comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ħ fuit cirtũcisio cũ baptismo p̾t passionem
xp̃iusq ad illud tempus quo ip̃a circũcisio
cepit ꝓhiberi. Sicut enĩ ance passionem
ip̃a circũcisio in statu suo ad remediũ susci¬
piebatur. ⁊ tam̃ ⁊̃ cunc baptismus sine ꝑi¬
culo salutis non contempnebatur ab hiis
quib ꝑredicabatur: ita post passionem ap¬
tismus qͣi in statu suo ꝑcipiebatur ad sali¬
tem ⁊ tamen ⁊̃ tunc cutũcisio sine ꝑiło sa¬
ltis non cõtempnelatur abhiis quib fim
einsũdũ manifestabatur. Postqm autem
tem ꝑcipi. sicut prius postqͣm dc̃m fuerat
masculus cuiꝰ caro p̃pucii citũcisa nõ fu̾it
ꝑibit amina illa de ppło suo. non potuit ẽ¬
cũcisio ab hiis dũtaxat quib inũcta fu¬
erat sũ peticł̾o salutis contempmi. Rursũ
quemad̾m in pͥncipio haptismꝰ a iobanne
scd̃m solũ sacram̃tum dabat᷑ ut qui bap
tizandi nsũ non nou̾ant: erudirentur sic

Expanded text:
hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem hoc fuit circumcisio cum baptismo, post passionem Christi usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur, et tamen tunc etiam baptismus sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus, quamvis in statu suo suscipiebatur ad salutem, et tamen tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejus nondum manifestabatur. Postquam autem tem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne undum solum sacramentum dtizandi usum non noverant, erudirentur; sic
Abbreviated transcription (Latin):
derentur bona fuisse tempore suo. ⁊ simłr
que incipienda erant non subito in aucto¬
ritatem assum̾entur. s cũ mora ⁊ gͣuitate
inchoarentur. ue uelut aliena ⁊ pret̾ rem
aliũde inducta subito putarentur. Illag̾
dimissa sunt non ꝓiecta. ⁊ ista insticuta sũt
non usurpata. ut diuini consilii auctori¬
tas ubiq seruaretur. ⁊ humana causatõ
ne diuina oꝑa rep̾hend̾e auderetãmonet᷑.
mata sunt omĩa uet̾is figure stacus finẽ
accepit ⁊ noui consticucõ sacram̃ti exor¬
dium. tamen ut prius aliqͣnto tempore¬
⁊ noua inchoata sũt tempora ad consue¬
tudinẽ. ⁊ uet̾a post modum aliq̃ndiu to¬
lerata scd̾m dispensatõnem. Sinł ergo fu¬
erunt utraq tempore illo siũ ance passionẽ
siu post ab eo qñ uichoata sũt noua. donec
post mod̾ uet̾a sunt incerdca. Et isto medio
tempore quo fuit baptisius cũ cutũcisiõe
abinch̾oatõne sua. usq ad passionem xp̃ĩ

Expanded text:
derentur bona fuisse tempore suo, et similiter derentur bona fuisse tempore suo, et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur ne velut aliena, et propter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta, id est ista instituta sunt, non usurpata: ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio, ne divina opera reprehendere auderet, amoveretmata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera postmodum aliquandiu tolerata secundum dispensationem. Simul ergo fuerunt utraque tempore illo, sive ante passionem, sive post, ab eo quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circumcisione, ab inchoatione sua usque ad passionem Christi;
Abbreviated transcription (Latin):
potest udere regnũ dei. Alii dicunt in¬
stitutionem baptismi ex eo cepisse. quo
xp̃e post resurrectõnem suam in celum
ascensurus discipłos ad predicand̃ misit
Quudẽ institutõnem baptismmi ex eo cen¬
cepisse putant. quo iohãnes in aqͣ bap¬
triare cepit predicans baptizaturum in
spũ. Ilii in passionem xpĩ quando dix
menta finemaccepisse. ⁊ noui exordiũ
putant Cõmodius autem uidetur si di¬
gñalit̾ insticutũ. Uidentur autẽ ħ̾ tria
quedam temꝑa distinguenda. Prim̃ em̃
ante baptismũ circũcisio sola statũ ha¬
buit. ⁊ suscipiebatur ad iustificationem
sine baptismo. Nouisime autẽ mũc post
circũcisionem solus baptismꝰ statũ habet
⁊ celebratur ad salutem sine cirtũcisione.
fuit autem mediũ tempus quoddam qñ
tismus ut crismaretur confirmaret᷑ Opor¬
ciit enĩ ut et illa que finienda erant neqͦͣsͣ
subito uel p̃cpitant᷑ s paulatim ⁊ quasi cũ
quadam reu̾encia dimitt̾entur. ut osten

Expanded text:
potest intrare in regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, Quidam institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, quando dixit: menta finem accepisse, et Novi exordium putant. Commodius autem videtur ut digeneraliter institutum. Videntur autem haec tria tempora distinguenda: Primum enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad saFuit autem medium tempus quoddam, quatismus ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitanter, sed paulatim et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut oste
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c in sp̃u. Nũc consid̾emus utrũ quẽadinod̾
in xp̃i noĩe plenũ esse legimus baptismatis sa¬
cramentum. ita ⁊̃ sc̃o spũ tm̃ nũcupato nich̾ desit
ad mĩsterii plenitudinem ⁊ rõnem sequa¬
mur. qr qui unũ dix̃it: tͥnitatẽ sigtauit. Sn
xp̃m dicas ⁊ deum patrem a quo unctus est
quo unctus est designasti. Scriptum est. n.
eius ꝑiter indicasti. sam̃ id eciam corde cõ¬
prehendas. ꝙ si sp̃m dicas. ⁊ deũ a quo ꝓced̾¬

Expanded text:
 in spiritu. Nunc consideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus baptismatis sacramentum; ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Et rationem sequamur, quia qui unum dixerit Trinitatem signavit. Si Christum dicas et Deum Patrem a quo unctus est quo unctus eejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊f. ⁊s.s. Ergo recte fec̾is si qd̃ ille p̃cepit
tu confic̾is. Ille iussit ut in noĩe pa. ⁊ fi. ⁊
queris formam institutionis diuine. facis
quodiussit. ꝓficeris qd̃ instituit. s dicis
Quidergo: Siquis forte per ignoranciã.
sine ꝯscĩa erroris boꝵ uerboꝵ formã nõ
tenens tñ cum plena fide hominẽ bapti¬
zaret dicens baptizo ce in noie patrisom¬
inpotentis sine in noĩe filii dei siuem noĩe¬

Expanded text:
ti. Ergo recte feceris, si quod ille praecepit tu confiteris. Ille jussit ut in nomine Patris, et queris formam institutionis divinae, facis quod jussit, profiteris quod instituit. Sed dicis: quid ergo? Si quis forte per ignorantiam sine conscientia erroris, horum verborum formam non tenens; tamen cum plena fide hominem baptizaret, dicens: Baptizo te in nomine Patris omnipotentis, sive in nomine Filii Dei; sive i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ rursum ipã noticia eius non aliuo qͣm
fides eius. qr per fidem solam nũc int̾im
cognoscitur deus. pꝰmodũ ⁊̃ cognoscend̾
per spẽm. fides ergo dei ip̃a est nomẽ dei.
per quã nũc in hoĩb noticia eius habet̃.
uͥ adhuc ab hominib presencia eius nõ
iudetur. Puto iam obscurũ uł ambignũ
non ẽẽ quemad̾m in nomine dei saluat᷑
qui in eo quod de ip̃o sentire potuit sen¬
ciendo credit. iustificatur. ⁊ iustificatus
lib̾atur. Rursũ quałr nomen dei sancti¬
ficatur qñ ab hiis a quib cognoscitur d̾s
honoratur. hoc dubium non est. si ei quẽ
iam per fidem cognoscere meruimꝰ casti
cimoris ⁊ dilectionis reu̾enciam exhibemꝰ
Quid tibi uidetur: Si nomen dei est noti
enim unũ nomen ⁊ unius nomen ꝙ trini¬
tas predicatur. ⁊ unitas nõ negatur. Qͣndo
ergo baptizas in fide patris ⁊ f. ⁊ s .s. ĩ nõie

Expanded text:
Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam fides ejus; quia per fidem solam nunc interim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc ab hominibus praesentia ejus non videtur. Puto jam obscurum vel ambiguum non esse, quemadmodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen Dei sanctificatur quando ab iis a quibus cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium non est, si ei quem jam per fidem cognoscere meruimus: casti timoris et dilectionis reverentiam exhibemus. Quid tibi videtur? Si nomen Dei est notitenim unum nomen et unius nomen, quo Trinitas praedicatur, et unitas non negatur. Quando ergo baptizas in fide Patris, et Filii e
Abbreviated transcription (Latin):
cem sanctificari petimus. uicat qui potest.
quõ in uoce saluari rogamus. Densinquit
ĩ noĩe tuo saluũ me fac. Si ergo in uoce salꝰ
est ergo tacentes uel potius loqui ñ ualẽtes
saluari non possunt. qr loqui non possunt:
Quis ħ dicat᷑: ergo nom̃ dei in quo nos scĩ
ce si illud in sola uoce ponimus. scandalũ
ueritati faciamus. Notus in iudea deusin
magͥni nõis est homo ille. ⁊ homo ille mag¬
num nom̃ ht̃ in ppło. forte qr multas sił¬
labas ẽẽ h̃t nomen eius. iõ magnũ est no¬
men ẽius. Ergo nom̃ dei ꝑuũ est qr duas
silłas tm̃ complectitur. ⁊ dnab silłis fort᷑
nom̃ dei. Uides modo ubi sit magnitudo
nominis. magnitudinem fame ⁊ nocicie
magnitudinem cõuenient̾ intlłigimus
nomen ip̃m ip̃am famam ⁊ noticiam ma¬
gis qͣm uocem aliquã ⁊ sonũ uocis ad
aures uenientem intellig̾e debemꝰ. Eͦ
fama eius ⁊ noticia eius ip̃m ẽ nomẽ eiꝰ.

Expanded text:
cem sanctificari petimus dicat qui potest, cem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sancte oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus. Notus in Judaea Deus; Magni nominis est homo ille, et homo ille magnum nomen habet in populo. Forte quia multas syllabas habet nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo nomen Dei parvum est, quia duas syllabas tantum complectitur, et duabus syllabis formatur nomen Dei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam famam et notitiam magis quam vocem aliquam vel sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
Quodigicur nomen dicere uoluisti : dixisti
tificata ẽ in noĩe quod dc̃m non ÷: Quod sipu¬
cas in ħ dyxisse nom̃ .p. ⁊̃ .f. t̃ . s.s. quod dyxisti ĩ
no .ꝓ. ⁊f. ⁊s.s. ꝙ sic esse inrcelligendum in no.
dicitur. in eo quod patris uicitur. ⁊ nomen
filii ibi dr̃. in eo quod filii dicitur. ⁊ nomen
ta sunt noia. non unũ nomen. Ego p̃ceptũ
domini accepi ut baptizarem in nomine
non unũ nomen. nec unius nomen. quia
tres unus non sũt. qͣmius unũ sint tres. Apẽ
natura una. una sub̃a. una uiuinitas. una
maiestas. Hoc autem nom̃ .÷. in quo omes
saluos fierioport. Uelim ergo ut michi os
gitatione concipias. ⁊ doceri expostules ꝙ
⁊ remissionem pccõrũ consequimur. Ego
diligenciam fidei tue ueqͣqͣm ꝯtempnendam
existimo. quõ .n. in ip̃o nomine baptizare
possimus. si nom̃ ip̃m ignoramus. Clamamꝰ
cocidie. sanctificetur nomen tuũ ⁊ quõ in
nob̾ sanctificatur. si a nob̾ ignorat᷑. ⁊ si uo¬

Expanded text:
Quod ergo nomen dicere voluisti? Dixisti tificata est aqua in nomine quod dictum non est? Quod si putas te in hoc dixisse noncti; » et sic esse intelligendum in nomidicitur in eo quod Patris dicitur; et nomen Filii ibi dicitur in eo quod Filii dicitur; et nomenlta sunt nomina non unum nomen. Ego praeceptum Domini accepi ut baptizarem in nomine non unum nomen, nec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero una natura, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc nomen autem est in quo omnes salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostgitatione concipias et doceri expostules, qet remissionem peccatorum consequimur, ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vo
Abbreviated transcription (Latin):
sola elementum ẽẽ potest. sacramentũ esse
nõ pocest donec accedat uerbũ ad elem̃tũ.
⁊ sit sacramentũ. Per uerbũ enim elemen¬
tum sanctificatur ut uirtutem sacram̃ti
accipiat. ut quẽad̾m elem̃tum ex naturali
qͥdem qualitate representat. ex suꝑaddita
institutõne sigͣt: sic ex scĩficatõne ꝯtineat.
que sc̃ificandis ꝑ eam imꝑtienda ẽ gr̃am sp̃i¬

Expanded text:
sola elementum esse potest, sacramentum esse sola elementum esse potest, sacramentum esse non potest, donec accedat verbum ad elementum, et sit sacramentum. Per verbum enim elementum sanctificatur, ut virtutem sacramenti accipiat. Ut quemadmodum elementum ex naturali quadam qualitate repraesentat, ex superaddita institutione significat, sic ex sanctificatione contineat quae sanctificandis per eam impertienda est gr
Abbreviated transcription (Latin):
que de sacram̃to baptisimpͥn¬
cipaliter inquirenda ꝓponimus. Primũ ꝙͥ
sit baptisius. Scd̃m quare insticutus sit
bapcismus uel qͣre circũcisio mutata sit
⁊ cetera quedam ueteris legis sacramẽta.
Terciũ qñ institutus sit baptisimis. ⁊ detͥb
temꝑib. prim̃ qͣndo cirꝯcisio statũ habuit
ante baptismũ. Ultimo qñ baptisinus si¬
statum post cirtũcisionem. Medio qñ cͥcũ¬
cisio ⁊ baptismus simł cucurrer̃. aliud ũ fi¬
niretur. aliud ut confirmaretur. Item qͣndo
hoĩes obligari ceper̃ precepto suscipiendi
baptismi. Idem quid distat int̾ baptisiũ
ioh̃is ⁊ xp̃i. Item que fuit forma baptismi
ioh̾is. Item que sit forma baptisim xp̃i..
Item si nullus saluari potest nisi actualit̾
percepto sacram̃to baptismi. De hiis igͣ¬
om̃ib multa querenda restant s nos in¬
t̾im ꝓ tempore pauca scd̃m nr̃am possibi¬
mus qr baptisimus ẽ aqua diluendis
criminib scĩficata ꝑ uerbum dei. Aqua .n.

Expanded text:
quae de sacramento baptismi principaliter inquirenda proponimus. Primum quid si baptismus; secundum quare institutus sit baptismus, vel quare circumcisio mutata sit, et caetera quaedam Veteris Legis sacramenta; tertium quando institutus sit baptismus, et de tribus temporibus. Primo quando circumcisio statum habuit ante baptismum. Ultimo quando baptismus statum habuerit post circumcisionem. Medio quando circumcisio et baptismus simul cucurrerunt; altera ut finiretur, alter ut confirmaretur. Item quaudo homines obligari coeperunt praecepto suscipiendi baptismi. Item quid distat inter baptismum Joannis et Christi. Item quae fuerit forma baptismi Joannis. Item quae sit forma baptismi Christi. Item utrum nullus salvari potest nisi actualiter percepto sacramento baptismi. De his omnibus multa quaerenda restant; sed nos interim pro tempore pauca secundum nostram possibimus quod baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata per verbum Dei. Aqua enim
Abbreviated transcription (Latin):
aures humanas ꝓlatum: Si uocẽ aliquã
intlłigio: nom̃ trinitatis. ip̃am quã aut qͣ¬
lem inclłigi o: Si dicimus qr ħ uox deus in
nomine isto intelligenda est conseqñs est. ut
ubi sonus iste suꝑ aquam scificandam ꝓlatu᷑
non fu̾it sacramentũ baptisini esse nõ possit.
Quidergo: a̾ꝯsisti hoĩem ⁊ dixisti. Raptizo te¬

Expanded text:
 Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti ho
Abbreviated transcription (Latin):
ĩno .p. ⁊ f. ⁊̃ .s.s. ũ impleatur qd scriptũ
corde credicur ad iustĩam. ore aucẽ con¬
fessio fit ad salutem. S forte quia dixit
incelligenda est trinitatis. sufficiat ad
formam sacram̃ti complendam ⁊ sancti¬
ficationem ꝑficiendam sine u̾boꝵ ꝓlacõe
cum sola fide baptizandũ ĩmerg̾e. Q enĩ
dixit ut in fide trinitatis homines bapci¬
zarentur. ñ quid dicatur docuit. s quid
credatur ostendit. quapp̃ ne forte in scĩ¬
ficatione sacram̃ti fidei ꝓfessio suꝑuacua
esse uideatur. o nos ui eo qd̾ dcm ei̾t ĩ noĩe¬

Expanded text:
. » Ut impleatur quod scriptum est: Corde creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . Sed forte quia dixit intelligenda est Trinitatis, sufficiet ad formam sacramenti complendam et sanctificationem perficiendam sine verborum prolatione cum sola fide baptizandum immergere. Qui enim dixit ut in fide Trinitatis homines baptizarentur: non quid dicatur docuit, sed quid credatur ostendit. Quapropter ne forte in sanctificatione sacramenti fidei professio supervacua esse videatur, oportet nos in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝑ quod scĩficatur elementum. ut sit sacra¬
mencum. ⁊ recte per uerbũ dei sanctificant᷑
que per uerbum dei creata subsistũt. Ipse
dixit ⁊ fc̃ã sunt. Per uerbũ creare potuit ⁊
ꝑ uerbum sanctificare non põt: Quib per
uerbum subsistenciam dedit putas qr per
ip̃m uerbum grãm apponẽ non possit. Ne gͦ
mireris si per uerbũ dei scĩficatur quod ad
remedium salutis institutũ est sacram̃tũ.
S forte dicit tͥ cogitatõ tua. Qd̃ est istud
uerbum dei: Qd̾ est ħ nomen patris ⁊ filii ⁊̃

Expanded text:
er quod sanctificatur elementum, ut sit sacramentum. Et recte per verbum Dei sanctificantur quae per verbum Dei creata subsistunt: Ipse dixit et facta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbum Dei? Quod est hoc nomen Pa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃broꝵ sanat ⁊ ꝯͣ corporis infirmitatẽ mna¬
gis ꝓdesse uidetur. iõ fortassis dixit. ⁊ orõ
saluabit infirm̃. ut in utroq utrũq intel¬
ligas.⁊ non putes unctõnem magis ad sa¬
nitatem corporis ꝑtinere: qͣm ad pcc̃orum
remissionem. Prius aĩa curatur. Post ea cor¬
pus sanatur. propt̃ corruptõnẽ aĩe infir¬
matũ est corpus. Iõ ad sanitatẽ corporis
obtinendam. p̾us curanda ẽ aĩa. ⁊ si forte
corpus ad pͥstinam sospitatem nõ cõua¬
recepit. Qrͣ ergo negatur ꝙ unctõnis
parandam sepius sanitatẽ. ⁊ ad impetrã¬

Expanded text:
m sanat, et contra corporis infirmitatem magis prodesse videtur: ideo fortassis dixit oratio salvabit infirmum, ut in utroque utrumque intelligas, et non putes unctionem magis ad sanitatem corporis pertinere, quam ad peccatorum remissionem. Prius anima curatur, postea corpus sanatur. Propter correctionem animae infirmatum est corpus. Ideo ad sanitatem corporis obtinendam, prius curanda est anima. Et si forte corpus ad pristinam sospitatem non convae. Cur ergo negatur unctionem petrandam saepius sanitatem mentis et
Abbreviated transcription (Latin):
medicina ꝓhileri : Si unctõ it̾ari nõ pot̃
uec orõ iterari pot̃ utraq .n. illic ꝯmemo¬
rata sunt. Orent inquit ꝓ eo. ungentes o
leo sacro.⁊ si in pcc̃is ẽ dimittentur ei ⁊ orõ
saluabit iufirmũ. S fortassis dices. quia

Expanded text:
medicina prohiberi? Si unctio iterari non potest, medicina prohiberi? Si unctio iterari non potest, nec oratio iterari potest. Utraque enim illic commemorata sunt. Orent, inquit, pro eo, ungentes eum oleo sacro; et si in peccatis est, dimittentur ei; et oratio salvabit infirmum . Sed fortassi
Abbreviated transcription (Latin):
infirmoꝵ it̾ari possit cũ bap menti¬
tismus ⁊ ꝯfirmatõ. ⁊ alia quedam sacra¬
menta semel suscepta denuo ñ it̾e̾ntur.
S mͥ int̾im rõ nlła occurrit. quare cõue¬
nienter it̾ari nõ possit b̃ sacramentũ. Qͥ
enĩ baptizatur. iõ baptizatur ut xpĩan¬
xͥanus non esse non pot̃. eciam si malus
fiat. qr ⁊ xp̃ianus malus esse potest. nec
tñ xp̃ianus esse desinit ⁊̃ si bomis esse desi¬
nit. Propt̾ea qui semel baptizatus ẽ de¬
nuo non baptizatur. ⁊̃ si de malo ad bonũ
ꝯuertatur. Qui autẽ oleo ungitur. ut ei
peccata dimittant᷑. ⁊ infirmitas alleuie¬
tur. S qui iustificatur pot̃ it̾m pͤcare.
⁊ qui sanatur pot̃ it̾m egrotare. Qui at̃
xp̃ĩanus efficitur qr quod ht̃ sacram̃tũ
noĩs ꝑd̾e non pot̃. reciꝑe nõ pot̃. Nõ sic est
sanans. Nam oleũ membra dolentia sa¬
nat. Ita oleũ ad utrũq curand̾ prodest.
Si morb ñ reuertitur medicina ñ it̾et᷑.
Si aut̃ morb non pot̃ cohiberi quare d

Expanded text:
nfirmorum iterari possit, cum baptismus, confirmatio et alia quaedam sacramenta, semel suscepta, denuo non iterentur. Sed mihi interim ratio nulla occurrit quare convenienter iterari non possit hoc sacramentum. Qui enim baptizatus est, ideo baptizatus echristianus hic esse non potest, etiam si malus fiat; quia et christianus malus esse potest nec tamen christianus esse desinit, etiam si bonus esse desinit. Praeterea qui semel baptizatus est denuo non baptizatur, etiam si de malo ad bonum convertatur. Qui autem oleo ungitur ideo ungitur ut ei peccata dimittantur, et infirmitas allevetur. Sed qui justificatur potest iterum peccare, et qui sanatur potest iterum aegrotare. Qui autem christianus efficitur, quia quod habet sacramentum nominis perdere non potest, recipere non potest. Non sic est sanans. Nam oleum membra dolentia sanat. Ita oleum ad utrumque curandum prodest; si morbus non revertitur medicina non iteretur. Si autem morbus non potest cohiberi, quare deberet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ orõ non ꝑtinet nͥ ad corporis alleuiatio¬
uem. qr dc̃m est. orõ saluabit infirmum
u̾ce quolib. Si dicis qr unctõ confert pec¬
catoꝵ̾ remissionem. ⁊ orõ infirmitatis alle¬
uiacõnem. ego uerũ esse confiteor. sic tam̃
ut ꝯu̾sam non neges. qr unctõ confert con¬
fert corporis alleuiatõnem. ⁊ orõ pcc̃oꝵ remiꝰ¬
sionem utrũq uadit ad utrũq utrũq
oꝑatur. ⁊ utrũq utrĩq oꝑatur. ⁊ utrumq

Expanded text:
et nisi ad corporis allevationem, quia dictum est: oratio salvabit infirmum. Verte quolibet. Sed dicis, quod unctio confert peccatorum remissionem; et oratio infirmitatis allevationem. Ego verum esse confiteor, sic tamen ut conversam non neges; quia unctio confert corporis allevationem, et oratio peccatorum remissionem. Utrumque vadit ad utrumque. Utrumque operatur ut utrumque utrinque operatur et utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ pcc̃oꝵ remissione sepiꝰ it̾andam eẽ orõnẽ
ꝙ ut in sacram̃tis idẽ demonstremꝰ quis
dicat hoĩem aqua aspersionis semel lustͣ¬
tum amplius asꝑgi non posse. ⁊ qd̾ maiꝰ ÷
sacram̃to corꝑis ⁊ sanguinis xp̃i semel ꝑ¬
cepto. amplius illud̃ susciꝑe non deberẽ:
S si forte ad ħ respondend̾ existimes. quia
corpus semel cõsetratũ denuo ĩ eod̾ sacra
simłr idẽ oleũ post unam ꝯsecracõnem
alia rursũ benedictõne aut ꝯsecracõne
non scĩficatur. ꝙ cũ sicut ille qui corporis
xp̃i sacram̃tum iam ꝑcepit neqͣqͣm idcuto
a ꝑcipiendo iterũ eo ꝑbibetur. sic ei qͥ unc
⁊ causa siue deuocõ expostulet ut illud

Expanded text:
 peccatorum remissione, saepius iterandam esse orationem? Et ut in sacramentis idem demonstremus, quis dicat hominem aqua aspersionis semel lustratum amplius aspergi non posse; et quod majus est sacramento corporis et sanguinis Christi semel percepto amplius illud suscipere non debere? Sed si forte ad haec respondendum existimes, quia corpus semel consecratam denuo in eodem sacrasimiliter idem oleum post unam consecrationem alia rursum benedictione aut consecratione non sanctificatur: et tamen sicut ille qui corporis Christi sacramentum jam percepit, nequaquam idcirco a percipiendo iterum eo prohibetur, sic ei qui et causa sive devo
Abbreviated transcription (Latin):
alibi primates appellati sunt. Post hosom̃ꝰ
sequitur sũmus pontifex. quẽ papam. id pa¬
trem patrum consuetudo ecclesiastica nomi¬
uare instituit. Hic est pͥncipał ⁊ maximus
sedis apłice in eccłaromana sucessor. unde ⁊
sacri diuersis locis per orbem terrarum. qua¬
cumq sc̃ẽ eccłie corpus uiffusũ est dispoñt᷑
ñ solũ uoluntaria ordinatõne spũaliũ pa¬
trum. s ex ip̃õ quo gentilitatis usu cõueniẽ¬
ti rõne assumpta. In ilł siqͥdem ciuitatibus uͥ
olim gentiles flamines suos constituere con¬
sueuerant: ubi nũc epĩ sunt ordinati ubi uͦ
archiflamines dispõiti fuerant. acchiep̃i suc¬
cesserunt. Lege librũ clementis. illic iuẽies
quõ beatus petrus ꝑ diuersa orbis terrarum
loca prĩcipes eccłarũ disponiinsticuit. Seꝑ¬
tem ergo spũaliũ officiorum gradus ꝓinde
in scã ecclesia scd̃m septiformem graciam

Expanded text:
alibi primates appellati sint. Post hos omnes alibi primates appellati sint. Post hos omnes sequitur summus pontifex quem papam, id est Patrem patrum consuetudo ecclesiastica nominare instituit. Hic est principalis et maximus sedis apostolicae in Ecclesia Romana successor, unde etsacri diversis locis per orbem terrarum quacunque sanctae Ecclesiae corpus diffusum est disponuntur: non solum voluntaria ordinatione spiritualium Patrum, sed ex ipso quoque gentilitatis usu convenienti ratione assumpta. In illis siquidem civitatibus ubi olim gentiles flamines suos constituere consueverant; ibi nunc episcopi sunt ordinati. Ubi vero archiflamines dispositi fuerant, archiepiscopi successerunt. Lege librum Clementis, illic invenies quomodo beatus Petrus per diversa orbis terrarum loca principes ecclesiarum disponi instituit. Septem ergo spiritualium officiorum gradus proinde in sancta Ecclesia secundum septiformem gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
ministerii diuini ip̃is per indulgenciam con¬
ceduntur non ad ex̾cendam prelationem in
ppło dei. s ad celebrandam intrinsecus ꝯmu¬
monem sacramenti dei. Qd̾ tam̃ aprĩcipio
non ita fuisse dicunt. Monachi quippe ⁊ here¬
partem minist̾ii sacri consignantur. Seqũ¬
r dende septem graduũ ꝓmotiones¬
in quib per spiritalem potestatem altius
semꝑ ad sacra tractanda conscendit. Primꝰ
gradus ÷ hostiariorum. Secũdus lectorũ.
Tertius exorcistaꝵ. Quartus acolitorũ. Q̾n¬
tus subdiaconoꝵ. Sextus diaconoꝵ. Septi¬
mus sacerdotum. Hii gradus dispares in eo¬
dem ordine hũt uignitates. Nam post sa¬
cerdotes altiores sunt principes sacerdotum
patriarchas constituere uolunt. alii eosdem
primates et patriarchas dicũt. Nos tamen
quatuor tñ ex antiquo eccłie usu patriar¬
chas nominatos inuenimus. idẽ alexandri
qui post gnͣdensis dc̃s est. nisi forte scd̾m ꝓpͥe¬
tatem linguarum idẽ ipĩ alibi patriarche.

Expanded text:
ministerii divini per indulgentiam ipsis conceduntur; non ad exercendam praelationem in populo Dei, sed ad celebrandam intrinsecus communionem sacramenti Dei, quod tamen principio non ita fuisse dicunt. Monachi quippe et erea est, quo in partem ministerii sacri consignatur. Sequuntur deinde septem graduum promotionesper spiritualem potestatem altius semper ad sacra tractanda conscendit. primus gradus est ostiariorum; secundus lectorum; tertius exorcistarum; quartus acolytharum; quintus subdiaconorum; sextus diaconorum; septimus sacerdotum. Hic gradus dispares in eodem ordine habet dignitates. Nam post sacerdotes altiores sunt principes sacerdotum,patriarchas constituere volunt; alii eosdem primates et patriarchas dicunt. Nos tamen quatuor tantum ex antiquo Ecclesiae usu patriarchas nominatos invenimus. Primum Alexandrqui post Grandensis dictus est, nisi forte secundum proprietatem linguarum iidem ipsi alibi patriarchae;
Abbreviated transcription (Latin):
minũ ad intlłigendũ. et ora ad confitendũ
ut expulso demone sp̃c sc̃s suũ uas recipi¬
barto loco succedũt acoliti. qui lat̾
minent. s obħ ut sicut uisibile lumen
manib gestant ita oꝑa lucis ꝓximis osten¬
dant. ⁊ more lucis errantib uiam. ĩ teneb̾s
palpantib ducatũ prebeant. hii cũ ordi¬
nancur postqͣm edocti fuu̾int ab ep̃o suo qͣłr
in officio suo ag̃e debeant accipiunt ab ar¬
chidiacono ceroferarium id candelabrum
cum cereo. ut sciant se ad accendenda lumi¬
naria mancipari. Accipiũt ⁊ inteolũ uacuũ
ad infiuidendũ uinũ in calicem. quo consecnͣ¬
ous est sanguis xp̃i. ut sit cõmemoratõ sang¬
nis de xp̃i lat̾e ꝓfluentis. ⁊ aque inde ꝓcedẽtis¬

Expanded text:
minum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, minum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiritus sanctus Quarto loco succedunt acolythi, qui Latine minent, sed ob hoc ut sicut visibile lumen manibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis, errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hi cum ordinantur postquam edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, accipiunt ab archidiacono ceroferarium, id est candelabrum cum cereo, ut sciant se ad accedenda luminaria mancipari. Accipiunt et urceolum vacuum ad infundendum vinum in calicem, quo consecrandus est sanguis Christi, ut sit commemoratio sanguinis de Christi latere profluentis, et aquae inde procede
Abbreviated transcription (Latin):
Gxorciste in ordine ⁊ ministerio eccłe consti¬
tuti sunt. scd̾m officia que in templo sałonio
erant dispõita. que post̾ius sunt ab esdra
disꝑtita. Legũtur.n. sub esdra fuisse aucto¬
res templi filii seruorũ salomonis. qͥactum
templi tocius sub cura sua haberent. Aut
sacris oblacõib deseruirent. & cũ fuissent
ex ordine ⁊ ministerio templi: longe tamẽ
fuer̃ ab officio altaris dei. Neq enĩ psalmistiͦ
id cantorib. nec hostiariis. nec sacroꝵs̾uĩs
atcing̾e licebat ad mim̾a altaris. nisi tm̃mͦ
leuitis. qiͣ ergo auctores quidam spĩtales
templi dei exorciste sunt in ppło dei. qui de
lib edificiis dilapsa resticuant. ⁊ reparẽt
dissipata. Exorcistas sigͣt apł cum dicit.¬
Nũquid omes donationes hñt sanac̃onũ:
Hoc offõ usus est dñs. qñ saliua sua tecigit
aures ⁊ linguam surdi ⁊ muti. dicens effeca
qd̃ est ad aꝑire ħ exemplo nos docens sꝑi¬
ritualit̾ aꝑire debere aures p̃cordiorũ ho¬

Expanded text:
ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de libus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significatNunquid omnes donationes habent sanationum? Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum ho
Abbreviated transcription (Latin):
implei̾tis offm̃ ꝑtẽ cum hiis qui u̾bũ dei
ministrauint. Ex hinc ergo potestatem hñt
recitandi. hii qui ad hunc gradum ꝓmouẽ¬
tur licterarũ scĩa debent ẽẽ instructi. ut eoꝵ
que legunt sensum intlłigant ĩ ꝓnũtiatõne
uim accentuũ agnoscant. distincte legãt.
ne confusione ꝓnũciationis intellectum au¬
ditorib tollant. Consid̾ent quid sit indica¬
tiue legendum. quid sub int̾rogatõne pro¬
mĩtiandum. ubi sit in orõne distinctio. uł
media distinctio facienda. qr ⁊ ħ male serua¬
ta intellectum ꝑturbant. & gramaticorum
typum gerendes ad irrisionem ꝓuocant.
box lectoris aurib et cordi consułe deb. nõ
ocłis. ne motu. uł gestu in disciplinato specta¬
tores mag̃ ex se ipõ faciat: qͣm auditores.
eque effractum et effemineũ qͣm agrestem
⁊ rusticum sonũ deuitans. Lectores olĩ p̃cone¬

Expanded text:
impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc ergo potestatem hrecitandi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio facienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim o
Abbreviated transcription (Latin):
buit. ⁊ corpori suo eccłie: imitanda reliquit.
officii primus ẽ eoꝵ qui hostiarii dicuntur qͥ
in uet̾ cestam̃to olim ianitores uocabantur.
Ad officiũ hostiarii ꝑtinent daues eccłs ut
claudat et apiat horis competentib templũ
dei. & omĩa que sunt intꝰ cxtͣq custodiat
fideles recipiat. excõicatos et infideles ex¬
cipiat. Hostiarius cum ordinatur postqͣm
ab archidiacono instructus fu̾it qualit̾ in
domo dei debeat conu̾sari. ad suggestionẽ
archidiaconi tradit ei ep̃c claues eccłe de al¬
tario dicens ei. Sic age qiͣ redditurus deo ra¬
bicit Ego sum hostium. ꝑ me si qͥs introierit
td̃s gradus ẽ lectorum. qui formam ⁊
micium a ꝓpħis accepit. Sũt .n. lectores
qui uerbum dei anũtiant. quib dicitur.
clama ne cesses. qiͣ tuba exalta uocem cuam
hii cũ ordinantur. pͥm̃ deuita illoꝵ ⁊ fide
et ingenio ep̃c ad ppłm uerbũ facit. Dem̃
uerbi dei relatores. hĩturi si fidelit̾ ⁊ utilit̾

Expanded text:
i suo, id est Ecclesiae imitanda reliquit, officii primus est eorum qui ostiarii dicuntur, qui in Veteri Testamento olim janitores vocabantur. Ad officium ostiarii pertinent claves ecclesiae, ut claudat et aperiat horis competentibus templum Dei, et omnia quae sunt intus extraque custodiat, fideles recipiat, excommunicatos et infideles ejiciat. Ostiarius cum ordinatur postquam ab archidiacono instructus fuerit, qualiter in domo Dei debeat conversari, ad suggestionem archidiaconi tradit ei episcopus claves Ecclesiae de altario dicens ei: Sic age quasi redditurus Deo rase significat, cum dicit: Ego sum hostium. Per me si quis introieritndus gradus est lectorum, qui formam et initium a prophetis accepit. Sunt enim lectores qui Verbum Dei annuntiant, quibus dicitur: Clama ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Hi cum ordinantur primum de vita ipsorum, et fide, et ingenio, episcopus ad populum Verbum facit; deinde t estote Verbi Dei relatores, habituri si fideliter et utiliter
Abbreviated transcription (Latin):
mundos ut eos de corꝑib obsessis eiciant.
Debet autẽ habere spm̃ mundum qui
sp̃ib inmundis imꝑat ut uita ab officio
non discordet. & malignũ quẽ ꝑacceptũ
officium depellit a corpore aliono ꝑ mũdi¬
ciam uite expellat de corde suo. Hii cum or

Expanded text:
mundos, ut eos de corporibus obsessis ejiciant. Debet autem habere spiritum mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore alieno, per munditiam vitae expellat de
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm dadmodum in ordine monachorum qͥ¬
bus et certi ordines sacri qui in clero ꝓpriisũt
in eccła curam susciꝑe mec ad clerum assumã¬
tur. Propterea ꝙ in ilł est sacri signaculi
ad indulgenciam ẽ non ꝓ potestate prelati¬
onisin ppło dei s nem ip̃õ quo hĩtu penitẽ¬
cie. quo se sponte pp̃ deum sequestrauerunt

Expanded text:
quemadmodum in ordine monachorum, quibus et caeteri ordines sacri qui in clero sunt proprin Ecclesia curam suscipere, donec ad clerum assumantur. Propterea quod in illis est sacri signaculi, ad indulgentiam est, non pro potestate praelationis in populo Dei, sed ne in ipso quoque habitu poenitentiae quo se spon
Abbreviated transcription (Latin):
confirmacõis idest impoĩtionis ma¬
mium eciam queritur utrũ maius sit sacͣ¬
mentũ qm baptisimis. S sicut sacri cano¬
nes diffiniũt utrũq magnũ omĩno est sa¬
cramentũ. ⁊ sũma deuocõne pensandũ. qmͣ¬

Expanded text:
confirmationis, id est impositionis manuum etiam quaeritur utrum majus sit sacramentum quam baptismus. Sed sicut sacri canones definiunt, utrumque magnum omnino est sacramentum, et summa devotione pensandum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
sub sistunt in nobis. ⁊ subsistentia eoꝵ ẽ
files eoꝵ: qua creduntur qr sũt. s nõ qua¬
lia sunt ꝯ prehenduntur. Etgo deus credip.
ꝯprehendi oĩo non potest. Dicis michic Oxo
dicam: Quid est deus: Egotibi respondeo:
qr indioibile oĩo est: ꝙ est dens. Saltem ĩ¬
quis. Quid cogitabo: quando cogitare uolod
est deus: ampliuis dicotibi: q incogitabili
est deus. Q uicquid dr: uel cogitatur. ẜa̾d
bis cum id quod ẽ deus dicere uelcogitart
chilhorumest deus. demiq si sp̃m cogitas
si animam cogitas. non hoc est deus.Scio
n potest. Uide quomodo siłe. Si sp̃m demo¬
strare uelles ⁊ corpus ostenderes: qualis fiłi¬
est. minus abinuicẽ distat: quam ille
qui fecit: ab eo quod fecit. Nõ potest cogi¬
tan deus quid esti etiam sicredi potest quia
est non qualis est. ꝯprehendi. Q uod inꝗd
apłs. nec oculus uidit: nec auris audiuit.
nec incor hominis ascendit. hoc est illud
qd̾ dicere uolumus. si tñdicere possumꝰ¬

Expanded text:
obis; et subsistentia eorum est fides eorum, qua creduntur quia sunt, sed non qualia sunt comprehenduntur. Ergo Deus credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidquid dicitur vel cogitatur, secunbis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare ogitas, nihil horum est Deus. Denique si spiritum cogitas, si animam cogitas: non est hoc Deus. Sciori potest. Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis simiest minus ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; hoc est illud quod dicere volumus, si t
Abbreviated transcription (Latin):
pactum non dum presentia sunt iamper
fidem incordib nĩs subsistunt et ip̃afides
coꝵ innobisest. subsistentia eoꝵ. Cumenĩ
resquelibet apud nos subsist ant uel ꝑ actũ
quando indelicet presentes sensu ꝯpreben¬
duntur. uel ꝑintellectũ quando absentes:
uel q̃ non existentes in similitudinc sua.
sũt sentumt᷑. anobis. Ut est gaudiũ. tristi¬
tia. timor. ⁊ amor. que subsistunt in nob̾
et sentiuntur a nobis. Nullo hoꝵ modoꝵ
inusibilia dei ꝯprehenduntur a nob̾ que
credisolurn possunt. ꝯprehendi oĩo nõ pos¬
sũo. Neq emm actupresentia sũt. gͣ sẽsu ꝯ¬
prebendantur. qr nec ocorporea sũt. nec in¬

Expanded text:
per actum nondum praesentia, sunt jam per per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eorum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua esunt sentiuntur a nobis, ut est gaudium, tristitia, timor et amor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, q
Abbreviated transcription (Latin):
in quirenda proponimus. Quid sit
fides. In quo ꝯstat fides. De increm̃to fidei.
Substantia rerum spandarũ argum̃¬
tum non appentiũ Si ꝑ fidẽ ea que credũt᷑
fidesigsicata intelligimꝰ: sicut ꝑ uisionem
non nunquam non eam qua uidemus set
quod iudemus accipimus ꝯuenient̾ fides
substantia reꝵ sperandarum dr᷑. quia fide ca
que uere subsistunt bonasperantib et expe¬
ctantib illa: uenturacreduntur. Scd̾m ꝙͣ
acceptionem: non irrationabilit̾ etiam.
argumentum non appirentũ de᷑. quiaque
ratioẽ humana non ꝯprehendimꝰ: sola fi¬
de nobis credibilia esse et uera: ꝑ suadcmꝰ.
Quod sihanc diffinitionẽ. alio modo expo¬
nanus: possuinus dicere quia fides non ĩ
eo qd̾ fit s quid faciat diffinitur. ut sic sẽ¬
daꝵ .i. fuiturorum bonorum. que uenturi
sperantur anobis. ⁊ que soladigna sunt
spe. qerpectatione nr̃a. qm̃ in ipsisostat bo¬
num nostrum. Est ergo fides substantia
reꝵ sperandarum. quiabona inuisibilia q̃

Expanded text:
inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. ubstantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium . Si per fidem ea quae creduntur fide, significata intelligimus sicut per visionem nonnunquam non eam qua videmus, sed quod videmus accipimus convenienter fides substantia rerum sperandarum dicitur, quia fide ea quae vere subsistunt bona sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argumentum non apparentium dicitur; quia quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sendarum, id est futurorum bonorum, quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae
Abbreviated transcription (Latin):
est. fide stare quam mitare extimatione
Recte ergo dcm̃ est: fides est cͥcitudo reꝵ
ab sentiũ supra opinionẽ et infta scien
etiam ipsa que expresenti ꝯtẽplatioẽ na¬
scitur certitudo. ab usiue fides appellatur.
De illa aũt que proprie appellatur fides
dcm̃ est. Nam si uidos: non est fides.

Expanded text:
est fide stare quam opinione nutare. est fide stare quam opinione nutare. Recte igitur dictum est: « Fides est certitudo rerum absentium supra opinionem eam ipsa quae ex praesenti contemplatione nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides.
Abbreviated transcription (Latin):
entes. Primiergo sunt negantes. Scd̃ido
bitantes. Tertu extimantes. Quarticit¬
dentes. Quinti scientes. Ex quo conci
potest quare fidem certitudinẽ appellaui¬
mus. qm̃ ubi est ad huc dubitatio fides
non est. Patet etiam quare ipsam certitu¬
dinem quam fidem. appellauimnus supra
opinionẽ uel extimationẽ. ⁊ infra scicu¬
tiam diximus esse ꝯstitutam. Quia nimi¬
re: sic plus est ꝙͣ extimare. Minus dico:
nonquantum ad m̃itum: s ꝙͣ tũ ad ꝯrͥ¬
tionẽ. aisienum credere aliquando ꝙͣtum
ad meritum: plus esset quam uerauid̾e.
nequaꝙͣ uisio subtraheretur. ut fides me¬
reretur. Nec dc̃mn fuisset. Beati qui non
uiderũt ꝯcrediderunt. Propterea dixi oe¬
dere aliꝙͣdo plus esse ꝙͣ iudere. s ꝙͣ tum ad
m̾tum. ñ quantum ad gaudium. alio¬
quin: quantũ ad cumusum felicitatis
et ꝑfectionẽ uentatis: plus eit presentẽ
uidere. quam ab sentẽ credere. sicut ⁊ płs

Expanded text:
entes. Primi ergo sunt negantes, secundi entes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quoniam ubi adhuc dubitatio est fides non est. Patet etiam quare ipsam certitudinem quam fidem appellamus supra opinionem vel aestimationem, et infra scientiam dicimus esse constitutam. Quia nimire; sic plus est quam opinari et aestimare. Minus dico non quantum ad meritum, sed quantum ad cognitionem. Nisi enim credere aliquando quantum ad meritum plus esset quam vera videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propterea dixi credere aliquando plus esse quam videre, sed quantum ad meritum non quantum ad gaudium. Alioquin quantum ad cumulum felicitatis et perfectionem veritatis plus est praesentem videre quam absentem credere, sicut et plus
Abbreviated transcription (Latin):
scripticẽ. ño quid sit fides: set quid faciat
lenam acgeneralem diffinitionẽ fideisĩ
guificare uolucrit: dicere põt fidem esst
certitudinẽ anumi quandam de reb ab¬
sentib supra opinionẽ. ⁊ insta scientiã
ꝯstitutã. Sunt enuim quidam qui audita
statim aĩo repellunt. et ꝯtradicunt hus q̃
dñr. et hu sunt negantes. alii in husque
audiũt alteram quancũq ꝑtemeligũt
ad extimationẽ. s nõ aꝓpbant ad affirma¬
tionem. Quãius enimunũ eduob ma¬
gis probabile intelligũt: utrum tñ ad h
ip̃m u̾m sit asserere non presumũt. hu st̃
extimantes. Alii sic alteram ꝑtem appro¬
bant: ut eius approbationẽ etiam in asẜ¬
tionẽ assumant. Hu sunt credentes. Post
istagn̾a cognitionis illud ꝑfectius seqͣ
Cum res non ex auditu solo s ꝑ suam
presentiam notificatur. ꝑfactius enim¬
rem agnoscunt: qui ipsam rem ut est
in sua presentia ꝯprehendũt. Hu sũt sci¬

Expanded text:
scriptione non quid sit fides, sed quid faciat scriptione non quid sit fides, sed quid faciat lenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt sci
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ad illa esse potest quib simile et
ꝯparabile nichilesse potest: cumutiq argu¬
mentum nullatenus esse posset. nislaliꝙͣ
cũ illo ad qd̾ argum̃tum esse posset etiam si¬
militudinẽ haberet. Que igitur omnem
similitudinem et comparationẽ trascẽdt̃
qua siłitudine. argui et ꝯprobar possunt
nisi quia ex fide ⁊ denotiõe precedentiũ scõꝵ
colligimus. qm̃ ad illa que futura p̾dicã¬
tur bona increduli eẽ non dẽbemus. Ma¬
gna enim ratio hec est. ⁊ oĩo fide digna. qr
nequaꝙͣ scĩ et iusti oĩs eterne uite deside¬
rio tanta ꝯstantia presentem iutam des¬
picerent: si nõ amplius aliquid et ultͣ
nostram intelligentiam de illuis ĩutate
presensissent. Sic itaꝙ fides sub̾a est rerũ
sperandaꝵ. qr ꝑ cam iam quodãmodo: que
futura sunt stibsistunt innobis. ⁊ argum̃¬
tum non appentũ: quia ꝑeam que occul¬
ta sũt probantur anobis. Set qr in hac de¬

Expanded text:
liud argumentum ad illa esse potest, quibus simile et liud argumentum ad illa esse potest, quibus simile et comparabile nihil esse potest? Cum utique argumentum nullatenus esse posset, nisi aliquam cum illo ad quod argumentum esset similitudinem etiam haberet. Quae igitur omnem similitudinem et comparationem transcendunt, qua similitudine argui et comprobari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemus. Magna enim est ratio haec et omnino fide digna; quia nequaquam sancti et justi omnes pro aeternae vitae desiderio tanta constantia praesentem vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritate praesensissent. Sic itaque fides est substantia rerum sperandarum; quia per eam jam quodammodo quae futura sunt subsistunt in nobis ea quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac de