comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃teriit. quo non aut mrationi. in¬
cumber&. aut insister& lectioni.
quamquam &iam int̾ legendum
aut siquid aliud forte agebat num¬
quam animus ab oratione cessa¬
bat Nimirum ut fabri ferraru
moris est. qui inter operandum.
pro quodam laboris leuamine
in cudem suam feriunt. ita martin:
Ouere beatus. in quo clolus ñ fuit.
neminem iudicans neminẽ dãp¬
nans. nulli malum ꝓmalo red¬
dens: Tantam quippe acduersum
cm̃s iniurias. paorentiã assump¬
serat. ut cum ess& summus sacerdos
inpune &iam ab infimis clericis
leder&ur. nec ꝓpt̾ iel eos aut loco
umquam amouerit. aut asua
quantum in ipso fuit caritate re
pulerit Nemo umquã ilũ uidit
ridentem Unus idemq semper
celestem quoclammꝰ loiciam uultu
p̃ferens. extra naturam hominis
uidebatur: Numquam in illius ore
nisi xp̃s Numquam in illius corde
nisi pietas. nisi pax. nssi misericordia
merat Plerumq &iam ꝓ eorum
qui obtrectatores illius uidebant᷑.

Expanded text:
praeteriit, quo non aut orationi inpraeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinuso uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caripulerit. XXVII. Nemo umquam illum vidit ridentem: unus idemque semper, coelestem quodammodo laetitiam vultu praeferens, extra naturam hominis videbatur. Numquam in illius ore nisi Christus; numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. Plerumque etiam pro eorum qui obtrectatores illius videbantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ista laucdatio. nisi quod murum est
homini illiterato. ne hanc quidem
grãm defuisse: Sed iam finem lib
postulat. sermo claudendus est:
Non quod omnia quȩ de martino
quia nos ut mertes poetę extre
mo opere neglegentes uicti ma¬
teriȩ mole suc cumbimus Nam
& si facta illius explicari uerbrs
ut cumq potuerunt. interiorem
uitam illius & conuersationem
cotidianam. & animum ręlo semꝑ
intentum. nulla umquam uere
ꝓfiteor. nulla explicat oratio:
llam scilic& ꝑseuerantiam & tẽpe¬
ramentum in abstinentia. & ieiu¬
nus potentiam. inuigiliis & oratio¬
nib noctesq ab eo ꝑincde ac cdies
actas Nullumq uacuũ ab opere
dĩ tempus. quo ut ocio indulserit
ut negotio. sed ne cibo aut sonmo
quidem nisi quantũ naturę neces¬
sitas cogebat. Uere fatebor non si
ipse ut aiunt ab inferis omerus
emerger& poss& exponere. Adeo
omma maiora sunt in martino.
quã ut uerbis concipi queant:
Numquam horaulla momentumq

Expanded text:
ista laudatio! nisi quod mirum est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum caelo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quidem aut somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩstantissimumq nobis p̃sentium
temporum illustris uiri p in i.
cuius supia mentionem secimus.
exemplum ingerebat. qui summis
opibus abiectis. xp̃m secutus. soluc
pene his temporib euuangelica p̾cepta
compless&: luũ nobis sequendum.
illum clamabat inmitandum.
beatumq esse p̾sens sȩculũ tanta
uirtutisq documentum cũ scđm
sententiam dm̃. diues & possidens
multa. uendendo omnia & clando
paupibus. quod erat factũ inpͥossi¬
bile. possibile fecisser exemplo:
Iam uero in uerbis & c̃sabulatione
eius. quanta grauitas. quanta dig¬
nitas erat. quam alacer. quã efficax.
quam in exsoluendis scripturarũ
quȩstionib promptus & facilis. et
quia multos ad hanc partẽ inxre¬
clulos scio quippe quos uiderim. me
ipso &eiam referente non credere:
Iħ̾m testor spemq cõmunem me ex
nullius umquam ore tantũ scientiȩ:
tantum ingenii. tam bom. & tam
puri sermonis audisse: Quam qͣm
in martini uirtutib quantula est

Expanded text:
praestantissimumque nobis praesentium praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secutus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est
Abbreviated transcription (Latin):
adi cuor olior acita fine pe¬
eius cirta ac& uiktutibus
desiderio illius aestuaremus. grata
nobis ad cum at uidendum
peregi inationem susccpimus Simui
quia iam ardebat animus uitameiꝰ
scribere. partim abillo in quantũ
ipse interrogari potuit sciscitati
sumus: partim ab his qui int̃suciant
uł sciebant cognouimus: Quo qͥdem
tempore credi non potest qua me
humilitate. qua benignitate susce¬
perit. Congratulatus plurimum.
&e gauisus in dd̃o: quod tanti ess&
habitus a nobis. quẽ pegrinatione
suscepta exp&issemus Oriserum
me pene non audeo consiteri. cũ
me sc̃o suo conuiuio dignatus est
adhibere aquam manib nr̃is ipse
obtulit: Ad uespam aut̃. ipse nobis
pedes abluit Nec renti aut contra
ire constantia fuit. lta aucdortate
iulius opp̃ssus sum: ut nesas putarẽ
si non adquicuissem: Sermo autẽ
illius non alius apud nos fuit. quã
mundi huius illecebras & seculi
onera relinquenda. ut dñm ihim
liberi atq expediti sequeremur

Expanded text:
am cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur:
Abbreviated transcription (Latin):
E ueritate carms et sangͥ¬
nis: non relictus est ambi¬
gendi lecus. Nunc enim et ip̃iꝰ
dñi ꝓfessione et fide nostra uere
caro est: et uere sanguis est. Et
hec accepta atqr hausta efficiũt:¬
ut et nos in xpristo et xpristus
in nobis sit. Est ergo ipse in no¬
bis ꝑcarnem. nos autem m eo
psacramentum conmunitate
carnis et sanguĩs: sicut ipse testa¬
tur: dicens. Bos autem me uide

Expanded text:
veritate carnis et sanguinis non relictus est ambigendi locus. Nunc enim et ipsius Domini professione, et fide nostra vere caro est, et vere sanguis est: et haec accepta atque hausta efficiuut et nos in Christo et Christus in nobis sit. Est ergo ipse in nobis per carnem. Quod autem in eo per sacramentum communicatae carnis et sanguinis simus, ipse testatur di
Abbreviated transcription (Latin):
eius natiuitatem: Et ille rursus
in nobis ꝑ sacramentoꝵ in esse
misterium crederetur. ac si ꝑfec
ta mediatorem unitas doceret: cũ
nobis in esse ꝑmanentibz ipse
maneret in patre. manens man̾

Expanded text:
eius nativitatem, et ille rursum in nobis per sacramentorum inesse misteper Mediatorem unitas doceretur, cum nobis in se manentibus ipse maneret in Patre, et in Patre manens, man
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dicimus. Quod om̃ib modis
approbare ꝯtendimus sacrificium
ecclesie duob confici. duob cõstare
uisibili elementorum spetie et ĩ¬
uisibili domini nostri ilesu xpristi.
carne et sanguine. et satramẽto
et re sacramenti id est corpore xp̃i.
sicut rpristi psona constat et cõ¬
ficitur ex deo et homine: cum ip̃e
rpristus uerus sit deus et uerus
homo. Quia omnis res illarum
rerum naturam et ueritatem in
se continet er quib conficitur. Cõ¬
ficitur autem sacrificium eccłie
duob. sacramento et re sacramẽ¬
ti. id est corpore xp̃i. Est igitur sa¬
cramentum et res sacramenti idest
corpus xpristi. Caro eius est qͣm
sub forma panis optam in sacramẽ¬
to accipimus et sangus eius q̃
sub uini specie ac sapore potamus.
Caro uidelicet est carnis et sang.¬
uns est sacramentum sanguinis.
Carne et sanguine utroqz in uisi
et palpabile plenum gratia om

Expanded text:
 Hoc est quod omnibus modis approbare contendimus sacrificium Ecclesiae duobus constare, duobus confici: visibili elementorum specie et invisibili Domini nostri Jesu Christi carne et sanguine; sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi: sicut Christi persona constat et conficitur Deo et homine, cum ipse Christus verus sit Deus, et verus homo? quia omnis res illarum rerum naturam et veritatem in se continet ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium Ecclesiae duobus, sacramento et re sacramenti, id est corpore Christi. Est igitur sacramentum, et res sacramenti, id est corpus Christi. Christus enimuam forma panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et saet palpabile, plenum gratia om
Abbreviated transcription (Latin):
anducatur xp̃ristus: uiuit
manducatus. quia surrexit
occisus. Nec qnͣdo manducamus:
ꝑtes de illofacimus. Et quidem
in sacramento sic fit. Et norũt
fideles: quomodo manducent
carnem xpristi. Unusquisq ac¬
manduca tar in sacramento
et manet integer totus in corde
quando uenit in uirginem: imple¬
uit illam nec recessit ab illo. De¬
niẽbat incarnem ut homines e¬
ui manducarent manebat in¬
teger apud patrem: ut angelos
pasceret. Inuitat dñs seruos: et
preparat enim cibum se ipsum.
care: Et tamen ait. Qui mandi
occiditur ut manducetur. s mor¬
tuos nimficat. Qnͣdo manduca¬
tur reficit: ẜ non deficit. Non er¬
go fueamus fratres manduca¬
re istum panem. nec forte suma¬
mus illum: et post ea quid mã¬
ducemus non inueniamus.
Quto etiam oculi ora renuntiãt
Quod autem fides postulat instru¬
endi. panis est corpus xp̃i: et calix
et sanguis Iͥta ideo dicuntur satͣ¬
menta. qr in eis aliud uidetur:¬
et aliud intelligitur. Quod uidetur.

Expanded text:
anducatur Christus; vivit manducatus, quia resurrexit occisus; nec quando manducamus, partes de illo facimus. Et quidem in sacramento sic fit, et norunt fideles quemadmodum manducent carnem Christi. Unusquisque acmanducatur in sacramento, et manet integer totus in coelo,quando venit in Virginem. Implevit illam, nec recessit ab illo; veniebat in carnem, ut eum homines manducarent; et manebat integer apud Patrem, ut angelos paravit? Invitavit dominus servos et praeparavit eis cibum se ipsum.  suum? Et tamen ait: Qui manducocciditur, ut manducetur, sed mortuos vivificat. Quando manducatur, reficit, / sed non deficit. Non ergo timeamus, fratres, manducare istum panem, ne forte finiamus illum et postea, quid manducemus, non inveniamus. quod etiam oculi nostri nobis renuntiant. Quod autem fides postulat instruenda, panis est corpus, calix est sanguis. Iamenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur
Abbreviated transcription (Latin):
et nos corpus ip̃ius facti sumus:
et ꝑ misericordiam ip̃ius ꝙ accipi¬
mus nos sumus. Recordamini
quia uos non fuistis et creati es¬
tis et ad aream dñicam ꝯportati
estis laborib bonis id est anunti¬
ãtium enangelium ubi curaties¬
tis. Qnͣdo cathecumini defereba¬
mini in horreo seruabimini: nõi¬
na nostra dedistis moli cepistis
ieumiis et ex orcisiis. Postea ad
et panis dñicus facti estis. Etce̾ ꝙ
accepistis. Quomau ergo unum
uidetis esse q factum est. ͣs ic uñu
nendo unamfidem et uuam spẽ. ĩ¬
diuidram caritatem. Heretici qnͣdo
nium gtra se accipiunt: qr illi asse¬
runt diuisionem. cum panis iste
indicet unitatem : sic et uinum ĩ
multis racemis fuit. et modo uimũ
est. Uinum est: in sua natiuitã¬
te. Calix est: post presiiram torcula¬
ris. Et uos post illa ieumia. Post
lalores. post humilitatem: et cõ¬
tritionem.iam in nomine dñi
qmͣ ad calicem xpristi uenistis et
lit sumimus: simulbibimus. qr

Expanded text:
et nos corpus ipsius facti sumus, et nos corpus ipsius facti sumus, et per misericordiam ipsius, quod accepimus nos sumus. Recordaminiet vos. Non fuistis, et creati estis, ad aream dominicam comportati estis, laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium, triturati estis. Quando Catechumeni differebamini, in horreo servabamini. Nomina vestra dedistis, coepistis moli jejuniis, exorcismis. Postea ad et panis dominicus facti estis. II. Ecce, quod accepistis. Quomodo ergo unum videtis esse, quod factum est, sic unum nendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Haeretici quando nium contra se accipiunt, quia illi quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis acinis fuit, et modo in unum est. Unum est in suavitate calicis, sed post pressuram torcularis. Et vos post illa jejunia, post labores, post humilitatem, et contritionem jam in nomine Christi tanquam ad calicem Domini venistis, ethoc sumus, simul bibimus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xpristi. et integ̾cime sum̃t
et generaliter onmes et speci In¬
Isterium fidei dicitur. trede
dĩt dñs lir sacramentum salu¬
tis: ut quia nos cotidie peccam᷑
et ille iam mori non potest: per
comeditur et bibitur in uerita¬
te: s integer et unus acqr in¬
maculatus ꝑmanet. Et ideo
magnum et pauendum miste¬
rium est: q aliud uidetur. et a¬
liud intelligitur. Sed cum mi¬
sterium sit unum corpus et sã¬
giis: dicitur figuram pinis et
uim habere faciente dño. quia
non habe̾mus iusum carne
crudam comẽdere et bibere san¬
ad medum homines per grati¬
am: s quasi filius ex substan¬
tia patris: ita uera est xpristi¬
caro sicut ipse dixit: quem acipi¬
mus: et uerus sanguis est potꝰ.
uimitatis et corporis: et tu accipis
carnem dĩuine eius substantie: in
illo participas alimento. lectio. ii¬
uia passus est pro nobis dñs:¬
ꝯmendauit nobis in isto sacͣ¬
mento sanguinem suum et corpꝰ.
ꝙ etiam fecit nosmetipsos. Nam

Expanded text:
Christi integerrime sumunt, et generaliter omnes, et speciMysterium fidei dicitur, quia cminus dedit hoc sacramentum salutis, ut, quia nos quotidie peccamus, et ille jam mori non potest, per comeditur et bibitur in veritate, sed integer, et vivus, atque immaculatus manet, et ideo magnum et pavendum est mysterium, quia aliud videtur, et aliud intelligitur. Sed quum mysterium sit, unde corpus et sanguis dicitur? Figuram panis et vini habet faciente Domino, quia non habemus in usu carnem crudam comedere, et bibere sanadmodum homines per gratiam, sed quasi filius ex substantia patris: ita vera caro, sicut ipse dixit, quam accipimus, et verus ejus sanguis est potus.divinitatis, et corporis. Et tu, quia accipis panem, divinae ejus substantiae in illa participaris alimento. C. uia passus est pro nobis commendavit nobis in isto sacramento sanguinem suum et corpus, quod etiam fecit nosmetipsos. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
in mensa gsectauit. Qui accipit
mistẽrium initatis et nontener
uinculum pacis: non miste̾riũ
accipit ꝓse. s testimonium gtra
se. Nulli est aliqͣtenus ambige̾n
dum umumquemq fidelim cõr¬
pis et sangñis dñici tunc esse ꝑ¬
ticipem. qłͣdo in baptismate effi¬
citur menbrum xp̃i: nec alienã¬
ri ab illius panis calicisq ꝯsortio.¬
ẽtiam si anteqͣ. panem illum cõ¬
medat: calicemq bibat. de hoc secło
migrauerit: in unitate coporis
constitiitus sacramenti quippe il¬
liis ꝑticipatione ac benefitio nõ
prinatur. qnͣdo inse hoc ꝙ illud sacͣ¬
mentum significat inuemitur. ͥ¬

Expanded text:
in sua mensa consecravit: qui accipit mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non mysterium accipit pro se, sed testimonium contra se. Nulli est aliquatenus adum, unumquemque fidelium corporis et sanguinis Dominici tunc esse participem, quando in baptismate Christi membrum efficitur; nec alienari ab illius panis calicisqetiamsi antequam panem illum comedat calicemque bibat, de hoc saeculo migraverit, in unitate corporis Christi constitutus. Sacramenti quippe illius participatione ac beneficio non privatur, quando in se hoc quod illud sacramentum significat, invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem hec in nobis na¬
turaliter unitas sit: ip̃e testa¬
tur dicens. Qui edit carnẽ
lmeam. et bibit meum sangui
nem: in me manet. et ego in eo.
Non enim in eo erit: nisi in quo
fuerit. Eius tamen in se assump¬
tam habens carnem: qui substã¬
me inquit pater uiuens: et ego
uiuo ꝓpter patrem. Qui mandu¬
cauerit carnem meam: ipseui¬
uet ꝓpter me. Quomodo ꝑ patrẽ
uiuit: eodem mado nos pcarnẽ
eius uiuimus. Hec ergouite nr̃e:
causa est. Quod in nobis manet:
per carnem xpristi. habemus niu̾e
per eum: ea editione qͣ uiuit il
le patrem. Si ergo nos nacura¬
liter secundum carneraper er̃
uiuimus: id est naturam carnis
sue adepti. Quomedo non natu¬
raliter secundum spiritum in
se patrem haleat: cum uiuat ip
tur de altari figura est: dum pa¬
nis et uinum extra uidetur.
Weritas autem dum corpus
interius creditur. lectio setunda.¬

Expanded text:
uam autem in nobis naturalis humanitas sit, ipse ita testatus est: Qui edit carnem meam et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in eo . Non enim ipse fuerit; ejus tantum in se assumptam habens carnem qui sume Pater vivens, et ego vivo propter Patrem: et qui manducaverit carnem meam, et ipse vivet propter me . Quomodo per Patrem vivit, eodem modo nos per carnem ejus vivemus. Haec vero vitae nostrae causa est, quod in nobis manere per carnem Christum habemus, victuris per eum ea conditione, qua ille vivit per Patrem. Si ergo nos naturaliter secundum carnem per eum vivimus, id est naturam carnis suae adepti: quomodo non naturaliter secundum spiritum in se Patrem habeat, cum vivat ipse tur de altari, figura est, dum panis et vinum extra videtur; veritas autem, dum corpus interius creditur. Ambrosiu
Abbreviated transcription (Latin):
teclartur: In pago galuor camonie
nas: a uilla quadam ubi cum urore co¬
nusdem fornicatus fuȩrat rediens ad
opidum uoi morabat tendere turans:
euuiu seq̃ne transmcare cupiens. solus
nauim ingressue dĩce matris matuti
naonaur gando canere cepit ⁊ino̃
uasitonum aue maria gr̃a plena do¬
minus tetum diceret. et iam in medio
fruminis eẽt: ecce turba demonum in¬
ꝓfundum aque una cum erius na
tormentis afficiebant uenit ueata dei
iniuste affiaitis: Nos in quiunt eam
decantabat. Unde magis rei factiestis
q dictis: demonib huc illucq fugien¬
adcorpus: et ꝑ brachium hominem ab
aquam a dertris ⁊ a sinistris cisi murũ
tribuam pro tantis beneficiis quẽ mi¬

Expanded text:
eclaratur. In pelago Gallico canonicus ntare, a villa quadam, ubi cum uxore alterius fornicatus fuerat, rediens, ad oppidum in quo morabatur tendere curans, et pelagus Sequanae transmeare cupiens, solus navem ingressus Dominicae Matris horas navigando canere coepit. Cumque invitatorium, Ave, Maria, gratia plena, Dominus tecum, diceret, et jam in medio fluminis enavtormentis afficiebant, venit Mater Jesinjuste affligitis? Nos, inquiunt, eam decantabat; unde magis rei estis, s dictis daemones huc illucquead corpus, et hominem ab aquam a dextris et a sinistris quasi murum tribuam pro tantis beneficiis quae mi
Abbreviated transcription (Latin):
am: At illa. Si sponsam inquit carna¬
lem cui adherere uis amore mei dimi¬
seris: me sponsam in cel esti regno habe¬
bis. Et si conceptionis mee festa annua¬
tim sexto ydus decemihris sollempniter
celebraueris et colenda. p̾dicaueris: me¬
cum in regno unigeniti mei laurratus
se uidentis disparuit. Clericus uero do¬
tum suoꝵ consilio illicꝗͣ abbatiam qͣn¬
dam extra patriam illam ꝑrecit: Io¬

Expanded text:
am? Ait illa : Si sponsam carnalem, cui adhaerere vis, amore mei dimiseris, me sponsam in coelesti regno habebis; et si Conceptionis meae festum annuatim vi Idus Decembris solemniter celebraveris, et celebrandum praedicaveris, mecum in regno filii mei laureatus Virgo disparuit; clericus vero dotum suorum consilio, ad abbatiam quamdam extra patriam illam perrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
t ille ut uir prudentissimus. et qͥs
inqͥuit dies michi hoc festo erit ce¬
lebrandus: Sexto ait idus decembris:
hoc festum tenebis. Et quo inquit ab¬
bas officio utemur inecc̃astico obsccͥ¬
o. : Omne inquit officium qđ̃ dicitur
in eius natiuitate: dicetur in concep¬
tione excepto quod nomen natiucta¬
tis mutabit᷑ nomine conceptionis. his
dictis. ille disparuit. et citius dictu seda¬
ta tempestate. albas cum sius incolumi
concito flatu applicuit anglicis litrorib
it notificauit. Statuit autem idem fes¬
ter celebrare: et ip̃e quo a du irit deuotu
obsequiis illud celebrauit. Et nos er
appͥhendere. dei genitricis acationei.¬
ursum hec sollempnitas alio
modo alibi declaratur. Tempor
b uero karoli regis francoꝵ clericun¬

Expanded text:
t ille, ut prudentissimus : Et quis, inquit, dies in hoc festo celebrandus erit? Sexto, ait, Idus Decembris, hoc festum solemnizandum tenebis. Et quo, inquit abbas, officio utemur in ecclesiastico obsequio? Omne, inquit, officium quod dicitur in ejus Nativitate dicetur in Conceptione, excepto quod nomen nativitatis mutabitur in nomen conceptionis. His dictis ille disparuit, et dicto citius sedata tempestate, abbas incolumis concito flatu applicuit littoribus Anglicanit notificavit. Statuit autem idem fesnsi celebrari, et ipse quandiu vixit devotis obsequiis celebravit. Et nos ergapprehendere, Dei genitricis ursum haec solemnitas alibi alio modo declaratur. Tempore namque Caroli regis Francoru
Abbreviated transcription (Latin):
De teriinat quomiodo sit panuis
non solum secundum uerbum quo
uiuunt omnia: sed secundum car¬
nem assumptam ꝓ mundi uita.
corporata unum cum illa effecta
uiuit de spiritu eius. sicut uiuit cor¬
pus de suo spiritu. Qui uero non
est de corpore xp̃i: non uiuit de spi¬
dicimus: illud ꝙ ex fructib terre
acceptum. et prece mystica ꝯsecͣtũ:¬
recte sumimus ad salutem spiritu¬
tur. non sanctificatur ut sit tam
magnum saccamentũ. nisi opante
in illo opere fiunt deus operetur.

Expanded text:
odo sit panis, non solum secundum verbum, quo vivunt omnia, sed etiam secundum carnem assumtam pro mundi vita. corporata, unum cum illo effecta, vivit de spiritu ejus, sicut vivit corpus de suo spiritu. Qui vero non est de corpore Christi, non vivit de spidicimus illud, quod ex fructibus terrae acceptum, et prece mystica consecraturite sumimus ad salutem spiritutur, non sanctificatur ut sit tam magnum sacramentum, nisi operante es motus in illo opere fiunt Deus operetur
Abbreviated transcription (Latin):
cet multis locis et in munerabi¬
lib dieb illud corpus consecre¬
tur. non sunt tñ multa corpora x
neq multi calices: s unum cor¬
pus xp̃i. et unus sangnis cum
illo ꝙ sumpsit in utero uirgĩs:

Expanded text:
cet multis locis et innumerabilibus diebus illud corpus consecretur, non sunt tamen multa corpora Christi, neque multi calices, sed unum corpus Christi, et unus sanguis cum eo, quod sumpsit in utero Virgi
Abbreviated transcription (Latin):
sumitur eius caro in populi sa¬
lutem patitur. Eius sangius
non iam in manꝰ infidelium:
sm ora fidelium funditur. Hĩc
ergo pensemus quale sit lir sacͥ¬
fic̾ium ꝙ ꝓ nr̃a ab solutione pas
sionem inngenti filii semꝑ
imitatur. Quis enim fidelium
imolationis hora ad sacer

Expanded text:
sumitur, eius caro in populi salutem partitur, eius sanguis non in manus infidelium, sed in ora fidelium funditur. Hinc ergo pensemus, quale sit sacrificium, quod pro absolutione nostra passionem unigeniti filii semper imitatur. Quis enim fidelium immolationis hora ad sacer
Abbreviated transcription (Latin):
tis: Non est humanoaut secu¬
lari sensu: dum hiis reb loquẽ¬
dum. neq ꝑuiolentiam: atq
in prudentem predicationeu.
dictoꝵ celestium sanitati aliene
enim in nobis xpristi ueritate
diximus ab eo didicimus: stulte
atqr impie diceremus Ip̃e autẽ
ait. Caro mea uere est esca et sã¬
guis meus uere est potus: qͥui
edit carnem meam et bibit sã¬
guinem meum in me manet

Expanded text:
tis? Non est humano aut saeculi sensu in Dei rebus loquendum, neque per violentam atque imprudentem praedicationem coelestium dictorum sanitati alienaeenim in nobis Christi veritate i ab eo discimus, stulte atque impie dicimus. Ipse enim ait: Caro mea vere est esca, et sanguis meus vere est potus. Qui edit carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet
Abbreviated transcription (Latin):
corporis xpristi: et unus sit oa¬
lix sanguinis eius. Calix enim
quem sacerdos catholicus sacri¬
ficat: non est alius nisi ipse quẽ
domin᷑ apostolis tradidit. Quia
sicut diuinitas uerbi dei una ẽ
q̃ totum inplet mundum: ita li

Expanded text:
corporis Christi, et unus sit calix sanguinis ejus. Calix enim, quem sacerdos catholicus sacrificat, non est alius, nisi ipse, quem Dominus Apostolis tradidit, quia, sicut divinitas verbi Dei una est, quae totum implet mundum, ita, li
Abbreviated transcription (Latin):
unt. S̾ uere carnem corꝑis sui
sumimus et plic unum erim᷑:
qr pater in eo est et ille in nobi.
Quomedo enim uoluntatis u¬
nitas asẜitur: cum naturalis
ꝑ sacramentum ꝓprietas ꝑfer¬
tum sacramentum sit unita

Expanded text:
vere sub mysterio carnem corporis sui sumimus et per hoc unum erimus, quia Pater in eo est, et ille in nobis; quomodo voluntatis unitas asseritur, cum naturalis per sacramentum proprietas, perfectae sacramentum sit unita
Abbreviated transcription (Latin):
pore dñice passionis cum sabba¬
latrones missi sunt qui ꝑcuterent
unus de militib lancea tetigit lat
eius: et de latere eius aqua flurit
daret: saguis ut redimeret. Qua¬
re de latere: Quia unde culpa: inde
culpa. culpa ꝑ feminam: gratiaꝵ¬
lix dñi non est aqua sola et uie¬
num solum: ubi utrunq misce
adunatum fuerit et copulatũ.
et panis uuius conpage solidatus¬
nis et uinum aqua mixtum. nͦ
a unum sunt: in xpristo ihesu
hec hostia et oblatio dei in odorẽ

Expanded text:
pore Dominicae passionis cum sabba latrones, missi sunt qui percuterent unus de miltiibus lancea tetigit latus ejus, et de latere ejus aqua fluxit daret: sanguis, ut redimeret. Quare de latere? Quia unde culpa, inde gratia. Culpa per feminam, gratialix Domini non est aqua sola aut uinum solum nisi utrumque sibi misceaadunatum fuerit et copulatum et panis unius conpage solidatunis et vinum aqua mixtum. 2. a unum sunt in Christo Jesu; haec hostia et oblatio Dei in odorem
Abbreviated transcription (Latin):
miliciam diuinãq uirtutẽ legentes
incitabuntur: In quo ita nr̃i quoq
rationem cõmodi clucimꝰ. ut non
manem ab hominib memoriam.
sed atͣnum adõ pͣmium expectemꝰ
Quia & si ipsi non ita uiximꝰ. ut exem¬
plo alus esse possimꝰ dedimus
tamen operam. ne is later&. qui
ess& imitandus Igit̾ sc̃i martini
uitam scribere exordiar. ut quȩ̨
uł ante episcopatũ . uł in episcopatu
gesserit. quamuis nequaquam ad
omnia illius potuerim ꝑuenire.
ad eo in quib ipse tantũ sibi con¬
scius fuit nesciuntur. quia laude
ab hominib non requirens. qͣntũ
im pso fuit. Om̃s uirtutes suas
latẽre uoluiss&. quãquã &iam
ex his quȩ comꝑta nobis erant.
plura omisimus. quia sufficere.
credimus. si tantum excellentia
notarent᷑. simul et legentibus
consulenclum fuit. nequod pãreret.
copia congesta fasticlium. Obsecro aut̃
eos qui iecturi sunt. ut sidẽ dictis
ad hibeant. neq me quicquã nisi

Expanded text:
militiam diuinamque uirtutem legentes militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sui quesierunt. si uitas
Quia & sui memoriam lic& incassũ
propagabant. Et ꝓpositis magnoꝵ
uiroꝵ exemplis. non parua emula¬
tio legentib excitabat᷑: Sed tam̃
nihil ad beatã illam aternamq
uitam hȩc eorum cura ꝑtinuit:
Q uid enim aut ipsis occasura cum
pugnantem. aut socratem philoso¬
phantem: cum eos non solũ imitari
stulticia sit. sed non acerrime &ia
inpugnare dementia: Quippe qui
humanam uitam p̃sentib tantum
actib astimantes. spes suas sabuia
animas sepulchris dederint..:
S iquidem ad solam hominũ memo¬
riam se pp&uandos erediderłnt
Cum hominis officium sit phennem
pocius uitam. quam perhennem
memoriam querere. ñ scribendo.
seq uiuendo Qui quidem error
humanus litteris traditꝰ in tantũ
ualuit. ut multos tam̃ aemulos.
uł manes philosophiȩ. uł stultę
illius uirtutes inuenerit Unde
sacturus onhi opep̾cium uideor.
si uitam scissimi uiri exemplo alus
mox futuram ꝑscripsero Quo utiq
ael ueram sapientiam & calestem

Expanded text:
sui quaesierunt, si uitas quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo seque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius molles digiti. fuerunt ca¬
thena serpentis: Sic mimicum
publicum. uicerunt arma pri¬
ex factis merita conferantur.
mir&ur marcellum gallia.
dum roma siluestrum. nisi
hoc distatam ope. quod draco
eius miracula ualeat ꝑ singula
sermone comp̾hendere ut uoce
ꝓserre. quanta ille secerit & ce¬
lauerit : cũ ea scripta sint quȩ
de ipso teste populo claruerunt.
cellus semꝑ intentꝰ. cͣuersatione
clarus. ẽsũmatione p̃cipuus. be¬
atitudine gloriosus. remunera¬
tione ditatus. cũ pp&uo drio
regnatunus Uincens mundi con¬
tagium. mundus migrauit ad xpͣm.
die Ralencdarũ nouenbrium.

Expanded text:
cuius molles digiti fuerunt cacuius molles digiti fuerunt catena serpentis! Sic inimicum publicum vicerunt arma prirum virorum ex factis merita conferantur, miretur Marcellum Gallia dum Roma Silvestrum, nisi hoc distat in opere, quod draconeius miracula valeat per singula sermone conprehendere vel voce proferre, quanta ille fecerit et celaverit, cum ea scripta sunt, quae de ipso teste populo claruerunt? cellus semper intentus, conversatione clarus, consummatione praecipuus, beatitudine gloriosus, remuneratione ditatus. cum perpetuo domino regnaturus, vincens mundi contagium, mundus migravit ad Christum die Kalendarum Novembrium,
Abbreviated transcription (Latin):
mulum: obuiantes se inuicem
dante orationẽ beato marcello.
iue capite supplici. cepit uenia
marcellus caput eiꝰ baculo ter
ꝑcuciens. misso in ceruice serpen¬
tis mario. triũphũ suũ ante ciui¬
um oculos. extrahebat: Sic in
spiritali t̾eatro spectante popto
solus cum dracone pugnauit:
Hinc consortatꝰ populus. cucurrit
acl epm. cupiens hostẽ suũ uidere
captiuum Tunc p̾cedente pon¬
tisice. bestiã fere trib milibus
homines ꝓsecutĩ sunt redelentes
grãs dño & soluentes exsequias
inimico Deinde increpans eum
beatus marcellus. dixit: ab hac
die. aut deserta tene: aut
marę demerge. Mox dimissa
pestia. nulla eiuis ulterius indi¬
cia sunt inuenta: Ecce ꝓpug¬
naculum patriȩ. in uno conꝰ¬
sstere sacerdotẽ: Qui fragili
baculo fortius hostem edomuit.
quã si balistę transissent: Nam
sagittatus repercutere poterat
nisi uincer& res diuma: Ouirũ
sc̃issimum. in cuiꝰ leui baculo.
uirtutis est pondus ostensum:

Expanded text:
mulum, obviantes se in vicem, mulum, obviantes se in vicem, dante orationem beato Marcello, ille capite supplici coepit veniam  Tunc beatus Marcellus caput eius baculo ter percutiens, misso in cervice serpentis orario, triumphum suum ante civium oculos extrahebat. Sic in spiritali theatro spectante populo solus cum dracone pugnavit. Hinc confortatus populus cucurrit ad episcopum cupiens hostem suum videre captivum. 47 Tunc praecedente pontifice bestiam fere tribus milibus omnes prosecuti sunt reddentes gratias domino et solventes exsequias inimico. Deinde increpans eum beatus Marcellus dixit: Ab hac die aut deserta tene aut in mare demerge. Mox dimissa bestia, nulla eius ulterius indicia sunt inventa. 48 Ecce propugnaculum patriae in uno consistere sacerdote, qui fragili baculo fortius hostem edomuit quam si balistae transissent, nam sagittatus repercutere poterat, nisi vinceret res divina! O virum sanctissimum, in cuius levi baculo virtutis est pondus ostensum,
Abbreviated transcription (Latin):
quias. serpentinꝰ baiulꝰ impẽdebat.
ut post mortẽ quicscere cadaueri
non licer& Et cuĩ uitę sinis uno
loco iacere ocesserat. sẽꝑ muta¬
batur in pena O casũ execrabilẽ.
& cualde tim̃dũ: mulier quȩ con¬
iugii integritatẽ non seruauit
in mundo. integra iacẽre non
meruit in sepulchro: Ham ser¬
pens qui uiuentem in crimine
traxerat. aclhuc in cadauere
deseuiebat: Tunc ex ecius sami¬
lia. qui in uicinitate manebant:
audientes strepitũ. & pariten
concurrentes. uider̃ ingentem
beluã. de tumulo sinosis an¬
sractib exeuntem. & uasta mole
cauda flagellante labentẽ Quo
uiso ꝑt̾riti homines. de suis sedi¬
bus migrauerunt: Hoc cognito
beatus marcellus. intelligens
se de cruento hoste. triumphum
adquirere. collecta plebe de ci¬
uitate ꝓgredit᷑. & relictis ciuibꝰ
in ꝓspectu pop̾łi. solus xpo duce
ad locum pugnaturꝰ. accessit:
Et cũ colub de silua redir& ad tu¬

Expanded text:
quias serpentinus baiulus inpendebat, quias serpentinus baiulus inpendebat, ut post mortem quiescere cadaveri non liceret, et cui vitae finis uno loco iacere concesserat, semper mutabatur in poena. 43 O casum exsecrabilem et valde timendum! Mulier quae coniugii integritatem non servavit in mundo integra iacere non meruit in sepulchro, nam serpens qui viventem in crimine traxerat adhuc in cadavere desaeviebat. 44 Tunc ex eius familia qui in vicinitate manebant audientes strepitum et pariter concurrentes, viderunt ingentem beluam de tumulo sinuosis anfractibus exeuntem et vasta mole cauda flagellante labentem. Quo viso perterriti homines de suis sedibus migraverunt. 45 Hoc cognito beatus Marcellus intellegens se de cruento hoste triumphum adquirere, collecta plebe de civitate progreditur et relictis civibus in prospectu populi solus Christo duce ad locum pugnaturus accessit, et cum coluber de silva rediret ad tu
Abbreviated transcription (Latin):
ficio muneratꝰ. De p̾terita cul¬
pa ueniam consecutus. de futura
uita correptꝰ. Quanta huic erat
in sc̃ꝑa trinitatis equalitate sidu¬
cia. cuius mens sic lbera. per
singula uerba ꝓferebat mĩra¬
cula Sed lic& satis fuerit reli¬
gati catenas sermone dissoluere
tã plus est laudabile. qđ in xp̃i
amore. uisus est peccata don adse:
teriũ. qd cũ sit ultimũ odine.
ante ponit᷑ in uirtute Matrona
quȩdam ꝓsapia nobilis. opinione
uilis. malo maculans crimine.
quod fulgebat ex genere : Postquã
dies fugitiuę uitę rapta luce con¬
clusit ad tumulũ põpa cõmitante.
sed ñ ꝓfutura ꝓcessit Quorgͣlita
horrẽsco referens. hoc contĩgisse
post funera. qrͣ duplex nascit᷑ lãm̃ta¬
tio: de defuncta: Ergo ad c̃sumẽn¬
dum eius cacdauer. cepit serpens
inmanissimꝰ frequentare Et ut
dicã clarius. muliẽri cuiꝰ menbra.
bestia deuorabat: ipie draco sactꝰ
est sepultura Sed infelices exse¬

Expanded text:
ficio muneratus, de praeterita culficio muneratus, de praeterita culpa veniam consecutus, de futura vita correctus. 39 Quanta huic erat in sanctae trinitatis aequalitate fiducia, cuius mens sic libera per singula verba proferebat miracula? Sed licet satis fuerit religati catenas sermone dissolvere, tamen plus est laudabile quod in Christi amore visus est peccata donasse. terium, quod cum sit ultimum ordine, anteponitur in virtute. 41 Matrona quaedam prosapia nobilis opinione vilis, malo maculans crimine quod fulgebat ex genere, postquam dies fugitivae vitae rapta luce conclusit, ad tumulum pompa comitante sed non profutura processit. Quo condita, horresco referens hoc contigisse post funera, quia duplex nascitur lamentatio de defuncta. 42 Ergo ad consumendum eius cadaver coepit serpens inmanissimus frequentare et ut dicam clarius mulieri cuius membra bestia devorabat ipse draco factus est sepultura. Sic infelices exse
Abbreviated transcription (Latin):
Omeritum subdiaconi. qui uocẽ
restituit sacerdoti. & uersa uice
quod accipe iͦfleruit: hoc indiui¬
sit : qui debiles fauces armauit
eloquio. & more alterius futlit
uerba puerbum: Quid diucius
si numquam requiss& marceliꝰ
Uere dignus beati marcelli ser¬
mo. ut gregem dñi reger& qui de ũ
pastori salutem:
hȩc texere. quę multa sunt
infixa sub corde Quia &si cie re
terribili in relatione moxus est.
pontifex ordinatus. quã dignitatẽ
sibi reputabat. magis oneri.
quam honori : Tunc quidam
cde populo ͤ uelsit̾ ad cõmunionem
accedere. manib r&ro ligatis non
poterat ad altare pertingere
Sed cũ om̃s transirent quasiꝰ m&a
cepit stare: ut uider& non ad
cõmunicandum sed numerandũ
popłm aduenisse Quẽ c̃spiciens
pontifex in t̾rogauit eum quid
fecerit Respondit: peccasse se:
Cuius confessionẽ agnoscens: dicit ei
Ueni accede. & ultra non pecces
Qua iussione absolutꝰ. ad cõmunio¬
nem accessit. duplici bene¬

Expanded text:
35 O meritum subdiaconi, qui vocem 35 O meritum subdiaconi, qui vocem restituit sacerdoti et versa vice quod accipere debuit hoc indulsit, qui debiles fauces armavit eloquio et in ore alterius fudit verba per verbum! Quid diutius si numquam requisisset Marcellus. Vere dignus beati Marcelli sermo, ut gregem domini regeret qui dedit pastori salutem. haec texere quae multis sunt infixa sub corde, quia etsi de re terribili in relatione metus est, pontifex ordinatus, quam dignitatem sibi reputabat magis oneris quam honoris, tunc quidam de populo, dum vellet ad communionem accedere, manibus retro ligatis non poterat ad altare pertingere, sed cum omnes transirent, quasi meta coepit stare, ut videretur non ad communicandum sed ad numerandum populum advenisse. 38 Quem conspiciens pontifex interrogavit quid fecerit: respondit peccasse se. Cuius confessionem agnoscens dicit ei: Veni, accede et ultra non pecces. Qua iussione absolutus ad communionem accessit duplici bene
Abbreviated transcription (Latin):
habere non oͦptat Omnis enĩ
qui alteri lapsum parat.
iam cecidit: Et antequã inducat
in laqueum. ten&ur ipse capti¬
uante peccato ligatꝰ: Cũ ma¬
gis si ꝓficere uolumus. al iorum
pfectus. nr̃os esse credamus:
taq idem sacerdos ꝑoeriduum
& si deambulabat per compita.
tamen iacebat lingua sepulta:
lon enim sonus poterat reper¬
cussa palati camera resultare.
nec intra se pẽdentium uox
lingua rotante disponi: sed to¬
tum quod ꝓdiderat. ore muto
ꝓclebat: Cunc beatus marceliꝰ.
his uerbis appellat pontisicẽ:
Lic& intellegam pastor bone.
tibi talem casum de culpa
uenisse. tamen quicquid uis
in nomine cdñi sermone ꝓrũpe
His dictis adhuc beati marceii ĩ
sermo uoluebat᷑ in ore: &iam
quod imꝑauerat obediebat:
Deniq antequam iste explicar&.
ille respondit: dicens: Uo
mihi hoc fecistis. quoꝵ iussio
fuit ut alter cantar& quam
ego pͣceꝑim Et dum ista loquunt᷑
amisse uocis gracia resormit

Expanded text:
habere non optat. Omnis enim habere non optat. Omnis enim qui alteri lapsum parat iam cecidit, et antequam inducat in laqueum, tenetur ipse captivante peccato ligatus, cum magis si proficere volumus aliorum profectus nostros esse credamus. 32 Itaque idem sacerdos per triduum etsi deambulabat per compita, tamen iacebat lingua sepulta. Non enim sonus poterat repercussa palati camera resultare nec intra sepem dentium vox lingua rotante disponi, sed totum quod perdiderat ore muto prodebat. 33 Tunc beatus Marcellus his verbis appellat pontificem: Licet intellegam, pastor bone, tibi talem casum de culpa venisse, tamen quidquid vis in nomine domini sermone prorumpe. His dictis adhuc beati Marcelli sermo volvebatur in ore et iam quod imperaverat oboediebat. 34 Deinde antequam iste explicaret, ille respondit dicens: Vos mihi hoc fecistis quorum iussio fuit, ut alter cantaret quam ego praeceperam. Et dum ista loquitur, amissae vocis gratia reformatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quia de paucis quę memoria re¬
coluntuꝵ. quicquid dictum
non fuerit. aut inuidęri cre¬
ditur. aut contempni: Igitur
quidam clericus nonnicius no
mine. annoꝵ circiter decem :¬
ꝓpͥt suauissimę uocis tinnabulũ
Edul cedinis organum de fauce
pulatum: qua contingebat animos
populi delectari. cumꝰ reꝑcussa in
auribus solita esset aura blan¬
diri. iussus est ab archidĩacorio.
mellita teneritudine decantar
lari. ob hoc. quia altęrũ ius.¬
serat ipse cantare: Itaq dum
clericus caditur: ep̃i lingua.
cdampnatũ Mox enim utꝰ cla¬
mor uapulantis in aurẽ sonuit
uox ab ore discessit: Et nouo
prȩdone sonum captiuauit pon¬
tificis. uox infantis: Sed si cau¬
sa facti requiritur cur conti¬
gerit inuenituꝵ Deniq qui
puerum cantarę ꝓhibuit ꝓtu.¬
lit uocis dispendia. quia uo¬
Cui ergo non nocet inuidia.
Unde quis quod in altero uidere
non cupit. non habebit: Inmo
hoc sibi denegat. quod alios.

Expanded text:
quia de paucis quae memoria requia de paucis quae memoria recoluntur, quidquid dictum non fuerit, aut invideri creditur, aut contemni. Igitur quidam clmine annorum circiter decem propter suavissimae vocis tinnibulum et dulcedinis organum de fauce prolatum, qua contingebat animos populi delectari, cum repercussa in auribus solita esset aura blandire, iussus est ab archidiacone mellita teneritudine decantarelari ob hoc, quia alterum iusserat ipse cantare. Itaque dum clericus caeditur, episcopus lingua damnatur. Mox enim ut clamor vapulantis in aure sonuit, vox ab ore discessit et novo praedone sonum captivavit pontificis vox infantis. 30 Sed si causa facti requiritur, cur contigerit, invenitur. Denique qui puerum cantare prohibuit, pertulit vocis dispendia, quia voCui ergo non nocet invidia, 31 Vnde quisquis quod in alterum videre non cupit non habebit, immo hoc sibi denegat quod alios
Abbreviated transcription (Latin):
porrexĩ set: mox inde balsama ceperunt fta¬
grare. Eedum unda curreret: uisa sunt chris¬
mata respirare ut pene pontifex crederet
se manus magis ungere quam lauare : et al-¬
teras aquas quereret ut priores undas ab lue¬
ret: Quo uiso sacerdos: uenerabiliter ob¬
stupescens deogratias de conꝑto munere re¬
tulit & beato marcello reuerentiam dereli¬
gioñe seruauit: dum eum non talem qui seȩ¬
uiret sed potius cui seruire tur
agnouit.: Unde quis tantum
subdiconem admiretur eõdignee
in cuius dextera ex aquã fiebant
uina uł balsama. et undarum
pallor. aut in ruborem c̃uersus
est aut odorem. ĩa tunc illis proefi.¬
gurabatur indiciis futurꝰ portisex.
qui dignus esset bar isma tractare . Tuautih¬
Et cum ad huc subdiaconus hau¬
sisset chrisma de flumine: me¬
rico dignus erat ut factus sa¬
cerdos hoc scĩficaret in sonte.
Illud quoq misteriũ rcticeri
non debet. quod petficit auditori

Expanded text:
porrexiporrexigrare; et dum unda curreret, visa sunt chrismata respirare, ut pene pontifex crederet suas manus magis ungere quam lavare, et alteras aquas quaereret ut priores undas ablueret. Quo viso, sacerdos venerabiliter obstupescens, Deo gratias de comperto munere retulit, et beato Marcello reverentiam in religione servavit, dum eum non talem qui serviret, sed potius cui serviretur, agnovit. Unde quis tantum subdiaconum admiraretur condigne, in cujus dextera ex aqua fiebant vina et balsama, et undarum pallor aut in ruborem conversus est, aut odorem? Jam tunc illis praefigurabatur indiciis futurus pontifex, qui dignus esset chrisma tractare. Sed cum adhuc subdiaconus hausisset chrisma de flumine, merito dignus erat ut factus sacerdos hoc sacrificaret in fonte. 8. Illud quoque mysterium reticeri non debet quod proficit auditori,
Abbreviated transcription (Latin):
ne ficio. postea multi sanati. sed
Ecce uirum sãt issimumĩ qui un¬¬
dam sumens aflumine : uina
fuclit in calicem: Sed unde
tam noua miracula: ut dumo
portaret aquam. quodã modo
quasi uuas exprimeret nasceretũr
illi palmes in palma. uere
beatum marcellum. summa ue¬
neratione colendum: in cuius
manib uno eodemq momento:
floruit uindemia et torculata
sunt uina. Uidemus non uno
in loco benesicia diuina acludẽ
dum: quod processit in galileam
successit in gallia: Ibi ad nupti¬
alem mensam xp̃s aquas uertit
in uina: hic qua ad mensam
xp̃i sufficerent: noua uicta
sumpsit altare: Illud praessit
tẽmpore hoc honore
Nam quod tunc dederunt sex ydrie hic
unum et modicum uas expleuit. Sed tunc
efficit ut se dominus proderet nunc ut fa¬
mulum non celaret. Tu autem. bie.¬
eniamus ad illud miraculum scdmior¬
dine: mnon honore. Itaq cum uir
sanctissimus. quadam uice exu officii
seruttute aquam manib uenerabili episcopo

Expanded text:
neficio postea multi sanati sunt. 22 neficio postea multi sanati sunt. 22 Ecce virum sanctissimum, qui undam sumens a flumine vina fudit in calicem! Sed unde tam nova miracula. ut dum portaret aquam, quodam modo quasi uvas exprimeret, nasceretur illi palmes in palma? Vere beatum Marcellum summa veneratione colendum, in cuius manibus uno eodemque momento floruit vindemia et torculata sunt vina. 23 Videmus non uno in loco beneficia divina concludi. dum quod praecessit in Galilaea successit in Gallia. Ibi ad nuptialem mensam Christus aquas vertit in vina, hic quae ad mensam Christi sufficerent nova vina sumpsit altare. Illud praecessit tempore hoc honore, nam quod tunc dederunt sex hydriae hic unum et modicum vas explevit, sed tunc effecit ut se dominus proderet, nunc ut famulum non celaret. 24 Veniamus ad illud miraculum secundum ordine non honore. Itaque cum vir sanctissimus quadam vice ex sui officii servitute aquam manibus venerabili episcopo