comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus omẽ p̾cedit: s etiã qđ facultatẽ hab&. ut adiu¬
uante creatore se ipsã excolat. & pio studio possit om̃s
ad quirere. & caꝑe uirtutes. ꝑ quas & a difficultate cri¬
ciante. & ab ignorantia cecante lib̾et᷑. Iđ si ita ẽ non
arit nascentib animis ignorantia. & difficultas suppl¬
ciũ pecoati. s ꝓficiendi ad monitio & ꝑfectionis exorditĩ
Non cnĩ ante omẽ meritũ boni oꝑis. parũ ⁊ accepisse
naturale udiciũ qͦ sapientiã p̃ponat errori. quietẽ
difficultati ut ad hanẽ ñ nascendo s studendo ꝑueni¬
at. Qđ si agere noluerit: peccat rea iure tenebitur
tanquã quȩ ñ bene usa sit ea facultate quã accepit. Quãꝗ
enim in ignorantia & difficultate nata sit: ñ tam̃ ad ꝑ¬
manendũ in eo qđ nata .ẽ. aliqͣ necessitate cõpͥmitur. neq
omĩno potuit nisi ds̃ omĩpotens eẽ. etiã talium creator

Expanded text:
corpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjucorpus praecedit; sed etiam quod facultatem habet, ut adjuvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judicium, quo sapientiam praeponat errori, et quietem difficultati, ut ad haec non nascendo, sed studendo perveniat. Quod si agere noluerit, peccati rea jure tenebitur, tanquam quae non bene usa sit ea facultate quam accepit. Quanquam enim in ignorantia et difficultate nata sit, non tamen ad permanendum in eo quod nata est, aliqua necessitate comprimitur: neque omnino potuit nisi Deus omnipotens esse etiam talium creator
Abbreviated transcription (Latin):
in uno quoq nascentium: ñ ẽ. ꝑuersũ ĩmo conuenien¬
tissimũ & ordinatissimũ appar&e ut malũ meritũ pͥoris
natura sequentis sit. & bonũ meritũ sequentis. natura
prioris sit. Quid enĩ indignũ si etiã sic uoluit creator
ostende usq ad eo excellere creaturis corporeis animȩ
dignitatẽ ut ab eo gradu possit eẽ. ortꝰ alt̾ius. ad quẽ
alt̾ius . ẽ ꝑductus occasus : nã cũ ad ignorantiã. difficul¬
tatẽq ꝑuenerit illa peccatrix idõ pena recte dicitur.¬
qr melior ante hanc penã fuit. Si gͦ alt̾a talis eẽ. cepit
ñ solũ ante peccatũ s ante omẽm uitã suã. qualis alia
post uitã culpabilẽ facta ẽ: non parũ bonũ habot
unde conditori suo grãs agat. quia ipse ortus eiꝰ & in-¬
choatio quouis ꝑfecto corpore.÷ melior. Non enĩ medi¬
ocria bona sunt. ñ solũ qđ anima ÷ qua natura iã

Expanded text:
in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenienin unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malum meritum prioris, natura sequentis sit; et bonum meritum sequentis, natura prioris sit. Quid enim indignum, si etiam sic voluit Creator ostendere, usque adeo excellere creaturis corporeis animae dignitatem, ut ab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem alterius perductus est occasus? Nam cum ad ignorantiam difficultatemqante hanc poenam fuit. Si ergo altera talis esse coepit, non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua natura jam omne
Abbreviated transcription (Latin):
placuit. ut & in ortu hominis originalit̾ apparer&e iusti¬
tia punientis. & in ꝓuectu miscłia libantis. Non enĩ
dãnato pͥmo homini sic adempta ẽ. bcatitudo. ut etia
fecunditas adimeretur. Loterat enĩ & de ꝓle eiꝰ ꝗͣuis
arnali & mortali aliqđ in suogenere fieri decꝰ orna¬
m̃tũq t̾rarũ. lã uͦ ut meliores gigneroe ꝗͣ ipse ess&e: ñ
erat ȩquitatis. Sed ex conũsione ad dm̃: ut uinceret
qͥsq suppliciũ qđ origo eius ex aũsione meruerat: ñsolũ uo¬
lentẽ non ꝓhib̾i s etiã adiuuari oportebat. Etiã sic enim
rerũ creator ostendit. qͣnta facilitate potuiss& homo si uo¬
luiss& retinere qđ factũsẽ: cũ ꝓles eiꝰ potuit etiã supare
qđ nata .ẽ. Deide si una anima facta ẽ. ex qua animȩ¬
omium hominũ t̾hunt᷑ nascentium: qͥs potest dicere ñ
se peccasse. cũ pͥmꝰ ille peccauit: si aut̃ singulatĩ fiunt

Expanded text:
placuit; ut et in ortu hominis originaliter appareret justiplacuit; ut et in ortu hominis originaliter appareret justitia punientis, et in provectu misericordia liberantis. Non enim damnato primo homini sic adempta est beatitudo, ut etiam fecunditas adimeretur. Poterat enim et de prole ejus, quamvis carnali et mortali, aliquod in suo genere fieri decus ornamentumque terrarum. Jamvero ut meliores gigneret quam ipse esset, non erat aequitatis: sed ex conversione ad Deum, ut vinceret quisque supplicium quod origo ejus ex aversione meruerat, non solum volentem non prohiberi, sed etiam adjuvari oportebat; etiam sic enim rerum Creator ostendit quanta facilitate potuisset homo, si voluisset, retinere quod factus est, cum proles ejus potuit etiam superare quod nata est. 56. Deinde, si una anima facta est, ex qua omnium hominum animae trahuntur nascentium, quis potest dicere non se peccasse, cum primus ille peccavit? Si autem singillatim fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
sicut linguã dicimꝰ ñ solũ m̃brũ qđ mouemꝰ in ore dũ lo¬
quimꝰ. s etiam illud qđ huius m̃bri motũ c̃sequit᷑. id ẽ. formã
tenoremq u̾borũ. scđm quẽ modũ dicitur alia lingua g̃ca
alia latina: sic non solũ peccatũ illud dicimꝰ qđ ꝓpriȩ
peccatũ uocatur. lib̾a enim uoluntate & absciente cõ¬
mittitur: sed etiã illud quod iã de huius supplicio con¬
sequatur necesse. ẽ Dic etiam ipsã naturã alit̃ dicimꝰ cũ
ꝓpriȩ loquimur naturã hominis in qͣ pͥmũ in suo genere
inculpabilis factus. ẽ: alit̾ istam in qua ex illiꝰ damnati
pęna &e mortales & ignari & carni sub diti nascimur.
iuxta quẽ modũ dicit apłs. Tuimꝰ enĩ & nos naturaliter
norantia & cũ difficultate & cũ mortalitate nascamͣ
qm̃ illi cũ peccauissent & in errorẽ & in erũnam. & in mo¬
rtẽ p̃cipitati sunt: rerũ moderatori sũmo dõ iustissime

Expanded text:
sicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum losicut linguam dicimus non solum membrum quod movemus in ore dum loquimur, sed etiam illud quod hujus membri motum consequitur, id est formam tenoremque verborum, secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina: sic non solum peccatum illud dicimus, quod proprie vocatur peccatum, libera enim voluntate et ab sciente committitur; sed etiam illud quod jam de hujus supplicio consequatur necesse est. Sic etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur, naturam hominis, in qua primum in suo genere inculpabilis factus est: aliter istam, in qua ex illius damnati poena, et mortales et ignari et carni subditi nascimur; juxta quem modum dicit Apostolus, Fuimus enim et nos naturaliter norantia, et cum difficultate, et cum mortalitate nascamur, quoniam illi cum peccavissent, et in errorem, et in aerumnam, et in mortem praecipitati sunt, rerum moderatori summo Deo justissime
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ uictor exister&e. Cũ uͦ ubiq sit p̾sens. qͥ multis
modis ꝑ creaturã sibi dnõ seruientẽ auersũ uoc&. doceat
credentẽ c̃solet᷑ sꝑ antẽ diligentẽ adhoitet᷑ conantẽ uiua.
exaudiat dep̃cantẽ: ñ tͥ deputatur ad culpã qđ inuitus
ignoras. s quod negligis querere qđ ignoras neq illud qđ
uulnerata m̃bra ñ colligis: s qđ uolentẽ sanare contẽnis
Ista tua ꝓpria peccata sunt. Nulli enĩ homini ablatũ ⁊
scire utilit̃ : qđ inutilit̃ ignoratur. Ꝙ humilit̾ confitendã eẽ
imbecillitatẽ ut querenti & confitenti ille subueniat. qui nec
errat dum subuenit nec laborat. Nã illud quod ignorans
qͥsq ñ recte facit. & quod recte uolens facere non potest
ido dicuntur peccata. qr de peccato illo lib̾e uoluntatis ori¬
ginẽ ducunt. Illud enĩ p̃cedens: meruit ista sequentia. Nã

Expanded text:
hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi Domino servientem aversum vocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem adhortetur, conantem adjuvet, exaudiat deprecantem; non tibi deputatur ad culpam quod invitus ignoras, sed quod negligis quaerere quod ignoras; neque illud quod vulnerata membra non colligis, sed quod volentem sanare contemnis: ista tua propria peccata sunt. Nulli enim homini ablatum est scire utiliter quaeri quod inutiliter ignoratur, et humiliter confitendam esse imbecillitatem, ut quaerenti et confitenti ille subveniat, qui nec errat dum subvenit, nec laborat. 54. Nam illud quod ignorans quisque non recte facit, et quod recte volens facere non potest, ideo dicuntur peccata, quia de peccato illo liberae voluntatis originem ducunt: illud enim praecedens meruit ista sequentia. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uelit. Nam sunt re uera omĩ peccanti animȩ duo ista
penalia: ignorantia & difficultas. Ex ignorantia dehone¬
stat error : ex difficultate cruciatus affligit. S apꝓbare
falsa ꝓ ueris ut err& inuitus. & resistente atq torquente do¬
lore carnał uinculi ñ posse a libidinosis oꝑib tẽꝑ are: non :
natura instituti hominis. s pena damnati. Cũ aut̃ de liba
uoluntate recte faciendi loquimur: de illa scilic&e in qua
murmurantes homines rodere c̃suer̃. qͥ quodlib& aliud in
peccando. quã se accusare parati s̃. Dicunt enĩ. Si adã ce
eua peccauer̃. qͥd nos miseri fecimꝰ ut cũ ignor antiȩ cȩcitate
& difficultatis cruciatib nascerem. & pͥmo erraremꝰ. nesci¬
entes quid nob. eẽt faciendũ deinde ubi nob̾ incipent apiri
detur: ut quiescant: & adũsus dm̃ murmurare desistant.
Recte enĩ fortasse quererentur: si erroris & libidinis nullus

Expanded text:
cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua murmurantes homines rodere consueverunt, qui quodlibet aliud in peccando quam se accusare parati sunt. Dicunt enim: Si Adam et Eva peccaverunt, quid nos miseri fecimus, ut cum ignorantiae caecitate, et difficultatis cruciatibus nasceremur, et primo erraremus nescientes quid nobis esset faciendum; deinde ubi nobis inciperent apedetur ut quiescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus
Abbreviated transcription (Latin):
Porro qr de onũpotentia dĩ & iustitia dubitare dem̃tis ⁊̃.
iusta hȩc pena ẽ & ꝓ peccato aliqͦ penditur. Non enim
quisꝗͣ in iustus dominator. aut surriꝑe hominẽ potuit
uelut ignoranti dõ aut extorquere in uito tanꝗ inualidi¬
ori
uł terrendo. uł confligendo ut hominẽ iniusta pena cruciaras.
Relinqͥtur gͦ ut hȩc pena iusta de damnatione hominis ueniat.
Nec mirandũ ẽ qđ uł ignorando ñ hab& arbitriũ libum uo¬
luntatis. ad eligendũ qͥd recte faciat: uł resistente carnali con¬
suetudine quȩ uiolentia mortalis successionis qͦdãmͦ natura¬
lit̾ inoleuit uideat qͥd recte faciendũ sit. & uelit nec possit
implere. Illa ẽ eni peccati pena iustissima: ut amittat qͥsq
qđ bene uti noluit. cũ sine ulla poss& difficultate si uella&
d ÷ aut̃ ut qui sciens recte ñ facit: amittat scire quid re¬
ctũ sit. Q qui recte facere cũ poss& noluit: amittat posse

Expanded text:
porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultate, si uellet. id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere aut̃ honũ ñ inuenio.  illud. Caro c̃cupis cit adũ suf¬
spm̃ a sp̃s ad ũsus carnẽ. Hec enĩ inuicẽ aduĩsant᷑ ut ñ ea
quȩ uultis faciatis : sed hȩc omĩa hominũ sunt ex illa mor¬
tis damnatiõe ueniẽciũ Nã sinon : ista pęna hominis s
natura: nulla ista peccata sunt Di enĩ non receditur ab eo
modo quo natura lit̾ factus : ita ut in eliuis esse non possit
ea quȩ deb& facit cũ hȩc facit. Si autẽ bonus homo essa alit̃
ess&. Nuno autẽ quia ita ẽ ñ ẽ. bonus nec hab&e in potestate
t bonꝰ sit siue ñ uidendo qualis eẽ. debeat: siue uidendo¬
& ñ ualendo esse qualẽ debe. eẽ. sc uid&. Pȩnã istã esse qͥs
dubit&e: omis autẽ pena si iusta. ẽ peccati pena.ẽ & sup¬
pliciũ nominatur. Si aut̃ iniusta pena.ẽ : qm̃ penã eẽ nemo
ambigit in uisto aliqͦ dominante homini imposita ẽ

Expanded text:
perficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersuperficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersus autem aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est.
Abbreviated transcription (Latin):
pecoabit. An forte uiolenta. ẽ. & cogit inuitũ: nũ eaddẽ
tociens replicaturi sumꝰ. reminiscere suꝑiorũ quȩ a nob̾
tã multa de peccato & uoluntate lib̾a dicta sunt d:
si laboriosum ẽ omĩa mandare memoriȩ: hoc breuissimũ
tene. Quecumq ista causa . ẽ. uoluntatis. si ñ ei potest resisti
sine peccato ei ceditur. Si autẽ potest non ei cedatur & non
peccabitur. An forte fallit in cautũ : gͦ caueat ne fallatur.
An tanta fallacia: ut caueri omĩno non possit: srita ẽ nulla
peccata sunt. Quis enĩ peccat in eo qđ nullomͦ caueri potest
Peccatur aut̃. Caueri igͥ potest. Et tam̃ etiam ꝑ ignorantiã
facta quedã imꝓbant᷑ & corrigenda iudicantur: sicut
tis & ignorantiȩ meȩ ne nemineris. Sunt etiã necessitate
facta imꝑbanda ubi uult homo facere recte &e ñ pocest
Nam unde funt ille uoces. ñ etũ quod uolo facio bonũ s
quod nolo malũ. hoc ago. Ꝙ illud. uelle adiaca mͥ

Expanded text:
est. 50. An forte violenta est et cogit invitum? Num eadem toties replicaturi sumus? Reminiscere superiorum, quae a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem: caveri igitur potest. 51. Et tamen etiam per ignorantiam facta quaedatis et ignorantiae meae ne memineris. sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
causa. Quã cũ inueneris ut dixi. etiã ipsius causã que¬
siturus es. & querendi nullũ habeb̾ modũ Sed quȩ tan¬
dẽ eẽ. poterit ante uoluntatẽ causa uoluntatis : aut
enim ipsa uoluntas ẽ & a radice ista uoluntatis ñ recẽ.¬
decur : aut non ÷ uoluntas. & peccatũ nullũ hab&. Aut igͥ
uoluntas. ÷ pͥma causa peccandi: aut nullũ peccatũ.ẽ. pͥma
causa peccandi. nec ÷ cui recte imputet᷑ peccatũ. nͥ peccanti.
Non gͦ.ẽ. cuirecte imputetur : nͥ uolenti. Sed nescio cur
aliud te querere libeat. Deinde quȩcũq illa causa .ẽ uo¬
luntatis. aut iusta ꝓ certõ. ẽ aut in iusta. Si iusta : quiqͥs

Expanded text:
jus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaejus est, quam cum inveneris, ut dixi, etiam ipsius causam quaesiturus es, et quaerendi nullum habebis modum. 49. Sed quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est et a radice ista uoluntatis non receditur, aut non est uoluntas et peccatum nullum habet. aut igitur uoluntas est primum causacausa peccandi. Nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non est ergo cui recte imputetur nisi volenti: sed nescio cur aliud te quaerere libeat. Deinde quaecumque illa causa est voluntatis, aut justa profecto est, aut injusta. Si justa, quis
Abbreviated transcription (Latin):
rendi. cũ te ultra radicẽ querere nichil oporteat: caue
enĩ putes quicꝗͣ potuisse dici uerius. quã id quod dictũ ẽ.¬
radicẽ omĩum malorũ. eẽ auariciã: Boc ÷ plus uelle quã
sat ẽ. Tantũ aut̃ sat ẽ: quantũ sexigit naturȩ in suo ge
duxisse resonat. argento enĩ nũmi aut mixto argento
frequentius apud ueteres fiebant: sed in omĩb reb quȩ
immoderate caͥpiuntur intelligenda ÷ ubicũq omino
plus uult quisq quã sat ẽ. Hȩc aut̃ auaritia cupiditas :¬
Porro impba uoluntas. ẽ. Quȩ si secundũ naturã essae con¬
seruar& utiq naturã nec ei ꝑniciosa ess&. et idõ non essa
imꝓba. Unde colligitur radicẽ omĩum malorũ ñ esse
scđm naturã. đ sufficit adũsus om̃s qui uolunt accu¬
sare naturas. Tu autẽ si huius radicis causã reqͥris: qͦmͦ
erit ista radix omĩum malorũ: illa enim erit quȩ huiꝰ ⁊̃¬

Expanded text:
rendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave rendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius quam id quod dictum eradicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genduxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat eorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde colligitur radicem omnium malorum non esse secundum naturam; quod sufficit adversus omnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam requiris, quomodo erit ista radix omnium malorum? Illa enim erit quae causa hu
Abbreviated transcription (Latin):
peccare. uł illã ñ peccare cogi Sed tam̃ si nulla causa ẽt
ñ ita disꝑtiretur creatura rationalis. ut alia nũꝗ pecc&. &
alia in peccando ꝑseuera&e. alia quasi media int̾ utrãq ali¬
ꝗndo peccoe. aliqndo ad recte faciendũ c̃uertatur. Quȩ caũ¬
sa in has tres partes eã distribuit : sed nolo mͥ respondeatur
uoluntas Ego enĩ causam quęro ipsius uoluntatis. Non enĩ
sine causa. nũꝗuult illa peccare nũꝗ ista non uult: quȩdã
uͦ aliqͣndo uult. aliquando non uult: cum eiꝰ dẽ generis oms
sint. Hoo solum enĩ mͥ uid̾e uideor: non sine causa eẽ istã
triꝑtitã uoluntatẽ racionalis creaturȩ: sed quȩ causa sit
nescio. Aub̃. Om̃ uoluntas ẽ causa peccati tu aut̃ causa
psiꝰ uoluntatis quęris. si hanc inuenire potuero. nonne
causã etiã eius causȩ quȩ inuenta fuerit quesiturus es
& quis erit querendi modus. quis finis ꝑ contandi ac disse¬

Expanded text:
peccare, vel illam non peccare cogi. Sed tamen si nulla causa esset, peccare, vel illam non peccare cogi. Sed tamen si nulla causa esset, non ita dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationalis creaturae; sed quae causa sit, nescio. 48. A. Quoniam voluntas est causa peccati, tu autem causam ipsius voluntatis inquiris, si hanc invenire potuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disse
Abbreviated transcription (Latin):
ditori: peccantẽ purgabis. qͥ nichil p̃ter sui c̃ditoris instituta
cõmisit Qui si recte defenditur : ñ peccauit. Non ÷ gͦ qđ tri¬
buas conditor. Laudemꝰ gͦ conditorẽ. si potest defendi pecca¬
tor: laudemꝰ si ñ potest. Si enĩ iuste defenditur: ñ ÷ peccator
Lauda gͦ creatorẽ. Si autẽ defendi ñ potest: in tantũ peccatoꝵ
ẽ. in quantũ a creatore se aũtit. Lauda gͦ creatorẽ. Omĩ no
igͥ ñ inuenio nec inueniri posse & ꝓrsus non eẽ confirmo qͦmͦ
tribuant᷑ peccata nrã creatori nr̃o dõ. qͣndo & in ipsis eũ lau¬
dabilẽ inuenio. non solum qđ ea punit. sed etiã qđ tunc
fiunt cũ ab eius ueritate recedit᷑. E Accipio ista libentissi¬
me ac ꝓbo: & omĩno uerũ eẽ. consentio. nullomͦ fieri possẽ
ñ peccaturã p̾sciuit ds & quare ista peccoe quȩ ab illo pec¬
catura p̃uisa.ẽ. Non enĩ iã puto ipsa dĩ pscientia uł istã

Expanded text:
ditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta ditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorem. Omnino igitur non invenio, nec tribuantur peccata nostra creatori nostro Deo; quando et in ipsis eum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. E. Accipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio, nullo modo fieri posse non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura praevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praescientia vel istam
Abbreviated transcription (Latin):
culpa ÷ conditoris. ut & laus sit qm̃ qđ deb& patitur. & in
eo ipso qđ uituꝑatur ñ faciendo qđ deb& ñ nͥ laudat᷑ ille
cui deb&e. Si enim tu laud aris uidendo quid facere debeas.
cũ id non uideas nisi in illo qui ÷ in cõmutabił ueritas: qͣnto
magis ille qͥ & uelle p̃cepit & posse p̾buit. & ñ impune
nolle ꝑmisit. Si enĩ hoc deb& qͥsq qđ accepit. & sic homo
factus ẽ ut necessario pecc& hoc deb& ut pecco. Cũ gͦ
peccat: qđ deb& facit. Qđ si scelus ÷ dicere: neminẽ natura
sua cogit ut pecco. S nec aliena. Non enĩ qͥsq dũ id quod
ñ uult patit᷑ peccat. Nã si iuste patitur.: ñ in eo peccat qđ
patitur inuitus. s in eo peccauit. qđ ita fecit uolens. ut qđ
noll& iure pateret᷑ Ii autẽ iniuste patitur. qͦmͦ peccatꝰ
ñ enum iniuste aliquid pati: s iniuste aliqͥd facere. peccatũ
ẽ. Quod si neque sua. neq aliena natura peccare qͥs cogit᷑.
restat ut ꝓpͥa uoluntate peccet᷑. Iđ si tribuere uolueris c̃¬

Expanded text:
 quod debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si tribuere volueris Con
Abbreviated transcription (Latin):
bent: Primo qđ sunt. in quantũ naturȩ sunt: deinde qͥcꝗd
melius possunt eẽ. si uelint quecũq acceꝑunt ut uelint: & qͥc¬
quid oportor eas esse. Ex eo igitur quod ñ accepit: nullus
reus ÷ Ex eo uͦ quod ñ facit quod deb& iuste reus. ẽ. Deb&
autẽ. si accepit & uoluntatẽ lib̾am. & sufficientissimã fa

Expanded text:
bent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid bent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et su
Abbreviated transcription (Latin):
acerrimũ sensũ miseriȩ: quicquid nunc occultissime uin¬
dicatur. Sict̃ enĩ qͥ non uigilat dormit: sic quisq ñ facit
qđ debae sine int̾uallo patitur qđ deb&. Im̃ tanta ẽ.¬
beatitudo iustitiȩ. ut nemo ab ea nͥ ad miseriã possit abscedere.
In om̃ib gͦ affectib aut ñ acceꝑunt ultra eẽ quȩ deficiunt. &
nulla culpa. ẽ sicut ẽtiã cũ sunt qr ñ acceꝑ unt ampliꝰ. eẽ ꝙͣ sunt
nulli deba aliquid qr omĩa gratuito p̾stat. Q si quisꝗͣ
dicae aliqͥd ab illo deb̾i meritis suis: certe ut ess& ñ ei debe¬
batur. Non enĩ erat cui deb̾etur. Et tam̃ qđ meritũ ÷ c̃uert
ad eũ ex quo es. ut ex ipso etiã meliorsis ex quo habes ut sis:
quid gͦ ei p̃rogas. ut tanꝗ debitũ poscas. ꝗndo sinolles ad
eũ c̃uerti. nichil ei deessoe. tͥ aut̃ ipse sine qͦ nichil esses. & ex
quo ita es aliqͥd. ut nͥ conũtendo te ad illũ. reddideris ei qđ
ab ipsꝗ es. ñ quidẽ nichil sed misertam̃ eris Omĩa gͦ illi de¬

Expanded text:
acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta ebeatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est; sicut etiam cum sunulli debet aliquid, quia omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo nihil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi de
Abbreviated transcription (Latin):
: diabolo & angłis eiꝰ. Cũ enĩ duȩ sint origines peccatorũ
una spontanea cogitatione alia ꝑsuasione alt̃ius. qͦ ꝑti¬
nere arbitror qđ ꝓpħa dic̃. Ab occultis meis munda me đ¬
ab alienis parce seruo tuo: utrũq uoluntariũ : qͥ dẽ.
Nã sic̃ ꝓpͥa cogitatione ñ peccat inuitꝰ ĩta dũ c̃sentit ma
suadenti. ñ utiq nͥ uoluntate c̃sentit. Sed tam̃ grauius ÷ ñ
solũ nullo suadente ꝓpͥa cogitatione peccare. sed etiam

Expanded text:
 liberarit. 29. Cum enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
habitationis ad syda uidimꝰ extolli: utiq lȩtarem᷑. Si autẽ
sceleratũ latronẽ siue ante suppliciũ siue pꝰ suppliciũ cũ
eadẽ malicia uoluntatis ad sedẽ honoris sẽpit̃nã leuari ui¬
demꝰ in cȩlũ qͥs ñ offendetur: Ita fit ut inferiores creatura
ambo ornare potuerint: suꝑ iores aut̃ unis illorũ. Ex qͦ ad¬
monem᷑ adũtere mortalitatẽ carnis huiꝰ. & pͥmũ hominẽ
ornasse. ut peccato pęna congruer&. ⁊̃ dñm nr̃m ut a pec¬
cato miscđi a lib̾ar&. Non aut̃ sicut iustus potuit in ipsa
iustitia ꝑmanens corpꝰ hab̾e mortale: ita iniquus põtest
dũ iniquus ÷ ad immortalitatẽ ꝑuenire scõrum scilic&
sublimẽ & angłicã. Non eorũ angłorũ de qͥb apłs ait

Expanded text:
habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a peccato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitatem pervenire sanctorum, scilicet sublimem et angelicam; non eorum angelorum, d
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantia. Unde neq animal irracionale stultũ dicimꝰ:
quia non accepit ut sapiens. eẽ. poss&. appellamꝰ tamen
plerũq ex similitudine aliquid non ꝓprie. Nam & cecitas
cum maximũ uitiũ sit occulorũ nontam̃ in catulis
nascentibꝰ uitium. ẽ: nec ꝓpͥe cecitas dici potest. Sigͦ. ita
factus. ẽ. homo. ut quã uis sapiens nondũ. cẽt. p̃ceptum
tamen poss& acciꝑe. cui utiq obtẽpare deb&: nec illud
iammirũ. ẽ. qđ seducipotuit. nec illud iniustũ qđ
p̃cepto non obtẽꝑans penas luit. nec creator eiꝰ auctor
uitiorum: ẽ. quia non

Expanded text:
ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, ignorantia. Unde neque animal irrationale stultum dicimus, quia non accepit ut sapiens esse posset. Appellamus tamen plerumque ex similitudine aliquid non proprie. Nam et caecitas cum maximum vitium sit oculorum, non tamen in catulis nascentibus vitium est, nec proprie caecitas dici potest. 72. Si ergo ita factus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit stultitia maximũ uitium: Quasi uͦ natura humana
p̃ter stultitiam & sapientiã nullã mediã recipiat affectionẽ:
quȩ nec stultitia neo sapientia dici possit. Lunc enĩ homo
incipit aut stultus. ẽẽ. aut sapiens. aut alterũ horũ necessario
appellatur : cum iã poss& nͥ negliger& habe sa pientiã ut
uitiosȩ stultitiȩ sit uoluntas rea. Nonenĩ quisquã ita
despicit. ut stultum appell& infantem: quãuis sit absur¬
dior siuelit appellare sapientem. Ut gͦ. in fans nec stultus
nec sapiens dici potest. quãuis iã homo sit. ex quo apparce
naturam hominis reciꝑe aliquid medium. qđ neq:
stultitiam neq sapientiam recte uocaris. ita etiã si quis
tali affectione animatus. ẽẽt. qualẽ habent illi qui ꝑ
negligentiã sapientia carent. nemo eũ stultũ recte dicer&.
quẽ ñ uitio sed natura talem uiđae. Est enim stultitia
rerum appetendarum & uitandarũ ñ quȩlib& sed uitiosa

Expanded text:
cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana cum sit stultitia maximum vitium? Quasi vero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem, quae nec stultitia, nec sapientia dici possit. Tunc enim homo incipit aut stultus esse aut sapiens, ut alterum horum necessario appelletur, cum jam posset, nisi negligeret, habere sapientiam, ut vitiosae stultitiae sit voluntas rea. Non enim quisquam ita desipit, ut stultum appellet infantem, quamvis sit absurdior si velit appellare sapientem. Ut ergo infans nec stultus nec sapiens dici potest, quamvis jam homo sit; ex quo apparet naturam hominis recipere aliquid medium, quod neque stultitiam, neque sapientiam recte vocaveris: ita etiam si quisquam tali affectione animatus esset, qualem habent illi qui per negligentiam sapientia carent, nemo eum stultum recte diceret quem non vitio, sed natura talem videret. Est enim stultitia, rerum appetendarum et vitandarum non quaelibet, sed vitiosa
Abbreviated transcription (Latin):
qua illa natura lȩtatur. & ad unitatem refert ome qđ¬
qđ ꝑcipit & in errore nil fugit aliud quam in cõp̃hensibili
ambiguitate c̃fundi. Omẽ aut̃ ambiguum unde molestũ. ẽ
i quia certam non hab& unitatem: Ex quo appara& omĩ a
siue cum offendunt uł offendunt᷑. siue cũ delectant uł
delectantur unitatem in sinuare atq p̃dicare creatoris.
Si aut̃ ignorantia & difficultas. a quibus istam uitam
necesse ẽ. in ciꝑe. non sunt animis naturales: restat ut̃ officio
susceptȩ sint. aut irrogatȩ supplicio. de quibꝰ. iã satis ẽẽ.
arbitror disputatum. Quaꝓpt̃ ipse primus homo qualis¬
factus sit. magis querendũ: ẽ: non quomodo cius posteritas
ta sit. A ultum enim sibi uident᷑ acute ꝓponere questionẽ.
qui dicunt. Sisapiens factus ẽ. primus homo. cur seductꝰ. ẽ:
Si aut̃ stultus factus ẽ. quomodo non ẽ. dĩ auctor uitiorum.

Expanded text:
qua illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne ququa illa natura laetatur, et ad unitatem refert omne quod percipit, et in errore nihil fugit aliud quam incomprehensibili ambiguitate confundi. Omne autem ambiguum unde molestum est, nisi quia certam non habet unitatem? Ex quo apparet omnia, sive cum offendunt vel offenduntur, sive cum delectant vel delectantur, unitatem insinuare atque praedicare Creatoris. Si autem ignorantia et difficultas, a quibus istam vitam necesse est incipere, non sunt animis naturales; restat ut aut officio susceptae sint, aut irrogatae supplicio. De quibus jam satis esse arbitror disputatum. CAPUT factus sit, magis quaerendum est, quam quomodo ejus posteritas propagata sit. Multum enim sibi videntur acute proponere quaestionem qui dicunt: Si sapiens factus est primus homo, cur seductus est? si autem stultus factus est, quomodo non est Deus auctor vitiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dolore bestiarum. Qđ si non apparerce: minꝰ quã opus
ẽẽt ad monerem᷑. ab illa sũma & sub limi &in effabili unitate
creatoris. ẽẽ. ista omia constituta. &re uera sipie ac diligent᷑
attendas: om̃is creaturȩ species & motus. qui rn animi humani
considationem cadit. eruditionẽ nr̃am loquit᷑. adiuersis
motibꝰ & affectionibꝰ. quasi quadã uarietate linguarum
undiq clamans atq increpans cognoscendũ. cẽ. creatorẽ.
Nulla enim res ẽ. earũ quȩ nec dolorẽ nec uoluptatẽ
sentiunt: quȩ ñ aliqͣ unitate decus ꝓpͥi generis assequit᷑. uł
omĩno naturȩ suȩ qualẽcũq stabilitatẽ. Nulla item res ẽ.
earum quȩ uł doloris molestias uł blanditias sentiunt
uoluptatis: quȩ non in eo ipso qđ dolorem fugit. uoluptatẽq
appetit direptionem se fugere unitatemq appeterẽ fatet.
Inq ipsis rationalibꝰ animis. omis appetitus cognitionis

Expanded text:
nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus nisi dolore bestiarum. Quod si non appareret, minus quam opus esset admoneremur ab illa summa et sublimi et ineffabili unitate Creatoris esse omnia ista constituta. 70. Et revera si pie ac diligenter attendas, omnis creaturae species et motus qui in animi humani considerationem cadit, eruditionem nostram loquitur, diversis motibus et affectionibus, quasi quadam varietate linguarum, undique clamans atque increpans cognoscendum esse Creatorem. Nulla enim res est earum quae nec dolorem nec voluptatem sentiunt, quae non aliqua unitate decus proprii generis assequatur, vel omnino naturae suae qualemcumque stabilitatem. Nulla item res est earum quae vel doloris molestias, vel blanditias sentiunt voluptatis, quae non eo ipso quo dolorem fugit, voluptatemque appetit, diremptionem se fugere, unitatemque appetere, fateatur. Inque ipsis rationalibus animis omnis appetitus cognitionis
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ cogitare non possunt. Ideoq in ordinatissime flagitant.
ut nec mortem. nec ullam corruptionem patiant᷑ coapora
bestiarum: quasi non sint. mortalia cũ sint infima.
aut ideo mala sint. quia sunt cęlestia meliora.
Dolor autem quem bestiȩ sentiunt. animarum etiam
bestiarum uim quãdã in suo genere mirabilẽ laudabilẽq
cõmendat. Hoc ipso enim satis appare in regendis animãdisq
suis corporibus quã sint appetentes unitatis. Quid. ẽ. enim
alud dolor nisi quidam sensus diuisionis uł corruptionis
im patiens: Unde luce darius apparet. quã sit illa anima
in sui corporis uniuersitate arida unitatis &tenax: quȩ nec
libenter nec in differenter. sed potius renitenter & reluctant᷑.
in tendit᷑ in eam passionem corporis sui. quã eiꝰ unitatem
atq integritatẽ labe factare moleste accipit. Non gͦ apparerae
quantꝰ in ferioribꝰ creaturis animalibꝰ eẽt appetitꝰ unitatis :

Expanded text:
bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, bonum cogitare non possunt; ideoque inordinatissime flagitant, ut nec mortem nec ullam corruptionem patiantur corpora bestiarum, quasi non sint mortalia, cum sint infima; aut ideo mala sint, quia sunt coelestia meliora. Dolor autem quem bestiae sentiunt, animarum etiam bestialium vim quamdam in suo genere mirabilem laudabilemque commendat. Hoc ipso enim satis apparet in regendis animandisque suis corporibus, quam sint appetentes unitatis. Quid est enim aliud dolor, nisi quidam sensus divisionis vel corruptionis impatiens? Unde luce clarius apparet quam sit illa anima in sui corporis universitate avida unitatis et tenax, quae nec libenter, nec indifferenter, sed potius renitenter et reluctanter intenditur in eam passionem corporis sui, qua ejus unitatem atque integritatem labefactari moleste accipit. Non ergo appareret quantus inferioribus creaturis animalibus esset appetitus unitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis paruulis in secreto uidiciorũ suorũ bonȩ conpensationis
reseru& ds̃. qm̃ quan quã nichil recte fecerunt. tam̃ nec
peccantes aliqͥd ista ꝑ pessi sunt: Non enim frustra etiam
occisi sunt: in honort̃ m artẏrũ receptos cõmendat ȩccła.
Quãquã isti calũniosi & taliũ questionũ nonstudiosissimi
ex aminator es. sed loquacissimi uentilatores. etiã de peccoꝵ
doloribus &e laboribus solent minus eruditorũ fidem
sollicitare. cum dicunt. Quid etiam peccora uel meruer̃
mali. ut tanta patiant᷑ in cõmoda. uł sꝑant boni. qui a
tatis exercent᷑ in cõmodis: Sed dicunt uł sentiunt quia
ini quissime de rebus existimant: qui cum sũmũ bonum
qđ & quãtum sit aspicere nequeant. talia uolunt. eẽ. omĩa.
quale putant. ẽẽ. sũmum bonum. Preter enim sũma corpora
quȩ celestia sunt minusq corruptioni subiacent: sũmũ

Expanded text:
ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? Non enim frustra etiam occisi sunt , in honorem martyrum receptos commendat Ecclesia. 69. Quanquam isti calumniosi, et talium quaestionum non studiosissimi examinatores, sed loquacissimi ventilatores, etiam de pecorum doloribus et laboribus solent minus eruditorum sollicitare fidem, cum dicunt: Quid etiam pecora vel meruerunt mali, ut tanta patiantur incommoda, vel sperant boni, quia tantis exercentur incommodis? Sed haec dicunt vel sentiunt, quia iniquissime de rebus existimant, qui cum summum bonum quod et quantum sit aspicere nequeant, talia volunt esse omnia, quale putant esse summum bonum: praeter enim summa corpora quae coelestia sunt, minusque corruptioni subjacent, summum
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli quorum ꝑ ętatẽ nulla peccata sunt: si animȩ
quibus animant᷑ non prius quam ipsi homines. ẽẽ. cȩꝑunt:
maior querela & quasi misericors deponisolet cũ dr̃
quid mali fecerunt ut ista paterent᷑ : Quasi possit. tẽ.
in nocentie meritum. ante quã quisq nocere aliquid possit.
Cum autẽ boni aliquid oꝑat᷑ ds in cmendatione maiorum.
cũ paruulorũ suorũ qui eiscari sunt doloribꝰ. ac mortibus
flagellant᷑. cur ista non fiant. quando cum tratisierint ꝓ non
factis erunt in quibꝰ. facta sunt. ꝓpter quos aut̃ facta sunt. aut
meliores erunt. si temporalibꝰ. in cõmodis emendati rectius
elegerint uiuere. aut excusationẽ infuturi uidicii supplicio
non habebunt. si uitę huiꝰ angoribꝰ. ad ęt̾nam uitam
desidium conuertere noluerunt: Quis aut̃ nouit quid
paruulis de quorum cruciatibꝰ. duricia maioꝵ contundit᷑.

Expanded text:
parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae parvuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, major querela et quasi misericors deponi solet, cum dquid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliorelegerint vivere, aut excusationem in futuri judicii supplicio non habebunt, si vitae hujus angoribus ad aeternam vitam desiderium convertere noluerint? Quis autem novit quid parvulis, de quorum cruciatibus duritia majorum contunditur,
Abbreviated transcription (Latin):
meruerit. Non enim metuendũ. ẽ. ne uita. eẽ. potuerit
media quȩdam inter recte factum atq peccatum: & sententia
iudicis media. eẽ. non possit inter premiũ atq supplicium.
Quoloco etiam illud ꝑscrutari homines solent. sacram̃tum
baptismi. xpĩ quid paruulis psit: cum eo accepto plerũq
moriuntur. prius quã ex eo quicquã cognoscere potuerint.
Iua in re satis pie recteq credit᷑ ꝓdesse paruulo eorum fidẽ
a quibus consecrandus offertur. & hoc ȩccłs cõmendat
salubrima auctoritas: ut ex eo quisq sentiat quid sibi ꝓsit
fides sua: ꝗdo in aliorũ quoq beneficiũ qui ꝓpriam nondũ
habent. potest ac comodari. Quid enimfilio uiduȩ ꝓfuit
fides sua. quam utiq mortutis non habebat. cui tamen
ꝓfuit matris. ut resurgeret: Quanto gͦ potius fides
aliena potest consulere paruulo. cui sua ꝑfidia non potest
imputari. De cruciatibꝰ aut̃ corporis quibꝰ. affligunt᷑

Expanded text:
meruerit. Non enim metuendum est ne vita esse potuerit meruerit. Non enim metuendum est ne vita esse potuerit media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia judicis media esse non possit inter praemium atque supplicium. 67. Quo loco etiam illud perscrutari homines solent, sacramentum baptismi Christi quid parvulis prosit, cum eo accepto plerumque moriuntur, priusquam ex eo quidquam cognoscere potuerint. Qua in re satis pie recteque creditur, prodesse parvulo eorum fidem a quibus consecrandus offertur. Et hoc Ecclesiae commendat saluberrima auctoritas, ut ex eo quisque sentiat quid sibi prosit fides sua, quando in aliorum quoque beneficium, qui propriam nondum habent, potest aliena commodari. Quid enim filio viduae profuit fides sua, quam utique mortuus non habebat; cui tamen profuit matris ut resurgeret? Quanto ergo potius fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari? 68. De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur
Abbreviated transcription (Latin):
ut studendo ac ꝓficiendo ad frugem sapientiȩ iustitieq ꝑueniat.
tantũq illi prestitit dignitatis ut in ciꝰ etiam potestate ponerce.
si uell& ad beatitudinẽ tende: Huic aut̃ disputationi obici¬
ab imperitis solaꝰ quȩdã calũnia de mortibꝰ paruulorũ: & dequi¬
busdam cruciatibus corporis quibꝰ. eos sepe uidemus affligi.
dicunt enim. Quid opus erat ut nasceret᷑. qui ante quã in iret
ullũ uitę meritum. ex cessit euita: Aut qualis infuturo
iuditio deputabit᷑. cui neq inter iustos locus ẽ. qm̃ nichil
recte fecit. neq inter malos. qm̃ nichil peccauit: Quibꝰ respon¬
detur. ad uniuersitatis cõplexũ & totius crraturȩ. uł ꝑlocos
uł ꝑ tempora ordinatissimã connexionẽ. non posse suꝑfluũ
creari qualem cũq hominẽ. ubi folium arboris nullum
suꝑ erearet᷑: sed sane suꝑ fluo queri de meritis eius qui nichil

Expanded text:
ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, ut studendo ac proficiendo ad frugem sapientiae justitiaeque perveniat, tantumque illi praestitit dignitatis, ut in ejus etiam potestate poneret, si vellet ad beatitudinem tendere? CAPUT ab imperitis solet quaedam calumnia de mortibus parvulorum, et de quibusdam cruciatibus corporis, quibus eos saepe videmus affligi. Dicunt enim: Quid opus erat ut nasceretur, qui antequam iniret ullum vitae meritum, excessit e vita? aut qualis in futuro judicio deputabitur, cui neque inter justos locus est, quoniam nihil recte fecit; neque inter malos, quoniam nihil peccavit? Quibus respondetur: ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per locos vel per tempora ordinatissimam connexionem, non posse superfluo creari qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superfluo creatur; sed sane superfluo quaeri de meritis ejus qui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
quid sibi agendũ sit. non continuo ual& implere: hoc quoq:
nondum accepit. Erccessto enĩ pars quȩdã eiꝰ sub limior.
ad sentiendũ recte factibonũ: sed quȩdã tardior atq carnał
non consequent̃ insententiã ducit᷑: ut ex ipsa difficultate
d moneat᷑ eundẽ implorare ad uitorẽ ꝑ fectionis suȩ. quẽ
in choationis sentit auctorẽ: ut ex hoc ei fiat carior. dum non
suis uiribꝰ. sed cuius bonitatẽ hab& ut sit. eius miscđia sub¬
leuat᷑ ut beata sit. Quanto aut̃ carior illiẽ. a quo. ẽ: tanto in eo
firmius ad quiescit. & tanto ubius eiꝰ eternitate ꝑ fruitur.
di enim arboris nouellũ &rude uirgultum. nullomͦ recte
sterile dicimus. quãuis aliquot ęstates sine fructibꝰ. traitiat
donec oportuno tempore exꝓmat feracitatẽ suã. cur non
auctor animȩ debita pietate laudet᷑. si ei tale tribuit exordiũ.

Expanded text:
quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque quid sibi agendum sit, non continuo valet implere, hoc quoque nondum accepit: praecessit enim quaedam pars ejus sublimior ad sentiendum quod recte faciat bonum: sed quaedam tardior atque carnalis non consequenter in sententiam ducitur; ut ex ipsa difficultate admoneatur eumdem implorare adjutorem perfectionis suae, quem inchoationis sentit auctorem; ut ex hoc ei fiat charior, dum non suis viribus, sed cujus bonitate habet ut sit, ejus misericordia sublevatur ut beata sit. Quanto autem charior illi est a quo est, tanto in eo firmius acquiescit, et tanto uberius aeternitate ejus perfruitur. Si enim arboris novellum et rude virgultum nullo modo recte sterile dicimus, quamvis aliquot aestates sine fructibus trajiciat, donec opportuno tempore expromat feracitatem suam; cur non auctor animae debita pietate laudetur, si ei tale tribuit exordium,