comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iermoł. Si plus uł minꝰ qm p̾ciino¬
mine datũ cst eiuctõne sequuta daricõ¬
uenit placitũ custodiend̾ est ⁊ si iussu
iudicis reiiudicatepignus captũ per
offitiũ distrahit᷑ post euincatur ex ẽp¬
to conteacũ cin pͥcio libatus est nãqnͣti
interest s p̾cio dũ taxat eiꝰꝙ usuris ha¬
bita rõne fructuũ dabitur. Scilicet
si pos ciꝰ q̃ uincit restitũe ñ hẽat necte

Expanded text:
. Si plus uel minus, quam pretii nomine datum est, euictione secuta dari conuenerit, placitum custodiendum est. Si iussu iudicis rei iudicatae pignus captum per officium distrahatur, post euincatur, ex empto contra eum qui pretio liberatus est, non quanti interest, sed de pretio dumtaxat eiusque usuris habita ratione fructuum dabitur, scilicet si hos ei qui euicit restituere non habebat nece
Abbreviated transcription (Latin):
ab alio quintus mitius ⁊ sab̾. existimãt
uenditorẽ ob euictionẽ teni ñ posse nec
enĩ eictõnis noĩe queqmͣ ten ĩ eo iure
ꝙ tacite soleat acced̾e nisi ut optimius
maximꝰ q eẽt traditus fu̾it sundꝰ tũc .n.
lib̃m ab ommi s̃uitute pr̃and̾. Si uero
emptor petat uiam uł actũ uenditorẽ
alit̾ ab eo accessum sit.

Expanded text:
existimant uenditorem ob euictionem teneri non posse: nec enim euictionis nomine quemquam teneri in eo iure, quod tacite soleat accedere: nisi ut optimus maximusque esset traditus fuerit fundus: tunc enim liberum ab omni seruitute praestandum. si uero emptor petat uiam uel actum, uenditorem aliter ab eo accessum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
sit cuiꝰ ẽẽ dr̃ mͣrcelł tractat ⁊ ait u̾itatem
ẽẽ querendam. qr iusirand̾ altiusalt̾i
non peodest n nocet mr̃is gͥ insiurand̾
partui non ꝓficiet. nec nocebit simat̾
detułit. ⁊ iuretur exeo pregnans non
finsse. Iurariantẽ oꝵ ut delatũ est iꝰ¬
iurandum. Eetin siego detuli ut per
erit ratum hñdũ iusiurand̾ ꝙ siexe¬
giut per salutẽ tuam iurares ⁊ iura¬

Expanded text:
tatem esse quaerendam, quia iusiurandum alteri neque prodest neque nocet: matris igitur iusiurandum partui non proficiet: nec nocebit, si mater detulerit et iuretur ex eo praegnas non esse. Iurari autem oportet, ut delatum est iusiurandum: ceterum si ego detuli ut pererit ratum habendum iusiurandum: quod si exegi, ut per salutem tuam iurares, et iura
Abbreviated transcription (Latin):
ueniatur si uirau̾it ꝓficiet ei iusiurãd̾
cto. Oz ⁊ si de condcone persone fu̾it iu¬
ratũ pretor insiurandũ tuebit᷑ ut puta
detuli tibi ius urandũ ⁊ iurasti in pot̾a¬
te mea te non ẽe tuendum. erit iusiuran
standum. D enq ait. si depossõne
uiratũ est nam supa iirauit ibit ĩposses¬
sionem sũ metusiot eam non ibit qͣuis
uere pregnans fu̾nt po̾it q inquit mͣr¬
celł mb̾a iuranti iusiurand̃ne ꝯuenia¬
tur qĩcalũpine cãuentris noĩe fm̾t ĩ

Expanded text:
ueniatur, si iurauerit, proficiet ei iusiurandumcto. Sed et si de condicione personae fuerit iuratum, praetor iusiurandum tuebitur: ut puta detuli iusiurandum et iurasti in potestate mea te non esse: tuendum erit iusiurandstandum: denique ait, si de possessiiuratum est: nam si ipsa, ibit in possessionem sine metu, si contra eam, non ibit, quamuis uere praegnas fuerit: proderitque, inquit Marcellus, mulieri iuranti iusiurandum, ne conueniatur quasi calumniae causa uentris nomine fuerit in
Abbreviated transcription (Latin):
partib heditariis spoponderũt ut cum
alt̾ pignus ꝓ parte sua lib̾ass rem credi¬
tor eiucit querebat᷑ an ut̃q bedũ ꝯucĩ¬
ripossit idq placebat ꝓpt̾ indiui sam
pignoris cãm nec remedio locꝰ ẽẽ uidebat᷑
ut ꝑ doli exceptõem actões eiq peccĩnã

Expanded text:
partibus hereditariis spoponderunt: cum alter pignus pro parte sua liberasset, rem creditor euicit: quaerebatur an uterque heredum cri possit? idque placebat propter indiuisam pignoris causam. nec remedio locus esse uidebatur, ut per doli exceptionem actiones ei qui pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
demł. Si cum uenditor admonuss
emptorẽ ut publiciana potiꝰ uł ea acfoe
que de fundo uectigali ꝓpoĩta est exꝑi¬
sionẽ aduocat ⁊ sollita pecciña nendi¬
tori dissoluitur uñ fit ut emptori suo
noĩe non competat Si is qui reipublice
cãm affuit fundũ petat utilis possessori
ꝓ eiuctõne ꝯpetit actio. Item si pͥuatus
a milite petat eadem equitas est emp¬
tori restituende ꝓ euictione astiois¬
¶ Si scd̃s emptor uenditorẽ eiidẽq ẽp¬
torem ad litem hoĩs dedit ꝓcuratorem
⁊ non restituto eo dampnatio fu̾it sequ
tor ut rem suam datur ex stipłatu cõ¬
sequi ũ pot̾it s qr dampnũ eiuctiomiᷤᷤ
ad ꝑͣm ꝑtinuit emptoris ꝙ manda¬
ti iudicio ncħ percepturꝰ est ñ ĩutiłr
ad ꝑcipiendam litis estimatõem agetͣ
ex uendito. ¶Diuisione intertoh̾e¬
des fc̃a si procurator absentis int̾fuit

Expanded text:
m. Si, cum uenditor admonuisset emptorem, ut Publiciana potius uel ea actione quae de fundo uectigali proposita est experisionem auocat et soluta pecunia uenditori dissoluitur: unde fit, ut emptori suo nomine non competat. Si is qui rei publicae causa afuit fundum petat, utilis possessori pro euictione competit actio. item si priuatus a milite petat, eadem aequitas est emptori restituendae pro euictione actionis. Si secundus emptor uenditorem eundemque emptorem ad litem hominis dederit procuratorem et non restituto eo damnatio fuerit secutor ut in rem suam datus, ex stipulatu consequi non poterit: sed quia damnum euictionis ad personam pertinuit emptoris, qui mandati iudicio nihil percepturus est, non inutiliter ad percipiendam litis aestimationem agetur ex uendito. Diuisione inter coheredes facta si procurator absentis interfuit
Abbreviated transcription (Latin):
stitorem scruũ dñs hũit posse dici.
cepturus spopondit creditori fut᷑o
inpotate ht ne accipiendo se ei astͥn
nos uire uti ut post iuditiũ acceptũ.
causa omis restituenda sit .i. om̃e qd̃
solutus fuiss. Serusi tuũ imprudẽs
afure bona fide emis. is expectulioꝙ
ad te ꝑtinebat hoĩem ꝯparaui qui

Expanded text:
stitorem seruum dominus habuerit, posse dici Icepturus spopondit creditori futuro, in potestate habet, ne accipiendo se ei obstrinos iure uti, ut post iudicium acceptum causa omnis restituenda sit, id est omne,solutus fuisset.Seruum tuum imprudens a fure bona fide emi: is ex peculio, quod ad te pertinebat, hominem parauit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
m uendas nã pͥore casu ttiã statĩ mo¬
rieris nicħ mͥ heres tuus d ħedi autẽ
iectas arbores uenditor autẽ scit nͨ amo¬
uit qnͣti emptoris int̾fu̾it re estimadã
c̃e si modouenit.

Expanded text:
am priore casu etiamsi statim morieris, nihil mihi heres tuus debebit, heredi autem iectas esse arbores, uenditor autem scit nec admonuit, quanti emptoris interfuerit rem aestimandam esse, si modo uenit.
Abbreviated transcription (Latin):
in modũ agri ced̾e d nisi si id
dũ cedendũ sud ip̃m actũ est ut ce¬
d̾et ueluti me publice limiteb lu¬
ci qui fundũ tangunt cũ u̾o nentrũ
solz ut luci uie publite q̃ ĩ fũdo suit

Expanded text:
in modum agri cedere debet, nisi si id dum cedendum, si id ipsum actum est, ut cederet, ueluti uiae publicae, limites, luci qui fundum tangunt: cum uero neutrum solet, ut luci, uiae publicae,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ idiuiso oucenda eiuncantur du¬
ri non uenditori attu it si totũ tũd
qiuem flumen deminuerat eiutus
sit uire n oninuet᷑ eiuictionis obl¬
gatio non magis qmͣ si icuria fud̃¬
aut seruns traditus det̾ior fc̃s sit nam
icttͣrioi non auget᷑ añtitas eiucti¬
onis si res melior finit estecta ꝙꝑ fi mͦ
certe integro qui fu̾at tra ditus oucen¬
ta iugera per alluuionẽ accesserit ac
postea pro in diuiso pars cmita tociꝰ
eiuista sit perinde pars x cuita prabit᷑
at si sola ducenta de islis mille iuge¬
si mille uig̾ib traditis dem̃ ꝑissent¬
mox ducenta alluuione per aliam
partem fundi ducenta attulis ac per
ꝓ indiuiso ciuĩta pars euicta eet ꝓcͣ
parte auctor ten̾etur dixi conseqͥns
ee superidrib ut n pars quĩta mille
iugerũ nun debeatur eiictionis
noie teneat actor ac si deo octogĩtis
ssłis residius sola .c. isexagnita fius¬
do decesserunt prorata noue regioniᷤ
ee intelligi cet̾m cũ ꝓ diuiso pars

Expanded text:
 indiuiso ducenta euincantur, duri, non uenditori attulit. si totus fundus quem flumen deminuerat euictus sit, iure non deminuetur evictionis obligatio, non magis quam si incuria fuaut servus traditus deterior factus sit: nam et e contrario non augetur quantitas evictonis, si res melior fuerit effecta. Quod terrae integro qui fuerat traditus ducta iugera per alluvionem accesserunt ac postea pro indiviso pars quinta totius evicta sit, perinde pars quinta praestabitur, ac si sola ducenta de illis mille iugesi mille iugeribus traditis perissent ducenta, mox alluvio per aliam partem fundi ducenta attulisset ac postea pro indiviso quinta pars evicta esset: pro qua parte auctor teneretur. dixi consequens esse superioribus, ut neque pars quinta mille iugerum neque quarta debeatur evictionis nde teneatur auctor, ac si de octingentis illis residuis sola centum sexaginta fuisdo decesserunt, pro rata nouae regionis esse intellegi.Ceterum cum pro diuiso pars
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ fac̾e potest quoseruitus impediat᷑
queita diffusa est ut om̃s glebe sermãt
acsuter actusue sñulla det̾minatõne
legatus est modus terminabit᷑ ⁊ ciua
primum iter determminatũ est ea seruitꝰ
ꝯstitit cefe partes agrilib̾e sunt gͥ arbi¬
ter dandus est qui utroqi caũ uã det̾¬
minared ¶Latitudo actus itin̾is q
ea est que demonstrata est quidem si nͥl
dc̃niest hoc arbitrio statuendum est
uia aliudiuris est nansi dictalatitu̾¬
dononest suna debetur. Silocus ñ adie¬
cta latitudine noĩatus est per eũ qͣlibet
iripot̾it. ¶ Sin autem p̾termissũ÷
eque latitudine ñ ad recta pertotũ fun¬
dum una poc̾it eligidum taxat eiꝰlati ui¬
tudinis que lege comp̾bensa est ꝓcuio
ip̃o si dubitatur arbit᷑ snͣuocandũ est.¬
omp̃ł. Derciuem locuminam aliis
concessero per eumdem quidem alii a-¬
que ductũ cedere non pot̾os si aquedu¬
ctum alii concessero alii iter per eundẽ
locum uł dare uł aliasu ced̾e potero.

Expanded text:
il facere potest, quo seruitus impediatur, quae ita diffusa est, ut omnes glaebae seruiant, aut si iter actusue sine ulla determinatione legatus est: modo determinabitur et qua primum iter determinatum est, ea seruitus constitit, ceterae partes agri liberae sunt: igitur arbiter dandus est, qui utroque casu uiam determinare debet.Latitudo actus itinerisque ea est, quae demonstrata est: quod si nihil dictum est, hoc ab arbitro statuendum est. in uia aliud iuris est: nam si dicta latitudo non est, legitima debetur.Si locus non adiecta latitudine nominatiri poterit: sin autem praetermissus est aeque latitudine non adiecta, per totum fundum una poterit eligi via dumtaxat eius latitudinis, quae lege comprehensa est: pro quo ipso, si dubitabitur, arbitm Per quem locum viam alii cessero, per eundem alii aquae ductum cedere non potero: sed et si aquae ductum alii concessero, alii iter per eundem locum vendere vel alias cedere non potero.
Abbreviated transcription (Latin):
serunt aquam de flumine publico ꝓ
ab impatore ostend̾it Itemrescͥpserit
acnuamrita tñ ꝑmittiduci sisine ĩiu-¬
naest uia ⁊ si ꝑpłes fundoim¬
ponatur cum unaseruitus sit demq
q̃ritur ansiper unum fundũ iero ꝑ¬

Expanded text:
serunt aquam de flumine publico pr datum ostenderit. item rescripserunt aquam ita demum permitti duci, si sine iniuna est uia et si per plures fundos imponatur, cum una seruitus sit. denique quaeritur, an, si per unum fundum iero
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑͣm nepotis idem seruari deb̾e iussũ
autem huiꝰ pr̃is ñ effic̾e quomimꝰ ccͣ
senatusꝯ sult creditũ existimaret᷑ cũ

Expanded text:
men et in persona nepotis idem seruari debere: iussum autem huius patris non efficere, quo minus contra senatus consultum creditum existimaretu
Abbreviated transcription (Latin):
consul ⁊ sextus ponꝑeius gneii pon¬
peii patris fuit. ¶ Eodem temꝑe
⁊ celius antipater qui hystorias as¬
cripsit s plus eloquentie qmͣ scĩe
iuris operamdedit ⁊̃ lucius crassus
frater publii mutii qui mutianus
dictus est hunc citero ait uiris con¬
sultorũ dissertissimũ post hos quĩtꝰ
mutius publii filius pontifex maxi¬
mus ius ciuile primus constituit
gn̾atim u libros .xet .uiii. redigen¬
do mutu auditores fuerunt qm̃płes
s precipue austoritatis acquillius
gallus balbus lucillus sextus papi-¬
nus Gaius uib ñcius ex quib gal¬
lum maxĩe auctoritatis apd̾ ppłm
fuisse seruuꝰ dicit om̃s tñ hui a ser¬
iuo sulpicio uocantur alioquĩ ꝑ se
eoꝵ scripta non talia extant ut ea
hoĩes appetant. Dem̃ nec uersantur
om̃o scripta eoꝵ inter manus hoĩ¬
num s seruus libros suos composu-¬
it pro cuius scriptura ipsorum qͦ
memoria habetur ¶ S̾uius autems
sulpicius cum in causis orandis

Expanded text:
consul. etiam Sextus Pompeius Gnaei Pompeii patruus fuit eodem tempore: et Coelius Antipater, qui historias conscripsit, sed plus eloquentiae quam scientiae iuris operam dedit: frater Publii Mucii, qui Munianus dictus est: h‹u›nc Cicero ait iurisconsultorum disertissimum.Post hos Quintus Mucius Publii filius pontifex maximus ius ciuile primus constituit generatim in libros decem et octo redigendo.Mucii auditores fuerunt complures, sed praecipuae auctoritatis Aquilius ‹G›allus, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Gaius Iuuentius: ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Seruius dicit. omnes tamen hi a Seruio Sulpicio nominantur: alioquin per se eorum scripta non talia exstant, ut ea ‹om›nes appetant: denique nec uersantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Seruius libros suos compleuit, pro cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. Seruius ‹autem Sulpicius› cum in causis orandis
Abbreviated transcription (Latin):
erit possid̾e moꝵ ceperit sñ ex eadem
c̃ã siue ex alia ꝯdempnari eũ oport̾e
nͥ restituat ibidem non male põp̃
iungit eius qui adexhibend̾ egit
utroq temꝑe int̾fuisse oport̾e eire
stitui hoc est ⁊ quolis cõtestat᷑ ⁊ ꝗo
sit condẽpnatio ⁊ ita labeoni placet.

Expanded text:
erit possidere, mox coeperit siue ex eadem causa siue ex alia, condemnari eum oportere, nisi restituat. Ibidem non male Pomponius iungit eius, qui ad exhibendum egit, utroque tempore interfuisse oportere rem ei restitui, hoc est et quo lis contestatur et quo fit condemnatio: et ita Labeoni placet.
Abbreviated transcription (Latin):
si possideam idem ⁊ si marmariouel¬
in nauitabulã meã uł ausam sipho
mux̾is uł emblematha phtale uel
purpurã uestimento intexueris
aut brathiũ statue qluo adiunau̾is
tunc imnncipes ad exhibend̾ ꝯueni¬
ri possunt qiia fatultas est restitu¬
endi nã posside ⁊ usucaꝑe eosposse
ꝯstat. Idem⁊ in collegiis cet̾isq cor¬
porib dicend̃ erit. ¶ Si quis ñ possi¬
deat litis ꝯtestate temꝑe pꝰea añ suĩam

Expanded text:
 possideas. Idem et si armario uel naui tabulam meam uel ansam scypho iunxeris uel emblemata phialae, uel purpuram uestimento intexeris, aut bracchium statuae coadunaueris. Item municipes ad exhibendum conueniri possunt, quia facultas est restituendi: nam et possidere et usucapere eos posse constat. idem et in collegiis ceterisque corporibus dicendum erit. Si quis non possideat litis contestatae tempore, sed
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ces tͥ soluta aut satisttmn cẽt deinde
m̾cedis noĩe fideiussorẽ a colono acce¬
pisti satifft̃m tͥ iudi existimo ⁊ io illata
nori pͥosa acceꝑat ⁊ postioris cui quidã
ex hisdem fundis dati erant ad eaindẽ
personã r̾editas deuen̾at debitdr offi¬
rebat qnͣtum a postĩore creditore
no iuire pignoris primi contractus.
de uenditionib retũ ẽe tamcaꝵ que
soli sunt qͣm caꝵ que mobiles ant se
mouentes sunt auint ediles qui
mancipia uendũt certiores faciant
emptoros quid morbi uiciiue cͥq sit
fugitiuus error ue sit noxa ue solut̾
non sit eademq oĩa cũ ea mancipia
uenerũt palam recte ꝓnũciando ꝙ¬
si mancipiũ adu̾sus cam uenisset.
¶Siue ꝙ adu̾sus qd̃ dc̃m ꝓnussumus

Expanded text:
satisfactum esset: deinde mercedis nomine fideiussorem a colono accepisti. satisfactum tibi uideri existimo et ideo illata nori praedia acceperat, et posterioris, cui quidam ex isdem fundis dati erant, ad eandem personam hereditas deuenerat: debitor offerebat, quantum a posteriore creditore uo iure pignoris prioris contractus. de uenditionibus rerum esse tam earum quae soli sint quam earum quae mobiles aut se mouentes. Aiunt aediles: 'Qui mancipia uendunt certiores faciant emptores, quid morbi uitiiue cuique sit, quis fugitiuus erroue sit noxaue solutus non sit: eademque omnia, cum ea mancipia uenibunt, palam recte pronuntianto. quodsi mancipium aduersus ea uenisset, siue
Abbreviated transcription (Latin):
bitus fu̾it dñiũ ad debitorẽ reu̾tit᷑ idẽ
est ⁊ ĩ omĩb si cui concessũ est rem alie
dit resoluta uenditione.
demł. L utius titius csi eet gau¬
xori sue gaie seie debitor sub pignore
siue ypotheca p̾dioꝵ eadẽ p̾dia cumuxõ
re seie septicie ꝯmunis filie noĩe sẽpro¬
nĩo marito eĩ futuro indotẽ dedit p̾ea
lutio titio de functo septicia filia absti¬
nuit se heditate pr̃na q̃ro an mr̃ eius
ypothecam periequi possit pauł e pi
gnoris quidẽ obligatc̃em p̾dioꝵ gaiã
seiam que iuro ꝓ filia umiu ĩ dotẽ eadẽ
danti consensit eñ ꝯmuis filie noĩe da¬
rent᷑ remisisse uidi obligatõem autẽ
ꝑsonalẽ perseuerasse s adu̾sus eã qn̾e¬

Expanded text:
bitus, dominium ad debitorem revertitur. idemque est in omnibus, quibus concessum est rem aliendit resoluta venditione..Lucius Titius cum esset uxori Gaiae Seiae debitor sub pignore siue hypotheca praediorum, eadem praedia cum uxore sua Seiae Septiciae communis filiae nomine Sempronio marito eius futuro in dotem dedit: postea defuncto Lucio Titio Septicia filia abstinuit se hereditate paterna: quaero, an mater eius hypothecam persequi possit.Paulus respondit pignoris quidem obligationem praediorum Gaiam Seiam, quae uiro pro filia communi in dotem eadem danti consensit, cum communis filiae nomine darentur, remississe uideri, obligationem autem personalem perseuerasse: sed adu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ emptorem ut auenditione discedent ĩ
pignori saluñ crit creditori nã sicut de¬
bitori ita ⁊ creditori pristinũ ius resti
d ita demũ si emptor rem retincat nel
reddat uenditori ⁊ ĩo si iuditio qͦ accep¬
to uenditor absolut᷑ sit uł qr ñ iuudebat᷑
in id ꝙit̾est condempnat᷑ saluũ fore
pignꝰ creditor dicend̾ est ħ. waccid̾e

Expanded text:
 emptorem, ut a uenditione discederent. ius pignorum saluum erit creditori: nam sicut debitori, ita et creditori pristinum ius restitsed ita demum, si emptor rem retineat nec reddat uenditori. et ideo si iudicio quoque accepto uenditor absolutus sit uel quia non tradebat in id quod interest condemnatus, saluum fore pignus creditori dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ sempniũ antiquiorẽ creditorẽ con¬
sentientẽ cũ debitor eandẽ rem titio
debitori obligaret uis suil pignoris
remisisse uid̾i ñ ⁊̃ tertiũ in locũ eiꝰ fuc¬
cessisse ⁊ io medii creditoris meliorẽ
tam estectã idem obseruand̾ est ⁊ sires
publica t̾cio loco credid̾a̾t ¶ Ꝙ pi¬
gnoris iure rem persequiit᷑ a uendi¬
catone rei eos remou̾i sol si qͣlicñq

Expanded text:
ium antiquiorem creditorem consentientem, cum debitor eandem rem tertio creditori obligaret, ius suum pignoris remississe uideri, non etiam tertium in locum eius successisse, et ideo medii creditoris meliorem causam effectam. idem obseruandum est et si res publica tertio loco crediderit. Qui pignoris iure rem persequuntur, a uindicatione rei eos remoueri solere, si qualiscumque
Abbreviated transcription (Latin):
Iudici finium regũdorũ ꝓmit titur
⁊ u̾ non possit dirimere fines adiudi¬
catõe controu̾siã dirimat s si forte aiio¬
nende uet̾is obscuritatis gr̃a peraliã
regionem fines dirig̾e iudex uelit pot
Quonoĩe is tui adiudicat᷑ certa pec

Expanded text:
Iudici finium regundorum permittitur, ut, ubi non possit dirimere fines, adiudicatione controuersiam dirimat: et si forte amouendae ueteris obscuritatis gratia per aliam regionem fines dirigere iudex uelit, potest quo nomine is cui adiudicatur in
Abbreviated transcription (Latin):
ab alto solo condustꝰ sit ꝯdẽpnatio ad¬
esi erit facienda eiꝰ qui ñ condux in
partẽ m̾cẽdis. ¶ Post littẽ autẽ con¬
testatã ⁊̃ fructꝰ inuenient in ħ iudicio
Nam ⁊ culpa ⁊ dolus exinde pr̃ant᷑¬

Expanded text:
ab altero solo conductus sit, condemnatio erit facienda eius, qui non conduxit, in partem mercedis.Post litem autem contestatam etiam fructus uenient in hoc iudicio: nam et culpa et dolus exinde pra
Abbreviated transcription (Latin):
bore uł eclificio in fine poĩto deponen¬
do partẽueeiꝰ ꝯdẽpnabit᷑ si dicant᷑ ter¬
mini deiecti uł exarati iudex qͣ de crimi¬
ne cognoscit ⁊̃ de sinib cognosce pot̾¬
Si alt̾ fundus duoꝵ alt̾ triũsit pot̾
uidex uniparti adiudicare locũ de qͦ
fundoꝙͣ ꝑsonis adiudicari partes
intelligunt᷑ hic autẽ cũ fit a iudĩtio

Expanded text:
bore uel aedificio in fine posito deponendo parteue eius, condemnabitur.Si dicantur termini deiecti uel exarati, iudex, qui de crimine cognoscit, etiam de finibus cognoscere potest.Si alter fundus duorum, alter trium sit, potest iudex uni parti adiudicare locum de quofundo quam personis adiudicari fines intelleguntur: hic autem cum fit adiudicatio
Abbreviated transcription (Latin):
articuli sigillatim aũ legib aut
senatus consultis comp̾hendisz
nulia proced̾e atq ita ius dr̃e d.¬
pedius qociens lege aliqid unũ
uel alterũ introductũest bona
octo est et cetera que tendunt ad
eandem utilitatem uel int̾preta¬
tionem uel certe uir̃sdc̃one sup

Expanded text:
articuli singillatim aut legibus aut senatus consultis compraehendi:milia procedere atque ita ius dicePedius, quotiens lege aliquid unum uel alterum introductum est, bona occasio est cetera, quae tendunt ad eandem utilitatem, uel interpretatione uel certe iurisdiction‹e› sup
Abbreviated transcription (Latin):
autem non uetuit. Id fit et qd̃ di-
ab eo qñ contralegem fit.
ceps legib solutus est angusta ã
licet legib soluta non est princ¬
legib non utimur id custodiri o
qd̃ morib et consuetudine intro¬
ductumest et si qua hoc iiredefe¬
cerit tunc qd̃ proximum ⁊ conse¬
quens est ei si nec id quid̃ appa¬
reat. tunc ius quo urbs rõana uti¬
tur seruari o ¶Inuet̾ata consue¬
tudo prolege non inm̾uto custo
⁊stitutum Nam cum ip̃e leges
nulla alia ex cã nos teneant qͣm
qd̃ iudicio ppłi recepte sunt. m̾i¬
to et ea que sñ ullo scripto ppłs
approbauit tenebunt om̃s nã¬

Expanded text:
autem non uetuit, id fit: et quod diab eo, quod contra legem fit. ceps legibus solutus est: Augusta autem licet legibus soluta non est, princlegibus non utimur, id custodiri oportet, quod moribus et consuetudine inductum est: et si qua in re hoc deficeret, tunc quod proximum et consequens ei est: si nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, seruari oportet.Inueterata consuetudo pro lege non immerito custodoribus constitutum. nam cum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probauit, tenebunt omnes: na
Abbreviated transcription (Latin):
lunga consuetudine ⁊ probata st̃
ac per annos plimos obseruata
uelut tacita ciuium conuentõ¬
ne non minus qmͣ ea que scͥpta
in tantumprobatum est. ut nõ
fuit necte scripto id comp̃hen
in primis insꝑiciend̾ est quoiure
ciuitas ultro in uel hiusmodi ca¬
sib usa fuiss optima est enimle¬
gum interpres consuetudo.
b que ex legib proficiscuntur cõ¬
suetudinem aut rerũ perpetuo
simiłr iudicatarum auctoritatẽ
m legib optinere debere
mum demũ consuetudine obten
aut consensus fecit aut necc̃itas
ꝯstituit aut firmauit consue
autem ius consistit aut in acciui¬
rendo aut inconseruando aut mi-¬

Expanded text:
longa consuetudine approbata sunt ac per annos plurimos observata, velut tacita civium convencione non minus quam ea, que scripta in tantum probatum est, ut non fuerit necesse scripto id comprehens quaeratur, in primis inspiciendum est, quo iure ciuitas retro in eiusmodi casibus usa fuisset: optima enim est legum interpres consuetudo. bus quae ex legibus proficiscuntur consuetudinem aut rerum perpetuo similiter iudicatarum auctoritatem uim legis optinere debere. imum, deinde consuetudine optentaut consensus fecit aut necessitas constituit aut firmauit consuettionum.Totum autem ius constitit aut in adquirendo aut in conseruando aut i
Abbreviated transcription (Latin):
cta una aliqua eius particula
ꝓposita uidicare uel respondere
qiue salubriter ꝓutilitate hom
intreducuntur ea nos duriore ĩt¬
nonuut priores leges ad post̾i
o ut ad eas quo ꝑs etadeas res¬
nent nisi contͣrie sunt id ꝙ mł¬
tis argumentis ꝓbatus¬

Expanded text:
cta una aliqua particula eius proposita iudicare uel respondere.quae salubriter pro utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore intantiquiores leges ad posterit, ut ad eas quonent, nisi contrariae sint, idque multis argumentis probatu
Abbreviated transcription (Latin):
seue utat᷑ usufructu. Si serui usu
ffruat᷑ legatus est cͤ testator qĩ mĩstĩo
uacuo utebat᷑ si eũ disciplinis uł arͤ¬
te instituit usuffructuariꝰ arteei e
pericia utetur. Si qiuid cloacarii
noĩe debeat᷑ uł si qud ob formã aq̃
ductus qͥ ꝑ agrũ transit pendeatur
ad honus fructuarii ꝑtinebit. Sed
⁊ si quid ad colla etõem iueputo ħ
quo fructuariũ substitin ũ. gͦ ⁊ qd
ob tñsitũ excitus ꝯfert᷑ ex fructibi. s
lent possessores certamꝑtẽ fructuũ
municipio uiliori p̾cio adice solent
⁊ fisco functõnes pr̃are hec hoñ̾a ad
fructuariũ ꝑtinebunt. Si q̃serui¬
tus impoĩta est fundo. necte hẽbit fru¬
ctuarius sustin̾e uñ ⁊ si ꝑstipłoem ser¬

Expanded text:
seue utatur usu fructu. Si serui usus fructus legatus est, cuius testator quasi ministerio uacuo utebatur, si eum disciplinis uel arte instituerit usufructuarius, arte eius uel peritia utetur. Si quid cloacarii nomine debeatur uel si quid ob formam aquae ductus, quae per agrum transit, pendatur, ad onus fructuarii pertinebit: sed et si quid ad collationem uiae, puto hoc quoque fructuarium subiturum: ergo et quod ob transitum exercitus confertur ex fructibus: sed lent possessores certam partem fructuum municipio uiliori pretio addicere: solent et fisco fusiones praestare. haec onera ad fructuarium pertinebunt. Si qua seruitus imposita est fundo, necesse habebit frutuarius sustinere: unde et si per s
Abbreviated transcription (Latin):
filia sola filia pacta fu̾it quo pacto me¬
lior conditio pr̃is siet ꝓd̾it et patri qũ
ceat ipi qñoi filie agenti nocebit insi¬
adiecta qñq filie persona experiat᷑ dicẽ¬
dũ est paciscendo filiam pr̃is condictio¬
nem det̾iorem facẽ non posse eo casu.
ab hostib capto filius famł condiyxit
uxorem filiaq fanł nubit neccͣrio ⁊̃
pacto cum ip̃is dũ taxat dotis noxe fĩ
q defuncto totũ suo hedi reddat᷑ beig¬
na int̾pretatione pot̾ defendi utilem
stipulationem esse.
pro nepote suscepissz nea se ne ueafi¬
lio dos pateretur ab alio necmͣ filio ħe¬
de ut dos pat̾et᷑ exceptõne ꝯuentionis
filius tuendus erit quippe hedi nr̃oca¬
u̾e concessũ est nec quicqmͣ obstat
quomiñ certe persone. Siħes exit sͥ
cau̾i possit ꝙ non idem ⁊ in cefis hedi¬
b cauetur ⁊ ita celsus scribit.¬
ip̃r. Cumpat̾ dotẽ pollicit᷑ fu̾it
⁊ paciscatur ne se uiuo petat᷑ ne¬
ue constante mnio dos petatur ita

Expanded text:
filia sola pacta fuerit, quo pacto melior condicio patris fiet, proderit et patri, quoceat, ipsi quandoque filiae agenti nocebit adiecta quoque filiae persona experiatur. dicendum est paciscendo filiam patris condicionem deteriorem facere non posse eo casu, ab hostibus capto filius familias ducit uxorem filiaque familias nubit, necessario etiam pactio cum ipsis dumtaxat dotis nomine filio quoque defuncto totum suo heredi reddatur, benigna interpretatione potest defendi utilem stipulationem esse. pro nepote suscepisset, ne a se neve a filio dos peteretur, ab alio vero quam filio herede ut dos peteretur. exceptione conventionis filius tuendus erit, quippe heredi nostro cavere concessum est, nec quicquam obstat quo minus certae personae, si heres erit sibi, caveri possit, quod non idem et in ceteris heredibus cavetur: et ita Celsu. Cum pater dotem pollicitus fuerit et paciscatur, ne se uiuo petatur neue constante matrimonio dos petatur, ita
Abbreviated transcription (Latin):
umilẽq ei ee dicit qui ĩ ꝓmisit siue
nauisex asia uen̾it sũ ñuen̾it. ꝙ ex
una cã alt̾iuis sołonis origo profĩcis

Expanded text:
milemque esse ei dicit, qui ita promisit, siue nauis ex Asia uenerit siue non uenerit, quia ex una causa alterius solutionis origo proficis
Abbreviated transcription (Latin):
possunt acciꝑe debeam̃ uidendũ est. S
u̾ba uidentur mͥadnu̾atã pecciũ am̃
refecri. ait .n. senatus mutuã peccuĩa
dedisses si fraus fit senat̾cõsulto ad¬
hibita puta frumento uł uino uło loo
mutuodato nt distractis fructib ut̾e
tur nunc in altiꝰ mens senatusdõsulti
noncessat dabitur itaq ci exceptio.
ed ⁊ si prĩ cius non mors s alia cã inci¬
d̾it quomimꝰsit inciuitate dd̾ est loc᷑ eiꝰ¬

Expanded text:
possunt, an accipere debeamus, uidendum. sed uerba uidentur mihi ad numeratam pecuniam referri: ait enim senatus 'mutuam pecuniam dedisset'. sed si fraus sit senatus consulto adhibita, puta frumento uel uino uel oleo mutuo dato, ut his distractis fructibus utertur, nunc in alterius, mens senatus consulti non cessat: dabitur itaque exceptio. Sed et si patri eius non mors, sed alia causa inciderit quo minus sit in ciuitate, dice
Abbreviated transcription (Latin):
nit ut si esi sciui filiũf ad quemper
spectat Qmͣꝙͣ autem nõ declaret se¬
natus ciui exceptõem det tñ sciendũ
ta filiꝰf institor mutuã peccũiamac
surũ siconueĩatur. s institoriãactõẽ
adu̾sus eũ quip̾posuit ꝯpet̾e Omꝙͣ.

Expanded text:
nit, ut, si eum sciui filium familias ad quem peruspectat. Quamquam autem non declaret senatus, cui exceptionem det, tamen sciendum ta filius familias institor mutuam pecuniam accsurum, si conueniatur, sed institoriam actionem aduersus eum qui praeposuit competere.
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitate deceptus nec iuris ignorã
agebat sic conthebat. sic in iurib fun¬
habebat scripsit ⁊ est sepissime ꝯstitutũ
cessare senatusꝯ sultũ ꝓuide ⁊ in eo qui
rõne debuit drẽcessare senat᷑rõsult̃ qͣ
mutua pecciũañ sit qͣm sñ tutoris aucto¬
ritate pupsslusdat q̃mad̾m ip̃e dicit.

Expanded text:
simplicitate deceptus nec iuris ignorantagebat, sic contrahebat, sic muneribus funhabebat, scribit et est saepe constitutum cessare senatus consultum. Proinde et in eo, qui ratione debuit dicere cessare senatus consultum, quod mutua pecunia non fit, quam sine tutoris auctoritate pupillus dat, quemadmodum ipse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
perit pecciũam ⁊ inrem pr̃is u̾tit ce¬
ssat senatꝰconsultũ pri .n. non sibiac¬
cepit. S ⁊ si ab initio ñ sic accepit u̾m
pecciũam acceptã pr̃ in ꝓpriũ debitũ
soluit ⁊ iõ si pr̃ ignoraũ arlhuc sena
cessare senatꝰ cõsultũ ita locũ ht siꝓ
babilẽ modũ in mutuã ñ excessit c̃te¬
ad eam qñtitatẽ quãpr̃ solebat sibi¬
nuĩstͣre Si flliust̃ accepit mutuã
pectiũam u̾eum lib̾aret qui si pet̾et
exceptõne non sub mou̾et᷑ senatus
consulti cessabit exceptõ ħ oc ãpliꝰ
cessabit senatꝰ consultũ si pr̃ solu̾e
tuscõsulti exceptõem ei denegandam
usq ad pignoris qnͣtitatẽ Si ab
alio donatam sibi peccuuĩam filiuscre¬
ditori soluit an pater uendicare uł
repet̾e possit ⁊ ait Iuł̾ si quidem hac
ꝯdc̃one donata sit pecciũa ñ creditori
soluat uidi ad donatorẽ ꝓfecta ꝓtmꝰ
ad creditorẽ ⁊ fi nũmos accipientis
nec u̾o simpłr ei donauit alienatõ

Expanded text:
perit pecuniam et in rem patris uertit, cessat senatus consultum: patri enim, non sibi accepit. sed et si ab initio non sic accepit, uerum pecuniam acceptam patri in proprium debitum soluit et ideo, si pater ignorauit, adhuc senatcessare senatus consultum, ita locum habet, si probabilem modum in mutua non excessit, certe eam quantitatem, quam pater solebat subministrare. Si filius accepit mutuam pecuniam, ut eum lexceptione non summoveretur, senatus consulti cessabit exceptio. Hoc amplius cessabit senatus consultum, si pater solvere tus consulti exceptionem ei denegandam usque ad pignoris quantitatem. Si ab alio donatam sibi pecuniam filius creditori soluerit, an pater uindicare uel repetere possit? et ait Iulianus, si quidem hac condicione ei donata sit pecunia, ut creditori soluat, uideri a donatore profectam protinus ad creditorem et fieri nummos accipientis: si uero simpliciter ei donauit, alienat
Abbreviated transcription (Latin):
tuam pecciũam dediss ⁊̃ post mortẽ ꝑentis
eiuis ciĩ i pofate fuiss actõpetitõq daret᷑
ut sciret qui pessimo exemplo fen̾aret
ht̃ impendenti an in senatusconsultũ
sit ꝯmissum nam si recidit in potatem
senat᷑consulto locus est. si nunꝰ cessat.Ĩ¬
t̾inigͥ denegandaest actõ. Ecce si arroga¬
tus mutuam pecciũ amaccepit deinde
sit restitut᷑ ut emanciparetur senatus

Expanded text:
m dedisset, etiam post mortem parentis eius, cuius in potestate fuisset, actio petitioque daretur, ut scirent, qui pessimo exemplo faene rarent, habet, in pendenti est, an in senatus consultum sit commissum: nam si recciderit in potestatem, senatus consulto locus est, si minus, cessat: interim igitur deneganda est actio. Certe si adrogatus mutuam pecuniam acceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, senatus
Abbreviated transcription (Latin):
petit. s si cum fide iussore cumpro¬
inuiditium deducat. quidam dñt
pretorem non interuenire ad cogẽ¬
dum arbitrũ siñam dr̃s quia iampe¬
na non pot eeatq si solutũ est com¬
ꝓmissum. S si hoc obtinu̾it fut̾ũ
est ut inpotãte eius sit quem peni¬
tet ꝯpmisisse. si compmissũ eludẽ
ergo aduersus eũ pena ꝯmittenda
lite apud iudicem suo ordine ꝑagẽ¬
de autem ꝯmittitur stipulocumad¬
uersus eamcliud fiet sisñ dolo malo
stipulantis fc̃m est subhas .n. ꝯdc̃one
omittitur stipłone quis dolisui p̃mi¬
um ferat. S si ciuidem ꝯpinissioad¬
iciatur ut si quid dolo in ea refc̃m
sit ex stipłatu ꝯueniri quidolofecit
potest ⁊ io si arbitriũ quis corrupit
uł peccunia urambitõe ur aduocatũ
diuerse partisuł aliquem ex hiis qͥb
cam suam ꝯmiserant ex doli clausu¬
la pot̾it ꝯueniri. uł si adu̾sariũ cal¬
lide circũuen̾it ⁊ ĩosi in hac lite dolo
uersatus est locum habebit exstipła¬

Expanded text:
petit. sed si cum fideiussore comproin iudicium deducat, quidam dicunt praetorem non intervenire ad cogendum arbitrum sententiam dicere, quia iamna non potest esse, atque si solutum est compromissum. sed si hoc optinuerit, futurum est, ut in potestate eius, quem paenitet compromississe, sit compromissum eludere. ergo aduersus eum poena committenda est lite apud iudicem suo ordine pem autem committetur stipulatio, cum adversus eam quid fit, si sine dolo malo stipulantis factum est: sub hac enim condicione committitur stipulatio, ne quis doli sui praemium ferat. sed si quidem compromisso adiciatur "ut si quid dolo in ea re factum sit", ex stipulatu conveniri qui dolo fecit potest: et ideo si arbitrum quis corrupit vel pecunia vel ambitione, vel advocatum diversae partis, vel aliquem ex his, quibus causam suam commiserat, ex doli clausula poterit conveniri, vel si adversarium callide circumvenit, et omnino si in hac lite dolose versatus est, locum habebit ex stipula
Abbreviated transcription (Latin):
accessit periculũ ad eam sũmã ciue acces¬
scrit crescet permanebit q ⁊̃ siruri
ꝓnutt̾etur donatio ft̃a est nisi eĩ pecciũe
ci a debitorc seruari ñ pot̾at n cũ soluẽ
teretur dos locuples fuissz. ¶ urba
ni titulo de p̾datorib. Resque ex dota¬
eo noĩe datus tenetur.
licri cõ ⁊ in dotẽ delegatus sit ⁊ añqm̃
soluet debitor stichꝰ pecessit cũ n perde¬
bitorẽ stetiss quommꝰ solu̾et. Neq ma¬
maritus fec̾it ĩ exigendo. Si tm̃ ⁊̃ apd̾
pr̃is statĩ hoña m̃inii filiũ sequũt᷑ sic̃
sa reodatur aut pars fundi aũ tot᷑ re¬
tineat᷑. S si tm̃ in fundũ dotalem impẽ¬
sum sit per partes qnͣti fun do est desm̾e
cũ dotalem ẽe. Sceuola nr̃ dicebat n̾si
młr sponte marito int̃ ã nũ ĩpensas
obtułit ¶ Sipecciũe ⁊ fundꝰ in dotẽ
sint ⁊ necͣcrie impense in fundo tc̃e ñ¬
impensas marito solu̾it utrũ crescet
dos an ex integro data uidebif᷑ cuiꝰ rei

Expanded text:
accesserit, periculum ad eam summam quae accesserit crescet permanebitque etiam, si promitteretur, donatio facta est nisi eius pecuniae quae a debitore seruari non poterat, neque cum soluendo um promitteretur dos, locuples fuisset. 54 Ga titulo de praediatoribus. Res, quae ex dotaeo nomine datus tenetur. lieri debet in dotem delegatus sit et antequam solueret debitor, Stichus decesserit, cum neque per debitorem stetisset quo minus solueret, neque mamaritus fecerit in exigendo, si tamen etiam patris statim onera matrimonii filium sequuntur, sicut sa reddatur, aut pars fundi aut totus retineatur. sed si tantum in fundum dotalem impensum sit per partes, quanti fundus est, desinere eum dotalem esse Scaeuola noster dicebat, nisi mulier sponte marito intra annum impensas obtulerit. si pecunia et fundus in dote sint et necessariae impensae in fundum factae, Neidos an ex integro data uidebitur? cuius rei
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ q̃m legis actio est ⁊ emãcipare fiłos
suos ⁊ ĩ adoptõem dare ap̃se posse nera
pot̾atis sũt uoluntas explorat᷑ sĩ ã
a pr̃e dant᷑ madoptoem in hiis utriz
arbitͥũspectand̃ est uł cõsenciendo ł¬

Expanded text:
apud quem legis actio est, et emancipare filios suos et in adoptionem dare apud se posse Neratpotestatis sunt, uoluntas exploratur: sin autem a patre dantur in adoptionem, in his utriusque arbitrium spectand
Abbreviated transcription (Latin):
sautem qui de statusuolitig¬
gat exquolis inchoicta est hoc edc̃o
non continetur. Tam diu igitur in
seruitute ẽẽ iudetur qm̃ di ñ est hl

Expanded text:
autem, qui de statu suo litigat, ex quo lis inchoata est hoc edicto non continetur: tamdiu igitur in servitute esse videtur, quamdiu non est
Abbreviated transcription (Latin):
statũ restitui pot̾it. Idem iuris initi¬
ñe ⁊ actu custodiend̾ ẽe labeo ait de
quib reb ego quidem idem c ĩ usu
fructu sentio labeo nec si sũma terra
sublata ex fundo meo ⁊ alia reiecta
ẽẽt id circo solum meninee desinit ñ¬

Expanded text:
posse.Idem iuris ‹in› itinere et actu custodiendum esse ait Labeo: de quibus rebus ego idem quod in usu fructu sentio.Labeo.Nec si summa terra sublata ex fundo meo et alia regesta esset, idcirco meum solum esse desinit, n
Abbreviated transcription (Latin):
diam pr̃are debe̾ uetes s̾nderunt. In¬
terdum plane dolũsolũin reꝯmoda¬
ta qui rogauit p̾stabit. ut puta si qͥs
ita ꝯueĩt uł sisua dum d taxat cau¬
sa ꝯmodauit sponse forte sue uł uxo¬
riquo honestius culta ad se reduc̾et᷑
uł siquis ludo sedens puta stimios ꝯ¬
ꝯmodati actõlocum ht̃ ⁊ est ap̃uet̾es de
huiꝰmodi sp̃eb dubitatũ. R enit̾ tͣ
didiut creditori tuo pignoridares de¬
disti ñ repignoras ut iħ reddas labeo
ait ꝯmodati actõem locũ hr̃e Ꝙ ego
in fcm̃ uł ex locato ⁊ ꝯducto agendũ
erit. P lane si egoper te rempigno¬
ridedo tuauolũtate mandati erit actõ
dem labeo recte dicit si ameꝯmodatario
culpa absit. repignorandicreditor no
tur siũiam solui pecciũam sũ soluere
sum ꝑatus sũptus plane litis oĩumq
eqũest eũ agnosc̾e qui ꝯmodatũ acce¬
pit Si merogau̾is ut s̃nũt̾ cũ lãce
st̾uerem ⁊ argentũ ad nũst̾iũ pr̃arem.

Expanded text:
diam praestare debere ueteres responderunt.Interdum plane dolum solum in re commodata qui rogauit praestabit, ut puta si quis ita conuenit: uel si sua dumtaxat causa commodauit, sponsae forte suae uel uxori, quo honestius culta ad se deduceretur, uel si quis ludos edens praetor commodati actio locum habeat. et est apud ueteres de huiusmodi speciebus dubitatum.Rem tibi dedi, ut creditori tuo pignori dares: dedisti: non repigneras, ut mihi reddas.Labeo ait commodati actionem locum habere, quod ego in factum uel ex locato conducto agendum erit. plane si ego pro te rem pignori dedero tua uoluntate, mandati erit actio. idem Labeo recte dicit, si a me culpa absit repignerandi, creditor atur, siue iam solui pecuniam siue soluere sum paratus. sumptum plane litis ceteraque aequum est eum adgnoscere, qui commodatum accepit.Si me rogaueris, ut seruum tibi cum lance sternerem et argentum ad ministerium praeberem,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ u̾mestut quisqͥs amiscrit ad ꝓpͥe¬
tatemreñtetur. Si mͥusuffructus
fundi pure ⁊ tibi sub ꝯdc̃one legatus
sit potest dici totius fundinsũstrut̾
ad me ꝑtin̾e int̾um ⁊ si capite miuit᷑
fu̾o totum amitt̾e s si extit̾it . dc̃o tot
usũfructũ ad te ꝑtin̾e ⁊ si forte capite
diminutus sũ cet̾m ⁊ in eo statu maneõ
toĩcandum usumfructum᷑¬

Expanded text:
t, ut, quisquis amiserit, ad proprietatem revertetur. Si mihi usus fructus fundi pure, tibi sub condicione legatus sit, potest dici totius fundi usum fructum ad me pertinere interim et, si capite minutus fuero, totum amittere: sed si extiterit condicio, totum usum fructum ad te pertinere, si forte capite deminutus sum, ceterum cum in meo statu maneo, communicandum usum fructum
Abbreviated transcription (Latin):
dicabit ⁊̃ si post tpꝰ usucapĩonis dissolu¬
tũ sit edificiũ p̾qͣm a boe sidĩ ẽptore pͦ se¬
ssũ sit nec .n. singła cem̃ta usucapiunt᷑
si domus per tẽꝑis spatium nr̃a fiat.
possid̾e ⁊ adu̾sariũ ad hona petitoris ꝯpel¬
le ꝙͣ ab alio possidente petere.

Expanded text:
dicabit, etiam si post tempus usucapionis dissolutum sit aedificium, postquam a bonae fidei emptore possessum sit: nec enim singula cementa usucapiuntur, si domus per temporis spatium nostra fiat.possidere et adversarium ad onera petitoris compellere quam alio possidente petere.
Abbreviated transcription (Latin):
onis tunc n apparebit noud cutũue¬
nire uent eum cuciuo transigt i Q
tronsigit de alimentis ñ rudebitue
n de hitatione n de uestiario tũse¬
gisse. Cum diuĩ marcus ĩ spalr dei¬

Expanded text:
onis. tunc enim apparebit, numquid circumuenire uelit eum, cum quo transigit. Qui transigit de alimentis, non uidebitur neque de habitatione neque de uestiario transegisse, cum diuus Marcus spe
Abbreviated transcription (Latin):
poris mercedem acciꝑe d si per eu ñ stetit qͦ
eos non stet̾it quonmꝰ cam a gãt honorari
ciuĩ rei i hiñ pericłm custodia pr̃aret.¬
lp̃ł. Seo ⁊ de dampno ab alito dato a¬
gi cum eo non posse. Iusait qua .n. custodia
cõsequi potuit ne dampnũ ĩ iuria ab alio
dari possit s marcelł int̾d̾ agi posseait.
siue custodiri potuit ne dãpnũ daret᷑ siue
ciusdem uuln̾is noĩe legis acquilie ⁊ ex
locato actione s alterutra contemptus
actor esse debet idq offitio iuditio cõ¬
mei tibi dampnum dederint et furtũ
fecerint non tenebor tibi ex conduc¬
cto s noxali actione. ¶Si homiient
tibi locauero ut habeas in taberna
et si furtum fecerit dubitari poterit¬
utrum ex conducto actio sufficiat qͣ¬
si longe sit abona fide actum ut quid
paciaris detrimenti per eam remꝗ
quam conduxisti an adhuc dicen¬
dum sit extra causam tonduction¬
ins esse furtum crimen ⁊̃ in ꝓpͥ¬
am per sequutonem eamdem boc

Expanded text:
 si per eum non stetit, quo eos non steterit, quo minus causam agant, honorariacuius rei, is huius periculum custodiae prae.Sed de damno ab alio dato agi cum eo non posse Iulianus ait: qua enim custodia consequi potuit, ne damnum iniuria ab alio dari possit? sed Marcellus interdum esse posse ait, siue custodiri potuit, ne damnum daretur, siue eiusdem uulneris nomine legis Aquiliae et ex locato actio est, sed alterutra contentus actor esse debet, idque officio iudicis conmei tibi damnum dederint uel furtum fecerint, non teneor tibi ex conducto, sed noxali actione. Si hominem tibi locauero, ut habeas in taberna, et is furtum fecerit, dubitari poteutrum ex conducto actio sufficiat, quasi longe sit a bona fide actum, ut quid patiaris detriment‹i› per eam rem quam conduxisti, an adhuc dicendum sit extra causam conductionis esse furti crimen et in propriam persecutionem cadere hoc
Abbreviated transcription (Latin):
scruo est introoucta est ab om̃ib fere cõ¬
ꝓbata est ut si adu̾sione insulã locatã
dñs reficiendo ne ea uuctor frui possit
ne. Id opus demollitus est quid enĩint̾¬
est utrũ locator iniule pp̃ uetustatẽ coga¬
tur eam refic̾e an locator fundicogat᷑
fere iniuriam eiꝰ quẽ ꝓ hib̾e ñ possit in¬
telligend̾̃ est autẽ nos hac distinctõne
uti de co qui ⁊ suumprediũ fruendum
locau̾it ⁊ bona fide nogotiũ contͣxit si
de eo qui alienũ p̾dium per fraudemlo¬
cau̾it nec resist̾e dño possit quonunꝰ is
colonũ friuꝓhibeat. ¶Cu fũdũ ꝯmunẽ
hũimꝰ ⁊ int̾ nos ꝯuenit ut altnis aniis c̾¬
nus exiturus ẽet consulto fructͦ seq̃n¬
tis anni corrrũpiusti agam dtecũ dua¬
b actõnib una ex conducto alt̾a ex loca¬
to locati eum iuditio mea pars ꝓpͥa cõdu¬
cti autem actõne tuapars dum taxat
ꝓpria in uiditiũ ueniet deinde ita notat
nĩneꝙad meam partem attinebit coĩ

Expanded text:
Seruio introducta et ab omnibus fere probata est, ut, si auersione insulam locatam dominus reficiendo, ne ea conductor frui possit, ne id opus demolitus est: quid enim interest, utrum locator insulae propter uetustatem cogatur eam reficere an locator fundi cogatur ferre iniuriam eius, quem prohibere non possit? intellegendum est autem nos hac distinctione uti de eo, qui et suum praedium fruendum locauerit et bona fide negotium contraxerit, non de eo, qui alienum praedium per fraudem locauerit nec resistere domino possit, quominus ‹i›s colonum frui prohibeat.Cum fundum communem habuimus et inter nos conuenit, ut altnus exiturus esset, consulto fructum insequentis anni corrupisti. agam tecum duabus actionibus, una ex conducto, altera ex locato: locati enim iudicio mea pars propria, conducti autem actio‹ne› tua dumtaxat propria in iudicium uenient. deinde ita notat: nonne quod ad meam partem attinebit, communi
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Qui fundiicollendũ in plures
annos locauerat decessit et eum fun¬
dum logauit cassius uegauit posse
cogi colonum ut eum fundum cole¬
ret quia nichil heredis interesset ꝙ
si colonus uelet tollere ⁊ ab eo qui
legatus ess fundum prohiberetur
cumi herede actiones colonum habere
⁊ hoc detrimentum ad heredem perti¬
nere sicuti si quis rem quam uendi¬
diss nec dum tradidisset alii legass
heres eius emptori ⁊ legatario

Expanded text:
io.Qui fundum colendum in plures annos locauerat, decessit et eum fundum legauit.Cassius negauit posse cogi colonum, ut eum fundum coleret, quia nihil heredis interesset. quod si colonus uellet colere et ab eo, cui legatus esset fundus, prohiberetur, cum herede actionem colonum habere: et hoc detrimentum ad herede‹m› pertinere: sicuti si quis rem, quam uendidisset nec dum tradidisset, alii legasset, heres eius emptori et legatario
Abbreviated transcription (Latin):
liceat qͣmuis per te non stet quomi¬
nus id prestet. ¶ Quemad̾m inqͥt
si insulam edificandam locass ⁊ solũ
corruiss nichilonimꝰ teneberis nam
⁊ a uendideris michi fundum isqz
prius uacuus traderetur publicatꝰ
fu̾it tenerius ex emptoꝙ hactenus.
uerum erit ut precium restituas nõ
sit eum uacuum michi tradi similit̾
igitur ⁊ circa conductionem seruã¬
dum puto ut mercedem qmͣ p̾stite¬
itus ñ fuerim nec ultra actione ex
conducto pr̃are cog̾is Nam ⁊ sicolonꝰ
tuus fundo serui a te aut ab eo pro¬
hiberetur quem tu prohibere uero fa¬
ciat posuit tantum ei prestabis qnͣ

Expanded text:
liceat, quamuis per te non stet, quo minus id praestes: quemadmodum, inquit, si insulam aedificandam locasses et solum c‹o›rruisset, nihilo minus teneberis. nam et si uendideris mihi fundum isque priusquam uacuus traderetur publicatus fuerit, tenearis ex empto: quod hactenus uerum erit, ut pretium restituas, non sit eum uacuum mihi tradi. similiter igitur et circa conductionem seruandum puto, ut mercedem quam praestiteitus non fuerim, nec ultra actione ex conducto praestare cogeris. nam et si colonus tuus fundo frui a te ‹a›ut ab eo prohibetur, quem tu prohibere ne id fac
Abbreviated transcription (Latin):
degit ⁊ an supertes sit ñ nõ ꝓhiberẽ¬
tur lib̾i eius utriusq matrimonium
uel nuptias l̾imas contrahere.
.S. abscit autem trienniũ captita¬
tis uł ab sentie prĩs uxorẽ dux̾it uel
si filia nupserit puto recte m̃m̃ uel
nuptias contrahi dũ mͦeam filiꝰ du¬
cat uxorẽ uł filia tali nubat cuiꝰ cõ¬
dictionem certũ sit pr̃em ñ repudia
uxor fiit deinde a me repudiata
nupsit seio qruem ẽgo postea arroga¬
ui ñ sunt nuptie incest̾e̾ inter me

Expanded text:
degit et an superstes sit, non prohibentur liberi eius utriusque sexus matrimonium uel nuptias legitimas contrahere. uel absit ante triennium captiuitatis uel absentiae patris uxorem duxit uel si filia nupserit, puto recte matrimonium uel nuptias contrahi, dummodo eam filius ducat uxorem uel filia tali nuba‹t›, cuius condicionem certum sit patrem non repudiauxor fuit, deinde a me repudiata nupsit Seio, quem ego postea adrogaui, non sunt nuptiae incestae.Inter me