comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos aut̃ mortẽ hanc peccati beneficio dĩ datã ducimꝰ
eo tꝑre qͦ sine lege uiuebamꝰ: qͦd ⁊ si ueniente manda¬
to. qͦd ⁊ scm̃ ⁊ iustũ ⁊ bonũ ẽ. reuiuiscit in nob pecca¬
tũ ⁊ occidit nos. Reccatũ enĩ accepta occasiõẽ ꝑ man¬
datũ sedux̃ me: ⁊ ꝑ illud occidit. Non ẽ causatio
mandati ꝑ hȩc. qr occasionẽ qͦ occidit me peccatũ
uenisse dic̃ ex mandato: s hȩc ẽ dicti huiꝰ consequentia.
Lex dr̃ q̃ docet qͥd fieri debeat. qͥd caueri. Et neces
se ẽ illud ut caueri dic̃ ⁊ doceat quale sit: quo ꝑ hoc
caueri faciliꝰ possit. Nemo enĩ potest uitare qͦd nescit.
Siqͥs gͦ edoctus ꝑ legẽ quale sit id qͦd cauere debet.
ñ tã caueat ꝗͣ faciat᷑ illud: occasiõe qͥde legis ñ facien¬
dȩ rei scientiã uidebit᷑ accepisse. s lex ñ ideirco eum
docuerat ut face̾t q̃d ñ debebat ⁊ moreret᷑: sedut
non facẽt ⁊ uueret. Sic gͦ peccatũ occasiõe ac¬

Expanded text:
Nos autem mortem hanc peccati beneficio Dei datam dicimus tempore eo quo sine lege vivebamus; quod et si veniente mandato quod sanctum, et justum, et bonum est, reviviscit in nobis peccatum, et occidit nos. Peccatum enim accepta occasione per mandatum seduxit me, et per illud occidit, non est accusatio mandati per hoc quod occasionem, qua occidit me peccatum, venisse dicit ex mandato, sed haec est dicti hujus consequentia. Lex dicitur quae docet quid fieri debeat, quid caveri. Necesse est ut illud quod caveri dicit edoceat quale sit, quo per hoc caveri facilius possit: nemo enim potest vitare quod nescit. Si quis ergo edoctus per legem, quale sit id quod cavere debet, non tam caveat, quam faciat illud, occasionem quidem legis non faciendae rei scientiam videbitur accepisse. Sed lex non idcirco eum docuerat ut faceret quod non debeat, et moreretur, sed ut non faceret, et viveret. Sic ergo peccatum occasione ac
Abbreviated transcription (Latin):
di. Cũ enĩ in suꝑioribꝰ de lege litt̾e disputasset.
qͦd utiq ad eos uidet᷑ tantũ qͥ ex circũcisione cre¬
diderant ꝑtinere: nc̃ latenti quadã conu̾sione.
carnis ⁊ uicioꝵ discutit legẽ. ob id sine dubio. ut
etiã ad cȩt̾os homines. ñ eos solos qui ex circũcisio¬
ne st̃. tracꝰ tatꝰ iste ꝑtinere uideat᷑. Ait gͦ. Cum¬
enĩ essemꝰ in carne. & qͥłe qͣntũ ad rẽ spectat:

Expanded text:
. Cum enim in superioribus de lege litterae disputasset, quod utique ad eos videretur tantum qui ex circumcisione crediderant pertinere, nunc latenti quadam conversione carnis et vitiorum discutit legem, ob id sine dubio, vel etiam ad caeteros homines, et non eos solos, qui ex circumcisione sunt, tractatus iste pertinere videretur. Ait ergo, cum essemus in carne. Et quidem quantu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ carnaliũ uicioꝵ. q̃ lex carnalis uł lex mẽbroꝵ
appellata ẽ. obsistit ⁊ subrepit: ex eo qͦd boni
uoluntatẽ gero. licet agã mala. tam̃ qͥa inuitꝰ ago.
consentio legi dĩ qͥa bona ẽ. Odiui enĩ mala: ⁊ cupio
agere ꝗqͣ lex iubet bona. Qͦd si contra uoluntatẽ
mala ago. uictꝰ consuetudine uicioꝵ. usuq pec¬
candi: ñ ĩa ego hoc ẽ int̾ior homo qͥbonũ uolo hoc
facio. s qͦd habitat in me peccatũ. Consuetudinẽ
nãq peccandi. peccatũ nominauit. Inuenio gͥ le

Expanded text:
uae lex carnis, vel lex membrorum appellata est obsistit, et subripit ex eo quod boni voluntatem gero, licet agam mala, tamen quae invitus ago, consentio legi Dei, quia bona est: odivi enim mala et cupio agere quae lex jubet bona. Quod si contra voluntatem mala ago victus consuetudine vitiorum usuque peccandi, non jam ego, hoc est interior homo, quod bonum volo hoc facio, sed quod habitat in me peccatum; consuetudinem namque peccandi peccatum nominavit: Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
Condelector enĩ legi dĩ scdm int̾iorẽ hominẽ.
& in his ut sepe in suꝑiorib cõmonuimꝰ. non
uident᷑ elocutiones integrȩ explicari: s coniunc¬
tionũ uł habundantia ł impprietatib impediri.
Tali gͦ qͦdã ordine legere debemꝰ: ut intellectus
lucidior fiat. Igͥ quia malũ mͥ adiacet: uolens fac̾e
bonũ inuenio legẽ dĩ. ⁊ condelector ei scđm int̾iorẽ
hominẽ. ꝑ qͦd ostendit. qr int̾ior homo hoc ẽ uolun¬
tas ⁊ ꝓpositũ quo inicio cȩpit conu̾ti ad dm̃: legi
di consentit: ⁊ delectat᷑ in ea. S & suꝑiꝰ diximꝰ.¬

Expanded text:
nim legi Dei secundum interiorem hominem. Et in his, ut saepe in superioribus commonuimus, non videntur elocutiones integre explicari, sed conjunctionum vel abundantia vel proprietatibus impediri; tali ergo quodam ordine legere debemus, ut intellectus lucidior fiat: Igitur quia malum mihi adjacet volens facere bonum, invenio legem Dei, et condelector ei secundum interiorem hominem; per quod ostendit, quod interior homo, hoc est, voluntas, et propositum quo initium accipit converti ad Dominum, legi Dei consentit, et delectatur in ea: s
Abbreviated transcription (Latin):
buncdantiꝰ qũa om̃s illi laboraui. Non aut̃ ego:
s gr̃ã clĩ mecũ. Ut gͦ labores iste suos ñ sibi sed
gr̃e dĩ q̃ in ipso oꝑabat᷑ ascribit: ita ⁊ ille carna¬
lis oꝑa non bona. ñ sibi s peccato qͦd in se habitat
⁊oꝑat᷑ adnumerat. Ido gͦ dic̃. ñ iã ego operor
illud. sed quod habitat in me peccatũ. Non enĩ¬

Expanded text:
bundantius quam omnes illi laboravi; non ego autem, sed gratia Dei mecum. Ut ergo iste labores suos non sibi sed gratiae Dei quae in ipso operabatur ascribit ita et ille carnalis opera non bona non sibi, sed peccato, quod in se habitat et operatur, annumerat. Ideo ergo dicit, non jam ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Quon
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiã cȩpit. Quȩ lex: ueluti mortuũ suscitauit
peccatũ. Peccati nãq natura hȩc ẽ: si fiat qͦd lex
fieri uetat. Reuiuiscente gͦ peccato: ego inquit mor¬
tuus sũ. Ego. Quis: Anuna sine dubio: quȩ fecerat qͦd
fieri lex uetabat. Anima enĩ q̃ peccat ut ꝓpħa dicit:
ipsa moriet᷑. Inuentũ ẽ gͦ mandatũ qͦd datũ fuerat
ad uitã animȩ scilicet. ut eã docẽt oꝑa uite. cessisse
ei ad mortẽ: dũ phibita ñ tã refugit qͣ ardentiꝰ expetit.
Mouet me tam̃ in his qmͦ dixerit peccatũ mortuũ
ẽẽ. ⁊ reuixisse. Uidet᷑ enĩ qi ñ posset dici mortuũ nͥ qͦd
aliqͣndo uixerit. ⁊ postiodũ uita caruerit. S & hoc
ipsũ qͦd dic̃ reuixit : ñ nuꝑ uitã datã. s pͥorẽ reddi¬
tã docet. Ipse enĩ sermo. reuix̃: rursũ uixisse signifi¬

Expanded text:
piscentiam coepit: quae lex veluti mortuum suscitavit piscentiam coepit: quae lex veluti mortuum suscitavit peccatum; peccati namque natura haec est, si fiat quod lex fieri vetat. Reviviscente ergo peccato, ego, inquit, mortuus sum. Ego, quis? anima sine dubio quae fecerat quod fieri lex vetabat: Anima enim quae peccat, ut propheta dicit ipsa morietur. Inventum est ergo mandatum quod datum fuerat ad vitam, animae scilicet, ut eam doceret opera vitae cessisse ei ad mortem, dum prohibita non tam refugit, quam ardentius expetit. Movet me tamen in his quomodo dixerit peccatum mortuum esse et revixisse, videtur enim quia non possit dici mortuum, nisi quod aliquando vixerit, et postmodum vita caruerit. Sed et hoc ipsum, quod dicit, revixit, non nuper datam vitam, sed priorem redditam docet, ipse enim sermo, revixit, rursum vixisse signifi
Abbreviated transcription (Latin):
sepiꝰ reuoluamꝰ: breuit̃ q̃ dicꝰta st̃. in memoriã reuo¬
cabimꝰ Sine lege peccatũ mortuũ ẽẽ in nob̃. hoc est
anteꝗͣ ꝑ ȩtatẽ rationabilis intra nos sensꝰ ugeret.
ostendimꝰ: cũ etiã exemplũ pueri ꝑcutientis patrẽ
aut matrẽ. uł maledicentis acdduximꝰ. in qͦ secłmn le¬
gẽ qͥde ꝓhibentẽ ꝑcuti uł maledici patrẽ aut matrẽ
fac̃ fieri ñ licere. Sine hac aũt lege ⁊ paulũ ⁊ om̃s ho¬
mines certũ ẽ aliqͣndo uixisse: hoc ẽ inȩtate pue¬
rili. Om̃s enĩ similit̃ ꝑ illud tẽpꝰ nondũ capaces huiꝰ
naturalis legis existunt. Nã utiq ñ uidet᷑ de hoc
pauli ẽẽ uera ꝓfessio. Quomͦ enĩsine lege moysi ꝓba¬
bit᷑ paulꝰ aliquando uixisse. cũ ipse se hebreũ ex he-¬
breis. ⁊ oc taua clie circũcisũ scdm legis p̃cepta fate
in homine peccatũ s mortuũ fuisse ⁊ reuixisse post¬
modũ: ubi lex adueniens naturalis. ꝓhibere concu¬

Expanded text:
 in memoriam revocabimus. Sine lege autem peccatum mortuum esse in nobis, hoc est antequam per aetatem rationabilis intra nos sensus vigeret ostendimus, cum etiam exemplum pueri percutientis patrem aut matrem, vel maledicentis adduximus; in quo secundum legem quidem prohibentem percuti vel maledici patrem aut matrem,facit fieri non licere: sine hac autem lege et Paulum et omnes homines certum est aliquando vixisse, hoc est, in aetate puerili; omnes enim similiter per illud tempus nondum capaces hujus naturalis legis existebant. Nam utique non videretur de hoc Pauli vera esse professio; quomodo enim sine lege Moysi probabitur Paulus aliquando vixisse, cum ipse se Hebraeum ex Hebraeis, et octavo die circumcisum secundum legis praecepta fateain homine peccatum, sed mortuum fuisse, et revixisse postmodum ubi lex adveniens naturalis prohibere concu
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ refellit necessario consurgentẽ: ⁊ dicit.
ñ qͦd bonũ legis ⁊ mancdati mortem mͥ intulerit.
rit bonũ. fit gͦ ipsũ peccatũ supra modũ pecca¬
tor: ex occasione mandati. Diximꝰ ⁊ suꝑiꝰ qͦd quasi
ꝑsonã finxerit peccati. ⁊ de ipsa dicat. supra mo¬
dũ peccatorẽ effectũ ipsũ peccatũ: de cuiꝰ ꝑso¬
na loqͥt᷑. occasiõẽ mandati. Minꝰ enĩ peccatũ est.
si id q̃d ñ ꝓhibet᷑ actmiitas: si uͦ uetita ⁊ int̾dicta
cõmiseris. supͣ modũ ut ita dicã peccator es: quia
ñ solũ cõmisisti qͦd ñ debusti.s & p̃ceptũ p̃uari¬
catꝰ es. Qd aut̃ cdiximꝰ peccatũ peccator: maluimꝰ
uiciũ sermonis reciꝑe. qũa sensũ apłi ñ integre
expͥmere. qͥa in latino sermone angustauit nos
nom̃ peccati qͦd neutro genere declinat᷑: in gre¬
eo uͦ femininũ ẽ. & idõ peccatorẽ eũ nos appel¬
lauimꝰ : nã ibi peccat̾x appellari potest.

Expanded text:
tionem vero refellit necessario consurgentem, et dicit, non quod bonum legis et mandati mortem mihi intulerit; rit bonum. Fit ergo ipsum peccatum supra modum peccator ex occasione mandati. Diximus et superius quod quasi personam finxerit peccati, et de ipsa dicat supra modum peccatorem effectum ipsum peccatum, de cujus persona loquitur ex occasione mandati: minus enim peccati est, si id quod non prohibetur admittas; si vero vetita et interdicta commiseris supra modum, ut ita dicam, peccator es, quia non solum commisisti, quod non debuisti, sed et praeceptum praevaricatus es. Quod autem diximus, peccatum peccator, maluimus vitium sermonis recipere quam sensum Apostoli non integre exprimere, quia in Latino sermone angustavit nos nomen peccati, quod neutro genere declinatur, in Graeco vero femininum est, et ideo peccatorem eum nos appellavimus, nam ibi peccatrix appel
Abbreviated transcription (Latin):
agat᷑. quasi sub lege hac qua utit᷑ inuere credendꝰ
est. Cui utiq uł ipse mori debet. uł ipsa illi: ne for¬
te subalio uiro posita anima ad xꝑm ueniens. non
tã nuptias eiꝰ adire. ꝗͣ. adult̾a effici uideat᷑: qͥipe si
pͥoris adhuc uiri legib uiuit. Qͦd tam̃ apłs. alia rur

Expanded text:
agitur, quasi sub lege hac qua utitur vivere credendus est: cui utique vel ipse mori debet, vel ipsa illi, ne forte sub alio viro posita anima ad Christum veniens, non tam nuptias ejus adire, quam adultera effici videatur; quippe si prioris adhuc viri le
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupiscentiã magis eã ꝓuocat ⁊ infłamat: ꝑ bonũ mͥ
oꝑatũ ẽ mortẽ. Indicat tam̃ apłs in his qͦd origo pec¬
cati ex c̾cupiscentia orta sit: dũ ꝓhibente lege. siue
moysi q̃ dic̃. ñ c̃cupisces. siue etiã ut supra exposumꝰ
naturali: eo contentiosiꝰ qͦd ꝓhibet᷑ expetitur.
Sciendũ sane ẽ: qͦd c̃cupiscentia hic culpabilis ponit᷑.
Est aut̃ in multis ⁊ laudabilis: sic̃ supra ostendimus.
Sine lege enĩ: peccatũ mortuũ erat. Ego aut̃ uiue¬

Expanded text:
cupiscentiam magis eam provocat et inflammat, per bonum mihi operatum est mortem. Indicat tamen Apostolus in his, quod origo peccati ex concupiscentia orta sit, dum prohibentur a lege, sive Moysi, quae dicit, non concupisces, sive etiam, ut supra exposuimus, naturali, eo contentiosius quod prohibetur, expetitur. Sciendum sane est quod concupiscentia hic culpabilis ponitur: est autem in multis et laudabilis sicut supra ostendimus: Sine lege enim peccatum mortuu
Abbreviated transcription (Latin):
quoq partes suas iusticia: ⁊ ꝓbat si ita ĩã em̃datꝰ
ẽ ⁊ correctꝰ. ut nichil in eo iniusti oꝑis inueni¬
at. ex quo dãnatio subseqͣt᷑. Similit̾ ⁊ ueritas
reqͥrit in unoqͦq partes suas: si translatꝰ qͥs a
lege peccati. nulla iã ex parte inueniant᷑ ob¬
sequia ueritatis contaminare m̃dacio. Similit̃
⁊ pudicitia partes suas discitit : si nullis ab eo
ĩpudicis desidiis maculat᷑. Sic pietas. sic sapien¬
tia. partes suas in uno qͦq discutiunt. Quas si
recte ⁊ integre in eo constare reppererint: tc̃
in xp̃o ẽẽ ⁊ nichil hab̃e dãnationis putabit᷑. quȩ
utiq dubiũ ñ ẽ. qͦd usu ⁊ meditatioẽ longa.
⁊ labore ꝑuigili conqͥrant᷑. & idõ ñ ociosis hȩe
accidẽ. aut segnib certũ ẽ: s paulatĩ ꝓficiendũ
⁊ primo pauca. tẽ deinde minima. ad ultimũ
si obtinere potuerit. nulla peccancdo. Et hoc¬

Expanded text:
oque partes suas justitia: probat, si ita jam emendatus est et correctus, ut nihil in eo injusti operis inveniat, ex quo damnatio subsequatur. Similiter et veritas requirit in unoquoque partes suas, si translatus quis a lege peccati nulla jam ex parte inveniatur obsequia veritatis contaminari mendacio. Similiter et pudicitia partes suas discutit, si nullis ab eo impudicis desideriis maculatur. Sic pietas, sic sapientia, partes suas in unoquoque discutiunt, quas si recte et integre in eo constare reperierint, tunc in Christo esse, et nihil damnationis habere putabitur. Quae utique dubium non est, quin usu et meditatione longa, et labore pervigili conquirantur; et ideo non otiosis haec accidere aut segnibus certum est, sed paulatim proficiendo, et primo pauca, tunc deinde minima, ad ultimum si obtinere potuerunt, nulla peccando. Et
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupiscentiã nesciebã. nͥ lex dice̾t ñ c̾cupisces: ipsa
aut etiã mandatũ appellat᷑. Ait gͦ qr occasiõe man¬
dati huiꝰ quo c̃cupiscere ꝓhibem᷑. peccatũ uehem̃tiꝰ
exarsit in nob̃: ⁊ omnẽ oꝑatũ ẽ in nob̾ c̃cupiscentiã.
In eo nãq in qͦ c̃cupiscit caro adu̾sũ sꝑm. id ẽ adu̾sũ

Expanded text:
concupiscere nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces, ipsa concupiscere nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces, ipsa autem etiam mandatum appellatur. Ait ergo quia occasione mandati hujus quo concupiscere prohibemur peccatum vehementius exarsit in nobis, et omnem operatum est in nobis concupiscentiam. In eo namque in quo concupiscit caro adversus spiritum,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ suũ. Aꝑte hic naturalẽ legẽ dic̃ tãdu
a nob̾ ignorari: ꝗͣdiu ꝓcessu ȩtatis nouerimꝰ inter
bonũ ⁊ malũ discernere. ⁊ a c̾scientia nr̃a audierimꝰ.
homo. lex ista inuenit᷑ in homine. s aliqͣndiu dũ
etas nondũ patit᷑. sine hac lege uiuit᷑. sic̃ ⁊ ipse pau¬
lus fatet᷑ qͥ dic̃. ego aut̃ uiuebã sine lege aliquan¬
do: in illo tꝑre quo sine lege uiximꝰ. c̃cupiscentiã
uesciebamꝰ. Non chix̃ ñ habebã s ait nesciebã. tãqũa
q̃ eẽt qͥde. ignoraret᷑ tam̃ q̃ eẽt c̃cupiscentia.
libi aut̃ uenit ratio. ⁊ lex naturalis locũ in nob̃
ꝓcessu ȩtatis inuenit: doc̾e nos cȩpit q̃ eẽnt bona.
⁊ ꝓhibere a malis. Hȩc gͦ dũ dic̃. ñ c̃cupisces: qͣd as¬
te nesciehamꝰ ab ipsa didicimꝰ malã eẽ c̃cupiscentũ
Occasiõẽ aut̃ accepta peccatũ ꝑ mandatũ oꝑati ẽ
in me omñẽ c̃cupiscentiã. Lex illa de qua dixit qͥa

Expanded text:
andiu a nobis ignorari, quandiu processu aetatis noverimus inter bonum et malum discernere, et a conscientia nostra audierimus. homo, lex ista invenitur in homine, sed aliquandiu, dum aetas nondum patitur, sine hac lege vivitur, sicut et ipse Paulus fatetur, quando dicit: Ego autem vivebam sine lege aliquando; in illo tempore quo sine lege viximus, concupiscentiam nesciebamus. Non dixit non habebam, sed ait, nesciebam, tanquam quae esset quidem, ignoraretur tamen quod esset concupiscentia. Ubi autem venit ratio, et lex naturalis locum in nobis processu aetatis invenit, docere nos coepit quae essent bona, et prohibere a malis. Hoc ergo, dum dicit, Non concupisces, quod ante nesciebamus, ab ipsa didicimus malam esse concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Lex illa, de qua dicit quia
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũtam̃ ñ usqueqͣq hic cuiꝰ ꝑsona ꝓponit᷑ alienꝰ
ẽ a bonis: sed ꝓposito qͥdẽ ⁊ uoluntate cępit bo¬
na reqͥrere. nondũ tam̃ potest bona reb ⁊ oꝑib
obtinere. Est enĩ talis quȩdã infirmitas in his
qͥ mitia conu̾sionis accipiunt: ut cũ uelit quis
statĩ face̾ om̃e qͦd bonũ ẽ. ñ statĩ uoluntatẽ seqͥt᷑
effectꝰ. Nã & meditat᷑ apud semet ipsũ ⁊ decer¬
nit. uerbi causa ut ñ irascat᷑. ⁊ hoc in uoluntate
definit: s qm̃ longo usu. ⁊ consuetudine diutina.
uiciũ in eo iracundiȩ dominatũ ẽ. obsistit etiã
uoluntati ⁊ ꝓposito. ac solito sibi usa itinere. uis
furoris erũpit. Similit̃ agit ⁊ libidinis uiciũ: pari
quoq consuetudinis morbo. ⁊ mendaciũ subripit.¬
⁊ formido det̾ret. & in his singłis iste qui iã inicia
conu̾sionis accepit. cõpetent̃ dic̃. qͥa uelle adiacet
mͥ: ꝑficere aũt bonũ ñ inuenio. Non enĩ qͦd uolo

Expanded text:
erumtamen non usquequaque hic cujus persona proponitur, alienus est a bonis, sed proposito quidem et voluntate coepit bona requirere, nondum tamen potest bona rebus et operibus obtinere; est enim talis quaedam infirmitas in his, qui initia conversationis accipiunt et cum velit quis statim facere omne quod bonum est, non statim voluntatem sequatur effectus. Nam et meditatur apud semetipsum, decernit, verbi causa, ut non irascatur, et hoc in voluntate definit. Sed quoniam longo usu, et consuetudine diutina, vitium in eo iracundiae dominatum est, obsistat etiam voluntati et proposito, ac solito sibi usa itinere vis furoris erumpit. Similiter agit et libidinis vitium. Pari quoque consuetudinis morbo, et mendacium subripit, formido deterret, et in his singulis iste qui jam initia conversionis accipit, competenter dicit: quia velle adjacet mihi, perficere au
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ꝑ legẽ erant. oꝑabant᷑ in mẽbris nr̃is. Quęnã lex
sei. etiã sĩ scdm litterã obseruet᷑. uicia generat pec¬
catoꝵ. SS in aꝑto ẽ qͦd illã legẽ dicat mẽbroꝵ q̃
lex ẽ q̃ facit in his qͥ sedm carnẽ uiuunt uicia pecca¬
toꝵ habundare: ut fruc tificent morti. Ad hoc
nãq ẽ illa lex in mẽbris nr̃is: ut resistens aduersũ
legẽ mentis. captiuos nos dueat peccato. ⁊ om̃s fruc¬
tus offerat morti. Nc̃ aut̃ soluti sumꝰ a lege mortis:
in qͣ detinebam᷑. Ab hac gͦ lege nc̃ soluti sumꝰ. nc̃
qͣndo: Sine dubio qͦudo cũ xꝑo mortui sumꝰ. ⁊ con¬
sepulti ei ꝑ baptismũ: ⁊ crucifixi cũ ipso. Ꝙ ideo
dic̾: soluti sumꝰ a lege mortis. Nisi eiũ qͥs mortuus

Expanded text:
lex si, etiam si secundum litteram observaretur, vitia generat peccatorum? Sed in aperto est quod illam legem dicat membrorum quae lex est, quae facit in his qui secundum carnem vivunt, vitia peccatorum abundare, ut fructificent morti. Ad hoc namque est illa lex in membris nostris, ut resistens adversum legem mentis, captivos nos ducat peccato, et hos fructus offerat morti. Nunc autem soluti sumus a lege mortui, in qua detinebamur; ab hac ergo lege nunc soluti sumus; nunc, quando? sine dubio cum Christo mortui sumus, et consepulti ei per baptismum, et crucifixi cum ipso, et ideo dicit, so
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mͦ consequent̃ intelligi p̾oterit. In carne quidẽ
positi ⁊ scdm carnẽ uiuentes. ꝓpt̾ peccatoꝵ uicia.
q̃ lex illa q̃ erat in mẽbris nr̃is alebat. ut fructifi¬
carent morti. ñ poteramꝰ seruire nouitati sꝑe. dũ
ipso mortui sumꝰ peccato. ⁊ lib̾ati sumꝰ ꝑ ipsũ a lege
peccati in qͦdetinebam᷑. possumꝰ ĩã seruire legi dei.
ut uetustati litt̾e seruiamꝰ. id ẽ ut circũcisionem
recipiamꝰ. ⁊ sabba uł cȩt̾ã q̃ uetustas legis litt̾ȩ con-¬
tinet: s ut legi dĩ in sꝑc nouitate seruiamꝰ. idẽ ex
om̃ib q̃ in ea scripta st̃ sꝑitalẽ sensũ sꝑu donante
capiamꝰ: sic̃ ⁊ ide apłs in aliis dic̃. qͥa uelam̃ ẽ posi¬
tũ in facie moysi. Cũ aut̃ conu̾sus fuerit qͥs ad dño:

Expanded text:
hoc modo consequenter intelligere poterant. In carne quidem positi et secundum carnem viventes, propter peccatorum vitia, quae lex illa, quae erat in membris nostris, alebat ut fructificarent morti, non poteramus servire in novitate spiritus, st, et nos cum ipso mortui sumus peccato, et liberati sumus per ipsum a lege peccati, in qua detinebamur, possumus jam servire legi Dei; ut vetustati litterae serviamus, id est, ut circumcisionem recipiamus, et sabbata vel caetera quae vetustas legis litterae continet; sed ut legem Dei in spiritus novitate servemus, id est, ex omnibus quae in ea scripta sunt spiritualem sensum Spiritu donante capiamus, sicut idem Apostolus alibi dicit: Quia velamen est positum in facie Moysi: cum autem conversus fuerit quis ad Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uult malũ. consentit legiꝰ qͥa bona ẽ quȩ ꝓhi¬
bet malũ: ⁊ in consonantiam quanda ad lege̾ dĩ
lex naturalis adducit᷑. ut eadẽ uelint atq eadẽ
noluit. Quod si scd̾m uoluntatẽ legi dĩ consentimꝰ:
malũ gͦ qͦd facimꝰ ñ iã nos id. s peccatũ q̃d in nobis

Expanded text:
non vult malum consentit legi Dei, quia bona est, quae prohibet malum, et in consonantiam quamdam ad legem Dei lex naturalis adducitur ut eadem velint atque eadem nolint. Quod si secundum voluntatem legi Dei consentimus, ma
Abbreviated transcription (Latin):
N his locis positos crebro nos necesse ẽ de legũ di¬
uersitatib cõmonere. Hoc enĩ uult paulꝰ: qui sub
uno legis nomine. sensũ de una ad alterã tacitis
indiciis transfert. illo ut arbitror ꝓspec tu. quo et
scripturȩ ꝓpħicȩ constant: ne ea q̃ inspirati diuntꝰ
ꝓlocunt᷑. impolitis hominib. ⁊ minꝰ ad hȩc uł fidei
uł studii deferentib. in ꝓpatulo ponerent᷑. ⁊ pedib
ut ita dixerĩ conculcanda traderent᷑: s ut sec̃
ea q̃ supra ꝑ qͦndã similitudinẽ diximꝰ. misterũ re¬
gis. ad paucos ⁊ occultiꝰ ꝑueniret. Ait itaq Quid
ergo dicemꝰ: Lex peccatũ est:Putasti inqͥt me de
dico qi peccatũ ẽ. S peccatũ non cognoui. nͥ ꝑlegẽ¬

Expanded text:
n his locis positos crebro nos necesse est de legum diversitatibus commonere; hoc enim vult Paulus, qui sub uno legis nomine sensum de una ad alteram tacitis indiciis transfert, illo ut arbitror proposito, quo et Scripturae propheticae constant, ne ea quae inspirati divinitus proloquuntur impolitis hominibus et minus adhuc vel fidei, vel studii deferentibus in propatulo ponerentur, et pedibus, ut ita dixerim, conculcanda traderentur; sed ut, secundum ea quae supra per quamdam similitudinem diximus, mysterium sui regis ad paucos et occultius perveniret. Ait itaque: Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Putastis, inquit, me de dico, quia peccatum est; sed peccatum non cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
ipso: festinandũ ẽ gͦ ad istas scđas nuptias. qͣ beatio¬
res st̃ multo ꝗͣ primȩ. Ꝙ uide si forte iã tũ lex tale
nescio qͥd adumbrat : in eo cũ iubeat ut mulier
mortuo pͥore uiro de qͦ sem̃ ñ susceꝑat. talis enĩ fue¬
rat qͥ frucꝰ tũ ñ posset afferre. iubeat᷑ fr̃i eiꝰ nubere.
magis mulier afferat fructũ.S hȩc pleniꝰ in locis
suis reqͥrent᷑. Nc̃ aut̃ ut diximꝰ priꝰ moriendũ est
legi litt̾ȩ: ut sic coniungi possimꝰ xꝑo. qͥ ex mortuis

Expanded text:
estinandum est ergo ad istas secundas nuptias, quae beatiores sunt multo quam primae. Et vide si forte jam tum lex tale, nescio quid, adumbrabat in eo, cum jubebat ut mulier, mortuo priore viro, de quo semen non susceperat talis enim fuerat qui fructum non posset afferre, juberetur fratri ejus nubere; magis mulier afferat fructus. Sed haec plenius in locis suis requirentur. Nunc autem, ut diximus, prius moriendum est legi litterae, ut sic conjungi possimus Christo, qui ex mortuis
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio qͦd ita lex dñat᷑ homini qu̾a diu uiuit.
sic̃ uir mulieri: ⁊ sic̃ morte uiri lib̾at᷑ mulier a lege
conuigii. ⁊ sociandi uiro alii accipit lib̾tatẽ: ita &
anima cuiꝰ uir lex ẽ. cũ uetustatẽ litt̾e in lege dep̃¬
henderit. qͥa qͦd uetera scit ꝓpe ext̃miniũ ẽ. uelut
amortua sibi lege scłm litterã. lib̾tatẽ accipit nuben¬
dix̃ lex dñat᷑ homini quanto tꝑre uiuit: ñ ad ho¬
mñe s ad legẽ refertur. Hoc enĩ ⁊ in consequentibꝰ
indicat ubi dicit: uiuente uiro alligata ẽ legi. Et
ipsiꝰ exempli qͦd assũptũ ẽ : pleniꝰ id orcdo declarat
Legẽ enĩ loco uiri posuit: ⁊ de ipsa dic̃. si aut̃ no¬
tuus fuerit uir. soluta ẽ a lege uiri. Quȩ tansi¬

Expanded text:
sine dubio, quia ita lex dominatur homini, quandiu vivit, sicut vir mulieri, et sicut morte viri liberatur mulier a lege conjugii, et sociandi se viro alii accipit libertatem: ita et anima cujus vir lex est, cum vetustatem litterae in lege deprehenderit, quia quod veterascit prope exterminium est, veluti mortua sibi lege secundum litteram, accipit potestatem nubendixit: Lex dominatur quanto tempore vivit, non ad hominem, sed ad legem refertur. Hoc enim et in consequentibus indicat, ubi ait: Vivente viro alligata est legi. Et ipsius exempli quod assumptum est, plenius is ordo declarat: legem enim viri loco posuit, et de ipsa dicit: Si autem mortuus fuerit vir ejus, soluta est a lege viri. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
circũcisione crederint. & ostendit eã q̃ ht uirũ syna¬
gogã ẽẽ q̃ ħt legẽ : desertã uͦ ⁊ uagã ac sine ulla legsꝰ
potestate uiuentẽ. gentiũ multitudinẽ. q̃ ⁊ sterilis
erat. nulliꝰ legitimi uiri ꝓferens germ̃. Ponit᷑ gͦ in
his ab apło homo qͥ sub lege uiuit: taꝗͣ mulier q̃ sub
uiro ẽ. Ulirũ aut̃ ponit sermonẽ legis: qu̾e tam̃ uirũ
mortalẽ dic̃. qͥ ẽ scdm litt̾am sermo legis. S is quomͦ
sit mortuus ꝑuidendũ ẽ. Potest etiã in hoc uideri
mortuus: cũ sꝑitalis intelligentia excludit ⁊ uelut
int̾imit corporalẽ. ⁊ ostendit refugiendã ẽẽ occiden
modo mortuus eẽ hic uir. euidentiꝰ apꝓbabit᷑. Etem̃
donec lex umbrã gerebat futuroꝵ bonoꝵ. ⁊ in hierl̃a
t̾renã celestis culturȩ typus ⁊ imago gerebat᷑. et
altare manebat ac sacerdotiũ: sermo legis htt̾ȩ in¬

Expanded text:
cumcisione crediderunt, et ostendit eam quae habet virum, synagogam esse quae habet legem; desertam vero, et vagam, ac sine ulla legis potestate viventem, gentium multitudinem, quae et sterilis erat nullius legitimi verbi proferens germen. Ponitur ergo in his ab Apostolo homo, qui sub lege vivit, tanquam mulier quae sub viro est; virum autem ponit sermonem legis, quae tamen virum mortalem dicit, qui est secundum litteram sermo legis. Sed is quomodo sit mortuus pervidendum est. Potest quidem etiam mihi videri mortuus, cum spiritalis intelligentia excludit, et velut interimit corporalem, et ostendit refugiendam esse occidentmodo mortuus esse hic vir evidentius approbabitur. Etenim lex donec umbram gerebat futurorum bonorum, et in Jerusalem terrena coelestis culturae typus et imago gerebatur, et altare manebat ac sacerdotium, sermo legis, litte
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ fructib cõꝑat. At peccati qͥde fructus ꝓ
qͥb nc̃ hoc ẽ postea ꝗͣ lib̾ati a peccato ⁊ serui facti
dõ scĩ erubescunt. ꝓnuntiat morte finiri: fructus
uͦ iusticiȩ qͥ st̃ in sc̃ificatione. finẽ dic̃ acciꝑe uitam
re: eoꝵ uero fructũ qͥ lib̾ati st̃ a peccato. ⁊ serui fac¬
ti st̃ dõ dic̃ eẽ in scĩficatione. Bonoꝵ enĩ frequentius¬

Expanded text:
cati quidem fructus pro quibus nunc, hoc est, postea quam liberati a peccato et servi facti Deo, sancti erubescunt, pronuntiat morte finiri; fructus vero justitiae qui sunt in sanctificatione, finem dicit accipere vitam re: eorum vero fructum qui liberati sunt a peccato, et servi facti sunt Deo, dicit esse in sanctificatione: bono
Abbreviated transcription (Latin):
nãq est. qͦd hi qͥ legẽ uelut uirũ habebant. sub
cuiꝰ potestate uiuebant. s ubi uenit plenitudo
tẽpoꝵ lex infir mari cȩpit in carne. ⁊ infirmitatẽ
mors consecuta ẽ. ⁊ si qui sub potestate uirihuius
uixerant. tãꝗͣ mulier. mortua litt̾a. sꝑui nubunt
xꝑo credentes: hiuͦ qͥ ex gentib dño credidiert̃.
non uidebunt᷑ sub huiꝰ uiri id ẽ sub legis potestate
uixisse. nec habuisse uirũ legis sermonẽ. Testimonũ
aut̃ huiꝰ rei id ẽ qͦd hi qͥ ex circũcisione st̃ sub uiro
fuerint. hi aut̃ qͥ ex gentib sine uiro: esaias dabit
dicens. letare sterilis q̃ non paris. erũpe ⁊ clama quȩ¬

Expanded text:
 quod hi legem velut virum habuerunt, sub cujus potestate vivebant. Sed ubi venit plenitudo temporum, lex infirmari coepit in carne, et infirmitatem mors consecuta est, et si qui sub potestate viri hujus vixerant tanquam mulier, mortua littera spiritui nubunt Christo credentes. Hi vero qui ex gentibus Domino crediderunt, non videbuntur sub hujus viri, id est, sub legis potestate vixisse, nec habuisse virum legis sermonem. Testimonium autem hujus rei, id est, quod hi qui ex circumcisione sunt sub viro fuerint, hi autem qui ex gentibus sine viro, Isaias clamabat dicens: Laetare sterilis quae non paris: erumpe et clama, qu
Abbreviated transcription (Latin):
em̃dant᷑. qͦd dic̃. gr̃as aut̃ dõ qi fuistis serui pecca-¬
ti. obȩdistis aut̃ ex corde in eã formã doc trinȩ in
qũa traditi estis. Serui gͦ fuimꝰ om̃s peccati: s ubi
tradita ẽ nob̃ forma doctrinȩ. ⁊ huic ñ uteũq neq
solis uerbis sed ex corde. ex animo. ex tota deuoti¬
one elegimꝰ obȩdire: lib̾am a seruitute peccati. &

Expanded text:
autem Deo, quia fuistis servi peccati, obedistis autem ex corde in eam formam doctrinae, in quam traditi estis. Servi ergo fuimus omnes peccati, sed ubi tradita est nobis forma doctrinae, et huic, non utcunque, neque solis verbis, sed ex corde, ex animo, ex tota devotione elegimus obedire, liberamur a servitute peccati, et
Abbreviated transcription (Latin):
animos ⁊ ꝓpositũ ad iusticiã. erubescit sine dubio.
⁊ ipse se notat de pͥorib gestis q̃ egit positꝰ sub
peccato: qr finis illoꝵ mors ẽ. S requiro quȩ mors
Certũ ẽ: qi ñ ista cõmunis. Non enĩ qͥs post mor¬
tẽ conu̾titur ad iusticiã: uł ꝓ male gestis p̃teritis
erubescit. Qd gͦ est. Mũqͥdnã peccati mortẽ dicẽ
uidet᷑. qm̃ anima q̃ peccat ipsa moriet᷑. an illud
magis potest intelligi. qͦd istã mortẽ dicat. qua
cũ xꝑo peccato morimur. ⁊ uiciis ac scelerib finem
damus. ut ꝓpt̾ hoc dixisse uideat᷑. qͥa finis illorũ
mors ẽ.Nc̃ uͦ lib̾ati a peccato serui aut̃ fac̾ti clõ:¬

Expanded text:
animos et propositum ad justitiam, erubescit sine dubio et ipse se notat de prioribus gestis quae egit positus sub peccato, quia finis illorum mors est, sed requiro, quae mors? Certum est, quia non ista communis: non enim quis post mortem convertitur ad justitiam, vel pro male gestis praeteritis erubescit? quid ergo est? nunquidnam peccati mortem dicere videtur, quoniam anima quae peccat ipsa morietur? An illud magis potest intelligi, quod istam mortem dicat, qua cum Christo peccato morimur, et vitiis ac sceleribus finem damus, ut post haec dixisse videatur, quia finis illorum mors est? Nunc vero liberati a peccato, servi autem facti
Abbreviated transcription (Latin):
Bene aut̃ me taphorã id ẽ figurã militiȩ ex intio
ꝓpositã seruat: ut militantib sub peccato rege.
ĩmo potiꝰ Tẏrannidi eiꝰ parentib. stipendia debita
mortẽ dicat ex solui: dm̃ uͦ ñ erat dignũ militibus
suis. stipendia quasi debitũ aliqͦd dare: s donũ
aliud ẽẽ uitã et̾nã solũ. ⁊ aliud uitã ȩt̾nã in xp̃o
ihu. Et enĩ illi qͥ surgent in confusionẽ ⁊ obpbriũ
sempit̾nũ. habent quide uitã et̾nã. ñ tam̃ in xꝑo¬
in uitã ȩt̾nã: in xꝑo iħu habent uitã et̾nã. Pecca¬
tũ gͦ militib suis in qͥb regnat. stipendia digna
largit᷑ mortẽ. Mortẽ aut̃ dicimꝰ ñ hanc corporalẽ.
s illã de qua scriptũ ẽ: qr anima q̃ peccat. ipsa

Expanded text:
Bene autem metaphoram, id est, figuram militiae ex initio propositam servat, ut militantibus sub peccato rege, imo potius tyrannidi ejus parentibus, stipendia debita mortem dicat exsolvi. Deum vero non erat dignum militibus suis stipendia quasi debitum aliquod dare, sed donualiud esse vitam aeternam solum, et aliud vitam aeternam in Christo Jesu. Et illi enim qui surgent in confusionem et opprobrium sempiternum, habebunt quidem vitam aeternam, non tamen in in vitam aeternam in Christo Jesu, habebunt vitam aeternam. Peccatum ergo militibus suis, in quibus regnat, stipendia digna largitur mortem. Mortem autem dicimus non hanc corporalem, sed illam de qua scriptum est, quia anima, quae peccat, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tiferã totã ueracẽ: quomͦ conu̾sa es in amaritudinẽ
uitis alienȩ. fructus gͦ malos etiã si afferamꝰ non st̃
nr̃i: s alien. id ẽ peccati. fructꝰ uͦ bonos si afferam᷑
in sc̃ĩficatione: nr̃i st̃ fruc tꝰ. Istos enĩ fructꝰ ut affer¬
ret humana natura. a conditore suscepit. Nã illi

Expanded text:
es in amaritudinem vitis alienae? Fructus ergo malos etiamsi afferamus non sunt nostri, sed alieni, id est, peccati: fructus autem bonos si afferamus in sanctificatione, nostri sunt fructus. Istos enim fructus ut afferret humana natura a Conditore suo suscepit: nam illi
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Lib̾ati gͦ a peccato: serui facti estis iusticiȩ. Expo
peccato: certũ est qi lib̾ati ab eo serui facꝰ ti estis u¬
sticiȩ. S reqͥrit᷑ qͥs ẽ qͥ lib̾at a peccato. Sine dubio
ueritatis agnitio. Sic enĩ dicebat iħe ad iudeos qͥ
crediderant ei. Si credid̃itis uerbo meo agnoscetis
ueritatẽ: ⁊ ueritas lib̾abit uos. Ueritas gͦ ẽ quȩ
lib̾at a peccato: ⁊ ueritatis agnitio. Certũ ẽ autẽ:
qͦd om̃is qͥ lib̾atꝰ fuerit a peccato. iusticiȩ seruiat.
Qͦd aut̃ dicimꝰ iusticiȩ seruiat: qm̃ iusticia una ẽ

Expanded text:
ato, servi facti estis justitiae. Expospeccato, certum est quod liberati ab eo servi facti estis justitiae, sed requiritur, quis est qui liberat a peccato: sine dubio veritatis agnitio. Sic enim dicebat Jesus ad Judaeos qui crediderunt ei, Si credideritis verbo meo, agnoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Veritas est ergo quae liberat a peccato, et veritatis agnitio; certum est autem quia omnis qui liberatus fuerit a peccato justitiae serviat. Quod autem dicimus justitiae se
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃i tẽꝑe. Sermonẽ sanũ ꝓferat honestũ: ut
det grãm audientibꝰ. ⁊ ueritatẽ loqͣt᷑ cũ ꝓximo
suo.Sed qͥd opꝰ ẽ hȩc singła ꝑsequi: cũ pateat etiã
tͥ uniꝰeuiꝰq mẽbri ministeriũ qđ exhibuit uiciis
aptare uirtutibꝰ. ⁊ ac tũ qũe exhibuit ĩmunditiȩ
ad castitatẽ nc̃ scĩficationẽq conuert̾e: Uidetur
sane hic iusticiã ꝓ õibꝰ simuluirtittib nominasse.
sic̃ econtrario iniqͥtatẽ ꝓ oĩbꝰ simul uiciis posuisse.
ꝑ hȩc arbitrii lib̾tatẽ designat: ⁊ ostendit unũqu̾es
hab̾e in sua potestate. ut q̃ ante iniqͥtati adiniqui¬
tatẽ seruitia dependebat. hȩc conu̾so in meliꝰ ꝓpo¬
sito. iusticiȩ scĩficationiq dependat: qͦd utiq fie¬
ri ñ posset. si aut natura ut quibꝰdã uidet᷑ repus¬
naret. aut astroꝵ cursus obsisteret. Eumenim
serui essetis peccati: liberi eratis iusticiȩ. Qũe gͦ¬

Expanded text:
in omni tempore: sermonem sanum proferat, et honestum, ut in omni tempore: sermonem sanum proferat, et honestum, ut det gratiam audientibus, et veritatem loquatur cum proximo suo. Sed quid opus est haec singula persequi, cum pateat etiam tibi, uniuscujusque membri ministerium, quod exhibuit vitiis, aptare virtutibus, et actum quem exhibuit immunditiae, ad castitatem nunc sanctificationemque convertere? Videtur sane hic injustitiam pro omnibus simul virtutibus nominasse, sicut econtrario iniquitatem pro omnibus simul vitiis posuisse. per haec arbitrii libertatem designat, et ostendit unumquemque habere in sua potestate, ut quae ante iniquitati ad iniquitatem servitia dependebat, haec, converso in melius proposito, justitiae sanctificationique dependat, quod utique fieri non posset, si aut natura, ut quibusdam videtur, repugnaret, aut astrorum cursus obsisteret. Cum enim servi essetis peccati, liberi eratis justitiae.
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ ex hibete m̃ebra ur̃a seruire iusticiȩ in seificatio¬
nẽ. Ingloriũ qͥde ẽ: ut ita qͥs uirtutib sic̃ uieũs
seruiat. Multo enĩ ampliꝰ ⁊ multo intentiꝰ hono¬
randa iusticia ẽ. S ego inqͥt humane ⁊ cõmunit᷑
ego eadẽ postulo: similia reqͥro. Dudũ curreban
pedes ur̃i ad demonũ tẽpla: nc̃ currant ad ȩccłã
dĩ. Currebant priꝰ ad effundendũ: nc̃ ad lib̾an¬
dũ sanguinẽ currant. Protendebant᷑ priꝰ manꝰ
ut aliena diriꝑent: nc̃ ꝓtendant᷑ ut ꝓpria lar¬
giant᷑. Circũspiciebant priꝰ oculi mulierẽ. aut
alienũ aliqͥd ad concupiscendũ: nẽ circũspiciant
pauꝑes. debiles. egenos. ad miserandũ. Aures de¬
lectabant᷑ auditu uano uł bonoꝵ derogationib
nc̃ conuertant᷑ ad audiendũ uerbũ dĩ. ad expla¬
nationẽ legis. ⁊ ad excipiendã sapientiȩ discipli¬
nã. Lingua q̃ conuiciis maledicꝰtis ⁊ turpiloqui¬
is assueta ẽ: conuertat᷑ nc̃ ad benedicendũ dñm

Expanded text:
ra servire justitiae in sanctificationem. Ingloriosum quidem est, ut ita quis virtutibus, sicut vitiis serviat. Multo enim amplius et multo intentius honoranda justitia est. Sed ego, inquit, humane et communiter ago, eadem postulo, similia requiro. Dudum currebant pedes vestri ad daemonum templa; nunc concurrant ad Ecclesiam Dei. Currebant prius ad effundendum; nunc ad liberandum sanguinem currant. Protendebantur prius manus ut aliena diriperent, nunc protendantur ut propria largiantur. Circumspiciebant prius oculi mulierem, aut alienum aliquid ad concupiscendum, nunc circumspiciant pauperes, debiles, egenos ad miserandum. Aures delectabantur auditu vano, vel bonorum derogationibus; nunc convertantur ad audiendum verbum Dei, ad explanationem legis, et ad capiendam sapientiae disciplinam. Lingua quae conviciis, maledictis et turpiloquiis assueta est, convertatur nunc ad benedicendum Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
in ĩmunditiã. ut contumeliis afficiant corꝑa sua in
semet ipsis: ⁊ alios qͥ cõmutauert̃ głam incorrupti¬
bilis dĩ. tradat in passiones ignominiȩ. de qͥb in lo¬
cis suis put potuimꝰ diximꝰ. Et hic gͦ eos qui semet¬
ipsos exhibent seruos iusticiȩ ꝑ obȩdientiã ds̃ tradi-¬
dit. ut instituant᷑ ⁊ imbuant᷑ scdm formã docꝰ trinȩ
iusticiȩ. Mouet etiã hoc qđ ñ dix̃ obȩdientes ex
corde doc trinȩ in qũa traditi estis: s formã doc-¬
trinȩ posuit. Nec puto qͦd unũ ẽẽ senserit apłs

Expanded text:
 ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis , et alios qui commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei, tradat in passiones ignominiae, de quibus in locis suis, prout potuimus, diximus. Et hos ergo qui semetipsos exhibent servos justitiae per obedientiam, Deus tradidit, ut instituantur, et imbuantur secundum formam doctrinae et me etiam hoc quod non dixit, obedientes ex corde, in quam traditi estis, sed formam doctrinae posuit, nec puto quod unum esse senserit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
uendicat seruũ. In quo ut dixi absq ulla cuncta¬
tione. in nob̃ ẽẽ ostendit arbitrii libertatẽ. In nob̾
nãq ẽ: ex hib̃e obȩdientiã nr̃am uł iusticiȩ uł pec¬
iusticiã. Simile gͦ ẽ ⁊ qͦd dix̃ apłs. serui estis eiꝰ¬
cui obȩditis: siue peccati siue iusticiȩ. S & om̃is qͥ
facit peccatũ seruus ẽ peccati. ad hoc respicit: qꝗͣuis
ñ adiecerit. ⁊ om̃is qͥ fecerit iusticiã seruus ẽ iusti¬
ciȩ. Qd fortassis putet aliꝰ ideirco sub relic tũ. ut
quasi ex consequentib debeat intelligi: mͥ tamen
uidet᷑ consulto ñ additũ. Neq enĩ conueniebat
diei: qi om̃is qͥ facit iusticiã. seruus ẽ iusticiȩ.

Expanded text:
vindicat servum. In quo, ut dixi, absque ulla cunctatione in nobis esse ostendit arbitrii libertatem. In nobis namque est exhibere obedientiam nostram, vel justitiam, peccato et justitiae. Aut enim unum odio habebit, peccui obedistis, sive peccati, sive justitiae; sed et omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Ad hoc respicit quamvis non adjecerit, et omnis qui fecerit justitiam, servus est justitiae. Quod fortassis putet alius idcirco subrelictum, ut quasi ex consequentibus debeat intelligi. Mihi tamen videtur consulto non additum: neque enim conveniebat dici, quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
meminisse debemꝰ: nec in anes querelas in peccati
aut naturȩ necessitas. aut fatalis conditio. aut
cursus astroꝵ.S audi aꝑtã pauli seutentiã qua
dicit: cui uos exhibetis seruos ad obȩdiendũ. ser¬
i estis eiꝰ cui obȩditis. siue peccato. siue iusticiȩ¬

Expanded text:
meminisse debemus, ne inanes querelas in peccati aut naturae necessitas, aut fatalis conditio, aut cursus astrorum; sed audi apertam Pauli sententiam, qua dicit, cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus cui obedistis, sive peccati sive justiti
Abbreviated transcription (Latin):
a seruitute iusticiȩ. ⁊ in conspec tu dm̃i om̃i poten¬
tis rebellauit: ꝓpt̾ qͦd ⁊ apostata appellatꝰ est.
Constat gͦ ex his sermonib pauli qͥb dic̃. qͥa cui
uos exhibetis seruos ad obȩdiendũ serui estis eius
cui obȩditis. siue peccati siue iusticiȩ: qr sponte nr̃a

Expanded text:
a servitute justitiae et in conspectu Domini omnipotentis rebellavit, propter quod et apostata appellatus est. Constat ergo ex his sermonibus Pauli, quibus dicit, quia cui vos exhibetis servos ad obediendum servi estis, cui obedistis, s
Abbreviated transcription (Latin):
subiacet. Reqͥro aut̃ cũ hic addiderit in corpore
ur̃o mortali cũ utiq suffecisset dic̃e. ñ gͦ regnet
peccatũ in corꝑe ur̃o: ut qͥd addit᷑ ⁊ mortali. quasi
dubitaret aliquis corpꝰ ẽẽ mortale: SS mͥ uidet᷑ qͦd
ñ sine causa etiã hoc addiderit. Admonuit enĩ per
hoc qͦmͦ possit in corꝑe ñ regnare peccatũ: seđm qͦd
&e alibi ipse dixerat. corpꝰ quidẽ mortuũ ꝓpt̃ pecca¬
tũ: sꝑc uero uita ꝓpt̾ iusticiã. Si gͦ seiamus qi corpꝰ
nr̃m mortificari potest ⁊ mortuũ ẽẽ peccato: po¬
test fieri ut ñ regnet in eo peccatũ. Seđm hoc nãq
qͥ mortuus ẽ iustificatꝰ dr̃ a peccato. Neq enĩ mor¬
tuus c̃cupiscit aut irascit᷑. aut furat᷑ aut diripit
aliena. Si gͦ ab his om̃ib c̃cupiscentiã corꝑis repri¬
mamꝰ: mortuũ peccato ẽẽ dr̃ corpꝰ. & hȩc est qũa
in p̃senti loco ista apłi cõmonere uidet᷑ adiectio.

Expanded text:
stis. Requiro autem cur addiderit, in corpore vestro mortali, cum utique sufficeret dicere, non ergo regnet peccatum in corpore vestro. Ut quid additur et mortali, quasi vero dubitaret aliquis corpus esse mortale? Sed mihi videtur, quod non sine causa etiam hoc addiderit: admonuit enim per hoc, quomodo possit in corpore non regnare peccatum, secundum quod et alibi ipse dixerat: Corpus quidem mortuum est pus vero vita est propter justitiam. Si ergo sciamus quia corpus nostrum mortificari potest, et mortuum esse peccato, potest fieri ut non regnet in eo peccatum. Secundum hoc namque qui mortuus est, justificatus dicitur a peccato. Neque enim mortuus concupiscit, aut irascitur, aut furit, aut diripit aliena. Si ergo ab his omnibus concupiscentiam corporis reprimamus, mortuum esse peccato dicitur corpus. Et hoc est quod in praesenti loco Apostolus commonere videtur adje
Abbreviated transcription (Latin):
uator dix̃: qr nemo potest duobꝰ dñis seruire. Sed
de his pleniꝰ supra diximꝰ. Illud sane notandũ est.
eẽ ⁊ lib̾tatẽ culpabilẽ: ⁊ laudabilẽ seruitutem.
Nã liberũ eẽ iusticiȩ crim̃ ẽ: seruũ uͦ ẽẽ lauda¬
bile. Qđ aũt dic̃ iusticiȩ seruũ fieri: simul intel¬
lige ⁊ sapientiȩ ⁊ pietati ⁊ pudicitiȩ. ⁊ oĩb una
uirtutib: sic̃ econtrario qui peccati seruiis est
simul ⁊ concupiscentiȩ malȩ ⁊ irȩ ⁊ furoris ⁊ impu¬
dicitiȩ ⁊ rapinȩ ⁊ om̃ibꝰ simul uiciis ac sceleribus

Expanded text:
vator dixit, quia nemo potest duobus dominis servire . Sed de his plenius supra diximus. Illud sane notandum est, esse libertatem culpabilem, et laudabilem servitutem. Nam liberum esse justitiae crimen est: servum vero esse laudabile. Quod autem dicit justitiae servum fieri, simul intellige et sapientiae, et pietati, et pudicitiae, et omnibus una virtutibus, sicut econtrario, qui peccat, servus est simul et concupiscentiae malae, et irae, et furoris, et impudicitiae, et rapinae, et omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ : p̃ceptũ dat apłs dicens. ñ gͦ regnet pecca¬
tũ in ur̃o mortali corꝑe. ad obȩdiendũ desideriis eiꝰ.
Nisi enĩ eẽt in nr̃a potestate ut ñ regnaret in nob̃
peccatũ: p̃ceptũ utiq ñ dedisset. Quomͦ gͦ possibi¬
le ẽ. ut peccatũ in carne nr̃a ñ regnet: s Si faciamꝰ
illud q̃d icłe apłs dic̃. mortificate mẽbra ur̃a quȩ¬
st̾ suꝑ t̾rã: ⁊ si semꝑ mort̾ẽ xꝑi in corpore nr̃o cir¬
cũ feramꝰ. Certũ nãq ẽ: qͥa ubi mors xꝑi circũfert᷑.
ñ potest regnare peccatũ. Est enĩ tanta uis cru¬
cis xꝑi. ut si ante ocłos ponat᷑. ⁊ in m̃te fideliter
retineat᷑. ita ut in ipsã mortẽ xꝑi intentis oculis
m̃tis aspiciat : nulla concupiscentia. nulla libido.
nullꝰ furor. nulla peccati suꝑare possit inuidia.
sed continuo ad eiꝰ pͣsentiã totꝰ ille quẽ supra enu¬
merauimꝰ peccati ⁊ carnis fugat᷑ exercitus. ipsũ
uͦ peccatũ nec subsistit : qͥppe cũ nec substantia eiꝰ

Expanded text:
peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nisi enim esset in nostra potestate ut non regnaret in nobis peccatum, praeceptum utique non dedisset. Quomodo ergo possibile est, ut peccatum in carne nostra non regnet? Si faciamus illud quod idem Aposem Christi in corpore nostro » circumferamus. Certum namque est, quia ubi mors Christi circumfertur non potest regnare peccatum. Est enim tanta vis crucis Christi, ut si ante oculos ponatur, et in mente fideliter retineatur, ita ut in ipsam mortem Christi intentus oculus mentis aspiciat, nulla concupiscentia, nulla libido, nullus furor, nulla superare possit invidia, sed continuo ad ejus praesentiam totus ille, quem supra enumeravimus peccati et carnis fugatur exercitus; ipsum vero peccatum nec subsistit, quippe cum nec substantia ejus
Abbreviated transcription (Latin):
his nos ñ esse sub lege illa ꝗͣ in mẽbris positã. repug¬
nare dic̃ legim̃tis: qr qͥ mortificat mẽbra sua certũ
ẽ qͦd ñ sit sub lege mẽbroꝵ. s sub gr̃a di. De hac lege
& alibi dic̃: qr uirtꝰ peccati lex. Si qui uͦ uelit hȩc
acciꝑe de lege moysi: illud sine dubio dic̃. qͦd ñ sumꝰ
sub lege litt̾e q̃ occidit. s sub lege sꝑc qͥ uiuificat ꝙͥ¬
sumꝰ sub lege sed sub gr̃a. Absit. Simile uidet᷑ hoc
illi loco q̃d suꝑiꝰ exposuimꝰ. Qd gͦ dicemꝰ: Permanebimꝰ
in peccato. ut gr̃a habundet. Absit. Et idõ una
atq eadẽ utriq loco sufficiat explanatio. Hoc solũ
discesserint a peccato dici uidet᷑ ne ꝑmaneant in eo.
in qͦ ẽẽ adhuc uidebant᷑: hic uͦ tãꝗͣ. ab his qͥ iã disces¬
serint a peccato. fieri uidet᷑ int̾rogatio. Et ibi ut
qͣsi gr̃a quȩ ñdũ erat habundaret: hic aut̃ tamqͣ

Expanded text:
his, nos non esse sub lege illa quam in membris positam repughis, nos non esse sub lege illa quam in membris positam repugnare dicit legi mentis, quia qui mortificat membra sua, certum est quod non sit sub lege membrorum, sed sub gratia Dei. De hac lege et alibi dicit, quia, virtus peccati lex. Si quis vero velit haec accipere de lege Moysi, illud sine dubio dicet, quod non sumus sub lege litterae quae occidit, sed sub lege spiritus qui vivificat,Simile videtur hoc illi dicto, quod superius exposuimus, quid ergo dicemus, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Et ideo una atque eadem utrique loco sufficiat explanatio. Hoc solum discesserint a peccato dici videtur, ne permaneant in eo, in quo esse adhuc videbantur; hic vero tanquam ab his qui jam discesserint a peccato, fieri videtur interrogatio, et ibi, ut quasi gratia, quae nondum erat, abundaret; hic autem tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes. ut consequent̃ etiã m̃bra nr̃a fiant arma
iusticiȩ dõ. Bene aut̃ metaphorã suꝑiꝰ ꝓpositã custo¬
diuit: ut qͥa regnare dixerat peccatũ. arma pecca¬
ti m̃bra nominaret: ⁊ rursũ dõ regi arma iusticiȩ.
hic intuere mirã in apłi sermone cautelã. Cũ de
nobis loqͥt᷑ dic̃. peccatũ uob̃ ñ dñabit᷑: cũ de salua¬
tore loqueret᷑. ñ dix̃. peccatũ ei ñ dñabit᷑. neq enĩ
ita de eo dici decebat: s ait. mors ei ultra ñ dñ abit᷑.
Mortis enĩ in eo fuit locꝰ : peccati nullꝰ. At contra
in nob̃ nec conueniebat dici. mors uob̃ ñ dñabit᷑. hoc
enĩ cauere ñ possumꝰ. sed peccatũ uob̃ ñ dnabit᷑. qͣs
sine dubio sciret uitare nos posse. sedm ea q̃ suꝑiꝰ clixi¬
mus. si mortificemꝰ concupiscentias carnis. in quib
peccatũ poterat dñari. Propt̾ea enĩ subiungit: non
enĩ sub lege estis s sub gr̃a. Ꝙ euident̃ ostendit ex

Expanded text:
etiam membra nostra fiunt arma justitiae Deo. Bene autem metaphoram superius propositam custodivit, ut quia regnare dixerat peccatum, arma peccati membra nominaret, et rursum Deo regi arma justitiae e miram in Apostoli sermone ejus cautelam. Cum de nobis loquitur, dicit: Peccatum vobis non dominabitur; cum de Salvatore loqueretur, non dixit, peccatum ei non dominabitur neque enim ita de eo dici decebat; sed ait, mors ei ultra non dominabitur: mortis enim in eo fuit locus, peccati nullus. At contra de nobis nec conveniebat dici: mors vobis non dominabitur, hoc enim cavere non possumus, sed peccatum vobis non dominabitur; quod sine dubio sciret vitare nos posse, secundum ea quae superius diximus, si mortificemus concupiscentias carnis, in quibus peccatum poterat dominari. Propterea enim subjungit, non enim sub lege estis, sed sub gratia, et evidenter ostendit ex