comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
globosus per u̾suciam. in ip̃m id est in susci¬
tandam ĩpietatis illius sectã sp̃s ĩ tnundi su¬
p̃dcõs reges s congregabũt. quia ulcione di¬
uiua que indurauit cor pharaonis ꝑmittẽ¬
te eos illi ꝑ suꝑbiam fraudulẽciã et ũsuciã
conformabũt. Qm̃adm̃ namq sc̃i fũt in
xp̃o nõ matisione corꝑali sed fide sp̃naili:
ita et reprobi erũt in autixp̃o. nõ per loca¬
lem mansionẽ. sed per iniquitatis ꝓpetͣcio¬
nem. uł sicut quidã codices hñt congrega¬
bit. scil deus quia eos m̾ito et iuste exigẽti¬
bus pc̃tis suis debere a se seꝑari et antnp̃o
cõiungi iudicabit. Sextus ergo angłs: or¬
do p̃dicatorũ sextus. Eufrates fluuiꝰ. baptiza¬
torũ ppłs. Seccacio aque: ablacio in reꝓbis

Expanded text:
globosus per versutiam. In ipsum, id est in detestandam impietatis illius sectam spiritus immundi supradictos reges congregabunt; quia, ultione divina quae induravit cor Pharaonis permittente, eos illi per superbiam, fraudulentiam et versutiam conformabunt. Quemadmodum namque sancti sunt in Christo non mansione corporali, sed fide spirituali, ita et reprobi erunt in Antichristo, non per localem mansionem, sed per iniquitatis perpetrationem. Vel sicut quidam codices habent, congregabit scilicet Deus qui eos merito et juste, exigentibus peccatis suis, debere a se separari, et Antichristo conjungi judicabit. Sextus ergo angelus, ordo praedicatorum sextus; Euphrates fluvius, baptizatorum populus; siccatio aquae, ablati
Abbreviated transcription (Latin):
in electis oppugnãtes sacramẽtũ tͥuitatis
et iusticiã triũ pͥntipaliũ uirtutũ. idẽ fidei
spei et caritatis. Reges tͦre reprobi qui uel
se uł alios regere norũt interrena cupiditate.
congregatõ in hmagedon coadunacio adã¬
tixp̃m. Sicut quippe elcti angłi in cõuersiõe
bonorũ xp̃o seruiũt: Ita demones in adu̾¬
sione malorũ antixp̃o mĩstrabũt. Et sid
ab inicio mũdi usq ad fiñe in elctis ope¬
ratur mist̾ium salutis. Sic in reprob̾ oꝑat᷑
nũst̾ium ꝑdicõnis. et uelut om̃es iusti ꝑ¬
tinent ad xp̃m: ita iniqui ꝑtinẽt ad auti¬
tixp̃o gehẽna. Itiis saluãdorũ cum xp̃o¬

Expanded text:
oppugnantes sacramentum Trinitatis, et justitiam trium principalium virtutum, fidei, spei et charitatis; reges terrae, reprobi, qui vel se vel alios regere norunt in terrena cupiditate; congregatio in Armagedon, coadunatio ad Antichristum. Sicut quippe electi angeli in conversione ita daemones in aversione malorum Antichristo ministrabunt. Et, sicut ab initio mundi usque in finem in electis operatur mysterium salutis, sic in reprobis operatur mysterium perditionis. Et, velut omnes justi pertinent ad Christum, ita iniqui pertinent ad Antitichristo, gehenna; finis salvandorum cum
Abbreviated transcription (Latin):
infestat᷑. cum subinfert᷑: Qui testiõniũ per¬
hibuit uerbo dei et testĩoniũ ihũ xp̃i que¬
cũq uidit. Neuera et em̃ magnus fuit qͥ
de xpisto scdm utramq naturã dĩnitatis
et hũanitatis testĩoniũ ꝑhibuit. De utͣq
quippe uatura redẽptoris testĩoniũ ꝑ hibu¬
isse illũ sermo presẽs designat: qui eum
testĩoniũ ꝑhibuisse u̾bo dei et testiõnium
ihũ xp̃i ꝑhibuisse denũciat. Dĩnitati et¬
enĩ testĩoniũ ꝑhibuit: ubi celestia secreta
cõtemplatꝰ dicit. In pͥncipio erat uerbũ.
et uerbũ erat apud dm̃: et deus erat u̾

Expanded text:
binfertur: Qui testimonium perhibuit verbo Dei, et testimonium Jesu Christi quaecunque vidit. Revera etenim magnus fuit qui de Christo secundum utramque naturam divinitatis et humanitatis testimonium perhibuit. De utraque quippe Redemptoris testimonium perhibuisse illum sermo praesens designat, qui eum testimonium verbo Dei et testimonium Jesu Christi perhibuisse denuntiat. Divinitati etenim testimonium perhibuit ubi coelestia secreta contemplatus dicit: In principio erat Verbum, et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
patre. et per angelũ ip̃ius xp̃i spẽm pre¬
ferẽtem quasi sp̃ale qd̾dam munꝰ diu̾sis
figurarũ uelanũb obtectũ: ut electorum
mentes ex̾ceret. et reprobis ñme pat̾et.
Sc̃o iohĩ et per ip̃m .uii. eccliis. ĩmo uniu̾¬

Expanded text:
Patre, et per angelum ipsius Christi speciem praePatre, et per angelum ipsius Christi speciem praeferentem, quasi spirituale quoddam munus diversis figurarum velaminibus obtectum, ut electorum mentes exerceret, et reprobis minime pateret, sancto Joanni, et per ip
Abbreviated transcription (Latin):
de manu predicatoris dñs pccõrem ꝑditũ
requirat. Unicuiq em̃ sacra doctrina cum
fine uite sue complet᷑ que uiuentib qm di¬
u uixerĩt cõplenda retinẽtur. Sequit᷑. Et
significauit mittẽs per angelũ suũ seruo
suo iohi. Modũ sacre reuelacõns ostẽdit
ubi dicit. Significauit. Significauit: qͥ a
per signa quedã figuras et sigilla sensibi¬
libus consilĩa sacra misteria reuelauit.
Uoluit nainq inisteria sua per figura ᷤ
ostendi: ut sino exticio nõ possent intelligi
quia gracius et fumiꝰ tenent᷑ qd̃ cũ labo-¬
re acquirit᷑. Uoluit eciã figuras alitubi
exponi. ut per hoc ĩnueret expõm in aliiᷤ
sensib esse querẽdam ut sic infideles qͥ¬
teria nõ intelligãt. Per angelũ suũ ser¬
uo suo ioħi. Per angelũ em̃ in siłitudĩe
filii homĩs apparente uisio ip̃a scõ iohĩ
monstrata est. sicut ip̃e in seq̃ntib decla¬

Expanded text:
de manu praedicatoris Dominus peccatorem perditum de manu praedicatoris Dominus peccatorem perditum requirat. Unicuique enim sacra doctrina cum fine vitae suae completur, quae viventibus quandiu vixerint complenda retinentur. Sequitur: Et significavit mittens per angelum suum servo suo Joanni. Modum sacrae revelationis ostendit ubi dicit: Significavit. Significavit, quia per signa quaedam figuras et sigilla sensibilibus consimilia sacra mysteria revelavit. Voluit namque mysteria sua per figuras ostendi, ut sine exercitio non possent intelligi, quia gravius et firmius tenetur quod cum labore acquiritur. Voluit etiam figuras alicubi exponi, ut per hoc innueret expositionem in aliis sensibus esse quaerendam, ut sic et fideles quuum servo suo Joanni. Per angelum enim in similitudine filii hominis apparentem, visio ipsa S. Joanni monstrata est, sicut ipse in sequentibus decla
Abbreviated transcription (Latin):
celari. et sicut est grauis lacra nusteria re¬
uelare reprobis: ita graius culpa est hoc ab¬
scondere ab electis. Non sit ergo securus
sernus inutilis qui modo torpescit ab offi¬
cio docendi. quia de lucro talenti siħ cõmissi
redditurꝰ est racõnẽ in die iuditii. Sequit᷑.
Que oportet sier cito. Eito fũit: quecũq
in presenti fuint: quia et tempoia et que
sub temporib agũtur cito transeũt. Sre¬
uis enĩ est uita ista: uia lubrica mors in¬
certa. Que oportet fieri cito idẽ de hiis q̃
eccłĩe in hoc seculo sunt uentum suic pros¬
pera: sine aduersa. siue de hiis que in fine
seculi sunt rettibuẽda. Cito itaq cuncta
fiunt: quia et presc̃cia cito discedũt. et fu¬
tura cito succedũt. Qnͣto uero cicius ur¬
gentenct̃itate temporis ea que in hoc libio
continẽtur sunt cõplenda: tanto ciciꝰ ac
studiosius sunt ãnuncianda. Qe ingrũẽ¬
te articulo mortis. ille qui per auditũ de¬
buisset iustificari: nõ audiẽdo per eat. et

Expanded text:
celari. Et sicut est gravis culpa sacra mysteria revelare reprobis, ita gravis culpa est hoc abscondere electis. Non sit ergo securus servus inutilis, qui modo torpescit ab officio docendi, quia de lucro talenti sibi commissi redditurus est rationem in die judicii. Sequitur: Quae oportet fieri cito. Cito fiunt quaecunque in praesenti fiunt, quia et tempora, et quae sub temporibus aguntur cito transeunt. Bre enim est vita ista, via lubrica, mors incerta. Quae oportet fieri cito, id est de his quae Ecclesiae in hoc saeculo sunt ventura sive prospera, sive adversa, sive de his quae in fine saeculi sunt retribuenda. Cito itaque cuncta fiunt, quia et praesentia cito discedunt, et futura cito succedunt. Quanto vero citius urgente necessitate temporis ea quae in hoc libro continentur sunt complenda, tanto citius ac studiosius sunt annuntianda, ne, ingruente articulo mortis, ille qui per auditum debuisset justificari, non audiendo pereat, et
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. ¶Quid tamen si dominus tͥbuere
nolit nͨ hanc molestiam susciꝑe s peculio
uł m̃cib c̃d̾e. ꝑatus sit. pedius refert̃ audi¬
endum eum. que sententia ht̃. equitatem.
y plerumq arbit᷑um in hanc rem p̾tor de¬
bebit. dare cuiꝰ int̾uentu tͥbuantur. merceᷤ
peculiares. ¶Si ciuꝰ dolo malo factum est.
quo minus ita tͥbueretur. In eum tͥbutoria
datur ut qnͣto minus tbutum sit qͣm debu¬
erit p̃stet. queactio dolum malum coẜ̾et
dominum ¶Minus aũt̃ tͥbuere uidetur y
si neħ tͥbutum sit. Si cãmens ignorans ĩ co¬
dolominus tͥbuisses ⁊ si m̾cem ꝑire passꝰ
est. aut eam au̾tit. aut ulioris oꝑa data
distrar̃. uł si abemptorib p̃cium ñ ereg̾it.
dicendum erit: teneri eum tͥbucoria. si do¬
lis int̾uenit. S ⁊ si negauit dominus cui¬
quam deberi uidendum erit. an tͥbutorie
locus sit. ⁊ est uerior labeonis sentencia.
toutoriam locum hab̾e. alioquin: epediat

Expanded text:
vocatur. Quid tamen si dominus tribuere vocatur. Quid tamen si dominus tribuere nolit nec hanc molestiam suscipere, sed peculio vel mercibus cedere paratus sit? Pedius refert audiendum eum, quae sententia habet aequitatem: et plerumque arbitrum in hanc rem praetor debebit dare, cuius interventu tribuantur merces peculiares. Si cuius dolo malo factum est, quo minus ita tribueretur, in eum tributoria datur, ut quanto minus tributum sit quam debuerit, praestet: quae actio dolum malum coercet domini. minus autem tribuere videtur etiam si nihil tributum sit. si tamen ignorans in mminus tribuisse. Sed et si mercem perire passus est aut eam avertit aut vilioris data opera distraxit vel si ab emptoribus pretium non exegerit, dicendum erit teneri eum tributoria, si dolus intervenit. Sed et si negaverit dominus cuiquam deberi, videndum erit, an tributoriae locus sit: et est verior Labeonis sententia tributoriam locum habere: alioquin expediet
Abbreviated transcription (Latin):
sentiant. plane si in eadem taberna
merces deferebantur. licet hee que exis¬
tunt eximisus creditoris pec̃ sint ꝯmꝑa¬
te. dicendum er̾ om̃s intͥbutum uenire.
nisi fu̾it creditori pignorate. ¶S si dedi
mercem meam uendam et extat. uidamuꝰ.
ne iniquum sit: intributum uocari me.
Et si quidem uic̾dum ei habui tͥbuto locum
habebit. enimu̾ si ñ habui quia res uendite
ñ alias desiunt ẽẽ mee. quamuis uendid̾d.
nisi ere soluto uł fide uissore dato. uł alias
satisfc̾o : dicendum er̃ uendi care me posse.¬
¶ tribut̾o eciam fit. ꝓrata eiꝰ quod ciuq de¬
beatur et iõ si umis c̃ditor ueniat deside¬
raus tͥbui: integram portionem osequitur.
possint. mercis peculiaris c̃ditores: cauęre
debet creditor iste. ꝓrata se. refusurum. si
ocupantis. meliorem causam facit. s equa¬
lem condicionem qũcumq agentium.
ut si qd̾ aliud domini debitum em̃serit:
refusurum se ei ꝓrata. finge. enim ꝯdicio

Expanded text:
sentiant.Plane si in eadem taberna sentiant.Plane si in eadem taberna merces deferebantur, licet hae quae extent ex unius creditoris pecunia sint comparatae, dicendum erit omnes in tributum uenire, nisi fuerint creditori pigneratae.Sed si dedi mercem meam uendendam et exstat, uideamus, ne iniquum sit in tributum me uocari. et si quidem in creditum ei abit, tributio locum habebit: enimuero si non abit, quia res uenditae n alias desinunt esse meae, quamuis uendidero; nisi aere soluto uel fideiussore dato uel alias satisfacto, dicendum erit uindicare me posse.Tributio autem fit pro rata eius quod cuique debeatur, et ideo, si unus creditor ueniat desiderans tribui, integram portionem consequiturpossint mercis peculiaris creditores, cauere debet creditor iste pro rata se refusurum, si occupantis meliorem causam facit, sed aequalem condicionem quandoque agentium. t, si quid aliud domini debitum emerserit, refusurum se ei pro rata. finge enim condicion
Abbreviated transcription (Latin):
cim seruus iste in taberna habet inst̾¬
mentum. an ẜ quoq tͥbuatur: et labeo
ait ec ẜ tͥbui. ⁊ est equissimum plerum¬
ꝙ enim ħͥ apparatꝰ ex merge est. iimmno
semꝑ. ceta tamen que exͣ hec inpeculi¬
um habuit. non tͥbuentur ut pata ar¬
ciat̾onem habuit exmente ꝯꝑata etiam
ħ cribuentur. ¶Si plures habuit seruuꝰ
creditores. s quosdam in mercib certis
an omnes inhisdem confundendi erunt.
nomnes intͥbutum uocandi. ut puta
duias negotiationes ercercebat. puta
significant̾a ⁊ lintrariam. ⁊ seꝑatos
ẜabuit. ẽditores. ꝓuco seꝑacim eosin
tͥbutum uocari. unusquisq .N. eoꝵ
m̾ci mag̾ qmͣ ip̃i ẽdidit. s si duas ta¬
u̾uas eiꝰdem negotiationis excercuit. ⁊
ego fui tab̾enie u̾bi gr̃a qmͣ abitinum
habu̾it ratiocinator alius ei qmͣ tras
berin equissimum puto seꝑacimi łͥbuti¬
onem faciendam. ne exalt̾us remerce¬
ue. alu indempnes fiant. alii dampñ

Expanded text:
cem servus iste in tabernam habeat instrcem servus iste in tabernam habeat instrumentum, an hoc quoque tribuatur? et Labeo ait et hoc tribui, et est aequissimum: plerumque enim hic apparatus ex merce est, immo semper. cetera tamen, quae extra haec in peculium habuit, non tribuentur, ut puta artiatione haec tribuentur.Si plures habuit seruus creditores, sed quosdam in mercibus certis, an omnes in isdem confundendi erunt et omnes in tributum uocandi? ut puta du‹a›s negotiationes exercebat, puta sagariam et linteariam, et separatos habuit creditores. puto separatim eos in tributum uocari: unusquisque enim eorum merci magis quam ipsi credidit.Sed si duas tabernas eiusdem negotiationis exercuit et ego fui tabernae uerbi gratia quam ad Bucinum habuit ratiocinator, alius eius quam trans Tiberim, aequissimum puto separatim tributionem faciendam, ne ex alterius re merceue alii indemnes fiant, alii damnum
Abbreviated transcription (Latin):
e ⁊ qd̾ ex eo nomine est receptũ
demum patietur. ex m̃ce. Si quid ei m̾ciᷤᷤ
nomine cdebeatur an uͦ si ex alia causa.
Et lab̾o ait. Ex quacunq causa ei de¬
beatur. paruiq referre inde mercedẽ.
uł postea ei deb̾e quid seruus ceꝑit. suf¬
ficere .ii. quod pͥulegium deductionis
ꝑdidit qd̾ camen si hii qui ꝯͣthebant.
ip̃am mercem pignori acceꝑint. puto
debere dici. ꝑ̃ferendos domino iure pis¬
noris. ¶Siu etiam domino. siue huis qͥ
inpotestate eius sũt debeatur. utiq er̃
tͥbuendilm. S si duo plures ue domins
sint utiq omnib tribuetur ꝓrata de¬
biti sui. ¶ Non ⁊ tocum peculium. Ue
nit intributum. s id dum taxat: qd̾ ex
ea merte ẽ. Siue merces manent. sñ p̃¬
cum earum receptum conuersum eue
est. in peculium. S ysi ad huc debeat᷑
mentis nonune a quibdam. quib soleb¬
at seruus clistrahere. hoc quoq tribue¬
tur. ꝓut fu̾it receptum. ¶ S ppt̾ mer¬

Expanded text:
rce et quod eo nomine receptum est. rce et quod eo nomine receptum est. demum partietur ex merce, si quid ei mercis nomine debeatur, an uero et si ex alia causa. et Labeo ait, ex quacumque causa ei debeatur, paruique referret, ante mercem an postea ei debere quid seruus coeperit: sufficere enim, quod priuilegium deductionis perdidit. Quid tamen si qui contrahebant ipsam mercem pignori acceperint? puto debere dici, praeferendos domino iure pignoris. Siue autem domino siue his qui in potestate eius sunt debeatur, utique erit tribuendum. Sed si duo pluresue domini sint, utique omnibus tribuetur pro rata debiti sui. Non nit in tributum, sed id dumtaxat, quod ex ea merce est, sive merces manent sive pretium earum receptum conversumve est in peculium. Sed et si adhuc debeatur mercis nomine a quibusdam, quibus solebat servus distrahere, hoc quoque tribuetur, prout fuerit receptum. Si praeter mer
Abbreviated transcription (Latin):
lpianus .ł d Procuratoris ⁊
scientiam. ⁊ dolum. noc̃e debere do¬
mino: neque pomponius dubitat.
si nos dubitamꝰ. ¶Si uicarius ser¬
ui mei negotietur si qui dei me
saente ⁊ tbntoria cenebor si meig¬
norante ordinario sciente. depecu¬
lio eiꝰ actionem dandam pomponiᷤ¬
sebit. si deducendum exuicaris pecu¬
lio. qd ordinario debetur: c̃um id̾ ꝙ
h debetur deducatur. S si ut q ser¬
erimꝰ ⁊ tͥbutoriam ⁊ de peculioac i. i¬
cionem ꝯmpet̾e ait. ł butoriam uica¬
ni nomine de peculio uͦ ordinari
elig̾e tam̃ deb̾e agentem ꝗͣ potius
actionem exꝑiatun gic tñ ut ut̾ip ̃
cum si s̃iuis ordinarius ignorass.
deduc̃etur in integrum qd̾ ei ami¬
cario debetur. S ⁊ si ancilla no¬
gociabitur admittondã tͥrutoriã
dicimꝰ. ¶tem ꝑu referunt oũm ip¬
so s̾uo cõbatur: ancum institore us¬
¶ M entis nomine m̾nto adicitur
ne omnis negot̾ato cum eo fr̃a
tbutoriam inducat. ¶ꝑ hanc acti¬
onem tribui iubetur. qd̾ ex ea m̃¬

Expanded text:
um. Procuratoris autem scientiam et dolum nocere debere domino neque Pomponius dubitat nec nos dubitamus. Si uicarius serui mei negotietur, si quidem me sciente, tributoria tenebor, si me ignorante, ordinario sciente, de peculio eiipsit nec deducendum ex uicarii peculio, quod ordinario debetur, cum id quod mihi debetur deducatur. sed si uterque scierimus, et tribut‹o›riam et de peculio actionem competere ait, tributoriam u‹i›carii nomine, de peculio uero ordinarii: eligere tamen debere agentem, qua potius actione experiatur, sic tamen, ut cum, si seruus ordinarius ignorasset, deduceretur integrum, quod ei a uicario debetur.Sed et si ancilla negotiabitur, admittendam tributoriam dicimus.Item parui refert, cum ipso seruo contrahatur an cum institore eius. "mercis nomine" merito adicitur, ne omnis negotiatio cum eo facta tributoriam inducat. Per hanc actionem tribui iubetur, quod ex ea me
Abbreviated transcription (Latin):
lpiatus . Huiꝰ quoque edicti non.
minima s magna utilitas est. ut dominiᷤ
qui aluquii inserui ꝯͣctib pͥuigͥegium q¬
mino debetur fit tñsi scierit. srruum inpo¬
culiari m̾ce negotiari uelut extͣneus
e dicor ex ho edicto intͥbutum uocaturꝰ.¬
¶Licec m̾eis appellat̾o angustior sit. ut
neque ad suuos fullones uł sareiat ortͤ
ł cerores ł uenalicianos ꝑtineat camen
gendum edictuy. peculiarem s m̾cem ñ
sicuti peculiũ accipimꝰ quippe peculiũ de¬
duoto qd̾ domino debetur: accipitur mers
peculiaris. ⁊̃ si nichil sit inpeculio doni¬
nuni tributoria obligat ita demum. si sei¬
ciente eo negotiabitur. ¶ Scientiam ẜ eã
accipimus que babet ⁊ uoluntatem s¬

Expanded text:
ictum.Huius quoque edicti non minima utilitas est, ut dominus, qui alioquin in serui contractibus priuilegium hno debetur fit, tamen, si scierit seruum peculiari merce negotiari, uelut extraneus creditor ex hoc edicto in tributum uocatur.Licet mercis appellatio angustior sit, ut neque ad seruos fullones uel sarcinatores uel textores uel uenaliciarios pertineat, tamen gendum edictum.Peculiarem autem mercem non sic uti peculium accipimus, quippe peculium deducto quod domino debetur accipitur, merx peculiaris, etiamsi nihil sit in peculio, dominum tributoria obligat, ita demum si sciente eo negotiabitur.Scientiam hic eam accipimus, quae habet et uoluntatem, s
Abbreviated transcription (Latin):
y ambo sciant dñi. in utrum lib exil¬
lis dabitur actio qd̾ si alter sialter
ignorauit in eum qui sat dabitur ac¬
nio deducetur tam̃ solidꝰ qd̾ ei qui ig¬
norauit debetur ¶U si ip̃m quis igno¬
rantem ꝯuen̾it. qm̃ depeculio ꝯuenitur
de ducetur ỹ id qd̾ soionti debetur: ⁊
ꝙ insolidum. Nam ⁊si ip̃. depeculio o¬
uentꝰ eẽt solidum qd̾ ei debetur deducet:
Et ita iulius scͥpsit. ¶Si c̾uus pupilli
uł furiosi. sciente tutore uos euratoie
in merte peculiari negotictur: dolum
quidem tutoris uł euratoris noce pupil¬
lo uł furioso non dob̾e puto. Nec cam̃¬
lucͦsum eẽ dob̾e. ⁊ iõ actenus eum ex
dolo tutoris tributoria ten̾i si quid ad
cum ꝑuenit idem. ⁊ infurioso puto.
quamuis pomponius libro uinͦ. e¬
pistolarum. si soluendo tucor sit ex
dolo eꝰ pupillum cenen scͥpsit. ⁊ sañ
actenus tenebitur: ut actionom qmͣ
cͣcͣ cutorem habeat. p̾stet. S ⁊si ip̃iꝰ
pupilli dolo fõm si  eiꝰ etatis sit.¬

Expanded text:
ni, in utrumlibet ex illis dabitur actio: at si alter scit, alter ignorauit, in eum qui scit dabitur actio, deducetur tamen solidum quod ei qui ignorauit debetur. quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, quoniam de peculio conuenitur, deducetur etiam id quod scienti debetur et quidem in solidum: nam et si ipse de peculio conuentus esset, solidum quod ei deberetur deduceretur, estorum scripsit. Si servus pupilli vel furiosi sciente tutore vel curatore in merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris vel curatoris nocere pupillo vel furioso non debere puto, nec tamlucrosum esse debere, et ideo hactenus eum ex dolo tutoris tributoria teneri, si quid ad eum pervenerit: idem quamuis Pomponius libro octauo epistularum, si soluendo tutor sit, ex dolo eius pupillum teneri scripsit: et sane hactenus tenebitur, ut actionem, quam contra tutorem habeat, praestet.Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit
Abbreviated transcription (Latin):
uellet corrigi resecaret. at si uollet emenda¬
ri nõ solum corpus eius sed aĩam pũiret
qm̃adm̃ in capite suꝑioris capłi ad pasto¬
rem sirne duecti: eo qd̾ illi ꝑ secucõ super¬
uẽtura erat: talem describit xp̃m. ubi
aut. Hec dicit pͥmus et nouissimꝰ qui fu¬
it mortuus et uiuit. qui posset tribu¬
latos adiuuare. et pro se mortificatos
resuscitare. Talẽ itaq apparẽs siłitudo
filii hõis filiũ homĩs in ip̃o iuicio ser¬
monis ep̃o ꝑgaini designauit. ut si uel¬
let ea que corrigẽda eraut corrigere:
fiduciã de adiutorio posset sumere. si
nollet de uicio posset formdare. Ait
ergo. Hec dicit qui ht̃ rũpheam ex utͣ¬
q parte acutam. potens est adiuuare
si uelis corrigi: in corpore et sp̃u: utͥus¬
q uicia resecare. Si nõ uis corrigi po¬
tens est te in utroq condẽpnare. Rũ¬
pheam ex utͣq parce acutã. dixinus
suꝑus u̾bum dei significare. Rũphea e¬

Expanded text:
vellet corrigi resecaret. At si nollet emendavellet corrigi resecaret. At si nollet emendari, non solum corpus ejus, sed animam puniret, quemadmodum in capite superioris capituli ad pastorem Smyrnae directi, eo quod illi persecutio superventura erat talem describit Christum, ubi ait: Haec dicit primus et novissimus qui fuit mortuus et vivit, qui posset tribulatos adjuvare, et pro se mortificatos resuscitare. Talem itaque apparens similitudo Filii hominis, Filium hominis ipso initio sermonis episcopo Pergami designavit, ut si vellet ea quae corrigenda erant corrigere, fiduciam de adjutorio posset sumere, si nollet, de vitio posset formidare. Hic ergo: Haec dicit qui habet romphaeam ex utraque parte acutam. Potens est adjuvare, si velis corrigi in corpore et spiritu, utriusque vitia resecare, si non vis corrigi, potens est te in utroque condemnare. Romphaeam ex utraque parte acutam, diximus superius verbum Dei significare. Romphaea e
Abbreviated transcription (Latin):
cit. qui ht̃ rũfeam ex utͣq parte a¬
cutaii. Scio ubi hĩtas. ubi sedes ẽ sacha¬
t ne et tenes nomĩe meũ et nõ negasii fi¬
dem meam. et in dieb illis anchiphas testi s
meus fidelis qui occisus est apud uos. ubi se¬
des est sathane. Tertõ hoc in loco in ep̃orũ i
malo increpat: more prudẽtis agẽs medici
qui pusillaninus in paciẽns tenelli et timẽ¬
tis infirim apostema. pͥmũ circũqͣq suauit᷑
tractat et tangit. et postea ferrũ infigit. ⁊
latentẽ et feruẽtem putredinẽ sapienter
educit. et educta putredine locũ sanũ red¬
dit: Sic uerus aĩarũ medicus. ubi eũ com¬
mẽdat dicẽs. Scio ubi hĩtas. egrotũ pal¬
pat. Ac dem̃. ubi eũ increpat dicẽs. Habe¬
o pauca adu̾sum te ferro uuln̾at ut ad sãi¬
tatẽ reducat. Et noͣndũ qd quia iste de
malo redarguẽdꝰ erat dalem in pͥncipio ser¬
monis describit ip̃a uilio xp̃m qui nõ tã¬
tum uicia corꝑis. sed uicia quoq cordis si

Expanded text:
 parte acutam: Scio ubi habitas, ubi sedes est Satanae, et tenes nomen meum, et non negasti fidem meam, et in diebus illis Antipas testis meus fidelis qui occisus est apud vos ubi sedes est Satanae . Tertio hoc in loco in episcoporumalo increpat more prudentis agens medici, qui pusillanimis, impatientis tenelli et timentis infirmi apostema, primum circumquaque suaviter tractat et tangit, et postea ferrum infigit, et latentem et ferventem putredinem sapienter educit, et educta putredine locum sanum reddit. Sic verus animarum medicus, ubi eum commendat dicens: Scio ubi habitas, aegrotum palpat; ac deinde ubi eum increpat, dicens: Habeo pauca adversum te, ferro vulnerat ut ad sanitatem reducat. Et notandum quod quia iste de malo redarguendus erat, talem in principio sermonis describit ipsa visio Christum qui non tantum vitia corporis, sed vitia quoque cordis si
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis contemplatione paulatim ꝓmoue¬
tur eandẽq inflammat᷑ ad summã deuoti¬
onem. Consid̾emus gͦ in orbe solis magni¬
tudinẽ claritatis atq caloris iideq colliga¬
mus in huuismodi m̃tis subleuatione as¬
censionis ꝓmotionẽ ꝓmotionisq consũma¬
tionem. que quidem quasi ab aurora in¬
cipit. & tandem aliqñ ui se solis similitu
et in eodem tenore persenerat:

Expanded text:
ritatis contemplatione paulatim promovetur, tandemque inflammatur ad summam devotionem. Consideremus ergo in orbe solis magnitudinem claritatis atque caloris, indeque colligamus in hujusmodi mentis sublevatione ascensionis promotionem, promotionisque consummationem, quae quidem quasi ab aurora incipit, et tandem aliquando in se solis similitudet in eodem tenore perseverat
Abbreviated transcription (Latin):
ascensio que hoc loco designatur. cuius
extrema soli comparantur. uidetis inqͣ
qͥa ñ inqualem cumq s in sũmam qñc̃¬
q deuocionẽ desinat. qͣmuis a sola cdari-¬
tate ueritatisq illustratione incipiat.

Expanded text:
ascensio, quae hoc loco designatur, cujus ascensio, quae hoc loco designatur, cujus extrema soli comparantur; videtis, inquam, quia non in qualemcunque, sed in summam quandocunque devotionem desinat, quamvis a sola claritate veritatisque illustratione i
Abbreviated transcription (Latin):
otandum sane qd̃ sicut ille suꝑ¬
ior excessionis modus de quo suꝑ¬
ius locuti sumus ex deuocione surgit.
sic econtrario iste sccd̃s de quo nunc lo¬
quimur ñ tam a deuotione incipit. qmͣ
nupsam desunt. Ibi ex nimio ueritatis
desiderio ad ueritatis contemplationẽ
assurgitur: hic ex ueritatis reuelatione
eusq contemplatione ad deuotionẽ ani¬
mus inflaminatur. uidete ne forte hoc
nob̃ scͥptura mistice innuat. cũ eis que
suꝑiꝰ posuimus u̾bis subsequenter
ad uingat. Dicto enim q̃ ẽ ista que ꝓ¬
greditur quasi aurora consurgens. sta¬
tum aduingit. pulcra ut luna electa ut
sol. Nemo hoc loco ame hoꝵ uł alioꝵ
que posiumꝰ uł posituri sumꝰ u̾borum
plenam expositionẽ expectet. uł expectat.
nͥ qͣntum p̃sentis materie rõ pro uerita¬
tis testimonio expostulat. Aurora itaq ⁊
buna. lucem hñt. s calorẽ ñ hñt. sol aũt
utroq p̃pollet. Quid enim sole lucidius.
qͥd sole feruentiꝰ: uidetis gͦ qr illa m̃tis

Expanded text:
otandum sane quod sicut ille superior excessionis modus, de quo superius locuti sumus, ex devotione surgit, sic econtrario iste secundus, de quo nunc loquimur, non tam a devotione incipit quam in ipsam desinit. Ibi ex nimio veritatis desiderio ad veritatis contemplationem assurgitur, hic ex veritatis revelatione ejusque contemplatione ad devotionem animus inflammatur. Videte ne forte hoc nobis Scriptura mystice innuat, cum eis quae superius posuimus verbis subsequenter adjungat. Dicto enim quae est ista quae progreditur quasi aurora consurgens, statim adjungit: Pulchra ut luna, electa ut sol . Nemo hoc loco a me horum, vel aliorum quae posuimus, vel posituri sumus, verborum plenam expositionem exspectet vel expetat, nisi quantum praesentis materiae ratio pro veritatis testimonio expostulat. Aurora itaque et luna lucem habent, sed calorem non habent; sol autem utroque praepollet. Quid enim sole lucidius, quid sole ferventius? Videtis ergo quia illa mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ irritat᷑. ñ cogitat inalũ. ñ gau¬
det suꝑ iniquitate. congaudet
aũt u̾itati. adhuc ad dr de
hoc regno. q ip̃m stabit met̾nũ.
ce caritas ait apłs nũquã excidit
scd̃m qd̾ uidisti inquit quod
de monte abscisus est lapis sũ

Expanded text:
n irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Adhuc additur de hoc regno, quia ipsum stabit in aeternum, et Charitas, ait Apostolus, nunquam excidit, secundum quod vidisti, inquit, quod de monte abscissus est lapis sine
Abbreviated transcription (Latin):
crudelitatis quã uoluptatis. qͥ
uero u̾ecundiores familiariꝰ
ad penitentiam emolliunt᷑
ex recordatione fede uoluptatiꝰ
quam iniquitatis. Si gͥ ꝑ fer
rum crudelitas. ꝑ testam rec¬
te uoluptas intelligitur. quid
mirum si alias ce alias. alio &e
alio. ordine ferrum or testa con¬
minuta legunt᷑. cum ꝓqualita¬
te animoꝵ. uł moꝵ un aliis qr ali¬
is intime cõpuntionis. & uere

Expanded text:
crudelitatis quam voluptatis. Qui crudelitatis quam voluptatis. Qui vero verecundiores familiarius ad poenitentiam emolliuntur ex recordatione foedae voluptatis quam iniquitatis. Si igitur per ferrum crudelitas, per testam recte voluptas intelligitur, quid mirum si alias, alio et alio ordine ferrum et testa comminuta leguntur, cum pro qualitate animorum; vel morum in aliis et aliis intimae compunctionis
Abbreviated transcription (Latin):
tus rep̾hendit᷑ eo qd̃ ad debiti fi¬
nis talum ñ ꝑducitur. qͥd meliꝰ
hoc opꝰ arguit. uł corrigit quam
ꝑfecta caritas que nunqͣ. excrõ:
Ofelix caritatis regnum qd̃ ma¬
net in et̾num. ofelix regnum qd̃
numꝗͣ dissipabit᷑. qd̾ popło alt̃i
metnum non dabitur. felix re¬
gnũ in quo pacientia durat.
benignitas ꝑseuerat. felix reg¬
num inquo nemo emula¬
tur. felix utiq in quo ñ agit᷑
ꝑperam nemo inflatur. felix
uere in quo nemo ambiciosus
querit que sua sunt. nemo
uritur forte in hoo nobis ali¬
quid innuit. qd̾ cum suꝑiꝰ in
enuin̾atione contricionis. pͥns
ferrum. postea testã posue¬
rit. hoc in loco sane prius tes¬
tam. postea autẽ ferrum poñ.
S scimꝰ quia in aliis timor. in
alus aũt pͥncipatur pudor
Nam alii quidẽ sunt mag̃ timo¬
rati quã uerecundi. alii uero
magis uerecundi ꝗͣ tumorati.
Qͥ gͥ tuidiores sunt. faciliꝰ con¬
pungunt᷑ exconsid̾atione ꝓpͥe

Expanded text:
tus reprehenditur, eo quod ad debiti fitus reprehenditur, eo quod ad debiti finis talum non perducitur, quid melius hoc opus arguit vel corrigit quam perfecta charitas quae nunquam excidit? O felix charitatis regnum quod manet in aeternum! O felix regnum quod nunquam dissipabitur, quando populo alteri in aeternum dabitur! Felix regnum in quo patientia durat, benignitas perseverat! Felix regnum, in quo nemo aemulatur, felix utique in quo non agitur perperam, nemo inflatur, felix vere in quo nemo ambitiosus quaerit quae sua sunt; nemo uritur! Forte in hoc nobis aliquid innuit, quod cum superius in enumeratione contritionis prius ferrum, postea testam posuerit, hoc in loco sane prius testam, postea autem ferrum ponit. Sed scimus quia in aliis timor, in aliis autem principatur pudor. Nam alii quidem sunt magis timorati quam verecundi, alii vero magis verecundi quam timorati. Qui igitur timidiores sunt facilius compunguntur ex consideratione propriae
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m qd̃ iuidisti qd̃ lapis absci¬
sus ẽ sine manib ce contruut
testem &e ferrum & es ⁊ argentũ
&e aurum. Distructio adu̾santi¬
um regnoꝵ incipitur atimo¬
re ꝑficitur incaritate. Ptunorẽ
erandicantur aconsensu. ꝑ ca¬
ritatẽ euellunt᷑ ab effectu. Cõmi¬
nuit gͦ testeam fragilitatẽ cari¬
tas que paciens est. cõminuit
ferrum rigorem caritas que be¬
nigna est. Quid queso est intͦ
simulationis es cõminut᷑ nisi
caritas que ñ emulatur: Quid
uero ẽ qd̾ cõminuit eream ꝑti¬
natiam. nͥ caritas que ñ agit ꝑ¬
peram: Si in argento iactantia
in auro intelligit᷑ arrogantia. qͥd
eis tam contrarium quã caritaᷤ
que ñ inflatur. nec est ambicio¬
sa. nec querens que sunt sua
Si aũ in argento illud opus in¬
telligit᷑ qd̾ fit ex sola delib̾atioe
ñ aũt ex dilestione. nec fit tã
ex dilectione. quã ex u̾itate qͥd
tam consentaneum caritati
que congaudet ueritati: Si ĩ
aureo capite optimi oꝑis defec¬

Expanded text:
apis abscissus est sine manibus, et contrivit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Destructio adversantium regnorum incipitur a timore, perficitur in charitate. Per timorem eradicantur a consensu, per charitatem evelluntur ab effectu. Comminuit ergo testeam fragilitatem charitas, quae patiens est, comminuit ferreum rigorem charitas, quae benigna est. Quid, quaeso, est in quo simulationis aes comminuitur, nisi charitas quae non aemulatur? Quid vero est quod comminuit aeream pertinaciam, nisi charitas quae non agit perperam? Si in argento jactantia, in auro intelligitur arrogantia, quid eis tam contrarium quam charitas quae non inflatur, nec est ambitiosa, nec quaerens quae sunt sua? Si aut in argento illud opus intelligitur quod fit ex sola deliberatione, non autem ex dilectione, non fit tam ex dilectione quam ex veritate, quid tam consentaneum charitati quae congaudet veritati? Si in aureo capite optimi operis defec
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. ubi abundaũ iniquitas.
ibi suꝑabundauit ce gr̃a. Nam se¬
pe suꝑna grã dum huiꝰmodi ho¬
mines int̾ calamitatũ suarum
angustias uisitat. hanc eandem
infelicitatis sue ĩmanitatẽ eoꝵ o
cłis obicit. ⁊ in eiꝰ consid̾atione ad
penitentie lam̃ta cõpungit. et
eductas de lacu miserie. & de lu¬
to fecis. quibdam ꝓfectuũ gͣdib
de ꝓfundo iniquitatis ꝓuehit ad fũ¬
mum fastigium caritatis. Non¬
ne hoc est qd̾ scͥptura loquitur.
ubi conseqͤter adiungitur. In di¬
eb regnoꝵ illoꝵ suscitabit deus
celi regñoꝵ quod in eternum nõ
dissipabit᷑. & regnũ eius popło

Expanded text:
 iniquitas, superabundavit et gratia . Nam saepe superna gratia dum hujusmodi homines inter calamitatum suarum angustias visitat, hanc eamdem infelicitatis suae immanitatem eorum oculis objicit, et in ejus consideratione ad poenitentiae lamenta compungit, et eductas de lacu miseriae, et de luto faecis, quibusdam profectuum gradibus de profundo iniquitatis provehit ad summum fastigium charitatis. Nonne hoc est quod Scriptura loquitur, ubi consequenter adjungitur: In diebus regnorum illorum suscitabit Deus coeli regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum ejus pop
Abbreviated transcription (Latin):
ritas eñ omĩa suffert. omĩa credit.
om̃a sꝑat. oĩa sustinet &e regnũ
eiꝰ popło alteri ñ dabit᷑. hic ẽ enĩ
fons ille ut ait augustinus. de
quo ñ cõmunicat alienus. Cõmi¬
nuet inquit &e consumet uniu̾̃¬
sa regna hec. Nultis autẽ nosse
quomodo caritas inuu̾sa regna

Expanded text:
a suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet . Et regnum ejus populo alteri non dabitur, hic est enim fons ille ut ait Augustinus de quo non communicat alienus: Comminuet, inquit, et consumet universa regna haec. Vultis autem nosse quomodo charitas universa regna
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ autẽ dicit. Non hẽbant requiẽ: mĩme
designat laborẽ. Hoc est miuirũ sũme et
ꝑfecte quiescere: a creatoris pia laude nũ¬
qm cessare. Et requiẽ non hẽbant die ac
d̃s̃ omp̃s. O qͣm feliciabonoꝵ angłorũ. et
oĩ eloctorũ agnina: huiꝰ laudis preconi¬
a corã deo sine sine canẽcia. Felices quoq
qui in uia p̾sentis miserie. ad illiꝰ suauẽ
armoniã. norũt suspirare. Qnͣto namq
crebrius ad illam suspirãt. tauto dulcedĩ
illiꝰ intiuꝰ appinqͣnt. Et iam licet᷑ ĩ mia¬
tenuitꝰ pregustant celestis armome iocũ

Expanded text:
Quod autem dicit, non habebant requiem, minime Quod autem dicit, non habebant requiem, minime designat laborem. Hoc est nimirum summe et perfecte quiescere a Creatoris pia laude nunquam cessare. Et requiem non habebant die ac otens. O quam felicia bonorum angelorum et omnium electorum agmina hujus laudis praeconia coram Deo sine fine canentia! Felices quoque qui in via praesentis miseriae ad illius suavem harmoniam norunt suspirare. Quanto namque crebrius ad illam suspirant, tanto dulcedini illius vicinius appropinquant. Et jam in viatenuit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuit. sed ex illis quoq et cum illis fuisse: qͥ¬
b pͥmicias sp̃s dedit. S ene itaq sc̃a aĩa¬
dum uolau̾ũt: istis in celũ ascẽderũt. Seq᷑.
Et in cͥcuitu et uitus plena sũt ocłis. Iste
sensus suꝑiori cõĩgit᷑. et ad illũ refert᷑ uͥ
dicit᷑. plena oculis aute et recro: Sc̃a quippe
aĩalia plena sũt ocłis: per plẽitudinẽ cda¬
ritatis cognicõnis: aute. ꝑ scĩam fut᷑orũ.
Retro. per scĩam p̃teritoꝵ. In cͥcuitu ꝑ mo¬
rum cͥcũspeccõnẽ. Intus. per mũdam et rec¬
tam cogitacõnũ discrocõnem. Et iequiem
nõ hẽbant die ac nocte dicẽtia. Scũs. Sc̃us.
et qui uenturꝰ est. S cã aĩalia in laude dĩ
nõ hũt requiẽ: quia ũqm cessant dĩnam
laudare maiestatẽ. Caudau̾nt eũ in uita
sua u̾bo. Laudant adhuc scͥpto. Laudãt ꝑ
ora fideliũ auͣctis et scĩtatis sue testĩonio.
et contẽplando et amãdo in celo laudant.

Expanded text:
peruit, sed ex illis quoque, et cum illis fuisse quperuit, sed ex illis quoque, et cum illis fuisse quibus primitias spiritus dedit. Bene itaque sancta animadum volaverunt, istis in coelum ascenderunt. Sequitur: Et in circuitu, et intus plena sunt oculis. Issensus superiori conjungitur, et ad illum refertur ubi dicitur, plena oculis ante et retro. Sancta quippe animalia plena sunt oculis per plenitudinem claritatis, cognitionis: ante per scientiam futurorum, retro per scientiam praeteritorum. In circuitu per morum circumspectionem, intus per mundam et rectam cogitationum discretionem: Et requiem non habebant die ac nocte dicentia: Sanctus, et qui venturus est. Sancta animalia in laude Dei non habent requiem, quia nunquam cessant divinam laudare majestatem. Laudaverunt eum in vita sua verbo, laudant adhuc scripto, laudant per ora fidelium auctoritatis et sanctitatis suae testimonio, et contemplando, et amando in coelo laudant.
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͣtuor aĩalia sĩgula eorũ he̾bant alas
dam alas relĩquimꝰ t̾rena et ascendiuiꝰ
ad celestia. que uidelz sacra scĩa apte per
senariũ designatur. ut ꝑstõnis eius uirtͦ¬
ostendat᷑. Senariꝰ ꝑ feccõm sigͥficat. uel qr
in sex dieb dieb opus suũ cõpleuit deꝰ.
est in lege nateͤ. Sodã in łccõne legis scͥp¬
te. Tcia in sccõne ꝓphĩe. Quarta in leccõe
legis eu̾ugelice. Qͥnta in lecr̃one ĩllituc̃õ¬
nis apłice. Sexta in scĩa doctoꝵ : apło̾s tẽ¬
pore seqñciũ. et obscura loca sqͥturꝵ ex¬
ponẽtiũ. Qmͣuis et em̃ sc̃i euͣngeliste. istis doc¬
torib pͥores suint: nequaqͣm tam̃e mĩorem
eis intlligẽciam eis hũisse tredendi sũt. ut¬
pote de quib sacra aũctas testatur: qd ip̃e
iħs aperuit eis sensum ut scͥpturas intlłige¬
rẽt. et nõ solum ex illis esse iussissime credã¬
tur. quib sensũ ad intlłigẽciã scͥpturarũ a¬

Expanded text:
et quatuor animalia singula eorum habebant alas et quatuor animalia singula eorum habebant alas dam alas relinquimus terrena et ascendimus ad coelestia? quae videlicet sacra scientia apte per senarium designatur, ut perfectionis ejus virtuostendatur. Senarius perfectionem significat, vel quia in sex diebus opus suum complevit Deus, est in lege naturae, secunda in lectione legis scriptae, tertia in lectione prophetiae, quarta in lectione legis evangelicae, quinta in lectione institutionis apostolicae, sexta in scientia doctorum apostolos tempore sequentium, et obscura loca Scripturarum exponentium. Quamvis etenim sancti evangelistae istis doctoribus priores fuerunt, nequaquam tamen minorem eis intelligentiam habuisse credendi sunt, utpote de quibus sacra auctoritas testatur, quod ipse Jesus aperuit eis sensum ut Scripturas intelligerent, et non solum ex illis esse verissime credantur quibus sensum ad intelligentiam Scripturarum a
Abbreviated transcription (Latin):
simile aquile uolanti. Quartũ aĩal co ẽ
ipine ip̃ciet scũs iohẽs cui ista uisio cõ¬
paruit: silĩs aquile uolanti fuit: quia ad
contẽplanda sancte et sũme dĩnitatis ar¬
chana: cetis om̃ib alcius uolauit. Cuiꝰ
faciẽ ezechiel ꝓpheta eciã desuꝑ eciã ip̃orũ
q̃tuor esse describit. et quia beatꝰ iohẽs
per hoc qd in nicio sui enͣngelii: u̾bum
in pͥncipio fuisse dixit. non solũ alios. s
et semet ip̃m tnͣscendit. Quia igit᷑ scõꝵ
euͣngelistaꝵ in pͥncipio sui euͣngelii egit
unus de resurrecõne saluatoris. aliꝰ de pas¬
sione. alius de incarnacõne. alius de di¬
uiuitate. Recte scorũ ałiũ quib isti enͣn¬
geliste figurãt: dicit᷑ aliud simłe leomi.
aliͦ simłe uitulo. aliud similẽ hns faciẽ
quali hõis. aliud simile aquile uolanti.
¶Qm eorũ sigͤatiuã siłitudinẽ postqͣm de¬
scͥpsit: ꝑfcãm eorũ pleĩtudinẽ subiũgit.

Expanded text:
simile aquilae volanti. Quartum animal, id simile aquilae volanti. Quartum animal, id est, ipsemet sanctus Joannes cui ista visio comparuit similis aquilae volanti fuit; qui ad contemplanda sanctae et summae divinitatis arcana, caeteris omnibus altius volavit. Cujus faciem Ezechiel propheta etiam desuper ipsorum quatuor esse describit. Et quia beatus Joannes per hoc quod in initio sui Evangelii Verbum in principio fuisse dixit, non solum alios, sed et semetipsum transcendit. Quia igitur sanctorum evangelistarum in principio sui Evangelii egit unus de resurrectione Salvatoris, alius de passione, alius de incarnatione, alius de divinitate, recte sanctorum animalium quibus isti evangelistae figurantur dicitur aliud simile leoni, aliud simile vitulo, aliud similem habens faciem quasi hominis, aliud simile aquilae volanti. Quam eorum figurativam similitudinem postquam descripsit, perfectam eorum plenitudinem subjungit,
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sam heresim et uicõr̃ semĩa miecit.
Scdm̃ defcm̃ fragilitatis. ut per iemiam
dicit᷑. maledictus homo qui confidit in
hom̃ie. In homĩe. id est fragili. et tam leui¬
ter et tito deficiente. Scdm̃ rectitudinẽ e¬
quitatis. ut ibi per salõnem dicit᷑. Deũ
time et mãdata eius obserua. hoc ẽ oĩs
homo. Quisqͥs eñi deum timet et man¬
data eius obseruat quia per equitatẽ iul¬
ticie rectus est: homo est. Quisqͥs hoc nõ
facit: qͣsi neq̃qͣmͣ homo ẽ. quia si scient᷑
delinquit ꝓpt̾ cõtemptũ dyabołs ẽẽ di¬
cendus est. Scus igit᷑ maths euugelista
qui huc̃itatẽ xp̃i ĩ pͥncipio eũugelii de¬
scripsit: recte in sacra uisione scdm̃ hoc qd̾
homo aliq̃ndo in malo accipit᷑: nõ faciẽ ho¬
niinis: sed faciem quasi homĩs hũit: quia
redemptor nost̾ de quo agit nõ in carnem
pc̃ci. sed in silitudinẽ carnis pc̃ci uenit. Qñ¬
tum namq ad malũ: nith de homĩe ha¬
buit: quia pcc̃m nõ fecit. Et quartũ aĩl

Expanded text:
t. Secundum defectum fragilitatis ut per Jeremiam dicitur: Maledictus homo qui confidit in homine . In homine, id est fragili, et tam leviter et cito deficiente. Secundum rectitudinem aequitatis, ut ibi per Salomonem dicitur: Deum time, et mandata ejus observa, hoc est omnis homo . Quisquis enim Deum timet, et mandata ejus observat, quia per aequitatem justitiae rectus est, homo est. Quisquis hoc non facit, quasi nequaquam homo est; quia, si scienter delinquit propter contemptum, diabolus esse dicendus est. Sanctus igitur Matthaeus evangelista qui humanitatem Christi in principio Evangelii descripsit, recte in sacra visione secundum hoc quod homo aliquando in malo accipitur, non faciem hominis, sed faciem quasi hominis habuit, quia Redemptor noster de quo agit non in carnem peccati, sed in similitudinem carnis peccati venit. Quantum namque ad malum nihil de homine habuit, quia peccatum non fecit. Et quartum animal
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Et scdm̃ aĩal simlẽ uitulo. Ezechi¬
el post faciẽ homĩs posuit faciẽ leonis.
ꝓpt̾ qd̾ utrasq a dextris uidet. que id circo
a dextus esse uise sunt: quia incarnacio ⁊
resurreccõ electos letificau̾nt. Deinde fa¬
tiem uituli siue bous pouit. qm̃ eciã a si¬
nnistris describit. Que facies apte a si¬
nistris fuit. quia passio xp̃i que per eã
figurat᷑. discipłos contͥstanit. Sed beatꝰ
Iohẽs hũc ordinẽ mĩme seruauit. qr de
hac leticia siue tristitia hoc in loco nithil
insinuauit. Scdm̃ itaq aĩal id est lucaͤ
simile est uitulo. Quia lutas in pͥncipi¬
o euãgelii sui de zachana sac̾dote cuius
officiũ erat uitũlũ offerre menconẽ fe¬
cit. per qd̃ passionẽ xp̃i designauit. Qͥ
quadam p̾rogatiua ante matheũ in sa¬
cra uisione poit᷑. quia in passione p̾ci

Expanded text:
tur. Et secundum animal simile vitulo. Ezechitur. Et secundum animal simile vitulo. Ezechiel post faciem hominis posuit faciem leonis, propter quod utrasque a dextris videt, quae idcirco a dextris esse visae sunt, quia incarnatio et resurrectio electos laetificaverunt. Deinde faciem vituli, sive bovis ponit quam etiam a sinistris describit: quae facies apte a sinistris fuit, quia passio Christi quae per eam figuratur discipulos contristavit. Sed beatus Joannes hunc ordinem minime servavit, quia de hac laetitia sive tristitia hoc in loco nihil insinuavit. Secundum itaque animal, id est Lucas, simile est vitulo, quia Lucas in principio Evangelii sui de Zacharia sacerdote, cujus officium erat vitulum offerre, mentionem fecit, per quod passionem Christi designavit. Qui quadam praerogativa ante Matthaeum in sacra vision
Abbreviated transcription (Latin):
le uolanti. pͥmũ aĩal: marcus. scdm̃ lu¬
cas. t̾ciũ matheꝰ. quartũ iohẽs. Primũ
aĩal id ẽ marchꝰ siłe est leoni qr in pͥnci¬
pio sui euãgelii att. Uox damãtis in de¬
serto. per qd̃ sigͥficatur leo. cuiꝰ nat᷑a dicit᷑. qd̾
mortuus nascit᷑. sed rugitu pr̃is die t̾cia sꝰ¬
citat᷑. Sic xp̃s postqͣm pro humano genere
mortẽ gustauit: p̾cepto pr̃is die t̾tia resur¬
rexit. Recte marcus ergo describitͤ siłis le¬
oni: quia sic suũ enugeliũ incepit: ut ĩtelłi¬
gatur expͥmere mist̾ium resiurectõns xp̃i.
Et notandũ qd̃ ezechiel ꝓpha qui qͣtor e¬
uugelistas per hec ead̾e aĩlia descripsit.
pͥmũ facĩe hom̃is que figurat ĩcarnacõm
posuit. quia adhuc longe futura erãt que ui¬
dit. Iohẽs uero qui post ip̃am sacr̃orũ cõtem¬
placõm uidit eos fig᷑aliter contẽplatꝰ est.
onem. quia totũ nostre fidei et spei fũda¬
mentũ maxĩe uircuti resurrectõnis ĩniri¬

Expanded text:
nti. Primum animal Marcus, secundum Lucas, tertium Matthaeus, quartum Joannes. Primum animal, id est Marcus, simile est leoni, quia in principio sui Evangelii ait: Vox clamantis in deserto , per quod significatur leo, cujus natura dicitur quod mortuus nascitur, sed rugitu patris die tertia suscitatur. Sic Christus postquam pro humano genere mortem gustavit praecepto Patris, die tertia resurrexit. Recte ergo Marcus describitur similis leoni, quia sic suum Evangelium incoepit, ut intelligatur exprimere mysterium resurrectionis Christi. Et notandum quod Ezechiel propheta qui quatuor evangelistas per haec eadem animalia descripsit, primum faciem hominis quae figurat incarnationem posuit, quia adhuc longe futura erant quae vidit. Joannes vero, qui post ipsam sacramentorum contemplationem eos figuraliter contemplatus est itae confirmationem, quia totum nostrae fidei et spei fundamentum maxime virtuti resurrectionis inniti
Abbreviated transcription (Latin):
euãgeliste sũt. uelut sustẽtatores. in cͥcui¬
tu. uelut defensores. uel in medio sedis sũt.
quia ꝑfecti quiq ip̃is quasi in medio po¬
sitis intẽdũt: dũ euãgelice sapĩe leccõmi¬
b unamimt᷑ uacãt. In cͥcuitu sũt qr que
legendo siue meditãdo intꝰ didicerũt: foriᷤ
tirrũ quaq predicant. Quasi et eñi in me¬
dio sunt: qͣndo ab om̃ib eorũ scͥpta discũt᷑.
In cͥcuitu sũt: qͣnͣdo cͥcũquaq dicũt᷑. plẽa
oculis aute et recro. plena sũt sc̃a aĩlia o¬
culis. per plenã cõtempłonem boni celesti ᷤ.
ante per cognicõm fut᷑orũ. Retro per cogni¬
cõnem p̾tĩtoꝵ. Et aĩal p̾mũ siłe leoni. et
scd̃m aĩal simłe uitulo. et t̾tiũ aĩal hñs fa

Expanded text:
evangelistae sunt velut sustentatores. In circuievangelistae sunt velut sustentatores. In circuitu velut defensores. Vel in medio sedis sunt, quia perfecti quique ipsis quasi in medio positis intendunt, dum evangelicae sapientiae lectionibus unanimiter vacant. In circuitu sunt, quia quae legendo sive meditando intus didicerunt foris circumquaque praedicant. Quasi etenim in medio sunt, quando ab omnibus eorum scripta discuntur. In circuitu sunt quando circumquaque dicuntur. Plena oculis ante et retro; plena sunt sancta animalia oculis per plenam contemplationem boni coelestis. Ante per cognitionem futurorum, retro per cognitionem praeteritorum: Et animal primum simile leoni, et secundum animal simile vitulo, et tertium animal habens fa