comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indissimilimis rebus hacc illorũ acmulatioq̃ bonorũ. ut sicutbon optant cuneos hondi¬
te mnentiu umcere. sicmalicupiunt prautate superare. Namsicit haccbonorã glorae in
cotidi mediores sint. sicmalorũ ominũ utdeteriores. Etsicut optimicupiunt uistutĩumus¬
sarũ cubm ascendere Sic pessimc optant palmas sibi unuersorũ sccderĩ uindicare co
utiq in malum nt̃m maxime pori: hoc est maximne xp̃iani quiscilia& ut iundiximus multu
sabientiã pitant. Etddequib: specialit̃ cdsdicit. ꝑlam sapientiã sapientiũ et intellec tupro¬
dtttũ reprobabo :: Cũq a postolus clam&. Si quis uid&ur sapiens stultus fiat utse
fepatis : Hocst dicere: Siquis uulteẽ sapiens sit bonus: quia pemo uere sapiens pusuer
Eoi s pesediuerso malorũ mentiũ uitio. et utdiuinitas ait Reꝓbabo sensu bonitatti

Expanded text:
in dissimillimis rebus haec illorum aemulatio quae bonorum, ut sicut boni optant cunctos honesin dissimillimis rebus haec illorum aemulatio quae bonorum, ut sicut boni optant cunctos honestate mentium uincere, sic mali cupiant prauitate superare. nam sicut haec bonorum gloria est ut cotidie meliores sint, sic malorum omnium ut deteriores, et sicut optimi cupiunt uirtutum uniuersarum culmen ascendere, sic pessimi optant palmas sibi uniuersorum scelerum uindicare. et hoc utique in malum nostrum maxime nostri, hoc est, maime Christiani, qui scilicet, ut iam diximus, malitiam sapientiam putant, et de quibus specialiter deus dicit: perdam sapientiam sapientium et intellectum prudentium reprobabo. cumque apostolus clamet, si quis uidetur sapiens, stultus fiat ut sit sapiens, hoc est dicere, si quis uult esse sapiens, sit bonus, quia nemo uere sapiens nisi uere bonus: nos e diuerso malarum mentium nitro, et, ut diuinitas ait, reprobo sensu, bonitatem
Abbreviated transcription (Latin):
osam. quã dissimilis est. Nunc ascipso populus xp̃ianus. Id est abeo. ⁊uufuit quondain Dare
princeps a postolorũ p&rus annaniã & safiram. qui a mentiticẽnt. moren uluintuideatis¬
sinus quoq paulus &iã unũ deeclesia malũ expulit necontactu suo. Auemos inquinar &.
nos potius actripudiare gaudio conuenir&. sinarilitis nob̃ ista contingeret: Eece inqua
Nanquomodo p̃beata arbitraremur. Simecliã ꝑlebis partemsaberes inne diul̃ quãruone
totũ quuinẽe plangimus crimimosim: Vndesuꝑfluc cũhocitasat suꝑ ficedudui de uona
malorũ operũ pimpur es uideri: Aeꝑhoc etiã siminora mala facunt quiaminus possunt
fimtinis tam̃ malis quianolnt minus ce sipossint. Deniq quodunũ possunt ueluorotasꝰ
acueluntate pecedunt: et inquantũ facultas suppoit superare contenduunt: est enileds

Expanded text:
osam ! quam dissimilis est nunc a se ipso populus Christianus, id est ab eo, qui fuit quondam! tunc osam ! quam dissimilis est nunc a se ipso populus Christianus, id est ab eo, qui fuit quondam! tunc princeps apostolorum Petrus Ananiam et Safiram, quia mentiti essent, morte multauit. beatissimus quoque Paulus etiam unum de ecclesia malum expulit, ne contactu suo plurimos inquinaret. dicam? exultare nos potius ac tripudiare gaudio conueniret, si parilitas nobis ista contingeret. ecce in quid nam quomodo non beatam arbitraremur, si mediam plebis partem haberet innoxiam, quam paene totam nunc esse plangimus criminosam ? unde superfine, cum hoc ita sit, superflue dudum de uno malo malorum operum non impares uideri; ac per hoc, etiamsi minora mala faciunt, quia minus possunt, non minus tamen mali sunt, quia nolint minus esse, si possint. denique, quod unum possunt, uel uoto tales sunt ac uoluntate non cedunt, et in quantum facultas suppetit, superare contendunt. est enim licet
Abbreviated transcription (Latin):
diem beatus a postolus paulus cicideecelesia pestilentẽ iub& et cũsiubeat. ostencit dicens quia
nodicũ fermentũ totã massã corrũpat: Vnde cuidenter ag noscimus. etiã unũ spaissimeoiutũ
hominẽ ꝑditionẽ eẽmultorũ Neciniuria intellegere is quicũq legeret deb& psoꝑfluc a o
superius deuno malo aliqua dixisse: et cũ scilic& frequentissime diuinȩ magfgatis iracui¬
du dĩam punũ legatur accensa. Sed egononago acdistrictione quadico: Neq enĩ iecei
ec̃ utunũ obeẽ omnib putẽ cũ om̃s mutuo sibi obsint Nconuenit ut ꝑunũ cunctos prgi¬
ditari putemus. cũꝑse :uncti periclitent᷑: om̃s enĩ admodũ imꝑditronẽ ruun. auttao.
utaliquid dicam lȩnius peneom̃s: unde eni hocbonũ populox p̃iano. ut autin ieoa
cete uel idem ẽ& malorũ numerus quibonorũ : Omiseriã lacrimabilẽ. c̃miserĩ uc u¬

Expanded text:
etiam beatus apostolus Paulus eici de ecclesia pestilentem iubet et cur iubeat ostendit dicens: quia etiam beatus apostolus Paulus eici de ecclesia pestilentem iubet et cur iubeat ostendit dicens: quia modicum fermentum totam massam corrumpat. unde euidenter agnoscimus etiam unum saepissime malum hominem perditionem esse multorum. nec iniuria: intellegere is quicumque legerit debet non superfle me superius de uno malo aliqua dixisse, cum scilicet frequentissime diuinae maiestatis iracundia etiam per unum legatur accensa. sed ego non ago hac districtione qua dico. neque enim necesse est ut unum obesse omnibus putemus, cum omnes mutuo sibi obsint: non conuenit ut per unum cunctos periclitari putemus, cum per se cuncti periclitentur. omnes enim admodum in perditionem ruunt aut certe, ut aliquid dicam lenius, paene omnes. unde enim hoc bonum populo Christiano, ut aut minor aut certe uel idem esset malorum numerus qui bonorum P o miseriam lacrimabilem! o miseriam luctu
Abbreviated transcription (Latin):
P sonaliter diulocut sun  r& excessisse uidemur regulã &d iputandi cogitas
it isqeli bua isquilegit sifuer teañ aliquis quihice xp̃ amnore conscripta ob xp̃m
loga: Cogitat deme forte ueldicit cũ causa generalissit quãe xsequitur quid nego ⁊ohuic
contulit quodimꝑsonã unius canta congessit. estuputau: ris cñ ille dequo locutus est talisst
scdnuquid officit bonitati uniuis crimeꝵs alterius aut quod fortius multo est. Nũ quidl &̃d as
sudere ꝑsonali causa cunctorũ : possũquidem cuidentib testimoniis ad prohurt quealedtẽ
ahũrenĩ quondam dea nathemate quippiã fusto abstulit & crimen unius hominis plagi
omniũ fuit Dauid numerari plebẽ israheliticã iussit et errorẽ illus dñs clade totius po¬
puli uindicauit: R apsaces locutus quȩdam est in contumdiãdi &CIXXXV hominũ ru& iuil ÷¬
strage ꝑculit qđ unius ꝓfani hominis procax lingua maledixit. Et ideo nonim merito

Expanded text:
sonaliter diu locuti sumus et excessisse uidemur regulam disputandi. cogitat enim absque dubio is qui legit si fuerit tamen aliquis, qui haec Christi amore conscripta ob Christum legat, cogitat . de me forte uel dicit : cum causa generalis sit, quam exsequitur, quid negotio huic contulit, quod in personam unius tanta congessit ? . esto — putaueris enim — ille,. de quo locutus est, talis sit; sed numquid officit bonitati unius crimen alterius, aut quod fortius multo est, numquid laeditur scelere personali causa cunctorum? possum, . quidem euidentibus testimoniis adprobare, quia laeditur. Achar enim quondam de anathemate quippiam furto abstulit, et crimen unius hominis plaga, omnium fuit. Dauid numerari plebem Israheliticam iussit, et errorem illius dominus clade totius populi uindicauit. Rapsaces locutus quaedam est in contumeliam dei, et CLXXXV hominum milia strage perculit, quod unius profani hominis procax lingua maledixit. et ideo non immerito
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiis dm̃colerent. autqualem sollicitent dm̃ ipsũ qui haec sacra docuiss&, Ethoc cure
curutiq. Nisi obeos. qui xp̃ianiẽẽ diciintur & non s̃. quiꝑflagitia acturpitudines suas per
religionis infamant. quiut sriptũest. fatentur se nosse dm̃. factis autẽ negant: Cui
ab hominabiles & increduli adomne autẽ opus bonũ reprobi: ꝑ quos ud egimus uiauerites
uis autẽ acsingularis piaculi malũsit. nom̃ diuinitatis inblasphemiã gentiũ dare : Etiam dauid
beatis simꝗ̧ edocemur exemplo. quicũ suffragio iustitiarũ suarũ xernã ꝓoffensionibus suis
poenam. ꝑ unã tantũ confessionẽ meruerit euadere. huius tam̃ criminis uqruã Nec ꝑ pͦenitentiã¬

Expanded text:
sacrificiis deum colerent, aut qualem sollicitent deum ipsum, qui haec sacra docuisset. et hoc cur ita? sacrificiis deum colerent, aut qualem sollicitent deum ipsum, qui haec sacra docuisset. et hoc cur ita? cur utique nisi ob eos, qui Christiani esse dicuntur et non sunt, qui per flagitia ac turpitudines suas nomen religionis infamant, qui, ut scriptum est, fatentur se nosse deum, factis autem negant, cum sint abominabiles et increduli, ad omne autem opus bonum reprobi; per quos, ut legimus, uia ueritatis uis autem ac singularis piaculi malum sit nomen diuinitatis in blasphemiam gentium dare, etiam Dauid beatissimi edocemur exemplo: qui cum suffragio iustitiarum suarum aeternam pro offensionibus suis poenam per unam tantum confessionem meruerit euadere, huius tamen criminis ueniam nec per paenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
questiones quunsacrificiis xp̃ianis. Nihil aliud quã impura quaedam fieri atq ab hom¬
nanda credebant Si quidem &ã initia ipsanr̃ae religionis. nonnisi aduob maximis fu¬
norib orire arbitrabantur. Primũ scilic& homicidio. Deinde quod homicidio ẽ graui
incestu. Nec homicidio solũ & incestu: Sed quod sceleratius quidãm est incestu ipso ethomicidi
incestu matrũ sacro sc̃arũ. & homicidio in nocentiũ paruulorĩt quos nonoc ciditantũ axp̃iuo
Sed quod magis ab hominandũ est &iam uorari existimabant: Et haec omnia ad placaondũh
quasi ullo facinore magis possit offendi adpurgandũ piaculũ. quasi ullũ aliud maiusessa
ad commendandũ sacrificiũ. quasiullam rem dñs magis posse horrere. ad ꝓmerenda utor
a&nã. Quasi uero &iam sipossit his rebus accipitanti eẽt ad eam ꝑsceleratam imman

Expanded text:
quaestiones, qui in sacrificiis christianis nihil aliud quam impura quaedam fieri atque abomiquaestiones, qui in sacrificiis christianis nihil aliud quam impura quaedam fieri atque abominanda credebant. siquidem etiam initia ipsa nostrae religionis nonnisi a duobus maximis facinoribus oriri arbitrabantur, primum scilicet homicidio, deinde, quod homicidio est grauius, incestu, nec homicidio solum et incestu, sed quod sceleratius quiddam est incestu ipso et homicidio, incestu matrum sacrosanctarum et homicidio innocentium paruulorum, quos non occidi tantum a Christianis, sed, quod magis abominandum est, etiam uorari existimabant: et haec omnia ad placandum deum, quasi ullo facinore magis posset offendi, ad purgandum piaculum, quasi ullum aliud maius esset, ad commendandum sacrificium, quasi ullam rem dominus magis posset horrere, ad promerendam uitam aeternam, quasi uero, etiamsi possit his rebus accipi, tanti esset ad eam per scelera tam imman
Abbreviated transcription (Latin):
edicunt, Nũquid haec deullaistarũ gentiũ diciqueunt: Nonutiq denobis quippeomĩ.
agunt sebona disere. quodiactant se scaclegis p̃cepta r&cinere: Siem̃ bona discerent bonie
tales ꝓfecto scct uest. quales et sctatores: hoc sunt absq dubio. quod docent. appar& itaqu
& ꝓph&as quos habent impuritatẽ docere. Etapostolos quos legunt poefaria sanexsst
& cuangelia quib imbuuntur haccquacipsi faciunt p̃dicare postremo sc̃a a xp̃ranis
Quomodo enibonus magister est Tep cuius tammalas uidienus ẽẽ discipulos. exipsocn
xp̃ianis. ipsum audiunt. ipsũ legunt. promptuẽ omnib: xp̃i intellegere doctrinã. Vide
xp̃ianis quidagant &i euident̃ potest dexp̃õ scire quod doceat: Deniq quã praue acne¬
rix pagani semꝑ desacris dominicis opinatis. docent ꝑsecutorũ immaniũ eruentis simȩ

Expanded text:
se dicunt. numquid haec de ulla istarum gentium dici queunt? non utique: de nobis quippe omniase dicunt. numquid haec de ulla istarum gentium dici queunt? non utique: de nobis quippe omniaaiunt se bona discere, quod iactant se sanctae legis praecepta retinere. si enim bona discerent, boni essent. talis profecto secta est quales et sectatores: hoc sunt absque dubio, quod docentur. apparet itaque et prophetas, quos habent, impuritatem et Evangelia quibus imbuuntur, haec quae ipsi faciunt praedicare. Postremo sancta a Christianis quomodo enim bonus magister est, cuius tam malos uidemus esse discipulos ? ex ipso enim Christiani sunt, ipsum audiunt, ipsum legunt. promptum est omnibus Christi intellegere doctrinam. uide Christiani quid agant, et euidenter potes de Christo scire quid doceat. denique quam praue ac nefarie pagani semper de sacris dominicis opinati sint, docent persecutorum immanium cruentissimae
Abbreviated transcription (Latin):
atuideant filii hominũ opera nr̃a mala &blasphement patrẽnr̃m qui est incaclis: Nuae
cũita sint. magna uidelic& nob p̃rogatiua de nomine xp̃ianitatis blandire possumus
uideamun atediuerso inpuganis quid orũ simile quaedicimus : Nũ quiddici dechunss io¬
ist. Ecce quales sunt quixp̃ianic̃e cicuntur : Nũquid desaxonibus aut francis eccequaefaciuN
quise adserun. xp̃ieecultores : Nĩ quid ꝓpt̃ maurorũ efferosmores. lex sacroscã cu patur
uquid scytarũ autgiprdarũ in hi. manissimi ritus. in maledictũ atq blaspheraiã Niom
dñi saluatoris inducunt : Nũquid dici deullis istorũ potest. ubiẽle aholica quãcre . i.
ibisunt picatis & castitatis p̃cepta quaediscunt᷑ euangelia logunt & impudicis postolos

Expanded text:
ut uideant filii hominum opera nostra mala et blasphement patrem nostrum, qui est in caelis. XVII. Quae ut uideant filii hominum opera nostra mala et blasphement patrem nostrum, qui est in caelis. XVII. Quae cum ita sint, magna uidelicet nobis praerogatiua de nomine Christianitatis blandiri possumus,  Christi esse uideamur. at e diuerso in paganis quid horum simile quae dicimus ? numquid dici de Chunis potest: ecce quales sunt, qui Christiani esse dicuntur? numquid de Saxonibus aut Francis: ecce quae faciunt, qui se adserunt Christi esse cultores? numquid propter Maurorum efferos mores lex sacrosancta culpatur? numquid Scytharum aut Gipidarum inhumanissimi ritus in maledictum atque blasphemiam nomen domini saluatoris inducunt? numquid dici de ullis istorum potest: ubi est lex catholica, quam credunt? ubi sunt pietatis et castitatis praecepta, quae discunt? euangelia legunt et impudici sunt, apo
Abbreviated transcription (Latin):
egotantũ p̃uaricatores diuinȩ legis. quiut scriptũ est. Legem eginis & ton facimuscam.
acperhoc Nihil aliud scientia nr̃a quãculpa. Qui adhoc tantũ modo logem ⁊ iouimus ut ma¬
iore offensione peccemus: quia quod lectione & corde nouimi s. libidine aedspetoone
amus et ideo rectissime a postolicũ illud adnoi omnẽ dicit᷑ xp̃ianũ qui inlege¬
gloriaris. ꝑ p̃uccationẽ legis dm in honoras: nomm qũdĩ ꝑuosblasphemat᷑ int̃ gentes:
iuusergo criminis reisint xp̃iani ex hoc uno intellgi potest. quidi nom̃ infamant : eccĩ
criptũsit nob ur om̃ia faciamus ingloriãdĩ. Nos ediuerso cunctã di facimus in uriã: Cũq
pse saluator nr adnos cotidie clam&. Sic luceat luxurã corãhominib ut uideant fil
hominũ operaur abona & magnificent patre ur̃m quic̃ incalis. Nos ita uiuimus contrario

Expanded text:
ergo tantum praeuaricatores diuinae legis, qui, ut scriptum est, legem legimus et non facimus eam, ergo tantum praeuaricatores diuinae legis, qui, ut scriptum est, legem legimus et non facimus eam, ac per hoc nihil aliud scientia nostra quam culpa, qui ad hoc tantummodo legem nouimus, ut maiore offensione peccemus, quia quod lectione et corde nouimus, libidine ac despectione calcamus. et ideo rectissime apostolicum illud ad omnem dicitur gloriaris, per praeuaricationem legis deum inhonoras; nomen enim per uos blasphematur inter gentes. cuius ergo criminis rei sint Christiani ex hoc uno intellegi potest, quia dei nomen infamant. et cum scriptum sit nobis, ut omnia faciamus in gloriam dei, nos e diuerso cuncta in dei facimus iniuriam. cumque ipse saluator noster ad nos cotidie clamet: sic luceat lux uestra coram hominibus, ut uideant filii hominum opera uestra bona, et magnificent patrem uestrum, qui est in caelis, nos ita uiuimus e contrario,
Abbreviated transcription (Latin):
ppo nullũsit iuramentũ Nullũ constatẽẽ ꝑiuriũ: namcũ ds̃ ponsit ꝑquẽiuratur. Non ẽ ꝑun
quunloge loquitur. Et iterũ ubunquit nonestlex Nec praeuaricatio: Duab: his sent¬
.is. euas euident exposuit pastes generis humani. extralegem positus. & inlege uiuentes
Cuisuntigitur uuncinlege positi quiscilic&. Nisixp̃u ni Sicut ipse apostolus fuit qua
ait. Sinelegemdĩ nonsũ. Sed inlegesum xp̃i. Quigitur sinelege xp̃i. quinisi paganiho¬
nes. legem dominicã nescientis: et ideo dehisdicit ubinonest lex. Nec praeuaricatio. quoui
utiq ostendit: p̃ianos tantũ cũ peccauerint logis p̃uaruatores ẽẽ: Paganos autẽ quileg̃
sciuant. sine p̃uaricatione peccare. qui anullus potest cius rei p̃uaricator eẽ quanescit. Nos

Expanded text:
prope nullum sit iuramentum, nullum constat esse per iurium; nam cum deus non sit, per quem iuratur, non est perprope nullum sit iuramentum, nullum constat esse per iurium; nam cum deus non sit, per quem iuratur, non est peritur, his qui in lege sunt loquitur. et iterum: ubi, inquit, non est lex, nec praeuaricatio. duabus his sententiis duas euidenter exposuit partes generis humani, extra legem positos et in lege uiuentes. qui sunt igitur nunc in lege positi? qui scilicet nisi Christiani? sicut ipse apostolus fuit, qui de se ait: sine lege. dei non sum, sed in lege sum Christi. qui igitur sine lege Christi ? qui nisi pagani homines, legem dominicam nescientes ? et ideo de his dicit: ubi non est lex, nec praeuaricatio. quo uno utique ostendit Christianos tantum, cum peccauerint, legis praeuaricatores esse, paganos autem, qui legem nesciant, sine praeuaricatione peccare, quia nullus potest eius rei praeuaricator esse, quam nescit. nos
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃ posdo xp̃i Nomine medixiẽe facturũ. Tum ego inquit̾ ampliusenĩ facerem cuire
iusta ostendebatur & sc̃aaudita religiosissimi sccleris ratione discessi: hic nunc inter rogoot
qui sanȩ mentis sunt. Quisumquã creder&. usq in hanc contumeliãdĩ ꝓgressurã c̃e humar
ros: Oinaestimabilis facinus & ꝓdigiosũ. quid nõnauseñnt improbȩ mentes. arment sea
latrocinandũ ꝑdinom̃ auctorem quodã modo suisceleris dm̃ faciunt. et cũ int̃dictorae ur¬
perierant. quã nos ꝑdm̃ : quanto minoris criminis res est. iouis nom̃ ludificare quã xp̃ia
h homo ẽ mortuus pq ẽ iuratur. hicds̃ uiuus qui perieratur: ibi nechomo ullus. hicd
sũmus. hic cũ maxime sacramentis deieratio. Necesseest ma: mȩsit reatus aꝑieratio ibio

Expanded text:
iam interposito Christi nomine me dixi esse facturum\'. tum ego quid amplius enim facerem, cui res tam iam interposito Christi nomine me dixi esse facturum\'. tum ego quid amplius enim facerem, cui res tam iusta ostendebatur et sancta? audita religiosissimi soeleris ratione discessi . XVI. Hic nunc interrogo omnes qui sanae mentis sunt: quis umquam crederet usque in hanc contumeliam dei progressuram esse humanae en esse facturos?s o inaestimabile facinus et prodigiosum! quid non ansae sint improbae mentes ? armant se ad latrocinandum per dei nomen, auctorem quodammodo sui sceleris deum faciunt, et cum interdictor ac uiperierant quam nos per deum! quanto minoris criminis res est Iouis nomen ludificare quam Christi! ibi homo est mortuus, per quem iuratur : hic deus uiuus, qui perieratur: ibi nec homo ullus, hic deus summus: hic cum maximi sacramenti sit deieratio, necesse est maximi sit reatus et perieratio: ibi cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuenerit dicam, cũ ante aliquantulũ tempus uictus cuiusdam pauperis. pracpotentiore cuidam
suppli carem obsecrans. Nchomine misero &egestuoso rẽ acsubstantia suã toller& esub¬
sidũ etstipem quo pauptas ilius nitebatur auferr&: tumillẽ quirebus eius ꝑderapida in¬
uerat ac praedam Iamspe et cupiditate ardentissima deuorarat. Respiciens acuibrans
iosineũ truces oculos. ut pate qui tollis ibi amepudar&. Quicquid ipse alteri nontolliss&
requaquã hoc quod paerem fieriase posse Respondit quasiuero iussu autscriptii¬
Id sacro facer&. quod penitus practerire nonpossit. Cumq ergo causam quahoc fier& po
ualerent inquirerẽ. Dixit rem uiolentissimã &cui contradici penitus nondeber&: Iurauin
quit res illius ame eẽt tollendas. Vid eergo anpossim ul debeam non efficere. quod&

Expanded text:
euenerit dicam. cum ante aliquantulum tempus, uictus cuiusdam pauperis prece, praepotentiori cuidam euenerit dicam. cum ante aliquantulum tempus, uictus cuiusdam pauperis prece, praepotentiori cuidam supplicarem, obsecrans ne homini misero et egestuoso rem ac substantiam suam tolleret, ne subsidium et stipem, quo paupertas illius nitebatur, auferret, tum ille, qui rebus eius siti. rabida inhiauerat ac praedam iam spe et cupiditate ardentissima. deuorarat, respiciens ac uibrans in os meum truces oculos, utpote qui tolli sibi a me putaret quicquid ipse alteri non tulisset, nequaquam hoc, quod peterem, fieri a se posse respondit, quasi uero iussu aut scriptid sacro faceret, quod penitus praeterire non posset. cumque ego causam, qua hoc fieri non ualeret, inquirerem, dixit rem uiolentissimam et cui ; contradici . penitus non deberet: \'iuraui', inquit, cres illius a \' me esse tollendas. uide ergo an possim uel debeam. non efficere quod et
Abbreviated transcription (Latin):
que coli a nobis credimus atq iactamus id ipsũ quod cultusdi uid&ur. Iniuriaẽ: denique
utdepeccatis aliis nihildicam. Quis est omnino hominũ sacculariũ pra&er paucos. quinon
adhoc semꝑ xp̃i Nomeni in ore habeat utperierit: unde etiam ꝑuulgatũ hoc ferre &apud no¬
res est ut sicut depaganis barbaris prius diximus. xp̃i nomen Non uideatur iamsacramen¬
tũ eẽ . Sed serino: Namintantũ apud plurimos nom̃ hoc paruipenditur. ut nũ quã minus
hil iam pene uanius quã xp̃i nomen eẽ uideatur: Deniq multi nonocisas tantũ modo res &ani¬
les. Sed &iam scdera quaedam se iurant ꝑ xp̃i nomeneẽ facturos. hicenĩ loquendi usus est ta
ũ ꝑxp̃i nom̃ iurauerint. putent se scelera &iam religiose facturos: Deniq quid mihi ipsi

Expanded text:
quem coli a nobis credimus atque iactamus, id ipsum, quod cultus dei uidetur, iniuria est. XY. Denique, quem coli a nobis credimus atque iactamus, id ipsum, quod cultus dei uidetur, iniuria est. XY. Denique, ut de peccatis aliis nihil dicam, quis est omnino hominum saecularium praeter paucos, qui non ad hoc semper Christi nomen in ore habeat ut perieret? unde etiam peruulgatum hoc fere et apud nores est, ut, sicut de paganis barbaris prius diximus, Christi nomen non uideatur iam sacramentum esse sed sermo. nam in tantum apud plurimos nomen hoe parui penditur, ut numquam minus ihil ia.m paene uanius quam Christi nomen esse uideatur. denique multi non otiosas tantummodo res et aniles sed etiam scelera quaedam se iurant per Christi nomen esse facturos. hic enim loquendi usus est talidit, ut, cum per Christi nomen iurauerint, putent se scelera etiam religiose facturos. denique quid mihi ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
birbari itacredunt. quilegem &dmnesciunt. cũ maiora pͣme iomani nominis portiora
estim& qua pecare senouit: Nam ut dealio hominẽ genere nondicam. Consider emis
solas negotiatorũ & sẏricorũ omniu turbas. quacr aaiorem ferine ciuratũ uniuersori
astem occupiuer̃. Si aliud est uita istorũ omniũ quã meditatio doli. & tritura mendacis
sinon perire ad modũ uerba estimant qug illoquentib prosunt: tantus apud hosdĩ honores
phibens &ũam ius urandũ. ut singularẽ estiment fructũ omnisꝑiuriũ: Quidergo mirun
barburos fallere. quid falsitatis crime ignorant: Nihil enim contemptu agunt cadestium
pceptorũ. p̃ceptũ dñi pescientes. quia non facit aliquid contralogem logis ignarus. Noster
ergo hic peculiariter reatus est quilegẽ diuinã legimus. et logalia semꝑ scripta uiolamus.
quidm̃ nosse nos dicimus. et iussa illius acp̃cepta calcamus: Acperhoc cũ eũ spernamus

Expanded text:
barbari ita credunt, qui legem et Deum nesciunt, cum major fere Romani nominis portio ita barbari ita credunt, qui legem et Deum nesciunt, cum major fere Romani nominis portio ita existimet, quae peccare se novit? Nam ut de alio hominum solas negotiatorum et Syrorum omnium turbas, quae maiorem ferme ciuitatum uniuersarum partem occupauerunt, si aliud est uita istorum omnium quam meditatio doli et tritura mendacii, aut si non perire admodum uerba aestimant, quae nil loquentibus prosunt. tantus apud hos dei honor est prohibentis iusiurandum, ut singularem aestiment fructum omne periurium. quid ergo mirum barbaros fallere, qui falsitatis crimen ignorant? nihil enim contemptu agunt caelestium praeceptorum, praeceptum domini nescientes, quia non facit aliquid contra legem legis ignarus. noster ergo hic peculiariter reatus est, qui legem diuinam legimus et legalia semper scripta uiolamus, qui deum nosse nos dicimus et iussa illius ac praecepta calcamus; ac per hoc cum eum spernamus,
Abbreviated transcription (Latin):
agant barbari quaenos agimus: nos tam̃ maiore offensione peccamus: possunt enĩ nti
&barbarorũuitia cẽparia: Sed inhis tam̃ uiciis Necesseest peccatasiia ẽẽ grauiora: p
cũom̃s utiam antediximus barbari ut paganisint autherouci. autdepagenis qui apriori¬
rũ error est. prius dicam: gens saxorũ. feraẽ, francorũ infidelis. gypidarũ in humat
chunorũ. impudica: omniũ deniq gentiũ barbarorũ uita. uitiositas: Sednũquid eundẽre
habent illorũuitia quaenr̃a: Nũquidtam criminosaẽ chunorũ impudicitia quap
nũquidtam accusabilis francorũ ꝑfidiaquãnr̃a : auttam rep̃hensibius ibri&as alan
quã ebri&as xp̃ians: auttam dam pnabilis rapacitas albani quãrapacitas xpiani: nl
uisͦ ioui faci& quiꝑiuriũ ipsũ sermoneᷤ genus putat eẽ pioncriminis: et quid miru. sih

Expanded text:
agant barbari quae nos agimus, nos tamen maiore offensione peccamus. possunt enim nostra agant barbari quae nos agimus, nos tamen maiore offensione peccamus. possunt enim nostra et barbarorum uitia esse paria, sed in his tamen uitiis necesse est peccata nostra esse grauiora. nam cum omnes, ut iam ante diximus, barbari aut pagani sint aut haeretici, ut de paganis, quia prior illorum error est, prius dicam, gens Saxonum fera est Francorum infidelis, Gipidarum inhumana Chunorum impudica, omnium denique gentium barbarorum uita uitiositas. sed numquid eundem reatum habent illorum uitia quem nostra, numquid tam criminosa est Chunorum impudicitia quam nostra, numquid tam accusabilis Francorum perfidia quam nostra, aut tam reprehensibilis ebrietas Alamanni quam ebrietas Christiani, aut tam damnabilis rapacitas Alani quam rapacitas Christiani?quid novi faciet, qui perjurium ipsum sermonis genus putat esse, non criminis? Et quid mirum si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
omparatione mdiores, Sed illud considerandũ ẽ quia quod lex bonaẽ. nr̃m Nonest: Guod
is culpatales sumus silcam bonã colimus & malicultores sumus: Iuinotiufps culto
pocsumus: infidelesia nt barbari et nos hocsumus: cupidis int babama nuhasim:¬
qua nos sumus illicedeberent: uerũ est acphoc suꝑest utilli nocentiores sint qui infirmiores q¬
modo hoc probamus scilic& quia ut superius locutisumus omnia exiudicio dm̃ facere nes¬
trauimus. Si enĩ ut scriptũ est. in omniloco oculidñi speculantur bonos & malos. Et iux
apostolũ. iudiciũ dĩest secundũ ueritatẽ in omnes malos : Vid eamus nos qui nonde sinea
malaagere. exiudicio iustidĩ poenas malitiae sustincre: Sedeadem inquis ala &i ambaris¬
riagunt. Et non sunt tam miseri quã nossumus. Hocergo interest quod sieaden

Expanded text:
comparatione meliores. sed illud considerandum est, quia, quod lex bona est, nostrum non est,comparatione meliores. sed illud considerandum est, quia, quod lex bona est, nostrum non est,magis culpabiles sumus, si legem bonam colimus et mali cultores sumus. quin potius nec cuari et nos hoc sumus, infideles sunt barbari et nos hoc sumus, cupidi sunt barbari et nos hoquam nos sumus illi esse deberent. uerum est, ac per hoc superest, ut illi nocentiores sint qui infirmiores. quomodo hoc probamus ? scilicet quia, ut superius locuti sumus, omnia ex iudicio deum facere monstrauimus. si enim, ut scriptum est, in omni loco oculi domini speculantur bonos et malos, et iuxta apostolum iudicium dei est secundum ueritatem in omnes malos, uidemus nos, qui non desinimus mala agere, ex iudicio iusti dei poenas malitiae sustinere. sed eadem, inquis, mala etiam barbari agant et non sunt tamen tam miseri quam nos sumus. hoc ergo interest quod, si eadem
Abbreviated transcription (Latin):
nipenitus romani populi uniuersitate dicamus : excipio enĩ primũ om̃s religioso : deinde
nullos &iam seculares. religiosis pares: aut siici nimis grande est aliquatam relgiosis hones¬
i actuũ probitate consimiles: c&eros uero automs aut pe neom̃s. magis reoseẽ qũibar¬
ps hoc est autr̃ deteriorem eẽ. magis reũcẽ, Itaq qui a nonnulli inrationabil⁊ atq ab¬
um arbitrant ir. ut autdeteriores aut nonmultũ &iam melicias larbaris iudicemursVd¬
us ut dixi aut quomodo. autquibus barbaris: Ego enĩ pra& eos tantũ modo rominorũ
spaulo antea nominauic&eros. Aut om̃s aut piene om̃s. maiores reatus dico &crim i
to nom&iom scripturas sacras dixisse monstrauero: Igitur quimeliores nos multo cunstis
sunt in mundo gentibus iudicamus. Nec ipse quiromanos dico implurimis d&eriorib: ab ne
inquibusdam eẽm diores: uitaerĩ utdr: & percatis sumus deteriors: Lege autẽ citholica.

Expanded text:
ni penitus Romani populi uniuersitate dicamus — excipio enim primum omnes religiosos, deinde nonnullos etiam saeculares religiosis pares aut, si id ; nimis grande est, aliqua tamen religiosis honestorum actuum probitate consimiles — ceteros uero a.ut omnes aut paene omnes magis reos esse quam barbaros. hoc est autem deteriorem esse magis reum esse. itaque quia nonnulli inrationabile atque absurdum arbitrantur ut aut deteriores aut non multum etiam meliores barbaris iudicemur, uideamus, ut dixi, aut quo modo aut quibus barbaris. ego enim praeter eos tantummodo Romanorum, quos paulo antea nominaui, ceteros aut omnes aut paene omnes maioris reatus dico et crimiadsero non etiam scripturas sacras dixisse monstrauero. igitur qui meliores nos multo cunctis quae sunt in mundo gentibus iudicamus nec ipse, qui Romanos dico in plurimis deteriores, abnego in quibusdam esse meliores. uita enim, ut dixi, et peccatis sumus deteriores, lege autem catholica sine
Abbreviated transcription (Latin):
fratrisuo racha reuserit concilio. Racha quod genussit contumeliae: multi nesciunt. fat
autẽ quãinuiriose obiciatur. optime norunt: et ideo scientiasua potius homines quãg¬
rantia utentes malunt reatussuos perid conuicium quod sciunt diuinis ignibus. quãp¬
quod nesciunt humanis conciliis expiari. Quaecumita sint: &cũ haecomnia quaeiubentus
adño modo a nobis omnino nonfiant. Sed paene indiuersum omnia fiant. quandor
illa faciemus: Quiqum inquit saluator nonrenuntiauerit omnibus quacpossid&s pes
test meuscẽ discexitas. et qui nontulerit crucesuã eesecutus ne fuerit nonest mnedigni¬

Expanded text:
fratri suo, racha, reus erit concilio. r.acha quod genus sit contumeliae multi nesciunt: fatuitas fratri suo, racha, reus erit concilio. r.acha quod genus sit contumeliae multi nesciunt: fatuitas autem quam iniuriose obiciatur optime norunt. et ideo scientia sua potius homines quam ignorantia utentes malunt reatus suos per id conuicium quod sciunt diuinis ignibus, quaquod nesciunt, humanis conciliis expiari. III. Quae cum ita sint, et cum haec omnia quae jubentur a Domino, non modo a nobis omnino non fiant, sed pene in diversum omnia fiant; quando majora illa faciemus? Qui enim, inquit Salvator, non renuntiaverit omnibus 45 quae possidet, non potest meus esse discipulus . Et qui non tulerit crucem suam, et secutus me fuerit, non est me dign
Abbreviated transcription (Latin):
&iam praesumptione iustitiue. Quiodit inquit a postolus fratresuũ homicida est: Intellegen
ergo possumus multosẽẽ homicidas. quise in noxios putant quia ut uidemus. homicidiũ Nonso
tantũ modo occidentis manu. sed &uiam odentis animo perpetratur. Vnde est quod salua
mandati istius normã. censura adhuc seueriore cumulauit. Dicens. Qui i rascitur fratrisuos
causa reuserit iudicio. Ira mater estodii. Et ideo saluator excludere iram uoluit Ne exit
odium Nascer&uir. Siergo nonsolũ odium sed oc̃iam iranos inchiiudicio reos faci& euiden
agnoscimnus Quod sicut pullus omnino est immunis abiracundia. Sic nullus omnino imm
esse poterit areatu persequitur autem dñs quasi febras praeceptiistius. & omnis puenitus
tices a cramusculos secat dicens. Quiautẽ dixerit fatuae. reuserit gehennȩ ignis. Quidis

Expanded text:
etiam praesumptione iustitiae. qui odit, inquit apostolus, fratrem suum, homicida est. intellegere etiam praesumptione iustitiae. qui odit, inquit apostolus, fratrem suum, homicida est. intellegere ergo possumus multos esse homicidas, qui se innoxios putant, quia, ut uidemus, homicidium non sola tantummodo occidentis manu sed etiam odientis animo perpetratur. unde est, quod saluator mandati istius normam censura adhuc seueriore cumulauit dicens: qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit iudicio. ira mater est odii. et ideo saluator excludere iram I uoluit, ne ex ira odium nasceretur. si ergo non solum odium sed etiam ira nos in dei iudicio reos faciet, euidenter agnoscimus, quod sicut nullus omnino est immunis ab iracundia, sic nullus omnino immunis esse poterit a reatu. persequitur autem dominus quasi fibras praecepti istius et omnes penitus frutices ac ramusculos secat dicens: qui autem dixerit, fatue, reus erit gehennae ignis: qui dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
nus: Diligite inquit saluator inimicos ũros. benefaciachis quioderunt uos. & orate properse¬
entibus & calumniantibus uos: Quis haec omnia faciat: quis proinimicissuis istaquaedssiuss
pndico uotis sed uerbis saltimagere dignõur : aut&lam siquis secogit ut faciat. facittamq
e. nonmente: prestat quidem uocis officium. sed nonanimi nonmutat affectũ. Acꝑhoc.
am si pro aduersariosuo orare se cogit: loquitur non precatur: longũ est desingulis ditere:
ladhuc aliquid tameni addam. ut intellegamus nos non modo nonomnibus dĩ obtemperar
erbis. sed nullis paene illius oboedire mandatis : Et ideo a postolus clamat. Nam quise ex¬
dimat eẽ aliquid cumnihilsit scipsum seducit: Hocepum aderimina pr̃a ad dimus. ut cũ
inomnibus rer simus &iambonos nos & scõsee credimus acsic in nobis cumulentur iniquitatis offos

Expanded text:
cemus. diligite, inquit saluator, inimicos uestros, benefacite his qui oderunt uos, et orate pro persecemus. diligite, inquit saluator, inimicos uestros, benefacite his qui oderunt uos, et orate pro persequentibus et calumniantibus uos. quis haec omnia faciat? quis pro inimicis suis ista quae deus iussit, non dico uotis sed uerbis saltim agere dignetur? quae etiam, si quis se cogit ut faciat, facit tamen ore non mente: praestat quidem uocis officium sed animi non mutat affectum. ac per hoc etiamsi pro aduersario suo orare se cogit, loquitur non precatur. longum est de singulis dicere. sed adhuc aliquid tamen addam, ut intellegamus nos non modo non omnibus dei obtemperare uerbis, sed nullis paene illius oboedire mandatis. et ideo apostolus clamat: nam qui se existimat esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit. hoc enim ad crimina nostra addimus, ut, cum in omnibus rei simus, etiam bonos nos et sanctos esse credamus, ac sic in\' nobis cumulentur iniquitatis offensae
Abbreviated transcription (Latin):
orũ temporũ iubent remitto censuram legis antiquac remittohas proph&carum minas:
nito &iam quae remiti omnino non possunt. ud a postolicorũ librũ scuerissimã insttutionem
euangeliorũ uoluminũ plenam omni perfectionis generedoctrinam: paucissimis salton
ieceptisdĩ quis obsequatur interrogo: Nerdico illa. quacrta multi refugiu. ut paene& execret:
ntũ apud nos honor & reuerentiadĩ proficit. ut quac indeuotione Non facimus &iam odio
nace ducamis: Deriq hoc quod saluator cogitare pos decastrino prohib& quis audre
natur: Quod contenos singulis tunicis iub& c̃ẽquis recipit: quodambulare excalcios prae
pit. quis non modo faciendum seduel strendũ arbitr&ur: Itaq ego ista practereo: In hoc
um fides ꝑquẽ confidimus recedit. ut quȩch̃s nobis salutaria esse uoluit Nos suꝑflua iudi¬

Expanded text:
duorum temporum iubent: remitto censuram legis antiquae, remitto has prophetarum minas, duorum temporum iubent: remitto censuram legis antiquae, remitto has prophetarum minas, remitto etiam quae remitti omnino non possunt, uel apostolicorum librorum, seuerissimam institutionem uel euangelicorum uoluminum plenam omni perfectionis genere doctrinam: paucissimis saltim praeceptis dei quis obsequatur interrogo. neo dico illa quae ita multi refugiunt, ut paene et execrentur. tantum apud nos honor et reuerentia dei proficit , ut quae indeuotione non facimus, etiam odio digna esse ducamus. denique hoc, quod saluator cogitare nos de crastino prohibet, quis audire dignatur? quod contentos singulis tunicis iubet esse, quis recipit? quod ambulare excalcios praepit, quis non modo faciendum sed uel ferendum arbitretur? itaque ego ista praetereo. in hoc enim fides, per quam confidimus, recidit, ut quae dominus nobis salutaria esse uoluit nos superflua iudi
Abbreviated transcription (Latin):
duntur : fidedes abises dubio dici nonqucunt sirts sibitradtas ceuorarint: Sic profeco
edan xiani bomine infidedessunt si bona sibiado adignata corraperint. Quiras¬
testio euanģelu. Quasto apostolicas lecciones. Postonũ regencraions faouaemo¬
peculiarem ac propriamdigentẽ. cumiudicarius honor in poteftatẽ regiam transcendis s&c
olutissimnos & lcctissimos uiros perunguentũ regiumds uocauit in rognũ : Sic omns homi
xpiani. cũ postchrisma eccles asticũ. omniadimandata fecissent: ad capiendũ laboris
ieniũ uocarentur ad cadũ. Cumergo ista sint omnia perquac fides constat: uitamꝰ
is tantahaec fidei sacramenta custodiat. ut fideliscẽ uideatur: quia in fidedeͥs ut dexmus
recessecst quifidei cõmissa nonseruat & quidem nonquaero utcuncta faciat quac astanta

Expanded text:
duntur, fideles absque dubio dici non queunt, si res sibi traditas deuorarint: sic profecto duntur, fideles absque dubio dici non queunt, si res sibi traditas deuorarint: sic profecto etiam Christiani homines infideles sunt, si bona sibi a deo adsignata corruperint. quatertio Evangelium, quarto apostolicas lectiones, postremum generationis novaeam, id est peculiarem ac propriam dei gentem, cum iudiciarius honor in potestatem regiam transcendisset, probatissimos et lectissimos uiros per unguentum regium deus uocauit in regnum, sic omnes homines Christiani, cum post chrisma ecclesiasticum omnia dei mandata fecissent, ad capiendum laboris praemium uocarentur ad caelum. cum ergo ista sint omnia, per quae fides constat, uideamus quis tanta haec fidei sacramenta custodiat, ut fidelis esse uideatur, quia infidelis, ut diximus, sit necesse est qui fidei commissa non seruat. et quidem non quaero, ut cuncta faciat quae testamenta
Abbreviated transcription (Latin):
produr contnuonuo onqua prebatione d ficiar. Sed quia profutirũ quod loquoros
quicbñ eredimus miseriors omnibus sumus. Sufficere quid mmihi ad respondendũms
ut miserias utrisfitias perferanus. quidmirum est simala cuncta perferimus. e
bes polanos baec qua sistipendia fideisuiac adõ capere debere. utquia sint cunctis
bus religiosiores. Sint cunc tisdũam fortiores. adquies camus opinioni corũ atq srt
& sns ioreredem in hoc satulo cẽ uolumus. qualis credulitas aut fides ipsaesse debca
considerare. debemus. Quidest igitur credulitas ud fides opinor fideliter hon
Nooi enedene. idest ficelem docẽ. hocest fideliter dimandata seruare. Sicutenĩ eri
homtinũ diutũ aieprocuratores̃ quibus ud suippellectiles copiosat udcellara opulentae¬

Expanded text:
probare contemnam, non quia probatione deficiar, sed quia profuturum, quod loquor, esse probare contemnam, non quia probatione deficiar, sed quia profuturum, quod loquor, esse  Christiani, qui deum credimus, miseriores omnibus sumus. Sufficere quidem mihi ad respondendum hout miserias, ut tristitias perferamus, quid mirum est, si mala cuncta perferimus, qui putant homines Christianos haec quasi stipendia fidei suae a deo capere debere, ut, quia sint cunctis gentibus religiosiores, sint cunctis etiam fortiores, adquiescamus opinioni eorum atque senet fidei mercedem in hoc saeculo esse uolumus, qualis credulitas aut fides ipsa esse debeat considerare debemus. quid est igitur credulitas uel fides ? opinor, fideliter hominem Christo credere, id est fidelem deo esse, hoc est fideliter dei mandata seruare. sicut enim serui hominum diuitum aut procuratores, quibus uel supellectiles copiosae uel cellaria opulenta cre
Abbreviated transcription (Latin):
ocipso probamus. quod aspicit. quia aspicere sedicit. Cum legimus quod regat cuncta
uaefecit. hoc ipso ad probamus quod regit. quia seregere testatur. Cumlegimus quod
raefenti iudicio uniuersa dispens&. hocipso euidens est quod iudicat. quia se iudicare
mat. Alia enim omnia. idesthumana dicta. argumentis actestibus egent. dĩautẽ¬
rmo ipse sibi testis est: quia necesseest quicquid incorrupta ueritas loquitur. Incorrup¬
um sit testimoniũ ueritatis. Sed tamen cũ ꝑscripturas sacras scire nos quasi dearcͥano
nimi acmentissuae quaedam uoluerit ds̃ noster. quia ipsum quodam modo scriptatrie
rae oraculũ dĩmensest Quicquid uel agnosci ꝑsuos uel p̃dicari ds uoluit. Nontacebo
inum qũauis priusquã loquiordiar scire cupiam. cun xp̃ianis mihiloquendũ ancum
uginissit. Sieruim cũchristianis probaturũme quod ago ẽe nondubito. Sia itẽcũpaginis¬

Expanded text:
hoc ipso probamus quod aspicit, quia aspicere se dicit: . cum. legimus quod regat cuncta hoc ipso probamus quod aspicit, quia aspicere se dicit: . cum. legimus quod regat cuncta quae fecit, hoc ipso adprobamus quod regit, quia se regere testatur: cum legimus quod praesenti iudicio uniuersa dispenset, hoc ipso euidens est quod iudicat, quia se iudicare confirmat. alia enim omnia, id est humana dicta, argumentis ac testibus egent: dei autem sermo ipse sibi testis est, quia necesse est, quicquid incorrupta ueritas loquitur, incorruptum sit testimonium ueritatis. sed tamen cum per scripturas sacras scire nos quasi de arcano animi ac mentis suae quaedam uoluerit deus noster, quia ipsum quodammodo scripturae sacrae oraculum dei mens est, quicquid uel agnosci per suos uel praedicari deus uoluit non tacebo. unum quamuis prius quam loqui ordiar scire cupiam, cum Christianis mihi loquendum an cum paganis sit. si enim cum Christianis, probaturu
Abbreviated transcription (Latin):
uor sit. alter minor Alter miser. alterbeatus: Alter fortis. alter infirmus: Quacausa
idem haecds̃ faciat Nonintellego: Sed ad plenissimã rationẽ abunde sufficit. quod adõ agi
ide monstro. Sicut enim plus estds̃ quã omnis humana ratio. Sic plus mihi deb&ẽẽ quãratio.
odadõ agicuncta cognosco. Nihilergo in hacre. opusest nouũ aliquid audire. Satissit
iuersis rationibus. auctords̃. Neclic& utdehis quaediuino aguntur arbitrio: aliuo
cas iustum aliud iniustum. Quia quicquid adõ agiuides atq conuinceris. necesse est plus
iã iustũ c̃ẽ fatearis. Haecergo degubernaculodĩ atq iudicio. expeditissime acfortissi¬
e dicipossunt. Neq enim necesseest ut argumentis ame prob&ur. Quod hoc ipso quia
odicitur comprobatur. Itaq cumlegimus dictumadõ quia aspiciat iugiter omnẽte

Expanded text:
maior sit alter minor, alter miser alter beatus, alter fortis alter infirmus? qua causa maior sit alter minor, alter miser alter beatus, alter fortis alter infirmus? qua causa quidem haec deus faciat, non intellego, sed ad plenissimam rationem abunde sufficit, quod a deo agi ista demonstro. sicut enim plus est deus quam omnis humana ratio, sic plua. mihi debet esse quam ratio, quod a deo agi cuncta cognosco. nihil ergo in hac re opus est nouum aliquid audire: satis sit pro uniuersis rationibus auctor deus. nec licet, ut de his quae diuino aguntur arbitrio aliud dicas iustum aliud iniustum, quia quicquid a deo agi uides atque conuinceris, necesse est plus quam iustum esse fatearis. haec ergo de gubernaculo dei atque iudicio expeditissime ac certissime dici possunt. neque enim necesse est, ut argumentis a me probetur, quod hoc ipso, quia a deo dicitur, comprobatur. itaque, cum legimus dictum a deo, quia aspiciat iugiter omnem terram,
Abbreviated transcription (Latin):
tus subridus canmostalibas contin&ur. Quaeritur itaq cum haecitasint: sitotũ quodis
turredb qualescanti Ciuriniquis uel maxime potestatibus uniuersa succumbant
Possit euflem ramonabiliter si satis constanter dicere Nescio: Secr&cum qum &co
uruast pͥalias superioribus iam probauimus. omnia dicit aspici. omnia regi. on
Auud ĩbida iunteuus quidtenendũ sit habes literas sacras Perfeccaratio st hoca
odlegeris. Quacausa autemds̃ haec dequibus loquimur. ita faciat. Nolo ame requiras.
omosum. Nonintellego: Secretadĩ. inuestigare non audeo : et ideo &iam adtemptare for¬
do. Quia & hocipsum genus quasi sacrilegȩ temeritatis est: siplusscire cupias quãsinaris
fficiat tibi quodds a se agi acdispensari cunctatestatur Quidme interrogas quare alt̃

Expanded text:
status subsidiis immortalibus continetur. quaeritur itaque, cum haec ita sint, si totum quod istatus subsidiis immortalibus continetur. quaeritur itaque, cum haec ita sint, si totum quod iaceant improbi conualescant? cur iniquis uel maxime potestatibus uniuersa succumbant? possim quidem rationabiliter et satis constanter dicere: nescio; secretum enim et  deus a se, ut libellis superioribus iam probauimus, omnia dicit aspici omnia regi omnia iudicari. si scire uis quid tenendum sit, habes litteras sacras: perfecta ratio est hoc tenere quod legeris. qua causa autem deus haec de quibus loquimur ita faciat, nolo a me requiras. homo sum, non intellego secreta dei, inuestigare non audeo et ideo etiam adtemptare formido, quia et hoc ipsum genus quasi sacrilegae temeritatis est, si plus scire cupias quam sinaris. sufficiat tibi quod deus a se agi ac dispensari cuncta testatur: quid me interrogas, quare alter
Abbreviated transcription (Latin):
ENEHADITI IACTASUNT EUNDAMENTA OPERIS PIAMOLITION
& diuini officii amore suscepti. Etideo non sunt solubili luto posita. Nec temp
lapide constructa: Sed sacrarũ expensarũ confectione ualida. & diuini magisterua
firmata. Quac ut ipse ineuangelio ds̃dicit. nec uentis possint furentibus concuti.
acluuione fluminũ subrui. Nec pluuiarũ infusione disslui: Cumerum opus hoe
quodam modo diuinorũ uoluminũ instruxerat. & cal estiũ scripturarũ compago so¬
ifernenti. Aedificium itaq hoc. Naturam statussei destirpe sumit. Et labe factaris
auctoribus suis. non potest. Sicut enim interrenis aedificiis deicere pari&es Nulli
est.⁊ silapides & cȩmenta deiecerit. Sic aedificiũ quod construximus dissoluere Nu
ut&. Misi id undestructũ est & consũmatũ: ante dissoluerit. Quod quia labe facias
utq nequaquã potest. Rocte &iam a nobis in columitas aedificii pracsumitur. cuius

Expanded text:
ene habet: iacta sunt fundamenta operis pia molitione coepti et diuini officii amore suscepti: et ideo non sunt solubili luto posita nec temporali lapide constructa sed sacrarum expensarum confectione ualida et diuini magisterii arte firmata: quae, ut ipse in euangelio deus dicit, nec uentis possint furentibus concuti nec adluuione fluminum subrui nec pluuiarum infusione dissolui. cum enim opus hoc manus quodammodo diuinorum uoluminum instruxerit et caelestium scripturarum compago sofecerunt. aedificium itaque hoc naturam status sui de stirpe sumit et labefactari saluis auctoribus suis non potest. sicut enim in terrenis aedificiis deicere parietes nullus potest, nisi lapides et caementa deiecerit, sic aedificium quod construximus dissoluere nullus ualet, nisi id, unde structum est et consummatum, ante dissoluerit: quod quia labefactari utique nequaquam potest, recte etiam a nobis incolumitas aedificii praesumitur, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
sus saluierimus ab ira ꝑipsũ: hocipsergo cõmondit: Quia proimpis nortuus st
luiorisenim p̃tuet benficiũ quod prestatur indignis Iocrco itaq ait: commencat
cartatẽ d̃ innobis: Quomerd commendit Scilie& quia nonme bus prestat.
nĩ sĩs etbenemeritis prestitiss&: Nonuidebatur qua nondebuerit praestitisse Sedqũ
nerit peedlidisse Quidergo nos probis omnibus regribumus u& podus quidrar¬
re debemis Primã silic& illuc quo dbatissimus propha&a & detere t & reditur̃

Expanded text:
ipsius salui erimus ab ira per ipsum. hoc ipso ergo commendat, quia pro impiis mortuus est; maioris enim pretii est beneficium, quod praestatur indignis. idcirco itaque ait: commendat suam caritatem deus in nobis. quomodo commendat ? scilicet quia non merentibus praestat.praestat. Si enim sanctis et bene meritis praestitisset, non videbatur quae non debuerat praestitisse, sed quae debuerat reddidisse. Quid ergo nos pro his omnibus retribuimus, vel potius quid retribuere debemus? Primum scilic