comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Seruus qui nescit uoluntatem dñi sui
et facit digna plagis. uapulabit paucis. Ser¬
uus autem qui scit uoluntatem dñi sui et fa¬
citi digna plagis. uapulabit multas. Non enĩ
queritur. nisi ut ille uindicet cui rerum ordi
se nondum pot. Hinc enim aꝑtissimum ex¬
emplum datur. quo satis apparuit posse pet¬
catum aꝑo amore potius uindicari qͣm im¬
punitum relinqui. ut illum in quẽ uindi¬
cat non pena miserum s corteptione beatũ
uelit. Paratus tamen si opus sit equo animo
plura tolerare ab eo in lata. quem uult ẽẽ cor

Expanded text:
inus: Servus, qui nescit voluntatem Domini sui, et facit digna plagis, vapulabit paucis; servus autem, qui scit voluntatem Domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis. Non ergo quaeritur, nisi ut et ille vindicet, cui rerum ordinse nondum potest. Hinc enim aptissimum exemplum datur, quo satis apparet, posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui, ut illum, in quem vindicat, non poena miserum, sed correctione beatum velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo illata , quem vult esse cor
Abbreviated transcription (Latin):
plo suo habitat deus. ⁊ sancti templum eius
sunt. recte d̾r qui es in celis. qui esin sanlis.
Et ac̃ commodatissima ista similitudo ẽ. Uti
spiritaliter tantum int̾ esse uideatur inter.
iustos et pettores. qͣntum corporaliter inter ce¬
lum ⁊ t̾ram. Cuius rei significande gr̃a. cũ
adorationem stamus. ad or̃onem conũtimur.
qui ubic p̾sens est non locoꝵ spaciis. s ma¬
iestatis potencia. hut ammoneat᷑ animus.
ad naturam excellentiorem se conutere. idẽ
add̃m. cum ipsum corpus eus qd̃ terrenũ

Expanded text:
plo suo habitat Deus, et sancti templum ejus plo suo habitat Deus, et sancti templum ejus sunt; recte dicitur, qui es in coelis, qui es in sanctis. Et accommodatissima ista similitudo est, ut spiritualiter tantum interesse videatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. 18. Cujus rei siad orationem stamus, ad orientem convertimur, qui ubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia, sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod terrenu
Abbreviated transcription (Latin):
ci in refectorio comedent ut supra
diximus. Alias aut̃ ubic̾q conue¬
nerint. scdm tẽpus abbiaꝵ ordi¬
nẽ suũ tenebunt. ut cuiꝰ eccł̃ia fue¬
rit antiquior: ille sit pͥor. uͥc̃q uͦ
consederint: humilient sͥ mutuo.

Expanded text:
ci in refectorio comedent, ut supra diximus. Alias autem ubicunque convenerint, secundum tempus abbatiarum ordinem suum tenebunt; ut cujus ecclesia fuerit antiquior, ille sit prior. Ubicunque vero consederint, humilient sibi mutuo.
Abbreviated transcription (Latin):
causa multo sẽꝑ studio deuitanda
cuiꝰlibet sine eiꝰ uoluntate suos
adinhabitandũ monachos intͦ¬
abb̃es nr̃i ordinis matrẽ nr̃ã cist̃¬
tiensẽ eccłiã in sco ꝓposito langnes¬
cere. et ab obseruationẽ regule ⁊
ordinis nr̃i exorbitare cognone¬
rint. abb̾em eiusdẽ lociꝑ . iiii. pri¬
mos abb̃es. scł de firmitate de põ¬
timato. de claraualle. ⁊ de mori¬
mundo sub ceteroꝵ abb̃m nõie
usq quat̃ ut corrigatur ip̃e.⁊ a
sios corrigere curet admoneant.
⁊ cetera que de aliis dicta sunt
abb̃ib sicut incorrigibiles appa¬
ruerint circa eũ studiose adĩple¬
luerit net deponere. nec contuma¬
in generali capło. aut si illud for¬
te iã uisũ fuerit expectari non
posse. in conuentu alio conuoca¬
tis ab̃b̃ib qui de cistercio exier̃. et
suo depone̾nt.:⁊ tã ip̃i ꝙͣ monachi cis¬
tercienses idoneũ abb̃em eligere
gladio excõmunicationis eos fe¬
rire minime uereantur. Postea¬

Expanded text:
causa multo semper studio devitanda,cujuslibet, sine ejus voluntate, suos ad inhabitandum monachos intrabbates nostri ordinis matrem nostram Cisterciensem Ecclesiam in sancto proposito languescere, et ab observatione Regulae vel ordinis nostri exorbitare cognoverint, abbatem ejusdem loci per quatuor primos abbates, scilicet de Firmitate, de Pontiniaco, de Claravalle, de Morimundo, sub caeterorum abbatum nomine, usque quater, ut corrigatur ipse, et alios corrigere curet, admoneant, et caetera quae de aliis dicta sunt abbatibus, si incorrigibiles apparuerint, circa eum studiose adimpleluerit, nec deponere, nec contumain generali capitulo, aut si illud forte jam visum fuerit expectari non posse, in conventu alio, convocatis abbatibus qui de Cistercio exierunt, esuo deponant: et tam ipsi quam monachi Cistercienses idoneum abbatem eligere gladio excommunicationis eos ferire minime vereantur.
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰ teneat. in hospicio comedat. si t̾n abbs defu¬
erit. Si uͦ p̃sens fuit: nil hoꝵ agat. s in refec¬
torio comedat. Prior aũ loci negotia
locis sui monasterii: coalb̃i fuo cedat adueniẽ¬
nientibꝰ erit. locũ fuꝑiorẽ tenebit. Om̃s añ p̾t̾
abb̃em p̾sentis loci in refectorio comedent ut

Expanded text:
medat, si tunc abbas defuerit. Si vero praesens fuerit, nil horum agat, sed in refectorio comedat. Prior autem loci negotia locis sui monasterii coabbati suo cedat adveniennientibus locum superiorem tenebit. Omnes tamen praeter abbatem praesent
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ in remotioribꝰ partibꝰ habitantes. eo i̾̃mino
uen̾int. qͥ eis fuerit in capło ꝯstitutus. Q̾ si
qͥsiquiscũq alia occasione quandoq rema¬
uere artr̃o gn̾ali capło p̾fu̾serit : sequentis
ãni capło ꝓccilpa ueniat petat. neo sine gͣ¬

Expanded text:
rtibus habitantes, eo termino venerint, qui eis fuerit in capitulo constitutus. Quod si quis quacunque alia occasione quandoque remanere a nostro generali capitulo praesumpserit, sequentis anni capitulo pro culpa veniam petat, nec sine gr
Abbreviated transcription (Latin):
sũpͣ dictũ ẽ eligatur. Si aut̃ ħis¬
qui deponitur aut monachienis
qd̃ łs au̾tat contumaces. ⁊ rebel¬
les eẽ uoluerint it sententiis mi¬
nime acquiescant ab ip̃o abbema¬
tris eccłie et a ceteris coabb̃ib eius.
excõmunicationi subdantur: ac
deinceps ab eo coherceantur ꝓut
potͤerit et cognouerit expedire. Ex¬

Expanded text:
supra dictum est, eligatur. XXIV. supra dictum est, eligatur. XXIV. qui deponitur, aut monachi ejus, quod Deus avertat, contumaces et rebelles esse voluerint, ut sententiis minime acquiescant, ab ipso abbate matris ecclesiae, et a caeteris coabbatibus ejus, excommunicationi subdantur: ac deinceps ab eo coerceantur, prout potuerit, et noverit expedire. X
Abbreviated transcription (Latin):
bere sͥ si necesse fuertt assum̾e abb̃em.
ꝑ sonã uͦ de alio ordine nulla d̃ nt̃iꝰ
eccłiis sͥ eligat in abb̾em. sic̃nec o̾¬
nt̃aꝵ aliquã licer aliĩs monastẽe.¬
riis quȩ non sunt de ordine nr̃o
dari Siqͥs abbas ꝓ inutilitate
seu pusillanimitate sua a pr̃e
suo abbe domus illiꝰ uñ sua exi¬
uit postulau̾it ut ab on̾e abbie
sue relaxetur caueat ille ne fa¬
cile ei sine causa ratõnabili et
mttũ necessaria adquiescatis
abb̃ib aliis nr̃i ordinis eoiꝵ con¬
ũlio agat qđ parit̃ nouerint opor
uł cõmissoꝵ sibi fr̃m uiciis con¬
sentiens innotuerit. albas malo
de emendatione eũ admoneat. uq
qͣt̃. Qd̃ sinec ita correptus fueritr
nec sponte cedere uoluerre congre¬
gato aliqͣnto numero abb̃m nr̃e
congregationis transgressorem
scẽ regłe ab officio suo amoueant
et deinceps alter qui dignꝰ sit consi¬
lio ⁊i uoluntate maioris abb̃is a
monachis illius illius eccłie simł
et̃ abb̃ib siqui ad eã ꝑtinent sic̃

Expanded text:
bere sibi si necesse fuerit, assumere abbatem: personam vero de alio ordine nulla de nostris ecclesiis sibi eligat in abbatem: sicut nec nostrarum aliquam liceat aliis monasteriis, quae non sunt de ordine nodus. Si quis abbas pro inutilitate seu pusillanimitate sua, a patre suo abbate domus illi, unde sua exivit, postulaverit, ut ab onere abbatiae suae relaxetur: caveat ille, ne facile ei sine causa rationabili et multum necessaria acquiescat. Seabbatibus aliis nostri ordinis, eorum consilio agat, quod pariter noverint oportvel commissorum sibi fratrum vitiis consentiens innotuerit: abbas matride emendatione eum admoneat usque quater. Quod si nec ita correctus fuerit, nec sponte cedere voluerit: congregato aliquanto numero abbatum nostrae congregationis, transgressorem sanctae Regulae ab officio suo amoveant: ac deinceps alter qui dignus sit, consilio et voluntate majoris abbatis a monachis illius Ecclesiae simul et abbatibus, si qui ad eam pertinent, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
num celoꝵ: s ħqui facit uoluntatẽ patius mei qui
in celis est: ip̃e intrabit in regnum celoꝵ. Ne putemꝰ
ad illos fructus iam ꝑtinere siquis dño nr̃o dicat.
dñe dñe. et ex eo nob̃ arbor bona uideat᷑. s illi sunt fro¬
ctus facere uoluntatẽ patius qui est in celis: cuiꝰ faci¬
ende seip̃m exemplo pͥbere dignatus est. S merito
potest mouere. quom huit sententie conueniat illd̾
to. Quia neꝙ aliquos hñtes sp̃m sanstum possumꝰ
dicere ñ intuturos in regnum celoꝵ si ꝑseuerau̾int
usq in finem: neq illos qͥ dicunt. dñe dñe. et tam̃

Expanded text:
s qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus ad illos fructus jam pertinere, si quis Domino nostro dicat, Domine, Domine; et ex eo nobis arbor bona videatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud to : quia neque aliquos habentes Spiritum sanctum possumus dicere non introituros in regnum coelorum, si perseveraverint usque in finem; neque illos qui dicunt, Domine, Domine, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uetur. Si uͦ ꝓdiu̾sitate sententiarũ
in discordiã causa deuenerit: illĩd
inde urefragabilit̃ teneatur. qd̾ ab¬
bas cisterciensis et hi qui sanortꝰ
consilii ⁊ magis idonei apparue¬
rint iudicabunt. hoc obseruato.
ut nemo eoꝵ ad quos specraliter
causa respex̾it: diffinitioni debeat
intollerabilẽ incurrerit.: abb̃a ilt̃
cenobii corã oĩ capło hanc cautã
intimare studeat. T̃unc singli ab¬
bates maximo caritatis igne suc¬
censi. illiꝰ eccł̃ie penuriã reb adeo
Sͥ collatis ꝓut habuerint sustenta¬
nt̃i abbe ꝓprio fuerit destituta. ma¬
ior abbas de cuius domo domus
illa exiuit omnẽ curã habeat or¬
dinationis. illtꝰ donecm ea abbaᷤ
⁊̃ ex abb̃ib siquos domꝰ illa genu¬
it aduocentur. ⁊ consilio ac uolũ¬
tate patris abbis. abbes et mona¬
chi domꝰ illiꝰ abb̃em eligant. Uo

Expanded text:
 diversitate sententiarum in discordiam causa devenerit, illud inde irrefragabiliter teneatur, quod abbas Cisterciensis, et hi qui sanioris consilii, et magis idonei apparuerint, judicabunt: hoc observato, ut nemo eorum, ad quos specialiter causa respexerit, definitioni debeat intolerabilem incurrerit: abbas illius coenobii coram omni capitulo hanc causam intimare studeat. Tunc singuli abbates maximo charitatis igne succensi, illius Ecclesiae penuriam rebus sibi a Deo collatis, prout habuerint, sustentate proprio fuerit destituta, pater abbas, de cujus domo domus illa exivit, omnem curam habeat ordinationis domus illius, donec in ea abbas etiam ex abbatibus, si quos domus illa genuit, advocentur, et consilio et voluntate patris abbatis, abbates et monachi domus illius abbatem eligant. XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
posita occasione duenient ilł soł
exceptis quos corporis infirmi¬
tas retinuerit: qui tñ idoneũ
ñciũ delegare debebunt. ꝑ quẽ
necessitas remorationis eorũ
exceptis qui in remotiorib ꝑ¬
tib habitantes eo t̃mino uene¬
rint qui eis fuerte in capłõ cõ¬
stitutus. Qd̃ siquis qͣc̾q alia oc¬
casione qͣndoq remanere a nr̃o
generali capło p̃sũpserit: seq̃n¬
tis anni capło ꝓculpa ueniã petat
nec sine graui aĩadu̾sione ꝑtrã¬
regłe uł ordinis siquid ẽ emen¬
dandũ uł augendũ ordinẽt boñ
pacis et caritatis inter se reform̃t¬

Expanded text:
posita occasione convenient, illis exceptis, quos corporis infirmitas retinuerit; qui tamen idoneum nuntium delegare debebunt, per quem necessitas remorationis eorum exceptis, qui in remotioribus partibus habitantes, eo termino venerint, qui eis fuerit in capitulo constitutus. Quod si quis quacunque alia occasione quandoque remanere a nostro generali capitulo praesumpserit, sequentis anni capitulo pro culpa veniam petat, nec sine gravi animadversione pertranRegulae vel ordinis, si quid est emendandum vel augendum, ordinent: bonum pacis et charitatis inter se reform
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriũ uenerre reuerentia¬
abb̃i congrua ei exibeatur.Stallũ
abb̃is illius teneat. in hospitio co¬
medat si tñ abbas defuerit.Si uͦ
p̃sens fuerit: nil hor agat. s in
refectorio comedat. Prior autem
loci negocia cenobii disponat. ñt
abbatias illas que se alterutras
ñ genuerunt. ista erit lex. Oĩs alb̃s

Expanded text:
Monasterium venerit, reverentia congrua abbati ei exhibeatur; stallum abbatis illius teneat, in hospitio comedat, si tunc abbas defuerit. Si vero praesens fuerit, nil horum agat, sed in refectorio comedat. Prior autem loci negotia coenobii disponat. Inter abbatias illas quae se non genuerunt alterutras, ista erit lex. Omnis abbas
Abbreviated transcription (Latin):
tua unius ueri regis et dñi
it magistrinos õs seruos
licet inutiles ẽẽ cognosci-¬
mus: ictirco abbatib et confra¬
trib nr̃is monachis quos ꝑ diu̾¬
sa loca di pietas ꝑ nos miserrimoᷤ
homiñ sub regulari disciplina or

Expanded text:
Quia unius veri Regis, et Domini, et Magistri, nos omnes servos licet inutiles, cognoscimus, idcirco abbatibus et confratribus nostris monachis, quos per diversa loca Dei pietas per nos miserrimos homines sub regulari
Abbreviated transcription (Latin):
et õt sr̃uenientes nr̃i ordinis¬
abb̃e faciant. Qd̾ si plures suꝑ¬
uenerint.⁊ abbas loci defuerit:
pͥor illoꝵ in hospicio comedat. Et
hoc excipit᷑ qd̃ abbas locti illiꝰ etiã
in p̃sentia maioris abb̃is nom¬
cios suos pꝰ regłarẽ ꝓbatonẽ bene¬
dicet. Abbas quoq noui monaste

Expanded text:
es supervenientes nostri ordinis faciant; quod si plures supervenerint, et abbas loci defuerit, prior illorum in hospitio comedat. Et hoc excipitur, quod abbas loci illius, etiam in praesentia majoris abbatis novitios suos post regularem probationem benedi
Abbreviated transcription (Latin):
sandos sicut ordinam ecłi s galatie. ita et uosca¬
crte seđ̾m unam sadb̾i. Unus quisꝙ ũm apuã
se ponat thesaurirans quod sͥ placuerit ut uon
tum uenero. tunc collede fiant. Cum aut̃ adue¬
nero: quostũꝙ ꝓbaueritis ꝑ epłas. hos mittam
auiraduos. cum in macedonam transicro Ila
cabniam eium ꝑtranser. apud uos torsitan re¬
manẽto uel etiam hicmãlo ut uos me dã ucatis

Expanded text:
sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. secundum unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat thesaurizans quod ei placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum autem aduenero, quoscumque probaueritis, per epistulas hos mittam autem . ad uos, cum Machedoniam pertransiero. nam Machedoniam pertransibo. apud uos etiam forsitan remanebo, uel etiam hiemabo, ut uos me deducatis
Abbreviated transcription (Latin):
m lectionẽ sc̃e regule. s sicut ante¬
cessores nr̃i sc̃i patres monachi
uidelicet noui monasterii intel¬
lexerunt et tenuerunt. et nos ho¬
die intelligimus et tenemꝰ. ita
et isti intelligant et teneant.¬
nr̃o recipimꝰ ⁊ ip̃i similit nr̃os in
clanstris suis: ido oportuñ nobis
iuidetur. et hoc etiã uolumꝰ ut mo¬
res et cantũ ⁊ õs libros adhoras
diurnas et nocturnas ⁊ admis¬
sas necessarios. scđm formã mo¬
ixet libroꝵ noui monasterii pꝰ¬
sideant quatinꝰ in actib nr̃is

Expanded text:
ione sanctae Regulae, sed sicut antecessores nostri sancti Patres, monachi scilicet Novi Monasterii intellexerunt et tenuerunt, et nos hodie intelligimus, et tenemus: ita et isti intelligant et teneant.nostro recipimus, et ipsi similiter nostros in claustris suis, ideo oportunum nobis videtur, et hoc etiam volumus, ut mores et cantum et omnes libros ad horas diurnas et nocturnas, et ad missas necessarios, secundum formam morum et librorum Novi Monasterii possideant: quatenus in acti
Abbreviated transcription (Latin):
mina ur̃a scripta sunt in celo. Credo in illa ciuita¬
te ierłm: que ẽ in celis. In qua: ñ nisi uisti sancti¬
ñ posse iniquos uisibilia illa miracła facere. ⁊ mẽ¬
tiri potiꝰ istos credat qui dicturi sunt in nõie tuo ꝓ¬
phecauimꝰ et demonia eiecimus. et uͥtutes multas
fecimus. Legat gͦ qͣnta fecerint resistentes famu¬
lo dei moysi magi egyptioꝵ: aut si hoc ñ uult le¬
gere qr non in nõie xͥ fecert: legat que ip̃e dñs dic̃
de pseudo ꝓpħis. ita loquens. Cunc siquis uob̾ di¬
xerit. ette hic est xp̃c aut illic: nolite credere. Sur¬
gent enĩ ꝑseudo xͥ et pseudo ꝓpħe: et dabunt signa
magna et ꝓdigia. ita ut in errorem inducantur
simplici oculo opus est ut inueniat᷑ uia sap̃ie cui
tante maloꝵ et ꝑu̾soꝵ hominũ deceptiones erro¬
resq obstrepunt: quos om̃s euadere. hoc ẽ ueni¬
re ad certissimam pacẽ. et immobilem stabilitatẽ
sapientiẽ. uehementer enim metuendum est ne

Expanded text:
mina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctisse quis dicat non posse iniquos visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophetavimus, et daemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobdere. Surgent enim pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur simplici oculo opus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehementer enim metuendum est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
te det ulł ds penitentiam. ad cognoscendam u̾itatẽ.
Beati gͦ pacifici: q̃m ipsi filii dei uocabunt᷑. Conclu¬
sio ergo huius tocius sermonis qͣm retribilit̾ infera¬
tur: ualde attendendum ẽ. Omnis gͦ inquit qui
audit u̾ba mea hec et facit ea: similis est uiro p̃¬
denti qui edificauit domum suã suꝑ petram. si
enim qͥsꝙ firmat que audit uł precipit: nͥ faci

Expanded text:
Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem . Beati ergo pacifici; quoniam ipsi filii Dei vocabuntur » . 87. Conclusio ergo hujus totius sermonis quam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non en
Abbreviated transcription (Latin):
sa tria exequitur. elemosinã. orationem. ieiuniũ.
Multi enĩ. multa pauꝑib. non miscł̃ia: s am¬
bitione largiuntur. Et multi orant. uł potius ui¬
dentur orare: non intuentes d̃m. s hominibus
placere cupientes. Et multi ieiunant et mirabilẽ
abstinentiam precendunt eis quib ista difficilia
uidentur. et honore digna existimant᷑. i huimo¬
di. dolis eos capiunt.dum aliud ostentant ad de¬
cipiendum: aliud exerunt ad dep̾dandum. uł int̾¬
ficiendum eos. qui sũb isto uestitu ouino lupos ui¬
dere ñ possunt. Hii gͦ non sunt fructus: de quib
cognosci arborem monet. Ista enun cũ bono ani¬
mo in u̾itate fiunt: ꝓprie sunt ouĩb uestes. Cũ
aut̃ malo. un errore. non aliud quẽ lupos contegt̃.
s non iseo debent oues odisse uestimentũ suum:
quod plerumq illo se occultant lupi. Qui sunt
g fructus quib inuentis cognoscamus arborem
malam: Dicit apłs. Manifesta aut̃ sunt oꝑa

Expanded text:
sa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. sa tria exsequitur, eleemosynam, orationem, jejunium. Multi enim multa pauperibus, non misericordia, sed ambitione largiuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono animo in veritate fiunt, propriae sunt ovium vestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus arborem malam, dicit Apostolus: « Manifesta autem sunt opera
Abbreviated transcription (Latin):
moysi sedent. ꝑ diuinam gͦ ꝓuidentiam legem dei pͥ¬
dicantes: possent ẽẽ audientib utiles. cum sͥ non
ẽẽnt. De talib alio loco ꝑ ꝓpħam dictum est. Semi¬
natis triticum: et spinas metetis. Quia bona preci¬
piunt: et mala faciunt. Non gͦ qui eos audiebãt
et faciebant que ab eis dicebant᷑. de spinis legẽbãt
aut certe de uite que sepi fuerit in uoluta: uuam le¬
gat. Non spinaꝵ est fructus ille: s uitis. Bectissiẽ
sane queritur. quos fructꝰ nos attendere uoluerit:
quib cognoscere arborem possimus. Multi enĩ que¬
dam in fructib deputant: que ad uestitum ouiũ
ꝑtinent. et hoc modo a lupis decipiunt᷑. Sicuti st̃
uel ieiunia. uł orõnes. uel elemosine. que omnia
nͥ fieri etiam ab̃ hypocritis possent: non suꝑius di¬
ceret. cauete iusticiam ur̃am facere coram homini¬
bus: ut uideamini ab eis. Que sententia ꝓposita: ip.¬

Expanded text:
Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei prMoysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non essent. De talibus alio loco per prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uaut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ip
Abbreviated transcription (Latin):
Sic alio loco euidentiꝰ dicit ip̃e dñs. Aut facite ar¬
borem bonam: aut facite arborem malam. Quod
si duas nat᷑as istoꝵ his duab arborib figuraret:
ñ diceret facite. Quis enim hominũ potest facere:
Deinde etiam ibi cum ip̃aꝵ duaꝵ arboꝵ mentionẽ
feciss: subiecit. hypocrite quomodo potestis bona
loqui. cum sitis mali: Qmdiu gͦ quis mal est:
ñ potest facere fructus bonos. Si enĩ bonos frust᷑
fecerit: iam malus non erit Sic uerissime dici po¬
tuit: ñ potest ẽẽ iux calida. Cum enim calida ẽẽ
ceꝑit: non iam eam niuem. s aquam uocamꝰ.
Potest gͦ ficri ut que nix fuerit: ñ sit. non autẽ
pot̃ fieri: ut nix ca dida sit. Sic potest fi̾. ut qͥ
malus fuit. ñ sit malus. Non tam̃ fieri pot̃:
ut malus benefaciat. Qui etiam si aliqͣndo utił
qd̃ bona dicebant. et ea que dicebant. utiliter audie¬
bant᷑ et fiẽbant: non erat illoꝵ. Cathedram enĩ inqͥt

Expanded text:
Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arSic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utiliquod bona dicebant, et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
arbor que ñ facit fructum bonum: excidet᷑. et in ig¬
nem mittet᷑. Igitur: ex fructib eoꝵ cognoscetis
eos. Quo loco illoꝵ ermr maxime cauendus ẽ. qui
de his ip̃is duab arborib duas naturas opinant᷑
eẽ. quaꝵ una sit dei: alt̾a uero nec dei nec ex deo. De
quo errore: in aliislibris etiam disputatum ẽ ube¬
rius. Et si adhuc parx est: disputabr. Non aut̃
non eos adiuuare istas duas arbores docendum est.
Primo. qr dẽ hominib eum dicere tam clarum ẽ:
ut quisqͥs precedentia et consequentia legerit mi¬
retur eoꝵ cecitatem: deinde attendunt qd dictum ẽ.
ñ potest arb̃or bona fructus malos facere. neq arbor
mala fructus bonos facere. Et ideo putant neꝙ ani¬
mam malam fi̾ posse ut in melius cõmutet᷑: nap
potest arbor bona malos fructus facere: neq arbor
ip̃e homo. fructus u̾o: oꝑa hominis. Non er¬
go pot̃ malus homo bona oꝑari: neq bonꝰ mala.
Malus gͦ si uult bona oꝑari: bonus primo fiat.

Expanded text:
e non facit fructum bonum, excidetur, et in ignem mittetur. Igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos. » 79. Quo loco illorum error maxime cavendus est, qui de his ipsis duabus arboribus duas naturas opinantur esse, quarum una sit Dei, altera vero neque Dei, neque ex Deo. De quo errore in aliis libris et jam disputatum est uberius, et si adhuc parum est, disputabitur: nunc autem, non eos adjuvare duas istas arbores, docendum est. Primum, quia de hominibus eum dicere tam clarum est, ut quisquis praecedentia et consequentia legerit, miretur eorum caecitatem. Deinde attendunt quod dictum est, « Non potest arbor bona fructus malos facere; neque arbor mala fructus bonos facere, » et ideo putant neque animam malam fieri posse ut in melius commutetur, neqpotest arbor bona malos fructus facere; neque arbor ipse homo, fructus vero, opera hominis. Non ergo potest malus homo bona operari, nec bonus mala. Ergo si vult bona operari, bonus primo fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
niunt ad uos inuestituouium: intrinsetus autem
sunt lupi rapets. S isti non fallunt oculum
simplicem: qui arlorem dinoscere ex frutib nouit.
Ait enim. Afructib eoꝵ cognoscetis eos. Deinde simi¬
litudines adiungit. Numquid colligunt de spi¬
nis uuas. aut de tribulis ficus: Sic omnis a cbor

Expanded text:
niunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem niunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arborem dignoscere ex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Deinde similitudines adjungit: « Numquid colligunt de spinis uvas, aut de tribulis ficus? Sic omnis arbor
Abbreviated transcription (Latin):
unepl licut itrat ꝑ angustam portam. quamt
lata porta et spaciosa uia que ducit ad ꝑditio¬
nem. et multi sunt qui introeunt ꝑ eam. Quã
angusta est porta et arta uia que ducit ad ui¬
tam. et pauri sunt qui eam inueniunt: non
ideo dicit qr uigum dñi asperx est. aut sarcina
grauis: s quia labores finiri pauci uolunt. mi¬
nus credentes clamanti. uenite ad me qui la¬
boratis: et ego uos reficiam. Collite ugum me
de. Iugum meum enĩ leue: et sarcina mea leuis
est. Hinc aut̃ iste sermo sumpsit exhordium
de humilib et nutib corde. quod uigum leue et
leuem sarcinani multi respuunt: pauci sũbeũt.
łoq fit arta uia que ducit ad uitam: et angͣta
tunt sapientiam cognitionemq u̾itatis quam ñ
hñt: precipue cauendi sunt. sicut et̃ heretia. qui
se plerumq paucitate ꝯmendant. Et ideo cũ di¬
xisset paucos ẽẽ qui inueniunt angustam portã.
et artam uiam. ne se illi sũbponant noĩe paucita¬
tis statim subiecit. Cauete apseudo ꝓpħis. qui ue¬

Expanded text:
ite per angustam portam; quia lata porta et spatiosa via quae ducit ad perditionem; et multi sunt qui introeunt per eam: quam angusta est porta, et arcta via quae ducit ad vitam; et pauci sunt qui eam inveniunt! » non ideo dicit, quia jugum Domini asperum est, aut sarcina gravis; sed quia labores finire pauci volunt, minus credentes clamanti, « Venite ad me, omnes qui laboratis, et ego vos reficiam. Tollite jugum mede: jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est » hinc autem iste sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, et angusta tunt sapientiam cognitionemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui ve
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Neq ꝓpterea boni aliquid ad salutẽ oꝑatur
q condempnat. in eo facto in quo ñ apparet. quo aĩo
et uoluntate sit factum. Et quicqͥd officioꝵ exhibet
homini. hac intentione exhibet: qua sͥ exhiberi ułt.
erit cor simplex et mundum: in quo querit᷑ deus.
sidenda sapientia loqui. quod est lignum uite. Cuiꝰ
utiq inuestigande ac possidende .i. contemplande.
talis ocłs ꝑ omnia suꝑiora ꝑductus ẽ: quo uideri

Expanded text:
suam; neque propterea boni aliquid ad salutem proximisuam; neque propterea boni aliquid ad salutem proximique condemnat in eo facto in quo non apparet quo animo et voluntate sit factum; et quidquid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhiberi vult, erit cor simplex et mundum in quo quaeritur Deus.sidenda sapientia loqui, quod est lignum vitae: cui utique investigandae ac possidendae, id est contemplandae, talis oculus per omnia superiora perductus
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Hec est enĩ lex et ꝓpħe. In illis aut̃ duõb pre¬
bit locum alteri p̾cepto. quod ad dilectionem dei ꝑ¬
tinet. hic aut̃ qm̃ precepta simplicis cordis exaqui
quib id ip̃m precipiendum fuit. Nemo enum est
fere qui uelit quemqͣm duplici corde secum ag̾e.
id aut̃ fieri non pot̃ .i. ut simplici corde aliqͥd
homo homini tribuat. nisi ita tribuat ut nul¬
lum ab illo temporale cõmodum expectet. et ea
intentione faciat: de qua suꝑius satis trastauimꝰ.
cum de oculo simplici loquetemur. It lundatus gͦ
ocłs simplexq redditus. aptus et ydoneus erit ad in¬
tuendam et contemplandam interiorem lucẽ suã.
Iste enim ocł̃s cordis est. Hunc aut̃ talem ocł̃m ha¬
bet: ille qui finem bonoꝵ opere suoꝵ ut uere bona
oꝑa sint ñ in eo constituit ut hominib placeat. s
etiam si ꝓuenerit ut eis placeat: ad eoꝵ salutẽ potiꝰ
hoc refert ec ad głam dei. ñ adinanem iactantiam

Expanded text:
cit, Haec est enim Lex et Prophetae. In his autem duobus praecit, Haec est enim Lex et Prophetae. In his autem duobus praevit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cordis exsequi; idipsum praecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. Id autem fieri non potest, id est, ut simplici corde homo homini aliquid tribuat, nisi ita tribuat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad intuendam et contemplandam interiorem lucem suam. Iste enim oculus cordis est. Hunc autem oculum talem habet ille qui finem bonorum operum suorum, ut vere bona opera sint, non in eo constituit ut hominibus placeat, sed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum salutem potius hoc refert et ad gloriam Dei, non ad inanem jactantiam
Abbreviated transcription (Latin):
cumꝙ uultis. ñ usitate ac passim s ꝓprie dc̃m
accipi oportetꝰ. Uoluntas namꝙ ñ est nisi in boni.
Nam in malis flagitiosisq facis: cupuditas
tenent. ut ñ aliud sinant intelligi. Uidet᷑ autem
hoc preteptum ad dilectionem ꝓximi ꝑtinere. ñ
etiam ad dĩ. cum alio loco duo p̾cepta eẽ dicat. in
quib tota lex pendet. et om̃s ꝓpħe. Nam si dixis¬
sec omnia qͥuecumꝙ uultis fieti uob̾. hec ⁊ uos
facite. hac una sententia utrumq illud preceptum
complexꝰ esset. Cito enim diceretur diligi se uelle
unũquemq et a deo et ab hominib. Iraq cum
ei hoc p̾cipetet᷑ ut quod sibi fieri uellet hoc faceret:
ĩdutiq precpit᷑ ut diligeret dm et homines. Cũ
u̾o expressiusde hominib dictum ẽ. omnia ergo
nes: ita er uos facite ill. nichil aliud uidetur
qͣmꝰ diliges ꝓximu̾m tuũ tamqͣm teip̃m. S ñ
est negligenter attendendum: quod hic subie¬

Expanded text:
aecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum aecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosisque factis cupiditas tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Nam si dixisset, Omnia quaecumque vultis fieri vobis, haec et vos facite; hac una sententia utrumque illud praeceptum complexus esset: cito enim diceretur, diligi se velle unumquemque, et a Deo, et ab hominibus: itaque cum hoc ei praeciperetur, ut quod sibi fieri vellet, hoc faceret; id utique praeciperetur, ut diligeret Deum et homines. Cum vero expressius de hominibus dictum est, Omnia ergo nes, ita et vos facite illis; nihil aliud dictum videtur, quam, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic subje
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ lex et ꝓpħe. In exemplarib grecis si in¬
uenimus. Omnia ergo quecũꝙ uultis ut fa¬
ciant᷑ homines uob̾: ita et uos facite ilł. S
add manifestatõnem sententie: puto alati¬
nis additum bona. Octurtẽbat enĩ quia si
quisqͣm flagitiose aliquid erga se fieri uelit. et ad
hoc referat istam sententiam. ueluti si uelit aliqͥs
ꝓuocari ut immoderate bibat et se ingurgitet po¬
culis. et hoc prior illi faciat a quo sͥ fieri cupit Ri¬
diculum est hunc putare istam impleuisse sen¬
tentiam. Cum hoc gͦ mouere: ut atbitror acfli¬
tum ẽ. ad manifestationẽ rerunum u̾bum. ut
postea qͣm dictum est omnia gͦ quecumꝙ uũl¬
tis ut faciant uob̃ hõmines. adderẽc̃ bona. Quod
si deest exemplarib grecis: etiam illa emendanda
sunt. S quis hoc audeat: Intelligendum est
s plenam ẽe seutentiam. et om̃ino ꝑfectam: euã
si hoc u̾bum ñ addatur: Id enim qd̾ clictum est q̃¬

Expanded text:
enim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic inenim Lex et Prophetae . In exemplaribus graecis sic invenimus, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Sed ad manifestationem sententiae puto a latinis additum bona. Occurrebat enim quod si quisquam flagitiose aliquid erga se fieri velit, et ad hoc referat istam sententiam, veluti si velit aliquis provocari ut immoderate bibat et se ingurgitet poculis, et hoc prior illi faciat a quo sibi fieri cupit, ridiculum est hunc putare istam implevisse sententiam. Cum ergo hoc moveret, ut arbitror, additum est ad manifestationem rei unum verbum, ut posteaquam dictum est, Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, adderetur bona. Quod si deest exemplaribus graecis, etiam illa emendanda sunt: sed quis hoc audeat? Intelligendum est ergo plenam esse sententiam et omnino perfectam, etiam si hoc verbum non addatur. Id enim quod dictum est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
bit bona petentib se: Quomͦ mali dant bo¬
ni: Si malos appellauit dilectores adhuc se¬
culi huiꝰ et pectõres. Bona u̾o que dant. scd̃m
eoꝵ sensum bona dicenda sunt. qr hec ꝓ bonis
hñt. Quamqͣm et in xeꝵ natura ista bona sint.
s temporalia. et ad istam uitam infirmam ꝑti¬
nentia. et quisqͥs ea aliis dat: ñ de suo dat. Dñi
est t̾ra. et plenitudo eius: qui fecit celum et ter¬
ram et mare et omia que in eis sunt. Quantũ
gͦ sperandum ẽ daturum dñi nob̾ bona petentibꝰ.
nec nos posse decipi ut accipiamꝰ aliud ꝓ alio:
cum ab ip̃o petimus. qͣndo nos etiam cum simꝰ
mali nouimus id dare quod petimur: Non enĩ
decipimus filios nr̃os. Et qualiacumꝙ bona
entie uiam. in bonis morib constituta ẽ. qͥ
ꝑducunt᷑ usq ad mundationẽ simplicitatẽ.¬
q cordis. de qua iam dui loquensita conclu¬
dit. Omnia gͦ quecũq uultis ut faciant uo¬
bis homines bona: ita et uos facite ilł. Hec est

Expanded text:
 bonum petentibus se? Quomodo mali dant bona? sed malos appellavit, dilectores adhuc saeculi hujus et peccatores. Bona vero quae dant secundum eorum sensum, bona dicenda sunt, quia haec pro nobis habent, quanquam et in rerum natura ista bona sint, sed temporalia, et ad istam vitam infirmam pertinentia, et quisquis ea malus dat, non de suo dat. Domini est enim terra, et plenitudo ejus, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi ut accipiamus aliud pro alio cum ab ipso petimus, quando nos etiam cum simus mali novimus id dare quod petimur! Non enim decipimus filios nentiae viam, in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines bona, ita et vos facite illis: haec est
Abbreviated transcription (Latin):
iam mundum ocłm et simplicem habuerit. quo
ista cognoscat. Optimo itaq ordine primo actũ
est de ocło mundando: et deinde dicta sunt que ca
terius intueri. Quecũq gͦ in factis uł dictis appa¬
rere ñ potuerit: temptatõnib aꝑiuntur. Cemp¬
tatio aut̃ duplex est aut in spe adipiscendi aliquod
cõmodum temporale: aut in t̾rore amittendi. Et
maxĩe cauendum est: ne tendentes ad sapĩam que
in solo xp̃ inueniri pot̃: inquo sunt om̃s chesauti
sapientie et scientie absconditi ne sub ipso xp̃i nomi¬

Expanded text:
jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo actum est de mundando oculo, et deinde dicta sunt quae caterius intueri; quaecumque in factis vel dictis apparere non potuerint, tentationibus aperiuntur. Tentatio autem duplex est; aut in spe adipiscendi aliquod commodum temporale, aut in terrore amittendi. Et maxime cavendum est ne tendentes ad sapientiam, quae in solo Christo inveniri potest, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi ;
Abbreviated transcription (Latin):
uulie. ebretates. comessatõnes. et his similia que
predico uob̾ sicut p̾dixi: q̃m qui talia agunt reg¬
num cli non possidebunt. Et qui sunt fructus per
quos cognoscamus arborem bonam: ⁊idem ip̃e con¬
sequenter dicit. Fructus aut̃ sp̃c est. caritas. gau¬
dium. pax. longanimitas. benignitas. bonitas.
fides. mansuetudo. continentia. Sane sciendum
est hic gaulium ꝓprie positum. mali enĩ homi¬
nes non gaudere s gestire ꝓprie dicunt᷑: sicut su¬
perius diximus uoluntatẽ ꝓprie positam qͣm nõ
habent mali ubi dictum est. Omĩa quecumq
uultis ut faciant uõb̃ homines. Hec et uos
facite illis. Ex ista ꝓprietate u̾bi quod gaudiũ nõ
dicit᷑ nisi in bonis: etiam ꝓpħa. loquit᷑ dicens. Nõ
est gaudere impiis dicit dñs. Ita quod posita est
fides ñ quecumq utiq s uera fides. et cec̾a que hic
posita sunt: hñt quasdã ymagines suas in mal
hominib et deceptorib ut om̃ino fallant nͥ quisq

Expanded text:
ssationes, et his similia; quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. Et qui sunt fructus per quos cognoscamus arborem bonam, idem ipse consequenter dicit: Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Sane sciendum est, hic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntur proprie: sicut superius diximus voluntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, haec et vos facite illis. Ex ista proprietate verbi, qua gaudium non dicitur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque
Abbreviated transcription (Latin):
illius donet abbas in ea electꝰ fuerit
⁊ statutus. ld electionẽ aut̃ cistr̃ien¬
sis abb̃is p̃fixa ip̃nominata die ad
minꝰ ꝑ quindecĩ dies ꝯuocent᷑ ex ab¬
barib quoꝵ domꝰ decistertio exie¬
r̃ et exaliis quos p̃dicti abb̃es ⁊ fĩ
cist̾tienses idoneos nouerint. et cõ¬
gregati in noie dñi abbẽs ⁊ mona¬
chis cistercienses eligant abb̃ẽ. Lice¬

Expanded text:
in ea abbas electus fuerit et statutus. Ad electionem autem Cisterciensis abbatis praefixa et nominata die, ad minus per quindecim dies convocentur ex abbatibus, quorum domus de Cistercio exierunt: et ex aliis, quos praedicti abbates et fratres Cistercienses idoneos noverint: et congregati in nomine Domini abbates et monachi Cistercienses eligant abbatem.
Abbreviated transcription (Latin):
datus est nob̾. In cominemoratõne aut tribulatis¬
num a laloꝵ suoꝵ idem apł̃o non tantũ in car¬
cerib et naufragiis atq huiusmodi multis mole¬
stiis: s etiam in fame ac siti. in frigore et nuditate
se laborasse cõmemorat. Quod̃ cum legimꝰ: non es¬
tunemꝰ dñi ꝓmissa titubasse. ut famem ac sitim
et nuditatem pateret᷑ apłs quereus regnum et ius¬
ticiam cl̃i. Cum dictum sit nob̃ querite primum
regnũ et iusticiam dei. et hec omnia apponentur
uob̾. qͣndo quidem ista sicut adiustoria nouit ille me¬
dicus. cui semel uos totos commisimꝰ. et aquo habemꝰ
ꝓmissionem uite p̾sentis et future. qͣndo apponat qͣn¬
do detrahat sicut nob̾ iudicat expedire. quos et conso¬
landos et exerrendos in hac uita et post hanc uitã
in ꝑpetua requie stabiliendos atp firmandos: guber¬
nat et dirigit. Non enĩ et homo cum plerumq iii¬
mento suo cibaria detrahit. deserit illud cura sua ac
tur in futurum. uł si causa ñ est quare illa impen¬

Expanded text:
s » . In commemoratione autem tribulationum ac laborum suorum idem apostolus non tantum in carceribus et naufragiis, atque hujusmodi multis molestiis, sed etiam in fame et siti, in frigore et nuditate se laborasse commemorat . Quod cum legimus, non aestimemus Domini promissa titubasse, ut famem ac sitim et nuditatem pateretur Apostolus, quaerens regnum et justitiam Dei, cum dictum sit nobis, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis: quandoquidem ista sicut adjutoria novit ille medicus, cui semel nos totos commisimus, et a quo habemus promissionem vitae praesentis et futurae, quando apponat, quando detrahat, sicut nobis judicat expedire; quos et consolandos et exercendos in hac vita, et post hanc vitam in perpetua requie stabiliendos atque firmandos gubernat, ac dirigit. Non enim et homo, cum plerumque jumento suo cibaria detrahit, deserit illud cura sua, ac tur in futurum, vel si causa non est quare illa impen
Abbreviated transcription (Latin):
dctur imitatꝰ aues celi. et lylia agri: His et huius¬
modi scripturaꝵ locis satis apparet d̾nm nr̃m nõ
hoc impbare si quis humano more ista ꝓcuret. s
si quis p̃p ista deo militet. ut in oꝑib suis ñ regnũ
dei s istoꝵ acquisitõnem intueatur. Ad hanc ergo
regulam hoc totum p̾ceptum redigitur: ut etiam
in istoꝵ ꝓuisione regnum dĩ cogitemus: in mili¬
tia u̾o tegni di ista ñ cogitemus. Ita enĩ cciam si ali¬
qͣndo defuerint qł plerumꝙ pp̃ exercitationẽ nrãm
d̃s sinit. ñ solum non dẽbilitant ꝓpositum nr̃m:
s etiam examinatũ ꝓbatumq confirmant. Glori¬
amur enĩ inquit in tribulatõnib. scientes q̃m tri¬
bulatio pacientiam oꝑatur. pacientia ꝓbationem.

Expanded text:
detur imitatus aves coeli et lilia agri. His et hujusdetur imitatus aves coeli et lilia agri. His et hujusmodi Scripturarum locis, satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intucatur. 58. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in militia vero regni Dei ista non cogitemus. Ita enim etiamsi aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram Deus sinit, non solum non debilitant propositum nostrum, sed etiam examinatum probatumque confirmant. « Gloriamur enim, inquit, in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem
Abbreviated transcription (Latin):
bundabat: statuetunt unusqͥsp eoꝵ in minis¬
terium mucere p̾soiteris habitantib in iudea t¬
tiib qui es miserunt ꝑ manum bamnabeet sa¬
uli. Et quod nauiganti eidem apło pacilo. ir¬
posita sunt utensilia que offecebant᷑. Non
ad unum tuitum diem uidet᷑ uictus iste ꝓcura¬
tus. Et qd̾ idem scribit. qui furabat᷑ iam non fiuir¬
tur Magis aut laloret oꝑans manib suis lonũ
ut habrat unde teibuat cuu opis est: male intel
leguntib ñ uidetur seruare p̾ceptum dñi qui ait
respitite uolafilia celi. qm̃ non serunt neq me¬
tunt. nete congrrgant in horrea. et considerate
cplia agei quom ccescunt ñ laborant neꝙ nent.
cum istis p̾cipit ut laborent oꝑantes maiibus
suis. ut habrant quod aliis etiam possint tc̃buere.
Quoĩ sepe de ip̃o dicit. quod manib suis apatus
est mequẽ grauaret. et de illo scriptum ẽ. quod c̃¬
uixit se aquile ꝓpter artis similitudinẽ ut simul
operatentur unde uitum tͣnsigerent. Nonne ui¬

Expanded text:
 eorum in ministerium mittere presbyteris habitantibus in Judaea fratribus, qui et miserunt per manum Barnabae et Sauli » . Et quod naviganti eidem apostolo Paulo imposita sunt utensilia, quae offerebantur , non ad unum tantum diem videtur victus esse procuratus. Et quod idem scribit, Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere cui opus ervare praeceptum Domini, quod ait, Respicite volatilia coeli, quoniam non serunt, neque metunt, neque congregant in horrea; et, Considerate lilia agri quomodo crescunt; non laborant neque nent; cum istis praecipit ut laborent, operantes manibus suis, ita ut habeant quod etiam aliis possint tribuere. Et quod saepe de scipso dicit, quod manibus suis operatus sit, ne quem gravaret ; et de illo scriptum est quod conjunxerit se Aquilae propter artis similitudinem, ut simul operarentur unde victum transigerent : non vi
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ quod istam rem queris. ñ ista res qͣm ꝓpter ali¬
uoꝰ queris. Qua ppt̾ si ewͣngelium et regnum
dei ppter cibum querimus. priorem facimus tibũ
et posteruis regnum dei. ita ut si ñ desit cibus ñ
queramꝰ regnum dei. Hoc est ergo primum
quierere cibum. et deinde regnum dei .i. hoc prio¬
te loco ponere. ilud pot̾iore. Si aut̃ ieo queramꝰ
cibum. ut habeamus regnum dei faciamus qd̃
ditum ẽ. Querite primum regnium et iustici¬
au de. et hec omnia apponent᷑ uobis. Querẽ¬

Expanded text:
propter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illpropter quod istam rem quaeris, non ista res quam propter illud quaeris. Quapropter si Evangelium et regnum Dei propter cibum quaerimus, priorem facimus cibum, et posterius regnum Dei, ita ut si non sit cibus, non quaeramus regnum Dei. Hoc est ergo primum quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priori loco ponere, illud posteriori. Si autem ideo quaerimus cibum, ut habeamus regnum Dei, faciamus quod dictum est: Quaerite primum regnum Dei, et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis. Quaeren