comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
induerat. s derisorie. quemat. aiod̃ si latro
aliquis assimĩet uestes monachi ut mas
latenter poss furari inter monachos. et̃
sic deprehensus de furto derisorie quidẽ mo¬
nachus appellaretur pp̃ assũptas uestes
⁊ uocando eũ accribuit ea illi que sũt ser¬
pentis. ⁊ ẽ historia methaforica. Inimici
doluit. Quasi dicat. cu gaudebas modo qr
eam deieceras. s frustra. qr uictus eris am
muliere. Semen tuũ ⁊c̃. Semen diabolid
uocat alios demones. Mulieris sem̃ alio
homines. quoꝵ quidam futuri erant sc̃
hoĩe deiecto. Et tu insidiaberis calcaneo eur
.i. semper sequeris ut decipias. Młtiplicabo
erumpnas cuas. respectu erumpnar̾ uiri
Et conceptus tuos. non uidetur hoc esse
maledictio. s potius benedictio. in lege
enim maledicta erat sterilis. s ħ dicens
ad dolorem respicit pariendi. uel propt̃
inutilitatem concipiendi. qr non cotiens
pariet. uł qr morituri erant ⁊̃ post partũ.

Expanded text:
induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro aliquis assumeret vestes monachi, ut magis latenter posset furari inter monachos, et si, deprehensus de furto, derisorie quidem monachus appellaretur propter assumptas vestes. Et, vocando eum, attribuit ea illi quae sunt serpentis, et est historia metaphorica. Inimicitdoluit. Quasi dicat: Tu gaudebas modo, quia eam dejeceras; sed frustra, quia victus oris a muliere. Semen tuum, etc. Semen diaboli vocat alios daemones. Mulieris semen alios homines, quorum quidam futuri erant  l.homine dejecto. Et tu insidiaberis calcaneo ejus, id est semper sequeris ut decipias. Multiplicabo aerumnas tuas, respectu aerumnarum viri. Et conceptus tuos. Non videtur esse hoc maledictio, sed potius benedictio; in lege enim maledicta erat sterilis. Sed hoc dicens ad dolorem respicit pariendi, vel propter inutilitatem concipiendi, quia non toties pariet, vel quia morituri erant etiam post partum,
Abbreviated transcription (Latin):
quicia indicauit tibi quod nudus eẽs: cu¬
lier quam dedistim ⁊c̃ Conuictus de facto
remouet crimen ĩ mulierem. ⁊ mulier siłł
ĩserpentem. ꝙ per ħ uterq recorquet cui¬
pam in auchorem deum. Quia hoc fecist
maledictuses. De homune peccantenõ
statim dedit sentenciam. s ꝓposita q̃stione
dedit ei spacium ut cogitar de causa sua
⁊peniter. Suꝑ diobolũ aucem statĩponit
sñam. qi ⁊ ante pecrauerat ĩ se. ⁊ modo ho¬
minem ad peccand̃ impulerat uñ magis
reus fc̃s ineruit ut licer ei temptare om̃s
alios fucuros. Sħ totũ ad decrimentũ sui
ip̃ius. & sicut unus lucifer elatus÷ ⁊ omẽs
ei consentientes ceciderũt cũ eo: it̾a ħ ipse
solus in serpente decepit mulierem. Et quia
om̃s alii consenserũt ei: om̃s cũ es suscepe¬
rũt maledictionem. Non .ni. serpens. s qui
ĩ serpente lacebat diabolus maledicitur
uocatur tñ nomine eius qr eũ qͣrͣ tunicam

Expanded text:
quitia, indicavit tibi quod nudus esses? Muquitia, indicavit tibi quod nudus esses? Mulier quam dedisti mihi, etc. Convictus de facto, removet crimen in mulierem, et mulier similiter in serpentem, et per hoc uterque retorquet culpam in auctorem Deum. Quia hoc fecisti, maledictus es.. De homine peccante non statim dedit sententiam, sed proposita quaestione dedit ei spatium ut cogitaret de causa sua, et poeniteret. Super diabolum autem statim ponit sententiam, quia et ante peccaverat in se, et modo hominem ad peccandum impulerat. Unde, magis reus factus, meruit ut liceret ei tentare omnes alios futuros. Et hoc totum ad detrimentum sui ipsius. Et sicut unus lucifer elatus est, et omnes ei consentientes ceciderunt cum eo; ita hic iste solus in serpente decepit mulierem, et quia omnes alii consenserunt ei, omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed qui in serpente latebat diabolus maledicitur. Vocatur tamen nomine ejus, quia eum quasi tunicam
Abbreviated transcription (Latin):
pudenda. Ideo uidel qr tõta ꝓpagatio gen̾is
hũani ꝑ partem illam erat᷑ transitura. Scͥpt̃
ĩflicta membroꝵ. Folia ficus. ꝑ hoc quidam
estimant ficum fuisse lignum sciencie boni et
mali. ⁊ qr dñs dicit ad natanaelem in ewͦ.
eos subito ꝯuenirede culpa sua. ne amissa
uererundia inueretunda fiant ⁊ ꝑtinace᷑
ez dareis locũ penitencie ⁊ consilii uñ de¬
ambulat ut audiant ⁊ sic fiant memores
ip̃ius dei. Adam ubi es: ¶uestio uł exm.¬
crepatione uel ex compassione. Co qd̃ nudit
esstm. Nota qͣmͣ stulte agis inducens ad se
excusandũ quod potius uertitur in eius ac¬
cusationẽ ut potius ꝑ hoc cõuincatur pec¬
casse in pomo qmͣ se extuset. Qbis enĩ indi¬
cauit. Ac si dicat. per nuditatem uolebas
te excusare. s hoc potius ce accusat. quia
significat nequiciam ⁊ pecratũ precessisse i
tẽ. ⁊ uere hoc significat. qr quis nisi tua ue¬

Expanded text:
pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis pudenda. Ideo videlicet, quia tota propagatio generis humani per partem illam erat transitura. Scriptuminflicta membrorum. Folia ficus. Per hoc quidam existimant ficum fuisse lignum scientiae boni et mali. Et quia Dominus dixit ad Nathanaelem in Evangeos subito convenire de culpa sua, ne amissa verecundia inverecundi fiant et pertinaces. Sed dat eis locum poenitentiae et consilii, unde deambulat ut audiant, et sic fiant memores ipsius Dei. Adam ubi es? Quaestio, vel ex increpatione, vel ex compassione. Eo quod nudus essem. Nota quod stulte agit, inducens ad se excusandum quod potius vertitur in ejus accusationem, ut potius per hoc convincatur peccasse in pomo, quam se excuset. Quis enim indicavit? Ac si dicat: Per nuditatem volebas te excusare, sed potius te accusat, quia significat nequitiam, et peccatum praecessisse in te. Et vere hoc significat; quia quis, nisi tua ne
Abbreviated transcription (Latin):
promissa diaboli ⁊ prohibitõm dei respexit
ad lignũ. ꝙ ita capta est gula. ut etiam abs
promissis diaboli ꝑsolum uisum ad esum
ligni persuasa .℥. merito ut qui in sordib ÷
sor descat adhus. Dicitur tamen comes¬
tio pomi primũ pcc̃m s actuale intlłud̾ est
quod p̃cesserũt suꝑbia ⁊ auaricia. Aperti st̃
ocłi amboꝵ. non quod uiderenc aliqua q̃ ñ
ante uiderent. s qr uisu ꝑcipiebant ⁊ cogita¬
bant cale quid quod non aute. Cumq cog¬
nouissent se ẽẽ nudos. Id nudicatem discon¬
uenire pro motu ulicito. ⁊ qr auferre ñ potue¬
runt. teg̾e uoluerũt parces illas in quib mo¬
cum illicitum senserunt. Iuste quidem ĩ flicta
est homini hec pena a domino. ut quia ratõ
noluit obedire suo suꝑiori .i. deo. nec ei obediat
subsiste̾ possit fc̃m .÷. ut cec̾e partes corporis
ad nutum rõnis stent aut moueantur. Una
autẽ rõni non obedit ĩ sigñ tͣnsgressionis. scil

Expanded text:
promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit promissa diaboli, et prohibitionem Dei respexit ad lignum, et ita capta est gula, ut etiam absque promissis diaboli per solum visum ad esum ligni persuasa est merito, ut qui in sordibus est, sordescat adhuc. Dicitur tamen comestio pomi primum peccatum, sed actuale intelligendum est, quia praecesserunt superbia et avaritia. Aperti sunt oculi amborum, non quod viderent aliqua quae non ante viderant, sed quia visu percipiebant et cogitabant tale quid quod non ante. Cumque cognovissent se esse nudos, id est nuditatem disconvenire pro motu illicito et quia auferre non potuerunt, tegere voluerunt partes illas in quibus motum illicitum senserunt. Juste quidem inflicta est homini haec poena a Domino, ut quia ratio noluit obedire suo superiori, id est Deo, nec ei obediat subsistere possit, factum est ut caeterae partes corporis ad nutum rationis stent aut moveantur. Una autem pars rationi non obedit, in signum transgressionis, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ ÷ temptatus ꝑ aliquam simplicem bes¬
tiam. ut ẽ columba uel agnus. ne poss scil
excusare transgressionem dicens. Cuispu¬
taret dolum r̃esse in huiꝰmodi spẽ uel formas
Cur. precepit uobis deus. Caute fingit se du¬
bitare de precepto prohibente. ut ⁊ młierem
faciat dubitare. ⁊ deũ qui tam boni ligni
fructũ prohibuit ostendat non tm̃ eos dili¬
g̾e̾. qnͣtum oportebat. Ne forte moriamur.
Nota. dominus affirmauit dicens. Morte
moriemini. Mulier dubitauit iqͥens. Ne for¬
te moriamur. unde diabolus sperans ꝑ hoc
se posse effice̾ quod uolebat plane ut aduer¬
sarius negauit dicens. Nequaꝙͣ morienun
Aꝑientur ocł̾i ur̃i. diuinam cognitionem qͣ
deus om̃iũ naturas ꝑfecte ⁊imo intuitu cõ¬
⁊ habundanciam rerum. ut unũ ꝑsuadeat
.i. comestionem pomi. Per duo illa que ꝑuo¬
mitcit inducit in suꝑbiam ⁊ auariciam. uͥ
ip̃a młier estuando dubitans atq pond̾ans

Expanded text:
quod non est tentatus per aliquam simplicem besquod non est tentatus per aliquam simplicem bestiam, ut est columba vel agnus, ne posset scilicet excusare transgressionem, dicens: Quis putaret dolum inesse in hujusmodi specie vel forma? Cur praecepit vobis Deus? Caute fingit se dubitare de praecepto prohibente, ut et mulierem faciat dubitare, et Deum, qui tam boni ligni fructum prohibuit, ostendat non tantum eos diligere quantum oportebat. Ne forte moriamur. Nota, Dominus affirmavit, dicens: Morte moriemini. Mulier dubitavit, inquiens: Ne forte moriamur. Unde diabolus, sperans per hoc se posse efficere quod volebat, plane ut adversarius, negavit, dicens: Nequaquam moriemini. Aperientur oculi vestri. Divinam cognitionem, qua Deus omnium naturas perfecte et uno intuitu comet abundantiam rerum, ut unum persuadeat, id est comestionem pomi. Per duo illa quae promittit, inducit in superbiam et avaritiam, unde ipsa mulier, aestuando dubitans, atque ponderans
Abbreviated transcription (Latin):
c̃. ⁊ue iste tm̃ ꝑsone in ꝑadiso excludunt᷑.
scil ne pater cum filia aut filius cũ matue
cocat. Lex aut̃ decem ꝑsonas. ewangłiũus
ad .uii. generationem om̃s excludit. Quid
est qd̃ dicit relinquet: nũquid ut priꝰ faciat
hĩtatione aũ oĩo dilectione. s priuilegio
dilectionis quod ad uxorem transferrẽ deb
& ⁊̃ relĩquet sb̾iectione ⁊ tutela pat̾na a qua
emãcipatus ÷ ex quo fit pat̾familias. ũ curã
ꝓprie fanulie impend̾e possit. Et erũt duo in
sarne una .i. tanta erit dilectõ int̾ uirũ ⁊
mulierem. quod utriusq sp̃c nullam hẽbit
differenciam inter carnem a se uiuificatam.
⁊ carnem alterius dilectam. ⁊ si possenc ĩ una
⁊ eadem carne libenter hĩtarent. ⁊ qr in renõ
possũt fac̾e hanc unitatem. quod possunc fa¬
ciũt unionem dilectione uel in carne una.
sari. qr ałr non ess głosum stare S nota

Expanded text:
tc. Duae istae tantum personae in paradiso excluduntur, tc. Duae istae tantum personae in paradiso excluduntur, scilicet ne pater cum filia, aut filius cum matre coeat. Lex autem decem personas, Evangelium, usque ad septem generationes omnes excludit. Quid est quod dicit relinquet? nunquid ut prius faciathabitatione aut omnino dilectione, sed privilegio dilectionis quod ad uxorem transferre debet, et etiam relinquat subjectione, et tutela paterna a qua emancipatus est; ex quo fit paterfamilias, ut curam propriae familiae impendere possit. Et erunt duo in carne una, id est tanta erit dilectio inter virum et mulierem, quod utriusque spiritus nullam habebit differentiam inter carnem a se vivificatam, et carnem alterius dilectam et, si possent, in una et eadem carne libenter habitarent. Et quia in re non possunt facere hanc unitatem, quod possunt, faciunt unionem dilectione, vel in carne una, tari, quia aliter non esset gloriosum stare. Sed nota
Abbreviated transcription (Latin):
pedib: putaretur. Ideo de medio .i. costa su¬
mi decuit ut socia intelligeretur. ¶eritur
⁊̃ utrũ cũ additõne rei excrinsecus sumpte de
costa illa fc̃a sit mulier an de sola costa. ⁊ di¬
cunt quidam ita eẽ. S si ad perficiend̾ corpit᷑
mulieris decosta illa deus extrinsecus augm̃¬
tũ sũpsit. cũ illud quod addebatur maiui qmͣ
ip̃a costa fu̾it potius de illo młierem factam
scriptura debuit dr̃e unde plures partes fub̾e
ĩsem ip̃am młtiplicatam. ⁊ ex ea młierem
formatam nullo addinento extrinsecus sũp
de ilł qͥnq parib in ewangłio. Et repleuit
carnem pro ea. ne aũ tͣpis ess fossa si uacua
omino. aũ si os pro osse reponeret ᷑. nullum
signũ remaneret ablate coste. per quã cons¬
tat unũ cm̃ p̾ncipiũ esse totius generis hu¬
mani. ⁊ ideo retentũ ÷ signũ sicut cicatrices xͥ
ĩ tͥumphũ. Qͣmobrem relinquet homo ⁊¬

Expanded text:
pedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa supedibus putaretur. Ideo de medio, id est costa sumi decuit, ut socia intelligeretur. Quaeritur etiam utrum, cum additione rei extrinsecus sumptae de costa illa facta sit mulier, an de sola costa? et dicunt quidam additum esse. Sed si ad perficiendum corpus mulieris de costa illa Deus extrinsecus argumentum sumpsit, cum illud quod addebatur majus, quam ipsa costa fuerit, potius de illo mulierem factam Scriptura debuit dicere, unde plures partes substain semetipsam multiplicatam, et ex ea mulierem formatam, nullo additamento extrinsecus sumptde illis quinque panibus in Evangelio. Et replevit carnem pro ea. Ne aut turpis esset fossa, si vacua omnino; aut, si os pro osse regeneretur, nullum signum remaneret ablatae costae, per quam constat, unum tantum principium esse totius generis humani; et ideo retentum est signum, et sicut cicatrices Christi in triumphum. Quamobrem relinquet homo, e
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem comede̾ de illo ligno. quantũ ꝑ sua
utilitate. faciamus ei adiutoriũ simile sibi
Qbia młta iam habebat ad ium̃ta. s tamen
omĩa dissimilia erant. Addipeit ea ad adam
⁊ c̃ uł. sexto die sicut ordo narrõnis uidetur
continere. uel longo tempore post. qñ diũsa
in diuersis locis forte iudit. Quod autem ad
arbitrio suo daret eis nomina. Inmisit ergo
soporem in adam. Hoc ideo fc̃m ⁊ ne si uigilãt
auferr costam uderetur deus eum lesisse nẽ
uero ita leuiter eam sumpsit qd̾ nec etiam
q̃rũt si płes costas habuit prius in illo lat̾e
habuit. tunc postea diminutus fuit friuolũ
est qr nec dentes pueroꝵ qui postea mutant᷑
dñr suꝑflui. uec ip̃im qͣmuis noudũ hẽant
naturale augientũ diminuti iudicant᷑
S potius attendend̾ ⁊ quod nec de capite nec
de pidib uiri sumptũ ÷ id unde fier mulier.
Ne aut domina si de capite. aut ancilla si de

Expanded text:
hominem comedere de illo ligno, quantum pro sua hominem comedere de illo ligno, quantum pro sua utilitate. Faciamus ei adjutorium simile sibi. Quia multa jam habebat adjumenta, sed tamen omnia dissimilia erant. Adduxit ea ad Adam, etc. Vel sexto, die sicut ordo narrationis videtur continere, vel longo tempore post, quando diversa in diversis locis forte vidit. Quod autem ad arbitrio suo daret eis nomina. Immisit ergo soporem in Adam: hoc ideo factum est, ne, si vigilanti auferret costam, videretur Deus eum laesisse; nunc vero ita leniter eam sumpsit, quod nec etiam runt, utrum plures costas habuit prius in illo latere habuit, tunc postea diminutus fuit, frivolum est; quia nec dentes puerorum, qui postea mutantur, dicuntur superflui; nec ipsimet, quamvis nondum habeant naturae augmentum, diminuti judicantur. Sed potius attendendum est quod nec de capite, nec de pedibus viri sumptum est id unde fieret mulier, ne aut domina, si de capite, aut ancilla, si de
Abbreviated transcription (Latin):
noti sunt. Precepitq ei deus de om̃i ligno parad̃.
⁊ c̃ Rcce dat preceptum per quod si seruares
homo custodir paradisum. ⁊ hoc solum est
preceptum. de ligno scĩe ne comedas. qd̾ autẽ
premittitur. ex omiligno paradisi comede:
ꝑmissio ÷. Et primũ blanditur ꝑmiccendo.
post durius locuturus in prohibitione. Sed
queritur quare absq omni precepto non
dedit deus homini bonũ qd̾ daturus erat ei
quare ⁊̃ cot ꝑmisit. ⁊ unũ solum prohibuit.
qͣre ⁊̃ quod prohibuit non precepit comed̾e
qd̃ hoĩess facilius. ⁊ equiualeris obediencia
ad meritum : Preceptum datum est ut per
meritum obediencie głiosius optiuer boñ
Multa concessa sunt ut fragilitati hũaue
prouideretur. ⁊ ut non poss excusari mobe¬
diencia. non precepit comedere de ligno scĩe
boni ⁊ mali ut pura ess obedĩa. Causaret᷑
enĩ diabolus dicens. non tm̃ p̃p̃ preceptum

Expanded text:
noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, noti sunt. Praecepit ei Deus de omni ligno paradisi, etc. Ecce dat praeceptum per quod, si servaret homo, custodiret paradisum; et hoc solum est praeceptum, de ligno scientiae ne comedas. Quod autem praemittitur: ex omni ligno paradisi comede, permissio est. Et primum blanditur permittendo, post durius locuturus in prohibitione. Sed quaeritur quare absque omni praecepto non dedit Deus homini bonum quod daturus erat ei? Quare etiam tot permisit, et unum solum prohibuit? Quare etiam, quod prohibuit, non praecepit comedere: quod homini esset facilius, et aequivalens obedientia ad meritum? Praeceptum datum est, ut per meritum obedientiae gloriosius obtineret bonum. Multa concessa sunt, ut fragilitati hnmanae provideretur, et ut non posset excusari inobedientia. Non praecepit comedere de ligno scientiae boni, et mali, ut pura esset obedientia. Causaretur enim diabolus, dicens non tantum propter praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩ ad sustentationem uite temporal per
lignũ quiipe scĩe obediendo hĩturus er̾at
et̾nam uitam. Et fluuius egrediebat᷑ hic ẽ
fons supͣdictus. uel fluuiꝰ oriens a fonte illo.
prius unus. post in .iiiiͣ. diuisus. de locoquodã
uoluptatis .i. paradisi non qd̾ ibi ortus statim
exiret ad alia loca. s ad irrigandũ paradisũ
egrediens. qui iũ diuiditur. uel in ip̃so ꝑadiso
postqm aliquͣdiu ut urius manauit uel post¬
qmͣ a paradiso egressus .℥. Queritur quomodo
⁊ in paradiso oriantur hec flumina ⁊ ĩ terra
ur̃a habeant notos fontesut dicit beda. Uñ
⁊ quidam affirmant totã terram futuram ꝑa¬
disum si homo non pectass. totam aut̃ fr̃m
exiliũ per pcc̃m. Nos uõ ⁊ si probabiliter ita
minatũ in parte terre ⁊ flumina illa ortũ hr̃e ĩ
paradiso. & icem a terra ibidem absorta. ⁊ extͣ
paradisum iterũ oriri. qui sodĩ ortus nobics

Expanded text:
homini ad sustentationem vitae temporalis. Per homini ad sustentationem vitae temporalis. Per lignum autem scientiae obediendo habiturus erat aeternam vitam. Et fluvius egrediebatur. Hic est fons supradictus, vel fluvius oriens a fonte illo, prius unus, post in quatuor divisus, de loco quodam voluptatis, id est paradisi, non quod ibi ortus statim exiret ad alia loca, sed ad irrigandum paradisum egrediens. Qui inde dividitur, vel in ipso paradiso, postquam aliquandiu ut unus manavit, vel postquam a paradiso egressus est. Quaeritur quomodo et in paradiso oriantur haec flumina, et in terra nostra habeant notos fontes, ut dicit Beda. Unde et quidam affirmant totam terram futuram paradisum, si homo non peccasset, totam autem factam exsilium per peccatum. Nos vero, etsi probabiliter ita minatum in parte terrae, et flumina illa ortum habere in paradiso, et item a terra ibidem absorpta, et extra paradisum iterum oriri, qui secundi ortus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
potũ ꝑ extrĩsecamiuolenciam. S deusicad
munierat eum ĩdus ꝑ lignũ uite sũptũ in
cibũ. ⁊ extra ꝑ diuinam potenciam: ũposs
nõ mori. Intus: portam negligencie ꝑ rõm
hũanam. extra: portam uolencie obserãs
ꝑ diuinam custodiam. ut nisi homo rõne
abutens portam negligencie aperiret:
nũqͣm ꝑportam uiolencie aliquid noci¬
uũ intraret. S qr noluit sibicauere ut s̾¬
uaret portani sibi ꝯmissam: m̃to deus dese¬
ruit eius custodiam. Lignũ autem scien
haber. s qr ꝑ ipsũ scitum ÷ utrũ ess homo
bonus. an malus .i. obediens an inobediens.
uel qr per obedĩam eius hĩturus erat homo
lona. ad que transiret. per in obedĩam
uero mala que ei ꝯminatus fuerat deus.
uł qr per ip̃m experimento utrũq cognonit
Que autem sint illa sacramenta pͥncipalia
pro quib illa ligna posita fu̾int in medio
paradisi sic accipe. Lignum uite datũ fuit

Expanded text:
potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita potuit per extrinsecam violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sumptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori. Intus portam negligentiae per rationem humanam, extra portam violentiae obserans per divinam custodiam; ut, nisi homo, ratione abutens, portam negligentiae aperiret, nunquam per portam violentiae aliquid nocivum intraret; sed quia noluit sibi cavere, ut servaret portam sibi commissam, merito Deus deseruit ejus custodiam. Lignum autem scienthaberet; sed quia per ipsum scitum est utrum esset homo bonus an malus, id est obediens an inobediens. Vel quia per obedientiam ejus habiturus erat homo bona ad quae transiret, per inobedientiam vero mala, quae ei comminatus fuerat Deus; vel quia per ipsum experimento utrumque cognovit. Quae autem sint illa sacramenta principalia, pro quibus illa ligna posita fuerint in medio paradisi, sic accipe. Lignum vitae datum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
quatur. Et ĩspirauit. scil corpori p̃parato ani¬
mam. p̃cipue in faciem. qr in eauigent o¬
perationes anime ĩ corꝑalib sensib. ⁊ in ea
discernitur utrũ homo uiuat. an nõ. facili
qm in ceteris partib. Plantau̾at autẽ dñs
⁊ terram crearet ut uidecur uelle Iesx. S a
tempore conditionis qd̾ fuit cercio die. In
quo posuit hoĩem. Extra paradisũ uoluit
eum fade deus ut intelligeret se ee gr̃a nõ
ex natura in ꝑadiso locatũ. Lignũ uite. duo
istaligna. id lignũ uite ⁊ lignũ sciencie
boni ⁊ mali pp̃ maiora sacramenta que sig¬
nficant dñr fuisse ĩ medio. ⁊ diuersis de
causis hñt hec nomina. Lignũ .ni. uite qr
ĩsehũit naturam ut continuaret homini
uitam si comederetur competenter factus
est enĩ homo mortał ⁊ ĩmortał. S sic im¬
mortał qd̾ poterat non mori ꝑcibisustẽta¬
tionem quo egebat. Item mortał. qr perire

Expanded text:
quatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, aniquatur. Et inspiravit, scilicet corpori praeparato, animam, praecipue in faciem; quia in ea vigent operationes animae in corporalibus sensibus, et in ea discernitur utrum homo vivat an non, facilius quam in caeteris partibus. Plantaverat autem Dominus et terram crearet ut videtur velle Hieronymus sed a tempore conditionis, quod fuit tertio die. In quem posuit hominem. Extra paradisum voluit eum facere Deus, ut intelligeret se ex gratia, non ex natura, in paradiso locatum. Lignum vitae: duo ista ligna, id est lignum vitae, et lignum scientiae boni et mali, propter majora sacramenta quae significant, dicuntur fuisse in medio, et diversis de causis habent haec nomina. Lignum enim vitae, quia in se habuit naturam ut continuaret homini vitam. si comederetur competenter. Factus est enim homo mortalis, et immortalis. Sed sic immortalis, quod poterat non mori, per cibi sustentationem quo egebat. Item mortalis, quia perire
Abbreviated transcription (Latin):
uenirent incremenca terum: aꝑit dicens.
Non .n. pluerat unde terra fecundata per
calorem suꝑuenientem pullular. qd̃ ÷ op
nature. nec adhuc homo .i. artifex erãt qu
terram cołet. E fons ascendebat ⁊c . qͣrͣ dicat
non pluerat s fons ascend̾. Qd̾ dicẽ. ꝙsi ñ
habebant cuyxiliũ ꝑ pluuiam ut cresc̾ent: ha¬
bebant cñ ꝑ fontem temediũ arbores ⁊ ħ̾be
create ne a rescerent. fons iste potest ĩtelligi
głare leges propłali. ut dicatur fons .i. fẽ
tes asc̾. Uniuersam suꝑficiem rigans. nõ
diluuiũ facieus. s sicut moco humorem in
alimentũ cerre nũstrans. nõ .ni. sola illa t̃r
que cita ripas ÷ fluminũ humectatur
⁊ irrigatur ab aqua uici fluiii. s cirg¬
tracones in fundi creditur. formauit igͥ
De angelo .i. non facit mentionem. s sicut
hystoriographꝰ de uisibilib intendit. hõiẽ
id corpus eius dicit formatũ delimo. qui est

Expanded text:
venirent incrementa rerum, aperit, dicens: venirent incrementa rerum, aperit, dicens: Non enim pluerat, unde terra fecundata per calorem supervenientem pullularet; quod est opus naturae. Nec adhuc homo, id est artifex, erat, qui terram coleret. Sed fons ascendebat, etc. Quasi dicat, non pluerat, sed fons ascendit. Quod est dicere: etsi non habebant auxilium per pluviam ut crescerent, habebant tamen per fontem remedium arbores et herbae creatae ne arescerent. Fons iste potest intelligi gulare leges pro plurali, ut dicatur fons, id est fontes. Ascendit universam superficiem rigans: non diluvium faciens, sed sicut modo humorem in alimentum terrae ministrans; non enim sola illa terra quae circa ripas est fluminum humectatur et irrigatur ab aqua vicini fluvii, sed circtracones infundi creditur. Formavit igitangelo enim non facit mentionem; sed sicut historiographus de visibilibus intendit, hominem, id est corpus ejus, dicit formatum de limo, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
auit illũ. ħ inculcat ad expressionem ut in
ħ qd̃ deus notet reꝑiatur homo simił deo.
cres gradus. Bonũ simpliciter: quamlibet
creacuram. Ualde bona. uniũsa simł. sũme
bonũ solũ deũ. Iste sunt generationes celi
⁊ terre. Hec recapitulatio uidetur ꝯtͣria ẽẽ
supͣposite expositioni sex dierum ibi eĩ uisus
est dixisse .ui. dieb omĩa ẽẽ creata. hic uero
uno die. S si diem confuse pro tempore ac¬
cipiam᷑: ⁊ uerisiłis ⁊ facił erit solutio. ⁊ sic
de tempore sex dierum dictum fuisse intelli¬
gatur. Generationes. uel actiue uł passiue
possunt accipi. Passiue: sic celum ⁊ tecta ge¬
uerata: sunc ista .i. talia. uel actiue: ita o
ꝑatus est deus cirta ea. Anceqmͣ oriretur ⁊c̃.
idzita oꝑatus est deus. anteqł oꝑatione ar¬
tificis imitantis ⁊iuuantis naturam ar¬
bores ⁊ herbe cresc̾ent ꝑ successionem scut mͦ
nature sicut modo. nec oꝑe artificis cunc pro¬

Expanded text:
avit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in avit illum: hoc inculcat ad expressionem, ut, in hoc quod Deus notet, reperiatur homo similis Deotres gradus: bonum simpliciter, quamlibet creaturam: valde bona, universa simul: summe bonum, solum Deum. Istae sunt generationes coeli, et terrae. Haec recapitulatio videtur contraria esse suprapositae expositioni sex dierum. Ibi enim visus est dixisse, sex diebus omnia esse creata: hic vero uno die; sed si diem confuse pro tempore accipiamus, et verisimilis et facilis erit solutio: et sic de tempore sex dierum dictum fuisse intelligetur. Generationes vel active vel passive possunt accipi. Passive sic, coelum et terra generata, sunt ista, id est talia; vel active, id est operatus est Deus circa ea. Antequam oriretur, etc. Id est ita operatus est Deus, antequam, operatione artificis imitantis et juvantis naturam, arbores et herbae crescerent per successionem, sicut modo, naturae, sicut modo, nec opere artificis tunc pro
Abbreviated transcription (Latin):
siłis. filiꝰ ymago patris. nõ ad ymaginem. qz
quicquid ht̃ pater: totũ ht̃ filius ꝑ naturam.
Homo u̾o ita ÷ Ymago dei quod ad ymagĩẽ
qi nõ ꝑ naturam s ꝑticipatione uel imita¬
tione ht̃ ea que dei sunt: Uel ad ymaginem
dei. que in deo est sicut est om̃iũ creaturarum.
ĩmẽte. Similitu dĩem. quod ipĩ deo similis est
homo in eo quod sicut ab uno deo omĩa. ita
ab hoĩe om̃s hoĩes: Wel ymago qd̾ ÷ rõnalis
Simił. quod sicut deus hõib. ita homo ani¬
malib dominatur. Presit ꝑiscib maris ⁊c̃.
amisit dominiũ ⁊ in maxlmis ⁊ ĩ minimis.
recimut cam̃ dñatũ in mediis ad consola¬
tionem. In maximis ut ĩleonib. ⁊ draco¬
nib ꝑdidit dñũ ut cognosc̾et se amisisse
dignitatem ꝓpriam. In minimis amisit ũ
in pulicib muscis ad cognoscendam suam
uilitatem. Unde dñs exercitum uesparũ mi¬
sit ad uindictam contra egiptum ut noca¬
retur eorum uilitas. Ad ymaginem dei cre¬

Expanded text:
ius autem imago est Patris et non ad imaginem; quia quidquid habet Pater, totum habet Filius per naturam. Homo vero est ita imago Dei quod ad imaginem; quia non per naturam, sed participatione vel imitatione habet ea quae Dei sunt. Vel ad imaginem Dei, quae in Deo est, sicut est omnium creaturarum in mente. Ad similitudinem, quod ipsi Deo similis est homo, in eo quod, sicut ab uno Deo omnia, ita ab homine omnes homines. Vel imago, quod est rationalis. Similis, quod sicut Deus hominibus, ita homo animalibus dominatur. Praesit piscibus maris, etc. amisit dominium et in maximis et in minimis. Retenuit tamen dominatum in mediis ad consolationem. In maximis, ut in leonibus perdit dominium, ut cognosceret se amisisse dignitatem propriam. In minimis amisit, ut in pulicibus, et muscis, ad cognoscendum suam vilitatem. Unde Dominus exercitum vesparum misit ad vindictam contra Aegyptum, ut notaretur eorum vilitas. Ad imaginem Dei cre
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmͣ adhuc sumi̾e presumentem. Neigit᷑ hoc
ti ⁊ aliũ pectare facienti. sauend̾ nesit int̾
uox radix germinans fel .i. tał homo aqͤ
malicia procedat ad alios ⁊ plures corrũ¬
mus uniũsa legis unius. Ad suꝑiora refe¬
rendum. qm̃ dixerat qr dereliquerũt pac¬
tum dñĩ quod pepigerit cũ patrib eoꝵ
ut seruarent precepta eius ⁊ secreca q̃ reue¬
lauerat eis que abscondita erant a dño
deo nr̃o. Quia nõ fecit taliter omĩ natio¬
ni ⁊ iudicia sua nõ manifestauit eis. Et
idcirco qr manifestata sunc nobis ⁊ filiis
urĩs post nos nascituris usq in eternũ. m̾
ut faciamus ea usq in eternum. ideo si non
seruauerimus ueniet suꝑ nos uniũsa malã

Expanded text:
aquam adhuc sumere praesumentem. Ne igitur hoaquam adhuc sumere praesumentem. Ne igitur hoti, et alium peccare facienti. Cavendum ne sit inter vos radix germinans fel; id est talis homo a quo malitia procedit ad alios, et plures corrummus universa legis hujus. Ad superiora referendum; quoniam dixerat: Quia dereliquerunt pactum Domini, quod pepigerat cum patribus eorum, ut servarent praecepta ejus, et secreta, quae revelaverat eis, quae abscondita erant a Domino Deo nostro. Quia non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis . Et idcirco, quia manifestata sunt nobis et filiis nostris post nos nascituris usque in aeternum; vel ut faciamus ea, usque in aeternum, ideo si non servaverimus venient super nos universa ma
Abbreviated transcription (Latin):
prohibitione fit nõ natura. fimidos in fim¬
briis facies ꝑ .iiii. angulos pallii tui. Qua¬
drangłis palliis utebantur in quib philac¬
teria facere iubentur. Eriges ingentes lapi.¬
des ⁊ salce leuigabis eos ut possis in eis scrib̾e
omĩa uerba legis huius. In eo igitur quod
ingentes lapides erigi iubet structura in¬
gens ostenditur. ĩ quo questio soluitur qũo
uidel potũ iosue in altari qd̃ erexit deutro¬
nomium legis describ̾e. presertim cõstruc.¬
cura magna fuerit ⁊ non omĩa que ĩ hoc
libro continentur. s p̃cepta tm̃ oꝑtuerit
describi. Benedicat sibi in corde suo dicens
pax erit michi ⁊ ambulabo in p̃uitate cor¬
dis mei ⁊ assumat ebria sitientem .i. aĩa q̃
ueretur male ag̾e assumat uł trahat ad cõ¬
sorciũ peccandi sitientem .i. aliam animã
in feruore temptationis positam per con¬
cupĩam sitientem. s potũ prauũ oꝑis neqͣ¬

Expanded text:
prohibitione fit, non natura. Funiculos in fimprohibitione fit, non natura. Funiculos in fimbriis facies per quatuor angulos pallii tui. Quadrangulis palliis utebantur, in quibus phylacteria facere jubentur. Eriges ingentes lapides: et calce laevigabis eos, ut possis in eis scribere omnia verba legis hujus. In eo igitur, quod ingentes lapides erigi jubet, structura ingens ostenditur in quo quaestio solvitur. Quomodo videlicet potuit Josue in altari, quod erexit, Deuteronomium legis describere; praesertim cum structura magna fuerit, et non omnia, quae in hoc libro continentur, sed praecepta tantum oportuerit describi. Benedicat sibi in corde suo, dicens: Pax erit mihi, et ambulatio in gravitate cordis mei; et assumat ebria sitientem, id est animveretur male agere, assumat, vel trahat ad consortium peccandi sitientem, id est aliam animam in fervore tentationis positam per concupiscentiam sitientem, sed potum pravi operis nequ
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓuerbio de hac re fr̃o. Uenite in esebon ⁊
edificetur ⁊ construatur ip̃a esebon que est
ciuitas regis seon. Ciuitas .n. regis uictoriosi
edificanda est ⁊ sublimenda. qi de ip̃a esebon
iguis egressus est ⁊ flamma siłr egressa est de
ip̃a que ÷ opidum regis seon. ⁊ deuorauit ip̃a
flãma ar. scil ciuitatem moabitarũ ⁊ hĩcato¬
res excelsoꝵ arnon qui in excelsis locis ⁊ turri¬
bus illius uł in locis ubi ydola colebantur hĩ¬
tabant. Unde m̃ito dr̃. ue cibi moab. Qre
ułcachinos defende non ualens filios ens
ppłi infugam. ⁊filias in captiuitatem regi
amorreoꝵ seon. iugum .i. potestas ipsoꝵ
moabitarum deperiit ab esebon usq dibon
Rip̃i moabite fugientes lassi ꝑueuerunt
nom̃ postea impositũ ÷ a galaad qui de ma
ram a galaad usq ad torrentem arnon.
uitem. qr si hoc fecĩs illicitum est ⁊ sanctifica¬
buntur non cedent usui tuo qd̾ tñ ex sola

Expanded text:
in proverbio de hac re facto: Venite in Hesebon, et in proverbio de hac re facto: Venite in Hesebon, et aedificetur, et construatur, ipsa Esebon, quae est civitas regis Seon. Civitas enim regis victoriosi aedificanda est et sublimanda; quia de ipsa Hesebon, Ignis egressus est, et flamma similiter egressa est de ipsa, quae est oppidum regis Seon; et devoravit ipsa flamma, Arnon; scilicet civitatem Moabitarum, et habitatores excelsorum Arnon; quia in excelsis locis et turribus illius, vel in locis ubi idola colebantur, habitabant, unde merito dicitur: Vae tibi Moab! Quare? vel Chamos defendere non valens filios ejus populi in fugam, et filias in captivitatem regi Amorrhaeorum Seon. Jugum, id est potestas ipsorum. Moabitarum deperiit ab Hesebon usque Dibon; et ipsi Moabitae fugientes lassi lapsi penomen postea impositum est a Galaad, qui descede terra Galaad usque ad torrentem Arnon.item, quia si hoc feceris, illicitum est; et sanctificabuntur: non cedent usui tuo quod tamen ex sola
Abbreviated transcription (Latin):
diĩs ad moysen. congrega ppłm ⁊ daboeiaqm.
Tunc .i. facta ꝓmissione exultans in spe ceci¬
uit isrł carmen istud. Ascendat puceus in¬
undans largiterusq ad sũmũ. Hoc concine¬
bant filii isrł iterantes. Puteus qũe foderũt
pͥncipes ⁊ parauerunt duces młtitudinis. Qͦ¬
modo parauerũt: Idatore legis ⁊ ĩ bacłis
suis. homines .n. terram fod̾e põtuerunt. s
aquam nͥ dante deo hr̃e non potuerunt. Da¬
li fossore ⁊tali datore aqua data est popło
in solitudine. De qua solitudine exeuntẽ
uenerunt matharia. demathana. naalihel
de naalihel. inbamoth de bamoch ĩ uallẽ
que uallis est ĩ regione moab in uertice in¬
phasga .i. m illa regione ubi est uercex ph¬
asga ⁊ respicit contra desertũ. Tunc misit
ãmon. non ultra. qr forti presidio teneban¬
tur termini ammonitarum. Urbs esebon
fuit regis seon amorrei qui pugnau̾ ⁊c̃.
Idcirco qr seon uastauit moabitas dicitur

Expanded text:
Dominus ad Moysen: Congrega populum, et dabo ei aquam. Dominus ad Moysen: Congrega populum, et dabo ei aquam. Tunc, id est facta promissione, exsultans in spe cecinit Israel carmen istud. Ascendat puteus inundans largiter usque ad summum, hoc concinebant, filii Israel iterantes. Puteus quem foderunt principes, et paraverunt duces multitudinis. Quomodo paraverunt? In datore legis, et in baculis suis. Homines enim terram fodere potuerunt, sed aquam, nisi dante Deo habere non potuerunt. Tali fossore et tali datore aqua data est populo in solitudine. De qua solitudine exeuntes venerunt Matthana: De Matthana in Nahaliel; de Nahaliel in Bamoth; de Bamoth, in vallem, quae vallis est in regione Moab in vertice Phasga; id est in illa regione, ubi est vertex Phasga, et respicit contra desertum. Tunc misit Amon; non ultra, quia forti praesidio tenebantur termini Amonitarum. Urbs Hesebon fuit regis Seon Amorrhaei, qui pugnavit, etc. Idcirco, qui Seon vastavit Moabitas, dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
neus hĩtant in uallib ꝑ quos tutus cran¬
moysi. hoc est leuitas sume tecũ. Scep¬
trũ pro cognatione ponitur. qm̃ honor
⁊ exaltatio hoĩs uł sceptrũ ꝑro officior
ministerio diuino cui seruire regnare.
Sume sceꝑtrum fr̃ĩs tui qui leuita
.i. eos qui funguntur officio illius ũ mi¬
nistrent cibi. Unde dicitur in libro bellorũ
ĩtsłigenda 3. ĩ qua bella drũ cõmemorant᷑
arnon dixit. sicut fecit nob̾ dñs in mari ru¬
bro sb̾mergens egiptios sic faciet in torrentib᷑
arnon prosternens amorreos. Dicitur eciam
ĩ ħ libro qd scopuli torrentium inclinati sunt
umbradm prebituri. ut requiesc̾ent filii isrł
in arnon. Scopłi torrentiũ inclinatisunt
Muta elementa obsequio accurrunt.⁊ home
mortał quid poterit : sigura est loquendi
non ualences. ex eo loco ubi scilz castra metati
sunt ĩ deserto apparuit puteus uirtute dĩna
factus suꝑ quo priusqmͣ apparer locutus

Expanded text:
naeus habitant in vallibus, per quos tutus trannaeus habitant in vallibus, per quos tutus tranMoysi: hoc est levitas sume tecum. Sceptrum pro cognatione ponitur; quoniam honor et exaltatio hominis est. Vel sceptrum pro officio et ministerio divino, cui servire regnare est. Sume sceptrum fratris tui, qui levita est, id est, eos qui funguntur officio illius ut ministrent tibi. Unde dicitur in libro bellorum intelligenda est. In qua bella Domini commemorantur, Arnon dixit. Sicut fecit nobis, Dominus in mari Rubro submergens Egyptios: sic faciet in torrentibus Arnon prosternens Amorrhaeos Dicitur etiam in hoc libro, quod scopuli torrentium inclinati sunt; umbraculum praebituri, ut requiescerent, filiis Israel in Arnon. Scopuli torrentium inclinati sunt, muta elementa obsequio accurrunt, et homo mortalis, quid poterit? Figura est loquendi non valentes. Ex eo loco ubi, scilicet castra metati sunt in deserto, apparuit puteus virtute divina factus, super quo priusquam appareret, locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit aut conscius est nisi indicauerit¬
mendaciũ: portabit iniquitatem suam.
Omne quod cetigerit qui talis est. idest in¬
mundus factus ex contactu rei ĩninde.
tetigerit dico non lotis ante manib. id⁊
anteqͣm lauet manus ꝑ concactũ in mim̾¬
dicie. si qui dem illud uas fictile fuerit ⁊c̃
Quod autem interponit lauabit uestim̃¬
ta sua quõ mundandus sit ostendit. ⁊ dem̃
redit ad id quod ꝓposuit. uas fictile ⁊c̃.
Homo quilibet de domo isrł. Si occiderit
bouem aut ouem aut capram in castris
uł extra castra ⁊ ñ obculerit ad ostiũ ta¬
bernacłi oblationem dño. sanguinis reus
erit. Hoc ĩtlłigend̾ est de illo tm̃ temꝑe quo
morabantur in deserto ⁊ tab̾naculũ dõ
iuxta habuerunt. nam in terra ꝓmissionis
his qui longe erant a loco sacrificandi cõ¬
cedebatur ad esum pecora mactare uesciq
carnib ⁊ si non ĩmolarent. Desemine¬
tuo .i. de filiis tius non dabis .i. nõ umo¬
labis ydolo moloch more gentiũ. Hacłm

Expanded text:
e vidit aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam.Omnis quem tetigerit, qui talis est, id est, immundus factus ex contactu rei immundae; tetigerit dico, non lotis ante manibus, id est antequam laverit manus. Per contractum immunditiae si quidem vas illud fictile fuerit, etc. Quod autem interponit: Lavabit vestimenta sua; quomodo mundandus sit, ostendit: et deinde redit ad id quod proposuit: vas fictile, etc.Homo quilibet de domo Israel, si occiderit bovem, aut ovem, aut capram, in castris vel extra castra; et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, sanguinis reus erit. Hoc intelligendum est de illo tantum tempore, quo morabantur in deserto, et tabernaculum Domini juxta se habebant. Nam in terra promissionis iis, qui longe erant a loco sacrificandi, concedebatur ad esum pecora mactare vescique carnibus, etsi non immolarent. tuo, id est de filiis tuis, non dabis, id est, non immolabis idolo Moloch, more gentium. Im
Abbreviated transcription (Latin):
res. Dan iudicabit ppłm suũ sicut alia trib
isrł. hoc dicit ideo qr de ancilla neputer ͤ
eiciendus sicut ismael. postea de alus filiis
ancillarũ non repetit: qi pͥus de ista dyx̃at
ut siłr intłłigatur de.lliis. Neptalim cer¬
uus emissus. In hebreo hr̃ cerua emissa. pp̃
debborem q̃ impetu cricurrit ad prelium.
⁊ dans eloquia pulcritudĩs pp̃canticũ illiꝰ
quod post uictoriam fecit. Inde pastor
egressus est lapis isrł. In hebreo ħr. In pas¬
torlapis isrł. Donec ueniret desideriũ
collium eternorum. In hebreo est. usq
ad desiderium altitudinis seculi. idest us

Expanded text:
. Dan judicabit populum suum, sicut alia tribus in Israel. Hoc dicit ideo, quia de ancilla, ne putetur ejiciendus sicut Ismael. Postea de aliis filiis ancillarum non repetit, quia prius de isto dixerat, ut similiter intelligatur de aliis. Nepthalim cervus emissus. In Hebraeo habetur cerva emissa propter Delboren: quae impetu cucurrit ad praelium. Et dans eloquia pulchritudinis: propter canticum illius, quod post victoriam fecit. Inde pastor egressus est lapis Israel. In Hebraeo habetur: Inde pastor lapis Israel. Donec veniret desiderium collium aeternorum. In Hebraeo est: Usque ad desiderium altitudinis saeculi, id est usque
Abbreviated transcription (Latin):
Rep̃ssius fortassis dixiss iactib. ut ĩtlłi ga᷑
lapid̃ ictib ĩ eum diuinitus uolutantibus
non tanget eum. Ne ascendatis in montem
cum ceꝑit clang̾ẽ bncina tunc ascendant
.i. non ascendant donec clangat bucina tũc¬

Expanded text:
ressius fortasse dixisset, jactibus, ut intelligatur lapidum ictibus, in eum divinitus volitantibus non tanget eum. Ne ascendatis in montem: cum coeperit clangere buccina, tunc ascendant, id est non ascendant donec clangat buccina. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
egiptios ppłm meum persequentes sb̾mersi
Ee dieb antiquis psalmaui illud. In dieb
antiquis oꝑatus sum illud .i. illam iũdc̃am
⁊ ñc adduxi. id nũc iterũ ad exemplum re¬
uocare uiolo ut simile ĩte exerceam. Tibi
autem ezechia hoc erit signum. hoc scilic
qd̃ hostem cuũ prosternam. ⁊ repeslam hoc
erit signũ sequentis ꝓpiciationis. qr uidelz
terram ab eodem uag̾tatam post eius absces¬
sum młtipͣ gerininare faciam ut populu
meus afflictus habundancia relenetur.
Igitur ħ anno comete quod reperis .i. con¬
tentus esto. eo qd̃ habere potes. ut siquid
minus fu̾it parienter feras. ⁊ si nonhales
quod semines ne timeas. In scdo anno ger¬
mina sponte nascentia młtiplicabantur
ĩ tantũ ut abundancia frugum ut ad pre¬
sentem sustentationem ⁊ ad futuram se¬
mentem sufficiat. propterea tercio ãno
seminate ⁊ mecite. Porro quod hoc fiturũ
sit scire poteris ex eo quod regem assirioꝵ
tibi modo ꝯminantem repellam ⁊ destruã¬

Expanded text:
Aegyptios populum meum persequentes submersi? Ex diebus antiquis plasmavi illud, id est in diebus antiquis operatus sum illud, id est illam vindictam. Et nunc adduxi, id est nunc iterum ad exemplum revocare volo, ut simile in te exerceam. Tibi autem Ezechia hoc erit signum. Hoc scilicet, quod hostem tuum prosternam, et repellam; hoc erit signum sequentis propitiationis; quod videlicet terram ab eodem vastatam post ejus abscessum multipliciter germinare faciam, ut populus meus afflictus abundantia relevetur. Igitur hoc anno comede quod repereris. Id est contentus esto eo quod habere poteris, ut si quid minus fuerit, patienter feras. Et si non habes quod semines, ne timeas. In secundo anno germina sponte nascentia multiplicabuntur; in tantum ut abundantia frugum, et ad praesentem sustentationem, et ad futuram sementem sufficiat. Propterea, In tertio anno seminate. Porro quod hoc futurum sit, scire poteris ex eo quod regem Assyriorum tibi modo comminantem repellam, et destrua
Abbreviated transcription (Latin):
indicauieis. quod modo indicabo dans ter¬
tam promissam filiis isrł. qui ergo hacte
omipotentem me dixi ñdum me dñm ẽẽ
ostendi. sicut mͦfaciam. ut sciant iure se
possidere quod me cribuente accipiunt.

Expanded text:
indicavi ei, quod modo indicabo dans terram promissionis filiis Israel. Qui ergo hactenus omnipotentem me dixi, nondum me Dominum esse ostendi, sicut modo faciam, ut sciant jure se possidere, quod me tribuente accipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Caem in hoc loco nõ filius adam qui fratrem
suũabel int̾fecit significatur. S caeni unde
cineus d̃r ppłs in pͥma sillaba post .c. ae seqñte
ĩultima illaba .n. p̃cedente ⁊ seqñte .i. uł ut
alii cham filius noc. In hebreo autem pro¬
co toto quod dõm est si fuis electus de strrpe cae¬
in qͣmdu poteritis ꝑmanere. hoc solum so¬
nare indetur. Ac si dicet. Cineus destruetur
ut si dicatur. S si in pecra posu̾s nidum
tuũ cineus destruetur .i. tu .i. qrͣus ita secur᷑ꝰ

Expanded text:
Caeni in hoc loco non filius Adam, qui fratrem suum Abel interfecit, significatur; sed Caeni, unde Caeneus dicitur populus: in prima syllaba post c, ae sequente; in ultima syllaba enim praecedente, et sequente i. Vel, ut alii, Cham, filius Noe. In Hebraeo autem prototo, quod dictum est si fueris electus de stirpe Caeni, quandiu poteris permanere? hoc solum sonare videtur, ac si diceret: Cineus destruetur, ut sic dicatur: Sed si in petra posueris nidum tuum, Cineus destruetur, id est tu, quamvis ita se
Abbreviated transcription (Latin):
nũtios inisit deus u hunc mundum. scr.¬
num ⁊ filium. Prius seruũ ut cõminaretur.
Postea filiũ ut consolaretur. Seruus actu¬
lic timorem. filius amorem. Sernus miii¬
tiauit qd̾ timeremus. filius reuelauit qd̃
amaremus. Duo .ii. fratres knũ̃ abscõdita
erant ab ocłis hoĩs. eterua mala ⁊ eterna
bona ⁊ non p̃uidit homo uł mala illa ut
da erant illi que nesciebat. Uenit iohãnes
clamans. Gemimina uperarum quis uob̾ mõ¬
strabit fug̾e a uentura ira. Agite fructus
dignos pñe. Nũtiat perictlu. suadet cautelã.
ostendit consiliũ. Bonus seruus. bonus nũtr
pie seuiens. ꝑsequendo misericors. ꝑcucit
seruus ut saniet dũs. Uidete duos iiuntios
uenit iobãnes non manducaus ⁊ bibẽs

Expanded text:
nuntios misit Deus in hunc mundum, servum et Filium. Prius servum ut comminaretur, postea Filium ut consolaretur. Servus attulit timorem, Filius amorem. Servus nuntiavit quod timeremus; Filius revelavit quod amaremus. Duo enim, fratres charissimi, abscondita erant ab oculis hominis, aeterna mala et aeterna bona, et non praevidit homo vel mala illa ut da erant illi quae nesciebat. Venit Joannes clamans: Genimina viperarum, quis vobis monstrabit fugere a ventura ira? Agite fructus dignos poenitentiae . Nuntiat periculum, suadet cautelam, ostendit consilium. Bonus servus, bonus nuntius, pie saeviens, persequendo misericors; percutit servus, ut sanet Dominus. Videte duos nuntios: Venit Joannes, non manducans nec bibens
Abbreviated transcription (Latin):
oĩo crucifigendo ⁊int̾ficiendo ut iam prorsus
nõ sit. Sic prius studio nrõ cooꝑante gr̃a dei
in nobis destruenda z iniquitas. ut p eamden

Expanded text:
ino crucifigendo et interficiendo, ut jam prorsus non sit. Sic prius studio nostro, cooperante gratia Dei, in nobis destruenda est iniquitas, ut per eamde
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uͥtutem q̃runt. alii ueritatem. Q
tam̃ alcerum in ueritate appetũt neutrum
ꝯtempnũt qr nec uirtus odibilis est ama¬
torib ueritatis. si u̾tas contemptibił ama¬
torib uirtucis. Sunt autem qui u̾itatem
quere uidentur. qui tñ qi non in ueritate ⁊
puitate. s pro uanitate eam querũt ueri¬
tatem sine uirtute hr̃c uolunt s ueritas¬

Expanded text:
Alii virtutem quaerunt, alii veritatem. Qui tamen alterum in veritate appetunt, neutrum contemnunt, quia nec virtus odibilis est amatoribus veritatis, nec veritas contemptibilis amatoribus virtutis. Sunt autem qui veritatem quaerere videntur, qui tamen quia non in veritate, et pro veritate, sed pro vanitate eam quaerunt, veritatem sine virtute habere volunt
Abbreviated transcription (Latin):
scoia sapĩe. Utrobiq tñ studiũ uirtutis p̃¬
mitticur. qr młti scire uolũt. pauci face ut
pͥus ꝑstudiũ boni oꝑis mũdetur conscĩa. pꝰ¬
ea autem corde mũdo queratur sapĩa. pͥmũ
disce qd̃ facias. postea quere qd̾ scias. Ideo pͥꝰ
bĩ iunmacłati posteabĩ qui scrutantur. Bĩ
ĩmacłati. Om̃s libenter audiunt beati. S ñ
om̃s libent̃ audiũt ĩmacłati. Tu autẽ si uis
ẽẽ beatus esto ĩmacłatus. ¶ois ẽ ũnacłatuꝰ:
Nũqmͣ pollutus. uł ablutus. sc̃s ĩmacłatus.
⁊ sc̃ificatus ĩmacłatus. Primo qui non est
auersus. Scdo. qui ÷ reuersus. Ille qr non est
pͣuaricatus. iste qu ẽ reconciliatus. Amen:
uia. lex testimonia mandata. iustifi¬
cationes. Iudicia. sermones. eloquia. iuirabi
uĩa dñt qi euidenter animonent penis. uel
promissis uel premiis. uel donis contestãtes
Mandata diciuitur. qr facienda iudicunt ..
Iustificationes dũr. qr impleta a reatu libe¬

Expanded text:
schola sapientiae. Utrobique tamen studium virtutis praemittitur, quia multi scire volunt, pauci facere, ut prius per studium boni operis mundetur conscientia, postea autem corde mundo quaeratur sapientia. Primum disce quod facias, postea quaere quod scias. Ideo prius beati immaculati, postea beati qui scrutantur. Beati immaculati. Omnes libenter audiunt beati: sed non omnes libenter audiunt immaculati. Tu autem si vis esse beatus, esto immaculatus. Quis est immaculatus? Nunquam pollutus vel ablutus; sanctus immaculatus, et sanctificatus immaculatus. Primo qui non est aversus. Secundo qui est reversus. Ille, quia non est praevaricatus; iste, quia est reconciliatus. CAP. Via, lex, testimonia, mandata, justificationes, judicia, sermones, eloquia, mirabilinia dicuntur, quia evidenter admonent poenis, vel promissis, vel praemiis, vel donis contestantia. Mandata dicuntur, quia facienda indicant. Justificationes dicuntur, quia impleta a reatu libe