comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luisti potes cum uolueris ⁊ quib uolueris sine p̃¬
uaricationis reatu indulgere. Neq enim iam
te uxore sua alt̾i nõ adhereret. Ego uxorem hũi
⁊illa uiuente alt̾i adhesi. Ecce iamego facẽ non
possum ut hoc factum nõ sit. s tu fac̾e potes ut
hoc dampriabilit̾ factum non sit. Item cu man¬
dasti dñe ut eccłie tue u̾cem tuam int̾ra agenti
obedirem̃ sic̃ tibi.⁊ ut non scandalizaremꝰ unũ
de pusillis tuis. ⁊ dixisti qi qui eccłie tue man¬
datum sꝑneret tͥ obediens ñ eẽt. Ecce egomi¬
ser ꝓpt̃ peccata mea incontͣdictionem ueni la¬
queum incidi necessitatis. ut exire sine pecra¬
do ñ poss. Simaneo accusat me c̃sciẽtia mea adlsũ
te de ocultismeis qͥb ẽtͣ cuã dispositionẽ facio.Si
recedo. in obediẽs ero eccłie tue.:⁊ scandaliro ñ solu
pusillos s. ⁊ magnos seruos tuos qͥ in hac parte qđ

Expanded text:
luisti, potes cum volueris et quibus volueris sine prluisti, potes cum volueris et quibus volueris sine praevaricationis reatu indulgere. Neque enim jam te uxore sua, alteri non adhaereret. Ego uxorem habui, et illa vivente alteri adhaesi, ecce jam ego facere non possum ut hoc factum non sit. Sed tu facere potes ut hoc damnabiliter factum non sit. Item tu mandasti, Domine, ut Ecclesiae tuae vicem tuam in terra agenti obediremus sicut tibi; et non scandalizemus unum de pusillis tuis, et dixisti: quia qui Ecclesiae tuae mandatum sperneret tibi obediens non esset. Ecce ego miser propter peccata mea in contradictionem veni, laqueum incidi necessitatis, ut exire sine peccato non possim. Si maneo, accusat me conscientia mea adversum te de occultis meis, quibus contra tuam dispositionem facio. Si recedo, inobediens ero Ecclesiae tuae, et scandalizo non solum pusillos, sed etiam magnos servos tuos, qui in hac parte quod
Abbreviated transcription (Latin):
milieres maritos suoshomine multi damp¬
nabunt̃. quod ita fieri ñ oportet. Quidam
acute se consid̾asse putauerunt qͥ ñ ꝑrimo
consulentes. dicentes quotiens eius ioĩ forte
aliquid conting̾et eccłiam utrumq facere
deb̾e.⁊ in occulto scilicet penitenti c̃sulere
ut ab eiusmõi copula reced̾et ⁊ in manifesto
discedentem cog̾e ut maneret. Qđ̃ quidem
ñ eẽ salutem ꝓxima querere s quasi se uelle
a ꝑiculo liberare. Honmͥ suadet conscientia mea ut
hoc illi dicam. Querit ame quid sͥ faciendum sit.
ostend̾it ꝑicłm suum. necessitatem suam demon¬
strat. sesparatum eẽ testatur adutrumlibet qđcq
iussus fuerit. Ego minus de me confido. dico illi
ut ꝑgat ad dm̃. Dñe tu legem dedisti ꝑ seruos
cuos qualem uoluisti ⁊ ꝑquos uoluisti. Et eccenoᷤ
serui tui sub lege sumus. tu dñs latorlegis sub
lege ñ ͤ ᷤᷤ. Qđ insticusti qñ uoluisti⁊ quamdiu uo¬

Expanded text:
mulieres maritos suos, et pro uno homine multi dammulieres maritos suos, et pro uno homine multi damnabuntur, quod ita fieri non oportet. Quidam acute se considerasse putaverunt, sibi non proximo consulentes, dicentes, quoties ejusmodi forte aliquid contingeret, Ecclesiam utrumque facere debere: et in occulto scilicet poenitenti consulere, ut ab ejusmodi copula recederet; et in manifesto discedentem cogere ut maneret. Quod quidem non esset salutem proximi quaerere, sed quasi se velle a periculo liberare. Non mihi suadet conscientia mea ut hoc illi dicam. Quaerit a me quid sibi faciendum sit, ostendit periculum suum, necessitatem suam demonstrat, se paratum esse testatur, ad utrumlibet quodcunque jussus fuerit. Ego minus de me confido, dico illi ut pergat ad Deum. Domine, tu legem dedisti per servos tuos qualem voluisti, et per quos voluisti; et ecce nos servi tui sub lege sumus, tu Dominus lator legis sub lege non es. Quod instituisti quando voluisti, et quandiu vo
Abbreviated transcription (Latin):
o suo ⁊malicia urgente in necessitatem pecran¬
di uenit nec pot̾ legem portare nͥ maledictio¬
nem p̾uaricationis incurrat mutat illids ꝑmi
possit qui utiq ñ saluaret᷑ si ꝑiusticiã ⁊ rigorẽ
ñ detuo ⁊ qcͣ loquor Hon aliud possum. Quod
n mens suggertͥt ꝓficeor. Si aluid dicerẽ contͣ
conscientiam meam ⁊ estimationem dicerẽ. Quisq
pse iudicet ego tͥ de corde meo loquor. Uente
peccator adme ⁊ exponit mͥ conscientiam suã
consilium salutis querens. Quidilli dicam:
Si dixero illi recede. facio illum in obedientẽ
ecłie matri sue ⁊ exemplo eius alios confirmo
ut dimittant uxores suas legitimas. ⁊ cum eas
odio habuerint fingant qđ̾cũq sͥ placuerit.
mentiant᷑ eccłie ut lib̾tatem ħant recedendi
ab eis qr eas ñ amant. Et si hoc eccłia receꝑtt
passa fuerit ueniet magnũ malum ⁊ dunit¬
tent onĩs ꝓlibito aut uiri uxores suas aut

Expanded text:
to suo et malitia urgente in necessitatem peccanto suo et malitia urgente in necessitatem peccandi venit, nec potest legem portare nisi maledictionem praevaricationis incurrat: commutat illi Deus ppossit, qui utique non salvaretur, si per justitiam et rigorem est non de tuo quod loquor. Non aliud possum. Quod mihi mens suggerit profiteor. Si aliud dicerem contra conscientiam meam et existimationem dicerem. Quisque pro se judicet; ego tibi de corde meo loquor. Venit peccator ad me et exponit mihi conscientiam suam consilium salutis quaerens. Quid illi dicam? Si dixero illi recede, facio illum inobedientem Ecclesiae matri suae, et exemplo ejus alios confirmo, ut dimittant uxores ejus legitimas; et cum eas odio habuerint, fingant quodcunque sibi placuerit, et mentiantur Ecclesiae ut libertatem habeant recedendi ab eis, quia eas non amant. Et si hoc Ecclesia receperit et passa fuerit, veniet magnum malum, et dimittent omnes pro libito, aut viri uxores suas, aut
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. S hoc rursum multum a fide
xp̃iana abhorret ut dicat᷑ aliqͥs calis ẽẽ qͥ
ñ possit si uere penituerit in qualic̃q sit
ꝑicło saluus ẽẽ. Multa sunt que adhuns
modum conting̾e poruissent. Alius det
cumn sorore aut cummatre uxoris sue rem habus
alius uxorem se pͥus aliam duxisse fatet᷑ ⁊multa
a horenda que miseria hominum uł falsa con¬
igit uł uera cõmittit. Et uerum : ꝙ multa fi
it horrenda abhomuib desidĩs siuis malis ex
eatis ut faciant que nõ oportet: sunt canta
ec mala ut iux consilium admittant nͥ d̾s qui
Sĩc olim maledictum legis om̃s qui sub lege erãt
mebat necerat qui euade potuis maledictio¬
em qr nõ erat qui cau̾e poss p̃uaricationem.
aonec ipse legis lator ueniens maledictionem
grãm abstulit ⁊ ne semꝑ maledictio ⁊ p̾uarica¬
io reguarẽt ꝑeandem grãm ipsam ⁊ legem
nuitauit. ita ⁊ modo ñ nũquam eũ homo pecca¬

Expanded text:
non potest. Sed hoc rursum multum a fide non potest. Sed hoc rursum multum a fide Christiana abhorret, ut dicatur aliquis talis esse, qui non possit si vere poenituerit in qualicunque sit periculo salvus esse. Multa sunt quae ad hunc modum contingere potuissent. Alius dicit se cum sorore, aut cum matre uxoris suae rem habuisse. Alius uxorem se prius aliam duxisse fatetur, et multa alia horrenda quae miseria hominum vel falsa confingit, vel vera committit. Et verum est nda ab hominibus in desideriis suis malis, sic excaecatis ut faciant quae non oportet, et sunt tanta haec mala ut vix consilium admittant; nisi Deus, qui Sicut olim maledictum legis omnes qui sub lege erant premebat; nec erat qui evadere potuisset maledictionem, quia non erat qui cavere posset praevaricationem, donec ipse legislator veniens, maledictionem per gratiam abstulit; et ne semper maledictio et praevaricatio regnarent, per eamdem gratiam ipsam etiam legem mutavit: ita et modo nunquam homo cum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
recepit testimonium euis. om̃s deinceps qui
odio habebunt uxores suas fiugent ⁊ menties
se pͥus alias duxisse ut abhis quas odiunt sege¬
tur.⁊ ita lex matͥmonũ nichil inse stabilia
habebit s passim ubiq ꝓuoluntate uniuscus
dissoluenitur. Non gͦ eccłia aliud illi dic̃e pt¬
quam ut matͥmonio qđ eius attestatione fir¬
matum ÷ fidem seruat. S dicis. Causa ili
ẽ ꝑ anima sua. consilium salutis querit. Ha
inuenit. Simanet contͣ conscientiam suam¬
facit. Si discedit contͣ obedientiam facte.
Non gͦ iam querit si discede liceat. s si non
discedit utrum ꝑman̾e expediat. Consciei¬
tiam exponit ⁊ consilium salutis querit. Qa
illi dicet eccłia homini confitenti peccatum
⁊ gͥerenti consilium:. Si dixerit illi ut mani¬
at pꝰquã reuelauit peccatum hoc ÷ dicere
quantum uidetur ut maneat in peccato.
Si uͦ nec hoc nec illud dic̾e pot̃ quantum
uidetur honin tali uiasalitas monstrari

Expanded text:
receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui receperit testimonium ejus, omnes deinceps qui odio habebunt uxores suas fingent et mentientur se prius alias duxisse, ut ab iis quas odiunt separentur; et ita lex matrimonii nihil in se stabilitatis habebit, sed passim ubique pro voluntate uniuscujusque dissolvetur. Non ergo Ecclesia aliud dicere pquam ut matrimonio quod ejus attestatione firmatum est, fidem servet. Sed dicis: Causa illi est pro anima sua, consilium salutis quaerit; nainvenit. Si manet, contra conscientiam facit; si discedit, contra obedientiam facit. Non ergo jam quaerit an discedere liceat, sed si non discedit utrum permanere expediat. Conscientiam exponit, et consilium salutis quaerit. Quid illi dicet Ecclesia homini confitenti peccatum et quaerenti consilium? Si dixerit illi ut maneat postquam revelavit peccatum, hoc est dicere, quantum videtur ut maneat in peccato. Si vero nec hoc nec illud dicere potest, quantum videtur, homini tali via salutis monstrari
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsum cestimonium tulit ⁊ abstulit sͥ si¬
dem inutͦq. Tam̃ eccłia id qđ ipsa fectt sine cau¬
sa legitima rescinde non potest. s ratum eẽ debe
censet ne occulta mauifestis p̾uidicent. Itaq
ilam homini mulierem ꝓlegitima uxore adu.¬
dicat quam scđm iudicium eecłie legitime
duxisse cognoscit᷑ ¶ S dicis. Si sic gͦ iudicium
eccłie starẽ debet qm̃ occulta manifestis p̃iudi¬
care ñ posunt. quid illi homini ꝓ anunasua
faciendum ÷ qui uiuente uxore sua alti adh¬
pulo conscientie tenere quã uiuente adhuc
pͥore cont̃ diuinam iusticiam ⁊ ustitutionẽ
illicite sibi sociasse cognoscit: Si gͦ iste tals
adeccłiam confugiat querens consilum salu¬
cis. quid illi dicet eccłia: Audi ⁊ uitellige
quid illi dicere pot̃ eccłia. Si dixerit ei aas
ut scdam quam publice diuat dimittat.
⁊ ad pͥorem reu̾tatur. quam mͦ se cont᷑ pͥmã resta¬
tionem suam uxorem duxisse confitet᷑ ⁊ in hoc

Expanded text:
ra se testimonium tulit, et abstulit sibi fira se testimonium tulit, et abstulit sibi fidem in utroque. Tamen Ecclesia id quod ipsa fecit, sine causa legitima rescindere non potest. sed ratum esse debere censet, ne occulta manifestis praejudicent. Itaque illam homini mulierem pro legitima uxore adjudicat, quam secundum judicium Ecclesiae legitime duxisse cognoscitur. Sed dicis: Si sic ergo judici Ecclesiae stare debet, quoniam occulta manifestis praejudicare non possunt, quid illi homini pro anima sua faciendum est, qui vivente uxore sua alteri adhpulo conscientiae tenere quam vivente adhuc priore contra divinam justitiam et institutionem illicite sibi sociasse cognoscit? Si ergo iste talis ad Ecclesiam confugiat quaerens consilium salutis, quid illi dicet Ecclesia? Audi et intellige quid illi dicere potest Ecclesia. Si dixerit ei Ecclesia ut secundam quam publice duxit dimittat, et ad priorem revertatur, quam modo se contra primam testationem suam uxorem duxisse confitetur, et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ se obligauit. Sustineat reaq nc̃ penam negli¬
gentie ut aliis mulierib ne idem p̾sumant cor¬
rectionis ⁊ cautele exemplum fiat. Contiuere
peccatũ ñ ÷ nec ipossibile ÷ etiam si difficile ẽ.
Si gͦ mulieres. nolunt continere caueant in occul¬
to nubere. Ibi nubant ubi testes hr̃e possunt
si maritos consentientes hr̃e non possunt. Quod
si culpam uitare nolunt sustineant penã. Qui
gͦ coniugium susciꝑe uult. cogitet pͥmum qr
cum illud suscĩꝑiat legem eius portare debet.
ꝑmittit eccłia illi mulieri que se ałt̾i uiro nup¬
sise conficetur illo uiuente aqͥ alias transire nup¬
tias. etiam si p̃modum contuigat ut idem ipse
uir pꝰ celebrationẽ sc̾arum iuptiarum ad se
reu̾sus ⁊ defacto penitens peccasse se conficeat᷑.
⁊ ad pͥoremuxorem redire uoluerit eiq de u̾ita¬
re pͥmi pacti contestetur non recipit eccłia testi¬
monium eius. qi uariauit u̾bum suum ⁊ cont¬

Expanded text:
igitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negliigitur obligavit. Sustineat itaque nunc poenam negligentiae ut aliis mulieribus, ne idem praesumant, correctionis et cautelae exemplum fiat. Continere peccatum non est, nec impossibile est. etiamsi difficile est. Si ergo mulieres nolunt continere, caveant in occulto nubere. Ibi nubant ubi testes habere possunt, si maritos consentientes habere non possunt. Quod si culpam vitare nolunt, sustineant poenam. Qui ergo conjugium suscipere vult, cogitet primum quod, cum illud susceperit legem ejus portare debet. permittit Ecclesia illi mulieri quae se alteri viro nupsisse confitetur, illo vivente ad alias transire nuptias; etiam si postmodum contingat, ut idem ipse vir post celebrationem secundarum nuptiarum ad se reversus et de facto poenitens peccasse se confiteatur, et ad priorem uxorem redire voluerit, eique de veritate primi pacti contestetur, non recipit Ecclesia testimonium ejus, quia variavit verbum suum; et cont
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie iudicio factum ⁊ sine legitima ⁊ rõna¬
bili ⁊ manifesta causa rescindi ñ pot̃. Ratio
nos urget. Ista mulier dicit qi pari c̃sensu
cum uiro illo matͥmonium fec̃. S qđ dicit
ipsa eccłia iudicet ratam eẽ deb̾e. S dicis. Qã
g faciendum ÷ huic mulieri que uirum suum
ritꝰ illereadat᷑ aut alt̃ĩ nub̾e concedat᷑. Hicgͦ
queris quid̃ ecclia facere debeat si ppt̃ea qr porẽ
reddere nõ potest scđm concedet. S uide qͣmͦ
concedere eccłia possit illi maritum alt̾m q̃
suum adhuc uiuũ ẽẽ confitetur. Ipsa dicit uir
meus uiuit ⁊ tñ petẽ p̾sumit ut alti nubat ¶T di¬
cis ad continentiam cogenda ÷ mulier ista. Ita sa¬
ne qi negligentiam cau̾e nolurt iustum ÷ ut penã
sustineat. Quare in manifesto non nupsit: Si priꝰ
innubendo testimonium eccłie hr̃e contempsit
qua rõne nẽ uidicium eccłie int̃pellat: Ipsa

Expanded text:
Ecclesiae judicio factum est, sine legitima et rationaEcclesiae judicio factum est, sine legitima et rationabili et manifesta causa rescindi non potest. Ratio nos urget. Ista mulier dicit quod pari consensu cum viro illo matrimonium fecit. Sed quod dicit,ipsa Ecclesia judicet ratam esse debere. Sed dicis: Quid ergo faciendum est huic mulieri quae virum suum ritus suus reddatur, aut alteri nubere concedatur. Hic ergo quaeris quid Ecclesia facere debeat, an propterea quia priorem reddere non potest, secundum concedet? Sed vide quomodo concedere Ecclesia possit illi maritum alterum, quae suum adhuc vivum esse confitetur. Ipsa dicit vir meus vivit, et tamen petere praesumit ut alteri nubat. Ergo dicis, ad continentiam cogenda est mulier ista. Ita sane quia negligentiam cavere noluit, justum est ut poenam sustineat. Quare in manifesto non nupsit? Si prius in nubendo testimonium Ecclesiae habere contempsit, qua ratione nunc judicium Ecclesiae interpellat? Ipsa se
Abbreviated transcription (Latin):
Porest enim etiã id qͣd sup̃dictũ ⁊ furtiuos
consensus ñ conuigia eẽ. s adultĩna contub̾nia
succurrerint legituna ꝓpt̃ hoc dictum putari.
qi eiusmõi consensus qui inocculto fiunt coniugiũ
nõ sancciunt. nͥ idem ipsi qui sibi in occulto con¬
senserunt eundem consensum suum utͥq uolunta¬
cum id qͦd in occulto fecerunt sponte utriq in
manifesto ꝓfitent᷑. Si quis gͥ adhic̃ modũ dicat.
coniugium occulto quidem consensu initiari pos¬
se. s ñ nͥ manifesta amboꝵ confessione firma¬
ri cõpendiosius mala multa declinat. S pluri¬
um approbatio hoc recepit ut siue in manifesto
siue in occulto talis consensus int̾ legitunas ꝑsonã
factꝰ fuerit. ꝑfectum coniugii sacramentum
uidicet᷑. Ed siita uerumeẽ constare debebit:
considandum ⁊ qͦmͦ sup̃memorate questionire¬
spond̾s oporteat. Dubium ñ ÷ qi iã qđ eccłie
sum dubium ñ÷ qr id qđ legitimo⁊ manifesto

Expanded text:
Potest enim etiam id quod supradictum est, furtivos Potest enim etiam id quod supradictum est, furtivos consensus non conjugia esse, sed adulterina contubernia succurrerint, propter hoc dictum putari quod ejusmodi consensus qui in occulto fiunt conjugium non sanciunt, nisi idem, ipsi, qui in occulto sibi consenserint, eumdem consensum suum utrique voluntacum id quod in occulto fecerunt sponte utrique in manifesto profitentur. Si quis igitur ad hunc modum dicat conjugium occulto quidem consensu initiari posse, sed non nisi manifesta amborum confessione firmari compendiosius mala multa declinat, sed plurium approbatio hoc recipit ut sive in manifesto sive in occulto talis consensus inter legitimas personas factus fuerit, perfectum conjugii sacramentum judicetur. Quod si ita verum esse constare debebit, considerandum est quomodo supra memoratae quaestioni responderi oporteat. Dubium non est quin id quod Ecclest quin id quod legitimo et manifesto
Abbreviated transcription (Latin):
in certum ÷ zoccultum. id qͦd certũ ⁊ manife¬
stum ÷ dissoluitur: pot̾it deuiceps q̃libet siue
quilibet in alium uł in aliam qͦdc̃q uoluerit
fingͥ̾e. ut sͥ simili rõne credat᷑. Ea si admissũ
fuerit: magna confusio ꝓueniet. neq dein¬
ceps in eccłia aliquid firmum stabit. Si uͦ ꝓpt̃
auctoritatem eccłie conseruandam coniugium
qđ pͥmũ factũ ⁊ scindit᷑. ⁊ ad ult̾ium quod
se d̾o p̃sumptũ ⁊ confirmat᷑: aliud malum magnũ
ẽ. qñ nõ solum lib̾tas datur. s etiam necessitas in¬
dicitur homini ut maneat inpeccato suo. Hicgͦ
consilium queris. Ego fortassis tͥ pociora dicturꝰ
ñ sum. tñ oportet ut uitantis malis ꝓrsus igno¬
rantes nonsimus. Si quis putau̾it ꝓpt̃ huiꝰmõi
mala uitanda talem consensum qui nullo testimo¬
mo ꝓbat᷑. neq facientium mutua c̃fessione fir¬
mat᷑ irritum eẽ deb̾e. neq in eo ullatenus con¬
iugium stare posse faciluis in c̃ueuiens declinat.

Expanded text:
incertum est et occultum, id quod certum et manifestum est dissolvitur, poterit deinceps quilibet sive quaelibet in alium vel in aliam quodcunque voluerit fingere, ut sibi simili ratione credatur. Quod si admissum fuerit, magna confusio proveniet neque deinceps in Ecclesia aliquid firmum stabit. Si vero propter auctoritatem Ecclesiae conservandum conjugium, quod primum factum est, scinditur, et adulterium, quod secundo praesumptum est, confirmatur, aliud magnum est; quando non solum libertas datur, sed etiam necessitas inducitur homini ut maneat in peccato suo. Hic ergo consilium quaeris. Ego fortassis tibi potiora dicturus non sum, tamen oportet ut in tantis malis prorsus ignorantes non simus. Si quis putaverit propter hujusmodi mala vitanda talem consensum qui nullo testimonio probatur, neque facientium mutua confessione firmatur, irritum esse debere, neque in eo ullatenus conjugium stare posse, facilius inconveniens declinat.
Abbreviated transcription (Latin):
na miosun legitime factim quiequd aiua sit
cont ipsum stare ñ potest silnc solus legitimo
cetinonio ꝓbari potest: Post quã gͦ demonstra¬
uinus quid sit comugium ⁊exquo conugium
Ait dice ndum ut ratum eẽ debeat. nẽ consequent᷑
de honis coniugii tractandum est.

Expanded text:
 ipsum legitime factum quidquid aliud fit contra ipsum stare non potest, si hic solus legitimo testimonio probari potest. Postquam ergo demonstravimus, quid sit conjugium, et ex quo conjugium sit dicendum ut ratum esse debeat, nunc consequenter de bonis conjugii tractandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquiorib sponsetur ⁊ legib docet᷑.⁊ suo temꝑe
sacerdotalit̾ ut mos ⁊ cump̃cib ⁊ oblationib a
sacer dote benedicat᷑. ⁊ cet̾a quedam q̃ in hunc
modum adiungit dicens qm̃ alit̃ p̾sumpta nõ
coniugia s adultina contub̾nia uł stupra aut
forncationes pocius quã legitima coniugia eẽ di-¬
cenda sunt. S idem in hoc loco intelligi õportet.
legitima ñ eẽ id ÷ ñ fieri scd̾m institutionẽ legũ
que in hunc modum conuiges desponsari instituũt.
Ham qđ p̾ea adiungit alit̃ p̾sumpta alt̾to adultia¬

Expanded text:
tempore sacerdotaliter ut mos est cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicatur, et caetera quaedam quae in hunc modum adjungit, dicens. Quoniam aliter praesumpta non conjugia, sed adulterina contubernia, vel stupra aut fornicationes potius quam legitima conjugia esse dicenda sunt. Sed id in hoc loco intelligi oportet legitima non esse, id est non fieri secundum institutionem legum, quae in hunc modum conjuges desponsari instituunt. Nam quod postea adjungit, aliter praesumpta adult
Abbreviated transcription (Latin):
consensum occultum facto manifesto ꝓbass: de
facto penituit. eam quã in hunc modum uxorẽ
mirerat dimisit. aliam duxit celebri appara¬
tu manifeste coram eccłia fortassis cũ parentũ
traditione cum sac̾dotis bñdictione. nuptias
feit. filios genuit. Uenit pͥor illa ad eccłiam.
udicium int̾pellat. iusticiam postulat in iuriã
testes qui possent ꝓbare quod occultum ẽ. Hic
queris quid face debet eccłia. qi utri nq
inconueniens aliqͦd incurrere uidet᷑. Si enim

Expanded text:
consensum occultum facto manifesto probasset de consensum occultum facto manifesto probasset de facto poenituit, eam quam in hunc modum uxorem duxerat dimisit: aliam duxit celebri apparatu manifeste coram Ecclesia fortassis cum parentum traditione, cum sacerdotis benedictione nuptias fecit, filios genuit. Venit prior illa ad Ecclesiam, judicium interpellat, justitiam postulat. Injuriam testes qui possunt probare quod occultum est. Hic quaeris quid facere debet Ecclesia, quia utrinque inconveniens aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
aut si hoc ñ dicunt qr fortassis alicubi u̾ba ñ ci¬
lebrant᷑ s res agit᷑ cũ hoc faciunt. duc̃ illã aci
illam sic̃ mos: legitimus ducendi uxores. Cuns
hoc sic̃ mos ⁊ dicunt uł faciunt ⁊ in hoc sͥ con¬
sentiunt. hoc : qdđ dice uolo qr deiceps c̃ingi
sunt. siue hoc dixerint ⁊ in hoc sibi consensert
coram legitimis destib sic̃ debent. siue focte
soli seorsum ⁊ insecreto nemine astante uł atte¬
stante qualit̃ ñ debent. E am̃ õmo c̃iuges ft̃
nec deinceps nͥ alia em̾gat causa discidii abu
si ft̃n negau̾int c̃uinci ñ possunt . d̾m̃ qͥ ocusi
faciendum: de hui modi qui clanculo ons¬
enerunt. si pea aut alt̾ aut ut̃q factum negan¬
do adalienam societatem transierit: Quidam
rorem duxit clanculo sine p̾sentia testium solo
c̃ inuicem maritali consensi firmato deuitans
t ñ numquã fieri solet aliqua decausa consci¬
tatiam alienam. Postea b̾ui temꝑe int̾iecto pͥusꝗͣ

Expanded text:
Aut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non ceAut si non hoc dicunt quia fortassis alicubi verba non celebrantur, sed res agitur, tamen hoc faciunt. Ducit illam, accipit illam, sicut mos est legitimus ducendi uxores. Cum igitur hoc sicut mos est dicunt vel faciunt et in hoc sibi consentiunt, hoc est quod dicere volo, quod deinceps conjuges sunt, sive hoc dixerint; et in hoc sibi consenserint coram legitimis testibus sicut debent, sive forte soli seorsum et in secreto nemine attestante vel astante qualiter non debent; tamen omnino conjuges sunt, nec deinceps nisi alia emergat causa dissidii ab si faciendum est de hujusmodi qui clanculo convenerunt, si postea aut alter aut uterque factum negando ad alienam societatem transierit? Quidam uxorem duxit clanculo sine praesentia testium solo adinvicem maritali consensu firmato, devitans ut nonnunquam fieri solet aliqua de causa conscientiam alienam, postea brevi tempore interjecto, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit. Cum enĩ initiat᷑ coniugiũ. timi
conuigũ nom̃ assumit᷑. In quib ũbis sic supa
tum ÷ si desponsationẽ accipimus ineo qn cr¬
sensu maritali conuigium sancit᷑. recte tiu.
ipsum contugium in cohari ⁊ nom̃ coniugis as¬
sumi dr̃. Si aũ desponsationem intelliginus
in eo qđ futurꝰ ad coniugium faciendum c̃sensis
ꝓmittit᷑. tẽ quidem coniugium inhis q̃ coniugi
t nomine coniugis censetur. S ut libet de hi
⁊de huiusmodi sentiatur. tantũ ut coniugui
nec aute legitimi consensus attestationem ini
ut̃q alt̃s ad coniugalis fed̾is societatẽ se tͣait
uerum eẽ credatur nec pꝰea im ꝑfectum sUis
scire qud dico: Cum ille dicit ego te accipio r
meam ut deunceps : tuuxor measis z ego martꝰ
tuus. ⁊ illa similit̾ dicit ego te accipio in menm
ut deinceps⁊ ego uxortua sim ⁊ tumaritus na
aut scł hoc dicunt aut aliud qdł cuinq simle
ili inqͦ ⁊ si nõ hoc dicunt: hoc tñ intelliguit.

Expanded text:
initiatur conjugium tunc conjugii nomen assumitur, in quibus verbis, sicut supra dictum est si desponsationem accipimus in eo quando consensu maritali conjugium sancitur, recte tunc ipsum conjugium inchoari et nomen conjugis assumi dicitur. Si autem desponsationem intelligimus in eo quod futurus ad conjugium faciendum consensus promittitur, tunc quidem conjugium in iis quae conjugium est nomine conjugis censetur. Sed ut libet de his et de hujusmodi sentiatur, tantum ut conjugium nec ante legitimi consensus attestationem, in quo uterque alteri ad conjugalis foederis societatem se tradit, verum esse credatur, nec postea imperfectum. Vis scire quid dico? Cum ille dicit: Ego te accipio in meam, ut deinceps et tu uxor mea sis, et ego maritus tuus, et illa similiter dicit: Ego te accipio in meum, ut deinceps et ego uxor tua sim et tu maritus meus, aut scilicet hoc dicunt, aut aliud quodcunque simile illi, in quo et si non hoc dicunt, hoc tamen intelligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
amplius adurtutem sacramenti confertur. Unde
constat. qr siuir uł mulier pꝰcalem consensum ad
alienam societatem tͣusierit etiam si cõmixtio car¬
nis illic sequat᷑ ad pͥorem tñ societatem in qua sa¬
cramentum coniugii sanccitũ ÷. ⁊ post quã scda
copula illicita om̃ino iudicatur redire debebit.
S dicismͥ. Aliquis ꝓmisit siue forte urauit alicui.
se usq adͥ tempus cõplacitum illam ducturum. ⁊ illa
siilit̃ ꝓmisit uł iuirauit se illi nupturam. Int̾im
mutato ꝓposito alt̃ siueut̃q ad alieuam societatẽ
transit⁊ ille uxorem aliam ducte ⁊ illa marito

Expanded text:
amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde amplius ad virtutem sacramenti confertur. Unde constat quod si vir vel mulier post talem consensum, ad alienam societatem transierit, etiamsi commistio carnis illic sequatur ad priorem tamen societatem in qua sacramentum conjugii sancitum est et postquam secunda copula illicita omnino judicatur, redire debebit. Sed dicis mihi: Aliquis promisit sive forte juravit alicui se, usque ad tompus complacitum illam ducturum; et illa similiter promisit vel juravit se illi nupturam. Interim mutato proposito, alter sive uterque ad alienam societatem transit, et ille aliam uxorem ducit: et illa ma
Abbreviated transcription (Latin):
debitores ad inuicẽ ñ tenentur. Qđ enĩ abitt̾s
pari consensu dimissum ⁊ uoto firmatum ÷. iuste
sic coniugũ sacramentum. cuiꝰ uirtutem copula
carnis sic̃ nõ efficit cũ adest ita etiam si defuerit
tolłe nõporest. Talis itaq consensus in diuidualẽ
uite consuetudiuẽ retinere creditur qui adhoc
factus ⁊ ut mutua societas q̃ adinuicem ꝑ ipsum
initiata ÷ utroq uiuente amplius discidium nõ
patiatur. Quigͦ diffinire uoluerit conuigium:
dicere porest comugium eẽ consensum legitimũ
hoc ÷ int̃ legitunas ꝑsonas ⁊ legitune factũ macĩ
⁊ femine adindiuidualem uite consuetudinem
obseruandam. In quo quidem consensu copuse
carnalis cõmercium pari uoto aqđ futurum õ¬
contradicitur. aut non futurum laudatur
sensus qualem supra diffiniuimus int̾ mascłm ⁊ femi¬
nam fes fuerit: excostatim coniugium ẽ. quem:
si postea copula carnis sequit᷑. nicħ tam̃ coniugio

Expanded text:
debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste sic conjugii sacramentum cujus virtutem copula carnis sicut non efficit cum adest, ita si defuerit tollere non potest. Talis itaque consensus individualem vitae consuetudinem retinere creditur qui ad hoc factus est, ut mutua societatis quae adinvicem per ipsum initiata est utroque vivente amplius dissidium non patiatur. Qui ergo diffinire voluerit conjugium, dicere potest: « Conjugium esse consensum legitimum, hoc est inter legitimas personas et legitime factum masculi et feminae ad individualem vitae consuetudinem observandam. » In quo quidem consensu copulae carnalis commercium pari voto aut futurum contradicitur, aut non futurum laudatur.sensus qualem supra diffinivimus inter masculum et foeminam factus fuerit, ex eo statim conjugium est, quem etsi postea copula carnis sequitur, nihil tamen conjugio
Abbreviated transcription (Latin):
uno fieret. ⁊ uideret᷑ adseruitutem subiciendi
ꝑptẽa demedio facta ÷ deipsa ut adequalitate
societatis facta ꝓbaretur. in hoc tñ quodãmͦ
inferior ipso qđ frã ÷ deipso ut adipsum semꝑ
quasi ad pͥncipium suum respiceret. ⁊ ei indiui¬
due adherendo ab ea se que agͥ inuicem c̃stare
debebat socierate ñseparet. Hsc gͦ societas con¬
uigium ⁊ q̃ fede sponsionis mutue consecratur
Quando ut̃q uoluntaria ꝓmissione debitorem
se facit alt̃i. ut deinceps neq ad alien amuiit
te societatem transeat. nes se abilla que ad in¬
uicem constat societate disiungat. Aa cuius
quidem societatis consensum si etiam carnalis
cõmixtionis consensus in pͥma fed̾atione conun¬
gitur: eiusdem cõmixtionis debito conuigati
pꝰmodũ adinuicem c̃stringunt᷑. Qđ sisforte
infedatione coniugĩ utri nq pari uoto c̃sens
carnis remittitur. ꝓ eodẽ de inceps coniugati

Expanded text:
imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. imo fieret; et videretur ad servitutem subjicienda. Propterea de medio facta est, ut ad aequalitatem societatis facta probaretur. In hoc tamen quodammodo inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere sponsionis mutuae consecratur, quando uterque voluntaria promissione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat. Ad cujus quidem societatis consensum, si etiam carnalis commistionis consensus in prima foederatione conjungitur, ejusdem commistionis debito conjugati, postmodum ad invicem constringuntur. Quod si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati
Abbreviated transcription (Latin):
mum non eẽt. Hc̃ aũ ꝑignorantiam excusatur
ut exeo ipso tam aput dm̃ quã aput homines
legitimũ sit quamdiu ignorat᷑. qr aput hoĩes
quidem nichil ineo rep̃henditur. aput dm̃
aũ qđ rep̾bensibile ⁊ ⁊ siculpam habeat ad con¬
fusionem tñ reꝓbationis non imputat᷑. Et has
illum eẽ putamꝰ qui adhoc fit adquod fieri
debet. Nam qui ad solam carnis cõmixtionẽ
consentiunt. ꝓ tali consensu conuiges adhuc
dici non possunt. Hoc enĩ ⁊fornicantes ⁊adul¬
t̃antes faciunt a quib conpigalis castimonie
nomen ꝓcul abeẽ cognoscit᷑. G aliud illud ÷
cuiꝰ consensus int̃masculum ⁊ femurã coniuguĩ
sacrat. Hoc autẽ quid eẽ dicendũ ÷ nͥ societas
illa quã ds creator a pͥncipio uit̃ mascłm ⁊ fe¬
minam insticuit. qñ mulierem de late uiri
formatam eidem sociauit: Quia enin socia
nec de imo s de medio fuerat ꝓducenda. Si eñ
de capite fieret de summo fieret. ⁊ uidetur ad
dñationem creata. Si autẽ depedib fieret de

Expanded text:
unc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines quidem nihil eo reprehenditur; apud Deum autem quod reprehensibile est et si culpam habeat, ad confusionem tamen reprobationis non imputatur. Et has illum esse putamus qui ad hoc fit ad quod fieri debet. Nam qui ad solam carnis commistionem consentiunt, pro tali consensu conjuges adhuc dici non possunt. Hoc enim et fornicantes et adulterantes faciunt, a quibus conjugalis castimoniae nomen procul abesse cognoscitur. Ergo aliud illud est, cujus-consensus inter masculum et feminam conjugium sacrat. « Hoc autem quid esse dicendum est, nisi societas illa quam Deus Creator a principio inter masculum et feminam instituit quando mulierem de latere viri formatam eidem sociavit? » Quia enim socia nec de imo, sed de medio fuerat producenda. Si enim de capite fieret, de summo fieret, et videretur ad dominationem creata. Si autem de pedibus fieret, de
Abbreviated transcription (Latin):
coniugium dissoluendum ñ ÷. Non aũ sic ⁊ qñ
sacramentum coniugii ñ quidẽ ut supͣ dictum ÷
mutua sponsione futurũ ꝓmittit᷑. s p̾sentis as¬
sensus attestatione firmatur. qr pꝰ talem consen¬
sum quicqͥd:̃ aliena societate ⁊̃ cum carnis com¬
mirtione ul cũ plis ꝓereatione secutũ fuerit
irricum omnino eẽ debebit. S putant quidã
posterius factum iccirco stare debere quia in eo
amplius eẽ uidet᷑ uͥ pͦ consensum etiam caruis cõ¬
mixtio secuta ÷. S cur ideo stare debet in quo plꝰ
factum ÷ si totum id quod factum ÷ iuste factũ nõ
E: Si posterius ꝓpt̾ea coniugium iudicat᷑ qi ineo
copula carius fuit que inpriori ñ fuit. gͦ si t̃cium
la carnis fuit quam in sc̾o fuit. qđ rõ ñ admit¬
tit. Qua ꝓpt̾ quicqͥd pͦ c̃sensum coniugalẽ qui
matͥmonium sacrat cum alio uł alia siue incon¬
sensu siue in coctu admissum fuerit ad incestus
⁊ adult̾ũ maculam ñ ad coniugũ sacramentũ ꝑti¬

Expanded text:
conjugium dissolvendum non est. Non autem sic est quando sacramentum conjugii non quidem, ut supra dictum est, mutua sponsione futurum promittitur, sed praesentis assensus attestatione firmatur; quia post talem consensum quidquid in aliena societate etiam cum carnis commistione, vel cum prolis procreatione secutum fuerit, irritum omnino esse debebit. Sed putant quidam posterius factum idcirco stare debere quia in eo amplius esse videtur, ubi post consensum etiam carnis commistio secuta est. Sed cur ideo stare debet in quo plus factum est, si totum id quod factum est, juste factum non est? Si posterius propterea conjugium judicatur; quia in eo copula carnalis fuit, quae in priori non fuit, ergo si tertium la carnalis fuit quam in secundo fuit, quod ratio non admittit. Quapropter quidquid post consensum conjugalem qui matrimonium sacrat, cum alio vel alia sive in consensu, sive in coitu admissum fuerit, ad incestus et adulterii maculam non ad conjugii sacramentum perti
Abbreviated transcription (Latin):
pͥorem sponsionem scde fedationis pactũ seuiden¬
dum : : S consida qr longe aliud ÷ ꝓmitt̃e atq
alud face. Qui ꝓmittit nõ dum facit. qui autẽ
facit iam facit qđ̃ facit. In eo qui ꝓinitart siñ
facit qđͣ ꝓmitat mendaciũ ÷ in eo autẽ qui fãc̃
etiã si pͥ factum peniret tũ factum om̃ino ẽ
qđ factum ÷. Qui gͦ ꝓmisit se uxorem ductu¬
rum nondum tũ uxorem duxit ⁊ que spopondit
senupturam non dũ numpsit. nec conugium
adhuc fuit s futurũ eẽ debuit. Cum autẽ pꝰea
⁊ille uxorem duxit ⁊ illa marito nupsit iam con¬
ugium fuit utͥniq ⁊nõ pot̾it dissolui qđ factũ¬

Expanded text:
ationis pactum scindendum est? Sed considera quod longe aliud est promittere atque aliud facere. Qui promittit nondum facit; qui autem facit jam facit quod facit. In eo qui promittit si non facit quod promittit, mendacium est. In eo autem qui facit, etiam si post factum poenitet, tamen factum omnino est quod factum est. Qui ergo se promisit uxorem ducturum, nondum tamen uxorem duxit; et quae spopondit se nupturam nondum nupsit, nec conjugium adhuc fuit, sed futurum esse debuit. Cum autem postea et ille uxorem duxit, et illa marito nupsit, jam conjugium utrinque fuit; et non poterit dissolvi quod factu
Abbreviated transcription (Latin):
tali incontinentie siue infirmitate siue uo¬
luptate uicti inseruiunt sic dicit. Concu¬
bitum qui non fit causa ꝓlis uuptie ñ coguis
fieri. s impetrant ignosci. si tñ non ita sit
nimius ut unpediut tempora q̃ orationi de¬
bentur nec immutetur in eum usum qui tt̃
naturam ÷. Concubitus enim qui ẽ necesa¬
rtis. causa plis inculpabilis ⁊ tantiũnꝰ si⁊ nip
feandi ⁊ reddendi carualis debiti fides. Hoc est
is muptiarum qdđ abom̃i crimine defendit apłs¬

Expanded text:
tali incontinentiae sive infirmitate sive voluptate victi inserviunt, sic dicit: Concubitum qui non fit causa prolis, nuptiae non cogunt fieri; sed impetrant ignosci: si tamen non ita sit nimius ut impediat tempora quae orationi debentur, nec immutetur in eum usum qui contra naturam est. Concubitus enim qui est necessarius causa prolis inculpabilis est, tantummodo si eprocreandi et reddendi carnalis debiti fides. Hoc est opus nuptiarum quod ab omni crimine defendit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentes hoc qđ dictum ⁊ illa mulier nõ põt
ꝑtinere ad xp̃i ⁊ eccł̃ie sacramentum cum qua no¬
scitur ñ fuisse carnale cõmercium estimant sa¬
cramentũ coniugii ẽẽ nõ posse uͥ cõmixtio carna¬
lis non fuerit. Nesciunt qr officium coniugii
in carnis cõmuxtione illam que int̃ xp̃m ⁊ eccł̃iam¬
ꝓpt̃eaq xp̃i ⁊ eccłie sacramentum ẽẽ ñ possit
uͥ cõmercium carnale ñ fuerit. Conuigium tũ
uerum ⁊ uerũ coniugii sacramentũ ẽẽ eciã st¬
si carnale cõmercium ñ fuerit subsecutum. Im
mo pocius tanto uerius ⁊ sanctius ẽẽ quanto
nichil uise ht̃ uñ castitas erubescat. s unde
caritas głetur. Nam ⁊ ipsum coniugium sa¬
cramentum ÷. sic̃ ⁊ ipsum officium coniugĩ sacra¬
mentum eẽ cognoscitur. S coniugim ut dictum¬

Expanded text:
intelligentes hoc quod dictum est: illa mulier non potest intelligentes hoc quod dictum est: illa mulier non potest pertinere ad Christi et Ecclesiae sacramentum cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, existimant sacramentum conjugii esse non posse ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quod officium conjugii in carnis commistione, illam quae inteti et Ecclesiae sacramentum esse non possit, ubi commercium carnale non fuerit. Conjugium tamen verum, et verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit smo potius tanto verius et sanctius esse, quanto nihil in se habet unde castitas erubescat, sed unde castitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officium conjugii sacramentum esse cognoscitur. Sed conjugium, ut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
coniugii officium ipse d institutor ⁊ ordinator ostendit
dicens. Crescite ⁊ mnultiplicamini ⁊ replete terram.
Officium autem comugũ hoc ÷ carnis cõmixtionẽ
ante peccatum ñ ad remedium infirmitatis s ad
multiplicationẽ ꝓlis institutum eẽ. pͦ peccatum
autẽ idem ipsum ad remedium infirmitatis con¬
sexus infirmitas ꝓpendens inruinã t᷑pitudinis
recte honestate nuptiarum ut qd sauis eẽt
gio aliud ẽẽ ⁊ alt̾̃ius rei sacramentũ eẽ ipsum
coniugium ⁊ aliudeẽ ⁊ alt̾ius rei satramentũ
eẽ ipsum coniugii officium. idem ipse inlibro
de bono conuigali testatur dicens. Inconiugio
tem. Alioquin iam ñ dic̾et᷑ coniugiũ in senib
siuł amisissent filios uł ñ genuissent inquib
⁊ si emarcuerit ardor carnis iuget tñ ordo
caritatis. Item. Innuptiis plus ualet sc̃ĩtas sa¬
cramenti quam fecunditas uentͥs Wnde quidam ñ

Expanded text:
conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: « Crescite et multiplicamini, et replete terram . » Officium conjugii, hoc est carnis commistionem, ante peccatum non ad remedium infirmitatis, sed ad multipliaut idem ipsum ad remedium infirmitatis consexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte honestate nuptiarum excipitur, ut quogio aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugium, et aliud esse et alterius rei sacramentum esse ipsum conjugii officium; idem ipse in libro De bono conjugali testatur, dicens: In conjugio tem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Unde quidam non
Abbreviated transcription (Latin):
istitutio coniugii dupplex ÷. Una ante peccatum
adofficium. alia post peccatum ad remedium.
Prima ut natura multiplicaret᷑. scd̾a ut natura
exciꝑet᷑ ⁊ uicium cohiberetur. Prima institutio
coniugium ꝓposuit in fedẽ dilectionis. ut in eo
sacramentum eẽt societatis que in spũ constat
int̃ dm̃ ⁊ ammam. officium autem conuigii in
cõmixtione carnis ꝓposuit ut in eo sacramentum
eẽt societatis que in carne fut᷑a erat int̾ xp̃m ⁊¬
eccłiam. Scd̾a institutio comugium infedere
dilectionis sancauit ut ꝑ eius bona id qđ in car¬
nis cõmixtione infirmitatis erat ⁊ delicti excu¬
saretur. officium autẽ coniugii incõmixtione
carnis concessit ut in eo p̃t̃ gn̾is multiplicatio¬
nem gn̾antium infirmitas exciꝑetur. Quare
autem institutum sit coniugii sacramentum
apłs innuit ubi uirum unaginem di ẽẽ ac ꝑ
hoc quodammͦ mulierem anime rõnalis cypum
portare ostendit. Quare item institutum sit pͥmo

Expanded text:
Institutio conjugii duplex est. Una ante peccatum ad officium, alia post peccatum ad rPrima ut natura multiplicaretur; secunda ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectionis, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in commistione carnis proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis quod in carne futura erat inter conjugium in foedere dilectionis sancivit, ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti excusaretur; officium autem conjugii in commistionem carnis concessit, ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur . Quare autem institutum sit conjugii sacramentum apostolis innuit, ubi virum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare iterum institutum sit primo
Abbreviated transcription (Latin):
si illa ñ ad fuerit sincerius. Qpͦ peccatũ
cõpula carnis in coniugio admittit᷑ : indulgen¬
tie mag̃ ÷ ⁊ cõpassionis. ne uicium c̃cupisen¬
tie qđ in humana carne pͦ peccatũ radicauit.
turpius in omnẽ excessum ꝓfiueret. si nusquã
licite excipi potuiss. Qͥd sit coniugiũ.¬
ii. Qxid̃am hoc inͦ coniugiũ diffiniendum
putauerunt. ut dicerent coniugium eẽ consensum
mascłi ⁊ femine indiuidualẽ uite consuetudinẽ reci¬
nentem. Cui diffinitioni legitimum adiungere
oportet. quia si consensus mascłi ⁊ femine legitimꝰe
hoc ⁊ legitune ⁊ iut̃ ꝑsonas legitimas faclus ñ fuerit:
coniugium ineo consetrari ñ pot̃. Legitumnas aũ

Expanded text:
si illa non affuerit sincerius. Quod enim possi illa non affuerit sincerius. Quod enim post peccatum copula carnis in conjugio admittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit, turpius in omnem excessum proflueret, si nusquam licite excipi potuisset. DOMINIus. Quidam hoc modo conjugium diffiniendum putaverunt, ut dicerent « conjugium esse consensum masculi et feminae individualem vitae consuetudinem retinentem. » Cui diffinitioni « legitimum » adjungere oportet; quia si consensus masculi et feminae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo consecrari non potest. Legitimas autem
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s sponsus dr̃. ⁊ anima rõnalis sponsa uocat᷑: aliqͥd
ꝓfecto int̃ dm̃ ⁊ animã ⁊ cuuis id quo d in coniugio
int̃ mascłm ⁊ feminam constat sacramentũ ⁊ imago
ẽ. Et forte ut exp̾ssius dicatur. ipsa societas que
ext̾̃ius inconiugio pacto fedis seruat᷑. sacramertũ:
⁊ ipsius sacramentum res ÷ dilectio mutua a nimoꝵ
que ad inucem in societatis ⁊ feqis coniugalis uin¬
cło custoditur: ⁊ hec ipsa rursum dilectio qua
masculus ⁊ femina inscĩtate coniugii animis
uniuntur. sacramentum ⁊ ⁊ signum illius diledi¬
ouis qua dͥs rõnali anime intus ꝑ infusionẽ gr̃e
sue ⁊ sp̃c sui participationẽ conungit᷑. Copula
gͥ carnis que ante peccatum in coniugio officiũ
fuit. ⁊ pͦ peccatũ in eodem ꝓremedio concessa ÷.
sic utͣbiq conugio adiungit᷑. ut  coniugio
ipsa sit ñ conuigium ex ipsa. Nam ⁊ añ ipsã
conugium uerum ÷. ⁊ sine ipsa scm̃ eẽ potelt.
tc̃ quiđ si illa ñ adeẽt infructuosius. nc̃ aũt

Expanded text:
s dicitur, et anima rationalis sponsa vocatur, aliquid profecto inter Deum et animam est, cujus id quod in conjugio inter masculum et feminam constat, sacramentum et imago est. Et forte ut expressius dicatur ipsa societas et quae exterius in conjugio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societatis et foederis conjugalis vinculo custoditur. Et haec ipsa rursus dilectio, qua masculus et femina in sanctitate conjugii animis uniuntur, sacramentum est; et signum illius dilectionis uqa Deus rationali animae intus per infusionem gratiae us sui participatione conjungitur. Copula igitur carnis quae ante peccatum in conjugio officium fuit, et post peccatum in eodem pro remedio concessa est, sic utrobique conjugio adjungitur, ut cum conjugio ipsa sit, non conjugium ex ipsa. Nam et ante ipsam conjugium verum est, et sine ipsa sanctum esse potest: tunc quidem si illa non adesset infructuosius, nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ci Momiua sacramenta post peccatũ
& propt̾ peccatum sumpseri nt exordiũ:
solum coniugii sacramentum etiam
ante peccatum legitur institutum. non tñ ad reme¬
dium. s adofficium. In coniugio autem hec pͥmũ
considanda sunt ⁊discernenda. Origo ⁊ insticutio.
coniugium eẽ decreuit. qñ mulierem ad ppaga¬
tionem gn̾is humani homini adiutorium fecit.
Adam quoq insp̃u cognoscens adquẽ usum mulier
facta eẽt. cum adducta fuiss adeum dixit. Hoc
nunc os exossib meis: ⁊ caro de carne mea.  pt̃
hoc relinquet homo patrem suum ⁊ matrẽ suam
⁊adherebit uxori sue. ⁊erunt duo in carne una.

Expanded text:
 omnia sacramenta post peccatum et propter peccatum sumpserint exordium, solum conjugii sacramentum etiam ante peccatum legitur institutum; non tamen ad remedium sed ad officium. In conjugio autem haec primum consideranda sunt et discernenda, origo et institutio, conjugium esse decrevit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset ad eum dixit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaereb
Abbreviated transcription (Latin):
e hoc similit̃ beatus auo sic ait. Antiquis cem¬
uib: cum adhuc salitis nr̃e nusterium uelaretur.
sti officio ꝓpagandi nuptias ꝯͣhebant. ñ uicti libi¬
me s ducti pietate. qui multo facilius ꝯciuere
sseit ⁊ uellent. Utebantur tñ coniuigib ⁊ płes
n iuro hr̃e licebat. Quas castiꝰ habebat quã nc̃
im quili bet istoꝵ. inquib uidemꝰ qdđ scd̃m ue

Expanded text:
De hoc similiter beatus Augustinus sic ait. Antiquis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate, qui multo facilius continere possent et vellent. Utebantur tamen conjugibus et plures uni viro habere licebat, quas castius habebat quam nunc unam quilibet istorum in quibus videmus, quod se
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ heresis ⁊ peccatum ipsa ordinatio eoꝵ ÷.
Merito gͥ insuis ordinib nõ suscipiunt᷑: qm̃
in ipsis ordinib peccauerunt. Sciendum
si ÷ qđ a simoniacis nescientes ordinantur.
qr eos catholicos nõ simoniacos putant. sp̃ua-¬
lem gr̃am ꝑmuusterium illoꝵ accipiunt:
si erraus illoꝵ cuiꝰ conscii nõ fuerant: par¬
randa pecuniam offerunt: etiã a catholicis
orinati simoniaci existunt. S dicis inichi
qͦmͦ ã sunoͦniaco ordinatus ꝑ impositionem
dare potest qđ ũ ht̃ : ita simoniatꝰ qđ non
lit̃ dare potest. ⁊ uere dare potest his qui
digni sunt acciꝑe. ꝑ mninisterium en im
illius datur: ñ ꝑmeritũ. Iõ his qͥ erroris
illius participes non sunt. ⁊ culpe conscũ ñ existũt
grã ꝑ illum datur. abillo ñdat᷑. Minister ma-¬
lus ÷ largitor bonus. Eñ minist̾ ÷. Sĩc here¬
ticus. siue alius quilibet malus minister. malus

Expanded text:
vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eorum est. vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eorum est. Merito igitur in suos ordines non recipiuntur, quoniam in ipsos suos ordines peccaverunt. Sciendumi a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium illorum accipiunt, si erroris illorum cujus conscii non fuerant parranda pecuniam offerunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per impositionem dare potest quod non habet: ita simoniacus quod non habet dare potest; et vere dare potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideo iis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus