comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia us inciꝑe sine do.tem in sexto libro eiusdem
opis. cum adẽ duobus uis unnuis fenetatons debito¬
ribus ageret: scdm homines inquit plus offendit. for¬
tatur. ut amplius diligat. qui amplius debuit. si ta¬
men grãm consequatur. Ecce aꝑtissime p̃dicat catholi¬
cus doctor etiam ipsam dilectionem qua quisq ampliꝰ
diligit. ad beneficium gr̃ȩ ꝑtinere. Ipsam deniq peni¬
tentiam quam ꝓculdubio uoluntas agit. d̾ni miscd̃ia
et adiutorio fieri ut agatur. in nono eiusdem oꝑis li¬
bro beatus dicit ambrosius: ita loquens. Bone lacri¬
mȩ.quȩ culpam lauant. Deniq quos iħc respicit plo¬
rant. Negauit pͥmo petrꝰ. et ñ fleuit: quia ñ respexerat
dñs. Aegauit scd̃o: ñ fleuit. quia adhuc ñ respexerat
añs. Negauit et t̾cio. respexit iħc. et ille amarissime
fleuit. legant isti ȩuangłium. et uideant dñm iħm.
tunc intus fuisse: cum a sacerdotum pͥncipibus audi¬

Expanded text:
quam uel incipere sine deo. item in sexto libro eiusdem quam uel incipere sine deo. item in sexto libro eiusdem operis, cum de duobus illis unius feneratoris debitoribus ageret, \'secundum homines\', inquit, \'plus fortasse offetatur, ut amplius diligat qui amplius debuit, si tamen gratiam consequatur\'. ecce apertissime praedicat catholicus doctor etiam ipsam dilectionem, qua quisque amplius diligit, ad beneficium gratiae pertinere. Ipsam denique paenitentiam, quam procul dubio uoluntas agit, domini misericordia et adiutorio fieri ut agatur, in nono eiusdem operis libro beatus dicit Ambrosius ita loquens: \'bonae lacrimae, quae culpam lauant. denique quos Iesus respicit, plorant. negauit primo Petrus et non fleuit, quia non respexerat dominus; negauit secundo, non fleuit, quia adhuc non respexerat dominus; negauit et tertio, respexit Iesus, et ille amarissime fleuit\'. legant isti euangelium et uideant dominum Iesum tunc intus fuisse, cum a sacerdotum principibus audi
Abbreviated transcription (Latin):
scm et doctum uirũ: nequaqu̾ã tam̃ auctoritati scͥp¬
ture canonice comꝑandum. Quẽ ꝓpt̾ea sic iste com¬
mendat: quia uidetur sibi in quodam librorum loco¬
eius eo teste uti quo ꝓbet hommẽ posse ẽẽ sine pecca¬
to. Unde nunc ñ agitur. s agitur de auxilio gr̃ȩ. quo
ad ñ peccandũ adiuuamur. iusteq uiuendũ. Audi¬
at g illum uenerabilem antistitem dicentem et do¬
centẽ in scão libro expositionis euangłn scđm lucam
coopari dñm etiam uoluntatib nr̃is. Nides utiq in¬
quit. quia ubiq dñi uirtus studiis cooꝑatur huma¬
nis. ut nemo possit edificare sine dño. nemo custodire
sine ano. nemo quicqͣm inciꝑe sine dño. Et ideo iux¬
a apira siuie manducatis siue bibitis: omnia in dĩ
glam facite Uidetis quemadmodũ sẽs ambrosius eti¬
am alia qͥa solent homines dicere: nos incipimus
et as ꝑficit uis u̾bis austulit: dicens neminem quic¬

Expanded text:
sanctum et doctum uirum, nequaquam tamen auctoritati scripsanctum et doctum uirum, nequaquam tamen auctoritati scripturae canonicae comparandum. quem propterea sic iste commendat, quia uidetur sibi in quodam loco librorum eius eo teste uti, quo probet hominem posse esse sine peccato. unde nunc non agitur, sed agitur de auxilio gratiae, quo ad non peccandum adiuuamur iusteque uiuendum. Audiat ergo illum uenerabilem antistitem dicentem et docentem in secundo libro expositionis euangelii secundum Lucam cooperari dominum etiam uoluntatibus nostris. \'uides utique\', inquit, \'quia ubique domini uirtus studiis cooperatur humanis, ut nemo possit aedificare sine domino, nemo custodire sine domino, nemo quicquam incipere sine domino. et ideo iuxta apostolum siue manducatis siue bibitis, omnia in dei gloriam facite\'. uidetis quemadmodum sanctus Ambrosius etiam illud quod solent homines dicere \'nos incipimus et deus perficit\' his uerbis abstulit dicens neminem quic
Abbreviated transcription (Latin):
que nobis ex do est. ñ ex nob̾. quã in scͥpturis maxime
scĩs canonicis aduertere atq agnoscere debuerunt.
S. quia eas scđm suum sensum legunt: ꝓfecto in illi ᷤ
nec aꝑta contuentur. Utinam gͦ saltem in catholicoꝵ
uiroꝵ scͥptis a quibus eas recte intellectas ẽẽ ñ dubi¬
tant. quid sit de adiutorio diuine gr̃ȩ sentiendum
ñ negligenter atdenderent: nec suȩ sententiȩ amore
nimio p̃terirent. Nam iste ipse pelagius in illo ipso
recenti opusculo suo cuiꝰ se commemoratione defendit.
id est in t̾cio libro ꝓ libero arbitrio: sc̃m ambrosium
quemadmodum laudet accipite: Beatus inquit am¬
brosius ep̃c incuius p̃cipue libris romana elucet fi¬
des. qui scͥptorum inter latinos flos quidam specio¬
sius enituit. cuius fidem. et purissimum in scͥpturis
sensum. ne inimicus quidem ausus est rep̃hendere.
ecce qualib et quantis p̃dicat laudibus quamlibet

Expanded text:
quae nobis ex deo est, non ex nobis, quam in scripturis, maxime quae nobis ex deo est, non ex nobis, quam in scripturis, maxime sanctis canonicis, aduertere atque agnoscere debuerunt. sed quia eas secundum suum sensum legunt. profecto in illis nec aperta contuentur. utinam ergo saltem in catholicorum uirorum scriptis, a quibus eas recte intellectas esse non dubitant, quid sit de adiutorio diuinae gratiae sentiendum non neglegenter attenderent nec suae sententiae amore nimio praeterirent! nam iste ipse Pelagius in illo ipso recenti opusculo suo, cuius se commemoratione defendit, id est in tertio libro pro libero arbitrio, sanctum Ambrosium quemadmodum laudet accipite. \'Beatus\', inquit, \'Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. ecce qualibus et quantis praedicat laudibus quamlibet
Abbreviated transcription (Latin):
et solam pos¬
sibilitatem dicit diuino adiuuari semꝑ auxilio. uo¬
luntatẽ autẽ et actionem nullo di adiutorio existimat
indigere. Ipsum uͦ auxilium quo possibilitate natu¬
ralem ꝑhibet adiuuari. in lege constituit atq ddoctri¬
na. qu̾a nobis fatetur etiam sc̃o sp̃u reuelari: ꝓpt̃ qͦd &
orandum ẽẽ conçedit. S hoc adiutorium legis atq doc¬
rrinȩ. etiam ꝓpħicis fuisse temporib. adiutorium au
citis. que nobis euanglica p̃dicatur. ut uidelicet tanꝙͣ
uia demonstrata qua ambulare debeamꝰ. iam uirib
liberi arbitrii adiutorio nullo alterius indigentes. suf¬
ficiamꝰ nobis ne deficiamus in uia: quamuis et ipsã
uiam contendat etiam sola inueniri posse natura.
s facilius si adiuuet gr̃a. Hoc gͦ ꝓ meo captu intelli¬
gere potui inpelagii scͥptis:quando nominat gr̃am
Nidetis autem. qͦd qui ista sentiunt. ignorantes di iusti¬
ciam. suam uolunt constituere: et longe ab illa sunt.

Expanded text:
et solam possibilitatem dicit diuino adiuuari semper auxilio, uoluntatem autem et actionem nullo dei adiutorio existimat indigere. ipsum uero auxilium, \'quo possibilitatem naturalem perhibet adiuuari, in lege constituit atque doctrina, quam nobis fatetur etiam sancto spiritu reuelari, propter quod et orandum esse concedit. sed hoc adiutorium legis atque doctrinae etiam propheticis fuisse temporibus, adiutorium autcitis, quae nobis euangelica praedicatur, ut uidelicet tamquam uia demonstrata, qua ambulare debeamus, iam uiribus liberi arbitrii adiutorio nullo alterius indigentes sufficiamus nobis. ne deficiamus in uia, quamuis et ipsam uiam contendat etiam sola inueniri posse natura, sed facilius, si adiuuet gratia. Hoc ergo pro meo captu intellegere potui in Pelagii scriptis, quando nominat gratiam. uidetis autem, quod qui ista sentiunt ignorantes dei iustitiam suam uolunt constituere et longe ab illa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quo auxilio liberum adiuuari dicat arbitrium: ne
te sicut solet uelit intelligi legem atq doctrinam do
enim quare dixerit semꝑ requiras. poterit respondert
quia dictum est et in lege eius meditabitur die ac nocde
Deinde cum de hominis conditione: et ad peccandũ ats̃
ñ peccandum naturali eius possibilitate quedam ii¬
posuisser: adiunxit dicens. Quam liberi arbitru po¬
testatem dicimꝰ in omnib ẽe generalit᷑: in xp̃ianis. iu¬
deis. atq gentibus. In om̃ib ẽ. liberum arbitrium eq̃¬

Expanded text:
quo auxilio liberum adiuuari dicat arbitrium, ne quo auxilio liberum adiuuari dicat arbitrium, ne forte, sicut solet, uelit intellegi legem atque doctrinam. si . enim quaeras cur dixerit \'semper\', poterit respondere, quia dictum est: et in lege eius meditabitur die ac nocte. deinde cum de hominis conditione et ad peccandum atque non peccandum naturali eius possibilitate quaedam interposuisset, adiunxit dicens: \'quam liberi arbitrii potestatem dicimus in omnibus esse generaliter, in christianis, Iudaeis atque gentilibus. in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
ita dicat posse hominem uitare peccatũ. ut di excludas
auxiliũ. et in tantum libero confidat arbitrio. ut gr̃e
repudiet adiutoriũ. S. de baptismo paruuloꝵ quam¬
uis eis dandum ẽẽ concedat. quam ꝑu̾se contra fidem
xp̃iana et catholicam sentiat ueritatem: ñ hic locis ẽ.
ut diligentius disseramꝰ. Nunc enĩ de adiutorio gr̃e qͦd
instituimꝰ ꝑagendum est. Vnde ad id quod ꝓposuit:
quiad etiam hinc respondeat uideamꝰ. Ut enim omitta¬
mꝰ eius inuidiosas de suis inimicis querelas: ubi ad
rem uentum ẽ ita loquutus est. Ecce inquit apud bea¬
titudinẽ tuam epła ista me purget. in qua pure atos.
simplicit᷑ ad peccandum. & ad ñ peccandum integru
liberum arbitrium habere nos dicimꝰ: qͦd inoinib
bonis oꝑib diumo adiuuatur semꝑ auxilio. sernili
taq ꝓ intellectu quem uobis dñs dedit: hec eius uerba
soluendȩ ñ sufficere questioni. Querimus enim adhus

Expanded text:
ita dicat posse hominem uitare peccatum, ut dei excludat ita dicat posse hominem uitare peccatum, ut dei excludat auxilium et in tantum libero confidat arbitrio. ut gratiae repudiet adiutorium\'. sed de baptismo paruulorum, quamuis eis dandum esse concedat, quam peruerse contra fidem christianum et catholicam sentiat ueritatem, non hic locus est ut diligentius disseramus; nunc enim de adiutorio gratiae quod instituimus peragendum est. unde ad id quod proposuit quid etiam hinc respondeat uideamus. ut enim omittamus eius inuidiosas de suis inimicis querelas, ubi ad rem uentum est, ita locutus est. <Ecce>, inquittitudinem tuam epistola ista me purget, in qua pure atque simpliciter ad peccandum et ad non peccandum integrum liberum arbitrium habere nos dicimus, quod in omnibus bonis operibus diuino adiuuatur semper auxilio\'. cernitis utique pro intellectu, quem uobis dominus dedit, haec eius uerba soluendae non sufficere quaestioni. quaerimus enim adhuc,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium seu naturam: si facit ipse ꝑ gr̃am. Nam ut
de celestii opusculis interim taceam uł libellis eiꝰ. qͦs iu¬
dicuis eccłiasticis allegauit. quȩ uob om̃ia cũ alus qua
necessarias existimauimꝰ litteris mittenda curauimꝰ
quibꝰ om̃ib diligent᷑ inspectis possitis adu̾tere. ñ eum
ponere di gr̃am qua iuuam᷑ uł ad declinandum a ma¬
lo.uł ad faciendum bonũ pret̾ naturale arbitriũ uo¬
luntatis. nisi in lege atq doctrina. ita ut ipsas quoq ora¬
tiones ad hoc asserat ẽȩ necessarias. ut ostendatur homi¬
ni. quid concupiscat et diligat: ut gͦ hec interumn omit¬
tam. nempe ipse pelagius et litt̾as nuꝑ et libellum ro¬
mam fidi suȩ misit. scribens ad beate memorie papam
innocentium quẽ defunctũ ẽẽ nesciebat. In his gͦ liti
nũ qͦd neget paruulis baptismi sacram̃tũ. et absq re¬
demptione. xp̃i aliquib celoꝵ regna ꝓmittat. aliua qͥa

Expanded text:
arbitrium seu naturam, sed facit ipse per gratiam. Nam ut arbitrium seu naturam, sed facit ipse per gratiam. Nam ut de Caelestii opusculis interim taceam uel libellis eius, quos iudiciis ecclesiasticis allegauit, quae uobis omnia cum aliis quas necessarias existimauimus litteris mittenda curauimus, quibus omnibus diligenter inspectis possitis aduertere non eum ponere dei gratiam, qua iuuamur uel ad declinandum a malo uel ad faciendum bonum praeter naturale arbitrium uoluntatis nisi in lege atque doctrina, ita ut ipsas quoque orationes ad hoc asserat necessarias, ut ostendatur homini quid concupiscat et diligat — ut ergo haec interim omittam, nempe ipse Pelagius et litteras nuper et libellum Romam fidei suae misit scribens ad beatae memoriae papam Innocentium, quem defunctum esse nesciebat. in his ergo litunum, quod neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat, aliud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃am. Cũ aut̃ẽ facilius additur. adimpletio boni
oꝑis etiam sine di gr̃a posse fieri tacita significatione
suggeritur. Qũe sensum redarguit qui dicit. Sine
me nichil potestis facere. E mendet hec omnia: ne si
in rerum magnarũ ꝓfunditate humana errauit
infirmitas. etiam diabolica huic accedat errori. uł
fallacia. uł animositas.siue negando qͥd sensit. si¬
ue defendendo qͦd ꝑperam sensit: cũ id se ñ debuist
sentire. commemorata ꝑspicua ueritate cognoueri
Istam quippe gr̃am qua iustificamur. id est qua cari
nobis: inpelagii et cȩlestui scriptis quecunq legere po¬
tui. nusquam eos inueni quẽ admodum confitenda ẽ.
confiteri. Prorsus nunqu̾a eos adu̾ti sicut agnoscendi
sunt agnoscere filios ꝓmissionis: de quib dicit apłs.
Non hi qui filii carnis hi filii di: s filii ꝓmissionis depu¬
tantur in semen. Qd enim ꝓmittit ds̃. ñ facimꝰ nos per

Expanded text:
per gratiam; cum autem \'facilius\' additur, adinpletio boni per gratiam; cum autem \'facilius\' additur, adinpletio boni operis etiam sine dei gratia posse fieri tacita significatione suggeritur. quem sensum redarguit qui dicit: sine me nihil potestis facere.\' Emendet haec omnia, ne, si in rerum magnarum profunditate humana errauit infirmitas, etiam diabolica huic accedat errori uel fallacia uel animositas siue negando quod sensit siue defendendo quod perperam sensit, cum id se non debuisse sentire commemorata perspicua ueritate cognouerit. istam quippe gratiam, qua iustificamur, id est qua carit qui datus est nobis, in Pelagii et Caelestii scriptis, quaecumque legere potui, nusquam eos inueni quemadmodum confitenda est confiteri, prorsus numquam eos aduerti, sicut agnoscendi sunt, agnoscere filios promissionis, de quibus dicit apostolus: non hi qui filii carnis. hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quod enim promittit deus, non facimus nos per
Abbreviated transcription (Latin):
quas extollendo p̃cipitat. ut etiam sine auxilio sp̃s
sc̃i. et siminus facile: tam̃ aliquo modo neqũã sp̃ui
resistatur. Item in primo libro ꝓlibero arbitrio. Cũ
autem tam forte inquit. tam firmum ad ñ peccandũ
liberum in nobis habeamꝰ arbitrium. qͦd generaliter
nature humane creator inseruit: rursus ꝓ mestima¬
bili eius benignitate cotidiano ipsius munimur au¬
xilio. Quid opus ẽ. hoc auxilio. si tam forte.tam fir¬
mũ est ad ñ peccandum liberũ arbitrium: S etiam
hic uult intelligi ad hoc ẽe auxiliũ. ut facilius fiat ꝑ
gr̃am. qͦd et siminus facile: tam̃ putat fieri prẽt grãm.
Item in eodem libro alio loco. Ut qͦd ꝑ liberum inquit
homines facere iubentur arbitrium. facilius possint
implere ꝑ gr̃am. Tolle facilius. et ñ solũ plenus. uerũ
etiam sanus est sensus. si ita dicatur. ut qͦd ꝑ liberum
homines facere iubentur arbitrium. possint implere

Expanded text:
quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio spiritus quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio spiritus sancti, etsi minus facile, tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur. Item in primo libro pro libero arbitrio \'cum autem tam forte\', inquit, tam firmum ad non peccandum liberum in nobis habeamus arbitrium, quod generaliter naturae humanae creator inseruit, rursus pro inaestimabili eius benignitate cotidiano ipsius munimur auxilio\'. quid opus est hoc auxilio. si tam forte, tam firmum est ad non peccandum liberum arbitrium? sed etiam hic uult intellegi ad hoc esse auxilium, ut facilius fiat per gratiam, quod etsi minus facile tamen putat fieri praeter gratiam. Item in eodem libro alio loco \'ut quod per liberum\', inquit, \'homines facere iubentur arbitrium, facilius possint inplere per gratiam\'. tolle \'facilius, et non solum plenus, uerum etiam sanus est sensus, si ita dicatur: ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, possint inplere
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: Aut quomͦ bonum ñ facimꝰ. si diligamus: Et si e¬
nim di mandatum uidetur aliquando a ñ diligentib
s a timentib fieri: tam̃ ubi ñ ẽ dilectio. nullũ bonum
opus imputat᷑. nec recte bonũ opꝰ uocatur: quia om̃e
atur. qui uult ueracit᷑ confiteri: ut omnino nichil bo¬
ni sine illa qͦd ad pietatem ꝑtinet ueramq iusticiã
fieri posse ñ dubitet. Non quomͦ iste qui cum dicit ꝓp¬
terea dari gr̃am. ut qͦd a dõ p̃cipitur facilius implea¬
tur. quid de illa sentiat satis ostendit: scilicet qͦd etiã
sine illa et si minus facile fieri tam̃ qͦd diuinitus pre¬
cipitur potest. In libro quippe ad uirginem sacram.
qͦa et supra commemoraui cum dicit diuiña merea
stamus: significat ꝓfecto quid sapiat. Ut quid enim
hoc ubum int̾posuit. id est facilius: An uͦ ñ erat inte¬
intelligat: Holens utiq eredi tantas ẽẽ nature uires.

Expanded text:
mus? aut quomodo bonum non facimus, si diligamus? etsi emus? aut quomodo bonum non facimus, si diligamus? etsi enim dei mandatum uidetur aliquando non a diligentibus, sed a timentibus fieri, tamen ubi non est dilectio, nullum bonum opus inputatur nec recte bonum opus uocatur, quia omne atur qui uult ueraciter confiteri, ut omnino nihil boni sine illa quod ad pietatem pertinet ueramque iustitiam fieri posse non dubitet, non quomodo iste, qui cum dicit \'propterea dari gratiam, ut quod a deo praecipitur, facilius inpleatur\', quid de illa sentiat satis ostendit, scilicet quod etiam sine illa, etsi minus facile, fieri tamen quod diuinitus praecipitur potest. In libro quippe ad uirginem sacram, quod et supra commemoraui, cum dicit: \'diuinam merstamus\'. significat profecto quid sapiat. ut quid enim hoc uerbum interposuit, id est facilius? an uero non erat inteintellegat? uolens utique credi tantas esse naturae uires,
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ sic̃ sũt discernenda discernat: quia scientia in¬
flat. caritas edificat. Et tunc scientia ñ inflat: quando
caritas edificat. Et cum sit utrũq donum dĩ. s unum
minus. alterum maiꝰ. ñ hic iusticiam nr̃am suꝑ laudẽ
iustificatoris nr̃i extollat. ut horum duoꝵ qͦd minꝰ ẽ. di¬
uino tribuat adiutorio. qͦd autem maius ẽ. humano
usurpet arbitrio. Et si consenserit nos gr̃a di acciꝑe
caritatem. ñ sic sentiat tanquam ulla merita bona
nĩa p̃cesserint. Nam que merita bona tunc habere
poteramꝰ. quando a̾m ñ diligebamus: Ut enim acci¬
ꝑemꝰ dilectionem qua diligeremꝰ. dilecti sumus. cu eã
Nos diligamꝰ inquit: quia ipse prior dilexit nos. Opti¬
me omnino. atq uerissime. Non enim haberemꝰ un¬
de illum diligeremꝰ. nisi hoc ab illo cũ prior nos ailige¬
ret sumeremꝰ. Quid autem boni faceremꝰ. nisi diligere¬

Expanded text:
lectionem, sicut sunt discernenda, discernat, quia scientia inlectionem, sicut sunt discernenda, discernat, quia scientia inflat, caritas aedificat — et tunc scientia non inflat, quando caritas aedificat — et cum sit utrumque donum dei, sed unum minus, alterum maius, non hic iustitiam nostram super laudem nostri iustificatoris extollat, ut horum duorum quod minus est diuino tribuat adiutorio, quod autem maius est humano usurpet arbitrio, et si consenserit nos gratia dei accipere caritatem, non sic sentiat, tamquam ulla merita bona nostra praecesserint. nam quae merita bona tunc habere poteramus, quando deum non diligebamus? ut enim acciperemus dilectionem, qua diligeremus, dilecti sumus, cum eam nos diligamus, inquit, quia ipse prior dilexit nos. optime omnino atque uerissime. non enim haberemus, unde illum diligeremus, nisi hoc ab illo, cum prior nos diligeret, sumeremus. quid autem boni faceremus, nisi diligere
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur in uobis: Neq enim ait. ñ uos estis qui dedistis
uobis bene posse loqui: s ait. ñ uos estis qui loquimim.
Nec ait sp̃s patͥs ur̃i est. qui uobis dat. uł dedit posse be¬
ne loqui.s. ait qui loquitur in uobis. ñ significans pos¬
sibilitatis ꝓuectum. s exprimens cooꝑationis effectum.
Quom dicit liberi arbitru elatus assertor. quod possumꝰ
bene cogitare di est. qͦd autẽ bene cogitamꝰ nr̃m ẽ: cui
respondit humilis gr̃ȩ p̃dicator. ñ quia idonei sumꝰ
cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis. sed
sufficientia nr̃a ex do ẽ: Non enim ait. posse cogitare:
s cogitare. Istam di grãm in diuinis eloquuis manifestã
etiam pelagius manifeste fateatur. seq tandui contra
sensisse ñ oꝑiat impudentissimo pudore. s dolore salu¬
berrimo aꝑiat. ut sc̃a ȩccłia ñ turbetur ꝑuicaci eiꝰ obsti¬
natione: s ueraci correctione letetur. Cognitionem et di¬

Expanded text:
loquitur in uobis? neque enim ait: non uos estis, qui dedistis loquitur in uobis? neque enim ait: non uos estis, qui dedistis uobis posse bene loqui, sed ait: non uos estis qui loquimini, nec ait: spiritus patris uestri est, qui uobis dat uel dedit posse bene loqui, sed ait: qui loquitur in uobis, non significans possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum. quomodo dicit arbitrii liberi elatus assertor: quod possumus bene cogitare, dei est, quod autem bene cogitamus nostrum est\'? cui respondit humilis gratiae praedicator: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est; non enim ait \'posse cogitare\' sed cogitare. Istam dei gratiam in diuinis eloquiis manifestam etiam Pelagius manifeste fateatur seque tamdiu contra sensisse non operiat inpudentissimo pudore, sed dolore saluberrimo aperiat, ut sancta ecclesia non turbetur peruicaci eius obstinatione, sed ueraci correctione laetetur. cognitionem et di
Abbreviated transcription (Latin):
agimus. uł loquimur. uł cogitamꝰ. nr̃m est. Desinat
inquã ista dicere. Non solum enim ds posse nr̃m dona¬
uit atq adiuuat. s etiam uelle et oꝑari operatur in nob̾:
ñ quia nos ñ uolumꝰ. aut nos ñ agimus. s quia sine ip¬
sius adiutorio nec uolumꝰ aliquid boni nec agimꝰ. Quo¬
m enim dicitur qͦd possumꝰ bene agere d̃i est. qͦd autem
agimꝰ nr̃m est. cum dicat apłs orare se addm ꝓ eis ad qͦs
scribebat. ne quid mali faciant. et ut quod bonum est
faciant: Non enĩ ait oramus ut possitis nichil mali fa
cere. s ne quid faciatis mali. nec ut possitis bonum fa¬
cere. sed ut bonum faciatis. Qm̃ de quib scͥptum ẽ. quot¬
quot enim sp̃u di aguntur. hi filii sunt di. ꝓfecto ut a¬
gant qͦd bonum ẽ. ab illo aguntur qui bonus est. Quomͦ
dicit pelagius. qͦd bene loqui possumus di est. qͦd bene
loquimur nr̃m est. cum dicat dñs. sp̃c patris ur̃i est qͥ

Expanded text:
agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est\', desinat, agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est\', desinat, inquam, ista dicere. non solum enim deus posse nostrum donauit atque adiuuat, sed etiam uelle et operari operatur in nobis, non quia nos non uolumus aut nos non agimus, sed quia sine ipsius adiutorio nec uolumus aliquid boni nec agimus. quomodo enim dicitur: \'quod possumus bene agere, dei est, quod autem agimus, nostrum est\\ cum dicat apostolus orare se ad deum pro eis, ad quos scribebat, ne quid mali faciant et ut quod bonum est faciant? non enim ait: oramus, ut possitis nihil facere mali, sed ne quid faciatis mali, nec: ut possitis bonum facere, sed: ut bonum faciatis, quoniam de quibus scriptum est: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei, profecto ut agant quod bonum est, ab illo aguntur qui bonus est. quomodo dicit Pelagius: \'quod bene loqui possumus, dei est, quod bene loquimur, nostrum est\\ cum dicat dominus: spiritus patris uestri est qui
Abbreviated transcription (Latin):
palor. antueautur ato fateantur. ñ lege atq doctrina
insorante forimsecus. s. it̾na et occulta. mirabili ac
mestabil potestate opariad̃m in cordib hominum:
non solum ueras reuelationes. s: bonas etiam uolun¬
tates. Desinat itaq iam pelagius et se ipsum et alios
fallere: contra di grãm disputando. Non ꝓpt̾ illorũ unũ
trium. id est ꝓpter possibilitatẽ bonȩ uoluntatis atq
oꝑis: s etiam ꝓpt̾ uoluntatẽ et oꝑationem bonã erga
nos gr̃a di p̃dicanda est. Nam illam possibilitatẽ. ad
utrũq ualere diffinit: et tam̃ ñ ideo tribuenda sunt
do etiam nr̃a peccata. sicut et ꝓpt̾ eandem possibilita¬
tem uult tribuere bona oꝑa nr̃a. Non ideo tantum
adiutorium diuinȩ gr̃ȩ commendetur: quia possibi¬
litatẽ adiuuat naturalem. Desinat dicere qͦd possumꝰ
om̃e bonum facere: dicere: cogitare. illius est qui hoc
posse donauit. qui hoc posse adiuuat: qͦd uͦ bene uel

Expanded text:
gant, intueantur atque fateantur non lege atque doctrina gant, intueantur atque fateantur non lege atque doctrina insonante forinsecus, sed interna et occulta, mirabili ac ineffabili potestate operari deum in cordibus hominum non solum ueras reuelationes, sed bonas etiam uoluntates. Desinat itaque iam Pelagius et se ipsum et alios fallere contra dei gratiam disputando. non propter illorum unum trium, id est propter possibilitatem bonae uoluntatis atque operis, sed etiam propter uoluntatem atque operationem bonam erga nos gratia dei praedicanda est; nam illam possibilitatem ad utrumque ualere definit. et tamen non ideo tribuenda sunt deo etiam nostra peccata, sicut et propter eandem possibilitatem uult tribuere bona opera nostra, non ideo tantum adiutorium diuinae gratiae commendetur, quia possibilitatem adiuuat naturalem. desinat dicere:$quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat; quod uero bene uel
Abbreviated transcription (Latin):
sue. et timuit regina. et conu̾sus ẽ. color eiꝰ ꝑ dissolutio¬
nem. et inclinauit se suꝑ caput delicatȩ suȩ que pre¬
cedebat eam. uellem gͦ diceret iste nob̾. utrum rex ille
ad dñm iam cucurrerat. et ab eose regi cupiuerat. su¬
amq uoluntatem. ex eius uoluntate suspenderat. et
ei iugit᷑ inherendo. unus cum illo sp̃s factus erat. ñ¬
nisi de arbitrii libertate: utrum se totum do tradide¬
rat. omnẽq suã mortificauerat uoluntatem. et cor suũ
in manu di posuerat. Puto ñ desiꝑe. s insanire homi¬
nem. quisquis de illo rege qualis tunc erat. hec sense¬
rit.Et tam̃ conu̾tit d̾s et transtulit indignationẽ eiꝰ
in lenitatem. Quis aut̃ ñ uideat multo maiꝰ ẽẽ indig¬
riatione a contrario in lenitatem conu̾tere atq trans¬
ferre qua cor neutra affectione p̃occupatum. s inter
utramq meduũ in aliqd declinare: legant gͦ et intelli¬

Expanded text:
suae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutiosuae; et timuit regina et conuersus est color eius per dissolutionem et inclinauit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam — uellem ergo diceret iste nobis, utrum rex ille ad dominum iam cucurrerat et ab eo se regi cupiuerat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspenderat et ei iugiter adhaerendo unus cum illo spiritus factus erat nonnisi de arbitrii libertate, utrum se totum deo tradiderat omnemque suam mortificauerat uoluntatem et cor suum in manu dei posuerat. puto non desipere, sed insanire hominem, quisquis de illo rege, qualis tunc erat, haec senserit; et tamen conuertit deus et transtulit indignationem eius in lenitatem. quis autem non uideat multo maius esse indignationem a contrario in lenitatem conuertere atque transferre quam cor neutra affectione praeoccupatum, sed inter utramque medium in aliquid declinare? legant ergo et intelle
Abbreviated transcription (Latin):
te extollatur: Et iterum.Si autem gr̃a inquit:iam ñ
ex oꝑib. Alioquin: gr̃a iam ñ ẽ: gr̃a. Quom inquam
hoc uerum est si oꝑa tanta p̃cedunt. que nobis adipi¬
scendȩ gr̃ȩ meritum faciant. quo nobis ñdonetur gra¬
tuto. s reddatur ex debito: Ergone ut ꝑueniat᷑. ad ad¬
iutorium di. add̾m curritur sine adiutorio di : Et ut
do adherentes adiuuemur adeo: a do ñ adiuti adhe¬
rebimꝰ do: Quid homini maius. qͥd ue tale poterit gr̃a
ipsa p̃stare: si iam sine illa unus cum dño sp̃s effici
potuit. ñ nisi de arbitru libertate: S uellem ut iste
diceret utrum rex ille assyrius cuiꝰ hester sc̃a mulier
execrabatur cubile. quando considebat in throno reg¬
ni sui. et om̃istola illustrationis sue indutus erat. totꝰ
auro uariatus. lapidibq p̾ciosis. et erat formidolosꝰ
ualde: et eleuata facie sua inflammata in caritate. in¬
tuitus est eam. tanquam taurꝰ impetu indignationis

Expanded text:
is extollatur, et iterum, si autem gratia, inquit, iam non is extollatur, et iterum, si autem gratia, inquit, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia? quomodo, inquam, hoc uerum est, si opera tanta praecedunt, quae nobis adipiscendae gratiae meritum faciant, quo nobis non donetur gratuito, sed reddatur ex debito? ergone ut perueniatur ad adiutorium dei, ad deum curritur sine adiutorio dei? et ut deo adhaerentes adiuuemur a deo, a deo non adiuti adhaeremus deo? quid homini maius quidue tale poterit gratia ipsa praestare, si iam sine illa unus cum domino spiritus effici potuit nonnisi de arbitrii libertate? Sed uellem ut iste diceret, utrum rex ille Assyrius, cuius Esther sancta mulier execrabatur cubile, quando considebat in throno regni sui et omni stola illustrationis suae indutus erat, totus auro uariegatus lapidibusque pretiosis, et erat formidolosus ualde. et eleuata facie sua inflammata in claritate intuitus est eam tamquam taurus in impetu indignationis
Abbreviated transcription (Latin):
inte. tune ĩa
qm adhesimꝰ etiam adiuuari meream᷑. Sequitur e¬
nuim et dicit. Qua qui bene utitur. id est arbitru liber¬
tate qui bene utitur. ita se inquit totum tradit do.
omnẽq suã mortificat uoluntatẽ: ut cum apło possit
dicere. Niuo autẽ iam ñ ego: uiuit autẽ in me xp̃c. Po¬
nitq cor suum in manu đi: ut illud quo uoluerit ipse
declinet. Magnũ ꝓfecto adiutorium diuinȩ gr̃ȩ. ut cor
nr̃m quo uoluerit d̾s ipse declinet. S hoc tam mag¬
nũ adiutoriũ sic̃ iste desipit tc̃ meremur. cũ sine ullo
adiutorio. ñ nisi de arbitrii libertate ad dñm currimꝰ.
ab eo nos regi cupimꝰ. uoluntatem nr̃am ex eiꝰ uolun¬
tate suspendimꝰ: eiq adherendo iugit̃. unꝰ cũ illo effi¬
cimur sp̃s. Hȩc scilicet tam ingentia bona ñ nisi de ar¬
bitrii scđ̃m istum efficimꝰ libertate: ut his p̃cedentib
meritis. sic eius gr̃am consequam᷑. ut cor nr̃m quo uo¬
Quomͦ est gͦ gr̃a si ex debito redditur: Quomͦ uerum di¬

Expanded text:
nte, tunc iam iam adhaesimus, etiam adiuuari mereamur. Sequitur enim et dicit: qua qui bene utitur\', id est arbitrii libertate qui bene utitur, \'ita se\', inquit, \'totum tradit deo omnemque suam mortificat uoluntatem, ut cum apostolo possit dicere: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus, ponitque cor suum in manu dei, ut illud quo uoluerit ipse declinet\'. magnum profecto adiutorium diuinae gratiae, ut cor nostrum quo uoluerit deus ipse declinet! sed hoc tam magnum adiutorium, sicut iste desipit, tunc meremur, cum sine ullo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, uoluntatem nostram ex eius uoluntate suspendimus eique adhaerendo iugiter unus cum illo efficimur spiritus. haec scilicet tam ingentia bona nonnisi de arbitrii secundum istum efficimus libertate, ut his praecedentibus meritis sic eius gratiam consequamur, ut cor nostrum quo uoquomodo est gratia, si ex debito redditur? quomodo uerum di
Abbreviated transcription (Latin):
libertate. Nidete quantam rem dixerit. ñ efticinisi
arbitrii libertate: ac ꝑ hoc sine adiutorio di nos co
existimat adherere hoc ẽ enĩ ñ nisi de arbitru libe¬
tate: ut cum adheserimus eoñ adiuuante. tunc ia¬

Expanded text:
libertate\\ uidete quantam rem dixerit non effici nisi libertate\\ uidete quantam rem dixerit non effici nisi arbitrii libertate, ac per hoc sine adiutorio dei nos deo existimat adhaerere. hoc est enim \'nonnisi de arbitrii libertate\', ut cum adhaeserimus eo non adiuuante, tunc ia
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla recusatione damnauit: Confiteretur gͥ kie se
aliquando tenuisse. s: iam ñ tenere: ut de correctio ne
eiꝰ aꝑtissime gauderemꝰ. Nunc uͦ cum illi it̃ ceta et hoc
fuisset obiectum: respondit. hec utrum cȩlesti sint ip¬
si uiderint. qui dicunt ea celesti ẽe: ego uero nunqua
sic tenui. s anathematiro qui sic tenent. Quom nunꝙͥ
sic tenuit si hunc ante condiderat librum. ant quora
anathematitat eos. qui sic tenent si hunc libriũ postea
conaiant: S ne forte respondeat ita se hic dixise di ta
lib et pie uiuentib additur gr̃a qua relistant forent
temptatori. cũ tam̃ gr̾am etiam primitus accepissen
ut di facerent uoluntatem: ne forte et ita responclea
alia de hacre uͥba eiꝰ accipite. Qui currit inquit as
dñm. et a cio se regi fe cupit. id est uoluntatem suam
ex esꝰ uoluntate suspendit. qui ei adherendo uigi ter.

Expanded text:
sine ulla recusatione damnauit? confiteretur ergo sic se sine ulla recusatione damnauit? confiteretur ergo sic se aliquando tenuisse, sed iam non tenere, ut de correctione eius apertissime gauderemus. nunc uero cum illi inter cetera et hoc fuisset obiectum, respondit: haec utrum Caelestii sint, ipsi uiderint, qui dicunt ea Caelestii esse; ego uero numquam sic tenui, sed anathematizo qui sic tenent\\ quomodo numquam sic tenuit, si hunc antea condiderat librum? aut quomodo anathematizat eos qui sic tenent, si hunc librum postea condidit? Sed ne forte respondeat ita se hic dixisse \'deisicut fidelibus et pie uiuentibus additur gratia, qua resistant fortiter temptatori, cum tamen gratiam etiam primitus accepissent, ut dei facerent uoluntatem, ne forte ergo ita respondeat, alia de hac re uerba eius accipite. qui currit\', inquit, \'ad dominum et ab eo se regi cupit, id est uoluntatem suam ex eius uoluntate suspendit, qui ei adhaerendo iugiter u
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas quam caritas: quam scͥꝑtura nobis ẽẽ clamar
ex d̾o. et a patre datam. ut filii eius ẽẽmus. S. forte ut
daretur nobis p̃cedentia merita nr̃a fecerunt: sicut
iste de gr̃a dĩ sentit in eo libro quem ad sacram uirgi¬
nem scribit. cuius etiam cominemorationẽ fecit inlit¬
teris quas romã misit. Ibi enim int̾posito iacobi apli
testimonio. quo ait. subditi estote d̾o. resistite autẽ di¬
abolo. et fugiet a uobis: subiungit et dic̃. Ostenait qͣnͦ
resistere debeamus diabolo. si utiq subditi simꝰ doch̃
ueraci corde damnauit in eccłiastico udicio palestino
eos qui dicunt gr̃am ai scdm merita nr̃a dari An as¬
huc eum id sentire. et aꝑtissime p̃dicare dubitamꝰ. Q
m g uerax fuit in episcopali examine illa confessio
Anforte iam istum scͥpserat librum. ubiaꝑtisue diẽ
gr̃am scđm merita nr̃a dari. qͦd in orientali synodo

Expanded text:
uoluntas quam caritas, quam scriptura nobis esse clamat uoluntas quam caritas, quam scriptura nobis esse clamat ex deo et a patre datam, ut filii eius essemus. Sed forte, ut daretur nobis, praecedentia merita nostra fecerunt, sicut iste de gratia dei sentit in eo libro, quem ad sacram uirginem scripsit, cuius etiam commemorationem fecit in litteris, quas Romam misit. ibi enim interposito Iacobi apostoli testimonio, quo ait: subditi estote deo, resistite autem diabolo, et fugiet a uobis, subiungit et dicit: \'ostendit quomodo resistere debeamus diabolo, si utique subditi simus deo stamus\'. ecce quam ueraci corde damnauit in ecclesiastico iudicio Palaestino eos, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari! an adhuc eum id sentire et apertissime 1 praedicare dubitamus? quomodo ergo uerax fuit in episcopali examine illa confessio? an forte iam istum scripserat librum, ubi apertissime dicit gratiam secundum merita nostra dari, quod in orientali synodo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Caritas ex do est. Et omnis qui diligit ex deo
natus est. et cognouit d̾m. quia ds caritas ẽ. Scd̾m ifa
caritatem. melius intelligitur dictum. qui natus en
ex do ñ peccat. et quia ñ potest peccare: quia caritas
scdm quam natus ex deo est. ñ agit ꝑperam. nes cogi¬
tat malum. Cum gͦ peccat homo. non scđ̾m caritatẽ.
s scdm cupiditatem peccat. scđ̾m quam ñ est natusex
do. qm illa possibilitas ut dictum est. utriusq radicis
est capax. sum gͦdicat scͥptura caritas exdo est. uł qͦd
ẽ amplius ds caritas est. cum aꝑtissime clamet ioh̾es
apłs. ecce qualem caritatem dedit nobis pater. ut fi¬
in cũ uocemur et simus: iste audiens ds̃ caritas ẽ. qua¬
re adhuc usq contendit. qͦd ex illis tribus tantũm pos¬
sibilitatem habeamꝰ ex dõ: bonã uͦ uobantatẽ. bonãꝙ
actionem habeamus ex nobis: Quasi u̾ aliua sit bona

Expanded text:
dicit: caritas ex deo est, et omnis qui diligit ex deo dicit: caritas ex deo est, et omnis qui diligit ex deo natus est et cognouit deum, quia deus caritas est. secundum istam caritatem melius intellegitur dictum: qui natus est ex deo, non peccat et quia non potest peccare, quia caritas, secundum quam natus ex deo est, non agit perperam nec cogitat malum. cum ergo peccat homo, non secundum caritatem, sed secundum cupiditatem peccat, secundum quam non est natus ex deo, quoniam illa possibilitas, ut dictum est, utriusque radicis est capax. cum ergo dicat scriptura: caritas ex deo est uel, quod est amplius, deus caritas est, cum apertissime clamet Iohannes apostolus: ecce qualem caritatem dedit nobis pater, ut filii dei uocemur et simus, iste audiens deus caritas est' quare adhuc usque contendit, quod ex illis tribus tantummodo possibilitatem habeamus ex deo, bonam uero uoluntatem bonamque actionem habeamus ex nobis? quasi uero aliud sit bona
Abbreviated transcription (Latin):
Sanato autem uicio nullũ malũ remanet. quia uiciũ
nature quidem inerat: s uicium natura ñ erat. Illa
gͦ possibilitas. ñ ut iste opinatur. una eademꝙ rachx
est bonoꝵ et malorũ. Alud est enĩ caritas radix bonoꝵ
aliua cupiditas radix maloꝵ. Tantũq int̾ se differũt
quantũ uirtus et uicium. S plane illa possibilitas
utriusq radicis est capax: quia ñ solum potest homo
habere caritatem. qua sit arbor bona. s potest etiam
cupiditatem qua sit arbor mala. S cupiditas horne
nis uiciũ est. hominẽ habet auctorem. uł hominis de¬
ceptorem. ñ hominis ereatorem. Ipsa ẽ enim coneupi¬
scentia carnis et concupiscentia oculorum. et ambido
scłi. quȩ ñ est ex patre s ex mundo ẽ: Quis aut̃ nescias
mundi nomine solere appellare scͥpturam. a quib
habitatur hic mundus: Caritas autem quȩ uirtus
est ex cͥo nobis est. non ex nobis scriptura teste que

Expanded text:
sanato autem uitio nullum malum remanet, quia uitium sanato autem uitio nullum malum remanet, quia uitium naturae quidem inerat, sed uitium natura non erat. Illa ergo possibilitas non, ut iste opinatur, una eademque radix est bonorum et malorum; aliud est enim caritas radix bonorum, aliud cupiditas radix malorum tantumque inter se differunt quantum uirtus et uitium. sed plane illa possibilitas utriusque radicis est capax, quia non solum potest homo habere caritatem, qua sit arbor bona, sed potest etiam cupiditatem, qua sit arbor mala. sed cupiditas hominis, quae uitium est, hominem habet auctorem uel hominis deceptorem, non hominis creatorem; ipsa est enim concupiscentia carnis et concupiscentia oculorum et ambitio saeculi, quae non est ex patre, sed ex mundo est. quis autem nesciat mundi nomine solere appellare scripturam a quibus habitatur hic mundus? Caritas autem, quae uirtus est, ex deo nobis est, non ex nobis scriptura teste, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nisi uoluntatis malȩ. hoc ẽ arbor radicis malȩꝰ frucł¬
autẽ harum radicum atq arborum. facta sunt. dic¬
ta sunt. cogitata sunt: que bona de bona uolunta¬
te ꝓcedunt. et mala de mala. facit autem homo ar¬
borem bonã: quando d̾i accipit gr̃am. Nonenu se ex
malo bonũ ꝑse ipsum facit: s. ex ilo. et ꝑ illũ. & in illo
qui semꝑ est bonus. Nec tantum ut arbor sitc uona. b
etiam ut faciat fructus bonos eadem gr̃a necessarũ.
e at ad iuuetur. sine qua boni aliquid facere ñ ꝑotest.
Ipse quippe in bonis arborib cooꝑatur fructum. qui
et forinsecus rigat atq excolit ꝑ qͥuemlibet muistri
et ꝑsedat intrinsecus incrementum. Malam uͦ arborẽ
homo facit: quando se ipsum malum facit. quando
a bono incommutabili deficit. Ab eo quippe defectus
est origo uoluntatis male. Qui defectus. ñ aliam natu¬
ram malam iniciat: s eam quȩ bona condita ẽ iuiciat

Expanded text:
nisi uoluntatis malae, hoc est arbor radicis malae? fructnisi uoluntatis malae, hoc est arbor radicis malae? fructus enim harum radicum atque arborum facta sunt, dicta sunt, cogitata sunt, quae bona de bona uoluntate procedunt et mala de mala. Facit autem homo arborem bonam. quando dei accipit gratiam; non enim se ex malo bonum per se ipsum facit, sed ex illo et per illum et in illo qui semper est bonus nec tantum ut arbor sit bona, sed etiam ut faciat fructus bonos, eadem gratia necessarium est ut adiuuetur, sine qua boni aliquid facere non potest. ipse quippe in bonis arboribus cooperatur fructum, qui et forinsecus rigat atque excolit per quemlibet ministrum et per se dat intrinsecus incrementum. malam uero arborem homo facit, quando se ipsum malum facit, quando a bono incommutabili deficit; ab eo quippe defectus est origo uoluntatis malae. qui defectus non aliam naturam malam initiat, sed eam quae bona condita est uitiat;
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitate pelagius in libro primo ꝓ libero arbitrioita
loquitur. Habemus autem inquit possibilitate utriꝰ¬
q partis a d̾o insitam. uelut quandam ut ita cicam
radicem fructiferam atq fecundam: quȩ ex uolunta¬
te hominis diu̾sa gignat et pariat. et quȩ possit ad
ꝓprii cultoris arbitrium. uł nitere flore uirtutum.
ułsentib horrere uiciorum. Ubi ñ intuens quid loqͣt᷑.
unam eandemq radicem constituit bonoꝵ et maloꝵ
contra ȩuangłicam u̾itatẽ. doctrinamq apłicam. Nã
et dñs nec arborem bonã dicit posse facere fructus ma¬
los nec malam bonos: & apłs paulus cum dicit radicẽ
malorum omniũ ẽẽ cupiditatem. admonet utiq in¬
telligi radicem bonoꝵ om̃iũ caritatem. Unde si duȩ
arbores bona et mala duo sunt homines bonus et
malus: quid est bonus homo. nisi uoluntatis bone
hoc est arbor radicis bonȩ: Et quid est homo malus

Expanded text:
sibilitate Pelagius in libro primo pro libero arbitrio ita sibilitate Pelagius in libro primo pro libero arbitrio ita loquitur: \'habemus autem\', inquit, \'possibilitatem utriusque partis a deo insitam uelut quandam, ut ita dicam, radicem fructiferam atque fecundam, quae ex uoluntate hominis diuersa gignat et pariat et quae possit ad proprii cultoris arbitrium uel nitere flore uirtutum uel sentibus horrere uitiorum\'. ubi non intuens quid loquatur unam eandemque radicem constituit bonorum et malorum contra euangelicam ueritatem doctrinamque apostolicam. nam et dominus nec arborem bonam dicit posse facere fructus malos nec malam bonos; et apostolus Paulus, cum dicit radicem malorum omnium esse cupiditatem, admonet utique intellegi radicem bonorum omnium caritatem. unde si duae arbores, bona et mala duo sunt homines, bonus et malus, quid est bonus homo nisi uoluntatis bonae, hoc est arbor radicis bonae? et quid est homo malus
Abbreviated transcription (Latin):
datus est. ut saltem in eorum fine diceret. qͦd possumꝰ
om̃e bonũ facere: dicere.cogitare. illiꝰ est qͥ hoc posse
donauit. qui hoc posse adiuuat: qͦd uͦ bene. uł agimꝰ.
uł loquimur. uł cogitamꝰ. et nr̃m est et illius: Non
hoc dixit: s nisi fallor uideor in uidere qͦd timuit. Cũ
enim uellet ostendere quare nrm sit:quia hec inquit
omnia u̾tere etiam in malum possumꝰ. Illud gͦ timuit
ut ñ diceret. et nr̃m ẽ: et di. ne sibi responderetur. si qͦd
bene agimus. loquimur. cogitamꝰ ideo ẽ: et nr̃m et dei.
quia ille nobis hoc posse donauit. gͦ et quod malum a¬
gimꝰ. loquim᷑ cogitamus. et nr̃m est et di. quia illud pos¬
se ad utrunq donauit: atq ita qͦd absit. quemadmo¬
dum cum dõ laudamur in oꝑib bonis. sic eum illo
culpamur in malis. Possibilitas quippe illa qũa de¬
dit. tam nos facit bona posse quam mala. De qua poᷤ¬

Expanded text:
datus est, ut saltem in eorum fine diceret: quod possumus datus est, ut saltem in eorum fine diceret: quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat; quod uero bene uel agimus uel loquimur uel cogitamus, et nostrum est et illius? non hoc dixit, sed, nisi fallor, uideor mihi uidere quod timuit. Cum enim uellet ostendere quare nostrum sit, \'quia haec\', inquit, omnia uertere etiam in malum possumus\'. illud ergo timuit, ut non diceret et nostrum est et dei>, ne sibi responderetur: si quod bene agimus, loquimur, cogitamus, ideo est et nostrum et dei, quia ille nobis hoc posse donauit, ergo et quod malum agimus, loquimur, cogitamus, et nostrum est et dei, quia illud posse ad utrumque donauit atque ita, quod absit, quemadmodum cum deo laudamur in operibus bonis, sic cum illo culpamur in malis. possibilitas quippe illa, quam dedit, tam nos facit bona posse quam mala. De qua pos
Abbreviated transcription (Latin):
iuuat uoluntatẽ: Qd̃ loqui possumꝰ inquit d̃ĩẽ: qͦd uͦ
bene ułmale loquimur nr̃m ẽ. Non hoc docet ille.qͥ
loquuturis bene. ñ enim uos inquit estis qui loquimi¬
ni: s sp̃s patͥs ur̃i qui loquitur in uobis. Et ut genera
lit̃ inquit uniu̾sa complectar: qͦd possumus om̃e bo¬
num facere. dicere cogitare. illius est qui hoc posse dona¬
uit. qui hoc posse adiuuat. Ecce etiam hic suꝑiorem re¬
petit sensũ. qͦd illoꝵ trium. iq est possibilitatis. uolun¬
tatis. actionis. ñ nisi possibilitas adiuuat᷑. Deniq ad¬
iungens ut impleat qͦd intendit: qͦd uͦ bene inquit uł
agimꝰ. uł loquim᷑. ułcogitamꝰ. nr̃m ẽ: Oblitus est quod
suꝑiꝰ quasi correxerat: ubi cum dixisset. gͦ in uoluntate
et oꝑe bono laus hominis est. adiunxit atq ait. Immo
et hominis et dĩ: qui ipsius uoluntatis et oꝑis. possi¬
bilitatẽ dedit. Cur etiam in his exemplis hoc ñ recor¬

Expanded text:
iuuat uoluntatem? \'Quod loqui possumus\', inquit, \'dei est, quod uero iuuat uoluntatem? \'Quod loqui possumus\', inquit, \'dei est, quod uero bene uel male loquimur, nostrum est\'. non hoc docet ille, qui loquitur bene; non enim uos estis, inquit, qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobar: quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare, illius est qui hoc posse donauit, qui hoc posse adiuuat\'. ecce etiam hic superiorem repetit sensum, quod illorum trium, id est. possibilitatis, uoluntatis, actionis, nonnisi possibilitas adiuuatur. denique adiungens, ut inpleat quod intendit, \'quod uero bene\\ inquit, \'uel agimus uel loquimur uel cogitamus, nostrum est\'. oblitus est quod superius quasi correxerat, ubi, cum dixisset: ergo in uoluntate et opere bono laus hominis est\\ adiunxit atque ait immo et hominis et dei, qui ipsius uoluntatis et operis possibilitatem dedit\'. cur etiam in his exemplis hoc non recor
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt sicut est pollicitus clariorem: ñ ut ea sentire
debeamꝰ. s ut id qͦd ipse sensit. manifestius aꝑtiusq no¬
scamꝰ: Qd̃ possumus inquit uidere oculis nr̃m ñ ẽ: qͦd
uͦ bene aut male uidemꝰ hoc nr̃m ẽ. Respondeat illi psal¬
mꝰ: ubi dõ dicitur. Au̾te oculos meos ne uideant uani¬
tatem. Qd̃ et si de oculis mentis dictum ẽ: inde utiq ꝓ¬
cedit in hos oculos carnis. uł bene uidere uł male: ñ
quemadmodũ dicuntur bene uidere sanis ocłis intu¬
entes. et male lippientes.s bene uidere ad subuenien¬
dum. male uidere ad concupiscendũ. Quamuis enĩ ꝑ
hos exteriores oculos uideatur et pauꝑ cui subuenitur.
et mulier quȩ concupiscitur: tam̃ ex interiorib ad ma¬
le uł bene uidendum miscđia uł libido ꝓcedit. Curgͦ
dicitur dõ au̾te oculos meos. ne uideant uanitatem:
Cur petitur qͦd ad nr̃am ꝑtinet potestatem. si d̾s ñ ad¬

Expanded text:
fecerunt, sicut est pollicitus, clariorem? non ut ea sentire fecerunt, sicut est pollicitus, clariorem? non ut ea sentire debeamus, sed ut id quod ipse sensit manifestius apertiusque noscamus. quod possumus\', inquit, \'uidere oculis, nostrum non est; quod uero bene aut male uidemus, hoc nostrum est\'. respondeat illi psalmus, ubi deo dicitur: auerte oculos meos, ne uideant uanitatem. quod etsi de oculis mentis dictum est, inde utique procedit in hos oculos carnis uel bene uidere uel male, non quemadmodum dicuntur bene uidere sanis oculis intuentes et male lippientes, sed bene uidere ad subueniendum, male uidere ad concupiscendum. quamuis enim per hos exteriores oculos uideatur et pauper, cui subuenitur, et mulier, quae concupiscitur, tamen ex interioribus ad male uel bene uidendum misericordia uel libido procedit. cur ergo dicitur deo: auerte oculos meos, ne uideant uanitatem? cur petitur quod ad nostram pertinet potestatem, si deus non ad