comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do animi: et uita innocens: et actus boni. Quae omnia qui
exhibet: totiens sacrificat: quotiens bonum aliquid ac pium
fecerit. Deus enim non desyderat uictimam: neq muti ani-¬
malis: neq mortis ac sanguinis: sed hominis et uitae. Ad
quod sacrificium neq uerbenis opus est: neq fibris: neq ce-¬
spitibus: quae sunt utiq uanissima. sed iis quae de intimo
corde proferuntur. Itaq in aram dei quae uere maxima
est: et quae in corde hominis collocata: coinquinari non
potest sanguine: iusticia imponitur: patientia: fides: inno¬
centia: castitas: abstinentia. hic est uerissimus ritus: haec
illa lex dei: ut a Cicerone est dictum pr aeclara et diuina
semperq recta et honesta iubet. uetat praua et turpia: cui
parentem sanctissimȩ ac certissimȩ legi: iuste ac legitime
necesse est uiuere. Cuiuo legio pauca equidem capita po

Expanded text:
do animi et uita innocens et actus boni: quae omnia qui do animi et uita innocens et actus boni: quae omnia qui exhibet, totiens sacrificat, quotiens bonum aliquid ac pium fecerit. deus enim non desiderat uictimam. neque muti animalis neque mortis ac sanguinis, sed hominis et uitae. ad quod sacrificium neque uerbenis opus est neque februis neque cespitibus, quae sunt utique uanissima, sed iis quae de intimo pectore proferuntur. itaque m aram dei, quae uere maxima est et quae in corde hominis conlocata inquinari non potest sanguine, iustitia imponitur, patientia fides innocentia castitas abstinentia. hic est uerissimus ritus, haec illa lex dei, ut a Cicerone dictum est, praeclara et diuina, semper quae recta et honesta iubet, uetat praua et turpia: cui parentem sanctissimae ac certissimae legi iuste ac legitime necesse est uiuere. cuius legis pauca equidem capita po
Abbreviated transcription (Latin):
tatis extinguet: ex tirpabit libidines: inuidiam distrahet: irã
mitigabit. Ille reddet ueram et perpetuam sanitatem. Ap¬
petenda est haec omnibus medicina: quoniam maiori pericu¬
Lo uexatur anima ꝗͣ corpus: et ꝗͣ primum latentibus morbis
adhibenda est curatio. Neq enim si utatur aliquis oculoꝵ
acie clara: membris omnibus integris corporis totius fortis¬
sima ualitudine: tamen eum dixerim sanum: si efferatur
ira: superbia tumidus infletur: libidini seruiat: cupiditati¬
bus in ardescat. sed eum potius qui ad alienam felicitatem
non attollat oculos: opes non admiretur: alienam mulierẽ
sancte uideat: nihil omnino appetat: non concupiscat alienũ:
non inuideat ulli: non fastidiat quenquam. sit humilis: mise¬
ricors: beneficus: mitis: humanus: pax in animo eius perpe¬
tua uersetur. Ille homo sanus: ille iustus: ille perfectus est.
Quis quis igitur his omnibus praeceptis caelestibus obtempera¬
uerit: hic est ueri dei cultor. euius sacrificia sunt mansuetu¬

Expanded text:
tatis extinguet, extirpabit libidines, inuidiam detrahet, iram mitigabit, ille reddet ueram et perpetuam sanitatem. adpetenda est haec omnibus medicina, quoniam maiore periculo uexatur anima quam corpus et quam primum latentibus morbis adhibenda curatio est. neque enim si utatur aliquis oculorum acie clara, membris omnibus integris, firmissima totius corporis ualitudine, tamen eum dixerim sanum, si efferatur ira, superbia tumidus infletur, libidini seruiat, cupiditatibus inardescat: sed eum potius qui ad alienam felicitatem non attollat oculos, opes non admiretur, alienam mulierem sancte uideat, nihil omnino adpetat, nihil concupiscat alienum, non inuideat ulli, non fastidiat quemquam, sit humilis misericors beneficus mitis humanus, pax in animo eius perpetua uersetur: ille homo sanus, ille iustus, ille perfectus est. quisquis igitur his omnibus praeceptis caelestibus obtemperauerit, hic cultor est uerus dei, cuius sacrificia sunt mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
nem. si religio tollitur. nulla nobis ratio cum caelo ẽ. Ita¬
q aut eo est spectandum: aut in terram procumbendũ.
n terram procumbere si uelimus quidem possumus: quo
ꝵstatus rectus est. In caelum igitur spectandum ẽ: quo
natura corporis prouocat. Quod si constat esse faciendũ:
aut ideo est faciendum: ut religioni seruiamus: aut
ideo ut rationem rerum caelestium cognoscamus. Sed
rationem rerum caelestium cognoscere nullo modo pos¬
sumus: quia nihil eiusmodi potest cogitando inueĩri.
sicut supra docui. Religioni ergo seruiendum ẽ: quã
qui non suscipit: ipse se prosternit in terram: et uitã
pecudum secutus humanitate se abdicat. Sapientiores
ergo imperiti qui etiam si errant in religione deligẽ¬
da: tamen naturae suae conditionisq meminerunt.

Expanded text:
nem. Si religio tollitur, nulla nobis ratio cum coelo est. Itaque aut eo est spectandum, aut in terram procumbendum. In terram procumbere ne si velimus quidem possumus, quorum status rectus est. In coelum igitur spectandum est, quo natura corporis provocat. Quod si constat esse faciendum, aut ideo est faciendum, ut religioni serviamus, aut ideo, ut rationem rerum coelestium cognoscamus. Sed rationem rerum coelestium cognoscere nullo modo possumus: quia nihil ejusmodi potest cogitando inveniri, sicut supra docui. Religioni ergo serviendum est quam qui non suscipit, ipse se prosternit in terram, et vitam pecudum secutus, humanitate se abdicat. Sapientiores ergo imperiti, qui etiam si errant in religione deligenda, tamen naturae suae conditionisque meminerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ut omnem animam iudicet: et iustos ad uitam restituat. tuc̃
uere totius terrae regimen optinebit. Tunc sublato de rebus
humanis omni malo: aureum saeculum ut poet ae uocant
idest iustum ac pacificum tempus orietur. Sed haec ube¬
rius in ultimo libro disseremus: cum de secundo aduentu
Loquemur. nuc̃ deprimo ut cepimus. explicemus.Ce

Expanded text:
ut omnem animam judicet, et justos restituat ad vitam, tunc vere totius terrae regimen obtinebit; tunc sublato de rebus humanis omni malo, aureum saeculum ut poetae vocant, id est justum ac pacificum tempus orietur. Sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo adventu loquemur: nunc de primo, ut coepimus, explicemus.
Abbreviated transcription (Latin):
cubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnes igr̃
hae Sibyllae unum deum praedicant. maxime tamen ery¬
threa quae celebrior inter coeteras ac nobilior habetur
Siquidem Fenestella diligentissimus scriptor de quinde¬
cim uiris dicens ait. Restituto Capitolio retulisse ad Se¬
natum. C. Curionem consulem ut Legati Erythras mit¬
terentur: qui carmina Sibyllae conquisita Romam depoͣ
tarent. Itaq: missos esse. P. Eiabinium. M. Octacilium
L. Ualerium: qui descriptos a priuatis uersus circa mille
Romam deportarunt. idem supra ostendimus dixisse Uar¬
ronem. In his ergo uersibus quos Legati Romam attule¬
runt de uno deo haec sunt testimonia. EIgEEOT OgMΟ¬

Expanded text:
cubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnes igitur cubi testimoniis earum fuerit abutendum. Omnes igitur hae Sibyllae unum Deum praedicant; maxime tamen Erythrsiquidem Fenestella diligentissimus scriptor de quindecim uiris dicens ait restituto Capitolio rettulisse ad senatum C. Curionem consulem, ut legati Erythras mittertarent; itaque missos esse P. Gabinium, M. Otacilium, L. Valerium, qui descriptos a privatis versus circa mille Romam deportarunt. Idem supra ostendimus dixisse Varronem. In iis ergo versibus, quos legati Romam attulerunt, de uno Deo haec sunt testimonia: Εἶς
Abbreviated transcription (Latin):
licis et graecis et praecipue Erythreis coacti allatiq sunt
Romam: cuiuscunq Sibyllae nomine fuerunt. Octauam
Hellespontiacam in agro Troiano natam uico Marmesso cir¬
ca oppidum Gergithium: quam scribit Heraclides Ponticus
Solonis et Cyri fuisse temporibus. Nonam Phrygiam quae
vaticinata sit Ancyre. Decimam Tiburrem nomine Abune¬
am quae Tyburi colitur ut dea iuxta ripas amnis anienis.
cuius in gurgite simulacrum eius inuentum eẽ dicitur te¬
na et feruntur et habentur. praeterꝗͣ Cumeae: cuius libri a
Romanis occuluntur: nec eos nisi a quindecim uiris inspi¬
ci fas ẽ. et sunt singularum singuli libri. qui quia Sibyllae
nomine inscribuntur: unius esse creduntur. suntq confu¬
si. nec discerni ac suum cuiq assignari potest: nisi ery¬
threae: quae et nomen suum carmini uerum inseruit et
erythream se nominat. Ubi praelocuta est: cum esset or¬
ta babylone. Sed et nos confuse Sibyllam dicemus. Si¬

Expanded text:
licis, et Graecis, et praecipue Erythraeis coacti, allatique sunt licis, et Graecis, et praecipue Erythraeis coacti, allatique sunt Romam, cujuscumque Sibyllae nomine fuerint: octavam Hellespontiam in agro Trojano natam; vico Marpesso, circa oppidum Gergithium; quam scribit Heraclides Ponticus Solonis et Cyri fuisse temporibus: nonam Phrygiam, quae vaticinata sit Ancyrae: decimam Tiburtem, nomine Albuneam, quae Tiburi colitur ut dea, juxta ripas amnis Anienis, cujus in gurgite simulacrum ejus inventum esse dicitur, tena et feruntur et habentur, praeterquam Cumaeae, cujus libri a Romanis occuluntur, nec eos ab ullo, nisi a quindecim viris inspici fas habent. Et sunt singularum singuli libri: qui quia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse creduntur; suntque confusi, nec discerni ac suum cuique assignari potest: nisi Eruthraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit, et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum esset orta Babylone: sed et nos confuse Sibyllam dicemus, si
Abbreviated transcription (Latin):
Libris belli punici Piso in annalibus nominet. Quintam Ery¬
thream: quam Apollodorus Erythreus affirmat suam fuis¬
se ciuem. Eamq graiis Ilium petentibus uaticinatam et
perituram esse Troiam: et homerum mendacia scripturus.
Sextam Samiam: dequa scripsit Eratosthenes in antiquis
annalibus Samiorum repperisse se scriptum. Septimam
Cumanam nomine Amaltheam: quae ab aliis Demophile no¬
minatur. eamq nouem libros attulisse ad Regem Tarqui¬
nium Priscum: ac pro eis trecentos philippeos postulasse: Re¬
gemq aspernatum precii magnitudinem: derisisse mulieris
insaniam. Illam in conspectu Regis tres combussisse: ac pro
reliquis idem precium postulasse. Tarquinium multomagis
mulierem insanire putasse. Quae denuo tribus aliis exustiᷤᷤ.
cum in eodem precio perseueraret: motum eẽ Regem: acre¬
siduos trecentis aureis emisse: quorum postea numerus sit
auctus Capitolio refecto qđ ex omnibus ciuitatibus et ita¬

Expanded text:
libris belli Punici, Piso in annalibus nominat: quintam Erylibris belli Punici, Piso in annalibus nominat: quintam Erythraeam, quam Apollodorus Erythraeus affirmat suam fuisse civem, eamque Graiis Ilium petentibus vaticinatam, et perituram esse Trojam, et Homerum mendacia scripturum: sextam Samiam de qua scribit Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repeisse se scriptum: septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Demophile vel Herophile nominatur; eamque novem libros attulisse ad regem Tarquinium Priscum, ac pro eis trecentos Philippeos postulasse; regemque aspernatum pretii magnitudinem, derisisse mulieris insaniam: illam in conspectu Regis tres combussisse, ac pro reliquis idem pretium postulasse: Tarquinium multo magis mulierem insanire putasse. Quae denuo tribus aliis exustis, cum in eodem pretio perseveraret, motum esse regem, ac residuos trecentis aureis emisse: quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex omnibus civitatibus et Ita
Abbreviated transcription (Latin):
bris rerum diuinaꝵ quos ad. C. Caesarem scripsit pontifi¬
cem maximum. cum de quindecim uiris loqueretur. Sibylli¬
nos libros ait non fuisse unius Sibyllae: sed appellari uno no¬
mine Sibyllinos. ꝙ omnes feminae uates Sibyllae sunt a ue¬
teribus nuncupatae: uel ab unius Delphidis nomine: uel a cõ¬
siliis deorum enuntiandis GIOUO enim deos: non Ẽovo.
et consilium non BOUAUΡ sEd BOUAIoꝑ appellabant Folico
genere sermonis. Itaq: Sibyllam dictam eẽ quasi BEOΡΟUAEΡ
Ceterum Sibyllas decem numero fuisse. Easq omnes enumera¬
uit sub autoribus qui de singulis scriptitarunt. Primam fuisse
de persis: cuius mentionem fecerit Nicanor qui res gestas Ale¬
xandri macedonis scripsit. Secundam libycam: cuius me¬
minit Furipedes in Lamiae prologo. Tertiam delphicam: de
qua chrysippus loquitur in eo libro quem de diuinatione
composuit. Quartam Cumeam in italia: quam Neuius in

Expanded text:
bris rerum divinarum, quos ad C. Caesarem pontifibris rerum divinarum, quos ad C. Caesarem pontificem maximum scripsit, cum de quindecim viris loqueretur, Sibyllinos libros ait non fuisse unius Sibyllae; sed appellari uno nomine Sibyllinos quod omnes foeminae vates Sibyllae, sint a veteribus nuncupatae, vel ab unius Delphidis nomine, vel a consiliis deorum enuntiandis. σιοὺς enim deos, non θεοὺς, et consilium non βουλὴν, sed βυλὴν appellabant Aeolico genere sermonis: itaque Sibyllam dictam esse quasi σιοβολὴν; caeterum Sibyllas decem numero fuisse; easque omnes enumeravit sub auctoribus, qui de singulis scriptitaverint: primam fuisse de Persis, cujus mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit: secundam Lybissam, cujus meminit Euripides in Lamiae prologo: tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquitur in eo libro, quem de divinatione composuit: quartam Cimmeriam in Italia, quam Naevius in
Abbreviated transcription (Latin):
poneret. hic scripsit libros: et quidem multos ad cognitio¬
nem diuinaꝵ rerum pertinentes. in quibus maiestatem
summi ac singularis dei asserit. hisdemq nominibus ap¬
pellat. quibus nos deum et patrem: ac ne quis nomen euiᷤ
requireret &ΡCΡVMΟΡ esse dixit: eo qđ nominis propͥe¬
tate non egeat: ob ipsam . s. unitatem. ipsius haec uerba sũt.
nec opus est proprio uocabulo: nisi cum discrimen exigit
multitudo: ut unamquanq personam sua nota et appella-¬
tione designes. Deo autem quia semper unus est: propri¬
um nomen est deus. Superest de responsis carminibusq sa¬
cris testimonia quae sunt multo certiora proferre. Nam
fortasse ii contra quos agimus: nec poetis putant esse credẽ¬
dum tanquam uana fingentibus. nec philosophis qui erra¬
re potuerunt: quia et ii homines fuerunt. M. Uarro quo
nemo unquam doctior: ne apud graecos quidem uixit: in li¬

Expanded text:
poneret. Hic scripsit libros, et quidem multos, ad cognitioponeret. Hic scripsit libros, et quidem multos, ad cognitionem divinarum rerum pertinentes, in quibus majestatem summi ac singularis Dei asserit, iisdemque nominibus appellat, quibus nos, Deum et patrem. Ac ne quis nomen ejus requireret, ἀνώνυμον esse dixit; eo quod nominis proprietate non egeat, ob ipsam scilicet unitatem. Ipsius haec verba sunt: nec opus est proprio vocabulo, nisi cum discrimen exigit multitudo, ut unamquamque personam sua nota et appellatione designes. Deo autem, quia semper unus est, proprium nomen est Deus. Superest de responsis carminibusque sacris testimonia, quae sunt multo certiora, proferre. Nam fortasse ii, contra quos agimus, nec poëtis putent esse credendum, tamquam vana fingentibus; nec philosophis, quod errare potuerint, quia et ipsi homines fuerint. M. Varro, quo nemo umquam doctior, ne apud graecos quidem nedum apud latinos vixit, in li
Abbreviated transcription (Latin):
UNC. ad diuina testimonia transeamus: sed Lis.¬
prius unum proferam: quod est simile diuino: et
ob nimiam uetustatem: et qđ is quem nominabo ex homi¬
nibus inter deos relatus est. Apud Ciceronem. C. Cotta
Pontifex disputans contra Stoicos de religionibus et de
uarietate opinionum quae solent esse de diis.Ut more
A cademicoꝵ omnia faceret incerta. quinq fuisse Mercu¬
rios ait. et enumeratis per ordinem quatuor: quintum
fuisse eum: a quo Argus occisus sit. ob eamq causam in
& gyptum profugisse: atq & gyptiis leges ac litteras tra
didisse. Hunc & gyptii ToUs p&c appellant. a quo apud
eos primus anni sui mensis idest september nomen accepit.
dem condidit oppidum quod etiam nunc graece uocatur
Mercurii ciuitas. et Phaematȩ seruant et colunt eum re¬
ligiose. Iui tametsi homo fuerit: antiquissimus tamen
et instructissimus omni genere doctrinae: adeo ut ei mul¬
tarum rerum et artium scientia Trimegisto cognomen im¬

Expanded text:
unc ad diuina testimonia transeamus. sed prius unum proferam, quod est simile diuino et ob nimiam uetustatem et quod is quem nominabo ex hominibus in pontifex disputans contra Stoicos de religionibus, et de varietate opinionum, quae solent esse de diis, ut more academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait; et enumeratis per ordinem quatuor, quintum fuisse eum, a quo occisus sit Argus, ob eamque causam in Aegyptum profugisse, atque Aegyptiis leges ac litteras trdidisse. hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis id est September nomen accepit. idem oppidum condidit, quod etiam nunc graece uocatur Mercurii ciuitas, et Pheneatae colunt eligiose. Qui tametsi homo, fuit tamen antiquissimus, et instructissimus omni genere doctrinae: adeo ut ei multarum rerum et artium scientia Trismegisto cognomen im
Abbreviated transcription (Latin):
lo factus. Item alia Sibylla quaecunq est cum perferre se
ad homines dei uocem diceret. sic ait. MOpoG &ΡEEΟ¬
et non est deus alius. Exequerer nunc testimonia caetera¬
rum nisi et haec sufficerent. et illa opportunioribꝰ locis re¬
seruarem. Sed cum defendamus causam ueritatis apud
eos qui aberrantes a ueritate falsis religionibus seruiunt.
quod genus probationis aduersus eos magis adhibere de¬
bemus: ꝗͣ ut eos deorum suorum testimoniis reuincamus
Capitulum .uii. De testimonio Apollinis & Deorum.

Expanded text:
 ἐτύχθη. Item alia Sibylla, quaecumque est, cum perferre se ad homines Dei vocem diceret, sic ait: Εἶς μόνοἔστι θεὸς ἄλλος. Exequerer nunc testimonia caeterarum, nisi et haec sufficerent, et illa opportunioribus locis reservarem. Sed cum defendamus causam veritatis apud eos, qui aberrantes a veritate falsis religionibus serviunt, quod genus probationis adversus eos magis adhibere debemus, quam ut eos deorum suorum testimoniis revincamus? CAPUT VII. De testimoniis Apollinis et deorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tem de homine dicimus: id etiam de deo: qui hominem
similem sui fecit. Omitto de figura dei sapere: intellige
re: prouidere. praestare. ex omnibus autem animalibus
homo solus hoc habet. Ergo ad dei similitudinem factus
ẽ. Sed ideo procedit in uitium: quia de terrena fragili¬
tate permixtus. non potest id quod a deo sumpsit incoͣ.¬
ruptum purumq seruare. nisi ab eodem deo iusticie praecep¬

Expanded text:
tem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem tem de homine dicimus, idem etiam de deo, qui hominem similem sui fecit. omitto de figura dei re prouidere praestare, ex omnibus autem animalibus homo solus haec habet, ergo ad dei similitudinem factus est. sed ideo procedit in uitium, quia de terrena fragilitate permixtus non potest id quod a deo sumpsit, incorruptum purumque seruare, nisi ab eodem deo iustitiae praecep
Abbreviated transcription (Latin):
pus humanum deus multis et uariis sensibus ad vsum ui¬
tae necessariis instruxit: sic et animo uarios attribuit
affectus: quibus uitae ratio constaret: ut libidinem pro¬
ducendae gratia sobolis dedit: sic iram cohibendoꝵ cau-¬
sa delictorum. Uerum hi qui nesciunt fines bonoꝵ ac ma¬
loꝵ sicut libidine utuntur ad corruptelas et ad uolup¬
tatem: sic iram et affectum ad nocendum: dum iis qͦs
rioribus. Hinc quotidie ad maxima facinora prosilit᷑.
hinc traghaediae s epe nascuntur. Esset igitur laudan¬
dus Archytas si cum alicui ciui et pari facienti sibi in¬
iuriam fuisset iratus: repressisset se tamen et patientia
furoris impetum mitigasset. Haec sui cohibitio gloriosa
est: qua compescitur aliquod imminens magnum malũ.
seruoꝵ autem filioꝵq peccata non coercere peccatum ẽ.¬
uadent enim ad maius malum per impunitatem hic non
cohibenda ira: sed etiam si iacet excitanda est. Quod au¬

Expanded text:
pus humanum deus multis et uariis sensibus ad usum uipus humanum deus multis et uariis sensibus ad usum uitae necessariis instruxit, sic et animo uarios attribuit adfectus, quibus uitae ratio constaret: ut libidinem prodendae subolis gratia dedit, sic iram cohibendorum causa delictorum. uerum ii qui nesciunt fines bonorum ac malorum, sicut libidine utuntur ad corruptelas et ad uoluptatem, sic irae adfectu ad nocendum, dum iis quos rioribus. hinc cotidie ad inmania facinora prosilitur, hinc tragoediae saepe nascuntur. esset igitur laudandus Archytas, si cum alicui ciui et pari facienti sibi iniuriam fuisset iratus, repressisset se tamen et patientia furoris impetum mitigasset. haec sui cohibitio gloriosa est, qua conpescitur aliquod imminens magnum malum, seruorum autem filiorumque peccata non coercere peccatum est: euadent enim ad maius malum per inpunitatem. hic non cohibenda ira, sed etiam, si iacet, excitanda est. quod au
Abbreviated transcription (Latin):
ne peccetur. Apparet ꝗͣ malum uir sapiens proposuerit
exemplum. Si enim senserint serui dominum seruire:
cum non irascitur suum: tum pacari: cum irascitur: non
peccabunt utiq leuiter: ne uerberentur. Sed quantũ
potuerint grauissime: ut stomachum eius incitent: atq
impune discedant. Ego uero laudarem si cum fusset ira¬
tus: dedisset irae suae spatium: ut residente per interual¬
lum temporis animi tumore: haberet modum castigatio.
non ergo propter ira magnitudinem donanda erat pena.¬
sed differenda. ne aut peccanti maiorem iusto dolorẽ
inureret: aut castiganti furorem. Nunc uero quae tan¬
dem aequitas: aut quae sapientia est: ut aliquis ob exigu¬
um dolorem puniatur: at ob maximum non puniatur :¬
uod si naturam rerum causasq didicisset: nunꝗͣ tam im¬
portunam continentiam profiteretur: ut nunꝗͣ seruus ira¬
tum sibi fuisse dominum gratularetur. Nam sicut cor-¬

Expanded text:
ne peccetur, apparet quam malum vir sapiens proposuerit ne peccetur, apparet quam malum vir sapiens proposuerit exemplum. Si enim senserint servi dominum suum saevire cum non irascitur, tum parcere cum iraspeccabunt utique leuiter, ne uerberentur, sed quantum poterunt grauissime, ut stomachum peruersi hominis incitent atque inpune discedant. ego uero laudarem, si cum fuisset iratus, dedisset irae suae spatium, ut residente per interuallum temporis animi tumore haberet modum castigatio. non ergo propter irae magnitudinem donanda erat psed differenda, ne aut peccanti maiorem iusto dolorem inureret aut castiganti furorem. nunc uero quae tandem aequitas aut quae sapientia est ut aliquis ob exiguum delictum puniatur, ob maximum non puniatur? quod si naturam rerum causasque didicisset, numquam tam inportunam continentiam profiteretur, ut nequam seruus iratum sibi fuisse dominum gratularetur. nam sicut cor
Abbreviated transcription (Latin):
stris siue id cernimus: siue sentimus: indignari necesse ẽ.
pse enim peccati aspectus indignus est. Nam qui nõ mo¬
uetur omnino: aut probat delicta: quod est turpius et
iniustius: aut molestiam castigandi fugit: quam sedatus
animus et quieta mens aspernatur: ac renuit: nisi stimu
nitate: uel saepius ꝗͣ necesse est: uel etiam semper igno¬
scit: is plane et illorum uitam perdit: quoꝵ audaciam
nutrit ad facinora maiora: et sibi ipsi aeternam molesti¬
aꝵ materiam subministrat. Uitiose est ergo in peccatis
irae suae cohibitio. Laudatur Archyta Tarentinus: qui
cum in agro corrupta esse omnia comperisset: Uillici sui
culpam redarguens. Miserum te inquit: quem iam uẽ¬
beribus necassem: nisi iratus essem. Unicum hoc exem¬
plum temperantiae putant: sed autoritate ducti nõ ui¬
dent ꝗͣ in epta et locutus fuerit et fecerit. Nam sicut
ait Plato. nemo prudens punit: quia peccatum est: sed

Expanded text:
stris, siue id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; stris, siue id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; ipse enim peccati aspectus indignus est. nam qui non mouetur omnino, aut probat delicta, quod est turpius et iniustius, aut molestiam castigandi fugit, quam sedatus animus et quieta mens aspernatur ac renuit, nisi stimulnitate uel saepius quam necesse est uel etiam semper ignoscit, is plane et illorum uitam perdit quorum audaciam nutrit ad facinora maiora, et sibi ipse aeternam molestiarum materiam subministrat. uitiosa irae suae cohibitio. Laudatur Archytas Tarentinus, qui cum in agro corrupta esse omnia comperisset, villici sui culpam redarguens, Miserum te, inquit, quem jam verberibus necassem, nisi iratus essem. Unicum hoc exemplum temperantiae putant: sed auctoritate ducti non vident quam inepta et locutus fuerit, et fecerit. Nam si ut ait Plato nemo prudens punit, quia peccatum est, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qui a naturale est bono ad alterius peccatum moueri et in¬
citari. Ergo definire debuerunt. Ira est motus animi ad
coercenda peccata insurgentis. Nam definitio Ciceronis
Ira est libido ulciscendi: non multum a superioribus distat.
ram autem quam possumus: uel furorem: uel ira cundiam no¬
minare. haec non in homine quidem debet esse: quae tota ui-¬
tiosa est. IRa uero quae ad correctionem uitioꝵ pertinet:
nec homini adimi debet: nec deo potest: quia et utilis est
rebus humanis et necessaria. Cap xUiiII. Quod sine ira
peccata corrigi possint: Atqui nullus ẽ qui
peccantem possit uidere tranquille. Possit fortasse qui
legibus praesidet: quia facinus non sub oculis eius admit¬
titur: moueri aduersus eum qui potest in nocens inueniri. Cun¬
q detectum facinus in lucem uenerit: iam non sua sed legũ
sententia utitur: potest concedi ut sine ira faciat. habet
enim quod sequatur. Nos certe cum domi peccatur a no-¬

Expanded text:
quia naturale est bono ad alterius peccatum moveri et inquia naturale est bono ad alterius peccatum moveri et incitari. Ergo definire debuerunt: Ira est motus animi ad coercenda peccata insurgentis. Nam definitio Ciceronis « Ira est libido ulciscendi, » non multum a superioribus distat. Ira autem, quam possumus vel furorem, vel iracundiam nominare, haec ne in homine quidem debet esse, quia tota vitiosa est. Ira vero, quae ad correctionem vitiorum pertinet, nec homini adimi debet, nec Deo potest, quia et utilis est rebus humanis, et necessaria. CAPUT XVIII. De peccatis vpeccata corrigi possint? Atqui nullus est, qui peccantem possit videre tranquille: possit fortasse, qui legibus praesidet, quia facinus non sub oculis ejus admitnon moueri aduersum eum qui potest innocens inueniri, cumque detectum facinus in lucem uenerit, iam non sua, sed legum sententia utitur. sed potest concedi ut sine ira faciat quod facit, habet enim quod sequatur: nos certe, cum domi peccatur a no
Abbreviated transcription (Latin):
iniuria. Non dico de iis qui aduersuo leges peccant: quibus
et si uidex sine crimine irasci potest: fingamus tamen eum
sedato animo esse debere: cum subiicit pene nocentem. qͥa
legum sit minister: non animi aut potestatis suae. Sic enĩ
uolunt qui iram conantur euellere. Sed de his potissimum
dico: qui sunt nostrae potestatis. Ut serui: liberi: et coniu¬
ges et discipuli: quos cum delinquere uidemus: incita mur
ad coercendum. Necesse est enim bono ac iusto displicere q̃
praua sunt: et cui malum displicet: mouetur: cum id fieri ui¬
det. Ergo surgimus ad uindictam: non quia laesi sumuo: sed
ut disciplina seruetur: mores corrigantur: Licentia comprima¬
tur. Haec est ira iuista quae sicut in homine necessaria est.
ad prauitatis correctionem. sic utiq in deo a quo ad homi¬
nem peruenit exemplum. Nam sicuti nos potestati nostrae
subiectos coercere debemus: ita etiam peccata uniuersorũ
deus coercere debet: quod ut faciat. irascatur necesse est.

Expanded text:
iniuria. non dico de ns qui aduersum leges peccant, quibus etsi iudex sine crimine irasci potest, fingamus tamen eum sedato animo esse debere, cum subicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta: quae sicut in homine necessaria est ad prauitatis correctionem, sic utique in deo, a quo ad hominem peruenit exemplum. nam sicuti nos potestati nostrae subiectos coercere dDeus coercere debet. Quod ut faciat, irascatur necesse est;
Abbreviated transcription (Latin):
quod utiq ut dissoluatur: necesse est corrumpi. sed tunc
cum anima societate corporis liberata in solo spiritu uiuit.
Noc uno beati esse in hac uita possumus: si minime beati ẽẽ
uideamur: si fugientes illecebras uoluptatum: soliq uirtu¬
ti seruientes omnibus laboribus miseriisq uiuamus: quae
sunt exercitia et corroboramenta uirtutis. si deniq aspe¬
ram illam uiamq difficilem teneamus: quae nobis ad bea-¬
titudinem patefacta ẽ. Summum igitur bonum quod be¬
atos facit non potest esse: nisi in ea religione atq doctri-¬
na: cui spes immortalitatis adiuncta est.

Expanded text:
quod utique ut dissoluatur corrumpi necesse est, sed tunc, quod utique ut dissoluatur corrumpi necesse est, sed tunc, cum anima societate corporis liberata in solo spiritu uiuit. hoc uno beati esse in hac uita possumus, si minime beati esse uideamur, si fugientes inlecebras uoluptatum solique uirtuti seruientes in omnibus miseriis laboribusque uiuamus, quae sunt exercitia et corroboramenta uirtutis, si denique asperam illam uiam difficilemque teneamus, quae nobis ad beatitudinem patefacta est. summum igitur bonum quod beatos facit non potest esse nisi in ea religione atque doctrina, cui spes inmortalitatis adiuncta est.
Abbreviated transcription (Latin):
perueniamus. Alterum sine altero nihil ualet. Ex scien¬
tia enim uirtus: ex uirtute summum bonum nascitur.
eata igitur uita quam philosophi quaesiuerũt semper: et
quaerunt: siue in cultu deoꝵ: siue in philosophia nulla
est: et ideo abhis non potuit reperiri: quia summum
bonum non in summo quaesiuerũt. Sed in imo. Sũmus
autem quid est nisi caelum et deus unde animus oritur:
mum quid est nisi terra unde corpus ẽ : Itaq licet qͥdã
philosophi summum bonum non corpori sed animo de¬
derĩt: tamen quoniam ad illud hanc uitam retulerũt
quae cum corpore terminatur. ad corpus reuoluti
sunt: cuius est omne hoc tempus quod transigitur in
tera. Quare nõ immerito summum bonum non compre¬
henderunt: quia quicquid ad corpus spectat: et immor¬
talitatis est expers: imum sit necesse est. non cadit ergo ĩ
hominem beatitudo illo modo quo philosopbi putauerũt:
sed ita cadit: non ut tunc beatus sit: cum uiuit in corpore:

Expanded text:
perueniamus. alterum sine altero nihil ualet: ex scienperueniamus. alterum sine altero nihil ualet: ex scientia enim uirtus, ex uirtute summum bonum nascitur. beata igitur uita, quam philquaerunt, sive in cultu deorum, sive in philosophia nulla est; et ideo ab his non potuit reperiri, quia summum bonum non in summo quaesierunt, sed in imo. Summum autem quid est, nisi coelum, et Deus, unde animus oritur? Imum quid est, nisi terra, unde corpus est? Itaque licet quidam philosophi summum bonum non corpori, sed animo dederint, tamen, quoniam illud ad hanc vitam retulerunt, quae cum corpore terminatur, ad corpus revoluti sunt, cujus est hoc omne tempus, quod transigitur in terra. Quare non immerito summum bonum non comprehenderunt; quia quidquid ad corpus spectat, et immortalitatis est expers, imum sit necehominem beatitudo illo modo quo philosophi putauerunt, sed ita cadit, non ut tunc beatus sit, cum uiuit in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
cto ꝑuenissent ad uerum hoc ut ostendi modo. Quod si
non fuit eorum qui caelestes animas una cum corporibꝰ
extingunt: illi tamen qui de immortalitate disputant
animi: intelligere debuerunt: ideo propositam nobis eẽ
uirtutem: ut perdomitis libidinibus rerumq terrestriũ
cupiditate superata: pur &e ac uictrices animae: ad deũ
idest ad originem suam reuertantur. Iccirco enim soli
animantium ad aspectum caeli erecti sumus: ut summũ
bonum nostrum in summo deo esse creamus. Ideo religio¬
nem soli capimus: ut ex hoc sciamus humanum spiritum
non esse mortalem: qđ deum qui est immortalis et de¬
siderat et agnoscit. Igitur ex omnibus philosophis qui
aut pro summo bono scientiam: aut uirtutem sunt am¬
plexi : tenuerunt quidem uiam ueritatis: sed non ꝑue¬
nerũt ad summum. Haec enim duo sunt quae simul effi¬
ciant illud quod quaeritur: scientia id praestat: ut quo
modo et quo perueniendum sit nouerimus: uirtus ut

Expanded text:
cto pervenissent ad verum hoc, ut ostendi modo. Quod si cto pervenissent ad verum hoc, ut ostendi modo. Quod si non fuit eorum, qui coelestes animas una cum corporibus extinguunt, illi tamen, qui de immortalitate disputant animi, intelligere debuerunt; ideo propositam nobis esse virtutem, ut, perdomitis libidinibus, rerumque terrestrium cupiditate superata, purae ac victrices animae ad Deum, id est ad originem suam revertantur. Idcirco enim soli animantium ad aspectum coeli erecti sumus ut summum bonum nostrum in summo esse credamus. Ideo religionem soli capimus, ut ex hoc sciamus, humanum spiritum non esse mortalem, quod Deum, qui est immortalis, et desiderat, et agnoscit. Igitur ex omnibus philosophis, qui aut pro summo bono scientiam, aut virtutem sunt amplexi, tenuerunt quidem viam veritatis, sed non pervenerunt ad summum. Haec enim duo sunt, quae simul efficiant illud, quod quaeritur. Scientia id praestat, ut quomodo et quo perueniendum sit nouerimus, uirtus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
et fine careat et omni malo. Deniq nemo unꝗͣ extitis¬
set qui hanc ipsam breuem contemneret: aut subiret
mortem: nisi spe uitae longioris. Nam illi qui prosalute
ciuium uoluntarie se neci obtulerunt: sicut Thebis. Me¬
neochus.Athenis. Codrus.Romae Curtius et Mures
duo Decii: nunꝗͣ mortem uitae cõmodis praetulissent:¬
nisi se immortalitatem opinione ciuium consequi puta¬
uissent. Qui tametsi nescierunt immortalitatis uiam:
res tamen eos non fefellit. Si enim uirtus diuitias et opes
ideo contemnit quia fragiles sunt: uoluptates ideo quia
breues. ergo et uitam fragilem breuemq ideo contem¬
nit: ut solidam et perpetuam consequatur. Ipsa ergo co¬
gitatio per ordinem gradiens: et uniuersa considerans
perducit nos ad eximium illud et singulare cuius causa
nascimur honum. Ouod si fecissent philosophi: si non qđ se¬
mel apprehenderant tueri pertinaciter maluissent. profe¬

Expanded text:
et fine careat et omni malo. denique nemo umquam extitiset fine careat et omni malo. denique nemo umquam extitisset qui hanc ipsam breuem contemneret aut subiret mortem nisi spe uitae longioris. nam illi qui pro salute ciuium uoluntariae se neci optulerunt, sicut Thebis Menoeceus, Athenis Codrus, Romae Curtius et Mures duo, numquam mortem uitae conisi se immortalitatem opinione civium consequi putavissent: qui tametsi nescierunt immortalitatis vitam, res tamen eos non fefellit. Si enim virtus divitias et opes ideo contemnit, quia fragiles sunt, voluptates ideo, quia breves; ergo et vitam fragilem brevemque ideo contemnit, ut solidam et perpetuam consequatur. Ipsa ergo cogitatio per ordinem gradiens, et universa considerans, perducit nos ad eximium illud et singulare, cujus causa nascimur bonum. Quod si fecissent philosophi; si non, quod semel apprehenderant, tueri pertinaciter maluissent: profe
Abbreviated transcription (Latin):
nullus potest. cadit et beatitudo. Non potest enim
fieri ut sit miser qui uirtute ẽ praeditus. Si cadit bea¬
titudo: ergo et immortalitas cadit in hominem quae
beata est. Summum igitur bonum: sola immortalitas
inuenitur: quia nec aliud animal: nec corpus attin
git. Nec potest cuiꝗͣ sine scientiae uirtute idest sine
dei cognitione ac iusticia peruenire. Cuius appetitio
ꝗͣ uera ꝗͣ recta sit: ipsa uite huiusce cupiditas indicat
quae licet sit temporalis et labore plenissima: expeti¬
tur tamen ab omnibus et optatur. Hanc enim tam se-¬
nes ꝗͣ pueri: tam Reges ꝗͣ infimi: tam deniq sapien¬
tes ꝗͣ stulti cupiunt. Tanti est ut Anaxagorae uisũ
est contemplatio caeli ac lucis ipsus: ut quascunq mi¬
serias libeat sustinere. Cum igitur laboriosa haec ẽ bre¬
uis uita: non tantum hominum sed etiam caeteroꝵ ani¬
mantium consensu magnum bonum eẽ ducatur. Mani¬
festum est eandem summum ac ꝑfectum fieri bonũ: si

Expanded text:
nullus potest, cadit et beatitudo. Non potest enim fieri, ut sit miser, qui virtute est praeditus. Si cadit beatitudo, ergo et immortalitas cadit in hominem, quae beata est. Summum igitur bonum sola immortalitas invenitur, quae nec aliud animal, nec corpus atgit nec potest cuiquam sine scientia et uirtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur laboriosa haec et breuis uita non tantum hominum, sed etiam ceterarum animantium consensu magnum bonum esse ducatur, manifestum est eandem summum ac perfectum fieri bonum, si
Abbreviated transcription (Latin):
ciae fontibus immutatis: omnis uirtus: et omnis ue¬
ritas tollitur: et ipsa iusticia remigat in caelum. Ideo non ẽ
illud bonum a philosophis repertum: quia ignorabant uel un¬
de oriretur: uel quid efficeret: quod nullis aliis praeterꝗͣ no¬
stro populo reuelatum est. Dicet aliquis. Nonne sunt apud
Uos alii pauperes: alii diuites: alii serui: alii domini: Nõne
aliquid inter singulos interest: Nihil. Nec alia causa est
cur nobis inuicem fratrum factum nomen impartiamus: ni-¬
si quia pares esse non credimus. Nam cum omnia humana
non corpore sed spiritu metiamur. tametsi corporum sit

Expanded text:
iae fontibus immutatis omnis uil-tus et omnis ueritas tollitur et ipsa iustitia remigrat in caelum. ideo non est uerum illut bonum a philosophis repertum, quia ignorabant uel unde oreretur uel quid efficeret: quod nullis aliis praeterquam nostro populo reuelatvos alii pauperes, alii divites; alii servi, alii domini? Nonne aliquid inter singulos interest? nihil; nec alia causa est, cur nobis invicem fratrum nomen impertiamus, nisi quia pares esse nos credimus. Nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ERA CTA. est igitur ni fallor magna et difficilis susce.¬
pti operis portio: et maiestate caelesti suggerente nobis di¬
cendi facultatem inueteratos depulimus errores. Nunc uero ma¬
ior nobis ac difficilior cum philosophis proposita luctatio ẽ. qͦ¬
rum summa doctrina et eloquentia quasi moles aliqua mihi oppo¬
tium premebamur: ita hic autoritate. praestantium omni genere
laudis uiroꝵ. Quis autem nesciat plus esse momenti in paucioribꝰ
doctis: ꝗͣ in pluribus imperitis: Sed non est desperandum istos qͦ¬
q de sententia deo ac ueritate ducibus posse depelli. Nec tam
pertinaces fore arbitror: ut clarissimum solem sanis ac patentibꝰ
oculis uidere se negent. modo illud uerum sit: quod ipsi solent ꝓ¬
fiteri: studio inuestigandae ueritatis se teneri. Efficiam profecto
ut quaesitam ueritatem diu et aliquando inuentam ẽẽ credat.
et humanis ingeniis inueniri non potuisse fateantur.

Expanded text:
eracta est igitur ni fallor magna et difficilis suscepti operis portio; et majestate coelesti suggerente nobis dicendi facultatem, inveteratos depulimus errores. Nunc vero major nobis, ac difficilior cum philosophis proposita luctatio est: quorum summa doctrina et eloquentia, quasi moles aliqua mihi oppotium premebamur; ita hic auctoritate praestantium omni genere laudis virorum. Quis autem nesciat, plus esse momenti in paucioribus doctis, quam in pluribus imperitis? Sed non est desperandum, istos quoque de sententia, Deo ac veritate ducibus, posse depelli: nec tam pertinaces fore arbitror, ut clarissimum solem sanis ac patentibus oculis videre se negent. Modo illud verum sit, quod ipsi solent profiteri, studio investigandae veritatis se teneri, efficiam profecto, ut quaesitam veritatem diu, et aliquaet humanis ingeniis inueniri non potuisse fateantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem se hominibus ostenderet: eosq iusticiam doceret. siqͥdẽ
id uolebat maiore autoritate ut aiunt professi dei. tunc enĩ
cunctos fuisse praeceptis caelestibus perituros: si ad ea uir¬
tus ac potestas dei praecipientis accideret. Cur igitur ad
docendos homines non ut deus uenit:cur non manus homi
num aut uirtute repulit: aut diuinitate uitauit. Cur non
Maitstatem suam sub ipsa saltem morte patefecit: sed ut in¬
ualidus in iudicium ductus est: ut nocens damnatus: ut mõ¬
talis occisus: Refutabo haec diligenter: nec quenꝗͣ patiar
errare. Illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: qͣm
quicunq perceperit non tantum mirari desinet deum abho¬
minibus esse cruciatum: uerunetiam facile peruidebit ne
deum quidem potuisse credi: si ea ipsa quae arguit facta

Expanded text:
tatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem tatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'cur igitur aiunt \'ad docendos homines non ut deus ueninum aut uirtute reppulit aut diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocens damnatus, ut mortalis occisus? \' refutabo haec diligenter nec quemquam patiar errare. illa enim magna et mirabili ratione sunt facta: quam quicumque perceperit, non tantum mirari desinet deum ab hominDeum quidem potuisse credi, si ea ipsa quae arguit facta
Abbreviated transcription (Latin):
ONFIRMATA. sunt: ut opinor quae falsa et in-¬
credibilia putantur: abiis quos uera caelestium
litteraꝵ doctrina non imbuit: sed tamen ut refellantur
a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt
rebusq diuinis fidem detrabunt: argumentisq illorum
coarguamus errorem: ut tandem aliquando peruideant
ita fieri oportuisse: sicut nos ostendimus factum. Et quã¬
ꝗͣ apud bonos iudices satis habeant firmitatis: uel testimo¬
nia sine argumentis: uel argumenta sine testimoniis: nos ta¬
men non contenti alterutro sumus: cum suppeditat nobis
Utrunq: ne cui peruerse ingenioso aut non intelligendi: aut
contra disserendi Locum relinquamus: negant fieri potius¬
se: ut naturae immortali quicꝗͣ decederet. Negant deni¬
q deo indignum: ut homo fieri uellet: seq infirmitate car¬
nis oneraret: ut passionibus: ut dolori: ut morti se ipse subii¬
ceret: quasi non facile illi esset. ut citra corporis imbecilli¬

Expanded text:
onfirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut tandem aliquando peruideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. et quamquam aput bonos iudices satis habeant firmitatis uel testimonia sine argumentis uel argumenta sine testimoniis, nos tamen non contenti alterutro sumus, cum subpetat nobis utrumque, ne cui peruerse ingenioso aut non intellegendi aut contra disserendi locum relinquamus. negant fieri potuisse ut naturae inmortali quicquam decederet, negant denique deo dignum ut homo fieri uellet seque infirmitate carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecilli
Abbreviated transcription (Latin):
dunt : quo nihil faedius: nihil arrogantius: nihil a sapientis ra¬
tione semotius. Rebus enim c aelestibus contraria sunt ista uni-¬
uersa terrena. Sicut enim sapientia hominum summa stulticia
est apud deum. stulticia ut docui summa sapientia est. sic deo
humilis et abiectus est: qui fuerit conspicuus et sublimis inteͣ¬
ra. Nam ut taceam ꝙ haec presentia terrae bona quibus magnꝰ
honor tribuitur: uirtuti contraria sunt: et uigorem mentis
eneruant: quae tandem potest firma esse nobilitas. Quae opess
Quae potentia: cum possit deus Reges quoq ipsos inferiores
infimis facere: Et ideo consulens nobis deus inter diuina praece¬
pta illud praecipue posuit. qui se extollit. humiliabitur. et ꝗ
se humiliat exaltabitur. Cuius praecepti salubritas docet ꝙ ꝗ
se apud homines planum fecerit: humilemq praebuerit. hic a-¬
pud deum praecellens et insignis habeatur. Neq enim falsa ẽ

Expanded text:
dunt: quo nihil foedius, nihil arrogantius, nihil a sapientis radunt: quo nihil foedius, nihil arrogantius, nihil a sapientis ratione semotius. Rebus enim coelestibus contraria sunt ista universa terrena. Sicut enim sapientia hominum summa stultitia est apud Deum, stultitia autem ut docui summa sapientia est: sic Deo humilis et abjectus est, qui fuerit conspicuus et sublimis in terra. Nam ut taceam, quod haec praesentia terrae bona, quibus magnus honos tribuitur, virtuti contraria sunt, et vigorem mentis enervant; quae tandem potest firma esse nobilitas, quae opes, quae potentia, cum possit Deus reges quoque ipsos inferiores etiam infimis facere? Et ideo consulens nobis Deus, inter divina praecepta illud praecipue posuit: Qui se extollit, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Cujus praecepti salubritas docet, quod qui se apud homines planum fecerit, humilemque praebuerit, hic apud Deum praecellens et insignis habeatur. Nec enim falsa est
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa conditio: nobis tamen serui non sunt. sed eos et habemꝰ
et dicimus spiritu fratres: religione conseruos. Diuitiae quoq
non faciunt insignes: nisi quos possunt bonis operibus facere
clariores. Diuites sunt enim non qui diuitias habent: sed
qui utuntur illis ad opera iusticiae. Et qui pauperes uiden-¬
tur: eo tamen diuites sunt: quia et egent et concupiscunt
nihil. Cum igitur et liberi seruis: et diuites pauperibus: hu¬
militate animi pauperes sumus: apud deum tamen uirtute dis¬
cernimur. Tanto quisq sublimior est: quanto iustior. Si enĩ
iusticia est: parem se etiam minoribus facere: quanꝗͣ hoc ip̃o
praecellat: ꝙ se inferioribus coequauit. tamen si non tantũ
quasi parem sed etiam quasi minorem se gesserit: utiq multo¬
altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur. Nam
profecto in uita hac seculari: quoniam breuia et caduca sunt
omnia. Et praeferunt se alteris homines: et de dignitate contẽ¬

Expanded text:
diuersa condicio, nobis tamen serui non sunt, sed eos et habemus et dicimus spiritu fratres, religione conseruos. diuitiae quoque non faciunt insignes, nisi quod possunt bonis operibus facere clariores. diuites sunt enim non quia diuitias habent, sed quia utuntur illis ad opera iustitiae, et qui pauperes uidentur, eo tamen diuites sunt, quia et non egent et nihil concupiscunt. cum igitur et liberi seruis et diuites pauperibus humilitate animi pares simus, aput deum tamen uirtute discernimur: tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim iustitia est parem se etiam minoribus facere, quamquam hoc ipso praecellit, quod se inferioribus coaequauit, tamen si non tantum quasi parem, sed etiam quasi minorem se gesserit, utiqaltiorem dignitatis gradum, Deo judice, consequetur. Nam profecto in hac vita saeculari, quoniam brevia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines, et de dignitate conten
Abbreviated transcription (Latin):
sedendumq aptissimam prȩbent. Item crura non aquali
modo ducta: ne indecens habitudo deformaret pedes:
sed teretibus suris clementer ex tantibus sensimq tenu¬
atis: et firma sunt et ornata. In plantis uero eadem qͥdẽ
sed tamen longe dispar ꝗͣ in manibus ratio est. Quae qͦniã
totius operis quasi fundamenta sunt: mirificus eas arti¬
fex non rotunda specie: ne homo stare non posset: aut ali¬
is ad standum pedibus indigeret. sicut qua drupedes: sed
porrectiores longioresq formauit: ut stabile corpus effi

Expanded text:
sedendumque aptissimam praebent. item crura non aequali sedendumque aptissimam praebent. item crura non aequali modo ducta, ne indecens habitudo deformaret pedes, sed teretibus suris clementer extantibus sensimque tenuatis et firmata sunt et ornata. in plantis uero eadem quidem. sed tamen longe dispar quam in manibus ratio est: quae quoniam totius operis quasi fundamenta sunt, eas mirificus artifex non rotunda specie, ne homo stare non posset aut aliis ad standum pedibus indigeret sicut quadrupedes, sed porrectiores longioresque formauit. ut stabile corpus effi