comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm querentẽ. Si enim de magnis boniꝰ
mala oriri ñ minora solent cum facti
eximii de bonis domini utimur dons
tanqͣm ñ datis ñ damus glam deo. Ita
ꝓfecto qui maximi uidebantur pas
cepta grã. ꝓ ñ reddita minimi repu¬
Usus sum modestiorib uocib maximo
minimoq s qd̾ sentio ñ exp̃ssi. Diseri¬
men inuoliũ midabo optimum pessi¬
mumꝙ dixisse debueram Nara uere
⁊ absq dubio eo quisq pessimꝰ qͦ op¬
timus ẽ si hoc ipsum q ẽ optimꝰ ascri¬
bat sibi. Nempe pessimum hoc. Quod
si dicat quis. absit. agnosco grã dĩ sum
id qd̾ sum studeat aut̃ captare glorio¬
lam ꝓ grã qͣm accepit. nonne fur est¬
⁊ latro: Audiet qui euusmodi ẽ. Exo¬
re tuo te iudico serue neqͣm. Quid ne¬
quius seruo usurpante sibi glam do¬
rit anima uerbum. s que a uerbo pͥus
quesita sit. alioquin semel afacie u̾bi
egressa uel eiecta. ñ reuertetur ocłs
eus. ut uideat bona si ñ requiratur

Expanded text:
quam quaerentem. Sic enim de magnis bonis quam quaerentem. Sic enim de magnis bonis mala oriri non minima solent, cum facti eximii de bonis tanquam non datis, non damus gloriam Deo. Ita profecto qui maximi videbantur pro accepta gratia, pro non redhibita minimi repuusus sum modestioribus vocibus maximo, minimoque, sed quod sentio non expressi. Discrimen involvi, ipse nudabo; optimum, pessimumque dixisse debueram; nam vere et absque dubio eo quisque pessimus, quo optimus est, si hoc ipsum quo optimus est ascribat sibi: nempe pessimum est hoc. Quod si dicat quis: Absit, agnosco, gratia Dei sum id quod sum; studeat autem captare gloriolam pro gratia quam accepit, nonne fur est et latro? audiat qui ejusmodi est: Ex ore tuo te judico, serve nequam. Quid nequius servo usurpante sibi gloriam dorit anima Verbum, sed quae a Verbo prius quaesita sit. Alioquin semel a facie Verbi egressa vel ejecta, non revertetur oculus ejus ut videat bona, si non requiratur
Abbreviated transcription (Latin):
i.Magnum bonum querere dm̃&go
hoc nulli in bonis anime scđm existi¬
mo. Primum indonis. ultimum in
ꝓfectib ẽ. Uirtutum nulli accedit. ce¬
dit nulli. Cui accedat quam nulla p̾ce-¬
dit cui cedat que omnium magis consũ¬
matio ẽ: Que enim uirtus ascribi possit
ñ querenti dm̃: aut quis terminiis quȩ
cessabitur a querendo. Non pedum pas-¬
sib s desidiis queritur ds̃. Et utiq ñ ex¬
tundit desidĩum sc̃m felix inuentio. s
extendit. N unquid consumiatio gau¬
dii desiderii consumptio: Oleum magiꝰ
ẽ illi. Nam ipsum flamina. Sic ẽ. adim¬
plebitur leticia. s desidii ñ erit finis ac
ꝑ hoc nec querendi. T ugͦ cogita si potẽ
queritandi hoc studium. sine indigen¬
tia. ⁊ desidium sine anxietate. Alterũ
ꝓfecto p̾sentia. alterũ copia exeludit.
Nunc iam uidete cur ista p̾miserim.
Nimirum ut omnis int̾ uos anima
querens dm̃. ne magnũ bonum in ma-¬
gnum sibi detorqueat malum. noue¬
rit se preuentã in illo. iante quesitã

Expanded text:
Magnum bonum quaerere Deum. Ego hoc nulli in bonis animae secundum existimo. Primum in donis, ultimum in profectibus est. Virtutum nulli accedit, cedit nulli. Cui accedat, quam nulla praecedit? cui cedat, quae omnium magis consummatio est? Quae enim virtus ascribi possit non quaerenti Deum, aut quis terminus quaerecessabitur a quaerendo. Non pedum passibus, sed desideriis quaeritur Deus. Et utique non extundit desiderium sanctum felix inventio, sed extendit. Nunquid consummatio gaudii, desiderii consumptio est? Oleum magis est illi: nam ipsum flamma. Sic est. Adimplebitur laetitia; sed desiderii non erit finis, ac per hoc nec quaerendi. Tu vero cogita, si potes, quaeritandi hoc studium sine indigentia, et desiderium sine anxietate. Alterum profecto praesentia, alterum copia excludit. 2. Nunc jam videte cur ista praemiserim. Nimirum, ut omnis inter vos anima quaerens Deum, ne magnum bonum in magnum sibi detorqueat malum, noverit se praeventam in illo, et ante quaesitam
Abbreviated transcription (Latin):
dei qm̃ bona ẽ: Nam ⁊ si se itidem fatea¬
ur seruire legi peccati. carne hoc facit
ñ m̃te. Cum autẽ mente quidẽ seruiat
legi dei carne aut̃ legi peccati. quidnam
hotissimum hoꝵ paulo imputandũ pu-¬
tes tu uideris. nam mͥ fateor facile ꝑsua-¬
um qd mentis quam qd̃ carnis ẽ pluriᷤ
iluuẽ. Non solum mͥ s upsi paulo ut iam
ictum ẽ qui ait. Si aut̃ quod nolo illd̾
icio. iam non ego oꝑor illud s qd̃ habi¬
t in me peccatum. S de lib̾tate ista
fficiant. In libello quẽ de gr̃a ⁊ libero
bitrio scͥpsi. diu̾sa fortassis de imagi
i similitudine disputata leguntur.
ut arbitror ñ adu̾sa. Legistis illa. ista
 sapitis. in hoc gaudio ⁊ gaudebo. at
uo qͦmͦ illa se habeant. tria quedam in¬
llsentiarũ p̾cipua commendata. tenetis
implicitatem. immortalitatẽ. libertatẽ.
t hoc uob liquido apparere iam arbi¬
or. animã ꝓ ingenita atq ingnua si¬

Expanded text:
Dei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateaDei, quoniam bona est? Nam, etsi se itidem fateatur servire legi peccati, carne hoc facit, non mente. Cum autem mente quidem serviat legi Dei, carne autem legi peccati; quidnam potissimum horum Paulo imputandum putes, tu videris. Nam mihi fateor facile persuasum, quod mentis quam quod carnis est, pluris esse, non solum mihi, sed et ipsi Paulo, ut jam dictum est, qui ait: Si autem quod nolo, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . 11. Sed de libertate ista sufficiant. In libello, quem de Gratia et Libero Arbitrio scripsi, diversa fortassis de imagine et similitudine disputata leguntur; sed, ut arbitror, non adversa. Legistis illa, ista que sapitis, in hoc gaudeo et gaudebo. At quoquo modo illa se habeant, tria quaedam impraesentiarum praecipua commendata tenetis; simplicitatem, immortalitatem, libertatem. Et hoc vobis liquido apparere jam arbitror, animam pro ingenita atque ingenua si
Abbreviated transcription (Latin):
quia ⁊ scõꝵ uox ista ẽ. Scio quia ñ ẽ in
me bonũ inqͥt. discernit tam̃ qd̾ dic̃ in
se. in carne sua int̾pretans. ꝓpt̾ contra¬
dictoriã legẽ quȩ in ea ẽ. Nam habet
legem ⁊ in m̃te. eaq melior. Anñlex
ẽ in carne sua ⁊ ideo de malo malus:
minme bonus de bona: Non ẽ ita lex
dĩ eiꝰ inm̃te ipsiꝰ atq ita in m̃te ut sit
⁊m̃tis. Testis ẽ ipse qui ait. Inuenio
m̃tis sue ẽ: ego dico ⁊ plus. Quidm di¬
cam qd̾ idẽ ip̃se magister diẽ: Nam
mente quidẽ seruiens lege dei. carne
aut̃ legi pecc̃i. quid magis suũ fateat᷑
a se alienum censet ut dicat. itaꝙ ñ
legem inuentam. in nienbris suis qd̃ alie¬
nam hanc ⁊ quasi aduenticiam reputaret.
Unde ⁊ adhuc ego aliquid audeo ampliꝰ
haut temere quid. Paulum iudelicet ñ
iam malum ꝓpt̾ malum qd̃ in carne ht̃.
magis aut̃ bonum ꝓpt̾ bonum quod in
mente ht̃. Anñ bonus qui consentit legi

Expanded text:
quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in quia et sanctorum vox ista est: Scio quia non est in me bonum, inquit. Discernit tamen quod dicit: In se. In carne sua interpretans, propter contradictoriam legem, quae in ea est. Nam habet legem et in mente, eaque melior. Annon lex est in carne sua, et ideo de mala malus; et minime bonus de bona? Non est ita. Lex Dei ejus in mente ipsius, atque ita in mente, ut sit et mentis. Testis est ipse qui ait: Invenio mentis suae est? Ego dico et plus. Quidni dicam, quod idem ipse magister dicit? Nam mente quidem serviens legi Dei, carne autem legi peccati; quid magis suum fateatura se alienum censet, ut dicat: Itaque jalegem inventam in membris suis, quod alienam hanc, et quasi adventitiam reputaret. Unde et adhuc ego aliquid audeo amplius, haud temere quidem: Paulum videlicet non jam malum, propter malum quod in carne habet; magis autem bonum, propter bonum quod in mente habet. Annon bonus, qui consentit legi
Abbreviated transcription (Latin):
lente. Atq utinam ꝓhibitio ħ ⁊ hec
compulsio ita eẽt uiolenta ut ñ esset
uoluntaria. Forsitan enĩ sic possem¬
ñ exeusari. aut certe ita eẽt uolunta¬
ria ut ñ uiolenta. ꝓfecto enim sic
possem corrigi. Nunc uero nunqͣm exi¬
tus misero patet quẽ ⁊ uoluntas ut di¬
xi in excusabilẽ. ⁊ in corrigibilẽ necessi¬
tas facit. Quis me eripiet de manu pecca
quo querar: De me Ego ille peccator. ille
exlex. ille iniquiis. Peccatori quia peccaui.
Exlex quia uoluntate ꝑ sisto agere contͣ
legẽ. Nam mea uoluntas ipsa ẽ lex in ñ¬
bris meis. legi diuinȩ recalcitrans. Et q̃mn
lex dm̃. lex mentis meȩ sic̃ scͥptum ẽ lex
dei eiꝰ in corde ipsius. ꝑ hoc ⁊ mͥ ipsi mea
ipsius uoluntas contraria inuenitur.
quȩ ẽ iniquitas maxima. Cui enim ñ
iniquiis qui mͥ sum: Qui sibi neqͣm
ait. cui bonus: fateor ñ sum bonus. qr
ñ ẽ in me bonum. Consolabor me t̾n.

Expanded text:
lente. Atque utinam prohibitio haec, et haec lente. Atque utinam prohibitio haec, et haec compulsio, ita esset violenta, ut non esset voluntaria; forsitan enim sic possem excusari: aut certe ita esset voluntaria, ut non violenta; profecto enim sic possem corrigi. Nunc vero nusquam exitus misero patet, quem et voluntas, ut dixi, inexcusabilem, et incorrigibilem necessitas facit. 1553 Quis me eripiet de manu peccatquo querar? De me. Ego ille peccator, ille exlex, ille iniquus. Peccator, quia peccavi; exlex, quia voluntate persisto agere contra legem. Nam mea voluntas ipsa est lex in membris meis, legi divinae recalcitrans. Et quoniam lex Domini lex mentis meae, sicut scriptum est: Lex Dei ejus in corde ipsius ; per hoc et mihi ipsi mea ipsius voluntas contraria invenitur, quae est iniquitas maxima. Cui enim non iniquus, qui mihi sum? Qui sibi nequam, ait, cui bonus? Fateor, non sum bonus, quia non est in me bonum. Consolabor me tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
miro qͦdam. ⁊ malo mͦ sub hac uolunta¬
ria quadam ac male lib̾a necessitate.⁊
ancilla tenetur ⁊ lib̾a. ancilla ꝓpter
necessitatẽ. lib̾a ꝓpt̾ uoluntatem: ⁊ qd̾
magis mirum magisq miserũ ẽ. eo
rea quo lib̾a. eoq ancilla quo rea. ac ꝑ
hoc eo ancilla quo libera. Miser ego
homo quis me lib̾abit a calumpnia
huiꝰ pudentie seruitutis: Miser s lib̃.
lib quia homo. miser quia seruus. li¬
ber quia similis dõ. miser quia contͣ¬
rius deo. O custos hommum quare
posuisti contrarium tͥ: Posuisti enĩ
cum ñ ꝓhibuisti. alioqͥn ipse me po¬
sui: ⁊ factus sum mͥmet ipsi grauis. Iu¬
stissime quidẽ ut hostis tuus hostis sit
ego qui mͥ met contͣrius factus sũ atꝙ
in menbris meis inuenio qd̃ contͣdi¬
cat ⁊ m̃ti meȩ i legi tuȩ. Quis me lib̾a¬
bit de manib meis: Non enim qd̃ uo-¬
lo hoc ago. s me ñ alio ꝓhibente. et
qd odi illud facio s me ñ alio compel¬

Expanded text:
miro quodam et malo modo sub hac voluntamiro quodam et malo modo sub hac voluntaria quadam ac male libera necessitate, et ancilla tenetur, et libera: ancilla, propter necessitatem; libera, propter voluntatem: et quod magis mirum, magisque miserum est, eo rea quo libera, eoque ancilla quo rea, ac per hoc eo ancilla quo libera. Miser ego homo, quis me liberabit a calumnia hujus pudendae servitutis? Miser, sed liber. Liber, quia homo; miser, quia servus. Liber, quia similis Deo; miser, quia contrarius Deo. O custos hominum, quare posuisti me contrarium tibi? Posuisti enim, cum non prohibuisti. Alioquin ipse me posui, et factus sum mihimetipsi gravis . Justissime quidem, ut hostis tuus hostis sit et rius factus sum, atque in membris meis invenio quod contradicat, et menti meae, et legi tuae; quis me liberabit de manibus meis? Non enim quod volo, hoc ago, sed me, non alio prohibente, et quod odi, illud facio , sed me, non alio compel
Abbreviated transcription (Latin):
uolens retinetur. ipsa se retinet. Quid gͦ di¬
cet. aut quis respondebit ei. cum ipsa fece-¬
rit: Quid fecit : seruam se fecit: Inde
dr̃. Qui facit peccatũ seruus ẽ peccati. Prop¬
terea cum pecrauit. peccauit aut̃ cũ pecc̃o
obidire decreuit: seruam se fecit. S si li¬
bera si ñ adhuc facit. facit aut̃ in eadem
seruitute se retinens. neq enim ñ uoleis
uoluntas tenetur. uoluntas enim ẽ. gͦ qr
uolens seruam se ipsa ñ iñ fecit s facit:
merito ꝓinde qd̃ sepe memorandum ẽ
quis respondebit illi cum ipsa fecerit ip¬
sa: ⁊ faciat. S ñ me inquis dec̾dere faci¬
cies necessitatẽ qͣm patior qͣm in memet¬
ipso expior. contͣ qͣm assidue luctor.Ubi¬
nam queso hanc necessitatem sentis: ñ¬
ne in uoluntate: Non gͦ parum firmiter
nis qd̾ ⁊ necessario ius. Multum uis quod
nolle nequeas. nec multum obluctans Ror¬
ro ubi uoluntas. ⁊ libertas. Qd̾ tam̃ dico de

Expanded text:
volens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo divolens retinetur, ipsa se retinet. Quid ergo dicet, aut quid respondebit ei, cum ipsa fecerit? Quid fecit? Servam se fecit: unde dicitur: Qui facit peccatum servus est peccati . Propterea, cum peccavit peccavit autem cum peccato obedire decrevit, servam se fecit. Sed fit libera, si non adhuc facit. Facit autem, in eadem servitute se retinens. Neque enim non volens voluntas tenetur: voluntas enim est. Ergo quia volens, servam se ipsam non modo fecit, sed et facit. Merito proinde quod saepe memorandum est, quid respondebit illi, cum ipsa fecerit, ipsa et faciat. 9. Sed non me, inquis, decredere facies necessitatem quam patior, quam in memetipso experior, contra quam et assidue luctor. Ubinam, quaeso, hanc necessitatem sentis? Nonne in voluntate? Non ergo parum firmiter vis, quod et necessario vis. Multum vis quod nolle nequeas, nec multum obluctans. Porro ubi voluntas, et libertas. Quod tamen dico de
Abbreviated transcription (Latin):
ens quod non iuste causaretur aduer¬
sus dñm cum uoluntas sua ipsius po¬
tius in causa foret: attende quid secutus
intulerit. Quid dicam. aut quis respon¬
debit mͥ cum ipse fecerim: Premebat᷑
iugo. ñ alio tñ qͣm uoluntariȩ cuiꝰdam ser¬
uitutis. ⁊ erat ꝓ seruitute quidẽ miserabi¬
lis. s ꝓ uoluntate inexcusabilis. Uolun¬
tas enim quȩ se cum ẽẽt libera seruam
fecit peccati. peccato assentiendo: uolun¬
tas nichilominus ẽ que se sub peccato te¬
net uoluntarie seruiendo. Uide quid dicas
ait aliquis mͥ. Tu uoluntarium dicis qd̾
uam necessarium constat ẽẽ : Uerũ quidẽ
ẽ qd̾ uoluntas se ipsa ad dixerit. s ñ ipsa
se retinet magis retinetur ⁊ nolens. Be¬
ne hoc saltem das qui retinetur.s ui¬
gilanter retine uoluntatẽ eẽ qͣm retineri
fat̾is. Itaq uoluntatẽ nolentẽ dicis: No
utiq uoluntas retinetur ñ uolens. Uolun¬
tas enim uolentis ẽ. ñ nolentis. Quod si

Expanded text:
ens quod non juste causaretur adverens quod non juste causaretur adversus Dominum, cum voluntas sua ipsius potius in causa foret, attende quid secutus intulerit: Quid dicam, aut quid respondebit mihi, cum ipse fecerim? Premebatur jugo, non alio tamen, quam voluntariae cujusdam servitutis; et erat pro servitute quidem miserabilis, sed pro voluntate inexcusabilis. Voluntas enim est, quae se, cum esset libera, servam fecit peccati, peccato assentiendo: voluntas nihilominus est, quae se sub peccato tenet, voluntarie serviendo. 8. Vide quid dicas, ait aliquis mihi. Tune voluntarium dicis, quod jam necessarium constat esse? Verum quidem est, quod voluntas se ipsam addixerit: sed non ipsa se retinet; magis retinetur et nolens. Bene hoc saltem das, quia retinetur. Sed vigilanter retine voluntatem esse, quam retineri fateris. Itaque voluntatem nolentem dicis? Non utique voluntas retinetur non volens. Voluntas enim volenti est, non nolentis. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
luntarium ⁊ liberum. Et quidẽ peccato
factum ut corpꝰ quod corrumpitur ag-¬
grauet animã. s amore ñ mole. Nam
iuod surgere anima ꝑse iam ñ potest.
ue ꝑsecadere potuit. uoluntas in cau¬
a ẽ. que corrupti corꝑis uitiato ac iuo¬
ue amore languescens ⁊ iacens amorem
Narit̾ iusticie ñ admittit. ita nescio qͦ pra-¬
cdo ⁊ miromͦ ipsa sibi uoluntas peccato
iluidem in deterius mutata necessitatẽ¬
łma acit. ut nec necessitas cum uoluntaria
mnui it excusare ualeat uoluntatẽ. nec uolun¬
sias cum sit illecta excludere necessitatẽ.
÷ st enim necessitas hec quodammͦ uo¬
intaria est faliorabilis us quedam p̾¬
iendo blandiens:⁊ blandiendo p̃mens
ñ sese rea uoluntas ubi semel peccato
nsenserit nec excutere iam ꝑ se. nec
ecusare tam̃ ullatenus de ratione que
Inde querula illa uox ueluti gem̃tis
sb onere necessitatis huius. Dñe inqͥt
m patior responde ꝓ me.S rursus sei¬

Expanded text:
luntarium, et liberum. Et quidem peccato luntarium, et liberum. Et quidem peccato factum est ut corpus quod corrumpitur, aggravet animam; sed amore, non mole. Nam quod surgere anima per se jam non potest quae per se cadere potuit, voluntas in causa est, quae corrupti corporis vitiato ac vitioso amore languescens et jacens, amorem pariter justitiae non admittit. Ita nescio quo pravo et miro modo ipsa sibi voluntas, peccato quidem in deterius mutata, necessitatem facit: ut nec necessitas, cum voluntaria sit, excusare valeat voluntatem; 1552 nec voluntas cum sit illecta, excludere necessitatem. Est enim necessitas haec quodammodo voluntaria. Est favorabilis vis quaedam, premendo blandiens, et blandiendo premens: unde sese rea voluntas, ubi semel peccato consenserit, nec excutere jam per se, nec excusare tamen ullatenus de ratione queat. Inde querula illa vox veluti gementis sub onere necessitatis hujus: Domine, inquit, vim patior, responde pro me. Sed rursus sci
Abbreviated transcription (Latin):
facere liberũ fuit. m̾ito ad m̃itum re-¬
putatur. Et ut m̾ito laudatur. ñ is
tantum qui potuit facere mala ⁊ nos
lo ñ caret m̾ito. tam is qͥ potuit ñ fac̃e
mala ⁊ fecit. qͣm qui potuit facere bo
na nec fecit. Ubi aut̃ ñ ẽ lib̾tas nec m̃i¬
tum. Propt̾ea quȩ sunt carentia ratiõe
animalia nichil merentur. quia sicut de¬
liberatione. ita: ⁊ libertate carent. Sensu ag¬
untur. feruntur impetu. rapiuntur appe¬
titu. Neq enim iudicium habent qͦ se diui-¬
dicent. siue regant. s ne instrumentũ
quidẽ iudicii. idẽ rationẽ. Inde ẽ. quod ñ
iudicantur quia ñ iudicant. Qua nam
qͥppe ratione ab his exigatur ratio quã
non acceperunt: hanc ium a natura
solus homo ñ patitur. ⁊ ideo solus int̾
animantia liber. Et tam̃ int̾ueniente
peccato patitur qͣndam ium ⁊ ipse. s a
uoluntate ñ a natura. ut ne sic quidem
ingenita lib̾tate pͥuetur. Quod enim uo¬

Expanded text:
facere liberum fuit, merito ad meritum refacere liberum fuit, merito ad meritum reputatur. Et, ut merito laudatur, non is tantum qui potuit facere mala, et nolo non caret merito tam is qui potuit non facere mala, et fecit, quam is qui potuit facere bona, et non fecit. Ubi autem non est libertas, nec meritum. Propterea quae sunt carentia ratione animalia, nihil merentur; quia sicut deliberatione, ita et libertate carent. Sensu aguntur, feruntur impetu, rapiuntur appetitu. Neque enim judicium habent, quo se dijudicent sive regant, sed ne instrumentum quidem judicii, id est rationem. Inde est quod non judicantur, quia non judicant. Quanam quippe ratione ab his exigatur ratio, quam non acceperunt? 7. Hanc vim a natura solus homo non patitur, et ideo solus inter animantia liber. Et tamen interveniente peccato patitur quamdam vim et ipse, sed a voluntate, non a natura, ut ne sic quidem ingenita libertate privetur. Quod enim vo
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ u̾bo appropiare uidetur simplicitate
ẽẽntiȩ ⁊ ꝑpetuitatȩ uitȩ. S enm adhuc u¬
num occurrit qd̃ minime p̾t̾ibo. nec enĩ
minus insignem simileinue minus u̾ibo
animam facit ⁊ forte etiam plus. Arbitͥii
libertas hec ẽ. plane diuinum quiddam
p̾fulgens in antma. tanqͣm gemina in
auro. Ex hac nempe in ẽ. illi int̾ bonum
quidẽ ⁊ malũ. necnon int̾ uitã ⁊ mortẽ.
s ⁊ nichilominꝰ int̾ lucẽ ⁊ tenebras: i cog¬
nitio iudicii. ⁊ optio eligendi: ⁊ si qua sunt
alia quȩ similiter circa animi habitum sese
regione respicere uideantur. nichilominꝰ
int̾ ipsa censorius quidã arbit̾ his animȩ
oculus diuidicat: ⁊ discernit. sic̃ arbit̾ in
discernendo: ita in eligendo liber. Unde et
lib̾um noĩatur arbitͥum. quod liceat u̾sa¬
ri in his ꝓ arbitͥo uoluntatis. Inde homo
ad ꝓmerendum potis. Omne et enim qd̃
feceris bonum malum ue. qd̾ qͥdem non

Expanded text:
turae Verbo appropiare videtur, simplicitate turae Verbo appropiare videtur, simplicitate essentiae, et perpetuitate vitae. 6. Sed enim adhuc unum occurrit, quod minime praeteribo: nec enim minus insignem similemve minus Verbo animam facit, et forte etiam plus. Arbitrii libertas haec est, plane divinum quiddam praefulgens in anima, tanquam gemma in auro. Ex hac nempe inest illi inter bonum quidem et malum, nec non inter vitam et mortem, sed et nihilominus inter lucem et tenebras, et cognitio judicii, et optio eligendi; et si qua sunt alia, quae similiter circa animi habitum sese e regione respicere videantur. Nihilominus inter ipsa censorius quidam arbiter is animae oculus dijudicat et discernit, sicut arbiter in discernendo, ita in eligendo liber. Unde et liberum nominatur arbitrium, quod liceat versari in his pro arbitrio voluntatis. Inde homo ad promerendum potis. Omne etenim quod feceris bonum malumve, quod quidem non
Abbreviated transcription (Latin):
integra inmortalitas. tam ñ recipit
mutationẽ. qͣm nec finẽ. qd̃ om̃is muta-¬
tio quedam mortis imitatio sit. Omne
⁊ enim quod mutatur dũ de uno ad ali-¬
ud tͣn sit eẽ. qͦlammͦ necesse ẽ. moriatur
qd̃ ẽ ut ẽẽ incipiat qd̾ ñ ẽ. Qd̾ si tot mor¬
tes. qͦt mutationes uͥ immortalitas: Et
huic uanitati subiecta ẽ. ipsa creatura
ñ uolens. S ꝓpt̾ eum qui subiecit in soe.
attam̃ immortalis anima ẽ. q̃m cum:
sibi uita sit sic̃ ñ ẽ. quo cadat a se. sic
ñ ẽ qͦ cadat a uita. Uerum cum constet
suis affectib mutari eam. agnoscat ita se dõ
in immnortalitate similem ut sciat sibi de¬
eẽ. ñ modicam immnortalitatis partem. so-¬
li cedens absolutam ꝑfectamq immorta-¬
litatẽ. apd̃ qͣm ñ ẽ. transmutatio nec uicis¬
situdinis obumbratio. Non mediocris tam̃
animȩ dignitas p̃senti disputatione com-¬
ꝑta ẽ. quȩ gͤmina quadam uicinitate na-¬

Expanded text:
integra immortalitas tam non recipit integra immortalitas tam non recipit mutationem, quam nec finem, quod omnis mutatio quaedam mortis imitatio sit. Omne etenim quod mutatur, dum de uno ad aliud transit esse, quodam modo necesse est moriatur quod est, ut esse incipiat quod non est. Quod si tot mortes quot mutationes, ubi immortalitas? Et huic vanitati subjecta est ipsa creatura non volens, sed propter eum qui subjecit eam in spe . Attamen immortalsibi vita sit; sicut non est quo cadat a se, sic non est quo cadat a vita. Verum cum constet suis affectibus mutari eam; agnoscat ita se Deo in immortalitate similem, ut sciat sibi deesse non modicam immortalitatis partem, soli cedens absolutam perfectamque immortalitatem, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Non mediocris tamen animae dignitas praesenti disputatione comperta est, quae gemina quadam vicinitate na
Abbreviated transcription (Latin):
quod non tantum uiuens. s ⁊ unuificans
sicut ⁊ ille hec omnia ẽ. Dispar uͦ qͣntum
a creante creata. dispar. quod ut nisi crea
ñ spũalit̾ uiuit. immortalit̾ uiuat necesse
ẽ. at qualis uita in qua sacius foret ñ nas¬
ci. qͣm ñ ab ea mori : Mors potius ẽ: ⁊ ideo
grauior. quia peccati ñ naturȩ. Deniq mors
peccatoꝵ pessima: Ita gͦ que scđm carnẽ
uiuit amma. uiuens mortua est. Quip¬
pe. cui bonum erat. omnino ñ uiuere ꝗͣ
sic uiuere. Aqua nimirum uitali quadã
morte minime unqͣm resurget nͥ ꝑ u̾bũ
uitȩ immo ꝑ uerbũ uitã. uuentẽ utiq
⁊ uiuificantẽ. Alias aut̃ immortalis ẽ
anima: ⁊i hoc nichilominꝰ u̾bo simi¬
lis quidẽ. s ñ equalis. Nam in tantum
suꝑ excellit immortalitas deitatis. ut a¬
płs dicat de deo. qui solus habet inmor¬
talitatem. Quod ego reor ꝓ eo dictum qͥ
solus sit natura incominutabilis ds̃. qui
ait. Ego dñs ⁊ ñ mutor. Uera namq ⁊

Expanded text:
quod non tantum vivens, sed et vivificans, quod non tantum vivens, sed et vivificans, sicut et ille haec omnia est. Dispar vero, quantum a creante creata. Dispar, quod, ut nisi creatnon spiritualiter vivit, immortaliter vivat necesse est. At qualis vita, in qua satius foret non nasci, quam non ab ea mori! Mors potius est: et ideo gravior, quia peccati, non naturae Denique mors peccatorum pessima . Ita ergo quae secundum carnem vivit anima, 1551 vivens mortua est; quippe cui bonum erat omnino non vivere, quam sic vivere. A qua nimirum vitali quadam morte minime unquam resurget, nisi per verbum vitae, imo per Verbum vitam, viventem utique et vivificantem. 5. Alias autem immortalis est anima, et in hoc nihilominus Verbo similis quidem, sed non aequalis. Nam in tantum superexcellit immortalitas Deitatis, ut Apostolus dicat de Deo: Qui solus habet immortalitatem . Quod ego reor pro eo dictum, quod solus sit natura incommutabilis Deus, qui ait: Ego Dominus, et non mutor . Vera namque et
Abbreviated transcription (Latin):
Ne quaqͣm gͥ tali uitȩ idem ẽẽ ⁊ iuuere ẽ.
que ẽ. ⁊ qͣndo ñ uiuit. Porro nichil horũ
quib ñ hoc eẽ qd̃ uiuere sit ad bene. bea-¬
teq uiuendum. qͣndoq ꝓficiet. uel em̃¬
get. Quippe qd̃ neq ad hunc inferiorẽ
gradum potuit ꝑuenire. Sola quȩ in
ipso stare cognoscitur anima hominiᷤ
in eo dignitatis creata ẽ uita. auita. sim-¬
plex a simplici. immortalis ab immor-¬
tali. ut ñ sit longe a sũmo gradu. ubi
scilicet id esse quod beate uiuere ẽ. in
quo solus stat beatus. ⁊ solus potens rex
tam̃ ẽẽ beata: summo ꝑinde gradui
qͣntum licet appropians. ñ ꝑtingens tñ.
Neq enim uel ipsi ut supͣ diximus. ħ
erit aliqͣndo eẽ. qd̾ beata eẽ. nec qͣndo be¬
ata erit. fatemur similitudinẽ. equali¬
tatẽ renuimꝰ. Uerbi causa. uita ds̃. uita
⁊ anima ẽ. Similis quidẽ s dispar. Por
ro similis quod uita. qd̃ se ipsa uiuenꝰ:

Expanded text:
Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, Nequaquam igitur tali vitae idem esse et vivere est, quae est et quando non vivit. 4. Porro nihil horum, quibus non hoc esse quod vivere sit, ad bene beateque vivendum quandoque proficiet vel emerget: quippe quod neque ad hunc inferiorem gradum potuit pervenire. Sola, quae in ipso stare cognoscitur anima hominis, in eo dignitatis creata est, vita a vita, simplex a simplici, immortalis ab immortali, ut non sit longe a summo gradu, ubi scilicet id esse quod beate vivere est, in quo solus stat beatus, et solus potens, Rex tamen esse beata; summo proinde gradui, quantum licet, appropians, non pertingens tamen. Neque enim vel ipsi, ut supra diximus, hoc erit aliquando esse quod beatam esse, nec quando beata erit. Fatemur similitudinem, aequalitatem renuimus. Verbi causa, vita Deus, vita et anima est; similis quidem, sed dispar. Pod se ipsa vivens,
Abbreviated transcription (Latin):
nultominus uita ⁊quȩ sunt sine uita.
ita anima ẽ. uiuens quidẽ. s ñ aliunde
m se ipsa: ac ꝑ hoc ñ tam uiuens qͣm ui¬
a. ut ꝓprie de ea loquamur. Inde ẽ qd̾ infu
corꝑi uiuificat illud: ut sit corpꝰ de uite
sentia. ñ uita s uiuens. Unde liquet ne
minime uiuere possit. Multo minus q̃
ute exꝑtia sunt adhũc gradum assurgẽt.
uita. sensu alt̾a uigens. alt̾a carens. At ne¬
utri tñ id ẽẽ quod uiuere ẽ: cum ut multo¬
rum quidẽ opinio ẽ. ante in elementis qͣm
uł illa in menbris. uel ista in ramis extite¬
runt. Ac scđm hoc cum desinunt uiuifi¬
care. simul uiuere cessant: s ñ ⁊ eẽ. Sol¬
uuntur parit̾ ⁊ dissoluunt᷑: tanqͣm nõ
alligate tantũ. s etiã colligate. Neq enĩ
unum simplex ẽ. queq harum. s ex płib
constans: ⁊ ꝓpterea ñ redigitur in nichili.
s dissilit in partes. ut ad suum quoq re¬
currat pͥncipium. u̾bi causa aerad aerẽ.
ignis ad ignẽ. ⁊ reliqua in hunc modum.

Expanded text:
ne vita. Vita anima est vivens quidem, sed non aliunde quam se ipsa; ac per hoc non tam vivens, quam vita, ut proprie de ea loquamur. Inde est quod infusa corpori vivificat illud, ut sit corpus de vitae praesentia, non vita, sed vivens. Unde liquet, ne minime vivere possit. Multo minus quae vitae expertia sunt, ad hunc gradum assurgent.  arborum vita, sensu altera vigens, altera carens. At neutri tamen idem esse quod vivere est: cum, ut quidem multorum opinio est, ante in elementis, quam vel illa in membris, vel ista in ramis exstiterint, At secundum hoc cum desinunt vivificare, simul vivere cessant, sed non et esse. Solvuntur pariter et dissolvuntur, tanquam non alligatae tantum, sed et colligatae. Neque enim unum simplex est quaeque harum; sed ex pluribus constans. Et propterea non redigitur in nihilum, sed dissilit in partes, ut et ad suum quodque recurrat principium; verbi causa, aer ad aerem, ignis ad ignem, et reliqua in hunc modum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ refudi. qͥcqͥd mͥ infunde hactenus di¬
gnatꝰ ẽ ipse. Si ego uos fraudo. a qͦ ñ iã
uerear ipse fraudari: Ne ad eo qͥdem.
Est itaq in his que dicta sunt aliqͥd
qͦd ut uereor ego. offendicłm dare que¬
at. si ñ complanet᷑. Et nifallor sunt de
hic stantib quib iam scrupulũ mo¬
uit qd̃ dicere uolo. Trina illa u̾bi simi¬
litudo qͣm animȩ assignauimus. im¬
mo qua insignitã adũtimꝰ recolitis¬
ne qd̃ etiã in seꝑabilit̾ in eẽ illi uisa
fui̾t nobis: Id quidẽ uideat᷑ aliquib¬
seripturarum testimoniis obuiare. ut
uerbigrã ẽ. illud in psalmis. Homo cũ

Expanded text:
et refudi quidquid mihi infundere hactenus diet refudi quidquid mihi infundere hactenus dignatus est ipse. Si ego vos fraudo, a quo jam non verear ipse fraudari? Ne a Deo quidem. 2. Est itaque in his quae dicta sunt aliquid, quod, ut vereor ego, offendiculum dare queat, si non complanetur. Et, ni fallor, sunt de hic stantibus, quibus scrupulum movit quod dicere volo. Trina illa Verbi similitudo, quam animae assignavimus, imo qua insignitam advertimus, recolitisne quod etiam inseparabiliter inesse illi visa fuerit nobis? Id quidem videatur aliquibScripturarum testimoniis obviare, ut verbi gratia, est illud in psalmis: Homo,
Abbreviated transcription (Latin):
UId nobis uidetur:: Possumus ne
iam uͣigredi ad exponendi ordinem
sio ipsa facta ẽ: Possemus ut mͥ uidetur.
nisi parum quid dubietatis in his quȩ
dicta ahuc residere sentirem. Hil fu¬
rari uolo. Non libenter p̾tereo quod uo¬
bis utile putem. Et qͦmͦ id audeam de hiꝰ
p̃sertim quȩ uobis accipio: Scio hominẽ
aliqͥd aliqͣndo int̾ loq̃ndum ex his que
suggerebat sp̃s ⁊ siñ infideli minus tñ
.fidenti animo retentantẽ ⁊ reseruantẽ
sibi ut haberet qͥd diceret denuo tracturꝰ.
Et ecce uox ad eum ut quidẽ ei uisum ẽ.
Donec istud tenebis. aliud ñ accipies. Q
si retinuisset ñ ꝓuidendo sue inopie s
frat̾nis ꝓfectib inuidendo. Nonne m̾ito
⁊ hoc ipsum quod uidebatur hr̃e au¬
ferretur ab eo: Quod quidẽ longe a
seruo ur̃o semꝑ faciat ds̃: sic̃ semꝑ fecit.
Sic mͥ iugiter habundare dignetur
fons ille indeficiens sapientię salutariᷤ.
qͦmͦ sine inuidia uobis cominunicaui

Expanded text:
uid vobis videtur? possumusne jam regredi ad exponendi ordinem sio ipsa facta est? Possemus, ut mihi videtur, nisi parum quid dubietatis in his, quae dicta sunt, adhuc residere sentirem. Nil furari volo. Non libenter 1554 praetereo quod vobis utile putem. Et quomodo id audeam, de his praesertim quae vobis accipio? Scio hominem aliquid aliquando inter loquendum ex his quae suggerebat Spiritus, etsi non infideli, minus tamen fidenti animo retentantem et reservantem sibi, ut haberet quod diceret denuo tractaturus; et ecce vox ad eum, ut quidem ei visum est: « Donec istud tenebis, aliud non accipies. » Quid si retinuisset, non providendo suae inopiae, sed fraternis profectibus invidendo? nonne merito et hoc ipsum, quod videbatur habere, auferretur ab eo? Quod quidem longe a servo vestro semper faciat Deus, sicut et semper fecit. Sic mihi jugiter abundare dignetur fons ille indeficiens sapientiae salutaris, quomodo sine invidia vobis communicavi,
Abbreviated transcription (Latin):
e ueritate: quasi de lumine lum̃. de deo
imago. Est tam̃ earundẽ capax appe¬
ensq: ⁊ inde fortassas ad imaginẽ. Celsa
eatura. in capacitate quidẽ maiestatis.¬
nuitt ii appetentia aut̃ rectitudins insigne p̾¬
rens. Legimꝰ quia ds̃ hominẽ rectum fe-¬
t. qd̾ ⁊ magnum: capacitas ut dictumẽ
bat. Oportet namq id qd̃ ad imaginẽ
cũ imagine conuenire: ⁊ ñ inuacuũ
articipare nom̃ imaginis: quẽ admodũ
mago. Habes uero de eo qui imago ẽ.
uia cũ informa dei eẽt. ñ rapinam ar¬
itratꝰ ẽ. eẽ. se equalẽ deo. Ubi tͥ utiq eiꝰ¬

Expanded text:
e veritate, quasi de lumine lumen, de Deo  non est imago. Est tamen earumdem capax, appetensque et inde fortassis ad imaginem. Celsa creatura, in capacitate quidem majestatis, in appetentia autem rectitudinis insigne praeferens. Legimus quia Deus hominem rectum fecit , quod et magnum capacitas, ut dictum est, probat. Oportet namque id quod ad imaginem est, cum imagine convenire, et non in vacuum participare nomen imaginis, quemadmodum imago. Habes vero de eo qui imago est, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Ubi tibi utique
Abbreviated transcription (Latin):
siamitiat. Loca oĩa continet: iqueq suis ordi-¬
it locis. nusquam contenta locoꝵ. Temꝑa
ib ea tͣnseunt. ñ ei: futura ñ expectat. p̾¬
ta ñ recogitat. p̾sentia ñ exꝑitur. Rece-¬

Expanded text:
sentiat. Loca omnia continet, et quaeque suis ordinsentiat. Loca omnia continet, et quaeque suis ordinat locis nusquam contenta locorum. Tempora sub ea transeunt, non ei. Futura non exspectat, praeterita non recogitat, praesentia non experitur. 6. Reced
Abbreviated transcription (Latin):
animã discrepare arectitudine sua. qd
ea carere possit: quidni ȩque liqueat
eẽ diu̾sam ⁊ a sua magnitudinẽ. qͣm sͥ
ꝓpͥam uendicare ñ possit: Cum itaꝙ
nec illa in om̃i. nec ista in sola sit amĩa.
patet utrãq indifferent̾ differre ab ea
Item nulla forma ẽ. id cuiꝰ ẽ forma. est aĩ
magnitudo forma aĩe. Nec enĩ id̃o ñ for¬
ma. quia in separabilis ẽ illi. hoc si qͥdẽ st̃
le innumerabiles forme. Non gͥ sua magni¬
tudo anima: ñ magis qͣm sua nigredo coruꝰ.
qͣm suus candornix. qͣm sua risibilitas. seu
rationalitas homo. cum tñ nec coruum sine
nigredine. nec sine candore niuem: nec ho¬
ninẽ qͥ ñ risibilis sit ⁊ rationalis. unqͣm
xꝑias. Ita ⁊ anima ⁊ aiẽ magnitudo: ⁊ si in¬
eꝑabiles. diu̾se tam̃ abinuicẽ sunt. Quo
łaremiq suȩ essentie simplicitatẽ. ut ñ a¬
digent᷑: ut nec de num̃ositate rerum su-¬
tat pluralitatẽ. nec alterationẽ de uaritate

Expanded text:
animam discrepare a rectitudine sua, quod animam discrepare a rectitudine sua, quod ea carere possit: quidni aeque liqueat esse diversam et a sua magnitudine, quam sibi propriam vindicare non possit? Cum itaque nec illa in omni, nec ista in sola sit anima, 1548 patet utramque indifferenter differre ab ea. Item, Nulla forma est id cujus est forma. Est autem magnitudo forma animae. Nec enim ideo non forma, quia inseparabilis est illi. Hoc siquidem sunt liae innumerabiles formae. Non igitur sua magnitudo anima, non magis quam sua nigredo corvus, quam suus candor nix, quam sua risibilitas seu rationalitas homo: cum tamen nec corvum sine nigredine, nec sine candore nivem, nec hominem, qui non et risibilis sit et rationalis, unquam reperias. Ita et anima, et animae magnitudo, etsi inseparabiles, diversae tamen ab invicem sunt. Quogularemque suae essentiae simplicitatem, ut non arediguntur, ut nec de numerositate rerum sumat pluralitatem, nec alterationem de varietate
Abbreviated transcription (Latin):
sum usq in finẽ. tota die contristatꝰ in gre-¬
diebar. In semet siquidẽ exꝑitur ueritatẽ.
illius sententie sapientis. Ds̃ rectum homi-¬
nem fecit. ipse aut̃ se implicuit dolorib mul-¬
tis. Et continua uox ludibrii ad eũ: incur-¬
uare ut tran seamꝰ. S unde uenimus huc:
Nempe in de cum docere cuperemꝰ. rectum
magnũq qͦ gemino bono diffinieramꝰ ima¬
assertione docuimꝰ. Et de rectitudine qͥdẽ
ex his que dicta sunt liquet. qd̃ diu̾sa ⁊ ab
amma sit. ⁊ ab aiẽ magnitudine. qͣndo qͥ¬
dem ea etiam ñ existente. ⁊ aĩa manet:i
magna. Uerum magnitudinis animeq di¬
u̾sitas unde docebitur: Non enĩ inde pot̾
unde rectitudinis aĩeq monstrata ẽ: cũ ñ
sic̃ rectitudine ita ⁊ magnitudie sua pͥuari
aĩa possit. Non ẽ tam̃ sua magnitudo aĩa.
Nam ⁊ si anima ñ inuenitur absq mag-¬
nitudine sua: ipsa tam̃ ⁊ extra aĩam re-¬

Expanded text:
sum usque in finem; tota die contristatus ingresum usque in finem; tota die contristatus ingrediebar . In semetipso siquidem experitur veritatem illius sententiae Sapientis: Deus rectum hominem fecit, ipse autem se implicuit doloribus multis . Et continuo vox ludibrii ad eum: Incurvare ut transeamus . 5. Sed unde venimus huc? Nempe inde, cum docere vellemus, rectum magnumque quo gemino bono definieramus imaassertione docuimus. Et de rectitudine quidem ex his quae dicta sunt, liquet quod diversa et ab anima sit, et ab animae magnitudine: quandoquidem ea etiam non existente, et anima manet, et magna. Verum magnitudinis animaeque diversitas unde docebitur? Non enim inde potest, unde rectitudinis animaeque monstrata est, cum non sicut rectitudine, ita et magnitudine sua privari anima possit. Non est tamen sua magnitudo anima. Nam etsi anima non invenitur absque magnitudine sua, ipsa tamen et extra animam rep
Abbreviated transcription (Latin):
mitis suis. Pulchre appellati sunt filii alie¬
ni. Nam filii ꝓpt̾ retentã magnitu dinẽ.
alieni ꝓpt̾ amissam rectitudinẽ. Nec dixis¬
set claudicauerunt s corruerunt. aut
qͥppiam simile: si ex toto homines ima
dinẽ quidẽ in imagine ꝑtͣnsit homo.
quantũ uͦ ad rectitudine ueluti clau¬
dicans conturbat᷑. ⁊ deturbatur ab
imagine. scͥptura ita dicente: uerun¬
tamen in imagine ꝑtͣnsit homo. s ⁊ fru¬
stra conturbatur. frustra omnino. Nã
seqͥtur. Thesaurizat:i ignorat cui cong̾¬
gabit ea. Cur ignorat. nͥ quia inclinais
se ad hec infima: ⁊ t̾rena. thesaurizat sͥ
t̾ram: Prorsus ignorat de his qͥ t̾re cõ¬
mittit. cui congregabit ea: tineȩ ne de¬
molienti. an furi effodienti. hosti diri¬
pienti. an igni deuoranti. Et inde mi¬¬
sero homini incuruanti se. ⁊ incubau¬
ti. hisquȩ in terra sunt. flebilis illa uox ẽ
de psalmo. Miser factus sum et curuatꝰ

Expanded text:
mitis suis . Pulchre appellati sunt filii aliemitis suis . Pulchre appellati sunt filii alieni: nam filii, propter retentam magnitudinem; alieni, propter amissam rectitudinem. Nec dixisset, claudicaverunt, sed: Corruerunt, aut quidpiam simile, si ex toto homines  aldinem quidem in imagine pertransit homo; quantum vero ad rectitudinem, veluti claudicans, conturbatur et deturbatur ab imagine, Scriptura ita dicente: Verumtamen in imagine pertransit homo; sed et frustra conturbatur. Frustra omnino: nam sequitur: Thesaurizat, et ignorat cui congregabit ea . Cur ignorat, nisi quia inclinans se ad haec infima et terrena, thesaurizat sibi terram? Prorsus ignorat de his quae terrae committit, cui congregabit ea, tineaene demolienti, an furi effodienti; hosti diripienti, an igni devoranti. Et inde misero homini incurvanti se, et incubanti his quae in terra sunt, flebilis vox illa de psalmo: Miser factus sum, et curvatus
Abbreviated transcription (Latin):
sapit que sursum sunt. s q̃ suꝑ t̾rã. ñ pla¬
ne ẽ recta. s curua: tum tñ ꝓhuiꝰmdi ma¬
gna ẽẽ ñ desinat. manens utiq etiã sic
et̾nitatis capax. Neq enĩ illiꝰ aliqͣndo ñ
capax erit. etiã si nrmnꝗͣ cupiens fuerit.
ut sit quomͦ scriptum est: ueruntamen
in imagine ꝑtͣnsit homo. E x parte tam̃.
ut eminentia u̾bi appareat de ipsa in¬
tegritate. Quo enim a magno rectoue
u̾bum cadat. qd̾ sic ea utiq habet. ut
sit que habet: Uel ideo ex parte. ne si
toto pͥuaretur: ñ suꝑ eẽt spes salutis.
Nam si desinat magna ẽẽ: ⁊ capax. Qͥppe
de captiuitate ut dixi. estimatur anime
magnitudo. Quid uͦ sꝑare posset. cuiꝰ ca¬
pax ñ foret: Itaq ꝑ magnitudinẽ qͣm
retentat. etiã ꝑdita rectitudine in ima¬
gine ꝑtͣnsit homo: uno quasi claudicãs
pede. ⁊ factꝰ filiꝰ alienꝰ. De talib enĩ reor
dictum. filii alieni mentiti sunt mͥ. filii a¬
lieni inuet̾ati sunt: ⁊ claudicauerunt a se¬

Expanded text:
sapit quae sursum sunt, sed quae super terram, non plane est recta, sed curva, cum tamen pro hujusmodi magna esse non desinat, manens utique etiam sic aeternitatis capax. Neque enim illius aliquando non capax erit, etiamsi nunquam capiens fuerit, ut sit quomodo scriptum est: Verumtamen in imagine pertransit homo ; ex parte tamen, ut eminentia Verbi appareat de ipsa integritate. Quo enim a magno rectove Verbum cadat, quod sic ea utique habet, ut sit quae habet? Vel ideo ex parte, ne si toto privaretur, non superesset spes salutis. Nam si desinat magna esse, et capax. Quippe de capacitate, ut dixi, aestimatur animae magnitudo. Quid vero sperare posset, cujus capax non foret. 4. Itaque per magnitudinem, quam retentat etiam perdita rectitudine, in imagine pertransit homo, uno quasi claudicans pede, et factus filius alienus. De talibus enim reor dictum: Filii alieni mentiti sunt mihi, filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a se
Abbreviated transcription (Latin):
elicet habere eẽ qd̾ uiuere. atq anime ẽ.
x hoc ⁊ si inferiori gradu ascendi potest.
mͦ ad bene. s etiam ad beate uiuendum.
quia uel tunc sit hoc eẽ qd̃ beatum eẽ. illi
ui eo ꝑuen̾it. quatinꝰ ita głetur ꝓ simi-¬
udine. ut tñ ꝓdisparilitate habeat sẽꝑ.

Expanded text:
elicet habere esse quod vivere; atque hoc animae est. elicet habere esse quod vivere; atque hoc animae est. Ex hoc, etsi inferiori gradu, ascendi potest, non modo ad bene, sed etiam ad beate vivendum: non quia vel tunc sit hoc esse, quod beatum esse illi qui eo pervenerit; quatenus ita glorietur pro similitudine, ut tamen pro disparitate ha
Abbreviated transcription (Latin):
ratum. age iam intendamꝰ declarationi
huic: ut quo anima pleniꝰ suam agnos-¬
cet originẽ: eo ampliꝰ erubescat uitam ha¬
bere degenerem. Immo qd̾ peccato uiciatũ
dep̾hendit in natura studeat reformare
industria: ut digne suo genere dei quidẽ
munere sese regens. ad amplexꝰ uerbi fi¬
dent̾ accedat. Adu̾tat gͥ ex hac diuine in¬
genuitate similitudinis. in eẽ sibi illã sue
sube naturalem simplicitatẽ. qua hoc
Gradus ꝓpinquus. gradus tamen neq enim
unius excellentiȩ. parisue fastigii sunt h
habere eẽ qd̃ uiuere ⁊⁊ item habere hoc esse
d̾ beate uiuere. Ergo si u̾bi ẽ illud ꝓꝓter
ublimnitatem. hoc animȩ ꝓpt̾ similitudinẽ:
alua quidẽ eminentia u̾bi. palam ẽ affini-¬
as naturarum. palam animȩ p̾rogatiua.
Et ut qd̾ dr̃ planius fiat: soli deo idẽ eẽ qd̃
eatum cẽ. atq id pͥmum ⁊ purissimum
implex. Scd̃m aut̃ simile ẽ huic. id ui-¬

Expanded text:
ratum. Age, jam intendamus declarationi ratum. Age, jam intendamus declarationi huic, ut quo anima plenius suam agnoscet originem, eo amplius erubescat vitam habere degenerem; imo vero quod peccato vitiatum deprehenderit in natura, studeat reformare industria; ut digne suo genere, Dei quidem munere, sese regens, ad amplexus Verbi fidenter accedat. 2. Advertat igitur ex hac divinae ingenuitate similitudinis inesse sibi illam suae tiae naturalem simplicitatem, qua hoc Gradus propinquus, gradus tamen. Neque enim unius excellentiae parisve fastigii sunt, hoc habere esse quod vivere, et item habere hoc esse quod beate vivere. Ergo si Verbi est illud propter sublimitatem, hoc animae propter similitudinem, salva quidem eminentia Verbi, palam est affinitas naturarum, palam animae praerogativa. Et ut quod dicitur planius fiat, soli Deo id est esse, quod beatum esse: atque hoc primum et purissimum simplex. Secundum autem simile est huic, id vid
Abbreviated transcription (Latin):
dine suꝑ ẽ. accedñtes puriora iam in gau¬
dio ñ de nr̃is hauriant. s de fontib salua¬
toris. sponsi eccłie:¬
uesitum ante de affinitate animȩ
ad u̾bum: atq id quidẽ necessariȩ.
Quȩ enim cõnuentio. tante maiestatȩ. ⁊ tã¬
te pauꝑtati. ut more ⁊ amore sponsorum
ueluti ex equo sese complecti referantur.
sublimitas illa: ⁊ illa humilitas. Nam si
uere id dicimꝰ. ualde leta fidutia ẽ: si fal-¬
so ualde pumienda audatia. Propterea gͦ
de conuenientia hoꝵ querendũ fuit. Quȩ
quidẽ iam multa inuenta ẽ: s ñ omnis.
Quis enum uel nimis ebes ñ uideat. qͣm se
e uicino respiciant imago.⁊ qd̃ ad unagi-¬
nem ẽ: Q uoꝵ utiq unũ uni: ⁊ alt̾um alt̃i
sermo si recolitis assignauit hesternus.
Nec de imagine tantũ. etiam de similitu¬
dine demonstrata ibidem ꝓpinquitas ẽ: nͥ
qd̾ ipsa similitudo. in quo. uł in quib po¬
tissimum constet. necdum a nob̾ ẽ decla¬

Expanded text:
dine superest accedentes, puriora jam in gaudine superest accedentes, puriora jam in gaudio non de nostris hauriant, sed de fontibus Salvatoris, sponsi Ecclee animae ad Verbum, atque id quidem necessarie. Quae enim conventio tantae majestati et tantae paupertati, ut more et amore sponsorum, veluti ex aequo, sese complecti referantur sublimitas illa, et illa humilitas? Nam si vere id dicimus, valde laeta fiducia est; si falso, valde punienda audacia. Propterea ergo de convenientia horum quaerendum fuit: quae quidem jam multa inventa est, sed non omnis. Quis enim, vel nimis hebes, non videat quam se e vicino respiciant imago et quod ad imaginem est? Quorum utique unum uni, et alterum alteri sermo, si recolitis, assignavit hesternus. Nec de imagine tantum, sed etiam de similitudine demonstrata ibidem propinquitas est, nisi quod ipsa similitudo in quo vel in quibus potissimum constet necdum a nobis est decla
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i uisus ẽ discrepare: quoꝵ u̾bi causa.
adhuc unum pono. Nam dicente auc
ẽẽ. uidelicet substantiã. uł aliqͣm om̃o
rem. qua ds̃ sit. ⁊ quȩ ñ sit ds̃. S hec mi¬
nime iam contͣ ipsũ loquimur. quippe
qui in eodẽ conuentu sententiȩ ep̃oꝵ hu-
milit̾ acquiescens. tam hoc qͣm cet̾a. dig-¬
na rep̾hensione inuenta. ꝓprio ore dãp¬
nauit: s ꝓpt̾ eos qͥ adhuc librum contͣ
contentiosius ꝑsistentes sequi ep̃m. in
qͦ ipse ñ stetit ⁊ ⁊ erroris qͣm correctionis
magistrũ habere malentes. Non solũ
aũt s ⁊ ꝓpt̾ uos occasione accepta de
diffrã imaginis. ⁊ aĩȩ quȩ ad nagiñe
facta est oꝑe precium credidi excursũ
hunc facere: ut si qui forte ex aquis fur¬
tiuis que dulciores uident᷑ aliqͣndo aliqͥd
biberint. sũpto anthidoto euomant il¬
lud. ⁊ purgato m̃tis stomaco ad id qd̃ scdm
ꝓmissionẽ nr̃am dicendum de similitu-¬

Expanded text:
episcopi visus est discrepare; quorum, verbi causa, episcopi visus est discrepare; quorum, verbi causa, adhuc unum pono. Nam dicente auctesse videlicet substantiam, vel aliquam omnino rem qua Deus sit, et quae non sit Deus! 9. Sed haec minime jam contra ipsum loquimur; quippe qui in eodem conventu sententiae episcoporum humiliter acquiescens, tam haec quam caetera digna reprehensione inventa proprio ore damnavit; sed propter eos qui adhuc librum illum,contentiosius persistentes sequi episcopum, in quo ipse non stetit, et erroris quam correctionis magistrum habere malentes. Non solum autem sed et propter vos, occasione accepta de differentia imaginis et animae, quae ad imaginem facta est, operae pretium credidi excursum hunc facere: ut si qui forte ex aquis furtivis, quae dulciores videntur , aliquando aliquid biberint, sumpto antidoto, evomant illud, et purgato mentis stomacho, ad id quod secundum promissionem nostram dicendum de similitu
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudo. bonitas. iusticia. sapientia. qͣm
d̃s ẽ magnus. bonus. ustus. aut sapien.
Unde ñ immerito nuꝑ in concilio qd̃ pa¬
pa Cugeniꝰ remis celebrauit. tam ipsi qͣm
expositio illam libro oilleberti ep̃i picta¬
uensis. qͦ suꝑ u̾ba boetii de tͥnitate sanis-¬
sima quidẽ atq catholica comm̃tabatur
unus rerus. Oobscuram ꝑu̾samq explana-¬
tionẽ. Qm uerius saniusq ꝑ contrariũ ita
dixisset. Pater ẽ uerus .i. u̾itas. filiꝰ ẽ uerus
uerus .i. una u̾itas. Qd̾ quidẽ fecisset si sc̃m̃
dignaretur fulgentium imitari qui ait.
na quippe u̾itas unius dei. immo una u̾itas
unus ds̃. ñ patitur seruitium atq cultu¬
ram creatoris creatureq coniugi. Bonus
cor rector qui ueracissime de u̾itate loque-¬
retur. qui pie catholiceq sentiret. de ue¬
ra ⁊ mera diuine simplicitate sub̃ȩ. in
qua nichil eẽ possit ipsa ñ sit: ⁊ ipsa ds̃.
Quamqͣm manifestius in ñ nullis aliis
locis a rectitudine fidei liber ille p̾fati

Expanded text:
gnitudo, bonitas, justitia, sapientia, quam: Deus est magnus, bonus, justus aut sapiens. 8. Unde non immerito nuper in concilio quod papa Eugenius Remis celebravit, tam ipsi quamexpositio illa in libro Gilleberti episcopi Pictavensis quo super verba Boetii de Trinitate, sanissima quidem atque catholica, commentabatur est unus verus. » O obscuram perversamque explanationem! Quam verius saniusque per contrarium ita dixisset: Pater est verus, id est veritas; Filius est verusverus, id est una veritas. Quod quidem fecisset, si sanctum dignaretur Fulgentium imitari, qui ait: « Una quippe veritas unius Dei, imo una veritas unus Deus non patitur servitium atque culturam creatoris creaturaeque conjungi. » Bonus corrector, qui veracissime de veritate loqueretur, qui pie catholiceque sentiret de vera et mera divinae simplicitate substantiae, in qua nihil esse possit, quod ipsa non sit, et ipsa Deus. Quanquam manifestius in nonnullis locis aliis a rectitudine fidei liber ille praefati