comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
discipulus. Huic namq uite cib est. necessariꝰ
iste corruptibilis. de quo ip̃e cł̃ns dicit Nonne
anima plus est qͣm esca: idẽ hec uita cui ne¬
cessaria ẽ. esca ad qͣm dicit᷑ animam suã po¬
hic aut̃ altera questio. cum dñs causa forni¬
cationis ꝑmittat dimitti uxorem. quatenꝰ
hoc loco intelligenda fit fornicatis. Utrum
quousq intelligunt omnes. idest ut eam for¬
nicationem credamus dictamq̃ instupris
committitan. quema modũ scripture solent
fornicatõnem uocare sicut supͣ dictum ẽ. om¬
nem in licitam corruptionem. sicut est ydo¬
latria uł auaricia.:⁊ ex eo iam om̃is trangs¬
sio legis. ꝓpter inlicitam concupiscentiam.
S consulamus apłm. ut aliquid temere cdli¬
camus. His qui sunt in coniugio inqͥt. pre¬
cipio ñ ego s dñs. uxorem a uiro ñ discedere.
Quod si discesserit. manere innuptam. aut
uiro suo reconciliari. Potest enim fi. ut dis¬
cedat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut si femi¬

Expanded text:
discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam pohic altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostolum, ne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si femi
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ umitator paulus apls dicit. Cantum aũ
audientes erant. q̃m qui aliqͣndo nos ꝑsque¬
batur: nunc euͣngeluat fidem qͣm aliqͣndo uas¬
cabat. Et in me magnificabant d̃m. Postea¬
qͣm ergo cohortatus ẽ. audientes. ut se p̾parẽt
ao ommuia sustmenda ꝓ u̾itate at iustirciã.
et ut non abscond̾ent bonum qd̵ asptuei añt

Expanded text:
Cujus imitator apostolus Paulus dicit: « Tantum autem Cujus imitator apostolus Paulus dicit: « Tantum autem audientes erant quoniam qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me glorificabant Deum » . 19. Posteaquam ergo cohortatus est audientes ut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant,
Abbreviated transcription (Latin):
quas auerunt ypochrite.: et qui ambiunt ad
houores. ⁊ captant in anissimam głam. Con¬
tra quos dicitur. Si ad huc hominib placem.¬
placent confusi sunt. qm̃ deus nichil fecit illoᷤ.
Et iteꝵ. Deus confringet ossa hominib pla¬
scentium. Et rursus apl̃s. Non efficiamur in¬
anis głe cupidi. At ip̃e itex. Probet autẽ se
homo et tunc in semetip̃o habebit głam. et ñ
in alt̾o. Non ergo tm̃ dicit ut uideant bona fa¬
qui in celis ẽ. ut hoc ip̃m quod homo ꝑ bona
oꝑa placet hominib. non ibi finem constit¬
at ut hominib placeat. s referat hoc ad lau¬
dem dei. Et ꝓpterea p̃laceat hominib. ut in
illo glorificet᷑ deus. Hoc enim laudantib ex¬
pedit. ut ñ hominem s d̃m honorent. Sic̃ in ip̃o
homine quem portabat dñs ostendit. ubi ad nu¬
rate turbe de paralitico sanato. urtutes eiꝰ sicut
in euͣngelio scriptum ẽ. tumuert̃ et glorificaue
runt dm̃ qui dedit potestatem talem hominibꝰ.

Expanded text:
quas quaerunt hypocritae et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur: Si adhuc hominibus placeplacent, confusi sunt, quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit ossa hominibus placentium » : et rursum Apostolus, « Non efficiamur inanis gloriae cupidi » ; et ipse iterum. « Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero » . Non ergo tantum dixit, « ut videant bona faqui in coelis est, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio scriptum est: Timuerunt et glorm hominibus » .
Abbreviated transcription (Latin):
us es. Ita enim etiam si p̾sens sit poteris eum
non simulato animo lenire atq in gr̃am
ꝓuocare ueniam postulando. s hoc priꝰ corã
deo feceris ꝑgens ad eum non pigro motu cor¬
poris. s celerrimo dilectionis affectu. Atq in de ue¬
niens. idest intencionem reuocans ad id quod
ag̾e ceperas. offeras munus tuum. Quis aut̃
hoc facit ut fratri suo uł non irascitur sine cã.
uł racha non dicat sine causa. uel eum fatuũ
non appellec sine causa: Quod totum suꝑbis¬
su fuerit. unum est remedium. ut supplici
animo ueniam dep̾cetur: quod quisquis nõ¬
fecerit. inanis iactancie sp̃u inflatur: Beati

Expanded text:
us es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum us es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbislapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jactantiae spiritu non inflatur? Beati
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩmobili atty firme imponat᷑. ut possit inte¬
grum atꝙ in labatum eẽ quod loquimur
Iam multi heretici ũ habentes altare. idẽ
ueram fidem. blasphemias ꝑ laude clixert.
Cerrenis uidelicet opinionib aclgrauati. uo¬
tum suum tamqͣm in t̾ram proiientes. s de¬
bet ẽc sana euam offerentis intencio. et ꝓpt̾ea
cum tale aliquid oblaturi sumus. in corde
nĩo hocest in int̾iore dei templo. templum¬
aliquo lestmus. tunc enim ip̃e habet aclisũ
Ile uos lestt. Ubi non opus ẽ ꝑgere ad reconci¬
liationem. Non enim ueniam postulabis ab
es qui tͥ fecit iniuriam. s tantum dimittis.
sicut tibi dimitti a dño cupis. quod ipe comꝰ¬
miseris. Pergendum est ergo ad reconcili¬
ationem. cum in mentem uen̾it qd̵ nos forte
frẽm in aliquo lesimus. ꝑgendum ẽ ergo. nõ
pedib corporis. s motib animi. ut te humili af¬
fectu ꝓsternas fr̃i. ad quem cara cogitacione
cucurreris. in conspectu eius cui munus oblatͣ¬

Expanded text:
 tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templumaliquo laesimus; tunc enim ipse habet adversum ille nos laesit: ubi non opus est pergere ad reconciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblatur
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ est pacem hre. U̾bi utiq et beniuolentia
et concordia et consensio potest intelligi. non
in deo tam̃ quomodo accipiam ab homine nos
iudici tradi. ubi xp̃m iudicem intelligo. an¬
te cuius tribunal om̃s oportet exhiberi. sicut
dicit apłs. Quomodo ergo iudici traditu¬
rus est. qui ante iudicẽ parit̾ exhibebit᷑: Aut
si ꝓpterea traditur quisq uidici qr hominem
lesit qͣmuis illo non tradente qui lesus ẽ: Mul¬
co commoduis accipit᷑ a lege ipsa reũ tracli in¬
dici contͣ quam fecit. cum hominem lederet.
Quia ⁊ si occidendo quis nocuerit homini.
ñ erit iam tempꝰ quo concordet cum eo. qr iam

Expanded text:
nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Apostolus : quomodo ergo judici traditurus est, qui ante judicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit jam tempus quo concordet cum eo; quia
Abbreviated transcription (Latin):
drantem. dum sempit̾nas penas trenoꝵ pect̃oꝵ
luit. Neꝙ ita hoc dix̾im ut diligentiorẽ tracta¬
tum uidear admisisse de penis pectoꝵ quomodo
in scripturis dicant᷑ eterne quamqͣm quolibet
m sint. uitande sunt pocius qͣm sciende. Sed
uideamus iam quis sit ip̃e alu̾sarius. cui ui¬
bemur ee beniuoli cito cum sumus cum illo
in uia. Fut enim diabolus ẽ. aut homo. aut
caro. aut deus. aut p̾ceptum eius. S diabo¬
idẽ concordes. ⁊ consentientes. Sed neco beui
niuolentiam diabolo iubemur exhĩbere. ubi
enim benmolentia ibi amicicia fit. Cum ne
quisquam dixerit amiciciam cum diabolo ẽe sa¬
ciendam. neq concordare cum illo expedit. cui se¬
meł renunciando bellum indiximus.:⁊ quo uido
coronabimur. Ieq enim consentire illi iã opor¬
tet. cui si numqͣm consensisemus. numqͣm in
cidissemus in istas miserias. De homine autẽ
qͣmqͣm iuleamusi cum hominib qͣntum in

Expanded text:
drantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum drantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diaboid est concordes aut consentientes.lentiam diabolo jubemur exhibere; ubi enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in
Abbreviated transcription (Latin):
sima nr̃a inuenitur. Ut incipias a celo. sitł̃m
aerem nuneres. aquam i̾tiam. quartã ter¬
ram. Potest ergo conuenienter uideti dictum
donec soluas nouissimum quadrantẽ. donec lu¬
as t̾rena peccata. Hoc enim et pecc̃or audiuit.
Cerra es. ⁊ in t̾ram ibis. Donec soluas aut̃ quod
uͥ iam non datur penitendi et correptionis locͦ:
Ita enim fortasse hic positum ẽ donet soluas. qͦ¬
modo in illo ubi dictum est. sede ad dexteram me¬
am donec ponam om̃s inimicos tuos sub peclib
tius. Non enim cum fuerint in unici sub pedibꝰ
positi. cesinet ille sedere ad sexteram. Et illud
apłi. Oportet enim illum regnare. donce ponat
om̃s inimicos suos sũb pedib suis. Non enim
cum positi fuerint. desine regnare. Quemad¬
modum engo ibi inceligitur de quo ditũ
est. Oportet eum regnare. donet ponat omnes
nec soluas nouissimum qͣdrantem semꝑ non
exiturum eẽ qi semꝑ soluit nouissimum qua¬

Expanded text:
sima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum sima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundum aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum, Donec solvas novissimum quadrantem, donec luas terrena peccata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est, Donec solvas, quomodo in illo ubi dictum est, Sede ad dexteram meam, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis ; non enim cum fuerint inimici sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Onec solvas novissimum quadrantem, exiturum esse; quia semper solvit novissimum qua
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicem. intelligo ailium. Pater enim ñ iu¬
dicat quenqͣm. s om̃e uidicium dedit filio. Mi¬
nistrum. intelligo anglm. Et angli inqͥt mi¬
nistrabant ei. Et cum angłis suis. uenturũ
credimus adiudicandos uiuos ac mortuos.
Carcerem. intelligo ponas. uidelicet tenẽbrarx.
quas alio loco ext̾iores uocat. Credo ꝓpterea. ꝙ
intrinsecus sit in ip̃a mente. uel etiam siquid
secretius cogitari potest. gaudium dunnoꝵ
in gaudium dñi tui. Quem admodum. ⁊̃¬
in hac ordinatione rei publice. uł a secreta¬
rio. uł a pretorio. iudicis extra mittitur.
qui in carcerem truditur. Desoluendo aut̃
nouissimo qͣdrante. potest non absurde intel¬
ligi. aut ꝓ eo positum qd nicħ relinquit᷑
impunitum. sicut loquentes etiam dicimꝰ
usq ad fecem. cum uolumus aliquid expͥ¬
mere ita exactum ut nichil relinqueretur
uel significarent᷑ nomine quadrantis noiis¬
simi. t̾rena pecrata. Quarta enim pars dis¬
tinctoꝵ memibroꝵ huius munidi ⁊ ea nouis¬

Expanded text:
udicem intelligo Christum: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Ministrum intelligo angelum. Et angeli, inquit, ministrabant ei . Et cum angelis suis venturum credimus ad judicandos vivos et mortuos. Carcerem intelligo poenas videlicet tenebrarum, quas alio loco exteriores vocat. Credo propterea quod intrinsecus sit in ipsa mente, vel etiam si quid secretius cogitain gaudium Domini tui : quemadmodum etiam in hac ordinatione reipublicae, vel a secretario, vel a praetorio judicis extra mittitur qui in carcerem truditur. 30. De solvendo autem novissimo quadrante, potest non absurde intelligi aut pro eo positum quod nihil relinquitur impunitum; sicut loquentes etiam dicimus, Usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinqueretur: vel ut significarentur nomine quadrantis novissimi, terrena peccata. Quarta enim pars distinctorum membrorum hujus mundi, et ea novis
Abbreviated transcription (Latin):
templo ip̃am fidem accipere possumus. cuus¬
est signum altare uisibile. Quod libet enun
munus offerimus deo. siue ꝓphetiam. siue do¬
ctrinam. siue orationem. siue hymnum. si¬
uepsalmum.⁊ siquid tale aliquid spiritaliũ

Expanded text:
templo ipsam fidem accipere possumus, cujtemplo ipsam fidem accipere possumus, cujus signum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spi
Abbreviated transcription (Latin):
eal aonuiuitione conecditur ut supiora tes¬
tant. Nonenim ait li aut̃ obtulens nurꝰ
multo minus fas ẽ animo tenere aliiuid
ut in oilium indignatio conuertatur. Ad ꝙ¬
ꝑtinet etiam. quod alio loco drͣ. Non occidat
sol suꝑ iracundiam ur̃am. Iubemur ergo in¬
laturi munus ad altare si recordati fu erimus
aliquid adu̾sum nos hr̃e fratrem munus ante
altare relinquere. ⁊ ꝑgere ac reconciliari fr̃i.
deinde uenire. et munus offerre. Quod si acci¬
piatur ad litt̾am. fortassis aliquis credat ita
fieri oportere. si p̾sens frater est. Non enim diui.¬
nus differri potest. ut munus tuum relinq̃re
ante altare uibearis. Si ergo de absente et qd̃
si potest etiam transinare constituto aliquid
tale ueniat minentẽ absurdum ẽ. credere ante
altare munus relinquendum. qd̃ post terras
⁊ maria ꝑagrata. offeras deo. Et ideo ꝓrsuoz
intus ad spiritalia refugere cogunur. ut hoc
quod dictum ẽ sine absurditate possit intel¬
ligi. altare itaq spiritaliter in interiore dei

Expanded text:
a conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei
Abbreviated transcription (Latin):
at quem constat ẽẽ dampnandum. behenna uͦ
ignis nec dampuatõem habet dubiam. sic̃ iudi¬
cium. nec dampnari peuam sicut concilium. In
gehenna quippe certa est et dampnatio ⁊ pena
dampnati. Uidentur gͦ aliqui gradus in pecratis.
et in reatu. S quib modis inuisibiliter exhi¬
boantur pene meritis animaꝵ. quis potest dr̃e:
Audiendum ẽ itaq qͣntum int̾sit uit̾ iusticiã¬
phariscoꝵ. ⁊ iusticiam maiorem. que in regnũ
celoꝵ introducit. cum sit grauius occidere quã
u̾bo in rogare conuicium. Ibi occisio reum fãc̃
uidicio. hic aut̃. ira facit reum uidicio. Quod
trium illoꝵ pect̃oꝵ leuissimum ẽ. qr illi questi¬
onem homicidii int̾ homines agitabant. hic
aut̃ omnia diuino uidicio dimittunt᷑ ubi si¬
nis dampnatoꝵ est geheuna ignis. Quisquis
aut̃ dixerit qd̃ grauiori supplicio. in maiore
iusticia punitur homicidium. si gehenna ig¬
nis punitur conuicium. cogit intelligi ẽẽ dif¬

Expanded text:
at quem constat esse damnandum: gehenna vero at quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu: sed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere? Audiendum eistam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse dif
Abbreviated transcription (Latin):
optarmil am si extorserit uocem in c aig deron
ipa cominocio. ñ agnificatem aliquahas
im anumi motum p̃a ecuptione teltedntan
q̃ fen atir ille non irascitur plus est utiai. on
si fintensuoa silentio pͥmeret. Sus uon so¬
bum uox indignantis auliatũr.  e lasn let¬
bum ano iam certam eiꝰ uituationem in ix
ꝓ fentu designet et notet. quis dubitet am̃¬
pbirs hoc c̃ẽ quam s solus indignationis sou
ederrcur s Itaꝑ in prumo unum ei lbelt un
significat et in uoce ip̃a certe uĩtupamonis
etp̃ lio. Aore nuncetiam tres reatus. iuclici
concilii. ⁊ gehenneignis. Nam in uidicio. ao¬
hus uocus defensioni datur. In concilio aut.
quamq̃m et uudicum ẽẽ soleat tami quia
int esse aliq uid hoc loco fateli dnit in auuiꝰ¬
tinitio. adetur ad concilium ptiiet sences¬
ae platio quando ñ iam cum iocre santea
uttum dampnandꝰ sit S intee se quu iioi¬
cant conferunt quo supplicio dampnari oporte.¬

Expanded text:
ceptum: jam si extorserit vocem indignantis ceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira signifieat, et in voce ipsa certa vituperationis expressio. Unde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporte
Abbreviated transcription (Latin):
racha. S potuit latuius interpres ubi posuit
racha pannosum pon̾e. nec uti u̾bo inuisitato.
quod et in latina lingua nullum possit hab̃e¬
ps̃ al. Decidam in anis. In hebreo ꝓ inanis. scͥ¬
bitur racha. Unde incelligimus id qd̃ in euͣn¬
gelio cenetur. qui fratri suo racha et fatue
dixerit qͣui habeant int̾pretacionem. ꝓba¬
bilius ergo ẽ. quod audiui a quodam he¬
breo cum int̾rogassem. Dixit enĩ esse uocẽ
non significantẽ aliquid. s indignantis
animimotũ exprimentẽ. Has int̾iectiones
grammatica uocant particulas or̃onis sig¬
nificantes commoti animi affectum. uelut
cum cłr adolente heu. uel ab irascente hem.
Que uoces quarumc̃q linguax sunt propͥe.
nec in aliam linguam facile transferuntur.
Que causa utiq coegit tam grecum intͥre¬
tem qͣm latinum. uocem ip̃am ponere. cum
quomodo eam int̾pretaretur non inueniret.
Gradus itaq sunt ii istis pectis. Ut primo qͥe¬
ꝙ iascatur. et eum motum retinant corde con¬

Expanded text:
Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, es meis inanis. In Hebraeo pro inani RECAM scribitur. Unde intelligimus id quod in Evangelio continetur: Qui fratri suo dixerit, raca et fatue , quam habeat interpretationem. bilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde con
Abbreviated transcription (Latin):
id quod solu̾it. non sccl̃m id qd̃ inuenit. et le¬
git minimꝰ uocabitur in regno cẽloꝵ. Et
fortasse ideo non erit in regno celoꝵ. ubi nisi
magni ẽe non possunt. Qui aut̃ fecerit et
docuetit sic. hoc ẽ qui ñ solu̾it et docuerit sic.
sid̾m id quod non soluit. magnus uocabit᷑
in regno celoꝵ. Qui q̃ magnus uocabitur
in regno celoꝵ. sequitur etiam. ut sit in regno

Expanded text:
id quod solvit, non secundum id quod invenit et leid quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, hoc est, qui non solverit, et docuerit sic, secundum id quod non solvit, magnus vocabitur in regno coelorum. Qui vero magnus vocabitur in regno coelorum, sequitur ut etiam sit
Abbreviated transcription (Latin):
est Nam qui dic̃ non ueni solu̾e legem sad um¬
plers aut dende dicit quod miꝰ ht. aut faciendo
ꝙ iuibet. Ilud ergo ꝑuĩ consideramus q d p̃no
tostut. Lam qui addit quod minus ht̃ uoni
tra soluit qd̾ inuenit s magis ꝑficitndo cmn¬
srmai. Et ideo sequit᷑ et dicit. men illo uo¬
dis. donee teanseat cẽlum et t̾ra. iota imũ aut
unus aper non p̾teribit alege. donet het oĩca
fiant. Dum enim funt etiam illa que a d¬
dunt᷑ ad ꝑfectionem. multomagis fiunt illa q̃
pͥmissa sunt. ad inchoationem. Quõd autẽ
ait. iota unum ait unus apex non transibit
a lege. nicħ potest aliud intelligi nisi uehemẽs
ta ẽ. Inter quas litt̾as. iota minor ẽ ceteris. qr
uno ductu fit. Apex aut̃. etiam ip̃ius aliqua
in summo particula. Quib u̾bis. ostenditur
in lege ad effectum etiam minima quey ꝑdu¬
ci. deinde sũbicitꝰ. Qui aut̃ soluerit unum
de mandatis istis minimis. ⁊ docuerit sic hoĩes.
minimꝰ uocabitur in regno celoꝵ. Mandata

Expanded text:
st. Nam qui dicit, Non veni solvere Legem, sed implere; aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet: illud ergo prius consideremus, quod primo posui. Nam qui addit quod minus habet, non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmat: et ideo sequitur, et dicit, Amen bis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens rata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaeque perduci. Deinde subjicit: Qui enim solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata
Abbreviated transcription (Latin):
ẽciam discentib. Suꝑ candelabrum ergo pouit
liceruam cum dicit̃ apłs. Non sic prgno. sicur¬
ciui aprem cedens. s castigo corpꝰ meum et seruito¬
ti subitis ne furte aliis predicans ip̃e reprobus
meniar. Quod u̾o ait ut luce̾nt his qui in
domq suntt. domum ꝓuto dictam habitatõem
honunum. ⁊dẽ ip̃m mundum. ꝓpter id quod
supius ẽ altꝰ uos estis lumen mundit: Aut sido¬
mum quisqp̃ uult acciꝑe eccł̃iam. nec hoc absur¬

Expanded text:
ur discentibus. Super candelabrum ergo ponit ur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus, Non sic pugno tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisque vult accipere Ecclesiam, nec hoc es
Abbreviated transcription (Latin):
dius significat ut hoc sit ponere lucernã sub
modio. suꝑiora facere corporis commoda. quã
p̾dicationem u̾itatissut ido quisꝙ ueritatem ñ
predicet. dum timet ne aliquid in reb corporalib
retributionem mensure. qua quisꝙ recipiet q̃
gessit in corpore ut illic inquit apls recipiet
unusquisq que gessit in corpore: ⁊ tamquã
de hoc mocdio corporis alio loco dr inq̃ua mẽ
diex mensura ⁊ inchoant᷑ et transeunt. Quam
fortasse significat modius. Eterna u̾o et spiri¬
talia nullo tali fine coartatur. Non enĩ ad
mensuram dat deus sp̃m. Sũb modio ergo lu¬
cet nam ponit quisquis ludem doctrine bone
cõmodis temporalib obscurat et tegit. Supͣ
dei sũbicit ut suꝑior sit p̾dicatio u̾itatis. et in¬
serior seruitus corporis. Pipsam tamen crrepo¬
ris serultutem excellentior luceat doctrina que
ꝑ officia coiporalia. idẽ ꝑ uocem et linguam et
cet̃os corparis motus in bonis oꝑib insinuat᷑¬

Expanded text:
dius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub dius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibropter retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qudierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscurat et tegit. Sed sDei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corporis motus in bonis operibus insinuat
Abbreviated transcription (Latin):
S infi̾or non est qui qͣmuis corpore multa in
t̾ra sustineat. corde tamen fixus in celo ẽ. Yos
estis lumen mundi. Quomodo dixit suꝑius
sal t̾re. sic nunc dicit lumen mundi. Nam
neq suꝑius ista t̾ra accipienda est quam pe¬
dib corporeis calcamus. s homines qui in
t̾ra habitant. uel etiam peccõres. cuius con¬
diendis et extinguendis cultorib apłitum
salem dñs misit. ita et hic mundum non ce¬
lum ⁊ t̾ram. s homines qui sunt in mundo
uł diligunt mundum. oportet intelligi. Qͥ¬
bus illuminandis. apłi missi sunt. Honpͣ
ciuitas abscondi suꝑ montem posita. Idest
fundata suꝑ insignem magnamꝙ ustici¬
am. qͣm significat ip̃e mons. in quo dispiitat
dñs. Neq accendunt luceruam. ⁊ ponunt᷑ eã
sub modio. Quid putamusita ẽẽ dictum sub
modio. ut occultacio tantum lucerne accipien¬
da sit: Tamqͣm si diceret. Nemo accenlit luder¬
nam et occultat illam: An aliquid etiam̃ mo¬

Expanded text:
sed inferior non est qui quamvis corpore multa in sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constituta: id est, fundata super insignem magnamque justitiam, quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam mo
Abbreviated transcription (Latin):
anima in qua. cui pectanti dictum est. terra
cale induerit in mortalitatẽ. Ita enim ꝑsecuti
ꝑsecutionem generaliter posuit. Et in maledic¬
tis. ⁊ in delaceratione fame. Et bene exemplo ad¬
hortatus est. qi uera dicentes solent ꝑsecutionem
fatuos ẽẽ iudicandos. qui temporalium bonoꝵ
uel copiam sectantes uł dampna metuentes.
amittunt et̾na. que nec dari possunt ab homi¬
nib nec auferri. Itaq si sal infatuatum fu̾it.
in quo sallietur: Idẽ si nos ꝑ quos condien¬
di sunt quodam modo ppłi metu ꝑsecutionũ
temporalium amiseritis regna celoꝵ. qui er̃t
homines ꝑ quos uob̃ error auferat᷑ cum uoꝰ
elegerit ds ꝑ quos etrorem auserat cecerop:
sigo ad nichilum ualet sal infatuatum. nisi
ut mutatur foras. ⁊ conculcetur ab hominib.
Non itaq calcatur ab hominib qui patit̃
ꝑsecutionem. s qui ꝑsecutionem tuendo in¬
fatuatur. Calcari enim non potest. nisi infi̾or.

Expanded text:
anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra anima iniqua, cui peccanti dictum est, Terra  hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim persecuti t. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior:
Abbreviated transcription (Latin):
Alii dicebant ꝙ ꝓpħ̃a est. alii dicebant non.
s seducit ppłm. Persequi aut̃ est ium infer¬
te uel insidiis appetere. qđ fecit qui eum tradi¬
adi. et qui eum cucifpxerunt. Sane qd etiamn
hot non est nude positum ut diceret. et dlicent
om̃e malum adũsum uos s aillitum ẽ mẽ¬
cientes. additum est ĩ ꝓpter me. ꝓptereos auł¬
ditum puto. qui uolunt de ꝑfecutionĩb ⁊ de
same sue turpitudine głari. Et ideo ilicere ad
se ꝑtinere xp̃m. quod multa de ilł dicuntur
mala cum et uera dicant᷑ quando deilloꝵ er¬
poe dicunt᷑. Et si aliquando etiam non nlła
falsa iactantur: quod temeritate hominum
meites ur̃a multa est in celis. Non hic celos
dici puto suꝑiores partes huius uisibiłes mũ¬
de Non enim meites nr̃a que in concussa et
et̾ua esse debet̾ in reb uolubilib et temꝑalibꝰ
collocanda ẽ. s in celis dictum puto. inspni¬
talib fitͥmamentis ubi habitat sempit̾na
iusticia. In quoꝵ comꝑatione t̾ra dicitur

Expanded text:
ia propheta est: alii autem dicebant, Non, sed seducit populum . Persequi autem, est vim infere, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum merces vestra multa est in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporalibus collocanda est. Sed in coelis dictum puto, in spiritualibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia: in quorum comparatione terra dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter iusticiam. ubi aut̃ sana sides non ẽ. non
potest eẽ iusticia. qr uistus ex fide uiuit. Neꝙ
scismatici aliquid sͥ ex ista merrede ꝓmittant
qi similiter ubi caritas non est non potestẽe
ledicent. et dicent omne malum adu̾sum
uos. cum maledicere hoc sit malum ddicere. s̾
aliter maledictum iactat̃ cum contumelia co¬
ram illo qui maledicitur. Sicut clño nr̃o dic¬
tum ẽ. nonne uenum dicimnus qd̾ samarita

Expanded text:
r justitiam. Ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia, quia justus ex fide vivit. Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant: quia similiter ubi charitas non est, non potest esis maledicent, et dicent omne malum adversum vos, cum maledicere, hoc sit malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est: Nonne verum
Abbreviated transcription (Latin):
rursus exordiens. Uidetur ergo mͥ etiam septi¬
formis oꝑatio sp̃t sancti. de qua ysaias loqͥtur.
his gradib sententiisq congruere s inter est
ordinis. Nam ibi et numeratio ab extellentio¬
rib cepit. hic u̾o ab inferiorib. Ibi namꝙ in¬
cipit a sap̃ia. et desinit ad timorem dei. Seil
inicium sap̃ie. timor dñi est. Qua ꝓpter si gra¬
datim tamqͣm asceudentes numerem̃. primꝰ
ibi est timor dñi. secunda pietas. tria scientia.
qͣrta fortitudo. quintum consilium. sextus
intellectus. septima sap̃ia. Timor dñi congͣit
humilib de quib hic dr. Beati pauꝑes sp̃u. qͦ¬
pere. s time idest noli extolli. Pietas. congruit
mitib. Qui enĩ piequerit. honorat sanstã
scripturam.⁊ non rep̾hendit qđ nondũ intelli¬
lugenib. qui iam cognouerunt in script᷑¬
is a uib malis iundi teneant᷑ Que canquam
bona et utilia. guorantes appetiuerunt. D
quib hic dicetur. Beati qui lugent nc̃ forcitu¬

Expanded text:
rursum exordiens. CAPUT IV.--11. Videtur ergo mihi etiam septiformis operatio Spiritus sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis: nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapientia, et desinit ad timorem Dei: sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei congruit humilibus, de quibus hic dicitur, Beati pauperes spirpere, sed time, id est, noli extolli. Pietas congruit mitibus, qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intellilugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
amites. qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram.
Iugentib consolatio. tamqͣm scientib qͥd ami¬
secint ed quib mersi sint. Beati lugentes. q̃m ip¬
si consolabuntur. Psurientib et sicientib sami¬
citas tamqͣm refectio. laborantib. fortitenꝑ cer¬
tantib ad salutem. Beatiqui esuriunt ẽt sici¬
luit iusticiam. qm̃ ipsi saturabunt᷑ misericordi¬
bus miscdłia. tamqͣm uero et optimo consilio utẽ¬
tib ut hoc eis ȩxhibeatur a potenciore qđł in uali¬
diorib ipsi exhiłent. Beati miseriordes. q̃ ipi¬
Miundis abrde facultas ẽ uudendicłm tamqͣm pur
orulum. ad intelligenda etna getentib. Benti
mundo corde. q̃m ipli dm̃ uidebunt. Pacificis
similitudo est des tam quam ꝑfecte sapientib.
formatisso ad maginem des ꝑ regeneratione

Expanded text:
 ipsi haereditate possidebunt terram. Lugentibus consolatio, tanquam scientibus quid amiserint, et quibus mersi sint: Beati qui lugent; quoniam ipsi consolabuntur. Esurientibus et sitientibus saturitas, tanquam refectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod invalidioribus exhibent. Beati misericordes; qMundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad intelligenda aeterna gerentibus. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem
Abbreviated transcription (Latin):
nodis scl̃i huius ꝑ carualem consuetudinem
ac pecra teneatur. Itaq in hoc t̾eio graclu in
quo scientia est iuget᷑ amissio summi boni
qr in heret᷑ extremis. In quarto aut̃ graclu la¬
bor est ubi uehementer incumbit᷑ ut sese ani¬
mus auellat ab his. quib pestifera dulcedine
mnexus est. Hic gͦ esuritur et sicitur uisticia.⁊

Expanded text:
arnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in hoc tertio gradu, in quo scientia est, lugetur amissio summi boni, quia inhaeretur extremis. In quarto autem gradu labor est, ubi vehementer incumbitur ut sese animus avellat ab eis quibus pestifera dulcedine innexus est: hic ergo esuritur et siti
Abbreviated transcription (Latin):
prentia congtuit pacisicis. in quib iam or¬
diata sunt omnia. nullusꝙ motus aduet¬
sus uationem rebellis est s cuncta obtempr¬
rant spĩui hominis. cum et ipse obtemꝑet de.
De quib hic dix. Beati pacifici. unum aut̃

Expanded text:
pientia congruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. Unum autem
Abbreviated transcription (Latin):
sousiliem. ongruit iniseritordib. hocena
unum remedium est de tantis malis euaden¬
di ut dimittamus sic nobis dimitet rolumꝰ
es adluuemus in quo possumus alios. sunt
nos in quo ñ possumus cupimus acluiuare.

Expanded text:
onsilium congruit misericordibus. Hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus, sicut et nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possimus alios, sicut et nos in quo non possumus cupimus adjuvari.
Abbreviated transcription (Latin):
tialicer dici ꝑtineant etiam ad illos qui absẽ¬
tes uł̃ post futuri erant. Qua ꝑpt̾ iste senten¬
ciaꝵ numerꝰ diligenter considerandus est In¬
cipit enuim beatitudo. ab humilitate. Beati pau
n subdit anima timens post hanc uitam ne
ꝑgat ad penas etiam si forte in hac uita sͥ brata
ẽẽ uideatur Inde uenit ad diuinaꝵ scripturaꝵ
coguitõnem. ubi oportet etlam semitẽ prebere
pietati ne id qđ imꝑitis uidet᷑ absurlum ui̾tu¬
perare audeat. ⁊ ꝑuicacib concertationib effi¬
ciatur indocilis. Inde iam incipit scue. quib
nodis scl̃i huius ꝑ carualem consuetudinem
ac peca teneatur. Itaq in hoc t̾rio gracdu in

Expanded text:
ad illos qui absentes vel post futuri erant. Quapropter iste sententiarum numerus diligenter considerandus est. Incipit enim beatitudo ab humilitate: Beati paupi subdit anima, timens post hanc vitam ne pergat ad poenas, etiamsi forte in hac vita sibi beata esse videatur. Inde venit ad divinarum Scripturarum cognitionem, ubi oportet eam se mitem praebere pietate, ne id quod imperitis videtur absurdum vituperare audeat, et pervicacibus concertationibus efficiatur indocilis. Inde jam incipit scire quibus nodis saeculi hujus per carnalem consuetudinem ac peccata teneatur: itaque in h
Abbreviated transcription (Latin):
dei filiꝰ. Neq enim imꝑare inferiorib potest. nͥ
suꝑiori se ip̃e subiciat. Et hec est pax: que dat᷑
infra hominib bone uoluntatis. Hec uita cõ¬
summati ꝑfectitp sapientis. De huiusmodi re¬
gno pacatissimo ⁊ ordinanssimo. missus est
foras princeps huius scl̃i. qui ꝑuersis in ordi¬
natisꝙ dominatur. Hac pace intrinsecus consu¬
tuta atꝙ firmata. quastunq ꝑsecũtiones ille
qui soras missus est formsecus concitauerit. au¬
get głam que scłm d̾m est. Non aliquid in il¬
lo edificio labefactans. s deficientib machinĩ
suis innotescere faciens qͣnta firmitas intus ex¬
truita sit ideo saquitur. Beati qui ꝑsecutionem
paciuint᷑ ꝓpter iusticiam. qm̃ ip̃oꝵ est regnum
enuim cecͥa. compellans loquit᷑ ad illos qui
aderant dicens. Beati eritis cum uob̃ maleli¬
aut sentencias generaliter digerebat. Non .ii.¬

Expanded text:
Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi Filius Dei. Neque enim imperare inferioribus potest, nisi superiori se ipse subjiciat. Et haec est pax quae datur in terra hominibus bonae voluntatis ; haec vita consummati perfectique sapientis. De hujusmodi regno pacatissimo et ordinatissimo missus est foras princeps hujus saeculi, qui perversis inordinatisque dominatur. Hac pace intrinsecus constituta atque firmata, quascumque persecutiones ille qui foras missus est, forinsecus concitaverit, auget gloriam quae secundum Deum est; non aliquid in illo aedificio labefactans, sed deficientibus machinis suis innotescere faciens quanta firmitas intus exstructa sit. Ideo sequitur: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam; quoniam ipsorum est regnum enim caetera compellans loquitur ad illos qui aderant, dicens: Beati eritis, cum vobis malediautem sententias generaliter di
Abbreviated transcription (Latin):
alibi scciptum ẽ. Et in simplicitate cordis que¬
rite ilum: Hoc est mundum cor qd̾ est s̃¬
plex cor. Et quemadmodum lumen hoc ui.¬
deri non potest nisi ocł̃is mundis. ita nec deus¬
uidet᷑ nisi mundum sit illud quo uideri potest.
Beati pacisici. qm̃ filii dei uocabunt᷑. In pace
ꝑfectio ẽ. ubi nicħ repugnat. Et ideo fili dei pa¬
cifici. q̃m nich in his resistit deo. Et utiq filii¬
dei similitudinem pr̃is habere debent. Pacifici
aut̃ in semet ip̃is sunt. qui om̃s animi sui mo¬
tus componentes: ⁊ subicientes rationi idest mẽ¬
ti et sp̃ui carnalesꝙ concupiscentias habenteᷤ
edomitas. fiunt regnum dei. In quo ita sunt
orclinata om̃ia. ut qđ est in homine p̾cipuũ
et excellens. hoc imperet ceteris non reluctantib
que sunt nob̃ bestiisq communia. Atty id ip̃m
ꝙ excellit in homine. id est mens et ratio. sũbi¬
ciatur pociori. quod est ip̃a ueritas unigenitꝰ

Expanded text:
alibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaealibi scriptum est, Et in simplicitate cordis quaerite illum . Hoc est enim mundum cor, quod est simplex cor: et quemadmodum lumen hoc videri non potest, nisi ocvidebitur, nisi mundum sit illud quod videre potest. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. In pace perfectio est, ubi nihil repugnat, et ideo filii Dei pacifici, quoniam nihil resistit Deo. Pacifici similitudinem patris habere debent. Pacifici autem in semetipsis sunt, qui omnes animi sui motus componentes et subjicientes rationi, id est menti et spiritui, carnalesque concupiscentias habentes edomitas, fiunt regnum Dei: in quo ita sunt ordinata omnia, ut id quod est in homine praecipuum et excellens, hoc imperet caeteris non reluctantibus, quae sunt nobis bestiisque communia; atque idipsum quod excellit in homine, id est mens et ratio, subjiciatur potiori, quod est ipsa veritas unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
sione caroꝵ. Conu̾si autem ad dm̃. ea que in
hoc mundo cara amplectabantur. amitunt
Non euĩ gaudent his ieb. quib antegaude¬
bant. Et donee fiat in illis amor et̾noꝵ nulla me¬
sticia sauciantur. Consolabunt᷑ ergo sp̃u sc̃.
qui maxime ꝓpterea paraclytus nominatur
idest consolator. ut temporalem amutentes lu¬
ctum et̾na leticia ꝑstuant᷑. Bean qui esurũt
et siciunt iusticiam. qm ip̃i saturabuntur
Iam istos amatores dicit ueri ⁊ inconcussi lo¬
n. Illo gͦ cibo saturabunt᷑: de quo ip̃e dñs dic̃
meus est cib. ut faciam uoluntatẽ patris mei
ad est iusticia. Et illa aqua de qua quisquis
bileeit ñ sciet ut idem dic̃ s fiet in eo sonsaque
salientis in uitam et̾nam. Beati misitłes qm̃¬
miseribit᷑ iłs. Beatos esse dicit qui sũbuenim̃
miseris. q̃m eisita rependitur ut de misetia libe¬
pentur. Seati mundi corde q̃m ipsi d̃m uide¬
bunt. Qñ ergo stulti sunt qui dł̃m istis exte¬
riorib oculis querunt cum corde uideatur sic̃

Expanded text:
sione charorum: conversi autem ad Deum, ea quae in hoc mundo chara amplectebantur, amittunt: non enim gaudent his rebus, quibus ante gaudebant; et donec fiat in illis amor aeternorum, nonnulla moestitia sauciantur: consolabuntur ergo Spiritu sancto, qui maxime propterea paracletus nominatur, id est consolator, ut temporalem amittentes aeterna laetitia perfruantur. 6. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabunturligamus. Amatores ergo veri et inconcussi boni illo cibo saturabuntur, de quo ipse Dominus dicit: Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei , quod est justitia, et illa aqua de qua quisquis biberit, ut idem dicit, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Beati misemiserebitur. Beatos esse dicit qui subveniunt misseris, quoniam eis ita rependitur, ut de miseria liberentur. 8. Beati mundi corde; quoniam ipsi Deum videbunt. Quam ergo stulti sunt qui Deum istis exterioribus oculis quaerunt, cum corde videatur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
agentilib uenit. qui exercende lingue po¬
cius qͣm mundamdo animo dant oꝑam. ut
hoc nugatorii studii genus. etiam ad đm
prece flectendum transferre conant᷑ arbi¬
trantes sicut hominem iudicem u̾bis addu¬
ci in sentenciam. Nolite itaꝙ similes eẽ ilł.
dicit unus et uerus magist̾. Scit enim pat̾
nr̃. quid nob̃ necessarium sit ante qͣm pe¬
tatis ab eo. Si enim u̾ba multa adid profe¬
runt᷑ ut instruat᷑ et doceatur ignarus. quid
opus est eis. ad rex omium cognitorem. cui
omĩa que sunt et ip̃e que sunt locunt. seseq
indicant facta et ea que futura sunt eiꝰ arcẽ
sap̃amq non latent in qua sunt et que tͥn¬
sierunt et q̃ transitura sunt. Omĩa p̾sen¬
tia et non transeuncia: S qm̃ quamuis¬

Expanded text:
a Gentilibus venit, qui exercendae linguae poa Gentilibus venit, qui exercendae linguae potius quam mundando animo dant operam. Et hoc nugatorii studii genus etiam ad Deum prece flectendum transferre conantur, arbitrantes sicut hominem judicem verbis adduci in sententiam. Nolite itaque similes illis esse, dicit unus et verus magister. Scit enim Pater vester quid vobis necessarium sit, antequam petati, ab eo. Si enim verba multa ad id proferuntur, ut instruatur et doceatur ignarus, quid eis opus est ad rerum omnium cognitorem, cui omnia quae sunt, eo ipso quo sunt, loquuntur, seseque indicant facta; et ea quae futura sunt ejus artem sapientiamque non latent, in qua sunt et quae transierunt, et quae transitura sunt, omnia praesentia, et non transeuntia? 13. Sed quoni