comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ut tamẽ hiãtus ip̃e nasi oris spe¬
ciẽ nõ deformaret: qd̾ eãt plane
futurũ si simplex focimẽ pateret
at id uelut pariete ꝑ mediũ duc¬
to intersepsit atq diuisit: fecitq
ipã duplicitate pulcheregũ. Ex
quo intelligiiꝰ quãtũ dualis nata
una et simplici cõpage solidatus
ad rerũ ualeat ꝑfectione. Nã cũ
sit corpus unũ tamẽ totũ ex sim¬
plicibus mẽbris cõstãe nõ poteat.
nisi ut essent partes uł dext᷑ uel
sinistre. Itaq ut pedes duo et itẽ
manus nõ tantũ ad utilitatẽ ali¬
quã. usũ ꝙ ul gradiendi uel faciẽ¬
di ualẽt: sed et habitũ decorẽq ad¬
mirabiłe cõferũt. sic in capite qd̾
totius diuim oꝑis qiͣ culmen est. et
auditus in duas aures. et iusꝰ in
duas acies. et odoratio in duas
nares a sũmo artifice duuisa est.
quia cerebrũ in qͦ sentiendi ratio
est ꝙͣuis sit unũ tñ ĩ duas ꝑtes
mẽbrana int̾uemẽte distretũ est.

Expanded text:
ut tamen hiatus ipse nasi oris speut tamen hiatus ipse nasi oris speciem non deformaret! quod erat plane futurum, si unum ac simplex foramen pateret: at id uelut pariete per medium ducto intersaepsit atque diuisit fecitque ipsa duplicitate pulcherrimum. ex quo intellegimus quantum dualis numerus una et simplici conpage solidatus ad rerum ualeat perfectionem. nam cum sit corpus unum, tamen totum ex simplicibus membris constare non poterat, nisi ut essent partes uel dexterae uel sinistrae. itaque ut pedes duo et item manus non tantum ad utilitatem aliquam usumque uel gradiendi uel faciendi ualent, sed et habitum decoremque admirabilem conferunt, sic in\' capite. quod totius diuini operis quasi culmen est, et auditus in duas aures et uisus in duas acies et odoratio in duas nares a summo artifice diuisa est, quia cerebrum, in quo sentiendi ratio est. quamuis sit unum, tamen in duas partes membrana interueniente discretum est.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Aicies enĩ id ẽ mẽbrana illa ꝑ¬
lucẽs quã sucari et obarestere nõ
oportet insi humore assiduo tersa
pure inteat obsolestit. Quid ipsa
suꝑciliorũ fastigia pilis beeuibus
adornata: nõne qiͣ aggẽibus et
mummentũ oculis ne quid suꝑne
incidat et speciẽ simł prestat: Ex
quorũ cõfmio nasus exories et
ueluti equali porrectus iugo utrã¬
q aciem siml et disterint et munit.
In quoq genarũ nõ nidetes
tumor in silitudinẽ colliũ lemter
exurgens ab om̃i parte oculos
efficit tutiores. Puisũ q ẽ ab
artifice sũmo: ut si quis forte uehe
ferior aũt cartilagie adheret
mollita: ut ad usũ digitorũ pos¬
sit esse tractabilis. In hoc autẽ
qͣmius simplici mẽbro tria sũt offi¬
cia cõstituta. unũ ducẽdi spiritus.
alterũ capiẽdi odoris tertiũ ut ꝑ
eius cauernas purgamẽta cẽbri
defluãt. qs ipãs deus ꝙͣ mirabili
qͣm diuina ratione molitus est

Expanded text:
tum. acies enim id est membrana illa ptum. acies enim id est membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi umore adsiduo tersa praeniteat. obsolescit. quid ? ipsa superciliorum fastigia pilis breuibus adornata nonne quasi aggeribus et munimentum oculis. ne quid superne incidat, et speciem simul praestant? ex quorum confinio nasus exoriens et ueluti aequali porrectus iugo utramque aciem simul et discernit et munit. inferius quoque genarum non indecens tumor in similitudinem collium leuiter exsurgens ab omni parte oculos efficit tutiores prouisumque est ab artifice summo, ut si qui forte uehemferior autem cartilagine adhaerente mollita, ut ad usum digitorum possit esse tractabilis. in hoc autem quamuis simplici membro tria sunt officia constituta, unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium ut per eius cauernas purgamenta cerebri defluant. quas ipsas deus quam mirabili, quam diuina. ratione molitus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dicige̾ se nõ potest ad uidẽ dũ
sicut ne pedes quidẽ ad ambulã¬
dũ nerius stupestẽtibus debiles.
aut si uis furoris in cerebrũ
fugiens seuiẽs cõcordiã disiũgit
oculorũ: Quod adeo uerũ est
ut lustis homĩbus si aut insam
aut ebrn fiant nullo modo possit
accide ut aliquid duplex uidẽat
Quare si ratio aꝑpet cur oculi
fallũtur manifestũ est nõ esse
falros sensus. qui aut nõ fallũt᷑
si sut̾ puri et integri. aut si
fallũtur mens tamẽ nõ fallitur
q̃ ilłorũ nouit errorẽ. S nos
ad dei oꝑa reuertamur. ut ig̾
ocusi mimitiores eent ab ĩuria
eos ciliorũ tegimbus oꝑuit. unde
oculos dictos esse uarrom placet
riã et ip̃e palpebre q̃bus mobilitas
inest palpitatio uocabulũ tribuit.
pilis in ordine stãtibus uallate
septũ oculis de cẽtissimũ prebent.
Quarũ motus assiduus ĩcõphensi¬
uili celeritate concurrẽs et uidẽdi
tenorẽ nõ impedit et reficit obtui¬

Expanded text:
dirigere ae non potest ad uidendum, dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit accidere ut aliquid duplex uideant. quare si ratio apparet cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus: qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum nouit errorem. Sed nos ad dei opera reuertamur. ut igitur oculi munitiores essent ab iniuria, eos ciliorum tegminibus occuluit, unde oculos esse dictos Varroni placet. nam ipsae palpebrae, quibus mobilitas id est palpitatio uocabulum tribuit, pilis in ordinem stantibus uallatae saeptum oculis decentissimum praebent: quarum motus adsiduus inconprehensibili celeritate concurrens et uidendi tenorem non inpedit et reficit obtu
Abbreviated transcription (Latin):
qui dũ uolũt ostendẽ sensus falsos
esse multa colligut in q̃bus oculi
fallãtur. Inter q̃ illud etiã qd fu¬
riosis et ebriis omĩa duplicia ui¬
deãtur. qĩ uero eius erroris ob¬
scura sit causa. Deo enĩ fit quia
duo sũt oculi: sed quomõ id fiat
accipe. Uisus oculorũ intentione
anum cõstat. itaq me qm̃ mens
ut supradictũ est oculis canqm
fenestris utitur. nõ tm̃ h ͦ ebriis
aut inisains accidit sed et sains
et sobruis. Nã si aliqͥs minis ꝓ¬
pius admoueas duplex uidebi᷑.
Certũ est em̃ interuallũ ac spa¬
ciũ quo acies oculorũ coit. Itẽ
si retrorsus auoces ammũ qͣsi
ad cogitandũ et intẽtionẽ mẽtis
relaxes tũ acies ocułi utruisq
deducitur. tũc singuli uidẽ incipi¬
unt separatim. Si anmũ rursqi
intenderis aciemq direxei̾s: co¬
it in unũ quicq̃d duplex uide¬
batur. Quid igit᷑ mirũ si mens
ueneno ac potẽtia uimi dissoluta

Expanded text:
qui dum uolunt ostendere sensus falsos qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini dissoluta
Abbreviated transcription (Latin):
Quãtulũ enĩ uidere possemꝰ. si
mens ab intuis pene tralibus
capitis ꝑ exignas cauernarũi
uillos attenderet. ut si q̾s uelit
tnͣspicẽ ꝑ cicutã. nõ plus ꝓfecto
cernat ꝙͣ cicute ip̃ius capacitas
cõprehendat. Itaq ad uidẽdũ
membris potuis in orbe conglo¬
batis opus fuit ut uisus in latĩ
rent ut lib̾e̾ possint oĩa cõtueri
igit᷑ ineffabilis diuine ꝓuidẽtie
uirtus fecit duos simillimos or¬
bes eosq deuincit ut nõ in totũ
cõuerti sed moueri tamẽ ac flec¬
ti cũ modo possent. Oebes aut̾
cpõs humoris puri ac liquidi
plenos esse uoluit. in qͦrũ media
parte stintille luminũ cõcluse te¬
nentur q̃s pupillas nũcupamꝰ.
in quibus puris ac subtilibus
cernendi sensus ac ratio cõtinet᷑
ꝑ eos igitur orbes seipãm mẽs
intendit ut uideat miraq rõe
in unũ miscetur et cõuĩgitur am¬
borũ luminũ uisus. Lib̾et hoc
loco illorũ rep̃ħendẽ uanitatẽ.

Expanded text:
quantulum enim uidere possemus, si quantulum enim uidere possemus, si mens ab intimis penetralibus capitis per exiguas cauernarum rimulas attenderet! ut si quis uelit transpicere per cicutam, non plus profecto cernat quam cicutae ipsius capacitas conprehendat. itaque ad uidendum membris potius in orbem conglobatis opus fuit, ut uisus in latum rent, ut libere possent omnia contueri. ergo ineffabilis diuinae prouidentiae uirtus fecit duos simillimos orbes eosque ita deuinxit, ut non in totum conuerti, sed moueri tamen ac flecti cum modo possent. orbes autem ipsos umoris puri ac liquidi plenos esse uoluit, in quorum media parte scintillae luminum conclusae tenerentur, quas pupillas nuncupamus, in quibus puris atque subtilibus cernendi sensus ac ratio continetur. per eos igitur orbes se ipsam mens intendit ut uideat miraque ratione in unum miscetur et coniungitur amborum luminum uisus. Libet hoc loco illorum reprehendere uanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominus tamẽ uniu̾sa q̃ cõtra
sũt posita intueamur uerus et
maifestius est mentẽ esse que ꝑ
ocillos ea q̃ sũt oppõita tnͣspitiãt
quasi ꝑ fenestras lucente uitro
aut speculari lapide obductas. et
idcirto mens ac uõłutas eu ocuł
sepe dmoscitur . quod quidẽ ut re¬
felleret lucrecius in eptissimo usni
est argumento. Si em̃ inq̃t mens
ꝑ oculos uidet erutis et effossis o¬
culis magis uideret qm̃ euulse cũ
postibus fores plus inferũt lumĩs
qͣm si fuerit̃ obducte. Nimirũ ip̃i
uel potius epicuro q̃ eũ docuit
effossi oculi erant. ne uideret ef¬
fossos orbes et ruptas oculorũ
fibres. et fluentẽ ꝑ uenas sãgnẽ
et crestentes ex uosne̾ibus carnes
et obductas ad ultimũ cicatrices
nichil posse lucis admicte̾. nͥ forte
oculos auribus similes nasti uole¬
bat ut nõ tã oculis qͣm foramĩbꝰ
cerne̾mus quo nichil ad spẽm fe¬
dius. ad usũ mutilius fieri pt̾.

Expanded text:
nihilominus tamen uniuersa quae contra nihilominus tamen uniuersa quae contra sunt posita tueamur, uerius et manifestius est mentem esse quae per oculos ea quae sunt opposita transpiciat quasi per fenestras perlucente uitro aut speculari lapide obductas. et idcirco mens ac uoluntas ex oculis saepe dinoscitur. quod quidem ut refelleret Lucretius, ineptissimo usus est argumento. si enim mens inquit per oculos uidet, erutis et effossis oculis magis uideret, quoniam euulsae cum postibus fores plus inferunt luminis quam si fuerint obductae. nimirum ipsi uel potius Epicuro qui eum docuit effossi oculi erant, ne uideret effossos orbes et ruptas oculorum fibras et fluentem per uenas sanguinem et crescent- tes ex uulneribus carnes et obductas ad ultimum cicatrices nihil posse lucis admittere, nisi forte oculos auribus similes nasci uolebat, ut non tam oculis quam foraminibus cerneremus: quo nihil ad speciem foedius, ad usum inutilius fieri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
habẽt aptã simul et flexibile
firmitatẽ. In hiis tantũ audiẽdi
officiũ cõstitutũ est: sicut ĩ ocułis
uidendi. quorũ p̃cipue ĩ expłi¬
cabilis est ac mira subtilitas qͥa
eorũ orbes gẽmarũ silitudinẽ
p̃ferẽtes ab ea parte qͣ uidendũ
fuit mẽbrans plucẽtibus texit.
ut ymagines rerũ cõtra põitaꝵ ͤ
tanqͣm in speculo refulgentes
ad sensũ intimũ penetrarẽt. ꝑ
eas igit᷑ mẽbranas sensus ille
qui dicit᷑ mens ea q̃ sut foris trͣs¬
picit. ne forte existaes ã yma¬
gmũ incursione nos cernere ut
philosophi disserũt. qm̃ uidendi
officĩ in eo debet ẽẽ qd uidet
nõ in eo quod uidetur. aͥ intẽtioe
aeris cũ acie. aut effusione radi¬
orũ. qm̃ si ita esset tardius qmͣ
oculis adũtimꝰ uidemꝰ don ͨ intẽ¬
tus aer cũ acie aut effusi radu
ad id qd̾ uidendũ eẽt ꝑuẽirẽt.
Eñ aut̃ uideamꝰ eodẽ momento
tẽporis plerũ uero aliud agentes

Expanded text:
haberent aptam simul et flexibilem haberent aptam simul et flexibilem firmitatem. In his audiendi tantum officium constitutum est, sicut in oculis videndi; quorum praecipue inexplicabilis est ac mira subtilitas, quia eorum orbes gemmarum similitudinem praeferentes, ab ea parte qua videndum fuit, membranis perlucentibus texit, ut imagines rerum contra positarum tanquam in speculo refulgentes, ad sensum intimum penetrarent. Per eas igitur membranas sensus ille, qui dicitur mens, ea quae sunt foris transpicit. Ne forte existimes, aut imaginum incursione nos cernere ut philosoofficium in eo debet esse quod uidet, non in eo quod uidetur, aut intentione aeris cum acie aut effusione radiorum, quoniam si ita esset, tardius quam oculos aduertimus uideremus, donec intentus aer cum acie aut effusi radii ad id quod uidendum esset peruenirent. cum autem uideamus eodem momento temporis, plerumque uero aliud agentes
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ad spetiẽ nullus ẽ ꝑfectior
nimerꝰ ꝙ̃ duoꝵ̾ sicut et aures
duas. quarũ duplicitas int̾dible
est quãtã pulcheitudinẽ p̃fea̾t
qd̾ tũ pars utraq simmilitudine
or nata est. tũ ut uemẽtes altrsecus
uoces facilius colligãtur. Nam et
forma ip̃ã mirũ in modũ ficta qd̾
eorũ foranã nuda uoluit esse et
inobsepta: quod et minus decoꝵe
ũ cauernarũ angustias p̃t̾uolare
uox posset. nisi ꝑceptã ꝑ cauos
sinus et reꝑcussu retẽta fõamma
ip̃a comberẽt. illis similia uasculis
quibus impositis solẽt angustiõet
uasa cõpleri. Eis igit᷑ aures q̃bꝰ
est inditũ nomẽ a uocibus hauri
noluit deus arcifex mollibꝰ pelli¬
culis informare q̃ pulchtudiẽ
merent pẽdule acq flectences.
neq duris atq solidis ossibus
ne adusũ inhabiles essent imio¬
biles atq rigentes: sed qd̾ eẽt
horũ mediũ excogitauit ut eas
cartilago mollior alligaret. et

Expanded text:
quod ad speciem nullus est perfectior quod ad speciem nullus est perfectior numerus, quam duorum: sicut et aures duas, quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod tum pars utraque similitudine ornata est, tum ut venientes altrinsecus voces facilius colligantur; nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsepta, quod et minus decorum ium cavernarum angustias praetervolare vox posset, nisi exceptam per cavos sinus, et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent: illis similia vasculis, quibus impositis solent angusti oris vasa compleri. Eas igitur aures quibus est inditum nomen a vocibus haurienoluit Deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent immobiles ac rigentes: sed quod esset horum medium excogitavit, ut eas cartilago mollior alligaret, et
Abbreviated transcription (Latin):
in terrã. ut qͥa nulla hiis ĩmõrlita¬
tis expectatio est. toto corꝑe in
humũ ꝓiecta uentri papuło q
seruirẽt. Homĩs itaq solius cͤ¬
ta eatio et sublimis status et
ultus deo patri cõmunis ac ꝓxi
sui corꝑis est sortita dominatũ
in sũmo capite collocata. tanꝙͣ
in arce sublum speculat᷑ onnã.
et cõtuetur. Hanc eius aulã
nõ obductã porrectãq foruit
ut in nuitis ammalibus s orbe
et globo simiłe qd̾ orbis rotũdi¬
tas ꝑfecte ratioĩs est ac figure.
Eo igit᷑ mens et ignis ille dĩnꝯ
tanꝙͣ celo tegit᷑. cuiꝯ cũ sũmũ
uestigiũ naturali ueste texisset
priorẽ partẽ que dicit᷑ facies
necessariis mẽbroꝵ ministeriis
et instruxit parit̾ et ornauit
dic p̾mũ qd̾ oculorũ orbis cõca¬
ius foramĩbus cõclusit. a q ͦ fat¬
foratu frontẽ nomĩãtã uarro
ex istimauit. Et eos neq minꝯ
neq amplius qͣm duos ẽẽ uoluit

Expanded text:
ad terram, ut quia nulla his immortalitaad terram, ut quia nulla his immortalitatis expectatio est, toto corpore in humum projecta ventri pabuloque servirent. Hominis itaque solius recta ratio, et sublimis status, et vultus Deo patri communis ac proximsui corporis est sortita dominatum, in summo capite collocata, tanquam in arce sublimis speculatur omnia, et contuetur. Hanc ejus aulam, non obductam porrectamque formavit, ut in mutis animalibus, sed orbi et globo similem; quod omnis rotunditas perfectae rationis est, ac figurae. Eo igitur mens et ignis ille divinus tanquam coelo tegitur: cujus cum summum fastigium naturali veste texisset, priorem partem, quae dicitur facies, necessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornavit. Ac primum, quod oculorum orbes concavis foraminibus conclusit, a quo foratu frontem nominatam Varro existimavit; et eos, neque minus, neque amplius, quam duos esse voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
ornatus nõ est in orbe coactus
aut in figurã pilei teres factus
ne quibusdã ꝑtis nudis esset in¬
formis. sed alibi effusus alibi
retractus ꝓ cuuiflibet loci de¬
centia. Frons igit᷑ uallata ꝑ
circuitũ et a tẽꝑibus effusi añ
aures capilli. et earũ summe
ꝑtes in corone modũ cracte et
occipiciũ om̃e contectũ speciẽ
miri decoris ostentat. Iã barbe
decorẽ iurilitatis ac roboris ut
uideat᷑ omĩno nõ cũ statura fuis¬
se totius corꝑis ratio si quicqmͣ
alicter esset effectũ. Nlũc inti
onẽ tocius homĩs ostendã singu¬
lorũq mẽbrorũ q̃ in corꝑe aꝑta
aut oꝑta sũt utilitates et habi¬
tus explicabo. Cũ igcit᷑ statusset
deus ex om̃ibus aĩalibus solũ ho¬
minẽ fac̾e celestẽ cete̾a uiuersa
terrena. hũc ad celi cõtẽplatoẽ
rigidũ erexit bipedẽq cõstituit
stilicet ut eadẽ spectaret undi
illi origo est. illa uero depressit

Expanded text:
ornatus non est in orbem coactus, ornatus non est in orbem coactus, aut in figuram pilei teres factus, ne quibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus, alicubi retractus pro cujuslibet loci decentia. Frons ergo vallata per circuitum, et a temporibus effusi ante aures capilli, et earum summae partes in coronae modum cinctae, et occipitium omne contectum, speciem miri decoris ostentant. Jam barbae decorem virilitatis ac roboris; ut videatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quidquam aliter esset effectum. CAPUT VIonem totius hominis ostendam, singulorumque membrorum, quae in corpore aperta, aut operta sunt, utilitates et habitus explicabo. Cum igitur statuisset Deus ex omnibus animalibus solum hominem facere coelestem, caetera universa terrena, hunc ad coeli contemplationem rigidum erexit, bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret, unde illi origo est; illa vero depressit
Abbreviated transcription (Latin):
deformiꝰ ad aspectũ uideĩ nccẽ¬
est. ut si elephanti ceruicẽ ꝓlixã
tribuas. aut camelo breue. uł
si serpẽtibus pedes aut pilos
addas in q̃bus porrecti eqͣliter
corꝑis longitudo nichil aliud ex¬
hibeat. insi maculis de terga dis¬
tincti. et squamarũ lenitate suf¬
fulti in lubricos tractus sinuosis
flexibus labẽntur In q̃drupe¬
dibus aũt idem opifex cõcextũ
spine a sũmo capite de ductũ lõgiꝰ
extra corpus eduxit et accumu
ut aĩmalia quedã minuta et no¬
tentia motu eius arce̾nt᷑ a corꝑe
Qd̾ mẽbrũ si detralias imꝑfectũ
fit ammal ac debile. Ubi autẽ
ratio et manus est tam nõ ẽ id
necessariũ qͣm indumentũ piloꝵ
dideo in suo queq gn̾e aptissime
congruũt ut neq nudo qͣdrupede.
neq honnie tecto excogitari qc¬
qͣm turpius possit. Cũ tamẽ ipa
nuditas hom̃ĩs mire ad p̃lch̾tudi¬
nẽ ualeat: nõ tamẽ etiã capiti
sũmũ edificii culmen ornauit. qͥ

Expanded text:
deformius ad aspectum uideri necdeformius ad aspectum uideri necestribuas, aut camelo brevem; vel si serpentibus pedes, aut pilos addas, in quibus porrecti aequaliter corporis longitudo nihil aliud exhibeat, nisi ut maculis terga distincti, et squammarum laevitate suffulti, in lubricos tractus sinuosis flexibus laberentur. In quadrupedibus autem, idem opifex contextum spinae a summo capite deductum longius extra corpus eduxit, et acuminut animalia quaedam minuta et nocentia motu ejus arcerentur a corpore: quod membrum si detrahas, imperfectum fit animal, ac debile. Ubi autem ratio, et manus est, tam non est id necessarium, quam indumentum pilorum: adeo in suo quaeque genere aptissime congruunt, ut neque nudo quadrupede, neque homine tecto excogitari quidquam turpius possit. Sed tamen cum ipsa nuditas hominis mire ad pulchritudinem valeat, non tamen etiam capiti summum aedificii culmen ornavit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
habitus inu̾obiles aĩmantiũ p̃¬
ferat uarietates. Nũ in om̃ibus
fere q̃ spirãt eadẽ series et ordo
membrorũ est. p̾mũ enĩ caput¬
est et huic amiexa cerux. Itẽ col¬
ło pectus adiũctũ. et ex eo ꝓmi¬
nẽtes armmi. adherens pectori
uenter. Itẽ uentri submeua ge¬
nitaba. ultimo loco fencina pe¬
desꝙ. Nec sola mẽbra suũ te¬
norẽ ac sitũ in omibus seruat.
sed etiã partes mẽbrorũ. Nã
in uno capite ip̃o tertã sedẽ pos¬
sident aures certã oculi nares.
Itẽ os quoq et in eo dentes
et singua. q̃ onna cũ sint eadẽ
et multipler diuersitas figum¬
torũ est. qd̾ ea q̃ dixi a pdus¬
tiora aut cõtractiora limamẽtis
uarie diffen̾tibꝰ cõp̃hensa sũt.
Quid illud nõne diumũ. qd̾ in
tanta uiuẽtiũ mustitudine unũ
quodq ammal in sui gn̾e et spe
pulcherrimũ est ut si qd̾ uicis¬
sim de altero in alterũ trsfea̾tur
nichil impudiciꝰ ad utilitatẽ. uel

Expanded text:
habitus innumerabiles imaginum praehabitus innumerabiles imaginum praeferat uarietates. nam in omnibus fere quae spirant eadem series et ordo membrorum est: primum enim caput et huic adnexa ceruix, item collo pectus adiunctum et ex eo prominentes anni, adhaerens pectori uenter, item uentri subnexa genitalia, ultimo loco femina pedesque. nec solum membra suum tenorem ac situm in omnibus seruant, sed etiam partes membrorum. nam in uno capite ipso certam sedem possident aures, certam oculi, nares item, os quoque et in eo dentes et lingua. quae omnia cum sint eadem et multiplex diuersitas figurarum est, quod ea quae dixi aut productiora aut contractiora liniamentis uarie differentibus conprehensa sunt. quid ? illud nonne diuinum, quod in tanta uiuentium multitudine unum quodque animal in sui generis specie pulcherrimum est, ut si quid uicissim de altero in alterum transferatur, nihil inpeditius ad utilitatem, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tueãtur maĩfestũ est tacħil for¬
Auc̃ de ꝓuidẽtia ut cepiiꝰ dis¬
seramꝰ. Deus igit᷑ solidamẽta
corꝑis que ossa dicũtur. nodata
et adiucta inuicẽ. nerius alligauͭ
atqz cõstrixit. Quibus mens si
excurre̾ aut resiste̾ uelit caꝙͣ
retinacusis utẽtur. Eq̃dẽ nullo
labore nulłoq conatu sed uel
minimo nutu totius corꝑis ep
mosẽ tẽꝑaret ac flecteret. Hec
aũt uisteribus oꝑuit. ut quẽcũq
locũ decebat ut q̃ solida ossa cõ¬
clusa tegentur. Itẽ iuste̾i̾bus ipĩs
uenas admistuit qiͣ ꝑ riuos ꝑ¬
currẽs humor et sanguis uniũ¬
sa membra succis uicalibus irri¬
garet. et ea uistera formata ĩ eũ
modũ qui umiauq gm̾ ac locĩ
aptus fuit suꝑiecta pelle cõtexit.
quã uel sola pulchcudmne decora¬
uit. ul setis adoꝑuit. uel scamis
mumiit uł ꝑlumis insignibꝰ ad¬
ornatut. Issud uero cõmẽtũ dei
mirabile. ꝙ una dispõ et unus

Expanded text:
tueantur, manifestum est nihil fortueantur, manifestum est nihil fornunc de prouidentia ut coepimus disseramus. Deus igitur solidamenta corporis quae ossa dicuntur nodata et adiuncta inuicem neruis adligauit atque constrinxit, quibus mens, si aut excurrere aut resistere uellet, tamquam retinaculis uteretur et quidem nullo labore nulloque conatu, sed uel minimo motu totius corporis molem temperaret ac flecteret. haec autem uisceribus operuit ut quemque locum decebat, ut quae solida essent, conclusa tegerentur. item uisceribus ipsis uenas admiscuit quasi riuos currens umor et sanguis uniuersa membra sucis uitalibus inrigaret, et ea uiscera formata in eum modum qui uni cuique generi ac loco aptus fuit, superiecta pelle contexit: quam uel sola pulchritudine decorauit uel setis adoperuit uel squamis muniuit uel plumis insignibus adornauit. illud uero commentum dei mirabile, quod una dispositio et unus
Abbreviated transcription (Latin):
existe̾ isi esset̃ mẽbra omĩa tc̃
ordinata. tã ꝓuidẽter effecta ut
usũ possent habe̾. Quid si dicas¬
em̃ aues nõ ad uolandũ esse
natas. neq feras ad semẽdũ neq
pistes ad nacandũ. neq homies
ad sapiendũ. Cũ aꝑꝑeat ei natẽ
officioq seriure ammãtes ad qd̃
est queq gna̾ta. S uidelic qͥ
sũmã ipam u̾i̾tatis amisit ꝑꝑ
erret necesse est. Si em̃ nõ ꝓ¬
uidẽtia sed fortuitis achomorũ
cõcursibus nascũtur omĩa: cur
nũꝙͣ fortuito accidit. sic coire illa
pñcipia ut efficent añnal eiꝰ moi
qd naribus potius audiret. aut¬
odoraret᷑ oculis aurib̾ꝰ cernẽt
Si enĩ p̾mordia nullũ genus po¬
sicoĩs exꝑtũ reliquũt oportuit
eiusmõi cõtinus mõstra gn̾ari.
in quibus et mẽbrorũ ordo p̃¬
postecus et usus longe diu̾sus
existẽt. Eũ uero umũsa gnã
et uinũsa quoq mẽbra leges
suas et ordines sibi actributos

Expanded text:
existere, nisi essent membra omnia tam existere, nisi essent membra omnia tam ordinate, tam prouidenter effecta, ut usum possent habere. quid enim si dicas aues non ad uolandum esse natas neque feras ad saeuiendum neque pisces ad natan- . dumneque homines ad sapiendum, cum appareat ei naturae officioque seruire animantes ad quod est quaeque generata? seduidelicet qui summam ipsam ueritatis amisit, semper erret necesse est. si enim non prouidentia, sed fortuitis atomorum concursionibus nascuntur omnia, cur numquam fortuito accidit sic coire illa principia, ut efficerent animal eiusmodi quod naribus potius audiret, odoraretur oculis, auribus cerneret? si enim primordia nullum genus positionis inexpertum relinquunt, oportuit eiusmodi cottidie monstra generari in quibus et membrorum ordo praeposterus et usus longe diuersus existeret. cum uero uniuersa genera et uniuersa in quoque membra leges suas et ordines et usus sibi attributos
Abbreviated transcription (Latin):
chinãdis aĩalibus nõ añ ꝓuidis¬
se q̃ ad uiuendũ ncciͣa essent.
qͣm uitã ipam̃ daret: Que utiq
cõstare nõ posset. isi p̾us effec¬
ta essẽt quibus cõstat. Uidebat
em̃ epicurus in corꝑibꝰ aĩaliũ
diuine ratioĩs solertiã: sed ut
efficẽt qd ante prudẽtrr assũp¬
serat adiecit aluid deliramẽtũ
su ꝑiori congruẽs. Dixit enĩ ne q
oculos ad uidendũ esse natos. neq
aures ad audiendũ. neq pedes
et audiendi et ambulandi. ses
horũ om̃i officia ex natis excitis¬
se. Dereor ne hiõi portẽta re
et ridicula refutare nõ minus ĩ¬
eptũ uideatur: sed lib meptire
qm̃ cũ incepto agniꝰ ne se ilłe in¬
mis argutũ putet. Quid ais epi¬
cure: Nõ sut ociłi ad uidendũ
nati: Cur igit᷑ uident: Postea
inquit usus eorũ aꝑuit. Didẽdi
igit᷑ iciusa nati fut. Siq̃dẽ nichil
possũt allud ꝙͣ uidere. Itẽ mẽbra
cetera ciuiꝰ rei causa nata sũt ip̃e

Expanded text:
chinandis animalibus non ante prouidischinandis animalibus non ante prouidisse quae ad uiuendum necessaria essent quam uitam ipsam daret? quae utique constare non posset, nisi prius effecta essent quibus constat. uidebat igitur Epicurus in corporibus animalium diuinae rationis sollertiam, sed ut efficeret quod ante inprudenter adsumpserat, adiecit aliud deliramentum superiori congruens. dixit enim neque oculos ad uidendum esse natos neque aures ad audiendum neque pedes et audiendi et ambulandi, sed horum omnium officia ex natis extitisse. uereor ne huiusmodi portenta et deridicula refutare non minus ineptum esse uideatur, sed libet ineptire, quoniam cum inepto agimus, ne se ille nimis argutum putet. quid ais, Epicure? non sunt oculi ad uidendum nati? cur igitur uident? postea inquit eorum usus apparuit. uidendi ergo causa nati sunt, siquidem nihil possunt aliud quam uidere. item membra cetera cuius rei causa nata sint, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ mału uanitatis erat dic̾e fuis¬
se ammalia ꝓdigiosa in quibus
ratio cessasset. Quomã igit᷑ oiã
ipm̃ nasti effice̾ insi ratio nõ potest.
manifestũ est nchil omino rõnis
expers potuisse generari. Ante
enĩ ꝓuisũ est in singulis q̃busq¬
fiendis fingendis qͣtenꝯ et minis¬
terio mẽbrorũ ad necessaĩa uite
ute̾ntur. et qͣtenꝰ adiugatis cor¬
ꝑibus elata soboles uiuersas
geneatĩ consuaẽt ammãtes.
Nã si ꝑitus architectus cũ mag¬
nũ aliqd̾ edificiũ facere cõstituit.
p̃mo oĩi cogitat q̃ sũma ꝑfecti
edificii futura sit. et añ emetat᷑
quẽ locũ leue põdus expectet
ubi magmi oꝑis futura sit mo¬
les. que colimarũ interualla. qͥ
aut ubi aquarũ cadentiũ cõtur¬
sus et exitus et receptacłã. h ͨ
inqͣm p̾us ꝓuidet. ut q̃ cũꝙ sũt
ꝑfecto oꝑi iã necessaria cũ ipĩs
fundamẽtis pariter ordiatur
Cur deũ quis qͣm putet in ma¬

Expanded text:
quae, malum, uanitas erat dicere fuisquae, malum, uanitas erat dicere fuisse animalia prodigiosa in quibus ratio cessaret? quoniam igitur omnia ipsum nasci, efficere nisi ratio non potest, manifestum est, nihil omnino rationis expers potuisse generari. Ante enim provisum est in singulis quibusque fingendis, quatenus et ministerio membrorum ad necessaria vitae uteretur, et quatenus adjugatis corporibus elata soboles, universas generatim conservaret animantes. Nam si peritus architectus, cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogitat, quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur, quem locum leve pondus expectet, ubi magni operis statura sit moles, quae columnarum intervalla, qui, aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus, et receptacula, haec, inquam, prius prouidet, ut quaecumque sunt ? perfecto iam operi necessaria, cum ipsis fundamentis pariter ordiatur, cur deum quisquam putet in ma
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia os ipmi ꝓfusis dentibus
sic armauerat ut etiã si cõtin¬
geret pastendi tamẽ facultatẽ
dentes adiment. ꝓduxit int̾ eos
a sũma fronte molle ac fleuible
membrũ quo prendẽ. qd̾ ten̾e qd̾¬
libet posset. ne rationẽ uictus ca¬
piendi ul dentiũ ꝓminẽs magni¬
tudo uł ceruitis breuitas ĩpedĩet
łlon possũ hoc loco teneri qͦ¬
ninꝰ epicuri stulticiã redarguã.
Illuis enĩ sut̃ omia q̃ delirat lucͤtiꝯ
qui ut ostendẽt ammalia nõ arti¬
ficio aliquo diuine mẽtis. sed ut
solet fortuito esse nata dixit in
pñcipio mũdi. ałias quasdã ĩnu¬
merabiles ammãtes mirãda spẽ
ac magnitudine fuisse natas. s eas
ꝑmanẽ nõ potuisse. qd̾ illas ã
sumendi cibi facultas. a̾ coeundi
gena̾ndiq ratio defecisset. uide¬
licet ut achomis suis locũ facẽt
diuinã ꝓuidentiã uoluit excludẽ.
Sed cũ uidẽt in omĩbus q̃ spirãt
mirabiłe ꝓuidẽtie inesse rationẽ

Expanded text:
et quia os ipsum profusis dentibus et quia os ipsum profusis dentibus sic armauerat, ut etiamsi contingeret, pascendi tamen facultatem dentes adimerent, produxit inter eos a summa fronte molle ac flexibile membrum quo prendere, quo tenere quodlibet posset, ne rationem uictus capiendi uel dentium prominens magnitudo uel ceruicis breuitas inpediret. Non possum hoc loco teneri qnus Epicuri stultitiam rursum coarguam; illius enim sunt omnia quae delirat Lucretius: qui, ut ostenderet animalia non artificio aliquo divinae mentis, sed, ut solet, fortuito esse nata; dixit, in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie et magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas, aut coeundi generandique ratio defecisset. Videlicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae spirant mirabilem prouidentiae inesse rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
simplices et in orb̃e rotundos. et¬
in hiis dũcaxat articulis in q̃bus
moueri mẽbra in omẽs ꝑtes opor¬
cessariũ est. alios aũt latos et
equales et in unã partẽ rocũdos.
et in hiis utiq lotis ubi tantũmõ
curuari mẽbra opoꝵtebat ut in
gemibus et in in cubitis et ĩ ma¬
nbus ip̃is. Nã sicut manus ex
eo loco unde orũtur ubi uersas
moueri speciosũ simul et utile fuit.
sic ꝓfecto si hoc idẽ etiã cubitis
accide̾t et suꝑuacuus eẽt eiusmõi
motus et turpis. Iã em̃ manus a¬
missa dignitate quã nũc habet
mobilitate nmia ꝓmuscidis filis
uide̾tur essetq homo anguimianꝰ.
Quod genꝰ in illa ĩmanissima be¬
lua mirabiliter effectũ est. Deus
enĩ qui ꝓuidentiã et potẽtiã suã
multarũ rerũ mirabili ua̾ietate
uoluit ostende̾. qm̃ caput eius ãĩ¬
malis nõ tam longe porrectũ ẽ
ut terrã possit ore cõtinge̾ qd̾
erat futurũ horribile atq tetrũ

Expanded text:
simplices, et in orbem rotundos, simplices, et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis, in quibus moveri membra in omnes partes oporcessarium est: alios autem latos, et aequales, et in unam partem rotundos, et in his utique locis, ubi tantummodo curvari membra oportebat, ut in genibus et in cubitis, et in manibus ipsis. Nam sicut manus ex eo loco, unde oriuntur, ubique versus moveri, speciosum sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui prouidentiam et potestatem suam multarum rerum mirabili uarietate uoluit ostendere, quoniam caput eius animalis non tam longe porrexerat, ut terram posset ore contingere, quod erat futurum horribile atque tetrum,
Abbreviated transcription (Latin):
stribit: qd hinc capiãt iniciũ sẽ¬
sus ac nerui. Ea ueo q̃ diximꝰ
de corꝑe uł ambulandi uł faciẽdi
uł uolandi causa esse ꝓducta neq
miniũ longis ꝓpter celerẽ mob̾i¬
litatẽ. neq mimũ breiibꝰ ꝓpter
firmitatẽ. sed et paucis et mag̃s
ossibus cõsta̾e uoluit. aut em̃ bi¬
na sũt ut in homnĩe. aut terna
ut in q̃ drupede. q̃ tamẽ nõ fecit
solida. ne in gradiẽdo pigricia
et grauitas retardaret. ses et¬
cauata et ad uigorẽ corpu cõs¬
uandũ medullis int̾nsecꝯ plena
eaq cursus nõ equalit̾ porrecta
fimuit. sed sũmas eorũ ꝑtes noda¬
ceassioribꝰ cõglobauit. ut et sub¬
stringi neruis facilius et uerti tu¬
tius possint unde sint uertibula
noñata. Eos nodos firmiter soli¬
datos leui quodã oꝑculo texit.
qd̾ dicit᷑ cartilago scilicet ut sñ
actritu et sie sensu doloris aliqͦ
flectẽntur. Eosdẽ tamẽ nõ in unũ
modũ informauit alios enĩ fecit

Expanded text:
scribit, quod hinc capiant initium senscribit, quod hinc capiant initium sensus ac nervi. Ea vero, quae diximus de corpore, vel ambulandi, vel faciendi, vel volandi causa esse producta, neque nimium longis, propter celerem mobilitatem, neque nimium brevibus, propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare voluit. Aut enim bina sunt ut in homine; aut quaterna, ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et gravitas retardaret, sed cavata et ad vigorem corporis conservandum medullis intrinsecus plena; eaque rursus non aequaliter porrecta finivit: sed summas eorum partes crassioribus nodis conglobavit, ut et substringi nervis facilius, et verti tutius possent, unde sunt vertibula nominata. Eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur cartilago; scilicet, ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. Eosdem tamen non in unum modum informavit: alios enim fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ra illa neqz pedes neq manus st̾.
sed ale in quibus pẽne ꝑ ordmẽ
fixe uolandi exhibẽt usũ. Ita una
fictio diuersas speties et usus
habet: atq ut ipam corꝑis cras¬
situdinẽ firmiter cõphenderet:
maioribus et breuiõibus ossibus
muicẽ colligatis. qĩ carinã cõpegit.
quã nos spiã dicimꝰ. eãq uoluit
ex uno ꝑꝑpetuoq osse formare.
ne gradiendi plectẽdiq se facul¬
tatẽ ammal nõ haberet. Ex cuiꝰ
parte qͣsi media costas. id ẽ tnͣs¬
uersa et plana ossa porrexit ĩ
diuersũ. quibus clemẽter c̾uatis
et in se uelut in circulũ pene
conductis interna uistẽa cõtegã¬
tur: ut ea q̃ mossia et minꝯ uali¬
da fieri opus erat illiuis solide
cratis amplexu possẽt eẽ mu¬
nita. In sũma ue̾o cõstructõis eiꝰ
quã similẽ nauis carme diximꝰ
caput collocauit. In qͥ esset r̾gnũ
tocius animãtis. Datũq illi ẽ hoc
nomẽ ut quid uarro ad ciceronẽ

Expanded text:
ra illa, neque pedes, neque manus sunt, ra illa, neque pedes, neque manus sunt, sed alae, in quibus pennae per ordinem fixae volandi exhibent usum. Ita una fictio diversas species et usus habet. Atque ut ipsam corporis crassitudinem firmiter comprehenderet, majoribus et brevibus ossibus invicem colligatis, quasi carinam compegit, quam nos spinam dicimus, eamque noluit ex uno perpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non haberet. Ex ejus parte quasi media costas, id est transversa et plana ossa porrexit in diversum, quibus clementer curvatis, et in se velut in circulum pene conductis, interna viscera contegantur, ut ea, quae mollia et minus valida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. In summa vero constructionis ejus, quam similem navis carinae diximus, caput collocavit, in quo esset regimen totius animantis; datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem
Abbreviated transcription (Latin):
si nũc libeat disputa̾e ꝑ ordinẽ in¬
finita materia est. Sed ego de
ut in eo diuine ꝓuidẽtie potestatẽ
qnͣta fuerit ostendã. hiis dũtaxat
in rebus q̃ sut cõphẽsibiles et a¬
ꝑte. Nã illa q̃ sut amme ne sbici
oculis nec cõprehendi quent̃ nũc
de ipã uase homĩs loq̃mur qd̾ ui¬
demꝰ. In p̾ncipio cũ deus fingẽt
forme speciẽ conglobãe atq colli¬
gere: ut et moueri ad ambuladũ
et flectẽ se in qͣmlibet ꝑtẽ facile
possent: sed ex ipã corꝑis sũma
ꝓduxit caput. Itẽ ꝓduxit mẽba
quedã longius que uocãt᷑ pedes
ut alt̾ns motibus solo fixa ꝓduce¬
rẽt ammal quo mẽs tulisset aut q ͦ
petendi sibi necessitas ꝓuocasset.
Ex ipõ aũt uastulo corꝑis q̃luor
fecit extantia bina postius q̃ st̃
in om̃ibus pedes. bina capiti et collo
ꝓxima que uarios aĩantibꝰ usus
sed ad faciendũ tẽꝑandũq sũt
nate. Est et tertiũ genus in qͦ p̾o¬

Expanded text:
si nunc libeat disputare per ordinem, insi nunc libeat disputare per ordinem, infinita materia est. sed ego de ut in eo diuinae prouidentiae potestatem quanta fuerit ostendam, his dumtaxat in rebus, quae sunt conprehensibiles et apertae: nam illa quae sunt animi, nec subici oculis nec conprehendi queunt. nunc de ipso uase hominis loquimur quod uidemus. In principio cum deus fingeret formae speciem conglobare atque colligere, ut et moveri ad ambulandum, et flectere se in quamlibet partem facile possent: sed ex ipsa corporis summa produxit caput; item produxit membra quaedam longius, quae vocantur pedes, ut alternis motibus solo fixa producerent animal, quo mens tulisset, aut quo petendi cibi necessitas provocasset. Ex ipso autem vasculo corporis quatuor fecit extantia: bina posterius, quae sunt in omnibus pedes; item bina capiti et collo proxima, quae varios animantibus usus sed ad faciendum temperandumque sunt natae. Est et tertium genus, in quo prio
Abbreviated transcription (Latin):
liora et tridiora queq ammalia
cõgregãtur: ut qm̃ uiribus tue̾i se
ne queũt multitudine tueãtur. for¬
tiora uero solitudines appetũt. qm̃
eobore uiribusq confidũt. Homo
quoq si eodẽ modo habẽt ad ꝓpul¬
sanda ꝑicula suppetes robur. nec
ulluis alt̾ius auxilio indige̾t: que
societas esset q̃ reuentia inter se
esset tetrius homĩe. qͥd efferatiꝰ.
quid ĩmanius: Sed qm̃ ĩbetillis
est. nec ꝑ se potest sine hoĩe uiu̾e
societatẽ appetit: ut uita coĩs
et ornatior fiat et tutior. Dide
igit᷑ omẽ homĩs rationẽ ĩ eo max¬
iie stare qd̾ nudus fragilis q
nastitur. ꝙ morbis afficit᷑. qd̾ im¬
matura morte multat᷑. Que si ho¬
mini detrahãtur: roem qͦ ac sa¬
pientiã detrahi necesse est. Sed
nimis dui de rebus aꝑtis disputo
cũ sit liquidũ nichil sñ ꝓuidẽtia
nec factũ esse uniqͣm nec fie̾i po¬
tusse. De cuius oꝑibus umiuersis

Expanded text:
liora et timidiora quaeque animalia liora et timidiora quaeque animalia congregantur, ut quoniam uiribus tueri se nequeunt, multitudine tueantur, fortiora uero solitudines adpetunt, quoniam robore uiribusque confidunt. homo quoque si eodem modo haberet ad propulsanda pericula suppetens robur nec ullius alterius auxilio indigeret, quae societas esset, quae reuerentia inter se,esset tetrius homine, quid efferatius, quid inmanius? sed quoniam inbecillus est nec per se potest sine homine uiuere, societatem adpetit, ut uita communis et ornatior fiat et tutior. uides igitur omnem hominis rationem in eo uel maxime stare, quod nudus fragilisque nascitur, quod morbis adficitur, quod inmatura morte multatur. quae si homini detrahantur, rationem quoque ac sapientiam detrahi necesse est. sed nimis diu de rebus apertissimis disputo, cum sit liquidum nihil sine prouidentia nec factum esse umquam nec fieri potuisse. de cuius operibus uniuersis
Abbreviated transcription (Latin):
expressit. ut illa q̃ retuli de mor¬
bis et ĩmatura morte: cũ debue¬
rint cogitare hiis assũptis q̃ nccͣio
se que̾ntur. Sequũtur aũt illa q̃
dixi: si morbũ nõ reciꝑet. neq
tectis neq uestibus indigeret. Qͥs
end uentos aut ymbres a fgora
metueret. qͦrũ uis in eo est ut
morbos afferãt. Icirco eñ ac¬
cepit sapiẽtiã: ut adu̾sus nocẽtia
fragilitatẽ suã mumat. Sequitur
necesse est ut qm̃ retmnẽde ratoĩs
causa morbos capit. etiã mortẽ
semꝑ accipiat. quia is ad quẽ
mors nõ uenit firmꝰ sit necesse ẽ.
Infirmitas autẽ habet ĩ se mortis
rationẽ. firmitas uõ ubi fuei̾t. nc
senectus locũ potest habe̾ nec
mors q̃ seq̃tur senectutẽ. p̃tẽa si
mors certe cõstituta esset etati.
fieret homo insoletissimꝰ et hũa¬
nitate om̃i careret. Nã fere uira
omĩã humanitatis qbus int̾ nos
cohemus ex metu et cõscientia
fragilitatis oriũtur. Demq ĩbecil¬

Expanded text:
expressit, ut illa quae rettuli de morexpressit, ut illa quae rettuli de morbis et inmatura morte, cum debuerint cogitare his adsumptis quid necessario sequeretur. secuntur autem illa quae dixi: si morbum non reciperet, neque tectis neque uestibus indigeret. quid enim uentos aut imbres aut frigora metueret, quorum uis in eo est ut morbos adferant? idcirco enim accepit sapientiam, ut aduersus nocentia fragilitatem suam muniat. sequitur <quod> necesse est, ut quoniam retinendae rationis causa morbos capit, etiam mortem semper accipiat, quia is ad quem mors non uenit, firmus sit necesse est. infirmitas autem habet in se mortis condicionem, firmitas. uero ubi fuerit, nec senectus locum potest habere nec mors, quae sequitur senectutem. praeterea si mors certae constituta esset aetati, fieret homo insolentissimus et humanitate omni careret. nam fere iura omnia humanitatis, quibus inter nos cohaeremus, ex metu et conscientia fragilitatis oriuntur. denique inbecil
Abbreviated transcription (Latin):
Ita fit ut et ĩmortalitas exclusa
in ꝑpetuũ. et ad tẽpus r̾cepta morͣ¬
litas hoiem̃ cõstituat in ea cõdi¬
cione ut sit in qͣlibet etate morta¬
lis. Quadrat ig ncc̃itas undiq n ͨ
de biusse aliter n ͨ fas fuisse sed
isti rationẽ st qñtiũ nõ uidẽt q̃a se¬
mel errauerũt in ip̃a sũma. Ex¬
clusa enĩ de rebus humanis dina
ꝓuidẽtia: necessa̾i̾o seq̃bat᷑ ut
onña sua sponte sint nata. Dic
ĩuenerut illoꝵ minutorũ seminũ
plagas et cõcursiones fortuitas
quia rerũ originẽ nõ uidebant.
In quas se angustias cũ cõiecissẽt.
iã cogebat eos necessitas existĩare
animas cũ corꝑibus nasti. itẽq cũ
corꝑibus extingui. dissũpserũt enĩ
nichil fieri mente diuina: qd̾ ipm
nõ aliter ꝓbare poterãt qͣm si os¬
tendent esse aliqua in qͥbus uide̾t᷑
ꝓuidẽtie ratio claudicare. Rep̃hẽ¬
derũt igit᷑ ea in q̃bus uł maxime
duunitatẽ suã ꝓuidẽtia mirabilt̾

Expanded text:
ita fit ut et inmortalitas exclusa ita fit ut et inmortalitas exclusa in perpetuum et ad tempus recepta mortalitas hominem constituat in ea condicione, ut sit in qualibet aetate mortalis. quadrat igitur necessitas undique nec debuisse fieri aliter nec fas fuisse. sed isti rationem sequentium non uident, quia semel errauerunt in ipsa summa, exclusa enim de rebus humanis diuina prouidentia necessario sequebatur ut omnia sua sponte sint nata. hinc inuenerunt illas minutorum seminum plagas et concursiones fortuitas, quia rerum originem non uidebant. in quas se angustias cum coniecissent, iam cogebat eos necessitas existimare animas cum corporibus nasci et item cum corporibus extingui: adsumpserant enim nihil fieri mente diuina. quod ipsum non aliter probare poterant quam si ostenderent esse aliqua in quibus uideretur prouidentiae ratio claudicare. reprehenderunt igitur ea in quibus uel maxime diuinitatem suam prouidentia mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
uolũt. ut hõ nõ ea cõdiciõẽ nas¬
catur qua morbo morti ue subiec¬
tus sit insi ꝑacto etatis sue spacio
ad ultimã ꝓcesserit senectutẽ.
Nõ igit᷑ uidẽt si ita sit cõstitutũ
quid sequatur. Onĩ utiq cetero
tꝑre nullo mõ mori posse: sed
si ꝓhiberi ab altero uictus pot̾i̾t
mori pote̾it. Res igit̾ exigit
ut hom̃̃i qui ante certũ die mõi
nõ potest. ciborũ alimẽti q̃ sub¬
trahi possũt opus nõ sit. Si opꝰ
cibo nõ erit: iã nõ homo ill e
sed deus fiet. Igit᷑ ut suꝑiꝯ dyoi
qui de fragilitate homĩs q̃rũtur.
id potissimũ qrũtur qd̾ nõ ĩmor¬
tales sempit̾mq sut nati. Nemo
insi senex mori debet. ditquin
mortalitas nõ potest cũ ĩmor¬
litate cõuĩgi. Si enĩ mortalis
est in senectute: ĩmortasis in
adolestẽtia esse nõ potest. Nec
ẽ condicio mortis ab eo aliena¬
qm̃ moriturus est nec ulla ĩmor¬
talitas est cui t̾minꝰ sit cõstitutꝰ.

Expanded text:
uolunt, ut homines ea condicione nasuolunt, ut homines ea condicione nascantur, ne quis morbo mortiue subiectus sit, nisi peracto aetatis suae spatio ad ultimam processerit senectutem: non igitur uident, si ita sit constitutum, quid sequatur, omni utique cetero tempore mori nullo modo posse? sed si prohiberi ab altero uictu potest, mori poterit. res igitur exigit ut homini qui ante certam diem mori non potest. ciborum alimentis, quia subtrahi possunt, opus non sit. <sed si opus cibo non erit, iam non homo ille, sed deus fiet. ergo, ut superius dixi, qui de fragilitate hominis queruntur, id potissimum queruntur, quod non inmortales sempiternique sint nati. \'nemo nisi senex mori debet\'. atquin mortalitas non potest cum inmortalitate coniungi. si enim mortalis est in senectute. inmortalis esse in adulescentia non potest nec est ab eo condicio mortis aliena qui quandoque moriturus est, nec ulla inmortalitas est cui sit terminus constitutus.
Abbreviated transcription (Latin):
ius et uistri̾bus et sang̾ne. qd
horũ pocest tã firmiũ ut fuigi¬
litatẽ repellat ac mortẽ: Ut igͣ
hõ indissolubilis sit añ illud tẽ¬
pus quod illi pucãt oportusse
cõstitur ex qua ei maceĩa corpꝰ
actribuẽt. fragilia sũt omĩa q̃ ui¬
deri ac tangi possũt. suꝑest ut
aliq̃s ex ceło petãt qm̃ in terra
nchil est qd̾ nõ sit infirmũ. Cũ ig̃
sic homo formãdus esset a deo
ut mortalis esset aliqñ res ipã
exigebat. ut terreno et fragili
corꝑe finge̾tur. necesse ẽ igͣ ut
mortẽ recopiãt quãdolibet qm̃
corꝑalis est. Corpus enĩqd libet
solubile atq mortale est. Stultissi¬
mi igit᷑ qui de morte ĩmatur a
q̃rũtur. qm̃ nature cõdicio locũ
illi facit. ita cõsequẽs erit. ut
morbis quoq subiectus sit. neq
eñ pacit᷑ natura ut abesse pos¬
sit infirmitas ab eo corꝑe qd
aliquãdo resoluẽdũ est. Sed
putemus fieri posse ꝙadmodũ

Expanded text:
uis et uisceribus et sanguine, quid uis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac mortem ? ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? fragilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. superest ut aliquid ex caelo petant, quoniam in terra nihil est quod non sit infirmum. cum ergo sic homo formandus esset a deo ut mortalis esset aliquando, res ipsa exigebat ut terreno et fragili corpore fingeretur. necesse est igitur ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. stultissimi ergo, qui de morte inmatura queruntur, quoniam naturae condicio locum illi facit. ita consequens erit ut morbis quoque subiectus sit: neque enim patitur natura ut abesse possit infirmitas ab eo corpore quod aliquando soluendum est. sed putemus fieri posse quemadmodum