comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ. ẽ. a catholica doctrina
⁊inimicũ grẽ xp̃i : ut nisi hoc
obiectũ sibi anathe matizass&:
ipse inde anathematizatꝰ exiss&.
Ua fallacit̃ eũ anathematiz asse
posteriores eiꝰ indicant libri: in
quib omĩno nichil aliud defen¬
dit quã grãm di scđ̾m merita
nr̃a dari. Talia ergo de scriptu.¬
ris colligunt: quale.ẽ. hoc unũ
qđ pauło ante dixi. Conuerti.¬
mini adme: ⁊ conuertar ad uos.
Ut scd̃m meritũ conuersionis
nr̃ȩ ad dm̃: detur gr̃a eiꝰ. in qua
adnos ⁊ ipse conuertit᷑. Nec at.¬
tendunt qui hoc sentiunt: quia
tũ conuerte nos. Et ds̃ tu conu̾-¬
tens uiuificabis nos : ⁊ conu̾ite
modi alia quȩ cõmemorare lon¬
gum. ẽ. Nam & uenire ad xp̃m
quid ÷ aliud nisi ad eũ credendo
conuerti : Et tam̃ ait. Nemo po¬
test uenire adme: nis datum
fuerit ei a patre meo. Idem quod
scriptũ ẽ in libroscđo paralypo¬
menon. dñs uob̾cũ cũ uos estis
cũ eo: & si quesieritis eũ inueni

Expanded text:
alienum est a catholica doctrina alienum est a catholica doctrina et inimicum gratiae Christi, ut nisi hoc objectum sibi anathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis nostrae ad Deum, detur gratia ejus, in qua ad nos et ipse convertitur. Nec attendunt qui hoc sentiunt, quia tum, converte nos ; et, Deus, tu convertens vivificabis nos; et, Converte modi alia, quae commemorare longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et s
Abbreviated transcription (Latin):
qđ oratur accipit᷑ : Si enĩ dixiss&e
saluator nr. uigilate ne intretis
intẽptationẽ: ad monuisse tantũ¬
modo uideret᷑ hominis uoluntatẽ.
Cũ uero addidit ⁊ orate: ostendit
dm̃ adiuuiare. ne intret᷑ intẽptati.¬
onẽ. Dictũ ẽ lib̾o arbitrio. Fili.
noli deficere a disciplina dñi. Et
dñs dic̃. Ego rogaui ꝓ te petre:
ne deficiat fides tua. Homo ergo
timini adme ⁊ conuertar aduos:
unũ horũ uidet᷑ ẽẽ nr̃ȩ uolunta¬
tis. id ẽ. ut conuertamur ad eum.
alterũ uͦ ipsius grẽ. idẽ. ut etiã
pse conuertat᷑ ad nos. Ubi possunt
putare pelagiam suã obtinere
sententiã : qua dicunt grãm dei
scdm merita nr̃a dari. Qd quidẽ
moriente hoc ẽ. in ꝓuintia palesti.¬
na in qua ẽ. ciuitas ierłm : cum
ipse pelagius ab ep̃is audiretur.
affirmare ñ ausus ẽ. Nam int̾
cetera quȩ illi obiecta st̃ : ⁊ hoc
obiectũ est. qđ dicer& gr̃am dĩ
sodm merita nr̃a dari. Q uodsic

Expanded text:
quod oratur accipitur? Si enim dixisset quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo timini ad me, et convertar ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse convertatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic
Abbreviated transcription (Latin):
te : nisi adiuuoe sp̃s gr̃e. Hoc
ẽ qđ dicit ille ipse doctor gen¬
tiũ : aculeus aut̃ mortis. ẽ. pec¬
catũ. turtꝰ uero peccati lex. Ecce
unde dicit homo. Uolo legis
seruare mandatũ. sed uirtute
ꝓdest. nisi grã succurrente. fiat qdͥ
ipse apłs secutus adiunxit: Nã et¬
cũ dixiss&e uirtꝰ peccati lex: continuo
subiecit. grãs aut̃ do: qui dat nob̾
⁊ uictoria qua peccatũ uincitur :
nichil. ẽ. aliud quã dĩ donũ. in isto
certamine adiuuantis liberũ arbi.¬
gister. Uigilate ⁊ orate : ne intrets
intẽptationẽ. Ergo unꝰ quisq contͣ
suã concupiscentiã dimicans: or&
ne intr& in temptationẽ. Id ẽ n
sit ab illa abstractꝰ ⁊ illectꝰ. N o
aut̃ intr& intẽptationẽ: si uolui.¬
tate bona uincat concupiscentiã
malã. Nec tam̃ sufficit arbitrium
uoluntatis humanȩ. nisi adño
iuctoria concedatur orandi. ne
intr& intẽptationẽ. Quid uero eui¬
dentius quã di ostenditur grã ubi

Expanded text:
te, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc te, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis et victoria, qua peccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantis liberum arbigister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
alius autͣ sic. Nunquid tã multa
quȩ p̃cipiunt᷑ in lege dĩ. ne forni¬
cationes & adulteria cõmittant᷑.
indicant aliud quã liberũ arbi¬
triũ.: Neq enĩ p̃ciperent᷑: nisi
homo haber&e ꝓpriã uoluntatẽ.
qua diuinis p̃ceptis oboedir&.
Et tam̃ donũ dĩ est: sine quo
seruari castitatis p̾cepta ñ posst̃.
Unde ait ille in libro sapientiȩ.
Cum scirẽ quia nemo ẽẽ potest
continens : nisi ds d&. Et hoc
ipsũ erat sapientię scire : ouiꝰ
eẽt hoc donũ. Ut aut̃ ista non
seruent᷑ castitatis sca mandata:
unusquisq tẽptatur a concupis¬
centia sua abstractꝰ & illectus.
Ybi si dixerit uolo seruare. sed
uincor a concupiscentia mea:
respondit scriptura lib̾o eiꝰ arbi¬
trio: qđ iam suꝑius dixi. Noli
uinci amalo: sed uince in bono
malũ. Quod tam̃ ut fiat: ad¬
uiuat grã. Quȩ nisi adiuuerit:
nichil e̾rit lex. nisi uirtꝰ peccati.
Auget᷑ enĩ concupiscentia ⁊ ma-¬
iores uires accipit lege ꝓhiben¬

Expanded text:
 sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohiben
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si tradidero corpꝰ meũ ut ardeã.
caritatẽ aut̃ non habeã : nichil
mͥ ꝓdest. Caritas magnanima
est. benigna. ẽ. Caritas ñ emu¬
latur. ñ agit ꝑperã: ñ uflatur.
ñ dehonestatur. ñ querit quȩ sua
sunt. Non irritat᷑. ñ cogitat ma¬
lũ. ñ gaud& suꝑ iniqͥtatẽ: con¬
gaudoe autẽ ueritati. Omĩa to¬
lerat. om̃ia credit. om̃ia sꝑat.
om̃ia suffert: caritas nunquã
cadit. Et paulo post. M anet
inqͥt fides. spes. caritas. tria hȩc.
maior aut̃ hoꝵ caritas. Secta.¬
mini caritatẽ. Itẽ dic̃ ad galathaᷤ.

Expanded text:
 si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Charitas magnanima est, benigna est: charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad
Abbreviated transcription (Latin):
grã: iã ñ ẽ grã. Quomodo. ẽ. ergo
Anforte uitã ȩt̾̃nã non dixit apłs
grãm: Immo uerosic dixit: ut
negari omĩno ñ possit. Nec intel¬
lectorẽ acutũ: sed tantũ modo in¬
tentũ desidat auditorem. Cũ eñ
dixiss& stipendiũ peccati mors.
dissolui: nisi intelligamꝰ ⁊ ipsa bona
oꝑa nr̃a quib ȩt̾na redditur uita:
ad dĩ grãmꝑtinere. Propt̃ illud qđ
ait dñs iħs. Sine me nichil potestis

Expanded text:
est ergo An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra quibus aeterna redditur vita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ alibi ait. Miscłiam consecutꝰ su
ut fidelis eẽm. Non enĩ dix̃ mise¬
ricordiã consecutꝰ sũ. quia fidelis
erã. sed ut fidelis eẽm. Hinc osta¬
dens etiã ipsam fidẽ haberi. nisi
dño miserante ñ posse : ⁊ eẽ do¬
nũ di. Qđ aptissime docet diceis¬
Grã salui factiestis ꝑfidẽ: & hoc ñ
ex uob̾ sed dĩ donũ. ẽ. Possent enim
dicere ido accepimꝰ grãm: quia cre.¬
didimꝰ tanꝗͣ sibi fidẽ tribuentes.
grãm dõ. Propt̾ hoc apłs cũ dixis.
set ꝑfidẽ: ⁊ hoc inquit ñ ex uob̾.
sed di donũ ẽ. Rursus ne diceret̃¬
se suis oꝑib donũ tale meruisse:
continuo subiecit. Non exoꝑib ne
forte quis extollatur. Non quia ne.¬
auit aut euacuauit oꝑa bona:
cum dicat dm̃ unicuiq reddere

Expanded text:
iam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicensGratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo accepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit in altũ. captiuauit caꝑti¬
uitatẽ : dedit dona hominibus.
Si gͦ di dona sunt bona merita
tua: ñ ds̃ coronat merita tua
tanꝗͣ merita tua. sed tanꝗͣ dona
merita apłi pauli : quib dixit
ipsius id.ẽ. ex ipso ei cõparata : añ
dona sint di. Bonũ inquit certam̃
certaui curfũ consũmaui: fidem
seruaui. Primo istabona oꝑa si
ñ ea p̃cessissent cogitationes bonȩ:
nulla ẽẽnt. Attendite itaq quid
de ipsis cogitationib dicat. Ait
enĩ scribens ad corinthios. Non
entia nr̃a ex do. ẽ. Deinde singula
inspiciamus. Bonũ inqͥt certam̃
certaui. Quero qua uirtute cer-¬
tauerit. Utrũ quȩ illi ex semo¬
ipso fuerit: an quȩ de suꝑ data
sit. Sed absit ut tantꝰ doctor gentiũ¬
ignorauerit legẽ đi. cuiꝰ uox est
in deuteronomio. Ne dicas in cor.¬
de tuo fortitudo mea ⁊ potentia
manꝰ meȩ fecit mͥ uirtutẽ magnã
hanc: sed memoraberis dñi d̃i tui
quia ipse tͥ dat fortitudinẽ. facere

Expanded text:
ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam donmerita apostoli Pauli, quibus dixit ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non entia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Utrũ aut̃ legerimꝰ in libris sc̃is
grãm ꝓ grã forsitan queritis. Sed
habetis euangłiũ scđm ioħem tanta
luce clarissimũ. ubi ioħes baptista
de dño xp̃o dicit. Nos oñs ex ple.¬
nitudine eiꝰ accepimꝰ: & grãm pro
grã. Ex eiꝰ itaq plenitudine acce¬
pimꝰ ꝓ modulonr̃o. tanꝗͣ particu.¬
las nr̃as : ut bene uiuamꝰ: Sic̃ dẽ
partitꝰ ẽ m̃surã fidei: quia unus¬
quisq ꝓpriũdonũ hab& ado. alꝰ

Expanded text:
. Utrum autem legerimus in Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam ds̃ manifestissime ostendit.
non ꝓpt̃ eoꝵ aliqua bona merita.
sed ꝓpt̾ nom̃ suũ ista facere ubi
istł: sed ꝓpt̾ nom̃ meũ scm. quod
ꝓfanastis ingentib quo intrastis
illuc. Et sc̃ificabo nomen meum
magnũ: qđ ꝓfanatũ ẽ ingentib.
quod̾ ꝓfanastis in medio eoꝵ: et
scient gentes quia egosum dñs

Expanded text:
prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum; et scient g
Abbreviated transcription (Latin):
sed sp̃u di uiui. Non intabulis la¬
pideis. sed intabulis cordis carna¬
libus. Quod ñ ido dictũ putemꝰ.
ut carnalit̃ uiuant. qui debent
spiritalit̃ uiuere: sed quia lapis
fine sensu ẽ. cui cõparatũ est cor
durũ. cui nisi carni sentienti: cor
intelligens debuit cõparari. Sic
enĩ hoc dr̃ ꝑ ezechielem ꝓpħam.
Et dabo eis inquit cor aliud: ⁊
sp̃m nouũ dabo eis. Et euellã cor
lapideũ de carne eoꝵ. ⁊ dabo eis
cor carneũ. ut in p̃ceptis meis am¬
bulent : ⁊ iustificationes meas ob.¬
seruent. & faciant eas. ⁊ ert̃ mͥ
in popłm : & ego ero eis indm̃ dic̃
dñs. Nunqͥd ergo possumꝰ nisi
absurdissime dicere bonũ meri-¬
tũ bonȩ uoluntatis in homine
p̃cessisse. ut auelleret᷑ ab eo cor
lapideũ. Quando quidẽ ipsum
cor lapideũ ñ significat nͥ durissi¬
mam uoluntatẽ. & ad uersus dm̃
om̃ino inflexibilẽ. Pbi enĩ p̃cedit

Expanded text:
n in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit
Abbreviated transcription (Latin):
ficam᷑ totadie. de putati sumꝰ ut
oues occisionis : subiecit atq ait.
Sed in his om̃ib suꝑ iuncimꝰ. per
eũ qui dilexit nos. Non ergo ꝑ
nos : sed ꝑ eũ qui dilexit nos.
Deinde dixit: cursũ consũ maui
Sed ille hoc dixit: qui alio loco
dicit. Igitur ñ uolentis neq cur.¬
rentis : sed miserentis. ẽ. đi. quȩ
sententia nullo modo potest etia
sic conu̾ti: ut dicat᷑ ñ miserentis
di. sed uolentis ⁊ currentis. ẽ. ho.¬
minis. Quis quis enĩ hoc ausus

Expanded text:
tificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis eni
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc uerbuĩ qđ ñ ab om̃ib ca¬
pitur. ab aliquib capiat᷑: & dei
donũ .ẽ. ⁊ liberũ arbitriũ. De
ipsa quoq pudicitia coniugali:
nẽpe apłs ait. Quod uult faciat:
ñ peccat. nubat. Et tam̃ etiã hoc
di donũ ẽ : dicente scriptura.
Ad ñõ iungitꝰ᷑ mulier iuro. Ideo
doctor gentiũ & pudicitiã con-¬
uigalẽ ꝑ quã ñ fuint adulteria.
& ꝑfectiorẽ contiuentiã ꝑ quã
nullus concubitꝰ querit᷑. suo ser¬
mone cõm̃dans. & hoc illud do.¬
num di eẽ monstrauit: scribens
ad corinthios. ⁊ admonens con¬
uiges ne se inuicẽ fraudent.
Quoscũ admonuiss&: adiecit.
Yellẽ aut̃ om̃s homines ẽẽ: sic̃
me ipsũ. Quia utiq ipse ab om̃i
concubitu continebat. Et conti

Expanded text:
ut hoc verbum, quod non ab omnibus caut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ in homine liberũ uoluntatis
arbitriũ. sic etiã de grã dĩ sine qͣ
nichil boni agere possumꝰ : quȩ
sint diuina testimonia uideamus.
Ac primũ de ipsa ura ꝓfessione
aliqiuid dicamꝰ. Neq enĩ congre¬
gar& uos ista societas in qua con¬
tinent̾ iuuitis : nͥ uoluptatẽ con¬
iugalẽ contẽpneretis. Hinc aut̃
dño loquenti cũ dixissent discipłi.¬
si talis . ẽ. causa homini cũ uxore.
ñ expedit nubere: respondit eis.
Non om̃s capiunt uerbũ hoc: sed
quib datũ ẽ. Nunquid ñ liberũ
arbitriũ tiuothei est exhortatꝰ
apłs dicens. contine te ipsum :
Et in hac re potestatẽ uoluntatis
ostendit : ubi ait. Non habens
necessitatẽ. potestatẽ aut̃ habeis
sue uoluntatis: ut seruet uir¬
gi̾itatẽ suã. Et tam̃ ñ om̃s ca-¬
p̾iunt uerbũ hoc: sed quib da.¬
tũ ẽ. Quib enĩ non ẽ. datũ: aut
nolunt. aut implent quod uolt̃.
Quib aut̃ datũ ẽ: sic uolunt
ut impleant qđ uolunt. Itaq

Expanded text:
s arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipSi talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque,
Abbreviated transcription (Latin):
neq insinistrã. Hoc ẽ nec sic de.¬
fendatis liberũ arbitriũ. ut ei
bona oꝑa sine di grã tribuatis.
nec sic defendatis grãm. ut quasi
de illa securi: mala oꝑadiligatis.
Qđ ipsa grãd̾i. auertat a uo̾bis
Taliũ quippe uerba sibi propo.¬
nens apłs ait. Quid ergo dicemꝰ.
ꝑmanebimꝰ in peccato. ut gratu
abund&e : Atq his uerbis homi¬
nũ errantiũ ⁊ dĩ grãm ñ intelligu¬
tiũ: respondit utꝰ debuit dicens
Absit. Si enĩ mortu sumꝰ peccato.
quomodo iuuemꝰ in eo: Nichil
diei potiit breuius ⁊ meliꝰ. Quid
enĩ nob̾ grã dĩ utilius confert in
hoc p̃senti scło maligno. nisi ut
moriamur peccato : Ac per hoc
ipsi grẽ inueniet᷑ ingratus. qui
ꝓpr̃ illam uult iuuere in peccato.
ꝑ quã morim̾ peccato. Ds aut̃ qui
diues. ẽ in muiscđia: doe uob̾ & sanu
saꝑe.⁊usq infinẽ ꝓficient̃ in bono
ꝓposito ꝑmanere. Hoc pro uobis.
hoc ꝓnob̾. hoc ꝓ om̃ib qui uos

Expanded text:
neque in sinistram\', hoc est nec sic deneque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus pquomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. CCLXXXIdiues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur ei. Quomodo gͦ ñ uis
ut declinemꝰ ad dextrã: secutus
adiunxit. Ipse aut̃ rec̾tos faciet
cursus tuos: it inera aut̃ tua in
pace ꝓducit. Sic ergo intellige
qđ tibi p̃ceptũ ẽ. Rectos cursus
fac pedib tuis ⁊ uias tuas dirige:
ut noueris cũ hoc facis adño dõ
tibi p̃stari ut hoc facias. Et non
declinabis ad dext̾am: quãuis
ãbules in uiis dextris. Ñ confideis
inuirtute tua: ⁊ ipse erit uirtꝰ
tua. qui rectos faciet cursꝰ tuos:
⁊ itinera tua inpace ꝓducet.
Qua propt̃ dilectissimi quicũq
dicit uoluntas mea mͥ sufficit
ad facienda oꝑabona: declinat
in dext̾am. Sedrursus illiqui
putant bonã uitã eẽ deserendã.
quando audiunt sic dĩ grãm
p̃dicari. ut credat᷑ ⁊ intelligat᷑
uoluntates hominũ ipsa ex
malis bonas facere. ipsa etiã
quas fecerit custodire.⁊ ꝓpt̾ea
dicunt faciamꝰ mala ut ueniant
bona: insinistrã declinant. Do
uob̾ dixi. ñ declinetis in dexcerã

Expanded text:
diceretur ei: Quo modo ergo non uis, diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fecit uias dextras. id. ẽ. uias
iustoꝵ. quȩ sunt utiq oꝑabona:
quȩ p̃parauit ds̃ sicut dicit apłs
ut in illis ambulemꝰ: Uias autem
sinistras ꝑuersas. idẽ. uias impioꝵ
ñ utiq nouit: quia ñ eas ipse fec̃
homini. sed homosibi. Propt̃ qđ
dicit. Odi aut̃ ego ꝑuersas uias
maloꝵ: ipsȩ sunt asinistris. Sed
respondet᷑ nob̾. Cur ergo dixit
ne declines in dexterã neq insinis¬
trã. cũ potius dicere debuisse ui¬
deatur. tene dext̾am. ⁊ ne declines
insinistrã: Si bone sunt uiȩ quȩ
a dextris sunt: cur putamus nisi
quia ita sunt uiȩ bonȩ quȩ adex.¬
tris st̃. ut in dexterã tam̃ declina¬
re ñ sit bonũ : Declinare quippe
ille.ẽ. in telligendꝰ in dext̾am : qͥ
bona ipsa oꝑã quȩ ad uias dextras
ꝑtinent. sibi uult assignare ñ dõ.
Ft id̾o cũ dixissoe uias enĩ quȩ a
dextris st̃ nouit ds̃.: ꝑuersȩ aut̃
sunt quȩ asinistris sunt. tanquã

Expanded text:
ipse fecit vias dextras, id est, vias ipse fecit vias dextras, id est, vias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
nare in dext̾am neq in sinistram.
quãiuis laudent᷑ iue quȩ adextris
sunt: ⁊ uituꝑent᷑ quȩ st̃ a siustris.
Hoc ẽ eni ꝓpt̃ qđ addidit. Auerte
aut̃ pedẽ tuũ auia mala: hoc est
a sinistra quod manifestat in con¬
sequentib dicens. Uias aut̃ quȩ
a dextris sunt nouit ds̃: ꝑuerse
aut̃ sunt. quȩ a sinistris sunt.
Eas itaq uias ambulare de bemus:
quas nouit ds̃. De quib in psalmo
legit᷑. Nouit dñs uiã iustoꝵ. ⁊ uia
ĩpioꝵ ꝑibit. Hanc enĩ ñ nouit
dns: quia sinistraẽ sicut dicturꝰ
ẽ. etiã illis ad sinistr̃a constitutis.
Non noui uos. Quid ẽ. aut̃ qđ ille
ñ nouit qui utiq nouit om̃ia siue
bona hominũ siue mala: Sed quid
ẽ. non noui uos: Nisi tales uos ego
ñ feci. Quẽ ad modũ illud quodꝰ
dictũ. ẽ de ipso dño iħu xp̃o: quia
ñ nouerat peccatũ. Quid ẽ: Insi
ñfecerat: Ac ꝑ hoc qđ dictũ ẽ. uias
quȩ adext̾ris sunt nouit dñs. quo¬
modo intelligendũ ẽ: nisi quia

Expanded text:
tram, quamuis laudentur uiae, quae a dextris sunt, et uituperentur, quae sunt a sinistris. hoc est enim, propter quod addidit: Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itaque uias ambulare debemus, quas nouit deus, de quibus in psalmo legitur: Nouit dominus uiam iustorum et uia impiorum peribit. hanc enim non nouit dominus, quia sinistra est, sicut dicturus est etiam illis ad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domino Iesu Christo, quia non non u era t peccatum, quin fecerat? Ac per hoc quod dictum est, Vias quae a dextris sunt, novit Dominus, quomodo intelligendum est, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ dicit quod in lege dñi fuit
uoluntas eiꝰ: Nonne satis indicat
uoluntate sua hominẽ indi lege
consistere : Deinde tã multa man.¬
data quȩ ipsã quodãmodo nomi.¬
natim conueniunt uoluntatem:
sicut. ẽ. noli iunci amalo. ⁊ alia simi.¬
lia sicut sunt. Nolite fieri sic̃ equus
⁊ mulus quib si.ẽ. indellectꝰ. Et
noli repellere consilia matris tuȩ.
et noli eẽ sapiens apđ te ipsũ: &
noli deficere a disciplina dñi. ⁊ noli
negligere legẽ: ⁊ noli abstiuere
bene facere egenti. ⁊ noli fabricare
in amicũ tuũ mala: & noli inten¬
dere fallaci mulieri. ⁊ noluit intel¬
ligere ut bene agerde. Et noluert̃
ac̃ciꝑe disciplinãm. Et innumera¬
bilia talia in ueterib libris diui¬
noꝵ eloquioꝵ. quid ostendunt¬
nisi liberũ arbitriũ uoluntatis hu-¬
manȩ : In libris etiã noius euange.¬
licis ⁊ apłicis. quid aliud ostendit᷑
ubi dr̃. Nolite uob̃ condere thesau-¬

Expanded text:
Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit Psalmus dicit, quod in lege Domini fuit voluntas ejus ? nonne satis indicat voluntate sua hominem in lege Dei consistere? Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt accipere disciplinam : et innumerabilia talia in veteribus Libris divinorum eloquiorum quid ostenduntnisi liberum arbitrium voluntatis humanae? In Libris etiam novis evangelicis et apostolicis quid aliud ostenditur, ubi dicitur, Nolite vobis condere thesau
Abbreviated transcription (Latin):
Peccatũ uero cũ consũ matum
fuerit: generat mortẽ. Itẽ de
ipso dõ se excusare uolentib:
respond& liber ꝓuerbiorum
salomonis. Insipientia uiri uio.¬
lat uias eiꝰ : dm̃ aut̃ causatur
incorde suo. Et liber eccłasticꝰ
dic̃. Ne dixeris quia ꝓpt̃ diim
recessi: quȩ enĩ odit ne facias.
Ne dixeris quia ipse me induxit.
Non enĩ opꝰ hab& uiro peccatore.
Ome execram̃tũ odit dñs. ⁊ ñ ẽ
amabile tim̃tib eũ. Ipse abinitio
fec̃ illũ: ⁊ reliquit illũ in manu
consilii sui. Si uolueris conseruabis
mandata: & fidẽ bonã placiti.
Apponit tͥ ignẽ ⁊ aquã: ad quod.¬
ciiq uolueris extende manũ tuã.
In conspectu hominis uita ⁊ mors
Et qđ cũq petierit: dabit᷑ ei. Ecee
aꝑtissime uidemꝰ : exp̃ssum liberũ
humanȩ uoluntatis arbitriũ. Quo
illud. qđ tam multis locis omnia
mandata sua custodiri ⁊ fieri iuba
ds̃: Quomͦ iuboe. si non ẽ liberum
arbitriũ : Quid beatꝰ ille de quo

Expanded text:
o cum consummatum fuerit, generat mortem . Item de ipso Deo se excusare volentibus, respondet liber Proverbiorum Salomonis: Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo. . Et liber Ecclesiasticus dicit: Ne dixeris, Quia propter Dominum recessi: quae enim odit non facias. Ne dixeris, Quia ipse me induxit: non enim opus habet viro peccatore. Omne exsecramentum odit Dominus, et non est amabile timentibus illum. Ipse ab initio fecit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui. Si volueris, conservabis mandata, et fidem bonam placiti. Apponit tibi ignem et aquam; ad quodcumque volueris extende manum tuam. In conspectu hominis vita et mors, et quodcumque placuerit dabitur ei . Ecce apertissime videmus expressum liberum humanae voluntatis arbitrium. 4. Quid illud, quod tam multis locis omnia mandata sua custodiri et fieri jubet Deus? quomodo jubet, si non est liberum arbitrium? Quid beatus ille, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
ui. ñ intellexi: uoluntas con¬
uenit᷑ humana. ubi dr̃. Nolite
eẽ sic̃ equus ⁊ mulus: qͥb non ẽ
intellectꝰ. Quãuis peior appare¬
at: de quo dictũ .ẽ. Uerbis non
em̃dabitur seruus durꝰ. Si enĩ¬
& intellexerit: ñ obaudiet.
Quando aut̃ dic̃ homo ñ possũ

Expanded text:
ui", ,,non intellexi", uoluntas conui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum
Abbreviated transcription (Latin):
digna plagis: uapulabit pauea.
Seruus aut̃ qui scit uoluntatem
dni sui ⁊ fac̃ digna plagis. uapu-¬
labit multa: Ecce ubi ostendit
grauius peccare hominẽ scientẽ:
quã nescientẽ. Nec tam̃ ido con-¬
fugiendũ. ẽ. ad ignoranciȩ tene¬
bras : ut in eis quisq requirat
excusationẽ. Aluid. ẽ. enĩ nescisse:
aliud scire noluisse. Uoluntas
quippe arguit᷑: in eo de quo dr̃.
Noluit intelligere ut bene age-¬
ret. Sed & illa ignorantia quȩ
ñ ẽ eoꝵ qui scirẽ nolunt. sed
eoꝵ qui tanꝗͣ sumplicit̾ nesciunt:
neminẽ sic excusat. ut sempit̃no
igne ñ ardeat: si ꝓpt̾ea ñ credi-¬
dit. quia ñ audiuit omĩno qͥd
oreder&e. Sed fortasse ut mitius
ardeat. Non enĩ sine causa dic¬
tũ ẽ: effunde irã tuã in gentes
quȩ te ñ nouert̃. Et illud quod
ait aꝑłs. Cũ uenerit in flãma
ignis dare iundictã: in eos qui
ĩgnorant dm̃. Ueruntam̃ ut
hãbeamꝰ ⁊ ipsam scientiã: ne
dicat unꝰ quisq nesciui. ñ audi.¬

Expanded text:
digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audi
Abbreviated transcription (Latin):
Atq ut ostend& ⁊ liberũ arbi.¬
triũ: mox addidit. Et grã eius
inme riacua ñ fuit. sed plus
om̃ib illis laboraui. Hoc enim
liberũ arbitriũ homuus exhor¬
datur ⁊ in aliis quib dicit. Ro.¬
gamus ne inuacuũ grãm dei
suscipiatis. It quid enim eos
rogat. si grãm sic susceperunt.
ut ꝓpriã ꝑderent uoluntatẽ :
Tam̃ ne ip̃sa uoluntas sine gr̃ã
di putet᷑ boni aliquid posse. con¬
tinuo cũ dixiss&e grã eiꝰ in me
uacua ñ fuit. Sed plus omnib
illis laboraui: subiun xit atq
ait. Non ego aut̃: sed grã dei
mecũ. Id ẽ non solus sed gr̃a dĩ
meoũ. ac ꝑ hoc nec grã deisola.
nec ipse solus: sed gra dĩ cum
illo. Ut aut̃ de celo uocaretur.
⁊ tã magna ⁊ efficacissima uoca¬
tione conuerteret᷑: grã dĩ erat
sola. quia merita eiꝰ erant mag¬
na sed mala. Deniq ⁊ alibi dicit
ad timotheũ. Collabora euan
gelio. sodm uirtutẽ dĩ saluos
nos facientis: ⁊ uocantis uocati.¬

Expanded text:
Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si grut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset: Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collagelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocati
Abbreviated transcription (Latin):
orbis ep̃os missũ. & qđ posteriore
concilio plenario totius africȩ com̃
ipsũ errorẽ breuit̃ constituimꝰ:
⁊ supͣ memoratũ librũ meũ quẽ
modo aduos scripsi. hec omnia
⁊ inp̾sentia legimꝰ cũ ipsis. ⁊ per
eos misimꝰ uobis. Leguꝰ eis etiã
librũ beatissimi mar̃tyris cipri¬
ani. de oratione dñica. ⁊ ostendi¬
nus quẽa dmodũ docuerit omĩa
quȩ ad mores nr̃os ꝑtinent. quib
recte uuumꝰ a patre nr̃o qui in
cęlis. ẽ. ẽẽ poscenda: ne de libo
p̃sumentes arbitrio: adiuina grã
decidamꝰ. Ubi etĩã demonstraui¬
mus quomodo ad moͬuerit idem
głosissimꝰ martir: etiã ꝓ inimicis
nr̃is qui nondũ in xp̃m credider
nos ut credant orare debere. Qd̾
utiq inanit̃ fiero. nisi eccła cre¬
deroe etiã malas atq infideles
hominũ uoluntates. ꝑ di grãm in
honũ posse conuerti. Sed hunc li¬
brũ sc̃ĩ cipriani quia dixert̃ etiã
illic apđ uos eẽ: ñ misimꝰ. ooeã

Expanded text:
orbis episcopos missum; et quod posteriori orbis episcopos missum; et quod posteriori concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus; et supra memoratum librum meum, quem modo ad vos scripsi: haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis, et per eos misimus vobis. 3. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cypriani de Oratione Dominica, et ostendimus quemadmodum docuerit omnia quae ad mores nostros pertinent, quibus recte vivimus, a Patre nostro qui in coelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio, a divina gratia decidamus. Ubi etiam demonstravimus quomodo admonuerit idem gloriosissimus martyr, etiam pro inimicis nostris, qui nondum in Christum crediderunt, nos ut credant orare debere: quod utique inaniter fieret, nisi Ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum voluntates, per Dei gratiam in bonum posse converti. Sed hunc librum sancti Cypriani, quia dixerunt etiam illic apud vos esse, non misimus. Meam
Abbreviated transcription (Latin):
minis oꝑantis malũ. iudei pri¬
mũ ⁊ greci. Gła aut̃ ⁊ honor
& pax om̃i oꝑanti bonũ: udeo
primũ & greco. De qua difficil.¬
luma que stione. hocẽ de uo¬
luntate ⁊ grã: ñ opꝰ habui etiã
in hac epła diutius disputare.
Qm̃ ⁊ aliã iã eis dederã tãquã
citius redituris. & scripsi ad uos
etiã librũ. quẽ si ad iuuante
dño diligent̃ legeritis. ⁊ uiua.¬
cit̾ intellexeritis : nullas exis¬
timo int̾ uos dehac re dissensi¬
ones ulterius iã futuras. Por¬
tant aut̃ secũ & alia quȩ uob̾
dirigenda eẽ credidimꝰ: quib
cogñoscatis quemadmodum
anȩ heresis uenena reppulerit.
Qđ em̃ scriptũ ẽ. ad papã in nocen¬
tiũ romanȩ urbis ep̃m. de concilio
ꝓuintiȩ cartaginensis. ⁊ de concilio
numidiȩ ⁊ alĩquanto diligentius
aquinq ep̃is. ⁊ quȩ ipse ad tria
ista rescripsit. Itẽ qđ pape ⁊osimo
de affricano concilio seriptũ est.
eiꝰq rescriptũ ad uniuersos totius

Expanded text:
nis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum anae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis Numidiae, et aliquanto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est, ejusque rescriptum ad universos totius
Abbreviated transcription (Latin):
tuere: iustitiȩ di ñ sunt subiecti.
De iudeis hoc dixit: qui de se
uero iustitiã dic̃ eos uolentes con.¬
ftituere: quȩ iustitia ẽ. ex lege.
Non quia lex abipsis.ẽ. constitu.¬
ta. sed in legẽ quȩ ex do ẽ. suã
iustitiã constituerant: quando
eandẽ legẽ suis uirib se implere
posse credebant. Ignorantes
di iustitiã ñ qua iustitia deus
iustꝰ ẽ: sed quȩ iustitiã homini
exd̃o. Et ut sciatis hanc illũ eoꝵ
dixisse iustitiã quȩ est ex lege.
hanc aut̃ dĩ quȩ honun est ex dõ:
audite quid alio loco dicat. cũ
de ap̃o logueret᷑. Propt̾ quẽ oĩa
inquit ñ solũ detrim̃ta ẽẽ credi¬
di: uerũ ⁊ steroora existim aui

Expanded text:
tuere, justitiae Dei non sunt subjecti . tuere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicat, cum de Christo loqueretur. Propter quem omnia, inquit, non solum detrimenta esse credidi, verum et stercora e
Abbreviated transcription (Latin):
apłicis uerbis liberũ arbitriũ
ur̃m a malo de terrerẽ: & ex¬
hortarer ad bonũ. Nec tam̃
ideo debetis in homine. hoc.ẽ. in
uob̾ ipsis ñ in dño głari: qͣndo
ñ sod̾m carnẽ uiuitis. sed sp̃u
actiones carnis mortificatis.
Ut enĩ ñ se extollerent. quibus
ista dicebat: ex istimantes se suo
spũ tanta hȩo bona oꝑa facere
posse ñ dei. Propt̾ ea cũ dixiss&
si aut̃ spũ actiones carnis mora.¬
ficaueritis uiuetis: continuo
subiecit. Quot quot enĩ spũdi
aguntur: hi filii sunt d̃i. Quan¬
doꝰ ergo sp̃u actiones carns me¬
tificatis ut uiuatis: illũ głs
cate. illũ laudate. illi gras ag.¬
de. cuiꝰ spũ agimini ut ista uali.¬
atis: ut uos filios di ẽẽ monstre.¬
tis. Quot quot enĩ spũ di agun¬
tur : hi filii st̃ dei. Quot quot
ergo adiuncto solo adiutorio le¬
gis. sine adiutorio grẽ confiden¬
tes in uirtute sua suo spũ aguntͥ
non sunt filii di. Tales sunt᷑ : de¬
di iustitia ⁊ suã uolentes consti¬

Expanded text:
apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ad bonum. Nec tamen ideo debetis in homine, hoc est in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivarificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. XVII. NeDei justitiam, et suam volentes consti
Abbreviated transcription (Latin):
quisq cũ peccat. Neq cũ aliquid
scđm din oꝑatur : alien& hoc a
ꝓpria uoluntate. Quando enim
uolens facit: tunc dicendũ est
opꝰ bonũ. tc̃ sꝑanda ẽ. boni oꝑis
merces: ab eo de quo dictũ ẽ. Qui
redd& unicuiq scđm opera sua.
Qui ergo nouert̃ diuina manda.¬
ta: auferȩt᷑ eis excusatio. quam
solent hab̾e homines de ignoran¬
tia. Sed nec ipsi sine penã erunt:
qui legẽ di nesciunt. Qui enĩ sine
lege peccauert̃ : sine lege ꝑibunt.
Qui aut̃ in lege peccauert̃: ꝑ legẽ
iudicabunt᷑. Quod mͥ ñ uidetur
apłs ita dixisse : tamꝗͣ peius aliqͥd
significauerit ẽẽ passuros qͥ legẽ
nẽsciunt in peccatis suis. quam
illos qui sciunt. Peius enĩ uidet᷑
eẽ perire : quã iudicari. Sed cũ
hoc de gentib ⁊ de iudeis loque-¬
retur : quia illi sine lege sunt.
ñ crediderint. Quandoquidem
de illis dictũ.ẽ. ꝑ legẽ iuidica.¬
bunt᷑: sine fide enĩ xp̃i. nemo

Expanded text:
quisque, cum peccat, neque cum aliquid quisque, cum peccat, neque cum aliquid secundum deum operatur, alienet hoc a propria uoluntate. quando enim uolens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo
Abbreviated transcription (Latin):
corde suo ñ habens necessitatẽ. potef¬
titẽ aut̃ habens suȩ uoluntatis:. &
hoc statiut in corde suo seruare uir-¬
ginitatẽ suã: benefacit. Itẽ dic̃.Si
aut̃ uolens hoc facio: mercedẽ habeo.
Et alio loco. Sobrii estote iuste: ⁊
nolite peccare. & iterũ. Ut queni¬
admodũ prõptus ẽ. animꝰ uolunta.¬
tis: ita sit ⁊ ꝑficiendi. Et ad timothe¬
um dicit. Cũ enĩ indelitiis egerint:
in xp̃o nubere uolunt. Et alibi Sed
& om̃s qui pie uolunt uiuere in
ipsi timotheo. Noli negligere grãm
quȩ inde ẽ. Et ad philemonẽ. Ne
bonũ tuũ uelut ex necessitate ẽẽt:
sed ex uoluntate. Seruos etia ipsos
mon&: ut dñis suis exanimoser¬
uiant cũ bona uoluntate. Item
iacob. Nolite itaq errare fratres
iohes in epła sua. Nolite diligere
mundũ: ⁊ cet̾a huiꝰ modi. Nẽ pe
aliquid faciendũ uł non faciendũ
indiuinis monitis opꝰ uoluntatis
exigit᷑. satis liberũ demonstratur
arbitriũ. Nemo gͦ dm̃ causetur
incorde suo: sed sibi imputet

Expanded text:
potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc statuit in corde suo, servare virginem suam, bene facit . Item dicit, Si autem volens, hoc facio, mercedem habeo : et alio loco, Sobrii estote juste, et nolite peccare : et iterum, Ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita sit et perficiendi . Et ad Timotheum dicit, Cum enim in deliciis egerint in Christo, nubere volunt : et alibi, Sed et omnes qui pie volunt vivere in ipsi Timotheo, Noli negligere gratiam quae in te est . Et ad Philemonem: Ne bonum tuum velut ex necessitate esset, sed ex voluntate . Servos etiam ipsos monet, ut dominis suis ex animo serviant cum bona voluntate . Item Jacobus, Nolite itaque errare, fratresJoannes in Epistola sua, Nolite diligere mundum : et caetera hujusmodi. Nempe aliquid faciendum uel non faciendum in diuinis monitis opus uoluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. nemo ergo deum causetur in corde suo, sed sibi imputet
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis arbitriũ. quo ea
faciens ad ꝓmissa p̾mua ꝑueni¬
ret. Id̾o enĩ data sunt: ut ho¬
mo excusationẽ de ignorantia
ñ haber&. Sicut dñs dicit in
euangłio de iudȩis. Si non
uenissem & locutꝰ eis fuissem:
peccatũ ñ haberent. Nunc aut̃
excusationẽ ñ habent de pecca¬
to suo. De quo peccato dicit.
nisi de illo magno qđ p̃sciebat
eoꝵ futurũ quando ista dice.¬
bat. Id est quo eu fuerant occi-¬
suri : Neq enĩ nullũ habebant

Expanded text:
voluntatis arbitrium, quo ea voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo . De quo peccato dicit, nisi de illo magno, quod praesciebat eorum futurum quando ista dicebat, id est, quo eum fuerant occisuri? Neque enim nullum habebant