comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nas patiam᷑ nos. qui certe stulti sumtꝰ. nec sapientes unq
fuimus. ut merito hȩc dicam᷑ ꝑpeti ꝓpt̾ desertã uirtutiᷤ
arcẽ & electã sub libidine seruitutẽ: quin aꝑias dispu¬
tando si uales nullomͦ tͥ differendũ. ẽẽ concesserim
EIta istuc dicis. quasi liquido comꝑtũ habeas nũq
fuisse nos sapientes. Attendis enĩ tẽpus ex quo in hanc
uitã nati sumꝰ. Ded cũ sapientia in animo sit: utrum
ante consorciũ huiꝰ corporis alia quadã uita uixerit
aninus. & an aliꝗndo sapient̃ uixerit: magna questio
.ẽ. magnũ secretũ & suo consid andũ loco. Neq ideo
tam̃ hoc qđ nunc habemꝰ in manib impedit᷑. qͦ minus
aꝑiatur ut potest. Nã quero abs te sitne aliqͣ nobis
uoluntaslescio E Uisne hoc scireEt hoc
nescio Hichil gͦ deinceps me int̾rogos Quare¬
E Quia roganti tibi respondere non debeo : nͥ uolenti

Expanded text:
nas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam nas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi differendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapientia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis alia quadam vita vixerit animus, et an aliquando sapienter vixerit, magna quaestio est, magnum secretum, et suo considerandum loco: neque ideo tamen hoc quod nunc habemus in manibus impeditur, quominus aperiatur ut potest. 25. Nam quaero abs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo deinceps me interroges. E. Quare Quia roganti tibi respondere non debeo, nisi volenti
Abbreviated transcription (Latin):
luxuria. ad dicere ambitio. inflare suꝑbia torquere inui¬
dia. desidia sepelire ꝑuicatia concitare. afflictare subie¬
ctio & quecũq alia innumerabilia regnũ illius libidinis
frequentant. & exercent᷑. Possumusne tandẽ nullã istã penã
putare. quã ut cernis omnes qui non inherent sapientiȩ
& omĩno iustã: si quis iã in sublimitate sapientię col¬
locatus. inde descende ac libidini seruire delegerit
Sed utrũ eẽ qͥsꝗ possit inceruĩ. ẽ qui hȩc aut uoluerit
facere. aut uelit. Quanq enĩ credamꝰ hominẽ tã ꝑfe¬
cte conditũ a dõ & in beata uita constitutũ. ut ad erũ.¬
nas mortalis. uitȩ ipse inde ꝓpria uoluntate delapsꝰ
sit: tam̃ hoc cũ firmissima fide teneã. intelligentia
nondũ assequtus sũ Cuiꝰ rei diligentẽ in quisitionẽ
si nunc differendã putas: me inuito facis. Uerũ illud qđ
e maxime mou&. cur huuscemodi acerbissimas pe¬

Expanded text:
luxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere inviluxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecumque alia innumerabilia regnum frequentant et exercent. Possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes, qui non inhaerent sapientiae, et omnino justam, si quis jam in sublimitate sapientiae collocatus, inde descendere ac libidini servire delegerit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putme maxime movet, cur hujuscemodi acerbissimas poe
Abbreviated transcription (Latin):
liatãq uirtutis opulentia. ꝑ diuersa in opẽ atq indige¬
ntem trahit. nunc falsa ꝓueris apꝓbantẽ nuno etiã de¬
fensitantẽ. nunc imꝓbantẽ quȩ antea ꝓbauiss& et nichilo¬
minꝰ in alia falsa irruentẽ nũc assensionẽ suspendentẽ suã.
& plerumq ꝑspicuas ratiocinationes formidantẽ nunc
desꝑantẽ de tota inuentione ueritatis. & stubatis tene¬
bris penitus inherentẽ. nunc conantẽ in lucẽ intelligendi
rursusq fatigatione decidentẽ. cũ int̾ea cupiditũ illud
regnũ tẏrannice seuiat. & uariis contrarusq tẽpestatib
totũ hominis animũ uitãq ꝑturb& : hinc timore inde
desidio. hinc anxietate. inde inani falsaq lȩtitia. hinc
cruciatu rei amisse. quȩ diligebatur. inde ardore adipis
quȩ non habebatur. hinc acceptȩ iniuriȩ dolorib inde facib
umdicandȩ. quaquaũsũ potest coartare auaricia. dissipare

Expanded text:
liatamque virtutis opulentia, per diversa inopem atque indigeliatamque virtutis opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantem, nunc improbantem quae antea probavisset, et nihilominus in alia falsa irruentem; nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem; nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem; nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem: cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, inde ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae: quaquaversum potest coarctare avaritia dissipare
Abbreviated transcription (Latin):
robustissima teneatur fide integra nob̾ sit huiꝰ quęstionis
quecũq illa natura sit quã menti uirtute pollenti fas. ẽ
excellere : iniustã. eẽ. nullomͦ posse. Qua re ne ista quidẽ
tã & si habeat potestatẽ: coget m̃tem seruire libidini
Istuc ꝓrsus nemo ẽ qui non sine ulla cunctatione fateatur
Ergo relinquitur ut qm̃ regnanti m̃ti cõpotiq uirtutis
quicquid par aut p̾latum. Ẽ non eã facit seruã libidinis
ꝓpter iustitiã quicquid aut̃ inferius ẽ non possit hoc
facere propt̾ infirmitatẽ. sicut ea quȩ int̾ nos constiter̃
docent: nulla res alia m̃tem cupiditatis comitẽ faciat.
quã ꝓpria uoluntas & lib̾um arbitriũ.Nichil
tã necessarium restare uideo.. Sequit᷑ iã ut tibi
uideatur. iuste illã ꝓpeccato tanto pęnas penđe N
Megare non possũ Quid ergo. nũ ista pena
parua existimanda ẽ. quod ei libido dominatur. expo¬

Expanded text:
robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, quaecumque illa natura sit, quam menti virtute pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis propter justitiam; quidquid autem inferius est, non possit hoc facere propter infirmitatem, sicut ea quae inter nos constiterunt docent; nulla res alia mentem cupiditatis comitem faciat, quam propria voluntas et liberum arbitrium. E. Nihil tam necessarium restare video. 22. A. Sequitur jam ut tibi videatur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possum. A. Quid igitur? Num ista ipsa poena parva existimanda est, quod ei libido dominatur, exspo
Abbreviated transcription (Latin):
id negat: qui quod facile. ẽ uid&. aut substantiã uiuentẽ.
ĩ uiuenti. aut eã quȩ uitã dat. eiq accipit. eẽ. p̾ferenda
Multominus igitur corpus qualecũq id sit animum
uirtute p̃ditũ uincituidentissimũ . ẽ. EQuid anim
iustus mensq uis ꝓpriũ imꝑiũq custodiens. nũ potest aliã
nientẽ pari ęquitate ac uirtute regnantẽ ex arce deicere
atq libidini subiugare.Nullomͦ. non solũ ꝓpt̾ eandẽ
in utraq excellentiã : sed etiã quod a iustitia prior decid&
fietq uiciosa mens. quȩ aliã facere conabitur. Eoq ipso
erit infirmior ene intelligis. Qua re illud restat
ut respondeas. si potes: utrum tibi uideatur rationali & sapienti
m̃te quicquã eẽ. prestantius. Nichil p̃ter dm̃ arbitror
EEt mea ista sententia. ẽ. Sed qm̃ res ardua . s̃. neq nunc
oportune queritur. ut ad intelligentiã ueniat quãquã

Expanded text:
id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam dat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Multo minus igitur corpus, qualecumque id sit, animum virtute praeditum vincit. E. Evidentissimum est. A. Quid? animus justus, mensque jus proprium imperiumque custodiens, num potest aliam mentem pari aequitate ac virtute regnantem, ex arce dejicere, atque libidini subjugare? E. Nullo modo; non solum propter eamdem in utraque excellentiam, sed etiam quod a justitia prior decidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente quidquam esse praestantius. E. Nihil praeter Deum arbitror. A. Et mea ista sententia est. Sed quoniam res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intelligentiam veniat, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
tium. eẽ ꝑ cognitum. ẽ. Mirũ. Ẽ hoc iã fuisse a nob̃ in
suꝑiorib confectũ & mͥ quid respondem non potuisse in
humanȩ humanã. eẽ sapientiã. & eã posse etiã non re
dines ȩt̃na lege concessũ. ẽẽ cognoscimꝰ. potentior ẽ. ẽẽ.
libidinẽ: Ego enĩ nullo pacto puto. Qeq enĩ eẽt ordina¬
tissimũ ut impotentiora potentiorib unpdtent. Qua re
necesse arbitroꝵ.ẽẽ: ut plus possit mens quã cupiditas.
eo ipso quo cupiditati recte iusteq dominat᷑ Ago
quoq ita sentio.Quid uirtutẽ omẽm n dubitamus
omĩ uicio sic ante ponere ut uirtus quanto melior atq subli¬
mior. tanto firmior inuictiorq sit NQuis dubitauerio.
Nullus igͥ uiciosus animꝰ uirtute armatũ animũ suꝑat
Berissimũ .ẽ. Nã corpore omĩ qualẽ lib& animũ me¬
liorẽ potentiorẽq eẽ: non te arbitror negaturit lemo

Expanded text:
tium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in tium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in humanae humanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regdines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominatur. E. Ego quoque ita sentio. A. Quid? virtutem omnem num dubitamus omni vitio sic anteponere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E. Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque esse, non te arbitror negaturum. E. Nemo
Abbreviated transcription (Latin):
quã ratio: ñ cõꝑimus. Quã postea & m̃tem & sp̃m̃ uocari
recordati sumus. Sed si aliud ratio. aliud mens: constat
certe. non nisi mentis. eẽ. rationẽ Ex quo illud conficitur
eũ qui rationẽ hab& mente carere non posse Probe
ista reminiscor ao teneo. EQuid illud credisne do¬
mitores beluarum. nisi sapientes. eẽ. ñ posse Pos enĩ sapi¬
entes uoco quos ueritas uocari iub&. id ẽ. qui regno m̃t
onuĩ libidinis subiugatione pacati st̃ DRidiculum. ẽ.
tales putare istos. quos uulgo mansuetarios nuncupant
uel etiam pastores. aut bubulcos. aut aurigas. quib omĩb
domitũ pecus subiectũ uidemꝰ. & quorũ industria indomi-¬
tũ subici.En igͥ habes docum̃tũ certissimũ: quo mani¬
festum fiat in eẽ. m̃tem homini sine dominatu. His qͥppę
in.ẽ. Agunt enim talia: quȩ agi sine m̃te ñ possłuto p̃
tam̃ regnat. nã stulti sunt. Qeq regnũ mentis. nͥ sapien¬

Expanded text:
quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari quam ratio, non comperimus; quam postea et mentem et spiritum vocari recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapien
Abbreviated transcription (Latin):
At si stultus sapienti .ẽ. contrariꝰ qm̃ sapientẽ cõꝑi¬
muf. quis eciã stultus sit ꝓfecto intelligis Cui ñ ap¬
pareat hunceẽ in quo mens sũmã potestatẽ non hab&
Quid igͥ dicendũ cũ homo ita. ẽ affectꝰ. deesse illi
m̃tem. an quãuis insit. eã carere dominatu. Soc potiꝰ
quod ultimũ subiccistiEuellẽ abste audire quib
docum̃tis ꝑceptũ habeas. m̃tem inesse homini quȩ suũ ñ
exerat pͥncipatũ.
A tinã tuas istas partes facers uelles. Nam non mͥ
facile ẽ: sustinere quod ingeris. Ellud saltẽ facile ẽ
tibi recordari: quod paulo ante diximꝰ. quẽ ad modũ bestiȩ
mansuȩ factȩ ab hominib ac domitę seruiant: Qđ ab eis
uicissim homines ut demonstrauit ratio paterent᷑. nisi
aliquo excellerent. Id aut̃ non inueniebamꝰ in corpore.
ta cũ animo. eẽ. apparere .t. quid aliud aiendũ. ẽẽt

Expanded text:
At si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperiAt si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperimus, quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. Utinam tuas istas partes facere velles: nam non mihi facile est sustinere quod ingeris. A. Illud saltem facile est tibi recordari, quod paulo ante diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus in corpore: ita cum in animo esse appareret, quid aliud appellandum esset
Abbreviated transcription (Latin):
Iã uͦ appetere uoluptates corporis & uitare molestias: ferinȩ
uitȩ omĩs actio. ẽ. Sunt alia quedã quȩ iã cađe in feras
ñ uidentur. nec tam̃ in homine ipso sũma sunt ut iocari
& riđẽ. Qđ humanũ quidẽ sed infimũ hominis iudicat:
quisquis de natura humana rectissime iudicat. Deinde
amor laudis &glę & affectio dominandi: quȩ tã & si
bestiarũ non s̃. ñ tam̃ earũ rerũ libidins bestiis meliores
nos eẽ arbitrandũ. ẽ. Nã & iste appetitus cũ rationi sub¬
ditus ñ. ẽ: miseros facit. Nemo autẽ cuiquã miseria se
minatur: ordinatus homo dicendus ẽ. Non enim ordo re¬
ctus. aut ordo appellandus omĩno. ẽ ubi. deterioribus
motus regit: id scilic& dominatur. in homine cui dominatio
nonne tͥsapiens uidet᷑ Sescio alius quis mͥ sapiens
uidi possit: si hic non uidetur Credo etiã te illud sci
plerosq homines stultos eẽoc quoq satis constat

Expanded text:
jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat, quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem cuiquam miseria se minatur, ordinatus homo dicendus est. Non enim ordo rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis mihi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A.
Abbreviated transcription (Latin):
bus homo p̃ponitur. siue mens siue sp̃s. siue utrũq rectius
appellatur: Nam utrũq in diuinis libris inuenimꝰ. si dõ¬
minetur atq imꝑ& ceteris quibuscũq homo constat: tuno ẽẽ.
hominẽ ordinatissimũ. Uidemꝰ enĩ hab̾e nos non solũ cum
pecorib. sed etiã cum arbustis & stirpib multa cõmunia.
Namq alim̃tum corporis sumere crescere. gignere. iugere
arborib quq: tributũ uidemꝰ: quȩ infima quadã uita
c̃tinentur. Uidere autẽ atq audire. & olfatũ. gustu tactu
corporalia sentire posse bestias & acrius plerasq quã nos
cernimꝰ & fatemur. Adde uires & ualentiã firmitatẽq
menbrorũ. & celeritates facillimosq corporis motus : qiuib
om̃ĩb quasdã earũ suꝑamꝰ. quib dã ęquam᷑ a ñ uullis eti ã
uincimur. Genus tam̃ ipsũ rerũ: ẽ. nob̾ certe cõmune cũ beluis.

Expanded text:
bus homo praeponitur, sive mens, sive spiritus, sive utrumque rectius bus homo praeponitur, sive mens, sive spiritus, sive utrumque rectius appellatur nam utrumque in divinis Libris invenimus, si dominetur atque imperet caeteris quibuscumque homo constat, tunc esse hominem ordinatissimum. Videmus enim habere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, quibusdam aequamur, a nonnullis etiam vincimur. Genus tamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud sure se uiuere: satis didici Quidgͦ tibi¬
gͦ tibi
horũ duorũ uidetur cẽ. prestantus. D Quid putas nͥ
scientiã uitȩ: Melior ne tibi uidetur uitę̧ scientia
quã ipsa uita : An forte intelligis suꝑiorẽ quandã & sin¬
ceriorẽ uitã eẽ scientiam. qm̃. scire nemo potest nisi qui
intelligit. Intelligere autẽ quid ẽ nisi ipsa luce m̃tis illustriꝰ
ꝑfectiusq uiuere : Qua re tu mͥ ni fallor non uitȩ aliud
aliquid : sed cuidã uitȩ meliorẽ uitã p̃posuisti Optime
omĩno & cognouisti. & explicasti sententiã meã: si tamen
scientia mala. eẽ numꝗ potest. EMullomͦ arbitror᷑ nisi
cũ translato ũbo scientiã ꝑ exꝑientia dicimꝰ. Exꝑiri enĩ non
semꝑ bonum. ẽ sic̃ exꝑiri suplicia. Illa uͦ quȩ ꝓpriȩ ac pure
scientia nominatur: quã ratio atq intelligentia paratur¬
nala. eẽ. qͥ potest. Seneo & istã differentiã. Persequere
ceta. Ellud .ẽ. quod uolo dicere hoc quicqͥd ẽ quo pecori¬

Expanded text:
aliud scire se vivere, satis didici. A. Quid ergo tibi horum duorum videtur esse praestantius? E. Quid putas, nisi scientiam vitae? A. Meliorne tibi videtur vitae scientia quam ipsa vita? an forte intelligis superiorem quamdam et sinceriorem vitam esse scientiam, quam scire nemo potest, nisi qui intelligit? Intelligere autem quid est, nisi ipsa luce mentis illustrius perfectiusque vivere? Quare tu mihi, nisi fallor, non vitae aliud aliquid, sed cuidam vitae meliorem vitam praeposuisti. E. Optime omnino et cognovisti et explicasti sententiam meam: si tamen scientia mala esse nunquam potest. A. Nullo modo arbitror, nisi cum translato verbo scientiam pro experientia dicimus: experiri enim non semper bonum est; sicut experiri supplicia: illa vero quae proprie ac pure scientia nominatur, quia ratione atque intelligentia paraturmala esse qui potest? E. Teneo et istam differA. Illud est quod volo dicere: hoc quidquid est, quo pecori
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de lib̾a uoluntate questio .ẽ. & uidemꝰ ipsã bene uti cęt̾is.
uł non bene: quomͦ & ipsa int̾ illa quib utimur numeranda
cognoscimus & tam̃ etia ipꝰ ratio int̾ illa numerat᷑ quȩ rati¬
one cognoscimus. An oblitus es cũ quereremꝰ qua ratione
cognoscantur. confessũ te fuisse etiã rationẽ ratione cogno¬
sci: Noli gͦ mirari si cęt̾is ꝑ libã uoluntatẽ utimͣ etiã ipsa
lib̾a uoluntate ꝑ ipsã uti nos posse ũt qͦmͦ se ipsa utatur
uoluntas quȩ utitur cetis sicut se ipsã cognoscit ratio quȩ
cognoscit & cęta. Nam & memoria ñ solũ cȩt̾a omĩa quȩ
meminimꝰ cõprehendit: sed etiã qđ non obliuiscimur nos¬

Expanded text:
quoniam de libera voluntate quaestio est, et videmus ipsam bene uti caeteris quoniam de libera voluntate quaestio est, et videmus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomodo et ipsa inter illa quibus utimur numeranda cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera voluntate per eam ipsam uti nos posse; ut quodammodo se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam cognoscit ratio, quae cognoscit et caetera. Nam et memoria non solum caetera omnia, quae meminimus comprehendit; sed etia
Abbreviated transcription (Latin):
sputatio ꝑsuasit: cui totions tãqr lȩtꝰ assensus es. Uirtutes
gͥ quib recte uiuitur: magna bona sunt. Species aut
quorũ lib& corpoꝵ. sine quib recte uiui potest: minima
bona sc̃. Potentiȩ uͦ animi sine quib rete uiui ñ potest:
media bona st̃. Uirtutib nemo male utitur. Cecĩs aut̃
bonis. id.ẽ. mediis & minimis: non solũ bene sed etiã male
quisq uti potest Et idõ uirtute nemomale utitur: quia
opꝰ uirtutis. ẽ bonꝰ usus istorũ quib. etiã non bene uti
possumꝰ. Nemo aut̃ bene utendoꝵm ale uatur. Qua re
abundantia ⁊ magnitudo bonitatis dĩ ñ solum magna:
sed etiã media ⁊ minima bona. eẽ. p̾stttit. Magĩs lau¬
danda. ẽ bonitas eiꝰ in magnis ꝗ in mediis. ⁊ magis
in mediis ꝗ inminimis bonis. sed magis in omĩb quã
si ñ omĩa tribuissa  Assentior. Sed illud me mo¬

Expanded text:
sputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes sputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis si non omnia tribuisset. 51. E. Assentior. Sed illud me mo
Abbreviated transcription (Latin):
longe. eẽ p̃stantius sine quo recta uita nulla ẽ. Esã
gͦ tu negabis luscũ hominẽ recte posse uiuere. b¬
sit tam immanis amĩtia. E Cum gͦ in corpore oculũ
concedas. eẽ aliqđ bonũ quo amisso tam̃ ad recte ui¬
uendũ non impeditur homo. uoluntas liba tͥ uidebit᷑
nullũ bonũ. sine qua recte nomo uiuit : Intueris enĩ
iustiti ã qua nemo male utitur. Hȩc int̾ summa bona
quȩ in ipso sunt homine numeratur : om̃isq uirutes¬
P animi quib ipsa recta uita ⁊ honesta constat. Nam
neq prudentia neq fortitudine. neq tẽꝑantia male qͥs
utitur. Et iam in his enĩ omĩb sicut in ipsa quã tu cõme¬
morasti iustitia recta ratio uig&. sine qua uirtutes. eẽ
non possunt. Recta autẽ ratione male uti nemo potest.
solũ magna sed etiã Smima bona ñ osse posse nͥ ab
illo a quo sunt omĩa bona hoci ẽ dõ. Idenim supior di¬

Expanded text:
longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum concedas esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione male uti nemo potest. solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior di
Abbreviated transcription (Latin):
formãq corporis a sũma omĩum rerũ forma id ẽ a uerita¬
te subsistere fatereris. & bonũ. eẽ. concedes: Nã & capil¬
los nrõs numeratos. eẽ: ipsa in euangłio ueritas loquitur
De numeri aut̃ sũmitate a fine usq ad finẽ ꝑtendente
potentiaq quȩ locuti fuerimꝰ excidit tibi. Quȩ igͥ ista ẽ. ta¬
nta ꝑuersitas. capillos nros quãuis int̾ exigua ⁊ omĩno ab¬
iectissima tam̃ int̾ bona numerare. nec inuenire cui auc¬
tori tribuantur nisi bonorũ omĩum cditori dõ quia et
naxima ⁊ minima bona ab illo sunt a quo .ẽ. omẽ bon
& dubitare de lib̾a uoluntate sine qua recte re uiui ñ
posse concedunt. etiam qui pessime uiuunt: Et certe nc̃
responde queso quid tibi eẽ. melius uideatur in nob̾. sine
quo recte uiui potest an sine quo recte uiui ñ potest. Q
Iam iã parce queso. Pud& cȩcitatis. Quis enĩ ambigat id

Expanded text:
formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritaformamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum esse concederes? Nam et capillos nostros numeratos esse, ipsa in Evangelio loquitur Veritas . De numeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id
Abbreviated transcription (Latin):
uł se ipsũ dehonestandũ pedib uteret᷑: male uti pedib ñ
negares. Oculis hanc lucẽ uidemꝰ formasq int̃noscimꝰ cor¬
porũ idq & speciosissimũ ẽ in nrõ corpore. unde in fasti¬
gio quodã dignitatis hȩc m̃bra locata sunt & ad salutẽ
tuendã multaq alia uitȩ cõmoda refertur usus oculorum:
oculis tam̃ pleriq pleraq agunt turpit᷑. & eos militare
cogunt libidini. Et uides quantũ bonũ desit in facie si
oculi desint. Cũ aut̃ ad st̃ qui hos dedit nisi bonoꝵ omĩũ
largitor ds̃: Quẽadmodũ gͦ ista ꝓbas cͤorpors & ñ intu-¬
ens cos qui male his utunt᷑. laudas illũ qui hȩc dedit bona
sic lib̾am uoluntatẽ sine qua nemo potest recte uiuere
oport&. ⁊ bonũ & diuinitꝰ datũ & potiꝰ eos dãnandos qͥ hoc
hono male ucunt : quã eum qui dedit dare ñ debuisse
tanto molimine suꝑioris duputationis. cũ omẽm speciem

Expanded text:
vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum, idque et speciosissimum est in nostro corpore. Unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt, et ad salutem tuendam, multaque alia vitae commoda refert usus oculorum. Oculis tamen plerique pleraque agunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides, quantum bonum desit in facie, si oculi desunt. Cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intuens eos, qui male his utuntur, laudas illum, qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem, sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnbono male utuntur, quam eum qui dederit dare non debuisse tanto molimine superioris disputationis, cum omnem speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ex ipso. eẽ . quanꝗ in concussa fide etiã antea tenerentur :
sic tam̃ tractata sunt. ut hoc quoq tc̾iũ. int bona esse
numerandã libam uoluntatẽ. manifestissime appare
at. lam enim suꝑiore disputatione pate factũ ẽ cocisti
titq int̾ nos naturã corporis inferiore gradu. eẽ quã
animi naturã: ac ꝑ hoc animũ mauis bonũ eẽ. quã
corpus. Digͦ in corporis bonis inuenimꝰ aliqua quib ĩ
recte uti homo possit. nec tam̃ ꝓpt̾ea dicimꝰ ñ ea dari
debuisse. qm̃. eẽ. confitemur bona: quid mirũ si & in
animo sunt qued ã bona quib etiã non recte iti pos-¬
simus. sed quia bona st̃ non potuerunt dari. nisi ab illo a quo
sunt omĩ a Uides enim quantũ boni desit corpori. cui desunt
Sine pedib aliquẽ si aspiceres : fatereris de eẽ. integritati
corporis plurimũ bonũ. Et tam̃ eũ qui ad nocendũ cuipiã

Expanded text:
ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat. 48. Jam enim superioretit inter nos, naturam corporis inferiore gradu esse, quam animi naturam, ac per hoc animum majus bonum esse, quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua, quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus, non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona: quid mirum, si et in animo sunt quaedam bona, quibus etiam non recte uti possumus. Sed quae bona sunt, non potuerunt dari, nisi ab illo, a quo sunt omnia bona. Vides enim, quantum boni desit corpori, cui desunt Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris, deesse integritati corporis plurimum bonum, et tamen eum, qui ad nocendum cuipiam,
Abbreviated transcription (Latin):
dubitatione concedã dm̃ dedissȩ nob eã. dariq oportuisse.
UDene meministi ꝓposita: & scđam questionẽ iã expli¬
catã uigilant̃ animadũtisti. Sed uide debuisti etiã istã t̃iã
iã solutã Propterea quippe tͥ uidi dixeras dariñ debuissẽ
libũ uoluntatis arbitriũ: qđ eo quisq peccat. Cui senten¬
tiȩ tuȩ cũ ego tulissẽ recte fieri ñ posse nͥ eodẽ libo uolun¬
tatis arbitrio atq ad id potius hoc dm̃ dedisse asseuerarẽ
respondisti libam uoluntatẽ ita nob dari debuisse ut iusti¬
tia data. ẽ quã nemo uti nisi recte potest. Quȩ responsio
tua in tantos circuitꝰ disputationis nos ire cõpulio: quib
tam dilucide ostendi poss&: n prius adũsus opimones im¬
pie stultitię. qua dicit insipiens in corde suo. ñ. ẽ. ds̃ qualis-¬
cũq de re tanta ꝓ nroꝰ modulo inita ratio. eodẽ ipso dõ
in tã ꝑiculoso tanere nob opitulante in aliquid manife¬
stum intendetur. Quȩ duo tam̃ id ÷ dm̃. eẽ.: & omia bona

Expanded text:
isse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis arbitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones impiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam periculoso itinere nobis opitulante, in aliquid manifestum intenderetur. Quae duo tamen, id est, Deum esse, et omnia bona
Abbreviated transcription (Latin):
disputationẽ differendũ . ẽ Eu̾. Sequor sane uoluntatẽ tuã:
ut in tempus aliud quod hinc mouerit differamꝰ. Nam illud
tibi non concesserim. ut satis iã inde quesitum putes E x PLI¬
ñ minima numerand ã. eẽ. lib an uoluntatem
ex quo etiã fateri coginur eã diuinitꝰ datã. eẽ
dariq oportuisse: iam oportunũ ex istimans. cupio¬

Expanded text:
disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, ut in tempus aliud, quod hinc moverit, differamus. Nam illud tibi non concesserim, ut satis jam inde quaesitum putes. Lnon minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficiendũ subiacere uidetur artifici. Sienĩ formȩ ꝑfectio bonũ
ẽ : non nullũ iã bonũ ẽ & formȩ inchoatio. Ita detracto penitꝰ
Nulla gͦ natura. ẽ: quȩ ñ sit ex dõ. Motus ergo ille au̾sionis.
quod fatem᷑. eẽ. peccatũ: qm̃ defectiuus motus. ẽ: omĩs aut̃
defectus ex nichilo. ẽ: uide quo ꝑtineat & ad dm̃ ñ ꝑtnere
ne dubitass. Iui tamen defectus. qm̃ ẽ. uoluntarius: in nrã ẽ. po¬
situs potestate. Si enim times illum: oport& ut nolis. Di aut̃
nolis non erit. Quid gͦ securius. quã. eẽ in ea uita ubi non
possit tͥ euenire quod ñ uis: Sed qm̃ non sic̃ sponte homo ce¬
cidit. ita etiã sponte surgere potest porrectã nob̾ desuꝑ dex
ctemus dłrta spe. & caritate ardenti desidemus. Di quid autẽ
de origine peccati diligentius quęrendũ: ad huc putas nam
omĩno ego iã opuseẽ non arbitror: siquid tam̃ putas. ĩn alia

Expanded text:
rficiendum subjacere videtur artifici. Si enim formae perfectio bonum rficiendum subjacere videtur artifici. Si enim formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonum est et formae inchoatio. Ita, detracto penitusnulla ergo natura est quae non sit ex Deo. Motus ergo ille aversioquod fatemur esse peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat; et ad Deum non pertinere non dubites. Qui tamen defectus, quoniam est voluntarius, in nostra est positus possibilitate. Si enim times illum, oportet ut nolis; si autem nolis, non erit. Quid ergo securius, quam esse in ea vita, ubi non possit tibi evenire, quod non vis. Sed quoniam, non sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper ctemus certa spe, et charitate ardenti desideremus. Si quid autem de origine peccati diligentius quaerendum adhuc putas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si quid tamen putas, in aliam
Abbreviated transcription (Latin):
a dnõ dõ sine dubitatione peccatũ ẽ nũ possumꝰ auctorẽ pec¬
cati dm̃ dicere: Non erit gͦ iste motus ex dõ. Unde igͥ erit: la
quęrenti tͥ si respondeã nescire me: fortasse eris tristior. sed
tamen uera responderĩ. Dciri enĩ non potest: quod nichil est.
lu tantũ pietatẽ in concussã tene: ut nullũ tibi bonũ uł senti¬
enti uł intelligenti uł qͦquomꝰͦ cogitanti occurrat. quod ñ sit
ex dõ. Ita enim nulla natura occurrit quȩ non sit ex dõ
Omẽm quippe rẽ ubi m̾suram aenumerũ & ordinẽ uideris:
dõ artifici tribuere ne cuncteris. Unde aut̃ ista penitus detꝰ¬
xeris. nichil omĩno remanebit. qr & si remanserit aliqua
formȩ alicuius inchoatio. ubi neq m̃surã neq numerũ neq
ordine inuenias: quia ubicũq ista st̃ forma ꝑfecta. ẽ: oporto
auferas etiã ipsã inchoationẽ formȩ quȩ tanꝗ materies ad

Expanded text:
a Domino Deo sine dubitatione peccatum est, num possumus auctorem peca Domino Deo sine dubitatione peccatum est, num possumus auctorem peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igitur erit? Ita quaerenti tibi si respondeam nescire me, fortasse eris tristior? Sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest, quod nihil est. Tu tantum pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel sentienti, vel intelligenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex Deo. Ita enim nulla natura occurrit quae non sit ex Deo. Omnem quippe rem ubi mensuram et numerum et ordinem videris, Deo artifici tribuere ne cuncteris. Unde autem ista penitus detraxeris, nihil omnino remanebit: quia etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi neque mensuram neque numerum neque ordinem invenias, quia ubicumque ista sunt, forma perfecta est; oportet auferas etiam ipsam inchoationem formae, quae tanquam materies ad
Abbreviated transcription (Latin):
uita: quȩ in cõparatione suꝑioris uitȩ mors. ẽ. Quȩ tamen¬
regitur administratione diuinȩ prudentiȩ: quȩ congruis se¬
dib ordinat omĩa. ⁊ ꝓmeritis sua cuiq distribuit. Ita fit
ut neq illa bona quȩ a peccantib appetuntur ullomͦ mala
sint. neq ipsa uoluntas lib̾a quã in bonis quib dã mediis nu-¬
merandã. eẽ cõꝑimus. sed malũ sit auersio eiꝰ. ab in cõmutabi¬
li bono. & conũsio ad mutabilia bona. Quȩ tam̃ aũsio atq
conũsio. qm̃ non cogitur: sed ẽ uoluntaria: digna & iusta eã
miseriȩ pena subsequit᷑. Sed tu fortasse quesiturus es. qm̃ mo¬
etur uoluntas cũ se aũtto ab in cõmutabili bono ad mut¬
bile bonũ. unde ei iste motꝰ existat. Qui ꝓfecto malus. ẽ
ã & si uoluntas lib̾a qr sine illa nec recte uiui potest in bo¬
nis numeranda sit. Si enĩ motus iste id ẽ auersio uoluntatis

Expanded text:
vita, quae in comparatione suvita, quae in comparatione suregitur administratione divinae providentiae, quae congruis sedibus ordinat omnia, et pro meritis sua cuique distribuit. Ita fit, ut neque illa bona, quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa voluntas libera, quam in bonis quibusdam mediis numerandam esse comperimus, sed malum sit aversio ejus ab incommutabili bono, et conversio ad mutabilia bona; quae tamen aversio atque conversio, quoniam non cogitur, sed est voluntaria, digna et justa eam miseriae poena subsequitur » . V. « Sed tu fortasse quaesiturus es, quoniam movetur voluntas, cum se avertit ab incommutabili bono ad mutabile bonum, unde ei iste motus existat, qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte vivi potest, in bonis numeranda sit? Si enim motus iste, id est, aversio voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
aut tẽꝑ ans tẽꝑantia. aut iustꝰ iustitia hominis alteriꝰ qͥsꝙꝗ
efficitur: sed coaptando animũ illis in cõmutabilib reguł
luminibq uirtutũ quȩ incorruptibilit̾ uiuunt in ipsa ue¬
ritate sapientiaq cõmuni. quib & ille co aptauit & sixit
animũ: quẽ istis uirtutib p̃ditũ. sibi ad imitandũ ꝓposu
it. Uoluntas gͦ adhȩrens cõmuni atq in cõmutabili bono
impetrat pͥma & magna hominis bona. cũ ipsa sit mediũ qđ¬
dam bonũ. Uoluntas aut̃ auersa ab incõmutabili & cõmuni
bono & c̃uersa ad ꝓpriũ bonũ. aut ad exteriꝰ aut ad inferius
peccat. Ad ꝓprium conũtitur: cũ suȩ potestatis uult. eẽ. Ad
ex terius cum aliorũ propria uel quecũq ad se ñ ꝑtinent co¬
gnoscere stud&. Ad inferius: cũ uoluptatẽ corporis diligit. Atq
ita homo suꝑb & curiosus ⁊ basciuus effectꝰ excipit᷑ ab alia

Expanded text:
aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam efficitur: sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53. Voluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, impetrat prima et magna hominis bona, cum ipsa sit medium quoddam bonum. Voluntas autem aversa ab incommutabili et communi bono, et conversa ad proprium bonum, aut ad exterius, aut ad inferius, peccat. Ad proprium convertitur, cum suae potestatis vult esse; ad exterius, cum aliorum propria, vel quaecumque ad se non pertinent, cognoscere studet; ad inferius, cum voluptatem corporis diligit: atque ita homo superbus, et curiosus, et lascivus effectus, excipitur ab alia
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsã ꝑ ipsã meminimꝰ. Uoluntas gͦ quȩ mediũ bonũ. ẽ
cum in her& incõmutabili bano. eiq cõmuni ñ ꝓprio. sicu-¬
ti ẽ. illa de qua multũ locuti sumꝰ. & nichil digne diximꝰ
ueritas: ten&e bomo uitã beatã Eaq: ipsa uita beata. id ẽ
animi affectio inherentis in cõmutabili bono: ꝓpriũ & pͥmũ
ẽ. hominis bonũ. In eo sunt etiã uirtutes oms: quib male
uti nemo potest. Nam hȩc quãuis magna in homine et
pͥma sint: ꝓpria tam̃. eẽ. uniꝰ cuiꝰq hominis ñ cõmunia sat
intelligit᷑. Ueritate enĩ atq sapientia quȩ cõmunis.ẽ. omĩb
omnes sapientes ⁊ beati fiunt inherendo illi. Beatitudine
autẽ alteriꝰ hominis non fit alt̾ beatus: quia & cũ eum
imitatur ut sit. inde appetit beatus fieri unde illũ factũ
uda. illa scilic& in cõmutabili cõmuniq ueritate. Neq
prudentia cuiꝰq fit prudens alius. aut fortis fortitudine.

Expanded text:
ipsam meminimus. 52. Voluntas ergo quae medium bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo beatam vitam: eaque ipsa vita beata, id est animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes, quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atomnes sapientes et beati fiunt inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus: quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri unde illum factum videt ille, scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusdam fit prudens alius, aut fortis fortitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
istas tanquã regulas & quedã lumina uirtutũ & uera
⁊ in cõmutabilia & siue singula siue omĩa cõmuniter
ad eẽ. ad contemplandũ cisqui hȩc ualent sua quisq:
ratione aom̃te conspicere parit̾ mecũ uides certissimũ¬
q: eẽ. c̃cedis. Ded sane quero utrũ hȩc tibi uideantur
ad sapientiã ꝑtinere. Nã credo uid̃i tibi eũ qui sapien¬
tiam assecutꝰ ẽ eẽ. sapientẽ Nidet᷑ omĩno. Suid
ille qui iuste uiuit. possetne ita uiuere. nͥ uiđ& quȩ
inferiora quib potiorib subdat. & que paria sibimo
copul&. ⁊ quȩ ꝓpria suis quibusq distribuat Nlon
poss&.E Qui ergo hȩc uid&. nũ eũ negabis sapie

Expanded text:
istas tanquam regulas, et quaedam lumina virtutum, et vera istas tanquam regulas, et quaedam lumina virtutum, et vera et incommutabilia, et sive singula sive omnia communiter adesse ad contemplandum eis qui haec valent sua quisque ratione ac mente conspicere, pariter mecum vides certissimumque esse concedis. Sed sane quaero utrum haec tibi videantur ad sapientiam pertinere. Nam credo videri tibi eum qui sapientiam assecutus est, esse sapientem. E. Videtur omnino. A. Quid? ille qui juste vivit, possetne ita vivere, nisi videret quae inferiora quibus potioribus subdat, et quae paria sibimet copulet, et quae propria suis quibusque distribuat? E. Non posset. A. Qui ergo haec videt, num eum negabis sa
Abbreviated transcription (Latin):
rib eẽ subdenda & paria parib cõparanda. & ꝓpͥa
suis quibusq tribuenda. ñ ne fatob̾is. ec̃. uenissimũ & tã
Assentior Quid incorruptũ molius. ẽẽ. corrupto.
gt̃ñum tẽporali inuio labile uiolabili poteris negaro
A Quis potest:Hocgͦ uerũ potost quisq suũ ꝓpͥũ
dicere. cũ in cõmutabilit̾ contẽplandũ ad sit om̃ib
qui hoc contẽplari ualent DHullus hoc uere dixe¬
rit. suũ es̃ ꝓpriũ: cũ tam sit unũ atq omib cõmune
fateatur. ñ etiã incõmutabile intolligat atq omib:
m̃tib id ualentib intueri cõmuniter p̃sto. eẽ uideat᷑
Uerissimũ ẽ.Quid eã uitã quę̧ nullis adũsita¬
tib de certa ⁊ honesta sententia demouet᷑. dubitabit.
aliquis eẽ meliorẽ quã eã quȩ facile in cõmodis tem¬
poralib frangitur atq subuertitur. Nuis dubita¬
Elã huiusmodi plura non quȩrã. Satis ẽ. enim quod

Expanded text:
ribus esse subdenda, et paria paribus comparanda, et propria ribus esse subdenda, et paria paribus comparanda, et propria suis quibusque tribuenda, nonne fateberis esse verissimum, et tam Assentior. A. Quid incorruptum melius esse corrupto, aeternum temporali, inviolabile violabili, poteris negare? E. Quis potest? A. Hoc ergo verum potest quisque suum proprium dicere, cum incommutabiliter contemplandum adsit omnibus qui hoc contemplari valent? E. Nullus hoc vere dixerit suum esse proprium, cum tam sit unum atque omnibus commune fateatur, non etiam incommutabile intelligat, atque omnibus mentibus id valentibus intueri, communiter praesto esse videat? E. Verissimum est. A. Quid? eam vitam quae nullis adversitatibus de certa et honesta sententia demovetur, dubitabit aliquis esse meliorem, quam eam quae facile incommodis temporalibus frangitur atque subvertitur? E. Quis dubitaA. Jam hujusmodi plura non quaeram: satis enim est quod
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes suas habent sicuti animas uł mentes suas. hoc
uelle. ubi uidemus: Ham hoc te uidẽ & uerũ. eẽ nullo mͦ
utiq dubitauerim. Hoc gͦ uerum sic uides ut cogitationẽ tua
quam si mͥ non enuncies ego ꝓrsus ignoro. An ita ut intelli¬
gas & a me uidi posse hoc uerum. tam & si mͥ abs te ñ dicat᷑¬
dubitas. Amio ita & abste quoq etiam me inuito uidi
posse non dubitẽ. QQđ gͦ unũ uerũ uidemus am̃bo singlis
m̃tib nonne utriq tirm̃ commune .ẽ. Nanifestissime E
Itẽ credo te non negare studendũ eẽ sapientiȩ. atq hoc ue¬
rum eẽ. conceđe  Prorsus ñ dubito.  Hoc itẽ uerum
& unũ eẽ & om̃ib qui hoc sciunt ad uidendum et. cõmune
quanuis unusquisq id nec mea nectua nec cuiusquã iteriꝰ
sed sua m̃te conspiciat. cũ id quod conspicitur omĩb con¬
spicientib cõmunit̃ p̃sto sit nũquid negare poterimus.

Expanded text:
sapientes suas habeant, sicuti animas vel mentes suas, hoc sapientes suas habeant, sicuti animas vel mentes suas, hoc velle, ubi videmus? Nam hoc te videre, et verum esse nullo modo utique dubitaverim. Hoc ergo verum sic vides ut cogitationem tuam, quam si mihi non enunties, ego prorsus ignoro? an ita ut intelligas et a me videri posse hoc verum, tametsi mihi abs te non dicatur? E. Imo ita ut abs te quoque, etiam me invito, videri posse non dubitem. A. Quod ergo unum verum videmus ambo singulis mentibus, nonne utrique nostrum commune est? E. Manifestissime. A. Item credo te non negare studendum esse sapientiae, atque hoc verum esse concedere. E. Prorsus non dubito. A. Hoc item verum, et unum esse, et omnibus qui hoc sciunt, ad videndum esse commune, quamvis unusquisque id nec mea, nec tua, nec cujusquam alterius, sed sua mente conspiciat, cum id quod conspicitur, omnibus conspicientibus communiter praesto sit, numquid negare poterimus?
Abbreviated transcription (Latin):
uiriditatẽ alius mobilẽ ęqualitatẽ maris. aliꝰ hec omĩa
uł quȩdã horum simul pulchra confert ad lȩtitiam ui¬
uendi. Sicut ergo ista multa & diuersa sunt. quȩ in luce
solis homines uident ⁊ sibi eligunt ad fruendum lux
tamen ipsa una.ẽ in qua uid& et ten& quo fruatur unuis¬
cuiusq intuentis aspectus. ita etiam si multa sunt bona eaqͣ.
diũsa in quib eligat quisq qđ uol&. idq uidendo ⁊i tenen-¬
do ad fruendũ sũmum sibi bonũ recte uereq constituat
fieri tam̃ potest. ut lux ipsa sapientiȩ in qua hȩc uideri &
se. nec impedire aliquid ut non sit omĩb cõmunis una sa¬
pientia: etiam si multa & diu̾sa sunt summa bona. Ded
uellem scire anita sit. Iđ enĩ concedimꝰ fieri posse ut ita
sit: non continuo ita. eẽ. concedimꝰ.  Lenemus interim. eẽ
sapientiam : sed utrum sit cõmunis una omĩb an singuli

Expanded text:
viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, vel quaedam horum simul pulchra confert ad laetitiam videndi. Sicut ergo ista multa et diversa sunt, quae in luce solis homines vident et eligunt ad fruendum, lux tamen ipsa una est, in qua videt et tenet quo fruatur uniuscujusque intuentis aspectus: ita, etiamsi multa sunt bona eaque diversa, e quibus eligat quisque quod volet, idque videndo et tenendo ad fruendum summum sibi bonum recte vereque constituat; fieri tamen potest ut lux ipsa sapientiae, in qua haec videri et se, nec impedire aliquid, ut non sit omnibus communis una sapientia, etiamsi multa et diversa sint summa bona: sed vellem scire an ita sit. Quod enim concedimus fieri posse ut ita sit, non continuo ita esse concedimus. A. Tenemus interim esse sapientiam: sed utrum sit communis una omnibus, an singuli