comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Despondit gregorius papa urbis
Aromȩ. Sacra scriptura testatur.
quã te bene nosse dubiũ non .ẽ. &
specialit̾ beati pauli ad timotheũ
epłȩ. in quib eũ erudire studuit
qualit̃ in domo dĩ conuersaride¬
buiss&. Mos aut̃ sedis aplicȩ.ẽ.
ordinatis ep̃is p̃cepta tradere: ut
om̃i stipendio qđ accedit qͣt tuor
debeant fieriportiones. Unaui.¬
delic& ep̃o & familiȩ ꝓpt̾ hospita.¬
litatẽ atq susceptionẽ. alia clero
tertia pauꝑib. quarta eccłiis repa¬
randis. Sed qͥa tua frat᷑nitas mona¬
sterii regulis erudita scorsũ ñ deb&
fieri a clericis suis. in eccła angloꝵ
quȩ auctore dõ nuꝑ adhuc ad fidẽ
centis ȩccłȩ fuit patrib nr̃is. in
cxͥiͥiͥ quib nullus eorũ exhis quȩ possi.¬
debant aliquid suũ esse dicebat.
sederant eis om̃ia cõmunia. Siqui
uͦ sunt clerici extra saeros oi dines
constituti qui se continere ñ poss
sortiriuxor es debent. & stipen¬
dia sua exteriꝰ acciꝑe: qͥa & de isdẽ

Expanded text:
esponsio Gregorii papae urbis Romae. Sacra Scriptura testatur, quam te bene nosse dubium non est, et specialiter beati Pauli ad Timotheum Epistolae, in quibus eum erudire studuit qualiter in domo Dei conversari debuisset. Mos autem sedis apostolicae est, ordinatis episcopis praecepta tradere, ut in omni stipendio quod accedit, quatuor debeant fieri portiones; una videlicet episcopo et familiae propter hospitalitatem, atque susceptionem; alia clero; tertia pauperibus; quarta ecclesiis reparandis. Sed quia tua fraternitas monastfieri a clericis suis in ecclesia Anglorum, quae auctore Deo nuper ad fidem fuit patribus nostris, in quibus « nullus eorum ex his quae possidebat, aliquid suum esse dicebat, sed erant eis omnia communia . » Si qui vero clerici sunt extra sacros ordines constituti, qui se continere non possunt, sortiri uxores debent, et stipendia sua exterius accipere, quia et de
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudinẽ filius reuelare potest.
sed qͥa scriptũ est erunt duo in carne
una. : qͥ turpitudinẽ nouercȩ quȩ
una caro cũ patre fuit reuelare p̃¬
sũpserit. ꝓfectopatris turpitudinẽ
reuelabit. Cũ cognata qͦq miscere
ꝓhibitũ est. qͥa ꝑ coniuuctionẽ prio¬
rẽ caro fr̃is fuerat facta. Pro quarȩ
etiã ioħs baptista capite truncatus. ẽ.
& scõ martyrio consũmatꝰ. cui ñ di¬

Expanded text:
filius revelare potest, filius revelare potest, sed quia scriptum est: Erunt duo in carne una , qui turpitudinem novercae quae una caro cum patre fuit, revelare praesumpserit, profecto patris turpitudinem revelavit. Cum cognata quoque miscere prohibitum est, quia per conjunctionem priorem caro fratris fuerat facta. Pro qua re etiam Johannes Baptista capite truncatus est, et sancto martyrio consummatus, cui n
Abbreviated transcription (Latin):
sima sc̃orũ & ꝓmissis eorũ suauis¬
simis. quȩ uera. eẽ. miracłorum
qͦq multorũ ostensione fir maue¬
rant credens baptizatus.ẽ. coeꝑe
plures cotidie ad audiendũ uerbũ
confluere ac relictogentilitatis
sociare. Quorũ fidei & conuersatio¬
niita congratul atus. eẽ. rexꝑhi¬
bet᷑: ut nullũ tam̃ coger& ad
xp̃ianismũ. sed tantũ modo ere¬
dentes artiori dilectioni qͣsi conei¬
ues sibi regni cģlestis amplectere:¬
tur. Didicerat enĩ adoctorib au¬
ctoribusq suȩ salutis. seruitium
debere. Nec distulit. quinetiam
ipsis doctorib suis locũ sedis eorũ
sarias in diuersis specieb possessio¬
ep̃o eius dẽ ciuitatis echerio. iurta
qđ iussascĩ patris gregorii acce
pontifici gregorio gentẽ anglor
congrua quesitui responsa rece¬
pit: quȩ ctiã huiꝰ hỹstoriȩ nr̃x
cõmodũ duximus indere. Int̾ro¬

Expanded text:
sima sanctorum, et promissis eorum suavissima sanctorum, et promissis eorum suavissimis, quae vera esse miraculorum quoque multorum ostensione firmaverant, credens baptizatus est, coepere plures ad audiendum verbum confluere, ac relicto gentilitatis sociare. Quorum fidei et conversioni ita congratulatus esse rex perhibetur, ut nullum tamen cogeret ad Christianismum; sed tantummodo credentes arctiori dilectione, quasi concives sibi regni caelestis, amplecteretur. Didicerat enim a doctoribus auctoribusque suae salutis, servitium debere. Nec distulit, quin etiam ipsis doctoribus suis locum sedis eorum sarias in diversis speciebus possessioepiscopo ejusdem civitatis Aetherio, juxta quod jussa sancti Patris Gregorii accep qui beato pontifici Gregorio gentem Anglorum congrua quaesitui responsa recepit; quae etiam huic Historiae nostrae commodum duximus indere. I. Interro
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ eccłȩ uitã imitari orationib
uidelicoꝵ assidiuis. uigiliis ac ie.¬
iunus seruiendo. uerbũ uite qͥb
poterant p̃dicando: cuncta huius
mundi uelut aliena sꝑnendo ea
tantũ quȩ iuctui neces saria uide¬
bant᷑ ab eis quos docebant accipi¬
endo. scdm ea quę docebant ipsi
ꝑ om̃ia uiuendo. & paratũ adpati.¬
endũ ꝓ ea quã p̃dicabant uerita¬
te animũ habendo. Quid mora: Cre¬
dider̃ nonnulli. & baptiz abant᷑
mirantes simplicitatẽ in nocentis
uite: ac dulcedinẽ doctrinȩ eorũ
celestis. Erat aut̃ ꝓpe ipsã ciuita¬
dẽ adorientẽ ȩccła in honorẽ scĩ
martini antiquitꝰ factadũ ad huc
romani britanniã incolerent: in
qua regina quã xp̃ianã fuisse p̃di¬
ximꝰ. orare consueuerat. In hac gͦ
& ipsi primo conuenire: orare. p̃sal¬
lere missas facere. p̃dicare & bap¬
tizare coeper̃ donec rege̾ ad fidẽ
licentiã acciꝑent. At ubi ipse etiã
int̃ alios delectatus uita mundis.¬

Expanded text:
I; orationibus, videlicet, assiduis, vigiliis, ac jejuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant praedicando, cuncta hujus mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum pro ea quam praedicabant veritate, animum habendo. Quid mora? Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Martini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad fidem clicentiam acciperent. At ubi ipse etiam inter alios delectatus vita mundis
Abbreviated transcription (Latin):
Manebant exterminia ciuitatũ ab
hoste dirutarũ ac deiertarũ. pugna¬
bant contrainuieẽ qui hostẽ eua¬
serant ciues. At tam̃ recenti adhuc
inemoria calamitatis & cladis infli¬
ctȩ seruabant ut cũq reges. saẽdo¬
des. priuati & optunates. suũ qͥq
ordinẽ. At illis decedentib cũ sue¬
cessiss& etas tempestatis illius nescia.
& p̃sentis solũ serenitatis statũ Exꝑ¬
ta ita cuncta ueritatis ac iusticiȩ¬
Qu moderamina concussa ac subuersa¬
tai sunt: ut earũ non dicã uestigiũ.¬
ducib Qui int̃ alia ienarrabiliũ scele¬
rũ facta. quȩ historicus eorum
gildus flebili sermone deseri¬
quã genti saxonũ siue anglo¬
rũ secũ in britaniuã in colenti
uerbũ fidei p̃dicando cõmitte:¬
rent. Sedñ tam̃ diuina pietas ple¬
bẽ suã quã p̃sciuit deseruit. qͥn
multo digniores genti memora¬
te p̃cones ueritatis ꝑ quos cređa¬

Expanded text:
Manebant exterminia civitatum ab Manebant exterminia civitatum ab hoste dirutarum ac desertarum, pugnabant contra invicem qui hostem evaserant cives. Attamen recente adhuc memoria calamitatis et cladis inflictae servabant utcumque reges, sacerdotes, privati, et optimates suum quique ordinem. At illis decedentibus, cum successisset aetas tempestatis illius nescia, et praesentis solum serenitatis statum experta, ita cuncta veritatis ac justitiae moderamina concussa ac subversa sunt, ut earum non dicam vestigiet. Qui inter alia inenarrabilium scelrum facta, quae historicus eorum Gildas flebili sermone descriquam genti Saxonum sive Anglorum secum Brittaniam incolenti, verbum fidei praedicando committerent. Sed non tamen divina pietas plebem suam, quam praescivit, deseruit, quin multo digniores genti memoratae praecones veritatis, per quos crede
Abbreviated transcription (Latin):
datione conuertit᷑.. om̃iũ smea¬
q sententia prauitatis au endit¬
ctores qui erant expulsi t ser¬
insula sac̃dotib ad ducunt᷑ uiri¬
ad medit̾ranea de ferendi. ut & ⁊:¬
gio absolutionẽ. & illiemendato¬
ne fruerent᷑. Factũ est ut in illis
locis multo ex eo tempore fidesin¬
teinerata ꝑdurar&. Itaq conpo¬
sitis om̃ib. beati sac̃dotes ea qua sã¬
uenerant ꝓsꝑitate redier̃. Porro
germanus post hȩc adrauennã
ꝓ pace armoricane gentis suppli¬
caturus aduenit ibiq aualenti¬
niano & placidia matre ipsurs sũ¬
mareuerentia susc̾ep̃tus migra¬
uit ad xp̃m. Cuiꝰ corpus honorifico
agmine comitantib uirtutũ oꝑib
suam defert᷑ adurbẽ. Nec multo post
ualentinianus ab ȩtu patricii quẽ
occiderat satellitib int̾unit᷑ anno
unꝑu martiani sexto. cũ qͦ simul
hesꝑiũ concidit regnũ. Int̾ea bri
tannia cessatũ quidem est parum ꝑ
ab externis. sed non aciuilib bellis:

Expanded text:
datione convertitur, omniumqdatione convertitur, omniumque sententia pravitatis auctores qui erant expulsi insula, sacerdotibus adducunturad Mediterranea deferendi, ut et regio absolutione et illi emendatione fruerentur. Factumque est ut in illis locis multo ex eo tempore fides intemerata perduraret. Itaque, compositis omnibus, beati sacerdotes ea qua venerant prosperitate redierunt. Porro Germanus post haec ad Ravennam pro pace Armoricanae gentis supplicaturus advenit, ibique a Valentiniano, et Placidia matre ipsius summa reverentia susceptus, migravit ad Christum. Cujus corpus honorifico agmine comitantibus virtutum operibus, suam defertur ad urbem. Nec multo post Valentinianus ab Aetii patricii quem occiderat satellitibus interimitur, anno imperii Marciani sexto, cum quo simul Hesperium concidit regnum. CAPUT XXIttaniae cessatum quidem est parumper ab externis, sed non a civilibus bellis.
Abbreviated transcription (Latin):
do. Confestim benedictio & ser¬
monis diuini doctrina ꝓfundi¬
tur.Recognoscunt popłminea
durantẽ intelligunt culpam
eẽ. paucorũ. Inquir̃ auttores.
inuentosq condẽpnant. Cũ subi¬
to elafius pedib aduoluit᷑ sac̃¬
dotũ offerens filiũ cuiꝰ necessi¬
catẽ ipsa debilitas etiã sine p̃cib
allegabat. Fit cõmunis om̃ium
dolor. p̃cipue sac̃dotũ qͥ concep¬
tã miscđiam ad diunã elem̃tiã
contuler̃. Statimq adolescentẽ
beatus germanus sedere cõpulit.
attrectat poplitẽ debilitate cur¬
uatũ & ꝑ tota in firmitatis spa¬
tia medicabilis dextera ꝑcurrit.
alubrẽq tactũ sanitas festina sub¬
sequit᷑. ariditas sucũ nerui offitia
receper̃. & in conspectu om̃iũ fi¬
lio incolumitas. patrifiliꝰ resti¬
tuitur. Implent᷑ popłi stupore
miracłi.. & in pectorib om̃iũ¬
fides catholica inculcatafir ecer¬
mat᷑. Predicatio deinde ade. la¬
plebẽ dep̾uaricationis em̃ ũ. &¬

Expanded text:
do, confestim benedictio, et serdo, confestim benedictio, et sermonis divini doctrina profunditur. Recognoscunt populum in ea durantem: intelligunt culpam esse paucorum, inquirunt auctores, inventosque condemnant. Cum subito Elafius pedibus advolvitur sacerdotum, offerens filium, cujus necessitatem ipsa debilitas etiam sine precibus adlegabat: fit communis omnium dolor, praecipue sacerdotum, qui conceptam misericordiam ad divinam clementiam contulerunt: statimque adolescentem beatus Germanus sedere compulit, adtrectat poplitem debilitate curvatum, et per tota infirmitatis spatia medicabilis dextera percurrit, salubremque tactum sanitas festina subsequitur, ariditas succum, nervi officia receperunt, et in conspectu omnium filio incolumitas, patri filius restituitur. Implentur populi stupore miraculi, et in pectoribus omniufides catholica inculcata firmatur. Praedicatio deinde ad plebem de praevaricationis emen
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. & merita ꝓpria & int̾ẽes.¬
sio beatimartyris albani paraue¬
runt quietosq eos suorũ desi¬
derus. felix carina restituit. Ixuiiii.
tiat᷑ ex eadẽ insula pelagia¬
nã ꝑuersitatẽ iterato paueis¬
auctorib dilatari. Rursusq ad¬
to ad
beatissimũ uirũ p̃ces sac̃ dotum
om̃ium deferunt᷑. ut causã dĩ¬
qđ prius obtinuerat tutaretur.
Quorũ petitioni. festinus obtẽpat
Namq adiuncto sibi seuero totiꝰ
scĩtatis uiro qͥ erat discipłs bea.¬
consentientib elem̃tis. tran
totã in sulã. germanũ uenire
inuitis uaticinatioiub nuntia¬
bant. intantũ ut elafius qͥdã
turelatione ꝓꝑar&. exhibens
secũ filiũ quẽ in ipso flore ado¬
lescentiȩ debilitas dolenda
damnauerat. Erat enĩ arescen¬
tib neruis contracto poplite.
cui ꝑsrecitatẽ cruris usus uesti¬
ginegabat᷑. Hunc elasiũ ꝓuin¬
tia tota subsequit᷑. Ueniunt sac̃¬
dotes occurrit in scia multitu¬

Expanded text:
tionem, et merita propria et intercestionem, et merita propria et intercessio beati martyris Albani paraverunt, quietosque eos suorum desideriis felix carina restituit. CAPUT XXI. tiatur ex eadem insula, Pelagiaperversitatem iterato pauauctoribus dilatari. Rursusque ad beatissimum virum preces sacerdotum omnium deferuntur, ut causam od prius obtinuerat, tutaretur. Quorum petitioni festinus obtemperat. Namque adjuncto sibi Severo, totius sanctitatis viro qui erat discipulus beaconsentientibus elementis tranqtotam insulam, Germanum venire invitis vaticinationibus nunciabant; in tantum ut Elafius quidamcii relatione properaret, exhibens secum filium quem in ipso flore adolescentiae debilitas dolenda damnaverat. Erat enim arescentibus nervis contracto poplite, cui per siccitatem cruris usus vestigii negabatur. Hunc Elafium provincia tota subsequitur: veniunt sacerdotes, occurrit inscia multitu
Abbreviated transcription (Latin):
alleluia tertio repetitũ sac̃do¬
tes exclamabant. Seqͥt᷑ un auex
om̃ium. & elatũ clamorẽ reꝑcus¬
so aere montiũ conelusa multipli.¬
cant. Hostile agmen terrore pro¬
sternit᷑. & suꝑse ñ solũ rupes
circũdatas. sed etiã ipsã celima¬
chinã contremeͥscunt. trepida¬
tioniq in iectȩ. uix sufficere
pedũ ꝑnicitas eredebat᷑. Pasfim
fugiunt. arma ꝓiciunt ⁊ gau¬
dentes uł nuda corpora eripuisse
diserimini. Plures etiã timorẽ
p̃cipites: flum̃ qđ transierant
deuorauit. Ultionẽ suã in nocens
exercitus intuet᷑. & uictoriȩ con¬
cessȩ otiosus spectator efficitur.
Spolia colligunt᷑ exposita. & cęle.¬
stis palme gaudia. mil es religio¬
sus amplectit᷑. Triũphant ponti h¬
fices hostib fusis sine sanguine
trium phañ uictoria fide obten doltes
la securitate multiplici. suꝑatisq
spicius. reditũ moliunt᷑ ponti¬
fices. Quib tranquillã nauiga¬

Expanded text:
alleluia jam tertio repetitam sacerdoalleluia jam tertio repetitam sacerdotes exclamabant. Sequitur una vox omnium, et elatum clamorem repercusso aere montium conclusa multiplicant. Hostile agmen terrore prosternitur, et super se non solum rupes circumstantes, sed etiam ipsam coeli machinam contremiscunt, trepidationique injectae vix sufficere pedum pernicitas credebatur. Passim fugiunt, arma projiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimini. Plures etiam timore praecipites flumen quod transierant devoravit. Ultionem suam innocens exercitus intuetur, et victoriae concessae otiosus spectator efficitur. Spolia colliguntur exposita, et coelestis palmae gaudia miles religiosus amplectitur. Triumphant pontifices, hostibus fusis sine sanguine; triumphat victoria fide obtenta, non la securitate multiplici superatisque spicuis, reditum moliuntur pontifices. Quibus tranquillam naviga
Abbreviated transcription (Latin):
frondib contexta cõponit᷑. atq in
expeditione campestri instar ciui¬
tatis aptatur. Madidus baptisma¬
te ꝓcedit exercitus.. fides feruo&
in popło. & conterrito armorum
p̃sidio. diuinitatis expectat᷑ auxi¬
liũ. Institutio uł forma castitatis
quorũ tam̃ aduentus. exploratio¬
ne cognoscit᷑. Cũq emensa solẽ.¬
nitate paschali recens de lauaero
pars maior exercitus arma cape
& bellũ parare tẽptar&. germanꝰ
ducẽ proeliise ꝓfitrt᷑. Eligit ex¬
peditos: circũ iecta ꝑcurrit. &
e regione qua hostium sꝑabatur
aduentus.⁊ uallẽ circũdatam
mediis montib intuet᷑. Quo in
loco nouũ componit exercitũ.
ipse dux agminis. & iã aderat
ferex hostiũ multitudo. quam
apꝓpinquare intuebant᷑ in insi¬
diis constituti. Tũ subito germanꝰ
signifer uniuersos ammon&.
et p̃dicat ut uoei suȩ uno clamo.¬
re respondeant. Securisq hosti.
b qͥ se insꝑatos adesse confident.

Expanded text:
frondibus contexta componitur, atque in frondibus contexta componitur, atque in expeditione campestri instar civitatis aptatur. Madidus baptismate procedit exercitus, fides fervet in populo, et contempto armorum sidio, divinitatis expectatur auxilium. Institutio vel forma castitatis quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars maior exercitus arma capere et bellum parare temptaret, Germanus ducem se proelii profitetur. Elegit expeditos, circumiecta percurrit et e regione, qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam editis montibus intuetur. Quo in loco novum conponit exercitum ipse dux agminis. 18. Et iam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti: cum subito Germanus signifer universos admonet et praedicit, ut voci suae uno clamore respus, qui se insperatos adesse confiderent,
Abbreviated transcription (Latin):
atcollere.. eũq consistere firmis
uestigiis imꝑabat. Postquã horã
ita fugatis dolorib recepit pristi¬
nã sanitatẽ.. ut die reddito. iti¬
neris laborẽ subir& in trepidus.
nt̃ea saxones pictiq bellũ aduer¬
sũ brittones iunctis uirib susce¬
per̃. quos eadẽ necessitas in castra
contraxerat. Et cũ trepidi partes
suas pene in pares uidicarent.
scõrũ antistitũ auxiliũ petier̃.
Qui ꝓmisso maturantes aduentũ.
tantũ pauentib fiducie contule¬
runt. ut accessisse maxunꝰere¬
derct᷑ ecercitus. Itaq apłicis
ducib xp̃s in ilitabat in castris.
Aderant etiã quadragesimȩ uene.¬
rabiles dies: quos religiosiores¬
reddebat p̃sentia sac̾dotũ. in tan¬
tũ ut cotidianis p̃dicationib in¬
stituti. cer tatim popłi ad grãm
baptismatis conuolarent. Nã ma¬
xima exercitus multitudo undã
lauacri salutaris expetiit. & ee¬
clesi a addiẽ resurrectionis dñice

Expanded text:
adtollere eumque consistere firmis adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas paene inpares iudicarent, sanctorum antestitum auxilium petierunt. Qui, promissum maturantes adventum, tantum securitatis ac fiduciae contulerunt, ut accessisse maximus crederetur exercitus, itaque apostolicis ducibus Christus militabat in castris. Aderant etiam quadragesimae venerabiles dies, quos relreddebat praesentia sacerdotum in tantum ut, quotidianis praedicationibus instituti, certatim populi ad gratiam baptismatis convolarent. Nam maxima exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit. Ecclesia ad diem resurrectionis Dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
incendiũ. qđ consũptis domib
que illic palustri harundine
lantib ferebat᷑. Concursus om̃i¬
um ad antistitẽ conuolauit. ut
mouerise fidei p̃sũptione ñ pas¬
sus.ẽ. At multitudo om̃i desꝑa.¬
tione ꝑ territa: obuiã currit
incendio. Sed ut dĩ potentia
manifestior apparer&. quicqͥd
custodire tẽptauerat turba con¬
sumit᷑. qđ uero iacens & infirmꝰ
uiri ex pauescens flãma transi¬
liuit. ultra eitraq deseuiens. &
int̃ globos flãmantis incendu. in¬
colũme tabernacłm qđ habitator
inclusus seruabat emicuit. Exul¬
tabat turba miracło. & uictã se
diuinis uirtutib gratulat᷑. Excu.¬
babat dieb ac noctib ante tuguri¬
ũ pauꝑis uulgus sine numerõ: hii
animascurare. hu cupientes cor¬
faciebat infirmꝰ. & cũ debilitatis
suȩ nihil remedupateret᷑ adhib̃i.
quadã nocte candentẽ niueis
uestib uidit sibi adesse ꝑsonã. quę
manu extensa iacentẽ uid̾etur

Expanded text:
incendium: quod consumptis domibus incendium: quod consumptis domibus quae illic palustri harundine lantibus ferebatur. Concursus omnium ad antistitem convolavit, ut moveri se, fidei praesumptione non passus est. At multitudo omnis desperatione perterrita, obviam currit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quidquid custodire tentaverat turba, consumitur; quod vero jacens et infirmus viri, expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii, incolume tabernaculum quod habitator inclusus servabat, emicuit. Exultat turba miraculo, et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis vulgus sine numero; hianimas curare cupientes, hi corfaciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur
Abbreviated transcription (Latin):
positis. sac̃dotes beatũ albanũ
om̃ium apłorũ diuer̃sorũq mar
trrũ reliquias secũ habens. fa¬
cta oratione iussit reuoluise¬
pulchrũ. p̃tiosa ibidẽ munera
conditurus: arbitrans oportu¬
nũ ut menbra scõrũ ex diuersis
regionib collecta. quos pares
meritis receꝑat cȩlũ. sepulchri
qͦq unius tener& hospitiũ. Iui¬
b depositis honorifice atq socia¬
tis: de loco ipso ubi beatimarty.¬
ris effusus erat sanguis. massã
pulueris secũ portaturus abstu¬
lit in quo apparebat eruore
seruato rubuis se martrrum
cedẽ ꝑsecutore pallente. Quib
ita gestis innumera hominum
eodẽ die ad dñm turba conuersa
in uicus casualib laqueis p̃para¬
tis germanipedẽ lapsus occasio¬
ue contriute. ignorans merita
illius sicut iobbeatissimi afflictio¬
ne corporis ꝓpaganda. Et dũ ali¬
quã diuuno in loco infirmitatis
necessitate teneret᷑. inuicinio
quamanebat casula ex arsit

Expanded text:
positis, sacerdotes beatum Albanum positis, sacerdotes beatum Albanum omnium apostolorum, diversorumque martyrum secum reliquias habens, facta oratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum ut membra sanctorum ex diversis regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba conversa inimicus, casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, ignorans merita illius, sicut Job beatissimi, afflictione corporis propaganda: et dum aliquandiu uno in loco infirmitatis necessitate teneretur, in vicina qua manebat casula exarsit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ coniuge ꝓcedit in mediũ. filiã
decẽ annorũ annorũ cęxã curandã
sac̃c̾otib offerens. quã illi aduer¬
sariis offerri p̃ceper̃. Sed hii con¬
scientia puniente de t̾riti iunguas
cũ parentib p̃ces. & curationem fa¬
paruulȩ asac̃dotib dep̃cant᷑. Quttd
inclinatos animo aduersarios in⁊¬
tuentes: orationẽ breuit̃ funduni.
Acdeinde germanus plenus sp̃uscõ
inuocat trinitatẽ. Nec mora ad¬
herentẽ lateri suo capsulã cum
scõrũ reliquus collo auulsãma¬
nib comp̃bendit eamq in con¬
spectu om̃ium puelbe ocłis appli¬
cauit. Quos statim euacuatiste.¬
nebris. lum̃ ueritatis impleuit.
Exultant parentes. miracłm po¬
pulus contremes cit. Postquã diẽ
ita animis om̃ium suasio iniqua
delcta ẽ.: ut sac̃ dotũ doctrinã
sicientib desidiis sectarent᷑. Com¬
pressa itaq ꝑuersitate dãpnabi¬
u. eiꝰq auctorib confutatis atq
animis om̃ium fidei puritate con¬

Expanded text:
cedit in medium, filiam decem annorum caecam curandam sacerdotibus offerens, quam illi adversariis offerri praeceperunt: sed hi conscientia puniente deterriti, jungunt cum parentibus preces, et curationem parvulae a sacerdotibus deprecantur: qui inclinatos animo adversarios intuentes, orationem breviter fundunt: ac deinde Germanus plenus Spiritu sancto, invocat Trinitatem; nec mora, adhaerentem lateri suo capsulam cum sanctorum reliquiis collo avulsam manibus comprehendit, eamque in conspectu omnium puellae oculis adplicavit, quos statim evacuatos tenebris lumen veritatis implevit. Exultant parentes, miraculum populus contremiscit: post quam diem ita ex animis omnium suasio iniqua deleta est, ut sacerdotum doctrinam sitientibus desideriis sectarentur. Compressa itaque perversitate damnabili, ejusque auctoribus confutatis, atque animis omnium fidei puritate com
Abbreviated transcription (Latin):
ut bonis morib uiuant. & canen¬
dis psalmis inuigilent. & ab om̃i¬
b illicitis & cor & linguã & corpꝰ
aut̃ uita uiuentib. iam defaci¬
endis portionib uł exhibenda
hospitalitate & a dimplenda mi¬
scđia nobis qͥd erit loquendũ.
qđ om̃e qđ suꝑ. ẽ. in causis piis ac
religiosis erogandũ est dño magi¬

Expanded text:
 bonis moribus vivant, canendis psalmis invigilent, et ab omnibus illicitis cor, linguam et corpus, ait uita uiuentibus iam de faciendis portionibus uel exigenda hospitalitate et adimplenda misericordia nobis quid erit loquendum cum omne quod superest in causis piis ac religiosis erogandum est. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
ros. Int̾ hec oriunt᷑ duo genera
uer̃. ut pote qui grauissimis eo
regib hunorũ erat occupatus. Et
quãius anno ante hunc pximo bleti.¬
la atcile fr̃is suisit int̾emptus uist¬
diis. attila tam̃ ipse adeo intolera¬
bilis rei publice remansit hostis: ut
totã pene europã excisis inuasis.¬
q ciuitatib atq castellis con¬
roder&. Quin & isdẽ temporib
fames constantinopolim inuasit.
N ecmora pestis secuta. ẽ. Sed & plu¬
rimi esdẽ urbis muri. cũ qͥnqua¬
ginta septẽ turrib corruer̃. Mul¬
tis quoq ciuitatib collapsis. fames
& aeris pestifer odor. plura homi¬

Expanded text:
ros; inter haec oriuntur duo genera ros; inter haec oriuntur duo genera iverunt, utpote qui gravissimis eo regibus Hunnorum erat occupatus. Et quamvis anno ante hunc proximo Bledla Attilae fratris sui sit interemptus insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis conroderet. Quin et iisdem temporibus fames Constantinopolim invasit: nec mora pestis secuta est; sed et plurimi ejusdem urbis muri cum quinquaginta septem turribus corruerunt; multis quoque civitatibus conlapsis fames et aerum pestifer odor plura
Abbreviated transcription (Latin):
arcis acies segnis ubi trementi
bat. at contra ñ cessant uncina¬
ta hostiũ tela ignam̃ ꝓpugna:¬
tores miserrimẽ de muris tra¬
Eti solo allidebant᷑. Quid plura.
Relictis ciuitatib ac muro. fugi
cunctis priorib. Sic̾ut enĩ agni
aferis.: tta misericiues disꝑgunt᷑
ab hostib. Unde amansionib ac
possessiuncłis eieicti imminens
sibi famis ꝑicłm latrocinio ac rapa¬¬
citate mittua temꝑabant augen¬
tes externas domesticis motib cla
clades donec om̃is regio totiꝰ cibi
sustentacło. edecento urnandi sola¬
iunior post honoriũ. qͣd ragesimꝰ
qͥntus ab augusto regnũ suscipiens.
uiginti & sex annos tenuit. Cuius
anno un ꝑii octauo. palladius ad
s̃cottos in xp̃m credentes aponti¬
fice romane eccłȩ celestino. primꝰ
qͥ & patricius fuit. tercio cũ simmna¬
cho gessit consulatũ. Adhune
pauꝑcłe brittonũ reliquiȩ mit
tes explicant. Repellunt barbari
ad mare. repellit mare adbarba¬

Expanded text:
arcies segnis, ubi trementi arcies segnis, ubi trementi bat. At contra non cessant uncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid plura? relictis civitatibus ac muro, fugiucrudeliores prioribus. Sicut enim agni a feris, ita miseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus clades, donec omnis regio totius cibi sustentaculo, excepto venandi solaJunior post Honorium quadragesimus quintus ab Augusto regnum suscipiens viginti et sex annos tenuit; cujus anno imperii octavo Palladius ad Scottos in Christum credentes a pontifice Romanae Ecclesiae Caelestino primus qui et patricius fuit, tertio cum Symmacho gessit consulatum. Ad hanc pauperculae Brittonum reliquiae mittutes explicant: « Repellunt Barbari ad mare, repellit mare ad Barba
Abbreviated transcription (Latin):
causã quã si ipsi inertia solueren.¬
tur. eis possent. ẽẽ. fortiores. Iuin
etiã qđ a hoc sociis quos derelin:¬
quere cogebant᷑ aliqͥd cõmodi alla¬
turũ putabant: murũ amari ad
mare recto tramite int̾ urbes quȩ
ibidẽ obmetũ hostiũ factę fuerad
ubi& seuerus quondã uallũ fecȩ̃
spicuũ. sũptu publico priuatoq
construebant: octo pedes latũ &
duodeeĩ altũ. recta aboriente in
occasũ linea ut usq hodie intuen¬
tib clarũ est. Quomox condito.
dant fortia regni popło monita.
armorũ. Sed & inlitore oeeani ad
meridiẽ quo naues eorũ habeban¬
tur: qͥa & in de barbarorũ irrup¬
tio timebat᷑. turres ꝑ int̃ualla ad
ꝓspectũ maris collocant: & uale¬
dicunt socus. tam quã ultrañ re¬
uersuri. Quib ad sua remeantib
cognita scottipictiq reditꝰ dene.¬
gatione. redeunt confestu ipsi
& solito confidentiores facti om̃em
capessunt. Statuit᷑ adhȩe in edito

Expanded text:
causam quam si ipsi inertia solverencausam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter urbes quae ibidem ob metum hostium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum feceratspicuum, sumptu publico privatoqueconstruebant, octo pedes latum et duodecim altum, recta ab Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est: quo mox condito dant fortia segni populo monita,armorum. Sed et in litore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim ipsi, et solito confidentiores facti omnem capessunt. Statuitur ad haec in edito
Abbreviated transcription (Latin):
amonasterio ebbercurnig adoc.¬
eidentẽ. in loco qͥ sermone pictorũ
peanfahel. lingua aut̃ anglorũ
penneltũ appellat᷑. & tendens
contra occidentẽ terminatur
iuxta urbẽ alcuith. Uerũ priores
inimici ut romanũ militẽ abisse
conspexer̃ ⁊ moꝵ aduectinauib
irrũpunt t̾minos. cȩduntq. om̃ia
iuasi maturã segetẽ obuia queq
mecunt. calcant. transeunt. Un
ne penitus misera patria deleret᷑.
ne nom̃ romane ꝓuintie qđ apud
eos tamdiu claruerat. exterarũ
gentiũ iuꝓbitate obrutũ uilescer&.
Rursũmitcit᷑ legio: quȩ in opinata
tempore autumni adueniensꝰ ma¬
gnos hostiũ strages dedit. eosq
qui euade poterant. om̃s trans
maria fugauit. qui prius anni-¬
romani denuntiauere brictonib
ñ se ultra ad eorũ defensionẽ tã
laboriosis expeditionib posse
fatigari. Ipsos potius monent
arma corriꝑe & certandi eũ ho¬
stib studiũ subire: qͥ ñ aliã ob

Expanded text:
spatio a monasterio Aebercurnig ad Ocspatio a monasterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem terminatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque metunt, calcant, transeunt: undne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius anniRomani denunciavere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob
Abbreviated transcription (Latin):
continuã dũ modo hostis imminens
longius arceret᷑ ꝓmittebant. Quib
inox legio destinat᷑ armata. Quȩ ubi
insulã aduecta & congressa.ẽ. cum
hostibus. magnã eorum multitudi¬
nẽ sternens.. eȩteros sociorũ finib
exepulit. eosq interim adirissima
de pressione liberatos: hortata est
instruere int̃ duo maria trans in¬
sulã murũ. qui arcendis hostib
possa. eẽ. p̃sidio. Sicq domũ cum
triũpho magno reuersa. ẽ. At in¬
sulani murũ quẽ iussi fuerant ũ tã
lapidib quã cespitib construentes
habentes ad nibil utilẽ statuuNT
Fecer̃ aut̃ cũ int̾ duo freta uł sinus
de quib diximꝰ maris ꝑ milia pas¬
suũ plurima.. ut ubi aquarũ mu.¬
nitio deerat. ibi p̃sidio ualli fines
suos abhostiũ irruptione defende¬
rent. Cuiꝰ oꝑis ibidẽ facti id ualli
latissimi & altissumi. usq hodie
certissima uestigia cernere lic&
Incipit aut̃ duorũ ferme milium

Expanded text:
continuam dummodo hostis imminens continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur armata, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus quam cespitibus construentes, habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium
Abbreviated transcription (Latin):
iure dominandi possidebant.E x.¬
inbritannia in parte brittonũm
om̃i armato milite. militarib copits
tate spoliata.. quȩ trrannorũ teme.¬
ritate ab ducta nusquã ultra domũ
reditt: p̃de aut̃ patuit: ut pote om¬
nis bellici usu ꝓrsus ignara. Deniq
subito duab gentib transmarinis
uehement̃ seuis. scottorũ acircio
pictorũ ab aquilone multos stup&
gemitq ꝑ annos. Trans marinas aut̃
dicimꝰ has gentes ñ qđ extrabritan¬
asniã essent posite: sed qͥa aparte brit.¬
talimari. alt̃ ab occidentalibritan¬
niã. terras longe lateq irrũpit.
quãuis ad se inuicẽ ꝑtingere ñ pos¬
sint. Orientalis hab& in medio sui
urbẽ guidi occidentalis supra se
hoc est addexterã sui hab& urbem
aleuith. qͥa lingua eorũ significat
petram cluith. Est enĩiuxta fluuiũ
nominis illius. Obharũ gͦ infestationẽ
gentiũ.: brittones legatos romã cũ
auxilia flagitabant. subiectionẽq

Expanded text:
jure dominandi possidebant. jure dominandi possidebant. ia omni in parte Brittonum, omni armato milite, militaribus copiistate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittali mari, alter ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis habet in medio sui urbem Giudi  Al., Guidi, Occidentalis supra se, hoc est, ad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legatos Romam cum is precibus auxilia flagitabant, subjectionemque
Abbreviated transcription (Latin):
britannias gratianꝰ municeps trrannꝰ
creat᷑. & occidit᷑. Huiꝰ loco. constantinꝰ
ex infima militia ꝓpt̾ solã spẽ nominis
sine merito uircutis eligit᷑. Qui con¬
tinuo ut inuasit imꝑiũ in gallias tran¬
siit. ibiq sępe ab arbaris in certis foe¬
derib illusus. detrim̃to magis reipu.¬
blicȩ fuit. Unde mox iubente hono.¬
rio constantius comes in galliam
cũ exercitu ꝓfectus. apiad arelatẽ
ciuitatẽ eũ clausit. cepit: occidit:
Constantẽq filiũ eiꝰ quẽ ex ionacho
uta cȩsarẽ fecerat. iherontius comes¬
ui  suus apud uiennã int̾fecit. Fracta .ẽ.
aut̃ roma agothis annomillesuno
centesimos ragesimo qͣrto sue con¬
ditionis. Ex quo tẽpore. romani in
britannia regnare cessarunt. post
bitabant aut̃ intrauallũ qđ seuerũ
trans insulã fecisse cõmemorauimꝰ.
ad plagã meridianã: qđ ciuitates.
ores britanniȩ partes. uł easetiã
quȩ ultrabritanniã sunt insulas.

Expanded text:
Brittanias Gratianus municeps tyrannus Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia, propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur: qui continuo ut invasit imperium in Gallias transiit; ibi saepe a barbaris incertis foederibus inlusus detrimento magis reipublicae fuit: unde mox jubente Honorio Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, apud Arelatem civitatem eum clausit, cepit, occidit: Constantemque filium ejus quem ex monacho Caesarem fecerat, Gerontius comes suus apud Viennam interfecit. Fracta est autem Roma a Gothis anno millesimo sexagesimo quarto suae conditionis CCCCIX, ex quo tempore Romani in Brittania regnare cessarunt, post bitabant autem intra vallum quod Severum trans insulam fecisse commemoravimus, ad plagam Meridianam, quod civitates, ores Brittaniae partes, vel eas etiam quae ultra Brittaniam sunt insulas
Abbreviated transcription (Latin):
britto contra auxiliũ gr̃ę suꝑnę. ue¬
nena suȩ ꝑfidię longe lateq disꝑ-¬
sit utens cooꝑatorẽ iuliano de cam¬
pania. quẽ dudũ amissi episcopat᷑
intemꝑans cupido ex agitabat: qͥb
sc̃s augustinus sicut & cȩ teripatres
orthodaxi. mult̾is sententiarũ eatho¬
licarũ milib responder̃.: nec eorũ
tam̃ dementiã corrigere ualebanT.
sed qđ grauius. ẽ. correpta eorũ uesa¬
nia magis augescere contradicen¬
do: quã fauendo ueritati uoluit
Scriptor quẽ dudũ liuor adurit edaxi
Quis caput obscuris contectũ ut eũq cauer
⁊ollere humo miserũ proh pluit anguieu
Aut hunc fruge sua ȩquorei pauerebrita¬
A ut hic cãpano gramine corda tumet.
sto qͦdragesimo qͣrto. ante bienniũ
romane irruptionis quȩ ꝑ alaricũ
regẽ gothorũ facta.ẽ. cũ gentes ala¬
norũ: sueuorũ uuandalorũ. multe¬
q cũ his aliȩ ꝓtritis francis. transito
rheno totas ꝑ gallias seuirent. apud

Expanded text:
Britto contra auxilium gratiae supernae venena suae perfidiae longe lateque dispersit, utens cooperatore Juliano de Campania, quem dudum amissi episcopatus intemperans cupido exagitabat: quibus sanctus Augustinus sicut et caeteri Patres orthodoxi multis sententiarum catholicarum millibus responderunt, nec eorum tamen dementiam corrigere valebant: sed quod gravius est correpta eorum vesania magis augescere contradicendo quam favendo veritati voluit Scriptor, quem dudum livor adurit edax. Quis caput obscuris contectum utcunque cavernis Tollere humo miserum propulit anguiculum? Aut hunc fruge sua aequorei pavereAut hic Campano gramine corda tumet. adragesimo quarto, ante biennium Romanae inruptionis quae per Alaricum regem Gothorum facta est, cum gentes Alanorum, Suevorum, Vandalorum, multaeque cum his aliae protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saevirent, apud
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Cũ cercũ sit ꝓ om̃ipotente: dõ
laborantib in effabilia et̾ni regni
p̃mia reseruari: nobistam̃ eis
necesse. ẽ. honorũ beneficiatri¬
buere. ut inspũalis oꝑis studio ex
rentuneratione ualeant multipli¬
cius insudare. Et qͥa noua anglos¬
rũ eccła ad om̃ipotentis dĩ grãm eodẽ
Año largiente mielaborante ꝑdu¬

Expanded text:
. Cum certum sit pro omnipotente Deo laborantibus ineffabilia aeterni regni praemia reservari, nobis tamen eis necesse est honorum beneficia tribuere, ut in spiritalis operis studio ex remuneratione valeant multiplicius insudare. Et quia nova Anglorum Ecclesia ad omnipotentis Dei gratiam eodem Domino largiente et te laborante perdu
Abbreviated transcription (Latin):
eo tẽpore duce ambrosio aurelia¬
no uiro modesto. qui solus forte
romane gentis p̃fate tempesta¬
tis suꝑfuerat. occisis parentib in
eisdem partib regiũ nom̃ & in¬
signe ferentib. Hoc gͦ duce. utres
capessunt brittones. & uictores
ꝓuocantes ad proeliũ. uictoriã
ipsi dõ fauente suscipiunt. Et ex
eo tẽpore nunc ciues. nunc hostes
uincebant. usq ad annũ obses¬
sionis badonici montis. qͣndo non
bant quadragestio cireruer
& quarto anno aduentus eorũ
inbritanniã. Sedhȩc post modũ.

Expanded text:
eo tempore duce Ambrosio Aureliaeo tempore duce Ambrosio Aureliano viro modesto CCCCLXVI, qui solus forte Romanae gentis praefatae tempestati superfuerat, occisis in eadem parentibus regium nomen et insigne ferentibus. Hoc ergo duce vires capessunt Brittones, et victores provocantes ad praelium, victoriam ipsi, Deo favente, suscipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hostes vincebant, usque ad annum obsessionis Badonici montis CCCCXCII,bant, quadragesimo circiter et quarto anno adventus eorum in Brittaniam. Sed haec postmodum.
Abbreviated transcription (Latin):
nullo ꝓhibente continuauit in-¬
cendiũ: totamq ꝓpe insulȩ ꝑeun¬
tis suꝑ ficiẽ obtexit. Ruebant ȩdi¬
fitia publica sunul & priuata.
passim sac̃dotes int̃ altaria truci¬
dabant᷑. p̃sules cũ popła sine ullo
respectu honoris. ferro parit̃ &
flãmis absumebant᷑. nec erat
qui erudelit̾ int̾emptos sepultu.¬
rȩ trader&. Itaq nonnulli demi¬
serandis reliquiis inmontib
dentes manꝰ hostib dabant ꝓ
accipiendis alim̃torũ subsidiis
ȩt̃nũ subituri seruitiũ. sitamen
ñ continuo trucidarent᷑. Alĩi
trans marinas regiones dolentes
petebant. alii ꝑstantes in patria
trepidi pauꝑem uitã in montib.
silius uł rupib ardins. suspecta
hostilis exercitũs ex termĩnatis
dispsisq insulȩ indigenis domũ
reuersus. ẽ.. coeperunt & illi
paulatim uires animosq resir¬
mere. emergentes delatibulis
cantes nexisq ad int̾necionem
usq quaq delerent᷑. Utebant᷑

Expanded text:
nullo prohibente, suum continuavit innullo prohibente, suum continuavit incendium, totamque prope insulae pereuntis superficiem obtexit. Ruebant aedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miserandis reliquiis, in montibdentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta hostilis exercitus, exterminatis dispersisque insulae indigenis, domum reversus est, coeperunt et illi paulatim vires animosque resumere, emergentes de latibulis ecantes ne usque ad internecionem usquequaque delerentur. Utebantur
Abbreviated transcription (Latin):
de cuiꝰ stirpe multarũ ꝓuintiarũ
regiũ genis originẽ duxit. Non mo¬
ra ergo confluentib certatim in
insulã gentiũ memoratã cateruis.
grandescere popłs coepit aduena¬
rũ. itaut ipsis qͦq quieos aduoca¬
uerant indigenis essent t̾rori. Tum
subito inito ad tempus foedere cũ
pictis quos longius iam bellando pe¬
pulerant in socios armauertere
incipiunt: & primũ quidẽ annonas
sibi eos affluentius ministrare
cogunt querentesq occasionẽ
diuortii. ꝓtestant᷑ nisi ꝓfusior sibi
alim̃torũ copia daretur .⁊ se cuncta
insulȩ loca rupto foede uastaturos.
ctib ꝓsecunt᷑. Siquidẽ ut breuit᷑
dicã. accensus manib paganorũ
ignis. uastas de scelerib poplidĩ
ultiones expeciit. ñ illiꝰ inpar qui
quondã achaldȩis succensus. she¬
te impio uictore. immo disponente
iusto iudice. ꝓximas quasq ciui¬
tates agrosq depopłans. ab orien¬¬
talimariusq adoccidentale.

Expanded text:
de cujus stirpe multarum provinciarum de cujus stirpe multarum provinciarum regium genus originem duxit. Non mora, ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pepulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alimentorum copia daretur, se cuncta insulae loca rupto foedere vastaturos. ctibus prosequuntur: siquidem, ut breviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a Chaldaeis succensus Hiete impio victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale,
Abbreviated transcription (Latin):
De iutarũ origine sunt cantuarii. &
uictuarii. hoc est ea gens quȩ uectã
ten& insulã. & ea quȩ usq hodie
in ꝓuintia occidentaliũ saxonũ
uitarũ nationominat᷑. posita con¬
tra ipsã insulã uectam. De saxonib
idest ea regione quȩ nunc antiquoꝵ
saxonũ cognominat᷑. uenere orien¬
tales saxones meridianisaxones
occidui saxones. Porro de anglis
hoc est de illa patria quȩ angulis.
dicit᷑. & abeo tempore usq hodie
manere desertus int̃ ꝓuintias iu¬
islis tarũ & saxonũ ꝑhibetur. orienta¬¬
les angli mediterranei. angli merci.
tota nordam hrmbrorũ ꝓgenies. id÷
illarũ gentiũ quȩ adboreã humbri
fluminis in habitant. cȩteriq anglo¬
rũ popłi sunt orti. Duces fuisse ꝑhi:¬
bentur eorũ primi duo fr̃s. hengisth
sus inbello abrittonib. hactenus
in orientalib cantię partib monir¬
mentũ hab& suo nomine in signe.
Frant aut̃ filii uictgilsi. cuiꝰ pater

Expanded text:
De Jutarum origine sunt Cantuarii, et De Jutarum origine sunt Cantuarii, et Victuarii: haec est ea gens, quae Vectam tenet insulam; et ea, quae usque hodie in provincia Occidentalium Saxonum Jutarum natio nominatur, posita contra ipsam insulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porro de Anglis, hoc est, de illa patria quae Angulus dicitur et ab eo tempore usque hodie manere desertus inter provincias Jutarum et Saxonum perhibetur, Orientales Angli, Mediterranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum primi duo fratres Hengistsus in bello a Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Victgilsi, cujus pa
Abbreviated transcription (Latin):
tianus cũ ualeriano quadragesimꝰ
sextus ab augusto regnũ adeptus.
septẽ annos tenuit. Tunc anglorũ
siue saronũ gens inuitata arege
p̃fato britanniã trib longis na¬
uib aduehitur. & in orientali
parte insulȩ iubente eodẽ rege
locũ manendi. quasi ꝓpatria pi¬
gnatura: Re aut̃ uera. banc expu¬
gnatura suscepit. Inito gͦ certami¬
n̾e cũ hostib qui ab aquilone ad
aciẽ uenerant. uictoriã sũpsere
saxones. Qđ ubi domi nunti atum
ẽ⁊ simul & insulȩ fertilitas. ac
segnitia brittonũ. mitcit᷑ confe¬
stim illo classis ꝓlixior. armatorũ
ferens manũ fortiorẽ: quȩ p̃misse
adiuncta cohorti: iniuncibilem
fecit exercitũ. Susceper̃ gͦ qui
aduenerant donantib brĩtannis
locũ habitationis int̾ eos ea con
ditione. ut hii qui ꝓpatriȩ pace
& salute contra aduersariosmi¬
litarent: illi militantib debita
stipendia conferrent. Ad ueneraÑ
aut̃ de crib germanie popłis for¬
tiorib idest saxonib. anglis iutis.

Expanded text:
ianus cum Valentiniano quadragesimus sextus ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul et insulae fesegnities Britonum, mittitur confestim illo classis prolixior armatorum ferens manum fortiorem: quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui advenerant donantibus Britonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis.