comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ priꝰ quã nasceretur
prȩdixit. qͥa prȩcedet
tute helie: Ambo nãq
continent̾ uiuentes.
ambo habitu inculti.
ambo insolitudine de¬
gentes: ambo prȩcones
ueritatis : ambo regis
& reginȩ ꝑsecutionem
ꝓpter iustitiã ꝑpessi
sunt. Ille achab & ie¬
⁊abel: iste herodis &
herodiadis: Ille ne ab
impiis occideret᷑ ig.¬
neo curru est raptũs
incelũ. iste ne abim¬
piis uinceret᷑ ꝑfecto
martyrii certamine.
spũ cȩlestia regna pe¬
tiuit. angłoꝵ utiq
subuectꝰ aũxilio. dequib
scriptũ ÷. Currꝰ dĩ de¬
cem miliũ multiplex.
milia lȩtantium. dñs
mnillis. Et iterum
Qui facit angłos suos
sp̃s. & miustros suos
iguem urendem.
forte aliquis
quiꝯ sit iste he¬
quȩ etiam herodias
dequn sermo est.
Herodes iste qui ce io¬
harnem decollauit
& inpassionem redemp¬
toris nr̃i pilato assen¬
sum prebuit: filiꝰ est
herodis illiꝰ sub qͦ dñs
natꝰ. ẽ. Qui cũ post
natiuitatem ominicã
pauco tempore regna¬

Expanded text:
am nasceretur, praedixit: quia praecederet tute Eliae. Ambo namque continenter viventes, ambo habitu inculti, ambo in solitudine degentes, ambo praecones veritatis, ambo regis et reginae persecutionem propter justitiam perpessi sunt: ille Achab et Jezabel, iste Herodis et Herodiadis. Ille ne ab impiis occideretur, igneo curru est raptus in coelum; iste ne ab impiis vinceretur, perfecto martyrii certamine spiritu coelestia regna petivit, angelorum utique subvectus auxilio, de quibus scriptum est: Currus Dei decem millia multiplex millia laetantium, Dominus in illis . Et iterum: Qui facit angelos suos spiritus, et ministros suos ignem urentem . forte aliquis quis sit iste Hequae etiam Herodias, de quibus sermo iste? Herodes iste qui et Joannem decollavit, et in passionem Redemptoris nostri Pilato assensum praebuit, filius est Herodis illius sub quo Dominus natus est: qui cum post nativitatem dominicam pauco tempore regna
Abbreviated transcription (Latin):
ut non solum constan¬
tiam passionis illiꝰ
pia deuotione. recola¬
mꝰ. sed & eoꝵ a quib
passus est maliciam
nobis in arma uertamꝰ
salutis. Tunc & enim
scripturis scĩs utilit᷑
animũ intendimꝰ : cũ
nonsolas in eis uirtu¬
tes ac prȩmia iustoꝵ
uerum etiam uitia
uindictamq repboꝵ
ad incimenta n̾obis
bene agendi ꝓponimꝰ.
Hoc siquidẽ de̾ ipsiꝰ dĩ
docemur exemplo. qui
ut humanȩ suꝑbiȩ cer¬
uicem frangat᷑. ac sub¬
lume nobis humilita¬
tis iugum imponat.
non suȩ tantum hu¬
militatis formã quã
sequam᷑ insinuat di¬
cens. discite ame qͥa
mitis sũ & humilis cor¬
de: sed etiam anglicȩ
suꝑbiȩ dii ectionẽm
quã caueamꝰ ad me¬
moriam nob̾ reuocat
dicens: uidebã sacha¬
nan quasi fulgur de

Expanded text:
non solum constantiam passionis illius pia devotione recolamus, sed et eorum a quibus passus est malitiam nobis in arma vertamus salutis. Tunc etenim Scripturis sanctis utiliter animum intendimus, cum non solum in eis virtutes ac praemia justorum, verum etiam vitia, vindictamque reproborum ad incitamentum nobis bene agendi proponimus. Hoc siquidem et ipsius Domini docemur exemplo, qui ut humanae superbiae cervicem frangat, ac sublime nobis humilitatis jugum imponat, non suae tantum humilitatis formam quam sequamur, insinuat dicens: Discite a me, quia mitis sum, et humilis corde , sed etiam angelicae superbiae dejectionem, quam caveamus ad memoriam nobis revocat, dicens: Videbam Satana
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficiscit᷑ seruos suoᷤ
uocat. eisq ad negotiũ
talenta partit᷑. Post mul¬
tũ uͦ temporis positur
rationẽ reu̾titur. bene
operantes ꝓ apportato
lucro remunerat. seru̾u
uero a bono opere dorpen¬
tem damnat. Quis itaq¬

Expanded text:
ervos suos vocat, eisque ad negotium talenta partitur. Post multum vero temporis positurus rationem revertitur, bene operantes pro apportato lucro remunerat, servum vero a bono opere torpentem damnat. Quis itaq
Abbreviated transcription (Latin):
qui inea carne quã assũp¬
serat abiit incęlũ: Car¬
Quȩ quasi adꝑegrina du¬
citur: dũ ꝑ redemptorẽ
nr̃m incȩlo collocatur.
edhomo¬
iste peregre ꝓficisceis.
seruis bona sua tradidit.
quia fidelib suis sp̃ualia
dona concessit. E tuni
quidẽ dedit qͥnq talenta.
alii aut̃ duo: alii uͦ cõmi¬
sit unũ. Quinq & enĩ
sunt corporis sensꝰ. uide

Expanded text:
qui in ea carne quam assumpserat abiit in coelum? Carquae quasi ad peregrina ducitur, dum per Redemptorem nostrum in coelo collocatur. Sed homoiste peregre proficiscens servis suis bona sua tradidit, quia fidelibus suis spiritalia dona concessit. Et uni quidem quinque talenta, alii duo, alii vero commisit unum. Quinque etenim sunt corporis sensu
Abbreviated transcription (Latin):
signat᷑. Uniꝰ aut̃ talenti
nomine: intellectꝰ tantũ¬
modo designat᷑.
ed his qͥ qͥnq talenta
acceperat alia qͥnq
lucratꝰ ÷: quia st̃ ñnulli
qui & si interna ac misti¬
ca penetraͬ ẽ nesciunt. ꝓ
intentione tamen super-¬
nȩ patriȩ docent recta
quos posst̾ deipsis exte¬
riorib quȩ acceꝑunt.
Dũq se acarnis petulan¬
tia. a terrenarũ rerũ am¬
bitu. atq auisibiliũ uo¬
luptate custodiunt: ab
hũs etiã alios amonendo
compescunt. Et st̃ ñ¬
nulli q quasi duob talen-¬
tũ itati intellectũ atq
oꝑationẽ ꝑcipiunt: sub¬
tilia de interniis intelli¬
gunt. mira de exterio¬
rib oꝑant᷑¬

Expanded text:
natur. Unius autem talenti nomine intellectus tantummodo designatur. ed is qui quinque talenta acceperat, alia quinque lucratus est; quia nonnulli sunt qui, etsi interna ac mystica penetrare nesciunt, pro intentione tamen supernae patriae, docent recta quae possunt, de ipsis exterioribus quae acceperunt; dumque se a carnis petulantia, a terrenarum rerum ambitu, atque visibilium voluptate custodiunt, ab his etiam alios admonendo compescunt. Et sunt nonnulli qui quasi duobus talentis ditati intellectum atque operationem percipiunt, subtilia de internis intelligunt, mira in exterioribus operant
Abbreviated transcription (Latin):
tum candidissimo pur¬
pura clauato. pallio
toto purpureo. auro
inter stellato. & ser¬
mocinabant᷑ int̾ se
letantes. LX¬
ixq bonꝰ pastor
dominꝰ petrꝰ. Hic
fr̃ nr̃ postulat
sanitatẽ. Et dix̃ be¬
atꝰ domnꝰ paulꝰ. Mo¬
do sanabitur. Et ap¬
ꝓpinqͣns misit manũ
suã ad pectꝰ domni
dionisii amicabiliter.
respexitq ad domnui
petrum. Et dixit dom¬
nus petrꝰ ad domnum
dyonisiũ hilariter.
T̾ua gr̃a ÷ sanitas eiꝰ.
Et statim beatꝰ dioni¬
sius turibulũ incensi
& palmã in manude¬
nens. cũ presbitero
diacono qui inparte
stabant. uenit adme:
& dix̃ michi. Pax tecũ
frater. Noli timere: ñ
morieris. donee ad sedẽ
tuam ꝓspere reuertariᷤᷤ
Surge sanꝰ. & hoc alta¬
re in honore dei & apłoꝵ¬

Expanded text:
tum candidissimo, purtum candidissimo, purpura clavato, pallio toto purpureo, auro interstellato, et sermocinabantur inter se laetantes. Dixitque bonus pastor dominus Petrus: Hic frater noster postulat sanitatem; et dixit beatus dominus Paulus: Modo sanabitur; et appropinquans misit manum suam ad pectus domini Dionysii amicabiliter, respexitque ad dominum Petrum, et dixit dominus Petrus ad Dominum Dionysium hilariter: Tua gratia sanitas est ejus. Et statim beatus Dionysius thuribulum incensi, et palmam in manu tenens, cum presbytero et diacono qui in parte stabant, venit ad me, et dixit mihi: Pax tecum, frater, noli timere, non morieris, donec ad sedem tuam prospere revertaris. Surge sanus, et hoc altare in honorem Dei et apo
Abbreviated transcription (Latin):
seruus seruoꝵ
lĩ. Sic̃ nemo
se debet iactare
de suis meritis. sic ñ de¬
bet dei opera quȩ mn illo
ꝑscõs suos fiunt sine
suis meritis silentiare
sed prȩdicare: quia sic
angłs ammonet tobiã.
Unde e go ꝑoppressio¬
ne sc̃ȩ eccłesiȩ arege
atrocissimo & blasphe¬
mo & nec dicendo ha¬
istulpho ad optimũ
& sc̃i petri fidelem dom¬
num pippinũ xp̃ianis¬
simũ regem infranciã
ueni . ubi egrotaui usq
ad mortem: & mansi ꝑ¬
aliquot tempꝰ apud
pagũ parisiacũ ĩnuo¬
ne: abili monatterio scĩmir¬
Tẏris xp̃i dẏonisii. Q cũ iã
deme medici desperarent.:
sui sic̃ in oratione in
eccła eiusdẽ beati mar¬
tẏris subtꝰ campanas.
& uidi ante altare bo¬
nũ pastorẽ domnũ pe¬
Rum. & magistrũ gen¬
tiũ domnũ paulũ : &
nota mente illos recog¬
noui de illorũ surca¬
riis : & ter beatissimũ
domnũ dyonisiũ ad
dexterã domni peri
subtilem & longiorẽ:
pulchra facie. cãpilliᷤᷤ
candidis. colobio indu¬

Expanded text:
servus servorum Dei. Sicut nemo se debet jactare de suis meritis, sic non debet opera Dei quae in illo per suos sanctos fiunt sine suis meritis silentiare, sed praedicare, quia sic angelus admonet Tobiam . Unde ego pro oppressione sanctae Ecclesiae a rege atrocissimo et blasphemo, nec dicendo Aistulpho, ad optimum et sancti Petri fidelem dominum Pippinum Christianissimum regem in Franciam veni, ubi aegrotavi usque ad mortem, et mansi aliquod tempus apud pagum Parisiacum in venerabili monasterio beati martyris Christi Dionysii. Quo cum jam me medici desperarent, fui in oratione in ecclesia ejusdem beati martyris subtus companas, et vidi ante altare bonum pastorem dominum Petrum, et magistrum gentium dominum Paulum et nota mente illos recognovi de illorum surtariis et ter beatum dominum Dionysium ad dexteram domini Petri, subtilem et longiorem, pulchra facie, capillis candidis, colobio indu
Abbreviated transcription (Latin):
E ꝗructũ ÷ ut rediret¬
accerto regno. Signifi
qui eis humilis xparuit
cã ucecet Regnũ meu
ñ ÷ de hoc mundo. Et
iulũt uocari seruos quib
ddecat pęcuniã : ut sciret
Ut seeet inquit: ñ quo
esi cͥdlateat cui ueris¬
na scis: sed scire cucit
scire om̃s faceresunc
tiones palã om̃ib osten¬
dunt. Quom in deutero¬

Expanded text:
Et factum est ut rediraccepto regno. Significenturus est, qui eis humilis apparuit cum diceret: Regnum meum non est de hoc mundo . Et jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, ut sciret Ut sciret, inquit, non eum quid lateat, cui verisnia scis : sed sciret dicit, scire omnes faceret. Tunc tiones palam omnibus ostenduntur, quomodo in Deutero
Abbreviated transcription (Latin):
tellige rat scripi irai.
Oiaa nanq qua grci
mis appendit᷑. Et orali
scripture s ei mo qͥo iat
celest ꝑfectionẽ sigix¬
rii pondere fulgseit.
Mait illis Negotia¬
mini ou̾ uenio. Uerba
inqͥt legis ac ꝓpħatũ
enystica int̾pretaticne
discussa popłis offr x:
atq abeis fidĩ confes¬
sionẽ morũq ꝓbitatẽ
ecipite. uixta qd psal¬
Asta suis auditorir
precep dicens. Sumite
psalmũ & date tym¬
panũ: Hoc ÷ laudẽ pre¬
dicationis in cordis in¬
tentione ꝑcuate

Expanded text:
telligerent Scripturas. Mina namque, quam Graeci mis appenditur. Et omnis Scripturae sermo, quia vitae coelestis perfectionem suggerii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum venio. Verba, inquit, legis ac prophetarum mystica interpretatione discussa populis offerte, atque ab eis fidei confessionem morumque probitatem recipite. Juxta quod Psalmista suis auditoribus praecipit, dicens: Sumite psalmum, et date tympanum . Hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione pe
Abbreviated transcription (Latin):
nis nr̃ȩ habitacłm iͣrũpit.
nerit dormmentẽ necat: qͥa
cũ uentura damna sp̃s mi¬
niȩ prȩuidet. hunc mors
ad supplicr̃ nescientẽ ra¬
pit. Furi autẽ resisteret
si uigilaret : qͥa aduentũ
iudicis qͥ occulte animã
rapit prȩcauens. ei poeni¬
tendo occurreret. ne im¬
pęnitens periret. Horã uͦ
ultimã dñs nͣr iccirco nob̾
uoluit. ẽẽ. in cognitã. ut
sẽꝑ possit. ẽẽ. suspecta:
ut dũ illã prȩuidere non

Expanded text:
nis habitaculum irrumpit, nerit dormientem necat: quia cum ventura damna spiritus minime praevidet, hunc mors ad supplicium nescientem rapit. Furi autem resisteret si vigilaret, quia adventum Judicis qui occulte animam rapit praecavens, ei poenitendo occurreret, ne impoenitens periret. Horam vero ultimam Dominus noster idcirco nobis voluit esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut d
Abbreviated transcription (Latin):
uis putas. ẽ. fidelis ser¬
uus & prudens. quẽ
constituit dñs suus suꝑ
familiã suã: Respon¬
dens ad int̾rogata sal¬
uator pͥmodocet iudiciũ
cunctis affuturũ. singłoq
iuxta meritũ oꝑis ac
sensus sui capac̾itatẽ
prȩmia uel torm̾ta na¬
cturos. deinde qđ maxi¬
me quȩsierat grãm uir¬
tutũ quã mundo attu¬
lerit. ac singłis qͣntum
possint ostendit esse se¬
ctandã. Ignẽ inqͥt ueni
mittere int̾rã. & qͥd uolo
nisi ut accendat᷑: Sane
qđ ait qͥs putas est. diffi¬
cultatẽ ñ impossibilitatẽ
ꝑficiendȩ uirtutis insinuat:
qͦmͦ psalmista qͥs sapiens
& custodiet hȩc. ñ nemi¬
nẽ sed rarũ significat. Nã
alibi idem u̾bũ ñ ꝑdifficili
sed ꝓ impossibili p̾osuit.
D̾s quis similis erit tibi:
Id. ẽ. nullꝰ. Tu enĩ solus
altissimꝰ. suꝑ omnẽ t̾ram.

Expanded text:
uis putas fidelis est servus et prudens, quem constituit Dominus suus super familiam suam? Respondens ad interrogata Salvator primo docet judicium cunctis adfuturum, singulosque juxta meritum operis ac sensus sui capacitatem praemia vel tormenta nacturos. Deinde quod maxime quaesierat, gratiam virtutum quam mundo attulerit ac singulis quantum possint ostendit esse sectandam. Ignem, inquit, veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur? Sane quod ait, Quis putas est, difficultatem, non impossibilitatem perficiendae virtutis insinuat: quomodo Psalmista: Quis sapiens et custodiet haec ? non neminem, sed rarum significat. Nam alibi idem verbum non pro difficili, sed pro impossibili posuit: Deus, quis similis erit tibi? id est, nullus. Tu enim solus altissimus super omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
uis putas est
inqͥt fidelis seruus
& prudens. Fidelis qͥp¬
pe in deuote tribuendo.
& ñ abscondendo pȩcu¬
niã dñi sui. Prudens
uͦ ÷ indiligent᷑ discernen¬
do capacitatẽ singłoꝵ
famuloꝵ. Quẽ in qͥt
constituit dñs suꝑ fa-¬
miliã suã. Quis iste dn̾s
est nisi xp̃s. qͥ suis dis¬
cipłis ait. uos uoca tiᷤ
me magister & dn̾e.
& benedicitis Sũ &¬
familia: Nimirũ illa ÷
quã ipse dñs de manu
mimiei redemit. & suo
dominio mancipauit.
catholica. quȩ ꝑ orbẽ
terrę copiosa fertilita¬
te diffunditur: & redẽptã
se p̃tioso sui dñi san¬
guine gloriat᷑. Filius
enĩ hominis sicut ipse
ait. uenit ñ ministra¬
ri sed ministrare: & da¬
re animã suã redẽptionẽ

Expanded text:
uis putas est, inquit, fidelis servus et prudens? Fidelis quippe in devote tribuendo, et non abscondendo pecuniam Domini sui. Prudens vero in diligenter discernendo capacitatem singulorum famulorum. Quem, inquit, constituit Dominus super familiam suam. Quis iste Dominus est, nisi cipulis ait: Vos vocatis me Magister et Domine; et bene dicitis: sum efamilia? Nimirum illa est quam ipse Dominus de manu inimici redemit, et suo dominio mancipavit. catholica, quae per orbem terrae copiosa fertilitate diffunditur, et redemptam se pretioso sui Domini sanguine gloriatur. Filius enim hominis, sicut ipse ait, venit non ministrari, sed ministrare, et dare animam suam re
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũq  negotiatꝰ. ẽẽt.
Ut seeet inquit: ñ quo
esi cͥdlateat cui ueris¬
na scis: sed scire cucit
scire om̃s faceresunc
tiones palã om̃ib osten¬

Expanded text:
que negotiatus esset, etc. Ut sciret, inquit, non quod eum quid lateat, cui verisnia scis, sed scire dicit, scire omnes faceret. Tunc tiones palam omnibus osten
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. ihabitabit inatriis tuis. Reple¬
bim᷑ ĩ bonis domꝰ tue. sc̃m ÷ tẽplum
tuũ. mirabile meqͥtate. Hȩc mine¬
morata carta ĩt̾ alia ferebant᷑. qͤ ñ tã
post mortẽ flagitabat auxiliũ. qͦs
p̃cet̾is se dilexisse meminerat:. Rir

Expanded text:
Domine; inhabitabit in atriis tuis. RepleDomine; inhabitabit in atriis tuis. Replebimur in bonis domus tuae, sanctum est templum tuum, mirabile in equitate. Haec in memorata carta inter alia ferebantur, quae non tam post mortem flagitabat auxilium, quos prae ceteris se dilexisse meminerat. 45.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓ dagob̾ti regis francoꝵ anima
dñi clem̃tiã exoraret. eo qd̾ ipso die
sp̃m exhalass. Qͦd dũ fac̾e mat᷑arae:
apparuisse sibi haud ꝓcul inpelago
tet̾rimos sp̃e. uictũ regẽ dagob̾tũ
in lembo ꝑspatiũ maris agitantes.
atq aduulcania loca inflictis insuꝑ
uerb̾ibꝰ trahentes. ipsũq dagob̾tũ
beatissimos dẏonisiũ ⁊ mauritiũ
mr̃es. ⁊ sc̃issimũ martinũ ꝯfessorem
ad sui lib̾ationẽ continuis uocibus
flagitantẽ. Nlec mora intonuisse cȩ¬
lum. fulminaq ꝑ ꝓcellas disiecta: ĩt¬
q ea repente apparuisse sibi p̾cellen¬
tissimos uiros mueis cõptos uestibꝰ:
seq tremefactũ ex eis qͣsisse qͥnã ee̾nt:
illosq respondisse ipsos ẽẽ qͦs dagob̾tꝰ
in adiutoriĩ sii uocauerat. dyonisium
scilic ⁊ mauritiũ ac martimĩ. ut eũ
ereptũ insimi abrahe collocarẽt: ⁊¬
ereptam ad ethera secum leuasse ca-¬
nentes. Beatꝰ quẽ elegisti ⁊ assũpsisti

Expanded text:
pro Dagoberti regis Francorum anima pro Dagoberti regis Francorum anima divinam clementiam exoraret, eo quod ipso die spiritum exalasset. Quod dum facere maturaret, apparuisse sibi haud procul in pelago teterrimos spiritus, vinctum regem Dagobertum in lembo per spatium maris agitantes atque ad Vulcania loca, inflictis insuper verberibus, trahentes, ipsumque Dagobertum beatos Dyonisium et Mauricium martyres et sanctissimum Martinum confessorem ad sui liberationem continuis vocibus flagitantem. Nec mora intonuisse caelum, fulminaque per procellas disiecta, interque ea repente apparuisse praecellentissimos viros niveis comptos vestibus, seque tremefactum ex eis quaesisse, quinam essent, illosque respondisse, quos Dagobertus in adiutorium vocaverat, Dyonisium scilicet et Mauricium ac Martinum esse, ut eum ereptum in sinu Abrahae collocarent. ereptam ad ethera secum levasse, canentes: Beatus quem elegisti et assumsisti,
Abbreviated transcription (Latin):
rito conditꝰ. Legationẽ tũ forte illꝰ¬
tris defensor pictauensis eccl̃ie an¬
soaldꝰ. inpartes siciliȩ agebat. Ea
ꝑacta cũ nauali reu̾teret᷑ subsidio.
applicuit ad qͣndã breuẽ insulã in
qͣ reuerentissimꝰ qͥdã senex cui erat
nom̃ iohsi solitariã ducebat uitam.
ad qͣm mare cõme antiũ ut oratioĩs
eiꝰ fulcirent᷑ auxilio plurimi uenti¬
dhanc gͦ insulam tantiuiri
meritis redimittã appulsus
diumo nutu ansoaldꝰ. dũ decelestibꝰ
gaudiis cũ eo sermocinaret᷑. int̾rogat
senex. unde uel cur ueniss. Igit᷑ co¬
gnito de galliis qͣ de causa missꝰ fuiss.
rogat senex ut dagob̾ti regis fran¬
coꝵ sibi mores studiũq exponat.
Qͦd cũ ille diligent̃ feciss. senex ad¬
didit. qd̾ dũ qͣdã die ut pote iã fractꝰ
ȩtate ⁊ fatigatꝰ iugiliis qͥeti pau¬
lulũ indulsisset: accessisse ad sẽ uirũ
qͤndã canitie uen̾andũ. seq exꝑge¬
factũ ãmonuisse. qͣtinꝰ ꝓsꝑe surg̾et :

Expanded text:
 44. Legationem tum forte illustris defensor Pictavensis ecclesiae Ansoaldus in partes Siciliae agebat. Ea peracta, cum navali reverteretur subsidio, applicuit ad quandam brevem insulam, in qua reverentissimus quidam senex, cui erat nomen Iohannes, solitariam ducebat vitam, ad quem mare commeantium, ut orationis eius fulcirentur solatio, plurimi ventigo insulam tanti viri meritis redimitam appulsus divino nutu Ansoaldus, dum de caelestibus gaudiis cum eo sermocinaretur, interrogat senex, unde vel cur venisset. Igitur cognito, de Galliis qua de causa missus fuisset, rogat senex, ut Dagoberti regis Francorum sibi mores studiumque exponat. Quod cum ille diligenter fecisset, senex addidit, quod dum quadam die, utpote iam fractus aetate et fatigatus vigiliis, quieti paululum indulsisset, accessisse ad se virum quendam canicie venerandum seque expergefactum admonuisse, quatinus propere surgeret et
Abbreviated transcription (Latin):
ans: uoto se qͦd postea studiosissi¬
me reddidit obligat:. R Pretiosuᷤ¬
ost hec clothariꝰ filium
ut pretulia scoꝵ memo¬
ria perse auellere cupiens: comi¬
tantib plurimis apꝓpinqͣbat.
S qͥa nõ minꝰ in reges qͣm inali¬
os hoĩnes diuina qͦd uult exercet
potentia : qͥ mertes alios argue¬
rat sit ipse iners. ut manifeste
intelligeret qͣmuis ipse e̾et. po¬
factꝰ ponit furorẽ. filioq redit
in patrẽ. Ignoscit culpã. de se¬
curitate pollicet᷑. Ita demũ abeũ¬
di copia concessa aedi beatorũ
mr̃m succedit. eosq patronos
humili p̃ce asciscit : quoꝵ exꝑtꝰ
fuerat manifestũ uirtutis indiciũ:
utq qͣm ꝓbata sibi eoꝵ merita
e̾ent ostenderet : plurimũ auri
⁊ argenti ad exornandas eoꝵ me¬
morias obtulit.⁊ ad exaltandã
loci magnificentiã numerosa ⁊
optima p̃dia dedit. Qͦ quadra

Expanded text:
ans, voto se, quod postea studiosissians, voto se, quod postea studiosissime reddidit, obligat. ost haec Clotharius filium, ut pretuli, a sanctorum memoria per se avellere cupiens, comitantibus plurimis, adpropinquabat. Sed quia non minus in reges quam in alios homines divina quod vult exercet potentia, qui inertes alios arguerat, fit ipse iners, ut manifeste intellegeret, quamvis ipse esset pofactus, ponit furorem filioque redit in patrem, ignoscit culpam, de securitate pollicetur. Ita demum abeundi copia concessa, aedi beatorum martyrum succedit eosque patronos humili prece asciscit, quorum expertus fuerat manifestum virtutis indicium. Utque, quam probata sibi eorum merita essent, agnovit, plurimum auri et argenti ad exornandas eorum memorias obtulit et ad exaltandam loci magnificentiam numerosa et optima praedia dedit. 12. Anno
Abbreviated transcription (Latin):
dagob̾tũ mr̃ib humili corde ꝓs¬
tratũ somnꝰ repente corripit: eiq
ita ꝓno iacenti adstant tres uiri
⁊ corpoꝵ limam̃tis. ⁊ uestiũ intore
conspicini. Cũq meos stupefactꝰ
intendet: unꝰ eoꝵ qͥ socios pr̃are
ueneranda cantie ⁊ auctoritate
uidebat᷑. sic eũ affatꝰ ẽ. Scias o
fama asseuerante audisti. dyoui¬
siỹ. rusticũ.⁊ eleutheriũ: ⁊ nr̃a
hic corpora tegi. S qͥa famã
nr̃ãm sepulture qͣm uides. ⁊ domꝰ
huiꝰ uilitas obscurauit. si memoriã
nr̃ã te ornatũ ire ꝓmittis: hac
te possumꝰ qͣm pateris libare
angꝰtia. ⁊ incuncꝰtis auxiliante
deo prãre suffragiũ. Ꝙ ne putes
somnii te illusũ fantasia. accipe
signũ ueritate subnixũ. Egesta
humo qͣ monum̾ta nr̃a tegunt᷑.
quẽ qͦd sepulchrũ contineat. lit¬
tere insingulis expresse docebt̃.
Ilico exꝑgefactꝰ. nomina quȩ au¬
dierat describit. ⁊ ex mr̃m allo¬
qͥo ingenti exultatione tripudi¬

Expanded text:
Dagobertum martyribus humili corde prostratum somnus repente corripit, eique prono ita coniacenti adstant tres viri et corporum liniamentis et vestium nitore conspicui. Cumque in eos stupefactus intenderet, unus eorum, qui socios praestare veneranda canicie et auctoritate videbatur, sic eum affatus esfama asseverante, audisti, Dyonisium, Rusticum et Eleutherium, et nostra hic corpora tegi. Sed quia famam nostram sepulturae, quam vides, et domus huius vilitas obscuravit, si memoriam nostri te ornatum ire promittis, hac te possumus quam pateris liberare angustia et in cunctis, auxiliante Deo, praestare suffragium. Et ne putes somnii te illusum fantasia, accipe signum veritate subnixum. Egesta humo, qua monumenta nostra teguntur, quemque quod sepulchrum contineat, litterae in singulis expresse docebunt'. Hico expergefactus, nomina quae audierat describit, et ex martyrum alloquio ingenti exultatione tripudi
Abbreviated transcription (Latin):
precursor cdirectus & lucerna lucens
ante domiũ ipse est e nim iohan¬
nes qui uiam domino prepara uit
in heremo. sed & agnum dei demon-¬
strauit & in lumina hat mentes ho¬

Expanded text:
rectus est; et lucerna lucens ante Deum: ipse est enim Joannes, P. Qui viam Domino praeparabat in eremo: et, ut Agnum Dei demonstraret, inluminabat mentes ho
Abbreviated transcription (Latin):
xcitati fama facti
om̃s uicini ãmira¬
tĩone acmetu ꝑcellunt᷑.
omiũ qui audiere cir¬
cũqͣq ad aduentũ noui
Unde merito sc̃a per
orbẽ excia que tot be¬
atorum martyrum
uictorias qͥb ingres¬
sũ regni cȩlestis meruere
frequentat: huiꝰ tantũ¬
modo post dñm eti
natiuitatis diẽ celra-¬
re consueuit. Quod nul¬
latenꝰ sine euangłica

Expanded text:
xcitati fama facti omnes vicini admiratione ac metu percelluntur, omnium qui audiere, circumquaque ad adventum novi Unde merito sancta per orbem Ecclesia, quae tot beatorum martyrum victorias, quibus ingressum regni coelestis meruere frequentat, hujus tantummodo post Dominum etiam nativitatis diem celebrare consuevit. Quod nullatenus sine evangelica
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitas sic̃ sacratis.¬
sima lectionis ȩuangłicȩ
ꝓdit hystoria multa
miracłõꝵ. sublimitate
refulget. quia nimirũ
decebat. ut ille qͦ maior
int̾natos mulierũ nemo
surrexit maiori p̃cȩte¬
ris scĩs in ipso mox or¬
tu urtutum iubare
claresceret: Senes ac diu
infecundi parentes dono
nobilissimȩ ꝓlis exultant.
ipsi patri quẽ incredu-¬
litas mutum reddiderat :
ad salutandũ noue pre¬
conẽ gr̃ȩ os & lingua
reseratur. Nec solum
facultas dm̃ benedicen¬
di restituit᷑: sed de eo
etiam ꝓphetandi uirtꝰ

Expanded text:
tivitas sicut sacratissima lectionis evangelicae prodit historia, multa miraculorum sublimitate refulget: quia nimirum decebat ut ille quo major inter natos mulierum nemo surrexit, majore prae caeteris sanctis in ipso mox ortu virtutum jubare claresceret. Senes ac diu infecundi parentes dono nobilissimae prolis exsultant, ipsi patri quem incredulitas mutum reddiderat, ad salutandum novae praeconem gratiae os et lingua reseratur. Nec solum facultas Deum benedicendi restituitur, sed de eo etiam prophetandi virtus
Abbreviated transcription (Latin):
festa deuotione celebrat᷑.
sed mnilli tanqͣm in xp̃i
dñi tanquã insaluatoriᷤ
mundi tanquã infilii dĩ
om̃ipotentis tanquã in
solis iustitiȩ natiuitate.
om̃i popło gaudiũ euan¬
gelizatur. in ꝯuiꝰ autẽ
tanquã inp̃cursoris dñi
inserui dĩ eximii. in lucer¬
nȩ ardentu & lucentis
exortu multi gauisuri
magnꝰ corã dño esse nar¬
ratũr. de illo ꝓpħa testat᷑:¬

Expanded text:
tione celebratur, sed in illius tanquam in Christi Domini, tanquam in Salvatoris mundi, tanquam in Filii Dei omnipotentis, tanquam in solis justitiae nativitate, omni populo gaudium evangelizatur. In hujus autem tanquam in praecursoris Domini, in servi Dei eximii, in lucernae ardentis et lucentis exortu multi gavisuri magnus coram Domino esse narratur: de illo Propheta testat
Abbreviated transcription (Latin):
net.Ipsa ⁊ enĩ facta eiꝰ p̃cepta st̃: qͥa
dũ aliqͥti tacitꝰ fac̃. qͥd agere debeamꝰ
innotescit. Ecce enĩ binos in p̃dicatio¬
ne discipłos mittit: qͥa duo ft̃ p̾cepta
caritatis. dĩ iuidelicet amor ⁊ ꝓximi. ⁊¬
minꝰ quã int̾ duos haberi caritas nõ
potest. Nemo enĩ ꝓpͥe adsemet ipsũ
hab̾e caritatẽ dicit᷑: s dilectione
se in alterũ tendit. ut ee̾ caritas po̾sit:
mos ad p̃dicandũ C .x.¬
discipłos dñs mittit: qͣtinꝰ hoc

Expanded text:
net. Ipsa etenim facta ejus praecepta sunt, quia dum aliquid tacitus facit, quid agere debeamus innotescit. Ecce enim binos in praedicationem discipulos mittit, quia duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet amor, minus quam inter duos haberi charitas non potest nemo enim proprie ad seipsum habere charitatem dicitur, sed dilectione se in alterum tendit, ut esse charitas possit binos ad praedicandum discipulos Dominus mittit, quatenus hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rii: corporis amimeq reme¬
dia postulantes. Nec uͦ ubi
dator hylaris. ⁊ qͦd daretur
habunde adherat: spei suȩ
munere frustrabatim: Le .u.
conia sequerentur. eiꝰq¬

Expanded text:
is animaeque beneficia postulantes. Nec vero, ubi dator hilaris et quod daretur abunde non aderat, suo munere frustrabantur. Cumque conia sequerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dilectio est: qͣ dm
extoto corde tota aniͨ¬
ina tota uirtute: ꝓ¬
aimũ aut̃ tanquam
nosipsos diligere rube¬
mur. Et neutra harũ
lilectio sine altera ua¬
iet esse ꝑfecta. qͥa nec
csuere sine primo
nec sine oeo uere po¬
dñ tociens int̾¬
rogato peRe an
se diligeret & illo res¬
pendente quod eũ ip¬
so teste diligeret. ad iun¬
gebat ꝑsingła. ita con¬
cludens. Pasce oues meaᷤ.
siue pasce agnos meos.
Ac si aꝑte diceret. Hȩx
ꝓbatio
integri in dm̃ amoris:
si erga frẽs studueris
curam sollic Aexerce¬
pietatis quod ualet
impendere ulgit.

Expanded text:
enim dilectio est, qua Dominum ex toto corde, tota anima, tota virtute, proximum autem tanquam nos ipsos diligere jubemur, et neutra harum dilectio sine altera valet esse perfecta, quia nec Deus vere sine proximo, nec sine Deo vere poDominus toties interrogato Petro an se diligeret, et illo respondente quod eum ipso teste diligeret, adjungebat per singula ita concludens: Pasce 644 oves meas, sive pasce agnos meos. Ac si aperte diceret: Haec obatio integri in Dominum amoris, si erga fratres studueris curam solliciti exercepietatis quod valet impender
Abbreviated transcription (Latin):
ui tamen ip̃se
sciscitant: an sẽ plus
aliis diligeret non ÷
ausus respondere tu scis
quia amo de plus his.
sed temperata ac sim¬
plici uoce etiam inqͥt
dñe. Tuscis qͥ⁊ amote.
Quod est aꝑte dicero.
Scio quibem qͥa ipse te
ut tu meliꝰ nosti
Vndegro
corde diligo. qͣntũ uͦ
te alii diligant. mi¬
chi qui dem ignotũ.
sed tibi st̃ omnnia no
ta: Cuiꝰ cautela res¬
ponsionis nr̃ȩ pro¬
fecto est institutio
locutionis simul &
cogitationis. ut ui¬
delicet eiꝰ exemplo diᷤᷤ¬
conscientie occultis¬
iudicare. indubiis
inspicere nequimꝰ.¬
am de
apertis fr̃m erra¬
tib non solum
podestatem. sed & pre¬
ceptũ iudicandi ut
corrigantur habemꝰ
dicente dño. Si pecca¬
uerit fr̃ tuus. incre¬
pa illũ. Et si peniten¬
tiam egerit: dimit¬
te illi: Ambigua aut̃
eorũ gesta. & quȩ in qͣm¬
libet partem interpre¬
tari possunt : diino
potius examini reser¬
uari iubemur. Dicit
ante tempꝰ iudicare.
quo adusq. ueniat
dñs. qui & illumina¬

Expanded text:
Qui tamen ipse sciscitante an se plus aliis diligeret, non est ausus respondere, Tu scis quia amo te plus his, sed temperata ac simplici voce, Etiam, inquit, Domine, tu scis quia amo te. Quod est aperte dicere: Scio quidem, quia ipse te, ut tu melius nosti, integro corde diligo: quantum vero te alii diligant, mihi quidem ignotum, sed tibi omnia sunt nota. Cujus cautela responsionis nostrae profecto est institutio locutionis simul et cogitationis, ut videlicet ejus exemplo disconscientiae purijudicare, in dubiis inspicere nequiNam de apertis fratrum erratibus, non solum potestatem, sed et praeceptum judicandi ut corrigantur habemus, dicente Domino: Si peccaverit frater tuus, increpa illum: et si poenitentiam egerit, dimitte illi . Ambigua autem eorum gesta, et quae in quamlibet partem interpretari possunt, divino potius examine reservare jubemur. Dicit ante tempus judicare, quoadusque veniat Dominus, qui et illumina
Abbreviated transcription (Latin):
tas ex deo ÷: & om̃is qͥ
diligit ex deo natꝰ÷&
cognoscit dm̃.
ymon namq obe¬
diens. ioħes dicit᷑
rea recte p̾rniꝰ anostoloꝵ
cũ de amore suo requi¬
catur. ut liquido cun¬
ctis ostendatr hcc cͦid
maiore prȩcȩteris obͦ¬
dientia dñi iustis obse¬
quitur. quod ardentio¬
ri illũ caritate ample¬
ctitur non humani
meriti sed muneris. c̾
diuini. Unde & apl̃s
paulus eadẽ gr̃a con¬
fortatꝰ aiebat. qͥa ca¬
ritas dei diffusa ÷ in

Expanded text:
omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognoscit Deum . Simon namque obediens, Joannes dicitur rea recte primus apostolorum, cum de amore suo requicatur: ut liquido cunctis ostendatur, hoc quod majore prae caeteris obedientia Domini jussis obsequitur, quod ardentiori illum charitate amplectitur, non humani meriti, sed muneris esse divini. Unde et apostolus Paulus eadem gratia confortatus aiebat: Quia charitas Dei diffusa est in
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ gr̃ȩ inspiratione mi¬
nime possit haberi. ta¬
cite quodã modo dñs
insinuat. qui petrum
de illa ioderroctars
Ubi quã uis simplicit̃
mentio facta terreni
parentis eiꝰ possit intel¬
ligi: non tamen abrẽ. ẽ.
siquis nomine iohis do¬
nũ supernȩ generationis
indicatũ uelit accipere.

Expanded text:
nae gratia inspirationis minime possit haberi, tacite quodammodo Dominus insinuat, qui Petrum de illa interrogans, Ubi quamvis et simpliciter mentio facta terreni parentis ejus possit intelligi, non tamen ab re est, si quis nomine Joannis donum supernae generationis mystice indicatum velit accipere;
Abbreviated transcription (Latin):
empore illo
postquam
constantino
augusto con¬
tra maxen¬
tium tyrannũ ꝓpes¬
ranti ad bellum signũ
crucis cęlitꝰ fuisset o¬
stensum. & ipse felicit᷑
obtineret triumphũ.¬
& abhelena lam dicti
principis matre. scã
crux fuisset inuenta.
atq persanitatẽ e¬
groti. & resuscitatio¬
nem mortui fuisset
euidenti inditio uirtu¬
tis declarata: regina
uoti compos effecta
ita salutare lignum
fecit secari permediũ.
ut & crucem constan¬
tinopolim deferret
ad filium. & crucem
genteis conditã reser
ut ubi fuerat menbris
dominicis aptata sup¬
plicio. widem glori¬
ficata ueneraretur a
itaq temporũ
labente curricło.
cũ exigente mole pec
paganoꝵ. chrosdroe
ꝑsarum: Qui intantã
prumpere est ausus
ꝓteruiam. ut abincoliᷤᷤ
uicinarũ gentiũ quas
impetu uastans bar¬
barico. suo nefando
subiugauerat domi¬
nio. coli se iuberet
ut dm. & uocari se
regem regem. & dnm̃
dominantiũ: Flec hoc¬
ei solum suffecit ad
suȩ damnationis in¬
teritum. uerum etiam

Expanded text:
empore illo postquam, Constantino Augusto contra Maxentium tyrannum properante ad bellum, signum sanctae crucis coelitus fuisset ostensum, et ipso feliciter obtinente triumphum, ab Helena jam dicti principis matre sancta crux fuisset inventa, atque per sanitatem aegroti et resuscitationem mortui fuisset evidenter indicio virtutis declarata, regina, voti compos effecta, ita salutare lignum fecit secare per medium, ut et crucem Constantinopoli deferret ad filium, et crucem genteis conditam reservut ubi fuerat membris Dominicis aptata supplicio, ibidem glorifica veneraretur a itaque temporum labente curriculo, cum, exigente mole peccatorum paganorum, Chosroe sarum, qui in tantam prorumpere est ausus proterviam, ut ab incolis vicinarum gentium, quos impetu vastans barbarico suo nefando subjugaret dominio, coli se juberet ut Deum, ut vocaret se regem regum, et dominum dominantium. Nec hoc solum ei abundavit ad suae damnationis interitum, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sis: quȩ sola digna fui¬
Dulce lignũ. dulcem̾ cla¬
prȩsentem cateruã in
tuis hodie laudib con¬
gregatam. tuo uexillo
signatam: Hȩe cũ dixis¬
set: pretiosissimã partẽ
ligni quã secũ detulerat
loco suo restituit. Tunc
renouante dõ antiqua mi¬
racula. Die eodẽ mor
tuus recepit ꝓpriam ui¬
tam. paralitier quattui
ad epti sunt sanitatẽ a¬
missam lepsi decem cutẽ
receper̃ mundã. quindeci
quoq cȩci luci sunt resti¬
tuti. Plurimi quoq a
demonib erepti. mul-¬
tiq ab aliis infirmitatib
liberati: Tunc imꝑator
oratione ꝑ acta. offerensq
multa donaria. excłas¬
dei reparare fecit regiis
sumptib. reddens pri¬
iulegia auctoritate prȩ¬
latã. resticuens captiuos
inꝓpria. dans oportu¬
na presidia. Constanti¬
nopolim. rediens fretꝰ¬

Expanded text:
sis! quae sola digna fuisis! quae sola digna fuidulce lignum, dulces claesentem catervam, in tuis hodie laudibus congregatam, et tuo vexillo signatam. Haec cum dixisset, pretiosissimam partem ligni, quam secum detulerat, loco suo restituit. Tunc renovante Domino antiqua miracula, die eodem mortuus unus recepit propriam vitam; paralytici quatuor adepti sunt sanitatem amissam; leprosi decem cutem receperunt mundam; quindecim quoque caeci luci sunt restituti; plurimi quoque a daemonibus erepti, multique a variis sunt infirmitatibus liberati. Tunc imperator, oratione peracta, offerens multa donaria, ecclesias reparare fecit suis sumptibus, reddens privilegia auctoritate prolata, restituens captivos in propria, dans opportuna praesidia; Constantinopolim rediit, fre
Abbreviated transcription (Latin):
anglico. depositis im¬
perii insignib. discal¬
ciatꝰ ꝓtinus. linea tantũ
zona prȩcinctꝰ. crucẽ
dñi mariu suscipiens.
ad celũ ocłos erigens:
ꝓperabat ad portam
usq ꝓgrediens: Mex
illo humilit᷑ ꝓpinqͣnte.
duritia lapidum cęle¬
ste ꝑsensit imꝑium
Statimq porta subri¬
gens. liberum intran¬
t̾ib patefecit ingres¬
sum: odorq suauis¬
simꝰ qui uolitante
dunitꝰ aura  eper¬
sarum ꝓuincia per longa
terrarum spatia hieroso¬
limis fuerat in lapsus mo¬
mento eodem quo defa¬
no chosdroe scã crux fu
ter infudit: Uincebat
enĩ aromata om̃ĩa tere¬
bintina: Itura. uel balsa¬
ma. atq myrrã: Confe¬
stimigit᷑ popularis gau¬
diĩ fauor maltũ sublatꝰ.
diuinã laudabat poten¬
tiam. Sicq głosus au¬
gustꝰ erumpens in lau¬
dib ait. O crux ad mi
radiantib turbis uirtutũ
effisus est inpretiũ nr̃e
sacatis: Ocrux splendidior¬
cunctiꝰ astris. mundo celebris.
hominib multũ ama¬
bilis. sanctior uniuer¬

Expanded text:
ositisque imperii insignibus, discalceatus, protinus, lintea tantum zona praecinctus, crucem Domini manu suscipiens, ad coelum oculum erigens properabat, ad portam usque progrediens. Mox illo humiliter propinquante, duritia lapidum coeleste persensit imperium, statimque porta se subrigens liberum intrantibus patefecit ingressum. Odorque suavissimus qui, volitante divinitus aura de Persarum provincia, per longa terrarum spatia Hierosolymis fuerat illapsus momento eodem quo de fano Chosroe sancta crux fueter infudit. Vincebat enim aromata omnia terebinthi natura vel balsami atque myrrhae. Confestim igitur popularis gaudii favor in alto sublatus Dei laudabat potentiam; sicque gloriosus Augustus erumpens in laudibus ait: O crux, admirradiante turba virtutis, effusus est in pretio nostrae salutis! O crux splendidior astris, mundo celebris, hominibus multum amabilis, sanctior univer
Abbreviated transcription (Latin):
biles stare. quãdu ipsi
ditus. a suo officio refre¬
nabant.Io¬
ut ꝑcuterent quoꝰ ce¬
ipsi incantando curabañ.

Expanded text:
biles stare, quandiu ipsi ditus hominum a suo officio refrenabant.ut percuterent impesus incantando curabant.
Abbreviated transcription (Latin):
ne suscipiens.
III HOC Illis cle¬
mentiã prestitit. ut
om̃ii ad baptismum
conuolarent. Quod
ita se facturos. ẽẽ.
om̃s pariter respon¬
derunt. Ipse autẽ
cum suo tantũ exer¬
citu regna quȩ choᷤ¬
droe tenuerat cir¬
cũquaq ꝑlustrans
ad sedem ipsiꝰ uenit.
cũ paucis ad eum
ascendit. sedentẽq:
eum inthrono au¬
ullus namq
ex eiꝰ exercitu
erat . qui ei exi¬
tum belli aliqͣtenꝰ
nuntiasset: qͥa ꝓpt᷑
bant : Nlec in merito:
quippẽ qͥ aꝰ manife¬
quomodo acreatura
dei. ẽẽ. potuisset di-¬
factus salutationis uer-¬
ba ꝓferret eraclo: ille
respondit: Si uis salutẽ
habere. ꝓ eo quod lignũ
sc̃ẽ crucis quã. uis indig¬
nꝰ honorifice iuxta mõ¬
dulum tuũ tractasti
si credere dño uiui uo
eris. regnũ tibi persa
aut̃ aliud egeris . mox
meꝯ gladio intexibis.
nequaquã ad qui¬
extracto gladio caput
eũ desacro fonte susce

Expanded text:
niter suscipiens niter suscipiens in hoc illis clementiam praestitit, ut omnes ad baptismum convolarent: quod ita se facturos esse omnes pariter spoponderunt. Ipse autem cum suo tantum exercitu regna quae Chosroe tenuerat circumquaque perlustrans, ad sedem ipsius venit. Cum paucis ad eum ascendit, sedentemque eum in throno auullus namque ex ejus exercitu fuerat, qui ei excidium belli aliquatenus nuntiasset, quia propbant; nec immerito, quippe qui manifequomodo a creatura Dei esse potuisset afactus salutationis verba proferret Graccho, ille respondit: Si vis salutem habere, pro eo quod lignum sanctae crucis, quamvis indignus, honorifice juxta modulum tuum tractasti, si credere Domino eris, regnum tibi Persarautem aliud egeris, mox meo gladio interibis. nequaquam acquiextracto gladio caput eum de sacro fo
Abbreviated transcription (Latin):
holicus. & erga dei cul¬
tores supplex beniuolꝰ¬
ac deuotꝰ .
ergens igitur filiꝰ
chosdroe contra
suo consedit exercitu:
Tandẽ inspirante clem̾¬
tia saluatoris. utrisq
principib placuit.
ut ipsi singuli in medio
pontis flumine dimica¬
turi confligerent. & cui
sors uictoriam contulis¬
set. ipse sine damno
surparet: Decretũ etiã
cũ iuramento. ẽ. ut si a-¬
liquis ex eoͬ pͥopło pͥnci¬
pi suo uenire inauxili¬
um presũpsisset. crurib
excisis & brachiis. abeo
influmine mergerȩtur.
popło hȩc pactio
placuisset. inuice
ut dictũ ÷ dimican¬
pontis medio sunt
congressi Tandem
eodẽ memoratꝰ pͥnceps
attentiꝰ cõmendarat.
fideli suo eraclio xp̃c
concessit dehoste tri¬
umphũ. Tanteq m̃tiᷤ
mutatio chosdree. in¬
uasit exercitũ. ut ñ
solum prȩdictam pa¬
ctionem. nequaquam
uellent trauscendere.
sed etiam uoluntarie
cũ omĩ sua familia
atq ꝓle eraclio se
subderent dã ppotesta¬
uos ille benng¬

Expanded text:
holicus; et ergo Dei culholicus; et ergo Dei cultoribus supplex, benevolac devotus. Pergens igitur filius Chosroe contra ium consedit exercitus. Tandem inspirante clementia Salvatoris, utrisque principibus placuit ut ipsi singuli in medio ponte fluminis dimicaturi confligerent, et cui sors victoriam contulisset, ipse sine damno surparet. Decretum etiam cum juramento processit ut si aliquis ex eorum populo principi suo venire in auxilium praesumpsisset, cruribus excisis et brachiis, in flumen mergeretur. populo haec pactio placuisset, invicem ut dictum est dimicanpontis medio sunt congressi. Tandem eodem memoratus princeps attentius commendaverat, fideli suo Graccho Christus concessit de hoste triumphum; tantaeque mentis mutatio Chosroe invasit exercitum, ut non solum praedictam pactionem nequaquam vellent transcendere, sed etiam voluntarie, cum omni sua familia atque prole Graccho se subderent tam potestauos ille benig
Abbreviated transcription (Latin):
nitain regionẽ uasta¬
uit. incendit. atq:
d sepulchrum
ergo dñĩ cum
uoluisset acce¬
dere territꝰ rediit.
sed tamen lignũ salu
tare quod religiosa
egina ibi indestimos¬
nium uirtutis reli¬
querat asportauit:
argenteam. inqua
int̾er lucentih gẽ¬
mis thronũ strure¬
rat aureũbi solis
quadrigun & lunȩ
& stellarũ imaginẽ
colꝰccauerat. ãtq¬
ꝑ occultas fistulas aque
meatꝰ adduxerat. ut
quasi ds̃ pluuiã desuꝑ
uideretur infundi. Et
dum subterraneo spe¬
cu equis incircuitu
trahentib circũ acta
turris fabrica moucri
uidebatur . quasi quo¬
dãmodo rugitũ tomi¬
trui iuxta possibilita¬
tem artificis mentiebat᷑.
loco sedem sibi paraue¬
Srat. atq iuxta eam
quasi collegam crucẽ
dnicam posuerat. Fi¬
lio suo regno tradito.
ipse infano huiusce¬
modi residebat. Illo
itaq tempore. etaclus
arcem tenebat imꝑii.
Uir armis strenuus.
lingua eruditꝰ. corpo¬
re decorꝰ. Et quã uis
scłari actui deditꝰ. totꝰ
tamen erat infide cat¬

Expanded text:
am regionem vastavit, incendit atque Ad sepulcrum ergo Domini cum voluisset accedere, territus rediit; sed tamen ligni salutaris partem, quam religiosa regina ibi in testimonium virtutis reliquerat, asportavit. argenteam, in qua interlucentibus gemmis thronum exstruxerat aureum, ubi solis quadrigam et lumen vel stellarum imagines collocaverat, atquper occultas fistulas aquae meatus adduxerat, et quasi deus pluviam desuper videretur infundi, et dum subterraneo specu equis in circuitu trahentibus, circumacta turris fabrica movere videbatur, quasi quodammodo rugitum tonitrui juxta possibilitatem artificis mentiebatur. loco sedem sibi paraverat, atque juxta ea, quasi collega Deo, crucem Dominicam posuerat. Filio suo regno tradito, ipse in fanum hujuscemodi residebat. Illo itaque tempore Gracchus arcem tenebat imperii, vir armis strenuus, lingua eruditus, corpore decorus, et quamvis saeculari actui deditus, totus tamen erat fide cat
Abbreviated transcription (Latin):
prȩdã sui exercitꝰ depu¬
silib ad restaurationem
excłarũ quas tyrannꝰ
destruxerat reseruauit.
uscipiens
riosissimẽ crucis
cũ ramis palmarum.¬
& cereis & lampadib uł
diuerso glolȩ apparatu.
cum hymnis & canticis.
atq alii subsecuntur.
cũq imperator demon¬
de oliueti descendisset.
& ꝑ eam portam qua
mentis imperialib de¬
corato sedens uoluisset
intrare. repente lapideᷤ
portȩ descendentes clau¬
serunt se inuicẽ: & fa¬
ctus est paries unus.
mirarent᷑ atto¬
niti nimio me¬
rore constricti: respici
flammeo fulgore res¬
plendere. Angłs enĩ
dnũ accipiens illud in
manib. stetit super
portam & ait.quando
rex cȩlorum dñs totiꝰ
mundi passionis sacra¬
menta per hoc aditũ
completurꝰ intronut.
Non se purpuratum
nec diademate nntentẽ
exhibuit . aut equi
potentis uehiculum
requisiuit. sed humilis
a selli terga insidens
cultorib suis humi¬
litatis exemplũ reliqͥt.

Expanded text:
epusilibus ad restaurationem ecclesiarum, quas tyrannus destruxerat, reservavit. Suscipiens riosissimum lignum crucis,cum ramis palmarum, cereis et lampadibus vel diverso gloriae apparatu, cum hymnis et canticis atque alii subsequuntur. Cumque imperator de monte Oliveti descendisset per eam portam quammentis imperialibus decoratus, sedens voluisset intrare, repente lapides portae descendentes, clauserunt se invicem, et factus est paries unus. mirarentur attoniti, nimio terrore constricti, respicieflammeo fulgore resplendere. Angelus enim Domini aspiciens illud in manibus, stetit super portam et ait: Quando rex coelorum Dominus totius mundi passionis sacramenta per hoc aditum completurus introiit non se purpuratum, nec diademate nitentem exhibuit, aut equi potentis vehiculum requisivit, sed humilis aselli terga insidens, cultoribus suis humilitatis exempla reliquit.
Abbreviated transcription (Latin):
Illi enĩ ideo uulnera¬
bant qͦs poterant
ut uulnerati ipsos in¬
uocarent: Quiq idõ
curare putabantur.
debant: sed etiam om̃s
qui ad eum ferebant᷑
infirmitatib diuersi

Expanded text:
Illi enim ideo vulnerabant quos poterant, ut vulnerati ipsos rogarent; quique ideo curare putabantur, debant, sed etiam omnes, qui ad eum afferebantur infirmitatibus diversis
Abbreviated transcription (Latin):
ypolito. Considerate e¬
tates ur̃as. ne simul pe
nisi cum suppliciis non
emendatur Et iussit.
ut concordia cum plũ¬
batis cęderetur. Et cũ
cȩderetur : emisit sp̃m¬

Expanded text:
t: Considerate aetates vestras, ne simul pernisi cum suppliciis non emendatur. Et jussit ut beata Concordia cum plumbatis caederetur. Et cum caederetur emisit sp
Abbreviated transcription (Latin):
indomũ suam. &̃ dedit
pacem om̃ib etiã seruis
suis & ancillis. & cõmu¬
nicauit desacrificio al¬
taris heati laurentu mar¬
tẏris. Et posita msa priꝰ¬
quã cibum sumeret
uener mlites & tenuer̃
eum. & ꝑduxer̃ addeciũ¬
cesar. subridens dicit ei.
tꝰ es. qui corpꝰ lauren¬
tii abstulisse diceris: Res¬

Expanded text:
domum suam rediens, dedit pacem omnibus servis suis et ancillis; et communicavit de sacrificio altaris beati Laurentii martyris. Et posita mensa, priusquam cibum sumeret, ecio milites tenuerunt eum, et adduxerunt ad Deciuesar subridens dixit: ctus es, qui corpus Laurentii abstulisti. Vers. De
Abbreviated transcription (Latin):
eum aterra. Et cum¬
lis utebat᷑. W. dix̃ deci¬
militiam tuam & esto
nr amicꝰ. & in conspe¬
ctu nr̃o utere militia
pristina quã semper
habiusti. Tunc beatꝰ¬
Militia mea hȩc ÷
xp̃ianũ firmũ me mi¬
litare : unde cupio ce-
cundia plenꝰ.
om̃s facultates eiꝰ : &
interfice eũ crudeli exa¬
lerianꝰ prȩfectꝰ exqͥsita
om̃ĩ facultate eiꝰ inue¬
nit in domo ypoliti om¬
nem familiã xp̃ianam.

Expanded text:
est a terra, et julis utebatur, et diximilitiam, et esto noster amicus, et in conspectu nostro utere militia pristina quam semper habuisti. Cumque beatMilitia mea hec est, christianum firmum militare, unde cupio ad cundia plenus omnes facultates ejus, et interfice eum crudeli exalerianus porro, exquesita omne facultate ejus, invenit in domu Ipoliti omnem familiam christianam,
Abbreviated transcription (Latin):
tuam ⁊ cor inpenitens
thesauri zas tibi iram
indie ire. et reuelationis
iusti iudicii dei. Hinc
psalmista ait. Deus udex
iustus. fortis et longani¬
mis. Dicturus quippe lon¬
ganimem. premisit iustũ:
ut quem uides peccata
delinquentium dui patien¬
ter ferre. scias hunc quan¬
doq etiam districte iudi.¬
care. Hinc per quendam
sapientem dicit᷑. Altissimꝰ
enĩ ÷ patiens redditor: he¬
redditor dicit᷑: qui
peccata hominũ ⁊ patitur
⁊ reddet. Nam quos diu ut
nat. Ad excutiendam uero
mentis nr̃e desidiam. etiã
exteriora dampna ꝑ simili¬
tudinem ad mediũ deducun¬
tur: ut ꝑ hec anmus ad
suã custodiam suscitet᷑. Nlam
dicitur. Hoc autẽ scitote:
quia si sciret paterfamilias

Expanded text:
tuam, et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . Hinc Psalmista ait: Deus judex justus, fortis et longanimis . Dicturus quippe longanimem praemisit justum, ut quem vides peccata delinquentium diu patienter ferre, scias hunc quandoque et jam districte judicare. Hinc per quemdam sapientem dicitur: Altissimus autem est patiens redditor. Predditor dicitur, quia peccata hominum patitur et reddit. Nam quos diu ut nat. Ad excutiendam vero mentis nostrae desidiam, etiam exteriora damna per similitudinem ad medium deducuntur, ut per haec animus ad sui custodiam suscitetur. Nam dicitur: Hoc autem scitote, quia s
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾̃ dñs ministrat: qͥa
lucis suȩ illuminatione nos
satiat. Transit uͦ dictũ est:¬
cũ de iudicio adregnũ redit
Uel certe nob̾ dñs post iu¬
diciũ transit: quia abhuma¬
nitatis forma indiuinitatis
suȩ contẽplationẽ nos eleuat.
Et transire eiꝰ ÷. inclarita¬
tis suȩ speculationẽ nos du

Expanded text:
autem Dominus ministrat, quia lucis suae illustratione nos satiat. Transit vero, dictum est, de judicio ad regnum redit. Vel certe Dominus nobis post judicium transit, quia ab humanitatis forma in divinitatis suae contemplatione nos elevat. Et transire ejus, est in claritatis s