comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati usq ad mortem. Iile enĩ
Non uenit filiꝰ hominis minist᷑R
s ministrare. Ille oues pauit: & dñs
in euangłio dic̃. Ego sum pastor bo¬
nus. Ille mercedis luero uarium sͥ
pecꝰ abstulit: xp̃s diu̾s arum gentiũ
uarietatem sibimet congregauit.
Ille tres uirgas amputatis corticib.
in alueis aquarum opposuit. ut
baptis matis. tͥum ꝑsonarum nomina.
patris. & filii. & sp̃s sc̃i. popło fidei ꝓpo¬
suit: ut quisquis hoc pleno corde ꝑ
spexerit: efficiat᷑ ous dei. Post longã
gͥ seruitutem quam iacob apud soce¬
rum suum ꝓuxorib uł ꝓ mercede
sustinuit: p̃cepit ei d̾s ut reu̾teret᷑ ad
patriam suam. tẽ ignorante socero
suo: cum uxorib suis ꝓperauit. La¬
ban autem consecutꝰ est eum in mon¬
te galaad cum furore: atq idola qͦ
rachel furauerat. apud eum
requis iuit. nec repꝑit. Quid gͦ hoc
laban suꝑiꝰ aliam gerat personam.
nc tam̃ diaboli typum figurat. La¬
ban qͥppe interpretat᷑ dealbatio. De¬

Expanded text:
 ad mortem . Ille enim Non veni. Filius hominis ministrari, sed ministrare . Ille oves pavit, et Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit; Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres virgas amputatis corticibus in alveis aquarum opposuit, ut baptismatis trium personarum nomina Patris et Filii et Spiritus sancti populo fideli proposuit, ut quspexerit, efficiatur ovis Dei. Post longam igitur servitutem, quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc, ignorante socero suo, cum uxoribus suis properavit. Laban autem consecutus est eum in monte Galaad cum furore, atque idola, quae Rachel furaverat, apud eum requisivit, nec reperit. Quid ergo sibi hoc Laban superius aliam gerat personam, nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio. De
Abbreviated transcription (Latin):
Hic rectissimus est ascensor celi: quia
supra om̃s uirtutes cȩlestes. & potesta¬
tes angłicas. post resurrectionẽ suã
ascentit & sedet ad dext̾am patͥs. Mag¬
nificentia eiꝰ discurrunt nubes: docto¬
res uidelicet ce p̾dicatores euangłii. in
toto orbe disseminant u̾bum dei. Cui
sunt brachia sempit̾na: qͥa cunctis ho¬
stib uictoria eiꝰ fit ꝑpetua. Qͥ eiciet a

Expanded text:
Hic rectissimus est ascensor coeli, quia Hic rectissimus est ascensor coeli, quia super omnes virtutes coelestes et potestates angelicas post resurrectionem suam ascendit et sedet ad dexteram Patris . Magnificentia ejus discurrunt nubes . Doctores videlicet et praedicatores Evangelii in toto orbe disseminant verbum Dei. Cujus sunt brachia sempiterna : quia cunctis hostibus victoria ejus fit perpetua. Qui ejiciet
Abbreviated transcription (Latin):
monias sꝑnerent. &e suscepta euan¬
gelica u̾itate. gaudent ce exultarent:
qͣ̃m digni habiti ẽẽnt ꝓ nomine eiꝰ
contumelias pati: cunctisq fideli¬
bus p̾dicarent dicentes. Omne gau¬
dium existimate: cum in temptatio¬
nes uarias incideritis. Unde autẽ
tanta in eis sit abundantia carita¬
tis xp̃i exponit᷑ figurate dum subdit᷑.
Tinguãt in oleo pedem suum. ascen¬
dens quippe incelum caput nr̃m
dum erat ꝑagraturus. qͣsi pedẽ ad
piosissime unxit: ex quo concepta
uirtute. nullo labore deficeret. s im¬
marcescibilis semꝑ gaudii alacritate
polleret. Cui etiam incorruptibilis
calciamenti p̾stitit munimentum:
De quo sequit᷑ ferrum &e es: calciam̃¬
tum eius. Cuius dies iuuentutis ita
fiunt ut senectutis: qͥa corpꝰ eius qͦd ẽ
ȩccłia. in pͥmordio fidei floruit uͥtutibus:
sapientia uiguit: miracłis choruscauit.
Sic &e in fine scł̃i in electis ꝑseuerat ui¬
gor fidei: & ardor caritatis usq in finẽ.

Expanded text:
cepta evangelica veritate gauderent et exsultarent, quoniam digni habiti sunt pro nomine ejus contumeliam pati, cunctisque fidelibus praedicarent, dicentes: Omne gaudium existimate, cum in tentationes varias incideritis . Unde autem tanta in eis sit abundantia charitatis Christi, exponitur figurate, dum subditur: Tinguit in oleo pedem suum . Ascendens quippe in coelum caput nostrdum erat peragraturus, quasi pedem in piosissime unxit; ex quo concepta virtute nullo labore deficeret, sed immarcescibilis semper gaudii alacritate polleret, cui etiam incorruptibilis calciamenti praestitit munimentum, de quo sequitur: Ferrum et aes calciamentum ejus. Cujus dies juventutis ita fiunt, ut senectutis; quia corpus ejus, quod est Ecclesia, in primordio fidei floruit virtutibus, sapientia viguit, miraculis coruscavit. Sic et in fine saeculi in electis perseverat vigor fidei, et ardor charitatis usque in finem.
Abbreviated transcription (Latin):
ricia: q̃ est idoloꝵ seruit᷑. Laban gͦ ue¬
niens. apud iacobidolum ñ inuenit:
qͥa ostensis mundi thes auris. diabolꝰ
in redemptore nr̃o uestigia concupis¬
centiȩ t̾renȩ non repꝑit. S qͦ iacob
non habuit: ea rachel sedendo coope¬
ruit. ꝑ rachel quippe quȩ dei ouis dr̃:
eccłia figuratur. Sedere autem ẽ. hu¬
militatem penitentie appetere:. sicut
scͥptum est. Surgite postquam sede¬
ritis. Rachel gͦ idola sedendo oꝑuit:

Expanded text:
ritia, quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob, idolum non invenit, quia, ostensis mundi thesauris, diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit, sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo cooperuit. Per Rachel quippe, quae Dei ovis dicitur, Ecclesia figuratur. Sedere autem, est humilitatem poenitentiae appetere, sicut scriptum est: Surgite postquam sederitis . Rachel ergo idola sedendo operuit,
Abbreviated transcription (Latin):
diei huic honorem ce reuerentiam. ꝓpt̃
spem resurrectionis nr̃ȩ. quam habemus
in illa. Nͥam sic̃ ipse dñs nr̃ iħc xp̃c.¬
redemptor ce saluator nrͣ. tercia die resur¬
rexit amortius: ita ce nos resurrecturos
in nouissimo die speramꝰ. Unde & iam
indm̃co die stantes oramus: quod est
signũ fututurȩ resurrectionis. Hoc
agit uniuersa eccłia quȩ inperegrina¬
tione mortalitatis inuenta est: ex pec¬
corꝑe p̃monstratum est. qui est pͥmoge¬
nitus amortuis. Sabbatum autem apͥ
ut figura esset in requiem: unde &e sab¬
batum requies interp̃tatur. Apparetaũ¬
hunc diem dñicum. &iam inscripturis
scĩs esse sollempnẽ. Ipse est eñĩ dies pri-¬
mus scłrin ipso formata sunt elemetla
mundi: in ipso creati sunt angłi: in ipso
quoq amortius resurrexit xp̃c: in pso

Expanded text:
diei huic honorem et reverentiam propter diei huic honorem et reverentiam propter spem resurrectionis nostrae quam habemus in illa. Nam sicut ipse Dominus Jesus Christus et Salvator noster tertia die resurrexit a mortuis, ita et nos resurrecturos in novissimo saeculo speramus. Unde etiam in Dominico die stantes oramus, quod est signum futurae resurrectionis; hoc agit universa Ecclesia, quae in peregrinatione mortalitatis inventa est, exspecore praemonstratum est, qui est primogenitus a mortuis. Sabbatum autem a prut figura esset in requiem, unde et sabbatum requies interpretatur. Dies auautem diem etiam in Scripturis sanctis esse solemnem: ipse est enim dies primus saeculi, in ipso formata sunt elementa mundi, in ipso creati sunt angeli, in ipso quoque a mortuis resurrexit Christus, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
dem die de celo datũ est primo: sic enim
dicit dñs: sex dieb colligetis manna. in
die autẽ sexto dupplum colligetis. Sex¬
ta enim dies est parasceue. quȩ ante sab¬
batum ponitur: sabbatũ autẽ septimus
dies: quẽ sequitur dñicus. in quo pͥmũ
manna de cȩlouenit. Unde intelligant
uidei iam tunc p̃latam esse iudaico sab¬
bato dñicam nrãm: iam tunc indicatũ.
qđ insabbato ipsoꝵ gr̃a cłi de cȩlo ad eos
nulla descenderit. sed indñica nr̃a: in

Expanded text:
remo primo de coelo datum est. Sic enim dicit Dominus: Sex diebus colligetis manna, in die autem sexto duplum colligetis . Sextus enim dies est parasceve, qui ante sabbatum ponitur, sabbatum autem octavus dies est, quem sequitur Dominicus in quo primum manna de coelo venit. Unde intelligant Judaei jam tunc praelatam esse Judaico sabbato Dominicam nostram, jam tunc indicatum quod in sabbato ipsorum gratia Dei de coelo ad eos nulla descenderit, sed in nostra Dominica in
Abbreviated transcription (Latin):
bilib. quȩ aut aquas depluunt. aut cor¬
pulenta qualitate densantur: sed aliqͣs
potestates designat suꝑna ratione pol¬
lentes: quȩ uissis dñi intellectuali conditio¬
bus sermo iste repletus est: quod &riam
respitit ad apłos ce ꝓpħas. Imber matuti-¬
nus ce serotinus. uetus testam̃tum &e no¬
uum intelligitur: ut in iohel ꝓpħa: descen-¬
dere faciet ad uos imbrem matutinũ ce se-
rotinum inpͥncipio: hoc est inxp̃o. Aliqͣn¬
do uero pluuia ĩmalam partem posita
reꝑitur. ut est illud qđ saluator dicit. plũ¬
uiam suꝑ domũ inharena fundatam des¬
cendisse. ut eam subuertisset: pluuia ista
diabolus est: flumina om̃s antixcp̃i. qui
contra xp̃m sapiunt: uenti sp̃itales ne-¬
quiciȩ. quȩ cotidie hominũ ꝑditionem
mol iuntur.

Expanded text:
bilibus, quae aut aquas depluunt, aut corbilibus, quae aut aquas depluunt, aut corpulenta qualitate densantur: sed aliquas potestates designat superna ratione pollentes, quae jussis Domini intellectuali conditiobus sermo iste repletus est; quod etiam respicit ad apostolos et prophetas. Imber matutinus et serotinus Vetus Testamentum et Novum intelligitur, ut in Joel propheta: Descendere faII, hoc est, in Christo. Aliquando vero pluvia in malam partem posita reperitur, ut est illud quod Salvator dicit, pluviam super domum in arena fundatam descendisse et eam subvertisse . Pluvia ista, diabolus; flumina, omnes antichristi, qui contra Christum sapiunt: venti spiritales nequitiae quotidie hominum perditionem moliuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
luuiȩ dicte eo quod fluant. quasi flu¬
uiȩ: nascunt᷑ enim de t̾rȩ &e maris
anhelitu qͦ cũ altius eleuatȩ fuerint: aut
solis calore resolute. aut uiuentoꝵ compsse:
stillant᷑ in terris. Imbres autẽ ce ad nubes
& ad pluuias ꝑtinent: dicte autem greco
uocabulo: quod t̾ram inebrient adgermi-¬
nandũ. exhis enim cuncta creant᷑. Signifi¬
cant autem pluiȩ uł imbres. dona cȩlestia.
or p̃cepta uł mandata d̃i: quȩ t̾ram hoc .ẽ.
hoĩes irri gant. & excitant ad ꝓferendum
germen bonorum oꝑum: unde est illud in
psalmo: pͣluuiam uoluntariam segregans
d̃s hereditati tuiȩ. Exponit illud qđ suꝑiꝰ
dixit.: celi distillauerunt. Ipsa est enim plu¬
uia uoluntaria: quam tunc comedendi
na. Na ut uoluntati eius satisfieret in¬
exꝑtum miracłos mundus accepit. Plu-¬
uia siquidem illa uoluntaria fuit. non
ista que generaliter ubiq diffunditur.
E alibi. mandabo inquit nubib meis ne
pluant suꝑ eam imbrem: ñ istis uisi¬

Expanded text:
luviae dictae eo quod fluant quasi fluvii. Nascuntur enim de terrae et maris anhelitu. Quae cum altius elevatae fuerunt, aut solis calore resolutae, aut vi ventorum compressae stillantur in terris. Imbres autem et ad nubes et ad pluvias pertinent, dictae graeco vocabulo, quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur. Significant autem pluviae vel imbres dona coelestia et praecepta vel mandata Dei, quae terram, hoc est, homines irrigant et excitant ad proferendum germen bonorum operum. Unde est illud in Psalmo: Pluviam voluntariam segregabit Deus, haereditati tuae . Exponit illud, quod superius dixit: Coeli distillaverunt . Ipsa enim pluvia voluntaria, quam tunc comedendi na. Nam ut voluntati ejus satisfieret, inexpertum miraculum mundus accepit. Pluvia siquidem illa voluntaria fuit, non ista quae generaliter ubique diffunditur. Et alibi: Mandabo, inquit, nubibus meis ne pluant super illum imbrem ; non istis visi
Abbreviated transcription (Latin):
gentes audiant u̾bum dĩ. Uident enĩ eũ
semꝑ ⁊ diligt̃. S suꝑposuit ipsum firma¬
mentum legis suȩ suꝑ infirmitatẽ inferro¬
rum popłoꝵ ut sͥ suscipientes cognoscãt
qualit̾ discernant int̾ carnalia ⁊ sp̃italia.
quasi int̾ aqͣs suꝑiores & inferiores. De¬

Expanded text:
gentes, audiant verbum Dei. Vident enim eum gentes, audiant verbum Dei. Vident enim eum semper et diligunt; sed superposuit ipsum firmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut sibi suscipientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores. P
Abbreviated transcription (Latin):
scientie ⁊ ex antiqͥs patͥb stelle exem¬
id ẽ quȩ de nat᷑a diuinitatis uł de ȩt̾nis
gaudiis narrãt. nob̃ adhuc nescientibus.
solis angłis in secretost̾ cognita. Nam a¬
in genesi unum cȩlum fabricatum eẽ le¬
gimꝰ tam̃ eos plurali nũo. ⁊ paul apls a¬
pellauit qͥ refert in t̾cium se cȩlũ raptũ.
ibiq talia cognouisse q̃ hõĩ non licebat
effari:⁊ hic pluralinũo nuncupat᷑. qͦd
tali forsitan ratione concordat. Dicimꝰ
unum ẽẽ palacium qͦd multis m̃bͥs mul-¬
tisq spatiis ambiat᷑: ita forsitan ⁊ cȩli par¬
tes dicimꝰ cȩlos. dum cõplexio atq sinus ei
unus ẽẽ monstret᷑. Aquas uͦ suꝑ cȩlos ẽẽ
genesis refert. Ait enĩ. Diuisitq aquas ab¬
tum enĩ in ȩccłia scͥpturȩ diuinȩ intelli¬
guntur: qͥ cȩlum plicabit᷑ sic̃ liber: dis¬
creuitq suꝑ hoc firmam̃to aquas id ẽ
cȩlestes popłos angłoꝵ. qͥ non opꝰ hñt
hoc susciꝑe firmam̃tum: ut legem le-¬

Expanded text:
scientiae, et antiquis Patribus stellae exemia ea quae de natura divinitatis vel de aeternis gaudiis narrat, nobis adhuc nescientibus, solis angelis in secreto sunt cognita. in Genesi unum coelum fabricatum esse legerimus, tamen eos plurali numero et Paulus apostolus apellavit, qui refert in tertium se coelum raptum, ibique talia cognovisse quae homini non licebat effari; et hic plurali numero nuncupantur, quod tali forsitan ratione concordat. Dicimus unum esse palatium, quod multis membris, multis spatiis ambiatur: ita forsitan et coeli partes dicimus coelos, dum complexio atque sinus ejus unus esse monstretur. Aquas vero super coelos esse Genesis refert; ait enim: Divisitque aquntum enim in Ecclesia Scripturae divinae intelliguntur, quia coelum plicabitur sicut liber. Discrevitque super hoc firmamentum aquas, id est, coelestes populos angelorum, quia non opus habent hoc suscipere firmamentum, ut legem le
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqñ cẽ contemplationẽ suꝑnoꝵ cȩlum
sig̾cat: ut ẽ ittd. Ascendt usq ad cȩlos. &
descendt̾ usq ad abyssos. Usq ad cȩlos qͥp¬
pe ascendimꝰ. cũ summa penet᷑mꝰ: s abys¬
sos usq descendimꝰ: cũ repente a contem¬
plationis culmine ꝑturpia temptam̃¬
ta deicim᷑. Perunq gͦ in scõ eugłio reg¬
num cȩloꝵ p̃sens eccłia nominat᷑. Cong̾
t̾ra aut̃ scabellum pedum meors. Isalo¬
mon ait.Anima iusti. sedes sapientiȩ.
iusti sede. hoc ẽ regnare.⁊ iudicia sua
decernere. Nam cȩlum aer iste ut supͣ
dissp̃itib loquit᷑. non ẽ nob colluct̾a¬
tio adu̾sus carnem ce sanguinẽ. s contͣ
sp̃italia neqͥtiȩ in cȩlestib. Ialiꝰ apłs.¬

Expanded text:
 contemplationem supernorum coelum significat, ut est illud: Ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ad abyssos . Usque ad coelos quippe ascendimus, cum summa penetramus: sed abyssos usque descendimus, cum repente a contemplationis culmine per turpia tentamenta dejicimur. Plerumque ergo in sancto Evangelio regnum coelorum praesens Ecterra autem scabellum pedum meorum ; et Salomon ait: Anima justi sedes sapientiae ; Deum, etc., hoc est regnare et judicia sua decernere. Nam coelum et aer iste ut suprdis spiritibus loquitur: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed contra spiritalia neq
Abbreviated transcription (Latin):
rum. ueluti signa. Celum aut̃ in scͥpt̾is
scĩs ido firmam̃tũ uocatum. qͦd sit csu
sydum ⁊ ratis legib fixisq firmatum. in¬
terdũ ⁊ cȩlũ ꝓaere accipit᷑: ubi uenti ce
nubes ꝓcellȩ &e turbines fiunt. In scͥpt᷑a
sac̃ plerunq ⁊ea qͦ accipi scđm hystoriã
possunt. sp̃italit̾ intelligenda st̾. ut ⁊ fides
habeat᷑ in u̾itate hystoriȩ.⁊ sp̃italis intelli¬
gentia capiat᷑ in mist̾iis allegorie. Sic

Expanded text:
gna. Coelum autem in Scripturis sanctis ideo firmamentum vocatum, quod sit cursus siderum et ratis legibus fixisque firmatum. Interdum et coelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes et procellae et turbines fiunt. In Scriptura sacra plerumque et ea, quae accipi secundum historiam possunt, spiritaliter intelligenda shabeatur in veritate historiae, et spiritalis intelligentia capiatur de mysteriis allegoriae, sic
Abbreviated transcription (Latin):
sig̾cat: ut est illud in genesi. In pͥncipio
fecit ds cȩlum & t̾ram. qͦd post uocauit
firmam̃tũ. Qͥa cęli fuerunt hi qͥ pꝰ b̾n
sunt conditi: s postmodum firmam̃¬
tum apyellati sunt: qͥa omminoiã ne
cadent. uirtutẽ incõmutabilitatis ac

Expanded text:
significat, ut est illud in Genesi: In principio significat, ut est illud in Genesi: In principio fecit Deus coelum et terram ; quod prius vocavit firmamentum: quia coeli fuerunt hi, qui prius bene conditi sunt, sed postmodum firmamentum appellati sunt: quia omnino jam ne caderent, virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
debo cȩlos oꝑa digitorũ tuoꝵ. lunam et
&e celi oꝑa di sunt. & luna ac stelle ab eo
creatȩ atq fundate st̃. S si hoc psalmista
tellectum misticũ asserit. qͥ cȩlos oꝑa di
ẽẽ ꝓfessꝰ ẽ. dict̾urꝰ lunam ce stellas: cur
ñ etiam solem qm scimꝰ qr eiꝰ opꝰ est pari¬
ter enumerauit:Si enim iuxta solã hy¬
storiam loquebat᷑ dicturꝰ luminare
minus. pꝰ luminare maiꝰ dicere debuit:
ut ante solem &e post lunam atq stellaᷤ
fundatas ẽe ꝑhib̾et. S qͥa iuxta intellec̃¬
tum misticum loquebat᷑. ut lunã scãm
eccłiam ⁊ stellas hoĩes scõs acciꝑe deb̃emꝰ.
Solem nominare noluit: qͥa uidelicet
ipsi eterno soli loquebat᷑. de qͦ scͥptum
ẽ. Uob̃ autẽ qͥ timetis dñm oriet᷑ sol iu¬
sticiȩ. Cȩlum autẽ iuxta allegoriam. ali
quando ipsum dñm saluatorem sig̾cat:
rum ⁊ d̃s doꝵs: ita ã cȩlum cȩloꝵs recte
ipse dr. in qͦ plenitudo chuinitatis in¬
habitat. aliqndo uͦ angłicas potestates

Expanded text:
elos tuos, opera digitorum tuorum, lunam et et coeli opera Dei sunt, et luna ac stellae ab eo creatae atque fundatae sunt. Sed si hoc Psalmista tellectum mysticum asserit, qui coelos opera Dei esse professus est, dicturus lunam et stellas: cur non etiam solem, quem scimus, quia ejus opus est, pariter enumeravit? Si enim juxta solam historiam loquebatur, dicturus luminare minus: prius luminare majus dicere debuit, ut ante solem et post lunam atque stellas fundatas esse perhiberet. Sed quia juxta intellectum mysticum loquebatur, ut lunam sanctam Ecclesiam, et stellas homines sanctos accipere deberemus, solem nominare noluit: quia videlicet ipsi aeterno soli loquebatur, de quo scriptum est: Vobis autem, qui timetis Dominum, orietur sol justitiae . Coelum autem juxta allegoriem significat, rum et Deus deorum: ita et jam coelum coelorum recte ipse dicitur, in quo plenitudo divinitatis inhabitat. Aliquando vero angelicas potestates
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯphiteatrum uero uocatum: qđ
ex duobus sit theatris. compositẽ.
Nam amphiteatrum rotundum
est theatrum uero ex medio amphiteatro
est. semicirełi figuram habens. Laberin¬
tus est ꝑplexis parietib aedificium. qua¬
le est apud cretam adedalo factum. ubi
fuit minotaurus inclusus: in quo siqͥs
introierit sine glomere lini exitum in¬
uenire non ualet. Cuius edificii talis est
situs ut aperientibus fores. tomtruum in¬
tus mirabile audiatur. Descenditur cen¬
tenis ult᷑ gͣdib intus simulatra. &e mon¬
strifice effigies: inpartes diuersas transi¬
tus innumeri ꝑtenebras. & cȩtera aderro-¬
rem ingredientium facta: ita ut detene¬
bris eius adlucem uenire impossibile
uideatur. Qua tuor aut̃ ft̃ laberinthi:
pͥmus egiptius. scd̃s creticꝰ⁊ tercius in
lemno. quartus initalia: om̃s ita con¬
structi. ut dissoluere eos nec scła qͥdem
greci ac latini incominune ex ip¬
sius rei usu farum appellauerunt: eo qd
flammarum inditio longe uideatur

Expanded text:
phitheatrum vero vocatum, quod ex duobus sit theatris compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecula quiGraeci ac Latini in commune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur
Abbreviated transcription (Latin):
ymbolum ꝑ linguam grecam signũ
uł cognitio int̃p̃tat᷑. Discessuri enĩ
apłi ad euangłizandum in gentibꝰ. hoc
sibi p̃dicationis signum uł indicium
posuert. Continet aut̃ confessionem tͥ¬
nitatis & unitatis. & unitatem eccłiȩ:
& omnis xp̃iani dogmatis sacram̃tum:
quod symbolum fidei ⁊ spei ñrȩ non
scͥbit᷑ in carta &e atramento: s in tabu¬
lis cordis carnalibus.

Expanded text:
ymbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et Unitatis, et unitatem Ecclesiae, et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in charta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Ignis autẽ ẽ caritas di uirtutum ꝓgressi¬
onibus crescensq̃ qͣntomagis concupis¬
citur. tanto efficatiꝰ ampliat᷑. Bene aut̃
dixit a facie eiꝰ: qm̃ ipsiꝰ illuminatione
caritas concedit᷑ eis qui peccata relin¬
quunt: qͦd autẽ alibi de peccatorib dr.
Sic̃ deficit fumꝰ deficient. Hic pecc̃õꝵ
pena p̾dicit᷑: fum est enim ex flamia
ista corruptibili surgens tenebrosa con-¬
globatio: qͦ quantum plus extollit̾. tm̃
ꝑ inania tenuat᷑. Huic peccatores m̾ito
comparant᷑: qm̃ ex flamma neqͥciȩ suȩ
ꝓduẽt fumi feras aetiones: q̃ licet ad al-¬
tiora suꝑbia faciente consurgant: ne¬
cesse ẽ ut suamag̃ uelut fumꝰ elaciõe
deficiant.

Expanded text:
Ignis autem est charitas Dei, virtutum progressiIgnis autem est charitas Dei, virtutum progressionibus crescens, quae quanto magis concupiscitur, tanto efficacius ampliatur. Bene autem dixit: A facie ejus, quoniam ipsius illuminatione charitas conceditur eis, qui peccata relinquunt. Quod autem alibi de peccatoribus dicitur: Sicut defecit fumus, deficient , hic peccatorum poena praedicitur. Fumus est enim ex flamma ista corruptibili surgens tenebrosa conglobatio, quae, quantum plus extollitur, tantum per inane tenuatur. Huic peccatores merito comparantur, quoniam ex flamma nequitiae suae producunt fumiferas actiones, quae licet ad altiora, superbia faciente, consurgant, necesse est ut sua magis, velut fumus, elatione deficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi erit fletꝰ ⁊ stridor dentium ⁊ crueiat᷑
sempit̾nus: de qͦ in ysaia scͥptum ẽ. Ecce
om̃suos accinẽti igne. accincti flammis:
ambulate in lumine ignis ur̃i. Habent
enim peceatores in se.fęnum. ligna.stipu-¬
salutem: drq eis. ambulate inlumine
⁊ suppliciis discant deipotentiam: ⁊ rede-¬
ant ad salutem. Item ignis. intellectus
in sacͥs eloquiis accipit᷑ bonꝰ uł malus sic̃
in leuitico de filiis aarondr. qui ignẽ alie¬
num in conspect̾u dñi obtulerunt.⁊ ibi
consumpti st̃. fum autem aliq̃n in bonã
partem: aliqñ in contrariam ponit: nam
qͦd dic̃ psalmista. ascendit fumꝰ in ira eiꝰ.
⁊ ignis a facie eiꝰ ex ardescit. Fumꝰ hic in bo¬
no positꝰ est: qr sic̃ iste t̾renꝰ mnutiles lacri¬
mas motiet: ita ⁊ ille pęnitentiȩ calore
succensus fruet̾uose ꝓfundit fluenta la¬
crimarum. In ira eiꝰ. hoc ẽ tp̃r. qͦ hic pec¬
catores fut᷑i iudicii timore conturbat:
ut eos ad remediũ conu̾sionis adducat.

Expanded text:
erit fletus et stridor dentium, et cruciatus sempiternus. De quo in Isaia scriptum est: Ecce omnes vos accensi igne, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri. Habent enim peccatores in se fenum, ligna, stipusalutem, diciturque eis: Ambulate in lumine et suppliciis distant effugiant Dei potentiam, et redeant ad salutem. Item ignis intellectus in sacris eloquiis accipitur bonus vel malus, sicut in Levitico de filiis Aaron dicitur, qui ignem alienum in conspectu Domini obtulerunt, et ibi consumpti sunt. Fumus autem aliquando in bonam partem, aliquando in contrariam ponitur. Nam quod dicit Psalmista: Ascendit fumus in ira ejus, et ignis a facie ejus exardescit , fumus hic in bono positus est, quia sicut iste terrenus inutiles lacrymas movet, ita et ille poenitentiae calore succensus fructuose profundit fluentia lacrymarum in ira ejus, hoc est, tempore, quo hic peccatores futuri judicii timore conturbat, ut eos ad remedium conversionis adducat.
Abbreviated transcription (Latin):
igne nos examinasti. siẽ igne examinat᷑
argentum. Tunc aut̃ iram sig̃cat. qͣndo
uindictam cȩlestem ostendit ut ẽ utd̾.
Consumã eos igne irȩ mee. ait dñs. Et
alibi. qr ignis inquit exarsit ab ira mea:
⁊ ardebit usq ad inferos deorsum. Iunc
autem uoluptatem ignis significat. qͣn
libidinis ardorẽ ostenditͥut est illud.

Expanded text:
Igne nos examinasti, sicut igne examinatur Igne nos examinasti, sicut igne examinatur argentum . Tunc autem iram significat, quando vindictam coelestem ostendit, ut est illud: Consumam eos igne irae meae ait Dominus ; et alibi: Quia ignis, inquit, exarsit ab ira mea et ardebit usque ad inferos deorsum . Tunc autem voluptatem ignis significat, quando libidinis ardor
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatem. aliqñ maliciam: aliqñ intel¬
lectum. aliq̃n tͥbulationem: aliqñ iram.
aliq̃n uoluptatẽ. Telum enim d illa sen¬
apłos apparuit: uͥ eos luce sapĩe illumi¬
nauit:⁊ zelo iusticie corda eoꝵ accendit.
Caritatem aut̃ sig̾eat. uͥ feruorem dilecꝰ¬
tionis expͥmit: ut ẽ ittd in euangłio: Ignẽ
ueni mittere in t̾ram:⁊ qͥduolo. nͥut ar¬
deat: Cupiditatem autem sigẽat. qͣndo
ambitionem nimiam t̾renarum rerũ
denotat: unde in exodo dñs p̃cep̃ de ob¬
seruatione sabb̃i: ñ succendetis inquit
ignem in omnib habitacłis ur̃is ꝑ diẽ
sabb̃i: hoc est. ignem cupiditatis tam in
corporib humanis. qm etiã in conuenties¬
lis uniu̾sis. uetat incende. Maliciam au¬
tem significat ignis: qñ cor malũ ad infe¬
riora semꝑincuruatum demonstrat:
met: qͦd pessimum ex sua malicia tabes¬
cit: sic̃ autem ignis amoris m̃tem erigit:¬
ita ignis maliciȩ. inuoluit. Tribulationẽ
autem ignis sig̾cat ut est iltd inpsalmo:

Expanded text:
 aliquando intellectum, aliquando tribulationem, aliquando iram, aliquando voluptatem. Zelum enim Dei senapostolos apparuit, ubi eos luce sapientiae illuminavit et zelo justitiae corda eorum accendit. Charitatem autem significat, ubi fervorem dilectionis exprimit, ut est illud in Evangelio: Ignem veni mittere in terra: et quid volo, nisi ut ardeat? Cupiditatem autem significat, quando ambitionem nimiam terrenarum rerum denotat. Unde in Exodo Dominus praecipit de observatione Sabbati: Non succendetis, inquit, ignem in omnibus habitaculis vestris per diem Sabbati . Ignem cupiditatis tam in corporibus humanis, quam etiam in conventiculis universis vetat incendere. Malitiam autem significat ignis, quando cor malum ad inferiora semper incurvatum demonstrat. quia cor pessimum ex sua malitia tabescit. Sicut autem ignis amoris mita ignis malitiae involvit. Tribulationem autem ignis significat, ut est illud in psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
noe dicta est: a samo insula unde fuit.
cognominata. Septima cumana nomine
amaltea. que nouem libros attulit tarqui¬
nio prisco. inquib erant decreta romana
conscripta. ipsa est & cimea: dequa uirgi¬
lius. ultima cimei uenit iam carminis etaᷤ
Dicta autem cumana aciuitate cumas que
est incampanͥa: cuius sepulchrum insicilia
ad huc manet. Octaua ellespontia inagro
troiano nata: que scribitur solonis & ciri
fuisse temporib Nona frigia: que uatici¬
nata est anchise. Decima tiburtinͣ. nomi¬
ne albunia: qudrum omnium carmina
comꝓbantur. Celebnor autem inter cete:¬

Expanded text:
noe dicta est, a Samo insula, unde fuit noe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cymana, nomine Amalthea, quae novem libros attulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana conscripta: ipsa est et Cymaea, de qua Virgilius: Vltima Cymaei venit iam carminis aetas. Dicta autem Cymana a civitate Cyma, quae est in Campania, cuius sepadhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibus; nona Phrygia, quae vaticinata est Ancyrae, decima Tiburtina, nomine Albunea. Quarum omnium carmina conprobantur. Celebrior autem inter cete
Abbreviated transcription (Latin):
Willes generaliter dicuntur om̃s
femine uates lingua greca Nam sy¬
os eolico sermone b̃s̃ dr: belen greci
mentem nuncupant. quasi dĩ mentem. ꝓͥ¬
inde igitur quia diuinam uoluntatem ho¬
minib inter pretari solebant: sibille nomi¬
nate sunt. Sicut enim omnis uir ꝓpħans.
uł uates dicitur uł ꝓpħa᷑ ita omnis femina
ꝓpħans sibilla uocatur: quod nomen exof¬
ficio ñ exꝓprietate uocabuli est. Decem au¬
tem sibille adoctissimis auctorib fuisse tra¬
duntur: quarum prima depersis fuit. scda
libica. tercia delfica. intemplo delfici apol¬
linis genita. que ante troiana bella uati¬
cinata est. cuius plurimos uersus operi suo
omerus inseruit: quarta cy menia initalia.
quinta eritrea nomine erophilainbabilone
orta q̃ grecis consilium petentib. uaticina¬
ta est perituram ẽẽ. troiam & omerum m̃¬
datia scripturum. Dicta autem eritrea.
qr ineadem insula eius inuen¬
ta sunt carmina. sexta samia. que femo¬

Expanded text:
lae generaliter dicuntur omnes lae generaliter dicuntur omnes feminae vates lingua Graeca. Nam σιός Aeolico sermone Deus; βουλήν Graece mentem nuncupant, quasi Dei mentem; proinde igitur, quod divinam voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt; sicut enim omnis vir prophetans vel vates dicitur vel propheta, ita omnis femina prophetans Sibylla nominatur: proprium nomen ex officio, non ex proprietate vocabuli est. Decem autem Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, quarum prima fuit dipsis, secunda Libyssa, tertia Delphica in templo Delphici Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia. Quinta Erythraea, nomine Herophila, in Babylone orta, quae de Graecis Ilium petentibus vaticinata est, perituram esse Troiam et Homerum mendacia scripturum; dicta autem Erythraea, quia in eadem insula huius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemo
Abbreviated transcription (Latin):
tur sine poete inter locutione: ut se ha¬
bent tragedie & fabule: Bragma enĩ la¬
tine fabula dicitur. quo genere scripta
ẽ: quo te meripedes aut qͦ uia ducit: in
ticorum scripta sunt: ubi uox alternans
xp̃i &e eccł̃ie. tamen & sinon in hoc interlo¬
quente scriptore. manifesta repperitur. Ex¬
emgaticon est. uł enarratuium. inquo po¬
eta ipse loquitur. sine ullius interpositi¬
one persone: ut se habent .iii. libri geor¬
gicon. & prima pars quarti: item lucretii
carmina. & hissimilia. Quo genere apud nõ
scripte sunt parabole salomonis & eccłiastes:
que sua lingua sicut & psalterium metro
constat eẽ. conscripta. Conon est uł mikton
uelut uͥ poeta ipse loquit᷑. & ꝑsone loquẽ¬
tes introducuntur: ut sunt scripta alias.
& odisia homeri. & eneidos uirgilii. & apud
nos historia beati iob: quamus quamuis
hec insua lingua non totapoetico. s par¬
tum rethorico. partim sit metrico uł rithim¬
co scripta sermone:

Expanded text:
tur sine poetae interlocutione, ut se hatur sine poetae interlocutione, ut se habent tragoediae et fabulae drama enim Latine fabula dicitur. quo genere scripta est: quo te, Moeri, pedes? an, quo uia ducit, in ticorum scripta sunt, ubi uox alternans Cristi et ecclesiae, tametsi non in hoc interloquente scriptore, manifesta reperitur. exegematicon est uel enarratiuum in quo poeta ipse loquitur sine ullius interpositione personae, ut se habent tres libri georgici toti et prima pars quarti, item Lucretii carmina et his similia. quo genere apud nos scriptae sunt parabolae Salomonis et ecclesiaste, quae in sua lingua, sicut et psalterium, metro constat esse conscripta. coenon est uel micton in quo poeta ipse loquitur et personae loquentes introducuntur, ut sunt scripta Ilias et Odyssia Homeri et Aeneidos Virgilii et apud nos historia beati Iob, quamuis haec in sua lingua non tota poetico, sed partim rethorico, partim sit metrico uel rithmico scripta sermone.
Abbreviated transcription (Latin):
dehinc sequentes tragici multum honorẽ
adepti sunt: excellentes margumentis
fabularum adueritatis imaginem fictis.
Comedi appellati siue aloco quia circum
pagos agebant quos greci comas uocant:
seu acomessatione: solebant enim post ci¬
bum homines ad eosaudiendos uenire:¬
s comici priuatorum hominum predicant
acta: thraici uero res pliblicas & regum
hystorias. Quidam autem poete theologi
dictisunt: qmͣ deduis carmina faciebant:
Officium poete ineo est. ut ea que uere ges¬
ta sunt. in alias speties obliquis figuratio¬
& lucanus ideo innumero poetarum nõ
ponitur: quia uidetur historias conpo¬
suisse. non poema. Poematis sunt genera
tria. aut enim actuitm uł imittatiuum
est. quod greci draͬmaticon. uł misticot
appellant: aut enarratiuum. quod greci
exemgeaticon uł apangeticon nuncupant:
aut conmune uł mixtum. quod grece ho¬
nors uł mirton uocant. Bramaticon est
actiuum in quo ꝑsone loq̃ntes introducũ¬

Expanded text:
dehinc sequentes tragici multum honorem dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Comici appellati, sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci comas vocant: seu a comessatione. Solebant enim post cibum homines venire ad eos audiendos. Sed comici privatorum hominum praedicant acta: tragici vero respublicas et regum historias. Quidam autem poetae theologi dicti sunt: quoniam de diis carmina faciebant. Officium poetae in eo est, ut ea, quae vere gesta sunt, in alias species obliquis figuraucat. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur: quia historias composuisse videtur, non poema. Poematis genera tria. aut enim actiuum uel imitatiuum est, quod Graeci dramaticon uel micticon appellant; aut enarratiuum, quod Graeci exegematicon uel apangelticon nuncupant; aut commune uel mixtum, quod Graeci coenon uel micton uocant. dramaticon est uel actiuum in quo personae loquentes introducun
Abbreviated transcription (Latin):
Oed̾e uizde sint dict̾r:. sic ait
bere cepissent. seq acdeos suos nosse: cul¬
tum modificum ac sermonem necessariͣ
commenti sibi utriusq magnificentiam
ad religionem deoꝵ excogitauerunt. Igitͣ
ut templa illis domib pulchriora & simu¬
lachra corporib ampliora faciebant: ita
eloquio etiam quasi augustiore honoran¬
dos putauerunt. laudesq eorum & uerbis
inlustriorib ⁊ iocundiorib numeris extu¬
lerunt. Id genus quia forma quadam esfi-¬
citur que poetes dicitur. poema uocitatum
est.: eiusq factores poete. uates aui men
tis appellatos uarro auctorest: uł aiuen¬
dis carminib id est flectendis. hoc est
modulandis. & pro inde uł poete lati¬
ne uates. Blim scripta eorum uatici¬
nia dicebantur. Lirici poete apotolirm
id est auarietate carminũ: unde & dicta
lira. Tragedi dicti quod initio canentib
premium erat hircus quem greci thra¬
gos uocant: unde & oratius: carmine
qui tragico uilem certauit obhircum. Iã

Expanded text:
oetae unde sint dicti, sic ait bere coepissent, seque ac deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi, utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. Igitur ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum et verbis inlustrioribus et iucundioribus numeris extulerunt. Id genus quia forma quadam efficitur, quae ποιότης dicitur, poema vocitatum est, eiusque ftis appellatos, Varro auctor est: vel a viendis carminibus, id est, flectendis, hoc est, modulandis: et proinde poetae, latine vates olim, et scripta eorum vaticinia dicebantur. Lyrici poetae apo tou lyrein, id est, a varietate carminum: unde et lyra dicta. Tragici dicti, quod initio canentibus praemium erat hircus, quem Graeci tragon vocant. Unde et Horatius: Carmine qui tragico vilem certavit ob nircum. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
iusta conuentio & conditio. Coniugium
ẽ legitimarum ꝑsonarum int̾ se coeun¬
di ⁊ copulandi nuptiȩ. Trib autem de¬
Crescite & multiplicamini. Scd̃a causa
adiutorii: de qͣibi in genesi dr. Non est
expectari solent. Uirtꝰ. genꝰ. pulchritudo.
sapientia. Ex his sapientia potentior ẽ
ad amoris effectum. Refert hec .iiͦii. uir¬
gilius de enea quod his dido impulsa
sit in amorẽ eiꝰ. pulchritudine. quem
sese ore ferens uirtute: quam forti yec¬
Generecredo equidem nec uana fides
genꝰ esse deoꝵ. Item in eligenda uxore .iiii.
res impellunt hominem ad amorẽ.
Pulchritudo. genꝰ. diuitiȩ. mores.
Meliꝰ ẽ tam̃: sim ea mores magis qͣm
pulchritudo querat᷑. Nunc aut̃ illȩ
querunt᷑ quas aut diuitie aut forma. ñ qͣs
ꝓbitas morum commendat. Ideo autẽ
feminȩ subuiri potestate consistunt:
quia leuitate animi plerunq decipi¬
untur. Unde &e equum erat eas uiri au¬

Expanded text:
iusta conventio et condicio. Coniugium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium di'Crescite et multiplicamini': secunda causa adiutorii, de qua ibi in Genesi dicitur 2, spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, saAd amoris effectum refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus: pulchritudine: Quem sese ore ferens!. . . virtute: . . . Quam forti pecgenere: Credo equidem nec vana fides genus esse deorum. Item in eligenda uxore quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulcritudo, genus, divitie, mores; melius tamen si in ea magis mores quam pulcritudo querantur, nunc autem ille queruntur quas divitiprobitas morum commendat. Ideo autem feminae sub viri potestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri au
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiȩ. ⁊ mores. Nam in cantico cantico¬
rum de eiꝰ pulchritudine ita đr. Pul¬
chra es amica mea:.suauis &e decora. siẽ
irłm. De genere qͦq eiꝰ dicit beatꝰ petr
apłs. Uos genꝰ regium &e sac̾dotale. De
diuitiis illiꝰ scͥptum ẽ. In oꝑib manuũ
illiꝰ diuitiȩ multe. Honestatem aut̃ mo¬
rum illiꝰ: pene omnis sacra scͥptura p̃di¬
cat. Unde ñ est necesse aliquod exemplũ
inde ponere. Hic gͦuir uirgo est in car¬
ne. & monogamꝰ in sp̃u: qͥa aliam spon¬
sam nescit preter scãm eccłiam catholi¬
cam: cui ipsa sponsa dic̃ in eantico canti¬
corum. Dilectꝰ m̃s mͥ: ⁊ ego illi. Qui uxo¬
risuȩ dotem dedit: qnͣdo p̃cium sangui¬
Se est pignus hereditatis nr̃e¬

Expanded text:
divitiae, mores. Nam in Cantico canticodivitiae, mores. Nam in Cantico canticorum de ejus pulchritudine ita dicitur: Pulchra es, amica mea, suavis et decora, sicut Jerusalem . De genere quoque ejus dicit B. Petrus apostolus: Vos genus regium et sacerdotale . De divitiis illius scriptum est: In operibus manuum illius divitiae multae. Honestatem autem morum illius pene omnis Scriptura sacra praedicat. Unde non est necesse aliquod exemplum inde ponere. Hic ergo vir virgo est in carne, et monogamus in spiritu, quia aliam sponsam nescit praeter sanctam Ecclesiam catholicam. Cui ipsa sponsa dicit in Cantico Canticorum. Dilectus meus mihi, et ego illi . Qui uxori suae dotem dedit, quando pretium sanguise est pignus haereditatis n
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ꝓmissa. Unde incantico canticoꝵ
dr. Ueni de libano sponsamea: uenide li¬
banoueni. Libanꝰ candor int̾ptat᷑. id est
anima bonis actib candidata: quam
tes in carne ꝑbona oꝑa: scdo. absolutos
carne ad ꝑcipiendam uitam beatam t̃¬
cio. recepto corpore ad fruendum post
resurrectionem gaudio ꝑfecto. Item in
contrariam partem uir ponit᷑ut ẽ illud
in genesi. Pulchra facie ualde uirgo. ꝙͣ
uir ñ cognouerat id ẽ diabolus: qͥ ple¬
runq mentem cogitatione corrumpit.
Coniugium uͦ sp̃itale. hoc est coniunc̃tio
xp̃i ce eccłiȩ. multabona inse habet: qͥa
illa que diximꝰ in uiro eligendo max¬
ime uigẽt in xp̃o. hoc ẽ uirtꝰ. ⁊ sapientia. ge¬
nus.⁊ pulchritudo: de qͦ ait apłs. Lp̃m di¬
Generationẽ inquit eiꝰ quis enarrabit:
Iinpsalmo de ipso legit᷑. Speciosꝰ forma
p̃ filiis hominum. In uxore autem eius
similit̾ illa.iiͦiiͦ. quȩ ante numerauimꝰ
inueniunt᷑: hoc ẽ pulchritudo genus.

Expanded text:
Unde in Cantico Canticorum dicitur: Veni de Libano, sponsa mea, veni de Libano, veni . Libanus candor, interpretatur, id est, anima bonis actibus candidata. Quam tem in carne per bona opera; secundo absoluta carne ad percipiendam vitam beatam; tertio recepto corpore ad perfruendum post resurrectionem gaudio perfecto. Item in contrariam partem vir ponitur: ut est illud in Genesi: Pulchra facie valde virgo, quam vir non cognoverat , id est diabolus, qui plerumque mentem cogitatione corrumpit. Conjugium vero spiritale, hoc est, conjunctio Christi et Ecclesiae multa bona in se habet, quia illud, quod diximus in viro eligendo, maxime viget in Christo, hoc est, virtus et sapientia, genus et pulchritudo. De qua ait Apostolus: Generationem, inquit, ejus quis enarrabit? Et in psalmo de ipso legitur: Speciosus forma prae filiis hominum . In uxore autem ejus similiter illa quatuor, quae ante numeravimus, inveniuntur, hoc est, pulchritudo, genus,
Abbreviated transcription (Latin):
qndo reu̾tatur a nuptiis. Thalamꝰ uterꝰ
uirginis mariȩ: ut inpsalmo. Iipse
tanquam sponsꝰ. ꝓcedens de thalamo
suo. Halami corda sc̃oꝵ: ut in iherechi¬
ele. Oscłm. reconciliatiohominis in
dm̃: sic̃ in euangłio de ꝓdigo filio dr
Et oscłatus est eum. Iin apło. Reconci¬
liati sumꝰ deo ꝑ mortem filii eiꝰ. Im ma

Expanded text:
nuptiis . Thalamus uterus virginis Mariae, ut in Psalmo: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Thalami corda sanctorum, ut in Ezechiele: Osculum reconciliatio hominis in Deum: sicut de prodigo filio dicitur: Et osculatus est eum . Et in Apostolo: Reconciliati sumus Deo
Abbreviated transcription (Latin):
non comugium: nͥ adieceris uir enus.
Maritꝰ uͦ etiam sine adiectione coniu¬
gemsonat: &e a mare maritꝰ qͣsi mas.
Est enim nom̃ pͥme positionis: qͦd faẽ
indiminutione mascłs. in diriuatiõe
maritꝰ. Sponsꝰ a spondendouocatus:
nã ante usum tabellarum matͥmonis
cautiones sibi inuicem mittebant: in
qͥb spondebant se inuicem consentire
in iura matͥmonii: & fideiussores dabãt.
Unde ce admissum est. ut sponsum dica¬
mus uirum abspondendo: & sponsam
similit̾. Cȩtm ꝓpͥe. spondere: uelle est.
Gͦsponsus non qͥa ꝓmittit᷑. s qͥa spondet.
& sponsores dat. Sponsus xp̃s. ideo quod
a patre ab mnitio sit ꝓmissus: ut in psal¬
mo. Iipse tanqm sponꝰ ꝓcedens de tha¬
lamo suo. Sponsa. ȩccłia. quȩ utiq diui¬
nis sponsionib sit ꝓmissa: ut in cantico
canticoꝵ. Ueni a libanosponsa. ueni a li¬
bano: hoc ẽ a candore baptismatis. Nuy¬
dȩ. copulatio uerbidei ce carnis: ut in
eungłio. Dimile ẽ regnum cȩlors homini

Expanded text:
non conjugium, nisi adjeceris, vir ejus. Maritus vero etiam sine adjectione conjugem sonat, et a mare maritus, quasi mas. Est enim nomen primae positionis, quod facit in diminutione masculus, in derivatione maritus. Sponsus ab spondendo vocatus. Nam ante usum tabellarum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se invicem consentire in jura matrimonii, et fidei jussores dabant. Unde et admissum est, ut sponsum dicamus virum ab spondendo, et sponsam similiter. Caeterum proprie spondere velle est. Ergo sponsum, non quia permittitur, sed quia spondet et sponsores dat. Sponsus Christus ideo, quod a Patre ab initio sit repromissus, ut in Psalmo: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Sponsa Ecclesia, quae utique divinis sponsionibus sit promissa, ut in Cantico canticorum: Veni a Libano, sponsa, veni a Libano , hoc est, a candore baptismatis. Nuptiae copulatio Verbi Dei et carnis, ut in Evangelio: Simile est regnum coelorum homini
Abbreviated transcription (Latin):
instercore suo: Cultelli acultura dic¬
tr: eo qd exipsis putationẽ ueteres inar¬
borib utebantur etiute. pͥusꝙͣ falces ẽẽnt
reꝑte: falx ẽ. qua arbores purgantirr et
uites. dicta añ falx qđ his pͥmũ milites herbã
filicem solebant abscidere: undẽ ẽ. illud abs¬
cidere unde ẽ. Pax me certa ducis pla¬
cidos curuauit inusus agͥcole nc̃ sũ: militiᷤᷤ
ante fu .i. falcastrũ a similitudine faucis
uoca iii. ẽ aũ ferram̃tũ curuũ. cũ mami¬
brio longo addensitatẽ uepͥũ succidendã:
hi et runcones dicti qͥb uepres secant᷑ a¬
runc ando dicti. falces em̃ p̾dicationes
st̃ scõꝵ suꝑflua au ferentes et q̃ necessaria
st̃ reliqñtes. Itẽ falcis. suctio ẽ carnis ꝑ
mortẽ. uł ipsa duimnitas cͥcũplectẽs oĩa.

Expanded text:
si dens. Cultelli a cultura dicti, eo quod ex ipsis putationem veteres in arbore utebantur et vite, priusquam falces essent repertae. Falcis est qua arbores putantur et vites; dicta autem falcis quod his primum milites herbam filicem solebant abscidere. Unde est illud Mart. 14, 34: Pax me certa ducis placidos curvavit in usus: agriculae nunc sum, militis ante fui. Falcastrum a similitudine falcis vocatum: est autem ferramentum curvum cum manubrio longo, ad densitatem veprium succidendam. Hi et runcones dicti, quibus vepres secantruncando dicti. Falces enim praedicationes sunt sanctorum superflua auferentes, et, quae necessaria sunt, relinquentes. Item falces succisio est carnis per mortem, vel ipsa Divinitas circu
Abbreviated transcription (Latin):
Ratrũ abarando terrã uocatũ: quasi
arateriũ. uomer dictꝰ qđ ui humũ eru¬
at: seu abeuomendo terrã.: dequo lucretiꝰ.
uncus aratti ferreus occulto decrescit uomer
maruis. sũpsitq detrim̃ta fulgorẽ. Ligones
qđ terram leuent: quasi lenon es. drattũ
enĩ mistice significat opus p̾dicationis e¬
uangłice: in quo cultus agti dñici exercet᷑.
ita ut uomere u̾bi diuini ex stirpentuti
incta. simul et era dicent᷑ noxia desidia. sicq
p̃paret᷑ t̾ra cordiũ humanoꝵ ad accipienda
semina uirtutũ. s studiosꝰ qͥsq arattũ sp̃ita¬
le tenens ad anteriora attendẽ debet. ut faciat
ȩxertiã p̃dicationũ sunt: tinde ꝓpħa de-
doctorib ait. conflab̾t gladios suos inuo¬
meres: et lanceas suas infalces. Similit̾ et
sartulus idem significat qđ supͣ. ut inysa¬
ia. om̃s inqͥt montes insarculo sarrient᷑
Arare enĩ ut diximꝰ uł focłe. p̃dicationis
ẽ opꝰ exercere: unde a gricultor dicit in

Expanded text:
ratrum ab arando terram vocatum, quasi araterrium. Vomer dictus, quod vi humum eruat, seu ab evomendo terram. De quo Lucretius: Uncus aratri Ferreus occulte decrescit vomer in arvis. Sumitque per detrimenta fulgorem. Ligones, quod terram levent, quasi levones. Aratrum enim mystice significat opus praedicationis evangelicae, in quo cultus agri Dominici exercetur, ita ut vomere verbi divini exstirpentur vitia simui, et eradicentur noxia desideria, sicque praeparetur terra cordium humanorum ad accipienda semina virtutum. Sed studiosus quisque, aratrum spiritale tenens, ad anteriora attendere debet, ut faciat exercitia praedicationum sunt, unde propheta de doctoribus ait: Conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces . Similiter et sarculus idem significat, ut supra in Isaia: Omnes, inquit, montes qui in sarculo sarrientur . Arare enim, ut diximus, vel fodere, praedicationis est opus exercere. Unde agricultor dicit in