comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nterrogatũ ẽ. siquis cum silia mat̾cere
concubuerit᷑: si conuigatus fuerit
liceat ne illi ult̾iꝰ uti comugio. aut
ñ coniuigato uxorẽ acciꝑe. Iustũ eẽt
sicut aliqua statuta priorũ habent
ut in ꝑpetuum tales aconiugio
abstineant. Uisum ẽ. humane fra¬
gilitatis intuitu. ut pꝰ pęnitentiã
non quidẽ penitus pͥuent᷑ coniuigio.
durissime tñ tã immanis fornicatio
uindicetur. sic̃ sõs papa nicholaus
&e alii romani pontifices statuer̾.
sicum una muliere fornicati fueruĩ.
Ex concilio magonẽ. Cap̃.u.
nt̃rogatũ ẽ. si p̾at̃ ⁊ filiꝰ. uł si duo
fr̃s. uł si auunculus. & nepos cũ
una muliere fornicati sunt: quid
inde faciendũ sit. Manifestũ ẽ.
quod graui uindicta plectendũ
ẽ ÷ quod gͣue fascinꝰ eẽ. repꝑitur:
scriptum ẽ. ñ mechab̾is. Quanto
magis cũ cognata. uł cũ conuge
seu concubina cognati: Hinc in
leuitico scriptũ ẽ. Si mechatꝰ fuerit
quis cũ uxore alt̾iꝰ : morte moriant᷑

Expanded text:
nterrogatum est si quis cum filia materterae concubuerit, si conjugatus fuerit, liceatne illi ulterius uti conjugio, aut non conjugato uxorem accipere. Justum esset, sicut aliqua statuta priorum habentur, ut in perpetuum tales a conjugio abstineant. Visum est humanae fragilitatis intuitu, ut post poenitentiam non quidem penitus priventur conjugio, durissime tamen tam immanis fornicatio vindicetur. Sicut sanctus papa Nicolaus et alii Romani pontifices statueruntsi cum una muliere fornicati fuerint. Ex concilio Maguntiensi, cap. 5. Interrogatum est si pater et filiusfratres, vel si avunculus, et nepos cum una muliere fornicati sunt, quid inde faciendum sit. Manifestum est quod gravi vindicta plectendum est, quod grave facinus esse reperitur. scriptum est, non moechaberis, quanto magis cum cognata, vel cum conjuge seu concubina cognati? Hinc in Levitico scriptum est: Si moechatus fuerit quis cum uxore alterius, morte moriantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uidã fornicatꝰ ÷ cũ quadã muli¬
ere. pꝰ ea filuis nesciens patris
factum: stuprauit eandẽ. Qd cũ pat̾
resciret ⁊ de se filioq confessus ẽ
Statuer̃ meliꝰ eẽ. ut talit̾ lapsis c̃ digna
penitentia legitima ꝑmittantur con¬
uigia : quã forte deterius delinquant:
Fornicaria aut̃ : sine spe coniuigi ma-¬
iquis uiduam uxorem duxerit &
pꝰea cum filiastra fuerit fornicatꝰ.
duob frĩb seu cum patre & filio: si
quis relictã frĩs. siquis neptẽ. aut¬
nouercam. aut nurum. aut c̃sobrinã.
aut filiam auunculi. aut eiꝰ relictã
aut priuignam polluerit. eosdisiungi.
& ułt̃ius numquã coniuigio copulari

Expanded text:
uidam fornicatus est cum quadam muliere, postea filius nesciens patris factum stupravit eamdem. Quod cum pater rescisceret, de se filioque confessus est. Statuerunt melius esse, ut taliter lapsis cum digna poenitentia legitima iugia, quam si forte deterius delinquant. Fornicaria autem sine spe coniugii maSi quis viduam uxorem duxerit et postea cum filiastra fuerit fornicatus duobus fratribus, seu cum patre et filio, si quis relictam frnovercam aut nurum aut consobrinam aut filiam avunculi aut eius relictam aut privignam polluerit, eos disiungi et ulterius numquam coniugio copulari
Abbreviated transcription (Latin):
Illȩ uͦ siuoluerint accipiant maritos:
Siautem hoc scierint illȩ feminȩ: absq
crimen celauerit : peniteat & post
penitentiam nubat. Mulier autẽ
usq ad mortẽ peniteat. & sine spe¬
i fr̃ cummuliere fornicatꝰ fuerit.
& fr̃ nesciens cum eadẽ comcubu¬
erit : mulier dieb uitȩ suȩ peniteat.
Post penitentiã aut̃: frat̃ ignarꝰ sceleris
quandam feminam quam post ea
fr̃ euis accepit uxorem. Statuert̃ eũ
qui stuprauit. & a se stupratã fr̃ĩ
celauit: quia geminauit peccatum.
penitentia districtiori castigandum:
Coniugium tale dissoliu oportere.
& mulieri quidem num quã dari
potestatem nubendi. Illis autem pro
miscđia conuigium indulgere. s cũ

Expanded text:
illae vero si voluerint accipiant maritos. illae vero si voluerint accipiant maritos. Si autem hoc scierint ipsae feminae absque crimen celaverit, poeniteat, et post poenitentiam nubat. Mulier autem usque ad mortem poeniteat . 294 Dei fet frater nesciens cum eadem concubuerit, mulier diebus vitae suae poeniteat; post poenitentiam autem frater ignarus sceleris quamdam feminam, quam postea frater ejus accepit uxorem. Statuerunt eum qui stupravit et a se stupratam fratri celavit, quia geminavit peccatum, poenitentia districtiori castigandum, conjugium tale dissolvi oportere, et mulieri quidem nunquam dari potestatem nubendi; illis autem pro misericordia conjugium indulgere, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
De armis u uł osculo & sacrificio: modũ
teneat. iam dictum: Inde usq ad obi¬
tum suum. nisi predictis festis dieb
manno legitime custodiat. De armis
uero ut supradictum ẽ. & nũquã ali¬
quando conugio copuletur. Hec eadẽ
penitentia imponenda ẽ. parricidis ł
fr̃icidis. uł consanguineis. nec non &
qui sponte ꝑ fraudem & auariciã ho-¬
minem innoxium occidunt quod
morchidum uocant. De illo qui¬
filiastra fornicatus fuerit. Itẽ ex concł
i quis uiduã uxorẽ duxerit &
pꝰea cum filiastra sua fornicatus
fuerit. seu cum duab sororibus
concubuerit. aut siqua duob fr̃ib
nupserit. seu oum patre & filio for¬
nicata fuerit. tales copulationes ana-¬
thematisari & disiungi precipimus:
nec umquã amplius comugio copu¬
lari. s sub magna districtione fieri
cum filiastra ignorante fornicatꝰ ÷
S
ẽ. ignorante matre de filia. &
filia dematre : nũquã accipiat uxorẽ.

Expanded text:
De armis vel osculo et sacrificio modum De armis vel osculo et sacrificio modum teneat jam dictum. Inde usque ad obitum suum, nisi praedictis festis diebusgesimas in anno legitime custodiat. De armis vero ut supra dictum est. Et nunquam aliquando conjugio copuletur. Haec eadem poenitentia imponenda est patricidis vel fratricidis vel consanguineis, necnon et qui sponte per fraudem et avaritiam hominem innoxium occidunt, quod morchidum vocant. In qurnicatus fuerit. Item ex concil. i quis viduam uxorem duxerit, et postea cum filiastra sua fornicatus fuerit. seu cum duabus sororibus concubuerit, aut si qua duobus fratribus nupserit, seu cum patre et filio fornicata fuerit, tales copulationes anathematizari et disjungi praecipimus, nec unquam amplius conjugio copulari, sed sub magna districtione fieri cum filiastra ignorante fornicatus es est ignorante matre de filia, et filia de matre, ille nunquam accipiat uxorem,
Abbreviated transcription (Latin):
ne utram exipsis habeat. nec ipsi ad¬
ultĩ umquã coniugio copulentur.
sui cum filia amite uł materterȩ suȩ
uł cum nepte sua. uł cum cominatre
uł cum filiola quã defonte suscepit.
patrui sui. & auunculi sui. uel cum
filia amite suę siue matertere suȩ.
uł cum nepte sua. uł cum cõmatre
sua aut filiola sua. siue quã defonte
suscepit. uł ante ep̃m tenuit. & si qua
mulier similimodo fornicata fuerit:
abstineat se abingressu domus dĩ annõ.
& eodem anno nisi dominitis & festis
dieb solum modo pane & aqua & sale
utatur. arma non ferat. osculũ nulli
prebeat. sacrificium nisi ꝓuiatico mi¬
nime sumat. Sex deindeꝰ annis ingre
diatur quidem domũ dĩ. s carnibus
&e uino ac sicera minime utatuꝵ:
nisi festis dieb De armis uͦ & oscłis siue¬
de sacrificio: sicut supra dictũ ẽ. Pca
uͦ duob annis quando carne uescitur:
apotu om̃i quo in ebriari potest seconti¬
neat. Et si potum biberit: minime
carne uescatur. absq p̃cipus festis dieb

Expanded text:
nullam ex ipsis habeat, nec ipsis adulteri unquam conjugio copulentur. sui, vel cum filia amitae vel materterae suae, vel cum nepte sua, vel cum commatre sua, vel cum filiola quam de fonte suscepit, patrui sui, et avunculi sui, vel cum filia amitae suae sive materterae suae, vel cum nepte sua, vel cum commatre sua, aut filiola sua sive quam de fonte suscepit, vel ante episcopum tenuit, et si qua mulier simili modo fornicata fuerit, abstineat se ab ingressu domus Dei annum, et eodem anno nisi Dominicis diebus et festis solummodo pane et aqua et sale utatur, arma non ferat, osculum nulli praebeat, sacrificium nisi pro viatico minime accipiat. Sex deinde diatur quidem domum Dei, sed carnibus et vino et sicera minime utatur, nisi festis diebus. De armis vero vel osculo sive sacrificio, sicut supra dictum est. Postea vero duobus annis, quando carne vescitur, a potu omni qui inebriare potest se contineat; et si potum biberit, minime carne vescatur, absque praecipuis festis diebus.
Abbreviated transcription (Latin):
It ȩccłȩ destructȩ ubi aut plures. quã
necesse sit. aut maioris magnitudinis
quã ut ex reb ad eas ꝑtinentib restaurari
possint. epĩ ꝓuidentia modus inueniatur
qualit̃ consistere possint Qđ in una

Expanded text:
Ut ecclesiae destructae, ubi aut plures sunt, quam necesse sit, aut majoris magnitudinis, quam ut ex rebus ad eam pertinentibus restaurari possint, episcopi providentia modus inveniatur, qualiter consistere possint. C. IV. A
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit ut loca iã dudum consecrata
& nunc spurcitiis fȩdata: iuxta pos
Ut nullus aliud altare erigere presumat.
nisi qđ ab ep̃o consecratũ. ẽ. Ex decreto
t nullus prb̃r in eccła consecrata aliud
altare erigat. nisi qđ ab ep̃o loci uel
eius misso scificatũ ẽ. ut sit discretio int̃
sacrum ⁊ non sacrum. Nec dedicationem
fingat nisi sit Qd si fecerit: si clericꝰ ẽ.
degradetur. Silaicus: anathematizetur:¬

Expanded text:
Placuit, ut loca jamdudum consecrata, Placuit, ut loca jamdudum consecrata, et nunc spurcitiis foedata, juxta possCAP. 20. - Ut nullus aliud altare erigere praesumat, nisi quod ab episcopo consecratum est. Ex decretis Ut nullaltare erigat, nisi quod ab episcopo loci vel ejus misso sanctificatum est, ut sit discretio inter sacrum et non sacrum. Nec dedicationem fingat nisi sit. Quod si fecerit, si clericus est, degradetur: si laicus anathematizetur
Abbreviated transcription (Latin):
Aliceat consecrari. neq missas in ea
celebrari. sed iactari foras &e mundariopor¬
altare consecrari non liceat. Ex eodẽ. Cp̃ui.¬
n ȩccła inqua cadauera mortuorũ sepeli¬
untur scĩficari altare non liceat. Si aucẽ
consecratũ prius fuit. missas licet celebrari
in ea. Ut loca semel dedicata. ꝑpetuo
t loca quȩ semel dõ dedicata sunt
aut monastĩa fuer̃. maneant ꝑpetuo
eruenit adme quod in eccłus frat̃¬
nitatis tuȩ aliqua loca monasterus
consecrata. nunc habitacula clericorũ
facta sunt: Dumq hi qui sunt ineccłus
fingunt se religiose uiuere. monasterus
test ecclesiasticis obsequiis deseruire.
&e inmonacha regula ordinate ꝑsistere.
ut ipse districtionẽ monasterui teneat.
qui cotidie inministio eccłastico cogit᷑
ꝑmanere. ꝓinde fr̃nitas tua hoc qͦ libet
in loco factũ ẽ emendare festinet. Quia
ego nullo modo patior. ut loca sacra per
clericorũ ambitum destruantur De
ut reformentur. De concilio ap̃ aquas

Expanded text:
iceat consecrare, neque missas in ea celebrare, sed jactari foras, et mundari opore consecrare non liceat. In Ecclesia in qua cadavera mortuorum sepeliuntur, sanctificare altare non liceat. Si autem consecratum prius fuit, Missas licet celebrare in ea. CAP. XV.-- Ut loca semel dedicata, perpetuo Ut loca quae semel Deo dicata sunt, aut monasteria fuerunt, maneant perpetuo ervenit ad me quod in Ecclesiis fraternitatis tuae, aliqua loca monasteriis consecrata, nunc habitacula clericorum facta sunt: dumque hi qui sunt in Ecclesiis, fingunt se religiose vivere, monasteriis test ecclesiasticis obsequiis deservire, et in monachica regula ordinate persistere, ut ipse districtionem monasterii teneat, qui quotidie in ministerio ecclesiastico cogitur permanere. Proinde fraternitas tua hoc, quoliin loco factum est, emendare festinet, quia ego nullo modo patior ut loca sacra per clericorum ambitum destruantur. »  reformentur. Ex concilio Aquisgrani
Abbreviated transcription (Latin):
si qua scõrũ basilica afundamentis etiã
fuerit in nouata. sine aliqua dubitatiõe
cum inea missarum fuerit celebrata
solennitas. totiꝰ scĩficatio consecrationis
implebitur: Si uero scũaria quȩ habebat
ablata sunt. rursus earũ depositione

Expanded text:
si qua sanctorum basilica a fundamentis etiam si qua sanctorum basilica a fundamentis etiam fuerit innovata, sine aliqua dubitatione, cum in ea missarum fuerit celebrata solemnitas, totius sanctificatio consecrationis implebitur. Si vero sanctuaria quae habebat ablata sunt, rursus eorum repositione
Abbreviated transcription (Latin):
olennitates uͦ dedicationũ eccłarũ &
sacerdotũ ꝑ singulos annos solenniter
sunt celebrandȩ. Ipso domino exemplo
dante qui adfestũ dedicationis tẽpli om̃ĩb
id faciendũ dans formã cum reliqͥs popłis
eandẽ festiuitatẽ celebraturus uenit.
sicut scriptũ ẽ: facta sunt encenia in
iherosolimis & hẏemps erat. & abulabat
iħs in templo inporticu salomonis
Quod autem octo dierum sin᷑ encenia cele¬
branda. in libro regum ꝑ acta dedicatione
tura nec certi testes existunt. aquib conse¬
cratio sciatur. absq ulla dubitatione scitote
eas eẽ. sacrandas. nec talis trepidatio iterati
onẽ incurrit. qm̃ non monstratur esse
iteratum. quod nescitur eẽ. factum:¬
e fabrica cuis libet ȩccłȩ si diruta fu¬
erit instauranda: & si in eo loco con¬
secrationis solennitas debeat iterari in qua
sõuaria non fuerint. nichil uidicamus
officere. si ꝑ eamminime aqua exorcizata
britatẽ tantum scimꝰ eẽ. missarũ: Et idõ

Expanded text:
olemnitates vero dedicationum ecclesiarum et sacerdotum per singulos annos solemniter sunt celebrandae, ipso Domino exempla dante, qui ad festum dedicationis templi omnibus id faciendum dans formam cum reliquis populis eandem festivitatem celebta sunt encaenia in Hierosolymis, et hiems erat; et ambulabat Jesus in templo, in porticu Salomonis Quod autem octo dierum sint encaenia celebranda, in libro Regum , peracta dedicatione tura, nec certi testes existunt, a quibus consecratio sciatur, absque ulla dubitatione scitote eas eonem incurrit, quoniam non monstratur esse iteratum, quod nescitur esse factumDe fabrica vero cujuslibet ecclesiae, si diruta fuerit, instauranda, et si in eo loco consecrationis solemnitas debeat iterari, in quo sanctuaria non fuerint, nihil judicamus officere, si per eam minime aqua benedicta britatem tantum scimus esse missarum. Et ideo,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ȩccłus salubri ac prouida debeamus¬
minturnensem funditus tam cleri qͣm
plebis destitutã desolatione cognouimus.
tuãq ꝓ ea petitionẽ. quatinus formianȩ
ecclȩ inqua corpus beati erasmi martẏris
requiescit. cuiq fraternitas tua p̃sidet
adiungi debeat. & pium eẽ. ac iustissimũ
preuidentes. necessariũ duximꝰ consulentes
tã desolatiom loci illius quã tuȩ ecclesiae
pauꝑtati. redditꝰ supͣ dictȩ eccłȩ mintur¬
nensis. uł quicquid ei antiquo modernoq¬
iure uł pruuilegio potuit potestatiue
qualibet ratione competere. ad tuȩ ȩccłȩ
potestatẽ ac precepti nr̃i auctoritate c̃cedimꝰ.
ut ap̃senti tempore sicuti ex propͥa qͥppe
ȩccta debeas cogitare. eiq competentia tua
disponere. quatinꝰ deincepsqd ꝑire nẽ usq
potuit. pauꝑum eccłȩ utilitatib cleriq
proficiat: Ut pictura in eccła fieri non¬

Expanded text:
tis ecclesiis salubri ac protis ecclesiis salubri ac proMinturnensem funditus tam cleri quam plebis destitutam desolatione cognovimus, tuamque pro ea petitionem, quatenus Formianae ecclesiae, in qua corpus beati Erasmi martyris requiescit, cuique fraternitas tua praesidet, adjungi debeat, piam esse ac justissimam praevidentes, necessarium duximus, consulentes tam desolationi illius, quam tuae ecclesiae paupertati, reditus supradictae ecclesiae Minturnensis, vel quijure vel privilegio potuit potestative qualibet ratione competere, ad tuae ecclesiae potestatem hac praecepti nostri auctoritate concedimus, ut a praesenti tempore, sicuti ex propria quippe ecclesia, debeas cogitare, eique competentia tua disponere, quatenus deinceps quod perire nunc usque potuit, pauperum ecclesiae utilitatibus clerique proficiat. C
Abbreviated transcription (Latin):
ccłias uͦ arrianorum ubicumq inuene¬
ritis catholicas eas diuinis p̃cib & oꝑib
absq ulla mora consecrate. quia & nos quando
fiumus constantinopoli tã ꝓregione catholica
quã ⁊pregis theodorici causa negotii suaden¬
te atq hortante. arnanosq extirpante pussimo
atq xp̃ianissimo iustino orthodoxo ĩꝑatore.
quascũq illis in partib eorũ eccłas repꝑire
potuimus. catholicas eas dño opem ferente
Tultorũ casu exꝑientia magistrante
Crepꝑimus: non nullas diocesianas
ȩccłas destitutas. Pro qua re id constitutione
decreuimus. ut antiquȩ consuetudinis ordo
seruetur. & annis singulis ab ep̃o dioceses
uisitentur. & si qua forte basilica reꝑta fuerit
destituta. ordinatione ipsius reparetur. quia
tertia pars ex om̃ib ꝑ antiquã traditionẽ
ut accipiatur ab epĩs expͥncipib nouimus
registro. sõ. ad bacaudã ep̃m formiensẽ missã¬
t temporalis nos ꝑurget necessitas. &
inminutio exigit ꝑsonarũr. ut destitu¬

Expanded text:
ias vero Arianorum ubicunque inveneritis, catholicas eas divinis precibus et operibus absque ulla mora consecrate: quia et nos, quando fuimus Constantinopoli, tam pro religione catholica, quam et pro regis Theodorici causa et negotiis, suadente atque hortante, Arianosque exstirpante piissimo atque Christianissimo Justino orthodoxo imperatore, quascunque illis in partibus eorum Ecclesias reperire potuimus catholicas eas Domino opem ferente Multorum casuum experientia magistrante reporimus nonnullas dioecesanas esse ecclesias destitutas: ob quam rem id constitutione decrevimus, ut antiquae consuetudinis ordo servetur, et annuis vicibus ab episcopo dioeceses visitentur, ut si qua forte basilica reperta fuerit destituta ordinatione ipsius reparetur; quia tertia ex omnibus per antiquam traditionem ut accipiatur ab episcopis novimus registro Gregorii ad Bacandam episcopum Formiensem. Et temporalis nos perurget necessitas, et imminutio exigit personarum, ut destitu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ diuina officia ordinẽ quẽ metropoli
tani tenent compiunciales eorũ obseruare
iquis uult monasterium suum ad melio¬
randum in aliũ locum ponere. fiat cũ
confilio ep̃i &e fratrũ suorũ. & dimittat
prb̃m inpriori loco. ad mẏnisteria eccłȩ¬

Expanded text:
autem diviautem divitani tenent, comprovinciales eorum observare quis vult monasterium suum ad meliorandum in alium locum ponere, fiat cum consilio episcopi et fratrum suorum, et dimittat presbyterum in priori loco ad ministeria eccle
Abbreviated transcription (Latin):
lures baptismales eccłȩ una t̾mi¬
natione eẽ. non possunt. sed una
tantũmͦ cum subditis capellis Et si
contentio fuerit determinatione duarõ
matricũ. plebes utrarũq discernant.
&e si non conueniunt ȩt̾nali dĩ iudicio
nec uendi nec commutari possint. nisi¬
emini regum aut cuiquã hominũ
⁊ ꝓpͥum liceat monasterium tradẽ. nͥ ad
aliud monasterium. uł cominutare.
nisi cum alio monasterio. uł quoc ũ q cõmodo
uende: hocetiam diuina & apłica atq cano¬
nica subanathematis pęna sanexit auctori¬
tas. Quod si factum fuerit non ualebit: sed
ipsum monasteriũ in pristinũ reformetur statũ:¬
U. Non liceat alicui unius ȩcctȩ terrã nͥ cambiat
Non liceat ep̃o. nec abbati terrã eccłȩ
uertere ad aliã. quãus ambȩ sint in eiuis
potestate: Tam̃ si commutare uoluerint
terras earũ. cũ consensu ambarũ fiat Ut
Ex concilio epaonensi. Cap̃. &.
ltaria si non sint lapidea chrismatis
unguine ñ consecrentur. Ad celebranda

Expanded text:
lures baptismales Ecclesiae in una terminatione esse non possunt, sed una tantummodo cum subditis capellis. Et si contentio fuerit de terminatione duarum matricum, plebes utrarumque discernant, et si non conveniunt, lis Dei judicio nec vendi nec commutari possint. emini regum aut cuiquam hominum in proprium liceat monasterium tradere, nisi ad aliud monasterium: vel commutare, nisi cum alio monasterio: vel quocunque commento vendere. Hoc etiam divina et apostolica atque canonica sub anathematis poena sanxit auctoritas. Quod si factum fuerit, non valebit, sed ipsum monasterium in pristinum reformetur statuceat alicui unius Ecclesiae terram, nisi cambiat, iscopo nec abbati terram Ecclesiae vertere ad aliam, quamvis ambae sint in ejus potestate. Tamen si commutare voluerint terras earum, cum consensu amborum faciantx Concilio Epaunensi, c. 26. et 27 . Altaria, si non fuerint lapidea, chrismatis unctione non consecrentur. Ad celebranda
Abbreviated transcription (Latin):
norum. Ut popłs qui conuenerit ad missã.
anteꝗͣ. finiatur non discedat. Ex concilio¬
tem cũ ad celebrandam missam in dĩ nomine
conuenit popłs. non ante discedat quã
missȩ solennitas compleatur. & ubi ep̃s
defuerit. benedictionẽ accipiat sacerdotis
De illis qui ecchastica habent beneficia
exconcł magontiensi. Capł xlii.
uicumq officium eccłiasticũ hñt.
constintinopolitano. Cap̃ ui.
eccłias autem dĩ inbarbaris gentib consti¬
tutas gub̃nari & amministrari oportet.
scđm consuetudinem quȩ ẽ. apatrib obseruata¬

Expanded text:
i convenit ad Missam, antequam finiatur non discedat. Im, cum ad celebrandam Missam in Dei nomine convenit populus, non ante discedat quam Missae solemnitas compleatur, et, ubi episcopus defuerit, benedictionem accipiat sacerdotis qui ecclesiasticum habent beneficium. Ex concilio Magontiensi, cap. 42. Quicunque beneficium ecclesiasticum habent, Constantinopolitano I, cap. Ecclesias autem Dei in barbaris gentibus constitutas, gubernari et administrari oportet secundum consuetudinem quae est a patribus observata
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ semel dedicata sunt monasteria
consilio eporũ qui ciuitatestene
manere sic placuit ꝑpetuo monasteria.
& resquȩ ad ea ꝑtinent monasteriis reser¬
uari tlebere. nec posse ea ultra fieri scłaria
habitacła. Qui uero hoc fieri ꝑmiserint :
canonum sententiis subiacebunt. De¬

Expanded text:
Quae semel dedicata sunt monasteria consilio episcoporum qui civitates tenent, manere sic placuit perpetuo monasteria: et res quae ad ea pertinent, monasteriis reservari debere, nec posse ea ultra fieri saecularia habitacula. Qui vero haec fieri permiserint, canonum sententiis subjacebunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
emo qui scripturas diuinas legit
ignorat. quod in pͥm bͥ nascentis
eccłȩ. discipłi inunũ congregati st̃.
cum multitudine credentiũ quiꝰbus
erat corunũ & anima una. quique
uendentes p̃dia &e possessiones suas
afferebant p̃cia. & diuidebant singulis
proutouiq opꝰ erat futuram nãq eccłam
ingentib apłi preuidebant. maximeq
quia dñs illis predixerat. euntes inmun¬
dum uniu̾sum predicate euuangłm.
se & ingentib disꝑgendos. eccłamq con-¬
gregandam ex rudi popło: iccirco p̾dia
iniidea minime sunt adepti. s p̃tia
tantũ modo ad fouendos egentes. At uͦ
cum int̾ turbines & aduersa mundi suc cres¬
ceret ȩccła. ad eo usq ꝑuenit: ut non
solum gentes sed etiam romani pͥncipes
qui pene totiꝰ orbis monarchiã tenebant.
ad fidem xpi & baptismi sacramenta

Expanded text:
emo, qui scripturas divinas legit, ignorat, quod in principio nascentis ecclesiae discipulis in unum congregatis cum multitudine credentium, in quibus erat cor unum et anima una, quique vendentes praedia et possessiones suas afferebant, et dividebatur singulis, prout cuique opin gentibus apostoli praevidebant, maximeque quia Dominus illis praedixerat; Euntes in mundum universum, praedicantes evangelium , se in gentibus dispergendos, Ecclesiamque congregandam ex rudi populo. Idcirco praedia in Judaeam minime sunt adepti, sed pretia tantummodo ad fovendos egentes. At vero cum inter turbines et adversa mundi succresceret Ecclesia, eo usque pervenit ut non solum gentes, sed etiam Romani principes qui pene totius orbis monarchiam tenebant ad fidem Christi et baptismi sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
quib uir religiosissimꝰ constatinꝰ.
pͥmus fidem ueritatis patenter
adepcus. licentiã dedit ꝑuniũsum
orbẽ in suo degentes imꝑio. non solum
sieri xpianos. sed etiam fabricandasȩccłas
ae p̃dia tribuenda constituit. Deniq
idem prefatus pͥnceps donaria inm̃sa.
& fabricam templi primȩ sedis beati
petri principis apłorũ instituit. ad eo
ut sedem imꝑialẽ cui quiq romani
principes presidebant relinqueret. &e
beato petro siuisq successorib ꝓfutura
& atrium designet. & ante prefiniat qui
edificare uultꝰ quod ad luminaria &
ad custodiam. & stipendia custodum
sufficiat. & ostensa donatione: sic domũ
edificet. & postꝙ consecrata fuerit. atriu
desidat. Ex concł Warmatiensi. Cap̃ .ui.
uicũq uoluerit insua ꝓpriȩtate
eccłam ȩdificare. & consens&ͣe uolun¬
tatẽ epĩ habebit. incuiꝰ parro¬
chia fuerit. licitum sit. Uerũtam̃ om̃ino

Expanded text:
quibus vir religiosissimus Constantinus primus fidem veritatis patenter adeptus, licentiam dedit per universum mundum in suo degentes imperio, non solum fieri Christianos, sed etiam fabricandas ecclesias et praedia tribuenda constidem prefatus princeps donaria inmensa et fabricam templi primae sedis beati Petri principis apostolorum instituit, adeo, ut sedem imperialem, cui quique Romani principes presidebant relinqueret et beato Petro suisque successoribus profuturam et atrium designet; et ante praefiniat qui aedificare vult, quod ad luminaria et ad custodiam, et stipendia custodum sufficiat, et ostensa donatione, sic domum aedificet Et postquam consecrata fuerit, atriumdesiderat. Ex concilio Wormatiensi, cap. 6. Quicunque voluerit in sua proprietate ecclesiam aedificare, et consensum et voluntatem episcopi habebit, in cujus parochia fuerit, licitum sit. Verumtamen omnino
Abbreviated transcription (Latin):
fragia. ac mortifere submersiones. quid
aliud estimanda sunt. quã peccata:
Restat gͥ ut hȩc nauis cursu prospero
tuta. possit portũ desiderate urbis in-¬
trare: & ita dõ precem fundere. ut¬
nauigantes mereantur audiri.
nitatẽ honoretur. canib cautem
ꝑuia non sit. Scłaria uidicia. negotia.
uł uaniloquia in ea non exerceant᷑.
quia domꝰ dĩ domus orationis debec
eẽ. non spelunca latronu. uł placita
mulierum. nec inde exeant donec
compleatur benedictio Quid sit¬

Expanded text:
fragia, ac mortiferae submersiones, quid aliquid fragia, ac mortiferae submersiones, quid aliquid aliud aestimanda sunt, quam peccata? Restat igitur ut haec navis cursu prospero tuta possit portum desideratae urbis intrare, ita Deo precem fundere navigantes, ut mereantur audiri. nitatem honoretur, canibus autem pervia non sit. Saecularia judicia, negotia, vel vaniloquia, in ea non exerceantur, quia domus Dei, domus orationis debet esse, non spelunca latronum , vel placita mulierum; nec inde exeant, donec compleatur benedictio.
Abbreviated transcription (Latin):
diũsis elocis &e regioni¬
b uiros portat adunã
pocentis regni urbẽ
ꝓꝑare cupientes:
Sit gͦ nauis huiꝰ dñs
inde prorete officiũ ep̃s impleat. prbi
nautarũ. diaconi dispensatorũ locum
teneant. Hi qui catezizant naustologis
conferantur: Epibatis autem totiꝰ fr̃nitatis
multitudo sit similis Ipsum quoq mare
hic mundus habeatur. Uentorũ uͦi uarieta¬
tes & turbinum. diu̾sis temptationib
conferantur. ꝑsecutiones. tribulationes.
siue ꝑicula. fluctib exequentur. Terreni
lib spirant. pscudo ꝓpħarũ & seductoꝵ.
seu prauȩ doctrinȩ uerba docentur:
ꝓmuntoria uͦ & loca confragosa: hi qui
inpotestatib scłi sunt iudices. & ꝑicula
minantur & mortes. Bithalassa uͦ loca.
quȩ duplicib undȩ fallacis estibus
uerberantur. dubiis mente. & de ꝓmis¬
sionum ueritate nutantib conferant᷑.¬
Hẏpochrite uͦ & dolosi. pyratis similes
habeantur: Iam uero rapidus uortex
& tartarea caribdis. & saxis illisa nau-¬

Expanded text:
diversis e locis et regionibus viros portat, ad unam 461 potentis regni urbem properare cupientes. Sit ergo navis hujus dominus inde proretae officium episcopus impleat, presbyteri nautarum, diaconi dispensatorum locum teneant; hi qui catechizant, naustologis conferantur; epibatis autem totius fraternitatis multitudo similis sit; ipsum quoque mare hic mundus habeatur; ventorum vero varietates et turbinum, diversis tentationibus conferantur; persecutiones tribulationes et pericula, fluctibus exaequentur. Terreni libus spirant, pseudoprophetarum et seductorum, seu pravae doctrinae verba ducantur; promontoria vero et loca confragosa, hi qui in potestatibus saeculi sunt judices, et pericula minantur et mortes. Dithalassa vero loca, quae duplicibus undae fallacis aestibus verberantur, dubiis mente et de repromissionum veritate nutantibus conferantHypocritae autem et dolosi, piratis similes habeantur. Jam vero rapidus vortex, et tartarea charybdis, et saxis illisa nau
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqui fideles. plus utilitatis posse
afferre. si hereditates & agros quos uende¬
bant ȩccłiis quib presidebant ep̃i tra¬
derent. eo quod exsũptib eorũ tam
presentib quã fut᷑is temporib plura
& elegantiora possent ministrare fide¬
exp̃cio e ipsorum: ceper̃ p̃dia oeagros
quos uendere solebant matricibꝰ eccłus
tradere & ex sũptib eorũ uiuere.¬
consecrar̃. edificantes basilicas in suis
fundis. Exdecr̃ melciadis pp̃. cap̃ xii.
billo & enĩ tempore & deinceps. uiri
religiosi non solum pofsessiones &
predia quȩ posseđant. sed etiã
semetipsos dño consecrar̃ ȩdificantes
basilicas insiuis fundis inhonore scõrũ
martyrũ ac ꝑciuitates monasteria in
quib cetus domino seruientiũ conue¬
niret. Deniq reges & prefides ac
magistratus non solũ adiacentia tri-¬
buere. sed etiam ipsi propria largiti s̃
ꝑuniũ sa regna terrarũ unde alerent᷑
egentes. quiꝰ in mundo nichil possideban .

Expanded text:
et reliqui fideles plus utilitatis posse afferre, si haereditates et agros quos ante vendebant, ecclesiis quibus praesidebant episcopi traderent, eo quod ex sumptibus eorum tam praesentibus quam futuris temporibus plurima et elegantiora possent ministrare fideex pretio eorum, coeperunt predia et agros quos vendere solebant, matricibus ecclesiis tradere, et ex sumptibus eorum vivere.consecrarint, aedificantes basilicas in suis fundis. Ex decretis Melchiadis papae, cap. 12. Ab illo tempore, et deinceps viri religiosi non solum possessiones et praedia, quae possederant, sed etiam semet ipsos Domino consecrarunt, aedificantes basilicas in suis fundis in honore sanctorum martirum per civitates ac monasteria, in quibus coetus Domino servientium conveniret. Denique reges et praesides ac magistratus non solum hanc licentiam attribuerunt, sed etiam ipsi propria largiti sunt per universa regna terrarum, unde alerentur egentes, qui nil in mundo possidebant,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s basilicȩ quȩ ꝑdiu̾saloca con-¬
strutȩ sunt. uł cotidie instru¬
untur. plac̾uit scd̾m priscorũ canonũ
regulam. ut in eius ep̃i potestate in
cuius territorio posite st̃ consistant.¬

Expanded text:
s basilicae quae per diversa loca constructae sunt vel quotidie construuntur, placuit secundum priorum canonum regulam ut in ejus episcopi, in cujus territorio positae sunt, potestat
Abbreviated transcription (Latin):
pellit. si etiã ipsi modum uos excessis¬
se sentitis. non auobis exigitur. ut a¬
uobis subditis ueniam postuletis: ne
apud eos quos oportet esse subiec tos
dũ nimium seruatur humilitas. re¬
gendi frangatur auetoritas. Etam̃
petenda est uenia abom̃iũ dño. qͥ
nouit eos quos plus iusto forte corri¬
pitis: quanta beniuolentia diligatis.
mittantur fungi officiis suis reuerten

Expanded text:
pellit, sed eciam ipsi modum vos excessispellit, sed eciam ipsi modum vos excessisse sentitis, non a vobis exigitur, ut vos a subditis veniam postuletis, ne aput eos, quos opodum nimium servatur humilitas, regendi frangatur auctoritas. Sed tamen petenda est venia ab omnium Domino, qui novit eos quos plus justo forte corripitis, quanta benevolentia diligatis. mittuntur fungi officiis suis reverten
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate induti xp̃iana. discant
non concẽpnere quos cognouerint morũ
uicia quam uerboꝵ amplius deuitare.
nosse. ita esse pponendas uerbis senten.¬
tias : ut p̃ponitur animus corpori.
Ex quo fit: ut ita malle debeant ue.
siores habere amicos. Nouerint etiã
non esse uocem ad aures dei. nisi ani¬
mi affectum. Ita enĩ non irridebt̃.
si aliquos antistes & ministros ȩccłȩ
forte animauterint. uel cum barba¬
rlmis & soloecismis dm̃ uocare. uel eadẽ
uerba quȩ ꝓnuntiant non intellige¬
re.ꝑturbateq distinguere. non quia
ista minͥne corrigenda sunt. ut
populus adid qđ plane intelligit dicat
amen. Sed tamem pie toleranda funt
abeis qui didicerint ut sono inforo.
sic uoto inȩccła benedici. Itaq foren¬
sis illa non nũquã forte bona dictio
nũquã tam̃ benedictio dici potest.
cessu correctionis non esse petendam¬
uando ne sueniam a subditis.
cessitas discipline moribus co¬
hercends dicere uos dura uerba con¬

Expanded text:
humilitate induti Christiani discant non contemnere, quos cognoverint morum vitia quam verborum amplius devitare, nosse ita esse praeponendas verbis sententias, ut praeponitur animus corpori. Ex quo fit ut ita malle debeant verisiores habere amicos. Noverint etiam non esse vocem ad aures Dei, nisi amici affectum. Ita enim non irridebunt si aliquos antistites et ministros Ecclesiae forte animadverterint, vel cum barbarismis et solaecismis Deum invocare, vel eadem verba quae pronuntiant non intelligere, perturbateque distinguere, non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intelligit, dicat amen, sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint, ut sono in foro, sic voto in ecclesia benedici. Itaque forensis illa nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici potest. cessu correctionis non esse veniam petendam a subditis.cessitas discipline in moribus cohercendis dicere vos dura verba com
Abbreviated transcription (Latin):
uident̃ agnoscitis inbaptr andis
electis. qui scđm aplicã regulã &
endi duo tantũ tempora .i. pascha &e
pentecosten eẽ. seruanda. Geron¬
De cathecuminis baptiz andis id de¬
cretum ẽ. ut in pasche solemnitate uł
pentecostes ad baptizandũ ueniant.
Cȩtis solemnitatib infirmi tantũ mͦ
debeant baptizari: Gr̾ fantino defensori¬
Si iudeis baptizandis longũ uł triste
udetur solemnitatẽ sustinere pas¬
chalẽ. & eos nunc ad baptisma festinare
cognoscis. ne qđ absit longa dilatio re-¬
tro possit eorũ animos reuocare. oũ fr̃e
tia ac abstinentia .xl. dieb indicta aut
die dñico. aut si celeberrima festiuitas
Ifortassis occurrerit. eos omni potentis dĩ
genuerit si mortis ꝑicło urgetur. uł
ipsa hora cadẽ qua gignit uł hoc q̃d
gignitur eadẽ hora qua natũ ẽ. nullo
Uenerabilis baptismi sacramentũ nisi
infestuutite paschali &e pentecostes
tradere non p̃sumat ep̃s. exceptis egritudine

Expanded text:
identer agnoscitis in baptizandis electis, qui secundum apostolicam regulam, et endi, duo tantum tempora, id est Pascha, et Pentecosten, esse servanda. HoDe catechumenis baptizandis id decretum est, ut in Paschae solemnitate vel Pentecostes ad baptizandum veniant. Caeteris solemnitatibus infirmi tantummodo debeant baptizari. Si Judaeis baptizandis longum vel triste videtur solemnitatem sustinere paschalem; et eos nunc ad baptisma festinare cognoscis ne, quod absit! longa dilatio retro possit eorum animos revocare, cum fratrtia ac abstinentia 40 diebus indicta, aut die Dominico, aut si celeberrima festivitas fortassis occurrerit, eos omnipotentis Dei genuerit, si mortis periculo urgetur, vel ipsam hora eadem qua gignit, vel hoc quod gignitur eadem hora qua natum est, nulloGeneralis Venerabilis baptismi sacramentum, nisi in festivitate Paschali et Pentecostes tradere non praesumat episcopus, exceptis aegritudine
Abbreviated transcription (Latin):
Pridem precipimꝰ ut de monasterio
sc̃ĩ andreȩ. quod ÷ suꝑ mascalas baptiste¬
rium ꝓropt̾ monachorũ insolentias
debuisset auferri. atq in eodẽ loco
quo fontes sunt altare fundari Cuiꝰ
rei ꝑfectio hactenus ẽ. ꝓtracta Am¬
monemꝰ itaq fr̃nitatẽ tua. ut nullã
iam moram pꝰ susceptas p̃sentes litteras
nr̃as inferas. sed repleto loco ipsorum
fontium. altare ad sacra celebranda
mystica. illic sine aliqua dilatione fun
Nec enim numerꝰ baptr andis iuste
creditur imponendus cum quanti
& idõ suꝑfluam constitutionẽ modis
om̃ib refutantes. uolumꝰ ut unꝰqͥsq
aut inuicina sibi ȩccła aut melecta
pro sue mentis baptizetur arbitrio:
dioceses ꝓpt̾ baptismũ & penitentiã
Uonratione auctoritatis alicuiꝰ s sola
temeritate p̃sumitur. ut passĩ & libe
natalicio xp̃i seu apparitione. nec ñ
apłorũ seu martẏrũ festiuitatib in¬
numerȩ ut asseris plebes baptismi
misteriũ consequant᷑: cũ hoc sibi pͥuile¬

Expanded text:
Pridem praecepimus ut de monasterio sancti Andreae, quod est super Mascalas, baptisterium propter monachorum insolentias debuisset auferri, atque in eodem loco quo fontes sunt altare fundari. Cujus rei perfectio hactenus est protracta. Admonemus igitur fraternitatem tuam ut nullam jam moram post susceptas praesentes litteras nfontium, altare ad sacra celebranda mystica, illic sine aliqua dilatione fundNec enim numerus baptizandis juste creditur imponendus, cum quantiEt ideo superfluam constitutionem modis omnibus refutantes, volumus ut unusquisque aut in vicina sibi ecclesia, aut in electa, pro suae mentis baptizetur arbitrio. dioeceses propter baptismum, et poenitentiam ratione auctoritatis alicujus, sed sola temeritate praesumitur, ut passim et libere Natalitio Christi seu Apparitione, nec non apostolorum seu martyrum festivitatibus innumerae, ut asseris, plebes baptismi mysterium consequantur, cum sibi hoc privile
Abbreviated transcription (Latin):
gunis eorum suum crim̃ agnosceret:
Absit ut ea quȩ ꝓpt̾ bonum aclicitũ
facimus aut habemus. siquid ꝑ hȩc
preter nram uoluntatẽ cuiquam
mali accidit: nob̾ imputecur
Alioquin nec ferram̃ta domestica
& a grestia sunt habenda: ne qͥs eis
uł se uł alterum interimat

Expanded text:
guinis eorum suum crimen agnosceret. guinis eorum suum crimen agnosceret. absit, ut ea, quae propter bonum ac licitum facimus aut habemus, si quid per haec praeter nostram uoluntatem cuiquam mali acciderit, nobis inputetur. alioquin nec ferramenta domestica et agrestia sunt habenda, ne quis eis uel se uel alterum interimat
Abbreviated transcription (Latin):
ne ab eis quisque occidatur. nom mͥ
placet consilium. nisi forte sit miles
aut publica functione teneatur. ut
te. ubi etiam ipse ẽ. accepta legitima
potestate. si eius congruit ꝑsonȩ.
Qui uero repelluntur aliqͦ terrore
ne male faciant. etiam ipsis aliquid
fortasse p̃statur. Hinc autem dictũ ÷
non resistamꝰ malo. ne nos uindicta
delectet. quȩ alieno malo animum
pascit. non ut correctionẽ hominum
negligamꝰ : un nec reus ẽ. mortisalienȩ
qui cum suȩ possessioni & murorum
ciroũduxerit aliquis ex ipsorũ usu
ꝑcussus intereat Neq enim reus ÷
xp̃ianꝰ. si bos eius aliquẽ feriendo uł
equus calcẽ iaciendo aliquẽ occidat.
Aut idõ ñ debent xp̃iani boueshab̾e
cornua. aut equus ungulas. aut den-¬
tes canes. Aut uͦ quõ paulus apłssatis
egit ut in tribuni noticiã ꝑferretur.
insidias sibi aquib dã ꝑ ditisp̃parari.
& obhoc deductores accepit armatos.
Si in illa arma scelerati homines in¬
cidissent. paulus in effusione san¬

Expanded text:
ne ab eis quisque occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles aut publica functione teneatur, ut te, ubi etiam ipse est, accepta legitima potestate, si eius congruit personae. qui uero repelluntur aliquo terrore, ne male faciant, etiam ipsis aliquid fortasse praestatur. hinc autem dictum est: Non resistamus malo, ne nos uindicta delectet, quae alieno malo animum pascit, non ut correctionem hominum neglegamus. unde nec reus est mortis alienae, qui cum suae possessioni ...... et murum circumduxerit. aliquis ex ipsorum usu percussus intereat. neque enim reus est Christianus, si bos eius aliquem feriendo uel equus calcem iaciendo aliquem occidat, aut ideo non debent Christiani boues habere cornua aut equus ungulas aut dentes canis aut uero, quoniam Paulus apostolus egit, ut in tribuni notitiam perferretur insidias sibi a quibusdam perditis praeparari, et ob hoc deductores accepit armatos, si in illa arma scelerati homines incidissent, Paulus in effusione san
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit & potuerit occide cuius
dux̃ uxorẽ. ut hoc scelus ł baptisma¬
te diluatur uł penitendo soluatur.
atq ita etiã illuo adult̾iũ ñꝑmane¬
at. euacuata muliere a lege uiri pꝰ
mortẽ uiri. sed de transacto ꝗ actũ ẽ.¬
ꝑ penitentiã satis fiat uł regnatione
deleatur : Nũquid ꝓp̃t̃ea ẽ. accusan¬
da lex dĩ. tanquã compulerit lex¬
dĩ fieri homicidium. cum sine crimine
fornicationis repudiatã ducere dic̃
de causa lotharii regis iuxoris sue.ꝙ̃ xiii.

Expanded text:
voluerit et potuerit occidere, cujus voluerit et potuerit occidere, cujus duxit uxorem, ut hoc scelus vel baptismate diluatur, vel poenitendo solvatur, atque ita etiam illud adulterium non permaneat, evacuata muliere a lege viri post mortem viri, sed de transacto quod actum epoenitentiam satisfiat, vel regeneratione deleatur? Nunquid propterea est accusanda lex Christi, tanquam compulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere, dicit De causa Lotharii regis et uxoris suae. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri ut nubat siuirum suum
causa fornicationis dimiserit aut
apostatauerit. aut sumpellente las-¬
ciia usum querat uxoris inũtere.
quia inferior non om̃ino hac lege
utitur qua potior. Si tñ apostataue¬
rit aut usum uxoris querat inu̾tere.:
nec alii pocest nube mulier. nec
reũti ad illũ. Et iurum uxorẽ non
dimittere. sub auditur. aut̃ excepta
fornicationis causa. Areł. conc̃ .i.
ad ult̃io deprehendunt. & idẽ sunt
adolescentes sideles. & ꝓhibentur
nub̾e. placuit qͣuantum potest con-¬
silium eis detur. ne iuuentib suis
uxorib licet adultis alias accipiant.
Auõ de adult̾ĩnis conuigus ł .ii.
Ion dubitas eẽ. adulteriũ siqͥsꝙͣ
ducat iuiuentis uxorẽ. auiro suo
ꝑ libellum repudii sine ulla muli¬
eris fornicatione dimissã. Qͥd ergo.
cũ uidĩt se nec ad baptismũ ad mitti
si catecuminꝰ ne utilit̾ agere peniten¬
tiã. si baptizatꝰ hoc fecerit ñ corri¬
gendo & linquendo qđ fecit. si eũ

Expanded text:
mulieri ut nubat, si virum suum mulieri ut nubat, si virum suum causa fornicationis dimiserit aut apostataverit, aut si impellente lascivia usum quaerat uxoris invertere; quia inferior non omnino hac lege utitur qua potior. Si tamen apostataverit, aut usum uxoris quaerat invertere; nec alii potest nubere mulier, nec reverti ad illum. Et virum uxorem non dimittere. Subauditur autem excepta fornicationis causa. CAP. adulterio deprehendunt, et iidem sunt adolescentes fideles, et prohibentur nubere, placuit ut quantum potest, consilium eis detur, ne viventibus suis uxoribus licet adulteris, alias accipiant.us, De adulterinis conjugiis, lib. II . Non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat viventis uxorem, a viro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. Quid ergo, cum viderit se nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere poenitentiam, si baptizatus hoc fecerit, non corrigendo, et linquendo quod fecit; si eum
Abbreviated transcription (Latin):
uemadmodũ rec̾te dici. potest
sinescit homo non peccat. sunt
enim etiam peccata ignorantium
quãius minora quã scientiũ: ita ñ
recte dici potest. sic ausa forncatiõis
dimiserit uir uxorẽ & aliã duxerit:
non mechatur. Est enĩ mechatio
etiam eorũ quialias ducunt relictis
ꝓpt̃ fornicationẽ ꝓriorib s utiq
minor. quã eorũ qͥ non ꝓpt̾ fornica¬
tionem dimittunt:¬
Siquis homo habens mulierẽ legi¬
timã. si fr̃ eiuus adulterauit cũ ea.
ille fr̃ uł illa femina qui ad ult̃iũ
ꝑpetrauerunt. interim qđ uiuunt
nũꝙ habeant coniugium Ams̃.
in .i. epła adchorintios. Hos alloqͥtur
qui matrimonio iuncti sunt ore
dominico uxorem auiro non disceđe.
Qđ si discesserit: manere innuptã
Hoc apłi consiliũ ẽ: ut si discesserit
ꝓpt̾ malã conũsationẽ uiri iã innup¬
ta maneat aut iuiro suo reconciliari.
Qͦđ si se continere inquit nonpocest.
quia pugnare ñ uult contra carnẽ:
iuro reconcilietur. Non enĩ ꝑmittit᷑

Expanded text:
uemadmodum recte dici non potest, si nescit homo, non peccat: sunt enim etiam peccata ignorantium, quamvis minora quam scientium: ita non recte dici potest, si causa fornicationis dimiserit vir uxorem et aliam duxerit, non moechatur. Est enim moechatio etiam eorum qui alias ducunt, relictis propter fornicationem prioribus; sed utique minor, quam eorum qui non propter fornicationem dimittuntSi quis homo habens mulierem legitimam, si frater ejus adulteraverit cum ea, ille frater vel illa femina qui adulterium perpetraverunt, interim quod vivunt nunquam habeant conjugium. CAP.in I epist. ad Corinth. . Hos alloquitur, qui matrimonio juncti sunt, ore Dominico: Uxorem a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam. Hoc Apostoli consilium est ut si discesserit propter malam conversationem viri, jam innupta maneat. Aut viro suo reconciliari. Quod si se continere, inquit, non potest, quia pugnare non vult contra carnem, viro reconcilietur. Non enim permittitur
Abbreviated transcription (Latin):
copulauerint adultĩum cõmictuñ.
Ipsi aut̃ coniugi manente plane
uxoris uoluntate adhib̾e aliam.
unde cominunes filii nascantur.
unius commixtione ac semine.
altĩus aut̃ iure ac potestate: apuo
antiquos patres fas erat: utrũ & nc̃
fas sit. temere non dixerim.

Expanded text:
copulauerint, adulterium committunt, copulauerint, adulterium committunt, ipsi autem coniuges manent. plane uxoris uoluntate adhibere aliam, unde communes filii nunius commixtione ac semine, alterius autem jure ac potestate, apud antiquos patres fas erat. Utrum et nunc fas sit, temere non dixerim.
Abbreviated transcription (Latin):
ad hylariuor. Si infidelis dicit
apłs discedit discedat : non ẽ. seruituti
subiectus fr̃ aut soror in hiuꝰ modi.
id÷ simfidelis noluerit eẽ. cũ conui¬
ge fideli hic agnoscat fidelis suã
libtatẽ. ne ita se subiectũ depucet
seruituti:. ut ipsam dimittat fidẽ
ne coniugem amittat infidelem: hoc
& de fidelib atq parentib. hoc &
tat. si eum secũ habere de siderat.
Hoc ergo & de domo & de agris. hoc ẽ.
dehis reb quȩ iure pecuniario possi.¬
antum ualet sociale uinculõ
ut cum causa ꝓcreandi colligitur:
nec ipsa causa ꝓcreandi soluatur.
Possit enim homo dimittere sterilẽ
uxorẽ & ducere de qua filios habeat.
& tam̃ non licet. Item. Manet uincu¬
lum nptiarũ etiam si ꝓles cuuis
causa initum ẽ. manifesta stereli
tate non subsequatur ⁊ ita ut iam
scientib conuigib non se filios ha¬
bituros. separare se tam̃ uł ipsa causa
filiorum atq aliis copulare ñ liceat.
Qđ si fecerint: cum eis quib se

Expanded text:
icit olus discedit, discedat; non est enim servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi, id est: si infidelis noluerit esse cum conjuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subjectum deputet servituti, ut ipsam dimittat fidem, ne conjugem amittat infidelem. Hoc et de filiis atque parentibus, hoc detat, si illos secum habere desiderat. Hoc ergo et de domo atque agris, hoc et de iis rebus, quae jure pecuniario possiantum valet socialevinculum, ut cum causa procreandi colligetur, nec ipsa causa procreandi solvatur. Posset enim homo dimittere sterilem uxorem, et ducere de qua filios habeat, et tamen non licet. Item . Manet vinculum nuptiarum, etiamsi proles cujus causa initum est, manifesta sterilitate non subsequatur, ita ut iam scientibus coniugibus non se filios habituros separare se tamen uel ipsa causa filiorum atque aliis copulare non liceat. quod si fecerint, cum eis, quibus se
Abbreviated transcription (Latin):
De neptis tuȩ coniigio quam te
cuidã militi daturum necessitatis
instante articło subfidei pollicitati¬
one firmasti. hoc equitate dictante
decerniius:. ut si illa uirũ illum¬
illi ꝓrsus se deneget nupturã: neqͣq
eam inuitã & renitentem. eiusdẽ uiri
cogas coniugio sociari. Quorũ enĩ unũ
corpꝰ ẽ : unus debet ẽs. &e animꝰ. ne forte
cum uirgo fuerit alicui inita copłata.¬
contra domini apłiq preceptũ aut
reatum discidii. aut crim̾ fornicatio¬
nis incurrat. Cuiꝰ uidelicet peccati
malum in eum redundare constat:
qui eã coniunxit inuita qđ pari
tenore de uiro ẽ. etiam sentiendum.
Parisiacense concił. Cap̃ui Nullus
aut uiduã aut filiã altiꝰ extͣparentũ
uoluntatẽ aut raꝑe presumat. aut
regis beneficio estimet postulandam.
Quod si fecerit : ab eccłȩ cõmunione
remotus. anathematis gladio feriatur.

Expanded text:
De neptis tuae conjugio quam te De neptis tuae conjugio quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione firmasti, hoc aequitate dictante decernimus, ut si illa viru illi prorsus se deneget nupturam, nequaquam eam invitam et renitentem ejusdem viri cogas conjugio sociari. Quorum enim unum corpus est, unus debet esse et animus, ne forte, cum virgo fuerit alicui invita copcontra Domini Apostolique praeceptum aut reatum dissidii, aut crimen fornicationis incurrat. Cujus videlicet peccati malum in eum redundare constat, qui eam conjunxit invitam. Quod pari tenore de viro etiam est sentiendum Parisiacense concilium I, cap. 6. Nullus aut viduam aut filiam alterius extra parentum voluntatem, aut rapere praesumat, aut regis beneficio aestimet postulandam: quod si fecerit, ab Ecclesiae communione remotus, anathematis gladio feriatur.