comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pretereat. cum sol quimi nister lumi¬
nis est &iam abdita penetret. & in
fundamenta domus uel secreta con¬
clauia iscaloris eius in rum pat
Quis neget uerna temperię tepefieri
interiore terrarum. quas glaties hi¬
berna constrinxerigt: Norunt ergo
arborum occulta uim caloris uel frigo¬
ris. ad eo utradices arborum. aut uran¬
Ctur frigore. aut fotu solis uirescant
Deniq ubi clementia cęli arriserit.
uariosse terra effundit infructus
Siigitur radius solis fundit lumensuũ
super omnen terram. & in ea quȩ clau¬
sasunt inserit. nec uectibus ferreis.
aut grauium ualuarũ obicibus quo¬
minus penstret inpeditur. quomodo
non potest intelligibilis dĩ splendor
incogitationes hominũ & corda semet
quȩ ipse creauit inserere. Sedeaquȩ
ipse fecit pon uidet. Et fecit ut melio¬
ra sint quȩq facta sunt & potentiora
quã ipse est quiea fecit ut possint quan¬
do uolunt cognitionem sui o peratoris
latere.tantã ergo uirtutem & potes¬

Expanded text:
praetereat; cum sol qui minister lumipraetereat; cum sol qui minister luminis est, etiam abdita penetret, et in fundamenta domus vel secreta conclavia vis caloris ejus irrumpat? Quis neget verna temperie tepefieri interiora terrarum, quas glacies hiberna constrinxerit? Norunt ergo arborum occultam vim caloris vel frigoris, adeo ut radices arborum aut urantur frigore, aut fotu solis virescant. Denique ubi clementia coeli arriserit, varios terra se fundit in fructus. 56. Si igitur radius solis fundit lumen suum super omnem terram, et in ea quae clausa sunt, se inserit, nec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quominus penetret, impeditur; quomodo non potest intelligibilis Dei splendor in cogitationes hominum et corda semet quae ipse creavit, inserere: sed ea quae ipse fecit, non videt, et fecit ut meliora sint quae facta sunt, et potentiora, quam ipse est qui ea fecit, ut possint quando volunt, cognitionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potes
Abbreviated transcription (Latin):
ta testatur dicens. Sciebat enimam
cogitationes eorum Quorum non
poterit satis mouere opinio. sifacta
eorum consideremus Nolunt supra
se. eẽ. uidicem. quẽ nihil fallat
lolunt eidare ocultorũ scientiã qui
metuunt oculta sua prodide¬
Sed etiam dñs sciens opera eorum tradidit
eos intenebras. Et nocte inquit erit
fur. & oculus adulteri seruabit tene¬
bras dicens Non considerabit me ocu¬
lus: & latibulum persone posuit suȩ
Omnis enim quilucẽ fugitꝰ: amat tene¬
bras studens latere. c̾um dm latere
Non possit qui intra profundum abyssi.
& intra hominũ mentes nonsolũ trac¬
tata. sed etiam uoluenda cognoscit
deniq &ille quidicit in ecclesiastico
Quisme uidet. & tenebrę operiunt me
& parietes. quem uereor Quã uis in
lecto suo positus hȩc cogitet : ubi non
putauerit conprehenditur. & erit
inquit dedecus: quod non intellexerit
timorem dñi. Quid autem tam stoli¬
dum. quã putare. qđ dm̃ quic quam

Expanded text:
ta testatur dicens: Sciebat enim Jesus ta testatur dicens: Sciebat enim Jesus cogitationes eorum . 54. Quorum non poterit satis movere opinio, si facta eorum consideremus. Nolunt supra se esse judicem, quem nihil fallat: nolunt ei dare occultorum scientiam, qui metuunt occulta sua prodiSed etiam Dominus sciens opera eorum, tradidit eos in tenebras. In nocte, inquit, erit fur. Et oculus adulteri servabit tenebras, dicens: Non considerabit me oculus: et latibulum personae posuit suae . 16 Omnis enim qui lucem fugit, diligit tenebras, studens latere, cum Deum latere non possit, qui intra profundum abyssi, et intra hominum mentes non solum tractata, sed etiam volvenda cognoscit. Denique et ille qui dicit in Ecclesiastico: Quis videt me? Et tenebrae cooperiunt me, et parietes, quem vereor ? quamvis in lecto suo positus haec cogitet, ubi non putaverit, comprehenditur. Et erit, inquit, dedecus, quod non intellexerit timorem Dei . 55. Quid autem tam stolidum, quam putare quod Deum quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ tam superbum. quam cũ ipsi sub
peccato sint. alios indigne ferant
peccatores uiuere dicentes. Usq¬
quo peccatores dñe usq quo peccato¬
res gloriabuntur. Et infra. Et dixe¬
runt᷑: Non uidebit dñs: neq intel¬
liget ar̃iacob. Quib respondit ꝓphe¬
ta dicens Intelligite nunc insipientes
inpło astulti aliquando sapite. Qui
planta uit aurem non audit. & qui firxit
oculũ ponconsiderat Qui coripit
gentes non arguit. qui docet homine
scientiam Dñs scit cogitationes ho¬
Potest opussuum ignorare artifex.
lomo est & mnopere suo latentia de pͥ¬
bendit. &ds opussuum nescit Altius
trgo profundum in opere quã uiaus¬
tore u Et fecit aliquis quos su prasã
cuius affectum nesciret arbite nuet¬
ecillis Ceterum niobis satisest ipsius
teftunonium quiait: Egosumseru¬
tans corda arenes Et in euuangelio
ait dñs ihc. Sind cogitatis mala iel
cordibus ur̃is  Sciebat enim quod
cogiabant mala. Seniq eunangedis¬

Expanded text:
enim tam superbum, quam cum ipsi sub enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ? Et infra: Et dixerunt. Non videbit Dominus, neque intelliget Deus Jacob. Quibus respondet propheta dicens: Intelligite nunc insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audit: et qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguit, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hoPotest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Altius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod supra se cujus affectum nesciret arbiter? Haec illis. 53. Caeterum nobis satis est ipsius testimonium, qui ait: Ego sum scrutans corda et renes . Et in Evangelio ait Dominus Jesus: Quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sciebat enim quod cogitarent mala. Denique Evangelis
Abbreviated transcription (Latin):
eius peromnia elementa penstrare
nuris. cęlum maria : Et putant
miuriã eius simentem hominis qua
pehil nobis ipse prestantius decit
penstret: & diuine maiestatis ingre¬
diarur scientiam Sedhorum
tentum ẽe suis finibus. Et pre scripto
regni modo degere: ut poetarũ loquun¬
tũr fabulȩ Quimundũ ferunt in
ter treseẽ diuisum. ut alii celum.
alii mare. alii inferna cohercenda
un perio sorte obuenerint. eosq caue¬
re neusurpata alienarum partium
sollicitudine interse bellum excitent:
dimiliter ergo asserit: quod terrarum
curam nonhabeat sicut maris uelin¬
ferni pohhabeat. Et quomodo ipsi
excludunt quos secuntur poetas.¬
Sequitur illa responsio utrum dm̃ sio¬
perissui cura non preterierit: prete¬
reat scientia. Ergo quiplantauit
aurẽ non audiet᷑: quifirexit oculũ
nonuidet. Non considerat Non
preteriit hȩc una opinio scõs ꝓphe¬
tas. Deniq dauid inducit eos lo
quentes quos inflatos asserit. Quid

Expanded text:
ejus per omnia elementa penetrare, ejus per omnia elementa penetrare, terras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit, penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum tentum esse finibus, et praescripto regni modo degere, ut poetarum loquuntur fabulae, qui mundum inter tres ferunt esse divisum; ut alii coelum, alii mare, alii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi excludunt quos sequuntur, poetasSequitur illa responsio, utrum Deum, si operis sui cura non praeterierit, praetereat scientia. Ergo qui plantavit aurem, non audit: qui finxit oculum, non videt, non considerat? 52. Non praeteriit haec vana opinio sanctos prophetas. Denique David inducit eos loquentes, quos superbia inflatos asserit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
patiatur. abundare in probos. Nec suꝑ¬
fluus uelut quidã excursus fuit. ut opi¬
nioni huius modi ipsorum affectus
responder& quos beatos iudicant. eũis¬
si semiseros putent: arbitratus enim
sum quod ipsi sibi facilius quam nob
crederent Quo decurso pro liue.
estimo ut refellam cȩtera : & primo
eurum adsertionem quidm̃ putant
curam mundi nequaquam habere
uellit aristoteles asserit : usq ad lunã
eius descendere prouidentiamꝰ Et
quis operator negligat operis sui
curam Quis deserat & destituat.
quod ipse condendum putauit
diniuria ẽ regere nonne est ma¬
ior iniuria fecisse cum aliquia
Nonfecisse nulla iniustitia sit
Noneurare quod feceris sum ma in ele¬
entiau Quod siaut dm̃ creatorẽ
suum abnegant: aut ferarum & bes¬
tiarum sehaberi numero censent
quidde illis dicamus quihac secon¬
dempnant in iuria. ut ꝑ omnia ire
die ipsi ad serant et omnia inur¬
tusceius consistere. uĩ amaiestatẽ

Expanded text:
patiatur, abundare improbos. Nec suppatiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt, et omnia in virtute ejus consistere, vim et majestatem
Abbreviated transcription (Latin):
on negrauius fetet omnibus sepuleris:
ntueris letitiam eius asarsi setler
miraris corporis filioru at ql optata
habundantiam. introspice ulcera
& uibices anime eius: & cordis mes¬
titudinem Nam deopibus quidlo¬
quar. cum legeris quia non in abun¬
dantia ẽ. uita eius. cumscias quia
&sitibi uideatur diuessibi pauper
titudine quoq filiorum & de indolen¬
tia quid loquar. cũse ipse lugeat. & sine
herede futurum iudic& cum imita¬
tores sui suecessores suosẽe polit.
ulla enim hereditas peccatoris. Ergo
impius : ipse sibi poena est. Iustus autẽ.
ipsi sibi gratia. Et utriq aut bonorum
aut malorũ operũ merces exeipso sol
uitur ¶ Sedre uertamur ad propositũ
Ne diuisionẽ factam preterisse uideamꝰ
Quia occurrimus opinioni eorum qui
uidentes sceleratos quosq diuites lȩtos.
honoratos: potentes Cum pleriq iusto
egeant. atq infirmisint. putant uel
dicunt: uel nescire actus hominum
ut flagitiosi putant. uel siscit omnia
iniquum. ẽẽ. iudicem: ut bonos egere

Expanded text:
onne gravius omnibus fetet sepulcris? Intueris laetitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejus, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris: Quia non in abundantia est vita ejus : cum scias quia etsi tibi videatur dives, sibi pauper titudine quoque filiorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit? Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso sol Sed revertamur ad propositum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putant vel dicunt: vel nescire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere
Abbreviated transcription (Latin):
qͣuȩstionem ineodem reddidit. subi¬
tiens quod extin guatur lucerna
impiorũ: & futura sit eorum euer¬
sio. Non falli dm̃ doctorem sapientie
& discipline. sed ẽe ueritatis iudicemꝰ.¬
& ideo non scdm forensẽ abundatitiam
estimandam beatitudinẽ singulorũ.
sed scđm in teriorẽ conscientiam. quȩ̨
innocentium & flagitiosorũ merita
discernit era at᷑q incorrd̃pta
poenarum premiorũq arbitra
Aloritur innocens in potestate simpli¬
citatis suȩ in habundantia proprie
uoluntatis: sicut adipe repletã ani¬
mã gerens At uero pecegtor quã¬
usforus habunda & delitiis diffluat:
odoribus fragla in amarituadise ani
mei uitã euigit: euiltimũ diemi clauoit
nibilcorum que epulatus fuerit rlafe
pres bonae eNihil secum auferens nisi
negssi potes diuineesse uditos xenus¬
heratioriem Ile suo affectu beatus
naculorum eius. Signum enicitist
pon inuenietur. Vita cenĩ facinoro¬
franst somnium Apperuit oculos
transi uit requies eius euanuit aelec¬

Expanded text:
quaestionem enodem reddidit, subjiciens quod exstinguatur lucerna impiorum, et futura sit eorum eversio : non falli Deum doctorem sapientiae et disciplinae, sed esse veritatis judicem ideo non secundum forensem abundantiam aestimandam beatitudinem singulorum; sed secundum interiorem conscientiam, quae innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum praemiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriae voluntatis, sicut adipe repletam animam gerens . At vero peccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine animae suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quae epulatus fuerit, boni referens: nihil secum auferens, nisinega, si potes, divini esse judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, ernaculorum ejus ? Signum ejus non invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transivit requies ejus, evanuit delec
Abbreviated transcription (Latin):
multa prius considerat quid dicat.
&cuidicat. quo in loco & tẽpore. Est
ergo &tacendi & loquendi modus
est &iam factimodus. Pulchrumigit᷑
tenere mensuram officii ¶Officium¬
autem omne aut medium. aut ꝑfec¬
tum. ẽ: qđ eq seripturarum aucto¬
ritate probare possumus. Habemus
&enim meuuangelio dixisse dnmͣ
iuis inuitã eternã uenire. serua
mandata. Dicit ille. Que Iħs
autẽ dixit illi. Nonꝰ homicidium

Expanded text:
multa prius considerat, quid dicat, aut cui dicat, quo in loco, et tempore. Est ergo et tacendi et loquendi modus: est etiam facti modus. Pulchrum igitur tenere mensuram officiiautem omne aut medium, aut perfectum est, quod aeque Scripturarum auctoritate probare possumus. Habemus etenim in Evangelio dixisse Dominum: Si vis in vitam aeternam venire, serva mandata. Dixit ille? Quae? Jesus autem dixit illi: Non homicid
Abbreviated transcription (Latin):
onern inagiscum sint efcimari quã
bispen dio cũ erogantur. Nonsuper¬
slunuigitur scriptionis nofors est
opus quĩ a offitium diuersa estunia¬
mus regula. atq illi estimauerunt
iiscli commoda inbonis ducuet
nos hec &iam indetrimentis. Dm̃
quihic recipit bona ut ille diues
illic erutiatur: Et latarus qui
mala istapertulit: illic consolatio¬
nem inuenit Deinde quia illa
ponlegunt: nr̃a legant si uolunt.
quinon sermonũ sup pellectilem
nem artem dicendi sed sim plicem
rerum exquirunt gram. Decorũ

Expanded text:
oneri cum sint aestimari magis, quam oneri cum sint aestimari magis, quam dispendio cum erogantur. 29. Non superfluum igitur scriptionis nostrae est opus, quia Officium diversa aestimamus regula atque illi aestimaverunt. Illi saeculi commoda in bonis ducunt, nos haec etiam in detrimentis; quoniam qui hic recipit bona, ut ille dives, illic cruciatur: et Lazarus qui mala hic pertulit, illic consolationem invenit . Deinde qui illa non legunt, nostra legent si volent: qui non sermonum supellectilem, neque artem dicendi; sed simplicem rerum exquirunt gratiam. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
agas quȩ nulli officiant. prosint omnibus
Officia autem ab onesto & utili diciestima¬
uerunt: & dehis duobus eligere quod pres¬
tet. Deinde indicere ut duo concurram
honesta. & duo utilia. & quę̧ratur quid
honestius. & quid utilius. Primo igitur
intres partes offitium diuiditur. hones¬
tum. &utile. & quod prestantius. Dem¬
de hectria inquinq genera diuiserunt
Induo honesta. & duo utilia. &eligen¬
di iuditium Primam pertinere
aiunt ad decus honestatemq uite
Secundam aduite com moda: copias.
opes facultates . Dehis eligendi sub ẽe
iuditium. Nec illi: nos autem nihil
omnino risi quod deceat & hones¬
tinisiti futurorum magisqua pre¬
sentium nutimur formula Nihilq
utle pisiquod aduite illius etrhe
prosit gram definimus nonquod ad
deles tationẽ presentis. neq aliqua
cõmoda infacultatibus &copsis opũ
constituimus sed incommoda hȩ
putamus sinon reitiantur eaque

Expanded text:
agas, quae nulli officiant, prosint omnibusagas, quae nulli officiant, prosint omnibusOfficia autem ab honesto et utili duci existimaverunt, et de iis duobus eligere quid praestet: deinde incidere ut duo concurrant honesta, et duo utilia; et quaeratur quid honestius, et quid utilius. Primum igitur in tres partes Officium dividitur: honestum, et utile, et quid praestantius. Deinde haec tria in quinque genera diviserunt, in duo honesta, et duo utilia, et eligendi judicium. Prima pertinere dicunt ad decus honestatemque vitae, secunda ad vitae commoda, copias, opes, facultates: de iis eligendis subesse judicium. Haec illi. 28. Nos autem nihil omnino nisi quod deceat et honestum sit, futurorum magis quam praesentium metimur formula: nihilque utile nisi quod ad vitae illius aeternae prosit gratiam definimus, non quod ad delectationem praesentis. Neque aliqua commoda in facultatibus et copiis opum constituimus: sed incommoda haec putamus, si non rejiciantur; eaque
Abbreviated transcription (Latin):
dedeceant patrem: uos ante elegimus
ut diligamus. Itaq illi necessitate dili¬
gurtur᷑. que nonsatis idonea atq diutur¬
na est adperpetuitatem diligen di ma¬
gistra uos iuditio quomagnum carita¬
tipondus adiuim diligendi ad iungitur.
prcobare. quod diligas: & diligere quos
rdeamu̾s utrum resipsa conueniat.
scribere deofficns Et utrũ hoc nomen
philosophorum tantum modo scolȩ aptũ
sit an etiam inscripturis repperiatur
diuinis Pulcrę. itaq dumlegimus hodie
euuangelium. quasi adhortaretur adscri
qua confirmaremur &iam in nobis offi¬
tium diciposse Nam cũzacharias sa¬
cerdos obmutui set intemplo & loqui
Non posset: factum est inquit ut inpbe¬
tisunt dies offituieius.abiit in domum
suam. Legimus igitur offictũ dici anob
posse Nec ratio ipsa abhorret. quando¬
quidem offitium ab effitiendo dictum
putamus quasi effitium: sed propter
decorem sermonis una inmutata litte¬
ra officium Nun cupari: uel certe ut ca

Expanded text:
dedeceant patrem: vos ante elegimus, dedeceant patrem: vos ante elegimus, ut diligamus. Itaque illi necessitate diliguntur, quae non satis idonea atque diuturna est ad perpetuitatem diligendi magistra: vos judicio, quo magnum charitatis pondus ad vim diligendi adjungitur, probare quos diligas, et diligere quos videamus utrum res ipsa conveniat scribere de Officiis: et utrum hoc nomen philosophorum tantummodo scholae aptum sit, an etiam in Scripturis reperiatur divinis. Pulchre itaque dum legimus hodie Evangelium quasi adhortaretur ad scriqua confirmaremur etiam in nobis Officium dici posse. Nam cum Zacharias sacerdos obmutuisset in templo, et loqui non posset: Factum est, inquit, ut impleti sunt dies Officii ejus, abiit in domum suam . Legimus igitur Officium dici a nobis posse. 9 26. Nec ratio ipsa abhorret, quandoquidem Officium ab efficiendo dictum putamus, quasi efficium: sed propter decorem sermonis una immutata littera, officium nuncupari: vel certe, ut ea
Abbreviated transcription (Latin):
dauid sc̃o idithun canendũ dedit. Ego
uꝗbis tenendum suadeo delectatus
eius sensu profundo. & uirtute senten¬
tiarum. Ad uertimus enim ex his
quȩ breuiter libamus & silendi patien¬
tiam: & oportunitatẽ loquendi. & in poste¬
rioribus contemptum diuitiarũ quȩ
mauma uirtutu᷑ funclamenta sunt hoc
psalmo docer ¶Dum igitur hunc psalmu
considero. successit animo de officiis scribere
De quibus &iam siquidam filo sopinȩ ftrabri¬
tes scripserint: ut panetius
Et filius eius apuo grecos. tullius apud latinos
non alienum duxinr̃o muneri ut etiam
ipse seriberem. & sicut tullius aderudien¬
dum filium ita ego quoq aduos infor¬
mandos filios meos. Neq erum minus uos
diligt quos meuuangelio genui. quãsi
coniugio susce pissem. None̾nm uehe¬
mentior ẽ Natura ad diligendum quam
gratia. Plus certe diligere debemus
quos perpetuos nobis computamus futu¬
uos quam quos tantum in hoc seculo.
lli degeneres Nascuntur frequenter qui

Expanded text:
David sancto Idithum canendum dedit, ego David sancto Idithum canendum dedit, ego vobis tenendum suadeo, delectatus ejus sensu profundo et virtute sententiarum. Advertimus enim ex his quae breviter libavimus, et silendi patientiam, et opportunitatem loquendi, et in posterioribus contemptum divitiarum, quae maxima virtutum fundamenta sunt, hoc psalmo doceri. Dum igitur hunc psalmum considero, successit animo de Officiis scribere. 24. De quibus etiamsi quidam Philosophiae studentes scripserint, ut Panaetius, et filius ejus apud Graecos, Tullius apud Latinos; non alienum duxi a nostro munere, ut etiam ipse scriberem. Et sicut Tullius ad erudiendum filium, ita ego quoque ad vos informandos filios meos; neque enim minus vos diligo quos in Evangelio genui, quam si conjugio suscepissem. Non enim vehementior est natura ad diligendum, quam gratia. Plus certe diligere debemus quos perpetuo nobiscum putamus futuros, quam quos in hoc tantum saeculo. Illi degeneres nascuntur frequenter, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dacendo uicat. sicut perta iaculan¬
d cedentes solent uincere: & fugien¬
tes grauioribus sequente uufiera¬
re ictibus. ¶Quidenim opus est moue¬
ri cum audimus conuitia s umiocie
iuita mur dicentem. obmutui & humilia¬
tussum & silui abonis. An hodixit
tantum modo non etiam fecit dauid.
Immo & fecit. Namcum ei conuitiaret᷑
semei filius tacebat damd. Et quãuis
septus armatis nonretor quebat conui¬
tium. non ultionem querebat eousq
ut dicenti sibi saruię filio quod uindicare
ineum uellet: non permiserit. Ibat ergo
tam quã mutus & humiliatus ibat ta¬
cens Nes mouebatur cumuir appella¬
retur sanguinis: quierat conscius
propriȩ mansuctudinis Nonergo
mouebatur conuitiis. cui habunda¬
bat bonorum operum conscientia
taq isquicito iniuria mouetur facit
sdignum uideri contumelia. dum
uult ea indignus probari Mlelior est
itaq qui con tempnit iniuriam quam
quidolet. Qui enim contempnit
quasi nonsentiat: ita despicit. Quiaũ
mio. usussum. quem psalmũ propheta

Expanded text:
dendo vincat. Sicut periti jaculandi cedentes solent vincere, et fugientes gravioribus sequentem vulnerare ictibus. ri, cum audimus convicia? Cur non imitamur dicentem: Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ? An hoc dixit tantummodo, non etiam fecit David? Immo et fecit . Nam cum ei conviciaretur Semei filius Jemini, tacebat David: et quamvis septus armatis, non retorquebat convicium, non ultionem quaerebat, eousque ut dicenti sibi Sarviae filio quod vindicare in eum vellet, non permiserit. Ibat ergo tamquam mutus et humiliatus, ibat tacens, nec movebatur, cum vir appellaretur sanguinis, qui erat conscius propriae mansuetudinis. Non ergo movebatur conviciis, cui abundabat bonorum operum conscientia. 22. Itaque is qui cito injuria movetur, facit se dignum videri contumelia, dum vult ea indignus probari. Melior est itaque qui contemnit injuriam, quam qui dolet; qui enim contemnit, quasi non sentiat, ita despicit: qui autem mio usus sum. Quem psalmum propheta
Abbreviated transcription (Latin):
instruimur & docemur legentes
Loquere autẽ quȩdecent sanam doc¬
trinam. Et alibi Decebat autem
eum perquem omnia. & propter quẽ
omnia multis filiis ingloriam ad duc¬
tis. ducẽ salutis eorum ꝓpassionem con¬
sũmari ¶Num quid prior panetius.
num quod aristoles qui& ipse disputa¬
uit deoffitio. quã dauida. Cum &ipse
pytagoras quilegitur socrate antiquio
prophetam secutus dauid. legem silentii
dederit suis Sedille ut perquinquen¬
nium discipulis usum inhiber& loquendi.
dauid autem nonut naturȩ munus in mi¬
nuer&: sedut custodiam proferendi
sermonis doceret. Epytagoras quidẽ:
ut non loquendo loqui doceret. dauid
ut loquendo magis disceremus loqui
Quomodo enim sine ex ercitio doctrina
aut sine usuprofectus: Qui disciplinã
bellicam uult assequi cotidiẽ exercetur
armis. &tam quã inprocintũ positus
proludit proelium: uelut corãposit
pretendit hoste. atq peritiã uresq
iaculandi. uel suos explorat lacertos.
uel aduersariorum declinat ictus.

Expanded text:
instruimur et docemur, legentes:Loquere quae decent sanam doctrinam . Et alibi: Decebat autem eum per quem omnia, et propter quem omnia, multis filiis in gloriam adductis, ducem salutis eorum per passionem consummari . 31. Numquid prior Panaetius, numquid Aristoteles, qui et ipse disputavit de Officio, quam David; cum et ipse Pythagoras, qui legitur Socrate antiquior, prophetam secutus David , legem silentii dederit suis? Sed ille ut per quinquennium discipulis usum inhiberet loquendi: David autem non ut naturae munus imminueret; sed ut custodiam proferendi sermonis doceret. Et Pythagoras quidem ut non loquendo loqui doceret, David ut loquendo magis disceremus loqui. Quomodo enim sine exercitio doctrina, aut sine usu profectus? 32. Qui disciplinam bellicam vult assequi, quotidie exercetur armis, et tamquam in procinctu positus praeludit praelium, et velut coram posito praetendit hoste: atque ad peritiam viresque jaculandi, vel suos explorat lacertos, vel adversariorum declinat ictus,
Abbreviated transcription (Latin):
diebat quasi surdus & quasi mutus
nona peniȩbat illis ossuum. Quia calibi
habes Primũ igitur officiume oquen¬
di modus hoc sacrificium laudis dõ depen¬
ditur. hoc reuerentia exhibetura uepe
serpturȩ diuinȩ leguntur. hoc hono¬
ranturꝰ parentes: Sapiens ut loquat᷑¬

Expanded text:
diebat quasi surdus, et quasi mutus diebat quasi surdus, et quasi mutus non aperiebat illis os suum; quia et alibi Primum igitur officium est loquendi modus. Hoc sacrificium laudis Deo dependitur, 11 hoc reverentia exhibetur, cum Scripturae divinae leguntur, hoc honorantur parentes. Scio loqu
Abbreviated transcription (Latin):
Noli respondere imprudenti adimprudentiam
eius: ne similis illi fias
uel remis dutere. prius influuio p̃ludit
Qui canendi suauitatem &uocis affectant
prestantiã: prius sensim canendo  acẽ
excitant. Et qui uiribus corporis
legitimoq luctandi certamine coronã
petunt. cotidiano usupalestrȩ durantes
membra : p utrientes pacientia laborẽ
assueseunt. Nan ipsa natura nos inpar¬
uulis docet. quod prius sonos meditantur
loquendi ut loqui discant Itaq sonus
exercitatio quȩdam epalestra uocisest
taergo & qui uolunt discere cautione m
loquendi: quod nature ẽ. non negent
quod custodiȩ ẽ. exerceant ut qui inspe¬
eula sunt speculando intendant. pondo¬
miendo. Omnis enimres propitur ac
domesticis exercitiis augedir Pengo
dauuid tacebat nonsemꝑ sed pro tempore
Non iugiter neq omnibus. sed irritant ad¬
uer sario prouocanti peccatori ponres¬
pondebat. Et sicut alibiait. loquentes
uanitatẽ & cogitantes dolum: nonau¬

Expanded text:
Noli respondere imprudenti ad imprudentiam ejus, ne similis illi fiasvel remis ducere, prius in fluvio praeludit. Qui canendi suavitatem et vocis affectant praestantiam, prius sensim canendo vocem excitant. Et qui viribus corporis, legitimoque luctandi certamine coronam petunt, quotidiano usu palaestrae durantes membra, nutrientes patientiam, laborem assuescunt. 33. Haec ipsa natura nos in parvulis docet, quod prius sonos meditantur loquendi, ut loqui discant. Itaque sonus exercitatio quaedam et palaestra vocis est. Ita ergo et qui volunt discere cautionem loquendi, quod naturae est, non negent: quod custodiae est, exerceant; ut qui in specula sunt, speculando intendant, non dormiendo. Omnis enim res propriis ac domesticis exercitiis augetur. 34. Ergo David tacebat non semper, sed pro tempore: non jugiter, neque omnibus; sed irritanti adversario, provocanti peccatori non respondebat. Et, sicut alibi ait , loquentes vanitatem, et cogitantes dolum, non au
Abbreviated transcription (Latin):
bris quosseripsit dere publica. in eã
sententiã dicendũ putauerit. Quan¬
to antiquior illis iob qui hȩc primus
repperit Nec eloquentię faleran¬
dę gr̃a. sedueritatis probande pre¬
matenda estimauit. Statimq ipse

Expanded text:
bris quos scripsit de Republica, in eam bris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit. 44. Quanto antiquior illis Job, qui haec primus reperit, nec eloquentiae phalerandae gratia, sed veritatis probandae, praemittenda aestimavit? Statimque ipse
Abbreviated transcription (Latin):
homo arguor. Portate ergo onus
sermonũ meorũ Dicturus enim
sum: quod non probo Sed aduos re¬
darguendos proferam sermones ini¬
quos̃. Aut cęrte quia ita est uersus
Quid autem: Num quid ab homine
arguor Noc est homo mentiens
non potest redarguere quia peccaui:
Et s argui dignussũ: quia non exȩ ui¬
denti culpa mearguitis. sed ex iniu¬
ides estimatis merita delictorum.
didenis ergo infirmus abundare inius¬
tos suc cẽssibus prosperis. seautẽ atteri
dicit dño. Discede ame: uiastuas.
scire polo. Quid prodest quiaser ui¬
uimus ipsi. Autq̃ utilitas quia oc¬
currimus ipsi In manibus ipsorum
omnia bona. opera autẽ impiorum
nonuidet. Naudatur inplatone. qd̾
inpolitia sua posuit eũ: qui contra ius¬
titiã disputandi partes recepisset.
postulare ueniã delictorũ que non¬
in probaret. Et ueri inueniendi atq
examinande disputatione̾s gratia illã
sibi inpositam ꝑsonam dicere quod
eo usq tullius probauit. ut ipse inli¬

Expanded text:
homo arguor. Portate ergo onus homo arguor. Portate ergo onus sermonum meorum . Dicturus enim sum quod non probo: sed ad vos redarguendos proferam sermonis iniquos. Aut certe; quia ita est versus. Quid autem? Numquid ab homine arguor? hoc est, homo me non potest redarguere quia peccavi, etsi argui dignus sum; quia non ex evidenti culpa me arguitis, sed ex injuriis aestimatis merita delictorum. Videns ergo infirmus abundare injustos successibus prosperis, se autem alteri, dicit Domino: Discede a me, vias tuas scire nolo . Quid prodest, quia servivimus ipsi: aut quae utilitas, quia occurrimus ipsi? In manibus ipsorum omnia bona, opera autem impiorum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 posuit eum qui contra justitiam disputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae non probaret, et veri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in li
Abbreviated transcription (Latin):
tis geramus. quid teneat nr̃a consci¬
entĩa. aut iuditium eius nequa quã
iustum uideri. quando peccatores
diuitiis abundare uident: gaudere
honorib. sanitate. liberis: econtra autẽ
iustos in opes degere. inhonores. sine
liberis. infirmos corpore. luctafre¬
quenti. Nec medioeris eaquestio.
quando quidem tresilli reges amici
iob propterea eum peccatorem pro¬
nuntiabant: quia in opem factum
exdiuite. orbatum liberis exfecundo
parente. ꝑ fussum ulceribus. in hor¬
rentem cicatricibus. exaratum uulna¬
ribus a capite usq adpedes uidebant
Quibus hanc sc̃s iob proponit asertionẽ
Siergo propt̾ peccata mea hec patior
uoluntatẽ. filii eorum inoculis domus
ipsorũ habundant Limor autẽ nus¬
quã Elagellũ autẽ dĩ: non est in ipsis
Hec uidens infirmus: corde exagitatur
e studiũ auertit suum. Cuius dicturꝰ
sesmmones: antesc̃s premisit iobdi¬
cens Portateme. Ego autẽ loquar
deinde rideteme Namsi arguor : quasi

Expanded text:
tis geramus, quid teneat nostra conscitis geramus, quid teneat nostra conscientia: aut judicium ejus nequaquam justum videri, quando peccatores divitiis abundare vident, gaudere honoribus, sanitate, liberis: contra autem, justos inopes degere, inhonoros, sine liberis, infirmos corpore, luctu frequenti. 41. Nec mediocris ea quaestio, quando quidem tres illi reges amici Job, propterea eum peccatorem pronuntiabant, quia inopem factum ex divite, orbatum liberis ex fecundo parente, perfusum ulceribus, inhorrentemque vibicibus, exaratum vulneribus a capite usque ad pedes videbant . Quibus hanc sanctus Job proponit assertionem: Si ego propter peccata mea haec patior,voluntatem, filii eorum in oculis, domus ipsorum abundant, timor autem nusquam: Flagellum autem a Domino non est in ipsis . 42. Haec videns infirmus corde exagitatur, et studium avertit suum. Cujus dicturus sermones, ante sanctus praemisit Job, dicens: Portate me, ego autem loquar, deinde videte me. Nam et si arguor, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
suam estimat. Tuus denarius
census illius. ẽ. Adheo plus ille
tbi confert. cumsit debitor salutis
Dinudũ uestias: teipsum induis ius¬
uda. Siperegrinũ subtectum
iiducas tuum sisuscipias egentem.
Ale tibi adquirit sc̃orũ amicitias
creterna tabernacula. Non medio¬
cris. istagratia Corporalia semi¬
nas sedrecipis spiritalia: Miraris
iuditiũ dñi descõ iob mirare uirtu¬
tẽ eiꝰ qui poterat dicere. Oeulus
eram cę̧corum: & pes claudorum
Ego eram infirmorum pater: uellerib
agnorum meorũ cale factisunt hu¬
meri eorum: foris non habitabat pere¬
grinus. ostium autẽ meu̾ : omni ueni¬
enti patebat. Beatus plane decuius
domo nũquã uacuo sinu pauper exie¬
bat Neq enim quisquam magisu
beatus. quam qui intellegit suꝑ paupe¬
ris pecessitatem. & infirmi. atq inopis
erumpnã. In die iudicii habebit salutẽ
adno: quen habebit sue debitorem
dum putant hominis actus noncu̾ra¬
redm̃. aut nescire eum quid inoc eul¬

Expanded text:
suam aestimat. Tuus denarius, suam aestimat. Tuus denarius, census illius est. 39. Ad haec plus ille tibi confert, cum sit debitor salutis. Si nudum vestias, te ipsum induis justitiam. Si peregrinum sub tectum inducas tuum, si suscipias egentem: ille tibi acquirit sanctorum amicitias et aeterna tabernacula. Non mediocris ista gratia. Corporalia seminas, et recipis spiritalia. Miraris judicium Domini de sancto Job? Mirare virtutem ejus, qui poterat dicere: 12 Oculus eram caecorum, pes claudorum. Ego eram infirmorum pater, velleribus agnorum meorum calefacti sunt humeri eorum. Foris non habitabat peregrinus: ostium autem meum omni venienti patebat . Beatus plane, de cujus domo numquam vacuo sinu pauper exivit; neque enim quisquam magis beatus, quam qui intelligit super pauperis necessitatem et infirmi atque inopis aerumnam. In die judicii habebit salutem a Domino, quem habebit suae debitorem dum putant hominis actus non curare Dominum, aut nescire eum quid in occul
Abbreviated transcription (Latin):
Omna ista custodiui aiuuentute.
mea. quid adu̾o mihi de est u
Ait illi ihe Siuis perfectus esse
uade uende omnia bonatua &da
pauperibus: & habebis thesaurũ
incelo. & uenisequereme. Et supra
itaest scriptum. ubi diligendos ini¬
micos. &orandũ dicit procalum¬
niantibus & persequentibus nos:
& bene dicere maledicentibus
Nocnos facere debere siuolumus
ꝓfecti . eẽ. sicut pater nrͣ qui incȩlo est
qui super bonos & malos iub& radios
suos solem fundere & pluuiȩ rore t̃ras
uniuersorum sine ulla discretione
pinguescere Hoc ẽ. igitur ꝑfectum
greci. quocorrigantur omnia que ali¬
quos potuerunt᷑ lapsus habere ¶Bona
&iam misericordia quȩ & ipsa ꝑfec¬
tos facit. quia imitatur perfect ũ
patrem: nihiltã cõmendat ꝓp̃ranã
animã. quam misericordia Pri¬
mum in pauperes ut cõmunes iu¬
dices partus naturȩ quȩ omnibus
adusum generat fructus terrarũ.
T unũmũ largiris. ille uitam accipit
Tupecuniam das. ille substantiam

Expanded text:
a haec custodivi a juventute mea, quid adhuc mihi deest? Ait illi Jesus: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia bona tua, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Et supra ita est scriptum, ubi diligendos inimicos, et orandum dicit pro calumniantibus et persequentibus nos, et benedicere maledicentes; hoc nos facere debemus, si volumus perfecti esse, sicut Pater noster qui in coelo est, qui super bonos et malos solem jubet radios suos fundere, et pluvia et rore terras universorum sine ulla discretione pinguescere. Hoc est igitur perfectum Graeci, quo corriguntur omnia, quae aliquos potuerunt lapsus habere. 38. Bona etiam misericordia, quae et ipsa perfectos facit, quia imitatur perfectum Patrem. Nihil tam commendat Christianam animam quam misericordia. Primum in pauperes, ut communes judices partus naturae, quae omnibus ad usum generat fructus terrarum; Tu nummum largiris, ille vitam accipit: tu pecuniam das, ille substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
terra expectans pluuias: sic xisti
sermones meos Pulchrũ est ergo ut di
uinarũ scripturarũ humescamus alloquio.
& quasi ros sic innos uerbadei descendant
Cum igitur sederis ad illã mensã potentis.
intellige quis iste sit potens: & inparadso
delectationes positus atq in conuiuio
sapientiȩ locatꝰ.ħ. Singuli libri: singula sunt¬
fercula. Intellige prius quidhabeant
ferculorum dapes. & tunc mitte manũ:

Expanded text:
terra exspectans pluviam, sic et isti terra exspectans pluviam, sic et isti sermones meos . CAPUT vinarum Scripturarum humescamus alloquio, et quasi ros sic in nos Dei verba descendant. Cum igitur sederis ad illam mensam potentis, intellige quis sit iste potens: et in paradiso delectationis positus, atque in convivio sapientiae locatus, fercula. 44 Intellige prius quae habeant ferculorum dapes, et tunc mitte manu
Abbreviated transcription (Latin):
ut operemur bonũ opus dicens: dimittite
& dimittemini. date &dabitur uobis
Mlensurã bonã & cõmotã. & suꝑ effluentem
dabunt insinum ur̃m. Itaq & illud con
uiuium salomonis: nondecibis sed de open
est bonis. Quo enĩ melius epulantur animi
quã bonis factis: Aut quid aliud tã faclo
potest iustorum explere mentes. quam
boni operis conscientia Qui autẽ iocondu
cibus. quã facere uoluntatẽ dei. Quẽ cibũ
sibi solum dñs habundare memorauit. sicui
scriptumest in euuangelio. Aleus cibus efi
ut faciam uoluntatem patrismei quimn
propheta. Delectare in dño. Hoc cibo
de lectantur: qui superiores delectationes
mirabili ĩgenio conprehenderunt.
Qui possunt scire qualissit. munda illa
& intelligibilis mentis delectatio:
Edamus ergo panes sapientię. & sature¬
mur in uerbodei. Quia non insolo
pane. sed in omni uerbodĩ uita est
hominis facti adimaginẽ dei. Depoculo
uero satis expresse. dicit sẽs iob Sicut

Expanded text:
ut operemur bonum opus, dicens: Dimittite ut operemur bonum opus, dicens: Dimittite et dimittetur vobis; date et dabitur vobis; mensuram bonam, commotam, supereffluentem dabunt ivivium Salomonis non de cibis, sed de operibus est bonis. Quo enim melius epulantur animi, quam bonis factis? Aut quid aliud tam facile potest justorum explere mentes, quam boni operis conscientia? Qui autem jucundior cibus, quam facere voluntatem Dei? Quem cibum sibi solum Dominus abundare memoravit, sicut scriptum est in Evangelio: Meus cibus est, ut faciam voluntatem Patris mei qui : Delectare in Domino . Hoc cibo delectantur; qui superiores delectationes mirabili ingenio comprehenderunt, qui possunt scire qualis sit illa munda et intelligibilis mentis delectatio. Edamus ergo panes sapientiae; et saturemur in verbo Dei; quia non in solo pane, sed in omni verbo Dei vita est hominis facti ad imaginem Dei. De poculo vero satis expresse dicit sanctus Job: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pere linquaris sicut infetiadus ager. Esto
tamen ut aliquis excusare possit quod non
dederit. Quomodo excusare potest qđ non
eddẽderit.  Nondare cuiquã uix lic&e.
Non reddere uero lic&. Ideo pulchre
salomon. Sisederis inquit cenare ad mensã
potentis. sapienter intellige quȩ apponunt᷑
tibi & mitte manũ tuã. sciens quod oportate
talia preparare. Siautẽ insatiabilis es. noli
concupiscere ȩscaseius Hec enĩ optinent uitã
fallacẽ. Quasnos imitari cupientes sententias
Scripsimus. conferre gratiam. bonum est.
Negare tibi pecuniã numeratã ponlic&
quomodo lic& acceptã non referre gratiamꝰ
In pro uerbis quoq habes. qđ ita plurimum
redibitio ista gratię apud dm̃ consueuit
ualere: ut &iã indie ruinȩ inueniat grãm
quando possunt preponderare peccata
Equid aliis uter exemplis. cũ dñs ipse
remunerationẽ uberiorẽ scõrũ meritis
in euuangelio polliceatur. ates hortetur.

Expanded text:
ne relinquaris sicut in foecundus ager. Esto ne relinquaris sicut in foecundus ager. Esto tamen ut aliquis excusare possit quod non dederit, quomodo excusare potest quod non reddiderit? Non dare cuiquam vix licet, non reddere vero non licet. 162. Ideo pulchre Salomon ait: Si sederis coenare ad mensam potentis, sapienter intellige ea quae apponuntur tibi: et mitte manum tuam sciens quod oportet te talia praeparare. Si autem insatiabilis es, 43 noli concupiscere escas ejus; haec enim obtinent vitam fallacem . Quas nos imitari cupientes sententias, scripsimus. Conferre gratiam bonum est: Negare tibi pecuniam numeratam non licet, quomodo licet acceptam non referre gratiam? In proverbiis quoque habes, quod ita plurimum redhibitio ista gratiae apud Deum consuevit valere, ut etiam in die ruinae inveniat gratiam quando possunt praeponderare peccata. Et quid aliis utar exemplis, cum Dominus ipse remunerationem uberiorem sanctorum meritis in Evangelio polliceatur, atque exhortetur
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid aut munus contulit. si ipse in necs¬
sitatẽ incidit. Quid enĩtã contra offitium
quam non reddere quod acceperis.
Uecmensura pari. sed uberi ore reddendum
arbitror. & usũ pensare benefiti. ut &tu
subuenias quantũ eius erumnã repellas.
&enĩ superiorẽ non esse in referendo. quã
in conferendo benefitio. hoc est minorẽ esse
m̃ quiprior contulit. tẽpore superior est.
humanitate prior. Unde immitanda
nobis est. In hoc quoq natura terrarũ. Que
susceptum semen multiplicatͥoresol& nume¬
ro reddere quã acceperit. Ideo tibi noueris¬
scriptũ. siciet agricultura est ^ in sipiens.
& tã quã homo egens sensu Sireliqueris
eum: de solabitur. Sicut agricultura
ergo &lam idem ait sapiens. ut tãquam
foenerata sibimaiore usura semina
suscepta reftituat. Terraergo aut sponta.¬
neos fructus germinat. aut creditos
uberiores cumulore fundit. ac reddit
trũq debes quondã hereditario usuparentis.

Expanded text:
aliquod, aut munus contulit, si ipse in necesaliquod, aut munus contulit, si ipse in necessitatem incidit. Quid enim tam contra officium, quam non reddere quod acceperis? Nec mensura pari, sed uberiore reddendum arbitror, et usum pensare beneficii; ut et tu subvenias, quantum ejus aerumnam repellas. Etenim superiorem non esse in referendo quam in conferendo beneficio, hoc est minorem esse, quoniam qui prior contulit, tempore superior est, humanitate prior. 161. Unde imitanda nobis est in hoc quoque natura terrarum, quae susceptum semen multiplicatiori solet numero reddere quam acceperit. Ideo tibi scriptum est: Sicut agricultura est homo insipiens, et tamquam vinea homo egens sensu. Si reliqueris eum, desolabitur . Sicut agricultura ergo etiam sapiens, ut tamquam fenerata sibi majore mensura semina suscepta restituat. Terra ergo aut spontaneos fructus germinat, aut creditos uberiore cumulo refundit ac reddit. Utrumque debes quodam haereditario usu parentis,
Abbreviated transcription (Latin):
potest Et nondatur tibigranũ sinapis.
sihabundet integr̃a. Non est uereeundum.
nemens tua tanto munere incipiat extolli
Quia multisunt: qui abaltitudine cordis
sui grauius corruerunt. quã sinullã ha¬
buissent dĩ gratiam Et quiparũ hab&
Nonminuit. quia non est corporeum
ut diuidatur. Et quod parũ uidetur habg¬
quia plurimũ est cuinihilde est. ¶Conside¬
lar giaris quisibi laborare iam nonqueunt
uictum querere. similiter & debilitas
corporis: & hec iuuanda prõptius. Tunc
siquis exdiuite cecidit inegestatẽ. &max¬
me sinon otiosuo. sed aut latrocis. aut
proseriptione. aut calũniis. que habebat
loco sed&. & preteritur. & iuuenis ualidis
frequenter accipit. &uerũ . ẽ. quia obreͥpit
ꝑ inportunitatẽ. non . ẽ illud iuditiũ sed tedi
Nam &dñs ait in euuangelio. deeo qui tam
clauserat ostiũ suũ. Siquis ostiũ eiꝰ procatius
puls&. quia surgit &dat illi propter in pa¬
eius haberirationẽ. quitibi aut benefitiũ

Expanded text:
potest, et non tibi datur ultra granum sinapis. Si abundet in te gratia, non est verendum ne mens tua tanto munere incipiat extolli; quia multi sunt qui ab altitudine cordis sui gravius corruerunt, quam si nullam habuissent Domini gratiam? Et qui parum habet, non minuit; quia non est corporeum ut dividatur: et quod parum videtur habenti, plurimum est cui nihil deest. 42 158. Considelargiaris, qui sibi labore jam non queunt victum quaerere. Similiter et debilitas corporis, et haec juvando promptius tunc, si quis ex divite cecidit in egestatem, et maxime si non vitio suo, sed aut latrociniis aut proscriptione, aut calumniis quae habebat loco sedet et praeteritur, et juvenis validus frequenter accipit. Et verum est, quia obrepit per importunitatem. Non est illud judicii, sed taedii. Nam et Dominus ait in Evangelio de eo qui jam clauserat ostium suum, si quis ostium ejus procacius pulset, quia surgit et dat illi propter imporejus haberi rationem, qui tibi aut beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
enim qui uenit institui. antequam instituat᷑
alios institiiere cupit. ⁊ docere anteꝙͣ discat priꝰ¬
quam erudiatur. ꝓmulgare nult leges anteꝗͣ
discat ordines sillabarum. philosophari incipit.
quam maiorum iussis obtemperet. arripit uben

Expanded text:
enim qui venit institui, antequam instituatur, jam alios instituere cupit, et docere antequam discat. Priusquam erudiatur, promulgare vult legem: et antequam noscat ordinem syllabarum, philosophari incipiet.quam seniorum jussis obtemperet, arripiet jubent
Abbreviated transcription (Latin):
obsec̃ eũ. &e pice abste onera peccoꝵ: orafre¬
q̃nter sine cessatione lacͥmas funde: molli¬
iẽ aũe tue fuge. negligentiã exsecͣre. malici¬
am noli amare: ama uͦ mansuetudinẽ di¬
lige otinentiã. meditare psalmodiam. fẽ¬
dĩ. &ds excelsus habitabit inte. Aĩa eni

Expanded text:
obsecra Deum, projice a te onera peccatorum. Ora frequenter, sine cessatione lacrymas funde. Mollitiem animi fuge, negligentiam exsecrare, malitiam detestare. Ama mansuetudinem, dilige continentiam, meditare psalmodiam. FeDeus excelsus habitabit in te. Anima enim
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ duo testes sũt. uita ⁊ ꝯsciẽtia: duo iudices.
meditatio ⁊ sciẽtia: duo ꝯsiliarii. amor ꝓpxrmmi
n amor dei. Bonꝰ testis: bona uita. Corã deo
testis ẽ ꝯsciẽtia: corã hoĩb uita. Concordant
aũ ĩ uiditio sciẽtia ⁊ meditatio: dũ qd̃ fit aut qd̃
dr̃ diligẽti ꝯsidatiõe ꝓuidet᷑. Tota uͦ iusticia
p̃dicte legis: pẽdet ex duob p̃cedetib ꝯfiliariis.

Expanded text:
Domini duo testes sunt, vita et conscientia; duo judices, Domini duo testes sunt, vita et conscientia; duo judices, meditatio et scientia; duo consiliarii, amor proximi et amor Dei. Bonus testis bona vita. Coram Deo testis est conscientia, coram hominibus vita. Concordant autem in judicio scientia et meditatio, dum quod fit aut quod dicitur diligenti consideratione providetur. Tota vero justitia praedictae legis pendet ex duob
Abbreviated transcription (Latin):
ñ deo. s sͥ ascbit bonũ qd̾ oꝑat᷑. Tales apd̃ dm̃
gram ñ ĩueniũt. qr nec q̃rut: suꝑbi enĩ apd̃
ne repetas: audit ⁊ det̾minat. Ne repetas
ĩqͣt cũ litigio: ñ cũ molestia ꝓseqͣris: ⁊ tñ siqͥd
ei auferat᷑. subire iudiciũ ñ recusat: ꝑicłm ꝑu¬
rii cũ uł aliqͥs ꝓ se ipso uł ꝓ alio iuret ñ euitat.
Inde ꝯq̃rit᷑ apłs qd̾ fraudẽ pati nolumꝰ: qd̾ iu
ꝑfectioĩs ĩtegritasꝰ Ubi caritatis ĩuenietur
fundam̃tũ: Forsitan ĩclaustralib qͥ se ipsos iu¬
licãtes cotidie accusãt: sũmi iudicis sentẽciã
formidat᷑ dicẽtes: ñ ĩtres ĩ iudiciũ cũ seruo
Serutant᷑ enĩ claustrales iudicia dm̃ uera. ñ scł̃a¬
ria: legẽ dñi custodiut̃ niuẽdo. meditando.
amãdo. Uiuendo puritas ꝯsciẽtie: meditan¬
Loplenitudo scientie: amãdo caritatis ꝑfec¬
tio solet adipisci. Habet aũ lex claustralium
Iudices ⁊ testes atq ꝯfiliarios suos. In lege i enĩ

Expanded text:
bit bonum quod operatur. Tales apud Deum gratiam non inveniunt, quia nec quaerunt. Superbi enim apud Ne repetas . Audit, et determinat: Ne repetas, inquit, cum litigio, non cum molestia prosequaris, et tamen si quid ei auferatur, subire judicium non recusat; periculum perjurii, cum vel aliquis pro seipso vel pro alio juret, non evitat. Indperfectionis integritas, ubi charitatis invenietur fundamentum? Forsitan in claustralibus, qui seipsos judicantes quotidie accusant, summi judicis sententiam fScrutantur enim claustrales judicia Dei vera, non saecularia. Legem Domini custodiunt vivendo, meditando, amando. Vivendo, puritas conscientiae; meditando, plenitudo scientiae; amando, charitatis perfectio solet adipisci. Habet judices et testes, atque consiliarios suos. In lege etenim