comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lio ducentem. unde & iurgilius: ducis
euandrisalustius quo cupidus inore
ducis: sese quisq bonum: nondixit in
ore consulis. Uux enim ille uere dici
potest. qui incalle iusticie incedens. se¬
quentes seducit rect̾e perfidem rec¬
tam. & bona oꝑa ad uitam eternam. Unde
pph̃a dominum deprecatur dicens: deduc
dux appħa legitur mneuangelio. ubi scͥp¬
tum est: & tu bethleem terra iuda nequa

Expanded text:
lio ducentem. Unde et Virgilius, ducis lio ducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis sese quisque bonum; » non dixit in ore consulis. Dux enim ille vere dici potest, qui in calle justitiae incedens sequentes ducit per fidem rectam et bona opera in vitam aeternam. Unde Propheta Dominum deprecatur, dicens: Deduc dux a propheta legitur in Evangelio, ubi scriptum est: Et tu, Bethlehem, terra Juda, nequa
Abbreviated transcription (Latin):
super omnem terram: quorum prin¬
cipatus nimis confortatus est: qui
hic siuis monitis usq ad finem mun¬
di regunt eccłiam. & indie uidicuii fu¬
turi sunt iudices cum rp̃o: ad quos
ipse aitz cum secderit filius hominis
insede maiestatis sue: sedebitis & uos
super sedes .xii. iudicantes .xii. trib
isrł. Rursum prinerpeᷤᷤ sunt sc̃i. ut insa¬
lomone: uidi seruos inequis idest pec¬
catores incarnali potentia: & prin¬
qpeᷤ quasi seruos ambulantes suꝑ
terram. Item incontrariam partem pͥn¬
ph̃a dicit: ꝓrincipes extiterunt: & nõ
cognoui. Item principes diabolus si¬
ue antixp̃c. sicut inierechiele dñs de
eo loquitur dicens: fili hominis. leua
planctum super principem tiri. id est
principem tribulationis. Dux dictus eo
quod si ductor exercitus. s non statim
quicumq principes uł ouces sunt:e
tiam reges dici possunt. In bello autem
melius ducem est nominari quam re¬
gẽ: nam hoc nomen exprimit in pre¬

Expanded text:
super omnem terram, quorum prinsuper omnem terram, quorum principatus nimis confortatus est ; quia hi suis monitis usque ad finem mundi regunt Ecclesiam, et in die judicii futuri sunt judices cum Christo, ad quos ipse ait: Cum sederit filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Rursum principes sunt sancti, ut in Salomone: Vidi servos in equis, id est, peccatores in carnali potentia, et principes quasi servos ambulantes super terram . Item in contrariam partem prinropheta dicit: Principes exstiterunt, et non cognovi . Item princeps diabolus sive Antichristus, sicut in Ezechiele Dominus de eo loquitur, dicens: Fili hominis, leva planctum super principem Tyri , id est, super principem tribulationis. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus; sed non statim quicunque principes vel duces sunt, et reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari, quam regem. Nam hoc nomen exprimit in prae
Abbreviated transcription (Latin):
posiu: quia bene conuenit eccłiastice dig¬
nitati. ut interiora & exteriora omnia a¬
penitebunt. Nam cesaris nomen aut au¬
sub significatione monarchie: quo solus
regnat incelis & interris. & quiꝰ sub eius
imꝑio cosistunt uniuersa. Monarchi enĩ
sunt qui singularem possident principa-¬
tum: qualis fuit alexander apud grecoᷤ.
tulius apud romanos: hinc & monarchi¬
a dicitur: monos quippe singularitas dr̃.¬
cipatꝰ ÷. Tetrarche st̃. iiii. partẽ regni tenenteᷤ.
endi fig̾catione. qͦd pͥmꝰ capiat. sic̃ municepᷤ.
ab eo quod munia accipiat. Legitur
ergo in propheta de xp̃isto quo
ipse sit princeps pacis. cuius principatꝰ
est super humerum euis: qui incruce
& ideo illi curuabitur omne genui. & cõ¬
fitebitur omnis lingua: quia ipse ingła
dei patris uiuit & regnat inscła. Dequo
principe ita legitur inie zechiele: prin¬
puli conuenerunt cum deo abraham.
& item. constitues inquit eos principes

Expanded text:
posuit, quia convenit ecclesiasticae digposuit, quia convenit ecclesiasticae dignitati, ut interiora et exteriora omnia apoenitebis . Nam Caesaris nomen aut Ausub significatione monarchiae, quia solus regnat in coelis et in terris, et quia sub ejus imperio consistunt universa. Monarchae sunt, qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, Julius apud Romanos: hinc et monarchia dicitur, monos quippe singularis Grcipatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes. endi significatione, eo quod primus capiat: sicut municeps ab eo quod munia accipiat. Legitur ergo in Propheta de Christo , quod ipse sit princeps pacis, cujus principatus est super humerum ejus; quia in cruce et ideo illi curvatur omne genu, et confitebitur omnis lingua, quia ipse in gloria Dei Patris vivit et regnat in saecula ; de quo principe ita legitur in Ezechiele: Prinpuli convenerunt cum Deo Abraham . Et item: Constituas, inquit, eos principes
Abbreviated transcription (Latin):
pulum rp̃ianum eligunt quam modes¬
ta dispositione regere: & rite aconsulte illi
pre eẽ. consules appellantur a consulendo
sicut reges aregendo: sicut leges alegendo
Nam cam romani regum superbam clñ atio¬
nem ñ ferrent. amnua imꝑia binos ꝙ ꝯfules sͥ
fecerunt. Ham fastus regum non benuo¬
lentia consulentis s suꝑbra dominantis
erat hinc igitur consules appellatruł acõ¬
sulendo ciuib uł aregendo cuncta consilio:
quos tamen ideo mutandõ ꝑannos singu¬
los elegerunt. ut nec insolens duimaneret.
ce moderatior cito succureret. Inde autẽ
duo pares. quia unus rem cuulem. alter
rem militarem ministrabat: regnauerunt
autemannis. cccc .lxuii.Consules autem
recte dici possunt magistri eccłie. hoc est
ep̃i atq presbiteri & ceteri qui consules
scdm scãrum scripturarum traditionem.
plebem sibi subiectam adiuuant atq gu¬
bernant. hoc autem nomen potestatis ex
gentilium tracdititione inuentum ideo

Expanded text:
pulum Christianum eligunt, quam modespulum Christianum eligunt, quam modesta dispositione regere, et rite ac consulte illi praeesse. Consules appellantur a consulendo, sicut reges a regendo, sive a legendo, nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia, binosque consules sibi fecerunt. Nam fastus regius non benevolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hi ergo consules appellati vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio, quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares: quia unus rem civilem, alter rem militarem ministrabat; regnaverunt autem annis 464. Consules autem recte dici possunt magistri. Ecclesiae, hoc est, episcopi atque presbyteri et caeteri, qui consiliis secundum sanctarum Scripturarum traditionem plebem sibi subjectam adjuvant atque gubernant. Hoc autem nomen potestatis ex gentilium traditione inventum ideo
Abbreviated transcription (Latin):
salomonem filium dauid omnimodis
non potest ꝑtinere quitantum ingente
iuicdea rer fuisse cognoscitur. Nam sima¬
na illa nr̃a. uelis intelligere tocius mũ¬
di ambitum quem uersus iste significat:
non preualeb̾ aduertere. Reges uero ara-¬
bie sunt: qui blandimenta corpoꝵ
rigide subiciunt discipline. Similiter
saba unde sabei dicti sunt. quamius corpo¬
rali delectatione preualeat & iocundis o¬
dorib sit referta: suauiora tamen conuer¬
si eius popłi offerunt dona uirtutum:
Quod autem ait &. ad orabunt eum omnes
reges terre: ꝑ om̃s reges cunctas nos uo
luit intelligere nationes: quia nulla gens
est que in parte popłi sui proprium non
ad oret auctorem. Item reges. praui docto¬
res intelleguntur. ut ẽ. illud ꝓpħe. ipsi
regnant. & non ex me. dirannus autem
diabolum tipice potest figurare. uł anti¬
re moliuntur: & hos secuntur ꝑuersi
homines: qui cupiditatem terre etiam
sectantes. crudeliter magis premere po¬

Expanded text:
Salomonem filium David omnimodis Salomonem filium David omnimodis non potest pertinere, qui tantum in gente Judaea rex fuisse cognoscitur. Nam si maria ista nostra velis intelligere, totius mundi ambitum, quem versus iste significat, non praevalebis advertere. Reges ergo Arabiae sunt, qui blandimenta corporum rigidae subjiciunt disciplinae. Similiter Saba, unde Sabaei dicti sunt, quamvis corporali delectatione praevaleat, et jucundis odoribus sit referta, suaviora tamen conversi ejus populi offerunt dona virQuod autem ait: Et adorabunt eum omnes reges terrae, per omnes reges nos voluit cunctas intelligere nationes; quia nulla gens est, quae in parte populi sui proprium non adoret auctorem. Item reges, pravi doctores intelliguntur, ut est illud Prophetae: Ipsi regnabunt, et non ex me . Tyrannus autem vel diabolum typice potest figurare, vel Antire moliuntur, et hos sequuntur perversi homines, qui cupiditatem terrenam sectantes, crudeliter magis premere po
Abbreviated transcription (Latin):
illud inpsalterio: ds̾ autem rex nost̃
ante scła. Regina est aut̃ sc̃a eccła. ut.ẽ.¬
& illud inpsalterio: astitit regina ad
dextris tuis Item reges apłi siue scĩ
ceteri sunt ut legitur inpsalmo. deus
quidas uindictam. & inregnum potẽs
& dat uirtutem regib nriͣs. Item regi¬
ne sunt anime perfectorum que non
sunt ancille peccati: ut incanticis can¬
ticorum dicitur: sexaginta sunt regine
Reges enim recte scĩ homines dicunt᷑.
qui sp̃s auctoritate scłm uoluntatem
dĩ animas suas regunt. & regi regum.
dño uidelicet. xp̃o obediendo subiciun¬
tur: qui uixta psalmiste uocem do-¬
minabitur amari usq admare. & a
flumine usq adterminos orbis ter¬
re. Cui reges charsis & insule munera of
ferent: reges arabum & saba dona aodu¬
cent: & ad orabunt om̃s r̃um reges ter¬
re omnes gentes seruient ei. Dñabitur
dicit. cultureligionis latius in notescit
& inferiora dictura sunt. Istud autem ad

Expanded text:
illud in psalmo: Deus autem rex noster illud in psalmo: Deus autem rex noster ante saecula . Regina est autem sancta Ecclesia, ut est illud in psalmo: Astitit Regina a dextris tuis. Item reges apostoli, sive sancti caeteri sunt, ut legitur in psalmo: Deus qui dat vindictas, et in regnum potens est et dat virtutem regibus nostris . Item reginae sunt animae perfectorum, quae non sunt ancillae peccati, ut in Canticis canticorum dicitur: Sexaginta sunt reginae . Reges enim recte sancti homines dicuntur, qui spiritus auctoritate secundum voluntatem Dei animas suas regunt, et regi regum, Domino videlicet Christo obediendo subjiciunt: qui, juxta Psalmistae vocem: Dominabitur a mari usque mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: cui reges Tharsis et insulae muners Arabum et Saba dona adducent, et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes servient ei . Dominabitur dicit, cultu religionis latius innotescet, et inferiora dictura sunt. Istud autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
tib ascendit ad celos. Reges aregendo
uocati. sicut enim sacerdos a sanctifi¬
cando: ita rex aregendo. Non autem re¬
git. qui non corrigitz Rect̾e gͥ faciendo re¬
gis nom̃ tenet᷑: peccando amitatur.
Unde & apud ueteres tale erat prouer¬
bium. xex eris. si recte facias: si non faci¬
as. non eris: Regie uirtutes p̃cipue due
iusticia. & pietas: plus autẽ in regib
laudatur pietas: nam iusticia perse
seuer a est. Reges autem ob hanc cau
sam apiri grecos basilei uocantur. quia
tamquam bases popłm sustinent: urnde
& bases coronas habent. Quanto enim
quisq magis preponitur. tanto ampliꝰ
pondere laborum grauatur. Tiranni qͥ dñr
tigisse tiranni: fortes enim reges. trranni
uocabantur. Nam tiro fortis: de qualib
Iam post ea ĩ usum accidit trrannos uo¬
cari pessimos atq improbos reges: lu¬
xuriose dñationis cupiditatem & cru¬
delissimam dñationem inpopłis erercẽ¬
tes. Rex mistice deus intelligitur. ut ẽ.

Expanded text:
tibus, ascendit ad ctibus, ascendit ad cvocati; sicut enim sacerdos a sanctificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: Rex eris, si recte facias; si non facias, non eris. Regiae virtutes praecipuae, justitia et pietas; plus autem in regibus laudatur pietas; nam justitia per se severa est. Rsam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis praeponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni Graece dtigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. De qualibusIam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dtes. Rex mystice Deus intelligitur, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
inhoc mundo in hoc laudabilia sunt.
que subiciuntur regi uero. dño uideli¬
cet xp̃o qui in toto orbe terrarum ingen¬
tib & locis diuersis dilatans eccł̃iam su¬
am gubernat ac regit scđm uoluntatẽ suã.
Ad q̃ regna loquitur ꝓpħa in
psalterio dicens: regna terre cantate
deo psallite dño psallite dõ qui ascen¬
dit super celos celorum aboriente: Bi¬
cens enim regna terre: omne genus hu¬
manum significare uoluit: quia licet
sint gentes: que gentes non habeant
reges: tamen hoc uerbo concluditur
quicquid gentiũ eẽ: sentitur. Quod di¬
cit cantate. ad anime respicit purita¬
tem: psallite: ad oꝑa scĩssima: que cdño
probantur accepta. Qui ascendit super
celos celorum. dñs utiq qui de celo des¬
cendit ad liberandum infirmitatis nr̃e
naturam: ipse etiam super celorum ce¬
los ascenoit. qui sedet ad derteram patͥs.
Aboriente uero quod dixit. hierosolimã
euidenter ostendit: que ẽ morientis
partib collocata unde dñs apłis uidẽ¬

Expanded text:
in hoc mundo illa regna laudabilia sunt, quae subjiciuntur regi vero, Domino videlicet Christo, qui in toto orbe terrarum in gentibus et locis diversis dilatans Ecclesiam gubernat ac regit secundum voluntatem suam. Ad quae regna loquitur Propheta in psalmo, dicens: Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino, psallite Deo, qui ascendit super coelos coelorum ad Orientem . Dicens enim, regna terrae, omne genus humanum significare voluit; quia licet sint gentes, quae non habeant reges, tamen hoc verbo concluditur, quidquid gentium esse sentitur; quod dicitur, cantate, ad animae respicit puritatem; psallite, ad opera sanctissima, quaeque Domino probantur accepta. Qui ascendit super coelos coelorum: Dominus utique, qui de coelo descendit ad liberandum infirmitatis nostrae naturam, ipse etiam super coelorum coelos ascendit: quia sedet ad dexteram Patris. Ab Oriente vero quod dixit, Jerosolymam evidenter ostendit, quae est in Orientis partibus collocata: unde Dominus, apostolis viden
Abbreviated transcription (Latin):
mutuantur. Acies dicta qđ ferro ar-¬
mata sit: & acumine gladiorum. exer¬
citus. multitudo ex uno genere. ab exer¬
citatione belli uocata. Cuneus est col¬
lecta inunum militum multitudo. un¬
de propter quod inunum coit: ipsa
coitio inunum. cuneus nominatus est:
quasi couneus. quia in unum omnes co¬
guntur. Classes dicte propter diuisio-
ti sunt: unde & uirgilius. classib hic
locus. hic acie certare solebant: iam pꝰ¬
ea & classica nauium dicta. Hodus ꝓpͥe¬
est densa peditum multitudo: sicut eqͥ¬
tum tutma. Nodum autẽ dictum pro
difficultate. q uod uix possit resolui. Ale
in exercitu .xxx. equites ẽẽ. dicuntur: ale
autem equites ob hoc dicti: qr tegt̃ pediteᷤᷤ
alartim uice: sornua uocantur extremi¬
tas exertitus. quia intorta sit: agmendi¬
citur qͥa in longitudine directum. qua-¬
le solet eẽ. cum exercitus iter facit: ab a¬
gendo uocatum. id est eumndo. plautus:
quote agis:: ipse est enim exercitus

Expanded text:
mutuantur. Acies dicta, quod ferro armutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo; unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus; quia in unum omnes coguntur. Classes dictae propter divisioneti sunt, unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. Nodus proprie densa peditum multitudo, sicut equitum turma. Nodus enim dictus pro difficultate, quia vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ab hoc dicti, quia tegunt pedites, alarum vice. Cornua dicuntur extremitas exercitus, quia intorta sit. Agmen dicitur, quia in longitudine directum, quale solet esse, cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: quo te agis et ipse, est autem exercitus
Abbreviated transcription (Latin):
armatos extimplo ad signa mamilos
Gurma .xxx. equites sunt: romani enim
equites inuna tribu .ccc. fuerunt: de sin¬
gulis enim centuriis .x. dabãtur: & fie¬
bat turma. Cohors quingentos milites
habet. dria sunt militie genera sacram̃¬
tum. euocatio. conuiratio. Sacramen¬
tum. inquo post electionem uirat unuis¬
quisq miles se non recedere a militia.
nisi post completa stipendia: id est mi¬
licie tempora: & hi sunt. qui habent ple¬
tenentur. Euocatio. dum ad subitum bel¬
lum non solum miles s ceteri uocantur.
unde etiam consul solebat dicere: qui
rem publicam saluam ẽẽ. uult. me se¬
quatur. Conuiratio. que fit intu mul¬
tu. quando uicinum urbis periculum
singulos uirare ñ patitur. sed repente
colligitur multitudo: & tumultuosa in
ira conflatur: unde & tu multuatio di¬
citur. Inatie autem fere iste forme sũt.
exercitus. classis. nodus. cuneus ale.
cornua. aginen. que forme & nomi¬
na. ab ipsis reb dequib translata sũt

Expanded text:
armatos extemplo ad signa maniplos. armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent pletenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lium armatorum. ab electo uocata:
quali lecti id est armis electi ꝓpͥe aũ
falanx macedonũ lingua. gallorum
caterua. nr̃a. legio dicitur. Legio autẽ
cohortes :.xii. turmas ducentas. Centu¬
ria est pars exercitus incentenos mi¬
ltes diuisa: unde & qui his presunt:
centuriones dicuntur: sukcenturiati
uero sunt. non qui inprima. sed qui
insccła centuria sunt: quasi sub pri¬
ma centuria: tamen stricti etiam ipsi.
& inspsculis positi inbello sunt: ut si
pͥma defecerit. isti quos sub scła dirimꝰ.
laborantib primis subueniant: unde
& ad insidiandum ponitur subcentu¬
riatus. quasi armis dolosis instructus:
manipulus ducentorum est militum.
Mampuli autem dicti sunt milites. siue
qui ad bellum prima manu incipiebãt.
siue quod antequam signa eẽnt. mani¬
pulos sibi id est fasciculos stipule uł
herbe alicuius pro signis faciebant. a
quo signo manipulares milites cogno¬
minati sunt: de quib lucanꝰ. Conuocat

Expanded text:
lium armatorum est, ab electo vocata, lium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria: tamen structi etiam ipsi et in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat
Abbreviated transcription (Latin):
num. & regni eius non erit finis. ad cuiꝰ
regni possessionem ip̃e cotidie nocat ꝑ
scripturas sacras. & predicatores euan¬
gelii: ut spernamus terrena & desideremꝰ
celestia: illucq ꝑuenire ꝑ rectam fidem
& bona oꝑa contendamus. ad quod in
die uidicii ipse rex regum cum sederit
in maiestatis sue sede & congregabunt᷑
ante cum om̃s gentes. electos suos qui
ad dextris erunt euis inuitat dicens. ue¬

Expanded text:
non erit finis . Ad cujus regni possessionem ipse nos quotidie vocat per Scripturas sacras et praedicatores Evangelii, ut speremus et desideremus coelestia, illucque pervenire per rectam fidem et bona opera contendamus: ad quod in die judicii ipse Rex regum cum sederit in sede majestatis suae, et congregabuntur ante eum omnes gentes, et electos suos, qui a dextris eju
Abbreviated transcription (Latin):
ad eristentiam ꝑuenire: sequitur. Nos au¬
tem populus eius. & oues pascue eius.
Uenit adpopulum fidelem. per comparati¬
ones pulcherrimas quid sit ostendens. o¬
ues. qui  simplices sunt. & ipse earum paᷤ¬
tor est uerus pascue eius. id ẽ. duuinarum
scripturarum copiosa & dulcis epulatio
Ip̃a sunt enim pascua quib fidelis anima
saginatur. & ad futura beatitudinis ꝙ ad

Expanded text:
ad existentiam pervenire. Sequitur, nos auad existentiam pervenire. Sequitur, nos autem populus ejus, et oves pascuae ejus. Venit ad populum fidelem per comparationes pulcherrimas, quid sit ostendens. Oves, quia simplices sunt, et ipse earum pastor est verus. Pascua ejus, id est divinarum Scripturarum copiosa et dulcis epulatio. Ipsa sunt pascua quibus fidelis anima saginatur, et ad futurae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
natoꝵ ut nationes que propͥis cogna¬
tionib terminate: gentes appellantur
pulus autem ineo distat aplebib. quia
populus uniuersi ciies sunt connume¬
ratis semorib: plebs autem reliquũ uulgꝰ
sine semorib cuutatis: Populꝰ ergo tota
cuitas est. uulgus uero plebs est plebᷤ
autem dicta apluralitate: maior enim nu
merus minorum quam seniorum: po
g̃ce autem populus laos dicitur: ala-¬
pidib uulgus est passim in habitans
multitudo. quasi quisq quo uult. que
uult. popłi autem nomine inscripturiᷤ
sacris aut gentem uideorum significat
unius dei cultu mancipatam. & legis
dñi preceptis institutam. uł etiam xp̃ia¬
num popłm. qui magis deo deuotus eẽ. di¬
noscitur. unde inpsalmo scriptum est. sci¬
tote qm̃ dñs ipse est deus. ipse fecit nos
& non ipsinos: nos autem popłs eius. &
tatis nr̃e ministerium prebeat carnalis
oꝑatio: tamen ille inhunc mundum dũ¬
nos probatur ad ducere. qui cuncta fecit

Expanded text:
gnatorum: nationesque propriis cognagnatorum: nationesque propriis cognationibus terminatae gentes appellantur.pulus autem in eo distat a plebibus, quia populus universi cives sunt, connumeratis senioribus. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est: vulgus vero plebs est; plebs autem dicta a pluralitate. Major enim est numerus juniorum quam seniorum, apoce autem populus laos dicitur a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Populi autem nomen in Scripturis sacris aut gentem Judaeorum significat unius Dei cultu mancipatam, et legis Domini praeceptis institutam; vel etiam Christianum populum, qui magis Deo devotus esse dignoscitur. Unde in psalmo scriptum est: Scitote quod Dominus est Deus: ipse fecit nos, et non ipsi nos: nos autem populus et itati nostrae ministerium praebeat carnalis operatio, tamen ille in hunc mundum nos probatur adducere, qui cuncta facit
Abbreviated transcription (Latin):
militieq uocabulis exparte iam¬
dictum est. Beinceps ciuium nomina
subiungimus sumiatim. Ciues uoca¬
ti qđ inunum coeuntes uiuant: ut ui¬
ta cominunis & ornatior fiat & tutior
Ciues autem mistice in bonam partem
ponuntur ut est illud inapło: uos
autem estis ciues scõrum & domestici
tantur. Nomus unirs familie habita¬
culum est: sicut ubrs unius populi sic̃
orbis domicilium tocius generis humani.
dominum: postquam gentilium si mu¬
lachra derisit. in t̃ciouers u laudes
dominicas scõrum dicit ore celebrandas:
S in his duob uersib per officia diuersa¬
diuersa discurẽs. ammonet. ut uero dño
tur uistus. qui diuina contemplatione
gratulantur: quos postea numerat spe-¬
cialiter. Inaaron enim. sacerdotes.inle¬
ui reliqui ministri: ad postremum qui
dño inqualibet probabili conuersatio¬
ne famulantur: sic omnis populus ꝑ
diuersas partes deuotus dñm laudare
precipitur. Senus agignendo & generã¬
do dictũ. aut a diffinitione certorum pro¬

Expanded text:
militiaeque vocabulis ex parte dictum est. Deinceps civium nomina summatim subigimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Cives autem mystice in bonam partem ponuntur, ut est illud in Apostolo: Vos autem estis cives sanctorum, et domestici tior. Domus unius famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Dominum . Postquam gentilium simulacra derisit, in tertio ingressu laudes Dominicas sanctorum dicit ore celebrandas; sed in his duobus versibus per officia diversa discurrens admonet, ut vero Domino tur justus, qui divina contemplatione gratulatur, quos postea numerat specialiter. In Aaron enim sacerdotes. In Levi reliqui ministri. Ad postremum, qui Domino in qualibet probabili conversatione famulantur: sic omnis populus per diversas partes devotus Dominum laudare praecipitur. Genus a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ũrib dicuntur tamquam curie & congre
runt aromulo disꝑtiti insenatorib militi¬
b & plebib que tamen trib nunc multi¬
plicate: nomen pristinum retinent. Trib
similiter mistice significant aut .xii. trib
ifrahelitici generis. aut conuenticula
scõrum in eccłia. Nam cum de hierłm
mistica ꝓpħa commemoraret. addroit:
illic enim ascenderunt trib trib uñi.¬

Expanded text:
ribus dicuntur tamquam curiae et congrrunt a Romulo disbus et plebibus, quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Tribus similiter mystice significant aut duodecim tribus Israelitici generis, aut conventicula sanctorum in Ecclesia. Nam cum de Jerusalem mystica propheta commemoret, addidit: Ill
Abbreviated transcription (Latin):
Ialibi. ociosi er̃t̃
Ialibuociosi eit̃  molentes ĩminuto
numo. Mole
duȩ duo testam̃ta le¬
gis. ut quidã uo lunt significant: und̾
legit᷑ in euͣgłio. tc̃ dne erunt in molendi¬
no. una assumet᷑ ⁊ alt̾a relinq̃t᷑. Mole
due sp̃es et formido. indeut̾onomio ñ acci¬
pia̾s loco pignoris inferiorẽ et suꝑiorẽ molã.
Ebrũ dictum qđ ibi currat frum̃tũ. qͣsi cur¬
rifrum. Cribiũ iuxta allegoriã seꝑatio
ẽ. fideliũ. a societate infideliũ de qͦ ina-¬
mos m̃tio fit. et in euͣgłio dñs adpetrũ
ait: ecce sathanas expetiuit nos. ut criba¬

Expanded text:
Et alibi: Occisi erunt Et alibi: Occisi erunt otiosi eorum molentes in minuto . Molae duae, duo testamenta legis ut quidam volunt significant; unde legitur in Evangelio: Tunc duae erunt in molendino, una assumetur, et una relinquetur . Molae duae, spes et formido, ut in Deuteronomio: Non accipias loco pignoris inferiorem et superiorem molam . Cribrum, quod ibi currat frumentum, quasi currifrugum. Cribrum juxta allegoriam separatio est fidelium a societate infidelium. De quo in Amos mentio fit , et in Evangelio Dominus ad Petrum ait: Ecce Satanas expetivit, ut cribra
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ñ misereri. nec mundi p̾terire pecc̃a
neq parcere impiis ñ placariut uie ꝑe¬
ant impioꝵ scłm illud qđ in pͥmi ps ĩ fi¬
ne ponit᷑: et it̃ impioꝵ ꝑibit. Sartago a
strepitu som uocata: qñ ardet in ea oleũ.
Itẽ sartago tribulatio uite p̾sentis. in
ph̃o etossa mea id ẽ. fortes eccłie. sic̃ in
fricurio confrixa srnt. Rursum sartago
telus rectitudinis adũsꝰ pecc̾a. et cõpunctio
tr̃ne infirmitatis. Inezechiel. et tufili
hoĩs pone sartagnẽ int̾ te. et int̾ curta¬
tẽ. De hac saitagine loqͥtur apłs. qͥ scan¬
dalidat᷑: et ego ñ uror:ͦ Mola dr᷑ asin rotun¬
ditate uocata. ut mala pomoꝵ: sic et greci.
ꝑmolã expͥmit᷑ circuitꝰ uitȩ p̃sentis et la¬
bor terrenꝰ ineuͣgłio. qui scandalitanerit
unũ depusillis istis. expedit ei ut suspen¬
dat᷑ mola asinaria incollo eiꝰ et dem̃gat᷑ in
ꝓfundũ iꝓfudũ maris: hic inisaia ad¬
u̾sus babiloniã drͣ. tolle molã ⁊ mole farmã

Expanded text:
nus non misereri, nec mundi praeterire peccata, neque parcere impiis, nec placari, ut viae pereant impiorum, secundum illud quod in primi psalmi fine ponitur: Et iter impiorum peribit. Sartago a strepitu soni vocata, quando ardet in ea oleum. Item sartago tribulatio vitae praesentis, ut in psalmo: et ossa mea, id est, fortes Ecclesiae, sicut in frixorio confrixa sunt . Rursum sartago zelus rectitudinis adversus peccata, et compunctio fraternae infirmitatis. In Ezechiel: Et tu, fili hominis, pone sartaginem inter te et inter civitatem . De hac sartagine loquitur Apostolus: Quis scandalizatur, et ego non uror? Mola dicitur a sui rotunditate vocata, ut mala pomorum, sicut et Graeci. Per molam exprimitur circuitus vitae praesentis, et labor terrenus. In Evangelio: Qui scandalizaverit unum de pusillis istis, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris . Hinc in Isaia adversus Babylonem dicitur: Tolle molam, et mole farinam .
Abbreviated transcription (Latin):
mnia uasa coq̃ndi causa parata. cocula di
aqͣ igne subiecto. ut altiꝰ uapor emut¬
tatur: unde et bulla dr᷑. quȩ in
aqua uenti intꝰ sp̃u sustentat᷑.
Patella quasi patula olla ẽ. eni
oris patentiorib. Mistice gͦ mol¬
unde in pz̃o scͥptum ẽ: moab ol laspei mee
ꝑꝓt̾̃ ruth. Item olla dampnano sempiterna.
ut in iohel: uultꝰ redigent᷑ iollam. Rur¬
sum olla ẽ plebs udaica cupiditate carna¬
humañu sineq̃libet aĩa peccatͥx igne tͥbula¬
tionis apposita notat᷑: deqͦ dñs dix̃ aderechi¬
elem pone ollã suꝑ prunas uacuã: donec
incalescat es eiꝰ. Carcab et cacuma a sono
feruoris cognoi̾ant᷑. hec ingrecis et mlatims
cõmuna noĩa hñt. s utrũ latini ag̾cis. an¬
greci alatinis hec uocabła mutuassent in¬
c̾tũ ẽ. Lebetes enee st̃ g̾co smone uocate.: st̾eñi
olle minores. inusũ coqͤndi ꝑate. Delebete gͦ¬
inerechiele ita scͥptũ ẽ. hec dic̃ dñs ds̃. pone

Expanded text:
mnia vasa coquendi causa parata cocula dicaqua igni subiecto, ut altius vapor emittitur. Unde et bulla dicitur, quae in aqua venti intus spiritu sustentatur. Patella quasi patula; olla est enim oris patentioribus. Caccabus est in psalmo: Moab olla spei meae , propter Ruth. Item olla damnatio sempiterna, ut in Joel: Vultus redigentur in ollam . Rursum olla plebs est Judaica, cupiditate carnahumanum, sive quaelibet anima peccatrix igni tribulationis apposita notatur, de quo Dominus dixit ad Ezechielem: Pone ollam super prunas vacuam, donec incalescat aes ejus . Cacabus et cucuma a sono fervoris cognominantur. Haec in Graecis et Latinis communia nomina hGraeci a Latinis haec vocabula mutuassent incertum est. Lebetae aeneae sunt Graeco sermone vocatae; sunt enim ollae minores in usum coquendi paratae. Sartagin Ezechiele ita scriptum est: Haec dicit Dominus Deus: Pone
Abbreviated transcription (Latin):
annꝰ in hominib: ita in pecudib ⁊ in
iumentis t̾cius robustissimꝰ. Iuuenes
significant alacres indm̃: ut in epła
iohis. Scribo uob̃ iuuenes qͥ fortes estis:
&e uerbum dei in uobis manet. Iin ma¬
lam partem ut in psalmo. Iuuenes eoꝵ
comedit ignis. Infantes enim & adoles¬
centes atq iuuenes mystice significañ
eos qui crescunt in gr̃a dei: &e fortit̾ resi¬
qm̃ cognotustis patrem. Scribo uobis
iuuenes qui fortes estis. & u̾bum dei in uob̃¬
lam partẽ puer. adolescens. ⁊ iuuenis po¬
siti reꝑiunt᷑: qnͣdo stulticiam sensꝰ aut
petulantiã morum significant: unde
scͥptum ẽ. Stulticia ligata ẽ in eorde py¬
eri: & uirga discipline fugabit eã Unde
in libro regum de roboam legit᷑ qͦd reliẽ¬
to senioꝵ consilio secut᷑ sit adolescentiũ
& iuuenum consihum. Hinc & apłs iu¬
bens ait. Nolite pueri effici sensibus: sed
malicia paruuli estote. Paruulus enim

Expanded text:
annus in hominibus, ita in pecudibus et in annus in hominibus, ita in pecudibus et in jumentis tertius robustissimus. Juvenes significant Iohannis: scribo uobis, iuuenes, quia fortes estis et uerbum dei in uobis manet et lam partem, ut in Psalmo: Juvenes eorum comedit ignis . Infantes enim et adolescentes atque juvenes mystice significant eos qui crescunt in gratia Dei, et fortiter resiquoniam cognovistis Patrem. Scribo vobis, juvenes, quia fortes estis et vicilam partem puer, adolescens et juvenis positi reperiuntur, quando stultitiam sensus aut petulantiam morum significant. Unde scriptum est: Stultitia ligata est in corde pueri, et virga disciplinae fugabit eam . Unde in libro Regum de Roboam legitur, quod relicto seniorum consilio secutus sit adolescentium et juvenum consilium . Hinc et Apostolus jubens ait: Nolite pueri effici sensibus, sed malitia parvuli estote . Parvulus enim
Abbreviated transcription (Latin):
poris parte nuncupati: quod hȩc lo¬
ca tunc pͥmum lanugi nẽ ĩducunt¬
Quidam autem ex annis pubertatem
existimant:id ẽ eum puberem ẽẽ. qui
dissime pubescat. certissimũ aut̃ pu¬
b̃em ẽẽ: qui ex habitu corporis pub̾tatẽ
ostendit & generare iam possit. Puer¬
perȩ sunt: que annis puerilib pari
puerꝑa nato. Idiete puerpȩ ł quo dpͥmo
partu grauent᷑: uel qͦd yͥmum pueros¬
pariant. Unde de matre saluatoris po¬
eta ait. Salue sc̃a parens enixa puer¬
yera regem.Adolescens dictus. eo quod
sit ad gignendum adultꝰ. siue a cresce¬
re ce augeri. Adolescentes. fideles. suie o¬
ce uoluptas uanȩ sunt. Iuuenis uocat.
quod iuuare posse incipit: ut in bub
iuuenei cum a uitulis discesserint. Est
enim iuuenis in ipso ȩtatis incremento
positꝰ: & ad auxiliandum p̃paratꝰ. Nã
iuuare hominis ẽ:opꝰ aliqͦd conferentiᷤ.
Sic̃ autem tricesimus ꝑfectȩ etatis ẽ

Expanded text:
poris parte nuncupati, quod haec loporis parte nuncupati, quod haec loca tunc pQuidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse qui qs tardissime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit. Puerperae sunt, quae annis puerilibus paripuerpera nato. Et dictae puerperae vel quod primo partu gravantur, vel quod pariunt. Unde de matre Salvatoris ait poeta: Salve, sancta parens, enixa puerpera regem. Adolescens dictus eo, quod sit ad gignendum adultus: sive a crescere et augeri. Adolescentes, fideles sive oet voluptas vana sunt . Juvenis vocatus, quod juvare posse incipit: ut in bobus juvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim juvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxiliandum praeparatus. Nam juvare hominis est opus, aliquid conferentis. Sicut autem tricesimus perfectae aetatis est
Abbreviated transcription (Latin):
uia peccatoꝵ ext̾minabit: id ẽ a t̾mi¬
no regni sui reddit a¬
in oꝑe parturientes: sicut in exodo ꝓꝯ
tentionis lege doctorib đr. Si duoui¬
u̾bum ꝑdiderit. De his nanq anima¬
bus fidelium ꝑ amos de hereticis đr.
Secuerunt p̾gnantes galaad. Item p̾g¬
nantesanimȩ peccatoꝵs.cupiditatum
cogitationib plenȩ: de qͥb in euange¬
lio dr. Ue p̾gnantib &e nutͥentib in il¬
lis dieb. Pariens. aure cordis. fidei u̾ba
concipiens. & in confessione uel opere
generanssic̃ iniheremia de fidelibus
đr. Int̾ qͦs erit cȩcꝰ & claudus: p̃gnans
ae pariens. In malam partem concep̃
dolorem. & peꝑit iniquitatem. Primo¬
genitus xp̃s: de qͦ in lege. Omne pͥmo¬
genitum adaꝑiens uuluam: sc̃m do¬
minouocabit᷑. Item pͥmogenitus po¬
pulus iudeoꝵs. ut in ꝓpħa. Primoge¬
nitus m̃s isrł. Primogenita pͥmitiua
Omnia pͥmogenita filiors tuorum re¬
dimes. Pubes a pube.i. apudenda cor¬

Expanded text:
via peccatorum, exterminabit, id est, a termivia peccatorum, exterminabit, id est, a termino regni sui reddit alin opere parturientes: sicut in Exodo pro contentionis doctoribus dicitur: Si duo viverbum perdiderit. De his namque animabus fidelium per Amos de haereticis dicitur: Secuerunt praegnantes Galaad . Item praegnantes, animae peccatorum, cupiditatum cogitationibus plenae, de quibus in Evangelio dicitur: Vae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus . Pariens, aure cordis fidei verba concipiens, et in confessione vel opere generans: sicut in Jeremia de fidelibus dicitur: Inter quos erit caecus et claudus, praegnans et pariens . In malam partem: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem . Primogenitus, Christus de quo in lege: Omne primogenitum, adaperiens vulvam, sanctum Domino vocabitur . Item primogenitus, populus Judaeorum, ut in propheta: Primogenitus meus Israel . Primogenita, primitiva Omnia primogenita filiorum tuorum redimes . Puberes a pube, id est, a pudenda cor
Abbreviated transcription (Latin):
grecum est:hoc latinum. Nam ce in
psalmo ubi legit᷑. Pupillo tu eris adiu¬
tor. Grecꝰ habet orphano: euiꝰ sententie¬
talis est sensꝰ. Pupillum uͦ dieit. ñ euiꝰ
genitor earnalis occubuit: s cui pat̾
sepultꝰ ẽ mundus. Nam multos pupil¬
los inuenies orbatos patre uisibili. ce
sunt blasphemi. obligurritores: ⁊ qͦd
in illa etate creberrimum ẽ luxurio¬
sr s hi a dño ꝓbant᷑ alieni. S ab illis
pupillis diuidi non potest adiutoriũ
dei: quoꝵ pat̾ diabolus in actione fa¬
cinoꝵ ꝓbat᷑ extinctꝰ: ce intende qͦd dic̃
tueris adiutor: ut cum carnalit̾ af¬
fligi uideas eos: non dubites ẽẽ libandoᷤ.
Item in psalt̾io scͥptum est hupillum
& uiduam suscipiet: & uiam peccatoꝵ
ext̾iminabit. Pupillus & uidua sunt: qͥ
dñm puramente respiciunt. humanis
solaciis destituti. Hos recipit xp̃s. suo
munimine uindieandos.S cum istos
ꝓsua pietate receꝑit. diabolum qui ẽ

Expanded text:
en est, hoc latinum: nam et in en est, hoc latinum: nam et in psalmo, ubi legitur ‘pupillo tu eris adiutor’, grectalis est sensus. Pupillum vero dicit, non cujus genitor carnalis occubuit, sed cui pater sepultus est mundus. Nam pupillos multos invenies orbatos patre visibili, et sunt blasphemi, obligatores, et quod in illa aetate creberrimum est, luxuriosi. Et hi a Domino probantur alieni. Sed ab illis pupillis dividi non potest adjutorium Dei, quorum pater diabolus in actione facinorum probatur exstinctus. Et intende, quod dicit: Tu eris adjutor: ut, cum carnaliter affligi videas eos, non dubites esse liberandos. Item in Psalterio scriptum est: Pupillum et viduam suscipiet: et viam peccatorum exterminabit . Pupillus et vidua sunt, qui Dominum pura mente respiciunt, humanis solatiis destituti: hos recipit Christus suo munimine vindicandos. Sed cum istos pro sua pietate receperit, diabolum, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ est nobis:. ꝓerate. ut oedennis. de¬
cennis: ut est illud. Iamꝑuerile iugũ
tenera ceruice gerebat. ł obsequio &
fidei puritate: de qͦ dñs ad ꝓpħamait.
Puer m̃s estii. noli timere: dum iam
iheremias longe puerieiȩ excessisset an¬
nos. Puer mistice xp̃s intelligit᷑ ut in
euangłio. Puer autem iħs crescebat.
Item in malam partem puer centũ
annoꝵ. id ẽ peccator ꝑfectȩ stulticie:
ut in ysaia. Qm̃ puer centum anno¬
rum moriet᷑. Pueri sci apuritate ap
pellati:ut in ysaia. Ecce ego ce pueri
Nolite pueri effici sensib: & cȩt̾a. Puella
est paruula quasi pupilla: unde pu-¬
pillos non ꝓ conditione s ꝓ ȩtate pu¬
erili uocamꝰ. Pupilli autem dieti. qͣsi
sine ocłis: hoc est a parentibus orb.
Hi autem uere pupilli dieunt᷑: quoꝵ
patres ante decesserunt qͣm abhis no¬¬
men acciꝑent: cȩt̾i orb uocant᷑. Or¬
phani. idẽ qui &e pupilli. Illud enim

Expanded text:
natus est nobis : pro aetate, ut: octennis, denatus est nobis : pro aetate, ut: octennis, decennis. Unde est illud: Jam puerile regum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate: de quo Dominus ad prophetam ait: Puer meus es tu: noli timere : dum jam Jeremias longe pueritiae excessisset annos. Puer mystice Christus intelligitur, ut in Evangelio: Puer autem Jesus crescebat . Item in malam partem. Puer centum annorum, id est, peccator perfectae stultitiae, ut in Isaia: Quoniam puer centum annorum morietur . Pueri sancti appellati a puritate, ut in Isaia: Ecce ego et pueri,Nolite pueri effici sensibus, etc. . Puella est parvula, quasi pupilla. Unde pupillos non pro conditione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti, quasi sine oculis, hoc est, a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur, quorum patres ante decesserunt, quam ab his nomen acciperent: caeteri orbi vocantur. Orphani, id est, qui et pupilli. Illud enim
Abbreviated transcription (Latin):
currit. & ad mortis t̾minum ꝑuenit. ꝑ¬
gamus gͦ breuit̾ ꝑ p̾dict̾os gradꝰ ȩtatum:
ethimologias eoꝵ in homine demonstnͣ
potest. Nondum enim bñ ordinatis dentibꝰ¬
minꝰ ꝑlena ẽ sermonis exp̾ssio. Infantes.
malicia paruulos mystice significãt. ut
in psalmo.Ex ore infantium ce lact̾enti-¬
um ꝑfecisti laudem. Lact̾entes. in xp̃i fi
mittet. Ablaetati. ꝑfecti. quasi a simplici
cibo doctͥnȩ abstractiun & supͣ ablact̾a¬
tus a lacte: expulsꝰ ab ub̃ib. paruulus.
mistice xp̃s. ut est illuo ysaiȩ. Paruulus
natꝰ est nob̾. Item paruuli scĩ sp̃u humi¬
les: ut in psalmo. Custodiens paruulos
dñs. Im malam partem in osee. Paruu¬
li eoꝵ elidant᷑. Paruuli cogitationes pͣ¬
uȩ prius quam in oꝑe ꝑficiant᷑: ut in
psalmo. Beatꝰ qui tenebit. & allidet par¬
dum lanuginem floremq genarum
ri adolescentul lenes. Puer acitem tͥb
modis dr̃ ꝓ natiuitate: ut ysaias: ꝓuier

Expanded text:
et currit et ad mortis terminum pervenit. Pet currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstpotest. Nondum enim bene ordinatis dentibus plena est sermonis expressio. Infantes, malitia parvulos mystice significant: ut in psalmo: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Lactentes, in Christi mittet . Ablactati perfecti, quasi a simplici cibo doctrinae abstracti. Ubi et supra Ablactatus, a lacte expulsus ab uberibus. Parvulus mystice Christus, ut est illud Isaiae: Parvulus natus est nobis . Item parvuli sancto Spiritu humiles, ut in psalmo: Custodiens parvulos Dominus . Et in malam partem in Osee: Parvuli eorum elidantur . Parvuli, cogitationes pravae, priusquam in opere perficiantur, ut in psalmo: Beatus qui tenebit et allidet pardum lanuginem floremque genarum ri adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis dicitur: pro nativitate, ut Isaias, Puer
Abbreviated transcription (Latin):
De etatibus hominis.
Radus ȩtatis: sex sunt. Infantia. pueri¬
cia. adolescentia. iuuentꝰ. grauitas.
atꝙ senectꝰ. Prima ȩtas infantia est pueri
nascentis ad lucem: quȩ porrigit᷑ in septẽ
annis. Sccla etas puericia. id ẽ pura. et
necdum ad generandum apta:tendens
tia. ad gignendum adulta: que porri¬
gitur usq ad .xxuiii. annos. Quarta.
iuuentꝰ. firmissima ȩtatum omnium. fi¬
niens in quinquagesimum annum. Qn¬
ta. etas senioris. id ẽ grauitas: quȩ est de¬
clinatio a iuuentute in senectutem: nec¬
dum senectꝰ s iam non iuuentꝰ. qͥa seni
oris etas est: quam greci p̾sbiteron uocant.
Nam senerapud grecos non pb̃r. s geron
natur. Sexta etas. senectꝰ. que nullo anno¬
rum tempore finit᷑: s post.xͦ. illas etates.
quantuncunq uitȩ est seneetuti depu¬
tatur. Senium autem. parsuiltima senec̃¬
tutis dicta. qͦd sit t̾minus sextȩ etatis.
In his gͥ sex spaciis phylosophiuitam de¬
scripserunt humanam: in qͥb mutat᷑:

Expanded text:
De aetatibus hominum . Gradus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendenstia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad viginti octo annos. Quarta iuventus firmissima aetatum omnium, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus sed iam nondum iuventus, quia seoris etas est, quam Greci presbitem vocant: nam senex apud Grecos non presbiter sed gnatur; sexta etas est senectus, que nullo annorum numero finitur, sed post V illas etates quantumcumque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis. In his igitur sex spatiis philosophi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur
Abbreviated transcription (Latin):
ut in apocalipsi. Uidi mulierem ebri-¬
am de sanguine scõꝵ. Item mulier.
heretica prauitafut insalomone. Mu¬
lier stulta ⁊ clamosa: plenaq illece¬
bris.Item mulieres duȩ plebes. iudai¬
ca atq heretica: ut in zacharia. Ecce
mulieres duȩ portantes amphoram.
idẽ diabolum: qͥ est caput totius iniqͥ¬
tatis. Adult̾. diabolus uł demones:
ut in ysaia. uos autem accedite filiȩ

Expanded text:
ut in Apocalypsi: Vidi mulierem ebriut in Apocalypsi: Vidi mulierem ebriam de sanguine sanctorum . Item mulier, haeretica pravitas, ut in Salomone: Mulier stulta et clamosa plenaque illecebris . Item mulieres, duae plebes, Judaica atque haeretica, ut in Zacharia: Ecce mulieres duae portantes amphoram , id est, diabolum, qui est caput totius iniquitatis. Adulter diabolus vel daemones, ut in Isaia: Vos autem accedite, fili
Abbreviated transcription (Latin):
nificat ꝓpt̾ filiorum generationem. de
qua legit᷑ in ꝓu̾biis. Mulierẽ fortẽ qͥs in¬
ueniet: dcul ⁊ cet̾a Hec etiam mulier
septi formis tenet eccł̃iȩ sacramentum:
ut in ysaia. App̾hendent inquit.uii.
mulieres uirum unum. aut animã siue
sp̃s subiecta ẽẽ debet. ce eiꝰ regimine gu¬
bernari. Unde dic̃ apł̃s. caput mulie-¬
ris uir: caput uiri xp̃s. Tunc enĩ bene
ammam siue carnem regit sp̃s. si ipse
sp̃udei aguntur. hi filii sunt dei. Qui
autem sp̃m xp̃i non habet: hic ñ est
eiꝰ. Item mulieres amimȩ fidelium S
infirmȩ sic̃ in ꝓpħa de hereticis dicit᷑.¬
Mulieres popłi mei eiecistis de domo
deliciarum mearum. Item mulier
uł uxor sapientia: ut est illud. Lȩtare
cum muliere ad olescentiȩ tuȩ. Hȩc mu¬
lier generat filios. ñ filias: hoc ẽ uirtuteᷤ.
non uitia. Rursum mulier in malam
partem accipit᷑. mulier urbs babylo¬
nia que totiꝰ mundi gerit figuram:

Expanded text:
nificat propter filiorum generationem, de nificat propter filiorum generationem, de qua legitur in Proverbiis: Mulierem fortem quis inveniet ? Haec etiam mulier septiformis tenet Ecclesiae sacramentum, ut in Isaia: Apprehendent, inquit, septem mulieres virum unum : aut animam sive spiritus subjecta esse debet, et ejus regimine gubernari. Unde dicit Apostolus: Caput mulieris vir, caput viri Christus . Tunc enim bene animam sive carnem regit spiritus, si ispiritus Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Qui autem spiritum Christi non habet, hic non est ejus . Item mulieres, animae fidelium, sed infirmae, sicut in PMulieres populi mei ejecistis de domo deliciarum mearam . Item mulier vel uxor sapientia, ut est illud: Laetare cum muliere adolescentiae tuae . Haec mulier genuerat filios, non filias, hoc est, virtutes, non vitia. Rursum mulier in malam partem accipitur: mulier urbs Babylonia, quae totius mundi gerit figuram,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in apło. Propt̾ hoc relĩquet homo patrẽ
&e matrem ⁊ adherebit uxor suȩ: &e eruq̃
duo in carne una. Ego autem dico in xp̃o
& in ȩccłia. Uir &e uxor anima & carofiui
oꝑa ab ut̾sq genita ut in exodo. Seruiet
tibi cumuxore & filiis. Itemuir &e uxor.
diabolus &
ciuitas babylonia. hoc
est
conuentꝰ omnium malorum.
Mulier uͦ a mollicie tanquam mol¬
lier detracta .l. littera uel mutata. appel¬
lata ẽ mulier. Utriq enim fortitudine
&e imbecillitate corpoꝵ separant᷑: s ideo
maxima fortitudo uiri mulieris minor.
ut patienꝰ uiro esset: scilicet ne femi¬
nis reyugnantib libido cogeret uiros
alitro appetere: aut in alium sexum ꝓ¬
ruere. Dr̃ autem mulier scdm femineũ
sexum. non scđm corruptionem integͥta¬
tis: & hoc ex linguasacre seripturȩ. Nã
eua statim fac̾ta de lat̾e uirisui. nonbum
contacta a uiro mulier appellata ẽ: di¬
cente scͥptura. Iformauit eam in mulie¬
rem. Mystice mulier aut ȩccłiam sig¬

Expanded text:
ut in Apostolo: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Vir et uxor, anima et caro, filii opera ab utrisque genita, ut in Exodo: Serviet tibi cum uxore et filiis . Item vir et uxor, diabolus et civitas Babylonia, hoc est, conventus omnium malorum. Mulier vero a mollitie, tanquam mollier, detracta l littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et imbellicitate corporum separantur. Sed ideo maxima fortitudo viri, mulieris minor, ut patiens viro esset: scilicet ne a feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere, aut in alium sexum proruere. Dicitur autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis, et hoc ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente Scriptura: Et formavit eam in mulierem . Mystice mulier aut Ecclesiam sig