comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
daisi. lignũ q sõe bani ⁊ mali. Et flumiꝰ eg̾diebatar
de loco noluptatis ad irrigand̾ ꝑadisũ qui inde diu¬
dic᷑ in qͣtnor capita. patet gͦ qnͣte atuenitatis locis
ille fuit in quo nat᷑a hõĩs adhut a corrupcõne alie¬
na foueri ac mit̾ri debuit. qm funtib ⁊ flm̃bas
ir riguis arboribus oĩs gñs frondesus ⁊ nemorosis
fractu tam pulcͦ ad indead̾ ꝙͣ suaui ad nescend̾ refcꝰ¬

Expanded text:
boni et mali. Et fluvius egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescendum ref
Abbreviated transcription (Latin):
diri. gͦ neq incuĩ faisset illis qui sins peccõ nascen t
sine cognicõne eciam nasci. qr nͥ in se nascendo habe¬
rent ũde postea cũ ad tempꝰ cogͦscendi ꝑuenissent po¬
tuissent a cogͥcõne u̾tatis p̃pediri. Et nos qͥd̃ sediñ hc̃
madũ ĩ rebus occultis ed que magis ꝓbabłiq indebaut᷑

Expanded text:
 neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia
Abbreviated transcription (Latin):
bono ĩgratũ nõ ĩm̾to secuta est dãp̃tiacõ¬
est si indas ĩ bucella corpus xp̃i accepit. Gx
eo tam̃ qd̃ tͣditori suo dñs ad notand̾ enm
bucellam intinctam dedit ꝯsuetudo babet
ut corpus xpĩ fideles intinctũ nõ accipiãt
.C. ꝙ. agnus pascalis fig᷑a corꝑis xp̃i fuit
icut cͥꝯcisio olim qͣntũ ad effectũ remis¬
sionis pecc̃oꝵ bap̃i uicem ge̾bat mare
rubrũ antem eiusd̾ siłitudinẽ ⁊ figurã p̾fe¬
rebat ita agmis pascalis onꝰ carnes a ppło ede¬
bant᷑ ⁊ sangͥne postes domoꝵi signabantur
mi̾tas nenit signũ e medio sb̾latũ est ex qͦ¬

Expanded text:
bono ingratum non immerito secuta est damnatioest, an Judas in buccella corpus Christi accepit. Ex eo tamen quod traditori suo Dominus, ad notandum eum, buccellam intinctam dedit, consuetudo habeat ut corpus Christi fideles intinctum non accipiant. CAP. V. Quod agnus paschalis figura corporis Christi fuit. Sicut circumcisio olim quantum ad effectum remissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabantur, veritas venit, signum e medio s
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa dei que se ꝑ insibilia maĩfestat
suit ut ꝑ cibũ carnis ad gustũ ĩntaret di¬
intatis. Sed ne rorsũ hũana inf̾mitas cõ¬
taccũ carnis ĩ assũpcõne horreret ꝯsueti
⁊ pͥnicipalis eduilii sp̾e illam uelauit ⁊ sic
sumẽdam ꝓposuit. ut sensus ĩ uno foneretar
⁊ fides in alt̾o edificaret᷑. fouet ᷑ enĩ sensus ĩ
antẽ fides in alt̾o dũ ĩ eo qd uidet qͣłe sit
illad qd̃ nõ indet agnoscit. ꝓponit᷑ gͥ species
panis ⁊ nini ut doceat᷑ plena ⁊ ꝑfecta refectõ
esse ĩ sup̃cõne corꝑis ⁊ sangͥnis xp̃i ex d̾mita¬
te xp̃i. plena autẽ refemo cibus ⁊ potus ẽ.
cipalis sb̾a est. et ꝓponit᷑ spẽs ex pͥncipali sb̾a¬
refectõnis ut ĩ ea samat᷑ ⁊ ꝑ eam u̾itas cor¬
poris ⁊ sangͥmis xp̃i sigͥficet᷑ ͦ sicut ip̃e testat᷑
dicens. Caro mea uere ẽ cibus ⁊ sangͥs meꝰ
nere ẽ potus. que tam̃ corꝑis ⁊ sangͥnis sup̃¬
cio qr sola sine spñali effectu salutẽ nõ ꝯfert.

Expanded text:
ia Dei, quae se per visibilia manifestat,suit, ut per cibum carnis ad gustum invitaret divinitatis. Sed ne rursum humana infirmitas contactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii speciem illam velavit, et sic sumendam proposuit, ut sensus in uno foveretur, et fides in altero aedificaretur. Fovetur sensus in em in altero, dum in eo quod videt, quale sit illud quod non videt agnoscit. Proponitur igitur species panis et vini, ut doceatur plena et perfecta refectio esse in sumptione corporis et sanguinis Christi ex divinitate Christi. Plena autem refectio cibus et potus est; ncipalis substantia est; et fectionis, ut in ea sumatur, et per eam veritas corporis et sanguinis Christi significetur. Sicut ipse testatur, dicens: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Quae tamen corporis et sanguinis sumptio quia sola sine spirituali effectu salutem non conferat,
Abbreviated transcription (Latin):
poram᷑: alibibi qd mãducat᷑ ĩcorꝑat᷑ qnͣdo
qui manducat ei quẽ mãducat ĩ corꝑacu
Socto noluit xpñs a nobis mãducari ut nas
sibi cncarꝑ aret. hoc est sacͥm̃tũ corꝑis ꝓp̃i
porat᷑ sacͣm̃tũ ħ abet sed rem sacͣm̃ti non¬
habet sicit qͥ ĩcorꝑat᷑ euani si mãducare
gͦ est ei qni credit ⁊ diligit eciam si sume
⁊ mãducare nõ possit ꝙͣ illi qͥ sernt ⁊ mã¬
ducat᷑ ⁊ nõ credit nec diligit uł si credit

Expanded text:
poramur. Alibi. Quod manducatur incorporatur. Quando qui manducat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret, hoc est sacramentum corporis Christi, poratur sacramentum habet, et rehabet. Sicut qui incorporatur etiam si manducare ergo est illi qui credit et diligit, etiamsi sumere et manducare non possit, quam illi qui sumit et mandu
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ accedit id ad qd accedit maius fiat s
tͣñsicõne ut id qd accedit eĩ illo ad qd̃ acte¬
dit unũ fiat. nec sic ĩ pane corpus xpĩ ꝯse¬
cͣri dicimꝰ ut de pane corpus xp̃i eẽ acapiat
ñ qͣ notiũ corpas subito fañ de mutata essen¬
cia sed ĩ ipm̃ corpus uerũ uutatã eeñciam
Naͣm ip̃am so̾am panis ⁊ uini ĩ ulũ redactã
cepat esse aluid qd foit nõ fait. et ipm̃ qd
copat esse ex ed esse nõ accepit qr ꝑains fu¬
it s ip̃a eins esse accepit qñ destit eẽ qd
fant. hoc exp̾ssius distinxiꝰ ꝓpt̾ eos qͥ ex
sua rõne fid̾i p̾mdiciñ faciñt. ⁊ sensa suo
in cedentes asserere intñt᷑ uł hoc eẽ solũ¬

Expanded text:
 id quod accedit id ad qtransitione, ut id quod accedit, cum illo ad quod accedit, unum fiat. Nec sic in pane corpus Christi consecrari dicimus, ut de pane corpus Christi esse accipiat, nec quasi novum corpus subito factum de mutata essentia, sed in ipsum corpus verum mutatam essentiam; nec ipsam substantiam panis et vini in nihilum redactam, esse aliud quod non fuit, et ipsum quod coepit esse ex ea esse non accepit, quia panis fuit; sed ipsa ejus esse accepit quando desiit esse quod fuit. Hoc expressius distinximus propter eos qui ex sua ratione fidei praejudicium faciunt, et sensu suo incedentes asserere nituntur, vel hoc esse solu
Abbreviated transcription (Latin):
uerũt ⁊ hoc nt ͫ corpus xp̃i illd̾ fu¬
isse credendũ sit qd ip̃e tͣditori suo
ꝑ intinctam bucellam porrexit. Cũ ĩtin¬
xisset in qͥt ihñs panem dedit inde simoĩs
scariothis. sed ut dicit batas angꝰ. nõ sicͣ
putant qͥdam negligentet legentes tñc in¬
das xp̃i corpus accepit. Intsłi gñd̾ ẽ enĩ qd
lncas eidẽtissime narrat. ac deinde ad hoc
uentũ est ubi scdm̃ narracõnem ioħis aꝑtis

Expanded text:
erunt et hoc utrum corpus Christi illud fuisse credendum sit quod ipse traditori suo per intinctam buccellam porrexit. Cum intinxisset, inquit, Jesus panem, dedit Judae Simonis Iscariotis . Sed, ut dicit beatus Augustinus, non sicut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis
Abbreviated transcription (Latin):
dita. ⁊ cã sũma ⁊ auctencicã actestacõne ꝓbcti
te ip̃o cooꝑante ⁊ sermonẽ ꝯfirmãte seqntibus
signis. hinc ẽ utiq qd̾ ꝑfecte fideles ꝑaaorast

Expanded text:
dita, et cum summa, et authentica attestatione probata, teipso cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis, hinc est utique, quod perfecte fideles paratiore
Abbreviated transcription (Latin):
etħ .xuii. mirica quã latini tͣmariciã
uocant ex amaritudĩe noĩata ẽ. gustus
enĩ eiꝰ in mis amarus ẽ. ħ arbor ĩ solun¬
dine ⁊ sayosa humo nascit᷑. Se qua enã
arbore maleficis artibus mistra .i. odia¬

Expanded text:
t. 49. Myricae, quam Latini tamaricem vocant, ex amaritudine nominata. Gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur, ex qua etiam arbore maleficis artibus μισήθρα, i
Abbreviated transcription (Latin):
tibi cogitacõ tuã qͦmͦ hoc esse possit. con¬
ta facientem ⁊ desinet esse uurabłe qͥddo
illud fu̾it. et si forte nurabile esse nõ desi¬
arit ⁊am̃ in cͣdibile nõ exit. si faccor oĩpo¬
tens cogitat᷑ nõ erit ĩpo ͤ qͥdId erit

Expanded text:
ua quomodo hoc esse possit, cogita scientem, et desinet esse mirabile, quidquid illud fuerit. Et si forte mirabile esse non desierit, tamen incredibile non erit. Si factor omnipotens cogitatur, non erit impossibile qui
Abbreviated transcription (Latin):
ea in altari due ꝑtes seorsum resernãtur
extͣ calicem qiͣ extͣ passionem qm̃ ipt̃a ca¬
pnt iam ĩmortale ⁊ ĩpassibłe de morce
refurrexit ampliꝰ nõ morit᷑um neo paila¬
rũ ampluis. et simłt illi qui de hac uica eg̃ł¬

Expanded text:
reservantur extra calicem, quasi extra passionem. Quoniam ipsum caput jam immortale et impassibile de morte resurrexit amplius moriturum, neque passurum amplius. Et similiter illi qui de hac vita sanc
Abbreviated transcription (Latin):
gͦi iaqͥs corpus niuũ eod̾ temꝑe ĩ di̾sis
locis eise porest: hic ẽ ibi est ⁊ tocata
ntͤbiq est ⁊ ĩ młtis locis simłr. Noli mira¬
r ĩ. qui locũ fecit corpas fecit ⁊ locũ in
corꝑe ⁊ corpus in loco. Et qui feat ut
corpus utrũ ĩ loco ino esset feat sicuit
noluit ⁊ si noluisset alit̃ fac̾e̾ poruisset

Expanded text:
um eodem tempore in diversis locis esse potest? Hic est, ibi est. Et totum utrobique est et in multis locis similiter. Noli mirari. Qui locum fecit, corpus fecit, et locum in corpore, et corpus in loco. Et qui fecit ut corpus unum in loco uno esset, fecit sicut voluit; et si voluisset, aliter facere potuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
uarto loco succedñt acoliti qui latme dicũ¬
t cerofa̾rn qr acceusos cereos deferant
dã legit᷑ enãgłiũ uł dĩ off̾tar sacͥficiũ. nõ ut
tenebras huiꝰ aeris illbaiẽnt sed ob hoc ut sicnt
insibose himẽ manibꝰ gestant ita oꝑa incis ꝓxi¬
mis ostãdant ⁊ more lucis errancibus ĩ tenebs
palpantibus dncatũ p̃beant. Hñ eũ odinãtur
postꝙͣe docti fin̾nt ab ep̃o quałr in officio suo qͥ¬
dast debeant acapiũt ab archidiacono cofari

Expanded text:
uarto loco succedunt acolythi, qui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dum legitur evangelium, vel dum offertur sacrificium. Non ut tenebras hujusmodi aeris illuminent, sed ob hoc ut sicut visibile lumen manibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis, errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hi cum ordinantur postquam edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant
Abbreviated transcription (Latin):
dam appbans in indicando. secalaris autẽ po¬
destas caput habet si regem sine ĩꝑatdeẽ.
ab illo ꝑ sb̾iectas p̾tates duces ⁊ cortes ⁊ pre¬
fectas ⁊ mnagistͣtus alios descendñs qͥ tam̃ oẽs
a pͥma p̾tate aactĩtẽ sumt̃ in eo qd̾ sb̾iectis
plati existãt
pirigalis potestas in clero ordi¬
nat᷑ habens gradus ⁊ ordines
dignitatũ diffe̾ates. pͥm̃ sig¬
nacłm cłici est corona qua sig¬
uat᷑ ad ꝑtem sortis misterii d̾mi cai seruire
regnare est. Corona qͥipe regale decus sigt
sicnt dicit b̾atus petͥs apłus. uos estis genus
electũ regale sac̾dociũ. ꝓpt̾ hoc gͥ coma capi

Expanded text:
in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in eo quod subjectis praelati existuntpiritualis potestas in clero ordinatur habens gradus et ordines dignitatum differentes. Primum signaculum clerici est corona, qua signatur ad partem sortis ministerii divini; cui servire regnare est. Corona quippe regale decus significat. Sic dicit beatus Petrus apostolus: Vos estis genus electum, regale sacerdotium . Propter hoc igitur coma capi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cirrona qua ĩ ꝑtem m̾isterii sacͥ ꝯsig¬
nat᷑ͦ. seqũt᷑ deinde septẽ gͣduũ ꝓmocõnes ĩ
qͥbus ꝑ spũalem pͥtatẽ qlcins semꝑ ad sacra
traccanda ꝯscendit. Primiꝰ gͣdus ẽ hostiari¬
oꝵ. scd̾us lectorñ. t̾ cis exorcistarñ. qͣrtꝰ aco
htoꝵ. qͥatꝰ sb̾diaconoꝵ. sextus diaconoꝵ. sep¬
timꝰ sac̾dotã. hic gradus dispares in eed̾ or¬
dĩe habet digͥtates. nã post sac̾dotes alcio¬
res sũt pͥncipes sac̾dotũ .i. ep̃i. supͣ qͦs itm̾ sc̃¬

Expanded text:
ci corona est, quo in partem ministerii sacri consignatur. Sequuntur deinde septem graduum promotiones, in quibus per spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acotus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdotum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
dũt sion enĩ ĩ ppło p̾esse possũt nͦ spñalis
Digͥtatis in eccłia fusciꝑe caram susoꝑe do¬
nec ad clerũ assumant᷑. ꝓpt̾ea qd̾ in illis ẽ
tencie quo se sponte ꝓpt̃ dñi seqͥstuerñt. sa¬
bere nõ possuit uł extͣ ad ĩpedim̃ cũ qͥetis sue

Expanded text:
duntur. Non enim in populo praeesse possunt, nec spiritualis dignitatis in Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est itentiae quo se sponte propter Deum sequestraverunt, sabere non possint, vel ext
Abbreviated transcription (Latin):
debet qr nũcius eius ẽ ad ppłm. tondencur
etiam capilli capitis usq ad reuelacõnẽ sen¬
intlligñdo u̾bo dei t̾renoꝵ occupacõ q̃ ꝑ çapil¬
los sigͣtur nõ ĩpediat. postꝙͣ autẽ cł̾icꝰ fac¬
tas est debet deinceps de stipendus eccłie
sastãtari ⁊ sb̾ tutela ⁊ castodia spiricaliũ ma
i acõ poposcerit digne possit acced̾e. nemo
ad clerũ assumend̾ꝰ ẽ nͥ sub titalo cerco: qui
enĩ caput nõ hñt acephalia sũt nõ cłici¬
onsure autẽ
eccłi astice usus a nazareis exortus essȩ
pͥncat ͦ qui pͥas crine sernato demq ob uite
ꝯtinẽciam caput radebant ⁊ capillos ĩ igne
sac̾ficũ ponebant. Hinc usus a p̾sbit̾is incͦ¬
ductas ẽ ut qui d̾inis cultibus mãcipati d̾o
sicut ad ezechielem dicit᷑. Ta fili hoĩs sume
tibi gladiũ acucũ ⁊ duc suꝑ caput tuã ⁊ bar¬
bam. hoc eciam ĩ nouo testam̃do uazareos
ullos p̾scillam ⁊ aqͥlam ĩ actibꝰ apłoꝵ pͥm̃ fe¬

Expanded text:
debet, quia nuntius ejus est ad populum. Tondentur etiam capilli capitis usque ad apertionem eintelligendo verba Dei, terrenorum occupatio, quae per capillos significantur, non impediat. Postquam autem clericus factus est debet deinceps de stipendiis Ecclesiae sustentari, et sub tutela et custodia spiritualium maii divini cum ratio poposcerit digne possit accedere. Nemo ad clerum assumendus est, nisi sub titulo certo. Qui enim caput non habent acephali sunt, non cleriTonsurae autem ecclesiasticae usus a Nazaraeis exortus esse putatur, qui prius crine servato, denique ob vitae continentiam caput radebant, et capillos in igne sacrificii ponebant. Hinc usus ab apostolis introductus est, ut qui divinis cultibus mancipati Deo sicut ad Ezechielem dicitur: Tu, fili hominis, sume tibi gladium acutum, et duc super caput tuum et barbam . Hoc etiam in Novo Testamento Nazaraos illos Priscillam et Aquilam in Actibus apo
Abbreviated transcription (Latin):
res templi filii seruoꝵ salomonis qͥ actũ
templi tocius sb̾ cara sua hab̾ent anͭ sacͥs
oblacõibus deferturent. Et cũ fuissent gx
ordine ⁊ m̾ist̾i̾o templi longe tam̃ fuerũt
ab officio altaris dei. Neq enĩ psalmistis
.i. cantoribus nͨ hostiariis nͨ sacͦꝵ seris at¬
ting̾e licebat ad mii̾a altaris nͥ tm̃modo
leuitis. qiͣ aͦ actores qͥdam sp̾itales cempli
d̾i exorciste sũt in ppło dei. qui de sp̃a dm̃i
sui sibi in donis sp̃italibas tͣdita ĩ sp̾italibꝰ
edifi cus dilapsa restituant ⁊ reparent dis¬
ficio usus ẽ dñs qnͣdo salma sua tetigit au¬
res ⁊ lingam surdi ⁊ muti dicens. effecta
qd̵̃ ẽ adaꝑire. hoc exemplo nos docens spña¬
lit̃ aꝑire deb̾e aures p̾cordiori hõmũ ad
intlłĩgend̾ ⁊ ora ad ꝯfitend̾ ut expulso
demone spñs scñs nas sinĩ recipiat. simłr¬

Expanded text:
res templi filii servorum Salomonis, qui actum res templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent disficio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone
Abbreviated transcription (Latin):
ocalis. ne mota uł gestu ĩdisciplinato
spectatores magis ex se ip̃o faciat ꝙͣ andi¬
tores. Eq̃ effractũ ⁊ femineñ quã ag̾stem
⁊ rasticã som̃ deuitent. lectores enĩ olim
p̾cones uł ꝓclamatores uocabant᷑ qr in ppło
uocem facĩt. Hoc officiũ dñs ĩ ꝓpͥa ꝑsona
ꝓpħe aꝑiens distincte ad intlłigend̾ legic.
ercio loco sequit᷑ ordo exorcistarũ qui
eos de corꝑibus obsessis eiciant. Deb antẽ
ut uita ab officio nõ discordet. et maligũ
quẽ ꝑ acceptũ officiũ expellit de corpore
alieno ꝑ m̃diciam inte expellat de corde
suo.hii cñ ordinãt᷑ accipuĩt de manu
ep̃i librũ exorcismori ⁊ dicit᷑ eis. accipite
⁊ memorie ꝯm̃date ⁊ habetote p̾tatem
ĩponendi manꝰ suꝑ energumines sine cache¬
cuminos. Exorciste in ordine ⁊ mi̾st̾io eccle¬
sie ꝯstituti sũt scom̃ officia q̃ ĩ templo salo¬
monis erant dispõita. qͣ post̾ius al heso
sũt disꝑtita. legũt᷑ enĩ sb̾ hesdra finssẽ acco¬

Expanded text:
oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim olim praecones vel proclamatores vocabantur, quia in populo vocem faciunt. Hoc officium Dominus in propria aperiens, distincte ad intelligendum legit: istis: Tertio loco sequitur ordo exorcistarum, qui eos de corporibus obsessis ejiciant. Debet autem ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse acto
Abbreviated transcription (Latin):
illis siqͥd̾ ciuitatibus ubi olim gentiles f
ñc ep̃i sũt ordinati. ubi uͦ archi flamines
dispoĩti fu̾ant archiepiscopi successerñt. lege
librũ demẽtis. illic ĩuenies pͦmͦ b̾atus petͥs ꝑ
diu̾sa orbis t̾rarũ loca pͥncipes eccłiarũ dispo

Expanded text:
illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum dis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃adm̃ secalri indici in ꝑsonã laicam si peca¬
nerit manũ m̃tere licet. in cł̾ic̃ nõ licet. sad̾
cam̃ insticia detĩat᷑ ut iudelicet negocia secala¬
rid a p̃tate t̾rena. spñalia uͦ ⁊ eccłiastica a
spiricali potestate examinẽtur. Scdm̃ madũ
sine mensarã iasticia deti̾at᷑ cñ indelic q̃lib
culpa ꝯgrna ⁊ sibi ꝯͥenti pena młctat᷑ ut uec

Expanded text:
m saeculari judici in personam laicam si peccaverit manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero et ecclesiastica a spirituali potestate examinentur. Secundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa
Abbreviated transcription (Latin):
nõ pocest. potest tam̃ mĩstͦs hab̾e laicas ꝑso¬
nas ꝑ quas uara ⁊ idiaa ad trenã pͣtate perci¬
ꝑtinẽoa scdm̃ tenorem legũ ⁊ debitũ iuris
sessiones nũꝙͣ ita a regia pͣtace elongari pos¬
se intll̾gat qͥn si racõ postalau̾it ⁊ netãtas
⁊ illis ip̃a p̾tas debeat patͦciniũ ⁊ illi ipẽ pos¬
sessiones debeant i necãtate obseqͥñ. Sicut
enĩ regia potestas patͦcmniũ qd debet alt̾i nõ
potest dare sic ip̃a possõ eciam ab eccłiasticis
ꝑsonis obtenta obseqͥ̃ qd̾ regie. pͣtati ꝓ patͦ¬
cinio debet᷑ iure negare nõ pͭ. sicut scͥptũ est
Reddite que sut cesaris cesari ⁊ q̃ sũt d̾i deo.¬

Expanded text:
 potest tamen ministros habere laicas personas per quas jura ac judicia ad terrenam potestatem pertinentia secundum tenorem legum, et debitum juris sessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare non potest. Sicut scriptum est: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo
Abbreviated transcription (Latin):
int᷑p̃tacõnẽ noĩnũ esse ꝯꝑimꝰ. gog tectũ
magog de tecio tamꝙͣ domꝰ ⁊ ip̃e qͥ ꝓced ͭ
de domo. gentes gͦ sũt ĩ qͥbus dyabolũ ue¬
lad ĩ abysso suꝑius intlłigebamꝰ inclusum
et ip̃e de illis qͦdã mͦ sese effereas ⁊ ꝓcedñs
ut illi sint tectũ ip̃e de tecto ii.s. qrͣ tͦ¬
est nõ ꝑmͣti ex̾cere tocam tep̃tacio¬
nem quã pocest uł ui uł dolo ad seducẽdos
hoĩes ĩ ꝑtem suã cogendo molent᷑ frandalẽt¬
ue fallendo. qd si ꝑm̃t̾e̾t᷑ͦ ã tã longo tẽꝑe
⁊ tanta infirmitate młtaꝵ płi̾mos tales
quales dens ꝑpeti id nõ nult ⁊ fidelef dei¬
ceret ⁊ ne cred̾ent ĩpediret. qd̾ ue facẽt
alligatas est. tũt enĩ soluet᷑ ͫ qnͣdo ⁊ bne tẽpꝰ
erit. Nã tͥbus amus ⁊ sex m̃sibus legitur
ĩpetu insidiis q nõ possint. Soluet᷑ autem
sathanas in fine secali ut quã fortem adu̾sa¬
riũ dei cinitas suꝑan̾i̾t cũ ingeciti głia sai

Expanded text:
interpretationem nominum esse comperimus Gog tectum, Magog de tecto: tanquam domus, et ipse qui procedit de domo. Gentes igitur sunt, in quibus diabolum velut in abysso superius intelligebamus inclusum; et ipse de illis quodammodo sese efferens et procedens: ut illae sint tectum, ipse de tecto. Si est non permitti exercere totam tentationem, quam potest vel vi vel dolo ad seducendos homines, in partem suam cogendo violenter, fraudulenterve fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non vult, et fideles dejiceret, et ne crederent impediret: quod ne faceret, alligatus eerit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur impetu insidiisque non possint. Solvetur autem Satanas in fine saeculi ut quam fortem adversarium Dei civitas superavit, cum ingenti gloria sui
Abbreviated transcription (Latin):
erit ntͣq suꝑ t̾ram. unde apłus. refriges¬
cet karitas młtoꝵ ⁊ hũndabit inqͥtas uode
daniel. et erit inqͥt tempꝰ tͥbulacõĩs qualis
nõ fuit ex quo nata ẽ gens suꝑ t̾ram us
ad tempus illad u.c. qͣnto tempe erit

Expanded text:
erit, utraque super terram. Unde apostolus: Refrigescet charitas multorum et abundabit iniquitas . Unde Daniel: Et erit, inquit, tempus tribulationis qualis non fuit ex quo nata est gens super terram, usque ad tempus illud . CAP. V. Quanto tempore erit
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sa dat racõ. Nã t̾ra dcã a suꝑiori ꝑte qua
terit᷑. humꝰ ab infi̾ori uł huida t̾ra ut sub
i ari. tellus aucẽ q fructꝰ eius tollimꝰ. hec ⁊
ops dc̃a eo qd̾ opem ferat frugibꝰ. eadẽ ⁊ arua
ab arando ⁊ colendo nocaca. ꝓpͥe antẽ t̾ra ad¬

Expanded text:
diversa dat ratio; nam terra dicta a superiori parte, qua teritur; humus ab inferiori vel humida terra, ut sub mari; tellus autem, quia fructus eius tollimus; haec et Ops dicta, eo quod opem fert frugibus; eadem et arva, ab arando et colendo vocata. Proprie autem t
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓñciare licet. ad ip̃os ꝑtinet uu̾stͥre sac̾dotibꝰ¬
assistere ⁊ mĩstͣre in oĩbus que agũt᷑ ĩ sacͣm̃tiᷤᷤ
xp̃i. in baptismo scil in cͥstate. ĩ patena et
calice oblacõnes eciam inf̾re ⁊ dispon̾e ĩ alta¬
ri. ꝯpon̾e eciam mensam dñi atq uestire ⁊¬
ficiũ p̾cũ ⁊ rectaco nõmũ. ipĩ p̾monent aures
ad dñm. ip̃i hortant᷑ orare. ip̃i clamant ⁊ pa¬
cem ip̃i annũciant. hoc officio usas ẽ dñs qnͣdo
ad orõnem motait dicens. uigilate ⁊ orate
ut nõ intͤtis in tep̃cacdnem .x..c. de p̾sbice¬

Expanded text:
pertinet assistere sacerdotibus, et ministrare in omnibus quae aguntur in sacramentis Christi, in baptismo scilicet, in chrismate, in patena et calice; oblationes quoque inferre et disponere in altari, componere etiam mensam Domini atque vestireofficium precum, et recitatio nominum. Ipsi praemonent aures ad Dominum, ipsi hortantur orare. Ipsi clamant, et pacem ipsi annuntiant. Hoc officio usus est Dominus, qad orationem incitavit, dicens: Vigilate et orate ut non intretis in te
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓcella uehem̃tissimi uenti nabibꝰ se repẽ¬
te ĩmiserit turbine ĩualescente exitũq
querente nubẽ quã excanaduit ĩpetu magro
p̾standit ac sic cũ horrendo fragore deftar ad
securis arborem ꝓcul cedentis cuiꝰ qͥdẽ dude
cernis ictũ ꝙͣ ad aures sonitꝰ ꝑueniat

Expanded text:
cum procella vehementissimi venti nubibus se repente immiserit, turbine invalescente, exitumque quaerente, nubem quam excavavit impetu magno perscindit, ac sic cum horrendo fragore defertur asecuris arborem procul caedentis, cujus quidem ante cernis ictum quam ad aures perveniat
Abbreviated transcription (Latin):
qñ sanł dicimꝰ patͤm ⁊ filiũ: aut solus uerus deus
itlłigit᷑ cũ noĩamꝰ solũ pat᷑m dut solũ filiũ. Au̾
si solo patͤ noĩato ant solo filio nõ intlłigit᷑ ner
solus deus sine adieccõne noĩs alt̾ius nõ ẽ patet
ꝑfeitus dens neq filiis ꝑfectus deus sed ẽ deus ꝯpo¬
situs ex patͤ ⁊ fibio. Sed cr edimꝰ prẽm ẽẽ ꝑfecũ
⁊ solũ nerũ dm̃. et filĩ simłr ꝑfectã ⁊ solũ ue¬
rũ dñi. Cũ gͦ noĩamꝰ pacͤm aut filiũ nõ alud

Expanded text:
Aut solus verus Deus intelligitur, cum nominamus solum Patrem, aut solum Filium; at si solo Patre nominato, aut solo Filio, non intelligitur solus verus Deus sine abjectione nominis alterius, non est Pater perfectus Deus, neque Filius perfectus Deus; sed est Deus compositus ex Patre et Filio. Sed credimus Patrem esse perfectum, et solum verum Deum et Filium similiter perfectum et solum verum Deum. Cum ergo nominam
Abbreviated transcription (Latin):
spñs scñs de pat ͤ ꝙͣ de filio ficut rinus de fon¬
te fluens eetͣ fontẽ ꝓcedit. ⁊ quodã int̾uallo
in lacũ colligit᷑. et pͥus est lacas de fonte ꝙͣ de
riuo. Et id̾o est de fonte ꝑ riuũ nõ de riuo
ꝑ fontem. uerñ cũ filius nascens de patͤ non
exeat extͣ patͤm sed iñ ip̃o manens nec loco nec
temꝑe nec eẽncia dmu̾sus sit a patͤ ⁊ oã uniũ
idem q sit patͥ ⁊ filio id ude ꝓcedit spus scũs
nec intestigi pͭ nͨ dici debet spm̃ scm̃ ꝓced̾e de

Expanded text:
sanctus de Patre quam de Filio; sicut rivus de fonte fluens extra fontem procedit, et quodam intervallo in lacum colligitur, et prius est lacus de fonte quam de rivo: et ideo est de fonte per rivum, non de rivo per fontem. Verum cum Filius nascens de Patre non exeat extra Patrem; sed in ipso manens, nec loco, nec tempore, nec essentia divisus sit a Patre; et cum unum sit idemque Patri et Filio id unde procedit Spiritus sanctus, nec intelligi potest, nec dici debet Sp
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ patͥs ⁊ filii. hec itaq sola causa płalitatis
ẽ in deo ut pat̾ ⁊ filius ⁊ spũs scn̾s dici nõ possĩt
de ĩnicem sed alii sint ab ĩncem qr p̾dcĩs duob
modis est deus de deo. Qd̾ totũ pͭ dici relacõ. Nã
qm̃ filius existit de deo nascendo ⁊ spũs scñs ꝓcedñ¬
sb̾a due fuint ibi rłacõnes insociabłes si sodm̃ illas
noĩa ponant᷑ sb̾e. Cũ enĩ homo ẽ gingnendo de

Expanded text:
ejusdem Patris et Filii. Haec itaque sola causa pluralitatis est in Deo; ut Pater, et Filius, et Spiritus sanctus dici non possint de invicem, sed alii sint ab invicem; quia praedictis duobus modis est Deus de Deo. Quod totum potest dici relatio: nam, quoniam Filius existit de Deo nascendo, et Spiritus sansubstantia, duae fiunt ibi relationes insociabiles; si secundum illas nomina ponantur substantiae: cum enim homo est, gignendo, de
Abbreviated transcription (Latin):
tͥbus ⁊ inseꝑabłis est : młtomagis debemꝰ hꝰ ui
tatis seruiare ꝯfeqñciam de qua sapͣ locutꝰ sa̾. cã
eam nlła aut scͥpto aut sensa negat auctͣicas. nec
ꝓfert aliquid qd̾ contͣriũ sit dut aliqͦ mͦ repugnet
Eligant itaq greci nnũ de dnobtis si aꝑte ui̾ta¬

Expanded text:
est; multo magis debemus hujus unitatis servare consequentiam, de qua supra locutus sum, cum eam nulla aut scripto, aut sensu negat auctoritas; nec profert aliquid, quod contrarium sit, aut aliquo modo repugnet. Eligant itaque Graeci unum de duobus, si apert
Abbreviated transcription (Latin):
nõ hab̾e patͤm ĩ qͦ dissiłis ẽ filio. Cũ filio qͦ ẽ illi
cõe ut iam mõstͥcũ ẽ nõ hab̾e filiũ ñde pat̾ nõ con¬
cordat. Solꝰ itaq pat̾ ẽ qui ẽ de ulło ⁊ de qͦ sũt alii
duo. Solus econtͣ spñs son̾s ẽ qͥ de duobꝰ ⁊ de qͦ nullꝰ.
Solus filus qͥ de uno ⁊ de quo unꝰ. Est antẽ tͥbus
soĩs ad patͤm ⁊ filiũ qr ẽ de utͦq. Possidet gͦ
unꝰ qͥsq suas ꝓpͥetates ꝯuarũ collectõ in alio nõ ẽ

Expanded text:
 dissimilis est Filio; cum Filio quoque est illi commune, ut jam monstratum est, non habere Filium unde Patri non concordat. Solus itaque Pater est qui est de nullo, et de quo sunt alii duo. Solus e contra Spiritus sanctus est qui de duobus, et de quo nullus. Solus Filius qui de uno, et de quo unus. Est autem tribus sanctus ad Patrem et Filium, quia est de utroque. Possidet ergo unusquisque suas proprietates, quarum collec
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ lacus nõ ẽ de hoc mide diu̾si sũt abĩicẽ fons
⁊ riuus sed de aͥqua ĩ qua unũ sũt ita spus scũs nõ
ẽ de hoc unde alũ sũt ab ĩuicem pat̾ ⁊ filius sed
de dina essencia in qua unũ sũt. Si gͦ nõ magis
ẽ pat̾ hoc unde spũs sci̾s ẽ qmͣ filius inclłigi ne¬
quit cur magis sit de patͤ ꝙͣ de filio. Qd̾ si euia¬

Expanded text:
 lacus non est de hoc, unde diversi sunt ab invicem fons et rivus; sed de aqua in qua unum sunt; ita Spiritus sanctus non est de hoc, unde alii sunt ab invicem Pater et Filius; sed de divina essentia, in qua unum sunt. Si ergo non magis est Pater hoc unde Spiritus sanctus est quam Filius, intelligi nequit cur magis sit de Patre quam de Filio. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
is riuũ de fonte ꝓced̾e qiͣ de origĩali pͥnciͦ.
leis adurẽ nõ poedit ses colligit᷑ de riuo ꝙͣnis
esse de filio nõ tam̃ ꝓced̾e ꝓpͥe dict᷑ de filio sed
de pat ͤ qͣi de pͥnciͦ. hoc forsitan dic̾et᷑ recte
si filius nascens de patͤ ꝓced̾et extͣ patͤm et

Expanded text:
um de fonte procedere, quasi de originali principio; lacus autem non procedit, sed colligitur de rivo, quamvis esse de Filio, non tamen procedere proprie dicitur de Filio, sed de Patre quasi de principio. Hoc forsitan diceretur recte, s
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ dm̃ de patͤ deo. ⁊ has tͤs ꝑsonas unũ solũ esse
deũ.⁊ id pm̃ esse de eod̾ ip̃o. In sole uͦ nõ dicimꝰ
solem eẽ de sole cũ splendor aut cũ calor ẽ de sole
nͨ id ipm̃ esse solem ⁊ qd̾ ẽ de sole. nͨ illa tla unũ
ẽẽ solem. Nam si sal⁊ splendor unꝰ esset sol. aut
si sol ⁊ calor simłr sol unꝰ esset necc̃e esset añ splẽ¬
dorem esse de calore cũ esset de toto sole qͥ id¬
ipm esset qd̾ cllor aut caloren de splendore eẽ
cã de sole habet ẽẽ qͥ nõ a spleudoris differret
essencia. Ponamꝰ tañ filiũ ⁊ spm̃ scm̃ ita ꝑce¬

Expanded text:
se de Patre Deo, et has tres personas unum solum Deum esse, et idipsum esse de eodem ipso. In sole vero non dicimus solem esse de sole, cum splendor aut calor est de sole; nec idipsum esse solem et quod est de sole; nec illa tria unum esse solem. Nam si sol et splendor unus essent sol, aut si sol et calor similiter unus sol essent, necesse esset aut splendorem esse de calore, cum esset de toto sole, qui idipsum esset quod calor; aut calorem de splendore esse, cum de sole haberet esse, qui non a splendoris differret essentia. Ponamus tamen Filium et Spiritum sanc
Abbreviated transcription (Latin):
ho ꝓͣnis sit de patͤ ꝑ filiũ. sicat fatend̾ est
qͣnuis sit de fonte ꝑ rinũ. Qui enĩ negat la¬
cũ esse de rino qm̃ pͥus ẽ de fonte rinus dicat
se nõ esse de patͤ suo sed de adam qm̃ ꝑ pacͤm
de maria nec de dauid nͨ de abraham qm̃ isti
pͥus fuerũt de adam. et dicat fłm eẽ qd̾ dcm̃
dentes. et ad dauid. de fructu uentͥs tui po¬
nam suꝑ sedem cuam. et ad mariam. bñ diccas
runt. Sed neq de adam est filius uͥginis scd̾
hũc sensũ sed de limo de quo fcũs ẽ adam. at

Expanded text:
quamvis sit de Patre per Filium; sicut fatendum est amvis sit de fonte per rivum. Qui enim negat lacum esse de rivo quoniam prius est de fonte rivus: dicat se non esse de Patre suo, sed de Adam, quoniam perde Maria, nec de David, nec de Abraham; quoniam isti prius fuerunt de Adam: et dicat falsum esse quod entur omnes gentes . Et ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Et ad Mariam: Benedictus runt. Sed neque de Adam est Filius Virginis, secundum hunc sensum; sed de limo, de quo factus est Adam. At
Abbreviated transcription (Latin):
i de hoc ⁊ ꝑ hoc qd̃ idem ẽ illi cũ filio ꝙͣnis nõ ut
creatura sed ut ipm̃ de eodem ip̃o uideamus
qͥd sequat᷑ si hoc dicimꝰ ⁊ sit pax int̾ nos. Nẽpe
que faoca sũt a patͤ ꝑ u̾b̾ facta sũt ab ip̃o u̾bo
ipm nãq u̾bũ dicit. quecũq enĩ pat̾ fec̾i̾t hec
nit᷑ in lacũ dic᷑ lacas eẽ de fonte ꝑ riuũ. Sed
ibi nõ ẽ riuus in fonte sed extͣ fontem sicͤ est
filias in patͤ ⁊ nõ extͣ patͤm. quare nõ sic ẽ

Expanded text:
nisi de hoc et per hoc quod idem est illi cum Filio quamvis non ut creatura, sed ut idipsum de eodem ipso? Videamus quid sequatur, si hoc dicimus; et pax sit inter nos. Nempe quae facta sunt a Patre per Verbum, facta sunt ab ipso Verbo: ipsum namque Verbum dicit: Quaecunque enim Pater fecerit, haec gitur in lacum, dicitur lacus esse de fonte per rivum. Sed ibi non est rivus in fonte, sed extra fontem sicut est Filius in Patre, et non extra Patrem. Quare non sic est
Abbreviated transcription (Latin):
rinus magis illi inde᷑ ꝓced̾e de fonte ꝙͣ lacus
de quo habet sicut lacus de riuo. Nos nõ negamꝰ
nascentẽ aliqͦ mͦ ꝓced̾e de illo de quo nascitur
cessio recipiat. Non ẽ gͦ cur magis dici debe¬
at filius ꝓced̾e de patͤ qmͣ spũs scais de filio.

Expanded text:
rivus magis illi videtur procedere de fonte quam lacus de quo habet esse, sicut lacus de rivo, nos non negamus nascentem aliquo modo procedere de illo, de quo nascitur;ritus sancti processio recipiat. Non est igitur cur magis dici debeat Filius procedere de Patre quam Spiritus sanctus de Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
suã eeñciam. Illud farsitan qd dyxit filius de meo
dccipiet ⁊ ãnũciabit uob̾ alit̃ conabñt ᷑ inclłig̾e̾
ꝙͣ ego exposuerini. Sed quid dicent ubi ait. sie¬
mo nouit filiũ nͥ pat̾ neq pat᷑m qnis nouit nͥ fi¬
lius ant cui uolu̾it filius reuelare : audimꝰ quia
nemo nouit patͤm aut filiũ nͥ pat̾ aut fibias anͣ
cni renelat filius. Nõ antẽ diat nemo qͣ alłus ho¬
sed ac si dice̾t oĩo milltis. qtpe si hac intlłigeret
nõ add̾et nͥ pat̾. qr pat̾ nõ ẽ homo. Et cũ ait.
neq patͤm quis nouit. in hac monosilłaba dcõne
⁊ filius ⁊ cui filins idem reuelat. aut aitͣ itaq
spñs scĩs nõ cognosat patͤm ⁊ filiũ ꝗd̾ ĩpiũ ẽ opi¬

Expanded text:
. Illud forsitan, quod dixit Filius: De meo accipiet, et annuntiabit vobis , aliter conabuntur intelligere quam ego exposuerim. Sed quid dicent, ubi ait: Nemo novit Fillum nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, aut cui voluerit Filius revelare? Audimus quia nemo novit Patrem, aut Filium, nisi Pater, aut Filius, et cui revelat Filius. Non dicit autemippe si hoc intelligerit, non adderet nisi Pater; quia Pater non est homo. Et cum ait: Neque Patrem quis novit in hac monosyllaba dictione et Filius, et cui Filius idem revelat. Aut itaque Spiritus sanctus non cognoscit Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
srm̃ scm̃ ꝯficent᷑ eẽ filii ⁊ filĩ negant esst
spñs sc̃: Nam sicat nlła racõ admͣtit ut allo
sit splendoris aut splendor caloris ita nõ pa¬
tit᷑ ui̾tas ut spũs sai̾s magis sit filii ꝙͣ filus
spũs scĩ. Quaꝓpt̃ si negare nõ audent spm̃ señ
si hoc nob̃ obiciũt qd̾ dixi de splendore ⁊ allore
solis nͨ cũ illis nͤ contͣ nos ẽ. Sicut nob̾ dictͦ pe¬

Expanded text:
 confitentur esse Filii, et Filium negant esse Spiritus sancti? Nam, sicut nulla ratio admittit ut calor sit splendoris, aut splendor caloris; ita non patitur veritas ut Spiritus sanctus magis sit Filii, quam Filius Spiritus sancti. Quapropter si negare non audent Spiritum ssi hoc nobis objiciunt quod dixi de splendore et calore solis, nec cum illis nec contra nos est. CAPUT XV. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
nõ clandic᷑ p̾dicte tͤs ꝑsone ĩ existñdo susceptibi
les int̾ualli possũt intelligi. Qd antẽ dic᷑ ꝑ filiꝰ¬
⁊ spũs scñs sic possũt eẽ de solo patͤ ut ciͦ filiꝰ sit
de spũ scõ nec spñs scũs de filio. sicut calor ⁊ splẽ¬
dor simł ꝓcedũt de uno sole ut alt̾ nõ sit de alt̾o
nõ recte hoc nob̾ opponit᷑. Cũ enĩ dicimꝰ filiũ de

Expanded text:
le procedant, nec possint esse nisi sit ille de quo sunt; nihil tamen prius aut posterius in tribus, in sole scilicet, et splendore, et calore intelligimus: multo itaque minus, cum haec  sancto, nec Spiritis sanctus de Filio; sicut splendor et calor simul procedunt de uno sole, ut alter non sit de altero: non recte hoc nobis opponitur. Cum enim dicimus Filium de
Abbreviated transcription (Latin):
lins ab eo m̃tit᷑. mutit antẽ eũ a patͤ gͦ a pa¬
tre mͣtit᷑. sed ille mͣtit a quo mͣtit᷑. Pat̾ itaq
imut̾e intlłigit᷑ cũ filius dicit ego mͣtam a pa¬
tre. Quid gͦ ẽ ego mͣtam a patͤ nͥ ego mͨtam
tanꝙͣ si mͣtat pat̾ ut nna eddem q sit missio
mea ⁊ pacͥs: Cũ itaq filius tanta diligencia
ostendat unã eẽ missionẽ patͥs ⁊ suam ut nec
qr nõ alit̃ se habet ad patͤm spũs scĩs ⁊ aliter
ad filiũ nͨ magis ẽ uniꝰ ꝙͣ alt̾uis : ꝙͣ obrem

Expanded text:
 eum a Patre: ergo a Patre mittitur. Sed ille mittit a quo mittitur: Pater itaque mittere intelligitur, cum Filius dicit: Ego mittam a Patre. Quid est ergo, Ego mittam a Patre, nisi, Ego mittam tanquam si Pater mittat, ut una et eadem sit missio mea et Patris? Cum itaque Filius tanta diligentia ostendat unam esse missionem Patris et suam; ut necquia non aliter se habeat ad Patrem Spiritus sanctus, et aliter ad Filium; nec magis est unius quam alterius? Quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
uł m̃cit᷑ nõ ĩ ꝯgrne dnm̃ sic dixisse intlłigimꝰ
spũs ubi uult spirat ⁊ uocem eiꝰ audis ⁊ nes¬
cs unde ueniat aut quo uadat. Sic enĩ hoc
potnisse dici indet᷑. Nescis ñde ꝓcedat aut quo
recedat. Cũ enĩ dat᷑ qiͣ de occulto uenit ⁊ ꝑte¬
dit. eũ uͦ sb̾tͣhit᷑ uelut ad occultã uadit ⁊ rece¬
dit. De hac ꝓcessione pͭ dici qr idem ẽ illi ꝓced̾e¬

Expanded text:
ur, non incongrue Dominum sic dixisse intelligimus: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, aut quo vadat . Sic enim hoc potuisse dici videtur: Nescis unde procedit, aut quo recedat. Cum enim datur, quasi de occulto venit et procedit; cum vero subtrahitur, velut ad occultum vadit, et recedit. De hac processione potest dici quia idem illi e
Abbreviated transcription (Latin):
spñs alius a pr̃ẽ qr nõ habet filiũ ant spm̃ de
se ꝓcedentem sicut pat̃. Et ꝙ̃adm̃ filius nõ id̾o
alius ẽ a pacͤ qr patͤm habet ⁊ pat̾ nõ habet pa¬
trem si enĩ pater hab̾et patͤm alius tam̃ esset
nullo nõ ꝓpt᷑ hoc ẽ alius a patͤ qr si pat̾ de aliqͦ
ꝓced̾et nõ tñ minꝰ eẽt alius a patͭ de quo ꝓcedit¬

Expanded text:
 de se procedentem, sicut Pater. Et quemadmodum Filius non ideo est alius a Patre; quia Patrem habet, et Pater non habet patrem, si enim Pater haberet patrem, alius tamen esset nullo, non propter hoc est alius a Patre; quia si Pater de aliquo procederet non minus tamen esset alius a Patre, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
de illo nõ habet esse pͭ enĩ intelligi aliqͥs alius ab
aliquo pͥus ꝙͣ sit illius. ꝙͣuis alicꝰ neq̃at ẽe nͥ sit
alius. ut cũ dic᷑ homo dñs alicꝰ aut hõ alt̾ris hoĩs
pͥtis intlłigit᷑ alius ab illo cmiꝰ esse dicit᷑ ꝙͣ sit eiꝰ
dñs uł homo. Sic itaq si spñs scñs nõ ẽ de patre
Quare nõ facit eũ aliũ esse a pat ͤ hoc qr spñs eiꝰ

Expanded text:
de illo non habet esse. Potest enim intelligi aliquis alius ab aliquo, priusquam sit illius; quamvis alicujus nequeat esse, nisi sit alius: ut cum dicitur homo dominus alicujus, aut homo alterius hominis, prius intelligitur alius ab illo, cujus esse dicitur, quam sit ejus dominus vel homo. Sic itaque, si Spiritus sanctus non est de Patre, Quare no
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ⁊ filus ⁊ spũs scñs exigit unitas dei ut filiꝰ
nat᷑a ꝑmͣtit ñ intellectꝰ capit existũtẽ de aliqͦ
eẽ de quo existit. aut de quo exististit eẽ exis¬
tentem de se. Eoistit autẽ filius ⁊ spñs scãs de
pat᷑. quare nõ pͭ filius ant spũs scñs eẽ pater

Expanded text:
et Spiritus sanctus, exigit unitas Dei ut Filiusnatura permittit, nec intellectus capit existentem de aliquo esse de quo existit; aut de quo existit, esse existentem de se. Existit autem Filius et Spiritus sanctus de Patre; quare non potest Filius aut Spiritus sanctus esse Pater
Abbreviated transcription (Latin):
aliis aitͥbui. Sic gͦ hmõĩ unitatis ⁊ h̾maĩ relacõnis
ꝯseꝯñcie se contẽꝑant ut nec płalitas que seqt᷑ rela¬
cõnem tͣnseat ad ea ĩ quibꝰ p̾dicte sĩplicitas sonat.
untaris. nec unitas cohibeat płalicatẽ ubi eadẽ
relacõ significat᷑. Quatinꝰ nͦ unitas amtat aligũ¬
si ꝑ ecempla ꝯsid̾emꝰ clarius appareb̃. quałiꝰ sĩpliatas¬

Expanded text:
hujus unitatis, et hujus relationis consequentiae se contemperant; ut nec pluralitas quae sequitur relationem transeat ad ea in quibus praedictae simplicitas sonat unitatis; nec unitas cohibeat pluralitatem, ubi eadem relatio significatur; quatenus nec unitas amittat aliqusi per exempla consideremus, clarius apparebit qualit
Abbreviated transcription (Latin):
mains aliquid erit ꝙͣ sela mea. uł sola tua qł
sola stia: Quis hoc dicat nͥ qd̃ dixi̾t m̾ie ide¬
ligat: Sic sane in illa tͥnitate quel dueꝑ¬
uł tote tres magis aliqͥd nõ sũt ꝑit̾ accepte pͥ
sola ꝑsona ĩgeniti. uł sola ꝑsona unigents. i
replicare uolamꝰ ⁊ memorie ꝯmendare uolitꝰ
sicut ex suꝑioribus satis emident̾ ostu̾dimꝰ ꝙ õp¬

Expanded text:
majus aliquid erunt quam sola mea, vel sola tua, vel sola sua? Quis hoc dicat, nisi quod dixerit minime intelligat? Sic sane in illa Trinitate quaelibetotae tres, majus aliquid non sunt pariter acceptae, quam sola persona ingeniti vel sola persona unigeniti, vreplicare et memoriae commendare volumus, sicut ex superioribus satis evidenter ostendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuicem.: Sed hoc nlłat enns admͣtit ĩuiolabłis sĩpli¬
citas d̾itatis quã unũ solũ dña esse credimꝰ. Sic re¬
pellit unitas eẽncie dei relaciuoꝵ ꝯñcam. Cõsid̾and̃¬
Pus posuerimꝰ aliqua ex his ĩ qͥbus nlła obsistit oppo¬
sicio. Dicimꝰ unũ dm̃ ͤ patͤm. ⁊ esse filiũ ⁊ eẽ spm̃¬

Expanded text:
invicem? Sed hoc nullatenus admittit inviolabilis simplicitas Deitatis, quam unum solum Deum esse credimus. Sic repellit unitas essentiae Dei, relativorum consequenprius posuerimus aliqua ex his, in quibus nulla obsistit oppositio. Dicimus unum Deum esse Patrem, et esse Filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut plenius elucescat sine geĩacõne sbe
pasito exemplo adhuc diligencius insistatnꝰ. Suꝑiꝰ
docuimꝰ qd̃ una eadem q scĩa possit ẽẽ in dnobus
si artis alicuiꝰ noticiam quã unꝰ app̾hendit alterũ
ad plenũ docuerit. Si itaq nomẽ doctͥne tã passi¬
ue ꝙͣ ditine accipiat᷑ ut doctͥna dicat᷑ tam eiꝰ qui
docet ꝙͣ eius qui docet᷑ ꝓfecto si hoc gẽmo mͦ doctͥ¬
nam dicipiamꝰ abia erit doctͥna uniꝰ ⁊ alia absq du¬
bio doccͥna alt̾ius. Sicut scĩa dic᷑ ab eo ꝗd ẽ scire
sic sane doctͥ̾na ab eo qd̾ ⁊̃ doc̾e. ut᷑biq ẽ ĩdem sci¬
re. ut᷑biq alntẽ nõ ẽ idem doc̾e. Nam imꝰ docet
alt̾ docet᷑. unꝰ erndit alt̾ erudit᷑. In imo itaq ẽ¬

Expanded text:
Sed, ut plenius elucescat quod de geminatione uperius posito exemplo adhuc diligentius insistamus. Superius docuimus quod una eademque scientia possit esse in duobus, si artis alicujus notitiam quam unus apprehendit, alterum ad plenum docuerit. Si itaque nomen doctrinae tam passive quam active accipiatur, ut doctrina dicatur tam ejus qui docet, quam ejus qui docetur, profecto si hoc gemino modo doctrinam accipiamus, alia erit doctrina unius, et alia absque dubio doctrina alterius. Sicut scientia dicitur ab eo quod est scire, sic sane doctrina ab eo quod est docere. Utrobique est idem scire, utrobique autem non est idem docere: nam unus docet, alter docetur; unus erudit, alter eruditur. In uno itaq
Abbreviated transcription (Latin):
cudinis sue. utͦbiq ꝓcedens de altero udet᷑ eẽ
pducentis imago. Si gͥ recte ĩgeniti filias dic
uitas ꝓduct de se sb̾ imagine siłitud̾is sue : Sed
res rei imago dici nõ solet ꝓ eo qd̾ utͣqͣ simłr
nõ habet sed ꝓ eo qd̾ utͣq simle habet. qͦmꝰ gͥ
hab̾e: Nent̾ enĩ habet a semet ip̃o ẽẽ uł aliꝗͥd
a se pp̃o p hab̾e. alioqͥn lapis recte dic᷑ imago
hoĩs ⁊ hõ recte dic᷑ imago lapiois qm̃ nenter.
a semet ip̃o habet qd̾ habet sed nec hab̾e ualet
qd̾ qͣm fruolũ sit nemo nõ incestigit. Sed di¬
as dd ista fortassis. sicat cõe ẽ patͥ ⁊ filio d̾imi

Expanded text:
similitudinis suae, utrobique procedens de altero videtur esse producentis imago. Si igitur recte ingeniti Filius dicitur nitus producit de se sub imagine similitudinis suae? Sed res rei imago dici non solet, pro eo quod utraque simile non habet, sed pro eo quod utraque simile habet. Quomodo ergo habere? Neuter enim habet a semetipso esse, vel aliquid a semetipso. Alioquin lapis recte dicitur imago hominis, et homo recte dicitur imago lapidis, quoniam neuter a semetipso habet quod habet, sed nec habere valet. Quod quam frivolum sit nemo non intelligit. Sed dicis ad ist
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ esse de patͤ ⁊ filio. Multa enĩ in hoꝵ ꝯsid̾a¬
cõne sicut in epistola ad uen̾abłis memorie ur¬
banũ papam de incarnacõne u̾bi scͥpsi ĩuẽiũt᷑
que uni deo ⁊ tͥbus ꝑsonis ꝑ qnͣdam siłitudinem
aptant᷑. Constat qr und ⁊ ead̾ aqua est que ⁊
fons ⁊ riuus et lacus dicit᷑. non tͤs aque ꝙͣuistͤs
sint fons riuns ⁊ lacus. Disc̾namꝰ itaq int̾ fon¬
tem ⁊ riuũ ⁊ lacũ. et indeamꝰ quid singula hec
cũ t̾ͥa sunt ĩ una intlłigant᷑ aqua. In fonte qͥd̾
de abisso ascendñs aqua ebullit. in riuo de
fonte descendũs fluit. In lacu collgitur ⁊
manet. ꝑ fontem gͦ inclłigit᷑ dqua de abisso
eballiens. ꝑ rinũ qr de fonte fluit. ꝑ lacũ qr
simł ibi coadunat᷑. uidemꝰ autem qr riuus nõ
est de hoc unde aqua fons dicit᷑ sed de hoc qd̃
est. id ẽ de aqua. nec lacus est de hoc unde
aqua fons dicit᷑ aut riuus. sed de pp̃a aqua qͤ
una et ead ẽ in foute ⁊ ĩ riuo. Non gͦ de hoc

Expanded text:
m esse de Patre et Filio. Multa enim in horum consideratione, sicut in epistola ad venerabilis memoriae Urbanum papam de incarnatione Verbi scripsi, inveniuntur quae uni Deo et tribus personis per quamdam similitudinem aptantur. Constat quia una eademque aqua est, quae et fons, et rivus, et lacus dicitur, non tres aquae, quamvis tres sint, fons, rivus et lacus. Discernamus itaque inter fontem, rivum et lacum; et videamus quid singula haec, cum tria sint, in una intelligantur aqua. In fonte quidem aqua de abysso ascendens ebullit; in rivo de fonte descendens fluit; in lacu colligitur et manet. Per fontem ergo intelligitur aqua de abysso ebuliens; per rivum, quia de fonte fluit; per lacum, quia simul ibi coadunatur. Videmus autem quia rivus non est de hoc unde aqua fons dicitur; sed de hoc quod est, id est de aqua; nec lacus est de hoc unde aqua dicitur fons aut rivus, sed de ipsa aqua, quae una et eadem est in fonte et rivo. Non ergo de hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
egatur a grecis qd̾ spñs scũs de fi¬
lio ꝓcedat sicut nos latini confitem¬
nec recipiũt doctores nr̃os latinos
quos in hoc seqͥm᷑. Qni qm̃ enãge¬
lia nob̃cũ uen̾ant᷑ ⁊ ĩ aliis de tͥno ⁊ uno deo cre¬
dunt hoc ip̃m ꝑ oĩa qd̾ nos qui de eadem re cer¬
ti simus spero ꝑ auxiliũ enisdem scĩ spñs qr si¬

Expanded text:
egatur a Graecis quod Spiritus sanctus de Filio procedat, sicut nos Latini confitemNec recipiunt doctores nostros Latinos, quos in hoc sequimur. Qui quoniam evangelia nobiscum venerantur, et in aliis de trino et uno Deo credunt hoc ipsum per omnia quod nos, qui de eadem re certi sumus: spero per auxilium ejusdem Spiritus s