comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
datur. iuxta prẽs antiquos etiã
uite ncc̃ia ꝓuidere. Simplici oc¬
culo ⁊ tu utis qui hoc opus ma¬
nuum ex parte postposiusti. quia
nõ insiluis nec indesertis sed in
medio urbium castroꝵ ꝯstitutꝰ.
⁊undiq ppłis circum sept. nec
totiens ⁊ totiens ire ⁊ redite hoꝵ
causa operum ꝑ ꝓmiscuã utͥus
sexus multitudinem absq ali
qͦł plimo ꝑiculo potes. nec insuꝑ
oportuna loca ubi talib exceri
oꝑibus possis plerumꝙ possideᷤᷤ
S ne inimica religiosis occiosi¬
cas. te uacante locum tibi inue¬
niat. aut ubi ⁊ qͣndo poces ma¬
nibus operaris. aut ubi ñ potes
opus hoc manuum oꝑib duu¬
nis ꝑuices uariando ꝯpensas
sic q ne domum pectoris tui ua¬
cantem neꝙͣ sp̃c sibi uendicet:
quib potes sacris studiis totũ
uite tue tempus ocrupas Sĩ¬
plici occulo tu ut̾is qui mõib
aduenientib uł discedentib
hosptib indinato capite ł ꝓstͣ

Expanded text:
datur, iuxta Patres antiquos, & vitæ datur, iuxta Patres antiquos, & vitæ necessaria prouidere. Simplici oculo & tu vteris, qui hoc opus manuum ex parte postposuisti: quia non in siluis, nec in desertis, sed in medio vrbium, & castrorum constitutus, & vndique populis circumseptus, nec totiens, & totiens ire ac redire horum causa operum, per promiscuam vtriusque sexus multitudinem, absque aliquo vel plurimo periculo potes: nec insuper opportuna loca, vbi talibus exerceri operibus possis, plerumque possides. Sed ne inimica religiosis ociositas te vacante locum tibi nocendi inueniat: aut vbi & quando potes manibus operaris, aut vbi non potes, opus hoc manuum operibus diuinis per vices variando compensas: sicque ne domum pectoris tui vacantem nequam spiritus sibi vendicet, quibus potes sacris studiis totum vitæ tuæ tempus occupas. Simplici oculo tu vteris, qui in omnibus aduenientibus vel discedentibus hospitib
Abbreviated transcription (Latin):
qui etiam clausas rapere. Ac dis¬
ꝑge̾ solet int̾rmat. Simplicitu
liqͣ regularia ieiinia tã estani
ꝙͣ hyemis obsuas. quia ea pro
ut tradita sunt uis ꝯseruare
⁊ plixioris abstinentie cumu¬
latiorem fructum recipere. S
ꝙ puro caritatis animo loqͦr
octo diebus natał dñi. epiphia.
purificre. qui uere ꝑ omĩa dus
dnĩci sunt. ieuinia aquiblih
plici occulo ⁊ tuutĩs. qui ⁊ hol
dies quos predixi. ⁊ oẽm autẽ¬
ticam duodecim łconum obs¬
uantiam sollempnitatem ab
hac regularium ieuinioꝵ ꝯsue
scõꝵ etiam sic honorare conari
⁊ oũim pene religiosorum sic ie¬
uinantium morem imitari ꝓ¬
pnis. Simplici occulo tu uti̾s
qui opus manuum scd̾m regłe
preceptum obs̾uas. qr ⁊ regule
obedire ⁊ occiositatẽ inimicam
anime scd̾ eiusd̾ regule dc̃a talibꝰ
excitiis. tam sacͥs nõ solũ mo¬
uachicis. s ⁊ apłicis institutõibꝰ
uis cauere. ⁊ inqͣntum facultaᷤᷤ

Expanded text:
qui & clausas rapere ac disqui & clausas rapere ac dispergere solet, interimat. Simplici oculo aliqua regularia ieiunia tam æstatis quam hyemis obseruas: quia & prout ea tradita sunt vis conseruare, & prolixioris abstinentię cumulatiorem fructum recipere. Sed quod puro charitatis animo loquor, octo diebus Natalis Domini, Epiphania, Purificatione, qui vere per omnia dies Dominici sunt, ieiunia a quibuslibet plici oculo & tu vteris, qui & hos dies, quos prædixi, & omnem autenticam duodecim loctionum solemnitatem ab hac regularium ieiuniorum conSanctorum, & sic honorare conaris, & omnium pene religiosorum sic ieiunantium morem imitari proponis. Simplici oculo tu vteris, qui opus manuum secundum regulæ præceptum obseruas: quia & regulæ obedire, & ociositatem inimicam animæ, secundum eiusdem regulæ dicta, talibus exercitiis, tam sacris non solum monachicis, sed & Apostolicis institutionibus vis cauere, & in quantum facultas
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ anni metam suscipis. quia
eum ꝑ tantum tpr̃is dilatum
ad pristinas feces ⁊ ad pͥstinas¬
mala. redire formidas. Simplici
occulo tunt̾is quiduab tuniciᷤᷤ
⁊ dirab cucullis ł eiusd̃ gnĩs pau¬
cis additis uestib ꝯtentus es. ꝙ
⁊ si nõ preceptum consiliũ tñ. uł
estimattẽm scͥptoris regule seqͥ ꝙͣ
alt̾ius genis uestes adde łassu¬
m̾e maliusti. Simplici occulo ⁊
tu utis qui usum medicriũ pelli¬
tiarum admisisti. qr debilibus
om̃ib qͣntum ad frigidiores t̾¬
rarum partes ꝑtinet. ne m᷑mu¬
rarent ne languerent. ne rõna¬
bilinc̃c̃itate subtracta. ⁊̃ aliqͥa
ꝓposito recedent prouidisti. Sim¬
plici occulo tu uti̾s qui nõ nl
t̾cio fugituos reu̾tentes suscips.
qi ⁊ ip̃a regule u̾ba ꝯseruare. ⁊
frequenti fuga stultos ⁊ insta.¬
biles monachos negato demi
reu̾sionis aditu det̾rere. Sim
recipis. quia times neuenia
denegata. expositus hostib ꝑeat
⁊ ouem uagabumdam luppus

Expanded text:
dem anni metam suscipis, quia dem anni metam suscipis, quia eum per tantum temporis dilatum, ad pristinas faeces, et ad primala redire formidas. Simplici oculo tu uteris, qui duabus tunicis, et duabus cucullis, vel ejusdem generis paucis additis vestibus contentus es, quia, et si non praeceptum, consilium tamen vel existimationem scriptoris regulae sequi, quam alterius generis vestes addere vel assumere maluisti. Simplici oculo et tu uteris, qui usum mediocrium pelliciarum admisisti, quia debilibus, omnibus, quantum ad frigidiores terrarum partes pertinet, ne murmurarent, ne languerent, ne, rationabili necessitate subtracta, et aliqui a proposito recederent, providisti. Simplici oculo tu uteris, qui non nisi tertio fugitiuos reuertentes recipis: quia & ipsa regulæ verba conseruare, & a frequenti fuga stultos vel instabiles Monachos studes, negato demum reuersionis aditu deterrere. Simpm recipis: quia times ne venia denegata, expositus hostibus pereat, & ouē vagabūdam lupus,
Abbreviated transcription (Latin):
instructor. oẽm tͥ que uolu̾is fa¬
tiendi potestatem caritate ma¬
bñdictus pater. abbatẽ sic om̃ia
tp̃rare iubet. ut anime saluent᷑
⁊ murmurabsit. ⁊ saluti sb̾ ead̾
regula diu̾sa seq̾ntiũ metius:
Nonne cernis tutissimos ab
ius est precepta.a qualib uari¬
etatis mobilitate ł culpa. intẽ¬
tio saluandi animas iuxta ip̃am
regulam exrusat: S iam ut ip̃a
ratõ austoritatib p̾missis in
om̃ib famulari intlłigatur.
eiq indiuisibilit̾ roherere. sub¬
iumgantur aliqͣ deinstanti q̾s¬
tr̃e capła. in quib simplicioc¬
culo sintera caritate.saluan¬
darum animarum intentre
q̃dam mutata monstrentur.
Nam hiis demonstratts nicħ
ut arbitror qͣntum ad presẽs
negotium ꝑtinet tͥ qͥrendum
relinꝙͣ. Simplici namq occło
tu ut̾is qui nõ nisi post annũ.
nouitio aditum claustri aꝑis
sit ꝑto cius anni spatiũ ꝑscru¬
tatis. Simplici occulo ⁊ tu ute¬
ris qui aduenientẽ infra eius¬

Expanded text:
instructor, omnem tibi quæ volueris fainstructor, omnem tibi quæ volueris faciendi potestatem, charitate maBenedictus Pater, Abbatem sic omnia temperare iubet, vt animæ saluentur, & murmur absit: & saluti sub eadem regula diuersa sequentium metuis? Nonne cernis tutissimos ab ius est præcepta a qualibet varietatis mobilitate vel culpa, intentio saluandi animas iuxta ipsam regulam excusat? Sed iam, vt & ipsa ratio auctoritatibus præmissis in omnibus famulari intelligatur, eisque indiuisibiliter cohærere: subiungantur aliqua de instanti quæstione capitula, in quibus simplici oculo, sincera charitate, saluandarum animarum intentione, quædam mutata monstrentur. Nam his demonstratis, nihil, vt arbitror, quantum ad pręsens negocium pertinet, tibi quærendum relinquam. Stu uteris, qui non nisi post annum novitio aditum claustri aperis, per totius anni spatium perscrutaris. Simplici oculo et tu uteris, qui advenientem infra ejus
Abbreviated transcription (Latin):
peusdem regule ꝓfessis dissi¬
mlter obseruati. S ne huiꝰ¬
modi monachos ꝓ̃p ista reos exis
cimes. ne hac de causa p̾uarira¬
tionis arguere audeas. audi ce¬
lestem. inmo regis celoꝵ aucto¬
ncatem. Si occulus tuus fui̾t
simplex totum corpus tuũ luci¬
piẽm augustinum. Habe kari¬
catem ⁊ fac quitquid uis. Au¬
di ⁊ ip̃m regule scriptorem ĩmo
ip̃iꝰ regłe dictatorem sp̃m sc̃m
tur ⁊ ꝙ fatiuint fr̃s. absq mur¬
muratione faciant. Et qͥd cla¬
rius. quid aꝑtius. quid lucidiꝰ:¬
Ionne ip̃auboꝵ serenitas abs¬
qom̃i prorsus nubilo. se eẽ ostẽ¬
dit: ⁊ clarissimam uĩtatis lurẽ
remoto om̃i nubium uelamĩe
mortalib manifestat. Ecre ma¬
gist̃ celestis totum corpus tuũ
ofr̾. simplicitate occuli ħ est u¬
niu̾sa oꝑa tua puritatis intẽ¬
tione lucida eẽ docet. Ecce post ip¬
sum summꝰ eccłe doctor. omĩa
tua incaritate fieri precipit. ec¬
ce maximus post apłos eccłarũ

Expanded text:
ab eiusdem regulæ professis dissiab eiusdem regulæ professis dissimiliter obseruari. Sed ne huiusmodi monachos propter ista reos existimes, ne hac de causa praevaricationis arguere audeas, audi coelestem, imo Regis coelorum auctoritatem: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucipatrem Augustinum: Habe charitatem, et fac quidquid vis. Audi et ipsum regulae scriptorem, imo ipsius Regulae dictatorem Spiritum stur; et quod faciunt fratres, absque murmuratione faciant . » Et quid clarius? quid aNonne ipsa verborum serenitas absque omni prorsus nubilo se esse ostendit, & clarissimam veritatis lucem, remoto omnium nubium velamine mortalibus manifestat? Ecce magister cœlestis totum corpus tuum, o frater, simplicitate oculi, hoc est vniuersa opera tua, puritatis intentione, lucida esse docet: ecce post ipsum summus ecclesię Doctor omnia tua in charitate fieri præcipit, ecce maximus post Apostolos ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
comitarer. At nũc cũ sb̾ ead ua
ur̃m det̾ris ad celos tendereu
deam.⁊ ꝑ diu̾sas semitas adid
brauium tendentes sic curre
ut comprehendatis. nõ suꝑ estͥ
nandi. nõ odiendi. nõ obloqͥno
S exigis ad huc ut ꝙ dixi ꝓbem
⁊ quõ sub ead̃ regula ł eiusd̾ re¬
gule professione ꝑ diu̾sos tra¬
mites tuto monachus incedere
possit ostendam. Ad ꝙ mͥ ꝑfac¬
lis patet responsio.⁊auctorita
ĩuncta rationi nõ deest posse ⁊
te cluniacensem tuo usur ⁊te
cist̾ciensem tuo more. ⁊ felicit
ꝑ uiam mandatoꝵ dei curtere.
⁊ felitius ad finẽcursui debits
ꝑuenire. Et qr eam que semper
intalib premittenda est auc¬
toritatem p̾misi. premitrat᷑
⁊ in hac serie ip̃a. nec ratio mo¬
dico ẜaltem int̾uallo disium¬
gatur ab ip̃a. S quid obicisff
Dico eiusd̃ regule ꝓfessos eid
regłe mandata nõ similit̾ obse¬
uare. Uerum est inqͣͣ ꝙ dicis
eiusd̃ regule mandata inqui¬

Expanded text:
comitarer. At nunc cum sub eadem comitarer. At nunc cum sub eadem vestrum de terris ad coelos tendere videam, et per diversas semitas ad idem bravium tendentes sic currere, ut comprnandi, non odiendi, non obloquendi. Sed exigis adhuc, vt quod dixi probem, & quomodo sub eadem regula vel eiusdem regulæ professione, per diuersos tramites tuto monachus incedere possit, ostendam. Ad quod mihi perfacilis patet responsio, & auctoritas iuncta rationi non deest: posse & te Cluniacensem tuo vsu, & te Cisterciensem tuo more, & feliciter per viam mandatorum Dei currere, & felicius ad finem cursui debitum peruenire. Et quia eam, quæ semper in talibus præmittenda est, auctoritatem præmisi: præmittatur & in hac serie ipsa, nec ratio modico saltē interuallo disiungatur ab ipsa. Sed quid obiicis frater? Dico eiusdem regulæ professos, eiusdem regulæ mandata non similiter obseruare. Verum est, inquam, quod dicis, eiusdem regulæ mandata in qui
Abbreviated transcription (Latin):
uenitur. q̃ est mr̃ nr̃a: Si enĩ
tuꝰ clumiacensis cist̾ciensẽ. aut
ast̾ciensis cduniacensem. in
assũpto ꝓposito errare cognose¬
⁊ iuxta scripturam. ꝓuiam q̃
uidetur hominib recta. ad in¬
tĩtum tendere preuideres: iꝰta
fateor tͥ eẽt causa frẽm corrigẽ¬
di. reuocandi. aut si audire te
nollet obuirgandi ⁊ detestan¬
di. Bunc certe si obloquereris
si contradice̾s. si eciam odires.
te iuste udicare. te recte agere
confiterer maxime c̾ de tauibꝰ
audiam magnum ꝓpħam d̾ o
dicentem. Nonne qui oderũt
rer insuꝑ te nõ surdum eẽ au¬
ditorem scͥpture dicentis Dis¬
curre.festina. suscita amic̃
tuum. nedes somnũ occulis
cius. ne dormitent palpebre tue
Et illius. Maledẽs qui ꝓhibet
gladium suum a sanguine
Tunc uistas plane odioꝵ tibi
cãs eẽ faterer.⁊ad debellandos
hostes dei. ⁊ eos qui scdm apłm
in ypocrisi fatiunt m̃datium
gͥssus tuos. Et ego accinctus
zeli gladio comes indiuiduus

Expanded text:
enitur, quae est mater nostra? Si enim tu, o Cluniacensis, Cisterciensem, aut tu, Cisterciensis, Cluniacensem in assumpto proposito errare cognosceet juxta Scripturam, per viam, quae videtur hominibus recta, ad interitum tendere provideres, justa, fateor, tibi esset causa fratrem corrigendi, revocandi, aut, si audire te nollet, objurgandi et detestandi. Tunc certe si obloquereris, si contradiceres, si et odires, te juste judicare, te recte agere confiterer, maxime cum de talibus audiam magnum Prophetam Deo dicentem: Nonne qui oderunt rer insuper te non surdum esse auditorem Scripturae dicentis: Discurre, festina, suscita amicum tuum; ne des somnum oculis tuis, nec dormitent palpebrae tuae : et illius: Maledictus 217 qui prohibet gladium suum a sanguine . Tunc justas plane odiorum tibi causas esse faterer, et ad debellandos hostes Dei, et eos qui secundum Apostolum in hypocrisi faciunt mendacium , gressus tuos et ego accinctus zeli gladio comes individuus
Abbreviated transcription (Latin):
tis fidei uirib resisterent ⁊ scͥp¬
tis ac disputatõib ẽẽ detestã¬
dam ac dampnabilẽ demõst᷑¬
rent. Hoc ego de hoc precipuo
ertore errorum. de hac fece unt
sunt. reliquie confluxunt facͥe
uolui. ut sicut letali pestedĩmi¬
dius pene orbis infectus agno¬
ctrur. ita quã sit execranduo⁊¬
ta eus stultitia ⁊ turpitudĩe
anescientibr agnoscatur Ag¬
noscetis ip̃e legendo ⁊ sicut ar¬
bitror ut dignum est deflebit
ꝑtam nepharias ⁊ abreccissi¬
mas sordes tantam humani
giu̾s partem eẽ deceptam. ⁊ a
conditore suo ꝑspucissimi hõe
sectam etiam post redemptori
grãm tam leut̾ aũsam Nec
ignoro equid̃ qm̃ scͥptura ista
q̃ ꝑditisillis inppria linga ꝓdes¬
se nõ potuit. in latinam u̾sa
minus ꝓderit. Sed ꝓderit forca¬
sis aliquibz lacinis quos ⁊ de
ignotis instruet. et ꝙͣ dampre¬
bilis sit h̾esis q̃ adaures eoꝵꝑ
uenerat impugnando ⁊ ex¬
pugnando ostendet Et ut ni¬

Expanded text:
tis fidei viribus resisterent, et scriptis fidei viribus resisterent, et scriptis ac disputationibus esse detestandam ac damnabilem demonstrarent. Hoc ego de hoc praecipuo errore errorum, de hac fæce vniusunt, reliquiæ confluxerunt, facere volui: Vt sicut eius lethali peste dimidius pene orbis infectus agnoscitur, ita quam execranduta eius stultitia & turpitudine a nescientibus agnoscatur. Agnoscetis ipsi legendo, & sicut arbper tam nefarias et abjectissimas sordes, tantam humani generis partem deceptam, et a Conditore suo per spurcissimi hominis sectam, etiam post Redemptoris gratiam tam leviter aversam. Nec ignoro equidem quoniam scriptura ista, quae perditis illis in propria lingua prodesse non potuit, in Latinam versa minus proderit. Sed proderit fortassis aliquibus Latinis, quos et de ignotis instruet, et quam damnabilis sit haeresis, quae ad aures eorum pervenerat, impugnando et expugnando ostendet. Et ut ni
Abbreviated transcription (Latin):
sui siue fr̾ni amoris sale intu¬
ł̾int ut insulsi reitientur. siħ
sale eos condierint epule iam
placentes cum offerentibus
ad mitentur. Nam qui in lege
sñ sale. nullius munus uirtu¬
tis sñ tali condim̾to sibi plac̾e̾
ostendit Misi ⁊ nouam trans¬
latcẽm nr̃am contra pessimã
neꝙͣ mahumet h̾esim dispu¬
tantem q̃ dum nuꝑ in hispa¬
nis morarer meo studio de lm̃¬
gua arabica u̾sa est inlatinã
Feci aut̾ eam transferi aꝑito
utͥusq lingue uiro magr̃o pe¬
tro toletano. S quia lingua
latina non adeo est ei familia¬
ris ł nota erat ut arabica dedi
ei coaduitorẽ doctum uirum di¬
lectum filium ⁊ frẽm petrũ no¬
estimo bñ cognitum Qui u̾ba
latina impolite ł confuse ꝑle¬
rumq ab eo prolata. poliens
et ordinans epistolam inmoli¬
bellum multis ut credo p̃p̃ igno
tarum rerum notitiam ꝑutilẽ
futurum ꝑfecit. Fut aut̾ in
transfẽndo h mea intentio ut
sim silendo pret̾irent quĩ et to¬

Expanded text:
si sine fraterni amoris sale intusi sine fraterni amoris sale intulerint, vt insulsi reiicientur: si hoc sale eos condierint, epulæ iam placentes cum offerentibus admittentur. Nam qui in lege e suscipit, nullius munus virtutis sine tali condimento sibi placere ostendit. Misi & nouam translationem nostram contra pessimam nequā Mahumet hæresim disputātem, quæ dum nuper in Hispaniis morarer meo studio de lgua Arabica versa est in Latinā. Feci autem eam transferri a perito vtriusque linguæ viro, magistro Petro Toletano. Sed quia lingua Latina nō adeo ei familiaris vel nota erat vt Arabica, dedi ei coadiutorem doctum virum dilectum filium, & fratrem Petrum noæstimo, bene cognitum. Qui verba Latina impolite vel cōfuse plerumque ab eo prolata poliens & ordinans: epistolam, immo libellum, multis, vt credo, tarum rerum notitiam perutilem futurum perfecit. Fuit autem in transferendo haec mea intentio, utsim silendo praeterirent: quin ei to
Abbreviated transcription (Latin):
ce ⁊uos pro magna illa gr̃a a
a utilia in illo plantasse ꝓba¬
ur ita laudabili studio et in¬
dustria omẽsatis utilib ꝯtra¬
num auellatur. Expellite illo
ixpũ ex spũ dei flamante e¬
loquio ab eoꝵ cordib ut mi¬
usloquar puerilem illam e¬
inilacoẽm. alingua susur¬
ratoẽm ⁊ loco istoꝵ uelint no¬
lint fr̾nam ingerite dilectõ¬
nem Nonsegreget ultͣ gregeᷤᷤ
ur̃os a nr̃is gregib usuũ di¬
u̾sitas. coloꝵ uarietas. s asc̃¬
ma unitate deriuata. corrup¬
ta reparans. discissa redintegͣns
diuisa unificans uniu̾sa u¬
niat caritas. Sic plane sic de¬
cet. ut quib est unus dñs unͣ
fides unum baptisma qͦs ꝯtruz
una eccła. quos manet una
ꝑennis ⁊ beata uita. eis qͦ iux
scͥpturam sit corunum et aĩa
una. Misi genmeo amico sał
genmã. cuius corporalẽ usum
uob̾utilem olim audiu. ⁊̃ cuiꝰ
multos ⁊ preciosos apparatus
uirttitũ suarũ et̾ni regis m̃se

Expanded text:
te & vos pro magna illa gratia a te & vos pro magna illa gratia a ra vtilia in illo plantasse probatur, ita laudabili studio & industria, omne satis vtilibus contrariū auellatur. Expellite sublimi illo & ex Spiritu Dei flammante eloquio ab eorū cordibus, vt mitius loquar, puerilem illā æmulationē, a lingua susurrationē: & loco istorū velint, nolint, fraternā ingerite dilectionem. Non segreget vltra greges vestros a nostris gregibus vsuum diuersitas, colorū varietas: sed a summa vnitate deriuata, corruta reparans, discissa redintegrans, diuisa vnificans vniuersa vniat charitas. Sic plane, sic decet, vt quibus est vnus Dominus, vna fides, vnum baptisma: quos continet vna Ecclesia, quos manet vna perēnis & beata vita, eis quoque, iuxta Scripturam, sit cor vnum & anima vna. Misi gēmeo amico salis gemmam, cuius corporalē vsum vobis vtilem olim audiui: & cuiusmultos & preciosos apparatus virtutum suarum æterni regis mensæ,
Abbreviated transcription (Latin):
ad utrq nr̃m attinet flatu col¬
loqutõis eam recalescere et in
mutui affcũs solitas ł mai¬
res flanmas erumpere cogen
Restatut uos t̃ lacteam fort̃¬
q columpnam cui in nuititur
monastici ordinis edificõ sũ¬
ma ꝓuidentia p̃parauit. et ue¬
lut rutilum sidꝰ exemplo u̾bo¬
q nõsolum monachis s ⁊ toci
latine eccłe. nr̃o tpr̃e insignit᷑
lucẽ donauit. restat in qͣm: it
totam ꝙͣ poti̾tis huic diuĩo
ordinis. maximas ꝯgregatio¬
nes nequaꝙͣ ultͣ dissidere pa¬
tiamini. Studui ego semper
ut sc̃os illos congregatõis uestre
monachos nr̃is fribus ꝯmen¬
urem ⁊ ip̃os illis ꝑfcẽ unione
aritatis si fieri posset etiam in¬
urisceraremr hoc publice hor pri¬
uatun. hoc in magnuis nr̃oꝵ ꝯ
uentib facere nõ neglexi ⁊ ut
rubiginem illam luioris ⁊ ze¬
li contrarii. que int̾iora uscerũ
latent̾ rodere sol erad̾em mo¬
dis quib potui laboraui. Insta¬

Expanded text:
ad vtrumque nostrum attinet, flatu colad vtrumque nostrum attinet, flatu colloquutionis eam recalescere, & in mutui affectus solitas vel maiores flammas erumpere cogerem. Restat vt vos quem lacteam fortemque columnam, cui innititur, Monastici Ordinis ædificio summa prouidentia præparauit: & velut rutilum sidus exēplo verboque non solum Monachis, sed & toti Latinæ Ecclesiæ nostro tēpore insigniter lucē donauit: restat, inquā, vt totam quam potueritis huic diuino Ordinis maximas Cōgregationes nequaquā vltra dissidere patiamini. Studui ego semper, vt sanctos illos Congregationis vestræ Monachos nostris fratribus cōmendarē: & ipsos illis perfectæ vnione charitatis, si fieri posset, etiam inuiscerarē. Hoc publice, hoc priuatim, hoc in magnis nostrorū Conuentibus facere non neglexi: & vt rubiginē illā liuoris & zeli contrarij, quæ interiora viscerū latenter rodere solet, eraderē, modis quibus potui laboraui. Insta
Abbreviated transcription (Latin):
seruare. datotam ꝙͣ potueris
oꝑam. ⁊ causas nõ dico eam fu¬
gantes. nõ dico eam ꝑimentes
s ł par̾ eam ledentes ate abigez
si expulse redire no uolu̾int fir¬
ini pectoris redeuntib ostiũ
claude. ⁊ cohĩtatricem sempiter¬
nam totis sce̾ anime amplexi¬
b retine. Subleuabit te cari¬
tas ipã firmit̾ retenta. ad reg¬
na celoꝵ. que nimia ac dulci.
ui sua inclinauit usq ad ter
insimilitudinẽ carnis poc̃i Gau¬
debis ꝑennit̾ coramd̾o carita¬
te. ⁊ gaudium tuũ sic̃ ip̃e ꝓmi¬
sit: nemo tollet ate. qͣndo er̃
deus omĩa inom̃ib. qͣndo sa¬
tiaberis a longinqͣ esurie cua
cũ mautfesta fuit gla eius:
Quando cum apparueris similis
ei eris. ⁊ ꝑ hanc caritatem eiun¬
tus ei sempitne unittis. uidebis
sumpsit initium. in ip̃o suiam
fortassis importunã plixitatẽ
finiat Causa mͥ scribendi ut su¬
ꝑius ꝓfessus sum teste ꝯscienti¬
a solau̾e caritas fuit. ut qͣntũ

Expanded text:
seruare: da totam quam potueris seruare: da totam quam potueris operam, & causas non dico eam fugantes, non dico eam perimentes, sed vel parum eam lædentes a te abige: si expulsæ redire voluerint, firmi pectoris redeuntibus ostium claude, & cohabitatricem sempiternam, totis sanctæ animæ tuæ amplexibus retine. Subleuabit te charitas ipsa firmiter retenta ad regna cœlorum, quæ nimia ac dulci vi sua inclinauit vsque ad terrin similitudinem carnis peccati. Gaudebis perenniter coram Deo charitate, & gaudium tuum, sicut ipse promisit, nemo tollet a te, quando erit Deus omnia in omnibus. Quando satiaberis a longinqua esurie tua? Cum manifesta fuerit gloria eius. Quando cum apparueris similis ei eris: & per hanc charitatem ei sempiterne vnitus, videbis sumpsit initium, in ipso suam fortassis importunam prolixitatem finiat. Causa mihi scribendi, vt superius professus sum, teste conscientia, sola vere charitas fuit: vt quantum
Abbreviated transcription (Latin):
caritate impossibile d̾o placere
nec aliq̃m humilitate abiecta
posse eamd̾ caritatem nisi qͦlib
retinere. Unde enim humilitas
recedit. necessario superbia re¬
sutcredit. Ubi suꝑbia sucredit.i¬
bi statim ⁊ inuidia accedit. Ubi
inuidia oritur: confestim cari¬
tas moritur. Nam neq eumcͥ
intudet intudꝰ potest diligere
caritas a best humilitas ⁊ unde
ab est humilitas abest ⁊ caritas
Hoc docet clare ⁊ apłs cumdicit
baritas nõ emulatur nõ agit
ꝑperam. nõ est ambitõsa. Et q
nec etiam alienarũ rerum
cupida. subdit. nõ querit que
sua sunt Inflatõem gͦ cẽm. ã¬
auaritiam cẽm. excludit ca¬
ritas inmo ꝑcaritatem iuxͣ
seqͥntia apłi expellitur totasi
mul miquitas Iam sihane ca¬
ritatem quam legem xp̃i idẽ
apłs uocat uis fr̃ clumiacensis
⁊ cist̾ciensis integramꝯsi̾tare.
si ꝑ ipãm maximos cͥ thesautos
incelo recondere. si reconditos ꝯ¬

Expanded text:
charitate impossibile Deo placere: charitate impossibile Deo placere: nec aliquē humiliate abiecta, posse eandem charitatē nisu quolibet retinere. Vnde enim humilitas recedit, ibi necessario superbia succedit. Vbi superbia succedit, ibi statim & inuidia accedit. Vbi inuidia oritur, confestim charitas moritur. Nam neque eum, cui inuidet inuidus, potest diligere, vnde abest charitas, abest humilitas: & vnde abest humilitas, abest & charitas. Hoc docet clare & Apostolus, cum dicit, Charitas non æmulatur, non agit perperam, non est ambitiosa. Et quia nec etiam alienarum rerum cupida, subdit: non quærit quæ sua sunt. Inflationem ergo omnem, amauaritiam omnem excludit charitas: immo per charitatem, iuxta sequentia Apostoli, expellitur tota mul iniquitas. Iam si hanc charitatem, quam legem Christi idem Apostolus vocat, vis frater Cluniacensis, frater Cisterciensis, integram conseruare: si per ipsam maximos tibi thesauros in cœlo recondere, si reconditos con
Abbreviated transcription (Latin):
aprtur apłs ne se preferat apło ⁊
nͥ corripietur monachus ne se pre
magro minori discipulo maior ĩ¬
fiori suꝑior. ⁊ suꝑ cist̾ciensem ego
dimiacensis eleuari conabor. Ub̃¬
mittit se suis discipulis ip̃e xp̃c ⁊
sr frẽm longe forsitam meliorem
tumentem superbia leuabit cer¬
incem xanus ⁊ monachus: De¬
tat se infirmitas e Humiliat se
celsitudo ⁊ extollitur putredo:
Seruit deuis ⁊ imperare ni titur
lmus : Et quo mͦ cecidisti fr̾ de gͣ¬
duregule tue quo te conscendisse
glabaris: ut monachus om̃ib
se inferiorẽ ⁊ uiliorem ñ solum
sualingua pronuntiet. s ⁊ inti¬
mo cordis credat affcũ: Et quid
uitra laboro nõ est ncc̃e religiosiᷤᷤ
sapientib. litteratis acrius ĩsta¬
re nec ut uulgo d̾r mineruam
doc̾e. ł ligna ad siluam . ł aquam
ad flumina siue mare deferre.
Intlligit. agnoscit utriusq ur̃m
sapientia. sicut sine fide sic ⁊ su̾

Expanded text:
ripitur Apostolus, ne se præferat Apostolo: & ripitur Apostolus, ne se præferat Apostolo: & non corripietur monachus, ne se præChristo magistro, minori discipulo maior, inferiori superior: & super Cisterciensem ego Cluniacensis eleuari conabor? Submittit se suis discipulis ipse Christus: & super fratrem longe forsitan meliorem tumentem superbia leuabit ceruicem Christianus, & monachus? Detat se infirmitas? Humiliat se celsitudo, & extollitur putredo? Seruit Deus, & imperare nititur limus. Et quomodo cecidisti, frater, de gradu regulæ tuæ, quo te conscendisse gloriabaris, vt monachus omnibus se inferiorem, & viliorē non solum sua lingua pronunciet, sed & intimo cordis credat affectu? Et quid vltra laboro? Non est necesse religiosis, sapiētibus, literatis, acrius instare, nec, vt vulgo dicitur, Mineruam docere, vel ligna ad syluam, vel aquā ad flumina siue mare deferre. Intelligit, agnoscit vtriusque vestrum sapientia, sicut sine fide, sic & sine
Abbreviated transcription (Latin):
tientie. s ut brenit̾ multa ꝯcdlixꝰ
tantos tamq innumos nõ ia
t̾rene si celestis uite labores. pe
tanta tpr̃a ad stipendium etͥ¬
tatis a ce ꝑdei grãm congregatos
unus neꝙͣ serpentis sibilus disꝑ¬
sĩt ⁊ te solo flatu euacuans ma¬
nẽ inconspectu sũmi uidicis dea¬
co uetͥnus effecĩt Et ubi est ꝙ sa¬
uator hoc morbo ad huclaboran¬
tib discipulis ait uidebam satha¬
nam quasi fulgur de celo cadentẽ
Ubi est ꝙ fc̃a huic simili ꝯtentẽ
int̾ eos quis eoꝵ uidetur ẽẽ maic
alibi dicit uos aut̾ nonsic sedi
maior est inuob̾ fiat sicut iunie
⁊ qui precessoi est si cut mintstra¬
tor. Ubrlatet absconditu abot¬
culis memorie.ꝙ excelsus ille
⁊ magnus cuius iuxta psalm̃
magnitudinis nõ estfines et qͥ
ietã apłim est super omĩa d̾s bndic¬
M insecula seriissius nõse p̾fe¬
ius uł conferens s submittens se¬
quitur ⁊ dicit. ego aut̃ inmedio
urm sum sicut qui ministrat: Cor¬

Expanded text:
atientiae; si, ut breviter multa concludam, atientiae; si, ut breviter multa concludam, tantos tamque innumeros, non jam terrenae, sed coelestis vitae labores, per tanta tempora ad stipendium aeternitatis, a te per Dei gratiam congregatos unus nequam serpentis sibilus disperserit, et te solo flatu evacuans, inanem in conspectu summi Judicis draco veternus effecerit: et ubi est quod Salvator hoc morbo adhuc laborantibus discipulis ait, Videbam Satanam quasi fulgur de coelo cadentem? Ubi est quod, facta huic simili contentione inter eos quis eorum videretur esse major, alibimaior est in vobis fiat sicut iunior: & qui præcessor est, sicut ministrator? Vbi latet absconditum ab oculis memorię, quod excelsus ille & magnus, cuius, iuxta Psalmum, magnitudinis nō est finis: & qui, iuxta Apostolum, est super omnia Deus benedictus in secula, seruis suis non se præferens vel conferens, sed submittens, sequitur & dicit, Ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat? Cor
Abbreviated transcription (Latin):
mundꝰ predicat. quoꝵ optuto ali¬
oꝵ existimatõẽm. quoꝵ dies alio¬
rũ luc̾nam. qͦꝵ sol alioꝵ sydꝰ obs¬
curat. Nos religionis ꝑdite res¬
tauratores. nos emortui ordiniᷤ
resuscitatores. nos languentiũ
tepentium. sordentiũ monacho¬
r̃. iustissimi ꝯdempnatores Nos
morib. nos actib. nos usibus.
nos uestib acetis diuisi ⁊ uete¬
r̾ teporem ostentui fecimus ⁊ no¬
mus Ecce ecce uera illa occulti¬
or s longe aliis caritati infesti¬
or causa. q̃ m̃tium ur̃arũ carita¬
temscindebat. que ipãs domos
ab inuicem secernebat. q̃ ad u̾ba
detractoria ł maledica linguas
⁊ ne leui manis głe uento tãtis
sudorib fruges collecte disper¬
gantur si sapientes estis sa tagi¬
te. Et o infelix nimiũq deflen¬
da iactura. si longissimi em tu
mundissimã ꝯtinentiam. ses
dientiam. si ieiunta infracta s
ppetuas iugilias. si tam graue n¬
gum discipline. si tot palmas p¬

Expanded text:
mundus praedicat, quorum opinio, alimundus praedicat, quorum opinio, aliorum existimationem; quorum dies, aliorum lucernam; quorum sol, aliorum sidus obscurat. Nos religionis perditae restauratores, nos emortui Ordinis resuscitatores; nos languentium, tepentium, sordentium monachorum justissimi condemnatores: nos moribus, nos actibus, nos usibus, nos vestibus a caeteris divisi, et veterum teporem ostentui fecimus, et nomus. Ecce, ecce, vera illa occultior, sed longe aliis charitati infestior causa, quae mentium vestrarum unitatem scindebat, quae ipsas domos ab invicem secernebat, quae ad verba detractoria vel maledica linguas et ne levi inanis gloriae vento tantis sudoribus fruges collectae dispergantur, si sapientes estis, satagite. Et, o infelix nimiumque deflenda jactura! si longissimi aevi tui mundissimam continentiam, si dientiam, si jejunia infracta, si perpetuas vigilias, si tam grave jugum disciplinae, si tot palmas p
Abbreviated transcription (Latin):
ronimus dem̃ fatebitur. Non re¬
fugit manum medentis ꝑs sos¬
pes corporis. s q̃ se palpantis digi¬
tis tremens subducit pestẽ sine
dubio intrinsecꝰ late̾ ostendit.
Quid est gͦ ꝙ exriderat: Dic dic in¬
qͣm tu. ut mei ppositi prius ho¬
minem alloqͣr. dic oniger mo¬
nache. da glam deo. ⁊ ꝙ inimis cor¬
d̾ tui contͣfrẽm adhuc latet. de¬
nuda. Quis inquis pati potest.
uet̾ib anteferri: eoꝵ studia nr̃o¬
rum actib p̾poni. nrõs uliores.¬
⁊ illos cariores uideri : Quis eqͦ
occulo aspic̾e potest mundum ex
płima siu ꝑte a nr̃o uet̾i ordinea¬
relinqui tritas a scł̃is uias. ꝯ¬
cursus fiert ad ignotas pñitꝰ¬
uias hactenus semitas: Qͥs
patiatur nouos uet̾ib. iunio¬
res senorib. albos nigris mo¬
nachis anteferri : Hoc tu inꝙͣ¬
nigꝰ dicis: sed tu albe quid ꝓpo¬
nis: Felices nos inquis quos ꝓ
babilior longe institutõ ꝯm̃dat.
quos beatiores aliis monachis

Expanded text:
ronymus, dictum fatebitur. Non reronymus, dictum fatebitur. Non refugit manum medentis pars sospes corporis, sed quę se palpantis digitis tremens subducit, pestem sine dubio intrinsecus latere ostendit. Quid est ergo quod exciderat? Dic, dic inquā tu, vt mei propositi prius hominem alloquar, dic o niger monache, da gloriā Deo: & quod in imis cordis tui contra fratrē adhuc latet, denuda. Quis, inquis, pati potest veteribus anteferri; eorum studia nostrorum actibus praeponi; nostros viliores, illos chariores videri? Quis aequo oculo aspicere potest mundum ex plurima sui parte a nostro veteri Ordine arelinqui tritas a saeculis vias, concursus fieri ad ignotas hactenus semitas? Quis patiatur novos veteribus, juniores senioribus, albos nigris monachis anteferri? Hoc tu, inquniger, dicis. Sed tu, albe, quid proponis? Felices nos, inquis, quos longe probabilior institutio commendat, quos beatiores aliis monachis
Abbreviated transcription (Latin):
ngrum neꝙ tuniger monache
bum si prescripta sernare uo¬
ins infestabis. Neq ad u̾sus fra¬
nem pro diu̾so consuetudinum
nore łpro uario tam sepe noĩa
nsolore astatu altissime carita¬
comouebis. S quid dixi: Quo¬
nͥmente excessis ubi intellectꝰ
animi: Unde aties obscura¬
tauidendi ͤ Putabam me sẽm
scandaloꝵ mat̾iam inuenisse
arbitrabar me om̃s odioꝵ late¬
bas detexisse. Suspicabar ut
dixi solam diu̾sitatem ꝯsuetu¬
dinum. solam uarietatẽ coloꝵ
qͣlitatem aut qͣntitatẽ uestiũ.
aut escarum: caritatem inter
monacos uulnerasse ⁊ tanti
maliistam tantummꝰ causam
inst̾e Cernebam festucam in
acculo frĩs. s trabem ꝑmaxi¬
mã ⁊ q̃rcum preualidam in mõ
ł ip̃nus occulo uidere nõ poterã
at nunc clarificato occulose¬
renata die. ⁊ sole m̾idiano iã
nil latere ꝑmittente uideo ui¬
deo inquam ꝙ liceat mͥ dicere
licebit mͥ oĩum pace bonoꝵ. Nam
qui indignabitur de se ut ait ie¬

Expanded text:
nigrum, neque tu niger monache nigrum, neque tu niger monache album, si præscripta seruare volueritis, infestabis: neque aduersus fratrem pro diuerso consuetudinum more, vel pro vario tam sæpe nominato colore, a statu altissimæ charitatis moueberis. Sed quid dixi? Quomodo mēte excessi? Vbi intellectus animi? Vnde acies obscurata videndi? Putabam me omnem scandalorum materiam inuenisse, arbitrabar me omnes odiorum latebras detexisse. Suspicabar, vt dixi, solam diuersitatem consuetudinum, solam varietatem colorum, qualitatem, aut quantitatem vestium, aut escarum, charitatē inter monachos vulnerasse, & tanti mali istā tantummodo causam existere. Cernebam festucam in oculo fratris: sed trabem permaximam, & quercum præualidam in meo vel ipsius oculo videre non poteram. At nunc clarificato oculo, serenata die, & sole meridiano iam nil latere permittente: video, video inquam, quod liceat mihi dicere licebit mihi omnium pace bonorū. Nam qui indignabitur, de se, vt ait Hie
Abbreviated transcription (Latin):
est suumus pastor. a dextͥs. et
dequib ipẽ ait. oues mee uocẽ
meã audiunt ⁊ ego dñs agnoᷤ¬
⁊ cantatur. Sicut oues mint¬
nopositi sunt. mors depascet es
Cernitis adhuc stultam eẽ cau¬
sam decolore disptitare: Dãp¬
Qꝗ nabilem ⁊ frẽm pro cołore odire
Pessimam fr̃i pro colore detͣhem.
Si tota ħ mutui causa erat disc¬
dii si sola tanti mat̾i̾a diuorti
si inꝙͣ scismatis monastici ħ
sola ⁊ tota erat occasio. nonne
hanc tam multis rõnib explo¬
scissura uniettr: Non nelesa
baritas curabitur: Nonnead
pacis filios et̃iglica paxreu̾¬
tetur: Satisfacite igitur paci
filiͥ pacis ⁊ cum ea ꝑpetuũ fedus
infte ne forte si aliter fiat ꝓfite¬
atur qñq eciam contrauos di
pax dicit deus meus impiis li
ia in d̾o gr̃as estimo me quoꝵdã
nr̃i ordinis uiroꝵ. Antuͣs odioy
causas ⁊latebras penetrasse.
nec iam ad querendum etiam
sollicito cogitatut aliquid supẽe
P̾sires ita se habet neq tu albe

Expanded text:
est summus Pastor a dextris, et est summus Pastor a dextris, et de quibus ipse ait, Ores meae vocem meam audiunt, et ego Dominus agnos& cātatur. Sicut oues in inferno positi sunt, mors depascet eos. Cernitis adhuc stultā esse causam, de colore disputare? Damnabilē, fratrem pro colore odire? Pessimā, fratri pro colore detrahere? Si tota hæc mutui causa erat discidij, si sola tanti materia diuortij; si inquam schismatis monastici hæc sola, & tota erat occasio; nōne hac tam multis rationibus exploscissura vnietur? Nonne læsa charitas curabitur? Nonne ad pacis filios Euangelica pax reuertetur? Satisfacite igitur paci, filij pacis, & cū ea perpetuū fœdus inite: ne forte, si aliter fiat, proferatur quandoque etiam contra vos diron est pax, dicit Deus meus, impiis. Et iam Deo gratias, æstimo me quorumdam nostri ordinis virorū, antiquas odiorum causas, & latebras penetrasse: nec iam ad quærendum etiam sollicito cogitatui aliquid superesse. Quod si res ita se habet, neque tu albe
Abbreviated transcription (Latin):
Hac tauta auctoritate ł rõne tͥ
colorq tuo nger monache sa¬
tiffatio. nec tñ ideo albi albedi¬
nem ꝯdempno. Laudaris tuq
morem. laudatur et ille q ues¬
tium insolito candore sui ma¬
gis ac magis animi insc̃o ꝓpo¬
sito excitat. etiam ħ mͦ feruorẽ
Distinguit se quodam mͦ tali
colore non aꝯmuni ꝙ nephas
eẽt caritate s a multoꝵ huius
ordinis nota omĩb tepiditate
Cum sis gͥ sub uno pastore ih̾u
cum ex una uiuas et̾noꝵ fide
⁊ spe. tam tu albe qͣm tuniger
monache. quid de uariis uelłibꝰ
ut parum auster iꝰ loqͣr stultiᷤ¬
sime causamini÷ Quid tam
nulla inmo tam stulta de cã
Cur tam pu̾ili o crasione pͥmã
illam stolam caritatis scindi¬
tis: Cur ip̃a hĩtatula seꝑatis:
Cur uos ip̃os nõ iã ouino s lu¬
pino dente mordetis: Cur detͣ¬
hitis: Cur laceratis: Uidete.
cauete ne hoc nom̃ innocẽtie
quo oues numcupamini. ñ
de ilł uos fatiat quas positurꝰ.

Expanded text:
25. Hac tanta auctoritate vel ratione tibi 25. Hac tanta auctoritate vel ratione tibi colorique tuo, niger monache, satisfaciu; nec tamen ideo albi albedinem condemno. Laudaris tu, morem: laudatur et ille, quia vestium insolito candore, sui magis ac magis animi in sancto prosito excitat etiam hoc modo fervorem. Distinguit se quodammodo tali colore, non a communi quod nefas esset charitate; sed a multorum hujus ordinis nota omnibus tepiditate. Cum sis igitur sub uno pastore Jesu cum ex una vivas aeternorum fide et spe, tam tu albe, quam tu niger monache, quid de variis velleribus, ut parum austerius loquar, stultissimae oves causamini? Quid tam nulla, imo tam stulta de causcur tam puerili occasione primam illam stolam charitatis scinditis? cur ipsa habitacula separatis? cur vos ipsos non jam ovino, sed lupino dente mordetis? cur detrahitis? cur laceratis? Videte, cavete ne hoc nomen innocentiae, quo oves nuncupanimi, non de 223 illis vos faciat quas positurus
Abbreviated transcription (Latin):
seruabant. nõ albati ad exeqͥ¬
as pullati ad nuptias. sed al¬
bati ad nuptias. pullati ad exe¬
quias procedebant. ut albati
nuptiali gaudio. pullati luctu¬
i funereo ꝯcordarent.Uidi nu¬
ꝑ ip̃e inhispanis ꝯstitutus ⁊ ad¬
miratus sum antiqum hc̃ mo
rem ab hispanis adhuc om̃ibꝰ
obseruari. Mortua quippe uxore
maritus. mortuo marito ꝯiũx.
mortius filiiᷤ prẽs mortius prib
flii defunctis quib lib cogna¬
tis cognati. extinctis quoliber
casu amicis amici. Statim ar¬
ma deponunt.sericas uestes ꝑe¬
grinarum pellium tegumina
abitunt. totumꝙ penitꝰ młti¬
colorem ac pretiosum hĩtum
abdicantes. nigris tantum ui¬
libusq indumentis se ꝯtegũt
Sic crinib ꝓpriis. sic ium̃torũ
suoꝵ caudis decurtatis seq ⁊
ip̃a atro prorsus colore denigrãt
Talib luctus doloris ue insignib̾
subtractos m̃os deflent. ⁊ inte¬
gͥad minus spatium anni. tali
merore publica lege ꝯsunmant

Expanded text:
seruabant, non albati ad exequseruabant, non albati ad exequias, pullati ad nuptias: sed albati ad nuptias, pullati ad exequias procedebant: vt albati nuptiali gaudio, pullati luctui funereo concordarent. Vidi nuper ipse in Hispanis cōstitutus, & admrem ab Hispanis adhuc omnibus observari. Mortua quippe uxore maritus, mortuo marito conjux, mortuis filiis patres, mortuis patribus filii, defunctis quibuslibet cognatis cognati, exstinctis quolibet casu amicis amici, statim arma deponunt, sericas vestes, peregrinarum pellium tegmina abjiciunt, totumque penitus multicolorem ac pretiosum habitum abdicantes, nigris tantum vilibusque indumentis se contegunt. Sic crinibus propriis, sic jumentorum suorum caudis decurtatis, seque et ipsa atro prorsus colore denigrant. Talibus luctus dolorisve insignibus subtractos charissimos deflent: et integri ad minus spatium anni in tali moerore publica lege consummant.
Abbreviated transcription (Latin):
prĩb illis iigrumhũc de quoa¬
gitur colorem: mag̾hũilitati
magis penitentie. mag̾ luctu
monachititam maxime inui¬
gilare oportet decreu̾ntut co¬
lor morib uesteᷤ uirtutib qͣ pꝰ¬
sent cognatõe iumge̾ntur. Uels¬
tes enim candidas magis gli
amꝙͣ abiectõem magis gaudi¬
am quam merorẽ antiquitus
nlignasse magistris etiam ecc̃e
it om̃ib notum est sic int̾pretã¬
tib ⁊ angłs resurgentis. ⁊ angłi
iscendentis dñi precones indi¬
arunt. ipẽ ꝙ saluator in illa tͣns¬
frmationis sue gła. uestib ni¬
ueis preclarus apparens osfẽdit
Inde bonus ⁊ doctus uir sidoniꝰ.
aruernuᷤ ep̃c quoꝵdam uitia re¬
mordaci rep̾hensione irridens¬
int̾ alia quib ineos inuehitur
ꝓcedunt inquit albati ad exeqͥ¬
as. pullaci ad nuptias ostendẽs
eos intantum morib ⁊ actuꝯ
fusos ut apparatum funereũ.
muptiali. nuptialem funereo
puso ordine ꝑmittarent Nlam

Expanded text:
patribus illis nigrum hunc, de quo apatribus illis nigrum hunc, de quo agitur, colorem magis humilitati, magis poenitentiae, magis luctui monachi vitam maxime invigilare oportet, decreverunt ut color moribus, vestes virtutibus, qua possent cognatione jungerentur. Vestes enim candidas magis gloriam quam abjectionem, magis gaudium quam moerorem antiquitus designasse; magis etiam Ecclesiae, ut omnibus notum est, sic interpretantibus, et angelus resurgentis, et angeli ascendentis Domini praecones indicarunt, ipseque Salvator in illa transformationis suae gloria vestibus niveis praeclarus apparens, ostendit. Inde bonus et doctus vir Sidonius Arvernus episcopus, quorumdam vitia mordaci repinter alia quibus in eos inuehitur, Procedunt, inquit, albati ad exequias, pullati ad nuptias: ostendens eos in tantum moribus & actu confusos, vt apparatū funereum nuptiali, nuptialem funereo, peruerso ordine permutarent. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
seuero directa loquitur. Uidimꝰ
głam dñi in illo mr̃is ⁊ filioꝵ
itin̾e. In eo quid̃: s longe dis¬
pari cultu. Macro illam ⁊ ui¬
liore asellis burico sedentem to¬
ta huius scłi pompa qua bono¬
rat ⁊opulenti poterant circũ¬
flui senatores pote ꝓseq̾bant᷑.
carrucis nictantib fałatis eqͥs
auratis pilentis. ⁊ carpentis
plurib gemente appia. atiyfus¬
gente. S splendorib uanitat
prelucebat: xͥane humilitatis
gr̃a. Ad mirabant᷑ diuites pau¬
perem scãm atillos nr̃a paupi¬
es ridebat. Uidimus dignama
huius mundi ꝯfusionem. pur¬
puream sericam. auratamqis
ꝑlectilem pannis uet̾ib ⁊ nige
seruentem. Bñdiximus dnmn
qui humiles exrelsos facit. esi¬
rientes implet bonis.⁊ diuites
dimittit inanes. Etoe nõ solu
uiri antique religionis. s etia
mulieres scĩtatis ꝓpositum assu¬
m̃tes uestib ngris use scͥbim¬
tur. Nam ut ꝙ sentio fatearuu
sum est ut mͥ uidecur magnis

Expanded text:
Severo directa loquitur: « Vidimus Severo directa loquitur: « Vidimus gloriam Domini in illo matris et filiorum itinere, uno quidem, sed longe dispari cultu. Macro illam et viliore asellis burico sedentem, tota hujus saeculi pompa, qua honorati et opulenti poterant, circumflui senatores prosequebantur: carrucis nutantibus, phaleratis equis, auratis pilentis, et carpentis pluribus gemente Appia atque fulgente. Sed splendoribus vanitatis praelucebat christianae humilitatis gratia. Admirabantur divites pauperiem sanctam, at illos nostra pauperies ridebat. Vidimus dignam Deo hujus mundi confusionem, purpuream, sericam, auratamque supellectilem, pannis veteribus et nigris servientem. Benediximus Dominum, qui humiles excelsos facit, esurientes implet bonis, et divites dimittit inanes. » Ecce non solum viri antiquae religionis, sed etiam mulieres, sanctitatis propositum assumentes, vestibus nigris usae scribuntur. 24. Nam ut quod sentio fatear, visum est, ut mihi videtur, magnis
Abbreviated transcription (Latin):
sent paululum in partẽ alterã
pauefacta cesserunt Qd̃ uͦ mo¬
nachus fiu̾t monastĩum qd̃
nõ longe ab opido pictauensi
monast̾ium ꝙ mediolañ. mo¬
nastium ꝙ sibi turonis ꝯstͦxit
testantur Etre monachusmar¬
tinus. ecre nigris uestib ꝯtec¬
tus martinus. S quid ⁊ dehis
ieronimus in epła ad nepotianũ
missa scribit: Uestes ait pulla̾
nt candidas eque deuita. Mo¬
nens eum scilicet ut fastum
ł ractantiam caueret nõ solũ
incandidis uestib quib tunc
magis scłares utebantur. sed
eciam inpullis quib illius tp̃uᷤ
religionis professores uti ꝯsue¬
uerant: De hus ⁊ ad mirandꝰ
ille uolanus ep̃r paulinꝰ iã dc̃i
martimi. ambrosii. augustini
ieronimi ꝯtp̃raneus. ac famili¬
aris multisq sepe ab ipĩs s
⁊ amagno papa gregorio laudi¬
b predicatus tunc cuiusdã no¬
bilissime. s ad religionis moãstice
ꝓpositum nuꝑ conu̾se femine
describens sic mepła sulpitio

Expanded text:
sent, paululum in partem alteram sent, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. Quod vero monachus fuerit, monasterium quod non longe ab oppido Pictauensi, monasteriū quod Mediolani, Monasterium quod sibi Turonis construxit, testantur. Ecce Monachus Martinus, ecce nigris vestibus cōtectus Martinus. Sed quid & de his ieronymus in Epistola ad Nepotianū missa scribit? Vestes, ait, pullas æque vt candidas deuita. Monens eum scilicet, vt fastum vel iactātiam caueret, non solum in candidis vestibus, quibus tunc magis seculares vtebantur: sed etiam in pullis, quibus illius tēporis religionis professores vti consueuerant. De his admirandus ille Nolanus Episcopus Paulinus, iam dicti Martini, AHieronymi contemporaneus ac familiaris, multisque saepe ab ipsis, sed et a magno papa Gregorio laudibus praedicatus, iter cujusdam nobilissimae, sed ad religionis monasticae propositum nuper 222 conversae feminae describens, sic in epistola Sulpicio
Abbreviated transcription (Latin):
linum ⁊ apr̾ib traditum morẽ¬
consuetudinis morẽ. qͦͥ tutior tͥ
uideris seq̾ndo uet̾a ꝙͣ ad iueni¬
endo noua. Habes ut̾q ut̾usc
colorrs tui in expugnabilem ꝓ¬
hugnat̾cem ip̃us ꝯmunis regłe
uocem q̃ precipit tit de uestium
colore aut grossitudine nõ cau¬
sentur monachi s ulus coloriᷤ
aut qualitatis uestib utant᷑¬
q̃ inprouintia qͣhĩtant ł faciliꝰ
inueniri ł leuius comꝑari po¬
tuerint Tutatur gͦ albedinem
tuam rõ supradr̃a ł fortasse ma¬
nigredinem tuam p̃rna aucto¬
ritas que om̃irationi equipoll
et qͣ infi̾orem iudicari ab alitͦ
sanum sapiente nõ decet Et cꝰ
prĩs exemplum ad hocasseren¬
dum afferre pot̾o: Et ꝙ̾ maio¬
rem magno martino inueni¬
re pot̃o: Ille inqͣ ille magnus
grarum colorem uestium suiᷤ
uestib dedicauit. De qͣ re sic in
eiis uita legitur. Quẽ cͥ nigro
at pendulo pallio circumtet᷑
contigua de lace iumenta iidis¬

Expanded text:
simum a patribus traditum simum a patribus traditum consuetudinis morē: quo tutior tibi videris sequendo vetera, quā adinueniendo noua. Habes vterque vtriusque coloris tui inexpugnabilē propugnatricem ipsius cōmunis regulæ vocem: quæ præcipit vt de vestium colore aut grossitudine nō causentur monachi, sed illius coloris aut qualitatis vestibus vt in prouincia, qua habitant, vel facilius inueniri, vel leuius comparari potuerint. Tutatur ergo albedinē tuam ratio supradicta, vel fortasse manigredinem tuam paterna auctoritas, quę omni rationi ęquipollet: & quam inferiorem iudicari ab aliquo sanum sapiente non decet. Et cuius Patris exemplum ad hoc asserendum affere potero? & quem maiorem magno Martino reperire valebo? Ille, inquā, ille magnus grarum colorem vestium suis vestibus dedicauit. De qua re sic in eius vita legitur. Quem cum nigro ac pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta vidis
Abbreviated transcription (Latin):
puerilis animus intantum desi¬
pere potuit ut uł uariarũ uestiũ
colorem uł diu̾sum ꝯsuetudiñi
morem seruata noua cͥatura in
xp̃o aliquid qͣntum ad salut
disferre putaret e Qd̾ si qͣntun
ad salutẽ nil refert. cur uarius
uestium color monachos seꝑat:
Cur scisma generat: Cur aiõs di
indits Cur caritatem ledit e Nõ
al non est causa aliqua. nõ ratio
l. nõ dico odiendi. nõ dico diui¬
mol s nec grunmendi in istis
habes tu ydoneum deffensorem
illedinis tue. simplicem ut supra
ri occulum conscientie tue. qͦ
plongo tpr̃is usu nig̾ inductus
utaret nõ nisi sub atro colore su
ꝯmonathum ẽẽ posse albam cu¬
cullam ⁊ tunicam indiusti. ⁊ qr
sub ngroꝵ hĩtu innumerabiles
hnꝰ ordinis tepefr̃os apposito cer¬
nelas: ad maiorem ⁊ nouũ mc̃asti¬
ce religionis feruorẽ ħhactenus
musitato uestium candore exxi¬
tare arte laudabili uoliusti.Ha¬
bs ⁊ tu nõ dissimilit̾ probabilem
aictorem nigredinis tue. longis¬

Expanded text:
puerilis animus in tantum desipere potuit, vt vel variarum vestium colorem, vel diuersum cōsuetudinum morem, seruata noua creatura in Christo, aliquid, quantum ad salutem, differre putaret? Quod si quantum ad salutem nil refert, cur varius vestium color monachos separat? cur scvidit? cur charitatem laedit? Non est, non est causa aliqua, non ratio ulla, non dico audiendi, non dico dividendi, sed nec grunniendi in istis. Habes tu idoneum defensorem albedinis tuae, simplicem, ut supra dixi, oculum conscientiae tuae: quo, ne longo temporis usu niger inductus, putaret nonnisi sub atro colore suo monachum esse posse, albam cucullam et tunicam induisti; et quia sub nigrorum habitu innumerabiles hujus Ordinis tepefactos a proposito cernebas, ad majorem et novum monasticae religionis fervorem hoc hactenus inusitato vestium candore excitare arte laudabili voluisti. Habes et tu non dissimiliter probabilem auctorem nigredinis tuae, longis