comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutatione corpꝰ efficitur. nec omĩno illi aufert᷑ qđ anima
ẽ & idõ nullo pacto amittit quod corpore . ẽ melior. in cor¬
porib aut̃. lux ten& pͥmũ locũ: consequens. ẽ. ut pͥmo cor¬
pori anima extrema p̃ponat᷑ fieriq possit ut corpori alicui
animȩ aliqđ aliud corpus anteferat᷑. Ut aut̃ ipsi añimȩ
nullo mͦ. Cur gͦ ñ laudetur ds̃. & ineffabili p̃dicatione lau¬
detur. qui cũ fecerit eas quȩ in legib eeñt iustitie ꝑmansurs
fecit etiã alias animas. quas uł peccaturas uł in peccatis
etiã ꝑseueraturas. eẽ. p̃uidebat. cũ ad huc & tales meliores
sint eis. quę qm̃ nullũ habent racionale ac libum uolun¬
tatis arbitriũ. peccare ñ possunt Quȩ tam̃ adhuc etiam
ipse meliores sunt. quã corpoꝵ quoꝵ lib& quã liba splen¬
didissimꝰ fulgor: quẽ ꝓ ipsuis sũmi dĩ substanua quid am

Expanded text:
commutatione corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima commutatione corpus efficitur, nec omnino illi aufertur quod anima est, et ideo nullo pacto amittit quod corpore est melior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, fierique possit ut corpori alicujus animae aliquod aliud corpus anteferatur, ut autem ipsi animae nullo modo. Cur ergo non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent justitiae permansurae, fecit etiam alias animas, quas vel peccaturas, vel in peccatis etiam perseveraturas esse praevidebat; cum et tales adhuc meliores sint eis, quae quoniam nullum habent rationale ac liberum voluntatis arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fulgor, quem pro ipsius summi Dei substantia quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
eciã in peccandi uoluntate mansurã : abstinuit largitatẽ bo¬
nitatis sue. ut cã non conda&. Sicut enĩ melior ẽ uł aberrans
equus. quã lapis ꝓpt̾ea ñ ab errans. qr ꝓpͥo motu ⁊ sensu
carae ita ẽ excellentior creatura quȩ liba uoluntate pec¬
cat. quã quȩ ꝓpt̃ea ñ peccat qr ñ hab& lib̾am uoluntatẽ
It sicut laudarẽ uinũ in suo genere bonũ: de quo uino
in ebriatũ hominẽ uituꝑ arẽ.⁊ tam̃ eundẽ hominẽ iã utt¬
parũ a ad huc ebriũ laudãto illi uino de quo ebriꝰ factus ẽ.
aute ponerẽ: ita corporalis creatura in suo
a uertiatis ꝑceptione auertuntur : ꝗuis idẽ rursus iã ꝑuersi ⁊
quod ã modo temulenti. eidẽ creaturȩ in ordine suo laudabi¬
li cuiꝰ auiditate eu anuer̃. ñ iam merito uiciorũ. sed ad huc
naturo dignitate p̃ferunt᷑. Quia igͥ omĩs anina omi corpore
.ẽ. melior. omĩsq peccatrix anima quocunq caciđit nulla

Expanded text:
oluntate mansuram, abstinuit largitatem bonitatis suae, ut eam non conderet. Sicut enim melior est vel aberrans equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo a veritatis perceptione avertuntur; quamvis iidem rursus jam perversi, et quodammodo temulenti, eidem creaturae in ordine suo laudabili, cujus aviditate evanuerunt, non jam merito vitiorum, sed adhuc naturae dignitate praeferuntur. 16. Quia igitur omnis anima omni corpore est melior, omnisque peccatrix anima quocumque ceciderit, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. magis id hab& animus. quẽ corpori prestare
manifestum. ẽ. atq ita de ꝓximo in mortalis
probatur. si potest. ẽẽ. ꝑse ipsum. Quicquid
enim tale.ẽ. in corruptibile sit necesse.ẽ. ac ꝑ hoc
interire non possit. quia nichil se deserit.
Sed corporis mutabilitas in ꝓntu. ẽ. Qđ ipsius
uniuersi corporis uniuersus motus satis indicat.
Unde diligenter in spicientibꝰ. quantũ tał natura
inspici potest. ordinata mutabilitate id qđ in¬
mutabile.ẽ. imitari reperit. Qđ aut̃ ꝑ se. ẽ. ne
iotum quidẽ opus hab& ullum omĩ copia sibi
se ipso existente: quia motus omis ad alud. ẽ cuiꝰ indig& qͦd mouet᷑.

Expanded text:
 si ita est, magis id habet animus quem corpori praestare  si ita est, magis id habet animus quem corpori praestare manifestum est. Atque ita de proximo immortalis probatur, si potest esse per seipsum. Quidquid enim tale est, incorruptibile sit necesse est, ac per hoc interire non possit, quia nihil se deserit. Sed corporis mutabilitas in promptu est, quod ipsius universi corporis universus motus satis indicat. Unde diligenter inspicientibus quantum talis natura inspici potest, ordinata mutabilitate id quod immutabile est imitari reperitur. Quod autem per se est, ne motu quidem opus habet ullo, omni copia sibi seipso existente; quia motus omnis ad aliud est, cujus indiget quod movet
Abbreviated transcription (Latin):
ugͥ corpus ab aliqua ui & natura potentiore atq
meliore factum .ẽ: non utiq corporea. Nam
si corpus a corpore factum. ẽ. non potuit uniuersũ
fieri. Uerissimum ẽ. enim qđ in ex ordio ratio¬
tinationis huius posiumus. nullam rem ase
posse fieri. Hȩc aut̃ uis. & natura in corporea
effectrix corporis uiuuersi: p̃senti potentia
tenet uniuersum. Non enim fecit a que
discessit effectũq. deseruit. Ea quippe substantia
quȩ corpus non. ẽ: neq ut ita dicã localiter
mouetur ut ab ea substantia quȩ locum obtinet
separari queat. & illa effectoria uis. uacare
non potest: quin id quod ab ea faccum ẽ. tueat᷑.¬
& specie carere non sinat quaẽ. inquantũ cũq ẽ
Qđ enim ꝑse non .ẽ. si destituat᷑ ab eo ꝑ qđ. ẽ.
ꝓfecto non erit. & non possumus dicere id accepisse
corpus cum factũ.ẽ. ut se ipso iam c̃tentum. ẽẽ
poss& etiam si a conditore deseretłir. Quãꝗ si ita

Expanded text:
igitur corpus ab aliqua vi et natura potentiore atque igitur corpus ab aliqua vi et natura potentiore atque meliore factum est, non utique corporea. Nam si corpus a corpore factum est, non potuit universum fieri. Verissimum est enim quod in exordio ratiocinationis hujus posuimus, nullam rem a se posse fieri. Haec autem vis et natura incorporea effectrix corporis universi praesente potentia tenet universum. Non enim fecit, atque discessit effectumque deseruit. Ea quippe substantia quae corpus non est, neque, ut ita dicam, localiter movetur, ut ab ea substantia quae locum obtinet, separari queat; et illa effectoria vis vacare non potest, quin id quod ab ea factum est, tueatur, et specie carere non sinat, qua est in quantumcumque est. Quod enim per se non est, si destituatur ab eo per quod est, profecto non erit: et non possumus dicere id accepisse corpus cum factum est, ut seipso jam contentum esse posset, etiamsi a conditore desereretur. 15. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
iure fortasse obtinebimus multo auferri posse animo
quod animus. ẽ. Si quidẽ nemo sebene inspexit
qui non omni corpori qualemlibet animũ preponendũ
nulla res se faciat aut gignat. Alioquin erat anteꝗ
cẽt. Qđ si falsũm.ẽ. illud .ẽ. uerũ. Itẽ qđ factum
ortumue non.ẽ. & tamen. ẽ. sempiternũ sit necesse. ẽ.
Quam naturȩ excellentiam quisquisdãt ulli corpori.
Multo enim magis eã dare animo cogit Itasi corpus
ullum.ẽ. sempiternum. nullus animus non sempit᷑nus
̃ : qmĩ quilibet animus cuilib& corpori p̃ferendus.
&̾omĩ a sempiterna non sempiternis. At si qđ uere
dr̃ factum ẽ. corpus: aliquo faciente factum .ẽ. nec
eo inferiore. Neq enim potens. eẽt. ad dandũ ei
quod faceret. quicquid illud.ẽ. qđ ẽ. id qđ fiebat.
Sed ne pari quidẽ. Oportet enim facientẽ melius
aliquid hab̾e ad faciendum. quam. ẽ. id qđ facit.
Nam de gignente non absurdẽ dr̃. hoc eum
eẽ. qđ ẽ. illud quod ab eo gignitur. Uniuersũ

Expanded text:
ure fortasse obtinebimus multo minus auferri posse animo quo animus est. Siquidem nemo se bene inspexit, qui non omni corpori qualemlibet animum praeponendumrdium, quod nulla res se facit aut gignit, alioquin erat antequam esset: quod si falsum est, illud est verum. Item quod factum ortumve non est, et tamen est, sempiternum sit necesse est. Quam naturam et excellentiam quisquis ulli corpori dmulto enim magis eam dare animo cogimur. Ita si corpus ullum est sempiternum, nullus animus non sempiternus est. Quoniam quilibet animus cuilibet corpori praeferendus est, et omnia sempiterna non sempiternis. At si quod vere dicitur, factum est corpus; aliquo faciente factum est, nec eo inferiore. Neque enim esset potens ad dandum ei quod faceret, quidquid illud est quod est, id quod faciebat. Sed ne pari quidem: oportet enim facientem melius aliquid habere ad faciendum, quam est id quod facit. Nam de gignente non absurde dicitur, hoc eum esse, quod est illud quod ab eo gignitur. Universum
Abbreviated transcription (Latin):
iungi & disparilitate seiuingi possunt creaturȩ spiritales:¬
mͦ ꝓ arbitrio. sed sicut leges uniũsitatis sinunt. Nec idõ tam̃
talis anima inferior .ẽ corpore cȩlesti: cu corpori ea ã cor¬
pora t̾rena subiecta sunt. Pannosa quipps uestis dãnati
serui. multo ẽ. inferior ueste bene meriti & in honors ma¬
gno apud dñm constituti: s ipse seruus melior ẽ ꝗliba
ueste p̃ciosa. qr homo. ẽ Illa gͦ inherae dõ. & in cęlesti cor¬

Expanded text:
jungi, et disparilitate sejungi possunt spiritualesjungi, et disparilitate sejungi possunt spiritualesodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora terrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
potentia omĩ a c̃tinendi officio ꝓpͥo: qđ rerũ ordini de¬
esse ñ possit. Hec idõ in bona uoluntate ꝑman&e ꝙr hoc
accepit officiũ: s idõ accepit. qm̃ ab illo quidedit ꝑman¬
sura p̾isa ẽ Nec tam̃ sua maiestate contina omĩa: sed in¬
herendo illius maiestati & eiꝰ imꝑiis deuotissime obtẽꝑando
a qͦ & ꝑquẽ & in qͦ facta sunt omĩa. Huic aut̃ datũ ẽ qͥdẽ
ñ peccanti potentissimũ officiũ continendi omĩa ñ tam̃
ꝓpͥũ. sed cũ illa: tanꝗ ei quȩ peccatura p̾cognita. ẽ Habent
sane spiritalia queq int̾ se. & c̃iunctionẽ sine cumulo. ⁊
seiunctionẽ sins diminutione ut neq adiuuaret᷑ illa
in actionis suȩ facilitate cũ hȩc sibi c̃iungeret᷑. neq dif¬
ficilior illi actio fier& si hȩc officiũ suũ peccando dese¬
rer&e. Non enĩ locis & mole corporũ s parilitate affectuũ

Expanded text:
potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini depotentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia, sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic autem datum est quidem non peccanti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum
Abbreviated transcription (Latin):
stabilitas rerũ atq conexio turbaretur. Iales sunt optimȩ ⁊
sçẽ & sublimes creaturȩ celestiũ uł suꝑ celestiũ potestatunr᷑
quib solus ds̃ imꝑat. uniũsus aut̃ mundꝰ subietus. ẽ dine
istarum officiis iustis atq ꝑfectis: eẽ. uniũ sitas ñ potest.
Itẽ si deessent quȩ siue peccarent siue ñ peccarent. nichil
uniũsitatis ordini minueretur: etiã sic plurimũ deess&
Animȩ sunt enĩ rationales: & illis suꝑiorib officio quidẽ
impares. s natura pares. Quib ad huc inferiores sunt
multi: & tam̃ laudabiles: a summodõ constitutarũ rerũ
gradꝰ. Illa gͦ natura sublimioris officii ẽ quȩ ñ solũ si
non essa. sed etiã si peccar&e minuer& ordinẽ uniũsitatis.
Inferioris officii ẽ ista : quȩ tantũmͦ si non ess& non aut̃
si peccar& aliquid minus hab& uniũsitas. Illi data. ẽ.

Expanded text:
stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine istarum officiis justis atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen laudabiles a summo Deo constitutarum rerum gradus. 33. Illa ergo natura sublimioris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est
Abbreviated transcription (Latin):
horis fructꝰ pͣua quidẽ habendi cupiditate sed tam̃ non
iniquo possidendi iure retiner&. Iustissime itaq dimittere
cogitur. credentes in eũ quẽ iniustissime occidit ut & qđ
temporalit̃ moriunt᷑ debitũ exoluant. & quod sẽꝑ uiuunt
in illo uiuant qui ꝓ eis qđ ñ debebat ȩxoluit. Suibus aut̃
di abolo ꝑuim eripetur homo. quẽ nec ipse ui. sed ꝑsuasi¬
one ceꝑat : ⁊ qui iusto plus humiliatus. ẽ ut seriuira ei
cui ad malum c̃senserat. iuste ꝑ eũ cui ad bonũ c̃sensio
libaretur: quia minus iste inconsentiendo. quã ille in
Non ut peccarent: sed ut ẽẽnt ornaturȩ uniũ sũ. siue pec¬
care siue ñ peccare uoluissent. Si enim reb deessent aẽ
quȩ ipsũ fastigiũ ordinis in uniũsa creatura sic obtinerent. ut si
peccare uoluissent infirmaret᷑ & labe factaretur uniũ sitas:
magnũ quid dã deess&e creaturȩ. Illud enĩ deessa qͦ remoto

Expanded text:
boris fructus, prava quidem habendi cupiditate, sed tamen non boris fructus, prava quidem habendi cupiditate, sed tamen non iniquo possidendi jure retineret. Justissime itaque dimittere cogitur credentes in eum quem injustissime occidit, ut et quod temporaliter moriuntur, debitum exoluant et, quod semper uiuunt, in illo uiuant, qui pro eis quod non debebat exoluit. Quamobrem puto diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto
Abbreviated transcription (Latin):
onalis creaturȩ factus. ẽ. uisibił. ñ cõmutatione natures
suȩ sed habitu nrẽ. ut uisibilia sectantes. ad se imusibilẽ
reuocar&. Sic eũ anima quẽ suꝑbiens intꝰ reliquerat.
fous humilẽ inuenit: imitatura eiꝰ humilitatẽ uisibilẽ.
&ad inuisibilẽ altitudinẽ reditura. Aq uerbũ dĩ unicu
dĩ filiꝰ. di abolũ quẽ sẽꝑ sub legib suis habuit & habebit.
homine indutꝰ. etiã homini subiugauit: nichil ei extorqͣͤ¬
uiolento dominatii. sed suꝑans eũ lege iustitiȩ. ut qm̃ fe¬
mina decepta & dciecto ꝑ feminã uiro omẽm ꝓlẽ pͥmi
hominis tanquã peccatrict̃ legib mortis maliciosa qͥdẽ
tandui potestas eius ualer&e: donec int̾ficer& iustũ. in qͦ
nichil dignũ morte poss& ostend. non solũ ꝙ sine cri
mine occisꝰ. ẽ. sed etiã qr sine libidine natus. Subiugaue¬
rat ille quos ceꝑ at: ut quicqͥd inde nasceret᷑ tanq suȩ ar¬

Expanded text:
onalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae onalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliquerat, foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquiolento dominatu, sed superans eum lege iustitiae, ut, quoniam femina decepta et deiecto per feminam uiro omnem prolem primi hominis tamquam peccatricem legibus mortis malitiosa quidemtamdiu potestas eius ualeret, donec interficeret iustum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam suae ar
Abbreviated transcription (Latin):
tam opus habens miscđi a quã miser Et quid tã indignũ
ꝑ quod facta sunt omĩa. & quo fruitur omĩs anglica bea¬
titudo usq ad miseriã nram clem̃tiã suã porrigerce: et
ũbũ caro fier&.⁊ habitar& in nob̾. Sic enĩ poss& panẽ
angłorũ homo manducare. nondũ anglis adequatꝰ: si panis
ipse anglorũ hominib dignaretur ęquari. Nec sic descen¬
dit ad nos. ut illos deserer& : sed simul integer illis. intege
nob̾. illos intrinsecus pascens. ꝑ id qđ ds̃.ẽ. nos forinsecus
admonens. ꝑ id quod nos sumꝰ. idoneos facit ꝑfidẽ quos
ꝑ speciẽ pascat eqͣlit̃. Iuia enĩ rationalis creatura u̾bo illo
tanꝗ obtimo cibo suo pascitur. humana aut̃ anima ra¬
tionalis. ẽ. quȩ mortalib uinculis peccati pęna tenebat᷑
adhoc deminutionis redacta. ut ꝑ coniecturas rerum
uisibiliũ ad intelligenda inuisibilia niteretur. cib rati¬

Expanded text:
tam opus habens misericordia quam mtam opus habens misericordia quam mper quod facta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudo, usque ad miseriam nostram porrigeretVerbum caro fieret, et habitaret in nobis . Sic enim posset panem Angelorum homo manducare, nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret; sed simul integer illis, integer nobis, illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rati
Abbreviated transcription (Latin):
peccandũ alt̾i ꝑ inuidentiã dolũq suade: ꝗ ad peccandũ alt̾iꝰ
suasione traduci. Seruata. ẽ gͦ in utroq peͬccato iustitia dni¬
dñi punientis. Nã & illud appensũ ẽ ȩquitatis ex amine: ut nec
ipsius di aboli potestati negaretur homo quẽ sibi male suade¬
ndo subiecerat. Iniquum enim erat : ut ei quẽ ceꝑat ñ domi¬
naretur. Nec fieri ullomꝰ potest ut dĩ sũmi & ueri ꝑfecta
iustitia quȩ usq quaq ꝑtenditur: deserat etiã ordinandas
rumas peccantiũ. Et tamen quia minꝰ peccauerat homo
ꝗͣ di abolus idipsum ei ualuit ad reparandã salutẽ quod
mortalitatẽ carnis ad dictus. ẽ. Ita enĩ conscientia mor¬
talitatis timidꝰ & a uilissimis atq abiectissimis bestus ł
etiã minutissimis molestias atq int̾itũ reforinidans. in¬
certusq futuroꝵ & illicita cohib̾e molestias ⁊ maxi¬
me suꝑbiã cuiꝰ ꝑsuasione deiectꝰ. ẽ. & quo uno uicio
miscđiȩ medicina respuitur. frangere consueuit. Quid enim

Expanded text:
peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei valuit ad reparandam salutem, quodmortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respuitur, frangere consuevit. Quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
uat omĩ bono: qͥcꝗd eius remaneb̾ iã corrũpi ñ pote¬
rit ꝙr nullũ erit bonũ cuiꝰ adẽptione possit nocere
corruptio. Cui aut̃ ñ potest nocere corruptio: ñ corrũ¬
pit᷑. Porro natura quȩ ñ corrũpitur: incorruptibilis ÷
Erit gͦ natura qđ absurdissimũ : dicẽ. corruptione facta
incorruptibilis. Qua ꝓpt̾ qđ uerissime dicit᷑. omĩs nat᷑a
in quantũ natura. ẽ bona. ẽ: qr si incorruptibilis melior:

Expanded text:
at omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est: quia si incorrupt
Abbreviated transcription (Latin):
potestas anglica. naturȩ excellentia & bonitato uolun¬
tatis in dispositione uniũsitatis suꝑ emineat: etiã si om̃s
peccassent angłi nullã in opiã. facerent ad regendũ
imꝑiũ suũ creatori angłoꝵ. Non enĩ uł bonitas eius qͣsi
aliqͦ tedio uł omĩpotentia difficultate deficera: ad cre¬
andos alios quos in eis sedib collocar& qͣs peccando
alii deseruissent. aut creat᷑a spĩtał qͣntitib& numeri
ꝓ suis merius dãnaretur. angustare possoe ordinẽ qui
c̃uenient̃ & decent᷑̃ excipit qͦ scũq dãpnatos. Quacũq¬
se gͥ c̃sid̾atio nrã cũterit: ineffabilit̃ laudandũ inue¬
nit dm̃. naturarũ omĩum o̾ditorẽ optimũ & ad mi¬
nistratorẽ iustissimũ. Postremo ut relinquamꝰ ẽtẽpla¬
tionẽ pulchritudinis rerũ his qui eã diuino munere

Expanded text:
potestas angelica naturae excellentia et bonitate volunpotestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumqiliter laudandum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino munere
Abbreviated transcription (Latin):
sic eã non peccatura. p̾sciuit ds. tam̃ si etiã ipsa peccara
sufficer& dĩ potestas in effabił potentiȩ ad regendã istã
uniũsitatẽ ut omĩb c̃grua & c̾digna retribuens nichil in
toto imꝑio suo turpe atq indecorũ. eẽ ꝑmitter&. qr̾ sũꝑ
nullas ad hoc ipsũ c̃ditas potestates si om̃is anglica nat᷑a
ab eiꝰ p̃ceptis peccando defeciss& maiestate sua decentissimȩ
atq optime reger& omĩa. ne sic inuidens creaturȩ spĩtali
ut eẽt qui etiã corporalẽ peccantib qͦq spũalib longe
inferiorẽ tanta largitate bonitacis instituit: ut nullus sit
çȩlũ t̾rãq racionabilit̾ intuens. om̃sq naturas uisibiles in
suis generib moderatas. formatas. ordinatas. qui uł aliũ
cresat artificõ omĩum cẽ ꝗͣ dm̃ uel ñ eũ in effabilit᷑ lau¬
dandũ esse fatrat᷑ Siuẽ nulla ẽ. melior rerũ ordinatio nͥ

Expanded text:
sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis instituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
iub& ille. cuius nutũ ineffabilit̾ intuet᷑. Ista uͦ mortalib
m̃bris honerata. uix hoc ipsũ quo p̾mit᷑ administrat in¬
trinsecus: & tam̃ ornat ꝗ̃ntũ potest. Ceta uͦ. extrinsecꝰ ad¬
iacentia longe infirmiore oꝑatione. extrinsecꝰ afficit. sic̃
tissimũ infimȩ corporeȩ creaturȩ. etiã si ista peccare no¬
luiss&: qm̃ quȩ totũ potest regere etiã partẽ regito Iuş
autẽ minus potest: non õtinuo potest ampliora. ł fectꝰ
enĩ medicꝰ etiã scabiẽ sanat efficacit᷑.At ñ continuo
qui scabioso utilit̾ consulit: uniũsȩ humanȩ ualitudini
mederi potest. Ꝙratio qͥdẽ si certa conspicit᷑. qͣ manife¬
stũ fiat. esse oportuisse creaturã quȩ nunq pecca uerit.
nũꝗ peccatura sit: etiã illud eadẽ ratio renuntiat. a pec¬
cato illã lib̾a uoluntate abstinere. neq coactã nꝰ peccare.
s sponte. Uerũ tam̃ etiã si peccarae. quã qm̃ ñ peccauit

Expanded text:
 nutum intuetur ineffabiliter. Ista vero mortalibus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione extrinsecus afficit sicut tissimum infimae corporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, universae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit,
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ bona fit: sine dubitatione bona. ẽ Omĩs aut̃ nat᷑a
aut corruptibił. ẽ aut in corruptibił. Omis gͦ natura
bona ẽ. Naturã uoco quȩ & substantia dici solce.
Om̃is igͥ substantia. aut ds̃. aut ex dõ qr omẽ bonũ aut
ds̃ aut ex dõ. Iuib constitutis atq firmatis tãꝗ in ca¬
pits ratiocinationis nr̃ẽ : attende qđ dicã. Om̃is na

Expanded text:
autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam voco quae et substantia dici solet. Omnis igitur substantia aut Deus, aut ex Deo; quia omne bonum aut Deus, aut ex Deo. 37. Quibus constitutis atque firmatis tanquam in capite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis na
Abbreviated transcription (Latin):
difficultas. si naturalis. ẽ: inde incipit anima ꝓficere. & ad
cognitionẽ & requiẽ donec in ea ꝑficiat᷑ uita beata ꝓmoueri.
Quẽ ꝓfectũ instudus optimis atq pietate. quor facultas ei non
negata .ẽ. si ꝓpͥa uoluntate neglexerit: iuste in grauiorẽ quȩ
iã penalis ẽ ignorantiã difficultatẽq p̃cipitat᷑ decentissimo

Expanded text:
difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad difficultas si naturalis est, inde incipit anima proficere, et ad cognitionem et requiem, donec in ea perficiatur vita beata, promoveri. Quem profectum in studiis optimis atque pietate, quorum facultas ei non negata est, si propria voluntate neglexerit, juste in graviorem, quae jam poenalis est, ignorantiam difficultatemque praecipitatur, decentissimo
Abbreviated transcription (Latin):
mittant᷑. uł ꝓpria uoluntate se insinuent: si uł alicuius
expediendȩ necessariȩ questionis ratio flagitat ista consiđare
atq discutere. uel a rebꝰ magis necessariis otiũ adhȩc quęrenda
& disserenda concedit᷑. Uerũ ad ia potius ista dixerim. nequis in
re tali uł temere succenseat ei qui suȩ opinioni humaniore fortasse
dubitatione ñ cedit: aut etiã si quid hinc certi quisꝗ & liqͥdi cõ¬
p̃hendit. iđ o putet aliũ spẽ ꝑdidisse futuroiũ. qui a p̃terita ex¬
dum siue nunc differendũ & alias considandũ sit: p̃sens tamen
questio non impedit᷑. quominꝰ appareat integerrima & iustissima
& in concussa atq in cõmutabili maiestate & sustantia creatoris
supplicia peccatorũ suorũ animas luere. quȩ peccata. ut iam
ii disserimꝰ. ñ nͥ propͥe uoluntati earũ tribuenda sunt :
nec ulla ulterior peccatoꝵ causa querenda. Ignorantia uͦ &

Expanded text:
mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus mittantur, vel propria voluntate se insinuent; si vel alicujus expediendae necessariae quaestionis ratio flagitat ista considerare atque discutere, vel a rebus magis necessariis otium ad haec quaerenda et disserenda conceditur. Verum ad id potius ista dixerim, ne quis in re tali vel temere succenseat ei qui suae opinioni humaniore fortasse dubitatione non cedit: aut etiam si quid hinc certi quisquam et liquidi comprehenderit, ideo putet alium spem perdidisse futurorum, quia praeterita exdum, sive nunc differendum et alias considerandum sit, praesens tamen quaestio non impeditur, quominus appareat integerrima et justissima et inconcussa atque incommutabili majestate et substantia Creatoris, supplicia peccatorum suorum animas luere: quae peccata, ut jam diu disseruimus, nonnisi propriae voluntati earum tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorum causa quaerenda. 64. Ignorantia vero et
Abbreviated transcription (Latin):
moneat᷑. & sicut uerbi grã romã nauiganti nichil nocerae
si excidiss& animo a quo littore nauẽ soluerit. dũ tamen
ab eo loco ubi eẽt non ignorar & quo ꝓram diriger&. nichil
aut̃ ꝓ dessce meminisse littoris unde item ex orsus sit. si de
romano portu falsum aliquid existimans in saxa in cidiss&e:
itaneq si non tenuero iniciũ temporis uitȩ meę quicquã
mͥ oberit scienti quo fine requiescã. nec ꝓdess& aliquid
illa siue memoria siue coniectura in choatę uitę.side ipso
deo qui unus laborũ animȩ finis ẽ. aliter quã dignun . ẽ.
opinatus in scopulos erroris irrucrem. N
ualuerit. ut quisquã nos ꝓhib̾e arbitret᷑. ut querant qui
potuerint scđm scripturas diuintꝰ in spiratas. utrũ anima
de anima ꝓpaget᷑. an suo cuiq animanti singłȩ in ipso fiant.
an ad regendum animandũq corpus diuino nutu alicundȩ

Expanded text:
moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret moneatur. Et sicut, verbi gratia, Romam naviganti nihil noceret si excidisset animo, a quo littore navem solverit, dum tamen ab eo loco ubi esset non ignoraret quo proram dirigeret; nihil autem prodesset meminisse littoris unde iter exorsus sit, si de Romano portu falsum aliquid existimans, in saxa incidisset: ita neque si non tenuero initium temporis vitae meae, quidquam mihi oberit scienti quo fine requiescam; nec prodesset aliquid illa sive memoria sive conjectura inchoatae vitae, si de ipso Deo, qui unus laborum animae finis est, aliter quam dignum est opinatus, in scopulos erroris irruerem. 62. Nec iste sermo ad id valuerit, ut quisquam nos prohibere arbitretur ut quaerant qui potuerint secundum Scripturas divinitus inspiratas, utrum anima de anima propagetur, an suo cuique animanti singulae in ipso fiant, an ad regendum animandumque corpus divino nutu alicunde
Abbreviated transcription (Latin):
quasi nunquã accidissent. Quid gͦ mͥ ob ẽ. si ẽẽ. quando cęperim
nescio cũ. eẽ. me nouerim. nec futurũ. eẽ. desꝑem: n on enim
in p̃terita me attendo ut tanꝗ errorẽ ꝑniciosissimũ uerear.
si aliter de his sensero quam fuerunt: sed in id qđ futurus sum
cursum dirigo. duce nscđia conditoris mei. de hoc igitur qđ
futurus sum & de illo apđ quẽ futurus sum. si alit̃ quã ueritas
sese hab&. credido aut sensero: uehem̃ter cauendus .ẽ. error. ne mͥ
aut necessaria non p̃ parem. aut ad eũ ipsũ finẽ ꝓpositi mei dum
aliud ꝓ alio michi uidetur ꝑuenire non possim. Quã ob rem
sicut ad cõparandã uestem nichil mͥ obeẽt. si p̃teritȩ hiemis
oblitus. ẽẽm. ob eẽt aut̃ si futurũ frigus imminere non credem:
ita nichil oberit animȩ meȩ si oblita est quid forte ꝑtulerit.
si modo diligent̃ ad uertat & teneat quose deinceps parare

Expanded text:
quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim quasi nunquam accidissent. Quid igitur mihi obest, si esse quando coeperim nescio, cum esse me noverim, nec futurum esse desperem? Non enim in praeterita me attendo, ut tanquam errorem perniciosissimum verear, si aliter de iis sensero quam fuerunt: sed in id quod futurus sum, cursum dirigo duce misericordia Conditoris mei. De hoc igitur quod futurus sum, et de illo apud quem futurus sum, si aliter quam veritas sese habet credidero aut sensero, vehementer cavendus est error; ne mihi aut necessaria non praeparem, aut ad eum ipsum finem propositi mei, dum aliud pro alio mihi videtur, pervenire non possim. Quamobrem, sicut ad comparandam vestem nihil mihi obesset, si praeteritae hiemis oblitus essem, obesset autem si futurum frigus imminere non crederem: ita nihil oberit animae meae, si oblita est quid forte pertulerit, si modo diligenter advertat et teneat quo se deinceps parare
Abbreviated transcription (Latin):
potest pͥmo quã ñ sit stubtũ talia cređe deinde ꝗͣ
sit stultum talia ñ cređ̾e. Uerũtam̃ falsã doctrinã ñ
tam de p̃teritis & futuris quã de p̾sentib & maxime
de incõmutabilib oporc& refellere. & quantũ dat᷑
ꝑspicua ratione conuincere Dane in miseriã tẽpora¬
lium. inqͥsitioni p̃teritoꝵ futurorũ expectatio p̾fe¬
renda. ẽ: quandoquidẽ etiã in diuinis libris ea quȩ
pͣterita narrantur. uł p̃figurationẽ futurorũ. uł
pollicitationẽ. uł testificationẽ prȩsegerunt. Q re¬
uera in his etiã quȩ ad hanc uitã ꝑtĩnent ꝓsꝑis ad¬
uersisus reb: quid quisq fuerit non Iatis curat.
In hoc uͦ qđ futurũ sꝑat᷑. sesc omĩs curarũ ęstus agglomerat. Nescio
quo quippe intimo naturaliq sensu ea quȩ nob accidunt. qm̃
trans acta sunt. sic habent᷑ ad momentũ felicitatis & miseriȩ :¬

Expanded text:
potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam potest, primo quam non sit stultum talia credere, deinde quam sit stultum talia non credere. Verumtamen falsam doctrinam non tam de praeteritis et futuris, quam de praesentibus et maxime de incommutabilibus oportet refellere, et quantum datur, perspicua ratione convincere. 61. Sane in serie temporalium inquisitioni praeteritorum futurorum exspectatio praeferenda est: quandoquidem etiam in divinis Libris ea quae praeterita narrantur, vel praefigurationem futurorum, vel pollicitationem, vel testificationem prae se gerunt. Et revera in iis etiam, quae ad hanc vitam pertinent, prosperis adversisque rebus, quid quisque fuerit non satis curat: in id vero quod futurum speratur, sese omnis curarum aestus agglomerat. Nescio quo quippe intimo naturalique sensu, ea quae nobis acciderunt, quoniam transacta sunt, sic habentur ad momentum felicitatis et miseriae,
Abbreviated transcription (Latin):
a t̾renis incelestia sese attollere incipiens. utilit̃ ad mi¬
niculetur intentio: & factu facillimũ. & a plerisq iã
factum . ẽ. Pertractare autẽ totam istã atq ita uersare
questionem. ut ꝑspicue rationi quantũ in hac uita dat᷑
omis humana intelligentia subiugetur: ñ modo elo-¬
quio sed ne cogitatione quidẽ uł cuiquã hominũ uel
certe nob satis expeditũ & facile aggrediendũ uideri
potest. Nunogͦ ut quod instituimus quandim adiu¬
uamur. & ꝗntũ sinim̾ ꝑagamꝰ : quecũq nob̾ quantũ ad
creaturã ꝑtin& uł narrantur p̃terita uł p̃nunti ant᷑
futura. quȩ ad cõm̃dandã ualeant in tegrã religionẽ
excitando nos ad sincerissimã dilectionẽ dĩ & ꝓximi:
sine dubitatione credenda sunt. Adũsus incredulos
autẽ actenus defendenda: ut uł mols auctoutatis
infidelitas eorum obteratur. uł eis ostendat᷑ quantũ

Expanded text:
a terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter admia terrenis in coelestia sese attollere incipiens, utiliter adminiculetur intentio, et factu facillimum et a plerisque jam factitatum est: pertractare autem istam totam, atque ita versare quaestionem, ut perspicuae rationi, quantum in hac vita datur, omnis humana intelligentia subjugetur, non modo eloquio, sed ne cogitatione quidem vel cuiquam hominum, vel certe nobis satis expeditum et facile aggrediendum videri potest. Nunc ergo ut quod instituimus, quantum adjuvamur, et quantum sinimur peragamus: quaecumque nobis, quantum ad creaturam pertinet, vel narrantur praeterita, vel praenuntiantur futura, quae ad commendandam valeant integram religionem, excitando nos ad sincerissimam dilectionem Dei et proximi, sine dubitatione credenda sunt: adversus incredulos autem hactenus defendenda, ut vel mole auctoritatis infidelitas eorum obteratur, vel eis ostendatur, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
tione qualicũq tenere ñ possumꝰ. Quecũq gͦ nob̃ de qͥb¬
cũq creaturis uł p̃terita. uł futura diuina auctoritate
credenda narrantur. quãius p̾artĩ priusq ea sentire
potuerimꝰ p̃t̾ierint. parcim ñdũ in nrõs sensus ꝑuene¬
rint: tam̃ qr plurimũ ualent ad roborandã spem
nrãm ds̃. sine ulla dubitatione credenda sunt . S quisꝗs
error ꝑsonam sibi diuinȩ auctoritatis assumit ea i axime
ratione refellitur: si aut aliꝗͣ uł mutabilẽ speci ẽ in sub¬
ntiam dĩ uł plus uł minꝰ quã trinitatẽ. eẽ. contendit
Cui trinitati pie sobrieq intelligendȩ omĩs excubat
uigilantia xpĩana : & omĩs eiꝰ ꝓuectus intenditur. De cuiꝰ
rinitatis unitate & eqͣlitate. singularũ in ea ꝑsonarũ qͣdã
ꝓ prietate: non hic locus ÷ disserendi. Nã cõmemorare quȩdã
de dño dõ auctore & formatore & ordinatore rerũ omĩũ
quȩ ad salub rimã fidẽ ꝑtineant & quibus lactens atq

Expanded text:
nere non possumus. Quaecumque ergo nobis de quibuscumque creaturis vel praeterita vel futura divina auctoritate credenda narrantur, quamvis partim priusquam ea sentire potuerimus praeterierint, partim nondum in nostros sensus pervenerint; tamen quia plurimum valent ad roborandam spem nostram Deus, sine ulla dubitatione credenda sunt. Sed quisquis error personam sibi divinae auctoritatis assumit, ea maxime ratione refellitur, si aut aliquam vel mutabilem speciem ntiam Dei vel plus vel minus quam Trinitatem esse contendit: cui Trinitati pie sobrieque intelligendae omnis excubat vigilantia christiana, et omnis ejus provectus intenditur. De cujus Trinitatis unitate et aequalitate, et singularum in ea personarum quadam proprietate, non hic locus est disserendi. Nam commemorare quaedam de Domino Deo auctore et formatore et ordinatore rerum omnium, quae ad saluberrimam fidem pertineant, et quibus lactens atque
Abbreviated transcription (Latin):
toris falsũ indignũq sentiendi. Ad illũ enĩ tendimꝰ. tti¬
nere pietatis. Si gͦ aliud de illo senserimꝰ quã. ẽ: intentio
nrã ñ in beatitatẽ. s in uanitatẽ nos ire cõpell&. De crea¬
tura uͦ si quid alit̃ quã se hab& senserimus. dũ modo id
ñ ꝓcognito ꝑceptoq teneamus: nullũ ꝑiculũ. ẽ. Non enĩ
ad creaturã iubentur tendẽ. ut efficiantur beati: s ad
ipsũ creatorẽ. de quo si aliud quã oport&e ac sese res habe¬
at nobis ꝑsuadetur ꝑniciosissimo errore decipimur. Ad
dã ueritatis ȩt̾nitatẽ. ut ea ꝑ frui eq inherere ualeam
infirmitati nrȩ̃ uia de tẽporalib ꝓcurata.ẽ ut quantuĩ
itineri sufficit ad gt̃na tendentiũ. p̃t̃ita & futura cre¬
damꝰ. Quȩ fidĩ disciplina ut auctoritate p̃polleat: di¬
uina miscđi a gubnatur. Presentia uͦ: ꝗntũ ad creaturã
ꝑtin&. in corporis & animi mutabilitate & mobilitate

Expanded text:
toris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus ititoris falsum indignumque sentiendi. Ad illum enim tendimus itinere pietatis. Si ergo aliud de illo senserimus quam est, intentio nostra non in beatitatem, sed in vanitatem nos ire compellet. De creatura vero si quid aliter quam sese habet senserimus, dummodo non id pro cognito perceptoque teneamus, nullum periculum est. Non enim ad creaturam jubemur tendere ut efficiamur beati, sed ad ipsum Creatorem: de quo si aliud quam oportet ac sese res habet, nobis persuadetur, perniciosissimo errore decipimur. Ad tatem, ut ea perfrui eique inhaerere valeamus, infirmitati nostrae via de temporalibus procurata est, ut quantum itineri sufficit ad aeterna tendentium, praeterita et futura credamus. Quae fidei disciplina, ut auctoritate praepolleat, divina misericordia gubernatur. Praesentia vero, quantum ad creaturam pertinet, in corporis
Abbreviated transcription (Latin):
studiosis & beniuolis eiuncendã ad coronam głȩ ualere
p̾star&: negligentib autẽ & peccata sua de infirmitate de¬
fendere uolentib non ipsã ignor antiã difficultatẽq ꝓ cri¬
mine obicer&. sed quia in eis pouus ꝑmanere quã studio
querendi atq discendi. & humilitatẽ c̃fitendi atq orandi
ad ueritatẽ ac facilitatẽ ꝑuenire uoluer̃ iusto supplicio
utrũ de ꝓpaginȩ ueniant. an in singulis quibusq nascentibꝰ
nouȩ fiant. an in corpora nascentiũ iam alicubi existentes.
uł mutantur diuinitus. uł luã spontȩ labant᷑: nullam
temere affirmare oportebit. Aut enĩ nondũ ista questio
a diuinorũ librorũ catholicis tractatorib ꝓ merito suȩ
obscuritatis re ꝑplexitatis euoluta atq illustrata ẽ: aut
sic iam factum ÷ nondũ in manus nr̃as. huiuscemodi
litt᷑ȩ ꝑuener̃. tantũ ad sit fides. nichil de substantia crea¬

Expanded text:
studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae valere studiosis et benevolis evincendam, ad coronam gloriae valere praestaret; negligentibus autem et peccata sua de infirmitate defendere volentibus, non ipsam ignorantiam difficultatemque pro crimine objiceret; sed quia in eis potius permanere, quam studio quaerendi atque discendi, et humilitate confitendi atque orandi, ad veritatem ac facilitatem pervenire voluerunt, justo supplicio utrum de propagine veniant, an in singulis quibusque nascentibus novae fiant, an in corpora nascentium jam alicubi existentes vel mittantur divinitus, vel sua sponte labantur, nullam temere affirmare oportebit. Aut enim nondum ista quaestio a divinorum Librorum catholicis tractatoribus pro merito suae obscuritatis et perplexitatis evoluta atque illustrata est; aut si jam factum est, nondum in manus nostras hujuscemodi litterae pervenerunt. Tantum adsit fides nihil de substantia Crea
Abbreviated transcription (Latin):
uincere eodẽ suscepto supplicio: quo se ille hominẽ uictũ ꝑ¬
duxisse głatur. Iuisqͥs aut̃ hoc istius uitȩ captꝰ amore negle¬
xerit: nullo pacto iuste flagitiũ desertionis suȩ regis imꝑio
deputabit. s erit potius sub omĩum dnõ in eiꝰ partib or¬
dinatus cuius turpe stipendiũ ut castra sua desereroe ad a¬
mauit. di autẽ alibi ammȩ constitutȩ ñ mittuntur̃ a dño
s sua sponte ad inhabitanda corpora ueniunt: facile. ẽ.
iã hoc uidẽ. qͥcquid ignorantiȩ difficultatisq secutũ fue¬
rit earũ ꝓpriã uoluntatẽ. nullomͦ creatorẽ hinc esse
culpandũ. qͣndoquidẽ etiã si eas ipse misiss&. quib eti ã
in ipsa ignorantia & difficultate lib̾am uoluntatẽ pete¬
ndi & quȩrendi. & conandi. ñ abstulit. daturꝰ petentibus.
demonstraturus querentib puls antib aꝑturus. omĩ no
extra culpã essa. Hanc enĩ ignorantiã & difficultatem

Expanded text:
vincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum pvincere eodem suscepto supplicio, quo se ille hominem victum perduxisse gloriatur. Quisquis autem hoc istius vitae captus amore neglexerit, nullo pacto juste flagitium desertionis suae regis imperio deputabit: sed erit potius sub omnium Domino in ejus partibus ordinatus, cujus turpe stipendium ut castra sua desereret, adamavit. 58. Si autem alibi animae constitutae non mittuntur a Domino Deo, sed sua sponte ad inhabitanda corpora veniunt; facile est jam hoc videre, quidquid ignorantiae difficultatisque secutum fuerit earum propriam voluntatem, nullo modo Creatorem hinc esse culpandum: quandoquidem etiamsi eas ipse misisset, quibus etiam in ipsa ignorantia et difficultate liberam voluntatem petendi et quaerendi et conandi non abstulit, daturus petentibus, demonstraturus quaerentibus, pulsantibus aperturus, omnino extra culpam esset. Hanc enim ignorantiam et difficultatem
Abbreviated transcription (Latin):
dicuntur ista peccata nͥ qr caro de ꝓpagine ueniens pecca¬
toris. uenientib ad se animis hanc ignorantiã & difficul¬
tatẽ facit quȩ neq his. neq creatori tanꝗ culpanda tri¬
buatur. Dedit enim ille & facultats̃ bone oꝑandi in la¬
boriosis officiis: & uiã fidĩ in obliuionis cȩcitatẽ. Iudiciũ
alud uł maxime. qđ anima omĩs. & querendũ. eẽ con¬
cedit qđ in utilit̾ noscit & ꝑseuerant᷑ in officiosis laboribꝰ.
enitendũ ad euincendã recte faciendi difficultatẽ: &
opẽ a creatore ĩplor andã. ut conantẽ adiuuor̃. qui uł
extrinsecus lege uł in intimis cordis allocutione co¬
nandũ. eẽ. p̾cepit & p̾parat ciuitatis beatissimȩ głam
triumphantib de illo. qͥ pͥmũ hominẽ ad istã miseriã ꝑdux̃
uictũ pessima suasione. ꝗͣ miseriã isti suscipiunt ad eũ uin¬
cendũ optima fide. Non enĩ paruȩ głȩ milicia : diabolũ

Expanded text:
dicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccadicuntur ista peccata, nisi quia caro de propagine veniens peccatoris, venientibus ad se animis hanc ignorantiam et difficultatem facit; quae neque his, neque Creatori tanquam culpanda tribuatur. Dedit enim ille et facultatem bene operandi in laboriosis officiis, et viam fidei in oblivionis caecitate; judicium illud vel maxime, quod anima omnis et quaerendum esse concedit quod inutiliter nescit, et perseveranter in officiosis laboribus enitendum ad evincendam recte faciendi difficultatem, et opem a Creatore implorandam, ut conantem adjuvet; qui vel extrinsecus lege, vel in intimis cordis allocutione conandum esse praecepit, et praeparat civitatis beatissimae gloriam triumphantibus de illo qui primum hominem ad istam miseriam perduxit victum pessima suasione; quam miseriam isti suscipiunt ad eum vincendum optima fide. Non enim parvae gloriae militia est diabolum
Abbreviated transcription (Latin):
animarũ. quas & ñ dilectus ipse faciat & dilectus ipse
a qͦ sunt prestat ut beatȩ sint. Si uͦ in dĩ aliqͦ secreto iã
oxistentes animȩ mittunt᷑ ad inspiranda & regenda cor¬
pora singulorũ quorꝰq nascentiũ : ad hoc utiq mittunt᷑
officium. ut corpꝰ qđ de pęna peccati hoc ÷ mortalitate
pͥmi hominis nascitur. bene administrando id ÷ casti¬
gando ꝑuirtutes. & ordinatissime atq legiamȩ serui¬
tuti subiciendo. etiã ipsi comparent ordine ac tempore
oportuno cȩlestis incorruptionis locũ. Quȩ cũ introeunt
in hanc uitã. sub euntq gestandã m̃bra mortali a :
sub eant etiã necesse ÷ & obliuionẽ uitȩ pͥoris. & p̾sentis
laborẽ unde illa ignor antia & difficubtas c̃sequet᷑. qđ
in pͥmo homine suppliciũ mortalitatis fuit. ad animi
expendendã miseriã. in istis autẽ ianua ministerii ad re¬
parandã corporis incorruptionẽ. Nam hoc quoq mͦ ñ

Expanded text:
animarum, quas et non dilectus ipse faciat, et diligens easanimarum, quas et non dilectus ipse faciat, et diligens easa quo sunt praestat ut beatae sint. 57. Si vero in Dei aliquo secreto jam existentes animae mittuntur ad inspiranda et regenda corpora singulorum quorumque nascentium, ad hoc utique mittuntur officium, ut corpus quod de poena peccati, hoc est mortalitate primi hominis, nascitur, bene administrando, id est castigando per virtutes, et ordinatissimae atque legitimae servituti subjiciendo, etiam ipsi comparent ordine atque tempore opportuno coelestis incorruptionis locum. Quae cum introeunt in hanc vitam, subeuntque gestanda membra mortalia, subeant etiam necesse est et oblivionem vitae prioris, et praesentis laborem: unde illa ignorantia et difficultas consequitur, quod in primo homine supplicium mortalitatis fuit, ad animi expendendam miseriam; in istis autem janua ministerii ad reparandam corporis incorruptionem. Nam hoc quoque modo non