comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
signans se cruce dñica
cũ his qui se ceperant
abire cepit ad eoꝵ castͣ.
Nondũ collem qui ciui¬
tati ĩminet p̾t̾ierat.
⁊ impulsus a bollone
ruit in faciem ferebat᷑¬
uallis. Cumq surrexis¬
set ⁊ ccͣ adu̾sum mon¬
tem niteret᷑. a bosone
lapide ꝓcussus incapi¬
te ꝯcidit. Sp̃mq exala¬
uit. Inde fue ligatis
pedib ꝓtractꝰ. lorica q
qua amiciebat᷑ exutus
ac lanceis ꝯfixus ꝑ to¬
tum cͥcunducit᷑ exerci¬
tum./ Mũmolus sane
thesauros diripiens uni¬
uersos in du̾sis occulu¬
it locis. dataq sequẽtiᷤ
luce diei hostib portas
urbis aperuit. Qui in
tantã cedis exarsere
insaniã. ut etiã sacerdo¬
tes dñi adnixa ugula¬
rent altaria. reliquos q
ciuiũ cũ ip̃a ꝯcremarẽt
urbe. Quoꝵ dux leude¬
gisilus clam ad pͥncipẽ
Guntrãnũ nũtios mi¬
serat: suꝑ traditores ci¬
uitatis eiꝰ exquisituros
iudicii sñiam. Ille cunc¬
tos gladio puniri p̾ce¬
pit. ut huiꝰ modi ausus
de regno tolleret᷑ fnͣcoꝵ

Expanded text:
signans se cruce Dominica, cum his qui se ceperant abire coepit ad eorum castra. Nondum collem, cui civitas imminet, praeterierat, et impulsus a Bollone ruit in faciem ferebatuvallis. Cumque surrexisset et contra adversum montem niteretur, a Bosone lapide percussus in capite concidit spiritumque exhalavit. Inde fune ligatis pedibus protractus, loricaque qua amiciebatur exutus, ac lanceis confixus, per totum circumducitur exercitum. Mummolus, sane thesauros diripiens universos, in diversis occuluit locis, dataque sequentis luce diei, hostibus portas aperuit urbis. Qui in tantam caedis exarsere insaniam ut etiam sacerdotes Domini ad ipsa jugularent altaria, reliquosque civium cum ipsa concremarent urbe. Quorum dux Leudegisilus clam ad principem Guntrannum nuntios miserat, super traditores civitatis ejus exquisituros judicii sententiam. Ille cunctos gladio puniri praecepit, « ut hujusmodi ausus de regno tolleretur Francorum,
Abbreviated transcription (Latin):
humanis exẽpto filiꝰ
eiꝰ ludouicꝰ successit. qͥ nil
monialẽ qndã sicuti a ma¬
iorib accepimꝰ. kale mona¬
st̾io puellaꝵ abstͣctã cõ¬
iugio copulans suo pcc̃m
qd̾ nicħ maiꝰ ẽẽ noscitur
ꝑpetrarit. Huiꝰ in dieb ef¬
tura cladẽ aduenit. Intu¬
liss q maiorẽ suꝑiorib¬
ausus. Deniq parua ma¬
nu ĩmim̾as hostiũ pha
langes.ita fudit ut uix
nũtiꝰ suꝑuiu̾et. Qua pla¬
ga humiliati dani. galli¬

Expanded text:
humanis exempto, filius ejus Ludovicus successit, qui Nihil monialem quamdam, sicuti a majoribus accepimus, Calae monasterio puellarum abstractam, conjugio copulans suo, peccatum, quod nihil esse noscitur, perpetrarit. Hujus in diebus eftura cladem advenit, intulissetque majorem superioribausus. Denique quod parva manu innumeras hostium planges ita stravit, ut vix nuntius superviveret. Qua plaga humiliati Dani Galli
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui obiuã ei nauigio
uen̾ant locutꝰ. roricũ sͥ
fi delẽ benigcie suscepit
⁊ rodulfũ ĩfidelia machi¬
nantẽ. ⁊ suꝑflua expetẽ
ip̃ius insidias fideles su¬
os ad munitionẽ parau̾
Indeq ꝑ attiniacũ itin̾e
equestri reu̾tentes nati¬
uitatẽ dñi in monast̾io
sc̃i medardi celebrauit.

Expanded text:
nis, qu obviam ei navigio venerant, locuturus, Roricum sibi fidelem benigne suscepit, et Rodulfum infidelia machinantem et superflua expetentra ipsius insidias fideles suos ad munitionem paravit. Indeque per Attiniacum itinere equestri revertens, nativitatem Domini in monasterio sancti Medardi celebravit.
Abbreviated transcription (Latin):
quisq foret qui uectatõe
equoꝵ uteret᷑. Fracto gͦ
młto excitu laboris incõ¬
modo. ⁊ ĩpiuso extursu
aqtanoꝵ subinde ⁊ mo¬
leste ferente statuit ĩpe¬
rator. ad uillã cuiꝰ uoca¬
bulũ ẽ restis uenire.
ibiq ligeris anne trãs¬
meato. in frãtiam hie¬
matũ redire. Qd̃ ⁊ fecit
lic minꝰ honeste quam

Expanded text:
quisque foret, qui vectatione equorum uteretur. Fracto ergo multo exercitu laboris incommodo et inproviso excursu Aquitanorum subinde et moleste ferente, statuit imperator ad villam, cuius vocabulum est Restis, venire, ibique Ligeris amne transmeato, in Frantiam hiematum redire. Quod et fecit, licet minus honeste quam
Abbreviated transcription (Latin):
d̾icũ ꝓruũt. Qd̾ ille cer¬
nens aregifilũ sic alloqͥt᷑
Quia ĩquit o aregifile ꝑ¬
nriis me decepisti tuis
Ex hoc tp̃rte uiuentẽ nlłs
cernet oculus carnis. Et
ħ dicens. utipoteeũ sta¬
bat. lancea int̾ scapulas
adacta eũ t̾re defixit. Eua¬
guato gladio hortatꝰ soci¬
os suꝑ hostes irruit. ac qͦ
ced̾e nõ cessauit. Archadiꝰ
qͦ qui urbẽ arĩmã childe¬
b̾to tradid̾at bituricas
aufugit. Ea urbs tũc chil¬
deb̾to parebat. mat̃ u̾o
eiꝰ atq amita ꝯp̾hense
apd̃ cadurtũ urbẽ exilia¬
te sunt.
Nde fr̃e clotario ĩ societa¬
tẽ ascito ip̃e cũ filio the¬
odeb̾to thoringã petit
perat toringis rex herm̃¬
cidatis. Cui accesẜat ex cõ¬
iugio uana q̃dam m̃tis
elatio. qd̃ ei filia theodici
regis italici. ex sorore sus¬
cepta clodonei. iure copu¬
laret᷑ nuptiali. hoc muli¬
ebri fastu elata. qd̃ rega¬
li man̾et eꝓsapia frẽm
mariti berthariũ nõĩe

Expanded text:
dericum proruunt. Quod ille cerdericum proruunt. Quod ille cernens, Aregisilum sic alloquitur: « Quia, inquit, o Aregisile, perjuriis me decepisti tuis, ex hoc tempore te viventem nullus cernet oculis carnis. » Et haec dicens, uti pone eum stabat, lancea inter scapulas adacta eum terrae defixit, evaginatoque gladio, hortatus socios, super hostes irruit, ac, qucaedere non cessavit. Arcadius quoque, qui urbem Arverniam Childeberto tradiderat, Bituricas aufugit. Ea urbs tunc Childeberto patebat. Mater vero ejus atque amita comprehensae, apud Cadurcum urbem exsiliatae sunt.Inde, fratre Clotario in societatem adscito, ipse cum filio Theodeberto Thoringam petit. Praeerat Thoringis rex Hermefratribus. Cui accesserat ex conjugio vana quaedam mentis elatio, quod ei filia Theodorici regis Italici, ex sorore suscepta Clodovei, jure copularetur nuptiali. Haec muliebri fastu elata quod regali manaret prosapia, fratrem mariti, Bertharium nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
capse euͣngłioꝵ. Que oĩa
cũ solido fab̾cata auro fo
rent. gẽmisq ornata.
oꝑe inclusorio. rex tñ in¬
teger ab eoꝵ cupiditate
ut erat largissimꝰ cũcta
diu̾sis p̾buit eccłuis. S
dũ incursare studet alie¬
na. ꝑdidit que putabat
sua. Nam theod̾icus fr̃
ip̃ius dolens arĩmor rũ
urbẽ ab eo sͥ fuisse subla¬
tam. eã ip̃e it̾ato ĩuadit
Cesisq uł fugatis quos
regnũq sͥ deb̾i. perimi
iussit. ⁊ q̃ eiꝰ erãt sb̾fisco
redigi. hic ⁊ enĩ mũd̾icus
ua manu castrũ uicturia¬
cum ccͣ theod̾icũ ꝑuasit.
ubi dũ rex eũ obsidione
cinxiss ⁊ suꝑare neqͥret
ciudã suoꝵ aregifilo nõie
imꝑat ut dato sacram̃to
securitatis mũdicũ aca¬
stello exire suadeat. qͣtiꝰ
a cͥcũsedentib ꝑimiposs.
Ille p̃cepto obtẽꝑat. accͥꝯ¬
uentũ hoĩem castro edux̃
Datoq in hunc mod̾ suis
signo quid ait eppłi hũc
iurũ aspicitis. ac si ñ qͣm¬
illi auditis impetũ in mũ¬

Expanded text:
capsae Evangeliorum. Quae omnia cum solido fabricata forent auro, gemmisque ornata opere inclusorio, rex tamen integer ab eorum cupiditate cuncta ut erat largissimus diversis tribuit ecclesiis. Sed dum incursare studet aliena, perdidit quae putabat sua. Nam Theodoricus frater ipsius, dolens Arvernorum urbem ab eo sibi fuisse sublatam, eam ipse iterato invadit, caesisque vel fugatis quos regnumque sibi deberi, perimi jussit, et quae ejus erant sub fiscum redigi. Hic etenim Mundericus va manu, castrum Victuriacum contra Theodoricum pervasit. Ubi dum rex eum obsidione cinxisset, et superare nequiret, cuidam suorum, Aregisilo nomine, imperat ut, dato sacramento securitatis, Mundericum a castello exire suadeat, quatenus a circumsedentibus perimi posset. Ille praecepto obtemperat, ac circumventum hominem castro educit, datoque in hunc modum suis signo: « Quid, ait, o populi, hunc virum aspicitis, ac si nunqilli auditis impetu in Mun
Abbreviated transcription (Latin):
rialis aule theod̾icꝰ nõie
uir spectate prudentie.
Cuiꝰ pat̾ theodorꝰ macedo¬
ma genitꝰ cuiꝰdã idacii
patͥcii dũ ẽẽt famulus
liam amare cepitarden
Sciens ea d̾de gente ẽẽ
ꝓgnatã. Cuiꝰ dña que se
fructu uentͥs dolebat

Expanded text:
icus nomine vir spectatae prudentiae, cuius pater Theodorus Macedonia genitus, cuiusdam Idacii patricii dum esset famulus, liam amare cepit ardensciens eadem de gente esse prognatam. Cuius domina, quae se fructu ventris dolebat
Abbreviated transcription (Latin):
fraude ricimirign̾is
sui int̾empto. ip̃is etiam
romane urbis sũms ar¬
cib ĩfestꝰ minitare cepit.
Qna de cã romani ⁊ ma¬
xime gothi legatos ad le¬
onem ꝯstantmopolitañ
ĩpatorẽ dirigũt. oratum
ut sͥ aliqͥs mut̾et᷑ pͥnci¬
ꝓpulsarẽt hostiũ. Erat¬

Expanded text:
fraude Ricimiri generi sui interempto, ipsis etiam Romanae urbis summis arcibus infestius minitare coepit. Qua de causa Romani et maxime Gothi legatos ad Leonem Constantinopolitanum imperatorem dirigunt oratum ut sibi aliquis mitteretur principropulsarent hostium. CA
Abbreviated transcription (Latin):
uisem ꝯiugẽ cum filio.
hiis dictis euaginatogla¬
dio impetũ faciebat ĩ ad¬
u̾sariũ. Cuiꝰ conatũ unꝰ
intelligẽs famuloꝵ bra¬
chiis ꝯplexum resupinat
eberulfũ qui iama gla¬
gina exemptũ ensem ini¬
mici defixit in lat̾a. Sicq
a cͥcunstantib eiꝰ satelli¬
tib inuasus multis teloꝵ
intfectus est ictib. Clau¬
dius u̾o tam ĩmanis faci¬
noris sͥ male ꝯscius. ad
cellam alb̃is ꝯfosso latere
abscissoq pollice ꝓfugit
poscens se occuli ab eo.
u̾intam̃ irruentib ebe¬
rulfi stipatorib uallat᷑

Expanded text:
visam conjugem cum filio. visam conjugem cum filio. « His dictis, evaginato gladio impetum faciebat in adversarium. Cujus conatum unus intelligens famulorum, brachiis complexum resupinat Eberulfum. Qui jam a Clagina exemptum ensem inimici defixit in latera; sicque a circumstantibus ejus satellitibus invasus, multis telorum interfectus est ictibus. Claudius vero, tam immanis facinoris sibi male conscius, ad cellam abbatis, confosso latere abscissoque pollice, profugit, poscens se occuli ab eo. Verumtamen irruentibus Eberulfi stipatoribus, vallat
Abbreviated transcription (Latin):
leris p̾cio. ad eberulfũ acce¬
dit iurat ꝑ deũ ꝑq om̃ia
celi ac t̾re sc̃a. nullũ sideliꝰ
aut posse aut uelle cãm
eius apud regẽ exequi ꝙͣ
se. Perpensabat enĩ infe¬
lix alio eum nõ posse cõ¬
modiꝰ decipi ꝯmento. qmn
suo ꝑiurio. Quid plura:
Credidit miser deieranti
ac in crastinũ acłicis ac¬
clus cum eo ad ꝯuiuiũ
accedit. finitis epulis. ebe¬
rulfo secum ꝑ atriũ basi¬
lice deambulanti. ⁊ mu¬
tuam amiciciã iureiurã¬
do pollicenti. ait claudiꝰ
Si forte facultas foret io¬
cundiora reppetiri uina
sateor me eoꝵ ardere desi¬
derio. Respondẽs eberul¬
fus cuncta que cuperet
se p̾biturũ. dũ mododig¬
naret᷑ eł adire hospiciũ
umiu̾sos dirigit pu̾os po¬
cioris uini haustũ quesi¬
turos. Cernens claudius
illũ residisse solũ cuiꝰ ma¬
gis ip̃e letum ꝙͣ aliquod
sitiret merũ manꝰ eleuãs
ꝯtra scĩ martini sepul¬
chrũ eum in hũc exorabat
modũ. Te inquiens sce
ꝯfessor oro ut sospes re¬

Expanded text:
leris pretio, ad Eberulfum accedit; jurat per Deum perque omnia coeli ac terrae sancta, nullum fidelius aut posse aut velle causam ejus apud regem exsequi quam se. Perpendebat enim infelix alio eum non posse commodius decipi commento quam suo perjurio. Quid plura? Credidit miser dejeranti, ac in crastinum a clericis accitus, cum eo ad convivium accedit. Finitis epulis, Eberulfo, secum per atrium basilicae deambulanti et mutuam amicitiam jurejurando pollicenti, ait Claudius: « Si forte facultas foret jucundiora reperiri vina, faterer me eorum ardere desiderio. » Respondens Eberulfus cuncta quae cuperet se praebiturum, dum modo dignaretur ejus adire hospitium, universos dirigit pueros, potioris vini haustum quaesituros. Cernens Claudius illum resedisse solum, cujus magis ipse lethum quam aliud sitiret merum, manus elevans erga sancti Martini sepulcrum, eum in hunc exorabat modum: « Te, inquiens, sancte confessor, oro, ut sospes re
Abbreviated transcription (Latin):
nõie charterii petrogorici
antistitis lit̾as ferentes
in quib int̾ alia que de
chilꝑico ꝯtinebant᷑ ma¬
diso pulsum descendisse
ad inf̾num. Utiq hoc uo¬
lens intelligi qd̃ a regno
guntrãni in dñium deue¬
niss chilꝑici. Quib pa¬
riter cum delatorib dire
betur.
Eniq post funera filioꝵ
chilꝑico filius nascitꝰ
quẽ seq̃ñti anno parisiꝰ
in pascha bap̃ari fecit. the¬
odericũq nõĩauit.

Expanded text:
e Charterii Petrogorici antistitis litteras ferentes. In quibus, inter alia quae de Chilperico continebantur madiso pulsum descendisse ad infernum. » Utique hoc volens intelligi, quod a regno Guntranni in dominium devenisset Chilperici. Quibus regi pariter cum delatoribus direbetur. Denique post funera filiorum, Chilperico filius nascitur, quem sequenti anno Parisius in Pascha baptizari fecit Theodoricumque nominavit.
Abbreviated transcription (Latin):
erat aliquos aqͥtanoꝵ suã
expectare siñam qualit̾
res ordinaret᷑ aqͥtanici
regni. alios ã indigne fre
eo ꝙ audierint. karolo idẽ
a patre traditũ regnum
Nam imꝑatore de talib
sollicito. ebromꝰ nobilis¬
simꝰ pictauensis ep̃s. fla¬
teram aduenit. nũtiãs
tam se ꝙͣ cet̾os pͥmores
eidẽ regni ĩperatoris ex¬
pectare uolũtatẽ. ⁊ impe¬
rantis exequi ussionẽ
Erant enĩ in hac ꝯspi¬
rantes uolũtate. maxi
comes. ⁊ gener qͦndam
pippini. necñ ⁊ rathariꝰ
simiłr comes pippini ge¬
seq̃ntes uolũtatẽ ⁊ ulło
pot̾ant pacto se iungi.
uł maximꝰ fuit emenus
quidã assum̃tes filiũ qͦn¬
dam pippini regis pippi¬
nũ itidẽ nõie. quaqͣu̾lũ¬
moris talib ẽ p̾datõi atq
tyramudi operã dantes.
cabat᷑ gͦ p̾fatus antistes
ebromꝰ imꝑator ẽ. ne in lõ¬
gum differret hũc mor¬
bũ serpentẽ. s mature me¬
deret᷑ ꝑ suũ aduentũ in¬

Expanded text:
erat, aliquos Aquitanorum suam erat, aliquos Aquitanorum suam expectare sententiam, qualiter res ordinaretur Aquitanici regni, alios autem indigne ferre, eo quod audierint, Karolo idem a patre traditum regnum. Nam imperatori de talibus sollicito Ebroinus nobilissimus Pictauensis episcopus Flateram advenit, nuntians tam se quam ceteros primores eiusdem regni imperatoris expectare voluntatem et imperantis exequi iussionem. Erant enim in hac conspirantes voluntate maximcomes et gener quondam Pippini, necnon Ratharius similiter comes Pippini gesequentes voluntatem et nullo poterant pacto seiungi. vel maximus fuit Emenus quidam, assumentes filium quondam Pippini regis, Pippinum itidem nomine, quaqumoris talibus est, praedationi atque tyrannidi operam dantes. Precabatur ergo praefatus antistes Ebroinus imperatorem, ne in longum differret hunc morbum serpentem, sed mature mederetur per suum adventum in
Abbreviated transcription (Latin):
udouicꝰ u̾o audiens
huiꝰ modi patͥs erga
fr̃es suos uolũtatẽ ⁊ reg¬
ni int̾ eos duusionẽ non
tulit. Id̾oq quicqͥd regni
dũ statuit. Qd̃ cũ ĩpera¬
tori delatũ ẽẽt. in tnͣsactã
festuutatẽ paschalẽ diffe¬
rendũ iudicauit. Qua ꝑ¬
acta nequaꝙͣ ꝓ crastinan¬
dũ in talib ratꝰ cũ mul¬
tis uirib renũ quid̃ ma¬
uenit. ibiq aliꝙͣdui ob col¬
ligend̃ cõsedit ex̾citum.
Quo coacto usq hodomi¬
am ꝑrexit. ibiq filiꝰ quã¬
ĩcrepatꝰ ab eo male se egis¬
se ꝯfessus em̃datur̃q se
ꝓperã gesta ꝓfessus ẽ. at
ĩꝑator cõsueta ⁊ sͥ semꝑ
amica utens mãsuetudĩe
⁊ filio indulsit. ⁊ eũ u̾b̾
pͥmũ ut dignũ fuit. pau¬
lulũ asperis ĩcrepauit. Pꝰ
aũ lemorib demłtũ in
regno reliqͥt. atq ĩ redeũ¬
do renũ ĩ loco qui cõfluen¬
na uenatõnẽ solitã ꝑactu¬
rus. In qua cũ ex̾ceretur
nũtii ad er̃ certissimi ue¬
nerũt. affirmãtes ꝙ u̾m

Expanded text:
udouuicus vero audiens huiusmodi patris erga fratres suos voluntatem et regni inter eos divisionem, non tulit, ideoque quicquid regni dum statuit. Quod cum imperatori delatum esset, in transactam festivitatem paschalem differendum iudicavit. Qua peracta, nequaquam procrastinandum in talibus ratus, cum multis viribus Hrenum quidem Movenit, ibique aliquandiu ob colligendum consedit exercitum. Quo coacto, usque Bodomiam perrexit, ibique filius quamincrepatus ab eo male se egisse confessus, emendaturumque se perperam gesta professus est. At imperator consueta et sibi semper amica utens mansuetudine, et filio indulsit et eum verbis primum, ut dignum fuit, paululum asperis increpavit, post autem lenioribus demultum in regno reliquit, atque in redeundo Hrenum in loco, qui Confluenna venationem solitam rus. In qua cum exerceretur, nuntii ad eum certissimi venerunt, affirmantes, quod verum
Abbreviated transcription (Latin):
uisa sũt suis fidelib mã¬
aliqui illoꝵ cabillono oc¬
currerẽt ĩperauit. Ibi eĩ
gen̾alẽ indixit ꝯuentũ.
Nullus porro succenseat
ĩpatori qd̃ dictante crude¬
litate nepotẽ suũ regno
pͥuare uolu̾it. cũ ip̃e mo¬
rem gentis natiuũ noue¬
rit ut pote cõmitͥtus ilł
⁊ qr leuitati atq aluis
studentes uitus gͣuitati
atq stabilitati penitꝰ re¬
nũtiarint. ⁊ ut talẽ pippi¬
nũ patrẽ eiꝰ fac̾e possent.
pene õs qui ob custodelam
illiꝰ missi erant. sic̃ sͥ olĩ

Expanded text:
visa sunt suis fidelibus manaliqui eorum in Cabillono occurrerent imperavit. Ibi enim generalem indixit conventum. Nullus porro succenseat imperatori, quod dictante crudelitate, nepotem suum regno privare voluerit: cum ipse morem gentis nativum noverit, ut pote connutritus illis, et quia levitati atque aliis studentes vitiis, gravitati atque stabilitati penitus renuntiarunt, et ut talem Pippinum fratrem ejus facere possent, pene omnes qui ob custodelam ei missi erant, sicut sibi oli
Abbreviated transcription (Latin):
loco qui sublacꝰ dr᷑. qui ab
urbe roma qͣdraginta mi¬
lib abest. ⁊ pꝰea ĩ castro
cassino qd̵ haꝵ appellat᷑
⁊ magne uite m̾itis. ⁊
apłicis uͥtutib esfulsit.

Expanded text:
loco qui Sublacus dicitur, qui ab urbe Roma quadraginta millibus abest, et postea in Castro Cassino quod Harum appellatur, et magnae vitae meritis, et apostolicis virtutibus effulsit.
Abbreviated transcription (Latin):
ineuthicis sectã dilapsũ
ad uerã ⁊ catholicã dire¬
natoq antino patͥarcha
ꝯstantinopolitano non
młto pꝰ idẽ ppͣ. apd̾ eandẽ
urbẽ diẽ oblit. Cui succes¬
sit in pontificatu silueriꝰ.
hic leuatꝰ est a tiranno
theodoto qui apd̃ gothos
regnũ arripũat. sñ delib̾a¬
tione decreti ĩꝑialis. Qui
corruptꝰ peccunia talẽ ti¬
morẽ induxit cdlero ut qͥ
ñ ꝯsentiret gladio puni¬
ret᷑ Post m̃ses duos nutu
diumo extingiit᷑ theodo¬
gis. Tũc ueniẽs belisariꝰ
patͥcius in ꝑtes siliciẽ au¬
diuit qd̵ gothi fecissent
sͥ regẽ. ⁊ inde ꝑ cãpaniam
ꝓperauit neapolĩ. ꝙͣ ⁊ ob¬
sid̾e cepit. qr ciues neapo¬
litani. noluerũt aꝑire ei
Qui pugnando cuutatẽ
introiuit. ⁊ gothos qͦscũq
obuios hũit neci tͣdidit
factoq maxĩo bello ꝯtra
uuitigis ingressus ẽ urbẽ
romã ⁊ cuutatẽ muni¬
uit. Tunc recolligẽs uuiti¬
gis młtitudinẽ gothoꝵ
uno anno ita obsedit ur¬
bem romã ut nulli ẽẽt

Expanded text:
ectam delapsum, ad veram et catholicam redunatoque Anthimo patriarcha Constantinopolitano, non multo post idem papa apud eamdem urbem diem obiit. Cui successit in pontificatu Sylverius. Hic levatus est a tyranno Theodoro, qui apud Gothos regnum arripuerat, sine deliberatione decreti imperialis. Qui corruptus pecunia talem timorem induxit clero, ut qui non consentiret gladio puniretur. Post menses duos nutu divino exstinguitur Theodorex. Tunc veniens Belisarius patricius in partes Siciliae, audivit quod Gothi fecissent sibi regem, et inde per Campaniam properavit Neapolim, quam obsidere coepit, quia cives Neapolitani noluerunt aperire ei. Qui pugnando civitatem introivit, et Gothos, quoscunque obvios habuit, neci tradidit, factoque maximo bello contra Withigem, ingressus est urbem Romam, et civitatem munivit. Tunc recolligens Withigis multitudinem Gothorum uno anno ita obsedit urbem Romam, ut nulli esset
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis austrasiis. ⁊ de
regno burgũdie auxilia¬
rib ualidis. Gundoaldũ
mandat q ut t̾ram ho¬
stilem petentes predas
faciant incendias spar¬
gant. captiuos ꝙͣ płes
abducant. Qui e cam¬
pania rem̃si digressi pa¬
gum suessionicũ uastatu¬
ri agrediunt᷑. Cum uite¬
rim fredegundis euoca¬
tis qui sͥ parebãt fran¬
cis. ascito etiã land̾ico
qui tutor a Guntranno
ut meminimꝰ clocha¬
rio filio suo datus fu̾at
facta contione sic uni¬
u̾sos alloquit᷑. Et p̾ se
pũm gestans rogat ne
in fantiam regis pu¬
hostib deppłatos agros
relinqͣnt. meminerint¬
ꝙ se ñ ꝯtẽptũ puericie
ꝓmisisse s uen̾atõnem

Expanded text:
cunctis austrasiis et de regno Burgundiae auxiliaribus validis, Gundoaldum mandatque ut, terram hostilem petentes, praedas agant, incendia spargant, captivos quamplures abducant. Qui e Campania Remensi digressi, pagum Suessionicum vastaturi aggrediuntur, cum interim Fredegundis, evocatis qui sibi parebant Francis, ascito etiam Lauderico qui tutor a Guntranno, ut meminimus, Clotario filio suo datus fuerat facta concione sic universos alloquitur et puerum prae se gestans, rogat: « Ne infantiam regis puhostibus depopulandos agros relinquant. Meminerint se non contemptum pueritiae promisisse, sed venerationem
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ad ꝯuigẽ ꝓperat. rẽ
ordine refert. Illa ꝯfid̾e
eũ imꝑat ⁊ ut scdo ac
t̾cio id faciat edicit. Re

Expanded text:
itaque ad conjugem properat, rem ordine refert. Illa confidere eum imperat, et ut secundo ac tertio id faciat edicit. Re
Abbreviated transcription (Latin):
cerat in transitu draui
fluminis ex locoꝵ et
aquaꝵ in salubritate
soluti uentris incõmo¬
do grauiter affectus ẽ.
⁊pars eius non modi¬
ca hoc morbo cõsũpta
est. hii tres exercitus
de saxonia ⁊ orientali
francia ⁊ alemannia
baioaria quoq atq ita¬
lia cõgregati sunt. Qͥb
domum reu̾sis carmolẽ¬
ses qui circa sauũ flu¬
uium habitant. ⁊ foro¬
uiliensib pene conti¬
gui sunt. baldrico sese
dediderunt. Idem ⁊ ꝑs
carentanoꝵ que ad lui¬
deuiiti partes a nobis
defecerat facere curaiit.

Expanded text:
cerat, in transitu Dravi fluminis ex locorum et aquarum insalubritate soluti ventris incommodo graviter adfectus est, et pars eius non modica hoc morbo consumpta est. Hii tres exercitus de Saxonia et orientali Francia et Alamannia, Baioaria quoque atque Italia congregati sunt. Quibus domum reversis, Carniolenses qui circa Savum fluvium habitant et Foroiuliensibus paene contigui sunt, Baldrico se dediderunt; idem et pars Carantanorum, quae ad Liudewiti partes a nobis defecerat, facere curavit.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾netionẽ deleuit. Cã
aũt hiꝰ pugne fuit qͥa
gũdebaldꝰ frẽm suũ chil¬
ꝑicũ patrẽ uidł crotildis
regine gladio int̾eme¬
rat. uxorẽq eiꝰ matrẽ
supͣdcẽ regine lapide ad
collũ ligato fluno in¬
ĩngi fec̾at. Obid rogatꝰ
a ꝯiige rex cloldueus
burgũdiã cũ ex̾atu fnͣ¬
coꝵ ingressus deu asta¬
uit. regẽq ip̃m gunde¬
baldũ longa oblidione
fatigatũ. tͥbuta dare co¬
egit. Godegisilus ã frat̾
gũdebaldi ad fnͣcos defe¬
cerat. ⁊ ꝯiũctis cũ clodo¬
ueo iurib frẽm expug¬
nabat. S oꝑe ⁊ industͥa
aredii uiri sapiẽtis qui
ab arelatensi urbe auxi¬
liũ gundebaldo laturus
aduen̾at. idẽ rex auro
hostẽ repulit ꝙ̃ fr̾o ne¬
quiu̾at. Nã clodoueꝰ ac¬
ceptis mun̾ib repeda¬
uit ad ꝓpͥa⁊ relĩquẽs
godegisilo. A in auxilm̃¬

Expanded text:
a autem hujus pugnae fuit quia Gundebaldus fratrem suum Chilpericum, patrem videlicet Clotildis reginae, gladio interemerat, uxoremque ejus, matrem supra dictae reginae, lapide ad collum ligato fluvio immergi fecerat. Ob id rogatus a conjuge rex Clodoveus Burgundiam cum exercitu Francorum ingressus devastavit, regemque ipsum Gundebaldum, longa obsidione fatigatum, tributa dare coegit. Godegisilus autem frater Gundebaldi ad Francos defecerat, et cunjunctis cum Clodoveo viribus fratrem expugnabat. Sed opere et industria Aredii viri sapientis, qui ab Arelatensi urbe auxilium Gundebaldo laturus advenerat, idem rex auro hostem repulit, quem ferro nequiverat Nam Clodoveus acceptis muneribus repedavit ad propria, relinquens, Godegisilo in auxil
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ eẽ int̾emptos regnũ¬
q eoꝵ ac thesam is a frã¬
cis occupatos. S. ꝑr codex
in quo hec digesta ĩueni¬
mus uicio scͥptor erat
deprauatꝰ ad liquibũ in¬
uestigare neqͥuiniꝰ. cuiꝰ
aclodoueo ꝑuasa.
ccͣ gundebaldũ regẽ¬

Expanded text:
corum esse interemptos, regnumque eorum ac thesauros a Francis occupatos. Sed quia codex in quo haec digesta invenimus, vitio scriptorum erat depravatus, ad liquidum investigare nequivimus cujus a Clodoveo pervasas. tra Gundebaldum. Ge
Abbreviated transcription (Latin):
ontͣ hunc regẽ ci¬
ues iuridunẽsis urb̾
rebellau̾nt. S dũ rex ur¬
bem obsidione uallasset
⁊ iã admoti arietes alta
muroꝵ pulsarẽt. suppli¬
cante scõ uiro euspicio
euisdẽ tũc urbis archi¬
pb̃ro ũbũ ĩpunitatis
a pͥncipe ꝓm̾uer̃t ⁊ rex
cuutãtẽ recepit. Postea
cũ aurelianensẽ urbem
clodoueꝰ rex adire dispo
seq̃rent᷑ iter. Quib etiã
mitiacẽse ꝯtulit p̾diũ.
⁊ ut ip̃i ac posteri eoꝵ
illũ possid̾ent locũ. per
suũ fͣmauit practicũ.
fursiuis ĩ gallias ue¬
int. ⁊ eod̃ ꝯcedẽte rege. mo¬
nasteriũ qd̃ latiniacum
dr᷑ edificauit. hic ã beatꝰ
furseꝰ ex hib̾na ueniẽs.
pͥus a rege saxonũ sigib̾¬
to honorifice susceptus
cenobiũ in ead̾ ꝯstrux̾at
ꝓuĩcia saxonie. de ħ rege
sigib̾to scił. nil aliud in
antiquis reꝑire potumꝰ
historiis ꝙͣ qd̾ in uita
scĩ fursei legit᷑. excepisse
hospicio eund̃ iurũ dei.
u̾m in cronica q̃ dicit᷑
gregorii. ⁊ putat᷑ ẽẽ tu¬

Expanded text:
Contra hunc regem cives Viridunensis urbis rebellaverunt. Sed dum rex urbem obsidione vallasset et jam admoti arietes alta murorum pulsarent, supplicante sancto viro Euspicio, ejusdem tunc urbis archipresbytero, verbum impunitatis a principe promeruerunt, et rex civitatem recepit. Postea cum Aurelianensem urbem Clodoveus rex adire dispossequerentur iter. Quibus et Miciacense contulit praedium; et, ut ipsi ac posteri eorum illum possiderent locum, per suum firmavit Pragmaticum.Furseus in Gallias venit, et, eodem concedente rege, monasterium quod Latiniacum dicitur aedificavit. Hic autem beatus Furseus ex Hibernia veniens, prius a rege Saxonum Sigisberto honorifice susceptus coenobium in eadem construxerat provincia Saxoniae. De hoc rege, Sigisberto scilicet, nil aliud in antiquis reperire potuimus historiis quam quod in Vita sancti Fursei legitur excepisse hospitio eumdem virum Dei. Verum in Chronica quae dicitur Gregorii, et putatur esse Tu
Abbreviated transcription (Latin):
ualida uexatꝰ defecit. ãno
urbis octomilia solidorũ
qui ãnuatim ex inde eiꝰ
inferebant᷑ thesauris. lar¬
gissima benignitate ad
restauratõem ꝯcessit ci¬
uitatis. fuit idẽ rex egre¬
gie moratꝰ. eloquioq aẜ¬
fabilis. Qui beatissimum
maurũ in quadã parte
regni sui. in andegauẽsi
uidł pago monast̾ium cõ¬
struentẽ. qd̃ glanna foli¬
um antiqͥtus dcm̃ est. mi¬
rifice coluit. p̾diaq ingẽ¬
tia cũ aliis regie munisi¬
centie donis. ꝑ semetip̃m
ad eundẽ accedendo locũ
beiugnissime ꝯtribuit
Sucoessitq ei theodebaldꝰ
filiꝰ eius uir quid̃ deo de

Expanded text:
valida vexatus, diem clausit anno urbis octo millia solidorum, qui annuatim exinde ejus inferebantur thesauris, largissima benignitate ad restaurationem concessit civitatis. Fuit idem rex egregie moratus eloquioque affabilis. Qui beatissimum Maurum in quadam parte regni sui, in Andegavensi videlicet pago, monasterium construentem, quod Glannafolium antiquitus dictum est, mirifice coluit, praediaque ingentia cum aliis regiae munificentiae donis per semetipsum ad eumdem accedendo locum benignissime contribuit. Successit ei Theobaldus filius ejus, vir quidem Deo de
Abbreviated transcription (Latin):
ordine uisionẽ. Philip¬
picus u̾o respondit ulłm
se militũ nosse qui focas
diceret᷑ noĩe. Esse uero
int̾ gregarios stratorẽ
pͥsci patͥcii uocabulo fo¬
cam. atq eid̃ uiro for¬
midolosam inesse teme¬
ritatẽ. Ad hec cesar. Si
quid̃ est formidolosus
⁊ sangͥnariꝰ. Paucis in¬
terim int̾iectis dieb ir¬
ruere in eos qui pactio¬
nem statutã tͣnsgressi
romanas s̃ attributas
ĩcessabãt custodias uo¬
lens iter cũ ex̾citu arri¬
puit. Porro in t̾ra hosti¬
li ꝯstitutꝰ cum milites
furto ac rapinis absti¬
nere ꝯpelleret. nec tñ
largiret cõsueta stipẽ¬
dia. S insuꝑ in desertis
trãsigere hiberna coge¬
ret tp̃ra nõ minimum
in se excitauit seditionis
hac ⁊ enĩ offensi acerbi¬
tate uet̾is uiri milicie
cõferre secũ cepere.⁊ĩ¬
digne fr̾e impatorem.

Expanded text:
ordine visionem. Philippicus vero respondit nullum se militum nosse, qui Focas diceretur nomine; esse vero inter gregarios stratorem Prisci patricii vocabulo Focam, atque eidem viro formidolosam inesse temeritatem. Ad haec Caesar: « Si quidem est formidolosus et sanguinarius. » Paucis interim interjectis diebus, irruere in eos qui, pactionem statutam transgressi, Romanas sibi attributas incessebant custodias, volens iter cum exercitu arripuit. Porro in terra hostili constitutus, cum milites furto ac rapinis abstinere compelleret, nec tamen largiretur consueta stipendia, sed insuper in desertis transigere hiberna cogeret tempora, non minimum in se excitavit seditionis. Hac etenim offensi acerbitate veteris viri militiae, conferre secum coepere et indigne ferre imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
passionũ int̾ se ꝯpugnã¬
tib. ⁊ ualentiã eiꝰ ĩpug¬
nantib nat᷑e imbecilli¬
tas cessit ⁊ lecto decubu¬
it. Et in dies atq horas
ꝓpinquior morti ꝓut
uoluit suit scͥpto distri¬
butis. diem ultimũ clau¬
sit. frãcoꝵq regno pe¬
ne in eluctabilẽ luctum
reliquit. At u̾o in eius
successore ueredica ꝓba¬
ta est scͥpta que in ta¬
lib tribulantiũ ꝯsolãs
amimos dicit. Mortuus
est uir iustꝰ. ⁊ quasi ñ
est mortuus. similẽ enĩ
Sͥ reliqͥd: filiũ heredem.
dcit .xiiii. Quo in tẽ¬
lore ludouicꝰ imꝑator
quodã indix̾at p̾sagio
purificatõe sc̃e dei geni¬
tͥcis marie. in loco cuiꝰ
patre pie recordatõis mis¬
sus est rampo ad eum
ab eis qui sepulturã eiꝰ
curarũt. lib̾is scilic⁊
ꝓcerib palatinis. ut ⁊
mortẽ eiꝰ mature cogno¬
sceret. aduentũq suũ
nullo modo ꝯꝑhendina¬
ret. Qui cũ aurelianam
deueniss ad urbẽ. thed¬
clulfus eiusdẽ urbis uir
latore imꝑatori ĩnotes¬

Expanded text:
passionum inter se compugnantibus et valentiam eius inpugnantibus, naturae inbecillitas cessit; et lecto decubuit et in dies atque horas propinquior morti, prout voluit suis scripto distributis, diem ultimum clausit, Francorumque regno pene ineluctabilem luctum reliquit. At vero in eius successore veridica probata est scriptura, quae in talibus tribulantium consolans animos dicit: Mortuus est vir iustus, et quasi non est mortuus, similem enim sibi reliquit filium heredem. hristi DCCCXIIII. Quo in tempore Hludouuicus imperator quodam indixerat praesagio, purificatione sanctae Dei genitricis Mariae, in loco, cuiupatre pię recordationis, missus est Rampo ad eum ab eis, qui sepulturam eius curarunt, liberis scilicet et proceribus palatinis, ut et mortem eius mature cognosceret adventumque suum nullo modo comperhendinaret. Qui cum Aurelianam devenisset ad urbem, Theodulfus eiusdem urbis episerlatore imperatori innotes
Abbreviated transcription (Latin):
segisus ep̃s a rob̾to comi¬
te ꝑrexit ĩ saxoniã ad otto¬
nem ĩꝑatorẽ. adductosq
saxones m̃se octobͥo obse¬
dit trecas ciuitatẽ lõgo
tp̃r. Uenientes añt ĩ pre¬
dam senones. occurrer
illis archembaldꝰ archiẽp̃s
⁊ Rainardꝰ comes uetulꝰ
cũ ex̾citu maxĩo ĩ loco
qui uocat᷑ iullare. int̾fe¬
ctosq saxones cũ duce
suo helpone nõie senonẽ¬
ses extiterũt uictores.
Dixat enĩ helpo incensur̃
se ecc̃as ⁊ uillas. que sũt
suꝑ uenenã fluuiũ usq
ceam in portã sc̃ĩ leonis.
Int̾fectus aũt cũ ppło
suo a senonẽsib. reporta¬
tus ẽ in patͥam suamar¬
dennã a ẜuis suis. sic eĩ
uisserat mat̾ ip̃iꝰ helpo¬
nis nõie uuarna. plan¬
xerũt a eũ plãctu magno.
Rainnardꝰ comes ⁊ archẽ¬
baldꝰ archiep̃s. ꝯsangui¬
neus enĩ illoꝵ erat.

Expanded text:
segisus a Roberto comite, perrexit in Saxoniam ad Ottonem imperatorem, adductosque Saxones, mense Octobrio obsedit Trecas civitatem longo tempore. Venientes autem in predam Senones, occurrerunt illis Archembaldus archiepiscopus et Rainaldus comes Vetulus cum exercitu maximo in loco qui vocatur Villare, interfectosque Saxones cum duce suo Helpone nomine; Senonenses extiterunt victores. Dixerat enim Helpo incensurum se ecclesias et villas quae sunt super Venenas fluvium usque lanceam in portam sancti Leonis. Interfectus autem cum populo suo a Senonibus, reportatus est in patriam suam Ardennam a servis suis. Sic enim jusserat mater ipsius Helponis nomine Warna. Planxerunt autem eum planctu magno Rainaldus comes et Archembaldus archiepiscopus; consanguineus enim illorum erat.
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ noctu fc̃us. uentꝰq
tam uehemens cohortus
ut non solũ humiliores
domos. uerũ etiã ip̃am
scẽ dei genitͥcis basilicam
ꝙͣ capellã uocant tegulis
u̾o in diu̾sis occupatõi¬
b usq ad kł. iuł. aqͥsgͣni
moratꝰ. tandẽ ad gen̾alẽ
ꝯuentũ uuarmatie ha¬
bendũ. cũ comitatu suo
m̃se augꝰto statuit ꝓfi¬
cisci. s priusꝙͣ uide pro¬
mou̾et nũciũ accepit
normãnos ualle tnͣs al¬
bianam saxonie regio¬
nem ĩuadere.atq ex̾citũ
eoꝵ qui hoc facturꝰ eẽt
nr̃is finib aꝓpinquare.
Quo nũcio ꝯmotꝰ. misit
in õs francie ꝑtes. ⁊ uis

Expanded text:
motus noctu factus, ventusque tam vehemens coortus, ut non solum humiliores domos, verum etiam ipsam sanctae Dei genitricis basilicam, quam capellam vocant, tegulis vero in diversis occupationibus usque ad Kal. Iul. Aquisgrani moratus tandem ad generalem conventum Wormatiae habendum cum comitatu suo mense Augusto statuit proficisci. Sed priusquam inde promoveret, nuntium accepit, Nordmannos velle Transalbianam Saxoniae regionem invadere atque exercitum eorum, qui hoc facturus esset, nostris finibus adpropinquare. Quo nuntio commotus misit in omnes Franciae partes et i
Abbreviated transcription (Latin):
nequiꝙͣ fortit̾ faciens
extinctꝰ est. Et qui mł̾taꝵ
sub t̾umpho gentiũ cap¬
tiuos addux̾at reges. a
duce ñ dicã imꝑatoris
aut regis. Uerũ tetrarche
francoꝵ uictus uita cũ

Expanded text:
nequidquam fortiter faciens exstinctus est. Et qui multarum sub triumpho gentium captivos adduxerat reges, a duce non dicam imperatoris aut regis, verum tetrarchae Francorum victus, vita cu
Abbreviated transcription (Latin):
paucis ⁊ ip̃e assũptis pug¬
nam ñ dubitauit ꝯmist̾e.
S romanis ꝓ salute ⁊ lib̾¬
tate. francis ꝓ adipiscẽda
gła certam̃ erat. Et qͥa
se eo gloriosiorẽ sꝑabãt
reportare tͥumphũ. Si
tociꝰ orbis uictores roma¬
nos uicissent. mori pociꝰ
ꝙͣ loco ced̾e eleg̾ant. Inito
itaq p̾lio. dũ neut᷑ acies
alt̾i cedet. tandẽ romani
salutẽ ꝓ qua aliqñ substi¬
dũ fortissimos quosq su¬
oꝵ bello oppet̾e cernerẽt

Expanded text:
paucis et ipse assumptis pugnam non dubitavit committere. Sed Romanis pro salute et libertate, Francis pro adipiscenda gloria certamen erat. Et quia eo se gloriosiorem sperabant reportare triumphum, si totius orbis victores Romanos vicissent, mori potius quam loco cedere elegerant. Inito itaque praelio, dum neutra acies alteri cederet, tandem Romani salutem, pro qua aliquandiu substidum fortissimos quosque suorum bello oppetere cern
Abbreviated transcription (Latin):
ulius u̾o cesar qui cum
eiꝰdem t̾re ĩcolis decẽno
bellũ gessit. ꝯcordãte secũ
pliuio. mł̾tis q aliis philo¬
sophis tres tm̃ uult ẽẽ ꝓ¬
untias. E uiꝰ nos scͥpta eodẽ
quo ip̃e usus ẽ hic ĩserimꝰ

Expanded text:
ulius vero Caesar, qui cum ejusdem terrae incolis decennio bellum gessit, concordante secum Plinio multisque aliis philosophis, tres tantum vult esse provincias. Cujus nos scripta eodem, quo ipse usus est, hic inserim
Abbreviated transcription (Latin):
t quia firmitas amici
placitũ qd̃ simul ut cõ¬
ueniamꝰ statutũ habemꝰ
talis amicicia int̾ nos
maneat dño auxiliante
de corde puro ⁊ ꝯscĩa bõa
⁊ fide ñ ficta. ut nemo
suo pari uitam. regnũ aũ
salutẽ siue ꝓsꝑitatẽ ac
honorẽ regni ꝑtinet dis¬
cupiat aut fors ꝯfiliet.¬

Expanded text:
t quia firmitas amicitplacitum, quo simul ut conveniamus statutum habemus, talis enim amicitia inter nos manebit Domino auxiliante de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, suo pari suum regnum aut suos salutem sive prosperitatem ac honorem regium pertinet, discupiat aut forconsiliet
Abbreviated transcription (Latin):
ducẽ qui a guntrãno re¬
ge desciscens ĩ auẽnione
ꝯfug̾at. se cõfert. Quod
guntrãms boso agnoscẽs
eiꝰ se uelle conatib contͣ¬
ire assimulãs. theodorũ
ep̃m in custodiã posuit.
arguens eũ insidiatorẽ
regni ausũ fuisse susciꝑe.
S pontifice sb̾ duris cu¬
stodib dñm exorante. lux
ĩmensa totam subito in
qua custodiebat᷑ repleuit
cellulam. itant dux me¬
moratꝰ nimio arriperet᷑
timore. Ductus tñ anti¬
stes ad guntrãnũ regem
cum epiphanio antistite
qui de italia massiliam
demigrau̾at. iterũ mãci¬
paint᷑ custodie. In qua qͥd̃
epiphanius obiit. Theo¬
dorus u̾o innoxiꝰ repertꝰ
ad sua redit. Nam ꝓlatis
litt̃is ex nõie fideliũ chil¬
deb̾ti quib inscͥptũ erat.

Expanded text:
ducem, qui a Guntranno rege desciscens Avenionem confugerat, se confert. Quod Guntrannus Boso agnoscens, ejus se velle conatibus contraire assimulans, Theodorum episcopum in custodiam posuit, arguens eum insidiatorem regni ausum fuisse suscipere. Sed pontifice sub duris custodibus Dominum exorante, lux immensa totam subito in qua custodiebatur replevit cellulam, ita ut dux memoratus nimio arriperetur timore. Ductus tamen antistes ad Guntrannum regem, cum Epiphanio antistite, qui ex Italia Massiliam demigraverat, iterum mancipatur custodiae. In qua quidem Epiphanius obiit, Theodorus vero innoxius repertus ad sua rediit. Nam prolatis litteris ex nomine fidelium Childeberti
Abbreviated transcription (Latin):
latiũ obisse nuꝑ post
natiuitatẽ dñi ꝯperit.
karolus ã quibdã de
pͥmorib ex italia ad
se ñ uenientib płibus
u̾o receptis romã inuitã¬
te papa. Ioh̾e ꝑrexit.

Expanded text:
latium obisse nuper post nativitatem Domini, comperit. Karolus, quibusdam de primoribus ex Italia ad se non venientibus, pluribus autem receptis, Romam invitante papa Iohanne perrexit
Abbreviated transcription (Latin):
b exeqͥis int̾fuer̃ unri
regie maiestatis cadau̾
ad ecc̃am b̾e marie ꝑ¬
ferentes. celebres ei exe¬
quias ꝑ noctau̾nt. Se¬
qñte u̾o mane. lecticã
palliis. seu quocũq fu¬
nebri ornatu decent̾ or

Expanded text:
 exsequiis interfuerunt viri regiae majestatis cadaver ad ecclesiam beatae Mariae perferentes, celebres ei exsequias pernoctaverunt. Sequente vero mane lecticam palliis seu quocunque funebri ornatu decenter or
Abbreviated transcription (Latin):
sui purprisũ ht̃: iussu
nr̃o illud dimittat᷑. De reg¬
no u̾o qd̃ ludouicꝰ ĩꝑator
italie hũit: qr necdũ ex
illo aliqua diuisio fc̃a ÷
quicũq mͦ illud tenet ita
teneat donec dño uolẽte

Expanded text:
uid purprisum habet, jussu nostro illud dimittat. De regno vero quod Ludovicus imperator Italiae habuit, quia nec dum ex illo aliqua divisio facta est, quicumque modo illud tenet, ita teneat, donec Domino volente
Abbreviated transcription (Latin):
stituũt. Quã necessario
pars uicta secuta eosdẽ
sͥ rognare ñ ab nuit. In
cecidisse narrant᷑. Nice¬
forus ĩꝑator post mul¬
tas ⁊ insignes uictori¬
as in moesla ꝓuĩcia. cõ¬
misso cũ bulgaris p̾lio
morit᷑. Et michael gen¬
eiꝰ fc̃us ĩpator. legatos
domni ĩꝑatoris Raroli
qui ad nicefoꝵ missi fu¬
erũt in ꝯstãtinopoli
suscepit. ⁊ absoluit. cũ
nostũ ꝓthospatharios.
⁊ ꝑ eos pacẽ a iiceforo
inceptã ꝯfirmauit. Nã
aqͥsgrani uͥ ad ĩꝑatorẽ
uener. scͥptum pacti ab
eo in ecc̃a suscipientes
more suo idest greca lin
Et reu̾tando romã ueni¬
entes in basilica scĩ petri
apłi eund̃ ⁊r pacti seu fe¬
deris libellũ. a leone papa
denuo susceper̃. Quib di

Expanded text:
stituit; quam necessario pars victa secuta eosdem sibi regnare non abnuit. In cecidisse narrantur. Niciforus imperator post multas et insignes victorias in Moesia provincia commisso cum Bulgaris proelio moritur; et Michahel gener eius imperator factus legatos domni imperatoris Karoli, qui ad Niciforum missi fuerunt, in Constantinopoli suscepit et absolvit. Cum nostum protospatharios, et per eos pacem a Niciforo inceptam confirmavit. Nam Aquisgrani, ubi ad imperatorem venerunt, scriptum pacti ab eo in ecclesia suscipientes more suo, id est Greca lingEt revertendo Romam venientes in basilica sancti Petri apostoli eundem pacti seu foederis libellum a Leone papa denuo susceperunt. Quibus di
Abbreviated transcription (Latin):
rex eip̾fec̾at expeditõi
extructa machinam̃ta
ad subruendos deducrĩpe¬
rat muros. Erant carri
uimineis cratib tabulis¬
q tects ligneis. in quib
lataentes milites funda¬
m̃ta sub fod̾e̾nt muroꝵ
S parũ hoc ꝓficiente in¬
strum̃to. p̾sertim hostibꝰ
p̾acutis sũdib. ualidisq
eos inhibentib saxis. etiã
arietes uidebant᷑ ñ fore
idonei. eo qd̃ ignib iacti
facile possent exuri. Nam
ob sessi cuppas pice ac sic¬
cis repletas lignis. accen¬
oꝑa exurebãt. ⁊ inimicos
accessu ꝓhibebant. Con¬
sumptoq in hoc certami¬
ne die in crastinũ qui
obsidebãt aliud nocendi
genꝰ excogitãt. Ueniq
ex iurgis ramisq arboꝵ

Expanded text:
rex ei praefecerat expeditioni, exstructa machinamenta ad subruendos deduci imperat muros. Erant carri vimineis cratibus tabulisque tecti ligneis, in quibus latentes milites fundamenta subfoderent murorum. Sed parum hoc proficiente instrumento praesertim hostibus, praeacutis sudibus, validisque eos inhibentibus saxis etiam parietes videbantur non fore idonei, eo quod ignibus jactis facile possent exuri. Nam obsessi cuppas, pice ac siccis repletas lignis accenopera exurebant, et inimicos accessu prohibebant. Consumptoque in hoc certamine die, in crastinum qui obsederant aliud nocendi genus excogitant. Denique, ex virgis ramisque arborum
Abbreviated transcription (Latin):
ue candide ep̃m. ⁊ sergi¬
um bibliothecariũ. qui¬
rinũ qͦ subdiaconũ. ac
leonẽ magr̃m militum
ad ĩꝑatorẽ misit. Qui cũ
tam ꝑ illos ꝙͣ ꝑ suos le¬
gatos de sacram̃to ponti¬
ficis ⁊ excusatõe reoꝵ cõ¬
periss. nicħ sͥ ultͣ in hoc
negõ faciend̃ ratus. me¬
socios. ad pontificẽ dato
ꝯuenienti responso re¬
misit. Ceadragꝰ abodritoꝵ
pͥnceps pollicitatõib suis
adhibens fidem. cũ quib¬
dam pͥmorib ppłi sui cõ¬
pendiũ uenit. dilatiq
ꝑ tot annos aduentꝰ sui
rõnem corã imꝑatore ñ
ĩꝓbabiłr reddidit. Qui lic
in quibdã causis culpa¬
bilis appareret. tam̃ ꝓpt̾
m̾ita parentũ suoꝵ nõ
solũ ĩpimitꝰ uerũ mu¬
nerib donatꝰ ad regnũ

Expanded text:
e-candidae episcopum et Sergium bibliothecarium, Quirinum quoque subdiaconum ac Leonem magistrum militum ad imperatorem misit. Qui cum tam per illos quam per suos legatos de sacramento pontificis et excusatione reorum comperisset, nihil sibi ultra in hoc negotio faciendum ratus, mesocios eius ad pontificem, dato conveniente responso, remisit. Ceadragus Abodritorum princeps pollicitationibus suis adhibens fidem, cum quibusdam primoribus populi sui Compendium venit, dilatique per tot annos adventus sui rationem coram imperatore non inprobabiliter reddidit. Qui licet in quibusdam causis culpabilis appareret, tamen propter merita parentum suorum non solum inpunitus, verum muneribus donatus ad regnu
Abbreviated transcription (Latin):
dare. ⁊ pascha in iopila.¬
neq extͣ regni sui t̾mi¬
nos aliquod iter fecit.
uaifariꝰ dux aquita¬
me. cũ res que ĩ sua
põtate erant. ⁊ ad ecc̃as
sub manu pippini regis
cõstitutas ꝑtinebant
rectorib ip̃oꝵ uenerabi¬
lium locoꝵ redd̾e uoluis¬
s. ip̃mq regẽ ꝓ hiis se
ꝑ legatos suos cõmonẽ¬
tem audire cõtempn̾et
cõtumacia sua ad susci¬
piendũ ccͣ se bellũ conci¬
tauit. Nam rex cõtractis
undiq copiis aquitani¬
am ingressus. bello se
res ⁊ iusticias eccłiaꝵ
exacturũ ꝓnũciauit.
Cumq in loco qui te¬
doad uocat᷑. positis ca¬
stris cõsediss. uuaifarͦ
bello certare non ausus
mulsa ad regẽ relatõe
spondet se imꝑata fa¬
cturũ. ecc̃aꝵ iusticias
redditurũ. obsides qui
daturũ. Dedit ⁊ de pͥmo

Expanded text:
are, et pascha in Iopilaneque extra regni sui terminos aliquod iter fecit. DCCLX. Waifarius dux Aquitaniae, cum res, quae in sua potestate erant, et ad ecclesias sub manu Pippini regis constitutas pertinebant, rectoribus ipsorum venerabilium locorum reddere noluisset, ipsumque regem pro his se per legatos suos commonentem audire contemneret, contumacia sua ad suscipiendum contra se bellum concitavit. Nam rex contractis undique copiis Aquitaniam ingressus, bello se res et iustitias ecclesiarum exacturum pronuntiavit. Cumque in loco, qui Tedoad vocatur, positis castris consedisset, Waifarius bello certare non ausus, missa ad regem legatione, spondet se imperata facturum, ecclesiarum iustitias redditurum, obsides qui daturum: dedit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rediebat᷑ ad annũ suffi¬
cientẽ regio seruicio ex¬
hibebant expensam.
uib prudentissime or¬
dinatiꝰ inhibuit a
plebeis ult̾ius annonas i¬
militares. qͣs uulgo fode¬
rum uocant dari. ⁊ licet
hoc uiri militares egre
tulerint tam̃ ille uir mi¬
sericordie cõsiderans ⁊
p̾bentiũ penuriã ⁊ exi¬
gentiũ crudelitatẽ. si¬
mul ⁊ utroꝵq ꝑditio¬
nem. satius iudicauit
de suo sb̾ministͣre suis.
ꝙͣ sic ꝑmittendo copia
rei frum̃tarie suos irre¬
tiri ꝑicul. Quo tẽpore al¬
bigenses. tributo quo ĩ
uabant᷑. sua lib̾alitate re¬
leuauit. habebat autẽ
tũc tp̃ris meginariũ se¬
cum missũ sͥ a patͤ ui¬
rum sapientẽ ⁊ strenuũ
gnarũq utilitatis ⁊ ho¬
nestatis regie. Intantũ
aũt regi patͥ hec placu¬
isse dicunt᷑ ut hac mu¬
tatõe stipendiariã in frã¬
cia int̾dic̾et annonãm
militarẽ dari. ⁊ alia plu¬
rima corrigi uib̾et. ꝯgͣtu¬
ans felicib filii ꝓfectib.

Expanded text:
redigebatur ad annum, suffiredigebatur ad annum, sufficientem regio servitio exibebant expensam. Quibus prudentissime ordinatis, inhibuit a plebeis ulterius annonas militares, quas vulgo foderum vocant, dari. Et licet hoc viri militares egre tulerint, tamen ille vir misericordiae considerans et prebentium penuriam et exigentium crudelitatem simul et utrorumque perditionem, satius iudicavit de suo subministrare suis, quam sie permittendo copiam rei frumentarię suos inretiri periculis. Quo tempore Albigenses tributo, quo in avabantur, sua liberalitate relevavit. Habebat autem tunc temporis Meginarium secum, missum sibi a patre, virum sapientem et strenuum gnarumque utilitatis et honestatis regie,. In tantum autem regi patri hec placuisse dicuntur, ut hac imitatione stipendiariam in Frantia interdiceret annonam militarem dari, et alia plurima corrigi iuberet, congratulans felicibus filii profectib
Abbreviated transcription (Latin):
tre dimiteret᷑ int̾ro¬
gatꝰ ẽ ab eo cur rex cum
foret tante tenurtatis
ẽẽt in re familiatͥa. ut
nec bñdictõnẽ quid̃ nisi
ex postulants qͥ offerre
poss. Didicit q ab illo qr
pͥuatis studens quisq pri¬
moꝵ negligẽs aut̃ pu¬
nomĩetenꝰ dñs fc̃us sit
lens aũt huic obiuare
necc̃itati. s cauens ne
filii dilectõ apud optima¬
tes aliꝙͣ pateret᷑ iactam.
si illis aliquid ꝑ pruden
ciam demeret qd ꝑ in¬
scientiam ꝯtułat. misit
illi missos suos uiulle¬
bertũ scił rotomage pꝰ¬
chardũ comitẽ uillaꝵ
suaꝵ ꝓuisorẽ. p̾cipiens
lt uille que eatenꝰ usui
tis rex ⁊ prudẽcie sue
mõstrauit ꝯtinuo docu¬
mentũ ⁊ miscd̃ie que
sͥ ienuina ꝓbat᷑. patefec̃
affectũ. Nam ordinauit
quałr in qͣtuor locis hib¬
nis exactis. qͣrto demũ
anno hiematurũ se qͥsq
eoꝵ suscipet locꝰ. Cheoatu¬
adum scił palatiũ cassino¬
gilum. andiacũ ⁊ eurogi¬
lum. Que loca qñ qͣrtum

Expanded text:
tre dimitteretur, interrogatus est ab eo, cur rex cum esset, tantae tenuitatis esset in re familiari, ut nec benedictionem quidem, nisi ex postulato sibi offerre posset, didicitque ab illo quia privatis studens quisque primorum, negligens autem punomine tenus dominus, factus sit lens autem huic obviare necessitati, sed cavens ne filii dilectio apud optimales aliquam pateretur iacturam, si illis aliquid per pruden tiam demeret, quod per inscientiam contulerat, misit illi missos suos, Uuillebertum scilicet, Rotomage pochardum comitem, villarum suarum provisorem, precipiens ut villę, que eatenus usui tis, rex et prudentiae suae monstravit continuo documentum et misericordie, que. sibi genuina probatur, patefecit affectum. Nam ordinavit, qualiter in quattuor locis hibnis exactis, quarto demum anno hiematurum se quisque eorum susciperet locus, Theotuadum scilicet palatium, Cassinogilum, Andiacum et Eurogilum; que loca, quando quartum
Abbreviated transcription (Latin):
escere ñ potuit. Nam hu¬
noldꝰ quidã regnũ affeo¬
tans ꝓiũcialiũ aĩos ad
noua molienda cõcita¬
uit. cc̃ quẽ sp̃ẽcui eadem
ꝓuincia sorte obuen̾at
rex karolus eũ ex̾atu ꝓ¬
fectꝰ ẽ. S cũ fr̃is auxiliũ
hr̃e ñ poss qui ꝓcerum
suoꝵ peauo cõsilio ne id
face̾t impediebat᷑. col¬
loquio tm̃m᷑ cũ eo ha¬
bito in loco qui duas¬
diues uocat᷑. fr̃e in regnũ
suũ remeante: ille engo¬

Expanded text:
escere non potuit. Nam Huescere non potuit. Nam Hunoldus quidam regnum adfectans, provincialium animos ad nova molienda concitavit. Contra quem ipse, cui eadem provincia sorte obvenerat, rex Karlus cum exercitu profectus est. Sed cum fratris auxilium habere non posset, qui procerum suorum pravo consilio ne id faceret inpediebatur, conloquio tantum cum eo habito in loco qui Duasdives vocatur, fratre in regnum suum remeante, ille Ego