comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& nos apparebimus cum ipso ingloria.
Nec uob̃ ꝯ corinthii parũ uideatur si no¬
bis p̾dicantib ueritatẽ: alii credant. alii
non credant. Alii uera morte moriantur:
alii uiuant ea uita quȩ dicit. Egosũ uita.
Nisi enĩ nos locuti essemus: nec incredu¬
los mors. nec credentes uita sequeretur.
Quia difficile dignus preco uirtitum
xp̃i inueniri potẽst: qui in annuntian.¬
dis illis non suam sed eius quęrat głam
quem p̾dicat. In eo autẽ quodse negat ñ
ẽẽ sicut multos qui uenditent uerbum
dei: ostenait eẽ quaplurimos qͥ questũ
putant ẽẽ pietatẽ. & turpis lucri grã om̃ia
faciunt. euideuorant domus uiduarum:
se autẽ ex sinceritate quasi missum a deo.
& p̃sente eo quise miserit: omĩa in xp̃o & ꝓ
xp̃o loqui. ut causa p̾dicationis dei trium¬
phussit xp̃i: eiusq sit gła. Et notandum
quod misteriũ trinitatis in huius capituli
autẽ quod de troade ꝑrexit macedoniã.
de apłoꝵ actib ponã testimoniũ. Cũ aut̃

Expanded text:
o apparebimus in gloria. nec uobis. inquit, 0 Corinthii, parum esse uideatur, si nobis praedicantibus ueritatem alii credant, alii non credant, alii uera morte moriantur, alii uiuant ea uita, quae dicit: ego sum uita. nisi enim nos locuti essemus, nec incredulos mors nec credentes uita sequeretur, quia difficile dignus praeco uirtutum Christi inueniri potest, qui in adnuntiandis illis non suam, sed eius quaerat gloriam, quem praedicat. in eo autem, quod negat non se esse sicut multos, qui uenditent uerbum dei, ostendit esse quam plurimos, qui quaestum putant esse pietatem et turpis lucri gratia omnia faciunt, qui deuorant domos uiduarum, se autem ex sinceritate quasi missum a deo et praesente eo, qui se miserit, omnia in Christo et pro Christo loqui, ut causa praedicationis dei triumphus Christi eiusque sit gloria. et notandum, quod mysterium trinitatis in huius capituli autem, quod de Troade perrexit Macedoniam, de apostolorum Actibus ponam testimonium: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
potest dicere ei qui se finxit. quare ml
Sic fecisti: Aut non habet potestatem
figulus luti. ex eadẽ massa facere aliud
qu̾idem uas inhonorem. aliud in cond¬
meliam. Eterno igitur filentio cont¬
cesce. ⁊ scito fragilitatem tuã. &e deoil
moueas questionẽ : qui fecit qđ uolis
ut in alios clemens: in alios seuerꝰ exst̃o
Totum huiꝰ loci capitulũ ꝓponamus.
ut ex precedentib & sequentib possint
intelligi media : quȩ exutrisq contexta
sunt. Cum uenissem ait troade propter
euangłium xp̃i. & ostium michi aꝑtum
ẽẽt in dño: non habui requiem spũ meo.
eo qđ non inuenerim titũ frẽm meũ. sed
uale faciens eis: ꝓfectꝰ sũ in macedoniam.
Deo autẽ grãs. qui semꝑ triumphat nos
in xp̃o iħu : & odorem notitiȩ suȩ mani¬
festat ꝑ nos in om̃i loco: quia xp̃i bonus

Expanded text:
potest dicere ei, qui se finxit: quare me potest dicere ei, qui se finxit: quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem uas in honorem, aliud uero in contumeliam? aeterno igitur silentio conticesce et scito fragilitatem tuam et deo ne moueas quaestionem, qui fecit, quod uoluit, ut in alios clemens, in alios seuerus existe— Totum loci huius capitulum proponamus, ut ex praecedentibus et sequentibus possint intellegi media, quae ex utroque contexta sunt. cum uenissem, ait, Troadem propter euangelium Christi et ostium mihi apertum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, eo quod non inuenerim Titum, fratrem meum, sed ualefaciens eis profectus sum in Macedoniam. deo autem gratias, qui semper triumphat nos in Christo Iesu et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni lo
Abbreviated transcription (Latin):
ma facti essemus. & sicut gomorra similes
fuissemus. Cuniq testimonia ꝓposuiss&e
quib duplex uocatio predicitur & gentiũ
& popłi iudeoꝵ: transit ad coherentem
disputationẽ. Et idcuco dicit gentes quę
non sectabantur iustitiam app̃hendisse
iustitiã. quia non suꝑbierint sed in xp̃m
crediderint. Israhelis autẽ magnã parti
ideo corruisse. quia offenderit in lapidẽ
offensionis & petrani scandali. et ignora
noluerit. Legi in cuiusdã cõmentariss
sic respondisse apłm. ut magis ĩplicueri
quã soluerit quęstionẽ. Ait enim ad id
quod ꝓposuerat. Quid ergo dicemus.
Nunquid iniquitas apudꝰ dm̃: & none
uolentis neq currentis. sed miserentis a
et cuius iilt miseretur. & quẽ uult ind¬
rat. et uoluntati eius quis potest resisto
Sic apłm respondisse. O homo qui tera
& cinis es audes do facere questionem.
& uas fragile atq testȩum rebellas cosi
figulũ tium: Nunquid fignientum

Expanded text:
ma facti essemus et sicut Gomorra similes ma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. cumque testimonia proposuisset, quibus duplex uocatio praedicitur et gentium et populi Iudaeorum, transit ad cohaerentem disputationem et idcirco dicit gentes, quae non sectabantur iustitiam, adprehendisse iustitiam, quia non superbierint, sed in Christum crediderint, Israhelis autem magnam partem ideo corruisse, quia offenderit in lapidem offensionis et petram scandali et ignoraunoluerit. legi in cuiusdam commentariis sic respondisse apostolum, ut magis inplicuerit, quam soluerit quaestionem. ait enim ad id, quod proposuerat: quid ergo dicimus? numquid iniquitas apud deum? et: non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei et: cuius uult, miseretur et, quem uult, indurat et: uoluntati eius quis potest resistere? sic apostolum respondisse:\' o homo, qui terra et cinis es, audes deo facere quaestionem et, uas fragile atque testaceum, rebellas contra figulum tuum? numquid figmentum
Abbreviated transcription (Latin):
reciꝑe sua sponte uoluerunt. Hȩc autem
uasa miscdiȩ non solum popłs gentium ẽ:
sedhi qui ex uideis credere uoluerunt.
&t unus credentium effectus est popłs.
In quo ostenditur non gentes eligi. sed
hominũ uoluntates. Atq ita factum ẽ
ut impleretur illud quod dictũ ẽ. ꝑ oseȩ.
uocabo non plebẽ meã plebẽ meã. hoc ẽ
popłm gentiũ. ut quib prius dicebatur
Non plebs mea uos: nunc uocentur filii
di uiui. Quod ne solũ de gentib dicere
uideretur: etiã eos qui ex israhelitica mul.¬
titudine crediderunt. uasa miscđiȩ & ele.¬
ctionis appellat. Clamat enĩ esaias ꝓisrł.
simultitudo non crediderit.: tam̃ pauci
credent. Uerbũ enĩ consũmatũ atq bre.¬
uiatũ in sua ds̃ ȩqualitate librauit. ut
humilitate & incarnatione xp̃i eos saluos
faceret qui ineũ credere uolussent. Hoc
ipsum & in alio loco dixit esaias. Nisi dñs
sabaoth reliquiss&e nobis semen: sicut sodo.¬

Expanded text:
recipere sua sponte uoluerunt. haec autem recipere sua sponte uoluerunt. haec autem uasa misericordiae non solum populus gentium est, sed et hi, qui ex Iudaeis credere uoluerunt, et unus credentium effectus est populus. ex quo ostenditur non gentes eligi, sed hominum uoluntates atque ita factum est, ut impleretur illud, quod dictum est per Osee: uocaui non plebem meam plebem meam, hoc est populum gentium, et, quibus prius dicebatur: \'non plebs mea\', nunc uocentur filii dei uiui. quod ne solum de gentibus dicere uideretur, etiam eos, qui ex Israhelis multitudine crediderunt, uasa misericordiae et electionis appellat. clamat enim Esaias pro Isrsi multitudo non crediderit, tamen pauci credent. uerbum enim consummatum atque breuiatum in sua deus aequitate librauit, ut humilitate et incarnatione Christi eos saluos faceret, qui in eum credere uoluissent. hoc ipsum et in alio loco dicit Esaias: nisi dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
exgentib. sicut in osee dicit. uocabo ñ plebẽ
meã. plebẽ mẽã. & non dilectam dilectã.
et erit in loco ubi dictũ ẽ ei non plebsmea
uos: ibi uocabuntur filii dĩ uiui. et cetera
quȩ sequuntur. Si inquit patientia dei
indurauit pharaonc̃. et multo tempore
penas distulit israhelis. ut iustius con¬
dempnar& quos tanto tempore sustinue.¬
rat: non di accusanda est patientia &
infinita clementia. sed eorum duritia:
qui bonitatẽ dei inꝑditionẽ abusi sunt.
Alioquin unus est solis calor. & secundum
essentia subiacentes: alia lique facit. alia
indurat. alia soluit: alia constringit. Li¬
quatur enuncera & induratur lutum. et
tamen non ẽ caloris diuersa natura. Sic &
bonitas dei atq clementia. uasa irȩ quȩ
apta sunt minteritũ. idest popłm israhel
non solum ex iudeis sumus. sedetiã ex gen-¬
tib non saluat irrationabilit̾. & absq iu.¬
diciiueritate. sed causis precedentib. quia
alii non susceperunt filium di. alii autẽ¬

Expanded text:
dicit: uocaui non plebem me am plebem meam et non dilectam dilectam, et erit in loco, ubi dictum est ei: non plebs mea uos, ibi uocab untur filii dei uiui et cetera, quae sequuntur. si, inquit, patientia dei indurauit Pharaonem et multo tempore poenas distulit Israhelis, ut iustius condemnaret, quos tanto tempore sustinuerat, non dei accusanda patientia est et infinita clementia, sed eorum duritia, qui bonitatem dei in perditionem suam abusi sunt. alioquin unus est solis calor et secundum essentias subiacentes alia liquefacit, alia indurat, alia soluit, alia constringit; liquatur enim cera et induratur lutum et tamen non est caloris diuersa natura. sic et bonitas dei atque clementia uasa irae, quae apta sunt in interitum, id est populum Israhel, non solum ex Iudaeis sumus, sed etiam ex gentibus, non saluat inrationabiliter et absque iudicii ueritate, sed causis praecedentibus, quia alii non susceperunt filium dei, alii
Abbreviated transcription (Latin):
mine patris && filii ce sp̃s scĩ. quod intelligit᷑
d̃s. baptirantur credentes: quorũ imum
& una natura est. Hic sp̃s sc̃s non solũ
in apłis: sed & in ꝓphetis fuit. De quo da.¬
uid orat dicens. Sp̃m sc̃m tuũ ne auferas
ame. Et danihel sp̃m di habuisse narratur
Et dauid in spũ loquitur dixisse dñm
dño suo. sede adextris meis: donec ponã
inimicos tuos scabellũ pedũ tuoꝵ. Nec
sine spũ scõ prophetauerunt prop̾hetȩ.
Et uerbo dñi cęli firmati sunt. & spiritu
oris eius om̃is urtus eoꝵ. Et quic quid
patris & filii est: hoc idem & sp̃s scĩ est.
Et ipse sp̃s cum mittatur apatre & ꝓfilio
ueniat: in alio atq in alio loco sp̃s di patrl¬
apłoꝵ. qui iohannis baptismate fuerad
baptirantur. immo tunc uerũ accipuins
petrus ananiȩ & saphirȩ dixisse narrã
quod mentientes spũi sc̃o. non siit
hominib mentiti. sed deo. X.¬

Expanded text:
mine patris et filii et spiritus sancti, quod intellegitur mine patris et filii et spiritus sancti, quod intellegitur deus, baptizantur credentes. quorum unumet una natura est. hic spiritus sanctus non solum in apostolis, sed et in prophetis fuit, de quo Dauid orabat dicens: spiritum sanctum tuum ne auferas a me. et Danihel spiritum dei habuisse narratur et Dauid in spiritu loquitur dixisse dominum domino suo: sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. nec sine spiritu sancto prophetauerunt prophetae et uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis uirtus eorum; et, quicquid patris et filii est, hoc idem et spiritus sancti est et ipse spiritus, cum mittatur a patre et pro filio ueniat, in alio atque alio loco spiritus dei patr apostolorum, qui Iohannis baptismate fuerantbaptizantur, immo tunc uerum accipiunt Petrus Ananiae et Sapphirae dixisse narratur, quod mentientes spiritui sancto non sint hominibus mentiti, sed deo. Q
Abbreviated transcription (Latin):
piens. tactus obȩdiens patri usq ad mortẽ¬
mortẽ autem cruais. Et uerbũ caro factũ ẽ.
&& habitauit in nobis. Miror aut̃ monta.¬
nũ & insanas feminas eius ab ortiuos pro.¬
phetas. dnõ ꝓmittente atq dicente. uado
& aliũ paraclitũ mitto uob̾. Et postea
lucas euangelista narrat. quod apłi acce.¬
sponsionẽ patris in uos. & uos sedete in
ciuitate. quoadusq induamini uirtute ex
& non inmontanum priscillã & maxinul.¬
lam: & illis ait. Quoꝵ dimiseritis peccata
dimit cuntur eis. Et quoꝵ detinueritis:
derent ab ierosolimis: sed expectarent
ꝓmissionẽ patris. et postea qđ ꝓmissũ ẽ
expletum legimus. Repleti sunt omnes
ses. spirat ubi uult. Et quando dicit dns
aliũ paraclitũ mittã uob̾: & se ostendit
&e paraclitum. qui appellatur consolator.
unde & ds̃ pater hoc censetur nomine.
ds̃ miserationũ. & totius consolationis.
Sin autẽ &e pater consolator. & filius

Expanded text:
 factus oboediens patri usque ad morte factus oboediens patri usque ad mortem et mortem crucis. et uerbum caro factum est et habitauit in nobis. miror autem Montanum et insanas feminas eius, abortiuos prophetas, domino promittente atque dicente: uado et alium paracletum mittam uobis et postea Luca euangelista narrante, quod apostoli accesponsionem patris mei in uos et uos sedebitis in ciuitate, quoad usque induamini uirtutem ex  non in Montani, Priscillae et Maximillae — et illis ait: quorum dimiseritis peccata, dimittentur et, quorum retinueritis, derent ab Jerosolymis, sed exspectarent promissionem Patris. Et postea quod promissum est, expletum legimus. Repleti sunt omnes sanctus spirat, ubi uult, et, quando dicit dominus: \'alium paracletum mittam uobis\', et se ostendit esse paracletum, qui appellatur \'consolator\'. unde et deus pater hoc censetur nomine: de u s miserationum et totius consolationis. si autem pater consolator, et filius
Abbreviated transcription (Latin):
ficame. qła quamꝰ apud te habui. prius quã
mundus ẽẽt. Gł a saluatoris: patibulũ
triumphantis est. Crucifigitur ut homo
qłificatur ut ds̃. Deniq sol fugit. luna nu.¬
tatur in sanquinẽ: oe terrȩ motꝰ insolito¬
more contremiscit. Aꝑiuntur inferi. mortui
ambulant: saxarum puntur. Hȩc est gła
de qua loquebatur inpsalmo. Exurge gͣła
mea. exurge psalteriũ & cithara. Ipsaq
de se respondit gła. & dispensatio carnis as.¬
sumptȩ. Exurgam diluculo. Ut impleatur
uicesimi primĩ psalmi titulus.: pro assũp¬
tione matutina. hȩc dicimus. non qđ aliũ
am̃ & alium hominẽ eẽ credamus. & duas
ꝑsonasfaciamus inunofilio di. sicut noua
heresis calumniatur: sed unus atq idẽ
filius di &e filius hominis ẽ. Et quicquid
loquitur. aliud referimus ad diuinam eius
głam. aliud ad nr̃am salutẽ. ꝑro quib ñ
rapinam arbitratus ẽ. esse se equalem deo:
sed seipsum exinaniuit. formam serui acci

Expanded text:
fica me gloria, quam apud te habui prius, quam fica me gloria, quam apud te habui prius, quam mundus esset. glona saluatoris patibulum triumphantis est. crucifigitur ut homo, glorificatur ut deus. denique sol fugit, luna mutatui in sanguinem, terra motu insolito contremiscit, aperiuntur inferi, mortui ambulant, saxa rumpuntur. haec est gloria, de qua loquebatur in psalmo: exsurge, gloria mea, exsurge, psalterium et cithara. ipsaque de se respondit gloria et dispensatio carnis adsumptae: e xsurgam diluculo, ut impleatur uicesimi primi psalmi titulus: pro adsumptione matutina. haec dicimus, non quod alium deum et alium hominem esse credamus et duas personas faciamus in uno filio dei, sicut noua heresis calumniatur, sed unus atque idem filius dei et filius hominis est et, quicquid loquitur, aliud referimus ad diuinam eius gloriam, aliud ad nostram salutem. pro quibus non rapinam arbitratus est esse se aequalem deo, sed se ipsum exinaniuit f
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s patris ur̃i qui loquitur in uob̃. Ego
audacter & tota libertate pronuntio.
exeo tempore quo apłi dño crediderunt
semꝑ eos Habuisse sp̃m sc̃m : nec potuisse
plo clamabat dicens. Qui sitit: ueniat
ad me & bibat. Qui credit inme sicut
dicit scriptura: flumina de uentre eiꝰ
fluent aquȩ uiuȩ. Hoc autẽ dixit de
spu. quẽ accepturi erant credentes in
eum. Et in codem loco infert. Nondum
enĩ sp̃s erat datus: quia iħs nondum
fuerat clarificatus. Non quo non eẽt
eiciunt: s edqui erat in dño. necdum totusin
loquuntur ad principes iudȩoꝵ. Obȩdire¬
oporti magis deo quã hominib. Mortuõ
suscitant. inter flagella lȩtantur. Fundunt
sanquinẽ. && sius suppliciis cor onantur.
Nondum ergo erat sp̃s in apłis. nec de uen¬
tre eoꝵ fluebant gratiȩ spiritales: quia dñs
nec dum fuerat glorificatus. Quȩ sit autẽ
gła. ipse in euangłio loquitur. Pat̃. glori.¬

Expanded text:
spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. ego spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. ego audacter et tota libertate pronuntio ex eo tempore, quo apostoli domino crediderunt, semper eos habuisse spiritum sanctum nec potuisse in templo dicens: qui sitit, ueniat ad me et bibat. qui credit in me, sicut dicit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dixit de spiritu, quem accepturi erant credentes in eum. etin eodem loco infert: nondum enim erat spiritus datus, quia Iesus nondum fuerat glorificatus, non quo non esset nia, sed, qui erat in domino, necdum totus inloquuntur ad principes Iudaeorum: oboedire magis deo oportet an hominibus? mortuos suscitant, inter flagella laetantur, fundunt sanguinem et suis suppliciis coronantur. nondum ergo erat spiritus in apostolis nec de uentre eorum fluebant gratiae spiritales, quia dominus nec- J dum fuerat glorificatus. quae sit autem gloria, ipse in euangelio loquitur: pater, glori
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ioħes lucasq discordant. ut qđ ille
prima resurrectionis die datũ ẽẽ signifrat:
hic die quinquagesima uenisse describat.
Sed ꝓfectus apostolicus ẽ. ut qui primo
remit tendoꝵ peccatoꝵ grãm acceperant:
postea acciperent oꝑationes uirtutum:
Et cuncta donationum genera quȩ ab
apło descripta cõmemorauimꝰ. et quod
magis necessariũ erat diuersitatẽ lingua¬
rum uniuersarũq gentiũ: ut annuntia¬
turi xp̃m. nullo egerent interprete. Unde
& inlicaonie̾ cumꝰ audissent paulũ oe
barnabã loqui linguis suis: deos in homi¬
nes conuersos ẽẽ credebant. Et reuera.
indumentũ uirtutis sp̃s sci grã est: quã
possidentes iudicum tribunalia & regum
purpurã non tunebant. Promiserat enim
dñs priusquam pateretur . & dixerat.
Cum autẽ tradent uos : nolite cogitare
quoorodo aut quid loquamini. dabitur
enim uob̃ in illa hora: quid loquanim.
Non enim uos estis qui loquimini: sed

Expanded text:
ergo Iohannes Lucasque discordant, ut, quod ille ergo Iohannes Lucasque discordant, ut, quod ille prima resurrectionis die datum esse significat, hic die quinquagesimo uenisse describat, sed profectus apostolicus est, ut, qui primum remittendorum peccatorum gratiam acceperant, postea acciperent operationes uirtutum et cuncta donationum genera, quae ab apostolo descripta memorauimus, et — quod magis necessarium erat — diuersitatem linguarum uniuersarumque gentium, ut adnuntiaturi Christum nullo egerent interprete. unde et in Lycaonia, cum audissent Paulum et Barnaban loqui linguis suis, deos in homines conuersos esse credebant. et re uera indumentum uirtutis spiritus sancti gratia est, quam possidentes iudicum tribunalia et regum purpuras non timebant. promiserat enim dominus, priusquam pateretur, et dixerat: cum autem tra dent uos, nolite cogitare, quomodo aut quid loquamini; dabitur enim uobis in illa hora, quid loquamini. non enim uos estis, qui loquimini, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s dabat eloqui illis. Timno cõpletũ
est illud quod legitur in iohel. Eterit
in nouissimis dieb dicit dñs. effundam
de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ: & ꝓphe¬
tabunt filii uri & filiȩ urȩ. Et iuuenes
urĩ uisiones uidebunt. Uerbum autẽ
effusionis significat gr̃ę largitatẽ: et
ipsũ sonat quod dñs repromisit. Uos
autem baptirabimini spuscõ non post
multos hos dies. In tantũ autẽ spuscõ
baptirati sunt: ut repleretur tota domꝰ
ubi erant sedentes. et ignis sp̃s scĩ
stationẽ in eis inueniret optatã : linguasq
diuideret. & secundũ esaiam qui ĩmunda
labia habere se dixerat: purgaret labia eoꝵ
ut euangeliũ xp̃i prius p̃dicarent. Et in
esaia quiꝰdem suꝑ liminare templi dicit᷑
fuisse cõmotũ : et repleta est omĩs domus
fumo. id est terrore & tenebris: ueriq
ignorantia. In principio autẽ euangelii
repletur sp̃u ȩccła. ut grã eiꝰ atq feruore
omniũ credentiũ peccata purgentur.

Expanded text:
s sanctus dabat eloqui illis. tunc conpletum est illud, quod legitur in Iohel: et erit in nouissimis diebus, dicit dominus, effundam de spiritu meo super omnem carnem et prophetabunt filii uestri et filiae uestrae et iuuenes uestri uisiones uidebunt. uerbum autem effusionis significat gratiae largitatem et id ipsum sonat, quod dominus repromisit: uos autem baptizabimini spiritu sancto non post multos hos dies. in tantum enim sancto spiritu baptizati sunt, ut repleretur tota domus, ubi erant sedentes, et ignis spiritus sancti stationem in eis inueniret optatam linguasque diuideret et secundum Esaiam, qui inmunda labia habere se dixerat, purgaret labia eorum, ut euangelium Christi purius praedicarent. et in Esaia quidem superliminare templi dicitur fuisse commotum et repleta omnis domus fumo, id est errore et tenebris uerique ignorantia. in principio autem euangelii repletur spiritu ecclesia, ut gratia eius atque feruore omnium credentium peccata purgentur e
Abbreviated transcription (Latin):
facere: aliud uero incontumeliã. Ds̃ aut̃
equali cunctos sorte generauit. & dedit
arbitrii libertatẽ: ut᷑ faciat unusquisq
quod uult. siue bonũ siue malũ. In tantũ
aut̃ dedit omĩb potest atẽ : ut uox impia
disputet contra creatorẽ suũ: & causas uolun¬
tatis illius ꝑscrutetur. Sin aut̃ ds uolens osten.¬
dere iram. & notam facere potentiã suam.
sustinuit in multa patientia uasa ire apta

Expanded text:
, aliud uero in contumeliam -, deus autem , aliud uero in contumeliam -, deus autem aequali cunctos sorte generauit et dedit arbitrii libertatem, ut faciat unusquisque, quod uult, siue bonum siue malum. in tantum autem dedit omnibus potestatem, ut uox impia disputet contra creatorem suum et causas uoluntatis illius perscrutetur. sin autem uolens deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia uasa i
Abbreviated transcription (Latin):
Si hoc ita est & ꝓ uoluntate sua miseretur
israheli. & indurat pharaonẽ: ergo frustra
queritur atq causatur nos uel bona non
fecisse uel fecisse mala. cum inpotestate
illius sit & uoluntate. absq bonis & malis
oꝑib uel eligere aliquem uel abicere. S̃ser¬
tim cum uoluntati illius. humana fragili¬
tas resistere non podest. Quã ualidã questi¬
onem. scripturarum ratione contextam. &
pene insolubilem : breui apłs sermone dis¬
soluit dicens. Ohomo tu quis es qui respon.¬
deas deo: Et est sensus. Exeo qđ respondes
dͥeo. & calumniã facis. & de scripturis tanta
ꝑquiris ut loquaris contra dm̃. et iustitiã
uoluntatis eiꝰ inquiras: ostendis te. liberi
fictilis te adeo creatum putas. & illius non
posse resistere uoluntati: hoc considera qͥa
fictile non dicit figulo. quare me sic fecisti:
figulus enĩ habet potestatẽ de eodem luto
aut de eadem massa aliud uas in honorem¬

Expanded text:
si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli et indurat Pharaonem, ergo frustra queritur atque causatur nos uel bona non fecisse uel fecisse mala, cum in potestate illius sit et uoluntate absque bonis et malis operibus uel eligere aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequeat. quam ualidam quaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissoluit dicens: o homo! tuquis es, qui respondeas deo? et est sensus: ex eo, quod respondes deo et calumniam facis et de scripturis tanta perquiris, ut loquaris contra deum et iustitiam uoluntatis eius inquiras, ostendis te liberi afictilis te a deo creatum putas et illius non posse resistere uoluntati, hoc considera, quia uas fictile non dicit figulo: quare me sic fecisti? — figulus enim habet potestatem de eodem luto et de eadem massa aliud uas facere in honorem
Abbreviated transcription (Latin):
legius. Iacob dilexi. esau autẽ odio habui.
uenientẽq elatere questionem: more suo
ꝓponit. & disserit. Et hac soluta: reuertit᷑
adid de quo loqui cȩperat disputare. Si
esau & iacob necdũ nati erant. Nec aliquid
egerant boni aut mali. ut uel ꝓmererent᷑
dm̃ uel offenderent: & electio eorũ atq
abiectio. non merita singuloꝵ seduolun.¬
tatem eligentis & abicientis ostendit.
quid ergoᷤ dicimus iniquus ẽ ds̃: Scđ̾m
illud exemplũ quod loquitur ad moysen:
miserebor cui misertus fuero. & miscđiã
prestabo cui miserebor: Si hoc inquit
recipimꝰ ut faciat ds̃ quodcũq uoluerit.
& absq merito & operib uel eligat ali¬
quem uł condẽpnet: ergo ñ est uolentis
neq currentis. sedmiserentis dĩ. Maxime
cum eadem scriptura. hoc est idem ds̃ lo.¬
quatur ad pharaonem. In hoc ipsũ excitaui
te. ut ostendam inte uirtutem meã. & an¬
nuntietur nomen meũ in uniuersa terra.

Expanded text:
legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem e latere quaestionem more suo proponit et disserit et hac soluta reuertitur ad id, de quo coeperat disputare. si Esau et Iacob necdum nati erant nec aliquid egerant boni aut mali, ut uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum atque abiectio non merita singulorum, sed uoluntatem eligentis et abicientis ostendit, quid ergo dicimus ? iniquus est deus ? secundum illud exemplum, quod loquitur ad Moysen: miserebor, cui misertus . fuero, et misericordiam praestabo, cuius miserebor, si hoc, inquit, recipimus, ut faciat deus, quodcumque uoluerit, et absque merito et operibus uel eligat aliquem uel condemnet, ergo non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei, maxime cum eadem scriptura, hoc est idem deus, loquatur ad Pharaonem: in hoc ipsum excitaui te, ut ostendam in te uirtutem meam et adnuntietur nomen meum in uniuersa terra.
Abbreviated transcription (Latin):
ris sc̃is dupliciter appellatur. &e in duos
diuidit filios. In unum qui uixta
hel &e ysiac. I mahel qui secundũ carnẽ
natus est: hereditatẽ patris ñ accepit.
Taae qui de sarra ex repmissione generat᷑
est. semen di appellatur. Scriptũmi est¬
eñi: in isaac uocabitur tibi semen. Id est non
qui filii carnis hifilii di: sed qui filii sunt rep.¬
missionis. isti existimantur in semine. Ethoc
non solũ in ismahel &e isaac accidisse conum.¬
cimus. sed etiam in duob rebeccȩ filiis. esau.
ce iacob. Quoꝵ alter electus: alder abiectꝰ ẽ.
Ethoc totũ dicit. ut in duob fratrib priorib
ismahel & esau: popłm iudeoꝵ abiectũ ẽẽ
significet. In priorib aut̃ hoc ẽ in isaac & iacob.
esectum gentiũ popłm. uel eos qui ex uidess
inxp̃m credituri erant. Et qm̃ hoc uolens
approbare proposuerat testimoniũ nascen.¬
tium geminoꝵ esau & iacob dequib scriptũ
est. maior seruiet minori. & in malachia

Expanded text:
ris sanctis dupliciter appellatur et in duos ris sanctis dupliciter appellatur et in duos diuiditur filios: in unum, qui iuxtahel et Isaac. Ismahel, qui secundum carnem natus est, hereditatem patris non accepit; Isaac, qui de repromissione generatus estenim: In Isaac vocabitur tibi semen, id est, non qui filii carnis, hi filii Dei; sed qui sunt filii repromissionis, isti existimantur in semine. Et hoc non solum in Ismael et Isaac accidisse convincimus; sed etiam in duobus Rebeccae filiis, Esau et Jacob, quorum alter abjectus, alter electus est. et hoc totum dicit, ut in prioribus fratribus, Ismahel et Esau, populum Iudaeorum abiectum esse significet, in posterioribus autem, hoc est in Isaac et Iacob, electum populum gentium uel eos, qui ex Iudaeis in Christum credituri erant. et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat testimonium nascentium geminorum Esau et Iacob, de quibus scriptum est: maior seruiet minori et in Malachia
Abbreviated transcription (Latin):
hiberas nenias ȩgyptiaq portenta sectari.
Dicamus igitur ũt possumus. & apostolicȩ
uoluntatis sequentes uestigia: Ne puncto
quidem ut dicitur atq ungue trans uerso.
abillius sententiis recedamus. Eleuerat
supra. & dolori suo & conscientiȩ suȩ testẽ
inuocauerat sp̃m sc̃m: quod fr̃s sui & cog¬
nati secundũ carnẽ. id est israhelitȩ: deĩ
filiũ non recepissent. Quoꝵ fuit adoptio
& gła & testamenta. & legis latio & cultura
& pͥmissio. Ex quib etiam ipse xp̃s scdm
carnem de maria generatus ẽ uirgine.
et tam continuo cõrdis dolore torquetur:
ut ipse optoe anathema ẽẽ axp̃o. idest
solus perire. ne omne israheliticum genus
pereat. Et quia hoc dixerat.: statim̃ ueni.¬
entem eregione p̾uidit questionẽ. Quid
ergo dicis: om̃s qui exisrł sunt periert̃:
Et quomodo tu ipse && ceteri apłi && infini¬
tauidaici popłi multitudo xp̃m dei filiũ
recepistis: Quã ita soluit. Isrł in scriptu¬

Expanded text:
Hiberas nenias Aegyptiaque portenta sectari. Hiberas nenias Aegyptiaque portenta sectari. dicamus igivoluntatis sequentes vestigia, ne puncto quidem, ut dicitur, atque ungue transverso, ab illius sensupra et dolori suo et conscientiae testem inuocauerat spiritum sanctum, quod fratres sui et cognati secundum carnem, id est Israhelitae, dei filium non recepissent, quorum fuit adoptio et gloria et testamenta et legislatio et cultura et promissio, ex quibus etiam ipse Christus secundum carnem de Maria generatus est uirgine, et tam continuo cordis dolore torquetur, ut ipse optet anathema esse a Christo, id est solus perire, ne omne Israheliticum genus pereat. et quia hoc dixerat, statim uenientem e regione praeuidet quaestionem:\' quid ergo dicis? omnes, qui ex Israhel sunt, perierunt ? et quomodo tu ipse et ceteri apostoli et infinita Iudaici populi multitudo Christum dei filium recepistis?\', quam ita soluit: Israhel in scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
semen sicut sodoma facti essemus. & si
somorra similes fuissemus.
CONIS QUIŨS Eᵈ ROManos
epła interpretatione indiget. E
t᷑antis obscuritatib obuoluta es. il
ut intelligendi eam sp̃s sc̃i indigeamus
auxilio. qui ꝑ apłos hȩcipsa dictauit.
Sed p̃cipue locus hic in quo quidã uolentes
di seruare iustitiã. ex p̃cedentib causis di-¬
cunt electũ in utero rebeccȩ iacob. & ab.¬
aut̃ nichil placet nisi quod ecclesiasticũ ẽ:
& publice ineccłia dicere non timemꝰ. Ne
iuxta pytagorã & platonẽ & discipłos eoꝵ.
qui sub nomine xp̃iano introducunt dog.¬
ma gentiũ. dicamus animas lapsas de cę-
lo esse. et pro diuersitatib meritoꝵ: inhis
uel illis corporib. pęnas antiquoꝵ luere
peccatoꝵ. Multoq melius ẽ. simpliciter
imperitiã confiteri. & int̾ cetera quȩ nesci¬
mus ȩtĩa huius loci obscuritatẽ effugere:
quam dũ uolumus di probare iustitiam.
basilidis & manichei heresim defendere. &

Expanded text:
ti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus: omnis quidem ad Romanos Epistola interpretatione indiget, et tantis obscuritatibus involuta est, ut in intelligenda ea Spiritus sancti indigeamus auxilio, qui per Apostolum haec ipsa dictavit. Sed praecipue locus hic, in quo quidam volentes Dei servare justitiam ex praecedentibus causis, dicunt electum in utero Rebeccae Jacob, et abjautem nihil placet, nisi quod ecclesiasticum est; et publice in Ecclesia dicere non timemus, ne juxta Pythagoram et Platonem et discipulos eorum, qui sub nomine Christiano introducunt dogma gentilium, dicamus animas lapsas esse de coelo, et pro diversitate meritorum in his, vel illis corporibus poenas antiquorum luere peccatorum. multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri et inter cetera, quae nescimus, etiam huius loci obscuritatem refugere quam, dum uolumus dei probare iustitiam, Basilidis et Manichei heresim defendere et
Abbreviated transcription (Latin):
de ierłm usq ad hylliricum predicauit.
& inde ꝑromam ad hispanias ire festi.
nat: grãs agit deo. quod cunctis apłis
magis lingius loquatur. Qui enĩ cun¬
ctis gentib annuntiaturus erat: mul¬
tarum linguarũ acceꝑat grãm. Quȩ
rente qui scripsit. Cum complerent᷑
dies pentecostes: erant om̃s pariter in
eodem loco. Et factus ẽ repente de cȩlo
sonus tanquã aduenientis sp̃s uehem̃.

Expanded text:
de Hierusalem usque in Illyricum praedicauit de Hierusalem usque in Illyricum praedicauit et inde per Romam ad Hispanias irnat , gratias agit Deo, quod cunctis Apostolis magis linguis loquatur . Qui enim multis gentibus annuntiaturus erat, multarum linguarum acceperat gratiam. Quae rente, qui scripsit; Cum complerentur dies Pentecostes, erant omnes pariter in eodem loco, et factus est repente de coelo sonus ta
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ioħes quidẽ baptizatut aqua.
uos aut̃ baptizabimini spũ scõ. non
post multos hos dies. Rursũ infine
euangłii scđm iohannẽ. eo die quo
resurrexerat id est die dñica: claust
ianuis ad apłos introisse narratur. et
dixisse eis secundo. Pax uob̾. Et mal¬
lisse. Sicut misit me pater : & ego mi
Primo igitur die resurrectionis accepe.¬
runt spiritꝰ scĩ grãm qua peccata dimit¬
terent: & baptiꝰ⁊arent. & filios di face¬
rent: & sp̃m adoptionis credentibus
largirentur. ipso dño dicente. Quorũ
ut baptizarentur sp̃u sc̃o. ut indueren.¬
tur uirtute qua xp̃i euangłiũ cunctis
gentib p̾dicarent: iuxta illud quod
in sexagesimo septimo psalmo legimus.
Dñs dabit uerbũ: euangelirantibus
uirtutẽ multã. ut haberent oꝑationẽ
uirtutũ : & gr̃am sanitatũ. Et predica.¬
turi multis gentib acciperent genera
linguarũ. ut iam tunc cognosceretur
qui apłorum quib deberent gentib
nuntiare. Deniq apłs paulus. qui

Expanded text:
quia Iohannes quidem baptizauit aqua, uos autem baptizabimini spiritu sancto non post multos hos dies, rursum in fine euangelii secundum Iohannem eo die, quo resurrexerat, id est die dominica, clausis ianuis ad apostolos introisse narratur et dixisse eis secundo: pax uobis et intulisse: sicut misit me pater, et ego mitprimo igitur die resurrectionis eius acceperunt spiritus sancti gratiam, qua peccata dimitterent et baptizarent et filios dei facerent et spiritum adoptionis credentibus largirentur ipso saluatore dicente: quorum ut baptizarentur spiritu sancto et induerentur uirtutem, qua Christi euangelium cunctis gentibus praedicarent, iuxta illud, quod in sexagesimo septimo psalmo legimus: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa, ut haberent operationem uirtutum et gratiam sanitatum et praedicaturi multis gentibus acciperent genera linguarum, ut iam tunc cognosceretur, qui apostolorum quibus deberent gentibus nuntiare. denique apostolus Paulus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
& marcus. quod mandatũ sit apłis
ꝑmulieres. ut p̃cederent saluatorẽ in
galileam ut eũ uiderent: Lucas autẽ
commemorent.
liud est yndedimꝰ se offerre
discipulis qui ꝓpt̾ metum iudeoꝵ
absconditi erant. quando adeos clausis in¬
gressus est ianuis. et putantib quod uide.¬
retur in spũ manus &e latus obtulit clauis
& lancea uulneratũ: aliud quando scđm
lucã prebuit se eis inmultis argumentis
ꝑ dies quadraginta apparens eiꝰs & loqueis
de regno di: &e conuescens p̃cepit eis ab
rursumq ex oculis tollebatur: in altero
autẽ tanta familiaritate erat & ꝑseueran¬
tia. ut cũ eis pariter uesceretur. Unde¬
& apłs paulus refert eũ quingentis simul
apparuisse discipłis. Et in iohanne legi¬
mus quod piscantib apłis inlitore stete.¬
rit: & partẽ assipiscis fauũq comederit.
quȩ uerȩ resurrectionis indicu funt.
IN ierłm autẽ: nichil horũ fecisse narrat᷑.
quod ineuangelista matheo scriptũ
est : iħs autẽ clamans uoce magna emisit

Expanded text:
 Marcus, quod mandatum sit Apostolis per mulieres ut praecederent Jesum in Galilaeam, et ibi eum viderent: Lucas autem commemorant.Aliud est undecim se offerre discipulis, qui propter metum Judaeorum absconditi erant, quando ad eos clausis ingressus est januis, et putantibus quod videretur in spiritu, manus, et latus obtulit, clavis, et lancea vulneratum: aliud quando secundum Lucam, praebuit se eis in multis argumentis per dies quadraginta, apparens eis et loquens de regno Dei: et convescens praecepit eis, ab rursumque ex oculis tollebatur: in altero autem tanta familiaritas erat, et perseverantia, ut cum eis pariter vesceretur. Unde apostolus refert eum quingentis simul apparuisse discipulis et in Iohanne legimus, quod piscantibus apostolis in litore steterit et partem assi piscis fauumque comederit, quae uerae resurrectionis indicia sunt. in Hierusalem autem nihil horum fecisse narratur. quod in euangelista Matheo scriptum est: . I e sus autem clamans uoce ee magna emisit
Abbreviated transcription (Latin):
meȩ. a facie insipientiȩ meȩ. Afflictꝰ sum
&e incuruatus sũ. usq ad finem. Totꝰ hic¬
locus apostolicus & infuꝑiorib & inconse.¬
quentib. unmo om̃is epła eius ad roma.¬
nos. nimis obscuritatib obuoluta est.
et si uoluero cuncta disserere. Nequaquã

Expanded text:
meae, a facie insipientiae meae. Afflictus sum, meae, a facie insipientiae meae. Afflictus sum, et curvatus sum usque ad finem . Totus hic Apostoli locus, et in superioribus, et in consequentibus, imo omnis Epistola ejus ad Romanos, nimiis obscuritatibus involuta est, et si voluero cuncta disserere, nequaqua
Abbreviated transcription (Latin):
iuste gessimus. impie egimꝰ. & recessimꝰ
ac declinauimus a mandatis tuis & udi¬
ciis. & non auduuimꝰ seruos tuos ꝓpħas.
qui locuti sunt in nomine tuo ad reges
nros & principes & patres. & ad omnem
popłm terrȩ. Tsibi dñe iustitia. Nob̾ autẽ
confusio. Illud quoq quod in tricesimo¬
primo psalmo dicit᷑. ẜeccatũ meũ cognitũ
tibi feci. & iniquitatẽ meã ñ abscondi.
dixi confitebor aduersum me iniustitiã
mea dño. & tu remisisti impietatẽ pec.¬
cati mei. Ero hoc orauit ad te omĩs sõs
in tempore oportuno: Non dauid & iu
sto uiro. & ut simpliciter loquar ꝓpħȩ:
cuiꝰ uerba narrantur. sed peccatori con¬
gruit. Cumq iustus sub ꝑsona pęniten¬
tis talia ꝓfudiss&e: ado meretur audire.
ocłos meos. Intricesim o quoq septimo
psalmo. cuius titulus ẽ incõmemoratio¬
tale quid legimus. Non est pax ossib
quasi onus graue grauate sunt suꝑ me.
Corruptȩ sunt &e putruerunt cicatrices

Expanded text:
iuste gessimus, inpie egimus et recessimus iuste gessimus, inpie egimus et recessimus ac declinauimus a mandatis tuis et iudiciis et non obaudiuimus seruos tuos prophetas, qui locuti sunt in nomine tuo ad reges nostros et principes et patres et ad omnem populum terrae. tibi, domine, iustitia, nobis autem confusio. illud quoqprimo psalmo dicitur: Peccatum meum cognitum tibi feci, iniquitatem meam non abscondi. Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Pro hac orabit ad te omnis sanctus in tempore opportuno. Non Davidi, et justo viro, et ut simpliciter loquar, prophetae, cujus verba narrantur, sed peccatori congruit. Cumque justus sub persona poenitentis talia profudisset, a Deo meretur audire: te oculos meos. In tricesimo quoque septimo psalmo, cujus titulus est In commemorationitentiam, tale quid legimus: Non est pax ossibus quasi onus grave gravatae sunt super me. Corruptae sunt, et putruerunt cicatrices
Abbreviated transcription (Latin):
suiq uestigii. Obhanc causam iubetur
nob̾ ne exp̾bremus homini reuercenti
a peccatis sius.: & ne ab ominem ur
egyptiũ: quia & ipsi quondã in egypto
fiumus. et de luto ac latere pharaoni ex.¬
truximus ciuitates. & quia captiui ducti
sumus in babilont̃: lege peccati quȩ in
membris nr̃is morabatur. Cs̃q uideret᷑
extrema desperatio immo aꝑta confessio.
omnẽ hominẽ diaboli laqueis irretiri.
conuersus inse apłs. immo homo subcuiꝰ
ꝑsona apłs loquebatur. agit grãs saluato.¬
ri quod redemptus sit sangune eiꝰ: et
sordes inbaptismo deposuerit. & nouum
xp̃i assumpserit uestim̃tũ : & mortuo
uetere homine. Natussit homo nouus
quidicat. Miser ego homo quis me lib̾a.¬
uit de corpore mortis huius: Srãdei. ꝑ¬
pore lib̾auit. Quod si cui non iudetur
sub ꝑsona sua hoc apłm de aliis dicere:
exponat quomodo danihel quẽ iustum
fuisse nouimꝰ: quasi de sedicat cũ ꝓalis
dep̃catur. Peccauimꝰ. inque fecimus. in¬

Expanded text:
suique uestigii. ob hanc causam iubetur suique uestigii. ob hanc causam iubetur nobis, ne exprobremus homini reuertenti a peccatis suis et ne abominemur Aegyptium, quia et ipsi quondam in Aegypto fuimus et de luto ac lateribus Pharaoni extruximus ciuitates et quia captiui ducti sumus in Babylonem lege peccati, quod in membris nostris morabatur. cumque uideretur extrema desperatio, immo aperta confessio omnem hominem diaboli laqueis inretiri, conuersus in se apostolus, immo homo, sub cuius persona apostolus loquitur, agit gratias saluatori, quod redemptus sit sanguine eius et sordes in baptismate deposuerit et nouum Christi adsumpserit uestimentum et mortuo uetere homine natus sit homo nouus, qui dicat: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gratimortis liberauit. quodsi cui non uidetur sub persona sua hoc apostolum de aliis dicere, exponat, quomodo Danihel, quem iustum fuisse nouimus, quasi de se dicat, cum pro aliis deprecetur: peccauimus, inique fecimus, in
Abbreviated transcription (Latin):
scirce hominẽ eẽ ꝑfectum. Nisi forte hoc
dicamus. quod recedens ab om̃i malo. emen¬
datiorem significce de errorib ꝓueritiȩ
& uitiis lasciuientis ȩtatis. transitum ad
correctionẽ atq uirtutes: iustitiã quoq
quȩ inzacharia & helisabeth p̃dicatur
foris eẽ. concupiscentiã uero que nuno
habitare in membris nr̃is dicitur: uersa.¬
ri intrinsecus. Sed & apłis non pueris
p̃cipitur. uerum iam etatis robuste ut
assumant ꝑfectionem. quã & nos confi¬
temur inetate eẽ ꝑfecta. Nec hȩc dicen¬
tes. adulamur uitus. sed auctoritatem
sequimur scripturarũ. quod nullus ho¬
ino absq peccato. & conclusit ds̃ omnes
sub peccato. ut omĩb misereatur. absq eo
solo qui peccatũ non fecit. Nec dolus in¬
uentus ẽ in ore eius. Unde & ꝑ salomo.¬
nẽ dicitur. quod serpentis uestigia non in¬
uenie̾ntur in petra. Et ipse de̾ se dñs.
Ecce inquit uenit princeps mundi huius.
& nichil in me inuenit. Id est sui operis.

Expanded text:
se esse perfectum. nisi forte hoc dicamus, quod \'recedens ab o m n i m a 10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum ad correctionem atque uirtutes, iustitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse, concupiscentiam uero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, uersari intrinsecus. sed apostolis non pueris praecipitur, uerum iam aetatis robustae, ut adsumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. nec haec dicentes adulamur uitiis, sed auctoritatem sequimur scripturarum, quod nullus homo absque peccato et conclusit deus omnes sub peccato, ut omnibus misereatur, absque eo solo, qui peccatum non fecit, nec dolus inuentus est in ore eius. unde et per Salomonem dicitur, quod serpentis uestigia non inueniantur in petra. et ipse de se dominus: ecce, inquit, uenit princeps mundi istius et nihil in me inuenit, id est sui operis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe malo. Et de zacharia & helisabeth.
Erant iusti ambo inconspectu di. ambu¬
lantes in om̃ib mandatis & iustificatio¬
nib dñi absq querela. Et p̃ceptũ ẽ apłis.
estote ꝑfecti sicut pater ur cęlestis ꝑfectꝰ:¬

Expanded text:
opere malo ; et de Zacharia et Elisabeth: opere malo ; et de Zacharia et Elisabeth: Erant autem justi ambo in conspectu Dei ambulantes in omnibus mandatis, et justificationibus Domini, absque querela ; et praeceptum est apostolis: Estote, perfecti sicut Pater vester coelestis perfect
Abbreviated transcription (Latin):
duoꝵ hominũ. interioris & exterioris
pugnantium inter se: bella ꝓpetitur.
Interior homo consentit & scriptȩ &
naturali legi. quod bona sit. & scã ⁊ iusta.
& spiritalis. Exterior ego inquit carnalis
sum. uenundatus sub peccato. Quod enĩ
oꝑ or nescio. & non quod uolo hocago. sed
quod odi. Si autẽ exterior facit quod non
uult. & oꝑatur quod odit: ostendit bonũ
eẽ mandatũ. & non se oꝑari quod ÷ malũ:
sed habitans insua carne peccatũ. Hoc est
uitia corporis. & desideria uoluptatis.
quȩ ꝓpter posteros & sobolem. insita est
humanis corporib: & si fines fuerit egressa.
uertitur inpeccatũ. Se unus quisq consi¬
deret. & accusator sui tractet incentiua
lore corporis sepe loquatur. & cogitał. &
patiatur quod non uult. Nolo dicere fa.¬
ciat. Ne scõs uiros uidear accusare. ł quib
scriptum ẽ. Erat ille homo uerus. imma¬
culatus. iustus. di cultor. recedens ab om̃i

Expanded text:
duorum hominum, interioris et exterioris duorum hominum, interioris et exterioris pugnantium inter se bella perpetitur. Interior homo consentit et scriptae et naturali legi, quod bona sit, et sancta, et justa, et spisum, venundatus sub peccato: quod enim operor nescio, et non quod volo, hoc ago, sed quod odi . Si autem exterior facit, quod non vult, et operatur quod odit, ostendit bonum esse mandatum, et non se operari quod est malum, sed habitans in sua carne peccatum, hoc est, vitia corporis et desideria voluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus, et si fines fuerit egressa, vertitur in peccatum. Si unusquisque consideret, et accusator sui, tractet incentiva lore corporis saepe loquatur et cogitet, et patiatur, quod non vult: nolo dicere, faciat, ne sanctos viros videar accusare, de quibus scriptum est: Erat homo ille verus et immaculatus, justus Dei cultor, recedens ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
gerẽ. peccatũ eẽ non nouerã. Atq ita
factum ẽ. ut quod michi ꝓbono datũ est.
meo uitio mutetur in malũ. Et ut hi ꝑ.¬
bolice dicam nouoq uerbo utar ad expli.¬
candũ sensũ meũ: peccatũ quod prius quã
haberem intelligentiam. absq peccato¬
michi erat: ꝑ preuaricationẽ mandati.
quȩ sit ista concupiscentia: de qua lex
dicit. non concupisces. Alii putant illud
eẽ mandatũ quod in decalogo scriptũ ẽ.
Non concupisces rem proximi tui. Nos
autẽ ꝑ concupiscentiã om̃s ꝑturbationes
animȩ significatas putamus: quib mere.¬
mus & g̾audemus. timemꝰ && concupiscimꝰ.
Et hoc apłs uas electionis. cuius corpus
templũ erat sp̃s sci: & qui dicebat. An ex.¬
perimentũ quęritis eius. qui in me loqui¬
tur xp̃i: Et in alio loco. xp̃s nos rede.¬
de eo qui uult post peccata agere peni.¬
tentiam. & sũb ꝑsona sua frãgilitatem
describit conditionis humant̃ : quȩ

Expanded text:
gerem, peccatum esse non noueram. atque ita gerem, peccatum esse non noueram. atque ita factum est, ut, quod mihi pro bono datum est, meo uitio mutetur in malum et — ut hyperbolice dicam nouoque uerbo utar ad explicandum sensum meum — peccatum, quod, priusquam haberem intell erat, per praevaricationem mandati irius quaeramus quae sit ista concupiscentia, de qua Lex dicit: Non concupisces. Alii putant illud esse mandatum, quod in Decalogo scriptum est: Non concupisces rem proximi tui . Nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus moeremus et gaudemus, timemus et concupiscimus. Et hoc Apostolus vas electionis, cujus corpus templum erat Spiritus Sancti, et qui dicebat: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Et in alio loco: Christus nos redede eo, qui vult post peccata agere poenitentiam: et sub persona sua, fragilitatem describit conditionis humanae: quae
Abbreviated transcription (Latin):
lex daretur ꝑ moysen. stimulatꝰ lege natu¬
re. sua crimina confidetur & dicit. Dñs
iustus. ego autẽ & populus m̃s imꝑii.
Hanc legem nescit pueritia. ignorat in-¬
fantia. et peccans absq mandato ñ tenet᷑
lege peccati. Maledicit patri. oe parentes
uerberat. Et quia necdũ accepit legem
sapientiȩ : mortuũ est in eo peccatum.
Cum autẽ mandatũ uenerit. hoc ẽ. tempꝰ
intelligentiȩ appetentis bona & uitantis
mala : tunc incipit peccatum reuiuiscere.
& ille mori: reusq ẽẽ peccati. Atq ita
fit ut tempiis intelligentiȩ quo di manda.¬
ta cognoscimus. ut ꝑꝰ ueniamus ad uitã.
operẽtur in nob̾ mortem. si agamꝰ negli¬
gentius. & occasio sapientiȩ seducat nos
atq supplantet. et ducat ad mortẽ. Non
quo intelligentia peccatũ sit: lexenĩ inteld¬
ligentiȩ scã & iusta & bona est: sed per
intelligentiã peccatoꝵ atq uirtutũ. michi
peccatum nascitur. quod priusquã intelli.¬

Expanded text:
lex daretur per Moysen, stimulatus lege natulex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae sua crimina confitetur et dicit: dominus iustus, ego autem et populus meus mpii. hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia et peccans absque mandato non tenetur lege peccati. maledicit patri et parentes uerberat et, quia necdum accepit legem sapientiae, mortuum est in eo peccatum. cum autem mandatum uenerit, hoc e\'1t tempus intellegentiae adpetentis bona et uitantis mala, tunc incipit peccatum reuiuiscere et ille mori reusque esse peccati. atque ita fit, ut tempus intellegentiae, quo dei mandata cognoscimus, ut perueniamus ad uitam, operetur in nobis mortem, si agamus neglegentius et occasio sapientiae: seducat nos atque subplantet et ducat ad mortem, non quo intellegentia peccatum sit — lex enim intellegentiae sancta et i usta et bona est — sed per intellegentiam peccatorum atque uirtutum mihi peccatum nascitur, quod, priusquam intelle