comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶ Causati sumis om̃s esse
deos non p̾celle gentiles qr utriꝙ
fuerunt subpecc̃o ⁊̃ mortali. po¬
tuit enĩ euenire quõd hi eẽnt
subiminore ⁊ illi subinaiore pec¬
cato. Uñ magis digni ⁊ydonei
ad grãm suscipiendam quam
ceteri uidentur. Sol̃o. Si utͥꝙ
fuerunt subpeccato .s. mortali
quod notat apłs qui dicit
subpecc̃o quasi de p̾ssi & serui: ꝯstat
quod nec hi nec illi meruerunt gr̃am
tis eoꝵ. s ex sola bonitate dei. er go
quantum in ipsis est nec p̃cellt̃.
Non negamꝰ tñ qͥn illi qui subina¬
iore pecco fuerunt eeñt minus ydo¬
nei ad grãm ꝑcipiãndam. Cum
quib misericordius actum est ꝗͣ
cum aliis qui subminore pecc̃o
fuerunt. Ubi aut̃ habundauit
delictum super abundauit et
gr̃a. Et si grã horum ñ ẽẽt maior
quã illoꝵ inse ipsa tñ suꝑ abun

Expanded text:
t: Causati sumus omnes esse daeos non praecellere gentiles; quia utrique fuerunt sub peccato etiam mortali: potuit enim evenire quod hi essent sub minore, et illi sub majore peccato: unde magis digni et idonei ad gratiam suscipiendam quam caeteri videntur. Solutio. Si utrique fuerunt sub peccato, scilicet mortali, quod notat Apostolus, qui dicit sub peccato quasi depressi et servi: constat quod nec illi meruerunt gratiaritis eo rum, sed ex sola bonitate Dei: ergo quantum in ipsis est, nec praecellunt. Non negamus tamen quin illi, qui sub majore peccato fuerunt, essent minus idonei ad gratiam percipiendam: cum quibus misericordius actum est quam cum aliis, qui sub minore peccato fuerunt. Ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia , etsi gratia horum non esset major q
Abbreviated transcription (Latin):
utrum illud quod factum ẽ adeo
⁊ auideis fu̾it bonũ uł malum
si dicatur bonum gͦ uidei fece¬
runt bonum. si autem dicatur
malum gͦ ds̃ fec̃ malum. It̃ ñne
uidei tm̃ malum fecerunt ⁊d̾s
est exactu illorura bona fuit. Iõ

Expanded text:
utrum illud quod factum est a Deo, et a Judaeis fuerit bonum, an malum? Si dicatur bonum, ergo Judaei fecerunt bonum. Si autem dicatur malum, ergo Deus fecit malum. Item: Nonne Judaei tantum malum fecerunt, et Dest ex actu illorum, bona fuit. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tanta que ancta ẽ ꝑlegis p̾uaricatio¬
nem. Multa enim dñt aliqͣ efficen
ñ quia ea efficiant.s quia sine eis ñ
fierent. Usi ⁊ xp̃s dictus ẽ positus ñ
solum ii refurrectionẽ ꝑ causam.
s ⁊̃ in ruinam ꝑ occasionẽ. Q apłi

Expanded text:
tanta, quae aucta est per legis praevaricatiotanta, quae aucta est per legis praevaricationem. Multa enim dicuntur aliqua efficere, non quia ea efficiant, sed quia sine eis non fierent; unde et Christus dictus est positus, non solum in resurrectionem per causam, sed etiam in ruinam per oc
Abbreviated transcription (Latin):
Non sic dicit apłs quod ꝓmissio
non sit facta ꝑ legem s ꝑ iusti¬
ciam fid̾i. s sic qd ꝓmissio si est
facta ut eẽt heres mundi ꝑ legẽ
sed ꝑ iusticiam fidĩ. EItem
querit᷑ quomͦ abͣ he facta sit pto¬
brahe fcã ẽ ꝓmissio. eodem mito
ipsius ꝓmissionis ĩpletio quomo n
gͦ sola grã: Soło non sic ꝯstrui de¬
bet littera ꝓmissio fc̃a est ꝑ iꝰticuã
fid̾i. s sic ꝓmissio fcã ẽ abrahe ut
eẽt heres mundi ꝑ iꝰticiã fidei ꝑ qu̾
⁊ ipse pat̾ credentium factus est
et credentes filii abrahe .i. iͦti Ihe
redes efficiutur: expositor alit̾ aĩ
Or quomͦ hoc sit intelligendum. ħ¬
ne lex bona ⁊ira mala: quomͦ qd̾ bñ
est oꝑatur quod malum est: Nonne
cuius effectus malus est ip̃m quoꝙ
malum: quomͦ gͦ talis causa talem
ht̃ effectum: Soło lex non in mecha¬
te ⁊ exqualitate sui ⁊ tãquam causa
efficiens iramoperat᷑. s quasi ꝑ oc¬
casionẽ quia sil ex ñ eẽt data ira ñeit

Expanded text:
Non sic dicit Apostolus, quod promissio non sit facta per legem, sed per justitiam fidei; sed sic, quod promissio non est facta, ut esset haeres mundi per legem, sed per justitiam fidei. QUAESTIO quaeritur quomodo Abrahae sit brahae facta est promissio, eodem merito et ipsius promissionis impletio, quomodo ergo sola gratia? Solutio. Non sic construi debet littera: Promissio facta est per justitiam fidei; sed sic. Promissio facta est Abrahae, ut esset haeres mundi per justitiam fidei: per quam et ipse pater credentium factus est, et credentes filii Abrahae, id est justi et haeredes efficiuntur. Expositor aliter dicit r quomodo hoc sit intelligendum. Nonne lex bona, et ira mala? Quomodo quod bonum est operatur quod malum est. Nonne cujus effectus malus est, ipsum quoque malum? Quomodo ergo talis causa talem habet effectum. Solutio. Lex non immediate, et ex qualitate sui, et tanquam causa efficiens iram operatur, sed quasi per occasionem; quia si lex non esset data, ira non esset
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur tnͣsire q euis c̾a tnsit q̃ est
pollutio ⁊m munditia q̃dam. ꝗͣ
inuenit aĩa incarne cum ei infũ¬
ditur ⁊ ex qua polluit᷑. Unde cũ
sola aĩa ꝯcupiscat ñ tam̃ aĩa s ca¬
ro dr ꝯcupiscẽ qr aĩa excarne con¬
aĩa sit talis qualis adeo ẽ creata
sut munda creata ẽ adeo .⁊ ex quo
fuit carni coniuncta fuit ⁊ ex quo¬
carni copulata fuit in munda:
sequitur quod munquã fuit qͣlis
adeo creata est. Soło pot̾̃ concedi
quid̃ nunquam fuit omnino tał
qualis a deo creata ẽ. Ueluti si de¬
dissem tͥ pomum mundum ⁊ tu
ex ciꝑes manib innum dis illud.
uerum eẽt nunquã te tale habe
quale tibi dedi. Queri solz qͣre
pecci ĩputetur. Dñt doctores hanc
q̃stionem insolubilẽ ẽẽ: pot̃ tam̃
dici non eẽ in stum qđ aĩe ñ habẽ¬
ti iusticiam non detur gła. hoc
enĩ est reatui originał pecci subia¬
cere quod est originali iͦticia pͥua¬
ri. Quid gͦ mirum si tał culpa
tali puniatur pena. ¶Et sigñ¬

Expanded text:
dicitur transire, quia ejus causa transit, quae est pollutio et immunditia quaedam, quam invenit anima in carne cum ei infunditur, et ex qua polluitur: unde cum sola anima concupiscat, non tamen anima dicitur concupiscere, quia anima ex carne conanima sit talis, qualis a Deo est creata: si enim munda creata est a Deo, et ex quo fuit carni conjuncta et copulata fuit immunda, sequitur quod nunquam talis est, qualis a Deo creata est. Solutio. Potest concedi quod nunquam fuit omnino talis, qualis a Deo creta est, veluti si dedissem tibi pomum mundum, et tu exciperes manibus immundis: illud verum esset, nunquam te tale pomum habere quale tibi dedi. QUAESTIO CX. Quapeccati imputetur. Dicunt doctores hanc quaestionem insolubilem esse; potest tamen dici, non esse injustum quod animae non habenti justitiam non detur gloria: hoc enim est reatui originalis peccati subjacere, quod est originali justitia privari. Quid ergo mirum si talis culpa tali puniatur poena? QUAES
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Qñq dnstingunt ꝓpt̾ actuũ
diu̾sitatem. si aut̃ queratur an iuide¬
gue sic actus illoꝵ malus. passio
quam intulerunt bona fuit:
xp̃m traditum ꝓpt̾ delicta. ⁊resur

Expanded text:
Dei, quandoque distinguunt propter actuum diversitatem. Si autem quaeratur an Judaegue sic: Actus illorum malus, passio quam intulerunt bona fuit. Christum traditum propter delicta nostr
Abbreviated transcription (Latin):
mors ⁊ uita adeo est quod uidet᷑
ẽe ꝯͣium. nil it temporale est adeo
quod ipse non fecerit quomͦ gͦ
mortem fecit ⁊ non fec̃: Solo deus
mortem non fecit .i. causam mor¬
tis uidł pecc̃m. penam uͦ illam
q̃ mors dir̃. scd̃m quosdam fecit
ds̃ ⁊ ipsa int̾ oꝑa bona enum̾atur
bundare inpłes quam delictũ
ade. Non enĩ płes saluati sunt
ꝑ grãm xp̃i quam sint delicto
ade dãpnati. Soło ista super ha¬
bundantia grẽ ñ ẽ attendenda in
nu̾o ꝑsonarum. s ip̃is qͥb ꝓdest
donum xp̃i. plus ꝯfert in bonoꝗͣ
delictum a de obsit illis qrabus ob¬
est ĩmalo. qr exadam ñ omnis dãp¬
natio s illa sola qua puniuntur
illi qui soli originali subiacẽr
p̾t̾ quam puniunt᷑ illi qui ꝓpͥa

Expanded text:
Mors et vita a Deo est , quod videtur Mors et vita a Deo est , quod videtur esse contrarium: nil enim temporale est a Deo, quod ipse non fecerit; quomodo ergo mortem fecit, et non fecit? Solutio. Deus mortem non fecit, id est causam mortis videlicet peccatum; poenam vero illam quae mors dicitur secundum quosdam fecit Deus: et ipsa inter opera bona enumeratur, bundare in plures, quam delictum Adae: non enim plures salvati sunt per gratiam Christi, quam sint delicto Adae damnati. Solutio. Ista superabundantia gratiae non est attendenda in numero personarum; sed ipsis quibus prodest donum Christi, plus confert in bono, quam delictum Adae obsit illis, quibus obest in malo; quia ex Adam non omnis damnatio, sed illa sola, qua puniuntur illi qui soli originali subjacent, praeter quam puniuntur illi qui delicta
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑata alia ⁊ sic de inceps lege ꝓ¬
pagatiõĩs crenit inturitã multi¬
tudinẽ sine ad ditam̃ta extͥnseco.
it ciboꝵ mutacione in ipsam
in se ipsa maliqd magnum in quo
eeñt infinite athomi. q̾r si illa eẽt
om̃s iste uł una de numero aliaꝵ
uł utrum ille suit illa una. Uol̃o
ñ oportet ꝯcedere quod illa sit õs
uł quod õs iste sint illa s exilla
uł fuerunt in illa sic̃ illd̾ gͣnum
creuit in arborem. nec est arbor
illud s ex illo uł fuit mat̾ialit̃
iillo. Diligent̃ notande sunt
huius mͦ locutiones. ¶Ptan¬
dum pła eẽ gn̾a mutationum. Qñ¬
ꝙ mutatur eẽntia in eẽntiam sine
mutatioẽ accidentium ut insacͣm̃¬
to altaris. qñꝙ fit mutatio ꝓpͥe¬
tatum sine mutatione eeñtie ut
cum de aqua factum ẽ uinum.
qñꝙ fit mutat̾o scd̾m solam qͣn¬
titatem in maiꝰ ut inseptẽ panibꝰ.
qualit̾ aũ uirga moysi sit mu¬
tata inserpentẽ uł scdm solas

Expanded text:
separata alia, et sic deinceps lege pseparata alia, et sic deinceps lege propagationis crevit in tantam multitudinem sine additamento extrinseco, vel ciborum mutatione in ipsam. Cin seipsa in aliquid magnum, in quo essent infinitae atomi, quaeritur an illa esset omnes istae, vel una de numero aliarum, vel utrum illae sint illa una. Solutio. Non oportet concedere quod illa sit omnenec quod omnes istae sint illa, sed ex illa, vel fuerunt in illa, sicut illud granum crevit in arborem, nec est arbor illud, sed ex illo, vel materialiter in illo. Diligenter notandae sunt hujusmodi locutiones. Notandum plura esse genera mutationum; quandoque mutatur essentia in essentiam sine mutatione accidentium, ut in sacramento altaris; quandoque fit mutatio proprietatum sine mutatione essentiae, ut cum de aqua factum est vinum; quandoque fit mutatio secundum solam quantitatem in majus, ut in septem panibus. Qualiter autem virga Moysi sit mutata in serpentem, an secundum solas
Abbreviated transcription (Latin):
In quo om̃s peccauerunt ⁊ cet̾a.
Non dum eramus õs. quomͦ gͥ qui
nũdum eramus potumus peccarer
Soło in ip̃o om̃s peccauimus .i. inip̃o
factum est uñ om̃s peccaremus. uł
sic abipso causam pecẽi tͣximus. uł
sic om̃s rei sumꝰ illi peccĩ ꝙ ip̃ ꝯmisit.:¬
unus hõ fuimus. Soło .i. ex eo qui
unus homo erat ꝑpropagationẽ¬
la parua massa q̃ fuit in adam tot¬
⁊ tanta descend̾e potuerunt. nł qͦ¬
modo in tot partes tam parua par¬
ticła cdiudi potuit. ut cuiꝰ lib corpꝰ
de illis septẽ panib quib tot milia
hominũ dñs satiauit sine alioutꝰ
rei additione. Doło legge ꝓpagatioĩs
ħ factum ẽ. Illa it p articula que
fuit inlũbis a de ex quo seꝑata fuit
infilii sui gn̾atione. in se ip̃a est au¬
cta ⁊ młtiplicata ĩ ꝑfectam hoĩs
staturam. ex qua itm seꝑata est
parua particła in scd̾a gn̾atiõe.
q̃ inseipsa ẽ. it̾ aucta ⁊młtiplica¬
ta. dequa it̾ multiplicata est

Expanded text:
In quo omnes peccaverunt, etc. Nondum eramus, quomodo ergo qui nondum eramus, potuimus peccare? Solutio. In ipso omnes peccavimus, id est in ipso factum est unde omnes peccaremus. Vel sic: Ab ipso causam peccati traximus; vel sic: Omnes rei sumus illius peccati, unus homo fuimus? Solutio. Id est ex eo, qui unus homo erat, per propagationela parva massa, quae fuit in Adam, tot et tanta descendere potuerunt, vel quomodo in tot partes tam parva particula dividi potuit, ut cujuslibet corpude illis septem panibus, quibus tot millia hominum Dominus satiavit sine alicujus rei additione . Solutio. Lege propagationis hoc factum fuit. Illa enim particula quae fuit in lumbis Adae, ex quo separata fuit in filii ejus generatione, in seipsa est aucta et multiplicata in perfectam hominis staturam: ex qua iterum separata est parva particula in secunda generatione, quae in seipsa est iterum aucta et multiplicata: de qua iterum ita multiplicata est
Abbreviated transcription (Latin):
sit deus lapidum. Soło. est quid̃
deus creator lapidum. s ałr est cre¬
ator gentium quas creauit ad ima¬
ginem ⁊ similitudinẽ suam. unde
ñto gentium ds ãr tanquam
sint iutilia an ad aliquid ꝓsit̃.
uicłr it quod nil ꝓsint quia tota
uita infidelium est pecc̃m. Solo. bo¬
na oꝑa que funt ante froem ⁊si ñ
ꝓsint ad uitam ꝓ merendã. ualent
tam̃ adfidem suscipiendam ut qͥbꝰ

Expanded text:
sit Deus lapidum. Solutio. Est quidem sit Deus lapidum. Solutio. Est quidem Deus creator lapidum, sed aliter est creator gentium, quas creavit ad imaginem et similitudinem suam: unde merito gentium dicitur, tanquam inutilia, an ad aliquid prosint; videtur enim quod nil prosint, quia tota vita infidelium est peccatum. Solutio. Bona opera, quae fiunt ante fidem, etsi non prosint ad vitam promerendam, valent tamen ad susc
Abbreviated transcription (Latin):
inconꝑatione mortis xp̃i ĩti dicci¬
disunt non enim habebant tan¬
tam actualem iusticiam ex qua
possent uste exig̾e uitam et̾nam bĩ
nec nos sine mor̃te xp̃i. Iustos tñ
eos uocat scͥptura quia tantum
habebant quantum ds ab eis
scͥpta dicatur. lex factoꝵ ⁊ non
Nex iusticie: sicut st illa habs
oꝑa sie yista. Soło. lex mosano
ꝑquam impleantur que iubent᷑
ioꝙ litt̾a octidens mandatum sũ
gra appellatur. Eiangłium uͦ
ub quid̃ q̃ facienda sunt: In suꝑ
ꝯfert grãm ꝑ quam q̃ iussa sunt
impleantiu itł ideo lex scͥpta
lex factoꝵ uocatur. quia homineᷤᷤ
legis totam iusticiã suam ĩoꝑib
legis ꝯstituebant lex aũ fidei uł
insola gr̃a ꝯstituunt. scientes qd̃
sic̃ nemo saluatur ex iusticia oꝑm
sic nemo iustificatur ex oꝑibus
insticie. Non enĩ exbonis oꝑib
iusticia s exiꝰticia bona opera :¬
¶onne & gentium ⁊c̃. ꝓbat
apso quia d̾s deus est gentium
qr earum ẽ creator s sic uid̾r qd̾

Expanded text:
atione mortis Christi justi dicendi sunt: non enim habebant tantam actualem justitiam ex qua possent juste exigere vitam aeternam, sicut nec nos sine morte Christi: justos tamen eos vocat Scriptura, quia tantum habebant quantum Deus scripta dicatur, lex factorum, et non et lex justitiae: sicut enim illa habet opera, sic et ista. Solutio. Lex Mosaica per quam impleantur quae jubentur: ideoque littera occidens mandatum sine gratia appellatur. Evangelium vero jubet quidem quae facienda sfert gratiam, per quam quae jussa sunt impleantur. Vel ideo: lex scripta lex factorum appellatur, quia homines legis totam justitiam suam in operibus legis constituebant: lex autem fidei vin sola gratia constituunt: scientes, quod sicut nemo salvatur ex justitia operum: sic nemo justificatur ex operibus justitiae. Non enim ex bonis operibus justitia, sed ex justitia bona operaonne et gentium, etc. Probat Apostolus quod Deus est gentium, quia earum est creator. Sed sic videtur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur. licet hant tempus oꝑandi ut
uiri ꝯtemplatiui. Uñ uidũr in dig¬
ni salute si de huiꝰmͦi operib hic
fiat ẜmo. Oꝑa int̾iora sunt uͥ cre¬
sine oꝑib reputatur adi̾ciciam ei
qui non ht̃ tempꝰ oꝑandi: Solo.
de oꝑib ext̾iorib ag̃ que exigun¬
tur ab his qui hñt facultatem ea fa¬
ciendi ⁊ ilł qui non hñt facultatẽ

Expanded text:
tur, licet habeant tempus operandi, ut viri contemplativi, unde videntur indigni salute, si de hujusmodi operibus hic fiat sermo. Opera interiora sunt, ut cresine operibus reputatur ad justitiam ei, qui non habet tempus operandi? Solutio. De operibus exterioribus agit, quae exiguntur ab iis, qui habent facultatem ea fac
Abbreviated transcription (Latin):
deis. uñ ⁊dictum ẽ aĩa q̃ circuncisa
ñ fuerit ꝑibit depopulo suo. popu¬
lus dei popłs uideoꝵ ẽ. ¶ Precepta
eos incarne circumeidi: ¶Et in
partib genitalib potius quam
in aliis. Nam cum duo sint ꝑ que
maxime consortium ꝯͣitur int̾ ali¬

Expanded text:
eis. Unde dictum est: Anima, quae circumcisa non fuerit, peribit de populo suo . Populus Dei populus Judaeorum est. Praecepta eos in carne circumcidi: et in partibus genitalibus potius quam in aliis. Nam cum duo sint, per quae maxime consortium contrahitur inter ali
Abbreviated transcription (Latin):
missione ñ erant isti.Soło. Omĩa
dimissa peccã erant eis ꝑfidem
⁊ dilectionem s non oĩmodum
effectum remissionis ꝯsecuti ft̃.
Duplex ẽ remissionis effectus.s.
carere pena ⁊ frui gła alt̾m tm̃
actualem non sentiebant alt̾m
tur eis id qued erant digni:
Soło iusticia eoꝵ ñ erat tanta
q̃ suffic̾et aduitam optinen¬
subquadam ex spectatione & sp̃i¬
sione futuri qui ꝓ eis satiffac̾e̾t.

Expanded text:
missione non erant justi. Solutio. Omnia missione non erant justi. Solutio. Omnia dimissa peccata erant eis per fidem et dilectionem, sed omnimodum effectum remissionis consecuti sunt. Duplex est remissionis effectus, scilicet, carere poena, et frui gloria, actualem non sentiebant, altertur eis id quo erant digni? Solutio. Justitia eorum non erat tanta, quae sufficeret ad vitam obtineniter, nisi sub quadam exspectatione et sponsione futuri, qui pro eis satisfaceret.
Abbreviated transcription (Latin):
si dñs potuit face̾ ꝯuemientiorẽ
modũ redemptionis. si dicatur
qđ non potuit uidr qđ potentia
dit̾minum hãt ⁊ non sit in m̾ sa
cedendum qũ t̾minum hãt. uł li¬
cet iste modus nr̃e miserie sit cõ¬
p̾cium nrm sit datum an dya¬
bolo an deo. Sol̃o deo datum ñ
dyabolo ẽ quia nulla iniuria
facta ẽ dẏabolo qui ñ erat rasi
tanquam carcerariunsnec ⁊̃ uel¬
let illud reciꝑe ut hominem ꝑ¬
det. Nolenti dandum ñ erat ne
ei muria fiere. ¶R aqͥ sit
homo reddemptus. Solo. adyabło.
a pecc̃õ. a tormento. Insuꝑ est re¬
ꝯeiliatus deo & ħ ẽ gemina effica
testas cdyaboli ꝑmortem xͥ sit dimimi
ta. sic̃ enim añ potestatem habuit
ualere quantũ añ. Maxime quia
uires resistendi date sunt homini
quanto homo fortior ad resisten¬
dum tanto hostis adĩpugnandũ¬
in inferno tenebantur an pecc̃a
eis eeñt dimissa ꝑfidem & peniten¬
tiã ⁊ si dimissa erant quare in infer.¬
no tenebantur. sine ił pecc̃oꝵ re¬

Expanded text:
 Deus potuit facere convenientiorem modum redemptionis? Si dicatur quod non potuit, videtur quod potentia Dei terminum habeat, et non sit immensa: concedendum quod terminum habeat. Vel licet iste modus nostrae miseriae sit contium nostrum sit datum, an diabolo, an Deo? Solutio. Deo datum, non diabolo est: quia nulla injuria facta est diabolo, quia non erat nisi tanquam carcerarius, nec etiam vellet illud recipere, ut hominem perderet: nolenti autem dandum non erat, ne ei injuria fieret. QUAESThomo redemptus? Solutio. A diabolo, a peccato, a tormento. Insuper est reconciliatus Deo et haec est gemina efficactestas diaboli per mortem Christi diminuta est. Sicut enim ante potestatem habuit aevalere quantum ante, maxime quia vires resistendi datae sunt homini, et quanto homo est fortior ad resistendum, tanto hostis ad impugnanduin inferno tenebantur, an peccata eis essent dimissa per fidem et poenitentiam: et si dimissa erant, quare in inferno tenebantur: sine enim peccatorum re
Abbreviated transcription (Latin):
non iustificant sicut oꝑ a euan¬
głii ñ ne moralia p̾cepta impleta
iustificant. E x his udr quodoꝑa
legis ustificant. Soło. Nonqͥc¬
quid p̾cept̾o legis tenemur fa¬
cere dr opus legis. s illud qđ cũ
lege ẽ institutũ ⁊ c̃ lege t̾minatũ
uł quod meliis ẽ oꝑa legis sũt:

Expanded text:
non justificant sicut opera Evannon justificant sicut opera Evangelii, nonne moralia praecepta impleta justificant? Ex his videtur quod opera legis justificant. Solutio. Non quidquid praecepto legis tenemur facere, dicitur opus legis; sed illud quod cum lege est institutum, et cum lege terminatum. Vel quod melius est: opera legis
Abbreviated transcription (Latin):
quid suꝑ additinz homines legiꝰ
scͥpte sunt illi quib lex scͥpta ẽ da¬
ta. nec hñt aliquid sr̃ ad ditum:
homines grẽ sunt. quib data ẽ
ip̃a gr̃a. uł ałr. homines legis na¬
turalis dicuntur qui ex suis uirib
querunt iꝰtificari: homines legis
scͥpte dñr: qui legi innituntur
extimando quod lex iustificet
homines gr̃e dũr qui non aliũde
n ex sola gr̃a querunt iusticiam¬
legis ñ iustisicatur omnis caro:
q̃ritur de moyse ⁊ daind ⁊ alii
iuistis qui fuerunt tempore le¬
gis anfuerunt exoꝑb legis
iusti quod uid̾r. quia excarita¬
te ea fecerunt. Soł̃o. sola fide fu¬
turi ita quod non exoꝑibus
legis iusti erant illi antiqui. No
cum lege t̾minata .s. cerimoni¬
alia q̃ ñ fuerunt instituta ad iꝰ¬
tificationẽ s ad futuroꝵ singni¬
ficationẽ scdđm autem alios oꝑa
legis dñr: q̃ fiunt solo timore. Iñ
amore. de quib ostat quod ñ t̾ti¬
ficart. Uñ dr lex manum choi

Expanded text:
quid superadditur. Homines legis quid superadditur. Homines legis scriptae sunt illi, quibus lex scripta est data, nec habent aliquid superadditum. Homines gratiae sunt quibus data est ipsa gratia. Vel aliter: Homines legis naturalis dicuntur, qui ex suis viribus quaerunt justificari; homines legis scriptae dicuntur, qui legi innituntur, existimando quod lex justificet. Homines gratiae dicuntur, qui non aliunde, nisi sola gratia quaerunt justilegis non justificatur omnis caro, quaeritur de Moyse, et David, et aliis justis, qui fuerunt tempore legis, an sunt ex operibus legis justi: quod videtur, quia ex charitate ea fecerunt. Solutio. Sola fide futuri ita quod non ex operibus legis justi erant illi antiqui. Notcum lege terminata scilicet caeremonialia, quae non fuerunt instituta ad justificationem, sed ad futurorum significationem; secundum autem alios opera legis dicuntur, quae fiunt solo timore, et non amore: de quibus constat quod non justificant: unde dicitur lex manum cohib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinent qr adiudeos dictasunt
Soło sic intelligend̾ ẽ ita loquã
Multa enĩ dñr degentib ule¬
ge. Uñ oporter intelligẽ quãh
loquitur sine c̾ta det̾minati¬
one ⁊ distrnctione ex qua sit
c̾tum utrum ad gentes fiat
sermo. Itaqõ degentib. his in¬
quã loquitur quisunt inlegs
dauid & alii multi iusti erant et
tñ erant inlege. ⁊ si ħ ẽ quomͦ ade¬
os ꝑtinet quod dicit᷑ non ẽ intelli¬
gens ⁊c̃. Soło. esse inlege duo notat
is. quer̾e iusticiã ex lege ⁊extoto ei
inriiti. ut illi qui extimore eam ext̾iꝰ
obseruant. ⁊ scđm hoc dauid ⁊ cet̾i
iusti ñ erant in lege. Non eñi exip¬
sa lege iustificari q̃rebant s ex fide
xp̃i ad huo futuri. ⁊ sic erant hoĩes
quibus lexdata ẽ ⁊ qui oꝑa legis
miles in legeerant quia eis lex data
est ⁊ eam cꝰ todiebant ꝓpt̃ eos quib
erat lex necessaria. ne exemplo eoꝵ
tie homines legis naturał dñr qui
solam legem naturalẽ hñt. nec ali¬

Expanded text:
rtinent; quia ad Judaeos dicta sunt. Solutio. Sic intelligendum est: Ita loquitur multa enim dicuntur de gentibus in lege. Unde oportet intelligere quaecunque loquitur sine determinatione et distinctione, ex qua sit certum, an ad gentes fiat sermo: ita quod de gentibus his, inquam, loquitur, quae sunt ex lege, ti erant, et tamen erant in lege, et si hoc est, quomodo ad eos pertinet, quod dicitur, non est intelligens. Solutio. Esse in lege duo notat, scilicet quaerere justitiam ex lege, et ex toto ei inniti, ut illi, qui ex timore eam exterius observant, et secundum hoc David, caeteri justi non erant in lege. Non enim ex ipsa lege justificari quaerebant, sed ex fide Christi adhuc futuri; et sic erant hominesquibus lex data est, et qui opera legis miles in lege erant, quia eis data est lex, et eam custodiebant propter eos quibus lex erat necessaria, ne exemplo eoruatiae. Homines legis naturalis dicuntur qui solam legem naturalem habent, nec ali
Abbreviated transcription (Latin):
cet cũm ita peccm̃ manifestet.
quid enĩ aliud fac̃ eiu angłiũ
nisi quod manifestat pecõm.
docens quid sequendum. quid
uitandum. ꝙ ⁊lex fac̃. Item qđ
lex ad ꝑfectum ducat uolunt
quidam ꝓbare exũb l omini
qui de p̾cepto legis respondit adh¬
lescenti. hoc fac & uiues. ¶t dili¬
de tuo ⁊c̾. Hoc ẽ p̾ceptum legis sed
hoc obseruatum iustificat. gͥ lexo
ꝑfectum ducit. Itẽ dic̃ beda lex oo¬
seruata suo tempore non solũ ꝯfen¬

Expanded text:
cet, cum ita peccatum manifestet. Quid enim aliud facit Evangelium nisi quod manifestat peccatum, docens quid sequendum, quid vitandum: quod et lex facit? Item quod lex ad perfectum ducat volunt quidam probare verbis Domini, qui de praecepto legis respondit adolescenti: Hoc fac, et vives . Item: Dilietc. Hoc est praeceptum legis, sed hoc observatum justificat, ergo lex ad perfectum ducit. Item dicit Beda: Lex observata suo tempore, non solum confer
Abbreviated transcription (Latin):
suam hominẽ redem̾it quẽ solo u̾¬
bo lib̃are potuit.Soło quamius aliꝰ
motꝰ cẽt possibił deo nullus tam̃ erat cõ¬
uenientior nr̃e miserie. qr ⁊ in eodem
nob̃ ꝯtulit remedium. & humili¬
tatis ⁊ dilectiõis p̃buit exemplum
remedium in hoc consid̾atur quia
dyabolus misit manus ineum qͥ¬
ininunis erat apecc̃o in quo quioꝗͣ
quod suum erat nõ in uenit. ideo
mito eos quos quodam iure tenere
uidebatur amisit credentes ineũ
qui ꝑ mortẽ suam omnib obtẽꝑan¬
tib sib factins ẽ cã salutis. Non it¬
simdigẽt. ad humilitatẽ añ ꝓuo¬
cauit nos in hoc quod desecreto
liu pat̾ue maiestatis descendẽs
reformaret non ĩo angło salus ho¬
minis ascͥbenda eẽt. Młta enim
głis sunt s deo ad tͥbuenda. Io¬

Expanded text:
suam hominem redemerit, quem solo verbo liberare potuit? Solutio. Quamvis alius modus esset possibilis Deo, nullus tamen erat convenientior nostrae miseriae: quia et in eodem nobis contulit remedium, et humilitatis et dilectionis praebuit exemplum. Remedium in hoc consideratur, quia diabolus misit manum in eum, qui immunis erat a peccato: in quo quidquam quod suum erat non invenit. Ideo merito eos, quos quodam jure tenere videbatur, amisit, credentes in eum, qui per mortem suam omnibus obtemperantibus sibi factus est causa salutis: non indigeret. Ad humilitatem autem provocavit nos in hoc, quod de secreto sinu paternae majestatis descendens s humanum reformaret, non ideo angelo salus homimis ascribenda esset. Multa enim gelis sunt, sed Deo tribuenda: i
Abbreviated transcription (Latin):
abonis hr ⁊nullo modo amalisi
q inquiunt uͥ ñẽ dilectio nec fides
S omina que credit iste bonuseda
& iste malus quomodo ergo ñhł
ita ut montes tnͣferam caritatẽ autẽ
non habeam nicħ sum: quomodo
hoc dice̾t sifides sine caritate haberi
suffic̾it gratis uł ꝑ grãm: Nidet᷑ quod
alterum suꝑfluat. Soł̃o. gͣtis dicit .i. si¬

Expanded text:
abetur, et nullo modo a malis: eoque, inquiunt, ubi non est dilectio, nec fides.Sed omnia quae credit iste bonus, credit et iste malus, quomodo ergo non , ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum : quomodo hoc diceret, si fides sine charitate haberi sufficeret gratis vel per gratiam? Videtur quod alterum superfluat. Solutio. Gratis dicit, id
Abbreviated transcription (Latin):
Soło. Hoc dem̃ est sccłm statum diu̾¬
soꝵ tempoꝵ. Tempore ⁊ enĩ legis
ꝓfuit ipsam obseruare. tempore
grẽ non ꝓdest scđmlitt̾am ĩmo
qr dequo statu hoc dicatur. solo¬
tunc ñ ireierłm. potuit gͥ ñ inpł¬
re p̃ceptũ patris ħ ñ sequitur
enĩ ñ pateretur tẽ qđ possibile e¬
rat. Uñ ipse ait potestatẽ habeo po¬
nendi animam ineam Sit̾m assu¬
mendi eã. si hoc in quã eẽt quodtẽ
non pat̾etur. ñ eẽt imꝑium patͥs eũ
timo pati ibi s ħ duo simul eẽ impos¬
sibile ẽ quod pat̃ p̃cepissi eum time
pani ⁊ qđ ipse tuncͥ pat̾etur ħ ẽ ꝯmu
Suniquitas nr̃a. Ic̃. ¶mssoło:
quatur ⁊ qualiter intelligatur so¬
ło iniquitas nr̃a ꝯm̃dat iusticiã łi¬
duob mͦis intłłr uł quod ex qͣlitate
sui dei iusticiam ꝯm̃dabiliorẽ faci
at quod fłm ẽ. Iscd̾m hanc intelli¬
gentiam u̾a ẽ ꝯsequentia: si ħ ess¬
iniquiᷤᷤ ds eẽt qui pimiret pec̾ca. pͥ
⁊̃ intelligi quod exꝯꝑatione nr̃e in¬

Expanded text:
Solutio. Hoc dictum est secundum statum diversorum temporum. Tempore enim legis profuit ipsam observare; tempore gratiae non prodest secundum litteram, imo ur de quo statu dicetur: non ire Hierusalem. Potuit ergo non implere praeceptum Patris: hoc non sequitur si enim non pateretur tunc, quod possibile erat; unde ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam : si hoc, inquam, esset quod tunc non pateretur, non esset imperium Patris eum tunc pati ibi; sed haec duo simul esse impossibiest, et nunquam in eodem statu permanet , et per peccata potest diffluere. Quod re. Si homo assumptus potuit a Verbo non assumi, potuit peccare; sed potuit non assumi, ergo potuit peccare: quod videtur, si antecedens concedatur: sed omnes concedunt, quod potuit non assumi. Solutio. Non est concedendum quod homo ille potuit peccare: cum enim dici intelligi, quod ex comparatione nostrae in
Abbreviated transcription (Latin):
a dei non hominis. Et alibi. Ñ
autem sñ lege iusticia dĩ mam¬
festaẽ. & si enĩ quandoꝙ legat᷑
iusticia hominis ut dauid sep
dicit. Iusticia mea. sic in tesligi

Expanded text:
III. Et alibi: Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est . Et si quandoque legatur justitia hominis, ut David saepe dicit justitia mea: sic intelligatu
Abbreviated transcription (Latin):
Circumcidi quoq in ꝯnãn
genitab iussit ne ꝑtes illas scĩfi¬
catas cum in mundis mulieribꝰ
ꝯmixtione aliqua polluerent.
et ut carnes tanquã porta nati¬
uitatis nr̃e corruptas auiciĩs
reseruarent. Et femmne genti¬
les uidentes ounctos mares p̾ci¬
sos eoꝵ matͥmonia euitarent.:¬
¶ Colis marib ĩo p̾cepta ẽ: quõd
nullus qui sine pec̾co ẽẽt ex iuri¬
li semine nasciturꝰ erat. Ex femi¬

Expanded text:
Circumcidi quoque in genitalibus jussit, ne partes illas sanctificatas, cum immundis mulieribus commistione aliqua polluerent, et ut carnes tanquam portam nativitatis nostrae corruptas a vitiis reservarent. Et feminae gentiles videntes cunctos mares praecisos eorum matrimonia evitarent. Solis maribus ideo praecepta est, quod nullus, qui sine peccato esset, ex virili semine nasciturus erat; ex femi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ est caritas. ⁊de qͣdam uͥtute cum cłr
q̃dam uirtuis est caritas uł caritas cu
duffusa est in cordib nr̃is. ¶ Apłus
paulus fere uͥꝙ hoc nomine designat
untutem que dͦs non est s ex deo. Io¬
ħs eodem nomine sigͥficat ip̃m dm̃
¶Hpc aut̃ quõd aub̃ dicit quod ca¬
ritas fr̃na qua diligimꝰ ad inincem
ist aeus. concetimus dicentes quod
s caritate uirtute mediante. sic̃ fa¬
cit nos credere fide mediante. aquo
nĩ est fides abeod ẽ caritas uͥ auõ dic̃:¬

Expanded text:
de quadam virtute, cum dicitur, quaedam virtus est charitas, vel charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Apostolus Paulus fere ubique hoc nomine designat virtutem, quae Deus non est, sed ex Deo. Joannes eodem nomine significat ipsum Deum. Hoc autem quod Augustinus dicit quod charitas fraterna, qua diligimus invicem, est Deus. Concedimus, dicentes quod sed charitate mediante, sicut facit nos credere fide mediante; a quo enim est fides ab eodem est charitas, ut dici
Abbreviated transcription (Latin):
ham aliquid utilitatis ꝯ sequitus
sit ex cͥcumcisione. Soło daĩt docto¬
ret quod ꝑ eam tm̃ ostãsꝰ est esse
uistus nisi effectus. Nunquid gͥ ĩ
posteris maiorem huĩt efficatiã
quam in ipso abraham: quod in¬
d̾rcum ip̃is sit data in remediũ
saltem originał pecc̃i. Ip̃i autẽ
dabatur remissio orig̾ pecc̃i illis
paruulis qui nullo alio peccato te¬
nebantur quomodo ꝑillam ñ iꝰti¬
ẽde ñ baptizatis .s. quod danpnẽ¬
tur solo orig̾ pecc̃i reatu. Si aut̃
queratur de illis paruulis qui mo¬
riebantur statim qui fuerunt añ
circũcisionẽ. forsitam fide parentũ

Expanded text:
ham aliquid utilitatis consecutus sit ex circumcisione. Solutio. Dicunt doctores quod per eam tantum ostensus est esse justus, non effectus. Nunquid ergo in posteris majorem habuit efficaciam, quam in ipso Abraham? Quod videtur, cum ipsis sit data in remedium saltem originalis peccati; ipsi autem dabatur remissio originalis peccati illis parvulis qui nullo alio tenebantur, quomodo per illam non justiest de non baptizatis, scilicet quod damnantur solo originalis peccati reatu. Si autem quaeratur de illis parvulis qui moriebantur statim ut nati fuerunt, ante circumcisionem, forsitan fide parentum
Abbreviated transcription (Latin):
quod qui ostendit ext̾ius se deum dr¬
ligere & ꝓximũ & si int̾ius ñ diliga
corde quantum in lege ẽ. Legem
custodit. Ipsa manum quidem ñ
amiiũ repͥmit. Cui solutioni si
nei & digni ut fid̾e xͥ recipiant
fides xͥ non exgr̾̃a s exim̾tis dat᷑
It̃ si idonei q̃uomͦ sciunt quod ii¬

Expanded text:
quod qui ostendit exterius se Deum diquod qui ostendit exterius se Deum diligere et proximum, etsi interius non diligat corde, quantum in lege est, legem custodit; ipsa manum quidem, et non animum reprimit. Cui solutioni sicnei et digni, ut fidem Christi recipiant, fides non ex gratia, sed ex meritis datur. Item si idonei, quomodo sciunt quod re
Abbreviated transcription (Latin):
ustus eẽt ex obseruatione m̃datoꝵ
⁊c̾. ad ꝑfectionẽ ꝑtinet iusticie. It̃
paulus. Mandatum legis quod e¬
rat aduitam in uentum ẽ michi
ad mortem. It beda lex suo tempore
ꝯstodita non solum bona tempora¬
lia s ⁊ et̾na conferebat. Uñ mani¬
festum est quia lex impleta iꝰtifi¬
cat. s apłs asserit quod lex iremi¬
nem adꝑfectum adduxit. dicens exo¬
ꝑibus legis non iustificat᷑ omnis car
⁊ si ex legẽ iusticia tunc xp̃c gratis
mortuus ẽ. & multa alia in huno
modum. Iõꝙ quidam dñt qd̃ p̾cep¬
ta illa quoꝵ implecio confert iustia¬
am sunt p̾cepta euuangłii. & si inle¬
ge sint scͥpta. Qui enim facit ea hĩ
euuangłicꝰ statim efficitur nec est
homo legis. Hii eciam dñt quõdp̾e¬
pta illa scd̃m hoc quod in lege intal¬
liguntur impleta non iustificat̃
immediate s solũmodo faciunt
ydoneũ ad fidem suscipiendam xp̃¬
ꝑ quam solam hr̃ salus. Dñt enmm

Expanded text:
justus esset ex observatione mandatorum justus esset ex observatione mandatorum c., ad perfectionem pertinet justitiae. Item Paulus: Mandatum legis, quod erat ad vitam, inventum est mihi ad mortem . Item Beda: Lex suo tempore custodita non solum bona temporalia, sed etiam aeterna conferebat; unde manifestum est quod lex impleta justificat. Sed Apostolus asserit, quod lex neminem ad perfectum perduxit, dicens ex operibus legis non justificatur omnis caro, et si ex lege justitia, tunc Christus gratis mortuus est : et multa alia in hunc modum. Ideoque quidam dicunt quod praecepta illa quorum impletio confert justitiam, sunt praecepta Evangelii, etsi in lege sunt scripta. Qui enim facit ea, homo evangelicus statim efficitur; nec est homo legis. Hi etiam dicunt, quod praecepta illa secundum quod in lege intelliguntur impleta, non justificant immediate, sed solummodo faciunt idoneum ad fidem Christi suscipiendam, per quam solam habetur salus: dicunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas acciꝑe. Nonne dicit apħ.
Cui honorem honorẽ cui timo¬
rem timorẽ: sonne maiorem
reuerentiã debemus exibere
uni quã alt̾i: Soło. ille ꝑsõas
¶factores legis iustificabunt᷑. Qrͣ si
impletio legis iustificat quod uidr
ex his. cum legis ꝑitꝰ querẽt adño
quid faciens uitam et̾nam posside¬
bo ⁊ dñs respondit. Quod scͥptũ ẽ
quomͦ legis: & ille diliges domi¬
tota aĩa & tota mente tua ⁊ ꝓximũ¬
tuũ sicut te ipsum. & dñs ait illi ħ
fac & uiues. Ecce mandatũ legis ob¬
seruatum ꝯfert uitam et̾nam. Uñ
legitur quia iustificat lex imple¬
ta. Id̾ in alio loco cum ad olescens
ait addm̃ quid faciens uitã et̾nã
possidebo: Et dñs adeum: honora
patrẽ ⁊matrem. ñ occidas. ñ fur¬
tum facies. non mechab̃is. ñ fallũ
testimonũ dices. ñ ꝯcupisces uro¬
rem ꝓximi tui. nec rem ⁊ ait ad¬
olescens hec omnnia ab adolescen¬
tia mea custodiui et dñs intuitꝰ
ẽ eum ⁊ dilex̃ quod non fecisset nisi

Expanded text:
sonas accipere. Nonne dicit Apostolus: Cui honorem, honorem; cui timorem, timorem . Nonne majorem reverentiam debemus exhibere uni quam alteri? Solutio. Ille personas Factores legis justificabuntur. Quaeritur an impletio legis justificet, quod sic videtur ex iis cum legisperitus quaereret a Domino: Quid faciens vitam aeternam possidebo? Dominus respondit: Quid scriptum est? quomet ex tota mente tua, et proximum sicut te ipsum, et Dominus ait illi: Hoc fac, et vives . Ecce mandatum legis observatum confert vitam aeternam. Unde legitur quod justificat lex impleta . Idem in alio loco, cum adolescens ait ad eum: Quid faciens vitam aeternam possidebo? Et Dominus ad eum: Honora patrem et matrem; non occides, non furtum facies, non moechaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui, nec rem. Et ait adolescens: Haec omnia ab adolescentia mea custodivi. Et Dominus intuitus est eum, et dilexit : quod non fecisset, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectio quã dilig̾e dm̃ toto corde
Ideoq dm̃s quod implecio p̃dicto¬
rum p̾ceptoꝵ iustificat in medi¬
ate. non tñ lex q̃ ñ sufficit s ĩfir¬
non inplentur. Demonstrat quidem

Expanded text:
oto corde, Ideoque dicimus quod impletio praedictorum praeceptorum justificat immediate, non tamen lex, quae non sufficit, sed infirnon implentur: demonstrat quidem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligens aut requirens dm̃.¬
Nam mubci in popło illo dei in
enĩ ĩo dr non intelligens. qr ꝑfe¬
cte non intellex̃ sic & homines
gratie qr ñ dum ꝑfecte intelli¬
gunt nͥ ꝑfidem ñ intelligenteᷤ
dici possunt. Soło ñ intelligũs

Expanded text:
intelligens, aut requirens Nam multi in populo illo Dei intenim ideo dicitur non intelligens, quia perfecte non intellexit, sic et homines gratiae, quia nondum perfecte intelligunt nisi per fidem, non intelligentes dici possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit cam cum alibi dicat si ea
q̃ destruxi itm reedi fico p̃uari¬
catorem me ostituo. etI legi per
legem mortuus sum: ibi dic̃
se legem destruxisse. hio dicit qr
eam non destrint sed statuit.So
utilem ẽẽ in suo tempore ⁊nil ua¬
ĩpletionẽ debere cessare scd̃m car
putatum ẽ quasi non ẽet u̾a ĩti¬
cia quam huĩt ꝑfidem. s aliqͥd
quod reputatum ẽ adiͦticiam. Si
enĩ deb̾es michi eqũ non conueni¬
enter dice̾mda michi equm ⁊re¬
putabo illum ꝓequo. s ꝯ grue
dicẽ ualerẽ da michi asinũ.
⁊ reputabo eum ꝓ equo. Soluto.
si homo ñ peccasset hrẽt oĩmo¬
dam iusticiã q̃ ꝯsistit in oĩmoda
quã nm̃n ꝑean dem grãm reputat

Expanded text:
sit verum cum alibi dicat: Si ea, quae destruxi, iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo: et legi per legem mortuus sum . Ibi dicit se legem destruxisse: hic dicit quod eam non destruit, sed statuit. Soutilem esse in suo tempore, et nil vaimpletionem debere cessare secundum carnputatum est, quasi non esset vera justitia quam habuit per fidem, sed aliquid quod reputatum est ad justitiam: si enim deberes mihi equum, non convenienter dicerem: Da mihi equum, et reputabo illum pro equo; sed congrue dicere valerem: Da mihi asinum, et reputabo eum pro equo. Solutio. Si homo non peccasset, haberet omnimodam justitiam, quae consistit in omnimoda item per eamdem gratiam reputat
Abbreviated transcription (Latin):
obseruantia ut cum d̾r hec est lex
huiꝰ uł illius rei naturalis etiam
n̾lex uocatur. In nouo testam̃to
płrib ⁊̃ modis accipitur. Ut lex
fidei lex sp̃s. lex gr̃e. lex carnis lex
appellatur. Ex quo gentes p̾puciate dũr
eo quod sunt absq putatoe .i. cesione¬

Expanded text:
observatio, ut cum dicitur: Haec est lex hujus, vel illius rei. Naturalis etiam ratio lex vocatur. In Novo etiam Testamento pluribus modis accipitur lex; unde lex fidei, lex spiritus, lex gratiae, lex carnis, lex appellatur; ex quo gentes praeputiatae dicuntur, eo quod sint absque putatione
Abbreviated transcription (Latin):
one fru ⁊ inpso omina ꝯgnosce.
erit enĩ ds̃ ommna in omĩb: enꝰ
speculum om̃is creature sic̃ om̃is
creatura modo speculum ẽ dei.
cum hoc in quam sit quomodo
glorificatio corꝑis ei ꝯuenire di¬
cetur ut eus augeatur beatitu¬
do Soło hanc glorificationẽ iam
in ipso deo ꝯgnoscet & contempla¬

Expanded text:
e frui, et in ipso omnia cognoscere: erit enim Deus omnia in omnibus existens speculum omnis creaturae, sicut omnis creatura modo speculum est Dei; cum hoc, inquam, sit, quomodo glorificatio corporis ei convenire dicetur, ut ejus augeatur beatitudo. Solutio. Hanc glorificationem jam in ipso Deo cognoscet, et contempla
Abbreviated transcription (Latin):
tis intelligitur. uł forsitan nec ⁊ cogim᷑
demaload u̾sitatis hoc in telligẽ si dili¬
gentius inspexerimus huiꝰ scͥpture cͥ
parandi nec pect̾m ẽ nec sufficiens c̃a¬
ẽ peccandi sine uoluntate. ¶ Nur¬

Expanded text:
tis intelligitur. Vel forsitan nec etiam cogimur de malo adversitatis hoc intelligere, si diligentius inspexerimus hujus Scripturae peccandi nec peccatum est, nec sufficiens causa peccandi sine voluntate. QU
Abbreviated transcription (Latin):
meritum & p̾mum. & est senꝰ qͥ plus
meruit plus accipiet & qui minus ac¬
cipiet minus scdm quantitatẽ & qͣli¬
tatem. Meritum it unius & p̾mium
mͦ ẽ equale & dissimile. mͦ ẽ simile ce in¬
equale cum m̾ito & p̾mio alt̾ius. ut
dduoꝵ martyrum uł duoꝵ ꝯfessoꝵ¬
equales ⁊ smmiles sunt iniusticia ⁊ gła

Expanded text:
meritum et praemium, sed est sensus: qui plus meruit, plus accipiet, et qui minus, accipiet minus, secundum qualitatem et quantitatem: meritum enim unius et praemium modo est aequale et dissimile, modo est simile et inaequale cum merito et praemio alterius, ut duo martyres, vel duo confessoaequa
Abbreviated transcription (Latin):
erit incorꝑe. Soło glorificatio cor¬
poris ad aumentum głe & gau¬
dii ip̃i aĩe erit. Nam ualde gloria¬
bitur cum uiderit corpꝰ pͥꝰ adeo ĩ¬
firmum & in becille sic solidatũ
ut nullam amꝑlius lesionẽ susti¬

Expanded text:
erit in corpore. Solutio. Glorificatio corporis ad augmentum gloriae et gaudii ipsi animae erit. Nam valde gloriabitur, cum viderit corpus prius adeo infirmum et imbecille sic solidatum, ut nullam amplius laesionem susti
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligo. ałr enĩ nisi sic acciꝑet᷑
face̾ malum ⁊ñ facere bonũ non
eẽnt partes oꝑari. et illd̾ reddet
debuerit. Ild̃ aut̃ quod dr qui
in sordib ẽ sordeĩcat ad huc sic in¬
telligit᷑. iusticia ñ ẽ ex qualitate
sordidationis s ex iudicio dei quo
illud fit uñ si dicatur iustum ñ
iusticia que in ip̃o ẽ s in regła di.
non quod ip̃m sordescere sit adeoit
qđ ds faciat illud. Simiłr de quoli¬
b pecc̃o qđ ẽ pena pecc̃i p̾cedentis
sit adeo quod uid̾r quia om̾e iustĩ
ẽ adeo & omnis pena tał ẽ iusta. li

Expanded text:
n intelligo . Aliter enim si sic non acciperetur, facere malum, et non facere bonum, non essent partes operari. Et illud: Reddet debuerit. Illud autem quod dicitur: Qui in sordibus est, sordescat adhuc , sic intelligitur: justitia non est ex qualitate sordidationis, sed ex judicio Dei, quo illud fit. Unde, si dicatur justum, non justitia quae in ipso est, sed in regula Dei, non quod ipsum sordescere sit a Deo, vel quod Deus faciat illud. Similiter de quolibet peccato quod est poena peccati praecedentis. sit a Deo. Quod videtur, quia omne justum est a Deo, et omnis poena talis est justa. I
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. & ꝑscͥpturam qͥ mõd̾ satis patet.
uoluit itaq ds in quibdam lat̾e
ut fides hrẽt mitum.⁊ in quib dam
apparere ut in fidelitas ñ hre̾t ex¬
cusationẽ. Nota in magnitudine
uniu̾satis notat᷑ diuina potñcia.
in pulctudĩt sap̃ia. in utilitate
bonitas. Uñ ostat qđ ñ solum inum¬
u̾sis s insingłis relucet q̃dam imago
⁊ uestigium tͥnitatis. Nichilominꝰ
cante inspiciendum est qñ similitu¬
dines in ducunt᷑ uł ad idemtitatẽ
eẽntie demonstrandã uł ꝑsonalẽ
distinctionẽ insinuandam uł ut
ostendatur quod in carnatio ad so¬
lum filium ꝑtinet quãuis ip̃a sit
opus trinitatis. ¶Rcur pat̾
uisibiles. Soło. quia pat̃ nusquam
legitur sp̃e uisibili apparuisse sic̃
filius in homine assũpto. & sp̃s sõs

Expanded text:
Scripturam, qui modus satis patet. Voluit itaque Deus in quibusdam latere, ut fides haberet meritum, et in quibusdam apparere, ut infidelitas non haberet excusationem. Nota, in magnitudine universitatis notatur divina potentia, in pulchritudine sapientia, in utilitate bonitas, unde constat, quod non solum in universis, sed in singulis relucet quaedam imago et vestigium Trinitatis. Nihilominus caute inspiciendum est, quando similitudines inducuntur, vel ad identitatem essentiae demonstrandam, vel personalem distinctionem insinuandam, vel ut ostendatur quod incarnatio ad solum Filium pertinet, quamvis ipsa sit opus Trinitatis. QUAESTIO XXvisibiles? Solutio. Quia Pater nusquam legitur specie visibili apparuisse, sicut Filius in homine assumpto, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̾ dicat in uisibilia dei cum deus
sit simplex ⁊ unus. nec aliquid in deo
quod ñ sit dõ. nec aliquid dr hic iniui¬
sibile dei quod ñ sit cds.Soło quod unũ
est & simplex in natura. non ut unum
et simplex uenit in nostrã noticiam.
ita ueniat quia ocłus int̾ior ñ dum ua¬
let adillã simplicitatẽ ⁊ in effabilem
unitatẽ atting̾e que ẽ ds̃ ut eum sicut
ẽ intelligat. Uñ cum in tellig̃ deum
bonum. sapientẽ om̃ipotentẽ. ⁊c̃ hꝰce¬
mõdi quasi pła uenit in m̃tẽ qd̾ unũ
est in natura: ¶Ex quo altior q̃o
deo aliqͣ disc̾nant᷑ diffã. Non enĩ sub¬

Expanded text:
raliter dicat, invisibilia Dei, cum Deus sit simplex, et unus, nec aliquid sit in Deo, quod non sit Deus, nec aliquid dicatur hic invisibile Dei, quod non sit Deus? Solutio. Quod unum est et simplex in natura, non ut unum et simplex venit in nostram notitiam, ita veniat, quia oculus interior nondum valet ad illam simplicitatem, et ineffabilem unitatem attingere, quae est Deus, ut eum, sicut est, intelligat. Unde cum intelligit Deum bonum, sapientem, omnipotentem, et hujusmodi, quasi plura venit in mentem, quod unum est in natura. Ex quo altior oritDeo aliqua discernantur differentia. Non sub
Abbreviated transcription (Latin):
non mittebat ad regnũ s si hoc
ẽ: gͥ in circumcisione erat peccõꝵ re¬
missio. gͥ iusticia. ⁊ sic ex lege quod
remissio s tm̃ originał. Sed in bap¬
tisino omniũ fit remissio et insuꝑ
fit uirtutum collatio. Utrum aut̃
hanc omnimodam efficatiã bap¬
& dñt quidam qđ non. pot̾ dici¬

Expanded text:
non mittebat ad regnum. Sed si hoc ergo in circumcisione erat peccatorum remissio; ergo justitia, et sic ex lege, quod remissio, sed tantum originalis; sed in baptismo fit omnium remissio, et insuper fit virtutum collatio. Utrum autem hanc omnimodam efficaciam habEt dicunt quidem quod non. Pot
Abbreviated transcription (Latin):
gxipso ẽ. Ueluti siquis eẽt inturre uo¬
lens se ip̃m ꝑ fenestram p̾cipitare ⁊
aliquis alius õs fenestras clauderet
pret unam. & ille ꝑ illã p̾cipitais se.
Ecce quod non ꝑaliam alle qͥ clandit
ceteras cã est quod ꝑistam ñ ille qui
claudit s ipse qui p̾cipitauit se qđ
autem potius ꝑ istam quam ꝑalrã
exutroq ẽ. Sunt &̃ qui ad occasionem
eas referunt. Ueluti dño in trante
ierusalem tota cuntas ꝯmota ẽ ⁊ ma¬
licia pꝰ ꝯcepta accepta occalione exci¬
tata ẽ ad inuidiam ⁊ sic adꝑsequend̾.
tionẽ uł adiue aꝑtionẽ uł uie ñ clau¬
sionẽ ignominie ⁊c̃. Nos aũ dm̃s
magis aduniu̾sa quam adunum
aliquod singłoꝵ ⁊ si ñ omĩa ubiq

Expanded text:
ex ipso est. Veluti, si quis esset in turre, volens seipsum per fenestram praecipitare, et aliquis alius omnes fenenestras clauderet praeter unam, et ille per illam praecipitaret se. Ecce quod non per aliam: ille, qui claudit caeteras, causa est, quod per istam, non ille, qui claudit; sed ipse, qui praecipitavit se. Quod autem potius per istam, quam per aliam, ex utroque est. Sunt etiam qui ad occasionem eas referunt, veluti Domino intrante Hierusalem tota civitas commota est, et malitia prius concepta, accepta occasione, excitata est ad invidiam; et sic ad persequendum. tionem siones ignominiae, etc. Nos autem magis dicimus universa, quam ad unum aliquod singulorum, etsi non omnia ubique