comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qđ aduersus eos qui dicunt ratio.¬
nabile quidẽ uidetur eẽ qđ asseris.
sed suꝑbũ ẽ dici hominẽ absq pec¬
cato eẽ posse: ita respondoe ut
omino si uerũ ẽ: nullo mͦ suꝑbũ
ẽẽ dicendũ ẽ. Ait eñi. Acutissime
atq: uerissime. In qua magis par.¬
de humilitas collocanda est: Sine
dubio falsitatis. si in ea quȩ ueri¬
tatis ꝓbatur ẽẽ: suꝑbia ẽ. ac ꝑ
hoc placet illi ⁊ recte placet. ut
in parte ueritatis. ñ in parte fal.¬
sitatis: magis humilitas collocet᷑.
Ex quo ẽ. consequens. ut ille qui
dixit. si dixerimꝰ quia peccatũ
ñ habemꝰ : nos ipsos decipimꝰ. &
ueritas in nob̾ ñ.ẽ: uerũ dixisse
minime dubitet᷑. nec causa hu-¬
militatis hoc falsũ dixisse uideat᷑.
Propt̾ea eñĩ addidit: & ueritas
in nob̾ non .ẽ. cũ forte sufficer&
dicere. Nos ipsos decipimꝰ. nisi
attender& quosdã putare posse.
ido dictum nos ipsos decipimus.
quia etiã de uerbo bono qui se

Expanded text:
quod aduersus eos qui dicunt: \'ratioquod aduersus eos qui dicunt: \'rationabile quidem uidetur esse quod asseris, sed superbum est dici hominem absque peccato esse posse\' ita respondet, ut omnino, si uerum est, nullo modo superbum esse dicendum est. ait enim acutissime atque uerissime: in qua magis parte humilitas collocanda est ? sine dubio falsitatis, si in ea quae uertatis probatur esse superbia est. ac per hoc placet illi et recte placet, ut in parte ueritatis, non in parte falsitatis magis humilitas collocetur. ex quo est consequens, ut ille, qui dixit: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non e s t, uerum dixisse minime dubitetur, nc causa humilitatis hoc falsum dixisse uideatur. propterea enim addidit: et ueritas in nobis non est, cum forte sufficeret dicere: nos ipsos decipimus, nisi adtenderet quosdam putare posse ideo dictum \'nos ipsos decipimus\', quia etiam de uero bono qui se
Abbreviated transcription (Latin):
cat recũbentes. cũ abrahã isaao et
iacob de quo dictũ est. Faciet eos
recũbere: ⁊ transibit. ⁊ ministrabit:
eis. Non enĩ cũ ista cõmemoramus:
arbitriũ uoluntatis tollimꝰ. sed dei
grãm p̃dicamꝰ. Cui eni ꝓsunt ista.
nisi uolenti : sed humilit̾ uolenti.
non se de uoluntatis uirib. tanquã
ad ꝑfectionẽ iustitię sola sufficiat.
extollenti. Absit aut̃ ut ei dicamus:
qđ aquib dã contra se dici ait. Cõpa.¬
rari hominẽ dõ: si absq peccato
ẽẽ asserat᷑. Quasi uero angłs qͥ abłq
peccato ẽ. comparetur dõ. E go
quidem hoc sentio: quia etiã cum
fuerit in nob̾ tanta iustitia. ut ei
addi om̃ino nichil possit : noti
equabitur creatura creatori. Si
uit̃ aliqui putant tantũ nr̃m fu
tiam conuertaniur. ⁊ hoc efficiam᷑
prorsus qđ ille . ẽ: uiderint quem¬
admodũ astruant sententiam suã:
mͥ hoc fateor ñ eẽ ꝑsuasũ. Iam sane
hoc multũ faueo libri huiꝰ auctori.

Expanded text:
cat recumbentes cum Abraham, Isaae et cat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis. non enim, cum ista commemoramus, arbitrium noluntatis tollimus, sed dei gratiam praedicamus. cui enim prosunt ista nisi nolenti, sed humiliter uolenti, non se de uoluntatis uiribus, tamquam ad perfectionem iustitiae sola sufficiat, extollenti? Absit autem ut ei dicamus, quod a quibusdam contra se dici ait, \'conparari hominem deo, si absque peccato esse asseratur\'; quasi uero angelus, qui absque peccato est, conparetur deo. ego quidem hoe sentio, quia etiam cum fuerit in nobis tanta iustitia, ut ci addi omnino nihil possit, non aequabitur creatura creatori. si autem aliqui putant tantum nostrum tiam conuertamur et hoc efficiamur prorsus quod ille est, uiderint quemadmodum astruant sententiam Suam; mihi hoc fateor non esse persuasum. Iam sane hoc multum faueo libri huius auctori,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tremore. App̃hendite disciplin
ne quando irascatur dñs: ⁊ ꝑ eatis
deuia iusta: cũ exarserit in breui
ira eiꝰ suꝑ uos. Non ait nequando
irascat᷑ dñs. & non uob̾ ostendat
uiã iustã: aut ñ uos introducat
in uiã iustã. sed iã illic ambulan.¬
des sic t̃rere potuit: ut dicer&. nea
pereatis de uia uista. Unde nisissuꝑ
bia quod totiens dixi. ⁊ sepe dicendũ
ẽ. etiã in ipsis recte factis cauenda
est : Id. ẽ. in ipsa uia iusta. ne homo
dũ quod̃ di est deputat suũ: anut¬
tat qđ dĩ est. & redeat ad suum.
Ideo quo psalmꝰ ipse concluditur
faciamꝰ. Beatiom̃s qui confidunt
in eũ. Ytiq ut ipse faciat : ips e
salutẽ : ut ambulare possimꝰ. cui
dr̃ & salutare tuũ dñe da nobis.
Ipse in eadẽ uia deducat: ciu dr̃.
Deduc me dñe in uia tua: ⁊ ambu¬
labo inueritate tua. Ipse ad illa
quouia ducit ꝓmissa ꝑducat: cui
dr̃. Q eni illuc manꝰ tua deducet me.:
& ꝑducet me dext̾a tua. Ipse ibi pas¬

Expanded text:
ndite disciplin a m, ne quando irascatur dominus et pereatis de uia iusta, cum exarserit in breui ira eius super uos. non ait \'ne quando irascatur dominus\' et non \'uobis ostendat uiam iustam\' aut \'non uos introducat in uiam iustam\', sed iam illic ambulantes sic terrere potuit, ut diceret: ne pereatis de uia iusta. unde, nisi quia superbia, quod totiens dixi et saepe dicendum est, etiam in ipsis recte factis cauenda est, id est in ipsa uia iusta, ne homo, dum quod dei est deputat suum, amittat quod dei est et redeat ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse osalutem, ut ambulare possimus, cui dicitur: et salutare tuum, domine, da nobis; ipse in eadem uia deducat, cui dicitur: deduc m e, domine, in uia tua et ambulabo in ueritate tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pas
Abbreviated transcription (Latin):
ut uos in uicẽ diligatis. Et qͥ dilig
ꝓximũ: legẽ impleuit. Q plen¬
tudolegis caritas. Scđm hoc &
illud dicꝰtũ ẽ. Si ãbularent semi.¬
tas bonas: inuenissent utiq se.¬
utrũq uerũ ẽ : durȩ sunt timori.
leues amori. Caritas gͦ in choata
inchoata iustitia.ẽ. Caritas ꝓuecta
ꝓuecta iustitia ẽ. Caritas magna:
magna iustitia. ẽ. Caritas ꝑfecta.
ꝑfecta iustitia.ẽ. Sed caritas de cor¬
de puro ⁊ conscientia bona: ⁊ fide
ñficta. Quȩ tc̃ maxima. ẽ. in hac
uita : qͣndo ꝓ illa ipsa contẽpnit᷑
uita. Sed miror si ñ hab& quocres¬
cat: cũ de mortali excesserit uita.
Ubicũq aut̃ ⁊ qͣndocũq ita plena
sit .  ei ñ sit qd adiciatur: ñ tam̃
diffundit᷑ in cordib nr̃is. uł natu¬
rȩ uł uoluntatis oꝑib quȩ sunt
in nob̾. sed ꝑ sꝑ̃m scm qͥ datꝰ ⁊ nob̾.¬

Expanded text:
s, et: qui diligit proximum, legem inpleuit, et: plenitudo legis caritas. secundum hoc et illud dictum est: si ambularent semitas bonas, inuenissent utique seutrumque uerum est? durae sunt timori, leues amori. Caritas ergo inchoata inchoata iustitia est; caritas prouecta prouecta iustitia est; caritas magna magna iustitia est; caritas perfecta perfecta iustitia est, sed caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, quae tunc maxima est in hac uita, quando pro illa ipsa contemnitur uita. sed miror si non habet quo crescat, cum de mortali excesserit uita. ubicumque autem et quandocumque ita plena sit, ut ei non sit quod adiciatur, non tamen diffunditur in cordibus nostris uel naturac ucl uoluntatis opibus quae sunt in nobis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
& sine peccato: potestatẽ accepit a do
ẽẽ filius di. utiq ammonuit. ne cũ
quisq factus fuerit ita castꝰ ⁊ sine
peccato. qđ ubi ⁊ quando in eo ꝑfi¬
ciat᷑ ñ nulla questio ẽ: sed int̾ pios
bene querit᷑. int̾ quos tam̃ constet
fieri posse. & sine mediatore dei et
hominũ homine xp̃o iħu fieri non
posse: tam̃ ut dicere ceꝑam pruden¬
ter xp̃s ammonuit. ne cũ fuerit
quisq talis factꝰ. ⁊ ꝑ hoc recte int̃
dĩ filios deputatꝰ: putetur ipsius
fuisse potestatis. quã ꝑ grãm acce¬
pit adeo : cũ eã non haber&e in
natura uitiata atq deprauata.
sicut in euangłio legit᷑. Quot qͦt
aut̃ receperunt eũ: dedit eis po¬
testatẽ filios di fieri. Quodutiq
ñ erant. ꝑnaturã. Nec omnino
ẽẽnt: nisi eũ recipiendo. accepis¬
sent ꝑ eiꝰ grãm huiꝰmodi potestatẽ.
hȩc ẽ. potestas. quã sibi uendi¬
cat fortitudo caritatis. quȩ ñ ẽ

Expanded text:
et sine peccato potestatem accepit a deo et sine peccato potestatem accepit a deo esse filius dei, utique ammonuit, ne cum quisque factus fuerit ita castus et sine peccato - quod ubi et quando in eo perficiatur nonnulla quaestio est, sed inter pios bene quaeritur, inter quos tamen constat fieri posse et sine mediatore dei et hominum homine Christo Iesu fieri non posse -, tamen. ut dicere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri; quod utique non erant per naturam nec omuino essent, nisi cum recipiendo accepissent per eius gratiam huiusmodi potestatem. haec est potestas, quam sibi uindicat fortitudo caritat
Abbreviated transcription (Latin):
sed agit᷑ de grã đi. qua sanat᷑ per
medicũ xp̃m̃. quo ñ indigeret. si
sana ẽẽt. Quȩ abisto tanquã sana.
uł tanꝗͣ sibi sufficiente uoluntatis
arbitrio posse non peccare defendit᷑.
Quis itẽ xp̃ianus ignorat. qđ beatis.¬
simũ xistum romanȩ eccłȩ ep̃m. ⁊¬
dnũ martirẽ dixisse cõmemorat.
quia lib̾tatẽ arbitriĩ sui ꝑmisit ho¬
minib ds̃. ut pure ⁊ sine peccato
uiuentes similes fiant do: Sed ad
ipsũ arbitriũ ꝑtinoe uocantẽ audi.¬
re & credere. ⁊ abeo inquẽ credit
ñ peccandi aduitoriũ postulare.
Nam utiq cũ dicit fumles fiant do:
ꝑcaritatẽ di futuri sunt similes đo.
quȩ diffusa ẽ. in cordib nr̃is. non
naturȩ possibilitate. nec libero
idem martir. templũ sc̃m est deo
mens pura: & altare optimũ. ẽ. ei
cor mundũ ⁊ sine peccato. quis
nescit ad istam ꝑfectionẽ ꝑducen¬
dũ cor mundũ. dum interior
homo renouatur de die indiem:

Expanded text:
st; agitur et de gratia Dei qua sanatur per st; agitur et de gratia Dei qua sanatur per medicum Christum, quo non indigeret si sana esset, quae ab isto tanquam sana, vel tanquam sibi sufficiente voluntatis arbitrio, posse non peccare defenditur. 77. Quis item christianus ignorat, quod beatissimum Xystum Romanae Ecclesiae ni martyrem dixisse commemorat, \'quia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutorium postulare. nam utique cum dicit \'similes fiant deo\', per caritatem dei futuri sunt similes deo. quae diffusa est in cordibus nostris non naturae possibilitate nec libero idem martyr: templum sanctum est deo mens pura et altare optimum est ci cor mundum et sine peccato, quis nescit ad istam perfectionem perducendum cor mundum. dum interior homo renouatur de die in diem,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligat : Hoc agit᷑ utiq
nunc in hoc scło: ut ad istam quã
om̃s scĩ cupiunt ĩmaculatissimã
puritatẽ. eccła sc̃a ꝑueniat: quȩ
in futuro scło neq aliquo maloꝵ
hominũ sibi ꝑmixto: neq aliqua
in se lege peccati resistente legi
m̃tis. ducat mundissimã uitam
in ȩt̾nitate diuina. Tam̃ attendat
iste. quid scđm scripturas ãbrosius
ep̃s dixerit. Nec abinitio inma¬
culata. humanȩ enĩ hoc ĩpossi¬
bile naturȩ. Utiq enĩ abinitio
dicit: quo ex adã nascim᷑. Nã &
ipse adã iminaculatꝰ ꝓculdubio
factꝰ .c̃. Sed in eis qui sunt natura
filii irȩ. ducentes ex illo qđ uitiatũ
ẽ in illo: abinitio eẽ ĩmaculatos hu¬
manȩ nature ĩpossibile definiuit.
substantiã. sed actũ malignũ. Quis
hoc negat : Et quia ñ ẽ naturale :
idõ contͣ illud legẽ datã. et qđ de
arbitrii lib̾tate descendit: Etiã hoc
quis negat. Sed ñ id agit᷑ de hu-

Expanded text:
non intellegat ? hoc agitur utique non intellegat ? hoc agitur utique nunc in hoc saeculo, ut ad istam, quam omnes sancti cupiunt, inmaculatissimam puritatem ecclesia sancta perueniat, quae in futuro saeculo neque aliquo malorum hominum sibi permixto neque ain se lege peccati resistente legi mentis, ducat mundissimam vitam in aeternitate divina. Tamen attendat iste quid secundum Scripturas Ambrosius episcopus dixerit, « Nec ab initio immaculata; humanae enim hoc impossibile naturae. » Utique enim ab initio dicit, quo ex Adam nascimur. Nam et ipse Adam immaculatus procul dubio factus est: sed in eis qui sunt natura filii irae, ducentes ex illo quod vitiatum est in illo, ab initio esse immaculatos, humanae naturae impossibile definivit. substantiam, sed actum malignum: quis hoc negat? Et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit: etiam hoc q
Abbreviated transcription (Latin):
ão uisũ. A deo enĩ p̃parat᷑ uoluntas
hominũ. Ut enĩ ds̃ honorificet᷑
a sc̃õ: dĩ grã ẽ. Ecce quid ifte sa.¬
piat. si ue̾rbis ambrosii delectat᷑.
qđ adeo p̾paratur uoluntas hõiũ.
Et nulla uł ñ magna questio est
quis uł qͣndo ꝑficiat᷑: dũ tam̃ sine
xp̃i grã idipsum fieri posse minime
dubitet᷑. De inde quantũ erat ut
attender& iste unũ uersũ de am¬
brosii uerbis quȩ posuit: Cum enĩ
ille dixisso̾ nam cũ eccła exgen¬
tib hoc ẽ. ex peccatorib congre¬
gata sit: quomͦ ex inaculatis ĩma¬
culata potest ẽẽ. nisi primo per
xp̃i grãm abluta delictosit: De¬
indẽ qđ ꝑ qualitatẽ ñ peccandi
abstineat adelictis: ille addidit.
qđ iste apparoe cur addere nolu.¬
erit. Nit nãq ille. Nec abintio
immaculata. Humane enĩ hoc
ĩpossibile naturȩ : sed ꝑ dĩ grãm
⁊ qualitatẽ sui. quia iã ñ pẽccat
fit. ut ĩmaculata uideat᷑. Hec
u̾ba iste cur ñ addiderit quis

Expanded text:
a deo\' enim \'praeparatur uoluntas hominum\'. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia e s t. ecce quid iste sapiat, si uerbis Ambrosii delectatur, quod a deo praeparatur uoluntas hominum, et nulla uel non magna quaestio est, quis uel quando perficiatur, dum tamen sine Christi gratia id ipsum fieri posse minime dubitetur. deinde quantum erat, ut adtenderet iste unum uersum de Ambrosii uerbis quae posuit! cum enim ille dixisset : nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus, congregata sit, quomodo e x maculatis inmaculata potest esse, nisi primo per Christi gratiam abluta delicto sit, deinde quod per qualitatem non peccandi abstineat a delictis ? ille addidit, quod iste apparet cur addere noluerit, ait namque ille: nec ab inimmaculata; humanae enim hoc impossibile est naturae: sed per Dei gratiam et qualitatem sui, quia jam non peccat, fit ut imuerba iste cur non addiderit quis
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa qͥppe fiuint facilia carita.
ti. eui uni. xp̃i sarcina leius est.
aut ea una ẽ sarcina ipsa quȩ
leuis ẽ. Scđ̃m hoc dictũs̃. Et
prec.epta eiꝰ gͣuia ñ sunt. ut cui
gͣuia  ⁊ suntꝰ : considerae non
p̾otuiss e diuinitꝰ dici gͣuia ñ
sunt. Nisi quia potest ẽẽ cordis
affectꝰ oui grauia ñ sunt: & pe¬
dat quo destituitur. ut impleat
spiritalit̃ intelligat᷑. hoc idem
significat. Quia utiq cum hoo
testimoniũ cõmemorass&e apłs.¬

Expanded text:
OmOmti, cui uni Christi sarcina levis est, aut ea una est sarcina ipsa quae levis est. Secundum hoc dictum est, « et praecepta ejus gravia non sunt ; » ut cui gravia sunt consideret non potuisse divinitus dici, « gravia non sunt, » nisi quia potest esse cordis affectus cui gravia non sint, et petat quo destituitur, ut imspiritaliter intellegatur, hoc idem significat, quia utique, cum hoc testimonium commemorasset apos
Abbreviated transcription (Latin):
tari meminerimꝰ. atq hac instru¬
ere sanitate doctrinȩ: ut ⁊ illinc
grãs agant. cũ instituerint bene
uiuere qđ aliquid sine difficul
tate fecerint. ⁊ ubi difficulta¬
tẽ aliquã sentiunt: fidelissimis
& ꝑseuerantissimis p̃cib. & nu¬
sericordie promptis oꝑib facili¬
tatẽ a dño impetrare ꝑsistant.
Sic aut̃ ꝓficientes. ubi & qͣndo
plenissima iustitia ꝑficiant᷑. non
nimis curo. Ubicũq aut̃. ⁊ qͣndo¬
cũq ꝑfecti fuerint: ñ nisi gr̃adã
confirmo. Sane qͣndo liquido
cognouerint nullũ peccatum se
habere: ñ se dicent ñ hab̾e pecca¬
tũ. ne ueritas in eis ñsit: Sicut
in eis ueritas ñ ẽ. qui cũ hab̾eant.
ñ hab̾e se dicunt. Ualde aut̃ bona
sunt p̾cepta : si legitune his uta¬
mur. So quippe ipso quo firmis¬
sime credit᷑. am̃ iustũ ⁊ bonum.
impossibilia ñ potiusse p̃cipere.
huic ammonem᷑ ⁊ in facilib qͥd
agamꝰ. ⁊ in difficilib qͥd petamꝰ.

Expanded text:
tari meminerimus atque hac instrutari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difftate fecerint; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis et perseverantissimis precibus et misericordiae promptis operibus facilitatem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, nonnisi gratia confirmo. sane quando liquido cognouerint nullum peccatum se habere, non se dicent non habere peccatum. ne ueritas in eis non sit, sicut in eis ueritas non est, qui cum habeant non habere se dicunt? Valde autem \'bona sunt praecepta\', si legitmur . Eo quippe ipso quo firmissime creditur, Deum justum et bonum impossibilia non potuisse praecipere; hinc admonemur, et in facilibus quid agamus, et in difficilibus quid petamus.
Abbreviated transcription (Latin):
recte uiuendũ: & grãm dĩ non
euaeuaui. sine qua natura hu-¬
mana iã contenebrata atq uitia¬
ta. illuminari ñ potest ⁊ sanari.
De qua re cũ istis tota uertitur
tura: itẽ paulo post dixi. Etĩa
ipsam naturã alit̃ dicimꝰ. cũ ꝓpͥe
loquim᷑ naturã hominis in qua
primũ in suo genere inculpabilis
factꝰ ẽ: alit̃ istã in qua ex illius
dampnati pena. ⁊ ignari. ⁊ carni
subditi nascimur. Iuxta quem
modũ : dicit apłs. Fuimmus enĩ
& nos naturalit̾ filii irȩ : sicut &¬
ceteri. Si ergo uolumus animos
adrecte uiuendũ frigidos ⁊ pigro ᷤᷤ.¬
xp̃ianis exhortationĩb excitare
⁊ accendẽ : primitꝰ ex hortemur
ad fidẽ qua xp̃iani fiant. ⁊ eius
nomini subiciant᷑: si ne quo salui
ẽẽ ñ possunt. Si aut̃i.¬
tr iam
xp̃iani st̃. & recte uiuer᷑e negli¬
gunt: uerberent᷑ t̾rorib. ⁊ p̃mi¬
orũ laudib erigant᷑. Ita sane. ut
ñ solũ ad bonas actiones. uerũ
etiã ad pias orationes eos exhor¬

Expanded text:
recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur tura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\', primitus exhortemur ad fidem, qua Christiani fiant et eius nomini subiciantur, sine quo salui esse non possunt. si autem iam christianis sunt et recte uiuere neglegunt, uerberentur terroribus et praemiorum laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhor
Abbreviated transcription (Latin):
bona sibi possint ẽẽ contraria : Hic
forte ille respondebit. Date ueniã.
quia ñ debui dicere. cuicũq bapti.¬
tato carnẽ non posse ẽẽ contrariã:
ut hoc modo uob non baptizatis
contrariã confiterer. sed sine ulla
exceptione dicere debii. carnem
nulli ẽẽ contrariã. Ecce quo se ipse
cõpingit. ecce quȩ loquitur: qui
cur inquit clameni. iã baptiratꝰ
in xp̃o: Illi hoc clament. qͥ nondu
tale beneficium ꝑceperunt. Quoꝵ
inse uoces figurabat apłs. Si tam̃
uł hoc dicunt. Sednaturę ista de.¬
fensio: nec illos hac uoce exclamare
ꝑmittit. Neq enĩ in baptizatis na-¬
tura ẽ: & in non baptizatis natura
ñ.ẽ. Aut si uł in illis uitiata ẽẽ con

Expanded text:
bona sibi possint esse contraria? Hic bona sibi possint esse contraria? Hic forte ille respondebit: Date veniam, quia non debui dicere, cuicumque baptizato carnem non posse esse contrariam, ut hoc modo vobis non baptizatis contrariam confiterer; sed sine ulla exceptione dicere debui, carnem nulli esse contrariam. Ecce quo se ipse compingit; ecce quae loquitur, qui cur, » inquit, « clamem, jam baptizatus in Christo? Illi hoc clament, qui nondum tale beneficium perceperunt, quorum in se voces figurabat Apostolus: si tamen vel hoc dicunt. » Sed naturae ista defensio, nec illos hac voce exclamare permittit. Neque enim in baptizatis natura est, et in non baptizatis natura non est. Aut si vel in illi
Abbreviated transcription (Latin):
baptiratis carnẽ posse ẽẽ contra.¬
riã. Nã cur addidit ia baptira¬
to. cũ poss& etiã hoc ñ addito
dicere. qui fieri potest. ut cuicũq
sit caro contraria. atq ad hoc
ꝓbandũ subicere illã ratiocinati¬
onẽ suã. quia utrũq bonũ ẽ. a
bono conditũ. ⁊ ido non potest
int̾se ẽẽ contrariũ: Si ergo non
baptizati quib certe fatet᷑ car-¬
nẽ ẽẽ contrariã. suis illũ int̾roga¬
tionib urgeant. ⁊ dicant. quis
fecit hominis sp̃m: Iste respon.¬
debit. Ds. Itẽq illi. carnẽ quis
creauit: Respond&e iste. Idem
credo ds̃. Illi tertio. Bonus est
qui utriiq creauit ds̃ : Et iste.
Nulli dubiũ. Atq illi: unũ qđ
restat inquirunt. Et utrũq qd̃
bonus auctor creauit. bonũ ẽ:
Iste fatebit᷑. Tunc illi eum suo
gladio iugulabunt: inferentes con¬
clusionẽ eiꝰ ⁊ dicentes. Si igit̃ sp̃s
bonꝰ ⁊ caro bona ut abono auctore
condita: qui fieri potest ut duo

Expanded text:
baptizatis carnem posse esse contrabaptizatis carnem posse esse contrariam. Nam cur addidit, « jam baptizato; » cum posset etiam hoc non addito dicere, « Qui fieri potest ut cuicumque sit caro contraria: » atque ad hoc probandum subjicere illam ratiocinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum, et ideo non potest inter se esse contrarium? Si ergo non baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis illum interrogationibus urgeant et dicant, Quis fecit homini spiritum? iste respondebit Deus. Itemque illi, Carnem quis creavit? respondet iste, Idem, credo, Deus. Illi tertio, Bonus est qui utrumque creavit Deus? et iste, Nulli dubium est. Atque illi unum quod restat inquirant, Et utrumque quod bonus auctor creavit bonum est? iste fatebitur. Tunc illi eum suo gladio jugulabunt inferentes conclusionem ejus et dicentes: Si igitur spiritus bonus, et caro bona, ut a bono auctore condita, qui fieri potest ut duo
Abbreviated transcription (Latin):
ignis: dicunt᷑ sibi ẽẽ contrariȩ.
Quid si ita sunt caro ⁊ sp̃s : Qd̃
quidẽ ñ affirmamꝰ : sed ut ratio¬
cinationẽ eiꝰ non necessaria illa¬
tione conclusam ostenderemꝰ
hoc diximꝰ. Possunt enĩ ⁊ con¬
traria ñ inuicẽ aduersari: sed
ex alterutro tẽperari. ⁊ bonam
ualitudinẽ reddere. Sicut in
corpore siccitas: ⁊ humiditas. frigꝰ
⁊ calor. Quoꝵ om̃iũ tẽperatione
bona corporalis ualitudo consistit.
Sed qđ contraria ẽ. caro sp̃ui. ut
ñ ea quȩ uolumꝰ faciamꝰ: uitiũ ẽ
ñ natura. Grã mediciualis quę¬
ratur: ⁊ controuersia finiatur.
Duo quippe ista bona abonodõ
condita. quomodo contͣ huius
ratiocinationẽ. in non baptizatis
honunib possunt sibi eẽ contͣria:
An &e hoc eĩ dixisse penitebit.
quod affectu aliquo fidei xp̃ianȩ
locutꝰ ẽ. Cũ enĩ dixit qui fieri po¬
test ut cuicũq iã baptizato sit
caro contraria: significauit non

Expanded text:
ignis, dicuntur sibi esse contrariae. ignis, dicuntur sibi esse contrariae. Quid, si ita sunt caro et spiritus? quod quidem non affirmamus; sed ut ratiocinationem ejus non necessaria illatione conclusam ostenderemus, hoc diximus. Possunt enim et contraria non invicem adversari, sed ex alterutro temperari et bonam valetudinem reddere: sicut in corpore siccitas et humiditas, frigus et calor, quorum omnium temperatione bona corporalis valetudo consistit. Sed quod contraria est caro spiritui, ut non ea quae volumus faciamus; vitium est, non natura: gratia medicinalis quaeratur, et controversia finiatur. 64. Duo quippe ista bona, a bono Deo condita, quomodo contra hujus ratiocinationem in non baptizatis hominibus possunt sibi esse contraria? An et hoc eum dixisse poenitebit, quod affectu aliquo fidei christianae locutus est? Cum enim dixit, « Qui fieri potest ut cuicumque jam baptizato sit caro contraria; » significavit non
Abbreviated transcription (Latin):
rogat. Carnẽ quis creauit: Itẽq
respondo. Idem credo ds̃. Int̾rogat
t̃cio. Bonꝰ ẽ qui utrũq creauit
ds : Respondoe. Nulli dubiũ est.
Adhuc int̾rogat. Et utrũq quod
bonꝰ auctor creauit bonum ẽ :
& ad hoc respond& confitendũ.ẽ.
Dein de concludit. Si igit᷑ ⁊ sp̃s
bonus ẽ. & carobona. ut abono
auctore condita: qui fieri potest.
ut duobona possint sibi eẽ contra¬
ria: Omittodicere. quia tota huiꝰ
ratiocinatio turbaretur. si quis
abeo quȩrera& estus & frigus qͥs
fecit: responder& enĩ sine dubio
ds. Non ego multa in t̾rogo. Ipse
concludat: utrũ aut ista possint
dici ñ bona. aut ñ appareant int̃
se ẽẽ contraria. Hic forte dicit.
Qualitates sunt iste substantiaꝵ:
ñ substantiȩ. Ita ẽ. Uerũ ẽ. Sed
qualitates naturales: ⁊ ad di crea¬
turã sine dubio ꝑtinentes. Sub¬
stantiȩ quippe: ñ ꝑse ipsas. sed ꝑ
suas qualitates. ficut aqua &

Expanded text:
rogat: carnem quis creauit? itemque rogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus ? respondet: nulli d» Adhuc interrogat, « Et utrumque quod bonus auctor creavit, bonum est? » et ad hoc respondet, « Confitendum est. » Deinde concludit, « Si igitur et spiritus bonus est, et caro bona, ut a bono auctore condita; qui fieri potest ut duo bona possint sibi esse contraria? » Omitto dicere quia tota hujus ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret, Aestum et frigus quis fecit? responderet enim, Sine dubio Deus. Non ego multa interrogo: ipse concludat, utrum aut ista possint dici non bona, aut non appareant inter se esse contraria. Hic forte dicit, « Qualitates sunt istae substantiarum, non substantiae. » Ita est, verum est; sed qualitates naturales, et ad Dei creaturam sine dubio pertinentes: substantiae quippe non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
falsa defensione opꝰhaba&e. Gratia
ergo di non qua instituat᷑. sed qua
restituat᷑ querat᷑. Quȩ abisto sola
clamat᷑ non ẽe necessaria: cũ tacet᷑.
Qui si om̃ino nichil de grã di dice.¬
ret.nec eã questionẽ soluendã sibi
p̃poner&e. ut a se de hac re inuidiã
remouero. possoe putari hoo qui¬
dem sentire qđ ueritas habet. sed
ñdixisse. quia ñ ubiq om̃ia dicen¬
da sunt. Proposuit de gr̃ã questio¬
nem. Id respondit: qđ habebat in
corde. Definita questio.ẽ. Non quã
uolebamꝰ: sed ubi quid sentiret
dubitabamꝰ. Deinde multis uerbis
apłi conatur ostendẽ: unde ñ est
controuersia qđ caro ab illo ita sepe
nominetur: ut uelit intelligi ñ
substantiã. sed oꝑa carnis. Quid
hoc ad rem.: Uitia carnis contra¬
ria sunt uoluntati hominis. non
natura accusatur: sed uitiie.¬
medicꝰ quęrit᷑. Quid ẽ. qđ int̾rogat:
quis fecit homini sp̃m: Et respon¬
do sibi. Sine dubio ds̃. Et itẽ int̾¬

Expanded text:
falsa defensione opus habet. gratia falsa defensione opus habet. gratia ergo dei, non qua instituatur, sed qua restituatur, quaeratur;quao ab isto sola clamatur non esse necessaria, cum tacetur. qui si omnino nihil de gratia dei diceret nec eam quaestionem soluendam sibi proponeret, ut a se de hac re inuidiam remoueret, posset putari hoc quidem sentire, quod ueritas habet, sed non dixisse. quia non ubique omnia dicenda sunt. proposuit de gratia quaetionem, id respondit quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. sed ubi quid sentiret dubitabamus. Deinde multis uerbis apostoli conatur ostendere, unde non est controuersia, \'quod caro ab illo ita saepe nominetur, ut uelit intellegi non substantiam, sed opera carnis\'. quid hoc ad rem? uitia carnis contraria sunt uoluntati hominis; non natura accusatur, sed uitmedieus quaeritur. quid est quod interrogat: uitiis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item inter
Abbreviated transcription (Latin):
Quando enĩ istis rectissime dr̃.
quare sine adiutorio gr̃e di dici¬
tis hominẽ posse ẽẽ sinẽ peccato.
Non tunc de illa grã questio est.
qua ẽ. homo condĩtꝰ: sed de ista qua
Fideles enĩ orantes dicunt. Ne nos
inferas intẽptationẽ: sed liba nos
amalo. Si adest possibilitas. ut qͥd
orant : Aut a quo malo si liberari
orant. nͥ maxime de corpore mor¬
tis huiꝰ: Unde ñ lib̾at: nisi gr̃ãdi
de substantia corporis que bona ẽ:
sed de uitiis carnalib. unde ñ lib̾a¬
tur homo sine grã saluatoris: nec
q̃ndo ꝑ mortẽ corporis discedit a
corpore. Et hoc ut dicerae apłs. qͥd
supͣ dixerat: Uideo aliã legẽ in mẽ¬
bris meis repugnantẽ legi m̃tiss
meȩ: & captiuũ me ducentem in
lege peccati. quȩ ẽ in mẽbris meis.¬
Ecce quoduitiũ nature humane:
in obedientia uoluntatis inflixit.
Orare sinatur: ut sanetur. Quid
tantũ de nature possibilitate p̃su¬
mitur:: Uulnerata. sauciata. uexa
taꝑdita ẽ. Uera confessione: non

Expanded text:
Quando enim istis rectissime dicitur, Quare sine adjutorio gratiae Dei dicitis hominem posse esse sine peccato? non tunc de illa gratia quaestio est, qua est homo conditus; sed de ista, quaFideles enim orantes dicunt, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nisi gratide substantia corporis, quae bona est, sed do uitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia saluatoris nec quando per mortem corporis discedit a corpore. et hoc ut diceret apostolus, quid supra dixerat ? uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege paceati, quae est in membris meis.ecce quod uitium naturae humanae inoboedientia uoluntatis inflixit. orare sinatur, ut sanetur. quid tantum de naturae possibilitate praesumitur? uulnerata, sauciata, uexata. perdita est. uera confessione, non
Abbreviated transcription (Latin):
mandã linguã. diuine grẽ posca¬
mus auxiliũ. Non enĩ ait linguã
nullus domare potest: sed nullus
hominũ. Ut cũ domatur: di mise.¬
ricordia. di adiutorio. dĩ gr̃a fieri
fateam᷑. C onet᷑ ergo animã domare
linguã: & dũ conãtur. poscat auxi-¬
liũ. & oret lingua. ut domet᷑ lingͣ.
donante illo qui dixit ad suos. Non
eni uos estis qui loquimini: sed sp̃s
patris ur̃i qui loquit᷑ in uob. Itaq
p̃cepto facere comonemur: quod
conantes. ⁊ nr̃is uirib ñ ualentes.
adiutoriũ diuinũ p̃cemur. Proin¬
de & ipse cũ exaggerasset linguȩ
malũ int̾ hȩc dicens. Non oport&e
fr̃s mei hec ita fieri: continuo monur
consũmatis his quȩ hinc dicebat. quo
adiutorio ista non fierent: quȩ dyxt
fieri ñ oportere. Quis enĩ sapiens a
disciplinatus int̾ uos. ostendat ex bon
conuersatione oꝑationẽ suã. in man.¬
suetudine sapientiȩ. Quod si telum

Expanded text:
mandam linguam diuinae gratiae poscamandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium. non enim ait: linguam \'nullus\' domare potest, sed \'nullus hominum\', ut, cum domatur, dei misericordia, dei adiutorio, dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam l\'t, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua. ut dometur lingua donante illo qui dixit ad suos: non enim non estis qui loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur in uobis. itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse, cum exaggerasset linguae malum inter haec dicens: non o portet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere: quis enim sapiens et disciplinatus inter nos? diseipIinat ex bona conuersatione operationem suam in mansuetud
Abbreviated transcription (Latin):
Ergone linguã nullus hominũ
domare potest: Tanꝗͣ obiurgans
⁊ dicens. Domare feras potestis
linguã ñ potestis: quasi facilius¬
sit linguã domare quã feras. Non
puto qđ iste sit sensus hoc loco. Si
enĩ hoc sentire uellet de facilitate
demandȩ linguȩ: cet̾a sequerent᷑
in bestiarũ comparatione. Nunc
uero sequit᷑. Iiiquietũ malũ: ple¬
na ueneno mortifero. Etiq nocen¬
tiore: quã bestiarũ ẽ. atq serpen.¬
tiũ. Nam illud carnẽ int̾ficit: hoc
uero animã. Os enĩ qđ mentit᷑: occi¬
dit animã. Non ergo quasi id essec
facilius. quã mansuefactio bestiaꝵ.
sõs iacobus illã sententiã ꝓnuncia.¬
uit: aut ea uoce uoluit ꝓnuntia.¬
ri. sed potius ostendens: quantũ
sit in homine linguȩ malũ. ut a
nullo homine domari possit: cũ
ab hominib domentur & bestiȩ.
Neq hoc id̾o dixit. ut huiꝰ in nos
mali dominationẽ ꝑ negligentiã
ꝑmanere patiam᷑: sed ũt ad do-¬

Expanded text:
ergone linguam nullus hominum ergone linguam nullus hominum domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi faciliussit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum est atque serpentium; nam illud carnem interficit, hoc uero animam; os enim quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum, sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit ant ea noce noluit pronuntiari, sed potius ostendens quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo hominedomari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo dixit, ut huius in nos mali dominationem perneglegentiam permanere patiamur, sed ut ad do
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ similitudinẽ non haberet.
nisi cetera omĩs ẽẽt caro peccati.
lam illud quomodo accipiendũ
sit. om̃is qui natꝰ ẽ. ex do ñ peccat.
& non potest peccare. quia sem̃ eiꝰ
in ipso man&. cũ ipse apl̃s ioħes
quasi ñ sit natus ex đo. aut eis lo¬
queretur qui nondũ ẽẽnt nati ex
deo. aꝑte posuerit. si dixerimꝰ quia
peccatũ non habemꝰ : nos ipsos se-¬
ducimꝰ. ⁊ ueritas in nob̾ non ẽ. In
libris quos de hac re ad marcellinũ
scripsi: sicut potui explicare cura
ui. Et illud quod dictũ. ẽ. ñ potest
peccare: ꝓ eo dictũ ẽẽ. acsi diceret᷑
ñ debet peccare: ñ imꝓbanda mͥ
uidetur huiꝰ assertio. Quis enĩ iN¬
sanus dicat debere peccari. cũ ideo
sit peccatũ quia non deb& fieri:
Sane quod apłs iacobus ait. linguã
aut̃ nullus hominũ domare pot̾:
ñ michi uidetur ita intelligendũ
ut exponere uoluit. quasi ꝑ expro¬
brationẽ dictũ. Tanꝗͣ diceretur.

Expanded text:
tamen similitudinem non haberet, tamen similitudinem non haberet, nisi caetera omnis esset caro peccati. Jam illud quomodo accipiendum sit, Omnis qui natus est ex Deo, non peccat, et non potest peccare, quia semen ejus in ipso manet ; cum ipse apostolus Joannes, quasi non sit natus ex Deo, aut eis loqueretur qui nondum nati essent ex Deo, aperte posuerit, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est ; in libris quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur \'non debet peccare\' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
bat quidã quando dicebat. Itine¬
ra mea dirige scđm uerbũ tuum:
&ñ dominetur mͥ om̃is iniqui¬
tas: Ne dum sue diligentiȩ quasi
ꝓpriis uirib fidit: neq hic ad
uerã iustitiã. neq illic ubi sine du-¬
bio ꝑfecta desideranda ẽ. & sꝑan-¬
da ꝑueniat. Et illud qđ aquib dam
eis dr̃: Nusquã eẽ scriptũ his omni-¬
no uerbis posse ẽẽ hominẽ sine pec.
cato: facile refellit. quia non ẽ. ibi
questio quib uerbis dicat᷑ quȩcũq
sententia. Non tam̃ fortasse sine
causa cũ aliquotiens inscripturis
inueniat᷑. homines dictos esse sine
querela: nemo inuenit᷑ qui sit dictꝰ
sine peccato nisi unꝰ solus. de quo
aꝑte dictũ ẽ. Eum qui ñ nouerat
peccatũ. Et eo loco ubi de sacerdo¬
tib scĩs agelutur. Et enĩ exꝑtus ẽ
om̃ia. scđ̾m similitudinẽ si ie pecca¬
to. In illa scilic& carne: quȩ habe¬
bat similitudinẽ carnis peccati.
quãuis ñ ẽẽt caro peccati. Quam

Expanded text:
bat quidam, quando dicebat: itinebat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino ucato, » facile refellit, « quia non est ibi quaestio, quibus verbis dicatur quaecumque sententia. » Non tamen fortasse sine causa, cum aliquoties in Scripturis inveniatur homines dictos esse sine querela, non invenitur qui sit dictus sine peccato, nisi unus solus de quo aperte dictum est, Eum qui non noverat peccatum . Et eo loco ubi de sacerdotibus agebatur, Etenim expertus est omnia, secundum similitudinem absque peccato : in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamvis non esset caro peccati; quam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sȩpe irruant ñ posse cuncta
uitari: negauit debere argui
Ne leui quidẽ correptione
uitari om̃ino ñ possunt: scripturas
utiq ñ aduertens noui testamenti.
ubi dicimꝰ hanc ẽẽ intentionẽ legis
irguentis. ut ꝓpt̾ illa quę ꝑperam
funt. confugiatur ad gr̃am dñi
miserantis. uelut pedagogo con¬
cludente: in eadem fide quȩ pꝰea
reuelata ẽ. ubi & remittant᷑ quȩ
male fiunt. & eadẽ gr̃a uuante
ñfiant. Proficientiũ ẽ. enĩ uia.
quãuis bene ꝓficientes dicantur
& ꝑfecti uiatores. Illa ẽ. aut̃ sũma
ꝑfectio: cui nichil addatur. cũ id
quo tenditur coeperit possideri.
Iauero illud qđ eis dr̃. ipse tu sine
peccato es : reuera ñ ꝑtince ad eam
rem de qua uertitur questio. sed
qđ dicit negligentię suȩ potius im¬
putari quod non. ẽ sine peccato.
bene quidẽ dicit. sed dignet᷑ inde
& orare dñm: ne illi hẽc iniqua
negligentia dominet᷑. quẽ roga-¬

Expanded text:
quod saepe inruant, non posse cuncta quod saepe inruant, non posse cuncta uitari, negauit \'debere argui nc leuia quidem correctione, si uitari omnino non possunt , scripturas utique non aduertens non testamenti. ubi didicimus hanc esse intentionem legis arguentis. ut propter illa quae perperam fiunt confugiatur ad gratiam domini miserantis uelut paedagogo concludente in eadem fide, quae postea reuolata est. ubi et remittantur quae male fiunt et eadem gratia iuuante non fiant. proficientium est enim uia, quamuis bono proficientes dicantur perfecti uiatores. illa est autem summa perfecti; cui nihil addatur, cum id quo tenditur coeperit possideri. lam uero illud quod eis dpeccato es?\' re uera non pertinet ad eam rem, de qua uertitur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem roga
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ in disputationib talium
maxime de testor & horreo. Sed
ꝑgens legere cetera: primo ex dati
similitudĩnib coepi habere suspect
Ait enĩ. Num si dixero homo disp¬
tare potest. auis uolare. Lepus c¬
rere. & non etia ꝑ quȩ hȩc effici
possint cõmemorauero. Id est
linguã. alas. pedes. nũ ego offici¬
orũ qualitates negaui. qui officu
ipsa confessus sũ: Sidetur certe
hȩc eũ cõmemorasse : quȩ natura
ualent. Creata sunt enĩ hȩc m̃bra
huiꝰ modi naturis: lingue. alȩ. pe¬
des. Non tale aliquid põsuit . qual
de grã intelligi uolumꝰ. sine qua
homo ñ rustificat᷑: ubi de sanandis
ñ de instituendis naturis agitur.
Finc iã ergo sollicitꝰ cepi legere cea
& me non falso cõperi susp̾icatum.
Quo priusquã ueniã: uidete qͥd
dixerit. Cum tractar&e questions
de differentia peccatorũ. & obici.¬
ret sibi quod quidã dicunt. leus
quȩdã peccata. ipsa multitudini

Expanded text:
hoc enim in disputationibus talium hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo. sed pergens legere cetera primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. ait enim: nunc si dixero: homo disputare potest, auis uolare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemorauero, id est linguam. alas, pedes. num ego officiorum qualitates negaui. qui officia ipsa confessus sum? uidetur certe haec eum commemorasse, quae natura ualent; creata sunt enim haec membra huiusmodi naturis, lingua, alae, pedes. non tale aliquid posuit, quale de gratia intellegi uolumus, sine qua homo non iustificatur, ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. hinc iam ergo sollicitus coepi legere cetera et me non falso comperi suspicatum. Quo priusquam ueniam. uidete quid dixerit. cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum et obiceret sibi, quod quidam dicunt lenia quaedam peccata ipsa multitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
ci potest. Antu qui rem negando
⁊ quicquid illud ÷ ꝑ qđ res efficit᷑
ꝓcul dubio negas. Oblitus est
iam se illi respondere : qui rẽ ñ
negat. Cuiꝰ obiectionẽ: paulo an¬
te ꝓposuerat dicentis. Potest qͥdẽ
illã ꝓ qua nstẽ multũ laborat pos¬
sibilitatẽ negat. qui ei iã dicit
potest ẽẽ sed̾ ꝑ dei grãm: Uerũ¬
tamen quia isto dimisso qui rem
iã confitet᷑. agit ad huc aduersus
eos qui negant ẽẽ possibile ho-¬
minẽ sine p̾eccato. quid ad nos:
Contra quos uult agat. dũ tam̃
hoc confiteat᷑: quod impietate
sceleratissima negat᷑. sine grã di
hominẽ sine peccato ẽẽ ^ posse. Dicit.
Ergo. siue ꝑ gr̃ãm. siue ꝑ adiutoriũ
siue ꝑmiscdĩam. & quic quid illud
est ꝑ quod ẽẽ homo absq peccato
potest. confitetur quisquis rẽ ipsa
fatet᷑. Fadeor dilectioni ur̃ę. cum
istalegerẽ. lȩtitia repente ꝑfusus
sum: quod di grãm ñ negaret. ꝑ
quã solã homo iustificari potest.

Expanded text:
ci pci pet quicquid illud est per quod res efficitur procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem illam, pro qua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. dicit ergo: siue per gratiam siue per adiutorium misericordiam et quicquid illud est per quod esse homo absque peccato potest, confitetur quisquis rem ipsam fatetur. Fateor dilectioni uestrae, cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod dei gratiam non negaret, per quam solam homo iustificari potest;
Abbreviated transcription (Latin):
ab soluat scđm uerba sua. Quia si
idcirco talis fuit quod aliud ẽẽ nou
potuit.: culpa caruit. Sed obiecit
sibi quasi ab alio dictũ: & ait.
Potest quidẽ ẽẽ: sed ꝑ dei grãm
inquies. Deinde uelut responden¬
do¬
subiungit. Ago humanitati tuȩ
grãs. quod assertionẽ meã quam
dudũ oppugnabas. ñ modo non
oppugnare. aut confiteri solum
condentus non es: uerũetiã non
refugis cõꝓbare. Nã dicere pot̃
quidem. sed ꝑ illud aut illud.
quid aliud ẽ. quã non solũ senti¬
re qđ possit ẽẽ. uerũ etiã quomo¬
do uł qualit̾ possit ostendere :
Nullus itaq magis alicuius rei
possibilitatẽ ꝓbat᷑: quã qui eius
etiã qualitatem fatetur. quia nec
absq re ẽẽ qualitas potest. his
dictis: iterũ sibi obicit. Sed tu
inquies. hoc in loco di grãm. qͣndo
quidẽ eã ñ cõmemoras. uideris
abnuere. Deinde respondit. Ego¬
ne abnuo. qui rẽ confitendo con
fitear necesse. ẽ. & ꝑ quod res effi¬

Expanded text:
absoluat secundum uerba sua, quia \'si absoluat secundum uerba sua, quia \'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit\'. Sed obiecit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse, sed per dei gratiam, inquies. deinde uelut respondendosubiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi obieit: sed tu, inquies, hoc in loco dei gratiam, quando quidem eam non commemoras, uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitear necesse est et per quod res effi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ñ propt̃ peccatũ nascendi ori¬
gine attractũ : sed ꝓpt̾ imitationẽ
dictũ.ẽ. Si ergo iđo dr̃ adã actor
om̃iũ qui subsecuti sunt peccatoꝵ.
quia primꝰ peccator in hominib
fuit.cur ñ potius abel quã xp̃s
ponitur caput om̃iũ iustoꝵ. quia
primus in hominib iustꝰ fuit:
Sed de infante ñ loquor. Iuuenis
uł senex in ea regione defunctꝰ
ẽ. ubi non potuit᷑ xp̃i nom̃ audire.
Potuit fieri iustꝰ ꝑnaturã. & libe¬
rũ arbitriũ annon potuit: Si
pocusse dicunt: ecce qđ ẽ crucẽ
xp̃i euacuare. sine illa quẽ quã
ꝑ naturalẽ legẽ. ⁊ uoluntatis
arbitriũ iustificari posse conten¬
dere. Dicamꝰ & hic. Ergo xp̃e
gratis mortuus. ẽ. Hoc enĩ om̃s
possent: etiã si mortuus ille ñ
ẽẽt. Et si iusti ẽẽnt: quia uellent
ẽẽnt. ñ quia iusti eẽ non possent.
Si aut̃ sine xp̃i grã iustificari om̃i¬
no ñ potuit: etiam istũ si audet

Expanded text:
omnes non propter peccatum nascendi oriomnes non propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium qui subsecuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cur non potius Abel quam Christus ponitur caput omnium iustorum, quia primus in hominibus iustus fuit? sed de infante non loquor; iuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit \'Christi nomen audire. potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium au non potuit? si potuisse dicunt. occoquod est crucem Christi euacuare \'sinc illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere\'. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est; hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum, si audet,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quales homines quidã tẽpore
aliquo fuerint. non qđ aliud ẽs̃ ñ
potuerint. Unde & iure inueniun¬
tur ẽ culꝑabiles. Na si idcircõ ta.¬
les fuerunt. quia alud ẽẽ ñ potu-¬
erunt. culpa carent. Uidete qͥd
dixerit. Ego autẽ dico paruulũ
natũ. in eo loco ubi ei ñ potuit per
xp̃i baptismũ subueniri morte p̃¬
uentũ. id circo talem fusse id est
sine lauacro regenerationis exisse:
quia ẽẽ aliud ñ p̾otuit. Absoluat
ergo eũ. & aꝑiat ei contra senten¬
tiam dñi regnũ cęloꝵ. Sed ñ eũ
absoluit apłs qui ait. P unum ho-¬
minẽ peccatũ intrauit in mundũ.
& ꝑ peccatũ mors: ⁊ ita in om̃s
homunes ꝑtransit: in quo om̃s pec¬
cauerunt. Recte ergo dãpuatione
quę ꝑ uniuersã massam currit. ñ
adinitatur in regnũ cęloꝵ: Quã¬
uis xp̃ianus non solũ ñ fuerit: sed
nec ẽẽ potuerit. Sed non dãpnat᷑
inquiunt: quia in adam peccasse

Expanded text:
tur, quales homines quidam tempore tur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit. Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse