comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cut fortis requirit unde ducat spolia. sic debilis
metuit. ne reducatur inp̃dam. Et qđ acer inue¬
nire desiderat. in ers uł audire formidar. Cuius
exempli gr̾a cum ipse sterilis scientiȩ conuenient̃
accuser: nec sit aliquid in me quod uenusti ser¬
monis ornamenta commendent. quid tibi ui¬
sum fuerit pater beatissime atq amantissime
uehement admiror ut de sc̾issimi uiri marcelli
antistitis uita nullo fine claudenda & deilla cȩlesti
lampade. mee aliquid dignum committeres scin¬
tille. cum ego pauꝑ ingenio. & ille diues sit me¬
rito: egosim humilis insermons & ille sic egregius
in mercede. Presertm cum nobis multorum pru¬
dentium famosȩ habundantiȩ sufficiat eloquen-¬
tia gallicana. & quadratis iucturis uerba tru¬
tinata ꝓcedant. Qui siuelint. sermone possunt
depingere. quicquid animo siguraiĩt. Apud
quos loqui ipsum dictare sit. & quȩ uix cor¬
de concipitur. mox inpagina resformat᷑. Cur

Expanded text:
cut fortis requirit unde ducat spolia, sic debilis cut fortis requirit unde ducat spolia, sic debilis metuit, ne ducatur in praedam: et quod acer invenire desiderat iners vel audire formidat. 5 Cuius exempli gratia cum ipse sterilis scientiae convenienter accuser nec sit in me aliquid quod venusti sermonis ornamenta commendent, quid tibi visum fuerit, pater beatissime atque amantissime, cunctanter admiror, ut de sanctissimi viri Marcelli antestitis vita nullo fine claudenda et de illa caelesti lampade meae aliquid dignum committeres scintillae, cum ego pauper ingenio et ille dives sit merito, ego sim humilis in sermone et ille sit egregius in mercede, praesertim cum vobis multorum prudentium famosae abundantiae sufficiat eloquentia Gallicana et quadratis iuncturis verba trutinata procedant. 6 Qui si velint sermone possunt depingere quidquid animus figuravit, apud quos ipsum loqui dictare fit et quae vix corde concipitur mox in pagina res formatur. 7 Cur
Abbreviated transcription (Latin):
acundissima unrorum illustriũ ige¬
ma sermonumfiore uariante distinc¬
ta & eloquii uernantibus pampiniᷤ
obumbrata solent sibi uiles causas sterilẽq ma¬
teriam inquirere: ⁊it magna dicendo de mini-
habentes intrase fontes eloquentiȩ. de ipso sicco
themate didicerunt undas baurire. Unde qͥc¬
quid ilis initingitur carmine irriguo copiostꝰ
explicatur. Uerum econtra quictĩq angustȩ in¬
tesligentiȩ ariditate corrent᷑. nec habent affiuenti¬
am inundantis eloquii. ꝑquam uł alios reficere.
uł sue siccitatis possint inopiam temꝑare. tales
non solum aliqua ꝑse dicere appetunt uerum
etiam si quid eis in iunctum fuerit ꝑhorrescunt.
Qm̃quantum doctis ꝓloqui. tantum indoc¬
tis utile fit tacere. Nam illi de paritis magna dis¬
serere. isti de magnis nesciunt uł parua ꝓferre.
Et ideo qđ abalus queritur ab aliis formidat᷑
Sic belligerator exꝑtꝰ in armis dlampni ẽẽ re¬
putat. si non possit inuenire quod uincat. Sedsi¬

Expanded text:
acundissima inlustrium oratorum ingenia sermonum flore Variante distincta et eloquii vernantibus pampinis obumbrata solent sibi viles causas sterilemque materiam quaerere, ut magna dicendo de minimihabentes intra se fontes eloquentiae de ipso sicco themate didicerunt undas haurire. Vnde quidquid illis iniungitur carmine inriguo copiosius explicatur. 3 Verum econtra quicumque angustae intellegentiae ariditate torrentur nec habent affluentiam inundantis eloquii, per quam vel alios reficere vel suae siccitatis possint inopiam temperare. tales non solum aliqua non per se dicere appetunt, verum etiam si quid eis iniunetum fuerit perhorrescunt, quoniam quantum doctis proloqui tantum indoctis utile fit tacere. Nam illi de parvis magna disserere, isti de magnis nesciunt vel parva proferre, et ideo quod ab aliis quaeritur ab aliis formidatur. 4 Sic belligerator expertus in armis damni esse reputat, si non possit iugiter invenire quod vincat. Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
autem feria & sexta ab omnium ciborum pabu¬
lo excitit alienus. Quam obseruationem ieui¬
nii. in iiii. feria expleuit: eoquod in ea sacrilegi
& rei facti uidei sanguineum ut auctorem suum
dominum morti traderent. pactum statuerunt.
Sexta autem feria. quia id quod de corde concepe¬
rant. ipsum cruci affigentes. in hac opere comple¬
Uestimentis quoq aforis nec multimodis uilib.
nec p̃ciosis sed mediocribꝰ ne forte humanarum
laudum blandiretur fomentis. quod ẽ musci¬
pula et̾nȩ dampnationis induebatur. Postquã¬

Expanded text:
a feria et sexta ab omnium ciborum pabulo exstitit alienus, quam observationem jejunii in quarta feria explevit, eo quod in ea sacrilegi et rei facti Judaei sanguineum, ut auctorem suum Dominum morti traderent, pactum statuerunt: sexta autem feria, quia id quod de corde conceperant, ipsum cruci affigentes, in hac opere complevestimentis quoque a foris nec multimodis vilibus, nec pretiosis, sed mediocribus; ne forte humanarum laudum blandiretur fomentis, quod est muscipula aeternae damnationis, induebatur; » et
Abbreviated transcription (Latin):
tecti fastigio usq ĩnultimum fundam̃tum. Iui¬
adusti. incarbonem conu̾si funt. Post menses
truxit basilicam in octogonum .i. octo anguadᷤ
occogenoꝵ pedumita ut octogies octoagies
pedum numerus numeraretur ꝑgirum. In
altum autem pedum centum uiginti. om̃ia
exquadratis marmorib sin naticis extruxxit.
Cameram uero laminis aureis adfixit: ini me:¬
dio autem octogenicicli sarcofagum exargento
instituit puro. ꝑ quatuor autem annos. fabri.¬
cam incessanter exercuit. Et eam die natalis

Expanded text:
tecti fastigio usque in ultimum fundamentum. Zadusti et in carbonem conversi sunt. Post mensem truxit basilicam in octogono cyclo octo angulorum octogenum pedum; ita ut octies octogenum pedum numerus numeraretur per gyrum, in altum autem pedum centum viginti. Omnia ex quadratis marmoribus et synmaticis exstruxit, cameras vero laminis aureis affixit. In medio autem octogono sarcophagum ex argento puro instituit. Per quatuor annos fabricam incessanter exercuit, et consummans eam die natalis
Abbreviated transcription (Latin):
Ostote sorores xp̃i ac ꝓpinquȩ. Siquidem quod
facite ergo ut unum ẽẽ possitis. Ornate lampadeᷤᷤ
abintus sit: & intus habete qdđ foris luceat: ne for-¬
te int̾ has sollempnitates pꝰquam sponsus ueniat
ur̃ȩ lampades extinguantur. Nam celebrita̾tes huiꝰ
diei non nisi accensis lampadib intus & foris rec¬
te colicur. Ideoq emendum ẽ oleum dumua cat.
nec cum sponsus uenerit quod absit uacue inue¬
niamini.  pt̃ea quȩ sursum sut sapite. quo ubt
obeata ꝑuenit uirgo aurea. & non quȩ suꝑt̾ram.
quia u̾ra conu̾satio si estis iam quod uoustis in
celis fore debet. Inuic dirigite mentẽ illuc abscon-¬
ibi pontificem: ibi om̃ia quȩcũq quesistis. Iuuc
dirigite mentem ut cum xp̃c uirginis uirginis
filius apparuerit infine scłi. cum ipso & cũbeata¬

Expanded text:
estote sorores ac propinquae: quia quod et vos, ut unum esse possitis. Ornate lampades ab intus sit, et intus habete, quod foris luceat: ne forte inter has solemnitates priusquam sponsus veniat, vestrae lampades exstinguantur. Nam celebritas hujus diei, non nisi accensis lampadibus intus et foris recte colitur. Ideo emendum est oleum dum vacat, ne cum sponsus venerit, quod absit, vacuae inveniamini. Pbeata pervenit Virgo, et non quae super terram; quia vestra conversatio, si estis jam quod vovistis, in coelis fore debet. Illuc dirigite mentem, illuc absconibi pontificem, ibi omnia quaecumque quaesistis. Illuc dirigite mentem, ut cum Christus Virginis filius apparuerit in fine saeculi, cum ipso et
Abbreviated transcription (Latin):
seu p̾ciosis reb aliis ad hoc ꝑ agendum
desideret. huiꝰmodi autem licentia diui¬
no nutu p̾ordinante lecificatus nmie¬
ꝙ donariis pecunie ad predictam rem per¬
siciendam. ab eodem rege suisq fidelib
honeste ditatus: repedauit simulcum
pontifice illam maxime curam gerens.
liante nec non ⁊ cet̾is in eadem urbe manẽ¬
tib ut ip̃ius restauratio eccł̃ie. una cũ
sanctissimi iranslatione rorporis ꝑage.¬

Expanded text:
seu preciosis rebus aliis ad hoc peragendum seu preciosis rebus aliis ad hoc peragendum desideraret. Huiusmodi autem licentia, divino nutu preordinante, letificatus, nimie donariis peccunie ad predictam rem perficiendam ab eodem rege suisque fidelibus honeste ditatus, repedavit simul cum pontifice, illam maxime curam gestens,liante nec non et ceteris in eadem urbe manentibus, ipsius restauratio ecclesie una cum sanctissimi translatione corpusculi perage
Abbreviated transcription (Latin):
meruit uidere. Ip̃eq citius ab imꝑali surgẽs
throno. cum ei obuiam nimia stipatus
multitudine cursum acceleraret ample¬
xu uelut conuenit honorabili dignoq
simul cum ep̃o receptus est honore. Illi u̾o
expestarent diei oblationesq missax rege
astante celebrassent petebat idem albas
regem. ut sͥ una cum ep̃o locus familia¬
riter secum loquendi ñ denegaret᷑. hoc
postqͣm a rege sͥ ꝓut pecebat concessum ẽ.
ꝑ totum indicauit. ei quomͦ seu qualit̾
duunitꝰ sibi reuelatum ẽ. siue
de predicti restauratione loci uł de sanctiᷤ¬
simi translatione corporis sc̃i hylarii. ħ
cotum audiens intenta mente rex. et
omnino huius sancti uiri loquutionem
celesti sale illitam intelligens. nec ñ ep̃i
bona uoluntate in hoc p̾cognita: redde¬
bat ab intimis deo grãs precordiis insuꝑ
ꝓmittens qͣtinus sͥ spontanea uoluntate
concederet quicquid in auro uł argento.

Expanded text:
meruit videre. Ipse autem cicius ab imperiali surgens meruit videre. Ipse autem cicius ab imperiali surgens throno, cum ei obviam, nimia stipatus multitudine, cursum acceleraret, amplexu convenit honorabili, dignoque simul cum episcopo receptus est honore; statimque, expectarent diei oblationesque missarum, rege astante, celebrassent, petebat idem abbas regem, ut sibi una cum episcopo locus familiariter secum loquendi non denegaretur. Hoc postquam a rege sibi, prout petebat, concessum est, per totum indicavit ei, quomodo seu qualiter divinitus sibi revelatum est sive de predicti restauratione loci vel de sanctissimi translatione corporis sancti Hylarii. Hoc totum audiens intenta mente rex et omnino huius sancti viri locutionem celesti sale illitam intelligens, nec non episcopi bona voluntate in hoc percognita, reddebat ab intimis Deo gratias prccordiis, insuper promittens, quatinus sibi spontanea voluntate concederet, quicquid in auro vel argento
Abbreviated transcription (Latin):
dum idem sanctus uir potestatem illum lo¬
cum regendi dutissime reluctaret᷑ acciꝑe
multisq accusatõnib ꝙ longum nimis
ẽ en arrare se temptaret inde subtrah̾e atꝙy
ħ illi nullo modo concederet᷑: rogauit pon¬
tificem ut cum eo parit̾ regis clementiam
imploraret: ne talis res absꝙy suo incho¬
sue peticioni deposuit baculum ꝑegrina¬
tionis. accipiens licet coastus uirgam cor¬
rectionis: ñ ad sui tantum honoris aug¬
mentationem s multomagis ad alioꝵ
deo concedente melioratõnem. Cunc uero
parit̾ ep̃c et albas condicto itin̾e arrepto. p̾¬
uenerunt ad p̾fatum regem clodoueum
ep̃t ut decuit equest̾. albas aut̃ ut eius
mos fuit pedest̾. Quod ⁊ statim nunciat
ẽ regi. uidelicet eundem ep̃m una cum p̾¬
disto alr̾e illuc uenisse. Tunc pontificiss
aduentu letꝰ. nimisq letior inde effectus
ẽ. qr talis uiri faciem cuius sanctitas in
eius p̾sentia tam sepe diuulgabat᷑. pro¬

Expanded text:
dum idem sanctus vir potestatem illum lodum idem sanctus vir potestatem illum locum regendi diutissime reluctaretur accipere multisque excusationibus, quod tongum nimis est enarrare, se temptaret inde subtrahere, atque hoc illi nullo modo concederetur, rogavit pontificem, ut cum eo pariter regis clementiam adiret, ne talis res absque suo inchosue peticioni, deposuit baculum peregrinationis, accipiens, licet coactus, virgam correctionis, non ad sui tantum honoris augmentationem, sed multo magis ad aliorum, Deo concedente, meliorationem. Tunc vero pariter episcopus et abbas, condicto itinere arrepto, pervenerunt ad prefatum regem Clodoveum; episcopus, ut decuit, equester, abbas autem, ut eius mos fuit, pedester. Quod et statim nuntiatum est regi, videlicet eundem presulem una cum predicto abbate illuc venisse. Tunc rex de pontificis adventu letus nimisque lecior effectus est, quia talis viri faciem, cuius sanctitas in eius presentia tam sepe divulgabatur, pro
Abbreviated transcription (Latin):
amabatur or̃o: ut eundem locum scilicet
monast̾ium sancti hylarii in quo mora¬
bat᷑ ꝓ sue p̾dicatõnis amore ñ cessarẽt
frequentare. hec gͥ que paulo suꝑiꝰ haben.¬
tur scͥpta cum a pͥdicto uiro cet̾isq suis
familiarib amicis ep̃o intimarent᷑. eiꝙ
comꝑtum eẽt qualiter ꝑ reuelatõnem huic
dei electo contigiss: coadunatis de tocius de¬
ri ordine maiorib natu. seniorib q quam
płimis in eadem urbe de gentib ꝑgebat ad il
requiescebat: ibiq sancto eidem uiro ab oĩ¬
bus in alb̃em electo. cunctaq ad illum loc̃
ꝑtinere uidebant᷑ commendabat huuismo¬
di dicens. Fr̃ater ⁊ dñe omnia que tͥ ꝑ di¬
uinam reuelationem iniuncta ussaq
sint agenda seu in restaurando eccliam. si¬
ue in tranferando sacrũ patroni nr̃i corpus¬
culum differte seu tardare liutius noli. Nã
me totamq meam si placet possession em
prõptus. sͥ sum in aditorium darc. Int̾ea

Expanded text:
amabatur oratio, ut eundem locum, scilicet amabatur oratio, ut eundem locum, scilicet monasterium sancti Hylarii, in quo morabatur, pro sue predicationis amore non cessarent frequentare. Hec igitur, que paulo superius habentur scripta, cum a predicto viro ceterisque suis familiaribus amicis episcopo intimarentur, eique compertum esset, qualiter per revelationem huic Dei electo contigisset, coadunatis de tocius cleri ordine maioribus natu senioribusque quam plurimis, in eadem urbe degentibus, pergebat ad illrequiescebat, ibique sancto eidem viro, ab omnibus in abbatem electo, cuncta que ad illum locum pertinere videbantur commendabat, huiusmodi dicens: 'Frater et domine, omnia, que tibi per divinam revelationem iniuncta iussaque sint agenda, seu in restaurando ecclesiam sive in transferendo sacrum nostri patroni corpusculum, differre seu tardare diutius noli; nam me totamque meam, si placet, possessionem promptus tibi sum in adiutorium dare'. 12. Interea
Abbreviated transcription (Latin):
miumeq retinentes ꝙ diuinitus ei ꝓmis-¬
sum. ⁊ concessum ẽ: inquirebant quomodo
seu quando ħ fieri post dei nurum deberet.
Ille e contͣ respondens dixit. se nich. seu de res¬
tauratione eccl̃ie. suie de sacratissimi transla¬
none corporis sacturum absq consultu licẽ¬
tia quoꝙ pontificis atꝙ regis adiutorio sci¬
licet dodouei qui tunc temꝑis longe la teq
imꝑialem obtinebat potestatem. Inde post
paululum occasione ad ep̃m eundi recep.¬
ta: congregauit in unum suos nimium
familiarissimos sibiq amantissimos ut
una cum eoꝵ unamni consilio illuc per¬
geret ibiqi ꝙ ei loquendum aut consiliã¬
dum ẽẽt com inunit̾ cum eis hoc totũ per¬
ageret. Illuc u̾o ubiꝙ ꝑuentum ẽ. ipse ep̃t
totusꝙͣ derus eum digne receptum. ita ut
fr̃ẽm uirumq sc̃m sponte m̾itoq diligebãt
Nam ab eodem pontifice cet̾isꝙ pictauensi¬
um urb̾ habitatorib in tantum sua scã

Expanded text:
minimeque renitentes, quod divinitus ei promisminimeque renitentes, quod divinitus ei promissum et concessum est, inquirebant, quomodo seu quando hoc fieri post Dei nutum deberet. Ille econtra respondens, dixit, se nichil seu de restauratione ecclesie sive de sacratissimi translatione corporis facturum absque consultu licentiaque pontificis atque regis adiutorio, scilicet Clodovei, qui tunc temporis longe lateque imperialem obtinebat potestatem. 11. Inde post paululum, occasione ad episcopatum eundi recepta, congregavit suos in unum familiarissimos sibique amantissimos, ut una cum eorum unanimi consilio illuc pergeret, ibique quod ei loquendum aut consiliandum esset, communiter cum eis hoc totum perageret. Illuc vero ubi perventum est, ipse episcopus totusque clerus eum digne receptum ita ut fratrem virumque sanctum sponte meritoque diligebant; nam ab eodem pontifice ceterisque Pictavensium urbis habitatoribus in tantum sua sancta
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑ longum tempꝰ agere. Nam ꝙ antea dip
ꝑ inde fessam p̾caminum ieuinioꝵq instã¬
tiam. supplex curauit postulare: tunc id
ip̃m celitus sͥ a deo concessum gauisus ẽ
impetrasse. non hoc suis deputans merĩtis
s dei gr̃e omnipotentis. Prgo cum huius¬
modi laudib ut dictum ẽ. h̃ paruum
s spacium. add̾m contemplatiua tantũ¬
modo uocatione plus solito iitentꝰ inmi¬
neret ac ꝑ afflictionem incredibil abstinẽ¬
tie carnem ultra mensuram macerando
litatis uiri. suamq nunie dilectionis amo¬
re frat̾nitatẽ uenerantes: int̾rogauerunt
eum quid cause hoc eẽt quod ultͣ quam
hũana sustinere possit natura. se assligẽ¬
do mortificaret. Illis caute sciscitantibus
talia dum nec uellet nec etiam poss rem
p̾dictam celare indicauit eis ꝑ omĩa quid
ibi desidemu̾it. quidq in de ci celitꝰ accid̾it.
Illi u̾o nullo modo suis resistentes pretibus

Expanded text:
que per longum tempus agere. Nam quod antea diu que per longum tempus agere. Nam quod antea diu per indefessam precaminum ieiuniorumque instantiam supplex curavit postulare, tunc id ipsum celitus sibi a Deo concessum gavisus est impetrasse, non hoc suis deputans meritis, sed Dei gratie omnipotentis. 10. Ergo cum huiusmodi laudibus, ut dictum est, non parvum per spacium ad Deum contemplativa tantummodo vacatione plus solito intentus immineret ac per afflictionem incredibilis abstinentie carnem ultra mensuram macerando litatis viri, suamque nimie dilectionis amore fraternitatem venerantes, interrogaverunt eum, quid cause hoc esset, quod ultra, quam humana sustinere posset natura, se affligendo mortificaret. Illis caute sciscitantibus talia, dum nec vellet nec etiam posset rem predictam celare, indicavit eis per omnia, quid ibi desideraverit, quidque inde celitus ei acciderit. Illi vero nullo modo suis resistentes precibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ibi ꝑ multaꝵ assiduitates iugiliarx
in sua sancta oratione una cum casta par¬
symonia uacaret. ut hoc ꝙ tam desiderabat
sͥ a domino concederet᷑. reuelatum ẽ ei quã¬
dam uocte ꝑ uisionem. qͣi ipse sanctus hy-¬
larius sͥ uisibilit̾ appareret dicens. Frater
exaudita ẽ oratio tua: ⁊ ego in qͣntun michi
facultas suppetit. ꝑ m̾ita atq suffragia scẽ
marie dei genitͥtis semꝑꝙ̃ uirgiuis omni¬
umꝙ scõꝵ int̾uentionem tuam in conspec¬
tu diuine maicstatis oĩonem adiuuare ñ
desisto. qr ip̃e łs elegit te. ut suum in hoc
loco restaurares seruitium. ⁊ mei corpuscu¬
lum artus in huiꝰ ecclesiole secreciori parte
collocare ñ tardes. hoc enum tͥ. ad magnũ
felicitate reuelationis consolatus. salubrit᷑
adulci sompno cuigilans. nimiumq gͣtu¬
labundus de lectuli stramine surgens: ec¬
clesiam intrabat. ⁊ gr̃aꝵ actiones ut dignũ
fuit deo. scõq hylario non destitit cdie nocte¬

Expanded text:
 ibi per multarum assiduitates vigiliarum in sua sancta oratione una cum casta parsimonia vacaret, ut hoc quod ardenter desiderabat sibi a Deo concederetur, revelatum est ei quadam nocte per visionem, quasi ipse sanctus Hylarius sibi visibiliter appareret, dicens: 'Frater, exaudita est oratio tua, et ego, in quantum michi facultas suppetit, per merita atque suffragia sancte Marie Dei genitricis semper virginis omniumque sanctorum interventione tuam in conspectu divine maiestatis orationem adiuvare non desisto, quia ipse Deus elegit te, ut suum in hoc loco restaurares servicium et mei corpusculi artus in huius ecclesiole secretiori parte collocare non tardaros; hoc enim tibi ad magnum felicitate revelationis consolatus, salubriter a dulci sompno evigilans nimiumque gratulabundus de lectuli stramine surgens, ecclesiam intrabat et gratiarum actiones, ut dignum fuit, Deo sanctoque Hylario non destitit die noctu
Abbreviated transcription (Latin):
basilicam conferebant: ⁊ sic ab errore qͦ
uincti fuerant relaxati sunt. S ⁊ tem¬
pestas deinceps a loco illo ꝓhibita ẽ. nec
ultra in hac sollempnitate que d̾i erat
nocuit. Postqͣm beati confessoris ibidẽ
sunt reliquie collocare. De tͣuslarõne be

Expanded text:
basilicam proferebant; et sic ab errore quo basilicam proferebant; et sic ab errore quo vincti fuerant relaxati sunt. Sed et tempestas deinceps a loco illo prohibita est; nec ultra in hac solemnitate, quae Dei erat, nocuit, postquam beati Confessoris ibidem sunt reliquiae collocatae. CAPUT III. De
Abbreviated transcription (Latin):
piens ppłs inerrore. Post multa uero
tempora quidam sacerius ex urbe ip̃a epis¬
copatu assumpto. accessit ad lotum p̾di¬
cauitt turbis ut absiterent ab his ne
celesti ira consumerentur. S nequaqͣm
eiꝰ predicatio a ruda rusticitate recipiebat᷑.
Tunc inspirante diuinitate sacerdos cdli
basilicam in honore beati hylarii picta¬
uensis eminus ab ora stagni edificauit.
in qua reliquias eius locauit: clicens po¬
pulo. Nolite silioli. nolite patare aute de¬
um. nulla enĩ religio instagnum. Noli¬
te maculare animas ur̃as in his ritibꝰ ua¬
nis. s pociꝰ cognoscite cd̃m: ⁊ amicis eius
uenerationem unpendite. Adorate aut̃ sã¬
ctũ hylariũ dĩ antistitem. cuius hic reli¬
quie sunt condite. Ip̃e enim pocest ꝓ uo¬
bis: apud dñi mucłiam int̾cessor assis¬
tere. Cunc homines compuncti corde con.¬
uersi sunt: ⁊ relinquentes lacum. om̃ia
que ibidem ꝓicere erant soliti. ad scĩam

Expanded text:
piens populus in errore. Post multa vero piens populus in errore. Post multa vero tempora, quidam sacerdos ex urbe ipsa episcopatu assumpto accessit ad locum, praedicavitque turbis ut absisterent ab his, ne coelesti ira consumerentur: sed nequaquam ejus praedicatio a cruda rusticitate recipiebatur. Tunc inspirante Divinitate, sacerdos Dei basilicam in honore beati Hilarii Pictaviensis eminus ab ora stagni aedificavit, in qua reliquias ejus locavit, dicens populo: Nolite, filioli, nolite peccare ante Dominum; nulla est enim religio in stagno. Nolite maculare animas vestras in his ritibus vanis, sed potius cognoscite Deum, et amicis ejus venerationem impendite: adorate autem sanctum Hilarium Dei antistitem, cujus hic reliquiae sunt conditae; ipse enim potest pro vobis apud Dei misericordiam intercessor assistere. Tunc homines compuncti corde, conversi sunt: et relinquentes lacum, omnia quae ibidem projicere erant soliti, ad sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
quit beatissimus inquit quarto exi¬
lii anno ad urbem ꝓpriam regcessus est.
implecoq oꝑis boni cursu migrauit ad
dñm. Ad cuius beatum sepulchrum ml¬
te quidem uirtutes ostense narrant᷑. quas
liber uite eius continet. S tamen duo le¬
prosi in eodem loco mundati sunt. Fons enĩ¬
enim erat in gabalitano tertitorio. cogno¬
mento helatum lacum hñs magnum
ad quem certo tempore multitudo tusticoꝵ
qͣi libamina lacu illi exhibens linteami¬
uellera. plurimi etiam formas casei. ac ce¬
re uł panis diu̾sasꝙ species unusquisꝙ
iuxta uires suas que dinumerare ꝑ longõ
puto. ueniebant aut̃ cum plaustris po¬
tum cibumq deftrentes. mactantes ani¬
malia. ⁊ ꝑ tͣdliuim epulantes. Quarto
autem clie cum iliscedere deberent anticipa¬
bat eos. tempestas cum tronitruo ⁊ corus¬
catione ualida: ⁊ in tantam ymber ingẽs
eum lapidib uiolentiam descendebat. ut
uix se quisq coꝵ putaret euadere. Sic fie¬
bat ꝑ singłos annos ⁊ inuoluebat᷑ in si¬

Expanded text:
beatissimus quarto exsilii anno ad urbem propriam est regressus, impletoque operis boni cursu, migravit ad Dominum . Ad cujus beatum sepulcrum multae quidem virtutes ostensae narrantur, quas liber vitae ejus continet. Sed tamen duo leprosi in eodem loco mundati sunt. Mons enim erat in Gabalitano territorio, cognomento Helanus, lacum habens magnum: ad quem certo tempore multitudo rusticorum, quasi libamina lacui illi exhibens, linteamivellera; plurimi etiam formas casei ac cerae, vel panis, diversasque species, unusquisque juxta vires suas, quae dinumerare perlongum puto. Veniebant autem cum plaustris potum cibumque deferentes, mactantes animalia, et per triduum epulantes. Quarta 895 autem die, cum discedere deberent, anticipabat eos tempestas cum tonitruo et coruscatione valida; et in tantum imber ingens cum lapidum violentia descendebat, ut vix se quisquam eorum putaret evadere. Sic fiebat per singulos annos, et involvebatur insi
Abbreviated transcription (Latin):
cidit: eum int̾ alia loca pictauensium
urbem aggensum cẽ ibiq ꝑ longum
tempꝰ in castris sancti hylarii demorãt¬
ratum fuisse: non ob aliam causam.
nisi ut deo concedente ipsiusq
scĩ hylarii suffragrantib meritis. sue¬

Expanded text:
cidit, eum inter alia loca, Pictavensium urbem aggressum esse, ibique per longum tempus in castris sancti Hylarratum fuisse, non ob aliam causam, nisi ut, Deo concedente, ipsiusque sancti Hylarii suffragantibus meritis,
Abbreviated transcription (Latin):
EA TUS IG ITTIR GeL¬
PANUS. ParisioR uo l+¬
t ifex. territorii augil¬
dinensis indigena P¬
tre eleutherio. made
quoq eusebia honds
honoratisq parenti
ꝓcreatus est. Cuꝰ g¬

Expanded text:
eatus igitur Germanus Parisiorum pontifex territorii Augustidunensis indigena patre Eleutherio matre quoque Eusebia honestis honoratisque parentibus procreatus est. 2
Abbreviated transcription (Latin):
ingerit beneficia: Ambiturq a beatissimo
uiro. ut dignaretur accipere quod tradebat.
Incommodum etiam conficetur uxoris. Qua
uisitatat ita uis passionis excincta est: ut
cremor precedens. & febris subsequens dele-¬
rentur. redditaq pristine sanitati. fidelis
matrona remedium celeste suscepit. quo &¬
corpus salubritate & anima credulitate
conualuit. Acceptis itaq ex uolunt ate
beneficiis. optatum leuamen proprie detulit.
ciuitati. licet in se maximum ciuibus & re¬
medium referret & gaudium. Deniq¬

Expanded text:
ingerit beneficia, ambiturque a beatissimo ingerit beneficia, ambiturque a beatissimo viro, ut dignaretur accipere, quod querebat. Incommodum etiam confitetur uxoris; qua visitata, ita vis passionis extincta est, ut tremor praecedens et febris subsequens delerentur, redditaque pristinae sanitati, fidelis matrona remedium caeleste suscepit, qucorpus salubritate et anima credulitate convaluit. Acceptis itaque ex voluntate beneficiis, optatum levamen propriae detulit civitati, licet in se maximum civibus et remedium referret et gaudium. 2
Abbreviated transcription (Latin):
pretereo. Itaq aduenientem beatissimum
iurum. urbs arelatensis. religiosa gratulatione
suscepit: apostolicum instar sui temporis sa¬
cerdotem suscipiens. Illustrabatur eo tempore
ciuitas hilario sacerdote: multunoda uirtute
pretioso. Erat enim fide igneus: correns celestis
eloquii. & preceptionis diuine operarius uide¬
affectu ut patrem. reuerentia ut apostolum.
sublimabat. Auxiliaris etiam regebat cum
ꝑ gallias apicem prefecture: qui presentiam
sacerdotis duplicata gratulatione suscepit:
quod & insignem uirtutib uirum desidera¬
bat agnoscere: qͣuod & uxor eiusdem longo
iam tempore quartano tabescebat in cõmodo.
Ingredienti longissimo preter consuetudinẽ
famulatur occursu: simulq ammiratione
defigitur. Ita enim dignitas uultus. sermonis
eruditio. predicationis auctoritaᷤᷤ. stupentis
animum compleuerunt: ut merito fama eũ
minorem fuisse cognosceret. Inuentus enum est
rebus maior eẽ: quam nuntiis. Offert munera.

Expanded text:
praetereo. Itaque advenientem beatissimum praetereo. Itaque advenientem beatissimum virum urbs Arelatensis relegiosa gratulatione suscepit, apostolicum instar sui temporis sacerdotem suscipiens. Inlustrabatur eo tempore civitas Hilario sacerdote multimoda virtute pretioso; erat enim fide igneus torrens caelestis eloquiiet praeceptionis divinae operarius indeaffectu ut patrem, reverentia ut apostolum sublimabat. 24. Auxiliaris etiam regebat tum per Gallias apicem praefecturae. Qui praesentiam sacerdotis duplicata gratulatione suscepit, quod et insignem virtutibus virum desiderabat agnoscere, et quod uxor eiusdem longo iam tempere quartano tabescebat incommodo. Ingrediente longissimo praeter consuetudinem famulatur occursu simulque admiratione defigitur. Ita enim dignitas vultus, sermonis eruditio, praedicationis auctoritas stupentis animum conpleverunt, ut merito fama eum minorem fuisse cognosceret; inventus est enim rebus maior esse quam nuntiis. Offert munera,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil remedũ posset adhiberi: presumpsit
uirtutem fidei matrona uenerabilis. Stramen
conditum profert: quo furiosus circumdatus.
colligatur. Qui ꝑspacium noctis unius quasi
apposito uallatus incendio. inclamato sem ꝑ
nomine sacer dotis: qui cum ab esset presentia.
uirtute non de erat: diuino purgatur
auxilio. neq umquã postea in omni uite
sue spacio: periculum temptationis incur¬
ad lungdunensium urbem arari famulan¬
te deuectus ẽ. Ubi certantib populi studuis.
indiscreta etas & sexus uno occurrit officio.
Omnes benedictionem flagitant. tactum
requirunt: & quod superest multitudii.
reuesac uel uidisse. Diuerse infirmitates
passim benedictione sanantur: predicatio¬
nib ciuitas recreatur. Et licet festinus
abscesserit: sidiendem tamen populum
doctrine fontib irrigauit. Si itiera eiꝰ
cuncta percurram. si uniuersa cõmemo¬
rem: parabit prolixitas congesta fastidiũ.
Sed dabit dũs ueniam: quod sciens plura

Expanded text:
nihil remedii possit adhiberi, praesumit nihil remedii possit adhiberi, praesumit virtutem fidei matrona venerabilis. Stramen conditum profert, quo furiosus circumdatus conligatur. Qui spatium noctis unius, quasi adposito vallatus incendio, inclamato semper nomine sacerdotis, qui, cum abesset praesentia, virtute non deerat, divino purgatur auxilio neque umquam postea in omni vitae suae spatio periculum temptationis incurad Lugdunensem urbem, Arare. famulante, devectus est, ubi, certantibus populi studiis, indiscreta aetas et sexus uno occurrit officio. Omnes benedictionem flagitant, tactum requirunt et, quod superest multitudine, relevat vel vidisse. Diversae infirmitates passim benedictione sanantur, praedicationibus civitas recreatur, et licet festinus abscesserit, sitientem populum doctrinae fontibus inrigavit. Si itinera eius cuncta percurram, si universa commemorem, parabit prolixitas congesta fastidium; sed dabit Deus veniam, quod sciens plura
Abbreviated transcription (Latin):
occurrentes iungebant᷑: prosequentib coherebat.
Preteriri silentio impium puto. in alisiensi loco
absens quantum uirtutis oꝑatus est. Erat illic
prb̃t senator nomine: natalibus nobilis. religione
nobilior. Coniuux illi nectariola similis scĩtate erat.
quos preteriens. prostudio antique caritatis ex¬
petiit. Aduenienti preparant mansionem: & quan¬
tum maior ꝑsona aderat. tantum minor impen-¬
ditur apparatus. Matrona furtim stramen in
lectulo subdidit sacerdotis. quo ille inscuis cu¬
bitauit. Deductaq nocte oratione uel psalmis.
die reddito quodagebatur ingreditur. Inlustra-¬
co hospicio. familia tota gaudebat. Strati reli-¬
quias fidelis matrona collegit. & condidit. Acci¬
dit post aliquot dies ut agrestius quidam bene
ingenuus. habens uxorem: filios. & parentes.
possessio fieret inuadentis in imici:suorumq
omnium flecibus non minus germani absentia.
quam infelicis captiuitas lugebatur. Et cum

Expanded text:
occurrentes iungebantur prosequentibus, cohaerebat. 22. occurrentes iungebantur prosequentibus, cohaerebat. 22. Praeterire silentio impium puto, in Alisiensi loco absens quantum virtutis operatus est. Erat illic presbyter Senator nomine, natalibus nobilis, religione nobilior. Coniunx illi Nectariola, similis sanctitate; quos praeteriens pro studio antiquae caritatis expetiit. Advenienti praeparant mansionem, et quantum maior persona aderat, tantum minor inpenditur apparatus. Matrona furtim stramen in lectulo subdidit sacerdotis, quo ille inscius cubitavit, deductaque nocte oratione vel psalmis, die reddito, iter quod agebat ingreditur. Inlustrato hospitio familia tota gaudebat; strati reliquias fidelis matrona collegit et condidit. Accidit post dies aliquot, ut Agrestius quidam bene ingenuus, habens uxorem, filios et parentes, possessio fieret invadentis inimici, suorumque omnium fletibus non minus Germani absentia quam infelicis captivitas lugebatur. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
spacio inretitum. ẽẽ. se reculit. ut longius prodire
non posset. nec euadendi uiam aliam repperisset:
nisi ut abductum animal reformaret. Adhec uir
beatissimus. Si hesterna inquit die nudo tibi te¬
gimen dedissem. furandi necessitas non fuisset.
Quod deest accipe: reforma quod
nostrum est. Itaq confessor criminis. pro pena
commissi. non solum ueniam. uerum etiam pre¬
mium cum benedictione suscepit. Querebat
uir deo plenus. secretum & abiectionem oculi
cum uirtutibus proderetur: inquo uere euange¬
lica sententia probabatur ciutatem supra mon¬
tem positam latere non posse. uitabat suorum
Coien latia: extraneorum declinabat oceur sus:
sed obscurari non poterat. maiestatis luce circum¬
datus. Nam uici omnes. municipia. ciuitates.
qst qst sese ꝑitin̾is eiꝰ tͣmitẽ porrigebãt. in occũrsũ cũ con¬
iugib. ac liberiꝰ c̃uolabãt. E c̃tinuatũ pler̃q agm̃. dum

Expanded text:
spatium inretitum esse se retulit, ut longius prodire spatium inretitum esse se retulit, ut longius prodire non posset nec evadendi viam aliam repperisset, nisi ut abductum animal reformaret. Ad haec vir beatissimus: 'Si hesterna', inquit, 'die nudo tibi tegimen dedissemus, furandi necessitas non fuisset. Quod deest, accipe; reforma, quod nostrum est'. Itaque confessor criminis pro poena commissi non solum veniam, verum etiam praemium cum benedictione suscepit. 21. Quaerebat vir Deo plenus secretum et abiectionem oculi, cum virtutibus proderetur; in quo vere euangelica sententia probatur, civitatem supra montem positam latere non posse. Vitabat suorum solatia, extraneorum declinabat occursus; sed obscurari non poterat, maiestatis luce circumdatus. Nam vici omnes, municipia, civitates, quot sese per itineris eius tramitem porrigebant, in occursum cum coniugibus ac liberis convolabant et continuatum plerumque agmen, dum
Abbreviated transcription (Latin):
nio iungitur mansioni: & inter innocentes ot¬
cupadof occupatosq custodes. qui deo non ani¬
malibus uigilabant: iumentum quo senior ue¬
hebatur. predo nocturnus arripuit. Die reddi-¬
to. amisso euectionis agnoscitur. Et ut sacer¬
doti animal non de esset. unus ex clericis inpeditẽ
mutatur exequite. Dumq iter agitur: circum¬
iecti comites intuentur beatum uirum extra
morem conceptam leticiam uultus obumbratio¬
ne uelantem. Quod cum ab omnib uideretur:
unus ex reliquis arictoritate concepta. causam le¬
ticie ꝑ cdntatur. At ille inquiens paululum
remoraremur: quia infelicis illius laboret ir¬
ridendus est & dolendus: quem mox uidebitis
estuantem. Cumq delapsi animalibus substi¬
tissent : paulo post eminus intuentur peditẽ.
post se manu captum animal deducentem.
qui breui adiungitur. Dum ille accelerat. hũ mo-¬
rantur. Statimq uestigiis prouolutus crimen
quod cõmiserat confitetur: & ita totius noctis

Expanded text:
nio , iungitur mansione et inter innocentesnio , iungitur mansione et inter innocentes occupatosque custodes, qui Deo, non animalibus vigilabant, iumentum, quo senior vehebatur, praedo nocturnus arripuit. Die reddito amissio evectionis agnoscitur et, ut sacerdoti animal non deesset, unus ex clericis in peditem mutatur ex equite. Dumque iter agitur, circumiecti comites intuentur beatum virum, extra morem conceptam laetitiam vultus obumbratione velantem. Quod cum ab omnibus videretur, unus ex reliquis, auctoritate concepta, causam laetitiae percunctatur. At ille inquiens: 'Paulolum commoremur, quia infelicis illius labor et inridendus est et dolendus, quem mox videbitis aestuantem'. Cumque delapsi animalibus substitissent, paulo post eminus intuentur peditem, post se manu captum animal deducentem. Qui brevi adiungitur; dum ille accelerat, hi morantur, statimque vestigiis provolutus, crimen quod commiserat confitetur et ita totius noctis
Abbreviated transcription (Latin):
cibus ambiebat: quam & apud maiestatem diui¬
nam. & inter mundi procellas seruare consuerat.
Tributaria enim functio. preter solitum & neces¬
sitates innumere: ciues suos. quasi pupillos orba¬
tos parente depresserant. Recipiunt presidium
destituti. Agnoscit causas. merorib congemiscit.
Et proquiete uel requie quesiturus reme iro dia
ciuitati: post marina discrimina. labores terrene
expeditionis ingreditur. Itaq gallias illustratu¬
rus contestatur. paruissimo comitatu. & exigua
euectione progreditur. qui pro largissimis ches¬
auris xp̃m ferebat in pectore. Opere preciũ
pudo mandare memorie: etiam eius iter clarũ
fuisse uirtutibus. Nec dum territarium sue
ciuitatis excesserat. uiam leniter carpens: eratq
imminente iam uespera dies pluuiuf. Cum
subito comitatui suo. nudus pede cd̃cullo uacu¬
us. nimis expeditus uiator ad crescit: cuius etiam
nuditati condoluit. Qui dolose inhereus contuber¬

Expanded text:
cibus ambiebat, quam et apud maiestatem divicibus ambiebat, quam et apud maiestatem divinam et inter mundi procellas servare consueverat. Tributaria enim functio praeter solitum et necessitates innumerae cives suos, quasi pupillos orbatos parente, depresserant. Recipiunt praesidium destituti, agnoscit causas, meroribus congemescit et pro quiete vel requie, quaesiturus remedia civitati, post marina discrimina labores terrenae expeditionis ingreditur. Itaque Gallias lustraturus, contentus parvissimo comitatu et exigua evectione progreditur, qui pro largissimis thesauris Christum ferebat in pectore. 20. Operae pretium puto mandare memoriae, etiam eius iter darum fuisse virtutibus. Necdum territorium suae civitatis excesserat, viam leniter carpens, eratque, inminente iam vespera, dies pluvius: cum subito comitatu suo nudus pede, cucullo vacuus, nimis expeditus viator adcrescit, cuius etiam nuditate condoluit. Qui dolose inhaerens contuber
Abbreviated transcription (Latin):
se discrimini. Plures etiam timore precipites.
flumen quod sensim uenientes transierant de¬
uorauit. Ultionem suam in nocens exercitus
intuetur: & uictorie prestite. ociosus spectator
efficitur. Spolia colliguntur exposita & pre¬
dam celestis uictorie miles religiosus adipiscit᷑.
Triumphant pontifices hostibus fusis sine san¬
guine: criumphat uictoria fide obtenta non
uiribus. Composita itaq opulentissima insula
securitate multiplici. superatisq hostibus uel spiri¬
talibus uel carne conspicuis quippe qui uicissent
pelagianistas & saxones cum tocius numero regiouis
reditum moliuntur. Tranquillam nauigatiouem
merita propria. & in tecessio albani martiris para¬
uerunt. quietosq autistites suorum desideriis.
felix carina restituit. Iamq reditu uenerabilium
sacerdocum exultant gallie. gaudent ecclesie: de¬
mones contremȩscunt. Certe expectatio
proprie ciuitatis. beatum germanum uotis dupli¬

Expanded text:
se discrimine. Plures etiam timore praecipites se discrimine. Plures etiam timore praecipites flumen, quod sensim venientes transierant, devoravit. Ultionem suam innocens exercitus intuetur et victoriae praestitae otiosus expectator efficitur; spolia colliguntur exposita, et praedam caelestis victoriae miles relegiosus adipiscitur. Triumphant pontifices, hostibus fusis sine sanguine; triumphat victoria fide obtenta, non viribus. Conposita itaque opulentissima insula securitate multiplici superatisque hostibus vel spiritalibus vel carne conspicuis, quippe qui vicissent Pelagianistas et Saxones, cum totius merore regionis reditum moliuntur. Tranquillam navigationem merita propria et intercessio Albani martyris paraverunt, quietosque antestites suorum desideriis felix carina restituit. 19. Itaque reditu venerabilium sacerdotum exultant Galliae, gaudent ecclesiae, daemones contremescunt. Certe expectatio propriae civitatis beatum Germanum votis dupli
Abbreviated transcription (Latin):
parare temptaret: germanus ducem se prelii
profiterur. Eligit expeditos. circum iecta ꝑcur¬
rit: & eregione qua hostium sperabatur aduen¬
cus. uallem circuindatam editis montibus in¬
tuetur. Quo in loco nouum componit exerci¬
tum. ipse dux agmiuis. Et iam aderat ferox
hostium multitudo. quam appropinquare intu¬
ebantur in insidiis constituti: Cum subito ger¬
manus signifer uniuersos ammonet. & predicit
ut uoci sue uno clamore respondeant. Secu¬
risq hostibus qui se insperatos ad eẽ confide¬
rent alla tercio repetitum sacerdotes excla¬
mant. Sequitur una uox omnium. & eleuatũ
clamorem reꝑcusso aere montium inclusa mul¬
tiplicant. Hostibe agmen terrore prosternitur.
& ruisse suꝑ se non solum rupes circumdatas.
uerum etiam ipsam celi machinam contremiscũt.
Trepidationiq in iecte: uix sufficere pedum
pernicitas credebatur. Tassim fugiunt: arma
proiciunt. gaudentes uel nuda corpora eripus¬

Expanded text:
parare temptaret, Germanus ducem se proelii parare temptaret, Germanus ducem se proelii profitetur. Elegit expeditos, circumiecta percurrit et e regione, qua hostium sperabatur adventus, vallem circumdatam editis montibus intuetur. Quo in loco novum conponit exercitum ipse dux agminis. 18. Et iam aderat ferox hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in insidiis constituti: cum subito Germanus signifer universos admonet et praedicit, ut voci suae uno clamore respondeant, securisque hostibus, qui se insperatos adesse confiderent, Alleluia tertio repetitam sacerdotes exclamant. Sequitur una vox omnium, et elatum clamorem, repercusso aere, montium conclusa multiplicant. Hostile agmen terrore prosternitur, et ruisse super se non solum rupes circumdatas, verum etiam ipsam caeli machinam contremescunt, trepidationique iniectae vix sufficere pedum pernicitas credebatur. Passim fugiunt, arma proiciunt, gaudentes vel nuda corpora eripuis
Abbreviated transcription (Latin):
accessisse maximus crederetur exercitus. Itaq
apostolicis ducibus. xp̃c militabat in castris:
aderãt etiam quadragesime uenerabiles dies.
quos religiosiores reddebat presentia sacerddo¬
tum. intantum ut cotidianis predicationibus
insticuti. certatim ad gr̃ãm baptismatis conuo¬
larent. Nam maxima exercitus multitudo.
undam lauacri salutaris expetiit. Ecclesia ad
diem resurrectionis dominice. frondib contexta
componitur: & in expeditione campestri instar
ciuitatis aptatur. Madidus baptisinate proce¬
dit exercitus: fides feruet in populo. & contemip¬
co armoꝵ presidio. diuinitatis expestatur au¬
rilium. Interea hec institutio uel forma castro¬
rum. hostibus uuntiatur. Qui uictoriã quasi
de iermi exercitu presumentes. assumpta
alacritate festinant. Quorum tamen aduen¬
cus: ex ploratione cognoscitur. Cumq emen¬
sa sollempnitate paschali. recens de lauacro
pars maior exercitus arma capere. & bellum

Expanded text:
accessisse maximus crederetur exercitus, itaque accessisse maximus crederetur exercitus, itaque apostolicis ducibus Christus militabat in castris. Aderant etiam quadragesimae venerabiles dies, quos relegiosiores reddebat praesentia sacerdotum, in tantum, ut, cotidianis praedicationibus instituti, certatim ad gratiam baptismatis convolarent; nam maxima devoti exercitus multitudo undam lavacri salutaris expetiit. Ecclesia ad diem resurrectionis dominicae frondibus contexta conponitur et in expeditione campestri instar civitatis aptatur. Madidus baptismatis procedit exercitus, fides fervet in populo, et contempto armorum praesidio, divinitatis expectatur auxilium. Interea haec institutio vel forma castrorum hostibus nuntiatur, qui victoriam quasi de inermi exercitu praesumentes, adsumpta alacritate, festinant; quorum tamen adventus exploratione cognoscitur. Cumque, emensa sollemnitate paschali, recens de lavacro pars maior exercitus arma capere et bellum
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Ex ultat turba miraculo: & uictam se
diuinis uirtutib gratulatur E xcubabat
diebus acnoctibus ante tugurium pauperis tur-¬
ba sine numero. hii animas curari cupientes.
hii corpora: referri nequeunt que operabatur in
famulo. qui uirtutes faciebat infirmus. Et cum
debilitati sue nichil remedũ pateretur adhiberi.
quadam nocte. cadentem niueis uestibus uidit sibi
adesse ꝑsonam. que manu extensa iacentem uidire¬
tur atcollere. eumq consistere firmis uestigiis
imperabat. Post quam horam ita fugatis doloris
recepit pristinam sanitatem. ut die reddito itiue¬
ris laborem subiret intrepidus. Interea saxones
pictiq bellum aduersus britones iunctis uiribus
susceperunt: quos eadem necessitas in castra contͣ¬
xerat. Et cum trepidi partes suas pene impares
iudicarent. scõrum antistitum auxilium petie¬
runt. Qui promissum maturantes aduentum.
tantum securitatis ac fiducie contulerunt. ut

Expanded text:
cuit. Exultat turba miraculo et victam se cuit. Exultat turba miraculo et victam se divinis virtutibus gratulatur. Excubabat diebus ac noctibus ante tugurium pauperis turba sine numero, hi animas curare cupientes, hi corpora. Referri nequeunt, quae Christus operabatur in famulo, qui virtutes faciebat infirmus; et cum debilitati suae nihil remedii pateretur adhiberi, quadam nocte candentem niveis vestibus vidit sibi adesse personam, quae manu extensa iacentem videretur adtollere eumque consistere firmis vestigiis imperabat. Post quam horam ita, fugatis doloribus, recepit pristinam sanitatem, ut, die reddito, itineris laborem subiret intrepidus. 17. Interea Saxones Pictique bellum adversus Brittanos iunctis viribus susceperunt, quos eadem necessitas in castra contraxerat; et cum trepidi partes suas paene inpares iudicarent, sanctorum antestitum auxilium petierunt. Qui, promissum maturantes adventum, tantum securitatis ac fiduciae contulerunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rans merita illius. sicut iob beatissimi affuc¬
tione corporis ꝓpaganda. Et dum aliquanduu
uno in loco infirmitatis necessitate constringit᷑
inuicinia qua manebat. casuale exarsit incen¬
dium. Quod consumptis domibus que illic
palustri arundine tegebantur. ad eum habi¬
taculum in quo idem iacebat. flabris stimulan¬
tibus ferebatur. Concursus omnium ad an¬
tistitem conuolauit: ut eleuatis manibus.
ꝑiculum quod imminebat euaderet. Qui
omnibus increpatis. moueri se fidei presump¬
tione non passus ẽ. Multitudo omnis despe¬
ratione ꝑterrita. obuiã occurrit incendio.
Sed ut dei potentia manifestior appaͣret. quic¬
quid custodire temptauerat turba. igne con¬
sumitur: Quoduero iacens & infirmus defende¬
rat. reseruatur. Hospicium sc̃i uiri expauescens
flamina transiliuit. ultra citraq deseuiens:
& inter globos flammantis incendii. incolume
tabernaculum. quod habitator inclusus emi¬

Expanded text:
rans merita illius sicut lob beatissimi adflicrans merita illius sicut lob beatissimi adflictione corporis propaganda. Et dum aliquamdiu uno in loco infirmitatis necessitate constringitur, in vicinia qua manebat casuale exarsit incendium. Quod, consumptis domibus, quae illic palustri arundine tegebantur, ad eum habitaculum, in quo idem iacebat, flabris stimulantibus ferebatur. Concursus omnium ad antestitem convolavit, ut elevatis manibus, periculum, quod inminebat, evaderet; qui, omnibus increpatis, moveri se fidei praesumptione non passus est. Multitudo omnis, desperatione perterrita, obviam occurrit incendio. Sed ut Dei potentia manifestior appareret, quicquid custodire temptaverat turba, igne consumitur; quod vero iacens et infirmus defenderat, reservatur. Hospitium sancti viri expavescens flamma transilivit, ultra citraque desaeviens, et inter globos flammantis incendii incolome tabernaculum, quod habitator inclusus servabat, emi
Abbreviated transcription (Latin):
Compressa itaq ꝑuersitate dampnabili. eiusq
auctoribus confutatis. animisq omnium fidei pu¬
ritate compositis. sacerdotes beatum albanum mar-
Ubi germanus omnium apostolorum diuersorũ¬
q martirum reliquias secum habens. facta
oratione iussit reuelli sepulchrum. pretiosa ibidẽ
munera conditurus. arbitrans oportunum. ut
menbra scõrum exdiuersis regionibus collecta.
quos pares meritis receperat celum. sepulchri
quoq unius teneret hospicium. Quibus depositis
honorifice atq sociatis. deloco ipso ubi beati mar-¬
tiris effusus fuerat sanguis. massam pulueris
secum portaturus abstulit: in qua apparebat
cruore seruato. rubuisse martirum cedem. ꝑsecu¬
tore pallente. Quibus ita gestis. innumera ho¬
minum eodem die ad dñm turba conuer¬
sa est. Ende dum redeunt. insidiator im¬
inicus casualibus laqueis preparatis. germa¬
ni pedem lapsus occasione contriuit igno¬

Expanded text:
Conpressa itaque perversitate damnabili eiusque Conpressa itaque perversitate damnabili eiusque auctoribus confutatis animisque omnium fidei puritate conpositis, sacubi Germanus omnium apostolorum, diversorumque martyrum secum reliquias habens, facta oratione, jussit revelli sepulcrum, pretiosa ibidem munera conditurus; arbitrans opportunum ut membra sanctorum ex diversis regionibus collecta, quos pares meritis receperat caelum, sepulcri quoque unius teneret hospitium. Quibus depositis honorifice, atque sociatis, de loco ipso, ubi beati martyris effusus erat sanguis, massam pulveris secum portaturus abstulit, in qua apparebat, cruore servato, rubuisse martyrum caedem, persecutore pallente. Quibus ita gestis, innumera hominum eodem die ad Dominum turba convert. Unde dum redeunt, insidiator inimicus, casualibus laqueis praeparatis, Germani pedem lapsus occasione contrivit, igno