comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
irum quoq uen̾abilem gerau¬
clum lemonicensem ep̃m testã¬
tem audiuimus iuuenem quendã
de familia sua letaliter in capite
sautium. cum iaceret spumans et
impos mentis. unmissa sibi ii os
bucellula panis quem bñclixerat
homo dei tam celerem sensisse uir

Expanded text:
irum quoque venerabilem Gerardum, Lemovicensem episcopum, testantem audivimus, juvenem quemdam de familia sua lethaliter in capite saucium, cum jaceret spumans et impos mentis, immissa sibi in os buccellula panis, quem benedixerat Homo Dei, tam celerem sensisse vir
Abbreviated transcription (Latin):
nedicebat dñ:. qͥ fec̾at cum eo mi¬
sericordiam. Ip̃i et nos ꝑ tãto pat᷑ ⁊
tatrono. quantas possumus grãs
referimus. gli̾ficantes semꝑ et lau¬
dantes deum. qui est suꝑ omnia be¬
necdictus in secula.XUIII. Capit̃.

Expanded text:
nedicebat Dominum qui fecerat cum eo minedicebat Dominum qui fecerat cum eo misericordiam. Ipsi et nos pro tanto Patre et patrono quantas possumus gratias referimus, glorificantes semper et laudantes Deum qui est super omnia benedictus in saecula. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dam ex utero matris sue. signans
uir domini. et attrectans: amissũ¬
alti reddidit uisum: alt̾i nouũ con¬
tulit gressum ngredienti deni¬
q claramuallem. unus de nostris
occurrit: adducens surdum et mu¬
tum puerum. qui in monasterio
dieb iam quindecim sc̃i prestola¬
batur aduentum. Nec fraudatus
est a desilerio stio puer fidelis. s
continuo ut signatus est recepit
auditum pariter et loquelam. Et
primo quidem uix potuit nomia¬
re deum. ac deinde precipientibus
nobis inuocare cepit beate uirgĩs
nomen: tandemq soluto penitus
oris uinculo recte omnia loqueba¬
tur. ubertim gaudũ lacrimas fũ¬
dens. Mlulti etiam fr̃m qui eum no¬
uerant prius. nec auflientem pe¬
nitus nec loquentem: locuti sunt
in aurib eius. et auclierunt eum
ad plenum uerba omnia forman¬
tem. Int̾rogat᷑ aũt qmͣdui surdus
et mutus ꝑmansisset. tertius inqͥt
annus transiit. ex quo prorsus obsur¬
diu et obmutui: et eram innuens
tm̃. Et hec dicens cum lacrimis be¬

Expanded text:
dam ex utero matris suae signans Vir Domini et attrectans, amissum reddidit alteri visum, alteri novum contulit gressum. Ingredienti denique Claram-Vallem unus de nostris occurrit, adducens surdum et mutum puerum, qui in monasterio diebus jam quindecim Sancti praestolabatur adventum. Nec fraudatus est a desiderio suo puer fidelis, sed continuo ut signatus est, recepit auditum pariter et loquelam. Et primo quidem vix potuit nominare Deum; ac deinde praecipientibus nobis invocare coepit beatae Virginis nomen: tandemque soluto penitus oris vinculo omnia loquebatur, ubertim gaudii lacrymas fundens. Multi etiam fratrum qui eum noverant prius, nec audientem penitus nec loquentem, locuti sunt in auribus ejus, et audierunt eum ad plenum verba omnia formantem. Interrogatus autem quandiu mutus et surdus pertransisset: « Tertius, inquit, annus transivit ex quo obsurdui et obmutui, et eram innuens tantum. » Et haec dicens cum lacrymis be
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ latuit malum: nec detexit muli¬
er ꝑdita tanti criminis ꝓbrũ. Septi¬
mo uͦ anno confusa estin se ip̃a et ex¬
pauit: tũ ꝓpt̃ colluuionem tam con¬
tinue turpitudinis. tñ ꝓpt̃ timorem
di. cuiꝰ indicio singulis momentif ti¬
mebat int̃cipi et clamupnari. Confu¬
git ad sac̾idotes: et ꝑiaculum confite¬
tur. Pagrat loca sc̃a. et scõrum ĩꝑlo¬
rat suffragia. s nulla ei confessio. ⁊ it¬
mone infestatur. Deniq in publitũ
scelus tantum effusum ẽ. Quo audi¬
to et cognito maritus. eius contuber¬
nium execratur. Iitt̾ẽa ad locum pre¬
dictum uir dĩ. cum comitatu suo ad¬
uen̾at. Cuius ut audiuit adirentũ¬
infelix mulier se ad pecles eiꝰ tremebun¬
da piecit. Aꝑit ei lacrimis ꝑfusa passio

Expanded text:
tantum latuit malum, nec detexit mulitantum latuit malum, nec detexit mulier perdita tanti criminis probrum. Septimo vero anno confusa est in se ipsa, et expavit, tum propter colluvionem tam continuae turpitudinis, tum propter timorem Dei, cujus judicio singulis momentis timebat intercipi et damnari. Confugit ad sacerdotes, et piaculum confitetur. Peragrat loca sancta, et sanctorum implorat suffragia: sed nulla ei confessio, mone infestatur. Denique in publicum scelus tantum effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat - cujus ut audivit adventuinfelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passio
Abbreviated transcription (Latin):
ucliens hec et huiꝰmo uir uenera¬
bilis gauftidus carnotensis ep̃c.
cui a papa innocentio aquitane lega¬
cio fuerat commenctata uehement
uidoluit: et succurrenctum ꝑiclitan¬
ti eccłie postpositis aliis negociis sine
ulla dilatione decreuit. Abbatem gͥ
clareuallensem petit et obsecrat: nt
sibi ad tanta mala eluminanda suc¬
currat. Assensituir di et seĩ proximo
congregationem monachorũ in britã¬
niam. in locum quẽ iuxta nannetũ
comitissa ermengarclis paraũat duc¬
tirum intimat: et ꝓmttcit clisposita
illa domo sccłm genus et species suas
se cum eo in aquitaniam ꝓfecturum.
Ibant gͥ simul et ne multis ambagib
utar simul nannetum uenerũt. Erat
aũt in regione illa misera mulier: qͤ¬
a quodam petulante diabolo uexaba¬
tur. Habebat añt uirum huius tam̃
tam execrabilis commercii prsus ig
narum. Abutebatur gͥ ea etiam ĩ e¬
odem lecto. cubante marito. inuisibi¬
lit impurissimus ille adulter: et in¬
credibili uexabat libidine. Sex annis

Expanded text:
udiens haec et hujusmodi vir venerabilis Gaufredus Carnotensis episcopus, cui a papa Innocentio Aquitaniae legatio fuerat commendata, vehementer indoluit, et succurrendum periclitanti Ecclesiae, postpositis aliis negotiis, sine ulla dilatione decrevit. Abbatem igitur Clarae-Vallensem petit et obsecrat, ut sibi ad tanta mala eliminanda succurrat. Assensit vir Dei, et se in proximo congregationem monachorum in Britanniam, in locum quem juxta Nannetum comitissa Ermengardis paraverat, ducturum intimat; et promittit disposita illa domo secundum genus et species suas, se cum eo in Aquitaniam profecturum. Ibant igitur simul, et ne multis ambagibus utar, simul Nannetum venerunt. Erat autem in regione illa misera mulier, qa quodam petulante diabolo vexabatur. Habebat autem virum, hujus tamen tam exsecrabilis commercii prnarum. Abutebatur ergo ea, etiam in eodem lecto cubante marito, invisibiliter impurissimus ille adulter, et incredibili vexabat libidine. 35. Sex annis
Abbreviated transcription (Latin):
ucissa lotharingie femina nobi¬
lis. s non tam nobilit̃ uiactans
cum uiisset aliqͣndo in sompnis homi¬
nem illum dei. serpentes septem horri¬
biles deut̃o suo manib ꝓpriis exthẽtẽ:
postmodum ad religiose uiuendũ eiꝰ
ammonitione comĩsa. usq hocdie se
ẽẽ de qͣ.uiͣ. demonia eiẽtit gloriatur¬
oui ego cłicum quendã
nicholaum nomine sclõ pene des¬
pabilit̃ decditum: s ꝑ eum de seculo libã¬
tum. Quicum in claraualle monasti¬
ce conũsationis habitum et oralinem
suscepisset: uulens eos qui de seculi il¬
luc naufragio confugerant. naufragũ
sui clampna continius recdimere la c̾¬
mis. i dem q ip̃e facẽ uolens. nec ualens
p̃auricia cordis sui rogabat eum cum
magno cordis dolore ut impetraret gͥ
a dõ grãm lacrimarum. Orauit: tan¬
tamq et tam continuam impetrauit
compũctionem corais cũ grã lacrima¬
rum: ut uix aliqnͣdo ultra inueniret᷑
uuttus eiꝰ in diũsa mutarĩ ił oculi si

Expanded text:
ucissa Lotharingiae, femina nobilis, sed non tam nobiliter victitans, cum vidisset aliquando in somnis hominem illum Dei serpentes septem horribiles de utero suo manibus propriis attrahentem, postmodum ad religiose vivendum ejus admonitione conversa, usque hodie se esse de qua septem daemonia ejecerit, gloriaturNovi ego clericum quemdam, Nicolaum nomine, saeculo pene desperabiliter deditum, sed per eum de saeculo liberatum: qui cum in Clara-Valle monasticae conversationis habitum et ordinem suscepisset, videns eos qui de saeculi naufragio illuc confugerant, naufragii sui damna continuis redimere lacrymis, idem ipse facere volens, nec valens prae duritia cordis sui, rogabat eum cum magno cordis dolore, ut impetraret sibi a Deo gratiam lacrymarum. Oravit, tantamque ei et tam continuam impetravit compunctionem cordis cum gratia lacrymarum, ut vix aliquando ultra invenirentur vultus ejus in diversa mutati, vel oculi ejus
Abbreviated transcription (Latin):
rat. primo ũbo omnem ei munai glia
in cultu uestium et in omĩb scłi pom¬
pis et curiositatib int̾dixit: et formã
uite mat̾s sue in qua multo tempore
uixit cum uiro. ei indixit᷑ et sic eam a
se dimisit. Illa uͦ obetlientissime parenᷤ
p̃cepto redũt ad ꝓpra: mutata repẽte
scdm omnipotenciam dextẽ excelsi S̾tu¬
pebant omnes a dolescentulam nobilem
delicatam subita mutatione ĩ habitu
et uictu in medio scłiuitam duce here¬
miticam. instare iugiliis et ieiuniis. et
continuis orõnib: et ab omni seculo se¬
ꝓrsus facẽ alienam. Biennio sic uixit
postea cumniro suo: illo sane sccło maxi¬
meanno dante d̾o honorem nͨ temare ul¬
t̾ius p̃sumente templum spc̃ sc̃i. Qͥ eciã
tandem uirtute eius ꝑseuerantie uictus
liberamq a se dimittẽs: iuxta ritum et¬
clesie facultatem ei concessit seruiencdli
d̾o cui se ꝓbauit. Illa uͦ obtata lib̾tate po¬
tita. monasf̾ium uilleium adiens. tum

Expanded text:
rat, primo verbo omnem ei mundi gloriam rat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et curiositatibus interdixit; formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam: instare vigiliis et jejuniis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adiens, cum
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset: obuit in senectute bona. Soror
qͦq eorũ in scło nupta. et sclõ deita cũ
in aliuitis et deliciis seculi ꝑicditaretur:
tandem aliqnͣdo inspirauit ei ds̃. ut frẽs
suos ustraret. Cumq uenisset qͣi uisura
ueũabilem frẽm suum et adeẽt cum
comitatu suꝑbo. et apparatu: ille detes¬
tans et execrans eam tanqͣm rete dia¬
boli ad capiendas animas: nullatenuᷤ
adquieuit exire ad uiclendam eã. Qd̃
aucliens illa confusa est et compunt¬
ta uehementer: cũ nullus ei fr̃m suo¬
rum occurrere dignaretur. Cum uero¬
a fratre suo andrea quem ad portam
inuenerat monasterii. ob uestiũ ap¬
paratum stertus inuolutum arguere¬
tur: tota in lacrimis resoluta. et si pͦ¬
consilium et colloquium bonorum re-¬
quiro. Et si clespicit frat meus carnem
meam: ne despiciat seruus d̃ĩ animã
meam. Heniat. p̃cipiat: quicqͥd prece¬
perit fac̾e parata sum. Hanc gͦ ꝓmissi¬
onen tenens: ex iit ad eam cum frĩbus

Expanded text:
fecisset, obiit in senectute bona. Soror fecisset, obiit in senectute bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum in divitiis saeculi periclitaretur, tandem aliquando inspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusa, et compuncta vehementer, cum ei nullus fratrum suorum occurrere dignaretur, cum a fratre suo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota in lacrymas resoluta: « Et si peconsilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quidquid praeceperit, facere parata sum. » Hanc ergo promissionem tenens, exiit ad eam cum fratribu
Abbreviated transcription (Latin):
auxidlium in temporeoportuno. Pauci
siquidem uolutis aieb. uidit in uisu
noctis puerum. cum claritate quadã
diuina astantem sibĩ et magna aucto¬
ritate p̾cipientem fiducialit̃ loqͥ quic¬
quid ei suggeretur in aꝑcione oriᷤᷤ sui:
qm̃ non ip̃e eẽt qui loqueretur. s sp̃c̃ qui
loqueretur in eo. Et ex tunt manifes¬
tius in eo. et ꝑ eum loquens sp̃c sc̃s. et
sermonem ei potentiorem. et sensum ĩ
scripturis abundanciorem suggerens ĩ
aꝑcioneoris eius apd̃ auclitores quoq
grãm ei addidit. et auctoritatem. et ĩtel¬
lectum. suꝑ egenum et pauꝑem. poc̃orẽ
penitentem. et ueniã postulantem.
umq iam aliquatenꝰ didicissec in¬
ter homines conũsari. et humana
agere et tolerare. iamq int̾frẽs suos et
cum eis inciꝑet frui fructib conũsionĩ
sue: pat̃ quoq qui solus domi remanse¬
rat. ueniens ad filios suos appositus ẽ
ad eos. Qͥ cum aliqͣntumt tempus ibi

Expanded text:
auxilium in tempore opportuno. Paucis auxilium in tempore opportuno. Paucis siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritus qui loqueretur in eo. Et extunc manifestius in 1075 eo et per eum loquens Spiritus sanctus, et sermonem ei potentiorem et sensum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet frui fructibus conversionis suae, pater quoque, qui solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi
Abbreviated transcription (Latin):
tam alta ad homines qͣm incligna ho¬
minib loquendo lecderet consciencias
auditorum:. qd̾ tam scrupulose ꝑfecti¬
onem a frĩb simplicib exigebat: in qͦ
se nontlum inueniret ip̃e ꝑfcm̃. Cogi¬
tabat namq eos multo meliora ⁊ ui¬
ciniora saluti sue in silentio suo mecli¬
tari quam ab ip̃o audirent: deuocius
et efficatius salutem suam oꝑari. qͣm
ex eius exemplo acceꝑant: ex p̃clicati¬
one uero eiꝰ scandalizari. pocius quã
aliquid conciꝑe eclificationis. Cumq
suꝑ hoc uehementius turbaretur. et
contristaretur. et diu̾se cogitariones
ascenderent in cor enis ÷ post multos co¬
gitacionum fluctus et crutratuᷤ cyidis.
decreuit ab extĩorib omnib. ad intĩo¬
ra sua recolligẽ se: ibiq in solituiline
cordis et secreto silentu continere et pͤs¬
tolari dñm donec quocumq modo mi¬
sericordie sue suꝑ hoc ei suam reuelaret
uoluntatem. Nec tardauit miscelĩa d̾i:

Expanded text:
tam alta ad homines, quam indigna hotam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupulose perfectionem a fratribus simplicibus exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex praedicatione vero ejus scandalizari potius quam aliquid concipere aedificationis. Cumque super hoc vehementius turbaretur et contristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii continere, et praestolari Dominum, donec quocunque modo misericordiae suae super hoc ei suam revelaret voluntatem. Nec tardavit misericordia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
harum. nullum religiosum posse inci¬
dere. uł si incid̾et uere religiosum ñ ẽẽ
estimabat. Sed uiri uere religiosi. et
pie prudentes. et in p̃dicatione sermo¬
num eius uenerabantur eciam que ñ
capiebant: et in confessionib suis licet
ad uouum stuperent auditum: eo qd̃ se¬
minarium qd̾dam desꝑationis p̃ferre
iuderetur infirmisͥ. tamen iuixta sentẽ¬
tiam scĩ iob. nephas putabant contͣcli¬
cere sermonib sc̃i: non excusantes sed
accusantes infirmitatẽsnam incõspͦ¬
tu hominis di. in quo nemo uiuẽs ius¬
tificari potest in conspͤtu dei. Inde fc̃m̃
est: ut fieret magistia magistri pia hu¬
militas discipulorum. Cum enim a
nitum arguentis humiliarent᷑ qui
arguebantur: cepit eciam spãli magis¬
tro adũsus fres humiles et subiectos
zelus suus ẽẽ suspectus ⁊ uttantum uͭ
ip̃e iam pocius accusaret ignorantiam
suam. et cdefleret necessitatem qd̃ sile¬
re non liceret. cumnesciret loqui: qd̾ ñ

Expanded text:
harum nullum Religiosum posse inciharum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum non esse aestimabat. 29. Sed viri vere religiosi, et pie prudentes, et in praedicatione sermonum ejus venerabantur etiam quae non capiebant, et in confessionibus suis, licet ad novum stuperent auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabant contradicere sermonibus Sancti , non excusantes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratres humiles et subjectos zelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non
Abbreviated transcription (Latin):
sari ueniebat: pene omnes a se abst̾ru¬
it. Siquͣdo namq de spũalib et edifica¬
cione animarum sermonem ad eõ ha¬
bebat: loquebatur hominib lingna ã¬
gelorum. et uix intelligebatur. Maxi¬
me aũt̃ in his que admores hominum
ꝑtinebant. ex habundancia cordĩ sui
tam sublimia eis ꝓponebat: tam ꝑfec¬
ta exigebat ab eis. ut durus uideretur
sermo. intantum non capiebant que
dicebantur. Rursum tum sigillatim
aucliret eos confitentes sibi et semetip¬
sos accusantes suꝑ diũsis illusionibus
cogitationum cominuniũ humanaꝵ
quas nullus in carne uiuens homo pe¬
nitus uttare potest. hoc potissimũ fuit ĩ
quo lucuilli ad tenebras illas conuientio
ẽẽ non potuit: scilicet qd̃ homines ĩue¬
niebat quos in hac parte angelos esti¬
mabat. Angelicam enim magna ex
parte clegustans puritatem: et ex con¬
scientia iam olim accepte a deo grẽ sin¬
ones seu inquinationes cogitationum

Expanded text:
rsari veniebat, pene omnes a se absterrursari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae sinones seu inquinationes cogitationum
Abbreviated transcription (Latin):
repente unde non sꝑabatur auxilium ei
a dno fuisse. Propter qd̾ uiri prudẽtes
intelligentes manum dm̃i ẽẽ tum eo.
teneritudinem mentis eiꝰ a deliciis pa¬
radisi miꝑ egressi rerum ext̾iorum sol¬
licitudine grauare cauebant: eas ip̃i
int̾ semetipõs ut poterant cligerentes ÷
et t̾mm᷑ de int̃ĩorib et conscientiis suis.
et causa aĩarum suarum consulentes.
In quo tñ pene hoc eis contigit qd filuꝰ
isrł. legimus olun de moyse contigisse:
cum aliu conũsatus cum anõ in mon¬
te syna. et caligine nubis egrecderet᷑⁊
et descenderet ad ppłm̃. et ex colloquio
dm̃ facies eiꝰ cormta appareret: et tr̃i¬
bilis adeo ut fugẽt ppss ab eo Egressuᷤ
litudine cistercii et sublimioris altitu¬
dine contemplationis in silẽtio aliꝙ̃ diu
fruitꝰ erat÷ quasi de celo afferens int̃
homines miraculum qd̃dam conqͥsite
sibi apd̃ deum plusqͣm humane purita¬
tis homines quos reg̃e interquos conũ¬

Expanded text:
repente, unde non sperabatur, auxilium ei repente, unde non sperabatur, auxilium ei a Domino adfuisse. Propter quod viri prudentes 1074 intelligentes manum Domini esse cum eo, teneritudinem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis suis, et causa animarum suarum eum consulentes. 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse contigisse, cum diu conversatus cum Domino in monte Sina, et de caligine nubis egrederetur et descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus litudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquandiu fruitus erat, quasi de coelo afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae puritatis, homines quos regere, et inter quos conve
Abbreviated transcription (Latin):
apͥud eum quereret᷑ ad necessaria domꝰ
et frm̃ multa deẽẽ. nec habere se uncde
ea coemeret. et urgente necessitate ram
nullam ũborum reciꝑet consolationẽ:
res aũt in promptu non eẽt que daret᷑
uir dĩ qnͣtum intĩm ad p̃sentes angus¬
tias sufficẽ posset inquisiuit. Ille nero
eũ ad orõnem confiigit. Post panlulũ.¬
uero rediens girardus: mulierẽ quã¬
dam de castellione foris ẽẽ. et uelle ei lo¬
qui nuntiauit. Ad quam cum egrede¬
retur ꝓcidens ad pecles eius. eadẽ mu¬
lier .xii. librarum bñaictionem ei obtu¬
lit: oronum suffis gia implorans. uiro
suo ꝑiculose egrotanti. Quam breuĩt
allocittus climisit a se: uadeinqͥens. sa¬
num inuenies uirũ tuũ. Illa uͦ abienᷤ
in domum suam: sicut aucdierat sit ĩ¬
uenit. Abbas uͦ consolans pusillanimi¬
tatem cellararii sui: ad sustinendum
anm de cet̾o reddidit fortiorem. Nec tã¬
tum hoc semel ei contigisse certum est.
s sepe cum huiꝰ modi necessitas instaret.

Expanded text:
durius quereretur ad necessaria domus et fratrum multa deesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate jam nullam verborum reciperet consolationem, res autem in promptu non esset quae daretur; Vir Dei, quantum interim ad praesentes angustias sufficere posset, inquisivit. Ille vero eum, ad orationem confugit. Post paululuvero rediens Gerardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim librarum benedictionem ei obtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus dimisit a se: « Vade, » inquiens, « sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei contigisse certum est, sed saepe, cum hujusmodi necessitas instaret,
Abbreviated transcription (Latin):
ueretundia loquendi: intellexit uir sa¬
piens diuinam uisitationem in aduẽ¬
tu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatĩ
pia instantia: donec usq ad familiarẽ
fictutiam et libertatem loquenadi pro¬
ducto colloquio ad alt̾utrum. iam me¬
lius eum cõmendaret conscientia sua
quã uerba. Quid multa: Ex ila die.
et ex illa hora. fcĩ sunt corunũ et aĩa u¬
na indño: intantum ut sepe alt̃ alte¬
rum hospitem deinceps haberet: et ꝓ¬
pria eẽt domus ep̃i clareuallis. clarẽ¬
uallensium uͦ essiceret᷑ non sola domũ
nensis. Quineciam et remensis ꝓui¬
tia. et gallia tota ꝑ eum in deuotionẽ
excitata est. et reuerentiam uiri dĩ. Ab
illo si quidem tanto ep̃õ. ceti diclicerũt
susciꝑe et reuereri eum tanquam an¬
gelum di: ita ut huiꝰ temporis p̃sensis¬
se in eo grãm uideat᷑. homo tãte auo¬
toritatis sic affectus ergaunum mo¬
nachum. et monachum tante humi

Expanded text:
verecundia loquendi, intellexit vir saverecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius eum commendaret conscientia sua quam verba. Quid multa? Ex illa die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, in tantum ut saepe alter alterum hospitem deinceps haberet, et propria esset domus Episcopi Clara-Vallis; Clarae-Vallensium vero efficeretur non sola domus nensis. Quinetiam et Remensis provincia, et Gallia tota per eum in devotionem excitata est ad reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum, et revereri tanquam angelum Dei, ita ut hujus temporis praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humi
Abbreviated transcription (Latin):
um aũt missus nouiter
claramuallem beruardus orinã¬
dus eẽt in mist̾ium ad qd̃ assumptus
erat. et secles lingonensis nacaret: a el
qͣm orclinatio ip̃a respiciebat: querentib
frĩb. quo eum ducerent oralmanddum.¬
r cito de ꝓximo se obtulit bona fama ueña¬
bilis cataulanensium ep̃i opinatissimi
illiꝰ magistri guiltini de campellis illucq
eum transmittendum ẽẽ diffinitũ est.
Sitq fcm̃ est. Abiit aũt cataulanum. as¬
sumpto secum elbodone monacho quodã
uenis exesi corpons et moribundi. habitu
qͦq despicabilis subseq̃ĩtte monacho se¬
niore. et magnitudine et robore corpous
eleganti: aliis ricdentib aliis irrscẽtib.
aliis rem sicut erat int̃pretando uenerã¬
tib. Cum aũt quereret᷑ quis eoꝵ ẽẽt ab¬
bas: epc̃ p̾mus oculos in eum aꝑtos ha¬
bens dĩ seruum agnouͭ et suscepit eum
situt seruus d̾i. Cum enĩ primo ĩ pͥuato
eloquio omni melius locutione. prudẽ¬
ciam iuuenis magis magisq ꝓderet

Expanded text:
um autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elboldone monacho quodam juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, aliis rem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum esset abbas, Episcopus primus oculos in 1076 eum apertos habens, agnovit servum Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet
Abbreviated transcription (Latin):
gendum. sunt enun romani. et per¬
cunia iudebatur in manis. ac uehe¬
mens fuit ip̃a temptatio. Gratula¬
ri eciam consueuerat cdecem circit̃
monastetia. uel edificancdis monas¬
terus loca congrua miierans. fibi¬
fraudulenter et uiolenter ablata.
dum contendẽ nollet et magis eumi
uinci qm alios uincẽ delectaret. Ẽi

Expanded text:
gendum. Sunt enim Romani: et pegendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans, fraudulenter et violenter sibi ablata, dum contendere nollet, 1127 et magis eum vinci, quam alios vincere delectaret.
Abbreviated transcription (Latin):
suetissimus xp̃i seruus menor domi¬
nice responsionis. ego demonium ñ
tinet minime quidem ait. spm blas¬
phemie me habere credo: s nec ma¬
ledixisse cuiquam aut malecdic̃e uel¬
le me scio. p̃sertim principi ppłi mei.
Net minus postea carum. nec minu̾
sic fuit. quasi non cdictum. Abbas
farfensis conuentum fr̃m a clara¬
ualle uocauerat monast̾ium eis e¬
dificaturus. s romanus impediũ
antistes. et sibi tollens eos in loco
alto ordinauit. Unde plurimum do-¬
lens p̃dictus ille uir magnus. ⁊ mag¬
ne deuocionis collectam peccuniã
sexcentarum fere maitarum argẽ
dei hominem ueniens. obtulit ei¬
rogans ut qd̃ non meruerat in par¬
tib suis. uel citra alpes nouũ exin¬
de cenobium conderetur. ¶isstum
est ꝓ argento et totum ꝓrsus amis¬
sum. Nec respondit aliuo homo di.
cum ei nunciaretur qͣm bñttictus d̾s
qui nobis reꝑcit ab onere. Nam et
illis inquit qui tulere leuius ĩ aul¬

Expanded text:
suetissimus Christi servus, memor Domisuetissimus Christi servus, memor Dominicae responsionis, Ego daemonium non tinet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea csic fuit quasi non dictum. 66. Abbas Farfensis conventum fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus. sed Romanus impedivit Antistes, et eos in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argentDei Hominem rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, et totum prorsus amissum. Nec respondit aliud Homo Dei, cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. Nam et illis, » inquit, « qui abstulere, levius indul
Abbreviated transcription (Latin):
flagellis dominicis excitatem no¬
iuimus et ꝓbatam: que nimirum
ab ip̃o sue conũsionis initio. usq ad
diem sacre depositionis tanta susti¬
nuit ÷ ut uita eius his qui noũant.
non insiquedam mortis ꝓtelafo ui¬
deretur. Ceterum erga homines qͦ
et si rarior ei occasio minora forsitã
aicendum tamen uel breuiter ne
huiꝰ quidem apparuisse eum uirtu¬
tis immunem. Et quia genus hoc
paciencie solitus erat dic̃e triꝑtitũ.
iudelicet ad u̾borum iniurias. ad
clampna terum. ad corporis lesionẽ:
de singulis saltem singula ꝓponam᷑
exempla: que cutim nobis occurrũt.
Scͥpserat aliquͣdo dei famulus ad
ep̃m aliquem de curia. et consilio re¬
gis: monens eum suꝑ quib dam uer¬
bis regi suadere et consulere meliora.
At ille uehement̃ exac̃batus amaris¬
sunam ei reddidit eplãm. dicens ĩ ip̃a
salutatione prima salutem. et non
spm̃ blasphenue: tanqm uidelicet
uir sc̃s. qd̃ horror ẽ cdice. ex blasphemi¬
e spũ illa scͥpsisset. Ad qd̃ ũbum mã¬

Expanded text:
flagellis dominicis exercitatam novimus et probatam: qui nimirum ab ipso suae conversionis initio usque ad diem sacrae depositionis tanta sustinuit, ut vita ejus, his qui noverant, nonnisi quaedam mortis protelatio videretur. Caeterum erga homines quoque, etsi rarior ei occasio, minora forsitan dicendum tamen vel breviter, ne hujus quidem apparuisse eum virtutis immunem. Et quia genus hoc patientiae solitus erat dicere tripartitum, videlicet ad verborum injurias, ad damna rerum, ad corporis laesionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non spiritum blasphemiae; » tanquam videlicet Vir sanctus quod horror est dicere ex blasphemiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum man
Abbreviated transcription (French):
fecti p̃dicauerunt ubiq clomino
cooꝑante et sermonem confirman¬
te sequentib signis: oblata est ei fe¬
mina muta. et confestim orante eo
locuta÷ oblatus est claudus et am¬
bulauit: oblatus est cetus et iidit.

Expanded text:
fecti praedicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmante, sequentibus signis , oblata est ei femina muta, et confestim orante eo locuta est: oblatus est claudus, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit.
Abbreviated transcription (Latin):
uno cde qua felicium eiꝰ actuũ feli¬
cissua consummatione erit nobiͤ
iam sub alia narratione dicendum.
slimis eni fallit᷑ si qͥs arbitratur
huiꝰ scĩssim uiri fc̃a mirifica posse
cunda narrari: et tam necesse est

Expanded text:
uno. De qua felicium ejus actuum felicissima consummatione erit nobis jam, sed sub alia narratione dicendum. Nimis enim fallitur, si quis arbitratur hujus sanctissimi viri facta mirifica posse cuncta narrari: et tam necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
plicati sunt. Sane in clieb scismatiꝰ
generalis. quam ficleliter seruus do¬
mini stecit in confractione in conspec¬
tu eius. ut auertẽt iram eius. qm ef¬
ficatiter stetit et placauit et cessau
cius ꝓ sequendum. Sufficẽ int̃im po¬
test: si ip̃ius suꝑ hocscribentis ad eũ

Expanded text:
it . Sane in diebus schismatis generalis, quam fideliter Servus Domini stetit in confractione in conspectu ejus, ut averteret iram ejus; quam efficaciter stetit et placavit et cessavit tius prosequendum. Sufficere interim potest, si ipsius super hoc scribentis ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
am et illud ꝓpt̾ posteros memorã¬
dum. qmͣ multipliciter ecclesie
scĩ uiri doctrina ꝓfuerit. in catholico¬
rum morib corrigenctis. in scisiati¬
corum furorib comprimendis: in
hereticorum errorib confutanttis.
Siquidem preter eos quos docuro so¬
toseciam ꝑfectius ualedicẽ sclõ ꝑsu¬
asit uel ex hoc liquet: qd̾ non cessau

Expanded text:
am et illud propter posteros memorandum, quam multipliciter Ecclesiae sanctae Viri Dei doctrina profuerit in Catholicorum moribus corrigendis, in schismaticorum furoribus comprimendis, in haereticorum erroribus confutandis. Siquidem praeter eos quos docuit sontos etiam perfectius valedicere saeculo persuasit, vel ex
Abbreviated transcription (Latin):
eodem eeñt cum bernardo sp̃u congre¬
tum illud capitulũ legebat᷑. tĩdelis est¬
spũalis iam pater regeneratorum in
xp̃o fratrum suoꝵ et manũ dñi intel¬
ligens secum oꝑantem. cepit ex hoc p̃¬
dicationi insistere: et quoscumq pote¬
rat aggregare : cepit nouum inluere
hominem. et cum quib delitt̃is seculi.
seu de seculo ip̃o agere solebat. de serus.
et de conuersione tractare: ostenctens
gaudia mundi fugitiua. uite miseri¬
as ⁊ celerem mortem: uitam pꝰ mortem.
seuin bonis seummalis ꝑpetuam fo¬
re. Quidmulta: Quotiͦt aduoc pre¬
orclinati erant. oꝑante m eis gr̃a cdei.

Expanded text:
 in eodem essent cum Bernardo spiritu congre, apostolicum illud capitulum legebatur, Fidelis estspiritualis jam pater regeneratorum in Christo fratrum suorum, et manum Domini intelligens secum operantem, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum induere hominem, et cum quibus de litteris saeculi, seu de saeculo ipso agere solebat, de seriis et conversione tractare; ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis, seu in malis, perpetuam fore. Quid multa? Quotquot ad hoc praeordinati erant, operante in eis gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
manus decdit: et de tirone seculi fc̃s ẽ
torum matrem filiorum letantem:
s confessus est et bernarelus eanclem
similit̾ seuidisse. Guido pͥmogenituᷤᷤ
frm coniugio iamalligatus erat: uir
magnus. ac p̃cet̾is iam in scło radica¬
tus. Hic primo paululum hesitans.
s continito rem ꝑpenclens. et recogi¬
tans conũsioni consensit: si tamen cõ¬
uins annueret. Herum id quidem de
iuuencula nobili et paruulas filias
nutrienti: peneii possibile uidebat᷑.
At bernarilus demisccłia cdei spen cor¬
cipiens. cerciorem incunctant̃ ei spopos¬
dit. aut consensuram feminam: aut
celerit᷑ morituram. Demũ cum omni¬
moclis illa renueret. iureius magna¬
minus immo ea iam p̃uentus ficlei
uirtute. in qua postinodũ excellenter
enctuit. uirile consiliũ clño inspirãte
concepit. ut abiciens quicq̃d hr̃e iuide¬
batur in sclõ. uitam institueret agere
rusticanam. laborare scilicet manib

Expanded text:
manus dedit, et de tirone saeculi factus manus dedit, et de tirone saeculi factus torum matrem filiorum laetantem, sed confessus est et Bernardus eamdem similiter se vidisse. Guido primogenitus fratrum, conjugio jam alligatus erat, vir magnus, et prae aliis jam in saeculo radicatus. Hic primo paululum haesitans, sed continuo rem perpendens et recogitans, conversioni consensit, si tamen conjux annueret. Verum id quidem de juvencula nobili, et parvulas filias nutriente, pene impossibile videbatur. At Bernardus de misericordia Domini spem concipiens certiorem, incunctanter ei spopondit aut consensuram feminam, aut celeriter morituram. Demum cum omnimodis illa renueret, vir ejus magnanimus, imo ea jam praeventus fidei virtute, in qua postmodum excellenter enituit; virile consilium Domino inspirante concepit, ut abjiciens quidquid habere videbatur in saeculo, vitam institueret agere rusticanam, laborare scilicet manibus
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓpositum cordis eiꝰ. Net uͦ surcla
aure ꝑcepit uocem clicentis. Qui au¬
dit: clicat ueni. Siquidem ab illa ho¬
ra. sicut ignis qui comburit siluam:
et sicut flamina comburens monteͤ.
hincinde prius iiciniora corripiens.
postinodum in ultĩora ꝓgredit᷑: sic
ignis. quem dñs miserat in cor serui
sui uolens ut artleret. Primo frẽs ag¬
greclitur solo minimo ad conũsionẽ
minus habili. seniori pat̾ad solatiũ
derelicto: cleiñ cognatos et notos. soci¬
os et amicos. et de qͥbcumq poterat
ẽẽ spes conũsionis. Primꝰomniũ gal
dricus auũculus eius absq dilatioẽ
aut hesitatione. pedib ut auĩt iuit
in sentenciamne potis. et consensum¬
conũsionis ⁊uir honestus et potens
in scło. et in scłaris milicie gła nomi¬
et nͨ dũ nules: sine clifficultate eaclẽ
hora salutarib monitis dledit assẽ¬
tris clifficilius admittebat: donec su
serena facie subridens. et congratulã ᷤᷤ¬

Expanded text:
est propositum cordis ejus. 9. Nec vero surda est propositum cordis ejus. 9. Nec vero surda aure percepit vocem dicentis. Qui audit, dicat, Veni . Siquidem ab illa hora, sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiens, postmodum in ulteriora progreditur: sic ignis quem Dominus miserat in cor servi sui, volens ut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo minimo, ad conversionem minus adhuc habili, seniori patri ad solatium derelicto; deinde cognatos, et notos, socios et amicos, et de quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium dricus avunculus ejus, absque dilatione aut haesitatione, pedibus, ut aiunt, ivit in sentenconversionis, vir honestus et potens in saeculo, et in saecularis militiae gloria nomiet necdum miles, sine difficultate eadem hora salutaribus monitis dedit assentris difficilius admittebat, donec subserena facie subridens, et congratulans pr
Abbreviated transcription (Latin):
bi uero de conũsione
tractantem fre̾s eius et qui carna¬
liter eum diugebant. ꝑsenserunt: om¬
nimoclis agere ceperunt. ut animum
eiꝰ ad studium possent cdiuert̾e litt̃arũ ⁊
et amore scientie sclaris. sclo arciuiᷤ im¬
plicare. Quani mirũ suggestione sĩc
fateri solet. ꝓpemodum retardati fu¬
erant gressuseius: s matris sc̃ẽmemo¬
ria importune animo iuuenis insta¬
bat. ⁊ita ut sepius sibi occurrentem udẽ
uideretur. conquerentem et imꝓperã¬
tem: quia non ad huꝰmodi nugacita¬
tenr tam tenere eclucauerat. non in
hac spe erudierait eum. Demum cũ
aliqͣndo ad frẽs ꝑgeret in obsicdione
castri qd̃ grancenum dr᷑. cum cluce
burgundie constitutos: cepit in hu¬
iusmodi cogitatione uehementius
anxiari. Inuentaq in itinere me¬
clio eccłia quadam diuertit ÷ et ĩgreᷤᷤ¬
sus orauit cũ multo imbre lacͥmarũ
expandens manus in celum: et effun¬
dens sicut aquam corsuum. ante cõ¬
spectum dm̃i dĩ sui. Ea gͥdie. firmatũ

Expanded text:
bi vero de conversione tractantem fratres ejus, et qui carnaliter eum diligebant, persenserunt; omnimodis agere coeperunt, ut animum ejus ad studium possent divertere litterarum, et amore scientiae saecularis saeculo arctius implicare. Qua nimirum suggestione, sicut fateri solet, propemodum retardati fuerant gressus ejus: sed matris sanctae memoria importune animo ejus instabat, ita ut saepius sibi occurrentem videre videretur, conquerentem et improperantem, quia non ad hujusmodi nugacitatem tam tenere educaverat, non in hac spe erudierat eum. Demum cum aliquando ad fratres pergeret, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum duce Burgundiae constitutos, coepit in hujusmodi cogitatione vehementius anxiari. Inventaque in itinere medio ecclesia quadam, divertit, et ingressus oravit cum multo imbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens sicut aquam cor suum ante conspectum Domini Dei sui. Ea igitur die firmatum
Abbreviated transcription (Latin):
odorensi. apud oppidum qd̃ cona
uocatur. mulier quedam ꝑ iclitaba¬
tur multis dieb: qd̃ uenisset filiꝰ
usq ad partum. et uires non habe¬
ret parturiens. Cumq suꝑuemiꝰ
cionem. a quam bñdictam misit.
er. Quem uenerabilis episcopuꝰ
carnotensis gaufridus bapticauit:
bernardi ei nomen imponens .xxiii.

Expanded text:
odorensi, apud oppidum quod Cona vocatur, mulier quaedam periclitabatur multis diebus, quod venisset filius usque ad partum, et vires non haberet parturiens. Cumque supervenlanti benedictionem, aquam benedictam misit. er: quem venerabilis episcopus Carnotensis Gaufridus baptizavit, Bernardi ei nomen imponens. I
Abbreviated transcription (Latin):
Statimn depositus statim sanatus ẽ
statun libere gracliebatur. repletũ stu¬
pore et extasi. in eo qd̃ contigerat sibi.
S et uicun eius et not parit congra¬
tulantes. dominum collaudabant:
qui miserabilis hominis. et m̃itum
pietatis excessit. Nude eciam locus
tam eudens diuine uͥtutis effulsit:
uͥ senex claulus ex multis anius to¬
ta inferiori corporis sui parte p̾mor¬
tuus et a renib deorsum. omni ꝓr¬
sus meubrorum destitutus officio.

Expanded text:
Statim depositus, statim sanatus est, statim libere gradiebatur repletus stupore et exstasi in eo quod contigerat sibi. Sed et vicini ejus et noti pariter congratulantes Dominum collaudabant, qui miserabilis hominis et meritum pietatis excessit. Unde etiam usque tam evidens divinae virtutis effulsit, ubi senex claudus ex multis annis, tota inferiori corporis sui parte praemortuus, et a renibus deorsum omni prorsus membrorum destitutus officio
Abbreviated transcription (Latin):
cum: et alterum de gr̃a. et libero arbi¬
trio. fu̾it tamen esdem guilłmo spetia¬
li ualencior generalis causa scribendi
ditur uas plenum thesauib desid̾abili.
ip̃e quasithesaurus parit̃ abscondat᷑.
Nñ non inm̃ito conquerat᷑. qui expo¬
ni desid̾at dicens. Thesaurus inuisus
et sapiencia abscondita ÷ que utilitas
in utrisq: Exponitiste diuicias salu¬
tis. thesaurum desiderabilem: ne la¬
teat cum gleba qd̃ gleba non est. set
p̃ciosissima margarita. Acciait tam̃
ei contra desicłium suũ. quia sicͣ ip̃e
in p̃facione sua ueteri se denunciarat
p̃occupatus morte non expleuit. qnͣ¬
tum animo conceꝑat stilo mandatũ.
Itaq qui accedit ad lcõtiem oꝑis huiꝰ.
facile satis intelsiget a qnͣta ꝑfectio¬
uelut alt̃ bñcdictus primorilia conuer¬
sionis fuerit aggressus: qui et in itt̃o
re scĩtatis illius. uite parit̃ et doctͥne.
Quid etiam a doloscens factus agere
ceꝑit in prescripto uarratur opere:. ac

Expanded text:
cum, et alterum de Gratia et Libero Arbicum, et alterum de Gratia et Libero Arbitrio. Fuit tamen eidem Guillelmo, speciali valentior, generalis causa scribendi,ditur vas plenum thesauro desiderabili, ipse quoque thesaurus pariter abscondatur. Unde non immerito conqueritur, qui exponi desiderat dicens: Thesaurus invisus, et sapientia abscondita: quae utilitas in utrisque? Exponit iste divitias salutis, thesaurum desiderabilem ne lateat cum gleba quod gleba non est, sed pretiosissima margarita. Accidit tamen ei contra desiderium suum: quia, sicut ipse in praefatione sua vereri se denuntiarat, praeoccupatus morte non explevit, quantum animo conceperat stylo mandandum. Itaque qui accedit ad lectionem operis hujus, facile satis intelliget, a quanta perfectiovelut alter Benedictus, primordia conversionis fuerit aggressus, qui et in utero rae sanctitatis illius vitae pariter et doctrinae. Quid etiam adolescens factus agere coeperit, in praescripto narratur opere; ac
Abbreviated transcription (Latin):
cardus abbas balerueusis apposuit.
Rescriptam o¬
pus qd̃ cle uita
scĩssim uiri ber¬
narcli clareual¬
lis abbatis. con¬
scriptum est a
uenerabili guil¬
lermo pricdem
sc̃i theodorici abbate. seci tunciam mo¬
nacho signiacensis cenobii. ad qd̃ desi¬
derio solitudinis et quietis sese con¬
tulerat usq ad tempꝰ scismatis adũ¬
sus innocenciũ paꝑam a petro leomis
conflati cligestum ẽẽ cognoscit᷑. fu̾it
aũt p̃fato fideliuiro specialis causa
scribendi: amicicia et familiaritas q̃b
uiro clĩ multo tempore conuĩctus erat.
Unde et tantam apudillũ inuenerat
grãm: ut uix alt̃ magis intimꝰ inueni¬
ret᷑ ad secreta mutue clilc̃onis cõmuni¬
canda ad sp̃alium inist̾ĩorum confetẽ¬
da colloquia. Cuiꝰ familiaritatis gr̾a
ex eo p̃cipue usq modo ꝓait ad inani¬
sestacionem: quia plur̾es epistolas idẽ
sc̃s scripsit ad illũ. inquib q̃d de eo sen¬
ciat manifeste liquet legentibus eas.
Scͥpsit autẽ ad ip̃m librum apologeti¬

Expanded text:
ARDUS ABBAS BALERNENSIS APPOSUIT. Praescriptum opus, quod de vita sanctissimi viri Bernardi Clarae-Vallis abbatis conscriptum est a venerabili Guillelmo pridem Sancti-Theoderici abbate, sed tunc jam monacho Signiacensis coenobii ad quod desiderio solitudinis et quietis sese contulerat, usque ad tempus schismatis adversus Innocentium papam a Petro Leonis conflati, digestum esse cognoscitur. Fuit autem praefato fideli viro specialis causa scribendi, amicitia et familiaritas, quibus viro Dei multo tempore conjunctus erat. Unde et tantam apud illum invenerat, gratiam, ut vix alter magis intimus inveniretur ad secreta mutuae dilectionis communicanda, ad spiritualium mysteriorum conferenda colloquia. Cujus familiaritatis gratia ex eo praecipue usque modo prodit ad manifestationem, quia plures epistolas idem sanctus scripsit ad illum, in quibus quid de eo sentiat, manifeste liquet legentibus illas. Scripsit etiam ad ipsum librum Apologeti
Abbreviated transcription (Latin):
positum plaustro euudem puerum.
fratres p̃clicti cenobii adduperiuit
ad eum: rogantes ut solita pietate
misero subuenixet. Ad quieuit im¬
posuit manus orauit. et eadem ho¬
ra sanum reddidit firmiter stantẽ.
firmiter ambulantem. Deniq sicͤ
ab eiusdem loci abbate nuꝑ accepi¬
mus usq hodie fratrum pecora idẽ
dit. et si quis scire clesidãt. iohannes

Expanded text:
positum plaustro eumdem puerum fratres praedicti coenobii adduxerunt ad eum, rogantes ut solita pietate misero subveniret. Acquievit, imposuit manus, oravit, et eadem hora sanum reddidit, firmiter stantem, firmiter ambulantem. Denique, sicut ab ejusdem loci abbate nuper accepimus, usque hodie fratrum pecora idem dit; et si quis desiderat scire, Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
celebrationem in capellam que dor¬
mitorio canonicorum adiacet ĩ duc¬
tus uir dei uirum signauit uno cecũ
oculo: et uisum statim recepit: cuius
et cecitas prima. et illuminatioscł̃a
diligentissime ꝓbata est. Sic et surdũ
dum ab ecclia rediret impresso crucis

Expanded text:
celebrationem in capellam, quae dorcelebrationem in capellam, quae dormitorio canonicorum adjacet, inductus Vir Dei, virum signavit uno caecum oculo, et visum statim recepit: cujus et caecitas prima, et illuminatio secunda diligentissime probata est. Sic et surdum, dum ab ecclesia rediret, impresso crucis