comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
leriq sciencia accepta scripturarũ non ad
dei gloriam s ad suam laudem utuntur.
Uum ex ip̃a scĩa extollunt᷑ ⁊ ibi pecrant ubi p᷑¬
cata mundare debuerant. Numqmͣ consequnt᷑
legendo ꝑfc̃am sc̃ĩam arrogantes Nam qͣmuis
sapientes in suꝑficie uideant᷑: medullitus curã¬
ueritatis archana non tangunt.qr superbie
nile p̃pediuntur. Semꝑ .ni. superbi legunt. q̃r̃t
⁊ nũqmͣ inueniunt. Diuine legis penetͣbilia
humilib ⁊ bene ad deum intrantib patent.
Prauis autem acq suꝑb clanduntur. Nam qͣm¬
uis diuina eloquia in lectõne arrogantibus
sint aperta: in mist̾io tũ clausa atq occulta.
Dũ sermo dei fidelib lix sit. reprobis autem
ac suꝑbis quodam modo cenebrescit. ⁊ uñ illi
illuminant᷑ inde isti cecantur.ã¬

Expanded text:
lerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus taveritatis arcana non tangunt, quia superbiae nube praepediuntur. Semper enim superbi legunt, quaerunt et nunquam inveniunt. 3. Divinae legis penetralia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superbis clauduntur. Nam quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodammodo tenebrescit; et unde illi illuminantur, inde isti excaecantur.
Abbreviated transcription (Latin):
est in siria palestina pelagius a quib unus.¬
dam catholicis fr̃ib ad episcopalia gesta per¬
ductus. eisq absentib qui de illo libellum dedãt
q̃m ad diem synodi non potuerũt occurr̾ẽ ab
ep̃is quatuor detim audicus ⁊ ubi eũ dogmata
ip̃a dampnancem. que inimica grẽ xp̃i adũ
sus eum de libello legebantur catholicũ pro¬
nuntiarunt. S cum ĩ manus nr̃as eadẽ gesta
uenissent. scripsi de hiis librũ ne illo uelut ab¬
soluto eadem quoq dogmata pucarent᷑ iudice᷑
approbasse que ille nͥ dampnass nullo modo
ab eis nͥ dampnatus exiss. Hicliber sic incipit.¬

Expanded text:
est in Syria Palaestina, Pelagius a quibusdam catholicis fratribus ad episcopalia Gesta perductus, eisque absentibus qui de illo libellum dederant, quoniam ad diem synodi non potuerunt occurrere, ab episcopis quatuordecim auditus est; ubi eum dogmata ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi adversus eum de libello legebantur, catholicum pronuntiarunt. Sed cum in manus nostras eadem Gesta venissent, scripsi de his librum, ne illo velut absoluto, eadem quoque dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset. Hic liber sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
eãdem uerba dicendo confecit. Porro quidam
dixerunt ꝙ xp̃c confecit cum benedreit. litre
ram construentes hoc ordine. Accepit panẽ
benedixit. subaudiend̾ est dicens. Hoc ẽ corpus
meum: Prius ergo ꝓtulit illa u̾ba ũ eis uim
conficiendi tribu̾et. Dem̃ ꝓtulit eadem ut
apłos formam ꝯficiendi doceret. Alii u̾o dixe¬
runt qr ⁊ sacramentum confecit. ⁊ formam in¬
stituit post bñdictõnem cũ dixit. hoc ẽ corpus
meum. intlłigentes bũdictõnem illam fuisse
ẽt tuuc fregit et dedit. ⁊ ait accipite ⁊ comedite.
et iterauit. hoc est corpiis meum.

Expanded text:
t Christus eadem verba dicendo, confecit. Porro quidam dixerunt, quod ram construentes hoc ordine: accepit panem et benedixit; subaudiendum emeum. Prius ergo protulit illa verba, ut eis vim conficiendi tribueret, deinde protulit eadem, ut apostolos formam conficiendi doceret. Alii vero dixerunt, quod et sacramentum confecit et formam instituit post benedictionem, cum dixit: Hoc est corpus meum, intelligentes illam benedictionem fuisseet tunc fregit et dedit, et ait: Accipite et comedite, et iteravit: hoc est corpus meum.
Abbreviated transcription (Latin):
cor filiorum ad patres. et cor patrum ad filigͤ.
cum quo ueniet et en och. ⁊ ꝓphetiz abunt die¬
bus .m̃. ducentis sexaginta amicti saccis ⁊ cũ
fuuerint testimonium suũ bestia ascendet
de abysso. ⁊ faciet aduersus eos bellum ⁊ uin¬
cet eos et occidet. Et corpora eorũ iacebunt ĩ
plateis ciuitatis magne. ubi dominus illoꝵ
crucifreus est.⁊post dies cres ⁊ dimidiũ sp̃c
uite intrabit in eos

Expanded text:
cor filiorum ad patres eorum». Cum quo veniet et Enoch, «et prophetabunt diebus mille ducentis et sexaginta amicti saccis». «Et cum finierint testimonium suum, bestia que ascendet de abysso faciet adversus illos bellum, et vincet illos et occidet. Et corpora eorum iacebunt in plateis civitatis magne, ubi Dominus illorum crucifixus est». «Et post tres dies et dimidium spiritus vite intrabit in eos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ indignatõnis plenus. ⁊ ire ⁊ furoris.
ad ponendam terram in solitudinem. ⁊ pec¬
catores eius exterrendos de ea. qm̃ stelle celi
et splendor earum non expandent lum̃ suũ.
obscuratus est sol ĩ ortu suo. ⁊ luna ñ splen¬
debit in lumine suo. ⁊ uisitabo suꝑ orbem i¬
mala. et contra impios iniquitatem eorũ
et quiesc̾e faciam suꝑbiam infidelium. et
arroganciam fortium humiliabo. Propt̾
hoc om̃es manus dissoluentur. ⁊ omẽ cor
hominis tabescet et conteretur Tortione
et dolores tenebunt. qͣ parturiens dolebũt
Unusqͥsq ad proximũ suũ stupebit. facies ꝯ

Expanded text:
 indignationis plenus et ire et furoris, ad ponendam terram in solitudinem et peccatores eius conterendos de ea. Quoniam stelle celi et splendor earum non expandent lumen suum, obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit in lumine suo. Et visitabo super orbem mala, et contra impios iniquitatem eorum. Et requiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores tenebunt, quasi parturientes dolebunt: unusquisque ad proximum suum stupebit: f
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ elc̃. Tunc reuelabitur homo pcc̃i filius
perditõnis. qui adu̾satur ⁊ extollitur suꝑ
om̃e quod dicitur aut colitur deus ita ũ in
t emplo dei sedeat. ostendens se tamꝙͣ ip̃e
sit deus. quem dominus iħc interficiet spũ

Expanded text:
 «Tunc revelabitur homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur super omne quod dicitur aut quod colitur Deus, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam sit Deus», «quem Dominus Iesus interficiet spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
de nocte ueniet cũ dix̾it pax ⁊ securitas. tũc
repentinus suꝑueniet interitus. sicut dolor
qͣlis nũqͣm fuit ab iicio munditõe
usq modo. neq fiet. et nͥ breuiati fuissẽt
Dies illi. non fieret salua onũs caro. Sur.

Expanded text:
e ita veniet. Cum dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, sicut dolor qualis nunquam fuit ab initio mundi usque modo, neque fiet. Et nisi breviati fuissent d
Abbreviated transcription (Latin):
tum cithara mea. et organũ meum ĩ uocẽ
domũ ꝯuiuii. Salubre consiliũ. In die bonoꝵ
non ĩmemor sis malorum. Memorare noiuis¬
osima tua. ⁊ ĩ eternũ non pectabis.

Expanded text:
tum cithara mea, et organum meum in voce domum convivii». Salubre consilium: «In die bonorum, ne immemor sis malorum». «Memorare novissima tua et in eternum non peccabis».
Abbreviated transcription (Latin):
tina succedit. et quod incep̃ a gaudio
desinit ĩ merore. Mundana quippe felicitas
multis amaricudinib est resꝑsa. Nouerat
ille qui dix̃at. Risus dolori miscebitur. ⁊ ex¬
trema gaudii luctus occupat. Exꝑti sũt et
lib̃i iob. qui cũ comed̾ent ⁊ bibent uinum
in domo fris sui pͥmogeniti repente uentus

Expanded text:
tina succedit. Et quod incepit a gaudio desinit in merore. Mundana quippe felicitas multis amaritudinibus est respersa. Noverat hoc qui dixerat: «Risus dolore miscebitur et extrema gaudii luctus occupat». Experti sunt et liberi Iob, qui cum comederent et biberent vinum in domo fratris sui primogeniti, repente ventu
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ qui non uiuit sicut docet ipãm quam pre¬
dicat ueritatem contemptibilem facit. Arcuͭ
peruersus est lingua magistrorum docentium
bene: et uiuentiũ male. & ideo quasi ex ꝑuerso
arcu sagittam emictunt. dum suam prauam
uitami ꝓprie lingue ictu confodiũt. Quibene do¬
cet et male uiuit tainqͣm es aut cymbalum soñ
facit aliis. ip̃e camen sibi mauet insensualis. Qͥ
bone docet et male uiuit. quod dicit bene uiuen
tibus proficit. quod uero male uiuit se ip̃m occi¬
dit. Sicut sacerdos qui si digne se agit ut sacer
dotem decet et ministerium eius et ip̃i et aliis
utilis est indigne autem uiuens quidem ucilis
est loquendo. se autem interficit praue uiuendo.
Ac per hoc quod in illo mortuũ est ꝓpriũ eius ẽ.
Quod uero uiuit in eo idest sacrum ministeriũ
quod est uite alienũ est. Qui bene docet ⁊ male
uiuit uidetur ut cerens aliis dum bonũ expo¬
uit lucem prestare se uero in malis suis con¬
sum̾e atq extinguere. Qui lene docet et male

Expanded text:
 qui non vivit sicut docet, ipsam, quam praedicat, veritatem contemptibilem facit. Arcus perversus est lingua magistrorum docentium bene, et viventium male: et ideo quasi ex perverso arcu sagittam emittunt, dum suam pravam vitam propriae linguae ictu confodiunt. Qui bene docet, et male vivit, tanquam aes, aut cymbalum, sonitum facit aliis, ipse tamen sibi manet insensualis. Qui bene docet, et male vivit, qutibus proficit; quod vero male vivit, seipsum occidit. Si sacerdos dignissime agit, ut sacedotem decet, ministerium ejus et ipsi et aliis utile est, indigne autem vivens, aliis quidem utilis est loquendo, se autem interficit prave vivendo; ac per hoc quod in illo mortuum est, proprium ejus est; quod vero vivit in eo, id est, sacrum ministerium, quod est vitae, alienum est. 6. Qui bene docet, et male vivit, videtur, ut cereus, aliis, dum bona exponit, lucem praestare; se vero in malis suis consumere atque exstinguere. 7. Qui bene docet et male
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ꝑsone ornacũ preteream. ne maligniꝰs
qmͣ uerius iudear aliquos subcresc̾e ꝙͥ uaniᷤ
qmͣ ornare mensam mantilib picturatis
cutellis elore manicatis. uasis aureis ⁊ uacelł
argenteis. cuppis ⁊ inappis uocalib ⁊ grada¬
ditare ꝑticas palliare uestibusum. sb̃sternẽ:
pauimentum. compone lectum inflatũ plumiꝰ
optum lericis. obductũ cortinis. aut ⁊̃ canopeo

Expanded text:
ersone preteream, ne malignius quam verius videar aliquos succensere, quid vanius quam ornare mensam mantilibus picturatis, cultellis ebore manicatis, vasis aureis, vasculis argenteis, cuppis et nappis, varalibus et gradaditare perticas, palliare vestibulum, substernere pavimentum, componere lectum inflatum plumis, opertum sericis, obductum cortinis, aut etiam canapeo?
Abbreviated transcription (Latin):
Rcificiał spẽs suꝑducitur. et facies ob¬
ducitur naturalis. tamqmͣ hominis ar¬
tificium artem suꝑet creatoris. Non sic nõ sic
consid̾ate inquit lilia agri quõ crescũt. non
laborant n nent. Dico autem uob̾ qm̃ nec sa¬
lomon ĩ om̃i gloria sua cooꝑatus est sic̃ unus
ex istis. Absit ut adulterinus color comꝑabił
sit nacuio. qm̃ ĩmo tũ facies ad ulterino fucat᷑
colore os abhominabili fetore corrumpitur.
ting̾e genas. ung̾e faciem. produceret᷑ super¬
cilia. Qñ qͥdem fallax sit gloria. ⁊ uaua sit n¬

Expanded text:
rtificialis species superducitur et facies obducitur naturalis, tanquam hominis artificium artem superet creatoris. Non sic, non sic. «Considerate, inquit, lilia agri, quomodo crescunt; non laborant, neque nent. Dico autem vobis quoniam nec Salomon in omni gloria sua coopertusit autem ut adulterinus color comparabilis sit nativo. Quinimo cum facies adulterino colore fucatur, os abominabili fetore corrumpitur. tingere genas, ungere faciem, producere supercilia? Quando quidem « fallax sit gratia; et vana sit
Abbreviated transcription (Latin):
auaricia. Baldam asella redarguit. et
edes sedentis attriuit. qr captus cupidine ꝓ¬
missorum disposuerat maledic̾e isrłi. Acho⁊
nach̾ate iericho. Nãboth int̾emptus ÷ ũ acab
extuxeit. qr de precio agri defraudauerunt a

Expanded text:
avaritia! Balaam asella redarguit, et pedem sedentis attrivit, quia captus cupidine promissorum disposuerat maledicere Israeli. Achan nathemate Iericho. exstinxit, quia de pretio agri defraudaverunt a
Abbreviated transcription (Latin):
tura s adoptione clamamus deo dicentes. Pater
noster qui es in celis. non solũ tm̃ natiuitate s
⁊̃ imitatione filios posse alicuius uocari. Nã iuder
sm̃ carnem filii abrabe: sñ conu̾satõnem filii dia
nũcupantur. Ac ꝑ hoc illi sunt semen abrabe qui
eius imitantur fidem: non qui ex eius generati
sunt carne. De errore auctoris trahitur a quib¬
dam et nomen et culpa: ut ipius uocabulo cen¬
seatur. cuius errorem et sequitur. sicut ecclesie per¬
gami ⁊ thiachire in apocalipsi dicitur. habens¬
illic tenentes doctrinam balaam ⁊ iezabel. Doc¬
trinam igitur balaam ⁊ iezabel dicuntur hab̾e̾.¬

Expanded text:
tura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: Pater tura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: Pater noster, qui es in coelis. 17. Non solum nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vocari. Nam Judaei, secundum carnem, filii Abrahae; secundum conversationem, filii diaboli nuncupantur; ac per hoc illi sunt semen Abrahae, qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. 18. De erroris auctore trahitur a quibusdam et nomen, et culpa, ut ipsius vocabulo censeatur cujus et errorem insequitur, sicut Ecclesiae Pergami in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et Jezabel; doctrinam igitur Balaam dicitur habe
Abbreviated transcription (Latin):
et amic iob non per se placare deum sibi potuer̃t.
bo iustĩam tuam. & oꝑa tua non proderunt tibi.
Herecici qͣmͣuis legem ⁊ ꝓphetas adimpleant. Ex
eo tũ quod catholici non sunt non ẽ deus in eorum
conuentib ip̃o domino testante. Si stet̾it moyses
⁊ saniuel coram me: nõ est anima mea ad populũ
istum. sieci eos a facie mea ut egrediantur. Per
moysen quippe ⁊ samuel legem accipe ⁊ ꝓphetas.
quos qͣmuis heretici oꝑe implere contendant ꝓpt̾
erroris tñ impretatem a uultu dei ꝓiciunt᷑ et a
iustoꝵ cetib seꝑantur paganus ⁊ hereticus Ille:
populo. Uterq recedentes a xp̃õ: ad dỹaboli ꝑtinẽt
corpus. quia ydolatria ad iudaisiũ uł heresim e¬
rore in errorem aliũ transierunt. Eoius doctrinã
quisq sequitur. huiꝰ ⁊ filius nũcupatur. sicut et
esse isrłi dñs dicit. Non utiq nascendo s imitã¬
do. sic et in meliorem partem filii dei nũcupant᷑
qui precepta dei custodiunt. Unde et nos nõ na¬

Expanded text:
et amici Job non per se placare Deum sibi potuerunt,bo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi . » Haeretici, quamvis legem aut prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus, ipso Domino testante: « Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. Quos quamvis haeretici opere implere contendant, propter erroris tamen impietatem a vultu Dei projiciuntur, et a justopopulo; uterque recedens a Christo, ad diaboli pertinet corpus. Qui ab idololatria ad Judaismum, et rore in errorem alium transierunt. Cujus doctrinam quisque sequitur, hujus et filius nuncupatur, sicut et esse Israel Dominus dicit, non utique nascendo, sed imitando. Sic et in meliorem partem Filii Dei nuncupantur, qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos, non na
Abbreviated transcription (Latin):
usu femine exarserunt in desideriis suis. in¬
ĩuicem masculi in mascłos turpitudinem o¬
ꝑantes. Quid bac turpitudine turpius: Qͥd
hoc crimine criminosius: In lege quasi paria
ꝯuinguntur. ꝯcubitus maris cũ mascło. ⁊ con
cubitus hominis cũ ium̃to. Sic .n. legitur in
leuitico. Cum mascło non ꝯmisceb̾is coitu fe¬
mineo: qr ab ominatõ est. Cum onĩ petore nõ
coibis. nec maculab̾is cũ eo. utͥq par pena sub

Expanded text:
 exarserunt in desideriis suis invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes». Quid hac turpitudine turpius? Quid hoc crimine criminosius? 2 In lege quasi paria coniunguntur concubitus maris cum masculo et coitus hominis cum iumento. Sic enim legitur in Levitico: «Cum masculo non commisceberis coitu femineo, quia abhominatio est. Cum omni pecore non coibis, nec maculaberis
Abbreviated transcription (Latin):
liberabit de morte corporis huius: Certe ñ
uult educi de carc̾e̾ qui non uult educi de
corpore. Nai carcer anime corpus est. de
quo psalmista Educ de carcẽ aiimam me¬
am ⁊c̃ Ausqͣm est quies et tranqͥllitas. Nus¬
qm pax ⁊ securitas. ubiq timor et tremor.
ubiq labor et dolor. caro dum uiuit dolebit.
totam deduxit in sua delectatõne iocũ¬
dam quod ĩ aliqua parte diei reatus uel im¬
petus ire uel motus ꝯcupĩe non turbauerit.
quem liuor ĩuidie uel ardor auaricie. ułtu¬
mor suꝑbie non uexau̾i̾t. quem aliqua iac¬
turał offensa uel compassio non cõmoĩt.
quem deniq uisus uel auditus uel odoratꝰ¬
uel tactus non offend̾et. Rara auis in terris
nigroq simillima si cigno. Audi super hoc
snũam sapientis. A mane usq ad uesꝑam mu¬
tabitur tempus cogitatõnes sibi uane sucre¬
dunt. ⁊ mens rapitur in diuersa. Teuent cĩ¬
panũ et cytharam et gaudent ad sonitum
organi. ⁊ ducunt ĩ bonis dies suos. ⁊ ĩpuncto

Expanded text:
liberabit de corpore mortis huius?». Certe non vult educi de carcere qui non vult exire de corpore, nam carcer anime corpus est. De quo dicit psalmista: «Educ de carcere animam meam». Nusquam est quies et tranquillitas, nusquam pax et securitas; ubique timor et tremor, ubique labor et dolor. Caro dum vivit dolebit etotam duxit in sua delectatione iucundam, quem in aliqua parte diei reatus conscientie vel impetus ire vel motus concupiscentie non turbaverit? Quem livor invidie vel ardor avaritie vel tumor superbie non vexaverit? Quem aliqua iactura vel offensa vel passio non commoverit? Quem denique visus vel auditus vel actus aliquis non offenderit? Rara avis in terris nigroque simillima cigno. Audi super hoc sententiam sapientis: «A mane usque ad vesperam immutabitur tempus». Cogitationes vane sibi succeet mens rapitur in diversa. «Tenent tympanum et citharam, et gaudent ad sonitum organi. Ducunt in bonis dies suos et in puncto
Abbreviated transcription (Latin):
Et ad id ꝙ scriptum ẽ in eduangłio quod
baptizabat iħc plures qm iohãnes qͣm¬
uis ip̃e non baptizaret s discipuli eius. u̾
quod dixi latro ille cui dc̃m est. Amen dico
tibi hodie mnecum eris in paradyso. qͥ nec
ip̃m baptisinũ acreꝑat: hoc quidem ⁊ alios
ante nos rectores sce ecclie posuisse in suis lit¬
teris inuenimꝰ. s quib documentis satis pos¬
ignoro. De qua re in post̾iorib quibrdam
opusculis nr̃is diligentius disputatũ maxͤ
in eo qd̃ ad uincentium uictorem de amme

Expanded text:
eo quod scriptum est in Evangelio, quod baptizabat Jesus plures quam Joannes; quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ubi quod dixi, Latro ille cui dictum est: « Amen dico tibi; hodie mecum eris in paradiso » ; qui nec ipsum baptismum acceperat: hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae Ecclesiae posuisse in suis litteris invenimus; sed quibus documentis satis posignoro. De qua re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, maxime in eo quod ad Vincentium Victorem de Animae
Abbreviated transcription (Latin):
genu̾it qua sapiens dr̃ sapienciã. s melius
istam questionem in libro postea de trunt̃
recte fc̃m in libero sit uoluntatis arbitrio:
quod ita esse omĩno uerissimũ est s ut ad
recte faciend̃ lib̾um sit dei gr̃a liberatur.

Expanded text:
genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius genuerit, de qua sapiens dicitur, sapientiam; sed melius istam quaestionem in libro postea de trinitarecte factum in libero sit uoluntatis arbitrio. quod ita esse omnino uerissimum est, sed ut ad recte faciendum liberum sit, dei gratia liberatur.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i corporis sensus actingit nisi forte diui¬
uiligentissime consulebant. & placũ eis
inter nr̃a eam scribe uoluerunt. Est autẽ
cuiusdam fontei karthaginiensis dem̃te
mundanda ad uidendũ deum ꝙ paganus
quidem scͥpsit. s xp̃ianus baptizatus ẽ mor¬
tuus. xiii. Est quo docum̃to constet homi¬
nes bestiis excelłe. Non fuisse corpus domini
sit: ubi uidendũ est ne male intlłigatur qd̾
dixi. mali auctor non est qui et õmĩũ que
sunt auctor est. qr in quantum sunt in tãtũ
bona sunt. et ne hinc putetur non ab illo eẽ
pena malorum que utiq malum est hiis
quipuniũtur. S hoc ita dixi quemadmod
dc̃m÷. deus mortem non fecit cum alibi scͥp¬
tum sit mors et uita a domino deo÷. Maloꝵ
ergo pena que a deo ẽ malũ ÷ quidem malis
s in bonis dei oꝑib est. qm̃ iustum est ũ ma¬
li puniantur. ⁊ utiq bonũ est om̃e ꝙ iustũ

Expanded text:
nostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuinostri corporis sensus adtingit, nisi forte diuidiligentissime consulebant, et placuit eis, inter nostra eam scribere uoluerunt. est autem cuiusdam Fontei Carthaginiensis: de mente mundanda ad uidendum deum, quod paganus quidem scripsit, sed Christianus baptizatus est mortuus. tertia decima est: quo documento constet homines bestiis excellere; quarta decima: non fuisse corpus domini sit. ubi uidendum est, ne male intellegatur, quod dixi: mali auctor non. est, quia omnium, quae sunt, auctor est, quia in quantum sunt, in tantum bona sunt, et ne hinc putetur non ab illo esse poena malorum, quae utique malum est his, qui puniuntur. sed hoc ita dixi, quemadmodum dictum est: deus mortem non fecit, cum alibi scriptum sit: mors et uita a domino deo est. malorum ergo poena, quae a deo est, malum est quidem malis, sed in bonis dei operibus est, quoniam iustum est, ut mali puniantur, et utique bonum est omne, quod iustum
Abbreviated transcription (Latin):
que scripsimus quoddã prolixũ opus
qui tũ unus deputur lib̾. cuius est citulus
parse fuissent per cartulas multas qm̃ ab
ipõ primo tempore conu̾sionis mee postea ꝗͣ
in affricam uenimꝰ: sic̃ interrogabar a fr̃ib
quando meuacantem uidebant nulla ser¬
uata ordinatõne dictate sunt. iussi eas iã
ep̃c colligi et unũ ex eis librum fĩ adhibitis
numeris ut ꝙ quisq leg̾e uoluerit facile in¬
ueniat. Harum questionũ prima ÷ utrũ
anima sit a se ip̃a. Scd̾a delibero arbitrio.¬
& tertia utrũ deus deo auctore sit hõ det̾ior
utrum animal irrõnabile leatũ esse possit.
anima dicatur uni Utrũ per se animamo¬
ueatur. ix. Utrum corporis sensib percipi
ueritas possit. In qua illud dixi. omne quod
corporens sensus attingit quod ⁊ sensibile dͦ.
sine ulla int̾missione temporis cõmoueatur
sñdubio: uerũ quidem nonz in corporibus
resurrectõnis incorruptibilib s nunc ea cilłs

Expanded text:
quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius est titulus:persae fuissent per cartulas multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; r; quinta: utrum animal inrationale beatum esse possit; anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur, sine dubio uerum quidem non est in corporibus resurrectionis incorruptibilibus, sed nunc ea nullus
Abbreviated transcription (Latin):
scite distinguitur qd̾ aliud sit ymago ⁊
similitudo dei. aliud ad ymaginem ⁊ simi¬
litudinem dei sicut hominem fr̃m accepiul.
Ꝙ non ita est intlłigend̾̃ quasi homo non
dicatur ymago dei cum dicat apłs uir
quidem non debet uelare caput cum sit
ymago et głia dei. S dr᷑ etiam ad ymagi¬
ueni dei ꝙ unigenitus non dr̃ qui cm̃m̃o

Expanded text:
scite distinguitur, quod aliud sit imago et scite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut ad imaginem factum accepimus. quod non ita est intellegendum, quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non
Abbreviated transcription (Latin):
potest mouere cur aliͥ dix̃nnus xp̃m in generiꝰ
hũani sexta etate tamqm iu senectute uenisse.
Hoc ergo qd̾ de iuuentute dc̃m ad iugorem f̾¬
uoremq fidei refertur. que ꝑ dilectõnem oꝑatur.
illud autem de senectute ad tempoꝵ nuierũ.
Potest enim intelligi utrũq in uniuersitate
hominũ quod ñ potest in etatib singłorũ sic̃
incorpore non potest simul iuentus esse ⁊ senec¬
tus. in animo autem potest. illa pp̃ alacritatẽ:
ca corpora qualia nos sꝑamus hĩturos lucidis¬
sima atq etheriaesse credend̾ ÷. Si hoc sñ m̃bͥs
que nunc habemus ⁊ sine sub̾a qͣmuis in corrup¬
tibilis cũ carnis accipiatur errat᷑. Multo autͥ
melius in oꝑe de ciuitate dei questio ista cͣctata
ad ymaginem ⁊ similitudinem dei uͥ quid
ẽ quod dixi. homo sine uita non recte appel¬
latur. cum dicatur homo eciam cadauer
dr̃ ubi dixi nõn recte dr᷑. Item dixi. neq in¬

Expanded text:
potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis potest mouere, cur alibi dixerimus Christum in generis humani sexta aetate tamquam in senectute uenisse. hoc ergo, quod de iuuentute dictum est, ad uigorem feruoremque fidei refertur, quae per dilectionem operatur, illud autem de senectute ad temporum numerum. potest enim intellegi utrumque in uniuersitate hominum, quod potest in aetatibus singulorum, sicut in corpore non potest simul et iuuentus esse et senectus, in animo autem potest, illa propter alacritatca corpora, qualia nos speramus habituros, lucidissima atque aetheria esse credendum est, si hoc sine membris, quae nunc habemus, et sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer prie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque in
Abbreviated transcription (Latin):
Utrum aliquid sit sursum aut deorsum uui¬
uerso . xxx. Utrum omĩa in utilitatẽ hom̃is
hec per me ĩnotuit frĩb int̾ ista que colligebãt
scripserunt eam: uolentes nosse quẽadmodũ
magis intelligat atq ita eiusdem rei ꝑ infinit
quod dixi id esse amandum ꝙ nich̾ est aliud
halere qm nosse. non satis app̃robo. neq enĩ
deum non habebant de quib dcm̃ est. nescitis
nec tamen eum nouerant uel non sicut noscẽ¬
dus ÷ nou̾ant. Item qd̃ dixi nemo igit᷑ beatam
uitam nouit ⁊ miser ẽ nouit dixi quomodo
noscenda ẽ. Nam quis eam penitus nescit eoꝵ
dũtaxat qui iam rõne utuntur: qñ quidem
amatur caritas ꝓpͥe dr᷑ purgatissima ⁊ cõsum¬
s ideo dc̃m est ꝓpͥe dilectõ dicitur. qm̃ caro di¬
diligi cum eam nolumus esse deformem. ad
aliud referendum est decus eius: ad illud .s.
tes cõmemorarem dixi nec oportũ uenire di¬
uinitus magr̃m cuius imitatõne in mores
optimos formaretur. nͥ tempore iuuentutis.

Expanded text:
nsima nona: utrum aliquid sit sursum aut deorsum uniuerso; tricensima: utrum omnia in utilitatem hominis haec per me innotuit fratribus, inter ista, quae colligebant, scripserunt eam uolentes nosse, quemadmodum magis intellegat atque ita eiusdem rei per infini illud, quod dixi: id esse amandum, quod nihil est aliud habere qDeum non habebant, quibus dictum est, Nescitis nec tamen eum noverant, vel non sicut noscendus est noverant. Item quod dixi, Nemo igitur beatam vitam novit, et miser est, Novit, dixi, quomodo noscenda est. Nam quis eam penitus nescit, eorum duntaxat qui jam ratione utuntur; quandoquidem amatur, charitas proprie dicitur purgatissima et consumSed ideo dictum est, proprie dilectio dicitur, quoniam caro didiligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus ejus, ad illud scilicet tes commemorarem, dixi: nec oportuit uenire diuinitus magistrum, cuius imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore iuuentutis,
Abbreviated transcription (Latin):
panib quinq. ubi quod dixi duos pisces di¬
duas illas significare ꝑsonas regiam scilic
⁊ sacerdotalem. ad quas eciam sacrosc̃a illa
unctõ pertinebat. dicendũ pocius fũ maxĩe
ꝑtinebat. qm unctos aliqñ legimus ⁊ ꝓpħaᷤ
Item qd̾ dixi lucas qui tamqͣm ascendentem
post abolitõnem pecracoꝵ sacerdotem xp̃m ĩ¬
sinuauit. ꝑ nachan ascendit ad dauid. qͥa
nathan ꝓpħ̾a nussus erat cuiꝰ correptõe. dd̾.
ip̃ius pecrati abolitõnem penitendo impet᷑¬
uit. non sic accipiendũ est tamqm ip̃e fuerit
nathan ꝓpħa qui filius. dd̾. qr nec bic dc̃m¬
ꝓpheta missus erat ut mst̾ium non ĩ eodẽ¬

Expanded text:
panibus quinque. ubi quod dixi: duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat, dicendum potius fuit: maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et prophetas. item dixi: Lucas, qui tamquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuauit, per Nathan ascendit ad Dauid, quia Nathan propheta missus erat, cuius correptione Dauid ipsius peccati abolitionem paenitendo inpetrauit. non sic accipiendum est, tamquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius Dauid, quia nec hic dicteta missus erat, s
Abbreviated transcription (Latin):
indicta carnis impii uermis ⁊ ignis. ut̾
duplex. Interior qui rodit ⁊urit cor. exte¬
rior qui rodit ⁊ uric corpus. Uermis in qͥt eoꝵ
non morietur. ⁊ ignis non extinguetur. Da¬
bit dñs ignem ⁊uermes in carnes eorũ. ut
urantur ⁊sentiant usq in sempiternum.
Uerinis conscĩe tripłr lacerabit. affliget me¬
moriam eorũ. turbabit penitenciã. torq̃bit
angustia. Uenient in cogitatõne pccorum
suorum timidi. ⁊ trans ducet illos ex adũ so
bra sicut nauis que ꝑtransit fluctuantẽ
aquam. cuius cum ꝑtransit non est ĩuenire
uestigium. sic ⁊ uos nati ꝯtinuo desinimus
ostend̾e s in malignitate nr̃a ꝯsumpti sumꝰ.
cum ingenti turbatõne recogitabunt. q̃ c̃
nimia delectatõne gesserunt. Ut stimuluᷤ
memorie pungat ad penam. quos aculeus
agentes. Errauimus auia
ueritatis. ⁊ iustĩe lum̃ non illixxit nob̾. Tunc
incipient dicẽ montib cadite suꝑ nos: et
collib cooꝑite nos. Penitebunt ad penam

Expanded text:
indicta carnis impii vermis et ignis». Uterque duplex: interior, qui rodit et urit cor, exterior, qui rodit et urit corpus. «Vermis, inquit, eorum non morietur, et ignis non exstinguetur». «Dabit Dominus ignem et vermes in carnes eorum, ut urantur et sentiant usque in sempiternum». 2 Vermis conscientie tripliciter lacerabit: affliget memoria, turbabit penitentia, torquebit angustia. «Venient enim in cogitatione peccatorum suorum timidi et transducent illos ex adverso bra et sicut navis que pertransit fluctuantem aquam, cuius cum preterierit non est invenire vestigium». Sic et nos: nati continuo desinimus ostendere, sed in malignitate nostra consumpti sumus. Cum ingenti turbatione recogitabunt que cum nimia delectatione gesserunt, ut stimulus memorie pungat ad penam quos aculeus agentes: «Erravimus a via veritatis et iustitie lumen non luxit nobis». «Tunc incipient dicere montibus: Cadite super nos, et collibus: Operite nos . » Poenitebunt ad poenam,
Abbreviated transcription (Latin):
santur suꝑbi. aduersus quem opponit᷑ hũi¬
litas xpĩ. qua hũiliantur elati. Principalium¬
autem septem uicioꝵ regina et mat̾ superbia
est. cademq seꝑtem principalia multa de se
ꝑturiunt uitia. qr ista sibinet quadam cog¬
natõne iunguntur ut exalt̾o alterũ oriatur
sicut pͥnceps septem uiciorũ suꝑbia nos eoꝵ
potestatib subdit. Ita xp̃c septem formi gr̃a
plenus abhominatu uicioꝵ noseruit. et quos
illa ddaddicit septemplici uicio. iste liberat s¬
seꝑtiformi gr̃e dono.

Expanded text:
tantur superbi, adversus quam opponitur humitantur superbi, adversus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Principalium septem vitiorum regina et mater superbia est, eademque septem principalia multa de se parturiunt vitia, quae ita sibimet quadam cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 9. Sicut princeps septem vitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septiformis gratiae dono.
Abbreviated transcription (Latin):
nandum. Contra luxuriam enim cordis est
adhibenda mundicia. Contra odium dilectio
est p̾paranda. Contra iracundiam pacĩa ꝓponen¬
da est. Porro contra timorem fiducie adhibẽda
est uirtus. Contra torporem zeli prelium. tͥstĩe
quo gaudiũ. accidie fortitudo. Auaricie largi¬
tas. Suꝑbie humilitas opponenda est. Sicq uͥ¬
tutes singłe nascentia contra seuicia repͥmũt.
ac tempcatõnum motus uirtute diuine ca¬
ritatis extingunt. libidĩem abstinencia do¬
mat. Nam quanto corpus in edia frangitur:
tanto mens ab illicito appetitu reuocatur. Ad
uersus iram colerancia dimicat. Ira aucẽ sein¬
ip̃m necat. sustinendo autem pacĩa uictoriã
portat. cristĩe merorem. Spes eterni gaudii su¬
perat. ⁊ quem turbata mens de exteriorib af¬
ficit dulcedo interioris tranqͥllitatis lenit. Ad
uersus inuidiam preparatur caritas. & aduer¬
susire incendia mansuetudinis adhibetuR
tranquillitas. Suꝑbiam autem dyaboli imi¬

Expanded text:
nandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium 240 dilectio praeparanda, contra iracundiam patientia proponenda est. Porro contra timorem fiduciae adhibenda est virtus, contra torporem zeli praelium; tristitiae quoque gaudium, accidiae fortitudo, avaritiae largitas, superbiae humilitas opponenda est. Sicque singulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 4. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam portat. 5. Tristitiae moerorem spes aeterni gaudii superat; et quem turbata mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam praeparetur charitas, et adversus irae incendia mansuetudinis adhibeatur tranquillitas. 7. Superbiam autem diaboli imi
Abbreviated transcription (Latin):
itas nimia ⁊̃ uires anime frangit. mentis¬
ni per imbecillitatem perripe Nequid ni¬
s. nam quicquid cõ modo ⁊ temꝑa mento
salutare ẽ. quicquid autem nimis ⁊ ultͣ
um est perniciosũ sit. studiũq suũ in

Expanded text:
bilitas nimia vires animae frangit, mentisboni per imbecillitatem perficere. Quidquid cum modo et temperamento fit, salutare est. Quidquid autem nimis et ultra modum est, perniciosum fit, studiumque suum in
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur. Neq .n. reputanda est abstinencia uͥ
fuerit uentris saturitas subsecuta. Opernit᷑
eiuniũ ꝙ in uesperum deliciis compeniatur.
ꝯicente ysaia ꝓpha. Ecce in die ieunii uestri
ntelliguntur. Sicut enim repetitõ debiti
lites ⁊ contentio ⁊ percussio: Ita ⁊ delicie im¬
robantur a ꝓph̾a in ieiunio. tota enim die¬
pulas in cogitatõne ruminat. qui ad explẽ¬
in gulam uesꝑe sibi delicias p̃parat. Non est
rpori adbibenda ĩmoderata abstinencia. ne
im amplius grauatur caro pond̾e iuedie.
ec malum agat postea. nec bñfac̾e incpiat.
que ad dicitur ut usu mali careat simul et
ni offm̃ dum plus premitur perdat. Solli¬
a igitur discretione carnis ÷ moderanda
ateries. scil ne aut integre extinguatur.
it inmoderate laxetur. Infirmitate carmͤ
mia preualente ad ꝑfectõnem perring̾e

Expanded text:
ficitur. Neque enim reputanda est abstinentia, ubi fuerit saturitas ventris subsecuta. 11. Spernitur jejunium quod in vesperum deliciis compensatur, dicente Isaia propheta: Ecce in die jejunii vestri intelliguntur. Sicut enim repetitio debiti, et lites, et contentio, et percussio, ita et deliciae improbantur a propheta in jejunio. 12. Tota enim die epulas in cogitatione ruminat, qui ad explendam gulam vespere sibi delicias praeparat. 13. Non est corpori adhibenda immoderata abstinentia, ne dum amplius gravatur caro pondere inediae, nec malum agat postea, nec bene facere incipiat, et quae addicitur ut usu mali careat, simul et boni officium, dum plus premitur, perdat. Sollicita igitur discretione carnis est moderanda materies, scilicet, ne aut integre exstinguatur, aut immoderate laxetur. 14. Infirmitate carnis nimia praevalente, ad perfectione
Abbreviated transcription (Latin):
alta suspiria ducunt. ante mortem qͦ mort¬
feris se suppliciis tradunt. cantũq misĩ labor
exerciciũ non pro dei amore s ꝓ sola hũane
laudis admiratione sectantur. Quidam ĩ ci¬
dibiliter abstinent ut hõib curiosis scĩ appar¬
ant. s hoc bonum abstinencie talib non est
uirtus reputanda s uicium qr bono male u¬
tuntur. Ieiumũ et elemosina in abscondico
sese amant ut solus deus qui inspicit omĩai
meritum operũ bonoꝵ rependat am qui ea
sub populari manifestatione faciũt neqͣqͣ
a deo iustificantur. qr uixta sermonem esuan¬
gelicum mercedem suam ab hominib recepe¬
runt. Ienmiã cũ bonis oꝑib deo acceptabłi.
sunt. Q̾ autemꝰ cibis abstinent ⁊ praueagũt
demones imitantur. quib esca non est. ⁊ neqͥ¬
cia semꝑ est. Ile eñ bene abstinet cibis qui et̃
malicie actib et a mũdi ieiunat ambitõib.
Qui execratõnis studio non abstinencie uo¬

Expanded text:
alta suspiria ducunt. Ante mortem quoque mortialta suspiria ducunt. Ante mortem quoque mortiferis se suppliciis tradunt; tantumque miseri laboris exercitium, non pro Dei amore, sed pro sola humanae laudis admiratione sectantur. 6. Quidam incredibiliter abstinent, ut hominibus curiosis sancti appareant; sed hoc bonum abstinentiae talibus non est virtus reputanda, sed vitium, quia bono male utuntur. 7. Jejunium et eleemosyna in abscondito esse amant, ut solus Deus, qui inspicit omnia, meritum operum bonorum rependat. Nam qui ea sub populari manifestatione faciunt, nequaquam a Deo justificantur, quia juxta sermonem evangelicum mercedem suam ab hominibus receperunt . 8. Jejunia cum bonis operibus Deo acceptabilia sunt. Qui autem a cibis abstinent, et prave agunt, daemones imitantur, quibus esca non est, et nequitia semper est. Ille enim bene abstinet a cibis, qui et a malitiae actibus, et a mundi jejunat ambitionibus. 9. Qui exsecrationis studio, non abstinentiae vo
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatõnes ⁊ eoꝵ annũtiatõnes ostend̾.
Ieiunia fortia tela sunt aduersus temptam̃ta
demonioꝵ. cito enim ꝑ abstinenciam deuin¬
cuntur. Unde etiam dominus ⁊ saluator nr̃ eor
incursus ieiiis et oracõnib premonet supe¬
rare dicens. Hoc genus non eicitur nisi per
oratõnem ⁊ ieiunium. Inm̃di .n. sp̃c ibi se ma¬
gis iniciunt ubi plus uid̾int escam et potum.
Bancti qͣmdiu in huiꝰ scli uita inhĩtant deside¬
rio suꝑni roris corpus suũ aridum portant.
Unde et ꝓsalmus. Sitiuit inquit in te anim
mea qm multipliciter ⁊ caro mea. Caro enim
cunc deum sitit qñ per iemnium abstinet et
arescit. Abstinencia ⁊ uiuificat ⁊ ocridit uiu¬
ficat animam: corpus necat. Sepe abstinẽci
simulate agitur. ieumia per ypocrisin exercẽ¬
tur. Quidam .n. mira inedia corpus suũ lan¬
ant exterminantes sicut ait ewangelium fa¬
cies suas. ut appareant hominib ieumantes
Ore namq pellescunt corpore atterut᷑ cordi

Expanded text:
manifestationes et eorum annuntiationes ostendit. Jejunia, fortia tela sunt adversus tentamenta daemoniorum. Cito enim per abstinentiam devincuntur. Unde etiam Dominus Salvator noster, eorum incursus jejuniis et orationibus praemonet superare dorationem et jejunium . Immundi enim spiritus ibi se magis injiciunt ubi plus viderint escam et potum. 4. Sancti, quandiu in hujus saeculi vita habitant, desiderio superni roris corpus suum aridum portant. Unde et psalmus: Sitivit, inquit, in te anima mea, quam multipliciter et caro mea . Caro enim tunc Deum sitit, quando per jejunium abstinet, et arescit. Abstinentia et vivificat, et occidit: vivificat animam, corpus necat. 5. Saepe abstinentia simulate agitur, jejuniaque per hypocrisim exercentur. Quidam enim mira inedia corpus suum laniant, exterminantes, sicut ait Evangelium, facies suas, ut appareant hominibus jejunantes . Ore namque pallescunt, corpore atteruntur, cordis
Abbreviated transcription (Latin):
Wbi de ꝓpagine filiorum priusqͣm bomines mor-¬
tem pecrando mererentur. qm̃ concubitus mor¬
talium corpoꝵ res uidetur questio magna di¬
laca ẽ: s in aliis postea litt̃is nr̃is satis qnͣtum
arbitror explicatur. Dixi ⁊̃ quodam loco. Ꝙ
enim ÷ cibus ad salutem hom̃ĩs. hoc est con¬
cubitus ad salutem gen̾is ⁊ utrũq ñ est sine
delectatõne carnali. que tñ modificata ⁊ tem¬
pancia refrenante in usum naturalem re¬
enim malum est male uti lonis ita bonũ est
beneuti malis. de qua re alias maxime contͣ
nouos hereticos pelagianos diligentir dis¬
pucaui. De abrabam qd dixi ex hac obe¬
diencia pater ille abraham qui sine uxore
non fuit esse sine unico filio ⁊ a se deciso para¬
tus fuit: non satis approbo. Magis enĩ filium
si ess occisus resuscitatõne sͥ mox fuisse reddẽ¬
dum credidisse credendus est. sic in epistola
legitur que÷ ad hebreos. Hic liber sic incipit.

Expanded text:
Ubi de propagatione filiorum prius quam homines morUbi de propagatione filiorum prius quam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res videtur, quaestio magna dilata est: sed in aliis postea litteris nostris, satis quantum arbitror, explicatur. 2. Dixi etiam quodam loco: Quod enim est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis; et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem reenim malum est male uti bonis, ita bonum est bene uti malis: de qua re alias, maxime contra novos haereticos Pelagianos, diligentius disputavi. De Abraham quod dixi, Ex hac obedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit , non satis approbo. Magis enim filium, si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum, credidisse credendus est, sicut in Epistola legitur quae est ad Hebraeos . Hic liber sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
Ouiniani beresis sacrarũ uirginũ meritũ
equando pudicicie coniugali tantũ ualũ
in urbe roma: ut non nullas ⁊scĩmoniales
de quarũ impudicicia suspitõ nulla p̾cessãt.
deiecisse nupcias diceretur. Hoc maxime ar¬
gum̃to cũ eas urgeret dicens. cu ergo melior
qm sarra. melior qͣm susauna. siue anna. et
ceteras cõmemorando testimonio sc̃e scͥpture
ꝯm̃datissimas feminas.quĩb seille meliores
uel etiam pares cogitare non possent. ħ mͦ
cõne patrum coniugatoꝵ et predicatõns f¬
frangebat Huic monstro sancta eccłia que
ibi fidelissime ac fortissime testitit. Neman¬
serant autem iste disputatõnes eius in quoꝵ¬
dam sermunculis ac susurris quas palam sua¬
dere nullus audebat. s ⁊ occulte uenenis re¬
pentib facultate quam donabat dominus
occurreudum fuit maxĩe qm̃ iactabatur io¬
uiniano responderi non potuisse cũ laude. s c̃
uituꝑatione nuptiarum. Propter hoclibrũ
edidi cuius iuscriptio est de bono cõiugali.

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc mtione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. predidi, cujus inscriptio est, de Bono Conjugali.
Abbreviated transcription (Latin):
moraui causas dignant᷑ ignosce. ⁊ beniuo¬
lum animũ ad ea que sequũtur intende.
Donũ dei esse ⁊̃ pudiciciam cõiugalem
bĩssimus paulus ostendit. uͥ de hac re loq̃ñs
ait. uolo aucem omes homines esse sicut me
ip̃m. s unusqͥsq ꝓpͥũ habet donũ a deo. ꝯͥ
sic alius quidem sic. Ecce ⁊ ħ donũ

Expanded text:
moraui causas dignanter ignosce et beniuomoraui causas dignanter ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium habet donum a deo, alius sic, alius quidem sic. ecce et hoc don
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore mortis huius finon potest. Cur atͥ
ad ce potissimũ de hac rescrib̾e uoliu̾m tres
maxime cause sunt quas br̃ intimabo una
quib ħ disputando resistimꝰ. tu potestate
curando ⁊ instando efficacit̃ restitisti. Tercia
q̃m quiddam lict̾arum ab eis conscriptũ in
tuas manus uenisse cognoui. ꝙ lic fide ro¬
bustissima irriseris. bonũ est tamen ut ⁊̃
nom̃mus defendendo adiurare qd̃ credimuꝰ
Et apłs .n. petrus paratos nos esse precipit.
ad confessionem om̃i poscenti nos rationem
ur̃ in grã conditus sit sale. ut sciatis quomͦ¬
uos oporteat unicuiq respondere. Ista sũt
p̾aipue que me compulerunt ut in hoc uo¬
lumine tecũ halerem qualem dñs dignaret᷑
donare sermonem. Nam mͥ nũqͣm placuit
cuiqͣm illustri uiro ⁊ tanta qͣnta es ipse
sublimitate conspicio. presertim ñ occiosa
dignitate iam fluenti. s adhuc actibus
non tam diligenter qm impudent̾ ĩpĩgẽ.
Siqͥd ergo tale nũc feci pp̃ eas quas cõme¬

Expanded text:
in corpore mortis huius. Cur autem ad te potissimum de hac re scribere uoluerim, tres maximae causae sunt, quas breuiter intimabo. una quibus hic disputando resistimus, tu potestate curando et instando efficaciter restitisti; tertia, quoniam quiddam litterarum ab eis conscriptum in tuas manus uenisse cognoui, quod licet fide robustissima inriseris, bonum est tamen, ut etiam nouerimus defendendo adiuuare quod credimus; et apostolus enim Petrus paratos nos esse praecipit ad confessionem omni poscenti nos rationem t, uester in gratia conditus sit sale, ut sciatis quomodo oporteat uos unicuique respondere. ista sunt praecipue quae me compulerunt, ut in hoc uolumine tecum haberem qualem dominus dignaretur donare sermonem. nam mihi numquam placuit cuiquam inlustri uiro et tanta quanta es ipse sublimitate conspicuo, praesertim non otiosa dignitate iam fruenti, sed adhuc actibus non tam diligenter quam impudenter impingere. si quid ergo tale nunc feci, propter eas quas comme
Abbreviated transcription (Latin):
si nemo pecrass. fieret quippe sñ isto morło
Non enĩ corpus mortis huiꝰ in paradỹso tale
fuit aute ꝑcc̃m. Propt̃ ꝙ diximus in corpore
uite illuis que ibi erat sine isto morbo semi¬
natõnem potuisse fieri filioꝵ sine quo nunc

Expanded text:
si nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo si nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo nim erat corpus mortis huius in paradiso ante peccatum, propter quod diximus in corpore uitae illius quae ibi erat sine isto morbo seminationem fieri potuisse filiorum, sine quo nunc