comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si uetas consecrari: respondebit tibi eadem illa graecia se a-¬
lios deos colere ut prosint: alios ne noceant. Haec enim
semper accusatio est eorum: qui mala sua pro diis habẽt:
ut Romani rubiginem ac febrem. Si ergo uitia consecran¬
da non sunt: in quo tibi assentior: ne uirtutes quidem. Nõ
enim perse sapiunt: aut sentiunt: neq intra parietes aut
ediculas luto factas: sed intra pectus collocandae sunt.
et interius comprebendendae ne sint fabule: si extra ho¬
minem fuerint collocatae. Itaq praeclaram illam legem
tuam derideo quam ponis his uerbis. Ast illa propter
quae datur homini ascensus in caelum. mentem. uirtu¬
tem. pietatem. fidem. e arumq Laudum delubra sunt.
tqui haec separari abhomine non possunt. Si enim co¬
lenda sunt: in homine ipso sint: necesse ẽ. Si autẽ
sunt extra hominem: quid opus est ea colere: quibus
careamus. Uirtus colenda est non imago uirtutis: et

Expanded text:
si vetas consecrari, respondebit tibi illa eadem Graecia, se asi vetas consecrari, respondebit tibi illa eadem Graecia, se alios deos colere, ut prosint, alios, ne noceant. » Haec enim semper excusatio est eorum, qui mala sua pro diis habent, ut Romani Rubiginem ac Febrem. Si ergo vitia consecranda non sunt, in quo tibi assentior, ne virtutes quidem. Non enim per se sapiunt, aut sentiunt, neque intra parietes, aut aediculas luto factas, sed intra pectus collocandae sunt, et interius comprehendendae, ne sint falsae, si extra hominem fuerint collocatae. Itaque praeclaram illam legem tuam derideo, quam ponis his verbis: « Ast illa, propter quae datur homini ascensus in coelum, mentem, virtutem, pietatem, fidem, earumque laudum delubra sunto. » Atqui haec separari ab homine non possunt. Si enim colenda sunt, in homine ipso sint necesse est. Si autem sunt extra hominem, quid opus est ea colere quibus careas? Virtus enim colenda est, non imago virtutis: et
Abbreviated transcription (Latin):
set: adulatus est uidelicet attico: et irrisit hominem fami-¬
liarem. Non est enim illud magnum aut omnino consiliũ
dicendum fuit. sed impudicorum hominum perdita et deplo¬
rata nequitia: qui liberos suos quos erudire ad honesta debe¬
rẽt: prostituerunt libidini iuuentutis: a quibus flagitioꝵ de¬
os et in illis potissimum locis ubi nuda corpora corruptoꝵ
Luminibus patent: et in illa coli aetate uoluerunt: que sim¬
plex et improuida prius irretit᷑: et in laqueos potest cadere:
ꝗͣ cauere. Quid miꝵ si abhac gente uniuersa flagitia mana¬
runt: apud quam ipsa uitia religiosa sunt: eaq non modo
non uitantur: uerũetiam coluntur. Et ideo huic sententi&e
tanꝗͣ Eiraecos prudentia uinceret. adiecit. Uirtutes enim
oportere in uitia consecrari. Quod si recipis o. M. Tulli:
non uides fore ut irrumpant uitia cum uirtutibus: qͥa mala
bonis adherent: et in animis hominum potentiora sunt: quae

Expanded text:
set; adulatus est videlicet Attico, et irrisit hominem famiset; adulatus est videlicet Attico, et irrisit hominem familiarem. Non enim illud magnum, aut omnino consilium dicendum fuit, sed impudicorum hominum perdita et deplorata nequitia, qui liberos suos, quos erudire ad honesta deberent, prostituerunt libidini juventutis; a quibus flagitiorum deos, et in illis potissimum locis ubi nuda corpora corruptorum luminibus patent, et in illa coli aetate voluerunt, quae simplex et improvida prius irretiri, et in laqueos potest cadere, quam cavere. Quid mirum si ab hac gente universa flagitia manarunt? apud quam ipsa vitia religiosa sunt, eaque non modo non vitantur, verum etiam coluntur. Et ideo huic sententiae, tanquam Graecos prudentia vinceret, adjecit: « Virtutes enim oportere, non vitia consecrari. Quod si recipis, o Marce Tulli, non vides fore ut irrumpant vitia cum virtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt; quae
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientes memoriae meretricis. Nam praeter uerboꝵ licen¬
tiam quibus obscenitas omnis effunditur: exuuntur etiam
uestibus populo flagitante meretrices: quae tunc mimoꝵ fun¬
guntur officio: et in conspectu populi usque ad satietatem
impudicoꝵ luminum cum impudendis motibus detinentur.
Cloacine simulacrum in cloaca maocima repertum Tatius cõ¬
secrauit. et quia cuius eẽt effigies ignorabat ex loco illi
nomen imposuit. Pauorem palloremq Tullius hostilius fi-¬
gurauit et coluit. Quid dehoc dicam: nisi dignum fuisse
qui semper deos suos sicut optari solet presentes haberet.
Abhoc illud. M. Marcelli de consecratione honoris atq uir¬
tutis honestate nominum differt: re congruit. Eadem ua-¬
nitate mentem quoq inter deos collo cauit senatus: quam
profecto si habuisset eiusmodi sacra nunꝗͣ suscepisset. Ma-¬
gnum Cicero audaxq consilium suscepisse graeciam dicit:
qđ cupidinum et amorum simulacra in gymnasiis consecras¬

Expanded text:
conuenienter memoriae meretricis cum omni lasciuia. nam praeter uerborum licentiam, quibus obscenitas omnis effunditur, exuuntur etiam uestibus populo flagitante meretrices, quae tunc mimarum funguntur officio et in conspectu populi usque ad satietatem inpudicorum luminum cum pudendis motibus detinentur. Cloacinae simulacrum in Cloaca Maxima repertum Tatius consecrauit et quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco illi nomen inposuit. Pauorem Palloremque Tullus Hostilius figurauit et coluit. quid de hoc dicam nisi dignum fuisse qui semper deos suos, sicut optari solet, praesentes haberet? ab hoc illut Marci Marcelli de consecratione Honoris atque Virtutis honestate nominum differt, re congruit. eadem uanitprofecto si habuisset, ejusmodi sacra nunquam suscepisset. Magnum Cicero audaxque consilium suscepisse Graeciam dicit, quod Cupidinum et Amorum simulacra in gymnasiis consecras
Abbreviated transcription (Latin):
EN IO. nunc ad eam quae percipitur ex tactu uo-¬
luptatem: qui sensus est quidem totus corpois.
sed ego non de ornamentis: aut uestibus. sed de sola libi¬
dine dicendum mibi puto: quae maxime coercenda est:
quia maxime nocet. Cum excogitasset deus duoꝵ sexu¬
um rationem: attribuit ipsis ut se inuicem appeterent.
et coniunctione gauderent. Itaq ardentissimam cupidi¬
tatem cunctorum animantium admiscuit corporibus: ut¬

Expanded text:
enio nunc ad eam, quae percipitur ex tactu, voluptatem: qui sensus est quidem totius corporis. Sed ego non de ornamentis, aut vestibus, sed de sola libidine dicendum mihi puto; quae maxime coercenda est, quia maxime nocet. Cum excogitasset Deus duorum sexuum rationem, attribuit iis, ut se invicem appeterent, et conjunctione gauderent. Itaque ardentissimam cupiditatem cunctorum animantium corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
modo potuit hominem dolori et irae succumbentem: et his af
fectibus indulgentem: quibus debet potius reluctari. Et ruẽ¬
tem quacunq in parte prouocarit improbitas: uirtutis offi¬
cium non tenere. qui .N. referre iniuriam nititur: eum ipsũ
a quo laesus est gestit imitari. ita qui malum imitatur: bo¬
nus esse nullo pacto potest. Duobus igitur uerbis duas uir¬
tutes maximas: bono et sapienti viro: innocentiam: patientiã¬
q detraxit. sed quia ipse caninam illam facundiam sicut sa¬
lustius ab Appio dictum refert: exercuit: uoluit quoq hominẽ
canino modo uiuere: ut remordeat. lacessitus. Quae retribu¬
tio contumeliae ꝗͣ perniciosa sit: et quas edere soleat stra-¬
ges: unde opportunius petetur exemplum: ꝗͣ ex ipsius prae-¬
ceptoris tristissimo casu. qui cum his philosophoꝵ praeceptis
ob temperare gestit. ipse se perdidit. Qui si lacessitus ĩiuna¬

Expanded text:
mmfectibus indulgentem, quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque improbitas provocarit, virtutis officium non tenere. Qui enim referre injuriam nititur, eum ipsum, a quo laesus est, gestit imitari. Ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. Duobus igitur verbis duas virtutes maximas bono et sapienti viro, innocentiam patientiamque detraxit. Sed quia ipse caninam illam facundiam sicut Sallustius ab Appio dictum refert exercuit, voluit quoque hominem canino modo vivere, ut remordeat lacessitus. Quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere soleat strages, unde opportunius petetur exemplum, quam ex ipsius praeceptoris tristissimo casu, qui dum his philosophorum praeceptis obtemperare gestit, ipse se perdidit? quodsi lacessitus I in
Abbreviated transcription (Latin):
in rebus humanis erit. Quid ergo bono uiro potest esse tam
calamitosum: tamq contrarium: ꝗͣ ir e frena permittere:
quae illum non modo boni: sed etiam hominis appellatione
dispoliet: Siquidem nocere alteri: ut ipse ait uerissime: nõ
est secundum hominis naturam. nam et pecudes si lacessas:
aut calce: aut cornu repugnant. Et serpentes ac ferae nisi
persequaris ut occidas: negocium non exhibent. Et ut ad
hominum exempla redeamus: imperiti quoq et insipientes
siquando accipiunt iniurias: caeco et irrationabili furore du¬
cuntur: et iis qui sibi nocent: uicem tribuere conantur. In
quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus dif¬
fert: nisi ꝙ habet inuictam patientiam: qua stulti carent: ni¬
si ꝙ regere se ac mitigare iram suam nouit. quam illi quia
uirtute indigent: frenare non possunt: Sed uidelicet haec
illum res fefellit: quia cum de uirtute quaeritur: in quacunq
conditione uinceret: putauit esse uirtutis. Nec iudere ullo

Expanded text:
in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam irae frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatione despoliet, siquidem nocere alteri, ut ipse uerissime ait, non est secundum hominis naturam? nam et pecudes si lacessas, aut calce aut cornu repugnant, et serpentes ac ferae, nisi persequare ut occidas, negotium non exhibent, et ut ad hominum exempla redeamus, inperiti quoque et insipientes si quando accipiunt iniuriam, caeco et inrationabili furore ducuntur et iis qui sibi nocent, uicem retribuere conantur. in quo igitur sapiens ac bonus uir a malis et insipientibus differt, nisi quod habet inuictam patientiam, qua stulti carent, nisi quod regere se ac mitigare iram suam nouit, quam illi quia uirtute indigent, frenare non possunt? sed uidelicet haec illum res fefellit, quod cum de uirtute loqueretur, in quacumque contentione uincere putauit esse uirtutis nec uidere ullo
Abbreviated transcription (Latin):
ratione compresserit: hic plane imperat sibi: et hic rege-¬
re se potest. quae sustentatio sui recte patientia nomina¬
tur. quae una uirtus omnibus est opposita uitiis et affe-¬
ctibus. Haec perturbatum animum ac fluctuantem ad
tran quillitatem suam reuocat. haec mitigat. haec hominem
sibi reddit. Ergo quoniam naturae repugnare impossibile
est: et inutile: ut non commoueamur omnino: prius tam̃
ꝗͣ commotio illa prosiliat ad nocendum: quoad fieri po¬
test: maturius sopiatur. Er aecepit deus non occidere solẽ
super iram nostram: ne furoris nostri testis abscedat. Deniq
M. Tullius contra suum praeceptum de quo pauloante dixi:
obliuionem iniuriarum in magnis laudibus posuit. Spero
inquit Caesar qui obliuisci nihil soles: nisi iniurias. Quod¬
si hoc ille faciebat homo: non a caelesti tantum: sed a pu-¬

Expanded text:
ratione compresserit, hic plane imperat sibi; ratione compresserit, hic plane imperat sibi; re se potest. quae snstentatio sui recte patientia nominatur, quae una uirtus omnibus est opposita uitiis et adfectibus. haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam reuocat, haec mitigat, haec hominem sibi reddit. ergo quoniam naturae repugnare inpossibile est et inutile, ut non commoueamur omnino, prius tamen quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quod fieri potest maturius, sopiatur. praecipit deus non occidere solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionem iniuriarum in magnis laudibus posuit. spero te inquit Caesari, qui obliuisci nihil soles nisi iniurias —. quodsi hoc ille faciebat, homo non a caelesti tantum, sed a pu
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam tenuisset: si dissimulare: si ferre contumeliam bo¬
ni uiri esse didicisset. nec illas nobiles orationes alieno titu¬
lo inscriptas: impatientia: et leuitas: et insania prodidisset:
nunquam capite suo rostra in quibus ante floruerat: cruen¬
tasset. nec rem .p. funditus proscriptio illa delesset. Sapien¬
tis ergo ac boni uiri non est uelle certare: ac se periculo cõ¬
mittere. quoniam et uincere non est in nostra potestate: et
est anceps omne certamen. sed est sapientis et optimi ui¬
ri non aduersarium uelle tollere: quod fieri sine scelere ac
periculo non potest. sed certamen ipsum quod fieri et utili¬
ter et iuste potest. Summa igitur uirtus habenda patien¬
tia est. quam ut caperet homo iustus: uoluit illum deus
ut supra dictum est: pro inerte contemni. Nisi enim con-¬
tumeliis fuerit affectus: quantum habeat fortitudinis in se
ipso cohibendo: ignorabitur. Si autem lacessitus iniuria le-
dentem persequi caeperit: uictus est. Si uero motum illũ

Expanded text:
patientiam tenuisset, si dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse didicisset nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatientia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus ante floruerat, cruentasset nec rem publicam funditus proscriptio illa delesset. sapientis ergo ac boni uiri non est uelle certare ac se periculo committere, quoniam et uincere non est in nostra potestate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi uiri non aduersarium uelle tollere, quod fieri sine scelere ac periculo non potest, sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter et iuste potest. summa lgitur uirtus habenda patientia est, quam ut caperet homo iustus, uoluit illum deus, ut supra dictum est, pro inerte contemni. nisi enim contumeliis fuerit adfectus, quantum habeat fortitudinis in se ipso cohibendo ignorabitdentem persequi coeperit, victus est. Si vero motum illum
Abbreviated transcription (Latin):
inde confirmatis uiribus erigitur: et lingua eius in eloquium
soluitur: et mutum animal esse desinit. Quae ratio docet moͣ¬
talem nasci hominem: postea uero immortalem fieri: cum ce¬
perit ex deo uiuere: idest iusticiam sequi: quae continetur
in dei cultu cum excitauerit hominem deus ad aspectum cae-¬
li ac sui. Quod tunc fit: cum homo caelesti lauacro purifica¬
tus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris: et incre-¬
mento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. Er¬
go quia uirtutem proposuit homini Deus: licet anima et cor-¬
pus consociata sint: tamen contraria sunt: et impugnant in¬
uicem. animi bona: mala sunt corporis. idest opum fuga:
uoluptatum interdictio: doloris mortisq contemptus. Item
corporis bona: mala sunt animi. hoc est cupiditas et libido.
quibus et opes appetuntur. et suauitas uariaꝵ uoluptatũ.¬

Expanded text:
inde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium inde confirmatis uiribus erigitur et lingua eius in eloquium soluitur et mutum animal esse desinit. quae ratio docet mortalem nasci hominem, postea uero inmortalem fieri, cum coeperit ex deo uiuere id est iustitiam sequi, quae continetur in dei cultu, cum excitauerit hominem deus ad aspectum caeli ac sui. quod tum fit, cum homo caelesti lauacro purificatus exponit infantiam cum omni labe uitae prioris et incremento diuini uigoris accepto fit homo perfectus ac plenus. ergo quia uirtutem proposuit homini deus, licet anima et corpus consociata sint, tamen contraria sunt et inpugnant inuicem. animi bona mala sunt corporis, id est opum fuga, uoluptatum interdictio, doloris mortisque contemptus. item corporis bona mala sunt animi, hoc est cupiditas et libido, quibus et opes adpetuntur et suauitates uariarum uoluptatu
Abbreviated transcription (Latin):
mus. aut uirtute mereamur. In hac corporali non est sum¬
mum bonum: quoniam sicut necessitate diuina nobis data ẽ:
ita rursus diuina necessitate soluetur. Ita qđ finem habet:. sũ¬
mum bonum non habet. In illa uero spiritali quam per nos ipsi
acquirimus: summum bonum continetur. quia nec malum po-¬
test habere nec finem. cuius rei argumentum natura et ratio
corporis prebet. Coetera nanq animalia in humum uergũt.
quia terrena sunt. nec capiunt immortalitatem quae de ce¬
Lo est. Homo autem rectus in caelum spectat: quia proposita
est illi immortalitas: nec tamen uenit: nisi tribuatur homini
a deo. Nam nihil interesset inter iustum et iniustum. siꝗ¬
dem omnis homo natus immortalis foret. ergo immortalitas
non sequela naturae: sed merces praemiumq uirtutis est
Deniq homo non statim quando natus est: rectus in greditur.
sed qua drupes. primo quia ratio corporis et huius presen¬
tis uitae communis est nobis eum mutis animalibus. Post de¬

Expanded text:
mus aut uirtute mereamur. in hac corporali non est summum bonum, quoniam sicut necessitate diuina nobis data est, ita rursus diuina necessitate soluetur: ita quod finem habet, summum bonum non habet. in illa uero spiritali, quam per nos ipsi adquirimus. summum bonum continetur, quia nec malum potest habere nec finem. cui rei argumentum natura et ratio corporis praebet. cetera namque animalia in humum uergunt, quia terrena sunt, nec capiunt immortalitatem, quae de caelo est, homo autem rectus in caelum spectat, quia proposita est illi immortalitas, nec tamen uenit, nisi tribuatur homini a deo: nam nihil interesset inter iustum et iniustum, siquidem omnis homo natus immortalis fieret. ergo immortalitas non sequella naturae, sed merces praemiumque uirtutis est. denique homo non statim quam natus est rectus ingreditur, sed quadrupes primo, quia ratio corporis et huius praesentis uitae communis est nobis cum mutis animalibus: post de
Abbreviated transcription (Latin):
ctis et in eloquentibus: quia tamen pro uero nitebantur.
saepe superatus est. Cur desperemus ueritatem ip̃am con¬
tra fallacem captiuosamq facundiam: sua propͥa ui et cla¬
ritate ualituram: Illi quidem se patronos ueritatis pro¬
fiteri solent. Sed quis pot̃ eam rem defendere: quã non
didicit : Aut illustrare apud alios: quam ipse non nouit:
Magnum uideor polliceri: sed caelesti opus ẽ munere: ut
nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tri-¬
buatur. Quod si uita est optanda sapienti profecto nul¬
Lam aliam obcausam uiuere optauerim: ꝗͣ ut aliquid
efficiam: quod uita dignum sit. et quod utilitatem
legentibus. Et si non ad eloquentiam: quia tenuis in nobis
facundiae Riuus ẽ: ad uiuendum tamen afferat: quod
est maxime necessarium. Quo perfecto: satis me uixis¬
se arbitrabor: et officium hominis implesse: si labor meus
aliquos homines ab erroribus liberatos: ad iter caeleste di¬
rexerit .

Expanded text:
ctis et ineloquentibus, quia tamen pro uero nitebantur, ctis et ineloquentibus, quia tamen pro uero nitebantur, saepe superatus est, cur desperemus ueritatem ipsam contra fallacem captiosamque facundiam sua propria ui et claritate ualituram? illi quidem sese patronos ueritatis profiteri solent: sed quis potest aut eam rem defendere quam non didicerit, aut inlustrare apud alios quod ipse non nouerit? magnum uideor polliceri, sed caelesti opus est munere, ut nobis facultas ac tempus ad proposita persequenda tribuatur. quod si uita est optanda sapienti, profecto nullam aliam ob causam uiuere optauerim quam ut aliquid efficiam quod uita dignum sit et quod utilitatem legentibus etsi non ad eloquentiam, quia tenuis in nobis facundiae riuus est, ad uiuendum tamen adferat: quod est maxime necessarium. quo perfecto satis me uixisse arbitrabor et officium hominis inplesse, si labor meus aliquos homines ab erroribus liberatos ad iter caeleste direxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
AE C. ad te Demetriane interim paucis et ob¬
scurius fortasse ꝗͣ decuit: pro reꝵ ac tempoiͬs
necessitate ꝑoraui: quibus contentus ẽẽ debeas. Elura
et meliora Laturus: si nobis indulgentia cęlitus uenerit:
tunc et ego te ad uerae philosophiae doctrinam et pla-¬
nius et uerius cohortabor. Statui enim ꝗͣ multo pote¬
ro litteris tradere: quae ad uitae beatae statum spectẽt.
et quidem contra philosophos: quoniam sunt ad ꝑturbã¬
dam ueritatem ꝑniciosi et graues. Incredibilis enim uis
eloquentiae: et argumentandi disserendiq subtilitas
quanuis facile deceperat. quos partim nostris armis:
partim uero ex ipsoꝵ inter se concertatione sumptis re¬
uincemus: ut appareat eos induxisse potius errorem
ꝗͣ sustulisse. Fortasse mireris: ꝙ tantum facinꝰ audeã.
atiemurne igitur extingui: aut opprimi ueritatem:
Ego uero libentius sub hoc onere defecerim. Nam si .M.
Tulluis eloquentiae ipsius unicum exemplar ab indo¬

Expanded text:
aec ad te, Demetriane, interim paucis et obscurius fortasse quam decuit pro rerum ac temporis necessitate peroraui, quibus contentus esse debebis plura et meliora lecturus, si nobis indulgentia caelitus uenerit. tunc ego te ad uerae philosophiae doctrinam et planius et uerius cohortabor. statui enim quam multa potero litteris tradere quae ad beatae uitae statum spectent, et quidem contra philosophos, quoniam sunt ad turbandam ueritatem perniciosi et graues. incredibilis enim uis eloquentiae et argumentandi disserendique subtilitas quemuis facile deceperit: quos partim nostris armis partim uero ex ipsorum inter se concertatione sumptis reuincemus, ut appareat eos induxisse potius errorem quam sustulisse. fortasse mireris quod tantum facinus audeam. patiemurne igitur extingui aut opprimi ueritatem? ego uero libentius uel sub hoc onere defecerim. nam si Marcus Tullius, eloquentiae ipsius unicum exemplar, ab indo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi magister et imperator omnium Deus. ille legis huius
inuentor : disceptator: sator: cui qui non parebit: ipse se
fugiet. ac naturam hominis aspernatus: hoc ipso luet maxi¬
mas penas. etiam si c etera supplicia quae putantur: effu¬
gerit. Quis sacramentum dei sciens: tam significanter enar¬
rare legem dei posset: quam illam homo longe a ueritatis
noticia remotus expressit. Ego uero eos qui uera imprudẽ¬
tes loquuntur: sic habendos puto tanquam diuinent spiri¬
tu aliquo instincti. Quod si ut legis sanct & uim rationemq
peruidit: ita illud quoq scisset: aut explicasset: in quibus
praeceptis Lex ipsa consisteret: non philosophi functus es¬
set officio: sed prophetae. quod quia facere ille non pote¬
rat: nobis faciendum est. quibus ipsa lex tradita est: ab¬
illo uno magistro et Imperatore omnium deo. Capͫ IX. Sd

Expanded text:
quasi magister, et imperator omnium Deus, ille legis hujus quasi magister, et imperator omnium Deus, ille legis hujus inventor, disceptator, lator; cui qui non parebit, ipse se fugiet, ac naturam hominis aspernatus, hoc ipso luet maximas poenas, etiamsi caetera supplicia quae putantur effugerit. » Quis sacramentum Dei sciens, tam significanter enarrare legem Dei posset, quam illam homo longe a veritatis notitia remotus expressit? Ego vero eos, qui vera imprudentes loquuntur, sic habendos puto, tanquam divinent spiritu aliquo instincti. Quod si, ut legis sanctae vim rationemque pervidit, ita illud quoque scisset aut explicasset, in quibus praeceptis lex ipsa consisteret: non philosophi functus fuisset officio, sed prophetae. Quod quia facere ille non poterat, nobis faciendum est, quibus ipsa lex tradita est abillo uno magistro et imperatore omnium Deo. CAPUT IX. D
Abbreviated transcription (Latin):
sic gubernabit: ut ad summum sapientiae uirtutisq por¬
tum sine ullo errore perducat. Suscipienda igitur dei lex
est: quae nos ad hoc iter dirigat: illa sancta: illa caelestis
quam. M. Tullius in libro de Republica tertio pene diuina
uoce depinxit. cuius ego ne plura dicerem uerba subieci.
st quidem uera Lex: recta ratio naturae congruens: diffu¬
sa in omnes: constans: sempiterna: quae uocet ad officium
iubendo: uetando a fraude deterreat. quae tamen neq pro¬
bos frustra iubet: aut uetat. nec improbos iubendo: aut ue¬
tando monet. Huic legi nec propagari fas est: neq dero¬
gari ex hac aliquid licet. neq tota abrogari potest. nec ue¬
ro aut per senatum: aut per populum solui hac lege possu¬
ec erit alia lex Romae: alia athenis: alia nunc: alia post¬
hanc. sed et omnes gentes: et omni tempore una Lex et
sempiterna et immutabilis continebit. Unusq erit cõmunis

Expanded text:
sic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque porsic gubernabit, ut ad summum sapientiae uirtutisque portum sine ullo errore perducat. suscipienda igitur dei lei est, quae nos ad hoc iter dirigat, illa sancta, illa caelestis, quam Marcus Tullius in libro de re publica tertio paene diuina uoce depinxit: cuius ego, ne plura dicerem, uerba subieci. est quidem uera lei recta ratio, naturae congruens, diffusa in omnis, constans, sempiterna, quae uocet ad officium iubendo, uetando a fraude deterreat, quae tamen neque probos frustra iubet aut uetat nec inprobos iubendo aut uetando mouet. huic legi nec obrogari fas est neque derogari aliquid ex hac licet neque tota abrogari potest, nec uero aut per senatum aut per populum solui hac lege possus Aelius, nec erit alia lex Romae alia Athenis, alia nunc alia posthac, sed et omnes gentes et omni tsempiterna, et immutabilis continebit; unusque erit communis
Abbreviated transcription (Latin):
AEC. est uia quam philosophi quae nitio adaptari¬
runt. sed ideo non inueniunt: quia in terra potius ubi
apparere non potest: quaerunt. Errant ergo uelut in mari
magno: nec quo ferantur: intelligunt. quia nec uiam cer¬
nunt: nec ducem sequuntur ullum. Fadem nanq ratione
hanc uitae uiam quari oportet: qua in alto iter nauibus
quaeritur. quae nisi aliquod caeli lumen obseruent: incer¬
tis cursibus uagantur. Q uisquis autem rectum iter uitae
tenere nititur: non terram debet aspicere: sed caelum et
ut apertius loquar: non hominem sequi debet: sed deum
non his terrestribus simulacris: sed deo seruire caelesti: nõ
ad corpus referri omnia: sed admentem. non huic uitae
dare operam: sed aeternae. Itaq si oculos in caelum semper
intendas: et solem qua oritur: obserues. eumq habeas uitae
quasi nauigii ducem. sua sponte in uiam pedes dirigentur.
et illud caleste Lumen quod sanis mentibus multo clarius
sole est: ꝗͣ hic quem in carne mortali uidemus: sic reget:

Expanded text:
aec est uia quam philosophi quaerunt, sed ideo non inueniunt, quia in terra potius ubi apparere non potest quaerunt. errant ergo uelut in mari magno nec quo ferantur intellegunt, quia nec uiam cernunt nec ducem sequuntur ullum. eadem namque ratione hanc uitae uiam quaeri oportet qua in alto iter nauibus quaeritur: quae nisi aliquod caeli lumen obseruent, incertis cursibus uagantur. quisquis autem rectum iter uitae tenere nititur, non terram debet aspicere, sed caelum et, ut apertius loquar, non hominem sequi debet, sed deum, non his terrestribus simulacris, sed deo seruire caelesti, non ad corpus referre omnia, sed ad mentem, non huic uitae dare operam, sed aeternae. itaque si oculos in caelum semper intendas et solem qua oritur observes eumque habeas uitae quasi nauigii ducem, sua sponte in uiam pedes dirigentur et illut caeleste lumen, quod sanis mentibus multo clarior sol est quam hic quem carne mortali uidemus, sic reget,
Abbreviated transcription (Latin):
III tog. idest infectus nominatur. qđ seneca homo acu¬
tus in exhortationibus uidit. Nos inquit aliunde pen¬
demus. Itaq ad aliquem respicimus: cui quod est opti¬
mum in nobis debeamus. Alius nos edidit: alius noᷤ¬
instruxit: deus ipse se fecit.

Expanded text:
 et ἀποίητος nominatur. Quod Seneca, homo acutus, in Exhortationibus vidit: « Nos, inquit, aliunde pendemus. Itaque ad aliquem respicimus, cui, quod est optimum in nobis debeamus. Alius nos edidit; alius instruxit: Deus ipse se fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
utrisq generibus in secundo libro disseremus. Intexĩ
nobis sat est: qđ dum se honorare uult: et in caelo
collocare: confessus est id quod res se habet: quomo¬
do sint appellandi: qui deo semper assistunt. Retra¬
hant ergo se homines ab erroribus et abiectis religio¬
nibus prauis: parentem suum dominumq cognoscãt
cuius nec uirtus existimari põt. nec magnitudo per¬
spici: nec principium comprehendi. cum ad illum
mentis humanae intentio et acumen et memoria ꝑue¬
nerit quae sub ductis et consumatis omnibus uiĩs sub¬
stitit. Heret: deficit: nec est aliquid ulterius quo
progredi possit. Uerum quia fieri non potest: quin id
quod sit aliquando esse ceperit: consequens est ut
quoniam nihil ante illum fuit: ipse ante omnia exse
ipso sit procreatus. ideoq ab Apolline. &U to ꝙuno¬

Expanded text:
utrisque generibus in secundo libro disserimus . Interim nobis sat est, quod, dum honorare se vult, et in coelo collocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui Deo semper assistunt. Retrahant ergo se homines ab erroribus et abjectis religionibus pravis, parentem suum dominumque cognoscant: cujus nec virtus aestimari potest, nec magnitudo perspici, nec principium comprehendi. Cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria pervenerit, quasi subductis et consummatis omnibus viis, subsistit, haeret, deficit; nec est aliquid ulterius quo progredi possit. Verum quia fieri non potest, quin id quod sit, aliquando esse coeperit, consequens est, ut quando nihil ante illum fuit, ipse ante omnia ex se ipso sit procreatus. Ideoque ab Apolline
Abbreviated transcription (Latin):
POLLO. enim quem praeter caeteros diuinum ma¬
ximeq fatidicum existimant. Colophone respon¬
dens qđ Delphis credo emigrauerat: amaenitate ductus
Asiae: quaerenti cuidam quis ẽẽt: aut quid esset omni¬
no deus: respondit uiginti et uno uersibꝰ: qͦꝵ hoc pͥncipiũ ẽ.¬

Expanded text:
pollo enim, quem praeter ceteros diuinum maximeque fatidicum existimant, Colophone residens, quo Delphis credo migrauerat amoenitate Asiae ductus, quaerenti cuidam quis aut quid esset omnino deus, respondit uiginti et uno uersibus, quorum hoc principium e
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos eos se colere putant: quos summi dei ministros
appellamus: nihil est qđ nobis faciant inuidiam qui
unum dicamus: multos negemus. Si eos multitudo de¬
lectat. non duodecim dicimus: aut trecentos sexagĩ¬
ta quinq. Ut Orpheus. sed innumerabiles esse argui
tamen quo nomine appellari debeant: ne deum uerũ
uolent: cuius nomen exponunt dum pluribus tribu¬
unt. Credant Apollini suo qui eodem illo responso
ut loui principatum. sic etiam caeteris diis abstulit
nomen. Tertius enim uersus ostendit dei ministros: nõ
deos: uerum angelos appellari oportere. dese quidẽ
ille mentitus: qui cum sit e numero demonum ange¬
lis se dei aggregauit. deniq in aliis responsis demonẽ
se esse confessus est. Nam cum interrogaretur quomo¬
do sibi supplicari uellet: ita respondit. F&po o Φe r&¬

Expanded text:
eos ipsos se colere putant, quos summi Dei ministros eos ipsos se colere putant, quos summi Dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant invidiam, qui unum Deum dicamus, multos negemus. Si eos multitudo delectat, non duodecim dicimus, aut trecentos sexaginta quinque ut Orpheus, sed innumerabiles esse arguimtamen, quo nomine appellari debeant: ne Deum verum violent, cujus nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. Credant Apollini suo, qui eodem illo responso, ut Jovi principatum, sic etiam caeteris diis abstulit nomen. Tertius enim versus ostendit, Dei ministros, non deos, verum angelos appellari oportere. De se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se Dei aggregavit: denique in aliis responsis daemonem se esse confessus est. Nam cum interrogaretur, quomodo sibi supplicari vellet, ita respondit: Πάνσοφε,
Abbreviated transcription (Latin):
portio angeli nos. Nunquid potest suspicari de ioue esse
dictum qui et matrem habuit et nomen. Quid quod Mer-¬
curius ille ter maximus cuius supra mentionem feci: non
non sit aliunde. nec enim potest ab ullo ẽẽ generatus: qui
ipse uniuersa generauit. Satis ut opinor et argumentis
docui et testibus confirmaui: quod perse satis clarum ẽ
unum esse Regem mundi: vnum patrem: Unum deum
Sed fortasse quaerat aliquis a nobis idem illud quod apđ
Ciceronem quaerit Hortensius. Si deus Unus est quae eẽ
beata solitudo queat: tanquam nos qui unum esse dici¬
mus desertum ac solitarium esse dicamus. Habet enim
ministros: quos vocamus nuntios. Et est illud uerum:
quod dixisse in exhortationibus Senecam supra retu
li: genuisse Regni sui ministros deum. Uerum hi neq
dii sunt: neq deos se uocari: aut coli uolunt. quippe
qui nihil praeter iussum ac uoluntatem dei faciant.
Lec tamen illi sunt qui uulgo coluntur: quoꝵ et exigu¬
us et certus est numerus. Quod si cultores deorum

Expanded text:
 ἥμεῖς, Num quis potest suspicari de Jove esse dictum, qui et matrem habuit, et nomen? Quid quod, Mercurius ille ter maximus, cujus supra mentionem feci, non non sit aliunde? Nec enim potest ab ullo esse generatus, qui ipse universa generavit. Satis ut opinor et argumentis docui, et testibus confirmavi, quod per se satis clarum est Unum esse regem mundi, unum patrem, unum Deum. Sed fortasse quaerat aliquis a nobis idem illud, quod apud Ciceronem quaerit Hortensius: Si Deus unus est, quae esse beata solitudo queat? Tamquam nos, qui unum esse dicimus, desertum ac solitarium esse dicamus; habet enim ministros, quos vocamus nuntios. Et est illud verum, quod dixisse in Exhortatili, genuisse regni sui ministros deum. uerum hi neque dii sunt neque deos se uocari aut coli uolunt, quippe qui nihil faciant praeter iussum ac uoluntatNec tamen illi sunt, qui vulgo coluntur, quorum et exiguus et certus est numerus. Quod si cultores deorum
Abbreviated transcription (Latin):
tam ipsis. Quod si non modo prophetae: sed etiam uates
et poetae et phiłosophi Anastasim mortuoꝵ futuram es¬
se consentiunt. nemo quaerat a nobis quemadmodum
fieri possit. Nec enim diuinoꝵ operum potest reddi ra¬
tio. Sed si a principio deus hominem nescio quo in enarra¬
bili modo instituit: credamus ab eodem restitui ueterem

Expanded text:
. quodsi non modo prophetae, sed etiam uates et poetae et philosophi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt, nemo quaerat a nobis quemadmodum fieri possit. nec enim diuinorum operum reddi potest ratio: sed si a principio deus hominem nescio quo inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem
Abbreviated transcription (Latin):
re dicant. tamen eos publice turpiterq derident. de quibus
etiam per mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur. Qua¬
lis haec religio: aut quanta Maiestas putanda est: quae ado¬
ratur in templis: illuditur in theatris: Et qui haec fecerĩt:
non penas uiolati numinis pendunt: sed honorati etiam lau-¬
datiq discedunt. Num peius nos destruimus: ꝗͣ quidam
philosophi qui omnino nullos deos esse aiunt. sed omnia sua
sponte nata esse: omnia fortuitu fieri quae geruntur : Hũ
peius ꝗͣ epicurei: qui esse quidem deos: sed curare quicꝗͣ
negant. neq irasci eos: neq gratia commoueri: Quibus di¬
ctis utiq persuadent colendos omnino non esse: siquidem
colentes respiciunt. Neq non colentibus irascuntur. Pra¬
terea cum contra metus disserunt: nihil aluid efficere conã¬
tur : ꝗͣ ut nemo deos timeat. et haec tamen ab hominibus
et audiuntur libenter: et disseruntur impune.Capͫ. x¬
Capͫ. xXII.

Expanded text:
se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique dphilosophi, qui omnino nullos deos esse aiunt: sed omnia sua sponte esse nata, omnia fortuitu fieri quae geruntur? Num pejus quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quidquam negant; neque irasci eos, neque gratia commoveri? Quibus dictis utique persuadent, colendos omnino non esse; siquidem nec colentes respiciunt, neque non colentibus irascuntur. Praeterea cum contra metus disserunt, nihil aliud efficere conantur, quam ut nemo deos timeat. Et haec tamen ab hominibus et audiuntur libenter, et disseruntur impune. CAPUT XXII.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. At nos contra: non expetimus ut deum nostrum qui ẽ
omnium creator: uelit: nolit. colat aliquis inuitus. nec si nõ
coluerit: irascimur. confidimus enim Maiestati eius qui tam
contemptum sui possit ulcisci: ꝗͣ seruoꝵ suoꝵ labores et iniu¬
rias. et ideo cum tam nefanda perpetimur: ne uerbo quidẽ
reluctamur. sed deo remittimus ulctionem: non ut ii facuit
qui defensores se esse deorum suorum uideri uolunt: et sae¬
uiunt efferate aduersus non colentes. Ex quo intelligi dat᷑.
ꝗͣ non sit bonum deos colere: quoniam bono potius adducẽ¬
di homines adbonum fuerant non malo. sed quia illud malũ
est. etiam officium eius bono caret. At enim puniendi sũt.
qui destruunt religiones. Num peius nos destruimus q̃ na¬
tio & gyptiorum: qui turpissimas bestiarum ac pecudum¬
figuras colunt: Qu aedam etiam pudencda dictu tanꝗͣ deos
adorabant. Num peius ꝗͣ iidem ipsi qui cum deos se cole

Expanded text:
tur. at nos contra non expetimus ut deum nostrum, qui est tur. at nos contra non expetimus ut deum nostrum, qui est omnium uelint nolint, colat aliquis inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui possit ulcisci quam etiam seruorum suorum labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur quam non sit bonum deos colere, quoniam bono potius adducendi homines ad bonum fuerant, non malo: sed quia illut malum est, etiam officium eius bono caret. at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num peius nos destruimus quam natio Aegyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudumfiguras colunt, quaedam etiam pudenda dictu tamquam deos adorant? num peius quam idem ipsi, qui cum deos colere
Abbreviated transcription (Latin):
inquit adhibeto: opes amoueto. o qui secus faxit: deuo ipse uin¬
dex erit. Recte hoc quidem. Neq enim fas est desperare de
deo: quem ideo colas: quia potentem putes. Nam quomodo un
tur ex his quaerere cui potissimum praestare se putent cogen-¬
do inuitos ad sacrificium. lis ne quos cogunt: At non est be¬
neficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est et¬
am uolentibus quando quid bonum sit: nesciunt. Cur ergo
uolunt: Aut unde pietas tam impia: ut eos miseris modis
aut perdant: aut inutiles faciant. quibus uelint esse con
sultum: An uero diis praestant: At non est sacrificium qͦd
exprimitur ab inuito. Hisi enim sponte atq ex animo fiat.
ex ecrato est. cum homines proscriptione: iniuriis: carcere:
tormentis ad acti faciunt. Si dii sunt isti: qui sic coluntur:
uel propter hoc solum colendi non sunt: ꝙ sic coli uolunt.
digni scilicet detestatione hominum quibus cum lachrymis:
cum gemitu: cum sanguine de membris omnibus fluente liba¬

Expanded text:
inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit. « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo vintur, ex his quaerere, cui potissimum praestare se putent, cogendo invitos ad sacrificium. Ipsisne, quos cogunt? at non est beneficium, quod ingeritur recusanti. Sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum, nesciunt. Cur ergo salvos volunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant, aut inutiles faciansultum? an uero diis praestant? at non est sacrificium quod exprimitur inuito. nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente liba
Abbreviated transcription (Latin):
STI. autem qui nesciunt quid uel quomodo sit colen¬
dum: caeci et imprudentes in contrarium cadunt. Ado¬
rant itaq hostes suos latrones: et interfectores suos uicti¬
mis placant: et animas suas cum ture ipso cremandas aris
detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri: ꝙ non
similes alii pereant incredibili mentium caecitate. Quid
enim uideant: qui solem non uident: Quasi uero si dii ẽẽnt:
indigerent hominum auxilio aduersus contemptores suos:
quid ergo nobis irascuntur: si illi nihil possunt: nisi ꝙ ipsi
deos suos destruunt: de quorum potestate diffidunt: ma¬
gis irreligiosi ꝗͣ qui omnino non colunt: Cicero in suis le¬
gibus cum caste ad sacrificia praciperet accedere. pietatẽ¬

Expanded text:
sti autem, quia nesciunt, vel quid, vel quomodo sit colendum, caeci et imprudentes in contrarium cadunt. Adorant itaque hostes suos: latrones et interfectores suos victimis placant; et animas suas cum thure ipso cremandas aris detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi vero si dii essent, indigerent hominum auxilio, adversus contemptores suos. Quid ergo nobis irascuntur, si illi nihil possunt? nisi, quod ipsi deos suos destruunt, de quorum potestate diffidunt, magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietate
Abbreviated transcription (Latin):
riunt: ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant.
Ueniant qui sitiunt: ut aquam salutarem de perenni c aelesti
fonte plenissimis faucibus trahant. Hoc cibatu atq potu
Dei: et caeci uidebunt: et surdi audient: et muti loquen¬
terrae uirtute calcauerit. hunc arbiter ille summus: et uerax
ad lucem uitamq perpetuam suscitabit. Nemo diuitiis: ne¬
mo fascibus: nemo Regia potestate confisus sit: immortalẽ
ista non faciunt. Nam quicunq rationem hominis abiecerit:
ac prȩsentia secutus: in humum se ipse prostrauerit: tanꝗͣ
desertor domini et Imperatoris et patris sui punietur. Intẽ¬
damus igitur iusticiae quae nos inseparabilis comes ad de¬
um sola perducet. Et dum spiritus hos regit artus: infati¬
gabili militia deo militemus: stationes uigiliasq celebremꝰ.
Congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter: ut uictores:
ac deuicto aduersario triumphantes: praemium uirtutis qͦd
ipse promisit a Deo consequamuR:

Expanded text:
riunt, ut caelesti cibo saturati sempiternam famem ponant, ueniant qui sitiunt, ut aquam salutarem de perenni fonte plenissimis faucibus trahant. hoc cibatu atque potu dei et caeci uidebunt et surdi audient et muti loquenterrae uirtute calcauerit, hunc arbiter ille summus et uerax ad uitam lucemque perpetuam suscitabit. nemo diuitiis, nemo fascibus, nemo etiam regia potestate confidat: inmortalem ista non faciunt. nam quicumque rationem hominis abiecerit ac praesentia secutus in humum se ipse prostrauerit, tamquam desertor domini et imperatoris et patris sui punietur. intendamus ergo iustitiae, quae nos inseparabilis comes ad deum sola perducet, et dum spiritus hos regit artus, infatigabilem militiam deo militemus, stationes uigiliasque celebremus, congrediamur cum hoste quem nouimus fortiter, ut uictores ac deuicto aduersario triumphantes praemium uirtutis quod ipse promisit a domino consequamur.
Abbreviated transcription (Latin):
siquidem melius est ciuiliter ꝗͣ philosophice uiuere. Nã
si sapientia est quae dicitur philosophia: stulte profecto
uiuit: qui non secundum philosophiam uiuit.Si autẽ
non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit. sequitur ut stul¬
te uiuat qui philosopbice uiuit. Tuo itaq uidicio philo-¬
sophia stultitiae inanitatisq damnata est. Idem in con-¬
solatione idest in opere non ioculari. hanc de philoso-¬
phia sententiam tulisti. Sed nescio quis nos teneat er¬
ror: aut miserabilis ignoratio ueri. Ubi est ergo philo¬
sophie magisterium: aut quid te docuit illa uite pa-¬
rens: si uerum miserabiliter ignoras: Quid si haec erro¬
ris ignorationisq confessio pene inuito tibi ab intimo
pectore expressa est: cur non tibi aliquando uerũ fa-
tearis: philosophiam quam tu nihil docentem in caelum
Laudibus extulisti: magistram uirtutis eẽ non posse:

Expanded text:
siquidem melius est ciuiliter quam philosophe uiuere. nam siquidem melius est ciuiliter quam philosophe uiuere. nam si sapientia est quae dicitur philosophia, stulte profecto uiuet qui non secundum philosophiam uiuet: si autem. non stulte uiuit qui ciuiliter uiuit, sequitur ut stulte uiuat qui philosophe uiuit. tuo itaque iudicio philosophia stultitiae inanitatisque damnata est. idem in Consolatione id est in opere non ioculari hanc de philosophia sententiam tulisti: sed nescio a qui nos teneat error ac miserabilis ignoratio ueri. ubi est ergo philosophiae magisterium aut quid te docuit illa uitae parens, si uerum miserabiliter ignoras? quodsi haecerroris ignorationisque confessio paene inuito tibi ab intimo pectore expressa est, cur non tibi uerum fateris aliquando, : philosophiam, quam tu nihil docentem in caelum laudibus extulisti, magistram uirtutis esse non posse?
Abbreviated transcription (Latin):
qua secta ueritatem deprehenderis. In academia scili-¬
cet quam sequutus es: quam probasti. at haec nihil do-¬
cet: nisi ut scias te nihil scire. Tui ergo te libri arguũt:
ꝗͣ nihil a philosophia disci possit ad uitam. Haec tua ueͣ-¬
ba sunt. Mihi autem nõ modo ad sapientiam caeci uide¬¬
mur: sed ad ea ipsa quae aliqua exparte cerni uidean¬
tur hebetes et obtusi. Si ergo philosophia est magistra
uitae: cur tibi caecus et hebes et obtusus uidebare: quẽ
oportuit illa docentem et sentire et sapere: et in claris¬
sima luce uersari: At quam confessus fueris philosophi¬
e ueritatem: docent ad filium composita praecepta ꝗbꝰ
mones philosophiae quidem praecepta noscenda. uiuen
dum autem esse ciuiliter. Quid tam repugnans dici po¬
test: Si noscenda sunt praecepta philosophiae: ideo utiq
noscenda sunt: ut recte sapienterq uiuamus.Uel si ciui¬
liter uiuendum est: non est igitur philosophia sapientia.

Expanded text:
qua secta veritatem deprehenderis. In academia sciliqua secta veritatem deprehenderis. In academia scilicet, quam secutus es, quam probasti. At haec nihil docet, nisi ut scias te nihil scire. Tui ergo te libri arguunt, quam nihil a philosophia disci possit ad vitam. Haec tua verba sunt: « Mihi autem non modo ad sapientiam caeci videmur, sed ad ea ipsa, quae aliqua ex parte cerni videantur, hebetes et obtusi. » Si ergo philosophia est magistra vitae, cur tibi ipse caecus, et hebes, et obtusus videbare, quem oportuit, illa docente, et sentire, et sapere, et in clarissima luce versari? At quam confessus fueris philosophiae veritatem, docent ad filium composita praecepta, quibus mones philosophiae quidem pradum autem esse ciuiliter. quid tam repugnans dici potest? si noscenda sunt praecepta philosophiae, ideo utique noscenda sunt, ut recte sapienterque uiuamus, uel si ciuiliter uiuendum est, non est igitur philosophia sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
cas: ad quam siquis accesserit multo sit incertior neces-¬
se ẽ: ꝗͣ prius fuerit: Cuius enim uirtutis quae ipsa
ubi sita sit: adhuc philosophi non expediunt. cuius ui¬
tae cum ipsi doctores ante fuerint: senectute ac morte
confecti: ꝗͣ constituerint quomodo uiui deceat: cuiꝰ
ueritatis indagatricem profiteri potes: qui saepe testa-¬
ris cum tanta multitudo fuerit philosophoꝵ: sapientẽ
tamen extitisse adhuc neminem. Quid ergo te magistꝰ
illa uitae docuit: An ut potentissimum Consulem male¬
dictis incesseres: eumq hostem patriae uenenatis ora¬
tionibꝰ faceres: Sed omittamus illa quae possũt excu¬
sari fortunae nomine. Studuisti nempe philosophiae. et
quidem sic ut nullus unꝗͣ diligentius. quippe qui om¬
nes cognoueris disciplinas: sicut ipse gloriari soles: eã¬
q ipsam latinis litteris illustraueris: imitatoremq te
Platonis ostenderis. Caedo igitur quid didiceris: aut ĩ¬

Expanded text:
cas? ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necescas? ad quam si quis accesserit, multo sit incertior necesse est quam prius fuerit. cuius enim uirtatisP quae ipsa ubi sita sit, adhuc philosophi non expediunt. cuius uitae? cum ipsi doctores ante fuerint senectute ac morte confecti quam constituerint quomodo uiui deceat. cuius ueritatis indagatricem profiteri potes, qui saepe testaris, cum tanta multitudo fuerit philosophorum, sapientem tamen extitisse adhuc neminem ? quid ergo te magistra illa uitae docuit? an ut potentissimum consulem maledictis incesseres eumque hostem patriae uenenatis orationibus faceres? sed omittamus illa quae possunt excusari fortunae nomine. studuisti nempe philosophiae et quidem sic, ut nullus umquam diligentius, quippe qui omnes cognoueris disciplinas, sicut ipse gloriari soles, eamque ipsam Latinis litteris inlustraueris imitatoremque te Platonis ostenderis. c