comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est recipiunt. neq eoꝵ morib curpius quicꝙͣ aut mertius habet᷑
ꝙͣ ephyapus uti. Itaq ad quemuis numeꝵ ephypiatoꝵ eꝗtu ꝙͣ¬
ius pauci adire aident. Uinum ad se omnino importari non sinũt
ꝙ ea re ad laborem ferendum remollescere homines atq effeminai
arbitrantur. publice maximã putant esse laudem ꝙͣ latissime a suis
finib uacare agros. hac re significare magnu numeꝵ ciuitatum
suam uim sustinere non posse. Itaq una ex parte a sueius circiter
milia passuu sexcenta. agriuacare dicuntur ad alteramq partẽ suc¬
cedunt ubii quoꝵ fuit ciuitas ampla atq florens ut est captus ger
multis sepe bellis expti propter amplitudinẽ grauitatẽq ciuita¬
tis finib erpellere non potuissent. tamen uectigales sibi fecer̃
ac multo humiliores infirmioresq redeger̃. In eadem causa fuer̃
usipetes ⁊ tenocheri quos supradiximus qui ꝯplures annos suc¬

Expanded text:
est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur est, recipiunt: neque eorum moribus turpius quicquam aut inertius habetur quam ephippiis uti. Itaque ad quemvis numerum ephippiatorum equitum quamvis pauci adire audent. Vinum omnino ad se importari non patiuntur, quod ea re ad laborem ferendum remollescere homines atque effeminari arbitrantur. Publice maximam putant esse laudem quam latissime a suis finibus vacare agros: hac re significari magnum numerum civitatum suam vim sustinere non posse. Itaque una ex parte a Suebis circiter milia passuum C agri vacare dicuntur. Ad alteram partem succedunt Ubii, quorum fuit civitas ampla atque florens, ut est captus Germmultis saepe bellis experti propter amplitudinem gravitatem civitatis finibus expellere non potuissent, tamen vectigales sibi fecerunt ac multo humiliores infirmiores redegerunt. In eadem causa fuerunt Usipetes et Tencteri, quos supra diximus; qui complures annos Sue
Abbreviated transcription (Latin):
nullo officio aut disciplina assuefacti nichil omnino Stra uoluntatẽ
faciant ⁊ uires alit ⁊ ĩmani corpoꝵ magnitudine homines efficit at¬
qr in eam se ꝯsuetudine adduxer̃ ut locis frigidissimis neq uestitꝰ
p̃ter pelles haberent quicꝙͣ. Quaꝵ propt̾ exiguitatẽ magna ẽ pars
corporis apta. Et lauantur in fluminib. Mercatorib est ad eos
aditus magis ut eo que bello cepint quib uendant habeant ꝙͣ qͥ
ullam rem ad sc importari desiderent. Quinetiã uimentis quibus
galli maxime delectantur queq impenso parant pretio germani
importatis non utuntur sed que sunt apud eos nata praua atq de¬
formia: hec quotidiana exercitatione sũmi ut sint laboris efficiũt.
Equestrib prelus sepe ex equis desiliunt ac pedib p̃liantur equos¬
q codem remanere uestigio assuefecer ad ques se celerit̾ cum usus

Expanded text:
nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem nullo officio aut disciplina adsuefacti nihil omnino contra voluntatem faciunt, et vires alit et immani corporum magnitudine homines efficit. Atque in eam se consuetudinem adduxerunt ut locis frigidissimis neque vestitus praeter pelles habeant quicquam, quarum propter exiguitatem magna est corporis pars aperta, et laventur in fluminibus. Mercatoribus est aditus magis eo ut quae bello ceperint quibus vendant habeant, quam quo ullam rem ad se importari desiderent. Quin etiam iumentis, quibus maxime Galli delectantur quaeque impenso parant pretio, Germani importatis non utuntur, sed quae sunt apud eos nata, parva atque deformia, haec cotidiana exercitatione summi ut sint laboris efficiunt. Equestribus proeliis saepe ex equis desiliunt ac pedibus proeliantur, equos eodem remanere vestigio adsuefecerunt, ad quos se celeriter, cum usus
Abbreviated transcription (Latin):
I que secuta est hyeme qui fuit annus.S. pom¬
xio marco crasso ꝯsulib usipetes germani et
te. renocheri magna cum multitirdine hominũ
lum  rhenum transier non longe a mari quo
thenus influit.Causa transeundi fuit ꝙ a sueuis ꝯplures annos exa¬
gitati bello p̾mebantur ⁊ agricultura ꝓhibebantur. Sueuoꝵ gens ẽ
longe maxinia ⁊ bellicosissima germanoꝵ omniu. Hi centum pagos
habere dicuntur ex quib quot annis singula milia armatoꝵ bellan¬
di causa ex finib seducunt. reliqui qui domi manserant se atq ilos
alunt. hi rursus iniucem anno post in armis sunt illi domi remanẽt
Sic nec agricultura nec ratio atq usus belli intermitit᷑. sed priuati
ac separati agri apud eos nichil est. nec longus anno remanere uno
in loco incolendi causa licet. neq multur frumento s ꝑmarimã par¬
tem lacte atq pecore uiuunt. multũq sunt in uenationib que res
⁊ cibi genere ⁊ quotidiana exercitatione ⁊ libertate uite ꝙ a pueris

Expanded text:
 quae secuta est hieme, qui fuit annus Cn. Pompeio, M. Crasso consulibus, Usipetes Germani et item Tencteri magna cum multitudine hominum flumen Rhenum transierunt, non longe a mari, quo Rhenus influit. Causa transeundi fuit quod ab Suebis complures annos exagitati bello premebantur et agri cultura prohibebantur. Sueborum gens est longe maxima et bellicosissima Germanorum omnium. Hi centum pagos habere dicuntur, ex quibus quotannis singula milia armatorum bellandi causa ex finibus educunt. Reliqui, qui domi manserunt, se atque illos alunt; hi rursus in vicem anno post in armis sunt, illi domi remanent. Sic neque agri cultura nec ratio atque usus belli intermittitur. Sed privati ac separati agri apud eos nihil est, neque longius anno remanere uno in loco colendi causa licet. Neque multum frumento, sed maximam partem lacte atque pecore vivunt multum sunt in venationibus; quae res et cibi genere et cotidiana exercitatione et libertate vitae, quod a pueris
Abbreviated transcription (Latin):
opprdu reiecti sunt. postridie eius dici refractis portis cumiam
fenderet captum oppidum nemo atq intronussis iilitib nostri
sectionẽ eius oppidi ũniuersã cesar uendidit. b his ꝗenierant
tempore a publio crasso quem cum legione una miserat cesar. ue¬
netos uncilos. opismos. curiosolitas. sesuuios aulertos. redones
que sunt maritine ciuitates occeanũq atungunt certior factus
ctas. his reb gestis omĩq gallia pacata tanta huns belti aobã¬
baros opinio plata est uti ab his nationib que transrhenũ inco¬
rata factures pollicerent̃. Quas nationes cesar ꝙ in italias illi¬
ricumq ꝓperabat inita ꝓrima estate ad se reuerti uissit. Ipse in car¬
mites andes turonesq que ciuitates ꝓpinque his locis erant u¬
bi bellum gesserat legionib in hiberna deductis in italiam profe¬
ctus est. Ob easq res ex luteris cesaris dies .xx. supplicatio decre¬
ta est quod anre id tempus contigit nulli.

Expanded text:
oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios, Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus ctas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incorata facturas pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in Carnutes, Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
comãnos. triboces uangiones nemetes sedusios sueuos omnẽq
aciem suam rhedis ⁊ carris circũdeder nequa spes in fuga relin¬
q̃retur. Eo mulieres amposuer que in p̃lium ꝓficiscentes milites
passis manib flentes ĩplorabant ne se in scruitutẽ romanis tra¬
derẽt. Cesar singulis legionib singulos legatos ⁊ questorẽ pre¬
fecit uti cos testes sue quisq uirtutis haberet. Ipse a dextro cor
nu ꝙ eam partem minime firmam hostium esse aĩaduerterat
p̃lium ꝯmisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato ĩpetu fecer
Itaq hostes repẽte celerit̾q ꝓcurrunt ut spatiu pila in hostes
ꝯmiciendi non daretur. Reiectis pilis cominus gladus pug̃¬
tu c̃. at germani celeriter ex ꝯsuetudine sua phalange facta
ĩpetũ gladioꝵ exceper̃. Reꝑti sunt ꝙͣplures nostri milites qui
ĩ phalangẽ insilirent .⁊ scuta manib reuellerẽt ⁊ desuꝑ uulnera¬

Expanded text:
comanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque comanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dextro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnera
Abbreviated transcription (Latin):
ad uesperũ pugnatũ est. Solis occasu suas copias ariouistus mł¬
tis ⁊ illatis ⁊ acceptis uulnerib in castra redurit. Cum ex capti¬
nis quereret cesar quã obre ariouistus p̾lio non decertaret hãc
repiebat causa q apud germanos ea ꝯsuetudo esset ut matres
familie carii sortib ⁊ uaticinationib declararant utrii p̾liu
ꝯmitti ex usu esset nec ne. Eas ita dicere. non esse fas germanoᷤ
suꝑare si ante nouã luna p̃lium ꝯmisissẽt. postridie cuis diei
cesar p̾sidio utrisq castris qd satis ẽ uisu reliꝗt. om̃es alarios¬
in.ꝯspectu hostium ꝓ castris minorib ꝯstituit quominꝰ mul¬
titudine militũ legionaror ꝓ hostium numero ualebat ut ad
speciẽ alarus uteret᷑. Item triplici instructa acie usq ad castra
hostium accessit. Tum demũ necessario germani suas copias e ca¬
stris eduxer generatimq ĩstituer parib interuallis harudes. mã¬

Expanded text:
ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus muad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos superare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est relipectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Mar
Abbreviated transcription (Latin):
locũ deuenit primã ⁊ secundã aciem in armis esse tertiã castra
munire iussit. Hic locus ab hoste circit̾ passus sexcẽtos uti dictũ
ẽ aberat. Eo circiter hoĩu numero sedecĩmilia expedita cum oĩ
cꝗtatu arionistus misit: que copie nostros deterrerent ⁊ muni¬
tionẽ ꝓhiberẽt. Nihilo segnius cesar ut ante ꝯstituerat duas
aties hostem ꝓpulsare. tertiã opus pficere uissit munitis castris
duas ibi legiones reliquit ⁊ partem auxilioꝵ. Quatuor reliqͣs
legiones in castra maiora reduxit. proximo die ĩstituto suo ce¬
sar e castris utrinq copias suas eduxit paulũq amaiorib ca¬
stris ꝓgressus aciem instruxit hostibq pugnandi potestatẽ fe¬
cit. Ubi ne tum quidẽ eos ꝓdire intellexit circit̾ meridiẽ exer¬
citũ in castra reduxit. Tum demũ ariouistus partem suaꝵ copi¬
arũ que castra minora oppugnaret misit. Acriter utrinq usq

Expanded text:
locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque
Abbreviated transcription (Latin):
ut si uellet arioiustus p̃lio ꝯtendere ei potestas non deesset.ario¬
uistus his omnib dicb exercitũ castris ꝯtinuit cquestri plio
quotidie ꝯtendit. Genus hoc erat pugne quo se germani exer¬
cuerãt. Eꝗtum milia erant sec totidem numero pedites uelocissi¬
mi ac fortissimi quos ex omni copia singuli singulos sue salutis
causa delegerãt. Cum his in preius uersabant ad eos se eqtes re¬
cipiebat. Hi si quid erat durius. xurrebat si qui grauiore uulnere
accepto equo deciderat circuisistebãt. Si quo erat longus ꝓdeũ¬
dui aut celerius recipiendu tanta erat hoꝵ exercitatione celeĩ¬
tas ut uibis cquoꝵ subleuati cursũ adequarẽt. Abi eum castͥs¬
se se tenere cesar ĩtellexit ne diutius ꝯmeatu ꝓhiberet᷑ ultra cu
locum quo in loco germani ꝯsederant circit passus sexcẽtos ab
his castris itoneũ locum delegit. acieq triplici instructa ad eñ

Expanded text:
ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariout, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites recipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
manitate adolescentẽ cunus pater a.G. ualerio flacco ciuitate
donatus erat ⁊ ꝓpter fidem ⁊. ꝓpter lingue gallice scientia qua i¬
multa ariouistus longinqua ꝯsuctudine utebatur ⁊q in eo pec¬
ꝗhospitio ariouuti utebatur. his mandauit ut que diceret .ario¬
uistus . gnosceret ⁊ ad se referret. Quos cum apud se in castris
arioustus ꝯspexiss exercitu suo p̾sente xlamauit ꝗd ad se ueni¬
rent: an speculandi causa: causam conantes dicere ꝓhibuit ⁊ in
catenas ꝯiecit. Eodem die castra ꝓmouit ⁊ milib passuui sex a
cesaris castris sub monte. ꝯsedit. postridie eius diei p̾ter castra
cesaris suas copias traduxit ⁊ milib passuu duob ultra eu
castra fecit co ꝯsilio ut frumcto .eatuq qui ex sequanis ⁊ he¬
dius supportaret cesarem intercduderet. Ex eo die dies ꝯtinuos
.x. cesar ꝓ castris suas copias ꝓduxit ⁊ aciem instructã habuit

Expanded text:
manitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate manitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo pectium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continuos V Caesar pro castris suas copias produxit et aciem instructam habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
uẽtos. posteaꝙͣ in uulgus militũ delatum ẽ qua arrogantia in collo¬
ꝗo ariouistus usus esset. omm gallia romanis interdixiss impetuq
ĩ nostros eius eꝗtes fecissẽt caq res colloqũ dirimiss multo maior
alacritas studiũq pugnandi maius exercitui iniectũ est. Siduo
post ariouistus ad cesarẽ legatos mittit uelle sede his reb que in¬
ter eos agi cepte neq ꝑfecte essẽt agere cum co: uti aut iterum col¬
loqo diem ꝯstitueret aut si idminus uellet e sius legatis aliquẽ . xo
se mitteret. Colloquendi causa cesari uisa non est ⁊ co magisq pri¬
die eius diei germani retineri non potuerint quin in nostros tela¬
ꝯnucerẽt. legatumq e suis sese magno cum piculo ad cum mis¬
suꝵ ⁊ hominib feris obicctuꝵ ex istimabat. Cõmodissimũ uisu
ẽ gaii ualcriu. ꝓcillũ .C. ualeriũ gaburi filiũ suma nirtute ⁊ hu¬

Expanded text:
ventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coeptae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et hu
Abbreviated transcription (Latin):
recessisset ⁊ liberam possessione gallie sibi tradidiss magno se illũ
pmio remuneratuꝵ.⁊ q̃cunq bella geri uellet. sine ullo eius labo¬
re ⁊ ꝑiculo ꝯfectuz. Multa ab cesare in eam sententia dicta sunt
quare negocio desistere non posset ⁊ neq suam neq. p.r. ꝯsuetu
uidiciũ senatus obseruari oporteret uberã debere esse galliã quã
bello uictam suis legib uti uoluiss.Dum hec in colloꝗo geruntur
cesari nuntiatũ esse eꝗtes anouisti propius tumulii accedere et
ad nostros adeꝗtare lapides telaq in nostros ꝯnicere. Cesar loqͥn¬
di finẽ fecit. ad suosq recepit susq impetrauit ne qd omĩo telum
ĩ hostes reucerẽt. Nam ⁊ si sine ullo piculo legionis delecte ꝯmis¬
sũ cum eꝗtatu preliũ fore uidebat tamen ꝯmittendii non puta¬
bat ut pulsis hostib dici posset cos ab se ꝑfidem in colloꝗo cireũ¬

Expanded text:
decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum praemio remuneraturum et quaecumque bella geri vellet sine ullo eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romaniudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circu
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi edi non oporteret sim nostros fines impetũ faceret sic itẽ
nos esse iniquos ꝗ in suo iure se int̾pellaremꝰ. & fratres a se ⁊ ami¬
cos appellatos heduos diceret non se tam barbarũ neq tam imperi¬
tũ esse rerum ut non sciret neq ꝓpter bellum allobrogu ipsos he¬
duos romanis auxiliũ tulisse neq ipsos in his ꝯtẽtionib quas he¬
du secum ⁊ cum sequanis habuissẽt auxilio. pͥ.r. usos esse. Sebere
se suspicari simulata cesarẽ amiciciaꝙ exercitũ ingallia habeat
sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atq exercitũ dedu¬
cat ex his regionib sese illum non ꝓ amico s ꝓhoste habiturur
Quod si eum interfecerit multis sese nobilib principibq ppli .x.
gratũ esse facturũ. Iose ab ipsis ꝑ eor nũtios ꝯꝑtur habere quoꝵ
omniũ gratiã atq amicitiã eius morte redimere posset. Quod si

Expanded text:
Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese nobilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
magna spe magnisq premiis domũ ꝓpinquosq reliquisse. Sedes ⁊¬
habere in gallia ab ipsis xessas obsides ipsoꝵ uoluntate datos. Sti¬
pẽdiuz caꝑe iure belli qd uictores uictis ĩponere ꝯsuerĩt. non sese
gallis s gallos sibi bellum intulisse om̃es gallie ciuitates ad se op¬
pugnãdũ uenisse ac contra se castra habuisse. eas omes copias a se
uno p̾lio pulsas ac suꝑatas esse. Siterui exꝑiri uelnt se iterũ para¬
tũ esse decertare. Si pace uti uelint iniquũ esse de stipendio recusa¬
namento ⁊ p̾sidio non detrimeto esse oportere. ioq se ea spe petis¬
se si ꝑpopulũ .r. stipendiũ remittatur.⁊ dedititii subtrahant᷑ non
lie impugnãde causa facere. Eius rei testimoniu esse ꝙ nisi roga¬
tus non uenerit .⁊ ꝙ bellum non intulerit s defenderit Se prius
possessiones ueniret: ꝓuinciã suã hanc esse galliã sicut illam nostrã.

Expanded text:
magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusanamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non liae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram.
Abbreviated transcription (Latin):
amplissime missa. Quã rem ⁊ paucis ꝯtigisse ⁊ a romanis pris
ꝓmagnis hoiu officiis ꝯsuesse cribui docebat. Iulũ qm̃ neq aditu
neq causam postuiandi iustam haberet beneficio ac lib̃alitate.⁊ sua
ac senatus ea premia ꝯsecutũ. Docebat etia ꝙͣ ueteres ꝙͣq iuste cause
necessitudinis ipsis cum hedius intercederẽt. que senatus ꝯsulta quo¬
tiens ꝙͣq honorifica in cos facta essent. Ut omĩ tempore totius gal¬
deꝑdere s gratia dignitate honore auctiores uelit esse. Qd̾ uero ad
ea que legatis ĩmandatis dederat ne aut hedius aut eoꝵ sociis bellũ
inferret. obsides redleret si nullã partem germanoꝵ domũ remittẽ
posset at ne quos amplius rhenũ transire pateret᷑. Arioiustus ad postu¬
lata cesaris pauca respondit. de sins uirtutib multa p̾dicauit. Tran¬
sisse rhenũ sese non sua sponte s rogatũ ⁊ accersitu agallis non sine

Expanded text:
amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galdeperdere, sed gratia, dignitate, honore auctiores velit esse; quod vero ad eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ꝯfidebat ĩponere ut p̾sidiũ ꝙͣ amicissimũ siꝗd opus facto
esset haberet. Quoa cum fieret nõ irridicule ꝗdam ex militib de
cime legionis dixerut plusꝙ pollicitus esset cesarẽ facere. pollici¬
tum esse in cohorris p̾torie loco decimã legionẽ habiturũ ⁊ nõ ad
cquũ rescribere. planities erat magna ⁊ in ea tumulus terreus sa¬
tis grandis. hic locus equo fere spatio a castris ariouisti ⁊ cesaĩs
aberat. Eo ut erat dictũ ad colloqu uener. Legionẽ cesar qua e¬
quis deuexerat passib ducẽtis ab eo tumulo ꝯstituit. Item equi¬
tes ariouisti pari int̾uallo ꝯstirer. anouistus ex cquis ut colloque¬
rent᷑ ⁊ p̾terse denos ut ad colloqũ ducerẽt postulauit. Abi eo uen¬
tũ est cesar in mitio orationis sua senatusq in eum beneficia cõ¬
memorauit ꝙ rex appellatus esset a senatu ꝙ amicus ꝙ munea

Expanded text:
maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. legionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium a castris Ariovisti et Caesaris aberat. Eo, ut erat dictum, ad conloquium venerunt. Legionem Caesar, quam equis devexerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum mittit qd antea de colloꝗo postulasset id pse fieri licere qm̃¬
ꝙͣ ꝓpius accessisset seq id sine piculo facere posse existimaret. nõ
respuit Alitionẽ cesar iamq eum adsanitatẽ reuerti arbitraba¬
tur: cum id qd̃ antea petenti denegasset ultro polliceret̃: magnãq
in spem ueniebat ꝓ suis tantis populiq. r. in eum benesicus cogni¬
tis sius postulatis fore uti ꝑtinacia desisteret. Dies colloquio dictꝰ
mitterent᷑ ariouistus postulauit ne quem peditem ad colloqũ cesar
adduceret uereri se ne ꝑ insidias ab eo circũueniret᷑ sed uterq cum
eꝗtatu ueniret alia ratione sese non esse uẽtuꝵ.Cesar ꝙ neq colloqũ
interposita causa tolli uolebat neq salutem suam galloꝵ eꝗtatui ꝯ¬
mittere audebat: ꝯmodissimu esse statuit omnib cquis gallis eq¬
tib detractis: in eos legionarios milites legionis decime cui ꝙͣ

Expanded text:
ad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoad eum mittit: quod antea de conloquio postulasset, id per se fieri licere, quoniam propius accessisset seque id sine periculo facere posse existimaret. Non respuit condicionem Caesar iamque eum ad sanitatem reverti arbitrabatur, cum id quod antea petenti denegasset ultro polliceretur, magnamque in spem veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cipue ⁊ ꝓpter uirtutẽ ꝯfidebat maximẽ. Hac oratione habita mix
imodũ ꝯuerse sut oiur mẽtes sũmaq alacritas. ⁊ cupiditas bellige¬
rẽdi inata ẽ. princepeq decuma legio ꝑ tribunos militũ ci gratias e¬
git q de se optimũ iudiciũ feciss seq esse adbellũ gerendũ paratis¬
suna firmauit. Deinde reliq̃ legiones ꝑ tribunos militũ. ⁊ pͥmorũ
ordinũ centuriones egerũt ut ꝑ cos cesari satisfaceret. se neq unꝙͣ
dubitasse neq timuisse. neq de suma belli suũ uidiciũ s imꝑatoris
esse extimauisse. or satisfactione accepta ⁊ itinere exꝗsico ꝑdiui¬
gita circuitu locis aptis exercitũ duceret dequarta iugilia ut di¬
rerat ꝑfectus ẽ. Septimo die cum iter nõ intermitteret ab explo¬
ratorib certior factus ẽ arioiusti copias a nostris militib passuũ
quatuor ⁊.xx. abesse. Cognito cesaris aduentu ariouistus legatos

Expanded text:
praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum praecipue et propter virtutem confidebat maxime. Hac oratione habita mirum in modum conversae sunt omnium mentes summaque alacritas et cupiditas belli gerendi innata est, princepsque X. legio per tribunos militum ei gratias egit quod de se optimum iudicium fecisset, seque esse ad bellum gerendum paratissimam confirmavit. Deinde reliquae legiones cum tribunis militum et primorum ordinum centurionibus egerunt uti Caesari satis facerent: se neque umquam dubitasse neque timuisse neque de summa belli suum iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus est. Septimo die, cum iter non intermitteret, ab exploratoribus certior factus est Ariovisti copias a nostris milia passuum IIII et XX abesse. Cognito Caesaris adventu Ariovistus legatos
Abbreviated transcription (Latin):
pscribere auderet. hec sibi esse cure. frumentu: sequanos. lencos. li¬
gones. subministrare: iamq esse magi̾s frumẽta matura. De itinẽ
ipsos bremi tẽpore iudicaturos. Qđ non fore dicto audiẽtes neq si¬
gna laturi dicant. nichil se ea re ꝯmnoueri. Seire eni qbꝯcũq exer¬
citus dicto audiens non fuerit aut male re gesta fortunã defuisse
aut aliquo facinore ꝯꝑto auaritiã esse ꝯiuncta. Suã innocẽuã ppe¬
tua uite felicitate heluctioꝵ bello esse pspecta. Itaq qd̾ in iõgiore:
diem collaturus fuiss rep̾sentatur esse. ⁊ pxima nocte de quarta ri¬
gilia castra motuꝵ ut ꝙͣ primũ intelligere posset utrũ apud eos
pudor atq officiũ an timor plus ualeret. Quod si p̾terea nemo se¬
quatur tamẽ se cum sola decima legione iturũ de qua non dubita¬
ret sibiq eam p̃toria cohortẽ futurã. Huic legioni cesar ⁊ indulsat

Expanded text:
praescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Linpraescribere viderentur. Haec sibi esse curae; frumentum Sequanos, Leucos, Lingones subministrare, iamque esse in agris frumenta matura; de itinere ipsos brevi tempore iudicaturos. Quod non fore dicto audientes neque signa laturi dicantur, nihil se ea re commoveri: scire enim, quibuscumque exercitus dicto audiens non fuerit, aut male re gesta fortunam defuisse aut aliquo facinore comperto avaritiam esse convictam. Suam innocentiam perpetua vita, felicitatem Helvetiorum bello esse perspectam. Itaque se quod in longiorem diem conlaturus fuisset repraesentaturum et proxima nocte de quarta, vigilia castra moturum, ut quam primum intellegere posset utrum apud eos pudor atque officium an timor plus valeret. Quod si praeterea nemo sequatur, tamen se cum sola decima legione iturum, de qua non dubitet, sibique eam praetoriam cohortem futuram. Huic legioni Caesar et indulserat
Abbreviated transcription (Latin):
usu ac disciplina quã a nobis accepissẽt subleuarẽt: ex quo uidi¬
cari posset ꝙͣtuz haberet ĩ se boni ꝯstãtia. ꝓpterea ꝙ quos aliꝙͣdiu
inermes sine causa timuisset hos postea armatos ac uictores sup
numero heluetii gressi non solũ in suis s etiã in iloꝵ finib ple¬
rumq suparint ꝗtamẽ pares esse nostro exercitui nõ potuerint. Si
quos auersũ p̾liu.⁊ fuga gauoꝵ ꝯmoueret hos si q̃rerẽt repiri poͤ¬
se diuturnitate belli defatigatis gallis arioiistũ cu multos mẽses
castris se ac paludib tenuisset neq sui potestatẽ feciss despantes
iam de pugna ⁊ dispsos subito adortu magis ratione.⁊ ꝯsilio ꝙͣ u
tute uicisse. Cui ꝗdem rationi ꝯtra homines barbaros atq impitos
locus fuiss. hac ne ipsu ꝗdem spare nostros exercitus capi posse.
Qui sui timorẽ in pei frumẽtarie simulatione. angustiasq itineꝵ
ferret facere arroganter cum aut de officio impatoris despare aut

Expanded text:
pissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum haberet in se boni constantia, propterea quod quos aliquam diu inermes sine causa timuissent hos postea armatos ac victores supenumero Helvetii congressi non solum in suis sed etiam in illorum finibus plerumque superarint, qui tamen pares esse nostro exercitui non potuerint. Si quos adversum proelium et fuga Gallorum commoveret, hos, si quaererent, reperire posse diuturnitate belli defatigatis Gallis Ariovistum, cum multos menses castris se ac paludibus tenuisset neque sui potestatem fecisset, desperantes iam de pugna et dispersos subito adortum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros atque imperitos locus fuisset, hac ne ipsum quidem sperare nostros exercitus capi posse. Qui suum timorem in rei frumentariae simulationem angustiasque itineris conferrent, facere arroganter, cum aut de officio imperatoris desperare aut
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine de muro in fossam q̃erat ante oppiou iacta sic ut ꝓ¬
pe sumar muri aggerisq altitudinẽ aceru armoꝵ a dequarẽt et
tamen circiter parte tertia ut postea pspectu est celata atq in op¬
pido retenta portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub uesper ce¬
sar portas claudi militesq ex oppido uissit exire ne qua noctu op¬
pidam a militib inuriã acciꝑent. Illi ante inito ut intenectu ẽ
in diligentius seruaturos credrderant i nt

Expanded text:
multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut pmultitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum eindiligentius servaturos crediderant, part
Abbreviated transcription (Latin):
turrim ꝓn aun scse conceare ꝯfiteret. ubi uero mouer ⁊ appro¬
puquare meite ꝓnterũt uꝯita atq inusitata specie ꝯmoti lega¬
res ad cesare de s ⁊ itser. Qui ad hunc modum locuti non se
mare romand me ure diuuna beui gerere qui tante altitu¬
panis machinationes tanta celeritate ꝓmouere ⁊ ex ꝓpinꝗtate¬
pugnare possent ic suaq omia coꝵ potestati ꝑmittere dixer. Unũ
retere ac depean si forte ꝑsua clemẽtia ac mansuetudine qua ipsi
ab̾ alus audissent statuiss aduatucos esse seruandos ne se armis
despoliaret se ⁊ omnes fere finitimos esse mimicos ac sue uirtun in¬
tuidee a quib se defenderc traditis armis non possent sibi p̾stare
srondit sc magis ꝯsuctudine sua qͣ ncrito coꝵ cuntatẽ ꝯẜuatur
si prius ꝙ̃ muru aries attigiss se dedrdissẽt. S deditionis niua
ciłe xliuonẽ nisi armis traditis. Ee id quod in nerinos feciss fac¬
Re nũnata ad suos que imparent facere se dirci: armor magna

Expanded text:
muro sese posse conlocare confiderent? Ubi vero moveri et adpropinquare muris viderunt, nova atque inusitata specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate promovere possent, se suaque omnia eorum potestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, spondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem consersi prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis traditis. Se id quod in Nerviis fecisset fac suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna
Abbreviated transcription (Latin):
rũ aduẽtu potentia eius diminueret̃: ⁊ diuitiacus frater ĩ antiqũ
locũ gratie atq honoris sit restitutus. Siꝗd accidat romanis sũ¬
mã in spem pheluctios regni obtinendi uenire: impio. pͥ.r. non mo¬
do de regno sr etiam de ea quã habeat gratia despare. Repiebat :̃¬
adinorige atq cius eꝗtib factũ esset. Nam cꝗtatui quẽ auxilio
cesari hedui miserãt dunorix p̾erat eorũq fuga reliquũ esse eꝗta¬
tũ pterritũ. Quib reb cognitis cum ad has suspitiones certissĩe
res acciderẽt: ꝙ ꝑfines sequanoꝵ heluctios traduxiss. q obsides ĩ¬
tra cos dandos curasset: ꝙ ea omnia uõ modo ĩiussu suo ⁊ ciuitatiᷤ
s etiã insciẽtib ipsis fecissq a magistratu heduoꝵ accusaret̾ s̃atis
esse cause arbitrabat᷑ quare in eũ aut ipse aĩaduerteret aut ciuita¬
tẽ aĩaduertere iuberet. His omib rebus unũ repugnabat ꝙ diui¬

Expanded text:
rum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum rum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat umnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliquum esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Divi
Abbreviated transcription (Latin):
atq audacius. Eadem secreto ab aliis querit. Repperit esse uera. Ip̃
esse dunorigẽ sũma audacia magna apird plebem ꝓpter lbalitate
gratia cupidur reꝵ nouaꝵ complures annos portoria reliquaq
omia heduoꝵ uectigalia paruo p̾tio redempta habere. Propteͬa
q: illo dicente ꝯtradicere audeat nemo. his reb ⁊ suã rem familia¬
re auxisse ⁊ facultates ad largiendũ magnas ꝯparasse. magnũ nu¬
moꝵ eꝗtatus suo sumptu semꝑ alere ⁊ circũ se habere. neq solum
doni: s etiã infinitimas ciuitates largiriposse. atq huĩ potentic
causa matre in uiturigib homimi illic nobilissimo ac potẽtissimo
colocasse. Ipsũ ex heluetiis urore habere. Eororẽ ex matre ⁊ ꝓpĩqͣs
suas nuptu in alias ciuitates collocasse. fauere ⁊ cupe heluctiis ꝓ¬
pter eam affinitatẽ odisse etiã suo nomine cesarẽ ⁊ romanes: ꝙ eo¬

Expanded text:
atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum atque audacius. Eadem secreto ab aliis quaerit; reperit esse vera: ipsum esse Dumnorigem, summa audacia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eo
Abbreviated transcription (Latin):
destitutus q̃ritur. Tum demũ liscus oratione cesaris adductus qd̾
antea tacuerat ꝓponit esse nõnullos quoꝵ auctoritas apud pletẽ
plurimũ ualeat: qui pͥuati possẽt plusꝙͣ ipsi magistratus. hos se¬
ditiosa atq impba oratione multitudinẽ det̾rere ne frumetu cõ¬
ferãt qd prestare debeãt. Si iam pͥncipatu gallic obtinere nõ pos¬
heduis sint crepturi. ab hisdem nostra ꝯsiia q̃q in castris ge¬
rant hostib enũtiari. hos a se coerceri non posse quinetiã ꝙ ne¬
cessario rem coactus cesari enũtiarit intelligere se se quanto io
cum piculo fecerit. Et ob eam cansã ꝙͣ diu potuerit caciusse. Cesar
hac oratione lisci dũnorigẽ diuitiaci fratrẽ designari sẽtiebat. s
q plurib p̾sc̃tib eas res iactari nolebat celerit̾ ꝯsilui dimittit.
uiscũ retinet. Querit ex solo ea que in ꝯuentu dixerat. Sicit librĩ

Expanded text:
destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem deterrere, ne frumentum conferant quod debeant: praestare, si iam principatum Galliae obtinere non posem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius
Abbreviated transcription (Latin):
do frumẽta mag̾is matura non erant s ne pabuli ꝗdem satis ma¬
gna copia suppetebat. Eo autez frumẽto qd̾ flumine arare nauib
subuexerat. ꝓpterca uti minꝰ poterat ꝙ iter ab arare heluetii auer¬
terãt a quib discedẽre nolebat. Diem ex die ducere hedui ꝯferri.
ꝯportari adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit ⁊ diem insta¬
re quo frumẽtur militib metiri oporteret: ꝯuocatis coꝵ pͥncipib
quoꝵ magnã copiã in castris habebat: in his duutiaco.⁊ lisco ꝗ
sũmo magistratui p̾erant que uergobretũ appellãt hedui. ꝗereat
annuus ⁊ uite necisq in suos habet potestatẽ: grauiter eos accu¬
sat: ꝙ cum neq emi neq ex agris sumi posset tam nccessario tp̃r
tam ꝓpinꝗs hostib ab his nõ subleuet̾. p̃sertim cu magna ex
parte. coꝵ p̾cib adductus bellu suscepit. Multo ctia g̾uius ꝙ sit

Expanded text:
do frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis mado frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit
Abbreviated transcription (Latin):
miliũ que ex omĩ ꝓuincia ⁊ heduis atq eoꝵ sociis coactu habebat
p̾mittit qui uideãt quas in ꝑtes hostes iterfaciãt. Qui cupidius no¬
uissimũ agmen insecuti alieno loco cum eꝗtatu heluetioꝵ p̾luiz com¬
mittũt. Et panci de nostris cadunt. Quo p̾lio sublati heluetii. ꝙ qn¬
gentis eꝗtib tantã multitudinẽ eꝗtum ꝓpulerãt: audacius subsistẽ
nõnunꝙͣ ⁊ nouissimo agmine p̃lio nostros lacessere cepunt. Cesar
suos ap̾lio ꝯtinebat ac satis habebat in p̾sentia hoste rapinis. pabu¬
larionib. populatiomb̾q phibere. Ita dies cucit xu. iter fecerũt uti
inter nouissimũ hostiu agnien ⁊ nostru primũ non amplius quis
aut senis milib passui interesset. Interim quotidie cesar ab he¬
dius frumẽtur qd essẽt publice polliciti flagitare. Nam ꝓpt̾ fri¬
gora ꝙ gallia sub septẽtrionib ut ante dictum ẽ posita ẽ nõ mo¬

Expanded text:
milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et novissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non mo
Abbreviated transcription (Latin):
moriã deponere posset: Ꝙ sua uictoria tam insolent gloriarent᷑ ꝙq
tam diu se ĩpune ĩuirias tulisse admirarent codem ꝑtinere. Cõsue ᷤᷤ¬
se tamẽ deos ĩmortales quo gͣuius hoĩes ex ꝯmutatione reꝵ doleãt
quos ꝓ scelere eoꝵ punire uolũt his secũdiores interdũ res ⁊ diutur¬
niorẽ impunitate xedere. Cum ea ita sint tame si obsides abhis sibi
dentur uti ea que polliceant̾ facturos ĩtelligat ⁊ si hedius de ĩiuriis
quas ipsis sociisq eoꝵ intulerũt item si allobrogis satiffaciãt. se se
cum his pacem esse factuꝵ. Diuico respondit: ita heluetios amaioĩb̾
sius institutos esse ut obsides acciꝑe non dare ꝯsueuerit eius rei po¬
pulũ.r. esse testem. hoc responso dato discessit. postero die castra ex
eo loco mouẽt. Idem facit cesar. cꝗtatũq omnẽ ad numeꝵ quattuor

Expanded text:
moriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque moriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur, uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor