comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
structa erat. Quod cũ uidisse. posui in
corde meo: ⁊ eremplo didici disciplinã.
Usq qͦ piger dormis: Usq qͦ de sonno
ꝯsurgis : Paululũ dormies. modicũ dor¬
mitabis: pauxillũ manꝰ ꝯseres ut quiescaᷤᷤ :¬
⁊ ueniet qͣsi cursor egestas tua. ⁊ m̃dicitas
tua qͣsi uir armatꝰ. Uade ad formicã o
piger. ⁊ ꝯsid̾a uias eiꝰ. ⁊ disce prudentiã:
quȩ cũ ñ habeat duce̾ nec p̾ceptorem.
nec pͥncip̾e. parat estate cibũ s. ⁊ ꝯgre¬
gat qd̾ comedat in hẏeme. Itẽ de pigro.
Sic̃ acetũ dentibꝰ ⁊ fumꝰ ocłis: sic piger
his qͥ misert᷑ illũ. Et de dissoluto. Manꝰ
fortiũ dñabit᷑: quȩ aũt remissa ÷ tribu¬
tis seruiet. Et itͣum de pigro. Uult ⁊
ñ uult piger anima aut oꝑantium
inpinguabit᷑. Rursus de dissoluto. Nui
dissipantis. Itẽ de pigro. Abscondit piger
manꝰ suas sub ascella: ⁊ laborat si ados
in cardine ͦ sic piger u̾titur ĩ lecto. Iit
In libro ȩccłastico: de pigro. tardo ⁊ disso¬

Expanded text:
vidissem, posui in corde meo et exemplo didici disciplinam . Usquequo piger dormis, usquequo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armatus rudentiam, quae, cum non habeat ducem, nec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat quod comedat in hieme . Item de pigro: Sicut acetum dentibus, et fumus oculis, sic piger iis qui miserunt illum . Et de dissoluto: Manus fortium dominabitur, quae autem remissa est, tributis serviet . Et iterum de pigro: Vult et non vult pigerimpinguabitur . Rursum de dissoluto: Qui dissipantis . Item de pigro: Abscondit piger manum suam sub ascella, et laborat si ad os in cardine suo, sic piger vertitur in lecto . Et in libro Ecclesiastico de pigro, tardo et disso
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc subinfert᷑ cũ dicit᷑. Sede tace
intra tenebras filia caldeoꝵ: qr ñ uoca¬
beris ultra dña regnoꝵ. Magna etenĩ
tc᷑ hoĩnem ꝯfusio seqͥt᷑. qnͣ se ab aliis
despici uidet. etiã ꝓ eo in qͦ ip̃e głit᷑.
S qr lasciuia ⁊ mollicies amica : ꝓa¬

Expanded text:
subinfertur cum dicitur: Sede, tace, intra tenebras, filia Chaldaeorum, quia non vocaberis ultra domina regnorum . Magna etenim tunc hominem confusio sequitur, quando se ab aliis despici videt, etiam pro eo in quo ipse gloriatur. Sed quia lascivia et mollities amica est proca
Abbreviated transcription (Latin):
ordinate seruat ert̾iꝰ corporis m̃bra. S qͥ
statũ m̃tis ꝑdidit. subseq̃nt᷑ foras in ĩ con¬
stantũ motioi̾s defluit: atq extiori inobili¬
tate indicat. qd̾ nulla int̾iꝰ radice subsistat.
Und̾ ⁊ ꝑ salonionẽ dr᷑. hõ apostata. uir

Expanded text:
ta servat exterius corporis membra. Sed qui statum mentis perdit, subsequenter foras in inconstantiam motionis defluit, atque exteriori mobilitate indicat quod nulla interius radice subsistat. Unde per Salomonem dicitur: Homo apostata, vir
Abbreviated transcription (Latin):
cunt magistros hab̾e om̃s a qͥbꝰ discere
possunt qd̵ ignorant: qͥ benedicta om̃ium
libent᷑ approbant: errores uͦ alienos qͣntũ
ad se ꝑtiu̾e ꝯgnou̾int. ꝓ rẽpore student uł
modeste corriꝑe. uł prudent᷑ dissimulare.
Qͥ deniq studiũ scientiȩ. moꝵ disciplina ex¬
ornant: n mansuetudine ac modestiã mtis
suȩ ñ solũ in custodia oris. s etiã in habitu
⁊ gestu corporis sui demonstrant. S ⁊ de bo¬
noꝵ exemplis quȩ in p̾senti uob dicenda ex¬
putatis fr̃s uitam

Expanded text:
cunt magistros habere omnes, a quibus discere cunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda exputatis, fratres, vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum inaniũ u̾boꝵ restringite: s in
ipsis etiã quȩ recta sͣ. mensurũ ⁊ modũ
tenete: ⁊ in collatione senioꝵ magis audi¬
tores qu̾a doctores ẽẽ eligite. Os clau¬
sũ ⁊ aures aꝑtas habete: ⁊ qͣntũ estis
ad loquendũ modestiores: tantũ estote
ad intelligendũ sagatiores. Sufficiat
uob si forte res sic exigit. qd̃ sapitis pe
mox ut linguȩ indiscrete ad multiloqͥũ
resoluunt᷑: ad distrirbandã pace̾ cordis
nr̃i qͣsi ianua hosti aꝑitur. Restar gͦ
fr̃s ut si uere discipłi u̾itatis ẽẽ cupitis.
tales uos studeatis ex hib̾e. qͥbꝰ u̾itas faci¬
le ꝑsuad̾i possit: quia ⁊ ip̃a doctͥna u̾ita¬
tis tales auditores amat. qͥ eã ⁊ a sapi¬
entibꝰ exhibitã humilit̾ suscipiunt. a sim¬
plitioribꝰ qͦ ministratã non arrogant᷑ con
tẽpnunt : qͥ in scientia di ħ ÷ in pericia
bene agendi. cunctos prudentiores ac sa¬
pientiores se ẽẽ existimant:÷ nec erubes¬

Expanded text:
 restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petmox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis esse cupitis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, nec erubes
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ: qr ñ uocabis ultra dña regnoꝵ.
Qẽ gͣ descend̾e p̾cipit᷑: de ꝓcaci gestu
⁊ typo arcogantiȩ increpatur. Unde ⁊
bene subuingit᷑. Non÷ solium filiȩ caldeo¬
ru. qr sepe hõ apd̃ alios tantomagis
despectꝰ iacet. qͣntomagis apd̾ semetip¬
sum ꝑ tumorẽ arrogantiȩ extollitur.
ut unpleat᷑ illa sententia u̾itatis qua¬

Expanded text:
on vocaberis ultra domina regnorum . Quae ergo descendere praecipitur, de procaci gestu et typo arrogantiae increpatur. Unde et bene subjungitur, non est solium filiae Chaldaeorum; quia saepe homo apud alios tanto magis despectus habetur, quanto magis apud seipsum per tumorem arrogantiae extollitur, ut impleatur illa sententia
Abbreviated transcription (Latin):
uocat: mane qnͣ surgere debet ꝯsid̾at
qͥd egerit ꝑ noctẽ: in uesꝑa qnͦ cubitum
uadit. ꝯsid̾at qͥd egerit ꝑ diem. qͣutum
ad bonͣ agenda solito alacͥor. qͣntũ ad ma¬
la uincenda solito ꝯstantior. si qͥd ex his
si in aliqͦ oꝑe suo insidiis inimici suppla

Expanded text:
siderat quid egerit per noctem; in vespere quando cubitum vadit, considerat quid egerit per diem, quantum ad bona agenda solito alacrior, quantum ad mala vincenda solito constantior. Si quid ex iis sidi
Abbreviated transcription (Latin):
nii sunt. qui in ꝓposito religionis cultui p᷑¬
ciosar᷑ uestiũ student: qr diues ille qͥ in ȩ¬
uangłio purpura ⁊ bysso indiiit᷑. p̾ostea in
torm̃tis inferni ęt̾nalit᷑ cruciandꝰ sepelituR.
Qͥd auͣt in purpura nͥ color ⁊ p̃ciũ ͤ ⁊ qͥd
in bysso nͥ mollieies rep̾hendit᷑: Cũ gͦ car¬
fom̃tũ uicioꝵ exhibuit: iure pmodũ hune
cruciandũ fi̾ama torm̃toꝵ accep̃. Et tamen
diues iste ñdũ ꝓpͥs rebꝰ abrenuntiau̾at.¬

Expanded text:
ni sunt, qui in propositio religionis, cultui pretiosarum vestium student, quia dives ille qui in Evangelio purpura et bysso induitur, postea in tormentis inferni aeternaliter cruciandus sepelitur . Quid autem in purpura nisi color et pretium, et. quid in bysso nisi mollities reprehenditur? Cum ergo carfomenta vitiorum exhibuit, jure postmodum hoc cruciandum flamma tormentorum accepit. Et tamen dives iste nondu
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria ẽ. qñ ad id etiã qd̾ bonũ ÷ agen¬
dũ. tantomagis hõ ꝑitꝰ efficit᷑. qͣnto diligẽ¬
tiꝰ facta sua circu̾spitiens. seipm cotidie
in ꝓficiendo suꝑare conat᷑. Cum sollicite
aitendit quid agat. qͥd agere debeat: si id qd̾

Expanded text:
ecessaria est, quoniam ad id etiam quod bonum est, agendum tanto magis homo peritus efficitur, quanto diligentius facta sua circumspiciens, seipsum quotidie in proficiendo superare conatur, cum sollicite attendit quid agat, quid agere debeat, utrum id quod
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cotidiana discussioe̾ cogitationes. locutio¬
nes parit᷑ ⁊ facta sua apd̾ semetipsũ exa¬
ininet. Sapientes qͥppe semꝑ agendo dis¬
cunt: ⁊ ꝑ exercitiũ bonoꝵ oꝑũ. cotidianis
ꝓfectibꝰ in maiorẽ uͥtutis ꝯgnitionẽ excreᷤ¬
cunt. ꝑexꝑientiã naiq eoꝵ q̃ faciunt:
ad ea quȩ pꝰmodũ agenda fuerint cauti¬
ores fiunt. Uident enĩ qr sepe opꝰ qd̾ bo¬
na intentione inchoari credit᷑. tantocitiꝰ
hoinẽ in deceptionis laqueũ precipitat:
qͣnto de ĩtentionis suȩ pͥncipio securꝰ. finẽ
actioi̾s non obseruat. Et in priidens
qͣsi uia plana ad foueã tendit: qr uidet
qͥd faciat. s qͥd factũ suũ seqͥ debeat
re solet. ua ut affectꝰ animi ita ambi¬
guus sit: ut nͥ ex fine oꝑis. disceru̾e
ñ possit hõ qͣlitatẽ sue intentionis.
Si uͦ diligent᷑ ad que finẽ tendat mͦ¬

Expanded text:
, quotidiana discussione cogitationes, locutiones pariter et facta sua apud semetipsum examinet. Sapientes quippe semper agendo discunt, et per exercitium bonorum operum quotidianis profectibus in majorem virtutis agnitionem excrescunt. Per experientiam namque eorum quae faciunt, ad ea quae postmodum agenda erunt, cautiores fiunt. Videt enim quod saepe opus quod bona intentione inchoari creditur, tanto citius hominem in deceptionis laqueum praecipitat, quanto de intentionis suae principio securus finem actionis minus observat, et imprudens quasi via plana ad foveam currit, quia videt quid faciat, sed quid factum suum sequi debeat, re solet, ut affectus animi ita ambiguus sit, ut nisi ex fine operis discernere non possit homo qualitatem suae intentionis. Si vero diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
festo fac̾e̾ debemꝰ: ne uel illa si osten¬
dantur ꝑ amorẽ accepti fauoris mani
głt seruire incipiant: uł ista si abscon¬
dant᷑. ꝑ timorẽ uilitats pmium retͥ¬
butionis ainittant. Hescio qua homo
deinceps habeat excusationẽ ignorantiȩ:
cui tot uie iam demonstrant᷑. quibꝰ possit
ad scientiã ueritatis ꝑuenire. Ecce post

Expanded text:
festo facere debemus, ne vel illa si ostenfesto facere debemus, ne vel illa si ostendantur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntariã obedientiã se inclinat: ⁊ tan¬
to altiꝰ ei uestigiũ alieuȩ bonitatis incipat
inherere: qͣnto artiꝰ studeat bona aliorum
imitari potiꝰ ꝗͣ carꝑe. Aliam nob̾ adhuc
ñ ꝯtẽpnendam ꝯsid̾ationẽ. ad p̾sens
negotiũ forma sigilli exhibet. figura naq
quȩ in sigillo foris eminet: imp̃ssione cȩ¬
rȩ introrsũ signata apparet. Et quȩ
in sigillo intͥnsecꝰ sculpta ostendit᷑: in ce¬
ra ext̾ius figarata demonstrat᷑. Quid
plũ bonoꝵ qͣsi ꝑ qͦddã sigillũ optime
ersculptũ informari cupimꝰ. quedã in
eis sublimia ⁊ quasi eminentia. quedã
eoꝵ quasi deorsum p̾ssa iacent. qͣndo uͦ
talia oꝑant᷑. quȩ humanas m̃tes in a¬
mirationẽ sui ꝑtrahunt: quasi quasdaᷤ
in se eminentes sculpt᷑as ostendunt.
Qd̾ gͦ in ilł eminet. nob̾ introrsus re¬
condi cdebet.ͥ qd̾ in ilł dep̾słum est.
facta ad unitationẽ trahimꝰ. sublimia
quid̃ in abscondito. ⁊ abiecta in maui¬

Expanded text:
tiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid plum bonorum, quasi per quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in mani
Abbreviated transcription (Latin):
lut corpꝰ paralitici motũ quide̾ habet. s
officia m̃broꝵ in suis actioibꝰ seruare ñ ua¬
let : sic iste inpatienna qͥd̾e ⁊ fluctuatione
m̃tis. ad quelibet p̾ceps mnpellit᷑: s in om̃i¬
bꝰ quȩ agit nullo rõnis mod̾amine gub̃¬
nat᷑. S sciendũ ÷. qd̾ in his uiciosis gestibꝰ.
⁊ quẽadinodũ uicia de qͥbꝰ nascunt᷑ int̾

Expanded text:
lut corpus paralytici modum quidem habet, sed officia membrorum in suis actionibus servare non valet, sic iste impatientia quidem et fluctuatione mentis ad quaelibet praeceps impellitur, sed in omnibus quae agit nullo rationis moderamine gubernatur. Sed sciendum est quod in his vitiosis gestibus et quemadmodum vitia de quibus nascuntur, inter
Abbreviated transcription (Latin):
transi flumrna: qr n uocaberis mollis et te¬
uera. Qͣm sit gͦ odibił apud dm lasciuia et
ꝓcicitas: ex ħ patent᷑ osfendit᷑: qd̵ scͥptura
tam districta animadu̾sione. ⁊ deiectionem
arrogantibꝰ. ⁊ asꝑitatẽ mollibꝰ suꝑuenturã
ꝯminat᷑. Hinc ÷ rursũ qd̾ ꝑ eundem ysaiã.
contra lasciuos ⁊ ꝓcaces d̾r. Hec dic̃ dñs.

Expanded text:
s mollis et tenera . Quam sit ergo odibilis apud Deum lascivia et procacitas, ex hoc patenter ostenditur, quod Scriptura tam districta animadversione et dejectionem arrogantibus, et asperitatem mollibus superventuram comminatur. Hinc est rursum quod per eumdem Isaiam contra lascivos
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Tardꝰ ad loq̃ndũ. ⁊ tardꝰ ad irã: ut
patent̾ ostendet. qr qͥ lingũa suã a multi¬
loqͥo ñ uult ꝯpesc̾e: ñ pot̾it dui animũ
suũ a furore iracundiȩ illesũ custodire.
Multiloqͥũ enĩ ꝯtentiones generat. conten¬
tiones uͦ ad iurgia uł maledicta linguam
excitant. maledicta au̾t ad iracundiã. ⁊ qd̃
adhuc gͣuiꝰ est ad frat̾nũ odiũ aninium
uniflãmant. Propt̾ea scͥptura dic̃. In multi¬
lapͥ peccatũ ñ deerit. . in multilo quio
peccatũ esfugies. Et iacobꝰ apłs. om̃e genꝰ
bestiarũ domari posse asserit̾. linguam uͦ
pestem eẽ indomabilẽ. quȩ ungu̾sam rotam
ꝯtentiones u̾boꝵ de pestifera semꝑ radice
foris a custodia humilitatis suȩ. ĩ ꝯtumeliã
u̾boꝵ se relaxaret. S dũ suꝑbe p̾ aliis
sapientes uid̾i uolumꝰ : erubescimꝰ uł nr̃am
ignorantiã ab aliis argui. uł alioꝵ sapien¬
tiã qͣsi ad nr̃am dep̾ssionẽ approbari. Sicq

Expanded text:
t patenter ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones generat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Sco peccatum non deerit et in multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam contentiones de pestifera semper radice foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam ab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbari. Sicque
Abbreviated transcription (Latin):
cũ alacͥtate ⁊ deuotione quasi ex ne¬
cessitate subiecti obedire. Inferioribꝰ sẽꝑ
pbia gubnare. sine crudelitate casti¬
gare. cũ pietate fou̾e.Uen̾ationẽ ñ
erigere: societatẽ atq eqͣlitarẽ amare.
Maioribꝰ ꝑ tunorẽ subdi: eqͣlibꝰ ꝑ cari¬
tatẽ obseqͥ: unioribꝰ ꝑ humilitatem
coequari : P recipientibꝰ parati. obedien¬
tibꝰ modesti: maledicentibꝰ taciti. lau¬
dantibꝰ uerecundi. Itẽ scd̾m ꝯu̾sationẽ
alios nob̾ quasi suꝑiores. alios qͣsi eqͣles.:
alios qͣsi inferiores attend̾e debeniꝰ. Illoꝵ¬

Expanded text:
cum alacritate et devotione quasi ex necessitate subjecti obedire. Inferioribus sempperbia gubernare, sine crudelitate castigare, cum pietate fovere. Venerationem non exigere, societatem atque aequalitatem amare, majoribus per timorem subdi, aequalibus per charitatem obsequi, minoribus per humilitatem coaequari, praecipientibus parati, obedientibus modesti, maledicentibus taciti, laudantibus verecundi. Item secundum conversationem alios nobis quasi superiores, alios quasi aequales, alios quasi inferiores de
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in his quȩ bene agit ꝑ cuncta irre¬
p̃hensibił apparere. Itẽ disciplina ÷ mͣbro¬
rũ om̃rũ motꝰ ordinatꝰ: ⁊ dispositio decenᷤ
in om̃i habitu ⁊ actione. Audistis qͥd sit
disciplina. Nc̃ attendite. ꝗͣ titił ⁊ ꝗͣ necessa¬
ria sit. Disciplina÷ ꝯpes cupiditatis. ma¬
loꝵ desid̾ioꝵ carcer. frenũ lascuiiȩ. ela¬
tionis iugũ uincłin iracudiȩ. q̃ domat
intẽꝑantiã. leuitatẽ ligat. ⁊ om̃s mordina¬

Expanded text:
etiam in iis quae bene agit per cuncta irreprehensibilis apparere. Item disciplina est membrorum omnium motus ordinatus, et dispositio decens in omni habitu et actione. Audistis quid sit disciplina, nunc attendite quam utilis et quam necessaria sit. Disciplina est compes cupiditatis, malorum desideriorum carcer, frenum lasciviae, elationis jugum, vinculum iracundiae, quae domat intemperantiam, levitatem ligat, et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩnum depͣuare. S ñ tał ÷ sapientia quȩ
desursũ uenit. q̃ nesc etiã semetipsam ꝯtͣ
u̾itatẽ diligere: semꝑ parata uł bonũ qd̃¬
qd̵ non ht̃. ab habentibꝰ libent᷑ pet̾e: uł
malũ qd̾ sustinet cũ aliis ⁊ corã aliis ue¬
racit᷑ accusare. Pxopt̾ea de ip̃a id̾e iacobꝰ
apłs sic ait. Sapientia ꝗͣ defursum est.

Expanded text:
hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semper parata vel bonum q habet ab habentibus libenter petere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter accusare. Propterea de ipsa idem Jacobus apostolus sic ait: Sapientia autem quae desursum est
Abbreviated transcription (Latin):
ilł amor inpendat᷑ : sic tamͣ ut houor
istoꝵ  uoluntariꝰ.  illoꝵ amor uen̾andꝰ.
Reu̾entia enĩ sine amore magis seruił
ẽ: ⁊ amor sine reu̾entia. puerił iudica¬
ri debet. Cũ tanta gͥ humilitate ⁊ re¬
u̾entia melioribꝰ exibendũ bñficiũ dile¬
ctionis. ut ilł quasi ex necessitate uide
amͦ esse subiecti: ⁊ cũ tanto affec tui
atq hylaritate suꝑioribꝰ soluendũ est
obsequiu̾ subiectioi̾s.: ut solo potiꝰ dile¬
ctionis debito ilł credam᷑ astricti. Istis
sic reddamꝰ sua qͣsi nr̃m inpenderiꝰ:
ilł sic exibeamꝰ nr̃a. quas suũ reddidi¬
mus. Sex deniq modis discretionem
ꝑsonarũ habendam ex his colligimꝰ: tri¬
bus scd̾m dignitatẽ. ⁊ tribꝰ scd̾m conu̾¬
sationẽ. Alii nãq scd̃m dignitatẽ suꝑi¬
ores s̾: alii equales. alii inferiores. Su¬
ꝑioribꝰ obedientiã. timorẽ. obseqͥum ꝯue¬
nerationẽ ex hib̾e debeniꝰ: cum equali¬
bus pacẽ ⁊ ꝯcordiã custodire. inuicem

Expanded text:
is amor impendatur, sic tamen ut et honor istorum sit voluntarius, et illorum amor venerandus. Reverentia enim sine amore magis servilis est, et amore sive reverentia puerilis judicari debet. Cum tanta igitur humilitate et reverentia melioribus exhibendum est beneficium dilectionis, ut illis quasi ex amur esse subjecti, et cum tanto affectu atque hilaritate superioribus solvendum est obsequium subjectionis, ut solo potius dilectionis debito illis credamur astricti. Istis sic reddamus sua quasi nostrum impenderemus; illis sic exhibeamus nostra, quasi suum redderemus. Sex denique modis discretionem personarum habendam ex his colligimus, tribus secundum dignitatem, et tribus secundum conversationem. Alii namque secundum dignitatem superiores sunt, alii aequales, alii inferiores. Superioribus obedientiam, timorem, obsequium et venerationem debemus exhibere, cum aequalibus pacem et concordiam custodire, invicem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ modꝰ uiuendi in nocte : aliꝰ in die. Nor
est tempꝰ silentii ⁊ qͥetis: dies tempus
laboris. ⁊ motionis. ⁊ oꝑis. In nocte secũ
debent ẽẽ hoĩnes. ⁊ aut fessa m̾bra
sõpno reficere: aut oratiõibꝰ uł medita¬
tionibꝰ scĩs in silentio animũ exercere.
In die uͦ de secroto suo in unũ cõeunt:¬
dos ostendunt. Tũc exempla bonoꝵ ͤ tc¬

Expanded text:
est modus vivendi in nocte, alius in die. Nox est modus vivendi in nocte, alius in die. Nox tempus est silentii et quietis. Dies tempus laboris, et motionis, et operis. In nocte secum debent esse homines, et aut fessa membra somno reficere, aut orationibus vel meditationibus sanctis in silentio animum exercere. In die vero de secreto suo in unum coeunt,dos ostendunt. Tunc exempla bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
co uͥ d̾s adorat᷑ : aliꝰ in eo uͥ corpꝰ refi¬
cit᷑. Aliꝰ in eo qͥ locutioĩ deputatus
est : aliꝰ in eo uͥ silentiũ custoditur.
aliꝰ deniq uitꝰ : aliꝰ foris. Aliꝰ in se-¬
creto: aliꝰ in publico. Et qͣuis in
nullo loco disciplinã suam homo de¬
serere debeat.⁊ diligentiꝰ tam̃ ⁊ ma¬
gis sollicite ibi ꝯseruanda ẽ. uͥ uel
n eglecta płibꝰ generat scandalũ: uł
custodita bonȩ unitatioi̾s exemplũ.
Discernendũ : gͥ. quȩ suit illa. quȩ
in custodienda disciplina numꝗͣ in¬
tͣmicti possunt: ⁊ quȩ rursũ illa sint.
exerceri uolũt. Sepe tam̃ illa quȩ
in publico necessaria s̃. quendã priꝰ
in secreto exercitatiois usum exposc̃t:
quia si ea ꝓrsus in occulto negligimꝰ.
uti postinodũ eis dũ opꝰ est in publico non
ualemꝰ. Et tunc aut ꝓrsus a disciplina
deficientes. intuentibꝰ scandalũ facunꝰ:
aut in epte qd̃ in nob̾ non ẽ simulare
conantes. irrisionẽ excitamꝰ.

Expanded text:
alius in eo ubi corpus reficitur. Alius in eo qui locutioni deputatus est, alius in eo ubi silentium custoditur. Alius denique intus, alius foris, alius in secreto, alius in publico. Et, quamvis in nullo loco disciplinam suam homo deserere debeat, diligentius tamen et magis sollicite ibi conservanda est, ubi vel neglecta pluribus generat scandalum, vel custodita bonae imitationis exemplum. Discernendum est igitur quae sint illa quae in custodienda disciplina nusquam intermitti possunt, et quae rursum illa sint exerceri volunt. Saepe tamen illa quae in publico necessaria sunt, quemdam prius in secreto exercitationis usum exposcunt, quia si ea prorsus in occulto negligimus, uti postmodum eis dum opus est in publico non valemus. Et tunc aut prorsus a disciplina deficientes intuentibus scandalum facimus, aut inepte id quod in nobis non est simulare conantes, irrisionem excitamus.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ale leuis ÷ adhuc: ⁊ tunc repͥmenda ÷
caro. qñ calor incentiui eiꝰ ꝑ cibũ ampliꝰ
excitatus ẽ. Sic ⁊ festi dies aliud studi¬
um. ⁊ aliũ ꝯuersationis modũ exigunt:
In ilł nos oportet ad ȩccłam studiosiꝰ ⁊
alacriꝰ ꝯuenire. ⁊ ad celebranda diuina
mysteria deuotiꝰ intende. atq ĩ oratiõe¬

Expanded text:
spiritale levis est, et tunc reprimenda est caro, quando calor incentivi ejus per cibum amplius excitatus est. Sic et festi dies aliud studium et alium conversationis modum exigunt, In illis nos oportet ad ecclesiam studiosius et alacrius convenire, et ad celebranda divina mysteria devotius intendere, atque in oratio
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis. Si uis ꝑfectꝰ esse. uade et
uende om̃ia quȩ habes. ⁊ueni seq̃re
me: ⁊ habebis thesaurũ in cęlo. fe¬
cistis qd̵ p̾cepit: sꝑatis qd̾ ꝓmisit: pe¬
tite ab eo nẽ. qd̃ ad id obtinendũ ex¬
pedit. Nullꝰ iam carnał affectꝰ. a ꝑ-¬
cipienda gra eius uos impedit: reliqui¬
stis patrem ⁊ matre. fr̃s ⁊ sorores.
cognatos ⁊ affĩnes: pͣcinxistis uos ad
currendã uiam eiꝰ. Hichil iam amori
illiꝰ p̃ponitis: illũ solũ queritis. ꝓ quo
lucrificando. om̃ia huiꝰ mundi blandi¬
m̃ta quasi absinthiũ amara. ⁊ omnẽ
głam atq decorẽ quasi stercora re-¬
putatis. Intrate uiam eiꝰ. ⁊ currite
adipsũ qr tanto citiꝰ requiẽ habebitis:
scientiã: itur ad disciplinã. ꝑ discipli¬
na: itur ad bonitatẽ. ꝑ bonitatẽ: itur
ad beatitudinẽ. Hec ẽ ꝓpter quam
uobiscũ loqͥ cepimꝰ: ut quantũ deus
dederit. de hac uia qua ad ipsum itur

Expanded text:
entis: « Si vis perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, et veni, sequere me, et habebis thesaurum in coelo . » Fecistis quod praecepit, speratis quod promisit, petite nunc ab ipso quod ad id obtinendum expedit. Nullus jam carnalis affectus a percipienda gratia ejus vos impedit, reliquistis patrem et matrem, fratres et sorores, cognatos et affines, et praecinxistis vos ad currendam viam ejus. Nihil jam amori illius praeponitis, illum solum quaeritis pro quo lucrificando omnia hujus mundi blandimenta quasi absinthium amara, et omnem gloriam atque decorem quasi stercora reputatis. Intrate viam ejus, et currite ad ipsum, tanto citius requiem habebitis, scientiam itur ad disciplinam, per disciplinam itur ad bonitatem, per bonitatem itur ad beatitudinem. Hoc est propter quod vobiscum loqui coepimus, ut quantum Dominus de
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alienis uoluntatibꝰ se qͣntũ fas ⁊ decẽs
ẽẽ ꝯstiterit. ꝑ om̃ia discat inclinare.
Quał sedens. qͣlis iacens. quał stans.¬
qͣlis ambulans. qͣlis loquens. qualis¬
quał tacens. qͣlis comedens. qͣł ieuinãs.
qͣlis deniq aliqͥd agens. ⁊ qͣlis uacas
esse debeat.¬

Expanded text:
 fas et decens esse constiterit per omnia discas inclinare. Qualis sedens, qualis jacens, qualis ambulans, qualis loquens, qualis tacens, qualis comedens, qualis jejunans, qualis denique aliquid agens, et qualis vacans esse debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendi ꝑtinet. multis modis hoĩnẽ
partĩ meditatione sc̃arum scͥpturarũ:
partĩ assidua inspectione oꝑũ ac mo¬
rum suoruoi.
atione qͥdem¬
hoc modo. Debet siqͥdem dili
quid deceat ⁊ qͥd ñ deceat: in om̃i actu
in om̃i loco. in om̃i tempore. erga om
diuina mysteria impleri oporteat.
qualit᷑ humana offitia ⁊ quȩ ad
usũ corporis ꝑtinent exercere ꝯueniat.:
qu̾a timoratũ. quã sollicitũ. ꝗͣ deuo¬
tũ ac religiosum. in d̾i seruitio homo¬
se ex hib̾e debeat. Qu̾a spontaneũ. ꝗͣ
hilarẽ. ⁊ ꝗͣ paratum offerre in suble-
his quȩ ad ipsũ ꝑtinent querendis ac ꝑ¬
ficiendis p̃stare: ut sẽꝑ ͣ sibi parcus.¬

Expanded text:
ivendi pertinet multis modis hominem partim meditatione sanctarum Scripturarum, partim assidua inspectione operum ac morum suorum. Ratione qhoc modo. Debet siquidem diliquid deceat, et quid non deceat, in omni actu, et in omni loco, in omni tempore, erga omndivina mysteria impleri oporteat, qualiter humana officia, et quae ad usum corporis pertinent exercere conveniat. Quam timoratum, quam sollicitum, quam devotum ac religiosum in Dei servitio homo exhibere se debeat, quam spontaneum, quam hilarem, et quam paratum offerre in sublevaiis quae ad se pertinent quaerendis ac perficiendis praestare, ut semper et sibi sit parcus
Abbreviated transcription (Latin):
gitat: uł ne in istis in bono oꝑe se exer¬
ceant. pigricia ligat. Q ꝓpt̾ ñ negli¬
gent᷑ quidẽ habenda ÷ in bono opere
discretio tepoꝵ: quia sicut malũ opꝰ
uullo t᷑epore laudabile ẽ. ita bonũ opus
qͦdam᷑ rep̾hensione dignũ iudicat᷑. si te¬
pore oportuno factũ ñ est.

Expanded text:
gitat, vel ne in istis in bono opere se exergitat, vel ne in istis in bono opere se exerceant, pigritia ligat. Quapropter non negligenter quidem habenda est in bono opere discretio temporum; quia, sicut malum opus nullo tempore laudabile est, ita bonum opus quodammodo reprehensione dignum judicatur, si tempore opportuno factum non est.
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ deuotionẽ erga cultũ diuinum
demonstrare: nicħ ñ sc̃m. nicħ ñ diuinũ.
nicħ ñ orcdinatũ agere Lingũa a uani¬
loqͥo cohib̾e. pedes ab excursu ⁊ discursu
stringere. ocłos ꝯpͥmere. uultũ ĩclinare.
m̃tem erigere. omnẽ deniq actũ. ⁊om¬
ne motum cordis parit᷑ ⁊ corporis mini¬
sterio diuino mancipare: atq ut ita
dicã quadã ꝯuersationis nouitate fe¬
stos dies honorare. In cetis uͦ diebꝰ qͥbꝰ
oꝑari licet. nullꝰ om̃ino ociosus apparere.
s uuꝰquisq in eo qd̾ sͥ iniunc tũ fuerit
ñ qd̾ ipse elegerit oꝑe. qͣntũ scientiȩ
⁊ uiriũ suarũ possibilitas suppetit:
sese debet exercere. Qntũ enĩ deco
ris diebꝰ festis addit qͥes uacationis:
diũ boni oꝑis: ita ut in ilł quisquis
noluerit esse quietꝰ. index sit uanitatis
suȩ : N in istis qͥ ñ fuerit studiosus.
testis pigͥtiȩ. Carnales siqͥd̾e m̃tes
ne uel in diebꝰ ilł quiescant uanitas exa¬

Expanded text:
orem devotionem erga cultum divinum demonstrare, nihil non sanctum, nihil non divinum; nihil non ordinatum agere, linguam a vanitoquio cohibere, pedes ab excursu et discursu stringere, oculos comprimere, vultum inclinare, mentem erigere, omnem denique actum et omnem motum cordis pariter et corporis ministerio divino mancipare, atque ut ita dicam quadam conversationis novitate festos dies honorare. In caeteris vero diebus quibus operari licet, nullus omnino otiosus apparere, sed unusquisque in eo quod sibi injunctum fuerit, non quod ipse elegerit, opere quantum scientiae et virium suarum possibilitas suppetit sese debet exercere. Quantum enim decoris addit diebus festis quies vacationis, labor operis; ita ut et in illis quisquis noluerit esse quietus, judex sit vanitatis suae, et in istis qui non fuerit studiosus, testis pigritiae. Carnales siquidem mentes, ne vel in illis diebus quiescant, vanitas exa
Abbreviated transcription (Latin):
stremo adungunt᷑ tẽptationes. quibꝰ
exereitatꝰ ꝑ cotidiauã exꝑientiã de u̾i¬
tate p̾ceptoꝵ certior efficiatur.
iutrastis. in lectione priꝰ diuina debetis
at. ꝗͣ qd̵ sensũ acuat ad subtilitatem:
magisq uelle informari p̾ceptis scͥptu¬
rarũ. ꝗͣ questiõibꝰ impediri. Cum gͥ diui¬
nas scͥpturas legitis. sollert᷑ ꝑpendite. qͥd
ibi dictũ sit ad excitandũ in uob̾ amo¬
rem di. qͥd ad ꝯtẽptũ scłi: qͥd ad cauen¬
das insidias inimici. qͥd ad bonos affectꝰ
nutͥendos. et praua desidĩa extiuguen¬
da ualeat: ⁊ qͥd citiꝰ cor ꝑ ꝯpunctioi̾s
ardorẽ incendat: qͥd disciplina̾ in oꝑe.
adu̾sis doceat: qͥd deniq ad haben¬
da bona sedulũ. ⁊ ad mala cauenda
doceat᷑ tẽ cireũspectũ. ħ mͦ lec ta
scͥptura intelligentiã ꝯfert salutarẽ:  hac
ipsam sapientiã quam ꝑ uͥtute̾ libenter
despicitis: meliꝰ pꝰmodũ ꝑ uͥtutẽ inueni¬
etis.

Expanded text:
stremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certior efficitur. Cintrastis, in lectione divina prius debetis am quod sensum acuat ad subtilitatem, magisque velle informari praeceptis Scripturarum, quam quaestionibus impediri. Cum igitur divinas Scripturas legitis, solerter perpendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad contemptum saeculi, quid ad cavendas insidias inimici, quid ad bonos affectus nutriendos et parva desideria exstinguenda valeat, et quid citius cor per compunctionis ardorem accendatdoceat, quid denique ad agenda bona securum, et ad mala cavenda doceat esse circumspectum. Hoc modo lecta scriptura intelligentiam confert salutarem, et hanc ipsam sapientiam quam pro virtute libenter despicitis melius postmodum per virtutem invenitis.
Abbreviated transcription (Latin):
modi nob̾ neq dari exemplũ. neq ꝑmit¬
ti iudiciũ: qͥa ħ in eis fortasse ignorantia
siue infirnitas excusat qd̾ si a nob̾ fie¬
ret excusationẽ ñ hab̾et. Itaq necesse :
ut sic̃ ꝑfectoꝵ societatẽ ꝓpt̾ reu̾entiam
appet̾e non p̾sumimꝰ: ita qͦ istoꝵ ꝯsortiũ
ꝓpt̾ cautelam fugiamꝰ. Illos honorando
qͥa talibꝰ sociari digni ñ sumꝰ: istos caue̾¬
do. qr talibꝰ sociati facile corrũpi possumꝰ.
se elatũ esse indicat: ita qͥ cũ peioribꝰ
assidue ꝯu̾sari ꝯcupisc̃. depͣuatũ se esse
demonstrat. Et id̾o cũ maloꝵ ꝯsortium
appet̾e nolumꝰ: duplex nob utilitatis
nocentiȩ nr̃ȩ testimoniũ ꝑhibemꝰ. Cotidiana
gͥ ⁊ frequens ꝯu̾satio nr̃a. cum mediĩs
N eqͣlibꝰ nob̾ eẽ debet: ita ut int̾ eos
etiã qͦscũq in bono oꝑe feruentiores
cernimꝰ ÷ eoꝵ societatẽ atq familiarita¬
tem auidiꝰ appetaniꝰ. Cũ his uͦ tanta

Expanded text:
modi, nobis neque dari exemplum neque permitmodi, nobis neque dari exemplum neque permitti judicium, quia hoc in eis fortassis ignorantia aut infirmitas excusat, quod si a nobis fieret, excusationem non haberet. Itaque necesse est ut sicut perfectorum societatem propter reverentiam appetere non praesumimus, ita quoque istorum consortium propter cautelam fugiamus, illos honorando, quia talibus sociari digni non sumus, istos cavendo, quia talibus sociati facile corrumpi possumus.se elatum esse indicat, ita qui cum pejoribus assidue conversari concupiscit, depravatum se esse demonstrat. Et ideo cum malorum consortium appetere nolumus, duplex nobis utilitatis nocentiae nostrae testimonium perhibemus. Quotidiana igitur et frequens conversatio nostra cum mediis et aequalibus nobis esse debet, ita ut inter eos etiam quoscunque in bono opere ferventiores cernimus, eorum societatem atque familiaritatem avidius appetamus. Cum his vero tanta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑant᷑. ut in eis nicħ sit qd̾ possibilita¬
tem nr̃am excedat: ⁊ tam deuotio nr̃a
satis in eis qd̵ unitari possit inueniat.
Illoꝵ ꝯu̾satio quasi inferior nob̾ est:
qui uel tanta nequeunt qͣnta nos facere
possumꝰ : uł talia faciunt. qualia nos imi¬
tari ñ debeniꝰ. ind̾ in his tał habenda
÷ discretio: ut suꝑioribꝰ quid̃e in omni
loco. ⁊ in om̃i oꝑe uł sermone exibere
ubieũq fuerint. non p̾sumamꝰ nos in¬
pudent̃ eis nos qͣsi coequando ingerere.
Sic nãq debemꝰ in eiꝰmodi. uͥtutis ex¬
emplũ qd̃ unitem᷑ qͦdammͦ taciti ⁊ qͣsi
delonge ꝯsiderare: ut tam̃ ꝯsortium
dũ eis ubiq cedimꝰ. facile ex nr̃a modestia
clareat. ꝗͣ humilia de nob̾. ⁊ ꝗͣ sublunia de
illis sentiamꝰ. Negligentes uͦ ⁊ maxime eoᷤ
quoꝵ oꝑa uł studia rep̾hensione digna
apparent. tali nos cautela declinare opor¬
tet: ut ⁊ fugiamꝰ qd̃ faciunt: ⁊ tam̃ iudi¬
care ñ p̾sumamꝰ qd̾ sͣ. Cogitemꝰ in eius¬

Expanded text:
rantur, ut in eis nihil sit quod possibilitatem nostram excedat, et tamen devotio nostra satis in eis quod imitari possit inveniat. Illorum conversatio quasi inferior nobis est, qui vel tanta nequeunt, quanta nos facere possumus, vel talia faciunt qualia nos imitari non debemus. Proinde in his, talis habenda est discretio, ut superioribus quidem in omni loco et in omni opere vel sermone exhibere ubicunque fuerint, non praesumamus impudenter eis nos quasi coaequando ingerere. Sic namque debemus in ejusmodi virtutis exemplum quod imitemur, quodammodo taciti et a longe considerare, ut tamen consortium dum eis ubique cedimus, facile ex nostra modestia clareat, quam humilia de nobis, et quam sublimia de illis sentiamus. Negligentes vero et maxime eos quorum opera vel studia reprehensione digna apparent, tali nos cautela declinare oportet, ut et fugiamus quod faciunt, et tamen judicare non praesumamus quod sunt. Cogitemus in ejus
Abbreviated transcription (Latin):
OSUs legendi:in dundendo c̃stat.
Om̃nis diuisio incipit a finitis. ÷ ad fi¬
nita usq ꝓgredit᷑. Oẽ aũt fiunitũ magis
notũ ẽ. ⁊ scientia cõprehensibile. Doctͥ¬
na aut̃. abhis q̃ magis nota sunt incip̃.
⁊ ꝑ eoꝵ noticiã. id scientiã eoꝵ q̃ latent
ꝑtiugit. Pret̾ta rõne inuestigamus. ad quã
particularia descendimꝰ diuidendo. ⁊ sin¬
gulorũ naturas inuestigando. Oẽ namꝗs.
uniũ sale. ĩnag̃ ÷ det̾minatũ siuis particula¬
rib Qñ gͦ discimus. abhis inciꝑe debemꝰ
q̃ mag̃ sunt nota ⁊ det̾minata ⁊ cõplecten¬
cia. sicq paulatĩ descendendo. ⁊ ꝑ diui¬

Expanded text:
Modus legendi in dividendo constat. Omnis divisio incipit a finitis, et ad infinita usque progreditur. Omne autem finitum magis notum est, et scientia comprehensibile. Doctrina autem ab his quae magis nota sunt incipit; et per eorum notitiam ad scientiam eorum quae latent pertingit. Praeterea ratione investigamus; ad quam particularia descendimus dividendo, et singulorum naturas investigando. Omne namque universale magis est determinatum suis particularibus. Quando ergo discimus, ab iis incipere debemus quae magis sunt nota et determinata et complectentia; sicque paulatim descendendo,
Abbreviated transcription (Latin):
Animus enĩ corporeis passionib conso¬
pitus. & ꝑ sensibiles formas extra
semetipsum abductus: oblitus est qͥd
fuerit. & quia nil aliud fuisse se me
paratur aut̃ ꝑ doctͥnam ut nr̃am
agnoscamꝰ naturam: & ut discamꝰ
extra ñ querere quod in nobis pos¬
sumus inuenire. Siuninum gͥ in ui¬
ta solamen est studium sapientis. quã
qui iuenit felix est: & qui possidet

Expanded text:
Animus enim corporis passionibus consoAnimus enim corporis passionibus consopitus, et per sensibiles formas extra semetipsum abductus, oblitus est quid fuerit, et quia nil aliud fuisse se memparatur autem per doctrinam, ut nostram agnoscamus naturam, et ut discamus extra non quaerere, quod in nobis possumus invenire. Summum igitur in vita solamen est studium sapientiae, quam qui invenit, felix est, et qui possidet,
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo aliunde aut extnsecus
animȩ aduenire credenda est. s ipsa
potius eam in se & ex se natiua qͣdam
potentia & ꝓpͥa uirtute capit. Nam
sic̃ uarro in ꝑifision dicit. non om̃is
uarietas extrinsecus reb accidit:
ut neccẽ sit quicqͥd uariat᷑ aut amit¬
tere aliqͥd quod habuit.: aut aliquid
aliud &e diuersum extͥnsecus quod nons
habuit assumere. Uidemus enĩ. pa¬
ries extͥnsecus adueniente forma. ima¬
ginis ciuiꝰ libet similitudinẽ accipit.
cum uͦ imp̃ssor metallo figurã impͥ¬
mit: ipsum quidem ñ extͥnsecus. s
ex ꝓpͥa uirtute x naturali habilitate.
aliud iam aliqͥd rep̃sentare incip̃.
Sic nimirum mens rerum omniũ
similitudine insignita. omnia eẽ dicit᷑
atq ex omnib cõpositionem susciꝑe ñ
integraliter. s uirtualiter. atq potenti¬
aliter continere. Et hec ẽ illa naturȩ
nr̃e dignitas quã om̃s aquȩ naturalit̃
nabent: s non om̃s ȩque nouerunt.

Expanded text:
similitudo aliunde aut extrinsecus similitudo aliunde aut extrinsecus animae advenire credenda est, sed ipsa potius eam in se, et ex se nativa quadam potentia et propria virtute capit. Nam sicut Varro in Periphysion dicit: « Non omnis varietas extrinsecus rebus accidit, ut necesse sit quidquid variatur, aut amittere aliquid quod habuit, aut aliquid aliud et diversum extrinsecus quod non habuit assumere. Videmus quod paries extrinsecus, adveniente forma imaginis cujuslibet similitudinem accipit: cum vero impressor metallo figuram imprimit, ipsum quidem non intrinsecus, sed ex propria virtute et naturali habilitate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium similitudine insignita, omnia esse dicitur, atque ex omnibus compositionem suscipere, non integraliter, sed virtualiter atque potentialiter continere. Et haec est illa naturae nostrae dignitas, quam omnes aeque naturaliter habent, sed non omnes aeque noverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
in orbes geminos motum glomerat. qr
siue ꝑ sensus ad sensibilia exeat. siue
ꝑ intelligentiam ad inusibia ascer¬
dat.: ad seipsam rerum similitudines
trahens regirat. Et hoc est quod eadem
mens quȩ uniuersorũ capar est. ẽx om̃i
substantia atq natura quo similitudi¬
nis rep̃sentet figurã coaptat᷑. Pitagoricũ
namq dogna erat similia similibus
comp̃hendi: ut scilicet anima rationał
nisi ex om̃ib composita foret. nullatenꝰ
om̃ia comp̃hendere posset. Scđm qd̾
dicit quidam. Terrã t̾reno cõprendimꝰ.
ethera flaminis: humorẽ liquido nr̃o.
spirabile flatu. Nec tam̃ estimare de¬
bemus uiros in om̃i rerum natura ꝑi¬
tissimos. hoc de simplici c̃entia sensisse.
quod ulla se partium quantitate dis¬
tenderet᷑. s ut aꝑtius mirabilem eius
demonstrarent potentiã. dicebant ex
omnib naturis constare. ñ scd̃m com¬
positionem. s scd̾m cõpositionis rati¬
onem. Neq enĩ hȩc rerum om̃ium si¬

Expanded text:
in orbes geminos motum glomerat, quia in orbes geminos motum glomerat, quia sive per sensus ad sensibilia exeat, sive per intelligentiam, ad invisibilia ascendat, ad seipsam rerum similitudines trahens regyrat: et hoc est, quod eadem mens, quae universorum capax est, ex omni substantia atque natura, quo similitudinis repraesentet figuram coaptatur. Pythagoricum namque dogma erat, « similia similibus comprehendi; » ut scilicet anima rationalis nisi ex omnibus composita foret, nullatenus omnia comprehendere posset, secundum quod dicit quidam: Terram terreno comprendimus, aethera flammis, Humorem liquido, nostro spirabile flatu. Nec tamen existimare debemus viros in omni rerum natura peritissimos, hoc de simplici essentia sensisse, quod ulla se partium quantitate distenderet, sed ut apertius mirabilem ejus demonstrarent potentiam, dicebant ex omnibus naturis constare: non secundum compositionem, sed secundum compositionis rationem. Neque enim haec rerum omnium
Abbreviated transcription (Latin):
minuo expetendorum prima
est sapientia: in qua ꝑfecti bo¬
ni forma consistit. Sapientia illu¬
minat hominem ut seipsum agnos¬
cat: qui ceteris similis fuit. cum se
pre ceteris factum ȩẽ nos intellex̃.
In mortalis quippe animus sapientia il¬
lustratus. respicit pͥncipium suum: & quã
sit indecorum agnoscit. ut extra se quicqͣm
querat. cui quod ipse est satis ẽẽ poterat.
Scͥptum legitur in tripode apollinis. TNo¬
mirum homo si non originis suȩ in memor
ẽẽt: omne quod mutabilitati obnorium est.
quam sit nichil agnosceret. Pbata apud
philosophos sententia: inimam ex cuncti
nature partib asserit eẽ compactam. Et̃
thimeus platonis ex diuidua et indiui¬
dua mixtaq substantia. itemq eadem &
diuersa &e ex utroq commixta natura
quo uniuersitas designatur. ẽ Naf. ae¬
& que iitia consequnt᷑ capit. quia ce
iuisibiles ꝑ intelligentiam rerum cau¬
sas comp̃hendit. & usibiles actualiũ for¬
mas ꝑsensium passiones colligit᷑. sectaq

Expanded text:
ium expetendorum prima est sapientia, in qua perfecti boni forma consistit. Sapientia illuminat hominem, ut seipsum agnoscat, qui caeteris similis fuit, cum se prae caeteris factum esse non intellexit. Immortalis quippe animus sapientia illustratus respicit principium suum, et quam sit indecorum, agnoscit, ut extra se quidquam quaerat: cui quod ipse est, satis esse poterat. Scriptum legitur in tripode Apollinis: Γνῶmirum homo si non originis suae immemor esset, omne quod mutabilitati obnoxium est, quam sit nihil, agnosceret. Probata apud philosophos sententia: « Animam ex cunctis naturae partibus asserit esse compactam. » Et Timaeus Platonicus: « Ex dividua et individua, mistaque substantia; itemque eadem et diversa, et ex utroque commista natura, quo universitas resignatur, ἐντελέ initia, consequuntur, capit: quia et invisibiles per intelligentiam rerum causas comprehendit, et visibiles actualium formas per sensuum passiones colligit; sectaque
Abbreviated transcription (Latin):
i gͦ unum aliquid quamlibet paruũ
de nichilo fac̾e tanca potentia ẽ. ut cõ¬
Dithendi ut ñ possit. q̃nta cristimanda est
potñtia tã mulca face̾ Quã multa: Eͦt
sunt Num̾a stellas cęli. harenã maris. pul
mina cãporum. folia siue fructus arboꝵ.¬
ce cȩt̾orum innum̾abiliũ innum̾abilia
numera. Innum̾abilia insimilib in nu¬
merabilia indiu̾sis: innum̾abilia in ꝑ¬
mixtis. Quȩ st̃ similia: Quȩ sub eodem
gen̾e concinent᷑. ut ħo unꝰ ⁊ alt̾. leo unꝰ:
alter: aquila una ⁊ alt̾a. honoruscopa una
&e alta. łlȩc singła ce cęt̾a talia in suis
gen̾ib similia sc̃. Que sunc diu̾sa: Qe
dissimilib differentiis informant᷑ ut
leo ⁊ ħa leo ⁊ aquila. aquila ⁊ honorus¬
ta: Omĩa simul consid̾ata. eluomͦ gͦ
insimilib infinita. quomͦ indiuersis
infinita: quomͦ inꝑmutis infinica.

Expanded text:
go unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, armina caet caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alter; leo unus et alter; aquila una et altera; honoruscopa una et altera: haec singula, et caetera talia in suis generibus similia sunt. Quae sunt diversa? Quae dissimilibus differentiis informantur, ut homo et leo. Leo et aquila. Aquila et honorusta? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita?
Abbreviated transcription (Latin):
s unꝰ cetus ñ ẽ. qͥs eos num̾are pot̾ Et
ita incet̾is innum̾abilib innum̾abili¬
um rer̾u gn̾ib. Infinita rerũ gn̾a  in
singłis gn̾ib infinita similia. Simul
parua fecit: multa simul⁊ magna
facere non potuit. Quanta tamen: Me¬
tire moles montium. tractus fluminum.
spacia camporum. altitudinẽ cęli. ꝓfun-¬
ditatem abyssi. Miraris qr deficis. s me¬
lius deficiendo miraris. E editantib de
creat᷑ar̃ũ immensitate. qͣsi seminarium
qͦddã iecimꝰ. nc̃ ad contemplandã earũ pul

Expanded text:
 una non est; quis eas numerare potest? et ita in caeteris innumerabilibus innumerabilium rerum generibus, infinita, rerum genera, et in singulis generibus infinita similia. Simul parva fecit, multa simul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de creaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemplandam earum pul
Abbreviated transcription (Latin):
effingitur: s concordia singulorum expli-¬
catur. Ibi quidã alter mundus huic pre¬
tereunti & transitorio contrarius inue¬
nitur: quia ea quȩ in hoc mundo ꝑ di¬
uersa tempora transeunt: in illo mun¬
do quasi in quodam ȩt̾nitatis statu si¬
mul consistunt. Iui p̃teritis p̃sentia ñ
chil timentes futurũ. habentes quod di¬
ligunt. uidentes quod concupiscunt: &
udo fortassis dirit apł̃s. P reterit figura
huius mundi: forma huius mundi.
Species huiꝰ mundi. pulchritudo huius
mundi: quia ẽ alt̾ mundus cuiꝰ figura
ñ p̃cerit. cuiꝰ forma ñ transit. Cuius
species ñ marcescit. cuiꝰ pulchritudo
ũ deficit. Ille mundus in isto mundo
ẽ.&. iste mundus illo mundo minor ẽ:
quia ille caprt quẽ caꝑe iste non pocest.
Istum mundũ uident oculi carnis: il¬
lum mundũ intrinsecus contemplant᷑
oculi cordis. In isto mundo habent ob¬
lectamenta sua homines. in illo mun¬
do ineffabiles sunt delectaciones. In

Expanded text:
effingitur, et concordia singulorum explieffingitur, et concordia singulorum explicatur. Ibi alter quidam mundus huic praetereunti et transitorio contrarius invenitur, quia ea quae in hoc mundo per diversa tempora transeunt, in illo mundo quasi in quodam aeternitatis statu simul consistunt. Ibi praeteritis praesentia non hil timentes futurum, habentes quod diligunt, videntes quod concupiscunt, et ideo fortassis, dixit Apostolus: Praeterit figura hujus mundi , forma hujus mundi, species hujus mundi, pulchritudo hujus mundi, qui est alter mundus, cujus figura non praeterit, cujus forma non transit, cujus species non marcescit, cujus pulchritudo non deficit. Ille mundus in isto mundo est, et iste mundus illo mundo minor est, quia ille capit quem capere iste non potest. Istum mundum vident oculi carnis, illum mundum intrinsecus contemplantur oculi cordis. In isto mundo habent oblectamenta sua homines, in illo mundo ineffabiles sunt delectationes. In
Abbreviated transcription (Latin):
tumultuacio longe ab ẽ: gaudium ꝙ
par.⁊ requies semꝑ p̃sens ẽ. Qualis ẽ
hȩc archa: Uis scire qualis: Susti¬
ne me. ut de multis tibi pauca dicã.
Hȩc archa similis ẽ a pothecȩ. õmnium
deliciarũ uarietate referte. Nichil
inea quesieris quod ñ inuenias: & cum¬
unũ inueneris. multa tibi patefacta
uidebis. Ibi uniuersa oꝑa restauratio
nis. a pͥncipio mundi usq ad finem
plenissime continent᷑: & status uniuer¬
salis ȩccłȩ figuratur. Iui historia re¬
rum gestarũ tęxitur. Ibi misteria
sacramentorum inueniunt᷑: ibi dispo¬
num. bonorum oꝑum: uirtutũ. premi¬
orum. Ibi quid credere. qͥd agere.
quid sꝑare debeamꝰ ostendit᷑. Iui for¬
ma uitȩ hominis. & sumina ꝑfecti¬
onis continet᷑. Ibi elucent occulta.
Ibi oꝑosa apparent facilia. q quę
ꝑse uideri poterant minus congrua:
in ordine suo considerata ꝓbantur ido¬
nea. Ibi quoddam uniuersitatis corpus

Expanded text:
tumultuatio longe abest, et ubi gaudium, et tumultuatio longe abest, et ubi gaudium, et pax, et requies semper praesens est. Qualis ergo est haec arca? vis scire qualis? Sustine me ut de multis pauca tibi dicam. Haec arca similis est apothecae omnium deliciarum varietate refertae. Nihil in ea quaesieris quod non invenias, et cum inveneris unum, multa tibi patefacta videbis. Ibi universa opera restaurationis nostrae a principio mundi usque ad finem plenissime continentur, et status universalis Ecclesiae figuratur. Ibi historia rerum gestarum texitur, ibi mysteria sacramentorum inveniuntur, ibi disponum, bonorum operum, virtutum et et praemiorum. Ibi quid credere, quid agere, quid sperare debeamus ostenditur. Ibi forma vitae hominis, et summa perfectionis continetur. Ibi elucent occulta, ibi operosa apparent facilia, et quae per se videri poterant minus congrua, in ordine suo considerata probantur idonea. Ibi quoddam universitatis corpus