comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modum exilis emanat: lumine tamen suo clara et illustris
appareat. Nec si philosophi doctrina litreraꝵ mirabiles ex¬
titerint: ego illis etiam scientiam ueri cognitionemq con¬
cesserim: quam nemo cogitando aut disputando assequi
potest. Neq enim nunc reprehendo eorum studium qui
ueritatem scire uoluerunt: quia naturam hominis deus ueri
adipiscendi cupientissimam fecit. sed id arguo: id reuinco: ꝙ
honestam illorum et optimam uoluntatem non sit secutus
effectus. quia neq quid esset uerum ipsum sciebant: neq
quomodo aut ubi aut qua mente quaerendum. ita dum suc¬
currere humanis erroribus cupiunt. ipsi se in plagas et errores
maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi
philosophiam susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam
cum error omnis aut ex religione falsa oriatur: aut ex sa¬
pientia: in eo conuincendo necesse est utrunq subuertere.
um enim sit nobis diuinis litteris traditum: cogitationes¬

Expanded text:
modum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris modum exilis emanat, lumine tamen suo clara et illustris appareat? Nec si philosophi doctrina litterarum mirabiles extiterunt, ego etiam illis scientiam veri cognitionemque concesserim, quam nemo cogitando, aut disputando assequi potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium, qui veritatem scire voluerunt, quia naturam hominis Deus veri adipiscendi cupientissimam fecit: sed id arguo, id revinco, quod honestam illorum et optimam voluntatem non sit secutus effectus; quia neque quid esset verum ipsum sciebant, neque quomodo, aut ubi, aut qua mente quaerendum. Ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas, et errores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam, susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis divinis litteris traditum, cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
rei esse naturam: ut simplex et nuda ueritas esset luculentior:
quia satis ornata perse ẽ. Ideoq ornamentis extrinsecus ad¬
ditis fucata corrumpitur. Mendacium uero specie placet
aliena: quia perse corruptum uanescit ac defluit: nisi aliũ
de ornatu quaesito: circunlitum fuerit ac politum: aequo aĩo
fero ingenium mihi mediocre fuisse concessum. Uerum ego nõ
eloquentiae sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus: maius fortas
se ꝗͣ possit meis uiribus sustineri. qđ tamen etiam si ego defe¬
cerim deo cuius est hoc munus adiuuante: ueritas ipsa comple
bit. Et enim cum sciam maximos quoq oratores a causidicis
mediocribus saepe uictos: qđ tanta est potentia ueritatis: ut se¬
ipsam quanuis in rebus exiguis sua claritate defendat. Cur
hanc ego in maxima causa abingeniosis quidem illis ac diser¬
tis uiris: sed tamen falsa dicentibus oppressumiri putem:
ac non illa siminus oratione nostra quae de tenui fonte ad¬

Expanded text:
 esse naturam, ut simplex et nuda ueritas esset luculentior,  esse naturam, ut simplex et nuda ueritas esset luculentior, quia satis ornata per se est ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium uero specie placeret aliena, quia per se corruptum uanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum, aequo animo fero ingenium mihi mediocre esse concessum. uerum ego non eloquentiae, sed ueritatis fiducia suscepi hoc opus maius fortasse quam ut possit meis uiribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, deo cuius hoc munus est adiuuante ueritbit. Etenim cum sciam maximos quoque oratores a causidicis mediocribus saepe victos, quod tanta est potentia veritatis, ut seipsam, quamvis in rebus exiguis, sua claritate defendat: cur hanc ego in maxima causa, ab ingeniosis quidem illis ac disertis viris, sed tamen falsa dicentibus, oppressum iri putem? ac non illa, si minus oratione nostra, quae de tenui fonte ad
Abbreviated transcription (Latin):
ELLEM . MIHI.OUONI¬
am ueritas in obscuro latere
adhuc existimatur: uel errore
atq imperitia uulgi uariis et in¬
eptis superstitionibus seruientis:
uel philosophis prauitate ingeni¬
oꝵ turbantibus eam potius ꝗͣ il¬
lustrantibus: etsi non qualis in . M. Tullio fuit: quia praecipua et
admirabilis fuit: aliquam tamen proximam eloquentiae contĩ¬
gere facultatem ut quantum ueritas ui sua propria ualeat: tã¬
tum ingenii quoq uiribus nixa exerceret se aliquando. et dis¬
cussis conuictisq tam publicis ꝗͣ eoꝵ qui sapientes putantur
erroribus: humano generi clarissimum lumen inferret. Quod
quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possẽt
credere homines ornatae ueritati qui etiam mendacio credũt.
capti orationis ornatu lenocinioq uerboꝵ: uel certe ut ipsi phi¬
losophi suis armis potissimum: quibus placere sibi et confide¬
re solent opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc uoluit¬

Expanded text:
ellem mihi, quoniam ueritas in obscuro latere adhuc existimatur uel errore atque inperitia uulgi uariis et ineptis superstitionibus seruientis uel philosophis prauitate ingeniorum turbantibus eam potius quam inlustrantibus, etsi non qualis in Marco Tullio fuit, quia praecipua et admirabilis fuit, aliquam tamen proximam eloquentiae contingere facultatem, ut quantum ueritas ui sua propria ualet, tantum ingenii quoque uiribus nixa exereret se aliquando et discussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. sed quoniam deus hanc rei uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
regi: a pluribus posse: Quod quia intelligunt isti assertore ᷤᷤ
deoꝵ: ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt.
ut tamen unus sit rector eximius. lam ergo coeteri dii
non erunt: sed satellites ac ministri. quos ille unus maxi-¬
mus et potens omnium officiis his praefecerit: ut ipsi eius
imperio ac nutibus seruiant: si uniuersi pares non sunt: nõ
igitur dii omnes sunt. Nec enim põt hoc idem esse quod
seruit: et quod dominatur. Nam si deus est nomen sum¬
mae potestatis: incorruptibilis esse debet: perfectus: im¬
passibilis: nulli rei subiectus. ergo dii non sunt: quos pare¬
re uni maximo deo necessitas cõgit.

Expanded text:
regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius. Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio ac nutibus servient. Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt. Nec enim potest hoc idem esse, quod servit, et quod dominatur. Nam si Deus est nomen summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus, impassibilis, nulli rei subjectus. Ergo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necessitas cogit.
Abbreviated transcription (Latin):
le aut temperari: qđ suis propriis consiliis utantur omnes.
quorum diuersitates plus noceant: ꝗͣ prosint. Sic in hoc re¬
rum naturae imperio nisi unus fuerit: ad quem totius sũ¬
mae cura referatur: uniuersa soluentur et corruent. Di¬
cere autem multorum arbitrio regi mundum: tale est: qͣ¬
le siquis affirmet in uno corpore multas esse mentes: qͦ¬
niam multa et uaria sunt ministeria membrorum. ut sin¬
gulos corporis sensus singulae mentes regere credantur.
item multi affectus quibus cõmoueri solemus uel ad irã.
uel adcupiditatem: uel ad laeticiam: uel ad metum: uel ad
miserationem. Ut in his omnibus totidem mentes putentur
operari. Q uod siquis profecto dicat: ne ipsam quidem quae
una est habere uideatur. qđ si in uno corpore tantarum re¬
rum gubernationem mens una possidet: et uniuersis simul
intenta est: cur aliquis existimet mundum non posse ab uno

Expanded text:
le, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, le, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa solventur et corruent. Dicere autem, multorum arbitrio regi mundum, tale est, quale si quis affirmet in uno corpore multas esse mentes: quoniam multa et varia sunt ministeria membrorum; ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi affectus, quibus commoveri solemus vel ad iram, vel ad cupiditatem, vel ad laetitiam, vel ad metum, vel ad miserationem; ut in his omnibus totidem mentes putentur operari: quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur. Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno
Abbreviated transcription (Latin):
At hoc fieri nullo pacto potest: qđ singulorum potestas pro-¬
gredi longius non ualebit: occurrentibus sibi potestatibus
coeteroꝵ. Necesse est enim ut suos quisq limites aut tnͣs¬
gredi nequeat: aut si transgressus fuerit suis alterum finibꝰ
pellat. Non uident qui deos multos esse credunt: fieri pos¬
se ut aliquid diuersum uelint. ex qua re disceptatio inter
eos et certamen oriatur. Sicut Homerus bellantes inter se
deos finxit: cum alii troiam capi uellent: alii repugnarẽt.
Unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim sin¬
gularum partium potestas ad unam prouidentiam refera-
tur. non poterit summa ipsa constare unoquoq curante
quidem militaris nisi unum habeat ducem atq rectorem.
qđ si in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legio¬
nes: quot cohortes: quot cunei: quot ala&e. primum nec instrui
poterit acies: unoquoq periculum recusante. nec regi faci-¬

Expanded text:
at hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas proat hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat. non uident qui deos multos esse credunt fieri posse ut aliquid diuersum uelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capi uellent, alii repugnarent. unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. nisi enim singularum partium potestas ad unam prouidentiam reftur, non poterit summa ipsa constare; unoquoque nihil quidem militaris, nisi unum habeat ducem atque rectorem. Quod si in uno exercitu tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies, unoquoque periculum recusante; nec regi faci
Abbreviated transcription (Latin):
ris immensitas: cum antea nibil esset. tamen uirtute atq
consilio dei ex nihilo eẽ conflatam. Quod opus nisi ab u¬
no inchoari perficiq non potuit: iam intelliget multo faci¬
lius ab uno regi quod est ab uno constitutum. Dicat for¬
tasse aliquis: ne fabricari quidem tam immensum opus
mundi nisi a pluribus potuisse. Quanlibet multos quanlibet
magnos faciat: quicquid in multis magnitudinis potesta¬
tis uirtutis maiestatisq posuerit: id totum in unum confe¬
ro: et in uno esse dico: ut tantum in eo sit istarum rerum:
quantum nec excogitari: nec dici potest. Qua in re quoni
am et sensu deficimus: et uerbis: quia neq tantae intelli-¬
gentiae lucem pectus humanum: neq explanationem tã¬
tarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere
nos oportet, ac dicere. Uideo rursus quid e contrario di¬
ci possit: tales esse illos plures: qualem nos uolumus unũ.

Expanded text:
ris immensitas cum antea nihil esset, tamen virtute atque ris immensitas cum antea nihil esset, tamen virtute atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum. Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici pam et sensu deficimur et uerbis, quia neque tantam intellegentiae lucem pectus humanum neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis, id ipsum intellegere nos oportet ac dicere. uideo rursus quid e contrario dici possit, tales esse illos plures qualem nos uolumus unum.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ a deo: quia incorruptibilis est: et aeternus. consequẽs
est: ut duidi potestas aeterna non possit. deus ergo unus
est: si nihil aliud esse potest quod tantundem capiat pote¬
statis. At ii tamen qui multos esse arbitrantur: officia in¬
ter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco dis¬
putabimus. Illud interim quod ad presentem Locum per¬
tinet teneo. Si partiti sunt officia inter se: eodem reuol¬
uitur res: ut ex his quilibet sufficere omnibus nequeat.
Perfectus igitur non erit: qui cessantibus caeteris non po¬
test omnia gubernare. Ita fit: ut ad regendum mundum
unius perfecta uirtute opus sit: ꝗͣ imbecillitate multoꝵ
Qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse
ab uno regi: fallitur. nec quanta sit potestas diuina ma¬
iestatis: intelligit. si existimat singularem deum qui fa¬
cere mundum potuit. eundem regere non posse: quem
fecit. At si concipiat animo quanta sit diuini huius ope¬

Expanded text:
est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi potestas divina non possit. Deus ergo unus est, si nihil esse aliud potest, quod tantumdem capiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco disputabimus. Illud interim, quod ad praesentem locum pertinet, teneo. Si partiti sunt inter se officia, eodem revolvitur res, ut ex iis quilibet sufficere, omnibus nequeat. Perfectus igitur jam non erit, qui, cessantibus caeteris, non potest omnia gubernare. Ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta virtute magis opus sit, quam imbecillitate multorum. Qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur. Nec enim quanta sit vis potestasque divinae majestatis intelligit, si existimat singularem Deum, qui facere mundum potuit, eumdem regere non posse quem fecit. At si concipiat animo, quanta sit divini hujus ope
Abbreviated transcription (Latin):
imperium: Neq immerito cum illius sint quae ubiq sũt.
omnia: cum ad eum solum omnes undiq copi&e congerã¬
tur. At si plures partiantur orbem: minus certe opum:
minus uirium singuli habebunt. cum intra praescriptam
portionem se quisq contineat. Eodem modo etiam si dii
plures sunt: minus ualebunt: aliis tantundem in se habẽ¬
tibus. Uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse:
in quo totum est: ꝗͣ in eo in quo pars exigua de toto ẽ.
eus uero si perfectus est: quia perfectus est: ut esse de
bet non potest esse nisi unus: ut in eo sint omnia. De¬
orum igitur uirtutes ac potestates infirmiores sint ne¬
cesse est: quia tantum singulis deerit: quantum in coe¬
teris fuerit. ita quanto plures: tanto minores erunt. ꝗͥd¬
qđ illa summa rerum potestas ac diuina uis: ne semel qui¬
dem diuidi potest. Quicquid enim capit diuisionem: et
interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul

Expanded text:
imperium? neque inmerito. cum illius sint Quae ubique sunt imperium? neque inmerito. cum illius sint Quae ubique sunt omnia cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur. at si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus uiriuni singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. eodem modo etiam dii, si plures sint, minus ualebunt, aliis tantundem in se habentibus. uirtutis autem perfecta natura in eo potest esse in quo totum est quam in eo in quo pars exigua de toto est. deus uero si perfectus ebet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia. Deorum igitur virtutes ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest? Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul
Abbreviated transcription (Latin):
IT. igitur nostri operis exordium quaestio illa con¬
sequens ac secunda. Utrum potestate unius dei mũ¬
dus regatur: an ne multorum: Nemo est qui sapiat: rati¬
onemq secum putet: qui non unum esse intelligat: qui et
condiderit omnia: et eadem qua condidit uirtute mode¬
retur. Quid enim multis opus ẽ ad mundi regimen susti¬
nendum: nisi forte arbitremur: si plures sint: minus ha
bere singulos neruorum atq uirium. Quod quidem faci¬
unt ii qui esse multos uolunt. quia necesse est imbecilles
esse. siquidem singuli sine auxilio reliquoꝵ: tantae mo-¬
Lis gubernaculum sustinere non possunt. Deus autem qui
ẽ aeterna mens ex omni utiq parte perfecte consumateq:
uirtutis est. Quod si uerum est: Unus sit necesse ẽ. Po-¬
testas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam fir¬
mitatem. Id autem solidum existimandum ẽ: cui nihil
decedere: id perfectum: cui nihil possit accedere. Quis du-¬
bitet potentissimum esse Regem qui totius orbis habeat

Expanded text:
it ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda: utrum potestate unius Dei mundus regatur, anne multorum? Nemo est qui quidem sapiat, rationemque secum putet, non unum esse intelligat, qui et condiderit omnia, et eadem, qua condidit, virtute moderetur. Quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitrebere singulos neruorum atque uirium: quod quidem faciunt ii qui esse multos uolunt, quia necesse est inbecillos esse, siquidem singuli sine auxilio reliquorum tantae molis gubernaculum sustinere non possunt. deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque uirtutis est: quod si uerum est, unus sit necesse est. potestas enim uel uirtus absoluta retinet suam propriam firmitatem. id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere, id perfectum, cui nihil possit accedere. quis dubitet potentissimum esse regem qui totius orbis habeat
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: non se putent impune laturos: quia indignationis aduersus
nos eius quasi ministri fuerunt. Eunientur enim iudicio Dei:
qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi.
et insultauerint etiam deo superbius. eiusq nomen aeter-¬
num uestigiis suis subiecerint impie nefarieq calcandum.
ropterea uindicaturum se: eos celeriter pollicetur. et ex¬
terminaturum bestias malas de terra. Sed idem quanuis
populi sui uexationes et hic in presenti soleat uindicare: tam̃
iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem
quo ipse pro suis quenq meritis aut honoret: aut puniat.
uapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et in¬
ulctos fore quos sic obterunt. Ueniet rabiosis ac uoraci¬
bus Lupis merces sua qui iustas et simplices animas nullis
facinoribus admissis excruciauerunt. Nos tantũmodo labo¬¬
remus: ut ab hominibus nihil aliud in nobis nisi sola iusti¬¬
cia puniatur. Demus operam totis uiribus: ut mereamur

Expanded text:
fuit, non se putent inpune laturos quia indignationis aduersus nos eius quasi ministri fuerunt. punientur enim iudicio dei qui accepta potestate supra humanum modum fuerint abusi et insultauerint etiam deo superbius eiusque nomen aeternum uestigiis suis subiecerint impie nefarieque calcandum. propterea uindicaturum se in eos celeriter pollicetur et exterminaturum bestias malas de terra. sed idem quamuis populi sui uexationes et.hic in praesenti soleat uindicare, tamen iubet nos expectare patienter illum caelestis iudicii diem, quo ipse pro suis quemque meritis aut honoret aut puniat. quapropter non sperent sacrilegae animae contemptos et inultos fore quos sic obterunt. ueniet rabiosis ac uoracibus lupis merces sua, qui iustas et simplices animas nullis facinoribus admissis excruciauerunt. nos tantummodo laboremus ut ab hominibus nihil aliut in nobis nisi sola iustitia puniatur, demus operam totis uiribus ut mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
quae singuli adoramus et colimuo: suspensa sunt. Item in
exhortationibus. Hic cum prima fundamenta molis pul¬
cherrimae iaceret: et hoc ordiretur: quo neq maius ꝗc¬
quam nouit natura: nec melius: ut omnia sub ducibus
suis irent: quanuis ipse per totum se corpus intende¬
rat. tamen ministros Regni sui deos genuit. Et ꝗͣ mul¬
ta alia de deo nostris similia Locutus est: quae nunc
differo: qđ aliis Locis opportuniora sunt. Nunc sa¬
tis est demonstrare summo ingenio uiros attigisse ue¬
ritatem ac pene renuisse: nisi eos retrorsum infucata
prauis opinionibus consuetudo rapuisset: qua et deos
alios eẽ opinabantur. Et ea quae in usum hominis deuᷤ
fecit: tanquam sensu praedita essent: pro diis habenda
et colenda credebantuR.

Expanded text:
quae singula adoramus et colimus suspensa sunt? item in Exhortationibus: hic cum prima fundamenta molis pulcherrimae iaceret et hoc ordiretur quo neque maius quicquam nouit natura nec melius, ut omnia sub ducibus suis irent, quamuis ipse per totum se corpus intenderat, tamen ministros regni sui deus genuit. et quam multa alia de deo nostris similia locutus est! quae nunc differo, quod aliis locis opportuniora sunt. nunc satis est demonstrare summo ingenio uiros attigisse ueritatem ac paene tenuisse, nisi eos retrorsus infucata prauis opinionibus coalios esse opinabantur, et ea, quae in usum hominis Deus fecit, tamquam sensu praedita essent, pro diis habenda, et colenda credebant.
Abbreviated transcription (Latin):
dinibus intendant.Qua ex uoragine liberet se quisq dũ
licet : dum facultas adest. seq ad deum tota mente conuer¬
tat. ut illum diem securus expectet. quo presens dominusq:
mundi deus de singuloꝵ factis cogitationibusq iudicabit.
Qu aecunq hic expetuntur non tantum negligat: sed effugiat.
potioremq animam suam iudicet: ꝗͣ bona ista fallacia quo¬
ꝵ incerta et caduca possessio est. Migrant enim quotidie
et multo uelocius exeunt: ꝗͣ intrauerant. Et tamen si nobis
usq ad ultimum liceat istis frui: aliis certe relinquenda
sunt. Nihil nobiscum ferre possumus: nisi uitam bene atq
innocenter actam. Ille ad deum copiosus: ille opulentus
adueniet: cui astabunt continentia: misericordia: patien¬
tia: caritas: fides. Haec est hereditas nostra quae nec
eripi cuiꝗͣ potest: nec transferri ad alium. Ecquis ẽ qui
haec bona parare et acquirere sibi uedit: Ueniant qui esu

Expanded text:
dinibus intendant. qua ex uoragine liberet se quisque, dum dinibus intendant. qua ex uoragine liberet se quisque, dum licet, dum facultas adest, seque ad deum tota mente conuertat, ut illum diem securus expectet, quo praeses dominusque mundi deus de singulorum factis et cogitationibus iudicabit. quaecumque hic expetuntur, non tantum neglegat, sed et fugiat potioremque animam suam iudicet quam bona\' ista fallacia, quorum incerta et caduca possessio est: migrant enim cotidie et multo uelocius exeunt quam intrauerant et tamen, si nobis usque ad ultimum liceat istis frui, aliis certe relinquenda sunt. nihil nobiscum ferre possumus nisi uitam bene atque innocenter actam. ille ad deum copiosus, ille opulentus adueniet, cui adstabunt continentia misericordia patientia caritas fides. haec est hereditas nostra quae nec eripi cuiquam nec transferri ad alterum potest. ecquis est qui haec bona parare et adquirere sibi uelit? ueniant qui esu
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiae uiam panderet. Hunc sequamur omnes: hunc au
diamus: huic deuotissime pareamus. quonĩam solus ut ait lu¬
cretius. Ueridicis hominum purgauit pectora dictis. Et
finem statuit torpedinis atq timoris. Exposuitq bonũ
summum quo tendimus omnes. Quid foret atq uiam mon¬
strauit limite prono. Qua possemus ad id recto contende¬
re cursu. Nec monstrauit tantum sed etiam praecessit.
ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. Dese¬
ratur: si fieri potest: Uia perditionis et fraudis: in qua
mors uoluptatis illecebris adoperta celatur. Et quanto
quisq annis in senectutem uergentibus appropinquare cer-¬
nit illum diem: quo sit ei ex hac uita migrandum. cogi-¬
tet ꝗͣ purus abscedat: ꝗͣ innocens ad iudicium ueniat. non
ut faciunt quidam caecis mentibus nixi qui iam deficien¬
tibus corporis uiribus in hoc admonentur: instantis ulti¬
mae necessitatis: ut cupidius et ardentius hauriendis libi¬

Expanded text:
justitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc aujustitiae viam panderet: hunc sequamur omnes; hunc audiamus, huic deuotissime pareamus, quoniam solus, ut ait Lucretius, ueridicis hominum purgauit pectora dictis et finem statuit cuppedinis atque timoris exposuitque bonum summum, quo tendimus omnes, quid foret, atque uiam monstrauit, limite paruo qua possemus ad id recto contendere cursu. nec monstrauit tantum, sed etiam praecessit, ne quis difficultatis gratia iter uirtutis horreret. deseratur si fieri potest uia perditionis et fraudis, in qua mors uoluptatis inlecebris adoperta celatur. et quanto quisque annis in senectutem uergentibus adpropinquare cernit illum diem quo sit ei ex hac uita demigrandum, cogitet quam purus abscedat, quam innocens ad iudicem ueniat, non ut faciunt quidam caecis mentibus nixi, qui iam deficientibus corporis uiribus in hoc admonentur instantis ultimae necessitatis, ut cupidius et ardentius hauriendis libi
Abbreviated transcription (Latin):
beati esse uolumus: cogitanda ac proponenda nobis sunt: nõ
tantum Terentiana illa molendum esse usque in pristinum ua¬
pulandum. habend&e. compedes: sed his multo atrociora: car-¬
cer : caten&e: tormenta patienda: sustinendi dolores: mors
deniq ipsa et suscipienda est et ferenda: cum liqueat conscien¬
tiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine pena: nec uir¬
tutem sine premio fore. Uniuersos igitur oportet operam dare:
ut uel se ꝗͣ primum ad rectam uiam dirigant: uel susceptis ope¬
ratisq uirtutibus huius uitae laboribus patienter exactis cõ-¬
solatorem deum habere mereamur. Pater enim noster ac do-¬
minus qui condidit firmauitq caelum: qui solem cum cateis
syderibus induxit: qui liberatam magnitudine sua terram
uallauit: montibus mare circundeditꝰ: amnibusq distinxit:
t quicquid est in hoc opere mundi conflauit ac perfecit e
nihilo perfectis erroribus hominum ducem misit: qui nobil

Expanded text:
beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non beati esse uolumus, cogitanda et proponenda sunt nobis non tantum Terentiana illa: molendum esse usque in pistrino, uapulandum, habendae compedes, sed his multo atrociora, carcer catenae tormenta patienda, sustinendi dolores, mors denique ipsa et suscipienda est et ferenda, cum liqueat conscientiae nostrae nec fragilem istam uoluptatem sine poena nec uirtutem sine diuino praemio fore. uniuersos igitur oportet operam dare, ut uel se quam pnmum ad rectam uiam dirigant uel susceptis operatisque uirtutibus et huius uitae laboribus patienter exactis consolatorem deum habere mereantur. pater enim noster ac dominus, qui condidit firmauitque caelum, qui solem cum ceteris sideribus induxit, qui libratam magnitvallavit montibus, mari circumdedit, amnibusque distinxit, et quidquid est in hoc opere mundi, conflavit ac perfecit e nihilo, perspectis erroribus hominum, Ducem misit, qui nobis
Abbreviated transcription (Latin):
UONIA M. decursis propositi operis septem spatiis:
ad metam prouecti sumus. super est ut exhortemur
omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam. cuius
Uis et officium in eo uertitur. Ut contemptis terrestribus et
abiectis erroribus quibus antea tenebamur. fragilibus serui¬
entes et fragilia concupiscentes: ad aeterna caelestis thesauri
praemia dirigamur. quae ut capere possimus: ꝗͣ primum omit¬
tendae sunt huius praesentis uitae illicibiles uoluptates: q̃
animas hominum perniciosissima suauitate deleniunt. Quã-¬
ta felicitas existimanda est subtractis his labibus terrae. pro¬
ficisci ad illum &equissimum iudicem parentemq indulgentis¬
simum: qui pro laboribus requiem: pro morte uitam: pro te¬
nebris claritatem: pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et
caelestia Largiatur. qua cum mercede acerbitates ac miseriȩ
quas perpetimur in hoc mundo: facientes opera iusticiae cõ-¬
ferri et coȩquari nullomodo possunt. Proinde si patientes si

Expanded text:
uoniam decursis propositi operis septem spatiis ad metam peruecti sumus, superest ut exhortemur omnes ad suscipiendam cum uera religione sapientiam, cuius uis et officium in eo uertitur, ut contemptis terrestribus et abiectis erroribus quibus antea tenebamur, fragilibus seruientes et fragilia concupiscentes, ad aeterna caelestis thesauri praemia derigamur: quae ut capere possimus, quam primum omittendae sunt huius praesentis uitae inlicibiles uoluptates, quae animas hominum perniciosa suauitate deleniunt. quanta felicitas aestimanda : est subtractum his labibus terrae proficisci ad illum aequissimum iudicem parentemque indulgentissimum, qui pro laboribus requiem, pro morte uitam, pro tenebris claritatem, pro terrenis ac breuibus bonis aeterna et caelestia largiatur: cum qua mercede acerbitates ac miseriae quas perpetimur in hoc mundo facientes opera iustitiae, conferri et coaequari nullo modo possunt proinde si sapientes, si
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut in transcursu breuiter stringendus est. Quoniam
homo ex rebus diuersis ac repugnantibus configuratus
est. anima & corpore: idest caelo atq terra: tenui et cõ-¬
praehensibili: ae terno ac temporali: sensibili atq bruto: lu¬
ce praedito atq tenebroso ipsa ratio ac necessitas exigebat.
et bona homini proponi et mala: bona quibus utatur: ma-¬
la quae uitet et caueat. Idcirco enim data est illi sapien¬
tia: ut cognita bonorum maloꝵq natura: et in appeten¬
dis bonis et in malis declinandis uim suae rationio exer¬
ceat. Nam caeteris animalibus quia sapientia data non
est: munita indumentis naturalibus et armata sunt. Ho¬
mini autem prohis omnibus quod erat praecipuum: ratio¬
nem dedit solam. Itaq nudum formauit et inermem: ut¬

Expanded text:
sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam sed ut in transcursu breuiter stringendus est. quoniam homo ex rebus diuersis ac repugnantibus configuratus est, anima et corpore, id est caelo atque terra, tenui et conprehensibili, aeterno ac temporali, sensibili atque bruto, luce praedito atque tenebroso, ipsa ratio ac necessitas exigebat et bona homini proponi et mala, bona, quibus utatur, mala, quae uitet et caueat. idcirco enim data est illi sapientia, ut cognita bonorum malorumque natura et in adpetendis bonis et in malis declinandis uim suae rationis exerceat. nam ceteris animalibus quia sapientia non data est, et munita indumentis naturalibus et armata sunt, homini autem pro his omnibus, quod erat praecipuum, rationem solam dedit. itaque nudum formauit et inermem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ratione uentorum: aut humore hymbrium: aut alimo¬
nia frugum: cum sensu careat: indiget. Sed ne illud qui¬
dem dici potest: ꝙ deus propter seipsum fecerit mundum
quoniam potest esse sine mundo: sicut fuit antea. Et his
omnibus quae in eo sunt: quaeq generantur: deus ipse
non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum
esse constructum: quoniam his rebus quibus constat: a¬
nimantes fruuntur. quae ut uiuere ut constare possint:
omnia his necessaria temporibus certis subministrantur
Rursus caeteras animantes hominis causa esse fictas: ex
eo clarum est : ꝙ homini seruiunt: et tutel &e eus atq
usibus data sunt: quoniam siue terrenae sunt: siue aqua¬
tiles non sentiunt mundi rationem sicut homo. Respon¬
dendum est hoc loco philosophis: maximeq Ciceroni ꝗ
ait: cur omnia nostri causa cum faceret: tantam uim na-¬
tricum uiperarumq fecerit. cur tam multa pestifera ter-¬
rae mariq disperserit. Ingens ad disputandum locus ẽ.

Expanded text:
ratione ventorum, aut humore imbrium, aut alimonia frugum, cum sensu careat, indiget. Sed ne illud quidem dici potest, quod Deus propter seipsum fecerit mundum; quoniam potest esse sine mundo, sicut fuit antea, et iis omnibus quae in eo sunt, quaeque generantur, Deus ipse non utitur. Apparet ergo animantium causa mundum esse constructum; quoniam rebus iis, quibus constat, animantes fruuntur: quae ut vivere, ut constare possint, omnia his necesrursus ceteras animantes hominis causa esse fictas ei eo clarum est, quod homini seruiunt et tutelae eius atque usibus datae sunt, quoniam, siue terrenae sunt siue aquatiles, non sentiunt mundi rationem, sicut homo. respondendum est hoc loco philosophis maximeque Ciceroni, qui ait: cur deus omnia nostra causa cum faceret, tantam uim natricum uiperarumque fe-\' cerit? cur tam multa pestifera terra marique disperserit? ingens ad disputandum locus,
Abbreviated transcription (Latin):
nam prouidentiam dedisse ei: qui potuit intelligere ordina¬
tionem suam. Nam sol iste est: quis eum uidet ita: ut intel¬
ligat quia sol est: et quantum gratiae afferat caeteris insti¬
tutis : Hoc caelum est: quis id suspicit: terra haec: quis eã
colit: hoc pelagus: quis in eo nauigat: hic est ignis: quis eo
utitur: Instituit ergo summus deus non propter se: quia ni¬
hilo indiget: sed propter hominem qui his congruenter uteret᷑

Expanded text:
nam providentiam dedisse ei, qui poterat intelligere ordinanam providentiam dedisse ei, qui poterat intelligere ordinationem suam. Nam sol iste est; quis eum videt ita, ut intelligat quia sol est, et quantum gratiae afferat caeteris institutis? hoc coelum est; quis id suspicit? terra haec; quis eam colit? hoc pelagus; quis in eo navigat? hic ignis est; quis eo utitur? » Instituit ergo summus Deus non propter se, quia nihilo indiget, sed propter hominem, qui his congruenter uteretur.
Abbreviated transcription (Latin):
eum sapientia et muniret et regeret. munimenta et ornamen¬
tum eius non foris sed intus: non in corpore sed in corde consti-¬
tuit. Nisi ergo essent mala quae caueret: quae a bonis utili¬
busq distingueret: non esset ei sapientia necessaria. Sciat ergo
M. Tullius aut ideo homini datam esse rationem: ut et pisces
caperet usus sui gratia: et natrices uiperasq uitaret salutis
suae causa. Aut idcirco bona ei malaq proposita: quia sapiẽ¬
tiam acceperat. cuius uio omnis in discernendis bonis malis¬
q uersatur. Magna igitur et recta et admirabilis est uis
et ratio et potestas hominis. propter quem mundum ipsum
et uniuersa quaecunq sunt: deus fecit: tantumq illi honoris
habuit: ut eum praeficeret uniuersis: quoniam solus Dei ope¬
ra mirari. Optime igitur Asclepiadeo noster de prouiden¬
tia summi dei disserens: in eolibro quem scripsit ad me. Atq
ideo inquit merito quis arbitretur proximum sibi. Locum diui¬

Expanded text:
eum sapientia et muniret, et tegeret. Munimenta et ornatum ejus non foris, sed intus, non in corpore, sed in corde constituit. Nisi ergo essent mala quae caveret, quae a bonis utilibusque distingueret, non esset ei sapientia necessaria. Sciat ergo Marcus Tullius, aut ideo homini datam esse rationem, ut et pisces caperet usus sui gratia, et natrices viperasque vitaret salutis suae causa: aut idcirco ei bona malaque proposita, quia sapientiam acceperat, cujus vis omnis in discernendis bonis malisque versatur. Magna igitur, et recta, et admirabilis est vis, et ratio, et potestas hominis, propter quem mundum ipsum, et universa quaecumque sunt, Deus fecit; tantumque honoris illi habuit, ut eum praeficeret universis, quoniam solus poterat Dei opera mirari. Optime igitur Asclepiades noster de providentia summi Dei disserens, in eo libro quem scripsit ad me: « Atque ideo, inquit, merito quis arbitretur, proximum sibi locum divi
Abbreviated transcription (Latin):
nostrae gratia nascimur: si nihil post mortem sumus: qͦd
potest esse tam superua cuum: tam inane: tam uanum ꝗͣ
humana res: et ꝗͣ mundus iste: qui cum sit in credibili
magnitudine: tam mirabili ratione constructus: tam rebus
ineptis uacet. Cur enim uentorum spiritus citent nubeᷤᷤ
Cur emicent fulgura: tonitrua mugiant: hymbres cadant
ut fruges terra producat : ut uarios faetus alat. Curde¬
niq omnis natura rerum laboret: nequid desit earum re¬
rum quibus uita hominum sustinetur: si est inanis: siad
nihilum interimus: si nihil est in nobis maioris emolumẽ¬
ti deo: Quod si est dictu nephas: nec putandum est fieri
posse: ut non ob aliquam maximam rationem fuerit consti¬
tutum: quod uideamus maxima ratione constare: quae
potest esse ratio in his erroribus prauarum religionum
et in hac persuasione philosophorum qua putant animas
interire: Profecto nulla. Quid enim habent dicere. Cur

Expanded text:
nostrae gratia nascimur; si nihil post mortem sumus: quid nostrae gratia nascimur; si nihil post mortem sumus: quid potest esse tam supervacaneum, tam inane, tam vanum, quam humana res, et quam mundus ipse? qui cum sit incredibili magnitudine, tam mirabili ratione constructus, tamen rebus ineptis vacet. Cur enim ventorum spiritus citent nubes? Cur emicent fulgura? tonitrua mugiant? imbres cadant, ut fruges terra producat, ut varios foetus alat? Cur denique omnis natura rerum laboret, ne quid desit earum rerum, quibus vita hominis sustinetur, si est inanis, si ad nihilum interimus, si nihil est in nobis majoris emolumenti Deo? Quod si est dictu nefas, nec putandum est fieri posse, ut non ob aliquam maximam rationem fuerit constitutum, quod videas maxima ratione constare; quae potest esse ratio in his erroribus pravarum religionum, et in hac persuasione philosophorum, qua putant animas interire? Profecto nulla. Quid enim habent dicere, cur
Abbreviated transcription (Latin):
UN C. totam rationem breui circuns criptione signe¬
mus. ldcirco mundus factus est ut nascamur. ideo
nascimur: ut agnoscamus factorem mundi: ac nostri Deum.
deo agnoscimus ut colamus: ideo colimus: ut immortali-¬
tatem pro mercede saborum capiamus. quoniam maximis
Laboribus cultus dei constat. Ideo praemio immortalitatis
afficimur: ut similes angelis effecti: summo patri ac deo
in perpetuum seruiamus: et simus aternum deo regnum
Naec summa rerum est: hoc arcanum dei: hoc mysterium mũ¬
di: a quo sunt alieni: qui sequentes praesentem uolupta¬
tem: terrestribus ac fragilibus bonis se addixerunt: et
animas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tanꝗͣ
Luto caenoue demerserunt. Qu aeramus nunc uicissim an
in cultu deorum ratio ulla subsistat: qui simulati sunt. Si
ideo tantum abhominibus coluntur: ut praestent illis opes:
Si sine causa gignimur: si in hominibus procreandis proui¬
dentia nulla uersatur: si casu nobismetipsis ac uoluptatis

Expanded text:
unc totam rationem brevi circumscriptione signemus. Idcirco mundus factus est, ut nascamur: ideo nascimur, ut agnoscamus factorem mundi ac nostri Deum: ideo agnoscimus, ut colamus: ideo colimus, ut immortalitatem pro mercede laborum capiamus, quoniam maximis laboribus cultus Dei constat: ideo praemio immortalitatis afficimur, ut similes angelis effecti, summo patri ac Domino in perpetuum serviamus, et simus aeternum Deo regnum. Haec summa rerum est, hoc arcanum Dei, hoc mysterium mundi: a quo sunt alieni, qui sequentes praesentem voluptatem, terrestribus et fragilibus se bonis addianimas ad caelestia genitas suauitatibus mortiferis tamquam luto caenoue demerserunt. quaeramus nunc uicissim an in cultu deorum ratio ulla subsistat. qui si multi sunt, si ideo tantum ab homsi sine causa gignimur; si in hominibus procreandis providentia nulla versatur; si casu nobismetipsis, ac voluptatis
Abbreviated transcription (Latin):
dentes et scios mendacia defendenda suscipere: quasi
ut ingenia sua in malis rebus exerceant: uel ostendant.
At ego multis argumentis probare possem: nullo modo fiei
posse: ut caelum terra sit inferius. nisi et liber iam con¬
cludendus esset: et adhuc aliqua restarent quae magis
sint presenti operi necessaria. Et quoniam singulorũ
errores pereurrere non est unius libri opus: satis sit
pauca enarrasse: ex quibus possint qualia sint caetera

Expanded text:
dentes et scios mendacia defendenda suscipere, quasi dentes et scios mendacia defendenda suscipere, quasi ut ingenia sua in malis rebus exerceant, vel ostendant. At ego multis argumentis probare possem, nullo modo fieri posse, ut coelum terra sit inferius, nisi et liber jam concludendus esset, et adhuc aliqua restarent, quae magis sunt praesenti operi necessaria. Et quoniam singulorum errores percurrere non est unius libri opus, satis sit pauca enumerasse, ex quibus possit qualia sint caetera
Abbreviated transcription (Latin):
set: ut non esset rotundum: ꝙ rotundo in clusum teneret᷑.
Si autem rotunda etiam terra esset: necesse est ut in omẽs
c eli partes eandem faciem gerat: idest montes erigat:
campos tendat: maria consternat. Quod si esset seque¬
batur illud extremum: ut nulla sit pars terrae quae nõ
ab hominibus caeterisq animalibus in colatur. Sic pen¬
dulos istos antipodas caeli rotunditas adinuenit. Quod
si quaeras abiis qui haec portenta defendunt: quomodo
non cadunt omnia in inferiorem illam caeli partem: Hac¬
respondent rerum esse naturam: ut pondera in medium
ferantur: et ad medium conuexa sint omnia: sicut radi-¬
os uidemus in rota. Quae autem leuia sunt ut nebula:
fumus: ignis a medio deferantur: ut caelum petant. qͥd
dicam de his nescio: qui cum semel aberrauerint: cõstan-¬
ter in stulticia perseuerant: et uanis uana defendunt.
nisi ꝙ eos interdum puto ioci causa philosophari. aut pru¬

Expanded text:
set, ut non esset rotundum, quod rotundo conclusum teneretur. set, ut non esset rotundum, quod rotundo conclusum teneretur. Si autem rotunda etiam terra esset, necesse esse, ut in omnes coeli partes eamdem faciem gerat, id est montes erigat, campos tendat, maria consternat. Quod si esset, etiam sequebatur illud extremum, ut nulla sit pars terrae, quae non ab hominibus caeterisque animalibus incolatur. Sic pendulos istos Antipodas coeli rotunditas adinvenit. Quod si quaeras ab iis, qui haec portenta defendunt, quomodo non cadunt omnia in inferiorem illam coeli partem; respondent, hanc rerum esse naturam, ut pondera in medium ferantur, et ad medium connexa sint omnia, sicut radios videmus in rota; quae autem levia sunt, ut nebula, fumus, ignis, a medio deferantur, ut coelum petant. Quid dicam de iis nescio, qui, cum semel aberraverint, constanter in stultitia perseverant, et vanis vana defendunt; nisi quod eos interdum puto, aut joci causa philosophari, aut pru
Abbreviated transcription (Latin):
ex consequentibus iudicare. Quae igitur illos ad antipo¬
das ratio perduxit: Uidebant syderum cursus in occa-¬
sum meantium: solem atq Lunam in eandem partem sem¬
per occidere: atq oriri semper ab eadem. Cum autem
non perspicerent quae machinatio cursus eorum tempe¬
raret: nec quomodo ab occasu ad orientem remeant.Cae¬
lum autem ipsum in omnes partes putarent eẽ deuexũ:
quod sic uideri propter immensam latitudinẽ necesse est.
xistimauerunt rotundum esse mundum sicut pilam. Et
ex motu syderum opinati sunt caelum uolui. sic astra solẽq
occiderint uolubilitate ipsa mundi ad ortum referri. Ita¬
q aethereos orbes fabricati sunt: quasi ad figuram mũdi:
eosq caelarunt portentosis quibusdam simulacris: quae a-¬
stra esse dicerẽt. Hanc igitur caeli rotunditatem illud se¬
quebatur: ut terra in medio sinu eius esset inclusa. ꝙ si
ita esset terram ipsam globo similem. neq enim fieri pos¬

Expanded text:
ex consequentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipoex consequentibus judicare. Quae igitur illos ad Antipodas ratio perduxit? Videbant siderum cursus in occasum meantium; solem atque lunam in eamdem partem semper occidere, atque oriri semper ab eadem. Cum autem non perspicerent, quae machinatio cursus eorum temperaret, nec quomodo ab occasu ad orientem remearent, coelum autem ipsum in omnes partes putarent esse devexum, quod sic videri, propter immensam latitudinem necesse est: existimaverunt, rotundum esse mundum sicut pilam, et ex motu siderum opinati sunt coelum volvi, sic astra solemque, cum occiderint, volubilitate ipsa mundi ad ortum referri. Itaque et aereos orbes fabricati sunt, quasi ad figuram mundi, eosque caelarunt portentosis quibusdam simulacris, quae astra esse dicerent. Hanc igitur coeli rotunditatem illud sequebatur, ut terra in medio sinu ejus esset inclusa. Quod si ita esset, etiam ipsam terram globo similem; neque enim fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
UID. illi qui esse contrarios uestigiis nostris An¬
tipodas putant: Nunquid aliquid Loquuntur:
Aut est quisquam tam ineptus: qui credat ẽẽ homines:
quorum uestigia sint superiora ꝗͣ capita: Aut ibi quae a-¬
pud nos iacent uniuersa pendere fruges et arbores deor¬
sum uersus crescere: pluuias et niues et grandines sursũ
uersus cadere in terram. Et miratur aliquis hortos pẽ¬
siles inter septem mira narrari. cum philosophi et agros
et maria et urbes et montes pensiles faciant. Huius qͦ¬
q erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodẽ
modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in principio
sumpserint: uerisimilitudine inducti: necesse est eos in ea
quae consequuntur currere: sic incidunt in multa ridicu¬
La: quia necesse ẽ falsa esse quae rebus falsis congruũt.
Cum autem primis habuerint fidem qualia sunt ea quae
sequuntur: non circunspiciunt: sed defendunt omni mo-¬
do. cum debeant prima illa Utrum ne uera sint an falsa.

Expanded text:
uid illi, qui esse contrarios vestigiis nostris Antipodas putant, num aliquid loquuntur? aut est quisquam tam ineptus, qui credat esse homines, quorum vestigia sint superiora, quam capita? aut ibi, quae apud nos jacent, inversa pendere? fruges et arbores deorsum versus crescere? pluvias, et nives, et grandinem sursum versus cadere in terram? Et miratur aliquis, hortos pensiles inter septem mira narrari, cum philosophi et agros, et maria, et urbes, et montes pensiles faciant? Hujus quoque erroris aperienda nobis origo est. Nam semper eodem modo falluntur. Cum enim falsum aliquid in principio sumpserint, veri similitudine inducti, necesse est eos in ea, quae consequuntur, incurrere. Sic incidunt in multa ridicula; quia necesse est falsa esse, quae rebus falsis congruunt. Cum autem primis habuerint fidem, qualia sint ea, quae sequuntur, non circumspiciunt, sed defendunt omni modo; cum debeant prima illa, utrumne vera sint, an falsa,
Abbreviated transcription (Latin):
tris eque ueneranda conueniunt: Nam ille qui seruum
precio comparat: quid in eum beneficii confert: praeter alimẽ¬
ta quae illi utilitatis suae gratia subministrat: Et qui filium
generat: non habet in potestate ut concipiatur: ut nascat᷑:
ut uiuat. Unde apparet non esse illum patrem: sed tantũ-¬
modo generandi ministrum. Quibus ergo suppliciis dignus
est: desertor eius qui et dominus uerus et pater est: nisi¬
iis quae deus ipse constituit: qui spiritibus iniustis aternũ
parauit ignem: quod ipse per uates suos impiis ac rebellibus
cõminatur¬

Expanded text:
tris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum tris aeque ueneranda conueniunt? nam ille qui seruum pretio conparat, quid in eum beneficii confert praeter alimenta, quae illi utilitatis suae gratia subministrat? et qui filium generat, non habet in potestate ut concipiatur, ut nascatur, ut uiuat: unde apparet non esse illum patrem, sed tantummodo generandi ministrum. quibus ergo suppliciis dignus est desertor eius qui et dominus uerus et pater est, nisi quae deus ipse constituit, qui spiritibus iniustis aeternum parauit ignem, quod ipse per uates suos inpiis ac rebellibus comminatur