comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ habũ in diuinitate. ut euicino
hoi appropinqͣret in eo ꝙ hoĩs erat. ⁊ in
eo ipõ ꝙ hoĩserat. hoĩ exhib̾et ꝙ dei erat.
In eonamq ꝙ hoĩserat familiariꝰ hom̃i
iũgebatur in eo uo̾ qd̃ dei erat potentius
in hoĩe oꝑabatur. Propt̾ea dixit ut sciati¬
inquit qr filius hominis potestatẽ ht̃¬
in terra dimittendi pccã. tunc aic ꝑaliti¬
co. Surge ⁊ ambula. Ostendit ꝙuidẽ
pot̾ant ut per b̾ cred̾ent ꝙ uidere nõ po¬
terant. ꝑ hoc ergo deus fc̃sẽ homo ũ se
ad confabłand̾ hoĩ ꝓximũ ⁊ familiarẽ
exhiberet ut in una ead̃q persona ⁊ suũ
genus homo inuenires. cui fiducialiter
infirmicatem suam reuelaret. ⁊ supra
hoĩem deum credens. de accepta ab illo
remissione pccõꝵ suoꝵ ñ diffid̾r. Deiñ
ut dispensacõis gr̃a largius młtiplicaret᷑.
Deus homo hoĩes qui puri homuĩes erãt

Expanded text:
itate, ut e vicino homini appropinquaret in eo quod hominis erat: et in eo ipso quod hominis erat homini exhiberet quod Dei erat. In eo namque quod hominis erat familiarius, homini jungebatur; in eo vero quod Dei erat potentius in homine operabatur. Propterea dixit: « Ut sciatis quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata, tunc ait paralytico: Surge et ambula . » Ostendit quod videre poterant, ut per hoc crederent quod videre non poterant. Propter hoc ergo Deus factus est homo, ut se ad confabulandum homini proximum ac familiarem exhiberet, ut in una eademque persona et suum genus homo inveniret cui fiducialiter infirmitatem suam revelaret, et supra hominem Deum credens de accepta ab illo remissione peccatorum suorum non diffideret. DIVISIO. Ut dispensationis gratia largius multiplicaretur, Deus homo homines, qu
Abbreviated transcription (Latin):
rediens. ꝙ de uita perditõnis dc̃mẽ. qr
om̃ẽs qui ingrediunt᷑ ꝑ eam amplius
ñ reu̾̃tent᷑. Quia hõ per se quid̃ ad ma¬
scͥptũ est. impossibile ẽẽ ꝓlapsos ad peni¬
cenciam renouari. uł ꝓpħicum illud qd̾

Expanded text:
rediens . De via perditionis dictum est, quod omnes qui ingrediuntur per eam amplius non revertentur, quia homo per se quidem ad mascriptum est. Impossibile esse prolapsos ad poenitentiam renovari, vel propheticum ill
Abbreviated transcription (Latin):
qr maliciam suam defende uolũc exeis.
Bicũt .n. Quid nos cõstringitis. qͥd nos
artatis: Pudenda sũt fc̃a nr̃a. nos nõ ꝑ¬
mictit uerecundia eloqui. erubescimus
confit̾i ꝙ fecimꝰ. Ꝙ possumꝰ tñ facimꝰ. corcõ¬
tritũ ⁊ bũiliatũ offerimus. dolemꝰ pro eo
qd̾ maleegimꝰ. lac̾inas fundimꝰ. carnis ma¬
ceracõne: reatũ punimꝰ. Quid uerba q̃ri¬
tis uͥ bona oꝑa sunt: Habemꝰ scͥpturam con¬
solantem nos. ⁊ dicentem. Lacͥme lauant de¬
lictum ꝙ orepudor ÷ confiteri. Nõ maliciã
excusamus. s uẽcundie ꝑcimꝰ. Quod ergo
hoĩ dicẽ erubescimus. dicimꝰ deo. qui non
impperat. Eiusmoĩ ergo occõnib q̃runt
homines excus atõnem corpori suo. ⁊ per

Expanded text:
quia malitiam suam defendere volunt ex eis. Dicunt enim: Quid nos constringitis; quid nos arctatis? Pudenda sunt facta nostra, non nos permittit verecundia eloqui, erubescimus confiteri quod fecimus. Quod possumus tamen facimus, cor contritum et humiliatum offerimus, dolemus pro eo quod male egimus, lacrymas fundimus, carnis maceratione reatum punimus. Quid verba quaeritis, ubi opera bona sunt? Habemus Scripturam consolantem nos et dicentem: « Lacrymae lavant delictum, quod ore pudor est confiteri. » Non malitia excusamus, sed verecundiae parcimus. Quod ergo dicere homini erubescimus dicimus Deo, qui non improperat. Hujusmodi ergo occasionibus quaerunt homines excusationem corpori suo, et per
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a nob̾ad inuicem conficeami int̾ uoᷤ.
Illic quidem qui solus cõfessionem acci¬
ꝑet confessionem non fac̾et qr pcc̃a nõ
accipiũt. ⁊ conficentib pcc̃a dimittunt.
necesse hñt ut ⁊ ipĩ pcc̃a sua cõfiteantur.
ut penitentib ⁊ confitencib pecrata sua
dimittant᷑ Propt̾ea ergo confitenu̾ alt̃¬
utrũ pcc̃a ur̃a. ⁊ orate ꝓ ĩuicẽ. Ad quid:
ut saluemini. Conficenũ ut saluemini.
Quid est conficemini ũ saluenũ: Hoc ẽ
non saluamĩ nͥ confiteanũ. Bfortassis
tu audire noluisti. qui latebras queris.
ut intlłigatur conficentib quid̃ ꝓmissam
saluatõnem. tñ nõ ꝯficentib nõ negasse iꝰ¬

Expanded text:
ra adinvicem vobis confiteamini inter vos. Ille quidem qui solus confessionem acciperet, confessionem non faceret quia peccata non accipiunt, et confitentibus peccata sua dimittunt, necesse habent ut et ipsi peccata sua confiteantur, ut poenitentibus et confitentibus peccata sua dimittantur. Propterea ergo confitemini alterutrum peccata vestra et orate pro invicem. Ad quid? Ut salvemini: confitemini ut salvemini. Quid est confitemini ut salvemini? Hoc est non salvemini, nisi confiteamini. Haec fortassis tu audire noluisti, qui latebras quaeris ut intelligatur confitentibus quidem promisisse salvationem, tamen non confitentibus non negasse ju
Abbreviated transcription (Latin):
curandi uenirent. ħ quasi certũ esse uo¬
luit ꝙ egͥ libent̾ salutem q̃re̾nt. ⁊ se curã¬
dos offerrant si medicos inuenirẽt. Pp̃ea
solos medicos monuit. Infirm̃ enĩ ip̃e mor¬
bus suus sufficient̾ admon. neq opus
p̃cepto ht̃ si dolet. Tam̃ ipĩ postea medici
qr negligentes in curacõne sua egrotos
ĩueniũt. eos ad salutem Qu̾endam ⁊ am¬

Expanded text:
curandi venirent. Hoc quasi certum esse voluit, quod aegri libenter salutem quaererent, et se curandos offerrent, si medicos invenirent. Propterea solos medicos admonuit; infirmum enim ipse morbus suus sufficienter admonet, neque opus praecepto habet si dolet. Tamen ipsi medici postea quia negligentes in curatione sua aegrotos invenerunt, eos ad salutem quaerendam
Abbreviated transcription (Latin):
illa discretõ esse d. ut cotidiana leuiaq
pecrata alt̾utrũ cocqͣlib conficeant᷑ ut
orõib inuicem saluemur. Porro gͣuiorr᷑
lepre ĩmũdiciam sacerdoti pandamus.
⁊ ad eius arbitriũ iustificari curemꝰ. uide¬
te quõ cõcordant cestĩonia u̾tatis. Est
ad inuicem facimꝰ. in qua orõne fusa ꝓ
ĩuicem pro cotidianis ⁊ leuiorib pccĩs
indulgenciam ⁊ remissionem conseqͥm.

Expanded text:
cretio esse debet, ut quotidiana leviaque peccata alterutrum coaequalibus confiteamur, ut orationibus invicem salvemur. Porro gravioris leprae immunditiam sacerdoti pandamus, et ad ejus arbitrium justificari curemus. Videte quomodo concordant testimonia veritatis. Est adinvicem facimus; in qua oratione fusa pro invicem, pro quotidianis et levioribus peccatis indulgentiam et remiss
Abbreviated transcription (Latin):
iustĩam meam ⁊ cu remisisti ĩpietatẽ
pcc̃i mei. bide ergo ⁊ cõsid̾a si taces pcc̃a
tua inuet̾ancur. Si cõfic̾is cndonant᷑. S
pcc̃m meũ. Non me. ad hoĩem mictit. ĩ quo
salus non est. s illuc trahit cõfessionẽ. uñ
ꝓmiccit remissionẽ. Bixi conficebor a .in.¬
di quid facit. Nõne ille hõ fuit qui dixit.
fili remictunt᷑ tibi pcc̃a cua. ⁊ uerũ est ꝙ¬

Expanded text:
pietatem peccati mei . Vide ergo et considera si taces peccata tua, inveterantur; si confiteris, condonantur. Si peccatum meum, non me ad hominem mittit in quo salus non est, sed illuc trahit confessionem, unde promittit remissionem. Dixi: Confiteor, di quid facit. Nonne ille homo fuit, qui dixit: Fili, remittuntur tibi peccata tua? , et verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ulta est malicia homini᷑.
Nemo qñ male age̾ uult
auctoritatem q̃rit. Qnͣdo
autem dicimus hominib¬
ut bona faciant. ⁊ ut cõfi¬
peantur mala q̃ fecerunt.
dicũt nob̾. date auctoritatem. Q̃ sc̃ptaͣ
scriptura pcc̃a confiteri nõ p̃cipit. respõ¬
dece mͦ si scripturã habetis. que peccata
iubeat tacere. Si ergo conficeri ñ uultiꝰ
qr auctoritatem conficendi uon bẽcis.
quare tacere uultis. cũ auctoricatẽ ta¬
pcc̃a sua. ⁊ indulgenciam accipiant. Illic
ergo p̃uaricacõ legis confessione ⁊ obłone
aboletur. qñ adh umbra fuit. ⁊ adhͨ ꝯfessõ
criminis penam pocius timere debuit. qͣ.¬
nĩam expectare. Si ħ auctoritas nõ susfi¬
cit. audice scripturam aliͥ maĩfeste dicen¬
cem. Qui abscondit sceła sua ñ iustifica¬
bitur. Quid ÷ abscond̾e nͥ cacere ⁊ cõficeri
nolle: Nani qui sceła sua ꝑ ĩpudenciam
pͣue agendi manifestant non iustifica¬
cõnem m̾entur. s dampnacõnem. Igitͦ

Expanded text:
ulta est malitia hominis. Nemo quando male agere vult auctoritatem quaerit, quando autem dicimus hominibus ut faciant bona, et ut confiteantur mala quae fecerunt, dicunt nobis: Date auctoritatem. Quae ScriptScriptura peccata confiteri non praecipit, respondete modo si Scripturam habetis quae peccata jubeat tacere. Si ergo confiteri non vultis, quia auctoritatem confitendi non habetis, quare tacere vultis cum auctoritatem tapeccata sua, ut indulgentiam accipiant. Illic ergo praevaricatio legis confessione et oblatione aboletur, quando adhuc umbra fuit, et adhuc confessio criminis poenam potius timere debuit, qiam exspectare. Si haec auctoritas non sufficit, audite Scripturam alibi manifeste dicentem: Qui abscondit scelera sua non justificabitur . Quid enim est abscondere nisi tacere, et confiteri nolle? Nam qui scelera sua per impudentiam prave agendi manifestant, non justificationem merentur sed damnationem. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ce inquit spm scm. quoꝵ remisitis pcc̃ar
remittũtur eis. ⁊ quoꝵ retinueritis retẽta
erũt. Ergo xp̃c homo discipłis suis uicem
eius agentib in cerra potestatem dedic
remittendi pcc̃a. S dicis fortassis. Quare
dedit confitentiũ pcc̃a dimittendi : Audi
quare. Uoluit xp̃c ut a temet ip̃o surg̃.
ut nõ quasi excorta uł cpacta uideret᷑
confessio cua. Idcuto ꝙ a se ꝑtinuit offi¬

Expanded text:
itum sanctum. Quorum remiseritis peccata remittuntur eis; et quorum retinueritis retenta erunt . Ergo Christus homo discipulis suis vicem ejus agentibus in terra potestatem dedit dimittendi peccata. Sed dicis fortassis: Quare dedit confitentium peccata dimittendi. Audi quare voluit Christus ut a temetipso surgeret, ut non quasi extorta vel coacta videretur confessio tua. Idcirco quod ad se pertinuit offi
Abbreviated transcription (Latin):
oportet de multitudine rerum latentiũ
scd̃m nostram possibilitatẽ doctrinam
formare. et non promittere quod ꝯscqui
Ia est sapientia. et intelligimus sapi¬
atiam citatam dicirationalẽ creaturi.
quomamet ipsa sapientia est. sicut lum̃:
lucense lumine: non lumen illuminãs.
Nam sapientia illa qua sapit sapientiai¬
sta trtata non est. nec creaturi est. nec auũ¬
de esse ht̃ sicut aluade sarere non ht̃. Ista
utẽ que de se metipsa sapt non habet. nec
esse ht̃ a semetipã. et ipsa creata ẽ. et unii¬
ũ habet. Et dicit scriptura: quando fc̃a ẽ
sapientia ista. qm̃ primo omĩum ftã est
sipientia. Et rursũ aua scriptura dicit.
In principio ciean it deus celũ c⁊ tereun
Et indentur quedim contrma orm exass.¬
tionib istis. Nam siprimo omĩium trei¬
ta esi sapienta: omĩi post ipsa st̃asunt
et stã sunt post ip̃am celũ et terca. et ipsa
stĩ est ance celũ et terram. It̾m s̃ inpanti¬

Expanded text:
oportet de multitudine rerum latentium oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi ta est sapientia ; et intelligimus sapientiam creatam rationalem creaturam dici; quoniam et ipsa sapientia est sicut lumen lucens ex lumine, non lumen illuminans. Nam illa sapientia quae sapit, sapientia ista creata non est, nec creatura est, nec aliunde esse habet sicut aliunde sapere non habet. Ista autem quae de semetipsa sapere non habet neque esse habet a semetipsa et ipsa creata est, et initium habet. Et dicit Scriptura quando facita est sapientia ista, quoniam primo omnium facta est sapientia. Et rursum alia Scriptura dicit: In principio creavit Deus coelum et terram . Et videntur quaedam contraria oriri assertionibus istis. Nam si primo omnium creata est sapientia, omnia post ipsam facta sunt. Et facta sunt post ipsam coelum et terra, et ipsa facta est ante coelum et terram. Iterum si in princi
Abbreviated transcription (Latin):
uisibił. Quarto leco creatura corporea. ĩ to¬
to inuisibił. et intoto tp̃alis. Post primasgͦ
causas increatas et iniuisibiles exibit ꝯsidera¬
tio. et procedet. ad angelicam naturi iatioã¬
icm et inusibilem. De inde ad humanam
nisibilem et rtioilem. de qua ꝓpositum pri¬
num fuit ut ꝯsũmet᷑. Nam deuisibilib qd̃
que postirma sunt. idcuto primã ꝓpositionẽ
fecimus: ut de hiisque patent: ad leͥtentiu
ꝯgnitionem humaram mentem ꝯmodius
ccteris que ad ip̃os ꝑtinent.
E angłoꝵ natura post alia que dicta st̃
de mũdi exordio et idcudo premissi st̃⁊
ut de uisibłib ad innisibilia sscendamus.
questionẽ ꝓponitis quando creati sunt an¬
geli. et quales st̃i sunt. dumoderentur pri¬
mum. de unde quales st̃i sunt dumdunde¬
rent᷑. ai̾isicẽ. ⁊ ouersicẽ. et quomodo disposi¬
ti sunt dũ iudicar̃t dampnatiõe ⁊ glificati¬
dei milł. et multaalia que ꝯsequũtur ad
illa: et que ꝯtinentur iniłł. Propttrtanõ

Expanded text:
sibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius CAETERIS QUAE AD IPSOS PERTINENT. angelorum post alia quae dicta sunt de mundi exordio, et idcirco praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatiDei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos
Abbreviated transcription (Latin):
inodatam naturam. Qd̃ in principio
primo siniul fcã sunt et corporta os̃a
mat̾ia. et incorꝑea inangesica natura.
et interualla et spatia: hoc interim ꝯ¬
modius et uitatinicinius profitemur
quo uram simul intp̃runo. et inprinci¬
pio tpĩs quãdo tp̃a ipsa ccꝑũt. fcã est siũ
grata pariter rerum omĩum nisibiliũ
mat̾ia et inuisibilium incitatura ãgeli¬
ca et sp̃tũali natura. nec fuisse intpr. nec
cepisse alteram sinc altera. nec prius u¬
nam: quam alterim. s utramq simulĩ

Expanded text:
rincipio primo simul facta sunt et corporea omnia in materia, et incorporea in angelica natura. et intervalla et spatia, hoc interim commodius et veritati vicinius profitemur, quod simul in tempore uno et in principio temporis quando tempora ipsa coeperunt, facta est sive creata pariter rerum omnium visibilium materia, et invisibilium in creatura angelica et spirituali natura. Nec fuisse in tempore nec coepisse alteram sine altera, nec prius unam quam alteram, sed utramque simul in
Abbreviated transcription (Latin):
sibiliũ ⁊ corporaliũ omniũ mat̾ia incrordio
illo ꝯditionis primane et formã ꝯftisioĩs
hũit: et non hũit formam dispositionis
douec postea formaict᷑. ⁊ ad ordinẽ accede̾t
quam postea ꝑ amorem et ou̾sior̃m adoea¬
torẽ suum acceptura erat fdrmam non ha¬
buit. s erat informis sne illa formarida ab
illa. Quales fuerunt angeli quando pri

Expanded text:
um et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet quam postea per amorem et conversionem ad creatorem suum acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa formanda ab illa. CAP. VI. Quales fuerunt angeli quando pri
Abbreviated transcription (Latin):
am cum mũdo tp̃e esse cepit. ⁊ non fuit tp̃e
ante niundũ. quoniam mutabilitas nõ
fuit. et tñ fuisse angelos et inmutabiliter
et in tp̃alit̾: priusquam nũidus factus ẽ
Et cum mundus cepit tunc primum cepis¬
se tp̃t. quoniam mutabilitascepit. ꝯ ftm̃
iunidim in principiotp̃ns ¶d nosuntim.
magis approbam: quod dcm̃ ẽ. procaptuin¬
telligentic nostit: salua reuerentia seoeto¬
rũ. inquib nichiltemere asserend̾putamꝰ
atta sunt oĩaet uisibilia.  inrsibili i

Expanded text:
d cum mundo tempus coepit, et non fuit tempus ante mundum, quoniam mutabilitas non fuit; et tamen fuisse angelos immutabiliter et intemporaliter priusquam mundus factus est; et cum mundus coepit tunc primum coepisse tempus, quoniam mutabilitas coepit; et factum mundum in principio temporis. Sed nos interim magis approbamus quod dictum est pro captu intelligentiae nostrae salva reverentia secretorum in quibus nihil temere asserendum putamus. acta sunt omnia visibilia et invisibilia
Abbreviated transcription (Latin):
gentie. et omnium. Et eluxit ymaigo ꝑfec¬
ta iittitis auctorem suum et apparuit qua¬
si ip̃m in alicid. eridem imũ. Et inuenta s¬
sunt in scdo quoꝙ que inprimo. scd̃m em¬
ulatitionẽ. et imitationẽ. et ymagiuem.

Expanded text:
dentiae omnium. Et eluxit perfecdentiae omnium. Et eluxit perfecta imago imitans auctorem suum, et apparuit quasi ipsum in altero, et idem unum. Et inventa sunt in secundo quoque quae et in primo secundum aemulationem et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ĩ racionẽ ⁊ discretionẽ unĩns cuuñq
que ratio oĩa stinebat. ⁊ inah ciat into¬
to et quasi sup habũdabat singulis. ⁊ ideo
gula. et tñ deo inparte uebilmimiseratꝙͣ
intoto. Quia pars et totũ unũ erat. s rattẽ
et prouident ⁊ una distreta sũt que futiri
erant in ꝑte et toto. et minus futura erãt
inꝑte quam intoto. Ideo et ipsa minus
tura fuerũt. tñ deus minus uũit. ñon. qui
intoto totus fuit ⁊ ꝑfectus. etumus. ꝓpt̃
hor erga ratic̃ali creatint non unũ aliquid.
aut hos. aut illud inratione diuina ꝓ exẽ¬
plan sufitere potint ad cuius similitudi¬
neni formarctur. s quasi totũ assumpsit
deum. ut eius ip̃ius ymago ficret. et exp̃ssa
c̃. ad totum emulansꝑfectionẽ. ut sicut de
ẜ rationẽ et prouidentiam. et prescientiaᷤ
et cãni. sic ipsa spũ alis esset capar inuno pre¬
scientie ⁊ prouidentie. et ritionis ⁊ in telli¬

Expanded text:
secundum rationem et discretionem uniuscujusque secundum rationem et discretionem uniuscujusque quae ratio omnia continebat; et major erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo gula. Et tamen Deo in parte nihil minus erat quam in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant in parte quam in toto. Ideo et ipsa in rattura fuerunt. Tamen Deus minus non habuit, qui in toto totus fuit et perfectus et unus. Propter hoc ergo rationali creaturae non unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans perfectionem. Ut sicut Deusecundum rationem et providentiam et praescientiam et causam, sic ipsa spiritualis esset capax in uno praescientiae et providentiae et rationis et provi
Abbreviated transcription (Latin):
militudinem dei fcã est sola.
Icimus quoniaui creatura racionalis
ꝓrior sc̃a est et post eaui facta est cor¬
respectu et dignitate. uam ipĩus creature
ꝯditio ad solum cit itorẽ refertur. quoni¬
amsd̾ n ip̃m scã est. sola. So la quippera¬
tioalis creatura ad siłicuduic deiftaligit᷑.
rationalẽ ad similitudinẽ cei sca sit .licer
oĩs treatura inratiõe diuira et ꝑiouideᷤ¬
tia eterna ip̃ius causam et siłitudinem h¬
distantia magna similitudiuẽ indeo habẽ
et ip̃m deum mltre simlitidinẽ. Quani¬
iusꝰ enim indeo nichil esse possit quasi iuinꝰ
aut dusum. audaliuda deo. louge tñ ali¬
ud est: fcm̃ esse aliquid ad sĩttilitudine
ipsius qd indeꝰ c̃: et in raticẽ eius. et i pro¬
uidentia ip̃ius: et ftiñessead siuulitudiuẽ
dei et deo si nilcẽ. Naminde quideui
oĩa erint ante qualaessent inse scd̾m
tationem et cãm et prouidentiam &xqui
s̃irura erant. s quasi minius erant iĩrgła
pfecte et unũqt̾ ꝙ hoc aliquid et nondo

Expanded text:
a est sola. Dicimus quod creatura rationalis prior facta est, et post eam facta est correspectu et dignitate. Nam ipsius creaturaesicut ipsius conditio ad solum creatorem refertur; quoniam secundum ipsum facta est sola. Sola quippe rationalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem hdistantia magna similitudinem in Deo habere, et ipsum Deum similitudinem habere. Quamvis enim in Deo nihil esse possit quasi minus aut diversum aut aliud a Deo, longe tamen aliud est factum esse aliquid ad similitudinem ipsius quod in Deo est; et in ratione ejus et in providentia ipsius, et factum esse ad similitudinem Dei et Deo simile esse. Nam in Deo quidem omnia erant antequam essent in se secundum rationem et causam et providentiam ex qua futura erant; sed quasi minus erant singula perfecto et
Abbreviated transcription (Latin):
illa que fcã sunt. ad similitudinẽ hoꝵ ftãst̃
que erant uiscro stã. sicut stã sunt ad siłitu¬
dinẽ eoꝵ que inprimoerant non ftã. Scd̾
buiusmodi rationem ⁊ ꝯsiderationẽ. cor¬
porea creatura post scd̃am utaturam ra¬

Expanded text:
a sunt ad similitudinem horum facta sunt quae erant in secundo facta; sicut facta sunt ad similitudinem illorum quae in primo erant non facta. Secundum hujusmodi rationem et considerationem corporea creatura post secundam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ad naturam reimalum erat s qr ma¬
lũ erat quod in istosignificandebuerat.
Quasi enimcaro cum sanguine edit
quando quism opere furoris et crudelita¬
tis delectatur. Mandauit etiam lex eadẽ
oꝵ quoq ałium tam uolucrũ quampi¬
scium et eoꝵ que int̾ra uersantur quedã
ab esu humano excepit et multa alia q̃
prima ꝯditio noria non fecerat scd̃a in¬
stitutio ꝑdifpensitionẽ quasi norianita¬
re mandauit. Erant aũt quedam alia de
huis medus que lex scripta magis ꝑocessi¬
onem proposuit quam ꝑ preceptionẽł
prohibitionẽ que fortassis ꝑ se mala fur¬
issent si concefsa non fuissent: U̾bi grã
dicit ler ut si quis tuipitudinẽ aliqua
inurore sua inuenisset et obid illamo¬
dis haberet. scriberet ei libellum repudu
et sic eam dimitteret. quia uidelicet me¬
lius erat ut odio habita scd̃m uolunta¬
tem dimuteret᷑ qͣm ꝯtra uoluntatẽ re¬
tenta occideret᷑. Dictum est it̾m in lege.

Expanded text:
tum ad naturam rei malum erat, sed quia matum ad naturam rei malum erat, sed quia malum erat, quod in isto significari debuerat. Quasi enim caro cum sanguine editur, quando quis in opere furoris et crudelitatis delectatur. Mandavit etiam eadem lex orum quoque animalium tam volucrum quam piscium et corum quae in terra versantur quaedam ab esu humano excepit. Et multa alia quae prima conditio noxia non fecerat secunda institutio per dispensationem quasi noxia vitare mandacripta magis per concessionem proposuit, quam per praeceptionem vel prohibitionem, quae fortassis per se mala fuissent, si concessa non fuissent. Verbi gratia: Dicit lex ut si quis turpitudinem aliquam in sua uxore invenisset, et ob id illam odio haberet, scriberet ei libellum repudii, et sic eam dimitteret ; quia videlicet melius erat ut odio habita secundum voluntatem dimitteretur, quam contra voluntatem retenta occideretur. Dictum est etiam in lege:
Abbreviated transcription (Latin):
quib erudiendoꝵ obedientia probaret᷑
⁊ denotio ex tolleretur. ꝓ significatione
aũt ut meis future ueritatis figna ĩpa¬
rarentur ⁊ ꝑ ipsa que corporaliter agen¬
da precipiebantur que spũaliter agẽda
uel credenda erant demostrarer tur. Hec
aũt oĩa de medus sũpta sũt. hoc ẽ de hus
que insua natura nec ita bonacrant ut
incuitabilit̾ debrussent fieri nocita rui¬
la ut om̃ino debuissent ex necessitate n
ram tala fuerunt que pro arbitrio agẽ¬
tis sine culpa possent fieni. ⁊ rursumsi¬
ne culpa intermittit accedens autẽ mã¬
datũ. hec que pse media erant. et utrũlib
se habebant sluo precipiendo siue ꝓhiben¬
do in alteram partem defieritita ut iam
ca que prohibita sunt sine culpanõ posse
feri. neq misum ea que precepta sunt
rossint omninosine culpadumtti. Qo
ramen non natura reifacit Set uis et obe¬
dientia mandati prohibuit lex ne caro c̃
sanguine comederet᷑ non quia boc quan¬

Expanded text:
quibus erudiendorum obedientia probaretur, quibus erudiendorum obedientia probaretur, et devotio excoleretur. Pro significatione autem ut in eis futurae veritatis signa praepararentur, et per ipsa quae corporaliter agenda praecipiebantur, quae spiritualiter agenda vel credenda erant demonstrarentur. Haec autem omnia de mediis sumpta sunt; haec est de iis quae in sua natura, nec ita bona erant ut inevitabiliter debuissent fieri; nec ita mala ut omnino debuissent ex necessitate viram talia fuerunt, quae pro arbitrio agentis sine culpa possent fieri, et rursum sine culpa intermitti. Accedens autem manquae per se media erant et ad utrumlibet se habebant, sive praecipiendo, sive prohibendo in alteram partem deflexit; ita ut jam ea quae prohibita sunt sine culpa non possint fieri, neque rursum ea quae praecepta sunt, possint omnino sine culpa dimitti. Quod tamen non natura rei facit: sed vis et obedientia mandati. Prohibuit lex ne caro cum sanguine comederetur; non quia hoc quan
Abbreviated transcription (Latin):
mamentum prestare nõ presumat. hx eĩ
ꝯsequenti mandato prohiberur nõ falsit
ns diuse cohibere non pocest qui mntem
suam ab intentioe̾ et uoluntate ledend
nõ cohibet sequit et dicit. Non ꝯcups
uxorẽ proximitui. nec ꝯcupisces
piscas uxorẽ proximitm. Ut fuitũ ͤ
cias non concupiscas rem prexinuti.
Hec sunt decem precepta que pri ne ꝑft¬
ctionisinamet sennit im panteũt dire¬
ctionis. Prima enim ꝑfirtio pborum
operationẽ hominem in serpło diigit.
Scdã ꝑ caritatẽ pronimi in latũ ex pãdit.
Gertia ꝑ karitatem dei maltum exco llt.
quia denarnis prime ꝑfectionis iu eã
porrigit. Centenanus scde expandit lati¬
tudinẽ. Millenarius in altum su minã
tollit ꝑ fectionẽ. Hec aũt in presenti de
que mobłia uocantu quonamna¬
turalib mandatis scd̾m dispõsitionem
ad tempus suꝑaddita sunt siue proetͥ¬
citatione siue prosignificatice. ꝓ exeiti¬
tatione quidem ut plunma essent in

Expanded text:
firmamentum praestare praesumat. Hoc enim firmamentum praestare praesumat. Hoc enim in sequenti mandato prohibetur cum dicituronis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem promixi tui; nec concupisces piscas uxorem proximi tui; ut furtum non facias, non concupiscas rem proximi tui. Haec sunt decem praecepta, quae primae perfectionis viam et semitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in semetipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit, quia denarius primae perfectionis lineam porrigit. Centenarius secundae expandit latitudinem. Millenarius in altum summam tollit perfectionem. Haec autem in praesenti, dequae mobilia vocantur, quoniam naturalibus mandatis secundum dispensationem ad tempus superaddita sunt, sive pro exercitatione, sive significatione. Pro exercitatione quidem ut plurima essent in
Abbreviated transcription (Latin):
est. Scd̾m prcceptum est non occides. Cõ¬
uoment̾ sane ciuim precepͣti mandato
uite longeuitas promittitur hic ne ali¬
enam uitam extinguit prohibetur. Ut
hec excaritate dei sit qd̾ principiũ suũ ho¬
norando aduitam que finem nestit in¬
hiat. hoc uero excaritate proximiqd̾ ad
uite aliene finem nullo credulitatis o¬
dio se relaxat. Deinde sequetur t̾tiũ pre¬
ceptũ. Nõmechaberis. et quartum nõ
furtum facies. Non mechaberis hoc
sus est etiam suam ⁊ alt̾ius uitam ꝯser¬
uare. Hic iubetur et suam et alt̾us uit̃a
non ledere. Iustum est enim ut inuiam
te corruptionẽ caucat: qui in patria in¬
tam incorruptam expectat. ⁊ qui iãnitĩ
proximi p aꝑtam uolentiam non oppri¬
mit etiam ꝑ fraudem occultam inhus que
adusum uuendi data sunt ei non neceat
Et non solum ip̃e ꝑse non noceat. set
q nocentib ⁊ nolere uolentib sua aucto¬
ritate uel attestatione fidutiam aut

Expanded text:
est. Secundum praeceptum est: Non occides . Conest. Secundum praeceptum est: Non occides . Convenienter sane cui in praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans, ad vitam quae finem nescit inhiat; hoc vero ex charitate proximi quod ad vitae alienae finem nullo crudelitatis odio se relaxat. Deinde sequitur tertium praeceptum: Non moechaberis; et quartum: Non furtum facies . Non moechaberis, hocsus est homo et suam et alterius vitam conservare, hic jubetur et suam et alterius vitam non laedere. Justum enim est ut in via vitae corruptionem caveat, qui in patria vitam incorruptam exspectat, et qui jam vitam proximi per apertam violentiam non opprimit, etiam per fraudem occultam in his quae ad usum vivendi data sunt ei non noceat; et non solum ipse per se non noceat; sed neque nocentibus neque nocere volentibus, sua auctoritate vel attestatione fiduciam aut
Abbreviated transcription (Latin):
nam operationẽ. Post hec ẜ preceptum se¬
quitur ut nomen deitin inuanum nõ
assũmas quatenus uerbum u̾itatis in
oretuo sit pp̃ ueritatem. ut post fidem cor¬
dis sequaturꝯ fessio oris. Prmũ deuotõ¬
ad bonam ꝯscientiam postea exemplum
oteris ad bonam famam. Noussime u̾bũ
predicationis ad doctrinam. De inde sequit᷑
t̾cium preceptum ⁊dicitur tibiut obser¬
ues sabbatum hoc est mentis quietem cu¬
stodias ut nõ ꝑturberis adiu̾sis foris occͣ¬
rentib prou̾itate s discas esse pacificus
etiamint̾ illos qui pacem odenunt predi¬
ces nentatem. ⁊ non omittas caritatẽ.
hec sunt tria precepta prime tabule de
husque ꝑtinent ad deum. Postꝙͣ sequit᷑
scdatabula de huis que spetant ad proxum̃.
pnmnũ ergo preceptũ est scd̃e tabule in
quo tibi precipitur ut honores princi¬
pium tuum ut uitam longeuam hab̾e
tossis. qm̃ qui non honorat eũ aquo est
dignus est ut retinere non possit id quod

Expanded text:
nam operationem. Post haec secundum praeceptum senam operationem. Post haec secundum praeceptum sequitur: Uassumas , quatenus verbum veritatis in ore tuo sit, propter veritatem, ut post fidem cordis, sequatur ad bonam conscientiam, postea exemplum operis ad bonam famam, novissime verbum praedicationis ad doctrinam. Deinde sequitur tertium praeceptum, et dicitur tibi, ves; hoc est, mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate, sed discas esse pacificus, etiam inter eos qui pacem oderunt. Praedices veritatem, et non omittas charitatem. Haec sunt tria praecepta primae tabulae de iis quae pertinent ad Deum. Postea sequitur secunda tabula, de iis quae spectant ad proximum. Primum praeceptum est secundae tabulae in quo tibi praecipitur, ut honores principium tuum, ut vitam longaevam habere possis ; quoniam qui non honorat eum a quo est, dignus est ut retinere non possit id quod
Abbreviated transcription (Latin):
tñ minime tẽperiuit. Quia qui duat ñ
concupisces uxorẽ ⁊ rem proximi tuiami¬
lierem et rem pro omino cupiscendam
non uetuit s ab aliena tantum appeti¬
tum cohibendum denc strauit. Noua
autẽ lex inpropriis tẽꝑitumesse debere
edocuit. ut oẽm illicitam contupiscent¬
amexcluderet. Potest aũt ⁊ abo intelle¬
tu ꝯuenient̾ dici neterem legem ꝑ ꝯcup¬
scentiam nxoris sinc rel aliene non ild
significasse que sola uoluntate agit᷑s
ambitionẽ ⁊ machinationẽ que studio
quodã. ⁊ ad nisu ad implendũ desideri¬
um. ⁊ ad optinend̾ id quod indesiderio
est exterus opere exercetur. Noua aũt
s intus quoq dampuabilem esse oñdit
indesiderio uoluntatis De ordine p̾cepto¬
tet. Nam si ordo uiuendi estr est utiq et
ordo precipiendi. Primũ ergo attende
quod dr᷑ tibi ut adores deum tuũ et serm¬
as illi hoc est primũ preceptũ. In adorati¬
cẽ cognosce fidẽ. In seruitute intellige bo¬

Expanded text:
tamen minime temperavit. Quia qui dixit: Non tamen minime temperavit. Quia qui dixit: Non concupisces uxorem et rem proximi tui, mulierem et rem omnino concupiscendam non vetuit, sed ab aliena tantum appetitum cohibendum demonstravit. Nova autem lex et in propriis temperatum esse debere edocuit, ut omnem illicitam concupiscentiam excluderet. Potest autem et alio intellectu convenienter dici veterem legem concupiscentiam uxoris sive rei alienae non illam significasse, quae sola voluntate agitur; sed ambitionem et machinationem quae studio quodam et ad nisu ad implendum desiderium et ad obtinendum id quod in desiderio est exterius opere exercetur. Nova autemsed intus quoque damnabilem esse ostendit in desiderio voluntatis. CAP. VIII. De otet. Nam si ordo vivendi est, utique et ordo praecipiendi. Primum ergo attende quod dicatur tibi, ut adores Deum tuum, et servias illi, hoc est primum praeceptum. In adoratione agnosce fidem, in servitute intellige bo
Abbreviated transcription (Latin):
Extum preceptũ quod ⁊ nonum
Eptimum preceptum quod ⁊ deci¬
mum est non concupisces rẽ proũ
tui. Hic oppõend̾ indetur ꝯtra hoc quod
supuis dcm̃ est in eo precepto quod suꝑiꝰ
datum est de fornicatiõe uitanda non
mechaberis mechiam tm̃ esse corporalẽ
esse prohibitam. Postea uero ꝑio quod
in euangelio xp̃e dicit. Quicũq uident
mulierem ad concupiscend̾ eam iãme¬
chatus est eam in corde suo: uere tamco¬
poralem quamspũalem mechiam esse
interdc̃am. Quomodo erum euangeliu
suppleuit quodlex scripta prius minus
habuit cum id ip̃m quod enangelium
adiecisse creditur in lege prius scriptum
inueniatur. Qui emim dixit non mecha¬
beris corporalem mechiam prohibens.
postea dixit non concupisces etiã spũa¬
lem mechiam om̃i modis cauendam ẽe
ostendens. Quid ergo noua lex suppleuit
quod uetusminus habuit prohibuit lex
habuit quod faceret. Set sciendũ est qd̾
netus lex quamius concupiscentiam ho¬
minis are aliena cohibuit: ut propria

Expanded text:
extum praeceptum quod et nonum Septimum praeceptum quod et decimum est: Non concupisces rem proximi tui . Hic opponendum videtur contra hoc quod superius dictum est in eo praecepto quod superius datum est de fornicatione cavenda. Non moechaberis, moechiam tantum corporalem esse prohibitam; postea vero per id quodicit: Quicunque viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo; omnem tam corporalem quam spiritualem moechiam esse interdictam. Quomodo enim Evangelium supplevit quod lex scripta prius, minus habuit, cum idipsum quod Evangelium adjecisse creditur, in lege scriptum prius inveniatur? Qui enim dixit: Non moechaberis corporalem moechiam prohibens; postea dixit: Non concupisces, spiritualem moechiam omnino cavendam esse ostendens. Quid ergo nova lex supplevit, quod vetus minus habuit? Lex habuit Evangelium, quod faceret? Sed sciendum est quod vetus lex, quamvis concupiscentiam hominis a re aliena cohibuit, in propria
Abbreviated transcription (Latin):
tatearia et spontanca deuotioẽ. Holoca¬
ustum aliquando flebat de armentis ali¬
quando de petorib. aliquando de uola¬
tilib. Oblatio aliquanto de simila fie¬
bat que dicebatur sagificium gudum.
aliquando delibano. aliquando de suta¬
gine. aliquantode craticula quod sacri¬
ficiũ crũdum uocabatur. Satrificia alia
pro peccato erint. alia pro delicto. ꝓ̾ pecca¬
to quidem ut peceatum expiaretur. Pro
delicto ut expiaretur delictum. Peccatũ
est̾ quando non fit quod aicu debet. Et ĩ¬

Expanded text:
taria et spontanea devotione. Holocataria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando de simila fiebat, quae dicebatur sacrificium crudum: aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; deli
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Ala que tractabanturad deuoti¬
onem. Gertia que exeitebantur ad uene¬
rationẽ. Prima nodessitatis. Scd̾i untu¬
tis. Gertia laudationis. Prima suscipie¬
bantur ad sc̃ificationẽ. S cdłi tractaban¬
tur ad deuotionem. Gertia ereitebant᷑
ad laudationem. Iterum sacramenta a¬
la crant inreb quibdam sc̃ificatis. A¬
la insacrificiis et oblationib. Aliam
minust̾is diuinis. dic reseadẽ multis
modis ad euidentiam distingnipotest.
Sacrificiũ dicebatur quando de aĩali¬
b fiebat ĩmolatio. Oblatio aũt aliaꝵ
quarũlibet rerum uocabatur. Sacri¬
fiuoꝵ tria genera sunt. Alia enim sunt
holocausta. alia simplicia sacrificia.
alia pacifica. Holocaustum uocabat᷑.
quod uel exdebito uel sponte oblatum
totum uicendebatur. Sactificiũ uocałn
quod pro debito institutionis oblatu
partim cremebatur ꝑtin resernabat᷑
dacifica dicebant᷑ que sponte offerebã¬
t᷑ siue progratiarũ actioẽ siuc pro prece¬
dentis uoti adimpletioẽ siuc prouolun¬

Expanded text:
antur ad devotionem; tertia quae exercebantur ad venerationem. Prima necessitatis; secunda virtutis; tertia laudationis. Prima suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in ministeriis divinis. Sic res eadem multis modis ad evidentiam distingui potest. Sacrificium dicebatur, quando de animalibus fiebat immolatio. Oblatio vero aliarum quarumlibet rerum vocabatur. Sacrificiorum tria sunt genera: alia enim sunt holocausta, alia simplicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito, vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium vocabatur quod pro debito institutionis oblatum partim cremabatur partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offereb, sive pro gratiarum actione, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro volun
Abbreviated transcription (Latin):
nus sacramenta que ꝓpric sacram̃ta dn
esse debere diffłuimus. S in hus a in hui̾¬
scemodi quenam obhoc solũmodo sacram̃¬
tauocata quia sacra rerum signa fuerũt.
hactenus dixisse sufficiat. De promissi¬
onib uero quas int̾tia parte prume dis¬
tinctionis proposumus. trattare ꝓposi¬
ti presentis nonfuit. Sunt igitur ma
que lexscripta ꝯtinebat precepta. sacra

Expanded text:
rius sacramenta quae proprie sacramenta dicuntur, esse debere definivimus; sed in his et hujusmodi quaedam ob hoc solummodo sacramenta vocata; quia sacrarum rerum signa fuerunt. hactenus dixisse sufficiat; de promissionibus vero quas in tertia parte primae distinctionis posuimus; tractare propositi praesentis non fuit. Sunt igitur tria quae lex scripta
Abbreviated transcription (Latin):
alis studuĩ ex ercitationẽ spectant tẽ¬
pore gratie reseruantur hus que ad
carnales obscruantias ꝑtinent abolitis.
io remediũ. Quedam uero adob sequiũ.
Quedã ad cultum diuinum. Prima pti¬
nent ad peccatorum remissionẽ. S cdã
ad excitendam deuotionẽ. Gertia adcolẽ¬
dam pietatem. Primainstituta fuerũt
quasi ad necessitatem ut incis homo sc̃ia¬
ciretur qualis cutũcisio fuit. ⁊ bostie pro
reccato ⁊ prodelicto. et cetera quedam que
insticutafuerunt p̃roposita ut meis deuo¬
no fidelium exeiteretur. ⁊ m̃itum augeret᷑
quales silicet fuerunt hostie pacificorum
que offcrebantur afidelib obreconciliadã
sibi grãm diuinam. Gertia institutafuert̃
quasi ad p̾parationẽ quandam ut quasim
strumenta quedam essent ad cetera sacram̃¬
ta tractanda et scĩficanda. Quale fuit ta
dum̃ta mnistrantium. et cetera omĩa
num fuerant instictuta.¶ It̾m sacram̃ta

Expanded text:
studii exercitationem spectant, tempore gratiae reservantur: iis quae ad carnales observantias pertinebant abolitis. ad remedium, quaedam vero ad obsequium, quaedam ad cultum divinum. Prima pertinent ad peccatorum remissionem; secunda ad exercendam devotionem; tertia ad colendam pietatem. Prima instituta fuerunt quasi ad necessitatem, ut in eis homo sanctificaretur, qualis circumcisio fuit, et hostiae pro peccato et pro delicto et cfuerunt proposita, ut in eis devotio fidelium exerceretur, et meritum augeretur: quales fuerunt hostiae pacificorum, quae offerebantur a fidelibus ad reconciliandam sibi gratiam divinam. Tertia instituta fuerunt quasi ad praeparationem quamdam, ut quasi instrumenta quaedam essent ad caetera sacramenta tractanda et sanctificanda, quale fuit atrindumenta ministrantium, et caetera omnia num fuerunt i
Abbreviated transcription (Latin):
cate ñ esse cõmꝓbacur. In ea ergo uolun¬
tate qua contra deum carni cõsentire e¬
legerũt. caritatem utiq dei nullatenuꝰ
habuer̃. qmͣuis cñ in eo ip̃o ꝙ magnam
in cemptatõne uiolenciam passi sunt.
aliquã in pcc̃o suo excusatõnem habere
possũt. De affcũ uero pietatis ꝙ̃. hiiꝰmo̾
peccances nõ nũqͣm habere uident᷑. qͣndo

Expanded text:
tate non esse comprobatur. In ea ergo voluntate non esse comprobatur. In ea ergo voluntate qua contra Deum carni consentire elegerunt, charitatem utique Dei nullatenus habuerunt, quamvis tamen in eo ipso quod magnam in tentatione violentiam passi sunt aliquam in peccato suo excusationem habere possunt. De affectu vero pietatis quem hujusmodi peccantes nonnunquam habere videntur, quand
Abbreviated transcription (Latin):
caritas manet. ꝙ dũt qͥd gͦ: Nullascin¬
tilla pietatis. nulla affectõ dilectõnis
in dauid ⁊ in petro remansit. qñ alter
mͦ uterq ĩuitus peccauit: Inmo uo¬
luntarie uc̾q peccauit. qr si uoluissẽt
ucͥq ñ peccassent. S qr sem ip̃os mag̃
qm deũ dilexerũt suã pocius qͣm dei uo¬
lũcatem impleuer̃. Caro aliud suadeluaͭ.
⁊ aliud deus p̃cipiebat. ⁊ elegerũt magrᷤ
obedire carni qm creacori. Si uoliis¬
sent carnis uoluptatem contempsissẽt
uolũtatẽ creacoris p̃posuissent. S nũdũ
lam. aut ñ tam uiolentam ẽẽ uoluer̃t.
cam̃ ꝙ eid̃ cemptanti ⁊ fatiganti cõsen¬
serunt. ñ nͥ uolences fecer̾. qr mag̃ creato
non fecissent. Ergo in ħ̃ ꝙ uolentes id
ꝙ caro uolũ fecerũt. id ꝙ creator uoluit
noluer̃. ꝙ si illud uoluissent. ad istud
faciend̾ uolũcarie ñ ꝯcessissent Cũ enim
e duob que simł fieri nõ possũt. unũ uo¬
luncarie eligit᷑. ꝓculdubio alt̾m in uolũ¬

Expanded text:
charitas manet? Et dicunt: Quid ergo? Nulla scintilla pietatis, nulla affectio dilectionis in David et in Petro remansit, quando alter modo uterque invitus peccavit. Imo voluntarie uterque peccavit; quia si voluissent utrique non peccassent. Sed quia semetipsos magis quam Deum dilexerunt, suam potius quam Dei voluntatem impleverunt. Caro aliud suadebat, et aliud Deus praecipiebat; et elegerunt magis obedire carni quam Creatori. Si voluissent, carnis voluntatem contempsissent, et voluntatem Creatoris praeposuissent. Sed nondum lam aut non tam violentam esse voluerunt; tamen quod eidem tentanti et fatiganti consenserunt, non nisi volentes fecerunt, quia magis Creatorent omnino non fecissent. Ergo in hoc volentes id quod caro voluit fecerunt, id quod Creator voluit, noluerunt; quia si illud voluissent, ad istud faciendum voluntarie non consensissent. Cum enim e duobus quae simul fieri non possunt unum voluntate eligitur, procul dubio alterum in volun
Abbreviated transcription (Latin):
ad inquitatẽ cecidint ad caricatẽ nõ
assurgũt. Predestinati aut̃ postꝙͣ deũ
diligere ceꝑint. uel ꝑseu̾ant̾ diligunt.
ut a dilectione ñ cadant. uł cũ a diłone
cecid̾int it̾m ad illam resurgũt. ut non pe¬
reant. Quid cͥ uidetur: Credisne ita esse
ut dico: forcassis non tͥ sufficiet apłs qͥ
ħ dicit. Propt̃̾ ea ꝙ ñ ita existimes incll̃¬
gendũ esse qd̾ dicit apꝰ. non om̃es uiligẽ¬

Expanded text:
ad iniquitatem ceciderint, ad charitatem non resurgunt. Praedestinati autem postquam Deum diligere coeperint, vel perseveranter diligunt, ut a dilectione non cadant, vel cum a dilectione ceciderint, iterum ad illam resurgunt, ne pereant. Quid tibi videtur? Credis ne ita esse ut dico? Fortassis non tibi sufficiet Apostolus qui hoc dicit, propterea non quod ita existimes intelligendum esse quod dicit Apostolus non omnes diligen
Abbreviated transcription (Latin):
surgens. cui soli iudiciũ est cũ deo. ⁊ ħ solũ
si bõnũ est nõ ẽ ad malũ quicꝙ in hoĩe.
siue bonũ sic siue malũ. ⁊ item si malũ ẽ
nonest ad bonũ quicꝙͣ reliquũ est. su boñ
sũ malũ. Ad hũc ergo ocłm ex quo solo
tocum corpus lucet respicẽ debuer̃. qui ĩ
affectõib nescio qualib quas ⁊ increduł
⁊ iniqͥs aliquociens. siũ ex natura. siue ex
usu inesse uidemꝰ. m̃itũ hoĩs constituunt.
Pot̾ant ħͥ sacis suꝑsticiose qõnes finem ac¬
ciꝑe. si tñ finem acciꝑe pot̾ant. Nũc autẽ
querũt ⁊ semꝑ querũt. ⁊ nũqm ĩueniũt.
Interrogant utrũ dd̃. ⁊ petrus dãpnari de

Expanded text:
est cum Deo, et hoc solum si bonum est non est ad malum quidquid in homine est sive bonum sit sive malum; item si malum est, non est ad bonum quidquid reliquum est, sive bonum sive malum. Ad hunc ergo oculum ex quo solo totum corpus lucet respicere debuerunt, qui in affectionibus nescio qualibus quas et incredulis et iniquis aliquoties sive ex natura sive ex usu inesse videmus, meritum hominis constituunt. Poterant his satis superstitiosae questiones finem accipere, si tamen finem accipere poterant. Nunc autem quaerunt et semper quaerunt, et nunquam inveniunt. Interrogant utrum David et Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. s pociꝰ eosdem ipõs diligentes dm̃.
om̃s scd̃m ꝓpoĩcũ uocatos scõs. Sic ergo
fortassis incelligenda putab uerba ap̾
nec mͥ credes si dice uolu̾o ħ ibi sigͥficat᷑
esse. qr nõ om̃s p̃destinati sũt. qui alñ
deũ diligũt. qr nõ ꝑmanẽt ^ eo ꝙ diligũt.
uerba aug̃. sunt hec. Si michi ñ credis
illi crede ut mͥ credas. ĩmo ñ mͥ credas. s iũ¬
tati credas. Audi ergo ꝙ dicit. Apłs in qͥt
iũ deuiant reuertunt᷑. ⁊ usq in finem
ꝑducunt: ꝙ in bono esse ceperũt. Ecce n¬
habes manifeste qr quidam ad cempuiꝰ
caritatem hñces qr in illa usq ad finẽ
nõ perseu̾ant. cadũt ⁊ ꝑeunt. ꝙrursũ

Expanded text:
bonum, sed potius eosdem ipsos diligentes Deum omnes secundum propositum vocatos sanctos. Sic ergo fortassis intelligenda putabis verba Apostoli, nec mihi credes si dicere voluero, hoc tibi signatum esse quod non omnes praedestinati sunt, qui aliquando Deum diligunt, quia non permanent in eo quod diligunt. Verba Augustinus sunt haec: Si mihi non credis, illi crede, ut mihi credas. Imo non mihi sed veritati credas. Audi ergo quod dicit Apostolus, inquit, inde deviant revertuntur, usque in finem perducunt quod in bono esse coeperunt. Ecce habes manifeste quod quidam ad tempus charitatem habentes, quia in illa usque in finem non perseverant, cadunt et
Abbreviated transcription (Latin):
qr cũ eoerat. ut abeũtem reduc̾et. ⁊ peni¬
tentem iustificaret. ꝙ force cũ eo erat s
ĩ eo non erat. Cum eo erat ad custodiam.
s in eo non erat ad iustĩam. Non .ii. tũc
iustus erat dauid qñ in cam graui pccõ
ꝓstratus erat. neq ad eum cũc ꝑtinuit
ꝙ scripcũ est. Iustus in die seꝑties cadit.
⁊ cũ iusti nomien ñ amiccit Propt̾ ħ igͥ¬

Expanded text:
quia cum eo erat, ut abeuntem reduceret, et poenitentem justificaret et forte cum eo erat, sed in eo non erat. Cum eo erat ad custodiam, sed in eo non erat ad justitiam. Non enim tunc justus erat David quando in tam gravi peccato prostratus erat, neque ad eum tunc pertinuit quod scriptum est: Justus in die septies cadit, et tamen justi nomen non amittit . Propter
Abbreviated transcription (Latin):
uoliu̾int. qr sp̃m dei tunc quidẽ petrus intͦ
in corde babuit. s ꝙ foris loq̃batur in spũ
dei non dixit. Audiant ꝙ scriptũ est. Ex
habundancia cordisos loquit᷑ Ille ergo
sp̃c foris in ore loq̃batur. qui intus ĩ corde
dominabatur. qui cor regebat: linguam
mouebat. S dicent forte. Sp̃c quid̃ uei
recessit. s caritas remansit Considerate
utrũ ueritas ħ dcm paciat᷑ Apłs dicit.¬

Expanded text:
voluerint, quod spiritum Dei tunc quidem Petrus intus in corde habuit; sed quod foris loquebatur in spiritu Dei non dixit; audiant quod scriptum est: Ex abundantia cordis os loquitur . Ille ergo spiritus foris in ore loquebatur, qui intus in corde dominabatur. Qui cor regebat, linguam movebat. Sed dicent forte: Spiritus quidem Dei recessit, sed charitas remansit. Considerate utrum veritas hoc dictum patiatur. Apost
Abbreviated transcription (Latin):
erant filii. ⁊̃ qñ erant in ꝓfessione ⁊ nõie
filioꝵ: Non qr iustĩam non simulauer̃.
s qr in ea ñ ꝑseũauerũt. Neq .n. ait. Nam
si fuissent ex nob̾. ueram nõ fictã iustĩam
tenuissent utiq nob̾cũ. s si fuissent in qͥt¬

Expanded text:
in professione et nomine filiorum, non quia justitiam simulaverunt, sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait: nam si fuissent ex nobis, veram non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum, sed permansissent utiqu