comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex hibet semper se paratum of¬
fert si me paratum ĩuenerit
Quocunqz uertero me nõ me
deserit. nisi ego prior eum
deseramn: ubicunqz fuero nõ
recedit: qm̃ ubiqz est. ut quo¬
quo iero inueniam eũ cum
quo possim esse. Quicquid
fecero pariter assistit: ut po¬
te ꝑpetuus inspector ommũ
cogitacionũ intencionũ et
actionũ mearũ. Cumq hec
diligenter considero timore
pariter et ingenti rubore con¬
fundor ꝙ illum ubiqz michi
presentẽ et omma occulta
mea uidentẽ intueor. Multa
enĩ sunt ĩme de quib corã
oculis eius erubesco et pro
quib ualde displicere illi ti¬
meo: nec prohuis omnibus
quid illi rependam habeo insi
tm̃ ut diligam. Non enim
melius nec decentus ꝙͣ per
dilectionem rependi pot est
quod per Dilectionẽ datum est.
hec preter rem dixisse uideor
s forte nõ preter utilitatem
michi et hus qui mecũ senciũt

Expanded text:
exhibet, semper se paratum ofexhibet, semper se paratum offert, si me paratum invenerit. Quocumque me vertero, non me deserit, nisi ego prior eum deseram. Ubicumque fuero, non recedit, quoniam ubique est, ut quocumque iero, inveniam eum cum quo possim esse. Quidquid fecero, pariter assistit, utpote perpetuus inspector omnium cogitationum, et intentionum et actionum mearum. Cum haec diligenter considero, timore pariter et ingenti rubore confundor; quod illum ubique mihi praesentem et omnia occulta mea videntem intueor. Multa enim sunt in me, de quibus coram oculis ejus erubesco, et pro quibus ei valde displicere timeo. Nec pro his omnibus quid illi rependam habeo, nisi tantum ut eum diligam. Non enim melius nec decentius quam per dilectionem rependi potest, quod per dilectionem datum est. Haec praeter rem dixisse videor, sed forte non praeter utilitatem mihi, et iis qui mecum sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
Nomme eciam suo uocauit
me ut memoriale suũ sẽper
esset apud me. unxit me oleo
leticie quo ipe erat unctus ut
ab uncto essem unctus. et a
xp̃o dicerer xpp̃ianus. Sic sic¬
gracia eius et miẜicordia se¬
per preuenerũt me. De mul¬
tis namqz ꝑiculis sepe me
siferauit liberator meus: qñ
errabam reduxit me quãdo
ignorabam docuit me. qͣndo
peccabam corripuit me. qñ
tristabar ꝯsolatus est me.
qñ desperabam ꝯfortauit
me. quando cecidi erexit me.
quando steti tenuit. quãdo
iui duxit quando uem susce¬
pit. Hec et multa alia fecit
michi deus meus de quibus
semper cogitare. sẽper gr̃as
agere. Ut pro ommibus bene¬
ficiis suis possun eũ laudare¬
et amare. Cum enm cũcta
sit possidens. singulos ĩplens
ubiq presens. cunctoꝵ curã
agens et tam singulis
p ommbus prouidens:
ita totũ ad custodiam meam¬
stabo quasi omniũ oblitus.
sit et michi soli intendere belit
Semꝑ enui se presentem

Expanded text:
Nomine etiam suo vocavit Nomine etiam suo vocavit me, ut memoriale suum semper esset apud me. Unxit me oleo laetitiae quo ipse erat unctus, ut ab uncto essem unctus, et a Christo dicerer christianus. Sic gratia ejus et misericordia semper praevenerunt me. De multis namque periculis saepe liberavit me liberator meus: quando errabam, reduxit me; quando ignorabam, docuit me; quando peccabam, corripuit me; quando tristabar, consolatus est me; quando desperabam, confortavit me; quando cecidi, erexit me; quando steti, tenuit me; quando ivi, duxit; quando veni, suscepit. Haec et multa alia fecit mihi Deus meus, de quibus semper cogitare, semper gratias agere, ut pro omnibus beneficiis suis possim semper eum laudareet amare. Cum enim cunctis sit praesidens, singulos implens, ubique praesens, cunctorum curam agens, et tam singulis quam omnibus providens, ita eum totum ad custodiam mestarem; quasi omnium oblitus sit, et mihi soli intendere velit. Semper enim se praesentem
Abbreviated transcription (Latin):
non hẽt inaltero possideat
Caritas est uia dei ad hoĩes.
et uia hominũ ad deum. Per
caritatẽ namq uenit deus
ad homines. uenit ĩ homines
factus est homo. Per carita¬
tem homines deũ diligunt.
deum eligunt. ad deũ curũt¬
et ad deum ueniũt. Sic famni¬
liaris est deo caritas ut ip̃e
mansionẽ halere nosit ubi
caritas nõ fuerit. Si gͦ ca¬
ritatẽ habes deum hẽs. quia
quantũ diligere deberem deũ
meũ qui mẽ fecit cũ non erã:
redemit cum perieram. Non
erain et de nichilo me fecit.
non lapidem. nõ arborẽ. non
auem uel aliquod de aĩalibus:
sed hoĩem uoluit me esse dedit
michi uiuere sentire discerne¬
.Perieram et ad mortalem
descendit. mortalitatẽ susce¬
pit. passionem sustinuit mor¬
tem uicit: et sic me restaura¬
uit. Perieram et abieram:
redimeret me. et tantum di¬
lexit me ut sangiunis su p᷑¬
cium appenderet pro me: ta¬
liq pacto et reduxit me de
exilio et redemit de seruitio

Expanded text:
non habet in altero possideat. non habet in altero possideat. Charitas est via Dei ad homines, et via hominum ad Deum. Per charitatem enim venit Deus ad homines, venit in homines, factus est homo. Per charitatem homines diligunt Deum, eligunt Deum, ad Deum currunt, ad Deum perveniunt. Sic etiam familiaris est Deo charitas, ut ipse mansionem habere nolit, ubi charitas non fuerit. Si ergo charitatem habemus, Deum habemus; quia quantum deberem diligere Deum meum, qui me fecit cum non eram, redemit cum perieram! Non eram, et de nihilo me fecit; non lapidem, non arborem, non avem vel aliquod de animalibus aliis, sed hominem me voluit esse: dedit mihi vivere, sentire, discernere. Perieram, et ad mortalem descendit, mortalitatem suscepit, passionem sustinuit, mortem vicit; et sic me restauravit. Perieram, et abieram; redimeret me; et tantum dilexit me, ut sanguinis sui pretium appenderet pro me, talique pacto et reduxit me de exsilio, et redemit de servitio.
Abbreviated transcription (Latin):
excellenciorẽ que ueratiter.
non possit inaliqua fãtasia
corꝑaliũ ymaginũ quas per
sensus carnis percipimius co¬
gitari: sed mente intelligi
uitaqz sentui. Intelligi p̃t.
uideri non p̃t. Non enĩ est
corpus nec deus. nec uita sine
sensu qualis ĩ arboribus nec
uita sine racionali mente qͣ¬
lis est in aĩa libus s uita et
uita ꝑpetua. Nec quidem mi¬
nor ꝙ̃̃ angeloꝵ est futura
si exprecepto
creatoris hit uixerit. p̾ceptũ
eius est. ut in dilectione ma¬
neamus. Manete inquit ĩ di¬
sectione mea. Per disectionẽ
namq racionalem treaturã¬
sibi copulauit. Ut eum semper
haberet et ĩ ip̃o maneret de
eo in eo delectans gaudens et
exultans. Per dilectionẽ crea¬
tori suo et sibi inuicem racio¬
nasis creatura copusata est
solumqz est dilectionis um¬
culum quod ligat utrosq in
id ip̃m. Per amorem dei om̃es
ei adheremus. Per amorem
ꝓximi om̃es ad inuicẽ unũ
sumus ut bonũ ommiũ fiat
singuloꝵ. et quod quisqz in se

Expanded text:
excellentiorem, quae veraciter non possit in aliqua phantasia corporalium imaginum, quas per sensus carnis percipimus cogitari; sed mente intelligi, vitaque sentiri. Intelligi potest, sentiri non potest. Non enim est corpus, nec Deus, nec vita sine sensu, qualis est in arboribus; nec vita sine rationali mente, qualis est in animalibus; sed vita et vita perpetua. Nunc quidem minor quam Angelorum est, et futurasi ex praecepto sui Creatoris vixerit. Praeceptum autem ejus est, ut in dilectione ejus maneamus: Manete, inquit, in dilectione mea . Per dilectionem namque sibi rationalem creaturam copulavit, ut eum semper haberet, et in ipso maneret, de eo et in eo delectans, gaudens et exsultans. Per dilectionem Creatori suo et sibi invicem rationalis creatura copulata est. Solum namque dilectionis vinculum est, quod ligat utrosque in idipsum. Per amorem Dei omnes ei adhaeremus; per amorem proximi omnes ad invicem unum sumus; ut bonum commune omnium fiat singulorum, et quod quisque in se
Abbreviated transcription (Latin):
male facio ad est illa. si autẽ
benefacere uideor et inde ex¬
tollor ad est illa. Ad est uiuo.
sequetur mortuũ ubiq michi
gloria uel confusio ĩseꝑabilis
pro qualitate de positi. Es ic¬
sic ĩ domo ꝓpria et a ꝓpria fa¬
milia habeo accusatores iudi¬
ces et tortores. Accusat me
consciencia. testis est mẽoria
Racio iudex. uoluptas carc̾ ti¬
mor tortor oblectamentũ tor¬
mentũ. Quotquot namqz
fuerunt oblecta menta mala
tot erunt tormenta. Nam ĩde

Expanded text:
male facio, adest illa; si autem male facio, adest illa; si autem bene facere videor, et inde extollor, adest illa. Adest vivo, sequitur mortuum. Ubique mihi gloria, vel confusio est inseparabilis pro qualitate depositi. Sic, in domo propria, et a propria familia habeo accusatores, testes, judices et tortores. Accusat me conscientia, testis est memoria, ratio judex, voluptas carcer, timor tortor, oblectamentum tormentum. Quotquot enim fuerunt oblectamenta mala, tot erunt tormenta d
Abbreviated transcription (Latin):
mala. et tardus ad bona .xui.
i me nõ inspicio. nestio¬
me ip̃m. si autem me
inspicio tolerare me ip̃m nõ
possum tanta inuenio ĩ me
que digna sunt reprehensiõe
et confusione, et quãto sepiꝰ¬
ac subtilius me discutio: tan¬
to plures abhominaciones
in angulis cordis mei ĩueĩo
Ex quo namqz peccare cepi.
numꝙͣ unũ diem sine pcc̃o
transire potui. nec adhuc
peccare cesso. sz de die in diẽ
oculis habeo nec gemo: eru¬
bescenda uideo nͨ erubesto dolẽ¬
da intueor nec doleo. quod
est mortis signũ ⁊ dampna¬
cionis iudiciũ. Membrum eñ
quod dolorem nõ sentit mor¬
tuũ est. et morbus insensibi¬
lis est incurabilis leuis sum
et dissolutis nec me corrigo.
rare et orare deberem ꝓ ma¬
lis que feci et bonis que facͤe
neglexi: prothdolor uersum
est michi in ꝯtrariũ. nam te¬
pui et frigui a feruore or̃onis
et iainsine sensu fregidus te¬
mansi et ideo flere me ip̃m
restituet deffuncto depositũ
quod seruandũ accepit. Si

Expanded text:
mala, et tardus ad bona. 31. Si me non inspicio, nesciomeipsum: si autem me inspicio, tolerare me non possum; tanta invenio in me quae digna sunt reprehensione et confusione: et quanto me subtilius et saepius discutio, tanto plures abominationes in angulis cordis mei invenio. Ex quo namque peccare coepi, nunquam unum diem sine peccato transire potui; nec adhuc peccare cesso, sed de die in diem oculis habeo, inspicio, nec gemo; erubescenda video, nec erubesco. Dolenda intueor, nec doleo: quod est mortis signum, et damnationis 332 indicium. Membrum enim quod dolorem non sentit, mortuum est; et morbus insensibilis, est incurabilis. Levis sum et dissolutus, nec me corrigo, rare et orare deberem pro malis quae feci, et bonis quae neglexi, proh dolor! versum est mihi in contrarium. Nam tepui et frigui a fervore orationis, et jam sine sensu frigidus remansi: et ideo flere meipsum  Servat vivo, restituet defuncto depositum quod servandum accepit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ne cõprehendũtur. ysa ias
autẽ et ieremias ⁊ ezechiel
et damel. hii quatuor maio¬
res sunt singulis suis uolumi¬
nibus distincti. Librũ Iob. a¬
lu moysen alii unũ exꝓphe¬
tis nõ nulli ip̃m Iob scripsisse
credunt. Librũ psalmorum
dauid edidit Esdras autem
postea psalmos ita ut nunc
sunt ordinauit et titulos ad¬
didit. Parabolas autem et
ecclesiastẽ et cantica cãticoꝵ
salomon cõposuit. Damel
sui libri auctor fuit. Liber es¬
dias auctoris sui titulo p̾no¬
tatur. in cuius textu eiusdẽ
esdre neenneqz ẜmones ꝑiter
continẽtur. Librum hester essras
creditur conscripsisse. Liber sa¬
piencie apud hebreos nusꝙͣ
est. unde ⁊ ip̃e titulus grecã
magis eloquentiã redolet. hũc
quidã iudei. filonis esse affu.¬
mant. librũ ecclesiasticũ cer¬
tissime filius sirach Iherosoli¬
mita nepos iesu sacerdotis
magni cuiꝰ menuinit zacha¬
breas reꝑitur. s inter apocri¬
fos habetur. Iudich uo̾ ⁊ thobi¬

Expanded text:
ne comprehenduntur. Isaias ne comprehenduntur. Isaias autem et Jeremias et Ezechiel et Daniel, hi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecclesiasticum certissime filius Sirach Hierosolymita nepos Jesu sacerdotis magni, cujus meminit Zachabreos reperitur, sed inter apocriphos habetur. Iudith vero et Tobi
Abbreviated transcription (Latin):
tas agiographi. Ita post eu¬
uangeliũ apli et post apo¬
stolos. doctores ordine succes¬
serũt. et mira quadã diuine
dispensacionis rõne actũ est
ut cũ in singulis scͥpturis ple¬
na et ꝑfecta ueritas ꝯsistat
bri Iosue. Idem Iosue cuiꝰ no¬
mine ĩscribitur. auctor fuisse
creditur. librum iudicũ a sa¬
muele editũ fuisse credunt
Primã partẽ libri samue¬
lis ip̃e samuelscripsit. sequẽ¬
cia uero usq ad calcẽ dauid.
malachim:ierennas pͥmũ
iuolumen unũ collegit. nã
antea sparsus erat ꝑ singu¬
lorp regũ historias. ysaias
ierennas. Ezechiel. Singuli
suos libros fecerũt qui ĩscrip¬
ti sunt noĩbus eoꝵ. Liber eciã
duodecim ꝓphetaꝵ auctoꝵ
suoꝵ nominib p̾notatur.
quor noĩa sunt. Osee Iohel
amos. abdias. Ionas micheas
naum abacuth. Sophomas
aggeus. zacharias ⁊ mala¬
chias qui ꝓptea minores di¬
cũtur. quia ẜmones eoꝵ bre¬
ues sunt. unde ⁊ uno uolumi¬

Expanded text:
tas agiographi, ita post Etas agiographi, ita post Evangelium apostoli, et post apostolos doctores ordine successerunt. Et mira quadam divinae dispensationis ratione actum est, ut, cum in singulis Scripturis plena et perfecta veritas consistat,Libri Josue idem Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum fuisse credunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit: sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in volumen unum collegit; nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam duodecim prophetarum auctorum suorum nominibus praenotatur, quorum nomina sunt. Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Micheas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias; qui propterea minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno volumi
Abbreviated transcription (Latin):
teris testamenti. octo libri
noui testamenti iungũtur
In pͥmo ordine noui testamẽ¬
ti sunt quatuor euuangelia
Matheus Marcus. lucas et
Iohãnes. In scdõ similiter fut
subbno uolumine contexte
Canonice epistole. apocalip¬
sis. In tercio ordine primũ
socũ heñt decretalia. quos ca¬
nones .i. regulares appellamꝰ
su gregorn ysĩdori. Orgents
Bede. et asioꝵ doctorũ que
infinita sunt. Hec tamen sepo¬
ta patrũ in textu diuinarũ
scripturaꝵ nõ ꝯputantur.
quẽ ad mõdũ in ueteri testa¬
mento ut diximꝰ quidã libri
sunt qui nõ scribũtu. ĩ cano¬
ne et tamen legũtur. ut sa¬
piencia salomonis et ceteri
Textus igitur diuinaꝵ scrp¬
turaꝵ quasi totũ corpus pͥn¬
cipaliter trigĩta sibris conti
supra monstratũ est cõpre¬
henduntur. Cetera uõ̾ scripta
qiͣ adiuncta sunt. et ex hus
precedentibus manancia.
In hus autẽ ordimib maxĩe
utriusq testamenti appet
quemencia quia sicut post
legem ꝓphete. et post ꝓphe¬

Expanded text:
teris Testamenti, octo libri Novi Testamenti junguntur. In primo ordine Novi Testamenti sunt quatuor Evangelia: Matthaei, Marci, Lucae et Joannis. In secundo similiter sunt sub uno volumine contextae. Canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum habent decretalia, quos canonicos, id est regulares appellamusosii, Gregorii, Isidori, Origenis, Bedae et aliorum doctorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut diximus, quidam libri sunt qui non scribuntur in canone, et tamen leguntur, ut Sapientia Salomonis et caeteri. Textus igitur divinarum Scripturarum, quasi totum corpus principaliter triginta libris continsupra monstratum est comprehenduntur. Caetera vero scripta quasi adjuncta sunt, et ex his praecedentibus manantia. In his autem ordinibus, maxime utriusque Testamenti, apparet convenientia: quia sicut post legem prophetae, et post prophe
Abbreviated transcription (Latin):
illumiaris ad unitatẽ. Qͣ i
luctũ tibi uidetur totũ hoc qd̾
uerbũ dei foris hẽt. Et ides for¬
te pedibus conculcas qr lu tũ
est ⁊ ꝯtẽp ius quod corꝑaliter
et uisibiliter gestum littera
narrat. Sz audi. Lu to isto
quod pedib tius conculcatur
ceci oculus ad uidendũ illumi¬
natur. lege ergo scͥpturam
et diste pͥmũ diligẽter que
corꝑaliter narrat. Si enĩ for¬
mam horr scdm̃ seriem nar¬
racionis ꝓposite studiose aĩo
ĩpresseris. quasi ex fauo qͦdã
post modũ meditando spũa¬
lis intelligencie dulcedinem

Expanded text:
illuminaris ad divinitatem. Quasi illuminaris ad divinitatem. Quasi lutum tibi videtur totum hoc quod verbum Dei foris habet, et ideo forte pedibus conculcas, quia lutum est, et contemnis quod corporaliter et visibiliter gestum littera narrat. Sed audi: luto isto quod pedibus tuis conculcatur, caeci oculus ad videndum illuminatur Lege ergo Scripturam, et disce primum diligenter quae corporaliter narrat. Si enim formam horum secundum seriem narrationis propositae studiose animo impresseris, quasi ex favo quodam postmodum meditando spiritualis intelligentiae dulcedinem
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hunc modũ lectorẽ ad¬
monitũ esse uolumus. ne¬
ne forte hec pͥma doctrine
rudimenta despiciat. Neqz
contempnendã putet har
rerũ noticiã quas nobis sa¬
cra scriptura ꝑ pͥmã lictere
significacionẽ ꝓponit quia
ip̃e sunt quas spũs sanctus
carnalibz sensibus et non¬
nisi ꝑ uisibilia ĩuisibilia ca¬
pere balentib quasi quedã
simulacra misticoꝵ ĩtellectu
demoustracionẽ figurauit.
Quod si ut isti dicũt a lict᷑a
statim ad id quod spũaliter
intelligendũ est transilien¬
dũ foret. frustra aspũ sãcto
figure et similitud mes rer
quib animꝰ ad spũalia eru¬
diretur. ĩ sacro eloquio ĩterpo¬
site fuissent. Teste namqz
aplõ. quod carnale est pͥus
est deinde quos spũale. Et
ip̃a dei sapĩa nnsi prius corꝑa¬
liter cognita fuisset. nũquã
sippientis mentis acies ad illã
spãliter contemplandã illu¬
minari potuisset. Noligit᷑
in uerbo dei despicere huma¬
intatẽ quia ꝑ humilitatem

Expanded text:
Ad hunc modum lectorem adAd hunc modum lectorem admonitum esse volumus, ne forte haec prima doctrinae rudimenta despiciat. Neque contemnendam putet harum rerum notitiam, quas nobis sacra Scriptura per primam litterae significationem proponit, quia ipsae sunt quas Spiritus sanctus carnalibus sensibus, et nonnisi per visibilia invisibilia capere valentibus, quasi quaedam simulacra mysticorum intellectuudemonstrationem figuravit. Quod si, ut isti dicunt, a littera statim ad id quod spiritualiter intelligendum est, transiliendum foret, frustra a Spiritu sancto figurae et similitudines rerum quibus animus ad spiritualia erudiretur, in sacro eloquio interpositae fuissent. Teste namque Apostolo, quod carnale est, prius est, deinde quod spirituale . Et ipsa Dei sapientia, nisi prius corporaliter cognita fuisset, nunquam lippientis mentis acies ad illam spiritualiter contemplandam illuminari potuisset. Noli igitur in verbo Dei despicere humilitatem, quia per humilitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
est quod ex hus que sacrum
esoquiũ narrat quedã scdm̃
sitterã ꝯuenienter accipiũt᷑
quedã uero per figurã tantũ
dicta intelligũtur. Sic igit᷑
hec dicunt quasi nos exist¬
menius omĩa que ꝑliterã
dicũtur sic omĩo accipienda
nec aliud quid intelligẽdũ
ex huis que dicũtur quod qͥd
est per litterã nõ dicitur. sed
per id quod lr̃a dicit significa¬
tur. Nam ĩ eo eciam quod
figuratiue dictũ accipitur
littera suã significationẽ
hr̃e nõ negatur quia cĩis
quod dicitur nõ sic ut dicit᷑
intelligendũ esse asserinus
id ip̃m aliquomodo dictũ ẽẽ
affirmanius dr̃ igitur ali¬
quid et significatur a lict̾a
tunc eciã quando id quod
dr̃ nõ ita intelligitur ut
dr̃ s aliud quod ꝑ id dictũ
significatur. Sic igitur oĩo
aliqͥs dr̃ ⁊ significatur a
lr̃a et intelligendũ est illud
pͥmũ quod significatur a
littera ut quid ꝑ illud signi¬
ficetur postea intelligatur

Expanded text:
est quin ex iis, quae sacrum est quin ex iis, quae sacrum eloquium narrat, quaedam secundum litteram convenienter accipiantur, quaedam vero per figuram tantum dicta intelligantur. Sic igitur haec dicunt, quasi nos existimemus omnia quae per litteram dicuntur, sic omnino accipienda, nec aliud intelligendum ex iis quae dicuntur; quod quid est per litteram non dicitur, sed per id quod littera dicit, significatur. Nam in eo etiam quod figurative dictum accipitur, littera suam significationem habere non negatur, quia cum id quod dicitur, non sic, ut dicitur, intelligendum esse asserimus, idipsum aliquo modo dictum esse affirmamus. Dicitur igitur aliquid et significatur a littera, tunc etiam quando id quod dicitur, nonita intelligitur ut dicitur, sed aliud quod per id dictum significatur. Sic igitur omnino aliquid dicitur et significatur a littera, et intelligendum est illud primum quod significatur a littera, ut quid per illud significetur, postea intelligatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sans duunitate. Moli ita¬
qz de intelligencia scriptu¬
rarũ gloriar quãdui lram
ignoras lrãm autem igno
significare alatera. Nain
quos significatur a primo
terciũ significat. Cũ igitur
res ille quas littera signifi¬
cat specialis intelligencie
signa sint. quo modo signa
tibi esse possunt que nec¬
dum tibi significata sunt
¶Loli ergo saltũ facere ne
in precipiciũ incidas isse rec¬
tissime icedit qui incedit
ordinate. Prmiũ igitur
illaꝵ rerũ quas tibi sacrũ
eloquiũ ꝓponit ad misticã
significacionẽ stude legẽdo.
comꝑare noticiã. ut ex hiis
specie cognitis post modũ
meditando cosligas. quoꝵ
uel ad fidei edificacionem
uel ad instructionem bonoꝵ
⁊m̃oꝵ ꝑ similitudinẽ addu¬
cas. s nõ omia inquiunt
scdm̃ licteram legi possunt
uel ꝯuenienter intelligi.
Cum enĩ ꝓpheta dicat flu¬
uiũ igneũ de sub throno
dei egredientẽ se uidisse
et quidam pennata et ocu
contestetur. et multa ĩ hũc
modũ similia nõ dubium.

Expanded text:
lans divinitate. Noli itaque de intelligentia Scripturarum gloriari, quandiu litteram ignoras. Litteram autem ignorsignificetur a littera. Nam quod significatur a primo, tertium significat. Cum igitur res illae quas littera significat, spiritualis intelligentiae signa sint, quomodo signa tibi esse possunt, quae necdum tibi significata sunt? Noli ergo saltum facere, ne in praecipitium incidas. Ille rectissime incedit, qui incedit ordinate. Primum igitur illarum rerum quas tibi sacrum eloquium proponit, ad mysticam significationem stude legendo comparare notitiam, ut ex iis specie cognitis, postmodum meditando colligas quod vel ad fidei aedificationem, vel ad instructionem bonorum morum per similitudinem adducas. Sed non omnia, inquiunt, secundum litteram legi possunt, vel convenienter intelligi. Cum enim propheta dicat fluvium igneum de sub throno Dei egredientem se vidisse, et quaedam pennata et oculcontestetur , et multa in hunc modum similia, non dubium
Abbreviated transcription (Latin):
responderi solet ĩ euis modi
pro ꝯuemencia similitudi¬
nis ad significationẽ ꝓpo¬
site. quia leo apertis oculis
dormit. uel aluid tale aliꝙͥ
igitur leo xp̃m significat
quia apertis ocũlis dormit
Sic enĩ dixisti tu quia leo
dictio ista xp̃m significat
quia apertis oculis dormt
Aut igitur sentenciã tolle
quã ꝓposiusti. aut muta
causam quã subiũxisti.
Aut enĩ falsa est sentẽtia
qua dixisti quia dutio ista
leo xp̃m significat. aut ĩ¬
ꝯueniens causa quã sub¬
ficat quia apertis oculis
dormit. Non enĩ dictio aꝑ¬
tis oculis dormit. s aĩalip¬
sum quod dictio significat.
Intelligergitur quia cum
seo xp̃m significare dicitur
nõ nomen aĩalis s aĩas ip̃m
significatur. Hoc enĩ est qd̃

Expanded text:
responderi solet in ejusmodi, responderi solet in ejusmodi, pro convenentia similitudinis ad significationem propositae: quia leo apertis oculis dormit, vel aliud tale aliquid: igitur leo Christum significat, quia apertis oculis dormit. Sic enim dixisti tu, quod leo, dictio ista, Christum significat, quia apertis oculis dormit. Aut igitur sententiam tolle quam proposuisti, aut muta causam quam subjunxisti. Aut enim falsa est sententia, qua dixisti quod dictio ista, leo, Christum significat, aut inconveniens causa quam subificat, quia apertis oculis dormit. Non enim dictio apertis oculis dormit, sed animal ipsum quod dictio significat. Intellige igitur quod cum leo Christum significare dicit, non nomen animalis, sed animal ipsum signif
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur. mistica
intelligencia nõ insi
exhũs que pͥmo loco littera
ꝓponit colligatur. miror qua
fronte quidã allegoriarũ
se doctores iactant, qui ip̃am
adhuc primã lict̾e significa¬
ciõnẽ ignorant. Nos ĩquiũt
sccipturã legimus. s nõ legi¬
mus litterã. Non curamus
de littera s allegoriã docemꝰ
Quomodo ergo scripturã le¬
gitis ⁊ licterã non legitis:
Si enĩ littera tollitur scuip¬
tura quid est. Nos ĩquiunt
litterã legimiꝰ s nõ secundũ
litterã. Allegoriã enĩ legimꝰ
et exponimꝰ luterã. nõ sedm̃
lr̃am. s scdm̃ allegoriã. Qd
ergo est litterain exponere
insi id quod significat lr̃a
demonstrare; Sed littera
inquiũt aliud significat sẽd
hystoriam aliud scdm̃ allego¬
riam. leo quiipe sedm hys¬
toriam bestiam significat.
scdm̃ allegoriam xp̃m sigͥ¬
ficat. Eigo uox ista leo xp̃
significat. Ego igitur in¬
terroga te qui hoc probas
quare leo xp̃m significet.
Respondes fortassis qualr̃

Expanded text:
um igitur mystica intelligentia non nisi ex iis quae primo loco littera proponit colligatur; miror qua fronte quidam allegoriarum se doctores jactitant, qui ipsam adhuc primam litterae significationem ignorant. Nos inquiunt, Scripturam legimus, sed non legimus litteram. Non curamus de littera; sed allegoriam docemus. Quomodo ergo Scripturam legitis, et litteram non legitis? Si enim littera tollitur, Scriptura quid est? Nos, inquiunt, litteram legimus, sed non secundum litteram. Allegoriam enim legimus, et exponimus litteram nram, sed secundum allegoriam. Quid ergo est litteram exponere, nisi id quod significat littera demonstrare? Sed littera, inquiunt, aliud significat secundum historiam, aliud secundum allegoriam. Leo quippe secundum historiam bestiam significat, secundum allegoriam Christum significat: ergo vox ista, leo, Christum significat. Ego igitur interrogo te qui hoc probas quare leo Christum significet? Respondes fortassis, qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
ane nõ omia q̃ ĩ diui¬
no reꝑitur eloquio ad
pretacionẽ ut singula hysto¬
riam allegoriã et troposogiã
simul ꝯtinere credantur. Quos
et si in multis congiue assig¬
nari possit. ubiqz tamen ob¬
seruare aut difficile est aut
impossibile. Sicut enĩ incitha¬
ra et huiuismodi organis mu¬
sicis nõ quidẽ om̃ia que tan¬
gũtur canoꝵ aliquid resonat
s tantũ corde cetera tamen
in toto cithare corpore ideo fã
sunt ut esset ubi conecterent
et quo tenderentur illa que
ad cantilene suauitatẽ mõdu¬
laturus est artifex. ita indi¬
uims eloquiis quedã posita
sunt que tantũ spũaliter in¬
tesligi uolunt quedã bõ moꝵ
grauitati deseruiũt. quedã

Expanded text:
ane non omnia quae in divino reperiuntur eloquio, adpretationem, ut singula historiam, allegoriam, et tropologiam simul continere credantur. Quod etsi in multis congrue assignari possit, ubique tamen observare aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in citharis et hujusmodi organis musicis non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum chordae; caetera tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt, ut essent ubi connecterentur, et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex, ita in divinis eloquiis quaedam posita sunt, quae tantum spiritualiter intelligi volunt; quaedam vero morum gravitat
Abbreviated transcription (Latin):
ibliotecã uet̾is testamẽ¬
ti esdras scriba post
incensain le gem a chaldeis
dũ iudei ingressi suntꝰ diui
tilibus corrupta correxit. totũ
qz uetus testamentũ ĩ.xxii.
libros constituit. Ut tot libri
essent in lege. quot habebant

Expanded text:
ibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba, post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei ingressi sunt Jerusatilibus corrupta, correxit; totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habebantur
Abbreviated transcription (Latin):
continetur ueteri uidelicet ⁊
nouo utrũqz testamentũ tri¬
bus ordinibus distinguitur
uetus testamentũ ꝯtinet le¬
gem ꝓphetas. agiographos
Nouũ autẽ euuangelium
si. In hoc ordine pͥmus ẽ bresich
qui est genesis. Sedũs helles¬
moth. qui est exodus. Terciꝰ
uaiecra. qui est leuiticus. Qrͣ¬
tus uaiedaber. qui est numeri
Quintus ad abarin. qui est
deutõnonius. Scdũs ordo est
ꝓphetaꝵ hic ꝯtinet octo uo¬
lumia. pͥmũ Iosue. benium
idest filium num. qui ⁊ Iosue
liber iudicum. Terciũ saniuiel
Quartũ. malachim qui est
Quintũ ysaiam. Sextum.
Ierenniam. Septimũ ezechiel
Octauũ thereasra qui est .xii.
est Iob. scdũs est dauid. Ter¬
cius masloth quod grece ꝑa¬
bole. latine ꝓuerbia sonat. ui¬
delicet salomoiis. Quartus
zeleth qui est ecclesiastes. Qͥn¬
tus sirasirm .i. cantica canti¬
coꝵ. Sextus damel. Septimꝰ
dabreranun qui est ꝑalipone¬
non Octauus esdras. Nonꝰ
quidã libri ut sapĩa salomo¬
nis. liber iesu filii firach. et

Expanded text:
n Veteri videlicet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, agiographos. Novum autem Evangelium, si. In hoc ordine primus est , bresith, qui est Genesis; secundus , Hellesmoth, qui est Exodus; tertius vajetra, qui est Leviticus; quartus Vajedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, Deuteronomion. Secundus ordo est Prophetarum. Hic continet octo volumina: Primum, Josue Hennum, id est filium, Num, qui et Josue, od est Iudicum. Tertius Samuel, Quartus Malachim, qui est quintus Esaias: sextus Hieremias: septimus Ezechiel: octavus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonusquidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et
Abbreviated transcription (Latin):
ex pñcia deitatis ĩspũ raciona¬
li. Subitiatur ergo corpꝰ aĩo.
amimꝰ deo. et bnus spũs erit
cum eo.ita tamen si ĩ humilita¬
te ꝑmanserit et gr̃am sui c̾a

Expanded text:
entia Deitatis in spiritu rationali? Subjiciatur ergo corpus animo, animus Deo; et unus spiritus erit cum eo: ita tamen si in humilitate permanserit, et gratiam sui C
Abbreviated transcription (Latin):
in soipo: quid ĩ angelis. quid
in sanctis. quid in creaturis. qͥd¬
prehensibilis est. quia princi¬
pium et finis. Principium
sine principio. fius sine fine.
Ex me intelligo qͣm incom¬
prehensibilis sit deus: quãdo
me ip̃m intelligere nõ possum.
si derabilis: quia in eum deside¬
rant prospicere. In sanctie est

Expanded text:
in se ipso, quid in angelis, quid in sanctis, quid in creaturis, prehensibilis, quia principium et finis et principium sine principio et finis sine fine. Ex me intelligo quod incomprehensibilis est quoniam me ipsum intelligere non possum siderabilis, qui in eam desiderant prospicere. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud est insi sapiẽcia
in anima. insi glorla ĩ ꝯscĩa
nisi sanctificacio in archa. O
ꝙͣ in effabilis est dei pietas
que tantã maiestatem in¬
cliuat ad tantam humilita¬
tem. Quicreaut nos. creat᷑
in nobis: et quasi parũ esset

Expanded text:
nihil aliud est nisi sapientia in anima, nisi gloria in conscientia, nisi sanctificatio in arca. O quam ineffabilis est pietas Dei, quae tantam majestatem inclinat ad tantam humilitatem! Qui creavit nos, creatur in nobis: et quasi parum esset
Abbreviated transcription (Latin):
temptauerit: ꝓcus issud ar¬
ceat. ut sit secura constiẽcia.
Setura est: quando accusa¬
cionem nõ patitur. uel pro
corpore bom. uel pro presump¬
cione mali. Munda est et be¬
ne sibi constia: cum nec de
preterito iuste accusatur nͨ
de presenti iuste de lectatur
Pura est. cui deus nec sua
pcc̃a imputat. quia nõ fecit
nec aliena quia nõ approba¬
uit: nec negligenciã quia
nõ tacuit. nec suꝑbiam qr
uero tanto studio et sollicitu¬
dmne quereretur ꝯstiencia.
quanto queritur secularis
⁊ uana stientia et cicius ap¬
prehenderetur/ et ucilius reti¬
neretur. Cogitare namqz
de consciencia sensus ꝯsũma¬
tus et qui custodit illam: sẽ¬
per erit securus. Salua reue¬
rencia sapiencie utilius est.
currere ad constienciam ꝙͣ
edificet conscienciam. Tunc
enĩ se intelligit aĩa. tunc

Expanded text:
tentaverit, procul illud artentaverit, procul illud arceat, ut sit secura conscientia. Secura est quando accusationem non patitur, vel pro tempore boni, vel pro praesumptione mali. Munda est et bene sibi conscia, cum nec de praeterito juste accusatur, nec de praesenti injuste delectatur. Pura est, cui Deus nec sua peccata imputat, quia non fecit: nec aliena, quia non approbavit: nec negligentiam, quia non tacuit: nec superbiam, vero tanto studio et sollicitudine quaereretur conscientia, quanto quaeritur saecularis et vana scientia, et citius apprehenderetur, et utilius retineretur. Cogitare namque de conscientia, sensus est consummatus; et qui custodit illam, semper erit securus. Salva reverentia sapientiae, utilius est currere ad conscientiam, quam  sit quae aedificet conscientiam. Tunc enim se intelligit anima, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ic nimirũ sic edi .ix.¬
tere refugit: que si pcc̃msen¬
ciat pcc̃o non consentit ꝙͣ
si cogitacio inquinat. racio
tit: nec ꝓpter hoc peccatorẽ
dimittit nec eius pcc̃a
dissimulat et cum corripit
nõ insultat. Transquilla ẽ
que ommibus est duscis nulli
grauis utens amico ad gr̃az
mimico ad pacĩam. Cunctis
ad beniuolenciam quib pt̃
ad beneficienciã. Talibus do
nius aĩe edificatur. Quod
si forte fieri solet fur ad hoc¬
uenerit qui nõ uenit insi ut
furetur. et mattet et pdat¬
si inꝙͣ fur uenerit. id est uel cor¬
Sis elacio intrinsetus oriens
uel appetitus humane laudis
extrinsecus adueniens. seu
aliqua quelibet pesti ᷤ que do¬
mũ istam machinetur ꝑ fo¬
dere: tunc ira quasi canis the¬
saurũ custodiens eiugilet.
latret mordeat et uigilet iuigulet
irruentes hostes nemun par¬
cat. nussũ intrare ꝑmittat:
s clamet et extitet intus
habitantes ad arma cape¬
scenda. Quodcũqz uicium
siue clain siue palain noc̾e

Expanded text:
ic nimirum, sic aeditere refugit: quae si peccatum sentiat, peccato non consentit: quam si cogitatio inquinat, ratio tit: nec propter hoc peccatorem dimittit, nec ejus peccatum dissimulat; et cum corripit, non insultat. Tranquilla est, quia omnibus est dulcis, et nulli gravis: utens amico ad gratiam, inimico ad patientiam, cunctis ad benevolentiam, et quibus potest ad beneficentiam. Talibus enim domus animae aedificatur. Quod si forte, ut fieri solet, fur advenerit, qui non venit, nisi ut furetur, et mactet et perdatsi, inquam, fur venerit, id est vel cordis elatio intrinsecus oriens, vel appetitus humanae laudis extrinsecus adveniens, seu aliqua quaelibet pestis, quae domum istam machinetur perfodere; tunc rationis ira, quasi canis, thesaurum custodiens, evigilet, latret, mordeat et jugulet: irruens in hostes, nemini parcat, nullum intrare permittat; sed clamitet, et excitet intus habitantes ad arma capessenda. Undecunque vitium, sive clam, sive palam nocere
Abbreviated transcription (Latin):
nerando. frater hereditatis
per ꝑticipationẽ. mater ꝑ
alioꝵ instructionẽ. O fide¬
lis aĩa expande smus dila¬
ta affectus. neangustieris
in uisceribus tius concipere
quẽ totus mũdus nõ potuit
comprehendere donec uurgo¬
beata illum fide concepit. fi¬
de namqz xp̃us concipitur
uerbi predicacõne nascitur
deuocione nutritur. amore
tenetur. Sit ergo consciẽcia
pura.: ut deum conducat. ad
hospiciũ nostrum. Sit solli
cita fide le obsequiũ. ne tãta
maiestas recuset cordis gre¬
mniũ. Sit deuota: ut soli deo
placeat. soli deo intendat nͨ
recedat ab eo. Talis constĩa
letificat aĩam exhibet deo

Expanded text:
rando: frater, per haereditatis participationem; mater, per aliorum instructionem. O fidelis anima, expande sinus, dilata affectus; ne angustieris in visceribus tuis concipere, quem totus orbis non potuit comprehendere, donec Virgobeata illum fide concepit. Fide namque Christus concipitur, verbi praedicatione nascitur, devotione nutritur, amore tenetur. Sit ergo conscientia pura, ut Deum conducat ad hospitium nostrum: sit sollicita circa fidele obsequium, ne tanta majestas recuset cordis gremium: sit devota, ut soli Deo placeat, soli Deo intendat, nec recedat ab eo. Talis conscientia laetificat animam, et exhibet se Deo
Abbreviated transcription (Latin):
uit per se. uel illa. alia nouit
ex se. Cor enimiꝰ ⁊ se nouit sua
sciencia et multa alia. Qͣndo
nouit se appellatur consciã
quando preter se alia noĩa¬
tur sciencia uni

Expanded text:
aeter se etiam alia novit ex se. Cor enim et se novit sua conscientia, et multa alia. Quando novit se, appellatur conscientia: quando praeter se alia, nominatur scientia
Abbreviated transcription (Latin):
et uiolenter ex igebant opera
ab ip̃is prepositis hebreis. Et
nomen meũ adonay non in¬
dicaui eis. Quasi dicat. Quã¬
uis ego qui sum ommpotens
apparuerim eis. s pietatem¬
aut sapienciã indicaui ad qͣs
pertinet .el. et eloyn. Super¬
quã leuaui manũ meã. Co¬
suetudo est iurantis eleua¬
re manũ ad sacra. ut per ea
confirmet quod iurat. Ita
eam in hereditatẽ abrahe. Ist

Expanded text:
et violenter exigebant opera et violenter exigebant opera ab ipsis praepositis Hebraeis. Et nomen meum Adonai non indicavi eis. Quasi dicat: Quamvis ego qui sum omnipotens, apparuerim eis, aut sapientiam indicavi, ad quas pertinet el, et eloym. Auquam levavi manum meam. Consuetudo est jurantis elevare manum ad sacra, ut per ea confirmet quod jurat, ita eam in haereditatem Abrahae. Ist
Abbreviated transcription (Latin):
signa. non solum ea que fe¬
cit ad ifrael. S⁊ et illa que
fecit coram pharaone, que
omĩa uidetur hic distixisse
si scaptura preterit. hic ne
bis narret. Qui querebant
aĩam tuã. Iste pharao qui mͦ
regnabat. non fuit isse quẽ
moyses fugit pargeus ĩ ma¬
plaga. unde point hic uerba
preteriti temporis quib sict¬
inficatur precesse alias cõ¬
minaciones. ut est. dixi tibi
et noluisti. Hus uerbis ĩ ulti¬
ma plaga exprobrat ei con¬
temptũ dei inprecedentibus
admonicõibr Circuncidit pͤ¬
puciũ filui sui. Quare non di¬
cit filior: Quia forsitam ma¬
ter unũ sibi uidelicet maiorẽ
natu ꝓpriũ et incurtũcisim
retinuerat. Alterũ uero moyses
qui circũcisus erat quasi suũ
circũciderat. quod eciã ĩnuit
ex interpretacõibus nomiũ
uel forsitan solũ maiorẽ filiũ
secũ ducebant et minorẽ a¬
pud auũ relinquerant. Fla
gellatiqz sunt qui pre erant.
qui uerberabantui. quide de
egipciis qui uerberabant illos

Expanded text:
signa: non solum ea quae fesigna: non solum ea quae fecit ad Israel, sed et illa, quae fecit coram Pharaone: quae omnia videtur hic distinxisse, sed Scriptura praeterit hic, ne bis narret. Qui quaerebant animam tuam. Iste Pharao, qui modo regnabat, non fuit ille quem Moyses fugit pergens in Maplaga. Unde ponit hic verba praeteriti temporis, quibus significatur praecessisse alias comminationes, ut est: dixi tibi, et noluisti. His verbis, in ultima plaga exprobrat ei contemptum Dei in praecedentibus admonitionibus. Circumcidit praeputium filii sui. Quare non dicit filiorum? Quia forsitan mater unum sibi videlicet majorem natu proprium et incircumcisum retinuerat. Alterum vero Moyses, qui circumcisus erat, quasi suum circumciderat: quod etiam innuitur ex interpretationibus nominum. Vel forsitan solum majorem filium secum ducebant, et minorem apud avum reliquerant. Flagellatique sunt qui praeerant. qui verberabantur; quidam de Aegyptiis qui verberabant illos
Abbreviated transcription (Latin):
Qr no modo posset esse signũ
quod futurũ remotũ erat rei
quã nuꝑ facturꝰ fuit. Dicimꝰ
itaqz habebis signũ hoc scil¬
signũ ꝙ educes filios ifrael.
de egipto. et hoc sail cũ edu¬
xeris sit pͥncipiũ alterus nar¬
deberent. et yronicedictũ. Ci
dicet nomẽ meũ ignoratur
uelsic. ne diffidas quid loqͣ¬
ris. et quid dicas eis qrego
te facies illa miracula uelal̃
Egosum. qui ĩ mutabiliter sa
curꝰ nomen ꝓpriũ est. ens. pͥ¬
stulabit basa argentea. Tra¬
sunt hebrey ꝙ tantã grãm
habuerint a dño filii israel cũ
egipciis. Ut domo postularent ⁊¬
eoꝵ basa et ip̃i darent nostri
uero expositores dicunt uori¬
moysen. Unde dicit ab heri
et nudius tercuis non sum
eloquens in comparacione
dei. Quidam dicunt moysen
ꝓpterea nõ esse eloquentem
quia du moratus fuerat in
terra madian. Unde oblitus
erat a liquantulũ lingue e¬
gipcie. Aaron autem semper
inegipto morabatur. quare
datur ip̃e interpre s ad pha¬

Expanded text:
Quomodo posset esse signum, Quomodo posset esse signum, quod futurum remotum erat, rei quam nuper facturus fuit? Dicimus itaque habebis signum, hoc scilsignum, quod educes filios Israel de Aegypto: ut hoc, scilicet cum eduxeris, sit principium alterius naret est ironice dictum. Quasi diceret: Nomen meum ignoratur? Vel sic: Ne diffidas quid loquaris, quid dicas ei; quia ego te facies illa miracula. Vel aliter: Ego sum, qui immutabiliter sum; cujus nomen proprium est ENS. Postulabit vasa argentea. Tradunt Hebraei, quod tantam gratiam habuerint a Domino filii Israel coram Aegyptiis, ut dono postularent eorum vasa, et ipsi darent. Nostri vero expositores dicunt veriMoysen. Unde dicit: ab heri, et nudiustertius non sum eloquens, in comparatione Dei. Quidam dicunt Moysen propterea non esse eloquentem, quia diu moratus fuerat in terra Madian: unde oblitus erat aliquantulum linguae Aegyptiae. Aaron autem semper in Aegypto morabatur: quare datur ipse interpres ad Pha
Abbreviated transcription (Latin):
subiectas obstetrices. Menti¬
te sunt quidem: sz ꝓpter pie¬
tatem ueniale fuit car men¬
daciũ. misericordiã ex hibue¬
runt infantibz. s ꝓpter men¬
daciũ diminutũ est meritũ
et conuersum intẽporale pre¬
nuũ et ita utrumqz quodam
modo minuit alterũ et redu¬
cit᷑ ad mediocritatẽ .i. tã cus¬
pa mendacii meritũ pietatis.
ꝙͣ pietas dampnacionẽ inẽ¬
dacii. Edificauit illis domos
habundanciã tribuendo uol
filios. Aliter. Edificauit illis
scil hebreis edific̃. pharao do¬
mos. quia eos qui fuerant in
gessen collecti uoluit ut sparsi
in egipto habitarent. quatiꝰ
facilius masculi genti oppri¬
merentur ab egiptus. Crepi¬
dinẽ concauitatẽ ripe. Surre¬
xit moyses et defensis puellis
Constat ꝑ hoc negociũ quor
ab uno fieri nõ potuit. moysen
nõ fuisse. s cõmites duxisse
post multa uerba habita ad ĩui¬
cem doalus anteꝙͣ ad pactum
accederent que tamen tacent᷑¬
Habebis signũ cũ eduxeris.

Expanded text:
subjectas obstetrices. Mentisubjectas obstetrices. Mentitae sunt quidem, sed propter pietatem veniale fuit earum mendacium. Misericordiam exhibuerunt infantibus, sed propter mendacium diminutum est meritum, et conversum in temporale praemium: et ita utrumque quodam modo minuit alterum, et reducit ad mediocritatem, id est, tam culpa mendacii meritum pietatis, quam pietas damnationem mendacii. Aedificavit illis domos: abundatiam tribuendo, vel filios. Aliter: Aedificavit illis, scilicet: Hebraeis aedificavit Pharao domos; quia eos qui fuerant in Gessen collecti, voluit ut sparsim in Aegypto habitarent: quatenus facilius masculi geniti opprimerentur ab Aegyptiis Crepidinem concavitatem ripae. Surrexit Moyses, et defensis puellis. Constat per hoc negotium quod ab uno fieri non potuit Moysen non fuisse solum, sed comites duxisse post multa verba habita ad invicem de aliis antequam ad pactum accederent, quae tamen tacentHabebis signum cum eduxeris.
Abbreviated transcription (Latin):
presentiam. Edificauerunt
et ramasse. In hebreo ubi nos
habemus tabernaculoꝵ est.
quidã sermo qui transposi¬
cionẽ puncti modo ad dexte¬
ram modo ad simstrã. uel so¬
nat in uoce mischenoth, et
significat paupũ. uel sonat
mischenoti et significat po¬
sicionũ et scdm̃ hoc ꝙ prior
uox subĩmut urbes paupũ
edificatas intelligitur. urbes
prius debiles et pauꝑpũ mã¬
siones operacione hebreorũ
forciores effectas. Secũdũ
hoc autem quod mischenoth
significat posicionũ: intelli¬
gitur ita fortes urbes compo¬
sitas. ꝙ thesauri regis repo¬
nerentur ibi in custodia pro
firmitudine loci suie ante
fuerint ibi urbes siie nõ. Os¬
stetricibus hebreoꝵ. Quidã
dicunt istas duas sephoram
et phuam fuisse hebreas unde
maluerũt infantes seruare.
asii pocius egipcias. unde cõ¬
mendabilior fuit eaꝵ pietas
Sz queritur quomodo due
tantũ obstetrices potuerunt
suffic̾e toti regno: Contra qd̾
respondetur has duas esse p᷑¬
latas et multas subse habere

Expanded text:
in Exodum. Aedificaverunt et Ramasses. In Hebraeo ubi nos habemus tabernaculorum, est quidam sermo, qui transpositione puncti modo ad dextram modo ad sinistram, vel sonat in voce miscenoth, et significat pauperum; vel sonat miscenoth, et significat positionum: et secundum hoc, quod prior vox subinnuit, urbes pauperum aedificatas intelligitur: urbes prius debiles, et pauperum mansiones operatione Hebraeorum fortiores effectas. Secundum hoc autem, quod miscenoth significat positionum, intelligitur ita fortes urbes compositas quod thesauri regis reponerentur ibi in custodia pro firmitudine loci, sive ante fuerint ibi urbes, sive non obstetricibus Hebraeorum. Quidam dicunt istas duas Sephoram, et Phuam fuisse Hebraeas: unde maluerunt infantes servare alii potius Aegyptias. Unde commendabilior fuit earum pietas. Sed quaeritur quomodo duae tantum obstetrices potuerint sufficere toti regno. Ad quod respondetur, has duas esse praelatas et multas sub se habere
Abbreviated transcription (Latin):
ciones languentẽ ammũ in¬
uosuit. Per uanitatẽ nãqz
de operibus quoꝵ mͥ ꝯscuis
nõ eram turpiter me iacta¬
ui. Gestiebam etiã docẽ que¬
nesciebam. Credidi de mesub¬
limia uolebam: delectabilia
graiubz ante ponebam exe¬
crabar uerbo quos aĩo concu
decipiebam. In promissione
honesta fui uelox: ĩ exhibide
mendax. a bono nuitabilis ma¬
si tenax. ĩ Gerbo grauis. aĩo tͣ¬
pis ubiqz fallax letus ad ꝓ¬
spera. fragilis ad aduersa. in¬
flatus ad obsequia anxiꝰ ad
opprobria. ĩmoderatus ad gau¬
dia. facilis adhumana. diffi¬
cilis ad honesta. Misericordis¬
sime dñe ita de fecerunt ĩ ua¬
nitate dies mei. ĩ quibus de¬
bui flere cõmissã inquitatẽ
excitare remissam uoluntatẽ
suspirare ad amissam here¬
ditatẽ aspirare ad ꝓmissã
hereditatẽ aspirare ad an

Expanded text:
tiones languentem animum intiones languentem animum involvit. Per vanitatem namque de operibus, quorum mihi conscius non eram, turpiter me jactavi. Gestiebam etiam docere quanesciebam. Credi de me sublimia volebam, delectabilia gravibus anteponebam, exsecrabar verbo quod animo concupdecipiebam. In promissione honesta fui velox, in exhibitione mendax; a bono mutabilis, mali tenax; in verbo gravis, animo turpis, ubique fallax; laetus ad prospera, fragilis ad adversa; inflatus ad obsequia, anxius ad opprobria, immoderatus ad gaudia facilis ad humana, difficilis ad honesta. Misericordissime Domine, ita defecerunt in vanitate dies mei, in quibus debui flere commissam iniquitatem, excitare remissam voluntatem, suspirare ad amissam haereditatem, aspirare ad promissam felicitatem, properare ad an