comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uestra ipsa natura iustitia ed dicisita quemi¬
h. quida ohucquaeritur uolunta tieni meius pis
resst& a postolus contra aduersa rios dicit dicis
ita quemihi quida hucquaeritur & iterum infert
confirmans hoc quod dixert ohomoiantema¬
gis uerequeritureiuste ex uerbistuis ne moe¬
nim pro pram non haben suoluntate mdĩ cere
potest dedõquidat hucqueritur underecte ar¬
guens eius n prudentiam dientuquis est quires¬
pondea s. dõ qui enimadõ indunatus est sicu
tudicis contradicere s uacreatore nom potest
quasi non habens propriamuoluntatem sicut
e lutum in sensibilis materia fictore suores¬
ponderenon potest quia in pocestate figuli posi¬
tumest ohomotuquis est quirespomde as dõ
num quid dicit figientume qui s esinexit quid
me fecistisic quibusdamuidetur e hocao huc
xipsorum persona dicere quia ipsum est di¬
cere neminempsse contradicere uoluntati

Expanded text:
vestrae ipsa natura justitiae Dei. Dicis itaque mivestrae ipsa natura justitiae Dei. Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Apostolus contra adversarios dicit: Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Et iterum infert, confirmans hoc quod dixerat: homo, tanto magis vere queritur, et juste, ex verbis tuis. Nemo enim propriam non habens voluntatem, dicere potest de Deo: quid adhuc queritur? Unde recte arguens ejus imprudentiam, dicit: Tu quis es, qui respondeas Deo? Qui enim a Deo induratus est, sicut tu dicis, contradicere suo creatori non potest, quasi non habens propriam voluntatem, sicut et lutum, insensibilis materia, fictori suo respondere non potest, quia in potestate figuli positum est. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, Quid me fecisti sic? Quibusdam videtur, et hoc adhuc ex ipsorum persona dicere, quia ipsum est dicere, neminem posse contradicere voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
rei hic ergolam modum excesserat &idcirco
uoluitds̃ qua side iamperituro aliis prouidere
ut populu s eius agnosceretiustitiam ipsius at¬
que uirtutem ut ne peccarent neo suos aduer¬
sariosuererentur tale est hoc quod inpbarao¬
nemgestumest quales imedicus decrucia co
iamdampnatis ei multis nueniat sanitatem
causas inquirende morborum uel siiud ex cum
possitcrimino sum statimpun ire adomnium
cimorein diuersis poenis a fficiat si uedĩ patien¬
tia induratus est cessante enimplaga diduri¬
or fieba cequamuis scireueum ñ conuercitam̃
etiã in ipso sua melementiã uoluit demonstrare
Ergocui uult miseretur & que muultindurat
ergosi hoc sic intelligitur cuiuultmiserecur&
quem uult indorat quod satsiniquumest et
ia propositio uestra concluditur utdicatisma¬
liciaeurae non uoses secausam sed dñi uoluntatẽ
cui contradici nom possit sed resistihuicrationi

Expanded text:
rhaei. Hic ergo jam modum excesserat, et idcirco rhaei. Hic ergo jam modum excesserat, et idcirco voluit Deus, quasi de jam perituro aliis providere, ut populus ejus agnosceret justitiam ipsius, atque virtutem: ut nec peccarent, nec suos adversarios vererentur. Tale est hoc quod in Pharaone gestum est, quale si medicus de cruciatu jam damnati rei, multis inveniat sanitatem, causas inquirendo morborum. Vel si judex, cum possit criminosum statim punire, ad omnium timorem diversis poenis afficiat. Sive Dei patientia induratus est. Cessante enim plaga Dei, durior fiebat, et quamvis sciret eum non converti: tamen etiam in ipso suam clementiam voluit demonstrare. Ergo cujus vult, miseretur, et quem vult, indurat. Ergo si hoc sic intelligitur: Cujus vult miseretur, et quem vult, indurat: quod satis iniquum est, et ita propositio vestra concluditur, ut dicatis malitiae vestrae non vos esse causam, sed Domini voluntatem, cui contradici non possit: sed resistit hic rationi
Abbreviated transcription (Latin):
cuisuultmisereturds̃ & que muul induraeni¬
hildi fert quod singuli stractat inmanibus &ł
fingendi ex seuais aliquod contra dicere nompot se
quidex eouult efficere hicaut mineo inquo con¬
tradicit qua eritur dediuo luntate oftenditli¬
beriesse arbitriquiaudt dechiudiciore¬
tractare items ponest uolentis neque
currentis utquida m putan qua rebicipsi
occurrit dicenscursum consum maui
ealio succurrerent adortatus est dicens
sic curriteutomnes conprebendatis unde
incelligitur quia hic interrogantis uoce
ucitur e redarguentis potius quã negantis
Dicitenim scriptura pharaomi quia in hoc ip¬
ium sunt ut auite utostendam inte uirtutem
meam ei adnuntietur nomerm eum mnuniuer¬
saterra hoc&illimale pro ponunt sedhiclogus
ouobus modis adiuersis exponitur siue quodu¬
nusquis que modo & sinem peccatorum suorum
imple ut puniatur sicutut sodomite eamor¬

Expanded text:
Cujus vult, miseretur Deus, et quem vult indurat: niCujus vult, miseretur Deus, et quem vult indurat: nihil differt, quod figulus tractat in manibus, quod fingendi ex se vas aliquid contradicere non potest, quid ex eo vult efficere; hic autem in eo in quo contradicit, queritur de Dei voluntate, ostendit liberi esse arbitrii: qui audet de Dei judicio retractare. Item si non est volentis neque currentis, ut quidam putant, quare ipse currit, dicens: Cursum consummavi, Et alios, ut currerent, adhortatus est, dicens: Sic currite, ut omnes comprehendatis. Unde intelligitur, quia hic interrogantis voce utitur, et redarguentis potius quam negantis. Dicit enim Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Hoc et illi male proponunt. Sed hic locus duobus modis a diversis exponitur: sive quod unusquisque modum et finem peccatorum suorum implet, ut puniantur, sicut Sodomitae et Amor
Abbreviated transcription (Latin):
nets osficcilia e qua edam qui deminbonoreque¬
damincontu melia si qui s ergo munda uur or
bhis erotua s in honore sc̃ificatum I gruonor
uolentes nequecurrentes sed iniserentes estdi
hodocopaulus a postolus ur quea dilluam douns
quidenim adbuequaeritur uolinta tenus quiste¬
sistere potasit personam decontrario ao sumit ue¬
nientis ex dicentis nones sem nobis aut recte aut ma¬
lumagere sed in di arbitrio constrtutum quicuius
ult miserecir es quemuultindura homotu
quis es quicontradicasdõ numquid dicit figmentũ
ei quise finc sit quid me fecisti sic nunca postolus
contradicentem sibi superius increpat ostendens
hoc ipsum quod dioit cuiuult miseretur esquem
uult indurat es quid adhucqueritur
uoluntatienim eius quis resistere potert ex hoc
igitur demonserateumesse propruar bitrii uel
uoluntatis quod siuc ipsi econtrarioueniens dicit

Expanded text:
nea et fictilia. Et quaedam quidem in honorem, quaenea et fictilia. Et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab his, erit vas in honorem sanctificatum. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Hoc loco Paulus apostolus usque ad illum locum: Quid enim adhuc queritur? voluntati enim ejus quis resistere poterit? personam de contrario assumit, venientis et dicentis, non esse in nobis, aut recte, aut malum agere, sed in Dei arbitrio constitutum: qui cujus vult, miseretur, et quem vult indurat. Homo tu quis es qui contradicas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, Quid me fecisti sic? Nunc Apostolus contradicentem sibi superius increpat, ostendens hoc ipsum, quod dicit. Cujus vult, miseretur, et quem vult indurat: et quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistere poterit? Ex hoc igitur demonstrat eum esse proprii arbitrii, vel voluntatis, quod si ut ipsi econtrario veniens dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
meliorem futurum nonintellegentes putarent
eum dicere quod aliosds̃ bonos faceret alios ma¬
los secundum ipsorum sententiam quod erat ini¬
quorum punire qui non sua sponte peccassec e
proponit sib exaduerso testimonia quibus ipsi
hocao firmare solebant quibus exemplis perbre¬
ues subiectiones respondit ostendensita intelliginon
posse cnossi enum dicit miserebor cuius miserior
emisericordiam prestabo hocrecto sensuita in¬
telligitur illius miserebor quemita prese¬
ui posse miseri cordiam promereriuciam tunc
illius simmisertus Guius miserebor econtra¬
rio udai sermo est igitur non uolentis nequecon¬
rentis e itorumergocuius uilt miscrecur eiue
uulit inqurat nonenima postoluis tollduea ohor
pria uolunitape ha bemus qui su periushertienoras
quia bonita sd ad penitentiam toadduct enoc¬
rusitimo cheo seribit in magnaaute pdgo
non solum sunt uasad urea esargentea sede lag¬

Expanded text:
meliorem futurum, non intelligentes, putarent meliorem futurum, non intelligentes, putarent eum dicere, quod alios Deus bonos faceret, alios malos: secundum ipsorum sententiam, quod erat iniquorum punire, qui non sua sponte peccasset: proponit sibi ex adverso testimonia, quibus ipsi hoc affirmare solebant. Quibus exemplis per breves subjectiones respondet, ostendens ita intelligi non posse. Moysi enim dixit, Miserebor cui misertus sum, et misericordiam praestabo. Hoc recto sensu ita intelligitur: Illius miserebor, quem praescivi posse misericordiam promereri, ut jam tunc illius sim misertus. Cui miserebor. Econtrario Judaei sermo est. Igitur non volentis, neque currentis. Et iterum ergo cujus vult miseretur: et quem vult, indurat. Non enim Apostolus tollit, quod in propria voluntate habemus, qui superius dicit: Ignoras, quia bonitas Dei te ad poenitentiam adducit? Et iterum Timotheo scribit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lig
Abbreviated transcription (Latin):
ingene seos libro dictum esiduae gentes &duopo¬
puli inute rotuo & populus populum sepa rauit
ex maor serui es minori ergo prophetia ñ delisẽ
qui secundum carnem suntia cob &esau sed de
hisqui futurerant ex operibus essebomei ma¬
Li E exipsis operibus autodium dĩ habere autini¬
serigordia meius consequi gieut scriptum es
ia cobdilexi esauaute modio habui hoc autem qđ
dicitur sicut scrixtum est e ad genese os librum
e ad prophecammala chiani perteni in geneseo
libro adrebeccapicitur dua egente s exduo populi
inutero tuo undebeneostendit᷑ a postolus promissi¬
onis non esse eorum qui secundumcarnem filii sun
abrahesedeoꝵ qui fidem patrumsquantatq custodi¬
uñ Quidergo dicimus num quidiniquitas a pud om̃
ab sit timuit nequodipsi propterea oixeratut proba¬
reca puddm̃ prerogatiuam generis nibilualere
siueram tunc significatum posteriorem populũ

Expanded text:
In Geneseos libro dictum est: Duae gentes, et duo poIn Geneseos libro dictum est: Duae gentes, et duo populi in utero tuo, et populus populum superabit, et major serviet minori. Ergo prophetia non de his est, qui secundum carnem sunt Jacobi et Esau, sed de his qui futuri erant ex operibus boni et mali: et ex ipsis operibus, aut odium Dei habere, aut misericordiam ejus consequi. Sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Hoc autem, quod dicitur, sicut scriptum est, et ad Geneseos librum, et ad prophetam Malachiam pertinet. In Geneseos libro ad Rebeccam dicitur: Duae gentes et duo populi in utero tuo. Unde bene ostendit Apostolus, promissiones non esse eorum, qui secundum carnem filii sunt Abrahae, sed eorum qui fidem patrum servant atque custodiunt. Quid ergo dicemus? Numquid iniquitas apud Deum? Absit. Timuit, ne quod ipse propterea dixerat, ut probaret apud Deum praerogativam generis nil valere: sive jam tunc significatum posteriorem populum
Abbreviated transcription (Latin):
tresunt generati non suncunum a pud dm̃ sedeua
Ia cobeesauqui exu nosunt derebecca naticonou¬
bito antequanina sceretur fideisunta puddm̃ me¬
rito separati ut propositum dĩ deeligendis bonis
e refucandis malis &ia in in presentiae manere¬
& ita orgo & nunequos presciuit degenti biscredi
turus eligit & exisrahel reiecit incredulus
exuno concubito habensi saac patrem nostrum
quae intelligitur prima geminos edidisse in eo¬
quoquesi nouumaliquida ccesserit perterreca dm̃
interrogat cumenim nondum nati fuissent aut¬
aliquid egissent bonumaut malum ut secundum
electionem proposicumdĩ manerec si ueut hoo
significa retur quod iodo &iam degeminis
qui non credit abiecitur non exo peribus sed
ex uo oatione diccumest en prescientia dĩ non pre¬
iudicat peccatores si conuertiuoluerint dieite¬
nim per hiechiel si dixero pectator mortemo¬
rieris & ille conuersus iustitio ifecerit uitaui ue:
& nen morietur. Quia maior seruieminor

Expanded text:
tre sunt generati: non sunt unum apud Deum, sed etiam tre sunt generati: non sunt unum apud Deum, sed etiam Jacob et Esau: qui ex uno sunt de Rebecca nati concubitu, antequam nascerentur fidei sunt apud Deum merito separati: ut propositum Dei de eligendis bonis et refutandis malis, etiam in praesenti maneret. Ita ergo et nunc, quos pex Israel rejecit incredulos. Ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Quae legitur primo geminos edidisse: et eo, quasi novum aliquid accesserit, perterrita Deum interrogat. Cumaliquod egissent bonum aut malum, ut secundum electionem propositum Dei maneret. Sive ut hoc significaret, quod modo etiam de geminis, qui non credit, abjicietur. Nox ex operibus, sed ex vocatione dictum est ei. Praescientia Dei non praejudicat peccatores, si converti voluerint. Dicit enim per Ezechielem? Si dixero peccatori, Morte morieris: et ille conversus justitiam fecerit, vita vivet, et non morietur. Quia major serviet minori.
Abbreviated transcription (Latin):
suo funderet inia cobdilexiuos mesauidum eoho¬
diohabui quem loco paulus a postolus misticadispu¬
tatione euenti lans scripta ad romanos duopari¬
sedes rebecoa deuno concubito habensi sa acpatrem
nostrum nai cum nondum natiessent autaliquid
egis sent boniuel mali ut secundum electionem propo¬
si tum dĩ manere non exoperibus sed ex uocatione
dictum est eiquia maior seruieminori sicut scrip¬
nim quod dicitur sicut scriptum est es ad geneseos
librum &x ao prophetim malachiam refertur
& non solum ait ia cobdilexi ante quamnascerecur
e hod iohabuie saupriusquam exmatresute ro funde¬
retur sedimposteros eorumamorem in eum esodio
conseruaui hodiumi nesaucuius montes quia ppellan¬
turseir redigiinsolitudinem eorbes feciesse deser¬
cas ei a serpentibus acbestii s obtinere Non solum autẽ
sed e rebeca non solum autemifihel Misaacqui
qua iuis exunoquidem patre diuersa tamenin a¬

Expanded text:
suo funderet : in Jacob vos dilexi: in Esau Idumaeos osuo funderet : in Jacob vos dilexi: in Esau Idumaeos odio habui. Quem locum apostolus Paulus mystica disputatione eventilans, scribit ad Romanos, duo pariSed et Rebecca de uno concubitu habens Isaac patris nostri. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid operati fuerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est e i quia maior seruiet minori. haenim quod dicitur: Sicut scriptum est, et ad Geneseos librum, et ad prophetam Malachiam refertur. Et non solum ait: Jacob dilexi, antequam nasceretur: et odio habui Esau, priusquam ex matris utero funderetur, sed in posteros eorum amorem meum, et odium conservavi. Odium in Esau, cujus montes, qui appellantur Seir, redegi in solitudinem, et urbes feci esse desertas, et a serpentibus ac bestiis obtineri. Non solum autem illa, sed et Rebecca. Non solum autem Ismael et Isaac: qui quamvis ex uno quidem patre, diversa tamen ma
Abbreviated transcription (Latin):
ra helite israhel sunt sunt ergo ex gentibus
aliquanti in quibur non estdolus gedinisaas
uocabi curtibis emen soloi sa acuocati sunt
eaintuno filii abrahe non etiominisma¬
hel cume ipsi exeius seirpe descender&
item semenisaao non istiqui securdũ cornẽ
nati sunt sed hiiquisecundum sp̃m sunt hoc est
secundum fidemisa aquien italis est huius p¬
missic est e ad obtiofiliorum habe lacenim primo¬
I dest non qui filiicarnis hifilidĩ sed qui filii promis¬
sionis sunt a estimantur in semine his mabelenim
socundum carnalem u sumnatus est exancilla
isa acuero supernaturam desemibus exrepromis¬
si o neđi est generatus ita nun exp̃ianus promissio
facto filios abra he quammeruit fides ut scilicet
patersit gentium plurimarum promis sione senĩ
uerbum hoc est hic ostendit posteriorempopulum
moreis a acessere promissionis secundum hoctem¬
pusueniam &eriesarrae filius ante quamnascere¬
mimimmoprius qua mrebecca esaueia cobut ere¬

Expanded text:
raelitae, Israel sunt; sunt ergo ex gentibus raelitae, Israel sunt; sunt ergo ex gentibus aliquanti, in quibus non est dolus. Sed in Isaac vocabitur tibi semen. In solo Isaac vocati sunt etiam tunc filii Abrahae: non etiam in Ismael, cum et ipse ex ejus stirpe descenderet. Item semen Isaac non isti, qui secundum carnem nati sunt, sed hi, qui secundum spiritum sunt, hoc est, secundum fidem Isaac. Qui enim talis, hujus promissio est, et adoptio filiorum. Habebat enim primoId est, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed qui filii sunt promissionis aestimantur in semine. Ismael enim secundum carnalem usum natus est ex ancilla: Isaac vero super naturam de senibus ex repromissione Dei est generatus. Ita nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, quam meruit fides, ut scilicet pater sit gentium plurimarum. Promissionis enim verbum hoc est. Hic ostendit posteriorem populum, more Isaac, esse repromissionis. Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Antequam nasceremi
Abbreviated transcription (Latin):
primogenitus israhel e tgloria etestamentum
e legis latio ueteris latio e noui promissio e obsequi¬
um e promissa hoc estiministerium angelorum
uel prophecarum quorum patres abra hamisa¬
nicheum fotinum earnum quia & exiudeis ẽ
secundum carnem e dibene diccus in saecula
sicut & chomas adorat e dicitds̃ meus &x dñsins
quod illi confirmat dicens quia uidisti id eocredi¬
disti ꝑonenim quod exeiderit uerbum di licet
a postolus doleatiudaeos excedisse promissi¬
ones gratia ostendit tamennomim anem fuis¬
seuer bumdĩ & his promissa debere non qui
secundum carnem ex abrabamisaac & isrł
nati sunt redqui seruantes fidem pacriarcho¬
rum in quorum semine putantur item quia
supemus dixerat dolprese quod genus i srał
propriouicio exduderetura regnoquorum
hac comiia fuerunt hi costendit illos qui non
credunt nones se filios abraheneomnibusiu¬
daeis preiudicare putaretur ei obieceretur

Expanded text:
primogenitus Israel. Et gloria, et testamentum, primogenitus Israel. Et gloria, et testamentum, et legislatio. Veteris latio, et novi promissio. Et obsequium et promissa. Hoc est mysterium angelorum vel prophetarum. Quorum patres. Abraham, Isanichaeum, Photinum, et Arium: quia et ex Judaeis est secundum carnem, et Deus benedictus in saecula: sicut et Thomas adorat, et dicit: Deus meus, Deus meus. Quod ille confirmat, dicens: Quia vidisti, ideo credidisti. Non autem, quod exciderit verbum Dei. Licet Apostolus doleat Judaeos excidisse a promissionis gratia, ostendit tamen non inane fuisse verbum Dei: et his promissa deberi, non qui secundum carnem ex Abraham, Isaac et Israel nati sunt: sed qui servantes fidem patriarcharum, de quorum semine putantur. Item quia superius dixerat dolere se, quod genus Israel proprio vitio excluderetur a regno, quorum haec omnia fuerunt. Hic ostendit illos, qui non credunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praejudicare putaretur, et objiceretur
Abbreviated transcription (Latin):
baptitatum qui percommunicationem corporis es
facit uelloquitur inxp̃oeum loqui uelagerecuius
est membrum e quic quidei inlatum iniuriae fuerit
xp̃osimiliter inrogare nam quod ait conscientiã
sibi in hac parte testimonium perhibere illum docet
ueritatem discere cuius contientia in omnibus ad¬
testatur nec eum mendacii reum interna accu¬
satione consticuit item a postolus secristem dieit
ualde profratribus suis secundum carnem quidi¬
citnullus nosse parare a carita texp̃i sciens se quan¬
dopersecutorerat &optabatse anathema es se
axp̃o uocatum a xp̃o secundum eius miseri cordiã
& uole bateos credere & eadem miseri cordia ꝓme
profratribusmeis quis utitcognatimei secundum
carnem olicaba maliquando cumpersequerer
xp̃o non modo obtarem sciebam quod ipsorum es¬
sent hac comnia sed postquamm n oui ueritatem
dereliquieos quostaliterdiligebam & ipsi non con¬
uertuntur Qui suncis rabelitae quorumadope¬
oest filiorum deipsi s enim dicebatur silius ieus

Expanded text:
s facit, vel loquitur in Christo, eum loqui, vel agere, cujus est membrum. Et quidquid ei illatum injuriae fuerit, Christo similiter irrogari. Nam quod ait: conscientiam sibi in hac parte testimonium perhibere: illum docet veritatem dicere, cujus conscientiam in omnibus attestatur. Nec eum mendacii reum, interna accusatione constituit. Item Apostolus se tristem dicit valde pro fratribus suis secundum carnem, qui dicit nullum nos separare a charitate Christi: sciens se quando persecutor erat, et optabat se anathema esse a Christo, vocatum a Christo secundum ejus misericordiam: et volebat eos credere, et eamdem misericordiam pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem. Optabam aliquando, cum persequerer Christum, non modo optarem: sciebam quod ipsorum essent haec omnia. Sed postquam cognovi veritatem, dereliqui eos, quos taliter diligebam, et ipsi nondum convertuntur. Qui sunt Israelitae, quorum adoptio est filiorum. De ipsis enim dicebat: Filius meus
Abbreviated transcription (Latin):
tur ostendit : ex quibus dm̃ aue torem uenera
& agnuscere debuerunt : placuit dõ ꝑstulttia pre¬
dicationis saluor facere credentes non quo ue¬
re stultitia sit predicatio crucis & quia apud
illor ita haberetur gm̃ & iudȩi signa p&unt
iudei ex consu&udinem proph& arum signa
p&unt quia &iam uidentes credere nolue¬
runt & greci sapientiam querunt artis dieo¬
lectice & humane sapentiȩ natiu onem Nos autõ
audiunt xp̃m a secrucifsixum siue scandalum
illir est audirexp̃m mori potuis se quem illiqua¬
nos audimus glege quia xp̃s man& maernũ¬
non intellegentes quia primum illum patioꝓ

Expanded text:
tur, ostendit: ex quibus Deum auctorem venerari, tur, ostendit: ex quibus Deum auctorem venerari, et agnoscere debuerunt. Placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes. Non quod vere stultitia sit praedicatio crucis: sed quia apud illos ita haberetur. Quoniam et Judaei signa petunt. Judaei ex consuetudine Prophetarum signa petunt, quae etiam videntes credere noluerunt. Et Graeci sapientiam quaerunt. Artis dialecticae, et humanae audiunt Christum a se crucifixum. Sive scandalum illis est audire Christum mori potuisse, quem illi quaNos audivimus ex lege, quia Christus manet in
Abbreviated transcription (Latin):
ciat in de est quod multi in lit terati poe mata
conponunt tã exquesita queuiri eruditis¬
simi admirentur. huno ergo sen sum quẽ
ds̃ ad se ex secraturis cognurcendum& suã
uoluntatem inquiren dam dederat illiadin¬
quirendam suporfluam & curio sam uerte¬
runt similiter & dedeuiciis ac fortitudine
& deomnibur quiburmale utimur possumꝰ
exstimare Ibi sapiens ubi scriba id est doctor:
ubicon aque sitor huiur soculi non nestultam fe¬
cit dr̃ sapienciam huius mundi qui ad quir&
sapientiam secularem uel quicum que aluis de
rebus obscuris inquirit pamquia in dĩ sapi¬
entiam non cognouit mundur persapientiam
dõ. facturamundi dĩ sapitia est fabricata inqua
ꝑsapientiam natuilem quȩ ad hoc data & creata
suerat dobuit cognoci iprequi fecerat sed qm̃
non agnouerunt homines alia illis medicina
succur retur : item alia expositio hoc loco sapien¬
tia indi ordinationem oreaturarum que uiden¬

Expanded text:
ciat. Inde est, quod multi illitterati poemata ciat. Inde est, quod multi illitterati poemata componunt tam exquisita, quae viri eruditissimi admirentur. Hunc ergo sensum, quem Deus ad se ex creaturis cognoscendum, et suam voluntatem inquirendam dederat: illi ad inquirenda superflua et curiosa verterunt. Similiter de divitiis ac fortitudine, et de omnibus quibus male utimur, possumus existimare. Ubi sapiens, ubi scriba. Id est, doctor. Ubi inquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi? Qui acquirit sapientiam saecularem, vel quicumque aliis de rebus obscuris inquirit. Nam quia in Dei sapientia non cognovit mundus per sapientiam Deum. Factura mundi, Dei sapientia est fabricata: in qua per sapientiam naturalem, quae ad hoc data et creata fuerat, debuit cognosci ipse qui fecerat: sed quoniam non agnoverunt homines, alia illis medicina succurritur. Item aliter: Hoc loco sapientiam Dei, ordinatione creaturarum, quae viden
Abbreviated transcription (Latin):
batur prudentiea &euacu&ur crux xp̃i e tñ
euacuetur crux xp̃i ouacuant enim uimcrucis
erbum enim crucis pereuntibur quidem stulti¬
tia est predicatiocrucis non intellegentibur uir¬
tutem dĩ stultitia uid&ur dĩ filium dicere cruci¬
fixũ fideles autem intellegunt dĩ es seuir tutem
quia morsuitaert & diabolus superatur est¬
ł is autem qui salui fiunt id est nobis uirtus dĩ ẽ
fider enim corum quos saluos facit Scriptum ẽ
enim ꝑdam sapientia sapiencium : boc in aduen¬
tum saluatoris adserit ad impl&um idestad
mhilum redigam & prudentiam prudentiũ
reprobebo eligendo pircatores artem r&ori¬
cam & filoso ficam reprobauit queritur pla
nedesit hic sapiencia quam reprobat dr̃ sehp¬
tũ est enim quod õnis sapientia ad nõdõ sit
idest debona nator aducit exordium. hoc enim
hab& sensus humanus ut quo cũque . eũ teten¬
diris consoqueris & paulatim meditando prosi¬

Expanded text:
batur prudentia, et evacuetur crux Christi. Ut non batur prudentia, et evacuetur crux Christi. Ut non evacuetur crux Christi. Evacuant enim vim crucis, Verbum enim crucis pereuntibus quidem stultitia est. Praedicatio crucis non intelligentibus virtutem Dei, stultitia videtur Dei Filium dicere crucifixum: fideles autem intelligunt Dei esse virtutem, qua mors vita est, et diabolus superatus est. His autem qui salvi fiunt, id est nobis, Dei virtus est. Fides enim eorum eos salvos facit. Scriptum est enim: Perdam sapientiam sapientium. Hoc in adventu Salvatoris asserit adimpletum, id est, ad nihilum redigam. Et prudentiam prudentium reprobabo. Eligendo piscatores, artem rhetoricam, et philosophicam reprobavit. Quaeritur plane, unde sit haec sapientia, quam reprobat Deus. Scriptum est enim, quod omnis sapientia a Domino Deo sit: id est, de bona natura ducit exordium. Hoc enim habet sensus humanus, ut quocumque eum tetenderis, consequatur, et paulatim meditando profi
Abbreviated transcription (Latin):
dissentiunt : Num quid paulus crucisi¬
xus est prouobis aut in nomine paulibap¬
ti zatiostis potest istadici isqui relicto
xp̃i ex̾plo sẽs ueteris testamentis inso¬
lis diuici is cupiunt imitarinũ quid abrahã
crucifixus est prouobis aut in nomne
sobbaptizati estis etuelut dm̃ ubi docemur
non quarere quidalio discipulo iubeatur diconto
p&ro quid ate tumosequere: Gratia s ago dõmeo
quod neminem quod ita contigit ut illos paucos bap
a tarem quise non dicunt in meo nomine baptira¬
tos item alia expositio illorum ipsorum neminẽ
cripum & gaium nequis dicat quod in nomine
uerim ominem ipsorum nisi quos numera¬
uit on enim mi sit me xp̃s baptitare sed euuan¬
gelitare nonesur pauit minora sacere qui pote¬
rat os focia implene matora sicut hodie ep̃r &su
terium ꝓtnu sapiontia uerbi cũ porsint
a postoli&iam insermoner sapientie predicari
simplici terdocent neastutiȩ predicationes ad sen¬

Expanded text:
dissentiunt. Numquid Paulus crucifidissentiunt. Numquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis? Potest istud dici his qui, relii exemplo, sanctos veteris Testamenti in solis divitiis cupiunt imitari: Numquid Abraham crucifixus est pro vobis, aut in nomine Job baptizati estis? Et illud Domini, ubi docemur non quaerere quid alii discipulo jubeatur, dicentis Petro: Quid ad te? tu me sequere. Gratias ago Deo meo, quod neminetizarem, qui se non dicunt in meo nomine baptizatos. Item aliter: illorum ipsorum neminem, Csorum neminem, nisi quos numeravi. Non enim misit me Christus baptizare, sed evangelizare. Non usurpavit minora facere, qui poterat officia implere majora. Sicut hodie et episcoterium. Non in sapientia verbi. Cum possint apostoli etiam sermones sapientiae praedicare: simpliciter docent, ne astutiae praedicationis ascri
Abbreviated transcription (Latin):
a contentiones  interuos sunt queritur quo¬
modo apostolus crediderit aliquid do
ab sentibus cũ scriptum sit non cnedes
auditu uano et iterum queuideritocu¬
lieui loquere & cetera sed hanc gratiamha¬
bebant ut nos set absens quid inꝰ singulis
neclesus ageretur sicut dicit a dcrtis¬
ses & sicorpore ab sensum sed spũ presens
gaudens & uidens ordinem uestrum&ce¬
tera quia ergosciebat corintheosita agẽ¬
re ut audi ebat non credidit si necausa quasi
de absentibus quorum conuersationer¬
spũ probat : h oc autem dico quod unusquir¬
que uestrimidieit e goquidem sum patili
ego aut̃ apollo egoueroꝰ caephae ego auten
xp̃i sub nomine aposto lorum pseudo apor¬
tolus tangit qui eos persapientiamom¬
cum uenerant mundi utunus quisque
eius sedicer& essecuius doctrinam e¬
ligis s& quia diuersa locebant siergo
neo doris aportolis hoc dici permitat
quanto magis defalsis non licebit : diuer¬
sus est xp̃s. diuiditur corpus cũ membra

Expanded text:
a contentiones sunt inter vos. Quaeritur quoa contentiones sunt inter vos. Quaeritur quomodo Apostolus crediderit aliquid de absentibus, cum scriptum sit: Non credes auditui vano. Et iterum: Quae viderint oculi tui, loquere, et caetera. Sed hanc gratiam habebat, nosse ut absens quid in singulis Ecclesiis ageretur. Sicut dicit ad Colossenses: Et si corpore absens sum, sed spiritu praesens, gaudens, et videns ordinem vestrum, etc. Quia ergo sciebat Corinthios ita agere, ut audiebat, non credidit sine causa quasi de absentibus, quorum conversationeHoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae, ego autem Christi. Sub nomine apostolorum, pseudoapostolos tangit, qui eos per sapientiam circumvenerant mundi, ut unusquisque ejus se diceret esse, cujus doctrinam elegisset, qui adversa docebant. Si ergo nec de veris apostolis hoc dici permittit, quanto magis de falsis non licebit! Divisus est Christus? Dividitur corpus, cum membra
Abbreviated transcription (Latin):
bris ambulamus mentimur & paulusait siccũ¬
mortui sumus & conuiuimus sisustinemus e
conregnauimur hic locus contracormanos
facit qui in hocminorem esse filium uolunto
quoper ipsum omnia facta referuntur cũ hoc
&iam m partem cadat ꝑ quem in socie tatem
silieius credentes uoeat itemalia &x positio. hoc
contra armanos ual& quiministrũ proceptorũ
patris filium dicunt qm̃ seriptum est omniaꝑ
ipsum facta sunt. hic autem ostenditur quia &ꝑ
d̃ mostri huc usque cũ laude prefatio binciam
O÷ secro autem uos fratres adunum senciendicon¬
cordiam reucat ut & ipsud om̃ loquantur hor¬
& signafier cons pexistis etidipsum dicatir
omnes ut unum sciatis adque dicatis et non sine
in uobis schis mata : schis mata semper exc̃¬
tentione nascuntur : S itis autem persecti
heodem sensu & meadem sententia. si hunũ
sentiatis & pnoperatis tuncuere poteros esse
ꝑfecti : S ignificatum est enimmihi deuo.¬
bis fratres mei abhis qui sunt cloaes qui¬

Expanded text:
timur. Et Paulus ait: Si commortui sumus: et convivemus: si sustinemus, et conregnabimus. Hic locus contra Arianos facit, qui in hoc minorem esse Filium volunt, quo per ipsum omnia facta referuntur, cum hoc etiam in Patrem cadat: per quem in societatem Filii ejus credentes vocat. Item aliter: Hoc contra Arianos valet, qui ministrum praeceptorum Patris Filium dicunt: quoniam scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt. Hic autem ostenditur, quia peristi Domini nostri. Huc usque cum laude praefatio. Obsecro autem vos, fratres. Ad unam sentiendi concordiam revocat, et ut ipsi omnes idem loquantur, horet signa fieri conspexistis. Ut idipsum dicatis omnes. Ut unum sentiatis atque dicatis. Et non sint in vobis schismata. Schismata semper ex contentione nascuntur. Sitis autem perfecti in eodem sensu, et in eadem scientia. Si unum sentiatis et proferatis, tunc vere potestis esse perfecti. Significatum est enim mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Chloes: qui
Abbreviated transcription (Latin):
sathane ut iudicentur om̃qui non crediderunt
ueritati sed conserunt iniquitati non seperincar¬
nationem xp̃i obscuritatem excuser diuinis non
credisse uirtutibus cumomniorediderint dia¬
dathumilitatis exemplum & occasionem carita¬
tis ut pro alterutro audacius oxoremus simul
notandum in quibus causis orareposcat apłs.
hunc notate & non conmis cemini cumillo. siquis
testionoluerit emendare Vt confundatur non
ut penitus abscdatur ei nolite quasu inimicũ
existimare sed corripite ut fratrem. corrigi¬
te utemendet & nolite absudere ut disperet
aegercur andusest non necandus nel na posta¬
siam inquiecudo uertatur Ipseautemds̃pacis
decuobis pacem sempiternam cumomnibus uob¬

Expanded text:
Satanae. Ut judicentur omnes qui non crediderunt Satanae. Ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. Non se propter incarnationis Christi obscuritatem excusent, divinis non credidisse virtutibus: cum homini crediderint, diaDat humilitatis exemplum, et occasionem charitatis, ut pro alterutro audacius exoremus. Simul notandum, in quibus causis orare poscat Aposthunc notate, et non commisceamini cum illo. Si quis tertio noluerit emendari. Ut confundatur. Non ut penitus abscindatur. Et nolite quasi inimicum existimare, sed corripite, ut fratrem. Corrigite, ut emendetur, et nolite abscindere, ut desperet. Aeger curandus est, non necandus: ne in apostasiam inquietudo vertatur. Ipse autem Deus pacis det vobis pacem sempiternam in omni lo
Abbreviated transcription (Latin):
que legis cerimonias restaurares tantum ut ueri¬
tatis xp̃ie uangelium soluat quȩre: iudeos eum pro
xp̃o suscipere sua debitinsuonon dĩ nomine uenien
beatus iohannis inmundum dicitexisse Tantum
ut quinunc tenet teneat donec demedio fiat. T unc
reuelabitur inicusille donec regnum quod nunc
tenet demedio auferatur priusquam anti cdristus
reueletur Quem dñs ihs̃ interficiet spuoris sui
caelesti imperio uolsolo destruet in lustrato igne ad¬
uentus sui quia sicuc fulgor ubicoruscauit inmun¬
aduentus secundum operationem sathanel nomni
uirtute & signis & prodigus mendacibus & inom¬
niseductione iniquitatis hisquipereunt sicutan¬
teprȩdexit dabunt signa ita seducant sifieri porest
et amelectos perfantasiamsimulationem que uis¬
tutum sicut iamnes & mambres coram phara¬
one fecerunt Eo quod caritatem ueritatis non
reciperunt ut saluifierent ⁊ deomittit illis ds̃
operationem erroris utcredant mendatio per

Expanded text:
esque Legis caeremonias restaurare: tantum ut veriesque Legis caeremonias restaurare: tantum ut veritatis Christi Evangelium solvat: quae res Judaeis eum pro Christo suscipere suadebit, in suo, non Dei nomine venientbeatus Joannes in mundum dicit exisse. Tantum ut qui tenet nunc, teneat: donec de medio fiat. Et tunc revelabitur ille iniquus. Donec regnum, quod nunc tenet, de medio auferatur, prius quam Antichristus reveletur. Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui. Coelesti imperio, vel solo. Et destruet illustratione adventus sui. Quia, sicut fulgur, ubique coruscabit in munerationem Satanae in omni virtute, et signis et prodigiis mendacibus, et in omni seductione iniquitatis, his qui pereunt. Sicut ante praedixit, dabunt signa, ut seducant, si fieri potest, etiam electos per phantasiam simulationemque virtutum: sicut Jamnes et Mambre coram Pharaone fecerureceperunt, ut salvi fierent. Ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
plendore fulgebunt Vt ad mirabilis fieri i nominibus
quicredunt emn rabuntur impii & in risores humili¬
tatis insubitatione salutis insperateius torum
ueneritnon ueniȩ txps. Quod autem discessio hicdicit
alibi eumreffugam appalla uit inlatinis exomplari¬
busutrumque sta in tellegendum est quod nisi uoneris
reffuga ueritatis siue si principatus disertor siue
discossio gentilium aregnoromano sicut indambelo
porbestiae imaginem dicit et reuelatus fuerit
homo peccati diabolus scilic& f ilius perdiuonis quia
cum quasi sibi natum seruitio pos sidebit qui secundũ
esaiam conturbare diciturgentes. Quiaduersatur
& excollitur supraomne quod diciturds̃ aut quod
colitur ⁊ taut intemplodi sedeat ostendens setam quã
si tds̃ supra omnia potentia aeternitatem seractabit
& sacramentaculture corrigore uel augera sedicat
& tomplum hierusalem arefacere temptabit om̃¬

Expanded text:
plendore fulgebunt. Et admirabilis fieri in omnibus plendore fulgebunt. Et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt. Mirabuntur impii, et irrisores humilitatis, in jubilatione salutis insperatae justorum. venerit, non veniet Christus. Quod autem discessionem hic dicit, alibi refugium appellavit. In Latinis exemplaribus utrumque ita intelligendum est, quod nisi venerit refuga veritatis, sive sui principatus desertor, sive discessio gentilium a Regno Romano, sicut in Daniele per bestiae imaginem dicit. Et revelatus fuerit homo peccati. Diabolus scilicet. Filius perditionis. Qui eum quasi sibi natum, servitio possidebit: qui secundum Isaiam conturbare dicitur gentes. Qui adversatur et extollitur supra omne, quod dicitur Deus, aut quod colitur: ita in templo Dei sedeat, ostendens se tamquam sit Deus. Supra omnem potentiam, et aeternitatem se jactabit: ut sacramenta culturae corrigere, vel augere se dicat, et templum Jerusalem reficere tentabit, omn
Abbreviated transcription (Latin):
putantesse condignam Sita meniustumes tapud
dm̃ recribuere tribulationem hisquostribulant hic
si tamen confirmantis sermo est non dubitantis quasi
tum est nam sicut indubitanter pronominedm̃ pa¬
tientibus requiem ita incunctanter tribulationẽ
his quieos tribulant repromisit ut uobisqui tribula¬
mini requiem nobiscum quia nobisconpatemini
nre uelatione dñiibũ decae locum angelis uirtuti sei:¬
dictã Si potuit flam madi imperio tres pueros om¬
nqnonon tangere quarenon eadem potentia aliis
seuior alis mitior possecredatur hoc contraeos qui¬
propterea poenam conscientie somnia runt quia hoc
qui non nouerunt sed etiam quinom obaudiunt euan¬
gelio disciplinis Qui poenasdabunt in interituaeter¬
nas poenasi neo qui patitur nom porondici a faciednĩ
ecagloriauirtuti seilis acuius conspectu sententiam
damꝰnationis accipient Cumueneritglorificari in scĩs
eius ⁊ pscinsuis gloriandus est membris quae solis ins¬

Expanded text:
esse condignam. Si tamen justum est apud Deum retribuere tribulationem his qui vos tribulant. Hic, si tamen, confirmantis sermo est, non dubitantis: quasi tum est. Nam sicut indubitanter pro nomine Domini patientibus requiem: ita incunctanter tribulationem his qui eos tribulant, repromisit. Et vobis qui tribulamini, requiem nobiscum. Quia nobis compatimini. In revelationem Domini Jesu de coelo cum angelis virtutisdictam. Si potuit flamma Dei imperio tres pueros omnino non tangere: quare non eadem potentia aliis saevior, aliis mitior esse credatur? Hoc contra eos propterea, quod poenam conscientiae somniarunt; quia hoc qui non noverunt, sed etiam qui non obaudiunt Evangelii disciplinis. Qui poenas dabunt in interitu aeternas. Poenas in eo qui patitur, non potest dici. A facie Domini, et a gloria virtutis ejus. A justi conspectu, sententiam damnationis accipiant. Cum venerit glorificari in sanctis suis. Ipse in filiis glorificandus est membris, quae solis s
Abbreviated transcription (Latin):
sauit corpore ueniente quia imagine opus
non est ueritate presente quȩ sunt umbra
futurorum corpus autemxp̃i tuncenim fu¬
tura erant quae modo sunt nemouos seducat
derementiens frustrase superhomines iac¬
tet quiuisiones a suocorde loquitur siue quia
tam humilis sibi acreligiosus uideatur ut an
t non tenens caputx p̃ononeredens qui omniũ
scõrum caput est ex quo totum corpus per
erescit quia membris pertotum corpus mem¬
bra iunguntur quicum que igitur extraboc
corpus est quantum libet seiactecillenon
quodunicum estdõ gimortuiestis cum xp̃o ab
climentismundi possunt intelligi etiam
a uaritiae luxoriae &cetera hissimilia euid
adhue: tamquam uiuentes in mundo decer¬
intis uesimilitudinem quidem̃ quide mullã

Expanded text:
savit, corpore veniente: quia imagine opus savit, corpore veniente: quia imagine opus non est, veritate praesente. Quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi. Tunc enim futura erant, quae modo sunt. Nemo vos seducadere mentiens, frustra se super homines jactet, qui visiones a suo corde loquitur: sive nemo tam humilis sibi et religiosus videatur, ut anur. Et non tenens caput. Christo non credens, qui omnium sanctorum caput est. Ex quo totum corpus per  et constructum crescit. Quia membris per totum corpus membra junguntur. Quicumque igitur extra hoc corpus est, quantumlibet se jactet, quod unitum est Deo. Si ergo mortui estis cum Christo ab elementis hujus mundi. Possunt intelligi etiam avaritia, luxuria, et caetera his similia. Quid adhuc tamquam viventes mundo decernitis? Ne similitu
Abbreviated transcription (Latin):
legis sunt ude a librait xp̃s nos redemit dema le dicto
legis qui contineturmale dictus omnis qui non ꝑman¬
sericin librolegis ut factatea quidamuero cyrogra fũ
dicunt ẽẽ quasis criptam quan damaput dm̃memꝰ ortã
peccatorum : unde ipse incanticodicit: nonne haec
congregata sunt apudine & signata inthesauris
meis etieremias ait: peccatum iuda inungue
adamantino & iam haecergo deleta est incruce
dum dimisis peccatis & iam memorta oblita est de¬
lictorum: Expolians principatus & pocestates:
tpermortem dis truereteum qui habebatmostis
imperiums eofferendo proeis : ratudixit confiden¬
terpalam triumphans illos insemetipso : deucit
palam crucifixus confusione contempta triumpha¬
uit non occidendo sed moriendo ut nobis confrac
omnis uperbia uindicaret exemplum Nemoergo
uos iudicet in cibo autin potuaut inparte dieifes¬
t autneo meniae aut s abbatorum nullum er
gomhos iudicium est quod cumumbra & ces¬

Expanded text:
Legis est. Unde alibi ait: Christus nos redemit de maledicto Legis, quia in eo continetur: Maledictus omnis qui non permanserit in libro Legis, ut faciat ea. Quidam vero chirographum dicunt esse, quasi scriptam quamdam apud Deum memoriam pecatorum. Unde ipse in canticis dicit: Nonne haec congregata sunt apud me, et signata in thesauris meis? Et Jeremias ait: Peccatum Judae in ungue adamantino. Etiam haec deleta est in cruce, dum dimissis peccatis, etiam memoria oblita est delictorum. Et exspolians principatus et potestates. Ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortis imperium, se offerendo pro eis. Traduxit confidenter palam triumphans illos in seipso. Devicit palam crucifixus, confusione contempta, triumphavit: non occidendo, sed moriendo: ut nobis, confracta omni superbia, monstraret exemplum. Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum. Nullum ergo in hoc judicium est, quod est umbra, et ces
Abbreviated transcription (Latin):
coheredes. perspũmihi reuelatum siue in spũ illossocia¬
tos essenon carnis circumcisio. Concorporales & particeps
promissionis inxp̃oibũ. Idest unius corporis non solum
coheredes quod posuit diuersigeneris esso nec solum con¬
corporales quia possunt eiusdem generis filinon e iusdẽ
inhoreditate essubstantiae ngentibus euangeliza¬
re inuestigabiles diuitias xp̃i. adnuntia refuturas he¬
reditatis diuitias promissas quas sensus humanus ad¬
prebenderononualet nisi reuelatione non preualet¬
Et in luminareomnes quae sit dispensatio sacramenti. iu¬
deis & gentibus huius sacramenti panderationem abs¬
conditiae saeculis indõ. hoc est quodin primis temporibus
solidõ confirmatum erat quia omnia creauit & iudeos &

Expanded text:
cohaeredes. Per spiritum mihi revelatum, sive in spiritu illos sociacohaeredes. Per spiritum mihi revelatum, sive in spiritu illos sociatos esse, non carnis circumcisione. Et concorporales, et comparticipes promissionis in Christo Jesu. Id est, unius corporis: non solum cohaeredes, quod potuit diversi generis esse: nec solum corporales, quia possunt ejusdem generis filii, non ejusdem in haereditate esse substantiae. Per Evangelire ininvestigabiles divitias Christi. Annuntiare futuras haereditates; divitias promissas: quas sensus humanus apprehendere non valet, nisi per revelationem. Et illuminare omnes, quae sit dispensatio sacramenti. Judaeis et gentibus hujus sacramenti pandere rationem. Absconditi a saeculis in Deo. Hoc est, quod in primis temporibus, soli Deo confirmatum erat. Qui omnia creavit. Et Judaeos et
Abbreviated transcription (Latin):
ibenter amplectitur cum posset apudiudeos ut
egis doctor & magnis diuitis abundare & insummo
onore gaudere Pro uobis gentibus secundum
uangelium inimici propteruos qui auos similes
ssedicemus iudeorum Nitamen audistis. dispen¬
ationem gratiedĩ quedata est mihi in uobis sitam̃
irmiter retinetis meinuobis dispensationem acce¬
isse doctrine quis enim fidelis seruus & prudens
uem constituit dñs superfamiliam suam ut decillis
scam intempore Quoniam secundum reuelationẽ
insecundum bumanam doctrinam Not ammihi
itumest sacramentum sicut supra scripsi iude
agentes unumes sein xp̃o Inbreui prout potes
legentes intelle gerepridentiam meam non
antum poteram ego scribere sed quantum uos
sequi uolebatis ⁊nmister ioxp̃i non eloquia
cularia quod aliis generationibus nonerat
itum filis hominum si cutnune reuelatum est
ipsos & iudeos discretionem futuram inspũ essegentes

Expanded text:
libenter amplectitur: cum posset apud Judaeos ut libenter amplectitur: cum posset apud Judaeos ut legis doctor et magnis divitiis abundare, et summo honore gaudere. Pro vobis gentibus. Secundum Evangelium, inimici propter vos: quia vos similes esse dicimus Judaeorum. Si tamen audistis dispensationem gratiae Dei, quae data est mihi in vobis. Si tamen firmiter retinetis me in vobis dispensationem accepisse doctrinae. Quis enim fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam: ut det illis escam in tempore? Quoniam secundum revelationem. Non secundum humanam doctrinam. Notum factum mihi est sacramentum, sicut supra scripsi. Judaeos et gentes unum esse in Christo. In brevi: prout potestis legentes intelligere prudentiam meam. Non quantum poteram ego scribere, sed quantum vos assequi valebatis. In ministerio Christi. Non eloquio saeculari. Qagnitum filiis hominum, sicut nunc revelatum est ipsas et Judaeos discretionem futuram. In spiritu esse gentes
Abbreviated transcription (Latin):
unum spm̃ habet & signum pacis Ergo iam non estes
hospites & aduene sedestisciues scorum & domestici
fidȩi iam non extranei & proseliti necenim separa¬
uituos ds̃ a populo suo sicut predixit esaias sed ciues
aedificati superfundamentum a postolorum & pro¬
phecarum ipsosummo angulari lapid ex p̃oihũ in
quo omnes aedificatio constructa prophecarum
noui testamenti inquibus agabus fuitxp̃s est funda
mentum & summus est quia in ipso fundatur & con
nomipli hierusalem dixit. extrui corpus xp̃i id est eccle¬
siam & multomaiorem munditiam & scitatem habe¬
utueritas quamimago. n quo & uos co aedificamini
& prophetis sitis habitaculum dĩ spiritale non manu
iusihuxp̃i. siue catenis siuex p̃ia more ligatus non
pos sum meam nisidñi facere uoluntatem sane
quomodo seuinetum nominat. confirmateuange¬
ium xp̃i ostendit quanta sit spes proquotalia pati

Expanded text:
unum spiritum habet et signum pacis. Ergo jam non estis unum spiritum habet et signum pacis. Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei. Jam non extranei et proselyti: nec enim separavit nos Deus a populo suo: sicut dixit Isaias; sed civesaedificati super fundamentum apostolorum, et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu: in quo omnis aedificatio constructa. Prophetarum novi Testamenti in quibus Agabus fuit Christus etiamentum, et summus est: quia in ipso fundatur, et cotempli Jerusalem, dixit exstrui corpus Christi: id est, Ecclesiam: et multo majorem munditiam et sanctitatem habet veritas, quam imago. In quo et vos coaedificamini in et prophetis sitis habitaculum Dei spirituale, non manutus Christi Jesu. Sive catenis, sive Christi amore ligatus, non possum meam, nisi Domini facere voluntatem. Sane quomodo vinctum se nominat, confirmat Evangelium Christi. Ostendit quanta sit spes, pro quo talia pati