comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rex assiriorum cũ suis comunicato con-¬
filio: direxit eis quendam de sacerdotib
uideorũ qui eos legitima dei terre doce¬
ret: qui cũ eis diuinam legẽ tradidiss&
ut regum & paralipomenon plenissime
narrat historia: coeꝑunt tim ore cogente
dm̃ colere: sed pristina adhuc infidelitate
uigente. nichilominus idola fua non
destiterunt ad orare. Istos igitur iuidei.
abhominationi & contemptui deputan-
Unde & hoc pro sũmo conuicio. xp̃o dño
obiecerunt. Samaritanus estu: & demo¬

Expanded text:
rex Assyriorum cum suis communicato consrex Assyriorum cum suis communicato consilio, direxit eis quemdam de sacerdotibus Judaeorum, qui eos legitima Dei terrae doceret. Qui cum divinam eis legem dedisset ut Regum et Paralipomenon plenissime narrat historia, coeperunt timore cogente Deum colere, sed pristina adhuc infidelitate vigente, nihilominus idola non destiterunt adorare. Istos ergo Judaei abominationi et contemptui deputanteUnde et hoc pro summo convicio Domino Christo objecerunt, Samaritanus es tu, et daemo
Abbreviated transcription (Latin):
dere: sed neminẽ apeccato liberare.
Peccatorũ enim uulnera ꝑ legem et sacer.¬
dotiũ uideorũ tantũ monstrari pote¬
torũ animalium auferri peccata. do¬
nec ueniret illud singulare sacrifi¬
cium: quod incruce oblatum peccata
mundi extersit. Unde sequitur. Sama.
ritanus autem quidã iter faciens ue¬
nit secus eum: & uidens eũ m̾iscłia
motus est. Samaritani non erant de
popło iudeorum: sed alienigene potius
et idolis seruientes. Cũ enim arege
assiriorum decem trib propter pecca¬
ta sua tranflate fu issent de samaria:
ne terra corum habitatore uacua re-¬
digeretur insolitudinem. ussu regis
assiriorũ quidã de alienigenis assiri is uide¬
lic& missi sunt insamariam. que erat capud
decem tribuum ut habitarent ibi: & terrã
excolerent. Cumq cepissent in ibi degere
& idolis ut pote dm̃ ignorantes deseriure:
inmisit in eos dñs feroces bestias. ad quarũ
deuastationem interibant. Quo comꝑto.

Expanded text:
dere, sed neminem a peccato liberare. dere, sed neminem a peccato liberare. Peccatorum enim vulnera per legem et sacerdotium Judaeorum tantum monstrari potetorum animalium auferri peccata , donec veniret illud singulare sacrificium quod in cruce oblatum peccata mundi extersit. Unde sequritanus autem quidam iter faciens, venit secus eum, et videns eum misericordia motus est. Sapopulo Judaeorum, sed alienigenae potius et idolis servientes. Cum enim a rege Assyriorum decem tribus propter peccata sua translatae fuissent de Samaria, ne terra eorum habitatore vacua redigeretur in solitudinem, jussu regis Assyriorum quidam de alienigenis, Assyriis videlicet, missi sunt in Samariam, quae erat caput decem tribuum, ut habitarent ibi, et terram excolerent. Cumque coepissent inibi degere, et idolis utpote Deum ignorantes deservire, immisit in eos Dominus feroces bestias, ad quarum devastationem interibant. Quo comperto,
Abbreviated transcription (Latin):
callide ne caueri uel deprehendi ualer
occultando. Semi uiuo relicto. Ex ca par-¬
Ex qua uero peccando dm̃ offendit mortuus
esse probatur. sicut legitur. Anima que
peccauerit: ipsa morietur. Latrones ergo
idest demones semt uiuum. homine reque¬
runt:
quia beatitudinẽ quidem ab eo in morta¬
litatis tulerunt: sed rationẽ animi qua
dm̃ nosse potest auferre minime ualu-¬
erunt. Aẽcidit autẽ ut sacerdos quidã
descender& eadem uia: & uiso illo pre¬
teri it. Similiter & leuita cũ esset secus
locum: & uider& eum: ꝑtransi it. ꝑ sacer¬
dotem & leuitam qui inspecto saucio
transierunt. significatur lex ueteris testa¬
menti & sacerdocium iudeorum: quod
maxime insacerdotib & leuitis quon¬
dam emicuit. Uel ut distinctius loqua¬
mur: ꝑ sacerdocem quidem. aaron sacer.¬
dos cũ omni progenie sua: ꝑ leuitam
uero moises similiter cũ fuecessione
intelligitur: qui leuita idcirco dicit᷑.
quod legis fuerat amministrator. Sed
quia lex peccata quidem ualebat osten¬

Expanded text:
callide, ne caveri vel deprehendi valeant, occultando. Semivivo relicto. Ex ea par, ex qua vero peccando Deum offendit, mortuus esse probatur, sicut legitur: Anima quae peccaverit, ipsa moriid est daemones, semivivum hominem reliquerunt, quia beatitudinem quidem ab eo immortalitatis tulerunt, sed rationem animi quae Deum nosse potest, auferre minime potuerunt. Accidit autem ut sacerdos quidam descenderet eadem via, et viso illo praeterivit. Similiter et levita cum esset secus locum, et videret eum, pertransiit. Per sacerdotem et levitam qui inspecto saucio transierunt, significatur lex Veteris Testamenti et sacerdotium Judaeorum, quod maxime quondam in sacerdotibus et levitis emicuit. Vel ut distinctius loquamur, per sacerdotem quidem Aaron sacerdos cum omni sua progenie, per levitam vero Moyses similiter cum sua successione intelligitur. Qui levita idcirco dicitur, quod legis fuerit administrator. Qui um peccata quidem valebant tantum osten
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ idest intelligentia diuinarũ scrip¬
turarum. Aliquando celestẽ patriam.
ut ioħes dicit. Penitentiã agite. appropin.¬
quabit eium regnum celorum. Aliquando
ipse loquitur adiudeos. Regnum dei intra
homines habitat. Et sicut in presenti lectio.¬
ne: cũ dicit. Querite primũ regnũdĩ: &

Expanded text:
Dei , id est intelligentia divinarum ScripDei , id est intelligentia divinarum Scripturarum. Aliquando coelestem patriam, ut Joannes dicit: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Aliquandoipse loquitur ad Judaeos: Regnum Dei inter tem inter homines habitat. Et sicut in praesenti lectione dicit: Quaerite primum regnum Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
enim pater uester quia his omnib indi¬
getis. Hinc quidam superfluę dogmati-¬
tantes: obiciunt. Si deus in quiunt ante¬
quam petamus scit quib indigenus.
quid necesse est ut eũ pro nr̃is necessitatib
exoremus: ergo frustra scienti loquimur.
Quib respondendũ est: quia non fumus¬
sed potius narratores sed potius rogatores.
Aliud ẽ. enim nescienti narrare: aliud sci¬
entem humiliter exorare. Uult ergo se
peti anobis qui nouit etiam eaqͤ petere
debemus: ut nr̃a peticio premium conse¬
& cetera. Primũ non ponitur hoc loco pro
numero: sed potius pro quantitate. Primũ:
idest ante omnia & suꝑ omnia. querite
regnum dĩ. Regnũ autẽ dei inscĩs scrip.¬
turis: quatuor modis accipitur: Aliquan¬
do enim significat presentẽ eccłiam: ut
illud. Om̃is scriba doctus in regno clorũ.
hoc.ẽ. in presenti eccłia. similis. ẽ. homini
patri familias. qui profert dechesauro
fuo noua & uetera. Aliquando scãm scrip¬
turam: ut illud. Auferetur auobis regnũ

Expanded text:
enim Pater vester quia his omnibus indigetis. Hinc quidam superflue dogmatizantes objiciunt: Si Deus, aiunt, antequam petamus scit quibus indigemus, quid necesse est ut eum pro nostris necessitatibus exoremus? Ergo frustra scienti loquimur. Quibus respondendum est quia non sumus narratores, sed potius rogatores. Aliud est enim nescienti narrare, aliud scientem humiliter exorare. Vult ergo se peti a nobis, qui etiam novit ea quae petere debemus, ut nostra petitio praemium consem ejus. Primum, non ponitur hoc loco pro numero, sed potius pro quantitate. Primum, id est, ante omnia, et super omnia quaerite regnum Dei. Regnum autem Dei in sacris Scripturis quatuor modis accipitur. Aliquando enim significat praesentem Ecclesiam, ut illud: Omnis scriba doctus in regno coelorum , hoc est, in praesenti Ecclesia, similis est homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera. Aliquando sanctam Scripturam, ut illud: Auferetur a vobis regnum
Abbreviated transcription (Latin):
testatem. ut & confitentib penitentiȩ
ciliationis admitterent. Sic diuinȩ
uoluntatis presidiis ordinatis: ut in¬
dulgentia dĩ nisi supplicationib sacer¬
docum nequeat obtineri. Et factum est

Expanded text:
testatem, ut confitentibus poenitentiae ciliationis etiam admitterent, sic divinae voluntatis praesidiis ordinatis, ut indulgentia Dei nisi supplicationibus sacerdotum nequeat obtineri. Unus autem ex
Abbreviated transcription (Latin):
na substantia bene dispensata uercitur in
dispesatores suos leuabit incęlum. Unde &¬
fidelis est in mnimo hoc ẽ incarnalibus
& temporalib in maiore fidelis erit: hoc est
in spualib Qui enim in paruo iniquus est.
ut non det frib ad utendũ quod adeo pro
iste & inspuali pecunia diuidenda iniquus
& labuntur non bene dispensecis. ueras
his que aliena sunt infideles fuistis. ea¬

Expanded text:
niquitas bene dispensata uertitur in dispensatores suos leuabit in caelum! quam fidelis est in minimo, hoc est in carnalibu, et in multis fidelis erit, hoc est in spiritualibus. Qui autem in parvo iniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a Deo pro spirituali pecunia dividenda iniquus e labuntur, non bene dispensatis, veras his quae aliena sunt alienum autem e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinetis ȩcernam: Minimos autem fidĩ
appellat apłos: quia nec dum fidĩ ꝑfectȩ
culmen subierant. Unde & dño dicebatł̃.
querere uel solliciti esse de cibo aut po¬
oꝑiemur. Ubi illi propris notantur
qui in congregacionib constituti. spreta
inquirunt. Exceptis paucisuideis qͥ legẽ
habentes dm̃i celi uenerabantur: reliq̃ per
uniuersũ orbem nationes idolis seruientes.
gentes appellabantur. De quib hic dñs
loquens. dicit. Hȩc omnia. gentes inquirũt.
Iili scilic& qui ignorant dm̃. qui nesciunt
aliud cogitare quam terrena quib non est

Expanded text:
idei estis. Minimos autem fide appellat apostolos, qui necdum fidei perfectae culmen subierant. Unde et Domino dicebant: quaerere vel solliciti esse de cibo aut pois. Ubi illi proprie notantur, qui in congregationibus constituti, spreta inquirunt. Exceptis paucis Judaeis, qui legem habentes Deum coeli venerabantur, reliquae per universum orbem nationes idolis servientes, gentes appellabantur. De quibus hic loquens Dominus dicit: Haec omnia gentes inquirunt. Illi scilicet Deum ignorant, qui nesciunt alia cogitare quam terrena, quorum est
Abbreviated transcription (Latin):
sticutione mundi. Nos autẽ non solũ ex
humilitate publicani exemplum humi¬
litatis colligere debemus: uerum ediuerso
& de uerbis elati pharisei formam humi¬
litatis assumere: Ille enĩ considerauit
aliorũ mala: & coepit iactanter fua profer.¬
re bona. Nos econtra nr̃a mala debemus
ꝑpendere & aliorũ bona considerate. ut sicut
ille ceteris se preferens. ex eo qued alios.¬
quod alios despexit humiliatus est adrui¬
nam: ita nos bonis fidelib impares nos iu.¬
dicantes exeorum imitatione exaltati pro.¬
ficiamus ad głam. Cũq huiuscemodi de¬
uotionis formã assecuti fuerunus incotidi.¬
anis precib banc orationem abeato beda
editã breuem quidem sed omnino saluber.¬
rimam: frequentando recitare studeamus.
Deus omnipotens miserere supplici tuo. quia
non sum sicut in nũmeri serui tui contemp.¬
tu scłi subłimes. iusticiȩ merito gloriosi. cas¬
titatis laude angłici: uelud etiam multi
alorum qui post flagitia publica peniten¬

Expanded text:
tris mei . Nos autem non solum ex humilitate publicani exemplum humilitatis colligere debemus, verum e diverso, et de verbis elati Pharisaei formam humilitatis assumere. Ille enim consideravit aliorum mala, et coepit jactantes sua proferre bona; nos e contra nostra mala debemus perpendere, et aliorum bona pie considerare. Ut sicut ille caeteris se praeferens, ex eo quod alios despexit, humiliatus est ad ruinam; ita et nos bonis fidelium impares judicantes, ex eorum imitatione exaltati, proficiamus ad gloriam. Cumque hujuscemodi devotionis formam assecuti fuerimus, in quotidianis precibus hanc orationem a beato Beda editam, brevem quidem, sed omnino saluberrimam frequentando recitare studeamus. « Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui, contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum qui post flagitia publica poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
figuratur: qm̃ sicut singulis mensib iu.¬
na decrescens deficit. ita & uita nr̃ȩ morta¬
litatis singulis momentis deficiens. cotidie
nes in quos primus homo incidit. uel
quomodo ab eis despoliatus. atq uulnerat᷑
sunt. iter nr̃m latenter obsident. In hos
latrones homo ideo incidit: quia descen¬
debat. Descensus autem hic: non alius quã
suꝑbia intelligitur. Dequa dñs. Qui seꝰ
exaltat. humiliabitur. Nisi ergo suꝑbien.¬
do descendiss&: in latrones non incidiss&.
Q uia primũ homo subi it ac deinde temp.¬
tatus bostib cessit Scriptũ namq est
Ante ruinã exaltabitur cor. Qui etiam¬

Expanded text:
figuratur, cum sicut singulis mensibus luna decrescens deficit, ita vita nostrae mortalitatis singulis momentis deficiens, quotidie nes in quos primus homo incidit, vel quomodo ab eis despoliatus atque vulneratus sunt, iter nostrum latenter obsident. In hos latrones homo ideo incidit, quia descendit. Descensus autem hic non alius quam superbia intelligitur, de qua Dominus ait: Qui se humiliat, exaltabitur . Nisi ergo superbiendo descendisset, in latrones non incidisset, quia primum in se superbus, ac deinde tentatus, hostibus cessit. Scriptum namque est: Ante ruinam exaltatur cor, et a
Abbreviated transcription (Latin):
ut diligamus dm̃. excoto corde idest ex
toto intellectu. & extota anima tua id est
tamquam nos ipsos. si omnia que nobis
a proximis fieri uolumus eadem & nos
proximis faciamus. Que duo precepta¬

Expanded text:
um Deum tuum ex toto corde tuo, id est, ex toto intellectu; et ex tota anima tua, id est,tanquam nosmetipsos, si omnia quae nobis a proximis fieri volumus, eadem et nos proximis faciamus. Sciendum praet
Abbreviated transcription (Latin):
głam dei. unde & uidentes sunt appel¬
lati: & pene cuncta scriptura relecta.
patres antiquos fere om̃s dm̃ uidisse
de monstrat. Si ergo scĩ patres et proph̃ȩ
dũi uiderunt ut scriptura testatur. quid
aliud ꝑ speciem. Uiderunt siquidem
prememorati scĩ dm̃ omnipotentem. sed
ꝑ speculũ & ꝑ imagines & infubiecta cre¬
atura. Om̃s enim manifestationes que in
ueteri testamento ad patres facte fuisse me¬
morantur. ꝑ inferiorem creaturam. hoc
est ꝑ angelos ꝑacte adoctorib affirmant᷑
Si enĩ dm̃ in sua diuinitate ut est absq

Expanded text:
ant. Unde et videntes sunt appellati, et pene cuncta Scriptura reliqua patres antiquos fere omnes Deum vidisse demonstrat. Si ergo sancti patres et prophetae Deum viderunt, ut Scriptura testatur, quid aliud per speciem. Viderunt siquidem sancti praememorati Deum omnipotentem, sed per speculum, et per imagines, et in subjecta creatura. Omnes enim manifestationes quae in Veteri Testamento ad patres factae fuisse memorantur, per inferiores creaturas hoc est, angelos peractae a doctoribus affirmantur. Si en
Abbreviated transcription (Latin):
in conuictu illi adherentes. quicquid cog¬
noscere uoluissent non ꝑspeculum. nĩ ꝑ
enigma: sed ꝑ ipsum dnm interrogando
discebant Unde nierito omnib retro
scĩs. lege beatitudinis preferuntur: audi
audierunt. Nam illi qui inueteri testa¬
mento dm̃ uidisse narrantur iuxta
fidem. defuncti sunt omnes. non accep¬
tis repromissionib. sed alonge eas aspici¬
entes & salutantes. Quod enim antiqui¬
scĩ maxinũ desiderium habuerint.
ut dm̃ uiderent in carne presentem
quod hic ipse eos intueri desiderasse asse.¬
uerat. ipsorum uerba testant᷑: quib se
filiũ dei incarnatũ uidere. totis affec-¬
tib concupiuisse declarant. Hinc isaias
magno atq incomparabili xp̃m uiden.¬
di feruens desiderio: elamabat. Utinã
disrumperes celos: & uenires. Hinc dauid
pari cupiditate ex estuans: aiebat. Dñe.
inclina eelos & descende. Obtabant enĩ
singuli si fieri poss&: ut suo quisq
tempore dei filiũ incarnatũ uideret
Notandum autem quia quos lucas in

Expanded text:
ime adhaerentes, quidquid cognoscere voluissent, non per speculum, non per aenigmata, sed per Dominum interrogando discebant: unde merito omnibus retro sanctis lege beatitudinis praeferuntur, audies, et non audierunt. Nam illi qui in veteri Testamento Deum vidisse narrantur, juxta fidem defuncti sunt omnes, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas aspicientes et salutantes. sancti maximum desiderium habuerunt, ut Deum viderent in carne praesentem, quod hic ipse eos intueri desiderasse asseverat, ipsorum verba testantur, quibus se Dei Filium incarnatum videre totis affectibus concupivisse declarant. Hinc Isaias magno et incomparabili Deum videndi fervens desiderio, clamabat: Utinam disrumperes coelos, et descenderes ! Hinc David, pari cupiditate exaestuans, aiebat: Domine, inclina coelos tuos, et descende . Optabant enim singuli, si fieri posset, ut suo quisque tempore Dei Filium incarnatum videret. Notandum autem, quia quos Lucas in
Abbreviated transcription (Latin):
riseis: & reuelasti ea paruulis. idest humi¬
lib & mansuetis apłis. qui & si illũ uide.¬
runt cõmuni infirmitate circumdatũ:
crediderunt tamen & intellexerunt.
in homine latentẽ unũ eũ patre dm̃¬

Expanded text:
ibus, et revelasti ea parvuli. , id est humilibus et mansuetis apostolis, qui etsi illum viderunt communi infirmitate circumdatum, crediderunt tamen et intellexerunt in homine latentem unum cum Patre D
Abbreviated transcription (Latin):
funt. Cur uero bona uitȩ p̃sentis ad pacẽ
habuerit. manifestatur cum fubditur.
Nunc autem abscondita sunt. ab oculis
tuis. Si enim ab oculis cordis eius mala
que sibi immiriebant abscondita non es-
sent. in presentib prosꝑis letari non po-¬

Expanded text:
t. Cur vero bona praesentia ad pacem habuerit, manifestatur cum dicitur: Nunc autem 1646 abscondita sunt ab oculis tuis. Si enim cordis ejus oculis mala quae imminerent abscondita non essent, laeta in praesentibus prosperis non
Abbreviated transcription (Latin):
qui qm̃ addm̃ conuersus peccata fua recog.¬
nouit. & scelerũ suorum ꝑfecte penituit
non solum ueniã sed etiam ut popłm iui¬
deorum fidei dignitate precederet accepit
Quia omnis qui se exaltat humiliabitur.¬
& cetera. Hȩc sententia & de utroq popło
ual& intelligi uidaico scilie& atq genti¬
li: quorum alter ut dictum est de diuinis
benefici is suꝑbiens humiliari. alter uero
deuote se in confessione peccatoium humi¬
uans. meruit exaltari: & de omni fuꝑbo
& humili conuenientissime accipi: con¬
cordante suꝑ hoc salomonis sententia. Ante
ruinã exaltatur cor hominis. & ante gau¬
dium humiliatur. At uidemus mũtos
honorib & diuitiis hulus seli florers &
in eis usq adfine ꝑseuerare cernimus. econ¬

Expanded text:
iam a Deo conversus, peccata sua recognovit, et scelerum suorum perfecte poenituit, non solum veniam, sed etiam ut populum Judaeorum fidei dignitate praecederet, accepit. Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur Haec sententia et de utroque populo valet intelligi, Judaico scilicet et gentili: quorum alter, ut dictum est, de divinis beneficiis superbiens, humiliari: alter vero devote se in confessione peccatorum humilians, meruit exaltari. Et de omni superbo et humili potest convenientissime accipi, concordante super hoc Salomonis sententia: Ante ruinam exaltatur cor hominis, et ante gaudium humiliatur . At videmus multos honoribus et divitiis hujus saeculi florere, et in eis usque ad finem perseverare: cernimus e
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Pharisei illud quod uidebant.
hoc solũ modo credebant. Uidebant
eũ oculis corporeis: & tantũ purum
hominem. eẽ. credebant Credebant dico
quia ab hominib hoc eredi uolebatħ
Auoquin lege & prophetis edocti . xp̃m
illum. eẽ. non dubitabant sed propter
głam humanam quã ꝑdere cimebant.
xp̃m illum confiteri metuebant. Apłi¬
uero & ceteri fideles hominem esse cernen¬
tes. uerũ quoq dm̃. eẽ. non dubitabant:
quod manifestat. apłs petrus qui pro
omnib respondit dño dicens: tues. xp̃c¬

Expanded text:
. Pharisaei vero id quod videbant, hoc solummodo credebant. Videbant enim oculis corporeis, et tantum purum hominem esse credebant. Credebant dico, quia ab hominibus hoc credi volebant: alioquin lege et prophetis edocti, Christum illum esse non dubitabant, sed propter gloriam humanam quam perdere timebant, Christum illum confiteri metuebant. toli et caeteri fideles hominem esse cernentes, verum quoque Deum esse non dubitabant, quod manifestat Petrus apostolus, qui pro omnibus respondit Domino dicens: Tu es Ch
Abbreviated transcription (Latin):
& alter publicanus. Ebarisei clerici & pres¬
biteri erant iudeorũ. Qui pro eo quod
aceteris se uidebant. tamquã sanctiores
ac potioris meriti diuisi interpretant᷑
aphares filio uidȩ mũtuato uocabulo.
E& quorum numero iste fuisse deprehen¬
ditur. qui arrogantia tumens intemplũ
ascendit. non tam deum oraturus quã
se laudaturꝰ. Publicani autem uocantur.
qui publicis flagiti is in cumbunt. uel
qui publicis negociis & uectigalib inser

Expanded text:
arisaei clerici et presarisaei clerici et presbyteri erant Judaeorum, qui pro eo quod a caeteris se dividebant, tanquam sanctioris ac potioris meriti, divisi interpretantur, a Phares filio Judae mutuato vocabulo. E quibus iste fuisse deprehenditur, qui arrogantia tumens, in templum ascendit, non tam Deum oraturus, quam se laudaturus. Publicani autem dicebantur, vel qui publicis flagitiis incumbebant, vel qui publicis negotiis inser
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderunt intemplũ : ut orarent & rł
IINs dñs quosdam udeorum
de ficta se sc̃itate extollere ac ꝑ hoc
quasi excellentioris meriti essent. cete¬
ris se preferre. hanc parabolã deduxit
in mediũ. inqua & uirtus humilitatis
precipuȩ comendatur. & presumptiua
suꝑbia quam sit cauenda ostenditur.
Dixit autem inquit euuangelista. ad
quoscdã qui inse confidebant tamquã
iusti. & asꝑnabantur ceteros parabolam
istam. Duo homines & cetera. Recte etiã¬
ad litteram dicit ascenderunt. quia
eiuitas iherłm in cliuo montis hoc est
indecensu sita. exparte erat in monte.
& ex parce inualle. Templum autem dũ
& qui ad illud uenire cupiebat. necesse
erat ut illuc ascendendo ꝑueniret.
Unde & insequentib legitur. Descendit
hic iustificatus in dom̃ũ suam ab illo:
hoc est templo. Uel descendit iustificatꝰ
publicanus ab illo: id est ex comparati-¬
one phariser Et in alio eu uangelio homo
iherico: & incidisse in latrones. Ea bis¬

Expanded text:
ascenderunt in templum ut orarent, etc. Videns Dominus quosdam Judaeorum de ficta se sanctitate extollere, ac per hoc quasi excellentioris meriti essent caeteris praeferre: hanc parabolam deduxit in medium, in qua et virtus humilitatis praecipue commendatur, et praesumptiva superbia quam sit cavenda ostenditur. Dixit autem, inquit evangelista, ad quosdam qui in se confidebant tanquam justi, et aspernabantur caeteros, parabolam istam: Duo nomines ascedictum est, ascenderunt, quia civitas Hierusalem in clivo montis, hoc est, in descensu sita, ex parte erat in monte et ex parte in valle: templum autem Domiet qui ad illud venire cupiebat, necesse erat ut illuc ascendendo perveniret. Unde et in sequentibus legitur: Descendit hic justificatus in domum suam ab illo, hoc est, templo; vel descendit justificatus publicanus ab illo, id est, ex comparatione Pharisaei. Et in alio Evangelio homo Hiericho, et incidisse in latrones . C
Abbreviated transcription (Latin):
nullum amplius esse proxinium quam il¬
lum qui nr̃i miseretus: eui & precipitur
acdño ut ꝑgat. & similiter agere studeat.
ierłm in hiericho descendisse narrat: quia
ierłm inmontuosis. hiericho uero ciuitas
in campestrib fita est. Acq ideo de ierłm
in hiericho non nisi descerdo uenitur.
inquo itinere. ferunt latrones inquib dam
speluncis ac foueis latitare: atq sub inde
de transeuntibus predas agere. Altiore uero¬

Expanded text:
 amplius proximum esse quam illum qui nostri miseretur, et cui praecipitur a Domino ut pergat, et similiter agere studeat. Jerusalem in Jericho descendisse narrat, quia Jerusalem in montosis, Jericho vero civitas in campestribus sita est: atque ideo de Jerusalem in Jericho non nisi descendendo pervenitur. In quo itinere feruntur latrones in quibusdam speluncis ac foveis latitare, atque subinde de transeuntibus praedas agere. Aliter: Fer
Abbreviated transcription (Latin):
amisit. Quem ad modum autem nichil
prodest quod tota ciuitas contra hostiũ
custoditur incursum. si unũ foramen¬
in ea relinquitur ꝑ quod abhostib incret᷑:
sic nichil iuuat. quod multas uirtutes
congregamus. si unum uicium in nobis
relinquimus: ꝑ quod adiabolo capiamur.
Et publicanus alonge stans. nolebat. nec
oculos ad celum leuare: sed ꝑcutiebat pec¬
pinquare non audebat. Aionge utiq
stabat: quia petcando longe adeo se reces¬
sisse nouerat. Oculos ad celum leuare.
nolebat: quia sciebat se grauiter illum
estimans. isdem obtutib dm̃ uel dei tem¬
plum aspicere: quib ad concupiscendũ
iallicita plurima. fuerat conspicatus Pectꝰ¬
cogitasse nefanda. unde dñm offenderat:¬
& quasi supplicium sibi de se ipso exi¬
gens. ueniam scelerum. non tam impe¬
trabat: quam etiam extorquebat adño.¬
A men dico uobis: descendit hic iustifi¬
catus in domũ suam ab illo. Maxima fidictia
sub exemplo istius publicani. digne
penitentib pre rogatur: qui qm̃ culpas

Expanded text:
acuit. Quemadmodum enim nihil prodest quod tota civitas contra hostium custoditur incursum, si unum in ea foramen relinquitur per quod ab hostibus intretur, sic nihil juvat quod multas virtutes congregamus, si unum in nobis vitium relinquimus, per quod a diabolo capiamur. Et publicanus a longe stans, nolebat nec oculos ad coelum levare, sed percutiebat pecpinquare non audebat. A longe utique stabat, quia peccando se longe a Deo recessisse noverat. Oculos ad coelum levare nolebat, quia sciebat se illum qui in coexistimans iisdem obtutibus Deum vel Dei templum aspicere, quibus ad concupiscendum illicita plurima fuerat conspicatus: neccogitasse nefanda unde Deum offenderat: et quasi supplicium sibi de seipso exigens, veniam scelerum non tam impetrabat quam extorquebat a Do Dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Maxima fiducia sub exemplo istius publicani digne poenitentibus praerogatur. Qui quoniam culpas
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis. Attenlite diligentius obseruate
cautius ut non seducam ini ut non cir¬
cũ ueniam ini. ut non fallamini. Atten¬
dite hoc .ẽ. considerate: quia non sunt
oues sed lupi inuestimentis ouiũ fuerũt¬

Expanded text:
prophetis; attendite diligentius, observate cautius, ut non seducamini, ut non circumveniamini, ut non fallamini. Attendite ergo, id est, considerate quia non sunt oves, sed lupi in vestimento ovium; qu
Abbreviated transcription (Latin):
acorpore obsident. quã in carne positam.
tis iniquitatib quas ꝑpetrauit. hanc ad
societatem suȩ dampnationis ꝑ trahentes
co artant. Ut in ipsa iã eatremitate uitȩ
deprehensa. & aquib hostib cireum clusa
sit uideat: & tamen aditũ euadendi in¬
uenire non possit. quia iã bona oꝑari non
lic&: que cũ licuit agere contempsit Et

Expanded text:
a corpore obsident, quam in carnis amore potis iniquitatibus quas perpetravit, hanc ad satietatem suae damnationis trahentes coarctant, ut in ipsa jam extremitate vitae deprehensa, a quibus hostibus circumclusa sit videat, et tamen evadendi aditum invenire non possit, quia operari jam bona non licet, quae cum licuit agere contempsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut quȩ prius se ꝑ multa dilatauit in
scelere: ad extremũ de omnib angustecur
in retributione. Et adcerram prosternent
te & filios tuos qui inte funt. Tunc anima¬
illius deꝑeunt. cũ cogitationes male quȩ
modo ex illa prodeunt. in ultima distric
tione dissipantur. sicut scriptũ est: In illa
die. ꝑ ibunt omnes cogitationes eorũ. Nlon¬

Expanded text:
ut quae prius se per multa dilatavit in scelere, ad extremum de omnibus angustetur in retributione. Et ad terram consternent te, et filios tuos qui in te sunt. Tunc animillius cadunt, cum cogitationes illicitae quae modo ex illa prodeunt, in extrema vitae ultione dissipantur, sicut scriptum est: In illa die peribunt omnes cogitationes eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Durũ est tibi. contra stimulũ calcitrare.
erubesco: ut qui doctor fuerã udeorum.
inquit quod michi utile esse intelligo:
Coepitq̃ eis qui prius uersabantur in
legẽ iam esse abolitam. propħas preteris¬
se: & que antea pro lucro fuerant. repu¬

Expanded text:
ra stimulum calcitrare. erubesco, ut, qui doctor-fueram Iudaeorumitur, quod mihi utile esse intellego, coepitque eos, qui prius uersabantur in Legem abolitam, Prophetias praeterisse, et quae antea pro lucro fuerant, repu
Abbreviated transcription (Latin):
si presens frater sit qui habet aliquid ad¬
uersum nos idest quem nos lesimus.
aduersus illum habemus. si nos ille lese.¬
rit Ubi opus non est abeo qui tibi fecit
in iuiriã ueniam postulare sed tantum
ut ei dimittas sicut tibi adño dimita

Expanded text:
 qui habeat aliquid adversum nos, id est, quem nos laesimus; adversus illum habemus, si nos ille laeserit, ubi opus non est a faciente injuriam veniam postulare, sed tantum ut dimittas, sicut tibi a Deo commissa
Abbreviated transcription (Latin):
erat iniquus. quia bene quidem offẽre.¬
bat. sed non recte diuidebat credens in
patrem sed filiũ ꝑsequens. habens dm̃
om̃ipotentem: sed sp̃m scm̃ negans. Pru¬
dentior itaq fuit paulus. legem trans
patris uerum lumen est ꝑdiderunt. Hec prefatꝰ¬

Expanded text:
erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in patre, sed filium persequens, habens deum omnipotentem, sed spiritum sanctum negans. prudentior itaque fuit Paulus apostolus patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambr
Abbreviated transcription (Latin):
interiora cernenda ꝑ nosmet ipsos pene¬
trare nequimus. Cui contra propħa famen
miserabilem quoriundam de plorans.
dicebat Paruuli petierunt panem: & non
erat qui franger& eis tamquã dicer& In¬
docti quesierunt pabulũ uerbi dei quo

Expanded text:
interiora cernenda, per nosipsos penetrare nequivimus. Cui contra Propheta miserabilem quorumdam famem deplorans ait: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis. Quod est docti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & nos primã & scdam feriam. dicere
constat: non incongrue hoc loco nomine
sabbati. tota ebdomada intelligitur.
que sabbato. clauditur. Bis ergõ insabato.
idest duob dieb in ebdomada. ieiuna¬
re se ꝑhibet. Decimas do. omnium que

Expanded text:
sicut et nos primam et secundam feriam dicere constat. Non incongrue hoc loco nomine sabbati tota hebdomada intelligitur, quae sabbato clauditur. id est, duobus diebus in hebdomada jejunasse se perhibet. Decimas do omnium quae
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis cor unum & anima una: & e.¬
rant illis omnia comunia. nec quisquã
egens erat inter illos. qui fua pro dño
reliquerant. de quib et paulus. dicit.
Tamquam nichil habentes & omnia possi-¬

Expanded text:
anima una, et erant illis omnia communia . Nullusque egens erat inter eos qui sua pro Domino reliquerant, de quibus et Apostolus ait: Tanquam nihil habentes et omnia possi
Abbreviated transcription (Latin):
quolib& modo se segregauerĩt. tales nec
uinculis peccatorũ absolui. nec regni
celestis ianuã ingredi possunt. Cuius qͥa
festiuitatẽ annuo recursu uenerabilem̃
ut pote principis apołorum celebri fre.¬
quentamus. officiorũ obsequio eius in
quantũ possumus exemplum. imitari
satagamus. ubiq suffragia poscere: ut
quiã ipsi scã ecclesia specialiter est comis.¬
sa nos qui eius membra ultima sumus.
sedulis patrocinis. adiuuare & in regni
celestis głam pie interueniendo dignet᷑

Expanded text:
quolibet modo semetipsos segregant, tales nec quolibet modo semetipsos segregant, tales nec vinculis peccacoelestis januam ingredi possunt. Cujus quia festivitatem annuo recursu venerabilem, ut pote principis apostolorum, celebri frequentamus officiorum obsequio, ejus in quantum possumus exempla imitari satagamus, ubique suffragia poscere, ut quia ipsi sancta Ecclesia est specialiter commissa, nos qui ejus membra ultima sumus, sedulis patrociniis adjuvare, et in regni coelorum gloriam pie interveniendo dignetur
Abbreviated transcription (Latin):
petro apło qui potiori confessione precete-¬
ris regem celorũ confessus est. specialiter
sunt collate. ut constar& quia absq ea con-¬
fesfione ac fide. qua ipse xp̃m declarauit
regnũ celorũ nullus posset intrare Et quod¬
cũmq ligaueris suꝑ terram: elit ligatũ
Nam sicut interrogatis generaliter omnib
petrus respondit unus pro omnibus. ita
& quod dñs petro respondit. inpetro om̃ib
teris. in ecclesia officiũ idem cominittitur:
ut uidelic& agnitis peccantiũ causis uixta¬
modũ culparum. uel penitentiȩ ligandi
atq soluendi exerceant potestatem. ita
dũ taxat ut quod etiã hoc tempore in non¬
nullis sacerdotib uuenitur nec eos qui
in sontes uel innoxii sunt dampnant: nec
eos qui dampnationẽ merentur. securos
tamquam de solutione reddere presumant.
Sed ideo beatus petrus ut dictum est qui¬
xp̃m uera fide confessus. in uicto est amore
secutus. specialiter claues regni celorum
qui cumq ab unitate fidĩ societatis illuis

Expanded text:
Petro apostolo, qui potiori confessione prae caeteris regem coelorum confessus est, specialiter sunt collatae, ut constaret quia absque ea confessione et fide qua ipse Christum declaravit, regnum coelorum nullus posset intrare. Et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum Nam sicut interrogatis generaliter omnibus, Petrus respondit unus pro omnibus; ita et quod Petro Dominus respondit, in Petro omnibus teris omni Ecclesiae officium idem committitur, ut videlicet agnitis peccantium causismodum culparum vel poenitentiae, ligandi atque solvendi exerceant potestatem, ita duntaxat ut quod etiam hoc tempore in nonnullis sacerdotibus invenitur, nec eos qui insontes vel innoxii sunt damnent, nec illos qui damnationem merentur securos tanquam de solutione praesumant Sed ideo beatus Petrus, qui Cristum vera fide confessus, vero est amore secutus, specialiter claves regni celorum quicumque ab unitate fidei vel societatis illius
Abbreviated transcription (Latin):
non preualebunt aduersus eam. Non hoc
dixit deconditione temporalis mortis. quia
legimus cunctos pene apłos. martirio conse ꝯsuro¬
eratos: sed portas inferi uicia. atq peccata
Sed & prauoꝵ hominũ oꝑa atq inepta col¬
loquia: que infidelib introitum mortis
aꝑuint: porte utiq inferi sunt: inquantũ¬
suis auditorib uel sequacib tune ꝑditio¬
nis ostendunt. Sed ex his uiciorũ portis
nulla preualet. aduersus ecclesiam. quȩ
supra petram. fundata est: quia quicumq
temptationũ insidi is astatu recte fidei.
Claues regni celorũ non debemus pueriliter
opinari. cuiuscuq esse materiȩ ut puta
argenti. uel auri. sed ꝑclaues ipsa discer¬
nendi scieentia. potentiaq signatur qua

Expanded text:
non praevalebunt adversus eam. Non hoc dixit de conditione temporalis mortis, qua legimus cunctos pene apostolos martyrio consummatos, sed portas inferi vitia atque peccata Sed et pravorum hominum opera atque inepta colloquia, quae in fidelibus introitum mortis aperiunt, portae sunt utique inferi, in quantum auditoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Sed ex his vitiorum portis nulla praevalet adversus Ecclesiam, quae supra petram fundata est, quia quicunquetentationum insidiis a statu rectae fidei Claves regni coelorum non debemus pueriliter opinari cujuscunque esse materiae, ut puta argenti vel auri, sed per claves ipsa discernendi sententia potentiaque designatur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est Petra autem erat xp̃c Petra¬
utiq non ꝑ essentiam sed ꝑ significatio.¬
nem. Quem admodũ enĩ lẽo dicitur¬
propter fortitudinẽ uel agnus propter
innocentiã sic etiam petrus dicitur propter
firmitatẽ petre: quia sperantib in se
turris. ẽ. fortitudinis a facie inimici. De.
suꝑ me: quẽ ore tuo confessus es dicens. tues

Expanded text:
scriptum est: Petra autem erat Chrscriptum est: Petra autem erat Chrutem non per essentiam, sed per significationem. Quemadmodum enim leo propter fortitudinem vel agnus propter innocentiam, sic etiam petra dicitur propter firmitatem, quia sperantibus in se turris est fortitudinis a facie inimici, de super illum, quem ore tuo confessus es dicens: Tu es
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelliguntur homines sapientia
carnali inflati columbine simplicitatis
Cum omnia dona spiritualia que adño
fidelib tribuuntur. aspũ sc̃o largiri cer¬
tissimũ sit dicente apło. Alii datur ꝑ sp̃m
sacramentum fidĩ Sed sciendũ quia sicut
hoc conuenienter dicitur. quia pater qui
in cęlis est reuelauerit petro. misterrum
fidei: quod caro & sanguis reuelare nequi-¬
bant. Et ego dicotibi quia tues petrus
Ordo uerborum est. Quia tu dixristi michi
tues xp̃e filius dei uiui & ego dico tibi
non sermone casso & nullũ habente opus:
sed dico tibi ueraciter quia tues petrus.
credendus est: sed potius tunc quando ei
ioħes dictum adño cominemorat. tu uo-¬
caberis cephas: quod interpretatur petrus.
ut eũ hoc nomine modo appellauerit.
sed tues petrus quod utiq dictum illi¬
nomen ut lux mundi. uel sal terrȩ. uoca.¬
rentur: ita huic confessori suo egregio
qui simon antea uocabatur ob robur
uidelic&: illi tenaci mente adhesit. de qͦ

Expanded text:
recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis Cum omnia dona spiritualia quae a Domino fidelibus tribuuntur, a Spiritu sancto largiri certissimum sit, dicente Apostolo: Alii datur per Spiritum sacramentum fidei? Sed sciendum quia sicut hoc convenienter dicitur quia Pater qui in coelis est, revelavit Petro mysterium fidei, quod caro et sanguis revelare nequibat. Et ego dico tibi quia tu es Petrus. Ordo verborum est: Quia tu dixisti mihi, Tu es Christus Filius Dei vivi, et ego dico tibi non sermone casso, et nullum habente opus, sed dico tibi veraciter, quia tu es Petrus. credendum est, sed potius tunc Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea sed tu es Petrus, quod dictum nomen, ut lux vel sal terrae vocarentur, ita huic egregio confessori suo, qui qui Simon antea dicebatur, ob fortividelicet illi firma ac tenaci mente adhaesit de quo
Abbreviated transcription (Latin):
mercede remuner& Flec ait quẽ me
dicunt homines esse filiũ hominis: ne
iactanter uulgarẽ sententiã de se requi-¬
rere uideretur. Filium autem hominis
sepius quam filium dei se appellare
consueuit ut nos de dispensatione hu-¬
manitatis quam pro nobis suscepit am.¬
moneat. Ubicumq autem in ueteri
testamento filius hominis: scriptum. ẽ.
beatus iheronimus in hebreo filius adã
haberi testatur. Nam & adam homo
intempore. & pulchrȩ homines. appellat
eos. qui de filio hominis tantũ loqui
nouerant. hoc. ẽ de fili i humanitate
quã oculis cernebant: & deitatis illius
archana nesciebant. homines namq
erant id est humana tantũ de eo sapi-¬

Expanded text:
es esse? Nec ait: quem me dicunt homines esse, sed filium hominis; ne jactanter vulgarem sententiam de se requirere videretur. Filium autem hominis saepius quam Filium Dei se consuevit appellare, ut nos de dispensatione humanitatis quam pro nobis assumpsit, admoneat. Ubicunque autem in veteri Testamento filius hominis scriptum est, beatus Hieronymus in Hebraeo filium Adam haberi testatur. Nam et Adam homo interpretatur. Et pulchre homines appellat eos qui de filio hominis tantum loqui noverant, hoc est, de filii humanitate, quam oculis cernebant, et deitatis illius arcana nesciebant. Homines namque erant, id est, humana tantum de eo sapi
Abbreviated transcription (Latin):
esse memorantur. Quam formã inter-¬
rogationis etiam doctores. ecclesie ob¬
seruare. oport&. Nam & ipsi ꝑ quirere
debent asiis subiectis de fama sui
nominis qualis apud uulgares extrin¬¬
ꝓprios mores corrigere & se ipsos cunctis
modestius studeant conformare. Attilli
dixerunt Alii ioħem baptistam. alii
autem helia. alii uero iheremiã aut
unũ ex prophetis. Necessariũ non est
hic causas errorum uulgariũ exquirere
cur scilic& xp̃m. alii heliam alii ioħem
alii putauerunt iheremiam cũ sic infideles
in helya. & iheremia. errare potuerut.
quomodo herodes in ioħe errauit.
dicens. Quẽ ego decollaui ioħem ipfe
ipse surrexit amortuis: & ideo uirtu M¬
tes oꝑantur in eo Sicut enim herodes
xp̃m miracula facientẽ ioħem quem ipse
decollauerat. esse arbitratus est sic nimi.¬
rũ uulgus in doctũ eundẽ x p̃m heliã
uel hieremiam esse putauit quorũ alter
raptus in celũ legitur: alterius uero mors
inscriptura canonica aꝑte non memorat᷑¬

Expanded text:
esse naturam. Quam formam interrogationis etiam doctores Ecclesiae observare oportet. Nam et ipsi perquirere debent a suis subjectis de fama sui nominis, qualis apud vulgares et extrinaudierint, proprios mores corrigere et seipsos modestius cunctis studeant conformare. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Necessarium non est hic causas errorum vulgarium inquirere, cur scilicet Christum alii Eliam, alii Joannem, alii putaverunt Jeremiam, cum sic infideles in Elia et in Jeremia errare potuerint, quomodo Herodes in Joanne erravit, dicens: Quem ego decollavi Joannem, ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes operantur in eo . Sicut enim Herodes Christum miracula facientem, Joannem quem ipse decollaverat esse arbitratus est, sic nimirum vulgus indoctum eumdem Christum Eliam vel Jeremiam esse putavit, quorum alter raptus in coelum legitur, alterius vero mors in Scriptura canonica aperte memorat
Abbreviated transcription (Latin):
nullis simpliciter. arbitrantur. quod
idem pecrus patrem habuerit iob̾em
nomine uixta quod alibi adño. iiterro¬
gatur. Simon ioħis diligis me: Uoluntq
ut pro bar iohanna quo est filius ioħis
uicio scriptoꝵ bariona scriptũ sit: una
syllaba dẽpta de medio. Intempore autẽ
iohanna grã dei. Utrũq autem nomen.
ista misticę ualet intelligi ut petrus
dicatur. filius columbe idest sp̃s scĩ: &
filius ioħis idest gr̃ȩ dei ꝑquem dona
spũalia figurantur. Quod uero dicit

Expanded text:
nulli simpliciter arbitrantur quod idem Petrus patrem habuerit nomine Joannem, juxta quod alibi a Domino interrogatur: Simon Joannis, diligis me ? Voluntque ut pro Bar Joanna, quod est filio Joannis, vitio scriptorum Bar Jona scriptum sit, una syllaba dempta de medio. Interpretatur autem Joanna gratia Dei. Utrumque autem nomen ita mystice valet intelligi, ut Petrus dicatur filius columbae, id est Spiritus sancti: et filius Joannis, id est gratiae Dei, per quem dona spiritualia figurantur. Et not
Abbreviated transcription (Latin):
a deo detur uita ȩterna. Dimittite ergo
dicendo et dimittemini et mox ad¬
dendo date & dabitur uobis ostendit
quia non sufficit tantum dimittere
hisqui innos peccant: nisi etiam que
possumus beneficia impendamus.
Quisquis etiã bona temporalia & spiri¬
tͣalia aliis more diuino largitur. quis.¬
quis inse peccantib in dulgentiam

Expanded text:
a Deo detur vita aeterna. Dicendo ergo a Deo detur vita aeterna. Dicendo ergo dimittite, et dimittemini; et mox addendo, Date et dabitur vobis, ostendit quia non sufficit tantum dimittere his qui in nos peccant, nisi etiam eis quae possumus beneficia impendamus. Quisquis enim bona temporalia vel spiritualia aliis amore divino largitur, quisquis in se peccantibus in
Abbreviated transcription (Latin):
uero quedã precipua sunt in quib
temerariũ uidicium debemus refu.¬
gere: cum uidelic& incertũ habet᷑
ut dictũ est quo animo quid factũ
sit uel etiam cum incertum est
qualis futurus sit eras. qui hodie uel
bonus uel malus apparet. Uerbi grã.
siquis de infirmitate stomachi conques.¬
tus ante horam comedere uoluerit:
et tu id non infirmitati sed edacitati
deputaueris temere iudicasti. De hoc
non oport& nos uidicare illo uidelic&
iudicio dampnationis ut de eius salute
desꝑemus. Rursus si aꝑtam hebrietatẽ
eclacitatemq cognoueris. & ita repre¬
henderis ut de cõrreptione eum de¬
sꝑes. qui huiuscemodi uicio subiac&.
nichilominus temere iudicasti. Non
sunt ut quemquã de emendatione
de sꝑemus: & tunc uitabimus uidiciũ
de quo dicitur. Nolite iudicare: &
non iudicabimini. Dimittite & dimit
temini. Precepit ut dimittemus pec-¬
cantib in nobis: ut nr̃a nobis adeo¬
dimittantur peccata Item precepit.
ut demus beneficia: ut nobis quoq

Expanded text:
vero quaedam praecipua sunt, in quibus temerarium judicium debemus refugere, cum videlicet incertum habetur, ut dictum est, quo animo quid factum sit; ubi etiam cum incertum est qualis futurus sit cras qui hodie vel bonus vel malus apparet. Verbi gratia, si quis de infirmitate stomachi conquestus, ante horam comedere voluerit, et tu id non infirmitati, sed edacitati deputaveris, temere judicasti: de hoc non oportet nos judicare, illo videlicet judicio damnationis, ut de ejus salute desperemus. Rursum si apertam ebrietatem edacitatemque cognoveris, et ita reprehenderis ut de correctione illius desperes qui hujusmodi vitio subjacet, nihilominus temere judicasti. Non sunt, ut quemquam de emendatione desperemus, et tunc vitabimus judicium de quo dicitur: Nolite judicare, et non judica sunt. Praecipit ut dimittamus peccantibus in nos, ut nostra a Deo nobis dimittantur peccata. Item praecipit ut demus beneficia, ut nobis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
deos ac dei filios ꝑ adoptionem factos
insinuat. uixta illud psalmiste. Ego dixi
dii estis: & filii excelsi om̃s. Ac si dicer&
ilis qui homines sunt diuersa estimantib
uos qui dii estis: & ꝑ adoptionem iam
filii dei facti queni me esse dicitis: at
uero petrus fide ardentior. amore confessi.
respondit. Tues xp̃c filius dei uiui. Uuiũ¬
dm̃ ad distinctionem falsorũ deorum¬
tilitas. uel de mortuis hominib sibi in
ad orar& ereauit. De quib scriptũ est¬

Expanded text:
nem factos insinuat, juxta illud Psalmistae: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ac si diceret: Illis qui homines sunt diversa aestimantibus, vos qui dii estis, et per adoptionem jam filii Dei effecti, quem me esse dicitis? At vero Petrus fide ardentior, prae caeteris amrespondit: Tu es Christus Filius Dei vivi.  ad distinctionem falsorum deorumtilitas, vel de mortuis sibi hominibus inadoraret, creavit, de qualibus canitur
Abbreviated transcription (Latin):
quasi tantum inter ẽ. inter irã & odiũ
Odium enim est. ira inueterata Ira autẽ¬
est subita animi ꝑ turbatio: que ñ mĩquã
etiã utilis esse probatur. Potest namq
fieri ut si irascamur homini: uelimus
testatur: ut de oculo fris fui festucam
auferat. qui in suo oculo trabẽ portat

Expanded text:
quasi tantum interest inter iram et odium: odium enim est ira inveterata, ira autem subita animi perturbatio, quae nonnunquam etiam utilis esse probatur. Potest namque fieri ut si irascamur homini, velimus testatur esse ut de oculo fratris sui festucam auferat qui in suo oculo trabem portat
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ꝑ scrutata in omnes uoluntates eius.
Ecce itaq unum zachariȩ silentiũ non
fertur. omnes uicinos eius miraculo ac
oppinio. om̃s qui audire poterant ad in-
uestigandũ pueri qui natus est modum
statumq sollicitat: ut his atq huiusmodi¬

Expanded text:
ni, exquisita in omnes voluntates ejus . Ecce enim unum Zachariae silentium, non fertur, omnes vicinos ejus miraculo ac rfundit, omnes qui audireentius pueri qui natus est modum statumque sollicitat, ut his vid
Abbreviated transcription (Latin):
est discipulus: suꝑ magistrũ. ꝑfectus
autem omnis erit: si sit sicut magister
deus potuit suas ultũ ire in uirias.¬
ꝑsecutores reddere mitiores: necesse ẽ ut dicipli¬
quoq qui puri homines sunt ictẽ¬

Expanded text:
super magistrum, perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister Deus potuit, non suas ultum ire injurias,nsecutores patiendo reddere mitiores, eamdem necesse est, discipuli qui puri homines sunt re
Abbreviated transcription (Latin):
de auratus: ypo enĩ grecȩ: latine dicit᷑
sub Crisis aurũ÷ et ipochrita uocat᷑.
non solũ qui aliud corde gerit et ali-¬
ud oꝑe agit: uerũ et ille qui cum sit
malus: querit reprehendere bonos. Dicit
est dicere Primo ate repelle odium qđ
grauius est: & de inceps poteris securius
Inter hec uero sciendũ nob̃ est: quia quã¬

Expanded text:
subauratus. Hypo namque Graece, Latine dicitur sub, chrysos aurum. Et hypocrita vocatur non solum qui aliud corde gerit et aliud opere agit, verum et ille qui, cum sit malus, quaerit reprehendere bonos. Etest dicere: Primo repelle a te odium, quod gravius est, et deinceps poteris securius Inter haec vero sciendum est