comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uas electionis paucis ab soluit. ait enĩ cũ de deo
eẽt sermo. In ip̃õ uiuimus ⁊ mouem᷑ ⁊ sum᷑. hoc
est omĩa ẽẽ in deo quia ubiq ẽ. ⁊ ante omĩa solus
ac et̾nus inuisibił omĩ creature. ⁊ ne mist̾ium p̃¬
t̾misisse uideamur aut pocius ignorasse. cur mũduᷤ
fcũs est dicimus ¶Pyaboli apostatas. multos an¬
gelos . ispiritałes potentias secum in p̾uaricatõne
traxisse. dum uult sͥ regnum impia p̾sumptõne
de cecidit de celo lucifꝰ qui mane oriebatur .i. qui ce¬
teris lucidior apparebat. erat enĩ qiͣ princeps mł¬
toꝵ int̾ quos clarior erat ¶Quoꝵ societate ad ĩpiũ
descendit cestam̃. idens enĩ infra se młtas spi¬
ritales potentias ¶ Quippe cum in ꝑadyso dei p̾stã¬
cior eẽt cognitione mist̾ii celestis ipã esatõne m¬
uita exemplũ es quostũ imitatos uidemus. qui ꝯ¬
tempłone. ad g̾gati cuta se milites extolli satel¬

Expanded text:
hoc uas electionis paucis absoluit. ait enim cum de deo hoc uas electionis paucis absoluit. ait enim cum de deo esset sermo: in ipso uiuimus et mouemur et sumus, hoc est omnia esse in deo, quia ubique est et ante omnia solus, aeternus, inuisibilis omni creaturae. Et ne mysterium praetermisisse uideamur aut potius ignorasse cur mundus factus sit, dicimus diaboli apostasiam multos angelos, id est spiritales potentias, secum in praeuaricatione traxisse, dum uult sibi regnum impia praesumptione do cecidit de caelo Lucifer, qui mane oriebatur? id est qui ceteris lucidior apparebat\'. erat enim quasi princeps multorum, inter quos clarior erat, quorum societate ad impium descendit certamen. uidens enim infra se multas spiritales potentias, quippe cum in paradiso dei praestantior esset cognitione mysterii caelestis, ipsa elatione iuita exemplum eius quosdam imitatos uidemus, qui contemplatione adgregati circa se militis extolliti satel
Abbreviated transcription (Latin):
lex. tũt fit pcc̃m qd̃ uocatur uocatur malũ. S
forte clicatur. nichil formosum debuit fi̾. ne noᷤ
pectaremus ut tutela nr̃a ex aliorum deformi
micidia. Neq luc̾na in usu eẽt. ne fures lumi¬
ne eiꝰ ad effringenlum ut̾entur. Ut qd̾ magno¬
oꝑe om̃ib utile ẽ deesset pp̃ quoꝵdam uam loqͥ a
cum ꝯstet nos semꝑ omĩa aspic̾e ⁊ non tñ semꝑ¬
ꝯcupisc̾e. quia ñ illoꝵ uitiũ S nr̃m ẽ. cum sumꝰ
negligentes qd̃ ꝯstet ex int̾uallo creari. Quia
ñ sumꝰ qd̾ deus ẽ ¶ Sic aũt male audimꝰ. si au¬
dientes ydola cleos ẽẽ ꝯsentiamꝰ. aut si turpia can¬
tantib aurem ꝯmodem. Tunc aũt bñ audimus
si aucliente de deo qd̾ unus sit oblectem Siqͥs
si non ẽ. S ẽẽ ipã oꝑa manifestant.
Recit gͦ ut eẽt qd̾ ante ñ erat quia sm̃
dubio meluis ẽ ẽẽ qmͣ nõ eẽ. S dicitur mane
fuit aliquid ubi fac̾et aut quid pͥus erat uͥ fetit.

Expanded text:
lex: tunc facimus peccatum quod vocatur malum. Sed lex: tunc facimus peccatum quod vocatur malum. Sed forte dicatur, Nihil igitur formosum debuit fieri, ne nos peccaremus, ut tutela nostra ex aliorum deformitmicidia. Neque lucerna in usu esset, ne fures lumine ejus ad effringendum uterentur, ut quod magnopere omnibus utile est, deesset propter quorumdam vaniloquia. Cum constet nos semper omnia aspicere, nec tamen semconcupiscere, quia non illorum uitium, sed nostrum est cum sumus neglegentes. quod constat ex interuallo creari, quia non sumus quod deus est. sic autem male audimus, si audientes idola deos esse consentiamus, ant si turpia cantantibus aurem commodemus. tunc autem bene audimus, si audientes de deo quod unus sit oblectemur. si si non est. sed esse ipsa opera manifestant. fecit ergo ut esset quod ante non erat, quia sine dubio melius est esse, quam non esse. sed dicitur: <inane fuit aliquid ubi faceret, aut quid prius erat ubi fecit?\'
Abbreviated transcription (Latin):
eñ fatile nincitur nõ ht̃ aĩmũ resistendi.  unacit
am admitendꝰ est. qui uotũ h̃t de linquendi.Cuu
enĩ meditatur ne pettat. ⁊ iam si pectau̾it nõ asꝑe
petat. Quui diligentib eñ aligͥsto rimora pta
subrepũt. qnͣto enĩ minora sũt tanto mag̾ sb̾ti¬
liora. Et dum ꝯtempnũtur ũ uitantur ma¬
iora enĩ longe apparent. ac ꝑ ħ qui in maiorib
pectat. uoluntatis euis ẽ c̾men ¶Sane qm̃ su¬
ꝑius pcc̃a ex sensib ortum caꝑe diximus dum
ꝯͣ legis iniꝑiũ uł rõem aliquid inspicimꝰ aut
aucdimꝰ .i. si solem uidentes adorandum eum pu¬
temus pp̃ pulcritudinem eius. tunc male iide¬
mꝰ. qr ad ĩiuria n ꝑtinet treatoris ꝯmunis. ut ꝙ
illi soli delutum ẽ. deputetur creature. ¶Qip¬
pe cum ab eo ꝓhibitum sit ꝑ legem aut cũ corꝑa
bene ꝯposita ⁊ decora uidemus. aut aliquid pro¬
ximi si ꝯcupiscamus. alit̾ ea aspicimꝰ qmͣ mandat

Expanded text:
enim facile uincitur non habet animum resistendi nec uincitur, enim facile uincitur non habet animum resistendi nec uincitur, am admittendus est, qui uotum habet delinquendi. qui enim id meditatur ne peccet, etiam si peccauerit, non aspere peccat. diligentibus enim aliquando minora peccata subrepunt. quanto enim minora sunt, tanto magis subtiliora, et dum contemnuntur, non uitantur. maiora enim longe apparent, ac per hoc qui in maioribus peccat, uoluntatis eius est crimen. Sane quoniam superius peccata ex sensibus ortum contra legis imperium vel rationem, aliquid aspicimus aut audimus, id est, si solem videntes adorandum eum putemus propter pulchritudinem ejus, tunc male videmus: quia ad injuriam pertinet Creatoris communis, ut quod illi soli debitum est, deputetur creaturae. Quippe cum ab eo prohibitum sit per legem. Aut cum corpora bene composita et decora videmus, aut aliquid proximi, si concupiscamus, et aliter ea aspiciamus, quam mandat
Abbreviated transcription (Latin):
it̾m deluiquan᷑. iam quasi ꝑditores ¶Qui em̃. se¬
mel petcai̾it repare se debet ne denuo peccet. ne par
sit ei qui se uicerat. Ut it̾m si nõ peccet iam suꝑior
hẽatur. quia semel elyseus bis tͥumphauet  Res
iusticia est. ut quia colluctatio ĩmundo ẽ. qiui ꝓper¬
sior est mn nõ peccando coronetur. Nass ergo in dei
ueneni uere fr̾e ñ possinit. Malum dicatur quasi
ferant ignem aut aqmͣ ⁊ fi̾um. uł płurabũ quia
q tetrinem dant post saborem. Igitur om̃is q con¬
lustatur na mũdo. sic eniti debet re ireaspa int̾
abstodat ⁊ fiat reus. iux aut tarde rem reꝑans. Et
fortemt̾ hes ꝓueniat exitus ⁊ exeat hiñc cũ ꝑcc̃s
¶Lu enĩ omi iurtute nititur. si elisus forte fu̾it
tri ut cadit uec sustinens. ⁊ ei quis S hortari qmo¬
dam amimũ eius reparat. Qidi enĩ eum ꝓpositum
hiĩsse uincendi. ⁊ sperat talem posuisse ꝓfic̾e ad uie¬
toriam. quen ñ sie fangatõ sui hostis elait. Qauui

Expanded text:
m delinquamus, iam quasi perditores. qui enim semel peccauerit, reparare se debet ne denuo peccet, ne par sit ei qui se uicerat, ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. haec iustitia est ut, quia conluctatio in mundo est, qui propensior est in non peccando coronetur. Nihil ergo in dei ueneni ferre non possunt, malum dicatur, quasi ferant ignem aut aquam —, et ferrum uel plumbum. quia que requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluctatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix aut tarde se reparans, et forte inter haec proueniat exitus, et exeat hinc cum peccato. qui enim omni uirtute renititur, si elisus forte fuerit, quasi uir cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam animum eius reparat. uidit enim eum propositum habuisse uincendi et sperat talem posse proficere ad uictoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. qui
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ samiech homicidiũ ꝑpetͣuit. qui sũ dubio uiẽ ea
que sup̃dicta st uii. uindictas exsoluit. Et quid
post samech ei qui hoc secutus fiuss eẽt futirũ ostẽ¬
dit dicens. De samech aũt septuagies septies ut
quia malũ opus pm̃a ñ subsequitur. septuagnita
septem plagaꝵ itib feriatur. Unde ⁊ saluator t̃
septuagies septies ptt̾anti. ꝯu̾so tam̃ remitti p̾cis̃
¶ S ue putetur alius ante sameth homitidium
post caẏn fecisse quia dixit de tayn. in uindicatũ :
qiͣ iam fcm̃. Lamech aũt de se. quom̃ dic̾et quia
uindicatum i eũ erat. Cum ad huc recens esset
homicidiũ qd̾ ꝯfessus fuerat se fecisse. Cũ ꝯstet
aau̾itis morte moriemini. ⁊ utiq ñ statim mortus
st̃. s longum temꝑis int̾uallũ. s quia iam spesim¬
mortalitatis anuserat. futura mors p̾sens dista est
quia pec cepit inspe h̾eri. ¶Igit᷑ sameth iuuenem
se acidisse fatetur ⁊ cayn sicut aaruit us ad hoctẽ¬

Expanded text:
homicidium perpetravit, qui sine dubio juxta ea quae supra dicta sunt, septem vindictas exsolvit: et quid post Lamech ei qui hoc secutus fuisset, esset futurum, ostendit dicens, De Lamech autem septuagies septies . Ut quia malum opus poenitentia non subsequitur, septuaginta septem plagarum ictibus feriatur, unde et Salvator etiam septuagies septies peccanti, converso tamen remitti praecepit . Sed ne putetur alius ante Lamech homicidium post Cain fequasi iam factum. Lamech autem de se quo modo diceret quia uindicatum in eum homicidium, quod confessus fuerat se fecisse? Cum constet aueritis, morte moriemini, et utique non statim mortui sunt, sed post longum temporis interuallum; sed quia iam spes inmortalitatis amissa erat, futura mors praesens dicta est, quia haec coepit in spe haberi. igitur Lamech iuuenem se occidisse fatetur et Cain, sicut claruit, usque ad hoc tem
Abbreviated transcription (Latin):
uos ⁊ ego unũ u̾bum respondete mͥ. Sap habue¬
tismũ ioħis unde erat ex celo anex hoĩb tunt.¬
¶ Sunc sensum u̾bum appellauit. ¶ Simili mͦ ⁊ in
duab tabulis decem u̾ba scͥpta ditunt᷑ qui decem
senstis sut. ¶ Demde ditit. ñ sĩt tͥ dii alii p̾ter me.
¶ Ormũ ũ bum ħ ẽ ⁊ subiecit. ñ facies tͥ ullam simi¬

Expanded text:
uos et ego unum uerbum; respondete mihi: baptismum Iohannis unde erat, « caelo an ex hominibus? hunc sensum uerbum> appellauit. simili modo et in duabus tabulis decem uerba scripta dicuntur, qui decem sensus sunt. denique dicit: nou sint tibi dii alii praeter me — primum uerbum hoc est — et subiecit: non facies t
Abbreviated transcription (Latin):
¶Sc est signum qd̾ posuit deus in cayn. ne ctidẽt
eum om̃is qui inueniss eum. ¶In parricida em̃
posita lex est. ut si quis homicidiũ est septies reus¬
se facinore nhib̾ent. Si lameth occidit cayn si
rustra hoc putant qui arhitran cut
nem m uusti̾e mͥ ¶Iam enĩ qntagen̾atione mai¬
natus erat sameth. a caẏn .⁊. dematusalã. ab oiea¬
nepote cayn. Hoc aũt idc̾to ꝯmemorat lameth
ut oftendat acrius ad stͥngendum eũ qui sb̾ ma¬
nifestata sege pectau̾it ac ꝑ hoc si post cayn i
imnitatorẽ eus septies uindicatum est. qnͣto ampli
uindicandum ĩ eum ẽ. quẽ nec fcm̃ cayn ⁊ forrep¬

Expanded text:
hoc est signum quod posuit deus in Cain, ne quis occideret hoc est signum quod posuit deus in Cain, ne quis occideret eum omnis qui inuenisset eum. in parricida enim posita lex est, ut si quis homicidium se facinore cohiberent. VI. --Si Lamech occidit Cain, rustra hoc putant, qui arbitrantur nem in uulnere mihi. iam enim quinta generatione natus erat Lamech a Cain, id est de Matusalam abnepote Cain. hoc autem idcirco memorat Lamech, ut ostendat acrius adstringendum eum qui sub manifestata lege peccauerit. ac per hoc si post Cain in imitatorem eius septiens uindicatum est, quanto amplius uindicandum in eum est, quem nec factum Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ei sxndit dñs. nõ sic inquit ħ ẽ ñ ad hoc remisi
cum ñ merearis uiuere ut ab aliquo cccidaris
S ut gemas ⁊ tremas qͣi qui pͥmus malum exͥ
dederis suꝑ t̾ram. dum saborib tuis ñ R̾ndit
factus ex humo. ¶ Itaq om̃is qui occid̾it inquit
cayn septem uindictas exsoluet. Nec sñĩa osten¬
dit iure dampnandum cayn Qnͣdo enĩ iudit
legem datam sud tali ꝯminatõe ne quis imitare¬
tur fcĩ eiꝰ plus cepit tim̾e scieus quid mali ami¬
serat. ¶Septem gͦ umdictas ꝓmittit. Si quis ad hoc
facinꝰ adspirasset. ut uidens ex hoc oꝑe tayn reũ ftm̃
Etꝰ abhuc legis manfestatio ñ erat. sciret se septem¬
plici pena multari. si nõ hoc uitaret ut legis noti¬
cͥias ex plagas addet supͣ qmͣ meruerat eam. Ut cũ
plaga caym septem numerarent u̾in dicte. hec
etiam num̃o remunerandi st̃. Qui relutis oĩb
Snñ sequũtur. in futuro uitam et̾nam hẽbunt

Expanded text:
ei respondit dominus? non sic, inquit, hoc est con ad hoc te remisi, ei respondit dominus? non sic, inquit, hoc est con ad hoc te remisi, cum non merearis uiuere, ut ab aliquo occidaris, sed ut gemas et tremas, quasi qui primus malum exemplum dederis super terram, dum laboribus tuis non respondit fructus ex humo\'. itaque omnis qui occiderit, inquit, Cain, septem uindictas exsoluet. haec sententia ostendit iure damnandum Cain. quando enim uidit legem datam sub tali comminatione, ne quis imitaretur factum eius, plus coepit timere, sciens quid mali admiserat. Septem ergo uindictas promittit, si quis ad hoc facinus adspirasset, ut uidens ex hoc opere Cain reum factum, et cum adhuc legis manifestatio non erat. sciret se septemplici poena multari si non hoc uitaret, ut legis notitia sex plagas adderet supra quam meruerat Cain, ut cum plaga Cain septem numerarentur uindictae. hoe etiam numero remunerandi sunt qui relietis omnibus dominum sequuntur et in futuro uitam aeternam habebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ñ solum grãs ñ ag̾et eo qd̃ reus factus ñ
fuerat. S ⁊ didic̾at quomꝰ hoc erĩdaret. U̾m ⁊
iam addid̾et aliud grauiꝰ ꝑ qd̃ dampnati m̃ere¬
tur. Calis est causa ĩꝓuidi as parricide cayn qͣ¬
lis ⁊ illuis neqmͣ serui cui cũ ignotũ eẽt. a dnõ
ingͣtus esfectus exiens suffocabat ꝯseruũ suũ ut ⁊
de pͥt̾ito ignoto sibi facmore ⁊ deimpietate ꝯseruũ
q̃missa mextusabilis dampnaret᷑: ⁊ tam̃ ad p̾senᷤ
dampnatus ñ est cayn. s ꝯfusus ⁊ reus sb̃ t̾rore
Dimissas est suꝑ t̾ram ut si penit̾et ignosd̾etur ei
¶Demq timens ne quis eũ ꝓ hoc ftõ orcid̾t ait ad
dũn. ¶MAnor causa ẽ mea relinqui me. si eitis
me hodie a facie tua ⁊ a facie t̾re abscondam me
iudicis dei tunet despici a deo ita ut ⁊ a ꝯspectu ho¬
minũ fug̾e se deb̾e putet. Certus quia qui irato
deo uiuit ⁊ iam ab homine possit occidi M qͥͣt

Expanded text:
est ut non solum gratias non ageret — eo quod reus factus non est ut non solum gratias non ageret — eo quod reus factus non fuerat, sed et didicerat quo modo hoc emendaret —, uerum etiam adderet aliud grauius, per quod damnari mereretur. Talis est causa inprouidi ac parricidae Cain, qualis et illius nequam serui, cui cum ignotum esset a domino, ingratus effectus exiens suffocabat conseruum suum, ut et de praeterito ignoto sibi facinore et de impietate in conseruum admissa inexcusabilis damnaretur. et tamen ad praesens damnatus non est Cain, sed confusus et reus sub terrore dimissus est super terram, ut, si paeni- . teret, ignosceretur ei. denique timens ne quis eum pro hoc facto occideret, ait ad deum: maior causa est mea relinqui me. si eicis me hodie a facie tua, et a facie terrae abscondam me iudicis dei timet despici a deo, ita ut et a conspectu hominum fugere se debere putet certus, quia qui irato deo uiuit etiam ab homine possit occidi. sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
ppostto aut duci tuo si acceꝑit ea ¶Cum ꝯstet aẜ
om̃s ꝑsonet subsimi maxma debe off̾re mun̾̃a.
I̾oq caỹn mimn̾a refutata sũt. dicente ei d̾o. Q
contristatus es ⁊ ut quid concidit uultus tuusꝰ
¶ENonne si rette offeras recte aũt ñ duidas. pca¬
str ¶uiescet ap̃te ꝯu̾sio eius ⁊ tu dominab̾is eĩ
Wides gͦ quia diuisio incurrit ꝑct̃m dum ñ esti¬
mat quid deo dignum ẽẽt potiora reseruauit suiꝰ
usib. ¶tat ñ quia obtulit rep̾hensus ẽ. s qi in¬
Digna obtulit. Nec ex eo dampnatꝰ ẽ. s factũ
emendare ꝯmonitus. Ad te enĩ ait ꝯu̾sio eius ⁊
tu tl̃aberis eurs ¶ Soc est me ñ ac̾cipiente ad
tuũ dominiũ cõuersum ẽ munꝰ ate oblatum ut
decet̾o sciret quid fac̾et. ¶ Hinc muidia exarsit
ut occid̾et frẽm. ut ab iniusto occid̾et᷑. Qui iusti¬
ciam pͥmꝰ ostend̾at. ⁊ exemplum malum daretur
hominib ¶ Sic em̃ emulatione u̾bi zeli cetat

Expanded text:
duci tuo, si acceperit ea, cum constet apud omnes personae sublimi maxima. debere offerri munera. ideoque Cain munera refutata sunt dicente ei deo: quid contristatus es et ut quid concidit uultus tuus? nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quiesce. apud te conuersio eius, et tu dominaberis eius. Vides ergo quia diuisio incurrit peccatum. dum non aestimat quid deo dignum esset, potiora reseruauit suis usibus. itaque non quia obtulit reprehensus est, sed quia indigna obtulit, nec ex eo damnatus est, sed factum emendare commonitus. ad te, enim ait, conuersio eius, et tu dominaberis eius, hoc est \'me non accipiente ad tuum dominium conuersum est munus a te oblatum\', ut de cetero sciret quid faceret. hinc inuidia exarsit ut occideret fratrem, ut ab iniusto occideretur, qui iustitiam primus ostenderat, et exemplum malum daretur hominibus. sic enim aemulatione zeli caecatus
Abbreviated transcription (Latin):
qui sumit nom̃ eiꝰ in uanũ. hoc est ñ ĩ mendatio no¬
m̃ duĩ dei tui assumes ut ꝑiures ꝑ iflud ¶ Dehnnc
tirto loto dicit. sabbata dñi dei tui seruabis. ⁊ ñ fanieͤ
millo ilum opus seruile. hec qͣtuor u̾ba sũt decem.
scͥptasbDemde in scd̾a tabula het ꝯtmnent Drimũ
ubum ẽ. Honora patrem tuũ ⁊ matrem. Sed̾m non
octides ¶Tertiũ nõ fornicab̾is ¶uartũ ñ furab̾is.
Qͥntum ñ fłim testimoniũ dices. Sextum. ñ ꝯupe¬
ces quidemͣ ꝓximi tui. Et alia hec in scd̾a tabula scͥo¬
ta ꝓbat aplus paulus. dicem ¶onora patrem ⁊ ma¬
trem qd̃ ẽ mandatum pͥm̃ ĩ ꝓmissione. Quom̃ eẽt
suꝑ t̾dam. ⁊ bñ sit tͥ. Het est ꝓmissio fc̃a hiis qui
mandata custodiũt. Itac hẽs ⁊ mandata distincta ⁊

Expanded text:
qui sumit nomen ejus in vanum: hoc est, Non in mendacio nomen Dei tui assumes, ut perjures per illud. Dehinc quarto loco dicit: sabbata domini dei tui seruabis et non facies in illo ullum opus seruile. haec quattuor uerba sunt de decem; scripta. Deinde in secunda tabula haec continentur: primum uerbum est: honora patrem tuum et matrem; secundum: non occides; tertium: non fornicaberis; quartum: non furaberis; quintum: non falsum testimonium dices; sextum: non concupisces quicquam proximi tui, et talia. haec in secunda tabula scripta probat apostolus Paulus dicens: honora patrem et matrem, quod est mandatum primum in promissione. quo modo essuper terram et bene tibi sit. haec est promissio facta his qui mandata custodiunt. itaque habes et man
Abbreviated transcription (Latin):
cem quia bona est. Et denuo st qui dicant mala ẽ
¶Quid si sine testimonio eẽt relictum. Ig desch¬
ta mũdi fabrica ⁊ pͥmi hominis origine traducem
tenut gen̾is sefh. qui redditus est ꝓ abel ꝑor
dinem uenit ad abraham petrem iudeoꝵ. Mort
ostend̾et abraham hiuic deo credidisse qui opifex
dyatoli ¶ Ex huis rõuabilis ꝓbatur fides. Qest¬
moniũ enĩ huit dat origo descͥpta c ab iitio
genus est xp̃ianoꝵ ¶ Ex seth enĩ filio ade ue¬
nitur ad enoch. ab enoch ad noe. ex noe ad abͤ¬
ham. ab abraham descendit᷑ ad dauid. ex maria
uenturus ꝓmissus ẽ. ¶ Unde mapocalipsi ait.
Agnus qui eccisus est a constitutione mũdi. Itacẜ
a primo homine creato in mũdo ꝑ quos tradux
tenditur ad saluatoremNuiꝰ dei fidem ha¬
buerũt de quo xp̃c soqutus ẽ dicens. Bdec ẽ aũ
uita et̾na ut cognoscant te solum ⁊ uerũ dm̃n

Expanded text:
cem quia bona est, et de non sunt qui dicant \'mala est\\ cem quia bona est, et de non sunt qui dicant \'mala est\\ quid, si sine testimonio esset relictum? Igitur descripta mundi fabrica et primi hominis origine traducem tenuit generis Seth, qui redditus est pro Abel, et per ordinem uenit ad Abraham patrem Iudaeorum, ut ostenderet Abraham huic deo credidisse, qui opifex diaboli. ex his rationabilis probatur fides nostra; testimonium enim huic dat origo descripta, quia ab initio genus est Christianorum. ex Seth enim filio Adae uenitur ad Enoch, ab Enoch ad Noe, ex Noe ad Abraham, ab Abraham descenditur ad Dauid, a Dauid ex Maria uenturus promissus est. unde in Apocalypsi ait: a agnu s qui occisus est a constitutione mundi. itaquea primo homine creato in mundo per quos tradux tenditur ad saluatorem, huius dei fidem habuerunt, de quo Christus locutus est dicens: haec est autem uita aeterna, ut cognosc
Abbreviated transcription (Latin):
tale ẽ in pricipio fcm̃ ꝯtendit. Ut cum celum di¬
cit pͥmũ fcmñ deuide t̾ram¶ Celum omĩa iusibiha
enĩ nature sũma ⁊ una ꝯpͥhendit. ¶Ut quittiud
mediũ ẽ ⁊ ꝓculdubio fcm̃ credatir ¶Dumina¬
ria uero que ad gub̾nandum ñĩdum uistituit qrͣ¬
ta die asserit facta¶t qnͣto magna st̃ iurtute tã¬
to infiora st̃ temꝑe.¶ Bominẽ aũt sexto die con¬
stituit ut in domũ scam̃ b̃itatorem induc̾et. Nĩc
est unde qd̾ quib dam displicet. dcnĩ ẽ ⁊ iuidit de̾ lu¬
cem qd̾ bona est. Ut quia omĩa a malo diceluntur.
⁊ bona credi nõ pot̾ant. moyses ut bona quẽ st̃ ꝓba
ret. ⁊pẽ deo placita que fecit ostendit ut tui displice¬
rent renm face̾t. Nam qũo possit nescire lucem¬
lucem qui dixit. fiat sux ⁊ fcã lux. aliquid fatit qd̃
nescit. facta aũt lux ⁊ placuit ei qui fecr ¶ Quuis
opifex i oꝑe suo nõ łetetur si dem̃ ẽ. uidit deus lu¬

Expanded text:
tale est, in principio factum contendit, ut cum caelum ditale est, in principio factum contendit, ut cum caelum dicit primum factum, deinde terram, in caelo omnia inuisibilia enim naturae summa et ima conprehendit, ut quicquid medium est procul dubio factum credatur. luminaria uero, quae ad gubernandum mundum instituit, quarta die adserit facta, ut quanto magna sunt uirtute, tanto inferiora sint tempore. hominem autem sexto die constituit, ut in domum factam habitatorem induceret. Hinc est unde quod quibusdam displicet dictum est: et uidit deus lucem quia bona est. ut, quia omnia a malo facta dicebantur et bona credi non poterant, Moyses ut bona quae facta sunt probaret, ipsi deo placita quae fecit ostendit, ut cui displicerent reum faceret. nam quo modo posset nescire lucem qui dixit: fiat lux et facta est lux? aliquis facit quod nescit? facta autem lux conplacuit ei qui se fecit. quis opifex in opere suo non laetetur? si dictum est: uidit deus lu
Abbreviated transcription (Latin):
nudis ulbis assertione sua alligare nituntꝰ. Itaq
ut uichil deo coet̾num dec̾et ordiuem ipm creatarĩ
reꝵ exponit. Ut dum minora p̾us faita meniorat.
Dost ea autem maiora nnchil horum infectum hẽat᷑.
Quia que tempore nmora sunt. urrtute maiora
sũt. Ut s illa presc̾bere de tempore se putent ip̃a
infiruitate qua postiorib subiecta st̃ reuincantur
Ant si hec deiurtute pͥsumendo pͥmatus s̾ uendicẽt
posf̾itate ip̃a humisientur. Ut nichil hoꝵ ñ mitio¬
subitum uideatur ¶Inte quidẽ celum fcm̃ ⁊ t̾ram
Aemide lux que mofficio dies est post firmam̃tũ
qd̃ appłłatum est celum¶ Et ꝯggationes aquarũ
quas applłauit maria. ut appareret t̾ra mqͣ possit
ħitar Terrani aũt qmͣ post celum fcãm dic̃ nõ t̾¬
ram solam uult intlłigi. s mat̾iam fig̃cauit idẽ
omĩa inf̾n̾a que in mũdi oẽm fpem ꝓfec̾unt. Ce¬
lum aũt nõ hoc carnale. s illud suꝑnum qd̾ spiri¬

Expanded text:
nudis uerbis adsertiones suas allegare nituntur. Itaque nudis uerbis adsertiones suas allegare nituntur. Itaque ut nihil deo coaeternum doceret, ordinem ipsum creatarum rerum exponit, ut dum minora prius facta memorat, postea autem maiora, nihil horum infectum habeatur, quia quae. tempore minora sunt uirtute maiora sunt, ut si illa praescribere de tempore se putent, ipsa infirmitate qua poste rioribus subiecta sunt reuincantur, aut si haec de uirtute praesumendo primatus sibi uindicent, posteritate ipsubiectum uideatur. ante quidem caelum factum et terra; deinde lux, quae in officio dies est; post firmamentum, quod appellatum est caelum, et congregationes aquarum quas appellauit maria, ut appareret terra in qua posset habitari. terram autem quam post caelum factam dicit, non terram solam uult intellegi, sed materiam significauit, id est omnia inferna, quae in mundi omnem speciem profecerunt. caelum autem non hoc carnale, sed illud supernum, quod spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiciam egỹptiatam que tlã quẽdam mũdum catu¬
istum asserit ꝑ malos angłos ꝯdidisse. Hunc re ex¬
quo pͥncipem mũdi uideri .i. sathanã. qũa sen po¬
tenciam marchion secutus ruit ĩ mortẽ q lam nere¬
⁊ manithei ab eodem clã hominẽ dcicunt fcm̃ non
muntlum istum stulciores cet̾is Cum enĩ ꝯster ñ¬
dum hominis causa fabricatũ. Illi ado dñt mun¬
dum fcm̃ sicet de alieno. hominiẽ uero ab adu̾sario
creatum ut in domo alt̾us alt̾ posu̾it clum. Opor¬
tuit gͦ moysen ut errorem istum ꝓderet. ⁊ aufret
manifestare mũdi ⁊ hominis fabricati dimm̃i eẽ aus¬
torem. Accepta enĩ auctoritate ꝑsigna ⁊ ꝓdigia q̃
fecit docuit sie dubio id uerum eẽ qd̾ testib signiᷤᷤ
tradebat. Quis enim ñ crede̾t ei cuiꝰ tanta figna m
reb gestis exist̾ent ¶emq hnic est unde qui cc
disciplinami hanc sentiunt errare noscuntur. quia

Expanded text:
ritiam Aegyptiacam, quae Apim quemdam mundum ritiam Aegyptiacam, quae Apim quemdam mundum istum asserit per malos angelos condidisse; hunc quoque principem mundi videri, id est, satanam. Quam sententiam Marcion secutus, ruit in mortem. Nam e Manichaei ab eodem satana hominem dicunt factum, non mundum istum, stultiores caeteris. Cum enim mundum constet hominis causa fabricatum, illi a Deo dicunt mundum factum, licet de alieno: hominem vero ab adversario creatum, ut in domo alterius alter posuerit dominum. Oportuit ergo Moysen, ut errorem istum proderet et auferret, manifestare mundi et hominis fabricati Deum esse auctorem. Accepta enim auctoritate per signa et prodigia quae fecit, docuit, sitradebat. quis enim non crederet ei, cuius tanta signa in rebus gestis existerent? denique hinc est unde qui contra disciplinam hanc sentiunt errare noscuntur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
entes ¶ Quomͦ enĩ reus constituit᷑ qui nescit quod
fecͥit. Ita ⁊ dyxbolus si bonũ nescit quare ⁊ damptiã¬
dum censetur censet᷑ qui ñ fecit qd̃ nescit. Imo si
posfet fi laudandũ erat. quia facit qd̾ nouit. ⁊sos
aũt uire rei constituius quia aluid facumis ꝙͣ scimꝰ
debere nos fac̾e. S quia ꝑ omnẽ scͥpturam reun dy¬
abolum conftitiu uidemus. ⁊ pp̃ea iehenniam illi ꝑa¬
tam Regimꝰ. legib illum dampnandũ scimꝰ. quia
cum sciret ⁊ posset fac̾e bonum facit malum. Nes
enĩ deus qui ĩtus est dampnaret eum quia bonum
naturam debere dici malũ. quia om̃e malũ sic̃ tsaru¬
it ex uolinitate fit que ꝑ sensus accidit nature.
at ubi aũt error creuit gen̾ humano ita ut dicim¬
⁊iam filii isrł ccͣ hanc expositionem megys m̃di¬
to. tradi audirent a philos ophis egyptiorum ⁊ or
aquib ⁊ iam moyses fuerat instruttus omnem dinẽ¬

Expanded text:
entes, quo modo enim reus constituitur, qui nescit quid entes, quo modo enim reus constituitur, qui nescit quid fecerit? ita et diabolus si bonum nescit, quare damnandus censetur, qui non facit quod nescit? immo, si posset fieri, laudandus erat, quia facit quod nouit. Nos autem iure rei constituimur, quia aliud facimus quam scimus debere nos facere. sed quia per omnem scripturam reum diabolum constitui uidemus et propterea gehennam illi paratam legimus, legibus illum damnandum scimus, quia cum sciret et posset facere bonum, fecit malum. nec enim deus qui iustus est damnaret eum, quia bonumnaturam debere dici malum, quia omne malum, sicut claruit, ex uoluntate fit, quae per sensus accidit naturae.At ubi jam error creverat generi humano, ita ut etiam filii Israel contra hanc expositionem in Aegypto tradi audirent a philosophis Aegyptiorum, a quibus etiam Moyses fuerat instructus omnem pe
Abbreviated transcription (Latin):
ait Sobris estote ⁊iugilate quia ad insarius ur̃ dy
abolus tancitñ seo tugiens c̾cum q̃rens quẽ deuoret
Gentiles ñ querit. Indeos ñ querit. male uite ⁊
ꝯu̾sationis non querit. S querit dei seruos .⁊ xͥ.
dia adu̾sus eos qui sub lege erant. sciens legis docu
menta unum deum tradere. ⁊ bonam ꝯusationem
lpminib ¶gͣ si ħ naturalit̾ putatur far̾e. reus
constitui ñ pot̾. quia hoc facit qd̃ nature sue est.
⁊ pot᷑ ⁊ nõ facit. qd̾ nõ pot quia nature sue nõ est.
Itaq neq saudandus neq ꝯdempnandꝰ ẽ. Lau¬
dandus nõ est quia obsunt que agit. Condemp¬
nandus aũt nõ est quia nõ uolun tate hec fatit.
s impulsu nature. ⁊Iam aliquos scmus sb̾ito de¬
mentes fcõs ferro. fuste. Papidib. morsib młtis
noruisse quosdam ⁊ occidisse. Captos aũt indust̾a
⁊ iudicus oblatos minime reos ftãs eo qd̾ ñ uolũ¬
tate s impellente ui nescio qua hec gesserit nesci¬

Expanded text:
ait: sobrii estote et uigilate, quia aduersarius uester diabolus tamquam leo rugiens circuit quaerens quem deuoret. gentiles non quaerit, Iudaeos non quaerit, malae uitae et conuersationis non quaerit, sed quaerit dei seruos et Chridia aduersus eos qui sub lmenta unum Deum tradere, et bonam conversationem hominibus. Igitur si hoc naturaliter putatur facere, reus constitui non potest: quia hoc facit quod naturae suae est, et potest, et non facit quod non potest, quia naturae suae non est itaque neque laudandus neque condemnandus est. laudandus non est, quia obsunt quae agit; condemnandus autem non est, quia non uoluntate haec facit, sed inpulsu naturae. nam aliquos scimus subito dementes factos ferro fuste lapidibus morsibus multis nocuisse, quosdam et occidisse; captos autem industria et iudiciis oblatos minime reos factos, eo quod non uoluntate, sed inpellente ui nescio qua haec gesserint nesci
Abbreviated transcription (Latin):
autorem ostend̾et. Hoc cayn uelut rusticꝰ p̾sen¬
ti re nequiuit. totũ enĩ animũ t̾re inserens. Men¬
tis oculos ad celum leuare ñ potuit. UUt quid cre¬
atori dignum aspic̾et. queliacumq enĩ deo obtulit
munera¶ Que causa ⁊ iam in uideis obliq̃ m̃tis de¬
phenditur. Sepe enĩ reẜ̾hensi dum mun̾a sua

Expanded text:
auctorem ostenderet. hoc Cain uelut rusticus praesenauctorem ostenderet. hoc Cain uelut rusticus praesentire nequiuit. totum enim animum terrae inserens mentis oculos ad caelum leuare non potuit, ut quid creatori dignum esset aspiceret; qualiacumque enim deo obtulit munera. Quae causa etiam in Iudaeis obliquae mentis deprehenditur. saepe enim reprehensi sunt, cum munera sua
Abbreviated transcription (Latin):
Ut qui hic mnste pͥssist᷑ relenentur. ⁊ qui bene ui¬
uendo indiguerũt remunerent᷑. Et qu ip̃ iatici¬
am olꝓlrio erant honorentur.¶Di aũt quiꝑ po¬
tentiam leges ꝯtempserũt. aut t̾giu̾satõe illuserͣt.
iniqͥtatem sectantes sic głosi i hiis ut ip̃is iustia¬
e isiatare iuderentur. ut humiliati ⁊ confusi tor¬
m̃tus sicbitiant᷑. In conspecta eorũ in qͥuoꝵ malĩ ⁊
de expectatione gaudebant ut ⁊ pp̃i de pena sllorum
leti deo grãs refant ap̃ quem solum ꝑsonaꝵ accep
pot̾ colligi. quia ñ est lit̾arum tum. on¬
arte reuelata hystoria¶Lam abel pru¬
dentem ⁊ deuotim i eo ppõ sermo uditat scpte.
Cayn uero negligentem ⁊ inꝑtudum. ac ꝑhoc mi¬
nis deuotum. Abel gͦ de placidis potiora elegit
q̃ des afferret creatori. Ut de hiis utiq que cora¬
uerat. p̾cipua illi offerret ꝑ qd̃ ⁊̃ dicatõem suam
⁊ m̾itum eus ꝓbaret. ut ⁊ ꝓp̾am reu̾entiam ⁊ deũ

Expanded text:
ut qui hic iniuste pressi sunt releuentur, et qui bene uiut qui hic iniuste pressi sunt releuentur, et qui bene uiuendo indiguerunt remunerentur, et qui propter iustitiam obprobrio erant honorentur; illi autem qui per potentiam leges contempserunt aut tergiuersatione inluserunt iniquitatem sectantes, sic gloriosi in his, ut ipsi iustitiae insultare uiderentur, ut humiliati et confusi tormentis subiciantur in conspectu eorum, in quorum malis et despectatione gaudebant, ut et ipsi de poena illorum laeti deo gratias referant, apud quem solum personarum acceptst colligi, quia non est litterarum arte uelata historia. nam Abel prudentem et deuotum in eo ipso sermo indicat scripturae, Cain uero neglegentem et inprouidum ac per hoc minus deuotum. Abel ergo de placitis potiora elegit, quae deo offerret creatori, ut de his utique quae creauerat praecipua illi offerret, per quod et dicationem suam et meritum eius probaret, ut et propriam reuerentiam et deum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdiluuiũ iundicatum legatur ⁊ in sodomã ⁊ ingo¬
morram.¶ S hec uetustatis obliuio tex̾at. Unde
ꝑ moyseñ t̾roris cã ad disciplinam corrigendam ⁊ li¬
tem in dñn reformandam ꝯmemorata sẜ. qͣre apls¬
uistꝰ ait. lex nõ ẽ posita uistis s ĩuistis. ẏdola colen¬
tib fornitatorib ⁊ talia. ¶Nunc uideamꝰ an ꝯue¬
niat hiis qui dei uidicium audientes rident futu¬
rũ. si ꝓderit an oberit seilitate nunit ancaret
rõne. sex quide data ẽ mũdo s idemꝰ illam cͦta mł̃¬
tos cessare. ¶Non ergo iustum uidet᷑ ut aui hic
petcantes ꝑ potentiam seturi st̃. Alii leges ĩlu¬
dũt. pauꝑes depͥmut᷑ iustis accusatio ꝯponitͤ
bene agentes obꝓbrio sũt pii indigent mali fio¬
rent. ¶Iniqͥui ⁊ corruptores in honore st̃. auari
traptores sccuplectant. ¶Iudex uenabas ẽ ho¬
ne nuquũ uidetur si conditor reꝵ ñ ħ requirat.

Expanded text:
per diluvium vindicatum legatur, et in Sodomam et Goper diluvium vindicatum legatur, et in Sodomam et Gomorram, sed haec uetustatis obliuio texerat, unde per Moysen terroris causa ad disciplinam corrigendam et fidem in deum reformandam commemorata sunt. quare is, ait, lex non est posita, sed iniustis, idola colentibus, fornicatoribus, et talia. Nunc uideamus an conueniat his, qui dei iudicium audientes rident futurum, si proderit an oberit, si ueritate munitur an caret ratione. lex quidem data est mundo, sed uidemus illam circa multos cessare: non ergo iustum uidetur. ut quid hic peccantes per potentiam securi sunt, alii leges inludunt, pauperes deprimuntur, iustis accusatio conponitur, bene agentes obprobrio sunt, pii indigent, mali florent, iniqui et corruptores in honore sunt, auari et raptores locupletantur, iudex uenalis est? nonne iniquum uidetur si conditor rerum non haec requirat,
Abbreviated transcription (Latin):
des ostenidit mistium. Et quid cui ꝑsone cem¬
petat denonstrauit. ⁊ ad explendam legis imsticiã
addidit que releruata erant. Quare legem ñ no
dari ñ de buit quia i natura dedit¬
ip̃a insecta quodammͦ ẽ ⁊ creatoris
noticia traducẽ ñ latelat tam qͥuis nescat
quid honum uite ꝯueniat. aut ignorat. quia ꝙ
S fĩ nõ uinlt alii minime debeat fi. ¶at ubi
aut naturalis lex enanuit p̾ssa consuetudine
delinquenti tunc oꝑtuit manifari ut ĩ uiden
oñis audirent ¶NSon qd̾ penitꝰ oblifata esset
s maxima gnis auctoritate carebant ydolatrie
studebatiu s ¶Tumnor dei in t̾ris ñ erat formcatuo
ꝯꝑabatur cuta rem ꝓ enni auidi erant ꝯcupĩa.
Nata ergo lex est. ut ⁊ que sciebantur auctorita¬
tem hrent. ⁊ que sat̾e ceꝑant manifa̾rent. E Lã¬
ĩienimꝰ ante moysen non solum ñ latusse s et
se repuutur multi Pientes eñ dm̃ iundicẽ
aꝑta rõne dm̃ reqͥsiturum actus humanos. Qͣnis

Expanded text:
dei ostendit mysterium et quid cui personae conpetat demonstrauit et ad explendam legis iustitiam addidit quae reseruata erant. IIII. QVARE LEGEM dari non debuit, quia in natura ipsa inserta quodam modo est et creatoris notitia ex traduce non latebat. nam quis nesciat, quid bonae uitae conueniat, aut ignoret, quia quod sibi fieri non uult alii minime debeat fieri? adubi autem naturalis lex euanuit pressa consuetudine delinquendi, tunc oportuit manifestari, ut in Iudaeis omnes audirent, non quod penitus oblitterata esset, sed maxima eius auctoritate carebant: idolatriae studebatur; timor dei in terris non erat; fornicatio operabatur; circa rem proximi auidi erant concupiscentia. data ergo lex est, ut et quae sciebantur auctoritatem haberent et quae latere coeperant manifeinvenimus ante Moysen non solum non latuisse, sedse reperiuntur multi, qui scientes Deum vindicem, a ratione, Deum requisiturum actus humanos. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeat mn sese ꝑ id qd̾ oꝑe suo uidet se meliorẽ. Aut
cte s̾ imputet qui cum potuit ñ dedit oꝑa ut meli¬
oraret se bomis. Si aũt h̾omo potestati sue ñ eẽt
sibiectus fuerat ncͣcitati ut neq honi oꝑis htet gle¬
miam neq mali penam. S fuiss unũ ex petorro
¶ Qm̃ ergo ad utrumu facti sumꝰ possidiles ut por
negͣngentiam delraqͣuus si qd̾ bene audire ⁊ uidere
debemus male .i exͣ naturam audiamus ⁊ r̃nem
¶Denuig ilantiam auit natura honum custediannẽ

Expanded text:
gaudeat in sese per id, quod opere suo uidet se meliorem, aut gaudeat in sese per id, quod opere suo uidet se meliorem, aut certe sibi inputet, qui cum potuit, non dedit operam ut melioraret se bonis. si autem homo potestatis suae non esset, subiectus fuerat necessitati, ut neque boni operis haberet gloriam neque mali poenam, sed fuisset unus ex pecoribus. Quoniam ergo ad utrumque facti sumus possibiles, ut per neglegentiam delinquamus, si quod bene audire et uidere debemus, male, id est extra naturam audiamus et rationem, per uigilantiam autem naturae bonum custodiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
tacui ⁊ riquid semꝑ tacebo. ¶tats deus bonus
om̃ia q̃ fecit uona sunt unte gͦ malum nicb ẽ
mnalum. uisi p̾uaricatio boni dim inconcessa p̾ su¬
munit᷑ aut concessa mordinate fuuint. Ut alibi mã¬
datum. alibi fiat. qnͣdo qd̾ in uxore concessum est
fit in merce. ⁊ qd̾ deo offendum erat offertur duoͥ.
Et cum quis nõ tulit suũ s alicnũ. Et tum p̾nari¬
catorẽ ceaidi siceat occiditur umocens. N ulla igͦ
uatura ꝓfatur masum: uoluntas aũt est. accedẽs
nature ꝯcepta. ex causis q̃ male mouẽt᷑ dumexte¬
dit inodum ut illa gerat que nature sue nõ sunt.¬
¶Cu̾ise aut̃ ꝓuaritationis oriunt᷑ ex senfib qnͣdo a¬
siquid male uidemus aut audrmus. Eeni
enporem hec res fanit quia homo ñ est deus quiso¬
lus errare nõ pot. ¶ Iatura gͦ hommũ ꝓprioar¬
brfrio remisa est. ut possit fac̾e qd̾ uult iet si bonã
natisre aue extitatio mehor ⁊ honoris itt Ei aũt

Expanded text:
tacui; numquid semper tacebo? Itaque deus bonus tacui; numquid semper tacebo? Itaque deus bonus omnia quae fecit bona sunt. unde ergo malum? nihil est malum nisi praeuaricatio boni, dum inconcessa praesumuntur aut concessa inordinate fiunt, ut alibi mandatum alibi fiat: quando quod in uxore concessum est fit in meretrice; et quod deo offerendum erat offertur diabolo; et cum quia non tollit suum, sed alienum; et cum praeuaricatorem occidi liceat, occiditur innocens. nulla igitur natura probatur malum. uoluntas autem est accidens naturae concepta ex causis, quae male mouetur, dum excedit modum, ut illa gerat quae naturae suae non suntcausae autem praeuaricationis oriuntur ex sensibus, quando aliquid male uidemus aut audimus. quem errorem haec res facit, quia homo non est deus, qui solus errare non potest. Natura ergo hominum proprio arbitrio remissa est, ut possit facere quod uult, ut si bonum naturae suae exercitatio melioret, honoris sit, si autem
Abbreviated transcription (Latin):
diues quia nicħ̾ est qd̾ eius sit bonꝰ iustus. mtseri con
bonius qr fecit exist̾e q̃ ñ erant. Iustus qr q̃ fecit
ut ꝓfic̾ent ꝓpͥo sib̾tatis apbitrio dimissa. quia non
tam ꝑfecta sunt ut sabi non possint semmia hus
¶Misericors uͥo quia pectantib ñ fatie radit s
luftinẽt. ut ꝯu̾sis ignoscat est ⁊ se uerus. ut frore
q̃ ab eo bñ condita s̃ ꝯseruentur. Ne negligentia
peret uite pcipicium: Et ne qd̾ mirabilius est p¬
tͥmitamꝰ. Tanta est euis clem̃tia ut ꝯtumelas pã¬
sus ab hiis quos fecit sufferat ⁊ prior uocet eos ad
pacem ¶Nũquid ñ maioris iuirtutis hoc ẽ. tułi &¬
didisse creturam in quo si ꝑmaneret nimia bonitas
eiuis obeẽt treature. Unde aliqnͣdo dilgi aliqnͣ¬
do taneri seuult ne aberrantes ab eo depereant. ii¬
Dinc est unde ne patĩa eius. ñ utiq ad dampnũ
ip̃uis. s ad nr̃m om̃ĩno ꝯtempnẽda putaretur ait

Expanded text:
diues, quia nihil est quod non eius sit; bonus, iustus, misericors: diues, quia nihil est quod non eius sit; bonus, iustus, misericors: bonus, quia fecit existere quae non erant; iustus, quia quae fecit, ut proficerent, proprio libertatis arbitrio dimissa sunt — quia non tam perfecta sunt ut labi non possint, semina his misericors vero, quia peccantibus non facile reddit, sed sustinet ut conversis ignoscat. Est et severus, ut terrore quae ab eo bene condita sunt conserventur, ne negligentia pareret vitae praecipitium. Et ne quod admirabilius est praetermittam, tanta est eius clementia, ut contumelias passus ab his quos fecit sufferat et prior uocet eos ad pacem. numquid non maioris uirtutis hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas eius obesset creaturae. unde aliquando diligi, aliquando timeri se uult, ne aberrantes ab eo depereant. hinc est unde, ne patientia eius non utique ad damnum ipsius, sed ad nostrum omnino contemnenda putaretur, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
eus est hoc qd̾ nulla attingit opi¬
nio. plus est enĩ quam quicquid
dicipot̾it aut cogitari. S dica¬
mus asiquid qd̾ licet imparsit.
tam̃ ex aliqua ꝯuẽiat foe. hiis
que deo digna uidentur. ¶am imaqueꝵ nat̾a
ꝓ capasitate sui suspicatur de d̾o̾ ut qnͣtum natura
distat a natura. tiñ distet sña a sentencia quid
deus sit. quia eñ suꝑ om̃ia est ncc̃e est ut oi̾̃im
m̃tes excedat. Nomines eiũ qnͣtum possunt ac¬
em m̃tis extende aspicuit᷑. quid deus sit opĩone ñ
diffinitõe. Angłi aũt qui suꝑiores hommib siĩt
quia psus aliquid de deo sentuit ñ ẽ dubiũ Ar¬
changli uero eo ip̃i ampluis. Cherubin aũt ⁊ se¬
rapħm que potencie uxta deuai ẽe dicunt᷑. Muo¬
rade deo sentiũt ñ tam̃ ꝯp̾hendunt prãtus quid
deus fit. quia nemo nouit patrem ñ filius . nͨ filiũ
ueneraudꝰ. diligendus. metuendus ex̃ quem n
est ĩmo in quo sunt om̃ia. queq̃ sũt sursiua. deor

Expanded text:
 est quod nulla attingit opinio. plus est enim quam quicquid dici poterit aut cogitari. sed dicamus aliquid, quod licet impar sit, tamen ex aliqua conueniat ratione his quae de deo digna uidentur. nam una quaeque natura pro capacitate sui suspicatur de deo, ut quantum natura distat a natura, tantum distet sententia a sententia quid deus sit. quia enim super omnia est, necesse est ut omnium mentes excedat. homines enim, quantum possunt aciem mentis extendere, aspiciunt quid deus sit opinione, non definitione; angeli autem qui superiores hominibus sunt, quia plus aliquid de deo sentiunt, non est dubium; archangeli uero eo ipso amplius; cherubin autem et seraphin, quae potentiae iuxta deum esse dicuntur, maiora de deo sentiunt, non tamen conprehendunt penitus quid deus sit, quia nemo nouit patrem nisi filius, nec filiuuenerandus, diligendus, metuendus, extra quem nihil est, immo in quo sunt omnia quaequae sunt sursum, deors
Abbreviated transcription (Latin):
formam serui dictus est⁊ Cet̾um quͣtum attin
ad ipãm diuinam sub̾am uł patris uł filii uel
spũs sancti om̃mo est inuisibilis. ⁊ Iam qnͣ¬
do se patribus diuinitas ostendebat. ꝑ subitam
creaturam se inuisibilem demonstrabat: Nam
ꝑ ipãm suam naturam usq adeo muisibihis est:
ut ip̃e moyses ei cum quo facie ad faciem loque¬
hatur dic̾et. Si inueni gr̃am ante te: ostende
mͥ temet ip̃m manife̾ uolebat eum uidere sicut
uidetur deus oculis cordis. Peati eim mundi
cordes qm̃ ip̃i deum iudebunt. Sic uoseb̾at uidere
moyses eum cui dicebat. Ostende michi temet¬
nc etiam dicis de patre tantum intelligi
debere qd̾ ait apłus. Soli sapienti deo. Ergo
solus est pat̾ deus sapiens ⁊ non est sapiens ip¬

Expanded text:
formam servi dictus est. Caeterum, quantum attinet formam servi dictus est. Caeterum, quantum attinet ad ipsam divinam substantiam, vel Patris, vel Filii, vel Spiritus sancti omnino est invisibilis. Nam quando se patribus divinitas ostendebat, per subjectam creaturam se invisibilem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam usque adeo invisibilis est, ut ipse Moyses ei cum quo facie ad faciem loquebatur, diceret: Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste . Volebat enim eum videre, sicut videtur Deus oculis cordis. Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt . Sic volebat videre Moyses eum cui dicebat, Ostende mihi temetHinc etiam dicis de Patre tantum intelligi debere quod ait Apostolus, Soli sapienti Deo . Ergo solus est Pater Deus sapiens, et non est sapiens ip
Abbreviated transcription (Latin):
quia uͥbum caro fcm̃ est. ⁊ hĩtauit u nobis. ñ
rapiuam arbitratus est se eẽ equalem deo ⁊¬
Natura enim erat: non rapma. non enum usur¬
pauit ħ. S natus est ħ Umptamẽ. Semetipm
exmnauiuit formam s̾ui accipiens. Agnouisti e¬
qͥualem: iam incrpe agnosc̾e miunorem. form sui
accipiens in he similitudinem hominũ. fcũs. ⁊

Expanded text:
quia Verbum caro Factum est, et habitavit in nobis . Non quia Verbum caro Factum est, et habitavit in nobis . Non rapinam arbitratus est esse aequalis DeoNatura enim erat, non rapina: non enim usurpavit hoc, sed natus est hoc. Verumtamen semetipsum exinanivit, formam servi accipiens: agnovisti aequalem, jam incipe agnoscere minorem: formam servi accipiens, in similitudinem hominum f
Abbreviated transcription (Latin):
scdm carnem scd̾m hominem fuisse uisibilem
naturani in qͣ equalis est pat̾: parit̾ est deus pa¬
rit̾ omnipotens. parit̾ inuisibilis. ꝑit̾ ĩmortał
icisti etiam qnͣtum adu̾ti sic accipiendũ
eẽ qd̾ ait apłus. Qui solus ħt ĩmortasita¬
tem: ut ni hac sententia solus pat̾ accipi debeat.
Ergo u̾bum dei mortase uis eẽ : Sapĩa dei non
est ĩ mortałis scd̾m te: ¶Non intelligis quia nõ
potusset ullo modo mori filius uisi carnem mor¬
tasem sumpsisset. a nobis: Deniq caro ĩ illo
mortua est: non ip̃e mortuus est. qnͣtum ad de¬
um ꝑtinet. qnͣtum ad diuinitatem ꝑtinet. qͥa
equalis est patri. Si enim hominib ait. No¬
site tum̾e eos qui corpus occidunt. ⁊ postea nõ
hñt quid faciant. quia anima nõ potest mo¬
n uͥ̾bum dei mori potest. sapientia dei mori
potest. Uingenitus ille non assumpta carne
mori potuit:
ssumpta aũt carne qua fcũs est homo
sicut equalem se nouit qnͣdo dicit. Ego
s parer unum sumus: Sit se nouit minorem

Expanded text:
dum hominem fuisse visibilem naturam in qua aequalis est Patri, pariter est Deus, pariter omnipotens, pariter invisibilis, pariter immortalis. Dixisti etiam, quantum adverti, sic accipiendum esse quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem ; ut in hac sententia solus Pater accipi debeat. Ergo Verbum Dei mortale vis esse? Sapientia Dei non est immortalis secundum te. Non intelligis quia non potuisset ullo modo mori Filius, nisi carnem mortalem suscepisset a nobis? Denique caro in illo mortua est, non ipse mortuus est quantum ad Deum pertinet, quantum ad divinitatem attinet, qua aequalis est Patri. Sic enim hominibus ait, Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant : quia anima mori non potest; Verbum Dei mori potest? Sapientia Dei mori potest? Unigenitus ille non assumpta carne mori potuit? Assumpta autem carne qua factus est homo, sicut aequalem se novit quando dicit, Ego et Pater unum sumus ; sic se novit minorem,
Abbreviated transcription (Latin):
temus gͦ ut crescat xp̃c: quomodo crescunt ho¬
mmes quos gen̾ant hommes. Siaũt xp̃õ ex qͦ
natus est. quod non a temꝑe. S ab et̾nitate qd̃
est ħ ẽ. ⁊ tam̃ minor est: mełior est ħumana cõ¬
ditio.: quia homo uł trescͥ̾e potest. ⁊ aliqnͣdo ueni¬
re habet ad etatem patris sui ad robur patris
sui. ille nũqmͣ. ¶ͦmͦ uerus filius.
sq adeo aut̃ fiłium cognoscimus dm̃ mag¬
eiũ: ut patri dicamus eqͣlem. Itaq sñ cau¬
sa a nobis qd̾ ualde ꝓfitemur testimoniis młti¬
loquio ꝓlure uoluisti. ⁊ Sicit aũt deum meum.
⁊ deum nr̃m: Attendens formam hominis in qͣ
erat. Cet̾um qnͣtum aitinet ad ilłlud qd̾ dixit io¬
hannes. In pͥncipio erat u̾bum. ⁊ u̾b̾um erat a¬

Expanded text:
ctemus ergo ut crescat Christus, quomodo crescunt hoctemus ergo ut crescat Christus, quomodo crescunt homines quos generant homines. Si autem Christus ex quo natus est, quod non est a tempore, sed ab aeternitate, quod est hoc est, et tamen minor est; melior est humana conditio: quia homo vel crescere potest, et aliquando venire habet ad aetatem patris sui, ad robur patris sui; ille, nunquam: quomodo verus filius? Usque adeo autem Filium agnoscimus Deum magnum, ut Patri dicamus aequalem. Itaque sine causa nobis, quod valde profitemur, testimoniis et multiloquio probare voluisti. Dicit autem, Deum meum et Deum vestrum ; attendens formam hominis in qua erat. Caeterum quantum attinet ad illud quod dixit Joannes, In principio erat Verbum,