comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr dum ꝑassionibꝰ iustoꝵ com¬
municare nolunt aconsortio
iustoꝵ alieni fiunt. Habitaũ
int̾ gentes. Habitare uit̾ gen¬
tes ÷ uitã ⁊ conu̾sationẽ pra¬
uoꝵ imitari. requiem non
inuenire ẽ: mundi huiꝰ actio¬
nib implicari. qr enĩ in huiꝰ
mundi actionib finis non ẽ:
sectantibꝰ eas requies ẽẽ non
ꝑotest. seꝑe tñ homo ꝓ amore
p̃sentis uite libent̾ labores
tolerat. quos ꝓ amore dĩ fer¬
re recusabat. fit gͦ magna
exꝓbratio recedentib adeo
simulq excusatio tollit᷑ eis
qñ a ꝑte monstrat᷑ quod sũ
causa p̃uaricati sunt dtim
utiles labores declinando ad
labores in utiles descendunt.
hominis caritate ⁊ sꝑe et̾noꝵ
bonoꝵ dilatatũ ⁊ si forte foris
tͥbulationẽ sustinet intus tñ
angustiã ñ ht̃. Qnͣtũ gͦ bonũ
inquit comp̃hend̾unt eam.
⁊ attende que sit angustia eoꝵ
qͥ a deo recedunt. numqͣm se¬
curi sunt. semꝑ trepidant in
ꝓsꝑitate timẽnt. in adu̾sitate

Expanded text:
dum passionibus justorum communicare nolunt, a consortio justorum alieni fiunt. Habitavit inter gentes. Habitare inter gentes, est vitam et conversationem pravorum imitari. Requiem non invenire, est mundi hujus actionibus implicari; quia enim in hujus mundi actionibus finis non est, sectantibus eas requies esse non potest. Saepe tamen homo pro amore praesentis vitae libenter labores tolerat, quos pro amore Dei ferre recusabat. Fit ergo magna exprobratio recedentibus a Deo, simulque excusatio tollitur eis, quoniam aperte monstratur quod sine causa praevaricati sunt, dum utiles labores declinando ad labores inutiles descenderunthominis charitate et spe aeternorum bonorum dilatatum est, si forte foris tribulatione sustinet, intus tamen angustiam non habet. Quantum ergo bonum inquit, comprehenderunt eam. Et attende, quae sint angustiae eorum, qui a Deo recedunt nunquam securi sunt, semper trepidant; in prosperitate timent, in adversitate
Abbreviated transcription (Latin):
a .e.i. a. seiores sunt ñ nunqͣm
qui approposito uirtutũ corru
se sꝑant posse ꝑtingere. illi ue¬
ro tanto longius a salute sunt.
illis qui post inchoationem bo¬
n ad uomitũ redeunt hic dr̃¬

Expanded text:
ias. Pejores sunt nonnunquam qui a proposito virtutum corruuse sperant posse pertingere; illi vero tanto longius a salute sunt, illis, qui post inchoationem boni, ad vomitum redeunt, hic d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd si in carnis delectatione re¬
solutꝰ fuerit. ibiq obdormie¬
rit continuo ueritatis intime
lum̃ amittit: ninterciso radi¬
o contẽplationis prauis motib
repugnare ñ sufficit: tandẽq
erutis oculis ad molã ponitur.
qñ int̾ne dulcedinis oblitus
ꝑt̾rena desidia dissipat᷑. Qd
est enĩ mola nͥ mens in stabi¬
lis ⁊ inquieta. que dũ semꝑ
nitit᷑ cõp̃ hendẽ qͦd appetit.
qua si desideriis suis cͥcũagi¬
tata nũqͣm requiescit. Be¬
ne gͦ dicit᷑ habitauit. ĩ.g. ñ.¬

Expanded text:
Quod si incarnis delectationem reQuod si incarnis delectationem resolutus fuerit, ibique obdormierit, continuo veritatis intimae lumen amittit, et interciso radio contemplationis, pravis motibus repugnare non sufficit; tandemque erutis oculis ad molam ponitur, quando internae dulcedinis oblitus, per terrena desideria dissipatur. Quid enim est mola, nisi mens instabilis et inquieta quae, dum semper nititur comprehendere, quod appetit, quasi desideriis suis circumagitata, nunquam requiescit? Bene ergo dicitur: Habitavit in
Abbreviated transcription (Latin):
inuenitur. illa nimirũ quam
dñs in euͣgłio laborantib pro¬
mittit dicens. inuenietis requi¬
merito qui incorꝑore laborem
sustinere noluerunt ad laborẽ
anime ꝑueniunt. eorumq m̃¬
tem furor maloꝵ desidĩoꝵ ex¬
agitat. quoꝵ mentẽ debita pe¬
na ñ castigat. Sic nimirum
sanson ille erutis oculis ad mo¬
lam ponit᷑. qr animꝰ a misso
lumine ueritatis ꝑ appetitũ
terrenoꝵ de sidioꝵ circũ fert᷑
qui uidelicet sanson qm diu
caꝑillũ caꝑitis habuit. in suꝑ¬
abilis fuit. s pꝰqͣm in sinu mu¬
lieris obdormiuit. ⁊ abrasus
caput capillũ ꝑdidit. conti¬
nuo ab hostib capit᷑ ⁊ cecatur.
seruituti etiã addicit᷑. Sanson
int̾pretat᷑ sol eoꝵ ⁊ significat
animũ diuina cognitione in¬
luminatũ. caput sansonis pͥn¬
cipale ẽ mentis. Capillus ca¬
ꝑitis. radius ẽ contẽplacioniᷤ.
Sinus mulieris: blandimen¬
tum ẽ carnis. Quandiu gͦ
animꝰ contẽplationi ineret.
a tẽp̃tatione suꝑari ñ potest.

Expanded text:
la nimirum, quam Dominus in Evangelio laborantibus promittit, dicens: Invenietis requimerito: qui in corpore laborem sustinere noluerunt, ad laborem animae perveniunt, eorumque mentem furor malorum desideriorum exagitat, quorum carnem debita poena non castigat. Sic nimirum Samson ille, erutis oculis, ad molam ponitur; quia animus, amisso lumine veritatis, per appetitum terrenorum desideriorum circumfertur. Qui videlicet Samson quandiu capillum capitis habuit, insuperabilis fuit; sed postquam in sinu mulieris obdormivit, et abrasus caput capillum perdidit, continuo ab hostibus capitur, et caecatur, servituti etiam addicitur. Samson interpretatur sol eorum, et significat animum divina cognitione illuminatum. Caput Samsonis principale est mentis. Capillus capitis radius est contemplationis. Sinus mulieris, blandimentum est carnis. Quandiu enim animus contemplationi inhaeret, a tentatione superari non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
qñ hic qui ꝑ confessionẽ lam
uitam siam emendare ceꝑ¬
at. fractus molestia tẽpta¬
tionũ approposito cadit. Ha¬
bitat inter .g. qñ mentem
in delectatione carnalium
desidioꝵ figit. Non. ĩ.R. qñ¬

Expanded text:
 hic, qui per confessionem jam vitam suam emendare coeperat, fractus molestia tentationum a proposito cadit. Habitat inter gentes, quando mentem in delectationem carnalium desideriorum figit. Non in
Abbreviated transcription (Latin):
angustia nͥ desꝑatio peccatͥcis
conscientie que intus cor stͥn¬
git : ille gͦ ab om̃ib ꝑ secutori¬
b̾us int̾ angustias app̾hendit᷑.
qui ꝓꝑt̾ea demonib subleren

Expanded text:
angustia, nisi desperatio peccatricis conscientiae, quae intus cor stringit? Ille ergo ab omnibus persecutoribus inter angustias comprehenditur, qui propterea daemonibus suggere
Abbreviated transcription (Latin):
adõ ꝓ mittendo auxilium ⁊
pͥncipes contͣ in inicos pug¬
nando.⁊ ƿatͥam defendendo.
nc̃ aũt plebem intͥbulatio¬
ne positam minime conso¬
labant᷑. qr ⁊ ill dm̃ iratũ
p̃dicabant. ⁊ isti inimicis regio¬
nem uastantibꝰ ⁊ popłm capti¬
uantibꝰ resistere ñ poterant.
Uel alit̾ legi pot̾. Plorans ꝑlora¬
uit. ĩ .n. hoo ÷ insecreto. in abscon
consolari nolunt. s pascuntur
gorie nox sunt peccõres. maxil¬
le uͦ p̾dicatores. qui cibum
uerbi dĩ exponendo commi¬
nuunt. ⁊ sic ad infirmos ⁊ sen¬
su ebetes tnͣsmittunt. Qñ gͦ
lio in membris suis ꝑ fectioribꝰ
lapsus infirmantum plorat.
quasi ꝑlebs incaptiuitate ꝑo¬
sita ꝑ noctẽ lacͥmas in maxit¬

Expanded text:
omittendo auxilium; et principes, contra inimicos purgando et patriam defendendo. Nunc autem plebem in tribulatione positam minime consolabantur, quia et illi Deum iratum praedicabant, et isti inimicis regionem vastantibus, et populum captivantibus resistere non poterant. Vel aliter legi potest: plorans ploravit in nocte, hoc est in secreto, in abscondntibus, qui consolari nolunt, sed pascuntur goriae nox sunt peccatores, maxillae vero praedicatores qui cibum verbi Dei exponendo comminuunt, et sic ad infirmos, et sensu hebetes transmittunt. Quando vero lio in membris suis perfectioribus lapsus infirmantium plorat, quasi plebs in captivitate posita per noctem lacrymas in maxi
Abbreviated transcription (Latin):
hostie que suo tempore offeren¬
tes scĩficare poterant si pꝰ imple¬
tionẽ gr̃e teneaut᷑ ampliꝰ dm̃
ad iracondiã ꝓuocant. Sequit᷑.
Tradidit inmanꝰ inmuci muro ᷤᷤ
turriũ eius .i. scĩficationis ut
enim ostendet se ampliꝰ pͥora
illa sacͥficia ñ reciꝑe ipsũ locũ
in quo offerri consueuerãt fun-¬
ditus eu̾t ꝑmisit quatinꝰ ex
hoc liquido cunctis patesceret
qͦd desolato pͥore loco ritus pͥor
cessare deberet. qͦd aut̃ dicit
muros turrium qͣntũ adlit¬
teram sic intel ligendũ
ẽ. Ac si diceret. Curres mu¬
ratas eius intransitiue. hoc
secus. s muros turriũ intͥnse¬
cus. Uñ sequit᷑. Uocẽ ded̾iul
indomo dñi sic̃ indie sollemp¬
ni. ipsi uideliced inimici nul¬
lo sibi obsistente uniu̾sa occu¬
pabant ⁊ se p̃ualuisse gaudebañ.
Cogitauit dñs dissipare murũ
filie syon. ne hec tanta mala in¬
consid̾ate ds̃ intulisse uideat᷑
añ factũ cogitasse .i. delib̾asse

Expanded text:
hostiae, quae suo tempore offerenhostiae, quae suo tempore offerentes sanctificare poterant, si post impletionem gratiae teneantur, amplius Deum ad iracundiam provocent. Sequitur: Tradidit in manus inimici muros turrium ejus. Id est sanctificationis; ut enim ostenderet se amplius priora illa sacrificia non recipere, ipsum locum in quo offerri consueverant, funditus everti permisit, quatenus ex hoc liquido cunctis patesceret quod desolato priore loco, ritus prior cessare deberet. Quod autem dicit, muros turrium, quantum ad litteram sic intelligendum est ac si diceret, turres munitas ejus intransitive, hoc s turrium intrinsecus. Unde sequitur: Vocem dederunt in domo Domini sicut in die solemni. Ipsi videlicet inimici nullo sibi obsistente, universa occupabant, et se praevaluisse gaudebant. Cogitavit Dominus dissipare murum filiae Sion. Ne haec tanta mala inconsiderate Deus intulisse videatur, ante factum cogitasse, id est deliberasse
Abbreviated transcription (Latin):
luptas introiit idõ dissipatio ⁊
de solatio uenit. Sequitur. Ob¬
luuoni tradidit dñs insyon fes¬
tiuitatẽ ⁊ sabbatũ .i. ñ solum
repulit hec. s pꝰ repulsam am¬
plius ñ requirit quod ꝓprie
ad ultimã captiuitatẽ ꝑtinet
qñ iã manifestata grã priores
legis obseruantie penitus eu̾se
sunt ⁊ repudiate. Sequitur.
Et in obꝓbriũ ⁊ indignationẽ
furoris sui regem ⁊ sacerdotẽ.
sub audit᷑ tradidit. Regi ho¬
nor debet᷑. deuotio in saceroote
diligit᷑. ac nunc ꝓ honore obꝑ¬
brium regi ac ꝓdeuotione. in¬
dignatio reddit᷑ sac̾doti. ut oĩs
iudaici popłi excellentia et
rebigio destructa ostendatur
Sequit᷑. Repulit dominus
altare suũ. hic iã de contamina¬
tione scõꝵ agere incipit. repu
placari consueuerat abicit.
Sequit᷑. Maledix̃ scĩ ficationi
sue.i. sacͥficiis qͥbꝰ offerentes
scĩficare solebat. qͦd nc̃ plane
impletũ cernimꝰ qñ iã legales

Expanded text:
luptas introiit, ideo dissipatio et luptas introiit, ideo dissipatio et desolatio venit. Sequitur: Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et Sabbatum. Id est non solum repulit haec, sed post repulsam amplius non requirit. Quod proprie ad ultimam captivitatem pertinet, quando jam manifestata gratia, prioris legis observantiae penitus eversae sunt et repudiatae. Sequitur: Et in opprobrium et in indignationem furoris sui regem et sacerdotem. Subauditur, tradidit. Regi honor debetur, devotio in sacerdote diligitur. Ac nunc pro honore opprobrium regi, ac pro devotione indignatio redditur sacerdoti, ut omnis Judaici populi excellentia et religio destructa ostendatur. Sequitur: Repulit Dominus altare suum. Hic jam de contaminatione sanctorum agere incipit. Repulud, unde placari consueverat, abjicit. Sequitur: Maledixit sanctificationi suae. Id est sacrificiis, quibus offerentes sanctificare prius solebant. Quod nunc plane impletum cernimus, quando jam legales
Abbreviated transcription (Latin):
idõ aũt tẽplũ tẽptoriũ siue
tab̾naculum uocat quia uice
illiꝰ antiquitꝰ filii isrł pͥmum
indeserto. pꝰ modũ insilo adcul¬
tũ dĩ tẽptorio ⁊ tab̾naculo fun
tab̾nacłm aut̃ quibꝰdã tabula¬
dissipauit tẽptoriũ suũ. quod
ysaias his u̾bis p̾dixerat. Dere¬
linquet᷑ filia syon quasi umbra¬
culũ inuinea ⁊ sic̃ tugurium
in cucumerario acsidiceret. sic̃
ab orto ⁊ auinea pꝰqͣm collecti fu¬
erint fructus custodia hominũ
tollit᷑ sic appło isto quia a fruo¬
tu boni oꝑis sterilis ẽ. custodia
diuina aufert᷑ ut sit indissi¬
pationẽ ⁊ direꝑtionẽ immicoꝵ¬
tis ⁊ luxurie incellige̾ possumꝰ
uñ ꝑ legem ꝓhibitũ ẽ. ne lucus
inatriis dni plan taret᷑ quia
⁊idoloꝵ cultores sub frondosis
arboribꝰ ⁊ in locis uirentib sacͥ¬
ficare solebant lascuue ⁊ uo¬
luptati seruientes. dicat ergo
dissipauit quasi hortũ tẽptori¬
um suũ. Ac si diceret. Quia in
locũ scĩtatis impudicitia ⁊ uo¬

Expanded text:
Ideo autem templum tentorium sive tabernaculum vocat, quia vice illius antiquitus filii Israel primum in deserto, ac postmodum in Silo ad cultum Dei tentorio, et tabernaculo fungTabernaculum autem quibusdam tabuladissipavit tentorium suum. Quod Isaias his verbis ante praedixerat: Derelinquetur filia Sion quasi umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario . Ac si diceret: Sicut ab horto et a vinea, postquam collecti fuerint fructus, custodia hominum tollitur, sic a populo isto, quia a fructu boni operis sterilis est, custodia divina auferetur, ut sit in dissipationem et direptionem inimicotis et luxuriae intelligere possumus. Unde per legem prohibitum ne lucus in atriis Domini plantaretur, quia et idolorum cultores sub frondosis arboribus et in locis virentibus sacrificare solebant, lasciviae et voluptati servientes. Dicit ergo, dissipavit quasi hortum tentorium suum, ac si diceret: Quia in locum sanctitatis impudicitia, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
Caros eccłie eosdem pecc̃ores
accipimꝰ. qͦs supͣ ꝑ noctẽ signi¬
ficari diximꝰ. quos ꝓfecto dum
plangit diligit. qr nequaquã
de eoꝵ ꝑditione plangeret.
nͥ salutem eoꝵ ⁊ conu̾sionem
amaret. S tunc ab his consola¬
tionẽ nullã acciꝑit. qñ nulluᷤᷤ
eoꝵ ad ꝑenitentiã redit. qͥa¬

Expanded text:
aros Ecclesiae eosdem peccatores accipimus, quos supra per noctem significare dicebamus; quos profecto, dum plangit, diligit, quia nequaquam de eorum perditione plangeret, nisi salutem eorum et conversionem amaret. Sed tunc ab illis consolationem nullam accipit, quando nullus eorum ad poenitentiam redit, q
Abbreviated transcription (Latin):
Derũ unu̾sitas
tͥnitate una
subs̃stit. Est unũ qd̾ nec tm̃. Ea¬
alio est nec scd̾m aluid ⁊ ex  tria¬
ut creatrix natura.
Esb unũ qd̾ ab imo est ⁊ scd̾m
imũ ut rõnalis creatura adõ
simił dõ. Est unũ qd̾ ab uno est
⁊ scd̾m duo. hoc est ab uno ꝑ
imũ ut corꝑea natura a deo cã¬
ta scd̾m sapĩam increatam ⁊
creatam disposita. pͥmũ: exem¬
plar est tm̃ nõ exemplũ. Scd̾m
exemplar ⁊ exemplũ. derciũ¬
exemplum tm̃ nõ exemplar.

Expanded text:
erum universitas trinitate una subsistit. Est unum quod nec ab alio est, nec secundum aliud, ut creatrix natura. Est unum quod ab uno est, et secundum unum, ut rationalis creatura a Deo, similis Deo. Est unum quod ab uno est, et secundum duo, hoc est ab uno per unum, ut corporea natura a Deo creata, secundum sapientiam increatam et creatam disposita. Primum exemplar est tantum, non exemplum. Secundum exemplar est exemplum. Tertiuexemplum t
Abbreviated transcription (Latin):
dni ⁊ dolor. de uita gaudiũ
morte dolor. Et est bona uita
⁊ mala inita. ⁊ gaudiũ bonũ
⁊ gaudiũ malum. ⁊ est bona
mors ⁊ mala mors. ⁊ bomis
dolor ⁊ malus dolor. Corpus er
aĩa uiuit. aĩa ex deo. pͥmũ
utrũq uixit. postea anima bñ¬
mortua est inqͥtate. deide
corpus ꝑcussum mortalitate.
dissolutum in morte. postea
aĩa iuificata iustificatõne.
demde corpꝰ resurrectõne. Nũc
gͦ uetus homo .i. caro in cruce
est. nouus aũt .i. aĩa ĩ resurrec¬
tõne. In resurrectõne gͦ nr̃a
gaudium nr̃m. in cruce nr̃a
obediencia nr̾a. hic patiencia.
ibi leticia. Qui carne cͥtifixus
nõ est. aĩa nõ resurrexit. et
⁊ ubi sentit ibi sapit.

Expanded text:
lor. De vita, gaudium; de morte, dolor. Et est bona vita et mala vita, et gaudium bonum et gaudium malum; et est bona mors et mala mors et bonus dolor et malus dolor. Corpus ex anima vivit, anima ex Deo. Primum utrumque benedixit; postea anima mortua est iniquitate, deinde corpus percussum mortalitate, dissolutum in morte. Postea anima vivificata justificatione, deinde corpus resurrectione. Nunc ergo vetus homo, id est caro in cruce est; novus autem, id est anima in resurrectione. In resurrectione ergo nostra gaudium nostrum, in cruce nostra obedientia nostra; hic patientia, ibi laetitia. Qui carne crucifixus non est, anima non resurrexit; et  ubi sentit ibi sapit.
Abbreviated transcription (Latin):
quedam st̃ occulta hõis ⁊ occł¬
ta hõi. debet gͥ homo primũ
erudiri in hiis que mainfesta
st̃ ⁊ ex̾ceri. ut ad cognitõnẽ
occultoꝵ ꝑuemat. uere enim
mala cognoscere hoc est imꝓ¬
bare ⁊ scire quia mala sunt.
nec dicere malũ bonum. ant
bonũ malum estimare. et
dist̾nere int̾ tenebͣs. ⁊ lucem.
⁊ noctem ⁊ diem. ⁊ noctem

Expanded text:
edam sunt occulta hominis et occulta homini. Debet igitur homo primum erudiri in iis quae manifesta sunt, et exerceri ut ad cognitionem occultorum perveniat. Vere enim mala cognoscere, hoc est improbare et scire quod mala sunt, nec dicere malum bonum aut bonum malum existimare, et discernere inter tenebras et lucem, et noctem et diem, et noctem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ habin. s totum caꝑe nõ
tum caꝑe potin ⁊ omistꝰ p̾cio
p̾cioso pondꝰ nõ sensi qm̃ sub¬
leuabat me sarcina mef nc̃
aũt longo itmere ꝯfecto ad¬

Expanded text:
non tum capere potui, et onustus pretio pretioso pondus non sensi, quoniam sublevabat me sarcina mea. Nunc autem longo itinere confecto, ad
Abbreviated transcription (Latin):
foris. duob ꝑ naturã. duob
ꝑ gr̾am. Intus ꝑ rõnem et
aspiratõnem. foris ꝑ creatu¬
uam ⁊ ꝑ doctͥnam. ad naturã
ꝑtinet rõ ⁊ creatura. ad gra¬
ciam aspiratõ ⁊ doctͥna. fuert̃
gͦ duo simul natura ⁊ gr̾a
nõ sola natura neq sola gr̾a.
ne si natura totũ posset: gr̃a
nõ q̃reret ᷑. aut si nichil posset nͣa
culpa excusaret᷑. Iudei naturã
totum posse dix̾unt. ⁊ gr̃am
nõ q̃siuerunt. Gentiles qͥdam
naturam nchil posse existima¬
uerunt ⁊ culpam excusauer̃t.
est rõ. scd̾a creatura. t̾cia doctri¬
na. quarta aspiratõ. Radõ in¬
uestigat. creatura aꝓpbat. doc¬
trina eyplicat. aspiratõ ꝯfir¬
mat fidem. Tres sunt tecres
aꝓpbatõnis qm̃ d̾s est. affectꝰ.¬
⁊ defectus. ⁊ effectus. affectus
p̃cedit. sequit᷑ defectus. occurrit
effectus. affectus q̃rit. defectus
exit. effectus tribuit. qd̾ nõ
eẽt: si ꝓuidencia nõ ẽẽt. Sũt
adhuc alii testes tres ĩ creat᷑a.

Expanded text:
foris. Duobus per naturam, duobus per gratiam. Intus, per rationem et aspirationem. Foris per creaturam et per doctrinam. Ad naturam pertinet ratio et creatura; ad gratiam, aspiratio et doctrina. Fuerunt ergo duo simul natura et gratia, non sola natura, neque sola gratia: ne, si natura totum posset, gratia non quaereretur; aut si nihil posset, culpa excusaretur. Judaei naturam totum posse dixerunt, et gratiam non quaesiverunt. Gentiles quidam naturam nihil posse existimaverunt, et culpam excusaverunt; est ratio, secunda creatura, tertia doctrina, quarta aspiratio. Ratio investigat, creatura approbat, doctrina explicat, aspiratio confirmat fidem. Tres sunt testes approbationis quod Deus est: affectus, defectus, et effectus. Affectus praecedit, sequitur defectus, occurrit effectus. Affectus quaerit, defectus exigit, effectus tribuit - quod non esset, si Providentia non esset. Sunt adhuc alii testes tres in creatura
Abbreviated transcription (Latin):
peccator. caritas
nũꝙͣ excidit. ꝑegre ꝓfectus
eram ⁊ ueni ad uos in t̾ram
alienam. ⁊ ꝙͣ aliena nõ erat
qm̃ inuem amicos ibi. s nescio
an pͥus fecerim an fcũs sim. tñ
inueni illic caritatẽ ⁊ dilexi
eam. ⁊ nõ potin fastidire qr
dultis mͥ erat. ⁊ impleui sac

Expanded text:
peccator. Charitas nquam excidit. Peregre profectus eram, et veni ad vos in terram alienam; et quasi aliena non erat, quoniam inveni amicos ibi: sed nescio an prius fecerim, an factus sim. Tamen inveni illic charitatem, et dilexi eam; et non potui fastidire, quia dulcis mihi erat; et impl
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiuat. hiis gͦ ita sibi obuã¬
tib ⁊ ad diu̾sa uoluntatem
dĩ inclinare desid̾antib. iuidẽs
deus tam diu̾sas sentencias
ad effectũ simł ꝓcede̾ nõ posse.
de deo. in pace fcũs est locus eiꝰ.
nõ põt illas discordes sustinere.
concordia añt eẽ nõ potest ubi
uoluntas tam dm̾sa est. ueritas
enĩ nult ut totum imputet᷑.
simul fieri nõ possunt. ꝓpt̾ea
ne ego qui amator pacis sũ com¬
pellar ur̾am societatẽ relĩq̃re.
ncce est ut uos studeatis utrĩq
ur̾as uoluntates ad unũ ꝯsensũ
inclinare. ad hec ueritas respon¬
dit. Se nimꝰ laudabilem si aliqͥd
se miꝰ amabilem si nõ totum
gratiita pietate soluatꝰ᷑. Tunc
deus int̾rogauit si uellent ambe
suas uolintates in eiꝰ arbito po¬
uere. ⁊ qd̾ ip̃e inde disc̾neret sñ
contradictõne ainiere. Ꝙ utͣq

Expanded text:
 vivat. His ergo ita sibi obviantibus, et ad diversa voluntatem Dei inclinare desiderantibus, videns Deus tam diversas sententias ad effectum simul procedere non posse, de Deo: In pace factu est locus ejus , non potest illas discordes sustinere. Concordia autem esse non potest ubi voluntas tam diversa est. Veritas enim vult ut totum imputetur.simul fieri non possunt. Propterea ne ego, qui amator pacis sum, compellar vestram societatem relinquere, necesse est ut vos studeatis utrinque vestras voluntates ad unum consensum inclinare. Ad haec veritas respondit se minus laudabilem si aliquidse minus amabilem si non totum gratuita pietate solvatur. Tunc Deus interrogavit utrum vellent ambae suas voluntates in ejus arbitrium ponere et quod ipse inde discerneret sine con
Abbreviated transcription (Latin):
foret. ante legem dixit. ego sũ
⁊ it̾um ego sum qͥ sũ. ⁊ rursũ.
ħ dices filiis isrł qui est miste
me ad uos. sub lege dix̃. audi
isuł. deus tuus deus unus est.
ip̃m adorabis ⁊ei soli sermes.
piratõnis nouit ille qͥ accipit.¬

Expanded text:
. Ante legem dixit: Ego sum . Et iterum: Ego sum qui sum . Et rursum: Haec dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Sub lege dixit: Audi, Israel, Deus tuus Deus unus est, ipsum adorabis, et ei soli servies . pirationis novit ille qui accipit.
Abbreviated transcription (Latin):
uenit aũt suꝑbia ⁊ muenit co¬
exceslentia quidẽ ⁊ decora pul¬
cra ad ꝯcupiscenciã. hurailia
aũt ⁊ infirma turpia ad ꝯfu¬
sionem ⁊ ignomimam. ⁊ pre¬
mitꝰ᷑ ubi tumet. ⁊ ꝯfundit᷑ uͥ
głat᷑. uenit aũt hũilitas et
ꝯsiderat pulcra sine ꝯcupĩa.
infirma sine ignomima. ⁊
placet in utroq conditor. In
alt̾o quidẽ qr suam potenciam

Expanded text:
Venit autem superbia, et invenit excellentia quaedam et decora, pulchra ad concupiscentiam; humilia autem et infirma, turpia ad confusionem et ignominiam; et premitur ubi tumet; et confunditur ubi gloriatur. Venit autem humilitas, et considerat pulchra sine concupiscentia, infirma sine ignominia; et placet in utroque Conditor. In altero quidem, quia suam potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicebatꝰ ⁊ uentura expecta¬
bat᷑. que aũt ip̃a ꝑsona fores.
nũdum mamfestabat᷑. soli
hoc cognouerũt. qui ꝑ sp̃m
singłarit̾ ad hoc illuminati
fuerũt. Sub gr̾a manifes¬
te aũt ab om̃ib iam ⁊ p̾di¬
catur ⁊ creditꝰ. ⁊ modus
redemptõis ⁊ qualitas ꝑ¬
sone redemptoris. Semꝑ
tñ ineccłia dei ab inicio si¬
des fuit incarnatõis et
passionis xp̃i. qr ab micio
nũqͣm defuerunt. qui hoc
cognouerunt. alii saluabãt᷑
ci iũgebantꝰ᷑. ⁊ eos bñ oꝑan¬
do sequebantꝰ. Item sciendũ
qm̃ aliud est affectõ anmni
qua creditꝰ. aliud cognitõ
qua ꝑcipitꝰ. qd̾ credit᷑. In
affectõne fĩdes est. In cogni¬
tõne ea q̃ ꝑtinẽt ad fidẽ.
alid est gͦ fides aliud est¬

Expanded text:
entura exspectabatur: quae autem ipsa persona foret, nondum manifestabatur. Soli hoc cognoverunt qui per spiritum singulariter ad hoc illuminati fuerunt. Sub gratia autem manifeste ab omnibus jam et praedicatur et creditur, et modus redemptionis, et qualitas personae Redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fides fuit incarnationis et passionis Christi, quia ab initio nunquam defuerunt qui hoc cognoverunt. Alii salvabanturci jungebantur, et eos bene operando sequebantur. Item sciendum quod aliud est affectio animi qua creditur, aliud cognitio qua percipitur quod creditur. In affectione fides est; in cognitione, ea quae pertinent ad fidem. Aliud est ergo fides, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ dm̃ ⁊ hõĩem ꝓ iusticia par
erat. ⁊ ascendit iusticia ab ho¬
⁊ descendit pax a dõ ad hoĩem
iusticiam amplectens ⁊ osculãt.
tunc ait iusticia ad pacem. nũ¬
qͥd optimo satis est mala duint¬
tere. nͥ etiam studeat bona cõ¬
ferre: laxaunit pec̃a ꝑ indul¬
genciam. nõ ꝯferat dona uͥtu¬
tum ꝑ gr̃am. Despondit pax
⁊ dixit. dñs dabit benignitatẽ

Expanded text:
inter Deum et hominem pro justitia pax erat, et ascendit justitia ad Deet descendit pax a Deo ad hominem, justitiam amplectens et osculans. Tunc ait justitia ad pacem: Nunquid optimo satis est mala dimittere, nisi etiam studeat bona conferre? Laxavit peccata per indulgentiam, nunc conferat dona virtutum per gratiam. Respondit pax, et dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾a de litt̾a ad sensum. t̾cia
puritatem app̾hend̾e. Quartũ
genus hõi est quib solũ cre¬
dere est nõ fidei contradice.
Qui tñ consuetudine niuendi
magis qͣm u̾itate credendi fi¬
deles nominant᷑. fideles aũt
pͥmũ per pietatem electõnẽ
faciũt. postea ex rõne estima¬
aliio audita smne discussione
credenda suscipiũt. alii credẽ¬
da rõne discutiunt ⁊ credũt.
alii discussa ⁊ credita effectu
ꝯp̾hendũt. pͥmi hñt fidei cog¬
nem. Tercii rõms assertõnẽ.
Sic ꝑ temꝑa creuit fides. Añ
legem deus creator credebat᷑.
salus implenda ac ꝑficienda
foret exceptis paucis quib ħ
scire singłarit̾ in mu̾e datũ
erat. a cet̾is eriam fidelib nõ
cognoscebat᷑. Sub lege autem

Expanded text:
a de littera ad sensum, tertia puritatem apprehendere. Quartum genus hominum est, quibus solum credere est fidei, non contradicere. Qui tamen consuetudine vivendi magis quam veritate credendi fideles nominantur. Fideles autem primum per pietatem electionem faciunt. Postea ex ratione existimaAlii enim audita sine discussione credenda suscipiunt. Alii credenda ratione discutiunt et credunt. Alii discussa et credita effectu comprehendunt. Primi habent fidei cognis, tertii rationis assertionem. Sic per tempora crevit fides. Ante legem Deus creator credebatur, et ab eadem salus implenda ac perficienda foret, exceptis paucis quibus hoc scire singulariter in munere datum erat, a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Su
Abbreviated transcription (Latin):
alia est scd̾m debitũ faciẽtis.⁊ is.¬
debitũ facientis est potestatis. sncda¬
Insticia scd̾m m̾itum patientis
est equitatis. Iusticia potestatis
est qua sine iusticia licet faci¬
enti si uelit qd̾ eiꝰ potestati de¬
bet᷑. Iusticia equitatis est qua
retribuit᷑ patienti etiã si nolit
qd̾ eiꝰ m̾ito debet᷑. cum gͦ deus
punit pocõrem iuste facit qr
eiꝰ potestati debet᷑. ut ħ possit
si uelit. ⁊ uiste patitꝰ qͥ patit᷑.
qd̾̃ caꝰ tn̾ito debet᷑. ⁊ est illic po¬
testas iusta qua deus iuste fac̃.
⁊ ip̃e iustus est. hic retͥbutõ eqͣ
qua peccator iuste patit᷑. qr
tñ nõ ip̃e est iustus s pena eiꝰ
iusta est. cũ u̾o deus iustificet
pccõrem iuste agit ⁊iustus est
iusticia potestatis qua ei hoc
licet. qui u̾o iustificat᷑ iustꝰ ẽ.
iusticia ꝙͣ accipit. s nõ in eo qd̾
ccͣ m̾itũ snum accipit. s tñ inustꝰ

Expanded text:
itum facientis, debitum facientis, est potestatis. Justitia secundum meritum patientis, est aequitatis. Justitia potestatis est, qua sine injustitia licet facienti, si velit, quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est, qua retribuitur patienti, etiamsi nolit, quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit, quia ejus potestati debetur ut hoc possit, si velit; et juste patitur qui patitur, d ejus merito debetur. Et est illic potestas justa, qua Deus juste facit; et ipse justus est. Hic retributio aequa, quia peccator juste patitur. Qua tamen non ipse est justus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificet peccatorem, juste agit, et justus est justitia potestatis, qua ei hoc licet; qui vero justificatur, justus est justitia quam accipit; sed non in eo quod contra meritum suum accipit,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ m̃a ẽẽt. si cũ misero nõ
eẽt: descend̾at enĩ forte nesci¬
ente ueritate qm̃ illam ad
hoĩem uenturam sciebat. ⁊
de sslius aduentu metuebat.
hoĩem ip̃a postea nõ inueni¬
ret. accepto gͥ temꝑe assũpta
ueritate. descendit deus ut rõ¬
deum cupiens mitigare. et
placatum adducere. cernẽs
aũt u̾itatem obstmato uultu
incedentem. pͥmũ occurrit illr
pogans ut gradũ sisteret. nͦ
minis ꝓperaret. donec fundẽt
orõnem suam ad dñm. Ibi gͦ
tũc mĩa clem̃ti causatõne q̃¬
relam coram d̾o deposuit. dicẽs.
egre se ferre ꝙ ad hoc nego¬
ciũ socia aduocata nõ fuersto.
p̾sertim cũ nũꝙͣm deus sñ hac¬
utraq comite iter aliqd̾ fa¬

Expanded text:
ia esset, si cum misero non esset? Descenderat enim forte nesciente veritate, quoniam illam ad hominem venturam sciebat, et de illius adventu metuebat. hominem, ipsa postea non inveniret. Accepto igitur assumpta veritate descendit Deus ut ratioDeum cupiens mitigare, et placatum adducere. Cernens autem veritatem obstinato vultu incedentem primum occurrit illi rogans ut gradum sisteret, nec nimis properaret, donec funderet orationem suam ad Dominum. Ibi ergo ia clementi causatione querelam coram Deo deposuit, dicens aegre se ferre, quod ad hoc negotium socia advocata non fuerat, praesertim cum nunquam Deus sine utraque hac comite iter aliquod fa
Abbreviated transcription (Latin):
tas uniu̾se me dm̃. Quare
gͦ que pͥma ẽẽ debui nc̃ postre¬
ma ⁊ q̃ magis me gͣuat ad co¬
mitatũ tuũ nõ uocata accedo:
econtͣrio ueritas respondit.
ip̃a egredienti dño nõ affu̾it.
⁊ absencia eiꝰ magis ẽẽ lesũ
dñm in tm̃ ut uno comite
iter carꝑe ꝯpulsus sit. ad hec
mĩa respondit. se nec mala
intentõne egressam. nͨ malo
oꝑe occupatam. s magis se
honori ⁊ utilitati dm̃ si cõ¬
sulere q̃ nõ ꝑdere studeat ⁊¬
⁊ destruere. sicut ip̃a ueri¬
tas. s saluare. Illam esse
notandam potius ⁊ accusã¬
dam q̃ famulos ⁊ minists
dm̃i tm̃ uelit ĩminui ut cũ
om̃s abierint nullũ patiãt᷑
ꝑ indulgenciam aliꝙͣ leua¬
ri⁊ reuocari. ueritas aũt
respondit. nõ ẽẽ decens bo
dãpuari. mĩa respondit. cos
ut boni fierent spontanea
⁊̃ pietate debere reuocari.
ueritas dixit. qr deus malis oĩ¬
no ꝑcere nõ deberet. miscdĩa
dixit. si nemini ꝑceret deus:
qr mĩqͣm bonos hr̃et. ueritas

Expanded text:
tas, universae viae Domini. Quare ergo quae prima esse debui, nunc postrema, et quod magis me gravat ad comitatum tuum non vocata accedo? E contrario veritas respondit iipsa egredienti Domino non affuerit, et absentia ejus magis esse laesum Dominum, intantum ut una comite iter capere compulsus sit. Ad haec misericordia respondit se nec mala intentione egressam, nec malo opere occupatam. Sed magis se honori, et utilitati Domini sui consulere, quae non perdere studeat et destruere, sicut ipsa veritas, sed servare; illam esse notandam potius, et accusandam, quae famulos, et ministros Domini tantum velit imminui, ut cum omnes abierint nullum patiatur per indulgentiam aliquam levari, et revocari. Veritas autem respondit non esse decens bondamnari. Misericordia respondit eos, ut boni fierent, spontanea etiam pietate debere revocari. Veritas dixit quod Deus malis omnino parcere non deberet. Misericordia dixit: si nemini parceret Deus quod nunquam bonos haberet. Veritas
Abbreviated transcription (Latin):
tificatõnem hõis ꝯpellebat. ue¬
ritas de t̾ra ꝑ ꝯfessionẽ hõĩs
oriebat᷑. ⁊ iusticia de celo ꝓspici¬
ens per mĩam dei ad t̾ras mute¬
batur. ueritas dixit pͥus puni¬
endum qui pͥus malũ fecerat.
mĩa dixit. postea iustificandũ
⁊ saluandũ. qui ⁊ malũ ꝯfitẽdo
bñfecaat. ꝑ u̾itatem accusabat᷑.¬

Expanded text:
tificationem hominis compellebat. Veritas de terra per confessionem hominis oriebatur, et justitia de coelo prospiciens per misericordiam Dei ad terras mittebatur. Veritas dixit prius puniendum qui prius malum fecerat. Misericordia dixit postea justificandum, et salvandum qui et malum confitendo bene fecerat. Per veritatem accusabat
Abbreviated transcription (Latin):
alia arta ad uitam. Illa q̃
lata est młtos ht̃ incedentes
ꝑ se. illa que arta est paucos
capit. In om̃i enĩ genere q̃
p̾ciosa sunt rara sunt. ⁊ q̃
ulia sunt numero habũdãt.
lata aũt iã ire quolib. ⁊
facere qd̾ placet. arta ma
est p̾ceptis regi. ⁊ desid̾ioꝵ

Expanded text:
a arcta ad vitam. Illa quae lata est, multos habet incedentes per se. Illa quae arcta est, paucos capit. In omni enim genere quae pretiosa sunt, rara sunt, quae vilia sunt, numero abundant. Lata autem via est ire quo libet, et facere quod placet. Arcta via est praecept
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis cor ꝯtemplantis. lomõĩs¬
ft̾ulum salomonis cor ꝑ bonam
oꝑatõnem se cͥcumfe̾ntis ⁊ ex̾¬
centis. Qnͣdo de lectulo salomo¬
nis locuta scͥptura est. ñ dixit.
unde ftũs sit. qr iesfabiles st̃
aspiratõnes ꝯtemplatõnis q̃
cor illuminant. de fc̾ulo autẽ
salomonis dicit unde sit. ⁊ ma¬
t̾iam eiꝰ describit. qr enarra¬
ri possunt ⁊ dici excicia uͥtut̃
que uitam oꝑantis edificant.

Expanded text:
is cor contemplantis, ferculum Salomonis cor per bonam operationem se circumferentis et exercentis. Quando de lectulo Salomonis locuta est Scriptura , non dixit unde factus sit, quia ineffabiles sunt aspirationes contemplationis, quae cor illuminant. De ferculo autem Salomonis dicit unde sit, et materiam ejus describit , quia enarrari possunt et dici exercitia virtutum, quae vitam operantis aedificant.
Abbreviated transcription (Latin):
rem eẽ ꝯmunis pacti. scilicet ne
qͥcꝙͣ ultra concessum ꝯtͣ hoĩem
moliat᷑. cum dño ascendit. ueri¬
tas aũt intͣns cor hõis inuenit
sbi om̃ia mala. ⁊ digna penis.
⁊ clamare cepit de t̾ra. hoĩen
in celo dñm orare ꝓ hoĩe postu¬
lans homo in t̾ra ꝑ u̾itatem¬
fitenti mise̾batur. homo cõfessi

Expanded text:
rem esse communis pacti, scilicet ne quidquam ultra concessum contra hominem moliatur, cum Domino ascendit. Veritas autem intrans cor hominis invenit ibi omnia mala, et digna poenis, et clamare coepit de terra, hominem in coelo Dominum orare pro homine postulans. Homo in terra fitenti miseretur. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
passiones huiꝰ temꝑis ad futu¬
ram głam que reuelabit᷑ in
nobis. Si aũt ⁊ sine passione
negas. nõ solum dico nõ excu¬
saris. s ampluis dico qr accu¬
saris. Miser ubi est aĩa tua
ut nõ recogites qualis fcñs
sit. qualem głam ꝑdidisti. ⁊
ad qͣntam miseriam ⁊ confu¬
sionem corriusti. aspice tenz¬
ip̃m qualis es. ubi est corona
tua ⁊ gla : dereliquisti regẽ
tuũ. una queq deos suos se¬
quit᷑ ⁊ certe ip̃i nõ st̃ dii.
du dñm ⁊ dm̃i tuũ reliquisti:
o qualis pastor xp̃ianoꝵ. Quo¬
modo tu paides oues xp̃i. qui
de ip̃m ꝑdidisti : lupo futuro
oues pascende date sr̃. o qͣlis
delonge uideris. nõ potes la¬
dere.error tuus te notum

Expanded text:
passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Si autem et sine passione negas, non solum dico, non excusaris, sed amplius dico quod accusaris. Miser, ubi est anima tua, ut non recogites qualis factus sis? qualem gloriam perdidisti, et ad quantam miseriam et confusionem corruisti? Aspice temetipsum, qualis es: ubi est corona tua et gloria? Dereliquisti Regem tuum: unaquaeque gens deos suos sequitur: Et certe ipsi non sunt dii . Tu Dominum et Deum tuum reliquisti, O qualis pastor Christianorum! Quomodo tu pasces oves Christi, qui te ipsum perdidisti? Lupo futuro oves pascendae datae sunt. O qualis De longe videris. Non potes latere. Error tuus te notum
Abbreviated transcription (Latin):
anceꝙͣ ꝑuenerunt adt̾ram ꝓmissio¬
nis. ⁊ tot sunt gen̾ationes inserie xp̃i.
cũ ieconia bis cõputato. ⁊ cũ eodem rp̃o.¬
⁊ merito qui ad celestẽ patͥam tendũt.¬
numero hoc satagunt quo fili isrł ad
t̾ram ꝓmissionis ꝑuenerunt ⁊ quo xͦ¬

Expanded text:
ad terram promissionis. Tot enim generationes sunt seriei Christi, cum Jechonia bis computato et eodem Christo. Merito qui ad coelestem patriam tenumero mansionem satagunt, quo filii Israel ad terram promissionis venerunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
raro ꝑueniunt. uł ob hoc quod in
suo genere pauca creata scͣ. uł qi¬
in remots sedibꝰ ⁊ in abditis nat᷑e᷑
sinibꝰ abstrusa. Hec aũt iccͥco cre¬
atoris ꝓuidentia seorsũ collocare
uoluit. ut illoꝵ consortio q̃ noxia
sunt ñ ledat᷑ humana societas. eo¬
rũ que p̾ciosa sunt specie ꝓbetur
humana cuꝑiditas eoꝵ que rara
sunt nouitate excitata ad mira¬
ridiscat humana tarditas. pꝰtre¬
mo. ut hec bona simul ⁊ mala
quasi eminꝰ posica quodãmͦ allo¬
quant᷑ hominẽ. ut attendat qͣn¬
to studio et̾na mala fugere ⁊ bo¬
na et̾na appet̾e debet. si ꝓhis tem

Expanded text:
raro perveniunt, vel ob hoc quod in raro perveniunt, vel ob hoc quod in suo genere pura creata sunt, vel quia remotis sedibus et in abditis naturae sinibus abstrusa. Haec autem idcirco Creatoris providentia seorsum collocare voluit, ut illorum consortio quae noxia sunt non laedatur humana societas, eorum quae pretiosa sunt specie probetur humana cupiditas, eorum quae rara sunt novitate excitata admirari discat humana tarditas; postremo ut haec bona simul et mala quasi eminus posita quodammodo alloquantur hominem, ut attendat quanto studio mala aeterna fugere et bona aeterna a
Abbreviated transcription (Latin):
rat᷑: qñ res quelibet cet̾is sui ge¬
neris qntitate equari ñ pot̾ ut est
similia que int̾ cetera qͥdem ani¬
malia uiuunt: s cet̾is omĩb cor¬
poris exiguitate dispares sunt.
Uide gͦ quid magis mireris den¬
tes apri uł tinee. Alas griphis uł
scinifis. caput equi uł locuste.
crura elephantis uł culicis. ros¬
trum suis uł succrionis. a qͥlam
uł formicã. leonẽ uł pulicem.
tigridem uł testudinẽ. Ibi mira¬
ris magnitudinẽ. hic miraris
paruitatẽ. corpꝰ paruũ magna
sapientia conditũ. Magna sapi¬
entia cui nulla surreꝑit negli¬
gentia. illis dedit oculos quos
ux comp̃hendere pot̾ oculus. ⁊
intam exiguis corporibꝰ sic om̃ĩ¬
fariam limam̃ta nature sue cõ¬
grua plenissime distribuit: ut
nicħ uideas deeẽ in minimis eoꝵ
de his que rara sunt. ⁊ ob
hoc magis mira uident᷑. Sunt
quedam in reb conditis que
iccco cum uident᷑ magis mira
sunt quia ad hominũ noticiã¬

Expanded text:
ratur quando res quaelibet sui geratur quando res quaelibet sui generis quantitati aequari non potest, ut est similia, quae inter caetera quidem animalia vivunt, sed caeteris omnibus corporis exiguitate dispares sunt. Vide ergo quid magis mireris, dentes apri, an tineae, alas gryphis an sciniphis? caput equi an locustae? crura elephantis an culicis? rostrum suis an succerionis? aquilam an formicam? leonem an pulicem? tigridem an testudinem? Ibi miraris magnitudinem, hic miraris parvitatem; corpus parvum magna sapientia conditum. Magna sapientia cui nulla subrepit negligentia. Illis dedit oculos, quos vix comprehendere potest oculus; et in tam exiguis corporibus sic omnifariam lineamenta naturae suae congrua plenissime distribuit, ut nihil videas deesse in minimis eorude iis quae rara sunt, et ob hoc magis mira videntur. Sunt quaedam in rebus conditis quae idcirco cum videntur magis mira sunt, quia ad hominum notitia
Abbreviated transcription (Latin):
qm in effabilis sit sapientia q̃ oĩa
ita ad sue uoluntates arbitrium
utorquet. ita tẽꝑat ⁊ moderat᷑
ut nicħ in uniu̾sitate possit fieri
qͦd ñ ipsa ad decorem oꝑum suoꝵ
aut p̾̃cipiendo aut ꝑmittendo
fieri uelit.
ta sufficiant. Dem̃ sequit᷑
speces. Species ẽ forma iusibił.
que continet duo figuras ⁊ coloreᷤ.
figure aũt rerũ multis modis ap¬
parent mirabiles. Aliq̃n exmag¬
nitudine. aliqñ exparuitate. Ali¬
qñ qr rare. aliqñ qi pulchre. Ali¬
qñ ut int̾im ita loquar qr qͦdã mͦ
conuenient̾ in epte aliqñ qr in
multis una aliqũ qr in uno diu̾¬
sa. Singula ordine suo ꝓseqͣm᷑.
figura scđ̾m magnitudinẽ at¬
tendit᷑: qñ res quelibet sui ge¬
neris modũ in quantitate exce¬
dit. Sic mͥrat᷑ gigantẽ int̾ ho¬
mines. cetum uit̾ pisces. grifem
int̾ uolucres. elephantem int̾
quadrupedes: draconẽ int̾ serpen¬
tes. figura scđ̾m paruitatẽ conside¬

Expanded text:
quam ineffabilis sit sapientia quae omnquam ineffabilis sit sapientia quae omnita ad suae voluntatis arbitrium intorquet, ita imperat et moderatur ut nihil in universitate possit fieri quod non ipsa ad decorem operum suorum aut praecipiendo, aut permittendo fieri velit. ta sufficiant. Deinde sequitur species. Species est forma visibilis, quae continet duo, figuras et colores. Figurae autem rerum multis modis apparent mirabiles. Aliquando ex magnitudine, aliquando ex parvitate, aliquando quia rarae, aliquando quia pulchrae, aliquando, ut interim ita loquar, quia quodammodo convenienter ineptae, aliquando quia in multis una, aliquando quia in uno diversa, singula ordine suo prosequamur. Figura secundum magnitudinem attenditur, quando res quaelibet sui generis modum in quantitate excedit; sic miramur gigantem inter homines, cetum inter pisces, gryphonem inter volucres, elephantem inter quadrupedes, draconem inter serpentes. Figura secundum parvitatem conside
Abbreviated transcription (Latin):
uñ motus uentoꝵ educit᷑. quis
in fatigabilem astrorũ cur sum
moderat᷑. qͥs solem ꝑ hib̾na descen¬
dere signa p̃cipit. quis rursum
ꝑ estiua eum signa ascende facit.
quis eum ab oriente in occidentẽ
ducit. ⁊ it̾m ab occidente ad orien¬
tem. reuehit. Hec cuncta mirabi¬
lia ⁊ soli deo possibilia sunt. Quid
putas nascentib cunctis increm̃¬
tũ tͥbuit. ⁊ quasi de quodã occulto
nature sinu inaꝑtũ germinanti¬
a educit. rursumq eadem mar¬
centia. illuc un uenerant reu̾t
facit. Satis hec diligent̾ intu¬
entib mirabilia apparebunt.
Deĩ sequit᷑ motus animalis. qͥ
ẽ in sensibus ⁊ in appetigibus.
Cogita gͦ qualis ẽẽ possit qui
sensus omniũ uiuentiũ fabri¬
cat. appetitus creat: ⁊ in sin¬
gulis quibꝰq animantibꝰ qͥd appetẽ
⁊ qͣntũ appetere debeant ordinant.
Deniq motus rationalis qui ẽ in
factis ⁊ inconsiliis satis ad miratio¬
nis tͥ ingerit si attende uolueris

Expanded text:
unde motus ventorum educitur, quis unde motus ventorum educitur, quis infatigabilem astrorum cursum moderatur, quis solem per hiberna descendere signa praecipit, quis rursum per aestiva eum signa ascendere facit, quis eum ab oriente in occidentem ducit, et iterum ab occidente ad orientem revehit. Haec cuncta mirabilia, et soli Deo posibilia sunt. Quid putas nascentibus cunctis incrementum tribuit, et quasi de quodam occulto naturae sinu in apertum germinantia educit, rursumque eadem marcentia illuc unde venerant reverti facit? Satis haec diligenter intuentibus mirabilia apparebunt. Deinde sequitur motus animalis, qui est in sensibus et appetitibus. Cogita ergo qualis esse possit, qui sensus omnium viventium fabricat, appetitus creat, et in singulis quibusque animantibus quid appetere et quantum appetere debeant, ordinat. Denique motus rationalis qui est in factis et consiliis satis admirationis tibi ingerit, si attendere volueris,
Abbreviated transcription (Latin):
caro ossa uestit: ut duricia eoꝵ
mollit̾ tactũ excipiat. Ad ulti¬
mum pellis carnẽ induit: ut sua
quodãmͦ tenacitate ab incõmodis
foris accidentib corpꝰ muniat. At¬
tendite quomͦ illuo ꝗͦd molle ⁊ in
firmũ ẽ. in medio ꝙͣi in locotutiore
ponit᷑: ne uł intͥnsecus fulcim̃to
carens concidat. uł extͥnsecus mu¬
nimentũ ñ hñs fatiscat. Quod in
uno aũt exemplificatũ ẽ incunctiᷤᷤ
generib rerum inueniri ꝑ ot̃. Sic
enĩ cortex munit arbores. sic pen¬
ne ⁊ rostra uolucres. sic squame
pisces: rebꝰq singulis scd̃m cõpetẽ¬
tiã nature sue ꝓuidentia creato¬
ris munim̃ta tastituit.¬
uc usq de situ locuti sumus:
animalis. rationalis. De quib qr
ꝑsingula multa dicere ñ possu¬
mus: breuit singula ꝑstͥngamꝰ.
Wide qͦmͦ in motu locali sapientia
conditoris appareat. Cogita nunc
uñ defluentib semꝑ aquis inde¬
ficiens semꝑ uena ministratur.

Expanded text:
caro ossa vestit, ut duritia eorum caro ossa vestit, ut duritia eorum molliter tactum excipiat. Ad ultimum pellis carnem induit, ut sua quodammodo tenacitate ab incommodis foris accidentibus corpus muniat. Attendite quomodo illud quod molle est et infirmum, in medio quasi in loco tutiore ponitur; ne vel intrinsecus fulcimento carens concidat, vel extrinsecus munimentum non habens fatiscat. Quod autem in uno exemplificatum est, in cunctis generibus rerum inveniri potest. Sic enim cortex munit arborem, sic pennae et rostra volucres, sic squammae pisces, rebusque singulis secundum competentiam naturae suae, providentia Creatoris munimenta instituit.ucusque de situ locuti sumus nanimalis, rationalis. De quibus quia per singula multa dicere non possumus, breviter singula perstringamus. Vide quomodo in motu locali sapientia Conditoris appareat. Cogita nunc unde defluentibus semper aquis indeficiens semper vena ministratur,
Abbreviated transcription (Latin):
strumenta sensuũ collocata st̃.
Bup̃mũ locũ obtinet uisus in odis.
dem̃ auditꝰ in aurib. Post hunc
in naribꝰ olfactus. atq pꝰ hunc in
uisus deintus foras exit. ⁊ emmꝰ
posita mira p̃ceteris agilitate
ꝑcipit. Bene gͦ quasi speculator¬
quidã eminentiorẽ cunctis locũ
optinuit. ut que ceteris sensibꝰ
suꝑ uentura sunt. añ ꝑiculũ p̃uidẽ
possit. sost hunc auditus ⁊ loco ⁊ mo¬
bilitate scd̾s ẽ: demñ olfactus. Gusfꝰ
aũt qui nil sentire pot̾ nͥ id qͦd tan¬
git: merito uelut tardior ceceris
sensib inimo resedit. Tactus speci¬
alem sedem ñ ht̃. Iui ideo uniu̾sa¬
lis ẽ qr cunctis cooꝑat᷑ sensibꝰ. Uñ
e⁊ indigitis pollȩx qui tactũ signi¬
ficat. coadtinatis in unũ digitis
solus omĩb respondet: qr sine tac¬
tu nullus sensuũ ẽẽ pot̃. Uidete
etiã qͦmͦ in humano corpore ossa
intͥnsecus collocata sunt: quatinꝰ
robur eoꝵ corpꝰ sustineat: Deĩn

Expanded text:
strumenta sensuum collocata sunt. strumenta sensuum collocata sunt. Supremum locum obtinet visus in oculis. Deinde auditus in auribus; post hunc in naribus olfactus, atque post hunc in visus intus foras exit, et eminus posita mira prae caeteris agilitate percipit. Bene ergo quasi speculator, eminentiorem cunctis locum obtinuit, ut quae caeteris sensibus superventura sunt, ante periculum praevidere possit. Post hunc auditus, et loco et nobilitate secundus est. Deinde olfactus. Gustus autem qui nil sentire potest nisi id quod tangit, merito tardior caeteris sensibus in imo resedit. Tactus specialem sedem non habet, qui ideo universalis est, quia cunctis cooperatur sensibus. Unde et in digitis pollex, qui tactum significat, coadunatis in unum digitis solus omnibus respondet, quia sine tactu nullus sensuum esse potest. Vide etiam quomodo in humano corpore ossa intrinsecus collocata sunt, quatenus robur eorum corpus sustineat; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
ni corꝑoris ꝓcentio: quia siue in
latum tendat᷑ animꝰ ꝑ intentio¬
nẽ aꝑis. siue deor sum figat᷑ ꝑde
siderium affectionis quinq sen¬
sus sunc ꝑ quos foras exit. Item
digiti t̾nis articuloꝵ int̾ uallis dis¬
tingunt᷑ qui imanib deuna pal
qr de una sensualitate qͥnq sensus
exeunt. in quib trma distinctio¬
ne pͥmũ sensus. de inde sentire.
pꝰ modũ sensibile inuenit᷑. Postre¬
mo insingulis digitis extremoꝵ
articuloꝵ capita suꝑ positis un¬
guibꝰ quasi galeata cernuntur.
ut quocũq siue manꝰ extentu si¬
ue pes ꝓmotus offendiculũ inue¬
nerĩt. ipso suo munimine ꝓtecti.
illesi ꝑ manere possint. Similit̃
terrena ista adsimilitudinẽ ui¬
guiũ foris sensib adherentia
quasi innecessitate nos muniunł.
s qͣntũ ñ ꝑtinent ad necessitatem.
quasi extra carnẽ sine sensu p̃ci¬
di possunt. Ecce inhumana facie
qͣm rationabili distinctione in¬

Expanded text:
ni corporis protensio; quia sive in ni corporis protensio; quia sive in latum tendatur animus per intentionem operis, sive deorsum figatur per desiderium affectionis, quinque sensus sunt per quos foris exit. Item digiti ternis articulorum intervallis distinguuntur, qui de una palmquia de una sensualitate quinque sensus exeunt, in quibus prima distinctione primum sensus, deinde sentire, postmodum sensibile invenitur. Postremo in singulis digitis extremorum articulorum capita superpositis unguibus, quasi galeata cernuntur, ut quocunque, sive manus extensa, seu pes promotus offendiculum invenerit, ipsi suo munimine protecti, illae si permanere possint. Similiter terrena illa ad similitudinem unguium foris sensibus inhaerentia, quasi in necessitate nos muniunt; sed quantum non pertinent ad necessitatem, quasi extra carnem sine sensu praecidi possunt. Ecce in humana facie quam rationabili distinctione in