comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lete segetis culmi ꝓficiunt: minore pleni¬
tudine spicarũ grana turgescunt. Un¬
de & ipsam loquendi artem quã magi-¬
steria discipline exterioris insinuant:
seruare despexi. Nam sicut huiꝰ quoq epi¬
stole tenor enuntiat: nõ metacisii colli¬
sionem fugio. nõ barbarismi confusionẽ
deuito. situs modosq etiam prepositionũ
casus seruare contẽpno: qͥa indignũ uebe¬
menter existimo. ut uerba celestis oracłĩ.
restringã subregulis donati. Neq enĩ hec:
abullis interp̃tib inscripture sacre auo¬
toritate seruata sunt. Ex qua nimirũ qͥa
nr̃a expositio oritur: dignũ ꝓfecto ẽ ut qͣsi e¬
dita soboles. speciem sue matris i mitẽtur.
Nouã uͦ translationẽ dissero. sed cũ ꝓbatio¬
nis causa exigit. nunc nouã. nc̃ uet̾em ꝓ
testimonia assumo: ut quia sedes apl̃icã
cui deo auctore p̃sideo. utiaq utitur. mei
ꝙͦ labor studii ex utiaq fulciatur.

Expanded text:
laetae segetis culmi proficiunt, minori plenilaetae segetis culmi proficiunt, minori plenitudine spicarum grana turgescunt. Unde et ipsam loquendi artem, quam magisteria disciplinae exterioris insinuant, servare despexi. Nam sicut hujus quoque epistolae tenor enuntiat, non metacismi collisionem fugio, non barbarismi confusionem devito, situs motusque et praepositionum casus servare contemno, quia indignum vehementer existimo, ut verba coelestis oraculi restringam sub regulis Donati. Neque enim haec ab ulus interpretibus, in Scripturae sacrae auctoritate servata sunt. Ex qua nimirum quia nostra expositio oritur, dignum profecto est ut quasi edita soboles speciem suae matris imitetur. Novam vero translationem dissero; sed cum probationis causa exigit, nunc novam, nunc veterem per testimonia assumo; ut quia sedes apostolica, cui Deo auctore praesideo, utraque utitur, mei quoque labor studii ex utraque fulciatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. qd̾ carnis uirtus. dum collocutionis
ministeriũ exhibere uix sufficit: mens dig¬
ne non potest intimare quod sentit. Et
namq est offitiũ corporis. nisi organũ cor¬
dis: Et quidem qͣmlibet peritus cantandi
aitifex. explere artem nõ ualet. nisi ad hãc
sibi. & ministĩa exteriora concordent: qͥa
nimirũ canticũ qd̾ docta manꝰ imperat.
quassata organa proprie nõ resultant. nec
artem flatus exprmit: si scissa rimis fistula
stridet. Quanto itaq grauiꝰ expositionis mee
qualitas p̃mitur. in qua diceridi grãm sic
fractura organi dissipat. ut hanc peritie
ars nulla componat: Queso autẽ ut huiꝰ
oꝑis dicta ꝓcurrens. in his uerboꝵ folia ñ
requiras: quia per sacra eloquia ab eorum
tractatorib in fructuose loquacitatis leu¬
tas studiose compescit᷑. dum in templo dei
nemus plantari ꝓhibet᷑. Et cuncti ꝓcul
dubio scimꝰ. quia quociens in foliis male

Expanded text:
sistit, quod carnis virtus cum locutionis sistit, quod carnis virtus cum locutionis ministerium exhibere vix sufficit, mens digne non potest intimare quod sentit. Quid namque est officium corporis, nisi organum cordis? Et quamlibet peritus sit cantandi artifex, explere artem non valet, nisi ad hanc sibi et ministeria exteriora concordent: quia nimirum canticum, quod docta manus imperat, quassata organa proprie non resultant; nec artem flatus exprimit, si scissa rimis fistula stridet. Quanto itaque gravius expositionis meae qualitas premitur, in qua dicendi gratiam sic fractura organi dissipat, ut hanc peritiae ars nulla componat? Quaeso autem ut hujus operis dicta percurrens, in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infructuosae loquacitatis levitas studiose compescitur, dum in templo Dei nemus plantari prohibetur . Et cuncti procul dubio scimus, quia quoties in foliis male
Abbreviated transcription (Latin):
quia uelut dignã debui: sed quia te petẽ¬
te memini me ꝓmisisse transmisi. In qua
quicqͥd tua scitas tepidum incultumq
reppererit: tanto mͥ celerrime indulgeat. qͣn¬
to hoc me egrũ dicere nõ ignorat. Nã dũ
molestia corpus atterit᷑. afflicta mente &̃
dicendi studia languescunt. Multa quippe
annoꝵ iam curricula de uoluunt᷑. qd̾ cre¬
bris uiscerũ dolorib crucior: horis momen¬
tisq omnib fracta stomachi uirtute las¬
sesco. lentis quidem: sed tam̃ continuis febri¬
bus anhelo. Interq hec dum sollicitꝰ penso.
qͥa scriptura teste. omĩs filiꝰ qui a deo reci¬
pitur flagellatur: quo malis p̾sentib du¬
rius deprimor: eo de et̾na certius p̃sũptio-¬
ne respiro. Et fortasse hoc diuine ꝓuidentie
consiliũ fuit. ut ꝑcussũ iob. ꝑcusus expo¬
nerem: &e flagellati mentẽ. melius ꝓflagel¬
liquet. qͥa aduersitatẽ nõ modica. laboris
mei studiis. in hoc molestia corporalis ob¬

Expanded text:
quia velut dignam debui, sed quia te petenquia velut dignam debui, sed quia te petente memini promisisse, transmisi. In qua quidquid tua sanctitas tepidum incultumque repererit, tanto mihi celerrime indulgeat, quanto hoc me aegrum dicere non ignorat. Nam dum molestia corpus atteritur, affecta mente etiam dicendi studia languescunt. Multa quippe annorum jam curricula devolvuntur, quod crebris viscerum doloribus crucior, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassesco, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelo. Interque haec dum sollicitus penso quia, Scriptura teste, Omnis filius qui a Deo recipitur, flagellatur , quo malis praesentibus durius deprimor, eo de aeterna certius praesumptione respiro. Et fortasse hoc divinae providentiae consilium fuit, ut percussum Job percussus exponerem, et flagellati mentem melius per flagelliquet, quia adversitate non modica laboris mei studiis in hoc molestia corporalis ob
Abbreviated transcription (Latin):
dit pupillus ex ea. Si despexi p̾tereuntẽ.
eo qd̾ nõ habuerit indunentũ: & absq
operimento pauperem. Si nõ benedixer̃t
michi latera eiꝰ: &e de uellerib ouiũ mea¬
rum calefactus est. Que uidelicet si ad allego¬
rie sensum uiolenter inflectimꝰ: cuncta eius
miscdie facta uacuamꝰ. Diuinus cenĩ sermo
sicut mysteriis prudentes exercet: sic plerũ¬
ꝙ suꝑficie simplices refouet. Habet in pu¬
blico. unde paruulos nutriat: habet in
secreto unde mentes sublimiũ in admiratiõe
suspendat. Quasi quidã quippe est fluuiuᷤˢ
ut ita dixerim planus ce altus: in quo et
agnus ambulet. & elefans natet. Ut ergo
uniuscuiꝰꝙ loci oportunitas postulat. ita
se ꝑstudiũ ordo expositionis immiitat:
quatinꝰ tanto ueriꝰ sensũ diuine locutionis
inueniat: quanto ut res queꝙ exegerit: ꝑ
causarũ species alternat. Quã uidelicet ex¬
positionem recensendã tue beatitudini. ñ

Expanded text:
dit pupillus ex ea; si despexi praetereuntem, dit pupillus ex ea; si despexi praetereuntem, eo quod non habuerit indumentum, et absque operimento pauperem; si non benedixerunt mihi latera ejus, et de velleribus ovium mearum calefactus est . Quae videlicet si ad allegoriae sensum violenter inflectimus, cuncta ejus misericordiae facta vacuamus. Divinus etenim sermo sicut mysteriis prudentes exercet, sic plerumque superficie simplices refoblico unde parvulos nutriat, servat in secreto unde mentes sublimium in admiratione suspendat. Quasi quidam quippe est fluvius, ut ita dixerim, planus et altus, in quo et agnus ambulet et elephas natet. Ut ergo uniuscujusque loci opportunitas postulat, ita se per studium ordo expositionis immutat; quatenus tanto verius sensum divinae locutionis inveniat, quanto, ut res quaeque exegerit, per causarum species alternat. Pepositionem recensendam tuae beatitudini, non
Abbreviated transcription (Latin):
stos hominum. Uel certe: consumere me
uis peccatis adolescentie mee. Et tam̃ alia
responsione subiungit. Neq enĩ repreben¬
dit me cor meũ: in omni uita mea. Quo
igit᷑ pacto a corde suo. minime in omĩ
uita reprehendit᷑. qui peccasse se publica
uoce testatur: Neq enĩ simul unqͣm con¬
ueniunt culꝑa oꝑis: & in rep̃hensibili-¬
tas cordis. Sed nuirũ uerba littere dũ
collata sibi conuenire nequeunt: aliud
in se aliqͥd qd̾ querat᷑ ostendunt. Ac si qͥbꝰ¬
dam uocib dicant. Dum nr̃a nos conspi¬
citis suꝑficie destrui: hoc in nobis q̃rite.
qd̃ ordinatũ sibiq congruens apd̃ nos ua¬
git: oblatũ sibi ueritatis lumen abscon-¬
dit. Cumq laboriose in uenire in eis ali¬
ud intrinsecus appetit: hoc qͦd foris sine
difficultate assequi poterat amittit. Sc̃s
namꝙ uir dicit. Si negaui qd uolebãt
pauꝑib: & oclos uidue expectare feci. Si
comẽdi bucellã meã solus: ce nõ comẽ¬

Expanded text:
stos hominum ? vel certe: Consumere me stos hominum ? vel certe: Consumere me vis peccatis adolescentiae meae ? Et tamen alia responsione subjungit: Neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea . Quo igitur pacto a corde suo minime in omni vita reprehenditur, qui peccasse se publica voce testatur? Neque enim simul unquam conveniunt culpa operis, et irreprehensibilitas cordis. Sed nimirum verba litterae, dum collata sibi convenire nequeunt, aliud in se aliquid quod quaeratur ostendunt, ac si quibusdam vocibus dicant: Dum nostra nos conspicitis superficie destrui, hoc in nobis quaerite, quod ordinatum sibique congruens apud nos vagit, oblatum sibi veritatis lumen abscondit; cumque laboriose invenire in eis aliud intrinsecus appetit, hoc quod foris sine difficultate assequi poterat, amittit. Sanctus namque vir dicit: Si negavi quod volebant pauperibus, et oculos viduae exspectare feci; si comedi buccellam meam solus, et non come
Abbreviated transcription (Latin):
la solitaria. Qui nimirũ natiuitatis dies:
ipso impulsu temporis euolutus. stare non
caligine optabat: Glapsus quippe. iam
erat: & tam̃ si in rerũ natura subsisteret.
sentire a maritudinẽ nequaqͣ posset. Con-¬
stat ergo qd̾ nullomodo de die insensibili
dicit᷑: qui sensu ꝑcuti a maritudinis op¬
tatur. Et si conceptionis nox reliquis no¬
ctib coniuncta discesserat. qͦ pacto hanc
fieri solitariam exorat: Que uti a lapsu
temporis figi non potuit: ita etiam nec
a reliquarũ noctium coniunctione sepa-¬
rari. Qui rursũ dicit. Usqueqͦ nõ parcis
michi. nec dimittis me. ut glutiam sa¬
liuam meã: Et tam̃ paulo suꝑiꝰ dix̃at.
Que prius tangere nolebat anima mea:
n e pre angustia. cibi mei sunt. Quis au-¬
tem nesciat faciliꝰ saliuam posse glutiri.
quã cibum: Qui itaq se sumere cibum
denuntiat: incredibile est ualde quo
ordine glutire ꝑosse saliuã negat. Atq
iterũ dicit. Peccaui. qͥd faciam tibi o cu¬

Expanded text:
la solitaria . Qui nimirum nativitatis dies, la solitaria . Qui nimirum nativitatis dies, ipso impulsu temporis evolutus, stare non caligine optabat? Elapsus quippe, jam non erat; et tamen si in rerum natura subsisteret, sentire amaritudinem nequaquam posset. Constat ergo quod nullo modo de die insensibili dicitur, qui sensu percuti amaritudinis optatur. Et si conceptionis nox reliquis noctibus conjuncta discesserat, quo pacto hanc fieri solitariam exoptat? Quae ut a lapsu temporis figi non potuit, ita etiam nec a reliquarum noctium conjunctione separari. Qui rursum dicit: Usquequo non parcis mihi, nec dimittis me, ut glutiam salivam meam ? Et tamen paulo superius dixerat: Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt . Quis autem nesciat salivam facilius posse glutiri quam cibum? Qui itaque se sumere cibum denuntiat, incredibile est valde quo ordine glutire posse salivam negat. Atque iterum dicit: Peccavi, quid faciam tibi, o cu
Abbreviated transcription (Latin):
unt: qͥa suꝑficietenꝰ accepta nequaqͣm in¬
strudionẽ legentib. sed errorem gignũt.
Ecce ce enĩ dicit᷑. Dub quo curuant᷑. qui por¬
tant orbem. Et de tanto uiro qͥs nesciat qd̃
nequaꝗͣ uanas poetarũ fabulas. sequitur.
ut mundi molem subuehi giganteo sudo¬
re suspicet᷑: Qui rursũ pressus ꝑcussionibꝰ
dicit. Elegit suspendiũ anima mea: & mor¬
tem ossa mea. Et qͥs rectum sapiens credat
uirũ tanti preconii. quẽ uidelicet constat
ab interno iudice. p̃mia pro pacientie
uirtute recipere. decreuisse inter uerbera.
suspendio uitam finire: Aliqͣndo etiam
ne fortasse iuxta litterã intelligi debeant:
ipsa se uerba littere impugnant. Ait nã-¬
ꝙ. Pereat dies in qua natus sũ: ce nox in
qua dictum est. conceptꝰ est homo. Et pan¬
lopost subicit. Occupet eam caligo: ce in¬
uoluat᷑ a maritudine. Atq in eiꝰdem noc¬
tis maledictione subiuingit. Sit nox il-¬

Expanded text:
unt; quia superficie tenus accepta, nequaquam inunt; quia superficie tenus accepta, nequaquam instructionem legentibus, sed errorem gignunt. Ecce etenim dicitur: Sub quo curvantur qui portant orbem . Et de tanto viro quis nesciat quod nequaquam vanas poetarum fabulas sequitur, ut 5 mundi molem subvehi giganteo sudore suspicetur? Qui rursum pressus percussionibus dicit: Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea . Et quis rectum sapiens credat virum tanti praeconii, quem videlicet constat ab interno judice praemia pro patientiae virtute recipere, decrevisse inter verbera suspendio vitam finire? Aliquando etiam, ne fortasse intelligi juxta litteram debeant, ipsa se verba litterae impugnant. Ait namque: Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est: Conceptus est homo . Et paulo post subjicit: Occupet eam caligo, et involvatur amaritudine . Atque in ejusdem noctis maledictione subjungit: Sit nox il
Abbreviated transcription (Latin):
quedã historica expositione tͣnscurrimꝰ.
& per allegoriam quedã tipica in uestiga¬
tione ꝑscrutam᷑: quedã ꝑ sola allegori¬
ce moralitatis instrumenta discutimus.
nõ nulla autẽ ꝑcuncta simul sollicitius
exquirentes. triplicit̾ indagamꝰ. Nam pri-¬
mũ quidem fundam̃ta hystorie ponimꝰ.
deinde ꝑsignificationẽ tẏpicã. in arcem fĩ¬
dei. fabricã mentis erigimꝰ: ad extremum
quoq ꝑ mor alitatis grãm. qͣi suꝑducto e¬
dificiũ colore uestimꝰ. Uel certe quid ueri¬
tatis dicta. nisi reficiende mentis alim̃ta
credenda sunt: Que motis alternantib multipli¬
citer disserendo. ferculum ori offerimꝰ: ut in¬
uitati lectoris. qͣi conuiue nr̃i fastidiũ repel-¬
lamus: qui dum sibi multa oblata conside¬
rat. qd̾ elegantius decernit assumat. Aliqͣndo
uero exponere aꝑta hystorie uerba negligi¬
mus: ne tardius ad obscura ueniamꝰ. Ali-¬
qͣndo autẽ intelligi iuxta litterã neque-¬

Expanded text:
Quedam ystorica expositione transcurrimus, Quedam ystorica expositione transcurrimus, et per allegoriam quedam typica investigatione perscrutamur. Quedam per sola allegorice moralitatis instnonnulla autem per cuncta simul sollicitius exquirentes, tripliciter indagamus. Nam primum quidem fundamenta historiae ponimus; deinde per significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erigimus; ad extremum quoque per moralitatis gratiam, quasi superducto aedificium colore vestimus. Vel certe quid veritatis dicta, nisi reficiendae mentis alimenta credenda sunt? Quae modis alternantibus multipliciter disserendo, ferculum ori offerimus; ut invitati lectoris quasi convivae nostri fastidium repellamus, qui dum sibi multa oblata considerat, quod elegantius decernit, assumat. Aliquando vero exponere aperta historiae verba negligimus, ne tardius ad obscura veniamus: aliquando autem intelligi juxta litteram neque
Abbreviated transcription (Latin):
in uenior: & paulo diutiꝰ: contẽplationis la¬
titudini. ac moralitatis in sudo. Sed tamen
quisqͥs de deo loquit᷑. curet necesse est ut qͥc¬
quid audientiũ mores instruit rimet᷑: et
hunc rectũ loquendi ordinem dẽputet. si
cũ oportunitas edificationis exigit. ab eo
se qͦd loqui ceperat utilit̾ diruiet. Sacri
enĩ tractator eloquii: morẽ fluminis debet
imitari. fluuiꝰ qͥppe dũ ꝑ alueũ defluit.
si ualles concauas ex latere contingit: in
eas ꝓtinꝰ sui impetꝰ cursũ diuertit: cũ q
illas sufficient̾ impleuerit: repente se in
alueũ refundit. Sic nimirũ sic diumi u̾bi
esse tractator debet: ut cũ de qͣlibet re dis¬
serit. si fortasse iuxta positã occasionẽ con¬
grue edificationis inuenerit: qͣi ad uici¬
nã uallem lingue undas intorqueat. &
cũ subiuncte instructionis campum
sufficient̃ infiiderit: ad sermonis ꝓpo¬
siti alueum recurrat. Sciendũ uero ẽ. qd̵¬

Expanded text:
invenior, et paulo diutius contemplationis lainvenior, et paulo diutius contemplationis latitudini ac moralitatis insudo. Sed tamen quisqdquid audientium mores instruit rimetur; et hunc rectum loquendo ordinem deputet, si cum opportunitas aedificationis exigit, ab eo se, quod loqui coeperat, utiliter derivet. Sacri enim tractator eloquii morem fluminis debet imitari. Fluvius quippe dum per alveum defluit, si valles concavas ex latere contingit, in eas protinus sui impetus cursum divertit; cumque illas sufficienter impleverit, repente se in alveum refundit. Sic nimirum, sic divini verbi esse tractator debet, ut cum de qualibet re disserit, si fortasse juxta positam occasionem congruae aedificationis invenerit, quasi ad vicinam vallem linguae undas intorqueat. Et cum subjunctae instructionis campum sufficienter infuderit, ad sermonis propositi alveum recurrat. Sancti viri in
Abbreviated transcription (Latin):
me loq̃nte. excepta sub ocłis fuerant. per
libros emendando cõposui: qͥa ce cũ postͤ¬
ma dictarem. quo stilo pͥma dixerã. solli-¬
cite attendi. Egi gͦ ut ea que locutꝰ sum.
studiosa emendatione transcurrens. qͣsi
ad similitudinẽ dictatꝰ erigerem. & ea qͤ
dictauerã. nõ longe a colloq̃ntis sermone
discreparent: qͣtinꝰ dũ hoc tendit᷑. illud at¬
trahit᷑. edita modo dissimili. res nõ dis¬
similis formaret᷑. Quãuis t̾ciã huiꝰ oꝑis
partẽ. ut colloq̃ndo ꝓtuli. pene ita dere¬
liqui: qͥa cũ me fr̾s ad alia ꝑtrahunt. hãc
subtilius emendari noluerunt. Quib ni¬
mirũ multa iubentib dũ parere mͦ ꝑ ex
positionis ministeriũ. modo ꝑ contemplat̃o¬
nis ascensũ. mͦ ꝑmor alitatis in strumentũ
uolui: hoc opꝰ pertriginta & qͥnꝙ uolumi¬
na extensũ. in sex codicib expleui. Unde ce
in eo sepe qͣi post ponere ordinẽ expositionis

Expanded text:
me loquente excepta sub oculis fuerant, per me loquente excepta sub oculis fuerant, per libros emendando composui, quia et cum postrema dictarem, quo stylo prima dixeram, sollicite attendi. Egi ergo, ut et ea quae locutus sum, studiosa emendatione transcurrens, quasi ad similitudinem dictatus erigerem; et ea quae dictaveram, non longe a colloquentis sermone discreparent; quatenus dum hoc tenditur, illud attrahitur, edita modo dissimili res non dissimilis formaretur; quamvis tertiam hujus operis partem ut colloquendo protuli, pene ita dereliqui, quia cum me fratres ad alia pertrahunt, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus nimirum multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium, modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrumentum volui, opus hoc per triginta et quinque volumina extensum, in sex Codicibus explevi. Unde et in eo saepe quasi postponere ordinem expositionis
Abbreviated transcription (Latin):
illum spem ꝓtinꝰ erexi: per qͤm aꝑta est lin¬
gua mutorũ. qui linguas infantiũ facit
disertas: qui immensos brutosq asine ru-¬
ditus. ꝑ sensatos humani colloquii. distĩ¬
xit modos. Quid igit᷑ mirũ. si intellec¬
tum stulto homini p̾beat. qui u̾itatem
suã cum uoluerit. etiã ꝑ ora iumentoꝵ
narrat: huiꝰ ergo robore considerationis
accinctus: ariditatẽ meã. ad indagandũ
fontẽ tante ꝓfunditatis excitaui. Et qͣm¬
uis eoꝵ qͥb exponere cõpellebar. longe me
uita transcenderet: in iuriosũ tam̃ ẽẽ. nõ
credidi. si fluenta iisib hominũ. plũbi
fistula ministraret. Unde mox eisdem co¬
ram positis fratͥbus. pͥora libri sub ocłis
dixi: &e qͥa tempꝰ paulo uacantiꝰ repperi:
posteriora tractando dictaui. Cumq mi-¬
chi spacia largiora suppeterent: multa
augens. pauca subtrahens. atꝙ ita ut
inuenta sunt nõ nulla derelinqns: ea que

Expanded text:
illum spem protinus erexi, per quem aperta est linillum spem protinus erexi, per quem aperta est lingua mutorum, qui linguas infantium facit disertas ; qui immensos brutosque asinae ruditus, per sensatos humani colloquii distinxit modos. Quid igitur mirum, si intellectum stulto homini praebeat, qui veritatem suam, cum voluerit, etiam per ora jumentorum narrat ? Hujus ergo robore considerationis accinctus, ariditatem meam ad indagandum fontem tantae profunditatis excitavi. Et quamvis eorum, quibus exponere compellebar, longe me vita transcenderet, injuriosum tamen esse non credidi, si fluenta usibus hominum plumbi fistula ministraret. Unde mox eisdem coram positis fratribus, priora libri sub oculis dixi; et quia tempus paulo vacantius reperi, posteriora tractando 4 dictavi. Cumque mihi spatia largiora suppeterent, multa augens, pauca subtrahens, atque ita ut inventa sunt, nonnulla derelinquens, ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
perirem. Qui hoc ꝙͦ mͥ in onere sue peticio¬
nis addidert̃: ut ñ solũ uerba hystorie ꝑ
allegoriarũ sensus excuterẽ. sed allegoria¬
rũ sensus. ꝓtinꝰ in exercitiũ moralitatis
inclinarem: adhuc aliqͥd grauiꝰ ad iungẽ¬
tes. ut intellecta queq testimoniis cingerẽ.
ce plata testimonia si implicita fortasse ui¬
derent᷑. int̾positione suꝑ ad dite expositio¬
nis enodarem. Mox uero ut in obscuro
hoc oꝑe. atq ante nos hactenꝰ indiscusso ad
tanta me ꝑtrahi ac talia agnoui: solo au¬
ditus pondere uictus. fateor lassatusꝙ suc¬
cubui. Sed repente inter formidinem deuotionẽ¬
ꝙ dep̃hensus. cũ in largitorem munerũ ocłos
mentis attollerem. cunctatione post posita.
ilico certus attendi: qͥa impossibile esse non
poterat. qd̾ de frat̃nis mͥ cordib caritas im¬
perabat. Fore quippe idoneũ me ad ista desꝑ-¬
aui. sed ipsa mei desꝑatione robustior. ad

Expanded text:
perirem. Qui hoc quoque mihi in onere suae petitioperirem. Qui hoc quoque mihi in onere suae petitionis addiderunt, ut non solum verba historiae per allegoriarum sensus excuterem, sed allegoriarum sensus protinus in exercitium moralitatis inclinarem; adhuc aliquid gravius adjungentes, ut intellecta quaeque testimoniis cingerem; et prolata testimonia, si implicita fortasse viderentur, interpositione superadditae expositionis enodarem. CAPUhoc opere, atque ante nos hactenus indiscusso, ad tanta me pertrahi ac talia cognovi, solo auditus pondere victus, fateor, lassatusque succubui. Sed repente inter formidinem devotionemque deprehensus, cum in largitorem munerum oculos mentis attollerem, cunctatione postposita, illico certus attendi, quia impossibile esse non poterat, quod de fraternis mihi cordibus charitas imperabat. Fore quippe idoneum me ad ista desperavi: sed ipsa mei desperatione robustior, ad
Abbreviated transcription (Latin):
ordinis pondus acciperẽ. qͣtinꝰ in t̾reno pa-¬
latio licentiꝰ excubarem: ubi me scilicet mul¬
ti ex monasti̾o frẽs mei. germana uincti ca-¬
ritate secuti sunt. Quot diuina factũ dispensa¬
tione conspicio. ut eorũ semꝑ exemplo ad ora-¬
tionis placidũ litus. qͣi anchore fune restͥri¬
gerer: cũ causarũ seculariũ in cessabili im¬
pulsu. fluctuarẽ. Ad illoꝵ qͥppe consortium.
uelut ad tutissimi portus sinũ: terreni actꝰ
uolumina. fluctusq fugiebã. Et licet illud
me ministĩum ex monasterio abstractũ. a
pristine qͥetis uita. mucrone sue occupationis.
extinxerat: int̾ eos tam̃ ꝑstudiose lectionis
alloquiũ. cotidiane me aspiratio compunc¬
tionis animabat. Tunc eusdem frĩb etiã co-¬
gente te placuit sicut ip̃e meministi. ut li¬
brũ beati iob exponere in portuna me peti¬
tione cõpellerent: & pro ut ueritas uires in¬
funderet: eis mysteria tante ꝓfunditatis a¬

Expanded text:
ordinis pondus acciperem, quatenus in terreno paordinis pondus acciperem, quatenus in terreno palatio licentius excubarem; ubi me scilicet multi ex monasterio fratres mei, germana vincti charitate, secuti sunt. Quod divina factum dispensatione conspicio, ut eorum semper exemplo ad orationis placidum littus, quasi anchorae fune restringerer, cum causarum saecularium incessabili impulsu fluctuarem. Ad illorum quippe consortium, velut ad tutissimi portus sinum, terreni actus volumina fluctusque fugiebam; et licet illud me ministerium ex monasterio abstractum, a pristinae quietis vita, mucrone suae occupationis exstinxerat; inter eos tamen per studiosae lectionis alloquium, quotidianae me aspiratio compunctionis animabat. Tunc eisdem fratribus, etiam cogente te, placuit, sicut ipse meministi, ut librum beati Job exponere importuna me petitione compellerent; et prout veritas vires infunderet, eis mysteria tantae profunditatis a
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tempestas excrescit. repente me sub
p̃textu eccłastici ordinis. in causarum
scłariũ pelago repperi: & quietẽ mo-¬
nasterii qͥa habendo nõ fortit̾ tenui.
quã stricte tenenda fuerit. perdendo
cognoui. Nam cũ mͥ ad ꝑcipiendũ sacͥ
altaris ministeriũ. obedientie uirtꝰ
opponit᷑. hoc sub eccłie colore suscep¬
tum est: qd̾ si in ulte liceat. iterũ fu¬
gienti deferat᷑. Postq hoc nolenti mͥ
atq renitenti cũ graue esset altaris
ministeriũ: etiã pondꝰ est cure pa¬
storalis in iunctum. Quod tanto nẽ
durius tolero: quanto me ei imparem senti¬
ens. in nulla fioucie consolatione. respiro.
Quia enĩ mundi iam tempora. malis cre¬
brescentib t̾mino appropinqͣnte turbata
sunt: ipsi nos qui int̾nis mysteriis de ser¬
uire credim᷑. curis ext̾iorib implicam᷑. Sic̃
eo ꝙͦ tẽpore qͦ ad ministeriũ altaris accessi.
hoc de me. ignorante me actum est ut sacri

Expanded text:
cum tempestas excrescit, repente me, sub cum tempestas excrescit, repente me, sub praetextu ecclesiastici ordinis, in causarum saecularium pelago reperi; et quietem monasterii, quia habendo non fortiter tenui, quam stricte tenenda fuerit, perdendo cognovi. Nam cum mihi ad percipiendum sacri altaris ministerium, obedientiae virtus opponitur, hoc sub Ecclesiae colore susceptum est, quod 3 si inulte liceat, iterum fugiendo deflectatur. Postque hoc nolenti mihi atque renitenti, cum grave esset altaris ministerium, etiam pondus est curae pastoralis injunctum. Quod tanto nunc durius tolero, quanto me ei imparem sentiens, in nulla fiduciae consolatione respiro. Quia enim mundi jam tempora, malis crebrescentibus, termino propinquante turbata sunt; ipsi nos, qui internis mysteriis deservire credimur, curis exterioribus implicamur: sicut eo quoque tempore, quo ad ministerium altaris accessi, hoc de me, ignorante me, actum est, ut sacri
Abbreviated transcription (Latin):
beatissime in constanti-¬
nopolitana urbe cog¬
noscens. cũ me illic se¬
dis apl̃ice responsa cõ-¬
stringerent. & te illuc
iniuncta ꝓcausis fidei uuisitorũ legatio
ꝑduxisset: omne in tus aurib qd̃ m de
me displicebat exposui: qm̃ du longe¬
q conuersionis grãm distuli: &e postꝙͣ
celesti sum desiderio afflatus. scłari ha¬
bitu contegi meliꝰ putaui. Aperiebatur
etũ mͥ iã de eternitatis amore qͥd que¬
rerem: sed in olita me consuetudo de-¬
uixerat. ne ext̾̃iorem cultũ mutarẽ. Cũq
ad huc me cogeret animꝰ p̾senti mundo
quasi specietenꝰ deseriure ceperunt mul¬
ta contra me. ex eiusdem mundi cura
succrescere: ut in eo iam nõ specie. sed qd̵
est grauiꝰ mente retinerer. Que tandem
cuncta sollicite fugiens. portũ mona¬
sterii petii: ce relictis que mundi sũt.
ut frustra tunc credidi. ex huiꝰ uite
naufragio nudus euasi. Quia enĩ ple-¬
rumq nauem in caute religatã. etiã
de sinu tutissimo litoris unda excutit.

Expanded text:
beatissime, in Constantinopolitana urbe cognoscens, cum me illic sedis apostolicae responsa constringerent, et te illuc injuncta pro causis fidei Visigothorum legatio perduxisset, omne in tuis auribus, quod mihi de me displicebat, exposui: quoniam diu longeque conversionis gratiam distuli, et postquam coelesti sum desiderio afflatus saeculari habitu contegi melius putavi . Aperiebatur enim mihi jam de aeternitatis amore quid quaererem, sed inolita me consuetudo devinxerat, ne 2 exteriorem cultum mutarem. Cumque adhuc me cogeret animus praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra me ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo jam non specie, sed, quod est gravius, mente retinerer. Quae tandem cuncta sollicite fugiens, portum monasterii petii, et relictis quae mundi sunt, ut frustra tunc credidi, ex hujus vitae naufragio nudus evasi. Quia enim plerumque navem incaute religatam, etiam de sinu tutissimi littoris unda excutit,
Abbreviated transcription (Latin):
dampnata. Ignis itaq qui in obscu¬
ritate cruciat: credendum est quia
lumen adtormentum seruat. Quod
si approbare testimoniis insua ex pres¬
sione non possumus: suꝑ ẽ ut ecliuer¬
so doceamus. Tres quippe hebree gen-¬
tis pueri. ꝑ chaldei regis imperium suc¬
censis camini ignib. ligatis manibus
pedib q ꝓiecti sunt: quos tamen cũ
idem rex incamini incendio miratus
exploraret. illesis uestib deambulan-¬
tes uidit. ubi aꝑte colligitur. quia mi
tas indiuersa uirtute temperata. & ue¬
stimenta non attigit. & uincła incẽ¬
dit. scĩsq uiris & ad inferendum tor-¬
mentum flamma friguit: & ad solu¬
tionis ministerium exarsit. Sicut gͦ
electis. ignis ardere nouit ad solatium.
& tamen ardere ad supplicium nescit:
ita ediuerso. gehenne flamina reꝓbis
& nequaꝗͣ lucet ad consolationis gr̃ã.
ce tamen lucet ad penam: ut dampna¬
torum oculis ignns supplicii & nulla
cdaritate candeat. & addoloris cumu¬

Expanded text:
damnata. Ignis itaque qui in obscudamnata. Ignis itaque qui in obscuritate cruciat, credendum est quia lumen ad tormentum servat, quod si approbare testimoniis in sua expressione non possumus, superest ut e diverso doceamus. Tres quippe Hebraeae gentis pueri per Chaldaei regis imperium, succensis camini ignibus, ligatis manibus pedibusque, projecti sunt, quos tamen, cum idem rex in camini incendio miseratus exploraret, illaesis vestibus deambulantes vidit . Ubi aperte colligitur quia, mitas in diversa virtute temperata, et vestimenta non attigit, et vincula succendit, sanctisque viris et ad inferendum tormentum flamma friguit, et ad solutionis ministerium exarsit. Sicut ergo electis ignis ardere novit ad solatium, et tamen ardere ad supplicium nescit, ita e diverso gehennae flamma reprobis et nequaquam lucet ad consolationis gratiam, et tamen lucet ad poenam. Ut damnatorum oculis ignis supplicii et nulla claritate candeat, et, ad doloris cumu
Abbreviated transcription (Latin):
to sue dampnationis affligat. Quod
ꝓfecto euuangłio teste colligimus:
in quo ueritate nuntiante diues ille
quem contigit ad eterni incendii
tormenta descendere. quinq fratrũ
describitur meminisse qui abraham
petiit. ut ad eoꝵ eruditionem mit¬
teret: ne illuc eos quandoq uenien¬
tes par pena cruciaret. Qui gͥ ad dolo¬
ris sui cumulum ꝓpinquoꝵ abscen¬
tium meminit: constat ꝓculdubio.
quia eos ad augmentum supplicii
paulopost potuit etiam p̃sentes uid̾e.
probos aspiciat cremari. qui ad doloris
sui cumulum eum quem despererat.
insinu abrahe lazarum uidit. Si
ergo ei ut pena cresceret. uir electus
apparuit: cur non credendum sit
qd̃ uidere insupplicio eos etiam qͦs
contra deum dilexerat possit: Qua
exre colligitur. qd̾ eos quos mnordina¬
te nc̃ reꝑbi diligunt. miro iudicii
ordine secũ tunc intormentis uidebt:
ut penam ꝓprie punitionis exagge¬
ret illa auctori preposita carnalis
cognatio. pari ante oculos ultione

Expanded text:
tum suae damnationis affligat. Quod tum suae damnationis affligat. Quod profecto Evangelio attestante colligimus , in quo, Veritate nuntiante, dives ille quem contigit ad aeterni incendii tormenta descendere quinque fratrum describitur meminisse, qui ab Abraham petiit ut ad eorum eruditionem mitteret, ne illuc eos quandoque venientes par poena cruciaret. Qui igitur ad doloris sui cumulum propinquorum absentium meminit, constat procul dubio quia eos ad augmentum supaulo post potuit etiam praesentes viderprobos aspiciat cremari, qui, ad doloris sui cumulum, eum quem despexerat, in sinu Abrahae Lazarum vidit? Si ei, cui ut poena cresceret, et vir electus apparuit, cur non credendum sit quod videre in supplicio eos etiam quos contra Deum dilexerat possit? qua ex re colligitur quod eos quos inordinate nunc reprobi diligunt, miro judicii ordine secum tunc in tormentis videbunt, ut poenam propriae punitionis exaggeret illa Auctori praeposita carnalis cognatio, pari ante oculos ultione
Abbreviated transcription (Latin):
uarie ꝓdeunt. multipliciter sen-¬
tiantur. Que tamen supplicia ĩse¬
dimersos. & ultra uires criiciant.
&e ineis uite subsidium extinguẽ¬
tes seruant. ut sic uitam terminꝰ¬
puniat. quatinus semꝑ sine termi¬
no cruciatus. uiuat: quia  ad finẽ
ꝑtormenta ꝓperat. & sine fine
deficiens durat. fit gͦ miseris mors
sine morte. finis sine fine  defectus
sine defectu: quia & mors uiuit &
finis semꝑ incipit. & deficere defectꝰ
nescit. Quia g & mors peruuit. ⁊ nõ
extinguit. dolor cruciat. sed nulla¬
tenus pauorẽ fugat. flamma com¬
habent. que non suam ꝑ omĩa qua¬
litatem tenent. Quãuis illic ignis & ad
consolationem non lucet. & tamen
ut magis torqueat. ad aliquid lucet.
Nlam sequaces quosq suos secum in
tormento reꝓbi flamma illustrante
uisuri sunt. quoꝵ amore deliquer̃t.
quatinꝰ qui eoꝵ uitam carnaliter
contra p̃cepta conditoris amauerant:
ipsoꝵ quoq eos interitus maugmẽ¬

Expanded text:
varie prodeunt multipliciter senvarie prodeunt multipliciter sentiantur. Quae tamen supplicia idimersos et ultra vires cruciant, et in eis vitae subsidium exstinguentes servant, ut sic vitam terminpuniat, quatenus semper sine termino cruciatus vivat; quia et ad finem per tormenta properat, et sine fine deficiens durat. Erit ergo miseris mors sine morte, finis sine fine, defectus sine defectu: quia et mors vivit, et finis semper incipit, et deficere defectus nescit. Quia igitur et mors perimit, sed non exstinguit; dolor cruciat, sed nullatenus pavorem fugat; flamma comhabent, quae non suam per omnia qualitatem tenent: quamvis illic ignis et ad consolationem non lucut magis torqueat, ad aliquid lucet. Nam sequaces quosque suos secum in tormento reprobi flamma illustrante usuri sunt, quorum amore deliquerunt, quatenus qui eorum vitam carnaliter contra praecepta conditoris amaverant, ipsorum quoque eos interitus in augmen
Abbreviated transcription (Latin):
pectu tuo. Qui beati iob dictoꝵ mẽminit:
quam falso hoc uoci illiꝰ impingatur.
agnoscit. Quomͦ enĩ mundum se dice¬
re potuit: qui ait. si iustificare me uo-¬
luero. os meũ condempnabit me: Sed
habet hoc prauoꝵ malitia: ut cum ue¬
ra inse flere mala renuit. fingat alie¬
na. Nam qͣsi solatio facinoris utitur: si
falsis uocib & uita corripientis inquinẽ¬
uersi uerbotenus bona optant ut mala
esse que in p̃sentibus habentur osten¬
dant: & qͣsi fauentes ꝓspera expe¬
tunt ut benigni uideantur. Unde
ce sophar ꝓtinus subicit dicens

Expanded text:
pingunt. --Qui beati Job dictorum meminit, quam falso hoc voci illius impingatur agnoscit. Quomodo enim mundum se dicere potuit, qui ait: Si justificare me voluero, os meum condemnabit me ? Sed habet hoc pravorum malitia, ut cum vera in se flere mala renuit, fingat aliena. Nam quasi solatio facinoris utitur, si falsis vocibus et vita corripientis inquineerversi verbotenus bona optant, ut mala esse quae in praesentibus habentur ostendant; et quasi faventes prospera expetunt, ut benigni videantur. Unde et Sophar protinus subjicit, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
mala defendere nequeunt. exuerecũ¬
dia peiores fiant. & sic in sua defensi¬
one suꝑbiant ut quedam uitia contͣ
uitam corripientis exquirant. Et eo
se criminosos nõ estimant si crimina
& aliis imponant. Que cũ uera inue¬
nire nequeunt: figunt. ut ipsi quoꝙ
habeant. qd̾ non impari iusticia ĩ cre¬
pare uideantur. Unde & sophar quia
quasi irrideri se ꝑincrepationem doluit:
ꝓtinꝰ mentiendo subiungit. Dixisti em̃.

Expanded text:
mala defendere nequeunt, ex verecunmala defendere nequeunt, ex verecundia pejores fiant; ac sic in sua defensione superbiant, ut quaedam vitia contra vitam corripientis exquirant; et eo se criminosos non aestimant, si crimina et aliis imponant. Quae cum vera invenire nequeunt, fingunt, ut ipsi quoque habeant quod non impari justitia increpare videantur. Unde et Sophar, quia quasi irrideri se per increpationem doluit, protinus mentiendo subjungit: CAPUT IV.
Abbreviated transcription (Latin):
picatur. Quod enĩ intus egisse se me¬
minit: audire foras erubescit. Unde
mox se ad defensionem p̃parat: ut reatꝰ
sui uerecundiam. ꝑuerba praue refuta¬
tionis tegat. Sic̃ enĩ recti de quibdam
q̃ ab eis ñ recte gesta sunt. correptionis
uocem ministerium caritatis estimãt:
sic ꝑuersi contumeliam derisionis pu¬
tant. Illi se ꝓtinus adobedientiam
sternunt: isti ad insaniam sue de¬
fensionis erigunt᷑. Illi correptionis
adiutorium uite sue patrocinium
deputant. ꝑ quod dum p̾sentis uite
culpa corripitur. uenturi iudicis ira
temperat᷑: isti cum se impeti redargu¬
tione conspiciunt. gladium ꝑcussionis
credunt. quia dũ ꝑcorreptionis uocẽ
culpa detegitur: p̃sentis głe opino
fedatur. Hinc quippe in laude iusti.
ꝑsalomonem ueritas dicit. Doce iustũ:
& festinabit accipere. Hinc prauorum
contumatiam despicit dicens. Qui eru-¬
dit derisorem: ipse sibi iniuriam facit.
Nam fit plerumq ut cũ correpta ĩse

Expanded text:
picatur. Quod enim intus egisse se mepicatur. Quod enim intus egisse se meminit, audire foris erubescit. Unde mox se ad defensionem praeparat, ut reatus sui verecundiam per verba pravae refutationis tegat. Sicut enim recti de quibusdam quae ab eis non recte gesta sunt correptionis vocem, ministerium charitatis aestimant, sic perversi contumeliam derisionis putant. Illi se protinus ad obedientiam sternunt, isti ad insaniam suae defensionis eriguntur. Illi correptionis adjutorium vitae suae patrocinium deputant, per quod dum praesentis vitae culpa corripitur, venturi judicis ira temperatur; isti cum se impeti redargutione conspiciunt, gladium percussionis credunt, quia dum per correptionis vocem culpa detegitur, praesentis gloriae opinio foedatur. Hinc quippe in laude justi per Salomonem dicit Veritas: Doce justum, et festinabit accipere . Hinc pravorum contumaciam despicit, dicens: Qui erudit derisorem, ipse sibi facit injuriam . Nam fit plerumque ut cum correpta in se
Abbreviated transcription (Latin):
mista testatur dicens. Uir uerbosus ñ
diriget᷑ suꝑ terram. Sed uirtꝰ uere sen¬
tentie ꝑditur: que subdiscretionis cu¬
stodia nõ ꝓfertur. Certum itaq ẽ qd̃
uir uerbosus iustificari nequeat. Sed
bonum bene non dicitur. quia non
intenditur cui dicatur. uera quippe
contra malos sententia. sibonoꝵ recti¬
tudinem impetit. suam ꝑdit: & eo
retunsa dissilit. quo illud est forte
bona patienter nequeunt. & cum uite
emendationem negligunt. ad uerba
se responsionis accingunt: aꝑte sophar
diximus ueritatis sententias grauiter
tolerat. & silentium penam putat.
atq om̃e qd̃ rectum dicitur. dedecus
sue irrisionis arbitratur: quia cum
uera uox. prauoꝵ se aurib admouet.
memoriam culpa mordet. Et in redar¬
gutione uicioꝵ. quo intꝰ cõgitatione
mens tangitur. foris ad sticdium con¬
tradictionis excitatur. ferre uocem nõ
ualet. quia tacta inuulnere sui reatꝰ
dolet. & ꝑ hoc qd̾̃ generaliter contra ꝑ¬
uersos dicit᷑. se impeti specialiter sus¬

Expanded text:
testatur, dicens: Vir verbosus non dirigetur super terram . Sed virtus verae sententiae perditur, quae sub discretionis custodia non profertur. Certum itaque est quod verbosus justificari vir nequeat. Sed bonum bene non dicitur, quia non intenditur cui dicatur. Vera quippe contra malos 338 sententia, si bonorum rectitudinem impetit, suam perdit, et eo retusa resilit, quo illud est forte bona patienter nequeunt, et cum vitae emendationem negligunt, ad verba se responsionis accingunt, aperte Sophar diximus, veritatis sententias graviter tolerat, et silentium poenam putat atque omne quod rectum dicitur dedecus suae irrisionis arbitratur, quia cum vera vox pravorum se auribus admovet, memoriam culpa mordet, et in redargutione vitiorum quo intus cognitione mens tangitur, foras ad studium contradictionis excitatur. Ferre vocem non valet, quia tacta in vulnere sui reatus dolet, et per hoc quod generaliter contra perversos dicitur, se impeti specialiter sus
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑtulit quandoq cum feruore ex¬
aminis. quasi cum dolore mentis loqͥ¬
sionis sententiam intus seruauerit o¬
stendit. Nemo gͥ hanc lainpadem cũ
latet despitiat: ne contemptores suos
cum de celo fiilserit. exurat. Cui eñi ñc̃
ñ arcdet adueniam: tunc ꝓculdubio
ardebit adpenam. Quia ergo ꝑ suꝑnã
gr̃ãm uocationis tempꝰ accepimus: dũ
adhuc licentia suꝑ est eius iram qui
ubiq est. mores in melius cõmutando
fugiamus. Solum quippe animaduer¬
sio illa non inuenit: quem correptio
abscondit. Hec nos largiente dño in
duobus iam corporibus transcurrisse
sufficiat. Quia eñi sacri libri sequen¬
tia misteriorũ. uirtutibus extensa.
complecti breuiter exponendo non
possumus. ea necesse est ut aliis uo¬
luminib reseruemus: quatinus &¬
lector tanto feruentior ad legen¬
di studium redeat. quanto ex lectio¬
nis quoq intercisione respirat.

Expanded text:
num pertulit, quandoque cum fervore exnum pertulit, quandoque cum fervore examinis, quasi cum dolore mentis,sionis sententiam intus servaverit ostendit. Nemo igitur hanc lampadem, cum latet, despiciat, ne contemptores, suos, cum de coelo fulserit, 365 exurat. Cui enim nunc non ardet ad veniam, tunc procul dubio ardebit ad poenam. Quia ergo per supernam gratiam vocationis tempus accipimus, dum adhuc licentia superest, ejus iram, qui ubique est, mores in melius commutando, fugiamus. Solum quippe animadversio illa non invenit quem correctio abscondit. 55. Haec nos, largiente Domino, in duobus jam corporibus 366 transcurrisse sufficiat. Quia enim sacri libri sequentia mysteriorum virtutibus extensa complecti breviter exponendo non possumus, ea necesse est ut aliis voluminibus reservemus, quatenus lector tanto ferventior ad legendi studium redeat, quanto ex lectionis quoque intercisione respirat.
Abbreviated transcription (Latin):
cium choruscat. Unde hic apte subiun¬
gitur. Parata ad tempus statutum. De
quo uidelicet tempore: ꝑ psalmistam
dicitur. Cum accepero tempꝰ: ego iusti¬
cias iudicabo. Hinc in euuangelio per
ait. Quem oportet elum suscipere:
usq ad tempora restitutiouis. lampas
ergo que nc̃ contempnitur. ad statutũ
tempus uentura preparatur: quia ip¬
se peccata indie ultimo iudicat. qui
nunc peccantium derisiones portat.
et tanto tc̃ duirius districtionem ex¬
erit: quanto nunc uocandis peccatori¬
bus. suam lenius patientiam sternit.
Qui eñi diu conuertendos expectat:
non conuersos sne retractatione cruciat.
Quod ꝑ prophetam scilicet breuiter in¬
sinuat dicens. Tacui semꝑ silui. pati¬
ens fui: sicut parturiens loquar. Ut
enĩ iam p̾diximus. parturiens cũ do¬
lore eicit. hoc qd̾ in intimis longo tem
pore gestauit. Qui ergo semꝑ siluit sicut
partuiriens loquitur. quia uenturus
iudex qui sineultione diu peccata homi-¬

Expanded text:
cium coruscat. Unde hic apte subjuncium coruscat. Unde hic apte subjungitur: Parata ad tempus statutum. De quo videlicet tempore per Psalmistam dicit: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo . Hinc in Evangelio per ait: Quem oportet coelum suscipere, usque ad tempora restitutionis . Lampas ergo quae nunc contemnitur ad statutum tempus ventura praeparatur, quia ipse peccata in die ultimo judicat, qui nunc peccantium derisiones portat. Et tanto tunc durius districtionem exerit, quanto nunc vocandis peccatoribus suam lenius patientiam sternit. Qui enim diu convertendos exspectat, non conversos sine retractatione cruciat. Quod per prophetam scilicet breviter insinuat, dicens: Tacui, semper silui, patiens fui, sicut parturiens loquar . Ut enim jam praediximus, parturiens cum dolore ejicit hoc quod in intimis tempore longo gestavit. Qui ergo semper siluit sicut parturiens loquitur, quia venturus judex, qui sine ultione diu facta homi
Abbreviated transcription (Latin):
temptam uidit. cum paulopost sub¬
didit. In propria uenit: & sui eum nõ
receperunt. huiꝰ lampadis flammas
herodes explorare uoluit. cum eius
miracula uidere concupiuit: sicut
scriptum est. Erat enĩ ex multo temꝑe
cupiens uidere eum. eõ quod audis¬
set multa de illo: & sperabat signũ
aliquod uidere ab eo fieri. Sed lampas
hec ante eiꝰ oculos nullo radio lucis
emicuit: quia ei qui se non pie sed cu¬
riose quesierat. nil de se mirabile o¬
stendit. In quisit᷑ quippe redemptor
tacuit. ex pectatꝰ miracula exhibere con¬
tempsit. Seseq apud se in occultis re¬
tiuens. eos quos exteriora querere com¬
perit. ingratos foras reliquit. magis
eligens aꝑte asuꝑbientibus despici:
quam a non credentibus uacua uoce
laudari. Unde & ꝓtinus lampas ista
contempta ẽ: sicut illic subditur.
Spreuit autẽ illum herodes cum ex¬
ercitu suo: & illusit indutum ueste
alba. Sed contempta lampas que in
terra. irrisiones tolerat de celo ꝑ iuidi¬

Expanded text:
temptam vidit, cum paulo post subtemptam vidit, cum paulo post subdidit: In propria venit et sui eum non receperunt . Hujus lampadis flammas Herodes explorare voluit, cum ejus miracula videre concupivit, sicut scriptum est: Erat enim ex multo tempore cupiens videre eum, eo quod audisset multa de illo, et sperabat signum aliquod videre ab eo fieri . Sed lampas haec ante ejus oculos nullo radio lucis emicuit, quia ei qui se non pie sed curiose quaesierat nil de se mirabile ostendit. Inquisitus quippe Redemptor tacuit, exspectatus miracula exhibere contempsit, seseqtinens, eos quos exteriora quaerere comperit, ingratos foras reliquit; magis eligens aperte a superbientibus despici, quam a non credentibus vacua voce laudari. Unde et protinus lampas ista contempta est, sicut illic subditur: Sprevit autem illum Herodes cum exercitu suo et illusit indutum veste alba . Seterra irrisiones tolerat, de coelo judi
Abbreviated transcription (Latin):
tinus addidit. Nimis confortatus ẽ
principatus eorum. Ac ne paucos esse
crederemus. quos ꝓficere usq ad sũmã
tante ꝑfectionis agnoscimus: ilico ad¬
iunxit. Dinumerabo eos: & suꝑ hare¬
uam multiplicabuntur. Quot itaq ñc
pro amore ueritatis sese libenter hu¬
miliant: tot tunc iniudicio lampa¬
des choruscant. Dicatur gͥ recte lam¬
pas contempta apud cogitationes
diuitum. parata ad tempus statutũ:
quia uniuscuiꝰq iusti anima uelut
abiecta contempnitur cum degens ĩ¬
ferus głam non habet. sed ad mira¬
bilis cernitur. dum de suꝑ fulget. Li
tis oculos tollere: sensimq amem¬
bris ad caput uenire. Ipse enim nob̾
lampas ueraciter extitit: qui ꝓ redẽp¬
tione nr̃a incridce moriens. tenebro¬
sis nr̃is mentib lucem ꝑ lignum fu¬
dit. hac nos lampade iohannes illu¬
minari conspexerat: cum dicebat. Erat
lux uera: que illuminat omnem ho¬
minem uenientem inmundum. Quã
tam̃ apud cogitationes diuitum cõ¬

Expanded text:
tinus addidit: Nimis confortatus est tinus addidit: Nimis confortatus est principatus eorum. Ac ne paucos esse crederemus, quos proficere usque ad summam tantae perfectionis agnoscimus, illico adjunxit: 364 Dinumerabo eos, et super arenam multiplicabuntur. Quot itaque nunc pro amore veritatis sese libenter humiliant, tot tunc in judicio lampades coruscant. Dicatur igitur recte: Lampas contempta apud cogitationes divitum, parata ad tempus statutum, quia uniuscujusque justi anima velut abjecta contemnitur cum degens inferius gloriam non habet, sed admirabilis cernitur dum desuper fulget. 53.tis oculos attollere, sensimque a membris ad caput venire. Ipse enim nobis lampas veraciter exstitit, qui, pro redemptione nostra in cruce moriens, tenebrosis nostris mentibus lucem per lignum fudit. Hac nos lampade Joannes illuminari conspexerat, cum dicebat: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quam tamen apud cogitationes divitum con
Abbreviated transcription (Latin):
statis sue: sedebitis e uos suꝑ sedes
duodecim: iudicantes duodecim tͣb
isił. Neq enĩ plusꝙͣ duodecim iu¬
dices. illa interni consessus curia ñ
habebit: Sed nimirum duodenario
numero. quantitas uniuersitatis
ex pͥmitur. quia quisquis stimulo
diuini amoris excitatus hic posses¬
sa reliquerit. illic ꝓculdubio culmen
iudiciarie potestatis obtinebit: ut
simul tunc iudex cum iudice ueni¬
at. qui nunc consideratione iudicii.
sese spontanea pauꝑtate castigat. Hĩc
ẽ enim. qd̾ de sc̃e eccłe sponso. ꝑsalo¬
monem dicitur. Nobilis inportis uir
eius: quando sederit cum senatorib
terre. hinc isaias ait. Dñs ad iudiciũ
ueniet: cum seniorib populi sui.
hinc eosdem seniores ueritas non iã
famulos. sed amicos denuntiat: di¬
cens. Iam non dicam uos seruos: sed
amicos meos. Quos nimirum psalmi¬
sta intuens ait. Michi autem nimis
honorificati sunt amici tui deus. Quoꝵ
dum celsitudinem cordis aspiceret.
mundi głam qua calce calcarent: pro¬

Expanded text:
suae, sedebitis et vos super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Neque enim plus quam duodecim judices illa interni consessus curia non habebit; sed nimirum duodenario numero quantitas universitatis exprimitur, quia quisquis, stimulo divini amoris excitatus, hic possessa reliquerit, illic procul dubio culmen judiciariae potestatis obtinebit, ut simul tunc judex cum judice veniat, qui nunc consideratione judicii sese spontanea paupertate castigat. Hinc est enim quod de sanctae Ecclesiae sponso per Salomonem dicitur: Nobilis in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terrae . Hinc Isaias ait: Dominus ad judicium veniet cum senioribus populi sui . Hinc eosdem seniores Veritas non jam famulos, sed amicos denuntiat, dicens: Non jam dicam vos servos, sed amicos meos . Quos nimirum Psalmista intuens, ait: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui, Deus . Quorum dum celsitudinem cordis aspiceret, mundi gloriam qua calce calcarent pro