comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed in ecculto eas latere. ꝙ ñ posse ab homim¬
bus comp̃ hendi. Omĩa hec dedi in corde in
ut consiclerarem uniuersa. quia iusti q
sapientes & oꝑa eoꝵ. in manu dñi: & quidĩ
caritatẽ & quidem odiũ. non est cognos¬
cens homo: om̃ia in facie eoꝵ. Etiã hunc li¬
cum symachus manifestus int̾pretatꝰ est
dicens om̃ia hec ita statui in corde meo in
euentilarẽ unauersa. quia ꝙ iustiꝰ sapientis.
ꝙ oꝑa eoꝵ in manu dei st̃: ꝙ insuꝑ neq ami¬
cicias neq inimicicias scit homoͬ s omiua
coram eis incerta. ꝓpt̾ea qd̃ om̃ib eueni¬
unt similia usto ꝙ iniusto. Porro hic sen¬
sus est: etiã eẽcdi cor meũ. & scire uolui qͦs
ds̃ diligeret. quos oclisset. & in ueni iustor
quidẽ oꝑa in manu cłi esse. & tam̃ utrũ ament᷑
are utrũ ad probationẽ sustineant que susti¬
nent. an ad suppliciũ. Infuturo igit᷑ scient:
q in uultu eoꝵ sunt omĩa. idẽ antecedit eos

Expanded text:
sed in occulto eas latere, et non posse ab hominsed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. Omne hoc dedi in corde meo, ut considerarem universa: quia justi, et sapientes, et opera eorum in manu Domini. Et quidem charitatem, et quidem odium: non est cognoscens homo omnia in facie eorum. Etiam hunc locum Symmachus manifestius interpretatus est, dicens: Omnia haec statui in corde meo, ut ventilarem universa: quia et justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt. Et insuper neque amicitias neque inimicitias scit homo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, et injusto. Porro hic sensus est: Etiam in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret, quos odisset. Et inveni justorum quidem opera in manu Dei esse, et tamen utrum amentur are, utrum ad probationem sustineant quae sustinent, an ad supplicium. In futuro igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, id est, antecedit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione uersent᷑: ita ut plerũq pro in¬
uestigatione uerbi ab oculis somnꝰ aufu-¬
giat. Iua ꝓpter dẽdi cor meũ ut cognos.¬
cerem sapientiam. & uiderem occuptionẽ
que facta est suꝑ t̾ram. Quia q in dieꝙ
in quo laborauit homo. ut quereret q ñ
inueniret: siquidem q si dixerit sapiens se
cognoscere: non poterit inuenire. Qui que¬
rit causas rationesq rerũ. quare hoc ua
illud factum sit. & quare mundus uaris
gubernetͣ euentib. cur alius cecus et &¬
bilis. alius uidens nascat᷑ q sanus: Hic pai¬
pertatẽ habeat. ille diuitias: iste sit nobili
ille ingloriꝰ. hichil aliud ꝓficit. nisi in sua
tantũ questione torqueri: & disputationem
ꝓ torm̃to habere. nec tam̃ inuenire qd̾ que¬
rit. Et cũ se dixerit cogno uisse: tunc igni¬
rationis habere pͥncipiũ: & in ꝓfundo ei ror
uersari. sub ostendit tam̃ ẽẽ causas rerum
omniũ & iusticiã. quare unũ qd̾q sic fiat

Expanded text:
tatione versentur: ita ut plerumque pro intatione versentur: ita ut plerumque pro investigatione veri ab oculis somnus aufugiat. Quapropter dedi cor meum, ut cognoscerem sapientiam, et viderem occupationem, quae facta est super terram. Quia et in die et in quo laboravit homo. 457 ut quaereret, et non inveniet. Siquidem et si dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus: cur alius caecus et debilis, alius videns nascatur et sanus: hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille inglorius; nihil aliud proficit, nisi in sua tantum quaestione torqueri, et disputationem pro tormento habere, nec tamen invenire quod quaerit . . . Et cum haec dixerit se cognovisse, tunc ignorationis habere principium, et in profundo errore versari. Subostendit tamen esse causas rerum omnium et justitiam, quare unumquodque sic fiat:
Abbreviated transcription (Latin):
& letari.: & ipsum egredit᷑ cũ eo de labore
suo diebus uite sue. quos dedit ei ds sub
sole. Hoc pleniꝰ supra int̾pretati sumꝰ
ꝙ nũc strictim dicimꝰ licet breuem &s cito
finiendã. p̃ferre eum uescendi ꝙ bibendi
uoluptatẽ angustiis scłi. & his que mnique
fieri uident᷑ in mundo: qd̾ solũ hoc mͦ de¬
suo labore homo habere uideat᷑. si uel mo¬
dico fruat᷑ refrigerio. Uerũ hec int̾p̃tatio
ieuinantes. esur ientes. steientes. atq lugen¬
tes. quos beatos in eugłio dñs uocat si sic
accipitur ut scriptũ est: miseros appro¬
babit & cibũ itaq potũ. spiritalit̾ accipi¬
amus: & suꝑ eis leticiã quã in labore uite
nr̃e uix possumꝰ inuenire. Quod autẽ hec
ita sentiencla suit ut diximꝰ.: demonstrat
sequens uersicłs in quo ait dedi cor me¬
um ut uicderẽ sapientiã & occupationem.
qd̃ scilicet occupẽt᷑ homines suꝑ terram:
& dieb ac noctibus in scripturarũ medi¬

Expanded text:
et laetari. Et ipsum egredietur cum eo de labore et laetari. Et ipsum egredietur cum eo de labore suo diebus vitae suae, quos dedit ei Deus sub sole. Hoc plenius supra interpretati sumus, et nunc strictim dicimus: licet brevem et cito finiendam praeferre eum vescendi et bibendi voluptatem angustiis saeculi, et his quae fieri videntur inique in mundo: quod solum hoc homo de labore suo habere videatur, si vel modico fruatur refrigerio. Verum haec interpretatio jejunantes, esurientes, sitientes, atque lugentes, quos beatos in Evangelio Dominus vocat , si sic accipitur, ut scriptum est, miseros approbabit. Et cibum itaque et potum spiritualiter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus invenire. Quod autem haec ita sentienda sint, ut diximus, demonstrat sequens versiculus, in quo ait: Dedi cor meum, ut viderem sapientiam et occupationem: quod scilicet occupentur homines super terram, et diebus ac noctibus in Scripturarum medi
Abbreviated transcription (Latin):
pui ad quos ꝑueniunt quasi facta iustoꝵ.
dixi quia & hoc uanitas est. Int̾ ceteras
uanitates que in mundo uario feruitt᷑
euentu. ꝙiã hoc dep̾hendi qd̃ iustis ea
frequent̾ eueniunt. que impiis euenire
debuerant: ꝙ impii tam felicit̾ in hoc
mos. Dabit exemplũ eugłim: diuitis
purpurati. & pauꝑis lacari septuage¬
simus quoq scłs psalmꝰ de hac re dis¬
putat: eur ustis int̾lũ mala s. impiis
euniant bona. Pro eo autẽ qd nos posui¬
mus est uanitas que fit suꝑ terrã. syma¬
chuis absolute transtulit dicens. est diffi¬
cile cognitu. qd̃ fit suꝑ terram. Hebrei
iustos quib eueniant mala. s impios
quibꝰ accidant opera iustoꝵ. filios aaron
int̾ pretant᷑ & manassen: qd̾ illi sacrifican¬
tes ꝑierint. & iste post tanta mala ꝙ
captiuitatẽ. in ĩperio restitittus sit. Et
laudaui ego leticiam. quia non ẽ bonũ
homini sub sole nisi comedere ẜ bibere

Expanded text:
pii ad quos perveniunt quasi facta justorum. pii ad quos perveniunt quasi facta justorum. Dixi quia et hoc vanitas est. Inter caeteras vaneventu, etiam hoc deprehendi quod justis ea frequenter eveniunt quae impiis evenire debuerant, et impii tam feliciter in hoc mos. Dabit exemplum Evangelium divitis purpurati, et pauperis Lazari . Septuagesimus quoque secundus psalmus de hac re disputat: cur justis interdum mala, et impiis eveniant bona. Pro eo autem, quod nos posuimus: Est vanitas, quae fit super terram. Symmachus absolute transtulit, dicens: Est difficile cognitu quod fit super terram. Hebraei, justos quibus eveniant mala, et impios quibus accedant opera justorum, filios Aaron interpretantur, et Manassen, quod illi sacrificantes perierint, et iste post tanta mala et captivitatem in imperium restitutus sit. Et laudavi ego laetitiam; quia non est bonum homini sub sole, nisi comedere, et bibere,
Abbreviated transcription (Latin):
ort bonũ timentibꝰ dm̃. ut timeant a fa¬
ut eius. ẜ bonũ non erit impio s ñ plon¬
gabit dies in umbra qui non est timens
a facie dei: hic poterit dicere: fient quidẽ
& illa cle quibꝰ paulo ante tractau. ego
tam̃ manifestissime recognosco quia erit
bene his qui timent faciem cli. uultus enĩ
dei suꝑfacientes mala:. Et impio ñ erit be¬
ne: non eñi timet a facie. dei. & non pro¬
longabit dies in umbra. hoc est dies uite
sue: qui quasi umbra uiuentibꝰ sunt: ñ
dies suosꝰ s qui grandes eos faciunt bo¬
noꝵ oꝑm magnitudine: Unde ꝙ iacob
quasi peccatorẽ se confitens ait. par uiq
mali dies mei Et. in psalmo confiten.
tam quesierit in p̃senti. inquo om̃e qd
ymagine enĩ ꝑ ambulat homo: sed qd̃
de futuro timeat ne longitudo uite ipsiꝰ
ubi uera ẽ uita breiuet᷑. Est uanitas que
fit suꝑ terrã. quia sunt iusti ad quos ꝑ¬
uentunt quasi facta impioꝵ: s sunt un¬

Expanded text:
erit bonum timentibus Deum, ut timeant a faerit bonum timentibus Deum, ut timeant a facie ejus, et bonum non erit impio, et non prolongabit dies in umbra: quia non est timens a facie Dei; hoc poterit dicere: Fient quidem et illa, de quibus paulo ante tractavi; ego tamen manifestissime cognosco, quia bene erit his qui timent a facie Dei: Vultus enim Domini super facientes mala . Et impio non erit bene: non enim timet a facie Dei, et non prolongabit dies in umbra, hoc est, dies vitae suae, qui quasi umbra viventibus sunt. Non dies suos, sed qui grandes eos faciunt bonorum operum magnitudine. Unde et Jacob quasi se peccatorem confitens, dicit: Parvi et mali dies mei . Et in psalmo confitens: tam quaesierit in praesenti, in quo omne quod imagine enim perambulat homo : sed quod de futuro timeat, ne longitudo vitae ipsius, ubi vera est vita, brevietur. Est vanitas, quae fit super terram: quia sunt justi ad quos perveniunt quasi facta impiorum, et sunt im
Abbreviated transcription (Latin):
uatũ: sed iam ante peccauit. Alienati sunt¬
peccatores a uulua: errauerunt auentre: ꝙ
querunt hoc qd̃ sequit᷑. locitti sunt falsa:
quomꝰ possit exponi. Simplex enĩ intelligen¬
tia habere consequentiã non uidet᷑. pariuu¬
los peccatores. statimm ut de uulua eiecti sũt
mendatiũ loqui: ꝙ bonũ non sit impio. ꝙ
non. ꝓlonget dies. quasi umbra qui ñ timnq
a facie dei. Iinp̃cat᷑ male his qui ñ habent
timorẽ dei. & optat ne diu differant᷑ ad pe¬
nam: sed statini morte subtracti. cruciatꝰ
recipiant quos merent᷑. Simile quid & apls
Ioquit᷑ utinã p̃cidant᷑ qui uos conturbant.
Etalibi. alexander erariꝰ multa mala mͥ ostũ¬
dit reddet illi dñs scdm oꝑa eiꝰ. que quom̃¬
cdeñt̾ clicta sint: requirendũ est. Hec uxta
sensus hebraici ueritatẽ. si quis uero lxx
int̾pretes sequit᷑ qui quasi ab alio sensu
ncipientes duxerunt. & ego cognosco quia

Expanded text:
catum, sed jam ante peccavit: Alienati catum, sed jam ante peccavit: Alienati enim peccatores a vulva, erraverunt a ventre ; et quaerunt hoc, quod sequitur, locuti sunt falsa, quomodo possit exponi: 455 simplex enim intelligentia habere consequentiam non videtur, parvulos peccatores, statim ut de vulva ejecti sunt, mendacium loqui. Et bonum non sit impio, et non prolonget dies quasi umbra, qui non timet a facie Dei. Imprecatur male his qui non habent timorem Dei, et optat ne diu differatur ad poenam, sed statim morte subtracti, cruciatus recipiant, quos merentur. Simile quid et Apostolus loquitur: Utinam praecidantur qui vos conturbant . Et alibi: Alexander aerarius multa mihi mala ostendit: reddat illi Dominus secundum opera ejuenter dicta sint, requirendum est. Haec juxta sensus Hebraici veritatem. Si quis vero Septuaginta Interpretes sequitur, qui quasi ab alio sensu incipientes, dixerunt: Et ego recognosco, quia
Abbreviated transcription (Latin):
&s elongat ei ds̃.  hoc cognoseo ego qs at
bonũ timentib dm̃: qui tunebuist a facis
eiꝰ. Ex eo qd̵ peccanti plur imũ. hoc quippe
significat centies. dat d̾̃s locũ penitentie
& ñ eũ statim punit in scelere. s expectat
ut conuertat᷑ ab impietate sua: ego intes¬
ligo quã benignus & misericors siꝑ eos
futurus sit cl̾. qui habent timore eius.
&c ad uerbũ illius contremiscunt. Symacꝰ
hunc locũ ita transtulit: peccans eniꝰ ma¬
lus. mortiuis est: longanimitate concessa
ei. porto ego scio quia erit bene timnentibꝰ
dm̃: qui timuerunt a facie eius. Bonum
uero ñ erit iniquo. neq longo suꝑ erit
tempore: quia ñ timuit a facie dei. Et quia
manfestum est quid iste transtulerit hoc
aquila & symachus & teodotio mortuus est
int̾pretati sunt: ut sit. qui peccauit ꝙ fecit
malum mortuus est. In eo enĩ qd̃ peccauit:
uata quoslam hic erit sensus: peccator ñ
tunc pͥmũ peccat. quando uidet᷑ facere pec¬

Expanded text:
et elongat ei. Ex hoc cognosco ego, quod erit bonum timentibus Deum, qui timebunt a facie ejus. Ex eo quod peccanti plurimum, hoc quippe significat centies, dat Deus locum poenitentiae, et non eum statim punit in scelere, sed exspectat, ut convertatur ab iniquitate sua: ego intelligo, quam benignus et misericors super eos futurus sit Deus, qui habent timorem ejus, et ad verbum illius contremiscunt. Symmachus hunc locum ita transtulit: Peccans enim malus mortuus est, longanimitate concessa ei. Porro ego scio, quia erit bene timentibus Deum, qui timuerunt a facie ejus. Bonum vero non erit iniquo, neque longo supererit tempore, quia non timuit a facie Dei. Et quia manifestum est quid iste transtulerit, hocAquila et Symmachus et Theodotio, mortuus est, interpretati sunt, ut sit sensus, qui peccavit, et fecit malum, mortuus est: in eo enim quod peccavit,juxta quosdam hic egerit sensus: Peccator non tunc primum peccat, quando videtur facere pec
Abbreviated transcription (Latin):
quauer unt ad mulierẽ: s ꝓpt̾ea puris¬
simi ꝑ manserunt. Hec autẽ onĩa tro¬
pice accipienda in multis quippe studiosis
ẜ cotidiana meditatione sudantibꝰ. uꝑx
muenit᷑ cogitatus purus. s iuri dignus
queat. oꝑa uero quia per corptis admi¬
nistrent᷑. aliquo semꝑ errore cõmpxeta sinit.¬

Expanded text:
quaverunt ad mulierem, et propterea purisquaverunt ad mulierem, et propterea purissimi permanserunt. Haec autem omnia tropice accipienda. In multis quippe studiosis, et quotidiana meditatione sudantibus, vix invenitur cogitatus purus, et viri dignus queat, opera, quia per corpus administrentur, aliquo semper errore commista sint
Abbreviated transcription (Latin):
gent ad maliciã ab adolescentia. ẜ pene om̃s
offenderunt dm̃: in hac riuna generis hu¬
mani facilior ad casũ mulier. De qua & po¬
ta gentilis ait. uariũ & mutabilet
ẜ m̃uquã ad scientiam ueritatis ꝑuenien¬
tes. Et ne uideret᷑ cõmunẽ hominũ dãp¬
nare naturã. & dm̃ auctorẽ facere mali.
dum taliũ conditor ẽ qui malũ uitare ñ
possi nt . Argute pre cauet ꝙ ait. honos
nos adeo creatos: sed quia libero sumꝰ arbi¬
trio derelidi. intio nr̃o ad peioera labi. dũ
maiora querimꝰ ꝙ ultra uires nr̃as
uaria cogitamꝰ. Alit̾. Cotidie mecum
uniꝰ cuiꝰq fationẽ ponens: nullũ inue¬
nire potui cogitatũ. qui ñ cogitaciõe
ꝑuer sa extrinsecus turbaretur. In mil¬
le autẽ uiris inueni uirũ hominem
qii uixta ymaginem creatoris est con¬
ditus: & in mille non quib libet. sed in
mlle iuris. quoꝵ numerũ mulier im¬
plere ñ potuit: in mille qui ñ appropĩ¬

Expanded text:
genter ad malitiam ab adolescentia , et pene omnes genter ad malitiam ab adolescentia , et pene omnes offenderunt Deum: in hac ruina generis humani, facilior ad casum est mulier. De qua et poeta gentilis: . . . . . Varium et mutabile et numquam ad scientiam veritatis pervenientes . Et ne videretur communem hominum damnare naturam, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor est, qui malum vitare non possint, argute praecavit, et ait, bonos nos a Deo creatos: sed quia libero sumus arbitrio derelicti, vitio nostro ad pejora labi, dum majora quaerimus, et ultra vires nostras varia coguniuscujusque rei rationem ponens, nullum invenire potui cogitatum, qui non cogitatione perversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris inveni verum hominem, qui juxta imaginem Creatoris est creatus, et in mille non quibuslibet, sed in mille viris, quorum numerum mulier explere non potest, in mille qui non appropin
Abbreviated transcription (Latin):
inditꝰ accipiat. Ecce hoc inueni dicit ec¬
cliastes unam ad unã ut inuenirẽ nu¬
merũ quẽ ad huc quesuit anima mea:
ꝙs ñ inueni. hominẽ unũ de mille inueni.
s mulierẽ in om̃ibꝰ his non inueni. Solũ¬
m̃o hoc inueni quia fecit ds̃ homines rec¬
tos & ipsi quesierunt cogitationes mul¬
tas. Hoc inquit repperi. uniuersa diligen¬
ter euentilans. qd̵ p atilatim peccando. ꝙ
ad unũ delictũ aliud apponendo: ꝙ ad unũ¬
sumã esficimꝰ peccatoꝵ. E sebon quippe qd̃
scdm hebrei ser monis ambiguitatẽ ẜ nu¬
merũ possumꝰ & sũmã. ẜ rationẽ & cogitati¬
onem dicere. Sed & hoc ait requisunt ani¬
ma mea: an recta mulier inueniat᷑. ꝙ cũ
uix paucos de iuris bonos inuenerim. tta
ut de mille unũ potuerim inuenire: muli¬
erem bonã omĩno inuenire non potui. om̃s
enĩ me ñ ad uirtutẽ. sed adluxuriã de duxe¬
runt. Et quia appositũ est cor hominis dili¬

Expanded text:
inductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecinductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unam ad unam, ut invenirem numerum, quem adhuc quaesivit anima mea, et non inveni. Hominem unum de mille inveni, et mulierem in omnibus his non invem. Solummodo hoc inveni: quia fecit Deus hominem rectum; et ipsi quaesierunt cogitationes multas. Hoc, inquit, reperi, universa diligenter eventilans, quod paulatim peccando, et ad unum delictum aliud apponendo, summam efficimus peccatorum. Esebon   quippe, quod secundum Hebraei sermonis ambiguitatem, et numerum possumus, et summam, et rationem, et cogitationem dicere. Sed et hoc, ait, requisivit anima mea, an recta mulier inveniatur. Et cum vix paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille unus potuerit inveniri, mulierem bonam omnino invenire non potui. Omnes enim me non ad virtutem, sed ad luxuriam deduxerunt. Et quia appositum est cor hominis dili
Abbreviated transcription (Latin):
queus & sagena cor adolescentis in nectit:
iuncula sunt enĩ manꝰ eius pro. quo
aquila int̾pretatꝰ est iuncte sunt manus
eius. Quod hebrea lingua dicit᷑ ãssũrim̃.
suadere enĩ potest. iuim facere non potest:
nec ad se nolentes compellere. Iustus qui
fuerit. ꝙ bonus corã deo. eruct᷑ ab ea: pec¬
cator uero captus deducet᷑ ad mortẽ. Non
pittemiꝰ temere hanc salomonẽ de genere
mulierũ ꝓtulisse sententiã. qd̃ exꝑtus est
loquit᷑. Inde quippe offendit dm̃: quia cap¬
tus est amulierib Et hec scdm litteram
cet̾m uixta intelligentiã spiritalem. aut
om̃e generaliter peccatũ mulierẽ nomi¬
namꝰ. & iniquitatẽ que sub specie.. mu
accipimꝰ ꝓpter effeminatas uires: aut cer¬
te ido latriã. & ut ꝓpiꝰ accedamꝰ hereti coy
eccłiam: que insipientẽ sensu ad se uocat.
ut panes furtiuos. & aquã furtiuã hoc
est falsũ sacramentũ. s pollutũ baptisma

Expanded text:
quens, et sagena cor adolescentis innectit. quens, et sagena cor adolescentis innectit. Vincula sunt enim manus ejus. Pro quo Aquila interpretatus est: Vinctae sunt manus ejus, quod Hebraica lingua dicitur ASSURIM Suadere enim potest, vim facere non potest: nec ad se trahere nolentes. Justus qui fuerit, et bonus coram Deo, eruetur ab ea: peccator vero captus deducetur ad mortem. Non putemus temere hanc Salomonem de genere mulierum protulisse sententiam: quod expertus est, loquitur. Ideo quippe offendit Deum, quia captus est a mulieribus. Et haec secundum litteram. Caeterum juxta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominamus et iniquitatem, quae sub specie mulies, propter effeminatas vires: aut certe idololatriam, et ut propius accedamus, haereticorum Ecclesiam, quae insipientem sensu ad se vocat, ut panes furtivos, et 448 aquam furtivam, hoc est, falsum sacramentum, et pollutum baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
morte mullerem. que est laqueus. & sage¬
na or eius: uincula sunt manꝰ eus:
cuiui ego cor meũ ut cognoscerẽ symacꝰ
int̾pretatꝰ est dicens ꝑtransiui uniuer¬
sa sensu meo: scire ꝙ dissere̾ & inuestiga¬
re. Iuia igit᷑ supra eccłiastes dixerat. oĩã
se in sapientia ꝑtemptasse. & quanto plus
eã requisierit. tanto eam longiꝰ refugise:
nunc ait etiã aliud in sua ͤ quesisse sapi¬
entia. qd̾ in rebuis humanis malũ unir̾isa
antecedat mala: ẜ quęxes in impietate.
stulticia. errore. uecordia. teneat pͥncipa¬
tum: & dicit se om̃iũ maloꝵ. capit mu¬
lierem repꝑisse: quia & ꝑ illam mors in
orbem terrarũ introiit. ꝙ p̾ciosas animã
iuroꝵ capit: om̃s quippe ad ulterantes qua.¬
si clibantis corcla eoꝵ. Que facit ad olescen¬
tium uolari corda ẜ cũ in mentẽ miseri
amatoris inciderit: trahit eũ in p̾ceps. nec
ante pedes suos respicere patit᷑. ss quasi la¬

Expanded text:
morte mulierem, quae est laqueus, et sagemorte mulierem, quae est laqueus, et sagenae cor ejus, vincula manus ejus. cuivi ego et cor meum, ut cognoscerem, Symmachus interpretatus est, dicens: Pertransivi universa sensu meo, scire, et discere, et investigare. Quia igitur supra Ecclesiastes dixerat, omnia se in sapientia pertentasse, et quanto plus eam requisierit, tanto illam longius refugisse; nunc ait etiam aliud in sua se quaesisse sapientia, quod in rebus humanis malum universa antecedat mala, et quae res in impietate, stultitia, errore, vecordia teneat principatum, Et dicit se omnium malorum caput mulierem reperisse: quia et per illam mors in orbem terrarum introivit, et pretiosas animas virorum capit. Omnes quippe adulterantes, quasi clibanus corda eorum: quae fecit adolescentium evolare corda. Et cum in mentem miseri amatoris inciderit, trahit eum in praeceps: nec ante pedes suos respicere patitur, sed quasi la
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ ñ curandũ iusto homini. quid homi¬
nes loquant᷑ dicens: quomͦ nouit conscien¬
tia tua qd̾ tu de multis locutus es ꝙ sepe
aliis detraxisti: sic & aliis debes ignoscere
ens efficiar: & ipsa longuis facta est
ame. magis quã erat. & alta ꝓfundi¬
tas quis inueniet eã : Dicit se ut reg¬
noꝵ. quoq testant᷑ libri ultra omnes
homines quesisse sapientiã. & temptasse
ad finem illiꝰ ꝑ uenire: sed quanto plus
fuerit in scripturis quanto plus scire ce¬
perit: tanto ei in his cotidie orit᷑ maior
obscuritas. Aliter. Contemplatio sapien¬
tiȩ in hac uita in speculo. uidet᷑ & in
enigmate: cũ ergo Eogitau̾o in futuro
facie ad faciem eiꝰ noticiã reuelandam:
Tunc liquido recognoscam. longe me
nunc eius ab noticia dissidere. Circuiui
ego cor meũ. ut scirem: ut considerarẽ
S& quererem sapientiã &s rationẽ. & ut
cognoscerem impietatẽ stulti. & impru¬
dentiũ erioremꝰ. ꝙ inueni ego amariorẽ

Expanded text:
nitus non curandum justo homini, quid hominitus non curandum justo homini, quid homines loquantur, dicens: Quomodo novit conscientia tua, quod tu de multis locutus es, et saepe aliis detraxisti: sic et aliis debes ignoscere ens efficiar, et ipsa longius facta est a me, magis quam erat: et alta profunditas, quis inveniet eam? Dicit se, ut Regnorum quoque testantur libri , ultra omnes homines quaesisse sapientiam, et tentasse ad finem illius pervenire, sed quanto plus s fuerit in Scripturis, quanto plus scire coeperit, tanto ei in his quotidie oritur major obscuritas. Aliter: Contemplatio sapientiae in hac vita in speculo videtur et in imagine: cum ergo recogitavero in futuro facie ad faciem ejus notitiam revelandam, tunc liquido recognoscam longe me nunc ab ejus notitia dissidere. Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam, et rationem, et ut cognoscerem impietatem 447 stulti et imprudentium errorem. Et invenio ego amariorem
Abbreviated transcription (Latin):
solatio foue plus enĩ potest in angustia
constituto p̃stare sapientia: quã quis libꝙ
maxime potestatis ẜ hoc ipsũ cum pru¬
dentia facito: grandis quippe libra iusticie
uel in re: uel in consilio tribuere. Et qui¬
dem in om̃s sermones quos loquent᷑ im¬
pii ne dederis cor tuũ: quia non audies
seruũ tuu̾̃ maledicentẽ tibi. ꝙ enĩ frxq̃n¬
ter scit cortuũ: quia & tu maledixisti
aliis. fac que p̾cepta sunt & sapientie.
auxilio confortatꝰ. uel ad bona uel ad ma¬
la p̃para cor tuu. & ñ cures qͥd de te
loquant᷑ inimici. qualis foris opino sit.
Quomͦ enim prudentis uiri ẽ murmu¬
rantẽ famulũ non audire. nec curiose
aurem apponere. quid de se loquat᷑ absen¬
te. si eñ hoc feecer it semꝑ in tribulatiõe
erit. & ad musitationẽ serui iracundia
conmouebit᷑: sic & sapientis hominis ẽ.
sapientiã p̃uiam sequi. & uanos eonsida¬
re rumores. Sed & alio exemplo docet. pe¬

Expanded text:
solatio fove. Plus enim potest in angustia solatio fove. Plus enim potest in angustia constituto praestare sapientia, quam quaelibet maximae potestates. Et hoc ipsum cum prudentia facito. Grandis quippe libra justitiae et quale vel in re, vel in consilio tribuere. Et quidem in omnes sermones, quos loquentur, ne dederis cor tuum: quia non audies servum tuum maledicentem tibi. Etenim frequenter scit cor tuum, quia et tu maledixisti aliis. Fac quae praecepta sunt, et sapientiae auxilio confortatus, vel ad bona, vel ad mala praepara cor tuum, et non cures, quid de te loquantur inimici, qualis foris opinio sit. Quomodo enim prudentis viri est, murmurantem famulum non audire, nec curiosam aurem apponere, quid de se loquatur absente: si enim hoc fecerit, semper in tribulatione erit, et ad mussitationem servi iracundia commovebitur; sic et sapientis hominis est, sapientiam praeviam sequi, et vanos non considerare rumores. Sed et alio exemplo docet pe
Abbreviated transcription (Latin):
humano generi. Sed si quis consideret oĩa
geli curauimꝰ babilonẽ ꝙ non est curata. re¬
linquamꝰ eam & abeat unus quisq in terrã
suamꝰ: tunc magister medioꝵ ipse descen¬
dit: & resꝑsos nos sanguine. & peccatoꝵ
madentes eruore. qui omnẽ substantiam
nrãm impenderamꝰ in mredicos. tactu fibrie
sue sana uit. Sanauit aũ in ciuitate. ħẽ in mun¬
do isto: & confortayit sapientẽ. siue ut hex
transtu lerunt ad uiuit. omni enĩ qui habqs
dabit᷑. ẜ ad dicietur ei. Iuiꝰ autem inliguit
homos inͣ peccatis. & infixus in limo ꝓfũdi
maiori auxilio: id cur co uenit ipsa sapientia
Aliter. Supra dixerat᷑ domesticis & alie¬
nis bene esse faciendũ. Poterat ergo
aliquis respondere. si om̃ibꝰ benefacere
uoluero. non habeo unde faciã. nec pot̾
iustus tantas habere diutias. que solent
magis peccatoribꝰ habundare: ꝓpterea
nc̃ ait. quos non potes cͤonsilio aduiua:

Expanded text:
humano generi. Sed si quis consideret omnia humano generi. Sed si quis consideret omnia geli: Curavimus Babylonem, et non est curata, relinquamus eam, et abeat unusquisque in terram suam , tunc magister medicorum ipse descendit, et respersos nos sanguine, et peccatorum madentes cruore qui omnem substantiam nostram expenderamus in medicos, tactu fimbriae suae sanavit . Sanavit autem in civitate, hoc est, in mundo isto, et confortavit sapientem, sive, ut  adjuvit. Omni enim qui habet, dabitur ei, et adjicietur ei. Quia autem indiguit homo positus in peccatis, et infixus in limo profundi, majore auxilio; idcirco venit ipsa Sapientia. Aliter: Supra dixerat, et domesticis et alienis bene esse faciendum. Poterat  Al. Poterit ergo aliquis respondere: Si omnibus benefacere voluero, non habeo unde faciam. Nec potest justus tantas habere divitias, quae solent magis peccatoribus abundare; propterea nunc ait: Quos non potes re, consilio adjuva,
Abbreviated transcription (Latin):
sed & peccatorib benefacere ñ ĩustum est.
Bonũ est domesticos fidei sustentare. sed ꝙ
om̃i petenti tribuere p̃ceptũ est. Timens
quippe dñi cunitator conditoris sui. qui
pluit suꝑ iustos & iniuistos: absq respectu
ꝑ sonarum om̃ibꝰ benefacere festinat. Alit̾.
quia uita hec miserabilis. cliuersis cotidie
uariat᷑ euentibus: tam ad aduersa quam
te sustentet qui enĩ timet dm̃. nec ꝓsꝑis
eleuat᷑. nec opprunit᷑ aduersis. Sapientia
confortabit sapientẽ. suꝑ decem potestatẽ
habentes. qui sunt in ciuitate: quia homo
non est iustus in terra qui faciat bonũ &
non peccet. ꝑ ropt̾ea sapientia confortabit
iustum. & om̃iuĩ pͥncipũ ciuitatis suꝑ eo
exceclit auxiliũ: quia quãus aliquis ustꝰ
sit. tam̃ dum in hac carne est constitutꝰ sub¬
iectus est uitiis atq peccatõ: & maiori p̃sidio
indiget. Altter. Decẽ qui potestatẽ habent¬
& in urbe consistunt: angeli sunt qui ad

Expanded text:
sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. Bonum est domesticos fidei sustentare, sed et omni petenti tribuere, praeceptum est. Timens quippe Deum, et imitator conditoris sui, qui pluit super justos, et injustos, absque respectu personarum omnibus benefacere festinat. Aliter: Quia vita haec miserabilis diversis quotidie variatur eventibus, tam ad adversa, quamnte sustentet. Qui enim timet Deum, nec prosperis elevatur, nec opprimitur adversis. Sapientia confortabit sapientem, super decem potestatem habentes, qui sunt in civitate: quia non est homo justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet. Propterea sapiejustum, et omnium principum civitatis super eum excedit auxilium, quia quamvis aliquis justus sit, tamen dum in hac carne est constitutus, subjectus est vitiis atque peccatis, et majore praesidio indiget. Aliter: Decem qui potestatem habent, et in urbe consistunt, angeli sunt, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
pie agas multũ & noli cẽ stultus. ne mori¬
ris in tempore ñ tuo. Cũ ds loquat᷑. nol
tat᷑ ẜ uiuat. semel peccasse sufficiat: de¬
beniꝰ nos erigere post riunã. Si enĩ uxxta
eos qͥ de phisicis disputant nouit pullos sũ¬
os hirundo de sua oculare celȩclonia s
di fannũ caprȩ appetunt uulneratẽ Cu
uos ignoramus medicinã celestem peniten¬
tie ꝓpositam eẽ peccantibus: Quod attẽ
ait ne moriaris in tempore ñ tuo: scimꝰ
core& clathan. ẜ abiron. ꝓpter seditionem
aduersum moysen & aaron. repentino t̾re
hiatu deuoratos: s in emendationẽ alioꝵ
ante diem udicii ꝙͦ in hac uita pluri¬
mos iudicatos. Id dicit gͦ tale ẽ Peccasti
noli peccatis adicere peccata: ne ꝓuoces dm̃
c̃ hic tibi inferre suppliciũ. Bonũ est ie¬
tinere te istud & quiclem ab hoc ne dimit¬
tas manũ tuã: qm̃ qui timet dm̃ egre¬
dit ad omĩa. Bonũ est iustis benefacere.

Expanded text:
pie agas multum, et noli esse stultus; cur moripie agas multum, et noli esse stultus; cur morieris in tempore non tuo. Cum Dominus loquatur: Nolo tatur et vivat : Semel peccasse sufficiat; debemus nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos de sua oculare chelidonia, et dictamnum capreae appetunt vulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae ait: Ne moriaris in tempore non tuo, scimus Chore, et Dathan, et Abiron propter seditionem adversus Moysen et Aaron repentino terrae hiatu devoratos , et ad emendationem aliorum ante diem judicii etiam in hac vita plurimos judicatos. Quod dicit ergo, tale est: Noli peccatis adjicere peccata, ne provoces Deum etiam hic tibi inferre supplicium. Bonum est retinere te istud. Et quidem ab hoc ne dimittas manum tuam; quoniam qui timet Deum, egredietur ad omnia. Bonum est justis benefacere,
Abbreviated transcription (Latin):
lio posite sũt: & onĩe qd̾ nimis est siue
sur sum. siue deorsum. reputat᷑ inutto.
Quod autẽ ait. ẜ noli querere ampliu
ne conturberis. siue ne obstupescas: m̃¬
tem nr̃am scit ꝑfectam comp̃hendere
ñ posse sapientiamr:. s m̃suram fragili¬
tatis nr̃e iubet nos scire debere: Deniq
& paulus ei qui plusquã homo scire po¬
terat reqͥr ebat dicens quid ad huc que¬
ritur: Uoluntati enĩ eius quis resietit:
Respondi : S homo tu quis es qui respon¬
deas deo: Et cetera. Si enĩ causas ques¬
tionis ille qui int̾rogans introducitur
audisset ab apło. stupore forsitan toy¬
puisset. ẜ grãm sensuset inutilẽ: quia est
tum. idẽ noli eẽ uistus multũ. suꝑ sau
int̾pietant᷑. qui agag misertus est queni
dñs imꝑat᷑ occidi. Sed & ille de euglio se¬
uus cui ignouerat dñs. & ipse cors seru
noluit ignoscere. huic potest uersicło
coaptari: sd̃ fuerit uistus multũ. Ne im¬

Expanded text:
lio positae sunt, et omne quod nimis est, sive lio positae sunt, et omne quod nimis est, sive sursum, sive deorsum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne conturberis, sive, ne obstupescas; mentem nostram scit, perfectam comprehendere non posse sapientiam, et mensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debere. Denique et Paulus ei, qui plus quam homo scire poterat, requirebat, dicens: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? respondit: O homo tu quis es, qui respondeas Deo , et caetera. Si enim causas quaestionis ille, qui interrogans introducitur, 444 audisset ab Apostolo, stupore forsitan torpuisset, et gratiam sensisset inutilem. Quia est tum, id est: Noli esse justus multum, super Saule interpretantur, qui Agag misertus est, quem Dominus jusserat occidi . Sed et ille de Evangelio servus , cui ignoverat Dominus, et ipse conservo noluit ignoscere, huic potest versiculo coaptari, quod fuerit justus multum. Ne im
Abbreviated transcription (Latin):
occulto patientie est. & nunc tribulare
scos ut recipiant mala in uita sua.ꝙ
peccatores non uisitare pro scelere. &
mala inferre ꝑpetua. Hebrei iustos
ꝑ euntes in iusticia sua. filios aaron
suspicant᷑: qd̃ dum putant se iuste age¬
re. alienũ ignẽ optuleruit. ꝙ impiũ
longeuũ in malicia sua manassen di¬
cunt: qui post captiuitatẽ łestitutꝰ in
s trucẽ ad omĩa fr̃m peccata conspe¬
xeris. ut nec in sermone pecanti. nec
ꝓpter naturalẽ interdũ pigriciã mo¬
ranti det ueniã: hunc scito plus iustũ
eẽ quã uistum ẽ. Cum eiũ saluator pre¬
cipiat dicens. nolite uidicare ut ñ uidi¬
cemini:ͥ s nullus sit absq peccato. nec si
uniꝰ quidem diei fuerit utta eiꝰ in huma¬
na iusticia est. fragilitati conditionis ho¬
minũ ñ ignoscere. Noli ergo eẽ iustus
multũ: quia pondus grande. ꝙ pondus
paruũ ab ominatio corã dño. nde &
apud philosophos uirtutes in meditul¬

Expanded text:
occulto patientia est, tribulari nunc occulto patientia est, tribulari nunc sanctos, ut recipiant mala in vita sua, et peccatores non visitare pro scelere suo mala inferre perpetua. Hebraei justos pereuntes in justitia sua, filios Aaron suspicantur, quod dum putant se juste agere, alienum ignem obtulerint. Et impium longaevum in malitia sua Manassen dicunt, qui post captivitatem restitutus inet trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, ut nec in sermone peccanti, nec propter naturalem interdum pigritiam moranti, det veniam, hunc scito plus justum esse quam justum est. Cum enim Salvator praecipiat, dicens: Nolite judicare, ut non judicemini ; et nullus sit absque peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus, inhumana justitia est fragilitati conditionis hominum non ignoscens. Noli ergo esse justus multum, quia pondus grande, et pondus parvum abominatio coram Domino. Unde et apud philosophos virtutes in meditul
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ds̃: ut non inueniret homo qd̵ contͣ
cũ quereret᷑. E bona inquit & mala pro¬
ut tibi euener uit sustine: nec putes uel bo¬
noꝵ. tantũ uel malor in mundo ẽe na¬
subsistat: calidis ꝙ frigidis. siccis & humen¬
tibus duris s mollibus. tenebrosis ẜ lu¬
cidis: malis ꝙ bonis. Hoc aittẽ fecit ds
ut habeat locũ sapientia & intelligen¬
do bonũ ꝙ uitando malũ. liberũ homi¬
ni relinquat᷑ arbitriũ: ne se dicat insen¬
sibilem & stolidum a deo ẽẽ generatũ:
s eum ideo fecisse diuersa: ut homo que¬
ri de sua conlitione non possit. S̾ imul
ꝑ uerterit deus: Omĩa uidi in diebus
sua. Huic quid simile in eugłio salua
atq usticia. uisi sunt in sua iusticia¬
ꝑire: & martẏres qui sanguine̾ fudere
pro xp̃o. E contrario qui &s illo tempore
suillam carnẽ comederunt. ẜ post ad¬
uentũ dñi sacrificauerunt idolis: iusi
sunt in hoc scło uiuere. Et ꝓpter suã

Expanded text:
fecit Deus, ut non inveniret homo quod contra fecit Deus, ut non inveniret homo quod contra eum quereretur. Et bona, inquit, et mala, prout tibi evenerint, sustine. Nec putes vel bonorum tantum, aut malorum in mundo esse nantrariis subsistat, calidis et frigidis, siccis et humentibus, duris et mollibus, tenebrosis et lucidis, malis et bonis. Hoc autem fecit Deus, ut habeat locum sapientia in eligendo bonum, et vitando malum, et liberum homini relinquatur arbitrium, ne se dicat insensibilem, et stolidum a Deo esse generatum; sed eum ideo fecisse diversa, ut homo queri de sua conditione non posset. Simulqueperverterit Deus? Omnia vidi in diebus sua. Huic quid simile Salvator in Evanatque justitia visi sunt in sua perire justitia, et martyres, qui sanguinem fudere pro Christo. E contrario qui et illo tempore suillam carnem 443 comederunt, et post adventum Domini sacrificaverunt idolis, hi visi sunt in hoc saeculo vivere, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
durabat. qui iuxta dułitiã suã & impe¬
nitens cor. thesauricabant sibi itã in lie
in diẽ ire  his mirabilib que cum ude¬
ient fieri. non credebant. In die bonita
tis esto in bono. iͦn die malo uide: & qui¬
dem istud congruit huic fecit ds ad lo¬
quenclum: ut non inueniat homo post
eũ quicquã. Scio me audisse in eccłia ab
eo qui pitabat᷑ habere scientĩã scriptu¬
rarum: ita hos uersiculos edisertos: dũ
facere labora: muuuu ut postea ipse
securus unidie malo hoc est in die ui¬
dicii contor queri alios uideas sicut enĩ
presens scłm fecit ds̃. in quo nobis fruc¬
tum bonoꝵ oꝑum. possumꝰ p̃ꝑare: ita &
futurũ in quo nulla bomi oꝑis dat᷑ fa¬
cultas. isus est quidẽ suadere cũ dice¬
ret audientes. s michi uidet᷑ alius ẽẽ sen-¬
sus: quẽ & symachus transtulit dicens:
in die bono esto in bono: diem uero ma¬
lum intuere si quidem hoc simile huic

Expanded text:
durabat: quia juxta duritiam suam, et impoedurabat: quia juxta duritiam suam, et impoenitens cor, thesaurizabant sibi iram in die irae ex his mirabilibus, quae cum videbant fieri non credetis esto in bono, et in die malo vide. Et quidem istud congruum huic fecit Deus ad loquendum, ut non inveniat homo post eum quidquam. Scio me audisse in Ecclesia ab eo, qui putabatur habere scientiam Scripturarum, ita hos versiculos edissertos. « Dfacere, labora, ut postea ipse securus in die malo, id est, in die judicii, torqueri alios videas. Sicut enim praesens saeculum fecit Deus, in quo nobis fructum bonorum operum possumus praeparare; ita et futurum, in quo nulla boni operis datur facultas. » Visus est quidem suadere, cum diceret audientibus: sed mihi videtur alius esse sensus, quem et Symmachus transtulit, dicens: In die bono esto in bono; diem vero malum intuere. Siquidem hoc simile huic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑquirere. quare unũ qd̃q sic factum sit.
uel altter fieri debuisse quã factũ est:
uerbi grã. siquis uoluerit querere cur mo¬
ysi ita loquat᷑ ds̃. quis fecit mutũ & sur¬
dum. uidentẽ q cecum. nonne ego dñs dͥs.
Et dicat. cur cecus & mittꝰ. & surdus ita
creati sunt. Et cet̾a his similia. Su men¬
dũ est in hoc loco testimoniũ de septimo
decimo psalmo. in quo ad dm̃ dicit᷑. cum
&ꝑuerti apud eum. qui sua uoluntate
fuerit ante ꝑuersus: iuxta iluod quoq qs
in leuitico scriptũ est si ambulauerint
adme ꝑuersi: & ego ambulabo ad eos in
furore meo ꝑ uersus. Quod quidem &s illd
poterit exponere: quare indurauerit ds̃
cor pharaonis. quomͦ enim una atq ealem
solis oꝑatio liqͥfacit cerã ⁊ siccat lutũ: s ꝓ sua sub¬
stantia & liquescit cera & siccatu ly¬
tũ: sic una dei inegypto signoꝵ oꝑatio. mol¬
liebat corda credentiũ. & incredulas in¬

Expanded text:
perquirere, quare unumquodque sic factum sit, perquirere, quare unumquodque sic factum sit, vel aliter fieri debuisse quam factum est; verbi gratia, si quis vellet quaerere, cur Moysi ita loquatur Deus « Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum, « nonne ego Dominus Deus? » et dicat, Cur caecus et surdus et mutus ita creati sunt? et caetera his similia, sumendum in hoc loco testimonium de septimo decimo psalmo, in quo ad Dominum dicitur: Cum et perverti apud eum, qui sua voluntate fuerit ante perversus. Juxta illud quoque, quod in Levitico scriptum est: Si ambulaverint ad me perversi, et ego ambulabo ad eos in furore meo perversus . Quod quidem et illud poterit exponere, quare induraverit Dominus cor Pharaonis. Quomodo enim una atque eadem solis operatio liquefacit ceram, et siccat lutum, et pro substantia sua liquescit cera, et siccatur lutum: sic una Dei inliebat cor credulorum, et incredulos in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem & daniel ostendit dicens. Intel¬
ligentes sermones meos fulgebunt ut
luminaria celi: siue ut theodotio intp̃¬
tatus est. quasi splendor firmam̃ti. Iui
uero feceruit sermones meos quasi stel¬
le celi: Umbrã uero argenti siue pecu¬
diem sol ñ uret nos. neq luna ꝑ noctẽ. Sed
q hoc dici potest. quia unbra est uita nr̃a
suꝑ terrã. s sp̃e uultꝰ nri xp̃s dñs: cui dixi
mus. inumbra eius uiuimꝰ ingentibus.
Om̃is nr̃a in hac uita ꝓtectio. instar um¬
bre est siue sapientie. siue supradicti ar¬
genti: donec aspiret dies. & amoueant᷑ ui¬
þre. Symachus mote suo. ꝙ in hoc loco ma
culis: ꝑ spicue ad studiũ scientie coartat᷑.
Uide oꝑa dei ͥ qm̃ quis pot̾it adornare
quẽ ds̃ ꝑuerterit: Et in hoc loco tta sima¬
chus transtulit: disce oꝑa dei: quia neno
poterit corrigere qd̃ ille ĩminiit. id est
contemp latione elem̃toꝵ scire & intellige
re que facta sunt: non tam̃ causaᷤ rationesq

Expanded text:
quidem et Daniel ostendit, dicens: Intelquidem et Daniel ostendit, dicens: Intelligentes sermones meos fulgebunt, ut luminaria coeli . Sive ut Theodotio interpretatus est: Quasi splendor firmamenti. Qui vero fecerint sermones meos, quasi stellae coeli. Umbram autem argenti, sive pecudiem sol non urat nos, neque luna per noctem . Sed et hoc dici potest, quia umbra est vita nostra super terram: mus: In umbra ejus vivemus in gentibus . Omnis nostra in hac terra protectio instar umbrae est, sive sapientiae, sive supradicti argenti, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manculus perspicue ad studium scientiae cohortatur. Vide opera Dei, quoniam quis poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus transtulit: Disce opera Dei, quia nemo poterit corrigere, quod ille imminuit, id est,contemre quae facta sunt; non tamen causas rationesque
Abbreviated transcription (Latin):
dũ non potest p̾stare qd̵̃ petitꝰ ͥ idcirco
ait. quia ut um bra sapientie sic uin¬
bra pecunie: idest quomͦ. ꝓtgit sapien¬
tia. sic int̾dũ ꝓtegit & peciuua. Et ne
iuderetur sapientie distraxisse. dũ cam
fortutto bono subi cit. non enĩ in nr̃a¬
est potestate habere diuitias. quas in¬
iusti sepe plus possiclent. ꝓpterea maio¬
rem ẽẽ sapientiam demonst rauit dicens.
& amplius scientia sapientie iuuiuficabit
habentẽ se. In eo inquit maior ẽ sapien¬
tia diuitiis: qd̃ absq ullus opibꝰ uiui ficat
eũ qui se habuerit. Iuidã hunc locũ
ita int̾pretant᷑ hereditatẽ inquiunt
ꝓ conuersatione bona posuit. ꝑ quam
heredes sumꝰ dei. & coheredes xp̃i. Uult
igit᷑ ecclastes docere quanto differant hi
qui solem merent᷑ uidere iusticie. & ha¬
bent sapientiã cũ conu̾satione bona: ab
his qui absq sapientia uite tantũ con¬
uersationis studio se cõmo darunt. Id

Expanded text:
rdum non potest praestare quod petitur. Et idcirco rdum non potest praestare quod petitur. Et idcirco ait: Quia sicut umbra sapientiae, ita umbra pecuniae, id est, quomodo protegit sapientia, sic interdum protegit et pecunia. Et ne videretur sapientiae detraxisse, dum eam fortuito bono subjecit non enim in nostra potestate est habere divitias, quas injusti saepe plus possident propterea majorem esse sapientiam demonstrat, dicens: Et amplius scientia sapientiae vivificabit habentem se. In eo, inquit, major est sapientia divitiis, quod absque ullis opibus vivificat eum, qui se habuerit. Quidam hunc locum ita interpretantur: Haereditatem, inquiunt, pro conversatione bona posuit, per quam haeredes sumus Dei, et cohaeredes Christi. Vult igitur Ecclesiastes docere, quanto differant hi, qui solem merentur videre justitiae, et habent sapientiam cum conversatione bona, ab his qui absque sapientia, vitae tantum, et conversationis studium commodarunt. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
inali facti sunt. ẜ nunc credentes mul¬
ti repꝑiunt᷑. de quibꝰ saluator ait. Bea.¬
tiores qui me ñ uiderunt & crediderut᷑.
Altt̾. Sic debes iuuere. ut semꝑ p̾sentes
dies meliores tibi sint quã prteriti:.
ne cũ paulatim decrescere ceꝑis: dicat᷑ tibi.
curebatis beneꝰ. quis uos impediuit ue¬
ritati non obedire: Et iterũ. Incipientes
sp̃u. nunc carne consũmamini. Altter.
Nedicas meliora tempora olim quã
gr̃e. Si enĩ hoc uolueris querere im pru¬
dent̾ facis: ñ uidens quantũ clistet eu¬
glm a uet̾i testam̃to. Bona est sapien-¬
tia cũ hereditate: ꝙ ampluis uidentibꝰ
solein. quia quomͦ umbra sapientie:
sic umbra argenti & qd̃ plus est: scientia
Isapientie uuuficabit habentẽ se. Maio¬
ris est glẽ sapiens cũ diuitiis: quam tan¬
tum sapiens. Alii enĩ sapientia incligent.
alii opibus & qui sapiens est &. non diues.
potest quidẽ docere qd̃ bonũ est. sed int̾¬

Expanded text:
mali facti sunt, et nunc credentes mulmali facti sunt, et nunc credentes multi reperiuntur, de quibus ait Salvator: Beatiores qui non viderunt, et crediderunt . Aliter: Sic debes vivere, ut semper praesentes dies meliores tibi sint, quam praeteriti, ne cum paulatim decrescere coeperis, dicatur tibi: 440 Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire ? Et iterum: Incipientes spiritu, nunc carne consummamini . Aliter: Ne dicas meliora tempora olim MoysiGratiae. Si enim hoc volueris quaerere, imprudenter facis, non videns, quantum distet Evangelium a veteri Testamento. Bona est sapientia cum haereditate, et amplius videntibus solem, quia quomodo umbra sapientiae, sic umbra argenti: et quod plus est, scientia sapientiae vivificabit habentem se. Majoris est gloriae sapiens cum divitiis, quam tantum sapiens. Alii enim sapientia indigent, alii opibus, et qui sapiens est, et non dives, potest quidem docere quod bonum est, sed inte
Abbreviated transcription (Latin):
irascaris: quia ira in sini stultoꝵ. re¬
quiescit. Non quo concedat tardius iras¬
endum. id circo nẽ dicit ne festines inspi¬
riti tuo irasci: s d̃ cum furens & recens
fuerit ira dilata. faciliꝰ sedata possit
auferri. & quiã semꝑ ira uncta suꝑ¬
bie est cdesiderans ultionẽ: meliorẽ qt¬
supra patientẽ dixit eẽ. quã eũ qui ex¬
celsus est spũ. S hoc signũ insipientie
decdit. quia quãuis aliqus potens ex¬
stimetur & sapiens: iracundiss sit. insi¬
piens arguatur ira quippe in sinui stul¬
toꝵ requiescit. Ne lixeris quid factũ
est. quia dies pͥores meliores erant quã
Sisti: non enĩ sapient̾ interrogasti de hoc.
Ne uietꝰ scłm p̃senti p̾feras: quia unus
utriꝰq conditor ds̃. Sirtutes bonos dies
iuuenti faciunt: uitia malos. Ne dicas.
ergo meliores dies fuisse sub moyse q
suł xp̃o. quã mͦ sunt nam & illo temꝑe
plur es fuerunt in creduli. & dies eoꝵ.

Expanded text:
irascaris, quia ira in sinu stultorum reirascaris, quia ira in sinu stultorum requiescit. Non quod concedat tardius irascendum, idcirco nunc dicit: Ne festines in spiritu tuo irasci; sed quod cum furens et recens fuerit ira, dilata facilius sedetur, et possit auferri. Et quia ira semper juncta superbiae est, desiderans ultionem, meliorem supra patientem dixit esse, quam eum qui excelsus est spiritu, et nunc signum insipientiae dedit: quia quamvis aliquis potens existimetur et sapiens, si iracundus sit, insipiens arguitur: Ira quippe in sinu stultorum requiescit. Ne dixeris: quid factum est: quia dies priores erant meliores, quam isti; non enim sapienter interrogasti de hoc. Ne vetus saeculum praesenti praeferas, quia unus utriusque est conditor Deus. Virtutes bonos dies viventi faciunt, vitia, malos. Ne dicas ergo meliores fuisse dies sub Moyse, et sub Christo, quam modo sunt. Nam et illo tempore plures fuerunt increduli, et dies eorum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ ꝑfectũ est: in nouissimis & consũmatis
erimꝰ. Hebreus ita hunc locũ consequẽ¬
ti uersicłõ disseruit: meluis est finẽ te¬
considerare negotii quã pͥncipiũ & pati.¬
entẽ esse. quã in patientie furore ratari.
Discimꝰ quoq ex hac sententiola nullã
in hominibꝰ ẽẽ sapentiã. cũ mͣlius sit
tacere quã loqui: ꝙ quia cũ finita fue.¬
rit oratio intra semet ipsum recogitat
auditor quid dictum sit. cum autẽ ce-¬
ꝑimꝰ loqui: nec dum qͥd utilitatis acepit.
Uelior est patiens suꝑ excelsum sp̃u. Iuia
suꝑiꝰ iram concesserat clicens. melior est
ira quam risus. ne putaremꝰ irã que¬
est in passione laudari: nc̃ p̾cipit iram
penitus eẽ tollendam: ibi enĩ ꝓ correptio¬
ne in peccantes. & erulitione in minores
iram posuit: hic uero inpatientiã refre¬
nauit. Patientia aittẽ non solũ in angu¬
stis. sed & in letioribꝰ necessaria ẽ: ne plꝰ
quã condecet ex altem̃. Uidetur mͥ ei qui

Expanded text:
perfectum est, in novissimis et consummatis erimus. Hebraeus ita hunc locum cum sequenti versiculo disseruit: Melius est te finem considerare negotii, quam principium, et patientem esse, quam impatientiae furore raptari. Discimus 439 quoque ex hac sententiola, nullam in hominibus esse sapientiam, cum melius sit tacere, quam proloqui; et quia cum finita fuerit oratio, intra semetipsum recogitat auditor, quid sit dictum: cum autem coeperimus loqui, necdum quid utilitatis accepit. Melior est patiens super excelsum spiritu. Quia superius iram concesserat, dicens: Melior est ira, quam risus, ne putaremus iram, quae in passione est laudari, nunc praecipit iram penitus esse tollendam. Ibi enim pro correptione in peccantes, et eruditione in minores iram posuit: hic vero impatientiam refraenavit. Patientia autem non solum in angustiis, sed et in laetioribus necessaria est, ne plus quam condecet, exaltemur. Videtur mihi et qui