comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret non inuenit. Tanta enĩ fuit
oꝑantis auctoritas : ut in egres¬
su sermonis. sugaret᷑ infirmitas
Et ideo dicit. Uade ostende
te sacerdoti: et offer munꝰ tuũ ꝓ
emundatione tua. quod p̃cepit
moy ses in testimoniũ illis. Qui¬
bus.Iudeis. Ne dicant
p̃uaricasse me legẽ. Nam et oc¬
culte diuinitatẽ suam mani¬
festabat illis. ut ex oꝑib crede¬
rent. quia filius sit dey. et in
illa die ueniens leꝑsus coarguat
eos. cui pͣceptum fuerat scd̃m legẽ
offerre. Et ideo multa ꝓpter iu¬
deos faciebat. Sic et nunc res-¬
ponsionẽ suam: ad p̃ces mulieris.
temperat et retardat. Oiserere
mei inqͥt: qͥa silia mea male.a
demonio uexatur. Qui non res¬
pondit ei uerbũ. Accedentes
autem discipuli eiꝰ dicunt.
Dimitte eam: quia clamat post
nos. Respondit dominꝰ. Non
sum missus : nisi ad oues que
perierunt domꝰ isrł. Ne forte
dicerent iuidei. dimisisti nos. et
ad extraneos ꝑrexisti : et ideo non

Expanded text:
ret non invenit. Tanta enim fuit ret non invenit. Tanta enim fuit operantis auctoritas, ut in egressu sermonis fugeret infirmitas. Et ideo dicit, vade, ostende te sacerdoti, et offer munus tuum pro emundatione tua quod praecepit Moyses in testimonium illis. Quibus? Judaeis, ne dicant praevaricasse me legem. Nam et occulte divinitatem suam manifestabat illis, ut ex operibus crederent quia Filius sit Dei; et in illa die veniens leprosus coarguat eos, cui praeceptum fuerat secundum legem offerre, et ideo multa propter Judaeos faciebat: sic et nunc responsionem suam ad preces mulieris temperat et retardat. Miserere mei, quia filia mea male a daemonio vexatur. Qui non respondit ei verbum. Accedentes autem discipuli ejus dicunt: Dimitte eam, quia clamat post nos. Respondit Dominus: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ne forte dicerent Judaei: Dimisisti nos, et ad extraneos perrexisti, et ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
xerat ille siuis: respondit iħs.
Uolo. Potes inquit me mun¬
dare. Et ipse ait. Mundare.
In lege non licebat tangi lepsũ :
quia quicumq cecigisset. in¬
mundus tota die fiebat. Nã
et beatus heliseus hoc sciens.
cũ ad eũ naaman  leꝓsus
ge suo : mandat illi ꝑ discipti¬
lum suum dicens. Wade ad
iordanẽ fluuiũ. et lauare sep¬
ris a lepratua. Ipse uͦ non fuit
ausus ire et uidere lepram:
uel tangere illum. Et heliseus
quidem mundauit lepsum:
et xp̃s curauit leysum. Ne
gͦ dicerent iudei. quid magnũ
fecit xp̃s: Hoc fecit: quod fecerat
heliseus. Sedille quidem tan¬
gere ausus non fuit lepsum ne
contaminaret᷑ : iste autẽ tetigit
et mundauit. Et ideo tetigit:. ut
ostenderet. qm̃ qui seruus ẽ. sub¬
ditus ẽ. legi. Nominꝰ autẽ ẽ. qui
imperat legi. Solo. Munda¬
re. Et statim mundatus eͣ. Non
muenit euuangłista uerbis edi¬
cere: uelocitatẽ curationis. Sta¬
tim enĩ discendo : aliud qd̃ dice¬

Expanded text:
xerat, ille, si vis, respondit Dominus, xerat, ille, si vis, respondit Dominus, volo. Potes, inquit, me mundare, et ipse ait, Mundare. In lege non licebat tangi leprosum: quia quicunque tetigisset, immundus tota die fiebat. Nam et beatus Eliseus hoc sciens, cum ad eum Naaman venissetge suo, mandat illi per discipulum suum, dicens: Vade ad Jordanem fluvium, et lavare sepris a lepra tua . Ipse vero non fuit ausus ire et videre lepram vel tangere illum. Et Eliseus quidem mundavit leprosum, et Christus curavit leprosum. Ne ergo dicerent Judaei, quid magnum fecit Christus? hoc fecit quod fecerat Eliseus. Sed ille quidem tangere ausus non fuit leprosum, ne contaminaretur, iste autem tetigit, et mundavit. Et ideo tetigit, ut ostenderet quoniam qui servus est, subditus est legi, dominus autem est, qui imperat legi. Voto, mundare. Et statim mundatus est. Non invenit evangelista verbis edicere velocitatem curationis. Statim enim dicendo, aliud quod dice
Abbreviated transcription (Latin):
preposui chananeos. et trans¬
gressus sum legẽ : et ideom
non credatis. Qui non res-¬
pondit ei uerbũ. Subaudi-¬
tur eo qd̃ ad iudeos sermonẽ
faceret: qui beneficiis erant
ingrati. Hec autẽ omĩa ꝓ
ineffabili clementia suaᷤ fa¬
ciebat ds̃. ut illos paulatĩ
ab infidelicate erigeret: et
omnẽ cauillationẽ. de ani¬
mis illorũ colleret. Nam
et lepsum cũ curasset dice-¬
bat. Uade ostende te sacer¬
dotib : et offer mimus qd̃
p̃cepit moyses ꝓ emundati¬
one tua. O mauditam rem.
Dommꝰ mundat: et mictit
eũ ad legẽ moy si. Et cur
hoc facit considera: ne ui¬
dei iii delicet redarguerent
eum. tam quã ꝑreuaricadorẽ
legis. NIam quomͦ curauerit
lepsum: eloqͥ curationis mo¬
dum non inuenio. Ecce in¬
quit lepsus accedens: rogabat
eum dicens. Dne siuis : po¬
cesme mundare. Et extendens
iħc manũ : tetigit eum di¬
cens. Wolo. Mundare. In¬
peratiuo mͦ legendum est.
non interrogatiuo. Quia di¬

Expanded text:
praeposui Chananaeos et transpraeposui Chananaeos et transgressus sum legem, et ideo mihi non credatis. Qui non respondit ei verbum, subauditur, eo quod ad Judaeos sermonem faceret, qui beneficiis ejus erant ingrati. Haec autem omnia pro ineffabili clementia sua faciebat Deus, ut illos paulatim ab infidelitate erigeret, et omnem cavillationem de animis eorum tolleret. Nam et cum leprosum curasset, dicebat: Vade, ostende te sacerdotibus, et offer munus quod praecepit Moyses pro emundatione tua . O inauditam rem! Dominus mundat et mittit eum ad legem Moysi. Et cur hoc facit considera, ne Judaei videlicet redarguerent eum, tanquam praevaricatorem legis. Nam quomodo curaverit leprosum, eloqui curationis modum non invenio. Ecce, inquit, leprosus accedens, rogabat eum dicens: Domine, si vis, potes me mundare . Et extendens Jesus manum suam, tetigit eum, dicens: Volo, mundare. Imperativo modo legendum est, non indicativo. Quia di
Abbreviated transcription (Latin):
uit legẽ. ne dicerent iudei
non potuit inplere legem.
ꝓpterea eam dissoluit. Prius
eam complec. et postea soluit:
ut omnem illius querimo-¬
niȩ auferret occasionẽ. Cla¬
mabat enĩ et dicebat. Quis
ex uobis arguit me de pecca¬
to: Ne gͦ occasione accepta
dicerent uidei. non credimus
tibi. quia miq fecisti soluenᷤ
legẽ. quia ꝑrexisti ad sines cha-¬
naneorum. et confabulasti
cum illis. quod fieri lege pro¬
hibitũ est. ideo nichil inte¬
rim loquit᷑ mulieri. sed le¬
gem custodiens retardat sa¬
pondit ei uerbũ. Nolo m
quor: ecte non respondeo. Ad¬
est occasio bene faciendi:
et pietatẽ cuã interim differo
Eoce naufragiũ inminet : et
gubernator quiescit. Et in¬
crescente calamitate differt᷑
sanicas. ꝓpt̃ uos qui ingra¬
ci extitistis : ut om̃is uobis
auferat᷑ occasio detrahendi.
Ecce mulier multitudinem
mͥ clamorib suis congregauit.
et non dum accepit responsũ
ne forte dicatis. quia uobis

Expanded text:
vit legem, ne dicerent Judaei, vit legem, ne dicerent Judaei, non potuit implere legem, propterea dissolvit eam: prius eam complet, et postea solvit, ut omnem illis querimoniae auferret occasionem. Clamabat enim et dicebat: Quis ex vobis arguet me de peccato ? ne ergo occasione accepta dicerent Judaei: Non credimus tibi, quia inique fecisti solvens legem, quia perrexisti ad fines Chananaeorum, et confabulatus es cum illis. Quod ne fieret, lege prohibitum est: ideo nihil interim loquitur mulieri, sed legem custodiens, retardat sapondit ei verbum. Nolo miquor, ecce non respondeo. Adest occasio bene faciendi, et pietatem meam interim differo. Ecce naufragium imminet, et gubernator quiescit, et increscente calamitate, differtur sanitas propter vos qui ingrati exstitistis, ut omnis vobis auferatur occasio detrahendi, ecce mulier multitudinem in clamoribus suis congregavit, et nondum accepit responsum, ne forte dicatis, quia vobis
Abbreviated transcription (Latin):
gente cua negotia exerce et
comibia iunge: quia lin¬
gam tuam habes. et legem
que tͥ ꝑ moysen data est. quã
sicut macheriam et sepem
quandam inter uos et illos
posui. Sicut enim uinea
aut ortus. maceria circun¬
datur: sic uideis lex data est
ut transgredi non liceret.
Prohibitum itaq erat a le¬
ge. ut non miscerent᷑ chana-¬
neis. neq ullam cominuno-¬
nem haberent cum illis: ne
amititiȩ causa. inpietatis oc-¬
casio sieret. Cum gͦ ab ho¬
minabiles uideis essent cha-¬
nanei.tamquã s dolatre et
inmundi. cum quib nec fa¬
bulari fas erat. et quia ista
mulier de finib chananeoꝵ¬
suerat egressa: accessit autẽ
bis arguit me de peccato eo qd̾ pre
iam clixi ab hominabiles erant
chananei iudeis: qͥ sub lege
mandati. canquã sepe erant
uallati. Ueniens autẽ cristus
hoc est natus ex uirgine.
octaua circumcisionis die ꝓ
quo intemplo oblatio celebra-¬
ta est. et om̃s cerimoniȩ mn¬
plece sunt legis. et ideo mple¬

Expanded text:
gente tua negotia exerce et gente tua negotia exerce et connubia junge: quia linguam tuam habes, et legem quae tibi per Moysen data est, quam sicut maceriam et sepem quamdam inter vos et illos posuit . Sicut enim vinea aut hortus maceria circumdatur, sic Judaeis lex data est, ut transgredi non liceret. Prohibitum itaque erat a lege, ut non miscerentur Chananaeis, neque ullam communionem haberent cum illis, ne amicitiae causa, impietatis occasio fieret. Cum ergo abominabiles Judaeis essent Chananaei, tanquam idololatrae et immundi, cum quibus nec fabulari fas erat, et quia ista mulier de finibus erat Chananaeorum egressa, accessit autem bis arguet me ae peccato , eo quod pjam dixi abominabiles erant Chananaei Judaeis, qui sub lege mandante tanquam sepe erant vallati; veniens autem Christus, hoc est, natus ex virgine, octava circumcisus die, pro quo in templo oblatio celebrata est, et omnes caeremoniae impletae sunt legis, et ideo imple
Abbreviated transcription (Latin):
gis. cecos illummas. latrones
saluas meretricẽ castigas.¬
et huic misere nichil respon¬
des: O noua res et admiranda.
Considerate Rmĩ constantiam.¬
et uirilitatẽ mulieris. et dñi
benignã sapientiã pariter et
clementiam. quomͦ dilatio et
excusatio eiꝰ. diuitias contulit
obsecranti: rit et tu si oraueris.
et statim non acceperis quod
rogasti. non desinas deprecan-¬
do. Considera enim diligenti¬
us rm̃e: legis diuine secretũ.
Quando iudei de ȩgiptiorũ do¬
minatione et tyrannide sunt
liberati. et esfugientes manus
pharaonis. ad heremũ ꝑrece¬
runt. intratari derram cha¬
naneorũ. replecam ydolorum
lapides legẽ acceperunt. ut cũ
fuissent ingressi. non acciꝑent
filias eorũ in matrimonio.
neq conubio mutuo iunge¬
rent᷑. neq conuiuia sotiarent.
ne ꝑ sotietatẽ mutuã. auer¬
terent illos a mandatis d nĩ.
et deprauarent mores eorũ.
Nichil tibiinquit et chanane¬
is. sed esto infinib cuis. et in

Expanded text:
gis, caecos illuminas, latrones gis, caecos illuminas, latrones salvas, meretricem castificas, huic miserae nihil respondes? O nova res et admiranda! Considerate, charissimi, constantiam virilitatemque mulieris, et Domini benignam sapientiam pariter et clementiam, quomodo dilatio et excusatio ejus divitias contulit obsecranti, ut et tu si oraveris, et statim non acceperis quod rogasti, non desinas deprecando. Considera enim diligentius, charissime, legis divinae secretum. Quando Judaei de Aegyptiorum dominatione et tyrannide sunt liberati, et effugientes manus Pharaonis, ad eremum perrexerunt, intraturi terram Chananaeorum repletam idolorum a et lapides, legem acceperant, ut cum fuissent ingressi, non acciperent filias eorum in matrimonio, neque connubia mutuo jungerent, neque convivia sociarent, ne per societatem mutuam averterent illos a mandatis Domini, et depravarent mores eorum. Nihil tibi, inquit, et Chananaeis, sed esto in finibus tuis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa dicit. L etamini gentes:
cũ populo eiꝰ. Et reliquiom̃s:
aduentũ tuũ salutare gen¬
tibus annuntiauerunt. Nã
et ipse in aduentu tuo magos
ab oriente uocasti. et princi¬
pia gentilicatis. ꝑ illos cessare
fecisti: et euuangłistas eos ad
sua remisisti. Et cu qͥdẽ ꝑ
dicis discipulis tuis. Cuntes
docete om̃s gendes:. bapcirantes
eos in nomine patris et filii
ꝙ. sp̃s sancti. Et nunc cũ ue¬
nisset miseranda et infelix mu-¬
lier. ꝓ filie suȩ infirmitate
obsecrans. et casus suos de plo¬
rans dicis. non sum missus ni¬
si ad oues que perierunt do¬
mus isrł Nam et cũ acces-¬
sisset centurio rogans ꝓ fa¬
mulo suo: dicis. Ego ueniã:
et curabo eum. Et latroni
obsecranti respondes. Hodie
mecũ eris in paradiso. Et pa-¬
ralitico dicis. Surge tolle gra¬
batũ tuũ : et uade in domum
tuam. Et lazaro quatridu¬
ano mortuo. et iam feten-¬
ti dicis: larare ueni foras.
Et qui lepsos mundas. mor¬
tuos suscitas. paralicicos strin-¬

Expanded text:
tamini gentes cum populo ejus . Et reliqui omnes adventum tuum salutarem gentibus annuntiarunt. Nam et ipse in adventu tuo magos ab oriente vocasti, et principia gentilitatis per illos cessare fecisti, et evangelistas eos ad sua remisisti. Et tu quidem mdicis discipulis tuis: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti nisset miseranda et infelix mulier, pro filiae suae infirmitate obsecrans, et casus suos deplorans, dicis: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel? Nam et cum accessisset centurio, rogans pro famulo suo, dicis: Ego veniam et curabo eum . Et latroni obsecranti respondes: Hodie mecum eris in paradiso . Et paralytico dicis: Surge, tolle grabatum tuum, et vade in domum tuam . Et Lazaro quatriduano mortuo, et jam fetenti dicis: Lazare, veni foras . Et qui leprosos mundas, mortuos suscitas, paralyticos strin
Abbreviated transcription (Latin):
gec inperare gentib: in ipsũ
gentes sperabunt. Et iacob
patrrarcha dicit. Non defi-¬
ciet princeps ex rudri. neq
dux de femorib eiꝰ. clonec
et ipse erit expectatio gentiũ.
Malachias quoq ꝓph̾a dicit.
Ab ortu solis usq ad occasum.
glorificatur nomen meum in
gentibus : et in omni loco sa¬
crificia munda offerunt᷑ deo.
Et ipse dauid ita dicit. Om̃s
gendes plaudite manibus.
rubilate deo muoce exulca¬
tionis: qm̃ dñs excelsus cer¬
ribilis rer magnꝰ suꝑ omẽm t̾rã.

Expanded text:
get imperare gentibus, in ipsum get imperare gentibus, in ipsum gentes sperabunt . Et Jacob patriarcha dicit: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec et ipse erit exspectatio gentium . Malachias quoque propheta dicit: Ab ortu solis usque ad occasum, glorificatur nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificia munda offeruntur Deo . Et ipse David ita dicit: Omnes gentes plaudite manibus, jubilate Deo in voce exsultationis: quia Deus excelsus, terribilis, rex m
Abbreviated transcription (Latin):
Thessaurũ enĩ inuestigare
uolo absconclitũ. Non sũ
inqͥt missus. nisi ad oues que
perierunt domꝰ isrł. Onme:
hoc est totum. Ideo homo
factꝰ Oes: ideo carnẽ assump¬
sisti. Gubernantiaᷤᷤ tantas ope¬
ratus es. ut unũ saluares an¬
gulum et hunc pereuntem.:
Orbis terrarum uniuersus
mauri. celices. Cappadoces.
sẏri. phenices. quantãcumq
sol respicit terram transisti.
et ꝓpt̃ iudeos solos uenisti:
gentes aucẽ in desolacione con¬
stitutas despicis: Et illos qͥdẽ¬
contempnentes patrẽ tirũ et
ydola ad orantes. et incensa il¬
lis offerentes: in suꝑ et filios
suos demonib consecrantes.
Hec omnia dissimulas. et
nosmiseros expectantes ce.
despicis: Ec certe om̃s ꝓpħe.
et ipse ꝓauus tuus dauid.
scd̃m carnem᷑dicit. Postula
ã me. et dabo tibi gentes he-¬
redicatem tuam: et possessi¬
onẽ tuã terminos derre. Et
y saias qui te insede maiesta¬
tis cue condemplatus est. dicit.
Et erit radix iesse. et qui exur-¬

Expanded text:
enim investigare volo absconditum. Non sum, inquit, missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. O Domine hoc est totum, ideo homo factus es, ideo carnem assumpsisti, gubernantias tantas operatus es, ut unum salvares angulum, et hoc pereunte, orbis terrarum universus Mauri, Cilices, Cappadoces, Syri, Phoenices? quantamcunque sol respicit terram transisti, et propter Judaeos solos venisti? Gentes autem in desolatione constitutas despicis, et illos contemnentes patrem tuum, et idola adorantes, et incensa illis offerentes, insuper et filios suos daemonibus consecrantes, haec omnia dissimulas et nos miseros exspectantes te despicis? Et certe omnes prophetae et ipse proavus tuus David secundum carnem, dixit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Et Isaias qui te in sede majestatis tuae contemplatus dicit: Et erit radix Jesse, et qui exsur
Abbreviated transcription (Latin):
Unẽ adiuua me. Qui respon¬
dens ait. Non est bonũ sume¬
re panẽ filiorum: et mittere
canib. Considera p̾cantis instan¬
tiã : et diũ temperantiam. O
clementia medici. In despera-¬
tione adducebat eãm. ut am¬
plius rogaret: et augmen¬
tũ fidei faceret. Non est inqͥt
bonũ sumere panẽ filiorum:¬
et mittere canib. Quibus
silii uocati canes effecti sunt : di-¬
cente paulo. W idece canes .iii¬
dece malos oꝑarios: uidete cir
cumcisionẽ. Nos enĩ sumꝰ cir

Expanded text:
djuva me. Qui respondens, ait: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus. Considera precantis instantiam, et Domini temperantiam. O clementia medici! In desperationem adducebat eam, ut amplius rogaret, et augmentum fidei faceret. Non est bonum, inquit, sumere panem filiorumet mittere canibus: quibus?qui filii vocati, canes effecti sunt, dicente Paulo: Videte canes, videte malos operarios, videte et concisionem, nos enim s
Abbreviated transcription (Latin):
pora ꝓpħas afflatos et in¬
plecos uerbo dei: meruimꝰ nos
ꝓpħam ipsum uerbum dei. Sic
Nam et ipse dictios e̾. magni
consilii angelus. Weruntamͣ
alibi quid dicit ꝓpħa: Quia
non legatus. neq angelus. s
ipse ueniens saluos faciet eos.
idest ad saluos fatiendos eos non
mutet legatũ. non mittet an¬
gelum: s ueniet ipse. Quis
ueniet Et ipse angelus
cerce non ꝑ angłm: nisi qͥ a
ad capiendam uitã ȩternã.
Aliquid presens annuntiauit:
aliqͥd fucurũ predixit. Ex
eo quod presens annuntiauit:
angłs erat. Ex eo quod futu¬
rum pͣdixit: ꝓpħa erat. Ex eo
quod uerbũ dei caro facłam
ẽ: et angłorum. et ꝓpħarũ
dñs erat.

Expanded text:
pora prophetas afflatos et impora prophetas afflatos et impletos Verbo Dei. Meruimus nos prophetam ipsum Verbum Dei. Sic gelorum. Nam et ipse dictus est magni consilii angelus . Verumtamen alibi quid dicit propheta? Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo quod Verbum Dei caro factum est, et angelorum et prophetarum Dominus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
factum eͣ eniͣ. ut illi uilerent.
scriptũ eͣ autẽ. ut nos audiremꝰ.
Quod in illis oculi ualuruii:
hoc in nobis fides. Cerninꝰ. qͥp¬
pe animo. quod oculis nonpo¬
cuimꝰ: et prelati illis sumus.
qmͣde nobis scriptum ẽ. Bea¬
ti qu nonuident et creduͤnt
Addo aitem quia forte intellexi¬
mͦ. quod illa turba non intel¬
lexit. et uere nos pasti sumus:
qui ad medullam ordei ꝑueni¬
re potuimꝰ. Deniq homines
illi qui uiderunt. quid putaue¬
runt: Illi inquit homines cuͣ
uidissent quod fecerat signũ:
dicebant. quia hic ẽ.uere ꝓphe-¬
discubuerant: Erat aucẽ ille
tarum. sanctificator ꝓpheta-¬
rũ. sed et ꝓpħa. Nam et moy-¬
si dictum est. Suscitabo eis
ꝓpħ̾am. similem tui. Similẽs
scd̾m carnẽ: non scdm maies¬
tatem: Et de ipso xp̃o illã dñi
ꝓmissionẽ habere intellectũ: aꝑ¬
te̾ in actibus apłorum exponit᷑
et legitur. Et ipse dñs de se
bum dei. Meruerunt pͥora cen-¬

Expanded text:
Factum est enim ut illi viderent, Factum est enim ut illi viderent, scriptum est autem Quod in illis oculi valuerunt, hoc in nobis fides. Cernimus quippe animo quod oculis non potuimus, et praelati illis sumus, quoniam de nobis dictum est, Beati qui non vident, et credunt . Addo autem quia forte et intelleximus quod illa turba non intellexit. Et vere nos pasti sumus, qui ad medullam hordei pervenire potuimus. 7. Denique homines illi qui viderunt hoc, quid putaverunt? Illi, inquit, homines cum vidissent quod fecerat signum, dicebant, Quia hic est vere prophediscubuerant. Erat autem ille tarum, sanctificator Prophetarum, sed et propheta: nam et Moysi dictuprophetam similem tui . Similem secundum carnem, non secundum majestatem. Et de ipso Christo illam Domini promissionem habere intellectum, aperte in Actibus apostolorum exponitur et legitur . Et ipse Dominus de se bum Dei. Meruerunt priora tem
Abbreviated transcription (Latin):
bat sub lege constitutũ. Cur
eum qͥnq milia erant. nisi qͥa
sub lege erant. que lex quinq
libris moysi explicatur Un¬
de et qͥnq illis porticib langui¬
di ꝓdebant᷑: non sanabantur.
Ille autẽ ibi curauit languidũ:
qͥ et hic turbas de quinq pani¬
bus pauit. Nam et fuꝑ fenũ
discumbebant. Carnaliter gͦ
sapiebant: et in carnalibus
quiescebant. Omnis enĩ caro
fenum. Quȩ sunt autẽ illa
fragmenta. nisi quȩ populus
non potuit manducare: In¬
telliguntur gͦ quedam secreti¬
ora incelligcentiȩ : quȩ multi¬
tudo non pocest capere. Quid
gͦ restat. nisi ut secretiora in¬
telligentiȩ quenon potest ca¬
pere multitudo. illis credant᷑
qͥ ydonei sunt et alios docere
sicut erant apłi: Unde ͤdu¬
odecim cõphini inpleti sunt.
factum ẽ hoc et mirabiliter.
qͥa magnũ factum ẽ. et utili-¬
ter. quia spuale factum ẽ:
qͥuam uiderunt admirati st᷑:
Nos aut̃non miram᷑: ctludimꝰ.

Expanded text:
bat sub Lege constitutum. Cur bat sub Lege constitutum. Cur enim quinque millia erant, nisi quia sub Lege erant, quae Lex quinque libris Moysi explicatur? Unde et quinque illis porticibus languidi prodebantur, non sanabantur. Ille autem ibi curavit languidum , qui et hic turbas de quinque panibus pavit. Nam et super fenum discumbebant: carnaliter ergo sapiebant, et in carnalibus quiescebant. Omnis enim caro fenum . Quae sunt autem illa fragmenta, nisi quae populus non potuit manducare? Intelliguntur ergo quaedam secretiora intelligentiae, quae multitudo non potest capere. Quid ergo restat, nisi ut secretiora intelligentiae, quae non potest capere multitudo, illis credantur qui idonei sunt et alios docere, sicut erant Apostoli? Unde duodecim cophini impleti sunt. Factum est hoc et mirabiliter, quia magnum factum est; et utiliter, quia spirituale factum est. Qui tunc viderunt, admirati sunt: nos autem non miramur cum audimus.
Abbreviated transcription (Latin):
personam in se portans. sacer¬
dotis et regis. Sacerdotis per
uictimam. quã se ipsum pro¬
nobis obtulit deo. regis quia
regimur ab eo: et aperiunt᷑
que clausa portabant᷑. Hr̃as.
illi impleuit per se: quod ꝑ
uetꝰ cestamentum ꝓmittebat᷑.
Et frangi iussit panes: fran¬
gendo multiplicati sunt. Ni¬
chil uerius. Quinq eniͣ illi
libri moy si. quam mulcos l-¬
bros cum exponuntur tamꝗͣ.
frangendo idest disserendo fe¬
ceruntͦ. Sed quia in illo ordeo
ignorantia pͥmi populi tegebat᷑.
do quia pͥma populo dictum ẽ.
Quamdui legitur moy ses. uela¬
men supra corda eorũ positũ eͣ:
Non dum enĩ ablacum erat
uelamen. qͥa nondu̾ uenerat
xp̃s: nondũ uelum cempli
fuerat illo in cruce pendente
concissum. Quia gͦ ignoran¬
tia populi erat in lege. ꝓpterea
tiam discipuli demonstrabx.
Nichil gͥ uacat: omnia inui¬
unt. sed intellectorem reqͥrunt.
Namꝙ. ipse numerus pasti
populi: populum significa¬

Expanded text:
personam in se portans, sacerpersonam in se portans, sacerdotis et regis. Sacerdotis, per victimam quam seipsum obtulit pro nobis Deo. Regis, quia regimur ab eo, et aperiuntur quae clausa portabantur. Gratias illi; implevit per se quod per Vetus Testamentum promittebatur. Et frangi jussit panes: frangendo multiplicati sunt. Nihil verius. Quinque enim illi libri Moysi, quam multos libros, cum exponuntur, tanquam frangendo, id est disserendo, fecerunt? Sed quia in illo hordeo ignorantia primi populi tegebatur, de quo primo populo dictum est, Quamdiu legitur Moyses, velamen supra corda eorum positum est : nondum enim ablatum erat velamen, quia nondum venerat Christus; nondum velum templi fuerat illo in cruce pendente conscissum: quia ergo ignorantia populi erat in Lege, propterea tiam discipuli demonstrabat. 6. Nihil igitur vacat, omnia innuunt, sed intellectorem requirunt: nam et iste numerus pasti populi, populum significa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯite ordeum ica creadum: ut
ad medullã eiꝰ uuix ꝑueniatur.
N estitur enim eadem medul-¬
la ceginine paleȩ: et ipsapalca
tenax et inherens. ut ci̾ labo¬
re exuatur. Talis ẽ. littera ue¬
teris cestamenti. iestita teg¬
minib carnalin sacram̃¬
corũ: sed si ad⁊ius meclullã
ꝑueniatur. yascit & satiat.
Fe rebat gͦ puer quidam. qͥnq
panes et duos pisces. Si que¬
ramꝰ quis fuerit puer iste.
forte populus ifrahel erat :
sensu puerili portabat. nec
manducabat. Illa enĩ quȩ
portabat. clausa onerabant:
aperta pascebant. Puo autẽ
pisces. uidentur nobis signi¬
ficare: ouas illas in ueteri
testamento. sublimes ꝑso¬
nas. quȩ ungebantur ad po-¬
pulum sanctificandum et
regendũ. sacerdotis et regis:
ẽt ipse in misterio uenit ali¬
quando. ꝗͥ ꝑ illas signi sicaba¬
tur. Wenit aliquando qui
ꝑ medullam ordei ostendebat᷑
Puir: palea uͦ ordei occulta¬
bat᷑. Wenit ipse unꝰ: utramq

Expanded text:
autem hordeum ita creatum ut autem hordeum ita creatum ut ad medullam ejus vix perveniatur: vestitur enim eadem medulla tegmine paleae, et ipsa palea tenax et inhaerens, ut cum labore exuatur. Talis est littera Veteris Testamenti, vestita tegminibus carnalium sacramentorum. Sed si ad ejus medullam perveniatur, pascit et satiat. Ferebat ergo quidam puer quinque panes et duos pisces. Si quaeramus quis fuerit puer iste, forte populus Israel erat, qui sensu puerili portabat, nec manducabat. Illa enim quae portabat, clausa onerabant, et aperta pascebant. Duo autem pisces videntur nobis significare illas duas in Veteri Testamento sublimes personas, quae ungebantur ad populum sacrificandum et regendum, sacerdotes et reges. Et ipse in mysterio venit aliquando, qui per illas significabatur. Venit aliquando, qui per medullam hordei ostendebatur, per paleam vero hordei occultabatur; venit ipse unus utramque
Abbreviated transcription (Latin):
puer quidam. qͥ habet quinq pa¬
nesx. duos pisces. Sed hec qͥd
sunt ad tantos : Cum dixisset
philippes interrogatꝰ. ducen¬
torum de iariorum panes non
sufficere. quibus tanta illa tur¬
ba reficeretur⁊ erat ibi quidam
puer portans quinq panes orde¬
aceos .ꝙ. duos pisces. Et ait iħs.
facite homines discumbere.
Erat autem ibi multũ fenũ:
&. discubuerunt ferme quinq
milia hominum. Accepit au¬
tẽ dñs iħs panes. grãs ȩgit. ius¬
sit. fracti funt panes: et positi
ante discunbentes. Non iam qͥnq
panes. sed quod ad iecerat qui
creauerat quod atictũ erat: et
de piscib quantũ sufficieb̾at.
Parũ ẽ. illam turbam fuisse
satiatam: etiam fragmenta resi¬
derunt. et ipsacolligi iussa st̃
ne perirent: et impleuerunt
duodecim cophinos fragmen¬
toꝵ. Breuiter ut curramus.
quinꝗpanes incelligunt᷑ qͥnq
librinoysi. merito non triti¬
cei sy ordeatei: quia ad u̾etꝰ
cestinentũ ꝑtinent. Nostis

Expanded text:
puer quidam qui habet quinque papuer quidam qui habet quinque panes et duos pisces. Sed haec quid sunt inter tantos? Cum dixisset Philippus interrogatus, ducentorum denariorum panes non sufficere quibus tanta illa turba reficeretur, erat ibi quidam puer portans quinque panes hordeaceos et duos pisces. Et ait Jesus: Facite homines discumbere. Erat autem ibi multum fenum, et discubuerunt fere quinque millia hominum. Accepit autem Dominus Jesus panes, gratias egit, jussit frangi, fracti sunt panes, positi ante discumbentes, non jam quinque panes, sed quod adjecerat qui creaverat quod auctum erat: Et de piscibus quantum sufficiebat. Parum est turbam illam fuisse satiatam, etiam fragmenta resederunt, et etiam ipsa colligi jussa sunt ne perirent. Et impleverunt duodecim cophinos fragmentorum. Breviter ut curramus, per quinque panes intelliguntur quinque libri Moysi, merito non triticei, sed hordeacei, quia ad Vetus Testamentum pertinent. Nostis
Abbreviated transcription (Latin):
marerent inanes: s unde pasce¬
rere non habebant. In terroga¬
uit autẽ dñs unde ẽmerentur
panes. ad turbas pascendas: o ait
scriptura: hoc autẽ dicebat cep̃¬
tans eum discipulum sciliced
ꝓhilippũ quẽ interro gauerat:
ipse enim sciebat quid eẽt fac
forte in demonstratione ignoran
tiȩ discipuli: aliquid significa¬
uit. Apparebit gͦ cum ipsum
sacramentum de quinq pani¬
bus. ceperit nobis loqui: et
quid significet indicare. Ib
enĩ uidebimꝰ quaro dñc in hoc
facto ignorantiam discipuli.
uoluit interrogando quod
sciebat ostendere. Nam inter-¬
rogam aliquando quod nesci¬
mus: audire uolentes ut dis¬
cam. Aliquando inderrogamꝰ
qđ scim: scire uolentes. utrũ
ꝙ. ille sciat quẽ in terrogamꝰ.
nouerat: et hoc nescir philip¬
pum sciebat similiter Quare
itaq̃ interrogabat. nisi uia illiꝰ
ignorantiam demonstraat
Et hoc quare fecit. ut dixiiost
intelligamꝰ. Andreas ait. Est ho

Expanded text:
manerent inanes, sed unde pascemanerent inanes, sed unde pascerent non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc autem dicebat tentans eum: discipulum scilicet Philippum, quem interrogaverat. Ipse enim sciebat quid esset factforte in demonstiae discipuli aliquid significavit. Apparebit ergo cum ipsum sacramentum de quinque panibus nobis coeperit loqui, et quid significet indicare. Ibi enim videbimus quare Dominus in hoc facto ignorantiam discipuli voluit interrogando quod sciebat ostendere. Nam interrogamus aliquando quod nescimus, audire volentes ut discamus. Aliquando interrogamus quod scimus, scire volentes utrum et ille sciat quem interrogamus. noverat, et hoc nescire Philippum sciebat similiter. Quare itaque interrogabat, nisi quia illius ignorantiam demonstrabat? Et hoc quare fecerit, ut dixi, postea intelligemus. Andreas ait: Est hic
Abbreviated transcription (Latin):
iuderis: non hoc est cotũ. qñ cõ¬
moneris ꝙ. legere. Et enĩ dicͥs
cum uideris litteras: si forte non
eas nosti legere. Quid putamꝰ eẽ.
qd̾ hic scriptũ ẽ: In terrogas quid
sit: cũ iam uideas: aliqͥd Aliud tͥ
dẽmonstraturus ẽ: aqͦ queris agnos¬
cere qd̾ uidisti. Alios ille habet ocu-¬
los: alios tu. Nonne similit̃ apicesui
detis : Seo non similit̾ signa cognos-¬
citis. Tu gͦ uides .ꝙ. laudas ille uidet.
laudat. legit.p. intelligit. Quia gͦ uidi
inmonte. uerbũ est in alto. ꝓinde
non quasi humilit̾ iacet. quod in
mante factũ est: nec transeunte
pretereundũ est. sed suspicien-¬
dum. Turbas uidit esuri¬
entes pauit. misericorditer
agnouit. non solum
pro bonitate. uerum etiam
pro potestace. Quid enim
sola ꝓdesset bonitas. ubi non erat
panis. unde turba esuriens pas¬
ceret᷑: Misi bonitati ad esset po
cum domino in fame. et ipsi tar¬
bas uylebant pascere. ut non ri¬

Expanded text:
videris, non hoc est totum; quoniam comvideris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos detis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas, ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidin monte, verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est, nec transeunter praetereundum, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit, non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate. Quid enim sola prodesset bonitas, ubi non erat panis unde turba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potecum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non re
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tamen sufficit hec intueri:
in miracalis xp̃i. Interrogemꝰ
ipsa miracula: quid nobis lo¬
quantur dexp̃o. Habent enĩ
si intelligantur: linguã suam.
Nam quia ipse xp̃s. uerbum
dẽi est: etiam factum uerbi.
uerbum nobis est. Hoc gͦ mira-¬
culum sicut audiuimus quã
magnum sit: queramus etiam
quam ꝓfundum sit. Non can¬
tum eius superficie delecte¬
mur: sed etiam altitudinem per¬
scrutemur. Habet enĩ aliquid
intus: hoc quod miramur: fo¬
magnũ quiddam. preclarum
quiddam et omnino diuinum:
quod fieri nisi a deo non possit.
Laudauimus de facto factorem:
ieo quĩai morũ si llideras pulcras
alicubi inspiceremus. non nobis
sufficeret laudare scriptoris arti
quid nobis per illas indicaue¬
rit: ita factum hoc qui tantũ
inspicit. delectatur pulcritudine
facti. ut admiretur artificem.
Qui autem intelligit: quasi
legit. Aliter enĩ uidetur pictu¬
ray aliteꝵ iudentur. lutere. Pic¬
turam cum uideris. hec est co¬
cũ udisse. laudasse. Litteras cũ

Expanded text:
Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbum nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur fomagnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articquid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum
Abbreviated transcription (Latin):
explanando transcurrimmꝰ. nunc
libet de ipsa quam colimus:
quinquagesime sollempnitate
subtilius aliquid loqui. Si¬
cut enim imminentibus sol¬
lempniis pascalibus. quadra¬
gesimam ieiuniorũ obseruan¬
tiam celebrauimꝰ : sic eiscdem
ꝑaclis quinquagesimã non si¬
ne cerci causa mẏsterii festa
deuotione agimꝰ. Nam quia
sancta eccła in quibusclam su-¬
is menbris. adhuc ꝓ eterna re¬
quie laborat in terris. in qui¬
busdam uero omni finito labo¬
re cum xp̃o iam regnat in celis.
in memoriam utriusq uite
constituere pacres nr̃i gemi¬
na hec congruȩ religionis
sollempnia. quadragesimã
uideliced afflictionis. et ie¬
iuniorum instande iam dñicȩ
resurrecꝰtionis cempore gau¬
diisq paschalibus: ut ꝑ eam
nobis sepius ad memoriam
oraciones. ꝑ cetera que apłs
cõmemorat. arma iusticie.
ad urte immortalis premia
debeamꝰ actingere. Porro.
quinquagesimam ab ipso

Expanded text:
explanando transcurrimus, nunc libet de ipsa, quam colimus, Quinquagesimae solemnitate subtilius aliquid loqui. Sicut enim imminentibus solemniis paschalibus Quadragesimam jejuniorum observantia celebravimus, sic eisdem peractis, Quinquagesimam non sine certi causa mysterii festa devotione agimus. Nam quia sancta Ecclesia in quibusdam suis membris adhuc pro aeterna requie laborat in terris, in quibusdam vero omni finito labore cum Christo jam regnat in coelis, in memoriam utriusque vitae constituere patres nostri gemina haec congruae religionis solemnia, Quadragesimam videlicet afflictionis et jejuniorum, instante jam Dominicae resurrectionis tempore, gaudiisque paschalibus, ut per eam nobis saepius ad memoriam orationes, per caetera quae Apostolus commemorat arma justitiae, ad vitae immortalis praemia debemus attingere. Porro quinquagesimam ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tam uobis a patre. spm̃ uerita¬
tis qui a patre ꝓcedit: ille testi¬
monium ꝑhibebit de me: et
uos cestimonium ꝑhibebitis.
Notandũ uͦ in primis quod
dñs spm̃ ueritatis .&. a se mit¬
tendum esse cestatur:.ꝙ. eũ¬
dem mox apatre ꝓcedere sub¬
iungit. Non quia idem sp̃s
aliter a patre ꝓcedit. quam
a filio mittitur: aut alio tẽ
lius euma se miti.ꝙ. a pa-¬
tre dicit ꝓcedere. ut aliam pa¬
tris. aliam esse suam ꝑsonam
rationem ac uoluntatem suã.
cum patris uoluntate et oꝑa¬
cione denuntiet. Cum enim
nibus. mictit᷑ ꝓfecto sp̃s a
patre. mittitur ꝙ. a filio ꝓ¬
cedit a patre. ꝓcedit ꝙ. afilio:

Expanded text:
a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Et vos testimonium perhibebitis. Notandum autem imprimis quod Dominus Spiritum veritatis, et a se mittendum esse testatur, et eumdem mox a Patre procedere subjungit, non quia idem Spiritus aliter a Patre procedit quam a Filio mittitur, aut alio templius eum a se mitti, et a Patre dicit procedere, ut aliam Patris, aliam esse suam personam rationem, ac voluntatem suam cum Patris voluntate et operatione denuntiet. Cum enim nibus, mittitur profecto Spiritus a Patre, mittitur et a Filio; procedit a P
Abbreviated transcription (Latin):
bene nouerant et filium.
multa pro eiusclem sci-¬
entie defensione ac ꝓpala-¬
tione fuerant passuri: ꝓuida
dominus admonitione sub¬
iungit. Sed hec locutus
sum uobis: ut cum uene¬
rit hora eorũ reminisca-¬
mini. quia ego dixxi uobis.
Magnopere pensancdum
est quod ait. ego dixi uo¬
uita ac salute moriturus sũ:
qui uos meo sanguine re-¬
dempturus. qui in cribula-¬
tione uos semꝑ ad uiturus.
qui eterna uobis premia
post tribulationẽ daturus
sum. Magnũ quippe cer¬
tantibus leuamen. mag¬
nam consolationis grãm
prestat. quando ille certa¬
mina eadem futura predi-¬
xisse reminiscitur: qui et mi¬
lites suos ne uincipossint
ad iuuare. et ne incassũ un-¬
cant. in mortalem post pre-¬
lia solec rependere palmã.
Qui enim hic horam ꝑse
monuit. ipse paulopost in
eadem ꝑsecucione suum fi¬
delibus auxilium pollicet᷑.
dicens. In mundo pressu-¬
ram habebitis : sed considi¬
te. ego uici mundum. Ipse
coronam uite reꝓmittit di¬

Expanded text:
bene noverant et Filium, bene noverant et Filium, multa pro ejusdem scientiae defensione ac propalatione fuerant passuri, provida Dominus admonitione subjungit: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Magnopere pensandum est, quod ait, Ego dixi vovita ac salute moriturus sum, qui vos meo sanguine redempturus, qui vos in tribulatione semper adjuturus, qui aeterna vobis praemia post tribulationem daturus sum. Magnum quippe certantibus levamen, magnam consolationis gratiam praestat, quando ille certamina eadem futura praedixisse reminiscitur, qui et milites suos ne vinci possent adjuvare, et ne incassum vincant immortalem post praelia solet rependere palmam. Qui enim hic horam persmonuit, ipse paulo post in eadem persecutione suum fidelibus auxilium pollicetur, dicens, In mundo pressuram habebitis; sed confidite: ego vici mundum; ipse coronam vitae repromittit, di
Abbreviated transcription (Latin):
genibus ꝓ his qui se inter¬
ficiebant pia uoce supplica-¬
bat dicens. Domine ne sta¬
tuas illis hoc peccatũ: quia
res obsequium se prestare deo:
dum preconibus grẽ neces
inferrent. Sed frustra legem
que ꝑ famulum data est de¬
fendunt: qui grãm quam
ipse filius offert accipere re¬
nuunt. In cassum se cleo
patri placere estimant: qͥ
dei filium condempnere.
immo etiam ꝑ sequi ac blas¬
phemare laborant. Unde
recte subiungitur. Et hec
facient quia non nouerunt
patrem. neq me. Quia enĩ
filius inpatre.&. pater est
infilio. et qui uidet filium
quia quicumoi filii creduli-¬
tati. obstinata mende resis¬
tunt : nec patrem nosse pro¬
bantur. Unde etiam isdem
ib h̃es ueritadem diuine uni¬
tatis insinuans ait. Omĩs
qui negat filium: nec pacrẽ
habet. Et qui conficetur fili¬
um: ꝙ patrẽ habet. Et iterũ. Et¬
Et omnis qiri diligit eũ
qui genuit. diligit eum
qui natus est ex eo. Uerum
quia discipuli qui patrem

Expanded text:
genibus pro his qui se intergenibus pro his qui se interficiebant, pia voce supplicabat, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . res obsequium se praestare Deo, dum praeconibus gratiae neces inferrent: sed frustra legem quae per famulum data est, defendunt, qui gratiam quam ipse Filius offert, accipere renuunt. Incassum se Deo Patri placere aestimant, qui Dei Filium contemnere, imo etiam persequi ac blasphemare laborant. Unde recte subjungitur: Et haec facient vobis, quia non noverunt Patrem, neque me. Quia enim Filius in Patre, et Pater est in Filio, et qui videt Filium, quod quicunque Filii credulitati obstinata mente resistunt, nec Patrem nosse probantur. Unde etiam idem Joannes veritatem divinae unitatis insinuans, ait: Omnis qui negat Filium, nec Patrem habet: qui confitetur Filium, et Patrem habet . Et iterum: Et omnis qui diligit eum qui genuit, diligit eum qui natus est ex eo . Verum quia discipuli, qui Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
mor.tis ꝑicula passuros fuisse
premonuit. Nam sequitur.
Q ed uenit hora. ut omnis qͥ
interficit uos arbitretur ob¬
sequium se prestare deo. Ar¬
bitrabantur autem obseqͥ ũ
se deo prestare uidei: in eo
quod ministros noui testa-¬
menti odiis inseque bantur¬
et mortibus. Quia sicut
illis destimonium ꝑhibet
apostolus. emulationẽ dei¬
habent: sed non scd̃m sci-¬
Et ego quidem existimaue¬
ram me aduersus nomen
ih̾u nazareni debere mul-¬
ta contraria agere: quod
& feci iherosolimis. Pre-¬
dictis gͦ pressuris aduersan-¬
cium repente qua si conso¬
lans discipulos adiunxit
Sed uenit hora: ut omnis
qui interficit uos arbitret᷑
ob sequium se prestare deo
Ac siaꝑte dicat. B ella qui¬
dem tribulationũ. a contri¬
bulibus ur̃is estis passuri.
sed eo colerabilius hec susci¬
pite: quo non tantũ odio ur̃i.
quam diuinȩ legis emulati¬
one uobis ingerunt᷑. Cuius
memor admonicionis beatꝰ
matyr ste phanus: flexis

Expanded text:
mortis pericula passuros fuisse mortis pericula passuros fuisse praemonuit. Nam sequitur: Sed venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Arbitrabantur autem obsequium se Deo praestare Judaei in eo quod ministros Novi Testamenti odiis insequeet morte; sed, sicut illis testimonium perhibet Apostolus, aemulationem habent sed non secundum sciEt ego quidem existimaveram me adversus nomen Jesu Nazareni debere multa contraria agere, quod et feci Hierosolymis . Praedictis ergo pressuris adversantium repente quasi consolans discipulos adjunxit: Sed venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Ac si aperte dicat: Bella quidem tribulationum a contribulibus vestris estis passuri, sed eo tolerabilius haec suscipite, quo non tam odio vestri, quam divinae legis aemulatione vobis ingerentur. Cujus memor admonitionis beatus martyr Stephanus, flexis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum ladenter. uel ꝑ homines
suȩ malignitati subditos pa¬
cender inchoata pietatis ger-¬
mina conẽtur obruere: rec¬
te dñs p̃missa discipulis pre-¬
dicandi fidutia. ꝑsecutionẽ
quoq eorũ qui eidem p̃dica¬
cioni resisterent pariter exor¬
turam ostendit. dum subdi-¬
dit. Hec locutus sum uobis:
ut non scandeilirenuni. Absq
sy nagogis facient uos. Cura¬
uit namq pius magister. fu-¬
tura discipulis prauorũ bella
p̃dicare: quominus hec eos ue¬
mentia possent offendere. qͥa
solent nimirũ leuius ferri ad¬
uersa : quȩ possunt ante pre¬
nosci. Namq in parato ac non¬
preuidenti animo malãinge¬
runtur: grauius hunc sepe
ab indegritatis suȩ statudeici¬
unt. Unde bene salomon ad¬
monet. dicens. Sili accedens
ad seruitutẽ dei. sta in iusti-¬
cia et timore: et prepara ani-¬
mam cuam ad temptationem.
Non solummͦ discipulos salua¬
tor a contribulium societate
pellendos: sed ab eis etiam

Expanded text:
ipsum latenter, vel per homines ipsum latenter, vel per homines suae malignitati subditos patenter, inchoata pietatis germina conatur obruere, recte Dominus promissa discipulis praedicandi fiducia persecutionem quoque eorum qui eidem praedicationi resisterent pariter exorturam ostendit cum subdidit: Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini. Absque synagogis facient vos. Curavit namque pius magister futura discipulis pravorum bella praedicere, quo minus haec eos venientia possent offendere, quia solent nimirum levius ferri adversa quae possunt ante praenosci. Nam quae imparato ac nonpraevidenti animo mala ingeruntur, gravius hunc saepe ab integritatis suae statu dejiciunt. Unde bene Salomon admonet dicens: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore Domini, et praepara animam tuam ad tentationem. Non solum vero discipulos Salvator a contribulium societate pellendos, sed ab eis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Est et forticudinis: quia per
ipsum etiam ut quȩ bene no¬
uimus oꝑemur accipimus.
ne aduersitate aliqua a bonis
que cepimꝰ repellamur. Et
rum iuuit: quod ab initio
erant cum dño. Ideoq que
apud illum iuderunt et audi¬
erunt: absq ulla ambigiutate
predicare ualebant. Unde
bene petrus alium ꝓ iudã
ordinare uolens apłm. non
hunc neophitum. sed ꝓbatũ
ex tempore curauit eligere
dicens. Oportet gͦ ex his ui¬
ris qui nobiscum congrega¬
ti sunt momni dempore quo
intrauit ꝙ. exiuit inder nos
dñs iħs: cestem resurrectionis
eiꝰ nobiscum fieri uũ ex istis.
Hinc ipse gentibus xp̃m euuã¬
gelirans : conficdenter aiebat.
Hunc ds̃ suscitauit dercia die
et dedit eum manifestum fie-¬
ri. non omni populo. sed desti¬
bus preordinatis a deo: nobis
qui manducauimus et bibimꝰ
cum illo postquam resurre¬
xit a mortuis. Sed quia cres-¬
centibus electorum meritis.
statim crescere solet antiqui
hostis inuidia. qua uel ꝑ se-¬

Expanded text:
est et fortitudinis, quia etiam per est et fortitudinis, quia etiam per ipsum, ut quae bene novimus operemur, accipimus, ne adversitate aliqua a bonis quae cepimus repellamur. Et rum juvit quod ab initio erant cum Domino, ideoque quae apud illum viderunt et audierunt, absque ulla ambiguitate praedicare valebant. Unde bene Petrus alium pro Juda ordinare volens apostolum, non hunc neophytum, sed probatum ex tempore curavit eligere dicens: Oportet ergo ex his viris, qui nobiscum congregati sunt in omni tempore quo intravit et exivit inter nos Dominus Jesus, testem resurrectionis ejus nobiscum fieri unum ex istis . Hinc ipse gentibus Christum evangelizans, confidenter aiebat: Hunc Deus suscitavit tertia die, et dedit eum manifestum fieri non omni populo, sed testibus praeordinatis a Deo, nobis qui manducavimus et bibimus cum illo postquam resurrexit a mortuis . Sed quia crescentibus electorum meritis statim crescere solet antiqui hostis invidia, qua vel per se
Abbreviated transcription (Latin):
sus est ꝙ. resurrexit carnem
ad celos ascendendo leuauit.
atq in paternȩ głȩ dextera
consticura. Quod omnia
ꝓpħarum scripta illi testi-¬
monium ꝑhibent. quod con¬
fessio nominis eius. usq ad fi¬
nes erat ꝓpaganda terrarũ:
ceteraq fidei illiis mysteria.
sp̃s scĩ cestimonio sunt rese¬
rata discipulis. Neq illis tam¬
tummͦ. sed et omnib qui ꝑ uer-¬
bum eorum credunt ind nõ:
quicquid recte sapiunt eiusdẽ
sp̃s ẽ munere concessum. Ille
gͦ inquit testimonium ꝑhibe¬
bit deme.ꝙ uos destimoniũ
ꝑhibebitis: quia que spũ itꝰ
docende ꝑceperunt. hec ab¬
iecto cimore pristino. foris
loquendo ꝙ aliis ministra¬
bant. Ipse namq sp̃s. corda
eorum ꝙ scientia ueritatis
illustrauit: ꝙ ad docenda
que nossent culmine uirtutis
erexit. Unde recte apudysai¬
am: sp̃s idem fortitudinis et
scientie nuncupatur. Et enĩ
est sp̃s scientiȩ : quia ꝑ ipsum
que recte agere uel etiam cogi¬
tare debeamus agnoscimus.

Expanded text:
sus et resurrexit carnem ad coelos ascendendo levavit atque in paternae gloriae dextera constituit, quod omnia prophetarum scripta illi testimonium perhibent, quod confessio nominis ejus usque ad fines erat propaganda terrarum, caeteraque fidei illius mysteria Spiritus sancti testimonio sunt reserata discipulis. Neque illis tantummodo, sed et omnibus qui per verbum eorum credunt in Dominum, quidquid recte sapiunt, ejusdem Spiritus est munere concessum. Ille ergo, inquit, testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis, quia quae Spiritu intus docente perceperunt, haec abjecto timore pristino foris loquendo et aliis ministrabant. Ipse namque Spiritus corda eorum et scientia veritatis illustravit, et ad docenda quae nossent cuimine virtutis erexit: unde recte apud Isaiam: Spiritus idem fortitudinis et scientiae nuncupatur . Est enim Spiritus scientiae, quia per ipsum quae recte agere, vel etiam cogitare debeamus, agnoscimus;
Abbreviated transcription (Latin):
x multis sancti euuan-¬
gelii locis inuenimꝰ
quia discipuli ande
aduentum sp̃s sancti minus
capaces erant ad intelligenda
archana diuinȩ sublimitatis:
mius fortes ad toleranda ad¬
uersa humanȩ prauitatis.

Expanded text:
x multis S. Evangelii locis invenimus quia discipuli ante adventum Spiritus sancti minus capaces erant ad intelligenda arcana divinae sublimitatis, minus fortes ad toleranda adversa humanae