comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fandator ipĩns t̾re sit Et tamẽ huic
impietati hoñn poss uenia concedi
si oĩno ab ignorancia diuini nomĩs
ueĩret hic error. Cũ ud ipõs deoꝵ
cultores sepe indeamꝰ deum sũmũ
et confitei et predicare en qm̃ sibi
nemam sꝑare pñt ĩpietatis sue qui
non agnoscunt culcum eius quẽ pro¬
rsus ignoraĩ ab hoĩe fas nõ ẽ naz
et cum uirant et cũ optant et cũ gr̃as
agũt nõ iouem aut deos młtos ẜ deñ¬
⁊ nomĩant a deo ueritas ip̃a cogente nã
Ieciam ab ĩtis pectorib erumpit OS
quidam nõ facuit in ꝓsꝑis ieb nam
cum matime ex memoria homĩs deꝰ
elabit᷑ cũ bñficiis eius fruentes hono¬
rem dare diuine indulgencie debent
at n̾o siqua necessitas grams p̾cesẜit
tunc deuin recordant᷑ Si belli terror¬
⁊ infremuit si morboꝵ pestifera uis in¬
cubuit si alimẽta firzib longa sicctas de¬
negat si seua tempestas si grando ingru¬

Expanded text:
fundator ipsius terrae fuit. Et tamen huic fundator ipsius terrae fuit. Et tamen huic impietati hominum posset venia concedi, si omnino ab ignorantia divini nominis veniret hic error. Cum vero ipsos deorum cultores saepe videamus Deum summum et confiteri et praedicare, quam sibi ueniam sperare possint inpietatis suae qui non adgnoscunt cultum eius, quem prorsus ignorari ab homine fas non est? nam et cum iurant et cum optant et cum gratias agunt, non Iouem aut deos multos, sed deum nominant: adeo ueritas ipsa cogente natura etiam ab inuitis pectoribus erumpit. quod quidem non faciunt in prosperis rebus. nam tum maxime deus ex memoria hominum elabitur, cum beneficiis eius fruentes honorem dare diuinae indulgentiae debent. at uero si qua necessitas grauis presserit, tunc deum recordantur: si belli terror infremuit, si morborum pestifera uis incubuit, si alimenta frugibus longa siccitas denegauit, si saeua tempestas, si grando ingru
Abbreviated transcription (Latin):
putant hauriendis uoluptatib sicien¬
t̾ incũbunt / per quas impendentes
n laqueos morts in currũt Ignorũ
enĩ que sit hom̃is racio qua n tene̾
nellent In pͥmis dñm suũ agnoste¬
rent utute insticiamq seq̃rent᷑ Ter¬
rens fignientis aĩas suas nõ sb̾sper¬
nent mortiferas libidinũ snauifa¬
tes non appete̾nt/ Demqr se ipõs mag¬
in estimarent atq intelligen̾t plus
eẽ in homĩe ꝙͣ indetur cuĩꝰ uim cõ¬
dicõnemq nõ alit̾ posse retineri
nͥ cultũ uerĩ ꝑntis sui deposita p̾ui¬
tate suscepit Equidem sicut o de sũ¬
ma reꝵ sepe nũo cogitans ad muu̾
soleo inaiestatẽ dei singulans que cõ¬
tmet regitq omĩa in tantã uenisse
oblunone ut que sola debeat coli sola¬
potissimũ negligat᷑ / Homĩes aut̃ ip̃os
ad tantã cecitatem ẽe deductos ut
uero at uino deo mortuos p̾ferant
f̾renos añt sepulcosq in t̾ra / ei qui

Expanded text:
putant, hauriendis uoluptatibus sitienputant, hauriendis uoluptatibus sitienter incumbunt, per quas inprudentes in laqueos mortis incurrant. ignorant enim quae sit hominis ratio: quam si tenere uellent, in primis dominum suum agnoscerent, uirtutem iustitiamque sequerentur, terrenis figmentis animas suas non substernerent, mortiferas libidinum suauitates non adpeterent, denique se ipsos magni aestimarent atque intellegerent plus esse in homine quam uidetur: cuius uim condicionemque non aliter posse retineri, nisi cultum ueri parentis sui deposita prauitate susceperint. equidem sicut oportet de summa rerum saepenumero cogitans admirari soleo, maiestatem dei singularis quae continet regitque omnia in tantam uenisse obliuionem, ut quae sola debeat colipotissimum negligatur; homines autem ipsos ad tantam caecitatem esse deductos ut vero ac vivo Deo mortuos praeferant, terrenos autem sepultosque in terra ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñquam pͥmo libro religioẽs doꝵ
quoꝵ uanios dissimilesq cultꝰ
ꝑ uniu̾sam t̾ram consensus homnũ
stulta ꝑsuasione sustepit mõiles su¬
erũt fuctiq uita diuine necessitati
morte cõtesseñt tamẽ ne quã dubi¬
tacio relĩquatur hic scõs liber fon¬
ten ipm̃ patefaciet eiroꝵ causasq
onĩs explicabit Quib decepti hom̃es¬
et pͥmitus deos ẽẽ c̾diderũt et postmo¬
dum ꝑsuasione ĩueterata in sustep¬
tis pinssĩmis r̾ligionib ꝑseueraue¬
runt Gestio enĩ cõuictis manib et
hominiũ mmpia uanitite dececta sm¬
gularis dei assere maiestatem sus¬
cipiens utiliꝰ et maius officiũ reno¬
candi hoĩes a praiis itmerib et m
grãm secũ ip̃os reducendi ne se ut
aut neue se infirmos/ et supuacuos
et nichil et frustra õmo nacos putẽt
que opĩo plerosq ad uicia cõpellit nã
dum existimãt nlli deo ẽẽ nos curt
aut post morte nchil futuros totis se
libidinib addiciũt/ Et dum lic̾e sibi

Expanded text:
quam primo libro religiones deorum quorum varios dissimilesque cultus per universam terram consensus hominum stulta persuasione suscepit, mortales fuerint, functique vita, divinae necessitati morte concesserint; tamen ne qua dubitatio relinquatur, hic secundus liber fontem ipsum patefaciet errorum, causasque omnes explicabit, quibet primitus deos esse crediderint et postmodum persuasione inueterata in susceptis prauissime religionibus perseuerauerint. gestio enim conuictis inanus et hominum inpia uanitate detecta singularis dei adserere maiestatem, suscipiens utilius et maius officium reuocandi homines a prauis itineribus et in gratiam secum ipsos reducendi, ne se, utpere despiciant neue se infirmos et superuacuos et nihili et frustra omnino natos putent, quae opinio plerosque ad uitia compellit. nani dum existimant nulli deo esse nos curae aut post mortem nihil futuros, totos se libidinibus addicunt et dum licere sibi
Abbreviated transcription (Latin):
Ait enĩ et faciũt aminos hũiles for¬
inidine diuũ depiessosq praunt
alio loco rebigiones et cultus deorũ
marie eẽ officiũ confitet᷑ nec pietaᷤ
ulla ẽ uelatum sepe inde̾i̾ u̾tere se ad
lapites atq omnes accede ad aras
et procumb̾e humi prost̾atum et pã¬
de palmas ante deuin delubra nec
aras sangͥne multo sparg̾e quadtupe¬
dum nec uotis nect̾e nota Que pro¬
fecto si cassa sunt non opportet subli¬
mes et excelsos ammos auocan atz
in t̾ram p̃mi s nnchil aliud ꝙͣ celesti¬
a cogitare Inpugnate sunt ergo. a
prudẽcõrib false religiones qr sencie¬
bant ẽẽ falsis S non ẽ inducta nera
qr qualis ant udi esset ignorabant
qr ueram non poterant ĩuenire et eo
mõ incderunt in errorem mlto maio¬
rem quam illiqui falsam tenebant lla
isti fragilium cultores ꝙͣuis sint mep¬
ti qui. celestia constituiit in reb cor¬
tuptibłib atq t̾renis aliquid tanien
sapĩe retient et habe uemam possũt

Expanded text:
ait enim : Et faciunt animos humiles formidine divum, Depressosque premunt alio loco religiones deorum et cultus inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas, sed non est inducta uera, quia qualis aut ubi esset ignorabant. quia ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia constituunt in rebus corruptibilibus atque terrenis, aliquid tamen sapientiae retinent et habere ueniam possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
illi aquilam in capite atq regnũ por¬
tendisse testatur Cui ergo sacͥficare
iupit̾ pocuit insi celo auo ꝙ̃ dicit Eli¬
hemerꝰ in occeano mortuũ et s̃ opi¬
do aulaçia sepultum
Nmnam reuelamꝰ misteria po¬
id u̾tutes eius et fac̾ta redeam⁊ Ius¬
tus in regno fuit pͥmũ Ex hoc ipõ
iam deus nõ est qd̾ fuit demide qd̾
instus ne quid̾e fuit s impius nõ
modo ĩ filios quos necauit nerũ
etiam in patrem cuia dicit᷑ ab stulis¬
se genitalia Qd forsitan nere acci¬
dei̾t s. hoies respectu elemẽti qd̾ di
celum totam fabulam explodunt
na ceor disserens posuit Celestez
inqͥt altissimã etheream qr natiã
idest igne ini que ꝑse oĩi signetet
nat are noliũt ea ꝑte corꝑis que con

Expanded text:
illi aquilam in capite atque ei regnum portendisse testatur. cui ergo sacrificare Iuppiter potuit nisi Caelo auo, quem dicit Euhemerus in Oceania mortuum et in oppido Aulacia sepultum? Quoniam reuelauimus mysteria poad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt Natura deorum disserens, posuit: « Coelestem, inquit, altissimam aetheriamque naturam, id est igneam, quae per sese omnia gigneret, vacare vol
Abbreviated transcription (Latin):
in idip̃m incidũt qd̾ maxime fugint
uondũ eñ natis anmalib aliquis
utiq ꝑ indit ut nascerentꝰ nec debis
terre desertus atq incultus horreret
ut aũt deterra sine officõ parentum
nasci possent nctẽ est magni rõne
eẽ prouisii deinde ut humor ille
concretus eterra nuanas ymagmes
corpoꝵ fing̾etur Item ut e folliculis
quib tegesant᷑ accepta uinendi senci

Expanded text:
nt. Nondum enim natis animalibus, aliquis utique providit, ut nascerentur, ne orbis terrae desertus, atque incultus horreret. Ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse provisum; deinde ut humor ille concretus de terra in varias imagines corporum fingeretur; item ut e folliculis, quibus tegebantur, accepta viven
Abbreviated transcription (Latin):
le̾ institĩt idest alup̃m sui mat̾ni. et
aniam tellurem que fuit mram cõune
patremq saturnũ et ip̃e hoc exemplo
atq instituto. iouem ad tantmi sutbrã
ꝓuexit ut postea sibi diuinos honores
anderet assimmiere:

Expanded text:
lere instituerit id est alumni sui matrem Opem et lere instituerit id est alumni sui matrem Opem et auiam Tellurem, quae fuit Urani coniunx, patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere.
Abbreviated transcription (Latin):
adintores in bello fuerũt Item ioui la¬
brio. ioui melliomi ioui casio et que
sunt in eundem modũ qd̾ ille astutissiẽ
excogitat ut et sibi honorẽ diuinũ
et hospitib suis ꝑpecuũ nomĩe acꝗre̾t
cũ religione cõuĩctum. Gantebant ergo
illi et huic imꝑio eus libent᷑ ob sequebã¬
tur es nomĩs sin grã rius ãmos et
festa celebrabant Simile quiddam in
sicilia fecit eneas cum condite urbi aceste
hospitis nome impo suit/ ut eũ postino¬
dum letus ac libens acestes diligẽt
augeret ornaret hoc modo religionẽ
cultus sm ꝑ orbem t̾re ipit᷑ seminant
et exemplum ceteris ad untandũ dedit
Sine igit᷑ a meliseo ut didimꝰ tradidit
colentoꝵ deoꝵ ritus effluxit sine ab ip̃õ
ione ut eubuenis/ nõ de tempoe tamẽ
constat qñ dii coli ceperint Melisseus
quidẽ młtũ añcessit etate quippe qui edn¬
cauit iouem ꝓnepotem et iocco ficei̾ põt
ut uł ante uel adhuc puo ioni deos co¬

Expanded text:
adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laadiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctum. gaudebant ergo illi et huic imperio eius libenter obsequebantur et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas, cum conditae urbi Acestae hospitis nomen inposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret augeret ornaret. hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Iuppiter seminauit et exemplum ceteris ad imitandum dedit. siue igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit siue ab ipso Ioue, ut Euhemerus, de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote. et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos co
Abbreviated transcription (Latin):
auctor exstitit Didimꝰ in libris eregeo¬
regem pͥmũ diis sacͥficasse ac ritus no¬
nos sacroꝵq pompas introdurisse hinꝰ
duas fuisse alias. amatheam ⁊ melissa
que ionem pueꝵ caprino lacte ac melle
nutrierint᷑ unde poetita illa fabula
originem sumpsit apes ad uolasse acq
os pueri melle supplesse. Melissam nõ
apatre pͥma sac̾dotem matri magne
constitutam unde adhuc eiusdẽ ma¬
tris antistites melisse nũcupant᷑ hes¬
tona uo sacra testatur ipm̃ ionẽ postꝓͥ
regnũ potitus sit in tantam uenisse m¬
solencumut ipe sibi fana in multis lo¬
ces constituit nam cũ t̾ras c̾cuiret ut
i qmiqs regione uenãt teges pn̾cipes
ꝙ ipłoꝵ hospicio sibi et amicicia copu¬
labat᷑ Et cum a quoꝙ digred̾etur in¬
bebat sibi fanũ creari hospitis si noĩe
quasi ut poss amititie ac fedei̾s in cõtu
cõẜuaiͣ Sis cõstituta sunt templa ioui
atanrio. ioui labriandeno/ atanirus
enĩ et labuanderꝰ hospites enis atq

Expanded text:
r extiterit. Didymus m libris ἐξηγήregem primum diis sacrificasse ac ritus nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryandus hospites eius atque
Abbreviated transcription (Latin):
et sic ait qr pn̾cipes diuim intelli¬
gendi fun̾t netustate ut cetera in
manis cõponentẽ alto res iouis ce¬
lebranisse at qnͣtum errauĩt hõ enu¬
ditus iam res ip̃a declarat . Si em̃ pn̾
ceps ẽ inpit᷑ et deoꝵ et religionum
ret curetas ex din̾so pn̾cipes fuisse di¬
uini nõ intelligendi ꝑ quos error
omĩs indictus ẽ et dei ueri incõna
sb̾lata ẽ Ex ipĩs itaq imisteriis et
cerimoniis incellig̾e̾ del unt hom̃ib
se mortins supplicare Non igitꝰ exigo
ut aliqs poetaꝵ fictõnib credat Emi
hos mentiri putat pontificũ ip̃õruĩ
scp̃ta consiceret/ et qdqd ẽ lr̃aꝵ. ad¬

Expanded text:
et sic ait, quia principes diuini intelleet sic ait, quia principes diuini intellegendi fuerunt, uetustatem ut cetera in maius componentem altores Iouis celebrauisse. quantum errauerit homo eruditus, iam res ipsa dnceps est Jupiter, et deorum et religionum;ret Curetes ex diverso principes fuisse divini non intelligendi, per quos error omnis inductus est, et Dei veri memoria sublata. Ex ipsis itaque mysteriis et ceremoniis intelligere debuerunt, hominibus se mortuis supplicare. Non igitur exigo, ut aliquis poetarum fictionibus credat. Qui hos mentiri putat, Pontificum ipsorum scripta consideret, et quidquid est littera
Abbreviated transcription (Latin):
ait Illa putat᷑ mt̾x ẽẽ iouis Si nõ in¬
pit̾ in fans ubera cietce mulsit fedis¬
sima capre s dere que claro gracum
testatur aliĩpmim/ Hunis capelle co¬
rio usum ee̾ pro scuto ionem contra
totanas duincantem musens auc¬
cor est unde a poetis egyochus nõĩ¬
atur Ita quidem ꝙ ẽ gestum tũt in
abscondento puero idip̃m ꝑ ymagi¬
nem gentur in sacris S et in icus
eius misteriũ idem cont̾niet ꝙ Ouidiͦ
expoint in fastis/ ardua iam dudũ re¬
sonat tunitib idem / Tutus ut infã¬
ti uagiat ore puer/ pars clipeos sudi¬
b galca pars tondit manes. hoc cu¬
retes habent hoc coribantes opꝰ Res
latuit prisciq manẽt mutamina tact
Eraclee comites xancaq tuiba mouet᷑
Conbala ꝑro galeis pro scutis tympa¬
na pulsant Tibia dat frigios ut dedit
ante modos Hanc totani opimone
quasi a poetis fictam salustius repuit
uolintq ingemose int̾ptetaĩ ꝙ auri
tores idius dicantꝰ finsse curetes

Expanded text:
ait: illa putatur nutrix esse Iouis, si uere Iuait: illa putatur nutrix esse Iouis, si uere Iuppiter infans ubera Cretaeae mulsit fidissima caprae, sidere quae claro gratum testatur alumnum. huius capellae corio usum esse pro scuto Iouem contra Titanas dimicantem Musaeus auctor est, unde a poetis αὶγίοχος nominatur. ita quidquid est gestum in abscondendo puero, id ipsum per imaginem geritur in sacris. sed et matris eius mysterium idem continet; quod Ouidius exponit in Fastis: ardua iam dudum resonat tinnitibus Ide, tutus ut infanti uagiat ore puer. pars clipeos sudibus, galeas pars tundit inanes, hoc Curetes habent, hoc Corybantes opus. res latuit priscique manent imitamina facti, aera deae comites raucaque terga mouent. cymbala pro galeis, pro scutis tympana pulsant., tibia dat Phrygios ut dedit ante modos. hanc totam opinionem quasi a poetis fictam Sallustius respuit uoluitque ingeniose interpretari, cur altores. Iouis dicantur fuisse Curetes,
Abbreviated transcription (Latin):
q sustuliti ⁊t ille infelix cum bo¬
ues suos macran mariet ĩuiria
suam maledictis tiltus ẽ q ł oĩ
eleganti et urbmo gͣtissimũ fuit
Nam tum coĩtib suis epulis apꝑa¬
rat dumq auenos bones te uorat
illũ sibi amai̾ssime cõuiciantes cũ
risu et cachims andiebat d po¬
st ꝙͣ ħtuli dnimos honores ob ami¬
rac̾oem uirtutis de ferri płatut a
cinib uł a quib ara ei posita est
duo uicti bones ĩ molarent᷑ sicut
illi quos abstulat aratoi eũq ip̃m¬
s sibi constuit sic̾dotem ac p̾cepit ut isder
maledictis semꝑ in celebrandis sac̾ficii
ut̾etur. qd̾ negaret sc unqͣ epulatũ esse
iocundiꝰ. hec̃ iam nõ satra sũt s sac̾le¬
gi in quib id scm̃ duciturꝰ q in alips
si fiat eciam se uerissime uinditat᷑ Ip̃iꝰ
aũt cretiti iouis sacra quid aliud qmͣ qͦ¬
mõ sit sõtractus patri aut nutͥtus ostẽ¬
dint Capella ẽ amalchee nemphe que
uberib sius aluit infanter Unde ger¬
manicus cesar in arateo carmine sis

Expanded text:
 sustulit. at ille infelix cum boues suos mactari uideret, iniuriam suam maledictis ultus est, quod homini eleganti et urbano gratissimum fuit. nam dum comitibus suis epulas apparat dumque alienos boues deuorat, illum sibi amarissime conuiciantem cum risu et cachinnis audiebat. sed postquam Hercoli diuinos honores ob admirationem uirtutis deferri placuit, a ciuibus ara ei posita est, duo iuncti boues immolarentur sicut illi quos abstulerat aratori, eumque ipsum sibi constituit sacerdotem ac praecepit, ut isdem maledictis semper in celebrandis sacrificiis uteretur, quod negaret se umquam epulatum esse iucundius. haec iam non sacra sunt, sed sacrilegia, in quibus id sanctum ducitur, quod in aliis si fiat, etiam seuerissime uindicatur. ipsius autem Cretici Iouis sacra quid aliut quam quomodo sit aut subtractus patri aut nutritus ostendunt? capella est Amaltheae nymphae; quae uberibus suis aluit infantem: de qua Germanicus Caesar in Arateo carmine sic
Abbreviated transcription (Latin):
non cessit sapis ea fortasse fidutia ꝙ illũ
de pat̾ins falicib liberanerat Facto ita¬
q capitolio sup̃ ipm t̾minũ foramẽ
est intecto relictũ ut qr non cesserat
ubero celo frueretur quo ne ip̃i quide
fruebant᷑ qui lapidẽ frm putmeiunt
Et hanc ergo publite supplicat᷑ quasi
custodi fimum deo qui non tantum
lapis s eciam stipes ał tribulus int̾du
est Quid dehiis dicam qui colũt tali¬
a nͥ ipõs potissimũ lapides ac scipites eẽ¬

Expanded text:
non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum de paternis faucibus liberaverat. Facto itaque Capitolio, supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum: ut quia non cesserat, libero coelo frueretur; quo ne ipsi quidem fruebantur, qui lapidem frui putaverunt. Et huic ergo publice supplicacatur, quasi custodi finium deo: qui non tantum lapis, sed etiam stipes interdum est. Quid de iis dicam, qui colunt talia? nisi ipsos potissimum lapides ac stipites e
Abbreviated transcription (Latin):
i dumintatem consecrata quia ꝑ¬
didit furtũ. Et cunina que infin¬
tes cuetur in cunis. ac fascinũ sub¬
mouet. Et sterculus qui stercorandi
agri rõnem pͥmꝰ induxit Et tutinus
in cuiꝰ sinu pudendo nubentes presi¬
dent ut illaꝵ pudiciciam p̾or deus
delibasse udeat᷑ et mille alia portẽ¬
ta ut iami namores qui hec colenda
susceperit qmͣ egipcios eẽ dicamꝰ
qui monstruosa et udicula quedam
simulat᷑ uenerant᷑ Et ħ tamẽ halẽt
aliꝙͣ umaginẽ. quid qui lapide̾ colũt
informẽ. ac rudem cui nom̃e ẽ tin¬
us. Hic ẽ que ꝓione sat̾mis dicit᷑
deuorasse nec imerito illi honos tri¬
buit᷑ ⁊Lam cũ tarquimꝰ capitoliũ fate
uellet atq in eo loco młcoꝵ deoꝵ sacel¬
la essent. con suluit cos ꝑ anguria.
utrũ ioni cederent Et cedentib cete¬
ris solus c̾imnꝰ mansit. Unde illum
poeta capitolii ĩ moble̾ saxũ uocat Iam
ex hoc ip̃o ꝙͣ magnus uipitͥ ĩueĩt᷑. ci

Expanded text:
, divinitatem consecuta, quia p, divinitatem consecuta, quia prodidit fratrem; et Cunina, quae infantes in cunis tuetur, ac fascinum submovet; et Stercutus, qui stercorandi agri rationem primus induxit; et Tutinus, in cujus sinu pudendo nubentes praesident, ut illarum pudicitiam prior deus delibasse videatur: et mille alia portenta, ut jam vaniores qui haec colenda susceperint, quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra venerantur. Et haec tamen habent aliquam imaginem. Quid? qui lapidem colunt informem atque rudem, cui nomen est Terminus? Hic est, quem pro Jove Saturnus dicitur devorasse; nec immerito illi honos tribuitur. Nam cum Tarquinius Capitolium facere vellet, atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos per auguria, utrum Jovi cederent; et cedentibus caeteris, solus Terminus mansit. Unde illum poeta Capitoli immobile saxum vocat. Jam ex hoc ipso quam magnus Jupiter invenitur, cui
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti inuenes ab isdem antea missi
suerũt. Qd̾ tam᷑ si excansa curpi ene¬
uit tamiẽ honestins uidet᷑ armatã
uenerem consecrasse. qmͣ calua Eo¬
dem tp̃e ioui quoq pistoi̾. ara posita
ẽ qd̾ eos ĩquiete monuiss ut ex oĩ
frumẽco qd̾ habebant panẽ facerẽt
et in hostiũ castra iactarent Eoq facto
soluca esset obsidio de spantib gallis
mopia subigi posse romanos Que
ista religionũ derisio est. et si earũ
de fensor essem. quid tam grauit̾ q̃ri
possem quã deoꝵ numẽ ĩ tantũ ueis¬
se cõtẽptũ ut curpissimis noĩb ludi¬
brio haRetur Qius non rideat forna¬
cem deam uł pociꝰ doctos uiros cele¬
brandis fornacib operaĩ Qͥs cum
audiat deam mutam tenere risum
queat hanc ẽẽ dici ex qua sint laies
eẽ nati et ip̃am laram noĩant uel
larũdeam. Qud prestare colenti p̃t
qui loqui n̾õ põt Colitur et ceta que
herculi fecit iudiciũ de furto boum¬

Expanded text:
Sic juvenes ab iisdem antea missi,Sic juvenes ab iisdem antea missi,suerunt: quod tametsi ex causa turpi venit, tamen honestius videtur armatam Venerem consecrasse, quam calvam. Eodem tempore Jovi quoque Pistori ara posita est, quod eos in quiete monuisset, ut ex omni frumento, quod habebant, panem facerent, et in hostium castra jactarent; eoque facto soluta esset obsidio, desperantibus Gallis inopia subigi posse Romanos. Quae ista religionum derisio est? Si earum defensor essem, quid tam graviter queri possem, quam deorum nomen in tantum venisse contemptum, ut turpissimis nominibus ludibrio habeatur? Quis non rideat Fornacem deam, vel potius doctos viros celebrandis Fornacalibus operari? Quis, cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? Hanc esse dicunt, ex qua sint nati Lares, et ipsam Laram nominant, vel Larundam. Quid praestare colenti potest, quae loqui non potest? Colitur et Caca, quae Herculi fecit indicium de furto boum
Abbreviated transcription (Latin):
tis que sensib intimis cole̾ tebue¬
rũt Qui error omnis ex illius pncipa¬
liᷤ et sũmi bom ignoracõne descendit
Uibe agallis occupata obsessi in capi¬
colio r̾omani. cum ex mulieꝵ capistis
tormenta fecissent. edem ueneri
calue consecranerũt non igitur
intelligũt ꝙͣ uane sint religiõnes.
uel exeo ip̃o ꝙ eas hiis iepciis cauil¬
lant a latedemoniis fortasse didice¬
rant deos sibi exenẽtib fing̾e q
cum messeninos obsiderent et illi
furtim deceptis obsessorib eg̾ssi ad
diripiendam lacedemonẽ cucurrissẽt
a sparthans młie̾ib fusi fugatiq sũt
Cogintis añt dolis hostiũ lacedemo¬
ii sequebant᷑. hiis armatẽ muliereᷤᷤ
obinam longius exierũt. que cũ intoᷤ
snos cͥnereũt paraie se ad pugnam
ꝙ putarent messemos eẽ corpora sua
mdanerũt at illi urorib cognitis
ex aspectu in libidinẽ concitati sicu¬
ti erant armate cõmixti sunt utiq
ꝑmiscue Nec eni nacabat discerne̾

Expanded text:
tis, quae sensibus intimis horrere debuetis, quae sensibus intimis horrere debuerunt: qui error omnis ex illius principalis ac summi boni ignoratione descendit. Urbe a Gallis occupata, obsessi in Capitolio Romani, cum ex mulierum capillis tormenta fecissent, aedem Veneri Calvae consecrarunt. Non igitur intelligunt, quam vanae sint religiones, vel ex eo ipso, quod eas his ineptiis cavillantur. A Lacedaemoniis fortasse didicerant, deos sibi ex eventis fingere, qui cum Messenios obsiderent, et illi furtim deceptis obsessoribus egressi, ad diripiendam Lacedaemonem cucurrissent, a Spartanis mulieribus fusi fugatique sunt. Cognitis autem dolis hostium, Lacedaemonii sequebantur. His armatae mulieres obviam longius exierunt; quae cum viros suos cernerent parare se ad pugnam, quod putarent Messenios esse, corpora sua nudaverunt. At illi uxoribus cognitis, et aspectu in libidinem concitati, sicuti erant armati, permisti sunt utique promiscue; nec enim vacabat discernere.
Abbreviated transcription (Latin):
stitu̾e uana et in sensibłia culturosᷤ
Quid ĩmolare uictimas. Quid tantoᷤᷤ
sũptus uł fingendis uł colendis p¬
maginib impende firimꝰ et in cot¬
rupcius tẽplũ est corpus hũanũ. Ioe
potius ornetur hoc ueris ulis nõib
iipleatur has ergo falsas cõsecra¬
cõnes sequitur ꝙ nõce ẽ qui emm
sic u̾tutes colũt idest qui umbras et
ymagines uͥtutum consectansꝰ ea ip̃a
que uera sunt ten̾e non possunt It¬
q dominantib ⁊ lulla sides omĩa
pͥro se qͦ rapiente nlła pietas. nec
consangͥneis nec parentib partẽte
auaricia cupiditate in uenena et ini
ferrũ ruente Rulla par nlła cõcorda¬
a publice bellis sementib pͥnatim no
ĩinciciis usq ad sang̾nem fudenti¬
b Nuilla pudicicia libidinib effre¬
natis. onĩem sexum et om̃es cor
poris ꝑtes cõtaminãtib. nec tamẽ
desinũt ea colere que fugiũt et ode¬
rũt. Colũt enĩ thure. ac sũmis digi¬

Expanded text:
stituere uana et insensibilia culturos? stituere uana et insensibilia culturos? quid immolare uictimas? quid tantos sumptus uel fingendis uel colendis imaginibus inpendere? firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc ueris illis numinibus inpleatur. has ergo falsas consecrationes sequitur quod necesse est. qui enim sic uirtutes colunt id est qui umbras et imagines uirtutum consectantur, ea ipsa quae uera sunt tenere non possunt. itque dominantibus, nulla fides, omnia pro se quoque rapiente, nulla pietas, nec consanguineis nec parentibus parcente auaritia et cupiditate in uenena et in ferrum ruente, nulla pax, nulla concordia, publice bellis saeuientibus, priuatim uero inimicitiis usque ad sanguinem furentibus, nulla pudicitia, libidinibus effrenatporis partes contaminantibus: nec tamen desinunt ea colere, quae fugiunt et oderunt. Colunt enim thure ac summis digi
Abbreviated transcription (Latin):
collocande sunt et interius cõptehen¬
dende ne fint fuse si extͣ homie fue¬
tmt collocate Itaq p̾clara illam lege
tuam derideo. quam ponis hiis uerbis
ast illa ꝓpt̾ que datur honum ascenis
ad celum. mentem u̾tutem. piecatem
fidem. earũdem laudum delubra sũt
at quin hec separari ab homĩe nõ pos¬
sũt si enim colenda sunt ibioĩe ip̃o
sint nct̃e est Sinaũt sint ex hõiem
qd opus est ea cołe quib careas pn¬
tus enĩ colenda ẽ. non ymago uir¬
tutis et colenda ẽ nõ satͥficio au¬
quo. aut thure. aut pretacõne so¬
lempii ẜ uoluntate sola atqr poĩto
Nam quid est alind cole uͥcutein msi
cam conprehend̾e ammno ac tenere
qd̾ unusqͥsq simł accipit. uelle conse¬
quit᷑ Hic solus u̾tutis est cultus.
nam religio ac ueneracõ nulla alia nͦ
uniꝰ dei tenenda ẽ Qͥd ig̾ opꝰ ẽ. o
uir sapientissime suꝑuacuis exstr¬
nccõnib loca occupare que possint
hũans usib cat̾e. Quid sac̾dotes cõ¬

Expanded text:
et interius conprehendendae, ne sint falsae, si extra hominem fuerint collocatae. itaque praeclaram illam legem tuam derideo quam ponis his uerbis: ast olla, propter quae datur homini ascensus in caelum, Mentem Virtutem Pietatem Fidem: earumque laudum delubra sunto. atquin haec separari ab homine non possunt. si enim colenda sunt, in homine ipso sint necesse est. si autem sint extra hominem, quid opus est ea colere quibus careas? uirtus enim colenda est, non imago uirtutis, et colenda est non sacrificio aliquo aut ture aut precatione sollemni, sed uoluntate sola atque proposito. nam quid est aliut colere uirtutem nisi eam conprehendere animo ac tenere? quod unus quisque simulac coepit uelle, consequitur. hic solus uirtutis est cultus: nam religio ac ueneratio nulla alia nisi unius dei tenenda est. quid igitur opus est, o uir sapientissime, superuacuis extructionibus loca occupare quae possint humanis usibus cedere? quid sacerdotes con
Abbreviated transcription (Latin):
cum dracone conclusum et obsignatũ
tͥb u̾ginib cecropidis cõmẽtauit emi¬
dens ut opinor incestum ꝙ nlło nĩo ꝓ¬
possit coloraĩ alt̾a cum pene amato¬
rem sirũ perdidiss qui erat turbati
distractꝰ equis prestantissimũ me¬
dicũ asclepiũ curando mem adnoca¬
uit/ eũq sanatũ secretis alma recon¬
dit sedib / Et ninphe egene nemo¬
riq relegat solus ibi in siluis it ał
ignobilis emĩexige̾t u̾soq y noiẽ
uirbius eẽt Quid sibi uult hec tam
diligens tam sollicita curacio. quid
secrẽte sedes. quid rebegacõ. uł tam lõ¬
ge uł ad młierem uł ad sollicitudinẽ
ord deinde noĩs cõmutacõ postremo
qͥd corum tam ꝑtinar ab negatõ qͥd
sgnnificant hec oĩa nͥ conscĩam stupei
et amorem mĩme u̾gnnalem erat pia¬
ne cui. tantũ laborem pro tam fideli
inuene susciꝑet. qui amanti noner¬
ce obsequium ꝑnegarat
Oc loco refeslendi sũt eciã hii qͥde¬

Expanded text:
cum dracone conclusum et obsignatum cum dracone conclusum et obsignatum tribus uirginibus Cecropidis commendauit? euidens ut opinor incestum, quod nullo modo possit colorari. altera cum paene amatorem suum perdidisset, qui erat turbatis distractus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando iuueni aduocauit eumque sanatum secretis alma recondit sedibus et nymphae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi nomine Virbius esset. quid sibi uult haec tam diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio uel tam longe uel ad mulierem uel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? postremo quid equorum tam pertinax abominatio? quid significant haec omnia nisi conscientiam stupri et amorem minime uirginalem? erat plane cur tantum laborem pro tam fideli iuuene susciperet, qu amanti nouercae obsequium pernegarat. Hoc loco refellendi sunt etiam ii qui de
Abbreviated transcription (Latin):
ciani instituit auctorq nuilic̃ĩb ĩ
cypro fuit uti in uulgo corpore
questum facent Ed idc̾co ipa¬
uit ne sola pret̾ alias mulieiẽs
impudica et uiroꝵ appetens inde¬
tur/. eciam ne hoc aliquid h m¬
minis. cuiꝰ plura mimerant ad¬
ultĩa qmͣ partus s ne ille quidẽ
u̾gines illibatam castitatẽ ẜua̾e
potini̾t unde enĩ putemꝰ crictom¬
um ẽe natũ an ex t̾ra ut poete ni¬
der nolunt at res ip̃a clamat nã
cũ uulcanꝰ diis arma fecisset eiq
iupit̾ opcõnem dediss p̃mii qd uell
postulandi iurassq rit solebat ꝑ
ĩfernã paludem se nichil negatuꝵ
Tun faber clandus minerue mip¬
cias postulauit hic ipit̾ optimiꝰ maxꝰ
tanta religione constrictus. ab miere nõ
potuit minernam tamẽ admonuit
repugnare pudiciciaq tefente tum illa
colluctacõne uultamĩ int̾ra ꝓfudisse
aunt unde sit eryctomꝰ natus cosꝑ
atq humo Curigit᷑ uirgo eñ pneꝵ

Expanded text:
iciam instituit auctorque mulieribus in iciam instituit auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti uulgato corpore quaestum facerent: quod idcirco imperauit, ne sola praeter alias mulieres inpudica et uirorum adpetens uideretur. etiamne haec habet aliquid numinis, cuius plura numerantur adulteria quam partus? sed ne illae quidem uirgines inlibatam castitatem seruare potuerunt. unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae uideri uolunt? at res ipsa clamat. nam cum Vulcanus diis arma fecisset eique Iuppiter optionem dedisset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae ntias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit repugnare pudicitiamque defendere. tum in illa conluctatione Vulcanum in terram effudisse aiunt, unde sit Erichthonius natus, idque atque humo. cur igitur uirgo eum puerum
Abbreviated transcription (Latin):
rilib seniuirũ reddidit et idõ nc̃
sacra eius a gallis sac̾dotib cele¬
br̃at᷑ Iuno pelices acerrime per¬
secuta ẽ qr pare̾ ipã nõ potuit ex
fatre. Insulam samũ scubit uauo
p̾us parthemam nomĩatani qd̾ ibi
uino adoleu̾it ibiq eciam ioui
impẜit Itaq noblissimũ et anti¬
quissimũ templũ est eius sanii et
simulaciũ in ħabitu nubentis fi¬
guratum et sacra eius amu̾saĩa nap¬
ciaxritu celebrant᷑ Si ergo adolent
si fuit u̾go pͥmo postea mlier homine
fuisse qui non intelligit pecudẽ se
fatetur. Quid loquar obscentate
ueneris om̃i libidinib pstitute
non deoꝵ tantũ s et hominũ hec
enii ex famoso marus stupro ge¬
nut hermionẽ Ex mͥcurio ħmo¬
fraditũ qui ẽ natus andragynus
& ione cupidinẽ/ Ex anchise enea
et bute crycem Ex atomo quitẽ
nlłm potuit qd̾ eciam tũ puer ab
apro ictu occisus ẽ que pͥma ut
histoi̾a sacra continet artem met᷑¬

Expanded text:
rilibus semiuirum reddidit et ideo nunc rilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius a Gallis sacerdotibus celebrantur. Iuno paelices acerrime persecuta est, quia parere ipsa non potuit ex fratre. insulam Samum scribit Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus androgynus, ex Ioue Cupidinem, ex Anchise Aenean, ex Bute Erycem; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretr
Abbreviated transcription (Latin):
pn̾ceps̃ et amplissimo sat̾docio pre¬
ditꝰ cõmẽticios ac fictos deos ar¬
guit quoꝵ cultus suꝑsticõnes pe¬
ne amiles ẽẽ testatur falsis opĩo¬
nib errorib q turbulentis inipli¬
catos ẽẽ homĩes querit᷑/ Na tot
liber tertius de na deoꝵ om̃s fimi¬
ditus religiones euertit ac delet
qd ergo a nobis expectatur ampliꝰ
num eloꝙ̃cia suꝑare possumꝰ cotero¬
nem. mĩme io quidẽ s fiducia illi
defint ignoranti ue̾itatem ꝙ ipẽ sim
płt in eotem oꝑe tonficetur. ait n
faciliꝰ posse se dit̾e quid non sit ꝙͣ
quid sit hoc est flase intessig̾e̾ ua nesti¬
re Clanĩ estigit᷑ hoĩes fuisse illos qui
dii putantꝰ et coꝵicõriam post mortẽ
consecratam ideo et etates diu̾ se sũt
tu et etate simulacra eoꝵ figui. ata
filiam expussa et ꝑ orbem fre iactata
latona uix insulam puam inqua pa¬
ret ĩnenit demde mat̾ adamauit
formosum adolescentem/ eundem
cum pellice dep̃hensiun &x sectis ui¬

Expanded text:
nceps et amplissimo sacerdotio praeditus commenticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem, sed fiducia illi defuit ignoranti ueritat in eodem opere confitetur. ait enim facilius posse se dicere quid non sit quam quid sit, hoc est falsa se intellegere, uera nescire. clarum est igitur homines fuisse illos qui dii putantur et eorum memoriam post mortem consecratam. ideo et aetates diuersae sunt tu et aetate simulacra eorum configurata filiam, expulsa et per orbem terrae iactata Latona uix insulam paruam in qua pareret inuenit. Deum Mater et amauit formosum adulescentem et eundem cum paelice deprehensum exsectis ui
Abbreviated transcription (Latin):
merentib põt c̾centib non põt Qͥs
n tam demens qui consensu et pla¬
cito ĩmĩabiliũ stultoꝵ aꝑi celũ mor¬
tius arbitretur aut aliꝙͣ qd̾ ip̃e nõ ha¬
beat dare alte̾i posse apḋ romanos d̾s
iuliꝰ qr hoc scelerato hom̃ placuit an¬
tomo Dens qrinꝰ. qr hoc pastoi̾b usũ
patricida Q si consul nõ fuiss anto
silio pisonis soce̾i et l cesaris ꝓpinqͥ
qui uetębãt finus ei fie̾i et dolabelle
consulis qui colup̾nam i foro i tum¬
ulũ eius euertit ac forũ expiauit.
Nam fomulũ desidei̾o sins fuisse dedãt
Enius apd̾ quẽ ppłs amissum regẽ do¬
lens ħ loquitꝰ o fomule fomule dic
qualem te pacͥ̾e eustodem dii gennerũt tu ꝓ¬
duxistinos intͣ luminis horas O pater o
genicor ꝑatrie O sangͥnem diis orumdũ
Obhoc desideriũ facilius creditum est in¬
lio proculo mencienti qui subornatus
est apatrib ut nũiciaret plebi uidisse

Expanded text:
maerentibus potest, credentibus non potest. quis maerentibus potest, credentibus non potest. quis enim tam demens, qui consensu et plaCitO innumerabilium stultorum aperiri caelum mortuis arbitretur aut aliquem quod ipse non habeat dare alteri posse? apud Romanos deus Iulius, quia hoc scele- rato homini placuit Antonio, deus Quirinus, quia hoc pastoribus uisum pasilio Pisonis soceri, et L. Caesaris propinqui, qui vetabant funus fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro, id est, tumulum ejus evertit, ac forum expiavit. Nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens, haec loquitur: O Romule, Romule dic, o, Qualem te patriae custodem dii genuerunt? Tu produxisti nos intra luminis oras. O pater, o genitor, o sanguen diis oriundum! Ob hoc desiderium facilius creditum est Julio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi vidisse
Abbreviated transcription (Latin):
habiti sunt colunco et illos quos in te¬
lo merita locauerũt hertulẽ liberũ
Esculapiũ. castorem pollucem quiri
nũ ⁊t̃e in tusculans cum dice̾t totum
pene celum hũano gen̾e cõpletũ. Si n̾o¬
inqͥt scrutari uete̾a et exilłis ca que scp̾¬
tores grecie tradidu̾nt eruere coner
ip̃i issi inaiorum genciũ diĩ qui habent᷑
hinc a nobis profecti in celũ repiunt᷑
scĩam ex ipĩs miste̾ns intelligi posse
ꝙ oõs isti hoĩes fun̾t qui colunt᷑ Et cũ
de ħcule libo. Esculapio. castore postu¬
ce ĩcũctant̾ fat̾etur te appossine ac io¬
ne pr̃b eoꝵ Idem de neptuo uulca¬
no. maice n̾icuno quos maioꝵ gen¬
ciũ deos appellauit timurit aꝑte cõfiti
Et ioc̾to ait late hoc pat̾e ut idẽ de
ioue cecĩsq antiquioi̾b duis intelli¬
gamꝰ Quoꝵ meõria si catem rõe uet̾es
consecrau̾nt qͣ se ymagĩ̾em nomẽq.
filie consecratuꝵi eẽ dicit Ignosti

Expanded text:
habiti sunt colunto, et illos quos colendos cehabiti sunt colunto, et illos quos colendos celo merita locaverunt Herculem, Liberum, Esculapium, Castorem, Pollucem, Quirinim ait: «in Tusculanis, cum diceret totum pene celum humano genere completum, "Si vero scrutari" inquit "vetera et ex illis que scriptores Grecie prodiderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium dii qui habentur hinc a nobis profecti in celum reperientiam, ex ipsis mysteriis intellegi posse quod omnes illi homines fuerint qui coluntur, et cum de Hercule Libero Aesculapio Castore Polluce incunctanter fateretur, de Apolline ac Ioue patribus eorum, item de Neptuno Uulcano Marte Mercurio, quos maiorum gentium deos appellauit, timuit aperte coner. et idcirco ait late hocpatere, ut idem de Ioue ceterisque antiquioribus diis intellegamus, quorum memoriam si eadem ratione ueteres consecrauerunt, qua se imaginem nomenque filiae consecraturum esse dicit, ignosci
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩe quoꝵ ingeniis et ĩuentis
oc̃m uitam legib ⁊ institutis ex¬
cultam ponstitutãq habemꝰ. Qs
si ullũ unqm ał consecrandũ fuit
illd̃ ꝓfecto fuit Si cadimi ꝓgenioᷤᷤ
auit amphitrionis a condaridis
in celũ tollenda fama fint huic
idem honos cͥte dicandus ẽ qd̾
quidẽ faciam teq oĩm optimã
doctissima. appbantib diis ĩ mor̾¬
lib ipĩs in eoꝵ cetri locatã. ad
opnnonẽ omĩum morliũ consecrabo
fortasse dicat aliquis p̃ mimio luctu deli¬
rasse cyceronem at qͥn illa oĩs orõ et¬
Et hec ip̃a sirĩa nullũ p̃fert indiciũ dolo¬
ris neq puto illũ tam uarie tam copi
ose dice̾ ualuisse nͥ luctũ eius et rõ ipã
et consolac̃o amicoꝵ et longitudo tp̃is
mitigass Quid qd̾ idem dicit in lib̾s
de re.p̃. idem de głia nam de legib
quo i oꝑe platonem setutꝰ leges uolit
pon̾e quib putaret usuram ẽẽ uistam
et sapientem cuntatem De religione ita
sanxit dinos et cos qui celestes semꝑ

Expanded text:
ae quorum ingeniis et inuentis omnem uitam legibus et institutis excultam constitutamque habemus. quod si ullum umquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. si Cadmi progenies aut Amphitryonis aut Tyndari in caelum tollenda fama fuit, huic idem honos certe dicandus est. quod quidem faciam teque omnium optimam doctissimam adprobantibus diis inmortalibus ipsis in eorum coetu locatam ad opinionem omnium mortalium consecrabo. fortasse dicat aliquis prae nimio luctu delirasse Ciceronem. atquin illa omnis oratet hec ipsa sententia nullum prefert indicium doloris; neque enim puto illum tam varie, tam copiere potuisse, nisi luctum eius et ratio ipsa et consolatio amicorum et longitudo temporis mitigasset. quid quod idem dicit in libris de re publica, idem de gloria? nam de legibus, quo in opere Platonem secutus leges uoluit ponere, quibus putaret usuram esse iet sapientem civitatem, de religione ita sanxit: "divos et eos qui celestes semper
Abbreviated transcription (Latin):
atq hec me sacra qł annis urbe
uelit posita templis u̾oi ferre di¬
catis Idẽ scil de ione. lib̾ et ꝑan.
m̃curius et appollo fecerũt / ac pos¬
tea de hiis ipĩs successores corũ
accesfunt poete / et cõpoĩtis ad
uoluptatem carmĩb . in celũ cos
sustulerũt sicut facĩt qui apud
reges eciã malos panegyrycis t.¬
mendatus adulant̾ Qd̾ malũ
a grecis ortũ est. quoꝵ leuitas
instructa dicẽdi facłtate et copi¬
a incredibłe ẽ qnͣtas mẽdacior
nebulas excitam̾t/. Itaq admira¬
tieos. et susceperunt pͥmi sacra
illoꝵ et uinu̾s gentib tradiderũt
Ob hanc uanitatem sibilla sic cos

Expanded text:
atque haec me sacra quotannis urbe atque haec me sacra quotannis urbe uelit posita templis sibi ferre dicatis. idem scilicet de Ioue Liber et Pan et Mercurius et Apollo fecerunt ac postea de his ipsis successores eorum. accesserunt etiam poetae et compositis ad uoluptatem carminibus in caelum eos sustulerunt, sicut faciunt qui apud reges etiam malos panegyricis mendacibus adulantur. quod malum a Graecis ortum est, quorum leuitas instructa dicendi facultate et copia incredibile est quantas mendaciorum nebulas excitauerit. itaque admirati eos et susceperunt primi sacra illorum et uniuersis gentibus tradiderunt. ob hanc uanitatem Sibylla sic eos
Abbreviated transcription (Latin):
seu feiẽ casticate mirabłos sũma ne¬
uerac̃one coli̾t ut Egyptus yside
mauri iubam macedones sabriũ
peni uramã. latim faum̃. Sabin
sãcũ Romam quirinũ Eodẽ utiq
modo athene minerua/. samos iu¬
nonẽ/. paphos uenerẽ uulcariũ lem¬
nos / lib̾mi naxos appollinẽ delos
sic ꝑ ppłos atq regiones uaria satͣ
suscepta sunt dum hoĩes gͣti ẽẽ in
suos pn̾çipes cupiuĩt et quos alios
honores uita carentib deferant in¬
uenie non possunt/. Preterea pietas
eoꝵ qui succesẜant płimũ contulit
ad erorem Qui ut diuina stirpe
nati uideñtur diuinos honores
patẽtib detulm̾nt. deferriq iusẜmit
an põt aliqs dubitare quo religio¬
nes deoꝵ suit institute cũ apõ ma¬
ronem legat ence u̾ba sociis impe¬
rantis nẽ pateras libate ioui. p̃cib¬
q uocate anchisen geĩtore. Cui nõ
cantũ ĩmorlitatem uerũ eciam nẽ¬
coꝵ t̾buit ptãtem. Poscamꝰ nẽto ᷤ

Expanded text:
seu feminae castitate mirabiles, summa ueseu feminae castitate mirabiles, summa ueneratione coluerunt, ut AegyMauri Iubam, Macedones Cabyrum, Peni Uraniam, Latini Faunum, Sabini Sancum, Romani Quirinum: eodem utique modo Athene Minervam, Samos Iunonem, Paphos Venerem, Vulcanum Lemnos, Liberum Naxos, Apollinem Delos. sic per populos atque regiones uaria sacra suscepta sunt, dum homines grati esse in suos principes cupiunt et quos alios honores uita carentibus deferant, inuenire non possunt. praeterea pietas eorum qui successerant plurimum contulit ad errorem: qui ut • diuina stirpe nati uiderentur, diuinos honores parentibus detulerunt deferrique iusserunt. an potest aliquis dubitare, quomodo religiones deorum sint institutae, cum apud Maronem legat Aeneae uerba sociis imperantis: nunc pateras libate Ioui precibue uocate Anchisen genitorem —? cui non tantum immortalitatem, uerum etiam uentorum tribuit potestatem: poscamus uentos,
Abbreviated transcription (Latin):
gius ꝑ amorem meõriam defuctorũ
cołe ceperũt ut et grãs referre bñme̾i¬
tis. uideñt᷑ et successores eoꝵ allice̾nt
cicero de nat᷑a deoꝵ docet dicens Sus¬
cepit aũt inta hominũ cõsuetudoq
cõmĩs ut bñficiis excellentes
uiros in celũ fama ac uolũtate tol¬
le̾n̾t. hinc hercules hĩc castor hĩc
pollux hĩc Esculapius hinc libor et
alio loco atq ĩ plerisq ciuitatib in¬
telligi põt. acuende u̾tutis gr̃a aut
quo libentius rei p. causa adiret¬
mona honõe deoꝵ ĩmortaliũ con¬
secratam. hac scil rõne fomani
cesares suos consecrauerũt et man¬
ri suos reges. sic paulatim religio¬
nes ẽẽ ceperũt dumilli pͥmi qui
cos nouerant eo ritu suos liberos
ac nepotes deinde omės posteros
ĩbuerũt. Et hii tamẽ sũmi reges
ob telebritate noĩs in ꝓĩciis oĩb
colebant᷑. p̾uatim u̾o singłi populi
gentis aut urbis sue conditores
seu uiri fortitudine insignes ea̾nt

Expanded text:
moriam defunctorum colere ceperunt, ut et gratiam referre benemeritis viderentur et successores eorum allicerent Cicero de natura docet deorum dicens: "Suscepit autem vita hominum consuetudoque comunis ut beneficiis excellentes viros in celum fama ac voluntate tollerent: hinc Hercules, hinc Castor et Pollux, hinc Esculapius, hinc Liber". Et alio loco: "atque in plerisque civitatibus intelligi potest acuende virtutis gratia, aut quo libentius rei publice causa pemoriam, in honorem deorum immortalium consecratam. Hac scilicet ratione Romani Caesares suos consecraverunt, et Mauri suos reges; sic paulatim religiones esse coeperunt, dum illi primi qui eos noverant eo ritu suos liberos atque nepotes, deinde omnes posteros imbuerunt, et hi tamen summi reges ob celebritatem nominis in prouinciis omnibus colebantur. priuatim uero singuli populi gentis aut urbis suae conditores, seu uiri fortitudine insignes erant
Abbreviated transcription (Latin):
.m̾. cullius qui nõ tantũ ꝑfectus ora
extitit platonis iuitator ĩ co libͦ
quo se ipẽ de morte filie consolatuᷤ
est non dubitauit dic̾e deos qui pu¬
blice collen̾tur hoĩes fuisse. quod
ip̃ĩus testimoĩum eo d gͣuissimũ
indicari qd̾ et augurale habuit sa¬
t̾dociũ et eos se colere ueneraĩq tes¬
tatur Itaq int̾ paucos u̾sicłos dux
res nobis dedit. Nam dum yma¬
ginẽ filie eodem se modo consecra¬
tuꝵ ẽẽ ꝑfit̾etur. quo illi auetib
sint consecrati et illos mortuos
ẽẽ docuit et oĩginẽ nane suꝑsti¬
c̃oms ostendit. Cum n̾o ĩquĩt et
mares et femĩas cõpłes ex hoĩ¬

Expanded text:
. M. Tullius, qui non tantum perfectus oratextitit Platonis imitator, in eo libro quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitauit dicere deos qui publice colerentur homines fuisse. quod ipsius testimonium eo debet grauissimum iudicari, quod et augurale habuit sacerdotium et eosdem se colere uenerarique testatur. itaque intra paucos uersiculos duas res nobis dedit. nam dum imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse profitetur quo illi a ueteribus sint consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem uanae superstitionis ostendit. cum uero inquit et mares et feminas complures ex ho