comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ cu aliquid restituitur
pot̃ rogare ut id rursus
uł ⁊̃ alid̾ aliquio rostituat
Et qr pruma fidei comissoꝵ cu¬
nabula afice h̾edũ pencẽt
ceperunt ⁊ideo duns au¬
gustus ad nectãtem iuris
ea decͣxt nuper ⁊ noc eũo̾
principarẽ superare con¬
cempdentes ex st̃õ quod cͥ¬
bunaruic uir ex cessus q̃st¬
or sacri paiacii suggessit̃
⁊ ꝯsticucionem focimus per
quem disponnnus sicesta¬
cor fidei hereois sui comi¬
etiale comissum restituat
testiũ nu̾o aui ĩ tidei comiss¬
is iegitimus ẽẽ nostitur ies
possit manifestari. s uł pau¬
abeo auquio restitui uolũt
siher perfidia centus aom¬
plere ficem recustit negãdo
rom ita eẽ subsecatam. il a
doi comissaris uis iuirand̾
ei deculent cum pͥus ip̃e
de caiũpiua iuraũt necesss
eum hẽre ur iusluranoum
subire quos nicħ cale a cest¬
atore audut uł recusan¬
tem: ad fidei conussi uł imi¬
ũsitatis. uł sp̃ãtis solucion¬
om coarcari ne depereat
uitima nolũtas testacoris

Expanded text:
restituitur, potest rogare, ut id rursus etiam aliud aliquid restituat. Et quia prima fideicommissorum cunabula a fide heredum pendent acceperunt, et ideo divus Augustus ad necessitatem iuris ea detraxit: nuper et nos, eundem principem superare contendentes, ex facto quod Tribonianus vir excelsus quaestor sacri palatii suggessit, constitutionem fecimus, per quam disposuimus: si testator fidei heredis sui commieciale fideicommissum restituat testium numero, qui in fideicommissis legitimus esse noscitur, res possit manifestari, sed vel pauab eo aliquid restitui voluerit, si heres perfidia tentus adimplere fidem recusat, negando remmissarius iusiurandum ei detulerit, cum prius ipse de calumnia iuraverit, necesse eum habere vel iusiurandum subire, quod nihil tale a testatore audivit, vel recusantem ad fideicommissi vel universitatis vel specialis solutionem coartari, ne depereat ultima voluntas testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
iuis testamentoꝵ. ⁊ cooitallox
⁊ ideo net exhereaario stͥbi
durcto aut̃ st heceoitas co¬
dicillis n oari n adimi pot̃
nam porfidei conussum h̾e¬
ditas codicuus iure reunq¬
uitur n ꝯoicionem here¬
oi ꝯstituto coditillis adic̾e
itatem ordinacionis cesiaerãt¬
oĩo destamentũ nõ
fecit aut non iure¬
tostamentum fecit aut io qd
fecerit ruptum irritũ ue stm̃
est aũ nemo oxes hores cx¬
titit incestatoꝵ aut̃ hereoi¬
catos exlege .xii. cabuiarũ
pͥmum ad suos hereter por¬
tinent. sui añ hoteaes existi¬
mantur ut ⁊ supͣ oirimus
aui in pocestate morientis su¬
eriit ueluti filus fiua. ne¬
pos noptis ue ex fuio. pro¬
nepos proneptir ne. ex nep¬
ote ⁊ filio nato pronatus
pro nata ue nec int̾est
utrũ nacurales sint nb̾i an

Expanded text:
ius testamentorum et codicillorum, ius testamentorum et codicillorum, et ideo nec exheredatio scribi. directo autem hereditas codicillis neque dari neque adimi potest: nam per fideicommissum hereditas codicillis iure relinquitur. nec condicionem heredi instituto codicillis adicereitatem ordinationis desideraomnino testamentum non fecit, aut non iure fecit, aut id quod fecerat ruptum irritumve factum est, aut nemo ex eo heres extitit. Intestatorum autem hereditates ex lege duodecim tabularum primum ad suos heredes pertinent. Sui autem heredes existimantur, ut et supra diximus, qui in potestate morientis fuerunt: veluti filius filia, nepos neptisve ex filio, pronepos proneptiote filio nato prognatus prognataue. nec interest, utrum naturales sint liberi an
Abbreviated transcription (Latin):
uire non cererat sonir dici¬
tur angustus ꝯnocasse pi¬
udentes int̾ auos creuati iõ¬
ꝙ cuius cunc auctoritas ni¬
axima erat ⁊ quesisse anp¬
oiat hoc recipi net absonãs
quod oiceret intissimũ ⁊ ne¬
cessarium hoc cunb esse pp̃
magnas ⁊ lũgas peregrina¬
ciones que apud neceres fu¬
issent. ubi siquis destamen¬
tum facere nonposset tñ co¬
tempra eum ⁊ labeo codici¬
llo fecisset ⁊ iam nomini
ꝯubium erat aui codici¬
illi iure optuno admite¬
rentur. non cam̃ aũ cesta¬
m̃to stõ pot̃ quis codiculoᷤᷤ
facere s intestatus quis
deceanis fidei comut̾e co¬
dicillis pot̃ s cũ añ testa¬
mencũ sc̃m cooicuti fanicti
erant papianus ait non
ost ea uoluntate ꝯfirmantur
eet diuus seuerus ⁊ antoninꝰ
restͥpserit ex his codicillis qͥ
peti si appareat eum qui pꝰ¬
ea cestam̃tum secãt a uo¬
luntate amͣ cooicillis exp̃ss¬
erat non reressisse. cooicul¬
isas̃ hereoitas neq dari n
aduui pot̃. ne confundatur

Expanded text:
citur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans quod diceret, utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter magnas et longas peregrinationes, quae apud veteres fuissent, ubi, si quis testamentum facere non posset, tamen cotempora cum et Labeo codicillos fecisset, iam nemini dubium erat quin codicilli iure optimo admitterentur. Non tantum autem testamento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potest. sed cum ante testamentum factum codicilli facti erant, Papinianus ait, non postea voluntate confirmentur. sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis quipeti, si appareat eum qui postea testamentum fecerat a voluntate quam codicillis expresserat non recessisse. Codicillis autem hereditas neque dari neque adimi potest, ne confundatur
Abbreviated transcription (Latin):
mentum faceret ⁊ quod
moreretur directo añ nb̾tis
cunc dari uidetur cum nõ
abano seuum manunutta
rgat set ueluti ox suo testa¬
mĩto lb̾tatem ei ꝯpet̃e uult
maxime inusu heltontur
peto. rogo. uoio mãdꝰ sicei

Expanded text:
mentum et quo moreretur. directo autem libertas tunc dari videtur, cum non ab alio servum manumitti rogat, sed velut ex suo testamento libertatem ei competere vult. maxime in usu habentur; ‘ peto, rogo, volo, mando, fidei
Abbreviated transcription (Latin):
dẽe ex nr̃a auctoritate reci¬
nere uł repet̃o solutũ aiͣex
cͣbestiano senatus ꝯsinto pro
ditatem spõte resticuerit õs
heditarie acciones fidei com
ni senatus ꝯfuiti fuerat nt
añ retusaat her scͥptus api
datam hereoitatem adirerne¬
ccãs ei inponẽtur cotã here¬
ditatom uoienti fidei comis¬
sario restitu̾e ⁊ om̃s ao enui¬

Expanded text:
deest, ex nostra auctoritate retinere vel repetere solutum, quasi ex Trebelliano senatus consulto pro  totam hereditatem sponte restituerit, omnes hereditariae actiones fideicommini senatus consulti fuerat, ut, quando recusabat heres scriptus sibi datam hereditatem adire, necessitas ei imponeretur totam hereditatem volenti fideicommissario restituere, et omnes ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
liquam hereditatem restica¬
ere. s illud ĩt est quad alt̃o
casu .i. cũ deducta siue p̃cep¬
ca aliqua ro resticuitur h̾e¬
ditas. insolitũ ex eo senatus
ꝯsulto acciones tͣnsferũtur
⁊ res que remanet apuo h̾e¬
dem sine ullo hereaem hoñe¬
h̾editano a puo eũ remanet
aiͣ ex legato ei aoquisita al¬

Expanded text:
restituere. sed illud interest, quod altero casu, id est cum deducta sive praecepta aliqua re restituitur hereditas, in solidum ex eo senatus consulto actiones transferuntur, et res quae remanet apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex legato ei adquisita, al
Abbreviated transcription (Latin):
txpco casu eadem obseruari p̃cepi¬
ssitist̃omus que ĩ tocuis hereoitatis
restituere diximus. si quis una
anqua re deoucta sine p̃cepta
que qrͣta ꝯtinet. ułuti fũdo
ui alia re. rogatus sit resti¬
cu̾e hereoitatem simłi modo
excͣbemiano senatus ꝯsfulto
restitucio fiat: ꝑm̃ ac si qrta¬

Expanded text:
c casu eadem observari praecepimus, quae in totius hereditatis restitutione diximus. Si quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto restitutio fiat, perinde ac si q
Abbreviated transcription (Latin):
uoris suggestis dam simili¬
cudĩb ꝗͣ differentiis utrus¬
q senatus ꝯuati placuit ex¬
ploco senatus ꝯsit̾o pagasi¬
ano quos postea superuen¬
it omẽm auctoritatẽ cͣbelli¬
ano senatus ꝯsuito p̃stare ñ
exeo fiori comisare hͥedita¬

Expanded text:
nobis suggestis tam similitudinibus quam differentiis utriusque senatus consulti, placuit exploso senatus consulto Pegasiano, quod postea supervenit, omnem auctoritatem Trebelliano senatus consulto praestare, ut ex eo fideicommissar
Abbreviated transcription (Latin):
res est .r souis suus h̾es
ẽ: set cum emacipatus dñ¬
ficio p̃toris in ꝑtem adm¬
ictitur. euent᷑ ut fuushe¬
resi᷑ pro parte heres flat
at hu qui emancieati aꝑen¬
ce ĩ adoptione sȩdederunt
non admtũtur aobona na¬
curalis patris qrͣ lib̾i simꝰ
cum is moreretur mad¬
optiua famila sunt nã
uiuo eo emancipati abad¬
optino patre per nii oo¬
maituntar ao uona natal
patus ac si emancipati ab ip¬
soeẽnt nec unamͣ madop¬
cuiaiamilia fuissent et ꝯu¬
trem pertaet exͣneq loco
eẽ intipunt post mortẽ
n̾o naturalis patris omã

Expanded text:
us suus heres est: sed cum emancipatus beneficio praetoris in partem admittitur, evenit ut suus heres pro parte heres fiat. At hi, qui emancipati a parente in adoptionem se dederunt, non admittuntur ad bona naturalis patris quasi liberi, si modo cum is moreretur in adoptiva familia sint. nam vivo eo emancipati ab adoptivo patre perinde admittuntur ad bona naturalis patris, ac si emancipati ab ipso essent nec umquam in adoptiva familia fuissent: et cotrem pertinet, extraneorum loco esse incipiunt. post mortem vero naturali
Abbreviated transcription (Latin):
stipuiones ĩtp̃onebantur. set
siretuset scͥptus heres aꝯire
h̾editatem obio auoo oicat
eam si auspectam eẽ qiͣ dam¬
puosam cauetut peptosiano¬
eo cui restituere rogacus ẽ
uissu p̃toris aderat ⁊ restitu¬
ad hereoitatem per indeq
ei ⁊ meũ aui recipit hereoi¬
tatem actiones dentur ac
auiric ẽ : ex tͣlelliano scuatꝰ
ꝯsulto quo casu nułs scipulo¬
qui rostituit socuritas datur
z actiones hereditane errm
eum tͣnsferuntur. aui recip¬
it hereditatem utroq idua¬
tus ꝯsulto ĩ hac spẽ ꝯcurrẽ¬
te s quia stipio̾nes. ex conatꝰ
ꝯsulta pepasiano destencen¬
tes ⁊ ip̃i antiquitati dupucu

Expanded text:
stipulationes interponendae sunt. Sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id, quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cauetur Pegasianeo cui restituere rogatus est, iussu praetoris adeat et restituat hereditatem, perindeque ei et in eum qui recipit hereditatem actiones dentur, acsi iuris est ex Trebelliano senatus consulto: quo casu nullis stipulatioqui restituit securitas datur, et actiones hereditariae ei et in eum transferuntur qui recipit hereditatem, utroque senatus consulto in hac specie concurrente. Sed quia stipulationes ex senatus consulto Pegasiano descendent
Abbreviated transcription (Latin):
poit srm destam̃tũ decessent
tosrator non tamen apuo eñ
qui heres fit dies iegati cec̾
in tlłigitur cum hereditas a
legato sit separata ⁊ possit ꝑ
eũ seruũ aunt heres effici si
priusqmͣ m̃su dñi adeat in
alt̃uis potestate tͣnslatus sit
uł manumissus ip̃e heres
esficitur quib casib utile
est legatum quoo si in eidẽ
causn permanserit ⁊ iussa le¬
gatani a dierit enanestit le¬
gatumañ heredis ĩstitu¬
cionom̃ mutilit̃ ancta lega

Expanded text:
post factum testamentum decesserit post factum testamentum decesserit testator, non tamen apud eum qui heres sit dies legati cedere intellegitur, cum hereditas a legato separata sit et possit per eum servum alius heres effici, si prius quam iussu domini adeat in alterius potestatem translatus sit, vel manumissus ipse heres efficitur: quibus casibus utile est legatum: quodsi in eadem causa permanserit et iussu legatarii adierit, evanescit legatum. Ante heredis institutionem inutiliter antea legab
Abbreviated transcription (Latin):
monstraũt. sticũ serũ meũ
quem a ceio emi. sit ꝙ ab
auo emptus utue legatun
ẽ sl de seruo ꝯstat. ionge
magis legato sassa cã non
noret neiuci cum ita quis
dix̃it t̃tio qui absente me
negotia mea curauit. stic¬
n negocia testatoris un¬
qmͣ gessit ticius n patro¬
cimo euis lib̾atus ẽ legatũ
tam̃ ualet s si ꝯoicionaliter
enũciata est causa ausꝰ uins
ẽ ueluti hoc modo ticio si
negocia mea curaũt fundũ
do. lego. anseruo here¬
ois recte legamus quericur
⁊ostat. pure mutilr̃ iegari ne
quicqmͣ prosic̃e al uino testatore
de potestate hereois exient qr
quoo iutue foret legatũ. si sta¬
seͥsset cestator hoc nõ deret idm
uaiere quia diucuis testator
uix̾it sub ꝯdicione uero recte
legatur ut reaunanus an quo
temp̃r dies iegati cedit ĩ poce¬
state heredis non at. Edũso
erede ĩsnuto seruo aiĩ dño re¬
cte ⁊̃ siue ꝯdicione legetur
non dubitatur nam ⁊ si statĩ

Expanded text:
straverit ‘ Stichum servum, quem a Seio emi ’, sitque ab alio emptus, utile legatum est, si de servo constat. 3 Longe magis legato falsa causa non nocet. veluti cum ita quis dixerit: ‘ Titio, quia absente me negotia mea curavit, Sticegotia testatoris umquam gessit Titius neque patrocinio eius liberatus est, legatum tamen valet. sed si condicionaliter enuntiata fuerit causa, aliud iuris est. veluti hoc modo: ‘ Titio, si negotia mea curaverit, fundum do lego ’. An servo heredis recte legamus, quaeritur. et constat, pure inutiliter legari, nec quidquam proficere si vivo testatore de potestate heredis exierit, quia quod inutile foret legatum, si stassisset testator, hoc non debet ideo valere, quia diutius testator vixerit. sub condicione vero recte legatur, ut requiramus, an, quo tempore dies legati cedit, in potestate heredis non sit. Ex diverso herede instituto servo, quin domino recto etiam sine condicione legetur, non dubitatur. nam et si statim
Abbreviated transcription (Latin):
cotam hereaitatom resticu¬
ere regatus sit locus erat
pegosiano senatus ꝯfulto ⁊
heres qui semł a dient h̾e¬
ditatem si modo aia uolũ¬
tate adienit. sine retinũt¬

Expanded text:
totam hereditatem restituere rogatus sit, locus erat Pegasiano senatus consulto, et heres qui semel adierit hereditatem si modo sua voluntate adierit, sive retinu
Abbreviated transcription (Latin):
ditis slibee uisus ẽ et ex
eo reuauas in ferre cam
ꝑuer iegari posaunt ⁊ idoo
quoo desancto deretur põt
alicui legari ut actionos
suas heres legatano p̃stet
nͥ exig̾it ninus testator pe¬
cuniam nam hoc casu le¬
gatũ extĩguitur. s ⁊ tale te¬
gatũ ualet amipnas her¬
uł illũ ete alieno uterare
Si gñalt̃ seruus uł aliarer
legecur electio legatarũ
est. nͥ alidꝰ destator dixĩt
optionis iegatũ idem ubi
testator ex seruis suis uł
aliis iebz optare legatan¬
onem ⁊ ideo nͥ ip̃e legatari¬
norem statum reformatũ ẽ
⁊ aata ⁊̃ ucencia hereoi legata¬
iogatani optare licet uiins
reat iegatam quod płiq pru¬
troducebant fortuã eẽ hꝰ
optioĩs iudicẽ ⁊ sdrte ẽẽ: o
oiricond̾ ut ad qmͣ sors ueni¬
at inuis sentẽcia ĩ opuuone
cũ quib tectam̃ti factio est
ut diuus adnamis roscͥpat
ĩcerta penona opiione aĩo
sno testator subiciebat netui¬
meo in matrimoiũ siliam su¬
er mens ulã fundũ dato

Expanded text:
ditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam porales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecuniam: nam hoc casu legatum extinguitur. sed et tale legatum valet: ‘ damnas esvel ‘ illum aere alieno liberare ’. Si generaliter servus vel alia res legetur, electio legatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legataronem, et ideo nisi ipse legatariliorem statum reformatum est et data est licentia et heredi legatarii optare licet vivus reat legatum quod plerique prutroducebant, fortunam esse huius optionis iudicem et sorte esse hoc dirimendum, ut, ad quem sors perveniat, illius sententia in optione cum quibus testamenti factio est.ut divus Hadrianus rescripsit. incerta opinione animo suo testator subiciebat, velumeo in matrimonium filiam su meus illum fundum dato
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ⁊ iõ nec curoris auctari¬
ris ꝯsenili ad quiritur surio¬
so s ipõ uire. intoum aũ lic
inpotestate mortis cp̃r tam̃
suus heres non fiat ueluti
a post mortem suani iuidicatꝰ
fu̾it reus per duellionis ac per
tisue. extit̾at parit̃ aahere¬
ditatem nocantur nec qui
gradum proxunor est ult̾io¬
rem excludit eauũ .ni. ese ui¬
tetur ne potes neptes ue n
patris sui locum succeaere p¬
atri ir̃e ⁊ si nepos. noptis ne
sit ex fino ⁊ ex nepote ꝓnepos
proneptis ue. suł uocan¬
tur ⁊ quia placuit nepo
stupes hereditatem onnoi
omudiam Item a ex duo¬
bus filus ne potes estant
ex alto muis forte aut on¬
or auc unũ aut duos dim¬
idia pars pertinet ao trer
nł ad quatuor᷑ alt̾a duoi¬
dia cum aũ queritur an
quis suus herer exitere
pocest eo tempore q̃rend̾
est quo cãmi ẽ aliquẽ sñ
testam̃to decerisse quod
accid̃ deaituto testam̃to
hac rõne si sus exhere¬
datus fiñt ⁊ gxͣneus heres
ĩstitutus est: suro mortuo

Expanded text:
 ideo nec tutoris auctoriris consensu adquiritur furioso, sed ipso iure. Interdum autem, licet in potestate mortis tempore suusi post mortem suam pater iudicatus fuerit reus perduellionis, ac pertisve extant, pariter ad hereditatem vocantur, nec qui gradu proximior est ulteriorem excludit: aequum enim esse videtur, nepotes neptesque in patris sui locum succedere. pari ratione et si nepos neptisque sit ex filio et ex nepote pronepos proneptisve, simul vocantur. et quia placuit, nepostirpes hereditatem diuididimidiam; item si ex duobus filiis nepotes extent ex altero unus forte aut dutuor, ad unum aut duos dimidia pars pertinet, ad tres vel ad quattuor altera dimidia. Cum autem quaeritur, an quis suus heres existere potest: eo tempore quaerendum est quo certum est aliquem sine testamento decessisse: quod accidit et destituto testamento. hac ratione si filius exheredatus fuerit et extraneus heres institutus est, filio mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ: auarta parr singuus iog¬
atarũs decͣhi deret quos tre¬
centoi qm̃quagĩta iegatos
singamus otaua cerot aetͣhi
quod si quĩgentos tegaũit
ĩmicio qmĩta. deiñ qrͣta de¬
tͣhi debet. ante .ir. detͣhñoũ
est. quod extͣ bonoꝵ qnͣti¬
tacem est demĩ auod exbon
ad fidei comissa ⁊ prius de
hereditatib fidei comissarũs
indeamus sciendũ itaq est
oĩa ficei comuissa pͥmis dem¬
porio infirma ẽe cuua ne¬
mo ĩuitus copcebatur p̃sta¬
re io ce quo rogatus eic
quib .n. n potent here¬
srelinauebant fidei comite¬
lant aui capere excestamen¬
to popͤ̾at ⁊ ideo fidei comissa a¬
penata sunt ar nlło iñcuio in¬
risi set tm̃ pudore eoꝵ qui
rogatantur ꝯtinebantur p
quit aiceretur uł obĩlignem
quoꝵd̾ peraidiam uissit ꝯsun¬
dus autoritatem suam ĩter¬
pone auod auia uistũ uide¬
batur ⁊ popillare erat paiua¬
dicionem cantͣis que sauor
comissi uis oiceret quẽ ficoi¬
comissariũ apellabant ĩp̾m¬

Expanded text:
pars singulis legatariis detrahi debet. quodsi trecentos quinquaginta legatos fingamus, octava debet detrahi. quodsi quingentos legaverit, initio quinta, deinde quarta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonad fideicommissa. et prius de hereditatibus fideicommissariis videamus. Sciendum itaque est, omnia fideicommissa primis temporibus infirma esse quia nemo invitus cogebatur praestare id de quo rogatus erat: quibus enim non poterant heresi relinquebant, fidei committebant eorum qui capere ex testamento poterant: et ideo fideicommissa appellata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantur, continebantur. pnem quorundam perfidiam iussit consulibus auctoritatem suam interponere. quod, quia iustum videbatur et populare erat, pauladictionem: tantusque favor icommissis ius diceret, quem fideicommissarium appellabant. In prim
Abbreviated transcription (Latin):
sũt quia ĩ potestate eise de¬
sier̃ parentis n ano ullo
mre per legem .xii. cabula¬
r̃ uocantur set p̃cor natu¬
rali equitate motus dat
eit ronoꝵ poiseislonem un¬
de ub̾i pernice ac si in pote¬
state pentis mortis cemp̃e
fuissẽt siue sou sint stue cõ
sius heredux concurrant
Itaq duob lib̃is extanta
emancipato ⁊ aui mortis.
tp̃r. inporestate su̾it: sane
anidem is qui ui potesta

Expanded text:
e esse desierunt parentis, neque alio ullo iure per legem duodecim tabularum vocantur. sed praetor naturali aequitate motus dat eis bonorum possessionem unde liberi, perinde ac si in potestate parentis mortis tempore fuissent, sive soli sint sive cum suis heredibus concurrant. itaque duobus liberis extantibus, emancipato et qui mortis tempore in potestate fuerit, sane quidem is qui in pot
Abbreviated transcription (Latin):
i enĩ insinguus horeoibus
id iegis faltidie ponenda ẽ
qnͣticas. aut patrimonii ad
qmͣ rõ iogis faicidie redigi¬
tur mortis cp̃r specdatur ita
si ñdi gr̃a is qui centu aure¬
centũ aureos legam̃t᷑ nich
iegatarũs pradẽ si aũ aoitã
hereditatem porseruos horeoi¬
tarios aut expartu ancillaꝵ
hereditanar̃ aut ex fatu pe¬
coꝵ tm̃ acesserit heieditati
ut centũ aureis legatoꝵ no¬
m̃e erogans. heres qrͣtem
patem grͣ heieoitatis hr̃tu¬
rus ilt. s nectẽ est ut nicħ¬
ominus arͣta pair decͣha¬
aditam hereditatem intã¬
tũ decreũit bona incendiit
forte aut nausingiis. aũ mor
te seruoꝵ nõ amplius quã
septuaginta quĩa aureoꝵ
sda uł ⁊̃ minus renq̃uatur
sonda legata diꝯtur nec ea
res dampnosa ⁊ ħ̾eoi cuili¬
berã ẽ non adire hereoitatẽ
que res efficit. ut necc̃e sit
iegatarũt: ne desticuto desta¬
mento nicħ cumsdanͣtur cũ
herede in porcione pascuti cũ¬

Expanded text:
etenim in singulis heredibus ratio legis Falcidiae ponenda est. Quantitas autem patrimonii, ad quam ratio legis Falcidiae redigitur, mortis tempore spectatur. itaque si verbi gratia is qui centum aurecentum aureos legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hereditati ut, centum aureis legatorum nomine erogatis, heres quartam partem hereditatis habiturus sit, sed necesse est ut nihilo minus aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte aut naufragiis aut te seruorum, ut non plus quam septuaginta quinque uel etiam minus relinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatoru
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ fu̾it. sine dubio qui¬
cquid pecuno accõa. uł de¬
cend̾ uiuo testatore lega¬
tarii ucro uł dãpna ẽ. auad¬
si post mortem cestatoris
añ aditam hereditatem seruꝰ
ad quisient uilianus ait. si
quidem sunt ipĩ manum¬
issio peculiũ legatũ flũt
om̃e quoo añ aditam her¬
coitatem adauiritur leg¬
atorio cede̾ qr dies huius
legati ab itadita. h̾editate
ceoit. s si ꝯxcͣneo peciui¬
um legatum fũit. nõ ce¬
dere ea legato nisi exres
peculianar auctum fuit¬
tũ fũĩt: manunuso non
ceretur amͣuis. si manumi

Expanded text:
it, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem servus adquisierit, Iulianus ait, si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est legatario cedere, quia dies huius legati ab adita hereditate cedit: sed si extraneo peculium legatum fuerit, non cedere ea legata, nisi ex rebus peculiaribus auctum futum fuerit, manumisso non debetur
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ĩ trum̃tum ootis. ĩplegãdo
cemõstrata q̃ uaiere iegarũ
sior legata sine sed neieos
penerit: iegatano ceceoit
ia s̃mis alienus legatus sine
scõ hereois manumissus flũt
nõ tenetur heres. si u̾o hore¬
eũ manumiserit. teñi eum
ulianus scriptit. nec intẽe
gatũ eẽ. Siguis ancillas
cum suis natis legauit. ⁊̃ si
ancuie mortue siu̾nt partꝰ
iegato ceount. idom ẽ slordi¬
narii serui cum uicariis leg¬
ati su̾t ⁊ ucet mortui sint

Expanded text:
aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus legatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres. si vero hereeum manumiserit, teneri eum Iulianus scripsit, nec intlegatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum vicariis legati fuerint, ut, licet mortui sint
Abbreviated transcription (Latin):
cor eis ꝯͣ cabuas destamenti ro¬
noꝵ posscinionem ad optun ub̾i
quam om sunt inpotestato pat¬
uis ad optiui: enud̾ iuris hñtur cꝰ
sunt iustis nuptiis quesiti. Ita
heredes istituendi. ur exheredã¬
di sunt. scd̾m ea que de natura¬
libus exposuimus: emãcipati uͦ
a parre adoptiuo n uire ciniu
n quod adedictũ p̃toris attinet
int̃ lw̾os nura̾antur. aua rõno
accis. ut exduũo quod ad nat¬
uraiem ꝑentem attinet qmͣ¬
din quid̾ sunt inadoptiua fami¬
lia. exͣneoꝵ num̾o hñtur. ut eos
neci heredes institu̾e. n exhe¬
cipati fuerint. ab adoptuo pa¬
tre: cunt incipiant mea can¬
sa eẽ in aua futuri eeñt siab
ipõ naturali patre: emãcipati
stuissent. s h̾aind̾ uetustas intto¬
ducebat. nr̃a uero ꝯititucio ni¬
cħ int̾ mascłbs ⁊ feminas. in

Expanded text:
tor eis contra tabulas testamenti botor eis contra tabulas testamenti bonorum possessionem. Adoptivi liberi quamdiu sunt in potestate patris adoptivi, eiusdem iuris habentur cuius sunt iustis nuptiis quaesiti: itaque heredes instituendi vel exheredandi sunt secundum ea quae de naturalibus exposuimus: emancipati vero a patre adoptivo neque iure civili neque quod ad edictum praetoris attinet inter liberos numerantur. qua ratione accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum numero habeantur, ut eos neque heredes instituere neque exhecipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nostra vero constitutio inter masculos et feminas in
Abbreviated transcription (Latin):
auus gradu p̃ccoit: is solus
uira sui hedis nt̃ ꝗͣuis nepoᷤ
quo ⁊ neptis ex eo ĩcadẽ po¬
costate sunt s si fauit euis
euis incipit nepos. neptis ue
in euis locum succede ⁊ eo mado
iura suoꝵ heredũ qiͣ agnacione
nanciscuntur. ne eo gͦ modo
rũpatar euis testamencũ sicut
ipm siuum uł herecem ĩstitu̾e̾
uł noĩatim ex hereaire derec test¬
ator ne nõ inre facut testam̃¬
tum ita ⁊ nepotem neptem¬
ue exfilio necc̃e ẽ ei uł heret̃
ĩstituore: uł exheaire ne forte
niuo eo. fino mortuo. succedẽ¬
do ĩ iocũ enis nepos neptis ue
qͣiͣ agnacione rumpant destam̃¬
tum. id q iege una uł ieia pro¬
nisum ÷ in qua simul exhere¬
dacionis modus ad similitudĩem
p̾thumoꝵ demonstratur. En¬
ancipatos lubbs nire cuuli neq
heredos insticuere. neꝙ exhere¬
dare nectẽ ẽ. quia nõ sunt sui
heredes. s p̃tor om̃s tam femi¬
nini sexus ꝙͣ masculini si heder
non ĩstituantur: ex heredati ui
mus exheredati: promitit pie¬

Expanded text:
us gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamuis nepos quoque et neptis ex eo in eadem potestate sint; sed si filius meus ate mea, incipit nepos nin eius loco succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpatur eius testamentum, sicut ipsum filium vel heredem instituere vel nominatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita et nepotem neptemve ex filio necesse est ei vel heredem instituere vel exheredare, ne forte, vivo eo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant testamentum. idque lege Iunia Velleia provisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili neque heredes instituere neque exheredare necesse est, quia non sunt sui heredes. sed praetor omnes tam feminini sexus quam masculini, si heredes non instituantur, exheredari iubet, mus, exheredati, promittit prae
Abbreviated transcription (Latin):
dias hereoum ĩlituciones leꝑ¬
acum relinquere ⁊ młto mag̃
li̾tatem cuiꝰ usus fauorabui¬
orẽ post mortem qͦ here¬
dis aũ iegatarii simili modo
nutilr̃ iegabatur ueliti si quis
ita dicat cũ heres mens mor¬
tuus ent do. lego. Itẽ p̃oie qmͣ
hores aũ legatarus moriecur
s amili modo ⁊ ħcorreximus
firmitatem hꝰmoi regatis ad
fidei comissoꝵ siłitudĩem p̃stã¬
te ne uł in hoc casu decĩor cã
legataꝵ qmͣ fidei comissoꝵ in¬
ueniatur pene qͦ noĩe in

Expanded text:
es legatum relinquere et multo magis libertatem, cuius usus favorabilior est. Post mortem quoque heredis aut legatarii simili modo inutiliter legabatur: veluti si quis ita dicat: ‘ cum heres meus mortuus erit, do lego ’: item ‘ pridie quam heres aut legatarius morietur ’. Sed simili modo et hoc correximus, firmitatem huiusmodi legatis ad fideicommissorum similitudinem praestantes, ne vel in hoc casu deterior causa legatorum quam fideicommissorum inveniatu
Abbreviated transcription (Latin):
aui seto. do. ⁊ iego. siue ĩ ead̾
dostam̃to. siue ĩ codicillis s̃
spiciamus aua modus no¬
uisime legatis ĩpositus est
stas ut ucẽt. uł tatum patͥ¬
monium legatis oragaro
auipe oa lege ita cauptum
rei ita uis esto uissĩ ẽ. hanc
leganoi licenciam cohartare

Expanded text:
avi, Seio do lego ’, sive in eodem testamento sive in codicillis hoc spiciamus, qua modus novissime legatis impositus est.stas, ut liceret vel totum patrimonium legatis erogare quippe ea lege ita cautum rei, ita ius esto ’: visum est hanc legandi licentiam coartare
Abbreviated transcription (Latin):
ibere ne heres perat ex
ꝯͣno siceritor creonori suo
est ĩ iegato quam ĩ cebito
qr nichil ampnius por iega¬
tum. auod si indiem uł sub
ꝯdicione debitum ei pure
iegam̃t. utile est legatum
propt̃ rep̃centacionem quod¬
siuino destatare dios uem̃t
aũ ꝯdicio existent popini¬
anus scripsit utile eẽ nicd̾¬
stĩa existimantiũ extictũ eẽ
legatũ qr ĩcam cãm peruon¬
it a aua incipere nõ potest
S siuxorr maritus decẽ leg¬
amit uaiet legatũ auia pl¬
eniuis ẽ iegatũ amͣ dote
actio set si amͣ non accop¬
erit dotem legnũt: dunis
senerus. ⁊ antoninus restͥp¬
serutit. si quidem simplr̃ le

Expanded text:
heres petat. Ex contrario si debitor creditori suo est in legato quam in debito, quia nihil amplius habet per legatum. quodsi in diem vel sub condicione debitum ei pure legaverit, utile est legatum propter repraesentationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus scripsit, utile esse nihilsententia existimantium, extinctum esse legatum, quia in eam causam pervenit, a qua incipere non potest. Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperit dotem legaverit, divi Severus et Antoninus rescripserunt. si quidem simplicite
Abbreviated transcription (Latin):
ia natũ ent si cadem res
duob legata sit siue ꝯiũs¬
tĩ siue. disiũctim. alambo per¬
ueniant ao legatũ Eioit int̃¬
ẽos legatum n alt̃ deficiat quia
tinet. ꝯĩctim aut legatur
neuiti si auis dicat ticio. ⁊ ceio
hoĩom sticũ do iego. dismũetum
cum .do. iego ꝯ ⁊sl exp̃sserit eũ¬

Expanded text:
m res duobus legata sit sive coniunctim sive disiunctim, si ambo perveniant ad legatum, scinditur inteos legatum: si alter deficiat, quia tinet. coniunctim autem legatur, veluti si quis dicat ‘ Titio et Seio hominem Stichum do lego ’: disiunctim chum do
Abbreviated transcription (Latin):
debet. qr c̃c̃o udicio deret auit
pro tutela postĩtati cauere
posthumus aũ alienus hores
istititui ⁊ antea potãt ⁊ nc̃
potest nͥ in ut̾o eius sit. que in¬
mine legatani erraũit cesta¬
tor: side pendua ꝯstant ni¬
ch̾ominnuis uaiet legatum
idemq in hereoib sernatur ⁊
recte. noĩa significandorum
hominũ grã reperta sunt qui
si auol auo moodo intelligan¬
cur nich̾ int̾est huic pro¬
xima ila uiric reguia fal¬
sa demonstracione iogatum
non ꝑum ueluti si quis ita
iegaiũt stiohũ s̃ium meum
uernam do. iego. licet enĩ

Expanded text:
icio debet quis pro tutela suae posteritati cavere. Postumus autem alienus heres institui et antea poterat et nunc potest, nisi in utero eius sit quae iumine legatarii erraverit testator, si de persona constat, nihilo minus valet legatum. idem in heredibus servatur: et recte; nomina enim significandorum hominum gratia reperta sunt, qui si quolibet alio modo intellegantur, nihil interest. Huic proxima est illa iuris regula, falsa demonstratione legatum non peremi, veluti si quis ita legaverit ‘ Stichum servum meum vernam do lego ’: licet
Abbreviated transcription (Latin):
stm̃ gregi adicuntur iega¬
to cesere uinanus ait ẽ em̃
giogis unũ corpus ex distã¬
tib capitib sicuti eonĩ nn¬
un corpus ẽ. ex coherentib
lapidib. eoib ceniq iogatiᷤᷤ
collũpnas ⁊ marmoras ã pꝰ

Expanded text:
m gregi adiciuntur legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, colu
Abbreviated transcription (Latin):
s ĩ aul ipe oł eam cansam
heras mstitutas erat prora¬
turũ n ex unda uoce heres¬
is norĩt ad nussurũ n ex ulla
scriptura cui uiris anctoritas
quiunt legib soluti eumus
uia plerumq
parentos sine cã
literos suos ur exhereoant
ułomitunt inductũ est uͥ
de in officio tostamento agẽ
posunt: nb̃i aui q̃rũtur aut
inique se ox heredatos aut

Expanded text:
 ipse ob eam causam heres institutus erat probaturum, neque ex nuda voce heredis nomen admissurum, neque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas m, ’ inquiunt, ‘ legibus soluti sumus, uia plerumque parentes sine causa liberos suos vel exheredant vel omittunt, inductum est ut de inofficioso testamento agere possint liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatos aut
Abbreviated transcription (Latin):
c agere nõ pot̾ nã tͣoitũẽ
duas iuctiuas causas ĩ eũden
hõiẽ. ⁊ ĩ eand̾ rom concurrere
non posse: hac rõne. s ex duo¬
b testam̃tis eadem res eid̾ de¬
bratur ĩtest ntr̃ rem an exti¬
macionem ex cestam̃to ꝯse¬
cutus ẽ. nam sl rem ht̃ agẽ
non por̾ ar hc̃ eam ex cã uit᷑

Expanded text:
 agere non potest. nam traditum est, duas lucrativas causas in eundem hominem et in eandem rem concurrere non posse. hac ratione si ex duobus testamentis eadem res eidem debeatur, interest utrum rem an aestimationem ex testamento consecutus est: nam si rem, agere non po
Abbreviated transcription (Latin):
la obseruabatur. ut per auã
pł̾ibus pͥncipalit ꝯstituciõib
sigĩacetur. nec pͥncipem qui¬
dem cognosc̾e quod ei pene
noĩe legatum at nec ex mi¬
litis quidem testam̃to caua
legata uolebant qmͣuis a¬
dinandis testamentis ualde
libercatem pene noĩe dan
posse. placebat eo amptius
siticius filiam suam steioĩ
matrimõiũ collocaũit seuis
qͦs hetes esto nicħ enĩ int̃er¬
at qua ñe ticus cohcenatur
utr̃ iegati aicione. an cohe¬
reois a diectione. s huiuis me¬
di scͣpulositas notit nõ pla¬

Expanded text:
la observabatur, ut perquam pluribus principalibus constitutionibus significetur nec principem quidem agnoscere quod ei poenae nomine legatum sit. nec ex militis quidem testamento talia legata valebant, quamvis adinandis testamentis valde libertatem poenae nomine dari posse placebat. eo amplius si Titius filiam suam Seio in matrimonium collocaverit, Seius quoque heres esto ’: nihil enim intererat, qua ratione Titius coerceatur, utrum legati datione an coheredis adiectione. at huiusmodi scrupulositas nobis non pla
Abbreviated transcription (Latin):
caũe ne ĩferiores tabule ui¬
uo filio adhuc ĩpułe aꝑiantᵈ¬
c Illuo palam est nõ iõ nunus ua¬
sere substitucionem ĩ pub̾is
ta sit aub sibi quisa heredẽ
ĩeituset qmͣuis hoc pupullo
sb̾stituere parentes possant ut
⁊ si heredes eius extint̃ĩt ⁊ añ
casu si quio pupillo exheredi¬
tatib legatis ue ant dona¬
atauisitum fu̾it idom̃e ad
substititũ pertintat que¬
ꝯq diximus de substicucio¬
dum institutoꝵ uł exh̾edatoꝵ¬

Expanded text:
cavere ne inferiores tabulae vivo filio et adhuc impubere aperiantur. illud palam est, non ideo minus valere substitutionem impuberis ta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo beris ita substituere parentes possunt, ut et si heredes eis extiterint et ante casu si quid pupillo ex hereditatibus legatisue aut donaadquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. Quaecumque diximus de substitutiodum institutorum uel exheredato
Abbreviated transcription (Latin):
exc̃tis poridnis ĩcce porone
recte iegabatur ueniti ex co¬
gitatis meis qui ñt sunt si
quis faiam meam uxorom
duxent: ei heres meus illã
dato. Inc̾tis aũperiduis lags¬
⁊per herrorem soluta. repeci
non posse sacris ꝯstitucioĩb
cautum ẽ posthimo qͦ¬
aũ alienus postumus qui na¬
tus int̃ suos heres cestatoris fu¬
turus nõ ẽ ideo q emancipato
finio ꝯceptus nepos exͣneus er¬
at posthumus auo s nec huiꝰ¬
moi spẽs ponitus est sine uista
emandacione relicta cum nr̃o¬

Expanded text:
onae recte legabatur, veluti ‘ ex cognatis meis qui nunc sunt si quis filiam meam uxorem duxerit, ei heres meus illam rem dato. ’ incertis autem personis leget per errorem soluta repeti non posse, sacris constitutionibus cautum erat. Postumo qautem alienus postumus qui natus inter suos heredes testatoris futurus non est: ideoque ex emancipato filio conceptus nepos extraneus erat postumus avo. Sed nec huiusmodi species penitus est sine iusta emendatione derelicta, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sexus lceat eis ⁊ si put̾es sit̃
ad exempiũ pupularis uł ꝯsti¬
tacionis c̃tas personas apsti¬
tuere sin aũ resipu̾it: eandẽ
iastitucionem infirmari ⁊ oc
ad exemplũ pupularis sb̾stituci¬
onis que postꝗͣ pupillus ado¬
icu̾it instrinatur. igit᷑ ĩ pupi¬
lari sb̾stitucione scom p̃fatũ
modũ. ordinata duo quod̾mͦ
sant destam̃ta alt̾m patric
alt̃m faũ tãqmͣ si ip̃e faius
siri heredem ĩstituisset aut
ct̃e unũ est cestamentum
obitũ ꝑiculo insidiaꝵ subice¬
retur ułgarem quidem sb̃¬
stitucionem palam facare et
in pͥmis quid̾ cestam̃ti parti¬
ly deret. iam aũ sb̾stitucionẽ
por quã ⁊ si heres extic̃ĩt pup¬

Expanded text:
s, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exemplum pupillaris substitutionis, quae, postquam pupillus adoleverit, infirmatur. Igitur in pupillari substitutione secundum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterum patris, alterum filii, tamquam si ipse filius sibi heredem instituisset: aut certe unum est testamentum obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, illam autem substitutionem, per quam et si heres exti
Abbreviated transcription (Latin):
sa neq delb̾acionis auxiliũ
eis fiat nectãriũ nisi omis
aditicionis spponere malu¬
erit Item geͣnens h̾es
testamento institutus aut
ab intestam̃to ad legitimã
horeditatem uocatus. pot̃ ⁊
pro hendo gerondo uł ⁊̃ nu¬
da uoluntate suscipiende
aũ gerere quis uidecur sut
bus hereditariis danꝗͣ heres
ntatur uł uendendo hereoi¬
tarias res aũ p̃nia colendo
ĩtatem suam declaret. uł
re. ułꝰ ũbis de adeunda h̾edi¬
tate dũ modo sciat eũ ĩ cuiꝰ
bonis pro herede g̾nit testato
ĩtestato ue obuse ⁊ se herecẽ
eioẽ pro herete enim g̾eie ẽ
tãꝗͣ pro oño g̾ere. ueceres enĩ
heredes pro dm̃is appłłabant
sicut aũ nuda uolũtate eeͣtͣ¬
neus hores sit ita ⁊ ꝯla destin¬
acione statim ab hereditate
repenitur eũ qui nutus uel
surous natus ẽ. uł post east̃us
nicħ prohiret pro herede g̾e¬

Expanded text:
sa neque deliberationis auxilium eis fiat necessarium, nisi omissaditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro herede gerendo vel etiam nuda voluntate suscipieautem gerere quis videtur, si rebus hereditariis tamquam heres utatur vel vendendo res hereditarias aut praedia colendo luntatem suam declaret vel re vel verbis de adeunda hereditate, dummodo sciat, eum in cuius bonis pro herede gerit testato intestatove obiisse et se ei heredem esse. pro herede enim gerere est pro domino gerere: veteres enim heredes pro dominis appellabant. sicut autem nuda voluntate extraneus heres fit, ita et contraria destinatione statim ab hereditate repellitur. eum, qui mutus vel surdus natus est vel postea factus, nihil prohibet pro herede ge
Abbreviated transcription (Latin):
denb̾andi potestas ẽ. de ad¬
eunda hereditate uł non
a deunda. set siue is cui ab¬
stment᷑ur potestas ẽ mis¬
cu̾it se ronis hereoitatis
siue exͣneus cui de adeũda
ierit: post ea remiqñte ħe¬
ditatom sacultatem non
ht̃ nisi inmor sit annis .x.
.xu. nam huius etatis hõi

Expanded text:
erandi potestas data est de adeunda hereditate uel non adeunda. Sed siue is, cui abstinendi potestas est, inmiscuerit se bonis hereditariis, siue is, cui de adeunda ierit, postea relinquendae hereditatis facultatem non habet, nisi si minor sit annorum XXV; nam huius aetatis homi
Abbreviated transcription (Latin):
sse. cum post aoitam here¬
ditatam gͣnde es alienum
quod adite hereditatis tẽpr
la tebat emersisset s hoc di
mus adrianus spãt bñsicio ca¬
idem p̃titit. diuius aũ gordi¬
anus post ea ĩmilitib tm̃¬
modo hoc extendit. s nr̃a¬

Expanded text:
sse, cum post aditam hereditatem grande aes alienum, quod aditae hereditatis tempore latebat, emersisset. sed hoc divus quidem Hadrianus speciali beneficio cuidam praestitit; divas autem Gordianus postea in militibus tantummodo hoc extendit :
Abbreviated transcription (Latin):
suns heres eẽ aũ morte
int̾ceptus aũ aualibet alia
rõne hb̾atus potestate cũt
enĩ nepos neptis ue. inio¬
cum patris sui succedat s
pellantur: aui domeitici h̾e¬
des aint ⁊ uiuo auo patre
quoduam modo dñi existim¬
antur unde eciam sl quis in¬
testatus mortuus sit prima
cã est insuccessione lib̾oꝵ ne¬
cessariĩ uo ideo dicuntur qr
tam ab intostato qmͣ ex cesta¬
mento heredes sunt. s his p̃¬

Expanded text:
ut morte interceptus aut qualibet alia ratione liberatus potestate: tunc enim nepos neptisve in locum patris sui succedit. sed pellantur quia domestici heredes sunt et vivo quoque patre quodammodo domini existimantur. unde etiam, si quis intestatus mortuus sit, prima causa est in successione liberorum. necessarii vero ideo dicuntur quia tam ab intestato quam ex testamento heredes fiunt. sed his p
Abbreviated transcription (Latin):
menti adro ut si patru desta¬
mentũ non ualeat nec si¬
lii quidom nalebit uł sing¬
ulis aũt nberis ueloi qui eoꝵ
noissimus ĩ pubes moriet᷑
substitui pot̾ singnus aui¬
demi si neminem eoꝵ inte¬
statum decedort uoluit. no¬
hereoitatũ indegrum int̃
eos custoriri uoluit. Sub
stituitur aũ in pub̾im ant
noĩatim neuiti ticus aut
heres erit aub ũbis uo¬
cantur ex susticutione in¬
purere alio mortuo aui
⁊ stͥptisunt heredes et esti¬
cerunt ⁊ pro aua parte
heredes fc̃i sunt mascłos
annos sustititui pot̃ fem¬
si hoc tp̃s excesserit substi¬
cucio euanestit exͣneo u̾o
uł fino pͣteri heredi sticuto
ita sb̾stituere nemo potest
ut si heres extit̾it. ⁊ intra ali¬
quod tp̃s decessent aliuis sit
ei heres. s hoc solum permiss¬
si est ut per fid̾i comissũ te¬
stator eum obliget aii he¬
parte restituere quos inc

Expanded text:
stamentum non valeat, ne filii quidem valebit. Vel singulis autem liberis vel qui eorum novissimus impubes morietur, substitui potest. singulis quidem, si neminem eorum intestato decedere voluit: nohereditatium integrum inter eos custodiri tur autem impuberi aut nominatim, veluti ‘ Titius ’, aut heres erit ’: quibus verbis vocantur ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo annos substitui potesi hoc tempus excesserit, substitutio evanescit. Extraneo vero vel filio puberi heredi instituto, ita substituere nemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, alius ei sit heres: sed hoc solum permissum est, ut eum per fideicommissum testator obliget, alii heparte resti
Abbreviated transcription (Latin):
cessarius heres ẽ. serus ħes
tiitutus ideo sic appłłatur
qr suie uelit. siue nout. oĩ¬
modo post mortem testatre¬
is protins ns̃ ⁊ necessaruis
h̾es sit. unde qui facuitatas
bus satis nõ flat pocuic enis
heredis bona amͣ ipũis tosta¬
oris acditorib possidrãt ᷑ uel
distrahantur. uł int̾ eosdi¬
uidantur pro ħ tamon m¬
comoco: illud ei comodirm
p̃statur ut ea qui post
mortem. patroni sui sibi
adauasicrit: ip̃i resemẽt᷑
⁊ qm̃iuis nõ sufficunt uo¬
na defucti creditorit it
ex ea causa res eiis quas
abi ad quistunit non uen¬
hedes sunt: ueluti filius.
filia. nepos. neptisꝙ ex si

Expanded text:
cessarius heres est servus heres institutus: ideo sic appellatur, quia, sive velit sive nolit, omnimodo post mortem testatoris protinus liber et necessarius heres fit. unde qui facultates bus satis non fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos dividantur. pro hoc tamen incommodo illud ei commodum praestatur, ut ea quae post mortem patroni sui sibi adquisierit ipsi reserventur: et quamvis non sufficiant bona defuncti creditoribus, iterum ex ea causa res eius, quas sibi adquisierit, non venheredes sunt veluti filius, filia, nepos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstitutio mentionem facit
uł alus modis qui ꝯsticuci¬
oĩy ꝯtinentur Quod autẽ
de qłra diximus. ita ĩt iligẽs
ẽ. ut siue unus fuerit. siue
ples quilz agere de moffi¬
cio cestamento permititur
mia quarta eisairi possit. ut
pro rata oulribuatur eis .i.
pro uirili porciono. dñr. añ¬

Expanded text:
stitutio mentionem facit, vel aliis modis qui constitutionibus continentur. Quod autem de quarta diximus, ita intellegendum est, ut, sive unus fuerit sive plures quibus agere de inofficioso testamento permittitur, una quarta eis dari possit, ut pro rata distribuatur eis, id est pro virili portione, quarta
Abbreviated transcription (Latin):
pibus personis scriptis hero¬
dibus ox sacris ꝯstituciõĩbus
plati sunt. non gͦ ꝯtraom̃t
hereoes agere posluit uitͣ
ullo modo aũ agere possũt
aũ agentos uicere. tam aũ
naturales ubeͥs qmͣ sco̾m no¬
stre ꝯstitucionis diuisionom

Expanded text:
pibus personis scriptis heredibus ex sacris constitutionibus praelati sunt: non ergo contra omnes heredes agere possunt. ultra ullo modo aut agere possunt aut agentes vincere. Tam autem naturales liberi, quam secondum nostrae constitutionis d
Abbreviated transcription (Latin):
de iegatuir nõ uideri ⁊ides
legatariũ cũ here agẽ posse
ut p̃dia acreditore luant᷑
a uero quis partem rei lega¬
te alienau̾it pas que non
ẽ auienata omi mͣ deirtur
pars aũ auonata ita deret᷑
sinõ adimendi aĩo aliena¬

Expanded text:
se legatum non videri, et ideo se legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi a
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ ĩ telligitur Si cui su¬
ndus auienus legatus sũit et
em̃t ꝓpriotatem decͣcto usu
fructu. ⁊ usu ftuctus ad eum
peruem̃t ⁊ post ea ex costa¬
mento agat recte eñ ag̾e
⁊ fundũ patere uilianus ait
qr usus sructus inpoticione
seruitutis locum obtinot s
officio iudicis contiñi ut de¬
ductu usu fructu iubeat esti¬
macionem p̃stari s si rem ie¬
gatarii quis eis legaũit: in¬
utile legatum eit qr quod ꝓ¬
priũ ẽ eus amplius ip̃ius fier¬
inõ pot̃. ⁊ licet auenau̾it eã
non deretur net ip̃a not ox
traacio enis. Si quis remsui
legatũ nam plus uaiet auoo
mu̾itato ẽ. qmͣ quod inopi¬
mone set ⁊ si legatani puta¬
uit ualere. ꝯstat. qr exitum
uolũtas defuncti pot̃ hẽre
sirem suam legauĩt testator
post en que eam auenaũt
collus existuat sinõ adimen¬
di aĩo uendidit nich̾omuuᷤ
tonius rostͥpsent. idemi re¬
scͥpser̃ esi qui post testam̃¬
cum sc̃m p̃dia qr logata er¬
ant pignori de doñt a demis¬

Expanded text:
 intellegitur. Si cui fundus alienus legatus fuerit et emerit proprietatem detracto usu fructu et usus fructus ad eum pervenerit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis ei legaverit, inutile legatum est, quia quod proprium est ipsius, amplius eius fieri non potest: et licet alienaverit eam, non debetutimatio eius. Si quis rem suam legatum: nam plus valet quod in veritate est quam quod in opinione. sed et si legatarii putavit, valere constat, quia exitum voluntas defuncti potest habere. Si rem suam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus toninus rescripserunt. iidem rescripserunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademis