comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate natalẽ dñi celeb̾si
qͣnͣta potuit cełitate ro¬
mã ire cõtendit. Quoc̃
ueniss. ac de ꝓfectõe sua
in beneuẽtũ. tam cum
ad̾ano põtifice ꝙͣ cum
sius optimatib delib̾ass
aragisus dux bñuẽtano¬
rũ audito eiꝰ aduentu
ꝯpertaq ĩ t̾rã suã. intrã¬
di uolũtate ꝓpõitũ eiꝰ ad¬
rumoldo maiore filio suo
cũ mun̾ib ad regẽ roga¬
re cepit. ne t̾rã bñuen¬
tanoꝵ intͣret. S ille lõ¬
ge ałr de reb ĩchoatis
faciend̾ sͥ uidicans retẽ¬
to secũ rimoldo cũ excitu
suo capuã cãpanie ciui¬
tatẽ accessit. ibiq castͥs
positis ꝯsedit. Inde bel¬
lum gesturꝰ nimemora¬
tus dux ĩtencionẽ regis
salubri ꝯsilio p̃ueniss.
Nam relicta beneuẽto
q̃ caput illiꝰ t̾re habetur
in salermĩ maritimã
ciuitatẽ uelut munitio¬
rẽ se cũ suis ꝯtulit. mis¬
saq legatõe ut᷑sq filios
suos regiobtulit. ꝓmit¬
tens se ad oĩa q̃ ĩparen¬
tur libent̾ obediturũ.

Expanded text:
ate natalem Domini celebrasset, quanta potuit celeritate Romam ire contendit. Quo cum venisset, ac de profectione sua in Beneventum tam cum Hadriano pontifice quam cum suis optimatibus deliberasset, Aragisus, dux Beneventanorum, audito eius adventu compertaque in terram suam intrandi voluntate, propositum eius avsuo, cum muneribus ad regem, rogare coepit, ne terram Beneventanorum intraret. Sed ille longe aliter de rebus inchoatis faciendum sibi iudicans, retento secum Rumoldo, cum omni exercitu suo Capuam Campaniae civitatem accessit, ibique castris positis consedit, inde bellum gesturus, ni memoratus dux intentionem regis salubri consilio praevenisset. Nam relicta Benevento, quae caput illius terrae habetur, in Salernum, maritimam civitatem, velut munitiorem se cum suis contulit, missaque legatione, utrosque filios suos regi obtulit, promittens, se ad omnia quae imperarentur libenter oboediturum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio petiturꝰ niui
tassilo sͥ ac ppło suo ad
regẽ ueniendo ꝯsułet
Nam uidẽs se undiq cir¬
c̃oessũ uenit suplex ac
ueniã de añgestis sͥ da¬
ri dep̾catus ẽ. S ⁊ rex
sicut erat nata mutis¬
simꝰ supplici ac depre¬
canti peꝑcit. acceptisq
ab eo pret̾ filiũ eiꝰ theo¬
donẽ. alus quos ip̃e ĩpe¬

Expanded text:
procul dubio petiturus, nisi procul dubio petiturus, nisi Tassilo sibi ac populo suo ad regem veniendo consuleret. Nam videns se undique circumsessum, venit supplex, ac veniam de ante gestis sibi dari deprecatus est. Sed et rex, sicut erat natura mitissimus, supplici ac deprecanti pepercit, acceptisque ab eo praeter filium eius Theodonem aliis, quos ipse impe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ alb̾em ad adͥanũ
papã. petẽs ut int̾ regẽ
atq illũ mediator pacis
fi̾ dignaret᷑. Nec põtifex
p̾cib eiꝰ censuit ab nuen¬
dũ. s qͣnͣta potuit ĩ stã¬
cia a pd̾ regẽ int̾ced̾e̾ cu¬
rauit. ut int̾ eos pax ⁊
ꝯcordia ex sue apłice au¬
ctoritatis ãmonitõe atq
int̾uentõe ꝓueniret.
Cui cũ rex id̾ se magnoꝑe
uelle respõdiss. simłq
alegatis memorati du¬
cis inqͥreret. ꝙͣ hiꝰ paca
tionis t̾mitatẽ fac̾e de¬
b̾ent. responder̃ qͥ de hac
re nicħ ẽẽ ꝯmissũ. nec
se de hoc negõ aluid fa¬
cturos. ꝙͣ ut responsa
regis atq põtificis dño
suo reportarẽt. Quoꝵ
u̾bis papa ꝯmotꝰ uelut
fallaces ac fraudulẽtos
anathatis gladio sta¬
tuit. feriendos. si abolĩ
regis ꝓmissa fide discede¬

Expanded text:
cum abbatem, ad Hadrianum papam, petens ut inter regem atque illum mediator pacis fieri dignaretur. Nec pontifex precibus eius censuit abnuendum, sed quanta potuit instantia apud regem intercedere curavit, ut inter eos pax et concordia ex suae apostolicae auctoritatis ammonitione atque interventione proveniret. Cui cum rex idem se magnopere velle respondisset, simulque a legatis memorati ducis inquireret, quam tionis firmitatem facere deberent, responderunt sibi de hac re nihil esse commissum nec se de hoc negotio aliud facturos, quam ut responsa regis atque pontificis domino suo reportarent. Quorum verbis papa commotus velut fallaces ac fraudulentos anathematis gladio statuit feriendos, si ab olim regi promissa fide discede
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ eiꝰ filiũ suũ karolũ
in italiã ut fr̃i suo adu̾¬
saret᷑ tnͣsmisit. Quẽ ka¬
rolus rex fugã arriꝑe. ⁊
inde absced̾e coegit. Ludo¬
aliũ filiũ suũ carlomã¬
num cũ quib potuit in
adu̾sitatẽ fr̃is sui ĩ itali¬
am direxit. Qd̃ p̾noscens
karolꝰ rex obiuã ei cum
ualidiori manu ꝑrexit.
Et qr carlomannꝰ pͥnouit
se patruo suo ñ posse re¬
sistere pacẽ petens cũ eo
locutꝰ fuit. ⁊ sacͣmentis
utmq firmatis ad ꝓpria
rediit. Ludouicꝰ gͦ rex gͣ
manie ꝑsuadẽte engilrãno
qͦndã karoli regis cam̾a¬
rio. ⁊ domesticissimo sua¬
sione richildis regine ab
ab honorib deiecto ⁊ a
sua familiaritate abiec¬
to cũ hoste ⁊ filio a equi¬
uoco suo ludouico usq
ad attinacũ uenit. ad ꝙ̃
obsistendũ pͥmores reg¬
ni karoli uibente richilde
roli pessundentes. hostili
more de uastauer̃. Simi¬
lit̾ ⁊ ludouicꝰ cũ suo ex¬
citu idẽ regnũ pessũde¬
dit. sicq natiuitatem

Expanded text:
r ejus, filium suum Carolum in Italiam, ut fratri suo adversaretur, transmisit; quem Carolus rex fugam arripere et inde abscedere coegit. Hludoalium filium suum Carolomanum cum quibus potuit in adversitatem fratris sui in Italiam direxit. Quod praenoscens Carolus rex, obviam ei cum validiori manu perrexit; et quia Carolomanus praenovit se patruo suo non posse resistere, pacem petens cum eo locutus fuit, et sacramentis utrimque confirmatis, ad propria rediit. Hludowicus vero, persuadente Engelranno, quondam Caroli regis camerario et domestico, suasione Richildis reginae ab honoribus dejecto et a sua familiaritate abjecto, cum hoste et filio aequivoco suo Hludowico usque ad Attiniacum venit; ad quem obsistendum primores regni Caroli jubente Richilde roli pessumdantes, hostili more devastaverunt. Similiter et Hludowicus cum suo exercitu idem regnum pessumdedit, sicque nativitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ut memoriã nr̃i
trib in ebdomada dieb
ꝑ seqñtes annos faciãt
ac ꝓ requie aĩe nr̃e sacͥ¬
ficiũ offerãt salutare
tenentes memoriale li¬
bro eũ inserãt uite.

Expanded text:
nomen ut memoriam nostri tribus in hebdomada diebus per sequentes annos faciant; ac pro requie animae nostrae sacrificium offerant salutare, perpetuum tenentes memoriale, libro inserant vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ab sit minꝰ fuerimꝰ
uitenti nõ solũ corrup¬
uerũ ⁊ ip̃am et̾nitatẽ
aĩaꝵ ꝑpetuis tradamus
incendiis. Idoq ego re
miniscẽs iustis repro
iquis supplicia me¬
mor etiã maloꝵ que
gessi testam̃tũ scrib̾e
decreui. quo om̃s regni
nr̃i scõꝵ basilicas isto
tp̃r famosas heredes fa¬
ciamꝰ eaꝵ que eis a nob̾
tradite sunt reꝵ. Cõsti¬
tui ⁊ qͣtuor fieri uno
tp̃r exemplaria. ⁊ ea
manib subter firma¬
re. non tantũ nreis
ti ac ludouici. quos ho¬
die reges ꝯstituo. nr̃is
qͦ qui astatis scĩssimi
pontifices. nec ñ gentis
nr̃e pͥncipes. E quib unũ
lugdono gallie. aliud
parisiꝰ. t̾ciũ mettis. in
archuns ec̃c̃aꝵ custodi¬
enda dirigimꝰ. Quartũ
bemꝰ in thesauris nr̃is

Expanded text:
bsit minus fuerimus intenti, non solum corrupverum et ipsam aeternitatem animarum perpetuis, tradamus incendiis. Ideoque ego, reminiscens justis praepaparata iniquis supplicia, memor etiam malorum quae gessi, testamentum scribere decrevi, quo omnes regni nostri sanctorum basilicas isto tempore famosas, haeredes faciamus earum quae eis a nobis traditae sunt rerum. Constitui etiam quatuor fieri uno tenore exemplaria et ea manibus subterfirmare, non tantum meis, rti ac Ludovii, quos hodie reges constituo, vestris quoque qui astatis sanctissimi pontifices, necnon gentis nostrae principes. E quibus unum Lugduno Galliae, aliud Parisius, tertium Metis in Archivis Ecclesiarum custodiendis dirigimus. Quartum bemus, in t
Abbreviated transcription (Latin):
st ħ domnꝰ gerb̾tus
electꝰ ẽ pontifex in
urbe rauenna ab ottone
ĩꝑatore. ⁊ a ppło eiusdẽ ur¬
bis. Residens q in eadem
urbe pontifex ꝙͣpłimos
aimos. defuctꝰ ẽ ppͣ urbis
rome. Statĩq oĩs ppłs ro¬
manꝰ sͥ dari ad clamat dõ¬
nũ gerb̾tũ. Assũptꝰ aũt
de urle rauenna ordinatꝰ
ẽ pontifex ĩ urbe roma.

Expanded text:
 donnus Gerbertus electus est pontifex in urbe Ravenna ab Ottone imperatore et a populo ejusdem urbis. Residensque in eadem urbe pontifex quam plurimos annos, defunctus est papa urbis Romae. Statimque omnis populus Romanus sibi dari adclamat donnum Gerbertum. Assumptus autem de urbe Ravenna, ordinatus est pontifex summus in urbe Roma
Abbreviated transcription (Latin):
duuna inspiratõe. ab
ecc̃a b̾i martini de cam¬
pis. cłicos d̾o ⁊ altari mi¬
nus honeste ibi ẜuẽtes
remouit. ⁊ eund̾ locũ
iuiridcõi monast̾ii scĩ
petͥ clumacensis tͥbu¬
ens. ibid̃ monachos ĩsti¬
tuit. scõ hugone p̃fa

Expanded text:
diuina inspiratione, ab Ecclesia beati Martini de Campis Clericos Deo & altari minus honeste ibi seruientes remouit: & eundem locum iurisdictioni Monasterij S. Petri Cluniacensis tribuens, ibidem Monachos instituit, S. HVG
Abbreviated transcription (Latin):
notũ est cũ fr̃e ĩnocen¬
tem exalasse sp̃m. Illd̃
non omiltend̾ recenses
praculũ uidelic theod̾i¬
cum maleficio tuo uene¬
no necatũ. atq eiꝰ filios
ut adu̾sũ me bella mo¬
uerent ꝑsuasos tres ex
ip̃is ac si reos neci ẽẽ tra¬
ditos. Silere malo ĩnu

Expanded text:
notum est cum fratre innocennotum est cum fratre innocentem exhalasse spiritum. Illud non omittendum recens piaculum, videlicet Theodoricum maleficio tuo veneno necatum, atque ejus filios, ut adversum me bella moverent, persuasos, tres ex ipsis, ac si reos, neci esse traditos. Silere malo innu
Abbreviated transcription (Latin):
nore parricidã. Nam ut
de cet̾is sileam. Sigeber¬
tum meũ patruũ tuũ
u̾o uirũ nõis tuo ꝯsilio
usum ꝯͣ frẽm insurrex¬
sum incurrit int̾itum
meꝰ tui causa agenito¬
re odio habitus nefan¬
dissimo crudelitatis ge¬
nere est int̾fectus. Qd
aũt memorẽ chilꝑicũ
mee natiuitatis parẽ¬
tem quẽ ut fert᷑ per
directos apparitores ⁊¬
morte affecisti. ni tale
furentẽ. Nequeo sine
ferre patͥs erumpnasq
mee explicare orbitatis.
.frat̾nas acies. Alt̾na bel¬
la que ꝓfanis decertata
sũt odiis reuolu̾e pudet
que tu tociꝰ aule ꝓcella
excitans in mutuã ne¬
cem nepotes animasti
dericus nãq tuus credu¬
lus ꝑ suasionib qd̾ the¬
odeb̾tus eiꝰ nõ ẽẽt g̾ma¬
nus effusor extitit fra¬
terni sanguinis. cũ iam
pͥdem merouei ex se ge¬
niti cruore pollutas ge¬
reret manꝰ. Theodeb̾ti
filiũ in albis noue rege¬
n̾ationis adhuc ꝯstitu¬
tum a te ad petrã allisũ

Expanded text:
lare parricidio. Nam, ut lare parricidio. Nam, ut de caeteris sileam, Sigebertum meum patruum, tuum vero virum, novimus tuo consilio usum contra fratrem insurrexsum incurrit interitum. meus, tui causa a genitore odio habitus, nefandissimo crudelitatis genere est interfectus. Quid autem memorem Chilpericum meae nativitatis parentem, quem, ut fertur, per directos apparitores morte affecisti, nil tale verentem? Nequeo sine ferre patris, aerumnasque meae explicare orbitatis. Fraternas acies alternaque bella, quae profanis decertata sunt odiis, revolvere pudet; quae tu, totius aulae procella, excitans, in mutuam necem nepotes animasti doricus denique, tuis credulus persuasionibus, quod Theodebertus ejus non esset germanus, effusor exstitit fraterni sanguinis, cum jam pridem Merovei ex se geniti cruore pollutas gereret manus. Theodeberti filium, in albis novae regenerationis adhuc constitutum, a te ad petram allisum,
Abbreviated transcription (Latin):
brimechildis cũ theude¬
lina theod̾ici germana
de pago ultra ger iura¬
no iuilla urbana ab her¬
pone regaliũ p̃posito eqͦꝵ
ꝓtracta clotario p̾senta¬
tur. In cuiꝰ ꝯspectu clota¬
rius Sigeb̾tum ac chor¬
bum eiꝰ nepotes theodico
ꝓgenitos iugulari iꝰsit.
meroueũ u̾o cui ip̃e pat̾
sp̃ualis in bap̃to fu̾at
datus. in gobodo gͣphio¬
ni ꝯmendans in neutͥ¬
cum ꝑduci. atq ibi nu¬
triri clem̃tissane man¬
dauit. Porro brunechil¬
dem p̾sentari sͥ p̾cipiẽs
a stante multitudine
ex̾citꝰ qui ñ solũ ex ne¬
ustria. uerũ ⁊ ex austͥa
siue brirgũdia ꝯuene¬
rant. accepta auctorita
q impositã ꝑ totum
cͥcunduci ex̾citũ iubet.
ad postremũ reputãs
sic eam alloquit᷑. Ut
quid male int̾ mulie¬
res dicta ac pessimarũ
exquisitͥx artiũ intan¬
tam erupisti peruicatiã
ut ñ erubesc̾e̾s tam ml¬
tiplicẽ p̾clare scirpis sb̾¬
u̾tere gen̾atõem. pere¬
as gͥ crudeli penaꝵ exẽ¬
plo que ñ expauisti tã

Expanded text:
Brunechildis cum Theudelana Theodorici germana, de pago Ultrajurano, villa Urbana, ab Erpone regalium praeposito equorum protracta, Clotario praesentatur. In cujus conspectu Clotarius Sigebertum ac Corbum ejus nepotes, Theodorico progenitos, jugulari jussit. Meroveum vero, cui ipse pater spiritualis in baptismo fuerat datus, Ingobodi graphioni commendans, in Neptricum perduci, atque ibi nutriri clementissime mandavit. Porro Brunechildem praesentari sibi praecipiens, astante multitudine exercitus, qui non solum ex Neustria, verum etiam ex Austria sive Burgundia convenerant, accepta auctoritatque impositam per totum circumduci exercitum. Ad postremum reputans sic eam alloquitur: « Ut quid inter mulieres maledicta, ac pessimarum exquisitrix artium, in tantam erupisti pervicaciam, ut non erubesceres tam multiplicem praeclarae stirpis subvertere generationem? Pereas igitur crudeli poenarum exemplo, quae non expavisti tam
Abbreviated transcription (Latin):
iustinꝰ minor regnabat.
In tantũ auaricie deditus
ut archas freas fi̾ iub̾et
in qͥb ea que rapiebat
auri talenta ꝯgereret.
Is cũ aduimus mãdatis
aurẽ cordis auert̾et iusto
dei iudicio amens effectꝰ
est. Post hec tiberiũ cesa¬
rem asciuit qui eiꝰ imꝑi¬
um gub̾naret. hoĩem
iustũ. utilẽ. helemosina

Expanded text:
ustinus minor regnabat, in tantum avaritae deditus ut arcas ferreas fieri juberet, in quibus ea quae rapiebat auri talenta congereret. Hic cum a divinis mandatis aurem cordis averteret, justo Dei judicio amens effectus est. Post haec Tyberium Caesarem adscivit, qui ejus imperium gubernaret, hominem justum, utilem, ele
Abbreviated transcription (Latin):
lices haberet euentus
tum demũ castra mo¬
ta ⁊ bellum genti hu¬
noꝵ a francis indictũ
sidiis ac destructis mu¬
nicionib quaꝵ una
suꝑ cambum fluuiũ
alt̾a uixta comagenos
ciuitatẽ in monte cu¬
meoberg uallo firmis¬
simo exscructa. fro et
igni cuncta uastant᷑
Cumq rex cum eo ꝙ̃
ducebat ex̾citu usq ad
arrabonis fluenta ue¬
niss. tnͣsmisso esdem
fluuio. ꝑ ripam eius

Expanded text:
lices haberet eventus; tum demum castra mota, et bellum genti Hunorum a Francis indictum um praesidiis ac destructis munitionibus, quarum una super Cambum fluvium, altera iuxta Comagenos civitatem in monte Cumeoberg vallo firmissimo erat exstructa, ferro et igni cuncta vastantur. Cumque rex cum eo, quem ducebat, exercitu usque ad Arrabonis fluenta venisset, transmisso eodem fluvio per ripam eius
Abbreviated transcription (Latin):
ris nonne ⁊ ip̃e p̃dab̾isͤ.
om̃ia que p̃datores qui
qui adminicło eqͦꝵ effu¬
g̾e potuerũt aĩas suas
hab̾ent ꝓ spolio. Eet̾i aũ
ita sũt a uillanis despolia¬
ti ut feno ⁊ stramine
ĩuoluti uerenda celarẽt
⁊ nudi ꝓfug̾ent qͦs inse¬
q̃ntes occid̾e noluerũt
⁊ fcã ẽ plaga magna ĩ
ppło p̾datore. Richildis uͦ

Expanded text:
ris, nonne et ipse praedaberis? Omnia quae praedatores, qui qui adminiculo equorum effugere poterant, animas suas haberent pro spolio. Ceteri autem ita sunt a villanis despoliati, ut foeno et stramine involuti verenda celarent, et nudi profugerent, quos insequentes occidere noluerunt. Et facta est plaga magna in populo praedatore. Richil
Abbreviated transcription (Latin):
aũt in ip̃a ꝯgressione oc¬
cisi. Ragenariꝰ ⁊ Ieroni¬
mꝰ comites ⁊ młti alii.
capti aũt in eod̾ campo
⁊ silua uicina fuer̃. ottul¬

Expanded text:
autem in ipsa congressione occisi Ragenarius et Hieronymus comites, et multi alii, capti autem in eodem campo et silva vicina fuerunt Ottul
Abbreviated transcription (Latin):
do motu ꝓfluentẽ. Post
eum extat liger qͥ t̾ram
illã q̃ int̾ illũ ⁊ seqͣnã iacet.
pene insulã efficit. Silue
młte. s eminẽtior cet̾is
ꝑticus ẽ. Et ħ quid̃ de gal¬
lia celtica q̃ ⁊ lugdunẽsis
uocat᷑. Nũc de belgica ꝓiũ¬
Elge ab extremis gallie
finib oriunt᷑. ꝑtinent
aũt ad ĩ feriorẽ ꝑtẽ flumi¬
nis rheni. spectãtq ĩ sep¬
tentͥonẽ ⁊ orientẽ solem.
Urbes eiꝰ inclite ac famo¬
se. Colonia agripnensis.
Tyngris. treueris. meltisq
⁊ medio matͥcũ remis.
laudunꝰ. suessionis. ambi¬
anis. uiromandꝰ. beluagͦ
atrabatũ. lingonis ⁊ pa¬
gus heluetioꝵ q̃ nũc ale¬
mãni ĩcolunt. Eiꝰ ꝓuin

Expanded text:
do motu profluentem. Post do motu profluentem. Post eum exstat Liger, qui terram illam quae inter illum et Sequanam jacet, pene insulam efficit. Silvae multae; sed eminentior caeteris Perticus. Et hoc quidem de Gallia Celtica, quae et Lugdunensis vocatur. Nunc de Belgica provae ab extremis Galliae finibus oriuntur. Pertinent autem ad inferiorem partem fluminis Rheni, spectantque in septentrionem et orientem solem. Urbes ejus inclytae ac famosae, Colonia Agrippinensis, Tungris, Treveris, Metis, quae et Mediomatricum, Remis, Laudunus, Suessionis, Ambianis, Viromandus, Belvagus, Atrebatum, Lingonis, et pagus Helvetiorum, quem nunc Alamanni incolunt. Ejus
Abbreviated transcription (Latin):
.i. augustidunꝰ ꝙͣ uilius
heduã noĩat. amiticiã
ppłi romani amplectã¬
do. toti pene gallie nixa.
fauore pͥncipata sit.
Porro senonis uirib cõ¬
fisa suis. ip̃am romani or¬
bis capud obside romã
ñ ꝑtimuerit. ꝙͣ ⁊ cepit
urbs u̾o biturica atq tu¬
ronica. scd̃m horosii diffi
intionẽ qui aqͥtaniã a
flumĩe lig̾is usq ad piri¬
neos det̾minat mõtes.
ĩ celtica gallia. s magis
ĩ a qͥtanica sũt ꝓuĩcia.
flumina ĩ lugdunensi
gallia płima. s ex eis p̾¬
cipua rhodanꝰ qui eiꝰ ab
orientali ꝑte t̾minus ẽ.
Qd̃ aũt u̾bis uilii posuimꝰ¬
qui ꝓuĩtiã nr̃am ab hel¬
uetiis diuidit. t̾ram illã
intelligimꝰ q̃ hoc nõĩe ꝓpͥo
sortita ẽ. Deinde ararim
qui ꝑ fines heduoꝵ ⁊ seqͣ¬
noꝵ ĩcredibili lenitate
ĩ rhodanũ influit. ita
ut ocłis in ꝙͣ ꝑtẽ fluat
iudicari uix possit. Qd̃
nos qͦ ꝓspeximꝰ ac ãmi¬
rati sumꝰ tante magni¬
tudinis fluuiũ tamtar¬

Expanded text:
 Augustodunus, quam Julius Heduam nominat, amicitiam populi Romani amplectendo, toti pene Galliae, eorum nixa favore, principata sit. Porro Senonis, viribus confisa suis, ipsam Romam orbis caput obsidere non pertimuerit, quam et cepit. Urbs vero Bituriga atque Turonica, snem, qui Aquitaniam a flumine Ligeris usque ad Pyrenaeos determinat montes, in Celtica Gallia, sed magis in Aquitania sunt provincia. Flumina in Lugdunensi Gallia plurima; sed ex eis praecipuum, Rhodanus, qui ejus ab orientali parte terminus est. Quod autem verbis Julii posuimqui provinciam nostram ab Helvetiis dividit, terram illam intelligimus, quae hoc nomine proprio sortita est; deinde Araris, qui per fines Heduorum et Sequanorum incredibili lenitate in Rhodanum influit, ita ut oculis in utram partem fluat judicari vix possit. Quod nos quoque perspeximus, ac admirati sumus tantae magnitudinis fluvium tam tar
Abbreviated transcription (Latin):
mõte uosego. qͥ est ĩ fi¬
nib lingonũ. ⁊ ꝑte qͣdã
ex rheno accepta. q̃ appel¬
lat᷑ uacculus. uulgo aũt
drͣ uualis. insulã efficit
batauoꝵ. q̃ rustico ẜmo¬
ne uocat᷑ baitua. Alter
fluuiꝰ ẽ capud belgas.
axona. ultimo ᷤ remoꝵ fi¬
nes p̾tertluẽs. Silua qͦ
ardenna. q̃ ẽ tociꝰ gallie
maxĩa. atq a ripis rheni
finibq treueroꝵ milib
ampliꝰ qͥngentis ĩ lõgi¬
tudinẽ patet. hec de bel¬
gis satis dixisse sit. dũ¬
mͦ de aqͥtana q̃ digna
sũt memorie tradant᷑.
quitama ut plinio

Expanded text:
 qui est in finibus Lingonum, et parte quadam ex Rheno recepta quae appellatur Vaculus, vulgo autem dicitur Vualis, insulam efficit Batavorum, quae rustico sermone vocatur Battua. Alter fluvius est apud Belgas Axona, ultimos Remorum fines praeterfluens. Silva quoque Arduenna, quae est totius Galliae maxima, atque a ripis Rheni finibusque Trevirorum millibus amplius quingentis in longitudinem patet. Haec de Belgis satis dixisse sit, dummodo de Aquitania quae digna sunt memoriae tradantur. Aquitania, ut Plinio
Abbreviated transcription (Latin):
a siuis finib bellũ gerũt.
hii una ex ꝑte flumine
rheno latissimo atq altis¬
simo ꝯtinent᷑. qui agrũ
heluitiũ a g̾manis diui¬
dit. Alt̾a ex ꝑte mõte iura
altissimo. qui ẽ int̾ seqͣ¬
nos ⁊ heluetios. T̃cia la¬
cu lemanno ⁊ flumine
a heluetiis duudit.
allie una pars. ꝙͣ eos
qui sp̃alit̾ galli dicũt᷑
optine dcm̃ ẽ initiũ ca¬
pit a flumine rhodano
ꝯtinet᷑ geronna fluĩe:
occeanũ in finib belgaꝵ
attingit. etiam ab seqͣnis
⁊ heluetiis. flum̃ rhenũ
u̾git a septẽtrione. Ur¬
bes in ea multe ac opulẽ¬
te. s ex hiis p̾cipue sunt
nr̃oq euo plus cognite.
lugdinũ cabillonis. he
dua: ⁊ augustidumis.
senonis. ⁊ autissiodorꝰ. mel¬
dis. Trecas. parisius. car¬
notũ. gennabꝰ. uͥ aurelia¬
nis nĩc. Rotomagꝰ ebro¬
as. oximiꝰ ciuomãnis lexo¬
uiũ. namnetis. redonis.
uenetus. abrincatina. An¬
dus. que ⁊ audegaus.
turonis. bituriges. nuie¬
dunus ꝙͣ quidã niu̾nis

Expanded text:
um finibus bellum gerunt. Hi una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo continentur, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte, monte Jura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia, lacu Lemanno et flumine ab Helvetiis dividit. Galliae una pars, quam eos qui specialiter Galli dicuntur obtinere dictum est, initium capit a flumine Rhodano, continetur Garumna flumine, Oceanum in finibus Belgarum attingit; etiam ab Sequanis et Helvetiis flumen Rhenum vergit a septentrione. Urbes in ea multae ac opulentae. Sed ex his praecipuae sunt nostroque aevo plus cognitae: Lugdunum, Cabillonis, Hedua quae et Augustodunus, Senonis, Autissiodorus, Meldis, Trecas, Parisius, Carnotum, Gennabus, ubi nunc Aurelianis, Rothomagus, Ebroas, Oximus, Cenomannis, Lexovium, Namnetis, Rhedonis, Venetus, Abrincatina, Andus quae et Andegavis, Turonis, Bituriges, Niviodunus, quam quidam Nivernis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aliis sue historie locis. de
ciuitatib siue fluminib
dixit. seu que plinius: alit̾
tes tres. Quaꝵ imam
ĩcolunt belge. Aliã aqͥtani
ẽ ciam qui ip̃oꝵ lingͣ celte
nr̃a galli applłant᷑. Hanc
qͦ ꝑtẽ plimus lugdunẽsẽ
galliã ẽẽ asserit. Hii om̃s
lingua institutis legib
int̾ se differũt. Gallos
lugdunẽses ab aquitaniis
geronna flum̃. A belgis ma¬
trona. ⁊ sequana diuidit.
hoꝵ oĩum fortissimi sũt
belge. ꝓpt̾ea ꝙ a cultu atq
humanitate ꝓũcie lõgissi¬
me absunt. minimeq ad
eos mcatores sepe cõmeãt
atq ea que ad effeminãdos
aĩos ꝑtinẽt ĩportant. ꝓxi¬
miq sũt g̾manis qui tns
ꝯtinent̾ bellũ gerũt. Qua

Expanded text:
in aliis suae Historiae locis de civitatibus sive fluminibus dixit, seu quae Plinius aliter tes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hanc quoque partem Plinius Lugdunensem Galliam esse asserit. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important, proximique sunt Germanis, qui trans continenter bel
Abbreviated transcription (Latin):
piis tanta celeritate ad
destinatũ a se in saxoniã
locũ ꝑuenit ut om̃s ho¬
stiũ conatus quib eire¬
sistere parãbant. illa fe¬
stinatõe p̾u̾teret. Nam
ad fontẽ lippie ueniens
ĩm̾sam illiꝰ ꝑfidi ppłi mł¬
titudinẽ uelut deuotã
ac supplicẽ ⁊ ꝙͣ erroris
sui peniteret ueniã pos¬
centẽ ĩuenit. Cui cũ ⁊
eos qui se xanos fieri
uelle affirmabãt bapti¬
zari feciss. Datis ⁊ accep¬
tis ꝓ fide ẜuanda frau¬
dulentis eoꝵdẽ ꝓmissio¬
nib. obsidib qͦ quos ĩpe¬
rau̾at receptis eresbur¬
go castro ꝙ dirutũ erat
restaurato. alioq castel¬
lo suꝑ lipprã ꝯstructo. ⁊
in utes nõ modico p̃sidio
relicto. ip̃e ingalliã reu̾¬

Expanded text:
piis, tanta celeritate ad destinatum a se in Saxonia locum pervenit, ut omnes hostium conatus, quibus ei resistere parabant, illa festinatione praeverteret Nam ad fontem Lippiae veniens, inmensam illius perfidi populi multitudinem velut devotam ac supplicem, et quam erroris sui poeniteret, veniam poscentem invenit. Cui cum et eos qui se christianos fieri velle adfirmabant, baptizari fecisset, datis et acceptis pro fide servanda fraudulentis eorundem promissionibus, obsidibus quoque quos imperaverat receptis, Aeresburgo castro quod dirutum erat restaurato, alioque castello super Lippiam constructo, et in utroque non modico praesidio relicto, ipse in Calliam reve
Abbreviated transcription (Latin):
efficit᷑. In cuiꝰ locũ leo
barde patricii filius ĩpe¬
rator ꝯstituit᷑. Crumas
rex bulgaroꝵ qui nice¬
foꝵ ĩꝑatorẽ ante ãnos
duos int̾fecit. ⁊ micha¬
elem de moesia fugau.
scd̃is reb elatus cum

Expanded text:
efficitur; in cuius locum Leo, Bardae patricii filius, imperator constituitur. Crumas, rex Bulgarorum, qui Niciforum imperatorem ante duos annos interfecit, et Michaelem de Moesia fugavit, secundis rebus elatus cum
Abbreviated transcription (Latin):
gła nõis. tũc aũt misere
reliquie deserte ciuitatis
ꝯstãtinopolim iustimañ
pͥncipẽ adierũt. supplices
adu̾sum gothos auxilia
poscentes. Turbatꝰ graui
nũtio cesar. reb in hespe¬
riam minꝰ ꝓspere gestis
narsetem eumicũ cubi¬
cubariũ u̾o suũ expertũ
que in italia erãt p̾fecit.
Ille ꝓpere. neq enĩ diffe̾n¬
di tempꝰ dabat᷑. eũ lecta
pube tnsmisso mediter¬
raneo freto latium con¬
tendit. Et iũctis sͣ longo¬
bardoꝵ auxiliis cum go¬
this p̾lio ꝯfixit. Totila¬
q rege int̾ fecto italiam

Expanded text:
c autem miserae reliquiae desertae civitatis, Constantinopolim Justinianum principem adierunt supplices, adversum Gothos auxilia poscentes. Turbatus gravi nuntio Caesar, rebus in Hesperia minus prospere gestis, Narsetem eunuchum, cubicularium vero suum, expertum quae in Italia erat praefecit. Ille propere neque enim differendi tempus dabatur cum lecta pube, transmisso Mediterraneo freto in Latium contendit, et junctis sibi Longobardorum auxiliis cum Gothis praelio confixit. Totilaque rege interfecto Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
tis requiescit humatus
⁊pie memorie genito¬
res nr̃i dominꝰ indelicet
dagob̾tus ac dña nãtil¬
dis se sepelire mandaue¬
rũt ab oĩ soluamꝰ dñio
mortaliũ quatuiꝰ abba
uł frẽs eo loco ꝯmanen¬
tes possõnes a parentibꝰ
dine possidentes ꝓ salu¬
te nr̃a ac statu regni
nr̃i lib̾ius deũ dep̃cent᷑.
huic aũt nr̃e suge¬
stiom cõsentit uen̾a¬
bilis land̾icus parisi¬
ace urbis p̾sul in cuiꝰ
dioc̾esi cenobiũ illud
suũ est. ⁊ cui usq ad
p̾sens tp̃s subiectũ
fuit. hanc gͦ lib̾tatẽ
ẜui dei mibi cõstitu¬
ti dum fu̾int adepti
nulliꝰq preter deiac
natio francoꝵ paret fu¬
erint ꝑpessi dominatũ
sciant se debito tali ge¬
nitorib nr̃is seu nobis.
eis qͦ qui nr̃o ut spera¬
mus per dei gr̃am oriẽ¬
tur ex semine fore ob¬
quos memorauimꝰ pre¬
senti ac fut᷑a requie ñ
desinat deũ exorare.
Hec regẽ ꝓ contione lo¬
cutũ cucũsistentes

Expanded text:
tis requiescit humatus, et piae memoriae genitores nostri, domnus videlicet Dagobertus, ac domna Nantildis, se sepelire mandaverunt, ab omni solvamus dominio mortalium. Quatenus abba vel fratres eo loco commanentes, possessiones a parentibusdine possidentes, pro salute nostra ac statu regni nostri liberius Deum deprecentur. Huic autem nostrae suggestioni consentit venerabilis Landericus Parisiacae urbis praesul: in cujus dioecesi coenobium illud situm est, et cui usque ad praesens tempus subjectum fuit. Hanc ergo libertatem servi Dei inibi constituti dum fuerint adepti, nulliusque praeter Dei acnatio Francorum paret, fuerint perpessi dominatum, sciant se debito tali genitoribus nostris et nobis eisque qui nostro ut speramus per Dei gratiam orientur ex semine fore obquos memoravimus praesenti ac futura requie non desinant Deum exorare. » Haec regem pro concione locutum, circumsistentes
Abbreviated transcription (Latin):
mio .xxiii. eiusdẽ re¬
Sis ip̃e rex corꝑe exẽp¬
tus. t̾renũ ut creditur
regnũ ꝓ celeste ꝯmutãs
in ecc̃a sc̃i marcelli cabil¬
lonis se pultꝰ est. hanc de¬
niq basilicã ip̃e ut p̾fa¬
ti sumꝰ diumo succẽsus
amore in suburbio quid̃
torio segonũ. saltuq bre¬
xio studiosissime edifi¬
cauit. Ubi monachos ag¬
gregans monast̾ium cõ¬
stituit. qd̃ plurib p̾diis
facultatibq ditauit.
Sinodũ .xl. ep̃oꝵ aggre¬
gari p̾cipiens ut ordo
psallendi qui in loco scoꝵ
agaunensiũ temporib
sigismũdi regis ab auicoꝵ
cetĩs põtificib illiꝰ tẽporis
institutꝰ fu̾at. incenobio

Expanded text:
nno XXXIII ejusdem regis, ipse rex corpore exemptus, terrenum ut creditur regnum pro coelesti commutans, in ecclesia Sancti Marcelli Cabilonis sepultus est. Hanc denique basilicam ipse, ut praefati sumus, divino succensus amore, in suburbio quidem torio Segonum, saltuque Brexio studiosissime aedificavit. Ubi monachos aggregans, monasterium construxit, quod pluribus praediis facultatibusque ditavit. Synodum XL episcoporum aggregari praecipiens, ut ordo psallendi, qui in loco sanctorum Agaunensium temporibus Sigismundi regis ab Avito et caeteris pontificibus illius temporis institutus fuerat, in coenobio
Abbreviated transcription (Latin):
bat. hoc tñ obẜuantes
qͣntitate ad uigilias di¬
c̾ent nocturnas. Ad sex¬
tam tñ sex psalmi cum
bant᷑. S de hus ista sus¬
ficiant. fuit aũt Gũtrã¬
mis in bonitate p̾cipuꝰ
in eroganda pauꝑibus
alimonia largifluus. xͥ
sacerdotibz se humilem
p̾bens. leudis suis beniuo¬
lum gentib ex ternis
pacatũ. Talib itaq pol¬
lens uirtutib multis
nationib eiꝰ laudes p̾¬
cinentib p̾sens regnũ
childeb̾to nepoti suo re¬

Expanded text:
bat, hoc tamen observantes, quantitate ad vigilias dicerent nocturnas. Ad sextam tamen sex psalmi cum bantur. Sed de his ista sufficiant. Fuit autem Guntrannus in bonitate praecipuus, in eroganda pauperibus alimonia largifluus. Christi sacerdotibus se humilem praebens, leudis suis benivolum, gentibus externis pacatum. Talibus itaque pollens virtutibus, multis nationibus ejus laudes praecinentibus, praesens regnum Childeb
Abbreviated transcription (Latin):
hildeb̾tus duoꝵ reg¬
noꝵ uallatus p̾sidiis
ultionẽ patris ⁊ patrui
quos factione fredegun¬
dis perisse certus habe

Expanded text:
hildebertus, duorum regnorum vallatus praesidiis, ultionem patris et patrui, quos factione Fredegundis perisse certis habe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tͣnͣsmarinaꝵ reꝵ noti¬
cia. mł̾ta ad copiã: atq u¬
sus largit᷑ paulatĩq as¬
sue facti suꝑari. młtisq
uicti p̾liis. nec se quidem
ip̃i cũ illis uͥtute ꝯparãt
huiꝰ hercinie silue que

Expanded text:
t transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
de brittãnia regressꝰ eo
se tp̃r ibidẽ hr̃e uelle ob¬
timatib ĩdicau̾at. Quo
cũ ꝑacta uenatõe fuiss
reu̾sus bulgaricã lega¬
tionẽ audiuit. Erat eĩ
de t̾minis ac finib int̾
bulgaros ac fracos ꝯsti¬
tuendis. affuerũt ĩ eod̾
ꝯuentu pene õs brittã¬
nie pͥmores. int̾ quos
⁊ uiuhomarcꝰ qui ꝑfi¬
dia sua ⁊ totã britãmã
ꝯturbau̾at ⁊ obstinatõe
stultissima ad memora¬
tam expedicionẽ illo fa¬
ciendam imꝑatoris am¬
niũ ꝓuocau̾at. Tandem
saniori usus ꝯsilio ad
fidem imꝑatoris ut ip̃e
dicebat uenire ñ dubi¬
tauit. Cui cũ imꝑator
⁊ ignosc̾et ⁊ mun̾ib do¬
natũ una cũ cet̾is gen

Expanded text:
nia regressus eo se tempore ibidem habere velle optimatibus indicaverat. Quo cum peracta venatione fuisset reversus, Bulgaricam legationem audivit; erat enim de terminis ac finibus inter Bulgaros ac Francos constituendis. Adfuerunt in eodem conventu pene omnes Brittaniae primores, inter quos et Wihomarcus, qui perfidia sua et totam Brittaniam conturbaverat et obstinatione stultissima ad memoratam expeditionem illo faciendam imperatoris animum provocaverat, tandem saniore usus consilio ad fidem imperatoris, ut ipse dicebat, venire non dubitavit. Cui cum imperator et ignosceret et muneribus donatum una cum caeteris gen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere uidebant᷑ noui¬
omagũ cũ filio maiore
ludouicũ in baioariam
direxit. Ip̃e aũt autũa¬
li uenatõe ꝯpleta circa
hiemis iniciũ aqͣlgrani
reu̾sus ẽ. In t̾ritorio¬
annoꝵ circit̾ .xii. post
sacrã ꝯmunionẽ quam
in pascha de sacerdotis

Expanded text:
tinere videbantur, Novitinere videbantur, Noviomagum cum filio maiore Hludowicum in Baioariam direxit. Ipse autem autumnali venatione completa circa hiemis initium Aquasgrani reversus est. In tannorum circiter 12 post sacram communionem, quam in pascha de manu sacerdotis
Abbreviated transcription (Latin):
ire ꝑmitt̾et. ꝓmissam
fidẽ ut pͥus ꝯsueuerat
gentili ꝑfidia ꝯmuta¬
uit. uicinos suos incen¬
diis ⁊ direptõnib in
qͣntũ potuit infestare
non cessans.donec ab
hõib lamb̾ti comitis
in domo ꝓpͥa cͥquentus
atq int̾fectus ẽ. Impe¬
rator u̾o audita bulga¬
roꝵ legatõe ꝑ eosdẽ qui
ad eũ missi fu̾ant le¬
gatos regi eoꝵ missis
lict̾is ꝓut uidebat᷑ res¬
pondit. Dimissoq con¬
uentu inuosegũ ad ru¬
merici montẽ uenãdi
gr̃a ꝓfectus. filiũ suũ
lothariũ ex italia regres¬
sum. ibiq ad se uenien¬
tem suscepit. ac ꝑacta
uenatõe aqͥsgͣni rediẽs
gen̾alem ppłi sui ꝯuẽtũ
more solẽni ha m̃se au
gusto hũit. In quo cõ¬
uentu int̾ cet̾as legati¬
ones que de diu̾sis ꝑtib
uenerũt. etiã ⁊ filiorũ
godefridi de nordinan¬
nia legatos auduut. ac
pacẽ quã idẽ sͥ dari pe¬
tebant. cũ eis in mar¬
cha eoꝵ m̃se octobrio.
ꝯfirmari iussit. Cõple¬
tisq õib negociis que

Expanded text:
rmitteret, promissam fidem, ut prius consueverat, gentilicia perfidia commutavit ac vicinos suos incendiis et direptionibus, in quantum potuit, infestare non cessans, donec ab hominibus Lantberti comitis in domo propria circumventus atque interfectus est. Imperator vero audita Bulgarorum legatione per eosdem, qui ad eum missi fuerant, legatos regi eorum missis litteris, prout videbatur, respondit. Dimissoque conventu in Vosegum ad Rumerici montem venandi gratia profectus filium suum Hlotharium ex Italia regressum ibique ad se venientem suscepit; ac peracta venatione Aquasgrani rediens generalem populi sui conventum more soo habuit. In quo conventu inter ceteras legationes, quae de diversis partibus venerunt, etiam et filiorum Godefridi de Nordmannia legatos audivit ac pacem, quam idem sibi dari petebant, cum eis in marca eorum mense Octobrio confirmari iussit. Completisque omnibus negotiis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
rex cabillonis regressus
frat̾ne necis auctorem
sollicite ĩuestigans. per
responsales fredegundis
eberulfũ in palatio chil¬
perici cubiculariꝰ ĩposi¬
tum eiꝰ scełis cognouit

Expanded text:
rex Cabilonis regressus, fraternae necis auctorem sollicite investigans, per responsales Fredegundis Eberulfum, in palatio Chilperici cubiculariis praepositum, ejus sceleris cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
sub merso. bosoundis se
huc illucq cͥcunferenti¬
b hastam a milite ꝓtẽ
sam arripiens ereptus
est. Demũ illatis gͥa mũ¬
molo ꝯuiciis ⁊ grauio¬
rib illi a se relatis. dum
eum obsideret gundul¬
sus cuiꝰ supͣ meminimꝰ
missus a childeb̾to eum
ab obsidione remouit.
mũmolũ secũ deducens
in aruernũ. Qui diuibi
unde digressus fuerat¬
redut ciuitatẽ. iunctꝰq
duci desid̾io. qui ad eum
ut diximꝰ de pago uene¬
rat tolosano euocatũ
gundoaldũ more antiqͦꝵ
francoꝵ regẽ ꝓclaman¬
tes ẽẽ suũ. eleuau̾nt sr̃

Expanded text:
submerso, Boso undis se submerso, Boso undis se huc illucque circumferentibus, hastam a milite sibi protensam arripiens, ereptus est. Demum, illatis sibi a Mummolo conviciis et gravioribus illi a se relatis, dum eum obsideret, Gundulfus, cujus supra meminimus, missus a Childeberto, eum ab obsidione removit, Mummolum secum deducens in Arvernum. Qui diu ibi unde digressus fueratrediit civitatem; junctusque duci Desiderio, qui ad eum, ut diximus, de pago venerat Tholosano, evocatum Gundoaldum, more antiquorum Francorum, regem proclamantes esse suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut Gundo aldũ honorificẽ¬
tissime exciꝑet ab solutꝰ
est. Guntrãnꝰ sane dux cũ
alio duce guntrãni regis
thesauros gundoaldi qui
ad quendã maris ĩsulam
euentũ rei pͥostuando
demigrau̾at diuidẽs. nõ
parnũ auri ac argenti
pondꝰ in urbẽ aruernoꝵ
deuexit. ex qua ad childe¬
bertũ demigras in redeũ¬
do a guntrãno rege cum
silio captus minis ab eo
t̾rebat᷑. quodq penis pro
ĩutato a se gundoaldo cõ¬
sumeret᷑ int̾minantem
sepe audiebat. Cui ille.
Ex hoc inquit me ĩnocẽ¬
tem cõꝓbabo cum filio
in obsidatũ tradito. mũ¬
molũ eiꝰ fautorẽ ingenio
captũ tibi tradidero. Ere¬
didit rex pollicenti. ⁊ re¬
tento pũo ip̃m sĩnit abire.
Qui auennonẽ cũ copi¬
osa suoꝵ manu uallans
subm̃sis ip̃e collo qui
mũmolo cupiens suꝑ
ripam brachii fluuialis
quo ciuitas cingitur.
deambulabat. Hortatu
deniq mũmoli spondẽ¬
tis nil adu̾si eũ passurũ
flumẽ cum uno ex ami¬
cis ingressus socio aquiᷤ

Expanded text:
ut Gundoaldum honorificentissime exciperet, absolutus est. Guntrannus sane dux cum alio duce Guntranni regis, thesauros Gundoaldi, qui ad quamdam maris insulam eventum rei praestolando demigraverat, dividens, non parvum auri ac argenti pondus in urbem Arvernorum devexit. Ex qua ad Childebertum demigrans, in redeundo a Guntranno rege cum filio captus minis ab eo terrebatur; quodque poenis, pro invitato a se Gundoaldo, consumeretur interminantem saepe audiebat. Cui ille: « Ex hoc, inquam, me innocentem comprobabo, cum filio in obsidatum tradito, Mummolum, ejus fautorem ingenio, captum tibi tradidero. » Credidit rex pollicenti et, retento puero, ipsum sivit abire. Qui Avenionem cum copiosa suorum manu vallans submersis, ipse, colloqui Mummolo cupiens, super ripam brachii fluvialis, quo civitas cingitur, deambulat. Hortatu denique Mummoli, spondentis nil adversi eum passurum, flumen cum uno ex amicis ingressus, socio aquis
Abbreviated transcription (Latin):
aquitanicũ bellũ. con¬
uentu aurelianis habito
in aquitamã ꝓfectꝰ destͤ¬
ctum a uuarfario argẽ¬
tomagũ castrũ reedifi¬
cauit. dispo. sitoq ibi
necñ ⁊ biturica ciuita¬
te frãcoꝵ p̾sidio regredi¬
tur. natalẽq dñi salmõ¬
claci. pascha u̾o gentilia¬
ei celebrauit.
ta questione de sc̃a
tnitate. ⁊ de scoꝵ ĩma¬
ginib int̾ orientalem q
ocadentalem ecc̃am. id
romanos ⁊ grecos. rex̾

Expanded text:
Aquitanicum bellum conventu Aurelianis habito in Aquitaniam profectus destructum a Waifario Argentomagum castrum reaedificat dispositoque ibi necnon et in Biturica civitate Francorum praesidio regreditur natalemque Domini Salmontiaci, pascha vero Gentiliaci celebravit.ta quaestione de sancta Trinitate et de sanctorum imaginibus inter orientalem et occidentalem ecclesiam, id est Romanos et Graecos, rex P
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpõĩta abnueret desꝑatõ
salutis ꝯpelleret aribertꝰ
quidã regine ꝯsobrinꝰ ho¬
minẽ uocabulo putonẽ
uice sua p̾liaturũ adu̾sus
ad alulfum dirigit. a quo
idẽ cͥminator sine mora
uictus gladioq est pu¬
nitus. Gundeb̾ga regina
pꝰ tres ferme reclusionis
sue annos ad pͥstinã reg
ni regressa ẽ digͥtatem.

Expanded text:
posita abnueret, desperatio salutis compelleret, Aribertus quidam, reginae consobrinus, hominem, vocabulo Pittonem, vice sua praeliaturum adversus Adalulfum dirigit. A quo idem criminator sine mora victus gladioque est punitus. Gundeberga regina post tres ferme reclusionis suae annos ad pristinam regni est regressa dignitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rigit. E quib egidiꝰ in hũc
dinẽ. Pacem quã tecum
głose rex inclitus nepos
tuus firmauit. petit oĩo
a te stabiliri. fratris deni¬
q tui beniuolentiã. ideo
uti nequit. qr ꝑtem eiꝰ
in maxilia ĩiuste retmnet.

Expanded text:
rigit. Ex quibus Egidius in hunc dinem: « Pacem, quam tecum, gloriose rex, inclytus nepos tuus firmavit, petit omnino a te stabiliri. Fratris denique tui benevolentia ideo uti nequit, quia partem ejus ex Massilia injuste retinet
Abbreviated transcription (Latin):
hortatꝰ es: ut sitũ g̾ma¬
nie uł gallie in quib hec
que referunt᷑ acta sunt.
nõ p̾termitt̾em. ea que ĩ
auctorib iulio. plinio.
ac orosio ĩuenire potui
colligẽs. Huic opusculo
inserendo uolũtati sb̃limi¬
tatis tue satisface ꝯmod̾
duxi. His gͥ adiunxi que
uiliꝰ de g̾manoꝵ siue gal¬
loꝵ morib ac institutis
in libro sue inserit histo¬
rie. Ab egressu qͦ fracoꝵ
e troia usq ad id temꝑis
quo pippinꝰ magni karo¬
li pater regna recenit.
cunctã gestaꝵ seriem¬
reꝵ. in qͣtuor docceui li¬
bris partiri. Quos ita cõ¬
texui rõe. ut sequens sꝑ
pͥorem qͣntitate sui. et

Expanded text:
tum Germaniae vel Galliae, in quibus haec quae referentur acta sunt, non praetermitterem, ea quae in auctoribus Julio, Plinio ac Orosio invenire potui colligens, huic opusculo inserendo voluntati sublimitatis tuae satisfacere commodum duxi. His igitur adjunxi quae Julius de Germanorum Gallorumque moribus ac institutis in libro suae interserit Historiae. Ab egressu quoque Francorum e Troja usque ad id temporis quo Pipinus Magni Caroli pater regnare coepit, cunctam rerum gestarum seriem in quatuor decrevi Libros partiri. Quos ea contexui ratione ut sequens semper priorem quantitate sui et
Abbreviated transcription (Latin):
continet sũmã q ht̃ iusti¬
cie ⁊bellice laudis oppinio¬
nem. nũcq in ead ĩopia
egestate. patĩa. qua g̃ma¬
ni ꝑmanẽt. eod̃ uictu ⁊
cultu corꝑis utunt᷑. Gallis

Expanded text:
continet, summamque habet justitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc quidem in eadem inopia, egestate, patientia, qua Germani, permanent; eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis
Abbreviated transcription (Latin):
Quod cũ pipmo regi
gen̾alem ꝯuentũ agen¬
ti in uilla duria finss
nũcupatũ. coactis undiq
auxiliis cũ magno belli
apparatu aquitaniã ĩgres¬
sus quedã oppida atq ca¬
stella manu cepit. In qͥb
p̾cipua fuere burbonis

Expanded text:
Quod cum Pippino regi generalem conventum agenti in villa Duria fuisset nuntiatum, coactis undique auxiliis cum magno belli apparatu Aquitaniam ingressus quaedam oppida atque castella manu cepit; in quibus praecipua fuere Burbonis,
Abbreviated transcription (Latin):
castella que tũc bello p̾¬
mebant᷑. Rex tñ cuncta
que extͣ munitões inue¬
nit fro ⁊ igni deuastãs.
postcͣ ad lemouicas op¬
pidũ uenit. reu̾sus est.
⁊ in uilla carisiaco hib̾¬
nis habitis. natalẽ dñi
ac pascha celebrauit. In
karolus. ad quẽ post pa¬
tris obitũ tocius imꝑii

Expanded text:
c bello premebantur. Rex tamen cuncta, quae extra munitiones invenit, ferro et igni devastans, postquam ad Limovicas oppidum venit, reversus est et in villa Carisiaco hibnis habitis, natale Domini et pascha ibi peregit. In us Karolus, ad quem post patris obitum omnis imperii
Abbreviated transcription (Latin):
xerũt. ut ⁊ honorẽ ꝯmẽ¬
dato exhibent. ⁊ siquid
ex p̾teritis ĩiuriis ĩ hila¬
rionẽ ẽẽt offense nouo
officio deleret᷑. Deambu¬
labat ã tũc senex ĩ hare¬
nis mollib. ⁊ secum de¬
psalmis nescio qͥd mur
q ei bñdicẽs. post horã
cet̾os abire p̾cepit. illũ
u̾o cũ ẜuis suis apparito¬

Expanded text:
xerunt, ut et honorem commenxerunt, ut et honorem commendato exhiberent, et, si quid ex praeteritis injuriis in Hilarionem esset offensae, novo officio deleretur. Deambulabat autem tunc senex in arenis mollibus psalmis nescio quid subque eis benedicens, post horam caeteros abire praecepit, illum vero cum servis suis et apparato
Abbreviated transcription (Latin):
ne eiecto fuisse curatum
Nec nob̾ hon̾i erit ip̃ius
diser diẜtissimi u̾ba pon̾e uiri
cũ ⁊ nr̃am si inserant᷑
honestãt mat̾iã ⁊ gẽtis
fortitudinẽ ĩnotescant
parit̾ ⁊ decorẽ. simuletiã
ut uͥtus dei ingentili qͦ
oꝑata hõie euident̾ appa¬
reat. Aait gͦ diuine legis
int̾pres. Candidatꝰ ꝯstã¬
tini imꝑatoris rutilus.
coma ⁊ cãdore corꝑis in¬
nes quippe. ac alemãnos
gens eiꝰ ñ tam lata quã
ualida apd̃ historicos ger¬
mania. nũc fnͣdia dicit᷑
antiqͣ ab infãtia. possess
demone. qui noctib eũ
ululare. ĩgemisc̾e. fre¬
mere dentib ꝯpellebat.
hic secreto ab ĩꝑatore e¬
uectionẽ petuit. cãm ei
simplicit̾ indicãs ⁊ ac¬
ceptis ad ꝯsularẽ qͦ pale¬
stine litt̾is. cũ ĩgenti ho¬
nore ac comitatu gazã
deductꝰ ẽ. Qui cũ a decurio¬
nib loci illiꝰ quesiss ubi
habitaret hilarion mo¬
nachꝰ. t̾riti gazanses pu¬
tantes eũ ab ĩꝑatore mis¬
sum ad monast̾ium ꝑre¬

Expanded text:
ne ejecto fuisse curatum. Nec nobis oneri erit ipsius disertissimi verba ponere viri, cum et nostram si inserantur honestent materiam, et gentis fortitudinem innotescant pariter et decorem; simul etiam ut virtus Dei in gentili quoque operata homine evidenter appareat. Ait ergo divinae legis interpres: « Candidatus Constantii imperatoris rutilus coma, et candore corporis innes quippe ac Alamannos gens ejus non tam lata quam valida, apud historicos Germania, nunc Francia dicitur antiqua ab infantia possessus a daemone, qui noctibus eum ululare, ingemiscere, fremere dentibus compellebat. Hic secreto ab imperatore evectionem petiit, causam ei simpliciter indicans, et, acceptis ad consularem quoque Palestinae litteris, cum ingenti honore ac comitatu Gazam deductus est. Qui cum a decurionibus loci illius quaesisset ubi habitaret Hilarion monachus, territi Gazenses, putantes eum ab imperatore missum, ad monasterium perre
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex monitis pare
re mulieris ꝯspectib se¬
se off̾t regis. iã dudũ
p̾sentiã eiꝰ oꝑientis fi¬
des ab antistite ꝓftur
modꝰ credendi edocet᷑. rex
qͦ u̾itate agnita uni se
d̾o famulaturũ deuotus
spõdet. ꝓcerũ sane reg¬
ni atq ex̾citꝰ se tẽptatur̃
sñam. ex hac re que sit
fatet᷑. quo tanto magis

Expanded text:
pontifex monitis pontifex monitis re mulieris, conspectibus sese offert regis jamdudum praesentiam ejus opperientis. Fides ab antistite profertur, modus credendi edocetur. Rex quoque, veritate agnita, uni se Deo famulaturum devotus spondet, procerum sane regni atque exercitus se tentaturum sententiam. Ex hac re quae sit fatetur, quo tanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
umphũ uictorie. hiis ꝑ¬
oratis alemãnos ĩuadit
timor. fr̃acos acẽdit uͥ¬
tutis ardor. Igit᷑ hostes t̾¬
ga u̾tentes uictoriã clo¬
doueo relĩquũt. ac demũ
regẽ suũ gladio cesũ cõ¬
spicientes. iure t̾ͥbutario
fnͣcis se fore ẜuituros li¬
bentissime spondent.
deuenit. reꝑtũq mibi be¬
atũ uedastũ postea ad ar
oꝵq casus ꝯuigirex re¬
fert. Gr̃ẽ d̾o in ꝯmune
refu̾nt᷑. rex crudelitatẽ
suã ꝓfitet᷑. Gratulabũda
ꝯiũx ad scm Remigiũ
rem̃sis urbis ep̃m ꝓꝑat
fidẽ regis edicit. qͥd fco
opꝰ sit edocet. hortat᷑ an¬
tistitẽ ad aulã qͣntocius
regis ꝓperet. dũq aĩmꝰ
adhuc dubia pẽdet sub
sorte. uiã ei u̾itatis qua
ad dm̃ itur pandat. Uere¬
ri se dicit. ne mẽs ꝓperis
elata successib largitorẽ
hoꝵ dũ ignorat ꝯtẽpnat.
faciliꝰ enĩ ꝓ libitu nob̾
sticio memorie eximũt᷑
quã si qua aliorsũ ac uo¬
lumꝰ euenerĩt. accełat

Expanded text:
iumphum victoriae. » His piumphum victoriae. » His peroratis, Alamannos invadit timor, Francos accendit virtutis ardor. Igitur hostes terga vertentes victoriam Clodoveo relinquunt, ac demum regem suum gladio caesum conscipicentes jure tributario Francis se fore servituros libentissime spondent. devenit, repertumque inibi beatum Vedastum, postea Adarteorumque casus conjugi rex refert. Gratiae Deo in commune referuntur; rex credulitatem suam profitetur. Gratulabunda conjux ad sanctum Remigium, Remfidem regis edicit, quid facto opus sit edocet. Hortatur antistitem ad aulam quantocius regis properet, dumque animus adhuc dubia pendet sub sorte, viam ei veritatis qua ad Deum itur pandat; « vereri se, dicit, ne mens prosperis elata successibus, Largitorem horum dum ignorat contemnat. Facilius enim pro libitu nobis rstitio memoriae eximuntur, quam si qua aliorsum ac volumus evenerint. » Accelerat