comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ex his dictis ꝓbare conantur paulum ⁊
qui cum eo scribebant epła putasse señ
ẽẽ morituros. s repꝑiendos die consũma¬
tionis incorꝑe. Quod si uerũ. ẽ errauit paul
& humana estimatione deceptus ẽ ut ar¬
bitraretur se inueniendũ in corꝑe qđ̃
falsum rerũ exitus approbauit. Hoc intel¬
lexerant &e ipsi thessalonicenses sacram̃¬
ta sermonis mystici nescientes. & conie.

Expanded text:
t ex his dictis probare conantur Paulum et, qui cum eo scribebant epistulam, putasse se non esse morituros, sed repperiendos die consummationis in corpore. quod si uerum est, errauit Paulus et humana aestimatione deceptus est, ut arbitraretur se inueniendum in corpore; quod falsum rerum exitus adprobauit. hoc intellexerant et ipsi Thessalonicenses sacramenta sermonis mystici nescientes et conie
Abbreviated transcription (Latin):
Qc̃ita se habeant. ⁊ sic intellecta sint a nob̾.
eoꝵ tm̃ commnutationẽ susciꝑe qͥ resur.¬
gent ingłam. peccatoꝵ autẽ & infideli¬
um qui mortui appellantur & resur¬
gent incorrupti. nequaꝗͣ cõmutatio.¬
nem s potius ꝑpetuas eẽ dicendas:
transeamꝰ ad scdam lectionẽ q̃ ita fer¬
tur inplerisq codicibꝰ. Non quidem
om̃s dormiemꝰ. om̃s aut̃ ĩmutabimur.
Ex qua ñ nulli assert̃ multos uiuos
incorꝑib repꝑiendos. & sinon dormi¬
ant om̃s ñ om̃s eẽ morituros. Si autẽ
ñ moriant᷑ om̃s. ñ om̃s resurrecturos.
Resurgere enĩ ꝓprie dicit᷑. qui priꝰ mo¬
riendo cecidit. Unde & paulũ uolunt
uentu dñi ñ p̃ueniemꝰ eos qui dormi¬
ert̃. quoniã ipse dñs in uissu & in uo¬
ce archangłi & intuba di descendet de¬

Expanded text:
um ita se habeant, et sic intellecta sint nobis: eorum tantum commutationem suscipere, qui resurgent in gloriam, peccatorum autem et infidelium, qui mortui appellantur et resurgent incorrupti, nequaquam commutationem, sed poenas perpetuas esse dicendas. Transeamus ad secundam lectionem, quae ita fertur in plerisque codicibus: non quidem omnes dormiemus, omnes autem inmuta b imur. ex qua nonnulli adserunt multos uiuos in corporibus repperiendos et, si non dormiant omnes, non omnes esse morituros, si autem non moriantur omnes, non omnes resurrecturos. resurgere enim proprie dicitur, qui prius moriendo cecidit. unde et Paulum uolunt uentu domini, non praeueniemus eos, qui dormiunt, quoniam ipse dominus in iussu, in uoce archang
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. & de eo quide qͦd scriptum est
cognoscebat. ad coitum quoq eẽ refe¬
rendum ipse disseruit: nullo dubitan¬
te quin ad scientiam sepe referatur.
indonec eiusdem scripturȩ auctoritate
fungatur. quȩ sepe certum tempꝰ sicut
ipse disseruit in eius assumptione signi¬
ficat. sepe infinitum ut ẽ illud. quodds̃
ad quosdam loquit᷑ in ꝓpħis. Ego sum.
ego sum. & donec senescatis ego sum.
Nunquid postquã illi senuerint ds̃ ẽẽ
desistet: Q saluator ineuangłio ad a¬
postolos. Eoce ego inquit uob̃cum sum
om̃ĩb dieb usq ad consummationẽ
apłs corinthiis scribens. primitiȩ ait
tum eius crediderunt: deinde finis
cũ tradidit regnũ dõ & patri. cũ destruxe.¬
rit omnẽ principatũ & omnẽ potestatẽ

Expanded text:
telligi. Et de eo quidem quod scriptum est, telligi. Et de eo quidem quod scriptum est, cognoscebat, ad coitum esse referendum, ipse disseruit: nullo dubitante, quin ad scientiam saepe referatur, in donec, ejusdem Scripturae auctoritate frangatur, quae saepe certum tempus ut ipse disseruit in ejus assumptione significat, saepe infinitum, ut est illud, quod Deus ad quosdam 211 loquitur in Propheta: Ego sum, ego sum, et donec senescatis ego sum . Numquid postquam illi senuerint, Deus esse desistet? Et Salvator in Evangelio ad Apostolos, Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem apostolus Corinthiis stum eius crediderint: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et patri, cum destruxerit omnem principatum, et omnem
Abbreviated transcription (Latin):
suam & ñ cognoscebat eam donec pe-¬
perit filium. & uocauit nom̃ eius iħm.
Inquo primũ aduersarius suꝑfluo la¬
bore desudat cognoscendi uerbũ ad
coitum magis quã ad scientiam ẽẽ re¬
ferendũ: quasi hoc quisquã negauerit.
uet eas ineptias quas redarguit aliquan¬
do prudens quispiam potuerit suspi¬
cari. Deinde uult docere. qđ donec. si¬
ue. usq. aduerbium. certũ tempus sig¬
nificet. quo completo fiat id qͦd usq ad
illud temꝑis qͦd prescriptum ẽ ñ fie¬
bat: uelut inpresenti. & non cognosce¬
bat eam donec peꝑit filium. Apparet
inquit cognitã ẽẽ post partum. cuiꝰ
cognitionem filii tantum generatio dif.¬
ferebat. Q ad hoc approbandũ: conge¬
rit de scripturis exempla quã pluri¬
ma. more andabatarum gladiũ in
tenebris uentilans & lingue sonum
ad confodienda sui tantum corporis
membra concutiens. Ad qͦd nos breui¬
ter respondemꝰ: & cognoscebat. & usq.
sermonẽ. inscripturis scĩs duplicit᷑ in¬

Expanded text:
 non cognoscebat eam, donec peperit filium, et vocavit nomen ejus Jesum . In quo primum adversarius superfluo labore desudat, cognoscendi verbum ad coitum magis, quam ad scientiam referendum: quasi hoc quisquam negaverit, et eas ineptias quas redarguit, aliquando prudens quispiam potuerit suspicari. Deinde vult docere, quod donec, sive usque, adverbium, certum tempus significet: quo completo fiat id, quod usque ad illud temporis quod praescriptum est, non fiebat, velut in praesenti: Et non cognoscebat eam, donec peperit filium. Apparet, inquit, cognitam esse post partum, cujus cognitionem filii tantum differebat generatio. Et ad hoc approbandum congerit de Scripturis exempla quamplurima, more Andabatarum gladium in tenebris ventilans, et linguae sonum ad confodienda sui tantum corporis membra concutiens. 6. Hieronymu cognoscebat, et usque, sermonem, in Scripturis sanctis, dupliciter in
Abbreviated transcription (Latin):
othecis alios reciꝑe & cum tͥ placuerit
me uł catholicum uł hereticũ ꝓnun¬
ciare nob̃ non licet ꝑuersa respuere.
&e damnare qͦd sepe damnauimꝰ: Leg¬
inepła ad ephesios libros meos. legẽ
cetera opuscula mea & maxime in
eccłasten cõmentarios &e liquido ꝑui.¬
aebis me ab adolescentia nunquã ali.¬
cuius auctoritate deterritũ adquie.¬
uisse heretice prauitati. Non parumẽ
scire qͦd nescias. Prudentis hominis est
nosse mensurã suã nec relo diaboli cõ¬
citatũ imꝑitiȩ suȩ cunctũ orbem te¬
stem facere. Scilicet głari cupis ut in
patria tua iactites me ñ potuisse re

Expanded text:
othecis, alios recipere et, cum tibi placuerit, othecis, alios recipere et, cum tibi placuerit, me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis non licet peruersa respuere et damnare, quod saepe damnauimus? lege ad Ephesios libros, lege cetera opuscula mea et maxime in Ecclesiasten commentarios, et liquido peruidebis me ab adulescentia numquam alicuius auctoritate deterritum adquieuisse hereticae prauitati. Non parum est scire, quod nescias: prudentis hominis est nosse mensuram suam nec zelo diaboli concitatum inperitiae suae cunctum orbem testem facere. scilicet gloriari cupis, ut in patria tua iactites me non potuisse re
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃ta. Si gͥ quȩ bona s̃ transtuli ce
mala ampuitaui. uł correxi uel tacui
guendus sum: Cur ꝑme latim bona
eius habeant & ignorent mala: Si ho
crim̃ est arguatur confessor hylariusoͥ
psalmoꝵ interp̃tationẽ & omelias inu
ex libris eius idẽ exgreco in latinum
transtulit. Sit inculpa eiusdẽ confesi¬
onis. uercellensis eusebius qui omnũ
psalmoꝵ cõmentarios heretici hom̃i
uertit in nr̃m eloquiũ. licet heretica
p̾termittens optima quȩq transtulii
Taceo de uictorino pictabionensi &
cȩteris qui origenẽ in explanatione d¬
taxat scripturar̃ secuti sunt & expres¬
serunt. ne non tam me defendere quã
socios criminis uidear querere. Adte
ipsum ueniã. Cur tractatus eius in
iob descriptos habes. inquib contͣ dia¬
bolum &e de stellis cȩloq disputans q̃¬
dam locutus ẽ quȩ eccłia non recipit:
tracta toribꝰ ferre sententiã &e quasi
censoria uirgaila alios eicere de bibli¬

Expanded text:
cramenta. si igitur, quae bona sunt, transtuli et cramenta. si igitur, quae bona sunt, transtuli et mala uel amputaui uel correxi uel tacui, arguendus sum, cur per me Latini bona eius habeant, ignorent mala? si hoc crimen est, arguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interpretationem et homilias in Iob ex libris eius, id est ex Graeco, in Latinum transtulit, sit in culpa eiusdem confessionis Uercellensis Eusebius, qui omnium psalmorum commentarios heretici hominis uertit in nostrum eloquium, licet heretica praetermittens optima quaeque transtulerit. taceo de Uictorino Petobionensi et ceteris, qui Origenem in explanatione dumtaxat scripturarum secuti sunt et expresserunt, ne non tam me defendere quam socios criminis uidear quaerere. ad te ipsum ueniam: cur tractatus eius in Iob descriptos habes, in quibus contra diabolum et de stellis caeloque disputans quaedam locutus est, quae ecclesia non recipit? tractatoribus ferre sententiam et quasi censoria uirgula alios eicere de bibli
Abbreviated transcription (Latin):
Egone hereticus: & cur me queso he¬
retici ñ amant: Tu ortodoxus qui etiã
contra scientiam tuã & linguã alia p̃¬
dicantẽ aut inuitus subscripsisti & p̃¬
uaricator es aut uolens & hereticus:
Dimisisti egyptũ. cunctas ꝓuincias re¬
liquisti inquib sectã suã libera pleri¬
q fronte defendunt. & elegisti me in.¬
sectandum. qui omĩa contra ecclesiȩ
dogmata publica uoce contempno.
Orignes hereticus. Quid ad me quul¬
lum in plerisq hereticũ non nego: Ex¬
rauit de resurrectione corꝑis. errauit
de animarũ statu. de diaboli peniten¬
tia. & qđ his mauis est filiũ & sp̃m sc̃m
tus ẽ. Si errasse eũ non dicerem. ce hec
cotidie non anathematirarẽ eẽm eroris
illius socius. Neq enĩ ita debemus
bona cius reciꝑe. ẽẽ ut mala quoq
scipere cogamur. At idem & scripais¬
ras in multis bene interp̃tatus. ẽ. & po¬
pħarũ obscura disseruit.⁊tã noui qͣm u¬
teris testam̃ti reuelauit maxima sa¬

Expanded text:
egone hereticus? et cur me, quaeso, heegone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant? tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam et linguam alia praedicantem aut inuitus subscripsisti et praeuaricator es, aut uolens et hereticus. dimisisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in plerisque hereticum non nego? errauit de resurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitentia et — quod his maius est — filium et spiritum tus est. Si errasse non dicerem eum, et haec quotidie non anathematizarem, essem erroris illius socius. Neque enim ita debemus bona ejus recipere, ut mala quoque scipere cogamur. at idem et scripturas in multis bene interpretatus est et prophetarum obscura disseruit et tam noui quam ueteris testamenti reuelauit maxima sa
Abbreviated transcription (Latin):
ustum quidẽ fuerat  uigilantium.¬
nequaqm tibi litteris satisfacere qui
tius aurib non credidisti. Neq enim
scedulȩ potes adquiescere. qui iuiuo ser
se tribuit. dans osculũ ꝓditori. & latro.¬
nis pęnitentiã in patibulo suscipiens
eadem absenti significo quȩ in p̾senti¬
quoq locurus sum. me origenẽ ĩta le.¬
gisse uł legere. ut apollinarem & cȩte¬
ros tractatores quoꝵ inquibd̃a libros
eccłia non recipit. Non quo omĩa dicã
ẽẽ damnanda quȩ in illoꝵ uoluminibꝰ
continẽtur. s quo quȩda rep̾hendenda
confitear. Uerum quia oꝑis mei est¬
& studii multos legere. ut explurimiᷤᷤ
diuersos flores carpam non tam ꝓba.¬
turus omĩa quã quȩ bona sunt elec.¬
turus assumo multos inmanũ meã
ut amultis multa cognoscam scd̾m
illud qđ scriptum ẽ. Om̃a legentes
quȩ bona sunt retinentes. Unde sa.¬
tis miror te uoluisse origenis mͥ obi¬
cere doginata cuius in plerisq errorẽ
usq ad hanc ȩtatẽ penitus ignoras.

Expanded text:
ustum quidem fuerat nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti — neque enim scidulae potes adquiescere, qui uiuo sermse tribuit dans osculum proditori et latronis paenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti significo, quae in praequoque locutus sum, me ita Origenem legisse uel legere ut Apollinarem, ut ceteros tractatores, quorum in quibusdam libros ecclesia non recipit; non quo omnia dicam esse damnanda, quae in illorum uoluminibus continentur, sed quo quaedam reprehendenda confitear. ueruni quia operis mei est et studii multos legere, ut ex plurimis diuersos flores carpam non tam probaturus omnia, quam, quae bona sunt, electurus, adsumo multos in manu mea, ut a multis multa cognoscam secundum quod scriptum est: omnia legentes, quae bona sunt, retinentes. unde satis miror te uoluisse Origenis mihi obicere dogmata, cuius in plerisque errorem usque ad hanc aetatem penitus ignoras.
Abbreviated transcription (Latin):
Obserua quid significet comquinauert.
Ego non audeo exponere ne heluidiuꝰ
calumniet᷑. Quod aut̃ ais quasda eẽ
uirgines tabnarias. ego tͥ plus dico eẽ
inhis c adulteras. Q qđ magis mireriᷤ
clericos ẽẽ caupones. & monachos ĩpu.¬
dicos. Si quis non statim intelligat nec
tabnariã uirginẽ: nec adulterũ mona.¬
chũ. nec cdericum posse ẽẽ cauponem:
certe ut ꝑsonis aliis p̃termissis ad uir.¬
ginẽ ueniã. quȩ institorias exercet artes
nescio an corꝑe qdđ scio. sp̃u uirgo non ꝑ¬
manet. Rethoricati sumꝰ. & in morẽ de¬
clamatorũ paululũ lusimꝰ.: Tu nos hel¬
ad detractionẽ uitȩ meȩ & ad maledicta
conuerti: solent enĩ hoc &e mulierculȩ
facere quȩ uictorib dñis male optant
in angulis. illud dico p̃ueniens. gloriȩ
michi tua fore conuicia. cum eodẽ qͦ
mariȩ detraxisti ore me laceres. & cani.¬
nam facundiam seruus dm̃ parit᷑ exꝑi¬

Expanded text:
Observa quid significet, coinquinaverunt. Observa quid significet, coinquinaverunt. Ego non audeo exponere, ne Helvidius calumnietur. Quod autem ais quasdam esse virgines tabernarias; ego tibi plus dico, esse in his et adulteras, et, quo magis mireris, clericos esse caupones, et monachos impudicos. Sed quis non statim intelligat, nec tabernariam virginem, nec adulterum monachum, nec clericum posse esse cauponem? certe, ut aliis personis praetermissis ad Virginem veniam: quae institorias exercet artes, nescio an corpore, quod scio, spiritu virgo non permanet. 22. Rhetoricati sumus, et in morem declamatorum, paululum lusimus. Tu nos, Helad detractionem vitae meae et ad maledicta converti solent enim hoc et mulierculae facere, quae victoribus dominis male optant in angulis, illud dico praeveniens, gloriae mihi fore tua convicia, cum eodem quo Mariae detraxisti, ore me laceres, et caninam facundiam servus Domini pariter ex
Abbreviated transcription (Latin):
aui inconiugio debitum soluitur.o¬
iandi p̾teritur instantia. Non negamꝰ
alicui necessitatem imponit aut laqͥ¬
um. s id qd honestum ẽ suadet. uolens
om̃s ẽẽ sicut se ipsum. & quanqͣm de
uirginitate p̃ceptũ dñi non habeat qi
ultra homines ẽ. & quoda mͦ impudenti
erat aduersum naturã cogere. alioq
omimus incoherentib infert. Consi.¬
liũ aut̃ do. tanquã miscdiam consecu.¬
tus adño ut sim fidelis. Existimo gͥħ¬
bonũ eẽ ꝑꝑ instantẽ necessitatẽ quia
bonũ ẽ homini sic eẽ. Quȩ ẽ illa neces¬
sitas: ue p̃gnantib & nutentib in il¬
ladie. Ideo silua succrescit ut postea
recilatur. Ideo ager seritur. ut metat᷑.
Iam plenus est orbis t̾ra nos ñ capit. Co.¬
tidie bella secant. morbi subtrahunt nau.¬
sragia absorbent: & nicħhominꝰ det̾mi.¬
nis litigamꝰ. De ħ numero sunt illi qui.
agnũ sequuntur qui uestim̃ta sua ñ co¬
inquinauert̃ uirgines enĩ ꝑmanserunt.

Expanded text:
amdiu in conjugio debitum solvitur, oamdiu in conjugio debitum solvitur, orandi praeteritur instantia. 21. Non negalicui necessitatem imponit aut laqueum, sed id quod honestum est, suadet, volens omnes esse sicut seipsum. Et quamquam de virginitate praeceptum Domini non habeat: quia ultra homines est; et quodammodo impudentis erat, adversum naturam cogere, alioquelominus in cohaerentibus infert: Consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Existimo tem necessitatem; quia bonum est homini sic esse. Quae est ista necessitas? Vae praegnantibus et nutrientibus in illa die . Ideo silva succrescit, ut postea recidatur. Ideo ager seritur, ut metatur. Jam plenus est orbis, terra nos non capit. Quotidie bella 230 nos secant, morbi subtrahunt, naufragia absorbent, et nihilominus de terminis litigamus? De hoc numero sunt illi, qui Agnum sequuntur , qui vestimenta sua non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lira garrit. cymbalum ꝯcrepat quis
ibi di timor: Pasitus in contumeliis
głatur. ingrediuntur expositȩ libidinũ
uictimȩ &e tenuitate uestium nudȩ ĩ¬
pudicis oculis ingerunt᷑. His infelix u¬
xor aut letatur &e ꝑit. aut offenditur
& maritus in uirgia concitatur. Hinc
discordia seminariũ repudii. Aut sia¬
liqua inuenitur domꝰ inqua ista ñ fi¬
ant quȩ tam̃ rara auis ẽ: ipsa dispensa¬
tio domꝰ. liberoꝵ edicatio. necessitates
mariti. correctio seruuloꝵ. quẽ a xp̃i
cogitatione ñ auocent: Defecert ait
scriptura. sare muliebria. Post quod
dicitur ad abraham. Omĩa quȩcũq
dicit tibi sara. audi uocẽ eiuus. Quȩ
ñ ẽ inpartus anxietatib & dolore. q̃
deficientib menstru cruoris officiis
mulier eẽ desistit: adei maledictione
fit libera. Nec ẽ aduirũ conu̾sio eius. s
e contrario uir subicitur ei. & dm̃ ei
tibi sara. audiuo itai cem eius. & sic
incipiunt uaccare: orationi: quia ꝗͣ¬

Expanded text:
lyra garrit, cymbalum concrepat, quis lyra garrit, cymbalum concrepat, quis ibi Dei timor? Parasitus in contumeliis gloriatur: ingrediuntur expositae libidinum victimae, et tenuitate vestium nudae impudicis oculis ingeruntur. His infelix uxor, aut laetatur, et perit: aut offenditur, et maritus in jurgia concitatur. Hinc discordia, seminarium repudii. Aut si aliqua invenitur domus, in qua ista non fiant, quae rara avis est; tamen ipsa dispensatio domus, liberorum educatio, necessitates mariti, correctio servulorum, quam a Dei cogitatione non avocent? Defecerunt, inquit Scriptura, Sarae muliebria : post quod dicitur ad Abraham: Omnia quaecumque dicit tibi Sara, audi vocem ejus . Quae non est in partus anxietatibus et dolore, quae deficientibus menstrui cruoris officiis, mulier esse desiit, a Dei maledictione fit libera: nec est ad virum conversio ejus, sed e contrario vir subjicitur ei, et Domini ei dicit Sara, audi vocem ejus : et sic incipiunt vacare orationi. Quia qu
Abbreviated transcription (Latin):
carnem habere uirginẽ. sim̃te quis¬
nupserit. Quȩ uero nupta ẽ cogitat
quȩ sunt mundi quomͦ placeat uiro.
Idem tu putas ẽẽ dieb & noctib uaca.¬
re oratiom. uacare ieuiniis. & ad ad.¬
uentum mariti. expolire faciem. gres.¬
sum frangere. simulare blandicias.
Illa hoc agit ut turpior pareat. ut na¬
turx bonum infuscet iniuria: hec ad
speculũ pingit᷑. & in contumeliã artifi.¬
cis conatur pulchrior ẽẽ quã nata. est.
Inde infantes garriunt. familia ꝑstre.¬
pit. liberi ab oculis. liberi abore depen¬
dent. Computantur sumptꝰ. impen¬
dia p̃parantur. Hinc cocoꝵ accincta
manus carnes terit. hinc textricũ tur¬
ba cõmurmurat. Nunciatur interim
iuir uenisse cũ sociis. illa ad hirundinis
modũ lustrat uniu̾sa penetralia si tho¬
rus rigeat. si paiuim̃ta uerrerint. si or¬
dinata sint pocula si prandiũ p̃para¬
tũ. Responde queso int̾ ista ubi sit di
cogitatio. & he felices domus. Cȩterũ
ubi tymphana sonant. tybia clamita

Expanded text:
carnem habere virginem, sinupserit. Quae vero nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Idem tu putas esse diebus et noctibus vacare orationi, vacare jejuniis; et ad adventum mariti expolire faciem, gressum frangere, simulare blanditias? Illa hoc agit, ut turpior appareat, et naturae bonum infuscet injuria. Haec ad speculum pingitur, et in contumeliam artificis conatur pulchrior esse quam nata est. Inde infantes garriunt, familia perstrepit, liberi ab osculis et ab ore dependent, computantur sumptus, impendia praeparantur. Hinc cocorum accincta manus carnes terit, hinc textricum turba commurmurat: nuntiatur interim vir venisse cum sociis. Illa ad hirundinis modum lustrat universa penetralia, si torus rigeat, si pavimenta verrerint, si ornata sint pocula, si prandium praeparatum. Responde, quaeso, inter ista ubi sit Dei cogitatio? Et hae felices domus? Caeterum ubi tympana sonant, tibia clamitat,
Abbreviated transcription (Latin):
quid fecisti nobis sic: Ecce pater tuus
& ego dolentes querebamꝰ te. Nonne hic
iudeoꝵ pleriq argumentantur:N¬
enĩ ludentium uox ẽ. Euangłiste pã
trem dicunt. patrem maria confitet᷑.
Nonquo ut suꝑus indicam uere iose¬
ph pater fuerit saluatoris. s quo adfa.¬
mam mariȩ ꝯseruandam ꝑat̾ sit ab
lo moneretur ioseph fili dauid ne ti¬
mueris accipere mariã comugem tu¬
am. qͦd enĩ inea natum ẽ de sp̃u sc̃o
est: cogitabat occulte dimittere eã.
in tantum suum ñ eẽ qui conceptus fu¬
erat confidebat. S iam satis docendi
magis quam respondendi studio dis¬
putatum ẽ.: cur ioseph pater dm̃ cur
maria appellata sit coniunx. In quo ce
locum huic questumculȩ reseruamus.
&e ad reliqua festinat oratio mnunc illd̃
ẽ disserendum quomͦ scriptura dicat.
Exurgens autẽ ioseph a somno fecit sic̃

Expanded text:
quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus et ego, dolentes quaerebamus te . Non hic Judaeorum, ut plerique argumentantur, non illudentium vox est. Evangelistae patrem Joseph dicunt: patrem Maria confitetur. Non quod ut superius indicavi vere pater Joseph fuerit Salvatoris; sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab ab Angelo: Joseph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est , cogitabat occulte dimittere eam. 210 Intantum suum non esse, qui conceptus fuerat, confidebat. Sed jam satis docendi magis, quam respondendi studio disputatum est, cur Joseph pater Domini, cur Maria appellata sit conjux: in quo et locum huic quaestiunculae reservamus, et ad reliqua festinat oratio: nunc illud est disserendum, quomodo Scriptura dicat: Exsurgens autem Joseph a somno, feci
Abbreviated transcription (Latin):
adulterã iuxta exemplũ susannȩ senten¬
tiȩ omniũ condempnassent. cum hodie
toto credente mundo ĩam: argumen¬
tentur iudei. isaia dicente. ecce uir
sum quos in alio loco competentius
disseremꝰ. Deniq excepto ioseph & he¬
lisabeth &e ipsa maria. paucis q ad¬
modũ si quos abhis audisse possumus
estimare. om̃s iħm filium estimabant
ioseph. in tantum ut etiã euangłiste o¬
pinionẽ uulgi expͥmentes quȩ uera hi¬
storiȩ lex ẽ. patrẽ eum dix̾int saluatoriꝰ.
ut ibi. & uenit in sp̃u intemplum:
haut dubium quin sẏmeon. & cũ in¬
ducerent parentes puerum iħm ut fa¬
cerent de illo scđm consuetudinẽ legiᷤ
& alibi. Et erant pat̾ illius & mat᷑ admi¬
rantes suꝑ his quȩ dicebantur de eo.
Et rursum. Q ibant parentes eius ꝑ an¬
nũ in ierłm in sollemni die pasche. Ac
deinde. & completis dieb cum reuerte¬
quomͦ erit hoc quia uirũ non cognoui.
quid de ioseph loquitur ausculta. fili

Expanded text:
adulteram, juxta exemplum Susannae, sentenadulteram, juxta exemplum Susannae, sententiae omnium condemnassent, cum hodie, toto jam credente mundo, argumententur Judaei, Isaia dicente, Ecce virgETHULA? Adversus quos in alio loco competentius disseremus. Denique excepto Joseph, et Elisabeth, et ipsa Maria, paucisque admodum, si quos ab his audisse possumus aestimare, omnes Jesum filium aestimabant Joseph: intantum, ut etiam Evangelistae opinionem vulgi exprimentes, quae vera historiae lex est, patrem cum dixerint Salvatoris, ut ibi, Et venit in spiritu in Templum haud dubium quin Simeon et cum inducerent parentes ejus puerum Jesum, ut facerent de illo secundum consuetudinem legis . Et alibi: Et erant pater illius et mater admirantes super his quae dicebantur de eo . Et rursum: Et ibant parentes ejus per annum in Jerusalem in solemni die Paschae . Ac deinde: Et completis diebus cum reverteQuomodo erit hoc, quia virum non cognovi, quid de Joseph loquitur, ausculta: Fili,
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ diuine consuetudinẽ nouerimꝰ
ut sponsas appellet uxores. sicut in se¬
quentib deutero nomii testimoniis ap¬
probatur. Si quis inquit inuenerit
uirginẽ desponsatam uiro incampo.
& uim faciens dormierit cũ ea: moria¬
tur. quia humiliauit uxorẽ ꝓximi
sui. & in alio loco. Si fuerit adolescen¬
tula desponsata uiro. & inuenerit eã
homo inciitate & dormierit cum ea
educetis utrũq ad portam ciuitatis il¬
lius & lapidabuntur lapidib & mori¬
entur adolescentula quid̃e quia non ꝓ
eam. Sicui autem scrupulus commoue¬
tur quare desponsata & non potius si¬
ne sponso siue ut scriptura apellat ma¬
rito uirgo conceꝑit : sciat triplicem fuis¬
se rationẽ. Primo ut ꝑgenealogiam
ioseph cuius maria cognata erat. origo
quoq mariȩ monstraret᷑. Scdo ne uix¬
talegem moysi ut adultera lapi.¬
da mretur apopło. Tercio ut ad egyp.¬
tũ e: fugiens haberet solacium custo¬
dis  potius quã mariti. Quis enĩ in

Expanded text:
turae divinae consuetudinem noverimus, turae divinae consuetudinem noverimus, ut sponsas appellet uxores. Sicut in sequentibus Deuteronomii testimoniis approbatur: Si quis, inquit, invenerit virginem desponsatam viro in campo, et vim faciens dormierit cum ea, morte moriatur, quia humiliavit uxorem proximi sui . Et in alio loco: Si autem fuerit adolescentula desponsata viro, et invenerit homo eam in civitate, et dormierit cum ea, educetis utrumque ad portas civitatis illius, et lapidabuntur lapidibus, et morientur. Adolescentula quidem, quia non peam . Si cui autem scrupulus commovetur, quare desponsata, et non potius sine sponso, sive ut Scriptura appellat marito, virgo conceperit, sciat triplicem fuisse rationem. Primo, ut per genealogiam Joseph, cujus Maria cognata erat, origo quoque Mariae monstraretur. 209 Secundo, ne juxta legem Moysi ut adultera lapidaretur a populo. Tertio, ut ad Aegyptum fugiens haberet solatium, custodis potius quam mariti. Quis enim in
Abbreviated transcription (Latin):
cum ideo aliud interuenerit ne eaquȩ
cogitata sunt fierent. Igitur cireuan¬
gelista dicat. priusqͣm conuenirent. ꝓri¬
mũ nuptiarũ tempus ostendit. & in eo
iam rem fuisse: ut quȩ prius sponsa
fuerat eẽ uxor inciꝑet. Quasi dixerit.
Antequã oscula amplexusq miscerent.
anteqͣm rem agerent nuptiarũ inue̾¬
ta est habens inutero. Inuenta ẽ autẽ
a nullo alio nisi aioseph. qui sponsȩ
uterum tumentem pene iam licentia
maritali. & curiosis oculis dep̾hendit.
Non tam̃ sequitur ut priorib docui¬
mus exemplis eum cũ alaria conue¬
nisse post partum: cuius conueniendi
desidium uteri conceptione sublatũ ẽ
Quod autẽ in somnis dr̃ adioseph. ne
timeas acciꝑe mariam uxorem tuam:
& rursum. exurgens autẽ iosephasom.¬
no. fecit sicut precepit ei angłs dñi. &
accepit uxorem suam. nullũ debet mo.
uere. quasi ex eo qͦd uxor ẽ appellata.
sponsa eẽ desierit: cum hanc ẽẽ scrip¬

Expanded text:
cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cum aliud ideo intervenerit, ne ea quae cogitata sunt, fierent. Igitur cum Evangelista dicat: priusquam convenirent, proximum nuptiarum tempus ostendit, et in eo jam rem fuisse ut, quae prius sponsa fuerat, esse uxor inciperet. Quasi dixerit: Antequam oscula amplexusque miscerent; antequam rem agerent nuptiarum, inventa est habens in utero. Inventa est autem a nullo alio, nisi a Joseph, qui sponsae uterum tumentem pene jam licentia maritali, et curiosis oculis deprehendit. Non tamen sequitur, ut prioribus docuimus exemplis, eum cum Maria convenisse post partum, cujus conveniendi desiderium, uteri conceptione sublatum est. Quod autem in somnis dicitur ad Joseph: Ne timeas accipere Mariam uxorem tuam. Et rursum: Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei Angelus Domini, et accepit uxorem suam, nullum movere debet, quasi ex eo quod uxor est appellata, sponsa esse desierit: cum hanc esse Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
culo copulatam. In eouͦ quod ait. neq
enĩ de ñ conuenturis eugłista dixis¬
set priusqͣm conuenirent. quia nȩmo
de non pransuro dicit anteqͣm pn.¬
deret: doleam ne anrideam nescio.
Imꝑitiȩ arguam an temeritatis accu¬
sem: Quasi si quis dixerit antequã
in portu pranderem. ad affricam na.¬
uigaui. non possit stare sententia.
niss ei inportu quandoq prandendũ
sit: aut si uelimꝰ dicere. paulus apłs an¬
tequã ad hispanias ꝑgeret romȩ iniun¬
cula comiectus ẽ. aut certȩ illud. Helui¬
dius antequã penitentiã ageret mor.¬
te preuentus ẽ: statim aut paulo pꝰt
uincula ad hispanias sit eundũ aut
heluitlio penitentia agenda pꝰt mortẽ.
cum scriptura dicat. in inferno autẽ¬
quis confitebitur tibi: ac non potius siem
telligendum qͦd ante p̾positio. licet sepe¬
& consequentia indicet: tñ non numqͣm
ea tantum quȩ prius cogitabantur os¬
tendat. nec necesse sit ut cogitata fiant:

Expanded text:
culo copulatam. In eo vero quod ait, Neque culo copulatam. In eo vero quod ait, Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet, doleamne, an rideam, nescio. » Imperitiae arguam, an temeritatis accusem? Quasi si quis dixerit: Antequam in portu pranderem, ad Africam navigavi, non possit stare sententia, nisi ei in portu prandendum quandoque sit. Aut si velimus dicere: Paulus apostolus antequam ad Hispanias pergeret, Romae in vincula conjectus est. Aut certe illud: Helvidius antequam poenitentiam ageret, morte praeventus est: statim aut Paulo post vincula ad Hispanias sit eundum: aut Helvidio poenitentia agenda post mortem; cum Scriptura dicat: In inferno autequis confitebitur tibi ? Ac non potius sit intelligendum, quod, ante, praepositio, licet saepe consequentiam indicet, tamen 208 nonnumquam ea tantum quae prius cogitabantur, ostendat. Unde nec necesse sit ut cogitata fiant,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ inea natum ẽ de sp̃u scõ ẽ. Ecce in¬
quit habes desponsatam non cõmen¬
datam ut dicitis. Ꝙ utiq ñ obaliud
desponsatam nisi quandoq nuptu¬
ram. Neq enĩ de non conuenturis
euangelista dixisset priusqua conue¬
nirent: quia nemo de ñ pransuro dice¬
ret anteqͣm pranderet. De inde aban¬
gelo uxorẽ appellatam atq coniunctã.
Audiamꝰ nc̃ quid scriptura ꝓnunciet.
Exurgens inquit ioseph a somno fecit
sicut p̃ceꝑat ei angłs dñi. & accepit
uxorem suã & non cognouit eam do
nec peꝑit filium. Curramꝰ ꝑ singula
&e impietatẽ isdem quib ingressa ẽ
uestigiis ꝑsequentes: pugnantia int̾
se dixisse doceamꝰ. Desponsatam confi¬
tetur & statim uxorẽ uult ẽẽ quã con¬
fessus ẽ sponsam. Rursum quã uxorẽ
nominat dicit ñ ob aliud desponsa¬
tam nisi quandoq nupturã. Et ne
parum hoc arbitremur: habes inquit
desponsatam non cõmendatã. id est
nec dum uxorẽ. nec dum maritali uin¬

Expanded text:
est in ea, de Spiritu sancto est . Ecce, inquit, habes desponsatam, non commendatam, ut dicis, et utique non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Neque enim de non conventuris Evangelista dixisset: Priusquam convenirent: quia nemo de non pransuro dicit, antequam pranderet. Deinde ab Angelo uxorem appellatam et conjunctam. Audiamus nunc quid Scriptura pronuntiet: Exsurgens, inquit, Joseph a somno, fecit sicut praeceperat ei Angelus Domini: et accepit uxoremnceperit. --Curramus per singula, et impietatem iisdem, quibus ingressa est, vestigiis persequentes, pugnantia inter se dixisse doceamus. Desponsatam confitetur: et statim uxorem vult esse quam confessus est sponsam. Rursum quam uxorem nominat, dicit non ob aliud desponsatam, nisi quandoque nupturam. Et ne parum hoc arbitremur: « Habes, inquit, desponsatam, et non commendatam, id est, necdum uxorem, necdum maritali vin
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti cęsisunt. contra sententiã
factum ẽ ut interprimogenitos & u¬
nigeniti morerentur. Aut unigenitoᷤ
libabis apena & ridiculus eris: aut si
confitebis interfectos ingratꝰ. obtinebi.¬
mꝰ & uingenitos pͥmogenitos appella
in pͥmogenito uoluerit ostende: fr̃s
mat̃ eius & fr̃s eius stabant foris queren¬
tes loqui cũ eo. & alibi. Post hec ascendit
capharnaum ipse & mat̾ eius & fr̃s eiꝰ.¬

Expanded text:
unigeniti caesi sunt, contra sententiam unigeniti caesi sunt, contra sententiam factum est, et inter primogenitos et unigeniti morerentur. Aut unigenitos liberabis a poena, et ridiculus eris: aut si confiteberis interfectos, ingratis obtinebimus, et unigenitos primogenitos appellarin primogenito voluerit ostendere, frmater ejus et fratres ejus stabant foris, quaerentes loqui cum eo . Et alibi: Post haec descendit Capharnaum, ipse et mater ejus, et fratre
Abbreviated transcription (Latin):
bitur: & ut darent hostias scđm qͦd
dictum ẽ in lege dñi. par turturum
aut duos pullos columbarũ. Si hec
lex tantũ ad pͥmogenitos ꝑtinet. pri.¬
mogeni is tum autẽ sequentes faci-¬
unt: non debuit lege pͥmogeniti tene¬
ri. qui desequentib ignorabatur. Sed
tenetur lege primogeniti etiam ille ꝗͦ¬
fr̃s cȩteri non secuntur. Colligit᷑ pͥmo¬
genitum eum uocari qui uulũa a¬
ꝑiat. & ante quẽ nullus sit: ñ eũ quẽ
fr̃ pꝰtgenitus subsequatur. Moyses scͥ¬
bit in exodo. Factum ẽ autẽ circa medi¬
am noctẽ. &e dñs ꝑcussit om̃e pͥmoge¬
nitum int̾ra egypti. apͥmogenito pha¬
raonis qui sedebat suꝑ thronũ eius.
usq ad primogenitũ captiuȩ quȩ ẽ
ad lacum & om̃e pͥmogenitum pecoriᷤ.
Responde michi. qui tc̃ ab ext̾mina¬
tore fuerint int̾empti. pͥmogeniti an
&e unigeniti.Si pͥmogeniti tantũ illi
uocantur qui fr̃s habent. gͦ abint̾ne¬
tione unigeniti lib̾ati sunt. Si autẽ &

Expanded text:
 ut darent hostias secundum quod dictum est in Lege Domini, par turturum, aut duos pullos columbarum . Si haec lex tantum ad primogenitos pertinet, primogenitum autem sequentes faciunt, non debuit lege primogeniti teneri, qui de sequentibus ignorabat. Sed quia tenetur lege primogeniti, etiam ille tur: colligitur eum primogenitum vocari, qui vulvam aperiat et ante quem nullus sit, non eum quem frater post genitus subsequatur. Moyses scribit in Exodo: Factum est autem circa mediam noctem et, Dominus percussit omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito Pharaonis, qui sedebat super thronum ejus, usque ad primogenitum captivae, quae est ad lacum, et omne primogenitum pecoris . Responde mihi, Qui tunc ab exterminatore fuerant interempti, primogeniti fuerunt an et unigeniti? Si primogeniti tantum illi vocantur, qui fratres habent, ergo ab internecione unigeniti liberati sunt. Si autem ut
Abbreviated transcription (Latin):
dere & dicere. Quid me inuniꝰ mensis
stringis articulo: quid primogenitũ
uocas quẽ anteqͣm fr̃s sequantur igno¬
ro: Expecta donec nascatur scds. Nich
debeo sacerdoti nisi &e ille fuerit ꝓcreatꝰ
ꝑ quẽ is qui ante natus ẽ incipiat esse
primogenitus. Nonne michi ipsi api.¬
ces loquentur & mestulticiȩ redargueis
eum dictũ eẽ primogenitum qui aꝑi¬
at uuluam. ñ qui habeat & fr̃s: Deni¬
q interrogo & de ioħe quẽ ostat eẽ u¬
nigenitum. an &e primogenitꝰ fuerit:
utrũ nẽ & ipse scđ̾m legem ꝓtoto ei legi
fuerit obnoxiꝰ. Ambigi non potest.
Certe de saluatore scriptura sie loqui¬
tur. Cum expletiẽent dies purgationis
eoꝵ scđ̾m legem moysi. duxert̃ eum
in ierłm ut offerrent eũ dño. sicut
scriptum ẽ inlege dñi. qr om̃e mascu

Expanded text:
dere, et dicere. Quid me in unius mensis dere, et dicere. Quid me in unius mensis stringis articulo? Quid primogenitum vocas, quem an fratres sequantur, ignoro? Exspecta donec nascatur secundus. Nihil debeo sacerdoti, nisi et ille fuerit procreatus, per quem is qui ante natus est, incipiat esse primogenitus. Nonne mihi ipsi apices loquentur, et me stultitiae redarguent, eum esse dictum primogenitum, qui aperiat vulvam, non qui habeat et fratres? Denique interrogo de Joanne, quem constat esse unigenitum, an et primogenitus fuerit? Utrumne et ipse secundum Legem, pro toto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi non potest. Certe de Salvatore Scriptura sic loquitur: Cum expleti essent dies purgationis eorum, secundum Legem Moysi, duxerunt eum in Jerusalem, ut offerrent eum Domino: sicut scriptum est in Lege Domini: Quia omne mascu
Abbreviated transcription (Latin):
cut ungenitus ille uocetur qui paren¬
Omĩs unigenitus ẽ primogenitus.
ñ omĩs pͥmogenitus ẽ uingenitꝰ. Pri¬
pꝰ quẽ nullus. Om̃e inquit dñs ad aa¬
ron qͦd aꝑit uuluã ab onuĩ carne quę
offertur dño abhomine usq ad pecus
tibierunt. Tantum mͦ p̃ciis redimant
pͥmogenita hominũ. & primogenita
pecoꝵ immundoꝵ. Definiuit sermo
dei quid sit pͥmogenitũ. Om̃e inquit
quod aꝑit uuluam. Alioquin sinonẽ
primogenitus nisi is tantum quẽ se.¬
quuntur & fr̃s. tam diu sacerdotib
primogenita ñ debentur quã diu &
alia fuerint ꝓcreata: ne forte partu pꝰt¬
ea non sequente unigenitus sit & ñ pͥ¬
mogentus. Redemptio inquit eiꝰ erit
tum mͦ pͥmogenita uituloꝵ. & primo.¬
genita ouium & pͥmogenita caprarũ
non redimes: quia sc̃a sunt. Cogit me
sermo dĩ ut om̃e mascłinũ quod aꝑit
uuluam si de mundis anmalib sit.
deo uoueam: side ĩmundis redimam:
dans p̃cium sacerdoti. Possum respon¬

Expanded text:
cut unigenitus ille vocatur, qui parencut unigenitus ille vocatur, qui parenOmnis unigenitus est primogenitus: non omnis primogenitus est unigenitus. Prinullus. Omne, 215 inquit Dominus ad Aaron, quod aperit vulvam, ab omni carne quae offertur Domino, ab homine usque ad pecus, tibi erunt: tantummodo pretiis redimant primogenita hominum, et primogenita pecorum immundorum . Definivit sermo Dei, quid sit primogenitum, Omne, inquit, quod aperit vulvam. Alioqui si non est primogenitus, nisi is tantum, quem sequuntur fratres, tamdiu sacerdotibus primogenita non debentur quamdiu et alia fuerint procreata; ne forte partu postea non sequente, unigenitus sit, et non primogenitus. Redemptio, inquit, ejus erit tummodo primogenita vitulorum, et primogenita ovium, et primogenita caprarum non redimes, quia sancta sunt . Cogit me sermo Dei, ut omne quod aperit vulvam, si de mundis animalibus sit, Deo voveam; si de immundis, redimam: dans pretium sacerdoti. Possum respon
Abbreviated transcription (Latin):
de matre saluatoris & uiro iusto sit
estimandũ. Nulla ibi obstetrix mil.¬
la ibi muliercularũ sedulitas int̃cessit
Ipsa pannns inuoluit infantem. ipsa
& mater & obstetrix fuit. & colloca¬
uit eum inquit in p̃sepio: quia ñ e.¬
rat eilocus in diuersorio. Quȩ senten¬
tia & apochriphoꝵ deliramenta con¬
uincit. dum maria ipsa paunis inuol¬
uit infantẽ. & heluidii explere ñ patit᷑
uoluntatem: dũ in diu̾sorio locus non
abundeq respondimꝰ ad id qͦd ꝓposue¬
rat. anteqͣm conuenirent. & non cogno¬
uit eam donec peꝑit filium: ad terciã
responsionis ordo ꝓcedat. Uult enĩ alic
quoq filios mariam ꝓcreasse. & ex eo qͦd
scriptum ẽ ascendit autẽ & ioseph inciui¬
tatem dauid ut ꝓfiteretur cum maria
uxore sua pregnante. factum ẽ autẽ
cum ẽẽnt ibi impleti sunt dies ut pa¬
reret. & peꝑit filium suũ primogenitũ
nititur approbare primogenitũ non
posse dici nisi eum qui habeat & fr̃s. si¬

Expanded text:
de matre Salvatoris et viro justo sit de matre Salvatoris et viro justo sit aestimandum. Nulla ibi obstetrix: nulla muliercularum sedulitas intercessit. Ipsa pannis involvit infantem, ipsa et mater et obstetrix fuit. Et collocavit eum, inquit, in praesepio, quia non erat ei locus in diversorio . Quae sententia et apocryphorum deliramenta convincit, dum Maria ipsa pannis involvit infantem; et Helvidii expleri non patitur voluptatem, dum in diversorio locus non abundeque respondimus ad id quod proposuerat, Antequam convenirent, et Non cognovit eam, donec peperit filium, ad tertiam rae responsionis ordo procedat. Vult enim alios quoque filios Mariam procreasse; et ex eo quod scriptum est: Ascendit autem Joseph in civitatem David, ut profiteretur cum Maria uxore sua praegnante. Factum est autem cum ibi essent, impleti sunt dies, ut pareret, et peperit filium suum primogenitum : nititur approbare primogenitum non posse dici, nisi eum qui habeat et fratres: si
Abbreviated transcription (Latin):
potuit scriptura dicere &e accepit uxorẽ
suam. & non fuit ampliꝰ ausus continge¬
re eam sicut de thamar dixit & uida:
aut defuerunt uerba matheo quib id
contentiosus es: iam nc̃ tua mente sur¬
perabis. Nolo mͥ aliqđ inter partum
& coitum tempꝰ interseras. Nolo dicas.
mulier quȩcũq con ceꝑit & peꝑit
mascłm immun aeua da erit sep¬
tem dieb. scđm ut uol dies secessi¬
onis & purgationiꝰ nsum suȩ ĩmun¬
da erit. & octauo die circumcidet
debit insanguine puro. & om̃e scm̃ ñ
tanget. & reliqua. Statim eam inua¬
dat ioseph. statim audiat ꝑieremiã.
Equi insamentes infeminas factisuns
michi. unusquisq ad uxorem ꝓximi
sui hinniebat. Alioquin quomͦ stare
poterit non cognouit eam donec pe¬
perit filium. si purgationis tempꝰ ex¬
pectat. si quadraginta rursum dieb
tanto temꝑe dilata libido differtur:
neat uxorem. Sic incipiant nuptiȩ ne
euangłista mentitus sit. S absit ut h

Expanded text:
potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem potuit Scriptura dicere: Et accepit uxorem suam, et non fuit amplius ausus contingere eam : sicut de Thamar dixit et Juda? Aut defuerunt Matthaeo verba quibus id contentiosus es, jam nunc tua mente superaberis. Nolo mihi aliquod inter partum et coitum tempus interseras. 214 Nolo dicas: Mulier quaecumque concepit et peperit masculum, immunda erit septem diebus, secundum dies secessionis et purgationis suae immundata erit: et octavo die circumcidet debit in sanguine puro, et omne sanctum non tanget, et reliqua . Statim eam invadat Joseph: statim audiat per Jeremiam: Equi insanientes in feminas facti sunt mihi, unusquisque ad uxorem proximi sui hinniebat . Alioqui quomodo stare poterit, Non cognovit eam, donec peperit filium: si post purgationis tempus exspectat: si quadraginta rursum diebus tanto tempore dilata libido differtur? neat uxorem. Sic incipiant nuptiae, ne Evangelista mentitus sit. Sed absit, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tis seruũ tuum dñe scđ̾m uerbũ tuũ
in pace. qr uide runt ocłi mei saluta¬
re tuũ: qui deba annã ꝓpħissam ma¬
gos. stellam. nogeni herode angłoᷤ uidat:
qui in quã om̃e pͥ miracula tanta co¬
gnouerat. dĩ templũ sp̃c sancti se¬
dem dñi sui matrẽ audebat attingere:
&̾ certe maria conseruabat omĩa uer¬
ba hec conferens incorde suo. Ac ne im
erant inquit lucas. pat̾ illiꝰ &e mater
admirantes suꝑ his quȩ dicebantur de
eo. Licet tumira impudentia hȩc in
grecis codicib falsata contendas: quȩ
non solum om̃s pene greciȩ tractatores
in siuis uoluminib reliquert᷑. s ñ nul¬
li quoq elatinis ita ut ingrecis habe¬
tur assumpsert̃. Nec necesse ẽ nc̃ de
exemplarioꝵ uarietate tractare cũ
om̃e & ueteris & nouȩ scripturȩ instru¬
mentũ inlatinum sermonẽ exinde
translatum sit: & multo purior ma¬
nare credenda sit fontis unda quã
argumentationes suꝑfluȩ & disputatio
magis curiosa qm uera. Nunquid ñ

Expanded text:
servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace: quia viderunt oculi mei salutare tuum : qui Annam prophetissam, Magos, stellam, Herodem, Angelos viderat; qui, inquam, miracula tanta cognoverat, Dei templum, Spiritus sancti sedem, Domini sui matrem audebat attingere? Et certe Maria conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo . Ac ne imperant, inquit Lucas, pater illius, et mater admirantes super his, quae dicebantur de eo. Licet tu mira impudentia haec in Graecis codicibus falsata contendas, quae non solum omnes pene Graeciae Tractatores in suis voluminibus reliquerunt; sed nonnulli quoque e Latinis, ita ut in Graecis habetur, assumpserint. Nec necesse est nunc de exemplariorum varietate tractare, cum omne et veteris et novae Scripturae instrumentum in Latinum sermonem exinde translatum sit, et multo purior manare credenda sit fontis unda, quamargumentationes superfluae, et disputatio magis curiosa, quam vera. Numquid non
Abbreviated transcription (Latin):
omib scripturis lector poterit congͥ¬
gare. Nunc illud ẽ quod conamur
mat̾tere eius marie. qui antea non
credentes postea crediderunt. licet fi¬
eri potuerit ut uno statim credente
alii diu increduli fuerint. & hanc eẽ
matrẽ iacobi & iosetis. id ẽ mariã de.¬
ophe uxorem alphei. hanc dictam
mariã iacobi minoris. Quȩ si mater
eẽt dñi. magis eam ut inomĩb locis
matrẽ illiꝰ appellasset & non alioꝵ di¬
cendo matrẽ alteriꝰ uoluisset intelli¬
gi. Uerũ in hac parte ꝯtenciosũ funem ñ
traho. Alia fuerit maria cleophe aliama.
beris . iiii. modis in scͥpturiᷤ diuiniꝰ fr̃s dici.
Natura. gente. cognatione. affectu. Ha¬
tura. ut esau & iacob. duodecim patͥ.¬
arche. andreas & petrus. iacobꝰ & ioħs.

Expanded text:
omnibus Scripturis lector poterit congromnibus Scripturis lector poterit congregare. 14. Nunc illud est quod conamur materterae ejus, Mariae, qui antea non credentes, postea crediderunt. Licet fieri potuerit, ut uno statim credente, alii diu increduli fuerint, et hanc fuisse matrem Jacobi et Josetis, id est, Mariam Cleophae uxorem Alphaei, et hanc dictam Mariam Jacobi minoris. Quae si esset mater Domini, magis eam, ut in omnibus locis, matrem illius appellasset, et non aliorum dicendo matrem, alterius voluisset intelligi. Verum in hac parte contentiosum funem non traho, alia fuerit Maria Cleophae, alia Maberis, quatuor modis in Scripturis divinis fratres dici, natura, gente, cognatione, affectu. Natura, Esau, Jacob, duodecim Patriarchae, Andreas et Petrus, Jaco
Abbreviated transcription (Latin):
Qł cognita gr̃a quȩ data ẽ michi petrꝰ
&e iacob & ioħs qui uidebantur colũ¬
rebedei: lege actus apłoꝵ. iam abhero.¬
de fuerat int̾emptus. Restat conclusio.
ut maria ista quȩ iacobi minoris scri¬
bitur mat᷑. fuerit uxor alphei. & soror
mariȩ matris dñi: quã mariã cleophe
q alia causa ei nom̃ imponens. Si¬
autẽ inde tibi alia atq alia uidetur
qd alibi dicatur maria iacobi minoriᷤᷤ
ture consuetudinẽ: eunde hominẽ
diuersis nominib appellari. Ragu.¬
el socer moysi & iethro dicitur. Gede¬
on ñ nullis causis ĩmutandi nomĩs
ante p̾missis subito ierobaal legitur.
Orias rex iuda uicissim ararias uoca.¬
tur. Alons tabor tabiriũ dr̃. Rursũ
hermon phenices cognominant sa¬
mor. & amorreꝰ cognominat eum sa¬
nir. Padem cȩli plaga trib nominibꝰ
appellatur. nageh. theman. darom:
lege erechiel. Petrus symon dicitur
&e cephas. Iudas iacobi zelotes in alio
euangłio taddeus dicitur. Multaq

Expanded text:
 mihi, Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columZebedaei, lege Actus Apostolorum. Jam ab Herode fuerat interemptus. Restat conclusio, ut Maria ista quae Jacobi minoris scribitur mater, fMariae matris Domini, quam Mariam Cleophae t quacunque alia causa ei nomen imponens. Paautem inde tibi alia atque alia videtur, quod alibi dicatur: Maria Jacobi minoris turae consuetudinem, eumdem hominem diversis nominibus nuncupari. Raguel socer Moysi, et Jethro dicitur. Gedeon, nullis causis immutati nominis ante praemissis, subito Jerobaal legitur. Ozias rex Juda, vicissim Azarias vocatur. Mons Thabor, Itabyrium dicitur. Rursum Hermon Phoenices cognominant Sanior, et Amorraeus cognominat eum Sanir. Eadem coeli plaga tribus nominibus appellatur, Nageb, Theman, Darom, lege Ezechiel. Petrus, et Simon dicitur, et Cephas. Judas zelotes, in alio Evangelio 220 Thaddaeus dicitur: multaque
Abbreviated transcription (Latin):
Quã duilex ulla ꝑmansit. crescite et¬
multiplicamini & replete terram & ma¬
ledicta sterilis quȩ ñ parit sem̃ in isri:
nubebant om̃s & nubebantur & deri
lictis parentib fiebant una caro. Qͣn¬
dͥo uͦ uox illa ꝑtonuit tempꝰ breuiatũ
ẽ. reliquum ẽ ut qui habent uxores
sic sint quasi non habentes: ad heren¬
quia qui sine uxore ẽ cogitat ea quȩ d̃i
sunt. quomͦ placcat deo. qui autẽ cũ
uxore ẽ sollicitus ẽ quȩ s̃ huiꝰ mundi qͦ¬

Expanded text:
Quamdiu lex illa Quamdiu lex illa multiplicamini, et replete terram; et: Maledicta sterilis, quae non facit semen in Israel , nubebant omnes, lictis parentibus, fiebant una caro. Quando vero vox illa pertonuit: Tempus breviatum est: reliquum est, ut et qui habent uxores, sic sint, quasi non habeant; adhaerenQuia qui sine uxore est, cogitat ea quae Dei sunt, quomodo placeat Deo. Qui autem cum uxore est, sollicitus est, quae s