comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consueuit intelligi. Quodlibet autẽ de pudenda con¬
cupiscentia carnis iste sentiat de paruulis pro quib
laboramus ut saluatore indigere credantur. ne sine sa¬
lute moriantur. attende quid dixerit. Uerba eius repe¬
to. Illos ergo inquit qui nunquam nati sunt bonos
potuisse cẽ dicis. istos uͦ qui mundum impleuerunt.¬
pro quib xp̃s mortuus ẽ. diaboli opus. et de morbo
natos. et ab exordio reos. definis. Sic non dum soluat¬
ctiam contentionis. quomodo non dum soluit istius
questionis. Nunquid enim se modo de maiorib ista
locutum eẽ dicturus ẽ: De paruulis agitur. de nascẽ¬
tib agitur. de his nobis quia rei ab exordio definiunt᷑
a nobis. ab illo inuidia commouetur: quia eos dicimꝰ
reos pro quib xp̃s mortuus ẽ. Cur ergo pro illis mor¬
tuus ẽ. xp̃s. si non sunt rei : In de prorsus. inde obtinebi¬
mus causam. unde excitandam putauit inuidiam.

Expanded text:
consueuit intellegi. Quodlibet autem de pudenda conconsueuit intellegi. Quodlibet autem de pudenda concupiscentia carnis iste. sentiat, de paruulis, pro quibus laboramus, ut saluatore indigere credantur, ne sine salute moriantur, adtende quid dixerit. uerba eius repeto: 'illos ergo\\ inquit, \'qui numquam nati sunt, bonos potuisse esse dicis, istos upro quibus Christus mortuus est, diaboli opus, et de morbo natos, et ab exordio reos definiam. » Parvuli opuetiam contentionis, quomodo nodum soluit istius quaestionis! numquid enim se modo de maioribus ista locutum esse dicturus est? de paruulis agitur, de nascentibus agitur, de his nobis, quia rei ab exordio definiuntur a nobis, ab illo inuidia commouetur, quia eos dicimus reos, pro quibus Christus mortuus est. cur ergo pro illis Christus mortuus est, si non sunt rei? inde prorsus, inde obtinebimus causam, unde excitandam putauit inuidiam.
Abbreviated transcription (Latin):
baui itaq inquit. nichil te aliud agere. quam ut dm̃
neges hoꝵ qui sunt hominũ conditorem. Ego quidem
conditorem omniũ hominũ. quamuis om̃s sub peccato
nascantur et ꝑeant. nisi renascantur. ñ dico nisi dm̃. Ui¬
cium quippe inseminatũ ẽ. ꝑsuasione diaboli. ꝑ quod sub
peccato nati sunt. non natura condita qua homines
sunt. Libido autem pudenda ñ moueat m̃bra nisi
qnͣdo uolumus. et non ẽ morbus. Non de illa erubes¬
cat etiam licitus et honestus coniugatoꝵ concubitus.
uitando conspectum. et appetendo secretum. et non
est morb. Non prohibeat apłs in hoc morbo possi¬
deri uxores. et non ẽ morb. Quod enim grecus habet
morbo desiderii uł concupiscentiȩ. alii uero in passio¬
nem concupiscentiȩ. uł si quo alio modo in aluis atq
aliis codicib inuenitur. S passio in latina lingua
maximȩ usu loq̃ndi eccłiastico non ad uituꝑationẽ

Expanded text:
baui itaque\', inquit, \'nihil te aliud agere, quam ut deum baui itaque\', inquit, \'nihil te aliud agere, quam ut deum neges horum, qui sunt, hominum conditorem\'. ego quidem conditorem hominum omnium, quamuis omnes sub peccato nascantur et pereant, nisi renascantur, non dico nisi deum; uitium quippe inseminatum est persuasione diaboli, per quod sub peccato nati sunt, non natura condita qua homines sunt. libido autem pudenda non moueat membra, nisi quando uolumus, et non est morbus; non de illa erubescat etiam licitus et honestus coniugatorum concubitus uitando conspectum et adpetendo secretum, et non est morbus; non prohibeat apostolus in hoc morbo possideri uxores, et non est morbus. quod enim graecus habetmorbo desideriiuel concupiscentiae, aliiuero: in passione concupiscentiae, uel si quo alio modo in aliis atque aliis codicibus inuenitur. sed passio in latina lingua, maxime usu loquendi ecclesiastico, non ad uituperationem
Abbreviated transcription (Latin):
non ipsas s homines ex quib nuptie fiunt. antiqua poc¬
cati ꝑsuasione sauciauerit inobedientie ꝑsuadendo pec¬
catum. cui ꝑ diuinum iudicium in obedientia m̃broꝵ re¬
ciproca redderetur. In qua comugati quamius crubue¬
rint nuditatem suam: nuptiarum tam̃ adeo institutã
ñ omnimodo potuerunt amittere bonitatem. Hinc is¬
te ꝑgit ab eis qui coniunguntur ad eos qui gignuntur
ꝓpter quos in hac questione tantis ad uersus nouos he¬
reticos disputationib laboramus. et occulto dei compul¬
sus instinctu dicit aliquid ubi totum istum nodum sua
confessione dissoluit. Uolens enim nobis maiorem mnui¬
diam commouere. quia dicimus etiam de legittunis nup¬
tus sub peccato paruulos nasci: illos ergo inquit qui nun¬
quam nati sunt bonos potuisse cẽ dicis. istos uero qͥ mũ¬
dum impleuerunt. pro quib xp̃s mortuus ẽ. diaboli
opus. et de morbo natos. et ab exordio reos diffinis. Pro¬

Expanded text:
non ipsas, sed homines, ex quibus nuptiae fiunt, antiqua pecnon ipsas, sed homines, ex quibus nuptiae fiunt, antiqua peccati persuasione sauciauerit inoboedientiae persuadendo peccatum, cui per diuinum iudicium inoboedientia membrorum reciproca redderetur, in qua coniugati. quamuis erubuerint nuditatem suam, nuptiarum tamen a deo institutam non omnimodo potuerunt amittere bonitatem. Hinc iste pergit ab eis, qui coniunguntur, ad eos, qui gignuntur, propter quos in hac quaestione tantis aduersus nouos haereticos disputationibus laboramus, et occulto dei conpulsus instinctu dicit aliquid, ubi totum istum nodum sua confessione dissoluit. uolens enim nobis maiorem inuidiam commouere, quia dicimus etiam de legitimis nuptiis sub peccato paruulos nasci, \'illos ergo\', inquit, \'qui numquam nati sunt, bonos potuisse esse dicis, istos uero, qui mundum inpleuerunt, pro quibus Christus mortuus est, diaboli opus et de morbo natos et ab exordio reos definis. pro
Abbreviated transcription (Latin):
catum dictum ẽ. et si nemo peccass sine pudenda libi¬
dine poss fieri. Et nunc quamius sine illa ñ fiat in
corpore mortis huius. ipsum ẽ. tam̃ qd̾ non cessat fieri.
ut ad hereat homo uxori sue. et sint duo in carne una.
Quamobiem et si dicitur nunc alias eẽ nuptias. alias uͦ
sinemo peccass eẽ potuisse. non scd̃m earum naturã
s scd̾m quandam in deterius mutatam dicitur qua¬
litatem. sicut alius dicitur. quamuis idem sit homo.
qui mutauerit uitam. siue in melius siue in det̾ius.
aliud est enim iustus: aliud peccator. quamuis idem
ipse sit homo. Sic alie nuptie sine pudenda libidine.
alie cum pudenda libidine. cum tam̃ scd̃m constituti¬
onem suam qua legittime conungitur mulier uiro.
et fides carnalis debiti adulterioꝵ peccato seruatur im¬
munis. & hoc more legittimo filii seminantur. eedem
ipse sunt nuptiȩ quas ipse instituit. quamuis diabolũ

Expanded text:
catum dictum est et, si nemo peccasset, sine pudenda libicatum dictum est et, si nemo peccasset, sine pudenda libidine posset fieri. et nunc quamuis sine illa non fiat in corpore mortis huius, ipsum est tamen quod non cessat fieri, ut adhaereat homo uxori suae et sint duo in carne una. quamobrem etsi dicitur nunc alias esse nuptias, alias uero, si nemo peccasset, esse potuisse, non secundum earum naturam, sed secundum quandam in deterius mutatam dicitur qualitatem. sicut alius dicitur, quamuis idem ipse sit homo, qui mutauerit uitam siue in melius siue in deterius — aliud est enim iustus, aliud peccator, quamuis idem ipse sit homo — sic aliae nuptiae sine pudenda libidine, aliae cum pudenda libidine, cum tamen secundum constitutionem suam, qua legitime coniungitur mulier uiro et fides carnalis debiti ab adulteriorum peccato seruatur inmunis et hoc more legitimo filii seminantur, eaedem ipsae sunt nuptiae, quas deus instituit, quamuis diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
Quod supplicium casti sentiunt. qui proculdubio mal¬
lent si possent iubente uoluntate quam pruriente uo¬
luptate filios seminare. Immundi autẽ qui ꝓpter is¬
tum morbum ñ solum meretrices. uerum etiam cõ¬
iuges amant. de hoc supplicio carnis grauiori suꝑ¬
plicio m̃tis exultant. Absit ergo ut dicamus quod
nos dicere iste confingit. ista coniugia quȩ nunc
aguntur: a diabolo inuenta. Prorsus ipsȩ sunt nuptiȩ.
ꝙͣab micio d̾s̃ instituit. Hoc enim bonum suum ad ho¬
minum generationẽ institutum. etiam dampnatis
hominib non detraxit. quib non detraxit etiam sensꝰ
carnis et m̃bra. proculdubio munera sua. quamuis
iam debita dampnatione moritura. Iste inquam
sunt nuptiȩ de quib dictum ẽ. excepto quod hinc
figuratum ẽ. magno illo xp̃i et eccłiȩ sacram̃to. ꝓpter¬
hoc relinquet homo patrem et matrem. et adherebit
uxori suȩ & erũt duo in carne una. Hoc enim ante pec¬

Expanded text:
quod supplicium casti sentiunt, qui procul dubio malquod supplicium casti sentiunt, qui procul dubio mallent, si possent, iubente uoluntate quam pruriente uoluptate filios seminare. inmundi autem, qui propter istum morbum. non solum meretrices, uerum etiam coniuges amant, de hoc supplicio carnis grauiore supplicio mentis exultant. Absit ergo, ut dicamus, quod nos dicere iste confingit. ista coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inuenta prorsus ipsae sunt nuptiae, quas ab initio deus instituit. hoc enim bonum suum ad hominum generationem institutum etiam damnatis hominibus non detraxit, quibus non detraxit etiam sensus carnis et membra, procul dubio munera sua, quamuis iam debita damnatione moritura. istae, inquam, sunt nuptiae, de quibus dictum est — excepto, quod hic figuratum est, magno illo Christi et ecclesiae sacramento —: propterea relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. hoc enim ante pec
Abbreviated transcription (Latin):
sine quo non possent omnino misceri: s de pudendo mo¬
tu genitalium. qui profecto ñ eẽt. et tam̃ seminatrix
commixtio non deeẽt. s genitalia non libidim s uolũ¬
tati sicut cetera menbra seruirent. An non etiam nunc
in corpore mortis huius imꝑatur pedi. brachio. digi¬
to. labro. lingue. et ad nutum nr̃m continuo porri¬
guntur: Humori deniq quod ẽ.mirabilius inuesi¬
ca intus posito. quia et quando eius copia non ur¬
gemur. imꝑat᷑ ut profluat et obtemꝑat. Immo ipsi
abditis uiscerib et neruis. quib idem humor conti¬
netur. imꝑatur ut eum ꝓpellant. ex primant. eciant &
si sanitas ad est sine difficultate seruiunt uoluntati.
Quanto gͦ facilius atq tͣn quillius obedientib ge¬
nitalib corporis partib. et ipsum m̃brum porrigeret᷑
et homo seminaretur. nisi hominib illis in obedienti¬
b m̃broꝵ istoꝵ in obedientia iusto supplicio redderet᷑

Expanded text:
sine quo non possent omnino misceri, sed de pudendo mosine quo non possent omnino misceri, sed de pudendo motu genitalium, qui profecto non esset et tamen seminatrix commixtio non deesset, si genitalia non libidini, sed uoluntati sicut cetera membra seruirent. an non etiam nunc in corpore mortis huius imperatur pedi, brachio, digito, labro, linguae, et ad nutum nostrum continuo porriguntur? humori denique, quod est mirabilius, in uesica intus posito qui, et quando eius copia non urgemur, imperatur ut profluat et obtemperat? immo ipsis abditis uisceribus et neruis, quibus idem humor continetur, imperatur, ut eum propellant, exprimant, eiciant, et, si sanitas adest, sine difficultate seruiunt uoluntati. quanto ergo facilius atque tranquillius oboedientibus genitalibus corporis partibus et ipsum membrum porrigeretur et homo seminaretur, nisi hominibus illis inoboedientibus membrorum istorum inoboedientia iusto supplicio redderetur?
Abbreviated transcription (Latin):
nias. bona deliberas. Ista uero de quib dicit scͥptura
diuina. relinquet homo patrem et matrem et adhere¬
bit uxori suȩ. et erunt duo in carne una. profiteri ma¬
uis diabolica. morbum postremo debere ñ conugia
nuncupari. Non ẽ. mirum si pelagiam dicta nr̃a ĩ
sensus quos uolunt retorquere conantur. qͣndo et de
scͥpturis scĩs non ubi obscure aliquid dictum ẽ. s uͥ
clara et aꝑta sunt testimonia id facere consuerunt.
more quidem herecicoꝵ etiam cȩteroꝵ. Quis enim diceret
sine motu corpoꝵ. sine necessitate sexuum. nuptias eẽ
potuisse: Ds̃ enim fecit sexus. quia masculum et femi¬
nam fecit eos sicut scͥptum ẽ. Unde autem fieri poss. sic̃
ut qui fuerant coniungendi. et ipsa comunctione ge¬
neraturi sua corpora non mouerent. qndoquidem nulbꝰ
fit hominis ad hominẽ corporalis accessus. si desit cor¬
poris motus: Non hic ergo questio ẽ. de motu corpoꝵ

Expanded text:
nias, bona deliberas, ista uero, de quibus dicit scriptura nias, bona deliberas, ista uero, de quibus dicit scriptura diuina: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, profiteris mala diabolica, morbum postremo debere, non coniugium nuncupari\'. non est mirum, si Pelagiani dicta nostra in sensus quos uolunt detorquere conantur, quando et de scripturis sanctis, non ubi obscure aliquid dictum est, sed ubi clara et aperta sunt testimonia, id facere consueuerunt more quidem haereticorum etiam ceterorum. quis enim diceret sine motu corporum, sine necessitate sexuum nuptias esse potuisse? deus enim fecit sexus, quia masculum et feminam fecit eos, sicut scriptum est. unde autem fieri posset, ut qui fuerant coniungendi et ipsa coniunctione generaturi sua corpora non mouerent, quandoquidem nullus fit hominis ad hominem corporalis accessus, si desit corporis motus? non ergo hic quaestio est de motu corporum,
Abbreviated transcription (Latin):
mo ante peccass. de qua erubuerunt in paradiso
qui pudenda texerunt. quam nemo negat. qm̃ pec
catum in obedientiȩ precesserat ideo subsecutam. Qui
autẽ uult intelligere quid senserint. debet considera¬
re quid texerint. Suc cinctoria quippe sibi de folus
ficulneis ñ uestim̃ta fecerunt. quȩ succinctoria gre
ce ꝑiromata nuncupantur. Quid autẽ cooꝑiant ꝑi¬
zomata omnibus notũ ẽ. quȩ ñ nulli latini cam¬
pestria sunt interpretati. Quis autem ignorat qͥ
campestrantur quas parces corporis contegant: has
enim tegebant romani iuuenes qͣndo nudiexerreban¬
tur in campo. unde genus tegminis tale nom̃ ac¬
cepit. Ille gͦ nuptie in quit quȩ sicut concupiscentia
sine motu corporum. sine necessitate nexuum. ut di¬
cis eẽ potuerunt. ate pronunciantur laudabiles: ista
uero coniugia que nunc aguntur. adiabolo inuen¬
ta definis. Illa itaq inquit que institui potuisse sõ¬

Expanded text:
mo ante peccasset, de qua erubuerunt in paradiso, mo ante peccasset, de qua erubuerunt in paradiso, qui pudenda texerunt, quam nemo negat, quoniam catum inoboedientiae praecesserat, ideo subsecutam. qui autem uult intellegere quid senserint, debet considerare quid texerint. succinctoria quippe sibi de foliis ficulneis, non uestimenta fecerunt, quae succinctoria graece 7teptCto{j.aTa nuncupantur. quid autem cooperiant perizomata, omnibus notum est, quae nonnulli latini campestria sunt interpretati. quis autem ignorat qui campestrantur quas partes corporis contegant? has enim tegebant Romani iuuenes, quando nudi exercebantur in campo, unde hoc genus tegminis tale nomen accepit. Illae ergo nuptiae\', inquit, \'quae sine concupiscentia, sine motu corporum, sine necessitate sexuum, ut dicis, esse potuerunt, a te pronuntiantur laudabiles; ista uero coniugia, quae nunc aguntur, a diabolo inuenta definis. illa itaque\', inquit, \'quae institui potuisse som
Abbreviated transcription (Latin):
dicere manicheos. et antiquissimam eccłiȩ tͣditio¬
nem. isto nephario crimine asꝑgat. qua exorciran¬
tur ut dixi. et exufflantur paruuli ut in regnũ
xp̃i apotestate tenebrarũ. hoc est diaboli et ange¬
loꝵ eius eruti tͣnsferantur. Nos autem paratiores
sumus cum istis uiris et cum eccłia xp̃i. in huiꝰ fidei
antiquitate firmata. quelibet maledicta et con¬
tumelias ꝑpeti. quam cũ pelagianis cuiuslibet elo¬
qui predicatione laudari. Ais iterum inquit et
dicis. Nulla eẽt concupiscentia. nisi homo ante pec¬
cass. nuptiȩ uero eẽnt. etiam si nemo peccass. Non
dixi nulla eẽt concupiscentia. quia ẽ. et głanda con¬
cupiscentia spiritalis. qua concupiscitur sapientia:
s dixi nulla eẽt pudenda concupiscentia. Relegan¬
tur uerba mea quȩ etiam ipse posuit. ut qͣnta ab
illo fraude commemorent appareat. S quo uolue¬
rit eam nomine appellet. Illa dixi qd̾ ñ eẽt. nisi ho¬

Expanded text:
dicere Manicheos et antiquissimam ecclesiae traditiodicere Manicheos et antiquissimam ecclesiae traditionem isto nefario crimine aspergat, qua exorcizantur, ut dixi, et exsufflantur paruuli, ut in regnum Christi a potestate tenebrarum, hoc est diaboli et angelorum eius, eruti transferantur. nos autem paratiores sumus cum istis uiris et cum ecclesia Christi in huius fidei antiquitate firmata quaelibet maledicta et contumelias perpeti quam cum Pelagianis cuiuslibet eloquii praedicatione laudari. \'Ais iterum\', inquit, \'et dicis: nulla esset concupiscentia, nisi homo ante peccasset, nuptiae uero essent, etiamsi nemo peccasset\'; non dixi: nulla esset concupiscentia, quia est et glorianda concupiscentia spiritalis, qua concupiscitur sapientia, sed dixi: \'nulla esset pudenda concupiscentia\'. relegantur uerba mea, quae etiam ipse posuit, ut quanta ab illo fraude commemorentur adpareat. sed quo uoluerit eam nomine appellet, illa dixi quod non esset, nisi ho
Abbreviated transcription (Latin):
timoniis uti uelim. et nimis longum erit. et de
canonicis auctoritatib a quib ñ debemus auerci.
minus fortasse uidebor presumpsisse quam debui.
ueruntam̃ ut omittam beatissimum ambrosium.
cui pelagius sicut iam commemoraui tam magnũ
integritatis in fide ꝑhibuit testimoniũ. qui tamen
ambrosius nichil aliud defendit in paruulis. ut
haberent necessariũ medicum xp̃m nisi originale
peccatum. nunquid et gloriosissimȩ corone ciprianꝰ
dicetur ab aliquo ñ solum fuisse. s uł cẽ potuisse ma¬
nicheus. cum prius iste sit passus. quã illa iorbe ro¬
mano pestis apparuit. et tam̃ in libro de baptisma¬
te paruuloꝵ ita defendit originale peccatum. ut
ꝓpterea dicat. et ante octauum diem si necesse sit
paruulũ baptirari oportere ne ꝑeat anima eius.
Quem tanto uoluit intelligi ad indulgentiam
baptismi facilius ꝑuenire. quantomagis ei dimit¬
tuntur ñ ꝓpria. s aliena peccata. Hos iste audeat

Expanded text:
timoniis uti uelim, et nimis longum erit et de timoniis uti uelim, et nimis longum erit et de canonicis auctoritatibus, a quibus non debemus auerti, minus fortasse uidebor praesumpsisse quam debui. uerumtamen, ut omittam beatissimum Ambrosium, cui Pelagius, sicut iam commemoraui, tam magnum integritatis in fide perhibuit testimonium — qui tamen Ambrosius nihil aliud defendit in paruulis, ut haberent necessarium medicum Christum, nisi originale peccatum — numquid et gloriosissimae coronae Cyprianus dicetur ab aliquo non solum fuisse, sed uel esse potuisse Manicheus, cum prius iste sit passus, quam illa in orbe Romano pestis adparuit? et tamen in libro de baptismate paruulorum ita defendit originale peccatum, ut propterea dicat et ante octauum diem, si necesse sit, paruulum baptizari oportere, ne pereat anima eius. quem tanto uult intellegi ad indulgentiam baptismi facilius peruenire, quanto magis ei dimittuntur non propria, sed aliena peccata. hos iste audeat
Abbreviated transcription (Latin):
ut flosfemi
decidit. fugit autem sicut umbra. & non stabit. Non¬
ne et huius curam fecisti & hunc fecisti intrare in con¬
spectu in iudiciumꝰ. Quis enim erit mundus a sordi¬
bus: ne unus quidem etiam si unius diei fuerit ui¬
ta illius suꝑ t̾ram. Quas enim dixerat sordes quia
peccata uoluit intelligi. ipsa lectio indicat. Ubi ꝓprsꝰ
unde loquatur apparet. Unde ẽ. et illud apud ꝓpham
rachariam. ubi aufertur a sacerdote uestis sordida. &
dicitur ei. Ecce abstuli peccata tua. Puto qd̾ ista om̃a
et cȩtera huiusmodi que indicant omnẽ hominem
sub peccato et maledicto nasci. non leguntur in te¬
nebris manicheoꝵ. s in luce catholicoꝵ. Quid autẽ
dicam de ipsis diuinarũ scͥpturarũ tractatoribus.
qui in catholica eccłia floruerunt. quomodo hec non
in alios sensus conati sunt uertere. qm̃ stabiles erãt
in antiquissima et robustissima fide. ñ autẽ noui¬
tio mouebantur errore. Quos si colligere et eoꝵ tes¬

Expanded text:
ut flos feni decidit; fugit autem sicut umbra et non stabit. nonne et huius curam fecisti et hunc fecisti intrare in conspectu tuo in iudicium? quis enim erit mundus a sordibus? ne unus quidem, etiamsi unius diei fuerit uita eius super terram. quas enim dixerit sordes, quia peccata intellegi uoluit, ipsa lectio indicat, ubi prorsus unde loquatur adparet. unde est et illud apud prophetam Zachariam, ubi aufertur a sacerdote uestis sordida et dicitur ei: ecce abstuli peccata tua. puto, quod ista omnia et cetera huius modi, quae indicant omnem hominem sub peccato et maledicto nasci, non leguntur in tenebris Manicheorum, sed in luce catholicorum. Quid autem dicam de ipsis diuinarum scripturarum tractatoribus, qui in catholica ecclesia floruerunt, quomodo haec non in alios sensus conati sunt uertere, quoniam stabiles erant in antiquissima et robustissima fide, non autem nouitio mouebantur errore? quos si colligere et eorum tes
Abbreviated transcription (Latin):
mines. diabolum eẽ dicis auctorem hominũ. aquo
ẽ. origo nascentium. Si autẽ credis adeo hominẽ fi¬
cri. et ẽẽ comuges innocentes. uide quam stare ñ
possit ex his originale peccatum. Ad omnia ista
hinc respondet apłs. qui neq uoluntatẽ arguit
paruuli. que ꝓpria in illo non dum ẽ. ad peccan¬
dum. neq nuptias in quantum nuptie sunt: que
habent adeo non solum institutionem uerum etiã
cem licite atq legittime ad procieandos filios comu¬
gati. s ꝑ unũ in quit hominẽ peccatũ intrauit ĩ mũ¬

Expanded text:
mines, diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo mines, diabolum esse dicis auctorem hominum, a quo est origo nascentium; si autem credis a deo hominem fieri et esse coniuges innocentes, uide quam stare non possit trahi ex his originale peccatum\'., Ad omnia ista huic respondet apostolus, qui neque uoluntatem arguit paruuli, quae propria in illo nondum est ad peccandum, neque nuptias, in quantum nuptiae sunt, quae habent a deo non solum institutionem, uerum etiam cem licite atque legitime ad procreandos filios coniugati, sed per unum, inquit, hominem peccatum in hunc mu
Abbreviated transcription (Latin):
ista respondet: et apeccato quasi ista cuncta purgan¬
do. nichil uult remanere unde peccatum inueniat᷑
inparuulo. Uerba deniq iam ipsa eius atcende. ꝑ
quid igitur inquit peccatũ inuenitur in paruulo:
ꝑ uoluntatem: Nulla in eo fuit. ꝑ nuptias: S he
ꝑtinent ad opus parentum. quos in hoc actu ñ pec¬
casse promiseras. s qntum ex conseq̃ntib appairt nõ
hoc uere concesseras. Ipse sunt igitur execrande inqͥt
que causam fecerũt mali. S ille sole. opus indicant
ꝑsonarum. Parentes igitur qui conuentu suo causã
fecerunt peccato. iure dampnabiles sunt. Ambigi
ergo inquit iam non potest si tuam sequaniur sẽ¬
tentiam. coniuges ȩterno supplicio mancipari. quo¬
rum labore actum c̃. ut ad dominatũ exciendum
in homines diabolus ꝑueniret. Et ubi ẽ quod pau¬
loante hominẽ opus dei dixeras: Quia si ꝑ originẽ
malum in hominib. ꝑ malum ius diaboli in ho¬

Expanded text:
ista respondet et a peccato quasi cuncta ista purganista respondet et a peccato quasi cuncta ista purgando nihil uult remanere unde peccatum inueniatur in paruulo. uerba denique iam ipsa eius adtende: \'per quid igitur\', inquit, \'peccatum inuenitur in paruulo? per uoluntatem? nulla in eo fuit. per nuptias? sed hae pertinent ad opus parentum, quos in hoc actu non peccasse praemiseras, sed, quantum ex consequentibus adparet, non hoc uere concesseras. ipsae sunt igitur execrandae\', inquit, \'quae causam fecerunt malo? sed illae solae opus indicant personarum. parentes igitur qui conuentu suo causam fecere peccato iure damnabiles sunt. ambigi ergo\', inquit, \'iam non potest, si tuam sequamur sententiam, coniuges aeterno supplicio mancipari, quorum labore actum est, ut ad dominatum exercendum in homines diabolus perueniret. et ubi est, quod paulo ante hominem opus dei dixeras? quia, si per originem malum in hominibus, per malum ius diaboli in ho
Abbreviated transcription (Latin):
arbor bonos fructus non facit. Porro si dixerit ñ
illic arboris loco ponendum eẽ adulterium. sed
naturam potius humanam de qua nascitur ho¬
mo. ita etiam hic ñ erit arbor conubium. s natura
humana de qua nascitur homo. Nichil proinde
ualet ad istam questionem similitudo illa ęuange¬
lica. quia non sunt nuptie causa peccati. quod thit᷑
a nascente. expiatur in renascente: s uoluntariũ pec¬
catum pͥmi hominis. originalis ẽ. causa peccati. Dici
iterum inquit. Nam sicut peccatum siue hinc siue
inde a paruulis trahatur: opus ẽ. diaboli. sic homo
siue hinc siue inde nascatur opus ẽ. dei. Et dixi hoc.
& uerissime dixi. Et si non pelagianus s catholicus
cẽt. nichil aliud et ipse catholice diceret. Quid ẽ ergo¬
quod querit a nobis ꝑ quid peccatum inueniatur
in paruulo. utrum ꝑ uoluntatẽ an ꝑ nuptias. an
ꝑ parentes: Sic enim loquit᷑. et tanquam ad omnia

Expanded text:
arbor bonos fructus non facit . Porro si dixerit, non arbor bonos fructus non facit . Porro si dixerit, non illic arboris loco ponendum esse adulterium, sed naturam potius humanam, de qua nascitur homo: ita etiam hic non erit arbor connubium, sed natura humana, de qua nascitur homo. Nihil proinde valet ad istam quaestionem similitudo illa evangelica: quia non sunt nuptiae causa peccati, quod trahitur a nascente, et expiatur in renascente; sed voluntarium peccatum hominis primi, originalis est causa peccati. « Dicis iterum, » inquit, « Nam sicut peccatum, sive hinc, sive inde a parvulis trahatur, opus est diaboli: sic homo, sive hinc, sive inde nascatur, opus est Dei. » Et dixi hoc, et verissime dixi: et si non Pelagianus, sed Catholicus esset, nihil aliud et ipse in Catholica diceret. CAPUT quod quaerit a nobis: per quid peccatum inuenitur in paruulo? utrum per uoluntatem an per nuptias an per parentes? sic enim loquitur et tamquam . ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
plere quod uolunt. Non gͥ ab earũ institutione que
benedicta ẽ. ad eas uenit. s ab eo qd̾ ex uno homine
peccatum intrauit inmundum. et ꝑ peccatum mors.
ita in om̃s homines mors ꝑtransut. in quo om̃s peccaue
runt. Quid ẽ. gͦ quod ait ex fructib suis arbor cognos¬
citur: Quia hoc in euangłio dixisse dñm legimus. nun¬
quid inde lo quebatur dominus. et non potius de du¬
ab uoluntatib hominũ bona scilicet et mala. istam
bonam illam uero malam arborem dicens. quia de
bona uoluntate oꝑa bona nascuntur. et mala de ma¬
la. nec possunt bona de mala et mala de bona nasci
Q uod si nuptias tanquam arborem bonam scđm
stam quam commemorauit euangłicam similitu¬
dinem posuerimus. profecto ecõtrario fornicatio¬
nem posuturi sumus arborem malam. Quamob¬
rem si homo ita dicitur fructus nuptiarum tan¬
quam bonus ex arbore bona. proculdubio nasci
homo de formcatione non debuit. Mala quippe

Expanded text:
plere quod uolunt. non igitur ab earum institutione, quae plere quod uolunt. non igitur ab earum institutione, quae benedicta est, ad eas uenit, sed ab eo quod ex uno homine peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccarunt. 43. Quid est ergo quod ait, « Ex fructibus suis arbor agnoscitur, » quia hoc in Evangelio dixisse Dominum legimus? Numquid inde Dominus loquebatur, et non potius de duabus voluntatibus hominum, bona scilicet et mala, istam bonam, illam malam arborem dicens; quia de bona voluntate opera bona nascuntur, et mala de mala, nec possunt bona de mala, et mala de bona? Quod si nuptias tanquam arborem bonam, secundum istam quam commemoravit evangelicam similitudinem posuerimus; profecto e contrario fornicationem posituri sumus arborem malam. Quamobrem si homo ita dicitur fructus nuptiarum, tanquam bonus ex arbore bona, procul dubio nasci homo de fornicatione non debuit. Mala quippe
Abbreviated transcription (Latin):
camini et replete t̾ram. ꝓeccatum autẽ quod male
a nascentib trahitur. non ad nuptias ꝑtinet. s ad
malum quod accidit hominib. quoꝵ comunctione
sunt nuptie. Nam malum pudende libidins potest
cẽ sine nuptus. et potucrunt eẽ nuptie sineillo. Ad
conditionem autem ꝑtinec corporis. non uite illius sed
mortis huius. ut nunc non possint esse nuptie sine
illo quamuis ipsum possit eẽ sine illis. Nam utiq
sine nuptus ẽ pudenda carnis concupiscentia. quando
adulteria et queq stupra atq inmunda committit
longe contraria pudicicie nuptiarum. aut quando nul¬
la ista cominiccit. quia homo nulla consensione ꝑmitcit.
et tam̃ surgit et mouetur et mouet & plerumq in sõ¬
nis ad ipsius oꝑis similitudinem & suȩ motionis ꝑue¬
nit finem. Hoc ergo malũ nec in ipsis nuptus malũ
est nuptiarũ. S habent illud in corpore mortis huiꝰ
paratũ etiam si nolunt. sine quo non possunt im¬

Expanded text:
camini et replete terram. peccatum autem, quod inde camini et replete terram. peccatum autem, quod inde a nascentibus trahitur, non ad nuptias pertinet, sed ad malum quod accidit hominibus, quorum coniunctione sunt nuptiae. nam malum pudendae libidinis et potest esse sine nuptiis et potuerunt esse nuptiae sine illo; ad conditionem autem pertinet corporis non uitae illius, sed mortis huius, ut nunc non possint esse nuptiae sine illo, quamuis ipsum possit esse sine illis. nam utique sine nuptiis est pudenda carnis concupiscentia, quando adulteria et quaeque stupra atque inmunda committit, longe contraria pudicitiae nuptiarum, aut quando nulla ista committit, quia homo nulla consensione permittit, et tamen surgit et mouetur et mouet et plerumque in somnis ad ipsius operis similitudinem et suae motionis peruenit finem. hoc ergo malum nec in ipsis nuptiis malum est nuptiarum, sed habent illud in corpore mortis huius paratum, etiamsi nolunt, sine quo non possunt in
Abbreviated transcription (Latin):
nantis. de quo bona utiq messis nascitur. astruit
et confirmat ut potest. Illud autem alterum qd̾
diximus nuptiaꝵ bonum malo originali quod in¬
de trahitur. non potest accusari ñ uult consentire
quod uerum sit. quia si concesserit. non pelagianus
hereticus. s xp̃ianus catholicus erit. Prorsus inquit.
si malum de nuptus trahitur. accusari posst̃. excusa¬
ri ñ possũt. & ĩ diaboliiure opꝰ ear fructꝰq ꝯstituis quia
oĩs causa mali expers bom ẽ. Et ad hoc cetera attexit
ut probet causam mali bonam cẽ non posse. et id co
nuptias quia bonum sunt. causam mali non esse.
ac ꝑ hoc de illis peccatorem qui necessarium habeat
saluatorẽ nasci omnino ñ posse. quasi nos nuptias cau¬
sam dicamus cẽ peccati. quamuis homo qui ex illis
nascitur non nascatur sine peccato. Nuptie institute
sunt causa generandi. non peccandi. Propter quod il¬
la c̃. ad ño benedictio nuptiarum. crescite et multipli¬

Expanded text:
nantis, de quo bona utique messis nascitur, adstruit nantis, de quo bona utique messis nascitur, adstruit et confirmat, ut potest. illud autem alterum quod diximus: \'nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari\', non uult consentire quod uerum sit, quia si consenserit, non Pelagianus haereticus, sed catholicus catholicus erit. prorsus'>, inquit, \'si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructumque constituis, quia omnis causa mali expers boni est\\ et ad hoc cetera adtexit, ut probet causam mali bonum esse non posse et ideo nuptias, quia bonum sunt, causam mali non esse ac per hoc de illis peccatorem, qui necessarium habeat saluatorem, nasci omnino non posse, quasi nos nuptias causam dicamus esse peccati. quamuis homo, qui ex illis nascitur, non nascatur sine peccato, nuptiae institutae sunt causa generandi, non peccandi. propter quod illa est a domino benedictio nuptiarum: crescite et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
nil agere istos. nisi ut saluator non sit paruulis neces¬
sarius. quos peccata prorsus aquib saluant᷑ negãt
habere. hec tanta ꝑuersitas et tante inmica gratie
re et saluare quod ꝑierat. insinuare se nititur cor¬
dib parum intelligentium. laude oꝑum diuinoꝵ.
hoc ẽ. laude nat᷑e humane. laude seminis. laude
nuptiarum. laude utriusq sexus commixtionis.
laude fecunditatis. que omnia bona sunt. Nolo enĩ
dicere laude libidinis: quia etiam ipse eam nomi¬
nare confunditur. ut aliud aliquid non ipsam lau¬
dare uideat᷑. Ac ꝑ hoc mala quȩ acciderunt nature
non discei nendo ab ipsius bonitate nature. ñ eam
quia falsum ẽ ostendit sanam. s sanari non ꝑuit¬
tit egrotam. Et ideo illud quod diximus quod
adulteriorum culpam bonum. quod inde nas¬
citur id est homo. non potest excusare. uerum
esse concedit. et hoc unde nulla inter nos questio
ẽ. etiam similitudine furis fuitiuum tͥcicum semi¬

Expanded text:
nihil agere istos, nisi ut saluator non sit paruulis necesnihil agere istos, nisi ut saluator non sit paruulis necessarius, quos peccata prorsus a quibus saluentur negant habere. haec tanta peruersitas et tantae inimica gratire et saluare quod perierat, insinuare se nititur cordibus parum intellegentium laude operum diuinorum, hoc est laude naturae humanae, laude seminis, laude nuptiarum, laude utriusque sexus commixtionis, laude fecunditatis, quae omnia bona sunt. nolo enim dicere: laude libidinis, quia eam et ipse nominare confunditur, ut aliud aliquid, non ipsam laudare uideatur. ac per hoc mala, quae acciderunt naturae, non discernendo ab ipsius bonitate naturae non eam, quia falsum est, ostendit sanam, sed sanari non permittit aegrotam. et ideo illud quod diximus, \'quod adulteriorum culpam bonum quod inde nascitur, id est homo non potest excusare\', uerum esse concedit et hoc, unde nulla inter nos quaestio est, etiam similitudine furis furtiuum triticum semi
Abbreviated transcription (Latin):
sa maliexꝑs bomiẽ. homo autẽ inquit qui de nup¬
tus nascitur. non criminib s seminib imputatur.
Seminum uero causa in conditione corporum est.
Quib corporib qui male utitur. boni meritũ ñ genꝰ
sautiat. Liquido igitur inquit claret. bonum non eẽ
causam mali. Si ergo inquit tͣhitur et de nuptus ori¬
ginale malũ. causa mali conuentio ẽ. nuptiarũ. et
necesse ẽ. malum eẽ. ꝑ quod et ex quo malus fructus
apparuit. dicente domino in euangelio: ex fructibus
suis arbor agnoscitur. Quomodo inquit tu audien¬
dus putaris qui dicis bonum eẽ comugium. de quo
nichil aliud quam malum prodire definis: Constat
igitur rea eẽ comugia. si peccatum inde originale de¬
ducitur: nec posse defendi. nisi fructus coꝵ innocens
approbetur. Defenduntur autem. et bona pronun¬
ciantur. fructus igitur approbatur innocuus. Ad
hec responsurus prius uolo intentum esse lectorem.

Expanded text:
sa mali expers boni est. homo autem\', inquit, \'qui de nupsa mali expers boni est. homo autem\', inquit, \'qui de nuptiis nascitur, non criminibus, sed seminibus inputatur. seminum uero causa in conditione corporum est, quibus corporibus qui male utitur boni meritum, non genus sauciat. liquido igitur\', inquit, \'claret bonum non esse causam mali. si ergo\\ inquit, \'trahitur et de nuptiis originale malum, causa mali conuentio nuptiarum et necesse est malum esse, per quod et ex quo malus fructus adparuit dicente domino in euangelio: ex fructibus suis arbor agnoscitur. quomodo\', inquit, tu audiendus putaris, qui dicis bonum esse coniugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definis? constat igitur rea esse coniugia, si peccatum inde originale deducitur, nec posse defendi, nisi fructus eorum innocens adprobetur. defenduntur autem et bona pronuntiantur; fructus igitur adprobatur innocuus\'. Ad haec responsurus prius uolo intentum esse-lectorem
Abbreviated transcription (Latin):
ad ulteriis nec innocentem de nuptiis. s ex utroq
reum generatione factum ꝓpter originale delictũ:
rum falsum. Huic eadem breuitate respondco. Im¬
mo utrumq uerum ẽ. neutrum falsum. Uerum
ẽ. inquit quod adulterioꝵ culpam homo qui inde
nascitur non potest excusare. quia qd̃ adulteri fe¬
cerunt ad uicium ꝑtinet uoluptatis. qd̃ autẽ ge¬
nuerunt ad laudem spectat fecũditatis. Quia siqͥs
furciuum triticum serat non nascitur messis obnox¬
xia. Uitupero itaq inquit furem. s laudo segetem. In¬
nocentẽ pronuncio qui nascitur ex generositate semi¬
num dicente apło. deus illi dat corpus prout uult. &
unicuiq seminum ꝓprium corpus: condempno uero
flagiciosum. qui exꝑpositi ꝑuersitate peccauit. Adhec
adiungit et dicit. Prorsus autẽ si malũ de nuptiis tra¬
hitur. accusari possunt. excusari ñ possunt. et in diabo¬
li iure opus coꝵ fructumq constituis. quia omnis cau¬

Expanded text:
adulteriis nec innocentem de nuptiis, sed ex utroque adulteriis nec innocentem de nuptiis, sed ex utroque reum generatione factum propter originale delictum erum falsum\'. huic eadem breuitate respondeo: immo utrumque uerum est, neutrum falsum. \'uerum est\', inquit, \'quod adulteriorum culpam homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaque\', inquit, \'furem, sed laudo segetem. innocentem pronuntio qui nascitur ex generositate seminum dicente apostolo: deus illi dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium corpus, condemno uero flagitiosum, qui ex propositi peruersitate peccauit\'. Ad haec adiungit et dicit: \'prorsus autem si malum de nuptiis trahitur, accusari possunt, excusari non possunt, et in diaboli iure opus earum fructumque constituis, quia omnis cau
Abbreviated transcription (Latin):
cheoꝵ pestem inꝑuersum uitare conantur. de nup¬
tiarum fructu ipsis manicheis conuincunt᷑ ꝑnicio¬
siora sentire. credendo paruulos xp̃o medico non ege¬
ie.Definis inquit hominẽ si de fornicatione nascatur
reum ñ eẽ. si de conugio innocentem non cẽ. Huc ꝑue
nit enim quod dixisti bonum naturale de adulteriᷤ.
posse subsistere. malum originale etiam de comugio
trahi. fr̃ustra omnino conatur apud intelligentẽ
lectorem que sunt recta ꝑuertere. Absit enim ut di¬
camus hominẽ si de fornicatione nascatur reum ñ
esse. S dicimus hominẽ siue de comugio siue de
formeatione nascatur. bonum aliquid ẽẽ ꝓpter au¬
ctorem dm̃n. mali autem aliquid trahere ꝓꝑter
originale peccatum. Q uod ergo dicimus bonũ¬
naturale etiam de adulteriis posse subsistere. malũ
autem originale etiam de comugio trahi. ñ huc ꝑ¬
uenit quo ille conatur abducere. ñ nasci ieum de

Expanded text:
chaeorum pestem in perversum vitare conantur, de nupchaeorum pestem in perversum vitare conantur, de nuptiarum fructu ipsis Manicheis conuincuntur perniciosiora sentire credendo paruulos Christo medico non egere. \'Definis\', inquit, \'hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, si de coniugio, innocentem non esse. huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\ frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem quae sunt recta peruertere. absit enim, ut dicamus hominem, si de fornicatione nascatur, reum non esse, sed dicimus hominem, siue de coniugio siue de fornicatione nascatur, bonum aliquid esse propter auctorem naturae deum, malum aliquid trahere propter originale peccatum. quod ergo dicimus bonunaturale etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale etiam de coniugio trahi non huc peruenit, quo ille conatur adducere, non nasci reum de
Abbreviated transcription (Latin):
heresim condere. mainicheis patrocinari dicebat ca¬
tholicos. quod aduersus cum scãm uirginitatẽ nup¬
tus preferebat. S responsurus ẽ. iste. non se quod io¬
uinianus de indifferentia nuptiarum uirginumq
sentire. Nec ego id dico. quod isti hoc sentiant. uerun¬
tamen ꝑ iouinianum catholicis manicheos obicien¬
tem. non eẽ hoc nouum. noui heretici recognoscant.
Nos itaq nuptias bonum dicimus cẽ non malum.¬
S sicut arriam sabellianos nos eẽ cͥminantur. quam¬
uis non dicamus unum eundemq ẽẽ patrem et fili¬
um et sp̃m sc̃m quod sabelliani dicunt. s dicamus.
quamuis non dicamus malum cẽ nuptias quod
dicunt manichei. s dicamus malum pͥmũ ho
homines ꝑtransisse quod dicunt catholici. Sicut¬
ergo arrian dum sabellianosfugiunt in peius ali¬
quid inciderunt. quia tͥnitatis ausi sunt non ꝑso¬
nas discernere s naturas. ita pelagiam dum mani¬

Expanded text:
haeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat cahaeresim condere, Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant; uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem non esse hoc nouum noui haeretici recognoscant. nos itaqSed sicuti Ariani Sabellianos nos esse criminantur, quamvis non dicamus unum eumdemque esse Patrem et Filium et Spiritum sanctum, quod Sabelliani dicunt; sed dicamus quamvis non dicamus esse malum nuptias, quod dicunt Manichaei; sed dicamus malum primis hohomines pertransisse, quod dicunt Catholici. Sed sicut Ariani dum Sabellianos fugiunt, in pejus aliquid inciderunt; quia Trinitatis ausi sunt non personas discernere, sed naturas: ita Pelagiani dum Mani
Abbreviated transcription (Latin):
sz eẽt sine cõ¬
fusione commixtio. Es quippe in coeundo tranquil¬
la menbroꝵ obedientia. non pudenda carnis concu¬
piscentia. Proinde conugium bonum ẽ. unde ordi¬
nate seminatus nascitur homo. et fructus coniugii
bonus. quod ẽ. ipse qui ita nascitur homo. s peccatũ
malum ẽ. cum quo nascitur om̃is homo: Deus qͥppe
fecit et facit hominẽ. s ꝑ unum hominẽ peccatũ
intrauit in mundum. et ꝑ peccatum mors. ita in
om̃s homines mors ꝑtransut in quo om̃s peccaue¬
runt. Nouo inquit genere disserendi. et catholicũ
profiteris. et manicheo patrocinaris. dicendo rup¬
tias et magnum bonum. et magnum malum. Pror¬
sus quid loquatur ignorat. siue ignorare se simulat.
aut enim ñ intelligit. aut non uult intelligi quid
dicamus. S si ñ intelligit p̃occupatione impeditur
erroris. Si autem ñ uult quid dicamus intelligi ꝑui¬
catie uicium ẽ. quo suum defendit errorem. Et ioui¬
nianus qui paucos ante annos nouellam conatus ẽ.

Expanded text:
sset sine confusione commixtio. Esset quippe in coeundo tranquilla membrorum obedientia, non pudenda carnis concupiscentia. Proinde conjugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur homo; et fructus conjugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur homo: sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis homo. Deus quippe fecit et facit hominem: sed per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. \'Nouo\', inquit, \'genere disserendi et catholicum profiteris et Manicheo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat siue ignorare se simulat. aut enim non intellegit aut non uult intellegi quid dicamus. sed si non intellegit, praeoccupatione inpeditur erroris; si autem non uult quid dicamus intellegi, peruicaciae uitium est, quo suum defendit errorem. etlouinianus, qui paucos ante annos nouellam conatus est
Abbreviated transcription (Latin):
comugio uel de adulterio. dei opusẽ. que si malum
cẽt. non eẽt generanda. si malum ñ haberet. ñ eẽt
regeneranda. atq ut ad unum u̾bum utrumq
concludam. natura humana si malum eẽt. saluan¬
da ñ eẽt. si ci mali nichil in cẽt. saluanda ñess. Qui
ergo dicit eam bonum non cẽ bonum negat condi¬
te cre atorem. qui autẽ negat ei malum in eẽ. mi¬
sericordem uiciate mindet saluatorem. Quaꝑpter
in hominib nascentib nec excusanda sunt adulte¬
ria ꝑbonum quod inde aconditore bono creatũ ẽ.
nec accusanda conugia ꝑ malum quod ibi amiscde
saluatore sanandum est. Ostende inquit sine cõmix¬
tione nuptias corporales. Non ostendo ego nupti¬
as corporales sine commixtione. s nec ipse ostendit
eandem commirtionẽ sine confusione. In paradiso
autem si peccatum non precessiss. ñ ess quidẽ sine
utusq serus commirtione generatis s et sine cõ¬
fusion

Expanded text:
coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda non esset. qui ergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatorem; qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod ibi a misericorde saluatore sanandum est. \'Ostende\', inquit, 'sine commixtione nuptias corporales\\ non ostendo ego nuptias coreamdem commixtionem sine confusione. In paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset sine confusion
Abbreviated transcription (Latin):
tentib. in eiusmodi opere humanũ uitare conspectũ.
atq ita confiteri quod pudendum ẽ. cum debeat
neminẽ pudere quod bonum ẽ. Sic in sinuantur
hec duo. et bonum laudande coniunctionis. unde
filii generentur. & malum pudende libinis. unde
qui generantur regenerandi sunt. ne dampnentur
Proinde pudenda libidine qui licite concumbit. ma¬
lo bene utitur: qui autem illicite. malo male utitur.
Rectius enim accepit ꝑ nom̃ mali quam boni. un¬
de erubescunt & mali & boni. Meliusq credimus ci
qui dicit. scio quia ñ habitat in me hoc ẽ incarne
mea bonum. quam huic qui hoc dicit bonũ. unde
si confundit᷑ conficetur malum. si autẽ ñ confundit᷑.
adlit impudentiam pcius malum. Recte igit᷑ dixi¬
mus ita nuptiarum bonum malo originali quod
inde tranitur ñ potest accusari. sicut ad ulterioꝵ
malum bono naturali quod inde nascitur ñ potest
excusari. Qm̃ natura humana que nascitur. uł de

Expanded text:
tentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, tentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, atque ita confiteri quod podendum est, cum debeat neminem pudere quod bonum est. Sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae conjunctionis, unde filii generentur; et malum pudendae libidinis, unde qui generantur, regenerandi sunt ne damnentur. Proinde pudenda libidine qui licite concumbit, malo bene utitur; qui autem illicite, malo male utitur. Rectius enim accipit nomen mali quam boni, quoniam erubescunt boni et mali. Meliusque credimus ei qui dicit: Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum ; quam huic, qui hoc dicit bonum, unde si confunditur, confitetur malum; si autem non confunditur, addit impudentiam pejus malum. Recte ergo diximus, ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari\', quoniam natura humana, quae nascitur uel de
Abbreviated transcription (Latin):
nq prius idem apłs de feminis dixit. Nam fe¬
mine eorum immutauerunt naturalem usum.
in cum usum qui est contra naturam. Deinde de
masculis in masculos turpitudinẽ oꝑantib relicto
usu feminȩ naturali. Non ergo isto nomine id ẽ. usu
naturali comugalis ẽ. laudata cominirtio. s in mun¬
diora et sceleratiora flagitia denotata sunt. quam
si illicite feminis s tam̃ naturaliter uterentur. Pa¬
nẽ uero et uinum sic non reprehendimus ꝓpter lux¬
xuriosos et ebriosos. quomͦ nec aurum ꝓpter cupi¬
dos et auaros. Quo cirra commixtionẽ quoq hone¬
stam coniugum ñ reprehendimus ꝓpter pudendã
libidinem corpoꝵ. Illa enim poss esse enulla p̾ce¬
dente ꝑpetratione peccati. de qua ñ erubescerent.
coniugati. Hec autem exorta ẽ post peccatum. qũa
coacti sunt uelare confusi. Unde remansit posterio¬
rib coniugatis quamuis hoc malo bene et licite u¬

Expanded text:
nique prius idem apostolus de feminis dixit: nam fenique prius idem apostolus de feminis dixit: nam feminae eorum inmutauerunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, dein de masculis in masculos turpitudinem operantibus relicto usu femineo naturali. non ergo isto nomine, id est usu naturali coniugalis est laudata commixtio, sed inmundiora et sceleratiora flagitia denotata sunt, quam si inlicite et feminis, sed tamen naturaliter uterentur. Panem uero et uinum sic non reprehendimus propte. luxuriosos et ebriosos quomodo nec aurum propter cupidos et auaros. quocirca commixtionem quoque honestam coniugum non reprehendimus propter pudendam libidinem corpodente perpetratione peccati, de qua non erubescerent conjugati. Haec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare confusi. Unde remansit posterioribus conjugatis, quamvis hoc malo bene et licite u