comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s& ut oiã cupiditatis & duaritiȩ ĩstrum̃ta corradent leges & sibi
iustitie nõie munitas iniꝗssimas ĩuistissimasq sanxerunt ꝗb
rapinas & auaritiam contra ui młtitudinis tuẽtur. Tantũ ig
ductoĩtate ꝙtu uib aut opib aut malitia pualebãt & qm
se tȩtẽis hõib satellitu comitatũ & ferro & ĩ signi ueste sul¬
gebant hinc honões sibi & pipuras & fastes iuen̾unt ut
stituit. ꝗ debellato ac fugato parẽte nõ regnu s& impiam
tyrãnidem ui & hõib armatis occupauit &e aureu ullud
iustumq seculu sustrilit coegitq hoies malos & ipios fie̾i
uł i hoc ip̃o qđ eos au̾tit adeo ad orandu ꝙ terror⁊ solen¬

Expanded text:
ia cupiditatis et auaritiae instrumenta conraderent. leges etiam sibi iustitiae nomine iniquissimas iniustissimasque sanxerunt, quibus rapinas et auaritiam suam contra uim multitudinis tuerentur. tantum igitur auctoritate, quantum uiribus aut opibus aut malitia praeualebant. et se caeteris hominibus, satellitum comitatu, et ferro, et insigni veste faciebant. Hinc honores sibi, et purpuras, et fasces invenerunt, ut stituit, qui debellato ac fugato parente non regnum, sed impiam tyrannidem ui et hominibus armatis occupauit et aureum illud iustumque saeculum sustulit coegitque homines malos et inpios fieri uel ex hoc ipso, quod eos auertit a deo ad se adorandum: quod te
Abbreviated transcription (Latin):
Quid mir siemus multitudo ĩ solito metu pressa ĩ unius adu¬
lationẽ cõcesẜat: hũc uenerabantur huic honore maximu
deferebant & qm̃ mores ac uitia regis imitaĩ genꝰ obseq uidi¬
cabat᷑ aͦbicierunt om̃s pietatẽ ne exꝓbae regi sceł uderent᷑
si pie uiuerẽt. Sic assidua imitatione cõrupi diuinũ fas reli

Expanded text:
quid mirum si omnis multitudo insolito metu pressa in unius adulationem concesserat? hunc uenerabantur, huic honorem maximum deferebant. et quoniam mores ac uitia regis imitari genus obsequii iudicatur, abiecerunt omnes pietatem, ne exprobrare regi scelus uiderentur, si pie uiuerent. sic adsidua imitatione corrupti diuinum fas reli
Abbreviated transcription (Latin):
singulos & tim̃da ea. Qñ tñ cõpleat᷑ hȩc sum̃a docẽt.
hi ꝗͣ de temꝑib scripẜunt tolligentes alitte̾is sanctis&
ex uariis historiis ꝙͣtus sit nũs ãnoꝵ ab exordio mũdi ꝗ
lic& uarient: & aliꝙͣtu niũ eoꝵ sũma dissentiat oĩs tñ ex¬
pectatio nõ amplius ꝙ̃̃ ducentoꝵ uidetur annoꝵ & iã resip̃a
declarat lapsum ruinãq reꝵ breui fore. nͥ ꝙ ĩ colomi urbe
silla illa est ciuitas quȩ adhuc sustentat oĩa p̾candusq nõb
& adorandꝰ est deus tęli: si eñ statuta eiꝰ & placita differĩ
postꝰ ne citius ꝙͣ putamꝰ tyrãnus ille ab hominabilis ueĩãt
ꝗ tãtũ facinꝰ moliat᷑. at liñ illud effodiat. cuiꝰ iteritu mũ¬
dus ip̃e lapsurꝰ est. Nunc ad cȩt̾a exequenda redeamus
q̃ deinceps secutura sunt .

Expanded text:
singulos et timenda. quando tamen conpleatur haec summa, docent singulos et timenda. quando tamen conpleatur haec summa, docent ii qui de temporibus scripserunt, colligentes ex litteris sanctis et ex uariis historiis quantus sit numerus annorum ab exordio mundi. qui licet uarient et aliquantum numeri eorum summa dissentiant, omnis tamen expectatio non amplius quam ducentorum uidetur annorum. etiam res ipsa declarat lapsum ruinamque rerum breui fore, nisi quod incolumi urbe m? illa est ciuitas quae adhuc sustentat omnia, precandusque nobis et adorandus est deus caeli, si tamen statuta eius et placita differri possunt, ne citius quam putamus tyrannus ille abominabilis ueniat, qui tantum facinus moliatur ac lumen illut effodiat, cuius interitu mundus ipse lapsurus est. nunc ad cetera exequenda redeamus quae deinceps secutura sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Ee st̾ quȩ a ꝓphetis futura dicunt᷑ quoꝵ testimonia & u̾ba
pon̾e opus eẽ nõ duxi qm̃ eẽt ifinitum: nec tãta reꝵ mł¬
titudinẽ mensura libri caꝑet. Tam multi st̃ spũ similia
dicentibus simulq ne fastidiũ legentib fiẽt. si ex õib
collecta & trãslata cõgerem̃. Preterea ut ea ip̃a ꝗ̃ ditẽm
nõ nr̃is sa alienis potissim̃ litteris cõfirmarẽ. docemq nõ
cõsignatam teneri: quã retusent agnoscẽ. Siꝗs aũt diligẽtiꝰ
hęc uoluit scire ex ip̃o fonte hauriat & plura ꝙͣ̃ nos in
his libris complexi sumꝰ: ac mirabilia reꝑiet fortasse ꝗspĩa
nũc reꝗrat. qñ ista quȩ diximꝰ sint futura. Iam suꝑius
oñdi cõpletis ainoꝵ sex milib mutationẽ istã fieri opõte̾
& iã ꝓpinquare sũmu illũ cõclusionis extremȩ diem. de
signis q̃ dicta st̾ a ꝓphetis lic& noste̾. p̃dix̾unt .n. signa
quib cõsumatio tempoꝵ & expectanda sit nobis ĩdies

Expanded text:
ec sunt quae a prophetis futura dicuntur: quorum testimonia et uerba ponere opus esse non duxi, quoniam esset infinitum nec tantam rerum multitudinem mensura libri caperet tam multis uno spiritu similia dicentibus simulque ne fastidium legentibus fieret, si ex omnibus collecta et translata congererem, prnon nostris, sed alienis potissimum litteris confirmarem, doceremque non tur, ueritatem consignatam teneri, quam recusent adgnoscere. si quis autem diligentius haec uoluerit scire, ex ipso fonte hauriat et plura quam nos in his libris conplexi sumus admirabilia reperiet. Fortasse quispiam nunc requirat quando ista quae diximus sint futura. iam superius ostendi conpletis annorum sex milibus mutationem istam fieri oportere et iam propinquare summum illum conclusionis extremae diem. de signis quae praedicta sunt a prophetis licet noscere: praedixerunt enim signa, quibus consummatio temporum et expectanda sit nobis in dies
Abbreviated transcription (Latin):
egꝰ doctrina eiꝰ sapĩa est nec ulla alia & sapiẽtes ꝗ sequũt᷑ nec
ulli alii. Cur ig̃ uulgo ꝓ stultis & uanis & ineptis hẽm̃ ꝗ sectamur
magr̃m & iam ip̃oꝵ deoꝵ cõfessione sapientẽ: Ham qđ ait põten¬
tifita illu oꝑa fetisse quo maxĩe diuinitatis fidẽ meruit. assetiri
nõb iã iuđr a cũ dicit eade ꝗbus nos gloriam s colligit tñ se
& ad demonicas fraudes reddit. Cu n. ueꝵ necessitate dixiss. ia
celassa. Ait gͦ illũ fecisse qđ oa miranda. uers nõ diuina iũtute sed
magita. Qud miꝵ si hoc apollo u̾itatẽ ignorãtib ꝑsuasit cũ iudȩi
q cultões ut iudebaĩt sumi dei hocidem putau̾it cũ añ oculos eoꝵ

Expanded text:
ergo doctrina ejus sapientia est, nec ulla alia, et sapientes, qui sequuntur, nec ulli alii. Cur igitur vulgo pro stultis, et vanis, et ineptis habemur, qui sectamur magistrum, etiam ipsorum deorum confessione sapientem? Nam quod ait, portentifica illum opera fecisse, quo maxime divinitatis fidem meruit, assentiri nobis jam videtur, cum dicit eadem, quibus nos gloriamur. Sed colligit se tamen, et ad daemoniacas fraudes redit. Cum enim verum necessitate dixisset, jamcelasset. Ait ergo, illum fecisse quidem opera miranda, verum non divina virtute, sed magica. Quid mirum, si hoc Apollo veritatem ignorantibus persuasit, cum Judaei oque, cultores ut videbantur summi Dei, hoc idem putaverint; cum ante oculos eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut coepimus explicemus.
Ummꝰ ig deus ac parens oiũi cũ religionẽ sua trãsferre uoluisse
doctorem ustitiȩ misit e cęlo ut nouis cultõib nouã legem ĩ
to & ꝓ eum daret. nõ sic̃ añ fec̾at ꝑ hoiẽm s tñ nasti eu uoluit
tanꝙ̃ hoĩe ut ꝑ oĩa sumo pr̃i similis existeret. Ip̃e .n. deus pat᷑

Expanded text:
ut coepimus< explicemus. Summus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam legem in eo uel per eum daret, non sicut ante fecerat per hominem, sed tamen nasci eum uoluit tamquam hominem, ut per omnia summo patri similis exis
Abbreviated transcription (Latin):
dauid & domꝰ quã edificauit nõ est fidem consetuta sic̃ ecclesia q̃
est uer tẽplũ dei qđ nõ ĩ parietib ẽ ẜ ĩ fide ac corde hoĩu. qui
credũt ĩ eum ac uocant̃ fideles. Illud uõ Salomoniũ tẽplũ qr ma¬
nu fctm̃ ẽ manu cecidit. deniq p̃r eiꝰ ĩ psalmo .cxxuii. de oꝑib
filii fui ꝓphetauit hoc mõ. Si dñs nõ edificau̾it dom̃ ĩuanũ labo¬

Expanded text:
 ecclesia, quae est uerum templum dei, quod non in parietibus est, sed in corde ac fide hominum qui credunt in eum ac uocantur fideles: illut uero Solomonium templum quia manu factum est, manu cecidit. denique pater eius in psalmo CXXVI de operibus filii sui prophetauit hoc modo: si dominus non aedificauerit domum, in uanum labo
Abbreviated transcription (Latin):
ac salutis ȩterne alienus est. Neminẽ sibi oportet ꝑtinati
cõcertatione blandiri Agitur.n. de uita ac salute: cui nisi caute
ac diligenter cõsulat᷑ amissa & extincta eĩt s& tantẽ qr singli
qͦ coetus hęreticoꝵ se potissimũ christianos & suam eẽ catholitam
etdesia putãt. Sciendu ẽ illam eẽ ueram ĩ qua ẽ cõfessio & poe¬
nitentia quȩ peccata & uulnera quib subiecta est ĩbetillitas tã¬
nis. salubriter curat. hec ĩteri pautis admonẽdi gratia retuli ne
quis errorem fuge̾ cupiens maiore implicetur errõe dũ penẽtle
ueritatis ignoratꝰ. Fostea plenius & ueriꝰ contra om̃s mendatioꝵ
sectas ꝓprio seꝑatoq oꝑe pugnabimꝰ Sequit᷑ ut qm̃ satis de
religione uera & sapientia locuti sumꝰ. In ꝓximo libro de iustitia
disseramoe¬

Expanded text:
ac salutis aeternae alienus est. Neminem sibi oportet pertinaci ac salutis aeternae alienus est. Neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. Agitur enim de vita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. Sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissimum Chqua est confessio et poenitentia, quae peccata et vulnera, quibus subjecta est imbecillitas carnis, salubriter curat. Haec interim paucis admonendi gratia retuli, ne quis errorem fugere cupiens, majori implicetur errore, dum penetrale veritatis ignorat. Postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur ut quoniam satis de religione uera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de iustitia disseram
Abbreviated transcription (Latin):
mñta ꝑferrar atq execrabili patibulo figẽtur. Quȩ oĩa cũ n ĩ genio
neq doctrina defende̾ ac refutare possent nec .n. ui rõnemq
penit̾ ꝑuidebant. deprauati st̃ ab itinẽ recto & celestes iut̾as
cõrupunt. ut nouã sibi Noctrinã siñ ulla radite ac stabilitate
mem uerã reliq̃rut. s illi om̃s dȩmonicis fraudib irretiti qͣs
ꝓspitẽ & cauẽ debuerant. diuinũ nom̃ & cultu ꝑ ĩprudẽtia
ꝑdiderũt. Cum .n. phriges aut nouatiam aut ualentia iut mar¬
tionite. aut anthropiam aut ariani seu glibet alii nominantur
christiani eẽ desinert ꝗ christi noĩe amisso humana & ext̾na
uotabula ĩduerũt. Sola. ig̾ catholica ecclesia est ꝗ̃ ueꝵ cultũ
retinet. hie est fons ucitatis. hoc domiciliũ fidei. hoc templum
dei: quo siꝗs uł nõ intrau̾it uł a quo srꝗs exiei̾t: a spe uitȩ

Expanded text:
menta perferret, atque excecrabili patibulo figeretur: quae omnia cum neque ingenio, menta perferret, atque excecrabili patibulo figeretur: quae omnia cum neque ingenio, neque doctrina defendere ac refutare possent nec enim vim rationemque penitus pervidebant, depravati sunt ab itinere recto et coelestes litteras corruperunt, ut novam sibi doctrinam sine ulla radice anem ueram reliquerunt. sed illi omnes daemonicis fraudibus inretiti, quas prospicere et cauere debuerant, diuinum nomen et cultum per inprudentiam perdiderunt. cum enim Phryges aut Nouatiani aut Valentiniani aut Marcionitae aut Anthropiani seu quilibet alii nominantur, Christiani esse desierunt, qui Christi nomine amisso humana et externa uocabula induerunt. sola igitur catholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons uDei, quo si quis non intraverit, vel a quo si quis exiverit, a spe vitae
Abbreviated transcription (Latin):
ad tenebras mortemq dedutent. Qđ quatenꝰ detidei̾t expona.
fuerũt ꝗdam nr̃oꝵ uł minꝰ stabilita fide uł minꝰ docti uł minꝰ
cauti qui discidiu facent unitatis & ȩcclesiã dissiparẽt s hi qrͦs
fides fuit lubrita. cum deum nosse se & tolẽ simularẽt augẽdis
opib & honõi studentes affectabant maxim̃ sat̾dotiũ & a potiõib
uicti setedẽ cũ suffragatõibus sius malueĩt̃: ꝙͣ̃ eos ferre ppoitos: qb
cõtupierant ip̃i añ prȩponi. Quidam uõ nõ satis cȩlestib littẽis
eruditi: cũ ueĩtatis accusa tõib rñdere nõ possent obitĩẽtib uł ĩpo¬
ssibile uł ĩ congruens eẽ: ut deus ĩ utum se muliẽis ĩcludẽt᷑. nec
celestem illamꝰ maiestate ad tanta ĩfirmitatẽ potuiss& deduci ut
hõib cõtemptui derisui cõtumeliȩ ludibrio eet. Postremo &̃ trucia¬

Expanded text:
ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. ad tenebras mortemque deducerent. quod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus stabilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium facerent unitatis et ecclesiam dissiparent. sed ii quorum fides fuit lubrica, cum deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes adfectabant maximum sacerdotium. et a potioribus uicti secedere cum suffragatoribus suis maluerunt quam eos ferre praeposconcupierant ipsi ante praeponi. Quidam vero non satis coelestibus litteris eruditi, cum veritatis accusatoribus respondere non possent, objicientibus vel impossibile, vel incongruens esse, ucoelestem illam majestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemptui, derisui, contumeliae et ludibrio esset, postremo etiam crucia
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ filiu nõ colit. ita nec prem qđ tolit. Qui aũt filiũ susci¬¬
est. hic lucis uia. hic dux salutis hic ostium uite Capit
Ed qm̃ mlte hereses extiterẽ & ĩstinctib demonũ ppłs dei sci¬
ssus ẽ det̾minanda est nobis u̾itas breuiter. & ĩ suo ꝓͥo domi¬
cilio collotanda: ut siquis aqua uitę cupiat haurĩe: nõ ad de¬
tritos lacus deferatur ꝗ nõ hñt uenam: s& ubim̃ dei nouẽit
fontem. quo irrigatꝰ ꝑenni lute potiat᷑. Añ oĩa scire nos cõuẽt
habent existere. quȩ cõcordiã sctĩ cõꝑis rumꝑent ac moniusse
ut sum̃a prudentia taueremꝰ. ne qn in laqueos a fraudes illiꝰ
adu̾sarii nr̃i. cũ quo nos deus luctai uoluit ĩ cidẽmꝰ. łu dedi¬
sse certa mãdata. ꝗ ĩ ꝑ petuũ custodire debe̾mꝰ. Quoꝵ pleriq
ĩmemores deẜto itinere cęlesti uias sibi deuias ꝑ anfractꝰ &
p̃cipitia cõdiderũt ꝑ quam ꝑtem pleb ĩ cautam & simplice

Expanded text:
sicut Filium non colit, ita ne Patrem quidem. Qui autem Filium susciest, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae. Sed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perenni luce potiatur. ante omnia scire nos conuenit rent exsistere quae concut summa prudentia caveremus, ne quando in laqueos et fraudes illius adversarii nostri, cum quo nos Deus luctari voluit, incideremus. Tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire deberemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per anfractus et praecipitia condiderunt, per quas partem plebis incautam et simplicem
Abbreviated transcription (Latin):
Neq id miz cũ & filius sit ĩ patre qr pr̃ diligit filiũ & p̃r ĩ filio
qi uoluntati pr̃is fideliter paret neq unꝙͣ faciat aut fete̾i̾t᷑ nͥ ꝙ
pr̃ aut uoluit aut iussit. deniq unũ deu ẽe tã prẽ ꝙ̃ filiu. Isdias

Expanded text:
neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uoluit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ maxim̾ ĩpegit erxores. Quib cu ꝓbabilia iudeantur esse q̃
Cum dicimꝰ deu prem̃ & den filiũ nõ diu̾sum dicimꝰ nec utq
Cum ig̃ & pr̃ & filiu faciat: & filius prem una utriq mẽs
unꝰ sp̃us una substantia est. S ille qͣi exubans fons est hic
tanꝙͣ defluens ex eoriuus. Ille tanꝙͣ sol hic tanꝙͣ radius
fontis ĩ rino est & solis lim̃ ĩ radio eque nec uox ab ore. seiugi
nec uĩtus aut manꝰ a corꝑe diuelli põt. Cum ig a ꝓphẽss manꝰ¬
ẜmonis ministra est & manꝰ ĩ qua uirtꝰ est ĩ diuidue sunt
corꝑis portiones ꝓpriõẽ utiq exͦ libet cu quis ht̃ filiũ qũe
unite diligat qui tñ sit ĩ domo & ĩ manu prĩs licet ei nom̃
añi põtãteq cõcedat: ciuili tñ uire &e domꝰ una & unꝰ dñs
noĩat᷑ soe hic mũdus una dei domꝰ est & filiꝰ ac p̃r̃ ꝗ unã¬
nimes ĩ colunt mũdus deus unꝰ quia unꝰ est tanꝙ̃ duo & duo tãꝙͣ unꝰ¬

Expanded text:
in maximum impegit errorem. Quibus cum probabilia videantur esse, quae Cum dicimus Deum Patrem, et Deum Filium, non diversum dicimus, nec utrumque cum igitur et pater filium faciat et filius patrem, una utrique mens, unus spiritus, una substantia est: sed ille quasi exuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli potest. cum igitur a prophetis iuirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti exemplo libet. cum quis habet filium quem unice diligat, qui tamen sit in domo et in manu patris, licet ei nomen domini potestatemque concedat, ciuili tamen iure et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundus una dei domus est et filius ac pater, qui unanimes incolunt mundum, deus unus, quia et unus est tamquam duo et duo ta
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ & ego nouissimꝰ & p̃ter me nõ ẽ deus. Cũ duas ꝑsonas ꝓpo¬
suiss& dei regis .i. christi & dei prĩs ꝗ eũ post passionẽ ab ĩ feris
excitauit siẽ oñdisse diximꝰ osseȩ ꝓphãm qui ait. Et de manu
ĩferoꝵ eruam eum: tñ ad utranq ꝑsonã ĩferens ĩtulit & p̾ter
me nõ est deus cũ possa dice pręter nos. s& fas non erat plurali
nuͣo seꝑationẽ tante necessitudinis fiei. Unus .n. est solus deus liber
deus sũmꝰ itarens origine qr ip̃e est origo rez & ĩ eo simul & filiꝰa

Expanded text:
est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qui eum post passionem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prophetam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum posset dicenumero separationem tantae necessitudinis fieri. Unus est enim solus, liber, Deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum; et in eo simul et Filius, et
Abbreviated transcription (Latin):
uaminer ascelere abstinendum qr maleficio prȩda coniuncta
est. Archipirata quisꝙͣ uł latronũ ductor si suos ad grassãdũ
cohortetur quo alio ẜmone uti põt ꝙͣ ut eadem dicat᷑ q̃ dicit
ȩpicurꝰ : deos nihil turare. Non ira nõ grã tangi. ĩftrorum
poenas nõ ẽẽ inetuedas: ꝙ aiẽ post mortem occidant Hec ulli
oĩo sint ĩferi. uoluptatem ẽẽ maxiũ bonu nullã ẽẽ hũanam
societatem: sibi quẽq tõsule̾ neminẽ eẽ qui alteꝵ dilligat
nͥ sua cã. mõtem nõ eẽ metuendam forti uiro. nec ullũ dolor̃ẽ
ꝗn aẽ si torqueatur. si uratur nihil turare se dicat̾. Est plane
cur quisꝙͣ putet hanc uocem iuri eẽ sapientis. que potest
latronib aptissime comodari.

Expanded text:
nam, nec a scelere abstinendum, quia maleficio praeda conjuncta nam, nec a scelere abstinendum, quia maleficio praeda conjuncta est. Archipyrata quisquam, vel latronum ductor, si suos ad grassandum cohortetur; quo alio sermone uti potest, quam ut eadem dicat, quae dicit Epicurus? Deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant, nec ulli omnino sint inferi; voluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat, nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti viro, nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat. Est plane, cur quisquam putet, hanc vocem viri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari?
Abbreviated transcription (Latin):
suis spopondit fuit .n. turpissime uoluptatis assertor cuiꝰ capĩe¬
de causa nasci hoĩem putauit. Quis tn hoc affixmãi audeat
uiciis & scelerib abstineat: Flam si piture st̃ aĩȩ appetamꝰ
diuitias: ut om̃s suauitates caꝑe possimꝰ. Quȩ si nobis desut̃
ab his qui hñt auferamꝰ. clam dolo ui eo magis si hũanas res
nullus deus curat. Qñcunq spes ĩpimitatis arriẜit rapiamꝰ
netesse ẽ. Sapientis .n. est malefatẽ si & utile sit & tutu qm̃¬
siquis ĩ cęlo deus ẽ nõ irascit᷑ cuiꝙ̃. eque stulti ẽ bñfacere
qr sic̃ ira nõ cõmouetur. ita nec gratia tangit᷑. uoluptatib
gͦ nullu diem nũllu deniq temꝑis pictum fluͬe nobis
Nam cũ disputat oiã sapientem sua cã face̾ ad utilitatẽ suam
refert oiã quȩ agit. Ita qui audit hȩc flagitia nec boni
ꝗcꝙͣ faciendu putabit. qm̃ bñface̾ ad utilitatẽ spectat alie¬

Expanded text:
suis spopondit; fuit enim turpissimae voluptatis assertor, cujus capiensuis spopondit; fuit enim turpissimae voluptatis assertor, cujus capiendae causa, nasci hominem putavit. Quis, cum hoc affirmari audiat, uitiis et sceleribus abstineat? nam si periturae sunt animae, adpetamus diuitias, ut omnes suauitates capere possimus. quae si nobis desunt, ab iis qui habent auferamus clam dolo ui; eo magis, si humanas res nullus deus curat, quandocumque spes inpunitatis adriserit, rapiamus necemus. sapientis est enim male facere, si et utile sit si quis in coelo Deus est, non irascitur cuiquam. Aeque stulti est et benefacere; quia sicut ira non commovetur, ita nec gratia tangitur. VoluptatibuErgo nullum diem, nullum denique temporis punctum fluere nobis Nam cum disputat, omnia sapientem sua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit. Ita qui audit haec flagitia, nec boni quidquam faciendum putabit, quoniam benefacere ad utilitatem spectat alie
Abbreviated transcription (Latin):
et mors tñ nũdũ est. Idq ip̃m iudet᷑ eẽ miẜum ꝙ & mors ẽẽ¬
ĩcipit & nos eẽ desinimꝰ Nec frustra dictũ ẽ mors miẜa nõ est
aditus ad mõtem est miẜ. hoc ẽ mõbo tabestere ictum perpeti.
ferrũ cõꝑc excipe. ardere igni. dentib bestiaꝵ laniãi᷑. hȩc st̃ quȩ
tium̃t᷑. nõ qr mõtem afferũt. s qr dolorem magnũ. Qui potiꝰ
effice ne dolor malum sit. Diũ inꝗt maloꝵ maxim̃ ẽ. ꝗ egͦ
nõ possum nõ timẽ si id qđ mõtem añcedit aut efficit malũ est:
Quid̃ ꝙ totũ illud argum̃tu falsum est. qr nõ ĩtereũt iũe ue ĩ ꝗt¬
Nam qđ cũ corꝑe nascit᷑ cũ cõꝑe ĩtereat necesse ẽ. Iam supiꝰ dixi
ꝑsuasionẽ smñ illa Cemocti sm̃ ditȩarchi fuit & argum̃tisa
diuinis testimoniis redarguam. Ueꝵ ille fortasse ĩ pimitatẽ uiciis

Expanded text:
et mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod eet mors tamen nondum est, idque ipsum uidetur esse miserum, quod eincipit, et nos esse desinimus. Nec frustra dictum est: Mors misera non est. Aditus ad mortem est miser: hoc est, morbo tabescere, ictum perpeti, ferrum corpore excipere, ardere igni, dentibus bestiarum laniari. Haec sunt quae timentur, non quia mortem afferunt, sed quia dolorem magnum. Quin potius effice ne dolor malum sit. Omnium, inquit, malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, aut efficit, malum est? Quid, quod totum illud argumentum falsum est? quia non intereunt animae. Nam quod cum corpore nascitur, cum corpore intereat necesse est. Jam superius dixi, persuasionem, sive illa Democriti, sive Dicaearchi fuit, et argumentis, et divinis testimoniis redarguam. Verum ille fortasse impunitatem vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
Si aũt leuia st̃ & humõis idiget toherẽ nõ post̾ hamata ig̾ eẽ
opõtet. ut possint ĩuicẽ cõtatenai. Cũ uõ ta mimita ẽẽ dicant᷑
ut nulla ferri acie disici ualeãt quõ hamos aut angulos hñs:
Quos qr extant necesse ẽ posse diuelli. Demde quo fedẽ ĩt̾ se
qua m̃te cõuẽrunt ut ex his aliꝗd cõstituat᷑. Si sensu carent
Hie est ille
Qui genus hũanum ĩgenio suꝑauit &e omnes
Exeinxit stellas exortus ut ęthereus sol
hoiẽ quo sano ac uigente nullus eger ineptus delirauit. ltaq
poeta manissimꝰ leonis laudib murẽ nõ ornauit. s obriit &¬
obtriuit. At idem nos lib̾at metu mõtis de qua hec ipsiuis
expressa u̾ba st̃
Quando nos sumus.
Mors non est.
Quando mors est
Nos non sumus
Mors gͦ nihil ad nos. Nm̃ argute nos fefellit: qͣi uoͣ trãsa¬
cta mors tuneat qua iam sensus erept̾ est ac nõ ip̃m mori
quo sensus eripit. Est .n. tempꝰ aliqđ quo & nos iam non sumꝰ

Expanded text:
e non possunt. hamata igitur esse oportet, ut possint inuicem concatenari. cum uero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici ualeant, quomodo hamos aut angulos habent? quos, quia extant, necesse est posse diuelli. deinde quo foedere inter se, qua mente conueniunt, ut ex iis aliquid construatur? si sensu carent, hic est ille, qui genus humanum ingenio superauit et omnes restinxit, stellas exortus ut aetherius sol. orum, sed de homine, quo sano ac uigente nullus aeger ineptius delirauit. itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornauit, sed obruit et obtriuit. at idem nos liberat metu mortis, de qua haec ipsius expressa uerba sunt: quando nos sumus, mors non est: quando mors est, nos non sumus. mors ergo nihil ad nos. quam argute nos fefellit! quasi uero transacta mors timeatur, qua iam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur. est enim tempus aliquod quo et nos iam non sumus
Abbreviated transcription (Latin):
mnbres cadunt fruges orũt᷑ arbusta frondescũt: Non inꝗt¬
quȩ gerut᷑: non est inꝗt ꝓuidentiȩ opus st̾ .n. semina per
manẽ uolitãtia quib nt se temẽ cõglobatis uniu̾sa gignũt
atq cõcrescunt. Cur ig̾ illa nõ sentimꝰ aut ternimꝰ qr nec
colorem hñt inꝗt nec calorẽ ullũ nec odorem. Sapͥoĩs ꝙꝰ et hu¬
mõis exꝑtia st̃ & tã minuta ut seccũ ac diuidi neq̃ant : sic eũ qr
soniauit a quo democrit᷑ erudit᷑ hr̃ditatẽ stultitie reliqt epiciõ
Que si sint tõpuscula & qd solida ut dicũt sb̾ oculos terte ue¬
mt ordine ac positione tõuẽiuint sic̃ litte que tũ sint paute
uarie eñ tollocatȩ ĩnũabilia u̾ba cõficũt. At litterȩ uarias for

Expanded text:
imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? non inimbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt? non inquae geruntur non est inquit prouidentiae opus: sunt enim semina per inane uolitantia, quibus inter se temere conglobatis uniuersa gignuntur atque concrescunt. cur igitur illa non sentimus aut cernimus? quia nec colorem habent inquit nec calorem ullum nec odorem. saporis quoque et umoris expertia sunt et tam minuta, ut secari ac diuidi nequeant. sic eum, qusomniauit, a quo Democritus eruditus hereditatem stultitiae reliquit Epicuro? quae si sunt corpuscula et quidem solida ut dicunt, sub oculos certe ueinquit ordine ac positione conueniunt sicut litterae: quae cum sint paucae, uarie tamen collocatae innumerabilia uerba conficiunt. at l
Abbreviated transcription (Latin):
Pertinaci ergo stultitia nõ mõ uim maiestatemq ueri dei non
cogitaret epicurꝰ eaꝵ reꝵ uelut iniquitate iductus. Sic n.
cãm rõnemq ignorãti udebat᷑: existimauit nłła eẽ ꝓuidẽtiã.
qđ cum sibi ꝑsuasiss suscepit &̃ defendendũ sic ĩ errores ĩex¬
tricabiles se ip̃e inclusit. Si n. ꝓiudẽtia nulla ẽ quõ tã ordi¬
sapientem himc fuisse uec sanũ. ltem si nulla ꝓudentia est
quõ aĩaliu corpora tã ꝓuidenter ordinata st̾ ut singula q̃
mbra nurabili rõe disposita sua offa cõẜuent. Nihil iꝗt᷑ ĩ
ꝓcreandis aĩalib ꝓuidentię xõ molita ẽ. Nam neq oculi ad
uidendu ft̃ĩ st̃ neq auxes ad nudiendu neq lingua ad
loqͥndum neq pedes ad ambulandu: qm̃ pͥus hȩc nata st¬
ꝙͣ eẽt loqui iudẽ audixe ambulare. Itaq nõ hec ad usum
nata st̾ sed usus ex illis natus ẽ. Si nulla ꝓuide tia est cur.

Expanded text:
Pertinaci ergo stultitia non modo vim majestatemque veri Dei non Pertinaci ergo stultitia non modo vim majestatemque veri Dei non cogitaret Epicurus, earum rerum velut iniquitate inductus sic enim causam rationemque ignoranti videbatur existimavit nullam esse providentiam. quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse coniecit. si enim prouidentia nulla est, quomodo tam ordisapientem hunc fuisse nec sanum. item si nulla prouidentia est, quomodo animalium corpora tam prouidenter ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conseruent? nihil inquit in procreandis animalibus prouidentiae ratio molita est. nam neque oculi ad uidendum facti sunt neque aures ad audiendum neque lingua ad loquendum neque pedes ad ambulandum, que loqui ambulare. itaque non haec ad usum nata sunt, sed usus ex illis natus est. si nulla prouidentia est, cur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ Lucretuis queritũ cum dicit de deo.
Tum fulmina mittat
Et edes ipẽ suas disturbet & ĩ deserta recedens
Seuiat exercens telu qđ sepe nocentes preteͬt¬
Exam inatq ĩdignos inq merentes. qđ si uł exigua ueĩtacis
auram colligẽ potuiss. dlimꝙ̃ dicẽt edes illum suas distribu̾e
cum iõ disturbeti qr nõ sinc sue capitoliũ qđ̃ est romȩ ur̃b
& religionis caput sũmu. nõ semel s sepiꝰ fulmĩe ictu con¬
flagraiut. hoĩes aũt ĩgeniosi ꝗd de hoc existimau̾int ex dicto
Citexonis apꝑet qr ait duinitꝰ extitisse illã flãma nõ q̃
terestre illua domiciliũ Iouis deleret. s quę sublimius
magnifitentiꝰq deposcẽt̃. Qua dere & iam ĩ libris cõsebatꝰ sui ca-¬
dem dixit que lucretuis.
Nam pater altionas stelanti nixꝰ olimpo
I pse suas artes atq ĩclita templa petiuit
Et capitolinis ĩiecit sedibus ignes

Expanded text:
quod Lucretius queritur, cum dicit de deo: quod Lucretius queritur, cum dicit de deo: tum fulmina mittat et aedis ipse suas disturbet et in deserta recedens saeuiat exercens telum, exanimatque indignos, inque merentes. Quod si vel exiguam veritatis auram colligere potuisset, numquam diceret, aedes illum suas disturbare; cum ideo disturbet, quod non sunt suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagravit. Homines autem ingeniosi quid de hoc existimaverint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait, divinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illud domicilium Jovis deleret, sed quae sublimius magnificentiusque deposceret. Qua de re etiam in libris Consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: Nam pater altitonans stellanti nixus Olympo, Ipse suas arces, atque inclyta templa petivit, Et Capitolinis injecit sedibus ignes.
Abbreviated transcription (Latin):
studet platẽ oĩb maiore distordia setũ ipe pugnauitꝰ ꝙͣ inter
se uniusi uñ aũt disciplina eiꝰ tota descendat quã originẽ
heãt explicandu est. Uidebat Epiturꝰ bonis adusa semꝑ
accidẽ. pauꝑtatem labores exilia caroꝵ amissiones malos cõ¬
tra beatos eẽ. augẽi potentia honõib affici uidebat inocentĩa
minꝰ tutam scelera ĩpune cõmitti. iudebat sine dilectu moꝵ
sine ordine ac discͥmiẽ moꝵ ãnoꝵ. seuie̾ mõtem. sed alios ad
senectuten ꝑuenire alios ĩfantes rapi. alios iam robustos ĩ te¬
rire alios ĩ primo adolescentię flore ĩmaturis fun̾ib extĩgui
ĩbellis meliores potĩ & uinci & ꝑire. maxĩe aũt cõmouebat
hoĩes ĩ yͥmis religiosos gͣiuorib malis affici. His uũt ꝗ aut
deos oĩo negligent autꝰ nõ pie tolerent uł minora ĩ cõmoda
euenire uł nulla. spã &̃ sepe templa fulmibus cõflagrare

Expanded text:
studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter studet placere omnibus, maiore discordia secum ipse pugnauit quam inter se uniuersi. unde autem disciplina eius tota descendat, quam originem habeat, explicandum est. uidebat Epicurus bonis aduersa semper accidere, paupertatem labores exilia carorum amissiones, malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus adfici; uidebat innocentiam minus tutam, scelera inpune committi; uidebat sine dilectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saeuire mortem, sed alios ad senectutem peruenire, alios infantes rapi, alios iam robustos interire, alios in primo adulescentiae flore inmaturis funeribus extingui, in bellis meliores potius et uinci et peru\'e. maxime autem commouebat homines in primis religiosos grauioribus malis adfici, iis autem qui aut deos omnino neclegerent aut non pie colerent, uel minora incommoda euenire uel nulla; ipsa etiam saepe templa fulminibus conflagrare.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ut tum hisdem tertemꝰ ꝗ stare nõ post̾ s ut eos fugictes
atq deiectos nr̃o campo ĩsequam᷑. Epicuri disciplina młto
celebrior semꝑ fuit. ꝙͣ ceteroꝵ nõ qr ueri aliꝗd affert s qi młtos
populare nom̃ uoluptatis ĩuitat. Nemo nõ ĩ uitia ꝓnus est. Prȩ¬
terea ut ad se m̃ltitudinẽ cõtrahat: apposita singulis quibq
morib loquit᷑. desidiosum uetat. litteras disce̾. auarũ populãi
largitione lib̾at. ignauũ ꝓhibet accedẽ ad rem .p. pigrũ exer¬
ceri. timidu militare. ĩ religiosus audit deos nihil curae̾. hi¬
huãnꝰ & suis comodis ẜuieus iubet᷑ nihil ciꝙͣ tribuẽ Om̃a.n
sua causa facẽ sapiẽtem fugienti turbam solitudo laudat. ꝗ
ꝗ odit uxorẽ hiuc enu̾antur celibatꝰ bona hñti malos lib̾os
hiuc p̃cipit᷑ reges colẽ. ꝙ molestiam ferre nõ põt huic regiã fugẽ
Ita homo astutꝰ ex uariis dui̾sisq morib circulum togit & dũ

Expanded text:
non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque deiectos nostro campo insequamur. Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit quam ceterorum, non quia ueri aliquid adferat, sed quia multos populare nomen uoluptatis inuitat. nemo enim non in uitia pronus est. praeterea ut ad se multitudinem contrahat, adposita singulis quibusque moribus loquitur. desidiosum uetat is litteras discere, auarum populari largitione liberat, ignauum prohibet accedere ad rem publicam, pigrum exerceri, timidum militare. inreligiosus audit deos nihil curare, inhumanus et suis commodis seruiens iubetur nihil cuiquam tribuere: omnia enim sua causa facere sapientem. fugienti turbam solitudo Jt\' laudaqui odit uxorem, huic enumerantur caelibatus bona, habenti malos liberos huic praecipitur reges colere, qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere. ita homo astutus ex uariis diuersisque moribus circulum cogit et dum
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa molitur ȩque caduca st̃. Nihil .n. Tulliꝰ aie eẽ qđ si
manib hũanis laboratu. qđd nõ aliqñ ad ĩ teritu re¬
digatur uł ĩiuria hoi uł ip̃a cõfectrice reꝵ oĩu uetu

Expanded text:
opera molitur, aeque caduca sunt. Nihil enim Tullius ait esse, quod sit opera molitur, aeque caduca sunt. Nihil enim Tullius ait esse, quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum redigat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ qua diuinos &e ĩ eloꝗbiles ĩmõtalitatis suȩ̨ frutꝰ capie
ita & mors eiꝰ ꝑpetua fit netesfe est ĩ qua ꝑ hennes pot¬
nas & ĩ finita torm̃ta ꝓ pectatis suis penda. Egͦ in ea
cõditione res põita est ut qui beati st̃ ĩ hac uta tõpali
atq t̾rena semꝑ miẜi sint futuri qr iam bonis que
maluerũt potiti st̃̾. qđ his euẽt qui deos adorant̾ ac
deuz negligunt. Deinde ꝗ iustitia seqͥntes ĩ hac uita
miẜi fuerint & cõtempti & inopes & ob ipãm iustitia
cõtumeliis & ĩiuriis sepe uexati. qr nec aliter urt̾ tenei
põt semꝑ beati sint futiu ut qr mala iã ꝑtulerũt ã
bonis fruantur. Quod his utiq cõtingit ꝗ cõtemptis
trestribi diis & fragilibus bonis cȩlestem religionem
dei sequũtur. Cuusꝰ bona sic̃ ip̃e ꝗ tribuit sempit̾na
sunt. Quid oꝑa corꝑis atq ãĩ nõ ne ĩditant ẽẽ aĩam moreis
exꝑtem: Nam corpꝰ qr ipm̃ fragile est atq mõtale qͥcunq

Expanded text:
immortalitatis suae fructus capit: ita et mors ejus perpetua sit necesse est, in qua perennes poenas et infinita tormenta pro peccatis suis pendet. Ergo in ea conditione res posita est, ut qui beati sunt in hac vita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri; quia jam bonis, quae maluerunt, potiti sunt: quod iis evenit, qui deos adorant, ac Deum negligunt. Deinde qui justitiam sequentes, in hac vita miseri fuerint et contempti et inopes et ob ipsam iustitiam contumeliis et iniuriis saepe uexati, quia nec aliter uirtus teneri potest, semper beati sint futuri, ut quia mala iam pertulerunt, bonis fruantur. Quod his utique contingit, qui contemptis terrestribus diis et fragilibus bonis, coelestem religionem Dei sequuntur; cujus bona, sicut ipse qui tribuit, sempiterna sunt. Quid opera corporis atque animi? nonne indicant esse animam mortis expertem? Nam corpus, quia ipsum fragile est atque mortale, quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
mõtale est. seꝗtur ut aĩa ex eo ĩmõtalis appareat. quia
udemꝰ oꝑa eiꝰ nõ eẽ mõtalia. eodem mõ desideria q
corpis aĩq declarant alt̾um eẽ mõtale alt̾um sempit̾nũ
Corpꝰ .n. nihil nͥ temporale desiderat .i. cibu potũ ĩdum̃¬
tu queetem uoluptatem & tñ hȩc ip̃a sine nuitu & dd¬
miniculo animi nec cuꝑe nec assequi põt. Aũis aũt ꝑ se
multa desiderat. que ad offitu fructu ue corꝑis nõ redũ¬
nõis nam cultum dei qui cõstat abstinẽtia cupiditatum
ac libidinũ. patientia doloris cõtemptu mõtis &̃ cõtra cõp
dĩa cõcupiscit. Unde credibile est nõ ĩterire aĩam: sed
st̾ oculis & tangibilia manu qr extremam uĩm pati
sub iusu uẽiunt: s& tͥmmõ uis eoꝵ &e rõ & effectus aꝑꝑet
et̾na st̾ qr nullã iu patiuntur extrinsetꝰ. Corpꝰ añt suõ
mõtale ẽ qr iusui pariter & tactui sbiacet. Ergo & i
idcrto imõtalis est qr nec tãgi põt nec uidẽi

Expanded text:
x eo immortalis appareat, quia videmus opera ejus non esse mortalia. Eodem modo desideria quoque corporis animique declarant, alterum esse mortale, alterum sempiternum. Corpus enim nihil nisi temporale desiderat, id est, cibum, potum, indumentum, quietem, voluptatem; et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere, nec assequi potest. Animus autem per se multa desiderat, quae ad officium fructumve corporis non reduns, ut memoria nominis. Nam cultum Dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. Unde credibile est, non interire animam, sed sunt oculis, et tangibilia manu, quia externam vim pati sub uisum ueniunt, sed tantummodo uis eorum et ratio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus? corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri
Abbreviated transcription (Latin):
eos affectus qui st̃ hĩ adu̾sus bonos dati ext̾minauerũt & lati
ꝙͣ rõ postulat euagant᷑. Inde ĩustę atq impiȩ uiuitur.
Utunt᷑ ira cõt p̾ares. hinc dissidia hĩc expulsiones hĩc
bella cb̃tra iustitiam nata st̃. Utunt᷑ cupilitate ad cõgre¬
gandas opes hinc fraudes hĩe latͦcinia. hĩc omĩa sce¬
lerũ gn̾a exorta st̃. Utunt libidine ad capiendas tm̃ uo
luptates. hinc stupra hĩc adulteiã hĩc cõruptelȩ om̃s exti¬
terũt. Ꝙcunq ig̾ illos affectus ĩtra fines suos redegẽit
qđ ignorantes deum fatẽ nõ post̾ hic patiens hiuc
fortis. hic iustus est. Sapitulum .XX.¬

Expanded text:
eos adfectus qui sunt homini ad usus bonos dati exterminauerunt et latius eos adfectus qui sunt homini ad usus bonos dati exterminauerunt et latius quam ratio postulat euagantur. inde iniuste atque impie uiuitur. utuntur ira. contra pares: hinc discidia, hinc expulsiones, hinc bella contra iustitiam nata sunt. utuntur cupiditate ad congerendas opes: hinc fraudes, hinc latrocinia, hinc omnia scelerum genera exorta sunt. utuntur libidine ad capiendas tantum uoluptates: hinc stupra, hinc adulteria, hinc corruptelae omnes extiterunt. quicumque igitur illos -adfectus intra fines suos redegerit, quod ignorantes deum facere non possunt, hic patiens, hic fortis, hic iustus est. Restat
Abbreviated transcription (Latin):
data est quȩ st̃ ad uitam necessaiã libido ad sobolem
ꝓpagandam. Irȩ affectus ad cohercenda pectata eoꝵ ꝗ st̃ ĩ
tatem iustitiamq formet᷑ ꝗ̃ nͥ metu cohibeatur licentia
pariet andatiã q̃ ad õe flagitii & facinꝰ euadet Itaqut
ixa uti adũsus minores & iustum est & necessariũ. sic ad¬
u̾sus pares & ꝑnitiosum est & impiũ. Impiũ ꝙ uiolat᷑ hỹa¬
nitas. ꝑnitiosu ꝙ illis repugnãtib aut ꝑdere netesse est
aut ꝑire. hanc aũt quam dixi eẽ rõnem cur hoĩ sit nȩ
affectus datus ex ip̃iꝰ dei p̃ceptis ĩtelligi põt ꝗ iuba uti ma¬
ledicis & ledentib nõ iascam᷑. aLanꝰ aũt mras supͣ minões
semꝑ hẽamꝰ hoc est ut peccãtes eos assiduis u̾berib cõri¬
gamꝰ nec amore ĩ utili & ĩdulgentia nimia educẽtur ad
malũ & ad uitia nutͥant᷑. S&̾ reꝵ imꝑiti & rõis ignari

Expanded text:
data est quae sunt ad uitam necessaria, libido ad subolem data est quae sunt ad uitam necessaria, libido ad subolem propagandam, irae adfectus ad coercenda peccata eorum qui suntatem iustitiamque formetur: quae nisi metu cohibeatur, licentia pariet audaciam, quae ad omne flagitium et facinus euadet. itaque ut ira uti aduersus minores et iustum est et necessarium, sic aduersus pares et perniciosum est et impium: impium, quod uiolatur humanitas, perniciosum, quod illis repugnantibus aut perdere necesse est aut perire. hanc autem quam dixi esse rationem cur homini sit irae adfectus datus, ex ipsius dei praeceptis intellegi potest, qui iubet uti maledicis et laedentibus non irascamur, manus autem nostras supra minores semper habeamus, hoc est ut peccantes eos adsiduis uerberibus corrigamus, ne amore inutili et indulgentia nimia educentur ad malum et ad uitia nutriantur. sed rerum imperiti et rationis ignari
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Itaq hanc ip̃am iram comitẽ dicũt ẽẽ uĩtutis tãꝙ̃
nemo possit adũsu hostem fortiter dimicare: nisi fuit᷑
ira tõcitatus. Qđ plane oñdũt nec quid sit untus scire
se nec cuꝵ hõi tribuit iram đus. Que si nobis io data
est ut ea utam̃ ad occidendos hoĩes ꝗd ĩ maniꝰ homine
ꝗd similiꝰ feris beluis existimandu est ꝙͣ id aĩal qđ ad
cõione atq ĩnocentiam deus fecit Tres st̃ ig̃ affectus ꝗ
hoĩes in oiã facinora p̃cipites agũt .ira. cupiditas. libido
ꝑpea poetȩ tres furias ẽe dix̾unt q̃ ñtes hoũi exagitãt
Ira ultione desiderat. Cupiditas õpes. libido uoluptates
Sa his oĩb deus tertos limites statuit quos si erascen¬
derint maioresq ẽẽ toeꝑint necesse ẽ nam sua dpranẽt
& ĩ mõbos ac utia u̾tantur. Qui aũt st̾ isti limites nõ
ẽ magni labõis onde̾. Cupiditas ad ea comꝑanda nobis

Expanded text:
rent. itaque hanc ipsam iram cotem dicunt esse uirtutis, tamquam rent. itaque hanc ipsam iram cotem dicunt esse uirtutis, tamquam nemo possit aduersus hostem fortiter dimicare, nisi fuerit ira concitatus. quo plane ostendunt nec quid sit uirtus scire se nec cur homini tribuerit iram deus. quae si nobis ideo data est, ut ea utamur ad occidendos homines, quid inmanius homine, quid similius feris beluis existimandum est quam id animal quod ad communionem atque innocentiam deus fecit? tres sunt igitur adfectus qui homines in omnia facinora praecipites agant, ira cupiditas libido. propterea poetae tres Furias esse dixerunt, quae mentes hominum exagitent: ira ultionem desiderat, cupiditas opes, libido uoluptates. sed his omnibus deus certos limites statuit: quos si transcenderint maioresque esse coeperint, necesse est naturam suam deprauent et in morbos ac uitia uertantur. qui autem sint isti limites, non est magni laboris ostendere. cupiditas ad ea conparanda nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sui recte patientia noĩatur. q̃ una iurtus õĩb est opposita
uitiis & affectib. hec ꝑturbatũ ac fluctuants̃ aui ad trã¬
ꝗlitatem suam reuocat. hec mitigat hec hoĩẽm sibi reddit
gͦ qm̃ nẽ repugnare ĩ possibile est a ĩutile ut nõ cõmo¬
ueatur oĩo. prius tñ ꝙͣ cõmotio illa ꝓsiliat ad nocendum
quo ad fie̾i pot̃ maturĩ sopiatmr p̃cẽpit deus nõ occidere
solem suꝑ iram nram ne furõis nr̃i testis abscedat. deniq
M. Tulls cõtra suum p̾ceptum de qͦ paulo añ dixi obliuionẽ
lesti tm̃ s& a publica ꝙͦ ciuliq iustitia remotissimꝰ ꝙͣ to
magis id nos face̾ debemꝰ ꝗ ĩ mõtalitate uelut tãdidati
sumus
patetici se opponũt. eosq nõ mõ retinẽt s& &̃ defendũt
nihilq ĩ hõis ẽẽ dicunt qđ nõ magna rõe dc ꝓuidẽtia
sit m̃atu. Recte id ꝗđ singularu ror ueros tͥminos sci¬

Expanded text:
sui recte patientia nominatur, quae una uirtus omnibus est opposita sui recte patientia nominatur, quae una uirtus omnibus est opposita uitiis et adfectibus. haec perturbatum ac fluctuantem animum ad tranquillitatem suam reuocat, haec mitigat, haec hominem sibi reddite repugnare inpossibile est et inutile, ut non commoueamur omnino, prius tamen quam commotio illa prosiliat ad nocendum, quod fieri potest maturius, sopiatur. praecipit deus non occidere solem super iram nostram, ne furoris nostri testis abscedat. denique Marcus Tullius contra suum praeceptum, de quo paulo ante dixi, obliuionemantum, sed a publica quoque civilique justitia remotissimus; quanto magis id nos facere debemus, qui immortalitatis velut candidati sumus?patetici se opponunt; eosque non modo retinent, sed etiam defendunt; nihilque in homine esse dicunt, quod non magna ratione ac providesit innatum. recte id quidem, si singularum rerum ueros terminos sci
Abbreviated transcription (Latin):
tenuissae si dissimulaẽ si ferre cõtumeliam honi uiri ẽẽ didi¬
ciss& nec illas nobiles orõnes alieno titulo ⁊ scriptas ĩpatiẽtua
& leuitas & ĩ sania ꝓfudissie nũꝙͣ capite suo rostra in ꝗbus
delessa. Sapientis gͦ & boni uiri nõ est uelle certarede
est anceps om̃e c̾tamen/s& ẽ sapientis atq optimi uiri
nõ adũsariũ uelle tolle̾ qđ fieri sme scelere de piculo
non põt. S& c̾tamẽ ip̃m̃ qđ fieri & utiliter & iuste potest
sum̃a ig̃ uirtus hñda patientia ẽ qua ut nõ carẽt homo
uist̾ uoluit illum deus ut sup̃dictum est ꝓ merte cõteni
Nisi .n. cõtumeliis fuit affectus ꝙͣtu hẽat fortitudinis ĩ
se ip̃o cohibendo ignorabitur. Si aũt lacessitus ĩuiria
ledentem ꝑsequi coepit uictus est. Si uõ motũ illit rõe cont¬
presscit᷑ hic plane imꝑat sibi. hic regẽ se põt ꝗ̃ sustentatio

Expanded text:
tenuisset, si dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse diditenuisset, si dissimulare, si ferre contumeliam boni uiri esse didicisset nec illas nobiles orationes alieno titulo inscriptas inpatientia et leuitas et insania profudisset, numquam capite suo rostra, in quibus delesset. sapientis ergo ac boni uiri non est uelle certare ac potestate et est anceps omne certamen, sed est sapientis atque optimi uiri non aduersarium uelle tollere, quod fieri sine scelere ac periculo potest, sed certamen ipsum, quod fieri et utiliter et iuste potest. summa lgitur uirtus habenda patientia est, quam ut caperet homo iustus, uoluit illum deus, ut supra dictum est, pro inerte contemni. nisi enim contumeliis fuerit adfectus, quantum habeat fortitudinis in se ipso cohibendo ignorabitur. si autem lacessitus iniuna laedentem perseqm coeperit, uictus est: qui uero motum illum ratione conpresserit, hic plane imperat sibi, hic regere se potest. quae snstentatio
Abbreviated transcription (Latin):
illi qr uirtute idigent frenare nõ post̾. s& iudelicet ħ illu
res fefellit. Qcumꝰ de uĩtute qrẽtur ĩ quacũq cõtentiõe
uicẽt putauit ẽs̃ iũtute: nec udẽ ullo mõ potuit hoiem̃
dolori & irȩ suctũbentem & his affectib ĩdulgentem quib
debet potiꝰ reluctaiͣ & ruentem quacũq ĩꝓbitas ꝓuocare̾t
uĩtutis offm̃ nõ tenẽ. Qui .n. referre ĩuariam intitur cũ ip̃m
a quo lesus est gestit ĩmita̾i Ita qui malum imitatur boñ
ẽẽ nullo pacto p̾ot̃ Duob ig u̾bis duas ũtutes maximas
bono & sapienti uiro ĩnotentiam patientiamq detraxit
s& qr ip̃e caninã illam facũdiam sic̃ salustiꝰ ab appio dictũ
refert ex̾cuit uoluit hoiẽm canino mõ iuuẽ ut remodat
lacessit. Quȩ retbutio cõtumeliȩ ꝙͣ ꝑnitiosa sit a quas edẽ
soleat strages aliũde oportuniꝰ petet᷑ exemplum ꝙͣ ex ip̃i

Expanded text:
illi, quia virtute indigent, refraenare non possunt? Sed videlicet haec illum illi, quia virtute indigent, refraenare non possunt? Sed videlicet haec illum res fefellit, quod cum de virtute loqueretur, in quacumque contentione vinceret, putavit esse virtutis; nec videre ullo modo pdolori et irae succumbentem et iis adfectibus indulgentem quibus debet potius reluctari, et ruentem quacumque inprobitas prouocarit, uirtutis officium non tenere. qui emm referre iniuriam nititur, eum ipsum a quo laesus est gestit imitari. ita qui malum imitatur, bonus esse nullo pacto potest. duobus igitur uerbis duas uirtutes maximas bono et sapienti uiro, innocentiam patientiamque, detraxit. sed quia ipse caninam illam facundiam, sicut Sallustius ab Appio dictum refert, exercuit, uoluit hominem canino modo uiuere, ut remordeat lacessitus. quae retributio contumeliae quam perniciosa sit et quas edere soleat strages, unde oportunius petetur exemplum quam ei ipsius