comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum ad seuerant excorpusculis non colore nec qualitate aliqͣ
quam põ&it &ã greci uocant. non sensu p̃dicis: s concurrentib
cemere. acq casu muudum ẽẽ perfectũ. Sel umumerabiles
pocius in omni ꝓuucto temporis alios nasci. alios interire. Quod
si mundum esficere pocest coneursus a comorum. cur porcieũ
cur temylũ. crit domum. cur urbem. non pocest que sunt minus
proximus suspexisse uideant᷑. Preclaro ergo anstocilei. si ẽent
inquit qui subterra semper habitauissent bonis ⁊ inlustrib domiciliis
que ẽẽnt oruata signis atq picturis instructaq reb his omnib qͥb
habrindant hi qui beata putam̃. nec tamen exissent uiquam
supra cerram accepissent aut̃ fama ⁊ auditione ẽẽ: quoddam nu¬
men ⁊ iuim deoꝵ deuide aliquo tempore patefactis terre faucib
potuissent cum repente terrã ⁊ maria. celũq uidissent nubi

Expanded text:
dum adseverant ex corpusculis non colore non qualitate aliqua dum adseverant ex corpusculis non colore non qualitate aliqua quam poio/thta Graeci vocant non sensu praeditis sed concurrentibus temere atque casu mundum esse perfectum, vel innumerabiles potius in omni puncto temporis alios nasci alios interire: quod si mundum efficere potest concursus atomorum, cur porticum cur templum cur domum cur urbem non potest, quae sunt minus proxumus suspexisse videantur. Praeclare ergo Aristoteles "Si essent" inquit "qui sub terra semper habitavissent bonis et inlustribus domiciliis, quae essent ornata signis atque picturis instructaque rebus his omnibus quibus abundant i qui beati putantur, nec tamen exissent umquam supra terram, accepissent autem fama et auditione esse quoddam numen et vim deorum, deinde aliquo tempore patefactis terrae faucibus  atque exire potuissent: cum repente terram et maria caelumque vidissent, nubium
Abbreviated transcription (Latin):
luce conlustrans multis partib maior atq amplior quã t̾ra uni¬
uersa. Deinde reliqua sidera magnicudinib ininensis. atq hitanti
ignes camq multi non modo nichil noceant terris rebq t̾restrib
s ita prosunt. ut si mota loco sint conflagrare cerras uecesse sit.
ucis ardorib moderatione ⁊ cenryeratione sublata. Hic ex
nom miror esse queniquã qui sibi ꝑsuadeat corrora quedã sõlida.
atq indiuidua uice grauitate ferri mundumq effici ornatissunũ
& pulcherrimũ ex eoꝵ corporũ concursione fortuita. Hoc qui
existimet fieri potuisse. non intelligo cur non idem pucet. si
inenumerabiles unuis ⁊ iguiti forme lict̾arum. uł auree ł
qualeslibet aliquo coiciant᷑ posse ex his interrã excussis
annales enn ut deinceps legi possĩt effici. Quod nescio anne
in uno quidẽ uersu possit tanta forcina. Isti aut̃ quemadino¬

Expanded text:
luce conlustrans, multis partibus maior atque amplior quam terra uniluce conlustrans, multis partibus maior atque amplior quam terra universa, deinde reliqua sidera magnitudinibus inmensis. atque hi tanti ignes tamque multi non modo nihil nocent terris rebusque terrestribus, sed ita prosunt ut si mota loco sint conflagrare terras necesse sit a tantis ardoribus moderatione et temperatione sublata. Hic ego non mirer esse quemquam qui sibi persuadeat corpora quaedam solida atque individua vi et gravitate ferri mundumque effici ornatissimum et pulcherrimum ex eorum corporum concursione fortuita? hoc qui existimat fieri potuisse, non intellego cur non idem putet, si innumerabiles unius et viginti formae litterarum vel aureae vel qualeslibet aliquo coiciantur, posse ex is in terram excussis annales Enni ut deinceps legi possint effici; quod nescio an ne in uno quidem versu possit tantum valere fortuna. isti autem quem ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
moderata. uimucabiliq constantia incelligere: in ẽẽ aliquẽ. N
solum habitatorẽ in hac celesti ac diuina domo s eciam rectorem
tiq inunens. Nc̃ aut̃ mͥ uident᷑ ne suspicati quidẽ quanta sit
admitabilitas celestium rerũ acq terrestriũ. Principio enim
t̾ra sita in media rarte mundi cunundiq circumfusa est hac
auimabili spirabiliq natura cin nom̃ est aer. Grecum aliud
quidem s p̃ceptũ iani tam̃ usu anris tricũ ⁊ enim pro lacino.
hunc rursus amplectit᷑ inmensus a& her. qui constat exal¬
tissimis ignibus. Mutueruir hoc quoq uerbum. Dicaturq
tam aceher latine quam dicit᷑ aer.  si int̾precatur paciiuis
hoc quod memoro. Nostri celum grai ꝑhibent a&her. Quas uͦ ñ
grauis hoc dicat. at latine loquit᷑. Si quidẽ nos non quas gre¬
ce loquentẽ audiamꝰ. docet alio loco granigena. de isto aperit
ipsa oratio. S ab maiora siedeaca us. Ex acehere gͥ iunumera

Expanded text:
moderata immutabilique constantia, intelligere inesse aliquem, non moderata immutabilique constantia, intelligere inesse aliquem, non solum habitatorem in hac celesti ac divina domo, sed etiam rectorem tique muneris. Nunc autem mihi videntur ne suspicari quidem quanta sit admirabilitas caelestium rerum atque terrestrium. Principio enim terra sita in media parte mundi circumfusa undique est hac animali spirabilique natura cui nomen est aer—Graecum illud quidem sed perceptum iam tamen usu a nostris; tritum est enim pro Latino. hunc rursus amplectitur inmensus aether, qui constat ex altissimis ignibus mutuemur hoc quoque verbum, dicaturque tam aether Latine quam dicitur aer, etsi interpretatur Pacuvius: "hoc, quod memoro, nostri caelum Grai perhibent aethera"—quasi vero non Graius hoc dicat. "at Latine loquitur." si quidem nos non quasi Graece loquentem audiamus; docet idem alio loco: "Graiugena: de isto aperit ipsa oratio"—sed ad maiora redeamus. ex aethere igitur innumerab
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ ruycũ credas nimbum uoluier. dũ quod sublime uentis expul¬
im rayi saxum. aut procellis uł globosos turbines exi
ictos undis ⁊ concursantib nisi qua terrestres pontꝰ strages coner
aut forte tricon fuscine uertens specus subt̾ra dices penitꝰ undances
ueniant freto molem ex ꝓfundo saxeam at celum eruit. Dubitat
pͥmo que sic ea nacura quam cernt ignotam. Idemq iuuenib
uisis auditoq naucico canctu. Sicut in citi atq alacres rostris ꝑ f¬
mum deifini. Idem alia multa siluani me locum simile ad aures
quantũ ⁊ audicũ refert. gͦ ut hic pͥmo aspectu in animum quidã
sensnq uacuum se pucato cernere. p̃ aut̃ signis ceitiorib qͣle
id quo dubitauerat incipit suspicari: Sic suspicari philosorhi de¬
buert̾ si forte eos pͥmis aspectꝰ mundi conturbauerat. postea cũ
uidissent motꝰ eius finitos ⁊ equabiles omia queratis ordimbus

Expanded text:
interruptum credas nimbum volvier, dum quod sublime ventis expulinterruptum credas nimbum volvier, dum quod sublime ventis expulsum rapi saxum aut procellis, vel globosos turbines existere ictos undis concursantibus— nisi quas terrestres pontus strages conciet aut forte Triton fuscina evertens specus subter radices penitus undanti in freto molem ex profundo saxeam ad caelum eruit: dubitat primo quae sit ea natura quam cernit ignotam; idemque iuvenibus visis auditoque nautico cantu: "sicut †inciti atque alacres rostris perfremunt delphini" —item alia multa— Silvani melo consimilem ad aures cantum et auditum refert — ergo ut hic primo aspectu inanimum quiddam sensuque vacuum se putat cernere, post autem signis certioribus quale id de quo dubitaverat incipit suspicari, sic philosophi debuerunt, si forte eos primus aspectus mundi conturbaverat, postea cum vidissent motus eius finitos et aequabiles om
Abbreviated transcription (Latin):
ut possidonius cuiꝰ singule ꝯuersiones .i. ⁊ efficiunt in sole: ⁊ lu¬
na. ⁊ in quinq stellis errantib quod efficit᷑ ut celo singulis die¬
b ⁊ noctib quis in illa barbaria dubitet. quii ea spera sit per¬
fecta ratione. Hi aut̃ dubitant demundo: ex quo ⁊ oriunt᷑ ⁊ fi¬
unt omnia ne ipse sit casu effectꝰ. aut necessitate aliqua an ratio¬
ne ac mente diuina ⁊ archimedem arbitrant᷑ plus ualuisse ĩmitan¬
s̃ spere ꝯuersionib quam naturã in efficiendis. Presertim ci
tis partib sint illa ꝑfecta quam hec simulata sollertuis. Atq ille
aput actium pastor qui nauem nunquam ance uidiss ut procul
emonte conpexit. pͥmo
admirans ⁊ ꝑt̾ritꝰ hoc modo loquit᷑. Tanta moles labitur freme¬
bunda exalto ingenti sonitu. ⁊ strepitu. pre se undas euoluit
uertice uisu scitat. ruit ꝓ lapsa. pelagꝰ resꝑgit profluit ita. dũ

Expanded text:
cit Posidonius, cuius singulae conversiones idem efficiunt in sole et in lucit Posidonius, cuius singulae conversiones idem efficiunt in sole et in luna et in quinque stellis errantibus quod efficitur in caelo singulis diebus et noctibus, quis in illa barbaria dubitet quin ea sphaera sit perfecta ratione; hi autem dubitant de mundo, ex quo et oriuntur et fiunt omnia, casune ipse sit effectus aut necessitate aliqua an ratione ac mente divina, et Archimedem arbitrantur plus valuisse in imitandis sphaerae conversionibus quam naturam in efficiendis; praesertim cum multis partibus sint illa perfecta quam haec simulata sollertius. utque ille apud Accium pastor, qui navem numquam ante vidisset, ut procul onte conspexit, primo admirans et perterritus hoc modo loquitur: tanta moles labitur fremibunda ex alto ingenti sonitu et spiritu: prae se undas volvit, vertices vi suscitat, ruit prolapsa, pelagus respergit reflat; ita dum
Abbreviated transcription (Latin):
uolet. aut deterius facit. aut id quod fieri ꝓotuerit desiderabit. Quod
li bris mundi parces ita ꝯstitute sunt ut neque ad usum melioies pocue¬
tint rese neqͥ. ad speciem pulchriores iudeamus utrum ea forcuita.¬
nesuit. a eo statii quo eoherere nullo mͦ potuerit̃ nͥ sensu mocte¬
rante diuunaq puidentia. Si igit᷑ meliora sunt ea que nacura quã
illa qͥua arte ꝑ fecta sunt nec ars efficit quicoͣm sine rationie :
nnatura qͥuidem rationis exꝑs est habenda Quig ꝯuenit signũ
Cumq proeus rursum nauignu uideris. Non dubitare quin id
ratione atqͥ arte moueat᷑. Aut cum solarium uł deseytum aut
ex aqua ꝯtemplare. incelligere declarari lioras arte non casu. Quu¬
dum aut̃ qui de has ipsas artes ⁊ earum artifices ⁊ cuncta conplectit
consilii ⁊ rationis ẽẽ exꝑcem putarem᷑. Quod si inscytiam aut inbri¬
tanniam spherã aliquis culerit hanc quam nuꝑ familiaris nr̃ esfe¬

Expanded text:
volet aut deterius faciet aut id quod fieri non potuerit desiderabit. Quod volet aut deterius faciet aut id quod fieri non potuerit desiderabit. Quod si omnes mundi partes ita constitutae sunt ut neque ad usum meliores potuerint esse neque ad speciem pulchriores, videamus utrum ea fortuitane sint an eo statu quo cohaerere nullo modo potuerint nisi sensu moderante divinaque providentia. Si igitur meliora sunt ea quae natura quam illa quae arte perfecta sunt nec ars efficit quicquam sine ratione, ne natura quidem rationis expers est habenda. Qui igitur convenicumque procul cursum navigii videris, non dubitare quin id ratione atque arte moveatur, aut cum solarium vel descriptum vel ex aqua contemplere, intellegere declarari horas arte non casu, mundum autem, qui et has ipsas artes et earum artifices et cuncta conplectatur, consilii et rationis esse expertem putare. quod si in Scythiam aut in Brittanniam sphaeram aliquis tulerit hanc quam nuper familiaris noster effe
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. quod uis. quod potestas.  efficere non possit. est
efficit homne meluis. At quires celestes omines que
arum ÷ ordo sempicernus. ab homine confiei non possur
÷ gͥ id quo illa ꝯficiunt᷑ homine melius. Id aut̃ ut pocius dixeris
quam deum largitate fundit ea. feraruim ne an hominum cau
sa gignere uidetur.
ꝑfectiores habere naturas quã ea que
exłus efferant᷑. omnium aut̃ rerum qua uacura administrant. semi¬
itor ⁊ sacor ⁊ parens ut ita dicam atq ducutor. ⁊ altor ⁊ mun
Omnna que sicut menbra ⁊ partes suas nutͥcat᷑ ⁊ ꝯtinet. Quod si muu¬
di partes nacura administrant. Necesse ⁊ mundum ipsum. uacura
ad ministrari. Ciiꝰ qͥdem administratio nichil abet in se quod re¬
prehendi possit Ex his enĩ naturis quae erant quod effici opci¬
mum potuit effectũ est. Doceat E nG̃o aliouis potius se me¬
lius. S nemo umquamꝰ docepit. Et siquis corrigere aliquid

Expanded text:
ratio quod vis quod potestas humana efficere non possit, est ratio quod vis quod potestas humana efficere non possit, est efficit homine melius; atqui res caelestes omnesque eae quarum est ordo sempiternus ab homine confici non possunt; est igitur id quo illa conficiuntur homine melius. id autem quid potius dixeris quam desa gignere videtur? fectiores habere naturas quam ea quae ex his efferantur. omnium autem rerum quae natura administrantur seminator et sator et parens ut ita dicam atque educator et altor est mundus omniaque sicut membra et partes suas nutricatur et continet. quod si mundi partes natura administrantur, necesse est mundum ipsum natura administrari. Cuius quidem administratio nihil habet in se quod reprehendi possit; ex his enim naturis quae erant quod effici optimum potuit effectum est. doceat ergo aliquis potuisse melius; sed nemo umquam docebit, et si quis corrigere aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
pacre audiui tu ditano.⁊ aquilio. quos. euenerat. Quo quidem anuo.
p̃. affricauꝰ sol alt̃ excinctꝰ ÷ Quib ext̃riti homines celestẽ uim
siderumq omnium distinctionem. utilitatem. pulcritudinem. ordinẽ.
quarum rerum aspectꝰ ipse sacis indicaret᷑ ẽẽ ea fortuita. Ut siqͥs
ialiquã donium aut ingynnasiun. aut inforum uenerit: cum
uideat omniuni rerum rationẽ. modum.disciplinã. non possit
ea sine causa fieri uidicare. s ẽẽ aliquem intelligat qui presit. ⁊ cui pa¬
ratur. Multomagis in cantis motionib tantisq uicissituninib.
tam multarum rerũ atq tantarum ordinib in quib nichil umꝙͣ.
inmensa ⁊ infinica uecustas. mente tantos nature motꝰ guberna
ri Crisippꝰ quidã quaniquam est: acerrimo ingenio tamen ea dicit
ut ab ipsa natura didicisse non ut ipse reperisse uideat᷑. Si enim
inquit est aliquit in rerum natura quod hominis mens quod

Expanded text:
patre audivi Tuditano et Aquilio consulibus evenerat, quo quidem anno patre audivi Tuditano et Aquilio consulibus evenerat, quo quidem anno P. Africanus sol alter extinctus est, quibus exterriti homines vim siderumque omnium distinctionem utilitatem pulchritudinem ordinem, quarum rerum aspectus ipse satis indicaret non esse ea fortuita: ut, si quis in domum aliquam aut in gymnasium aut in forum venerit, cum videat omnium rerum rationem modum disciplinam, non possit ea sine causa fieri iudicare, sed esse aliquem intellegat qui praesit et cui pareatur, multo magis in tantis motionibus tantisque vicissitudinibus, tam multarum rerum atque tantarum ordinibus, in quibus nihil umquam inmensa et infinita vetustas ri. Chrysippus quidem, quamquam est acerrimo ingenio, tamen ea dicit ut ab ipsa natura didicisse, non ut ipse repperisse videatur. "Si enim" inquit "est aliquid in rerum natura quod hominis mens quod
Abbreviated transcription (Latin):
insculcũ ẽẽ deos. Quales sint uariũ ÷ ẽẽ nemo negat. Ceanches
quidem nr̃ quacuor de causis dixit in animis hominĩ informatas
deorum ẽẽ notiones. Primã posuit eam de qua modo dixi que
orta ẽẽt expressione rerũ fucurarũ. Alterum quã cerurus ex
magnitudine commnodoꝵ que ꝑcipiunt᷑ celi teperatione fecun¬
dicate terrarũ. aliarumq commoditatum com plurium copia.
Terciam que terreret animos. fulminib. temyestatib. nimbis.
niuib. grandinib. uastitate. pestilentia. terremotib ⁊ seye fremi¬
tib lapideisq imbrib ⁊ guttis ymbrium. quasi eruentis. Tum lapidib
aut repentinis terrarum hiatib tum preter naturam hominun.
pecudum. que portentis tum facib uisis celestib tum stellis his quã
greci com&as nri incinnatas uocant. que nuꝑ bello occauiano mag¬
narum fuerunt calamitatũ p̾nuntiae tum sole geminato quo duce

Expanded text:
insculptum esse deos. quales sint varium est, esse nemo negat. Cleanthes insculptum esse deos. quales sint varium est, esse nemo negat. Cleanthes quidem noster quattuor de causis dixit in animis hominum informatas deorum esse notiones. primam posuit eam de qua modo dixi, quae orta esset ex praesensione rerum futurarum; alteram quam ceperimus ex magnitudine commodorum, quae percipiuntur caeli temperatione fecunditate terrarum aliarumque commoditatum complurium copia; tertiam quae terreret animos fulminibus tempestatibus nimbis nivibus grandinibus vastitate pestilentia terrae motibus et saepe fremitibus lapideisque imbribus et guttis imbrium quasi cruentis, tum labibus aut repentinis terrarum hiatibus tum praeter naturam hominum pecudumque portentis, tum facibus visis caelestibus tum stellis is quas Graeci komh/tas nostri cincinnatas vocant, quae nuper bello Octaviano magnarum fuerunt calamitatum praenuntiae, tum sole geminato, quod ut e
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntun: flaminium : celius religione neglecta cecidisse ap̃
Si sapientiinus autq haut sciam. an omniũ p̃stantis¬
nus peccatum suũ quod celari poss ꝯficeri maluit q
herere in ũ p̃. religionem. Consules siuninũ imꝑium statim de¬
ponere. quam id cẽnere puncto cemꝑis ꝯtra religionem. Mag¬
na augurũ auccoritas. Quid aruspicum ars: Noune diuina :
hec inn̾umerabilia ex eodem genere qui uideat. nonne cogat᷑
conficeri deos ẽẽ: Quoꝵ enĩ inter pra&es sunt. eos ipsos deos esse
certe uecesse ÷ Deoꝵ aut̃ int̾pr&es sunt. Peos gͥ ẽẽ faceamur. at for¬
quia non ꝯualescunt id circo ars nulla mediante ⁊ Signa osten¬
dunt᷑ adis terum fucurarum. hi his si qui errauerant. non deo
natura s hominum ꝯiectura peccauit. Itaq int̾ omnes omniũ
gencium sumina constat. Omnib enĩ in natum ⁊ ⁊ in animo qͣsi

Expanded text:
dicuntur. dicuntur. vir sapientissimus atque haud sciam an omnium praestantissimus peccatum suum, quod celari posset, confiteri maluit quam haerere in re publica religionem, consules summum imperium statim deponere quam id tenere punctum temporis contra religionem. magna augurum auctoritas; quid haruspicum ars nonne divina? Haec et innumerabilia ex eodem genere qui videat nonne cogatur confiteri deos esse? quorum enim interpretes sunt, eos ipsos esse certe necesse est; deorum autem interpretes sunt; deos igitur esse fateamur. At forem quia non omnes convalescunt idcirco ars nulla medicina est. signa ostenduntur a dis rerum futurarum; in his si qui erraverunt, non deorum natura sed hominum coniectura peccavit. Itaque inter omnis omnium gentium summa constat; omnibus enim innatum est et in animo quasi
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare uisi sunt ⁊ recentiora inemoria id est tyndaride per se in¬
ictũ nintiauert̃. Pupillius enim uatiaenꝰ auus huiiꝰ adbolescentis
uomã uenienti noctu duo uiuenes cum eqͥs
albis dixissent. regem ꝑ se illo die captũ senatui nunciauiss ꝓ mo
quasi temere de re .p. locutꝰ incarcerem comectus : Postea pau¬
lo litteris allicis cum idem dies ꝯstitiss & agro ãsenatu ⁊ uo¬
catione donatꝰ ÷ Acq etiam cuni adflinuũ sagram croconi¬
eslocri maximo prelio deuicissent. eo ipso die audicar
eam yugnã ludysolim pie memorie proditum ⁊ Sepe fau
cinoꝵ exaudite sepe uise forme deoꝵ: quam uis i aut non
hab&em aut impium deos presentes ẽẽ ꝯficeri cocgerunt
Predictiones uero ⁊ p̃sentiones rerum futuarũ quid aliud decla¬
rant nisi honinib ea que sint ostendi mons
portendi predici : ex quo illa ostenta mostra portenta ꝓdigia

Expanded text:
pugnare visi sunt, et recentiore memoria idem Tyndaridae Persem vpugnare visi sunt, et recentiore memoria idem Tyndaridae Persem victum nuntiaverunt. P. enim Vatinius avus huius adulescentis,ra Reatina Romam venienti noctu duo iuvenes cum equis albis dixissent regem Persem illo die captum, cum senatui nuntiavisset, primo quasi temere de re publica locutus in carcerem coniectus est, post a Paulo litteris allatis cum idem dies constitisset, et agro a senatu et vacatione donatus est. atque etiam cum ad fluvium Sagram Crotonis Locri maximo proelio devicissent, eo ipso die auditam esse eam pugnam ludis Olympiae memoriae proditum est. saepe Fauces exauditae, saepe visae formae deorum quemvis aut non hebetem aut impium deos praesentes esse confiteri coegerunt. Praedictiones vero et praesensiones rerum futurarum quid aliud declarant nisi hominibus ea quae sint ostendi monstrari portendi praedici, ex quo illa ostenta monstra portenta prodigia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omiia mocu regentem ⁊ ut idem ennuius ratrẽq diuumq ho¬
minumq ⁊ p̃sentẽ ac p̃ponentẽ deum qd̾ qui dubitet haud sane
incelligo cur non idem sol sit annullus sit dubitare possit. quid
enĩ ÷ euidentius : quod nisi cognitũ comp̃hensũ que animis ha¬
beremꝰ. Non tam stabilis opinio ꝑmaneret nec ꝯfiriaret᷑
nitate temporis : nec una conͨcedis cum seclis etacibꝰ honinium
inuaerare pocuiss Et enĩ uidemꝰ ⁊ eras opiniones fictas atq uanas
diuturnitate extabuisse. Quis enim hippocen taurũ fuisse aut
chimeram pucat : qua ueͬniis cam excors inueniri potest qua
illa qua ꝗuondam credebant᷑ arut inferos portenta extimiscat
opinioͣ enĩ commeuca delet dies nature iudicia ꝯfirmat. Itaq ⁊ in
nr̃o populo ⁊ inceceris deoꝵ cultꝰ regienũq scĩtates existunt in
dies maiores atq maiores meliores adque euenit non cemere
cuseulano proelio dimicatet. in nrã acie castor ⁊ pollux. ex equis¬

Expanded text:
 omnia motu regentem et, ut idem Ennius, "patrem divumque hominumque" et praesentem ac praepotentem deum? quod qui dubitet, haud sane intellego cur non idem sol sit an nullus sit dubitare possit; qui enim est hoc illo evidentius? Quod nisi cognitum conprehensumque animis haberemus, non tam stabilis opinio permaneret nec confirmaretur diuturnitate temporis nec una cum saeclis aetatibusque hominum inveterare potuisset. etenim videmus ceteras opiniones fictas atque vanas diuturnitate extabuisse. quis enim hippocentaurum fuisse aut Chimaeram putat, quaeve anus tam excors inveniri potest quae illa quae quondam credebantur apud inferos portenta extimescat? opinionis enim commenta delet dies, naturae iudicia confirmat. Itaque et in nostro populo et in ceteris deorum cultus religionumque sanctitates existunt in dies maiores atque meliores; idque evenit non temere Tusculano proelio dimicaret, in nostra acie Castor et Pollux ex equi
Abbreviated transcription (Latin):
nostri cotã istam dedis inmortalib questionẽ in partes quatuor
Priniũ ẽẽ deos docent. Pe inde̾ quales sint. Tum mundũ ab his
ad ministrari. Postremo ꝯsulere eos reb humanis. Nõs aut̃ hoc
sermone que pͥora duo sunt sumamꝰ. Tecciũ ⁊ quartũ quia maiora
sunt puco esse in aliud cempꝰ differendi. Minime uero inquit cot¬
ta. nam ⁊ ociosi sumus ⁊ his de reb agimꝰ que sunt negotiis au¬
te ponenda. Tum lucilius. Ne egere quidem udet᷑ inquit pͥma¬
pars oratione. Quid enĩ pocest ee tam apercũ tanqua ꝑspicuũ:
celum suspendimꝰ. celestiaq ꝯtemplati sumus. quam esse. aliqd̃
numen prestantissime mencis quo hec regant quod iita ẽẽ: qui

Expanded text:
nostri totam istam de dis inmortalibus quaestionem in partis quattuor. nostri totam istam de dis inmortalibus quaestionem in partis quattuor. primum docent esse deos, deinde quales sint, tum mundum ab his administrari, postremo consulere eos rebus humanis. nos autem hoc sermone quae priora duo sunt sumamus; tertium et quartum, quia maiora sunt, puto esse in aliud tempus differenda. Minime vero inquit Cotta; nam et otiosi sumus et his de rebus agimus, quae sunt etiam negotiis anteponenda. Tum Lucilius Ne egere quidem videtur inquit “oratione prima pars. Quid enim potest esse tam apertum tamque perspicuum, cnumen prestantissime mentis, quo hec regantur?». Et eodem li
Abbreviated transcription (Latin):
gere formas uelimnis: qualͥ s̃ ille maricimꝰ tricon pingut. Nacantib
inuehens beluis adiunctis. Humano corpore noli ẽẽ. difficisi ẽ.¬
in loco uersor. Est enĩ scã nature: ut homo nero uelit nͥ homini
:Quid ÷ enĩ cur deos ab homuib colendos dicas cum dei non modo homi¬
nes. non colant. s omnino nichil curant i e: nichil agant.
ꝓse adse colendã elicere sapientẽ. dii quicquã eximiũ pocest eẽ inea
natura qua sua uoluncate lac̾tans. nichil nec actura sit uniquani.
nomen ⁊ diccͥũ. Quam si ad fructũ nostrũ referremꝰ non ad aliis cõ¬
moda quam diligimꝰ: non erit ista amiticia s mercatura quadam
ucilicatũ suarũ. Prata ⁊ arua ⁊ pecudũ greges. diligiut᷑ in hoc
niundo quod fructꝰ exbis capiunt᷑ hominum. Caritas ⁊ amici᷑a. gͣ¬
tuita ÷ quauto gͥ magis deoꝵ qui innulla re. Omnino diuidunc

Expanded text:
gere formas velimus, qualis ille maritimus Triton pingitur, natantibus gere formas velimus, qualis ille maritimus Triton pingitur, natantibus invehens beluis adiunctis humano corpori, nolis esse. Difficili in loco versor; est enim vis tanta naturae, ut homo nemo velit nisi hominis quid est enim cur deos ab hominibus colendos dicas, cum dei non modo homines non colant sed omnino nihil curent nihil agant? se ad se colendam elicere sapientem." An quicquam eximium potest esse in ea natura, quae sua voluptate laetans nihil nec actura sit umquam nomen est ductum; quam si ad fructum nostrum referemus, non ad illius commoda quem diligemus, non erit ista amicitia sed mercatura quaedam utilitatum suarum. prata et arva et pecudum greges diliguntur isto modo, quod fructus ex is capiuntur, hominum caritas et amicitia gratuita est; quanto igitur magis deorum, qui nulla re egen
Abbreviated transcription (Latin):
non facile agentis aliquid ⁊ moligentis deos. in aliarũ formarũ imi¬
tatione seruare. Accessit aut̃ ista opinio forcasse quod homine pulcͥiꝰ
lena nacura: An putas ullam ẽẽ t̾ra mariq beluamque non sui generis.
belua maxime delectet᷑: Quod ni tnẽe.cur non gestiret caurus squeꝰ
ꝯcrectatione. equiis uacce: Antu aquilã aut leonẽ aut delphinũ ullã
ante ferre censes figurã sue: Quid gͥ mirũ si hoc eodem modo homini
ra p̃scripsit. uit nil pulcͥus quam hominẽ putaret. eam ẽẽ ci
suo quasq generi plurimũ tͥbuturas fuisse: Ad me hercule. ego dicã
cuĩ ut sentio. Quam uis amẽ ipse me. Tam̃ non audeo dicere puscͥorẽ
ẽẽ qͣuã ille fuerit taurꝰ. qui uexit eurorã. Nonenĩ hoc loco de igemis aut
de orationib nris: s de spẽ figura or  q̃rit. quod si fing̾e nõdis ÷uũ¬

Expanded text:
non facile agentis aliquid et molientes deos in aliarum formarum iminon facile agentis aliquid et molientes deos in aliarum formarum imitatione servare. Accessit etiam ista opinio fortasse, quod homini homine pulchriulena natura? an putas ullam esse terra marique beluam quae non sui generis belua maxime delectetur? quod ni ita esset, cur non gestiret taurus equae contrectatione, equus vaccae? an tu aquilam aut leonem aut delphinum ullam anteferre censes figuram suae? quid igitur mirum si hoc eodem modo homini natura praescripsit, ut nihil pulchrius quam hominem putaret?   eam essesuo quasque generi plurimum tributuras fuisse? At mehercule ego dicam enim ut sentio quamvis amem ipse me tamen non audeo dicere pulchriorem esse me quam ille fuerit taurus qui vexit Europam; non enim hoc loco de ingeniis aut de orationibus nostris sed de specie figuraque quaeritur. quod si fingere nobis et iun
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ ẽẽ ꝑsua sum. Cedo mͥ istoꝵ ad uinbracoꝵ deoꝵ liniamenta atq
formas. Non deest loco hoc copia rationũ. quib docere uelitis hu¬
mauas ẽẽ formas deoꝵ. Primũ quodita sic informatũ auticipa
tum mentib nostris ut homineũ deum cogitet. forma occurrat
humana. De inde ut qm̃ reb  ominib excellat nacura diuina
forma quaq ẽẽ pulcherria debeat. necesse hamana ullam pul¬
chriorem. Terciam rationẽ ad fercis: possit. quad nulla alia figura
ũ mibi uidemim quasi ur̃o uire rem nullo modo ꝓbabisem oi
cies istas hominũ ꝯlatas in deos. aut ꝯsilio quodã sapientiũ quo facili
animos imperatoꝵ ad deoꝵ cultũ a uice prauitate n uerterent aut suꝑ¬
sticitone. uc ẽent simulac que uenerantes deos ipsos se adire crede¬
rent: Anxerunt auc̃ hec eadem poete. pictores opifices. Erat eium.

Expanded text:
esse persuasum; cedo mihi istorum adumbratorum deorum liniamenta atque esse persuasum; cedo mihi istorum adumbratorum deorum liniamenta atque formas. Non deest hoc loco copia rationum, quibus docere velitis humanas esse formas deorum; primum quod ita sit informatum anticipatum- que mentibus nostris, ut homini, cum de deo cogitet, forma occurrat humana; deinde cum, quoniam rebus omnibus excellat natura divina, forma quoque esse pulcherrima debeat, nec esse humana ullam pulchriorem; tertiam rationem adfertis, quod nulla in alia figura enim mihi videmini quasi vestro iure rem nullo modo probabilem. cies istas hominum conlatas in deos aut consilio quodam sapientium, quo facilius animos imperitorum ad deorum cultum a vitae pravitate converterent, aut superstitione, ut essent simulacra quae venerantes deos ipsos se adire crederent. auxerunt autem haec eadem poetae pictores opifices; erat enim
Abbreviated transcription (Latin):
se magistrũ habuisse nullũ. Quod ⁊ non p̃dicanti tam̃ facile qͥdã
credam. sicut mali edificii domo głanti sacͥ tectum ñ habuisse.¬
Itaq corpꝰ quid sit. Sanguis quid̾ sit incelligo. Quasi corpꝰ ⁊ quasi
sanguis quid sit. Nullo prorsus modo incelligo. Neq tu me ce¬
as ut prtagoras solebat alienos. Ne ꝯsulta dicis occulte ca
eraclitꝰ. S qͣuod int̾ nos liqueat. Necu quidem intelligis. Illud
uideo pugnare de species ut quidem sic d᷑ oꝵ. que nichil ꝯc ci
habeat. Nichil solidi. nicbul exp̃ssi. nichil eminerientis. sitq¬
pura leuis ꝑlucida. Dicemꝰ gͥ idem quod inuer i i corpꝰ
illud non ⁊ s sinule corꝑis. Nec ille fusus ⁊ candore mixtꝰ ru¬
bor sanguis ⁊ s quedam sanguinis ⁊ similitudo. sic inepicureo deo non
rem s Similitudines ẽẽ rerũ facit. Quod ne intelligi quidẽ futit pot̃.

Expanded text:
se magistrum habuisse nullum. quod et non praedicanti tamen facile equidem se magistrum habuisse nullum. quod et non praedicanti tamen facile equidem crederem, sicut mali aedificii domino glorianti se architectum non habuisseitaque corpus quid sit sanguis quid sit intellego, quasi corpus et quasi sanguis quid sit nullo prorsus modo intellego. neque tu me celas ut Pythagoras solebat alienos, nec consulto dicis occulte tamquam Heraclitus, sed, quod inter nos liceat, ne tu quidem intellegis. Illud video pugnare te, species ut quaedam sit deorum, quae nihil concreti habeat nihil solidi nihil expressi nihil eminentis, sitqupura levis perlucida. dicemus igitur idem quod in Venere Coa: corpus illud non est sed simile corporis, nec ille fusus et candore mixtus rubor sanguis est sed quaedam sanguinis similitudo; sic in Epicureo deo non rem sed similitudines esse rerum. Fac id quod ne intellegi quidem potest mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Timuit epicutꝰ nesi unũ uisum ẽẽt falsum. Nullũ ẽẽt uerum
omnes sensus uen nuncios dixit ẽẽ. Nuclul uoꝵ uisi ualde gͣ¬
uiorem enĩ plagam aceipiebat. ut leuionẽ repelleret. Idem fecit
n natura deoꝵ dum in diuiduoꝵ corpoꝵ ꝯcretionẽ fugit.¬
⁊ dissipatio ꝯsequat᷑. Negic ẽẽ corpiis deoꝵ s tanquã corpꝰ. Nec
sanguinẽ s canqriã sanguinem. Mirabile uidet᷑. quod ñ rideat.
arusper cum aruspicẽ uiderit. Hoc mnirabilius quam uos ĩ t̃
uos risum tenere possitis. Non ÷ corpꝰ s quasi corpꝰ. Hoc intelli¬
gerem quale ess si inceris fingeret᷑. aut fictilib figuris. Indeo
quid sit quasi sanguis intelligere non possũ. Ne tu quidem uel¬
le s ñ iuis faceri. Ista enĩ a nobis quasi doctrina reddunt: que
epicurꝰ oscitans alunci natꝰ ÷ Cum quidẽ głaret᷑ ut uidemꝰ ĩ scͥptis.

Expanded text:
timuit Epicurus ne, si unum visum esset falsum, nullum esset verum: timuit Epicurus ne, si unum visum esset falsum, nullum esset verum: omnes sensus veri nuntios dixit esse. Nihil horum nisi †valde; graviorem enim plagam accipiebat ut leviorem repelleret. Idem facit in natura deorum: dum individuorum corporum concretionem fugit dissipatio consequatur, negat esse corpus deorum sed tamquam corpus, nec sanguinem sed tamquam sanguinem. Mirabile videtur quod non rideat haruspex cum haruspicem viderit; hoc mirabilius quam ut vos inter vos risum tenere possitis? non est corpus sed quasi corpus: hoc intellegerem quale esset, si in cereis fingeretur aut fictilibus figuris; in deo quid sit quasi corpus aut quid sit quasi sanguis intellegere non possum. ne tu quidem Vellei, sed non vis fateri. Ista enim a vobis quasi dictata redduntur, quae Epicurus oscitans halucinatus est, cum quidem gloriaretur, ut videmus in scriptis,
Abbreviated transcription (Latin):
ferent᷑ in locum inferiorẽ suo pro te pondere. Nichil fore in nostra po¬
testate quod eẽt eoꝵ motꝰ certus ⁊ necessarius. inuenit quomodo
ecessicatem effugetet. quod iudelicet democricum fugerat.¬
nium ꝯpondere᷑ grauitace diresto deorsũ ferat᷑. decliair paululũ.
Hoc diceret. pius ⁊̃ quã illud quod iuilt. Non posse defendere.
Idem facit ꝯtra dialeticas. A quib cũ tradicum sit in omnib de̾iun c¬
tionib in quib aut etiam aut non ponet᷑ alterũ utrũ esset.
uerum ꝑcunuit. Ne si ꝯsensirin ẽẽt huiꝰmodi aliquid aut iiuet eras
aut uiet epicurꝰ. alterucrũ fieri necessarium. Tocũ hoc aut
etiam aut non negauit eẽ necessariũ. Quo qui dici pocuit obtu¬
suis: Urgelut arcesilas denonem eum ipse falsa omuia diceret.
que sensib uiderent᷑. Tenon aut̃ non nulla uisa ẽẽ falsa non omĩa

Expanded text:
ferrentur in locum inferiorem suopte pondere, nihil fore in nostra poferrentur in locum inferiorem suopte pondere, nihil fore in nostra potestate, quod esset earum motus certus et necessarius, invenit quo modo necessitatem effugeret, quod videlicet Democritum fugeratndere et gravitate directo deorsus feratur, declinare paululum. hoc dicere turpius est quam illud quod vult non posse defendere. Idem facit contra dialecticos; a quibus cum traditum sit in omnibus diiunctionibus, in quibus "aut etiam aut non" poneretur, alterum utrum esse verum, pertimuit ne, si concessum esset huius modi aliquid "aut vivet cras aut non vivet Epicurus", alterutrum fieret necessarium: totum hoc "aut etiam aut non" negavit esse necessarium; quo quid dici potuit obtusius? Urguebat Arcesilas Zenonem, cum ipse falsa omnia diceret quae sensibus viderentur, Zenon autem non nulla visa esse falsa non omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Cum idem exeo pꝰ tͥdie qua ereret biduum petunt. Cum sepĩ
duplicatet numerũ dierũ admiransq Inero requireret. eur ita
faceret: quia quanco diucius ꝯsidero inquit. tanto michi spes uide¬
Quia enim exatomis ic natum aliquando sit. Si nacum: Hulli
dei ante quamnati. & si orcuis ⁊ deoꝵ interitꝰ sit necesse ÷ ut
tu pauloance de platonis inundo disputabas. U bi gͥ illud ut̃m
beatum ⁊ eteruũ. quib duob uerbis significatis deũ: Quod eũ
esticere uulcis indumenta conepetis. Ito enĩ dicebas. Nlon corpus
c̃ẽ in deo. s qͥuasi corpus. Nec sanguinẽ: s tanquã sanguiiem.
hoc persepe facitis ut cũ aliquid. Non ueri simile dicatis. ⁊ effugẽ
rep̃liensionẽ uelitis. ad feratis aliquid quod omnino ue fieri qui¬
dam possit. Ut sacius fuerit illud ipsum de quo ambigebat᷑ ꝯcede¬
re quantũ imipudent̾ resistere. Uelut epicurꝰ scito cum uideret mi

Expanded text:
vit; cum idem ex eo postridie quaereret, biduum petivit; cum saepius vit; cum idem ex eo postridie quaereret, biduum petivit; cum saepius duplicaret numerum dierum admiransque Hiero requireret cur ita faceret, "quia quanto diutius considero" inquit "tanto mihi spes vide†quia enim ex atomis, id natum aliquandost; si natum, nulli dei ante quam nati; et si ortus est deorum, interitus sit necesse est, ut tu paulo ante de Platonis mundo disputabas. ubi igitur illud vestrum beatum et aeternum, quibus duobus verbis significatis deum? Quod cum efficere vultis, in dumeta conrepitis. ita enim dicebas, non corpus esse in deo sed quaHoc persaepe facitis, ut, cum aliquid non veri simile dicatis et effugere reprehensionem velitis, adferatis aliquid quod omnino ne fieri quidem possit, ut satius fuerit illud ipsum de quo ambigebatur concedere quam tam inpudenter resistere. Velut Epicurus cum videret, si atomi
Abbreviated transcription (Latin):
riã respendeant. Hanc isonomiam appellat epicurus: idẽ equabi¬
sem tributione. Exhac igitur illud efficitur si mortaliũ cunta-
ultitudo sit. ẽc̃ in mortaliũ nõ minorem. Ꝙ si q̃ interimo
numerabillã sunt ⁊ tam ea que ꝯseruent uifinica ẽẽ debere. & quere¬
re a nobis soletis que uita Deoꝵ sit quaq ab his degaturatas. Ẽa iu¬
delicet qua nichil beatiꝰ nichil omnib bonis affluentius cegitari
potest. Nichil enim agit nullis occuipationib ÷ inplicatꝰ.⁊ hab¬
cemplum racum flor̾e se semꝑ cum in maximis tũ in et¬
luptatib hunc deum rite beatum dixerimꝰ. sum cocta comicer
ut soleliat. Acq inquit uelle nisitu aliquit dixisses. Nic hil
sane ex me audire potuisses. Michi enĩ non tam facile in men¬
tem uenire solet. quare uerũ sit aliquit : quã quare uulsum.
Id que cum sepe tum cum ce audirẽ pauloance ꝯtigit. Noges
siuisset hoc idem trrauuꝰ hiero. deliberandi sibi umĩ d̾em postula¬

Expanded text:
ria respondeant; hanc isonomi/an appellat Epicurus id est aequabilem tributionem. ex hac igitur illud efficitur, si mortalium tanta multitudo sit, esse inmortalium non minorem, et si quae interimant innumerabilia sint, etiam ea quae conservent infinita esse debere. Et quaerere a nobis Balbe soletis quae vita deorum sit quaeque ab is degatur aetas. ea videlicet qua nihil beatius nihil omnibus bonis affluentius cogitari potest. nihil enim agit, nullis occupationibus est inplicatus, exploratum fore se semper cum in maximis tum in aetvoluptatibus. Hunc deum rite beatum dixerimus, vestrum verut solebat Atqui inquit “Vellei nisi tu aliquid dixisses, nihil sane ex me quidem audire potuisses. mihi enim non tam facile in mentem venire solet quare verum sit aliquid quam quare falsum; idque cum saepe tum cum te audirem paulo ante contigit. roges sivisset hoc idem tyrannus Hiero, deliberandi sibi unum diem postula
Abbreviated transcription (Latin):
spectacłm ad nullũ aliud genus auimantiuĩ ꝑtuiet. S en sus
aut̃ interp̃tes ac nuncii rerum in capiti tam quam in arce mri¬
rifice adusus necessarios ⁊ factiꝰ locati sunt. Nͥaut occłi tanquam
speculatores ascissimũ locũ obcinent. ex quo pluxima conspicien¬
tes fungant᷑ suo munere. Et aures cum sonũ ꝑciꝑe debeaut
qui natura insublime fert᷑. recte in altis corpoꝵ partib celloca¬
te sunt. Itemq nares ⁊ quod ominis odor ad suꝑa fert̾. recte sur¬
sũ sunt. Et quod cibi ⁊ potionis iudiciũ magnum earũ est non
sine causa uicinitate moris secute sunt. Iam gustat᷑ qui sentire

Expanded text:
spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus spectaculum ad nullum aliud genus animantium pertinet. “Sensus autem interpretes ac nuntii rerum in capite tanquam in arce mirifice ad usus necessarios et facti et collocati sunt. Nam oculi tanquam speculatores altissimum locum obtinent, ex quo plurima conspicientes fungantur suo munere, et aures cum sonum percipere debeant qui natura in sublime fertur, recte in altis corporum partibus collocate sunt. Itemque nares eo quod omnis odor ad superiora fertur recte sursum sunt, et quod cibi et potionis iudicium magnum earum est non sine causa vicinitatem oris secute sunt. Iam gustatus, qui sentire
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam cuius nã causa tantarũ rerum molitio fasta sit arboꝵ¬
ne ⁊ herbarũ. que qu̾aquã sine sensu sunt tam̃ ãnatura susti¬
nent᷑: ac id quidẽ
ab surdũ ⁊ aubestia¬
rum uiclulo ꝓbabilis deos mutarũ.
genciũ cansa cancũ laborasse. Qiorum gͥ causa
quis
direnit esfectium c̃ẽ mundũ : eoꝵ scilio animantañ quas q eo
ra¬
tioue utiuit᷑. Hii sunt dũ ⁊ homines. quib profesto meba eeoꝵ
melius fratio est enĩ que yrestet omnib Ita fit credibile deot
nldiinum causa. factũ ÷ mundũ. queq ineo mundo sunt
onmnia. faciliusq intelligit᷑ adiis in mortalib ⁊ hominib eslere¬
ꝙiisum. sierit cota homunis fabricatio ꝑspecta omnisq. nacure
celios nerectos constituit. ut deoꝵ cognitionem celũ intuentes
capere possent. Sunt enĩ ext̾ra homines ñ ut ĩcole ate babita¬
toies.s: quas. spectatores superarũ rerũ atq cȩlestiũ. Quaruum.

Expanded text:
quispiam cuiusnam causa tantarum rerum molitio facta sit—arborquispiam cuiusnam causa tantarum rerum molitio facta sit—arborumne et herbarum, quae quamquam sine sensu sunt tamen a natura sustinentur: at id quidem absurdum est; an bestiarum: nihilo probabilius deos mutarum gentium causa tantum laborasse. quorum igitur causa quis dixerit effectum esse mundum? eorum scilicet animantium quae ratione utuntur; hi sunt di et homines; quibus profecto nihil est melius, ratio est enim quae praestet omnibus ita fit credibile deorum et hominum causa factum esse mundum quaeque in eo mundo sint omnia. Faciliusque intellegetur a dis inmortalibus hominibus esse provisum, si erit tota hominis fabricatio perspecta omnisque humanae celsos et rectos constituit ut deorum cognitionem celum intuentes capere possent. Sunt enim ex terra homines non ut incole atque habitatores sed quasi spectatores supernarum rerum atque celestium, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
quauta benignitas nature quod tam multa ad uescendũ tam uarie
tam iocunda. gignit: Neq ea uno tempore auni. ut semꝑ ⁊ nouita-¬
ce delectenur ⁊ copia. Quam tempestiuos aut̃ dedit. quam saluta¬
s. non modo hominum s etiã pecudum generi: Is deniq or
que oriunt᷑ e terra uento secesias quoꝵ flatu nimii temperant᷑.
calores abisdem etiam maritimi cursiis celeres ⁊ cerci dirigiuitur
Multa pretereunda sunt ⁊ tamen multa dicunt᷑. Enumerari enĩ
non possunt fluminũ oporcunitates. estus marituni multũ acce¬
Antes derio i NUmenabiles ad inctũ & ad uicam necesra¬
rie. Iam diei uoctisq uicissicudo conseruat ainmantes tribuens ali¬
ud agendi tempus aliud quiescendi. Secundiq omni ratione ꝯelu-¬
dic᷑ mente consilioq diuino. omnia in hoc mundo ad salutem oui¬
niumi conseruationeniq ad mirabilit̾ ad muustrari. Sui queret.

Expanded text:
ta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie ta benignitas naturae, quod tam multa ad vescendum tam varie tam iucunda gignit, neque ea uno tempore anni, ut semper et novitate delectemur et copia. Quam tempestivos autem dedit quam salutares non modo hominum sed etiam pecudum generi, is denique omnibus quae oriuntur e terra, ventos etesias; quorum flatu nimii temperantur calores, ab isdem etiam maritimi cursus celeres et certi diriguntur. Multa praetereunda sunt et tamen multa dicuntur. enumerari enim non possunt fluminum oportunitates, aestus maritimi †multum acces denique innumerabiles ad victum et ad vitam necessariae. Iam diei noctisque vicissitudo conservat animantes tribuens aliud agendi tempus aliud quiescendi. Sic undique omni ratione concluditur mente consilioque divino omnia in hoc mundo ad salutem omnium conservationemque admirabiliter administrari. Sin quaeret
Abbreviated transcription (Latin):
liberant᷑. Accedit etiam ad nomilloꝵ animantium ⁊ eat ũ rerũ
oruas terra gignit. conseruationẽ ⁊ salutem hominũ. etiam soller¬
tia ⁊i diligentia. Nam multe ⁊ pecudes ⁊ stirpes sunt. que sine pio¬
euratioue hominum salue ẽẽ non possunt. Magne etiam oporcũ¬
nitates ad culeũ hominum atq abiuidantiam alie aliis. inlocis
repuuit᷑. Egiptum nilus inrigat. ⁊ cum toea esfate obrutã opple¬
tamq tenuit. tum recedit. mollitosq ⁊ oblimatos agros adserendũ
relinquit. Mesopomiani. fertilem efficit eufrates. In quam quod¬
annos quasi nouos agros inuehit. Indus uero qui est omnium flu¬
iiũ maxiimis. non aqua solũ agros lacificat. ⁊ mitigat s eos
etiam conserit. Magnã enĩ uini seminũ secũ frumenti similium
dicit᷑ deportare Multaq alia in aliis locis cominemorabilia ꝓferre
possum. mulcos fertiles agros alios aliorũ fructuu. S illa quanta¬

Expanded text:
liberantur. Accedit etiam ad non nullorum animantium et earum rerum liberantur. Accedit etiam ad non nullorum animantium et earum rerum quas terra gignit conservationem et salutem hominum etiam sollertia et diligentia. nam multae et pecudes et stirpes sunt quae sine procuratione hominum salvae esse non possunt. Magnae etiam oportunitates ad cultum hominum atque abundantiam aliae aliis in locis reperiuntur. Aegyptum Nilus inrigat, et cum tota aestate obrutam oppletamque tenuit tum recedit mollitosque et oblimatos agros ad serendum relinquit. Mesopotamiam fertilem efficit Euphrates, in quam quotannis quasi novos agros invehit. Indus vero, qui est omnium fluminum maximus, non aqua solum agros laetificat et mitigat, sed eos etiam conserit; magnam enim vim seminum secum frumenti similium dicitur deportare. multaque alia in aliis locis commemorabilia proferre possum, multos fertiles agros alios aliorum fructuum. Sed illa quan
Abbreviated transcription (Latin):
ticudo. Quas easdem paucas habent ea bestie. que pauca
gignunt. Quid dicam quantꝰ amor bestiarũ sic iueducandis custo¬
diendisq his que procreauerunt. Usq ad eum finem dum possit
seipsa defendere.⁊ si pisces ut aiunt oua cum genuerunt relin¬
qunt. facile enim illa aqua ⁊ sustiuent᷑ ⁊ fetum fundunt. Testu¬
dines aut̃ ⁊ corcodilos dicunt
cum iuterra partũ
ed̾ederint obruere
oua. deinde disce¬
dere.
Ita ⁊ nascunt᷑ ⁊ educant᷑ ip. sa ꝑ sese. Iam galli¬
ne
auesq relique ⁊quietum requirurt ad pariendũ iocũ
& cubilia sibi nidosq ꝯstruunt. Fosq quami p ossunt mollissi¬
me substemunt. Uc quam facillue oua feruant᷑. E quib pul¬
los cum exeuderint. ita cuent᷑. ut ⁊ pennis foueant ne frigore
ledant᷑. ⁊ si est calor a si le se opponunt. Cum aut̃ pulli pennu¬
lis uti possunt. tum uolatꝰ eoꝵ matres prosecunt᷑. reliqua eura

Expanded text:
titudo, quas easdem paucas habent eae bestiae quae pauca titudo, quas easdem paucas habent eae bestiae quae pauca gignunt. Quid dicam quantus amor bestiarum sit in educandis custodiendisque is quae procreaverunt, usque ad eum finem dum possint se ipsa defendere. etsi pisces, ut aiunt, ova cum genuerunt relinquunt, facile enim illa aqua et sustinentur et fetum fundunt; testudines autem et crocodilos dicunt, cum in terra partum ediderint, obruere ova, deinde discedere: ita et nascuntur et educantur ipsa per sese. iam gallinae avesque reliquae et quietum requirunt ad pariendum locum et cubilia sibi nidosque construunt eosque quam possunt mollissume substernunt, ut quam facillume ova serventur; e quibus pullos cum excuderunt ita tuentur ut et pinnis foveant ne frigore laedantur et si est calor a sole se opponant; cum autem pulli pinnulis uti possunt, tum volatus eorum matres prosequuntur, reliqua cura
Abbreviated transcription (Latin):
ad pastum. At quib
bestiis eratis cyb ut alii gere¬
ris bestiis uescerent᷑. aut uires natura dedit aut celeritatẽ.
st quibusdam &iam machinacio quedam. autq sollertia i
inaraneolis alie quasi retexunt. ut siquit inheserit conficiant. Alie
aut̃ ut expinato obseruant ⁊ siquid incidit arripiunt. idq consu¬
uatiouem earũ genenis appareat: Nam primum alie mares
alie femine sunc. quod perpetuitatis causa machinata natura
est. De inde partes corꝑis ⁊ ad procreandum ⁊ ad concipiendum
aptissime.⁊ in mari ⁊ infemena iam coniniscendoꝵ corpoꝵ uure
libidines. Cum aut̃ in locis semen insedit. rapit omnem fere ci¬
bũ adsese. eoq septũ fuigit animal. Quod cum exutero elapsũ
excidit in his animantib que lacce alant᷑. omnis fere cibus
matrum laccescere incipit Eaq que paulo aute nata sunt
sine magistro. duce. natura. manimas appetunt. earurq u¬
fetus ꝓcreant. ut sues. ut canes. iismam marum data est mul¬

Expanded text:
ad pastum. at quibus ad pastum. at quibus bestiis erat is cibus ut †aliis generis escis vescerentur, aut vires natura dedit aut celeritatem. data est quibusdam etiam machinatio quaedam atque sollertia, ut in araneolis aliae quasi rete texunt, ut si quid inhaeserit conficiant, aliae autem ut   ex inopinato observant et si quid incidit arripiunt idque consuvationem earum generis appareat? nam primum aliae mares aliae feminae sunt, quod perpetuitatis causa machinata natura est, deinde partes corporis et ad procreandum et ad concipiendum aptissimae, et in mari et in femina commiscendorum corporum mirae libidines, cum autem in locis semen insedit rapit omnem fere cibum ad sese eoque saeptum fingit animal; quod cum ex utero elapsum excidit, in is animantibus quae lacte aluntur omnis fere cibus matrum lactescere incipit, eaque quae paulo ante nata sunt sine magistro duce natura mammas adpetunt earumque ufetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est mul