comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hiis qui andinut. cum pariter ei appropin¬
quanter tantomagis alius alio capit quã¬
to est acłtioris. tanto antem iniuns quan¬
to est obtusioris auditus. cum ille nonua¬
ue magis minus ne sonet. s in eo loco in
quo sunt omnes equaliter presto sit. quã¬
to exellentius deus uatura in corporea ⁊
nmutabilis rõ. qui non sicut somis per
moras temporum tendi ⁊ almidi põt nec
spacio aereo tamquam loco suo indiget ut
p̾sentibus p̃sto sit. sed eterna stabilitate tẽ¬
pore in se manens totus adcẽ rebus omni¬
bus pot̃ ⁊ singulis totus quarius in qui¬
b habitat habeant eum pro sue capacitatis
diuersitate. alii amplius alii iuinus quos
ad huc animalibus noncdum sp̃nalibus
id̾o dicitur dens. quia in eis occulte agit.
nt sais templum eius. soq in proficienti

Expanded text:
his qui audiunt cum pariter ei propinhis qui audiunt cum pariter ei propinquant, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve sonet, sed in eo loco in quo sunt omnes aequaliter praesto sit. Quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabilis et viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest; nec spatio aereo tanquam loco suo indiget ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate ipse in se manens totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat habeant eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus; ampladhuc animalibus, nondum spiritualibus, ideo dicitur Deus, quia in eis occulte agit ut sint templum ejus, idque in proficienti
Abbreviated transcription (Latin):
maioriq maiorem. S non solum uni¬
nersitati creature uerum etiam cmalib
parti enis totus pariter ad est. porro ant̃¬
quod parturi distincte putanimus posse
intelligi cum dic̾emus deum eẽ uͥq totũ
uisi adderinus in se ipõ in deo cdiligentus
exponendum. Quomodo eim ubiq inse¬
ipõ  ubiq scilicet quia nusquam absens
in se ipõ antem quia nõ c̃cmetur ab eis qui¬
bus est p̃sens tainquam sine hiis eẽ nõ
possit. Sicut antem nec ab illo ab est in qͦ
non habitat ⁊̃ totus ad est quanuus ille
eum nou habeat. ita ⁊ illi in quo habitat
totus ẽ p̃sens quannus non est ex toto
eum capiat neq enim ad habitandum cli¬
tudit se per hominũ corda sen corpora ali¬
am suai partem huic tribuens illi aliã¬
sicut lux ista paraditus ⁊̃ fenestras domo¬
rum s potius si quemilibet sonum cum
corporea res sit ⁊ tnsitoria surdus non
capit. sindaster non totum capit. atq in¬

Expanded text:
maiorique maiorem, sed non solum unimaiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique as posse intelligi, cum diceremus Deum esse ubique totum, nisi adderemus in seipso ideo diligentius exponendum. Quomodo enim ubique in seipso? Ubique scilicet, quia nusquam est absens, in seipso autem quia non continetur ab eis quibus est praesens, tanquam sine his esse non possit. Sicut autem nec ab illo abest in quo non habitat, et totus adest, quamvis ille eum non habeat, ita et in illo in quo habitat totus est praesens, quamvis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum dividit se per hominum corda seu corpora; aliam susicut lux ista per aditus et per fenestras domorum: sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus non capit, s
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscitur. non cicemus pater nr̃. qui
ubiq es. cum᷑ ad hoo uerum sit s pater
nr̃ qui es in celis. ut templum eius po
et nos ipĩ eẽ debemus. ⁊̃ quantum su¬
miꝰ in tantum ad eins societatem ⁊ ad¬
optionis familiam pertinemus. Cum
igitur qui ubiq est non in omĩbus ha¬
bitat. etiam in quibus habitat non e¬
qualiter habitat. Nam unde est illud
quod helysens poposcit ut dupliciter in
eo dei spiritus fieret qui in helya erat. ⁊̃¬
unde in omnibus sanctis sunt alii sanc¬
tiores nisi habundantiis habendo habi¬
tatorem dm̃: Quomodo ergo uerum
supradiximus quod deus ubiq sit to¬
tus. quando in aliis est amplius. ma
liis nius : S non ẽ negligenter in¬
tuendum quod diximus in seipõ eẽ nbiq
totum. Nou ergo in eis quia alia plus eũ
capium. alia iinus. Ideo emm ubiq eẽ
dicitur quia nulli para rerum absens ẽ.
dõ totus quia non parti rerũ part̃ suam
p̃sentem prebet. ⁊̃ alti parti altãm partẽ
equales equalibus minori nõ iinorem

Expanded text:
agnoscitur, non dicimus Pater noster qui es ubique, cum et hoc verum sit, sed Pater noster qui est in coelis , ut templum ejus in et nos ipsi esse debemus; et in quantum sumus in tantum ad ejus societatem et adoptionis familiam pertinemus. Cum igitur qui ubique est non in omnibus habitat; etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam unde est illud quod Eliseus poposcit ut dupleo fieret spiritus dei. qui erat in Helia? et unde in omnibus sanctis sunt aliis alii sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem deum? quo modo ergo uerum supra diximus, quod deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius in aliis minus? sed non est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem
Abbreviated transcription (Latin):
er id quod homo. Est ergo deus per cuucta¬
ffusns. Ipẽ quippe ait per propħam. Ce¬
am ⁊ terram ego nupleo. ⁊ quod paulo
ate posui de sapientia enis. Attingit afi¬
e usq ad finem fortiter. et .d .o.s. Itq scpͥ¬

Expanded text:
per id, quod homo. per id, quod homo. diffusus. Ipse quippe ait per prophetam, Coelum et terram ego impleo ; et quod paulo ante posui de sapientia ejus, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disp
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ credatur in celo. aut quia ubiq
ens etiam in paradiso eẽ potuisse qui
iiq sit. Noli itaq dubitare ibi nunc eẽ¬
Hmem cristum ihĩ unde uenturus
Memoriter quoq recole ⁊ fideliter tene
astianam confessionem quonaii resur¬
recit a mortins ascendit in celum sedet ad
dexteram dei patris nec aliunde quam ĩde
benturus ẽ ninos mortuosq iudicandos.
¶ortalitatem dedit. naturam non abstu
L. Secundum hanc formam non est pu¬
Andus ubiq diffusus. Canendum ẽ enĩ
ita diuinitatem astruamus homuuis
Queritatem corporis auferamus. Non eĩ
¶Consequeris ut quod in dõ ẽ ita sit ubiq
Ant dens. Nam de nobis uerasissima scrip¬
ra dicit. quod in illo uiminus ⁊ mori¬
Aur ⁊̃ sumus. nec tamem sicut ille uͥo
mnus. S aliter homo ille in do̾ quoniã
ter ⁊ deus. ille etiam homine pprio quo¬
m ⁊̃ singulari modo. una enĩ personaẽ
lis. ⁊ homo ⁊ utrimiq est imius cristus
t ubiq per id quod deus est in celo. aut

Expanded text:
e credatur in coelo, aut quia Deus uens etiam in paradiso esse potuisse qui ubique sit. Noli itaqhominem Christum unde venturus est; memoriterque recole et fideliter tene christianam confessionem, quoniam resurrexit a mortuis, ascendit ad coelum, sedet ad dexteram Patris; nec aliunde quam inde venturus est ad vivos et mortuos judicandos; immortalitatem dedit, nalit. secundum hanc formam non est putandus ubique diffusus. cauendum est enim, ne ita diuinitatem adstruamus hominis, ut ueritatem corporis auferamus. non est autem consequens, ut, quod in deo est, ita sit ubique sicut deus. nam et de nobis ueracissima scriptura dicit, quod in illo uiuimus et mouemur et sumus, nec tamen sicut ille ubique sumus, sed aliter homo ille in deo quoniam aliter et deus ille in homine proprio quodam et singulari modo. una enim persona est deus et homo et utrumque est unus Christus Iesus ubique per id. quod deus est, in caelo autem
Abbreviated transcription (Latin):
non uisi niͥgnib a quarum nisi in aquis.
spiritus nũ in spirit. sic terre arescentib
ciictis nisi in se locus non ẽ natura cohi¬
bente et quocadat nogance. Que inceutro
uł carome mundi ssta. humillum in ciea¬
turis ac mediũ tamquã grauissima locũ
tenet. cum aqua. aer. ⁊ ignis ut leuitate

Expanded text:
nisi in ignibus, aquarum nisi in aquis, spiritus nisi in spiritu, sic et terrae cohaerentibus cunctis nisi in se locus non est, natura cohibente, et quo cadat negante. Quae in centro vel cardine mundi sita, humillimum in creaturis, ac medium, tanquam gravissima, locum tenet, cum aqua, aer, et ignis ut levitate
Abbreviated transcription (Latin):
odiacus ł signifer. de zodiace¬
ẽ circulus obliqnus . xii . lo.¬
signis constans. per quam errantes stelle
feruntur. nec alius habitatur interris. quã
quod illi subiacet. Reliqua apolis squalent.
ueneris tantum stella excedit eum biuis ꝑtib:
Lima quoq per totam enis latituomẽ uaga¬
tur. s omnino exedens eum eum. ab hiis
mercurii stella latissima ut tñ eduodens par¬
tibus tot sunt enim latitndines non ampli¬
octonas. ꝑerret. Neq has equaliter s du¬
as medio eius. ⁊ supra .iiiiͬ. infra duas. Sol
demde medio fertur inter duas partes frexu¬
oso draconum meatu mequalis. Martis stel¬
la .iiii. meous. Ionis stella. media et super
eam duabus. Saturm duabus ut sol. re .xii.

Expanded text:
odiacus, vel signifer, est circulus obliquus, XII signis constans, per quem errantes stellae feruntur; nec aliud habitatur in terris, quam quod illi subjacet, reliqua polis squalent. Veneris tantum stella excedit eum binis partibus. Luna quoque per totam latitudinem ejus vagatur, sed omnino non excedens eum. Ab iis Mercurii stella laxissime, ut tamen e duodenis partibus, tot sunt enim latitoctonas pererret neque has aequaliter, sed duas medio eius et supra quatuor et infra duas. Sol deinde medio fertur inter duas partes flexuoso draconunr meatu inaequalis, Martis stella quatuor mediis, Iouis media et super eam duabus, Saturni duabus ut sol.
Abbreviated transcription (Latin):
au sub naturali lege erant insti. einsmocli
satramentis non mibuclantur. sicut ⁊ p̃¬
ceptis emsmodi non tenebantur. Quicũq
ergo rem satramenti in fide recta ⁊ caritate
uera habuerunt. satramentis istis dãpna¬
bilit᷑ non abruecaut. qr ea nł pro tempore
suscipere non debuetunt. uł promiminen¬
de nedessitate suscipere non potuerunt. Co
ergo tibi uidetur tu qui cñs satramenta dei
neneraris ⁊ cum te satramenta dei honorare
pucas. deum in honoras. Satramentis in¬
dicis necessitatem. ⁊ anctori sacramentorũ
collis potestarem ⁊ negas pietatem. uias
ñi qma qui non habet satramenta dei sal¬
nar non pot̾. ⁊ ego dico tibi qu habet ur¬
tutem satramentoꝵ dei perie non pot. ant¬
noga motieem eẽ posse. ubi saca¬

Expanded text:
qui sub naturali lege erant justi, ejusmodi sacramentis non imbuebantur, sicut et praeceptis ejusmodi non tenebantur. Quicunque ergo rem sacramenti in fide recta et charitate vera habuerunt, sacramentis istis damnabiliter non caruerunt; quia ea vel pro tempore suscipere non debuerunt, vel pro imminente necessitate suscipere non potuerunt. Quid igitur tibi videtur, tu quicunque sacramenta Dei veneraris, et cum te sacramenta Dei honorare putas Deum inhonoras? Sacramentis indicis necessitatem, et auctori sacramentorum tollis potestatem, et negas pietatem. Dicis mihi quod qui non habet sacramenta Dei salvari non potest, et ego dico tibi qui habet virtutem sacramentorum Dei perire non potestnega
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate alementis non subclitur. etiam sig¬
cir der ex dispensatione per sacramenta done¬
tur. Hinc est quod quosdmmi etiam sine ems¬
mocli sacramentis iustificatos legimus ⁊
credimus aalnatos. quaadmodã iheremi¬
as m utero scĩficatus legitur. ⁊ io hannes
laptista ex intero matris spiuim scõ implend̃¬
cutanit. hec sacramenta habnisse non legi¬
mus. de quorum tamen salute nequaquã
dubitaris ⁊ qui ex illis satramenta ista
post instificatõnẽ susceperunt. signa mag̃
institie sue habuerunt in istis. quam cãm
ex istis. Qm nõ per spintum dei quiaquid
confertr in istis sine istis perreperunt. damp¬
nabiliter istis non caruerunt. quia ut ista
non peraperent uł tõ temporis non popos¬
at. uł necessitas non permisit nũquam
contempius religionis effecit. Nullus erge
i elementis sic legem dime nisticie comñ¬
sticuat. nt dicit hominnem nec instificati
posse siue hiis. etiam si gratiam iustificã¬
tem habuert nec saluari posse sine hus.

Expanded text:
cessitate elementis non subditur, etiam si gratia Dei ex dispensatione per sacramenta donetur. Hinc est quod quosdam etiam sine hujusmodi sacramentis justificatos legimus et credimus salvatos. Quemadmodum Jeremias in utero sanctificatus legitur, et Joannes Baptista ex utero matris de Spiritu sancto implendcuerunt: haec sacramenta habuisse non legimus, de quorum tamen salute nequaquam dubitamus, et qui ex illis sacramenta ista post justificationem susceperunt signa magis justitiae suae habuerunt in istis quam causam ex istis. Qui vero per spiritum Dei qui quidquid confertur in istis, sine istis perceperunt, damnabiliter istis non caruerunt, quia ut ista non perciperent, vel ratio temporis non poposcit, vel necessitas non permisit, nunquam contemptus religionis effecit. Nullus ergo in elementis sic legem divinae justitiae constituat, ut dicat hominem nec justificari posse sine his etiam si gratiam justificantem habuerit, nec salvari posse sine his
Abbreviated transcription (Latin):
habere pot̾ ⁊ p̃cepta enis contempi
Si igitur cilcõnem da habes. stu
tage corone quantum potes perfui
mandata enis. ⁊ si iniciclis in neti¬
tem quare pietatem. Si enira ntis¬
tas non est que p̃dendatur. contens
non extusatur. uide ergo quia ar¬
ta dei medicine sut spuritales. qul
ris corporibus adhibentur per als
sibilem u̾tatem. quorum quideni¬
stitatio quantum a p̃apientem pͥlꝑ¬
sationis c̃. susceptio uo quantmo
obebentem necessitatis. uis scire qmam
¶ uisibilibus speciebus ad curandos
os spintales remednim deus non
it. s solum sacramentum conftitit.
Ae sacramentum de sacram̃to. Egrora¬
¶ Edechias. ⁊ missus est ad enm ylayas
a. qui ei mortem imminentem p̃¬

Expanded text:
habere potes, et praecepta ejus contemnere? Si ergo dilectionem Dei habes, stude, satage, conare, quantum potes perficere mandata ejus; et si incidis in necessitatem, quaere pietatem. Si enim necessitas non est quae praetendatur: contemptus non excusatur. Vide ergo quod sacramenta Dei medicinae sunt spiritales; quae foris corporibus adhibentur per visinvisibilem vitutem. Quorum quidem institutio quantum ad praecipienten, dispensationis est, susceptio vero quantum ad obedientem necessitatis. Vis scire quod in istis visibilibus speciebus ad curandos morbos spiritalis remedium Deus non sumit, sed solum sacramentum constituit? Accipe sacramentum de sacramento. Aegrotavit Ezechias et missus est ad eum Isaias propheta, qui ei mortem imminentem p
Abbreviated transcription (Latin):
suro. Si ergo atramentum aquei
nmus est saluat quosdam non h
uon hibent quia eam habere nonp
quomodo fides que maior ẽ noni
haibentes fidem ⁊ sacramentimii
non habentes ⁊ non multomagis
cetureis pro eo qnod sacramenti
non habent. quod quidem habers⁊
ergo intelligemus quod scuptums¬

Expanded text:
s. Si ergo sacramentum aquae quod minus est salvat quosdam non hanon habent, quia eam habere non possunt. Quomodo fides quae major est non liberat habentes fidem et sacramentum aquae non habentes; et non multo magis parcetur eis pro eo quod sacramentum aquae non habent, quod quidem habere ergo intellig
Abbreviated transcription (Latin):
istros sacre dispensationis corpora¬
liter adhibentur. nulna animari
farum inuisibiliter curantur ut cu¬
Ati ⁊ sanati ad ꝑpetue inte repromissi-¬
em pertingere possimus que quidem
lata xb. anuorum iimero signata ẽ
que ⁊ in p̃senti per requiem mentis
eptenanio inchoatur. t̾ in futuro per¬
per ĩmortalitatem canis octonario perficitur.
Que tamen medicina quantum ad suamua¬
turam spectat. morbum angere habuit nõ
ciare. quia terrena omnia quantumadil¬
lorum qualitatem ⁊ nram̃ infirmitatem
pertinet corruptionem aminarum operani
solent potius quam curationem. Per que
tñ deus cum nram̃ sanitatem perficit. quid
aliud quã sue mitutis potentiam euident᷑
ostencdit. Cum in eodem nrm̃ procurat re¬
mednum a quo infirmitatis ⁊ corruptio¬
ns constumxmus morbñ. Nonitiq istis
ascbatur quod per ista nobis ministraitur ne¬
ꝙ in islis insibilem ita nenerenur speciem.
ut inusibilem eis subicere comuncannir iu̾¬

Expanded text:
ministros sacrae dispensationis corporaministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curantur, ut curati et sanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possimus. Quae quidem vita quindecim annorum numero signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veri
Abbreviated transcription (Latin):
turando nonam nono modo medi¬
anam p̃pararet. apposita est meditinafo¬
tis. ut mrtus occulta intus operaretur
⁊ uen erat sanitas ex medicma. qm̃ se
Lnn erat quod per illam erat. Mag¬
im de sacramentis sacramentum cõm¬
mendatum ẽ. Eger est genus humanũ
que langnet ⁊ initus per miquitatem.
s per mortalitatem. ad quem ser
ꝓphecicus mitatur. ut ei mors im¬
ens non solum presens s ⁊̃ futura
añtietur. Qui tertentur confitentur
aut ⁊ orant ⁊ misericorcliam impe¬
it. Remittitur sermo ꝓpheticus. qui
de longioris inte spaciõ ingulto. cer
efficiat. quia eadem nos sp̃tura de e¬
tecne inte ꝓmissione consolatur penitẽ
Lque de perpetue mortis dampnatione
sexet in pccõ persistentes. Apponitur
licina curandis milneribus nr̃is.
¶e cum ex sui qualitate morbo contra
¶ostenditur. in curatione egroti nõ
ditine s medentis iurtus euidentis¬
e declaratur. Ista meclicina ipĩ sñt
gramenta. que dum foris nobis per

Expanded text:
curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quonianon erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptum ẽ qui credit in me i
non gustabit in etermim: Tu di
qui hor non facit no saluatur. ⁊ ar
tibi qm̃ qui hoc facit non dampnat
habent nec dampnandos qma fiei
aquam contempuens. s aquam ha
nolens ⁊ non ualens. Hunc erpis
absens dampnabit. ⁊ non potmso n
⁊ deuotio p̃sens salnabit. Quid eni¬

Expanded text:
ui credit in me mortem non videbit in aeternum? Tu dicis quod qui non facit hoc non salvatur, et ego dico quod qui hoc facit non damnaturhabent, nec damnandos quia fidem aquam contemnens, sed aquam habere volens et non valens. Hunc ergo aqua absens damnabit, et non potius fides et devotio praesens salvabit? Quid e
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ces offerat uota persoluat. Illic deus mine
in filentio suppliciter exoratur iino conso¬
ns nocibus deuote collandatur. ut incissim
fideliũ corda minc componantur a: requiem.
mĩc exiteritur ad denocionẽ. In ipĩs quoq
diuinis p̃comis. non eadem semper exibetur
forma collandationis. nunc psalmeclie ac¬
cendunt ad denotionemr minc hymui ⁊ can¬
tica ad dimnam exitant ucanditatem. nunc
loõnes recitantur ad formam moꝵ ⁊ inte bone
instructionem. Ipẽ etiam actiones urẽ in di¬
unus oþsequus non eadem semper institutio¬
nis forma p̃cedunt. Nune erecti nunc postłi
nunc inclinatione nunc conuersione. ex ges¬
tu corporis statum mentis ex primmiꝰ. S ⁊
ipã in quibus se operando exercet. ⁊̃ dminũ
cultũ ad ornat sidelĩ deuotis. multa ⁊ mul¬
riphana. simili rõne pronsa simi. iri
płima ⁊ sacta ⁊ sacramenta. quatimi
fides in eis ⁊̃ matiam ⁊ mat̾i̾am er¬

Expanded text:
preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc preces offerat, vota persolvat. Illic Deus nunc in silentio simpliciter exoratur, nunc consonis vocibus devote collaudatur, ut vicissim fidelium corda nunc componantur ad requiem, nunc excitentur ad devotionem. In ipsis quoque divinis praeconiis non eadem semper exhibetur forma collaudationis; nunc psalmodiae accendunt ad devotionem, nunc hymni et cantica ad divinam excitant jucunditatem, nunc lectiones recitantur ad formam morum et vitae bonae instructionem. Ipsae etiam actiones nostrae in divinis obsequiis, non eadem semper institutionis forma procedunt. Nunc erecti, nunc prostati, nunc inclinatione, nunc conversione ex gestu corporis statum mentis exprimimus. Sed et ipsa in quibus se operando exercet, et divinum cultum adornat fidelium devotio; multa et mulria simili ratione pima et sacra et sacramenta, quatenus fides in eis et materiam exercita
Abbreviated transcription (Latin):
or homo p̃pararet ⁊ ei subeẽ ⁊ ꝓdeẽ adlisceret.
sam cum prins uita humana per dno exer¬
citionem genera cuciriss. in alto ad necessi¬
tatem. in altõ ad noluptatem. in altõ ad u-¬
sum. in altõ ad intiũ. ad usum pro natura.
genus ad ingeretur ꝓt per illud unnum edu¬
obus primis euacueret. quia erat nocens
alterum perficeretur quia non erat sufficies.
Proposita sunt ergo homini foris opera nir¬
tutum ad edificationem int̾iorem exercendã.
nt illis occupatus nec unquam nacaret
ad opera miquitatis nec semper ad oper ne¬
cesfitatis. In hiis autem mrtutum stucdiis
murabili dispensatione deus ⁊ multiplicitatẽ
p̃nidit. ⁊ p̾nanetatẽ ⁊ intermissionem. ut
humana mens ⁊ in multiplicitate exercionẽ
inemat. sacrata sunt quedam loca edifica¬
te basilice. ⁊ determinata tempora terta. qui¬
bus populus fidelis in miũ congregetur. n
nintas commnendetur. ut gratias reddat.

Expanded text:
or homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. or homo praepararet, et ei subesse et prodesse addisceret. Nam cum prius humana vita per duo exercitationum genera cucurrisset in altero ad necessitatem, in altero ad voluptatem, in altero ad usum, in altero ad vitium; ad usum pro natura, genus adjungeretur, ut per illud unum e duobus primis evacuaretur, quia erat nocens; alterum perficeretur, quia non erat sufficiens. Proposita sunt ergo homini foris opera virtutum ad aedificationem interiorem exercendam, ut illis praeoccupatus, nec unquam vacaret ad opera iniquitatis, nec semper ad opera necessitatis. In his autem virtutum studiis mirabili dispensatione Deus et multiplicitatem praevidit, et varietatem, et intermissionem, ut humana mens et in multiplicitate exercitationem, iat. Sacrata sunt quaedam loca, aedificatae basilicae, et determinata tempora certa, quibus populus fidelis in unum congregetur, et unitas commendetur ut gratias reddat
Abbreviated transcription (Latin):
nius ⁊ uercitur ad dolorem quod quesitumẽ
ad consolacionem. Sic omnis mutabilitas ho¬
muus defectum hc̃ non profectum ⁊ defitimus
tanpuis mutari cessanius ne deficiamus. Quia
ergo iuta hominis hic sine mutabilitate ẽẽ nõ
pot̃. contra illam que destm̃ generat mutabili¬
tatem. alia ei mutabilicas que ꝓfectum parit op¬
ponitur ut quia stare non põt ut semper idem
sit. moueatur. ⁊ promoueatur semper ut me¬
lior sit. Primũ enum bonũ erat in summo sta¬
re. secundum ẽ bonum ad superiora ascendere
⁊ idcuro uita mutabilis ne sua mobilitate dis¬
soluta ad detiora semper deficeret.talibus stu¬
diis nutrienda fuerat. in quibus et rerum
uanerate foris exicitata emulatione inrtutũ
iitus agcensa proficiendi occasionem mnem¬
ret. Pm̾isa sum tempora ⁊ distincta loca. ꝓpo¬
site spẽs corporales ipincta staclia et opera ex¬
ercenda ut mathcnã incĩoris hominis exteri¬

Expanded text:
mus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est mus, et vertitur ad dolorem quod quaesitum est ad consolationem. Sic omnis mutabilitas hominis defectum habet non profectum; et deficimus nquam mutari cessamus ne deficiamus. Quia ergo vita hominis hic sine mutabilitate esse non potest, contra illam quae defectum generat mutabilitatem alia ei mutabilitas quae profectum parit opponitur; ut, quia stare non potest ut semper idem sit, moveatur et promoveatur semper ut melior sit. Primum enim bonum erat in summo stare. Secundum est bonum ad superiora ascendere. Et idcirco vita mutabilis ne sua mobilitate dissoluta ad deteriora semper deficeret; talibus studiis nutrienda fuerat in quibus et rerum varietate foris excitata, et aemulatione virtutum intus accensa, proficiendi occasionem inveniret. Divisa sunt tempora et distincta loca, propositae species corporales, injuncta studia et opera exercenda, ut medicinam interioris hominis exteri
Abbreviated transcription (Latin):
¶cta colitur ad multiplicem mitutis fructum
nterius fecundetur. Bonũ quidem hominus
nnũ erat. ⁊ quanidm homo illi per diltonẽ
autem m̃tem suam per concapiscentiam ad
multiplicia hec ⁊ tnͣsitoria diidi permisit.
stabilis cẽ non potuit. qmia sicut multa dili¬
gens in hiis per afftm̃ diuditur sic nubilia
sequens uariatur. Quidquic enim in hiis om¬
nibus ad reqniem et consolationẽ appetit. ip̃a
ei mutabilitatis conclitio ad baborem ⁊ dolo¬
rem conuerait. Unde fit ut sicut ad hec nede¬
ficiat ire compellitur. sic ab hiis potꝰmodum
ut requiescat exire cogatur. un appareat alter caym
uagus ⁊ profugus super terram. uagus in na¬
riis querens consolationem. profugus muen¬
tam ubiq dediuans afflictionem. Anibulat
homo si semper ambulanit deficit. Sedet ergo
uł stat ne deficeat. ⁊ tũ si semper sedit deficit.
esurimus ⁊ deficimus. maclucanius ne defici¬
amus ⁊̃ tñ si semper manducaremus deficere¬

Expanded text:
ta colitur, ad multiplicem virtutis fructum ta colitur, ad multiplicem virtutis fructum interius fecundetur. Bonum quidem hominis unum erat; et quandiu homo illi per dilectionquam autem mentem suam per concupiscentiam ad multiplicia haec et transitoria dividi permisit; stabilis esse non potuit, quia sicut multa diligens in his per affectum dividitur, sic mutabilia sequens variatur. Quidquid enim in his omnibus ad requiem et consolationem appetit, ipsa ei mutabilitatis conditio ad laborem et dolorem convertit. Unde fit ut sicut ad haec ne deficiat ire compellitur, sic ab his postmodum ut requiescat exire cogatur, ut appareat alter Cain vagus et profugus super terram . Vagus in variis quaerens consolationem. Profugus, inventam ubique declinans afflictionem. Ambulat homo, si semper ambulaverit deficit. Sedet ergo vel stat ne deficiat, et tamen si semper sederit, deficit. Esurimus et deficimus, manducamus ne deficiamus, et tamen si semper manducaremus deficere
Abbreviated transcription (Latin):
uerat. nnisibilia non nonerat. diuina
noscere nullatenus poss. insi humaius
Atitatus. ⁊ idcuxo dum ei bonũ iuisibi
nod amiserat recllitur foris ei eiusdem
nficitio per spẽs uisibiles adhibetur. ut
Is excitetur. ⁊ rntus reparetur. ut mn eo
d tractat ⁊ indet agnoscat quale sid ꝙ
ecipit ⁊ non uidet. Dona enim grẽ spĩ
suedum in sacramentis nsibilibus qua¬
si quibusdam uasculis homini porriguntur.
quid alud quam ex patenti specie mrtus oc¬
culta ostencuitur. Eger enim medicamientũ
uidere non põt. s nas in quo medicamentũ
datur indere põt. ⁊ propt̾ hos in ipã nasis
specie mrtus ei exprimitur meditine ut ag¬
noscait quod accipit. ⁊ per ipam agnitionẽ
proficiat ad dilcõnem. Sic itaq incelligendũ
ẽ quod dixanuis pp̃ eruditionem sacramenta
instituta.
Nopter exercitonem similiter instituta
sunt satramenta ut dum mens huma¬
na per nauas operum species foris exeraita¬

Expanded text:
noverat, invisibilia non noverat; divina noverat, invisibilia non noverat; divina agnoscere nullatenus posset nisi humanis excitatus. Et idcirco dum ei bonum invisibile quod amiserat redditur, foris ei ejusdem significatio per species visibiles adhibetur, ut foris excitetur; et intus reparetur, ut in eo quod tractat et videt, agnoscat quale sit quod percipit et non videt. Dona enim gratiae spdota sunt, quae dum in sacramentis visibilibus quasi quibusdam vasculis homini porriguntur, quid aliud quam ex patenti specie virtus occulta ostenditur? Aeger enim medicamentum videre non potest, sed vas in quo medicamentum datur videre potest. Et propter hoc in ipsa vasis specie virtus exprimitur medicinae, ut agnoscat quid accipit, et per ipsam agnitionem proficiat ad dilectionem. Sic itaque intelligendum est quod diximus propter eruditionem sacramenta instituta. Propter exercitationem similiter instituta sunt sacramenta, ut dum mens humana per varias operum species foris exercita
Abbreviated transcription (Latin):
est qui nesciat hominẽ rõnalem muns
l quer̾ẽ inbetur ad experiendam obedien¬
li Pnis nututem quid aliud quam suo in¬
a salutis uenerari despicuut. quia in
ũ quod foris est contemptibile in spẽ
Nili cernentes iuisibilem mrtutem in¬
suid ⁊ fructum obeclientie non aguoscunt.
n enĩ sciut quod fideles salutem ex istis
Iemuentis non querunt. ⁊̃ si in istis quert̃.
hex illo ⁊ ab illo querunt in istis. a quoiu¬
leuur querere ⁊ credunt se percipere in istis
Nou enim ista tribuunt quod tribuitur per
s ille per ista saluten p̃b qui in istis
salutem querere uib. hoc modo igitur in¬
uligendum est quod insibilia satramen¬
ta ppt humiliationem hominis dixmus
Nopter eruditionẽ quoq instituta
sunt sacramenta ut per id quod fo
in sacramento in spẽ insibili ceruitur.
ss lansibilem urtutem qͤ intus in resa¬
stamenti constat agnoscendam mens hu¬
ulania erudiatur. homo etũ qui iusibilia

Expanded text:
est qui nesciat hominem rationalem mutest qui nesciat hominem rationalem muttem quaerere jubetur ad experiendam obedientiae ipsius virtutem; quid aliud quam suo inmenta salutis venerari despiciunt, quia in eis tantum quod foris est contemptibile in specie visibili cernentes, invisibilem virtutem intus et fructum obedientiae non agnoscunt. Non enim sciunt quod fideles salutem ex istis elementis non quaerunt, etiam si in istis quaerunt; sed ex illo et ab illo quaerunt in istis a quo jubentur quaerere et credunt se percipere in istis. Non enim ista tribuunt quod tribuitur per ista, sed ille per ista salutem praebet qui in istis salutem quaerere jubet. Hoc modo igitur intelligendum est quod invisibilia sacramenta propter humiliationem hominis diximus Propter eruditionem quoque instituta sunt sacramenta, ut per id quod foris in sacramento in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus in re sacramenti constat agnoscendam mens humana erudiatur. Homo enim qui visibilia
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ hominis supra hominem en
ille bonum hominis etat. qui supai¬
nem erat. huic ergo bono homo qu
i illo stabit. post quam antem par-
cupiscentiam abstrastus a superidul.
tebatur ad inferiora conuersus. ptipis¬
tur. ⁊ illi se subiciebat quod bomii
faciebait. Iusta gͥ recompensatiore qi
superiori per obedientiam subiectus
luit per concupistentiam suo se ift
reconsiliationis. Hoc enim mecdi¬
dente humana mens ⁊ obnubilates
creatorem simm agnoscere ualea ii¬
ergo est ut homo qui prius deum sap¬
endo deserens terreno se per concup sb¬
tiam subdidit. Nunc per hummilitad
¶ndabilis ⁊ frustuosa denotio est ꝓpr̃¬
orem etiam infenorib inclman.
tmadinedum dampnabilis fuit super
¶sentem despicere. Sic landabilis hu¬
as ẽ absentem querẽ ⁊ perseueranti
usq ad inuentionem ab inquisino
I cessare ut sit sit ⁊ deuotio in humili
⁊ humilitas in deuotione. Nemo siqͥ

Expanded text:
bonum hominis supra hominem erat, solus ille bonum hominis erat qui supra hominem erat. Huic ergo bono homo quain illo stabat. Postquam autem per concupiscentiam abstractus a superiori avertebatur; ad inferiora conversus praecipitabatur, et illi se subjiciebat quod bonum suum faciebat. Justa igitur recompensatione qui suo superiori per obedientiam subjectus esse noluit; per concupiscentiam suo se infereconciliationis. Hoc enim medio dividente humana mens et obnubilatur ne Creatorem suum agnoscere valeat: et refriirat. Justum ergo est ut homo qui prius Deum superbiendo deserens, se terrenis per concupiscentiam subdidit; nunc per humilitatemlaudabilis et fructuosa devotio est prorem etiam inferioribus inclinari. Et quemadmodum damnabilis fuit superbia praesentem despicere, sic laudabilis humilitas est absentem quaerere, et perseveranti amore usque ad inventionem ab inquisitione non cessare, ut sit devotio in humilitate, et humilitas in devotione. Nemo siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
dum ⁊ in conueniens eẽt. si non guã
homo facit hoc etiam faceret ⁊ deus
ns enim sine homine creat. s hom
deo non sãficat. ut gratia quodarm
a sũmo mapiat. ⁊ in imio consimus
⁊ in hoc ip̃ descengsns grẽ nobis significe¬
tur. qma insi gratia descendet iacentes ñ¬

Expanded text:
absurdum et inconveniens esset, si non quod absurdum et inconveniens esset, si non quod homo facit hoc etiam faceret et Deus. Deus enim sine homine creat, sed homo sine Deo non sanctificat. Ut gratia quodammodo a summo incipiat, et in imo consummetur; et in hoc ipso descensus gratiae nobis significetur, quia n
Abbreviated transcription (Latin):
cransentorum omnũ humiliatio. s¬
dicio et exertinio honuius. Que caul
si non cent sacramenta bñino .i. sas
rũ signa uł instrumenta element
se cẽ non possent. Quod enĩ elemere
sacramenta sunt non natura primil
cit s apposita insticutioner clispensu¬
nem. ⁊ gratia infusa per benedictim
Que dno si elementa post primamn
non accepissent. sacram̃ta pprie eẽ n
potnissent. Dedit ꝑrimum naturil
bilitatem ut hoc eẽ possent. adimp
secmida institutio ancornatem ur be
toiem secunda ꝓposita per salnatera
tercia admisusfrata per clispensatra
primũ creator per maiestatem ui
mauit. postea nasa salnator per młt¬
tiona eadem ꝓposuit. postremo disa¬
sator per benedictionem hec ipã inrub
uit. ⁊ gratia implenit. ⁊̃ apparet n¬
bile. quia qui maior fuit. quod nn
acceperunt ut eeñt. in sãlicationes¬
ut bona ⁊ scã eeñt. Si ergo deus cea
sacerdos sansificat. plus homo face
idetur quam deus. quod omui

Expanded text:
iatio, eruditio et exercitatio hominis. Quae causae si non essent, sacramenta omnino, id est sacrorum signa vel instrumenta, elementa per se esse non possent. Quod enim elementa sacramenta sunt, non natura prima facit; sed apposita institutio per dispensationem, et gratia infusa per benedictionem, quae duo si elementa post primam naturam non accepissent, sacramenta proprie esse non possent. Dedit primo natura habilitatem ut hoc esse possent; adjunxit secunda institutio auctoritatem ut hoc eatorem; secunda proposita per Salvatorem; tertia administrata per dispensatorem. Primum Creator per majestatem vasa formavit, postea Salvator per institutionem eadem proposuit; postremo dispensator per benedictionem haec ipsa mundavit; et gratia implevit. Et apparet mirabile, quod qui major fuit, quod minus acceperunt ut essent; in sanctificationeut bona et sancta essent. Si ergo Deus creat et sacerdos sanctificat, plus homo facere videtur quam Deus, quod omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ost aque iisibile elementum quod est satrã¬
mentum. Et iueniñtur hex tria in nno. Rie¬
p̾sentatio ex similitudine significatio ex n¬
stitutione. mitus ex sanctificatione. ⁊ ip̃i si¬
militudo ex creatione est. ipã instituco exdis¬
pensatione. ipĩ sallatio ex benedictione. pri¬
ma indita per creatorem. secunda adincta pe
saluatorem. s̃ertia ministrata per dispensato¬
rem. est engo aqua uisibilis sacramentum
⁊̃ grã iniisibilis. res sine uircus sacramea¬
ti. Ht̃ aut omĩs aqua ex naturali qualita
ia illa mundatunquinam̃ta aminarum. Et
exhac quidem ingenita qualitate omis aqus
spuitalem gram rep̾sentare habuit prius quã
etiam illam exsuper addita institimone sig¬
inficauit. uenit ant̾ saluator ⁊̃ instiant nisi¬
bilem per aquam ablutionem corporũ. ad sig¬
inficindam iniusibilem per spñalem gram̃
emunditionem animaum ex e iam aqua
non ex sola naturali similitudine representat.

Expanded text:
est aquae visibile elementum quod est sacraest aquae visibile elementum quod est sacramentum, et inveniuntur haec tria in uno: repraesentatio ex similitudine, significatio ex institutione, virtus ex sanctificatione. Ipsa similitudo ex creatione est; ipsa institutio ex dispensatione; ipsa sanctificatio ex benedictione. Prima indita per Creatorem; secunda adjuncta per Salvatorem, tertia ministrata per dispensatorem. Est ergo aqua visibilis sacramentum, et gratia invisibilis, res sive virtus sacramenti. Habet autem omnis aqua ex naturali qualitatita illa mundat inquinamenta animarum. Et ex hac quidem ingenita qualitate omnis aqua spiritalem gratiam repraesentare habuit, priusquam etiam illam ex superaddita institutione significavit. Venit autem Salvator et instituit visibilem aquam per ablutionem corporum ad significandam invisibilem, per spiritalem gratiam emundationem animarum. Et ex eo jam aqua non ex sola naturali similitudine repraesentat,
Abbreviated transcription (Latin):
porale nel matialiter elementum. foris sen¬
sibiliter propositum. ex similitudine repre¬
sentãs ⁊ exinstitutione significans. et ex
saficitione continens aliquam miusibilem
⁊ fantale gratiam. hec diffixino ita ꝓpria
hiis tribus caret accamentum propue dia
non pob relbet enim omne sacramentum si¬
nlitudinen quandam habere ad ipar̃. rem
cus est sacramentum. secundum quam
habile sit ad eandem rem suã rep̃sentantam.
quam oramatum sit. ad illan signifiendã
postremo significationem per quam illam
contineat ⁊ efficax sit. ad eandam scĩfican¬
dis conferendam. hoc ant̾ interee indetur ꝙ
omne sacram̃tum similitudinẽ quidem hõ
ex pͥma conditio: institutionem ex super ab¬
dita dispensatione. sanctificationẽ ex appo¬
sita narbi uł signi beuedictione. ut erge
in uno satramento ea que de ommibus dcast̃
tna hec qualiter suit agnoscammus. Aquam
baptisini pro exemplo assimnimus. Ibi enĩ

Expanded text:
porale vel materiate elementum foris senporale vel materiate elementum foris sensibiliter propositum ex similitudine repraesentans, et ex institutione significans, et ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritalem gratiam. » Haec diffinitio ita propria his tribus caret, sacramentum proprie dici non potest. Debet enim omne sacramentum similitudinem quamdam habere ad ipsam rem cujus est sacramentum, secundum quam habile sit ad eamdem rem suam repraesentandam. quam ordinatum sit ad illam significandam. Postremo sanctificationem per quam illam contiueat, et efficax sit ad eamdem sanctificandis conferendam. Hoc autem interesse videtur, quod omne sacramentum similitudinem quidem habet ex prima eruditione, institutionem ex superaddita dispensatione, sanctificationem ex apposita verbi vel signi benedictione. Ut ergo in uno sacramento ea quae de omnibus dicta sunt tria haec qualiter sint agnoscamus, aquam baptismatis pro exemplo assumimus. Ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
doctores de scuptione signauerunt. Sa¬
ram est secre rei signũ. Quemadinodum
enim in homine duo sunt corpus ⁊ amma.
⁊ in una scriptura ano similiter. littera ⁊ sẽ¬
sus. sic in omni sacramento aliud est quod
insibiliter foris tractatur ⁊ cernitur aliud
quod insibiliter ntus creditur ⁊ perapitur.
Quod foris est insibile ⁊ mat̾iale. sacramentũ¬
est. Quod intus est minsibile. ⁊ spiritale res
sine uirtus sacramenti. Semper tñ saccamen¬
tum quod foris tractatur ⁊ sc̃ficatur. signũ
est spuitalis grẽ. que res sacramenti ẽ. ⁊
inisibiliter percipitur. S quia non omne
suũ ⁊ forme sine picture sacrarum reram
signa sunt. quarum tñ sacramenca rõnabi¬
liter dici non possunt. idcro supra memo¬
rata descriptio ad interp̾tationem sine exp̃s¬
sionem uoas magis quam ad diffiitionẽ
referenda nidetur. Siquis autem plenins
⁊ perfectius quid sit sacramentum diffm̃mire
uoluerit. dicere pot̾ quia sacram̃tum ẽ cor¬

Expanded text:
doctores brevi descriptione designaverunt: « Sacramentum est sacrae rei signum. » Quemadmodum enim in homine duo sunt, corpus et anima, et in una Scriptura duo similiter, littera et sensus, sic et in omni sacramento aliud est quod visibiliter foris tractatur et cernitur, aliud est quod invisibiliter intus creditur et praecipitur. Quod foris est visibile et matest; quod intus est invisibile et spirituale, res sive virtus sacramenti est; semper tamen sacramentum quod foris tractatur et sanctificatur; signum est spiritualis gratiae, quae res sacramenti est et invisibiliter percipitur. Sed, quia non omne suum et formae sive picturae sacrarum rerum signa sunt, quarum tamen sacramenta rationabiliter dici non possunt idcirco supra memorata descriptio ad interpretationem sive expressionem vocis magis quam ad diffinitionem referenda videtur. Si quis autem plenius et perfectius quid sit sacramentum diffinire voluerit, diffinire potest quod « sacramentum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
sputalem. Si ergo nasa sunt sprritalĩs grẽ
sacram̃ta. non ex suo sanant quia uasã¬
egrotum non curant s medicina. Noner¬
go ad huc instituta sunt satramenta. urex
eis eẽt quod in eis eet. s ut penfitiam suã
meclicus ostendẽt. in illo remediũ p̃paranit
a quo langinclus occasionem morbi acce¬
ꝑit. Quia enĩ homo insibilia concupiscens
corruptus fuerat. congrue reparandus.
m eisdem insibilibus salutis occasionem
recipere debebat. ut per eadem resurgeret

Expanded text:
spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem resugeret
Abbreviated transcription (Latin):
is. fecit enm mirabilia in uita sua
qm̃ ex deo fecit. ⁊ per eum deus fecit. nͤ
Contrarietas ulla ex hiis procedit. sic de¬
Iis solus sanctificat ⁊ benedicit. qm̃ ab ip̃o
minnis scĩficatio ⁊̃ benedictio est que ⁊ rpã
uoq ẽ. a deo est qui est. anctor in dono
⁊ per deum qui cooperator ẽ in mimist̾io.
Tali consideratione rõnabilit᷑ distinguit᷑.
quid in sacramentis omnib singillatĩ
uł creatio quantum ad naturam elemẽ¬
ti uel institntio ut sc̃ficatio quantum
ad nͥtutem sacramenti operatur. ⁊ in ipĩ
sanctifitatione quantum ad ex illo est. qu
dator est mueris ⁊ quantum ex ip̃o uł
potius per ipsimmi qui solum minist̾ est
dispẽsitionis. Postremo qumq discreta ⁊
aistincta ab inuicem ad cogntionem proce¬
dunit. deus medicus. homo egrotus. sacer¬
gratia antidotum. uas sacramentum. Me¬
alicus donat. iminster dispensat. nas ser¬
nat que sanat percipientem egrotum gram̃

Expanded text:
est: Fecit enim mirabilia in vita sua est: Fecit enim mirabilia in vita sua ; quoniam ex Deo fecit et per eum Deus fecit; nec contrarietas ulla ex his procedit, sic Deus solus sanctificat et benedicit; quoniam ab ipso omnis sanctificatio et benequoque a Deo est, qui auctor est in dono, et per Deum qui cooperator est in ministerio. Tali consideratione rationabiliter distinguitur quid in sacramentis omnibus sigillatim, vel creatio quantum ad naturam elementi, vel institutio et sanctificatio quantum ad virtutem sacramenti operatur; et in ipsa sanctificatione quantum ex illo qui dator est muneris, et quantum ex ipso vel potius per ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacergratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
Slus ipẽ est qui operatur nec uircus ip̃i¬
as est que ad sãficationem tribuitur.
pẽ em̃ ministranti cooperatur. cuus
utute per ministerm̃ ministrantis ꝙ
ficandum est. scĩficatur. ut sit quidẽm
nna rurtus per miũ opus ad miu̾ efsitũ
¶e quidem mitus in duob simul ope¬
er per quem mittititur. Et cum uenit
npã gratiatia ad nos. per illum uenit a
quo uenit. qm̃ ministranti cooperatur
ctor minus s non similiter ab illo ue¬
us per quem uenit quia auctor mune
Nẽẽ non pot̃. qui solum ẽẽ must̾ dispẽ¬
cionis. Nemo igitur clicat quomodo ho¬
mo stĩficat. qñ deus per hominem scisicat
qm̃ in hoc uerius homo facit quod deus per
cum facit. Nam quod per se facit ⁊ in suo
Acit. homo uere non facit qm̃ ueritatem
non facit. qm̃ per se et in suo non nisi
malum facit. Sicut ergo deus solus mira¬
Cer omnẽ qui facit ip̃ẽ facit. ideoq solus
facit. qm̃ ipius soliuis est quod ominis
facit quodfacit ⁊ tñ de seruo dei scriptũ

Expanded text:
eratur, nec virtus ipsius est quae ad sanctificationem tribuitur. Ipse enim ministranti cooperatur, cujus virtute per ministerium ministrantis quod sanctificandum est sanctificatur, ut sit quidem una virtus per unum opus ad unum effectum, quae quidem virtus in duobus simul opeer per quem mittitur. Et cum venit ipsa gratia ad nos, per illum venit a quo venit; quoniam ministranti cooperatur auctor muneris, sed non similiter ab illo venit per quem venit, quia auctor muneris esse non potest qui solum est minister dispensationis. Nemo igitur dicat quomodo homo sanctificat, quando Deus per hominem sanctificat; quoniam in hoc verius homo facit quod Deus per eum facit. Nam quod facit per se, et in suo facit homo, vere non facit, quoniam veritatem non facit; quoniam per se et in suo non nisi malum facit; sicut ergo Deus solus miraper omnem qui facit ipse facit. Ideoque solus facit, quoniam ipsius solius est, quod omnis facit qui facit; et tamen de servo Dei scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
pensaciomibẽ. quantum ad hominẽ u̾o̾¬
bbedientem necessitatis qm̃ in potestate dei
est. ⁊ preter ista hominem saluare. s in po¬
destate hommis non est sine istis ad salutem
peruenre. Potuit em̃ dens hominem saluare
etiam si ista non instituiss. s homo nulla¬
temis saluari poss. si ista contempneret.
uicit scriptura non pot saluari qui baptitatꝰ
non fuenit. qui hoc uł hoc non fecerit salna¬
n non pot̾ homo. Et conficemur quia nerũ
est. ⁊ quia saluari non põt homo qui caret
hiis. sine quibus ab homine salus haberi
non pot̃. Homo sine hiis saluari non põt.
s homo sine hiis saluare pot̾. homo quippe
sine hiis saluari posset. si sũ hiis salnari
in potestate honinis eẽt. ⁊̃ si posset homo
pro arbitrio suo ista que ad salutem obti¬
nendam ꝓposita sunt relinquere. ⁊ secim¬
dum suam elcõnem alia ad salutem ma
peruenire. Quod quia homim omĩno
impossibile ẽ. ꝓpterea rectissime dicitur
quia homo sine hiis omnino saluari nõ

Expanded text:
pensationis est, quantum vero ad hominem obedientem necessitatis. Quoniam in potestate Dei est praeter ista hominem salvare, sed in potestate hominis non est sine istis ad salutem pervenire. Potuit enim Deus hominem salvare etiam si ista non instituisset, sed homo nullatenus salvari posset si ista contemneret. Dicit enim Scriptura: Non potest salvari qui baptizatus non fuerit ; qui hoc vel hoc non fecerit salvari non potest, et confitemur quod verum est, et quia salvari non potest homo qui caret his sine quibus ab homine salus haberi non potest. Homo sine his salvari non potest, sed Deus sine his salvare potest. Homo quippe sine his salvari posset si sine his salvari in potestate hominis esset, etsi posset homo pro arbitrio suo ista quae ad salutem obtinendam proposita sunt relinquere, et secundum suam electionem alia ad salutem via pervenire. Quod quia homini omnino impossibile est, propterea rectissime dicitur, quod homo sine his omnino salvari non
Abbreviated transcription (Latin):
ratis. ad ea que restant explicanda transi
sine ante aduentum .x. siue post. ad
salurem obtmendem necessana fuerut .i.
fides ⁊ sacramenta fidei ⁊ opera bona. Que
tua ira coerent ut salntis effcmũ habere nõ
possint. si simul non fueruit. fides emim
sine operibus testante scriptura mortna ẽ.
non pot. Item qui fidem operantan habet̃.
si sacramenta dei sustipere renunt salna
sic salutis esstñs non impeclitt.¬

Expanded text:
ractis, ad ea quae restant explicanda transimsive ante adventum Christi, sive post ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, mortua est non potest. Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvficitur, sic salutis effectus non impedit