata ad se detulerint ne grauentur sua quo¬
q ad eum postulata deferre si paruo labore magnas controuersias:

Expanded text:
se a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pomse a Pompeio ad eum privati officii mandata demonstrat: velle Pompeium se Caesari purgatum, ne ea, quae rei publicae causa egerit, in suam contumeliam vertat. semper se rei publicae commoda privatis necessitudinibus habuisse potiora. Caesarem quoque pro sua dignitate debere et studium et iracundiam suam rei publicae dimittere neque adeo graviter irasci inimicis, ut cum illis nocere se speret, rei publicae noceat. pauca eiusdem generis addit cum excusatione Pompei coniuncta. eadem fere atque eisdem verbis praetor Roscius agit cum Caesare sibique Pompeium commemorasse demonstrat. Quae res etsi nihil ad levandas iniurias pertinere videbantur, tamen idoneos nactus homines, per quos ea quae vellet ad eum perferrentur, petit ab utroque, quoniam Pompei mandata ad se detulerint, ne graventur sua quoque ad eum postulata deferre, si parvo labore magnas controversias
Abbreviated transcription (Latin):
nini atq graccorum casus docet. quarum rerum illo tempore nichil
factum nec cogitatum quidem. Nulla lex promulgata non cum popn¬
lo agi ceptum nulla sccessio facta. hortatur cuius imperatoris ductu
xiuii. annis rem publicam felicissime gesserint plurimaq prelia secun¬
da fecerint omnem galliam germaniamq pacauerint ut eius existima¬
tionem dignitatemq ab inimicis defendant. Conclamant iegionis
quartedecime: quiq aderant nulites. hanc enim in initio tumultus
euocauerat relique nondum conuenerant se paratos esse imperatoris
sui tribunorumq plebis inurias defendere. Eognita militum uolũ¬
tate ariminum cum ea legione proficiscitur. Ibiq tri.pl.qui ad enz
confugerant conuenit reliquas legiones ex hibernis euocat et sub¬
scqui ubet. Eo .l. cesar adolescens uenit cuius pater cesaris erat le¬
gatus. Is reliquo sermone confecto cuius rei causa uenerat habere

Expanded text:
nini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil nini atque Gracchorum casibus docet. quarum rerum illo tempore nihil factum, ne cogitatum quidem nulla lex promulgata, non cum populo agi coeptum, nulla secessio facta. hortatur, cuius imperatoris ductu viiii annis rem publicam felicissime gesserint plurimaque proelia secunda fecerint, omnem Galliam Germaniamque pacaverint, ut eius existimationem dignitatemque ab inimicis defendant. conclamant legionis xiii, quae aderat, milites — hanc enim initio tumultus evocaverat, reliquae nondum convenerant — sese paratos esse imperatoris sui tribunorumque plebis iniurias defendere. Cognita militum voluntate Ariminum cum ea legione proficiscitur, ibique tribunos plebis, qui ad eum confugerant, convenit. reliquas legiones ex hibernis evocat et subsequi iubet. eo L. Caesar adulescens venit, cuius pater Caesaris erat legatus. is reliquo sermone confecto, cuius rei causa venerat, habere
Abbreviated transcription (Latin):
bus cognitis cesar apud milites concionatur. Omnium temporũ
iniurias iniicorum in se commemorat a quibus deductum ac
deprauatum pompeium queritur inuidia atq obtrectatione lau¬
dis sue cuius ipse honori et dignitati semper fauerit aduitorq fu¬
erit. Nouum in re publica introductum exemplum queritur ut t¬
tribunitia intercessio armis notaretur atq opprimeretur. Que su¬
ꝑioribus annis et armis esset restituta sillam nudatum omnibus
rebus et tribunitia potestate. tum intercessionem liberam reliquis¬
se pompeium nedum amissa restituisse uideatur dona etiam que
ante habuerint ademisse quo tienscunq sit decretum darent opera
magistratus ne quid res publica detrimenti caperet qua uoce eti
quo.s.c. populus romanus adarma sit uocatus factum in pernitio¬
sis legibus inui tribunitia in secessione populi templisq ⁊ locis edi¬
tioribus occupatis atq hec superioris etatis exempla expiata satur¬

Expanded text:
bus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum bus cognitis Caesar apud milites contionatur. omnium temporum iniurias inimicorum in se commemorat; a quibus deductum ac depravatum Pompeium queritur invidia atque obtrectatione laudis suae, cuius ipse honori et dignitati semper faverit adiutorque fuerit. novum in re publica introductum exemplum queritur, ut tribunicia intercessio armis votaretur atque opprimeretur, quae superioribus annis armis esset restituta. Sullam nudata omnibus rebus tribunicia potestate tamen intercessionem liberam reliquisse; Pompeium, qui amissa restituisse videatur bona, etiam, quae ante habuerint, ademisse. quotienscumque sit decretum, darent operam magistratus, nequid res publica detrimenti caperet, qua voce et quo senatus consulto populus Romanus ad arma sit vocatus, factum in perniciosis legibus, in vi tribunicia, in secessione populi, templis locisque editioribus occupatis; atque haec superioris aetatis exempla expiata Satur
Abbreviated transcription (Latin):
ad senatum refertur tota ut in italia delectus habeatur. Faustus sil¬
la propere in mauritaniam mittitur pecunia uti ex erario pompeio
detur refertur etiam de rege iuba ut socius sit atq amicus. Marcel¬
lus uero passurum se in presentia negat. De fausto impedit filipp
nuntur due consulares relique pretorie. Scipioni obuenit siria.
.L.domitio gallia. philippus et marcellus priuato consilio prete¬
reuntur neq corum sortes deiciuntur in reliquas prouincias pre¬
tores mittuntur. neq expectant quod superioribus annis accide¬
rat ut de eorum imperio ad populum referatur. paludatiq uotis
nuncupatis exeunt consules quod ante id tempus accidit nun¬
ꝙͣ ex urbe proficiscuntur lictoresq habent in urbe ex capitolio
priuati contra uetustatis exempla tota italia delectus habent᷑.
Arma imperantur. pecunie a municipus exiguntur et afanis tol¬
luntur. Omnia diuna humanaq uira permiscentur. Quibus re¬

Expanded text:
ad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulad senatum refertur: tota Italia dilectus habeatur; Faustus Sulla pro praetore in Mauretaniam mittatur; pecunia uti ex aerario Pompeio detur. refertur etiam de rege Iuba, ut socius sit atque amicus. Marcellus non passurum in praesentia negat; de Fausto impedit Philippnuntur, duae consulares, reliquae praetoriae. Scipioni obvenit Syria, L. Domitio Gallia. Philippus et Cotta privato consilio praetereuntur, neque eorum sortes deiciuntur. in reliquas provincias praetores mittuntur. neque exspectant, quod superioribus annis acciderat, ut de eorum imperio ad populum feratur paludatique votis nuncupatis exeant. consules, quod ante id tempus accidit nunquam, ex urbe proficiscuntur, lictoresque habent in urbe et Capitolio privati contra omnia vetustatis exempla. tota Italia dilectus habentur, arma imperantur, pecuniae a municipiis exiguntur, e fanis tolluntur, omnia divina humanaque iura permiscentur. Quibus re
Abbreviated transcription (Latin):
actionum respicere ac timere consuerant. Decurritur ad illud ex¬
tremum atq ultimum senatus consultum quo nisi penc in ipsour¬
bis incendio atq in desperatione omnium salutis uirorum auda¬
cia nunꝙͣ ante. discessum est. dent operam consules.pr.tr.quiq cõ
quibus haberi senatus potuit qua ex die consulatum inut lentulus
urbe tr.pl. seseq ad cesarem conferunt. Is eo tempore erat rauẽne
expectabatq suis leuissimis postulatis responsa si qua hominum
equitate res ad ocium deduci posset. Proximis diebus habetur ex¬
tra urbem senatus. pompeius cadem illa que per scipionem ostende¬
rat agit senatus iurtutem constantiamq collaudat. Copias suas
exponit legiones habere sese paratas dicit .x. preterea cognitum
compertumq sibi alieno esse animo in cesarem milites neq his pos¬
se persuaderi uti eum defendant aut subsequantur. De reliquis reb

Expanded text:
enses variarum actionum respicere ac timere consuerant. decurritur ad illud exenses variarum actionum respicere ac timere consuerant. decurritur ad illud extremum atque ultimum senatus consultum, quo nisi paene in ipso urbis incendio atque in desperatione omnium salutis latorum audacia numquam ante descensum est: dent operam consules, praetores, tribdiebus, quibus haberi senatus potuit, qua ex die consulatum iniit Lentulus, urbe tribuni plebis seseque ad Caesarem conferunt. is eo tempore erat Ravennae exspectabatque suis lenissimis postulatis responsa, siqua hominum aequitate res ad otium deduci posset. Proximis diebus habetur extra urbem senatus. Pompeius eadem illa, quae per Scipionem ostenderat, agit, senatus virtutem constantiamque collaudat, copias suas exponit: legiones habere sese paratas x; praeterea cognitum compertumque sibi alieno esse animo in Caesarem milites, neque iis posse persuaderi, uti eum defendant aut sequantur. de reliquis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
partiturum cum pompeio arbitratur. simul iudiciorum metus adu¬
latio atq ostentatio sui et potentium qui in re publica iudicusq
tum plurimum pollebant. Ipse pompeius ab inimicis cesaris inci¬
tatus et ꝙ neminem dignitate secum exequari uolebat totum se
ab eius amicitia auerterat et cum omnibus mimicis in graciam
redierat quorum ipse maximam partem uio affinitatis tempore
coniunxerat cesari. Simul infamia duarum legionum permotus
quas ab itinere asie sirieq ad suam potentiam dominatumq con¬
uerterat rem ad arma de duci studebat. his de causis aguntur omĩa
raptim atq turbate nec docendi cesaris propinquis eius spacium
datur. Nec tri .pl. sui periculi deprecandi neq etiam extremi uiris
intercessionem retinendi quod. L. silla reliquerat facultas tribuit̾
sed te sua salute septimo die cogitare coginitur. Quod illi turbulẽ

Expanded text:
partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus partiturum cum Pompeio arbitratur, simul iudiciorum metus atque ostentatio sui et adulatio potentium, qui in re publica iudiciisque tum plurimum pollebant. ipse Pompeius ab inimicis Caesaris incitatus, et quod neminem dignitate secum exaequari volebat, totum se ab eius amicitia averterat et cum communibus inimicis in gratiam redierat, quorum ipse maximam partem illo adfinitatis tempore iniunxerat Caesari; simul infamia duarum legionum permotus, quas ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potentiam dominatumque converterat, rem ad arma deduci studebat. His de causis aguntur omnia raptim atque turbate. nec docendi Caesaris propinquis eius spatium datur, nec tribunis plebis sui periculi deprecandi neque etiam extremi iuris intercessione retinendi, quod L. Sulla reliquerat, facultas tribuitur, sed de sua salute septimo die cogitare coguntur, quod illi turbulent
Abbreviated transcription (Latin):
sare mitteretur. neq obscure he due legiones uni detrahuntur. nã
gn. pompeius iegionem primam quam ad cesarem miserat confec¬
tam ex delectu prouincie cesari tamꝙͣ ex suo numero dedit. Cesar
esset. pompcio legionem remisit et suo nomine quintamdecima
quam in gallia citeriore habuerat ex senatus cõsulto ei iubet tra¬
di. In eius locum tertiam decimam legionem in italiam mittit que
tuor in belgio collocat. C. fabium cum totidem in heduos deducit.
Sic enuim extunabat tutissimam fore gailiam. si belge quorum mari
teres municitic cesaris incitant et dolor repulse. Lentulus cris alie¬
ni magnitudine et spe exercitus ac prouinciarum et regum appel¬
landorum largitionibus mouetur seq alterum fore sillam inter
suos gloriatur ad quem summa imperii redeat. Scipionem eade
spes prouincie atq exercituum impelit quos se pro necessitudine

Expanded text:
sare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam sare mitteretur; neque obscure duae legiones uni detrahuntur. Nam Cn. Pompeius legionem primam, quam ad Caesarem miserat, confectam ex delectu provinciae Caesaris, eam tamquam ex suo numero dedit. Caesar esset adversariorum suorum, Pompeio legionem remisit et suo nomine quintam decimam, quam in Gallia citeriore habuerat, ex senatus consulto iubet tradi. In eius locum tertiam decimam legionem in Italiam mittit quae tuor in Belgio collocat, C. Fabium cum totidem in Aeduos deducit. Sic enim existimabat tutissimam fore Galliam, si Belgae, quorum maxiteres inimicitiae Caesaris incitant et dolor repulsae. Lentulus aeris alieni magnitudine et spe exercitus ac provinciarum et regum appellandorum largitionibus movetur, seque alterum fore Sullam inter suos gloriatur, ad quem summa imperii redeat. Scipionem eadem spes provinciae atque exercituum impellit, quos se pro necessitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ret discederet uterq ab armis exercitusq dimiteret. fore eo facto
liberam et sui iuris cuuitatem neq hoc tantum pollicitus est sed et̃
per se dissensionem facere cepit. quod ne fieret omnes consules a¬
miciq pompeii suaserunt: atq ita rem moderando discesserunt.
Magnum hoc testimonium senatus erat uniuersi conueniensq
superiori facto. Nam marcellus proximo anno cum impugnaret
cesaris dignitatem contra legem pompei et crassi retulerat ante
tempus ad senatum & cesaris prouincuis sententiisq dictis dissen¬
sionem faciente marcello qui sibi omnem dignitatem ex cesaris
inuidia querebat senatus frcquens in alla omnia transit quibus
non frangebantur animi inimicorum cesaris sed cominouebantur
quo maiores pararent necessitudines quibus cogi posset senatus
id probare quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consuitum
ut ad bellum parthicum legio una a .gn.pompeio et altera a.C. ce¬

Expanded text:
errent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto errent, discederet uterque ab armis exercitusque dimitteret: fore eo facto liberam et sui iuris civitatem. Neque hoc tantum pollicitus est, sed etiam per se discessionem facere coepit; quod ne fieret consules amicique Pompei iusserunt atque ita rem morando discusserunt. Magnum hoc testimonium senatus erat universi conveniensque superiori facto. Nam Marcellus proximo anno, cum impugnaret Caesaris dignitatem, contra legem Pompei et Crassi rettulerat ante tempus ad senatum de Caesaris provinciis, sententiisque dictis discessionem faciente Marcello, qui sibi omnem dignitatem ex Caesaris invidia quaerebat, senatus frequens in alia omnia transiit. Quibus non frangebantur animi inimicorum Caesaris, sed admonebantur quo maiores pararent necessitates, quibus cogi posset senatus id probare, quod ipsi constituissent. Fit deinde senatus consultum, ut ad bellum Parthicum legio una a Cn. Pompeio, altera a C. Cae
Abbreviated transcription (Latin):
uerorum eu ocatis eo profectus est ibiq exercitum lustrauit. Titu
labienum gallic prefecit togate. quo maiore commnendatione cõ¬
ciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebaᷤ
quantum satis esse ad imitationem locorum propter salubritatem
extimabat. Ibi quamꝙͣ crebro audiebat labienum ab inimicis suis
solicitari certiorq fiebat id agi paucorum consilus ut interposita
senatus autoritate aliqua parte erercitus spoliaretur. Tamen neq
de labieno credidit quicq̃ neq contra senatus autoritatem ut ali¬
quid faceret adduci potuit. Iudicabat enim uberis sententiis patru
conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam. E. curius. tr.pl.
cum cesaris causam dignitatemq defentendam suscepisset sepe erat
senatui pollicitus si quem timor armorum cefaris lederet et quoniã
pompeii dominatio atq arma non minimum terrorem foro inf¬

Expanded text:
verorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. verorum evocatis eo profectus est ibique exercitum lustravit. T. Labienum Galliae togatae praefecit, quo maiore commendatione conciliaretur ad consulatus petitionem. Ipse tantum itinerum faciebat, quantum satis esse ad mutationem locorum propter salubritatem existimabat. Ibi quamquam crebro audiebat Labienum ab inimicis suis sollicitari certiorque fiebat id agi paucorum consiliis, ut interposita senatus auctoritate aliqua parte exercitus spoliaretur, tamen neque de Labieno credidit quidquam neque contra senatus auctoritatem ut aliquid faceret potuit adduci. Iudicabat enim liberis sententiis patrum conscriptorum causam suam facile obtineri. Nam C. Curio, tribunus plebis, cum Caesaris causam dignitatemque defendendam suscepisset, saepe erat senatui pollicitus, si quem timor armorum Caesaris laederet, et quoniam Pompei dominatio atque arma non minimum terrorem foro inf
Abbreviated transcription (Latin):
lum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem cesaris
spoliarent. Ereptum sergio galbe consulatum cum hi multo plus
gratia suffragiisq ualuissent ꝙ sibi coniunctis et familiaritate et
consuctudine legationis esset. Exceptus est cesaris aduentus abo¬
mnibus municipus et coloniis incredibili amore atq honore tuz
primum enim ueniebat ab illo uniuerso gallie bello nichil relinque¬
batur quod adornatum portarum itinerum locorumq omnium ⁊¬
qua cesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnium mul¬
tituto obiuam procedebat hostie omnibus locis immolabantur.⁊
Triclinus stratis fores templaq occupabantur ut uel expectatissimi
triumphi letitia percipi posset.Tanta erat magnificentia apud opu¬
lentiores cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones gallic
togate cesar percurrisset summa cum celeritate ad exercitum nemo¬
tocennam redit legionibusq ex omnibus hibernis ad fines tre¬

Expanded text:
lum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris lum consules creatos qui omnem honorem et dignitatem Caesaris spoliarent, ereptum Ser. Galbae consulatum, cum is multo plus gratia suffragiisque valuisset, quod sibi coniunctus et familiaritate et consuetudine legationis esset. Exceptus est Caesaris adventus ab omnibus municipiis et coloniis incredibili honore atque amore. Tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello. Nihil relinquebatur quod ad ornatum portarum, itinerum, locorum omnium qua Caesar iturus erat excogitari poterat. Cum liberis omnis multitudo obviam procedebat, hostiae omnibus locis immolabantur, tricliniis stratis fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores. Cum omnes regiones Galliae togatae Caesar percucurrisset, summa celeritate ad exercitum Nemetocennam rediit legionibusque ex omnibus hibernis ad fines Tre
Abbreviated transcription (Latin):
uingendo defessam tot auersis prelus galliam conditione paren¬
di meliore facile in pace continuit. Ipse hybernis peractis contra
consuetudinem in ytaliam ꝙͣ maximis itineribus est profectus
ut municipia et colonias appellaret: quibus. M. antonui questo¬
ris sui commendauerat sacerdocii petitionem. Contendebat eniz
gratia cum libenter pro homine sibi conunctissimo quem paulo
ante premiserat ad petitionem tum acriter contra factionem et
potentiam paucorum qui. M.antonii repulsa cesaris decedentis
gratiam conueuere cupiebant. hunc et si augurem factum prius¬
ꝙͣ italiam attingeret in itinere audierat tamen non minus iusta
sibi causam municipia et colonias adeundi extimauit ut his gratiaᷤᷤ
ageret quod frequentiã atq officium iuum antonio prestitissent si¬
mulq se et honorem suum sequentis anni commendaret propterea
ꝙ insolenter auersarii sui gloriarentur.L. ientulum et .C. marcel¬

Expanded text:
iungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione pareniungendo defessam tot adversis proeliis Galliam condicione parendi meliore facile in pace continuit. Ipse hibernis peractis contra consuetudinem in Italiam quam maximis itineribus est profectus, ut municipia et colonias appellaret, quibus M. Antoni quaestoris sui, commendaverat sacerdoti petitionem. Contendebat enim gratia cum libenter pro homine sibi coniunctissimo, quem paulo ante praemiserat ad petitionem, tum acriter contra factionem et potentiam paucorum, qui M. Antoni repulsa Caesaris decedentis gratiam convellere cupiebant. Hunc etsi augurem prius factum quam Italiam attingeret in itinere audierat, tamen non minus iustam sibi causam municipia et colonias adeundi existimavit, ut eis gratias ageret, quod frequentiam atque officium suum Antonio praestitissent, simulque se et honorem suum sequentis anni commendaret, propterea quod insolenter adversarii sui gloriarentur L. Lentulum et C. Marcel
Abbreviated transcription (Latin):
cum iudicaret a iusto nasci timore ueniam petenti dedit. obsroes
accepit. Scio cesarem singulorum annorum singulos commẽ¬
tarios confecisse quod ego non existimaui michi esse faciendum
propterea quod inscquens annus.E. paulo et.C. marcello cõ¬
sulibus nullas habet magnopere gallie res gestas. Ne quis tam̃
ignoraret quibus in locis cesar exercitusq eo tempore fuissent
pauca esse scribenda conuingendaq huic commentario statui.
Cesar cum in belgio hyemaret unum illud propositum habebat.
continere in amicicia ciuuitates nulli spem aut causam dare armo¬
rum. Nichil enim minus uolebat ꝙͣ sub discessuo suo necessita¬
tem sibi aliquam imponi belligerendi ne cum exercitum deductu¬
rus esset bellum aliquod relinqueretur quod omnis gallia liben¬
ter sine presenti periculo susciperet. Itaq honorifice ciuitates ap¬
pellando principes maximis premiis afficiendo nulla onera in¬

Expanded text:
cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides cum iudicaret ab iusto nasci timore, veniam petenti dedit, obsides accepit. Scio Caesarem singulorum annorum singulos commentarios confecisse; quod ego non existimavi mihi esse faciendum, propterea quod insequens annus, L. Paulo C. Marcello consulibus, nullas habet magnopere Galliae res gestas. Ne quis tamen ignoraret, quibus in locis Caesar exercitusque eo tempore fuissent, pauca esse scribenda coniungendaque huic commentario statui. Caesar in Belgio cum hiemaret, unum illud propositum habebat, continere in amicitia civitates, nulli spem aut causam dare armorum. Nihil enim minus volebat quam sub decessu suo necessitatem sibi aliquam imponi belli gerendi, ne, cum exercitum deducturus esset, bellum aliquod relinqueretur quod omnis Gallia libenter sine praesenti periculo susciperet. Itaque honorifice civitates appellando, principes maximis praemiis adficiendo, nulla onera in
Abbreviated transcription (Latin):
tur impunita. conuersoq cquo se aceteris incautius premittit ĩ
prefectum. faciunt hoc idem omnes cius equites paucosq nostros
conuertunt atq insequuntur. Comius incensum calcaribus equũ
coniungit equo quadrati lanceaq infesta magnis uiribus medi¬
um femur traicit uoluseui prefecto uuluerato non dubitant nostr
resistere et conuersis equis hostem pellere. Quod ubi accidit complu¬
res hostium magno nostrorum impetu perculsi uulnerantur ac par¬
tim in fuga proteruntur partim intercipiuntur. Quod ubi malum
xulneratus prefectus esset ut uite periculum aditurus uideretur
refertur in castra. Comius autem siue expiato suo dolore siue ma¬
gna parte amissa suorum legatos ad antonium mittit seq et i¬
bi futurum ubi prescripserit. et ea facturum que imperarit obsi¬
dibus firmat: unum illud orat ut timori suo concedatur ne incõ¬
spectum ueniat cuiusq romani. Cuius postulationem antonius

Expanded text:
tur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in tur impunita, conversoque equo se a ceteris incautius permittit in praefectum. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere. Quod ubi accidit, complures hostium magno nostrorum impetu perculsi vulnerantur ac partim in fuga proteruntur, partim intercipiuntur; quod malum vulneratus praefectus, ut vitae periculum aditurus videretur, refertur in castra. Commius autem sive expiato suo dolore sive magna parte amissa suorum legatos ad Antonium mittit seque et ibi futurum, ubi praescripserit, et ea facturum, quae imperarit, obsidibus firmat; unum illud orat, ut timori suo concedatur, ne in conspectum veniat cuiusquam Romani. Cuius postulationem Antonius
Abbreviated transcription (Latin):
qui post illam uulnerationem quam supra commemoraui semp ad
omnes motus paratus suis cuubus esse consuesset ne consilia bel¬
li querentibus autor armorum duxq esset parente romanis ciui
ribus commeatus complures: qui comportabantur in hiberna ro¬
manorum intercipiebant. Erat attributus antonio prefectus equi¬
tum. E. uolusenus quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc an¬
tonius ad persequendum equitatum hostium mittit. uoluseuus
ad eam uirtutem que singularis erat in eo magnum odium comii
rdiungebat quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaq dis¬
positis insidus sepius equites cius aggressus secunda prelia faci¬
ebat. Nouissime cum uehementius contenderetur atq uolusenus
ipsius intercipiendi conii cupiditate pertinacius eum cum pau¬
cis insecutus esset. ille autem fuga uehementi uoluseium produ¬
dem atq auxilium ne sua uulnera perfidem interpositam pateren¬

Expanded text:
qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad qui post illam vulnerationem, quam supra commemoravi, semper ad omnes motus paratus suis civibus esse consuesset, ne consilia belli quaerentibus auctor armorum duxque deesset, parente Romanis civitribus commeatus complures, qui comportabantur in hiberna Romanorum, intercipiebat. Erat attributus Antonio praefectus equitum C. Volusenus Quadratus qui cum eo hibernaret. Hunc Antonius ad persequendum equitatum hostium mittit. Volusenus ad eam virtutem, quae singularis erat in eo, magnum odium Commi adiungebat, quo libentius id faceret quod imperabatur. Itaque dispositis insidiis saepius equites eius adgressus secunda proelia faciebat. Novissime, cum vehementius contenderetur, ac Volusenus ipsius intercipiendi Commi cupiditate pertinacius eum cum paucis insecutus esset, ille autem fuga vehementi Volusenum produdem atque auxilium, ne sua vulnera per fidem imposita pateren
Abbreviated transcription (Latin):
cum.M. antonio et .C. trebonio et .p. uatimo legatis duas legi¬
ones in heduos deduxit quorum in omni gallia summam esse
autoritatem sciebat. Quas in turones ad fines carnutum posunt
que omnem illam regionem coniunctam occeano continerent.
Duas reliquas in lemouicum finibus non longe ab aruernis
ne qua pars gallie uacua ab exercitu esset paucos dies ipse in pro¬
uincia moratus cum celeriter omnes conuentus percucurrisset
publicas controuersias cognouisset benemeritis premia tribu¬
isset cognoscendi enim magnam facultatem habebat quali quisq
fiusset animo in totius gallic defectione quam sustinuerat fidelita¬
tem atq auxilium prouincie illius confectis rebus adlegiones ĩ
belgum se recipit hibernatq nemotocenne. Ibi cognoseit comium
atrebatem prelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum antoni¬
us in hyberna uenisset ciuitasq atrebatum in officio esset comius

Expanded text:
cum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legicum M. Antonio et C. Trebonio et P. Vatinio legatis, duas legiones in Aeduos deduxit, quorum in omni Gallia summam esse auctoritatem sciebat, duas in Turonis ad fines Carnutum posuit, quae omnem illam regionem coniunctam Oceano continerent, duas reliquas in Lemovicum finibus non longe ab Arvernis, ne qua pars Galliae vacua ab exercitu esset. Paucos dies ipse in provincia moratus, cum celeriter omnes conventus percucurrisset, publicas controversias cognosset, bene meritis praemia tribuisset cognoscendi enim maximam facultatem habebat, quali quisque fuisset animo in totius Galliae defectione, quam sustinuerat fidelitate atque auxiliis provinciae illius, his confectis rebus ad legiones in Belgium se recipit hibernatque Nemetocennae. Ibi cognoscit Commium Atrebatem proelio cum equitatu suo contendisse. Nam cum Antonius in hiberna venisset, civitasque Atrebatum in officio esset, Commius,
Abbreviated transcription (Latin):
ris interfectis et germanis qui nullis aduersus romanos auxilia
denegabãt principes corum uiuos redegit in suam potestatem: at¬
q in his curum heduum qui et uirtute et genere summam nobili¬
tatem habebat solusq ex heduis ad id tempus permanserat in
armis. Eare cognita cesar cum in omnibus partibus gallie be¬
ne res gestas uideret uidicaretq supenoribus estiuis galliam
deuictam subactamq esse in aquitaniam quam nunꝙͣ adisset sed
per publium crassum quadam ex parte deuicisset cum duabus
legionibus in eam partem gallie est profectus ut ibi extremum
tempus consumeret estiuorum quam rem sicuti cetera celeriter.
feliciterq confecit. Namq omnes aquitane cuuitates legatos
ad cesarem miscrunt obsidesq ci dederunt. Quibus rebus gestis
ipse equitum presidio narbonem profectus est exercitum perle¬
gatos in hiberna dedurit. Quatuor legiones in belgio collocaiit

Expanded text:
ris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia ris interfectis et Germanis, qui nullis adversus Romanos auxilia denegabant, principes eorum vivos redigit in suam potestatem atque in his Surum Aeduum, qui et virtutis et generis summam nobilitatem habebat solusque ex Aeduis ad id tempus permanserat in armis. Ea re cognita Caesar, cum in omnibus partibus Galliae bene res geri videret iudicaretque superioribus aestivis Galliam devictam subactamque esse, Aquitaniam numquam adisset, per Publium Crassum quadam ex parte devicisset, cum duabus legionibus in eam partem Galliae est profectus, ut ibi extremum tempus consumeret aestivorum. Quam rem sicuti cetera celeriter feliciterque confecit. Namque omnes Aquitaniae civitates legatos ad Caesarem miserunt obsidesque ei dederunt. Quibus rebus gestis ipse equitum praesidio Narbonem profectus est, exercitum per legatos in hiberna deduxit: quattuor legiones in Belgio collocavit
Abbreviated transcription (Latin):
cognitam omnibus sciret neq uereretur: ne quid crudelitate na¬
ture uideretur asperius fecisse neq exitum consiliorum suorum ⁊¬
animaduerteret si tali ratione diuersis locis plures consilia inis¬
sent exemplo supplicii deterrendos reuquos extimauit. Itaq oĩ¬
bus qui arma tulerant manus precidit uitamq concessit quo testa¬
tior esset pena improborum. Drappes quem captum esse acannio
docui suic indignitate. et dolore uinculorum siue timore grauiois
supplicii paucis diebus cibo se abstinuit atq ita interiit. Eodemtẽ¬
pore lucterius quem profugisse ex prelio scripsi cum in potestate
uenisset epasnacci aruerni crebro enim mutandis locis multorum
fidei se committebat ꝙ nusꝙͣ diutius sine periculo commoraturꝰ
uidebatur cum sibi conscius esset ꝙͣ inimicum deberet cesarem ha¬
ueris equestre prelium secundum facit. atq compluribus treue¬

Expanded text:
cognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate nacognitam omnibus sciret neque vereretur ne quid crudelitate naturae videretur asperius fecisse, neque exitum consiliorum suorum animadverteret, si tali ratione diversis in locis plures consilia inissent, exemplo supplici deterrendos reliquos existimavit. Itaque omnibus qui arma tulerant manus praecidit vitamque concessit, quo testatior esset poena improborum. Drappes, quem captum esse a Caninio docui, sive indignitate et dolore vinculorum sive timore gravioris supplici paucis diebus cibo se abstinuit atque ita interiit. Eodem tempore Lacterius, quem profugisse ex proelio scripsi, cum in potestatem venisset Epasnacti Arverni crebro enim mutandis locis multorum fidei se committebat, quod nusquam diutius sine periculo commoraturus videbatur, cum sibi conscius esset, quam inimicum deberet Caesarem haveris equestre proelium facit secundum compluribusque Treve
Abbreviated transcription (Latin):
notior testatiorq uirtus esset eius telis hostium flameq se offe¬
rebat. Cesar cum complures suos uulnerari uideret ex omnibus
oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione me¬
nium occupandorum clamorem undiq iubet tollere. Quo facto
perterriti oppidani cum quid ageretur in locis reliquis essent igna¬
ri suspensi reuocant ab impugnandis operibus armatos murisq
disponunt: ita nostri fine prelu facto celeriter opera flama com¬
prehensa partim extingunt partim interscindunt. Cum pertina¬
citer resisterent oppidani. magna etiam parte amissa siti suorum
in sententia permanebant. Ad postremum cuniculis uene fontis
intercise sunt atq auerse. quo facto repente peremnis exaruit
fons tantamq attulit oppidanis salutis desperatione ut id
non hominum consilio sed deorum uoluntate factum putarẽt
Itaq se necessitate coacti tradiderunt. Cesar cum suam lenitatẽ

Expanded text:
notior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offenotior testatiorque virtus esset eius, telis hostium flammaeque se offerebat. Caesar cum complures suos vulnerari videret, ex omnibus oppidi partibus cohortes montem ascendere et simulatione moenium occupandorum clamorem undique iubet tollere. Quo facto perterriti oppidani, cum quid ageretur in locis reliquis essent suspensi, revocant ab impugnandis operibus armatos murisque disponunt. Ita nostri fine proeli facto celeriter opera flamma comprehensa partim restinguunt, partim interscindunt. Cum pertinaciter resisterent oppidani, magna etiam parte amissa siti suorum in sententia permanerent, ad postremum cuniculis venae fontis intercisae sunt atque aversae. Quo facto repente perennis exaruit fons tantamque attulit oppidanis salutis desperationem, ut id non hominum consilio, sed deorum voluntate factum putarent. Itaque se necessitate coacti tradiderunt. Caesar, cum suam lenitatem
Abbreviated transcription (Latin):
operibus effici poterat seo que superare fontis fastigium posset
ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum nec sine
periculo possent aquari oppidani non tantum pecora atq iumenta
sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo
perterriti oppidani cupas seuo pice scindulisq complent eas ardẽ¬
tes inopera prouoluunt eodemq tempore acerrime preliantur
ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant ro¬
manos. magna repente in ipsis operibus flama extitit. Quecunq
enim per locum precipitem missa erant ea uincis et aggere suppres¬
sa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra
nostri quamꝙͣ periculoso genere prelii locoq iniquo premebant᷑
tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebã¬
tur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri magnus utrĩ¬
q clamor oriebatur. Ita ut quisq poterat maxime insignis quo

Expanded text:
operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. operibus effici poterat, sed quae superare fontis fastigium posset. Ex ea cum tela tormentis iacerentur ad fontis aditum, nec sine periculo possent aquari oppidani, non tantum pecora atque iumenta, sed etiam magna hostium multitudo siti consumebatur. Quo malo perterriti oppidani cupas sebo, pice, scandulis complent; eas ardentes in opera provolvunt eodemque tempore acerrime proeliantur, ut ab incendio restinguendo dimicationis periculo deterreant Romanos. Magna repente in ipsis operibus flamma exstitit. Quaecumque enim per locum praecipitem missa erant, ea vineis et aggere suppressa comprehendebant id ipsum quod morabatur. Milites contra nostri, quamquam periculoso genere proeli locoque iniquo premebantur, tamen omnia fortissimo sustinebant animo. Res enim gerebatur et excelso loco et in conspectu exercitus nostri, magnusque utrimque clamor oriebatur. Ita quam quisque poterat maxime insignis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibe¬
bat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatum unũ
in locum conueniebat sub ipsius oppidi murum ubi magnucfẽs
aque prorumpebat ab ea parte que fere pedum trecentoruz in¬
teruallo fluminis circuitu uacabat. hoc fonte prohiberi posse
oppidanos cum optarent reliqui cesar unus nrderet sinc mag̾¬
periculo e regione eius uineas agere aduersus montem et ag¬
gerem instruere cepit magno cum labore et continua dimica¬
tione. Oppidani cium loco superiore decurrunt et eminus sine
periculo preliantur. multosq pertinaciter succedentes uulnerat.
non deterrentur tamen milites nostri uineas proferre. et labo¬
re atq operibus locorum uincere difficultates. Eodem tempõe
cuniculos tectos crates et uineas agunt ad caput fontis qued
genus operis sine ullo periculo sine suspitione hostium facere
licebat. Extruitur agger in altitudine pedum sex collocatur in

Expanded text:
contra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibecontra facillimos descensus collocatis aqua fluminis prohibebat oppidanos. Quorum omnis postea multitudo aquatorum unum in locum conveniebat sub ipsius oppidi murum, ubi magnus fons aquae prorumpebat ab ea parte, quae fere pedum CCC intervallo fluminis circuitu vacabat. Hoc fonte prohiberi posse oppidanos cum optarent reliqui, Caesar unus videret, e regione eius vineas agere adversus montem et aggerem instruere coepit magno cum labore et continua dimicatione. Oppidani enim loco superiore decurrunt et eminus sine periculo proeliantur multosque pertinaciter succedentes vulnerant; non deterrentur tamen milites nostri vineas proferre et labore atque operibus locorum vincere difficultates. Eodem tempore cuniculos tectos ab vineis agunt ad caput fontis; quod genus operis sine ullo periculo, sine suspicione hostium facere licebat. Exstruitur agger in altitudinem pedum sexaginta, collocatur in
Abbreviated transcription (Latin):
omni cquitatu ꝙͣ potuit celeriter ad camnium contendit. Cum
contra erpectationem omnium cesar urelodonum uenisset oppi¬
dumq operibus clausum animaduerteret neq ab oppugnatione
recedi uideret ulla conditione. posse. Magna autem copia frume¬
ti abuntare oppidanos expersugis cognosceret aqua prohibere ho¬
stem tentare cepit. Numen infimam uallem diuidebat que totur
pene montem cingebat in quo positum erat preruptum undiq op¬
pidum uxelodonum hoc auertere loci natura prohibebat. In infi¬
mis enim sic radicibus montis ferebatur ut nullam in partem de¬
pressis fossis deruiari posset. Erat autem oppidanis difficilis et
preruptus eo descensus ut prohibentibus nostris sine uulneri¬
bus ac periculo uite neq adire flumen neq arduo se recipere
possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita cesar saguta¬
riis funditoribusq dispositis tormentis etiam quibusdam locs

Expanded text:
omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum omni equitatu quam potest celerrime ad Caninium contendit. Cum contra exspectationem omnium Caesar Vxellodunum venisset oppidumque operibus clausum animadverteret neque ab oppugnatione recedi videret ulla condicione posse, magna autem copia frumenti abundare oppidanos ex perfugis cognosset, aqua prohibere hostem temptare coepit. Flumen infimam vallem dividebat, quae totum paene montem cingebat, in quo positum erat praeruptum undique oppidum Vxellodunum. Hoc avertere loci natura prohibebat: in infimis enim sic radicibus montis ferebatur, ut nullam in partem depressis fossis derivari posset. Erat autem oppidanis difficilis et praeruptus eo descensus, ut prohibentibus nostris sine vulneribus ac periculo vitae neque adire flumen neque arduo se recipere possent ascensu. Qua difficultate eorum cognita Caesar sagittariis funditoribusque dispositis, tormentis etiam quibusdam locis
Abbreviated transcription (Latin):
tamen celeriter omnium cura quesitus in castra perducitur. Cogi¬
tur in cius supplicium cesar contra suam naturam concursu ma¬
rimo militum qui omnia pericula et detrimenta belli a gatriato¬
accepta referebant adeo ut uerberibus cxanimatum corpus se¬
curi fcrirctur. Ibi crebris litteris camnii fit certior que de drappe¬
te et licterio gesta essent quoq in consilio permanerent: oppidani
quorum et si paucitatem contempnebat tamen pertinaciam magͣ
pena esse afficiendam iudicabat ne uniuersa gallia non ibi ures
defuisse ad resistendum romanis sed constantiam putaret neue
hoc eremplo cetere ciuitates locorum oportnitate frete se iundica¬
rent in libertatem cum omnibus gailis notum esse sciret reliquã
esse unam estatem sue prouincie quam si sustinere potuissent nul¬
ium ultra periculum uererentur. Itaq. Q. calenum legatum cu
legionibus reliquit qui ustis itineribus subsequeretur. Ipse cum

Expanded text:
tamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitamen celeriter omnium cura quaesitus in castra perducitur. Cogitur in eius supplicium Caesar contra suam naturam concursu maximo militum, qui ei omnia pericula et detrimenta belli accepta referebant, adeo ut verberibus exanimatum corpus securi feriretur. Ibi crebris litteris Canini fit certior quae de Drappete et Lucterio gesta essent, quoque in consilio permanerent oppidani. Quorum etsi paucitatem contemnebat, tamen pertinaciam magna poena esse adficiendam iudicabat, ne universa Gallia non sibi vires defuisse ad resistendum Romanis, sed constantiam putaret, neve hoc exemplo ceterae civitates locorum opportunitate fretae se vindicarent in libertatem, cum omnibus Gallis notum esse sciret reliquam esse unam aestatem suae provinciae, quam si sustinere potuissent, nullum ultra periculum vererentur. Itaque Q. Calenum legatum cum legionibus reliquit qui iustis itineribus subsequeretur; ipse cum
Abbreviated transcription (Latin):
penc militis uul. iere ad obsidendos oppidanos reuertitur externo¬
q hoste deleto cuius timore sua tum diuidere presidia ⁊ munitio¬
ne oppidanos circumdare prohibitus erat opera undiq imperat
administrari. enit eodem cum sius copus postero die. E. fabuis
partemq oppidi sumit ad obsidendum. Eesar uiterim marcum i¬
antonium questorem cum cohortibus.xx. in belgis relinquit ne
qua rursus nouorum consiliorum capiendorum belgis facultas
caretur. Ipse reliquas cuutates adit: obsides plures imperat tunc̃¬
tes omniuz animos consolatione facta sanat. Cum in carnutes
uenisset quorum in ciuitate superiore commentario ces ar exposuit
initium belli esse ortum quod precipue eos propter conscientiam fa¬
cti timere animaduertebat: quo celerius cuutatem timore liberaret
principem sceleris illius et concitatorem belli gatriatum ad suppli¬
cium deposcit. qui et si non ciubus quidem suis se commutebat.

Expanded text:
paene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externopaene militis vulnere ad obsidendos oppidanos revertitur externoque hoste deleto, cuius timore antea dividere praesidia et munitione oppidanos circumdare prohibitus erat, opera undique imperat administrari. Venit eodem cum suis copiis postero die Gaius Fabius partemque oppidi sumit ad obsidendum. Caesar interim M. Antonium quaestorem cum cohortibus XV in Bellovacis relinquit, ne qua rursus novorum consiliorum capiendorum Belgis facultas daretur. Ipse reliquas civitates adit, obsides plures imperat, timentes omnium animos consolatione sanat. Cum in Carnutes venisset, quorum in civitate superiore commentario Caesar exposuit initium belli esse ortum, quod praecipue eos propter conscientiam facti timere animadvertebat, quo celerius civitatem timore liberaret, principem sceleris illius et concitatorem belli, Gutruatum, ad supplicium depoposcit. Qui etsi ne civibus quidem suis se committebat,
Abbreviated transcription (Latin):
um drapeti perferret. Sed in experiundo cum periculum nullumui¬
deret cquitatum omnem germanosq pedites summe uelocitatis ho¬
mines ad castra hostium premittit. ipse legionem unam inter castra
distribuit alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes ac¬
cessisset ab exploratoribus quos premiserat cognoscit castra coru
ut barbarorum fere consuctudo est relictis locis superioribus ad
ripas esse fluminis demissa. At germanos equites imprudentibus
omnibus de improuiso aduolasse preliumq commisisse. Quare
cognita legionem armatam instructamq adducit. Ita repentei
omnibus ex partibus signo dato loca superiora capunt. Quod
ubi accidit geriani equites signis legionis uisis uchementissime
preliantur. Confestim cohortes undiq impetum faciunt omni¬
busq aut interfectis aut captis magna preda potuntur. Capi¬
tur ipse eo prelio drapes. Camnius feucissime re gesta sinc uuo

Expanded text:
um Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum vium Drappeti perferret. Sed in experiendo cum periculum nullum videret, equitatum omnem Germanosque pedites, summae velocitatis homines, ad castra hostium praemittit; ipse legionem unam in trina castra distribuit, alteram secum expeditam ducit. Cum propius hostes accessisset, ab exploratoribus quos praemiserat cognoscit castra eorum, ut barbarorum fere consuetudo est, relictis locis superioribus ad ripas fluminis esse demissa; at Germanos equitesque imprudentibus omnibus de improviso advolasse proeliumque commisisse. Qua re cognita legionem armatam instructamque adducit. Ita repente omnibus ex partibus signo dato loca superiora capiuntur. Quod ubi accidit, Germani equitesque signis legionis visis vehementissime proeliantur. Confestim cohortes undique impetum faciunt omnibusque aut interfectis aut captis magna praeda potiuntur. Capitur ipse eo proelio Drappes. Caninius felicissime re gesta sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
oppidum ducit. dispositis ibi presidiis hora noctis circiter decima
siluestribus angustissimisq itineribus frumentum importarei
oppidum instituit. Quorum strepitum uigiles castrorum cum
sensissent exploratoresq missi que gererentur renunciassent cã¬
mnius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in
frumentarios sub ipsam lumen impetum fecit qui repentino malo
perterriti diffugiunt ad sua presidia. Que nostriuiderunt ut acriue
contra armatos incitati neminem ex eo numero uiuum capi pati¬
untur. profugit inde cum paucis lucterius nec se recipit in castra.
Re bene gesta camnus ex captiius comperit partem copiarum cu
drapete esse in castris amilibus non amplius.xii. Qua re ex cõplu¬
ribus cognita cum intelligeret fugato duce altero perterritos re¬
liquos facile opprimi posse magne felicitatis esse arbitrabatur ne¬
minem ex cede refugisse in castra qui de accepta calamitate nunci¬

Expanded text:
oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima oppidum ducit. Dispositis ibi praesidiis hora noctis circiter decima silvestribus angustisque itineribus frumentum importare in oppidum instituit. Quorum strepitum vigiles castrorum cum sensissent, exploratoresque missi quae gererentur renuntiassent, Caninius celeriter cum cohortibus armatis ex proximis castellis in frumentarios sub ipsam lucem impetum fecit. Ei repentino malo perterriti diffugiunt ad sua praesidia; quae nostri ut viderunt, acrius contra armatos incitati neminem ex eo numero vivum capi patiuntur. Profugit inde cum paucis Lucterius nec se recipit in castra. Re bene gesta Caninius ex captivis comperit partem copiarum cum Drappete esse in castris a milibus longe non amplius XII. Qua re ex compluribus cognita, cum intellegeret fugato duce altero perterritos reliquos facile opprimi posse, magnae felicitatis esse arbitrabatur neminem ex caede refugisse in castra qui de accepta calamitate nunti