comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
penit᷑ nichil uidet᷑ hab̾e ñ dicã
crassitudinis s soliditatis. Qdͥ
enĩ deauratõnẽ recti appelleui⁊
qͣm qͣndã sensꝰ ext̾ioris illusiemẽ ⁊
Illud si qͥdẽ cui deauratio suꝑdu¬
cit᷑: totũ aureũ eẽ in sui ex̾tiori
mentit᷑. Sic nimii si sic scien¬
cia illa q̃ inflat qͦꝵdã qͥdaẽ al¬
ta sapientiũ s carnalit̾ desi¬
pientiũ ocłos mag̾ illudit ꝙͣ
illuminat. Q enĩ tͥ scientia ex¬
t̾ioꝵ : nͥ forte te adiuuet ad scien¬
tiã int̾ioꝵ : Alioqnͥ seipĩa tua
stulticia ẽ apud dm̃. Qd tͥ ꝓ
dest oet̾a omĩa scisse ⁊ te ip̃m̾
nescire: creatorẽ ꝙ tuũ igno¬
rare : Qd tantũ głaris m̃di
& doctͥna in docta te ad cogni¬
tõnẽ tui seu etiã ad noticiã dĩ
ꝓueh̾et : te ñ tam tumidũ ꝗͣ ti¬
midũ redd̾e̾t. Si sapis recte. si sa¬
pis u̾e : noli altũ saꝑe s time.
Qd̵ h̾s qd̾ ñ accepistiꝰ Głari o¬
portuit in illo a qͦ accepisti: ⁊

Expanded text:
n dicam crassitudinis, sed soliditatis. Quid enim deaurationem rectius appellem quam quamdam sensus exterioris illusionem? Illud siquidem cui deauratio superducitur, totum aureum esse visui exteriori mentitur. Sic nimirum, sic scientia illa quae inflat quorumdam quidem alta sapientium, sed carnaliter desipientium oculos magis illudit quam illuminat. Quo enim tibi scientia exteriorum nisi forte te adjuvet ad scientiam interiorum? Alioquin sapientia tua stultitia est apud Deum. Quid tibi prodest caetera omnia scisse, et teipsum nescire, Creatoremque tuum ignorare? Quid tantum gloriaris mundi, et doctrina indocta te ad cognitionem tui, seu etiam notitiam Dei proveheret, te non tam tumidum quam timidum redderet. Si sapis recte, si sapis vere, noli altum sapere, sed time. Quid habes quod non accepisti? Gloriari oportuit in illo a quo accepisti, et
Abbreviated transcription (Latin):
pec̾caili occasionem nõ semꝑ
ad manũ habeat. S mens
deicitur & cadit ex quo pec¬
cato consentit. Ueicitur & ca¬
dit ex quo occasionem q̃rit.
Ex ħoc loco ut arbitror pos¬
sumꝰ patent̃ colligẽ qd̾ nul¬
lus sine duuna ꝓtectione pꝰ¬
set uł passionib siuis uł sug¬
gestionib sius malignis uł
ad modicũ resifte̾. Eadem itaq¬

Expanded text:
peccandi occasionem non semper peccandi occasionem non semper ad manum habeat: sed mens dejicitur, et cadit ex quo peccato consentit. Dejicitur, et cadit ex quo occasionem quaerit. Ex hoc loco, ut arbitror, possumus patenter colligere, quod nullus sine divina protectione posset, vel passionibus suis, vel suggestionibus malignis, vel ad modicum resiste
Abbreviated transcription (Latin):
t septem tempora mu¬
tabintur. suꝑ te. donec
scias qd̾ dñetur excelsus in
regno hominum. oe cuicũq
uoluerit det illud. Ista iã suꝑ¬
uis exposuimꝰ. & eadem it̃m
replicare non debemꝰ. Illud
sane notandum quod unũ
atq atq idem sepuis. repeti¬
tur. ce una &e eadem diuine
seueritatis sententia tercio
replicatur. Et ut tibi ꝓpͥis dif¬
ferentiis distinguam primo
animus ꝑ contemplationẽ
quasi ꝑuisionẽ agnosc it qͥd
iam debeat nouissime adsub¬
tractionem gr̃e desꝑatione iã
fractus. manifeste dep̃hendit
quid iam eutare ñ ulaleat.
Una itaq eademq sententi
a ꝑ contemplationem p̃nosci
sine diuina ꝓtectione nullus
ualeat suis passionib uł ma¬
lignis suggestionib resistere:
adem hora sermo com¬
pletus est suꝑ nabugo¬
donosor. ex hominib abiectꝰ
est. Quid est eadem hora. nisi
statim ad subtractionem gr̃e
ius sp̃ib ñ pꝰse resift̾e: Eadem
hora ñ qd̃ concepta nequiti¬
a statim inactum ꝓdeat. cũ

Expanded text:
tempora mutabuntur super te, donec scias, quod dominetur Excelsus in regno hominum, et cuicunque voluerit det illud . Ista jam superius exposuimus, et eadem iterum replicare non debemus. Illud sane notandum quod unum atque idem saepius repetitur, et una et eadem divinae severitatis sententia tertio replicatur. Et ut tibi propriis differentiis distinguam, primo animus per contemplationem, quasi per visionem agnoscit quid jam debeat, novissime ad subtractionem gratiae desperatione jam fractus, manifeste deprehendit quid jam evitare non valet. Una itaque eademque sententia per contemplationem praenoscisine divina protectione nullus valeat suis passionibus, vel malignis suggestionibus resistere. Eadem hora sermo completus est super Nabuchodonosor, ex hominibus abjectus est . Quid est eadem hora, nisi statim ad subtractionem gratiae nis spiritibus non posse resistere? Eadem hora, non quod concepta nequitia statim in actum prodeat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
decͥmẽtum sustinuit sed more synapis
quo magis att̾ebat ᷑ magis augnientũ
accepit. Nam occisis marcyrib chorꝰcãtibꝰ
post mortẽ ip̃om̃i per eos miracłis młti
ppłi ad fidẽ cõu̾si sũt. qui postinodũ deo
int̾̃ scãm ecc̃am fidelit̾ seruierũt. Sed c̾

Expanded text:
detrimentum sustinuit. Sed more sinapis quo magis atterebatur magis augmentum accepit. Nam occisis martyribus, coruscantibus post mortem ipsorum per eos miraculis, multi populi ad fidem conversi sunt, qui postmodum Deo intra sanctam Ecclesiam fideliter servierunt. Se
Abbreviated transcription (Latin):
niger per uiciorũ suoꝵ occłtacõm. Et qui
sedebat suꝑ euni hebat staterã in maũ sua
Sessor dyabołs. statera sigͥficat rectã et eqͣm
discrecõnem in ĩtlłigẽtia ⁊ p̾dicacõne scͥptura¬
rũ. Manꝰ sigͥficat ħeticos ip̃os per qd̾ dyabołs
discrecio et intlłigentia qͣm ħetiti sese hẽre
dñt: dyabolo ascribitir. qui maliciã adu̾sus
fideles conceptã. dum suꝑ rufũ eqũ sedendo:
impłe nõ potuit. suꝑ ingrũ eqũ ꝑficere sedu¬
cendo temptauit. quia qd̃ nõ ualuit. per pͥn¬
cipũ furorẽ. hoc efficere uoluit ꝑ ħeticorũ pͣ¬
uitatẽ. prius pͥut᷑ poͦ extͣpoĩtos et alienos
contͣ eccãm inflãmauit. domesticos dem̃ di¬
u̾sis eius ħesib corrupit. ut postqͣm ex̾ius
bella cessarẽt. bellum int̾ius ebulliret. Cuiꝰ
uidel h̾ecice pͣuitatis ĩpietas maxĩe a die¬
b constãtim magni et seqñcũi imꝑatoꝵ

Expanded text:
niger per vitiorum suorum occultationem. Et qui sedebat super eum habebat stateram in manu sua. Sessor diabolus. Statera significat rectam et aequam discretionem in intelligentia, et praedicatione Scripturarum. Manus significat haereticos ipsos perdiscretio et intelligentia quam haeretici sese habere dicunt, diabolo ascribitur, qui malitiam adversus fideles conceptam dum super equum rufum sedendo implere non potuit, super nigrum equum perficere seducendo tentavit, quia quod non valuit per principum furorem, hoc efficere voluit per haereticorum pravitatem. Prius principes extrapositos, et alienos contra Ecclesiam inflammavit. Domesticos deinde diversis ejus haeresibus corrupit, ut postquam exterius bella cessarent, bellum interius ebulliret. Cujus videlicet haereticae pravitatis impietas maxime a diebus Constantini Magni, et sequentium imperatorum
Abbreviated transcription (Latin):
fectam ĩpiorũ ꝑsequcõm pͥncipũ minu̾e
nõ potuit ꝑ occultã heticorũ malitiã ĩ¬
firmare int cẽptauit. unde apte sub aꝑcio¬
ne huiꝰ t̾cii sigilli dicit᷑: Ecce equs nig̾.
Niger sigͥficat occultũ. Equs ergo uiger
occlłtam ħeticorũ u̾suciã. quibdã sacre sꝙp¬
ture u̾bis. et quibdã falsis uirtutib ec
oꝑib designat palliatã: et ue maĩfeste
iudeat᷑ obfuscatã. Ait ergo. Et cũ aꝑuis¬

Expanded text:
orum persecutionem principum minuere non potuit, per occultam haereticorum malitiam infirmare tentavit. Unde apte sub apertione hujus tertii sigilli dicitur: Ecce equus niger. Niger significat occultum. Equus ergo niger occultam haereticorum versutiam quibusdam sacrae Scripturae verbis, et quibusdam falsis virtutibus et operibus designat palliatam, et ne manifeste videatur obfuscatam. Ait ergo: Et cum aperuis
Abbreviated transcription (Latin):
marcyrũ agit ᷑ lacutũ ꝑ hibet᷑. Ita ter¬
ciũ aĩcl. id ẽ matheꝰ qui de hũanitate ĩ¬
cipit sub aꝑcione t̾cii sigilli in qua de ħ¬
eciuis ip̃am hũanitatẽ saluatoris suis
mẽdariis oblatnͣtib. et t̾tiis p̃dicatorib
ip̃am actestautib agit: Loqutũ uel au¬
ditum describit᷑. Qd̃ ergo ueni et uide sb̾
sĩgulis aꝑcionib repetit ᷑: spũalis uisi¬
onis młtiplicacõ sigͣat᷑. Et ecce enꝰsni¬

Expanded text:
agitur, locutum perhibetur. Ita tertium animal, id est Matthaeus qui de humanitate incipit sub apertione tertii sigilli, in qua de haereticis ipsam humanitatem Salvatoris suis mendaciis oblatrantibus, et tertiis praedicatoribus ipsam attestantibus agitur locutum, vel auditum describitur. Quod ergo, Veni et vide, sub singulis apertionibus repetitur, spiritualis visionis multiplicatio fig
Abbreviated transcription (Latin):
&e iuste hmiliationis. Subter eam
habitabant animalia & bestie &e
uiramis eiis conuersabantur uo¬
lucres celi. & ex ea uescebatur om¬
nis caro. Ex illa sane om̃is caro ues¬
citur. cnis uirtutum exemplis
om̃s edificantur. cuius consolationi¬
bus om̃s fouentur. cuiꝰ bñficiis om̃s
tur. & doctrina reficiunt᷑. Oqualis
arbor oqͣnte sublunitatis. cui con¬
uenit tante p̃conium laudis:

Expanded text:
et justae humiliationis. Subter eam et justae humiliationis. Subter eam habitabant animalia et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro. Ex illa sane omnis caro vescitur, cujus virtutum exemplis omnes aedificantur, cujus consolationibus omnes foventur, cujus beneficiis omnes ctrina reficiuntur. O qualis arbor, o quantae sublimitatis, cui convenit tantae praeconium laudis!
Abbreviated transcription (Latin):
monstri est. quod nr̃i temporis arbo¬
res. ursos &r leones uł alias huius¬
modi quaslibet bestiales mentes
portat uiramis uolucres uͦ celi &e
quelibet uolatilia pennata contra
condicionis uira. creatoris.q in¬
stinita p̃munt inimis: Quotiens
impium suꝑ exaltatum &r eleua¬
tum suꝑ cedros libani. Quid est¬
queso quod facitis qui eius modi
bruta ⁊ bestialia corda in sublime
attollitis. & uelut maere suspendi¬
tis. Si uere eos diligitis. cur eis ñ
parcitis: Quid queso eis alud qmͣ
riunam paratis dum eos ad alta
suspenditis. & quasi in ramis porta¬
tis: Quid aliud quisq suo subluna¬
tori uł potius subuersori dicturus
est infine. in ipso confimo ruine nͥ
qr eleuans allisisti me: Conuersent᷑
uolucres celi inramis. locumq te¬
neant insumnus. quos subleuat
penna scĩtatis. Bestie sub ramis lo¬
cum teneant inimis & qui pronoͤ
uultus hñt ꝑ appetitũ carnis di¬
stricionem sentiant pie seueritatiꝰ.

Expanded text:
monstri est, quod nostri temporis arbomonstri est, quod nostri temporis arbores, ursos, et leones, vel alias hujusmodi quaslibet bestiales mentes portant in ramis; volucres vero coeli, et quaelibet volatilia pennata contra conditionis jura, Creatorisque instituta premunt in imis? Quoties impium superexaltatum et elevatum super cedros Libani. Quid, quaeso, est quod facitis, qui ejusmodi bruta et bestialia corda in sublime attollitis, et velut in aere suspenditis? Si vere eos diligitis, cur eis non parcitis? Quid, quaeso, eis aliud quam ruinam paratis, dum eos ad alta suspenditis et quasi in ramis portatis? Quid aliud quisque suo sublimatori, vel potius subversori dicturus est in fine in ipso confinio ruinae, nisi quia elevans allisisti me? Conversentur volucres coeli in ramis, locumque teneant in summis quos sublevat penna sanctitatis. Bestiae sub ramis locum teneant in imis, et qui pronos vultus habent per appetitum carnis, districtionem sentiant piae severitatis
Abbreviated transcription (Latin):
tellige debeamꝰ. Recte gͦ uoluptu¬
ose m̃tes designantur ꝑ anima¬
lia que solo uentri deseruiunt.
recte nichilominus mentes ira¬
cunde designantur ꝑ bestias que
dente &r unge̾ deseuiunt De tali¬
b gͦ recte dr̃. Subter eam habi¬
tabant anunalia &r bestie. eo qd̃
huiꝰ modi mentes ꝑ concupiscen¬
tiam uł iracundiam dissolute
iuste quidem p̃mi debeant ri¬
gore discipline. Recte iiramis
ce quasi insublimiorib conuer¬
sabant᷑ uolucres celi. eo qd̃ spĩ¬
tales uiri &e celestib desid̾iis ac¬
censi merito debeant ce inaucto¬
ritatem erigi. & digno honore sub¬
lumari. Subter eam inquit habi¬
tabant aninalia. & bestie. ce inra¬
mis eius cõuersabant᷑ uolucres ce¬
li. Ergo bestiales inins cohercebat:
sp̃itales uͦ in alta subleuabat. discãt
p̃lan nr̃i discant hic qͥd fac̾e debe¬
ant. discant inquam indisciplina¬
tos mores p̾mere. bonos attollere
ce honorare. Quid queso hoc genus

Expanded text:
telligere debeamus. Recte ergo voluptutelligere debeamus. Recte ergo voluptuosae mentes designantur per animalia quae solo ventri deserviunt. Recte nihilominus mentes iracundae designantur per bestias quae dente et ungue desaeviunt. De talibus ergo recte dicitur: Subter eam habitabant animalia et bestiae, eo quod hujusmodi mentes per concupiscentiam vel iracundiam dissolutae, juste quidem premi debeant rigore disciplinae. Recte in ramis, et quasi in sublimioribus conversabantur volucres coeli, eo quod spiritales viri et coelestibus desideriis accensi merito debeant et in auctoritatem erigi, et digno honore sublimari: Subter eam, inquit, habitabant animalia, et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli. Ergo bestiales in imis coercebat, spiritales vero in alta sublevabat. Discant praelati nostri, discant hic quid facere debeant; discant, inquam, indisciplinatos mores premere, bonos attollere et honorare. Quid, quaeso, hoc genus
Abbreviated transcription (Latin):
uduunius ex p̃cedentib
cuius fuerit scientie qui
designatur ex hac arbore audia¬
mus adhuc ex sequentib cuiꝰ su¬
erit discipline. audiuimꝰ quomͦ
ꝑ doctrinam potuit uł iidoctos
erudire uł in consultos instrue¬
re: audiamꝰ quomodo ꝑ discipli¬
nam soleat ar carnales p̃mere.
ce sp̃itales sublimare. Subter eã
habitabant aĩalia &e bestie. & in
ramis eius conu̾sabant᷑ uolues
celi. & ex ea uescebatur om̃is ca¬
ro. ꝑ anunalia ae bestias intellige
homines aninales. mentes car¬
nales ce seclares. P uolucres acci¬
pe sp̃itales. bonoꝵ studioꝵ & scõ¬
rum desid̾ioꝵ alis ad celestia uolã¬
tes. duo autem gen̾a carnalium
solemus uidere unum quidẽ qd̾
seruit concupiscentie. alt̾m qd̾
cedit iracundie: ꝑ anunalia ita¬
q intelligunꝰ mentes uoluptati
declitas. ꝑ bestias mentes iracun¬
das. Si ꝑ bestias non nisi fera ani¬
malia congrue intelligere pos¬
sumus. relinquitur ut nomine
aĩaliuim sola hic mansueta in¬

Expanded text:
udivimus ex praecedentibus cujus fuerit scientiae qui designatur ex hac arbore, audiamus adhuc ex sequentibus cujus fuerit disciplinae. Audivimus quomodo per doctrinam potuit vel indoctos erudire, vel inconsultos instruere, audiamus quomodo per disciplinam soleat et carnales premere, et spiritales sublimare. Subter eam habitabant animalia, et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli, et ex ea vescebatur omnis caro. Per animalia et bestias, intellige homines animales, mentes carnales et saeculares; per volucres accipe spiritales, bonorum studiorum, et sanctorum desideriorum alis ad coelestia volantes. Duo autem genera carnalium solemus videre. Unum quidem quod servit concupiscentiae, alterum quod cedit iracundiae. Per animalia itaque intelligimus mentes voluptati deditas; per bestias, mentes iracundas. Si per bestias nonnisi fera animalia congrue intelligere possumus, relinquitur ut nomine animalium sola hic mansueta in
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpnenda talis mensura. Per eam in¬
mirũ homo in se iustificat᷑. per eam an¬
gelo socialit̾ coequat᷑. ꝓpt̾ea dict᷑. m en¬
sura hom̃is que est angeli. Hec etem̃ mẽ¬
sura hom̃is esse uiesura angłi affirmat᷑.
quia per hanc homo reꝑatus in mũdo: ange¬
lo in celo sociatur. Loquens ergo cum sc̃o
ioh̃e angłus est scõrũ doctorũ chorus. arũ¬
do aurea: sacra scuiptura. ciuitatis q̃ drat᷑a:
firma et ĩmmobilis sancte ecclie constãcia.
duodecim milia stadia: per que ciuitas est
mẽsurata: aplĩca doctͥna ꝑfecte impleta:¬
et a mĩori ecclĩa tendente ad p̾mia et̾na¬
uel suꝑna. ciuitatis muri: defensores ecc̃as¬
tici. Mensura murorũ: iustitia defensorum
ecc̃asticorũ. In ꝑfecta oꝑone euũgeliorũ et
legaliũ preceptorũ. et excitacõne: qͣtuor pͥnci¬
palium uirtutũ.

Expanded text:
contemnenda tanta talisque mensura. Per eam nicontemnenda tanta talisque mensura. Per eam nimirum homo in se justificatur, per eam angelo socialiter coaequatur. Propterea dicitur mensura hominis quae est angeli. Haec etenim mensura hominis esse mensura angeli affirmatur, quia per hanc homo reparatus in mundo, angelo in coelo sociatur. Loquens ergo cum sancto Joanne angelus, est sanctorum doctorum chorus; arundo aurea, Scriptura; civitatis quadratura, firma et immobilis sanctae Ecclesiae constantia; duodecim millia stadia per quae civitas est mensurata, apostolica doctrina perfecte impleta a minori Ecclesia tendente ad praemia superna; muri civitatis, defensores ecclesiastici; mensura murorum, justitia defensorum Ecclesiasticorum in perfecta operatione evangelicorum et legalium praeceptorum, et exercitatione quatuor principali
Abbreviated transcription (Latin):
ad proximũ dextrorsũ. et sinstrorsũ desc̃e¬
dũtur: latiticomẽ ꝑficere. Hic autẽ ubi ⁊¬
additur. longitudo. et altitudo. et latitudo
eius equalia sunt. Solam fidem longitudi¬
nem. spem altitudinẽ. caritat̾e latitudine
consũpmare. In quo mirabilis sacre scͥp¬
ture uirtus apparet. qd̃ se carũdum rerũ
sensibus ad diu̾se significacõnis modũ
O dixit murũ hic dicit muros. ht̃ minirũ
quia munitores doctores et rectores ecc̃asti¬
cos quorũ mensurat᷑ perfr̃e declarat᷑ tum
subdit᷑. Et nc̃sus est muros ei᷑. centũ. xl
qͣtuor cubitorũ mẽsura hom̃is que est an¬
geli. centenariꝰ sigͥficat ꝑfeccõnem. Qua¬
dragenariꝰ qui ex qͣter decem consurgit: qͣ¬
tuorũ euengeliorũ et decalogi complecio¬
nem. Quat̾narius qͣtuor pͥnipaliũ uir¬
tutũ ex̾citacõnem. cubitus oꝑ̃onem. Mu¬
tutũ complẽt. Et hec est hom̃is mensura:
quia hec est om̃is iusticia. Nec uilis nec

Expanded text:
ad proximum dextrorsum, et sinistrorsum distenad proximum dextrorsum, et sinistrorsum distenduntur latitudinem perficere. Hic autem ubi additur longitudo, et altitudo, et latitudo ejus, aequalia sunt: solam fidem longitudinem, spem altitudinem charitatem latitudinem consummare. In quo mirabilis sacrae Scripturae virtus apparet, quod se earumdem rerum sensibus ad diversae significationis modum  dixit murum, hic dicit muros. Habet nimirum munitores, doctores et rectores ecclesiasticos. Quorum mensura perfecte declaratur, cum dicitur: Et mensus est muros ejus centtuor cubitorum mensura hominis est angeli. Centenarius significat perfectionem, quadragenarius qui ex quater decem consurgit, quatuor Evangeliorum et Decalogi completionem, quaternarius quatuor principalium virtutum exercitationem, cubitus operationem. Mututum complent. Et haec est hominis mensura, quia haec est omnis justitia. Nec est vilis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
raptĩ tangenda iudicamꝰ. Sed quia suꝑui
beate ciuitatis longitudin̾e et latitudiĩs
per quadrũ describit de latitudine eius ni¬
thil dixit. Longitudinẽ et latitudinẽ eius
nũc repetens etiã altitudinẽ descubit dicẽs.
Longitudo et altitudo et latitudo equalia .s̃.
Longitudo fides. alntudo spes. et latitudo ca¬
ritas. Que equalia sunt. quia qnͣtum qͥsq cre¬
dit: cantũ sperat. qnͣtũ sperat tantũ diligit.
posuimꝰ spem: et hic per eam ip̃ius altitudi¬
uem figuramꝰ: quia una et eadẽ res in sacro
eloquio sepe multis intellectib seruit. Unde
et per spem que ad futura longanũt ele
celestis edifici quadrata dispositio suꝑius cõ¬
uemt̾ predicat᷑. et hic illius altitudo congru¬
ẽ figurat᷑: Suꝑius deniq ubi suꝑ scriptũ est
ciuitas in quadro posita est. Dicimꝰ fidẽ
et fidem que ad futura extendũtur. longinu¬
dinem caritatẽ uero et bonã accõnem que

Expanded text:
raptim tangenda judicamus. Sed quia superius ubi raptim tangenda judicamus. Sed quia superius ubi beatae civitatis longitudinem, et latitudinem illius per quadrum descripsit, de altitudine ejus nihil dixit, longitudinem et latitudinem illius nunc repetens etiam altitudinem describit, dicens: Longitudo, latitudo, et altitudo ejus aequalia sunt. Longitudo, fides; altitudo, spes; latitudo, charitas. Quae aequalia sunt; quia quantum quisque credit, tantum sperat; quantum sperat, tantum diligit. ponitur, et hic per eam ipsius altitudinem figuramus, quia una, et eadem res in sacro eloquio saepe multis intellectibus servit. Unde et per spem quae ad futura longanimiter ecoelestis aedificii quadrata dispositio, superius convenienter ordinatur, et hic illius altitudo congrue figuratur. Superius denique ubi scriptum est, civitas in quadro posita est, dicimus fidem, et spem quae ad futura extenduntur longitudinem, charitatem vero, et bonam actionem quae
Abbreviated transcription (Latin):
ciens solers doctorũ prudencia mĩorum cõ¬
siderat capacitẽ: et pro capacitate eiꝰ ad
hibet predicacõnem. et diligñter attẽdit
suꝑne ciuitatis constructõnem. Sed hic
mensurat᷑ per stadia .xii. milia. ꝓtendi
recte ꝑ hibetur: ut eos ad eterne bt̃itudiᷤ
brauiũ tendere. et uniu̾sos sue ꝑfeccõ¬
nis plenitudinẽ hr̃e patentꝰ ostendat᷑.
Nam et si ꝑfectorũ meritis neq̃ant co¬
equari: eos tamẽ non pigritent᷑ ꝑfecte se¬
tũdũ suam uurutẽ imitari. Alit̾ ange¬
lus ciuitatẽ de aurea arũdine per sta¬
dia .xii. milia menitur. quia doctorũ aucͣtas ⁊̃
mĩores ad brauiũ suꝑne remun̾acõnis cur¬
rentes: aplicam doctrinã ex uerbis satre scͥp¬
ture perst̃e scdm̃ uires suas consũpmare at¬
testatur. Duodenarius quippe apłorũ doctͥ¬
nam significat. et millenariꝰ ꝑsciõnem figu¬
rat. et huiꝰ quidẽ uerba multis sensibus ex¬
ponere possemꝰ : que tamẽ causa breuitatis

Expanded text:
ivitatem, quoties solers doctorum prudentia minorum considerans capacitatem, et pro capacitate eis adhibet praedicationem, et diligenter attendit supernae civitatis constructionem. Sed haec mensura per stadia duodecim millia protendi recte perhibetur, ut et ipsos ad aeternae beatitudinis bravium tendere, et universos suae perfectionis plenitudinem habere patenter ostendatur. Nam et, si perfectorum meritis nequeant coaequari, eos tamen non pigritantur perfecte secundum suam virtutem imitari. Aliter: Angelus civitatem de aurea arundine per stadia duodecim millia metitur, quia doctorum auctoritas etiam minores ad bravium aeternae remunerationis currentes, apostolicam doctrinam ex verbis sacrae Scripturae perfecte secundum vires suas consummare attestatur. Duodenarius quippe apostolicam doctrinam significat, et millenarius perfectionem figurat. Et ejusmodi quidem verba multis sensibus exponere possemus, quae tamen causa brevitatis
Abbreviated transcription (Latin):
In quadro igit᷑ ciuitas posita est: robusta
side. longauimis spe. ampla caritate. effi
cedere. Et ut minores quosq qui nõ sin¬
gulari aut sp̃ali nom̃ĩe. uelut murꝰ porte.
fũdamenta ponũtur. Sed gñali. scil ciiu¬
tatis uocabulo expͥmũtur: ut int qͣm ip̃o
minores quos eciã respectu ꝑfectorũ im¬
perfectos uocamꝰ: sui gradus ꝑfcõnis et
sue ꝑfeccõnis cumło non carere demõstret.
Recte subiũgit. Et mensus est ciuitatem.
de aurã arũdine per stadia .xii. milia.
Stadiũ est longitudo itiu̾s: in qua tur¬
ritur ut brauiũ acquirat᷑. unde apłus
Nesaitis qd̃ hii qui in stadio currunt.
omiẽs quidẽ currũt: sed unus acceͥpit

Expanded text:
In quadro igitur civitas posita est, robusta fide, longanimis spe, ampla charitate, efficcedere. Et, ut minores quosque qui non speciali, aut singulari nomine velut murus portae fundamenta ponuntur, sed generali videlicet civitatis vocabulo exprimuntur; ut, inquam, ipsos minores quos etiam respectu perfectorum imperfectos vocamus sui gradus perfectione, et suae perfectionis cumulo non carere demonstret; recte subjungit: Et mensus est civitatem de aurea arundine per stadia duodecim millia. Stadium est longitudo itineris, in quo curritur ut bravium acquiratur. Unde Apostolus: Nescitis quod hi qui in stadio currunt, omnes quidem currunt, sed unus
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ om̃is mnutilis trepidatio añ
eiꝰ conspectũ fugiat atꝙ discedat.
Ꝙ qͥa sollicit᷑ est adhuc qͦm debe¬
at uł bonoꝵ negligentiã cauere.
uł maloꝵ subreptionẽ declinare ⁊
patit᷑ qͥdẽ mare ꝗͣuis ñ añ se. in utͦꝙ
tñ lat̾e: eo qd̾ oporteat hinc ad bo¬
na. illinc cont᷑ mala constant̾ a¬
g̾t : multũ laborare: ce utͦbiq sol¬
licitũ eẽ. S felices illi qͦs iã uir¬
tutũ eyercitia. laboꝵ c̃tamina
ñ tam fatigant ꝗͣ delectant : qui
hoc sobũ ꝓplangt̃ ⁊ qd̾ tot ante acte
iuite temꝑa uł in iniqͥtate consũp¬
sert : uł in uanitate ꝑdidert̾. Qͥ

Expanded text:
eo quod omnis inutilis trepidatio ante eo quod omnis inutilis trepidatio ante ejus conspectum fugiat atque discedat. Sed, quia sollicitus est, adhuc quomodo debeat vel bonorum negligentiam cavere, vel malorum subreptionem declinare, patitur quidem mare, quamvis non ante se, in utroque tamen latere, eo quod oporteat hinc ad bona, illinc contra mala constanter agere, multum laborare, et utrobique sollicitum esse. Sed felices illi quos jam virtutum exercitia, laborum certamina, non tam fatigant quam delectant, qui licet solum plangunt, quod tot anteactae vitae tempora, vel in iniquitate consumpserunt, vel in vanitate perdiderunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
timor futuroꝵ ꝑicłoꝵ. Mare iuxxa
nos: labor micũ bentiũ c̾taminum.
Mare post nos : dolor p̃teritorũ ma¬
loꝵ. Mare añ nos : timor pusillam¬
mitatis. Mare uixta nos: labor sol¬
licitudinis. Mare post nos : dolor
penitudinis. Tmor pusillanimi-¬
tatis impedit ÷ labor sollicitudinis
innuit : dolor penitudinis ꝓtegit.
Auus alioꝵ uitã considerans ce stu¬
diũ cũ uideat multos etiam
pꝰ ꝓfessionis uotũ reu̾ti ad
nomitũ ⁊ redire ad scłm: nec
sattẽ audet inchoare bonũ: iste
añ se mare ht̃: s ad impedim̃tũ.
Qͥd enĩ est cordis trepidatio. m̃tis
hesitatio ⁊ nͥ q̃dã qͣi muris fluctu¬
atio. Qui enĩ hesitau̾it similis
ẽ fluctui maris: qͥ a uento moue¬
t᷑. & cͥcũfert᷑. Aliꝰ he̾ timorẽ itrili¬
t̾ calcat ⁊ maris fluccriationem
añ se fugat ⁊ cordis sui trepida¬
tionẽ castigat : ad toleranda ꝓ
dn̾o q̃libet ꝑicła aminũ fortiter
p̃parat ł ce ꝓ hac parte psallere
ñ dubitat mare uidit & fugit :

Expanded text:
. Mare juxta nos, labor incumbentium certaminum est. Mare post nos, dolor perpetratorum malorum; mare ante nos, timor pusillanimitatis; mare autem juxta nos, labor sollicitudinis; mare post nos, dolor poenitudinis. Timor pusillanimitatis impedit; labor sollicitudinis munit; dolor poenitudinis protegit. Alius aliorum vitam considerans et studium, cum videat multos etiam post professionis votum reverti ad vomitum, redire ad saeculum, nec saltem audet inchoare bonum, iste ante se mare habet, sed ad impedimentum. Quid enim est cordis trepidatio, mentis haesitatio, nisi quaedam quasi maris fluctuatio? Qui enim haesitaverit, similis est fluctui maris, qui a vento movetur et circumfertur. Alius hunc timorem viriliter calcat, maris fluctuationes ante se fugat, cordis sui trepidationem castigat, ad toleranda pro Domino quaelibet pericula animum fortiter praeparat, et pro hac parte psallere non dubitat, mare vidit et fugit,
Abbreviated transcription (Latin):
uixta se. alii autẽ post se. Qui añ
iuxta se hñt ⁊ est eis in adiutorium.
Qͥ pꝰ se hñt : est eis ad firmam̃tum.
Sic utiq ifrłitis egyptũ deserentib
deseitũ intͣre uolentib. &e ad ꝓmis¬
sionis t̾ram suspirantib⁊ pͥus ha¬
buert̾ mare añ se ad impedim̾tum
ꝓfectonis: pꝰ habuert̃ iuxta se in ad¬
uitoriũ defensionis ⁊̃ qn̾ erat eis ꝓ mo
a dextͥs & a smistͥs : tandẽ habuerũt
pꝰ se in firmam̃tũ securitatis. ini

Expanded text:
nte se, alii autem post se. Qui autejuxta se habent, est eis in adjutorium; qui post se habent, est eis ad firmamentum. Sic itaque Israelitici Aegyptum deserentes, desertum intrare volentes, et ad promissionis terram suspirantes, prius habuerunt mare ante se ad impedimentum profectionis; post habuerunt juxta se in adjutorium defensionis, quando erat eis pro muro a dextris et sinistris; tandem habuerunt post se in firma
Abbreviated transcription (Latin):
relictũ ẽẽ ad tutissimũ firmam̃¬
tum ce subu̾sionẽ inimicoꝵ: So¬
let enĩ amaritudo penitentie ñ solũ
ꝑpetͣta mala satisfacciendodelere :
uerũetiã illud in nobis consueuit
efficere ⁊ ut q̃ ñ licet nec libeat re¬
petere.

Expanded text:
relictum esse, ad tutissimum firmamentum, et subversionem inimicorum? Solet enim amaritudo poenitentiae non solum perpetrata mala satisfaciendo delere, verum etiam illud in nobis consuevit efficere, ut quae non licet, nec libeat repetere.
Abbreviated transcription (Latin):
iugelũ sc̃o iohi apparuit. et ei celestia mis¬
teria manifestauit et scrib̾e p̾cepit. Agit
de eorũdem ep̃orũ increpacõne. siue eciã ĩ
quib dam laude et cõmendacõne. et de p̾¬
miis que dabũtur uincentib¬

Expanded text:
gelum sancto Joanni apparuit, et ei coelestia mysteria manifestavit, et scribere praecepit. Agit de eorumdem episcoporum increpatione, sive etiam in quibusdam laude, et commendatione, et de praemiis quae dabuntur vincentib
Abbreviated transcription (Latin):
na rõtinatio ascendẽ sufficit. ⁊ quo mtem
hominis duune claritatis splendor ꝓfun-¬
dius penetrat. eo altuis stuporis sui mag¬
nitudine excussa. &e ꝑ extasim subleuata
indiuinoꝵ archanoꝵ sublimib sublumiꝰ
resultat. Illud aũt omĩno cõstare debet. qi
qͣnto plenius atq ꝑfectius adintimam
animus pacem & tranquillitatẽ cõponere
se p̾ualuerit. tanto sirmius. tanto tenati¬
us in hac subleuatione summe luci ꝑ con¬
templationẽ in herebit. Et ꝓculdubio qͣnto
purior ad integritatẽ. qnͣto diffusior ad la-¬
ritatem. tanto ꝑspicatior tanto capatior
inuenitur ad suꝑ mundanoꝵ ce suꝑ celesti¬
um contẽplationem:¬

Expanded text:
na ratiocinatio ascendere sufficit, et quo mentem na ratiocinatio ascendere sufficit, et quo mentem hominis divinae claritatis splendor profundius penetrat, eo altius stuporis sui magnitudine excussa, et per extasim sublevata, in divinorum arcanorum sublimius resultat. Illud autem omnino constare debet, quia quanto plenius atque perfectius ad intimam animus pacem et tranquillitatem componere se praevaluerit, tanto firmius, tanto tenacius in hac sublevatione summae luci per contemplationem inhaerebit, et procul dubio quanto purior ad integritatem, quanto diffusior ad charitatem, quanto perspicacior, tanto capacior invenitur ad supermundanorum et supercoelestium contemplationem
Abbreviated transcription (Latin):
dis meditatio. Eiusinodi aque solis radius se
insundit. qñ diuina reuelatio. meditati¬
om occurrit. s cum aqua radium in se
suꝑni luminis accipit sulgorem qͦq lu¬
muus et ipsa ut dictum est ad suꝑiora e¬
mittit. ⁊ mirum inmodũ illuc utiq ra¬
dium luminis ex se leuat. quo ipsa ꝑse
nullo mͦ ascencłe ualet. Et cum tanta sit
differentia aque &e luminis ei tñ qͦ de se lu¬
mnis radio emittit. ñ nichil sue similitu¬
dinis impͥmit. ita ut tremula tremulum.
quieta quietũ. purior puriorem. diffusior
diffusiorẽ efficiat. Iuxta hanc sane similini¬
dinẽ cum in accessibilis illiꝰ ⁊ et̃ni luminis
reuelatio cor humanum irradiat. huma¬
nã intelligentiã supͣ semet ip̃am unmo su¬
pra humanum ominẽ modum leuat. &.¬
illuc intelligenti ͤ radius diuini luminis
infusione. admirationisq renerb̃atione
deimis ad sũma resilit. ubi nulla ingenii
ꝑspicatia ubi nulla artis industria huma¬

Expanded text:
dis meditatio. Ejusmodi aquae solis radius se dis meditatio. Ejusmodi aquae solis radius se infundit, quando divina revelatio meditationi occurrit. Sed cum aqua radium in se superni luminis accipit, fulgorem quoque luminis et ipsa, ut dictum est, ad superiora emittit, et mirum in modum illuc utique radium luminis ex se levat, quo ipsa per se nullo modo ascendere valet. Et cum tanta sit differentia aquae, et luminis, ei tamen quem de se luminis radio emittit, nonnihil suae similitudinis imprimit, ita ut tremula tremulum, quieta quietum, purior puriorem, diffusior diffusiorem efficiat. Juxta hanc sane similitudinem cum inaccessibilis illius, et aeterni luminis revelatio cor humanum irradiat, humanam intelligentiam supra semetipsam, imo supra omnem humanum modum levat, et illuc intelligentiae radius divini luminis infusione admirationisque reverberatione de imis ad summa resilit, ubi nulla ingenii perspicacia, ubi nulla artis industria, huma
Abbreviated transcription (Latin):
uideb luminis splendorẽ ex se in suꝑiora
resunde. & claritatem qͥdem absq calore
tñ insũma leuare. Sic multi sane diuine
reuelationis radios suscipiunt. s ñ uide
eque om̃s ad eandem num dilectionis ꝓfici¬
unt. ut .ii. bonoꝵ omniũ auctor gr̃e sue
in nob̃ dona commendet. ex eadẽ re diuer¬
sos in diuersis mͦ temporib mͦ ꝑsonis ef¬
fectus exibet. Ppende obsecro expposito
exemplo quisqͥs ħ legis uł audis. quid il¬
le in nob̃ diune reuelationis et̃nq lu-¬
minis radius efficiat. qͦmͦ humanã intel¬
ligentiã ex infusionis sue illustratione
supͣsemiet ipsam leuat. atcende qualit
hec ꝓpositi tibi exempli formula hunc de
qpi loquimur humane m̃tis excessum
ex qualitatis sue similitudine ꝓponat. Qd
est aqua. nͥ cogitatio humana. que semꝑ
ad inferiora labit᷑. nisi sub distractionis
magne modamine cohibeat᷑: Aqua in ua¬
se collecta. cogitatio mecditatiom intenta.
ce. ꝑ intentionẽ defixa. aque collectio: cor¬

Expanded text:
videbis luminis splendorem ex se in superiora refundere, et claritatem quidem absque calore tamen in summa levare. Sic multi sane divinae revelationis radios suscipiunt, sed non inde aeque omnes ad eamdem vim dilectionis proficiunt. Ut enim bonorum omnium auctor gratiae suae in nobis dona commendet, ex eadem re diversos in diversis modo temporibus, modo personis effectus exhibet, Perpende, obsecro, ex proposito exemplo, quisquis haec legis vel audis, quid ille in nobis divinae revelationis aeternique luminis radius efficiat? Quomodo humanam intelligentiam ex infusionis suae illustratione, supra semetipsam levat, attende qualiter haec propositi tibi exempli formula hunc de quo modo loquimur humanae mentis excessum, ex qualitatis suae similitudine proponat. Quid est aqua, nisi cogitatio humana, quae semper ad inferiora labitur, nisi sub districtionis magnae moderamine cohibeatur? Aqua in vase collecta, cogitatio meditationi intenta, et per intentionem defixa. Aquae collectio, cor
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ parietũ sic̃ in arche cõpositõ¬
ne est qͣntitas maior: sic in rer̃
significatõne & i̾titatis cõtem¬
platõne ẽ eoꝵ dignitas sublimi
qm illa discretio q̃ est conmodi &
incõmddi: Prima aũ ꝑtinet ad
parietes qͥ metiunt᷑ arche longi¬
tudinẽ : nam illa q̃ est ꝯmodi &̾ in¬
cõmodi ꝑtinet ad illos ꝑietes qͥ me¬
tiunt᷑ arche latitudinem. Ad duo
itaq lat̾a arche ꝑtinet qͦrulibet
consid̾at̾o scd̾m qd̾ funt uiste seu
etiam inuste. Que uͦ uste fiunt
qͥs ignoret fieri dĩ oꝑatõne: q̃ iniꝰ¬
te fiunt sola eiꝰ fieri ꝑmissione.

Expanded text:
 parietum, sicut in arcae compositione est quantitas major, sic in rerum significatione et veritatis contemplatione est eorum dignitas sublimiot injusti, quam illa discretio quae est commodi et incommodi? Prima autem pertinet ad parietes qui metiuntur arcae longitudinem. Nam illa quae est commodi et incommodi pertinet ad illos parietes qui metiuntur arcae latitudinem. Ad duo itaque latera arcae pertinet quorumlibet consideratio secundum quae fiunt juste seu etiam injuste. Quae vero juste fiunt quis ignoret fieri Dei operatione, quae injuste fiunt sola ejus fieri permissione.
Abbreviated transcription (Latin):
tctatonis studiũ ad desid̾ioꝵ nr̃oꝵ¬
consid̾atõnẽ nr̃e contemplatõnis
ocłm reflectimꝰ. Ad hoꝵ itaq in¬
gressum arche q accessum iuudebis
cͤsum iordanis impetũ dissolutõnis
pͥmo lentesce̾ : pꝰmodũ h̾ere. tandẽ¬
ꝙ retͦrsum redire. Absꝙ dubio
affectõnis humane ꝓfluxũ qͣnto ꝑ¬
fectiꝰ inspet̾is qnͣto pleniꝰ agnou̾is:
tanto ꝓfecto ampliꝰ miraberis. tan¬
to uehem̾tius detestab̾is. Consid̾a
gͦ freqͥter: contẽplare diligenter:
cordis tui luxũ. desid̾ioꝵ ꝙ ꝓfluui¬
um. uide g̾ amorẽ tuũ unde. quo
crat : qͦ ꝑ desid̾iũ tendat: uł unde

Expanded text:
tractationis studium ad desideriorum noconsiderationem nostrae contemplationis oculum reflectimus. Ad horum itaque ingressum arcaeque accessum, videbis cursum Jordanis, imperiumque dissolutionis, primo lentescere, postmodum haerere, tandemque retrorsum redire. Absque dubio affectionis humanae profluxum quanto perfectius inspexeris, quanto plenius agnoveris, tanto profecto amplius miraberis, tanto vehementius detestaberis. Considera ergo frequenter, contemplare diligenter cordis tui luxum, desideriorumque profluvium. Vide ergo amorem tuum, unde quo currat, quo per desiderium tendat, vel unde
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾ intendere. indesinent᷑ in¬
sist̾e̾: ut sacerdotii sibi dignitatẽ
meritis uendicent & nominis ho¬
norẽ defensent. O ꝗͣ digni sacdo¬
tes o ꝗͣ idonei arche portetores: in¬
uestigato salutariũ. retͣctatio sa¬
lubͥum. Hoꝵ sacdotũ officio ad

Expanded text:
diligenter intendere, indesinenter insistere, ut sacerdotii dignitatem sibi meritis vindicent, et nominis honorem defensent. O quam digni sacerdotes! O quam idonei arcae portitores, investigatio salutarium, retractatio salubrium! H
Abbreviated transcription (Latin):
fallor arche nr̃e baurili qͥb solet
uł malta fubstolli uł in ant̾iora
deferri: ignotoꝵ scł inuiestiga¬
tio & cognitoꝵ retͣctatio. Sine his
& enĩ cito aut deorsũ labit᷑: aut
retͦrsum repellit᷑. Sine retͣcatõ¬
ne siqͥdẽ ab obliuionis lapsu ñ
custodit᷑: & sũ inuestigatõne ad
solet autẽ ut om̃s nouimꝰ offi¬

Expanded text:
i, quibus solet vel in alta sustolli, vel in anteriora deferri, ignotorum, scilicet investigatio et cognitorum retractatio. Sine his etenim cito aut deorsum labitur, aut retrorsum repellitur. Sine retractatione siquidem ab oblivionis lapsu non custoditur, et sine investigatione ad Solet autem, ut omnes novim
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hc̃ admiratõnis cumulũ
illud accedit qd̃ malis etiam
bona temꝑalia tͥbuit : ꝑ q̃ qͦ¬
dãm in eis ea mala multipli¬
care uudet᷑ : q̃ pre om̃ib ce su¬
ꝑ omĩa decestat᷑. Nam ꝑ bona
temꝑalia ut suꝑiꝰ dc̃m̃ ẽ mali
in se ip̃is resoluunt᷑: ce a deo des¬
titiunt᷑. Nimqͥdnã illa diuine
scientie ꝑspicatia qͦm mali su¬
is donis abutant᷑ ñ consid̾at :
an forte qͥd qͦ animo gerant ig¬
norat. s qͥd hoc dr̃e audeat. At¬
tende gͥ ꝗͣ sit difficibe huiꝰ ꝑplexi¬
onis in uolucrũ digna admi¬
ratõne uenari: ce inuenies qͣm¬

Expanded text:
Ad hujus admirationis cumulum illud accedit, quod malis etiam bona temporalia tribuit per quae quodammodo in eis ea mala multiplicare videtur quae prae omnibus et super omnia detestatur. Nam per bona temporalia, ut superius dictum est, mali in seipsis resolvuntur, et a Deo destituuntur. Nunquidnam illa divinae scientiae perspicacia quomodo mali suis donis abutantur non considerat? An forte quid, quo animo gerant ignorat? Sed quis hoc dicere audeat? Attende ergo quam sit difficile hujus perplexionis involucrum digna admiratione venerari, et invenies q
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾scientiã respicias ⁊ qͥd qd̾ in
ip̃a ampliꝰ mireris inuen̾ies:
maloꝵ flagella corripit ⁊ si
p̃noscit: Qdͥ eis qͣi pat̾nitatis
u̾bera adhibet . p̃ceptis cohi¬
bet. minis t̾ret ⁊ qͦs et̾nis ma¬
lis addictos ẽẽ p̃uidet i di gͥ
in diina p̃scientia qd̵ am¬
płiꝰ inueris ñ inuenis: ñ est
cur eam huic amgło arcius
in her̾e mireris. Itẽ suꝑiꝰ mõs¬
tratũ ẽ occͦsionẽ ꝓsꝑitatis &
ꝑu̾sitatis secundũ amgłm fa¬
cere: &e eũ ad maloꝵ destitutõ¬
n̾e̾. Nc̃ q̃so ad diuine scientre
consid̾atõnẽ. intelligentie octi¬
los reflecte: diligentiꝰ obfecio
intuere: mirare obstupesce.
Stupendũ ualde qͦm mala dho¬
miũ es indesinent̃ aspicit i¬
q̃ tñ detestat᷑ && odit. Nunqͥd¬

Expanded text:
praescientiam respicias, quid quod in ipsa amplius mireris invenies? malorum flagella corripit, si epraenoscit? Quid eis quasi paternitatis verba adhibet, praeceptis cohibet, minis terret, quos aeternis malis addictos esse praevidet? Si igitur in divina praescientia quod amplius mireris non invenis, non est cur eam huic angulo arctius inhaerere mireris. Item superius monstratum est, occursionem prosperitatis et perversitatis secundum angulum facere, et eum ad malonere. Nunc, quaeso, ad divinae scientiae considerationem intelligentiae oculos reflectere; diligentius, obsecro, intuere, mirare, obstupesce. Stupendum valde quomodo mala hominum Deus indesinenter aspicit tantum detestatur et odit. Nunq
Abbreviated transcription (Latin):
orte ad huc hoc animũ o.¬
pulsat: in qͦ qͥsq am¬
gło poni debeat. Attende ne
forte qdã suꝑeminentie sin¬
głaritate specialiꝰ ꝑtineant: cͥ¬
cul p̾scientie ad angulũ pͥ¬

Expanded text:
orte adhuc hoc animum pulsat in quo quisque angulo poni debeat. Attende ne forte quadam supereminentiae singularitate specialius pertineant, circulus praescientiae ad angulum pr
Abbreviated transcription (Latin):
tie. Semꝑ sit delectatio tua in cõ¬
sid̾atõne p̃destinationis ce dispo¬
sitõnis diuine. Semꝑ in illis inue¬
mes qd̾ mireris: semꝑ mistis mire¬
reꝑies unde delecteris. Qͥd gͦ neces¬
se erit alia ꝓ aliis q̃rere : & ꝑ ua¬
na huc illue ꝙ cogitatõnũ euaga¬
tione discurere: Nusꝗͣ copiosi¬
or mat̾ia admirandi: nusqͣ. uti¬
lior causa gͣtulandi. Sane ⁊ in his
ce illis inuenies unde mireris: &
in qͦ delecteris. Nam ut̾q uectis ꝗͣmt
imo lat̾i uiciniꝰ inhereat : nenter
tñ aneut᷑ multũ se elongat. In his
e semꝑ sit admirato̾ tua : in istis
semꝑ sit delectat̾o tuia. Sint gͦ huiꝰ¬
m̾i uecces in hẽ modũ inserti sẽꝑ
circłis aureis: & dm̃cũ p̃ceptũ te

Expanded text:
tiae. Semper sit delectatio tua in consideratione praedestinationis et dispositionis divinae. Semper in illis invenies quod mireris, semper in istis reperies unde delecteris. Quid ergo necesse erit alia pro aliis quaerere, et per vana huc illucque cogitationum evagatione discurrere. Nusquam copiosior materia admirandi, nusquam utilior causa gratulandi. Sane et in his et illis invenies unde mireris, et in quo delecteris. Nam uterque vectis quamvis uno lateri vicinius inhaereat, neuter tamen a neutro multum se elongat. In his ergo semper sit admiratio tua, in istis semper sit delectatio tua. Sint ergo hujusmodi vectes in hunc modum inserti semper circulis aureis et Dominicum
Abbreviated transcription (Latin):
formã habeant ad uectis modũ.
& possint uectiũ ex płe officiumr:
sit utraq robusta: sit autẽ &
utraq deaurata. fiant gͦ de ro¬
pĩe : ut sint ambe & ꝑ fortitudi¬
nem ualide ⁊ & ꝑ eqͥtatẽ directe.
&̾ ꝑ discretõnẽ splendide. Mul¬
tũ ꝑ omẽm modũ placet in his
uectib hꝰmͦi deauratõ: qr mul¬
tũ in om̃ib ualet prudensce ꝓ¬
uida discretio. Sit gͦ discreta ad¬
miratõ nr̃a: ut nichil in dĩ sp̾s¬
cientia nichilin dei scientia ad¬
mirem᷑ qd̾ falsum sit. Sit nichi¬
lominꝰ discreta congͣtulatõ nr̃a:
ut nichil in p̃destinatõne uel
dispositõne diuina uen̾em᷑ qd̃
uanũ sit. Sit utic utͣq illarũ
ẽẽ mirabił : sine patrocimo
falsitatis. Scit qͥdẽ ce ut᷑q illaꝵ
ẽẽ dulcis: sine cõdim̃to uanta¬
tis. Nnchil eͦs in d̾i sp̾scientia nich
inipsiꝰ scientia mirem᷑ qd̾ sit
falsum: nichil indi p̃destinatõ¬
ne. nichil in eiꝰ dispositõne. ue¬

Expanded text:
habeant ad vectis modum, et possint vectium explere officium, sint utraque robusta, sint autem et utraque deaurata. Fiant ergo de ropientiae, ut sint ambae et per fortitudinem validae, et per aequitatem directae, et per discretionem splendidae. Multum per omnem modum placet in his vectibus hujusmodi deauratio, quia multum in omnibus valet prudens et provida discretio. Sit ergo discreta admiratio nostra, ut nihil in Dei praescientia, nihil in ipsius scientia admiremur quod falsum sit. Sit nihilominus discreta congratulatio nostra ut nihil in praedestinatione vel dispositione divina veneremur quod vanum sit. Scit utique utraque illarum esse mirabilis, sine patrocinio falsitatis. Scit quidem et utraque istarum esse dulcis sine condimento vanitatis. Nihil ergo in Dei praescientia, nihil in ipsius scientia miremur quod sit falsum, nihil in Dei praedestinatione, nihil in ejus dispositione ve
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire cuiꝰmi uecces huiꝰ¬
modi cͥculi debeant hr̃e: uel qmͦ in
qͦ lat̾e debeamꝰ por̾e. In his siqͥdẽ
q̃ mag̾ admiranda sunt opꝰ est
nec mirũ magna admiratõne: in
illis autẽ q̃ iocundiora uident᷑ uti
utile erit magna exultatõne.Sit
eͦ magna nr̃a exĩ admiratõ⁊ sit
uehemens nr̃a exultatõ: &e qͣlis
exigit diumoꝵ oꝑm cõtemplatõ.
Sit ut᷑q magna ÷ sit ut᷑qͣ fortis:
sint ambe robuste in modũ uec¬
tis ⁊ & q̃ suffic̾e̾ possint ad euectõ¬
nẽ tanti oneris. faciamꝰ gͦ de u¬
t᷑q uectẽ ligneũ: ñ bacłm arũ¬
dineũ. Debet autẽ ñ de qͦlibet
ligno fieri s de sechĩ: ligno indoł¬
⁊ forti & moorruptibili⁊ ut sint ⁊
ꝑ fortitudinẽ in flexibiles: &e per
longanimitatẽ incorruptibiles.
Dom sane huiꝰmͦi uectes ambo.¬

Expanded text:
invenire cujusmodi vectes hujusmodi circuli debeant habere, vel quem in quo latere debeamus ponere. In his siquidem quae magis miranda sunt, opus est nec mirum magna admiratione, in illis autem quae jucundiora videntur uti utile erit magna exsultatione. Sit ergo magna nostra admiratio, sit vehemens nostra exsultatio et quales exigit divinorum operum contemplatio. Sit utraque magna, sit utraque fortis, sint ambae robustae in modum vectis, et quae sufficere possint ad evectionem tanti oneris. Faciamus ergo de utraque vectem ligneum non baculum arundineum. Debet autem non de quolibet ligno fieri, sed de setim ligno videlicet forti et incorruptibili, ut sint et per fortitudinem inflexibiles, et per longanimitatem incorruptibiles. oni sane hujusmodi vectes ambo,
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas ꝯuncat. scio inqͥt hoĩem si¬
ue incorpore siuie extͣ corpꝰ nescio d̾s scit:
raptum eiꝰmodi usq ad ĩcium celum. scce
qr humanã rõnem m̃tis alienatione tnͣ¬
sierat. qͥqͥd cͥca se pleniꝰ ageret᷑ penitꝰ discer¬
nere neqͥbat s hũc locũ pleniꝰ explanã¬
dũ. meliꝰ ÷ eruditiorib ingeniis relinq̃re
ꝙͣ de tanta mat̃ia supͣ uires nr̃as tem̾e
aliqͥd p̃sumere. Meliꝰ inħ nos illorum
ꝑitia instruit quos ad scĩe ħꝰ plenitudinẽ
ñ tã aliena dottͥna qͣ ꝓpͥa exꝑientia ꝓue¬
xit. Ad illam itaq mat̾ie nr̃e sũmam qmͣ
ĩpͥmo libro succincta breuitate ꝑstͥuximꝰ.
ista insubsequenti oꝑe largiore exsecuti¬
one adiecimꝰ. ubi ut supuis p̃misimus
ociosi ociosis locuti sumus:¬

Expanded text:
auctoritas convincat? Scio, inquit, hominem sive in corpore, sive extra corpus, Deus scit, raptum ejusmodi usque ad tertium coelum . Ecce quia humanam rationem mentis alienatione transierat, qui quid circa se plenius ageretur penitus discernere nequibat. Sed hunc locum plenius explanandum melius est eruditioribus ingeniis relinquere, quam de tanta materia supra vires nostras temere aliquid praesumere. Melius in hoc nos illorum peritia instruit, quos ad scientiae hujus plenitudinem non tam aliena doctrina quam propria experientia provexit. Ad illam itaque materiae nostrae summam quam in primo libro succincta brevitate perstrinximus, ista in subsequenti opere largiori exsecutione adjecimus, ubi, ut superius praemisimus, otiosi otiosis locuti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ictũ ẽ quib de causis m̃tis alienatio
accid̾e soleat. nc̃ illud addiciendum
uidet᷑ quib oe gͣdib ascendat. Ascendit aũt
aliqñ supͣ sensũ corporalẽ. aliqñ &e supͣ ima¬
ginationẽ aliqñ uͦ c̃e supͣ rõnem. Quis aũt

Expanded text:
ictum est quibus de causis mentis alienatio accidere soleat, nunc illud adjiciendum videtur quibus etiam gradibus ascendat. Ascendit autem aliquando supra sensum corporalem, aliquando etiam supra imaginationem, aliquando vero supra rationem. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicatia in sapĩe spectacła cũ admi¬
ratõne suspensa. uel certe sic̃ p̃cipuo
illi tir̃i temꝑis cheologo placuit ⁊ qͥ
eam in hec u̾ba diffimuit. Contẽpla¬
tio ẽ ꝑspieax ⁊ lib̾ animi contuitꝰ iu¬
res ꝑspiciendas iisqqͣ diffusus. Medita¬
tio uͦ est studiosa mentis intentio cͥca
aliqͥd iuestigandũ diligent̾ insistens.
el sic. Meditatõ ẽ ꝓuidꝰ anum obtu¬
tꝰ in u̾itatis inqͥsitõne uehem̃ter occu¬
patꝰ. Cogitatõ autẽ est imꝑuidꝰ animꝰ¬

Expanded text:
spicacia in sapientiae spectacula cum admiratione suspensa, vel certe sicut praecipuo illi nostri temporis theologo placuit, qui eam in haec verba definivit. Contemplatio est perspicax et liber animi contuituperspiciendas usquequaque diffusus; meditatio vero est studiosa mentis intentio circa aliquid investigandum diligenter insistens, vel sic: Meditatio est providus animi obtutus in veritatis inquisitione vehementer occupatus; cogitatio autem est im
Abbreviated transcription (Latin):
sire ꝓpriũ itaq ẽ contemplatiom
iocunditatis sue spectacło cũ admira¬
t̃õne inh̾ere ce in hoc itaq differre ui¬
det᷑ tam a meditatõne ꝗͣ a cogitatõe.
Nam cogitatõ uti iam dictũ ẽ irago
ditatõ uͦ destinata ꝓomotõne semper
modus multiformit̾ agitur.u.

Expanded text:
contemplationi jucunditatis suae spectaculo cum admiratione inhaerere. Et in hoc utique differre videtur tam a meditatione quam a cogitatione. Nam cogitatio, uti jam dictum est, vago ditatio vero destinata promotione semper modus multiformiter agitur.