comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habet in potestate ⁊ magis eum necesse. ẽ. uelit
in põtestate habe quam corpus. & ei uł bonitate
consulere. uł malicia inperare. Noc gͦ uolet ut
corpus sit. Postremo iste animus cogens: aut
animal. ẽ. aut caret corpore. S& si caret corpore:
in hoc mundo ñ .ẽ. & si ita.ẽ. sũ me bonus. ẽ. nec
potest uelle alteri tam turpẽ cõmutationẽ.
Si aut̃ animal. ẽ. aut animal. ẽ. etiam ille quẽ
cogit aut non ẽ. S& si non. ẽ: ad nichil cogi ab alio
potest. Non enĩ habet potentiorẽ: qui in sũmo.ẽ.
Si aut̃ in corpore. ẽ: aheo rursus qͥmn corpore.ẽ
Per corpus cogitur ad qđ cũq cogit᷑. Quis aut̃
dubitet nullomͦ ꝑ corpus fieri tantã cõmuta¬
tionẽ animo: Fieret enim si ẽet. illo corpus
potentius. Quãuis quicquid illud.ẽ. ad qđ
ꝑ corpus cogitur: ꝓrsus non ꝑcorpus. sed ꝑcupi¬
ditates suas cogitur.⁊ de quibꝰ satis dictum. ẽ.

Expanded text:
habet in potestate, magis eum necesse est velit habet in potestate, magis eum necesse est velit in potestate habere quam corpus, et ei velit bonitate consulere, vel malitia imperitare. Non ergo volet ut corpus sit. 22. Postremo iste animus cogens aut animal est, aut caret corpore . Sed si caret corpore, in hoc mundo non est. Et si ita est, summe bonus est, nec potest velle alteri tam turpem commutationem. Si autem animal est, aut animal est etiam ille quem cogit, aut non est. Sed si non est, ad nihil cogi ab alio potest. Non enim habet potentiorem qui in summo est. Si autem in corpore est, ab eo rursus qui in corpore est per corpus cogitur, ad quodcumque cogitur. Quis autem dubitet nullo modo per corpus fieri tantam commutationem animo? Fieret enim si esset illo corpus potentius: quamvis quidquid illud est, ad quod per corpus cogitur, prorsus non per corpus, sed per cupiditates suas cogitur, de quibus satis dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
cum se ipsum hinc interrogat ammus. Ita enĩ
facile c̃perit : appetitum se non hab̾e nͥ agendi
aliquid. aut sciendi aut sentiendi. aut uł tan¬
tum modo uiuendi. in quantum sua illi
potestas. ẽ. Si aut̃ corpus. cogit᷑. eẽ. a quo tandẽ
cogitur: A quolib& potentiore. Non gͦ ab ipso
corpore. potest. Nullo enim modo ullo animo.
ullum corpus potentius. Potentior aut̃ animꝰ.
ion cogit in aliquid. nͥ qđ suȩ potestati sub dit
.ẽ. Nec ullomͦ animus potestati alteruis animi
nͥ sius cupiditatibꝰ subditur. Cogit gͦ ille animꝰ:
non ampliul quam qua⁊m eius quẽ cogit
cupiditates sinunt. dictum. ẽ. aut̃ cupiditate¬
non posse animum hab̾e ut corpussit. Illud
etiam manifestum . ẽ. ad nullã suȩ cupiditatis
expletionẽ ꝓuenire dum amittit omẽm cupiditatẽ
& amittit dum corpus fit. Non igͥ potest ab eo cogi
ut fiat: qui cogendi uis nͥ ꝑ subditi cupiditates
non habet. Seinde quisquis animus alterũ animũ

Expanded text:
cum seipsum hinc interrogat animus. Ita enim cum seipsum hinc interrogat animus. Ita enim facile comperit appetitum se non habere, nisi agendi aliquid, aut sciendi, aut sentiendi, aut tantummodo vivendi in quantum sua illi potestas est. 21. Si autem cogitur corpus esse, a quo tandem cogitur? A quolibet, certe a potentiore. Non ergo ab ipso corpore cogi potest. Nullo enim modo ullo animo ullum corpus potentius. Potentior autem animus non cogit in aliquid, nisi quod suae potestati subditum est. Nec ullo modo animus potestati alterius animi, nisi suis cupiditatibus subditur. Cogit ergo ille animus non amplius quam quantum ejus quem cogit cupiditates sinunt. Dictum est autem cupiditatenon posse animum habere, ut corpus sit. Illud etiam manifestum est ad nullam suae cupiditatis expletionem pervenire, dum amittit omnem cupiditatem: et amittit dum corpus fit. Non igitur potest ab eo cogi ut fiat, qui cogendi jus nisi per subditi cupiditates non habet. Deinde quisquis animus alterum animum
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutet᷑ essentiã Uidi enim cuipiã potest neq
inuiria. id effectum .&ẽ. ratiotinatione hac:
ut animus ad nichil ꝑ uenire non possit ⁊ conuerti
aut̃ in corpus forsitan possit. Si enim qđ erat
ante animus corpus effectum fuerit : non
utiq omnino non erit. S& hoc fieri non potes
nisi aut ipse id uelit. aut ab alio cogatur. Nec
continuo tam̃ animus siue ipse id appecierit
siue coactus fuerit poterit corpus. eẽ. Illud enĩ
sequitur ut si sit uelit aut cogatur. At illud non
sequitur: ut si uelit aut cogat᷑. sit. Nũ ꝗ autem
uolet. Nam omis eius appetitus ad corpus : aut
ut id possideat. ẽ. aut ut uiuificet. aut ut quodã¬
modo fabricet᷑. aut quolib& pacto ei consulat.
Lichil aut̃ horum fieri potest: si non ipse sit
corpore melior. At si erit corpus: melius ꝓfecto
corpore non erit. Non igͥ corpus. ẽẽ. uolet. Neq
ullum rei huiꝰ certius argumentum. ẽ: quam

Expanded text:
commutetur essentiam. Videri enim cuipiam potest, neque commutetur essentiam. Videri enim cuipiam potest, neque injuria, id effectum esse ratiocinatione hac, ut animus ad nihilum non possit pervenire, converti autem in corpus forsitan possit. Si enim quod erat ante animus, corpus fuerit effectum, non utique omnino non erit. Sed hoc fieri non potest, nisi aut ipse id velit, aut ab alio cogatur. Nec continuo tamen animus, sive ipse id appetierit, sive coactus fuerit, poterit corpus esse. Illud enim sequitur ut, si sit, velit aut cogatur. At illud non sequitur ut, si velit aut cogatur, sit. Nunquam autem volet: nam omnis ejus appetitus ad corpus, aut ut id possideat, est, aut ut vivificet, aut ut quodammodo fabricetur, aut quolibet pacto ei consulat. Nihil autem horum fieri potest, si non sit corpore melior. At si erit corpus, melior corpore profecto non erit. Non igitur corpus esse volet. Neque ullum rei hujus certius argumentum est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
hab& contrariũ prima illa essentia. quȩ dr̃
ueritas in quantũ essentia. ẽ. Primũ aut̃ uerũ. ẽ.
Amĩs enim essentia. non obaluid essentia ẽ.
isi quia.ẽ. Esse aut̃ non hab&e contrariũ: nis
non. eẽ. Unde nichil.ẽ. essentiȩ contrariũ.
Nullomodo igͣ res ulla .eẽ. potest contraria
illi substantiȩ. quȩ maxime ac primitus.ẽ.
Exqua fi habae animus. id ipsum qđ ẽ. non enĩ
aliũde hoc hab̾e potest qui ex se non hab&e̾ nisi ab
eare quę illo ipso.ẽ. animo prestantior: nulla
res ẽ. qua id admittat. quia nulla resci .ẽ.
contraria rei qua id hab&e: & ꝓpterea. ẽẽ. non
desinit. Sapientiã uͦ quia conuersione haba
ad id ex quo. ẽ : auersione illã potest amitterẽ.
Conuersioni nãq auersio contraria. ẽ. Illud uͦ
qđ ex eo hab& cui nulla res. ẽ. contraria. non ẽ.
unde possit amittere. Nontgͥ potest interire.
sicut non interit animus. ita nec in deteriorẽ

Expanded text:
habet contrarium prima illa essentia, quae dicitur habet contrarium prima illa essentia, quae dicitur veritas, in quantum essentia est. Primum autem verum est. Omnis enim essentia non ob aliud essentia est, nisi quia est. Esse autem non habet contrarium, nisi non esse: unde nihil est essentiae contrarium. Nullo modo igitur res ulla esse potest contraria illi substantiae, quae maxime ac primitus est. Ex qua si habet animus idipsum quod est non enim aliunde hoc habere potest, qui ex se non habet, nisi ab illa re quae illo ipso est animo praestantior, nulla res est qua id amittat, quia nulla res ei rei est contraria qua id habet; et propterea esse non desinit. Sapientiam vero, quia conversione habet ad id ex quo est, aversione illam potest amittere. Conversioni namque aversio contraria est. Illud vero quod ex eo habet cui nulla res est contraria, non est unde possit amittere. Non igitur potest interire. sicut non interit animus, ita nec in deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. atq in ꝓnitu situm: quantũ nocere animo
falsitas possit. Nũ enĩ amplius potest quã fallere :
At nͥ quiuiuit fallit᷑ nemo. Nonigͥ falsitas in¬
terimere animũ potest. Qđ si hȩc non potest
uȩ contraria ueritati.ẽ. auferre animo anim
eẽ. qđ ei ueritas dedit. ita .ẽ. enim in uictissima
ueritas. quid aluid inueniet᷑ qđ auferat animo
id qđ ẽ. animus: Hichil ꝓfecto. Nã nichil . ẽ. contrario
ualentius ad id auferendum quod fit ab eiꝰ contrario.
in quantum ueritas. ẽ. S& in quantum sum me
maximeq. ẽ. quãꝗ in tantum. ẽ. id ipsum. in
quãtum ẽ. ueritas. si quidẽ ueritatẽ eã dicimꝰ
qua uera sunt omĩa in quãtũcunq sunt.¬
& intanitũ autem sunt in quantũ uera sunt:
tamen nullomodo id defugerim qđ mͥ euidentiꝰ
suffragatur. Nam si nulla essentia. in quantũ
essentia. ẽ. aliquid hab&e contrariũ. multo minꝰ

Expanded text:
est, atque in promptu situm, quantum nocere animo est, atque in promptu situm, quantum nocere animo falsitas possit. Num enim amplius potest quam fallere? at nisi qui vivit, fallitur nemo. Non igitur falsitas interimere animum potest. Quod si haec non potest quae contraria veritati est, auferre animo animum esse, quod ei veritas dedit ita enim est invictissima veritas; quid aliud invenietur, quod auferat animo id quod est animus? Nihil profecto: nam nihil est contrario valentius ad id auferendum, quod fit ab ejus contrario. in quantum veritas est, sed in quantum summe maximeque est, quanquam in tantum est idipsum in quantum est veritas; siquidem veritatem eam dicimus qua vera sunt omnia in quantumcumque sunt, in tantum autem sunt in quantum vera sunt; tamen nullo modo id defugerim, quod mihi evidentius suffragatur. Nam si nulla essentia in quantum essentia est, aliquid habet contrarium, multo minus
Abbreviated transcription (Latin):
dum ipsa existendi specie priuatur de qua re
Equanꝗ satis dictum. eẽ. arbierer. & quam hoc fieri
non possit certa ratione monstratũ sit: tamen¬
I etiam hoc adtendendum. ẽ. non eẽ. aliã causã
Ehuius formidinis. nisi qui a fatendum ẽ. in defectu
Iquodam. eẽ. animum stultum &̾ in essentia
Ecerciore atq pleniore sapientẽ. Sed si quod nemini
dubium tunc. ẽ. animus sapientissimus cum
ueritatẽ quȩ sẽꝑ eodem modo. ẽ. intuetur. eiq
in mobilis inheret diuino amore coniunctus.
& illa omia quę quo quomodo sunt ab ea essentia
sunt quȩ sum me maximeq ẽ: aut ab illa. ẽ.
animus in quantũ. ẽ. aut ꝑ se ipsum. ẽ. Sed si ꝑ se¬
ipsum quoniã ipse sibi causa existendi. ẽ: & nũꝗ
se deserit. nũꝗ interit. ut supra disput auimus.
Si uͦ ex illa: diligent̃ opus ẽ. querere quȩ res
possit ei. eẽ. contraria. Quȩ animo auferat
animum. eẽ. quod illa prebet. Iuid. ẽ igitur :
Anforte falsitas. quia illa ueritas: S&e̾ manifestũ

Expanded text:
dum ipsa existendi specie privatur. De qua re quanquam satis esse dictum arbitrer, et quam hoc fieri non possit certa ratione monstratum sit; tamen etiam hoc attendendum est, non esse aliam causam hujus formidinis, nisi quia fatendum est in defectu quodam esse animum stultum, et in essentia certiore atque pleniore sapientem. Sed si, quod nemini dubium est, tunc est animus sapientissimus, cum veritatem, quae semper eodem modo est, intuetur, eique immobilis inhaeret divino amore conjunctus; et illa omnia quae quoquo modo sunt ab ea essentia sunt, quae summe maximeque est: aut ab illa est animus in quantum est, aut per seipsum est. Sed si per seipsum est, quoniam ipse sibi causa existendi est, et nunquam se deserit; nunquam interit, ut supra etiam disputavimus. Si vero ex illa, diligenter opus est quaerere quae res ei possit esse contraria, quae animo auferat animum esse quod illa praebet. Quid est igitur? An forte falsitas, quia illa veritas? Sed manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
gentia cernimus: cum dubitare dementis sit
intelligentiam in conparabiliter oculis ante ferri.
Hȩc aut̃ quȩ intelligunt᷑ eodem modo sȩse
habentia⁊ cum ea intuetur animus: satis
ostendit se illis ẽe. coniuinctum. miro quoda
eodẽq in corporali modo scilicet non localiter.
Nãq aut in illo sunt aut ipse in illis. & utrũliba
horum sit: aũt in subiecto alterum in altero
ẽ. aut utrũq substantia ẽ. Sed si illud primũ¬
uerum .ẽ : non .ẽ. in subiecto corpore animus.
ut color &e forma. quia uł ipse substantia
.ẽ. uł alteri substantiȩ quȩ corpus non. ẽ.
in subiecto in.ẽ. Si aut̃ hoc scđm uerum ẽ: non .ẽ. in
subiecto corpore tanꝗ color animus. quia substantia . ẽ.

Expanded text:
gentia cernimus; cum dubitare dementis sit, gentia cernimus; cum dubitare dementis sit, intelligentiam incomparabiliter oculis anteferri. Haec autem quae intelliguntur eodem modo sese habentia, cum ea intuetur animus, satis ostendit se illis esse conjunctum, miro quodam eodemque incorporali modo, scilicet non localiter. Namque aut in illo sunt, aut ipse in illis. Et utrumlibet horum sit, aut in subjecto alterum in altero est, aut utrumque substantia est. Sed si illud primum est, non est in subjecto corpore animus, ut color et forma: quia vel ipse substantia est, vel alteri substantiae quae corpus non est, in subjecto inest. Si autem hoc secundum verum est, non est in subjecto corpo
Abbreviated transcription (Latin):
inspiciens. non exꝑtus. ẽ tanto se aliquid
intellexisse sincerius quanto remouere atq sub¬
ducere intentionẽ mentis a corporis sensibꝰ potuit:
Qa si temꝑatio corporis. ec̃t animus: non utiq
id posset acciđe. Non enim ea res quȩ naturã
ꝓpriam non hab̾et neq substantia.eẽt. sed in
subiecto corpore tanꝗcolor & forma in separabi¬
biliter incẽt. ullomodo se ab eodẽ corpore ad
intelligibilia ꝑcipienda conaret᷑ a uertere.
& in quantum id posset. intantum posset illa¬
& intueri. eaq uisione melior & prestantior
fieri. Nullo quippe modo forma uł color. łipsa
&̾iam corporis temꝑatio. quȩ certe conmixtio
ẽ. earum quatuor naturarum quibꝰ idem corpus
subsistit: auertere se ab eo potest. in quo subiecto
ẽ. in separabiliter. Adhȩc ea quȩ intelligit animus
sese habent. Hichilq ab surdius dici potest: quã
ea eẽ. quȩ oculis uidemꝰ. ea non. eẽ. quȩ intelli¬

Expanded text:
inspiciens, non expertus est tanto se aliquid inspiciens, non expertus est tanto se aliquid intellexisse sincerius, quanto removere atque subducere intentionem mentis a corporis sensibus potuit? Quod si temperatio corporis esset animus, non utique id posset accidere. Non enim ea res quae naturam propriam non haberet, neque substantia esset, sed in subjecto corpore tanquam color et forma inseparabiliter inesset, ullo modo se ab eodem corpore ad intelligibilia percipienda conaretur avertere, et in quantum id posset, in tantum illa posset intueri, eaque visione melior et praestantior fieri. Nullo quippe modo forma vel color, vel ipsa etiam corporis temperatio, quae certa commixtio est earum quatuor naturarum quibus idem corpus subsistit, avertere se ab eo potest, in quo subjecto est inseparabiliter. Ad haec, ea quae intelligit animus sese habent. Nam nihil absurdius dici potest quam ea esse quae oculis videmus, ea non esse quae intelli
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. uita priuatum intelligitur. Non gͦ potest
aninus mori. Nam si carere poterit uita. non
animus sed animatum aliquid. ẽ. Qđ si ab surdũ
ẽ. multo minus hoc genus in teritus timendum
.ẽ. animo. quod uitȩ certe non ẽ. timendum.
Nam prorsus situnc moritur animus cum eum
deserit uita: illa: ipsa uita quȩ hunc deserit
multo melius in telligit᷑ animus. ut iam non
sit quicquid auita deserit᷑. sed ea ipsa uita
quȩ deserit. Quicquid enim uita desertum
mortuum dicitur : id ab anima desertum
intelligitur. Hȩc aut̃ uita quę deserit ea quȩ¬
moriunt᷑. quia ipsa . ẽ. animus. & se ipsã ndseri
moritur animus. nisi forte uitam tenperationẽ
aliquam corporis ut non nulli opinati sunt.
debemus cred̾e. Quibꝰ ꝓfecco nũꝗ hoc uisum. ẽẽt.
si ea quę uere sunt &in cõmutabilia ꝑmanent.
eodem animo a corporum consuetudine alienato
atq purgato ualussent. Quis enim bene se

Expanded text:
id est vita privatum intelligitur. Non ergo potest id est vita privatum intelligitur. Non ergo potest animus mori. Nam si carere poterit vita, non animus sed animatum aliquid est. Quod si absurdum est, multo minus hoc genus interitus timendum est animo, quod vitae certe non est timendum. Nam prorsus si tunc moritur animus, cum eum deserit vita illa; ipsa vita quae hunc deserit multo melius intelligitur animus, ut jam non sit animus quidquid a vita deseritur, sed ea ipsa vita quae deserit. Quidquid enim vita desertum mortuum dicitur, id ab anima desertum intelligitur: haec autem vita, quae deserit ea qumoriuntur, quia ipsa est animus, corporis. 17. Nisi forte vitam temperationem aliquam corporis, ut nonnulli opinati sunt, debemus credere. Quibus profecto nunquam hoc visum esset, si ea quae vere sunt et incommutabilia permanent, eodem animo a corporum consuetudine alienato atque purgato videre valuissent. Quis enim bene se
Abbreviated transcription (Latin):
Ad .ẽ. igͥ species uniuerso corpori: natura suffi¬
cientẽ atq obtinente quȩ fecit. Quare illa mu¬
tabilitas non ad int corpori corpus. ẽẽ. sed
despecie in speciem transire facit motu ordina¬
tissimo. Non enim quȩpiam eius pars. ad nichilũ
redigi sinitur: cum totum capessat. uis illa
effectoria. nec laborante nec deside potentia
d ans ut sit omẽ qđ illam. ẽ. in quantum. ẽ
Quam obrem nemo tam deuius aratione
deb et. ẽẽ : cui aut non sit certum corpore animũ
eẽ. meliorẽ ⁊ aut qui hoc concesso arbitret᷑ corpori
non acciđe ut corpus non sit. animo accuđe ut
animus non sit. Qđ si non accidat. neq animus. eẽ.
nisiuiuat potest: nũꝗ profecto animus moritur.
animo quo efficit᷑ ut nichil sit quod aliquid fuit
sed eum quo dicimus ea mortua quȩ uita carent:
attendat qđ nulla res se ipsa caret. Est aut̃ animus
uita quȩdã: unde omẽ quod animatũ. ẽ. uiuere. potͣ¬
O mẽ aut̃ in animȩ qđ animari potest mortuũ

Expanded text:
Adest igitur species universo corpori, meliore natura sufficiente atque obtinente quae fecit: quare illa mutabilitas non adimit corpori corpus esse, sed de specie in speciem transire facit motu ordinatissimo. Non enim quaepiam ejus pars ad nihilum redigi sinitur, cum totum capessat vis illa effectoria nec laborante nec deside potentia, dans ut sit omne quod per illam est, in quantum est: quamobrem nemo tam devius a ratione debet esse, cui aut non sit certum corpore animum esse meliorem, aut qui hoc concesso arbitretur corpori non accidere ut corpus non sit, animo accidere ut animus non sit. Quod si non accidit, neque animus esse nisi vivat, potest, nunquam profecto animus moritur. animo, quo efficitur ut nihil sit quod aliquid fuit, sed eum quo dicimus ea mortua quae vita carent; attendat quod nulla res seipsa caret. Est autem animus vita quaedam: unde omne quod animatum est, vivere; omne autem inanime quod animari potest, mortuum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ego plurimũ gaudeo. Sed queso te nũquid iam sa¬
pientes & beati sumus. an adhuc eo tendimꝰ. ut id nob̾
eẽ. ꝓueniat. Słgo nõs potius tende existimo. EUnde
gͦ ista comp̃hendis. quib ueris certisq gauđe te clamas.
& hȩc ad sapientiã ꝑtinore concedis: An quisꝗ in sipieo
potest nosso sapientiã.NQuandui insipiens. ẽ: ñ potest
u ergo iam sapiens es: aut nondũ nosti sapientiã.
N on sũ quidẽ adhuc sapiens: sed nec insipientẽ me
dixerim. in quantũ noui sapientia. qm̃ & certa sunt ista
quȩ noui. ⁊ ad sapientiã ꝑtinere negare ñ possũ.
Dic queso te nonne fatebis eũ qͥ ñ. ẽ iustus. iniustũ. eẽ &
qui non .ẽ prudens imprudentẽ. eẽ & qui non.ẽ. tẽꝑans

Expanded text:
etiam ego plurimum gaudeo. Sed, quaeso te, numquid jam saetiam ego plurimum gaudeo. Sed, quaeso te, numquid jam sapientes et beati sumus? an adhuc tendimus eo, ut id nobis esse proveniat? E. Eo nos potius tendere existimo. A. Unde ergo ista comprehendis, quibus veris certisque gaudere te clamas, et hoc ad sapientiam pertinere concedis? an quisquam insipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non potest. A. Tu ergo jam sapiens es, aut nondum nosti sapientiam. E. Non sum quidem adhuc sapiens, sed nec insipientem me dixerim, in quantum novi sapientiam; quoniam et certa sunt ista quae novi, et ad sapientiam pertinere, negare non possum. A. Dic, quaeso te, nonne fateberis eum qui non est justus, injustum esse; et qui non est prudens, im
Abbreviated transcription (Latin):
ituta. Nam si te hoc mou&. qđ apud sacro scãm disc¬
plinam xp̃i in fidẽ recepimus. es̃. patrẽ sapientie : me¬
m̃to nos etiã hoc in fidẽ accepisse qđ ęt̾no patri
ȩqualis sit quȩ ab ipso genita ẽ sapientia. Unde nunc nichil
querendũ. s sed in concussa fide retinendũ. Est enim deus
& uerẽ sũmeq ẽ. Qđ iã non solum in dubitata quantũ
arbitroi fide retinemus: sed etiã certa quã uis ad huo te¬
nuissima forma cognitionis attingimꝰ. Qđ questioni su¬
scepte sufficit ut cetera quȩ ad rem ꝑtinent explicare
possimus: nisi quid habes adũsus ista quȩ opponas
Ego uͦ incredibili omĩno ⁊ quã tibi u̾bis explicare non
possũ lȩtitia ꝑfusus accipio ista: & clamo eẽ cercissima
Cl amo autẽs uoce int̾iori: qua exaudiri cupio ab ipsa ue¬
ritate ⁊ illi inherere. Quod non solũ bonum sed etiam
sũmum bonũ & beatificũ. eẽ. concedo Recte sane

Expanded text:
ituta. Nam si te hoc movet quod apud sacrosanctam discituta. Nam si te hoc movet quod apud sacrosanctam disciplinam Christi in fidem recepimus, esse Patrem Sapientiae; memento nos etiam hoc in fidem accepisse, quod aeterno Patri sit aequalis quae ab ipso genita est Sapientia. Unde nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinendum. Est enim Deus, et vere summeque est. Quod jam non solum indubitatum, quantum arbitror, fide retinemus, sed etiam certa, quamvis adhuc tenuissima, forma cognitionis attingimus; quod quaestioni susceptae sufficit, ut caetera quae ad rem pertinent, explicare possimus: nisi quid habes adversus ista quod opponas. E. Ego vero incredibili omnino, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfusus accipio ista, et clamo esse certissima. Clamo autem voce interiore, qua exaudiri cupio ab ipsa veritate, et illi inhaerere: quod non solum bonum, sed etiam summum bonum, et beatificum esse concedo. 40. A. Recte sane;
Abbreviated transcription (Latin):
int̃oluditur: nec sensib corporis subiac&. De toto mu¬
ndo ad se conũsis quidiligunt eã omĩb ꝓxima. ẽ
onũb sempit̃nia Nullo loco. ẽ: nusquã de est. Foris ad¬
moh&. uitꝰ doc&. cernentes se. Cõmutat om̃s in meliꝰ
a nullo in deterius cõmutatur. Nal Nds illa uidi¬
cat: nullus sine illa iudicat bene. Ac ꝑ hoc eã ma¬
nifestũ ẽ m̃tib uris quȩ ab ipsa una fiunt singule sa¬
pientes. & ñ de ipsa sed ꝑ ipsã de cet̾is iũdicẽs sine
dubitatione. eẽ potiorẽ Tu autẽ concesseras siquid supͣ¬
m̃tes uras. eẽ monstrarẽ. dm̃ te esse concessurun. si ad huc
nichil: ẽẽt suꝑius. Quã tuã concessionẽ accipiens dixerã
satis. eẽ ut hoc demonstrarẽ Si enĩ .ẽ. aliquid excellen¬
tius ille potius ds. ẽ di autẽ non .ẽ: iã ipsa ueritas ds̃ ẽ
Siue gͦ illud sit siue ñ sit: dm̃ tam̃ eẽ. negare ñ poteris.

Expanded text:
intercluditur, nec sensibus corporis subjacet. De toto muintercluditur, nec sensibus corporis subjacet. De toto mundo ad se conversis qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna; nullo loco est, nusquam deest; foris admonet, intus docet; cernentes se commutat omnes in melius, a nullo in deterius commutatur; nullus de illa judicat, nullus sine illa judicat bene. Ac per hoc eam manifestum est mentibus nostris, quae ab ipsa una fiunt singulae sapientes, et non de ipsa, sed per ipsam de caeteris judices, sine dubitatione esse potiorem. CAPUT mentes nostras esse monstrarem, Deum te esse confessurum, si adhuc nihil esset superius. Quam tuam concessionem accipiens dixeram satis esse, ut hoc demonstrarem. Si enim aliquid est excellentius, ille potius Deus est: si autem non est, jam ipsa veritas Deus est. Sive ergo illud sit, sive non sit, Deum tamen esse, negare non poteris:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & si poss&.eẽ. cuiusꝗ suauis cantus sempit̾nus.⁊
studiosi eius certatun ad eũ audiendũ uenirent: coartarent
sese atq pugnarent. de locis quanto plures essent ut
cantanti ess& quisq ꝓ pinquior. Et in audiendo nichil
tenerent manere. secũ : sed omĩb uocib fugientib ta¬
ngerentur. Solẽ autẽ istũ si uellõ intueri. atq id ꝑ¬
tinaciter possẽ ⁊ in ocoasu me deserer& et subuela¬
rętur nubilo. & multis aliis obstaculis. uoluptatẽ
udendi eũ inuitꝰ amitterẽ. Postremo etiã si ad ẽẽt
sc̃ꝑ suauitas & lucis uidenti ⁊ uocis audieitt. qͥdma
gnũ adme ꝑ uenir&. cũ mͥ. eẽt cõmune cum bolius
At illa ueritatis & sapientiȩ pulchritudo. tantũ ad¬
sit ꝑ seuerans uoluntas fruendi nec multitudine au¬
dientiũ constipata secludit uenientes. nec ꝑagit᷑ tẽ¬
pore. nec migrat locis. nec nocte int̾cipit᷑. nec ũbra

Expanded text:
Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et studiosi ejus certatim ad eum audiendum venirent, coarctarent sese, atque pugnarent de locis, quanto plures essent, ut cantanti esset quisque propinquior, et in audiendo nihil tenerent manere secum, sed omnibus vocibus fugientibus tangerentur. Solem autem istum si vellem intueri, atque id pertinaciter possem; et in occasu me desereret, et subvelaretur nubilo, et multis aliis obstaculis voluptatem videndi eum invitus amitterem. Postremo etiam si adesset semper suavitas, et lucis videgnum ad me perveniret, cum mihi esset commune cum belluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tantum adsit perseverans voluntas fruendi, nec multitudine audientium constipata secludit venientes, nec peragitur tempore, nec migrat locis, nec nocte intercipitur, nec umbra
Abbreviated transcription (Latin):
enim ab eius cõmunions in pͥuatum tuum mutas aliquid
non expecto ut reddatur abs te.⁊i sic ego inspirer ex eo
Non enĩ aliquid eiꝰ aliꝗndo fit. cuiꝰꝗ unius. aut quoꝵ dã
ꝓprium: sed simul omĩb tota ẽ. cõmunis. Minus gͦ ea
quȩ tangimus. uł quȩ gustamꝰ. uł quȩ olfacimꝰ. huic sõ
ueritati similia: sed magis ea quȩ audimus & cernimꝰ.
qr & omẽ uerbũ a quib audit᷑ totũ auditur ab om̃ib
& simul a singulis totũ. Q species om̃ĩs quȩ oculislad¬
iac&. quanta uidetur ab uno. tanta & ab alio simub
Sed multum longo int̾uallo sunt ista similia. Nec tota
enim simul sonat. quelib & uox. quia ꝑ tempora tendit᷑
& ꝓducit᷑: & aliud eiꝰ prius sonat aliud posterius. Et
pecies omis uisibilis tanquã intumescit ꝑ locos. nec
ubiq tota ẽ. Et certe omĩa hȩc auferuntur inuito. Et qͦ¬
minus eis frui possi mus: quibusdam impedim̾ angꝰtiis

Expanded text:
enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est communis. 38. Minus ergo ea quae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritati similia, sed magis ea quae audimus et cernimus: quia et omne verbum a quibus auditur, totum auditur ab omnibus, et simul a singulis totum; et species omnis quae oculis adjacet, quanta videtur ab uno, tanta et ab alio simul. Sed multum longo intervallo sunt ista similia: nec tota enim simul sonat quaelibet vox, quia per tempora tenditur et producitur, et aliud ejus prius sonat, aliud posterius; et species omnis visibilis tanquam intumescit per locos, nec ubique tota est. Et certe omnia haec auferuntur invito, et quominus eis frui possimus, quibusdam impedimur angustiis.
Abbreviated transcription (Latin):
homo cũ hominib loquens: ait credentib sibi. Dimanseritis
in uerbo meo: uere discipuli mei estis. ⁊ cognoscetis ueritatẽ
⁊ ueritas lib̾abit uos. Nulla enĩ re fruitur anima cũ lib̾tate
bonis: quȩ potest inuitꝰ amittere. Ueritatẽ autẽ atq sapi¬
entiam: nemo amittit inuitus. Non enĩ locis separari ab
ea quisꝗ potest: sed ea quȩ dicit᷑ a ueritate atq sapientia
separatio. ꝑũsa uoluntas.ẽ. qua inferiora diligunt᷑. emo
autẽ uult aliquid nolens. Habomꝰ igͥ qua fruam᷑ om̃s equa¬
lit̃ atq cõmunit̃. Nullȩ sunt angustiȩ. nullus in ea defectꝰ
Om̃s amatores suos nullomͦ sibi inuidos recipit. & omĩb cõ¬
munis . ẽ. ⁊ singulis casta. ẽ. Nemo alicui dicit recede ut ego
etiam accedam: remoue manus. ut etiã ego amplectar. Om̃s
inherent. idipsum omnes tangunt. cibus eius nulla ex parte
discerpitur. Nichil de ipsa bibis. quod ego non possim. Non

Expanded text:
homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima cum libertate, bonis quae potest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest; sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: Recede, ut etiam ego accedam; remove manus, ut etiam ego amplectar. Omnes inhaerent, idipsum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; nihil de ipsa bibis quod ego non possim. Non
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ bonũ eoq ꝑfruanur. Beatus .ẽ. quippe qui fruitur
sumo bono. Hec enim ueritas ostendit omĩa bona quȩ
uera sunt: quȩ sibi suo captu intelligentes homines uł sin¬
gula uł plura eligt᷑ quib fruãtur. ded quẽadmodũ illi
qui in luce solis eligunt qđ libent᷑ aspiciant. & es aspe¬
ctu lȩtificantur. in quib siqui forte fuerint uegetiorib
sanisq i fortissimis oculis p̃dia. nihil libentius quã ipsũ
solẽ intuent᷑. qui etiã cęt̾a quib infirmiores oculi dele¬
ctantur illustrat: sic fortis acies m̃tis & uegeta. cũ multa
uera & incõmutabilia certa ratione conspęxerit: dirig&
in ipsã ueritatẽ quã cuncta monstrantur. &q iphęrens
tanquã obliuiscitur cȩt̃a : & in illa simul omĩb fruitur.
Quicqͥd enĩ iocundũ. ẽ incȩt̾is ueris. ĩpsa utiq ueritate iocundũ
berat a morte id ẽ a conditione peccati. Ipsa enim ueritas eti ã

Expanded text:
summum bonum, eoque perfruamur. Beatus est quippe qui fruitur summum bonum, eoque perfruamur. Beatus est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadmodum illi qui in luce solis eligunt quod libenter aspiciant, et eo aspectu laetificantur; in quibus si qui forte fuerint vegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius quam ipsum solem contuentur, qui etiam caetera quibus infirmiores oculi delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa simul omnibus fruitur. Quidquid enim jucundum est in caeteris veris, ipsa utique veritate jucundum berat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. & dubitamus nos cũ ab illa inspiram᷑ dicere beatosi
Mubti beatã uitam in cantu uocũ & neruorũ & tibiarum
sibi constituunt. & cũ ea sibi desunt se misoros iudicant. cũ aut
ad sunt efferuntur lȩcitia. & nos cũ mentib nr̃is sine ullo stre¬
pitu ut ita dicã canoꝵ & facundũ qđdã silentiũ ueritatis il¬
labitur. aliã beatã uitã querimꝰ : & tã certa & p̾senti non
fruimur : Luce auri & argenti. luce gẽmarũ & alioꝵ coloꝵ
siue ipsius lucis quȩ ad ocułos ꝑtin&. siue ignib t̾renis. siue
in stellis. ł luna uł sole. claritate & iocunditate delectati
homines cũ ab ista letitia nullis molestiis. nulla indigen¬
tia. reuocantur. beati sibi uidentur. & ꝓpt̾ hȩc semꝑ uolunt
uiuerẽ ⁊ nos in luce ueritatis beatã uitã collocare metuimꝰ.
bonum. eaq ueritas sapientia. ẽ: cernamus in ea teneamꝰq

Expanded text:
ritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? ritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium veritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in stellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia revocantur, beati sibi videntur, et propter haec semper volunt vivere: et nos in luce veritatis beatam vitam collocare metuimus?bonum, eaque veritas sapientia est, cernamus in ea, teneamusque
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce tibi . ẽ ipsa ueritas. Amplectere illã si potes. & fruere
illa ⁊ delectare in dnõ: & dabit tͥ petitiones cordis tiu: Qd
enim petis ampliꝰ. ꝗͣ ut beatus sis: Q quid beatius eo qui
fruitur inconcussa ⁊ in cõmutabili ⁊ excellentissima ueri¬
tate: An uͦ damant homines beatos se. eẽ. cum pulchra
corpora magno desidio concupita siue coniugũ siue etiã
meretricũ amplexantur. & nos in amplexu ueritatis be¬
atos. eẽ dubitamus Clamant homines se beatos ẽẽ cũ
ȩstu aridis faucib ad fontẽ abundantẽ salubrẽq ꝑueniunt.
aut esurientes prandiũ cenãue ornatã copiosamq reꝑiunt¬
& nos negabimus beatos. eẽ. cum irrigamur pascimurq ue¬
ritate: Solemus audire uoces clamantiũ se beatos. si iace¬
ant in rosa & alis florib uł etiam unguentis odoratissimis
ꝑfruantur. Quid fraglantius qͥd iocundius inspiratione ue¬

Expanded text:
Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra corpora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione ve
Abbreviated transcription (Latin):
isss. Ded tantũ ita . eẽ. cognoscens. ñ examinator corri¬
git. sed tantũ lȩtat᷑ inuentor. Si autẽ ess& equał m̃tib
nr̃is hȩc ueritas: mutabilis etiã ipsa. eẽt. Mentes enĩ nr̃ȩ
aliquando eã plus uident. aliꝗndo minꝰ. Et ex hoc fate¬
ntur se. eõ. mutabiles: cũ illa in se manons nec ꝓficiat cũ
plus a nob̾ uidecur. nec deficiat cũ minus. sed integra &
incorrupta & conũsos lȩcific&e. lumine. & aũsos puniat
cȩcitate:. Iuidquad etiã do ipsis nĩtib nr̃is scđm illã iudi¬
camus: cũ de illa nullomͦ iudicare possimꝰ. Dicimus enim
minus intelligit quam deb&: aut tantũ quantũ deb& intelligit
Tantum autẽ mens deb& intelligere: quantum ꝓpius ad¬
moueri atq inhȩrere potuerit in cõmutabili ueritatęᷤ
Qua re sinec inferior nec ęqualis .s̃. restat ut sit suꝑior atq
turum. eẽ. aliquid quod sit m̃te nrã atq ratione sublimiꝰ.

Expanded text:
isse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corriisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequalis mentibus nostris haec veritas, mutabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nostrae aliquando eam plus vident, aliquando minus, et ex hoc fatentur se esse mutabiles: cum illa in se manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Dicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque turum esse aliquid quod sit mente nostra atque ratione sublimius.
Abbreviated transcription (Latin):
multa conspicimus. excellentiorẽ putas. eẽ. quã mens
nra .ẽ. an ęqualẽ m̃tib nr̃is. aneciã inferiorẽ : Sed
si ess& inferior non scđm illam. sed de illa iudicare¬
mus. sic̃ iudicamꝰ de corporib quia infra st̃. & dicimꝰ
ea plerumꝗDnon tantũ ita. eẽ ł non ita. sed ita uł ñ ita eẽ
deb̾e. Dic & de animes nr̃is ñ solum ita. eẽ animũ nouimꝰ
sed plerumq etiã ita. eẽ deb̾e. Et de corporib quidẽ sic iu¬
dicamꝰ cũ dicimꝰ ininus candidũ. ẽ quã debuit. aut minꝰ
quadrũ & multa similit̾. De animis uͦ: minus aptus. ẽ ꝗͣ
deb&. aut minus lenis. aut minꝰ uehemens sic̃ nr̃oꝵ moꝵ
se ratio tulerit. Et iudicamus hȩc scđm illas int̾iores re¬
gulas ueritatis : quas cõmunit̾ cernimꝰ. De ipsi s uͦ nullo
mͦ qͥs iudicat Cũ enĩ quis dixerit ȩt̃na temporalib ẽẽ
potiora. aut septẽ & iii. decẽ ẽẽ: nemo dicit ita. eẽ. debu¬

Expanded text:
ntiorem putas esse quam mens nostra est, an aequalem mentibus nostris, an etiam inferiorem? Sed si esset inferior, non secundum illam, sed de illa judicaremus, sicut judicamus de corporibus, quia infra sunt, et dicimus ea plerumque non tantum ita esse vel non ita, sed ita vel non ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatur. Animũ uͦ peccati arguimꝰ. cum eũ conuinci¬
mus suꝑiorib desertis ad fruendũ inferiora p̾ponere
opt̾ea quid opus. ẽ. querere unde iste motus existat
quo uoluntas auertitur ab in cõmirtabili bono ad
cõmutabile bonũ cũ eũ non nͥ animi & uoluntariũ
& obhoc culpabilẽ. eẽ. fateamur omĩsq de hac re
disciplina utilis ad id ualeat. ut eo motu imꝓbato
atq cohibito. uoluntatẽ nrãm ad fruendũ sempit̾no
bono a lapsu temporalium conũtamus: Fi. Uideo &
quod ã modo tango ac teneo uera. eẽ. quȩ dicis. Non
enim quicꝗ tã firme atqi intime sentio. quã me hab̾e
uoluntatẽ. eaq me moueri ad aliquid fruendũ. Iuid
aut̃ meũ dicã ꝓrsus non inuenio: si uoluntas qua uolo
& nolo non .ẽ. mea. Qua ꝓpter cui tribuendum . ẽ. si qͥd
ꝑ illam male facio nisi mͥ. Qum enĩ bonus ds̃ me fecerit nec
bene aliquid faciã nisi ꝑ uoluntatẽ ad hoc potius datam

Expanded text:
judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincijudicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus existat, quo voluntas avertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum nonnisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur; omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertamus ? 3. E. Video, et quodammodo tango, et teneo vera esse quae dicis: non enim quidquam tam firme atque intime sentio, quam me habere voluntatem, eaque me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam neque a suꝑiore neq ab ȩquali eam posse ad hoc de-¬
decus cogi. quia iniustũ. ẽ: neq ab inferiore. quia ñ potest
Restat gͥ ut eus sit proprius iste motus: quo fruendi uo¬
luntatẽ ad creaturã a creatore conũtit. Qui motus si cul¬
pȩ deputatur unde qui dubitat irrisione dignꝰ tibi uisus
.ẽ. non .ẽ. uttq naturalis. sed uoluntarius. In eoq similis. ẽ
illi motui quo deorsũ uersus lapis fertur: qđ sicut iste ꝓ¬
pͥus ẽ. lapidis. sic ille animi. Uerumtam̃ in eo dissimilis.
quod in potestate non hab& lapis cohib̾e motũ qͦ fertꝰ
inferius. animꝰ uͦ dũ non uult non ita mouetur. ut suꝑio¬
rib desertis. inferiora diligat. Et idõ lapidi naturalis
.ẽ ille motus : animo uͦ iste uoluntarius. Hinc ẽ. qđ la¬
pidẽ si quis dicat peccare. qđ pondere suo tendit in insi¬
ma: non dicam ipso lapide stolidior. sed ꝓfecto demens¬

Expanded text:
: nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc de: nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum roprius est lapidis, sic ille animi. Veruntamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum, quo fertur inferius; animus vero dum vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat: & ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero est voluntarius. Hinc est quod lapidem siquis dicat peccare, cum pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dico motũ quo eũ nos mouemꝰ uł aliqua ui aliena mouet᷑.
ueluti cum in cęlũ iacit᷑: sed eũ quo ad t̾ram nutu suo uergit
&r cadit. Fu̾. Non equidẽ nego motũ quo ita ut dicis indina¬
tur & ima pecit motũ. eẽ. lapidis: sed naturalẽ. Si autẽ hoc
mͦ etiam illũ motũ hab& anima: ꝓfecto etiã ipse naturalis
ẽ. Nec ex eo quod naturalit̾ mouet᷑ recte uituꝑari potest
qr seciam si ad ꝑniciẽ mouetur. naturę suȩ tamen necessitate
cõpellitur. Porro ꝙ istũ motũ non dubitamꝰ eẽ. culpabilẽ
omĩmodo negandũ . ẽ. esse naturalẽ. Et ideo non .ẽ. similis illi
motui : quo naturalit̾ mouetur lapis. Vx E gimusne aliquid
suꝑiorib duoͥb disputationibus: E Egimus sane. AuG
Oredo gͦ meminisse te in pͥma disputatione satis. eẽ cõꝑtũ.
nulla refieri mentẽ seruã libidinis. nisi ꝓpria uoluntate

Expanded text:
dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi ad perniciem movetur, naturae tamen suae necessitate compellitur. Porro quia istum motum non dubitamus esse culpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe cum aliqua dubitatione dicendũ uisum. ẽ. qđ
ꝑspicue falsũ. eẽ. ipse conuincis : Dixisti enim. Si ita data
uoluntas lib̾a. ut naturalẽ habeat istum motũ: iam neces¬
sitate adhȩc conũtitur. neq ulla culpa apphendi potest.
ubi natura necessitasq dominatur. Nullomͦ aut̃ dubitare
debuisti. non eẽ. ita datã : quando istũ motũ culpabilẽ. cẽ.
non dubitas. F. Ego ipsũ motũ culpabilẽ dixi: & idõ mͥ
displicere & rephendendũ. eẽ. dubitare non possum. Animã
uͦ quȩ isto motu ab incõmutabili ad cõmutabilia detrahit᷑
nego. eẽ culpandam: si eius naturalis. ẽ ut eo necessario moue¬
atur auG̃. Cuius ẽ. iste motus quẽ ꝓfecto culpani eẽ conce¬
dis: Fu. In animo. cũ udeo: sad cuius sit nescio. AUG. Nũ qͥd
negas eo motu animũ moueri E Hon nego aG. Negas gͦ
motũ quo mouet᷑ lapis. motũ. eẽ lapidis: Neq enĩ illum

Expanded text:
vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod vel certe cum aliqua dubitatione dicendum visum est, quod perspicue falsum esse ipse convincis? Dixisti enim: Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. Nullo modo autem dubitare debuisti non esse ita datam, quando istum motum culpabilem esse non dubitas. E. Ego ipsum motum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate ad hȩc conũtitur. neq ulla culpa dep̾hendi potest
ubi natura necessitasq dominatur. AUB. Placetne tibi iste
motus. an displic&: EU Displic&e. AUs Rep̃hendis ergo eũ
Utiq rep̃hendo. Aue. Rep̃hendis igͥ animi motũ incali¬
pabilẽ.
E Inculpabilẽ animi motũ non rep̃hendo. sed nescio an ulla
culpa sit relicto incõmutabili bono ad cõmutabilia conũti
Auo Rep̃hendis gͦ quod nescis. R̾. Noli uerbo p̃mere lta
enim dixi nescio anulla culpa sit: ut intelligi uoluerim sine
dubio culpani. eẽ. Nlam hoc ũbo qđ dixi nescio: satis ꝓfec¬
to irrisi didbitationẽ de re manifesta. Aus Uide quid sit cer¬
tissima ueritas: quȩ te cogit tam cito obliuisci quod paulo
ante dixisti. Si enimnatura uł necessitate iste motus exi¬
stit: culpabilis. eẽ. nullo pacto potest. Tu uͦ. eẽ. culpabilẽ
ita firmissime tenes: ut dubitationẽ de hac re tam certa
etiam urridendã putaueris. Cur gͦ tibi uł affirmandũ

Expanded text:
itate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, ubi natura necessitasque dominatur. A. Placetne tibi iste motus, an displicet? E. Displicet. A. Reprehendis ergo eum. E. Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commutabilia converti. A. Reprehendis ergo quod nescis. E. Noli verbo premere: ita enim dixi, Nescio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto potest: tu vero esse culpabilem ita firmissime tenes, ut dubitationem de hac re tam certa etiam irridendam putaveris. Cur ergo tibi vel affirmandum,
Abbreviated transcription (Latin):
sũma uita ẽ. Iste igitur duȩ creaturȩ corpꝰ & uita qm̃
formabilia sunt sicuti .ẽ. suꝑiꝰ dicta do cuer̃ amissaq
omĩno forma innichilũ recidunt: satis dstendunt ex
illa se forma subsistere quȩ sẽꝑ eiusmꝰ ẽ. Quã ob rem
quantacumq bona quanuis magna ꝗnuis minima
nisi ex deo esse ñ possunt. Quid enĩ maiuis in creatu¬
ris quã uita intelligens. aut quid minus potest: eẽ.
ꝗ corpus: Quȩ quantũ lib& deficiant & eo tendant
ut non sint : tam̃ aliquid formȩ illis reman&. ut quo-¬
qͦ modo sint. Quicquid aut̃ formȩ ciuipiã rei deficienti
reman&: ex illa forma. ẽ. quȩ nescit deficere. motꝰq
ipsos rerũ deficientiũ uł ꝓficientiũ exceđe numeroꝵ
suorũ leges non sinit. Quiquid igͥ laudabile adũ¬
titur in rerum natura. siue exiqua. siue amꝑla lau¬
de dignũ uidicet᷑ : Ad excellentissimã & in effabilẽ

Expanded text:
summa vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam summa vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua sive ampla laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem