comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attende quid credat: et utrunq discerne. Nidet
hominem cunus audit uocem. et ipsa uox in uisis
corporalibus deputat᷑. scđm ea quȩ supra diximus.
hȩc duo sunt testis et testimoniũ. quoꝵ ad oculos
unum.ad aures alterum ꝑtinet.S hunc testem
fortasse aliorum testimonioꝵ auctoritate confir¬
mat. diuinarũ scilicet scripturarum. uł quorũli¬
bet alioꝵ quib est motus ad fidem. Scripturȩ ad
uisa ꝑtinent corporis oculorum si eas legit: uł auri¬
um si audiuit. Nidet autem animo. quicqͥd figu¬
ris litterarum sonisue significari intellexit. Nidet
ipsam fidem suã. qua se credere sine cunctatione
respondet. Uidet cogitationem. qua cogitat quid
ei possit ꝓdesse quod credit. Uidet uoluntatem qua
accessit ad suscipiendam religionem. Nidet etiam
ipsius resurrectionis quandã imaginem. in animo
suo factam. sine qua intelligi ñ potest. quicquid
corporalit factum dicitur. siue credatur. siue ñ cre¬

Expanded text:
adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet hominem, cuius audit uocem, et ipsa uox in uisis corporalibus deputatur secundum ea, quae supra diximus. haec duo sunt, testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, diuinarum scilicet scripturarum uel quorumlibet aliorum, quibus est motus ad fidem. scripturae ad uisa pertinent corporis: oculorum, si eas legit, uel aurium, si audiuit. uidet autem animo. quicquid figuris litterarum sonisue significari intellexit; uidet ipsam fidem suam, qua se credere sine cunctatione respondet; uidet cogitationem, qua cogitat, quid ei possit prodesse, quod credit; uidet uoluntatem, qua accessit ad suscipiendam religionem; uidet etiam ipsius resurrectionis quandam imaginem in animo suo factam, sine qua intellegi non potest, quicquid factum corporaliter dicitur, sine credatur siue non cre
Abbreviated transcription (Latin):
nec uidemꝰ. dantur signa uł in uocib. uł in litteris.
uł in quibq documentis. quib uisis ñ insa credan¬
tur. Non autem immerito scire nos dicimꝰ. ñ solum
ea quȩ uidimꝰ aut uidemus. uerum et illa quȩ ido.¬
neis adquanq rem cõmoti testimonuis uł testibus
credimꝰ. Porro si scire ñ incongruent̃ dicim etiã illud
qͦd certissimum credimꝰ. hinc factũ ẽ: ut etiam rec¬
te credita. & si ñ adsint sensibus nr̃is uidere m̃te
dicam᷑. Scientia quippe menti tribuitur. siue per
corporis sensus. siue ꝑ ipsum animũ aliquid ꝑcep¬
tũ cognitumq retineat. Et fides ipsa mente utiq
udetur: quamuis hoc fide credatur quod ñ uidet᷑.
Unde et apłs petrꝰ dicit. In quem modo ñ uidentes
creditis. Et ipse dñs. Beati qui ñ uiderunt et credi¬
derunt. Sum itaq dicitur homini. crede xp̃m re¬
surrexisse a mortuis. si credit attende quid uideat.

Expanded text:
nec uidemus, dantur signa uel in uocibus uel in litteris nec uidemus, dantur signa uel in uocibus uel in litteris uel in quibusque documentis, quibus uisis non uisa credantur. non autem inmerito scire nos dicimus non solum ea, quae uidimus aut\' uidemus, uerum et illa, quae idoneis ad quamque rem commoti testimoniis uel testibus credimus. porro si scire non incongruenter dicimur etiam illud, quod certissimum credimus, hinc factum est, ut etiam recte credita, etsi non adsint sensibus nostris, uidere mente dicamur. scientia quippe menti tribuitur, siue per corporis sensus siue per ipsum animum aliquid perceptum cognitumque retineat, et fides ipsa mente utique uidetur, quamuis hoc fide credatur, quod non uidetur. unde et apostolus Petrus dicit: In quem modo non uidentes creditis, et ipse dominus: Beati, qui non uiderunt et crediderunt. Cum itaque dicitur homini: \'Crede Christum resurrexisse a mortuis\', si credit, adtende, quid uideat,
Abbreviated transcription (Latin):
cernendi. audiendi. olfaciendi. gustandi. tangen¬
di. uisus quidem in eis p̃cipue oculis attributus ẽ.
Ueruntam̃ hoc u̾bo utimur et in cȩteris. Neq enĩ
tantũ dicimꝰ uide quid luceat. s: etiam uide quid
sonet.uide quid oleat. ude qͥd sapiat. uide quid
caleat. Nec quia dixi ea credi quȩ absunt a sensib
nr̃is. sic accipiantur ut inter illa deputentur q̃
aliquando uidimus. et nos uidisse retinemꝰ. certi¬
q: sumꝰ. quamuis tunc ñ p̾sto sint cũ recoluntur a
nobis. Neq enim int̾ credita. s int̾ uisa deputant᷑
et ideo nota sunt. ñ quia fidem habuimus alus
testibus.s: quia nos uidisse sine dubio recordamur
et scimꝰ. Constat gͥ nr̃a scientia ex uisis rebus et credi¬
tis .s: in his que uidimꝰ uł uidemꝰ. nos ipsi testes su¬
mus. in his que credimus alus testib mouem᷑ ad fi¬
dem. cum earũ rerum quas nec uidisse nos recolimꝰ

Expanded text:
cernendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, tangencernendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, tangendi, uisus quidem in eis praecipue oculis adtributus est, uerum tamen hoc uerbo utimur et in ceteris. neque . enim tantum dicimus: \'Vide, quid luceat\\ sed etiam: \'Vide, quid sonet\'; : \'Vide, quid oleat\'; \'Vide, quid sapiat\'; \'Vide, quid caleat\'. nec, quia dixi ea credi, quae absunt a sensibus nostris, sic accipiatur, ut inter illa deputentur, quae aliquando uidimus et nos uidisse retinemus certique sumus, quamuis tunc non praesto sint, cum recoluntur a nobis; neque enim inter - credita sed inter uisa deputantur et ideo nota sunt, non quia fidem habuimus aliis testibus, sed quia nos uidisse sine dubio recordamur et scimus.\'. Constat igitur nostra scientia ex uisis rebus et creditis. sed in his, quae uidimus uel uidemus, nos ipsi testes sumus, in his autem, quae credimus, aliis testibus mouemur ad fidem, cum earum rerum, quas nec uidisse nos recolimus
Abbreviated transcription (Latin):
tione discretum. Quid gͦ dicimus: Nunc satis
est ut inter uidere et credere hoc distare dicamꝰ.
quia p̃sentia uidentur. creduntur absentia : Pla¬
ne forsitan satis est. si p̾sentia illa hoc loco intelli¬
gamꝰ dicta. quȩ p̃sto sunt sensibus siue animi si¬
ue corporis: unde etiam ducto uocabulo p̾sentia
nominantur. Sic enim hanc lucem corporis sen¬
su. sic et meam uoluntatem plane uideo. quia p̾s¬
to ẽ animi mei sensibus. atq intus michi p̃sens est.
Si quis michi uͦ indicet uoluntatem suam. cuiꝰ os &
uox mͥ p̃sens est. tam̃ quia ipsa uoluntas quam mͥ
indicat latet sensum corporis et animi mei: credo¬
ñ uideo. Aut si eum mentiri existimo. ñ credo. et si
forte ut dicit. ita sit. Creduntur gͦ illa que absunt
a sensibus nr̃is. si uidetur idoneum quod eis testi¬
monium ꝑhibetur. Nident᷑ aute que p̾sto sunt:
unde et p̃sentia nominantur. uł animi uł corpo¬
ris sensib. Nam cũ sint quinq corporis sensus.

Expanded text:
tione discretum. Quid ergo dicemus ? num satis est, ut inter aidere et credere hoc distare dicamus, quia praesentia uidentur, creduntur absentia? plane forsitan satis est, si praesentia illa hoc loco intellegamus dicta, quae praesto sunt sensibus siue animi sine corporis, unde etiam ducto uocabulo praesentia nominantur. sic enim hanc lucem corporis sensu, sic et meam uoluntatem plane uideo, quia praesto est animi mei sensibus atque intus mihi praesens est. si quis uero mihi indicet uoluntatem suam, cuius os et uox mihi praesens est, tamen, quia ipsa uoluntas, quam mihi indicat, latet sensum corporis et animi mei, credo, non uideo aut, si eum mentiri existimo, non credo, etsi forte, ut dicit, ita sit. creduntur ergo illa, quae absunt a sensibus nostris, si uidetur idoneum, quod eis testimonium perhibetur; uidentur autem, quae praesto sunt, unde et praesentia nominantur, uel animi uel corporis sensibus. nam cum sint quinque corporis sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ siue incorporea dicenda sit. ꝓpͥam quandã hab̾e
naturã. om̃ib his mundanȩ molis elem̃tis excellenti¬
ore substantia creatam quȩ ueracit ñ possit in aliqua
Neq hȩc ꝓinde loquor. ut te que tibi nota sunt doce¬
am. s ut aꝑiam quid firmissime de anima teneam.
ne me quisquam cum ad ea uenero que requiro. ni¬
chil de anima uł scientia uł fide tenere arbitretur.
sertusetiam sum animã nulla ci culpa. nulla dei
necessitate uł sua. s ꝓpͥa uoluntate in peccatum ẽẽ
collapsam. Nec liberari posse de corpore mortis huiꝰ.
uł suȩ uoluntatis uirtute tanquam sibi ad hoc suf¬
ficiente: uł ipsius corporis morte. s gr̃a d̾i ꝑ iħm xp̃m¬
dñm nr̃m. Nec omnino ẽe aĩam ullam in genere
humano. cui ñ sit necessarius ad liberationem medi¬

Expanded text:
corpus siue incorporea dicenda sit, propriam quandam habere corpus siue incorporea dicenda sit, propriam quandam habere naturam omnibus his mundanae molis elementis excellentiore substantia creatam, quae ueraciter non possit in aliqua neque haec perinde loquor, ut te, quae tibi nota sunt, doceam, sed ut aperiam, quid firmissime de anima teneam, ne me quisquam, cum ad ea uenero, quae requiro, nihil de anima uel scientia uel fide tenere arbitretur. Certus etiam sum animam nulla dei culpa, nulla dei necessitate uel sua sed propria uoluntate in peccatum esse conlapsam nec liberari posse de corpore mortis huius uel suae uoluntatis uirtute tamquam sibi ad hoc sufficiente uel ipsius corporis morte, sed gratia dei pnostrum, nec omnino esse animam ullam in genere humano, cui non sit necessarius ad liberationem medi
Abbreviated transcription (Latin):
sentitur u̾bi fit. Unde gͦad totam mox ꝑuenit qͦd non
in toto fit. nisi quia et ibi tota est ubi fit. nec ut tota
ibi sit.cetera deserit: Uiuunt enĩ et illa ea p̃sente: u¬
bi nichil tale factum ẽ. Qd si fieret. et utrunq simui
fieret: simul utrunq totam parit᷑ ñ lateret. ꝓ inde
et in om̃ib simul. et insingłis particulis corporis sui
tota simul ẽe ñ posset. si ꝑ illas ita diffunderetur ut
uidemꝰ corpora diffusa ꝑ spacia locorum minorib su¬
is partib minora occupare. et ampliorib ampliora.
Quaꝑpter si anima corpꝰ ẽẽ dicenda est. ñ ẽ certe corpus
quale t̾renum ẽ: nec quale humidũ. aut aerium. aut
ethereum. Om̃ia quippe talia maiora st̃ in maiorib lo¬
cis. & minora in minorib. & nichil eorũ in aliqua sui
parte totum adest. s ut sunt partes locoꝵ. ita occupan¬
tur partib corporum. Unde intelligitur anima siue

Expanded text:
sentitur, ubi fit. unde ergo ad totam mox peruenit, quod non sentitur, ubi fit. unde ergo ad totam mox peruenit, quod non in toto fit, nisi quia et ibi tota est, ubi fit, nec, ut tota ibi sit, cetera deserit ? uiuunt enim et illa ea praesente, ubi nihil tale factum est. quod si fieret et utrumque simul fieret, simul utrumque totam pariter non lateret. proinde et in omnibus simul et in singulis particulis corporis sui tota simul esse non posset, si per illas ita diffunderetur, ut uidemus corpora diffusa per spatia locorum minoribus suis partibus minora occupare et amplioribus ampliora. quapropter, si anima corpus esse dicenda est, non est certe corpus, quale terrenum est nec quale humidum aut aerium aut aetherium. omnia quippe talia maiora sunt in maioribus locis et minora in minoribus et nihil eorum in aliqua sui parte totum adest, sed, ut sunt partes locorum, ita occupantur partibus corporum. unde intellegitur, anima siue
Abbreviated transcription (Latin):
ro si corpꝰ ñ ẽ: nisi qͦd ꝑ loci spaciũ. aliqua longitudine:
latitudine: altitudine:. ita sistitur uł mouetur. ut ma¬
iore sui parte maiorem locũ occupet. et breuiore breui¬
orem. minꝰq sit in parte quã in toto: ñ ẽ corpꝰ anima
ꝑ totũ quippe corpꝰ qd̾ animat. ñ locali diffusione. s qͣ¬
dam uitali intentione porrigitur. Nam ꝑom̃s eiꝰ parti¬
culas tota simul adest. nec minor in minorib et in
maiorib maior. s alicubi intentiꝰ. alicubi remissius.
&. in om̃ib tota. et in singłis tota ẽ: Neq enĩ alit̃ qͦd in
corpore etiã ñ toto sentit: tam̃ tota sentit. Nam cum
exiguo puncto in carne uiua aliquid tangitur. quã¬
uis locus ille ñ solũ totius corporis ñ sit. s uix in corpo¬
re uideatur. animam tam̃ totam ñ latet. Neq i qd̾
sentitur ꝑ corporis cuncta discurrit: s ibi tantum

Expanded text:
ro, si corpus non est, nisi quod per loci spatium aliqua longitudine, ro, si corpus non est, nisi quod per loci spatium aliqua longitudine, latitudine, altitudine ita sistitur uel mouetur, ut maiore sui parte maiorem locum occupet et breuiore breuiorem minusque sit in parte quam in toto, non est corpus anima. per totum quippe corpus, quod animat, non locali diffusione, sed quadam uitali intentione porrigitur; nam per omnes eius particulas tota simul adest nec minor in minoribus et in maioribus maior, sed alicubi intentius, alicubi remissius et in omnibus tota et in singulis tota est. neque enim aliter, quod in corpore etiam non toto sentit, tamen tota sentit; nam cum exiguo puncto in carne uiua aliquid tangitur, quamuis locus ille non solum totius corporis non sit, sed uix in corpore uideatur, animam tamen totam non latet neque id, quod sentitur, per corporis cuncta discurrit, sed ibi tantum
Abbreviated transcription (Latin):
inter ẽ unde egrotet. Quȩ si eẽt incommutalis. ali¬
set. Nam qͦd uere in commutabile et incorruptibile
est nuilius rei accessu commutari uł corrumpi po¬
test a lioqum ñ achilea tantum sieut fabule fert
s: omnis caro eẽt inuulnerabilis: si nullus ei casus
aliqͦ mͦ. aliqua causa mutabilis est. Dm̃ aut̃ nefas est
nisi uere summeq incommutabilem ẽẽ credere. Non
ẽ igitur anima pars di. Incorpoream quoq ẽẽ aĩam.
et si difficile tardiorib ꝑsuaderi potest: michi tam̃
fateor ẽẽ ꝑsuasum. S ne uerbi controu̾siam. uł suꝑ¬
fluo faciam uł merito patiar. qm̃ cum de re constat.
ñ ẽ opꝰ certare de nomine.: si corpꝰ ẽ: om̃is substantia uł
ẽẽntia. uł si quid aptiꝰ nuncupatur. id qͦd aliquo mͦ ẽ.
in se ipso. corpꝰ ẽ. anima. Item si eã solã incorporeã pla¬
cet appellare naturã quȩ sũme incõmutabilis. et u¬
biq tota ẽ: corpꝰ ẽ anima. qm̃ tale aliquid ipsa ñ ẽ. Por¬

Expanded text:
interest unde aegrotet, quae si esset incommutabiliset? Nam quod vere incommutabile et incorruptibile est, nullius rei accessu commutari vel corrumpi potest. Alioquin non Achillea tantum, sicut fabulae ferunt, sed omnis caro esset invulnerabilis, si nullus ei casus a causa, aliqua parte mutabilis est; deum autem nefas est nisi uere summeque incommutabilem credere: non est igitur anima pars dei. Incorpoream quoque esse animam etsi difficile tardioribus persuaderi potest, mihi tamen fateor esse persuasum. sed ne uerbi controuersiam uel superfluo faciam uel merito patiar, quoniam, cum de re constat, non est opus certare de nomine, si corpus est omnis substantia uel essentia uel, si quid aptius nuncupatur id, quod aliquo modo est in se ipso, corpus est anima. item, si eam solam incorpoream placet appellare naturam, quae summe incommutabilis et ubique tota est, corpus est anima, quoniam tale aliquid ipsa non est. por
Abbreviated transcription (Latin):
bona uoluntate: ac ꝑ hoc offenderunt in lapidem
offensionis. Nam quid dixerit. quia ñ ex fide .s. tan¬
quam ex oꝑib aꝑtissime exposuit dicens. Ignoranteᷤ
enim dĩ iusticiam. & suam uolentes constituere. iu
sticie dĩ ñ sũt subiecti. fi̾n̾is enim legis xp̃c ad iustii¬
am om̃i credenti. Et adhuc dubitamus que sint opa
legis quibus homo ñ iustificatur. si ea tanquam
sua crediderit sine adiutorio & dono di quod est
ex fide iħu xp̃i. & circuncisionem. ceteraq talia su¬
spicamur. quia etiã de his sacramentis alismlo¬
cis talia quedam leguntur: S: hi utiq ñ circum¬
cisionem tanquã suam iusticiã uolebant constitu¬
ere:quia et ipsam d̾s p̃cipiendo constituit. nec de
ilis oꝑib hoc intelligi potest de quib añs eis dicit
reicitis mandatũ dei. ut traditiones ur̃as statuati.
Quia ꝑsequens in quit legem iusticie. in legem

Expanded text:
bona uoluntate. ac per hoc offenderunt in lapidem bona uoluntate. ac per hoc offenderunt in lapidem offensionis. nam quid dixerit: quia non ex fide. sed tamquam ex operibus, apertissime exposuit dicens: ignorantes enim dei iustitiastitiae Dei non sunt subjecti. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti . Et adhuc dubitamus quae sint opera legis, quibus homo non justificatur, si ea tanquam sua crediderit sine adjutorio et dono Dei, quod est ex fide Jesu Christi? et circumcisionem caeteraque talia suspicamur, quia etiam de his sacramentis aliis in locis talia quaedam leguntur? Sed hic utique non circumcisionem tanquam suam justitiam volebant constituere: quia et ipsam Deus praecipiendo constituit. Nec de illis operibus hoc intelligi potest, de quibus Dominus eis dicit, Rejicitis mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis . Quia persequens, inquit, legem justitiae, in legem
Abbreviated transcription (Latin):
ferentiam dictum ẽ: tanquã aliud sit ex fide. & aliud
ꝑ fidem: s. ad uarietatem loquutionis. Auo quippe
loco cum de gentibus diceret. hoc est de p̃putio. pui¬
dens inquit scriptura quia ex fide iustificat gentes
as. Itemq cum de circuncisione loqueretur unde
erat. nos in quit natura iudi. & ñ exgentib peccatores.
scientes quia ñ iustificabitur homo exoꝑibus legis.
p̃putium dixit iustificari ex fide. et circuncisione
ꝑfidem. si tam̃ circuncisio iusticiam di teneat. Sice¬
nim gentes que ñ sectabantur iusticiam. app̃henae¬
runt᷑ iusticiam. iusticiã autem que ex fide est unpe¬
trando eam ex dõ. ñ ex semetipsis p̃sumendo. Isrl̃ uͦ
ꝑsequens legem iusticie: in legem iusticie ñ ꝑuenit.
Quare: Quia ñ exfide:s. quasi ex oꝑib. idest tanqũã
eam ꝑ semet ipsos oꝑantes: ñ in se credentes oꝑari din
D̾s est enim quioꝑatur in nobis. et uelle & opari ꝓ

Expanded text:
ferentiam dictum est, tanquam aliud sit ex fide, et aliud ferentiam dictum est, tanquam aliud sit ex fide, et aliud per fidem; sed ad varietatem locutionis. Alio quippe loco cum de Gentibus diceret, hoc est, de praeputio: Praevidens, inquit, Scriptura, quia ex fide justificat Gentes Deus . Itemque cum de circumcisione loqueretur, unde erat ipse: Nos, inquit, natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores, scientes quia non justificatur homo ex operibus legis, red imus. ecce et praeputium dixit iustificari ex fide et circumcisionem per fidem. si tamen circumcisio iustitiam fidei teneat. sic enim gentes, quae non sectabantur iust itiam. adprehenderunt iustitiam, iustitiam autem quae ex fide est — inpetrando eam ex deo, non ex se ipsis praesumendo --; Israhel uero persequens legem iustitiae in legem non peruenit. quare? quia non ex fide, sed tamquam ex operibus, idest tamquam eam deus est enim qui operatur in nobis et uelle et operari pro
Abbreviated transcription (Latin):
scent eum aminore usq ad maiorem eorum. hoc
donum sp̃e sc̃i est: quo diffunditur caritas in cordi¬
bus nr̃is. Karitas ñ quelibet. s caritas dĩ. de corde
puro. et conscientia bona. et fide ñ ficta. exqua uest
in hac ꝑegrinatione uiuens: ad speciem quoq per¬
ducitur post speculum et enigma. et quicquid erat
ex parte: ut facie ad faciem cognoscat sicut et cognitꝰ
in domo dñi ꝑ om̃s dies uitȩ sue. ad hocut contemple
tet accepisse:. quia littera extrinsecus. uł ut legeretur
apparuit. uł ut audiretur insonuit. Nam siꝑle
gem iusticia: gͦ xp̃c gratis mortuus ẽ. Porro autem
siñ gratis mortuus est. ascendit in altum captiuam
Auxit captiuitatem. & dedit dona hominib. Inde
habet quicunq habet. quisquis autẽ inde se negat¬
habere: aut ñ habet. aut id quod habet auferetur
ab eo. Nnus enim ds qui iustificat circuncisionẽ . ex
fide: & preputium ꝑ fidem. Quod ñ ad aliquam dif¬

Expanded text:
scent eum a minore usque ad maiorem eorum. hoc scent eum a minore usque ad maiorem eorum. hoc donum spiritus sancti est, quo diffunditur caritas in cordibus nostris, caritas non quaelibet, sed caritas dei de corde puro et conscientia in hac peregrinatione vivens, ad speciem quoque perducitur post speculum et aenigma, et quidquid erat ex parte, ut facie ad faciem cognoscat, sicut et cognituin domo Domini per omnes dies vitae suae, ad hoc ut contemplettet accepisse, quia littera extrinsecus, vel ut legeretur apparuit, vel ut audiretur insonuit. Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Porro autem si non gratis mortuus est, ascendit in altum, captivam duxit captivitatem, et dedit dona hominibus : inde habet, quicumque habet. Quisquis autem inde se habere negat, aut non habet, aut id quod habet auferetur ab eo . Unus enim Deus qui justificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem : quod non ad aliquam dif
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illi sunt intelligendi qui ꝑtinent ad grãm media¬
toris. s illi potius qui cum d̾m uerũ uera pietate ñ co¬
lant. habent tam̃ quedã oꝑa bona inuita impia:
An forte hoc ipso ꝓbandum credidit. qͦd supia dixe¬
rat. quia non est ꝑsonarũ acceptio apud &m. et quod
postea dixit. quia ñ iudeorum est d̾s tantũ.s. & genti¬
ũ. quod quantulacunq legis oꝑa naturalit̃ insita
ñ inuenirent᷑ in eis qui lege ñ acceꝑunt. nisi ex reli¬
quiis imaginis di. quam ñ contemnt cũ in eum
credunt. apud qu̾e non ẽ acceptio ꝑsonarũ :. S
quodlibet horum accipiatur. constat gr̃am di ꝓ¬
missam ẽe testamento nouo etiam ꝑ ꝓpħiam. ean¬
demq grãm in eo definitam. ut scribantur leges d̃i
in cordib hominum. ꝑueniantq ad eam cognitio¬
nem di. ubi ñ docebit unusquisq ciuem suum. uel
frẽm iuum dicens cognosce dñm: om̃s enim cogno¬

Expanded text:
non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam medianon illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou ludaeorum deus est tantum, sed etiam gentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? sed quodlibet horum accipiatur, constat gratiam dei promissam esse testamento nouo etiam per prophetam eandemque gratiam in eo definitam, ut scribantur leges dei in cordibus hominum perueniantque ad eam cognitionem dei, ubi non docebit unusquisque ciuem suum uel fratrem suum dicens: cognosce deum, quia omnes cogno
Abbreviated transcription (Latin):
excusantes cogitationes in die qua iudicabit as oc¬
cuita hominum. nisi forte ut mitius puniantur: si¬
cut enim ñ impediunta uita et̾na iustũ quedã pec¬
cata uenialia sine quib hec uita ñ ducitur. sic ad
salutem et̾nã nichil ꝓsunt impio aliqua bona oꝑa
sine quib difficillime uita cuiusubet pessimi ho¬
minis inuenitur. Neruntam̃ sicut in regno di ue¬
lut stella ab stella ingła differunt sc̃i.sic et in dam¬
natione penȩ sempit᷑nȩ tolerabilius erit sodome. qͣm
alteri ciuitati. et erunt quidam duplo amplius
quibusdã gehennȩ filii. Ita nec ulud in iudicio dei
uacabit. quod in ipsa impietate damnabili magis
alius alio minusue peccauerit. Quid gͦ hinc apłs et
ficere uoluit. qͦd iactantiam cohibens uideoꝵ cum
dixisset. ñ auditores legis iusti sunt apud đm. s. facto¬
res legis iustificabuntur. continuo subiecit de his qui
legem ñ habentes naturalit̃ que legis sunt faciunt. si

Expanded text:
excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus ocexcusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio dei uaeabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo hinc apostolus efficere uoluit, quod iactantiam cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex om̃i parte. deleta ꝑ iniusticiam. ꝓfecto seribitur
renouata ꝑ gr̃am. Xec istam inscriptionem que
iustificatio est. poterat efficere in iudeis lex in tabuł
scripta. s solum p̃uaricationem. Nam & ipsi homi¬
nes erant. & uis illa nature merat eis. qua legitumui
aliquid animal rationale et sentit et facit.S. pietaᷤᷤ
quȩ in aliam uitam transfert beatam et ȩtam. le¬
gem habet immaculata conuertente animas. ue
ex ulolumine renouent᷑. fiatq in eis. signatum est
suꝑ nos lumen uultus tui dne. Nnde auersi obsoles¬
cere meruerunt. renouari aut̃e nisi gr̃a xp̃iana.
hoc est nisi mediatoris intercessione ñ possunt. Unꝰ
enim ads. et mediator unus dĩ & hominũ homo xpc
iħc: qui dedit se met ipsum redemptionẽ ꝓ om̃ib.
A cuius gr̃a si alien sunt illi de quib agimus qui
scãm illum modũ de quo suꝑius satis diximus na¬
turaliter quȩ legis sunt faciunt. quid eis ꝓderunt

Expanded text:
non ex omni parte deleta per injustitiam, profecto scribitur non ex omni parte deleta per injustitiam, profecto scribitur renovata per gratiam. Nec istam inscriptionem, quae justificatio est, poterat efficere in Judaeis lex in tabulis scripta, sed solum praevaricationem. Nam et ipsi homines erant, et vis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid anima rationalis et sentit et facit: sed pietas quae in aliam vitam transfert beatam et aeternam, legem habet immaculatam, convertentem animas , ut ex illo lumine renoventur, fiatque in eis, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Unde aversi obsolescere meruerunt: renovari autem nisi gratia christiana, hoc est, nisi Mediatoris intercessione non possunt. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo C qui dedit semet ipsum redemptionem pro omnibus. a cuius gratia si alieni sunt illi de quibus agimus, qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt
Abbreviated transcription (Latin):
liniamenta extrema remanserint.unde merito di¬
ci possit etiam in ipsa impietate uite suȩ facere ali¬
qua legis uł saꝑe:si hoc ẽ: quo dictum ẽ:quia gentes
quȩ legem ñ habent. hoc est legem dĩ.naturaliter
que legis sunt faciunt. et quia eiusmodi homines
ipsi sibi sunt lex. et scriptum opus legis habent in
cordibus suis. id est ñ om̃im deletum ẽ: quod ibi per
imaginẽ di cum crearentur imp̃ssum ẽ. etiam sic
illa differentia ñ ꝑturbabitur. qua distat a uetere
testamentũ nouum. eo quod ꝑ nouum scribrtur
lex di in corde fidelium: que ꝑuetus in tabulis
scripta est. Hoc enim illic scribitur ꝑ renouationẽ
quod ñ om̃imͦ deletum ẽ ꝑ uetustatem. Nã sic̃ ipsa
imago di renouatur in mente credentium ꝑ testa¬
mentum nouu. quam ñ penitus impietas abole¬
uerat. nam remanserat utiq id quod anima ho
minis nisi rationalis ẽẽ ñ potest. ita etiam ibi lex di

Expanded text:
liniamenta extrema remanserint — unde merito diliniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id minis nisi rationalis esse non potest: ita etiam ibi lex Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. et ꝑ peccatum mors. et ita iom̃s homines ꝑtran¬
sut: in quo om̃s peccauerunt. Et ideo quia ñ ẽ distinc¬
tio egent gła di. iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsius. Qua
gr̃a interiore homine renouato:iusticia scribitur.
et mediator di et hominũ: homo. xp̃c iħc. Si autem
hi qui naturalit̾ que legis sunt faciunt. nondũ sũt
habendi in numero eorum quos xp̃i iustificat gr̃a.
s eoꝵ potius quorum etiam impiorum. nec dm ue¬
rum ueraciter iusteq colentium. quedam tam̃ fac¬
ta. uł legimus. uł nouimus. uł audimꝰ. que scđm
iusticie regłam. ñ solũ uituꝑare ñ possumus. uerũeti¬
am merito recteq laudamus. quanquã si discuti¬
antur quo fine fiant.uix inueniuntur que iusticie
debitam laudem defensionemue mereantur. uerun
tam̃ quia ñ usq adeo in anima humana imago dei
t̾renoꝵ affectuũ labe detrita est. ut nulla in ea uelut

Expanded text:
dum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertrandum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, et mediator dei et hominum homo Christus Iesus. Si autem hi, qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, quos Christi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut
Abbreviated transcription (Latin):
deputabitur: Et ꝓpterea in domo ueri isrł. in quo
dolus ñ est participes sunt testamenti noui. quia
dat d̾s leges suas in mente eorum. & in cordib ipso¬
rum scriptas digito suo sp̃u sc̃o. quo ibi diffundit᷑
caritas quȩ legis est plenitudo. Nec moueat quod
naturalit̾ eos dixit quȩ legis sunt facere: ñ sp̃u di. ñ
fide. ñ gr̃a. Hoc enim agit sp̃e gr̃ȩ: ut imaginem di
in qua naturalit᷑ facti sumus instauret in nobis. Ni¬
cium quippe contra naturam est. quod utiq sanat
gr̃a: ꝓpt̾ quam do dicitur. Miserere mei. sana ani
mam meam: qm peccaui tibi. Pinde naturaliter
homines quȩ legis sunt faciunt. Qui enim hoc ñ
faciunt: uiciose ñ faciunt. Quo uicio lex d̃i est dele¬
ta de cordib. Ac ꝑ hoc uicio sanato. cum illic seribit᷑
fiunt que legis sunt naturaliter. ñ quod ꝑ naturã
negata sit gr̃a: s potius ꝑ gr̃am reparata natura. ꝑ
unum quippe hominẽ peccatum intrauit in mun¬

Expanded text:
deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde nhomines quae legis sunt faciunt: qui enim hoc non faciunt, vitio suo non faciunt. Quo vitio lex Dei est deleta de cordibus; ac per hoc, vitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter: non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura. Per unum quippe hominem peccatum intravit in mun
Abbreviated transcription (Latin):
concordat ꝓpħico etiam hoc apłicum testimonium.
ut hoc sit ꝑtinere ad testamentũ nouũ legem di ha¬
bere ñ in tabulis s: in cordibus scriptam. hoc est in¬
intimo affectu iusticiam legis amplecti. ubi fides ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. quia ex fide iustificat gentes ds̃.
fideles gentes. filii abraham in semine abrahe:.quod
est xp̃c. sectantes eius fidem. qui ñ accepta in tabulis
lege. nondũq habens ipsam circuncisionẽ: credidit
do.et deputatũ est ei ad iusticiam. Ac sic tale erit hoc
quod de eiusmodi gentib dixit apłs. qͦd opus legis
corinthios. ñ in tabulis lapideis. s in tabulis cordis
carnalib. Ita eñĩ fiunt de domo isrł. cum p̃putiũ
eoꝵ in circuncisionem deputatur. eoquod iusticiam
legis ñ precisione carnis ostendunt. s cordis caritate
custodiunt. Qm̃ si p̃pucium iusticias legio custodi¬
at: nonne p̃pucium eius inquit in circuncisionem

Expanded text:
concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus,fideles gentes filii Abrahae in semine Abrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixit apostolus, quod opus legis Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnalibus. ita enim fiunt de domo Israhel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, co quod iustitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem
Abbreviated transcription (Latin):
buntur. iusti deputabuntur. sicut dictum est de
quodã. ille autem uolens se iustificare. id est ut iu¬
stus haberetur. et deputaretur. Unde alit̾ dicimus
d̾s sc̃ificat scõs suos: aliter autem sc̃ĩficetur nomen
tuum. Illud ideo quia ipse illos facit scõs ẽẽ: qui ñ
erant sc̃i. hoc autem ideo ut quod semꝑ apud se
scm ẽ: sc̃m etiam ab hominib habeatur. id est sc̃e ti¬
meatur. Si gͦ gentes commemorans.naturalit̃ quȩ
legis sunt facientes. et seriptũ habentes opus legis
in cordib. illos intelligi uoluit qui credunt in xp̃m.
quia ñ sicut iudei p̃missa sibi lege ueniunt ad fidẽ
non ẽ.cur eos conemur discernere ab his quib dñs
ꝑ propham ꝓmittens testamentũ nouũ. dixit leges
suas se scripturum in cordib eorum. quia et ipsi ꝑ
insertionem quam oleastro p̾stitam dicit ad eandẽ
oleam. hoc est ad eundem di popłm ꝑtinent. potiꝰq

Expanded text:
buntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de buntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per prophetam promittens testamentum nouum dixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque
Abbreviated transcription (Latin):
factores
lat. Qd¬
est enim aliud iustificati. quam iusti facti. ab illo
scilicet qui iustificat impium. ut ex impio fiat iu¬
stus. Si enim ita loquerem᷑. ut diceremꝰ homines
uberabuntur. hoc utiq intelligeretur: eis qui ho
mines iam eẽnt accedere liberationem.Si autem
diceremꝰ homines creabunt᷑. ñ utiq intelligeret᷑
eos creari qui erant. s: ipsa creatione homines fie:¬
ri. Ita si dictum ẽẽt factores legis honorificabunt᷑.
recte ñ acciꝑemꝰ nisi honorem illis qui iam eẽnt fac¬
tores legis accedere.Cum uͦ dictum ẽ.factores legis
iustificabuntur. quid aliud dictum est. quã iusti
iustificabuntur: factores enim legis utiq iusti sũt.
Ac ꝑ hoc tantundem ẽ: ac si diceretur. factores legis
creabuntur. ñ quia erant. s ut sint. ut sic intellige¬
rent etiam iudei legis auditores. indigere se gr̃a
iustificatoris: ut possint ẽe factores. Aut certe ita
dictum ẽ. iustificabuntur. ac sidiceretur. iusti habe¬

Expanded text:
factores dat. qest enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines erant, sed ipsa creatione homines fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificabuntur\' ? factores enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabe
Abbreviated transcription (Latin):
formitatẽ oꝑantes. Atq ut ostenderet sic ẽẽ ista pecca
ta. ut etiam penȩ sint peccatorum. etiam his adiun¬
xit. Et mercedem mutuam quã oportuit erroris sui
in semet ipsis recipientes. Uidete quociens uindicet.
eademq uindicta quȩ pariat pulluletq peccata.
Adhuc attendite. Et sicut ñ ꝓbauerunt inquit dm
habere in noticia. tradidit illosd̾s in repba mentẽ.
ut faciant quȩ ñ conueniunt. repletos om̃i iniquita

Expanded text:
formitatem operantes, et meformitatem operantes, et meta, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adjunxit: Et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris sui in semetipsis recipientes. Videte quoties vindicet, eademque vindicta quae pariat pulluletque peccata. Adhuc attendite: Et sicut non probaverunt, inquit, Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non c
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓpt̾ hec tamen. quia licet penalia ipsa peccata
sint. adiungit et dicit. ꝓpterea tradidit illos d̾s in
desideria cordis illorum in immundiciam. Ecce quẽ¬
admodũ d̾s grauius condemnauit: tradens illos in
desideria cordis illorum in immundiciam. Uidete
etiam ex hac pena quȩ faciant. Ut contumelus inqͥt
afficiant corpora sua in semet ipsis. Et quia pena est
ista iniquitatis. cum sit et iniquitas. euidentius cõ¬
mendat dicens. Qui transmutauerunt ueritat̾e dĩ
in mendacium. et coluerunt et seruierunt creature¬
potius quam creatori: qui ẽ. benedictus in scła amen.
ꝓpt̃ hoc inquit tradidit illos ds in passiones ignomi¬
nie. Ecce quociens uindicat ds: et ex eadem uindic¬
ta. plura et grauiora peccata consurgunt. Nam femi¬
ne eorum immutauerunt naturalem usũ: in eum
usum qui ẽ. contra naturam.Similit̃ aut̾e et mascu¬
li relinquentes naturalem usum feminȩ: exarser̃t
in appetitũ suum inuicem masculi in masculos. de¬

Expanded text:
peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos deus i n desideria cordis illorum, in inmunditiam. ecce quemadmodum deus grauius condemnauit tradens illos in desideria cordis illorum, in inmunditiam. uidete etiam ex hac poena quae faciant: ut contueliis, inquit, afficiant corpora sua in semet ipsis. et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, cuidentius commendat dicens: qui transmutanerunt ueritatem dei in mendacium et coluerunt et seruierunt creaturae quam creatori, qui est benedictus in saecula amen. propter hoc, inquit, tradidit illos deus in passiones ignominiae. ecce quotiens uindicat deus et ex eadem uindicta plura et grauiora peccata consurgunt: nam feminusum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos de
Abbreviated transcription (Latin):
głio legamꝰ hoc dixisse demonia. cũ xp̃m filiũ di con¬
fiterent᷑ & ab illo corriꝑentur. qͦd in petri confessione
laudatũ ẽ: Quid ꝓderit ait iacobus fr̃s mei. si fidem
quis dicat se habere: oꝑa aut̃ ñ habeat: Nunqͥd pot̾it
fides saluare eũ: Dicit etiã. quia fides sine oꝑib mor¬
tua ẽ: Quousq gͥ fallunt᷑: qui de fide mortua sibi uit̾a
ꝑpetuã pollicentur: Quappt̃ diligent̃ oportet attende¬
re: qͦmͦ accipienda sit apłi pauli illa sententia. plane
ad intelligendũ difficilis ubi ait. fundam̃tũ enĩ aliud
nemo potest ponere: pret id qͦd positũ est: qͦd ẽ: xp̃c iħc.¬

Expanded text:
gelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei congelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei confiterentur et ab illo corriperentur, quod in Petri confessione laudatum est? quid proderit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Ch
Abbreviated transcription (Latin):
ille apłs de salute ȩtna quȩ nisi bene uiuentib ñ da¬
retur. eadem sentiret que ceteri apłi. Sic itaq petrus.
His gͦ inquit om̃ib ꝑeuntib quales oportet uos ẽẽ
in scis conuersationibus & pietatib. expectantes &
Nouos uͦ cȩlos. et t̃ram noua scđm ꝓmissa ipsiꝰ expec¬
expectantes satis agite inuiolati & immaculati ap̃
eũ reꝑiri in pace. & dñi nr̃i pacientiam salutẽ existi¬
loquens ineis de his in quib sunt quedã difficilia in¬
tellectu que indocti et instabiles ꝑu̾tunt: sic̃ & cȩt̾as¬
scripturas ad ꝓpͥũ suũ interitũ. Nos gͥ amantissimi
p̃scientes cauete: ne infaustoꝵ errore seducti. decida¬
tis a corroboratione ur̃a. Crescite uͦ in gr̃a. et intellectu
dñi nr̃i. & saluatoris iħu xp̃i. Ipsi gła et nunc et in di¬
em et̃nitatis. Iacob aut̃ tam uehement̃ infestus ẽ. eis
qui sapiunt fidẽ sine oꝑib ualere ad salute: ut illos
etiam demonib comparet dicens. Tu credis qm̃ unꝰ

Expanded text:
ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene uiuentibus non daretur, eadem sentiret, quae ceteri apostoli. sic itaque Petrus, his ergo, inquit, omnibus pereuntibus, quales oportet esse uos in sanctis conuersationibus et pietatibus, expectantes et nouos uero caelos et terram nouam secundum promissa ipsius expecexpectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existiloquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines pescripturas ad proprium suum interitum. uos igitur, amantissimi, praescientes cauete, ne infaustorum errore seducti decidatis a corroboratione uestra, crescite uero in gratia et intellectu domini nostri et saluatoris Iesu Christi. ipsi gloria et nunc et in diem aeternitatis. Iacobus autem tam uehementer infestus est eis, qui sapiunt fidem sine operibus ualere ad salutem, ut illos etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissa t̾rena et temporalia recitantur. que bona
sunt huius corruptibilis carnis. quamuis eis sem¬
pit̾na atq: celestia ad nouum scilicet testamentum
ꝑtinentia figurentur. nunc ipsius cordis bonũ pro¬
mittitur. mentis bonum. sp̃c bonũ. hoc est intelli¬
gibile bonũ. cum dicit᷑. daboleges meas inmente
eorũ. & in cordib eoꝵ scribam eas. Inde significauit
eos ñ forinsecus t̾rentem legem formidaturos: s. an¬
trinsecus habitantem ipsam legis iusticiam ailec¬
turos. Deinde addidit et mercedem. et ero cis in dm.
et ipsi erunt michi in popłm. Hoc ẽ. illua qͦd do ait
ile. Michi autẽ adherere do bonum ẽ. Ero illis inqͥt
ind̾inꝰ et ipsi erunt michi popłs. Quid hoc bono
melius. quid hac felicitate felicis. uiuere do. uiue¬
re de do. apud quem ẽ fons uite. & in cuiꝰ lumine
uidebimus lumen: De hac uita dicit ipse d̾ns. Hec
est autem uita et̾na ut cognoscant te unum uerum

Expanded text:
omissa terrena et temporalia recitantur, quae bona omissa terrena et temporalia recitantur, quae bona sunt huius corruptibilis carnis, quamuis eis sempiterna atque caelestia ad nouum scilicet testamentum pertinentia figurentur, nunc ipsius cordis bonum promittitur, mentis bonum. spiritus bonum, hoc est intellegibile bonum. cum dicitur: dans leges meas in mente eorum et in cordibus eorum scribam eas. unde significauit eos non forinsecus terrentem legem formidaturos, sed intrinsecus habitantem ipsam legis iustitiam dilecturos. Deinde addidit et mercedem: et ero eis in deum et ipsi erunt mihi in populum. hoc est illud, quod deo ait ille: mihi autem adhaerere deo bonum est. ero, inquit, illis in deum et ipsi erunt mihi p u lus. quid hoc bono melius, quid hac felicitate felicius uiuere deo, uiuere de deo, apud quem est fons uitae et in cuius lumine uidebimus lumen? de hac uita dicit ipse dominus: haec est autem uita aeterna. ut cognoscant unum uerum
Abbreviated transcription (Latin):
bus qm hic dictum est in cordib eorum scribam eaᷤ
ubi nominatim ꝓmissũ est testamentũ nouũ. Quid
sunt g leges dĩ ab ipso do scripte. in cordibus.nisu psa
tur caritas incordibus nr̃is. quȩ plenitudo legis ẽ &
finis p̃cepti: Nam quia ueteris testamenti ꝓmilsa t̾re¬
na sunt. licet exceptis sacramentis. quȩ umbra erant
futurorum. sicut est circuncisio et sabbatum. et alie
dierum obseruationes. et quarundam escarum ce¬
rimoniȩ. et multiplex sacrificiorum sacrorumq ri¬
tus. que uetustati carnali lege iugoq seruili congru¬
ebant. talia contineat p̾cepta iusticie. qualia nune
quoq obseruare p̃cipimur. que maxime duabus
illis tabulis sine figura adumbrante significationiᷤ
exp̃ssa sunt. sicuti est ñ adulterabis. ñ homiciduum
facies. ñ concupisces. et si quod est aliua mandatũ.
qͦd in hoc sermone recapitulatur. diliges ꝓximum
tuum tanquam te ipsum. tam̃ quia in eo sic̃ dixi¬

Expanded text:
bus, quoniam hic dictum est: in cordibus eorum scribo eas, bus, quoniam hic dictum est: in cordibus eorum scribo eas, ubi nominatim promissum est testamentum nouum. Quid sunt ergo leges dei ab ipso deo scriptae in cordibus nisi ipsatur caritas in cordibus nostris, quae plenitudo legis est et finis praecepti? nam quia ueteris testamenti promissa terrena sunt, licet — exceptis sacramentis, quae umbrae erant futurorum, sicut est circumcisio et sabbatum et aliae dierum obseruationes et quarundam escarum cerimoniae et multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae uetustati carnali lege iugoque seruili congruebant — talia contineat praecepta iustitiae, qualia nunc quoque obseruare praecipimur, quae maxime duabus illis tabulis sine figura adumbratae significationis expressa sunt, sicuti est: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum, quod in hoc sermone reeapitulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, tamen, quia in eo, sicut dix
Abbreviated transcription (Latin):
uerauerunt in testam̃to meo: & ego neglexi eos dicit
dns. Ergo ꝓpter ueteris hominis noxam.que ꝑlite¬
ram iubentem et minantẽ minime sanabatur. di¬
citur illud testamentum uetus. hoc autem nouum
ꝓpt̃ nouitatẽ sp̃c. que homiñe nouu sanat a liico
uetustatis. Demiq attende quod sequit᷑. et uide qͣn¬
ta luce fiat ꝑspicuum quod sibi fidentes nolunt
homines intueri. Quia hoc testamentum est inqͥt.
quo ordinabo domui isrł. Post dies illos dieit qñs
dabo leges meas in cor illorum: et in mente eorum¬
morauimus. ñ in tabulis lapideis. s in tabulis cor¬
dis carnalib. quia ñ atramento s sp̃u di uiui. Nec
ob aliud arbitror in eo loco apłm uoluisse commemo¬
rare testamentũ nouum ibi quippe ait. quiet idone¬
os nos fecit ministros testamenti noui. ñ lutere sed
sp̃e. nisi quia istam intuebatur ꝓpħiam cum dice¬
ret. ñ in tabulis lapideis. s in tabulis cordis carnali¬

Expanded text:
uerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit uerauerunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit dominus. ergo propter ueteris hominis noxam, quae per litteram iubentem et minantem minime sanabatur, dicitur illud testamentum uetus, hoc autem nouum propter nouitatem spiritus, quae hominem nouum sanat a uitio uetustatis. denique adtende quod sequitur et uide quanta luce fiat perspicuum, quod sibi fidentes nolunt homines intueri. quia hoc testamentum est, inquit, quod ordinabo domui Israhel: post dies illos, dicit dominus, dabo leges meas in cor illorum et i nmorauimus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis, quia non atramento, sed spiritu dei uiui. nec ob aliud arbitror in en loco apostolum noluisse commemorare testamentum nouum ibi quippe ait: qui et idoneos nos fecit minis t r o s noui testamenti non litterae, sed spiritus —, nisi quia istam intuebatur prophetiam, cum diceret: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis cordi