comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crili uocamꝰ. pupilli autẽ dicti qͣs i imo¬
culis hoc ẽ a parentib orbi. hi autẽ ue¬
re pupilli dñr. quoꝵ patres ante dices¬
serunt. qm abhis nom̃ acciperẽt. ceteri.
orbi uocant᷑. Orphami idem qui et po¬
pilli. illud enĩ grecũ nom̃ ẽ. hoc latinũ¬
nom. Nam & In psalmo ubi legit᷑ py¬
pillo tueris adutor grecꝰ ht̃ orphano.
nũcupati. qd hec loca tc̃ pͥmũ lamgi¬
nẽ deduct. Quidã autẽ ex annis puber¬
tatẽ existimãt. idẽ eum puberẽ eẽ qͥ
annos qͣtuordecĩ expleuerit. qͣmuistar¬
dissime pubescat. Certissimũ autẽ po
pubertatẽ ostendit. et generare iam
possit. puerꝑe st̃ que annis puersli¬
erpere. uł qd̃ pͥmo partu grauant᷑. ⁊
qd primũ pueros paruit. Adole scẽs
dictꝰ. qd̃ sit adgignendũ adultꝰ siue a
crescere. et augere. luuenis dictꝰ qd̃ iuua¬
re posse incipit. ut inbubus uiuenciẽ
a uitulis dicess erint. Est enĩ iuuenis in

Expanded text:
erili vocamus. Pupilli autem dicti quasi in oerili vocamus. Pupilli autem dicti quasi in oculis, hoc est a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur quorum patres ante decesserunt quam ab his nomen acceperint. Ceteri orbi vocantur orphapilli. Illud enim Graecum nomen est, hoc Latinum. Nam in Psalmo ubi saepe legitur: Pupillo tu eris adjutor ; Graecus habet orphano. nuncupati, haec loca tunc primam lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse, qui quatuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat. Certissimum autem estpubertatem opossit. Puerperae sunt, quae annis puerilierperae vel quod primo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim iuvenis in
Abbreviated transcription (Latin):
que porrigit᷑ usq ad uigintiannos õcto.
finiens in qͥnqͣgesimũ annũ. Qnta etaᷤᷤ
que etas a qͥnquagesimo anno incipi¬
ens septuages imo t̾minat᷑. Sexta etaᷤ
ẽ senectꝰ. quȩ nullo annoꝵ tẽpore t̾
minat᷑. sed post qͥnq illas etates. qͣn.¬
tũcumq uite ẽ senectuti deputat᷑. Se¬
niũ autẽ pars ẽ ultima senectutis.
dicta qd̾ sit tminꝰ sexte etatis. In hiꝰ
gͥ sex spaciis philosophi uitã descrip¬
serunt humanã. Nam in qͥb mutat᷑
et currit. & ad mortis t̾minũ ꝑuenit.
tum ethimologias eoꝵ ĩ homine de¬
idẽ loqui ñ pot̾. Nondum bene ordinats
dentib. minꝰ ẽ sermonis expers. ꝓuer¬
idẽ a phebo dicti. neodum uiri adoles
illud. lam puelile iugum tenera cernice
regebait. ꝓobsequio et fidei puritate ut dnꝰ
iam ieremias longe puericie exceesiss
annos. Ppueua ẽ paruula qͣsi pulla. unde
et pupiuos. ñ ꝓ conditõne sed ꝓ etate po¬

Expanded text:
que porrigitur usque ad XXVIII annos; quarta que porrigitur usque ad XXVIII annos; quarta finiens in quinquagesimo anno; quinta est etas que etas a quinquagesimo anno incipiens septuagesimo terminatur; sexta etas est senectus, que nullo annorum numero finitur, sed post V illas etates quantumcumque est vite senectuti deputatur; senium autem est ultima pars senectutis, dicta quia sit terminus sexte igitur sex spatiis philosophi vitam descripserunt humanam, in quibus mutatur, et currit, et ad mortis terminum pervenit. tum etid est, loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus plena est sermonis expreid est a Phoebo dicti, necdum pronati viillud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut Domiam Ieremias longe pueritiae excessisset annos. Puella est parvula, quasi pulla. Unde et pupillos non pro condicione, sed pro aetate pu
Abbreviated transcription (Latin):
patrib similes ait̃: si pat̾nũ semen
ualidꝰ sit. Matrib Simatris. hacq
racione similes exprimi uultꝰ. Qui ã
utriꝰq parentis figurã reddt̃. eqͣliter
mixto pat̾no maternoq semine cõci¬
qr sic̃t in fra semina multa occuttas̃t:
ita et nobis semina celant᷑. figuras
yarentũ reditura. Ex pat̾no semine po¬
ellas nasci. et ex maf̾no pueros qi oĩs
partꝰ constat duplici sanguine. Cuius
pars maior cũ inualuerit: occupat si¬
cle. & incorpore manꝰ ac pedes quoꝵ
mille inuiris: et inutͦq sexu umbili¬
cus. Quedã discret᷑onis ut in uiris
genitalia. barba ꝓlixa. pectꝰ amplũ. Ĩ
mulieribꝰ ieues gene &r angustũ pectus.
Ad concipiendos autẽ et portandos fetuͤ.
renes et latera dilata. qd̃ ad hominẽ &
ad partes attinet corporis ex parte nc̃
puericia. adolescentia. uiuent᷑. gra¬
uit᷑as atq senectꝰ. prima etas infancia
ẽ. pueri nascentis ad lucẽ q̃ porrigit᷑ ĩ
septẽ annos. Scd̾a etas puericia. id est

Expanded text:
patribus similes aiunt, si paternum semen validius sit; matribus, si matris; hac ratione similes exprimi vultus: qui autem utriusque parentis figuram reddunt, aequaliter mixto patquia sicut in terra semina multa occulta, sic et in nobis semina celantur, figuras parentum redditura. Ex paterno autem semine pueros nasci, et ex materno puellas: quia omnis partus constat duplici semine, cujus pars major, cum invaluerit, occupat sicie, et in corpore manus ac pedes, quormillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba prolixa, et pectus amplum. In mulieribus leves genae, et angustum pectus; ad concrenes, et latera dilatata. Quod ad hominem, et ad partes attinet corporis, ex parte dicpueritia, adolescentia, juventus, gravitas, atque senectus. 2. Prima aetas, infantia, est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. 3. Secunda aetas, pueritia, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ecutor ab inseqñdo reciarũ dicto
estabat enĩ cuspidẽ. et massam
plumbeã. que adu̾sarii iaculũ im¬
pediret. ut anteqͣm ille feriret rete.
iste exsuperaret. hec armatura sacͣ¬
ta erat uulgano. Ignis enĩ semꝑ ĩ¬
senuit᷑. Ideoq cum reciario compone¬
batur. quia ignis et aqua semꝑ int̃
gna erat. fugientes in ludo hoĩes in¬
iecto laqueo impeditos consecutos q
prostrare amictos umbone pellicio.
elcͥtũ pugna erat. ut uttro citro¬
q tela obiectarent. Erat enĩ eoꝵ
uaria pugna. et spectantib gracior
qͣm reliqua. uelȩces autẽ numcupa.

Expanded text:
ecutor ab insequendo retiarium dictus est, gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, que adversarii iaculum impediret; ut antequam ille feritet rete, iste superaret. Hec armatura sacrata erat Vulcano, ignis enim semper insequitur: ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter gna erat, fugientes in ludo homines, iniecto laqueo impeditos consecutosque prostrare, amictos umbone pelliceo. Velitum pugna erat, ut ultro citroque tela obiectarent. Erat autem eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua. Velites autem voca
Abbreviated transcription (Latin):
et disced̾et. finxit ille hãc fabłam: qua
dissuad̾ et dicens. lupos aliqn pastorib
quoꝵ diligentiã decipere uoluissẽt. sua¬
sisse. ut in amicitiã conuenirẽt. ea tam̃
condicione: ut si canes inqͥb erat cã uir¬
gioꝵ iure illis trad̾ent᷑. annuisse pasto¬
res. et inspem securitatis dedisse caneᷤ.
qͦs ouiũ suaꝵ uigilantissimoꝰ custodes
habebãt. Tunc lupi adempta om̃i for¬
midine: omne qd̃ ing̃gib illiꝰ erat ñ ꝓ
sacietate tm̃ uerũ oẽ ꝓ libidine lacera¬
uert̃. philippũ quoq pͥncipes popti po¬
stulare quo facilius poss et opprimere
spoliatam custotib urbem. De uocabło histo¬
istoria ẽ narratio rei geste. ꝑqͦm ea Rie.
quȩ in preteritũ facta st̃. dmoscunt᷑. di¬
enĩ nemo conscribebat historiã nisi
is interfuisset. &e ea que conscribenda es¬
sent indisset Melius enĩ oculis q̃ fuit
dep̃hendimꝰ: quã que auditione colligi¬

Expanded text:
et discederet, finxit ille hanc fabulam qua et discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupum aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere uoluisset, suasisse ut in amiciciam conuenirent ea tamen condicione ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur, annuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes quos ouium suarum uigilantissimos custodes habebant, tunc lupi adempta omni formidine omne, quod in gregibus illis erat, non pro sacietate tantum uerum pro libidine lacerauerunt, Philippum quoque principes populi postulare quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem. DE DIVERSISoria est narratio rei gestae, per quam ea, quae in praeterito facta sunt, dinoscuntur. Dienim nemo conscribebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligi
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ composuert. Ad naturã rerũ fabulã fĩ¬
gunt. ut uultanꝰ claudꝰ. qi ꝑnaturã nũ¬
quã rectꝰ ẽ ignis. ut illa triformis bes¬
tia. pͥma leo postrema draco. media ipsa
tempꝰ lucidissimũ. ut caprea. eo qd̾ acu¬
ut draco. Sic et ypocentauri fabulã ẽẽ cõ¬
fictam ⁊ hominẽ equomixtũ. ad expͥmẽ¬
dam huãne uitȩ uelocita q equũ cõstat
et̃ uelocissimũ. Ad mores. ut apd̃ horaci¬
ũ mus loquit᷑ muri. et mustela uulpeco¬
le. ut ꝑ narratõnẽ fictã. ad id qd̾ agitur:
uerax significafo referat᷑. undi. & e sopi
tales gt̃ fabule ad finẽ moꝵ relate uł sic̃
in ubro iudicũ. ligna sͥ regem reqͥit̃. ⁊ lo¬
cunt᷑ ad oleam et ad ficum. & ad uitẽ ce
ad rubum. qd̾ totũ utiq ad mores fingr.
ut ad rem que intendit᷑ ficta qͥdẽ naira¬
tõne. sed ueraci sig̃cone ueniat᷑. Sie et
sus philippũ. Qui cum ab atheniẽsib
postularet. ut d decẽ oratores darent᷑.

Expanded text:
tius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postrema draco, media ipsa tempus lucidissimum ut caprea eo quod acu inflexis ut draco, sic et Ippocentauri fabulam esse confictam, id est hominem equo mixtum, ad exprimendam humane uite uelocitatem quia equum constat esse uelocissimum, ad mores ut apud Horacium mus loquitur muri et mustela uulpecule, ut post narrationem fictam ad id, quod agitur, uerax significatio referatur. Vnde et Esopi tales sunt fabule ad morum finem relate, uel sicut in libro Iudicum ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oliuam et ad ficum et ad uitem et ad rubum, quod totum utique ad mores fingitur, ut ad rem, que intenditur, ficta quidem narratione sed ueraci significatione ueniatur. Sic et rsus Philippum qui, cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ inducte: ut ficto mutoꝵ animaliũ ĩ t̃
se colloqͥo. imago q̃dam uite hominũ nõ¬
ceret᷑. has primꝰ inuenise tradit᷑ alcimõ.
ctoniensis. appellant᷑q hesopiceqr is apd̃
frigas in hac re polluit. Sunt aut̃ fabule:
aũ hesopice. aut libistice. hesopicȩ s̾t. cũ
animalia muta inter se sermocinasse
fingunt᷑. uł que animã ñ hñt: ut urbe ar¬
bores. montes. petra et flumina. libistice
autẽ dũ hominũ cũ bestus: aut bestiaꝵ
c̃ hõĩb fingit᷑ uocis ẽẽ cõmerciũ. fabulã an¬
poete quastã delectandi cã finxeit qͣd̾ã ad

Expanded text:
sunt inducte ut fictorum mutorum animalium inter se colloquio imago quedam uite hominum nosceretur. Has primus inuenisse traditur Alcimon Crotoniensis appellanturque Esopice quia is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete q
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine intelligat᷑. linea. aut spa¬
ciũ. aut solidũ dr. continẽs similit̃. ut qͣ¬
ternari et qͥnariꝰ nũi. Lineabis nũs ẽ qͥ ĩ¬
choans amonade linealiter discribitur.
usq ad infinitũ. Unde: alpha ponit᷑ ꝓ

Expanded text:
spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro
Abbreviated transcription (Latin):
dedit parturit et mareeiꝰ corallũ. Gig.
nitͤ sales agrigentinos. igne solubileᷤ
crepitantes in aqͥs. Omĩs amibitꝰ eiꝰ
italie comũctã fiese scibiliã. s mediũ
spatiũ impetu marsᷤ diuisũ et ꝑ angͦti.¬
am sciss ũ Taysum insula stadiis decẽ
a sicilia remota iacẽs. et planior. Unde
et nũcupata. De qua uirgiliꝰ. Tapsũq
lacentẽ / Colie insule sicilie appellatȩ:
ab eolo ippote filio. quẽ poetȩ finxeit
regẽ finos e uentoꝵ sed ut uarro dicit
rector fuit istaꝵ insulaꝵ. et qi ex earũ
nebulis et fumõ p̃dicebat flatꝰ uentoꝵ
ab imꝑitis insus ẽ uentos sua potestate
retinuisse. Cedẽ insule et uulcanie uo
uocant᷑ qd̾ et ip̃e siẽt echna ardeat. St
autẽ nouẽ hñtes ꝓpria noĩa quaꝵ pͥmã

Expanded text:
dedit. Percutit in mare eius corallum; gignit dedit. Percutit in mare eius corallum; gignit et sales agrigentinos in igne solubiles, crepitantes in aquis. Omnis ambitus eius Italiae conjunctam fuisse Siciliam, sed medium spatium impetu maris divisum, et per angustiam scissum. Tapsus insula stadiis decem a Sicilia remota, jacens et planior. Unde et nuncupata, de qua Virgilius: Tapsumque jacentem. Aeoliae, insulae Siciliae, appellatae ab Aeolo Hippotae filio, quem poetae finxerunt regem fuisse ventorum: sed ut Varro dicit, rector fuit istarum insularum, et quia ex earum nebulis et fumo futuros praedicebat flatus ventorum, ab inperitis visus est ventos sua potestate retinuisse. Eaedem insulae et Vulcaniae vocantur, quod et ipsae sicut Aethna ardeant. Sunt autem nove
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. Samo ẽ insula ĩ mari egeo uͥ
nata ẽ iuno. ex qua fuit sibilla sana.
et ꝑitagoras samiꝰ ã quo philosophie
nom̃ inuentũ ẽ. In hac insula reꝑta
priꝰ uasa fictitia tradunt᷑. unde ⁊ uasa
samia appellatas t̃. Sicilia a ficano rege
ficania cognominata ẽ. Deinde asicalo
itali fratre sicibia priꝰ autẽ trinacriã
dictã ꝓpt̾ tria acra. id ẽ ꝓmuntoria. pe¬
lorũ. pachinũ. et lilibeũ. Trmnacria e¬
intres quadras dunea. hec ab italia
exigno freto discreta affricũ mare ꝓ¬
spectas. t̃ris frugifera auro habũdãs
&e sulphure plena. unde et ibi ethne
montis extant incendia. In cuiꝰ freto scil
la ẽ caribdis. quib nauigia aut absor¬
fertilis. ac pͥmũ terris om̃ib comifis¬
se seminib aratro ꝓsciss a. pͥncipẽ ur¬
biũ siracusĩs ht̃ fontẽ aretusã. oe flum
insula pͥmũ inuenta ẽ comedia. acha.¬
tẽ lapidẽ ip̃a pͥmũ exachate flumĩe

Expanded text:
vocant. 31. Samos insula est mari Aegaeo, ubi vocant. 31. Samos insula est mari Aegaeo, ubi nata est Juno; ex qua fuit sibylla Samia, et Pythagoras Samius, a quo philosophiae nomen inventum est. In hac insula reperta prius fictilia vasa traduntur. Unde et vasa Samia appellata sunt. 32. Sicilia a Sicano rege Sicania cognominata est, deinde a Siculo Itali fratre Sicilia. Prius autem Trinacria dicta propter tria ἄκρα, id est, promontoria, Pelorum, Pachynum, et Lilybaeum. Trinacria ein tres quadras divisa. Haec ab Italia exiguo freto discreta, Africum mare prospectans, terris frugifera, auro abundans, et sulphure plena. Unde et ibi Aetnae montis exstant incendia: in cujus freto Scylla est, et Charybdis, quibus navigia aut absorfertilis, ac primum terris omnibus commissis seminibus aratro proscissa. Principem urbium Syracusas habet: fontem Arinsula primum inventa est comedia. Achatem lapidem ipsa primum ex Achate flumine
Abbreviated transcription (Latin):
porfirieiꝰ antea nom̃ fuit. Citerea ã uo
cata. qd̃ ibi uenꝰ sit orta. Learia insula
una excicladib. que icario mari no¬
mn dedit. hec int̾ samũ et miconũ ꝓ¬
currentib saxis inhospitalis ẽ ⁊ nul¬
lis sinib portuosa. d̾a ã icarum ere¬
tensem ibi naufragio interiese. oe de ex¬
tu hoĩs impositũ nom̃ loco. Naxon in.¬
suia. a dionisio dicta. qͣi dionaxͤon. qd̾
a delo decẽ & octo miliũ paesuũ prs¬
sima. unde et nũcupata. historia dicit
ex iasone natũ fuios e philometũ et
plutum. exphilometo pariantẽ gentt̃
qui de suonoĩe paren insulã et oppi¬
dum appellauit. priꝰ autẽ minora deinde
paron dicta. de qua uirgiliꝰ niueũq pa¬
ron. Gignit enĩ marmor candidiffim̃
qd̾ parium dñt. Mittit et sards̃ lapidẽ
marmorib qͥdẽ p̾stantiorẽ. &e int̾ gemaᷤ
Chion insula fira lingua appeliat᷑ qd̾ i¬
bi mastixgignit᷑. Syrienĩ masticen chio

Expanded text:
Porphyris antea nomen fuit. Cythera autem Porphyris antea nomen fuit. Cythera autem vocata, quod ibi Venus sit orta. 26. Icaria insula una de Cycladibus, quae Icario mari nomen dedit. Haec inter Samum, et Myconum procurrentibus saxis inhospitalis est, et nullis sinibus portuosa. Dicitur autem Icarum Cretensem ibi naufragio interiisse, et de exitu hominis impositum nomen loco. 27. Naxos insula ante Dionysias dicta, quasi Diona Delo decem et octo millia pasm rotundissima, unde et nuncupata. Historia dicit ex Jasone natum fuisse Philomelum, et Plutum ex Philomelo Pareantum genitum, qui de suo nomine Paron insulam et oppidum appellavit. Prius autem Minoia, deinde Paron dicta, de qua Virgilius: Niveamque Paron; gignit enim marmor candidissimum, quod Parium dicunt: mittit et sardam lapidem, marmoribus quidem praestantiorem, et inter gemmas Chios insula Syra lingua appellatur, eo quod ibi mastix gignitur. Syri enim Masticem Chio
Abbreviated transcription (Latin):
ortigias uocant. In hac infula latone
enixa ẽ. appollinẽ et dianã. Delos aut̃:
et ciuitas d̾r et insula. Rodos ciclady
pͥma ab oriente in qͣ rosȩ capitoliũ d̾r
ẽẽ inuentũ. dũ ibi ciuitas conderet᷑.
ex quo uibs et insula ẽ rodos insula
appellata. In hae lolis colos sus fu¬
it. au̾reꝰ septuagnta cubi escia toꝵ¬
altitudine. fuert. et aliicentr  nũo
in eadẽ insula colossi minores: Tene¬
dos una excicladib ad septenitͥonẽ
sita. in qua olim ciuitas atheneꝰ cõdita
ẽ. Unde nom̃ illiꝰ ur̃bis uel poti insu¬
lȩ fuit. Nam tenes iste infamat᷑ qd̾ c̃
nouerca sua concubuiss et fugiens:
hanc insulã uacuã cultorib obtinuit.
Carpatos una ex cicladib ameridie
posita ccͣ egiptũ. a qͣ carpaciũ mare ẽ¬
appellatũ. nocata ꝓpt̃ celerẽ fructuũ
maturitatẽ. est enĩ int̾ egiptũ ⁊ rodõ.
Ex hac enĩ insula dñr. ⁊ carpasie nauẽ
magne et spaciose. Citera insula u¬
na excicladib a parte occidua sita.cꝰ

Expanded text:
 vocant. In hac insula Latona enixa est Apollinem et Dianam. Delos autem et civitas dicitur et insula. Rhodos Cycladum prima ab oriente, in qua rosae capitulum dicitur esse inventum, dum ibi civitas conderetur, ex quo et urbs et insula Rhodos est appellata. In hac urbe Solis colossus fuit aereus septuaginta cubitorum altitudine; fuerunt et alii centum numero in eadem insula colossi minores. Tenedos una ex Cycladibus a septentrione sita, in qua olim civitas a Tene quodam condita est. Unde nomen urbis illius vel potius insulae fuit; nam Tenes iste infamatus quod cum noverca sua concubuisset, et fugiens hanc insulam vacuam cultoribus obtinuit; Carpathos una ex Cycladibus a meridie posita contra Aegyptum; a qua Carpathium mare appellatum est, vocata propter celerem fructuum maturitatem. Est enim Ex hac insula dicuntur et Carpasiae naves magnae et spatiosae. 25. Cythera insula una ex Cycladibus a parte Occidua sita, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sibille a doctissimis auctorib fo¬
isse trabunt᷑. qͣrũ prima de ꝑsis fuit.
Scd̃a. libica. Tercia: defica intẽplo des:¬
fi appollinis genita: q̃ ante troranabel¬
la uaticinata ẽ cuiꝰ plurimos u̾sus ope¬
ri suo omerꝰ in seruit. Qrͣta: cimeria ĩ
italia. Quinta ericterea noĩe erofila ĩ
babilone orta. q̃ grecis iliũ petentib¬
mendatia scripturũ. Dicta autẽ erie¬
t̾ca qr in eadem insila eiꝰ inuenta st̃ car¬
mina Sexta samia q̃ femonote dictaẽ:
Asamo insula unde fuit cognominata:
Septima cunͣatłia noĩe amattea q̃ nouẽ
libros attulit taiqͥmo p̃fecto inquibe
uenit iam carminis etas. dicta autẽ
Nona frgia q̃ uaticimnata ẽ archire. de¬
cima tiburtina noĩe albunea qͣrũ om¬

Expanded text:
toribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, qmendacia scripturum. Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula ejus inventa sunt carmina. Sexta, Samia, quae Phemone dicta est, a Samo Insula, unde fuit, cognominata. Septima, Cumana, nomine Amalthaea, quae novem libros attulit Tarquinio Prisco, in quibus venit iam carminis aetas. Dicta autem nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine Albunea. Quarum om
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti cum dicuntur filii abra¬
he uidei. Imitatione ut ip̃ius
abrahe ficlem imitantes ex gẽ¬
tib dicente eungłio potensꝰẽ d̾s
de Lapiclib istis suscitare filios
nõ natis s quem fu̾unt uni¬
tati. Ad optione quo quod hu¬
mana ꝯsuetudine nlłi̾ lic nes¬
cire: uel sicut nos deo nõ nat᷑a
or appllat eos quib euͣngłiũ p̾¬
dicauit. Filii autem ideo in legi¬
b liberi appellantur: ut isti uo¬
cabło se cernant᷑ a seruis quia
sicut seruus in potestate ẽ dñti
sic filius ẽ in potestate ẽ pr̃is.
Inde ⁊ filio fit amancipatio ut
sit liber a pr̃e sicut seruo ma
numissio ut sit lib̾atꝰ a dño.
Itẽ lib̃i dicti quia ex lib̾o mr̃i
moĩo sunt orti.⁊am filii ex
lib̾o et ancilla seruilis conditi¬
onis funt. Semꝑ enim qui¬
sic nascitur det̾iorẽ parentis sta¬
tum sumit .¶. ⁊ at᷑ales ã dñr ĩ¬
genuarum ꝯcubinarũ filii qͦs
sola natura genuit nõ honestas
ꝯiugii Idem ⁊ pũi apule Adop

Expanded text:
eluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios n nati, sed quem fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non naturaos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est Domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam fit filio emancipatio, ut sit liber a patre: sicut fit servo manu remissio, ut sit libertus a Domino. Item liberi dicti, qui ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis conditionis sunt: semper enim qui nascitur, deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas conjugii, idem pueri a pube. Adop
Abbreviated transcription (Latin):
teucũ nominat᷑. Pentateucꝰ autẽ aqͥn¬
theucꝰ uolum̃ uocat᷑. Genesis liber. inde
appellatꝰ. eo qd̃ exordiũ mundi et gn̾a¬
tio scłi in eo contineãt᷑. Exodꝰ uero exitõ
ab egypto. uel egressum popłi isił di¬
gerit. et ex ea causa nom accepit: Leui¬
ticus appellatꝰ. eo qd̃ leuitaꝵ ministe
ria. et diu̾sitatẽ uictimaꝵ exequit᷑. to
egypto trib dinumerant᷑. et quadra¬
ginta duaꝵ ꝑheremũ mansionũ ĩ¬

Expanded text:
um nominatur. Pentateuchus autem a quinτεῦχος volumen vocatur. Genesis liber inde appellatur, eo quod exordium mundi et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum ab Aegypto, vel egressum populi Israelis digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatus eo quod Levitarum minria et diversitatem victimarum exsequitur. Aegypto tribus enumerantur, et quadraginta duae per eremum mansion
Abbreviated transcription (Latin):
mordia fider xp̾iane ingentib:⁊ nascẽtiᷤ
excłȩ historiã degerit. Actuũ apłoꝵ scͥ
nascentis eccłȩ infancia texit᷑. et apłoꝵ
historia retinet᷑. unde et actus apłorũ
gels p̾dicationẽ in ĩsula pachinoᷤ tlit̃
religatꝰ. Apocalipsim autẽ ex g̃co ĩ latinũ

Expanded text:
mordia fidei Christianae in gentibus et nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorunascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur: unde et Actus apostologelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco i
Abbreviated transcription (Latin):
teros mittit᷑. liber sapĩe a pd̃ hebreoᷤ
nusqͣm ẽ. unde. et ipse titulꝰ g̾cam ma.¬
gis eloq̃ntia redolet. hc̃ iudei philoniꝰeẽ
uffirmant. qui ꝓinde sapientiȩ noĩat᷑. Ea¬
in eoxp̃i aduentꝰ qui ẽ sapĩa patris ⁊ pas¬
sio enis eudent̃ expͥmit᷑. librum aut̃ ec¬
cłasticum certissime iħc filiꝰ sirac ieroso¬
limita nepos ihu sacerdotis magni com¬
pofuit. De quo meminit et racharias.
qui liber apud latinos ꝓpt̾ eloquii si.¬
militudinẽ salomonis titulo p̃notat᷑.
dictꝰ autẽ eccłasticꝰ. eo qt̾ de tociꝰ eccłȩ
disciplina religios e conu̾satonis mag
na cura et rõne sit editꝰ. hic et apud
hebreos repꝑitur sed int apocriphõ ha¬
bet᷑. ludith uero. et tobi siue machabeoꝵ
libri quib auctorib scriptist minime
constat. hñt autẽ uocabula ex eoꝵ nõibꝰ
qͦrum gesta scͥbunt᷑. quatuor libros e¬
uuangłioꝵ quatuor euungliste singo¬

Expanded text:
teros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos teros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatChristi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina relna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebreos reperitur, sed inter apocrifos habetur. Judith vero et Tobi sive Machabeorum libri quibus auctoribus scripti sunt, miniconstat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quatuor autem libros Evangeliorum quatuor evangelistae singu
Abbreviated transcription (Latin):
tro scͥptum ẽ. & aternis litteriꝰ idẽ ter.
mel auiris qbꝰdam sapientib scͥpti ẽẽ
phibent᷑. Quoꝵ e techiel pͥncipia.⁊ fi¬
nes multis ht̃ obscuritatib inuoluta.
damel uero claro sermone regna orbiz
ꝓnunciat. et tempꝰ aduentꝰ xp̃i mani¬
festissima p̃dicat᷑one ad notat. hii st̃
quatuor ꝓphete qui maiores uocant᷑ qr
ꝓlixa uolumina condideit̃. liber aũ
notat. qͥii ꝓptea dñr minores qr sermo
eoꝵ breuiores sc̃. unde et connexismet
micheas. naum. Abacuc. Sophomaᷤ. ag.¬
geus. Lacharias. Et malachias. Esdre
liber anctoris sin titulo p̃notat᷑. Incuiꝰ
textu eiꝰdem esdre neemieq sermones
tus non habet᷑ apud hebreos. s int̾ apo.¬
criphos deputant᷑. hester librũ esdras
credit conscͥpsies e. in quo eadẽ regina sub
figura eccłȩ dei popłm a seruitute. ⁊ mor¬
te eripinese scribit᷑. atq int̃fecto aman.
qui interp̃r imquitas. diei celebritaᷤ ĩ poᷤ¬

Expanded text:
tro scriptum est et a ternis litteris, sed eisdetro scriptum est et a ternis litteris, sed eisdeniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur. Quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis praenuntiat, et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quatuor prophetae qui majores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Liber XII notatur. Qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum breves sunt; unde et connexi sibiMicheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias. Esdre liber authoris titulo prenotatur, in cuius textu eiusdem Esdre Neemieque sermones tus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in pos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ specialit̾ adunũ sict̃ in ꝓuerbiis. s
ad uniu̾sos gn̾alit̾ dirigat᷑. docẽs om̃i¬
a que in mundo cernimꝰ caduca ẽe ⁊
breuia. et obhoc minime appetenda.
Terciũ bibrũ sirasirm p̃notaiit qͥ ĩ la¬
tinã lĩguã uertit᷑ cantica canticoꝵ. ubi
ꝑepithalaniũ carm̃ coniũctonẽ xp̃i
et ecclȩ mistice canit. Dictũ c̾anticii a¬
canticoꝵ. eo qd̃ omĩb canticis p̃ferat᷑.
que inscripturiꝰ sacris habent᷑. Sict̃ q̃¬
apud suos composita ꝑhibent᷑. Ut io¬
sephus et ieronimꝰ scribt̃. Esaias e¬
uuangłista potiꝰ qͣm ꝓpħa edidit librs.
suũ cuiꝰ omĩs textꝰ eloq̃ntie ꝓsaince¬
dit. Canticũ uo ex ametro et pentame¬
tro uensu discurrit. leremias simibit̃
edidit librũ suũ cũ trenis eiꝰ qͦs nos la¬
menta uocamꝰ. eo qd intristiorib reb
funeribq ad hibeant᷑. in quib qͣdriu¬
plicem diũ̾so metro composuit alfa¬
ma concludit. Terciũ alphabetũ tͥme-¬

Expanded text:
non specialiter ad unum sicut in proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur docens omnia, que in mundo cernimus caduca esse et brevia et ob hoc minime appetenda.in Latinam linguam vertitur, Canticum canticorum: ubi per epithalamium carmen conjunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum: eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur: sicut quaeapud suos composita perhibentur, ut Josephus et Hieronymus scribunt. Isaias Evangelista potius quam Propheta edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit: Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum Threnis, quod nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur: in quibus quadruplex diverso metro composuit alphama concludit; tertium uero alfabetum trime
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣtuor animalib ꝓpt̾ea autẽ quatu¬
des xpĩane religionis eoꝵ p̃dicatone
ris qm̃ p̃uident ẽa que dicta st aꝓphetiᷤ
et que ꝓmiser̃t in pͥore. Crura aũ eoꝵ
recta qr nicħ prauũ in enunͣgłiis ẽ. et
alas senas tegentes crura et facies suaᷤ
adnuntiatio. grece enĩ eu bonũ. angelũ
ad nuntiatõ d̃a. undẽ et angłs nuntiꝰ
Reliquas discipłis suis. timotheo ⁊⁊ tito.
sisse. Alii aclemente scͥptam fuisse sus¬
picat᷑. Petrꝰ scripsit duas noĩs sui eplaᷤᷤ

Expanded text:
imalibus. Propterea autem 4des cristiane religionis eorum predicacione niam prevident ea, / que dicta sunt a prophetis et quae promiserit in priori. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas;adnuntiatio. Graece enim εὖ bonum, ἀγγελία adnuntiatio dicitur. Unde et angelus nuntius reliquas discipulis suis misit, Timotheo, Tito sisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. 12. Petrus scripsit duas nomine suo epistolas,
Abbreviated transcription (Latin):
stant ẽẽ cõpositi. Nam in more roma¬
in flacci et greci pindari. Nc̃ alii iã¬
bo curĩt. nc̃ calcaico ꝑsonãt. nc̃ safico
nitent. trimetro uł tetrametro pede
incedentes. Salomõ filiꝰ daud regiꝰ ifił
uixta numerũ uocabuloꝵ suoꝵ tria
uolumina edidit. qͦrũ pͥmꝰ ẽ malloth.
qͦm greci yarabolas. latini ꝓũbioꝵ no¬
minãt. eo qd̾ imp̃o sub comꝑat̾a simi¬
litudine figurã ũboꝵ. et imagines ue¬
ritatis ostendet. Ipsã autẽ ueritatẽ ad

Expanded text:
stant esse conpositi. Nam in more Romastant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
ter explicant᷑. librũ iob qͥdam moysẽ
scripsse arbitrant᷑. Alii unũ ex ꝓpħis.
ñ nulli u̾o eundẽ iob post plagã sue
passionis scͥptorẽ finos e existimant.
arbitrantes ut qͥ certamina sp̃italiꝰ pu
gne sustinuit: ipse narraret. & qͣsi inc¬
t orias expediuit. pͥncipia autẽ ⁊ fine̾
libri iob apud hebreos ꝓsa or̃one con¬
terta st̃. Media autẽ ipliꝰ ab eoloco ⁊̃¬
qͦ ait. perrat dies in qua natꝰ sũ . usq
ad eum locũ. iccͥco ego me rephendo
et ago penitenciã. omĩa herocco me¬
tro discurit. p̃salmoꝵ liber greẽ. psal¬
teriũ nebraice naablã. latine organũ
d̾r. uocat᷑ autẽ psalmoꝵ uber. qd̃ uno
ꝓpheta canente ad psaiteriũ chol con¬
sonando respond̾et. Titulꝰ autẽ ĩ psal¬
Moyses scilicet et daiid. &r salomon.
asaph. echan. &e ithitũ. et filiichore. e¬
man. etraelite. oe reliquoꝵ qͦs esoras
uno uolumine comp̃hs̃idit. om̃s autẽ
psalimni apd hebreos metͥco carmĩe cõ¬

Expanded text:
Resp. Librum Job quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis; nonnulli vero eumdem Job post plagam suae passionis scriptorem fuisse aestimant, arbitrantes, ut qui cgne sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo et ago penitentiam; omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, hebraice nabla, latine organum dicitur: vocatus autem psalmorum liber, quod uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalMoyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan, Idithim et filii Chore, Eman Israelite et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine con
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmã partẽ conscͥpsit idem samuel se¬
q̃ntia uero eiꝰ usq ad calcem scͥpsit da¬
uid. Malachim uber ꝓinde appellat᷑.
eo qd̃ reges uide et ifraeliticȩ gentis.
gestaq eoꝵ ꝑ ordinẽ digerat tẽpoꝵ.
Malachim enĩ hebraice. latine regy
int̾pretat᷑. hc̃ librũ ieremias primꝰ ĩ
unũ uolum̃ coegit. Nam antea sparsꝰ
erat. ꝑ singłoꝵ regum historia para¬

Expanded text:
primam partem conscripsit idem Samuel, seprimam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero ejus usque ad calcem scripsit David. 11. Melachim proinde appellatur, eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum, per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine regum interpretatur. Hunc librum Jeremias primus in unum volumen coegit. Nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. 12. Para
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tat᷑ scd̃a lex. idẽ repeticio. et euunge¬
lice legis p̃figurato. que sic ea ht̃ que
priora st̃. ut tam̃ noua sint omĩa q̃ in
eo replicant᷑. losue liber nom̃ accepit.¬
aiesu filio naue. cuiꝰ historiã continet.
Scͥptorem ũo eiꝰ eundẽ iosue hebrei as¬
sert̃. in cuiꝰ textu post iordanis tran¬
sitũ regna hostium subuertunt᷑. Terra
popło diuidit̃. et ꝑ singł̃as urbes ui¬
culos monteᷤ atq confinia. eccl̃a ce¬
lestisq ierusalẽ spiritabia regna p̃¬
figurant᷑. ludicũ nominat᷑ a pͥncipi¬
b popłi qui p̃fuert̃. in isił pꝰ moyseñ¬
et iosue. anteqͣm dauid et ceteri regeꝰ
existerent. hunc librũ & ruthedidisse
credit᷑. Samuel. Liber samueb eiꝰdem
samuet. natiuitatẽ et sacerdotiũ et
gesta describit. Iecͥco & ab eo nom̃ ac¬
cepit. et qͣmuis hic liber saul ⁊ damd
historiã contineat. utriq tñ ad samu.¬
el referunt᷑. qi ip̃e unxit saul in reg¬
nũ. ipse dauid in regẽ fut᷑m cuiꝰ libri

Expanded text:
tine secunda lex, id est repetivo et evangelice legis prefiguratio; que sic ea habet que priora sunt, ut tamen nova sint omnia que in eo replicantur. a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia Ecclesiae caelestisque Hierusalem spiritalia regna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui pet Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum et Ruth edidisse creditur Samuel. Liber Samuel ejusdem Samuelis nativitatem, et sacerdotium, et gesta describit, idcirco et ab eo nomen accepit. 10. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse unxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cujus libri
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m loqñtes ad erudicionẽ nrãm et
p̃cepta uiuendi et credendi regłam con¬
scripsert. Pret̾ hec alia uolumina apo
ẽ secreta qi indubiũ ueniũt. ẽ enĩ earũ
occulta origo. nec patet patrib ẽ quibꝰ uͦ¬
q ad nos auctoritas ueraciũ scͥpturaꝵ cer¬
tissima et notissima successione ꝑuenit.
In his apocrifis. et simuenit᷑ aliqͣ ueritaᷤ
tñ ꝓpt̾ mutta faloa nulla ẽ in eis canoni¬
sa auctoritas. que recte a prudentib iudi¬
cant᷑ Non eẽ eoꝵ credenda quib adscri¬
ne remota suntz De bibliote c a

Expanded text:
sanctum loquentes ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocest, secreta, quia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascrine remota sunt. 434 Inter.
Abbreviated transcription (Latin):
euimͣgłm xp̃i eloquio greco. in italia
sp̃u ꝓpbetali fecit dicens. uox clamãtiꝰ
indeserto parate uiã dño ⁊reł. ut os¬
tend̾et xp̃m post assũpt̾onẽ carnis &
euungłm p̃oicarse in mundo. ipse . Nł.
int̾ omnes euuangłistas greci sermo.¬
nis cruditiss imꝰ quippe ut medicus.
ingrecia euuangłm scripsit theophi¬
lo ep̃o. inicians a sacerdotali sp̃u dicens.
fuit in dieb herodis regis iudee sac̃dos
zacharias ut manifestaret xp̃m pꝰ na¬
tiuitatẽ carins et p̃dicafõnẽ euunͣgłii
hostiã fuiese effectum ꝓsalute mũdi. lp̃e
enĩ ẽ sacerdos dequo dc̃m ẽ in psalmis.
Tu es sacerdos inet̾nũ scd̾m ordinẽ mel¬
eundẽ saluatorẽ qui ꝓ nobis dignat᷑ ẽ
nasci et pati. ip̃m ante scł̃a dei ũbũ eẽ.
lp̃m acelo uenisse. et pꝰ mortẽ ad celũ i¬
tersi remeass e. hii st̃ iiͣii. euuñ gliste¬

Expanded text:
um Christi, eloquio Graeco, in Italia tium spiritu prophetali fecit, dicens: Vox clamantis in deserto, parate viam Domino, ut ostenderet Christum post assumptionem carnisEvangelium praedicasse in mundo. Ipse enim Cinter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo Episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens1, 5: 'Fuit in diebus Herodis regis Iudaeae sacerdos Zacharias,' ut manifestaret Christum post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse est enim sacerdos, de quo dictum est in Psalmis: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Meleumdem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum e coelo venisse, et post mortem ad coelum iterum remeasse. Hi s
Abbreviated transcription (Latin):
tio ẽ ꝓmissio uł sponsio. unde et ꝓmiᷤ¬
sores stipulatores uocant᷑. Dicta autẽ
stipulatio abstipula. ueteres enĩ qͣndo
d aliquid ꝓmittebãt. stipulã tenentes
frangebant. qͣm it̃m iungentes sponsi¬
ones suas agnoscebat. siie qd̾ stipulã
iuxta paulũ uiridicũ firmũ appellauert̃.
Sacramentũ ẽ pignꝰ sponsionis. uocatũ

Expanded text:
tio est promissio vel sponsio; unde et promistio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsi
Abbreviated transcription (Latin):
ens. emptio autẽ dicta. qd̾ a metibi sit
qͣsi do item. p̃cedente enĩ innuptiis do¬
natõne dos sequit᷑. Nam antiquus nup¬
tiarũ erat mos ł rit᷑ quod se maritꝰ. ⁊ ux¬
or inuicẽ emebãt. ne uideret᷑ uxor an¬
culla. sict̃ habemꝰ in uire. inde ẽ qd̃ p̃ce¬
dente donatõne uiri. sequit᷑ dos uxori.
Donatiousufructuria ideo dicit᷑ qr do
nator ex ea usũ fructuũ ad huc retinet.
senuato cui donatũ ẽ urre. Donatio di¬
recta ideo mĩcupat᷑. quia et uire ce usu
statim transit in alterũ. nͣec aliqͥdan¬
de ad ius donatoris retorquet᷑. Condi.¬
tiones ꝓprie testium it̃. et dicte condi¬
tiones. acondicendo qͣsi condictõnes
qr ibi non testis unus inͣtat. s uł duo
uł pleres. Non enĩ inuniꝰ ore. s ĩ duoꝵ
aut trium testiũ stẽt omne ũbũ. Itẽ
condictiones qd̃ inter se conueniat. ser¬
motestiũ quasi conuentõnes. Stipula¬

Expanded text:
ens. 24. Emptio autem dicta, quod a me tibi sitens. 24. Emptio autem dicta, quod a me tibi sitquasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. 204 26. Nam antiquus nuptiarum erat ritus, quod se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in jure. Inde est, quod praecedente donatione viri, sequitur dos uxoris. 27. Donatio usufructunator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipula
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ in quo constitutꝰ heres. aut ac¬
cipit hereditatẽ. aut finito tẽpore creci¬
onis excludit᷑. nec liberum illi ẽ ultra ca¬
piende hereditatis. Crecio autẽ applła¬
ta ẽ. qͣsi decrecio idẽ decernere. uł cõsti.¬
tuere ut puta. ille heres estomͥ additq
cernitoq infra dies tot. Ad eundaꝵ aũ
sum dictũ ut fiat qd̃ adefuncto cõmit.¬
tit᷑. Nam fides dictaͦ qd̃ fiat. quod tam̃
mẽs scͥptura. Legib ac morib comꝓbata.
et dictũ pactum qͣsi ex paite fcm. ab
eo qd̾ ẽ pango. unde et pepigit fedus.
placitum quoq similit̃ ab eo qd̃ placet
quisq paratꝰ sit iniudicio ad respondẽ¬
dum qd̃ nemo potest dicere pactũ. s ꝑla¬
citũ. Mandatũ dictum qd̾ olim ĩ comis¬
sonegocio alter alteri manũ dabat. Ra
tum uero qͣsi ponabile &e rectum unde.
et qui pollicet᷑ dicit. ratum ẽẽ ꝓfiteor.
Eoptio autẽ et uendicio ẽ rerũ cõmuta¬
t̾o atq contractꝰ ex conuenientia ueni¬

Expanded text:
numerus, in quo constitutus heres aut accipit hereditatem aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi epiendae haereditatis. 16. Cretio autem appellata est quasi decretio, id est, decernere, vel constituere, ut puta: Ille mihi haeres esto; additurque: Cernitoque intra dies tot. Adeundarum autsum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. 203 Nam fides dicta, eo quod fiat: quod tamenniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est pango, unde et pepigit. 19. Placitum quoque similiter ab eo quod placet. quisque paratus sit in judicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. 21. Ratum vero quasi rationabile et rectum; unde, et qui pollicetur dicit: Ratum esse profiteor, Emptio et venditio est rerum commutatio, atque contractus ex convenientia veni
Abbreviated transcription (Latin):
ciues romam testimoniũ mͥ ꝑhibete.
& hoc dicit᷑ numcupat̃o. Nũcupare. ii
ẽ palã nominare. & confirmare. Ius
liberoꝵ ẽ. comugiũ sine liberis. inuic̃e
ꝓ loco ꝑignorũ hereditatis alt̾na ꝯscp¬
tio. Codicillũ ut utteres auint sine du¬
bio ab actore dc̃m s̃ qui hoc gen̾ scͥpte¬

Expanded text:
cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc script
Abbreviated transcription (Latin):
rem quã appetimꝰ possideare debeamm.
Cõmerciũ dictũ a mercib quo noĩe res
uenales appellamꝰ. unde merratũ d̃r
cetus multoꝵ hominũ. qui res uend̾e
uel emere soleãt. Integri restitut᷑o ẽ
cause. uel rei reꝑatio. Causa redintegra¬
tur. que in potestatẽ expleta ñ est. Res
reintegrat᷑. q̃ in potestateᷤᷤ ablata atq
extorta est. De crimmibus

Expanded text:
rem, quam adpetimus, possidere debeamus. rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus
Abbreviated transcription (Latin):
catur. hec gt̃ illa tria. ususfructꝰ autẽ
uocat᷑. qr solo usu habet᷑ eiꝰ fructꝰ ma¬
nente apud aliũ iure. Usucapio ẽ. ad¬
emytio dominii ꝑ continuͣtionẽ iuste
pꝰs essionis uł biennii uł alicꝰ tẽpors.
Mancipio dicta ẽ. qr manu res capit᷑. un¬
de oportet eũ qui manucipiũ accipit
comp̾hend̾e id ip̃m qd̾ ei mancipͣatione
dat᷑. Cessio ẽ ꝓprie rei concessio sict ẽ il¬
lud. cedo uire ꝓpinquitatiꝰ ced̾e enĩ diñs
qͣsi concedere. id ẽ que ꝓpͥa st̃. Nlam alie¬
na restituimꝰ ñ cedimꝰ. Nã cedere ꝓpriẽ d̾r
qui contra ueritatẽ alteri consentit. ut
cicero. Cessit inqͥt amplissimi uiri. auc¬
toritati. uel potius parint. Interdictũ
ẽ quod aiuidice ñ in ꝑꝑetuũ. s ꝓ reformã¬
do momento ad tempꝰ interĩ dr qd̾ sal¬
lia ꝓpositione actionis eiꝰ. preciũ uoca¬
tumẽ eo qd̾ prius iddamꝰ. ut ꝓ eiꝰ uice¬

Expanded text:
catur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem catur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est, quia res manu capitur. Unde oportet eum qui mancipio accipit comprehendere idipsum quod ei mancipio datur. 32. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: Cedo jure propinquitatis. Cedere enim dicimus, quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero: Cessit, inquit, amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit. 33. Interdictum est quod a judice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis ejus. 34. Pretium vocatum, eo quod prius illud damus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rem creditã obligat᷑. Cutꝰ rei pꝰseesionẽ so¬
lam ad tempꝰ consequit᷑ creditor. Ceters̃
dñium penes debitorẽ ẽ. fiducia ẽ c̃ reᷤᷤ
aliqͣ sumende mutue pecume gr̃a uł
mancipat᷑ uel in iurecedit᷑. Ipotheta
ẽ cum res aliqua cõmodat᷑. sine depo¬
sicione pignoris pacto uel caucione
sola interuemente. Momentũ dictũ a
tẽporis breuitate. ut qͣmcito qͣm statĩ
saluo negocio reformet᷑. nec inullam
morã ꝓduci debeat qd petit᷑. sict̃ nec
ullũ spaciũ ẽ momenti cuiꝰ tambreuis
ẽ tẽporis punctꝰ. ut in aliqͣm morã nul.¬
lo modo ꝓducat᷑. Instrumentũ ẽ unde
aliqͥd cõstruimꝰ. ut cultrũ. calamꝰ ascia.
Instructũ qd̾ ꝑ instrumentũ efficit᷑. ut
baculus. codelis. tabula. usus quo iure
instructa utim᷑ ut in baculo inniti. ĩ
codice legere. in tabula ludere. Sed et ip¬
se usus agroꝵ fructꝰ. qi eo utimͣ usus uo¬

Expanded text:
rem creditam obligatur, cuius rei possessionem sorem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vo