comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non crim̃. Nc̃ uero cum ipsa epła doceat
nicħ mutatũ eẽ de sensu nec res additas.
nec aliquod dogna confectũ: faciunt ñ
intelligendo ut nicħ intelligant. & dũ
alienam imꝑitiã uolunt redarguere suã
ꝓdunt. & ego enĩ non solum fateor. s li¬
bera uoce ꝓfiteor. me in interp̃tatione gre¬
corũ absq scͥpturis scĩs ubi et uerboꝵ
ordo myst̾ium ẽ. non uerbũ euerbo s
sensũ exprimere de sensu. Habeoq huiꝰ
rei magistrũ tulliũ qui pytagorã pla¬
tonis. & economicũ xenofontis. & eschi.¬
nis & demostenis duas ꝯtra se orationes
pulcherrimas transtulit. Quanta in ilł
p̃termiserit quanta addidit. quanta
mutauerit ut ꝓprietatẽ alteriꝰ lingue sĩ
ꝓprietatib explicaret. nonẽ huiꝰ tp̃ris
dicere. Sufficit mͥ ipsius translatoriᷤᷤ au¬
ctoritas. qui ita in ꝓlogo earundẽ ora¬
tionũ locutus ẽ. Putaui mͥ assumere
laborẽ utibem studiosis mͥ quidẽ ipsi

Expanded text:
non crimen. nunc uero, cum ipsa epistula doceat non crimen. nunc uero, cum ipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtulit. quanta. in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutauerit, ut proprietates alterius linguae suis proprietatibus explicaret, non est huius temporis dicere. sufficit mihi ipsa translatoris auctoritas, qui ita in prologo earundem orationum ocutus est: putaui mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
clientes. & ut infabulis legimꝰ. auro ad
danen penetres: dissimulatoq qͦd feceriᷤᷤ
me falsariũ uoces. cũ multo peius crim̃
accusando inte confitearis quã in me argu-¬
is. Alius te hereticũ. alius insimulat dog¬
matũ ꝑuersorem. Taces ipse respondere
ñ audes. Interpretẽ laceras. de sillabis ca¬
lumniaris & totan defensionẽ tui putaᷤᷤ
si tacendo detrahas. finge intransferendo
uł errasse uł iit̾missisẽ me quippiã. Hic
totus tui negocii cardo uersatur. hec tua
ẽ defensio. Num icͥcco tirñ es hereticꝰ
siego malus interpres sim: nec hoc dico
qͦd tehereticũ nouerim. sciat ille qui ac¬
cusauit nou̾it ille qui scͥpsit. s quod stul¬
tissimũ sit accusatũ ab alio aliũ criminari.
ꝯfosso undiq corꝑe. dedormientiꝰ uuln̾e
solacium querere. Hactenus sic locutus
sum quasi aliquid de epła cõmutauerĩ
& simplex translatio possit errorẽ hab̾e

Expanded text:
clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere,
Abbreviated transcription (Latin):
quin potius uinctũ remisit ad dñm. ut
scelus nec in adu̾sario comꝓbaret. Qͦdle¬
ges publice. quod hostes tuentur. quod
inter bella ce gladios sc̃m̃ ẽ. hoc nob int̾ mo.¬
nachos &e sacerdotes xp̃i in tutũ fuit. & au¬
det quidã ex eis adducto suꝑcilio &e concͤ¬
pantib digitis eructare & dicere: quid it
si redennt si sollicitauit: fecit qͦd sibi pro¬
fuit. Mira sceleris defensio. Quasi ñ & la¬
trones & fures ac pyratȩ faciunt qͦd sibiꝓ.¬
ddest. Certe annas ce cayphas se ducentes
infelicẽ iudã fecerunt qͦd sibiutile existi.¬
mabant. Uolo incartulis meis quaslibet
ineptias scribere com̃tari de scripturis. re¬
mordere ledentes digerere stomachũ in lo.¬
cis me exercere coĩb. & quasi limatas ad pug.¬
nandũ sagittas reponere. Quãdui non
ꝓfero cogitata maledicta non crimina st̃:
ĩo nec maledicta quidẽ q̃ aures publice
nesciant. Tu corrũpas seruulos sollicites

Expanded text:
quin potius uinctum remisit ad dominum, ut quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in aduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fecerunt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, digerere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero cogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites
Abbreviated transcription (Latin):
uos exemplar epłȩ : quis dedit: qua fron¬
te ꝓfertis: quo scelere redemistis: quid
apud homines tutum erit. si nec parieti.¬
possumꝰ secreta celare. Si ante tribunalia
iudicũ hoc uob̃crim̃ impingerẽ reos legi.¬
b subiugarẽ. qui etiã ꝓutilitate fisci no.¬
xiis delatorib. penas statuunt. & cũ su¬
scipiant ꝓditionẽ damnant ꝓditorem.
Lucrũ uidelicet placet uoluntas displicet
Dudum esychiũ uirũ ꝯsularẽ contͣ quẽ
patriarcha gamaliel grauissimas excuit
inimicicias. theodofius pͥnceps capite dã.¬
nauit. qͦd sollicitato notario cartas illius
inuasisset. Legimꝰ in ueterib historiis. lu.¬
di magistrũ. qui faliscoꝵ libros ꝓdiderat
uinctum. pueris traditum. & ad eosquos ꝓ.¬
debat remissũ. nec scelerati ppłm romanũ
suscepisse uictoriã. Pyrrũ epirotarũ regẽ
cum in castris ex uulnere curaretur medici
sui ꝓditione interfici nefas duxit fabriciꝰ:

Expanded text:
uos exemplar epistulae? quis dedit? qua fronuos exemplar epistulae? quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? quid apud homines tutum erit, si nec parietibpossumus secreta celare? si ante tribunalia iudicum hoc uobis crimen inpingerem, reos legibus subiugarem, quae etiam pro utilitate fisci delatoribus poenam statuunt et, cum suscipiant proditionem, damnant proditorem. lucrum uidelicet placet, uoluntas displicet. dudum Hesychium, uirum consularem, contra quem patriarcha Gamalihel grauissimas exercuit inimicitias, Theodosius princeps capite damnauit, quod sollicitato notario chartas illius inuasisset. legimus in ueteribus historiis ludi magistrum, qui Faliscorum liberos prodiderat, uinctum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum nec sceleratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uulnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ & hoc ut sibi soli facerem oppido fla¬
gitauerat. postulauiq ab eo mutuo ut
domi haberet exemplar. nec facile inuul¬
gus ꝓderet. Res ita anno & sex mensib
transiit. donec supradicta interp̃tatio de
scriniis eius nouo prestigio ierosolimã con¬
migrauit. Nam quida pseudo monachuᷤ
uł accepta pecunia ut ꝑspicue intelligida¬
tur. uel gratuita malicia ut in cassum cor.¬
ruptor nititur ꝑsuadere. compilatis car.¬
tis eius &e sũptib uidas factus ẽ ꝓditor. de.¬
ditq aduersariis latrandi contra me occa.¬
sionẽ ut int̾ imꝑitos ꝯcionentur me falsari.¬
um. me uerbũ non exp̃ssisse de uerbo. pro
honorabili dixisse carissimũ. & maligna
interp̃tatione qͦd nefas dictum sit. cͦoͦ ẏa¬
transferre. Hȩc & istius modinuge. cͥmi.¬
na meas̾. Ac pͥmũ antequã detranslati¬
one respondeam. uolo int̾rogare eos qui
maliciã prudentiã uocant. Unde apud

Expanded text:
quidem et hoc ut sibi soli facerem, oppido flaquidem et hoc ut sibi soli facerem, oppido flagitarat; postulavique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar: nec facile in vulgus proderet. Res ita anno et sex mensibus transiit: donec supradscriniis eius nouo praestrigio Hierosolymam conmigrauit. nam quidam pseudomonachus uel accepta pecunia, ut perspicue intellegi datur, uel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur persuadere, conpilatis chartis eius et sumptibus ludas factus est proditor deditque aduersariis latrandi contra me occasionem, ut inter inperitos contionentur me falsarium, me uerbum non expres sisse de uerbo, pro \'honorabili\' dixisse \'carissimum\' et maligna interpretatione — quod nefas dictu sit transferre. haec et istius modi nugae crimina mea sunt. Ac primum, antequam de translatione respondeam, uolo interrogare eos, qui malitiam prudentiam uocant: unde apud
Abbreviated transcription (Latin):
epłam misi. quȩ te & ꝑte alios qui nos a¬
mare dignantur rei ordinẽ doceat. Ante
hoc ferme bienmũ miserat ioħi ep̃o supͣ
dictus papa epiphaniꝰ litteras. arguens
cũ in quibdam doginatib. s pꝰ eaclem̃¬
ter ad pęnitentiã ꝓuocans. Harũ exem¬
plaria certatim palestinȩ rapiebantur.
uł obauctoris meritũ. uł ob elegantiam
scͥptionis. Erat in monast̾iolo nr̃o uir ap̃¬
suos haut ignobilis eusebius cremonen¬
sis. qui cũ hec epła ꝑmultorũ ora uolita¬
ret & mirarentur eam ꝓ doctna & puri¬
tate sermonis docti parit᷑ & indocti. ce¬
pit ame obnixe petere ut sͥ eã in latinũ
uerterem. & ꝓpter intelligendi facilitatẽ
aꝑtius explicarẽ. Greci enĩ eloquii penitꝰ
ignarꝰ erat. feciqͦd uoluit. accitoq nota¬
rio raptim celeritq dictaui. ex latere in
pagina breuit᷑ annotans quẽ intrinse¬
cus sensum fingła capitula ꝯtinerent. Si¬

Expanded text:
epistulam misi, quae te et per te alios, qui nos aepistulam misi, quae te et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme biennium miserat Iohanni episcopo supra dictus papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scsuos haud ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui cum haec Epistola per multorum ora volitaret, et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis, docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum verterem, et propter intelligendi facilitatem apertius explicarem: Graeci enim eloquii penitus ignarus erat. Feci quod voluit; accitoque Notario, raptim celeriterque dictavi: ex latere in pagina breviter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capitula continerent. Si
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sente agrippa rege de crimini¬
b responsurus. qͦd posset intel¬
ligere qui auditurꝰ erat securus de cau-¬
sa uictoriȩ: statim in principio gͣtulat᷑
dicens. De omĩb quib accusor a uide
s rer agrippa estimo me beatũ cũ apud
te sim hodie defendendus. qui p̃cipue no¬
sti cunctas quȩ iudeis s̃ ꝯsuetudines & qͦ.¬
stiones. Legerat enĩ illud isaiȩ. beatus qͥ
inaures loquitur audientis. &e nouerat
tantũ oratoris u̾ba ꝓficere quantũ iudi.¬
cis ꝓuidentia cognouisset. Unde &e ego
beatum in hoc dum taxat negocio uidico.
qͦd apud eruditas aures imꝑite linguȩ
responsurꝰ sum quȩ obicit mͥ uł ignoran¬
tiam uł mendaciũ. si aut nesciui alienaᷤ
litteras uere interp̃tari. aut nolui. Quo¬
rũ alterũ error. alterũ crimen est. Ac ne
forsitan accusator m̃s facilitate qua cunc¬
ta loquitur. & impunitate qua sͥ licere
oĩa putat. me quoq apud uos argueret¬
&e ut papam epiphaniũ criminatꝰ c̃. hanc

Expanded text:
esente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
pleret᷑ qͦd dictum c̃ ꝑ ꝓpħas quia nazarẽ
fastidiosi estimatores oĩum tractatoꝵ u.
bilegerunt discantq in ysaia positum.
Nam in eo loco ubi nos legimꝰ & transtu¬
limꝰ exiet uirga de radice iesse & flos de
radice eiꝰ conscendet: in hebreo iuxta lin
gue eius ydioma ita scͥptum ẽ: exiet uir¬
ga de radice. & narareus de radice eiꝰ cres.¬
cet. Cur hoc omisert̃ .lxx. si non licet uer¬
bum transferre ꝓuerbo: sacrilegum ẽ uł
celasse uł ignorasse mysteriũ: Transeamꝰ
ad cetera. Neq enĩ epłe breuitas patitur
diutius in singuł ĩmorari. Idem matħs
loquitur. hoc aut̃ totum factum ẽ ut cõ¬

Expanded text:
pleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus pleretur quod dictum est per prophetas, quia Nazaraeus fastidiosi aestimatores omnium Tractatorum, ubi legerint; discantque in Isaia positum. Nam in eo loco ubi nos legimus atque transtulimus: « Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet » : in Hebrguae illius ἰδίωμα ita scriptum est: exiet uirga de radice Iesse et Nazareus de radice eius crescet. cur hoc omiserunt Septuaginta? si non licet uerbum transferre pro uerbo, sacrilegium est uel celasse uel ignorasse mysterium. Transeamus ad cetera — neque enim epistulae breuitas patitur diutius in singulis morari —: idem Matheus loquitur: hoc autem totum factum est, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
latini &e aspicient ad me ꝓhis quȩ illuser̃
siue insultauer̃. Discrepat eugłiste lex in
uarietas sp̃s unitate concordat. In matħo
quoq legimꝰ dñm p̃dicentẽ apłis fugam
& ħ ipsũ zacharie testimonio ꝯfirmantẽ.
Scͥptum ẽ ait. Pcutiam pastorẽ & oues¬
aliter ẽ. Non enĩ ex ꝑsona dĩ dicitur ut
eugłista uult. s ex ꝓpħe d̾m patrẽ rogantiᷤᷤ
ꝑcute pastorẽ & disꝑgentur oues. In hoc
ut arbitror loco uxta quoꝵdã prudenti.¬
am. eugłista piaculi reus ẽ. qͦd ausus sit ꝓ¬
phetȩ uerba ad di referre ꝑsonã. Scribit su¬
pradictus eugłista ad angłi monitũ tulis.¬
se ioseph paruulũ & matrẽ eiꝰ & intrassee¬
gyptum ibiq mansisse usq ad obitum¬
uxta hebraicã scribitur u̾itatem. Quia
oĩno repudiandi sunt quia istũ locum qͥ
ad xp̃i maxime ꝑtinet sacramentũ alit᷑
transtulert̃ an danda potius ueniaut
tis. multa peccamꝰ om̃s : & si quis inuer.¬
bo ñ peccat iste ꝑfectus ẽ uir & potest

Expanded text:
Latini: et aspicient ad me pro his, quae inluserunt siue insultaueruut. discrepat euangelista et Srmonum uarietas spiritus unitate concordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum ealiter est; non.enim ex persona dei dicitur, ut euangelista uult, sed ex prophetae deum patrem rogantis: percute pastorem, et dispergentur oues. in hoc, ut arbitror, loco iuxta quorundam prudentiam euangelista piaculi reus est, quod ausus sit prophetae uerba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aegyptum ibiquxta Hebraicam scribitur Veritatem: « Quia omnino read Christi maxime pertinet sacramentum, 312 aliter transtulerunt? an danda potius venia uttis: « Multa peccamus omnes: et, si quis in verbo non offendit, iste perfectus est vir, et potest
Abbreviated transcription (Latin):
s uuln̾is: cum crudelitate clem̃ti ñ parc̃
medicꝰ ut parcat: seuit ut misereatur. ꝓ.¬
positio iterũ fuit de eadẽ apłi epła. ubi
de resurrectione disputans uenit ad eũ lo.¬
cum ubi scͥptum ẽ. Oportet enĩ eum reg¬
nare donet ponat om̃s inmicos sub pedi¬

Expanded text:
sed uulnelis, cum crudelitate clementi non parcit sed uulnelis, cum crudelitate clementi non parcit medicus, ut parcat, saeuit, ut misereatur. positio fuit de eadem apostoli epistula, ubi de resurrectione disputans uenit ad eum locum, ubi scriptum est: oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos eius sub pedi
Abbreviated transcription (Latin):
luci ac tenebris. qui ꝯsensus xp̃o ac beli¬
al: rẽ nouã loquor. immo ñ nouã s ue¬
terem. q̃ ueteris testam̃ti auctoritate
firmat᷑. Si reliquerit scdm uirũ a re¬
conciliari priori uoluerit. ñ potest. Scͥp¬
tum ẽ enĩ indeute nomio. Si acceꝑit ho¬
mo uxorẽ & habuerit eam & ñ inuen̾it
grãm inconspectui eiꝰ ꝓpter aliquã feditatẽ.
scribet libellum repudii &e dabit ei. et
dimittet eam de domo sua. Cumq egres¬
sa alt̾m maritũ duxerit &e ille quoq o.¬
derit eam. deditq eilibellũ repudii. & dimi¬
serit de domo sua. aut certe mortuus fu.¬
erit non poterit prior maritꝰ reciꝑe eã¬
in uxorẽ qm̃ polluta ẽ &e abhominabiliᷤᷤ
facta ẽ coram dño. ne peccare facias t̾ram
tuã quã dñs ds̃ tuus tͥ tradidit possiden¬
dam. Unde obsecro te ut ꝯsoleris eã ĩmo
ꝓuoces ad salutẽ. Putridȩ carnes ferro in¬
digent & cauterio. nec ẽ medicinȩ culpa.

Expanded text:
luci ac tenebris? qui consensus Christo ac Beliluci ac tenebris? qui consensus Christo ac Belial? rem nouam loquar, immo non nouam, sed ueterem, quae ueteris testamenti auctoritate firmatur. si reliquerit secundum uirum et reconciliari priori uoluerit, non potest. scriptum est enim in Deuteronomio: si acceperit homo uxorem et habuerit eam et non inuenerit gratiam in conspectu eius propter aliquam foeditatem, scrgressa adultera maritum duxerit, et ille quoque oderit eam, dederitque ei libellum repudii, et dimiserit de domo sua, aut certe mortuus fuerit, non poterit prior maritus recipere eam uxorem, quia polluta est, et abominabilis facta est coram domino; ne peccare facias terram tuam, quam dominus deus tuus tibi tradidit possidendam. unde obsecro te, ut consoleris eam, immo prouoces ad salutem. putndae carnes ferro indigent et cauterio; nec est medicinae culpa,
Abbreviated transcription (Latin):
cinam intelligentes. si ita ẽ inquiunt. ñ
expedit homini uxorẽ acciꝑe. Ad quo dñs
Qui potest inquit caꝑe capiat. Statimq
sub exemplo triũ eunuchoꝵ uirginitatis
infert beatitudinẽ. quȩ nulla carnis lege
retinetur. Neq enĩ satis aduertere potui
quid sit qͦd dicere uoluit. alio uiro ꝑium
ne nolentẽ rapuit. & uirũ postea ñ rapto.¬
rem rapta dimisit. Legat libros moysi. &
inueniet desponsatã uiro si inciuitate fu¬
erit opp̾ssa & non clamau̾it puniri quasi
adulteram. Si autẽ in agro: innoxiã ẽẽ ab
go & ista soror quȩ ut dicit uim passa ẽ.
ut ad ultero iungeretur. si uult xp̃i corpꝰ
acciꝑe. & non adultera reputari: agat
penitentiã. ita dum taxat ut scđo uiro qͥ
ñ appellatur uir s adulter. a tp̃r pęniten.¬
tiȩ non copuletur. Quod si ei durũ ui¬
detur & semel dilectũ non potest derelin¬
quere nec p̃ferre dñm uoluptati audiat

Expanded text:
cinam intellegentes: si ita est, inquiunt, non cinam intellegentes: si ita est, inquiunt, non expedit homini uxorem accipere. ad quos dominus: qui potest, inquit, capere, capiat, statimque sub exemplo trium eunuchorum uirginitatis infert beatitudinem, quae nulla carnis lege retinetur. 4. Neque satis animaduertere potui, quid sit, quod dicere uoluit: alio uiro per une nolentem rapuit: et quare postea non raptorem rapta dimisit? legat libros Moysi et inueniet desponsatam uiro, si in ciuitate fuerit oppressa et non clamauerit, puniri quasi adulteram, si autem in agro, innoxiam esse ab go ista soror, quae, ut dicit, uim passa est, ut alteri iungeretur, si uult Christi corpus accipere et non adulteram se putari, agat paenitentiam, ita dumtaxat, ut secundo uiro, qui non appellatur uir, sed adulter, a tempore paenitentiae non copuletur. quod si ei durum uidetur et non potest derelinquere nec praeferre dominum uoluptati, audiat
Abbreviated transcription (Latin):
um uirũ. & in alio loco. Mulier alliga.¬
ta ẽ quanto tp̃r uiuit uir eiꝰ. Si autem
dormierit uir eiꝰ. liberata ẽ. cui uult nu¬
bat tantũ in dño. Om̃s autẽ causatioes
apłs amputans aꝑtissime definiuit ui.¬
uente iuro adulteram eẽ. mulierem si ad
teri nupserit. Nolo mͥ ꝓferas raptoris ui
olentiã. matris prestationẽ. patris aucto.¬
ritatẽ. ꝓpinquoꝵ cateruã. seruoꝵ insi
dias. parentũ ꝯtemptũ damna rei fa¬
miliaris. Quandi uiuit uir licet ad¬
ulter sit. licet sodomita. licet flagiciis oĩ¬
b cooꝑtus. & abuxore ꝓpt̾ hec scelera dere.
quente xp̃i uerba sectatus ẽ qui ait in
eugłio. Qui dimittit uxorẽ suã excep¬
ta causa fornicationis facit eã mechari.
& qui dimissã acceꝑit adulter ẽ. Ani¬
maduerte quid dicat. Qui dimissã acce¬
perit: adulter ẽ. Siue ipsa dimiserit ui¬
rũ siue a uiro dimissa sit. adulter ẽ qui eã
acceꝑit. Unde & apłi grauẽ coniugii sar¬

Expanded text:
um uirum, et in alio loco: mulier alligaum uirum, et in alio loco: mulier alligata est, quanto tempore uiuit uir eius. si autem dormierit uir, liberata est: cui uult, nubat, tantum in domino. omnes igitur causationes apostolus amputans apertissime definiuit uiuente uiro adulteram esse mulierem, quae alteri nupserit. nolo mihi -proferas raptorem et uiolentiam, matris persuasionem, patris auctoritatem, propinquorum cateruas, serdias atque contemptum, damna rei familiaris. Quamdiu vivit vir, ficet adulter sit, licet sodomita, licet flagitiis omnibus coopertus, et ab uxore propter haec scelera dereliquente, Christi verba secutus est, qui ait in Evangelio: « Qui dimittit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui dimissam acceperit, adulter est. animaduerte, quid dicat: qui dimissam acceperit, adulter est; siue ipsa dimiserit uirum siue a uiro dimissa sit, adulter est, qui eam acceperit. unde et apostoli grauem coniugii sar
Abbreviated transcription (Latin):
penitentia cõmunicare eccłȩ. uiuente
adhuc eo quẽ priꝰ reliquerat. Quod le.¬
gens illiꝰ uersiculi recordatus sum. ad ex¬
cusandas excusationes inpeccatis. Om̃s
enĩ homines uiciis nr̃is fauemꝰ & qͦd ꝓpͥa
facimꝰ uoluntate ad naturȩ referimꝰ ne-
cessitatẽ. Quomͦ sidicat ad olescens. Uĩ
patior corporis me ad libidinẽ ardor
impellit. Ipsa organa m̃broꝵ genita.¬
liũ & compositio corꝑis. femineos que¬
rit amplexꝰ. & rursum si homicida: in¬
egestate in quit eram. indigebam cibo. tegu¬
m̃en corporis ñ habebam: ideo alienũ san¬
guinẽ fudi. ne ipse fame & frigore more¬
rer. Responde itaq sorori quȩ a nob suꝑ
as. An ignoratis fr̃s. scientib enĩ legem
loquor. qm̃ lex dñatur homini quanto
tp̃r uiuit: mulier enĩ quȩ sub uiro ẽ ui.¬
uente uiro uincta ẽ legi. Quod simortuꝰ
fuerit uir eiꝰ. liberata ẽ alege uiri. Ergo
iuuente iuiro adultera erit siduxerit ali¬

Expanded text:
paenitentia communicare ecclesiae uiuente paenitentia communicare ecclesiae uiuente adhuc eo, quem prius reliquerat.\' quod legens illius uersiculi recordatus sum: ad excusandas excusationes in peccatis. omnes enim homines uitiis nostris fauemus et, quod propria facimus uolcessitatem. Quomodo si dicat adolescens: vim patior corporis, me ad libidinem ardor impellit, ipsa organa membrorum genitalium, et compositio corporis, femineos quaerit amplexus. Et rursum si homicida, inegestate, inquit, eram, indigebam cibo, tegmen corporis non habebam; ideo alienum sanguinem fudi, ne ipse fame et frigore morerer. Responde itaque sorori, quae a nobis a: an ignoratis, fratres, -scientibus legem loquor — quoniam lex dominatur homini, quanto tempore uiuit? mulier enim, quae sub uiro est, uiuente uiro adstricta est legi. quodsi mortuus fuerit uir eius, liberata est a lege uiri. ergo uiuente uiro adultera erit, si duxerit ali
Abbreviated transcription (Latin):
homo patrẽ &e matrem ce adherebit uxo¬
ri suȩ ce erunt una caro: etiã ipse cũ me¬
retrice imũ corpꝰ efficitur. & peccat incor.¬
pus suũ. dum templũ xp̃i facit eẽ corpꝰ
meretricis. Dicamꝰ & alit̾. ne ullam gracoꝵ
sententiã preterire uideam᷑. Aliud ẽ pec¬
care ꝑ corpꝰ. aliud incorpore. furtum ho¬
micidiũ. & cȩtera absq fornicatione pec¬
cata manu admunistramꝰ extrinsec. for¬
nicatio sola incorpore nr̃o exercetur a no
ita dissert̃: aiunt qͦd scd̾m scãm scͥpturã
uxor uiri corpꝰ sit. & quicũq fuerit for¬
nicatus peccat incorpꝰ suũ id ẽ inuxorem
dũ eam sua fornicatione cõmaculat. &
facit etiam non peccantẽ sui cõmixtio.¬
ne peccare. Repperi iunctã epłȩ cõmen-
tariolo breuẽ cartulã. inqua hec indita
ferebantur. Querendũ ab eo idẽ ame
utrũ mulier relicto uiro adultero & so.¬
domita & alio ꝑiĩ accepto possit absq

Expanded text:
homo patrem et matrem et adhaerebit uxohomo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae et erunt una caro, etiam ipse cum meretrice unum- corpus efficitur et peccat in corpus suum, dum templum Christi facit corpus- esse meretricis. dicamus et aliter, ne ullam Graecorum sententiam praeterire uideamur: aliud est peccare per corpus, aliud in corpore. furtum, homicidium et cetera absque fornicatione peccata per manus administramus extrinsecus; fornicatio sola in corpore nostro exercetur a nobita disserant, quod secundum sanctam scripturam uxor uiri corpus sit et, quicumque fuerit fornicatus, peccet in corpus suum, hoc est in uxorem, dum eam sua fornicatione conmaculat et facit etiam non peccantem sui conmixtione peccare. tariolo tuo breuem chartulam, in qua haec indita ferebantur: \'quaerendum ab eo — id est a me —, utrum mulier relicto uiro adultero et sodomita et alio per uim accepto possit absque
Abbreviated transcription (Latin):
Tollens gͦ membra xp̃i faciam mẽbra mere¬
tricis : absit. Annescitis quia qui ꝯiungit se
meretrici. unũ corpꝰ est: frunt enĩ inquit
duo incarne una. Qui aut̃ iungit se do¬
mino unus ip̃s ẽ. fugite fornicationẽm.
Om̃e peccatũ qͦdcunq fecerit homo extͣ
Consequent uenit ad fornicationem. &¬
enĩ luxuria mat̾ libidinis ẽ. uentrẽq di¬
stentũ cibo. & uini potionib irrigatum.
uoluptas genitaliũ sequit᷑ atq ut alibi
homicidiũ. rapina. ꝑiuriũ. & cetera his
similia. pꝰ factum pęnitudinẽ habent. &
licet inuitet lucr̃. tam̃ mordet ꝯscientia.
Uoluptas sola ac libido etiam in ipso tp̃r
penitendi p̃teritos stimulo patitur. & ti¬
tillationes carnis & incentiua peccati: &e ꝑ
hec quȩ corrigi cupimꝰ cogitantes. rursũ
sit materia delinquendi. Alit̃. Cetera pec¬
cata forinsecus s. quicqͥd enĩ gerimꝰ in alioꝰ
agimꝰ. fonicatio non solum ꝯscientiã forni-

Expanded text:
Tollens ergo membra Christi, faciam membra mereTollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? Absit. An nescitis, quia qui conjungit se meretrici, unum corpus est? Erunt enim, inquit, duo in carnem unam » « Qui autem conjungit se Domino, unus spiritus est. Fugite fornicationem. Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra consequenter uenit ad fornicationem. etenim luxuria mater libidinis est uentremque distentum cibo et uini potionibus inrigatum uoluptas genitalium sequitur atque, ut ita homicidium, rapina, periurium et cetera his similia post factum paenitudinem habent et, licet inuitet lucrum, tamen mordet conscientia; uoluptas sola ac libido etiam in ipso tempore paenitendi praeteritos stimulos patitur et titillationem carnis et incentiua peccati, ut per haec, quae corrigi cupimus cogitantes, rursum sit materia delinquendi. aliter: cetera peccata forinsecus sunt — quidquid enim egerimus, in alios agimus —; fornicatio non solum conscientiam fornica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsequi ñ possumꝰ. aut forsitan cito inuen¬
ta ꝑdamꝰ : cãcia enĩ quã latinus uertit in
maliciã apd̾ grecos duo significat. & ma¬
cunt. & hic magis ꝓ malicia transfexri
debuit. Quod si ꝯtentiose quis ducit᷑ no¬
s maliciã: illo sensu explanandũ. qͣmun.¬
dus in maligno hoc ẽ in malo positꝰ sit.¬
ce in dñica oratione dicimꝰ liba nos ama¬
lo ut sufficiat nob̾ contra maliciã huius
sti loco de beati apłi pauli pͥma adcorin.¬
thios epła inqua loquit᷑. Om̃e peccatũ qͦd
fecerit homo extͣ corpus ẽ. qui aut̃ forn¬
catur incorpꝰ suũ peccat. Legamꝰ gͦ pau¬
lulum suꝑiꝰ. & sic ad hȩc uerba ueniamꝰ.
ne de extremis partib & ut ita dicã cauda
capituli. totam sententiã nosse cupiamꝰ.
Corpus inquit ñ est fornicationi s dño.
&e dñs corpori. Ds̃ aut̃ qui dñm suscitaũ
&e nos cumillo suscitabit ꝑuirtutẽ suã.
Nescitis quia corpora ur̃a mẽbra sxp̃i:¬

Expanded text:
consequi non possumus aut forsitan cito inuenconsequi non possumus aut forsitan cito inuenta perdamus? xayia enim, quam Latinus uertit in \'malitiam\', apud Graecos duo significat, et macunt et hic magis pro malitia transferri debuit. quod si contentiose t quis ducitur nosed malitiam, illo sensu explanandum est, quo mundus in maligno, hoc eet in Dominica Oratione dicimus: Liberas nos a malo : ut sufficiat nobis contra malitiam hujus sti loco de beati Apostoli Pauli prima ad Corinthios Epistola, in qua loquitur: « Omne peccatum quod fecerit homo, extra corpus est. Qui autem fornicatur in corpus suum peccat . Legamus ergo paulo superius, et sic ad haec verba veniamus, ne de extremis partibus, et ut ita dicam, cauda capituli totam sententiam ncorpus, inquit, non fornicationi, sed domino, et dominus corpori. deus autem, qui dominum suscitauit, et nos cum illo suscitauit per uirtutem suam. nescitis, quia corpora uestra membra Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ad amandum presbiterum de¬
Reius epła longas explanare ñ
Qualet questiones. &e in artum¬
ls multa concludens stringere
uerbꝰ. quod sensib dilatatũ ẽ. Interrogas
quid significet illud in eugłio iuxta math¬
um. nolite solliciti eẽ de crastino. sufficit
enĩ diei malicia sua. Crastinũ in scͥpturi
scĩs futurũ tempꝰ significat. sicut iacobi
genesi loquitur. exaudiet me cras iusticia
mea. & ubi altare extruitur aduab tribu¬
b ruben & gad & dimidia tribu manasse¬
& acuncto isrłe ad eas legatio mutitur. c̃
phinees pontifici respondissent iccͥco seal¬
tare fecisse ne cras filiis suis colendi dm̃
possessio denegetur: & multa istius modi
inueteri reꝑeries instrum̃to. Quigͦ de
futuris nos cogitare ꝓhibuit. ꝯcessit de p̃¬
autẽ adicis. sufficit diei malicia sua:. Hoc
mͦ intellige.Sufficit nob̾ de p̾sentib huiꝰ
scli angustiis cogitare. Quid necesse ẽ sen¬
sum ad incerta ce futura extende q̃ aut

Expanded text:
 AMANDO Presbytero revis Epistola longas explanare non valet quaestiones, et in arctum multa concludens, stringere verbis, quod sensibus dilatatum est. Interrogas, quid significet illud in Evangelio juxta Matthaeum: « Nolite solliciti esse de crastino; sufficit enim diei malitia sua » . Crastinum, in Scripturis sanctis, futurum tempus significat: sicut et Jacob in Genesi loquitur: « Exaudiet me cras justitia mea » . Et ubi altare exstruitur a duabus tribubus Ruben et Gad, et dimidia tribu Manasse, a cuncto Israele ad eas legatio mittitur, cum Phinees Pontifici respondissent, idcirco se altare fecisse, ne cras filiis suis colendi Deum possessio denegaretur . Et multa istiusmodi in veteri reperies Instrumento. Qui ergo de futuris nos cogitare prohibuit, concessit de pautem dicit: sufficit diei malitia sua, hoc modo intellege: sufficit nobis de praesentibus huius saeculi angustiis cogitare; quid necesse est sensum ad incerta et futura extendere, quae aut
Abbreviated transcription (Latin):
tur. In his aut̃ qui increduli s̃ idẽ uideiᷤᷤ.¬
& ethnicis. & hereticis. insubiectus dicit᷑
qͣm pars m̃broꝵ eius non ẽ subiecta fidi.
Infine autẽ mundi cũ omĩa mẽbra reg.¬
nantẽ uidint xp̃m id.ẽ. corpꝰ suũ: &̃ ipsa subi.¬

Expanded text:
tur. In his autem qui increduli sunt Judaeitur. In his autem qui increduli sunt Judaei, ethnicis, hereticis, insubiectus dicitur, quia pars membrorum eius non est subiecta fidei. in fine autem mundi, cum omnia membra regnantem uiderint Christum, id est corpus suum, etiam ipsa subi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aut̃ dix̾it om̃a subiecta s̃ ei. haut
dubium quin p̃ter eũ qui subiec̃ ei oĩa.
Cum uͦ subiecta ei fuerint omĩa tc̃ ipse
filiꝰ subicietur ei quisͥ subiec̃ oĩa. ut sit ds̃
omĩa in omib. & miror te hoc ame que
stione & solutione cõpleuerit. Tam̃ saltẽ
pauca dicamꝰ. Om̃e in hoc scandalũ ẽ cur
filius patri dicatur ẽẽ subiectus. Quid
ẽ turpiꝰ siue inferiꝰ. patri subici qͦd sepe
pietatis ẽ. & inpsalmo scͥptum ẽ. ñ ne dõ
subiecta erit anima mea. an crucifigi. &
maledictũ crucis fieri: maledictus enĩ
omĩs qui pendet inligno. Qui gͦ ꝓ nobiᷤᷤ
maledictum factus est. ut nos de male¬
dicto liberaret. miraris si ꝓ nob̾ subiectꝰ
sit. ut nos patri faciat eẽ subiectoᷤ. dicens
in eugło. nemo uenit ad patrẽ nisi ꝑme.
& cum exaltatus fuero omĩa traham ad
me: xp̃c in his qui fideles s̃ subiectus ẽ
patri qm om̃s credentes ĩmo omĩũ genus
hominũ. corporis ipsius mẽbra reputan.¬

Expanded text:
i, haud dubium, quin praeter eum, qui subiecit ei omnia. cum uero subiecta fuerint ei omnia, tunc ipse filius subicietur ei, qui sibi subiecit omnia, at sit deus omnia in omnibus. et miror te hoc a me quaestione et solutione conpleuerit. tamen saltim pauca dicamus. omne in hoc scandalum est, quare filius patri dicatur esse subiectus. quid est turpius siue inferius: patri subici — quod saepe pietatis est et in psalmo scriptum: nonne deo subiecta erit anima mea? — an crucifigi et maledictum crucis fieri? maledictus enim omnis, qui pendet in ligno. qui ergo pro nobis maledictum factus est, ut nos de maledictione liberaret, miraris, si pro nobis subiectus sit, ut nos patri faciat esse subiectos dicens in euangelio: nemo uadit ad patrem nisi per me et: cum exaltatus fuero, omnia traham ame? Christus in his qui fideles sunt subjectus est Patri, quoniam omnes credentes, imo omnium hominum genus, corporis ipsius membra reputan
Abbreviated transcription (Latin):
eo sunt. ñ s̃. Unde ꝓpħa purgatus auicuꝰ
ausus ẽ dicere. Ecce ego sum. licet inlati.¬
nis codicib ꝓpt̾ interpretũ uarietatem.
differentiã uolunt. ut quic̃q mittant᷑
& ꝓphete sint pariter & apłi: ad quos uͦ
mittentis sermo ñ ponitur. tantũ ꝓpħe
sint. Quod ego suꝑfluũ puto. & quia se¬
mel ad tractatũ istius uocabuli uenimuᷤ.
sciendũ syleam collegam pauli lingua
hebrea apłm dici. qui cum eo non nullas
epłas scribit. & uiciose siluam legitur ꝓ¬

Expanded text:
eo sunt, non sunt. unde propheta purgatus a uitiis eo sunt, non sunt. unde propheta purgatus a uitiis ausus est dicere: ecce ego sum, licet in Latinis codicibus propter interpretum uarietatem \differentiam nolunt, ut, quicnmque mittantur, et prophetae sint pariter et apostoli, ad quos uero mittentis sermo non ponitur, tantum prophetae sint; quod ego superfluum puto. et quia semel ad tractatum istius uocabuli uenimus, sciendum \'Silam\', collegam Pauli, lingua Hebraea \'apostolum\' dici, qui cum eo nonnullas epistulas scribit; et uitiose \'Siluanus\' legitur
Abbreviated transcription (Latin):
do enĩ anima in cogitatione tranquillita¬
tem sentit: quando supra petram fun.¬
data ẽ. & fides eiꝰ alta radice fixa ẽ. uniũ si
temptationũ fluctus sibi ꝑtranseunt. &
ei ñ ꝑtranseunt qui tẽptatur. Notandũ
autẽ quomͦ ad id qͦd dñs dix̾at. quẽ init.¬
tã & quis ibit nob̾. ꝓpħa ex parte respon¬
derit: ecce ego mitte me: & de sequenti
tacuerit. intelligens nullũ hominẽ di¬
gnũ eẽ. qui deo ꝑgeret. & om̃e iter suũ
eius faceret. ẽẽ qui mitteret. Quã humi¬
litatẽ dñs ad uertens. qͦd se sequendi puta¬
ret indignũ. imꝑauit sequentia dicen.
Uade. Septuaginta. & dix̃. fece ego sũ
mitte mẽ. Aquila & theodotion. Ecce ad.¬
sum mite me. Symmachꝰ. Ecce mute
me. Ds̃ qui uocauit ea quȩ ñ sunt qua¬
si sint. & qui dixit ego sum quisũ. & alibi
qui ẽ misit me: quoscũꝙ uocauerit sta¬
tim facit subsistere. Qm̃ omĩa quȩ absq

Expanded text:
do enim anima in cogitationum tranquillitado enim anima in cogitationum tranquillitate consedit, quando supra petram fundata est et fides eius alta radice fixa est, uniuersi temptationum fluctus sibi pertranseunt et ei non peatranseunt, qui temptatur. notandum autem, quomodo ad ld, quod dominus dixerat: quem mittam et quis ibit nobis? propheta ex parte responderit: ecce ego, mitte me et sequenti tacuerit intellegens nullum hominum dignum esse, qui deo pergeret et omne iter suum eius faceret esse, qui mitteret. quam humilitatem dominus aduertens, quod se secundis putaret indignum, imperauit sequentia dicens: uade. 21. Septuaginta: et dixi: ecce ego sum, mitte me; Aquila et Theodotion: ecce adsum, mitte me; Symmachus: ecce, mitte me. deus, qui uocauit ea, quae non sunt, quasi sint, et qui dixit: ego sum, qui sum, et alibi: qui est, misit me, quoscumque uocauerit, statim facit subsistere, quoniam omnia, quae absque
Abbreviated transcription (Latin):
chꝰ. & audii uocẽ dm̃i dicentis. Quem
mittã &e quis ibit nob̃: de comꝑatione
ysaiȩ & moysi quomͦ aliꝰ ministeriũ re¬
cusarit alius ultro se offerens dura ꝑpes¬
sus sit in alio loco disputauimꝰ. S ne ui-¬
deremur aliquid p̃terisse eoꝵ quas iudei¬
uniũsam scientiam ponunt. nc̃ breuit᷑
illud attingimꝰ quare inhebreo sit posi¬
tũ. & quis ibit nob̃. Sicut enĩ ingenesi
dicitur. faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & si¬
militudinẽ nr̃ãm ita &e hic puto dictum
quis ibit nob̃. Nob̃ aut̃ quib aliis estiman¬
dũ ẽ nisi patri & filio & sp̃ui scõ: quib
uadit quicũq eoꝵ obsequitur uolunta¬
ti. & in eo quidẽ qͦd unius loquentis ꝑso¬
na ꝓponitur dunnitatiꝰᷤ unitas. in eo uero
qͦd dicitur nob̃ ꝑsonarũ diũsitas indicat᷑.
Legimꝰ in canticis canticoꝵ uoc̃e sponsi
dicentis ad sponsam. Surge. uen ꝓxima
mea. sponsa mea. columba mã. quia ec-¬
ce hiems transiit. pluuia abiit s. Quan¬

Expanded text:
 domini dicentis: quem mittam et quis ibit nobis? de conparatione Esaiae et Moysi, quomodo alius ministerium recusarit, alius ultro se offerens dura perpessus sit, in alio loco disputauimus. sed ne uideremur aliquid praeterisse eorum, quas Iuuniuersam scientiam ponunt, nunc breuiter illud adtingimus, quare in Hebraeo sit positum: et quis ibit nobis? sicut enim in Genesi dicitur: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ita et hic puto dictum: quis ibit nobis? «nobis\' autem quibus aliis aestimandum est, nisi patri et filio et spiritui sancto, quibus uadit, quicumque eorum obsequitur uoluntati? et in eo quidem, quod unius loquentis persona proponitur, diuinitatis est unitas; in eo uero, quod dicitur \'nobis\', personarum diuersitas indicatur. legimus in Canticis Canticorum uocem sponsi dicentis ad sponsam: surge, ueni, proxima mea, sponsa mea, columba mea, quia ecce hiems transiit, pluuia abiit sibi. quan
Abbreviated transcription (Latin):
pius licet attam̃ coarguendus error ẽ: qͥ
inorationib &e oblationib siuis audent
dicere qui sedes suꝑ cherubin & seraphim.
ẽ: ut ibi qui sedes suꝑ cherubin: ostendẽ.
Suꝑ seraphim uͦ sedere dm̃: nulla scriptu.¬
ra comemorat. Q nec ipsa quidẽ seraphi
circa dm̃ stantia. excepto p̾̃senti loco inscͥp.¬
turis omĩb inuenimꝰ. Septuaginta & in
manu habebat carbonẽ quẽ forcipe acceꝑat
de altari & tetigit osmeũ. Aquila. Ꝙ in ma.¬

Expanded text:
pius licet, attamen coarguendus error, qui pius licet, attamen coarguendus error, qui in orationibus et oblationibus suis audent dicere: \'qui sedes super cherubim et seraphim\'edere deum. ut ibi: qui sedes super cherubim, ostendere, super seraphim uero sedere deum nulla scriptura commemorat, et ne ipsa quidem seraphim circa deum stantia excepto praesenti loco in scripturis omnibus inuenimus. 18. Septuaginta: et in manu habebat carbonem, quem forcipe acceperat de altari
Abbreviated transcription (Latin):
dotion. & uolauit me unusde
seraphĩ. Cotidie ad nos mittitur seraphĩ.
cotidie ingemiscentiũ atq dicentiũ. o
miser ego qm̃ cõpunctus sũ ora purgan¬
tur. & cum apeccatis fuerint lib̾ati. p̾pa¬
rant se minist̾ĩo dĩ. Quod aut̃ cȩteri in¬
terp̃tes ꝓ missum eẽ uolasse dixert. intel¬
lige uelocẽ diuini sermonis aduentũ su¬
ꝑ eos qui digni societate illiꝰ udicantur.
Ingenere quoq diuersitas ẽ. Septuagin.¬
ta. aquila. & theodotion. seraphĩ neut᷑
genere transtuler̃: simmachꝰ mascłino.
Nec putandũ sexum eẽ in uirtutib dei.
hebreȩ. feminino genere ꝓferat᷑. ruha.
lino genere sp̃c. Ex quo intelligendum ẽ qͣn¬
do de suꝑiorib disputatur:. & mascłinũ a¬
liquid sen femininũ ponit᷑: non tam sexũ
significari. quã idioma sonare linguȩ. Si.¬
quid̾e ipse ds̃ inuisibił & incorruptibił
om̃ib pene linguis ꝓfertur genere mas-¬
culino. cũ in eũ non cadat sexus. Illoꝵ qͦq

Expanded text:
et uolauit ad me unus de seraphim. cotidie ad nos mittitur seraphim, cotidie ingemescentium atque dicentium: o miser ego, quoniam conpunctus sum, ora purgantur et, cum a peccatis fuerint liberati, praeparant se ministerio dei. quod autem ceteri interpretes pro \'missum esse\' \'uolasse\' dixerunt, intellege uelocem diuini sermonis aduentum super eos, qui digni societate illius iudicantur. in genere quoque diuersitas est. Septuaginta, Aquila et Thgenere transtulerunt, Symmachus masculino. Nec putandum, sexum esse in virtutibus Dei, Hebraeae feminino genere proferatur, Rucha: lino, spiritus. Ex quo intelligendum est, quando de superioribus disputatur et masculinum aliquid\' seu femininum ponitur, non tam sexum significari, quam idioma sonare linguae; siquidem ipse deus inuisibilis et incorruptibilis omnibus paene linguis profertur genere masculino, et cum in eum non cadat sexus. illorum quoque,
Abbreviated transcription (Latin):
tantib te. Hoc .lxx. multo alit̾ transtu.¬
lert᷑. A scło non audiuimꝰ neq oculi nr̃i ui¬
dert̃ dm̃ absq te & oꝑa tua uera. & facies
uerbum exp̃ssit e uerbo s f nͦuy brͣacs¬
yͥli uͦc. eundem sensũ aliis sermonib in¬
dicauit. In epła ad romanos idem apls
ponã in syon lapidem offensionis & pe¬
trã scandali. Discordat atranslatione ue-¬
teri & tam̃ cum hebraica ueritate con-¬
cordat. In lxx enĩ contrariꝰ sensus ẽ. ñ ut
lapidi offensionis occurr̾etis. neq ut petrȩ
ruinȩ: cum apłs quoq petrus hebreis pau-¬
loq ꝯsentiens ita posuerit incredulis autẽ
lapis offensionis & petra scandali. Ex qui¬
b uniu̾sis ꝑspicuũ est apłos & eugłistas
inint̾pretatione ueter̃ septurar sensum
quesisse non uerba. nec magnoꝑe de or¬
dine sermonibq curasse. cum intellec.¬
tui res paterẽt. Lucas uir apłicus & euan.¬
głista scribit stephanũ primũ xp̃i mar.¬
tyrem iniudaica ꝯtentione narrantẽ. in

Expanded text:
o aliter transtulerunt: a saeculo non audiuimus neque oculi nostri uiderunt deum absque te et opera tua uera et facies uerbum expressit e uerbo, sed παραφραστικω̄ς eundem sensum aliis sermonibus indicauit. in epistula ad Komanos idem beatuponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali. discordat a translatione ueteri et tamen cum Hebraica ueritate concordat. in Septuaginta enim contrarius sensus est: non ut lapidi offensionis occurretis neque ut petrae ruinae, cum apostolus quoque Petrus Hebraeis Pauloque consentiens ita posuerit: incredulis autem lapis offensionis et petra scandali. ex quibus uniuersis perspicuum est apostolos et euangelistas in interpretatione ueterum scripturarum sensum quaesisse, non uerba, nec magnopere de ordinatione sermonibusque curasse, cum intellectui res paterent.\' Lucas, uir apostolicus et euangelista, scribit Stephanum, primum Christi martyrem, in Iudaica contentione narrantem: in
Abbreviated transcription (Latin):
cam ueritatem. ũ iudas m̃et̾tem putãs tha¬
mar dona tͥnsiisit. ⁊ seq̃st̃ inuñum int̾ro¬
feminis inmutatꝰ ẽ. In multisq locis ħidem
intelligendum qͦmͦ parce dicunt᷑ ab eo qđ mi¬
mine parcãt. ⁊ bellum qđ nequaq̃ m bellumsit.
⁊ lucꝰ qđ mimime luceat. In hac mansione mo¬
rit maria ⁊ sepelit᷑. ⁊ ꝓpt̾ aquas contͣdictio nis
moises ⁊ aaro i offendũt dñm. ⁊ ꝓhibent᷑ tͣnsi
i iordanem. missisq ninciis ad edom. tͣnsitꝰ
petit᷑. nec impetrat᷑. Quis tim̃et p̾tantos ꝓfect
Inmorse iaaroꝵ legi ⁊ sacdotio uudeorum
fims imposit. qđ nec ip̃i ad t̾ram repinissionis tͣns¬
cende ualeãt. nec credentem ppłm de solitudine
num tͣnsire ñ possint. ⁊ cum multis p̾cib ⁊ conau
uiam ñimpetrent.s eg̃diat᷑ edom adũsus eosu
ppło multo ⁊ minami forti. Int̾ptacio qͦ nomins
morti ⁊ offense ⁊ negato tnsitui conueñ. Ueuim
mandatum ibi peccatum. u̾ pec̃cm ibi ofensa.

Expanded text:
cam veritatem, ubi Judas meretricem putans Thamar, dona transmittit, et sequester munerum interrofeminis mintellegendum, quomodo Parcae dicuntur ab eo, quod minime parcant, et bellum, quod nequaquam bellum sit, et lucus, quod minime luceat. in hac mansione moritur Maria et sepelitur et propter aquas contradictionis Moyses et Aaron offendunt dominum et prohibentur transire Jordanem, missisque nuntiis ad Edom, transitus petitur, nec impetratur. Quis timeret post tantos profectus in Moyse et Aaron Legi et Sacerdotio Judaeorum finis impositus: quod nec ipsi ad terram repromissionis transcendere valeant, nec credentem populum de solitudine renum transire non possint: et cum multis precibus et conatu viam non impetrent; sed egrediatur Edom adversus cos in populo multo et in manu forti. interpretatio quoque nominis morti et offensae et negato transitui conuenit. ubi enim mandatum, ibi peccatum; ubi peccatum, ibi offensa;
Abbreviated transcription (Latin):
nientis sapientiȩ sustinere. Uerum exẽ¬
plum int̾ponam. ut ꝑspicue possit in¬
telligi. quomͦ fatuum dĩ stultam fece¬
rit sapientiam mundi. Fingamꝰ pau¬
lisꝑ me qui aliquid putor nosse cum
insipiente aliquo & inerudito confer¬
re sermonẽ. qui nicħ intelligat. nichil
acutȩ disputationis int̾roget. Nunqͥd¬
nã opus michi ẽ adilliuis stulticiam
coarguendã dialecticȩ artis callidita.
te. & ꝓfundoꝵ sensuũ acum̃ adhibere:
Nonne adunus sermunculi iactum
uilif & modici qui tam̃ illius intelli¬
gentiȩ uideatur acerrimꝰ. fatuum eũ
qe insipientẽ eẽ comiuncã: Sic gͥ ad
mundi sapientiã stultificandam ñ ẽ
opus sapientiã dĩ descendere. & cũ ea
colluctari. quȩ deorsum ẽ sapientia:
s sufficit fatuum dĩ. qm̃ sapientius
m̃s & dñs assumpsit. ut contrariis dis¬
soluat contraria: & confirmemur ab
mus ascendere ad sapientiam & uirtu¬

Expanded text:
nientis sapientiae sustinere. Verum exemnientis sapientiae sustinere. Verum exemplum interponam, ut perspicue possit intelligi, quomodo fatuum Dei, stultam fecerit sapientiam mundi. Fingamus paulisper me, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, nihil acutae disputationis interroget: numquid opus mihi est ad istius stultitiam coarguendam, dialecticae artis calliditatem et profundorum sensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermonis jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, 802 sed sufficit fatuum Dei: quoniam fatuum meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, et nos confirmemur ab mus ascendere ad sapientiam et virtu
Abbreviated transcription (Latin):
lius sapientiȩ quam t̾renus ñ capit lo.¬
cus. ad illam sapientiam quȩ cȩlestis ẽ
quȩ mundi limitem excedit. hoc qđ
descendit ad homines fatuũ dĩ est. Uer̃
id ipsum fatuũ cłi. sapientius ẽ hom̃ĩbꝰ.
Quib hominib : ñ utiq stultis. s sapi¬
entib. Dicas licet sapientes scłi istius.
siue principes siue uates. istis sapienti.¬
b scłi. hoc qͦd exposuimꝰ fatuum dĩ
sapientius ẽ. Mirabile quiddã uo-¬
lumus inserere. qm̃ sapientia mundi
stulticia ẽ apud dm̃. & infatuauit ds
sapientiam mundi. Non in sapientia
sua infatuauit sapientiã mundi.ut
ẽẽ stulticia arguatur. Neq enĩ dignat᷑
sapientia dĩ ad mundi sapientiam cõ¬
uincendam tota descendere. s potius
modicũ. hoc ẽ incarnationis sacramen.¬
tum. Quid necessarium fuit qdđ fatuum
dĩ erat. ut hoc paruo & fatuo dĩ. infa¬
tuaretur scł̃i sapientia: Nonem̃ uale¬
bat scłi sapientia magnitudinẽ in se ue.¬

Expanded text:
lius sapientiae, quam terrenus non capit lolius sapientiae, quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem excedit, hoc quod descendit ad homines fatuum Dei est. Verum idipsum fatuum Dei sapientius est hominibus: quibus hominibus? non utique stultis, sed sapientibus: dicas licet sapientes saeculi istius, sive principes, sive us saeculi, hoc quod nos exposuimus fatuum Dei sapientius est. Mirabile quiddam volumus inserere: quoniam sapientia mundi stultitia est apud Deum: et infatuavit Deus sapientiam mundi, non in sapientia sua infatuavit mundi sapientiam, ut esse stultitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere, sed potius modicum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo et fatuo Dei, infatuaretur saeculi sapientia? Non enim valebat saeculi sapientia magnitudinem in se ve