comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ccepisti pꝰ baptismũ uestimenta
candida ut ẽẽt. indiciũ quod
ex ueris in uoluerũ peccatorum. &¬
&ẽ indueris innocentiȩ casta uelamina:
babitus commutatur. ita tam̃ ut candor
qui de habitu: deponitur. semꝑ in corde
& an baptrzati sint. annon ignorant.
ut hos baptizare debeas scđm patrum
traditionem si ñ fuerit qui testificetur.
baptizatos eẽ. sine dubitatione testent᷑.
neq ipsi sunt ꝑ ętatẽ idonei de traditis
sibi sacramentis respondere. absq ullo
scrupulo eos eẽ. baptr andos Similit̃¬
& de eccłiis. quotiens suꝑ earũ hesitatur
consecratione agendũ ẽ. id ÷ ut sine
Lan pagano. multos in patria ur̃a
baptrzatos asseritis & qͥd inde sit c̃sułtis
agendũ: Hi ꝑfecto sumnomine sc̃ȩ
trinitatis. uł tantũ in nomine xp̃i. sic̃
inactib apłorũ legimꝰ baptrzati sunt :
unũ quippe idemq ẽ:Ut sc̃s exponit
ambrosius. constat ñ eẽ. denuo bapti̃.¬

Expanded text:
ccepisti post baptismum vestimenta candida, ut esset indicium quod exueris involucrum peccatorum, et indueris innocentiae casta velamina. habitus commutatur; ita tamen, ut candor qui de habitu deponitur, semper in corde et an baptizati sint an non ignoratur, ut hos bapttraditionem, si non fuerit qui testificetur, baptizatos esse sine dubitatione testentur, neque ipsi sunt per aetatem idonei de traditis sibi sacramentis respondere, absque ullo scrupulo eos esse baptet de ecclesiis, quoties super earum haesitatur consecratione, agendum est, id est ut sine an pagano, multos in patria vestra baptizatos asseritis, et quid inde sit consulitis agendum. Hi profecto, si in nomine sanctae Trinitatis, vel tantum in nomine Christi, sicut in Actibus apostolorum legimus, baptizati sunt , unum quippe, idemque est, ut sanctus exponit Ambrosius, constat non esse denuo bapti
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dixisti quod adulterati derici
& homicide filius in adulterio natꝰ.
& absq disciplina nutritꝰ eẽt. & cȩt̃a
mala horribilia. quȩ ꝑfingula enar¬
rasti. ac ꝑ hoc sui similes sacerdotes
consecrauit. de hoc memmit tua
reuerenda fr̃nitas. quia tibi iam ui
cib scripsimꝰ. ut nullus homicida.
nullus adult̃. nullus fornicator.
sacrum ministeriũ debeat atrectare.¬
de baptizatis uͦ ab illo seu ecclesus
consecratis requirat tua fr̃nitas. si aut
eccłas in nomine scẽ trinitatis c̃secra¬
uit. aut paruulos similit̃ baptizauit
dum sacerdotio fungebatur. & si conse¬
cratio eccłarũ & paruulorũ baptisma

Expanded text:
quem dixisti quod adulterati clerici et homicidae filius in adulterio natus, et absque disciplina nutritus esset, et caetera mala horribilia, quae per singula enarrasti, ac per hoc sui similes sacerdotes consecravit, de hoc meminit tua reverenda fraternitas, quod etiam tibi sepe scripsimus, ut nullus homicida, nullus adulter, nullus fornicator sacrum ministerium debeat tractareDe baptizatis vero ab illo, seu ecclesiis consecratis, requirat tua fraternitas, si aut ecclesias in nomine sanctae Trinitatis consecravit, aut parvulos similiter baptizavit, dum sacerdotio fungebatur, et sic et consecratio ecclesiarum et parvulorum baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
Consequens ẽ. ut qđ ab huiꝰ sedis re-¬
ctorib plena auctoritate sanccitur.
nullius consuetudinis p̃pediente
occasione. ꝓprias tantũ sequendo
consuetudinib quas nob̾ opponere
uisi estis. scribentes ꝑ diu̾sas eocłias
diu̾sas eẽ. consuetudines. si ilł cano¬
nioa ñ obstitit auctoritas ꝓ qua eis
certe ut beati cipriani utam senten-¬
tia : quȩlib& consuetudo qͣntũ uis
uetusta. qͣntũ uis uulgata ueritati
ẽ. om̃ino pꝰponenda. ⁊ usus qͥ ueritati
ẽ. contͣriꝰ ab olendꝰ. Sy nodus eugenu
p̃p. tempore ludo uici. De quib dã
locis ad nos refertur. ñ magistros neq
curã inueniri ꝓstudio litt̾arũ. Iccir¬
co uniu̾sis epis subiectisq plebib &¬

Expanded text:
Consequens est, ut quod ab hujus sedis rectoribus plena auctoritate sancitur, nullius consuetudinis praepediente occasione, proprias tantum sequendo consuetudinibus quas nobis opponere nisi estis, scribentes per diversas Ecclesias diversas esse consuetudines, si illis canonica non obstitit auctoritas, pro qua eis certe, ut beati Cypriani utamur sententia, quaelibet consuetudo, quantumuis uetusta, quantumuis uulgata, ueritati est omnino postponenda et usus qui ueritati est contrarius abolendus. papae, tempore Ludouici: De quibusdam, inquit, locis ad nos refertur non magistros neque curam inueniri pro studio litterarum. Idcirco uniuersis episcopis subiectisque plebib
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia xp̃i de gradu lectorũ eccł ȩxͥ
tã longa annositate recitari. & ab oĩb
xp̃ianis. ab epĩs usq ad extremos laicos.
fideles. penitentes. catecuminos. cum
ueneratione diuinȩ auctoritatis audiri.
Itẽ. Qui sententus tractatorũ instrui
uolunt: oportet ut istum librũ sapien¬
tiȩ ubi legitur raptꝰ ẽ. ne malicia
mutaret intellectum illius. omnibus
tractatorib ante ponant. qͣm̃ sic
eum ante posuerunt etiã tẽporib
proximis apłoꝵ egregii tractatores.
qui eum testem adhibentes nichilse
adhibere nisi diuinũ testimonium
credider̃. Itẽ. Lib̾ sapientie qui tanta
numerositate annorũ legi meruit in
eccłia xp̃i. nullã pati deb& inuriam.
qm̃ resistit eis qui ꝓmeritis hominum

Expanded text:
in Ecclesia Christi, de gradu lectorum Ecclesiae in Ecclesia Christi, de gradu lectorum Ecclesiae Christi, tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles poenitentes catechumenos cum veneratione, divinae auctoritatis audiri. Item, qui sententiis tractatorum instrui voluit, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur: Raptus est ne malitia mutaret intellectum illius , omnibus tractatoribus anteponant, quoniam sic eum anteposuerunt etiam temporibus proximis apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere, nisi divinum testimonium crediderunt. Item, liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, nullam pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
docuit in t̾cio libro similit᷑. Nec in
nr̃is codicib qui ex hebraica ueritate
trans lati sunt susceptꝰ ÷ t̾ciꝰ lib̾hesdre
nisi tantũmodo duo. Zosimus pp̃.
Contra statuta patrũ concede aliqͥ
uł mutare. ne huiꝰ quidẽ sedis potest
auctoritas. Ap̃ nos enim in conuulsis
radicib uuit antiquitas. ciu decre¬
ta patrũ sanxere reuerentiã. Au G̃¬
scãm scripturã canonicã tã uet̃is quã
noui testam̃ti certissus t̾minis c̃tineri.
cãq om̃ib pꝰteriorib ep̃oꝵ lit̾tis ita
p̃poni. ut de illa om̃ino dubitari ce
disceptari ñ possit. utrũ uerũ uł
utrũ rectũ sit quicqͥd mea scriptũ
constiterit eẽ : Epõꝵ aut̃ litt̃as quȩ
pꝰ confirmatũ canonẽ uł scripte st̃
uł scribuntur. & ꝑ sermonẽ forte
sapientiorẽ c uiꝰlib& in ea reperitioris.
coͣmp̃hendi. si quid in eis forte aueritate
deuita scõꝵ Non debuit repu¬
diari sententia libri sapientiȩ. qͥ meruit

Expanded text:
docuit dicens in tertio libro. Similiter nec in nostris codicibus qui ex Hebraica veritate translati sunt, susceptus est tertius liber Esdrae, nisi tantummodo duo. CAP. 226. Contra statuta Patrum condere aliquid, vel mutare nec hujus quidem sedis potest auctoritas. Apud nos enim inconvulsis radicibus vivit antiquitas, cui decreta Patrum sanxere reverentiam. sanctam scripturam canonicam, tam veteris quam novi testamenti, certis suis terminis contineri, eamque omnibus posterioribus episcoporum literis ita praeponi, ut de illa omnino dubitari et disceptari non possit, utrum verum vel utrum rectum sit, quicquid in ea scriptum esse constiterit? Episcoporum autem literas confirmatum canonem uel scriptae sunt uel scribuntur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re peritioris ereprehendi, si quid in eis forte a ueritate De vita sanctorum. Non debuit repudiari, sententia libri Sapientiae, qui meruit
Abbreviated transcription (Latin):
rodano ne quid ad memoriã qͣlẽcũq
relinqueretur insꝑsos. Beda suꝑluca¬
hebreos ñ int̾ apocrifas. s int̾ ecdiasticas
numerandũ hẏstorias. Nã & ipsi sacrȩ
scripturȩ int̃preti ieronimo. pleraq
exeo testimonia usurpare. & ipsũ in
latinum grecũq uisum ẽ. transferre
Canonum contemptores. & ex cõmunicandi
sunt ⁊ dampnandi. qm̃ quidẽ asacris
altaris misteriis ẽ. remouendus. qui
sacris ñ uult obȩdire cananibus.
Toletanũ concł.u. Cap̃. xuii. Siquis
apoca lipsin deinceps ñ receꝑit. aut
apascha usq ad pente costen tempore
missarum in eccłia ñ predicauerit:
excõmunicationis sententiã habebit.
dotium & regłis canonũ necessario
sceda unã scĩ atanasii alexandrini
nistam. Itẽ scã synodus dix
Splendide &e uere theophaniꝰ uenera¬
mirabilium patrum. Itẽ: Rurfum
relecta ẽ. de eodẽ codicello alia sceda

Expanded text:
Rhodano, ne quid ad memoriam qualemcumque Rhodano, ne quid ad memoriam qualemcumque relinqueretur, inspersos. quod non ob aHebraeos, non inter apocryphas, sed inter ecclesiasticas numerandum historias: nam et ipsi sacrae Scripturae interprete Hieronymo pleraque ex eo testimonia usurpare, et ipsum in Latinum Graecumque visum est transferre Canonum contemptores excommunicandi sunt et damnandi, quandoquidem a sacris altaris mysteriis est removendus qui sacris non vult obedire canonibus.Toletano concilio IV, cap. 17. Si quis Apocalypsim deinceps non receperit, aut a Pascha usque ad Pentecosten tempore missarum in ecclesia non praedicaverit, excommunicationis sententiam habebit. rdotium, et regulis canonum, necessario schedas, unam sancti Athanasii Alexandrini nistam. Sancta synodus dixit: Splendide, et vere Theophanius veneramirabilium Patrum, etc. Item Rursum relecta est de eo
Abbreviated transcription (Latin):
admissa fuerint uł officiosa m̃dacia.
quid in eis remanebit auctoritatis. quȩ
tandem descripturis ilł sententia pro¬
feretur : Cuiꝰ ponde contentiose falsi¬
aliquid in sacris libris ẽẽ. mendaciũ.
.i. eos hommnes. ꝑ quos nob illa scriptu¬
ra ministrata ẽ. atq conscripta. aliqͥd¬
insuis libris fuisse mentitos. Alia
turarũ mentiri oportuerit. inimo ñ
alia uͦ. s nulla questio ẽ. Ad misso
enim semel intantũ auctoritatis
fastigium officioso mendatio aliquo.
nulla illoꝵ libroꝵ particula remane¬
bit. quȩ ñ ut cuiq uidebit᷑ uł ad mores
difficilis. uł ad fidem incredibilis:
eadẽ ꝑniciosissima admentientis auctoris
consilium officiumꝙ referatur. Aug̃¬
stica hẏstoria quã grece scripsit eusebiꝰ.
& in latinã linguã utit rufinus. mar¬
tẏrum corpora in gallia canib expo¬
sita. canũq reliquias atq ossa mortuoꝵ
usq ad extremã consumptionẽ ignib
concremata. eosdẽq cineres fluuio

Expanded text:
admissa fuerint vel officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de Scripturis illis sententia proferetur? cujus pondere contentiosa falsialiquid in sacris libris esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa Scriptura ministrata est atque conscripta, aliqin suis libris fuisse mentitos. Alia turarum mentiri oportuerit: imo vero non alia, sed nulla est quaestio. Admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliqunulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. stica historia, quam graece scripsit Eusebius et in latinam linguam uertit Rufinus, martyrum corpora in Gallia canibus exposita canumque reliquias atque ossa mortuorum usque ad extremam consumptionem ignibus concremata eosdemque cineres fluuio
Abbreviated transcription (Latin):
Usus auctoritati cedat. Prauũ usũ
consuetudo ueritati. Plane quis du¬
bitet ueritati manifestate c̾ suetudi¬
nẽ cede Itẽ. Nemo consuetudinẽ
rationi & ueritati p̃ponat: quia
consuetudinẽ ratio & ueritas semꝑ
excludit siratio. si ueritas. optume.¬
Itẽ. łu. Consuetudo illa quȩ oppo¬
nebatur cipriano abapłoꝵ tͣditione
exordium sumpsisse credenda: sicut
sunt multa quȩ uniũsa tenet ęccłia.
&e ob hoc ab apłis precepta benecredunt᷑.
quã quã scripta ñ repꝑiantur.

Expanded text:
Usus auctoritati cedat. Pravum usum consuetudo veritati. Plane quis dubitet veritati manifeste consuetudinem cedere. Item, nemo consuetudinem rationi et veritati praeponat, quia consuetudinem ratio et veritas semper excludit, si ratio, si veritas obtinet: sed consuetudo illa quae opponebatur Cypriano, ab eorum traditione exordium sumpsisse credenda est, sicut sunt multa quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quanquam scripta non reperiantur.
Abbreviated transcription (Latin):
statuta inueniuntur. nec consuetudi¬
ne unu̾isȩ eccłe roborata sunt: s diũ¬
sorum locorũ diu̾sis morib innume¬
rabilit̃ uariantur. ita ut uix aut
om̃ino nũꝙͣ inueniri possint causȩ.
quas in eis instituendis homines
secuti sunt: ubi facultas tribuitur.
sine ulla dubitatione resecanda
ȩstimo. Quãuis enim neq hoc inue¬
niri possit. quomodo contͣ fidem sint :
ipsam tam̃ religionẽ quã paucissi¬
mis & manifestissimis celebrationũ
liberam quã seruilib onerib pre¬
munt. ut colerabilior sit conditio

Expanded text:
statuta inveniuntur, nec consuetudistatuta inveniuntur, nec consuetudine uniuersae ecclesiae roborata sunt, sed diuersorum locorum diuersis motibus innumerabiliter uariantur, ita ut uix aut omnino numquam inueniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. quamuis enim neque hoc inueniri possit, quo modo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit
Abbreviated transcription (Latin):
non comp̃sse pro legib uenerari.
&̾ priuilegioꝵ more ꝑ petuo celebrari.
Gr̃ uniũsis epĩs numidis. Nos
consuetudinẽ quȩ contͣ fidẽ catholi¬
cam nichil usurpare di noscitur:
immotã ꝑmanere concedimꝰ. siue
tistis ad ep̃atũ ꝑueniunt. qͦs ꝓuehi
ad pͥmatꝰ dignitatẽ etiã cũ ordo eos
ad locũ eundẽ deferat. modis om̃ib¬
ꝓhibemus Sufficiat aut̃ ilł cominisȩ
sibi plebis curam gerere. non aut̃ etiã
illos antistites quos catholica fides in
eccłȩ sinu & edocuit. & genuit. & adop¬
tinendi culm̃ pͥmatꝰ ante ire. Ioħi ep̃o¬
Larisseo. Si contra hec quȩ statuumꝰ
quo libet tempore qualibet occasione
uł subreptione uenire teptaueris.
sacra communione priuatũ. nec eã
ante excepto ultimo uitȩ tuȩ tẽpore
nisi concessam romani pontificis
decernimꝰ uissione recipere. Auc̃¬
quȩ neq sc̃arũ scripturarũ auotorita¬
tib continentur. nec de conciliis ep̃oꝵ

Expanded text:
non compressae legibus venerari, non compressae legibus venerari, et privilegiorum more perpetuo celebrari.  universis episcopis Numidiae. Nos consuetudinem, quae contra fidem catholicam nihil usurpare dignoscitur, immotam permanere concedimus, sive tistis ad episcopatum perveniunt, quos provehi ad primatus dignitatem, etiam cum ordo eos ad locum eumdem deferat, modis omnibhibemus. Sufficiat autem illis commissae sibi plebis curam gerere, non autem etiam illos antistites, quos catholica fides in Ecclesiae sinu et docuit et genuit, ad obtinendi culmen primatus anteire. CAP. : « Quod si contra haec quae statuimus quolibet tempore, qualibet occasione, vel subreptione venire tentaveris, sacra scias te communione privatum, nec eam te, excepto ultimo vitae tuae tempore, nisi cum concessa Romani pontificis decernimus jussione percipere. Haecquae neque sanctarum Scripturarum auctoritatibus continentur, nec de conciliis episcoporum
Abbreviated transcription (Latin):
cur inteodori defensionẽ ueritas non
ꝑmouit. ut & lib̾e quid ẽẽt. ratio di-¬
ceretis: & reseruari qđ longa sibi
consuetudo iure uindicat faceretis.
Quia graue nimis ẽ. contra ueterẽ
usum sacerdotes sibi quippiã arriꝑe. Itẽ.
Omĩa quȩ usus antiquitatis statuit.
in om̃ib intemerata seruentur. Is.¬
uetustate ꝓbata consuetudo. siue lex
ñ scripta. Itẽ. Consuetudo autem ẽ.
ius qđdã morib institutum. qͦd ꝓlege
suscipitur. cum deficit lex. Nec differt
utrũ scriptura an ratione consistat.
Consuetudo precedens. & ratio quȩ
consuetudinẽ suasit tenenda ẽ : &¬
ususꝙ longeui non iuł auctoritas ẽ:
uerum non usq ad eo. ualiturã mem̃to:
ut aut rationẽ uincat. aut legem:
non minus quã ꝑniciosa corruptela
uitanda. ẽ. quȩ nisi citiꝰ radicitus
euellatur. in priuilegiorũ ius ab im¬
pus assumitur. & incipiunt p̃uarica-¬
tiones & uariȩ p̃sumptiones celerrime

Expanded text:
cur in Theodori defensionem veritas non cur in Theodori defensionem veritas non permovit, ut et libere quid esset ratio disceretis, et reservari quod longa sibi consuetudo jure vindicat, faceretis, quia grave nimis est contra veterem usum sacerdotes sibi quidpiam arripere. Item. Omnia quae usus antiquitatis statuit, in omnibus intemerata serventur. vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. » Item: « Consuetudo autem est jus quoddam a majoribus institutum, quod pro lege suscipitur, cum deficit lex. Nec differt utrum scriptura an ratione consistat. consuetudo precedens et racio, que consuetudinem suasit, tenenda est. ususque longaevi non vilis auctoritas. Verum non usque adeo valitura memento, ut aut rationem vincant aut legem. non minus, quam perniciosa corruptela vitanda est; quae nisi citius radicitus evellatur, in privilegiorum jus a malis assumitur; et incipiunt praevaricationes et variae praesumpiones, celerrime
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ipsa sibi quȩq ciuitas constituit
sepe mutari solent: uł tacito consensu
inueniuntur in litt̾is apłorũ neq in
tradita & cominendata credimus: Leo¬
.IIII. iudici sardiniȩ: Nec mos nec nouit̃
noua uł inusita presumere: Quã obrem
nos deuotus uolentes urãs petitiones
susciꝑe. siinhis nob̾ scõrũ patrum
cesura uiuaret. Sed idõ qr sẏnodice
paginȩ in hoc fauere nonuidentur. nos
tantam nouitatẽ p̃sumere ñ possumꝰ.
& ab illo rectissimo tramite deuiare:¬
ichil de traditione quã aꝓbatissi¬
mis p̃decessorib meis traditã & seruatã
repꝑi. diminuere uđ minuere ł mutare
aut aliqua nouitatẽ ad mittere ᷤ. feruent̃
ut eorũ uere discipłs & se quipeda totis
mentis meȩ conatib quȩ tradita
canonice comꝑio. obseruare ac uenerari
m̃s traditiones ȩccłiasticas siue in
seripto siue sine scripto inuiolabilit᷑
cinstodimus. Itẽ. Si quis omñe tͣditionẽ
ecliasticã uł scriptã uł non scriptã

Expanded text:
quae ipsa sibi quaeque civitas constituit, saepe mutari solent vel tacito consensu inveniuntur in litteris apostolorum, neque in tradita et commendata credimus IV judici Sardinae. Nec mos, nec noviter nova vel inusitata praesumere. Quamobrem nos devotius volentes vestras petitiones suscipere, si in his nos sanctorum Pa trum censura juvaret. Sed ideo quia synodicae paginae, in hoc favore non videntur, nos tantam novitatem praesumere non possumus et ab illo rectissimo tramite deviareichil de traditione, quam a probatissimis predecessoribus meis traditam et servatam repperi, diminuere vel mutare aut aliquam novitatem admittere, sed ferventer ut eorum discipulus et sequipeda totis mentis meae conatibus, quae tradita canonice comperio, observare ac venerari Omnes traditiones ecclesiasticas sive in scripto, sive sine scripto inviolabiliter custodimus. Item. Si quis omnem traditionem ecclesiasticam vel scriptam vel non scriptam
Abbreviated transcription (Latin):
actib ꝓpriis & dignitatib distinctis
officia potestatis utriꝰq discreuit.
propria uolens medicinali humilitate
sursum efferri. ñ humana suꝑbia rursꝰ
ininferno dimergi. ut etiã xp̃iani imꝑa¬
tores ꝓęt̾na uita pontificib indigerent.
& pontifices ꝓcursu temporaliũ tantũm¬
rerũ imꝑalib legib uterentur. qͥtinus
spũalis actio carnalib distaret mour¬
sib ⁊ idõ militans dõ minime se scłarib¬

Expanded text:
priis dignitatibusque distinctis officia potestatis utriusque discrevit, suos volens medicinali humilitsursum efferri, non humana superbia rursus in inferna demergi; ut etiam Christiani imperatores pro eterna vita pontificibus indigerent et pontifices rerum imperialibus legibus uterentur: quatenus spiritalis actio carnalibus distaret incursibus, et ideo militans Deo minime se
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus fuerit : sciatis eũ ꝓcerto mendacẽ.
hicm remensis archiep̃s. de causa lotharu
regis & uxoris suę. Sunt du̾sȩ ut
g̃nt̃s ita & earum leges. quas si xp̃iani sunt
insuis ordinib quȩ usta sunt decernentes.
Que contͣ mores hominũ sunt flagitia.
ꝓmorũ diu̾sitate sunt uitanda: ut pactũ
int̾segentis aut ciuitatis consuetudine.
łlege firmatum. nulla ci naut peregrini
libidie uioletur. Turpis enĩ omis pars.
uniu̾̃so suo ñ congruens. Cũ aut̃ ds aliqͥd
contra morẽ aut pactũ quorũlibet iubet :
& siñ quã ibi factũ ẽ. faciendũ ẽ. Et si
omissum: instaurandũ. Ꝙ si institutũ ñ
erat : instaurandũ ẽ. Sienim regi licet
inciuitate cui regnat iube aliqd. quod
neq ante ipsum quisq nec ipse umquã
uisserat. ⁊ ñ contͣ societatẽ ciuitatis eiꝰ
obtẽꝑatur. immo contͣ societatẽ ñ obtẽ¬
peratur: generale quippe pactũ: societatis
humane obtẽꝑare regib suis. quantoma¬

Expanded text:
rit vel dicturus fuerit, sciatis eum pro certo mendacem.  Remensis episcopus in causa Lotharii regis et uxoris suae. Sunt diversae ut gentes, ita et earum leges, quas si Christiani sunt, in suis ordinibus quae justa sunt decernentes,  contra mores hominum sunt flagitia, pro morum diversitate vitanda sunt; ut pactum inter se civitatis aut gentis consuetudine vel lege firmatum, nulla civis aut peregrini libidine violetur. Turpis enim omuniuerso suo non congruens. cum autem deus aliquid contra morem aut pactum quorumlibet iubet, etsi numquam ibi factum est, faciendum est, et si omissum, instaurandum, et si institutum non erat, instituendum est. si enim regi licet in ciuitate, cui regnat, iubere aliquid, quod neque ante illum quisquam nec ipse umquam iusserat, et non contra societatem ciuitatis eius obtemperatur, inmo contra societatem non obtemperatur — generale quippe pactum est societatis humanae oboedire regibus suis — quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
alde indignũ ẽ. futuris gentib etiam
contrarium. tã głosã legẽ quã multi retro
custodier̃ imꝑatores. nc̃ suã ium ꝑdere.
ac iniuste dampnari. Dialogꝰ aug̃ contra
petilianum. Sim adiutoriũ ur̃m & terreni
imꝑi leges assuĩdas putastis: ñ rep̃hendi¬
mus. Fecit hoc paulus. cũ adũsus in iuriosos

Expanded text:
alde indignum est, futuris gentibus etiam contrarium, tam gloriosam legem, quam multi retro custodierunt imperatores, nunc suam vim perdere, ac injuste damnari. XX. Petilianum. . Si in adjutorium vestrum terreni imperii leges assumendas putatis, non reprehendimus: fecit hoc Paulus cum adversus injuriosos
Abbreviated transcription (Latin):
gentiliũ libros non legat. hereticorum
ticã quib dã exponere: Quã rẽ ita mo¬
leste suscepinius. ac sumꝰ uehementius
asꝑnati. ut ea quȩ prius dicta fuerant.
in gemitũ & tristitiã ũteremꝰ : quia inuno
se ore cũ iouis laudib xp̃i laudesñ capud.
Et quã graue nefandũq sit ep̃m canere.
quod nec laico religioso conueniat: ipse
Sacerdotes dei omissis euangłiis & ꝓpħis
uidemꝰ comedias legere. amatoria
buccaͦlicoꝵ u̾suum u̾ba cantare. uirgi¬
lium & id quod inpueris necessitatis ẽ:
crim̃ inse facere uoluptatis. leꝵ adeus¬

Expanded text:
gentilium libros non legat, haereticorumticam quibusdam exponere. Quam rem ita moleste suscepimus ac sumus uehementius aspernati, ut ea quae prius dicta fuerant, in gemitum et tristitiam uerteremus, quia uno se ore cum Iouis laudibus Christi laudes non capiunt. Et quam graue nefandumque sit episcopum canere quae nec laico religioso conueniat, ipse sacerdotes dei omissis euangeliis et prophetis uidemus comoedias legere, amatoria bucolicorum uersuum uerba cantare, tenere Vergilium et id, quod in pueris necessitatis est, crimen in se facere uoluntatis. cau
Abbreviated transcription (Latin):
conuicinum. Imꝑiali iudicio ñ possunt
eccłiastica iuira dissolui Non d imꝑatoꝵ
leges quib sepe ȩccłia contͣ hereticos utit᷑
sepe contra tyrannos atq contra prauos
quosq defenditur. dicamus penitus re¬
atq canonicis decretis quib pꝰponendȩ
sunt nullũ posse inferre uidiciũ asseramꝰ.¬

Expanded text:
iali judicio non possunt iali judicio non possunt ecclesiastica jura dissolvi, non quod imperatorum leges quibus saepe Ecclesia contra haereticos utitur, saepe contra tyrannos atque contra pravos quoque defenditur dicamus penitus reatque canonicis decretis quibus postponenda sunt, nullum posse inferre praejudicium, asseram
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate feruntur obcẽꝑare ñ uult: adqͥ¬
rit grande supplicium. Qui cũq gͦ legib
imꝑatoꝵ quȩ contra ueritatẽ dĩ feruntur
obtemꝑare ñ uult: ad quiri gͣnde p̃mium :
uł maiorico. serono. & ioħi. epĩs. Qui &
humanis legib incuili dampnatione con¬
culcatis. & reuerentia religionis abiecta.
ł eccłiastica priuilegia calcare contendt̃:
uł ubi libet in pauꝑum ꝓsilire dispendiũ.
nec huiusmodi salte̾ commoniti conuic̾tiq
nequitiã sopore consentuint. atq illata
sacris reb detrimenta sarcire. merito diui¬
ni mueris funt participatione priuan¬
di : ut huiꝰ paerceptione careant. qđ sacri¬
legis ausib habuere despectui. Leo .iiii.¬
coloroth arciep̃o & bertuso.
dõ ꝑmittente dño pastores hominum
sumus effecti. ut quod patres nr̃i siue
inscĩs canonib siue inmundanis legib
affixere. exced̾e minime debeamus. Contͣ
eorũ quippe salubrima agimꝰ instituta.
si qđ ipsi diuino statuer̃ consulto. intacta

Expanded text:
eritate feruntur, obtemperare non vult, acquirit grande supplicium. Quicunque vero legibus imperatorum, quae contra veritatem Dei feruntur, obtemperare non vult, acquirit grande praemiupis. Qui et humanis legibus incivili temeritate calcatis, et reverentia religionis abjecta, vel ecclesiastica privilegia calcare contendunt, vel ubilibet in pauperum prosilire dispendium, nec hujusmodi saltem commoniti convictique nequitiam sopire consentiunt, atque illata sacris rebus detrimenta sancire, merito divini muneris sunt participatione privandi: ut hujus perceptione ne careant, quod sacrilegis ausibus habuere despectui. COLORODO ARCHIEPISCOPO ET BERTUSO. Ideo permittente Deo pastores hominum sumus effecti, ut quod Patres nostri sive in sanctis canonibus, sive in mundanis legibus affixere, excedere minime debeamus. Contra eorum quippe saluberrima agimus instituta, si quae ipsi divino statuerunt consilio, intacta
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ sine dote fiat coniuigium.
Iuxta possibilitatẽ fiat dos: nec
sine publicis nuptiis quisꝙͣ nubere
uł uxorem ducere presumat.
a sacerdo te benedicant᷑. Exdecretis
It sponsus & sponsa cũ p̃cib & obla¬
tionib a sacerdote benedicantur
& legib sponsetur ac donetur: &
a paranim phys custodiatur & publi¬
ce solemnit̃q accipiatur. Biduo oe
actriduo abstineant se & doceant᷑
ut castitatẽ int̾ se custodiant cerasq
temporib nubant : ut filios non
spurios s hereditarios dõ & seculo
In primo conugio debet prbr missã
agere. & benedicere ambos. & pꝰea se
Quoduir fidelis amuliere infideli
separari non debeat. Apłs dicit:
iquis fr̃ uxorẽ habet infidelẽ. &
hec consentit habitare cum illo:
non dimittat illã. Et si qua mulier
habet iurum infidelẽ. & hic consentit
habitare cum illa : non dimittat
iuirum: Scĩficatus enim uir erit in¬
fidelis inmuliere fideli:. & scificata
Exconcilio laodicensi. Cap̃. liii.

Expanded text:
Nullum sine dote fiat conjugium; Nullum sine dote fiat conjugium; juxta possibilitatem fiat dos, nec sine publicis nuptiis quisquam nubere vel uxorem ducere praesumat.a sacerdote benedicantur. Ex decretis t sponsus ac sponsa cum precibus et oblationibus a sacerdote benedicantur, et legibus sponsetur ac donetur, et a paranymphis custodiatur, et publice solemniterque accipiatur. Biduo etiam ac triduo abstineant se, et doceantur ut castitatem inter se custodiant, certisque temporibus nubant, ut filios non spurios sed haerIn primo conjugio debet presbyter missam agere et benedicere ambos, et postea se P. 147. - Quod vir fidelis a muliere infideli separari non debeat. Apostolus dicit: Si quis frater uxorem habet infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam. Et si qua mulier habet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non dimittat virum. Sanctificatus enim vir erit infidelis in muliere fideli, et sanctificata Ex concilio Laodicensi, cap. 53.
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis honeste in conuigiũ liquide
sumenda. & omĩb dieb uitȩ nisi
exconsensu & causa uacandi deo
ñ quã ꝓpt̃ hominẽ separanda. & si¬
fornicata fuerit dimittenda. s illa
uiuente altera non deducenda: qr
adultĩ regnum dĩ non possidebunt.
& pęnitentia illuis ꝑscripturas recipi
enda : Ut nullus occͥulte nuptias
celebret. Ex decrẽt ormisde p̃p. Cap̃.ui.
It nullus fidelis cuiꝰcũq ẽditionis
sit: occulte nuptias faciat. s bene¬
dictione asacerdote accepta: publice
hilerdensi capitulo. iii.
uod ñ oporteat a septuagesima
&e ab aduentu dñi usq pꝰ eplphaniã
nuptias celebrare. Quod si factum
fuerit: separentur. Qualiter
Benedicantur a sac̃dote. Ex concilio¬
ponsus & sponsa. cũ benedicendis
a sacerdote. aparentib uł aparanĩ¬
phis in eccłia sac̃doti offerantur. &
cum benedictionẽ acceꝑint: eadẽ
nocte ꝓreuerentia ipsius benedictio¬
Ex concł arelatensi. Capitulo.ui

Expanded text:
nuptiis honeste in conjugium liquide nuptiis honeste in conjugium liquide sumenda: et omnibus diebus vitae nisi ex consensu et causa vacandi Deo nquam propter hominem separanda, fornicata fuerit dimittenda; sed, illa vivente, altera non ducenda, quia adulteri regnum Dei non possidebunt , et poenitentia illius per Scripturas recipienda. CAP. 141. - Ut nullus occulte nuptias celebret. Ex decret. Hormisdae papae, cap. 6 . Ut nullus fidelis, cujuscunque conditionis sit, occulte nuptias faciat; sed benedictione a sacerdote accepta, publice Ilerdensi, cap. 3. Quod non oporteat a Septuagesimaet ab Adventu Domini usque post Epiphaniam nuptias celebrare. Quod si factum fuerit, separentur. CAP. 143. - Qualiter benedicantur a sacerdote nponsus et sponsa cum benedicendi sunt, a sacerdote, a parentibus, vel a paranymphis in ecclesia sacerdoti offerantur, et cum benedictionem acceperint, eadem nocte pro reEx conc. Arelatensi III, cap. 7
Abbreviated transcription (Latin):
uxor aliud concubina: sic̃ aliud ẽ.¬
genesi: ubi dr̃ abbahȩ Eice ancillã
⁊ filium eiꝰ. ñ enim hereserit filius
ancillȩ : cum filio meo isaac. Unde
cum societas nuptiarũ ita ab mitio
constituta sit. ut pret̾ sexuũ comun¬
ctionẽ quȩ habet inse xp̃i & ȩccłȩ¬
sacramentũ. dubium ñ ẽ. eã mulierẽ
non ꝑtinere ad matrimoniũ. in qua
docetur nuptiale non fuisse mini¬
fterium. Igitur cuiꝰlibet loci laicus
si filiam suã iuiro habenti c̃cubinã
in matrimonium deđit᷑: nisi forte
legitime. & publicis nuptiis hone¬
stata uideatur: quia pat̾no arbitrio
uiris coniunctȩ carent culpa. si
mulieres quȩ a iuris habeantur
legitima eẽ. debeat. Exepła leonis p̃p.
ualis uxor eẽ. debeat quȩ haben¬
da ẽ. scđ̾m legẽ. Uirgo casta.
& desponsata in uirginitate & dotata
legitime. & aparentib tradita. &
asponso & aparanimphis accipienda.
& ita scd̾m legẽ & euuangłm publicis

Expanded text:
uxor, aliud concubina; sicut est aliud uxor, aliud concubina; sicut est aliud Genesi, ubi dicitur Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Unde cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sit, ut praeter sexuum conjunctionem haberet in se Christi esacramentum, dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium. Igitur cujuslibet loci laicus, si filiam suam viro habenti concubinam in matrimonium dederit, non nestata videatur; quia paterno arbitrio viris conjunctae carent culpa, si mulieres, quae a viris habebantur,legitima esse debeat. Ex epistola Leonis papae. Qualis uxor esse debeat quae habenda est secundum legem. Virgo casta et desponsata in virginitate, et dotata legitime, et a parentibus tradita, et a sponso et a paranymphis accipienda, et ita secundum legem et Evangelium publicis
Abbreviated transcription (Latin):
urã tantꝰ fructus ex ortus ẽ. ut
humanis nuptis iam paratis scã
demetria sporritualem sponsi illius
preferret amplexum. cui specioso pre
filiis hominum ad habendam sp̃s ube¬
riorẽ fecunditatẽ. nec amittendam
carnis integritatẽ uirgines nubunt
Nesciremꝰ aut̃ quemadmodũ nr̃a
illa tunc exhortatio afideli & nobili
uirgine fuissoe accepta : nisi nobis
profectis cum pꝰ paululum ꝓfessa
fuisset scimoniã uirgmale
Hoc ingens deidonum. quod ꝑseruos
quidẽ suos plantat & rigat: s ꝑse¬
ipsum dat increm̃tũ. nob̾ oꝑariis
ꝓuenisse urãrũ litterarũ letissimo
nuntio & ueraci testimonio discer
dat uiro habenti concubinam. E xde¬
Ton om̃is mulier uiro iuncta
uxor ẽ. uiri:. quia nec om̃is filius
heres ẽ. patris. Nuptiarũ aut̃ feda
int̾ ingenuos sunt legitima. ⁊ int̃
equales: ⁊ multo prius hoc ipsum
domino constituente quã iniciũ
romani uiris existeret Itaq aliud ÷

Expanded text:
uestra tantus fructus exortus est, ut uestra tantus fructus exortus est, ut humanis nuptiis iam paratis sancta Demetrias spirpraeferret amplexum, cui specioso prae filiis hominum ad habendam Spiritus uberiorem fecunditatem, nec ad amittendam carnis integritatem virgines nubunt. Nesciremus autem quemadmodum nostra illa tunc exhortatio, a fideli et nobili virgine fuisset accepta, nisi nobis profectis, cum post paululum professa fuisset sanctimoniam virginalem, hoc ingens Dei donum, quod per servos quidem suos plantat et rigat, sed per seipsum dat incrementum , nobis operariis provenisse, vestrarum litterarum laetissimo nuntio, et veraci testimonio disceredat viro habenti concubinam. Ex deNon omnis mulier viro juncta uxor est viri, quia nec omnis filius haeres est patris. Nuptiarum autem foedera inter ingenuos sunt legitima, et inter aequales, et multo prius hoc ipsum Domino constituente, quam initium Romani juris existeret. Itaque aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
miserior si fidem dõ fregeris. quanto
beatͥor si ꝑsolueris. Nec idõ te uouisse
peniteat. immo gaude iã tͥ ñ licere :
quod cũ tuo detrimento licuisset
Aggredẽ itaq intrepidus. & dicta
imple factis : ipse adiuuabit qui uota
tua expetit: felix ẽ. necessitas. quȩ ine¬
liora compellit Una sola eẽ. causa pos¬
set. qua te id quod uoiusti non folum
non hortaremur. uerum etiã ꝓhib̾emꝰ
implere: si forte tua coniunx ħ tecũ
susciꝑe animi seu carnis infirmitate
recusarce. Nã & uouenda talia ñ sunt
coniugatis. nisi ex consensu & uolunta¬
te cominuni. & si preꝓpere factũ fue¬
rit: magis ẽ. corrigenda temeritas.
quã ꝑsoluenda ꝓmissio Neq deus
exigit᷑ si quis ex alieno aliquid uoue¬
rit̃. sed potiꝰ usurpare uetat alienũ:
testatẽ corporis sui : sed uir. Similit̃
&e iur non habet potestatẽ corporis
misterii nr̃i adiuuante gratia
l&e miscđia saluatoris. indomo

Expanded text:
— miserior, si fidem deo fregeris, quanto — miserior, si fidem deo fregeris, quanto beatior, si persolueris. nec ideo te uouisse paeniteat, immo gaude iam tibi non licere, quod cum tuo detrimento licuisset. adgredere itaque intrepidus et dicta imple factis; ipse adiuuabit, qui uota tua expetit. felix est necessitas, quae in meliora compellit. Una sola esse causa posset, qua te id, quod uouisti, non solum non hortaremur, uerum etiam prohiberemus implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alienum. testatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis ministerii nostri adiuuante gratia et misericordia saluatoris in domo
Abbreviated transcription (Latin):
quid tuo ꝓposito deperiret: Absit
ut hinc displiceres dõ. quod comuge
tuo ñdũ defuncto . mnduereris sic̃ anna.
ossim ꝓmodulo meo eosdẽ ipsos
ꝑtinentes ad dexterã regnũq cȩlorũ
insiuis gradib meritisq distinguere.
atq o stende quo differat uita conui¬
galis filios ꝓcreantiũ patrũ matrũq
familias : uerumtam̃ religiosorum
ac piorũ abeaa uita quã uos dõ
uoiustis. si nunc ad eã uouendã ex¬
ortandus esses S qr iã uouisti. ĩate
obstrinxisti: aliud tͥ facere ñ licet.
Priusquã eẽs uoti reus. liberũ fuit qͦ
cẽs. inferior: quã uis non sit gratulanda
libtas. qua fit ut ñ debeatur quod cũ
lucro redditur. Nunc uͦ qr tenetur ap̃
dm̃ sponsio tua: non te ad magnam
ustitiã inuito: s amagna iniquitate
deterreo. Non enim tałis eris si ñ feceris
quod uouisti. qualis mansisses. sinicħ
tale uouisses. Minor enim tunc esses
ñ peior. Modo aut̃ tantũ qđ absit

Expanded text:
quid tuo proposito deperiret? Absit quid tuo proposito deperiret? Absit ut hinc displiceres Deo, quod conjuge tuo nondum defuncto non induereris sicut Anna, o modulo meo eosdem ipsos pertinentes ad dexteram regnumque caelorum in suis gradibus meritisque distinguere atque ostendere, quo differat uita coniugalis filios procreantium patrum matrumque familias uerum tamen religiosorum ac piorum ab ea uita, quam uos deo uouistis, si nunc ad eam uouendam exhortandus esses; sed quia iam uouisti, iam te obstrinxisti, aliud tibi facere non licet. priusquam esses uoti reus, liberum fuit, quo esses inferior, quamuis non sit gratulanda libertas, qua fit, ut non debeatur, quod cum lucro redditur. nunc uero, quia tenetur apud deum sponsio tua, non te ad magnam iustitiam inuito, sed a magna iniquitate deterreo. non enim talis eris, si non feceris, quod uouisti, qualis mansisses, si nihil tale uouisses. minor enim tunc esses, non peior; modo autem tanto — quod absit
Abbreviated transcription (Latin):
nebatis. quanto sanctiora concordit̃
placita seruabatis. Nicħ gͦ de tuaueste
nicħ de auro uł de argento. uł qͣcũq
pecunia uł reb ulł tercens tuis sine
arbitrio eius facere debiusti. Item.¬
Est quidã promodulo ꝑsone habitꝰ
matronał auiduali ueste distinctꝰ.
qui pot̾ fidelib coniuigatis salua reli¬
gionis causa uł obseruantia conue¬
nire: Hunc te maritus si deponere
noluit. ne te uelut uiduã illo ii.¬
uente iactares: puto qr ñ fuerat in
hac re usq addissensionis scandalũ
ꝑducendus. magis in obędientiȩ
malo quã ulliꝰ abstinentie bono.
Quid enim ẽ. absurdius quã mulierẽ
de humili ueste uiro suꝑbire.¬
cui te potiꝰ expediret optemperare
candidis morib. quã ingellis uestib
repugnare:: Quia &e si te indumentũ
monache delectabat. etiã hoc gratius
posset marito obseruato exoratoq
sumi. quã illo inconsulto contẽptoq
presumi. Quod si om̃ino non sineret.

Expanded text:
nebatis, quanto sanctiora concorditer nebatis, quanto sanctiora concorditer placita seruabatis. nihil ergo de tua ueste, nihil de auro uel argento uel quacumque pecunia, rebus ullis terrenis tuis sine arbitrio eius facere debuisti, neest quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus magis inoboedientiae malo quam ullius abstinentiae bono. quid est enim absurdius quam mulierem de humili ueste uiro sucui te potius expediret obtemperare candidis moribus, quam nigellis vestibus repugnare? Quia et si te indumentum monachae delectabat, etiam hoc gratius posset marito observato exoratoque sumi, quam illo inconsulto contemptoque praesumi. Quod si omnino non sineret,
Abbreviated transcription (Latin):
iuigãis. nisi ex consensy & uoluntate
magis ẽ. corrigenda temeritas. quã
ꝑsoluenda promissio. Neq enim ds̃
exigit siquis ex alieno aliquid uo¬
uerit. s potius usurpare uetat alie
num. Beda suꝑ marcõ. Cap̃.xxxi.
Ina solum modo carnalis ẽ fornicatio
una sp̃ualis. Timordĩ facit ut uxor
dimittatur. sicut multi religionis
causa fecisse leguntur. Nulla autem
causa ẽ. dĩ lege p̃scripta: ut uiuente
ea quȩ relicta ẽ. alia ducatur.
Aus̃ ad ediciam. Quod deo pari
consensu ambo uoueratis: ꝑ seuerant̃
usq infinẽ reddere debiustis: A quo
ꝓposito si lapsus ille: tu saltem
constantissime ꝑseuera. Quod te ñ
exhortarer. nisi quia tibi ad hoc ipse
consenserat. Nã si nũquã tenuisses eiꝰ
assensum:. numerꝰ te nullus defendis¬
set annorum. Itẽ. Non quia parit̃
temperabatis acommixtione carnali
idõ tiuis maritꝰ eẽ. destiterat : immo
uͦ tanto sanctiꝰ int̾̃ uos coniuges ma¬

Expanded text:
iugatis nisi ex consensu et uoluntate iugatis nisi ex consensu et uoluntate magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat alie. Beda super Marcum, cap. 31. Una solummodo carnalis est fornicatio, una spiritualis. Timor Dei facit ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege praescripta, ut vivente ea quae relicta est, alia ducatur.us ad Editiam . Quod Deo pari consensu ambo voveratis, perseveranter usque in finem reddere debuistis. A quo proposito si lapsus est ille, tu saltem constantissi me persevera, quod te non exhortarer, nisi quia tibi ad hoc ipse consenserat. Nam si nunquam tenuisses ejus assensum, numerus te nullus defendisset annorum. Item, post pauca. Non quia pariter temperabatis a commixtione carnali, ideo tuus maritus esse destiterat; immo uero tanto sanctius inter uos coniuges ma
Abbreviated transcription (Latin):
płs nec ad tempꝰ uacetur orationi
nisi exconsensu uoluit conuges
carnali inuicẽ fraudere debito. Item.
Si dicat uir dimitto quidẽ uxorẽ meã
sine ulla causa fornicationis. s c̃tinens
ꝑmanebo. idõ ne dicemꝰ eũ impune
fecisse qđ fecit: Quis hoc dicere audebit.
qui uoluntatem dnĩ hȩc dicentis in¬
telligit. qnĩ nec continentiȩ causa
dimitti coniuigem uoluit. qui solam
fornicationis causam excepit . Item.
Ecce placuit continentia mulieri. iuiro
non placuit. Discessit a uiro mulier.
& cepit uiuere continent̃. ipsa scilic&e
casta mansura. s factura qđ dñs ñuult
adulterum uirum. qui cum se non
continuerit. alteram queret. Quid
sumus dicturi mulieri. nonne qđ dic̃
eccłȩ sana doctrina. redde debitum
uiro ne dũ tu queris unde amplius
honoreris. ille unde dampnetur
remur. uerũ etiã ꝓhiberemꝰ implere.
siforte tua conumꝰx hoc tecũ susciꝑe
animi seu carnis infirmitate recusarte.
Nam ⁊ uouenda talia non sunt: a con¬

Expanded text:
s nec ad tempus, ut vocetur orationi , nisi ex consensu, voluit conjuges carnali invicem fraudare debito. Item . Si dicat vir: Dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum impune fecisse quod fecit? Quis hoc dicere audebit, qui voluntatem domini haec dicentis intelligit, quoniam nec continentiae causa dimitti conjugem voluit, qui solam fornicationis causam excepit? Item . Ecce placuit continentia mulieri, viro non placuit; discessit a viro mulier, et coepit vivere continenter, ipsa scilicet casta mansura, sed factura quod Dominus non vult adulterum virum: qui cum se non consumus dicturi mulieri, nisi quod dicit ecclesiae sana doctrina? redde debitum uiro, ne, dum tu quaeris unde amplius honoreris, ille unde damnetur  implere, si forte tua coniux hoc tecum suscipere animi seu carnis infirmitate recusaret. nam et uouenda talia non sunt a con
Abbreviated transcription (Latin):
predicandi euuangłii. Uestẽ quoq
illoꝵ .i. hominum quidem instituta
sed tamen ac cõmodata humanȩ
societati. quam in hac uita ñ possumꝰ
ctar̃. lib .xuii. Tit̃. ii.
nullam ẽẽ. societatem Generalit᷑
enim traditur. rerum inhonestarũ
ntelligat lector adtantũ ꝑiculum
ammȩ ꝑtinere suꝑstitiosas tẽpoꝵ
obseruationes ut dicat apło. timeo
uos ne forte sine causa laborauerĩ
muob̾ Qd cũ tanta celebritate atq
auecoritate ꝑ orbẽ t̾rarũ ineccłus¬
legatur. plena sunt conuenticula
nr̃a hominib qui tempora rerũ
agendarum amathemacis accipiunt.
Iam uͦ ne aliquid inchoetur aut
edificioꝵ aut huiusmodi qͦrulibet
oꝑum dieb quos egyptiacos uocant.

Expanded text:
praedicandi euangelii. uestem quoque praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae soctarum libro XVII, titulo II nullam esse societatem. generaliter enim traditur rerum inhonestarum Intelligat lector ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut dicat Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis . Quod cum tanta celebritate atque auctoritate per orbem terrarum in Eccleslegatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero ne aliquid inchoetur, aut aedificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum diebus quos Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
uit Om̃s gͥ artifices huiusmo di
uł nugatorie uł noxiȩ suꝑstitionis
ex quãda pestifera societate hominũ
& demonum quasi pacta infidelis
&e dolose amiciciȩ constituta. penitꝰ
sunt repudianda & fugienda xp̃iano:¬
Item Doctrine om̃s gentilium non
solum simulata &e suꝑstitiosa figm̃ta
grauesq sarcinas suꝑuacui laboris
habent : quȩ unusquisq nrm̃ docen
te xp̃o de societate gentilium exiens
debet ab hominari atq deuitare.
s etiam liberares disciplinas usui
ueritatis aptiores. & quędam morũ
p̃cepta utilissima continent. Deniq
uno ipso dõ colendo non m illa iam¬
noninueniuntur apud eos qđ eorũ
tamquã aurum & argentum quidẽ
ipsi instituer̃: s dequibdã quasi
metallis diuinȩ ꝓuidentiȩ quȩ ubiq
infusa ẽ. eruerunt. & quȩ ꝑuerse
atq inuiriose adobsequia demonum
abutuntur. cum ab eorum misera
societate se se animo separat. debet
ab eis auferre xp̃ianꝰ adusũ iustum

Expanded text:
uit. omnes igitur artes huius modi uit. omnes igitur artes huius modi uel nugatoriae uel noxiae superstitionis ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta penitus sunt repudianda et fugienda chriic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium excidens debet abhominari atque uitare, sed etiam liberales disciplinas usui ueritatis aptiores et quaedam morum praecepta utilissima continent, denique de ipso uno deo colendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum
Abbreviated transcription (Latin):
ad lectum si quis dum se calciat
sternutauerit. redire domũ si pro¬
cedens offendit. uł si uestis asoricib
qui genethliaci ꝓpt̃ naturalium
considerationes dierum. nunc aut̃
mathematici uocantur Nam &
ipsi quaniuis ueram stelłarũ positi¬
onem cumquisq nascitur conse¬
tam̃ quod inde conantur uł actio¬
nes nr̃as uł actionum euenta pro¬
ducere. nimis errant. Itẽ de eodẽ
lubriter diuina auctoritas ñtacuit
neq ab ea sic deterruit animam.
ut ꝓpt̃ea talia negaret eẽ. sectanda
quia falsa dicuntur aꝓfessionibus
eorum. s etiã si dixerint uob̃ inqͥt
& ita euenerit: ne credatis eis.:
Non enim quia imago samuelis
mortui. salili uera ꝓnuntiauit.
ꝓpt̃ea talia sacrilegia quib illa
imago p̃sentata ẽ. minus execran¬
da sunt : aut quia in actib apłor
femina uentriloqua uerũ testi¬
monium ꝑhibuit apłis dñi. ideo
ac non potius feminam illiꝰ demonii
correctione atq exclusione munda¬

Expanded text:
ad lectum, si quis dum se calciat ad lectum, si quis dum se calciat sternutaverit; redire domum, si procedens offenderit; cum vestis a soricibus qui Genethliaci propter natalium considerationes dierum, nunc autem vulgo mathematici vocantur. Nam et ipsi, quamvis veram stellarum positionem, cum quisque nascitur, consetamen quod inde conantur vel actiones nostras, vel actionum eventa praedicere, nimis errant. Item de eodem, lubriter divina auctoritas non tacuit, neque ab ea sic deterruit animam ut propterea talia negaret esse sectanda, quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam si dixerint vobis, inquit, et ita evenerit, ne credatis eis . Non enim quia imago Samuelis mortui Sauli vera praenuntiavit , propterea talia sacrilegia quibus illa imago praesentata est, minus exsecranda sunt, aut quia in Actibus apostolorum femina ventriloqua verum testimonium perhibuit apostolis Domini, ideo ac non potius feminam illius dcorreptione atque exclusione munda