comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iodiernam festiuitatem dilec¬
tissimi. apparitio dñi & sal¬
ua̾toris nr̃i sicut nostis illustrat
Et hic ille. ẽ. dies. quo agnoscendũ
ad orandũq dĩ filiũ. tres magos
p̃uia stella ꝑduxit. Cuius facti
memoriam. merito placuit honore
annuo celebnrri. ut dũ euangelica
historia in cessabiliter recensetur:
semꝑ se intelligentium sensibus
inferat salutiferũ mẏsterium:
per insigne miraculũ. Precesserant
quidem multa docum̃ta. quȩ
corpoream natiuitatem dñi ma¬
nifestis indiciis declararent. siue
cum beata uirgo maria fecundan
audiuit & credidit. siue cum salu¬
tationem ipsius in utero elisabeth
nondum patus iohs ꝓphetica exul¬
tatione cõmotus. ẽ. quasi etiam
intrix matris uiscera clamar&.
ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peccata
mundi. uel cum ortũ dñi angło
annuntiate. pastores cęlestisexercitꝰ
sunt claritate circundati. ut non
ambigerent depotestate pueri quẽ
erant in p̃sȩpe uisuri. Nec putarent
quod in sola natura hominis eẽt

Expanded text:
odiernam festivitatem, dilectissimi, apparitio Domini et Salvatoris nostri, 128 sicut nostis, illustrat; et hic ille est dies quo ad cognoscendum adorandumque Dei Filium tres magos praevia stella perduxit. Cujus facti memoriam merito placuit honore annuo celebrari; ut dum evangelica historia incessabiliter recensetur, semper se intelligentium sensibus inferat salutiferum mysterium per insigne miraculum. Praecesserant quidem multa documenta, quae corpoream nativitatem Domini manifestis indiciis declararent, sive cum beata Maria Virgo fecundandaudivit et credidit, sive cum ad salutationem ipsius in utero Elisabeth nondum natus Joannes prophetica exsultatione commotus est , quasi etiam intra matris viscera jam clamaret: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; vel cum ortum Domini angelo nuntiante pastores coelestis exercitus sunt claritate circumdati , ut non ambigerent de majestate pueri quem erant in praesepe visuri; nec putarent quod in sola natura hominis esset
Abbreviated transcription (Latin):
apparebis in conspectu meo ua¬
cuus Offeramus ei aurũ fidei.
pietatis a romata. castitatis holo¬
causta Spiritalem quoq myr¬
ram habeamus in nobis. quȩ ita
animas nr̃as condiat. ut illesas
a peccati corruptione custodiat.
quod ipse prestare dignetur.
regnat. in scła scłors amen¬
redẽptionis nr̃ȩ celebrauimus
sacramentũ. quo ds̃ hominem
cũ infirmitatib induit. hodie
uero illud ex colimus. quo se in
hominem ds̃ uirtutib declarauit.
Proeo qđ in hac die. siue cęlo stel¬
la ortus sui puntiũ p̃buit. siue
ad reparationem humanigene¬
ris sub baptismo consecrauit.
siue qđ de quinq panib quinq
milia hominũ saciauit. In quo¬
lib& horũ salutis nrȩ̃ mẏsterio.
continentur & gaudia. Nobis
enĩ ex uirgine natus. ẽ. quod
tella monstrauit. nobis ex bap
tismo concessũ. ẽ. qđ in iordanis
alueo consecrauit. Nos quoq
in melius. eẽ. mutandos. oꝑis mi¬
raculo p̃monstrauit. quando

Expanded text:
apparebis in conspectu meo vaapparebis in conspectu meo vacuus . Offeramus ei aurum fidei, pietatis aromata, castitatis holocausta. Spiritualem quoque myrrham habeamus in nobis, quae ita animas nostras condiat, ut illaesas a peccati corruptione custodiat: quod ipse praestare dignetur, regnat in saecula saeculorum. Amenredemptionis nostrae celebrauimus sacramentum, quo deus hominem cum infirmitatibus induit. hodie uero illud excolimus, quo se deus in homine uirtutibus declarauit pro eo, quod in hac die siue caelo stellam ortus sui nuntium praebuit, siue ad reparationem humani generis suo baptismo consecrauit, siue quod de quinque panibus quinque milia hominum satiauit. in quolibet horum salutis nostrae mysteria continentur et gaenim ex Virgine natus est, quod 63 stella monstravit. Nobis etismo concessum est, quod in Iordanis alueo consecrauit. nos quoque in melius esse mutandos operis miraculo praemonstrauit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ. idõ baptizari uoluit. Non
ut sibi mundiciam ad quirer&. sed
rea magoꝵ beata legatio. per duc¬
ta ad sacnr cunabula. radio de¬
suꝑ currente miratur. Iud ȩam p̃¬
cedit ęthiopia. peccati exuendã
nigredine. & fidei induenda can¬
dore. Quã stupenda dignatio.
inter amplexus genitricis includi¬
Insinu matris lat&. qui regnũ patris
excedit. Per simplex officiũ. spiri¬
tale reuelatur archanũ. Huma¬
nitas cernit᷑. & diuinitas adoratur.
Ex hibent aurũ. thus. & mẏrrã. plus
in mysteriis quã in conscientiis offe¬
rentes. In auri munere regia dig¬
nitas. in thuris uapore diuina ma¬
iestas. ip mẏrrȩ specie. sepelienda
demonstratur humanitas. ac sic
trinitatẽ oblationũ numerus lo¬
quitur. unitatẽ deuotio una testa¬
tur. Per hoc ergo ꝑuigili intentione
cordis. cȩlũ semꝑ studeamus aspicore.
si ad xp̃m cupimus ꝑuenire.
Dirigat ergo semitas uitȩ̨. ꝑfec¬
tȩ stellȩ iustitiȩ qui dixit. pon

Expanded text:
autem ideo baptizari voluit, non autem ideo baptizari voluit, non ut sibi munditiam acquireret, sed rea Magorum beata legatio perducta ad sacra cunabula radium desuper currentem miratur. Judaeam praecedit Aethiopia, peccati exuenda nigredine, et fidei induenda candore. Quam stupenda dignatio! Inter amplexus genitricis includiin sinu matris latet, qui regnum Patris excedit. Per simplex officium, spirituale revelatur arcanum: humanitas cernitur, et divinitas adoratur. Exhibent aurum, thus et myrrham, plus in mysteriis quam in conscientiis offerentes. In auri munere regia dignitas, in thuris vapore divina majestas, in myrrhae specie sepelienda demonstratur humanitas: ac sic Trinitatem oblationum numerus loquitur, unitatem devotio una testatur. Per hoc ergo pervigili intentione cordis coelum semper studeamus aspicere, si ad Christum cupimus pervenire. Dirigat ergo nobis semitas vitae perfecta stella justitiae, qui dixit, Non
Abbreviated transcription (Latin):
sublimat. Ipse . ẽ. artifex. qui nr̃is
morib recidit suꝑflua oꝑa. uti¬
lia quęq conseruat. Ipse. ẽ. arti¬
fex. cuius securem ad radicem
nrãm positam. ioħs baptista cõmi¬
natur. ut om̃is arbor quȩ normã
iustȩ discessionis excesserit. excisa
radicitus tradatur incendio
Quȩ autẽ mensuram ueritatis ha¬
dane. Quale. ẽ. hoc baptismũ.
ubi purior. ẽ. fonte ille qui mer¬
gitur. ubi dũ susceptũ a qua di¬
luit. non sordib inficitur. sed be¬
nedictionib honoratur : quale
in quã saluatoris. ẽ. baptismum.
in quo purgantur potius fluenta
quã purgent: Nouo enĩ scĩfica¬
tionis genere. xp̃m nontã lauit
unda. quã lota.ẽ. Nã ex quo
saluator in aqua se mersit. ex eo
om̃ium gurgitũ tractus cunctoꝵq.
sontiũ uenas mẏsterio baptismatis
consecrauit. Et quisq in nomine
dñi baptizari uoluerit. nontam
illũ mundi aqua deluat. quam
xp̃i unda purific&. Saluator

Expanded text:
sublimat. Ipse est artifex, qui in nostris sublimat. Ipse est artifex, qui in nostris moribus praecidit superflua opera, utilia quaeque conservat. Ipse est artifex, cujus securim ad radicem nostram positam Joannes Baptista comminatur: ut omnis arbor quae normam justae discretionis excesserit, excisa radicitus tradatur incendio ; quae autem mensuram veritatis hadane. Quale est hoc baptismum, ubi purior est fonte ille qui mergitur, ubi dum susceptum aqua diluit, non sordibus inficitur, sed benedictionibus honoratur? Quale, inquam, Salvatoris est baptismum, in quo purgantur potius fluenta quam purgant? Novo enim sanctificationis genere Christum non tam lavit unda, quam lota est. Nam ex quo Salvator in aqua se mersit, ex eo omnium gurgitum tractus cunctorumque fontium venas mysterio baptismatis consecravit: ut ubi quisque in nomine Domini baptizari voluerit, non tam illum mundi aqua diluat, quam Christi unda purificet. Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
Illa enĩ sine teste silentio. xp̃m genuit.
ista cũ diuinitatis ꝓfessione. dnm̃
baptizauit. Ab illa se ioseph qui
pater putabatur excusat. iN hac
se ds̃ pater qui non credebatur in¬
sinuat. Ibi laborat suspicionib
mater. quia ꝓfessioni de erat pat̾.
hic honoratur genitrix. quia di¬
uinitas filium ꝓtestatur Honora¬
tior in quã scđa. quã prima na¬
tiuitas. Si quidem pater huic.
ds̃ maiestatis inscribitur. illic
ioseph artifex ȩstimatur. Et lic&
.ẽ. qui decęlis clamat. quã qui ip
in terris. pat̾ putabatur. eẽ. dni
cluditur. Nam . ẽ. & ipse faber
Ipse enĩ. ẽ. artifex. qui huius mun¬
di machinam. nonsolũ mirabili
sed etiã in effabili potentia fabri¬
catus. ẽ. Tamquã sapiens architec¬
tus. cȩlũ sublimitate suspendit.
terrã mole fundauit. maria cal¬
culis alligauit. Ipse. ẽ. artifex. qui
ad mensuram quandã suꝑbiȩ de¬
ponit fastigia. humilitatis extrema

Expanded text:
Illa enim sine teste, silentio Christum genuit; Illa enim sine teste, silentio Christum genuit; ista cum divinitatis professione Dominum baptizavit. Ab illa se Joseph, qui pater putabatur, excusat; in hac se pater, qui non credebatur, insinuat. Ibi laborat suspicionibus mater, quia professioni deerat pater; hic honoratur genitrix, quia divinitas filium protestatur. Honoratior, inquam, secunda, quam prima nativitas: siquidem pater hic Deus majestatis inscribitur; illic Joseph artifex aestimatur. Et licetest qui de coelis clamat, quam qui in in terris pater putabatur esse Domini hristi excluditur: nam est et ipse faber. Ipse enim est artifex, qui hujus mundi machinam non solum mirabili, sed etiam ineffabili potentia fabricatus est; tanquam sapiens architectus coelum subtilitate suspendit, terram mole fundavit, maria calculis alligavit. Ipse est artifex, qui ad mensuram quamdam superbiae deponit fastigia, humilitatis extrema
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qđ pene maiore munere quã
maria unda ditata. ẽ. Illa enĩ
sibi tantũ meruit castitatẽ. ista
nobis contulit scĩficationem. Illa
meruit ne peccar&. ista ut pecca¬
ta purgar&. Illa ꝓpria delicta
a se repudiat. ista inse ꝑ dĩ gr̃am
aliena condonat. Illi . ẽ. collata
uirginitas. isti donata fecunditas.
Illa unũ ꝓcreauit & pura . ẽ. ista
generat plures & uirgo. ẽ. Illa
prȩter xp̃m nesut alium filiũ :
ista cũ xp̃o mater. ẽ. popłorum
Natalis ergo hodie alter. ẽ. quodã
modo saluatoris Nlam isdem eũ
signis. sden miraculis. cognoscimꝰ
genitũ. sed nunc maiori mẏsterio
baptizatũ. Deniq sp̃s sc̃s qui tunc
illi in utero ad fuit. modo eũ ingur¬
gite circũ fulsit. Qui tunc mariã
castificauit. punc fluenta scĩficat.
Pater qui tunc obũbrauit in uirtute.
Nunc clamat in uoce. & quasi ma¬
turiore consilio. qui tunc umbrã
prestiat natiuitati. modo testimo¬
nium ꝑhib& ueritati. Ait enĩ ds

Expanded text:
nisi quod pene majori munere, quam nisi quod pene majori munere, quam Maria, unda ditata est. Illa enim sibi tantum meruit castitatem; ista nobis contulit sanctificationem. Illa meruit ne peccaret; ista, ut peccata purgaret. Illa propria delicta a se repudiat, ista in se per Dei gratiam aliena condonat. Illi est collata virginitas; isti donata fecunditas. Illa unum procreavit, et virgo est; ista generat plures, et pura est. Illa praeter Christum nescit alium filium; ista cum Christo mater est populorumNatalis ergo hodie alter est quodam modo Salvatoris. Nam eisdem eum signis, eisdem miraculis cognoscimus genitum, sed nunc majore mysterio baptizatum. Denique Spiritus sanctus, qui tunc illi in utero adfuit , modo eum in gurgite circumfulsit: qui tunc Mariam castigavit, nunc fluenta sanctificat. Pater qui tunc obumbravit in virtute, nunc clamat in voce: et quasi maturiore consilio, qui tunc umbram praestitit nativitati, modo testimonium perhibet veritati. Ait enim Deu
Abbreviated transcription (Latin):
qui uota uotis ac cõmodat. gau¬
dia gaudiis multiplicat. Ecce
enĩ adhuc exultamus xp̃m dñm.
natũ. & iã eũ lętamur ꝓsalute
humani generis baptizatum
Nec dum ortus eius. ẽ. expleta
festiuitas. & iam baptismatis
eius. ẽ. cel ebranda solemnitas
Uix natus .ẽ. hominib & iã renas¬
citur sacramentis. Hodie enim.
lic& post multa annoꝵ curricula.
consecratus. ẽ. in iordane. Ita ergo
disposuit dñs. ut uota uotis sub¬
iunger&. hoc . ẽ. ut uno eodẽq
tempore. & ederetur ꝑ uirginem.
& ꝑ mysteriũ gigneret᷑. equȩ̨
continuata festiuitas. carnis na¬
tiuitas atq baptismatis. ut quẽ¬
ad modũ tunc eũ miramur in¬
corrupta matre ꝓgenitũ. ita &̾
nunc suscipiamus illũ pura unda
submersũ. & gloriemur in utroq
facto. quia filium genuit mater
& casta. ẽ. & quia xp̃m unda
lauit. & scã. ẽ. Nam sicut post
partum glorificata. ẽ. mariȩ
castificatio. ita post baptismũ
aquȩ .ẽ. purificatio cõꝓbata

Expanded text:
qui vota votis accumulat, gaudia gaudiis multiplicat. Ecce enim adhuc exsultamus Christum Dominum natum; et jam eum laetamur pro salute humani generis baptizatum. Necdum ortus ejus est expleta festivitas; et jam baptismatis ejus est celebranda solemnitas. Vix natus est hominibus; et jam renascitur sacramentis. Hodie enim, licet post multa annorum curricula, consecratus est in Jordane. Ita ergo disposuit Dominus, ut votis vota subjungeret, hoc est, ut uno eodemque tempore et ederetur per Virginem, et per mysterium gigneretur; essetque continuata festivitas, carnis nativitatis atque baptismatis: ut quemadmodum tunc eum miramur incorrupta matre progenitum; ita et nunc suscipiamus illum pura unda submersum: et gloriemur in utroque facto, quia filium genuit mater, et casta est; et quia Christum unda lavit, et sancta est. Nam sicut post partum glorificata est Mariae castificatio; ita post baptismum aquae est purificatio comprobata:
Abbreviated transcription (Latin):
uersa colit ęcła gentiũ. quia &
illi magi. quid nam fuer̃ nisi pri¬
mitiȩ gentiũ : israhelitę pastores
magi gentiles. Isti ꝓpe. illi de lon¬
ge. Utriq tam̃. ad angularem
lapidem cucurrer̃. Ueniens quip¬
pe sicut apłs dicit. euangeli ⁊ auit
pacẽ nobis qui eramus longe. &
pacẽ his qui ꝓpe. ipse.ẽ. eni pax
nr̃a qui fecit utraq unũ. & duos
condidit inse. in unũ nouũ homi¬
nem faciens pacem. & cõmutauit
utrosq in uno corpore dõ. int̾s:¬
ciens
inimicitias insem& ipso. Merito
istũ diem nũquã nobiscũ donatistę
tem amant. Nec orientalem ȩccłam
ubi apparuit illa stella cõmuni¬
cant. Nos autẽ manifestationem
primitias gentiũ delibauit. in uni¬
tate gentiũ celebramus. Tunc enĩ
puer priusquã scir& uocare patrẽ
aut matrẽ. sicut de illo fuerat
ꝓphetatũ. accepit uirtutẽ damas¬
ci. & spolia samarię: id .ẽ. ante quã
ꝑ humanã carnem humana uerba

Expanded text:
versa Ecclesia Gentium: quia et versa Ecclesia Gentium: quia et illi Magi quid jam fuerunt, nisi primitiae Gentium? Israelitae pastores, Magi gentiles: illi prope, isti longe: utrique tamen ad angularem lapidem concurrerunt. « Veniens quippe, sicut Apostolus dicit, evangelizavit pacem nobis qui eramus longe, et pacem his qui prope. Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum, et duos condidit in se, in unum novum hominem, faciens pacem, et commutavit utrosque in uno corpore Deo, interficiens inimicitiistum diem nunquam nobiscum haeretici Dtem amant, nec Orientali Ecclesiae, ubi apparuit illa stella, communicant. Nos autem manifestationem ti, qua primitias Gentium delibavit, in unitate Gentium celebremus. Tunc enim puer, priusquam sciret vocare patrem aut matrem, sicut de illo fuerat prophetatum, accepit virtutem Damasci, et spolia Samariae : id est, antequam per humanam carnem huma
Abbreviated transcription (Latin):
odierni diei ꝑ uniuersũ mundũ hũ.¬
nota solemnitas. quid nobis
afferat festiuitatis. quidue anni¬
uersaria repetitione cõmonerit.
anniuersarii quoq sermone tẽ¬
pus ad mon& ut loquamur. Epi¬
phania quippe. latine manifestatio
dici potest. In hac autẽ die. magi
dnm̃ adorasse ꝑhibentur. Stella
scilic& apparente cõmonentur. &
p̃cedente ꝑducunt᷑. Eo quippe die
quo natus. ẽ. ille. illi in oriente¬
stellã uider̃. & quẽ natũ indica¬
scriptura respondentib bethleem
ciuitatẽ. ubi dñs natus fuerat inue¬
nerunt: Ad ipsũ dñm stella eadẽ
ducente uener̃. de monstratũ adora¬
uerunt. aurũ. thus. & mẏrrã. ob¬
tulerunt. alio itinere redierunt.
Manifestatus. ẽ. quidem. & die ipso
natiuitatis suȩ dñs pastorib. ab
angłis ad monitis Eo etiã die.
ꝑstellã etiã aliis longe inoriente
nontiatus. sed in isto die abeis. ẽ.
ad oratus. Suscipite ergo deuotissi¬
me istũ diem celebrandũ. qđ uni¬

Expanded text:
odierni diei per universum mundum nota solemnitas quid nobis afferat festivitatis, quidve anniversaria repetitione commemoret, anniversario quoque sermone tempus admonet ut loquamur. Epiphania quippe graece, latine manifestatio dici potest. Hoc enim die Magi Dominum adorasse perhibentur; stella scilicet apparente commoniti, et praecedente perducti. Eo quippe die quo natus est, illi stellam in Oriente viderunt; et quem natum indicaScriptura respondentibus, Bethlehem civitatem, ubi Dominus natus fuerat, invenerunt. Ad ipsum deinde Dominum stella eadem ducente venerunt, demonstratum adoraverunt; aurum, thus, et myrrham obtulerunt; alio itinere redierunt . Manifestatus est quidem et die ipso nativitatis suae Dominus pastoribus ab angelo admonitis; quo etiam die per stellam et illis est longe in Oriente nuntiatus: sed isto die ab eis est adoratus. Suscepit ergo devotissime istum diem celebrandum uni
Abbreviated transcription (Latin):
& discite a me quia mitis sũ & hu¬
milis corde. & inuenietis requiem
animab ur̃is. Iugũ enĩ meum
suaue.ẽ. & onus meũ leue.
N ihil ergo dilectissimi arduũ. ẽ.
humilib. pihil asperũ mitib
Et facile om̃ia p̃cepta ueniunt
in effectum. quando & gr̃ã p̃ten¬
dit auxiliũ & oboedientia mollit
imꝑium. In tonant enĩ cotidie
aurib nr̃is eloquia dĩ. & om̃is
homo quid diuinȩ iustitię placeat
scire conuincitur. sed quia iudi¬
cium illud qđ unusquisq recipi&
ꝓ ut gessit siue bonũ siue malum.
iudicaturi patientia & bonitate
differtur. In punitatem sibi ini¬
quitatis in fideliũ corda ꝓmittuNt.¬
& putant humanors & actuũ
qualitates ad diuinȩ ꝓuidentiȩ
non ꝑtinere censuram. quasi non
euidentissima plerũq supplicus
male gesta plectantur. aut p̃
sȩpe calestium cõminationum
cum in discrete uniuersis bona
multa largitur. eosq quos
merito subder& poenis. magis¬
uult inuitare beneficus. Dilatio

Expanded text:
sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve . Nihil ergo, dilectissimi, arduum est humilibus, nihil asperum mitibus, et facile omnia praecepta veniunt in effectum, quando et gratia praetendit auxilium, et obedientia mollit imperium. Intonant enim quotidie auribus nostris eloquia Dei, et omnis homo quid divinae justitiae placeat scire convincitur. Sed quia judicium illud, quo unusquisque recipiet prout gessit, sive bonum, sive malum , judicaturi patientia et bonitate differtur, impunitatem sibi iniquitatis infidelium corda promittunt, et putant humanorum actuum qualitates ad divinae providentiae non pertinere censuram, quasi non evidentissimis plerumque suppliciis male gesta plectantur, aut non saepe coelestium comminationum cum indiscrete universis bona multa largiatur, eosque quos merito subderet poenis, mavult invitare beneficiis. Dilatio
Abbreviated transcription (Latin):
& uerũ regem suppliciter ad¬
orando uenerare. Sed tu iuda¬
icȩ sequatior cecitatis. non imi¬
taris gentium fidem. corque
ꝑuerse ad crudeles conuertis
insidias. Nec illũ occisurȩ quem
metuis. Nec illis nociturȩ quos
perimis. Deducti igitur dilec¬
tissimi in bethleem magi stellȩ
p̃cedentis obsequio. gauisi sunt
gaudio magno ualde. sicut
euangelista narrauit. & intran¬
tes domũ inuenerunt puerum

Expanded text:
et verum regem suppliciter adet verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior caecitatis, non imitaris gentium fidem, corque perversum ad crudeles convertis insidias, nec illum occisurus quem metuis, nec illis nociturus quos perimis. CAP. III. Deducti igitur, dilectissimi, in Bethleem magi stellae praecedentis obsequio, gavisi sunt gaudio magno valde, sicut evangelista narravit; et intrantes domum, invenerunt p
Abbreviated transcription (Latin):
doctores. quod sacra de ortu xp̃i
p̃nuntiauerat scriptura didicer̃:
nio. ardentiores fide expeterent.
quem & stellȩ claritas. & ꝓphe¬
tiȩ manifestabat auctoritas.
Prolato autẽ diuino oraculo per
responsa pontificum. & declarata
sp̃s uoce qua dicit. & tu bethleem
uidę non es minima inter prin¬
cipes iuda. exte enĩ exi& dux
qui regat popłm meum isrł.
quam facile & quam consequens
fuit. ut hebreorũ ꝓceres credereNT
quod docebant. sed appar& illos
carnaliter cum herode sapuisse.
& regnũ xp̃i commune cum
huius mundi potestatib aesti¬
masse. ut & isti tẽporalem spe¬
rarent ducem. & terrenũ metu¬
er& ille consortem. Suꝑfluo
herodes timore turbaris. & frustra
insuspectũ tibi puerum sȩuiri
moliris. Non capit xp̃m regio
Quem in uidȩa regnare nonuis.
ubiq regnat. & felicior ipse reg¬
nares. si eius imꝑio subdereris
Cur sincero officio ponfacis..
quod sub dola falsitate
ꝓmittis: Perge tecũ magis.

Expanded text:
doctores, quod sacra de ortu Christi doctores, quod sacra de ortu Christi praenuntiaverat Scriptura, didicerunt; ti, ardentiori fide expeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleemnima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire moliris. Non capit Christum regio Quem in Judaea regnare non vis, ubique regnat; et felicius ipse regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis,
Abbreviated transcription (Latin):
animos ita admiratione sui splen¬
doris impleuit. ut nequaquam
sibi crederent neglegendũ. quod
tanto nuntiabatur inditio.
Pnre erat autem sicut resdocuit huic
miraculo gr̃a dĩ. & cum xp̃i nati¬
uitatem Nec ipsa adhuc bethleem
tota didiciss&e. iam illam creditu¬
ris gentib inferebat. & quod
nondũ poterat humano eloquio
disseri. cȩlo faciebat euangelizante
cognosci. Quam uis autẽ diuinę
dignationis. e&̃. hoc munus. ut
uatoris ad intelligendum tamex
miraculum signi potuerunt magi
etiam de antiquis balaam p̃nun¬
tiationib cõmoneri. scienes olim
.eẽ. p̃dictum. & celebri memoria
diffamatum. Orietur stella ex
iacob. & exurga& homo ex isrł.
& dominabitur gentium. Tres
itaq uiri fulgore in soliti sideris
diuinitus incitati. p̃uium mican¬
tis luminis cursũ sequuntur.
existimantes se significatũ puerũ
hierosolimis inciuitate regia re¬
ꝑturos. Sed cũ eos haec opinio
fefelliss&. ꝑ iudȩorũ scribas atq

Expanded text:
animos ita admiratione sui splenanimos ita admiratione sui splendoris implevit, ut nequaquam sibi crederent negligendum, quod tanto nuntiabatur indicio. Praeerat autem, sicut res docuit, huic miraculo gratia Dei; et cum Christi nativitatem nec ipsa adhuc Bethleem tota didicisset, jam illam credituris gentibus inferebat: et quod nondum poterat humano eloquio disseri, coelo faciebat evangelizante cognosci. CAP. II. Quamvis autem divinae dignationis esset hoc munus, ut tas Salvatoris, ad intelligendum tamen miraculum signi potuerunt magi etiam de antiquis Balaam praenuntiationibus commoneri, scientes olim esse praedictum et celebri memoria diffamatum: Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo ex Israel, et dominabitur gentium . Tres itaque viri, fulgore insoliti sideris divinitus incitati, praevium micantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque
Abbreviated transcription (Latin):
tur toto corde gaudere. & honori¬
fice ea quȩ ad salutem nrãm gesta
sunt celebrrre. uocante nos ad
hanc deuotionem ipsa recurrentiũ
tempoꝵ lege. quȩ nobis post illũ¬
diem in quo coxternus patri filius
dei natus ex uirgine. ẽ. breui in¬
teruallo epiphaniȩ intulit festũ.
ex apparitione dñi consecratum.
in quo fidei nr̃ȩ magnũ p̃sidium
ꝓuidentia diuina constituit. ut dum
solemni ueneratione colitur. adorata
in exordiis suis saluatoris infantia.
per ipsa originalia documenta ꝓba¬
retur ueri in ipso hominis orta natura¬
Hoc . ẽ. enim. quod iustificat impios.
hoc .ẽ. quod expeccatorib facit
scõs. si ix uno eodemq dño nr̃o cħu¬
xp̃o. & uenr deitas. & uera credatur
humanitas. deitas qui ante om̃ia scła
in forma dĩ &qualis. ẽ. patri. huma¬
nitas qua nouissimis dieb informa
serui unitus. ẽ. homini. Ad roboran¬
dam ergo hanc fidem quȩ contrr
in longinqua orientalis plagę re
illustrioris apparuit. & in tuentum

Expanded text:
tur, toto corde gaudere et honorifice ea quae ad salutem nostram gesta sunt celebrare: vocante nos ad hanc devotionem ipsa recurrentium temporum lege, quae nobis post diem in quo coaeternus Patri Filius Dei natus ex Virgine est, brevi intervallo Epiphaniae intulit festum, ex apparitione Domini consecratum. In quo fidei nostrae magnum praesidium providentia divina constituit, ut dum solemni veneratione recolitur adorata in exordiis suis Salvatoris infantia, per ipsa originalia documenta probaretur veri in ipso hominis orta natura. 123 Hoc enim est quod justificat impios, hoc est quod ex peccatoribus facit sanctos, si in uno eodemque Domino o et vera Deitas, et vera credatur humanitas: Deitas, qua ante omnia saecula in forma Dei aequalis est Patri; humanitas, qua novissimis diebus in forma servi unitus est homini. Ad roborandam ergo hanc fidem, quae contrain longinqua Orientalis plagae regillustrioris apparuit, et intuentium
Abbreviated transcription (Latin):
filius m̃s dilectus. in quo bene
cõplacui. Aduertite dilectissi
sit gr̃a. quã subtili sacramento
trinitas se hodie homini reuela¬
Pater enĩ auditur in uoce. filius
manifestatur in homine. sp̃s sc̃s dinos¬
citur in colũba. Quã mirifico autẽ
corporis sui. uel transitu głȩ suȩ omnẽ
ad momentũ creaturã scĩficat. uiuifi¬
cat & illustrat. Aquas eñi conseerat
dum baptizatur. terrã scĩficat dũ
sepelitur. mortuos suscitat dũ resur¬
git. caelestia glorificat dum ascendit
incelum. & sed& ad dexterã patris

Expanded text:
Filius meus dilectus, in quo mihi bene Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Advertite, dilectissimi sit gratia, quam subtili Sacramento Trinitas se hodie homini revelaPater enim auditur in voce, Filius manifestatur in homine, Spiritus sanctus dignoscitur in columba. Quam mirifico autem corporis sui, vel transitu gloriae suae omnem ad momentum creaturam sanctificat, vivificat et illustrat? Aquas enim consecrat, dum baptizatur; terram sanctificat, dum sepelitur; mortuos suscitat, dum resurgit; coelestia glorificat, dum ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris
Abbreviated transcription (Latin):
debeo baptizari. & tuuenis ad
me : id .ẽ. qm̃ ego creatura sũ¬
tu autẽ creator Egoseruus. tu
dñs. Ego figura. tu ueritas.
At iħeait. Sine modo. Sic enim
decoe uos implere omnẽ iustitiã¬
id .ẽ. quid nunc ista cõmemoras.
ꝓpositũ susceptȩ humilitatis im¬
plendum . ẽ. Tunc ille qui pre¬
sumere formidabat. uel ociter
nobis paptizatur. Non ut puri¬
ficetur aquis. sed ut aquas ipse
scĩfic&. Baptizatur nouus. ho¬
mo. ut noui baptismatis constitu¬
at sacramentum. Aꝑti sunt in¬
quit ei caeli. Estimo id incȩlestib
ẽẽ. miraculum. de his quȩ gere¬
bantur in terris. sicut ait scrip¬
tura. In quem concupiscunt
angłi ꝓspicere. Quomodo enĩ
poterant non mirari uirtutes
cȩloꝵ. & dominationes. cheru¬
bin & seraphim. cũ uiderent
dñm sabaoth in fluuio baptira
cȩlesti testimonio confirmetur.
uidit spm scm̃ corporali spetie
quasi colũbam descendentem
& manentem suꝑ iħm. audit
& patrem dicentem. Hic est

Expanded text:
debeo baptizari, et tu venis ad debeo baptizari, et tu venis ad me? id est, quoniam ego creatura sum, tu Creator; ego servus, tu Dominus; ego figura, tu Veritas. At Jesus ait, Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiaid est, Quid nunc ista commemoras? Propositum susceptae humilitatis implendum est. Tunc ille qui praesumere formidabat, velociter nobis: baptizatur, non ut purificetur aquis, sed ut aquas ipse sanctificet: baptizatur novus homo, ut novi Baptismatis constituat sacramentum. Aperti sunt, inquit, ei coeli: aestimo ut in coelestibus esset miraculum de his quae gerebantur in terris, sicut ait Scriptura, In quem concupiscunt Angeli prospicere . Quomodo enim poterant non mirari Virtutes coelorum et Dominationes, Cherubim et Seraphim, cum viderent Dominum sabaoth in fluvio ab homincoelesti testimonio confirmetur, videt Spiritum sanctum corporali specie, quasi columbam descendentem, et manentem super Jesum: audit et Patrem dicentem, Hic est
Abbreviated transcription (Latin):
mini cõparar&. Inter huius¬
modi homines ille uirtutum
cęlestium dñs. ille qui respiere
& quietus. ad seruuli sui bap¬
tismum
ꝓperare. Sed quid mirũ de man¬
suetudine saluatoris. si se ꝓpħȩ sui
manib inclinauit. qui se abinimi¬
ioħ̃s circũstantib turbis erupit
in uocem. Ecce agnus dĩ. ec ce qui
tollit peccata mundi. Hoc. est.
dicere. Cessate iam cessate a
baptismo meo. quo panitentia
suscipitur. Ecce baptista ꝑ quẽ
crimina dimittuntur. Desinite
ulterius a conseruo ur̃o baptizari.
uelle. Prasens. ẽ. dñi om̃ium
nr̃m. qui baptizat ad uitam.
Illũ sequimini. illi credite. ab illo
lauachrũ salutis tota mente
supplices postulate. a quo & ego
ipse baptista uester cupio bapti¬
Zari. Non rennuit quidem iħc
testimoniũ uocis huius. sed qui
ꝑ ordinem uell& uniuersa cõ¬
plere. pihil ominus baptizari
se expectat ab ioħe. Tum baptis¬
ta deuotus. baptizandi sui poten¬
tia tremefactus. ait. Ego ate

Expanded text:
mini compararet. Inter hujusmini compararet. Inter hujusmodi homines ille virtutum coelestium Dominus, ille qui respicit et quietus ad servuli sui baptismum properare. Sed quid mirum de mansuetudine Salvatoris, si se Prophetae manibus inclinavit, qui se ab inimiJoannes circumstantibus turbis erupit in vocem: Ecce Agnus Dei; ecce qui tollit peccata mundi : hoc est dicere, Cessate jam, cessate a baptismo meo quo poenitentia suscipitur. Ecce Baptista per quem crimina dimittuntur: desinite ulterius a conservo vestro baptizari velle. Praesens est Dominus omnium nostrum, qui baptizat ad vitam; illum sequimini, illi credite, ab illo lavacrum salutis tota mente supplices postulate, a quo et ego ipse baptista vester cupio baptizari. Non renuit quidem Jesus testimonium vocis hujus; sed qui per ordinem vellet universa complere, nihilominus baptizari se expetit a Joanne. Et Baptista devotus baptizandi sui potentia tremefactus ait, Ego a te
Abbreviated transcription (Latin):
Sic& fr̃s dilectissimi de solem¬
Unitate diei huius ueterũ sit
diuersa traditio. una tamen
scẽ deuotionis. ẽ. fides. Q quã¬
quã nonnulli hodie dñm pr̃en
oratum. alii autẽ asserant eũ
aquas in uina mutasse. quidam
uero baptizatũ illũ ab iohanue
confirment. in om̃ib dĩ filius credit᷑.
in om̃ib . ẽ. nr̃a festiuitas. Nam
quod magis utiq gentib & ado¬
rare dñm & munera offerre con¬
ceditur. gentium. ẽ. p̃figurata uo¬
catio. Quod aquę transformant᷑
in uinũ. regionis nr̃ȩ designatur
archanum. Quod uero fluentis
iordanis baptiratur iħe. aquę nr̃o
baptismate consecrantur. O porta
& humilitatem saluatoris nr̃i.
& mẏsteriorũ głam agnoscatis.
tori. Non quo crimina cõmissa
deler&. sed quo emendar& erran¬
tes. Nam remissio peccatoꝵ. xp̃i
ergo ad iordanem desiderio laua¬
ri. diuersoꝵ copiosissima multi¬
tudo. quoꝵs. eẽnt. tam scelerati
actus. uita tamꝑdita. ut eos
uenerabilis baptista uipereo se¬

Expanded text:
res dilectissimi, de solemnitate diei hujus veterum sit diversa traditio; una tamen sanctae devotionis est fides. Et quanquam nonnulli hodie Dominum nosoratum; alii autem asserant eum aquas in vina mutasse; quidam vero baptizatum illum a Joanne confirment: in omnibus Dei Filius creditur, in omnibus est nostra festivitas. Nam quod Magis, utique gentilibus, et adorare Dominum, et munera offerre conceditur, Gentium est praefigurata vocatio: quod aquae transformantur in vinum, religionis nostrae designatur arcanum: quod vero fluentis Jordanis baptizatur Jesus, aquae nostro Baptismati consecrantur. Oportet et humilitatem Salvatoris nostri et mysteriorum gloriam agnoscatis. tori, non quo crimina commissa deleret, sed quo emendaret errantes; nam remissio peccatorum Chriergo ad Jordanem, desiderio lavacri, diversorum copiosissima multitudo, quorum essent tam scelerati actus, vita tam perdita, ut eos venerabilis Baptista vipereo se
Abbreviated transcription (Latin):
Et hȩc quidem quantũ ad illumi¬
nationem fidei ꝑtinebat. potu¬
erunt illis credita & intellecta
sufficere. ut corporali intuitu
non inquirerent. quod plenis¬
simo uisu mensa inspexerant
Sed diligentia sagacis officii usq
ad uidendum puerũ perseue¬
rans. futuri temporis populis.
& nr̃i temporis hominibus serui¬
ebat: ut sicut om̃ib nobis ꝓfuit.
quod post resurrectionem dñi
uestigia uulnerũ in carne eius
ita ad nrãm utilitatem ꝓficer&.
quod infantiam ipsius magorũ
ꝓbauit aspectus. Uiderunt itaq
magi & ad orauerunt puerum
detribu iuda. de semine clauid
scđm carnend. factum ex muliere.
factum ex lege. quam non sol¬
uere uenerat. sed adimplere
indigum. fandi impotem. & iN
nullo abhumanȩ infantiȩ gene¬
ralitate dissimilem. quia sicut
fidelia erant testimonia quȩ in eo
maiestatem inuisibilis diuinitatis
assererent. ita ꝓbatissimũ. eẽ. de¬
beat uerbum carne factum. &
sempiternam illam essentiam filii
dei ueram hominis suscepisse na¬

Expanded text:
Et haec quidem, quantum ad illuminationem fidei pertinebat, potuerunt illis credita et intellecta sufficere, ut corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligentia sagacis officii usque ad videndum puerum perseverans, futuri temporis populis et nostri saeculi hominibus serviebat: ut sicut omnibus nobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulnerum in carne ejus ita ad nostram utilitatem proficeret, quod infantiam ipsius magorum probavit aspectus. Viderunt itaque magi, et adoraverunt puerum de tribu Juda, de semine David secundum carnem , factum ex muliere, factum sub lege , quam non solvere venerat, sed adimplere indigum, fandi impotem, et in nullo ab humanae infantiae generalitate dissimilem. Quia sicut fidelia erant testimonia, quae in eo majestatem invisibilis Deitatis assererent, ita probatissimum esse debebat Verbum carnem factum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse na
Abbreviated transcription (Latin):
terna uiscera constitutũ. Nec dũ
ipse patus agnoui. Cui ch̃c ait
Sine modo. Sic enim nos dec& im¬
plere omnẽ iustitiam. Sine modo
inquit dñs. Hoc. ẽ. uera sunt
quidem nec rennuo ista quȩ me¬
moras. sed ministeriũ ueniseruitu¬
tis implere. ut eos quos peccatũ
subdidit seruituti. ad meã reuoeẽ
libertatem. Nec mireris ioħis. si
tuis me manib inclino: Qui enĩ
contentus sũ nasci. contentus cir¬
cũcidi. pannis etiã contentus in
uolui. quomodo non iordanem
hunc contentus libenter ingrediar:
Noli putare inuiriosũ mihi ixdig¬
numq uideri hoc baptisina :
Aliȩ me manent in iuriȩ. ali&e sunt
contumeliȩ. quas ꝓ humana
salute ꝑpeti disposui Post harc
beatus ioħs suscepit deuotus. quẽ
timidus ꝓhibebat. Nx ignorabat
ꝓpħarum ille p̃cipius a se dñm¬

Expanded text:
terna viscera constitutum, nec dudum terna viscera constitutum, nec dudum ipse natus, agnovi? Cui Christus ait: Sine modo: sic enim decet nos implere omnem justitiam . Sine modo, inquit Dominus; hoc est, vera sunt quidem, nec renuo ista quae memoras; sed ministerium veni servitutis implere, ut eos, quos peccatum subdit servituti, ad meam revocem libertatem. Nec mireris, Joannes, si tuis me manibus inclino; qui enim contentus nasci, contentus circumcidi, pannis etiam contentus 102 involvi, quomodo non Jordanem hunc contentus libenter ingrediar? Noli putare injuriosum mihi, indignumque videri hoc baptisma; aliae me manent injuriae, aliae sunt contumeliae, quas pro humana perpeti salute disposui. Post haec beatus Joannes suscepit devotus, quem timidus prohibebat. Nec ignorabat prophetarum ille praecipuos a se D
Abbreviated transcription (Latin):
randum. ad suscipiendũ baptismũ
seruuli sui manibus inclinar&
Quem uidens ioħs uenientem adbap¬
tismũ suũ. ac dominicę in eo głȩ
insignia recognoscens. dixit ei
Ego a te debeo baptizari. Hoc. ẽ.
terrenus a cęlesti. mortalis ab ȩt̃no.
fragilis a potente. & tu uenis ad me.
ad p̃cursorem iudex. ad creaturam
creator. rex ad ministrũ. & humi¬
liabis te mihi exiguo. cum tua
non sum dignus calciamenta por¬
tare : tu inter peccatores ad bap¬
tismum uenis. in cuius ore dolus
us mundi peccata tolluntur. ac
tantũ te tuis subicis creaturis. ut
puteris obliuisci quod dĩ es.
Ego quidem hominem uideo. sed
meum dñm recognosco. humanũ
inte corpus aspicio. sed cȩleste
intelligo sacramentum. Neq me
species hȩc carnis assumꝑcȩ a fide
ueritatis adducit. Tues dñe. tues
ipse qui me ad istamisisti. Quomodo
autem nunc ego te adstatem p̃sentẽq
ignorare possũ. quem dudum ad¬
huc in utero uirginali. & intra ma¬

Expanded text:
randum, ad suscipiendum baptismum randum, ad suscipiendum baptismum servuli sui manibus inclinaret. Quem videns Joannes venientem ad baptismum suum, ac dominicae in eo gloriae insignia recognoscens, dixit ei: Ego a te debeo baptizari . Hoc est terrenus a coelesti, mortalis ab aeterno, fragilis a potente. Et tu venis ad me? Ad praecursorem judex, ad creaturam creator, rex ad ministrum? et humiliabis te 101 mihi exiguo, cujus tua non sum dignus calceamenta portare? Tu inter peccatores ad baptismum venis, in cujus ore dolus us mundi peccata tolluntur: ac tantum te tuis subjicis creaturis, ut puteris oblivisci quod Deus es. Ego quidem hominem video, sed meum Dominum recognosco; humanum in te corpus aspicio, sed coeleste intelligo sacramentum; neque me haec species carnis assumptae a fide veritatis abducit: tu es Domine, tu es, ipse qui me ad ista misisti. Quomodo autem nunc ego astantem praesentemque ignorare possum, quem dudum adhuc in utero virginali, et intra ma
Abbreviated transcription (Latin):
nituiꝰ dĩ uiui. inseparabilis semꝑ
permanens apud patrem. ita pro
nobis ꝑfectũ suscipere dignatus. ẽ.
hominem. ita quod ds̃ erat ex ina¬
niuit sem& ipsum. ut ꝑ omnia lega¬
lium sanccionum sacrrmenta turn¬
sir&. Nam ut primũ beatȩ matris
sc̃õ ꝓcessit ab utero. circũ cisionis
signaculo dedicatur. siue ut indu¬
bitatam carnis suȩ ostender& ueri¬
tatem. siue ne eum uelut alienige¬
nam alumna circumcisionis
plebs iudaica declinar&. De in
quia traditȩ ꝑ moysen legis p̃griri
p̃cepta non poterant. oi fertur ꝓ
eo purgationis holocaustum.
offertur. qui omium honiinũ sordes
purgaturus aduenit. Sed cũ ioħs
p̃missus ante faciem eius concurren¬
tes ad se populos. & p̃dicatione cor¬
rigeret. & panitentiȩ baptismo.
consecrar& : ipse ad eum inter ꝓ¬
miscuas uilesq turbas uelut unus
e populo ꝓperauit. & tanta sese
benignissimus dignatione subiecit.
ut illud sacratissimũ caput tre¬
mendum potestatibus. angłis uene¬

Expanded text:
nitus Dei vivi inseparabilis semper permanens apud Patrem, ita pro nobis perfectum suscipere dignatus est hominem, ita quod Deus erat exinanivit in semetipso, ut per omnia legalium sanctionum sacramenta transiret. Nam ut primum beatae Matris sancto processit ab utero, circumcisionis signaculo dedicatur; sive ut indubitatam carnis suae ostenderet veritatem; sive ne cum alienigenam alumna circumcisionis plebs Judaica declinaret. 100 Dein, quia traditae per Moysem legis praeteriri praecepta non poterant, offertur pro eo purgationis holocaustum ;offertur, qui omnium hominum sordes purgaturus advenit. Sed cum Joannes praemissus ante faciem ejus concurrentes ad se populos et praedicatione corrigeret et poenitentiae baptismo consecraret, ipse ad eum inter promiscuas vilesque turbas, velut unus e populo properavit, et tanta sese benignissimus dignatione subjecit, ut illud sacratissimum caput tremendum potestatibus, angelis vene
Abbreviated transcription (Latin):
& uox de caelo paternȩ maiestatis
audita. ẽ. dicentis. Tues filius
m̃s dilectus. in quo bene cõplacui.
manifestũ. ẽ. ut p̃sentia scĩ sp̃s. &
auctoritas paternę uocis. apud
omne hominũ genus. & testimo¬
nium ioħis. & ueritas filii. & sa¬
cramentũ baptismi firmaretur.
per quod magnificamus & glorisi¬
camus dm̃ patrem om̃ĩpotentem.¬

Expanded text:
et vox de coelo paternae majestatis audita est, dicentis: Tu es Filius meus dilectus, in quo bene complacui .manifestum est, et praesentia S. Spiritus, et auctoritas paternae vocis apud omne hominum genus, et testimonium Joannis, et veritas Filii, et sacramentum baptismi firmaretur: per quod magnificamus et glorificamus Deum Patrem omnipotentem
Abbreviated transcription (Latin):
fideles in nocentum de morte
tristitia. quia xp̃c iustissimus
retributor se ꝓpter passos. sua
fecit participes passionis. atq
eos quibus libenter uitã para¬
bat &eternã. patienter permisit
occidi. Proinde nos dilectissimi
uenientes exgentib quib stella
dominica salutare lumen ra¬
diauit ecęlo. apud quos uirgi¬
nis fidelis . ẽ. partus. quib xp̃c
& incunabulis ds̃ . ẽ. deuotionis
ac fidei nrẽ munera deferentes.¬
herodis perfidiam declinemus.
mum semꝑ dñi honoremus ad¬
uentum. ut sicut de eius illumi¬
natione gaudemus. ita de nr̃a
retributione lȩtemur. ꝑ omnia

Expanded text:
fideles innocentium de morte fideles innocentium de morte tristitia: quia Christus justissimus retributor, propter se passos suae fecit participes passionis, atque eos quibus libenter vitam parabat aeternam, patienter permisit occidi. Proinde nos, dilectissimi, venientes ex gentibus, quibus in stella dominica salutare lumen radiavit e coelo, apud quos Virginis fidelis est partus, quibus Christus et in cunabulis Deus est, devotionis ac fidei nHerodis perfidiam declinemus mum semper Domini honoremus adventum: ut sicut de ejus illuminatione gaudemus, ita de nostra retributione laetemur, a
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tereuntes herodem. per aliam
uiam reuersi sunt in regionem
suam. Neq uero poterant per
herodem id ẽ itinere mortis redire
qui in patriam suam ad orato dĩ
filio. caelestis uitȩ munera repor¬
tabant. Elusus ergo herodes.
& contemptus a magis. ut ait
fra. &tas scribitur occisorum.
ut occidentis in notescat aceruitas
Oira peruersa. in consultaq seuien¬
tis indignatio. Chaldeis irascitur.
in nocentes interficit. & dum in
mortem in maculati fertur infan¬
tis. lactantiũ perimit turbas.
quatinus iniquissimũ regem qui
in debitũ quarebat sanguinem.
ꝓstnrtȩ multitudinis multiplex
reatus in uoluer&e. Nec aduertere
poterat furentis insania. quod
ille qui mortuos morte sua uiuifi¬
care ueniebat. cogi in mortẽ non
poss& inuitus. Ꝙ hac om̃ia lim̃i
agebat ꝑ herodem diabolus. ut
ꝑ uoluntatis suȩ ministrũ. aut
xp̃m perimer&e. aut paruulorũ
nece lȩtissimum xp̃i contristar&
ingressum. Sed nulla sit apud

Expanded text:
praetereuntes Herodem, per aliam praetereuntes Herodem, per aliam viam reversi sunt in regionem suam. Neque vero poterant per Herodem, id est itinere mortis redire, qui in patriam suam, adorato Dei Filio, coelestis vitae munera reportabant. Elusus ergo Herodes, et contemptus a magis ut ait fra: aetas scribitur occisorum, ut occidentis innotescat acerbitas. O ira perversa inconsultaque saevientis indignatio! Chaldaeis irascitur, innocentes interficit; et dum in mortem immaculati fertur infantis, 82 lactentium perimit turbas: quatenus iniquissimum regem, qui indebitum quaerebat sanguinem, prostratae multitudinis multiplex reatus involveret; nec advertere poterat furentis insania quod ille qui mortuos vivificare veniebat cogi in mortem non possit invitus. Et haec omnia, carissimi, agebat per Herodem diabolus, ut per voluntatis suae ministerium, aut Christum perimeret, aut parvulorum nece, laetissimum Christi contristaret ingressum. Sed nulla sit apud
Abbreviated transcription (Latin):
litate cecata. non uidebat quod
stella radiabat. nec audire pote¬
rat. quod angłi conclamabant.
Igitur inquirentib magis ac di¬
centib. ubi . ẽ. qui natus. ẽ. rex
iudaorũ. turbatus. ẽ. herodes.
& om̃is hierosolima cum illo.
Turbatur rex regno credometu¬
ens suo. nescius quia xp̃c non ue¬
niebat regnũ eius inuadere sed
saluare. & quod nulli inferr&
mortem. qui. e&̃. uita cunctorũ.
Et cũ ꝑ ambularent magi. stella
sicut lectum. ẽ. quam uiderant
iuoriente ante cedebat eos donec
uenit & stetit supnr ubi erat puer
N umquid nondicere & clamare
uidebatur. hic. ẽ. puerquem na¬
tum testabar e calo: hic ẽ rex
ille magnus qui uenit caelesti
imperio. regnũ sociare terrarũ :
Uere stella haec dominica natiui¬
tatis ministrr. quȩ tanto ẽ. chal¬
deis obsecuta famulatu. ut in
inquirendo xp̃o non solũ eos mo¬
ner& ecȩlo. sed & ducatũ illis
p̃ber& interris. Ad orato itaq
dño magi oblatisq muneribus.

Expanded text:
litate caecata, non videbat quod litate caecata, non videbat quod stella radiabat, nec audire poterat quod angeli conclamabant. Igitur, inquirentibus magis et dicentibus: Ubi est qui natus est rex Judaeorum? Et turbatus est Herodes, et omnis Hierosolyma cum illo. Turbatur rex regno, credo, metuens suo; nescius quia Christus non veniebat regnum ejus invadere, sed salvare; 81 et quod nulli inferret mortem, qui est vita cunctorum. Et cum perambularent magi, Stella, sicut lectum est, quam viderant in Oriente antecedebat eos, donec venit, et stetit supra ubi erat puer. Nunquid non dicere et clamare videbatur, Hic est puer quem natum testabar e coelo? Hic est rex ille magnus qui venit coelesti imperio regnum sociare terrarum. Vere stella haec dominicae nativitatis ministra, quae tanto est Chaldaeis obsecuta famulatu, ut in inquirendo Christo non solum eos moneret e coelo, sed et ducatum illis praeberet in terris. Adorato itaque Domino magi oblatisque muneribus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur: qui ad oraturi sempit̾nũ
ueniunt orientem. de quo xlictũ ẽ
Uisitauit nos oriens ex alto. illumi¬
bra mortis sedent. Dein subiunguNł
chaldȩi. Uidimus stellam eius. &
uenimus ad orare eum. Eius in¬
quiunt stellam uidimus. Bene
eius. quia quãuis om̃s abeodem
creatȩ stellȩ ipsius sint. hac tam̃
ꝓprie xp̃i erat. quȩ specialiter
eius nuntiabat aduentũ: Et
ceterȩ quidem factȩ sunt stellȩ.
ut mundi istius tempora cursusq
distinguerent. hac uero ꝓdire
iussa. ẽ. ut ipsum mundi dnm.
& regni caelestis ad. eẽ. tempus
ostender&. Aiunt itaq magi
Uidimus stellã eius. & uenimus
ad orare eum. Ecce. xp̃m qui nĩ
habent habere uolunt. & inuenire
contendunt. Iudaus dm̃ suum
refugit. paganus inquirit:
Q uod ꝓximus non agnoscit. ali¬
enus intelligit. Gentilis stellam
uidet & inuid&. Sicut lectũ. ẽ.
ini sua uenit. & sui eum nonreceper̃.
Uere iudȩa durissima. suaq infide¬

Expanded text:
dicuntur, qui adoraturi sempiternum dicuntur, qui adoraturi sempiternum veniunt Orientem, de quo dictum est: Et visitavit nos Oriens ex alto: illumibris sedent . Deinde subjungunt Chaldaei: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ejus, inquiunt, stellam vidimus. Bene ejus: quia quamvis omnes ab eodem creatae stellae ipsius sunt, haec tamen proprie Christi erat, quae specialiter ejus nuntiabat adventum. Et caeterae quidem factae sunt stellae, ut mundi istius tempora cursusque distinguerent; haec vero prodire jussa est ut ipsum mundi Dominum et regni coelestis adesse tempus ostenderet. Aiunt itaque magi: Vidimus stellam ejus, et venimus adorare eum. Ecce Christum qui non habent habere volunt, et invenire contendunt. Judaeus Deum suum refugit, paganus inquirit: quod proximus non agnoscit, alienus intelligit: gentilis stellam videt, et invidet, sicut lectum est: In sua venit, et sui eum non receperunt . Vere Judaea durissima, suaque infide