comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huic clementer annuimt.
moriam reuocata. qͦmo¬
do scilicet fide et religi¬
one atq doctrina p̾ful¬
serit. qnͣtoq in eccłia
d̾i ꝑspicue claritatis lu¬
mine radiarit. eũ fratr̃
apłoꝵ petri ⁊ pauli. atꝙ
de eiũsdẽ sc̃ĩ meritis pre¬
sumentes: cathalogo scõꝵ
duximꝰ ascribendũ. diẽq
depositionis. festiuũ de cet̾o
et celebrem obseruandũ
Unde qͥa ur̃a potissimũ
interest. eiꝰ ⁊ imitari ui¬
tam et gl̾am uenerari.
satagite in omnib et
studete. ip̃ius sancti pa¬
tris et in herere uesti¬
giis. et festum excolere
sanctitatis: ut cuius cõ¬
uersationes meriustis ẽẽ
ꝑticipes. digni habami¬
ni eius beatitudinis so¬
re consortes. Data Aua¬

Expanded text:
huic clementer annuimus,huic clementer annuimus,moriam revocata, quomodo scilicet fide et religione atque doctrina praefulserit, quantoque in Ecclesia Dei perspicuae claritatis lumine radiarit: eum, fratrum  Petri et Pauli, atque de ejusdem Sancti meritis praesumentes, catologo sanctorum duximus ascribendum, diemque depositionis ejus festivum de caetero et celebrem observandum. Unde, quia vestra potissimum interest, et ejus imitari vitam, et gloriam venerari, satagite in omnibus et studete ipsius sancti Patris et inhaerere vestigiis, et festum excolere sanctitatis, ut cujus conversationis meruistis esse participes, digni habeamini ejusdem beatitudinis fore consortes. Datum Ana
Abbreviated transcription (Latin):
nedictionem.
icut de religione
et pietate ꝙͣ circa
deũ geritis. nichil nõbis
restat ãbignũ. sic exhi¬
bite cͥca nos robur deuo¬
tionis ⁊ fidei. clara sẽꝑ
ẽ c̾titudine manfestum.
Non eĩ poteratis. s nec de¬
ad meritũ: et oꝑm effi¬
catia nõ defuit ad exẽ¬
plum. Scitis namq et
pia uenerõne recolitis.
qualit̾ beate memorie
Dernardus cenobii ur̃i
pͥmus abbas p̾cipius q
fundator deo quidem ꝓ
uͥtute religionis accep¬
tus. et eccłie dei ꝓ ple¬
nitudine deuotionis et
fidei extiterit gratiosus.
ita ut merito deberecis
haberi culpabiles: sii¬
mitationis et uenerari¬
onis ip̃ius essecis ĩ aliqͦ
negligentes. placuit gͦ
pio patre sollicitudinem
habiustis. et canoniza¬
tionẽ eiꝰ uoto laudabili
p̾tula̾tis. Nos qͥb cordi sẽ¬
per ẽ. ꝓ młtis fili abbas
tue deuotionis obsequiis.
et totius domꝰ ur̃e stu¬
diis religiosis. et piis ũr̃is
iugiter obtẽꝑare p̾cibus.
et ꝓfectib aspirare . uoto

Expanded text:
nedictionem. Sicut de religione et pietate, quam circa Deum geritis, nihil nobis restat ambiguum: sic exhibitae circa robur devotionis et fidei clara semper est certitudine manifestum. Non enim poteratis, sed nec dead meritum, et operum efficacia non defuit ad exemplum. Scitis namque et pia veneratione recolitis, qualiter beatae memoriae Bernardus, coenobii vestri primus abbas, praecipuusque fundator, Deo quidem pro virtute religionis acceptus, et Ecclesiae Dei pro plenitudine devotionis et fidei exstiterit gratiosus; ita ut merito deberetis haberi culpabiles, si imitationis et venerationis ipsius essetis in aliquo negligentes. Placuit ergo pio Patre, sollicitudinem habuistis, et canonizationem ipsius voto laudabili postulastis. Nos quibus cordi semper est pro multis, fili abba, tuae devotionis obsequiis, et totius domus vestrae studiis religiosis et piis, vestris jugiter obtemperare precibus, et profectibus aspirare, voto
Abbreviated transcription (Latin):
uum dei supͣ hominẽ si
dici fas est. liq̃fc̃ã carita¬
te ciuitas ueneratur .
udiebant᷑ ͦ ħ que me-¬
diolã fiebant: ⁊ ꝑ totã
italiam uiri dei discur¬
rebat opinio: et duuel¬
gabat᷑ ubiq qd̃ surrexis¬
set. propheta magnꝰ po¬
tens in oꝑe et sermone:
qui inuocato nomine
xp̃i. et infirmos curaret.

Expanded text:
vum Dei supra hominem, si vum Dei supra hominem, si dici fas est, liquefacta charitate civitas veneratur. 15. Audiebantur haec quae Mediolani fiebant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebat opinio, et divulgabatur ubique quod surrexisset propheta magnus, potens in opere et sermone, qui invocato Christi nomine, et infirmos et curaret
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis t̾ribili potestate.
tͥ sp̃c maligne precipio: ut
ab hac ancilla eiꝰ egrediens.
continge eã deinceps non
p̾sumas. Cumq eam inui-¬
tus deserens. et manere
ultra non ualens. actro¬
cius afflictaret. tã mag¬
nam irã ꝙͣ modicũ tẽpꝰ
hñs: rediens Pat̾ sanctꝰ ad
altare. fractionẽ hostie
salutaris rite compleuit.
cdiffundendãq in ppłm pa-¬
cem ministro dedit: et cõ¬
festim pax ⁊ salus integͣ
reddita est mulieri. Sic
qmͣte sint efficientie et
uirtutis ñ ꝯfessione. U
fuga coactꝰ ostendit. fu¬
mulier quã in tantoꝵ
sartagine tormentoꝵ.
darnifex pestilens. tanto
temꝑe frix̾at. mentis sue
compos effecta. redditis cũ
roñe sensib reuoluta. in¬
tra fauces lingua. deum
confessa grãs egit: ⁊ in¬
tuita curatorẽ suũ. pedi¬
h eiꝰ aduoluta est. Inge̾s
ꝑ eccłiam attollit᷑ clamor:
om̃is etas iubilat deo per¬
sonant eramenta: benedi¬
citur ab om̃ib deus. exce¬
dit uen̾atio modũ: et ser¬

Expanded text:
estatis terribili potestate tibi, spiritus maligne, praecipio, ut ab hac ancilla ejus egrediens contingere eam deinceps non praesumas. » Cumque eam invitus deserens, et manere ultra non valens, atrocius afflictaret, tam magnam iram, quam modicum tempus habens; rediens Pater sanctus ad altare, fractionem hostiae salutaris rite complevit, diffundendamque in populum pacem ministro dedit; et confestim pax et salus integra reddita est mulieri. Sic quantae sint efficientiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus ostendit. Fumulier, quam in tantorum sartagine tormentorum carnifex pestilens tanto tempore frixerat, mentis suae compos effecta, redditis cum ratione sensibus, revoluta intra fauces lingua, Deum confessa gratias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, omnis aetas jubilat Deo, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et Ser
Abbreviated transcription (Latin):
consolatio eis fieret tri¬
bulatio: et eoꝵ inopia.
alioꝵ plenitudinẽ cumu¬
laret. Hiis aliis q rõnib
serui dei expugnauerant
petitores: et iam cliuulga¬
tum erat ubiq abbẽm sic
sicut in hebreoꝵ populo
moyses fuit. qui cũ non

Expanded text:
consolatio eis fieret triconsolatio eis fieret tribulatio, et eorum inopia aliorum plenitudinem cumularet. His aliisque rationibus servi Dei expugnaverant petitores, et jam divulgatum erat ubique, Abbatem sic sicut in Hebraeorum populo Moyses fuit, qui cum non
Abbreviated transcription (Latin):
sima francie ciuitas sccłe
belgice prouincie capud:
eius dñationẽ ambiuit.
Omnib his uocationibus
post positis. non sollicita-¬
uit animã eiꝰ honor obla-¬
tus: nec motꝰ est pes eius
ut inclinaret se ad glam:
nec magis eum delecta-¬
bat thyara et anulus.
qm rastrum et sarcułs.
petentĩb se nec anuens
aliqũ. nec insolent᷑. aut
impbe renuens: clicẽbat
se non ẽẽ suũ s alioꝵ ser-¬
uitio deputatũ. Queres
cum referret᷑ ad fr̃es: res¬
pondebant. Nos omnib
que possidẽbamꝰ uendi-¬
tis: inuentam p̾ciosam
margaritã cõꝑauimus.
Ad patͥmonia distracta
redire nion possumꝰ. Quod
si et precium et ad p̾ciatũ
nobis ꝑierit. et substan¬
tiis et margarita pͥuati
fuerimꝰ: expectationi nr̃e
male prouisum ẽ. si oleo
nostro effuso. Clausis
ianuis sicut fatui men¬
dicemꝰ. Prouiderant ⁊̃
fibi ex consilio scissimi
frẽs et cdiũ pape aucto¬
ritate muniti erant. ne
quis gaudiũ suũ tolłe
posset abeis. et aliorum

Expanded text:
a Franciae civitas, secundae Belgicae provinciae caput, ejus dominationem ambivit. Omnibus his vocationibus postpositis, non sollicitavit animam ejus honor oblatus, nec motus est pes ejus ut inclinaret se ad gloriam; nec magis eum delectabat tiara et annulus, quam rastrum et sarculus. 27. Petentibus se nec annuens aliquando, nec insolenter aut improbe renuens, dicebat se non esse suum, sed aliorum servitio deputatum. Quae res cum referretur ad fratres, respondebant: « Nos omnibus quae possidebamus venditis, inventam pretiosam margaritam comparavimus: ad patrimonia distracta redire non possumus. Quod si et pretium et appreciatum nobis perierit, et substantiis, et margarita privati fuerimus; exspectationi nostrae male provisum est, si oleo nostro effuso, clausis januis sicut fatui mendicemus. » Providerant etiam sibi ex consilio sanctissimi fratres, et domini Papae auctoritate muniti erant, ne quis gaudium suum tollere posset ab eis, et aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
galliis demorante. mis¬
si st̃ abbas nr̃ clare¬
uallensis ⁊ ioslenꝰ ue-¬
nerabilis ep̃s suessionis
et pictauim usq uene¬
runt : ut tam ip̃m ꝙͣ
uenirent. At ille iam
eodem Pͥncipe ꝑsuaso.
impudent̾ in eccłiam
catholicam a qua se pre¬
cidebat conuitia iacula¬
ri: ⁊ pollicitam prius
innocentio subtrahere
õbedientiam anaclecũ
suum electum dignius
dirent. erroneos ⁊ ace¬
phalos affirmare. Unde
factum est. ut aminati
et armati in insaruam
cłici: publice ex ea die
secutioriẽ cacholicis
ntentarent. Priꝰ tamẽ¬
qͣm sic eoꝵ ꝓpalata
uisset ⁊ offirmata ꝑ¬
c̃s̃ in eoꝵ eccłia sacri-¬
ficium deo. Post cuius
picessum: decanus edẽ
eccłie altare in qͦ cliui-¬
na mysteria celebrarat.
impie quidẽ s non im¬
pugne confregit. Siqͥ¬
dem post beeue dempꝰ
pecussus a deo cũ ani¬
nã exalaret. domum
in qua moriebat᷑ ple-¬
nam udit demonib.
⁊ se a demonio iugula-¬
lus cui datꝰ erat eum
inter hec ꝟ̾ba extinxite

Expanded text:
nte missi sunt Abbas noster Clarae-Vallensis, et Joslenus venerabilis episcopus Suessionensis, et Pictavim usque venerunt, ut tam ipsum quam venirent. At ille jam eodem principe persuaso, impudenter in Ecclesiam catholicam, a qua se praecidebat, convicia coepit jaculari, et pollicitam prius Innocentio subtrahere obedientiam. Anacletum suum electum dignioredirent, erroneos et acephalos nominare. Unde factum est ut animati et armati in insaniam clerici, publice ex ea die persecutionem Catholicis intentarent. Prius tamem sic eorum propalata fuisset et obfirmata perfsanctus in eorum ecclesia sacrificium Deo. Post cujus discessum, decanus ejusdem ecclesiae altare, in quo divina mystesia celebrarat, impie quidem, sed non impune confregit. Siquidem post breve tempus percussus a Deo, cum spiritum exhalaret, domum, in qua moriebatur, plenam vidit daemonibus; et se a daemonio jugulalus, cui datus erat, eum inter haec verba exstinxit
Abbreviated transcription (Latin):
batur in dño: nec aliqͣ
seculi huiꝰ ambitione pl¬
sabat᷑. qui soł celestib
inhiabat. Quot ecclie
destitute pastorĩb: eum
sibi in epm elegerunt.
Elegit eum domestica.
lingonensis eccłia: ele¬
git cathalaunensis. Int
italiam ciuitas ianuen-¬
sis. et mediolanũ metro¬
połio ligurun. Hunc op

Expanded text:
batur in Domino; nec aliqua batur in Domino; nec aliqua saeculi hujus ambitione pulsabatur, qui solis coelestibus inhiabat. Quot Ecclesiae destitutae pastoribus, eum sibi in episcopum elegerunt? Elegit eum domestica Lingonensis Ecclesia, elegit Catalaunensis. Intra Italiam civitas Januensis, et Mediolanum metropolis Ligurum, hunc op
Abbreviated transcription (Latin):
eiaut posse. insi in spirante
et oꝑante deo. et sensit
⁊ dixit. Saderat uis di¬
uina in temꝑe accepto.
et in die salutis: segre¬
gans in eiumgłiũ suum
seruum suũ. cuiꝰ humili-¬
tatẽ respexerat. cꝰ animã¬
ceritatẽ eiꝰ nulla macła¬
bat duplicitas. nec int̾¬
rũpebat bomum eiꝰ q̃lĩb
consꝑsio falsitatis: in lo¬
co suo idem sp̃s manebat
ĩmobilis. Qui ut semꝑ
splendidior eẽt ⁊ purior.
cotidie in fornace pro-¬
babatur: et ne quid ei ru-¬
biginis obreꝑet. crẽbris
malleoꝵ ictib incude.
tundebatur. flagellãba-¬
tur. et arguebatur. nõ
ad penam pro crimine
W ad gliam ꝓ uͥtute. Nũ¬
ꝙͣ ei defuit stimulus egri¬
tudinis. Et cũ sciret uir-¬
tutẽ infumitate perfici:
sufficientẽ sibi in hoc expi-¬
ẽbatur grãm: qd̃ uideret
suos omnes ꝙͣtulumcũq
extra denarios motꝰ. luna
illiꝰ cotidiane afflictõnis
abradi. Erat qͥdẽ caro in
quo minus in corꝑe pot̾at
delectari. ampliꝰ delecta¬

Expanded text:
aut posse, nisi inspirante et operante Deo, et sensit, et dixit. Sed aderat vis divina in tempore accepto, et in die salutis, segregans in Evangelium suum servum suum, cujus humilitatem respexerat, cujus animaceritatem ejus nulla maculabat duplicitas, nec interrumpebat bonum ejus quaelibet conspersio falsitatis, in loco suo idem spiritus manebat immobilis. 26. Qui ut semper splendidior esset et purior, quotidie in fornace probabatur, et ne quid ei rubiginis obreperet, crebris malleorum ictibus in incude tundebatur, flagellabatur, et arguebatur; non ad poenam pro crimine, sed ad gloriam pro virtute. Nunquam ei defuit stimulus aegritudinis. Et cum sciret virtutem in infirmitate perfici, sufficientem sibi in hoc experiebatur gratiam, quod videret suos omnes quantulumcunque extraordinarios motus lima illius quotidianae afflictionis abradi. Erat quidem caro infus: et quominus in corpore poterat delectari, amplius delecta
Abbreviated transcription (Latin):
ces. ut in noĩe clñi demo¬
ni imperet fugã. ⁊ mu¬
lieri restituat sospitatẽ.
Que ppli fides nõ mini¬
mã uerecundiã uiro di
ingerebat : ⁊ humilitate
magistra in consueta ex¬
ꝑiri non p̾sumebat: et
instante petitione ppłi
erubescebat. Si caritati
postulantiũ obstinacius
resisteret: et uidebat᷑
ei qd̃ offend̾et deum. et
om̃ipotentiã eiꝰ diffiden¬
tia obnubilare uide̾tur:
Si a fide ppłi. fides ꝓpria
dissentiret. Estuabat igi¬
tur secum: ⁊ licet signa
non fidelib. W insidelib

Expanded text:
ces, ut in nomine Domini daemoces, ut in nomine Domini daemoni imperet fugam, et mulieri restituat sospitatem. Quae populi fides non minimam verecundiam Viro Dei ingerebat, et humilitate magistra, inconsueta experiri non praesumebat, et instante petitione populi erubescebat, si charitati postulantium obstinatius resisteret: et videbatur ei quod offenderet Deum, et omnipotentiam ejus diffidentia obnubilare videretur, si fide populi fides propria dissentiret. Aestuabat igitur secum, et licet signa non fidelibus, sed infidelib
Abbreviated transcription (Latin):
gotia: et in sanienti di¬
abolo. et in quibdã ob-¬
sessis corporib debaccan¬
ti. oppositum est xͥ uexil¬
lum: et increpante uiro
dei. de possessis atriis su¬
ꝑueniente eminentiori
uirtute. t̾rita et treme¬
bunda diffuge̾ demonia.
Eoce noua legatio non
romanũ praginia. cͥcum¬
ferens: S diuinis legib
fidei pragma allegans:
ꝓlatis in medium litte¬
ris sanguine xp̃i cõscͥp¬
tis. et bulla crucis im¬
p̾ssit: que fig᷑a auctori¬
tate sua t̾restͥa et inf̾¬
na sibi sb̾dit et curuat.
In audita est nr̃is temꝑi¬
l tanta ppłi fides. tanta
in homine nͥtꝰ: int̾ quos
religiosa erat contentio.
cum signoꝵ głiam abb̃s
credulitati eoꝵ. illi uero
sc̃itati ałb̃is ascriberent:
et hoc de eo indubitan¬
ter sentirent. uͭ qͥcquid
a dño pete̾t impetraret.
dducunt gͥad eum .iiii.
nicħ hesitantes. mulierẽ
omnib notã qmͣ anuis
septẽ ĩmundꝰ uexauerat
spc̃: et postulant suppli¬

Expanded text:
gotia, et insanienti digotia, et insanienti diabolo, et in quibusdam obsessis corporibus debacchanti, oppositum est Christi vexillum, et increpante Viro Dei, de possessis atriis superveniente eminentiori virtute, territa et tremebunda diffugere daemonia. Ecce nova legatio, non Romanum pragma circumferens, sed divinis legibus fidei pragma allegans, prolatis in medium litteris sanguine Christi conscriptis, et bulla crucis impressis, quae figura auctoritate sua terrestria et inferna sibi subdit et curvat. Inaudita est nostris temporibus tanta populi fides, tanta in homine virtus: inter quos religiosa erat contentio, cum signorum gloriam Abbas credulitati eorum, illi vero sanctitati Abbatis ascriberent, et hoc de eo indubitanter sentirent, ut quidquid a Domino peteret, impetraret. Adducunt igitur ad eum nihil haesitantes mulierem omnibus notam, quam annis septem immundus vexaverat spiritus: et postulant suppli
Abbreviated transcription (Latin):
res deserunt: et clistinctis
agminib. incredibili reue¬
rentia uirũ dei suscipiunt.
Om̃s pariter delectantur
aspectu: felices se iudicãt
qui possunt frui auditu.
De osculantur pedes eius
uniu̾si et licet hoc ille
moleste acciperet. nulla
potuit ꝓ nos ⁊ deuotos
rõne compescere. nulla in¬
terdictione repelłe. Uelli-¬
ficabant ⁊̃ pilos quos po¬
terant de indumentis
eius et ad morboꝵ reme¬
dia de pannoꝵ laciniis
aliquid detrahebant oĩa
tionib applaudebant
tum. tandẽ sollempni
reddid̾e hospitio. Et cũ
tractatũ eẽt impublico
de negotio. ꝓpter qd̾ tam
uir dei ꝙͣ cardinales ad¬
uen̾ant: oblita fortitu¬
diuis sue ciuitas. omni
Rerocitate deposita. se ita
abb̃i substrauit uͭ obe¬
dientie eoꝵ non in con¬
grue ille posset aptari
poece u̾siculus. Iussa se¬
qui tam uelle michi ꝙͣ
posse necesse est. Pacatis
om̃ib recon ciliata ecc̃ia.
confirmatis inter plebes
concordie pactionib. a¬
lia ceperunt nasci ne¬

Expanded text:
res deserunt, et distinctis agminibus incredibili reverentia Virum Dei suscipiunt. Omnes pariter delectantur aspectu, felices se judicant qui possunt frui auditu. Deosculantur pedes ejus universi: et licet hoc ille moleste acciperet, nulla potuit pronos et devotos ratione compescere, nulla interdictione repellere. Vellicabant etiam pilos quos poterant de indumentis ejus, et ad morborum remedia de pannorum laciniis aliquid detrahebant, omnia ionibus applaudebant tum, tandem solemni reddidere hospitio. Et cum tractatum esset in publico de negotio, propter quod tam Vir Dei, quam cardinales advenerant, oblita fortitudinis suae civitas, omni ferocitate deposita, se ita Abbati substravit, ut obedientiae eorum non incongrue ille posset aptari poetae versiculus: Jussa sequi, tam velle mihi, quam posse necesse est. 10. Pacatis omnibus, reconciliata Ecclesia, firmatis inter plebes concordiae pactionibus, alia coeperunt nasci ne
Abbreviated transcription (Latin):
dei. dĩ famulo imponẽt᷑:
et ex ore eius causa tota
penderet. Quodille ti¬
mens licet ⁊ tremens.
monitis tñ uiroꝵ fideliũ
acquiescens suscepit: et
cdiligenter prosecutꝰ elec¬
tionis ordinem. electoꝵ
m̾ita. uitã ⁊ famã. pͥorio
electi: aꝑuit os suũ. Et
sp̃c sc̃s impleuit illud.
Unꝰ ergo om̃ium ore lo
nib sũmum poritificem
ĩnocentium nominauit.
et ratum ẽẽ omnes pari-¬
ter acclamarunt. Et de¬
cantatis ex more laudib
deo. obedientiã deincepo
polliciti: electõni innocẽ¬
tii omnes pariter subscͥp-¬
serunt. Interea dñs p̃p.
multis in pisis et in tusci-¬
a et in aliis prouinciis
potestatiue. dispositis: Ua-¬
le faciens pisanis et gr̃as
agens. ĩ prouintiã na¬
ugo delatꝰ est. Et bur¬
gundiam tͣnͣsiens: aure-¬
lianũ ꝑuenit. Ubi oc¬
currentib ep̃is: a rege
piissimo francoꝵ ludoui¬
co alacriter et honori¬
fice susceptꝰ est. Inde a
gaufrido carnotensi ep̃o

Expanded text:
Dei, Dei famulo imponeretur, Dei, Dei famulo imponeretur, et ex ore ejus causa tota penderet. Quod ille, timens licet et tremens, monitis tamen virorum fidelium acquiescens suscepit, et diligenter prosecutus electionis ordinem, electorum merita, vitam et famam prioris electi, aperuit os suum, et Spiritus sanctus implevit illud. Unus ergo omniumnibus summum pontificem Innocentium nominavit: et ratum esse omnes pariter acclamarunt, et decantatis ex more laudibus Deo, 1094 obedientiam deinceps polliciti, electioni Innocentii omnes pariter subscripserunt. 4. Interea cominus Papa, multis in Pisis, et in Tuscia, et in aliis provinciis potestative dispositis, valefaciens Pisanis et gratias agens in Provinciam navigio delatus est, et Burgundiam transiens Aurelianum pervenit: ubi, occurrentibus episcopis, a rege piissimo Francorum Ludovico alacriter et honorifice susceptus est. Inde a Gaufrido Carnotensi episcopo,
Abbreviated transcription (Latin):
malignoꝵ acqͥeuit errori¬
b: nec fabricata est. ĩ eccłia
in petri cathedra monsrͫ
Nec enim talib causis pͥn¬
cipalia aliqñ eos t̾ruerũt
edicta: aut generalib uti-¬
litatib pͥuata cõmoda p̾-¬
tulerunt: nec declinantes
in ꝑtem ꝑsonis deculere
apud stampas concilio.
abbas sc̃s clareuallensis
bernardꝰ. specialit̾ ab ip̃o
rege francoꝵ. et p̾cipuis
quib ꝙ pontificib accer¬
sitꝰ: sicut p̾ea facebatur.
non mediocriter pauidus
et tremebundꝰ aduenit.
ꝓicłm quiipe et pondus
negotii non ignorano.
Initin̾e tũ consolatꝰ est
eum d̾s: ostendens ei in
uisu noctis eccłiam mag¬
nam. concorditer in dei
laudib continentẽ: un¬
de. sperauit pacem sine
dubio pro uenturã. Ubi
uͦ ad locum uentum est.
celebrato prius ieiunio et
p̾cib ad dm̾ fusis cum de
eodem u̾bo tractaturi.
rex et ep̃i cum pͥncipib
consedissent: unum om̃i¬
um consilium fuit. Una
sententia ut negotium

Expanded text:
malignorum adquievit errorimalignorum adquievit erroribus: nec fabricata est idolum in in Petri cathedra monstrum. Nec enim talibus in causis principalia aliquando eos terruerunt edicta, aut generalibus utilitatibus privata commoda praetulerunt; nec declinantes in partem, personis detulere, apud Stampas concilio, abbas sanctus Clarae-Vallensis Bernardus, specialiter ab ipso rege Francorum et praecipuis quibusque pontificibus accersitus, sicut postea fatebatur, non mediocriter pavidus et tremebundus advenit, periculum quippe et pondus negotii non ignorans. In itinere tamen consolatus est eum Deus, ostendens ei in visu noctis Ecclesiam magnam concorditer in Dei laudibus concinentem; unde speravit pacem sine dubio proventuram. Ubi vero ad locum ventum est, celebrato prius jejunio, et precibus ad Deum fusis, cum de eodem verbo tractaturi Rex et episcopi cum principibus consedissent, unum omnium consilium fuit, una sententia, ut negotium
Abbreviated transcription (Latin):
deos aiunt. ẽẽ quesitos qui
sacra uasa et ymagines
deo dicatas audat᷑ cõmi¬
mentis gn̾alib publice petͦ
uẽdiderunt assensum: et in
omnem sanguinẽ manꝰ
exposuerunt. et arma:
et cotidianis congressib
partẽ que cũ innocentio
erat. maledictis in secta¬
bantur et gladiis. Ha
buere gͥ serui dei consi¬
liũ: et quia ĩ humana
se tueri nõ poterant. ce¬
dere eleg̾unt. Et procura¬
tis clam nauigiis: de ore
leonis et de manu bestie
ꝑtyb̾im in tirrenum ma¬
re elapsi: ꝓspis uentio
carbasa impellentib in
portu pisano feliciter ap¬
in ultionẽ p̾sumptionis
accing̾etur: ⁊ dãpnata
ꝑte scismatica. sb̃ scrib̾ent
unitati. Nec dũ uͦ ad ple¬
num tenor oꝑis. inno¬
tuerat ep̃is. nec pͥuatim
qͥsꝙͣ cõmodare p̾sumpsit
assensum. donec collecto
stampis gen̾ali conuentu
in cõmune dec̾nerent qͥd
reciperent quid dampna-¬
rent. Neq enĩ frantia ce¬
ti̾s regionib ꝓliuibus
ad scismata. aliqñ tali

Expanded text:
daeos aiunt esse quaesitos, qui daeos aiunt esse quaesitos, qui sacra vasa et imagines Deo dicatas audacter commiamentis generalibus publice Petro vendiderunt assensum, et in omnem sanguinem manus exposuerunt et arma, et quotidianis congressibus partem, quae cum Innocentio erat, maledictis insectabantur et gladiis. 2. Habuere igitur servi Dei consilium: et quia vi humana se tueri non poterant, cedere elegerunt; et procuratis clam navigiis, de ore Leonis et de manu bestiae per Tiberim in Tyrrhenum mare elapsi, prosperis ventis carbasa impellentibus, in portum Pisanum feliciter apin ultionem praesumptionis hujus accingerentur, et damnata parte schismatica, subscriberent unitati. Necdum vero ad plenum tenor operis innotuerat episcopis, nec privatim quisquam commodare praesumpsit consensum, donec collecto Stampis generali conventu, in commune decernerent, quid reciperent, quid damnarent. Neque enim Francia, caeteris regionibus proclivibus ad schismata, aliquando tali
Abbreviated transcription (Latin):
etiã liu resistere ñ ualẽ¬
tes: ꝑ confed̾atos sibi qͦs¬
dam ex nobilib romanis.
ad tempꝰ inturrib eoꝵ
receptacula habuerunt
S nec in eis ꝑseuerauit
fidelitas. Nam in breui.
aut ui. auͭ formid̾ie tem̾arie
młttud̾is auͭ p̾cios corrupti st̾. Nã
pet᷑ tõ ꝓpͥa generis uirtutẽ.
ꝙ adherentiũ dͥ affinita¬
te. multitudo tanta erat.
ut fere eum tota ciuitas
sequeretur. ł pecuinia uł
cõmodis obligata. Corig̃¬
gau̾at sane opes innume¬
ras. tam exactionib curie.
ꝙͣ in legationũ negotia¬
tionib. quas ad expecta¬
tas nurictinas reserua¬
rat. Insuꝑ et pat̾ni cen¬
sus ampla congies eate¬
nus sigillata. mͦ distͥbu¬
ta in ppłm: ad fas et ne¬
fas uenalem plebẽ arma¬
u̾at. Quib erogatis.: do¬
uaria regum in ornam̃¬
tis eccłie ab ip̃is eiuilsit
altarib. Et cũ calices
Frange̾ et crucifixos aure¬
os inembratim cliuidere.
rent. uł erubescerent: Iu¬

Expanded text:
etiam diu resistere non valenetiam diu resistere non valentes, per confoederatos sibi quosdam ex nobilibus Romanis ad tempus in turribus eorum receptacula habuerunt. Sed nec in eis perseveravit fidelitas. Nam in brevi, aut vi, aut formidine temerariae multitudinis, aut pretio corrupti sunt. Nam Petro tam propria generis virtute, quam adhaerentium sibi affinitate, multitudo tanta erat, ut fere tota eum civitas sequeretur, vel pecunia, vel commodis obligata. Congregaverat sane opes innumeras tam in exactionibus curiae, quam in legationum negotiationibus, quas ad exspectatas nundinas reservarat. Insuper et paterni census ampla congeries eatenus sigillata, modo distributa in populum, ad fas et nefas venalem plebem armaverat. Quibus erogatis, donaria regum in ornamentis ecclesiae ab ipsis evulsit altaribus. Et cum calices frangere, et crucifixos aureos membratim dividere rent, vel erubescerent; Ju
Abbreviated transcription (Latin):
El tempesta¬
te honorius
papa. uuam
uniu̾se car¬
nis. ingressus
est. Nec mora in electõẽ
clissidentib cardinalibus.
et diuisa eccłia plures nu¬
mero et saniores consilio.
uita probabiles. uiri uͥ¬
ĩnocentiũ elegerunt: cuiꝰ
uita et fama et etas. et
scientia. cligna sũmo sa¬
c̾dotio habebat᷑. At uero
ꝑs altera. in fames ausꝰ
uiolentia ñ ratione. cor¬
roborans. petrũ leonis ad
huc apicem aspirantẽ
fraudulentis machinacio¬
uib seorsum et p̾cipitant̾
nominauit anacletũ: et
ceti̾s renitentib ordinaũ.
Qui uͦ in parce catholica
erant. electum suũ sollẽp¬
niter ordinatũ collocart̃
in cathedra: ⁊ ꝑ loca illa
in quib sessiones hñt ex
antiqua ꝯsuetudine roma¬
ra pontifices circumduxe̾.
et pro temꝑe honor debitꝰ
appłice affuit dignitati.
Ex tunc sane circa lat̾a¬
nerise palatiũ morabant᷑:
nec erat iam eis tuta ĩ
domib ꝓpͥis mansio. cum
eos acerrime petri satelli¬
tes infestarent. Ibi iã¬

Expanded text:
Ea tempestate Honorius papa viam universae carnis ingressus est . Nec mora, in electione dissidentibus cardinalibus, et divisa Ecclesia, plures numero, et saniores consilio, vita probabiles, viri viInnocentium elegerunt: cujus vita, et fama, et aetas, et scientia digna summo sacerdotio habebantur. At vero pars altera, infames ausus violentia, non ratione corroborans, Petrum Leonis, ad hunc apicem aspirantem, fraudulentis machinationibus seorsum et praecipitanter nominavit Anacletum, et caeteris renitentibus ordinavit. Qui vero in parte catholica erant, electum suum solemniter ordinatum collocarunt in cathedra, et per loca illa, in quibus sessiones habent ex antiqua consuetudine Romani pontifices, circumduxere, et pro tempore honor debitus apostolicae adfuit dignitati. Et tunc sane circa Lateranense palatium morabantur, nec erat jam eis tuta in domibus propriis mansio, cum eos acerrime Petri satellites infestarent. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatẽ. Ille alias occupa-¬
tus. benedixit quidẽ et ab¬
ire p̾cepit: et ne amplius
gͥ molestiam faceret. u̾bis
solito seu̾iorib incdixit.
Recedebat ille non corsecu¬
tus qd̃ quesierat: cum ue¬
nerabił ep̃c sb̾ om̃i celeri¬
tate eum regredi iubet.
et manu arceptũ tradit
albi. Huic inquid qͥ mi¬
nime beneficiũ consecutꝰ.
tibi ut discid̾e̾t obediuit.
tu ne claudas uiscera
miscd̾ie. quin potiꝰ tu obe¬
di: ⁊ uͥtute obedientie
me iubente astͥctꝰ. fac qd̾
postulat. largire qd̵ pe-¬
tit: et confidens in eius
uirtute ꝑ quẽ expetit
sanitatẽ. postula ⁊ im¬
petrabis. ut et nos de d̾i̾
munere. et ille de opta¬
ta głietur salute: Ad p̾

Expanded text:
sanitatem. Ille alias occupatus, benedixit quidem, et abire praecepit, et ne amplius sibi molestiam faceret, verbis solito severioribus interdixit. Recedebat ille non consecutus quod quaesierat: cum venerabilis episcopus sub omni celeritate eum regredi jubet, et manu arreptum tradit Abbati. « Huic, inquit, qui minime beneficium consecutus, tibi, ut discederet, obedivit, tu ne claudas viscera misericordiae: quin potius tu obedi, et virtute obedientiae me jubente astrictus, fac quod postulat, largire quod petit; et confidens in ejus virtute, per quem expetit sanitatem, postula, et impetrabis; ut et nos de Dei munere, et ille de optata glorietur salute. »
Abbreviated transcription (Latin):
lominꝰ ad extrema deue¬
nit. Conuerũt itaq filii
et amici eiꝰ uelud ad exe¬
quias tantr patͥs: et
ego ip̃e int̾ ceceros af¬
in amicoꝵ num̾o repu¬
taret. Cumq extremũ
iam trah̾e spm uideret᷑:
in excessu mentis sue añ
tribunal dñi sͥ uisus ẽ
p̾sentari. Affuit autẽ
et sathan ex aduerso:
improb̾ eũ accusatõib
pulsans. Ubi uͦ ille oĩa
fuerat prosecutꝰ et uiro
dei prosua fuit parte
dicendũ: nicħ t̾ritus arͥ
turbatꝰ ait. Fateor non
sum clignꝰ ego: nec ꝓpͥis
possum mi̾tis regnum
obtinere celoꝵ. Cet̾m du¬
plici iure illud obtinens
dñs meus: hereditate .s.
patͥs. et mito passionis:
altero ip̃e contentꝰ. alt̾m
mͥ donat: ex cuiiꝰ dono iu¬
re illud mͥ uendicans. ñ
confundor. In hoc uerbo
confusus inimicꝰ: conuẽ¬
tus ille solutꝰ. et homo
dei in se reu̾sus est. Cuq̃¬

Expanded text:
lo minus ad extrema develo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut ad exsequias tanti Patris: et ego ipse inter caeteros adin amicorum numero reputaret. Cumque extremum jam trahere spiritum videretur, in excessu mentis suae ante tribunal Domini sibi visus est praesentari. Adfuit autem et Satan ex adverso improbis eum accusationibus pulsans. Ubi vero ille omnia fuerat prosecutus, et Viro Dei esset pro sua parte dicendum, nil territus aut turbatus, ait: « Fateor, non sum dignus ego, nec propriis possum meritis regnum obtinere coelorum. Caeterum duplici jure illud obtinens nus meus, hereditate scilicet patris et merito passionis, altero ipse contentus alterum michi donat; cuius dono iure illud michi uindicans non confundor». In hoc uerbo confusus est inimicus et conuentus ille solutus et homo dei in se reuersus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sua beneclicendũ obtulit.
uiro dei. gratulabunda
et exultans. qd̃ in domo
sicut semꝑ et in omni
loco facere consueuerat.
de salute et edificatõne.
animaꝵ ad cͥoꝯpositos loq̃¬
retur: p̾dicti mat̾ infã¬
tis tenens eum in g̾mio.
sedebat secꝰ pedes ip̃iꝰ. Acci¬
dit autẽ ut init̾loquend̾
aliqñ manũ ꝓtenderet.
et app̾hend̾e eam conaba¬
tur infantulus. Adu̾tit᷑
tandẽ conatꝰ ꝑuuli cumi
sepius id feciss: ⁊ mniran¬
tib unu̾sis datur ei fa¬
cultas ut manũ possit
apprehendere ꝙͣ optauit.
Tum uero nura ad mod̾
reuerentia alterã manũ
suã. supponens. altera te¬
nens. eam. deculit ad ros
suum: et osculatꝰ ẽ eã.
Neꝙ id semel tm̃. s toci¬
ens faciebat. qͦtiens bea¬
tam manum tenere ꝑ-¬
missus estz .xliiii.
Nt irmabat᷑ aliqnͣdo
hõ dei: et uelut rinu-¬
lus quidã flegnatio ĩ¬
cessanter ab eiꝰ ore flue¬
bat. Unde ex hausto cor¬
pore usqͣq deficiens: pau¬

Expanded text:
etc. sua benedicendum obtulit etc. sua benedicendum obtulit Viro Dei, gratulabunda et exsultans quod in domo sicut semper et in omni loco facere consueverat, de salute et aedificatione animarum ad circumpositos loqueretur, praedicti mater infantis tenens eum in gremio, sedebat secus pedes ipsius. Accidit autem ut inter loquendum aliquando manum protenderet, et apprehendere eam conabatur infantulus. Advertitur tandem conatus parvuli, cum saepius id fecisset; et mirantibus universis datur ei facultas ut manum possit apprehendere quam optavit. Tum vero mira admodum reverentia alteram manum suam supponens, altera tenens eam, tulit ad os suum, et osculatus est eam. Neque id semel tantum, sed toties faciebat, quoties beatam manum tenere permissus est. CAPUT XII.nfirmabatur aliquando Homo Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore fluebat. Unde exhausto corpore usquequaque deficiens, pau
Abbreviated transcription (Latin):
benedicens eam. et clicens:
ut potionẽ biberent aĩa¬
rũ. Biberunt gͦ pariter
quidã tñ inuiti: p̃ amore
scłi metuentes eũ. quem
post ea sunt exꝑti liuine
uͥtutis effc̃m. Ut enĩ eg̾s¬
si st̃ monast̾ii fores. mu¬
tuis sese ceperũt ĩ flãma¬
re sermonibz: qͥa cor eoꝵ
ardens erat in eis. Imꝑã
lociter uerbo eiꝰ. eadẽ hora
reuersi. et conu̾si auiis
suis: spũali militie dex¬
tras dederunt. Quorum
quidã adhuc militant doͥ:
quidã autẽ cũ eo iã reg¬
nant carnis uinculis ab¬
soluti. Quid autẽ mir̃.
qd̃ deuotis hunc hominẽ
colit. obsequiis maior
etas. in cuiꝰ deuotionem
diuina uͥtꝰ ip̃ãm quoq
infantiã excitat: ex ꝑtẽ
adhuc rõis et deuotois
ignarã: Norunt multi
illustrẽ iuuenẽ uualche¬
rum de monte mirabili.
cuiꝰ patruus fr̃ uualche¬
rus inter eos quos pre¬
diximus milites. sacrã in
clara uelle miliciam est.
professus. Hunc gͦ uual¬
cherum iuniorẽ cũ adhuc
ubera cognosceret᷑ mater

Expanded text:
benedicens eam, et dicens ut potionem biberent animarum. Biberunt ergo pariter, quidam tamen inviti prae amore saeculi, metuentes eum quem postea sunt experti divinae virtutis effectum. Ut enim egressi sunt monasterii fores, mutuis sese coeperunt inflammare sermonibus, quia cor eorum ardens erat in eis. Inspirlociter verbo ejus, eadem hora reversi, et conversi a viis suis, spirituali militiae dextras dederunt. Quorum quidam adhuc militant Deo, quidam autem cum eo jam regnant, carnis vinculis absoluti. 56. Quid autem mirum quod devotis hunc hominem colit obsequiis major aetas, in cujus devotionem divina virtus ipsam quoque infantiam excitat expertem adhuc rationis, et devotionis ignaram? Norunt multi illustrem juvenem Waltherum de Monte-Mirabili, cujus patruus frater Waltherus, inter eos quos praediximus milites, sacram in Clara-Valle militiam est professus. Hunc ergo Waltherum juniorem, cum adhuc ubera cognosceretur, mater,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nimio labore ac dolo¬
re dbi fcm est iͥ quod
promissum fuerat: et
fateor sicut uolui. Ned¬
dita qͥppe iͥ sanitas est.
a magna et ꝑiculosa in¬
firmitate. s paulatim
uires corporis redierunt.
deus bone. quid mͥ boni
contulit infirmitas illa.
ferie ille: uacatio illa.
exꝑte ad qd̃ uolẽbam.
Nam et cooperabatur
necessitati mee toto
illo temꝑe infirmita¬
tis mee. apud eũ infir¬
mitas eiꝰ. qua ⁊ ipse
tunc temꝑis detineba¬
tur. Infirmi ergo am¬
bo tota die de spũali
phisica anime ꝯfereba¬
mus de medicamẽtis
uͥtutũ contra languo¬
res uitioꝵ. Itaq tunc
lisseruit mͥ de cantico
canticoꝵ. ꝙͣtum tẽpus
illud infirmitatis mee
ꝓmisit: moraliter tm̃:
ture illiꝰ: qr sic uolebã.
et sic pecierã ab eo. Sin

Expanded text:
cum nimio labore ac dolocum nimio labore ac dolore. Ubi factum est mihi quod promissum fuerat, et, fateor, sicut volui. Reddita quippe mihi sanitas est a magna et periculosa infirmitate; sed paulatim vires corporis redierunt. Deus bone, quid mihi boni contulit illa infirmitas, feriae illae, vacatio illa? Ex parte id quod volebam! Nam et cooperabatur necessitati meae toto illo tempore infirmitatis meae apud eum infirmitas ejus, qua et ipse tunc temporis detinebatur. Infirmi ergo ambo, tota die de spirituali physica animae conferebamus, de medicamentis virtutum contra languores vitiorum. Itaque tunc disseruit mihi de Cantico canticorum, quantum tempus illud infirmitatis meae permisit, moraliter tantum, turae illius, quia sic volebam, et sic petieram ab eo. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
silica erant tria.: rimũ
ĩ honore bẽ dei genitricis:
duo cͥꝯposita in honore be-¬
ati laurentii mr̃is. ⁊ beati
benedicti alb̃is. Eadem gͥ
hora affuit uiro dei. p̾dc̃a
beata uͥgo. duob illis sti¬
pata ministris: beato sciłs
laurentio. et beato bene¬
dicto. Aderant aũt in ea
serenitate et suauitate
que eos decebat. ⁊ tam
ponentes ꝙ ei manꝰ. et lo¬
ta doloris actactu piis-¬
simo lealenientes: omnẽ
ꝓtinus egritudinẽ de¬
pulerunt. Sictatꝰ est
eñi ilico flegmatis riiuiiᷤ.
stra. et iam me nimiũ
facigasset. et attriuiss.
in longõ nimiũ se ꝓcedẽs
egritudo: audiens hoc mi¬
sit ad me frẽm suũ uir̃
bone memorie gerardũ.
mandans me uenire ad
claramuallẽ spondens
me ibi cito aut curand̃.
aut moriturũ. Ego uͦ
qͣi diuinitus accepta
uł oblata facultate.
seu apud eum moriendi.
seu aliꝙꝓͣdiu cũ eo uiuẽ¬
di. quoꝵ quid maluerĩ
tunc ignoro. ꝓfectus sta¬
tim sum illuc: qmͣuis

Expanded text:
silica erant tria: primum, silica erant tria: primum, in honore beatae Dei Genitricis; duo circumposita, in honore beati Laurentii martyris, et beati Benedicti abbatis. Eadem igitur hora adfuit Viro Dei praedicta beata Virgo, duobpata ministris, beato scilicet Laurentio, et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam ponentesque ei manus, et loca doloris attactu piissimo lenientes, omnem protinus aegritudinem depulerunt. Siccatus est enim illico phlegmatis rivus, etstra, et jam me nimium fatigasset et attrivisset in longum nimium se protendens aegritudo, audiens hoc misit ad me fratrem suum, virum bonae memoriae Gerardum, mandans me venire ad Claram-Vallem, spondens me ibi cito aut curandum, aut moriturum. Ego vero quasi divinitus accepta vel oblata facultate, seu apud eum moriendi, seu aliquandiu cum eo vivendi quorum quid maluerim tunc, ignoro, profectus statim sum illuc, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
lis est sequita. Siquidẽ
uelud in lictore quodã
positꝰ: uidebat᷑ sibi na¬
uem q̃ se tnͣsueheret ex¬
pectare. Cumq applicius¬
set nauis ad litus festi¬
nabat ingredi: et illa
cedens impingebat ĩ agͣ.
Usq tercio ita faciens:
tandẽ relicto eo naius i¬
bat et non reu̾tebatur.
Intellexit autẽ ꝓtinus.
nec dum tẽpus sue mig¬
tionis adeẽ. Adhuc tñ cre¬
scebat dolor: eo utiq ma¬
gis molestus. quo minus
iam eũ spes ĩminentis
exitus solabat᷑. Contigit
aut̃ ad uesꝑascente iain
die. ut cecłs fr̃ib iuxta
consuetudinẽ accedentib
ad lectionem collationũ:
solus alb̃s cũ duob fr̃i¬
b sibi assistentib rema¬
neret in diu̾sorio in quo
iacebat. Cumq uehem̃¬
tius affligeret᷑: et supͣ
uires dolor excresceret.
aduocans alt̾m e duobus
iubet ciciꝰ oratum ire. Ex¬
cusantẽ deniq ⁊ dicentẽ
non sum ego talis orator
obedientie auctoritate cõ-¬
pellit. Itum est et oratũ
ad altaria: que in eadẽ ba-¬

Expanded text:
is est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi navem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat dolor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratribus, juxta consuetudinem accedentibus ad lectionem collationum, solus Abbas cum duobus fratribus sibi assistentibus remaneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem ba
Abbreviated transcription (Latin):
hableia nomen est
uico. qui in signem
beati martim basilicam
habet. Nam ⁊ fundus ip̃e
ad possessionẽ spectat ec
unti: claudũ adolescen¬
tem ppłs offerebat. Quẽ
ad eius orationẽ erectũ
ꝓtĩ ⁊ libere gradientẽ.
ad predictã beati marti¬
ni basilicam deduxerunt.
magnifice dnm collau¬
dantes. qͥ martini sui
spm̃. suscitauerat ĩ ber¬
iiii.

Expanded text:
hableia nomen est vico, qui insignem beati Martini basilicam habet. Nam et fundus ipse ad possessionem spectat eccunti claudum adolescentem populus offerebat: quem ad ejus orationem erectum protinus, et libere gradientem, ad praedictam beati Martini basilicam deduxerunt, magnifice Dominum collaudantes, qui Martini sui spiritum suscitaverat in BerVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
cãm ẽẽ illiꝰ afflictionis
Quiescite gͦ ait: ne mo¬
riemini mͦ. Et abiit. Et
quid dicã: Confestim et
omnis dolor abiit. iusi
quod fatigatꝰ nocturno
illo dolore meo. tota ip¬
sa die uix de lecto surgẽ
p̾ualus. Quis enĩ aut
qͣlis fuit ille dolor. Nõ
recolo similẽ me aliqnͣ
fuisse ꝑpessim. In cra¬
stino aũt sanꝰ factus
sum: et uires recepi.
Et paucis int̾positis di¬
eb cuni benedictione ⁊
gratia bona boni hospi-¬
tis mei: ad ꝓpria reuer¬
sus sum.

Expanded text:
causam esse illius afflictionis causam esse illius afflictionis Quiescite ergo, » ait, « non moriemini modo. » Et abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dixit. Acquieui facile.
cũ qd̃ p̾cipiebat᷑ et uolũ¬
tas non abinueret: ⁊ infͬ¬
mitas reqͥrere uideret᷑.
cogente uescebat. uellẽ
abstinere: ⁊ hoc ip̃m pro¬
hibuit. Suꝑ quo cũ nec
monenti acqͥescẽm. nec
rogantẽ audirẽ. nec obe¬
direm p̾cipienti: sic uespe
illa sabbati ab inuicem
cdiscessimꝰ: ille tacitꝰ ad
cõpletoriũ: ego ad lectũ.
Et ecce infirmitatis mee
rabies rediuiua. qͣi resũp¬
tis omnib uirib pͥsti¬
nis cũ tanta me uehem̃¬
tia et ferocitate inuadẽs
corripuit: tantaq ma¬
lignitate tota nocte il¬
la deuastando cruciauit.
supra uires. supͣ uirtutẽ.
ut deuita desperans .iiix
saltem usꝙ addiem.
ut uł semel adhuc lo¬
querer uiro dei. crede̾m
me uicturũ. Cumq in
dolore illo totã nostem
cluxissem. sũmomane
acsercitus ille aduenit:
ñ tñ afferens mͥ quem
solebat uultũ compa¬
cientio. S quasi argu¬
entis. Subridens tñ. qͥd
te hest̾uã in obedientiã
certissime intͤpcatar.

Expanded text:
le, cum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. cogente, vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. Super quo cum nec monenti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in dolore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens tamen: « te, hesternam inobedientiam certissime interpretabar
Abbreviated transcription (Latin):
gulis ꝙ dieb quecum ꝙꝑ
suꝑ hoc audiebã ne michi
effugerent scͥpto alligabã.
in ꝙͣtũ mͥ deus donabat.
et memoria me iuuabat.
In quo cũ benigne et
sine inuidia exponeret
mͥ ⁊ ꝯmunicaret senten¬
tias intelligentie.⁊ sensꝰ
exꝑientie sue. et multa
docere uiteret᷑. in exptũ.
que non nisi exꝑiendo dis¬
cuntur: et si intellige̾
nõ poterã adhuc que
apponẽbant᷑ michi. plus
tñ solito intelligere me
faciebat quid ad ea in¬
telligenda deeẽt mͥ. S
de hiis huiusq clixisse
sufficiat. Cum autem
denoĩat᷑. Uesꝑe sabbati
Iam tantũ conualuissẽ
⁊ ualerẽ ut de lecto per
ponere de reditu nostro

Expanded text:
gulisque diebus quaecunque super hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat, et memoria me juvabat. In quo cum benigne et sine invidia exponeret mihi, et communicaret sententias intelligentiae et sensus experientiae suae, et multa docere niteretur inexpertum, quae nonnisi experiendo discuntur, etsi intelligere non poteram adhuc quae apponebantur mihi, plus tamen solito intelligere me faciebat quid ad ea intelligenda deesset mihi. Sed de his huc usque dixisse sufficiat. 60. Cum autem, denominatur, vespere sabbati jam tantum convaluissem ut valerem de lecto per epi disponere de reditu nostro
Abbreviated transcription (Latin):
demũ apłico iadicio et
auctoritate uniu̾salis
eccłie. error ille dampnat᷑.
ep̃s Gislebertꝰ an cidẽ dãp¬
nationi consentiat inter¬
rogat᷑: consentiens ⁊ pu¬
blice refutans q̃ prius
scripserat ⁊ affirmau̾at.
indulgentiã ip̃e conseqͥt᷑.
maxime qd̃ ab initio cab¬
tus fuisset: ea lege ean¬
dem ingredi disputati¬
onẽ: ut ꝓmͣteret sine
ulla sese obstinatione
ꝓ eccłie saucte arbitͥo
correcturũ libere suam

Expanded text:
demum apostolico judicio et auctoritate universalis Ecclesiae error ille damnatur; episcopus Gillebertus an eidem damnationi consentiat, interrogatur. Consentiens, et publice refutans quae prius scripserat et affirmaverat, indulgentiam ipse consequitur, maxime quod ab initio cautus fuisset ea lege eamdem ingredi disceptationem, ut promitteret sine ulla sese obstinatione, pro Ecclesiae sanctae arbitrio, correcturum libere suam
Abbreviated transcription (Latin):
stinentie singłaris: et
odiosam semꝑ admirati¬
onem declinaret sb̾ ũbͣ
necessitatis. De uino qͥ¬
dem sepius nobis ip̃e dice¬
bat: decere monachum
quando sumere oporte¬
ret. sic gustare illud.
ne exinanisse calicẽ no¬
taretur. Quod sic ip̃e
seruabat. quotiens sͥ
uinum patiebat᷑ appo¬
ni: ut non modo post
unum potum. sed post
totum qualecũq pran-¬
dium suum. uasculum
in quo ei ꝓpinabatur.
uiyc aliquando uideret᷑
minuis plenum a men¬
sula reportari. Minus
quidẽ stare poterat. s
erat sedens pene iugi¬
ter: ⁊ rarissime moue¬
batur: quotiens subt᷑

Expanded text:
stinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De vino quidem saepius nobis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo ei propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula reportari. Minus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subt
Abbreviated transcription (Latin):
tie in derisum: nõ ut pu¬
tabat estimatõnẽ religi¬
osoꝵ hominũ corrumpere
posset: S se proderet. et
conat᷑ suos experiret᷑ in¬
firmos. Tanta siquidem
celeritate omnia sunt
sedata. ut ꝑsonas illas
que ꝓpt̾ astabant om̃ino
latu erit qd̵ acciderat: ⁊
malignꝰ hostis uelociter
increpatꝰ. nõ modo scrai¬
dalum eis qd̃ ꝑabat in¬
noticiam rem ꝓferre. Fcm̃¬
q est ex eo ut ampliori
custodia sese fres munirẽt:
et mito et numero. et
possessionib deinceps c̾s¬
ceret clarauallis: ⁊ ml¬
tiplicatis conueritib fe¬
re per omnẽ latitudinẽ
loci illiꝰ dilataret᷑ religio:
ip̃e etiam abb̃as cc̃s. ex tũc

Expanded text:
tiae in derisum, non, ut putabat, existimationem religiosorum hominum corrumpere posset, sed se proderet, et conatus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, innotitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fere per omnem latitudinem loci illius dilataretur religio; ipse etiam Abbas sanctus extunc