comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sionis esse rem non prelii. his reh expositis signu dat ⁊ a dertera
parte alio ascensu codem tempore ad heduos munit. oppidi murus a
planitie atq initio ascensus regione recta si nullus anifractus int̾¬
ceteret mille ducentos passus aberat. Auicquid huic circuitus ad
moliendum ciuiu accesserat idspacium itineris augebat ⁊ a medio
fere coule in longitudine ut natura montis ferebat ex grandib sa¬
ris ser pedum murum qui nostrum impetum tardaret produrerãt
gali atq inftriore omni spatio uacuo relicto supiorez partem collis
usq ad muru oppidi densissimis castris ꝯpleuerant. Milites dato
signo celeriter ad munitione pueniunt eamq transgressi trinis ca¬
stris potiuntur. Ac tanta fuit in castris capiendis celeritas ut noco¬
mapatus rex tutiobrogum subito in tabnaculo oppressus ubi meri¬
dic. quicuerat supiore corporis parte nudata uulnerato equo uix

Expanded text:
sionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra sionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus anfractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix
Abbreviated transcription (Latin):
hi iubet. his paucos addit equites qui latius ostentationis causa
uagarentur longo cireuitu casdem omnes uiber petere regiones
Ixc procul er oppito urdebantur uterat a gergonia despectus in
castra neq tanto spacio certi quid esset explorari poterat. legio¬
nem unam codem iugo mittit ⁊ paulu progressam inferiore cõsti¬
tuit ioco suiusq occultat. augetur gallis suspicio atq omnes i
io munitionu copie traducuntur. Uacua castra hostium cesar ꝯspi¬
catus tectis in signib suoꝵ occultatisq signis militarib raros mi¬
utes qui ex oppito animaduerterentur ex maiorib castris in mi¬
nora traducit legatisq quos singulis legionibꝰ prefecerat quid
fieri ueuet ostendit. In primis monet ut ꝯtineant milites ne stu¬
dio pugnandi aut spe prede iongus progrediantur. quid iniꝗtaᷤ
loci habeat in ꝯmodi proponit. hoc una celeritate posse mutari ecca¬

Expanded text:
hi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa hi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minora traducit legatisque, quos singulis legionibus praefecerat, quid fieri velit ostendit: in primis monet ut contineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occa
Abbreviated transcription (Latin):
facultas bene rei gerende. Nam cum minora in castra oꝑis ꝑspici¬
endi causa uenisset animaduertit collem qui ab hostib tenebatur
nudatum hominib qui supiorib dieb uix pre multitudine cerni
poterat admiratus querit ex pfugis causam quoꝵ adeum quoti
ipse cesar ꝑ exploratores ꝯnouerat dorsum esse eius uigi prope e¬
quu sed hunc siluestrem ⁊ angustum qui esset aditus adalterã par
tem oppidi. uehementer hiuc illos loco timere nec iam aliter sentire
uno colle a romanis occupato si alteꝵ amisissent quin pene circũ¬
uallati atq omni exitu ⁊ pabulatione interclusi uiderentur adi
hunc muniendur omnes a uercingentorige cuocatos. hac re cogͥ¬
ta cesar mittit ꝯplures equitum turnas cisdem media nocte impe¬
rat ut paulo tumultuosius omnib locis xagarentur. prima lu
q cum cassidib equitum specie ac simulatione collib circumue¬

Expanded text:
facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspicifacultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, animadvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus adipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem oppidi; huic loco vehementer illos timere nec iam aliter sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima lucque cum cassidibus equitum specie ac simulatione collibus circumve
Abbreviated transcription (Latin):
neri ꝯcurrunt ad aristiu nichil publico factum ꝯsilio demonstrat q̃¬
stionez de bonis direptis der̾nunt Litanici fratrumq bona publicãt
legatos ad ocsarem sui purgandi causa mittunt. Hec faciunt recupan¬
dor suoꝵ causa. sed ꝯtaminati facinore.⁊ capti ꝯpendio ex direptis
bonis ꝙ eares ad multos ꝑtinebat timore pene exterriti ꝯsilia clã
de bello unre incipiunt ciuitatesq reliquas legationib solicitant.
Que tam etsi cesar intelligebat tamꝙͣ mitissime potest legatos ap¬
pellat. nichil se propter inscientia leuitatemq uulgi grauius de
ciuitate urdicare neq de sua in heduos beniuolentia diminuere.
ipse maiorem gallie motum expectans ne ab omnib ciuitatibus
circum sisteretur ꝯsilia inibat quẽ admodu a gergonia discederet
ac rursus omnez exercitum ꝯtraheret: ne profectio nata atimore
defectionis similis fuge uideretur. hec cogitanti accidere uisa est

Expanded text:
neri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant, legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia deminuere. Ipse maiorem Galliae motum exspectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretur, consilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est
Abbreviated transcription (Latin):
pectare. His ieb.gnitis cesar sumo studio militu ante ortu so¬
ns in castra ꝑuenit. Sum hec ad gergonia geruntur hedui pͥmic
nuciis a lictauico acceptis nullum sibi ad gnoscendu spatium
relinquunt. Impellit ahos auaritia alos iracundia ⁊ temeritas q̃
maxic illi hominu generi est inata ut leuem auditione habe
abstrahunt adiuuat rem proclinata cõuictolitauis plebemq ad
furorem impeuit ut facinore admisso ad sanitateni reuerti pudeat.
Adarcum aristum tribunum militu iter adlegione faciente fide
data ex oppido cauillono educunt idem facere cogunt eos qui ne¬
gonandi causa ibi consticerant. hos ꝯtinuo mitinere adorti omĩb̾
impedimentis eriunt repugnantes diem noctemq obsident. mul¬
tis utrimq interfectis maiore multitudine armatoꝵ xitant.⁊
Interim nuntio allato omnes eoꝵ milites in potestate cesans ce¬

Expanded text:
pparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum sopparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium relinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeaabstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris te
Abbreviated transcription (Latin):
tem deprecari incipiunt. Lictauicus cum suis chientib quib mo¬
re gallor nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos ger¬
gonia ꝓfugit. Cesarnuntiis ad ciuitatem heduoꝵ missis qui suo
beneficio ꝯseruatos docerent quos uire belli interficere potusset
tribq horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad gergoniã
mouit medio fere itinere equites a fabio missi quanto res in pi¬
culo fuerit exponunt summis copiis castra oppugnata demõstrãt.
cum crebro inregri defessis succederent nostrosq assiduo labore de¬
fatigarent. quib ꝓpter magnitudine castroꝵ ꝑpetuo esset hisdez¬
eodem inuallo ꝑmanendu multitidine sagittaꝵ atq omnis ge¬
neris teloꝵ multos uulneratos: ad hec sustinenda magno usui fu¬
isse tormenta. fabium discessu eoꝵ duab relictis portis obstruẽ
ceteras plutcosq uallo abdere ⁊ se in posteꝵ diem similez casumex¬

Expanded text:
tem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus motem deprecari incipiunt. Litaviccus cum suis clientibus, quibus more Gallorum nefas est etiam in extrema fortuna deserere patronos, Gergoviam profugit. Caesar nuntiis ad civitatem Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum a
Abbreviated transcription (Latin):
solicitudine hoc nuncio cesar ꝙ semꝑ heduoꝵ ciuitati precipue
indulserat nulla interposita dubitatione legiones expeditas
quatuor eꝗtatumq omnez ex castris educit nec fuit spaciu ta¬
li tempore ad ꝯtrahenda castra ꝙ res posita in celeritate urdebatur
fabium legatum cum legionib duab castris presidio reliquit ⁊
fratrem litauici cum ꝯprehendi ussisset paulo ante repperit adho¬
stes fugisse. Adhortatus milites ne necessario tempore itineris la¬
bore ꝓmoueantur cupidissimis omnib ꝓgressus milia passuum
.xxx. agnien heduoꝵ ꝯspicatus ĩmisso equitatu iter eoꝵ moratur
acq impedit interdicitq omnib ne quemꝙͣ interficiant. Epori¬
dorigem ⁊ xiridomaꝵ quos illi interfectos eristimabant inter equi¬
tes uersari suosq appellare uibet. his cognins ⁊ litanici fraute pspe¬
cta hedui manur tendere deditione significare ⁊ piectis armis mõ¬

Expanded text:
sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue sollicitudine hoc nuntio Caesar, quod semper Aeduorum civitati praecipue indulserat, nulla interposita dubitatione legiones expeditas quattuor equitatumque omnem ex castris educit; nec fuit spatium tali tempore ad contrahenda castra, quod res posita in celeritate videbatur; Gaium Fabium legatum cum legionibus duabus castris praesidio relinquit. Fratres Litavicci cum comprehendi iussisset, paulo ante reperit ad hostes fugisse. Adhortatus milites, ne necessario tempore itineris labore permoveantur, cupidissimis omnibus progressus milia passuum XXV agmen Aeduorum conspicatus immisso equitatu iter eorum moratur atque impedit interdicitque omnibus ne quemquam interficiant. Eporedorigem et Viridomarum, quos illi interfectos existimabant, inter equites versari suosque appellare iubet. His cognitis et Litavicci fraude perspecta Aedui manus tendere, deditionem significare et proiectis armis mor
Abbreviated transcription (Latin):
cede equitum ⁊ principum ꝑmonet hortatur ut simili ratione atq
ipse fecerit suas inuirias ꝑsequantur. Eporedoris heduus summo
loco natus adolescens ⁊ summe domi potentie ⁊ una uiridomarus
pari etate ⁊ gratia genere dispari quem cesar a diutiaco sibi tradi¬
tum ex humili loco ad summa dignitatem ꝑduxerat ⁊ in equitu
numero locauerat nominatim ab eo euocati. his erat inter se de
principatu ꝯtentio.⁊ in illa magistratuu ꝯtrouersia alter pro ꝯuicto¬
litano alter pro coto sumis opib pugnauerãt. Ex his eporedorix
gnito litauici ꝯsilio media fere nocte rem ad cesarem defert orat
ne patiatur ciuitatem prauis adolescentiu ꝯsilus ab amicicia. pͥ
.r. deficere quid futuꝵ prourdeat ne se tot hominu milia cum
hostib ꝯiunxerint quoꝵ salutem neq propinqui negligere
neq ciuitas leui momento extimare possit. Magna affectus

Expanded text:
caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque caede equitum et principum permovet; hortatur ut simili ratione atque ipse fecerit suas iniurias persequantur. Eporedorix Aeduus, summo loco natus adulescens et summae domi potentiae, et una Viridomarus, pari aetate et gratia, sed genere dispari, quem Caesar ab Diviciaco sibi traditum ex humili loco ad summam dignitatem perduxerat, in equitum numero convenerant nominatim ab eo evocati. His erat inter se de principatu contentio, et in illa magistratuum controversia alter pro Convictolitavi, alter pro Coto summis opibus pugnaverant. Ex eis Eporedorix cognito Litavicci consilio media fere nocte rem ad Caesarem defert; orat ne patiatur civitatem pravis adulescentium consiliis ab amicitia populi Romani deficere; quod futurum provideat, si se tot hominum milia cum hostibus coniunxerint, quorum salutem neque propinqui neglegere, neque civitas levi momento aestimare posset. Magna adfectus
Abbreviated transcription (Latin):
pnuntiare. producuntur hi quos ille edocuerat que dici uelleti
atq cadem que lictauicus ꝓnunciauerat multicudini exponũt
multos equites heduoꝵ interfectos ꝙ locuti cum aruernis dice¬
rentur ipsos se inter multitudine militum occultasse atq ex
media cede fugisse. Conclamant hedui ⁊ lictauicu obseerant ut
sibi ꝯsulat. Quasi uero in quit ule ꝯsilii sit res ace non necesse sit
nobis gergonia ꝯtendere ⁊ cum aruernis nosmet ꝯiungere: Andu¬
bitamus quin nefario facinore. admisso romani iam ad nos int̾¬
ficiendos. xurrant: proinde siquid in nobis animi est psequam̃
coꝵ mortem qui indignissime intener atq hos latrones interficia¬
mus ostendit ciucs.r. qui eius presidii fiducia una erant magnu
numeꝵ frumenti ꝯieatusq diripit ipsos crudeliter excruciatos in¬
terficit. Nuntios tota ciuitate. heduoꝵ dimittit eodem mendacio de

Expanded text:
pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, pronuntiare." Producuntur hi quos ille edocuerat quae dici vellet, atque eadem, quae Litaviccus pronuntiaverat, multitudini exponunt: multos equites Aeduorum interfectos, quod collocuti cum Arvernis dicerentur; ipsos se inter multitudinem militum occultasse atque ex media caede fugisse. Conclamant Aedui et Litaviccum obsecrant ut sibi consulat. "Quasi vero," inquit ille, "consili sit res, ac non necesse sit nobis Gergoviam contendere et cum Arvernis nosmet coniungere. An dubitamus quin nefario facinore admisso Romani iam ad nos interficiendos concurrant? Proinde, si quid in nobis animi est, persequamur eorum mortem qui indignissime interierunt, atque hos latrones interficiamus." Ostendit cives Romanos, qui eius praesidi fiducia una erant: magnum numerum frumenti commeatusque diripit, ipsos crudeliter excruciatos interficit. nuntios tota civitate Aeduorum dimittit, eodem mendacio de
Abbreviated transcription (Latin):
causam obtinuerit sed plus ꝯmuni ubtati tribuere. Cur enim poriꝰ
cum se uel principes cius ꝯsilii fore profiterentur ratio pficiendi
querebatur ꝙ cuutate temere ad suscipiendu bellu adduci posse
non ꝯfitebant placuit ut litauicus decẽmilib que cesari adbellũ
muterentur presiceretur atq eaducenda curaret fratresq eius
ad cesarem precurrerent reliqua qua ratione agi placeat ꝯstitu¬
unt. Litauicus accepto exercitu cum milia passuu circiter.xxx. ab
gergonia abesset ꝯuocatis subito militib lacrimans quo ꝓficisci¬
mur inquit milites: omnis noster cꝗtatus omnis nostra nobi¬
utas interiit. principes ciuntatis eporedorix ⁊ uiridomarus insi¬
mulati ꝓditionis a romanis indicta causa interfecti sunt. hec ab
his gnoscite qui ex ipsa cede fugerunt. Nam ego fratrib atq o¬
mnib meis propinquis interfectis dolore prohibeor que gesta sũt

Expanded text:
causam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potiuscausam obtinuerit; sed plus communi libertati tribuere. Cur enim potiuscum se vel principes eius consili fore profiterentur, ratio perficiendi quaerebatur, quod civitatem temere ad suscipiendum bellum adduci posse non confidebant. Placuit ut Litaviccus decem illis milibus, quae Caesari ad bellum mitterentur, praeficeretur atque ea ducenda curaret, fratresque eius ad Caesarem praecurrerent. Reliqua qua ratione agi placeat constituunt. Litaviccus accepto exercitu, cum milia passuum circiter XXX ab Gergovia abesset, convocatis subito militibus lacrimans, "Quo proficiscimur," inquit, "milites? Omnis noster equitatus, omnis nobilitas interiit; principes civitatis, Eporedorix et Viridomarus, insimulati proditionis ab Romanis indicta causa interfecti sunt. Haec ab ipsis cognoscite, qui ex ipsa caede fugerunt: nam ego fratribus atque omnibus meis propinquis interfectis dolore prohibeor, quae gesta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen silentio noctis cesar ex castris egressus priusꝙͣ subsidiu er
oppido uenire posset deiecto presidio potitus loco duas ibi legio¬
nes collocauit fossamq duplicem.xii. pedum amaiorib castris
ad minora pluxit ut tuto a repentino hostiuz incursu et̃ singuli
ꝯmeare possent. Dum hec ad gergoniar geruntur cõuictoutanis he¬
duus cui magistratum adiudicatum a cesare demonstrauimꝰ solici¬
titus ab arueris pecunia cum ꝗbusdam adolescentib colloquit
quoꝵ crat princeps iitauicus. atq eius fratres amplissima familiꝰ
nati adolescentes cum his primu ꝯmunicat hortaturq ut se libe¬
ros ⁊ impio natos meminerint. Una esse heduoꝵ ciuitatez que cer¬
tissima uictoria gallic detineat eius autoritate. reliquas ꝯtine¬
n qua traducta locum ꝯsistendi romanis in gallia nonfore. esse nõ¬
nulio se cesaris beneficio affectum sic tamen ut iustissima apudeũ

Expanded text:
tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex tamen silentio noctis Caesar ex castris egressus, priusquam subsidio ex oppido veniri posset, deiecto praesidio potitus loco duas ibi legiones collocavit fossamque duplicem duodenum pedum a maioribus castris ad minora perduxit, ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Convictolitavis Aeduus, cui magistratum adiudicatum a Caesare demonstravimus, sollicitatus ab Arvernis pecunia cum quibusdam adulescentibus colloquitur; quorum erat princeps Litaviccus atque eius fratres, amplissima familia nati adulescentes. Cum his praemium communicat hortaturque, ut se liberos et imperio natos meminerint. Vnam esse Aeduorum civitatem, quae certissimam Galliae victoriam detineat; eius auctoritate reliquas contineri; qua traducta locum consistendi Romanis in Gallia non fore. Esse nonnullo se Caesaris beneficio adfectum, sic tamen, ut iustissimam apud eum
Abbreviated transcription (Latin):
cto urbis situ que posita in altissimo monte omnes aditus difsi¬
frumẽtaria expedisset. At uercingentorix castris prope oppidu po¬
sitis mediocrib circum se interuallis separatim singulaꝵ cunta¬
tum copias collocarat. Atq omnib eius uigi collib occupatis q̃
despici poterat horribilem speciem prebebat. principesq eaꝵ ciuita¬
tum quos sibi ad ꝯsilium capiendu deligerat prima luce adse qͥn
dic ꝯuenire iubebat seu quid ꝯmunicandu scu quid administran¬
duz uideretur. Neq ullum fere diem intermittebat qn equestrip̃¬
lo interiectis sagitarus quid in quoq esset animi ac uirtutis su¬
oꝵ pspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicib mon¬
tis egregie munitus atq ex omni parte circumcisus quem si teneret
nostri .⁊ aque magna parte ⁊ pabulanone libera ꝓhibituri hostes
uidebantur. sed is locus ab his p̾sidio non nimis firmo tenebatur

Expanded text:
cto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus difficto urbis situ, quae posita in altissimo monte omnes aditus diffifrumentariam expedisset. At Vercingetorix castris, prope oppidum positis, mediocribus circum se intervallis separatim singularum civitatium copias collocaverat atque omnibus eius iugi collibus occupatis, qua despici poterat, horribilem speciem praebebat; principesque earum civitatium, quos sibi ad consilium capiendum delegerat, prima luce cotidie ad se convenire iubebat, seu quid communicandum, seu quid administrandum videretur; neque ullum fere diem intermittebat quin equestri proelio interiectis sagittariis, quid in quoque esset animi ac virtutis suorum perspiceret. Erat e regione oppidi collis sub ipsis radicibus montis, egregie munitus atque ex omni parte circumcisus; quem si tenerent nostri, et aquae magna parte et pabulatione libera prohibituri hostes videbantur; sed is locus praesidio ab his non nimis firmo tenebatur;
Abbreviated transcription (Latin):
stra ponebant dispositis exploratorib necubi effecto ponte ro¬
mani copias traducerent. Erat in magnis cesariᷤ difficultatib
res ne maiorem estatis partem flumine impediretur ꝙ nõ fere
ante autimu elauer uado transir solet. Itaq ne id accideret silue
dendos curauerat erigere statuit. Postero die cum duab legionib ĩ
occulto restitit reliquas copias cum omnib impedimentis ut ꝯsue¬
uerat misit demptis quibxlam cohortib uti numerus legionu cõ¬
stare uideretur. hisꝙͣ longissime possent egredi uissis cum iam ex
diei tempore diectura cepat in castra puentu hisdem subditis qͦr
pars inferior integra remanebat pontez reficere cepit celeriter effe
reuocauit. Uercingentorix re gnita ne ꝯtra suam uoluntatez di¬
micare cogeretur magnis itinerib antecessit cesar ex coloco quis
castris gergonia puenit. Equestriq prelio eo die leui facto ꝑspe¬

Expanded text:
stra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Rostra ponebant dispositis exploratoribus, necubi effecto ponte Romani copias traducerent. Erat in magnis Caesaris difficultatibus res, ne maiorem aestatis partem flumine impediretur, quod non fere ante autumnum Elaver vado transiri solet. Itaque, ne id accideret, silvedendos curaverat, postero die cum duabus legionibus in occulto restitit; reliquas copias cum omnibus impedimentis, ut consueverat, misit, apertis quibusdam cohortibus, uti numerus legionum constare videretur. His quam longissime possent egredi iussis, cum iam ex diei tempore coniecturam ceperat in castra perventum, isdem sublicis, quarum pars inferior integra remanebat, pontem reficere coepit. Celeriter effecrevocavit. Vercingetorix re cognita, ne contra suam voluntatem dimicare cogeretur, magnis itineribus antecessit. Caesar ex eo loco quintis castris Gergoviam pervenit equestrique eo die proelio levi facto perspe
Abbreviated transcription (Latin):
deponere coegit. Cõuictolitane qui ꝑ sacerdotes more ciuita¬
tis intermissis magistratib esset creatus potestatem obtinere
iussit. Hoc decreto interposito cohortatus heduos ut ꝯtrouersi¬
ar ac dissensionis obliscerentur atq omnib omissis hiis
reb hiuc bello seruirent. Ea que meruissent premia ab se deui¬
cta gallia expectarent eꝗtatumq omnez ⁊ peditum milia.x.
sibi celeriter mutent que in presidus rei frumentaric causa
disponeret exercitumq in duas partes diuisit. Quatuor legi¬
ones in senones parisiosq labieno ducendas dedit. Sex ipse
in aruernos ad oppidum gergonia secundu flumen elauer
durit. eꝗtatus partem illi attribuit partem sibi reliquit. Qua
re cognita xercingentorix omnib interruptis eius fluminis
pontib ab altera fluminis parte iter facere cepit: cum uterq
utrimq exisset exercitus in ꝯspectu fereq e regione castris ca¬

Expanded text:
deponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitadeponere coegit, Convictolitavem, qui per sacerdotes more civitatis intermissis magistratibus esset creatus, potestatem obtinere iussit. Hoc decreto interposito cohortatus Aeduos, ut controversiarum ac dissensionis obliviscerentur atque omnibus omissis his rebus huic bello servirent eaque quae meruissent praemia ab se devicta Gallia exspectarent equitatumque omnem et peditum milia decem sibi celeriter mitterent, quae in praesidiis rei frumentariae causa disponeret, exercitum in duas partes divisit: quattuor legiones in Senones Parisiosque Labieno ducendas dedit, sex ipse in Arvernos ad oppidum Gergoviam secundum flumen Elaver duxit; equitatus partem illi attribuit, partem sibi reliquit. Qua re cognita Vercingetorix omnibus interruptis eius fluminis pontibus ab altera fluminis parte iter facere coepit. Cum uterque utrimque exisset exercitus, in conspectu fereque e regione castris ca
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Cesar et si a bello atq ab hoste discetere detrimentosuz esse
eristimabat tamen non ignorans quanta ex dissensionib in ꝯmo¬
semꝑ aluisset ⁊ omnib reb ornasset ad uim atq arma disce¬
deret atq ea pars que minus ꝯfideret auxilia auercingẽtorige
arcesseret: huic rei preoccurrendu eristimauit. ⁊ quod legib he¬
duoꝵ his qui sumu magistratum obtinerent excedere ex fini¬
bo non liceret ne quid de uire aut de legib eoꝵ diminuisse uide¬
retur ipse in heduos ꝓficisci statuit senatuq omnez ⁊ quos int̾
ꝯtrouersia esset ad se euocauit. Cum prope omnis ciuitas eoꝯ
uenisset docereturq paucis clam ꝯuocatis alio loco alio tẽpo¬
re atq oportuent fratrez a frate renuntiatu cum leges duoc
ex una familia uiuo utroq non solum magistratus creari ue¬
tarent sed etiam in senatum esse ꝓhiberent cothum imperui

Expanded text:
tate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse tate. Caesar, etsi a bello atque hoste discedere detrimentosum esse existimabat, tamen non ignorans quanta ex dissensionibus incommos, quam ipse semper aluisset omnibusque rebus ornasset, ad vim atque arma descenderet, atque ea pars quae minus sibi confideret auxilia a Vercingetorige arcesseret, huic rei praevertendum existimavit et, quod legibus Aeduorum eis, qui summum magistratum obtinerent, excedere ex finibus non liceret, ne quid de iure aut de legibus eorum deminuisse videretur, ipse in Aeduos proficisci statuit senatumque omnem et quos inter controversia esset ad se Decetiam evocavit. Cum prope omnis civitas eo convenisset, docereturque paucis clam convocatis alio loco, alio tempore atque oportuerit fratrem a fratre renuntiatum, cum leges duo ex una familia vivo utroque non solum magistratus creari vetarent, sed etiam in senatu esse prohiberent, Cotum imperium
Abbreviated transcription (Latin):
ad hostem proficisci ꝯstitiusset sidie eum ex paludib siliusq eli¬
cere: siue obsidione premere posset. legati ad eum principes he¬
duoꝵ ueniunt oratum ut maxime necessario tempore ciuitati
subueniat sũmo esse in ꝑiculo rem ꝙ cum singuli magistratus⁊
antiꝗtus creari atq regiam potestatem annu tenere ꝯsuessẽt:
duo magistratum gerant ⁊ se uterq eoꝵ legib creatum esse di¬
cat. hoꝵ esse alteꝵ ꝯuctolitanc florente ⁊ illustrem adolescen¬
tem alterum cotum antiꝗssima familia natum atq ipsum homĩe:
sũme potentie ⁊ magne cognationis: cuius frater ualetiacus pro¬
rimo anno eundem magistratum gesserit ciuitatez esse omne ĩ
armis diuisu senatum diuisum populum suas cuiusq eoꝵ clien¬
telas ꝙ si diutius alatur ꝯtrouersia fore uti pars cum parte ciuita¬
tis ꝯfligat idne accidat positum in eius diligentia atq autori¬

Expanded text:
ad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque eliad hostem proficisci constituisset, sive eum ex paludibus silvisque elicere sive obsidione premere posset, legati ad eum principes Aeduorum veniunt oratum ut maxime necessario tempore civitati subveniat: summo esse in periculo rem, quod, cum singuli magistratus antiquitus creari atque regiam potestatem annum obtinere consuessent, duo magistratum gerant et se uterque eorum legibus creatum esse dicat. Horum esse alterum Convictolitavem, florentem et illustrem adulescentem, alterum Cotum, antiquissima familia natum atque ipsum hominem summae potentiae et magnae cognationis, cuius frater Valetiacus proximo anno eundem magistratum gesserit. Civitatem esse omnem in armis; divisum senatum, divisum populum, suas cuiusque eorum clientelas. Quod si diutius alatur controversia, fore uti pars cum parte civitatis confligat. Id ne accidat, positum in eius diligentia atque auctori
Abbreviated transcription (Latin):
citus uercingentorix animo laborabat ut reliquas ciuitates adiũ¬
geret atq eas bonis pollicitationib alliciebat. Huic rei ydoneoᷤᷤ
homines deligebat quoꝵ quisq aut oratione subdola aut ami¬
cicia facillime posset. Qui auarico expugnato refugerant armã¬
dos uestiendosq curat simul ut diminute copie reitegrarent᷑
impat certum militum numeꝵ ciuitatib quem ⁊ quam ante
diem in castra adduci uelit sagutariosq omnes quoꝵ erat ꝑma¬
gnus numerus in gallia xuiri ⁊ ad se mitti iubet. his reb cele¬
riter id quod auarici depierat expletur. Interim tentomatus ole¬
uiconis filius rex nitiobrogrum cuius pater a senatu nostro ami¬
cus erat appellatus cum magno eꝗtum suoꝵ numero quos exa¬
ꝗtania adduxerat ad eum ꝑuenit. Cesar auarico ꝯplures dies
ctus exercitum ex labore atq inopia refecit. Iam prope hyeme
ꝯfecta cum ipso anni tempore. ad gerendum bellum uocaretur

Expanded text:
citus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiuncitus Vercingetorix animo laborabat ut reliquas civitates adiungeret, atque eas donis pollicitationibusque alliciebat. Huic rei idoneos homines deligebat, quorum quisque aut oratione subdola aut amicitia facillime capere posset. Qui Avarico expugnato refugerant, armandos vestiendosque curat; simul, ut deminutae copiae redintegrarentur, imperat certum numerum militum civitatibus, quem et quam ante diem in castra adduci velit, sagittariosque omnes, quorum erat permagnus numerus in Gallia, conquiri et ad se mitti iubet. His rebus celeriter id quod Avarici deperierat expletur. Interim Teutomatus, Olloviconis filius, rex Nitiobrigum, cuius pater ab senatu nostro amicus erat appellatus, cum magno equitum suorum numero et quos ex Aquitania conduxerat ad eum pervenit. Caesar Avarici complures dies ctus exercitum ex labore atque inopia refecit. Iam prope hieme confecta cum ipso anni tempore ad gerendum bellum vocaretur et
Abbreviated transcription (Latin):
se iam prope effectum habere. Interea equu esse ab his cõmuni
salutis causa impetrari ut castra munire instituerent quo faciluᷤ
repentiunos hostium impetus sustinerent. fuit hec oratio non ĩgra¬
ta gallis ⁊ maxime quod ipse animo non defecerat tanto accep¬
to inꝯmodo neq in occultum abdiderat ⁊ ꝯspectum multitudĩs
fugerat. plusq animo prouidere.⁊ presentire extimabatur ꝙ re
integra primo incendendum auaricum post deserendu censuẽat
Itaq ut reliquoꝵ impatoꝵ res auerse autoritatem minuunt. sic
huins ex ꝯtrario dignitas inꝯmodo accepto in dies augebatur
Simul in spem ueniebant eius affirmatione de reliquis adiun¬
gendis ciuitatib primuq eo tempore galli castra munire in¬
stituer̃ ⁊ sic sunt animo ⁊sternati homines in sueri laboꝵ ut oĩa
que imparentur sibi pacienda extimarent. Nec minus ꝙͣ est polli¬

Expanded text:
ue se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis ue se prope iam effectum habere. Interea aequum esse ab eis communis salutis causa impetrari ut castra munire instituerent, quo facilius repentinos hostium impetus sustinerent. Fuit haec oratio non ingrata Gallis, et maxime, quod ipse animo non defecerat tanto accepto incommodo neque se in occultum abdiderat et conspectum multitudinis fugerat; plusque animo providere et praesentire existimabatur, quod re integra primo incendendum Avaricum, post deserendum censuerat. Itaque ut reliquorum imperatorum res adversae auctoritatem minuunt, sic huius ex contrario dignitas incommodo accepto in dies augebatur. Simul in spem veniebant eius adfirmatione de reliquis adiungendis civitatibus; primumque eo tempore Galli castra munire instituerunt et sic sunt animo confirmati, homines insueti laboris, ut omnia quae imperarentur sibi patienda existimarent. Nec minus quam est polli
Abbreviated transcription (Latin):
sitis famiuarib suis principibusq ciuitatum disparandos dedu¬
cendosq ad suos curaret que cuiq ciitati pars castroꝵ ab mnitio
obuenerat. Postero die consilio ꝯuocato ꝯsolatus cohortatusq ẽ
ne se admodum animo dimitterent ne pturbarent᷑ in cõmodo
non untute neq in acie uicisse romanos sed artificio quodam et
scientia oppugnationis cuius rei fuerint ipsi imperiti. Errare
siqui in bello omnes secundos rez prouentus expectent. Sibi
nuꝙͣ placuisse auaricum defendi cuius rei testes ipsos haberet
sed factum imprudentia biturigum ⁊ nimia obsequentia reliqͦ
uti hoc in ꝯmodum accipetur. Id tamen se celenter maiorib cõ¬
modis sanatuꝵ. Nam que areliquis gallis ciuitates dissentirẽt
hus sua diligentia adiunctuꝵ atq unu ꝯsiliu totius gallie effe¬
ctux: cuius ꝯsensui ne orbis quidem terraꝵ possit obsistere idq¬

Expanded text:
sitis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos dedusitis familiaribus suis principibusque civitatum disparandos deducendosque ad suos curaret, quae cuique civitati pars castrorum ab initio obvenerat. Postero die concilio convocato consolatus cohortatusque est ne se admodum animo demitterent, ne perturbarentur incommodo; non virtute neque in acie vicisse Romanos, sed artificio quodam et scientia oppugnationis, cuius rei fuerint ipsi imperiti; errare, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectent. Sibi numquam placuisse Avaricum defendi, cuius rei testes ipsos haberet; sed factum imprudentia Biturigum et nimia obsequentia reliquorum uti hoc incommodum acciperetur; id tamen se celeriter maioribus commodis sanaturum. Nam quae ab reliquis Gallis civitates dissentirent, has sua diligentia adiuncturum atque unum consilium totius Galliae effecturum, cuius consensui ne orbis quidem terrarum possit obsistere; idq
Abbreviated transcription (Latin):
tentiorib cuncatim ꝯstiterunt. hoc animo ut si qua ex parte ob¬
uiam contra ueniretur acie instructa depugnarent. Ubi neminc̃
incquu locum sese dimittere sed toto undiq muro circumfudi
xiderunt ueriti ne omnino spes fuge tolleretur: abicctis armis ul¬
timas oppidi partes ꝯtinenti impetu petiuer parsq ibi cum angus¬
to exitu portaꝵ scipsi premerent amilitib. pars iam egressa por¬
tis ab eꝗtib est unterfecta nec fuit quisꝙͣ qui prede studeret. Sic
genabi cede ⁊ labore opis incitati non etate ꝯfectis non mulie¬
rib non infantib pepcerunt teniq ex omni numero qui fuit cir¬
citer milium .xl. uix dece qui primo clamore audito se ex oppido
ciecer incolumes ad uercingentorige puener. Quos ille multa
iam nocte suentio ex fuga excepit ueritus ne qua in castris ex coꝵ
xursu misericordiaq uulgi sedicio oriretur ⁊ procul iniia dispo¬

Expanded text:
tentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obtentioribus cuneatim constiterunt, hoc animo ut si qua ex parte obviam contra veniretur acie instructa depugnarent. Vbi neminem in aequum locum sese demittere, sed toto undique muro circumfundi viderunt, veriti ne omnino spes fugae tolleretur, abiectis armis ultimas oppidi partes continenti impetu petiverunt, parsque ibi, cum angusto exitu portarum se ipsi premerent, a militibus, pars iam egressa portis ab equitibus est interfecta; nec fuit quisquam, qui praedae studeret. Sic et Cenabi caede et labore operis incitati non aetate confectis, non mulieribus, non infantibus pepercerunt. Denique ex omni numero, qui fuit circiter milium XL, vix DCCC, qui primo clamore audito se ex oppido eiecerunt, incolumes ad Vercingetorigem pervenerunt. Quos ille multa iam nocte silentio ex fuga excepit, veritus ne qua in castris ex eorum concursu et misericordia vulgi seditio oreretur, ut procul in via dispo
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ omnib precib pecier ne se ⁊ cõmunes uberos hostib ad sup¬
plicium dederent quas ad capiendu fugam nature. ⁊ uiriu infir¬
tatu romanoꝵ uie preoccuparentur ꝯsilio destiter. Postero dic ce¬
sar promota turri. crectisq opib que facere instituerant magno
cohorto imbre non inutilem hanc ad capiendu ꝯsiliu tempestatẽ
arbitratus est ꝙ paulo incautius custodias in muro dispositas xi¬
debat. suosq languidius in ope uersari uissit ⁊ quid fieri uelleto¬
stendit. legiones intra uineas in occulto expeditas cohortatur ut
aliquando ꝓtantis laborib fructum uictorie ꝑcipent his qui pri¬
mi murz ascendissent premia ꝓposuit muitib signu dedit. Iui
subito ex omnib partib cuolauer murumq celeriter ꝯpleuer.
ustes re noua ꝑterriti muro turribꝵ deiecti in foro ac locis pa¬

Expanded text:
suorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supsuorum omnibus precibus petierunt, ne se et communes liberos hostibus ad supplicium dederent, quos ad capiendam fugam naturae et virium infirtatu Romanorum viae praeoccuparentur, consilio destiterunt. Postero die Caesar promota turri perfectisque operibus quae facere instituerat, magno coorto imbre non inutilem hanc ad capiendum consilium tempestatem arbitratus est, quod paulo incautius custodias in muro dispositas videbat, suosque languidius in opere versari iussit et quid fieri vellet ostendit. Legionibusque intra vineas in occulto expeditis, cohortatus ut aliquando pro tantis laboribus fructum victoriae perciperent, eis qui primi murum ascendissent praemia proposuit militibusque signum dedit. Illi subito ex omnibus partibus evolaverunt murumque celeriter compleverunt. Hostes re nova perterriti muro turribusque deiecti in foro ac locis pa
Abbreviated transcription (Latin):
ditas glebas in ignem ex regione turris ꝓiciebat scorpione ala¬
tere dextro traiectus exanimatusq xidit. hunc ex proximis u¬
nus iacentem transgressus codem illo munere fungebatur eadẽ
ratione ictus scorpionis exanimato alteri successit tertius ⁊ ter¬
tio quartus nec prius ille est a propugnatorib uacuus relictus
iocus ꝙ̃ restincto aggere atq omni ea parte sumotis hostib finiˢᷤ
est pugnandi factus. Omnia expti galli qd̾ res nulla successerat
postero dic ꝯsilium cepunt ex oppido profugere hortante ⁊ uibẽte
uercingentorige. Io silentio nocris conati non magna iactura suoꝵ
sese effecturos spabant propterea quod non longe ab oppido castra
uercingentorigis aberant.⁊ palus que ppetua intercedebat romang
ad insequendur tardabat. Iamq hoc facere noctu apparabant cum ma¬
tres familie repente in publicum ꝓcurrer flentesq proiecte ad pedes

Expanded text:
ditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab laditas glebas in ignem e regione turris proiciebat: scorpione ab latere dextro traiectus exanimatusque concidit. Hunc ex proximis unus iacentem transgressus eodem illo munere fungebatur; eadem ratione ictu scorpionis exanimato alteri successit tertius et tertio quartus, nec prius ille est a propugnatoribus vacuus relictus locus quam restincto aggere atque omni ex parte summotis hostibus finis est pugnandi factus. Omnia experti Galli, quod res nulla successerat, postero die consilium ceperunt ex oppido profugere hortante et iubente Vercingetorige. Id silentio noctis conati non magna iactura suorum sese effecturos sperabant, propterea quod neque longe ab oppido castra Vercingetorigis aberant, et palus, quae perpetua intercedebat, Romanos ad insequendum tardabat. Iamque hoc facere noctu apparabant, cum matres familiae repente in publicum procurrerunt flentesque proiectae ad pedes
Abbreviated transcription (Latin):
ut quo primu curreretur aut cui rei ferretur auxilium uix ratio
iniri posset. Tamen qd̾ instituto cesaris semꝑ due legiones ꝓ ca¬
stris excubabant pluresq partitis temporib erant in opere cele¬
riter. factum est ut alii cruptionib resisterent alii turres reduce¬
rent: aggeremq interscinderent. omnis uõ ex castris multituto
ad restinguendu xurreret. Cum in omnib locis ꝯsumpta iam
reliqua parte noctis pugnaretur sempq hostib spes uictorie reĩ¬
tegraretur eo magisq deustos pluteos turrium uidebant. nec fa¬
cile adirc aꝑtos ad auxiliandu animaduertebant semꝑq ipsire¬
centes defessis succederent omnemq gallie salutem in illo uesti¬
gio temporis positam arbitrarentur. accidit in spectantib nob
qd dignu memoria uisum pretereundu non existimauimus
Quidam ante portam oppidi gallus ꝑ manus seui atq picis tra¬

Expanded text:
ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio ut quo primum curreretur aut cui rei ferretur auxilium vix ratio iniri posset. Tamen, quod instituto Caesaris semper duae legiones pro castris excubabant pluresque partitis temporibus erant in opere, celeriter factum est, ut alii eruptionibus resisterent, alii turres reducerent aggeremque interscinderent, omnis vero ex castris multitudo ad restinguendum concurreret. Cum in omnibus locis consumpta iam reliqua parte noctis pugnaretur, semperque hostibus spes victoriae redintegraretur, eo magis, quod deustos pluteos turrium videbant nec facile adire apertos ad auxiliandum animadvertebant, semperque ipsi recentes defessis succederent omnemque Galliae salutem in illo vestigio temporis positam arbitrarentur, accidit inspectantibus nobis quod dignum memoria visum praetereundum non existimavimus. Quidam ante portam oppidi Gallus per manus sebi ac picis tra
Abbreviated transcription (Latin):
nia habet opor tunitatem ꝙ ⁊ ab incendio iapis ⁊ ab arcte mate¬
ria defendit que perpetius trabib petes quadragenos plerumq
introrsus reuincta neq prumpi neq distrahi potest. his totre¬
bus impedita oppugnatione milites cum toto tempore frigore
⁊assiduis imbrib turbarentur tamen ꝯtinenti labore omnia
hec suꝑauer ⁊ diebus xxu. aggerem latum pecles. ccc xxx altũ
pedes. lxxx extruxer cum his murum hostium pene ꝯtingeret.
cum cesar ad opus ꝯsuetudine excubaret militesq hortaretur
ne quod omnino tempus ab oꝑe intermitteretur paulo ante
tertiam uigiliam est animaduersum fumare aggerem quem cu¬
inculo hostes succenderant eodemq tempore toto muro clamo¬
re sublato duab portis ab utroq latere turriu eruptiofiebat.
alii faces atq aridam materia de muro in aggerem eminus ia¬
ciebant. picem reliquasq res quib ignis erutari potest fundebãt

Expanded text:
mmam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete matemmam habet opportunitatem, quod et ab incendio lapis et ab ariete materia defendit, quae perpetuis trabibus pedes quadragenos plerumque introrsus revincta neque perrumpi neque distrahi potest. His tot rebus impedita oppugnatione milites, cum toto tempore frigore et assiduis imbribus tardarentur, tamen continenti labore omnia haec superaverunt et diebus XXV aggerem latum pedes CCCXXX, altum pedes LXXX exstruxerunt. Cum is murum hostium paene contingeret, et Caesar ad opus consuetudine excubaret militesque hortaretur, ne quod omnino tempus ab opere intermitteretur, paulo ante tertiam vigiliam est animadversum fumare aggerem, quem cuniculo hostes succenderant, eodemque tempore toto muro clamore sublato duabus portis ab utroque latere turrium eruptio fiebat. Alii faces atque aridam materiem de muro in aggerem eminus iaciebant, picem reliquasque res, quibus ignis excitari potest, fundebant,
Abbreviated transcription (Latin):
turrium altitudinẽ quantum has quotidianus agger expresserat
ꝯmissis suaꝵ turrium malis adequabant. Muri autem omnes
gallici hac ferc forma sunt. Trabes directe perpetue in longitudi
panbus interuallis distantes inter se binos petes in solo colloca¬
tur. Ere xinciuntur extrorsus ⁊ multo aggere uestiuntur hec au¬
tem que diximus interuala grandib in fronte saxis effarciunt
his collocatis ⁊ coagminatim coagmentatis alius insup ordo ad¬
dicitur ut illud idem interuallum seruetur: neq inter se ꝯtingat
trabes sed parib intermisse spaciis singuie singulis saris inter¬
iectis arcte ꝯtineantur. Sic deinceps omne opus ꝯtexitur duiz
iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum inspeciem uarietatemq
opus deforme non est alternis trabib ac saxis que rectis lineiᷤᷤ
suos ordines seruant. tum ad utilitate ⁊ defensione urbium sũ¬

Expanded text:
turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, turrium altitudinem, quantum has cotidianus agger expresserat, commissis suarum turrium malis adaequaGallici hac fere forma sunt. Trabes derectae perpetuae in longitudinem paribus intervallis, distantes inter se binos pedes, in solo collocantur. Hae revinciuntur introrsus et multo aggere vestiuntur: ea autem, quae diximus, intervalla grandibus in fronte saxis effarciuntur. His collocatis et coagmentatis alius insuper ordo additur, ut idem illud intervallum servetur neque inter se contingant trabes, sed paribus intermissae spatiis singulae singulis saxis interiectis arte contineantur. Sic deinceps omne opus contexitur, dum iusta muri altitudo expleatur. Hoc cum in speciem varietatemque opus deforme non est alternis trabibus ac saxis, quae rectis lineis suos ordines servant, tum ad utilitatem et defensionem urbium su
Abbreviated transcription (Latin):
ri posse statuunt ut xii milia hominu delecta ex omnib locis in
oppidum mittantur. Nec solis biturigib ꝯmune salutem ꝯmittẽ¬
dam censent ꝙ penes eos sud oppidum retinuissent sũmam uicto¬
rie constare intelligebant ⁊ singulari militum nostroꝵ uirtuti cõ¬
silia cuiusq mocli galloꝵ occurrebant ut est sũme genus solertie
atq ad omnia imitanda ⁊ efficienda que a quoq traduntur aptis¬
simu. Nam ⁊ laqueis falces auertebant quas cum destinauerant
tormentis introrsus reducebant ⁊ aggerem cuniculis subtrahe¬
bant. eo scientius ꝙ apud eos magne sunt ferrarie atq omne
genus cuniculoꝵ notum atq usitatum est totum autem muꝵ ex
omni parte turrib ꝯtabulauerant atq has corriguis intererãt.
Tum crebris diurnis nocturnisq eruptionib aut aggeri ignem
inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur ⁊ nostrar

Expanded text:
ri posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in ri posse. Statuunt, ut X milia hominum delecta ex omnibus copiis in oppidum mittantur, nec solis Biturigibus communem salutem committendam censent, quod paene in eo, si id oppidum retinuissent, summam victoriae constare intellegebant. Singulari militum nostrorum virtuti consilia cuiusque modi Gallorum occurrebant, ut est summae genus sollertiae atque ad omnia imitanda et efficienda, quae ab quoque traduntur, aptissimum. Nam et laqueis falces avertebant, quas, cum destinaverant, tormentis introrsus reducebant, et aggerem cuniculis subtrahebant, eo scientius quod apud eos magnae sunt ferrariae atque omne genus cuniculorum notum atque usitatum est. Totum autem murum ex omni parte turribus contabulaverant atque has coriis intexerant. Tum crebris diurnis nocturnisque eruptionibus aut aggeri ignem inferebant aut milites occupatos in opere adoriebantur, et nostrarum