comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ca est: xrp̃i audem frat̾nitas nne it̃¬
missione pacifaca est. Illa inter secõ
a nsortio despicit sepe germanũ: hec
qmit frequent̃ alienum. Tanta gͣ sicut
itillo in temꝑe xp̃iane plebis deuotio
sit: ut nemo domum suã dic̃et. nemo
orium alqͥd uendicaret. sicut ait sc̃s
icis dicens. Nemo quicqͣ ex eo quod
possidebat. suum ꝓprium ẽẽ dicebat.
Non enim inquam erat quisqͣ egens
nt̃ ipsos ħͥeata igit᷑ ple̾s quȩ dum plu¬
res in rp̃o habet diuites: nullum in
sio habit indigentem. Et quȩ dũ ȩter¬
niscasitat diuitias: a frĩbus temꝑ alẽ
npulit pauꝑtatem Uendebant enim
sicut ait scriptura p̃dia et domos suaᷤ:
it p̃cia uenditorũ ante pedes apłorum
penebant. ut erogaret᷑ ꝓut cuiq op
ent. Uidete sanctoꝵ uirorum fidem.¬
quemadinodũ ꝓpter xp̃m toto se ex¬
poliabant pat̾monio: ce nichil sibi re¬
linqui faciebant. Non enum uerebã¬
tur ne esurirent ipsi: dum dimebãt
ne alus esuriret. Hȩc gͥ sub apłis fuit

Expanded text:
ica est; Christi autem fraternitas sine intermissione pacifica est: illa inter se comin consortio saepe despicit germanum; haec assumit frequenter alienum. Tanta ergo, sicut dixi, illo in tempore christianae plebis devotio fuit, ut nemo domum suam diceret, nemo proprium aliquid vindicaret, sicut ait sanctus Lucas, dicens: Nemo quidquam ex eo quod possidebat, suum proprium esse dicebat. Non enim, inquam, erat quisquam egens inter ipsos. Beata igitur plebs, quae dum plures in Christo habet divites, nullum in saeculo habet indigentem: et quae dum aeternas cogitat divitias, a fratribus temporalem repulit paupertatem. Vendebant enim, sicut ait Scriptura, praedia et domos suas; et pretia venditorum ante pedes Apostolorum ponebant, ut erogaretur, prout cuique opus erat. Videte sanctoruquemadmodum propter Christum toto spoliabantur patrimonio, et 321 nihil sibi reliqui faciebant, non enim verebantur ne esurirent ipsi, dum timebant ne alius auferret. Haec igitur sub apostolis fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ipso dño constitutꝰ: audiuit uocẽ delatã
de cȩlo. Hicẽ fuius meus dilectus in quo
bene complacui: ipsũ audice Quod com¬
cũ eẽmus cum illo in scõ monte. Et cum
dixisset hanc uocẽ nos auduumꝰ decȩlo
delatã: subiunxit atq ait. Et habemꝰ
certiorem ꝓpħicũ sermonẽ. Sonuit uox
illa de cȩio : & certiorẽ. ꝓpħicus sermo.
meã & expect᷑ationẽ urãm : ut dicam qđ
uolo quom uolo. Quis enĩ nrm nõ miret᷑
delata uoce de cȩlo certiorem ꝓpħicuqi
sermonem ab. apło dictum esse: seriore
sane dixit. certiorem non meliorem. ioñ
ueriorem. Tam enim uerus ille seg mod
cȩlo qͣ. sermo ꝓpħicus. tã bonꝰ tam utlie
Quid est gͦ certiorem nisi in quo magisan¬
firmet᷑ auditor: Quare hoc : Qm̃ sint
homines infideles: qui sic detͣut uo
ut dicant eum magicis artibꝰ fecisseq
fecit. P ossinc gͦ infideles etiã istã uoco
latã dde cȩlo ꝑ cõieucturas humanase

Expanded text:
titutus, audivit vocem delatam de coelo: Hic est filius meus dilectus, in quo bene complacui; ipsum audite . Quod comcum essemus cum illo in monte sancto. Et cum dixisset, Hanc vocem nos audivimus de coelo delatam; subjunxit atque ait, Et habemus certiorem propheticum sermonem . Sonuit vox illa de coelo, et certior est propheticus sermo. meam et exspectationem vestram, ut dicam quod volo, quomodo volo. Quis enim nostrum non miretur delata voce de coelo certiorem propheticum sermonem ab Apostolo dictum esse? Certiorem sane dixit: certiorem, non meliorem, non veriorem. Tam enim verus ille sermo de coelo, quam sermo propheticus; tam bonus, tam utilis. Quid est ergo, certiorem, nisi in quo magis confirmetur auditor? Quare hoc? Quoniam sunt homines infideles, qui sic detrahunt Christo, ut dicant eum magicis artibus fecisse quae fecit. Possent ergo infideles etiam istam vocem delatam de coelo, per conjectu
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc nuco: adiuua incredulitatẽ meã
Ego & lim̃i et ille quẽ cõtͣ me constitui. et
ꝓpter cuiꝰ controu̾siam int̾ nos natam.
propħam uidicẽ postulaui: non nichil
dicit eciã ipsũ cum dicit intelligam ut
credam. Nam utiq m quod loquor ad
noc loquor ut ꝗeredant qui nõdum cre¬
dunt: & tam̃ nisi quod loquor intelligãt:
crede non possunt. Ergo ex aliqua parde
uerum est qͦd ille dicit. intelligam ut credã:
et ego dico sicut dicit propħa: immo cre¬
de ut intelligas. Uerum dicimus: cõcor

Expanded text:
adhuc nuto: Adjuva incredulitatem meam adhuc nuto: Adjuva incredulitatem meam . Ergo, charissimi, et ille quem contra me constitui, et propter cujus controversiam inter nos natam Prophetam judicem postulavi, non nihil dicit etiam ipse, cum dicit, Intelligam ut credam. Nam utique modo quod loquor, ad hoc loquor, ut credant qui nondum credunt: et tamen nisi quod loquor intelligant, credere non possunt. Ergo ex aliqua parte verum est quod ille dicit, Intelligam, ut credam; et ego qui dico, sicut dicit Propheta, Imo crede, ut intelligas: verum dicimus, conc
Abbreviated transcription (Latin):
et rigare: nõ aũ increm̃dũ dare. Nou̾at aũ
ille cum quo loquebat᷑: qui fidĩ suȩ germi¬
nanti & adhuc ten̾e & adhuc infirmȩ. et ex
magna parte titubanti. non tam̃ nullȩ
fidĩ s aliciu fidĩ adiutorem orabat: cui
leg̃et̃ audistis. Si potes cred̾e ait dñs
iħc pat̾ pueri. Si potes cred̃e: omĩa possi¬
bilia credenti. Et ille intuens semecip¬
sum. & positus añ semecipsum nõ habẽs
temerariã cõfidentiã. s prius discutiens
contientiã: uidit in se ẽẽ aliqͣm fidem
uidit & citubationẽ. Utrumq uidit.
Unum se hab̾e cõfessus ẽ: & alti adiudo¬
rium postulauit. Credo inqͥt domine:
Quid seq̃bat᷑: nͥ adiuua fidem meam:
Non hoc dixit credo dnẽ. Uidetͥis aliqͥd
unde nõ mẽtior credo. uerum dico. Sed
uideo hic etiã nescio qͥd: quod mͥ displice¬
at.Stare uolo: sod adhuc nuco. S audos¬
loquor: nõ cecidi quia credo. S tamen

Expanded text:
et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem ille cum quo loquebatur, qui fidei suae germinanti et adhuc tenerae, et adhuc infirmae, et ex magna parte titubanti, non tamen nullae fidei, sed alicui fidei adjutorem orabat, cui legeretur, audistis: Si potes credere, ait Dominus Jesus patri pueri, si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Et ille intuens semetipsum, et positus ante semetipsum, non habens temerariam confidentiam; sed prius discutiens conscientiam, vidit in se esse aliquam fidem, vidit et titubationem, utrumque vidit. Unum se habere confessus est, et alteri adjutorium postulavit. Credo, inquit, Domine. Quid sequebatur, nisi, Adjuva fidem meam? Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; credo, verum dico: sed video hic etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare volo: sed adhuc nuto. Sloquor, non cecidi, quia credo; sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
controu̾siam iuidicem ꝓpħam. Quid int̾ uos
agebat̃: Tu dicebas intelligam. ut cre¬
dam: ego dicebã ut intelligas crede. Nata
taceamꝰ: qͥd ambo dixerimꝰ audicum est.
Intelligam inqͥs ut credam: credãm inꝗͣ
ut intelligas. ħespondeat propħa Nisi
crediditis nõ intelligetis. Putatis aũ sim̃i¬
nichil dic̃e eciã ulum quidicit intelligã
ute credã: Quid enim nunc agimus. nͥ
ut credant. Non qui nõ credunt: s qͥ
dhuc parum credunt᷑. Nam si nullom̃
Aidissent: hic nõ eẽnt. Fides eos addux̃
ut audiant: fides eos fecit p̃sentes u̾bo
dĩ. S ipsa fe fides que germinauic irri¬
ganda ẽ. nut̾enda ẽ: roboranda est: hocẽ.
quod agimus. Ego inqͥt plantaui apollo
rigauit: s deus increm̃tũ dedic. Itaq neq
qui plantat ẽ. aliqͥd neq qui rigat : sed
qui increm̃tũ dat deus. Loquendo. ortan¬
do docendo. suadendo. plantare possumꝰ.

Expanded text:
controversiam judicem prophetam. Quid inter nos controversiam judicem prophetam. Quid inter nos agebatur? Tu dicebas, Intelligam, ut credam; ego dicebam, Ut intelligas, crede. Nata taceamus. Quid ambo dixerimus, auditum est. Intelligam, inquis, ut credam: Crede, inquam, ut intelligas. Respondeat propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . 8. Finihil dicere etiam illum qui dicit, Intelligam, ut credam? Quid enim nunc agimus, nisi ut credant, non qui non credunt, sed qui adhuc parum credunt? Nam si nullo modo credidissent, hic non essent. Fides eos adduxit, ut audiant; fides eos fecit praesentes verbo Dei: sed ipsa fides quae germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est quod agimus. Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, hortando, docendo, suadendo plantare possumus
Abbreviated transcription (Latin):
fundat sapientes: & ignobilia mund
& contemptibilia elegit ds̃: et ea ql
non sunt. tanꝗͣ. quȩ sint: ut ea qui
seret senator. Dignitatis meȩ m̾ito elec¬
is sum. Postremo si pͥus eligeret imꝑa¬
an: diceret imꝑator. Potestatis meç me¬
oclectuis sum. Q uiescant et disferant᷑
qpaululum quiescãt. non omittantur.
s ontempnant᷑. s aliqͣtulum disferant᷑:
nopossiit głari de semecipsis in semet¬
osis Pamichi inquit illum piscatorem
quo non dignat᷑ loqui senator: nec ꝗͣndo
eut psdem. Ipsum inqͥt da: hunc si im¬
peuo manifestum erit quod ego facio.
Quinqum &e senatorem & oratorem. &
myadiem. ego sum facturus. Quando¬
aiq facturus ego et senatorem : sed
anius egd pifcatõrem. Potest senator
qun de semecipso. potest orator. potest
missa ꝑ mundum recia capiendus iste
cũ cetis eciam p̾płs iste ꝑtinuit. Cigo me¬
mentote eũ dississe. habemꝰ certiorem.
ꝓpħicũ sermonem. Namichi gͦ ad illam

Expanded text:
fundat sapientes; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut ea quae sunt diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem,quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandocumque facturus ego et senatorem, sed certius ego piscatorem. Potest senator gloriari de semetipso, potest orator, potest missa per mundum retia capiendus cum caeteris etiam populus iste pertinuit: ergo mementote eum dixisse, Habemus certiorem propheticum sermonem. Da mihi ergo ad illam
Abbreviated transcription (Latin):
tem reddunt. Et uide quia oneratus
non eris: si ipsum audieris. Iugum enĩ
meum lene e: et sarcina mea leuis ẽ. Quid
est leuis ẽ : Quid si habet pondus sed
minus: Puis habet auaricia. minus uis¬
ticia: Nolo sic intelligas hec sartmna nõ
est pondus onerati: s alę sunt uolatori.
Habent enim et aues pennarum suarum
sarcinas. & quid dicimus: Portant illas. a¬
ł portant᷑. Portant illas in t̾ra: poitant᷑ illis
incelo. Tu si miscłiam uelis p̃bere aui p̃¬
sertu estate: & dicas miseram istam aui¬
culam onerant pennȩ. ⁊ dethas onus hoc:¬
onus in t̾ra remanebat. cui subuenire uoluisti
Porta ergo pennas pacis: alas accipe harita¬
tis: hec ẽ. sarcina: sic implebitur lex xp̃i.
cio quis auarus intt. Nosti illum auarũ.
stat cecum: et tu non es auarus. s ȩtiam.
misericors. Das pauꝑi quod habes: non
inhus inea quȩ non habes. Audis dicen¬
tem apłm. ł recipe diuitib huius mun¬

Expanded text:
tem reddunt. Et vide quia oneratus tem reddunt. Et vide quia oneratus non eris, si ipsum audieris. Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est . Quid est, levis est? Quid si habet pondus, sed minus? plus habet avaritia, minus justitia? Nolo sic intelligas. Haec sarcina non est pondus onerati, sed alae sunt volaturi. Habent enim et aves pennarum suarum sarcinas. Et quid dicimus? Portant illas, et portantur. Portant illas in terra, portantur ab illis in coelo. Tu si misericordiam velis praebere avi, praesertim aestate, et dicas, Miseram istam aviculam onerant pennae, et detrahas onus hoc; in terra remanebit, cui subvenire voluisti. Porta ergo pennas pacis, alas accipe charitatis. Haec est sarcina, sic implebitur lex Christcio quis avarus intrat: nosti illum avarum, stat tecum, et tu non es avarus; sed etiam misericors, das pauperi quod habes, non inhias in ea quae non habes; audis dicentem Apostolum, Praecipe divitibus hujus mun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iucissitudines ordinare. tempora et se¬
dila uib̾e ꝑcurrere: seminibꝰ ium tribue¬
se. animalib t̾ram roplere: Nichil horũ
nosiubet dic̾e magister celestis. Illa facit
dignatus ẽ: in eo quod deus ẽ. audi ut
recie̾eris. In eo quod homo est: audi ut
uniteris. Discite ame inqͥt non mundũ
fabricare:⁊ creare naturas. necillas qui¬
dem alias quȩ hic latens deus. homo ma¬
nifestus effecit: nec ipsa dicit discite ame
febrem ab egrotantib pellere: fugare
demonia. mnortuos suscitare. uentis et
fluctib imꝑare: suꝑ aquas ambulare:
nec hoc dicit discite a me. Hȩc enun de¬
dic quib̾dam discipłis sius: quibꝰdam
non dedit. hoc autem discite ame: om̃ibꝰ
dicit. Ab hoc p̃cepto: nemo se extuset.
Discite ame quoniã mittis sum et humił
aorde: Quare dubitas hanc sartmam
ferre: hȩc sarcina gͣuis ẽ. humilitas et
pietas: hȩc sartina gͣuis ẽ. fides spes.
saritas: Ista enim humilem. ista mit¬

Expanded text:
que, vicissitudines ordinare, tempora et saeque, vicissitudines ordinare, tempora et saecula jubere percurrere, seminibus vim tribuere, animalibus terram replere? Nihil horum nos jubet discere magister coelestis: illa facit dignatus est, in eo quod Deus est, audi ut recreeris; in eo quod homo est, audi ut imiteris. Discite, inquit, a me; non mundum fabricare, et creare naturas: nec illa quidem alia quae hic latens Deus, homo manifestus effecit; nec ipsa dicit, Discite a me febres ab aegrotantibus pellere, fugare daemonia, mortuos suscitare, ventis et fluctibus imperare, super aquas ambulare: nec hoc dicit, Discite a me. Haec enim dedit quibusdam discipulis suis, quibusdam non dedit: hoc autem, Discite a me, omnibus dicit; ab hoc praecepto nemo se excuset, Discite a me quoniam mitis sum, et humilis corde. Quare dubitas hanc sarcinam ferre? Haec sarcina gravis est, humilitas et pietas? Haec sarcina gravis est, fides, spes, charitas? Istae enim humilem, istae mi
Abbreviated transcription (Latin):
sarcinas loquenti sub ipsis positi: exli¬
mant. Cum saicinis intrarunt: cumsir¬
cinis exeunt. Auari ingressi sunt: aun
discedunt. Ego loquendo contra istis lim¬
nas iaboraui. Si clamatis ponite qud
portatis. P ostremo me nolite audire In¬
peratorem urm audite clamandem: uini
nitis: nisi laborare desinatis. Uultis adne
hum̃is urĩs. Tollam quidem sarcinas: s
manes sarcinas non dimittam. Tollam sar¬
cinas malas: & imponam bonas. sum eñ
dixisset & egd uos reficiam. ⁊ iunxit dolli¬
de iugum iugum meum suꝑ uos. Mal
uos: et discitead me.Si uob̃ uilute huml¬
num qualecumq magistium discite asl
Xp̃s clamat magister. unicus dĩ filius
solus uerax. uerus ueritas clamat: discis
ame. Quid : Quia in pͥncipio erat u̾bum i
u̾bum erat apd̃ dm̃: et ds̃ erat auibum
comia ꝑ ipsum facta sunt: Nunquid
noc ab eo pot̾imus disdere. mundum fabri¬
ate. celos luminib implere: diei noctis¬

Expanded text:
sarcinas loquenti sub ipsis positi exclasarcinas loquenti sub ipsis positi exclamant? Cum sarcinis intrarunt, cum sarcinis exeunt: avari ingressi sunt, avari discedunt. Ego loquendo contra istas sarcinas laboravi. Si clamatis, ponite quod portatis. Postremo me nolite audire; Imperatorem vestrum audite clamantem, Venitstis. Non enim venitis, nisi laborare desinatis. Vultis ad me humeris vestris. Tollam quidem sarcinas, sed inanes a sarcinis non dimittam: tollam sarcinas malas, et imponam bonas. Cum enim dixisset, Et ego vos reficiam; adjunxit, Tollite jugum meum super vos. Male vos, et discite a me. Si vobis viluit humanum qualecumque magisterium, discite a me. Christus clamat magister, unicus Dei Filius, solus verax, verus, veritas clamat, Discite a me. Quid? Quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt ? Numquid hoc ab eo discere poterimus, mundum fabricare, coelum luminibus implere, diei noctis
Abbreviated transcription (Latin):
pugnantia p̾munt te.⁊ dilaniant de. Nõ
enum paria imperant: non enun similia
iubent. Pigricia dicit dormi: auaricia
dicit surgẽ. P igricia dicit noli pati frigi¬
dos dies: auaricia dicit. dolera ęciam in¬
mari dempestates. Illa dicit quiesce. illa
non sinit quiescere. Illa Iubet non solum
ꝓcede.. s et nauiga transmare. quere
dertas quas ignoras. merces in india de¬
portandȩ sunc. Non nosti linguam indo¬
rum s intelligibilis uidet᷑ sermo auari¬
ciȩ. Ueniens ignotus ad ignotum: das. ac¬
cipis. emis. portas. Periditatus puenisti.
cum piculis redis. Exclamas in mare ꝙ¬
gitatus tempestate: ds̃ ub̾a me. Non
audis respõdẽtẽ quare: Non miside.
ricia tibi iussit̾ ut ad quireres quod io
habebas. egd tibi iussi ut sine laboem
ostium tuum pauꝑi dares quod habers
Iua ce ad indos misit ad reportandum
ne auaritiȩ. inuissione mea non labe
Ambo uissimus: non audisti me. Ciua¬
portant: quanti michi modo contͣipos

Expanded text:
pugnantia premunt te, et dilaniant te. Non pugnantia premunt te, et dilaniant te. Non enim paria imperant, non enim similia jubent. Pigritia dicit, Dormi: avaritia dicit, Surge. Pigritia dicit, Noli pati frigidos dies: avaritia dicit, Tolera in mari etiam tempestates. Illa dicit, Quiesce; illa non sinit quiescere. Jubet, non solum, Procede; sed et, Naviga trans mare, quaere terras quas ignoras. Merces in Indiam deportandae sunt: non nosti linguam Indorum, sed intelligibilis videtur sermo avaritiae. Venies ignotus ad ignotum; das, accipis, emis, portas; periclitatus pervenisti, cum periculis redis, exclamas in mari exagitatus tempestate, Deus, libera me. Non audis respondentem, Quare? Misi te? Avaritia tibi jussit ut acquireres quod non habebas: ego tibi jussi ut sine labore ante ostium tuum pauperi dares quod habebas. Illa te ad Indos misit ad reportandum sione avaritiae, in jussione mea uon laboras. Ambo jussimus; non audisti me: cui obaportant? Quanti mihi modo contra ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
quod peuis ẽ onera: addi uob̃ petitis non
multipliceͣm et uarietatẽ harum dissere¬
re sarcinarũ : Tam̃ pauca in de cõmemore¬
mus: et de his cet̾a coniectemꝰ. Uide homi¬
nem oneratum sartina auaritie: uide il¬
lum sub hac sarcina sudantem anelantẽ.
sicientem & laborando sarcinam addentẽ.
Quid expectas o auare amplectens onus
tuum. ⁊ catenis cupiditatis alligans ma¬
lam sartinam sub hum̾os tuos: Quid
expectas. quid laboras. quid hinias. qͥd
concupiscis: Nempe saciare auarteiam
Quota mania. et facta nequissima ex¬
pectas gͦ saciare auariciam: Illa podest
te p̾mere: tu illam non podes saciarez an
forte non ẽ. grauis: Usq adeo sub hac sar¬
cina sensum ęciam ꝑdidisti. Non ẽ. gͣuis aua¬
ricia. Quare gͦ te de somno excitat. quȩ te
aliquando &̃ dormire non sinit : Et fortaᷤ¬
se habes cum illa alt̾um onus pigriciȩ
& ista duo onera nequissima seciunq re

Expanded text:
quod pejus est, onera addi vobis petitis, non quod pejus est, onera addi vobis petitis, non multiplicitatem et varietatem harum disserere sarcinarum? Tamen inde pauca commemoremus, et de his caetera conjectemus. Vide hominem oneratum sarcina avaritiae, vide illum sub hac sarcina sudantem, anhelantem, sitientem, et laborando sarcinam addentem. Quid exspectas, o avare, amplectens onus tuum, et catenis cupiditatis alligans malam sarcinam sub humeros tuos? Quid exspectas? quid laboras? quid inhias? quid concupiscis? Nempe satiare avaritiam. O vota inania et facta nequissima! Exspectas ergo satiare avaritiam? Illa te potest premere, tu illam non potes satiare. An forte non est gravis? Usque adeo sub hac sarcina sensum etiam perdidisti? Non est gravis avaritia? Quare ergo te de somno excitat, quae te aliquando etiam dormire non sinit? Et fortasse habes cum illa alterum onus pigritiae, et ista duo nequissima onera secumque
Abbreviated transcription (Latin):
corrigere: iuicem onera nr̃a portat᷑e: bre¬
uiter dictum breuitq distinctum ẽ. Et
quantum existimo: manifestationem
ueritatis non inpediuit. Nam et breui¬
ter audistis: et cito intellexistis. Corda
urã non uidi: sed testes cordis uoces audi¬
ui.iam g̃ tanꝗͣ. de intellectis securi. ali¬
quanto latius disseramus. non ut intelli¬
gendum insinuet᷑: s. ut quod intellectũẽ.
peccata sunt. Has detestabiliũ onerũ sar
cinas portantib hominibꝰ et sub eis frus¬
tia sudantib dñs dicit. Uenite ad me om¬
nes qui laboratis & onerati estis: et ego uo¬
reficiam. Quomͦ reficit peccatis oneratos: nͥ
indulgentia peccators: Concionator mun¬
di de quadam speccula excelsȩ auccoritatis
exlamat. audi genus humanu
audite filii adam: audigenus laboriosum
& infructuosum. Uideo laborem ur᷑m:
iudete donum meum Scio. laboratis.
et onerati estis: et quod ẽ. miserius ꝑ nici¬
osas sacmas urĩs umeris alligatis. ad hec

Expanded text:
corrigere, Invicem onera vestra portate. Brecorrigere, Invicem onera vestra portate. Breviter dictum, breviterque distinctum est: et quantum existimo, manifestationem veritatis non impedivit. Nam et breviter audistis, et cito intellexistis. Corda vestra non vidi: sed testes cordis voces audivi. Jam ergo tanquam de intellectis securi, aliquanto latius disseramus; non ut intelligendum insinuetur, sed ut quod intellectum est, pecinas portantibus hominibus, et sub eis frustra sudantibus, Dominus dicit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Quomodo reficit peccatis oneratos, nisi indulgentia peccatorum? Concionator mundi, de quadam specula excelsae auctoritatis exclamat: Audi, genus humanum; audite, filii Adam; audi, genus laboriosum et infructuosum: video laborem vestrum, videte donum meum. Scio, laboratis et onerati estis; et quod est miserius, perniciosas sarcinas, vestris humeris alligatis: ad haec,
Abbreviated transcription (Latin):
Et in ipso quippe capitulo lectionis habeᷤᷤ
l positum: unusquisq aũ ꝓpͥum onus
portabit. Iam g̃ occurrit sensib ur̃is. Si
unusquisq ꝓprium onus portabit. quomͦ dicit.
inuicem onera ur̃a portate: nisi quia onera
distinguenda sunt. ne sibi cõtraria loqui
putetur apłs: Non enim. longe. non enim
in ała epła. nonenu in hac ipsa longe su¬
ꝑuis aut inferius: sed in eo ipso loco. ita ut
sibi sint eadem uerba contigua utrumq
nec portat cum alio alter. nec ꝑicit malt̾um
et alia sunt onera. in quibꝰ recte dicis frĩ.
porto tecum. aut porto Si ergo distinctioniᷤ
opus ẽ : non est facilis intellectꝰ. Contͣ eos
gͣ qui putanͣt posse contaminari hominẽ
peccatis alienis: respondit apłs. Unusqͥsq¬
ꝓprium onus portabit. Item contra eosqui¬
bus per hoc possetnegligentia subintrare.
ut quasi securi facti. qd̾ non contaminarẽ¬
tur peccatis alienis neminem curarent

Expanded text:
Et in ipso quippe capitulo lectionis habes Et in ipso quippe capitulo lectionis habes ibi positum, Unusquisque autem proprium onus portabit. Jam ergo occurit sensibus vestris, Si unusquisque onus proprium portabit, quomodo dicit, Invicem onera vestra portate? Nisi quia onera distinguenda sunt, ne sibi contraria loqui putetur Apostolus. Non enim longe, non enim in alia Epistola, non enim in hac ipsa longe superius aut inferius; sed in eo ipso loco, ita ut sibi sint eadem verba contigua, utrumque nec portat cum alio alter, nec projicit in alterum; et alia sunt onera, in quibus recte dicis fratri, Porto tecum, aut Porto pro te. Si ergo distinctione opus est, non est facilis intellectus. Contra eos ergo qui putabant posse hominem contaminari peccatis alienis, respondit Aposprium portabit. Item, contra eos quibus per hoc possit negligentia subintrare, ut quasi securi facti quod non contaminarentur peccatis alienis, neminem curarent
Abbreviated transcription (Latin):
MNES NOS
PeR apostolum am¬
monet ueritas: ut
inuicem pnera nr̃a
portemus. Et in eo ip¬
so quo nos ammonet
ut inuicem onera nr̃a
patmus: quo fructu id faciamus ostendit.
angens & dicens. ⁊ sic adimplebitis legẽ
mñ. Quȩ non adimplebitur: nisi inuicem.
ncra nr̃a portemus. Quȩ sint ista onera et
quemadmodum portanda sint qm̃quidem.
om̃s ꝓ nrĩs uirib conari debemus implere
iegem xp̃i: adiuuante dño conabor ostende.
Quod me demonstturum ẽẽ ꝓposui memen¬
ar ut exigatis: et cum reddid̃o non petatis.
hoc me demonstturum. ẽẽ ꝓposui aduiuã
⁊ dño indentionem meam ⁊ pro me oratio
nsurãs: quȩ sint onera quȩ inuicem nos
iubt ut portemus apłs: & quemadmodũ
portanda sint. N oc si fecerimus illud
ubi fructum posuit sua p̾onte cõsequit᷑:
obscure enim apłs locutus ẽ: ut tu cone¬
ris expon̾e que sint ista onera. uł quem¬
admodumn inuicem sustinenda. Et illic
questio: quȩ nos cogit onera distinguere:

Expanded text:
mnes nos per Apostolum admonet veritas, ut invicem onera nostra portemus: et in eo ipso quo nos admonet, ut invicem onera nostra portemus, quo fructu id faciamus ostendit, adjungens et dicens, Et sic adimplebitis legem Christi: quae non implebitur, nisi invicem onera nostra portemus. Quae sint onera ista, et quemadmodum portanda sint, quoniam quidem omnes pro nostris viribus conari debemus implere legem Christi, adjuvante Domino conabor ostendere. Quod me demonstraturum esse proposui, mementote ut exigatis: et cum reddidero, non petatis. Hoc me demonstraturum esse proposui, adjuvante Domino intentionem meam et pro me orationes vestras, quae sint onera quae invicem nos jubet ut portemus Apostolus, et quemadmodum portanda sint. Hoc si fecerimus, illud ubi fructum posuit, sua sponte consequetur, Obscure enim apostolus locutus est, ut tu coneris exponere quae sint ista onera, vel quemadmodum invicem sustinenda? Est illic quaestio, quae nos cogit onera distinguere.
Abbreviated transcription (Latin):
& collere ab illo uel ꝑ cõposicione.: gaudet
ad ista u̾ba Ep̃s dixit redim̃tes cempus¬
pm̃ dies mali sunt: facio engo calumniã
ꝓpr̃ano illi. Uelit nolit. dat michi aliquid
ut cempus redimat: quia ep̃m audiuic
Dic michi si illi dicturus sum ꝑde aliqͥd.
ut sit ociosus: ubi nõ sum dicturus. calũ¬
nas auferre moliris: Causam non habes.
etis qui habes pecuniam de calumiua:
Ille qui ꝓꝑter uitandam calumniam dem¬
pusate redimit hic colerat dies malos: cu¬
audem qui de calumuiis pasceris. nic habeb̃
dies ialos: et post istos habicuruses
in diudicii peiores.S hoc forte rides
temrie. ego erogem: ueniet qui exigat:
apłorum actibus ascribitur.
sub memoratis uiris deuotion
plebis fuisse. ita popłi xpĩanta
ruisse pͥmicias: ut post acceptã
fidem nemo domũ ꝓpriam sibi
defenderȩe. & remosu¬
um aliquid uendicaret: s uire fritnta&s
ent ulis cũcta cõmunia. scilicet ut quisꝰ

Expanded text:
et tollere ab illo, velut pro compositione gaudet et tollere ab illo, velut pro compositione gaudet ad ista verba, Apquoniam dies mali sunt. Facio ergo calumniam christiano illi, velit nolit, dat mihi aliquid ut tempus redimat, quia episcopum audivit. Dic mihi, si illi dicturus sum, Perde aliquid, ut sis otiosus; tibi non sum dicturus, Calunas auferre moliris; causam non habes, eris, qui habebis pecuniam de calumnia? Ille qui propter vitandam calumniam tempus a te redemit, hic tolerat dies malos: tu qui calumniis pasceris, et hic habes dies malos, et post dies ipsos habiturus es in die judicii pejores. Sed forte rides, temne: ego erogem, veniet qui exigat. Apostolorum Actibus adscribitur, tantam sub memoratis viris devotionem plebis fuisse, ita populi Christiani floruisse primitias, ut post acceptam fidem nemo domum propriam sibi defenderet, et nemo suum aliquid vindicaret; sed jure fraternitatis essent illis cuncta communia: scilicet ut qui eo
Abbreviated transcription (Latin):
redime. Proũbium natum est punicum:
quod quide latime uob̾ dic im: q pumce ñ om̃s nostis
Punicum enim ꝓuerbium ẽ: antiquũ.
Numium querit pestulentia. duo illi
dat̃: et ducat se. N unquid nõ hoc pro¬
uerbium de euangłio iudetur natum:
Nam quid aliud dixit d̃s quam redimnẽ
tes cempus. quando ait si quis uult u¬
dicio cecum contendere: & cuncamcuã
uult tollere: dimitte illi et pallium: Q
habec litibꝰ a deo tuo: non habebis quie
tum cor. non habebis cͣnqͥuin animum.
eũteris cogitatiomb̾ cius: irritaris adũ¬
ssus ipsum adũsarium cuũ: ece cempus
ꝑdidisti. Quanto gͣ melius ẽ. ut nũmum
amutas: & tempus redimas: fr̃s̃ mei in
causis urĩs. et in negotus urĩs. quando
ad nos ad uidicanda ueniuĩt. si homini
xp̃iano dico. ut ꝓ tempore reduñdo per¬
dat auqd suum quanto maiore curaec
fiducia debco dic̾e ut reddat auenum :
ambos enim xpĩanos audio. sam ile ca¬
lumniosus qui uult facere alti causam¬

Expanded text:
ens. Proverbium notum est Punicum, quod quidem Latine vobis dicam, quia Punice non omnes nostis. Punicum enim proverbium est antiquum: Nummum quaerit pestilentia; duos illi da, et ducat se. Numquid non hoc proverbium de Evangelio videtur natum? Nam quid atempus, quando ait, Si quis vult judicio tecum contendere, et tunicam tuam tollere, dimitte illi et pallium ? Jhabet litibus a tum cor, non habebis tranquillum animum, everteris cogitationibus tuis, irritaris adversus ipsum adversarium tuum. Ecce tempus perdidisti. Quanto ergo melius est ut nummum amittas, et tempus redimas? Fratres mei, in causis vestris et in negotiis vestris, quando ad nos judicanda veniunt, si homini christiano dico ut pro tempore redimendo perdat aliquid suum; quanto majore cura et fiducia debeo dicere ut reddat alienum? Ambos enim christianos audio. Jam ille calumniosus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc g̃ unde bestias antecedimꝰ maxime
in nob̃ excołe debemꝰ: et reculpere quodã
modo & reformare: S quis potit nͥ artifex
qui formauit:Imaginem m nob̾ dĩ de¬
formare potiumus: reformare nõ possumꝰ.
Habemus gͣ ut cuncta breuit̃ retaxamus.
ipsum eẽ: cũ lignis et iapidibꝰ uiũe cũ ar¬
borib sentire cũ bestus: intellig̾e cũ angłis.
odores. guitatu sapores. taccu calores : intel¬
lectu mores. Intelligi omĩs nomouult.
intellig̾e nemo ẽ. qui nolit crede non omnẽ
uolunt. Dicit michi homo. Intelligam ut
credam: Respondeo. crode ut intelligas:
Cum ergo nata sit int̾ nos cõtroũsia talis
quodamm̃ ut ille mͥdicat. intelligam ut
credam ego ei respondeam ummo crede ut
intelligas: cũ hac cõtrou̾sia ueniamꝰ ad ui¬
dicem. neut̃ nrm̃ p̃sumat ꝑ sua parte sen¬
centiã. Quem uidicẽ inuenturi sumus
discussis omĩb hominibꝰ: Nescio utrum
meliorem uidicẽ inuenire possimus: quã
hominẽ ꝑ quem ioquit᷑ as̃. Non ergo ea¬

Expanded text:
Hoc ergo unde bestias antecedimus, maxime in nobis excolere debemus, et resculpere quodam modo et reformare. Sed quis poterit, nisi sit artifex qui formavit? Imaginem in nobis Dei deformare potuimus, reformare non possumus. Habemus ergo, ut cuncta breviter retexamus, ipsum esse cum lignis et lapidibus; vivere, cum arboribus; sentire, cum bestiis; intelligere, cum Angelis. odores, gustatu sapores, tactu calores, intellectu mores. Intellige. Omnis homo vult intelligere; nemo est qui nolit: credere non omnes volunt. Dicit mihi homo, Intelligam, ut credam: respondeo, Crede, ut intelligas. Cum ergo nata inter nos sit controversia talis quodam modo, ut ille mihi dicat, Intelligam, ut crelam; ego ei respondeam, Imo crede, ut intelligas: cum hac controversia veniamus ad judicem, neuter nostrum praesumat pro sua parte sententiam. Quem judicem inventuri sumus? Discussis omnibus hominibus, nescio utrum meliorem judicem invenire possimus, quam hominem per quem loquitur Deus. Non eamus e
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑtã usficultate parãdarũ diuituar. al
bore fec̃ queri qd̾ noluerat inuemiri. Eigl
amus qui aurum non ht̃: quid habet. Untuas
habet: fidem habet. Expendamꝰ qd̾ dixilll
quid amplius corusaet: aurũ qd̾ erũna ꝑquirit qd̵ auardu¬

Expanded text:
pertas difficultate parandarum divitiarum, cum labore fecit quaeri, quod noluerat inveniri. Ergo videamus: qui aurum non habet, quid habet? Fidem habet, virtutem habet. Expendamus quod diximus, quid amplius coruscet aurum, quod aerumna perquirit, quod avar
Abbreviated transcription (Latin):
ei inuexerat natiuitas: ui pauꝑis iubentis
exclusa est. Qd ꝑfecto nõ fieret: nisi pauꝑ
apłs plenus ẽt ille dõ. quiẽ auctor nate.
Nichii g nac dituis pauꝑtate: Quiddo¬
nat qui es non habet: Untutes largit᷑:

Expanded text:
ei in vexerat nativitas, vi pauperis jubentis ei in vexerat nativitas, vi pauperis jubentis exclusa est: quod profecto non fieret, nisi pauper Apostolus plenus esset illo Deo, qui est auctor naturae. Nihil ergo hac ditius paupertate. Quid donat, qui aes no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑloquitur. Aurum & argentum nõ ẽ. mͥ.
s prohis qͥd habet: Qd̾ aut̃ nabeo: hoc cibi
do. In nomine ihu xp̃i surge et ambula. De
effectib p̃ciarerum estim̃tur. Qui aurum
donabant: implebant pauꝑis uentrẽ: maiꝰ
oniis debilibꝰ pedib futurum. Solabant᷑
infirmitatẽ: san itatẽ redd̃e nõ ualebunt:
Ille autẽ qui aurũ nõ possedit: sanitatem
dedit. dõ dediues est. inops auri: aurum &
argentũ nõ habeo. sd̾o igit̾ tantas u̾tutũ
opes p̃tulit. Qd̾ habeo noc tͥ do: in nomine
ihu xp̃i surge ꝙ ambula. Hoc plane non in
marsupio: s in animo tenebatur: Quid
ei dedit: In nomine iħu xp̃i. surge et ambu¬
la ł auꝑem hominẽ expauit infirmitas. m¬
firmitas equa lege. ⁊ equa potentia reges
captiuosq contringens: nõ potuit sustin̾e
iussionem pauꝑis. regib dninãs. Parumẽ.
quod infirmitatẽ nominamꝰ pauꝑis imꝑ¬
ium ȩcum natura nõ ꝑtulit. Iue enĩ claudꝰ
erit ex ut̃o matris suȩ. Debilitas itiq ꝗͣ

Expanded text:
rum et argentum non est mihi. Sed pro his quid habet? Quod autem habeo hoc tibi do: in nomine Jesu Christi surge et ambula. De effectibus pretia rerum aestimentur. Qui aurum donabant, implebant pauperis ventrem, majus onus pedibus debilibus futurum, solabantur infirmitatem, sanitatem reddere non valebant. Ille autem qui aurum non possedit, sanitatem dedit. Deo dives est, inops auri. Aurum et argentum non habeo: ideo igitur tantas virtutum opes praetulit. Quod habeo hoc tibi do; in nomine Jesu Christi surge et ambula. Hoc plane non in marsupio, sed in animo tenebatur. Quid ei dedit? In nomine Jesu Christi surge et ambula. Pauperem hominem expavit infirmitas aequa lege et aequa potentia reges captivosque constringens: non potuit sustinere jussionem pauperis regibus dominans. Parum est quod infirmitatem nominamus; pauperis imperium etiam natura non pertulit. Ille enim claudus erat ex utero matris suae. Debilitas itaque quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs eum dicit magum fuisse: Siͥ
magicis artib fecit ut coleret᷑ & mortins:
nunqͥd magꝰ erat anteqͣ. natus : Farpe
ait apłs pecrus habemus cerciorẽ ꝓhq̃
sermonem. Uox de cȩlo qua fideles amno¬
certiorem ꝓpħicũ sermonem pst uaxcn
tio : Petrus iste quisic loquit᷑ pisctor
fuit. Et modomagnam laudem hbet
orator: si potuerit ab illo incelliqi psca¬
cor. P ropt̃a pͥmis xpĩanis loquens apł
paulꝰait. U idete uocadionẽ urãm fr̃.¬

Expanded text:
Quisquis eum dicit magum fuisse: si ergo magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, numquid magus erat, antequam natus? Ecce quare ait apostolus Petrus, Habemus certiorem propheticum sermonem. Vox de coelo, qua fideles admocertiorem propheticum sermonem, post vocem tio? Petrus iste, qui sic loquitur, piscator fuit: et modo magnam laudem habet orator, si potuerit ab illo intelligi piscator. Propterea primis Christianis loquens apostolus Paulus ait: Videte vocationem vestram, fr
Abbreviated transcription (Latin):
xOstoLUea eum legeret̃
audistis: imimo om̃s audiui¬
mus dicentem nob̾: uidece
quomͦ caute ambuletis.
nonut insipientes. sedut
sapientes. R edimentes
ampus: qm̃ dies mali sunt. Dies malos fr̃s:
due res faciunt. Maucia: et miseria. PeR
niliciam hominum. ⁊ miseriam hominũ:
auntur dies mali. Cet̾um dies isti quatũ
ꝑtinet ad spatia norarum ordinati sunt..
ducunt uices. agunt temꝑa. oritur sol.
occidit sol: transeunt temꝑa. Cui molestisũc
temꝑa: si homines sibi nõ sunt molesti:
Ergo dies malos sicut dixi duȩ res faciũt.
miseria hominũ. et malicia nominũ.S
miseria hominũ cõmunis est: non debet
malicia c̃ẽ cõmunis. Ex quo enim lapsus
t̃adam. &e de paradiso expulsus: nunqͥd
fuerunt dies nisi mali: Istos pueros qui
niscunt᷑ int̾rogemus: quare a ploratu
incpuĩt. qui et ridere possunt. Nascitur
et stitim plorat: post nescio quot dies ri¬
det. Quando plorabat nascens: ꝓpħa suȩ
calamitatis erat. Lacrimȩ enim testes

Expanded text:
ostolum cum legeretur, audistis, imo omnes audivimus dicentem nobis: Videte quomodo caute ambuletis, non ut insipientes, sed ut sapientes; redimentes tempus, quoniam dies mali sunt. Dies malos, fratres, duae res faciunt, malitia et miseria. Per malitiam hominum et miseriam hominum dicuntur dies mali. Caeterum dies isti, quantum pertinet ad spatia horarum, ordinati sunt, ducunt vices suas, agunt tempora. Oritur soccidit sol, transeunt tempora. Cui molesta sunt tempora, si homines sibi non sunt molesti? Ergo dies malos, sicut dixi, duae res faciunt, miseria hominum et malitia hominum. Sed miseria hominum communis est: non debet malitia esse communis. Ex quo enim lapsus est Adam, et de paradiso expulsus, nunquam fuerunt dies, nisi mali. Istos pueros qui nascuntur, interrogemus, quare a ploratu incipiunt, qui et ridere possunt. Nascitur, et statim plorat: post nescio quot dies ridet. Quando plorabat nascens, propheta suae calamitatis erat: lacrymae enim testes sunt
Abbreviated transcription (Latin):
introducit in domum: sic
titulus psalmi introducit
intellectum. Prenotatur
enim sic: quando domus
edificabat᷑̃ post captiuitatẽ:
Queris quȩ domus:
indicat cibi iam psalmus. Cantate domino
canticum nouum: cantate dño omĩs terra:
Scce quȩ domus. Quando t̾ra omĩs cantat.
canticum nouum: domusdĩ ẽ. Cantando-
edificat᷑. credendo fundat᷑. sꝑando engitur:
diligendo ꝑficit᷑. Modo edificat᷑: s in fine
scłi dedicatur. Concurrãt gͦ lapides uiui ad
canticũ nouum: cõcurrant et coaptant᷑ iN
structuram templi dĩ. agnoscant saluatorẽ:
dicendum ẽ. post quam captiuitadem. Et
noc tͥ indicat psalmꝰ. Sequere palilulum:
Cantate dño canticũ nouum: cantate domino
omĩs t̾ra. Cantate dño. benedicite nom̃ ei: bene
nũciate de die in diem salutare eiꝰ. Annuncia

Expanded text:
introducit in domum, sic titulus Psalmi introducit in intellectum. Praenotatur enim sic: Quando domus aedificabatur post captivitatem. Quaeris quae domus, indicat tibi jam Psalmus: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Ecce quae domus. Quando omnis terra cantat canticum novum, domus Dei est. Cantando aedificatur, credendo fundatur, sperando erigitur, diligendo perficitur. Modo ergo aedificatur: sed in fine saeculi dedicatur. Concurrant ergo lapides vivi ad canticum novum, concurrant et coaptentur in structuram templi Dei: agnoscant Salvatorem, dicendum est post quam captivitatem. Et hoc tibi indicat Psalmus; sequere paululum: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra. Cantate Domino, benedicite nomen ejus, bene nuntiate d
Abbreviated transcription (Latin):
minib indicauit: Et hĩc uob̾ oscla
qui mortuũ die qͣrdo resuscitauit: & ul
nõ moriturus die c̾cio resurrexit. aAnte
moreret᷑ quał uita morientes excipiat:
tanꝗͣ ille quem nichil iat̾et. & in paupe
quiescente. & in diuite ardente narrauit.
S illi ista non credunt : qui dicunt qus
huc inde reu̾sus ẽ. Credituros se uolux
iudi: si quis parentum suoꝵ reuiusit¬
S maledictus homo: qui spem sua
ponit in homine: Idõ ergo ds̃ homife¬
tus mori & resurgere uoluit. ut et qud
futurum ẽẽt homini in hominis care
ostendetur: & deo tam̃ non hominicnt¬
recur. Et certe eecłia fidelium doto ebe
diffusa: iam ante eoꝵ ocłos est. Lega
eam ante tot scła uni homini ꝓmissam
qui contͣ spem in spe credicdit: ut fier
pat̾ multarũ gentium. Qd uni gͦ abrihe
credenti ꝓmissum est. iam uidemus ui

Expanded text:
hominibus indicavit? Et hinc vobis os clausit, hominibus indicavit? Et hinc vobis os clausit, qui mortuum quarta die resuscitavit , et ultra non moriturus die tertio resurrexit, et antequam moreretur, qualis vita morientes excipiat, tanquam ille quem nihil lateret, et in paupere quiescente et in divite ardente narravit . Sed illi ista non credunt, qui dicunt, Quis huc inde reversus est? Credituros se volunt videri, si quis parentum suorum revivi maledictus omnis qui spem suam ponit in homine . Ideo ergo Deus homo factus, mori et resurgere voluit; ut et quod futurum esset homini, in hominis carne ostenderetur, et Deo tamen, non homini crederetur. Et certe Ecclesia fidelium toto orbe diffusa, jam ante oculos eorum est. Legant eam ante tot saecula uni homini promissam, qui contra spem in spem credidit, ut fieret pater multarum gentium . Quod ergo uni Abrahae credenti promissum est, jam
Abbreviated transcription (Latin):
pinicentia cogitet᷑. Nosirridetis quia sꝑ¬
amus ȩt̾̃na quȩ nõ uidemꝰ: cum uds eif̃
quȩ itident temporalib subdici. nescia¬
tis quał uob̃ dies crastimꝰ illucescat. Quem
sepe bonum sꝑantes: malũ inuenistis. Nec
si bonus fuerit: eũ ne fugiat den̾e poc̾itiᷤ.
Nos ifridetis quia sꝑamus ęt̃na: que cũ
uen̾ut nõ tͣnsibunt. quia nec ipsa ueni¬
unt: s ꝑmanent. Nos aũ ad illa ueniemꝰ.
cum ꝑuam diũcam ista quȩ transeunt
translerimꝰ. A uob cemporalia nec sperari
aliqͣndo desinunt: & tam̃ crebro sꝑatauos
fallunt. nec cessant uos inflaminare uent᷑a.
corrumꝑe uenientia: dorq̃re cranseuntia
Nonne ipsa sunt quȩ concupita in ardescũt.
adepta uilescunt: amissa uanescunt:
Uomur eis & nos scđm ꝑegrinationis nr̃
necessitatem: sed non in eis gaudia nr̃ã fiqi¬
mus. ne illis iabentibꝰ subruamꝰur. Uamur
enim hoc mundo tanꝙͣ non utentes: ut ue¬
niamus ad eum qui fecit hunc mundum
uenit: & quoͥd apd̾ inferos geratur no

Expanded text:
. Nos irridetis, quia speramus aeterna, quae non videmus; cum vos eis quae videntur temporalibus subditi, nesciatis qualis vobis dies crastinus illucescat: quem saepe bonum sperantes, malum invenitis; nec, si bonus fuerit, eum ne fugiat tenere poteritis. Nos irridetis, quia speramus aeterna: quae cum venerint, non transibunt; quia nec ipsa veniunt, sed semper manent: nos autem ad illa veniemus, cum per viam dominicam ista quae transeunt transierimus. A vobis vero temporalia nec sperari aliquando desinunt, et tamen crebro sperata vos fallunt: nec cessant vos inflammare ventura, corrumpere venientia, torquere transeuntia. Nonne ipsa sunt quae concupita inardescunt, adepta vilescunt, amissa vanescunt? Utimur eis et nos secundum peregrinationis nostrae necessitatem: sed non in eis gaudia nostra figimus, ne illis labentibus subruamur. Utimur enim hoc mundo tanquam non utentes , ut veniamus ad eum qui fecit hunc mundum, venit, et quid apud inferos geratur, quis
Abbreviated transcription (Latin):
mos & emis paͣnem aut uinum. aut oleum
quiris: hoc ẽ. emere. Nam si nichil amitis.
et habeas quod nõ habebas: aut inuenisti.
aut donatũ accepisti: auc hereditatẽ ad qui¬
sisti. Quando aut̾e aliqͥd amittis. ut aliqͥt
habeas: tunc emis. Quod habes emptum ẽ.

Expanded text:
mos, et emis tibi panem, aut vinum, aut oleum, mos, et emis tibi panem, aut vinum, aut oleum, quiris; hoc est emere. Nam si nihil amittas, et habeas quod non habebas; aut invenisti, aut donatum accepisti, aut haereditate acquisisti: quando autem aliquid amittis, ut aliquid habeas, tunc emis: quod habes, emptum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uũt: ꝑsecutionẽ patiunt᷑. Om̃s mali ꝑsecũ¬
cur bonos: nõ ferro ec lapidibꝰ. s uita et
moribꝰ. Nunqͥd aliqͥs sc̃m loch ꝑseq̃batur
in sodomis: Nemo illi molestus erat: et ta¬
m̃ int̾ impios uiuebat. ⁊int̾ immũdos. su¬
ꝑbos. blasphemos: et ꝑsecutionẽ patiebat.
nõ uapulando: s malos uidendo. Quisqͥs
me audis & nõdum uiuis in xp̃o. pie: mci¬
pe in xp̃o pie uiu̾e: & ꝓbas quoddico. De¬
niq apłs cũ cõmemoraret ꝑicula sua.
ꝑicuł inqͥt in mari. ꝑicuł in fluminib
ꝑicuł in deserco. ꝑiculis in latronib ꝑi
re possunt: ꝑicula a falsis frĩb quiesc̾e
usq in finem scłi nõ nou̾iuit. Redimamꝰ
pauci aggrediunt̃. pauci agunt. Tam̃ dicã.
qm̃ ipsi pauci qui me audituri sunt. inter
aliquis tibi infert litem: ꝑde aliquid ue
dõ uaces nõ licib Perde gͣ. Ex eo qd̃ ꝑdis:
ip̃cium ẽ. temporis. Certe quando protius
necessititib procedis ad publicum: das nũ¬

Expanded text:
Omnes mali persequuntur bonos, non ferro et lapidibus, sed vita et moribus. Numquid aliquis sanctum Lot persequebatur in Sodomis? Nemo illi molestus erat: et tamen inter impios vivebat, et inter immundos, superbos, blasphemos, persecutionem patiebatur, non vapulando, sed malos videndo. Quisquis me audis, et nondum vivis in Christo pie, incipe in Christo pie vivere, et probas quod dico. Denique Apostolus cum commemoraret pericula sua: Periculis, inquit, in mari, periculis in fluminibus, periculis in deserto, periculis in latronibus, pre possunt, pericula a falsis fratribus quiescere usque in finem saeculi non noverunt. 3. Redimere pauci aggrediuntur, pauci agunt: tamen dicam, quoniam ipsi pauci qui me audituri sunt, inter aliquis tibi ingerit litem, perde aliquid ut Deo vaces, non litibus perde; ex eo quod perdis, pretium est temporis. Certe quando pro tuis necessitatibus procedis ad publicum, das num
Abbreviated transcription (Latin):
titur: desꝑamus esse uenturum: fant
nunc et dicant: manducemꝰ & bibamirss.
cras enim moriem̃. Illi se adhuc crasdict
morituros: u̾itas autem illos iam cum
ista dicunt inuenit mortuos. Uos aut̃
et hodie bibendo sepeliunt᷑. S sicut id̃
sertam uiam: ducentem. ad latituinem
fimissime sperate quod non uideci. pati¬
nitr expectate quod nondum habas.
qua ueracem ꝓmissorem xp̃m fidelisime

Expanded text:
ti, desperamus esse venturum? Eant nunc et dicant: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur. Illi se adhuc cras dicunt morituros, veritas autem illos jam cum ista dicunt, invenit mortuos. Vos autem, et hodie bibendo sepeliuntur. Sed sicut dised certam viam ducentem ad latitudinem firmissime sperate quod non videtis, patienter exspectate quod nondum habetis; quia veracem promissorem Christum fidelissime
Abbreviated transcription (Latin):
Si bene intendas: onus ẽ. Illȩ alt̾um onꝰ
habet: tu alt̾um Porta cum illo: et por¬
tat tecum. ut inuicem onera urã portetis:
habere. Et ille oneratus ẽ: et tu oneratꝰ¬
es. Plus Porta cum illo non hab̾e. portet
tecum plus hab̾e: ut fiant ȩquales sar¬
cinȩ ur̃ȩ. Si enuim dederis indigenti:
minius illi non habenti. Onus ipsius qͣd
erat. Non hab̾e. Si ei dederis: incipit ha¬
bere. Mmutum ẽ. illi onus quod uocat᷑
non habe: minuit et ipse onuscuum qͦd
uocat᷑ plus habe. Duo ambulatis uium
dĩ. in ꝑegrinatione huius scłi. Tu porta¬
bas sumptos magnos. suꝑ fluos: ille aũ
suptus non habebat. Ad hesit tibi comes
tinis eẽ desiderans. noli negligere: noli sꝑ¬
nere. noli relinquere. Non uides quantũ
portes: nichil portanti. et non habenti
da inde aliqͥd Et comitem adiuuabif:
et ce releuabis.

Expanded text:
Si bene intendas, onus est. Ille alterum onus Si bene intendas, onus est. Ille alterum onus habet, tu alterum. Porta cum illo, et portet tecum, ut invicem onera vestra portetis. uam opus est habere. Et ille oneratus est, et tu oneratus es. Porta cum illo non habere, portet tecum plus habere; ut fiant aequales sarcinae vestrae. Si enim dederis indigenti, minuis illi non habenti onus ipsius, quod erat non habere: si ei dederis, incipit habere; minutum est illi onus, quod vocatur non habere: minuit et ipse onus tuum, quod vocatur plus habere. Duo ambulatis viam Dei in peregrinatione hujus saeculi: tu portabas sumptus magnos superfluos; ille autem sumptus non habebat: adhaesit tibi, comes tuus esse desiderans; noli negligere, noli spernere, noli relinquere. Non vides quantum portes? Nihil portanti et non habenti da inde aliquid, et comitem adjuvabis, et te relevabis.