comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ intelligatur et quasi decrudetur qd̾ ane
xp̃o obscurũ atq adeptũ est. statimq id̾ apłs sb¬
dit. Cum añ tu̾sieris ad xpm̃ aufe̾tur uelamẽ
sunt sed tegim̃ pocius quo utilia tegebantut
Hoc mõ gͥ agitur cum is qui studiose ac pie ñ
turbide atq impbe sc̾ͥpturaꝵ illaꝵ sensũ reqͥr̃
demonstratur qͦ sedulo et ordo rer̃ et causetrõ¬
rũ atq dictoꝵ et uet̾is testam̃ti ad nouum
tanta congruentia ut apex nullus qui ño cou¬
sonat relinqͥtur et figuraꝵ taurase cretaut õ¬
uia q̃ int̾p̾tando eruuntur musd̃s ẽẽ cogunt
fateri. qui hoc uolunt añ condẽpnare qm̃ di¬
c̾e. Sed ut omissa int̾im altitudine scĩe. sica¬
gãm tecũ qũo agẽdum arbitror cũ samiliar
meo .i. sicut ego possum ñ sicut doctissimos in¬
ros posse mirat᷑ sum. Tria gn̾a sunt erroris. qͥ¬
b homĩes errant cũ anqͥd legimar e singłis
dicam. Rimũ genus ẽ i quo id qd̾ falsumẽ
U̾m puratur cum aliud qui scͥpuit putauli ⁊

Expanded text:
Christum intellegatur et quasi denudetur, quod sine Christo obscurum atque adopertum est. statim quipit: cum autem transieris ad Christum, auferetur uelamen; sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur. hoc modo agitur cum iis, qui studiose ac pie, non turbide atque inprobe scripturarum illarum sensum requirunt, demonstraturque sedulo et ordo rerum et causae factorum atque dictorum et ueteris testamenti ad nouum tanta congruentia, ut apex nullus, qui non consonet, relinquatur. et figurarum tanta secreta, ut omnia, quae interpretando eruuntur, miseros esse cogant fateri, qui haec uolunt ante condemnare quam discere. Sed ut omissa interim altitudine scientiae sic agam tecum, quomodo agendum arbitror cum familiari meo, id est sicut ego possum, non sicut doctissimos uiros posse miratus sum: tria genera sunt erroris, quibus homines errant, cum aliquid legunt. de singulis dicam. primum genus est, in quo id quod falsum um putatur, cum aliud qui scripsit putauerit.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ꝯmonuit et siu̾am ut credo cui curã ge¬
ris uelim te audias et bonis p̃ceptorib catho¬
lice xp̃iantatis to pia fide alacri spe. simpli¬
ci caritate ꝯmittas. dm̃q ipm̃ cuiꝰ uiiꝰ et boni¬
tate fcĩ sumꝰ et iusticia penas lum̾is et demẽ¬
cia roboramur orare ñ cesses. Ita t̾ ueq p̃cep¬
ta et disputationes doctissimoꝵ hom̃ieo ne¬
rexpĩanoꝵ. neq libri neq serene ip̃e cogita¬
tiones desu̾nt quib facile ꝙ q̃ris inuemas.
Nam istos u̾bosos et miseros. quid. n alin
mitias dix̾im penitus desere. Quidum ni¬
mis q̃runt unde sit malũ. nicħ reppetius
ut uł dormire senꝑ catius sit qm illo modꝰ
enigilare. ⁊ se letargicis .n. freneticos facmi
In quos morbos cum sit utiq plerum ꝙ ine

Expanded text:
ra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominristianorum, neque libri, neque serenae ipsae cogitationes defuerint quibus facile quod quaeris invenias. Nam istos verbosos et miseros quid enim aliud mitius dixerim? penitus desere: qui dum nimis quaerunt unde sit malum, nihil reperiunt ut vel dormire semper satius sit, quam illo modo evigilare. De lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos, cum sit uterque plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseq̃us. Cumitaq nõ exaudim᷑ ad tp̃alia bõa
retinenda. uł adipisdẽda. qñ pro biis dep̾cam᷑
dm̃ in eo qd̃ nos nõ exaudit. derelinquit nos
concupistamus nõ nos derelĩquit uñ sedt᷑
psalmus et dicit. occoo¬
lamamn ad te per diem. nec exaudies. et
nocte. eciam hic sb̾ auditur nec exaudi
Tño ad insipientiã mͥ. Hoo gͦ dicit. Nõ
me quid̾ exaudies clamarẽ per diẽ .i. ĩ
reb prosperis ut eas nõ admittã et nocte.i. ã
quid poscere debeam. Clamabo quippe ego
ut mͥ bona tẽporalia nõ auf̾antur: oaouocoo¬
u autem in sd̃o hitas laus isrl. Nolo ut
derelinquas concupiscentiã meam qͥa
tarnalem felicitatem requiro. u̾m ħ est ĩ sor¬
dib uetustatis. tu añ q̃ris mũdiciam nouita¬
tis. NIon exaudiendo istam cupiditatẽ relin¬
cruis quia caritatem in qua ħites q̾ris. Carias
aute d̾i diffunditur in cordib nr̃s per spm̃
rael. laus in dentiũ te. qr non se laud antur
sed inte. Quid .n. hñt quod uõ acceperunt

Expanded text:
non exaudimur ad temporalia bona retinenda vel adipiscenda, quando pro his deprecamur Deum, in eo quod nos non exaudit, derelinquit nos:concupiscamus, non nos derelinquit. Unde sequitur Psalmus, et dicit, Clamavi ad te per diem, nec exaudies ; et nocte: etiam hic subauditur, nec exaudies. n ad insipientiam mihi. hoc ergo dicit: Non me quidem exaudies clamantem per diem, id est in rebus prosperis. ut eas non amittam, et nocte, id est in quid poscere debeam. clamo quippe ego, ut mihi bona temporalia non auferantur, tu autem in sancto habitas, laus Israhel. nolo, ut derelinquas concupiscentiam meam, qua carnalem felicitatem requiro; uerum haec est in sordibus uetustatis, tu autem quaeris munditiam nouitatis; non exaudiendo istam cupiditatem relinquis, quia caritatem, in qua habites, quaeris; caritas autem dei diffunditur in cordibus nostris sed rahel, laus uidentium te, quia non in se laudantur sed in te; quid enim habent, quod non acceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
silla qͥ ño nullos ĩꝑitos in eisd̃ scͥptuns uũt offẽ¬
ere. cosinit ita poĩta ut cũ tes ab horrentes a sen
m uone certus ut oaminicũ bucolicoꝵ. cũ pastor
dut eflux̾it conẽtur homines itpta et alexi pu¬
aũ niqũe plato eciã carm amatoriũ fecise or
nescio quid magñ sigc̾are. s ĩꝑitoꝵ iudiciũ fu¬
de afsrnient cũ sine ullo sacralegio poeta ub̾ui
s re nera teuocabat nos. atq ꝓhibebat a q̃rẽdo
An atieraꝰ legi cancio an aduenantiuꝰ poten¬
da aut cacrator ꝑsona utis. ant ea mna tur petent

Expanded text:
si illa, quae nonnullos inperitos in eisdem scripturis uidentur offensi illa, quae nonnullos inperitos in eisdem scripturis uidentur offendere, eo sunt ita posita, ut cum res abhorrentes a sensmus? nonne cernis, ut Catamitum bucolicorum, cui pastor durus effluxit, conentur homines inteetiam carmen amatorium fecisse dicitur, nescio quid magnum significare, sed inperitorum iudicium fugere adfirment, cum sine ullo sacrilegio poeta uberriSed reuera reuocabat nos atque prohibebat a quaerendo aut alicuius legis sanctio aut aduersantium potentia aut sacratorum persona uilis aut
Abbreviated transcription (Latin):
ceptore andes ferre siñam. Nec si tibi occurrunt a
liqua q̃ uideatur absinda tarditatẽ tuã et putre¬
sas pocius qm eos qui fortasse a talib intlłi noq̃¬
uni: Q teres aliꝙ̃ prũ simulet doctum uł qͥ tał
ẽe multis consencientib dic̾etur. cuiꝰ et p̾ceptis
melior et doctͥna pensior fieres. Non facile reppe¬
rebat᷑ cum labore inuestigaretur. Derat ĩ ea
terra qmͣ ĩ colebas. Q cã utilius cogeret peregͥ¬
nari. In continẽtia ꝓrsus la tebat aut nou erat
Mlaingaretur si in ꝓpiquo tnsmare nõ inueni¬
ebatur ꝑgred̾eris us ad illas t̾ras. ĩ quib ea que
illis libris contiñtur gesta ẽẽ dicũtur. Quid tale
fecimꝰ honorare. Et tũ religionẽ fortasse scĩsĩã
adhucn. quasi dubitandũ sit loquor cuiꝰ opini¬
ototũ iam terraꝵ orbem occupauit miserrimi
pueri ꝓ nr̃o arbitrio iudicioq dãpnauim̃᷑: Qłd

Expanded text:
aeceptore audes ferre sententiam nec si tibi aliqua occurrunt, aeceptore audes ferre sententiam nec si tibi aliqua occurrunt, quae uideantur absurda, tarditatem tuam et putresas potius quam eos, qui fortasse a talibus intellegi nequeunt? quaereres aliquem pium simul et doctum. uel qui talis esse multis consentientibus diceretur, cuius et praeceptis melior et doctrina peritior fieres. non facile reperiebatur? cum labore inuestigaretur. deerat in ea terra, quam incolebas? quae causa utilius cogeret peregrinari? in continenti prorsus latebat aut non erat? nauigaretur. si in propinquo trans mare non inueniebatur, progredereris usque ad illas terras, in quibus ea, quae illis libris continentur. gesta esse dicuntur. quid tale fecimus, Honorate? et tamen religionem fortasse sanctissimam — adhuc enim quasi dubitandum sit loquor — cuius opinio totum iam terrarum orbem occupauit, miserrimi pueri pro nostro arbitrio iudicioque damnauimus. quid?
Abbreviated transcription (Latin):
et sincerissimꝰ dei cultus quiͣuis at ap̃ pancos ał
cos tñ est quib multitudo qmͣꝙͫ cupiditaaib
inuoluta et a puritate ĩ telligentie remota cͥo¬
seni quod fien posse quis dubitet. Q̾ro si cͥs
tem̾itatem uecordiam nrãm arguat quoᷤ¬
ñ apud eius magrõs eam diligentet luesis¬
ñ cnꝰ iuemende nob̾ magna cura mest. quid res¬
uonde possimꝰ. Det̾riat me multitudo eut ab studi
artũi lb̾anũ uix huit p̃senti uite anquid cõmo
olafenium cur ab inquirenda petuma. cur ab
ponore adipistendo. cur demq a cõꝑanda et ren¬
eree lant nulla det̾runt multitudo at absu da
cerennamiũ maurũ sine magr̃o arãg̾e ño au¬
detes. asper cormitꝰ donatus et ani m̃num̾abiles
reqͥrũtur ut quib poeta possio ĩtlłi. cuiꝰ carmi¬
na et teatri plausus iudentur captare. Tu ĩ coy
ne diffam̃atur sine duce irruis. et de biis sine p̾¬

Expanded text:
et sincerissimus dei cultus, quamuis sit apud paucos, apud et sincerissimus dei cultus, quamuis sit apud paucos, apud eos tamen est, quibus multitudo quamquam cupiditatibus inuoluta et a puritate intellegentiae remota consentit-quod fieri posse quis dubitet? — quaero, si quis temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non apud eius magistros eam diligenter inuesus inueniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus? deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a conparanda et retexcellant, nulla deterruit multitudo? At absurda Terentianum Maurum sine magistro adtingere non auderes, — Asper, Cornutus, Donatus et alii innumerabiles requiruntur, ut quilibet poeta possit intellegi, cuius carmina et theatri plausus uidentur captare — tu in eos ne diffamantur, sine duce inruis et de his sine pr
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Nonno dixerã paulo añ ut qͣi rudes nerts¬
q̃ramꝰ. Sed si ex ip̃a ui uitans paucos tñ tenero
coniectas. qui uero sint nescis. quid si ita pauti
sunt qui u̾m scrunt ut auctoritate sua mulimu¬
dinẽ teneant. Uñ se nulla secreta expedire et is¬
si eliqͣre paucitas possit. Nonne indemꝰ qd̃ pau¬
ci sũmã eloquẽtiã conseqnͣtur cũ ꝑ totũ orbẽ
tectoꝵ seole adolestentum gregib perstrepant:
Nimquid uam ĩꝑitoꝵ pert̾riti multitudine qͥ¬
q boni oratores euad̾e uolunt ceailii aũ potuis¬
sͥ aut eruti or̃onib qmͣ tullianis nauandam
oꝑam existimant. ħ appetunt om̃s. q̃ maiorim
auctoritate firmata st̃. Ead̾ imꝑitoꝵ turbe des¬
cere moluintur. q̃ a paucis dc̃is dicẽda recepia
sunt. assecunturaũ ꝑpauci. agunt pauciores.
clarescunt paucissimi. Qd̃ a tale quid uera est
religio. Quid si multitudo ĩꝑiroꝵ freqñtat ee¬
crimine fortasse contẽpnimꝰ. Si .n. u̾islmm

Expanded text:
sit. nonne dixeram paulo ante, ut quasi rudes quaereremus? sed si ex ipsa ui ueritatis paucos eam tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas possit? nonne uidemus, quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adulescentium gregibus perstrepant? numquidnam inperitorum perterriti multitudine, quicumque boni oratores euadere uolunt, Caecilii sibi potius aut Eruci orationibus quam Tullianis nauandam operam existimant? haec adpetunt omnes, quae maiorum auctoritate firmata sunt. eadem inperitorum turbae discere moliuntur. quae a paucis doctis discenda recepta sunt; adsequuntur autem perpauci, agunt pauciores, clarescunt paucissimi. quid? si tale quiddam est uera religio. quid? si multitudo inperitorum frequentat eccrimine fortasse contemnimus? si enim uerissimus
Abbreviated transcription (Latin):
quod fc̃a sinit omĩa. Audi pociꝰ uocem carms
q̃ fc̃a est int̾ omia qm̃ uerbum cato scm̃ est
es ħitait in nob̾. audi pociꝰ medicine uotẽ
qm saciaris ut uideas dm̃ꝙ̃ tͥ uidend̾ distu¬
lit. hominẽ aũ indendũ attulit occidendum
optulit imitandũ contulit ut uta fide adi¬

Expanded text:
quod facta sunt omnia? Audi potius vocem carnis quod facta sunt omnia? Audi potius vocem carnis  facta est inter omnia, quoniam uerbum caro factum est et habitauit in nobis; audi potius medicinae uocem, qua sanaris, ut uideas deum, quem tibi uidendum distulit, hominem autem uidendum adtulit, occidendum obtulit, imitandum contulit, credend
Abbreviated transcription (Latin):
te cuiꝰ nũdũ rem sediam spem ginꝰ de qͣ scͥptũ
ẽ. qr spe salui fcĩ sumꝰ. spes aũ q̃ uidetur ñ ẽ
es. Id̾oq et in isto psalmo cũ dixisset. deusd̾s
mnens respice ĩ me. quare me d̾eliquisti. conti¬
Onge a salute mea u̾ba delictoꝵ meorũ.
Idest ħ u̾ba delictoꝵ meoꝵ sũt et longe stͥ
b illa salute mea. qm mͥ nou uet̾is sed noui
tatam̃ti gr̾a pollicetur. qmͣqmͣ eciam sic distĩ¬
ou põt. deus d̾s m̃s respice ĩ me quare me d̾e¬
liquisti longe a salute mea. tanqmͣ dic̾et re¬
angñdo me hoo est uo me exaudiendo longei
dex uirgine similitudinem carnis peccati
onsus ex persona sponse loquitur qr imiu̾i
dams quod ã modo et apud ysaiam ubi dicit. Si¬
ornauit me ornasnto. alligauit mͥ et oruaiit me
tanqmͣ uniꝰ uox est. Et tũ sponsumet sponsam uo¬
xpm̃ intelliginꝰ et eccãm. sed erunt duo ĩ carne
caro una. ꝓfecto competent̾ ⁊ uox una. Qr ud
ħ queris humana infimtas. uocem nerbi per

Expanded text:
m sed iam spem gerimus, de qua scriptum est, quia spe salui facti sumus; spes autem quae uidetur, non est spes. ideoque et in isto psalmo cum dixisset: Deus, deus meus, respice me; quare me dereliquisti? contie a salute mea uerba delictorum meorum, id est haec uerba delictorum meorum sunt et longe sunt ab illa salute mea, quam mihi non ueteris sed noui testamenti gratia pollicetur. quamquam etiam sic distingui potest: Deus, deus meus, respice me; quare me dereliquisti longe a salute mea? tamquam diceret: Relinquendo me, hoc est non me exaudiendo longe ex uirgine. similitudinem carnis peccati; haec sponsus ex persona sponsae loquitur, quia uniuit eam sibi quodam modo. et apud Esaiam, ubi dicit: Siornauit me ornamento, \'alligauit mihi\' et \'ornauit me\' tamquam unius uox est et tamen sponsum et sponsam Christum intellegimus et ecccaro una, profecto competenter etiam vox una. Quid hic quaeris, humana infirmitas, vocem Verbi per
Abbreviated transcription (Latin):
horũ est. omĩa diuina et bumana una ꝑmittunt
q̃rere fidem catholicã. tenere aũ et colere. ꝑ hũa¬
nũ terce uis licet et de diuino qmͣ dmena mus
incertũ est. Nemo imbecillitatẽ nr̃am deterret
mimicus. qmͣꝙͣ uĩtas atq anime salꝰ si diligẽt̾
q̃sit aut ubi tutissime licet inuenta ñ fu̾it. cũ
quorus discrimine q̃ ridebeat. Oĩ dignitat᷑
et potestatũ gradꝰ. huic diuino cultui deuotis¬
simomẜuiunt honestissimũ ẽ religionis nom̃
et p̃clarissimũ. Quid ĩpedit tand̾. ꝑscrutariat¬
q discutere pia et sedula ĩuestigatione. ntrũ
hic sit illud qd̃ sincerissime nosse et cͦtodire pa¬
ucos nec̃e est eciã si oĩm in id gentiũ uolũtas
fauorq conspiren Q cũ ita sint fac nos ut di¬
xinũc pͥmũ cirere. cui ña religioni aĩas ut̃as p᷑¬
gandas ĩ stauraudasq purgamꝰ tradamꝰ. Pro¬
culdubio a catholica ecc̃a su m̃dũ exordiũ płes¬

Expanded text:
tunt quaerere catholicam fidem; tenere autem et colere, per humanum certe jus licet, si de divino quamdiu erramus, incertum est: nemo imbecillitatem nostram terret inimicus quanquam veritas atque animae salus si diligenter quaesita, ubi tutissime licet, inventa non fuerit, cum quouis discrimine quaeri debeat - omnium dignitatum et potestatum gradus huic diuino cultui deuotissime inseruiunt; honestissimum est religionis nomen et praeclarissimum. quid inpedit tandem perscrutari atque discutere pia et sedula inuestigatione. utrum hic est illud. quod sincerissime nosse et custodire paucos necesse est, etiamsi omnium in id gentium uoluntas fauorque conspiret? . Quae cum ita sint, fac nos, ut dixi, nunc primum quaerere, cuinam religioni animas nostras purgandas instauran dasque tradamus. procul dubio a catholica ecclesia sumendum exordium. p
Abbreviated transcription (Latin):
i. ooꝵ qui opiãtut se scire ꝙ nesciũt ẽ ꝓfcõ ni¬
cħ credunt et illi qui u̾m qͥedͣ unt cum deim¬
one inueniendi et illi qui omĩo ño querũt. Ei
hoc duintaxat in reb ad anqmͣ ꝑtinentib dit¬
ciplinam nam in alio uite actu ꝓrsus nestioi
quo pacto possit homo nicħ credere qm̃ꝙ i lł¬

Expanded text:
 qui opinantur se scire quod nesciant, est profecto uia nihil credunt: et illi qui uerum quaerunt cum desperatione inueniendi, et illi qui omnino non quaerunt. et hoc dumtaxat in rebus ad aliquam pertinentibus disciplinam. nam in alio uitae actu prorsus nescio quo pacto possit homo nihil credere.
Abbreviated transcription (Latin):
dicam cuius accusate consid̾antis res de cͥib
loqui multũ amat. sed uemamꝰ ad causam si
placet. Nam bene nosti qd̃ rep̾hendentes maĩ¬
chei catholicam fidem et maxime uetꝰ testam̃¬
tũ discerpentes et dii amantes cõmonent ĩpi¬
tos qui ꝓfc̃o nesciunt quatinus sint a ccpie̾n¬
da illa et orm̃admodũ hausta utilit miemas
cli nagientium adhuc amiaꝵ iedullasq tes¬
cendant adhuo aĩaꝵ. et qr sunt ibi quedam q̃
sb̾ offendant animos iguaros et negligentes siu
q maxima turba est psalit̾ accusar possunt de
facere nouerunt nõ amant ꝓpatma et fanige¬
rula. qͥdam in disputatione certamina et obħ
mime noti sunt. nu hiis qui eos instantissie
requirum. De hac gͥ manicheoꝵ teritate que
uetus testam̾itũ et catholicamfidem rephendũt
accipe obietro q̃ me moueant. Opto aũt spero
speto te aĩo accepturũ quo ame dñt. Scitante
deus cinnom sunt archana concnĩe mee ichẽ

Expanded text:
dicam, minus acute considerantis res, de I quibus dicam, minus acute considerantis res, de I quibus loqui multum amat. sed ueniamus ad causam. si placet. Nam bene nosti, quod reprehendentes Manichaei catholicam fidem et maxime uetus testamentum discerpentes et dilaniantes commouent inperitos: qui profecto nesciunt, quatenus sint accipienda illa et quemadmodum hausta utiliter in uenas quasi uagientium adhuc animarum medullasque descendant. et quia sunt ibi quaedam. quae suboffendant animos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populariter accusari possunt; defacere nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime requirunt. de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nih
Abbreviated transcription (Latin):
talib ag̾e̾. Ut qũeadmodũ ille ait. separatis mi¬
gis locoꝵ comuniũ. res cũ res. causa cũ causa. ĩo
qui duituis audisset lum̃ perillum tnsitum
fecit. Uides .i. tn maxima mea cura. namde alł
ñ minis estuo qmͣ hoc mane et facillimũ a ꝑ¬
yhendendũ cuinus ẽẽ possie. Iraq hoc discuaiẽ¬
dum dimitto prudentie tue. Non .i. uereorne
me arbitieris inħitatum liũe cũ iutehiuiꝰ m̃di
etam implicatꝰ. ẽ enebrosam spemgerem de
puloritudine uxoris. de pompa diuitiaꝵ. de ua¬
uitate bonoꝵ cel̾tsq noxiis et ꝑuiciosis uolup
audirem cupere et sꝑare si desistebam. Necħ
nere ut ista caueantur. S m̃o me dice deser¬
tum liũe cum ab hiis om̃ib umbris retũ me
au̾termi soloq uictu ad ualtudiẽ corporis
nocło contentus ẽẽ decreuerim. Inistratum
antẽ atq fulgentẽ fuisse csĩ ista diligem et i¬
hiis iuolit᷑ tenerer homĩs ẽ. ut iittissime

Expanded text:
talibus agere, ut. quemadmodum ille ait, separatis nutalibus agere, ut. quemadmodum ille ait, separatis nugis locorum communium res cum re, causa cum causa, ratio qui diutius audisset: lumen per illum transitum fecit. uides enim tu, mea maxima cura — nam de illis non nimis aestuo — quam hoc inane et facillimum ad reprehendendum cuiuis esse possit. itaque hoc discutiendum dimitto prudentiae tuae. non enim uereor, ne me arbitreris inhabitatum lumine, cum uitae huius mundi eram inplicatus, tenebrosam spem gerens de pulchritudine uxoris, de pompa diuitiarum, de inanitate honorum ceterisque noxiis et perniciosis uoluptse illos audirem, cupere et sperare non desistebam. nequenere, ut ista caueantur. sed modo me dicere desertum lumine, cum ab his omnibus umbris rerum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis necessario contentus esse decreuerim, inlustratum autem atque fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis est, ut mitissime
Abbreviated transcription (Latin):
so aua relectatus es recordare obsecro te nisi
magna quadã p̾sũptione ac pollicitatõne
rõnum. Sed qr du multũq de ĩperatoꝵ er¬
rorib latissime ac uehem̃tissime dispitta¬
bant. quod ouiꝰ mediocrit̾ erudito ẽẽt facil¬
ana non occurrerent in quib acquiest̾emꝰ
arbitrabamur. Itaq nob̾ faciebaut quod
in sidiosi ancupes solent qui iussatos sursũ
ꝓpe aqmͣ defigunt ut siuentes aues decipi¬
amt. Obruunt.n. et quoquo mõ oꝑiũt alias
aquas q̃ circa st̾. uł inde eciã formidolosis
moliciomib deterrent ut ĩ eoꝵ dolos ñ ĩ elcõe
s inopia decidaut. Sed cur nõ ip̃e mͥ qudeo
quod iste lante ac lepide sinulitud mes atq huius¬
modi rep̃hensiones mom̃s qui aliquid docenta
quo uis adu̾sano effundi urbanisame ac dicatis¬
sie possunt. Sed ob hoc putaui aliquid tale in¬
sẽndum littis meis ut eos ammonea ut desinãt

Expanded text:
aeso, alia re delectatus es, recordare. obsecro te. nisi aeso, alia re delectatus es, recordare. obsecro te. nisi magna quadam praesumptione ac pollicitatione rationum? sed quia diu multumque de inperitorum erroribus latissime ac uehementissime disputabant — quod cuiuis mediocriter erudito esse facilalia non occurrerent, in quibus adquiesceremus, arbitrabamur. itaque nobis faciebant, quod insidiosi aucupes solent, qui uiscatos surculos propter aquam defigunt, ut sitientes aues decipiant. obruunt enim et quoquo modo cooperiunt alias quae circa sunt aquas, uel inde etiam formidolosis molitionibus deterrent, ut in eorum dolos non electione, sed inopia decidant. , Sed cur non ipse mihi respondeo, quod istae lautae ac lepidae similitudines atque huiusmodi reprehensiones in omnes, qui aliquid docent, a quouis aduersario effundi urbanissime ac dicacissime possunt? sed ob hoc putaui aliquid tale inserendum litteris meis, ut eos admoneam, desinant
Abbreviated transcription (Latin):
b illic̾etur p̃ sertim adolescentis animꝰ cupidꝰ
mͥ. et iam nõ nulloꝵ inscela doctoꝵ hoim̃ dispu¬
tationib suꝑbus et garrulus qualem me tũc
et ab ens ꝓmissũ aꝑtim et sincertũ uere ten̾e
atq haurire cupientẽ. Sed q̃ rursum rõ reuo¬
cabat ne apud eo peniius hererẽ ut me nullo
dũtebam. plus ĩ refellendis aliis disertos. et
copiosos ẽẽ qmͣ ĩ suis ꝓbandis firmos et c̾tos
manere. Sed de me quid dicam. qui ĩa catho¬
licus xp̃ians eram qui nunc ub̾a ecc̃e post
longam sitim pene exhaustus atq aiuidꝰ to¬
ta auiditate repetiui eaq altiꝰ fleus et gemẽs
concussi et exp̃ssiut id mane̾t qd̃ mͥ sic affecto
ad recreationẽ satis ẽe posset et ad sp̃em redu¬
cẽdam uite ac salutis: Quid gͦ de me ip̃o di¬
cam. Cum nũdum xp̃ianꝰ. qui hortatu meo cũ
eos uehem̃ter execrareris uix adductus est ut
audiendi t̾ atq explorandi uid̾entur. Quia q̃¬

Expanded text:
bus illiceretur, praesertim adolescentis animus cupidus bus illiceretur, praesertim adolescentis animus cupidus veri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus: qualem me tunc et ab eis promissum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sed quae rursum ratio reuocabat, ne apud eos penitus haererem, ut me in illo psos quoque animaduertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse quam in suis probandis firmos et certos manere? sed de me quid dicam, qui iam catholicus christianus eram? quae nunc ubera post longissimam sitim paene exhaustus atque aridus tota auiditate repetiui eaque altius flens et gemens concussi et expressi, ut id manarent, quod mihi sic adfecto ad recreationem satis esse posset et ad spem reducendam uitae ac salutis. quid ergo de me ipso dicam? tu nondum christianus, qui hortatu meo, cum eos uehementer execrareris, uix adductus es, ut audiendi tibi atque explorandi uiderentur, qua, qu
Abbreviated transcription (Latin):
es rogo et sꝑo ita fore. si bñ mͥ consciꝰ sum quod
adhũc stilum pio et officioso aĩo nõ uani uoĩs
appetitione aut nugatorie ostentationis acces
tholice fidei auctoritatẽ seqñtes. anteqm᷑ illud uͣ
quod pura m̃te conspicitur intueri q̃ ant creden¬
do p̃muniuntur et illuminaturo p̃parantur d̾o
Nosti em̃ honorate nõ aliam obcausã nos uita¬
les hom̃ies incidisse nisi quod seducebant ter¬
ribili aucł̃e separata mira et simplici rõne eos
qui se audire uellent introducturos ad deuni
et errore om̃i lib̾aturos. Quid .n. me aliud coge¬
bat annos ferre nouem spreta religione q̃ mi¬
chi puerulo a ꝑentib ustra erat honu̾̃es illos
sequi ac diligent̾ audire nsi ꝙꝑ uos suꝑstitio¬
ne terteri. et fidem nob̾ añ rõm imꝑari. dic̾e̾t
se añ millum p̾mere ad fidem nisi priꝰ diffu¬
sa et enodata ueritate. Quis non hiis pollitatõi¬

Expanded text:
et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod ad hunc stilum pio et officioso animo, non uani nominis adpetitione ac negatoriae ostentationis accesstholicae fidei auctoritatem sequentes, antequam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo prae- . muniuntur et inluminaturo praeparantur deo. nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se dicebant terribili auctoritate separata mera et simplici ratione eos, qui se audire ueet errore omni liberaturos. Quid enim me aliud cogebat, annos fere novem, spreta religione quae mihi puerulo a parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire; nisi quod nos superstitione terreri, et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem, nisi prius discussa et enodata veritate? Quis non his pollicitationi
Abbreviated transcription (Latin):
et credens h̾ericis homo. dooooooo
tam lingua qũã stilo. in hac c̾a
conquiescendũ mͥ arbitrarer. Nt
tp̃alis huiꝰmodi et maxime głe pͥncipatꝰq sui
gr̃a flans ac nouas opiniones uł gignit uel
ymagine quadam iu̾tatis ac pietatis illusus.
sumergo ħ ita sint nõ putaui apud te silend̾
indeatur. cuiꝰ ut scis ab meunte adolescẽcia.i
magno amore flagrauim. s res est longe re¬
mota a maioꝵ hoĩm m̃tib qui minis in hac
corporalia ꝓgressi atq lapii ncħ aliud putãt
ee qmͣ qd̾ istis quinq notissimis nũciis corpꝰ
sentiunt. Et quas ab hiis plagas atq ymagi¬
nes acccperunt eas secum uolunt eciã cũ co¬
nantur redire a sensib et ex eaꝵ mortifera et
falla cissima regła ĩ effabilia penetralia u̾ita¬
tis rectissime se metiri putant. Nicħ̾ est faciliꝰ
cilimũ sit. agnosces ut confido hiis lrĩs meis q̃
ut t̾ ꝓsint. aut certe ncħ obsuit om̃ibq om̃io
quoꝵ ĩ manus forte deuenerũt. et rogaui dm̃

Expanded text:
et credens haereticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. nuntemporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: cum haec ergo ita sint, non putaui apud te silendumuideatur, cuius, ut scis, ab ineunte adulescentia magno amore flagrauimus. sed res est longe remota a uanorum hominum mentibus, qui nimis in haec corporalia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis quinque notissimis nuntiis corporis sentiunt; et quas ab his plagas atque imagines acceperunt, eas secum uoluunt, etiam cum conantur recedere a sensibus, et ex earum mortifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se metiri putant. nihil est faciliuscillimum sit, agnosces, ut confido, his litteris meis. quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint omnibusque omnino, quorum in manus forte deuenerint, et rogaui deum
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ tẽptanerunt et a serpentib int̾ierunt. e¬
Neq murinuremꝰ. sicut quidã ex ilł murum¬
rauerũt et ꝑierunt ab exn̾atore. Om̃i aũ ista
in figura contingebant illis. scͥpta sunt autẽ
ad correptionem nr̃am. In quo fines scłorum
deuenerunt. Est itẽ ap̃ apłm allegoria q̃dam
sane ad cãm maxime pertinens iõq id̾ ipĩ eã
in disputando ꝑferre atq ostend̾e consuener̃.
Id̾ .n. apłus dicit ad galathas. Scͥptũ est .n. qd̃
abrabam duos filios huĩt unũ de ancilla et n¬
nũ de lib̾a. Si is quid̾ qui de ancilla ẜ carnem¬
auegoriã dõa. Namħ sunt duo testam̃ta. unũ
quid̾ de monte syna. in ẜuitutẽ gn̾ans qd̾ est
agar. Sina .n. mons est in arabia qui confinis

Expanded text:
interierunt. Neque murmuremus, sicut quidam ex illis murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem ista in figura contingebant illis. Scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos fines saeculorum devenerunt . Est item apud Apostolum allegoria quaedam, sane ad causam maxime pertinens, ideo quod ipsi eam in disputando proferre atque ostentare consuerunt. Idem enim Paulus dicit ad Galatas: Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit; unum de ancilla, et unum de libera: sed is quidjungit: Nam haec sunt duo testamenta, unum quidem ex monte Sina, in servitutem generans, quod est Agar. Sina enim mons est in Arabia, qui conjunctus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ in hac re. sed cor mediotre consid̾o. Caute .in.
lib̾ iste h̾t q̃ similia sunt hiis q̃ accipumt ut ma¬
gno stulticie mͥ uideatur nõ et hunc acapere ⁊
si quid ibi eos offendit fłm atq ĩmissũ dicere
aut si tał or̃o ĩpudens est sicuti est. cur in pauli
epłis cut ĩ quatuor euuͣgłii libris ea ualere aͥd
purant. In quib aut scio. an multo pła sint ꝑ¬
potione qmͣi in illo libro ẽe potuerũt q̃ a corrup¬
torib int̾iecta credi uolunt. Sed ninitũ illud est
quod mͥ uidetur qd̾ peto placidissimo atq seremi¬
simo iudicio mecũ confidens. Nosti .n. qd̾ aucto¬
stus apłoꝵ acciperent in quib eiudent̾ aduent᷑¬

Expanded text:
num in hac re, sed cor mediocre desidero. tanta enim num in hac re, sed cor mediocre desidero. tanta enim liber iste habet, quae similia sint his, quae accipiunt, ut magnae stultitiae mihi uideatur non et hunc accipere et, si quid ibi eos offendit, falsum atque inmissum dicere. aut si talis oratio inpudens est, sicuti est, cur in Pauli epistulis, cur in quattuor euangelii libris ea ualere aliquid putant, in quibus haud scio an multo plura sint proportione quam in illo libro esse potuerunt, quae a corruptoribus interiecta credi uolunt ? sed nimirum illud est, quod mihi uidetur, quod peto placidissimo et serenissimo iudicio mecum consideres. nosti enim, quod auctotus apostolorum' acciperent, in quibus euidenter aduent
Abbreviated transcription (Latin):
logiam illud pertinea quod cũ xp̃c ꝓhibuise
uxorem abici nisi forntationis c̾a. relaratĩ
ẽet ab int̾rogantib moysen dato libello repu¬
co uidenir. Hoꝵ aũ tẽporũ uires atq ordinẽ. mi¬
ra quadam diuine ꝓuidencie dispone digestũ.
ar compoĩtũ longum est explanare. Iam porro
analogiam qua utriusq testam̃ti congruentia
pspicitur quid ego dicã isos fuisse om̃s. quoꝵ
nis a nescio quib corruptorib u̾itatis. Q uox
mͥ semꝑ quid̃ eciã cũ eos auditem iualidissi̾a
iusa est. Nec mͥ soli. sed cciã tͥ. Nam bñ memi
m nob̾q om̃ib qui paulo maiorẽ diligentiam
tib exempłib possint comũcere. Si .n. dicerent
eas sͥ penitus accipiendas. ñ putasse qd̾ ab hiis
ec̃ut conscͥpte. quos u̾m scͥpsisse ñ arbitrẽtur.
eẽt ut cũq tergiu̾satio eoꝵ retractator uł error
ꝑtracto nequeo satis mirati. Non .n. sap̾iam hoĩ¬

Expanded text:
logiam uero illud pertinet, quod cum Christus prohibuisset logiam uero illud pertinet, quod cum Christus prohibuisset uxorem abici nisi fornicationis causa relatumque esset ab interrogantibus Moysen libello dato repure uideretur. horum autem temporum uices atque ordinem mira quadam diuinae prouidentiae dispositione digestum atque conpositum longum est explanare. Iam porro analogiam, qua utriusque testamenti congruentia perspicitur, quid ego dicam usos fuisse omnes, quornis a nescio quibus corruptoribus ueritatis. quae uox mihi semper quidem, etiam cum eos audirem, inualidissima uisa est; nec mihi soli, sed etiam tibi - nam bene memini — et nobis omnibus, qui paulo maiorem diligentiam tibus exemplaribus possint conuincere. si enim dicerent eas sibi penitus accipiendas non putasse, quod ab his essent conscriptae, quos uerum scripsisse non arbitrarentur, esset utcumque tm mecum ipse pertracto, nequeo satis mirari. non enim sapientiam homi
Abbreviated transcription (Latin):
Ae me ineptum putes grecis nõib utent̃ m
m̃ qr ac accepi nec tͥ hoc ant̃ audeo intimarea
sem. int̾p̃tando. eẽs ꝓfecto meptior. Si aũ treu¬
loquerer miꝰ eem̃ in disse̾ndo expeditus. Io m̃
oro credas quo quõ errem. nich̾ a me inflato a
tumido fieri. Scd̾m hystoriã gͦ traditur cũ do¬
cetur quid iͥptum aut quid gestũ. sicairñ
gestun sed tm̃m̃õ scͥptũ. q̃i gestũ sit. Scd̾me
thymologiã. cũ ostenditur. quid quã de tausi
uł fcm̃ us dcĩ sit scd̾m aualogiam. cũ demo¬
stratur nõ sibi adu̾sari duo testam̃ta uetuso
nouũ. Scd̾ i allegoriã cũ docetur nõ ad lrãn
cũ ob iectum est. qd̾ die salb̾i discipuli enis bi¬
cas enulsissent. Non legistis inquit qd̃ fers
dauid cũ esuriret. et quicumeo erant. quriꝰ
intrauit in domo dei et panes ꝓpoĩonis madi¬
uit quos ñõ licebat ei manducare. neq en qu
cum eo erant insi solis cacerdotib. Ad ethymo¬

Expanded text:
ne me ineptum putes graecis nominibus utentem. primum quia sic accepi nec tibi hoc aliter audeo intimare qsem interpretando, essem profecto ineptior; si autem circumloquerer, minus essem in disserendo expeditus. id tantum oro credas, quoquo modo errem, nihil a me inflato ac tumido fieri. secundum historiam ergo traditur, cum docetur, quid scriptum aut quid gestum sit; quid non gestum, sed tantummodo scriptum quasi gestum sit. secundum aetiologiam, cum ostenditur, quid qua de causa uel factum uel dictum sit. secundum analogiam, cum demonstratur non sibi aduersari duo testamenta, uetus et nouum. secundum allegoriam, cum docetur non ad litteram cum obiectum esset, quod die sabbati discipuli eius spicas euulsissent. non legistis, inquit, quod fecit Dauid, cum esuriret, et qui cum eo erant; quomodo intrauit indomum dei et panes propositionis manducauit, quos non licebat ei manducare neque eis, qui cum eo erant, nisi solis sacerdotibus. ad aetio
Abbreviated transcription (Latin):
eloquemur. nunc ad hoc quod intend̾am redea¬
mꝰ. Nam et hystoriam uet̾is testam̃tiet ethy¬
mologiam et analogiam in nouo testam̃to in¬
uemiri. satis ut puto est demonstratũ est. ⁊e ai¬
legoria restat ostendere. Ip̃e lib̾ator ñr in ewuͦ.
allegoria utitur in uen̾i testam̃to. Gn̾atio hec
inquit signũ querit et ũo dabitur ei signumi
trib dieb et trib noctib erit ĩ corde t̾re. Nã
quid ego de apło paulo dicam. qui eciã ip̃am
exodi hystoriã future xpĩane pleb̾ allegoriã
fuise sigc̃at ad cornthios epła pͥma. Nolo a̾¬

Expanded text:
eloquemur. Nunc ad hoc quod intenderam redeamus. 8. Nam et historiam Veteris Testamenti, et aetiologiam, et analogiam in Novo Testamento inveniri, satis, ut puto, est demonstratum: de allegoria restat ostendere. Ipse Liberator noster in Evangelio allegoria utitur ex Vetere Testamento: Generatio, inquit, haec signum quaerit; et non dabitur ei nitribus diebus et tribus noctibus erit in corde terrae. nam quid ego de apostolo Paulo dicam. qui etiam ipsam Exodi historiam futurae christianae plebis allegoriam fuisse significat ad Corinthios epistula
Abbreviated transcription (Latin):
diuino adiuitorio libati głificarent dm̃ bons¬
rum om̃ium largitorẽ. non solum sempiͥnoꝵ
b̾nabant. Cum aũ uenit plenitudo tpẽi uti
gr̃a que occłtabatur ĩ uet̾e testam̃toĩa reue¬
laretur in nouo. misit deus filium suũ fomc¬
muliere fcm̃ sb lege. quo nomine ꝓprietated
braice lingue om̃is fenima nũcupatun smeu
ro intacta sũ iam mlxta. ꝙ̾ aũt filiũ misifici¬
q ex muliere uolum. qnͣtus ille deus sit qͥ hãt
humilitatẽ peo salute suscipere dignatus fut

Expanded text:
diuino adiutorio liberati glorificarent deum bonodiuino adiutorio liberati glorificarent deum bonorum omnium largitorem non solum sempiternobernabant. Cum autem uenit plenitudo temporis, ut gratia, quae occultabatur in uetere testamento, iam reuelaretur in nouo, misit deus filium suum factum ex muliere, quo nomine proprietate Hebraicae linguae omnis femina nuncupatur sine uiro intacta siue iam mixta. quem autem filium miserit fierique ex muliere uoluerit, quantus ille deus sit. qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
temporalemo felicitatem suñ donum ee mor
lunde ma ab ip̃o sperari oportere priorib eo
tempoeib dispeneandum indicauit testamecs
uetus quod ꝑtinet ad hominẽ uet̾em a qista
uita necesse est incipiat. Sed ille felicitates n¬
trum dei bñ ficio concesse p̾dicantur. Ql isint
ad utam uitam trsitoriã ꝑtinentes. Ina qro¬
pe terrena mun̾a in inanifesto ꝓmittebami
et tribuebantur. In occł̾to aũ ulis om̃ib reb
nouũ testam̃tũ figutare p̃ninciabature
piebatur intenlectu paucoꝵ quos eadem gn̾
ꝓpħico nunere dignos fecerat. Dispensabam
ergo illi scĩ pro congruentia temporis. testam¬
tum uetus pertinebant uero ad testam̃tũ u¬
nũ. Nam et qñ temporalem felicitate ageli
et̾nam uerã et p̃ferendam in telligebam e
istam ininistrabant in ministerio ut illama
seq̃rentur non p̃mio et si qñ paciebantur i¬
uersa. Ad hoc paciebantur ut eindentisins

Expanded text:
temporalemque felicitatem suum donum esse nec temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe terrena munera in manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus nonum testamentum figurate praenuntiabatur et capiebatur intellegentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. dispensabant ergo illi sancti pro congruentia temporis testamentum uetus, pertinebant uero ad testamentum nouum. nam et quando temporalem felicitatem agebant, aeternam ueram et praeferendam intellegebant et istam ministrabant in mysterio, ut illam consequerentur in praemio. et si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissimo
Abbreviated transcription (Latin):
dederit creature creatore neglocto sed eam
pocuis felioitatem fecerit ẜuire creatori qui
et ip̃am sue bonitatis habundantissimal
largitate donauit. Sicut .n. bona st̃ om̃ia
q̃ creauit deus ab ip̃a rõnan creatura usshi
ad infimũ corpꝰ. itabñ iid agn anima rõ¬
nalis si ordinem seruer et distinguendo eli¬
gendo pendendo sb̃dat minora mainoribus
corporalia spũanlib infi̾ora suꝑiorib tem¬
porana sẽpit̾is ne suꝑioꝵ neglestu er ape¬
tiat infi̾ oꝵ qm̃ huic ip̃a den̾or et se et sĩ
corpus mutar in peuis. sed pocuis ordina¬
ta cantare se et corpus suũ ꝯriertat in me
culpata dampnatur. Nec efficit anima per¬
uerte utens c̾aturis in ordinationem effugi¬
ad treatoris. Qm̃ si ma male utitur bonis u¬
ꝑ hoo nla ꝑriene boms utendo fa mala. Ine¬
ordinate eciã malis utendo ꝑmanet bonꝰ. Q
ininste se ordinat in pcc̃is iuste ordinatir
nis uolens utiq deus ostendere eciam tenous

Expanded text:
dedent creaturae creatore neglecto, sed eam dedent creaturae creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus, ab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, si ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu et appetcorpus suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melculpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis,per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, iordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam
Abbreviated transcription (Latin):
cet addamus ec sextam et illud potissimũ roci¬
ramus que sit gra noui testam̃ti. Hanc ille õs
intueantur et in hanc ut oportune queq potu¬
enit opus suum conferat nobis uon eo .s. ord̾ie
quo eas et tu ꝓposuisti et ego recolui. sed una¬
queq fuit netessaria uł uocata sendeat et offi¬
cium siu operis impleat. Ergo ita nastatur ex
firmans offentionem uoluptatẽq consectans
quippe ex id matris infans funditur huiꝰ
offensiones. quͣłtum põt refugit hiꝰ appetit uo¬
luptates noħ̾ amplis ualet. Sed postea qmͣ
t̾it abluta diustus noluntate elig̾e alteram
uitam cuiꝰ in mente gaudiũ est cuiꝰ interna
uoluntate ꝯu̾tat utrũ ad bona ext̾ioris et infi̾¬
fruamur diuinitate atq et̾nitate. In quadã
quippe me ͤ postea esi. Infra se hñs corporalẽ
creatinam. supra se autẽ su et corpons crea¬
torem. Potest igitur amiua rõnał eciam tẽ¬
porali et corporali felicitate bñ uti si non se

Expanded text:
cet, addamus et sextam, et illud potissimum requiramus, quae sit gratia Novi Testamenti. Hanc omnes illae intueantur, et in hanc, ut opportune quaeque potuerit, opus suum conferat nobis; non eo scilicet ordine, quo eas ut tu proposuisti, et ego recolui, sed unaquaeque cum fuerit necessaria, velut vocata respondeat, et officium sui operis impleat. Ergo ita nascatur exofugitans offensionem, voluptatemque consectans.quippe ex utero matris infans funditur, hujus offensiones quantum potest refugit, hujus appetit voluptates; nihil amplius valet. Sed posteaquam terit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris et inferifruatur diuinitate atque aeternitate. in quadam quippe medietate posita est infra se habens corporalem creaturam supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se
Abbreviated transcription (Latin):
icheos refellere cepisse. et illas nugas ñdum in¬
uea sdos neq de ip̃a catholica magnũ anquid are¬
esse sed uoluisse dm̃ modo eruere tibi si possem
qam opmionem. de ueris rplanas manciose asi
arte uobis insmuatam et erigere ad magna
qdam ei duima discenda quare hoc uolumẽ
alis hãt. placatiore aũ anino tuo fed erofor¬
as in cet̾is ꝓmptior. Hño ita dixi quali aduer
us manicheos nicħ ad huc scͥsissem. uł nich de
estͥrina catholica mandassem lat̾is cũ tot suꝑiꝰ
ona uolũma do utrat re non me tacuissetes.¬
entiu sed in hoc libro ñdum manicheos refel¬
iere ceꝑam et illas nugas ñdũ inuaseram ne¬
ꝙ de ipa catholica magnũ aliguid aperuerã.
qm̃ iabam hoc mitio fc̃o ad eum ipm̃ me scͥp¬

Expanded text:
e et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc initio facto ad eum me scrip
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ mente cernatur ñ qr fide credatur. s
qr tm̃ eit quicquid est ut ñ faciat bissimos
cit. Inud .n. b̾issimos facit qd̾ ait. Tunc autẽ¬
facie ad facie ad faciemet tunc cognostam¬
et sicut cognitus sum. Qͥ hoc ĩuenerũt ip̃i
dicendist̃ ĩ b̾itudinis possessione consistere
ad qmͣ ducit uiã fidei qmͣ tenemꝰ et quotͤ¬
dendo cupimꝰ ꝑuenire. Sed quina sũt illi
bissimi qͥ ĩa st̃ ĩ ea possessione quo ducit ħ̾
ctis utrũ ip̃i satrem dicendi sint iam in illa
possessione consist̾e m̾ito q̃ rttuir. Iam .ni.
corpore quidã corruptibili qua aĩa aggra¬
uatur exuti sunt. sed ad huc exspectant ĩ ip̃i
redẽptionẽ corporis sui et caro eoꝵ requies¬
cit ĩ spe ñdũ ĩ futura ĩcorruptione clarescit
Sed utr̃ ad contẽplãdã cordis ocłis u̾tatẽsi¬
cut dcm̃ ẽ facie ad faciẽ. nicħ ex hoc minꝰ ha¬
beant nõ hic locutꝰ ẽ disputando reqͥrere. ¶¬

Expanded text:
quod mente cernatur, non fide credatur; sed quod mente cernatur, non fide credatur; sed quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos.cit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo cupimus pervenire. Sed quinam sint illi beatissimi, qui jam sunt in ea possessione quo ducit haectis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione consistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc exspectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. Sed utrum ad contemplandam cordis oculis veritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere.
Abbreviated transcription (Latin):
est lr̃a occidit. sp̃c aũ uiuificat. Sed aut̃ ex¬
posui u̾ba ista apsi pauli et qͣntũ mͥ uide¬
tur uł potius ip̃is rebus apparet. multo cõ¬
uenientiꝰ in eonbro qͥ ĩscribitur de spũ ex lit¬
tera. qnͣnus nõ sit et sensus iste respuendꝰ.
¶Item dixi. Due sunt .n. ꝑsone in religio¬
ne laudabiles. una eoꝵ qui iam iuener̃
quos eciam b̾issimos iudicari ncc̃e est. Alia
uia qua tñ rectissime ꝑuenitur. In hiis u̾¬
bis meis. si illi qui ĩa ĩuenerũt quos ĩ ip̃a
possessione ĩa ẽe diximꝰ. sic accipiantur be¬
atissimi. ut ñ in hac uita s in ea qũa sꝑa¬
mꝰ et ad qmͣ ꝑ fidei uiã tendimꝰ sint. nͥ ħt
iste sensus errorẽ. Ip̃i .n. iudicandi sunt ꝙ
q̃rendum ẽ ĩuenisse. qui ĩa ibi sunt. quo
nos credendo et q̃ rendo .i. uiam fidei cenẽ¬
do cupimꝰ ꝑuenire. Si aũ ĩ hac uira putan¬
tut isti ẽẽ uł fuisse ĩd u̾m ẽẽ ño mͥ uidetur
ñ qi in hac uita ncħ ueri om̃io inueniripͭ

Expanded text:
 vivificat » . Sed aliter exposui verba ista apostoli Pauli, et quantum mihi videtur, vel potius ipsis rebus apparet, multo convenientius in eo libro qui inscribitur de Spiritu et Littera: quamvis non sit et iste sensus respuendus. 2. Item dixi, Duae sunt enim personae in religione laudabiles. Una eorum qui jam invenerunt; quos etiam beatissimos judicari necesse est: alia uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti enon quia in hac vita nihil veri omnino inveniri potest
Abbreviated transcription (Latin):
opinionũ suuiciatũ oculũ aĩe gens in uesdrit
dũ rost longam cectratẽ ac tenebrat lomaois
ure aptis eo adhuc lucem palpitando. atnen
solem istum quispiamo conetur osftende mas¬
nũt euenit ũo neganti ẽe meffabile cui da
ex singudare aĩe bonũ quos m̃te idciuien
me ad contẽplandũ ñdũ ẽe y donen eiseoꝵ
et gemitu conaitenti. Aonme gͥ deseroslimnut
fingo si officio oucor. si ultatẽ amo. A amuima
diugo si mutũ metuo ne fallans. Omncas

Expanded text:
opinionum sauciatum oculum animae gerens inualidum me dum post longam caecitatem ac tenebras luminibus uix apertis et adhuc lucem palpitando atque aertim si eis solem istum quispiam conetur ostendebile quiddam et singulare animae bonum, quod mente uideatur, et me ad contemplandum nondum esse idoneum cum fletu et gemitu confitenti. non me ergo deseret, si nihil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis