comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit. Illud aut̃ qđ inopusculo
meo contra porphiriũ sub titulo
de tẽpore xp̃iane religionis me
dixisse recolitis: itadixi ut hanc
diligentiorẽ ⁊ oꝑosiorẽ disputa¬
tionẽ de grã p̃terirẽ. Non sane
omissa significatione qđ eã loco
illo explicare noluissẽ: quȩ pos¬
set alias uł aliis explicari. Nam
i talocutꝰ sũ int̾ cetera responders
longa tẽpora uenerit. Proinde
te obici posse uł sapientię philo-¬
sophoꝵ uł etiã numini deoꝵ suoꝵ.
quid respondebunt si excepta
illa altitudine sapientiȩ ⁊ scientię
di ubi fortassis longe aliud duunũ
consiliũ longe secretius latet: siue
p̃iudicio etiã aliarũ forte causaꝵ
quȩ a prudentib uestigari que¬¬
unt. hoc solũ eis breuitatis grã
in huiꝰ questionis disputatione
dicamꝰ. tuno uoluisse hominib
apparere. xp̃m. ⁊ apud eos p̃dicari¬
doctrinã suã quando sciebat oe
ubi sciebat eẽ qui in eum fuerant
credituri : His enĩ temporibus

Expanded text:
 17. Illud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens longa tempora venerit: « Proinde,te objici posse, vel sapientiae philosophorum, vel etiam numini deorum suorum; quid respondebunt si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae Dei, ubi fortassis aliud divinum consilium longe secretius latet, sine praejudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus vestigari queunt, hoc solum eis brevitatis gratia in hujus quaestionis disputatione dicamus, tunc voluisse hominibus appareredoctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri. His enim temporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
łunc uoluisse hominib appa¬
doctrinã suã .: quando sciebat
⁊ ubisciebat ẽẽ qui electi fue¬
rant in ipso ante mundi con¬
stitutionẽ. Sed qm̃ si ita dice.¬
retur. lectorẽ facer& intentũ
ad ea requirenda quȩ nc̃ ex
admonitione pelagiani erro¬
ris necesse ẽ. copiosius ⁊ labori¬
osius disputari: uisũ michi ẽ.
quod tc̃ satis erat breuit̃ esse
dicendũ excepta ut dixi
altitudine sapientiȩ ⁊ scientiȩ dĩ.
⁊ sine p̾iudicio aliaꝵ causarum
salutẽ religionis huiꝰ nulli umqͣ
defuisse qui dignꝰ fuit. & dignũ
ñ fuisse cui defuit: si discutiatur
⁊ querat᷑ unde quisq sit dignus.
ñ de sunt qui dicant uoluntate
humana. Nos aut̃ dicimus gr̃a
uł p̃destinatione diuina. In ter
grãm porro ⁊ p̃destinationem
hoc tantũ int̾ est: qđ p̃destinatio
ipsa donatio. Qđ itaq ait apłs.¬

Expanded text:
uisse hominibus appadoctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius et laboriosius disputari; visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta, ut dixi, altitudine sapientiae et scientiae Dei, et sine praejudicio aliarum causarum Salutem religionis hujus nulli unquam defuisse qui dignus fuit, et dignum non fuisse cui defuit; » si discutiatur et quaeratur unde quisque sit dignus, non desunt qui dicant, voluntate humana: nos autem dicimus, gratia vel praedestinatione divina. Inter gratiam porro et praedestinationem hoc tantum interest, quod praedestinatio ipsa donatio. Quod itaque ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
iquẽ uult obdurat. & quȩ sequim¬
tur. id ÷ quid adhuc conquerit᷑.
nã uoluntati eiꝰ quis resistit. Nũqͥd
responsũ ẽ ab apło. o homo falsũ ẽ
qđ dixisti : Sed responsũ ẽ. o homo
tu quis es qͥ respondeas do: Nũqͥd
dicit figmentũ ei qui se finxit.
quare sic me fecisti: An ñ hab&e
potestatẽ figulus luti ex eadem
massa : Et sequentia quȩ optime
nostis. & tam̃ scđmn quẽ ad modum
om̃s pat̃ docce uenire ad suũ filiũ.
Non enĩ frustra scriptũ ẽ in ꝓpħis.
ierunt om̃s docibiles di. Qđ testi¬
moniũ cũ p̃misiss&e. dẽ subdidit.
om̃is qui audiuit a patre ⁊ didicit.
uenit ad me. Sicut gͦ integre lo¬
quimur cũ de aliquõ litterarum
magistro qui inciuitate solus est
dicimꝰ. om̃s iste hic litteras docoe.
ñ quia om̃s discunt. sed quia nemo
nͥ ab illo discit quicũq ibi litteras
discit: ita recte dicimꝰ om̃s ds̃ do¬
cet uenire ad xp̃m. Non qͥa om̃s

Expanded text:
et quem vult obdurat; et quae sequunet quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum est, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa, et sequentia, quae optime nostis. Et tamen secundum quemdam modum, omnes Pater docet venire ad suum Filium. Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
remota.ẽ. a sensib carnis hȩc scola
inqua d̃s̃ auditur & docet. Mul.¬
tos uenire uidemꝰ ad filiũ: quia
multos credere uidemꝰ in xp̃m.
Sedubi. ⁊ quomodo a patre hoc¬
audierint ⁊ didicerint: ñ uidemꝰ.
Nimiũ grã ista secreta ẽ. Grãm uͦ
eẽ quis ambigat : Nȩc itaq gr̃a
quȩ occulte humanis cordib di¬
uina largitate tribuit᷑: a nullo
duro corde respuit᷑. Id̾o quippe
tribuit᷑ .: ut cordis duritia primitꝰ
auferatur. Quando gͦ ꝑat̾ intus
auditur : & doco ut ueniat᷑ ad
filiũ. aufert cor lapideũ. & dat
cor carneũ. sic̃ ꝓpħa p̃dicante
ꝓmisit. Sic quippe facit filios
docet ut ueniant ad xp̃m. nͥ quia
om̃s quos doc&e. miscđia docet.
obdurat. sed miseret᷑ bona tribueis:
obdurat digna retribuens. Aut si.
& ista ut quidã distinguere malu¬
erunt: Uerba sunt eius cui apłs
ait. dicis itaq mͥ. ut ipse dixisse
accipiat᷑. Ergo euiꝰ uult miseretur

Expanded text:
remota est a sensibus carnis haec schola, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus auditur et docet. Multos venire videmus ad Filium, quia multos credere videmus in Christum: sed ubi et quomodo a Patre audierint hoc et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est: gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nullo duro corde respuitur. Ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet, ut veniatur ad Filium, aufert cor lapideum, et dat cor carneum, sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit filios docet, ut veniant ad Christum; nisi quia omnes quos docet, misericordia docet; obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur,
Abbreviated transcription (Latin):
a patre ⁊ didicit: uenit ad me.
Quid ÷ om̃is qui audiuit a patre
⁊ didicit uenit adme. nͥ nullus ẽ
qͥ audiat a patre ⁊ discat ⁊ non
ueniat ad me : Si enĩ om̃is qui
audiuit a patre ⁊ didicit uenit:
ꝓfecto omĩs qui ñuenit. ñ audi.¬
uit a patre nec didicit. Nã si au-¬
dissoł ⁊ didiciss&: uenir&. Neq
enĩ ullus audiuit ⁊ didicit & non
uenit: sed om̃is ut ait ueritas qͥ
audiuit a patre ⁊ didicit uenit.
Ualde remota ẽ. a sensib carnis
hȩc scola. inqua pat̃ audit᷑. &
docetut ueniat᷑ ad filiũ. Ibi ẽ ⁊ ipse
filiꝰ. quia ipse. ẽ. uerbũ eiꝰ: ꝑ quod
sic docet. nec agit hoc cũ carnis aure
sed cordis. simul ẽ. & sp̃s patris &
ratim doc&. Inseparabilia quippe
didicimꝰ eẽ oꝑa trinitatis. Et ipse ẽ
patri hoc potissimũ ẽ at tributũ.
longũ ẽ enu̾cleatius disputare.
⁊ dẽ trintate quȩ ds̃. ẽ. laborem
nr̃m in quindec̃i libris ad uos iã
existimo ꝑuenisse. Ualde inquam

Expanded text:
atre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; nec agit hoc cum carnis aure, sed cordis. Simul ibi est et Spiritus ratim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis. Et ipse estPatri hoc potissimum est attributum, longum est enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam,
Abbreviated transcription (Latin):
głam. Hinc ẽ quod uerbũ crucis
ꝑeuntib stulticia ẽ : his autẽ qui
salui fiunt uirtꝰ dĩ ẽ. Hos om̃s docoe
uenire ad xp̃m ds̃. hos enim om̃s
uult saluos fieri ⁊ inagnitionẽ ue-¬
ritatis uenire. Nã si & illos quib
stultitia .ẽ. uerbũ crucis. ut ad xp̃m
uenirent docere uoluiss&e: procul
dubio uenirent ⁊ ipsi. Non enĩfallit
aut fallit᷑ qui ait. Om̃is qui audit
a patre ⁊ didicit: uenit ad me. Ab¬
sit gͦ ut quisquã ñ ueniat: qui ã
patre audiuit ⁊ didicit. quare in¬
quiunt ñ om̃s docet : Si dixerimꝰ
quia nolunt discere quos ñ docet:
respondebit᷑ nob̃. Et ubi est qđ ei
dicitur. ds̃ tu conuertens uiuifica¬
bis nos : Aut si non fac̃ uolentes
exnolentib ds̃. ut quid orat eccła
ligi sõs cyprianus qđ dicimꝰ. fiat

Expanded text:
ucis pereuntibus stultitia est, his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est . » Hos omnes docet venire ad Christum Deus; hos enim « omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . » Nam etsi illos quibus « stultitia est verbum crucis, » ut ad Christum venirent docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur, qui ait: « Omnis qui audivit a Patre, et didicit, venit ad me . » Absit ergo ut quisquam non veniat, qui a Patre audivit et didicit. Quare, inquiunt, non omnes docet? Si dixerimus quia nolunt discere, quos respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos ? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesligi sanctus Cyprianus  De Orat
Abbreviated transcription (Latin):
rant questionẽ sufficere uidet᷑:
Quid enĩ ẽ. uerius quã p̃scisse
in eũ fuerant credituri : Sed
utrũ p̃dicato sibi xp̃o a se ipsis
habituri eẽnt fidẽ. an dõ donan.¬
te sumpturi: id ÷ utrũ tantũ¬
modo eos p̃scierit. an etiã pre-¬
destinauerit: querere atq
disserere tc̃ necessariũ noni
putaui. Proinde qđ dixi tc̃

Expanded text:
fficere videretur? Quid enim est verius, quam praescisse in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere atque disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, «
Abbreviated transcription (Latin):
donabat ⁊ orabat. Nãq quomͦ
inuocabat inquẽ ñ crediderat:
Sedsi possa& sine fide xp̃i esse
saluus: ñ ad eũ ȩdificandũ mit¬
teretur architectꝰ apłs petrus.
Quãuis msi dñs ȩdificauerit
domũ : inuanũ laborauerunt
ȩdificantes eã. Et dicit᷑ nobis.
fides. ẽ. a nob. cetera a dño ad
oꝑa iustitiȩ ꝑtinentia: quasi
ad ȩdificiũ ñ ꝑtineat fides: qͣsi
ad ȩdificiũ inquã ñ pertineat
fundam̃tũ: Qđ si in primis et
maxime ꝑtince. inuanũ laborat
p̃dicando ȩdificans fidẽ. nisi eam
dñs miserando intꝰ ȩdificet: quic¬
quid igit᷑ ⁊ antequã in xp̃m cre¬
der& & cũ credet & cũ credidisso
bene oꝑatꝰ ẽ cornelius: totũ deo
dixiss& quȩ supͣ memoraui: hoc
ẽ opꝰ dĩ ut credatis in eũ quẽ misit
ille. in eodẽ ipso sermone suo pau¬
lo post ait. dixi uob̾ quia & uidis¬
tis me ⁊ ñ credidistis. Omne qđ
dat mͥ pat̾ ad me ueni&e. Quid. ẽ.

Expanded text:
donabat et orabat. Nam quomodo donabat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus apostolus Petrus: quamvis nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando intus aedificet. Quidquid igitur et antequam in Christum crederet, et cum crederet, et cum credidisset, bene operatus est Cornelius, totum Deo dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est,
Abbreviated transcription (Latin):
uero ñ exoꝑib ẽẽ dicit: ñ aut̃
dic̃ quod ñ fit exfide.Ita uͦ est.
Sed ipsam quoq fidẽ opus dei
Dixert̃ enĩ ad eũ udei. Quid faciemꝰ
ut oꝑemur opꝰdĩ : Respondit iħs
⁊ dix̃ illis. Hoc opꝰdĩ: ut credatis
ineũ quẽ misit ille. Sic gͦ distin¬
guit apłs ab oꝑib fidẽ : quẽ ad¬
modũ in duob regnis hebreoꝵ
distinguit᷑ uidas ab isrł. cum et
ipse ũidas sit isrł. Exfide aut̃ idõ
dicit iustificari hominẽ ñ ex oꝑib.
quia ipsa prima dat᷑. ex qua in¬
petrent᷑ cetera quȩ ꝓprie opera
nuncupant᷑. in quib iuste uiuit᷑.
Nã dic̃ etiã ipse. Grã salin facti
exisob̾ sed di donũ. ẽ. etiam sides.
Non ex oꝑib inquit ne forte
quis extollat᷑. Sol&̾ enĩ dici ido
crede meruit: quia uir bonus
erat & antequã credẽt. Quod
de cornelio dici potest. cuuiꝰ accep¬
tȩ sunt elemos inȩ.⁊ exauditę
orationes antequã credidissoe in
xp̃m. Nec tam̃ sine aliqua fide

Expanded text:
ero non ex operibus esse dicit; non autem dicit quod non sit ex fide. » Ita vero est: sed ipsam quoque fidem opus Dei Dixerunt enim ad cum Judaei: Quid faciemus, ut operemur opus Dei? Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acceptae sunt eleemosynae et exauditae orationes antequam credidisset in Christum : nec tamen sine aliqua fide
Abbreviated transcription (Latin):
constat magnã eẽ grãm qđ pluri¬
mi lib̾antur. ⁊ quid sibi deberet᷑
ineis qui ñ lib̾antur agnoscunt.
ut qui głatur ñ insuis meritis quę
paria uidoł eẽ dãpnatis. sed in
dño głetur. Cur aut̃ istũ potius
quã illũ lib̾et: inscrutabilia st̃
iudicia eiꝰ. ⁊ inuestigabiles uiȩ eiꝰ

Expanded text:
constat magnam esse gratiam quod pluriconstat magnam esse gratiam quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur, agnoscunt; ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur . Cur autem istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigab
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uos scandalizat. Et paulo pꝰ.
Uerba inquit quȩ ego locutꝰ sum
ex uob̃ qui ñ credunt. Et mox
euangłista. Sciebat enĩ inquit
ab initio iħs qui ẽẽnt credentes.
& quis traditurꝰ ẽẽt eũ: ⁊ dicebat.
ꝓpt̃ea dixi uob̾ quia nemo potest
uenire adme. nͥ fuerit ei datũ a
patre meo. Ergo trabi a patre ad
xp̃m :⁊ audire ac discere a patre
dat inxp̃m. Neq enĩ audientes
euangłiũ. a non audientib. sed
credentes a non credentib discerne¬
bat qui dicebat. Nemo uenit adme:
nͥ fuerit eidatũ a patre meo. Fides
igit᷑ ⁊ inchoata ⁊ ꝑfecta donũ dĩ ẽ.
&̾ hoc donũ quibdã dari. quibdã
ñ dari omĩno ñ dubitat. qui non
uult manifestissimis sacris litt̾is
repugnare. Cur aut̃ ñ om̃ib det᷑.
fidelem mouere ñ debet. qͥ credit
exuno om̃s isse incondẽpnationẽ¬
sine dubitatione iustissimã. ita
ut nulla di ẽẽt tusta rep̃hensio:
etiã si nullus inde lib̾aretur. Unde

Expanded text:
Hoc vos scandalizat? Et paulo post: Hoc vos scandalizat? Et paulo post: Verba, inquit, quae ego locutus sum ex vobis qui non credunt. Et mox Evangelista, Sciebat enim, inquit, ab initio Jesus qui essent credentes, et quis traditurus esset eum, et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patre dat in Christum. Neque enim audientes Evangelium a non audientibus, sed credentes a non credentibus discernebat qui dicebat, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. 16. Fides igitur, et inchoata, et perfecta, donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omsine dubitatione justissimam; ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
De iudeis certe apłs ait. fr̃s bona
uoluntas quidẽ cordis mei. ⁊ p̃catio
ad dm̃ ꝓ illis in salutẽ. Orat ꝓ non
credentib. quid nisi ut credant :
Non enĩ alit̃ consequunt᷑ salutẽ.
Si gͦ fides orantiũ d̃i p̃uenit grãm.
nunquid eoꝵ fides ꝓ quib orat᷑ ut
credant dĩ p̃uenit grãm. Quando¬
quidem hoo ꝓeis orat᷑. ut ñ creden¬
tib id ÷ fidẽ ñ habentib fides ipsa
donetur: Cũ igit᷑ euangłium
p̾dicatur : quidã credunt. quidã
ñ credunt. Sed qui credunt : p̾di¬
catore forinsecus insonante intꝰ
a patre audiunt atq discunt. Qui
aut̃ ñ credunt: foris asidiunt.
intꝰ ñ audiunt: neq discunt. Hoc
ẽ. illis datur ut credant: illis non
post aliquantũ cũ de carne sua
manducanda ⁊ bibendo sanguine
suo loqueretur. & dicerce quidã
etiã discipłoꝵ eiꝰ. durꝰ ẽ hic sermo.
quis potest eũ audire : sciens iħs
apđ semet ipsũ. quia murmura¬
rent de hoc discipłi eiꝰ: dixit eis.

Expanded text:
res, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis fit in salutem . Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum ejus, Durus est hic sermo, quis potest eum audire? Sciens Jesus apud semetipsum, quia murmurarent de hoc discipuli ejus, dixit eis:
Abbreviated transcription (Latin):
gauit : sed ds̃ in crem̃tũ dedit.
Itaq neq qui plantat. ẽ. aliqͥd.
neq qui rigat: sed qͥ inorem̃tũ
dat ds̃. uidetis ne nichil agere
apłm. nͥ ut humiliet᷑ homo &ł
exaltet᷑ ds̃ solus : Quando quidẽ
in eis qui plantant᷑ ⁊ rigant᷑. nec
ipsũ plantatorẽ ⁊ rigatorẽ dicit
eẽ aliquid. sed qui in crem̃tũ dat
dm̃. quãuis ⁊ hoc ipsũ quod ille
plantat hic rigat. ñ ipsi sed dño
tribuat dicens. unicuiq sic̃ dñs
dedit. Ego plantaui. apollo riga¬
uit. hinc gͦ in eadem intentione
ꝑsistens : ad hoc uenit ut dicer&.
Itaq nemo głetur in homine. Iã
enĩ dixerat. qͥ głatur indño głet᷑.¬

Expanded text:
incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
pisti ut posses hab̾e: sed ait. Quid
aut̃ habes qđ ñ accepisti : ꝓ inde
posse hab̃e fidẽ sic̃ posse
hab̾e caritatẽ: naturȩ.ẽ. hominũ¬
Habere aut̃ fidẽ que ad modũ hałr
caritatẽ: grẽ ẽ fideliũ. Illa itaq
natura in qua nob̃ data .ẽ. possibi.¬
litas habendi fidẽ : ñ discernit
ab homine hominẽ. Ipsa uͦfides
discernit ab infideli fidelẽ. Ac pa
hoc ubi dr̃. quis enĩ te discernit.
quid aut̃ habes quod ñ accepisti:
quisquis audo dicere habeo ex
me ipso fidẽ. non ergo accepi.
ꝓfecto contradicit huic aꝑtissime
ueritati. Non quia crede uł non
credere ñ.ẽ. in arbitrio uoluntatis
humanȩ: sed in electis p̃paratur
uoluntas a dño. Ideo ad ipsã quoq
fidẽ quȩ in uoluntate.ẽ. ꝑtinet.
credunt alii contradicunt. Uolunꝰ
ergo isti credere: nolunt autẽ
illi. Quis hoc ignorce : quis
hoc negae: Sed cũ aliis p̃pare¬
tur asiis ñ p̾paretur uoluntas

Expanded text:
pisti, ut possis habere: sed ait: « Quid pisti, ut possis habere: sed ait: « Quid autem habes, quod non accepisti? » Proinde posse habere fidem, sicut posse habere charitatem, naturae est omnhabere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino . Ideo ad ipsam quoque fidem, quae in voluntate est, pertinet, credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. » Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quã de suis meritis sic quẽq
głari.: tãquã ipse sibi ea fecerit.
non grã di. Sed grã quȩ bonos
discernit amalis. ñ quȩ cõmu¬
nis ẽ.⁊ bonis ⁊ malis. Sit gͦ
grã nature attributa qua sũmꝰ
animantia rationalia discerni-¬
murq apecorib. sit etiã grã
nature attributa qua in ipsis
hominib a deformib pulchri
uł ingeniosi discernunt᷑ a tardis.
acsi quid eius modi ẽ. Sed ñ se
ille quẽ cohercebat apłs ad uer¬
sus pecus inflabat: nec ad uer¬
sus hominẽ alterũ de aliquo
naturali munere qđ in ẽe possa̾
& pessimo. sed aliqđ bonũ quod
ꝑtinera ad utã bonã sibi ñ dõ
tribuens inflabatur: qͣndo au¬
dire meruit. Quis enĩ te discer¬
nit: quid aut̃ habes quod non
accepisti: Ut enim sit naturȩ
fidem posse hab̾e. Nunqͥd ⁊ habe:
Non enĩ om̃iũ. ẽ. fides. cũ fidẽ posse
hab̾e sit om̃iũ. Non aut̃ ait apłs
quid aut̃ potes hab̾e qđ non acce.¬

Expanded text:
est, quam de suis meritis sic quemquam est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium.quid autem potes habere, quod non acce
Abbreviated transcription (Latin):
tione qua contͣ humanã suꝑbiã
loquit᷑ ne quisquã in homine sed
in dño głetur: dona di naturalia
suspicari. siue ipsam totã ꝑfectãq
naturã. qualis in prima conditio¬
ne donata ẽ: siue uitiatȩ naturȩ
qualescũq reliquias: nimis qͣntũ
existimo absurdũ ẽ. Nunquid
enĩ ꝑ hȩc dona que omĩb cõmu¬
nia sunt hominib. discernunt᷑
homines ab hominib : Hic aũt
prius dix̃. quis enĩ de discernit:
Et deinde addidit. quid autem
habes qđ ñ accepisti : Possoe qͥppe¬
homo dicere in flatꝰ aduersus
alterũ. Disceruit me fides mea.
iustitia mea. uł si quid aliud.
Qualib occurrens cogitationibꝰ
bonꝰ doctor : quid aut̃ habes
inquit qđ n accepisti: Aquo.
nisi ab illo qui te discernit ab
alio cui non donauit quod
donauit tͥ: Si aut̃ & accepisti
ait. quid głaris qͣsi ñ acceꝑis:
Num queso agit aliud. nisi ut
qui głatur in dño głetur: Ni.¬
chil aut̃ huic sensũ̃ tã contͣriũ

Expanded text:
tione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? Nihil autem huic sensui tam contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scđm nr̃am quȩ bona ẽẽ non
possce. nͥ ipse scđm bonã uolun¬
tatẽ suã ut bona fierae subueni¬
ret. Cũ aut̃ dixissce scđm bonã
uoluntatẽ suã : subiecit quã
ꝓposuit in illo. id ẽ in dilecto
filio suo in dispositionẽ pleni¬
dudinis tẽporũ instaurare

Expanded text:
nostram: quae bona esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare
Abbreviated transcription (Latin):
⁊iudiciũ. Miscđia melectionem
que consecuta ẽ. iustitiã di: iudi¬
cium uero in ceteros qui excecati
sunt. Et tam̃ illi quia uoluerunt
credidert̃. illi quia noluert̃ non
credidert̃: miscđia igit᷑ ⁊ iudiciũ
in ipsis uoluntatib facta sunt.
Electio quippe ista grẽ ẽ. non
utiq meritoꝵ. Suꝑus enĩ dixe¬
rat. sic ergo & in hoc tẽpore reli¬
quiȩ ꝑelectionẽ grẽ salua factę
sunt. Si aut̃ grã: iam ñ ex oꝑib.
Alioquin: gra iã non ẽ. gr̃ã. Gra.¬
tis ergo consecuta ẽ. qd̾ consecu-¬
taẽ electio: ñ p̾cessit eoꝵ aliqͥd
qđ priores darent. ⁊ retribueret᷑
illis. Pro nichilo saluos fecit eos.
Cet̾is aut̃ qui excecati st̃ sic̃ ibi

Expanded text:
udicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero in caeteros qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic ergo et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sibi uendicet: atq illi par¬
tẽ relinquat. Et qđ. ẽ. elatius.
primã tollit ipse. sequentẽ dat
illi. & in eo qđ dic̃ ẽẽ amboꝵ.
priorẽ se facit. posteriorẽ dm̃.
Nonsic pius atq humilis doctor
ille sapielat. Ey prianũ beatissi¬
mũ loquor qui dix̃ innullo głi¬
andũ. quando nr̃m nichil sit.
qđ ut ostendet. ad hibuit apłm
testẽ dicentẽ. Quid aut̃ habes
qđ ñ accepisti : Si aut̃ accepisti.
quid głaris quasi ñ acceperiss
quo p̃cipuo testimonio etiam
ipse conuictus sũ cũ similiter
errarẽ: putans fidem qua in
dm̃ credimꝰ ñ eẽ donũ dĩ. sed a
nob̾ eẽ in nob̾ ⁊ ꝑ illã nos impe¬
trare di dona. quib tẽperant̃

Expanded text:
fidei sibi vindicet, atque illi parfidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, posteriorem Deum. CAPUT III. 7. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus te
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is cordib ut credamꝰ: nunquid
metuendũ ẽ ne totũ facere ñ possit.
cat partes. ut nouissimas ab illo
acciꝑe mereat᷑: Uidete si aliud
agitur isto modo: nͥ ut gra dĩ
scđm merita nr̃a detur quolib&
modo: ac sic gra iã non sit gratia.
Redditur namq hoc pacto
debita ñ donatur gratis. debet᷑
enĩ credenti ut a dño ipsa fides
elꝰ augeat᷑. ⁊ sit merces fidei ceꝑte
fides aucta. Nec attendit᷑ cũ hoc
tari. Cur aut̃ ñ totũ tribuatur
homim. ut qui sibi potuit insti-¬
tuere qđ ñ habebat. ipse qđ in-¬
stituit augeat: om̃ino ñ uideo.
nͥ quia resisti ñ potest diuinis
manifestissimis destimoniis.
quib ⁊ fides unde pietatis exor-¬
diũ sumitur. donũ di ẽẽ mon¬
strat᷑. Quale ẽ. illud. qd̾ unicuiq
ds̃ partitꝰ. ẽ. insurã fidei. Et illud.
Nolens gͦ his tã claris testimo¬
niis repugnare. & tam̃ uolens
a seipso sibi ẽẽ qđ credit: quasi
cõponit homo cũ do. ut partem

Expanded text:
cordibus nostris ut credamus; numquid cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, cat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec attenditur, cum hotari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et illud, Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem
Abbreviated transcription (Latin):
ad religionẽ atq pietatẽ de qua
loquebat᷑ apłs. si non sumꝰ idonei
cogitare aliqͥd quasi ex nobmet ip¬
sis. sed sufficientia nr̃a ex deo est:
ꝓfecto non sumus idonei credere
aliquid quasi ex nob̾met ipsis. qđ
sine cogitatione ñ possumꝰ: sed suf¬
ficientia nr̃a qua crede incipiamꝰ
exdo ẽ. Quocirca sic̃ nemo sibi suf¬
ficit ad incipiendũ uł ꝑficiendum
urã scripta indicant uerũ eẽ con-¬
sentiunt: unde in om̃i oꝑe bono
⁊ incipiendo ⁊ ꝑficiendo sufficien¬
tia nr̃a exdeo ẽ: ita nemo sibi
nulla ẽ: ⁊ ñ sumꝰ idonei cõgitare
aliquid qͣsi ex nob̾met ipsis. sed
sufficientia nr̃a ex do.ẽ. C auendũ ẽ
frs dilecti ado. ne homo se extollat
aduersus dm̃: cũ se dicit facere qđ
ꝓmisit ds̃. Nonne fides gentium
ꝓmissa ẽ abrahȩ: Et ille dansgłam
đo plenissune credidit qm̃ quȩ
ꝓmisit potens ẽ. ⁊ facere. Ipse igtt᷑
fidẽ gentiũ facit: qui potens est

Expanded text:
ad religionem atque pietatem de qua ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi nulla est; et non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. ñ solũ ut credet in eũ: uerũ
etiã ut pateret᷑ ꝓeo. Et id̾o cõmei¬
dans istã grãmꝰ que ñdatur scđm
aliqua merita. Sed efficit omĩa bona
merita: ñ quia idoneisumꝰ inquit
cogitare aliquid quasi ex nob̃ met¬
ipsis. sed sufficientia nr̃a ex dõẽ.
Attendant hic ⁊ u̾ba ista ꝑpendant.
qͥ putant ex nob̾ eẽ fidei ceptũ ⁊ ex
do eẽ fidei supplem̃tũ. Quis enĩ ñ
uideat prius ẽẽ cogitare quã cređẽ:
Nullus quippe credit aliqͥd. nͥ prius
cogita uerit eẽ credendũ. Quãuis enĩ
raptim quãus celerrime credendi
uoluntatẽ quȩdã cogitationes ante¬
uolent. mnoxq illa ita sequat᷑ ut
qͣsi coniunctissima comitet᷑. necesse
ẽ tam̃ ut om̃ia quȩ credunt᷑ p̃ueni¬
ente cogitatione credant᷑. Quãquã
assensione cogitare. Non enĩ om̃is
qͥ cogitat credit: cũ id̾o cogitent
pleriq ne credant. sed cogitat om̃is
qui credit: ⁊ credendo cogitat. et
cogitando credit. Qđ ergo ꝑtino

Expanded text:
olum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
factus .ẽ. Nã scripta sunt etiã fidei
eiꝰ initia: suntq eccł astica celebri
lectione notissima. Auersus quippe
a fide quã uastabat. eiq uehem̃ter
aduersus: repente ẽ adillam gr̃ã
potentiore conuersus: Conũ tente
illo: cui hoc ipsũ facturo ꝑ ꝓpħam
dictũ.ẽ. Iu conu̾tens uiuificabis nos.
Ut ñsolũ ex nolente fier& uolens:¬

Expanded text:
factus est. Nam scripta sunt etiam fidei factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ ipsũ ⁊ in ipso sunt om̃ia. Et
ipsũ igitur initiũ fideinrẽ. ex qͦ
nisi exipso ẽ: Neq enĩ hoc excey.¬
to. ex ipso sunt cetera: sed exipso
credere. ab illo in quẽ credidit
nichil mereri: Unde fit ut iã
merenti cet̾a dicant᷑ addi retributione
diuina. Ac ꝑ hoc grãm dĩ scđm meri¬
ta nrã dari. Qđ obiectũ sibi pelaguis
nedãpnaret᷑ ipse dãpnauit. Quisqͥs
igitur hanc dãpnabilẽ uult ex omĩ
parte uitare sententiã: ueraciter
ẽ ꝓ xp̃o ñ solũ ut credatis ineũ: uerũ
etiã ut patiamini ꝓeo. Utrũq ostende
di donũ. quia utrũq dixit ẽẽ donatu.
Nec ait ut pleniꝰ ⁊ ꝑfectiꝰ credatis in
eũ: sed ut credatis in eũ. Nec se ipsũ
miscđiam consecutũ dix̃. ut fidelior
sed ut fidelis eẽt: Quia sciebat nonse
in itiũ fidei suȩ priorẽ dedisse deo:
⁊ retributũ sibi ab illo eius augintũ.
sed abeo se factũ fidelẽ: aquo ⁊ apłs

Expanded text:
et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipsocredere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter atis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ : quã in uoluminib tot
tantisq iã fecimꝰ. Sed nc̃ eis respon¬
dendũ eẽ iudeo: qͥ diuina testi.¬
monia quȩ de hac re adhibiumꝰ
ad hoc dicunt ualere. ut noueri.¬
mus ex nob̾ quidẽ nos habere
ipsã fidẽ : sed increm̃tũ eiꝰ ex dõ.
łãquã fides ñ ab ipso donet᷑ nob̾:
sed abipso tam̃ augeat᷑ in nob̾.
eo merito qm̃ coepit a nob. Non
ergo receditur ab ea sententia:
quam pelagi s ipse in episcopali
iudicio palestino sic̃ eadẽ gesta
testant᷑ dãpnare cõpulsus est.
grãm di scđ̾m merita nr̃a dari.
si non ꝑtiner& addi grãm quod
crede coepimꝰ: sed illud potiꝰ qđ
ꝓpt̃ hoc nob̾ addit᷑ ut plenius
ꝑfectiusq credamꝰ. Ac per hoc
initiũ fidei nr̃e priores damus
do: ut retribuat᷑ nob̾ ⁊ supple¬
mentũ eiꝰ. & siquid aliud fidelit̃
poscimꝰ. Sed contͣ hȩc cur non
potiꝰ audimꝰ. Quis prior dedit
ei ⁊ retribuet᷑ illi : Qm̃ ex ipso

Expanded text:
sumus, quam in voluminibus tot sumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i ꝓ quib sollicita ẽ piacaritas
urã: ut credant cũ eccłia xp̃i.
peccato primi hominis obnoxium
nasci genus humanũ. nec ab isto
malo nisi ꝑiustitiã scdi hominis
aliquẽ lib̾ari. Euenerunt etiam
ut p̾ueniri uoluntates hominum
di grã fateant᷑ atq ad nullũ opꝰ
bonũ uł incipiendũ uł ꝑficiendũi
sibi quẽ quã sufficere posse consen¬
tiant. Retenta gͦ ista in quę ꝑ¬
uenerunt: plurimũ eos apelagia.¬
norũ errore discernunt. Proinde
si meis ambul ent ⁊ orent eũ qͥ
dat intellectũ: si quid de p̃desti¬
natione alit̾ sapiunt. ipse illis
hoc quoq reuelabit. Tam̃ etiam
nos impendamꝰ eis dilectionis
affectũ ministeriũq sermonis.
sicut donat ille quẽ rogamꝰ. ut
in his litt̾is eaque illis ẽẽnt aꝑta
uelit efficere seruitutẽ qua eis
in xp̃i lib̾a caritate seruimus:¬
Priusitaq fidẽ qua xp̃iani sumꝰ
donũ di ẽẽ debemꝰ ostendere.
Si tam̃ diligentius id facere pos¬

Expanded text:
ro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta anc nostram velit efficere servitutem, qua eis isti libera charitate servimusPrius itaque fidem qua christiani sumus, donum Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere pos
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ⁊ ignobilia mundi ⁊ contẽpti¬
bilia elegit ds̃ ⁊ ea quȩ non sunt
tanquã sint ut quȩ sunt euacuet.
ut non gloriet᷑ corã dõ om̃is caro.
hic certe contͣ humana suꝑbiam
satis clara ẽ. apłi intentio: ne in
homine quisq głetur. ac ꝑ hoc
nec inseipso. Deniq cũ dixisset
ut ostendet in quo debeat homo

Expanded text:
tia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut quae sunt evacuet; ut non glorietur coram Deo omnis caro. Hic certe contra humanam superbiam satis clara est Apostoli intentio, ne in homine quisquam glorietur, ac per hoc nec in se ipso. Denique cum dixisset, ut ostenderet in quo debeat homo
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Quas coniunctas his destinur
curaui. Fst enĩ talis. qui etiã p̃t
hanc necessitatẽ dignꝰ tuȩ sc̃itaas
notitia iudicet᷑. Sc̃s leontiuus
diaconꝰ cultor tuus cũ meis par¬
tibus multũ te salutat. Memori
domine pat̾. Et infra. Sciat̃ scĩtas
tua frẽm meũ cuiꝰ maxime causa
hinc discessimꝰ cũ matrona sua ex
con sensu ꝑfectã do continentiam
deuouisse. Unde rogamꝰ sc̃itatẽ
tuã ut orare digneris quo hoc
ipsũ in eis dñs confirmare et
custodire dignetur:¬

Expanded text:
ret. quas coniunctas his destinare ret. quas coniunctas his destinare curaui. est enim talis, qui etiam praeter hanc necessitatem dignus tuae sanctitatis notitia iudicetur. sanctus Leontius diaconus, cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. memoremdomine pater. Et infra: Sciat sanctitas tua fratrem meum, cuius maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam deo continentiam deuouisse. unde rogamus sanctitatem tuam. ut orare digneris, quo hoc ipsum in eis dominus confirmare et custodire dignetur
Abbreviated transcription (Latin):
mea qđ ap̾sentie tuȩ deliciis
exulatꝰ ubi salubrib tius ube¬
rib nutriebar: ñ solũ absentia
tua crucior. uerũ etĩã ꝑiucacia
quorundã qui ñ tantũ manifesta
respuunt. sed etiã non intellecta
rep̃hendunt. Ceterũ hac suspicion¬
intantũ careo. ut potuis infirmita¬
tẽ nieã qua tales parũ patienter
fero notabilẽ putem. Qualit̃ aut̃
ad hȩc consulendũ iudices: ut dix
tuȩ sapientiȩ derelin quo. nã ad
me hoc ꝑtinere credidi ꝓea quam
xp̃o uł tibi debeo caritate. ut qui
inquestionẽ ueniunt si tacerem.
Quicquid ꝓ ea grã quã inte pusil
cĩiagnis mirãmur uolueris au
ualueris: gratissime accipienus
tamꝗͣ a nobis carissima ⁊ reuem¬
tissima auctoritate de cretum.
Sane quia urgente ꝑlatore timu
me uł ñ om̃ia uł hecipsa in mus
digne conscius mearũ uiriũ posse
dirigere: egi cũ uiro. tũ morib
tũ eloquio ⁊ studio claro. ut qͣnti
poss&e collecta sius litteris intima¬

Expanded text:
mea, quod a praesentiae tuae deliciis mea, quod a praesentiae tuae deliciis exsulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior, verum etiam pervicacia quorumdam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non intellecta repin tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patienter fero, notabilem putem. qualiter autem ad haec consulendum iudices, ut dixi. tuae sapientiae derelinquo. nam ad me hoc pertinere credidi pro ea, quam Christo uel tibi debeo, caritate, ut, quae in quaestionem ueniunt, non tacerem. quicquid pro ea gratia, quam in te pusilli cum magnis miramur, uolueris aut ualueris, gratissime accipiemus, tamquam a nobis carissima et reuerentissima auctoritate decretum. sane, quia urgente perlatore timni, ne uel non omnia uel haec ipsa minus digne conscius mearum uirium possem dirigere, egi cum uiro tum moribus tum eloquio et studio claro, ut, quanta posset. collecta suis litteris intima
Abbreviated transcription (Latin):
tur auctoritas. ꝗi̾a trans gredi
infatigabilit̃ contentiosa corda
non possut. Sed plane illud
tacere non debeo. qđ se dicant
tuã scĩtatem hoc excepto infactis
⁊ dictis om̃ib admirari. Tuũ
erit decernere quomodo fit in
hoc eoꝵ contradictio toleranda.
Nec mireris quod alit̃ uel aliqua
in hac epła ad didi quantũ puto.
quȩ insuperiore non dixeram.
t̃ alis est enim nunc eoꝵ definitio
preter illam quę ꝑfestinationẽ
aut obliuonem fortasse p̾terii.
Libros cum editi fueruit quos
de uniuerso oꝑe moliris queso
hab̾e mereamur: maxime ut
per eorum auctoritatẽ si qua
tibi intius displicent. adignita¬
te tui nominis iã ñ trepidi seques¬
tremus. Librum etiam de gr̃a
& libero arbitrio non habemus.
suꝑest ut eum quia utilẽ questi¬
oni confidimus meream᷑ acciꝑe.
Nolo autẽ scĩtas tua sie me ar¬
bitretur hȩc scribere: quasi
de his que nunc edidisti ego
dubitem. Sufficiat michi ꝑoena

Expanded text:
tur auctoritas, quam transgredi tur auctoritas, quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam sanctitatem hoc excepto in factis et dictis omnibus admirari. tuum erit decernere, quo modo sit in hoc eorum contradictio toleranda. nec mireris; quod aliter uel aliqua in hac epistula addidi, quantum puto, quae in superiore non dixeram; talis praeter illa quae per festinationem aut oblivionem fortasse praeterii. 10. Libros, cum editi fuerint, quos de universo opere tuo moliris, quaeso habere mereamur; maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displicent, a dignitate tui nominis jam non trepidi sequestremus. Librum etiam de Gratia et Libero Arbitrio non habemus; superest ut eum, quia utilem quaestioni confidimus, mereamur accipere. Nolo autem Sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de iis quae nunc edidisti, ego dubitem. Sufficiat mihi poena