comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
morsũ minaret᷑ : digitos ei martinꝰ inos intulitꝰ. Si habes
inquit aliqͥd potestatis: hos deuora: Tũ uͦ ac si candes
ferrũ faucib accepissec. Longe reducts dentib digitos
beati uiri uitabat attingere: Et cum fugere de obsesso
corpore pęnis & cruciatib cogeret᷑ nec tam̃ exire ei
ꝑ os liceret : feda relinquens uestigia. fluxu uentris
gestus est.UIII.¬
egestus est:
N terea cum de metu atq impetu barbarorũ subita
ciuitatẽ fama turbasset: dȩmoniacũ ad se exhiberi
ubet: Imꝑat ut an uerus.ẽ&. hic nuntiis fateretur Tc̃
c̃fessus ÷ sedecim dȩmonͤas fuisse. qui rumorẽ hunc per
popłm disseminassent ut hoc saltm metu ex illo mar¬
tinus oppido fugarȩcur. barbaros nichilminꝰ quã ir¬
ruptionẽ cogitare: Ita cum haec immundus sp̃s media
in eccła faceretur : metu et turbatione praesenti ci¬
uitas liberata est:
pud parisius uͦ dum portã ciuitatis illiꝰ magnis

Expanded text:
morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Iegestus est. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugareirruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiritus in media ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti ciuitas liberata est. uero, dum portam ciuitatis illius magnis
Abbreviated transcription (Latin):
Nam tetradius eodẽ tẽpore adhuc gentilitatis errore
implicit᷑ tenebatur: Spondec gͦ se si de puero demon
fiusset ex actus xp̃ianũ fore: Ita martinꝰ imposita
manu puero: immundũ ab eo spm eiecit. Suo uiso tetra¬
duis dñm nr̃m iħ̃m credidit: statĩq caticuminꝰ sactꝰ. nec
multũ post baptitatus ÷ : semꝑq martinũ salucis suȩ aue¬
torem miro coluit affectu ¬
eRidem tempus in eodẽ oppido ingressus patris fami¬
uas cuiꝰdã domũ in limine ipso restict : dicens. horri¬
bile in attio domꝰ dȩmoniũ se uidere: Cui cũ ^ discederet
imꝑaret : quendã e samilia qui in interiore parte aediũ
morabatur arripuit Sȩuire dentib miser cȩpit: & obui¬
os quoscũq laniare Cõmota domꝰͥ familia turbata. po¬
płs infugã uersus : Martinꝰ se furenti obiecit: ac pͥmũ
stare ei imꝑat. Sed cum dentib fremeret. hi antiq ore

Expanded text:
nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore
Abbreviated transcription (Latin):
nuelle: Ingens turba ꝓforib : expectans. qͥd na seruiis¬
dĩ ieori acturus. Ac pͥmũ quae erant illiꝰ familia rĩa
in istius modi reb arma. solo ꝓstratꝰ orauit: Deinde
aegrã intuens: dari sibi oleũ postulat: Qđ cũ bene¬
diorisset. in õs puellȩ uim seĩ liquoris insudit. statĩq
uar reddita :: Tum paulatĩ singula contactu euisꝰ
cepunt. mbra uuiscere : donec furmatis gressib popło
teste surrexit:
⁊odeis Eempore tetradui cuiꝰdã proconsularis uiri
seruus. demonio correptꝰ: dolendo exitu cruciabat᷑
Nogatꝰ gͦ martinꝰ ut ei manũ imponeret: deduci
eñ ad se iubet: Sed nequã sp̃s nullo ꝓferri modo
ex cella inqua enet potuit: ita in aduenientes ra¬
bidis dentib sȩuebat: Tunc tetradius ad genua be¬
atiuiri aduoluit᷑ : orans ut addomũ in qua demoni¬
acus habebatur ipse descenderet : Tũ uͦ marcinus
negare : se ꝓsani & gentilis domũ adire non posse:

Expanded text:
puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei serpuellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei servus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus arma, solo prostratus oravit; deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat; quod cum benedixisset, in os puellae vim sancti liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. XVII. Eodem tempore Tetradii cujusdam proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse
Abbreviated transcription (Latin):
humanos usus corporis offitio fungeret᷑ Om̃i ex
parte p̃ mortua: uux tenui sp̃u palpitabat: Tristes
ad solam funeris exspectationẽ assistebant ꝓpinqͥ cũ subi¬
ꝑat̾ puellȩ cõpit : currit exanimis pro silia rogaturus:
tanferte mart̾inꝰ ium eccłam suerat ingressus. Ibi in spec¬
tenu popło nnultisq aliis ep̃is p̃sentib heiulans seree
genua eius amplecut᷑. dicens. E ilia mea mora miseio
genere languoris : & qđ ipsa ÷ morte crudeluis. solo spi¬
iuiuit.sam carne p̃ mortua Rogo ut eam ad eas atq bȩ¬
nedicas: consido enĩ: qđ ꝑ de reddenda sit sanitati. Qua
Alle uoce c̃ fusus obstipuit & refugit: dicens hoc suae
Neẽ. uirtutis : senẽ errare iuditio ñ esse se dignũ per
quẽ dñs signũ uirtutis ostenderte: Perstare. uehemtus
flens pat̾  et orare. ut ex animẽ usitarets. Postremo
a carcũstantib ep̃is ire cõpulsus  descendit a domum

Expanded text:
humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, cum subipater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum
Abbreviated transcription (Latin):
in eũ irruit multitudo Cũq unus audatior cet̾is stric¬
to eũ gladio peteret: reiecto pallio nudã ceruisem
ꝑcussuro p̃biut Nec cunctat᷑ ferire gentilis. Sed cum
uext̃am altuis extulisset. resupinus ruit: consterna¬
usq diuino metu ueniã ꝑ̃cabatur: dale destru¬
Ee dissimile huic fuit illud: Cũ eum idola destrri¬
entẽ cultro quidã ferire uoluisset: in ipso iet segru
ei de manib excussũ ñ cõparuit: Plerũq aut̃ ẽtradicen¬
tib sibi rusticis ne eoꝵ fana destrueret: ita p̾dicatione
scã gentiliũ animos mitigabat: ut luce eis ueritatisi
ostenfa ipsi sua templa subuerterent: Curationũ uͦ
tã potens in eo gr̃a erat : ut nullus fere ad eũ egro¬
tus accesserit: qui ñ continuo recepit sanitatẽ: Quod
uel  conseq̃n liquebit exemplo: +¬
RtcitRis puella quȩdã dira paralisis egritudinę
tenebatur : ita ut iam ꝑ multũ tempus nullo ad

Expanded text:
in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricin eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternausque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destrentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad
Abbreviated transcription (Latin):
stitirepumullitudo gentliũ.: adeo ut ñ abiq eniuriat
su  epulsus. Itaq secessit ad ꝓdeina locdsb iqupirt¬
diũ cilitio  tectꝰ et cinere. ieunans semꝑ atqu orans
p̾eabatur ad dñm: ut qe templũ illud euertere humana
manus ñ pocuisset : uirtus illud diurna ditũe etulicune
subius ẽ uo angłi hastati atq scutati instar miliciae
ulessis se obtuler̃: dicentes missos se a dño u rusticao
mussitudimne suger ent. prȩsidiũ q marano fergeot usieep
cũ deuous impleret: Ita regressus ad nicum ⁊ anspesdar¬
tib gentiliũ turhis et qͥescentib. dũ ꝓfanã edene usq
ađ fund am̃tit dirueret. aras om̃s atq simulacra re¬
degit in puluerẽ Quo uiso rustici. cũ se incelligecer
duno nutu obstupe factos atq ꝑ t̾ritos. ne episcopo
negligenda. quȩ sibi adẽẽ non possent fera. Ubi du
sreliã in pago eduoꝵ gestũ sit. referã ia ibi dũ
templũ uidem euerteret: furens gentiliũ rusticoꝵ

Expanded text:
stitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne tum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq cũ unã in partẽ pinus illa. eẽt. acclinissut ñ. ede
dubiũs quã in partẽ sucisa corrueret: eo loco uinctus
statuit᷑ ꝓ arbitrio rusticoꝵ: quo arborẽ esse casurã
nemo dubitabat: Succidere gͥ ipsi suã pinũ eũ ingen¬
ti gaudio lȩciciaq cepunt: aderat eminꝰ curba miran¬
spllebant e nue monachi. et piculo iam ꝓpiore c̃ tunito

Expanded text:
itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba miranpallebant eminus monac
Abbreviated transcription (Latin):
TeM amin uico quodã tẽplũ antiquissimũ dirussei
& arborẽ pinũ quȩ fano erat ꝓxima. eẽte aꝗgressus
excidere : tũ uͦ antistes loci illius. cet̾aq gentlĩ turba
cepit obsistere Et cũ idem illi dum templũ eueratur
imꝑante dño qͥeuissent: succidi arborẽ ñ paciebantur:
lue  eos sedulo cõmonere: nichil ẽẽ. religionis instipite
dm̃ pociꝰ cui seruiret ipse sequerent᷑: arhorem illq̃ excidi
oportere. qr ea demoni dedicata Ir unũs gebis quio
erat audatior cȩcis: si habes inquit aliquã de dõ tuio
quẽ dicis te colere siduciã: nos met ipsi succidimꝰ hane
arborẽ tu ruentẽ excipe: et si tecũ ÷ tuus ut dicis añs
enades: Tũ ille in trepide confisus in dño : facturũ se
pollicet᷑ : Hic uͦ ad istiꝰ modi conditionẽ omĩs illa gen¬
tiliũ turba consentit : sacilẽq arboris suȩ habuere
iacturã si inimicũ sacroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obruissent:

Expanded text:
m in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent.
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. qui officii causa ad nos ueniebat. occurrere .
Ium gallus: etiam sinon ob aduentum scĩssimi ficer¬
dotis relinquenda nobis haec. eẽt. oratio: nox ipsa
cogebat huc usque protractum finire sermonem:
Uerum quia cle martini uirtutibus nequaquam explica¬
ri uniueria potuerunt: haec uos hodie audisse sufficiat.
cras reliqua dicemus: Ita pariter accepta gallis ponsione

Expanded text:
uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione
Abbreviated transcription (Latin):
mitas humana dubitauerit : cũ multos hodieq uideam
ne euangelis quidem credidisse.
AINO AUTEM SEPE ANGELOS
uisos familiariter. et sensimus & expera sumus .
Remminimam dicturus sum: sed tamen dica
Apud nem ausum ep̃orum synodus habebatur :
Adquam quidemire noluerat: sed quid ibi gestũ
eẽt scire cupiebat.: Casũ cum eo iste sulpicius naui¬
gabat: sed procul ut semper a caeceris inremota. nauis
parte residebat . Ibi ei angelus quid gestum. eet. in
iodo nuntiauit. Nos postea tempus habit
cilii sollicite requieuites. satis conpertum habuimꝰ
ipsum diem fuisse conuentus: etea ibi ab ep̃is fuis¬
se decreca. quae martino angelus nuntiarat. Haec
cum maxime gallus neo dũm explicitis quae
statuerat referre loqueretur: puer fan
ingressus est. nuntians refrigerium prbtrum
stare proforibus Dubitare coepimus utrum gallum
adhuc. eẽt. melius audire: an exoptatis simo nobis

Expanded text:
mitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus mitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarat. XIV. cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis
Abbreviated transcription (Latin):
queret inuito: incredibilioroe forte dicturus sum.
sed xp̃o teste non mentior. nisi quisquam est tam
sacrilegus. ut martinum aestimet fuisse mentitu .:
dicam inquit uobis. sed uos nulli quaeso dicatis. :
Agnes. thecla et maria metũ fuerunt Referebat aut̃ nob̾
uultũ atq habitũ singularũ: Nec uͦ illo tantũ die. sed
frequent̃ se ab eis confessus ÷ iusitari: Pecrũ &iã ⁊ paulũ
apostolos uideri a se sepius ñ negauit: Iã uͦ demones ꝓ ut
ad eũ quisq uenisset: suis nominib: increpabat: Merturi¬
ũ maxime patiebat᷑ infestũ Iouẽ. brutũ atq hebetẽ. eẽ
dicebat Hȩc plerisq &iã in eodẽ monasterio constitutis
incredibilia uidebant᷑: ne dũ ego confidã om̃s qui haec
audiant credituros: Nã nisi in eflimabilẽ uitã atq uintutẽ
martinꝰ egisset : nequaꝗ apud nos tanta gloria preditus
haberet᷑. Quãꝗ minime mirũ si in oꝑib martii infir¬

Expanded text:
queret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, queret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constincredibilia videbantur; nedum ego confidam omnes qui haec audient, credituros: nam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infir
Abbreviated transcription (Latin):
eieruti Io. quod DiCT URUS sum postumiane
hoc tibi. me aut̃ intuebatur teste ręcte ꝑhibeq:
Q uodã die ego et iste sulpicius ꝓ ferib illius excuban¬
tes iã ꝑ aliquot horas cũ silentio sȩdebamus: in gertihonore
et tremore. ac si ante angeli tabnaculũ mandatas exci¬
bias duceremus: cũ quidẽ clauso cellulȩ suȩ hostio
nos sibi . eẽ nesciret: Interim colloquentiũ murmur
audiuimꝰ : & mox horrore quodã tirtũ fundimur: Ae
upentes : nec ignorał potiumus. nestio quid fui
diuinum: Post duas fere horas ad nos marinus
egreditur.: Actum eum iste sulpicius. sicut apud
cum nemo familiarius loquebatur. coepit orare:
ut per÷ quirentibus indicaret. quid illud diuini
fuisset horroris. quod fatebamur nos ambos sensisse :
uel cum quibus fiusset incellula conlocutus. Tenuem
enim nos licet. et uix intellectum sermo cinantium
sonum: pro foribus audisse.⁊ Tum ille diu multumq
cunctatus sed nihil erat quod ei sulpicius non extor¬

Expanded text:
eterum id quod dicturus sum, Postumiane, hoc tibi me autem intuebatur teste recte perhibeo. Quodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus, et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore; nec ignorare potuimus nescio quid fuisse divinum. Post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extor
Abbreviated transcription (Latin):
cpositio sc̃i oRtinde dr
idus nouenbris pausauit in pace dñi
NOCTE MEDIA FINIT.
sanctus baptista iohannis. hic felix uictorq pu
geruasius almus protasius que sacer sunt hic
per saecula testes. qui ueram dacuere fidem.
cruce sanguine morte. iuncti quinque sĩmul
digiti de corpore xp̃i. effitiunt celsam magno
certamine palmam perpecui. Dignisq deo
dedita mens pontificis sacri meritorum.¬
et mole perhennis. Hic ftudiose potes martini
discerelector. ortum. militiam natales
gesta parentes doctrinam mores praeco¬
abella triumphos. supplicia patria
discrimina dicta labores praemia uir¬
tutes aeuum praeconia sacra:

Expanded text:
positio sancti Martini. III id. novembris pausavit in pace Domini, nocte media. Item isanctus Baptista Johannes. Hic Felix Victorque, piis Gervasius almus, Protasiusque sacer sunt hic per saecula testes, Qui veram decuere fidem cruce, sanguine, morte. Juncti quinque simul digiti de corpore Christi Efficiunt celsam magno certamine palmam Perpetuis dignisque Deo dedita mens est Pontificis sacri meritorum mole perennis, Hic studiose potes Martini discere lector Ortum, militium, natales, gesta, parentes, Doctrinam, mores, preconia, bella triumphos, Supplicia, patriam, discrimina, dicta, labores, Premia, virtutes, aevum, praeconia sacra
Abbreviated transcription (Latin):
tum: in loco ubi nunc adoratur. dño annu¬
ente perducitur : Quo aduoluntatem sacer
tum .ẽ. ad conuiuium requirentes sollicite
senem nequa quam reipererunt: Sednec
homo quidem extitit .÷ Qui eum debasilica
exire iudisset : Credo aliqua fuĩssec uirtus
angelica: que & beatum uirum se uidisse
pronuntiauit. & de inceps nulli conꝑaruit :
Inquo loco exilla die multae uirtutes facte
sunt: quae per nec glegentiam nons
scriptae : Nos uero dequanto nr̃o tempore
aut fieri uidimus. aut factum certe
cognouimus silere nequiuimus : Adiuuante

Expanded text:
tum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annutum, in loco, ubi nunc adoratur, Domino annuente, perducitur. Quo ad voluntatem Al., ntum est ad convivium, requirentes sollicite senem, nequaquam reperiunhomo quidem extetit, qui eum de basilica exire vidisset. Credo, aliqua fuisset virtus angelica, qui et beatum virum se vidisse pronuntiat et deinceps nulli conparuit. In quo loco ex illa die multae virtutes factae sunt, quae per neglegentiam non sunt scriptae. Nos vero, de quanto nostro tempore aut fieri vidimus aut factum certe cognovimus, silere nequivimus. 7. Advenie
Abbreviated transcription (Latin):
te: mane temptantes iterum nihil om
agere potuerunt ⁊ Iunc conturbati atq exter¬
ritu quid facerent nesciebant : Dicit eis unꝰ
natalis episcopatus euis. eet. consueuerat
et forsitan in hac die setrans ferri uos admor
noctuq insũstentes triduum illud continua¬
tione duxerunt.: Quarta autem die acce¬
dentes ponentesq manus noualebant peni¬
tus mouere sepulchrum.⁊ Pauore autem om¬
nes exterritu iam in hoc stantes ut terra uas¬
culum. quod detexerant operirent : Appa¬
it eis ueneranda caniciae senex adn
niuis candorem efferens. dicens se esse abbatemꝰ
et ait eis : Usquequo conturbamim & ardatis
Nonuidetis domnum martinum stantem uos
iurare paratum si manus ad ponitis Iunc
iactans pallium quo utebatur. posuit manũ.
adsarcofagum cum reliquis sacerdotibus cru¬
cibus paratis eccereis: In posita q antifona
dederunt cuncti uoces psallentium mex¬
celso. Iamdem ad senis conatum protinꝰ
sarcofagum insumma laeuitate commo¬

Expanded text:
nocte, mane tentantes, nihil omnino nocte, mane tentantes, nihil omnino agere potuerunt. Tunc conturbati atque exterriti, quid facerent nesciebant. Dicit eis unusnatalis episcopatus ejus esse consueverat: et forsitan in hac die se transferri debere vosnoctuque insistentes, triduum illud continuatim duxerunt. Quarta autem die accedentes, ponentesque manus, non valebant penitus movere sepulcrum. Pavore autem omnes exterriti, jam in hoc stantes, ut terra vasculum quod detexerant operirent, apparuit eis veneranda canitie senex, ad instar nivis candorem efferens, dicens se esse abbatem, et ait eis: Usquequo conturbamini, et tardatis? Non videtis domnum Martinum stantem vos juvare paratum, si manus apponitis? Tunc jactans pallium, quo utebatur, posuit manum ad sarcophagum cum reliquis sacerdotibus, crucibus paratis, ac cereis, impositaque antiphona, dederunt cuncti 1009 voces psallentium in excelso. Tum ad senis conatum protinus sarcophagum cum summa levitate commo
Abbreviated transcription (Latin):
PERE PRAETIUM EBT ENIM
m corpusculum in locum ubi nunc adon¬
tur fuerit angelo annuente trans latum:
sexa gesimo quarto¬
anuo xI  Eost transitum gloriosi domini
martini beatus perpetuus. turonicae sedis
quam fuerant. super beata menbra locare
disposuit Quod sagaei insistens studio
mirifice mancipauit. effectui : De qua sabri¬
ca multum quod loqueremur erat: sed
quia praesens ẽ. conticere exinde melius
putamus. ⁊ Adueniente ergo optato tem¬
pore sacerdoti ut templum dedicaretur.
& sc̃m corpusculum a loco ubi sepultum
fuerat trans ferretur : conuocauit beatus
perpetuus addiem festum uicinos pontifices. sed
et abbatum acdiuersorum dericorum nonmini¬
mam multitudinem: Et quia hoc mnktis iuilius
a gere uolebat. uigilata una nocte. facto mane
Aincepto sarculo terram quae sũper scm eret
tumulum coeperunt effodere: Quo de tecto
manus ut eum commouerent inituint Ibiq
multitudo tota laborans nihil prorsus per
totam diem profitit .: Vigilata deniq alia

Expanded text:
perae pretium est enim  sanctum ejus corpusculum in locum ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini, beatus Perpetuus Turonicae sedis quam fuerant, super beata membra locare disposuit; quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica multum quod loqueremur erat; sed quia praesens est, conticere exinde melius putavimus. Adveniente ergo optato tempore Sacerdoti ut templum dedicaretur, et sanctum corpusculum a loco ubi sepultum fuerat transferretur, convocavit beatus Perpetuus ad diem festum vicinos pontifices, sed et abbatum ac diversorum clericorum non minimam multitudinem. Et quia hoc in Kalendis Julii agere volebat, vigilata una nocte, facto mane, accepto sarculo, terram quae super sanctum erat tumulum coeperunt effodere. Quo detecto, manus, ut eum commoverent, injiciunt, ibique multitudo tota laborans, nihil prorsus per totam diem profecit. Vigilata denique alia
Abbreviated transcription (Latin):
a seuero sulpitio libellos scriptos legimus.
Sed & praesenti tempore: multisse uirtutibus
declarat  In monasterio uero quod nunc
mais dicitur : basilicam in honore scorum
apostolorum petri & pauli aedificauit.
Inuicis quoquae idest lingua uiensi. salona¬
censi. ambaciensĩ ciso magetisi. roto magensi.
condatensi : destructis delubris baptizatisq
gentilibus aecclesias a edificauit ⁊¬
edit autem annos. xXUi. mens .iiIi.dies.
XUII.

Expanded text:
a Severo Sulpicio libros conscriptos legimus. a Severo Sulpicio libros conscriptos legimus. Sed et praesenti tempore multis se virtutibus declarat. In monasterio vero qui nunc Maior dicitur basilicam in honore sanctorum apostolorum Petri et Pauli aedificavit. In vicis quoque, id est Alingaviensi, Solonacensi, Ambaciensi, Cisomagensi, Tornomagensi, Condatensi, destructis delubris baptizatisque gentilibus, ecclesias aedificavit. Sedit autem annis XXVI, menses IIII, dies XVII,
Abbreviated transcription (Latin):
deregione pannoniae: ciuitates abaria:
Qui abamorem der apud urbem medio¬
lanensem italiae. primo manasterium
instituit sed abherecicis eo quod scãm
trinitatem intrepidus praedicaret .
iurgis caesus atq expulsus deitalia. ingal¬
lias accessit: Multos paganorum conuer¬
ti fecit : templa eorum scutuasq confregit :¬
cit que multa signa inpopulo: itaut
episcopatum duosꝰ suscitaret mortuos.
pose episcopatum autem unum tantum¬
modo suscitauit. : Hic transtulit corpus
beati gatiani. sepeliuit q eum uixta se¬
pulchrum sc̃i lidorii: in illa nominis sui
praefata basilica: Hic prohibuit maxiũ
negladium in his paniam ad interficiendos he¬
reticos destinaret: Quibus sufficere statuit : quod
acatholicorum ecdesi is erant uel communione
remoti .: Consummato ergo praesentis uitae
su: obiit apud condatensem uicum ur
suae. anno Exsxiaetatis De quo uico nauigio
sublatus turonus . e. sepultus in loco quonunc
adhoratur sepulchrum eius. : Decuius uita tres

Expanded text:
nnoniae, civitate Sabariae: qui ob amorem Dei apud urbem Mediolanensem Italiae, primo monasterium 528 constituit; sed ab haereticis, eo quod sanctam Trinitatem intrepidus praedicaret, virgis caesus atque expulsus de Italia, in Gallias accessit; multos paganorum converti fecit, templa eorum statuasque confregit, fecitque multa signa in populos, ita ut ante episcopatum duos suscitaret mortuos, post episcopatum autem, unum tantummodo suscitavit. Hic transtulit corpus beati Gatiani, sepelivitque ipsum juxta sepulcrum sancti Litorii, in illa nominis sui praefata basilica. Hic prohibuit Maximum, ne gladium in Hispaniam ad interficiendos destinaret haereticos, quibus sufficere statuit, quod a catholicorum ecclesiis erant vel communione remoti. Consummato ergo praesentis vitae cursu, obiit apud Condatensim vicum urbis suae anno LXXXI. aetatis. De quo vico navigio sublatus, Turonus est sepultus in loco, quo nunc adoratur sepulchrum eius. De cuius vita tres
Abbreviated transcription (Latin):
suum in eodem repperiens : confusus abscessĩt::
Quid ergo de nobis peccatoribus erit  sĩ tantum
sacerdotem uoluit pars iniqua nocere.
Haec sacerdote loquente: notatam tempi
archi diaconus turonus misit uelociter :
qui haec diligenter inquireret: Qui ueni¬
ens eo die hora que manifestissime cognouit.
transsise beatum uirum: quo scs seuerinus
audiuit. psallentium chorum: Sedet si
ad seuerire curramus istoriam: ipsa ora eum
sibi scripsit cum libro uitae suae fuissẽ re¬
uelatum

Expanded text:
suum in eundem repperiens, confusus abscessit. suum in eundem repperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velqui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum Martinum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora eum sibi scripsit in Al., cum libro vitae suae fuisse revelatum
Abbreviated transcription (Latin):
EATUS AUTEM SEUERINUS COLO¬
niensis ciuitatas episcopus. uir honestae
uitae et percuncta laudabilis. dudie
nico. loca sca ex consuetudine post mat
n&s cumsuis clericis circiuret: illa ora qua iir
beatus obiit. audiuit chorum canentium insubli¬
mi: Uocatoq archi diacono: interrogat si aures
eus pereuterent uoces quas ille adtentus a¬
diret .⁊ Respondit nequaquam: Tunc ille. ⁊¬
diligenter inquit ausculta. Archi diaconus
autem. coepit sursum collum extendere.
ires erigere & super summis articulis
sustentante stare. sed credo eum non fuisse
aequalis meriti. a quo hȩc non merebant᷑ audiri:
łrectis autẽ strsũ : interrogat senex : Quid audis
qui ait: Uoces psallentiũ tanquã incȩlo audio: sed
quid s̃t prorsus ignoro: Cui ille Ego tibi quid
sit narrabo : Domnus meus marcinus ep̃s
mi grauit exhoc mundo: et nunc angeli canen¬
do eum deferunt in excelsum: Et ut paru̾¬
permora eẽt ut haec audirentur : diabolus
cum iniquis angelis retinere temitauit.: nihilq

Expanded text:
eatus autem Severinus Coloniensis civitatis episcopus, vir honestae vitae, et per cuncta laudabilis, dum die Dominica loca sancta ex consuetudine post matutinos hymnos cum suis cbeatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. e permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. Domnus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo, et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque
Abbreviated transcription (Latin):
diaconus extraxit: et ad monasterium laecus ac¬
currens. nimirum ut dixit. Peta nestio quis. utimꝰ
enim uersus colastico. quia inter scolasticos fabula¬
r Captiuumq suem mirantibus intulit a
Uere xp̃i iste discipulus gestarum. asaluatore
uircutum quas in exemplum sc̃ĩs sus edidit. ae¬
mulatos Xp̃m inse monstrabat operantem: qui
scm suum usq quaque glorificans diuersarum
munera gratiarum inunum hominem conferebat.

Expanded text:
diaconus extraxit et ad monasterium laetus acdiaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - captiuumque suem mirantibus intulit Argis. uere Christi iste discipulus, gestarum a Saluatore uirtutum, quas in exemplum sanctis suis edidit, aemulator, Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ERPENS FLUMENS EGABAT ETRIBAE
nqua consteteramus adnatabat Innomin
inquid dñi uibeo teredire mox semala bestia ad
uerbum scĩret orsit. Et inulteriorem ripam nob
inspectantibus trans meauit. Quod cum omnes
nonsinem iraculo cerneremus. altius in gemȩscens
ait: serpentes meaudiunt: & homines non audiunt.
ISCEM ꝑASCHE DIEBUS EDERE CON¬
suecus. Paulo ante horam refectionis interrogatan
haberetur inpronitu: Tum cato diaconus adquem
monasterii administratio pertinebat. doctus ip¬
se piscari: negat pertotum diem sibi ullam cessis¬
se capturam: sed neq alios piscatores qui uendere
solebat quic quam agere qui uisse uade inquit
mitte linum tuum: captura proueniet contigua
flumini ut sulpitius iste de scripsit habebamus
habitacula. Processimus cuncti ut pote feria. xis
diebus uidere piscantem: omnium Spebus inten¬
tis non incassum futura temtamina quibus
piscis marano auctore marani usibus quaereret᷑:¬
ad primum iactũ in reper modico inmanem esocem

Expanded text:
erpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. iscem Paschae diebus edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretad primum iactum in rete permodico immanem esocem
Abbreviated transcription (Latin):
cum paululũ om̃s conticuissemꝰ: gallus it coepit. Ca¬
uendũ mͥ in pͥmis arbitror. nẽ eade martini uirtu¬
tib repetã. quae in libro suo sulpitius iste memo¬
rauit. Vnde pͥma illius interim militando  gesta p̃te¬
reo Heq ea ad tingã quae laicus egit ac monacꝰ:
nec uero audita ab aliis potius quãm quȩ iudi
pse dicturus sum. EX PIICIT UB̃ SECUNDUS

Expanded text:
cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cacum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum. DIALOGUS SECUNDUS
Abbreviated transcription (Latin):
gurdonicũ hominẽ. nichil cum fuco aut cocurno
łoquentẽ. Nam si mͥ tribiuistis martini me. ẽẽ. dis¬
cipulũ illucleciã concedite: ut mͥ liceat exemplo
illius mn anes sermonũ faleras. et uerborũ onera¬
m̃ta contempnere. Tu uero inqͥt postumianꝰ. uel
celtice. aut si mauis gallice loquere: dum modo¬
iam martinum loquaris. Ego aut̃ ꝓfiteor quia
etiãsi mutus esses. non de fucunt tibi uerba qͥbus
martinũ facundo ore loquereris: sic̃ zachariae in
ioħis nomine linqua resoluta ÷. Cȩterũ cum sis
scolasticus hoc ipsũ quasi scolasticus artificiose fa¬
cis: ut excussis imperitia̾. quia exsuꝑass eloquentiã.
Sed neq monachũ tam astutũ. neq gallũ dec& ẽẽ.
tam callidum. Uerũ ad gredere potiu̾s: et quod te
manet explica. Nimiũ enĩ dudũ alias res agentes
consumimus tempus: ȩtiã solis occidui umbra plixior
monet. non multũ dei uicindi nocte suꝑẽẽ. Deinde

Expanded text:
Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose fcis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde
Abbreviated transcription (Latin):
quã suam inertiam consiteri
ERTM NOBIS AB ALAA PROBERANTM
om̃is istoꝵ memoria relinquatur Tu pocius ut iã
dudũ desidero residuat martini opert concexȩ At
ego inquã arbitror yectiuis istud a gallo. eẽ. pos¬
cendum: Quippe quiꝰ plura nouerit: neq enĩ ignor¬
re potuit magistri faeca discipłs. & qui non in¬
merito istam uĩcem. non solũ martino. sed etict̾ nob
debeat: Ut qui ego iam librum editũ actu ac tenꝰ
orientaliũ gesta memoresti. Istam demũ necessaru
sermonis historiã. gallus euoluat: Quia ut dixi.
et nob̾ deb& loquendi uicem. & martino suo credo
p̃stabit ut non grauatȩ illuis facta cominemorte¬
GO PLANE INQUITGALLUS LACET
par sim tanto honori tam̃ relatis suꝑuis.
postumiano oboedientiae cogor exemplis. ut mumꝰ
istud quod in ponitis non recusem: sed dum cogi¬
to me hominẽ gallum int̾ aquitanos uerba fãc̃¬
turum. uereor. ne offendat ur̃as nimiũ urbanas
aures sermor rustitor. Audietis me tam̃ ut

Expanded text:
quam suam inertiam confiteri. uerum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo onous incaelum damore sublato xp̃m
dñm feteri : Postremo cuncti cateruatim aed
genua beati uiri ruere cȩperunt. fideliter pos¬
tulantes ut eos faceret xp̃ianos: Nec cunc tatus
in medio ut erat campo cunctos in posita uniuersis
manu. caticuminos fecit : cum quidem ad nos conuer¬
sus diceret. non in rationabiliter in campo catoninos
sieri : ubi solent martyres consecrari: Uicisti inquid
postumianus galle. uicisti.: Don utiq me qui mar¬
tin sum potius adsertor. et qui haec omnia de
illo uiro & seiui semper & credidi sed heremitas
omnes anachoritas q uicisti .: Nemo enim illorum

Expanded text:
multitudo omnis in coelum clamore sublato Christum multitudo omnis in coelum clamore sublato Christum Deum fateri: postgenua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum
Abbreviated transcription (Latin):
tota gentilium: Namnemomillo uico noueraet
xp̃i anum Uerum ad famam tanti uiri. campos
omnes late patentes confluentium multitudo con¬
texerat ⁊ Sensit hnc maranus operandum : & ad¬
untiante ibi sp̃u totus infremuit.⁊ Nec mortale
sonans. uerbum dei gentilibus praedicabat : saepius
ingemiscens cur tanta dominum saluatorem turba
nesciret.: Interea sicut nos in credibilis circum dede¬
rat multitudo. mulier quaedam cuiis filius
paulo ante defecerat. corpus exanime beato
iuro protensis manibus coepit offerre : dicens:
Scinus quia amicus dĩ es: refatue mihi filium meum.
quia unicus mihi ẽ.: Iuixit se caetera multitudo et
matris precibus ad clamabat : Tum martonius uidens
pros spettantium salute. ut postea nobis ipse dicebat
consequi se posẽ uirtutem: de functi corpus pro¬
prus manibus accepit : Et cum espectantibus cuncꝰtis
genua flexisset : ubi contummata oratione surrexit
uuuficatum paruulum matri restituit  Tum uero

Expanded text:
tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortale sonans, verbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemiscens cur tanta Dominum Salvatorem turba nesciret. Interea sicut nos incredibilis circumdederat multitudo mulier quaedam, cujus filius paulo ante defecerat, corpus exanime beato viro protensis manibus coepit offerre, dicens: Scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus est mihi. Junxit se caetera multitudo, et matris precibus acclamabat. Tum Martinus videns pro exspectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse virtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit; et cum inspectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, vivificatum parvulum matri restituit. Tum vero
Abbreviated transcription (Latin):
sub oculis omnium uiderinus: Multa quidem illius prus
gesta innotuere mundo neq potueie caelari. sedinnu¬
merabilia. eẽ. dicuntur quae dum iactanciam uitat
occultauit: neque inhominum notitiam passus efer
peruenie : Quippe qui humanam substantiam super¬
gressus uirtutis suae constientia mundi gloriam calcans
dcelo teste frueretur: Quod uerum ẽe : uel ex his quae
conperta nobis sunt. nec latere potuerunt possumus
aestimare : Siquidem ante episcopatum duos mor-¬
tuos uitae rescituerit. quod libertuus plenius ẽ
locutus : inepiscopatu uero. quod praeter misisis se
temiror : unum tanto modo suscitarit: Cuius ibi ego¬
testis sum : sitamen nihil deminus idoneo teste
dubitatis : Idipsum autem uobis qualiter gestum sit
explicabo⁊ fuerat causa nescio quae qua carnotum
oppidum petebamus Interta dum uicum quendã
habitantrum multitudine frequentissimum praeteru
obuiam nobis inmanis turba processit. quae erat

Expanded text:
sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat
Abbreviated transcription (Latin):
nua prouoluunt. ueniam precantes. & ut eo
abie sineret postalantes:: Satis seuel sola constientia
dedisse poenarum: satisq intellexisse quam eoscdem
ipsos uiuos absorbere terte potuisset: uel ipsi potuis
amssus sensibus inmmobilem saxorum naturam
rigescere debiussent. sicut ad sixa locis quibussteterant
ũmenta uidissent. Orare se atq obsecraot: ut in¬
dulgeret sceleri ueniam. & copiam prestaret ab eundi
Senferat etiam pius quam adcurrerent uir beatus
eos teneri : nobisq idante iam dixerat Ueniam
tamen dementer indulsit: eosdemq abuꝵ ꝑmisit
animalibus restitutisU
ILIDAUITEM ANIM ADUERTISAEPE SUIPC
martinum tibi dicere solitum: nequaquam sĩbi inepisco¬
patu eam iurtutum gratiam suppetisse. quam prius se
habusse meminisset: Quod si uerum . ẽ. immo quiat
uerum eft : conicere possumus quanta fuerunt illa
quae monachus operatus .ẽ. et quae teste nullo solus
exercuit ÷ cumtanta illum inepiscopatu signa fecusse

Expanded text:
se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse