comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ sanguinẽ achab: ⁊ in agro iexrahel canes come
cundedert̃ me canes multi sanguinẽ redẽptoris
nrĩ lingua uenenata expetebant: ip̃i etiã a ca¬
nib illis de qͥb itẽ scͥptura dic̃. ñ ẽ bonũ sum̾e pa¬
nẽ filioꝵ. ⁊ mnitt̾e canib: ut neqͥssimi raptores:
celestissimi possessores uineȩ dnĩ. in eodẽ loco qͦ dñs
passus ẽ trucidabant᷑: & carnes eoꝵ bestiis ⁊ uolu¬
crib comedende tͣdebant᷑. E ita impia gensilla.
q̃ in passione dnĩ ꝓfana uoce ꝓclamabat. sanguiᷤ
simũ meruit fundi: uͥ saluatorẽ suũ expetebat
occidi. Refert qͥdẽ iosephꝰ: qd̃ ex omĩ iudea ppli
in die sollẽpni pascͥ̾ȩ iherosolunã uelut exitiali
qͣdã manu cogente conuenerint: qͦs tͥgies cente¬
na milia hom̃ dic̃ fuisse: iusto scilicos dĩ udicio
tpr hoc ultionis electo: ũ qͥ indieb paschȩ salua¬
torem suũ ⁊ salutare. xp̃m dnĩ. cruentis manib
⁊ saclegis uocib uiolauerant: in ipsis dieb uelut

Expanded text:
etiam sanguinem Achab. Et in agro Jezrael canes comedCircumdederunt me canes multi , » sanguinem Redemptoris nostri lingua venenata expetebant: ipsi etiam a canibus illis, de quibus item Scriptura dicit: « Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere caeodem loco quo Dominus passus est, trucidabantur, et carnes eorum bestiis et volucribus comedendae tradebantur. Et ita impia gens illa, quae in passione Domini profana voce clamabat: « Sanguisimum meruit fundi, ubi Salvatorem suum expetebat occidi. Refert quidem Josephus quod ex omni Judaea populi in die solemni paschae, Hierosolymam velut exitiali quadam manu cogente convenerunt, quos tricies centena millia hominum dicit fuisse justo, scilicet Dei judicio, tempore hoc ultionis electo, ut qui in diebus Paschae Salvatorem suum et salutare Christum Domini cruentis manibus et sacrilegis vocibus violaverant, in ipsis diebus velut
Abbreviated transcription (Latin):
redebuit. ibi fragilia qͦq dogmata ꝑ pharisai¬
cã suꝑsticionẽ tnsplantarts. S naboch hanc
goga iudeoꝵ machinata ẽ mortẽ. Int̾pr̃ enĩ ie¬
rabel cohabitatrix: siue fluxꝰ uanꝰ. Qd̾ bñ conue¬
nit synagoge: ꝗ̃ habitare uidebat᷑ indomo diñ:
s ꝑ uaria desidia uanitatis deflucebat. Misit
gͦ ierabel litt̾as ad maiores natu: ⁊ ad optimates
qͥ erant inciitate. ut subintroductis falsis testi¬
b testimoniũ falsũ contͣ naboth pon̾ent: qd bñ¬
dixissis dm̃ ⁊ regẽ: ꝙ sic eductũ de ciuitate lapi¬
darent ut moreret᷑:. cũ synagoga ꝑ pontifices.
scͥbas ⁊ phariseos. meditata ẽ mortẽ .xͥ. De q̃ ita scͥp

Expanded text:
re debuit, ibi fragilia quaeque dogmata per Pharisaicam superstitionem transplantaret. Sed Naboth hanc goga Judaeorum machinata est mortem. Interpretatur enim Jezabel cohabitatrix, sive fluxus vanus, quod bene convenit Synagogae, quae habitare videbatur in domo Domini, sed per varia desideria vaergo Jezabel litteras ad majores natu et ad optimates qui erant in civitate, ut, subintroductis falsis testibus, testimonium falsum contra Naboth ponerent quod benedixisset Deum et regem, et sic eductum de civitate lapidarent, ut moreretur, cum Synagoga per pontifices, scribas et Pharisaeos meditata est mortem Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpt᷑a qd̾ achab rex concupiuerit uineã naboth
iexrahelite: q̃ erat in iezrahel iuxta palatiũ
regis utt facet sͥ in eo hortũ olerũ. Quo nolente
tis falsis testib lapidatꝰ ẽ ⁊ mortuꝰ. eiꝰq uinea
direpta a rege ⁊ possessa ẽ. Qͥs gͦ iste naboth
ierrahelita fuerit ⁊ qeiꝰ uinea: considemꝰ. Int̾¬
p̃tat᷑ aũ naboth conspicuus. siue sessio. Iexrahel
honestas di. siue sem̃ dĩ E ꝗͣ meliꝰ honestatẽ
uł sem̃ dĩ dic̾e possumꝰ ꝗͣ filiũ dĩ qͥ ẽ splendor¬

Expanded text:
eam Naboth Jezraelitae, quae erat in Jezrael juxta palatium regis, ut faceret ibi in ea hortum olerum. Quo nolente tis falsis testibus, lapidatus est, et mortuus, ejusque vinea direpta a rege et possessa est. Quis ergo iste Naboth Jezraelita fuerit, et quae ejus vinea consideremus. Interpretatur ergo Naboth conspicuus, sive possessio; Jezrael, honestas Dei, sive semen Dei. Et quem melius honestatem, vel semen Dei dicere possum
Abbreviated transcription (Latin):
habuit uineã: de q̃ ysaias plenissime ꝑcanti¬
baoth: domꝰ ifrł ẽ. I in psalmo. Uineã inqͥt
sepẽ circũdedit ut in eugłio legit᷑. it ÷ uł.
murũ urbis. uł angłoꝵ auxilia. Et fodit
in ea torcular: aut altare aut illa torcularia.
qͦrũ tres psalmi titulo p̾̃notan tur. id ẽ. uiiiꝰ. oc togesunꝰ.¬
⁊ octogesimꝰ iii. E edifica  uit turrẽ: haud
dubiũ qͥn tẽplũ de qͦ dr̃  ꝑ micheã. E tu tur¬

Expanded text:
habuit vineam de qua Isaias plenissime per cantibaoth domus Israel est. Et in Psalmo: « Vineaseptem circumdedit, ut in Evangelio legitur, id est vel murum urbis, vel Angelorum auxilia. Et fodit in ea torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum et tres psalmi titulo praenotantur, id est octavus et octogesimus sextus. Et aedificavit turrim hanc, haud dubium quin templum, de quo d
Abbreviated transcription (Latin):
ocauit gͦ rex isrł eunuchũ qͦndã: ⁊ dix̾ ei.
Festina ad duc̾e michã: filiũ iemla. Rex aũ
ifrł ⁊ iosaphat rex iuda: sedebat unꝰqͥsq insolio
suo. uestiti cultu regio. Eꝑ ret. Qd̃ aũ michas uocatꝰ
ad regẽ isrł.⁊ ad regẽ parit̃ iuda. ꝓpħauit contͣ
regẽ isrł ita dicens: uidi dnm̃ sedentẽ suꝑ soliũ

Expanded text:
 eunuchum quemdam, et dixit ei: Festina adducere Micham filium Remla. Rex autem Israel, et Josaphat rex Juda, sedebat unusquisque in solio suo vestiti cultu regio, etc. » Quod autem Michas vocatus ad regem Israel et ad regem pariter Juda, prophetavit contra regem Israel, ita d
Abbreviated transcription (Latin):
.uiiii. De eo ꝗd samuhel ad locut᷑ꝰ ẽ isr łem: ut relinquers baalim
⁊ astaroth. ⁊ seruire dnõ. ⁊ qd̃ illo orante lib̾ati st̃ isr łte
a phlistes. nec ult̃ p̃ualuert̃ ilł indieb samuhel.¬
.x. Qd̃ samuhel duos filiossuos iudices isrłi constituit: qͥ erees¬
sert̃. q̃ pꝑ petierunt regẽ: ipseꝙ saul reqͥrens asinas ad

Expanded text:
II. De eo quod Samuel allocutus est Israelem ut relinqueret Baalim et Astaroth et servirent Domino; et quod illo orante liberati sunt Israelitae a Philisthaeis nec ultra praevaluerunt illis in diebus Samuel. Quod Samuel duos filios suos judices Israeli constituit, qui excesserunt; quapropter petierunt regem, ipseque Saul requirens asinas ad
Abbreviated transcription (Latin):
ipse filius subiectus erit ei qͥ sibi subiecit
omĩa. In subiectis enĩ omĩb: uidebit᷑ ⁊
ipse subiectus. Cum gͦ fuerit impletũ hoc.
assumet eum ds̃ pater: & ponet eũ signa¬
culum in manu sua. Ipse ÷ enĩ unago dĩ
inuisibilis: ⁊ forma substanciȩ eiꝰ. Hinc ip¬
se filius de se dicit. Hunc enim pat̾ signa¬
uit ds̃. Ea quippe signamꝰ: q̃ singulariter
dilecta salua ẽẽ uolumꝰ. H unc gͦ pat̃ sig¬
nauit specialit̾. hoc ÷ elegit: singularit̃

Expanded text:
bi subjecit omnia. In subjectis enim ei omnibus videbitur et ipse subjectus. Cum ergo hoc fuerit impletum, assumet eum Deus Pater, et ponet eum quasi signaculum in manu sua. Ipse est enim imago Dei invisibilis et forma substantiae ejus. Hinc ipse Filius de se dicit: Hunc enim Pater signavit Deus. Ea quippe signamus, quae singulariter dilecta, salva esse volumus. Hunc ergo Pater signavit specialiter, hoc est elegit et sin
Abbreviated transcription (Latin):
primo: nec ad aggeum ꝓpham sicut in
quarta uisione: s tantum ad aggeum:
id ẽ ad festa dnĩ celebrantem: qui iam ñ
p̃nuntiat uenturũ. s uenientem demon¬
strat. ⁊ uidet. Loquere ad zorobabel ducẽ
iuda. Ad solum ⁊orobabel uidet᷑ ꝓpħa
loqui. qui tipum xͥ gerebat: qr misticum
÷ quod dr̃: ⁊ ad mundi ꝑtinet consumma¬
tionem. Quȩ sint illa: consequent̾ osten¬
ditur in ordine hystoriȩ. Ecce ego moue¬
Mouebo inquit celum ⁊ t̃ram: id ẽ mu¬
tabo inmelius: ut sit cęlum nouum ⁊ t̾ra
noua: sic enum p̾terit figura huiꝰ mundi
fortitudinem regni gentium: id ÷ destru¬
am omnẽ pͥncipatum ⁊ potestatem
uircutẽ: siue etiã contrarias fortitudines
nequicie sp̃alis: ut regni eoꝵ destructio
ꝓsit ñ solum gentib: uerum etiã regib
qͥ eis imꝑabant. Addit quoq subuertã
quadrigam ⁊ ascensorem eiꝰ : idẽ omne¬
studium belligerandi: quo sublato sequi¬
tur pax. Hoc in xp̃o impletum ⁊acha¬

Expanded text:
primo; nec « Ad Aggaeum prophetam, » sicut in quarta visione, sed tamen, « Ad Aggaeum, » id est ad festa celebrantem, qui jam non praenuntiat venturum, sed venientem demonstrat ut videat. « Loquere ad Zorobabel, ducem Juda. » Ad solum Zorobabel jubetur propheta loqui, qui typum Christi gerebat, quia typicum est quod dicitur, et ad mundi pertinet consummationem. Quae sint illa, consequenter ostenditur in ordine historiae: « Ego moveMovebo inquit coelum et terram, id est mutabo in melius, ut sit coelum novum et terra nova. Sic enim praeterit figura hujus fortitudinem regni gentium, » id est destruam omnem principatum et potestatem et virtutem, sive contrarias fortitudines nequitiae spiritualis, ut regni eorum destructio prosit non solum gentibus, verum etiam regibus qui eis imperabant. « Et subvertam quadrigam et ascensorem ejus, et studium belligerandi, quo sublato sequitur pax. Hoc in Christo impletum Zacha
Abbreviated transcription (Latin):
gent᷑ attendendum. quod ñ ⁊orohabel nec
iħc sacerdos tunuisse dicuntur: s ppł. ti¬
muit a faciȩ dnĩ. Uterq enim xp̃m signi¬
ficat: quia ẽ rex ⁊ sacerdos induab natu¬
ris dei ⁊ hominis: & una ꝑsona. Audienti¬
bus gͦ uorobabel ⁊ iesu sacerdote magno¬
u̾ba dñi : tuuit sola multitudo q̃ necdum
in uirum ꝑfectũ euaserat a faciȩ dñ. id ÷¬
ab indignatione enis: qr uultus dnĩ suꝑ fa
runt errorem. putantes aggeum angłm na¬
tura fuisse: ⁊ qͣdam diuina disposicione
humanũ corpꝰ assumpsisse ꝓpt̃ hoc qd dr̃.:
dixit aggeus nuntius dñĩ. Hoc idem & de
malachia: ⁊ de ioħe baptista opinantur.
S sciendum natura eos homines fuisse⁊
officio uͦ angłos. idẽ nuntios: qui ppłis
dei uoluntatem annuntiabant. Hic gͦ ꝓpħa
dñ saluatoris: qui ⁊ꝰ ipse magni consilii an¬
gelus dr̃. Qudd aut̃ dicit nuncius diũ de
nunciis dni: tale ẽ. ac si diceret. ꝓpħa. de
ꝓphis. Ego uobiscum sum dicit dñs. Non

Expanded text:
genter attendendum, quod non Zorobabel nec Jesus sacerdos timuisse dicuntur, sed populus timuit a facie Domini, uterque enim Christum significat, qui est rex et sacerdos in duabus naturis Dei et hominis et una persona. Audientibus ergo Zorobabel et Jesu magno sacerdote verba Domini, timuit sola multitudo, quae necdum in virum perfectum evaserat, a facie Domini, id est indignatione ejus, quoniam vultus Domini super runt errorem, putantes Aggaeum angelum natura fuisse, et quadam divina dispensatione humanum corpus assumpsisse, propter hoc quod dicitur: Dixit Aggaeus, nuntius Domini. Hoc idem et de Malachia, et de Joanne Baptista opinantur. Sed sciendum, natura eos homines fuisse, officio vero angelos, id est nuntios, qui populis Dei voluntatem annuntiabant. Hic ergo proDomini Salvatoris, qui et ipse magni consilii angelus dicitur. Quod autem dicit: « Nuntius Domini de nuntiis Domini, » tale est ac si diceret, propheis. « Ego vobiscum, dicit Dominus. » Non
Abbreviated transcription (Latin):
erat uerus homo. eẽt ⁊ ds̃. Hoc signaculo
siue anulo signat᷑. qͥcumq in eum credit:
⁊ ꝑ bona oꝑa illi placere contendit am̃.

Expanded text:
 verus esset et Deus. Hoc signaculo sive annulo signat, quicunque in eum credit, et per bona opera illi placere contendit. Am
Abbreviated transcription (Latin):
Gladius ẽ g̾ ẜmo doctrine celestis resecaus
et concidens omuia ꝑuersa dognata. Hoc
gladio separantur iuir a fr̃ẽ ⁊ filius a patre ⁊
filia a matre: nurus a socru⁊ et ini¬
mici hominis domestici eius. In die illa

Expanded text:
Gladius est igitur sermo doctrinae coelestis, resecans et concidens omnia perversa dogmata. Hoc gladio separantur vir a fratre, filius a patre, filia a matre, nurus a socru, et inimici hominis domestici ejus. « In die illa
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ copiam: qr cepistis edificare tem¬
plum dnĩ. Mistice uicesita qͣrta dies
noni mensis: finẽ designat maloꝵ oꝑm.
adiecta implet denariam ꝑfectionẽ. Qui
gͦ inse mala finiens. quasi infine noni men¬
sis domum diũ edificare. hoc ẽ se ipsum
cultui diuino dedicare ceꝑit: habundabit
fructib uineȩ. ficus ⁊ oliue: id ẽ replebit᷑
grã ⁊ benedictione patris ⁊ filii & sp̃c scĩ:¬

Expanded text:
omnium copiam, quia coepistis aedificare temomnium copiam, quia coepistis aedificare templum Domini. Mystice vicesima quarta dies noni mensis finem designat malorum opeadjecta implet denariam perfectionem. Qui vero mala in se finiens, quasi in fine noni mensis domum Domini aedificare hoc est seipsum cultui divino dedicare coeperit, abundavit fructibus vineae, ficus, et olivae, id est replebitur gratia et benedictione Patris et Filii et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
frugum: ab aureo colore dicta. Hec inqͥt feci.
ut saltem afflicti ad me rediretis: ẜ nec sic
fuit ex uobis qui ad me reu̾teret᷑. Ergo qͣm¬
diu templum diĩ destructum fuit: ⁊ eius
edificatio differebat᷑: omĩa eis euenere con
intelligi. frustra quemlibs d̃o offerre mune¬
ra ⁊ elemosinas. uł oblationib dm̃ placare:
qͣmdiu ñ extruit templum dño. Priꝰ enim
semet ipsum deb& aliquis facere templum
fidei. accepta deo dona ualebit offerre.
ponite corda ur̃a. a die ista in futurum
s die uicesima et quarta noni mẽsis. et¬
mensis apud nos ẽ nouẽber: ꝙ a martio
annũ ĩcipimꝰ. Apud hebreos autem quo¬
rum pͥmꝰ mensis ẽ insan. idẽ aprilis. de¬
cember nonus habet᷑: quo mense semina
lacent in t̾ra: nec potest coniectari utrum
sterilitas an fecunditas sequat᷑. Quia gͦ
iã semen in germine ÷: Uel ut alia tͣnslatio
dic̃ aꝑcius: infolliculo. hoc ẽ in teca frum̃ti:
Aut numquid ⁊ ficus cet̾aq dederunt

Expanded text:
frugum ab aureo colore dictum. Haec, inquit, feci, ut saltem afflicti ad me rediretis, sed nec sit fuit ex vobis qui ad me reverteretur. Ergo quandiu templum Domini destructum fuit, et ejus aedificatio differebatur, omnia eis evenere contintelligi, frustra quemlibet Domino offerre munera, et eleemosynis vel oblationibus velle Deum placare, quandiu non exstruit in se templum Domino. Prius enim semetipsum debet aliquis facere templum fidei accepta Deo dona valebit offerre. « Ponite corda vestra ex die ista et in futurum a die vicesima et quarta noni mensis, mensis apud nos est November, qui a Martio annum incipimus; apud Hebraeos autem, quorum primus, mensis est, Nisan, id est Aprilis, December nonus habetur, quo mense semina latent in terra, nec potest conjectari utrum sterilitas an fecunditas sequatur. Quia ergo jam semen in germine est? » vel, ut alia translatio apertius dicit, in folliculo, hoc est in testa frumenti. Aut nunquid et ficus caeteraque dederunt
Abbreviated transcription (Latin):
De priori int̾rogatione tacens. de scd̃a respon
det: ostendens cur ista ꝓposuerit. Qui enim
immundus ẽ in anima ⁊ morticinũ decigit:
om̃ẽ quod tetigerit uł obtulerit immundũ
erit. Est aut̃ sensus. O popłe qui altari
structo ⁊ adhuc domo mea diruta hostias
offers in altari. ⁊ putas te his carnib scĩfi¬
cari: scito te ñ tantum scificari ex hostiis
q̃ in templo meo diruto offers. qͣm contami¬
nari omĩa q̃ agis: ꝓpt̾ hoc quia negligis do-¬
mum meã: ⁊ tuas domus diligenter extru¬
is. Et nunc ponite corda urã a die hac ⁊
supra: anteqͣm poneret᷑ lapis suꝑ lapidem
mensis noni. scdi anni darii. quicqͥd retro ges¬
tum ẽ considera: ⁊ ꝑpende qͣnta retro susti¬
nueris. cũ nondum edificaret᷑ templum: &
qͣnta tͥ euen̾int ꝓsꝑa ex quo construi cepit.¬

Expanded text:
De priori interrogatione tacens propheta, de secunda respondet, ostendens cur ista proposuerit. Qui enim immundus est in anima, et morticinum tetigerit, omne quod tetigerit vel obtulerit, immundum erit. Est autem sensus: O popule, qui altari tantum structo, et adhuc domo mea diruta hostias offers in altari, et putas te his carnibus sanctificari, scito non tantum te sanctificari ex hostiis quas in templo meo diruto offers, quam contaminari omnia quae agis, propter hoc quod negligis domum meam, et tuas domus diligenter exstruis. « Et nunc, ponite corda vestra a die hac et supra, antequam poneretur lapis super lapidem noni mensis secundi anni Darii, quidquid retro gestum est, considera, et perpende quanta retro sustinueris, cum nondum aedificaretur templum, et quanta tibi evenerint prospera ex quo coepit
Abbreviated transcription (Latin):
tionem scẽ trinitatis. consecutꝰ. Sed hec
dẽ uinea. ficus ⁊ oluia. ubi inuenient᷑
Ubi fuerit malo granatũ. Dicta ᷤ sic arbor:
qr pomum eiꝰ multitudine. granorum ple-¬
num ẽ: int̾positis menbranulis diu̾sas ha¬
bens mansiunculas : quȩ uno puniceo cor¬
tice continent᷑. Unde ⁊ malum punicum
dr̃. Ꝙ ido designat innumerã sc̃oꝵ ppło¬
rum multitudinẽ: sub uniꝰ fidei societate.
quasi intra uniꝰ corticis gremium at una¬

Expanded text:
 Trinitatis consecutus. Sed haec, id est vinea, ficus et oliva, ibi invenientur, ubi fuerat malogranatum, dicta sic arbor, quoniam pomum ejus multitudine granorum plenum est, in compositis membranulis diversas habens mansiunculas, quae uno puniceo cortice continentur, unde et malum Punicum dicitur, et ideo designat innumeram sanctorum populorum multitudinem sub unius fidei societate, quasi intra unius corticis gremium aduna
Abbreviated transcription (Latin):
eccła q̃ ÷ domus dei: de uiuis lapidib edifica¬
ta. Sierum głosa fuit domus q̃ edificata ẽ a
seruo: qͣntum distat seruus a dño. tanto me¬
lior ẽ domꝰ. cui pre ẽ dñs: ab illa cui p̃fuit ser¬
Ac si dicet. Nolite dubitare qd̾ possim implere
qͦd ꝓmitto. Ego enũ sum: qui condidi omnia.
opes. Ego omnia q̃ necessaria sunt inedifican¬
do. uł ornando templũ: dabo. Iuxta misticũ
sensum. aurum ẽ sensus ⁊ intellectus sp̃alis:
qui inscripturis latet. De qͦ salomon dicit.
Tnesaurus desiderabilis: requiescit in ore sapi¬
entis. Argentum uͦ: clara eloquia scripturarũ.
dei: & fit illustrior qͣm qͦndam fuerit synago¬
mũ inclitam edificandam. nichil magis scimꝰ
pdesse quam pacem: ideo ipsam reꝓmittit.
Iula enim concessa: facilius cet̾a bona sequent᷑.
Sed ⁊ allegorico sensii. dat dñs pacem in ȩccła
p̃senti. comp̃ssis maligni hostis insidiis: ⁊ miti¬
gatis uiciorum bellis. Infuturo uͦ dabit pacem

Expanded text:
e est domus Dei de vivis lapidibus aedificata. Si enim gloriosa fuit domus, quae aedificata est a servo, quantum distat servus a Domino, tanto melior est domus, cui praeest Dominus, ab illa cui praefuit serAc si diceret: Nolite dubitare quod possim implere quod promitto. Ego enim sum qui condidi omnia, opes, ego omnia quae necessaria sunt in aedificando vel ornando templum dabo. Juxta sensum mysticum, aurum est sensus et intellectus spiritualis, qui in Scripturis latet, de quo Salomon ait: « Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis. » Argentum vero clara eloquia Scripturarum, et fit illustrior quam quondam fuerit Synagomum inclytam aedificandam nihil magis scimus prodesse quam pacem, ideo ipsam repromittit. Illa enim concessa, facilius caetera bona sequentur. Sed allegorico sensu dat Dominus pacem in Ecclesia praesenti, compressis maligni hostis insidiis, et mitigatis vitiorum bellis, in futuro vero dabit pacem
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Nos uͦ beatũ iheronimum sequẽtes: ad
temꝑa ista referamꝰ eccłȩ. E xpecta me in qͥt
indie resurrectionis meȩ: id ÷ p̃parate ad
tempꝰ resurrectionis meȩ. Cum enĩ pꝰ peccata
⁊ uicia q̃sunt mors animȩ ad bonam uitam
p̃param᷑: resurgit in nob̃ xp̃c. Quia enĩ ipse
caput. ⁊ om̃s electi eiꝰ menbra sunt: recte ⁊
commori ⁊ conresurgere dr̃ menbris suis:
Expecta me in die resurrectionis meȩ: hoc
ẽ intempore nouissumi iudicii quando om̃s
resurgent: ⁊ego cũ menbris meis resurgentib
resurgam. Et tunc congregabunt᷑ gentes⁊
colligent᷑ regna: idẽ potentes scł̃i uł magistri
ꝑu̾sorum dogmatum. Et effundam suꝑ eos
omnẽ indignationem meã: &. omnẽ iram
furoris mei. Suꝑ eos qui minꝰ peccauerunt
effunditur indignatio dnĩ: qͥ designantur
ꝑ gentes. Qui uͦ sunt potentes inmundo &
heresiarchȩ: suꝑ eos effunditur omĩs ira fu-

Expanded text:
fuit. Nos vero, beatum Hieronymum sequentes, ad fuit. Nos vero, beatum Hieronymum sequentes, ad tempora ista referamus Ecclesiae. « Exspecta me inquit in die resurrectionis meae, » id est praepara te ad tempus resurrectionis meae. Cum enim post peccata et vitia, quae sunt mors animae, ad bonam vitam praeparamur, resurgit in nobis Christus. Quia enim ipse caput, et omnes electi membra ejus sunt, recte et commori et conresurgere dicitur membris suis, « Exspecta me in die resurrectionis meae, » hoc est, in tempore novissimi judicii, quando omnes resurgent, et ego cum membris meis resurgentibus resurgam, et tunc congregabuntur gentes, et colligentur regna, id est potestates saeculi, vel magistri perversorum dogma tum. « Et effundam super eas indignationem meam, et omnem iram furoris mei. » Super eos qui minus peccaverunt, effunditur indignatio Domini, qui designantur per gentes. Qui vero potentes sunt in malo et haeresiarchae, super eos
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ñ audiuit uocem dñi: & cet̾a. Cuiꝰ mali
pͥncipes ⁊ iudices. hoc ẽ doctores ⁊ magistri:
assimilant᷑ leonib ⁊ lupis uesꝑtinis. Horum
uias. id ẽ prauas actiones dissipat dñs: & ur-¬
bes. idẽ confidentiam qͣm in p̃uis dogmatib
habent destruet. Dabit etiã iudicium fitũ in
lucem. finita luce huiꝰ scłi: ⁊ ñ abscondetur
cũ exigere ceꝑit a seruis commnissam pecuniã.
E tunc dissipabunt᷑ anguli eoꝵ: idẽ praue
uoluntates: a recto itinere declinantes. Sed
licet hȩc faciant: tam̃ non recedit ab ea
dñs: s ammonet ut timeant eũ ⁊ suscipiats
disciplinã. Uerum qr iustus ẽ. ñ parcit peccan¬
tib: s restituit quod merent᷑. Qua ꝓpt̾ ex¬
pecta me dicit dñs indie resurrectionis meȩ
illo coadunãda ẽẽ omĩa mũdi regna sub
uno eius ĩꝑio: ⁊ tũc una. id ẽ hebrea lingua
õs homins locuturos: sicut ante diluuium

Expanded text:
« Haec non audivit vocem Domini. » Cujus mali « Haec non audivit vocem Domini. » Cujus mali principes et judices, hoc est doctores et magistri, assimilantur leonibus et lupis vespertinis. Horum vias, id est pravas actiones dissipat Dominus, et urbes, id est confidentiam quam in pravis dogmatibus habent, destruet. Dabit etiam judicium suum in lucem, finita nocte hujus saeculi. Et non abscondetur cum exigere coeperit a servis commissam pecuniam, et tunc dissipabuntur anguli eorum, id est pravae voluptates, a recto itinere declinantes. Sed licet haec faciant, tamen non recedit Dominus ab ea, sed admonet ut timeant eum et suscipiant disciplinam. Verum quia justus est, non parcit peccantibus, sed restituit quod merentur. « Quapropter exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae illo coadunanda esse omnia mundi regna, sed uno ejus imperio, et tunc una, id est Hebraea lingua omnes homines locuturos, sicut ante diluvium
Abbreviated transcription (Latin):
non potui illos corrigere: uolui ut saltem
ꝓ beneficia conu̾terent᷑: ⁊ agerent peniten¬
ciam. Disꝑdidi gͦ gentes tibi oiuda contrari-¬
as: desolaui ciuitates ꝓpt̾ te: ⁊ uias earum
feci inuias. ut nullus ꝑ eas tͣnsiret : & pꝰ hȩc
misi ꝓhis qui monerent. ⁊ ad penitenciam
ꝓuocarent te. Feci hȩc omĩa ut tuneres me:
⁊ susciꝑes disciplinam. Quod si fecisses: noz
ꝑiret habitaculum tuũ. id ẽ templum: ꝓpt̃
scelera quȩ gesseras. Hȩc dñõ faciente: illi
quasi de industria ⁊ ex intencione mane
surrexerunt ut implerent cogitaciones su-¬
as: ⁊ qui festinare debuerant ut redirent
ad dm̃: e contͣ festinauerunt ut malum
qͦt mente conceꝑant. oꝑe ꝑagerent. Possuis
hec tropologice referri ad ȩccłiam q̃ recte
uocat᷑ columba: qr simplices ⁊ sine malicia
habet fideles. S qr sunt intra eam qͥ confi¬
terentur se nosse dm̃ factis aut̃ negant: qua¬
les sunt heretici ⁊ mali xp̃iani: idõ dicitur

Expanded text:
non potui illos corrigere, volui saltem ut per beneficia converterentur, et agerent poenitentiam. Disperdidi ergo gentes tibi, o Juda, contrarias, desolavi civitates propter te, et vias earum feci invias, ut nullus per eas transiret. Et post haec misi prophetas qui monerent, et ad poenitentiam te provocarent. Feci haec omnia ut timeres me et susciperes disciplinam. Quod si fecisses, non periret habitaculum tuum, id est templum propter scelera quae gesseras. Haec Domino faciente, illi quasi de industria et ex contentione mane surrexerunt, ut implerent cogitationes suas, qui festinare debuerant ut redirent ad Deum, e contra festinaverunt ut malum quod mente conceperant, opere agerent. Possunt haec tropologice referri ad Ecclesiam, quae recte vocatur columba, quia simplices et sine malitia habet fideles. Sed quia intra eam sunt, qui confitentur nosse se Deum, factis autem negant, quales sunt haeretici et mali Christiani, ideo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
dei semꝑ habent. Multũ aut̃ seminat. s pa¬
rum colligit: qui in p̃dicationis oꝑe assidue
laborat. s minimum ex auditorum fide ⁊
opatione fructũ ꝑcipit: dum eos u̾bo ⁊ exem¬
pło scandalizatos offendit. Comedit & ñ satu¬
ratur: bibit ⁊ non inebriat᷑: qui ad hoc tantum¬

Expanded text:
Dei semper habent. Multum autem seminat, sed paDei semper habent. Multum autem seminat, sed parum colligit, qui in praedicationis opere assidue laborat; sed minimum ex auditorum fide et operatione fructum percipit, dum eos verbo et exemplo scandalizatos ostendit. Comedit, et non saturatur; bibit, et non inebriatur, qui recta qu
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. Ergo ne tempꝰ ẽ ut uos habitetis in com¬
positis ⁊ ornatis domib : q̃ non solum ad usũ
sunt. sed ⁊ ad delicias : & ddicitis ũdum eẽ
tempus. ut domus mea edificetur. in qua
fuerunt scã scõrum. ⁊ cherubin: q̃ nunc scalet
solitudine: torretur estu: ꝑfundit᷑ pluuiis:
E nunc hȩc dicit dñs exercituũ. Ponite cor¬
Seminastis plura: & multũ minꝰ quam seue
ratis collegistis. ñ potestis tam̃ dicere ideo
fanem secutam: quod in exercendam t̾ram agͥ¬
inhorrea. Uinum bibistis: s ñ tantum quod
sufficera: ad exhilaranda corpora potancium.
psum quoq uestimentũ: non potuit frigus¬
frigus pellere aut calefacere. Siquis &̃ mer¬
cedes congregau̾at. siue negociatione. siue
mercennaria manu. frustra laborauit: quia
os peccunie defluxerunt: ueluti in ꝑtusum
sacculum misse. Spiritalit̾ illi corda suꝑ uias
sulas ponunt: qͥ absq iudicio discretionis nichil
faciunt: qͥ ante mentis oculos lucernam u̾bi

Expanded text:
Domini. Ergo neque tempus est ut vos habitetis in compositis et ornatis domibus, quae non solum ad usum sunt, sed ad delicias. Et dicitis nondum esse tempus ut mea domus aedificetur, in qua fuerunt sancta sanctorum et Cherubin, quae nunc squalet solitudine, torretur aestu, perfunditur pluviis. « Et nunc, haec dicit Dominus exercituum: ponite corSeminastis enim plura, et multo minus quam satum fuerat, congregastis: nec potestis dicere ideo famem secutam, quod in exercenda terra agrin horrea. Vinum bibistis e vinsufficeret ad exhilaranda corda potantium. Ipsum quoque vestimentum non potuit frigus pellere aut calefacere. Si quis autem mercedes congregaverat, sive in negotiatione, seu mercenaria manu, frustra laboravit, quia omnes pecuniae defluxerunt, veluti in pertusum sacculum missae. Spiritualiter illi corda super vias suas ponunt, qui absque judicio discretionis nihil faciunt, qui ante mentis oculos lucernam verbi
Abbreviated transcription (Latin):
bos. Iherłm t̾renam: aruorum. id ẽ camporum
nomine designat. Quȩ eiim inmontib fita
erat. & de qua dictum fuerat. fundamenta
eiꝰ inmontib scĩs: pꝰ quam dĩ filium recipere
noluit. humilis & campestris uocat᷑: de uir-¬
tutum ꝓlapsa culmine. Arua gͦ ñ afferent
cybos: qr plebs iudaica nullã iam frugem
fidei. uł bone reddit oꝑationis. Abscidetur
uelut pecus oiuli habitabat. abscidetur pro¬
miscua plebis multitudo: deleta atito & ues¬
pib deliciabant᷑. Nongͦ erit armentum in

Expanded text:
bum. » Hierusalem terrenam arvorum, id est camporum, bum. » Hierusalem terrenam arvorum, id est camporum, nomine designat. Quae enim in montibus sita erat, et de qua dictum fuerat: « Fundamenta ejus in montibus sanctis, » postquam Dei Filium recipere noluit, humilis et campestris vocatur, de virtutum prolapsa cuimine. Arva ergo non afferent cibos, quia plebs Judaica nullam jam frugem fidei vel bonae reddit operationis. « Abscidetur velut pecus in ovili habitabat; abscidetur promiscua plebis multitudo, deleta a Tito et Vespibus deliciabantur. Non ergo erit armentum in
Abbreviated transcription (Latin):
discimus: e quib unum ẽ. Uineã de egyp¬
to transtulisti. Hec uinea plantata in patri¬
archis. exculta nobiliter inꝓpħis: acceptissimũ
dm̃ fructum. attulit. Sed apparente dnõ
degenerauit: & cum debuisset facere uuas.
fecit labruscas: id ẽ cum debuisset credere in
xp̃m. qui eis ꝓmissus & missus fuerat. e contͣ
negauit eum: & ad mortem poposcit eum di-¬
cens. Non habemus regem nͥ cesarem: & cru
cifige crucifige eum. Hoc p̃uidens sc̃s ꝓpħa:¬
cere: qui legerit paulum apłm disputantem
de fractis oliue ramis. & de oleastro inbonam
oliuam inserto. Huiꝰ oliue opus fuit unctio:
qua inuet̾i testamento reges & sacerdotes
oleo uisibili ungebant᷑. Hanc unctionẽ cessa
cessabit unctio. Uel ita menciet᷑ opus oliue:
id ẽ menciet᷑ plebs iudaica qͤ se ꝓmittebat
impleturam omĩa quȩ dñs p̃cipiebat dicenᷤ.
obedientes ei erimus. & arua ñ auferent cy¬

Expanded text:
discimus, e quibus unus est, « Vineam de Aegypdiscimus, e quibus unus est, « Vineam de Aegypto transtulisti. » Haec vinea plantata in patriarchis, exculta nobiliter in prophetis, acceptissimum Deo fructum attulit, sed apparente Domino degeneravit: Et cum debuisset facere uvas, fecit labruscas: id est, cum debuisset credere in Christum, qui ei promissus et missus fuerat, econtra negavit eum, et ad mortem poposcit, dicens, « Non habemus regem nisi Caesarem, » et, « Crucifige, crucifige eum. » Hoc praevidens pcere qui legerit Paulum apostolum, disputantem de fractis olivae ramis, et de oleastro in bonam olivam inserto. Hujus olivae opus fuit unctio, quia in Veteri Testamento reges et prophetae oleo visibili ungebantur. Hanc unctionem cessatcessabit unctio. » Vel ita: « Mentietur opus olivae, » id est, mentietur plebs Judaica, quae se promittebat impleturam omnia quae Dominus praecipiebat, dicens: obedientes ei erimus. « Et arva non afferent ci
Abbreviated transcription (Latin):
lationis. hoc ẽ in die iudicii: quando erit ta-¬
lis tribulatio. qualis numquam antea fuit:
& ut aicenddam ad ppłm accinctum rxm̃. Or
do ẽ ut ascendam ad ppłm accinctum nr̃m.
idẽ expeditum: & p̃paratum resutȩre spali¬
bus hostib. Ficus enum ũ florebit. Ficus iuda¬
icam plebem designat: ad quam uenit dñs
querens inea fructum iusticiȩ & ñ repperit.
Statimq ei maledixit dñs. Numqͣm ex te
fructus oriat᷑. Preuidens gͦ ꝓpħa iudeos in
sua infidelitate ꝑmansuros: dolore plenus
dic̃. ficus ñ florebit: id ẽ synagoga infideliũ
iudeorum florem fidei ⁊ fructum boni oꝑis
ñ afferet. E hec ñ de omnib s de illis dicit.
qͥ excecati sunt: quorum maxima pars periit.
Cum uͦ plenitudo gentium intrauerit. tc̃
florebit hec ficus: & omĩs isrł saluus fiet:
.& non erit germen inuineis. Uineam plebẽ
illam uocari. ex multis sc̃e scripturȩ locis

Expanded text:
lationis; » hoc est, in die judicii, quando erit talationis; » hoc est, in die judicii, quando erit talis tribulatio, qualis nunquam antea fuit. Et « ut ascendam ad populum accinctum nostr « ut ascendam ad populum accinctum nostrum, » id est expeditum et praeparatum resistere spiritualibus hostibus. « Ficus enim non florebit. » Ficus Judaicam plebem designat, ad quam venit Dominus, quaerens in ea fructum justitiae, et non reperit, statimque ei maledixit, dicens: « Nunquam ex te fructus oriatur. » Praevidens ergo propheta Judaeos in sua infidelitate permansuros, dolore plenus dicit: « Ficus non florebit. » id est Synagoga infidelium Judaeorum, florem fidei et fructum boni operis non afferet. Et hoc non de omnibus, sed de illis dixit qui excaecati sunt, quorum maxima pars periit. Cum plenitudo gentium introierit, tunc florebit haec ficus, et omnis Israel salvus fiet. « Et non erit germen in vineis. » Vineam plebem illam vocari, ex multis sanctae Scripturae locis
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti p̃dicatorib tuis uiam: ut eam asꝑne-¬
rent quasi lutum conculcandũ. Audiui
ñ aure corporis. s intellectu mentis. Et quȩ
audiuit: ᷤ Ea uidelicet quȩ a patre dicta
sunt filio de eiꝰ natiuitate & passione. qua
mundũ redempturus erat: conturbatus ẽ
iam nichil auderem loqui. aut conqueri: qua¬
re iusti affligant᷑ inmundo. Ingrediat᷑ putr¬
do in ossib meis: & subter me scateat. Certꝰ
iam ꝓpħa quod idcirco adu̾sis scĩ exercentur
in hac uita: ut ad ueram requiem ꝑducant᷑
traria: & optat se temptari ⁊ affligi corporis
infirmitate sic̃ iob. dicens. ingrediat᷑ putre¬
do in ossib meis: ut ñ solum caro. s etiã me¬
dulle ossuum computrescant: & subter me
scateat: hoc ẽ ebulliat multitudinẽ uermi¬
um. ꝑ quod ostendit paratum se ẽẽ ad omĩa
grauissima. & postrema supplicia sustinenda.
O hoc quare:S Ut requiescam indie tribu¬

Expanded text:
fecisti praedicatoribus tuis viam, ut eam spernefecisti praedicatoribus tuis viam, ut eam spernerent et quasi lutum conculcandam annuntiarent. « Audivi » non aure corporis, sed intellectu mentis. Et quae audivit? Ea videlicet quae a Patre dicta sunt Filio, de ejus nativitate et passione, qua mundum redempturus erat. « Et conturbatujam non auderem loqui aut conqueri, quare justi affligantur in mundo. « Ingrediatur putredo in ossibus meis, et subter me scateat. » Certus jam propheta quod idcirco sancti adversis exercentur in hac vita, ut ad veram requiem in alia ptraria; optat se tentari et affligi corporis infirmitate, sicut Job, dicens: « Ingrediatur putredo in ossibus meis, » ut non solum caro, sed etiam medullae ossium computrescant. « Et subter me scateat, » hoc est, bulliat multitudine vermium. Per quod ostendit paratum se esse ad omnia gravissima et postrema supplicia sustinenda. Et hoc quare? « Ut requiescam in die tribu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝑcusseras maledixisti. Caput aut̃ bellato¬
rum ẽ diabolus & ꝑsecutores ecclȩ: quales
fuerunt. nero. domicianus. ceteriq qͥ pub¬
licam ꝑsecutionem ȩcclȩ indixerunt. Ueni¬
rem in abscondito. Quemadinodũ raptor
exultat. cum pauꝑem nullo uidente & auxi¬
lium ferente spoliat. ita ꝑsecutores sc̃orum
gaudebant: tanqͣm do non uidente. & nes-¬
ciente eos affligerent. Potest hoc & de omĩ
ꝑu̾so dici: qui cum impune peccat. exultat
putans dm̃ se posse latere. & quȩ agit igno¬
rare. Uiam fecuti in mari equis tuis. Equi
dei sunt apłi ceteriq p̃dicatores. quib ds
uiam fecit in mari. hoc ẽ in mundo: ut pos¬
sent discurrere ꝑ orbem. Neq enim ipsi sua
uirtute. ad tot & tam seuas nationes potuis¬
sent p̃dicando uenire: nͥ ille. fecisset uiam.
diu̾sitatem gentium sub uno romanorum
imꝑio conciliando. In luto aquarũ multa¬
rum. id ẽ in ydolatria multarũ gentium

Expanded text:
quod percusseras, maledixisti. Caput autem bellatoquod percusseras, maledixisti. Caput autem bellatorum diabolus, persecutorum Ecclesiae, quales fuerunt Nero, Domitianus, caeterique qui publicam persecutionem Ecclesiae indixerunt. « Venirem in abscondito. » Quemadmodum raptor exsultat, cum pauperem nullo vidente et auxilium ferente spoliat, ita persecutores sanctorum gaudebant, tanquam Deo non vidente et nesciente quos affligerent. Potest hoc et de omni perverso dici, qui cum impune peccat exsultat, putans Deum se posse latere, et quae agit ignorare. « Viam fecisti in mari equis tuis. » Equi Dei sunt apostoli caeterique praedicatores, quibus Deus viam fecit in mari, hoc est in mundo, ut possent discurrere per orbem. Neque enim ipsi sua virtute ad tot et tantas saevas nationes potuissent praedicando venire, nisi ille fecisset viam, diversitatem gentium sub uno Romanorum imperio conciliando. « In luto aquarum multarum; » id est in idololatria multarum gentium
Abbreviated transcription (Latin):
sibi. Percussisti caput de domo  pn Caput.
pͥncipem huius mundi: domũ ipsius mun¬
dum. siue animam peccatoris: inqua uelut
insuo requiescit. hospicio. Percutit᷑ gͦ caput
de domo impii: ut illo ꝑcusso. fiat domus dĩ
collum: idẽ usq ad ipsum qui ẽ caput &
par ẽ malicie diaboli: & quasi officina de¬
ceptionis. Hinc apl̃s: ut ñ circumueniamur
a sathana. Non enĩ ignoramus cogitacionẽ eiꝰ.
aled cisti scepti aEnis. Sceptrum gestam̃
ẽ regium: &. ideo ꝑ sceptrum regia potestas
innuit᷑. Alaledixit ds sceptris eius. id ẽ impii:
regno ⁊ potestati eiꝰ. Impium aut̃ scđm supe¬
rioris ꝓpheciȩ tͣctatum : uł specialit̃ iuxta lit.¬
teram᷑ nabuchodonosor. uł generaliter omnẽ
ppłm cd̃i adu̾sarium: seu ipsum diabolum
possumꝰ acciꝑe. De quo adhuc sequit᷑. Cpti
bellatorum eius. subaudis maledixisti. Non
solum inquit sceptris eiꝰ: s etiam ipsi capiti

Expanded text:
sibi. » « Percussisti caput de domo impii. » Caput, sibi. » « Percussisti caput de domo impii. » Caput, principem hujus mundi: domum ipsius, mundum sive animam peccatoris, in qua velut in suo requiescit hospitio. Percutitur ergo caput de domo impii, ut illo percusso, fiat domus Dei collum, id est usque ad ipsum qui est caput et par est malitiae diaboli, et quasi administrator deceptionis. Hinc Apostolus: Ut non circumveniamur a Satana, non enim ignoramus cogitationes ejus. « Maledixisti sceptris ejus. » Sceptrum gestamen est regium, et ideo per sceptrum regia potestas innuitur. Maledixit Deus sceptris ejus, id est impii, id est regno et potestati ejus. Impium autem, secundum superioris prophetiae tractatum, id est, specialiter, juxta litteram, Nabuchodonosor, vel generaliter omnem populi Dei adversarium, seu ipsum diabolum possumus accipere. De quo adhuc sequitur: « Capiti bellatorum ejus, » subaudis maledixisti. Non solum inquit sceptris ejus, sed etiam ipsi capiti
Abbreviated transcription (Latin):
ciantes peccatorib et̃na supplicia. Aliter.
Sol & luna steterunt in habitaculo suo. O qds
sol & luna. & omnis splendor signorum. quo
pͥus illustrabas ppłm tuũ: iam malorũ pon¬
dere. & qͦdam tenebrarum horrore cooꝑta
erãt. Te aut̃ apparente. steterunt in habita¬
culo suo: hoc est receꝑunt splendorem. & uir¬
tutem suam. Ibunt itaq haut dubium ppłi
fideles. in luce sagitarum tuarũ. & in splen¬
dore fulgurantis hastȩ tuȩ: hoc ẽ ambulabt̃
ꝑ iter huiꝰ uitȩ in luce p̃ceptorum tuorũ. quȩ
uelut sagrtte aut hastę uulnerant ad salu¬
tem: &. ad hoc terrent ut emendent.
mitu conculcabis terram: in t̾ribili p̃dicati¬
one apłorum conculcabis t̾ram: id ẽ conteres
corda t̃renorum hominum: e in furore. id
ẽ iudicii comminatione: obstupe. facies gen¬
tes: regna t̾rena. & omnẽ mundi potesta¬
tem ammirari facies: quia egressus es o ds̃

Expanded text:
iantes peccatoribus aeterna supplicia. Aliter: iantes peccatoribus aeterna supplicia. Aliter: « Sol et luna steterunt in habitaculo suo. » O Deus! sol et luna, et omnis splendor signorum, quo prius illustrabas populum tuum, jam malorum pondere et quodam tenebrarum horrore cooperta erant; te autem apparente, steterunt in habitaculo suo, hoc est, receperunt splendorem et virtutem suam. Ibunt itaque haud dubium populi fideles in luce sagittarum tuarum, et in splendore fulgurantis hastae tuae; hoc est, ambulabunt per iter hujus vitae in luce praeceptorum tuorum, quae velut sagittae aut hastae vulnerant ad salutem, ad hoc terrent, ut emendent. « In fremitu conculcabis terram. » In terribili praedicatione apostolorum conculcabis terram, id est, conteres corda terrenorum hominum. « Et in furore, » id est judicii comminatione. « Obstupefacies gentes » regna terrena et omnem mundi potestatem mirari facies. Quia « egressus es, » o Deus
Abbreviated transcription (Latin):
plausu manuum tripudians: xp̃m lauda¬
uit. Sol & luna steterunt in habitaculo
suo. Iuxta litteram ut ysidorus dic̃. post di¬
em iudicii ñ occidet sol & luna infra terras
descendendo: s semꝑ supͣ t̾ras parebunt.
Sol qͥdem inoriente. & luna in occidente
omni mundo conspicua: ñ sub terras descen¬
dent. ne inferis lumen suũ ostendant. Altio¬
ri sensu sol & luna steterunt in habitaculo
tus. habitaculum cęli conscendit. Luna uͦ
id ẽ eccł̃ia: infide qͣm ꝑcepit deuote & incon¬
cusse ꝑmansit. Quod aꝑtius alia translatio
dic̃. Eleuatus ẽ imn ortu suo: & luna stecit
mordine fuo. In su ce sagitte tue ibiuiit. in¬
spiendore fulgurantis hasle tuę Ordo uer¬
borum ẽ. Sagittȩ tuȩ &. hastȩ tuȩ: inluce ⁊
insplendore fulgurantis ibunt. Sagittȩ &
hastȩ dei apłi sunt: qr sicut sagite & hastȩ
refulgent & uulnerant: sic apłi refulgebant
miraculis. uulnerabant p̃dicamentis: denun-¬

Expanded text:
plausu manum tripudians, Christum laudaplausu manum tripudians, Christum laudavit. « Sol et luna steterunt in habitaculo suo. » Juxta litteram, ut Isidorus dicit, post diem judicii non occidet sol et luna infra terras descendendo, sed semper super terras parebunt; sol quidem in oriente, luna in occidente omni mundo conspicua, nec sub terras descendent, ne inferis lumen suum ostendant. Altiore sensu: « sol et luna steterunt in habitaculo tuis, habitaculum coeli conscendit; luna vero, id est Ecclesia, in fide quam percepit, devote et inconcusse permansit. Quod apertius alia translatio dicit: Elevatus sol in ortu suo, et luna stetit in ordine suo. « In luce sagittarum tuarum idore fulgurantis hastae tuae. » Ordo verborum est: Sagittae tuae et hastae tuae in luce et in splendore fulgurantis ibunt. Sagittae et hastae Dei, apostoli sunt, quia sicut sagittae et hastae refulgent et vulnerant, sic apostoli refulgebant miraculis, vulnerabant praedicamentis, denunt
Abbreviated transcription (Latin):
dura gentium corda signarent᷑ eẽ scinden-¬
da ꝑ fidem. Uiderunt hoc montes. id ẽ con¬
trariȩ fortitudines: & doluerunt inuiden¬
tes gentium saluti. Siue montes excelsa reg¬
na t̾renarum: & sublunes scłi potestates.
Uiderunt crescere & ꝓpagari fidem xͥ &
doluerunt: atq grauissimã contra scõs ꝑse¬
cutionem excitauerunt. Unde sequitur.
Gurges aquarum tͣnsiit. Gurges aquarum.
ualida tempestas ꝑsecutionis transiit. id est
conquieuit: pꝰqͣm montes idẽ scłi potestates
xp̃m̃ agnouerunt. Siue alio sensu gurges
aquarũ. id ẽ p̃dicatio apłorum transiit:
nunciata ꝑ om̃s mundi t̾minos. Dedit a
suas leuauit: id ẽ uirtꝰ diuina miraculorũ
se oꝑib declarauit. Manus namq leuare:
mira oꝑari ẽ. Alit̃. Dedit abyssus uocem
suã: idẽ inferus a xp̃o suꝑatus: triumpha¬
torem mortis laudauit. Altitudo manus
leuauit. id ẽ celsitudo angłica. quasi qͦdam

Expanded text:
dura gentium corda signarentur esse scindendura gentium corda signarentur esse scindenda per fidem. Viderunt hoc montes, id est contrariae fortitudines, et doluerunt invidentes gentium saluti. Sive montes sunt excelsa regna terrarum, et sublimes saeculi potestates. Viderunt crescere et propagari fidem Christi, et doluerunt, atque gravissimam contra sanctos persecutionem excitaverunt. Unde sequitur: « gurges aquarum transiit. » Gurges aquarum valida tempestas persecutionis, transiit, id est conquievit, postquam montes, id est saeculi potestates Christum agnoverunt. Sive alio sensu: gurges aquarum, id est praedicatio apostolorum, transiit, nuntiata per omnes mundi terminos. « Dedit suas levabit; » id est virtus divina miraculorum se operibus declaravit; manus namque levare mira operari est. Aliter: « Dedit abyssus vocem suam; » id est inferus a Christo superatus, triumphatorem mortis laudavit. « Altitudo manum suam levavit; » id est celsitudo angelica quasi quodam
Abbreviated transcription (Latin):
tantis milib equors & curriuim. nullus ascen¬
sor eorum cernit᷑. Illa enĩ auriga erat ⁊ rector:
drige eius saluatio. Uel ut alia tͣnslatio dicit:
equitatus eiꝰ sanitas. Equitatus dĩ. iustorum
omniũ est multitudo. tociꝰ humani generis
saluatio: qr inscĩs equitans. totum lustrauit
⁊ saluauit orbem. Suscitans suscitabis arcum
tuũ idẽ quod ꝓmisisti in uet̾i testamento: un¬
plebis in nouo. Nam ꝑ artum qͥ duob cornib
tendit᷑: duo testamenta intelligunt᷑. Qnde
sequit᷑. & ostendit quid sit arcus: iuramenta
tribub quȩ locutus es. Suscitabis inqͥt arcũ¬
tuum: implendo niramenta qͦ locutus es. tri¬
bub isrł: de aduentu filii tui. Fluuios scin¬
des t̾re: uiderunt & doluerunt montes.
Fliuii terrȩ sunt corda t̾renorum hominũ.
quȩ p̃dicantib apłis scissa sunt. & aꝑta ꝑ
penitenciam: ut semen uerbi dei reciꝑent.
Nam & inpassione dni petre scisse sunt: ut

Expanded text:
tantis millibus equorum et curruum, nullus ascentantis millibus equorum et curruum, nullus ascensor eorum cernitur. Ille enim erat auriga et rector, drigae ejus salvatio; vel, ut alia translatio dicit, Equitatus tuus sanitas. Equitatus Dei justorum omnium est multitudo, totius humani generis salvatio, quia in sanctis equitans, totum lustravit et salvavit orbem. « Suscitans suscitabis arcum tuum; » id est, quod promisisti in Veteri Testamento, implebis in Novo. Nam per arcum, qui duobus cornibus tendit, duo Testamenta intelliguntur. Unde sequitur et ostendit quid sit arcus: « Juramenta tribubus quae locutus es. » Suscitabis inquit arcum, impleta juramenta, quae locutus es tribubus Israel de adventu Filii tui. « Fluvios scindes terrae; viderunt te et doluerunt montes. » Fluvii terrae sunt corda terrenorum hominum, qui praedicantibus apostolis scissa sunt et aperta per poenitentiam, ut semen verbi Dei reciperent. Nam et in passione Domini petrae scissae sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
illa feci. Dare quoq in bonam partem ponit᷑:
lut flumina currunt spumanti eloquentia:
& fluunt contͣ ueritatem. His irascitur dñs:
& ẽ in illis furor eiꝰ. Mare uͦ sunt animȩ eoꝵs:
qͥ circumferunt᷑ omni uento doctrine. &
semꝑ inimo sunt. Intalib ẽ indignatio dñi:
quod faueant ꝑu̾sis doctorib. Nondum tam̃
exardescit in illis furor. s expectant᷑ ut resi¬
piscant ab errorib suis. Quia ascendes suꝑ
equos tuos: & quadrige tuȩ saluatio. E qui
dei funt sc̃oꝵ animȩ: suꝑ quas ascendit dũs
ut eas possideat. & ab erroꝵ deuiis. ad ueri¬
tatis tramitem dirigat. Ex his equis erat
ille qui dicebat. Ut iumentũ factus sum apud
te. His equis & currib uallabat᷑ heliseus ꝓpħa:
quos etiã metuenti puero suo ostendit. Ait
enim scͥptura libri regum. qr aspexit: & ecce
mons plenus equis igneis: & quadrige ignee
incircuitu helisei. & hoc notandum: quod in

Expanded text:
feci illa. » Mare quoque in bonam partem ponitur, feci illa. » Mare quoque in bonam partem ponitur, lut flumina currunt spumanti eloquentia, et fluunt contra veritatem. His irascitur Dominus, et est in illis furor ejus. Mare vero sunt animae eorum qui circumferuntur omni vento doctrinae, et semper in imo sunt. In talibus est indignatio Domini, quod faveant perversis doctoribus, nondum tamen exardescit in illis furor, sed exspectantur ut resipiscant ab erroribus suis. « Qui ascendens super equos tuos, et quadrigae tuae salvatio. » Equi Dei sunt sanctorum animae, super quas ascendit Dominus ut eas possideat, et ab errorum deviis ad veritatis tramitem dirigat. Ex his equis erat ille qui dicebat: « Ut jumentum factus sum apud te. » His equis et curribus vallatur Eliseus propheta, quos etiam metuenti puero suo ostendit. Ait enim Scriptura libri Regum: « Quia aspexit, et ecce mons plenus equis igneis, et quadrigae igneae in circuitu Elisei. » Et hoc notandum quod in
Abbreviated transcription (Latin):
qr conscientia peccatorum t̾riti. ⁊ metu
ȩt̃narum penarum exagitati. semꝑ erunt
informidine: & secuturos pꝰ mortem cruci¬
atus: cotidiano pauore suꝑstites sustinebuis.
Numquid iufluminib iratus es dñe  ꝙ reł.¬
Odñe quando iordanem fluuium recro cor¬
uerti fecisti: & qn mare diuisisti. ut uiam
faceres ppło tuo. numquid influminibꝰ ira¬
tus es. aut inmari fuit indignatio tua : Nos
enim insenfibilia elementa qͥcqͣm offende-¬
rant: ut tuam mererent᷑ indignationẽ. Sic̃
gͦ tunc fecisti dimicans pͣpło tuo: ita nunc
ascendens equos tuos. & corripiens arcum.
salutem dabis ppło tuo. Sciendum aut̃ ẽẽ
bona flumina eẽ & mala: mare quoq esse
bonũ & dulce: eẽ pessimum & amarum.
Inbona significatione ponit᷑ fluuius: cum
dicit psalmista. fluminis impetꝰ letificat
ciuitatem dei. Ininalam uͦ: ut apud ibrechie¬
lem pharao loquit᷑. Mea sunt flumina: & ego

Expanded text:
quia conscientia peccatorum territi, et metu quia conscientia peccatorum territi, et metu aeternarum poenarum exagitati, semper erunt in formidine, et severos post mortem cruciatus quotidiano pavore superstites sustinebunt. « Nunquid in fluminibus iratus es, DomineO Domine, quando Jordanem fluvium retro converti fecisti, et quando mare divisisti, ut viam faceres populo tuo, nunquid in fluminibus iratus es, aut in mari fuit indignatio tua? Non enim insensibilia elementa quidquam offenderant ut tuam mererentur indignationem. Sicut ergo tunc fecisti dimicans pro populo tuo, ita nunc ascendens equos tuos, et corripiens arcum, salutem dabis populo tuo. Sciendum autem bona flumina esse et mala, mare quoque esse bonum et dulce, esse et pessimum et amarum. In bona significatione ponitur fluvius, cum dicit Psalmista: « Fluminis impetus laetificat civitatem Dei; » in mala vero, ut apud Ezechielem Pharao loquitur: « Mea sunt flumina, et ego