comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionem odium mali ⁊ amor boni. Sic
gradib suis crescit. salus et uirtus ꝓfi¬
cit. In omni aut̃ scriptura. aut cognitio
u̾itatis querenda est. aut forma uirtu¬
tis. Primo studio hystoria ⁊ allegoria
ꝓponitui: sccło tropologia. ⁊ in ip̃a tro¬
pologia duplex similiter lectio ẽ. pri¬
ma que plana narratione mores instru¬
it. Scd̾a que exhortatione affectuosa in
animo auditoꝵ desideria uͥtutis accẽdit

Expanded text:
tionem odium mali et amor boni. Sic tionem odium mali et amor boni. Sic gradibus suis crescit salus, et virtus proficit. In omni autem Scriptura aut cognitio veritatis quaerenda est, aut forma virtutis. Primo studio historia et allegoria proponitur, secundo tropologia et in ipsa tropologia duplex similiter lectio est: Prima, quae plana narratione mores instruit; secunda, quae exhortatione affectuosa in animo auditorum desideria virtutis accendit
Abbreviated transcription (Latin):
uam dui homo intus d̾m
audire loq̃ntem potuit.
doctrina exteriori opus nõ hũit. s postꝙͣ
librum uite oculo interiori inspicere iam
ñ ualet. scriptura foris apponit. ut eius
saltem inspectione ad cognitionẽ uerita¬
tis renouet᷑. In hac aut̃ scriptura. ⁊ pro¬
hibitiones sunt maloꝵ ut ea fugiat. et
preceptiones bonoꝵ ut ea appetat et ꝓhi¬
bitionib quidem appetuntur cõminatio¬
nes. qm̃ sollis mali odio homo cohiberi
ñ posset. et p̾ceptionib adiungunt᷑ pro¬
missiones. q̃m solius boni amore ñ posset
ta in omni scriptura p̾ceptiones ⁊ phi¬
bitiones. ꝓmissiones et comminationes
quoꝵ duo pͥma ad uite informationem
ꝑtinent. duo sub sequentia ad fidei instc̃¬
tionem. In illis meritum. in istis premi¬
um constat. ⁊ ꝑfectum facit fides recta ⁊
oꝑatio bona. Primum aut̃ carnalibus
comminationes carnales et ꝓmissio¬
et p̾mia. deiñ sp̃alib spiritales ⁊ et̾ne.
Postremo exercitatis sufficit ad exhorta¬

Expanded text:
uandiu homo intus Deum audire loquentem potuit, doctrina exteriori opus non habuit; sed postquam librum vitae oculo interiori inspicere jam non valet, Scriptura foris apponitur, ut ejus saltem inspectione ad cognitionem veritatis renovetur. In hac autem Scriptura et prohibitiones sunt malorum, ut ea fugiat, et praeceptiones bonorum, ut ea expetat. Et prohibitionibus quidem apponuntur comminationes, quoniam solius mali odio homo cohiberi non posset; et praeceptionibus adjunguntur promissiones, quoniam solius boni amore non possetta in omni Scriptura, praeceptiones et prohibitiones, promissiones et comminationes. Quorum duo prima ad vitae informationem pertinent, duo subsequentia ad fidei instructionem. In illis meritum, in istis praemium constat. Et perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum autem carnalibus comminationes carnales, et promissioet praemia, deinde spiritualibus spirituales et aeternae. Postremo exercitatis sufficit ad exhorta
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Nunc gͦ reꝑando ꝓponitur conditio.
ut si pacem hr̃e uoluerit. cum deo habere
studeat pacem cum ꝓximo suo. Cum aut̃
sp̃c deo plene subiectus fu̾it. tunc et illam
quam in carne sua portat. contͣtlictionem
gr̃a ad pacem reformabit ut pacatus sit
cotus homo. et extͣ se cum ꝓximo per ca¬
ritatem fr̃nam. ⁊ in se ꝑ conscientiam bo¬
nam. ⁊ supͣ se ꝑ gr̃am diuinam. Propter
hoc dum offertur hostia salutaris qua do
nos reconciliari oportet. prius oculo sigñ
pacis offerimus. ut hac pͥmissa que int̾
nos constat pace. illam que ad dm est
optinete mereamur. Quando aut̃ ꝓ fide¬
lib defuntis hoc sacrificium salutare
immolat᷑. osculum pacis ad inuicẽ ui¬
uentes non accipiunt q̃m hii ꝓ quib
uiuifica immolatio fit ab hac uita sũb¬
tracti humane conu̾sationis pacem uel
concordiam tenere amplius aut exhibere
ñ possunt. Illic ergo sola illa que add̃m
est reconciliatio queritur ut deinceps pre¬

Expanded text:
pit. Nunc ergo reparando proponitur conditio, pit. Nunc ergo reparando proponitur conditio, ut si pacem habere voluerit cum Deo, habere studeat pacem cum proximo suo. Cum autem spiritus Deo plene subjectus fuerit, tunc et illam quam in carne sua portat contradictionem, gratia ad pacem reformabit pacatus sit totus, ut homo, et extra se cum proximo per charitatem fraternam, et in se per conscientiam bonam, et supra se per gratiam divinam. Propter hoc dum offertur hostia salutaris qua Deo nos reconciliari oportet, prius osculo signum pacis offerimus, ut, hac praemissa quae inter nos constat pace, illam quae ad Deum est obtinere mereamur. Quando autem pro fidelibus defunctis hoc sacrificium salutare immolatur, osculum pacis ad invicem viventes non accipiunt quoniam hi, pro quibus vivifica immolatio fit ab hac vita subtracti, humanae conversationis pacem vel concordiam tenere amplius aut exhibere non possunt. Illic ergo sola illa quae ad Deum est reconciliatio quaeritur, ubi deinceps prae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ desiit sensu se inferiorem inuenit.
Si uisum consulis suꝑant linces. Si odo¬
ratum int̾rogas: p̾ualent canes. Et que¬
cumꝙ in sensu corporali laudabilia sc̃¬
in ipsis excellentiora inuenies. ut alibi
queras bonum tuum. neq in illo con¬
fidas uͥ bestiis compararis. ⁊ tamen nõ
equaris.
hac lege inter dñri carnem constitutus
erat. ut si deo suꝑiori obedientiam debi¬
cam exhiberet numquam eius imꝑio sub¬
iecta caro contrairet. Quamdiu gͦ homo
pacem ad dm tenuit. nullam in carne sua
molestiam contͣdictionis inuenit. S post¬
qͣm creatori suo ꝑ suꝑbiam rebellis esse
cepit. statim caro ab eiꝰ consensu se diuidẽs
subdita eẽ recusauit. Hinc uariis concu¬
piscentiaꝵ suaꝵ desideriis distractus. et
aliena et que inconcessa fuerant appetẽs
t̾minos iusticie adu̾sus ꝓximum suum
transiuit. atq illic quoꝙ turbata pace ex
omni parte inquietꝰ et turbulentus ẽẽ ce¬

Expanded text:
esse desiit, sensu se inferiorem invenit. esse desiit, sensu se inferiorem invenit. Si visum consulis, superant lynces. Si odoratum interrogas, praevalent canes. Et quaecunque in sensu corporali laudabilia sin ipsis excellentiora invenies, ut alibi quaeras bonum tuum neque in illo considas ubi bestiis comparatis, et tamen non aequaris. hac lege inter Deum et carnem constitutus erat, ut, si Deo superiori obedientiam debitam exhiberet, nunquam ejus imperio subjecta caro contrairet. Quandiu ergo homo pacem ad Deum tenuit, nullam in carne sua molestiam contradictionis invenit. Sed postquam Creatori suo per superbiam rebellis esse coepit, statim caro ab ejus consensu se dividens, subdita esse recusavit. Hinc homo, variis concupiscentiarum suarum desideriis distractus et aliena et quae inconcessa fuerant appetens, terminos justitiae adversus proximum suum transivit; atque illic quoque turbata pace ex omni parte inquietus et turbulentus esse coe
Abbreviated transcription (Latin):
Q om̃e cor ꝓnum ẽ ad cõmendendã¬
abula dicit. Omnes bestias
fecus suos ioui ꝓbandos pre¬
sentasse. inter quas sunia de¬
formem natum trahens ri¬
su omnium castigari non
potuit. qui suum ceteris ante ferret. In
genuit. De corde sensus nascitur: ⁊ amãt
corda fecus suos a deo ut sepe animus per¬
u̾sus in conspectu summe u̾itatis tortuo¬
sum et pͣuum. ⁊ risu omnium dignum
sensum suũ commendare ñ erubescat.
te et mucabilitate multi. Sicut una ẽ
luna. ⁊ dicitur pͥma et sccunda ⁊ t̾ria
et quarta et quinta. et fiunt multe ua¬
rietates in uno corpore. sic stultus modo
plorans mͦ ridens. modo tristis. mͦ hyla¬
ris. quasi crescens et deficiens. et de alio
ad aliud transiens multas ostendit for¬
mas in uno homine. Quo contͣ laudẽ
iusti dictum ẽ. fuit uir unus. Unus
qm̃ dum ꝑ diu̾sos errores uiuendi ñ
bestiis comparetur. tam̃ facere nõ
potluit. ut in quo bestiis comparatus
eislem coequet᷑. Qui enim rõne suꝑior

Expanded text:
 omne cor pronum esse ad commendatFabula dicit omnes bestias fetus suos Jovi probandos praesentasse, inter quas simia deformem natum trahens, risu omnium castigari non potuit quin suum caeteris anteferret. Inggenuit. De corde sensus nascitur, et amant corda fetus suos adeo ut saepe animus perversus in conspectu summae veritatis tortuosum et pravum, et risu omnium dignum sensum suum commendare non erubescat. te et mutabilitate multi. Sicut una est luna, et dicitur prima, et secunda, et tertia, et quarta, et quinta, etc., et fiunt multae varietates in uno corpore, sic stultus modo plorans, modo ridens, modo tristis, modo hilaris, quasi crescens et deficiens et de alio ad aliud transiens, muttas ostendit formas in uno homine. Quo contra in laudem justi dictum est: Fuit vir unus . Unus m dum per diversos errores vivendi non bestiis comparetur, tamen facere non potuit ut in quo bestiis comparatus est, eisdem coaequetur. Qui enim ratione superior
Abbreviated transcription (Latin):
quesiuert̃ ⁊ inuenerunt. et retinuerũt.
qr ñ quesiuerunt ut uenderent. s ut
possiderent. Primis dixit. quo ego uado
uos non potestis uenire. Queretis me ⁊
ñ inuenietis. s in pecc̃is ur̃is morie¬
mini. Secundis dixit. ego sum si me
queritis sinite abire eos. ⁊ iniecerunt
manus et tenuerunt eum. Terciis dixit.
auete.⁊ accesserunt et tenuerunt pedes eiꝰ.
Primi quesiuier̃t et non inuenerunt. Se¬
cundi uiuum inuener̃t. et inuentum oe¬
ciderunt. Tercii mortuũ quesiuerunt. et
uiuum inuener̃t. Sic multi sapientiã
inueniunt.⁊ ñ diligunt. s ad lucrum
et laudem humanam adipiscendam eam
exponunt. et ꝓstituunt. Isti xp̃m uiuum
inueniunt. s occidunt. qi ex hoc in eis sa¬
pientia moritur quo eiꝰ dulcedine nullo
amoris sensu ꝑfruuntur. Hii assumun¬
tur ut gͣuius iudicentur et p̾cipitentur.
Alii mortuam querunt et uiuam inue¬
niunt. qr dum eam ad huiꝰ uite usum ñ

Expanded text:
quaesiverunt, et invenerunt, et retinuerunt, quaesiverunt, et invenerunt, et retinuerunt, quia non quaesiverunt ut venderent, sed ut possiderent. Primis dixit: Quo ego vado vos non potestis venire. Quaeretis me, et non invenietis, sed in peccatis vestris moriemini . Secundis dixit: Ego sum, si me quaeritis, sinite eos abire. Et injecerunt manus et tenuerunt eum . Tertiis dixit: Avete. Et accesserunt et tenuerunt pedes ejus . Primi quaesiverunt, et non invenerunt. Secundi vivum invenerunt, et inventum occiderunt. Tertii mortuum quaesiverunt, et vivum invenerunt. Sic multi sapientiam inveniunt, sed non diligunt, quia ad lucrum et laudem humanam adipiscendam eam exponunt, et prostituunt. Isti Christum vivum inveniunt, sed occidunt, quia ex hoc in eis sapientia moritur quod ejus dulcedine nullo amoris sensu perfruuntur. Hi assumuntur ut gravius judicentur et praecipitentur. Alii mortuam quaerunt, et vivam inveniunt, quia dum eam ad hujus vitae usum non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ nec ab̃ alio est. nec scd̃m aliud ut crea¬
trix natura. Est unum ꝙ ab uno ẽ ⁊ scd̾
unum. ut rõnalis creat᷑a a deo similis d̾o.
Est unum ꝙ ab uno ẽ et scł̃m duo hoc
est ab uno ꝑ unum ut corporea natura
a deo creata scłm sapĩam increatam et
creatam disposita. Primum exemplar
est tm̃ ñ exemplum. Scdł̃m exemp lar
et exemplum. tercium exemplum tan¬
tum ñ exemplar.
Noriginali pecc̃o tria uicia
fuerunt in obedientie due. ⁊ pecc̃m unũ.
Eria uicia fuerunt. Suꝑbia. auaritia.
et gula. due inobedientie. nature. et
disciplinẽ. In suꝑbia ⁊ auaricia inobe¬
dientia fuit naturalis p̾ceptis. In gu¬
la inobedientia fuit precepti discipline
et suꝑ additi. et omnia hec qr uno actu
completa sunt unum pecẽm dicuntur.
⁊ inuenerunt.
quidam q̃sierunt ⁊ inuenerunt. s non
retinuerunt. qr ñ quesiuerunt ut ha¬
berent. s ut uenderent. Quidam xp̃m

Expanded text:
quod nec ab alio est, nec secundum aliud, ut creaquod nec ab alio est, nec secundum aliud, ut creatrix natura. Est unum quod ab uno est, et secundum unum, ut rationalis creatura a Deo, similis Deo. Est unum quod ab uno est, et secundum duo, hoc est ab uno per unum, ut corporea natura a Deo creata, secundum sapientiam increatam et creatam disposita. Primum exemplar est tantum, non exemplum. Secundum exemplar est exemplum. Tertium exemplum tantum, non exemplarIn originali peccato tria vitia fuerunt, inobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia fuerunt: superbia, avaritia et gula; duae inobedientiae, naturae et disciplinae. In superbia et avaritia inobedientia fuit naturalis praecepti. In gula inobedientia fuit praecepti, disciplinae et superadditi. Et omnia haec quia uno actu completa sunt, unum peccatum dicuntur. et non invenerunt. Quidam quaesierunt, et invenerunt, sed non retinuerunt, quia non quaesiverunt ut haberent, sed ut venderent. Quidam Christum
Abbreviated transcription (Latin):
ficantes tenere ñ sufficimus. et edifi¬
cantes conu̾si sustentantib impli¬
cari ñ debemus. S dies sustentan¬
tes hñt septimum edificantes. Sic sus¬
tentantib om̃ia loca concedunt᷑. pauca
edificantib consecrant᷑. Exceptis his
qui se edificantib consecrarunt. ⁊ om̃i
loco et temꝑe illis inseruiunt. Duo
enim sunt gn̾a homominũ scd̃m hasᷤ
duas exercitationes licitas. edificantes
ad contemplatiuos. sustentantes ad
actiuos. He sunt due uite. ⁊ duo ppłi
et tuo duo cestamenta. lia et rachel.
marcha et maria. sinistra et dextra. la¬
na et linum. ordeum ⁊ frumentum.
aqua et uinum ⁊ c̃.
materia corꝑalis ⁊ comple¬
xionis. Clementum mat̾ialis repͥsenta¬
tio ĩuisibilis subsistentie. ⁊ principiũ
cognitionis a corꝑalib ad incorꝑalia
transeuntib. Illic elementum est princi¬
pium subsistentie ad inuisibilem actũ
trinitate una subsistit. Est unum

Expanded text:
ficantes tenere non sufficimus, et aedifificantes tenere non sufficimus, et aedificantes conversi sustentantibus implicari non debemus. Sex dies sustentantes habent; septimum aedificantes. Sic sustentantibus omnia loca conceduntur, pauca aedificantibus conservantur, exceptis his qui se aedificantibus consecrarunt, et omni loco et tempore illis inserviunt. Duo enim sunt genera hominum secundum has duas exercitationes licitas, aedificantes ad contemplativos, sustentantes ad activos. Hae sunt duae vitae, et duo populi, et duo testamenta: Lia et Rachel, et Joannes, Martha et Maria, sinistra et dextra, lana et linum, hordeum et frumentum, aqua et vinum, etc. materia corporalis complexionis. Elementum materialis repraesentatio invisibilis subsistentiae et principium cognitionis a corporalibus ad incoporalia transeuntibus. Illic elementum est principium subsistentiae ad invisibilem actum trinitate una subsistit. Est unum
Abbreviated transcription (Latin):
ola rõnalis creat᷑a
ita condita est. ut ip̃a bonum su¬
um non eẽc. S ipse a quo facta est. o¬
Magna ergo dignitas ut nullum ei
bonum pͥter summũ sufficeret. ⁊ item
magna lib̾tas ut ad bonum suũ cogi
non possit.
talis ẽ. ut in eodem diu stare non
possit. cui adhuc ad laborem et dolorẽ
conuertitur. quod quesitum est ad con¬
solationem. Fuctuat gͦ in exercitationi¬
bus. et transit de alio in aliud. ut nũ¬
qͣm quieta sit donec ad ueram stabi¬
litatem ꝑueniat. Exercitationũ autẽ
tria sunt gn̾a alie ad ꝓfectum uͥtutis.
alie ad consolationẽ infirmitatis. alie
ad inflamationẽ iniquitatis. Prime
edificantes. scde sustentantes. tercie
subu̾tentes. ꝓpter hoc deus edifican¬
tes induxit. sustentantes concesscit.
subu̾tentes ꝓhibuit. Et diuisit tempo¬
ra et loca distinxit edificantib et sus¬
centantib exercitationib qñ ⁊ ubi fi¬
ant que congrue simul fieri simtłñ¬
possunt. qr sustentantib occupati edi¬

Expanded text:
ola rationalis creatura ita condita est, ut ipsa bonum suum non esset, sed illi a quo facta est. Magna ergo dignitas, ut nullum ei bonum praeter summum sufficeret, et item magna libertas, ut ad bonum suum cogi non possit. talis est, ut in eodem diu stare non possit: cui adhuc ad laborem et dolorem convertitur quod quaesitum est ad consolationem. Fluctuat ergo in exercitationibus, et transit de alio in aliud, ut nunquam quieta sit, donec ad veram stabilitatem perveniat. Exercitationum autem tria sunt genera, aliae ad profectum virtutis, aliae ad consolationem infirmitatis, aliae ad inflammationem iniquitatis. Primae aedificantes, secundae sustentantes, tertiae subvertentes. Propter hoc Deus aedificantes induxit, sustentantes concessit, subvertentes prohibuit. Et divisit tempora, et loca distinxit, aedificantibus et sustentantibus exercitationibus, quando et ubi fiant, quae congrue simul fieri possunt, quia sustentantibus occupati, aedi
Abbreviated transcription (Latin):
co. da .n .h. Postea dimicte nob̾ debita .n.
Prius da panem postea dimitte dẽbita.
Prius refectionem postea remissionẽ. Si enĩ
expectas de refectione donec rogari ñ opor¬
teat de remissione. ⁊ differatur cib quo¬
usq desinat morb ñ conualescunt egro¬
ti tui. Idcirco dñe qͣmuis bonum ñ sit
panem filioꝵ canib mutere. tñ qr hoĩes
et iumenta saluas quemadmodum mul¬
tiplicasti mĩam tuam deus. respice mise¬
ros. ⁊ refice languidos. ut nutͥmento tuo
pͥus conualescamus adueniam. Postea sa¬
nitati et iustificati tua refectione ꝓficiamꝰ
ad gł̾am. Idcirco int̾im ñc panẽ no . co.d.¬

Expanded text:
obis hodie; postea dimitte nobis debita nostra. Prius da panem, postea dimitte debita. Prius refectionem, postea remissionem. Si enim exspectas de refectione donec rogari non oporteat de remissione, et differatur cibus quousque desinat morbus, non convalescunt aegroti tui. Idcirco, Domine, quamvis bonum non sit panem filiorum canibus mittere , tamen quia homines, et jumenta salvas, quemadmodum multiplicasti misericordiam tuam Deus , respice miseros, et refice languidos, ut nutrimento tuo prius convalescamus ad veniam, postea sanati et justificati tua refectione proficiamus ad gloriam. Idcirco iterum nunc panem no
Abbreviated transcription (Latin):
annuit ocłis. digito loquit᷑. terit pede.
nouissime indiciũ furoris exp̾ssit. dicẽs
omni temꝑe urgia seminat. qr sic̃ dic¬
tum ẽ. primum ꝑ leuitatis uicium et
inquietudinẽ. pax interne tͣnquillitatis
dissoluitur: ac sic deĩ agitata meus ĩ
foueam furoris precipitatur. Quamus
idem ip̃m quod dixit. graditur ore per¬
uerso. annuit ocłis. terit pede. digito lo¬
quit᷑. tam furoris qͣm inquietudinis sig¬
num sit. S tamen hic solet ordo ꝑditio¬
nis. ut pͥmum homo ꝑ inquiecudinẽ
constantiam gͣuitatis deserat. ac sic tan¬
dem usq ad inpacientiã furoris erũpat.
Ht̃ etiam hic gestus .i. citatus. siue in¬
quietus. cum molli et procaci affinitatẽ.
qr leuitas aliqͣndo lasciuam. aliq̃n
im pacientiam designat. Inquietue.
gestus lasciuo et procaci concordat sicut
ꝑ salomonem dr. De fenestra domus
mee ꝑ cancellos ꝓspexi: et uideo paruu¬
los. considero uecordem iuuenem qͥ tran¬

Expanded text:
Annuit oculis, digito loquitur, terit pede, Annuit oculis, digito loquitur, terit pede, novissime indicium furoris expressit, dicens: Omni tempore jurgia seminat. Quia, sicut dictum est, primum per levitatis vitium et inquietudinem pax internae tranquillitatis dissolvitur, ac sic deinde agitata mens in foveam furoris praecipitatur. Quamvis enim id ipsum quod dixit, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, tam furoris quam inquietudinis signum sit, tamen hic esse solet ordo perditionis, ut primum homo per inquietudinem, constantiam gravitatis deserat, ac sic tandem usque ad impatientiam furoris erumpat. Habet etiam hic gestus, id est citatus sive inquietus, cum molli ac procaci affinitatem, quia levitas aliquando lasciviam, aliquando impatientiam designat. Inquietus gestus lascivo et procaci concordat, sicut per Salomonem dicitur: De fenestra domus meae per cancellos prospexi, et video parvulos, considero vecordem juvenem, qui tran
Abbreviated transcription (Latin):
que ad increpationem uł ad irrisionem
hoꝵ in scripturis dñr. de quib hec ad
exhortationem p̾sentem. uobis dicta suf¬
ficere possunt. Citatus uł in qͥ etus. simł
et turbidus gestus ꝑ salomonẽ iteꝵ
repͥhenduntur. uͥ sicut iam insuꝑiori
exemplo demonstrauimꝰ. de uiro apo¬
stata d̃r. Homo apostata uir inutił
graditur ore ꝑu̾so. annuit oculis..
cerit pede. digito loquitur. prauo cor¬
de machinatur malum. et om̃i tem¬
pore uirgia seminat. Huic ex timplo
ueniet ꝑdicio sua. nec habebit ultͣ me¬
dicinam. Quam sit enĩ ꝑditioni ꝓximꝰ.
ip̃a sua actione satis demonstrat. qui
ꝑ inquietudinis uicium in semetipso
pacem ꝑdit. etiam pͥusquam foris obsis¬
centem inueniat. Et quo p̾cipitandus
sit patet si occasionem furoris inuen̾it.
quem nullo turbante exteriꝰ sua intus
leuitas et in pacientia ad furorem p̾cipi¬
tem rapit. Uñ bene postqͣm inconstan¬
tie et leuitatis signa enumerat. dicens

Expanded text:
quae ad increpationem, vel ad irrisionem quae ad increpationem, vel ad irrisionem horum in Scripturis dicuntur, de quibus haec ad exhortationem praesentem vobis dicta sufficere possunt. Citatus vel inquietus simul et turbidus gestus per Salomonem iterum reprehenduntur, ubi, sicut jam in superiori exemplo demonstravimus, de viro apostata dicitur: Homo apostata, vir inutilis, graditur ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum et omni tempore jurgia seminat . Huic extemplo veniet perditio sua, nec habebit ultra medicinam. Quam sit enim perditioni proximus, ipse sua actione satis demonstrat, qui per inquietudinis vitium in semetipso pacem perdit etiam priusquam foris obsistentem inveniat. Et quo praecipitandus sit patet, si occasionem furoris invenerit, quem nullo turbante exterius sua intus levitas et impatientia ad furorem praecipitem rapit. Unde bene postquam inconstantiae et levitatis signa enumeravit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
tib et firmus oculis: sic piger his qui
miser̃t illum. Et de dissoluto. Manꝰ for¬
tium dominabit᷑: que autem remissa
ẽ: tributis seruiet. Et it̾m de pigro. uult
et ñ uult piger. anima aut̃ oꝑantium
impinguabit᷑. Rursum de dissoluto. Qͥ
mollis et dissolutus ẽ in oꝑe suo frater
ẽ sua oꝑa dissipantis. Item de pigro. Ab¬
scondit piger manum suã sub ascella:
et laborat si ad os suũ applicuerit eam.
Item. Desideria occidunt pigrum. no¬
luerunt enĩ quicqͣm manus eius opari.
Et it̾m. dicit piger. leo est inuia: in me¬
dio plateaꝵ occidendus sum. Item. Sicut
hostium in cardine suo. sic piger uerti¬
tur in lecto. Et in libro eccłiastito: de
pigro et tardo ⁊ dissoluto dr. In lapide
luteo lapidabitur piger. et omnes loq̃n¬
tur suꝑ asꝑnationem illius. De sterco¬
re boum lapidabitur piger: et omnis
qui tetig̾it eum: excutiet manus suas.
Multa sunt alia. si enumerare uelun.

Expanded text:
tibus, et fumus oculis, sic piger iis qui tibus, et fumus oculis, sic piger iis qui miserunt illum . Et de dissoluto: Manus fortium dominabitur, quae autem remissa est, tributis serviet . Et iterum de pigro: Vult et non vult piger, anima autem operantium impinguabitur . Rursum de dissoluto: Qui mollis et dissolutus est in opere suo, frater est sua opera dissipantis . Item de pigro: Abscondit piger manum suam sub ascella, et laborat si ad os suum applicuerit eam . Item: Desideria occidunt pigrum, noluerunt enim quidquam manus ejus operari . Et iterum: Dicit piger: Leo est in via, in medio platearum occidendus sum . Item: Sicut ostiam in cardine suo, sic piger vertitur in lecto . Et in libro Ecclesiastico de pigro, tardo et dissoluto dicitur: In lapide luteo lapidabitur piger, et omnes loquentur super aspernationem illius. De stercore boum lapidabitur piger, et omnis qui tetigerit eum, excutiet manus suas . Multa sunt alia si enumerare velim,
Abbreviated transcription (Latin):
panti crine caluicium: et ꝓ fascia pecto¬
rali cilicium. Ecce qͣm diligenter om nia
uanitatis in signia enumerat. ut hec in
quib homines nullam uł ad modum
paruam culpam ẽẽ putant. qͣm a distͥc¬
te a deo pensent᷑ ostendat. Dissolutum
et tardum salomon arguit dicens. Per
agrum hominis pigri transiui. ⁊ ꝑ ui¬
neam uiri stulti. et ecce totum repleuerãt
uitice. oꝑuerant suꝑficiem eiꝰ spine. et
maceria lapidum destructa erat. Quod
cum uidissem posui in corde meo. ⁊ exẽ¬
plo didici disciplinam. usqueqͦ pig̾ dor¬
mis: usqueqͦ de somno ñ consurgis:
Daululum dormies. modicum dormita¬
bis. Pusillum manus conseres ut qͥescas.
et ueniet qͣsi cursor egestas tua. ⁊ men¬
dicitas tua quasi uir armatus. uade ad
ce prudentiam. q̃ cum non habeat ducẽ.
nec p̾ceptorem. nec principem parat esta¬
te cibum sͥ. et congregat ꝙ comedat in
hieme. Item de piono. Sicut acecum dẽ¬

Expanded text:
panti crine, calvitium; et pro fascia pectopanti crine, calvitium; et pro fascia pectorali, cilicium . Ecce quam diligenter omnia vanitatis insignia enumerat, ut haec in quibus homines nullam vel admodum parvam culpam esse putant, quam districte a Deo pensentur, ostendat. Dissolutum et tardum Salomon arguit dicens: Per agrum hominis pigri transivi, et per vineam viri stulti, et ecce totum repleverant urticae, operuerant superficiem ejus spinae, et maceria lapidum destructa erat. Quod cum vidissem, posui in corde meo et exemplo didici disciplinam . Usquequo piger dormis, usquequo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armatus . Et rursce prudentiam, quae, cum non habeat ducem, nec praeceptorem, nec principem, parat aestate cibum sibi, et congregat quod comedat in hieme . Item de pigro: Sicut acetum den
Abbreviated transcription (Latin):
bus ocłoꝵ ibant et plaudebant: ambu¬
labant et in pedib suis composito gra¬
du incedebant. decaluabit dñs uercicẽ
filiaꝵ syon. Ambulabant extento collo
et nutib ocłoꝵ. hic notatur arrogantia.
Ibant et plaudebant. ambulabant. ⁊ in
pedib suis composito gradu incedebãt.
hic notatur lasciua. Sequit᷑. Decalua
bit dñs uerticem filiaꝵ syon. hec ẽ pena
arrogantiũ. Et dñs crinem eaꝵ nuda¬
bit. hec est pena lascuioꝵ. Et qr hec ui¬
cia luxus p̾ciosarum uestium sequi solet:
pena quoq eius sub infertur cum dicit.
In die illa auferet dñs ornatum calciam̃¬
toꝵ. ⁊ lunulas et torques. ⁊ monilia. ⁊ ar¬
millas. ⁊ mitras. ⁊ discriminalia. et per¬
hichelidas. et murenulas. et olfactoria.
⁊ inaures. ⁊ anulos. ⁊ gemmas in fron¬
te pendentes. et mutatoria. et pallia. et¬
lintheamina. et acus. ⁊ specula. et sin¬
dones. ⁊ uittas. et theristra. ⁊ erit ꝓsuaui
odore fetor ⁊ ꝓ zona funiculus. et ꝓ cris¬

Expanded text:
ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion . Ambulabant extento collo et nutibus oculorum, hic notatur arrogantia. Ibant et plaudebant, ambulabant, et pedibus suis composito gradu incedebant, hic notatur lascivia. Sequbit Dominus uerticem filiarum Syon, hec est pena arrogantiȩ. Et Dominus crinem earum nudabit, hec est pena lasciuiȩ. Et quia hȩc uicia luxus superfluarum upoena quoque ejus subinfertur cum dicitur: In die illa auferet Dominus ornatum calceamentorum et lunulas, et torques, et monilia, et armillas, et mitras, et discriminalia, et periscelidas, et murenulas, et olfactoria, et inaures, et annulos, et gemmas in fronte pendentes, et mutatoria, et pallia, linteamina, et acus, et specula, et sindones, et vittas, et theristra; et erit pro suavi odore, fetor; et pro zona, funiculus; et pro cris
Abbreviated transcription (Latin):
tie: cui tot iam uie demonstrant quib
possit ad scĩam ueritatis ꝑuenire. Ecce
post discretionem rõnis ꝓprie ꝑ qͣm di¬
rigitur. post doctrinam sapientium ꝑ
qͣm eruditur. post exempla bonoꝵ qͥb
instriut᷑. adduntur etiã precepta scrip¬
turaꝵ quib ad omnẽ uiuendi rõnẽ
informatur: postremo aduingunt᷑ tẽp¬
tationes quib exercitatus ꝑ qͦtidianã
expientiam de u̾itate preceptoꝵ certior

Expanded text:
tiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus tiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certio
Abbreviated transcription (Latin):
sigillum optime exsculptum informa¬
ri cupimus. quedam in eis sublimia ⁊
qͣsi eminentia. q̃dam uero abiecta ⁊ qͣi
depͥssa oꝑm uestigia inuenimus: San¬
ctoꝵ quippe oꝑa que qͣntum ad reputa¬
tionem hominũ non ad dignitatem s
ad uilitatem ꝑtinent. illa in conu̾satio¬
ne eoꝵ quasi deorsum pressa iacent. qͣn¬
Do uͦ talia oꝑantur. que humanas
mentes in admirationẽ sui ꝑtrahunt.
qͣsi quasdam in se eminentes sculpt᷑as
ostendunt. Quod gͥ in illis eminet.
in nob̾ intrsũ recondi debet: et quod
millis depͥssum est. in nobis ẽ erigen¬
dum. qr nos cum facta illoꝵ ad imita¬
tionem trahimus. sublimia quidem
in abscondito.⁊ abiecta in manifesto
facere debemus: ne uł illa si ostendan¬
tur ꝑ amorẽ accepti fauoris in ani głe
seruire incipiant. uel ista si abscondan¬
tur ꝑ timorem uilitatis p̾mium retri¬
butionis amutant. Nescio qͣm homo
deinceps habeat excusationẽ ignoran¬

Expanded text:
sigillum optime exsculptum reformasigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam vero abjecta et quasi depressa operum vestigia invenimus? Sanctorum quippe opera quae quantum ad existimationem hominum non ad dignitatem, sed ad utilitatem pertinent, illa in conversatione eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia nos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debemus, ne vel illa si ostendantur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
plum alt̾us aliquando in melius refor¬
mari pot̾it: qui adhuc ꝑ elationis uici¬
um et bona aliena obpugnat. ⁊ sua ma¬
la defendit. Necesse ẽ ergo ut si ueracit᷑
bonos imitari uolumus. priꝰ ꝑ ueram
humilitatẽ ad obedientiam corda nostra
temꝑemus: quatinus uita nr̃a tanto
citius ad nouitatẽ redeat. quanto ꝓmtiꝰ
in omnẽ quam uiderit uirtutis speciẽ.
ꝑ uoluntariam obedientiã se inclinat:
et tanto altius ei uestigium aliene bo¬
nitatis incipiat in herere. qͣnto artius stu¬
det. bona alioꝵ imitari pocius qͣm car¬
pere. Aliam nob̾ adhuc ñ contempnendã
considerationem ad p̾sens negocium for¬
ma sigilli exhibet. figura uamq q̃ in
sigillo foris eminet. in imp̾ssione cere
introrsum signata apparet: et que in
sigillo intͥnsecus sculpta ostendit᷑. in cera
exterius figurata demonstratur. Quid
gͦ aliud in isto nob̾ innuitur. nisiqi noᷤ
qui ꝑ exemplum bonoꝵ qͣi ꝑ quoddam

Expanded text:
plum alterius aliquando in melius reforplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam corda nostra temperemus, quatenus vita nostra tanto citius ad novitatem redeat, quanto promptius in omnem quam viderit virtutis speciem, per voluntariam obedientiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobis innuitur, nisi quia nos qui per exemplum bonorum, quasi per quoddam
Abbreviated transcription (Latin):
ertores uͦ alienos qͣntum ad se ꝑtinere
cognou̾int. ꝓ tempore student. uł mo¬
deste corriꝑe: uel prudent̾ dissimula¬
te. Qui deniq studium scientie. moꝵ¬
disciplina exornant ⁊ mansuetudinem. ac
modestiam mentis sue. ñ solum in custo¬
dia oris. s etiam in habitu et gestu corpo¬
ris sui demonstrant. S ⁊ de bonoꝵ exẽ¬
plis que in p̾senti uobis dicenda existimo.
sationem bonoꝵ imitari precipi¬
nur. nisi ut ꝑ eoꝵ imitationem ad no¬
ue uite similitudinẽ reformemur: In
ip̃is siquidem similitudinis dei forma
expressa ẽ. et iccuro cum eis ꝑ imitatio¬
nem impͥmimur: ad eiusdem similitu¬
dinis imaginẽ nos quoq figuram᷑. S
sciendum ẽ qr sicut cera nisi prius emol¬
lita fu̾it formam ñ recipit: sic et homo
quidẽ ꝑ manum actionis aliene ad for¬
mam uirtutis ñ flectitur. nisi prus per
humilitatẽ ab omni elationis et contra¬
dictionis rigore molliat᷑. Neq enĩ ꝑ exẽ¬

Expanded text:
errores vero alienos quantum ad se pertinere errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, modisciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda existimo, rsationem bonorum imitari praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae vitae similitudinem reformemur? In ipsis siquidem similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imitationem imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur. Sed sciendum est quod nisi prius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo quidem per manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exem
Abbreviated transcription (Latin):
bis si forte res sic exigat. ꝙ sapitis pe¬
tentib humiliter insinuare: contra
resistentes aut̃ numqͣm presumatis
ꝑtinaciter dicta ur̃a defendere. qr sicut
iam uob̃ prediximus multaꝵ molestia¬
rum causas uirgia ministrant ⁊ mox
ut lingua in discrete ad multilo qͥuin
resoluit᷑. ad disturbandam pacem cor¬
dis nr̃i quasi ianua hosti aꝑitur. Res¬
tat ergo fũs. ut si uere discipuli ueri¬
tatis ẽẽ cupitis. tales uos studeatis exhi¬
bere. quib u̾itas facile ꝑsuaderi possit.
qr et ip̃a doctrina u̾itatis tales audi¬
tores amat. qui eam et a sapientib exhi¬
bitam humilit̾ suscipiunt. a simplicio¬
rib quoq administratã arroganter
ñ contempnunt. qui in scientia dei Hoc
est imꝑitia bene agendi. cunctos prudẽ¬
tiores ac sapientiores qͣm se ẽe existimãt.
nec erubescunt magistros hr̃e omnes.
a quib discere possunt ꝙ ignorant. qͥ
bene dicta omnium libenter approbãt.

Expanded text:
bis si forte res sic exigat quod sapitis pebis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinaciter dicta vestra defendere, quia sicut jam vobis praediximus. multarum molestiarum causas jurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis esse cupitis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant,
Abbreviated transcription (Latin):
na. illas solummͦ astutie uias exqͥrens.
quib possit et suum errorem tegere. ⁊
alienam u̾itatem qͣmuis manifestam
in opinione stultoꝵ et insipientium ho¬
minum depͣuare. S non talis est sa¬
pientia que de sursum uenit que nes¬
cit etiam semetipãm contra ueritatem
diligere. semꝑ parata uel bonum qd̃¬
libenter petere. uel malum ꝙ susti¬
net cum aliis et coram aliis ueraciter
accusare. Propterea de ip̃a idem iaco¬
bus apłs: sic ait. Sapientia aut̃ que de¬
sursum ẽ: primum quidem pudica ẽ.
de inde pacifica. modesta. suadibilis.
bonis consentiens. plena miscl̃ia ⁊ fru¬
ctib bonis iudicans sine simulatione.
restringite. s in ip̃is etiam que recta
sunt. mensurã et modum tenete: ⁊ in
collatione scõꝵ magis auditores. qͣm
doctores eẽ eligite. Os clausum ⁊ aures
aꝑtas habete. ⁊ quantum estis ad lo¬
quendũ modestiores. tantum estote ad
intelligendũ sagatiores. Sufficiat uo¬

Expanded text:
na , illas solummodo astutiae vias exquirens na , illas solummodo astutiae vias exquirens quibus possit errorem suum tegere, et alienam veritatem quamvis manifestam, in opinione stultorum et insipientium hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semper parata vel bonum qlibenter petere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter accusare. Propterea de ipsa idem Jacobus apostolus sic ait: Sapientia autem quae desursum est primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, judicans sine simulatione .restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vo
Abbreviated transcription (Latin):
multiloquio pec̃c̃m non affugies. Et
iacob apłs. Omne genus bestiaꝵ do¬
mari posse asserit. linguam pestem
ẽẽ in domabilem que uniu̾sam rotã
natiuitatis nr̃e inflammat. ⁊ obhoc ꝑ¬
fectum ẽẽ uirum qui in lingua non
offendit. Nam qr rixe et contetiones¬
u̾boꝵ. de pestifera semꝑ radice oriant᷑.
dubium non ẽ: quoniam nͥ cor pͥus
intrinsecus ꝑ elationem intumesce¬
ret. nequaqmͣ lingua foris a custodia
humilitatis sue in contumeliam uer¬
boꝵ se relaxaret. S dum suꝑbe pͥali¬
is sapientes uideri uolumus. erubesci¬
mus uł nr̃ãm ignorantiam ab aliis
argui. uel alioꝵ sapĩam. quasi ad nram
dep̾ssionem approbari. Sict ñ num¬
qͣm contra conscientiam nr̃am. uł nos¬
trum ertorem impudent̾ defendimus.
uel alt̾ius ueritatem malitiose impug¬
namus. Hec ẽ sapientia huius mundi
qͣm idem iacob apłs carnalem uocat
et diabolicam que u̾suta est et malig¬

Expanded text:
multiloquio peccatum non effugies . Et multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam nativitatis nostrae inflammat, et ob hoc perfectum esse virum qui in lingua sua non offendit . Nam quin rixae et contentiones de pestifera semper radice oriantur, dubium non est, quoniam nisi cor prius intrinsecus per elationem intumesceret, nequaquam lingua foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam ab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbari. Sicque nonnunquam contra conscientiam nostram, vel nostrum errorem impudenter defendimus, vel alterius veritatem malitiose impugnamus. Haec est sapientia hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus carnalem vocat et diabolicam quae versuta est et malig
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam gͥ ad scolam
uirtutũ erudiendi acceditis. scire de¬
betis contentiones u̾boꝵ nullomͦ dein¬
ceps ad uos ꝑtinere. qr spiritalis docdtri¬
ne studium non litigãtes. s auscultan¬
tes requirit. sicut ꝑ moysen ppło in le¬
Et sicut iacob apł̃s ad monet dicens Sit
aut̃ omnis homo uelox ad audiendũ.
tardus aut̃ ad loquendum. ⁊ tardus
ad iram. Et uidece qͣm conuenient̾ post¬
qͣm multiloquiũ ꝓhibuit etiam de ca¬
uenda ira p̾ceptum sub iunxit dicens.
Tardus ad loquendum et tardus ad
iram. ut patenter ostenderet. qr qui lui¬
guam suam a multiloquio ñ uult cõ¬
pescere: ñ poterit diu animum suum
a furore iracundie illesum custodire.
Multiloquiũ enim contentiones gene¬
rat. Contentiones uͦ ad iurgia ⁊ male¬
dicta linguam excitant. Maledicta au¬
tem̃ ad iracundiam. ⁊ quod ad huc gra¬
uius ẽ ad fraternum odium animũ
inflammant. Propterea scriptura dic̃.
in multilo quio pecẽm non deerit ⁊ in

Expanded text:
uoniam igitur ad scholam virtutum erudiendi acceditis, scire debetis contentiones verborum nullo modo deinceps ad vos pertinere, quia spiritualis doctrinae studium non litigantes, sed auscultantes requirit, sicut per Moysen populo in leEt sicut apostolus Jacobus admonet dicens: Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram . Et videte quam convenienter postquam multiloquium prohibuit, etiam de cavenda ira praeceptum subjunxit, dicens: tardus ad loquendum, et tardus ad iram, ut patenter ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones generat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Scriptura dicit: In multiloquio peccatum non deerit et in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ potest. Si quando aut̃ in in aliquo
forte negotio laborantib opem ferre cu¬
pimus tanta hoc humilitate ⁊ mansue¬
tudine faciendum est ut hisdem ipsis
manifestũ sic ꝙ non excellentiam oꝑis
s consortium queramus laboris. Cecerũ
qͣntum ꝑtinet ad nos summoꝑe niten¬
dum ẽ nequando uel in labore minus
pacientes. uel in obedientia p̾ceptorum
minus alacres. uel in caritatis oꝑibus
exequendis minus inueniam feruen¬
tes: qͣtinus bona conu̾satio nr̃a eisdẽ
p̾beat incitamentũ uirtutis: a quib for¬
mam et exemplum sumpsit boni oꝑis.
Ista fr̃s si assidue uolueritis cogitare.
scietis et cito intelligetis que sit uia disci¬
pline. que uos ꝑ exercitium boni oꝑis du¬
cat ad consummationem bonitatis. S
et si forte adhec inuestiganda atq discer¬
nenda qnͣtum expedit ꝑ uos minus suf¬
ficitis: habebitis dño adiuuante doctͥ¬
nam et exempla bonoꝵ. uͥ et facienda au¬

Expanded text:
esse potest. Si quando autem in aliquo esse potest. Si quando autem in aliquo forte negotio laborantibus opem ferre cupimus, tanta hoc humilitate et mansuetudine faciendum est, ut iisdem ipsis manifestum sit, quod non excellentiam operis, sed consortium quaeramus laboris. Caeterum quantum pertinet ad nos summopere nitendum est, nequando vel in labore minus patientes, vel in obedientia praeceptorum minus alacres, vel in charitatis operibus exsequendis minus inveniamur ferventes, quatenus bona conversatio nostra eisdem praebeat incitamentum virtutis, a quibus formam et exemplum sumpsit boni operis. Ista, fratres, si assidue volueritis cogitare, scietis et cito intelligetis quae sit via disciplinae, quae vos per exercitium boni operis ducat ad consummationem bonitatis. Sed et si forte ad haec investiganda atque discernenda quantum expedit per vos minus sufficitis, habebitis Domino adjuvante doctrinam et exempla bonorum, ubi et facienda au
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ esse debet: ita ut int̾ eos etiam
quoscumq in bono oꝑe feruentiores
cernimus eoꝵ societatem atq familia¬
ritatem auidius appetamus. Cum his
uͦ tanta nobis pacis et concordie seruã¬
de diligentia sit. ut in nullo umquã
negotio qͣntum in nob̾ est fraterna di¬
lectio ꝑturbetur. Studeamus eis iniu
equo animo sustinere: nicħ contentio¬
se aut arrogant̾ erga eos agere. s ꝑati
semꝑ in omni oꝑe et ꝑtinacit̾ insisten¬
tib cedere. ⁊ laborantib libenter subue¬
nire. Et qr int̾ pares ñ numqͣm ꝑuersa
q̃dam uirtutis emulatio eẽ solet. ut uide¬
licet sͥ inuicem de successu uirtutũ in¬
uideant. ⁊ obhoc in exercendo bono oꝑe
tm̃ ne inferiores uideant᷑. alterutrum
se se pͥuenire contendant. tanto nos discͤ¬
tionis moderamine continere necesse ẽ.
ut oꝑam nr̃am sicut dictum ẽ. neq in¬
geramus nolentib. neq petentib sub¬
trahamus. qr in utroq liuoris suspicio

Expanded text:
nobis esse debet, ita ut inter eos etiam nobis esse debet, ita ut inter eos etiam quoscunque in bono opere ferventiores cernimus, eorum societatem atque familiaritatem avidius appetamus. Cum his vero tanta nobis pacis et concordiae servandae diligentia sit, ut in nullo, inquam, negotio quantum in nobis est, fraterna dilectio perturbetur. Studeamus eis injuraequo animo sustinere, nihil contentiose aut arroganter erga eos agere, sed parati semper in omni opere et pertinaciter insistentibus cedere, et laborantibus libenter subvenire. Et quia inter pares nonnunquam perversa quaedam virtutis aemulatio esse solet, ut videlicet sibi invicem de successu virtutum invideant, et ob hoc in exercendo bono opere tantum ne inferiores videantur, alter alterum praevenire contendant, tanto nos discretionis moderamine continere necesse est, ut operam nostram, sicut dictum est, neque ingeramus nolentibus, neque petentibus subtrahamus, quia in utroque livoris suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
amus ꝙ faciunt. ⁊ tamen iudicare ñ
p̾sumamus ꝙ sunt. Cogitemus in eiꝰ¬
modi nob̾ neq dari exemplum neq
ꝑmitti uidicium: qr hoc in eis for¬
tassis ignorantia seu infirmitas ex¬
cusat. ꝙ si a nob̾ fieret excusationẽ
non hr̃et. Itaq necẽe est. ut sicut ꝑ¬
fectoꝵ societatem. ꝓpter reuerentiam
appetere ñ presumimus. ita quoq is¬
toꝵ consortium ꝓpter cautelam fugi¬
amus. illos honorando. ꝙ talib socia¬
ri digni ñ sumus. istos cauendo. qr
talib sociati facile corrumpi possumꝰ.
Preterea sicut is qui suꝑiorib semper
sociari appetit se datum ẽẽ indicat. ita
qui cum peiorib assidue conu̾sari cõ¬
cupiscit deprauatũ se esse demonstͣt.
Et ideo cum maloꝵ consortium appe¬
tere uolumus. duplex nob̾ utilitatis
fructus ꝓuenit: qr culpam fugimus.
et in nocentie nr̃e testimonium ꝑhi¬
bemus. Cotidiana gͥ et frequens con¬
u̾satio nr̃a. cum mediis et equalib

Expanded text:
amus quod faciunt, et tamen judicare non amus quod faciunt, et tamen judicare non praesumamus quod sunt. Cogitemus in ejusmodi, nobis neque dari exemplum neque permitti judicium, quia hoc in eis fortassis ignorantia aut infirmitas excusat, quod si a nobis fieret, excusationem non haberet. Itaque necesse est ut sicut perfectorum societatem propter reverentiam appetere non praesumimus, ita quoque istorum consortium propter cautelam fugiamus, illos honorando, quia talibus sociari digni non sumus, istos cavendo, quia talibus sociati facile corrumpi possumus. Praeterea sicut is qui superioribus semper sociari appetit, se elatum esse indicat, ita qui cum pejoribus assidue conversari concupiscit, depravatum se esse demonstrat. Et ideo cum malorum consortium appetere nolumus, duplex nobis utilitatis fructus provenit, quia et culpam fugimus, et innocentiae nostrae testimonium perhibemus. Quotidiana igitur et frequens conversatio nostra cum mediis et aequalibus
Abbreviated transcription (Latin):
et tamen deuotio nr̃a satis in eis ꝙ
imitari possit inueniat. Illoꝵ conu̾¬
satio quasi inferior nob̾ est qui uel tã¬
ta nequeunt. qͣnta nos facere possumꝰ.
uł talia faciunt. qualia nos imitari
ñ debemus. Prom̃ in his talis habẽ¬
da est discretio. ut suꝑiorib quidem
in om̃i loco. ⁊ in omni oꝑe uł sermo¬
ne exhibere studeamus reuerentiã. et¬
quie quiqquid egerint aut ubicũq
fu̾int non p̾sumamus impudenter
eis nos quasi coequando ingerere. Sic
namq debenius in eiusmodi uirtutis
exemplum ꝙ imitemur quod̾amͦ taci¬
ti et quasi de longe considerare. ut ta¬
men consortium cooꝑandi numqͣm
p̾sumamus expetere. quatinꝰ dum eis
ubiq cedimus. facile ex nr̃a modestia
clareat. qͣm humilia de nob̾. ⁊ quam
sublimia de illis sentiamus. Negligẽ¬
tes uͦ et maxime eos quoꝵ oꝑa uł stu¬
dia rep̾hensione digna apparent. tali
nos cautela declinare oportet. ut ⁊ fugi¬

Expanded text:
et tamen devotio nostra satis in eis quod et tamen devotio nostra satis in eis quod imitari possit inveniat. Illorum conversatio quasi inferior nobis est, qui vel tanta nequeunt, quanta nos facere possumus, vel talia faciunt qualia nos imitari non debemus. Proinde in his, talis habenda est discretio, ut superioribus quidem in omni loco et in omni opere vel sermone exhibere studeamus reverentiam, et quidquid egerint aut ubicunque fuerint, non praesumamus impudenter eis nos quasi coaequando ingerere. Sic namque debemus in ejusmodi virtutis exemplum quod imitemur, quodammodo taciti et a longe considerare, ut tamen consortium cooperandi nunquam praesumamus expetere, quatenus dum eis ubique cedimus, facile ex nostra modestia clareat, quam humilia de nobis, et quam sublimia de illis sentiamus. Negligentes vero et maxime eos quorum opera vel studia reprehensione digna apparent, tali nos cautela declinare oportet, ut et fugi