comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solet e apud uͥgiliũ reꝑiri istã dm̃
sententiã uͥ ait. facite uob̃ amicos de
mãniona iniqͥtatis. ut et ipsi recipi¬
ant uos in tab̾nacła ȩtn̾a: cui. ẽ et
illa simillimna qͥ recipit ꝓpħam in
mercedẽ iusti accipiẽt. Nam cũ eli¬
sios campos poeta ille describ̃et. uͥ
putant habitare auimas beatoꝵ ñ
solũ ibi posuit eos qͥ ꝓpriis meritis
ad illas sedes ꝑuenire potuer̃t: s ad¬
icit atq ait. Quiq sui meniores ali¬
os traxere merendo. id ẽ qui ꝓme.¬
ruerunt alios. eosq sui menores ꝓ¬
merendo fecer̃t: ꝓrsus tamꝗͣm eis
dicerent qͦd frequentat᷑ ore xꝑ̃iano.
cũ se cuiq sc̃oꝵ humilis qͥsq ꝯm̃dat
et dic̃. menor mei esto: atq id ut eẽ.
possit ꝓm̾endo efficit. S quis iste
sit modus. et que suit ipsa peccata
que ita impediunt ꝑuentionẽ ad re¬
giũ celoꝵ dĩ ut tam̃ scõꝵs amicoꝵ
meritis impetrent indulgentiã. dif¬
ficillimũ ẽ. inuenire: ꝑ icłosissimum

Expanded text:
o etiam apud Vergilium reperiri istam domini sententiam, ubi ait: facite uobis amicos de mamona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna; cui est et illa simillima: qui recipit prophetam in mercedem justi accipiet . Nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos, qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit, atque ait, Quique sui memores alios fecere merendo; id est, qui promeruerunt alios, eosque sui memores promerendo fecerunt. Prorsus tanquam eis dicerent, quod frequentatur ore Christiano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indulgentiam, difficillimum est invenire, periculosissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ficant. cẽ ea quȩ nichil significant
attexunt᷑. Solo enĩ uomere t̾ra ꝓscin¬
dit᷑. s ut hoc fieri possit cẽ cetera ara¬
tri menbra s̃ necessaria. Et soli ner
in in cttharis atq huimodi uasis mu¬
sicis aptant᷑ ad cantũ. s ut aptari pos¬
sint insunt et cetera in cõpaginib
organoꝵ que ñ ꝑcutiunt᷑ a canentib
s ea que ꝑcussa resonanant hisconec¬
tunt᷑ Ita es in ꝓpħica historia dicunt᷑
et aliqua que nichil significant. s qͥ¬
b adhereant que significant: et qͦdã

Expanded text:
ficant etiam ea que nichil signficant etiam ea que nichil signattexuntur. Solo enim vomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam caetera aratri membra sunt neceui in citharis adque huius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt et cetera in conpagibus organorum, quae non percutiuntur a canentibus, sed ea, quae percussa resonant, his conectuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae signi
Abbreviated transcription (Latin):
Nec scͥpturȩ secreta diuinȩ indaga¬
m᷑ ut possumꝰ aliꝰ alio magis mi¬
nus ue congruent̃ uerũtam̃ fidelit̃. cer¬
tũ tenentes ñ ea sine aliqua prefigura¬
tione futuroꝵ gesta. atq ꝯscͥpta. neq nͥ
ad xp̃m et eiꝰ eccłiam que ciuitas di. ẽ. eẽ¬
referenda: cuiꝰ ab inicio gen̾is humani ñ
defuit p̃dicatio. quã ꝑ om̃ia uidemꝰ im¬
pleri. Benedictis gͥ duob filiis noe. atq
uno in medio eoꝵ maledicto: deinceps
usq ad abrabã de iustoꝵ aliqͦꝵ qͥ pie dm
colerent ꝯmemoratione silentiũ ẽ ꝑan
nos ampliꝰ qͣm mille: nec eos defuisse
c̾̃didim. S si om̃s ꝯmemorarent᷑. ni¬
mis longum fieret: et eẽt hec histori¬
ca mag̃ diligentia. qͣm ꝓpħica ꝓuidẽ¬
nuncient᷑ fut᷑a: que tñ ꝑtinent ad ci¬
uitatẽ di: qͥa et de hominib qͥ ñ st̃
cuies eiꝰ qͥcqͥd hic dicit᷑ ad hoc dicit᷑:
ut illa ex cõꝑatione contraria uł ꝓ¬
ficiat uł emineat. Non sane om̃ia q̃

Expanded text:
ec scripturae secreta diuinae indagamus, ut possumus, alius alio magis minusue congruenter, uerum tamen fideliter certum tenentes non ea sine aliqua praefiguratione futurorum gesta adque conscripta neque nisi ad Christum et eius ecclesiam, quae ciuitas Dei ereferenda: cujus ab initio generis humani non defuit praedicatio, quam per omnia videmus impleri. Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps usque ad Abraham de iustorum aliquorum, qui pie Deum colerent, commemoratione silentium est per annos amplius quam mille. Nec eos defuisse crediderim, sed si omnes commemorarentur, nimis longum fieret, et esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidenaenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non sunt ciues eius, quidquid hic dicitur, ad hoc dicitur, ut illa ex conparatione contraria uel proficiat uel eminea
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Rursusq sem̃ mnunm̾abile ñ sic̃
harena t̾re s sic̃ stelle celi. Obi mͥ ma¬
gis uidet᷑ ꝓmissa posteritas: celesti fe¬
licitate sublimis. Nam qͣntũ ad multi¬
tudinẽ ꝑtinet. qͥd s̃ stelle celi ad hare¬
nã t̾rȩ : Nisi qͥs ad istam ꝯꝑationẽ in
tantũ eẽ. similem dicat. in qͣntũ ce stel¬
le dinum̾ari ñ ualẽt: qͥa nec om̃s eas
uidi posse c̾dendũ. ẽ. Nam qͣnto qͥs q
acutiꝰ intuet᷑: tanto plures uidet. Un¬
de et acerrime cernentib aliqͣs occul¬
tas. eẽ. m̃to ex istimat᷑: exceptis eis sy¬
derib que in alia parte orbis a nobis
renotissima oriri. et occide ꝑhibent᷑.
Postremo qͥc̃q imiu̾sum stellarũ nu¬
nium cõphendisse. ⁊ ꝯscͥpsisse iactant᷑.
sic̃ aratꝰ uł eudoxiꝰ uł si qͥ alii sunt:
eos libri huiꝰ ꝯtempint auctoritas.
Hic sane illa sententia ponit᷑: cuiꝰ aplẽ
meminit ꝓpt̾ cd̃i grãm ꝯm̃dandam. Cre¬

Expanded text:
turus, rursusque semen innumerabile, non sicut turus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi quis et istam conparationem in tantum esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit propter Dei gratiam commendandam: Cre
Abbreviated transcription (Latin):
captꝰ ee̾t. lib̃auit eũ ab rahã adduc¬
u̾nacłis suis: et uictoriã fecit regib
sodomoꝵ. Nichilq spolioꝵ auferre
uoluit: c̃ rex cii uicerat obtulisset.
S plane t̃c̃ benedictus. ẽ. a melchi¬
sedech qͥ erat sac̾dos di excelsi: de qͦ
in epła que inscribit᷑ ad hebreos ꝗmͣ
plures pauli apłi esse dicunt. qͥdam
u̾ negant: multa magna ꝯscͥpta s̃.
Ibi qͥppe pͥmũ apparuit sacrificiũ: qͦd
nc̃ a xͥanis offert᷑ deo toto orbe t̾rarũ:
implet᷑q illud qͦd longe post hoc factũ
nũ scđm ordinẽ melchisedech: ñ scilicae
scđm ordinẽ aaron. qͥ ordo fuerat aufe¬
rendꝰ illucestentib reb que illis umbris
ad abraham inuisu. Qui c̃ ei ꝓtectionẽ
m̾cedemq ꝓmitt̾et ualde multã: ille
de posteritate sollicitꝰ. quẽdam elieter
u̾nałm suũ futurũ sͥ dixit ħedem.
Continuoq illi ꝓmissus. ẽ. heres: ñ ille
u̾nacłs s qͥ de ipso abraham fuerat exi¬

Expanded text:
captus esset, liberauit eum Abraham adduccaptus esset, liberauit eum Abraham adduct octo uernaculis suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; de quo in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, quam plures Pauli apostoli esse dicunt, quidam uero negant, multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe primum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod longe post hoc factum rnum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris ad Amercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ enident̃ appareat: qͥa et illiꝰ
gentis uniꝰ multitudo que scdł̃m car¬
nẽ nata. ẽ ex abraham ꝑ eiꝰ nepotẽ
iacob in tantũ c̾uit: ut pene om̃s
parces orbis impleuerit. Et ideo po¬
tuit et ipsa scđ̾m yꝑbolei arene mul¬
titudim ꝯꝑari: qͥa et hec sola inni¬
mera ẽ homuim. Terrã certe illam
solam significatã que appellata. est
chanaai ambigit nemo: s qͦd dictũ
.ẽ. tͥ dabo eam et semini tuo usq in
scłm. potest mou̾e ñ nullos si usq
in scłm intelligant in et̾nũ. Si aut̾
scłm hocloco sic accipiant quẽad
modũ fidelit̾̃ tenemꝰ. iniciũ futuri
scłi a fine p̃sentis ordiri: nichil eos
mouebit. Qͥa et si expulsi s̃ israeli¬
te de iherosolimis: manent tñ in a¬
liis cuitatib t̾re chanaan: et usq
in alio eiusdẽ t̾re loco: id. ẽ uxta
q̃rcũ mambre que erat chebroii.
Deinde ab hostib qui sodomis irrii¬
erant cũ qͥnq reges adu̾sꝰ .iiii. bellũ
gererent. et uictis sodomitis &ẽ loth

Expanded text:
 appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abraham per eius nepotem Iacob, in tantum creuit, ut paene omnes partes orbis inpleuerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si usque in saeculum intellegant in aeternum. Si autem in saeculum hoc loco sic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; qtae de Hierosolymis, manent tamen in aliis civitatibus terrae Chanaan, et usque in alio ejusdem terrae loco, id est, juxta quercum Mambre, quae erat Chebron. Deinde ab hostibus, qui Sodomis inruerant, cum quinque reges aduersus quattuor bellum gererent et uictis Sodomitis etiam Loth
Abbreviated transcription (Latin):
tͥonẽ ꝑuenit. Esuropa uͦ a septẽtͥone
usq ad occidentẽ: atq inde affrica
ab occidente usq ad meridiẽm. Un¬
de uident᷑ orbem dimidiũ due tene
europa et affrica: aliũ uͦ diidium
sola asia. S ideo ille. due partes fac¬
te s̃ qͥa inter: utrãq pelagꝰ ab occea¬
no ingredit᷑. quicqͥd aquarũ t̾ras in¬
terluit: et ab hoc mare magnũ no¬
ħ facit. Qua ꝓpter si in duas partes
orbem diuidas orientis et occiden¬
tis: asya erit in una: in alt̾a uͦ enro¬
pa. et affrica. Quã obrem triũ regg¬
noꝵs que tc̃ p̃cellebant. sichionioꝵ ñ
erat sub assyriis qͥa in europa .s: egip¬
tioꝵ autẽ quomͦ eis ñ subiacebat. a
quib tota asya tenebat᷑. solis iuidis
ut ꝑhibet᷑ exceptis:N assiria gͥ
ỹualuerat dũatꝰ impie ciuitatis Huiꝰ
ciuitati nom̃ aptissimũ. ẽ: id. ẽ. con¬
fusio. Ibi iam ninꝰ regnabat pꝰ mor¬
tem p̃atris sui beli qui pͥmꝰ illic reg

Expanded text:
onem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia. Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitcivitatis nomen aptissimum est, id est Confusio. Ibi jam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic reg
Abbreviated transcription (Latin):
hac ꝓmissione utrũ sit eẽ illa qͣ pat̃
factus. ẽ om̃ũ gentiũ ñ eiudent̃ appa¬
ret¬
otest enĩ incd̃i ad hoc ꝑtin̾e: et
faciam sem̃ tũ tamqͣm harenã
trȩ. Qͦd ea locutione dictũ ẽ qͣm g̾ci
uocant yꝑbolen: que utiq tropica .ẽ.
ñ ꝓpͥa. Quo tñ mͦ ut cet̾is tropis uti
solere scͥpturam. nullꝰ qͥ eam didic̃ ã¬
bigit. Iste antẽ tropꝰ id. ẽ modꝰ locu¬
tionis fit: qñ id quod dicit᷑ longe.ẽ.
ampliꝰ qͣm qͦs eo dicto significat᷑. Qͥs
enĩ ñ uideat quã sit incõꝑabilit̾ am¬
plior harene numerꝰ qm potest esse
om̃iũ hominũ ab ipso adam usq ad
tminũ scłi Qnͣto gͦ magis ꝗͣ semen
abrahe ñ solum qͣ ꝑtinet ad israeliti¬
cam gentẽ: uerũ ã qͦd ẽ et futurũ. ẽ
sccłm mutationẽ fidi toto orbe t̾raꝵ
in om̃ib gentib: Qͦd sem̃ in cõꝑa

Expanded text:
tiam illa, qua pater factus est omnium gentium, non evidenter apparetPotest enim videri ad hoc pertinere, Et faciam semen tuum tanquam arenam terrae: quod ea locutione dictum est, quam Graeci vocant hyperbolen; quae utique tropica est, non propria. Quo tamen modo, ut caeteris tropis uti solere Scripturam, nullus qui eam didicit, ambigit. Iste autem tropus, id est modus locutionis, fit quando id quod dicitur, longe est amplius, quam quod eo dicto significatur. Quis enim non videat, quam sit incomparabiliter amplior arenae numerus, quam potest esse omnium hominum ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? quanto ergo magis quam semen Abrahae; non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, verum etiam quod est, et futurum est, secundum imitationem fidei, toto orbe terrarum in omnibus ge
Abbreviated transcription (Latin):
loth necessitate sustentande familiȩ.
ñ feditate discordie: et abrahã in t̾ra
chanaan. loth autẽ in sodomis eẽt ora¬
do t̾cio dixit dñs ad abraham. Ries¬
piciens ocłis tuis uide aloco in qͦ nc̃
es ad aquilonẽ et affricũ. et orientẽ.
⁊ mare: qͥa om̃em tr̾am quã tu uides.

Expanded text:
Loth necessitate sustentandae familiae, Loth necessitate sustentandae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide a loco, in quo nunc tu es, ad aquilonem et Africum et orientem et mare, quia omnem terram, quam tu uides,
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat grauit᷑ afflictꝰ. marito reddid.
U absit ut c̾damiꝰ alieno ꝯcubitu fuisse
pollutã: qͥa multo ẽ. c̾dibiliꝰ hoc pharao¬
nẽ fac̾e asflictionib magnis ñ fuisse ꝑ¬
missũ Reu̾so gͥ abraham ex egipto in
locũ unde uenerat: tt̃ loth fr̃is filiꝰ ab
illo in terram sodomoꝵ salua caritate
discessit. Diuites. qͥppe facti erant pasto
pugnacẽ discordiam uitauerũt. Pote¬
rat qͥppe hinc ut s̃ humana: etiã int̾
ipsos aliqua rixa consurge Proinde
hoc malũ p̃cauentis abrahe u̾ba ista
s̃ ad loch. Non sit rixa int̾ me ⁊
te. et int̾ pastores cuos et pastores me¬
os: qͥa oñis nos fratres sumꝰ. Nonne
Situ in sinistram ego in dexteram:
uł si tu indext̾am: ego in sinistram.
Hinc fortassis effecta ẽ int̃ homines
pacifica consuetudo: ut qñ t̾renoꝵ
aliqͥa parciendũ ẽ maior dundat mi¬
nor esigat. Cum gͦ diuisi eent
separatimiq habĩtarent abraham et

Expanded text:
acceperat, graviter afflictus marito reddidit . acceperat, graviter afflictus marito reddidit . Ubi absit ut credamus, alieno concubitu fuisse pollutam: quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere afflictionibus magnis non fuisse it. Reuerso igitur Abraham ex Aegypto in locum unde uenerat, nunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salua caritate discessit. Diuites quippe facti erant pastorpugnacem discordiam uitauerunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiam inter iphoc malum praecaventis Abrahae verba ista sunt ad Loth: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, quia omnes nos fratres sumus. Nonne si tu in sinistram, ego in dextram; vel si tu in dextram, ego in sinistram. Hinc fortassis effecta est inter homines pacifica consuetudo, ut quando terrenorum aliquid partiendum est, major dividat, mir. Cum ergo digressi essent separatimque habitarent Abraham et
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum. ẽ Et apparuit dñs abrahe: et
dixit illi. Semini tuo dabo t̾ram hãc
Nichil hic de illo semine ꝓmissũ ẽ. in
qͦ pat̃ factus. ẽ. om̃itim gentiũ. s de
ilo solo de quo pat᷑. ẽ uniꝰ israelitice ple¬
bis. Ab hoc enĩ semine t̾ra illa possessa
c̃. Deinde edificato ibi altari et inuo¬
cato deo abrabam ꝓfectus. ẽ inde. et
habittiuit in heremo: atq inde ire in
egiptũ famis necessitate ꝯpulsꝰ. ẽ uͥ u¬
xorem suam dixit sororem nichil m̃ti¬
tꝰ. Erat enĩ et hoc: qͥa ꝓpinqͣ erat san¬
guine. Sic̃ oẽ loth eadem ꝓpinquitate
confrĩs eiꝰ esset filiꝰ frat̃ eiꝰ est dictus.
Itaq uxorem tacuit non negauit con¬
ugis tuendã pudiciciã ꝯmittens deo
et humanas insiclias cauens ut homo.
ueret: mag̃ temptaret dm̃ qͣm sꝑarae
inłm. De qua re contra calũpniantẽ
faustummanicheũ satis diximꝰ. De¬
niq factũ ẽ qͦd de dño p̃sũpsit abrabã.
Nã pharao rex egypti qͥ eam sͥ uxorem

Expanded text:
scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi, Semini tuo dabo terram hanc . Nihil hic de illo semine promissum est, in quo pater factus est omnium gentium: sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine terra illa possessa. Deinde aedificato ibi altari et inuocato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; ueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manichaeum satis diximus. Denique factum est, quod de Domitio praesumsit Abraham.Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
er idem tempꝰ eminentia reg¬
na erant gentiũ in quib ter¬
rigenarũ ciuitas hoc. ẽ societas ho¬
minũ scdm hominẽ iuuentiũ. sub do¬
minatu angłoꝵ desertoꝵ insigniꝰ ex¬
cellebat regna udelicet tria sichio¬
młto erat potentiꝰ atq sublimiᷤ Nam
rex ille ninꝰ beli filiꝰ: excepta india u¬
niu̾se asye pͦpłos subiugau̾at. I syam
nc̃ dico ñ illam partẽ quȩ huiꝰ maio¬
ris asie una ꝓuincia. ẽ: s eam q̃ uniu̾¬
sa asia nuncupat᷑. quã qͥdam in altã
duarũ: pleriq antẽ in t̾cia totiꝰ orb̃

Expanded text:
er idem tempus eminentia regna erant gentium, in quibus terrigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniomulto erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in
Abbreviated transcription (Latin):
dei: ordinate in me caritatẽ.
uiꝰ gͥ caritatis hoc. ẽ. dilectio¬
nis et amoris ordine ꝑturba¬
to. dm̃ filii di neglexerunt: et filias
hominũ dilexert̃. Quib duob no¬
minib satis ciuitas utraq discernit᷑
Neq enĩ et illi non erant filii homi¬
nũ ꝑ naturã: s aliud nom̃ ceꝑunt
habere ꝑ grãm. Nam in eadem scͥp¬
tura nͥ dicti s̃ dilexisse filias homi¬
nũ filii di: idem dicti s̃ cẽ angłi di.
Unde illos multi putant ñ homines

Expanded text:
Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti snum filii Dei, iidem dicti sunt etiam angeli Dei. Unde illos multi putant non homines
Abbreviated transcription (Latin):
ra habitatio eiꝰ. et inde ꝓfectio: ñ so¬
lum qͥa eusebiꝰ in cronicis dib anno
huiꝰ ꝓmissionis computat et ostendit
pꝰ quadringentos et .xxͣx. annos exitũ
esse de egipto qũ lex data. ẽ: uerũ ã
qͥa id cõmemorat apłe paulus.

Expanded text:
ra habitatio ejus, et inde profectio: non sora habitatio ejus, et inde profectio: non solum quia Eusebius in Chronicis ab anno hujus promissionis computat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est; verum etiam quia id commemorat apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͥ duas res ꝓmissas abrahȩ.
unam̃ scilicet qͦd terram chanaan
possessurũ fuerat sem̃ eiꝰ qͦd significa¬
t᷑ uͥ dictum. ẽ uade in t̾ram quã tͥ de
monstrau̾o. et faciam te ingentem
magnã: aliam uͦ longe p̃stantiorem
ñ de carnali s de spiritali semine: ꝑ
qͦd pater. ẽ ñ uniꝰ gentis israeliticȩ. s
om̃iũ gentiũ que ficdi eiꝰ uestigia cõ¬
secunt᷑: qͦd ꝓmuti cepit his uerbis.
Et benedicent᷑ in te om̃s trib t̾rȩ.¬
Hanc ꝓmissionem factam arbitrat᷑.
ensebiꝰ septuagesimo qͥnto anno eta¬
tis abrahe: tanꝙ̃n mox ut facta. est
de charraexierit abraham: qm̃ scͥp¬
ture contradici ñ potest uͥ legitur
ꝓmissio: iã utiq incharra cũ patre
suo demorabat᷑ abrahani. Neq enim
exire inde potest: nͥ prus ibi habi¬
tass Numqͥd nam gͦ contradicitur
S intelligendũ. ẽ. qͦd eodem anno fac¬
ta s̃ om̃ia et di ꝓmissio ante qͣm in
charra habitaret abraham. et in char¬

Expanded text:
 duas res promissas Abrahae: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnnon de carnali, sed spiritali semine, per quod pater est non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium, quae fidei ejus vestigia consequuntur. Quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes cognatHanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagesimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exierit Abraham; quoniam Scripturae contradici non potest, ubi legitur:promissio, jam utique in Carra cum patre suo demorabatur Abraham, neque enim exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Sed intelligendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio antequam in Charra habitaret Abraham, et in Char
Abbreviated transcription (Latin):
in dieb illis. Et post illud: cũ
uitrarent filii di ad filias hominũ. Gͦ
et ante: illis dieb et post illud. Qd aut̃
ait et generabant sͥ: satis ostendit qͦd
priᷤ aute qͣm caderent sic filii dĩ. deo
generabant ñ sͥ: idest ñ dominante
libidine coeundi: s seruiente officio
ꝓpagandi: non familiam fastus sui.
s cuies ciuitatis di: quib annunciarẽt
tãqͣm angł̃i dĩ ut pon̾ent in deo spem
suam: similes illiꝰ qui natꝰ. ẽ de sech fi¬
lius resurrectionis. et sꝑauit inuoca¬
re nom̃ dñi di: in qua spe essent c̃ suis
posteris coheredes et̾noꝵ bonoꝵ. et sub
deo patre fr̃s filioꝵ.

Expanded text:
ost illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum. Ergo et ante in illis diebus et post illud. Quod autem ait: Et. generabant sibi, satis ostendit, quod prius, antequam sic caderent filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est non dominante libidine coeundi, sed seruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filio
Abbreviated transcription (Latin):
dissipatio ꝑtine poss ad pariuilum.
Si aut̾ hoc qͥs ꝗͣm ñ nͥ de ista cir̃ci¬
sione dictum. eẽ. contendit. qͦd in ea
testam̃tũ dĩ qͥ ñ. ẽ circũcisꝰ dissipaint
paruułꝰ querat locutionis aliquem
modũ qͦ ñ absurde possit intelligi.
ideo dissipare testam̃tum: qͥa licet
ñ ab illo. tñ in illo dissipatum. est.¬
Uerũ sic qͦ animadu̾tendũ. ẽ nulla
in se negligentia sue inusticiȩ inte¬
pire incircũcisi animã paruuli: nͥ
ligual oligatione perceati fata¬
multaꝵ gentiũ posui te. et augeam te
ualoe. et ponã te in gentes. et reges
et benedicã illum: et erit in nationes.
et reges gentiũ ex eo ert᷑. Qͣm ꝓmissi¬
onem: nc̃ in xp̃o cernimꝰ reddi. Ex il¬
lo et deinceps illi coniuges ñ uocant᷑.
in scͥptis sic̃ antea uocabant᷑ abram et
saray: s sic̃ eos nos ab uncio uocauimꝰ
qm̃ sic iam uocant᷑ ab om̃ib abraham
et sara. Cur autẽ musitatũ sit nom̃

Expanded text:
dissipatio pertinere posset ad paruulum. dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipauerit paruulus: quaerat locutionmodum quo non absurde possit intelligi ideo dissipasse testamentum, quia licet non ab illo, tamen est in illo dissipatum. Verum sic quoque animadvertendum est nulla in se negligentia injuste interire incircumcisi animam parvuli, nisi originalis obligatione peccatimultarum gentium posui te, et augeam te nimis valde, et ponam te in gentes, et reges et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Hionem nunc in Christo cernimus reddi: ex illo deinceps illi conjuges non vocantur in Scripturis, sicut antea vocabantur, Abram et Sara; sed sicut nos eos ab initio vocavimus, quoniam sic jam vocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Cur autem mutatum sit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
tenent᷑ obstricti: Quã obrem si ȩtiã
parunli qͦd uera fides ht̃ nascunt᷑. ñ
ꝓpͥe s originalit᷑ peccatores. uude illis
grãm remissionis peccõꝵ necessariã.
p̃uaricatores legis illiꝰ quȩ in ꝑadiso
data. ẽ agnoscunt᷑: ut uerũ sit utrũq
qͦd scͥptum. ẽ et p̃uaricatores existima¬
ui om̃s peccatores t̾re: et uͥ lex ñ ẽ nec
p̃uaricatio. Ac ꝑ hoc qͥa cirẽcisio sig¬
nũ regenerationis fuit: et ñ ĩmerito
paruulum ꝓpt̾ originale peccatum
qͦ pͥmũ di dissipatũ. ẽ testam̃tũ ge¬
neratio disꝑdet. nͥ regen̾atio libet:
sic intelligenda s̃ hec u̾ba diuina tã¬
qͣm dictum sit. Qͥñ fuerit regen̾at᷑
interibit anima illa. de gen̾e eiꝰ qͥa
testam̃tũ di dissipauit: qñ in abam c̃
om̃ib cẽ ipse peccauit. Si enĩ dixiss
qͥa hoc testam̃tũ meũ dissipauit: ñ
tũ paruulus dissipauit: lib̾um. ẽ.
intellig̾e de illo testam̃to dictũ: cuiꝰ

Expanded text:
tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam praeuaricatores legit utrumque, quod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio liberet: sic intellegenda sunt haec uerba diuina, tamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', nentum paruulus dissipauerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
oporteat qͦd hic dictum ẽ mascls qͥ ñ
circũcidet᷑ carne p̃putii sui octaua die
interibit ania illa de gen̾e eiꝰ qͥa te¬
stam̃tũ eiꝰ dissipauit: cũ hec culpa
nulla sit pariuli cuiꝰ dix̃ animã ꝑi¬
turam. nec ipse dissipau̾it testam̃tũ
humani originẽ. om̃s in illo uno tes¬
tam̃tũ di dissipauert in quo om̃s pec¬
cauerunt. Multa qͥdem appellant᷑ tes¬
tam̃ta di.: exceptis illis duob magnis
uete̾ et nouo: qͦd licet cuiqͣm legendo
cognosc̾e̾. Testam̃tum autẽ pͥmũ qͦd
factũ. ẽ ad hominem pͥmũ. ꝓfecto illud
ẽ: qua die ederitis morte moriemuni.
Unde scͥptum. ẽ in libro qͥ eccłiasticꝰ
appellat᷑. Om̃is caro sic̃ uestis ueteras¬
cit. Testam̃tũ enĩ a scł̃o: morte morie¬
ris. Cum enim lex euidentior postea
data sit et dicat apłe. uͥ autẽ ñ. ẽ lex
nec p̃uaricatio: qͦ pacto in psalmo qͦd
legit᷑ uerũ. ẽ p̃uaricatores estimaui
om̃s peccatores t̾re: nͥ qͥa om̃s legis

Expanded text:
n circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibii anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit, cum haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum humani originem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illcuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legis
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. hoc ipsum. ẽ. qͦoͦ mag̃ mouet. ido
illũ fecisse c̃ res quã dicimꝰ postulauit:
qͥa ñ fecit uͥ ñ postulauit. Inuenit nãq
in eadem generatione apud hebreos ui
noꝵ fuint anni sexdecĩ et aliqͥd minꝰ qͣm
pꝰ natũ enoch eos detraħe. qͦs ñ addidat
ante natũ. Sic factũ. ẽ: ut hinc nulla eẽt
int̾ codices utrosq uarietas. S rurs
mouet c̃ in octaua. gen̾atione ante qͣm
de matusalam nascet᷑ lamech: c̃apd̃
hebreos legant᷑ centũ octoginta duo
anni. uigniti minꝰ inueniunt᷑ in codici¬
b nr̃is: uͥ potiꝰ abdi centũ solent: et pꝰ
genitũ lamech ꝯplendã restitiuint᷑ ad

Expanded text:
fecit, hoc ipsum est quod magis mouet ideo fecit, hoc ipsum est quod magis mouet ideo illum fecisse, cum res, quam dicimus, postulauit, quia non fecit, ubi non postulauit. Inuenit namque in eadem generatione aput Hebraeos uixnorum fiunt anni sedecim et aliquid minus quam post natum Enoch eos detrahere, quos non addiderat ante natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque uarietas. Sed rursus mouet, quur in octaua generatione, antequam de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraeos legantur centum octoginta duo anni, uiginti minus inueniuntur in codicibus nostris, ubi potius addi centum solent, et post genitum 20 Lamech conplend
Abbreviated transcription (Latin):
qͦtꝰ quisq hominũ. ẽ cui ꝓfunditas
ntilitatis huiꝰ appareat: Hic uͦ uͥ ꝑ
alibi adsunt. alibi desunt: et pꝰ natũ qͥ
ꝯmemorandꝰ fuerat filiuĩ desunt uͥ adfu¬
ert̃. adsũt uͥ defuer̃t. ut sũma ꝯcordet.
nimirũ c̃ uellet ꝑsuade qͥ hoc fecit ido
num̾osissimos annos uixisse antiqͦs qͦd
eos breuissimos nũcupabant: et hoc de
maturitate. pub̃tatis qua idonea filii
gignerent᷑ conaret᷑ ostendẽ. atq ideo in
illis centũ. annis decẽ nr̃os insinuandos
putaret inc̾dulis. ne homines tã diu ui¬
xisse reciꝑe in fidem uollent. addidit
centũ: uͥ gignendis filiis habilem ñ in
uenit ȩtatẽ: eosq pꝰ genitos filios ut
ꝯgrueret suma: detrax. Sic quippe uo¬
luit c̾dibiles face̾ idonemꝵ generande.
ꝓli ꝯuenientias ȩtatũ. ut tam̃ num̃o ñ
fraudaret iniu̾sas ȩtates uiuentiũ sin¬
głoꝵ. Qsͦ autẽ id in sexta gen̾atione. ñ

Expanded text:
quotus quisque hominum est, cui profunditas quotus quisque hominum est, cui profunditas utilitatis huius 10 appareat? Hic uero, ubalibi adsunt, alibi desunt, et post natum, qui commemorandus fuerat, filium desunt ubi adfuerunt, adsunt ubi defuerunt, ut summa concordet: nimirum cum uellet persuadere, qui hoc fecit, ideo numerosissimos annos uixisse » antiquos, quod eos breuissimos nuncupabant, et hoc de maturitate pubertatis, qua idonea filii gignerentur, conaretur ostendere, adque ideo in illis centum annis decem nostros insinuandos putaret incredulis, ne homines tamdiu uixisse recipere in fidem nollent, addidit centum, ubi gignendis filiis habilem ao non inuenit aetatem, eosdemque post genitos filios, ut congrueret summa, detraxit. Sic quippe uoluit credibiles facere idonearum generandae proli conuenientias aetatum, ut tamen numero non fraudaret uniuersas aetates uiuentium singulorum. & Quod autem id in sexta generatione non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in illa questione de uita mathu¬
sale ñ absurdũ ẽ suspicari: et in illo
uenit. In his autẽ in quib ꝯtinuat᷑ ip¬
siꝰ m̃dositatis similitudo: ita ut ante
genitũ filiũ qui ordini inserit᷑ alibi
suꝑsint centũ anni. alibi desint: pꝰ
genitũ autẽ uͥ deerant suꝑsint: uͥsu¬
tiam: nec casum redolet s industriã.
taq illa diu̾sitas num̾oꝵ alit̾ se ha¬
bentiũ in codicib grecis et latinis.
alit̾ in hebreis: uͥ ñ. ẽ. ista ducentis
anus priꝰ additis et postea detractis.
ꝑ tot generationes ꝯtinuata parili¬
otecha supradicti regis codicẽ descͥ¬
bendũ pͥmꝰ accepit. Nam oẽ nc̃ ubi
numeri ñ faciunt iutentũ ad aliqͥd
qͦd facile possit intelligi: uł qͦd appa¬
reat utilit̾ disci: et negligent᷑ descͥ¬
bunt᷑. et negligentiꝰ em̃dant᷑. Qͥs enĩ¬
sͥ existimet. eẽ discendũ. qͦt milia ho¬
minũ trib ifrł sigillatim hab̾e po

Expanded text:
hoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathuhoc in illa quae- 1!5 stione de uita Mathusalae non absurdum est suspicari, et in illoonvenit. In his autem in quibus continuatur ipsius mendositatis similitudo, ita ut ante genitum filium, qui ordini inseritur, alibi supersint centum anni, alibi desint; post genitum autem ubi deerant, supersint; ubi sutiam; nec casum redolet, sed industriam. 2. Itaque illa diversitas numerorum aliter se habentium in codicibus graecis et latinis, aliter in hebraeis, ubi non est ista de centum annis prius additis et postea detractis per tot generationes continuata pariliotheca supradicti regis codicem describendum primus accepit. Nam etiam nunc, ubi numeri non faciunt intentum ad aliquid quod facile possit intelligi, vel quod appareat utiliter disci, et negligenter describuntur, et negligentius emendantur. Quis enim existimet sibi esse discendum, quot millia homi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ hoc dixero continuo refert᷑ illud
celebratos uiros ñ potuisse m̃tiri. Uͥ
si querã qͥd sit c̾dibiliꝰ uideoꝵ gentẽ
tã longe lateq disfusã. in hoc ꝯscri¬
bendũ indatiũ uno consilio ꝯspirare
potuisse: et dũ aliis inuident auctori
tos: qm̃ rex egiptiꝰ phtolomeꝰ eos ad
hoc opꝰ asciuerat. ipsã u̾itatẽ gentib
alienigenis inuidisse: et ꝯmunica¬
to his tẽ fecisse consilio: qͥs ñ iudeat
qͥd ꝓcluuꝰ faciliꝰq credat᷑: S absit
ut prudens qͥs piam uł iudeos cuiꝰli¬
bet ꝑuersitatis atq maliciȩ. tantum
potiusse c̾dat in codicib tã multis.
los memorabiles uiros. hoc de inu¬
denda gentib u̾itate. unũ ꝯmunicas¬
se ꝯsilium. Credibiliꝰ gͦ qͥs dixerit. c̃
yͥmũ de biblioteca phtolomei descͥbi
ista ceꝑunt: tc̃ aliqͥd tale fieri potu¬
isse in codice uno. s pͥmitꝰ inde descͥp¬
to: unde latiꝰ emanarẽt. Ulbi potut
qͥdem accide: &ẽ scͥptoris error. Sed

Expanded text:
 hoc dixero, continuo referetur illucelebratos uiros non potuisse mentiri. Ubi si quaeram, quid sit credibilius, Iudaeorum gentem tam longe lateque diffusam in hoc conscribendum men- 10 dacium uno consilio conspirare potuisse et, dum aliis inuident auctorittos, quoniam rex Aegyptius Ptolomaeus eos ad hoc opus asciuerat, ipsam ueritatem gentibus alienigenis inuidisse et communicato istuc 15 fecisse consilio: quis non uideat quid procliuius faciliusque credatur? Sed absit ut prudens quispiam uel Iudaeos cuiuslibet peruersitatis adque malitiae tantum potuisse credat in codicibus tam multis elos memorabiles uiros hoc de inuidenda gentibus so ueritate unum communicasse consilium. Credibilius ergo quis dixerit, cum primum de bibliotheca Ptolomaei describi ista coeperunt, tunc aliquid tale fieri potuisse in codice uno, sed primitus inde descripto, unde iam latius emanaret; ubi potuit quidem accidere etiam scriptoris error. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
is uelut ꝓbabilib argum̃tis qͥdẽ
ñ destruentes fidem sacre huiꝰ
historie: s astruere nitentes. ne sit inc̾¬
dibile qͦd tã multos annos uixisse refe¬
runt᷑ antiqͥ ꝑsuasert̃ sͥ. ne se suadere
impudent̃ existimant tã exiguũ spaci¬
ũ tẽporis tc̃ annũ uocatũ. ut illi decem
sit unꝰ nr̃: et decẽ nr̃i centũ illoꝵ Hoc
autẽ esse falsissimũ: docum̃to euidentis¬
simo ostendit᷑. Q anteqͣm faciam: ñ
mͥ tacendũ uidet᷑ qͦd credibilior possit
eẽ. suspicio. Poteramꝰ certe hanc asse
uerationẽ ex hebreis codicib redargue¬
re atq ꝯuinc̾e : uͥ adam ñ ducentoꝵ xxx¬

Expanded text:
is uelut probabilibus argumentis quidam non destruentes fidem sacrae huius historiae, sed adstruere nitentes, ne sit incredibile quod tam multos annos uixisse referuntur antiqui, persuaserunt sibi, nec se suadere inpudenter existimant, tam exiguum spatium temporis tunc annum uocatum, ut illi decem\' sint unus noster et decem nostri centum illorum. Hoc autem esse falsissimum documento euidentissimo ostenditur. Quod antequam faciam, non mihi tacendum uidetur, quae credibilior possit everationem ex hebraeis codicibus redarguere atque convincere, ubi Adam non ducento
Abbreviated transcription (Latin):
lo. in t̾ra. in aere. in aqͥs. innum̾abilib
miracłis plenũ. cũ sit om̃ib quib plenꝰ
.ẽ. ꝓculdubio maiꝰ et excellentiꝰ eẽ ipse¬
mundꝰ miracłm: S isti cũ quib uł cõ¬
tra qͦs agimꝰ. qͥ et dm̃ esse credunt a qͦ
factus. ẽ. mundꝰ et deos ab illo factos. ꝑ
qͦs ab illo aministrat᷑ mund̾. et mira¬
cłoꝵ effectrices. siue spontaneoꝵ. si¬
ue cultu et ritu qͦlibet impetratoꝵs.

Expanded text:
lo in terra, in aere in aquis innumerabilibus lo in terra, in aere in aquis innumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus quibus plenus est procul dubio maius et excellenti miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraorum effectrices siue spontaneorum siue cultu et ritu quolibet impetrato
Abbreviated transcription (Latin):
tuert. ut congruere hominũ sensib sͥ no¬
bilis poeta uidet᷑ de quadam femina qͤ
tali arte polleret dicens. hec se carmi¬
nib ꝓmittit soluere mentes. Quas ue¬
lit ast aliis duras ĩmitt̾e curas. Sistere
aqͣm fluuiis. et uertere sidera retro.
Nocturnosq ciet manes. mugire uidebis:
Sub pedib trã et descendẽ montib ornos:
qͣntomag̃ ds̃ potens. ẽ. face̾ que infide¬
lib s̃ inc̾dibilia. s illiꝰ facilia potestati.
q̃nquidẽ ipse lapidũ aliarũq ium rerũ
et hominũ ingenia. qui ca miris utũt᷑
modis. angłicasq nat᷑as om̃ib trenis po¬
tentiores animantib condidit. uniu̾sa
mirabilia mirabili uincente uͥtute. et o¬
ꝑandi. iubendi. sinendiq sapientia utẽs
om̃ib tã mirabilit̾ quã creauit: Tur¬
itaq ñ face̾ possit ds̃ ut et resurgant
corꝑa mortuors. et igne ȩtno crucient᷑
corꝑa dãpnatoꝵ: qui fecit mundũ in ce¬

Expanded text:
tuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi notuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugire uidebis Sub pedibus terram et descendere montibus ornos: quanto magis Deus potens est facere quae infidelibus sunt incredibiliapidum aliarumque uim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, uniuersa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit. itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in cae
Abbreviated transcription (Latin):
ors plurima: que qͣntomag̃ mirabilia
confitem᷑ : tanto cautiꝰ uitare debemꝰ S
ad hoc unde nc̃ agimꝰ. nob̃ oẽ ipsa ꝓfi¬
cuuit. Si enĩ hec ĩmundi demones posst̾.
qͣnto potentiores s̃ scĩ angłi. qͣnto poten
tior his om̃ib ds̃: qui tantoꝵ miracłoꝵ
effectores cẽ ipsos angłos fec̾: Qmobrẽ
si tot et tanta mirifica que mechane¬
mata appellant di c̾atura utentib hu¬
manis artib fuint. ut ea qͥ nesciunt opi¬
nent᷑. eẽ. diuina: unde factũ. ẽ. ut in cͦ¬
dã templo lapidib magnetib in solo &
camera ꝓ portione magnitudinis posi-¬
tis simulachrũ ferreũ aeris illiꝰ medio
int̃ utrũq lapidem ignorantib qͥd sursũ
ess ac deorsum quasi numinis podestate
penderet : tale aliqͥd cẽ in illa lucerna
uen̾is de lapide asbesto. ab artifice fieri
potuisse iam diximꝰ si magors oꝑa qͦs
nrã scͥptura ueneficos et incantatores
uocat. in tantũ demones excollere po¬

Expanded text:
orum plurima, quae quanto magis mirabilia orum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius vitare debemus. Sed ad hoc unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec immundi daemones possunt, quanto potentiores sunt tior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos angelos fecit! Quam ob rem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse diuina unde factum est,\' ut in quodam templo lapidibus magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem ignorantibus, quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet: quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ab artifice fieri potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere po
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ ꝑmanet. Illiciunt᷑ autẽ demones ad ĩ¬
habitandũ ꝑ c̾aturas quas ũ ipsi s ds̃ c̃¬
didit delectabiliꝰ ꝓ fua diuersitate diu̾sis.
ñ ut animalia cibis. s ut sp̃c siguis. que
cuiꝰqͣm delectationi congruunt ꝑ uaria
genera lapidũ herbars. lignoꝵ. anima¬
liũ. carminũ. rituũ. At autẽ illiciant᷑
ab hominib priꝰ eos ipsi astutissima calli¬
ditate seducunt. uł iuspirando eoꝵs cor¬
dib uirus occultũ: uł cẽ fallacib amici¬
ciis apparendo: eoꝵ q paucos discipłos
suos faciunt plurimoꝵ q doctores. Neq
enĩ potuit nͥ primũ ipsis docentib disci.
qͥd quispiam illoꝵ appetat. qͥd erborre¬
at. qͦ inuitet᷑ noĩe. quo cogat᷑: uude ma¬
gice artes. earũq artifices extitert̃. Ma¬
rime autem possident corda mortaliũ qͣ
potissimũ possessione głant᷑: cũ se tnͣssi¬
gurant in angłos lucis. Sunt gͦ facta e¬

Expanded text:
tius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad intius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occultum, vel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt, plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum appetat, quid exhorreat, quo invitetur nomine, quo cogatur: unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in Angelos lucis . Sunt ergo facta e
Abbreviated transcription (Latin):
oportere nos crede. De his autẽ mi¬
racłoꝵ locis nob̃ ad ea que futã. ꝑsua¬
dere inc̾dulis uolumꝰ. satis illa susfici¬
ant que nos qͦ possumꝰ exꝑiri.: et eoꝵ
testes idoneos ñ difficile. ẽ. inuenire.
De isto autẽ fano uen̾is et lucerna in¬
excinguibili ñ solum in nullas coar¬
tam᷑ angustias: nerũ cẽ latitudinis
nob̾ campꝰ aꝑit᷑. Addimꝰ enĩ ad istã
lucernã mextinguibilẽ. et humana¬
rũ et magicaꝵ. id.ẽ. ꝑ homines de¬
monicaꝵ artiũ. et ipsors ꝑ se ipsos
demonũ multa miracła que si nega¬
re uoluerimꝰ eidem ipsi cui credunꝰ
sacrarũ litterarũ aduersabunt᷑ uita¬
ti. Aut gͦ in lucerna illa mechanicũ
aliqͥd de lapide asbesto ars humana¬
molita. ẽ: aut certe magica factũ ẽ.
qͦd homines illo mirarent᷑ in templo.
aut demon qͥspiã sub nomine uenis
tanta efficatia se p̃sentauit. ut hoc
ibi ꝓdigiũ et appareret hominib et dui¬

Expanded text:
oportere nos credere. De his autem mioportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilerum et magicarum, id est per homines daemonicarum artium et ipsorum per se ipsos daemonum multa miracula; quae si negare uoluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum litterarum aduersabimur ueritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliqmolita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diu
Abbreviated transcription (Latin):
ta creclimꝰ falsa de his dicta falsa cõ¬
scripta s̃: et adiciant ratiocinãtes
atq dicentes: si talia c̾denda s̃: cre¬
dite et nos qͦd in easdem litt̾as. ẽ. re¬
latum fuisse uł. eẽ. qͦddam ueneris
fanũ. atq ibi candelabrũ. et in eo
lucernam sub diuo sic ardentẽ. ut
eã nuilla tẽpestas uullus ymber ex¬
tingiubilis nominata ẽ. Qoͦ ꝓpt̾ea po¬
terunt dic̾e ut respondendi nob̃ an¬
gustias ingerant: qͥa si dixerimꝰ ñ eẽ.
c̾dendũ. scͥpta illa miracłoꝵ infirma¬
bimꝰ : si autẽ c̾dendum ẽẽ. concesseri¬
mꝰ firmabimꝰ nuniina paganoꝵ. S̾
nos sic̃ iam in libro duodeuicesimo huiꝰ
oꝑis dixi. ñ habemꝰ necesse omĩa c̾de
que historia ꝯtinet gentiũ. cũ et ipsi
int̾ se historici sic̃ ait uarro qͣsi data
oꝑa et quasi ex industria ꝑmulta dis¬
sentiant: s ea si uolumꝰ c̾dimꝰ que ñ
aduersant᷑ libris. quib ñ dubitamꝰ

Expanded text:
ta credimus; falsa de his dicta, falsa conta credimus; falsa de his dicta, falsa conscripta sunt\'; et adiciant ratiocinantes adque dicentes: \'Si talia credenda sunt, credite et uos quod in easdem litteras est relatum, fuisse uel esse quoddam Veneris fanum adque ibi candelabrum lucernam sub divo sic ardentem ut eam nulla tempestas, nullus imber exstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant; quia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd istis et similib dei miris oꝑib
infirma mortaliũ raciocinatio uince¬
ret᷑ : fixam tam̃ apd nos esse ratio¬
nẽ. ñ sine ratione om̃ipotentẽ face̾.
unde animꝰ humanꝰ infirmꝰ rationẽ
ñ potest redde. et in multis quidẽ
reb incertũ nob̃ esse qͥd uelit: illud
tam̃ esse certissimũ nichil eoꝵ illi eẽ
impossibile quec̃q uoluerit. eiq nos
c̃dere p̃dicenti: quẽ neq impotẽtẽ
neq mentientẽ possumꝰ credere.
Hi tam̃ fidei rep̃hensores exactoresq
racionis. qͥd ad ista respondent de
quib ratio reddi ab homine ñ pot̾.
et tam̃ s̃ et ipsi rationi nate uident᷑
esse contraria: Que si futura esse cli¬
ceremꝰ similit̃ a nob̃ sic̃ eoꝵ que fu¬
tura esse dicimꝰ ab infidelib ratio
deficiat ratio cordis. et sermonis hu¬
mani. sic̃ ista ñ ideo ñ s̃: sic ñ icdeo ẽ
illa ñ erunt. qm̃ racio de utrisq ab
respondeant ꝓrsus nec ista s. nec is¬

Expanded text:
eo quod istis et similibus Dei miris operibus eo quod istis et similibus Dei miris operibus infirma mortalium ratiocinatio uinceretur; fixam tamen aput nos esse rationem, non sine ratione Omnipotentem facere, unde animus humanus infirmus rationem non potest reddere; incertum nobis esse quid velit; illud tamen esse certissimum, nihil eorum illi esse impossibile, quaecumque voluerit: eique nos credere praedicenti, quem neque impotentem, neque mentientem possumus credere. Hi tamen fidei reprehensores, exactoresque rationis, quid ab ista respondent, de quibus ratio reddi ab homine non potest, et tamen sunt, et ipsi rationi naturae videntur esse contraria? Quae si futura esse diceremus, similiter a nobis, sicut eorum quae futura esse dicimus, ab infidelibus ratio deficiat ratio cordis et sermonis humani, sicut ista non ideo non sunt, sic non ideo etiam illa non erunt, quoniam ratio de utrisque ab respondeant: Trorsus nec ista sunt nec is