comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ud palio sic putabat. ut a corꝑum imaginib inquib se esse arbitrabatur. uera in
quib erat corpora non dinosceret. nisi cũ ab illo angłs ꝑquẽ̾ fuerat lib̾a̾tus abcessit:
aut ab hac uia deuiabat iacob patriarcha. qnͣdo uiuentem filiũ abestia credebat occi¬
sum. In his atq huiꝰ modi falsitatib salua fide que indm̃ nobis ẽ fallimur. ⁊ uia ñ
relicta que ad illũ nos ducit erramꝰ. Qui errores etiam si peccata ñ sunt. tñ in malis
huiꝰ uite deputandi sunt: que ita subiecta ẽ uanitati ut approbent᷑ hic falsa pro
ueris. respuantur uera ꝓfalsis. teneant᷑ inc̾ta ꝓinc̾tis. Quaniuis enim hec ab ea fide
absint. ꝑ quã ueram c̾tamq ad ęt̾nã beatitudinẽ tendimꝰ : ab ea tñ miseria ñ ab sunt
inqua adhuc sumꝰ. Nullomodo quippe fallerem inaliqͦ uel animi uł corꝑis sensu:
suam uera illa atq ꝑfecta felcitate frueremur xXII.

Expanded text:
ud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in ud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atque perfecta felicitate frueremur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere nesciunt. immo nescire se dicunt. qd nescire ñ possunt. Neq enum qͥs¬
qmͣ sinit̾ se nescire uiuere. qnͣdoqͥdẽ si ñ uiuit ñ potest aliquid scire uł nescire.
qm̃ non solum scireuerũ ⁊̃ nescire uiuentis ÷ s uidelicet ñ assentiendo quod
uiuant. cauere sibi uidentur errorẽ. cũ etiam errando coniuncant᷑ uui̾e: qm̃ non
ta sunt multa. quib ñ assentiri. absit ut sapientia potiꝰ qm dem̃cia nomi nanda sit.
i qͣuib autem reb nicħ uit̾ẽ ad capessendũ dei regnũ utrum credant᷑ anñ. uł utrũ
uera. siue sint siue putentur. anfalsa. in his errare id ÷ aliud ꝓalio putare. ñ arbitnͣ¬
dum est esse peocatũ Aut si ẽ : minimũ eẽ atq leuissimum. P ostremo qͣlecunq illud
tib error: aut ab hac uia deiabat apłs petrus qnͣdo se existimans uisum uidereali¬

Expanded text:
vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisvivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniata sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit. quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint, sive putentur, an falsa; in his errare, id est aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum, aut si est, minimum esse atque levitibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, ali
Abbreviated transcription (Latin):
affirmant uel occulta sint uel incerta. Undetria confeci uolumina ininicio ꝯu̾sionis
meȩ. ne ĩpedim̃to nobis esset que tanꝑm mostio ꝯtradicebat. E tutiq fuerat remouen¬
da inueniende desꝑatio uitatis: que illorũ indet᷑ argum̃tationib roborari. apud
los ergo omnis error putat᷑ eẽ peccatũ: quod uitari non posse contendunt. nisi
omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum qͥsqͥs assentitur ine̾tis.
nichilq oercum ẽẽ in hominũ uisis ꝓpt̾ indiscretam similitudinẽ falsi etiam si
quod uidetur forte sit uerum. acutissimis quidẽ s impudentissimis ꝯflictati¬
onib disputant Apud nos autẽ. iustus exfide iuuit. At si tollatur assensio fides tol¬
litur: quia sineassensione nicħ creditur. Et sunt uera qmͣuis nonuideantur: qͣ
uero utrum loqui debeamꝰ ignoro: qui ũ solũ uicturos inet̾nũ. s inp̃senti se

Expanded text:
affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illorum videtur argumentationibus roborari. Apud illos ergo error omnis putatur esse peccatum, quod vitari non posse contendunt, nisi omnis suspendatur assensio. Errare quippe dicunt eum quisquis assentitur incertis: nihilque certum esse in hominum visis, propter indiscretam similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae . Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se
Abbreviated transcription (Latin):
quał sit nesciens. aut ꝓeis que ꝑsensus corꝑis capimꝰ occurrunt similia. que spũ
tanqmͣ corꝑe. aut corꝑe tanꝙͣ spũ sentiunt᷑. quale putabat esse apłs petrus quando se¬
existimabat uisum uidere repente declaustris ⁊ uincłis ꝑ angłm libatus. aut in
ipsis reb corporeis lene putatur eẽ qd̾ asꝑum ẽ. aut dulce quod amarum. aut bene olere.
quod putidum ẽ. aut tonare cum reda tñsit: aut illũ ẽẽ hoĩem cũ aliꝰ sit. quando
duo simillimi sibi sunt. quod ingeminis sepe contingine. unde ait ille. gͣtusq parenti¬
b error. ⁊ ceta talia etiam peccata dicenda sint. Hec questio nodosissima que homines
acutissimos academicos torste. nunc mͥ enodanda suscepta est. utrũ aliqͥd debeat sa-¬
piens approbare ne incidat inerrorem. si pro ueris approbau̾it falsa. cum ommasiẽ

Expanded text:
qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
reb nullo malo aliquem uel ñ nullo etiam bono falli: non ipsum errorem dico
nullum malũ uł ñ nullũ bonũ. s malũ quo ũ uenitur. uł bonũ qͦ uenit᷑ errando. id
ẽ exipso errore qͥd ñ eueniat. uł qͥd ꝓueniat. Nam ipse ꝑseipsum error aut magnũ in re
magna. aut pariũi inreparua: tñ ẽ semꝑ malũ. Quis enĩ nͥerrans malũ neget appro¬
bare falsa ꝓueris. aut imꝓbare uera ꝓfalsis. aut hr̃e certa ꝓincertis. aut incerta ꝓ
certis: S aliud est bonum hoĩem putare qui malus ÷ qd̾ ẽ erroris: ⁊ aliud ⁊ ex hoc malo
aliud malũ ñ pati. si nicħ noceat homo malus qͥ ẽ putatꝰ bonꝰ Itẽq aliud ÷ ipsam uian
putare que ñẽ ipsa. ⁊ aliud ÷ ex hoc erroris malo aliquidboni ꝯsequi: uelut ÷ ab insi¬
diis maloꝵ homunum liberari. Xx.¬
escio saue utrum etiam huiꝰ modi error ẽ cũ bomo de malo homine bene sentit.

Expanded text:
rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit,
Abbreviated transcription (Latin):
mali. Qui uͦ malum hoie̾m ita bonũ credit. ut nicħ ab eo paciatur mali: nullomͦ fallit᷑.
nec i neum cadit illa ꝓpħica detestatio: ue his qui diount qđ malum ÷ bonũ. Deipsis enĩ
reb quib homines mali sunt: ñ de hõĩb dictũ intelligendum ÷ Unde qui ad ult̾iũ
dicit bonũ eẽ: recte arguitur illa uoce ꝓpħica. Qui uero ipsum homine̾ dicit bo¬
nũ que̾ putat castum nesciens ad ulter um. non indoctrina rerum bonarũ ⁊ malaꝵ
s in occultis humanoꝵ fallit᷑ morũ. uocans homin̾e̾ bonũ inquo putat ẽẽ qd̾ esse
ñdubitat bonũ. ⁊ dicens malũ adulterũ ⁊ bonũ castũ: set hc̃ bonũ dicens nescien¬
do adulterũ eẽ non castum. Porro siꝑerrorẽ euadit qͥsq ꝑniciem. sic̃ suꝑiꝰ dixi nob̾
initinere ꝯtigisse : etiam boni aliqͥd homini errore confert᷑. S cũ dico inquib dã

Expanded text:
mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
rũ autem que dicunt᷑ consideratione rerũ. tantũ iut̾ ẽ quainre quisq fallat᷑ siue menci¬
at᷑ : ut cũ falli qmͣ mentiri minꝰ sit malũ quantũ ꝑtinet ad hominis uoluntatẽ. tamen
longe sit tolerabiliꝰ in his que a religione sunt seiuncta mentiri. ꝗͣ in hissine quoꝵ fide¬
uł noticia deus coli non potest. falli. Quod ut illustret᷑ exemplis: intueamur q̃le sit siqͥs¬
qulibet longa temꝑa moriturũ. Non ne illomͦ mentiri qmͣ isto mͦ falli inꝯꝑabilit̾ p̾stat
multoq minoris mali ẽ in illum errorẽ aliquẽ inducere. qmͣ uustũ ab aliquo inducie
busdam ñ nullo q̃ bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo: cum hoc non
bando incidit inaliq̾s molestias temꝑales: quib tũ ad hibita fidelis pacientia conutit
eas inusum bonũ. uelut siquisqͣm bonũ hoĩem putando qui malus ÷ aliqͥd ab eo paciat᷑

Expanded text:
rum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentirum autem quae dicuntur consideratione rerum tantum interest, qua in re quisque fallatur sive mentiatur, ut cum falli qlonge sit tolerabilius, in quae a religione sunt sevel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quisistum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci? busdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non bando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtũ in ipso ẽ. ñ fallit ipse s fallitur. Ñ itaq mendacii. s aliquando tenũtatis arguendus est:
qui falsa inicautiꝰ eredita proueris habet. ꝑ ociusq econtͣrio quantũ inipso ẽ. ille mentitur:
qui dicit uerũ qđ putat falsum. Quantum enĩ ad animũ eiꝰ attinet. quia ñ hoc qd̃ sentit
dicit: ñ uerũ dic̃ qĩuis uerũ inueniat᷑ eẽ quod dicit. Nec ullomodo liber ÷ amendatio. qui
ore nesciens uerũ loquit᷑. sciens autẽ uoluntate mentitur. Non ꝯsid̾atis itaq reb ipsis de
quib aliqͥd dr̃. s sola intentione dicentis: melior ẽ qͥ nesciens falsum dicit qm̃ id uerũ pu¬
tat. qmͣ qui menciendi aniniũ sciens gerit. nesciens uerũ ẽẽ quod dic̃. Ille namq non
aliud habet inanimo. aliud inu̾bo: huc uͦ qͣlecunq ꝑ se ipsum sit qd̾ ab eo dr. aliud

Expanded text:
quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, quia non quod sentit hoc dicit, non verum dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit: nec ullo modo liber est a mendacio, qui ore nesciens verum loquitur, sciens autem voluntate mentitur. Non consideratis itaque rebus ipsis de quibus aliquid dicitur, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quid uerũ sit: s in hoc fallitur qd̃ putat sibi suũ ñ obee̾ m̃datium. cum magis faci¬
gignitur qͥstio. dequa iam gndẽ librũ cũ respondendi nos neccessitas urgeret
absoluimꝰ: utrum ad officiũ hominis uisti ꝑtineat aliq̃ndo m̃tiri. Non nulli enim
eo usq progrediunt᷑. ut & pei erare ⁊ derebus ad dĩ cultũ ꝑtinentib ac de ipsa dĩ nat᷑a
falsum aliquid dicere. ñ uunqmͣ bonũ piumq opꝰ eẽ itendant Aichi autem iudetur pecca¬
tum quidẽ esse omne mendatiũ. s multũ int̾ eẽ quo aĩo ⁊ de quib reb quisq mentiatur:
Non enĩ fic percat ille qͥ ꝯfulendi. qͦmͦ ille qui nocendi uoluntate m̃titur. Aut uͦ tantum
nocet qui uiatorem mentiendo indiu̾sum it̾ mittt: qnͣtũ is qui uiam uite mendatio
fallente deprauat: nemo sane mentiens uidicandus ÷. qͥdicit falsum qd̾ putat uerũ: qm̃

Expanded text:
ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis faciipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facigignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri. Nonnulli enim eo usque progrediuntur, ut et pejerare, et de rebus ad Dei cultum pertinentibus ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium, sed multum interesse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut vero tantum nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depravat. Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
S diligentius consid̾a̾ta ueritate. cum aliud nichil sit errare quam uerũ putare quod
idq tamsit in animo deforme atq indecens. qu pulchrum ac decorũ eẽ sentimꝰ. uł in
loquendo uł inassenciendo est est nonnon: ꝓfecto ⁊ obhoc ipsũ ẽ uita misera ista quaui¬
uimꝰ. qd̾ ei ñ nunꝗͣ ut ũ̾amitatur error ÷ neccessarius. Absit. ut talis sit illa uita ubi: aui¬
me nr̃e ipsa ui̾tas uita. Ubi nemo fallit: fallitur nemo. h ic autẽ homines fallunt atq fal¬
luntur : miserioresq sunt cum menciendo fallunt. quam cũ mencientib credendo fal¬
lunt᷑. Usq ad eo tam̃ iationał natura resugit falsitatẽ. ⁊ qnͣtũ potest deuitat errorem. ut
falli nolint ⁊̃ quicunq amant fallere. Non enĩ sͥ qui m̃titur uidetur errare: s alium
inerrorem mittere credentem sibi. Et inea re quidẽ ñ errat qmͣ m̃datio ꝯtegit. si nouit

Expanded text:
Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod Sed diligentius considerata veritate, cum aliud nihil sit errare, quam verum putare quod sive sit verum; idque tam sit in animo deforme atque indecens, quam pulchrum et decorum esse sentimus, vel in loquendo, vel in assentiendo, Est, est, Non, non : profecto et ob hoc ipsum est vita misera ista qua vivimus, quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit
Abbreviated transcription (Latin):
preponit᷑. Indiu̾sis autẽ reb id ÷ cũ iste scit alia. ille alia. ⁊ iste utiliora. ille minꝰ utilia.
uel etiam noxia. quis non ineis que ille scit ei p̃ferat nescienteni: sunt enĩ quedã que nes¬
nobis ipsis accidit: ut inquodã buuo fallerem̃. ⁊ ñ iremꝰ ꝑ eũ locũ uͥ oꝑiens tͣnsitũ nr̃m
donatistarum manꝰ armata subsedat. atq ita factũ ẽ. ut eo quo tendelumꝰ ꝑ deuium circui-¬
tum ꝑueniremꝰ. cognitisq insidiis illor nos gratularem᷑ errasse atq inde gr̾as agẽmus
deo. Quis gͦ uiatorem sic errantem. sic non erranti latroni p̃pon̾e dubitau̾it: Et fortasse
ideo apud illum sũmum poetam loquens quidã miseramator. ut uidi inquit ut ꝑii: ut
me malus abstulit error: qm ẽ ⁊ error bonus qui ñ solũ niohil obsit. uerũ ⁊̃ ꝓsit aliquid

Expanded text:
praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nesnobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam loquens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid.
Abbreviated transcription (Latin):
bemus Et id hactenꝰ. qͣtenus eas homini in hac uita errorib erumnisq plenissima
ad cos dem errores ⁊ erũnas euadendas nosse ꝯceditur. ad illam quippe felicita¬
tem tendendum est: ubi nulla qͣtiamur erumna nullo errore fallamur. Nã
sicause corporaliũ motionũ nobendȩ nobis essent: nullas magis nosse quan
nr̃e ualitudinis deberemꝰ. Cum uͦ eis ignoratis medicos querimꝰ: qͥs nonudoit
quod de secretis celi & terre nos latet. quanta sit pacientia nesciendum : x uri
etiam inminorib reb. nec nisi rerum ignorantia possit errari: ñ ÷ tam̃ ꝯseqñs
ut continuo erret qͥsqͥs aliqͥd nescit: s quisquis se existimat scire qd nescit. P rouero
quippe approbat falsum: qd̾ erroris est ꝓpriũ. Uerun tñ inqua re qͥsq erret: int̾:
plurimũ Nam i nuna eademq re ⁊ nescienti sciens. Nerranti ñ errans. recta ratiõe

Expanded text:
bemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, bemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patientia nesciendum? CAPUT Xetiam in minoribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari; non est tamen consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed quisquis se existimat scire quod nescit: pro vero quippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione
Abbreviated transcription (Latin):
i mala. Nec fuit ꝓrsus uñ pͥmitꝰ oriret᷑ uoluntas mala: nisi ex angłi ⁊ hominis nat̾a
bona. Quod ⁊ ipse dñs eodem loco uͥ de arbore n fructib loquebatur. aꝑtissime osftendit:
ait enim. aut facite arborẽ bonã ifructũ eiꝰ bonũ: aut facite arborẽ malã ⁊ fruc¬
tũ eiꝰ malũ. Satis ad monens exarbore quidem bona malos. aut ex mala bonos nasci
fructus ñ posse: exipsa tñ t̾ra cui loquebat᷑ utranq arborem posse: XuI.
rerum cognoscere causas ñ nobis. udeatur ad felioitatem ꝯ sequendam ꝑtinẽ.
sisciamiis euisas magnaꝵ inmundo corꝑaliũ motionum. que ab ditissimis nature
sinib oerilunt᷑. uñ tremor t̾ris. q̃ui maria alta tumescunt obicib ruptis. rususq in
seipsa residant equora ⁊⁊ ceta huiꝰ modi. S bonarum ⁊ malaꝵ rerum causas nosse de¬

Expanded text:
et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, utramque arborem posse. CAPUTrerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑet᷑ os uod nisi bonũ eẽt: neo corrumꝑet᷑. qm̃ nichilẽ aliud corruptio qũa boni ext̾mi¬
natio Ex bonisigit᷑ mala orta sunt. ⁊ nͥ in aliquib bonis ñsunt. Nec erat aliud uñ oriret᷑
ulla mali natura. Nam sieẽt: in qnͣtũ natã eẽt. ꝓfecto bona eẽt. Etaut incorruptibilis
nata magnũ ee̾t bonũ. aut ñ natura corruptibilis millo modo ẽẽt nͥaliqd bonũ: quod bo¬
nũ corrumpendo. posset ei nocere corruptio xu.
dicit. N on potest arborbona fructus malos fac̾e̾. neq arbor mala fructꝰ bonos. Nori¬
potest enĩ sic̃ uitas ait colligi una de spinis: qr ñ potest nasoi una de spinis. S exbonat̾ra
⁊ uites nasoi posse uidemꝰ. ⁊ spinas. Et eomͦ tanꝗͣ arbor mala fructus bonos. id: oꝑaboni
ñ pocest facere uoluntas mala: s exbona hominis naturaoriri uoluntas ⁊ bona pocest

Expanded text:
peretur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni extermiperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. CAPUdixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest
Abbreviated transcription (Latin):
Uapropt̾ in his ꝯtrariis que mala ⁊ bona uocantur. illa dialecticori regła desic̃
qua dicunt nulli rei duo siniul uiesse ꝯtraria Nullus enĩ aersimul ẽ ⁊ tenebros
⁊ sucidris: nullus cib aut potus simul dulcis ⁊ amarus. nullum corpꝰ simul uͥ albũ ibi ⁊
nigrum. nullũ simul uͥ doforme. ibi formosũ. Et hoc inmultis acpene in om̃ib ꝯtͣriis re¬
ꝑit᷑. ut inuna re simul ee̾ ñ possint. Cũ autẽ bona ⁊ mala nillus ambigat ẽẽ ꝯtraria.
non solũ simul eẽ possunt. s mala oñno sinebonis: ⁊ nͥ inbonis eẽ ñ possunt. qmͣuis bo¬
na sine malis possint. Potest enĩ homo uł angłs non e̾ inuistus. In tꝰtꝰ autẽ ñ potest
es̃ nͥ homo langłus. Et bonum quod homo. boriũ qd̃ angełꝰ: malum qd̾ inuistus & ħ
duo contͣria ita simul sunt: ut sibonum ñ esset inquo ẽẽt. ꝓrsus nȩc malũ esse potu¬
isset. Quia ñ mͦ uͥ consisteret. s uñ oriretur corruptio non haberet: nisi eẽt qd corrũ¬

Expanded text:
uapropter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrum
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa nati. s millam p̃ꝑati : sic̃ filii regni preꝑantur in regnum.
uor itaq dealiquo nascatur aliquid etiam ñ eomͦ ut sit filiꝰ. nec rursus omnis
p̃cedentib mĩtis in ipso exordio naturȩ suȩ quo eẽ cepit. u̾bo dei copularet᷑ intantam
ꝑsone unitatem. ut idem ipse eẽt filius dei quifilius hominis. ⁊ filius hoi̾s qui filius
dei : ac sic innaturȩ humanȩ susceptione fieret quodãm ipsa gr̃a illi homini natura

Expanded text:
ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini natural
Abbreviated transcription (Latin):
quid huiꝰ modirecte possumis dicere hic ergo cum eũ confiteamur natum despũ
cum nde illo ⁊ deilla sit natus. explicare difficile est. proculdubio quippe non
sic deillo ut depatre: sic autem de illa ut de matre natus est.Xxxix
ongͥ concedendum ÷: quicqͥd dealiqua re nascitur. ꝯtinuo eiusdem rei filium nun-¬
cupandum. Ut enꝰ omittam alit̾ de homine nasci filium. alit̾ capillum. pediculum.¬
filii dĩ pr̃is ⁊⁊ matris eccłiȩ Sic ergo despũ scõ natus ÷. ⁊ filius dĩ pr̃is ẽ: non sp̃c sc̃i. Nauri
illud quod decapillo ⁊ cet̾is diximus ad hoc tantũ ualet. ut admoneamͣ ñ om̃e qͦd dealiqͦ
nascit᷑ etiam filiũ eiꝰ dequo nascit᷑ posse dici. sicut non om̃s quidicuntur alicutꝰ filii. con-
seqñs ÷ ut de illo ⁊̃ nati eẽ dicantur. sicut sunt qui adoptant᷑. dicunt᷑ ⁊̃ filii gehennȩ nͣ

Expanded text:
quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spirquid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spir, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio non sic de illo, ut de Patre; sic autem de illa, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enfilii Dei Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est Filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non
Abbreviated transcription (Latin):
genuerit. sp̃s sc̾s homine̾. ex qua utraq sub̾a xp̾c unus ee̾t. & dei pr̃is filiꝰ scd̾m uerbum.
ispiricus sc̃i filiꝰ scd̾m hominem. quod quasi eum sp̃s sc̃s tanqmͣ pat̾ euis de matre uir-¬
gine genuisset: Quis hoc dicers audebit: Nec opus ÷ ostendere disputando. quanta alia
sequant᷑ abfurda: cũ hocipsum iam ita sit absurdum. ut nulle fideles aures id ualeant s¬
scõ ⁊ uirgine mar ia. utraq suba diuina scilicet atq humana: filius ÷ unicꝰ dĩ pr̾is
nã filii ꝑtinentẽ tota c̾nitas feci̾t. neq enĩ separabilia sunt oꝑa tͥnitatis: cur mea facien¬
da solus spͥs sc̃s nominatus est ẽ: An iqñ unus tum in aliquo oꝑe nominatur. uniu̾sa
randũ. Illud enim mouet. quomͦ dictum sit natus despũ scõ: cum filius nullomͦ sit
sp̃c sc̃i. Noq enĩ quia mundum istum fecit deus dicieum fas : dĩ filium. aut e um
natum de deo: s. factum. uł creatum. uel conditum. uel iustitutum ab illo. uł si

Expanded text:
dum Verbum, et Spiritus sancti filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant suso et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana, Filius est unicus Dei Patris nam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa randum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si
Abbreviated transcription (Latin):
isi quod ille unꝰ unũ peocatũ misit in mundũ: iste uͦ unꝰ nonsolũ illud unum.
s cuncta simul abstulit. que addita inuenit. Uñ dic̃ apłs. ñ sicut ꝑ unũ peccauten¬
ita est & donũ Nam udicium quidẽ exuino in ꝯdẽpnationẽ: gr̃̾a autẽ ex multis delictis
inustificationẽ Quia utiq illud unũ qd̃ originalit̾ trabit᷑. etiam si solũ sit obnoxios
dãpnationi fac̃: Gr̃a uero ex multis delictis iustificat bominẽ. qͥ p̃t̾ illud unũ quod
cõmunit̾ cũ omnib originalit̾ trax̃ sua qͦ ꝓpͥa multa comnusit:.U.¬

Expanded text:
isi quod ille unus unum peccatum misit in mundum, iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: Non sicutem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua q
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit huno partum. Aue iuquit gr̃a plena. Et paulo post. Inuenisti ait grãm ap̾
am̃. Et hec quidem gr̾a plena. & inuenisse apud dm̃ grãm dr̃: ut dñi su immo

Expanded text:
tiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud tiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Do
Abbreviated transcription (Latin):
ic omnino gnͣdit̾ & eiudent̾ dei gr̾a commendatur. Quid enim na¬
Itura humana in homine. xp̃o meruit. ut in unitatem personȩ u¬
nicei filii dei singłarit̾ eẽt assumpta: Que bona uoluntas. cuiꝰ boni ꝓ¬
positi studium. que bona oꝑa precesserunt. quib mereret᷑ iste homo
una fieri ꝑsona cuindeo: N unqͥd antea fuit homo. ⁊ hoo ei singłare
beneficium prestitum ÷. ut singłarit̾ mere̾tut dm̃ : Nempe ex quo
filius. ⁊ hoc unicus. Et p̃tbpt dei uerbũ. quod illo stiscepto c̃aro
factum est utiq deus: ut queniadinodũ: una ꝑsona quilibet homo aĩa soilicet racio¬
nalis ⁊ caro. ita sit xp̾c una ꝑsona uerbũ ⁊ homo. Unde naturȩ humanȩ tanta
gła nullis precedentib mĩtis sinedubitatiõe gratuita. nisi quia magna hic & sola
dei gr̾a fidelit̾ ⁊ sobrie considerantib euidenter ostenditur. ut intelligant homines
habere peccatũ : Sic & eus matrem augelus salutauit: quando ei futurum nun¬

Expanded text:
ic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo Filius; et hoc unicus, et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines habere peccatum. Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nun
Abbreviated transcription (Latin):
necdisuant pęnitendo. nec elemosinis redimant. s in eis usq ad huiꝰ uite ultimũ diemꝑ
tinacissime ꝑseuerant. salui fut̃i ꝑ ignẽ: licet ꝓmagnitudine facinoꝵ flagitioꝵq diu¬
turno ñ tam̃ ȩt̾no igne punituri. S qui hoc credunt. ⁊ tam̃ catholici sunt: humana
quadã beni uolentia michi falli uidentur. Nam scriptura diuina aliud consulta respon¬
det. Librum autẽ de hac qͥstione conscripsi. cuiꝰ titulus ÷ defide & oꝑib ubi scd̃m scrip¬
turas scãs quantum deo aduiuante potui. demonstraui eam fidẽ saluos face̾. qmͣ satis
euident̾ exp̾ssit paulus apłs dicens In xp̃o enĩ iłu neq circuncisio qͥeqm ualet. neq p̃¬

Expanded text:
nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniti. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neq
Abbreviated transcription (Latin):
usq indiẽ sepulturȩ inmatre om̃iũ. ut etiam paruulos uideamꝰ pꝰ lauacrũ regñatio¬
nis diu̾soꝵ malorum afflictione cruciari: ut intelligamꝰ totũ qd salutarib agitur
sacͣmentis. magis ad spem futurorum bonoꝵ qmͣ ad retentionẽ uel adeptionem
presentiũ ꝑtinere Multa etiam hic uidentur ignosoi. & nullis suppliciis uindi
aliqua. Ettam̃ si remitunt᷑. ꝓfecto infuturo scło ñ nocebunt. Proptea deqͥb dã tẽ¬
poralib penis que in hac uita peccantib irrogantur eis quoꝵ pecrata delentur. ne
reseruentur infinẽ: ait apłs. Si enĩ nos ipsos uidicaremꝰ. a dño ñ uidicarem. Cũ uidi¬
camur autẽ adño corripim᷑: necũ hoc mundo dampnemur. Lxuii.
Redyntur a quib dam etiam hiqui nom̃ xͥ ñ relinquunt. & eiꝰ lauacro inȩccłia
baptitant᷑. nec ab ea ullo scismate uel heresi p̃cidunt᷑. inqn̾tis libet scelerib uiuant. quę

Expanded text:
usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicaliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur r, inquam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae
Abbreviated transcription (Latin):
i rationabili differentia. Nam qd̃ attinet ad non uidere: siue que sꝑant̃. siue q̃ credunt̃:
fidĩ speiq cominune est. Inepła quipꝑe ad bebreos. qua teste usi suit illustres catholice
regulȩ defensores. fides esse dicta ẽ ꝯuictio rerũ que non uidentur. Quamuis qñdo sequisq
ñ u̾bis ñ testib ñ deniq ullis argumentis: s p̾sentium rerũ euidentie credidisse. hoc ÷ fi¬
dem accommodasse dic̃: non ita uidet᷑ absurdũ. ut recte rep̃hendatur uiu̾bo. eiq dicat᷑.
udisti gͦ ñ credidisti. Unde putari potest ñ eẽ ꝯsequens: ut ñ uideat᷑ res quecunq credit᷑.
S meliꝰ hanc appellamꝰ fidem. quã duuna eloquia docuerunt. eaꝵ scilicet rerũ que rion¬

Expanded text:
et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae speret rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam d
Abbreviated transcription (Latin):
hunc ego si potui tantũ sꝑare dolorem. Deniq ũ nulli uiarte gͣmatica uerbi huiꝰ utunt᷑
exemplo: ad ostendendam imꝓpͥam dictionem ⁊aunt. Sꝑare dixit ꝓtimere: uIII.¬
gt itaq fides & malarr rerũ & bonaꝵ. quia & bona credunt᷑ ⁊ mala: & hoc fide bona¬
& non mala. Est etiam fides ⁊ p̾citarũ rerum ⁊ p̾sentium ⁊ futurarũ. Credimus
dimꝰ uenturũ adiudicandũ: qd̾ futurũ : Itẽ sides ⁊ suar rerum ÷ ⁊ alienaꝵ Nam ⁊ se
quisq credit aliquando. eẽ. cepisse: nec fuisse utiq sempit̾nũ & alia atq alia. N ec solũ
dealiis hominib multa que ad religionẽ pertinent. uerũ etiam de angłis credimuss
Spes autem ñ nisi bonarp rerũ. ẽ: nec nisi futurar nad eum ꝑtinentiũ qui ear spem gerere
ꝑhibetur. Que cũ ita sint: ꝓpt̾ bas causas distinguenda erat fides aspe: ficut uocabulo. ita

Expanded text:
Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaq, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimus dimus venturum ad judicquisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita
Abbreviated transcription (Latin):
facile: ut dicitur qͥd credendũ. quid sꝑandũ qͥl amandũ sit. S quemadinodũ adu̾sus eoryqͥ
diu̾sa sentiunt calumnias defendatur. oꝑosioris uberiorisq doctrine ẽ. Que ut habeat᷑ ñbre¬
ui enhiridion manus debet impleri: s gnͣdi studio pectus accendi.eI habett nbr¬
moriȩ commñdat᷑: Quia enĩ de pearato gͣui nuiseria p̃nielit᷑ genius humanũ. ⁊ duu¬
commemorasset testimoniũ: ꝯtinuo subiec̃. Quomodo autẽ inuocabunt inquẽ ñcrediderunt:
Propt̃ hoc fimbolũ. Inhis duob tͥa illa intuere. F ides credit. spes. i caritas orant. s. sue fide
ẽẽ non possunt: acꝑ hoc ⁊ fides orat. ꝓpterea quippe dictũ ẽ. Quomͦ autẽ inuocabunt inquẽ
credi potest. Quis namq fideliũ penas ñcredit impior: Nec sꝑat tam̃ Et qͥsqͥs eas immii¬
distinguens ait. Liceat sꝑare tim̃ti. Non autẽ abalio poeta qnͣuis meliore ꝓprie dictũ est.

Expanded text:
 ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUT VImoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divcommendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas immiuo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipsa cum eis elatione ꝓtrato. cet̾i pia obedientia domino coheserunt. accipientes etã
quod illi non habuerunt. cortam scientiam qua essent de sua sempit̾na ⁊ nunqmͣ
casura stabilitate securi. ꝑ lacuit itaq uniu̾sitatis creatori atq mod̾atori deo:¬
ut qm̃ non tota multitudo angeloꝵ dm̃ deserendo ꝑierat. ea que ꝑierat inꝑpecua
ꝑdicione remaneret: que autẽ cũ deo illa deserente ꝑstiterat. desua certissime cog

Expanded text:
et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi. CAPUT XXIX. Inut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo il
Abbreviated transcription (Latin):
nulla est angelor: non ne mento fieret. ut natura que dm̃ deseruit.
que p̃ceptum suicreatoris quod custodire facillime potuit. sua male utens potestate
calcauit atq tñsgressa est: que inse sui conditoris ymaginem abeiꝰ lumine contumaciter
ausa uiolauit. que salubrem seruitutẽ ab eiꝰ legib male libero abrupit arbitrio. uniu̾sa
inȩcnum deseroretur ab eo. ⁊ ꝓsuo ini̾to penam pendẽt sempit̾nam: Plane ita faceret.
dignorum potius liberatione monstraret: X xuiii¬
ncelis igiur aliquib impia suꝑbia deserentib dm̃. ⁊ inhuiꝰ aeris ymam caliginẽ
desuꝑna oelesti habitatione deiectis: residius numerꝰ angeloꝵ inet̾na cũ deo beati¬
tudine ⁊ sc̃itate ꝑmansit. Neq enim exuno angelo lapso atq damnato cet̾i ꝓpagati sunt
ut eos sicut homĩnes originale malum obnoxiȩ suocessionis uinculis obligaret. atq
uniu̾sos traheret ad debitas penas: s: eo qui diabolus factus ÷ cũ sociis impit᷑atis elato.

Expanded text:
nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, dignorum potius liberatione monstraret. CAPUngelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato,
Abbreviated transcription (Latin):
lia uero ereatura rationał quȩ in hominib erat̃. qm̃ peccatis atq suppliciis &
orĩginalib ⁊ ꝓpͥis tota ꝑierat: ex eiꝰ parte reꝑata quod angelioe societati ruina illa
rositate fraudabit᷑ : aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neq enĩ nume¬
rum aut scõꝵ hominũ aut immundorũ demonũ nouimus. inquorũ locum
succedentes filii sc̃e matͥs que sterilis apparebat iut̾ris: in ea pace dequa illi ce¬
ciderunt. si ne ullo temꝑis t̾mino ꝑmanebunt. S illory ciuium numerꝰ. siuequi
⁊ suie qui futurꝰ ÷ incontemplatione: eiꝰ artificis. qui uocat ea que ñ sunt tanꝗͣ¬

Expanded text:
in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa la civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus
Abbreviated transcription (Latin):
cor esseot: a uꝰ urm dumiliũ exdusit. ⁊ au̾tit uistũ iniute: alius odio habuerit eũ. qui
arguebrat inportis. & u̾bũ scm̃ execratus ÷ A liꝰ sicficatut sagene sue que iulta ao clusera
Qenpioã paupũt bidbuut indomib suis ĩ memor dĩ esfectus. aut ete male memor eaicet Pene¬
dictus dũs qom̃ dititi si musi  spicatus iniquitatẽ. quoda deo habet que unqor ippisett er

Expanded text:
tor effectus. alius uiam humi- lium exclusit et auertit iustum iniuste; alius odio habuit eum, qui tor effectus. alius uiam humi- lium exclusit et auertit iustum iniuste; alius odio habuit eum, qui arguebat in portis, et uerbum sanctum exsecratus est; alius sacrificauit sagenae suae, quae multa concluserat, et rapinam pauperum habuit in domibus suis inmemor dei effectus aut certe male memor, cum diceret: benedictus dominus, quoniam ditati sumus, et suspicatus iniquitatem, quod a deo haberet quae inique rapiebat. pr