comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Querit forte. utrum et originale peccatum. Re¬
spondeo prorsus. et originale peccatum. quia et hoc
ex uoluntate primi hominis seminatum ẽ. ut et
in illo eẽt. et in omnes transiret. S quod secutus
adiunxit. si ex natura. mala natura. quero ab illo
ut si potest respondeat. sicut manifestum ẽ. ex uolũ¬
tate mala tanquam ex arbore mala fructus eius
fieri omnia mala oꝑa. sic ipsam uoluntatem ma¬
lam id est ipsam fructuum maloꝵ arborem ma¬
lam unde dicat exortam. Si ex angło. quid erat
ipse angłs. nisi bonum opus dei : Si ex homine. qͥd
erat ipse homo. nisibonum opus dei: Immo quia
uoluntas mala ex angło angłi. ex homine homimĩ
orta ẽ. quid erant hec duo ante quam in eis ista ma¬
la orirentur. nisi bonum opus dei. et bona atq lau¬
danda natura: Ecce ergo ex bono oritur malum. nec
fuit omnino. unde oriri poss nisi ex bono. Ipsam di¬
co uoluntatem malam quam nullum p̾cessit ina¬
lum. non oꝑa mala que non sunt nisi ex uolunta¬

Expanded text:
est. quaerit forte, utrum et originale peccatum. respondeo: prorsus et originale peccatum, quia et hoc ex uoluntate primi hominis seminatum est, ut et in illo esset et in omnes transiret. sed quod secutus adiunxit: \'si ex natura, mala natura\', quaero ab illo, ut, si potest, respondeat, sicut manifestum est ex uoluntate mala tamquam ex arbore mala fructus eius fieri omnia opera mala, sic ipsam uoluntatem malam, id est ipsam fructuum malorum arborem malam unde dicat exortam. si ex angelo, quid erat ipse angelus nisi bonum opus dei? si ex homine, quid erat ipse homo nisi bonum opus dei? immo quia uoluntas mala angeli ex angelo, ex homine homini orta est, quid erant haec duo, antequam in eis ista mala orirentur, nisi bonum opus dei et bona atque laudanda natura? ecce ergo ex bono oritur malum nec fuit omnino unde oriri posset, nisi ex bono, ipsam dico uoluntatem malam, quam nullum praecessit malum, non opera mala, quae non sunt nisi ex uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
delictum in om̃s homines ad condempnationẽ. ꝑ
unius in obedientiam peccatores constituti sunt
multi. Eece in quam ꝑ quid delictum inuenit᷑ in
paruulo. Iam credat originale peccatũ. sinat uenire
paruulos. ut saluentur ad xp̃m. Quid ẽ. quod dicit
non peccat iste qui nascitur. non peccat ille qui ge¬
nuit. non peccat iste qui condidit: ꝑ quas rimas in¬
ter tot presidia innocentię peccatũ fingis ingressũ:
Quid querit latentem rimam cum habeat aꝑtissi¬
mam ianuam: ꝑ unum hominẽ ait apłs. ꝑ unius
delictum ait apłs. ꝑ unius inobedientiam ait apłs.¬
Quid querit amplius: quid querit aꝑtius: quid q̃¬
rit inculcatius: Si peccatum inquit ex uoluntate
est: mala uoluntas que peccatum facit. Si ex nat᷑a:
mala natura. Cito respondoo. Er uoluntate peccatũ¬

Expanded text:
omines ad condemnationem. per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi. ecce per quid delictum inuenitur in paruulo! iam credat originale peccatum, sinat uenire paruulos, ut saluentur, ad Christum. Quid est quod dicit: \'non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat iste qui condidit: per quas rimas inter tot praesidia innocentiae peccatum fingis ingressum?\' quid quaerit latentem rimam, cum habeat apertissimam ianuam? per unum hominem, ait apostolus; per unius delictum, ait apostolus; per inobquid quaerit amplius? Quid apertius, quid quaerit inculcatius? Quest, mala uoluntas, quae peccatum facit; si ex natura, mala natura\'. cito respondeo: ex uoluntate peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is infirmitas nr̃a proficiente irnouatione inte¬
rioris hominis. de die in diem: et cum ext̾ior indue¬
rit incorruptionẽ. Non enim substanti aliter ma¬
nct. sicut aliquod corpus aut sp̃c. s affectione quadã
male qualitatis sicut langor. Non ergo aliquid re¬
manet quod remittat᷑. cum fit sicut scͥptum ẽ ꝓpi¬
cius dominus om̃ib iniquitatib nr̃is. s donee fiat
qd sequit᷑. qui sanat om̃s languores tuos. qui rodi
met de corruptione uitam tuam. manet in corpore
mortis huius carnalis concupiscentia. cuius uiciosis
desideriis ad illicita ꝑpetranda ñ obedire p̾cipimur.
ne regnet peccatum in nr̃o mortali corpore. Que ta¬
men concupiscentia cotidic minuit᷑. in proficienti¬
b et continentib accedente etiam senectute multo
maxime. Qui uero ei nequiter seruiunt. tantas in
eis uires accipit. ut plerumq iam etate deficientib
m̃bris eisdemq partib corporis ad illud opus iam

Expanded text:
omnis infirmitas nostra proficiente renouatione inteomnis infirmitas nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in diem cum exterior induerit incorruptionem; non enim substantialiter manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. non ergo aliquid remanet, quod non remittatur, cum fit, sicut scriptum est: propitius dominus omnibus iniquitatibus nostris, sed, donec fiat et quod sequitur: qui sanat omnes langmit de corruptione vitam tuam ; manet in corpore mortis hujus carnalis concupiscentia. Cujus vitiosis desideriis ad illicita perpetranda non obedire praecipimur, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore. Quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus, accedente etiam semaxime, qui vero ei nequiter serviunt, tantas in eis vires accipit, ut plerumque iam etate deficientibus membris eisdemque partibus corporis ad illud opus iam
Abbreviated transcription (Latin):
libero arbitrio s illecebroso aliquo stimulo commouẽ
regeneratis iam ñ deputetur in peccatum. tam̃ natẽ
non accidit nisi de peccato. ex hac inquam concupis¬
centia carnis. tanquam filia peccati. et qͣndo ad tur¬
pia illi consentitur. etiam peccator matre multor.
quecumq nascitur proles. originali ẽ obligata pec¬
cato. nisi in illo renascatur. quem sine ista concupis
tur quomͦ ista concupiscentia carnis maneat in re¬
generato. in quo uniuersor. facta c̃. remissio peccatoꝵ.
qñdo quidem ꝑ ipsam seminatur. et cũ ipsa carnal
gignitur proles parentis etiam baptirati. aut certe si
inparente baptizato potest et esse. et peccatum ñ esse.
cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad hoc responde¬
tur. dimicti concupiscentiam carnalis inbaptismo.¬
ñ ut non sit. s ut in peccatum ñ imputetur. Qũauis
autẽ reatu suoiã solit to manet tamen. donec sanetͤ

Expanded text:
libero arbitrio, sed inlecebroso aliquo stimulo commouendlibero arbitrio, sed inlecebroso aliquo stimulo commouendregeneratis iam non deputetur in peccatum, tamen naturae non accidit nisi de peccato, ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscitur, quomodo ista concupiscentia carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam baptizati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non esse, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu suo iam soluto manet tamen, donec sanetur
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur nuptiȩ. de quo tam̃ erubescunt et nuptie.
iros diabolus tenet paruulos. Quia cum sint ipsȩ ho¬
norabiles in omnib ad eas ꝓpriȩ ꝑtinentib bonis. eti¬
am si thor habeant immaculatũ. ñ solum a forni¬
cationib et adulterus que sunt flagitia dampna¬
bilia. uerum etiam ab illis excessib concumbendi.
qui ñ fuerit causa prolis uoluntate dominante. s
causa uoluptatis uincente libidine quȩ sunt ĩ con¬
iugib peccata uenialia: tam̃ cum uentum fuerit.
ad opus generandi. ipse ille licitus honestusq concu¬
bitus ñ potest eẽ sinc ardore libidinis. ut ꝑagi possit
quod rationis ẽ. non libidinis. Qui cerce ardor siue se¬
quatur. siue p̃ueniat uoluntatem. ñ tam̃ nisi ipse qͦ¬
dam quasi suo imꝑio mouet m̃bra. quȩ uoluntate
moueri ñ possunt. Atq ita se indicat non imꝑantĩ
famulum. s mobedientis supplicium uoluntatis. nec

Expanded text:
utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos diabolus paruulos tenet, quia, cum sint ipsae honorabiles in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi torum habeant inmaculatum non solum a fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia damnabilia, uerum etiam ab illis excessibus concumbendi, qui non fiunt causa prolis uoluntate dominante, sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus peccata uenialia, tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi, ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis. qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem, non tamen nisi ipse quodam quasi suo imperio mouet membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se indicat non imperantis famulum, sed inoboedientis supplicium uoluntatis nec
Abbreviated transcription (Latin):
quo uitiata ẽ natura humana. dampnatur. Et ꝓpt̾
quod dampnatur. ꝓpter hoc & dampnabili diabolo
subiugatur. Quia et ipse diabolus sp̃c inmundus est.
adeo ẽ. hoc ab ipso. Non itaq tenet homines. siue maio
ris siue minoris etatis. ꝓpter quod homines sunt. s ꝓpt̾
quod inmundi sunt. Qui gͦ miratur quia creatura di
subditur diabolo. ñ murtur. Subditur enim cirat᷑a
dei creature dei. minor maiori. quia homo angło. nec
tam̃ ꝓpter naturam. s ꝓpter uicium. quia immundꝰ
immundo. Hic fructus ẽ eius ex antiqua imnundi¬
cie stirpe quam plantauit in homine. maiores qui¬
dem penas ultimo iudicio qnͣto ẽ immundior ipse pas¬
surus. Ueruntam̃ et quib in illa damꝑtione tolera¬
bilius erit huc sunt subditi uelut pͥncipi auctoriq
peccati. quia nulla erit dampnationis causa nisi pec¬
catum. Qua ꝓpter non exbono natos quo bone sunt
nuptie. s ex malo concupiscentie quo bene quidem

Expanded text:
quo uitiata est, natura humana damnatur. et propter quo uitiata est, natura humana damnatur. et propter quod damnatur, propter hoc et damnabili diabolo subiugatur, quia Deo est, hoc ab ipso. Non itaque tenet horis siue infantilis aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod inmundi sunt. qui ergo miratur quia creatura dei subditur diabolo, non miretur; subditur enim creatura dei creaturae dei, minor maiori, quia homo angelo, nec tamen propter naturam, sed propter uitium, quia inmundus inmundo. hic est fructus eius ex antiqua inmunditiae stirpe, quam plantauit in homine, maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est inmundior, ipse passurus; uerumtamen et quibus in illa damnatione tolerabilius erit, huic sunt subditi uelut principi auctorique peccati, quia nulla erit damnationis causa nisi peccatum. Quapropter natos non ex bono, quo bonae sunt nuptiae, sed ex malo concupiscentiae, quo bene quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. qd̾ et peccato facta ẽ. et peccatũ si uicerit facit.
reatus cius ualet in generato. quem ieatũ xp̃i gratia
ꝑ remissionẽ omniũ peccatoꝵ in regenerato. si ad ma¬
la oꝑa ei quodammͦ iubenti ñ obediat. ualere ñ sunt.
Sic autẽ uocatur peccatum quia peccato facta ẽ. cũ iã
in regeneratis ñ sit ipsa peccatum. sicut uocatur lĩgua
ilocutio quam facit lingua. et manus uocat᷑ scͥptura
quam facit manus. Itemq sic uocatur peccatũ. quia
ꝑeccatum si uincit facit. sicut uocatur frigus pigr̃o¬
ñ quod a pigris fiat. s quod pigros faciat. Hoc gene¬
ri humano inflictum uulnus adiabolo. quicquid
ꝑ illud nascitur cogit ẽẽ sub diabolo. tanquam de
suo frutice fructum iure decerpat. Non quod ab
illo sit nat᷑a humana. quȩ ñ ẽ nisi adeo. s uicium.
quod non ẽ adeo. Non enim ꝓpter se ipsam quȩ lau¬
dabilis.ẽ. quia opus dei ẽ. s ꝓpter dampnabile uiciũ

Expanded text:
uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus eius ualet in generato, quem reatum Christi gratia per remissionem omnium peccatorum in regenerato, si ad mala opera ei quodam modo iubenti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non sit ipsa peccatum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lingua, et manus uocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod pigros faciat. Hoc generi humano inflictum uulnus a diabolo quidquid per illud nascitur cogit esse sub diabolo, tamquam de suo frutice fructum iure decerpat, non quod ab illo sit natura humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est ex deo. non enim propter se ipsam, quae laudabilis est, quia opus dei est, sed propter damnabile uitium,
Abbreviated transcription (Latin):
cinicoꝵ error philosophor mirabili inpudentia relu¬
ctatus ẽ. qͥndo quidem hot qm̃ licitum ess honestũq
cum coniuge palam faciendum eẽ censebant. Unde
merito immundicia huius impudentie ea ninũ no¬
men accepit. Ex hoc quippe cinici nuncupati sunt. Hec
omnino concupiscentia. hec lex peccati habitans im m̃¬
uris. cui lex iusticie uetat obediri. dicente apło. non gͦ
regnet peccatum in ur̃o mortali corpore ad obediendum
desideriis cius. neq exhibueritis m̃bra ur̃a arma mni¬
quitatis peccato. hec in quam concupiscentia que solo
sacram̃to regenerationis expiatur. profecto peccati uincu¬
lum generatione traicit in posteros. nisi ab illo et ipsi
regeneratione soluantur. Nam ipsa quidem concupiscẽ¬
tia iam ñ est peccatum. in regeneratis. qͣndo illi ad illi¬
cupiscas. fiat saltim qd̃ alibi logitur. post concupiscen¬
tias tuas ñ eas. S quia quodam mͦ loq̃ndi peccatum

Expanded text:
Cynicorum error philosophorum mirabili inpudentia reluCynicorum error philosophorum mirabili inpudentia reluctatus est, quandoquidem hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non ergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, haec, inquam, concupiscentia, quae solo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis, quando illi ad inlicupiscas, fiat saltem quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas. sed quia modo quodam loquendi peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ẽ in xp̃o et in eccłia magnum. hoc in singłis qͥb¬
q uiris atq urorib mininum. s tam̃ coniũctionis
in seꝑabilis sacram̃tũ. Quid hoꝵ ẽ in nuptus unde
peccati uinculum tͣnsiret in posteros: Nempe nichil
et cerce his tͥb bonis ꝑfecte se haberet. bonitas nupti¬
arum: quib bonis etiam etiam nunc bone sunt nup¬
tie. Porro autẽ si int̾rogetur illa carnis concupiscentia.
qua pudenda facta sunt. que prius pudenda ñ fucrt̃.
ñne respondebit se in menbris hominis post peccatũ
cẽ cepisse. et id eo legem peccati uerbis apłicis nuncupa¬
tam. quod hominẽ sibi subditum fecerit. quia deo
suo subditus cẽ noluit. seq cẽ. de qua et pͥmi conugati
tunc erubuerũt qͣndo pudenda texerunt. et nunc
om̃s crubescunt. qͣndo ad concumbendum secreta cõ¬
quirunt. neq hinus oꝑis testes habere audent. uel
filios quos inde genuerunt: Cui uerecundiȩ naturali

Expanded text:
ergo est in Christo et in ecclesia magnum, hoc in singulis quibuergo est in Christo et in ecclesia magnum, hoc in singulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae. Porro autem si interrogetur illa carnis concupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant, nonne respondebit se in membris hominis post peccatum esse coepisse? et ideo legem peccati uerbis apostolicis nuncupatam, quod hominem sibi subditum fecerit, quia deo suo subditus esse noluit, seque esse, de qua et primi coniugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt, et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt neque huius operis testes audent habere uel filios, quos inde genuerunt? cui uerecundiae naturali
Abbreviated transcription (Latin):
testate qua fiant. ex filus huius scli fuii dei. Iam nc̃
si quod ammodo int̾rogemus bona illa nuꝑtialia.
unde ab eis potuerit peccatum in paruulos ꝓpagari.
respondebit oꝑatio nobis ꝓpagande prolis. Ergo in pa¬
radiso magis felix eẽm. si peccatum ñ fuiss admissum.
Ad me namq ꝑtinet illa benedictio dei. Crescite et
multiplicamini. Ad hoc opus bonum. diuersi sexus
diuersa menbra sunt condita. que quidem ante peccatũ
iam erant. s pudenda ñ erant. Respondebit pudicicie
fides. Si peccatum non fuiss. quid me in paradiso se¬
curius cẽ potuiss. ubi nec stimularet mea. nec alteriꝰ
me libido temptaret: Respondebit etiam conubu sa¬
cramentum. De me ante peccatum dictum ẽ. in para¬
diso. Relinquet homo patrem et matrem et ad here¬
bit urori suȩ. et erunt duo in carne una. Q uod mag¬
num sacram̃tũ dicit apłs. in xp̃o et in eccłia. Quod

Expanded text:
testate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc testate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa benedictio dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod magnum sacramentum dicit apostolus in Christo et in ecclesia. quod
Abbreviated transcription (Latin):
uitas in eccłia xp̃i auferre uł mutare ꝑmittitur. regente.
atq ad iuuante capite totum corpus suum pussillos cũ
magnis. In u̾itate itaq non in falsitate. potestas diaboli¬
ca exorciratur in paruulis. eiq renunciant. quia ꝑ fua ñ
possunt. ꝑ corda et ora gestantiũ ut eruti apotestate te¬
nebrarum in regnum sui dm̃ tͣnferantur. Quid gͦ in
cis ẽ. ꝑ quod in potestate diaboli teneantur. donec eruã¬
tur inde ꝑsacramentum baptismatis xp̃i. quid insi
peccatum: Non enim aliud inuenit diabolus unde
poss humanam suo iuri mancipare. naturam: quam
bonam bonus auctor instituit. Nullum autẽ peccatũ
paruuli in sua ꝓpͥum uita cõmiserunt. Remanet igit᷑
originale peccatum ꝑ quod sub diaboli potestate capti¬
ui sunt. insi in de lauachro regenerationis et xp̃i san¬
guine redimantur. & tͣnse ant in regnum redempto¬
ris sui. frustrata potestate captiuatoris sui. et data po¬

Expanded text:
uitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente uitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica exorcizatur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur inde per sacramentum baptismatis Christi? quid est nisi peccatum? non enim aliud inuenit diabolus, unde posset humanam suo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum, per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data po
Abbreviated transcription (Latin):
olcastro et olea diximus. ut generis dissimit sit fetus si¬
milis. facile aliqua inuenit ratio uł explicat sermo.
S hoc ab eo qui exꝑiri uoluerit. cerm potest. Sit ergo
in eremplo unde et illud credatur quod cerni ñ potest.
Non enim fides dubitat xp̃iana. quam noui heretici
oppugnare ceꝑunt. & cos quilauachio regenerationis
abluuntur. redimi de diaboli potestate. et eos qui ñ dũ
tali regeratione redempti sunt. etiam paruulos filios
nisi et ipsi eadem xp̃i gratia redimantur. Ad om̃s namq
ꝑtinere ñ dubitamus etates. illud de quo apls loquitur
beneficium dei. qui eruit nos de potestate tenebrarũ.
et tͣnstulit in regnum filii caritatis suȩ. Ab hac gͥ pote¬
state tenebrarum quarũ est. diabolus pͥnceps. id ẽ.
apotestate diaboli. et angĩoꝵ eius. quisquis erui eũ
bapti:antur negauerit paruulos. ipsoꝵ eccłiȩ sacra¬
mentoꝵ. u̾itate conuincitur. quam nulla heretica no¬

Expanded text:
oleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus sioleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. sed hoc ab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam noui haeretici obpugnare coeperunt, et eos, qui lauacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboli potestate et eos, qui nondum tali regeneratione redempti sunt, etiam paruulos filios nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica no
Abbreviated transcription (Latin):
leret exemplum: Mirum ẽ gͦ quemadmodũ apecca¬
ti uinculo ꝑ grãm lib̾ati. gignant tam̃ codem uincu¬
lo obstrictos. quos codem modo oporteat liberari. fãte¬
mur. mirum ẽ. S qd̃ lateret fetus oleastroꝵ etiam in
seminib olcarum. qñdo et hoc crederet᷑ nisi exꝑientia
probaretur: Proinde sicut gignitur ex oleastrisemine
oleaster. et ex semine olce non nisi oleaster.cum inter
oleastrum et oleam plurimum distet. ita gignitur et
de carne peccatoris et de carne iusti. uterq peccator. qũa¬
uis inter peccatorem et iustum plurimum distet. Gig¬
nitur autem peccator actu ad huc nullus. et ortu nouus.
s ieatu uetus. homo acreatore. captiuus a deceptore. indi¬
gens redemptore. S querit᷑ quo modo trahi possit
captiuitas prolis. etiam de parentib iam redemptis.
et quia ñ facili ratione indagatur. nec sermone expli¬
catur. ab infidelib ñ creditur. Quasi et illud quod de

Expanded text:
leret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a peccaleret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando et hoc crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gignitur ex oleastri semine oleaster et ex oleae semine nonnisi oleaster, cum inter oleastrum et oleam plurimum distet, ita gignitur et de carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator, quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur: quasi et illud quod de
Abbreviated transcription (Latin):
bitio scłi. que ñ est ex patre. s ex mundo est. Et mũ¬
dus tͣnsit. et concupiscentia eius. Qui autẽ fecerit
uoluntatẽ dei manet inet̾num. sicut et deus man
meternum. Ex hac gͥ concupiscentia carnis qd̾ nascit᷑.
utiq mundo ñ deo nascitur. dco autẽ nascitur. cũ ex
aqua et sp̃u renascitur. Huiꝰ concupiscentiȩ reatũ rege¬
neratio sola dimittit. ac ꝑ hoc generatio tranit. Erge
qd̃ generatũ ẽ regeneratur. ut similit̾ quia ñ potest
aliter quod tractum ẽ remittatur. ut enim qd̃ dimiᷤᷤ¬
sum est in parente trahatur in prole. miris quidẽ
modis fit. s tam̃ fit. hec inuisibilia. et infidelibꝰ ĩ cre¬
dibia. s tam̃ uera ut haberent aliqd̃ uisibile exem¬
plum. in quibdam arbustis diuina prouidentia pro¬
curauit. Cur enim ñ credamus ꝓpter hoc eẽ institutũ.
ut ex oliua nascatur oleaster: An credendum ñ est
in aliqua ie que creata ẽ. ad usus hominũ creatorem
prouidisse. et instituisse. quod ad generis humani ua¬

Expanded text:
est. et mundus transibit et concupiscentia eius; qui autem fecerit uoluntatem dei, manet in aeternum, sicut et deus manet in aeternum. Ex hac igitur concupiscentia carnis quod nascitur, utique mundo, non deo nascitur; deo autem nascitur, cum ex aqua et spiritu renascitur. huius concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit, quem generatio trahit. ergo quod generatum est, regeneretur, quia non potest aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod dimissum est in parente trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum, hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliqua re quae creata est ad usus hominum creatorem prouidisse et instituisse, quod ad generis humani ua
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦmͦ ergo ꝑ unius delictum in omnes homines ad
condempnationem. et non potius ꝑ multa sua
cuiusq delicta. nisi quia etiam si illud unum sit tan¬
tum. idoneũ est ducere ad condemꝑnationem. etiã
nullis additis ceteris. sicut ꝑducit paruulos morien¬
tes. qui ex ad am nascuntur si in xp̃o non renascant᷑:
Quid gͦ a nob̾ querit iste quod non uult ab apło

Expanded text:
modo ergo per unius delictum in omnes homines ad condemnationem, et non potius per multa sua cujusque delicta: nisi quia etiam si illud unum sit tantum, idoneum est perducere ad condemnationem, etiam nullis additis caeteris; sicut perducit parvulos morientes qui ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur? Quid ergo a nobis quaerit iste, quod non vult ad Apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bris obseq̃ntib genitalib. sicut hoc seritur sine
ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum agri¬
colarum obseq̃ntib manibi. honestiore in parentib
gignendor desid̾io filior que ẽ implendoꝵ in aran¬
tib horreoꝵ : Ac deinde creator ommpotens in contami¬
nabili ubiq presentia et creatrioe potentia de seminib
hominũ prout uellec quod et nunc facit oꝑaretur in
femina. sicut de seminib frum̃tor prout uult oꝑatur
in t̾ra. beatis matrib sine libidinosa uoluptate conci¬
minis
Quan

Expanded text:
membris obsequentibus genitalibus. sicut hoc seritur sine membris obsequentibus genitalibus. sicut hoc seritur sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum agricolarum obsequentibus manibus, honestiore in parentibus gignendorum desiderio filiorum, quam est inplendorum in arantibus horreorum, ac deinde creator omnipotens iijcontaminabili ubique praesentia et crea:trice potentia de seminibus hominum prout uellet,. quod et nunc facit, operaretur in femina, sicut de seminibus frumentorum prout uult operatur in terra, beatis matribus sine libidinosa uoluptate concimnoso quan
Abbreviated transcription (Latin):
apłi uerba. sic infeit sua. Si gͥ deus inquit humano
semini quod nemo negat. uel prudentium uł piorũ.
ꝓpͥum sicut omnib reb corpus attͥbuit. quasi apłs de
humano semine in illo testimonio sit locutus. De q̃
fraude quid adiuuaretur eius intentio cum aliqñto
attentius cogitarem. nichil potui reꝑire. nisi quia tes¬
tem uoluit adhibere apłm. quo probaret dm̃ quod
et nos dicimus. de humanis seminib oꝑari. Et cum
dulenter. timens utiq neforte si appareret apłm ñ
de humanis seminib s de frum̃tis illa dixisse. hinc
ad moneremur unde refutaret̾ non religiose uolunta¬
tis. s libidinose uoluptatis pudens nominator. et impu¬
dens predicator. De ipsis quippe seminib que magis
in agris agricole semmant. potest iste redargui. Cur
enim ñ credamus dm̃ potuisse et in paradiso conced̾e
homini beato de suo semine quod concessum uidemꝰ
agricolis de tͥtici semine. ut co modo illud sereretut.
sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum

Expanded text:
inquit, \'humano semini, quod nemo negat uel prudentium uel piorum, proprium sicut omnibus rebus corpus adtribuit\', quasi apostolus de humano semine in illo testimonio sit locutus. De qua fraude quid adiuuaretur eius intentio, cum aliquanto adtentius cogitarem, nihil potui reperire, nisi quia testem uoluit adhibere apostolum, quo probaret deum, quod et nos dicimus, de humanis seminibus hominem operadulenter. timens utique, ne forte, si adpareret apostolum non de humanis seminibus, sed de frumentis illa dixisse, hinc admoneremur, unde refutaretur non religiosae uoluntatis, sed libidinosae uoluptatis pudens nominator et inpudens praedicator. de ipsis quippe seminibus quae in agris agricolae seminant, potest iste redargui. cur enim non credamus deum potuisse in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum uidemus agricolis de tritici semine, ut eo modo illud sereretur sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum
Abbreviated transcription (Latin):
erat pater cius et mater. mirantes suꝑ his que di¬
cebantur de illo. Et alio loco euanglii. Ibant paren¬
tes eius ꝑ om̃s annos in icrusalem. Item paulo pꝰ
et dirit mater eius ad illum. Fili. quid fecisti no¬
bis sic: Ecce pater tuus et ego dolentes. querebamꝰ¬
te. At ille. ut ostenderet habere se preter illos patrẽ.
qui eum genuit precer matrem. respondit eis. Quid
est qui¬

Expanded text:
erant pater eius et mater mirantes super his quae dierant pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, et alio loco: et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem; item paulo post: et dixit mater eius ad illum: fili, quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolenteste. At ille ut ostenderet habere se praeter illos patrem, qui eum genuit praeter matrem, respondit eis: Quid est quo
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptariis corpoꝵ nerib s uolũptaruis affectib
animoꝵ. Nec enim fallacit̾ ab angło dictum ẽ. ad io¬
seph. noli timete accipere mariam coniugem tuã.
conunr uocatur ex pͥma desponsionis fide. quam
concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus.
Nec ꝑierat. nec m̃dax manserat comugis appellatio
ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla cominutio
frat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius
iocunda suo uiro. quo etiam fecunda sine uiro. Pro¬
le dispar. fide compar. Propter quod fidele coniugiũ
parentes xp̃i ambo uocari meruerunt. et non solũ
illa mater eius. uerum etiam ille pater eius. sicut
coniunx matris eius. Utrumq m̃te. non carne Si¬
ue tamen ille pater sola mente.siue illa mater
et carne. parentes tamen ambo humilitatis eius.
ñ sublimitatis. infirmitatis eius. ñ diuinitatis.
Neq enim mentitur ęuangłium ubi legitur. Et

Expanded text:
uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariis affectibus animorum. neque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Ioseph: noli timere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non sublimitatis, infirmitatis, non diuinitatis. neque enim mentitur euangelium, ubi legitur: et
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ad heserunt. Cum aliis quippe adulteri ñ eẽnt: ni
si alterutrũ cõuiges ꝑmanerent. Demq mortuo uiro
cum quo uerum conubium fuit. fieri uerum conubi¬
um potest. cum quo pͥus adulterium fuit. Ita ma¬
net inter uiuentes quiddam conngale. qd̾ nec separa¬
tio nec cum altero copulatio possit auferre. Manet
autem ad noriam cͥminis. non ad uinculum fede¬
ris. Sicut apostata anima uelut de coniugio xp̃i re¬
cedens. etiam fide ꝑdita sacram̃tum fidei ñ amittit.
qd̾ lauacro regenerationis accepit. Redderetur enĩ
proculdubio redeunti si amisiss abscedens. Habet au
tem hoc qui recesserit. ad cumulum supplicii ñ ad
meritum p̃mii. Quib uero placuerit ex consensu ab
usu carnalis concupiscentiȩ in ꝑpetuũ continere. ab¬
sit ut uinculum inter illos comugale rumpatur.
immo firmius erit. quo magis ea pacta secum in¬
ierint. quo carius concordiusq seruanda sunt. non

Expanded text:
aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi aliis adhaeserunt. cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum coniuges permanerent. denique mortuo uiro cum quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
sa fornicationis coniuge conugem dirimmi. Hoc enĩ
custoditur in xp̃o ec in eccłia ut uiuens cum uiuẽte
in et̾num nullo diuortio separet᷑. Cuius sacram̃ti
tanta obseruatio ẽ in ciuitate dei nr̃i in monte scõ
enus. hoc ẽ in eclia rp̃i quib fidelib coniugatis. qui
sine dubio menbra sunt xp̃i. ut cum filioꝵ procreandoꝵ
causa uł nubant feminȩ uł dicantur uxores. nec sterilẽ
coniugem fas sit relinquere. ut alia fecunda ducatur. Qd̃
si quisquam fecerit. ñ longe huius scłi. ubi int̾ueniẽ¬
te repudio. sine cͥmine conceditur cum aliis alia copu¬
lare. conubia. quod etiam scm̃ moysen dominus ꝓpt̾
duritiam cordis illoꝵ ifrahelitis ꝑmisisse testatur. s
lege euangelii reus ẽ adulterii. sicut etiam illa si alteri nu¬
nupserit. Et usq adco manent inter uiuentes semel
inita iura nuptiarum. ut potius sint int̾ se coniu¬
ges qui ab alterutro seꝑati sunt quam cum his quib

Expanded text:
sa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim sa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quibusque fidelibus coniugatis, qui sine dubio membra sunt Christi, ut, cum filiorum procreandorum causa uel nubant feminae uel ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint inter se coniuges qui ab alterutro separati sunt quam cum bis quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mulicres subdite estote uiris ur̃is. Et apłs petrus. Quo¬
modo sara inquit obsequebatur abrahe dñm illũ
uocans. Q uod licet ita sese habeat. ut natura pͥncipi¬
oꝵ amet singłaritatem. facilius ante pluralitatẽ uide¬
amus insubditis. tam̃ plures femine uniuiro nunꝙͣ
licite iungerentur. nisi ex hoc plures filii nascerentur.
unde si una concumbat cum plurib. quia ñ ẽ hinc
ei multiplicatio prolis. s freq̃ntatio libidinis. comũx
non potest cẽ s meretrix. Qm̃ sane non tantũ fecun¬
ditas. cuius fructus in prole ẽ. nec tantum pudicicia
cuius uinculum ẽ fides. uerum etiam quoddam
sacram̃tum nupciaꝵ comm̃datur. fidelib coniugatiᷤ.
Onde dicit apłs. Uiri diligite urores urãs. sicut et
xp̃s eccłiam. huius proculdubio sacram̃ti res est.
ut masculus et femina conubio copulati quãdiu
uiuunt inseꝑabiliter ꝑseuerent. nec liceat excepta cau¬

Expanded text:
mulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomulieres, subditae estote uiris uestris, et apostolus Petrus quomodo Sarra, inquit, obsequebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxores uestras, sicut etxit ecclesiam — huius procul dubio sacramenti res est, ut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta cau
Abbreviated transcription (Latin):
iugium ꝓpterea non displicuiss ut copiosius se libido
iactaret: ita etiam sc̃ẽ femine seruissent plurib singu¬
le. Quod si aliqua faceret. quid eam nisi turpitudo cõ
cupiscentie compelleret. ut plures uiros habere. qnͣdo
ista licentia plures filios non haberet: ueruntamen
magis ꝑtinere ad nuptiarum bonum. non unum &
multas. s unum & unam. satis indicat ipsa pͥmitus.
diuinitꝰ facta coniugium copula. ut inde sumerent
conubia mitium. ubi honestius attenderet᷑ exemplũ.
Pgrediente autem genere humano. iuncte sunt quib¬
dam bonis uiris bone femine singulis plures. Unde
apparet & illud dignitatis magis appetisse modestiã.
it hoc fecunditatis ꝑmisisse naturam. Nam et pͥnci¬
patus magis naturaliter unius in multos. quam in u¬
num potest cẽ multoꝵ. Nec dubitari potest naturali
ordine uiros potius feminis. quam uiris feminas pͥnci¬
pari. Quod seruans apłs ait. Caput mulieris uir. et

Expanded text:
iugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iugum propterea non displicuisset, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput mulieris uir, et:
Abbreviated transcription (Latin):
pax erit coniugib bone uoluntatis. Hac intentioẽ
cordis qui suum uas possidet id ẽ coniugem suam.
proculdubio non possidet inmorbo desiderii. sicut gen¬
tes quȩ ignorant dm̃i. s in scĩficatione et honore. sicut
fideles qui sꝑant in dm̃. Illo quippe concupiscentie ma¬
lo. utitur homo ñ uincitur. quando eam mordinatis
atq indecoris motib estuantem frenat et cohibet. neq
nisi propagini consulens relaxat atq adhibet. ut
spiritalit̾ regenerandos carnalit̾ gignat. ñ ut spiritũ
carni sordida seruitute subiciat. Sic patres scõs ex abra¬
ham et ante abraham. quib deus quod ei placuerĩt
ꝑhibet testimoniũ usos fuisse comugib. neminẽ opor¬
tet dubitare xp̃ianum. quando quib dam etiam sin¬
gulis plures habere concessum est. ubi ratio fuit prolis
multiplicande non uariande appeticio uoluptatis. Nã
si deo patrum nr̃oꝵ qui etiam nr̃ ẽ illa numerositas cõ¬

Expanded text:
pax erit coniugibus bonae uoluntatis. hac intentione pax erit coniugibus bonae uoluntatis. hac intentione cordis qui suum uas possidet, id est coniugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii, sicut gentes quae ignorant deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis. Nam si deo patrum nostrorum, qui etiam noster est, illa numerositas con
Abbreviated transcription (Latin):
nore. non in morbo desiderii sicut et gentes que igno¬
rant dm̃. Non solum gͥ coniugatus fidelis uase non
utatur alieno: quod faciunt aquib uxores appetunt᷑
aliene. s nec ipsum ꝓprium in concupiscentiȩ carnalis
morbo possidendum sciat. Quod non sic accipiendũ ẽ.
tanquam prohibuerit apłs conugalem hoc ẽ licitũ.
honestumq concubitum. s ut iste concubitus qui
nichil morbide libidinis haberet adiunctum. si non
precedente peccato in eo ꝑiss libertatis arbitͥum. quod
nunc id habet ad iunctum. non sit uoluntatis. s ne¬
cessitatis. sine qua tam̃ in procreandis filiis ad fruc¬
tum ꝑueniri non potest. ip̃sius uoluntatis. Que uo¬
luntas in conubiis fidelium non eo fine det̾minatur.
ut tͣnsituri filu nascantur in hoc scło. s ut ꝑmansuri
renascantur in xp̃o. Quod si ꝓuenerit. merces erit de
coniugio plene felicitatis. Si autẽ non prouenerit.

Expanded text:
nore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignonore, non in morbo desiderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium non eo fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. quod si prouenerit, merces erit de coniugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
putant imprudentes hoc ñ esse malum. s ꝑtinere ad il¬
lud bonum. Discernitur autem ñ solum ratione subti
in illis apparuit hominib pͥmis. hodieq tenet᷑ ab oĩb
conugatis. Quod enim illi postea ꝓpagatione fecerũt.
ħ est conubii bonum. Qd̃ uero pͥus confusione texerũt.
ħ ẽ concupiscentiȩ malum. quod uitat ubiq conspe¬
ctum. et querit pudendo secretum. ꝓide nuptie quia
etiam de illo malo bom aliquid faciunt głantur. qͥa
sine illo fieri non potest. erubescunt. Tanquam si
quispiam pede uiciato ad aliquod bonum etiã clau
dicando ꝑueniat. nec ꝓpter claudicationis malum ma¬
la ẽ illa ꝑuentio. nec ꝓpter illius ꝑuentionis bonum. bo¬
na ẽ claudicatio. Ita nec ꝓpter libidinis malum nuptias
condempnare. nec ꝓpter nuptiar bonum libidinẽ lauda¬
re debemus. Iste quippe est morb de quo apłs etiam
quisq ur̃m suum uas possidere in scĩficatione et ho¬

Expanded text:
putant inprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad ilputant inprudentes hoc non esse malum, sed pertinere ad illud bonum. discet in illis apparuit hominibus primis, hodieque tenetur ab hominibus conjugatis. Quod enim illi postea propagatione fecerunt, hoc est connubii bonum: quod vero prius confusione texerunt, hoc est concupiscentiae malum, quod vitat ubique conspectum, et quaerit pudendo secretum. Proinde nuptiae quia etiam de illo malo aliquid boni faciunt, gloriantur: quia sine illo fieri non potest, erubescunt. Tanquam si quispiam pede vitiato, ad aliqudicando perueniat, nec propter claudicationis malum mala est illa peruentio nec propter illius peruentionis bonum bona est claudicatio, ita nec propter libidinis malum nuptias condemnare nec propter nuptiarum bonum libidinem laudare debemus. Iste quippe est morbus, de quo apostolusquisque uestrum suum uas possidere in sanctificatione et ho
Abbreviated transcription (Latin):
lud sin iuris libido commoueat & aliqͣndo ñ facit am¬
mo uolente.cum aliqͣndo faciat et nolente: Hinccine
non erubesceret humani liberalitas arbitrii. quod cõ¬
tempnendo imꝑantem dm̃. etiam in m̃bra ꝓpria ꝓ¬
pͥum ꝑdidiss imꝑium: Ubi autem conuenientius
monstraret᷑. in obedientiȩ merito humanam depraua¬
tam eẽ naturam. quam in his inobedientib locis un¬
de ꝑ successionem substitit ista nat᷑a: Nam ideo ꝓprie
iste corporis partes. nat᷑e nomine nuncupantur. hũc
itaq motum ideo indecentẽ. quia in obedientem. cũ
illi pͥmi homines in sua carne sensissent. in sua nudita¬
te erubuissent. foliis ficulneis eadem m̃bra texerunt:
ut saltim arbitrio uerecundantium uelaretur. quod
ñ arbitͥo uolentium mouebat᷑. Et qm̃ pudebat quod
in decenter libebat. oꝑiendo fieret qd̃ direbat. Quia gͦ
nec isto ad iuncto malo ꝑire potuit. nuptiaꝵ bonum.

Expanded text:
uelut sui iuris libido commoueat, et aliquando non facit aniuelut sui iuris libido commoueat, et aliquando non facit animo uolente, cum aliquando faciat et nolente? hincine non erubesceret humani libertas arbitrii, quod contemnendo imperantem deum etiam in membra propria proprium perdidisset imperium? ubi autem conuenientius monstraretur inoboedientiae merito humanam deprauatam esse naturam quam in his inoboedientibus locis, unde per successionem subsistit ipsa natura? nam ideo proprie istae corporis partes naturae nomine nuncupantur. hunc itaque motum ideo indecentem, quia inoboedientem, cum illi primi homines in sua carne sensissent et in sua nuditate erubuissent, foliis ficulneis eadem membra texerunt, ut saltem arbitrio uerecundantium uelaretur, quod non arbitrio uolentium mouebatur, et, quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quod decebat. Quia ergo nec isto adiuncto malo perire potuit nuptiarum bonum,