comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitur. ea quȩ dicendi sunt ornate copiose uarieq dicere. qua
re illam ꝑtem suꝑiorẽ qm̃ semel ita uob̾ placuit nõrecus abo qͦ
minus ꝑpoliam atq conficiam qzͣtum cõsequar uos udicabitis¬
quib ex locis acl eas tres res q̃ ad fidem faciẽdã sole ualẽt dũ¬
catur oratio ut & cõtilientur animi & doceant᷑ & moueantur.
ꝓhec sunt enĩ tria numero quẽ ad modũ illustretur p̃sto ẽ. qui
omẽs docere possit qui hec primũ in nr̃os mores induxit qui
maxĩe hausit qui solus effecit. Nam quia ego catule clicã eĩz
nõ reuerẽs assentandi suspitionẽ neminẽ esse oratorẽ paulo
illustriorem arbitror neq grecum neq latinũ quẽ &etas nostra
tulerit. quẽ nõ & sepe tulerim & diligenter audierim. Itaq
si quid est in me quod iam sperare uideor. qm̃ qͦd uos eius in
q umq me audiente egit orator ꝙ nõ in memoria mea penitꝰ

Expanded text:
nitur, ea, quae dicenda sunt, ornate, copiose varieque dicere. Qua nitur, ea, quae dicenda sunt, ornate, copiose varieque dicere. Qua re illam partem superiorem, quoniam semel ita vobis placuit, non recusabo quo minus perpoliam atque conficiam—quantum consequar, vos iudicabitis—quibus ex locis ad eas tris res, quae ad fidem faciendam solae valent, ducatur oratio, ut et concilientur animi et doceantur et moveantur; haec sunt enim tria. Ea vero quem ad modum inlustrentur, praesto est, qui omnis docere possit, qui hoc primus in nostros mores induxit, qui maxime auxit, qui solus effecit. Namque ego, Catule,—dicam enim non reverens adsentandi suspicionem—neminem esse oratorem paulo inlustriorem arbitror neque Graecum neque Latinum quem aetas nostra tulerit, quem non et saepe et diligenter audierim; itaque si quid est in me—quod iam sperare videor, quoniam quidem vos, quam umquam me audiente egit orator, quod non in memoria mea penitus
Abbreviated transcription (Latin):
reb eiusdem gn̾is uł seꝑatim dicere solemus de gn̾e uniuersos
uł definite de singlis temporib hoĩb causis quos quide locos¬
expeditos habere debetis. Longũ est enĩnũc me explicare qͦ
oranone aut cõfirmare aut infirmare tabulas quȩstiones opõ¬
teat. ⁊łet sunt omĩa ingenii uł mediotris exercitatioĩs aut ma¬
xime artem ꝗdẽ & p̃cepta clũ taxat h actenus requirũt ut
cȩteris dicendi luminib ornent᷑. Itemq illa ꝗ̃ sunt alterus ge¬
neris q̃ tota ab oratore pariunt᷑ ex cogitatione nõ hñt difficilẽ
explicationẽ magis illustrẽ ꝑpolitamq desiclerant. Itaq cũ
hec duo nob̾ q̃renda sint in causis primũ ꝗ deinde quo mo¬
do dicamus alterũ qđł totum arte tractum uidetur tam &e su
artem requirit tam prudẽtiȩ est penȩ mediotris. ꝗd dicẽdũ
sit uidere. Alterũ ẽ in quo oratoris uis illa diuina uirtusq cer¬

Expanded text:
rebus eiusdem generis vel separatim dicere solemus de genere universo rebus eiusdem generis vel separatim dicere solemus de genere universo vel definite de singulis temporibus, hominibus, causis; quos quidem locosexpeditos habere debetis. Longum est enim nunc me explicare, qua ratione aut confirmare aut infirmare testis, tabulas, quaestiones oporteat. Haec sunt omnia ingeni vel mediocris, exercitationis autem maximae; artem quidem et praecepta dumtaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur. Itemque illa, quae sunt alterius generis, quae tota ab oratore pariuntur, excogitationem non habent difficilem, explicationem magis inlustrem perpolitamque desiderant; itaque cum haec duo nobis quaerenda sint in causis, primum quid, deinde quo modo dicamus, alterum, quod totum arte tinctum videtur, tametsi artem requirit, tamen prudentiae est paene mediocris quid dicendum sit videre; alterum est, in quo oratoris vis illa divina virtusque cer
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nõ reꝑiunt᷑ ab oratore s acl oratorẽ a causa atq re deferunt᷑.
Altera est ꝗ̃ tota in clisputatioẽ & argum̃tatioẽ oratoris collec¬
ta est. Ita in suꝑiore gnẽ cde tractanclis argumẽtis in hoc autẽ
etiã de inueniendis cogitandũ ẽ. Atq isti qui dem ꝗ docent cũ
causas in plura gnͣa secuerũt singłis gn̾ib argum̃toꝵ copiã suȩ¬
cerũt qł etiam ad instituẽclos adoleicẽtulos magis aptum ẽ ut
Simul ac posita causa sit habent quo se referant unde statim ex¬
peclita possint argumẽta depromere. tam̃ & tardi ingenuẽ
riuulos cõsectari fontis reꝵ nõ uicdere etiã aetatis est ususq
nostri a capite qđ uelimus arcessere: & unde oĩa manent
uidere. Et pͥmum genus illud eaꝵ reꝵ q̃ ad oratorẽ deferũ¬
tur meditatũ nob̾ in ꝑpetuũ ad omẽm usum similiũ reꝵ eẽ
cebebit. Nam & pro tabulis & cõtra tabulas protestib & cõ¬
tra testes & pro questionib & cõtra q̃stiones Q item de coceris

Expanded text:
orem a causa atque a re deferuntur; altera est, quae tota in disputatione et in argumentatione oratoris conlocata est; ita in superiore genere de tractandis argumentis, in hoc autem etiam de inveniendis cogitandum est. Atque isti quidem, qui docent, cum causas in plura genera secuerunt, singulis generibus argumentorum copiam suggerunt; quod etiam si ad instituendos adulescentulos magis aptum est, ut, simul ac posita causa sit, habeant quo se referant, unde statim expedita possint argumenta depromere, tamen et tardi ingeni est rivulos consectari, fontis rerum non videre, et iam aetatis est ususque nostri a capite quod velimus arcessere et unde omnia manent videre. Et primum genus illud earum rerum, quae ad oratorem deferuntur, meditatum nobis in perpetuum ad omnem usum similium rerum esse debebit; nam et pro tabulis et contra tabulas et pro testibus et contra testis et pro quaestionibus et contra quaestiones et item de ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
dentia cdixi castigemus etiã segnitiẽ hoĩum atq inertiã. Nam si
asso ista cognitio iuris magna atq difficilis: tam̃ utilitatis ma¬
gnitudo deber&. hoĩes ad suscipiendũ discendi laborẽ impel¬
lere. S o dii iumaortales nõ licerẽ hoc aucdiente sceuola nͥ

Expanded text:
dentia dixi, castigemus etiam segnitatem hominum atque inertiam; nam si dentia dixi, castigemus etiam segnitatem hominum atque inertiam; nam si esset ista cognitio iuris magna atque difficilis, tamen utilitatis magnitudo deberet homines ad suscipiendum discendi laborem impellere: sed, o di immortales, non dicerem hoc, audien
Abbreviated transcription (Latin):
familias qui ex hyspania remã ueniss& cum uxorẽ p̃gnãtẽ in pro¬
uinciã reliꝗss& romȩq aiteram duxiss& atq ñũtiũ priori remi¬
siss& mortuusq ẽet intestato ex utraq filius natus eẽt. medi¬
ocris ne res in cõtẽtionẽ adducta: Cum quereret᷑ de duobus
ciuib capitib & cle puero qui ex posteriore natir erat & de
cius matre q̃ si iudicaret᷑ ceriis ꝗbusdã uerbis nouis nuptiys fie¬
ri cum suꝑiore diuortiũ in cõcubine locũ ciuceretur. Hȩc igit᷑
& hoꝵ similia ura suę ciuitatis ignoratẽ ereptũ & celsum alairi
& ꝓnipto ore atq uultu huc atq illuc ĩtur itẽ uagari cũ magna
caterua toto foro p̃ssiłm clientib atq op̃e amicis &. pree cũc¬
tis ciuitatib lucẽ ingenis & cõsilii sui porrigẽtẽ itq tinden¬
tenone in pͥmis flagitiosum pitandũ ẽ:ẜ Si qm̃ de in pu¬

Expanded text:
familias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem praegnantem in profamilias, qui ex Hispania Romam venisset, cum uxorem praegnantem in provincia reliquisset, Romae alteram duxisset neque nuntium priori remisisset, mortuusque esset intestato et ex utraque filius natus esset, mediocrisne res in contentionem adducta est, cum quaereretur de duobus civium capitibus et de puero, qui ex posteriore natus erat, et de eius matre, quae, si iudicaretur certis quibusdam verbis, non novis nuptiis fieri cum superiore divortium, in concubinae locum duceretur? Haec igitur et horum similia iura suae civitatis ignorantem erectum et celsum, alacri et prompto ore atque vultu, huc atque illuc intuentem vagari cum magna caterva toto foro, praesidium clientibus atque opem amicis et prope cunctis civibus lucem ingeni et consili sui porrigentem atque tendentem, nonne in primis flagitiosum putandum est? Et quoniam de impu
Abbreviated transcription (Latin):
filius .T.Pł. uissit ecduci quia eum ciuem negar& eẽ ⁊ a memo¬
rixsic eẽt proditũ quẽ pater suus aut popłs uendidissor aut pa¬
ter patratus dedlisso ei nullũ ẽe postliminiũ. Quã possumus re¬
perire ex oĩb reb ciuilib cãm cõtentionẽq maiorem ꝙ de ordi¬
ne de cuitate de libertate de capite hõĩs cõsularis. Presertim
cũ hec nõ ĩ crimine aliquo ꝙ ille possit inficiari s inciuli uire
cõsister& : Similiq ĩ gñe inferiore ordine si ꝗs apud nos ẜuis¬
s&& ex populo federato seseq liberass&r & postea domũ reuenis¬
s& q̃sitũ ẽ apcł maiores nr̃os nũ id ad suos post liminio rediss&
& amisiss & hãc ciuitatẽ. Qu̾id de libertate quo uidiciũ grauius
ẽẽ nullum potest/ nõ ne ex uire ciuili potest esse cõtentio: Cũ
querit᷑is qui domili oluntate census sit cõtinuo ne anubi lustͥxᷤ
si nõ gõditũ liber sit. Quid qđ usu mimoria patreiuenit ut pater¬

Expanded text:
ribunus plebis, iussit educi, quod eum civem negaret esse, quia memoria sic esset proditum, quem pater suus aut populus vendidisset aut pater patratus dedidisset, ei nullum esse postliminium, quam possumus reperire ex omnibus rebus civilibus causam contentionemque maiorem quam de ordine, de civitate, de libertate, de capite hominis consularis, praesertim cum haec non in crimine aliquo, quod ille posset infitiari, sed in civili iure consisteret? Similique in genere, inferiore ordine, si quis apud nos servisset ex populo foederato seseque liberasset et postea domum revenisset, quaesitum est apud maiores nostros, num is ad suos postliminio redisset et amisisset hanc civitatem. Quid? de libertate, quo iudicium gravius esse nullum potest, nonne ex iure civili potest esse contentio, cum quaeritur, is, qui domini voluntate census sit, continuone, an, ubi lustrum sit conditum, liber sit? Quid? quod usu memoria patrum venit, ut pater
Abbreviated transcription (Latin):
Nlamaior opituo ẽ ꝙ nemo põt de ea re quã nõ nouit nõ tur pissimue
dicere sta dũ intrsie uituꝑationẽ quȩ maior est cõtemnũtrasse utt¬
etiae quã magis ip̃i fuguĩt tarditatis. Equidemsoleo dare oꝑam utde
sua quisq me ip̃e doceat: & ut ne ꝗs alius adsit quo liberiusl oenua¬
tur qragere aduersarii causam ut ille agat suã. & quicꝗd deire sua
coxitarit inmeduui ꝓferat. Ĩtaq dum ille dis cessit tres ꝑsonas unus
sustineo sũma aĩ eꝗtate meã aduers arii iuidicis ꝗ locus esttalis cui
pliis habeat adiumeti q in comodi hũc iudico ee dicen dii bt elus
mali  boni repero id totuĩ abdico atq eicio ita assequo sactiathis
te quero quierdica. quȩ duo pleriq ingenio fretis eul faocienp
cexte uelem ili melius aliquato diceret si aliud sumẽdũ sibiteuor
i togitandũ aliud ad dicendũ putarent  cũ rẽ penitus cãn ouod

Expanded text:
illa maior opinione, quod nemo potest de ea re, quam non novit, non turpissime illa maior opinione, quod nemo potest de ea re, quam non novit, non turpissime dicere: ita dum inertiae vituperationem, quae maior est, contemnunt, adse quam magis ipsi fugiunt, tarditatis. Equidem soleo dare operam, ut de sua quisque re me ipse doceat et ut ne quis alius adsit, quo liberius loquatur, et agere adversari causam, ut ille agat suam et quicquid de sua re cogitarit in medium proferat: itaque cum ille discessit, tris personas unus sustineo summa animi aequitate, meam, adversari, iudicis. Qui locus est talis, ut plus habeat adiumenti quam incommodi, hunc iudico esse dicendum; ubi plus mali quam boni reperio, id totum abiudico atque eicio. Ita t alio dicam; quae duo plerique ingenio freti simul faciunt; sed certe eidem illi melius aliquanto dicerent, si aliud sumendum sibi tempus ad cogitandum, aliud ad dicendum putarent. Cum rem penitus causamque
Abbreviated transcription (Latin):
cũq cãs erit tracturus ut eas diligenter penitusq cognoscat. hoc
in ludo nõ p̃cipitur. faciles enĩ cause ad pueros deferunt. Lex ꝑegri¬
nĩ uetat in murũ ascendere. Ascendit. hostis repulit. Accusatir
nihil est negotii eius modi causam cognoscere. Recte igitur nihilde
cã dicedi precipiut. Hec est enĩ in ludo causaꝵ formula fece. Atus
in foro tabule testimona pacta conuẽta stipulatiõis cognatiõẽs affini¬
tates decreta responsa uita deniq eoꝵ qui in causa uer sanfitotaco¬
gnoscenda est quaꝵ reꝵ negligentia plerasq causas & maxime priua¬
tns sunt enĩ multo sepe obscuriores uidemus amitti ata nõ nullidũ
opam sua multa existimare uolunt / ut toto foro uolitare &a cã ad
cpusamire uideant᷑ causas sciunt in cognitas. In quo est illa quiden
magnaoffemio iuł negligentiȩ susceptis reb uł ꝑfidia recepto. sedetiã

Expanded text:
cumque causas erit tractaturus, ut eas diligenter penitusque cognoscat. Hoc cumque causas erit tractaturus, ut eas diligenter penitusque cognoscat. Hoc in ludo non praecipitur; faciles enim causae ad pueros deferuntur; lex peregrinum vetat in murum ascendere; ascendit; hostis reppulit: accusatur. Nihil est negoti eius modi causam cognoscere; recte igitur nihil de causa discenda praecipiunt; haec est enim in ludo causarum formula fere. At vero in foro tabulae testimonia, pacta conventa stipulationes, cognationes adfinitates, decreta responsa, vita denique eorum, qui in causa versantur, tota cognoscenda est; quarum rerum neglegentia plerasque causas et maxime privatas—sunt enim multo saepe obscuriores—videmus amitti. Ita non nulli, dum operam suam multam existimari volunt, ut toto foro volitare et a causa ad causam ire videantur, causas dicunt incognitas; in quo est illa quidem magna offensio vel neglegentiae, susceptis rebus, vel perfidiae, receptis; sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
oratorib leporẽ quẽdam & salem. Alter acutissimũ & subtilissimũ di¬
cendi genuis ẽ cõsecutus. Neq uõ uester equalis curio patre mea sentẽ¬
tia uił eloquẽtissio tp̃ib illis uł quẽq mihi magnoꝑe iudef᷑ imitari qui
tam̃ uerboꝵ grauitate & elegantia & copia suam quãdam expressit qiͣ
tormã figuramq dicendi. Quod ego maxĩe iudicare potui mea cã
quam ille contra me apł centum uiros ꝓ frĩb cõsciis dixit. In qͣ nihil
illi defuit qđ ñõ modo copiosus s etiã sapiens orator habere deber&e
Uerũ ut aliqñ acd causas deducamus illum quẽ cõstituimus & eas ꝗdem
in quib plusculũ negotii est iudicioꝵ atq litiũ ꝙͣ necessariu iiserit
aliqs fortasse hoc p̃ceptum. est eĩm nõ tam acutum q necessariũ magisq
monitoris nõ fatiu q eruditi magr̃i. Noc enĩ pͥmũ p̃cipiemus quas¬

Expanded text:
oratoribus leporem quendam et salem, alter acutissimum et subtilissimum dioratoribus leporem quendam et salem, alter acutissimum et subtilissimum dicendi genus est consecutus; neque vero vester aequalis C. Curio, patre mea sententia vel eloquentissimo temporibus illis, quemquam mihi magno opere videtur imitari; qui tamen verborum gravitate et elegantia et copia suam quandam expressit quasi formam figuramque dicendi; quod ego maxime iudicare potui in ea causa, quam ille contra me apud centumviros pro fratribus Cossis dixit; in qua nihil illi defuit, quod non modo copiosus, sed etiam sapiens orator habere deberet. Verum ut aliquando ad causas deducamus illum, quem constituimus, et eas quidem, in quibus plusculum negoti est, iudiciorum atque litium—riserit aliquis fortasse hoc praeceptum; est enim non tam acutum quam necessarium magisque monitoris non fatui quam eruditi magistri—hoc ei primum praecipiemus, quas
Abbreviated transcription (Latin):
audiui tota imitet᷑ asia sic semꝑ fuisse aliquẽ cuius se similes pleriq
esse uellent. Hanc igit᷑ similitudinẽ qui imitatioe assequi uol& tũ
exercitationib crebris atq magnis: tum scribendo maxĩe ꝑsequat᷑. qd̾
hic noster Sulpitius facer& multo eius orõ eẽ presidio in qua nũc ĩter¬
dum ut in herbis rustici solent dicere in sũma ubertate in est luxu
idq mihi gratum ẽ. S recte quidem antoni multum s̃criptitasse arbitror.
Tum ille quasi uo̾ inquit / nõ ea precipiam aliis quȩ mihi ip̃i desint. S
tam̃ ne tabulas quidem cõficere existimor uerum etiam in hoc ex re
cari põt. Atq ẽẽ tam̃ multos uidemus ꝗ neminẽ imitent᷑ & suapte
natura qł uelĩt sine cuiusq similitudine cõsequãt᷑. qđ & in uobis ani¬
maduerti recte põt caesar & cocta quoꝵ alter inusitatũ nostris qd ẽ

Expanded text:
audivi, tota imitetur Asia, sic semper fuisse aliquem, cuius se similis plerique audivi, tota imitetur Asia, sic semper fuisse aliquem, cuius se similis plerique esse vellent. Hanc igitur similitudinem qui imitatione adsequi volet, cum exercitationibus crebris atque magnis tum scribendo maxime persequatur; quod si haec noster Sulpicius faceret, multo eius oratio esset pressior; in qua nunc interdum, ut in herbis rustici solent dicere in summa ubertate, inest luxuridque mihi gratum est; sed ne te quidem, Antoni, multum scriptitasse arbitror.' Tum ille 'quasi vero' inquit 'non ea praecipiam aliis, quae mihi ipsi desint: sed tamen ne tabulas quidem conficere existimor: verum et in hoc ex re cari potest. Atque esse tamen multos videmus, qui neminem imitentur et suapte natura, quod velint, sine cuiusquam similitudine consequantur; quod et in vobis animadverti recte potest, Caesar et Cotta; quorum alter inusitatum nostris quidem
Abbreviated transcription (Latin):
innumeri pͥncipes exierũt. S eoꝵ partim in pompa partim in acie ĩ¬
lustris eẽ uoluerũt. Atq & illi theopompi phori philisti nautrate
se magr̃i. Q hi ꝗ se ad causas cõtulerũt ut Demosthenus hyperides
Ligurgus Eschines clinarcus aliiq complures. & si inter se pares nõ
fuerunt tñ omẽs sũt in eodẽ ueritatis imitandȩ genere uersati. qͦꝵ
ꝙ diu mansit imitatio tam diu genus illud dicende studiũq uixit.
Postea q extĩctis eis omĩs eoꝵ mȩmoria sensim obscurata ẽ. Alia
quidem clicendi molliora ac remissiora gnͣa uiguerũt. Inde demothares
quẽ aiunt sororis filiũ fuisse demostheni. Tum phalericus ille deme¬
trius oĩm istoꝵ mea sentẽtia potẽtissimus aliiq eoꝵ similes extiterũt.
Quȩ si uolenrus usq ad hoc tempus ꝑsequi. intelligemus ut etiã ana
labandensem illum meneclem & eius fratrẽ hyerodem quos ego

Expanded text:
meri principes exierunt; sed eorum partim in pompa, partim in acie inmeri principes exierunt; sed eorum partim in pompa, partim in acie inlustres esse voluerunt. Atque et illi, Theopompi, Ephori, Philisti, Naucratae sese et magistri; et hi, qui se ad causas contulerunt, ut Demosthenes, Hyperides, Lycurgus, Aeschines, Dinarchus aliique complures, etsi inter se pares non fuerunt, tamen omnes sunt in eodem veritatis imitandae genere versati, quorum quam diu mansit imitatio, tam diu genus illud dicendi studiumque vixit; postea quam exstinctis his omnis eorum memoria sensim obscurata est et evanuit, alia quaedam dicendi molliora ac remissiora genera viguerunt. Inde Demochares, quem aiunt sororis filium fuisse Demostheni; tum Phalereus ille Demetrius omnium istorum mea sententia politissimus, aliique horum similes exstiterunt. Quae si volemus usque ad hoc tempus persequi, intellegemus, ut hodie etiam Alabandensem illum Meneclem et eius fratrem Hieroclem, quos ego
Abbreviated transcription (Latin):
rũt singłe singula prope genera dicendi. qđ nõ tam facile in nr̃is ora¬
torib possumus iudicare: quia scͥpta ex quib iudiciũ poss&ꝵ nõ mul¬
ta sane reliq̃runt. q in gretis ex quoꝵ scriptis cuiusq aetatis q̃ dicẽ¬
di ratio uolutansq fuerit intelligi põt. Antiꝗssimi fere sũt quoꝵ ꝗ
cdem scͥpta constent. Pycles atq alcybiades & eadem aetate chucidicles
subtiles acuti breues sentẽtiisq magis q uerbis habũdantes nõ potus¬
soꝵ accidere ut unũ genus eẽt oĩm sini aliquẽ sibi proponerẽt ad imi¬
tandũ. Cõsecuti sũt hos Crythias Theramenes lisyas. Multa lysiȩ scrip¬
ta sunt nõ nulla crythiȩ De theramene audimus omẽs & tantũ re-¬
tinebãt illum ꝑ yclusucũ s erant paulo uberiore filo. Ecce tibi ẽ exor¬
tus ysocrates magister istoꝵ oũim cuius e ludo tamqͣ ex ȩquo troi ano

Expanded text:
rint singulae singula prope genera dicendi? Quod non tam facile in nostris orarint singulae singula prope genera dicendi? Quod non tam facile in nostris oratoribus possumus iudicare, quia scripta, ex quibus iudicium fieri posset, non multa sane reliquerunt, quam in Graecis, ex quorum scriptis, cuiusque aetatis quae dicendi ratio voluntasque fuerit, intellegi potest. Antiquissimi fere sunt, quorum quidem scripta constent, Pericles atque Alcibiades et eadem aetate Thucydides, subtiles, acuti, breves, sententiisque magis quam verbis abundantes: non potuisset accidere, ut unum genus esset omnium, nisi aliquem sibi proponerent ad imitandum. Consecuti sunt hos Critias, Theramenes, Lysias: multa Lysiae scripta sunt; non nulla Critiae; de Theramene audimus; omnes etiam tum retinebant illum Pericli sucum, sed erant paulo uberiore filo. Ecce tibi est exortus Isocrates, magister istorum omnium, cuius e ludo tamquam ex equo Troiano
Abbreviated transcription (Latin):
tarq ẽẽ ad dicẽdum. Magr̃m aũt quẽ uell& eliger& me quidẽ
si audir &. L. crassum qł iste arripuit & ita sese facturũ cõfirma¬
uit. atq etiam acldicdi gratiȩ s causa me qͦq sibi magr̃m futmͣ. Uix
annus intercesserat ab hoc ẜmone cohortatiois mee: cum iste accusa¬
uit .C. Norbanũ defendente me nõ ẽ credibile quid interesse mihi
sit uisum inter eum ꝗtũ erat/ & ꝗ año antefuerat. Oĩo illud gen
eum Crassi magnificũ atq preclarũ natura ip̃a ducebat s ea nõ satis
proficere potuiss& nisi eodem studio atq imitatiõe incidiss&: atq
ita clicere cõsuess& ut tota mente crassum atq omĩ aĩo intueretur.
Ergo hoc sit primũ in prȩceptis meis ut demõstremus quẽ imitemur.
Atq ita ut quȩ maxime excellent in eo quẽ imitabit᷑ ea diligẽtissime
ꝑsequatur. Tum accedat exercitatio qua illũ quẽ delegerit imitãdo

Expanded text:
taret esse ad discendum, magistrum autem, quem vellet, eligeret; me quidem taret esse ad discendum, magistrum autem, quem vellet, eligeret; me quidem si audiret, L. Crassum: quod iste adripuit et ita sese facturum confirmavit atque etiam addidit, gratiae scilicet causa, me quoque sibi magistrum futurum. Vix annus intercesserat ab hoc sermone cohortationis meae, cum iste accusavit C. Norbanum, defendente me: non est credibile quid interesse mihi sit visum inter eum, qui tum erat et qui anno ante fuerat. Omnino in illud genus eum Crassi magnificum atque praeclarum natura ipsa ducebat, sed ea non satis proficere potuisset, nisi eodem studio atque imitatione intendisset atque ita dicere consuesset, ut tota mente Crassum atque omni animo intueretur. Ergo hoc sit primum in praeceptis meis, ut demonstremus, quem imitetur atque ita, ut, quae maxime excellent in eo, quem imitabitur, ea diligentissime persequatur; tum accedat exercitatio, qua illum, quem delegerit, imitando
Abbreviated transcription (Latin):
docuit. ut nob̾ ducib ueniat eo quo sine duce ap̃i puienimusi qͦ¬
niam meliora dicere nõ possumus. Atq ut a familiari nr̃o exordi¬
ar hũc ego catule Sulpitiũ pͥmũ in cã paruula adolescentulũ an¬
diui uoce & forma & motu corporis & reliꝗs rebus actis ad hoc
munus de qͦ q̃rimus. Or̃one aũt celeri & cõcitata qđ erat inge¬
nii s uerbis exferuescentib & paulo nimiũ redũdantib ꝙ erat eta¬
tis. Non sum asꝑnatꝰ uolo enim se efferat in adolescente facunditas.
Nam facilius sic̃ inuitib reuotant᷑ ea q̃ se nimiũ ꝓcliderũt / quãsi
nihil ualo materies noua sacram̃ta cultura excitant᷑. Item uolo eẽ
in adolescente uncle aliꝗd amputẽ. Nõ enĩ põt in eo sucus eẽ diu¬
turnus qł nimis celeriter est maturitatẽ executũ. Uidi statim in¬
dotilẽ neq climisi tempꝰ ut eũ cohortatus ut eoꝵ sibi ludum pu¬

Expanded text:
docuit, ut nobis ducibus veniat eo, quo sine duce ipsi pervenimus, qudocuit, ut nobis ducibus veniat eo, quo sine duce ipsi pervenimus, quoniam meliora docere non possumus. Atque ut a familiari nostro exordiar, hunc ego, Catule, Sulpicium primum in causa parvula adulescentulum audivi voce et forma et motu corporis et reliquis rebus aptis munus, de quo quaerimus, oratione autem celeri et concitata, quod erat ingeni, et verbis effervescentibus et paulo nimium redundantibus, quod erat aetatis. Non sum aspernatus; volo enim se efferat in adulescente fecunditas; nam facilius sicut in vitibus revocantur ea, quae se nimium profuderunt, quam, si nihil valet materies, nova sarmenta cultura excitantur; item volo esse in adulescente, unde aliquid amputem; non enim potest in eo sucus esse diuturnus, quod nimis celeriter est maturitatem exsecutum. Vidi statim indolem neque dimisi tempus et eum sum cohortatus, ut forum sibi ludum pu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire nõ solum Hortabor ut elabor& si etiam si uir quoq bonus anh
uidebit᷑ ẽẽ obsecrabo. T antũ ergo in excellente oratore & eodẽ bono
uiro pono ẽẽ ornamẽti uniuersȩ ciuitatis inuidebit᷑ cum omĩa sume
fecerit tam̃ ad metdiocris oratores se uẽturus ꝑmittã ip̃i quid uelit
molestus magno oꝑe nõ ero. Sin plane abhorrebit & erit absurdus
ut se cotineat aut aluii studium trãfferat ad monebo. Nam neq is
ꝗ optime potest deferendus ullo modo ẽ a cohortatiõẽ nr̃a megas
qui aliquid põt deterretus ꝙ alterũ diuinitatis mihi cułꝰdã uidet᷑
alteꝵ uł nõ facere qđ nõ optime possis uł facere quod nõ pessime
facias. Hum anitatis tertũ uo illud clamare cõtra q deceat᷑ & ꝙͣ
possit homis ẽ. ut tu catule de quoddam clamatore dixisti cdlomestĩ
adiuuatlusq ita loquamur ut eiꝰ tradamus ea dũtaxat q nosusus

Expanded text:
pervenire, non solum hortabor, ut elaboret, sed etiam, si vir quoque bonus mihi pervenire, non solum hortabor, ut elaboret, sed etiam, si vir quoque bonus mihi videbitur esse, obsecrabo; tantum ego in excellenti oratore et eodem bono viro pono esse ornamenti universae civitati; sin videbitur, cum omnia summe fecerit, tamen ad mediocris oratores esse venturus, permittam ipsi quid velit; molestus magno opere non ero; sin plane abhorrebit et erit absurdus, ut se contineat aut ad aliud studium transferat, admonebo; nam neque is, qui optime potest, deserendus ullo modo est a cohortatione nostra neque is, qui aliquid potest, deterrendus: quod alterum divinitatis mihi cuiusdam videtur, alterum, vel non facere quod non optime possis, vel facere quod non pessime facias, humanitatis, tertium vero illud, clamare contra quam deceat et quam possit, hominis est, ut tu, Catule, de quodam clamatore dixisti, stultitiaeadiuvandusque sit, ita loquamur, ut ei tradamus ea dumtaxat, quae nos usus
Abbreviated transcription (Latin):
doctores assequi possũt nõ iddẽ sentio tanta hac in re tamq inmero¬
sa posse fieri. Sint aũt ꝗ arbitrant᷑ deducendi sunt ad eos. qui hea do¬
cent oĩa iã explicati & ꝑpolita assequẽt᷑. Sunt enĩ innumerabiles de
ne an adpugnãdũ arma sint sumpturi. Aliud enĩ pugne faciesali¬
ua ludus campusq noster desiderat. At tam̃ ars ip̃a ludicra ar moꝵ
& gl adiatori & miiti prodest aliquid. S aimus acer & psens ee a¬
cutis idem atq uersutus inuictos uiros efficit nõ difficilius arte co¬
uincta. Quare ego tibi oratorẽ sic iam instituã si potero ut ꝗcꝗd effice¬
re põt ante ꝑspiciam. Sic enĩ mihi tractus litteris audierit aliꝗa lege¬
ret ista ip̃a pretepta acceꝑit. Temptabo ꝗd doceat ꝗd uoce ꝗd ui¬
rib quid spiritua qui d lingua efficere possit. si intelligam posre ad sũ nos

Expanded text:
doctiores adsequi possunt, non idem sentio tanta hac in re tamque immendoctiores adsequi possunt, non idem sentio tanta hac in re tamque immensa posse fieri; sin autem qui arbitrantur, deducendi sunt ad eos, qui haec docent; omnia iam explicata et perpolita adsequentur; sunt enim innumerabiles de ne an ad pugnandum arma sint sumpturi; aliud enim pugna et acies, aliud ludus campusque noster desiderat; ac tamen ars ipsa ludicra armorum et gladiatori et militi prodest aliquid; sed animus acer et praesens et acutus idem atque versutus invictos viros efficit non difficilius arte coniuncta. Qua re ego tibi oratorem sic iam instituam, si potuero, ut quid efficere possit ante perspiciam: sit enim mihi tinctus litteris; audierit aliquid, legerit, ista ipsa praecepta acceperit; temptabo quid deceat, quid voce, quid viribus, quid spiritu, quid lingua efficere possit. Si intellegam posse ad summos
Abbreviated transcription (Latin):
facilius facẽ possum cum sum in cursu orõnis ꝙͣ aĩm omĩa sũt
in aucdita. docilem aũt nõ cum polliceor me demõstraturũ s
cum eũ doceo & explano. Attentum uõ creclo tota actioẽ/ exci¬
tanclis mentib iudicũ nõ prima de̾nũtiatioẽ efficere̾ possumꝰ.
Tam uõ narrationẽ qͥci iubent uerisimilẽ ẽẽ & aꝑtam & bre¬
uem recte nos admonẽt ꝙ narratiõĩs magis putant esse pro¬
pria ꝙrͣ totius oronis ualde mihi uidentur errare/ oĩoq in hoc
omĩs est error ꝙ existimant artificiũ eẽ hoc qđdam nõ dissi¬
mile cȩteroꝵ. Cuiusm oĩ de ip̃o iure ciuili hesterno die crassus
cõponi posse dicebat. ut genera reꝵ pͥmũ exponerẽt᷑ in quo
uitium ẽ si genus ullum pretermictit᷑. Deinde singłoꝵ ꝑtis ge¬
neꝵ ĩ quo &ꝵ deesse aliquam ꝑtem & suꝑare mendosum est. Tum

Expanded text:
facilius facere possum, cum sum in cursu orationis, quam cum omnia sunt facilius facere possum, cum sum in cursu orationis, quam cum omnia sunt inaudita; docilem autem non cum polliceor me demonstraturum, sed tum, cum doceo et explano; attentum vero crebro tota actione excitandis mentibus iudicum, non prima denuntiatione efficere possumus. Iam vero narrationem quod iubent veri similem esse et apertam et brevem, recte nos admonent: quod haec narrationis magis putant esse propria quam totius orationis, valde mihi videntur errare; omninoque in hoc omnis est error, quod existimant artificium esse hoc quoddam non dissimile ceterorum, cuius modi de ipso iure civili hesterno die Crassus componi posse dicebat: ut genera rerum primum exponerentur, in quo vitium est, si genus ullum praetermittitur; deinde singulorum partes generum, in quo et deesse aliquam partem et superare mendosum est; tum
Abbreviated transcription (Latin):
ante ocuulos posita ẽẽ dico ut eas item quatuor quĩq sex ueletiã
septem qm̃ aliter ab aliis cligerunt᷑ in quas est ab hiis omĩs oratio
distributa. Tub& enim exordiri ita ut eum ꝗ audiat beniuolũ
nobis faciamus & docilem & attentum. Deinde rem narrare
Mita ut uerisimilis narratio sit ut aꝑta & breuis. Post autem
diuidere causam aut proponere / nr̃a confirmare argum̃tis ac
rationib. Deinde cõtraria refutare. Tum aũt alii cõclusionem
or̃onis cꝵ qrͣ ꝑ or̃onẽ collocant. Alii iubent añt qͣ ꝑ oret᷑ ornã¬
di aut agencli causa degredi. Deinde cõcludere ac ꝑorare. ne
hec quidem rep̃hendo sunt enĩ cõtinue distributa. s tam̃ iel
qtł necesse fuit hoĩb ex ꝑtib ueritatis non reppeni. quȩ enim
precepta principioꝵ & narrationũ eẽ uoluerunt ea in totis
oronib sũt cõseruanda. Nani & ego mihi beniuolum iudicem

Expanded text:
ante oculos posita esse dico, ut eas item quattuor, quinque, sexve parante oculos posita esse dico, ut eas item quattuor, quinque, sexve partis vel etiam septem, quoniam aliter ab aliis digeruntur, in quas est ab his omnis oratio distributa: iubent enim exordiri ita, ut eum, qui audiat, benevolum nobis faciamus et docilem et attentum; deinde rem narrare, et ita ut veri similis narratio sit, ut aperta, ut brevis; post autem dividere causam aut proponere; nostra confirmare argumentis ac rationibus; deinde contraria refutare; tum autem alii conclusionem orationis et quasi perorationem conlocant, alii iubent, ante quam peroretur, ornandi aut augendi causa digredi, deinde concludere ac perorare. Ne haec quidem reprehendo; sunt enim concinne distributa, sed tamen, id quod necesse fuit hominibus expertibus veritatis, non perite: quae enim praecepta principiorum et narrationum esse voluerunt, ea in totis orationibus sunt conservanda; nam ego mihi benevolum iudicem
Abbreviated transcription (Latin):
aũt eos nõ tam cõtumeliose qͣ phym illum hanibal & eo fortasse
plus habeo etiã negotii. s ista tam̃ ẽ eoꝵ doctrina ꝙͣͣtũ ego iudi¬
care possũ ꝑ ridicula. Diuidũt enĩ totam rem in dũas ꝑtes. In
cause cõtrouersiã & in q̃stiones. Causam appellãt rẽ positã in di¬
sceptatioẽ reꝵ & cõtrouersia. Quęstionẽ aũt̃ rem positã infini¬
tã diuisionis dubitatioẽ. de causa p̃cepta dant. de altera ꝑte clicẽ¬
di mirũ silentiũ ẽ. Deinde quĩq facunt qiͣ membra eloquentiȩ
inuenire ꝗd dicas inuenta disponere deinde ornare uerbis. post
memorie mandare tum ad extremum agere ac pronũtiare rem sa¬
ne nõ re conditam. Quis enim hoc nõ sua sponte uiderit/ neminẽ
posse dicere nisi & quid dic& & quibus uerbis & quo ordine
dicer& haber& & ea meminiss&. Atq hoc ego nõ rep̃hendoes

Expanded text:
autem eos non tam contumeliose quam philosophum illum Hannibal, et eo fortasse autem eos non tam contumeliose quam philosophum illum Hannibal, et eo fortasse plus habeo etiam negoti. Sed tamen est eorum doctrina, quantum ego iudicare possum, perridicula: dividunt enim totam rem in duas partis, in causae controversiam et in quaestionis: causam appellant rem positam in disceptatione reorum et controversia; quaestionem autem rem positam in infinita dubitatione; de causa praecepta dant; de altera parte dicendi mirum silentium est. Deinde quinque faciunt quasi membra eloquentiae, invenire quid dicas, inventa disponere, deinde ornare verbis, post memoriae mandare, tum ad extremum agere ac pronuntiare; rem sane non reconditam; quis enim hoc non sua sponte viderit, neminem posse dicere, nisi et quid diceret et quibus verbis et quo ordine diceret haberet et ea meminisset? Atque haec ego non reprehendo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
senes uidisse s qui magis q phormio delectar& uidisse neminẽ
neq me hercłe iniuria. Quid enim aut arrogantius aut loquatius¬
fieri potuit q hanibali qui tot annis de imꝑio cum .p. Ro. oĩum
deniq minimã ꝑtẽ illiꝰ publici muneris attigiss& p̃cepta re militari
dar& : Hoc mihi facere omisisti ꝗ de arte dicendi p̃cipiũt uidẽt᷑.
Qcł enĩ ip̃i exꝑti nõ sunt id docent cȩteros s hoc minus fortasse
errant: ꝙ nõ te ut hanibalem s pueros aut adolescẽtulos docẽ
conant᷑. Erras catule inquit Antonius. Na ego met in multos
iam phormiones incidi ꝗͣs enĩ ẽ istoꝵ gretoꝵ qui quẽꝙ nostrũ
ꝗtqͣ intelligere arbitret᷑: Ac mihi ꝗdem nõ ita molesti sunt facile
omẽs ꝑpetior & ꝑfero. Nam ut aliquid afferunt qđ mihi nõ displi¬
ceat/ aut efficiunt ut me nõ clidicisse minus peniteat. Dimitto

Expanded text:
senes saepe vidisse, sed qui magis quam Phormio deliraret vidisse neminem. senes saepe vidisse, sed qui magis quam Phormio deliraret vidisse neminem. Neque me hercule iniuria; quid enim aut afieri potuit, quam Hanibali, qui tot annis de imperio cum populo Romandenique minimam partem ullius publici muneris attigisset, precepta de re militarire? Hoc mihi facere omnes isti, qui de arte dicendi praecipiunt, videntur; quod enim ipsi experti non sunt, id docent ceteros; sed hoc minus fortasse errant, quod non te, ut Hannibalem ille, sed pueros aut adulescentulos docere conantur.' 'Erras, Catule,' inquit Antonius 'nam egomet in multos iam Phormiones incidi. Quis enim est istorum Graecorum, qui quemquam nostrum quicquam intellegere arbitretur? Ac mihi quidem non ita molesti sunt; facile omnis perpetior et perfero; nam aut aliquid adferunt, quod mihi non displiceat, aut efficiunt, ut me non didicisse minus paeniteat; dimitto
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ animis tm̃ ꝙͣtum ip̃i patiebant᷑ accepimus. S tam̃ ista tua nullũ
ad usum meum tantũ cognoscendi studium adductus requiro. nec
mihi opus est greco aliquo doctore qui mihi deuulgata precepta
decant&. cum ip̃e nũq forum nũq ullum iudicium aspexerit. ut
ꝑypatheticus ille dicit᷑ phormio cum anibal cartagini expulsus e¬
phesum ad anthi otũ ueniss& ex ul proq eo ꝙ eius nom̃ erat ma¬
g̃nũ apud om̃is gloria inutatus esset ab hospitib suis ut eum quẽ
lixi si uell& audir& cũq is se nõ uelle dixiss& lotutus ẽẽ dicit᷑
homo copiosus aliquot horas de imꝑii officio & de re militari. Tum
cȩteri qui illum audierant uehementer essent delectati querebãt
ab anibale quidnam ip̃e de illo philosopho iudicar&. Hic penus
nõ optume grece s tam̃ libere respondisse fertur multos se diliros

Expanded text:
eorum animis tantum, quantum ipsi patiebantur, accepimus—sed tamen ista tua nullum eorum animis tantum, quantum ipsi patiebantur, accepimus—sed tamen ista tua nullum ad usum meum, tantum cognoscendi studio adductus requiro. Nec mihi opus est Graeco aliquo doctore, qui mihi pervulgata praecepta decantet, cum ipse numquam forum, numquam ullum iudicium aspexerit; ut Peripateticus ille dicitur Phormio, cum Hannibal Karthagine expulsus Ephesum ad Antiochum venisset exsul proque eo, quod eius nomen erat magna apud omnis gloria, invitatus esset ab hospitibus suis, ut eum, quem dixi, si vellet, audiret; cumque is se non nolle dixisset, locutus esse dicitur homo copiosus aliquot horas de imperatoris officio et de omni re militari. Tum, cum ceteri, qui illum audierant, vehementer essent delectati, quaerebant ab Hannibale, quidnam ipse de illo philosopho iudicaret: hic Poenus non optime Graece, sed tamen libere respondisse fertur, multos se deliros
Abbreviated transcription (Latin):
aut repͥmendus aut imitandus aut omi ratioẽ ad tẽpus. ad cãm
orone moderandus in quo sepe beniuolentia ad odium odium
aũt ad beniuolentiã deducendũ ẽ qui ut tamqͣ machinatione
aliqua tum ad seueritatẽ tum ad remissionẽ animi tum ad tri
ponderib est utendum. Accedat oportet actio uaria uehemẽs
plena animi plena spiritus plena doloris plena ueritatis. In his
oꝑib si quis illam artem cõprehenderit ut tamq̃ phydias miner¬
ue signũ efficere possit nõ sane quẽ admodum in clipeo eidem
artifex minora illa oꝑa facere discat laborabit.  Tum catulus
quo ista maiora aut mirabiliora fȩcisti eo me maior expectatio
quidem iam intersit neq enĩ etas id mea desiderat. & aliud ge¬
nus quõdam cdicendi nos secuti sumus qui nũꝙ sentẽtias de ma¬
nib uidicum ni quadam or̃onis extorsimus: ac potius placatis

Expanded text:
aut reprimendus aut incitandus aut omni ratione ad tempus, ad causam aut reprimendus aut incitandus aut omni ratione ad tempus, ad causam oratione moderandus in quo saepe benevolentia ad odium, odium autem ad benevolentiam deducendum est; aut tamquam machinatione aliqua tum ad severitatem tum ad remissionem animi, tum ad trisponderibus est utendum; accedat oportet actio varia, vehemens, plena animi, plena spiritus, plena doloris, plena veritatis. In his operibus si quis illam artem comprehenderit, ut tamquam Phidias Minervae signum efficere possit, non sane, quem ad modum, ut in clipeo idem artifex, minora illa opera facere discat, laborabit.' Tum Catulus 'quo ista maiora ac mirabiliora fecisti, eo me maior exspectatioquidem iam intersit—neque enim aetas id mea desiderat et aliud genus quoddam dicendi nos secuti sumus, qui numquam sententias de manibus iudicum vi quadam orationis extorsimus ac potius placatis
Abbreviated transcription (Latin):
alia oꝑamaiora in illis reb quas p̃termittis relĩquant᷑. Nõ enĩ mihi
minus opis uidet᷑ de uniuersis gñib reꝵ qꝙͣ de singłoꝵ causis ac
multo etiam maius de natura deoꝵ ꝙ de hoĩum litib dicere. Nõ est
ita inquit Antonius. Dicam enim tibi Catule nõ tam doctus qͣ id qđ
ẽ maius exꝑtus oĩum cȩteraꝵ reꝵ oratio crede mihi ludus ẽ homi¬
ni nõ hebeti neq in exercitatioẽ coium lr̃aꝵ & politioris humani¬
tatis exꝑto. In causaꝵ cõtentioĩb magnũ quodam opus atq haud
sciam an de humanis oꝑib longe maximum in quib uis oratoris
płerũq inꝑitis exitu & uictoria iudicatur ubi adest armatus ad¬
uersarius qui sit efferiendus & repellendus. Ubi sepe is qui rei
dominus futurus est alienus atq iratus aut etiam amicus aduer¬
sario & inimicus tibi est. cum aut docendus is ẽ aut docendus

Expanded text:
alia opera maiora in illis rebus, quas praetermittis, relinquantur; non enim mihi alia opera maiora in illis rebus, quas praetermittis, relinquantur; non enim mihi minus operis videtur de universis generibus rerum quam de singulorum causis ac multo etiam maius de natura deorum quam de hominum litibus dicere.' 'Non est ita,' inquit Antonius; 'dicam enim tibi, Catule, non tam doctus quam, id quod est maius, expertus: omnium ceterarum rerum oratio, mihi crede, ludus est homini non hebeti neque intatis experti; in causarum contentionibus magnum est quoddam opus atque haud sciam an de humanis operibus longe maximum; in quibus vis oratoris plerumque ab imperitis exitu et victoria iudicatur; ubi adest armatus adversarius, qui sit et feriendus et repellendus; ubi saepe is, qui rei dominus futurus est, alienus atque iratus aut etiam amicus adversario et inimicus tibi est; cum aut docendus is est aut dedocendus
Abbreviated transcription (Latin):
similiter arbitror in hac siue r̃one siue exercitatioe dicendi qui illã
uim acdeptus sit ut eoꝵ mentes qui aut de. Re . p. aut de ip̃ius rebꝰ
ant de his contra quos aut pro quib dicat cũ aliqua statuendi po¬
testate aucdiant ad suũ arbitrium mouere possit. Illum de toto illo
genẽ reliquaꝵ or̃onũ nõ plus quesiturũ ẽẽ quid dicat qͣ policle¬
tum illum cũ herculẽ fingebat quẽ admodũ pellem aut h ydram
finger&: etiã si hec nũq se paratim facere didiciss&. Tum satu¬
lus p̃c lare mihi uideris Antoni posuisse inquit ante oculos ꝗd
dicere oportet. eũ qui orator ẽẽ futurus ꝗd etiã si nõ didiciss& eo¬
ꝙ didicissoꝵ assum &. Deduxisti enĩ totũ hoĩem in duo gnͣa solum cau¬
surũ cȩtera innumerabilia exercitatioĩ & similitudini reliꝗsti. S
uideo ne istis duob gñibus hydra tibi sit & pellis herculis aut &

Expanded text:
on incommode per se adsequentur— similiter arbitror in hac sive ratione sive exercitatione dicendi, qui illam vim adeptus sit, ut eorum mentis, qui aut de re publica aut de ipsius rebus aut de eis, contra quos aut pro quibus dicat, cum aliqua statuendi potestate audiant, ad suum arbitrium movere possit, illum de toto illo genere reliquarum orationum non plus quaesiturum esse, quid dicat, quam Polycltum illum, cum Herculem fingebat, quem ad modum pellem aut hydram fingeret, etiam si haec numquam separatim facere didicisset.' Tum Catulus 'praeclare mihi videris, Antoni, posuisse' inquit 'ante oculos, quid discere oporteret eum, qui orator esset futurus, quid, etiam si non didicisse didicisset, adsumeret; deduxisti enim totum hominem in duo genera solum causarum, cetera innumerabilia exercitationi et similitudini reliquisti: sed videto ne in istis duobus generibus hydra tibi sit et pellis, Hercules autem et
Abbreviated transcription (Latin):
ma reliqua quia aut faciliora aut similia sunt cuiq artis tracli nõ
eũ cuiusuis uł forme uł etitis etiam si nõ didicerit pingere. neq esse
ꝑiculum qui leonẽ aut taurum pingat egregiȩ ne ille in multis aliis
quadrupedib facere nõ possit. Neq estꝰ oĩo arsulla in qua oĩa q̃ illa
arte effici possint a doctore tradant᷑.Tum Catulus ne greti quidẽ
inquit crasse ꝗ in ciuitatib suis clari & magni fuerũt sicuti tues. nos¬
quoq omẽs in nr̃a. re.P. uolumus ẽẽ hoꝵ grecoꝵ qui se incultãt au¬
rib nr̃is similes fuerunt. nec otio sermones huiusmoĩ disputationesq
fugiebant. Ac si tibi uident᷑ qui tpͣi qui loci ꝗ hoũim rõnẽ nõ habe¬
ant inepti debent uideri: nõ tandem aut lotus hic nõ idoneus ui¬

Expanded text:
ma, reliqua, quia aut faciliora aut similia sint, tradi non necesse essema, reliqua, quia aut faciliora aut similia sint, tradi non necesse esseeum cuiusvis vel formae vel aetatis, etiam si non didicerit, pingere neque esse periculum, qui leonem aut taurum pingat egregie, ne idem in multis aliis quadrupedibus facere non possit—neque est omnino ars ulla, in qua omnia, quae illa arte effici possint, a doctore tradantuinquit 'Crasse, qui in civitatibus suis clari et magni fuerunt, sicuti tu es nosque omnes in nostra re publica volumus esse, horum Graecorum, qui se inculcant auribus nostris, similes fuerunt, nec in otio sermones huius modi disputationesque fugiebant. Ac si tibi videntur, qui temporis, qui loci, qui hominum rationem non habent, inepti, sicut debent videri, num tandem aut lo
Abbreviated transcription (Latin):
tum. S si illam quoq ꝑtem q̃stionũ oratori uolumus ad iungere
uagam & liberã & late patentẽ ut de reb bonis aut malis expe¬
tendis aut fugiẽdis honestis aut turpib utilitatib an inutilita¬
tib de uirtute/ de iustitia cde cõtinẽtia. de prudentia de magni¬
tudine animi/ de liberalitate de pietate de amicitia de officio
de fide de cȩteris uirtutib cõtrariis uitiis dicendũ oratori
plina ciuitatis de hoĩum morib assumamus eã quoq ꝑtẽ s ita
ut sit circũscͥpta modicis regionib. Equidẽ omĩa q̃ ꝑtinent
ad usum ciuiũ morẽ hoĩum quȩ uersant᷑ in cõsuetudine uitę
in ratioẽ rei.p᷑. in hac societate ciuili in sensu hoĩs comuni in
miratio si tot tantaꝵq reꝵ nulla a me pręcepta putent᷑ sic
statuo ut incerus artib cũ tradita sit cuiusq artis difficili¬

Expanded text:
tum. Sed si illam quoque partem quaestionum oratori volumus adiungere tum. Sed si illam quoque partem quaestionum oratori volumus adiungere vagam et liberam et late patentem, ut de rebus bonis aut malis, expetendis aut fugiendis, honestis aut turpibus, utilibus aut inutilibus, de virtute, de iustitia, de continentia, de prudentia, de magnitudine animi, de liberalitate, de pietate, de amicitia, de officio, de fide, de ceteris virtutibus contrariisque vitiis dicendum oratori plina civitatis, de hominum moribus, adsumamus eam quoque partem, sed ita, ut sit circumscripta modicis regionibus. Equidem omnia, quae pertinent ad usum civium, morem hominum, quae versantur in consuetudine vitae, in ratione rei publicae, in hac societate civili, in sensu hominis communi, in miratio, si tot tantarumque rerum nulla a me praecepta ponentur, sic statuo: ut in ceteris artibus, cum tradita sint cuiusque artis difficilli
Abbreviated transcription (Latin):
etiã crassus ostẽdit duo gn̾a ad dicendum dederũt. Unũ de certa
diffinitaq cã quales sunt q̃ inlitib q̃ in deliberatioĩb uersantur.
Aadant si ꝗ uolent etiã laudatioĩs. Alteꝵ ꝙ appellant omẽs fere
scͥptores explicat nemo infinitã generis sine tp̃e sine ꝑsona quȩ¬
stionẽ. Noc ꝗd & ꝗͣͣtum sit cũ dicũt intelligere mihi nõ uident᷑.
Si enĩ ẽ oratoris quȩcũq res infinite poĩta sit de ea posse dicere
dicendũ erit & quanta sit solis plenitudo q̃ forma terrȩ / de ma¬
thematicis. de musicis reb nõ poterit ꝗd dicat hoc gnͣe suscepto
retusare. Deniq ei qui ꝓfitet᷑ ẽẽ suũ nõ solũ de eis cõtrouersiis ꝗ̃¬
tp̃ib & ꝑsonis note sunt. ħ est cle omĩb forensib s etiã de gene¬
rũ infinitis q̃stiõib dicere nullũ põt ẽẽ genus or̃onis qđ sit excep¬

Expanded text:
etiam Crassus ostendit, duo genera ad dicendum dederunt: unum de certa etiam Crassus ostendit, duo genera ad dicendum dederunt: unum de certa definitaque causa, quales sunt, quae in litibus, quae in deliberationibus versantur, addat, si quis volet, etiam laudationes; alterum, quod appellant omnes fere scriptores, explicat nemo, infinitam generis sine tempore et sine persona quaestionem. Hoc quid et quantum sit, cum dicunt, intellegere mihi non videntur: si enim est oratoris, quaecumque res infinite posita sit, de ea posse dicere, dicendum erit ei, quanta sit solis magnitudo, quae forma terrae; de mathematicis, de musicis rebus non poterit quin dicat hoc onere suscepto recusare; denique ei, qui profitetur esse suum non solum de eis controversiisibus forensibus, sed etiam de generum infinitis quaestionibus dicere, nullum potest esse genus orationis, quod sit excep
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd actum aut dictum sit s etiã quomͦi & cur de euẽtu dicat᷑. ut cãe
ex plicent᷑ omẽs uł casus uł sapiẽtie uł temeritates hoĩmq ip̃oꝵ
nõ solũ res gestę sed etiã ꝗ fama nõ solũ ac noĩe excellãt de cu¬
iusq uita atq natura. Uerboꝵ aũt ratio & genꝰ or̃onis fusum atq
tractum & cũ leuitate quadam equabiliter profluẽs sine hac iudi¬
ciali asꝑitate & sine essentia ͤ forẽsib aculeis ꝑ sequẽdũ. Haꝵ
tot tantaꝵq reꝵ uidetis nẽ ulla eẽ p̃cepta q̃ in artib rethoꝵ in¬
ueniant᷑ : In eodem silentio multa alia oratoꝵ officia iacuerũt.
Cohortatioẽs p̃cepta cõsolatioĩs ad moĩta q̃ tractanda sũt omĩa
dissertissime. s locum suũ in his artib q̃ traditȩ sũt hñt nullum.
Atq in hoc gnͣe illa quoq ẽ infinita silua ꝙ oratores pleriq ut

Expanded text:
quid actum aut dictum sit, sed etiam quo modo, et cum de eventu dicatur, ut causae quid actum aut dictum sit, sed etiam quo modo, et cum de eventu dicatur, ut causae explicentur omnes vel casus vel sapientiae vel temeritatis hominumque ipsorum non solum res gestae, sed etiam, qui fama ac nomine excellant, de cuiusque vita atque natura; verborum autem ratio et genus orationis fusum atque tractum et cum lenitate quadam aequabiliter profluens sine hac iudiciali asperitate et sine sententiarum forensibus aculeis persequendum est. Harum tot tantarumque rerum videtisne nulla esse praecepta, quae in artibus rhetorum reperiantur? In eodem silentio multa alia oratorum officia iacuerunt, cohortationes, praecepta, consolationes, admonita, quae tractanda sunt omnia disertissime, sed locum suum in his artibus, quae traditae sunt, habent nullum. Atque in hoc genere illa quoque est infinita silva, quod oratori plerique, ut