comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qe ancilla expulsus est de hereditate:
Unde:nisi quia ille suꝑbus erat: il¬
u humiles: Frexit aũ ille ceruicem:
et uoluit seducere frẽm suũ ludens
cum illo: Osagnũ ibi sacramentum:
Ludebant simul bismahel et isaac Ui¬
dit illos sara ludentes: et ait abrahe.
Rice ançillam et filium eius: non enĩ
heres erit filius ancille. cum filio meo
isaac Et cum constristatꝰ eẽt abraham:
cõfirmauit ei a dño angłs dictũ sare uxoris eiꝰ
Iam hic manifestũ est sacramentũ:
quia nescio quid futurũ parturie¬
bat illa res gesta: ludentes uidit:
et dicit: Eice ancillam: et filium eiꝰ.
Quid est hoc fr̃s: Quid enim mali
fecerat ismahel puero ysaac quia lu¬
debat cum eo: & ipsa lusio. illusio
erat: Illa lusio: deceptionem signifi¬
cabat: Ham magnũ ẽ sacramentũ at¬
tendat caritas uiã ꝑsequutionem.
illam uocat apłs ipsam lusionem:
Ipsum lusum: ꝑsequutionem uocat:
Id est qui scdm carnem nati sunt. ꝑ¬

Expanded text:
de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? de ancilla natus, expulsus est ab haereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat, illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. 12. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: id est, qui secundum carnem nati sunt, p
Abbreviated transcription (Latin):
qui nati funt de ancilł. non simul ps¬
sederunt terram ꝓmissionis cun
frib suis: Inuenis ibi bonos filiq
iacob. natos de ancilł: et bonos
lios iacob natos de liberis Dichi
ilł obfuit natiuitas de uteris an¬
cillarum: quando in patre caro¬
uerunt semen suum: et consequ̾¬
t̃ regnũ cum frĩb denuerunt: q¬
modo gͦ in filiis iacob non obfut
ilł qui nati sunt de ancilł. quomi¬
nus tenerent regnũ. et terram re¬
missionis cũ frĩb ex equo accipet
non iłł obfuerut̃ natales anculli
s p̃ualuit semen pat̾nũ: sic qui
ꝑ malos baptizantur tamꝗͣ. de an¬
cilł uidentur natis s tamen quia
ex semine uerbi dei quod figura
bunt: Securus gͦ sit qui de sen¬
ne bono nascit᷑. tantum non u¬
tetur ancillam. si de ancilla us¬
cit᷑. Ancillam malam suꝑbient
non imiteris Unde enĩ filiĩ iacob de
ancitt nati possederunt terram repro¬
Missionis cum frĩb ĩsmahel aut̃ natꝰ

Expanded text:
qui nati sunt de ancillis, non simul posqui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per malos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbi Dei, quod figuratur bunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur; tantum non imitetur ancillam, si de ancilla nascitur. Ancillam malam superbientem non imiteris. Unde enim filii Jacob de ancillis nati, possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem
Abbreviated transcription (Latin):
puli: Bonus populus. malus popu¬
lus: s tamen in uno uentre luctan¬
tur. Quanti mali sunt in eccłia: &
unus uterus portat: donec in fine
discernant᷑. Et boni aduersus malos
clamant. et mali aduersꝰ bonos re-¬
clamant: et in unius uiscerib utͥq
luctant᷑: Numquid semꝑ simul eit̃:
In fine erit᷑ ad lucem declarat᷑ nati¬
uitas. que hic in sacramento figuratꝰ
Et tunc apparebit: iacob dilexi esan
aũ odio habui: Iam gͦ inuenimuo
fr̃s et de bonis bonos. de libera yb¬
ac: et de malis malos. de ancillahi¬
mahel. De bonis malos: esau den
becca: de malis bonos: ubi inueni¬
mus: Restat iacob ut in trib par¬
triarchis quatuor generũ istoꝵ ꝑfec¬
tio concludat᷑ Habuit urores iacos
habuit et ancillas. Pariunt libere
pariunt & ancille: et fuint duodeci
filiĩ isrł. Si numeres om̃s de quis
nati sunt: non om̃s de liberis. non
om̃s de anciłł. s tamen om̃s ex uns
semine: Quid gͦ fis meie Humqͥu

Expanded text:
puli; bonus populus, malus popupuli; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid
Abbreviated transcription (Latin):
pianus in malis: liberas accipiam̃ in bonis:
Pariunt libere bonos: sara peꝑit y¬
saac: Pariunt ancille malos: agar
peꝑit hismahel Habemus in uno
abraham et illud genus cum ꝑ bo¬
nos boni: et illud genus cũ ꝑ malos
mali: ꝑ bonos mali ubi figurati sũt:
libera erat rebecca uxor ysaac: legi¬
te : Peꝑit geminos: unus erat bonꝰ.
alter malus Habes aꝑte scripturã
dicentem dei uoce: iacob dilexi: e¬
sau aũ odio habui: Istos duos genu¬
it rebecca: iacob et esau: Unus in¬
de eligit᷑: alius imꝓbat᷑ Unus succe¬
dit. in hereditatẽ: alius exheredatur.
Non facit popłm suum deus de esau:
s facit de iacob semen unũ: diuer¬
si qui concepti sunt. Uterꝰ umis: di¬
uersi qui nati sunt: Num quid nõ
libera peperit iacob que libera pe¬
perit esau : Luctabantur in uentre
matris sue : et dictum est rebecce.
cum ibi luctarent̃: duo populi sũt.
in utero tuo: duo homines: duopo¬

Expanded text:
pimus in malis, liberas accipimus in bonis: pimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo po
Abbreviated transcription (Latin):
dum omĩmodo siue occasione. siue ue¬
ritate xp̃c adnunciet᷑: Et in hoc gau¬
deo:NNumquid maliuolus erat et
de alio malo gaudebat : s: quia et̃
mali malosbaptitabant.Si quos isti bap¬
titabant talos. quales admonet dñs.
cum dicit que dicunt facite que
aũ faciunt facere nolite: mali bo¬
nos baptizant: Boni malos bapti¬
zabant: quando a phylipo ec̃o sy¬
mon magus baptitatus est: Nota
gͦ sunt ista quatuor genera fis̃ mei
Ecce iterũ ea repeto: tenete illa:nu¬
merate illa: aduertite illa: cauete
que mala sunt: tenete que bona
sunt: ꝑbonos boni nascunt᷑: cum
cum et qui baptizant et qui baptizan¬
tͣiniq et impie uiuunt: ꝑ malos bo¬
ni: cum mali sũt. qui baptizant. bo¬
ni qui baptizant᷑: ꝑbonos malicũboni
sũt qͥbaptiztãt. & mali qͥbaptizant᷑. Qmͦ iue¬
nimꝰ ista mistis tͥb nominib ego sũ ds̃ abrahã¬
et deus ysaac et deus iacob: Ancillas acci-¬

Expanded text:
dum omni modo, sive occasione, sive vedum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et pmali malos baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cumcum et qui baptizant et qui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quibus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas acci
Abbreviated transcription (Latin):
baptizant boni sunt. et qui bap¬
tizant᷑ recte crecdunt: et in mem¬
bris xp̃i recte numerant᷑: ꝑmalos
mali. si et qui baptizant mali sunt: et
qui baptizant᷑ dupplici corde accedt̃
ad deum: et non denent eos more
quos audiunt in eccłia. ut ibi non
sint palea s frumentũ. Quã enim
multi sint: nouit caritas ur̃a: ꝑ ma-¬
los boni: Aliquando baptizat adul¬
ter: et qui baptizat᷑ iustificatur. ꝑ
bonos mali Aliquando qui baptizãt
scĩ sunt: qui baptizant᷑. tenere uias
dnĩ nolunt: Puto fr̃s notũ ẽẽ in ec¬
clesia et cotidianis exemplis mani
festari ea que dicimus: s in priorib
nrĩs patrib ea consideremus: quia¬
et illi habuerunt ista quatuor gene¬
ra: ꝑbonos bon: anamas paulum
baptizauit:. Qui ꝑ malos mali: di¬
cit apłs quosdam p̃dicatores euan¬
głii quos dicit non caste solere ad¬
nunciare euangłiũ: quos tolerat in
societate xpiana. et dicit: Quid enĩ

Expanded text:
baptizant, boni sunt: et qui bapbaptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. Puto, fratres, notum esse in Eccrioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim?
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo illa iherłm in t̾ra umbra etit
celestis ierłm matris omĩum nr̃m
que est in celo: & hec apłi uerba st̃
Et de ista ciuitate unde ꝑegrinamur:
multa nostis. multa iam audistic..
Inuenimus aũ rem miram in istis
partub id est in istis fetib in istis
generationib liberarum et ancilla
rum: quatuor scilicet genera ho¬
cõplet᷑ figura totius futuri popłi
xp̃ĩani: ut non sit mirũ qđ in ilł
trib dictũ est. ego sum deus abrahã
et deus ysaac. et deus iacob In om¬
nib enim xpĩanis fr̃s intendite :
aut ꝑ malos nascuntur boni. aut
ꝑ bonos nascunt᷑ mali: aut ꝑbo¬
nos boni. aut ꝑ malos mali: Am
plius istis quatuor generib non
potest inueniri: Que iter̃ repetam:
aduertite. retinede. excutite corda
urã: nolite pigri eẽ. capite ne capia¬
mini: quomodo quatuor genera
nascunt᷑ boni. aut ꝑ malos nas¬
cuntur mali: aut ꝑbonos mali.
aut ꝑ malos boni: Puto quia pla¬
num est ꝑ bonos boni: si et qui

Expanded text:
alem in terra, umbra erat coelestis Jerusalem matris omnium nostrum, quae est in coelo: et haec Apostoli verba sunt . Et de ista civitate unde peregrinamur, multa nostis, multa jam audistis. Invenimus autem rem miram in istis partubus, id est in istis fetibus, in istis generationibus liberarum et ancirum: quatuor scilicet genera hocompletur figura totius populi futuri Christiani, ut non sit mirum quod in illis tribus dictum est: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis fratres intendite aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut plius istis quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor genera nascuntur boni, aut per malos nascuntur mali, aut per bonos mali, aut per malos boni. Puto quia planum est. Per bonos boni: si et qui
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ichodemus: non intenebrio
querunt diem: Tales enim iam etian
ꝓfitent᷑: accessit ad illos iħc: factti
illis salutẽ. quia dixit ipse: Nisi qu
manducauerit carnem meam et bu¬
rit sanguinẽ meum: non habebit
se uitam: Et quod signũ crucis ha
in fronte cathecumini: iam de dor
magna sunt. s fiant ex seruis fiulis
rubrum quid significet: audi api¬

Expanded text:
sicut Nicodemus, non in tenebris sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguineignum crucis habent in fronte catechumeni, jam de domo magna sunt; sed fiant ex servis filii. rubrum quid significet, audi Ap
Abbreviated transcription (Latin):
se credit iħc: qui nati fuerint denuo
Ecce illi crediderant in eum: et iħc
non se credebat eis: Tales sunt oms
cathecumini: ipsi iam credunt in
Intendat et intelligat caritas uĩa Si
dixerimus cathecumino credis in xp̃m:
respondet credo. et signat se: Iam cru¬
cem xpĩ portat in fronte: et non eru¬
bescit de cruce dñĩ sui Ecce credit
in nomine eiꝰ: Int̾rogemus eum: Man¬
ducas carnẽ filii hominis et bibis san¬
guinem filii hominis: Hescit quid
dicimus : quia iħc non se credidit ei
forte ad rem ꝑtinet: Ad dñm uenit.
s nocte uenit: Ad lucem uenit. Sin
tenebris uenit: Renati aũ ex aqua
et spũ quid audiunt ab apło Fuis¬
tis aliquando tenebre. nunc aũ lux
in dño: sicut filii lucis ambulate
Et iterum: Nos aũ qui diei sumus.
Sobrissi mus: Qui ergo renati funt i¬
tis fuerunt: et diei. sunt: Et tenebr
fuerunt: et lumen funt: Iam credit
ilł iħc: et non nocte ueniunt adim

Expanded text:
se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in  eis. Intendat et intelligat Charitas vestra. Si dixerimus catechumeno, Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se: jam crucem Christi portat in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui. Ecce credidit in nomine ejus. Interrogemus eum, Manducas carnem Filii hominis, et bibis sanguinem Filii hominis? nescit quid dicimus, quia Jesus non se credidit ei.forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu, quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
rabbi magister dr̃ Scimus quia
a deo uenisti magister. Hemo enĩ
potest hec signa facere que tu facis.
nisi fuerit ds̃ cum eo Ergo iste nicho¬
demus ex his erat qui crediderãt in
nomine enus: uidentes signa et pro¬
idigia que faciebat: Suꝑus enim
hoc dixit: Cum aũ cẽt iherosolimis
in pascha in die festo: multi credide¬
runt in nomine eius: Quare credi¬
derunt: Sequit᷑ et dicit: Uidentes
signa cius que faciebat: Et de nico¬
demoquid dicit: Erat princeps u¬
deoꝵ nomine nichodemus Uenit
ad eum nocte. et ait: Rabbi: scimus
quia a deo uenisti magister. Et iste
ergo crediderat in nomine eius. &
ipse unde crediderat: Sequit᷑ et di¬
cit: Nemo enim pot̾ hec signa facere
que tu facis: nisi fuerit deus cum
eo: Si gͦ nichodemus de illis multis
erat qui crediderant in nomine ꝰ.
iam in isto nichodemo attendamus.
quare iħc non se credebat eis: Res¬
pondit iħc: et dixit ei: amen amen
dico tibi. nisi quis natꝰ fuerit denuo
non pot̾ udere regnũ dei: Ipsis ergo

Expanded text:
r. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nomine ejus. Quare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
donatur. ut sciatur a quo bonum omẽ
donetur. ut omĩno de omnibus bonic
qui głatur in domino głetur. Quod uͦ¬
sequitur uos autem dixi amicos quia
omnia quecumq audiui a patre meo.
nota feci uobis. ita est ꝓfundum ut nul¬
lo modo sit isto sermone coartandum.
& quodcumq petieritis pacrem in no¬
mine meo det uob1C.

Expanded text:
donatur ut sciatur a quo bonum omne donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bonis, qui gloriatur, in Domino glorietur Id sequitur, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis, ita est profundum, ut nullo modo sit isto sermone coarctandum, quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ itaq dedit nobis potestatem. filioc
dei fieri. non serui s filii sumus. ut miro
quodam et meffabili. s tamen uero mͦ
serui. non serui eẽ posimus. Serui seilicet
timore casto. ad quem ꝑtinet seruus in¬
trans in dnĩ sui gaudium: non serui aũ¬
foras timore mittendo. ad quem ꝑtinet
seruus non manens in ddomo in eternũ.
Ut autem tales seruinon seruisimuc.
seit: qui nescit quid faciat dns enis et
cum aliquid boni facit sic extollitur:. qua
si ipse ꝰ faciat non dns enis. et glatur in
se non in dnõ głatur. cum se ipse decepit:
quia sic głatur quasi non acceꝑit. Nos
autem hem̃i ut amicidiũ eẽ possimus.
quid nr̃ dñc faciat sciamus. Non solũ
enim homines. uerum etiam iustos ipse
facit nos. et ĩ ipsinos. E ut hoc sciamꝰ qͥsnͥ ipse
mundi accepimus sed spm̃ qui ex deo
est: ut sciamus que adeo donata sunt
nobis. Ab ipso quicquid boniẽ donatur.
Ergo quia et hoc bonum ẽ ab ipso utiq

Expanded text:
am itaque dedit nobis potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in gaudium domini sui; non servi autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, scit, qui nescit quid faciat dominus ejus: et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non dominus ejus; et gloriatur in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur quasi non acceperit. Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Ut hoc sciamus, quis nisi ipsemundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique
Abbreviated transcription (Latin):
re. qui diligit. Itaq ubi dilectio ẽ. ibi ne¬
cessario fides et spes. Et ubi dilectio pri¬
mi: ibi necessario etiam dilectio deillo
enim non diligit deum quomodo alig
ꝓrimum tamquam se ipsum. quando¬
quidem non diligit et se ipsume Est op¬
pe impiuset iniquus. Qui aũ diligit̃n¬
quitatem: non plane diligit s odit ami
suam. Hoc ergo p̃ceptum domini cen¬
mus: ut nos inuicem diligamus. et quie¬
quid aliud p̃cepit faciamus. quomam
quicquid est aliud hic habemus. discerui¬
tur quippe ista dilectio ab ea dilectione
qua se inuicẽ diligunt homines. sicut
homines: Nam ut discerneretur adiune¬
tum est: sicut dilexiuos. Ut quid euim
diligamus. ut dilectionẽ nram discer¬
namus a ceteris: qui non adhoc se mui¬
cem diligunt: quia nec diligunt: Qui
aũ se ꝓpter habendum deum diligunt.
ipsi se diligunt. Ergo ut se dilgant. deum
diligant: Non ẽ hec dilectio in hominib
omnib pauci ꝓpt̾ea se diligunt. ut sit

Expanded text:
re qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi nere qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab illa dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines: nam ut discerneretur, adjunctum est, sicut dilexi vos. Utquid enim diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum dilipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
sit aliud: quid putamus frs̃ meiꝰ. Num¬
quidnam solum eius de ista dilectione
mandatum ẽ. qua diligimus inuicem:
Nonne est et aliud maius. ut diligamꝰ
deum: Aut uero de sola nob̾ dilectione¬
deus mandauit. ut alia non inquiramꝰ:
Tria certe comendat apłs. dicens. Mlanẽt
autem fides: spes. karitas. tria hec: maior
autem horum ẽ karitas. Et sim karita¬
te hoc ẽ in dilectione concludunt᷑ duo
illa p̃cepta. maior tamen dicta est ͤ non
sola. de fide gͥ nobis quam multa man¬
data sunt: quam multa de spe: Quis po¬
test cuncta colligere: Quis enumerando
sufficeres S intueamur quod ait idem
apłs: plenitudo legis karitas.Ubi ergo
karitas est quid ẽ quod possit de. esse:
Ubi autem non est. quid ẽ. quod possit ꝓ¬
desse: Demon credit: nec diligit. Nemo
diligit: qui non credit Qui credit frustͣ
quidem: s tamen pot̾ sperare ueniam
qui non diligit. Nemo autẽ potest desꝑa¬

Expanded text:
sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numsit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest despera
Abbreviated transcription (Latin):
S sit et in uobis. cum hoc efficimini qd̾
p̃sciui de uobis. Impleat᷑ aut̃ urm̃ quia
beati eritis quod non dum estis: sicut crea¬
ti estis qui non dũ fuistis. Hoc est inquit
p̃ceptum meum ut diligatis inuicẽ:
sicut dilexi uos. Siue dicat᷑ p̃ceptum
siue mandatum: ex uno uerbo greco
utrumq interpretatur quod est.
ENTOLE. Iam uero istam sententiam et
ante: dixerat: de qua me uobis ut potui
disputasse meminisse debetis. Ibi enim
sic ait. Mandatum nouum do uobis
ut diligatis inuicem sicut dilexiuos.
ut et uos diligatis inuicem. huius itaq
mandati repeticio. comendatio est: nͥ
quod ibi mandatum nouum inquit
do uobis. hic autem. hoc ẽ inquit man-¬
datum meum. Ibi tamquam si non fue¬
rit ante tale mandatum. hic tamquã
non sit aliud mandatum. S ibi dictũ
est nouum. ne in uetustate nr̃a ꝑscue¬
remus: hic dictum ẽ meum. ne contemp¬
nendum putemus: Quod aũhic ita di-¬
xit. hoc ẽ mandatum meum uelut nõ

Expanded text:
Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo Graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολὴ. Jam vero istam sententiam et ante disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem . Hujus itaque mandati repetitio, commendatio est: nisi quod ibi, Mandatum, inquit, novum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non
Abbreviated transcription (Latin):
poterat metus. ne forte non fieret quod
se facturum eẽ p̃sciebat: s neq cum idfa¬
cere cepit. quod se facturum ẽẽ p̾sciuit:
gaudium eius quobeatꝰ ẽ creuit. Auoqͥn
beatior est factus quia nos fecit. Absit
hoc frs̃. Dei beatitudo quia nec minor
fuerat sine nobis: non fit maior ex nob
Gaudium gͥ eius de saluce nr̃a. quod
in illo semꝑ fuit cum p̾sciuit et p̃desti¬
nauit nos. cepit eẽ in nobis. quando uo¬
cauit nos: et hoc gaudium merito nr̃m
dicimus. quo et nos beati futuri sumus:
s hoc gaudium nr̃m crescit et ꝓficit: et
ad suam ꝑfectionem ꝑseuerando ꝑten¬
dit. Ergo inchoatur in fide renascentiũ.:
implebitur in p̃mio resurgentium. Ecce¬
unde dictum existimo. hec loquucus
sum uobis. ut gaudium meum in uob̃
sit et gaudium ur̃m impleatur. In uob̃
sit meum: impleatur ur̃m Semꝑ eni
erat meum plenum: et antequã uoca¬
remini. cum uocandi a me p̃sciremini:

Expanded text:
poterat, ne forte non fieret quod poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor fuerat sine nobis, non fit major ex nobis. Gaudium igitur ejus de salute nostra, quod in illo semper fuit cum praescivit et praedestinavit nos, coepit esse in nobis quando vocavit nos; et hoc gaudium merito nostrum dicimus, quo et nos beati futuri sumus: sed hoc gaudium nostrum crescit et proficit, et ad suam perfectionem perseverando pertendit. Ergo inchoatur in fide renascentium, implebitur in punde dictum existimo: Haec locutus sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. In vobis sit meum, impleatur vestrum. Semper enim erat meum plenum, et antequam vocaremini, cum vocandi a me praesciremini.
Abbreviated transcription (Latin):
sum uobis ut gaudium me¬
um in uobis sit: et gaudiũ
ur̃m impleatur. Quod est
gaudium xp̃i in nob̾. nisi quod dignat᷑
gaudere de nobis: Et quod est gaudiũ
nrm quod dicitur implendum. nisi
eius habere consortium: ꝓpter quod
beato petro dixerat: si non lauero te ñ
habebis partem mecum. Gaudium er
Sin nobis eius. grã est. quam p̃stitit
lobis ipsa est et gaudium nrm̃.S de
a ile etiam ex eternitate gaudebat:
Qlando nos elegit ante mundi consti¬
dutionem. Nec recte possumus dicere.
qlos gaudium eius plenum nonerat:
Non enim deus in ꝑfecte aliquando gau¬
debat: s illud eius gaudium in nobis ñ
erat: quia nec nos in quib eẽ posset iam
eramus. nec quando eẽ cepimus cum illo
eẽ cepimus: in ipso autem semꝑ erat: qui
nos suos futuros certissima sue p̃scientie
ueritate gaudebat. ꝓinde gaudium iã
ipse ꝑfectum de nobis habebat: quando
nos p̃sciendo et p̃destinando gaudebat.
Neq enim ullus in illo eius gaudio esse

Expanded text:
sum vobis, ut gaudium meum in vobis sit, et gaudium vestrum impleatur. Quod est gaudium Christi in nobis, nisi quo dignatur gaudere de nobis? Et quod est gaudium nostrum quod dicit implendum, nisi ejus habere consortium? Propter quod beato Petro dixerat, Si non lavero te, non habebis partem mecum . Gaudium ergo ejus in nobis, gratia est quam praestitit nobis: ipsa est et gaudium nostrum. Sed de hac ille etiam ex aeternitate gaudebat, quando nos elegit ante constitutionem mundi . Nec recte possumus dicere quod gaudium ejus plenum non erat: non enim Deus imperfecte aliquando gaudebat. Sed illud ejus gaudium in nobis non erat: quia nec nos in quibus esse posset jam eramus; nec quando esse coepimus, cum illo esse coepimus. In ipso autem semper erat, qui nos suos futuros certissima suae praescientiae veritate gaudebat. Poinde gaudium jam ipse perfectum de nobis habebat, quando nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse
Abbreviated transcription (Latin):
Noli contra eum te extendere in tancum
pauꝑ ut remissionis peccatoꝵ appare¬
as cotidianus in oratione mendicus. Tuo
autem in quit consilio abstine te. Unde
nisi a p̃sumptione fallaci: Iue quippeq
non tantum est homo s etiam deus. ⁊ deo
numquã reus. Si enim direreris oculumꝰ
tuum ad illum: nusquã parebit. Oculũ
tuum oculum uidelicet humanum. qͦ
cernis humana. si direxeris ad illum nus¬
quam parebit: quoniam uideri non po¬
test: quẽ admodum ineri et tu potec.
Parauit enim sibi pennas sicut aquile:
et uadsit indomum ppositi sui. unde ad
nos utiq uenit. nec tales qualis uenit in¬
uenit. diligamus ergo iuicem: sicuc et
xp̃c dilexit nos. et tradidit semet ipsum
ꝓ nobis. Maiorem quippe hac dilectio¬
nẽ nemohabet: ut animam suam ponat
quis ꝑamicis suis. Eumq sic imitemur
pia obedientia: ut ei nos comꝑare. nulla
p̃sumamus audatia.

Expanded text:
Noli contra eum te extendere, in tantum Noli contra eum te extendere, in tantum pauper, ut remissionis peccatorum appareas quotidianus in oratione mendicus. Tuo autem consilio, inquit, abstine te. Unde, nisi a praesumptione fallaci? Ille quippe quia non tantum est homo, sed etiam Deus, ideo nunquam reus. Si enim direxeris oculum tuum ad illum, nusquam parebit Oculum tuum, oculum videlicet humanum quo cernis humana, si direxeris ad illum, nusquam parebit; quia videri non potest, quemadmodum videre tu potes. Parabit enim sibi pennas sicut aquilae, et vadet in domum praepositi sui : unde ad nos utique venit, nec tales qualis venit invenit. Diligamus ergo invicem, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis . Majorem quippe hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Eumque sic imitemur pia obedientia, ut ei nos comparare nulla praesumamus audacia.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑabit. non dicãet aliena se putando sa¬
nare. s suum saltem nullum habere pec¬
catum. etiam si auidior est quam ratio
salutis exposcit. Multum ẽ autem ad
illum: non capit tantum. Et bene qđ
ista ꝓuerbioꝵ sententia cõmonet᷑. Que
continuo subiungit. et dicit: quod si
auidior es: noli concupiscere cibos eius.
Satius est enim ut nichil inde sumas: ꝗͣ
ut tibi plusquã oportet. assumas. Hec
enim inquit habent uitam fallacẽ. Hoc
est hypocrisin. dicendo enim se sine pec¬
cato eẽ: iustum nõ potest exhibere s fm¬
gere. Ideo dictum ẽ. hec enim habent ui-¬
tam fallacem. Unus est solus qui et car¬
nem hominis habere: et peccatum po¬
tuit non habere. Merito quod sequitur.
nobis p̃cipitur et tali uerbo atq ꝓuerbio
humana infirmitas conuenitur eiq dici¬
tur: Holi extendere te cum sis pauꝑ contͣ
diuitem. diues est enim qui nec heredita¬
rio nec ꝓprio umquã debito ẽ obnorius.
et ipse iustus est. et alios nstificat xpẽ

Expanded text:
parabit; non dicam et alienum se putando sanare, sed suum saltem nullum habere peccatum: etiam sic avidior est quam ratio salutis exposcit, multum est ad ilium, non capit tantum. Et bene quod ista Proverbiorum sententia commonetur, quae continuo subjungit atque dicit, Quod si avidior es, noli concupiscere cibos ejus; satius est enim ut nihil inde sumas, quam ut tibi plus quam oportet assumas. Haec enim, inquit, vitam habent fallacem, hoc est hypocrisim. Dicendo enim se sine peccato esse, justum non potest exhibere, sed fingere Ideo dictum est, Haec enim habent vitam fallacem. Unus est solus qui et carnem hominis habere, et peccatum potuit non habere. Merito quod sequitur, nobis praecipitur, ac tali verbo atque proverbio humana infirmitas convenitur, eique dicitur: Noli extendere te, cum sis pauper, contra divitem. Dives est enim qui nec haereditario nec proprio unquam debito obnoxius, et ipse justus est, et alios justificat Christus.
Abbreviated transcription (Latin):
ci mei estis. si feceritis que ego p̃cipio
uoies: Magoa dignatio sum seruis os¬
nus eẽ non possit. nisi pcepta claxluis e¬
cerit. hinc amicos suos uoluit nr euite
riista dignatio est. ut dns quos noñt
seruos suos. dignet᷑ dicere amicos sou
nam ut sciatis ad seruoꝵ officiiios snne¬
re p̃cepta dnĩ sui facere. alio loco serus
utiq obiurgat dicens. Qind alten no¬
catis me dñẽ dnẽ et non facitis que dies
uo obedienti ipse dicturus est. eeres
ue bone quoniam in paucis fideis fusti
supra multa te constituã intram cuit
dium diũ tui: Potest gͥ eẽ et seruis et¬

Expanded text:
eritis quae ego praecipio vobis. Magna dignatio, cum servus bonus esse non possit nisi praecepta Domini sui fecerit, hinc amicos suos voluit intelligi, d, ut dixi, ista dignatio est, ut Dominus quos novit servos suos, dignetur dicere amicos suos. Nam ut sciatis ad servorum officium pertinere praecepta sui Domini facere, alio loco servos utique objurgat dicens: Quid autem vocatis me, Domine, Domine, et non facitis quae dico ? vo obedienti ipse dicturus est: Euge, serve bone, quoniam in paucis fidelis fuisti, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui ? Potest igitur esse et ser
Abbreviated transcription (Latin):
nos sn posumus nisi p̃cepta dni fecerimꝰ.
quosis fepta faciendo serui non eri¬
issiseruus nonero p̃cepta faciendo.
nc ut intelligamus. faciat etiam ut
inllecta faciamus. Hoc autem si scimus.
yfecto scimus quod facit dns: quia nos
ipsos tales non facit nisi dns̃. et ꝑhocad
enis amititiã ꝑtinemus. Sicut enim duo
sun timores qui faciunt duo genera ti¬
mentium: sic due sunt seruitutes. que
faciunt duo genera seruoꝵ. Est timor quẽ
ꝑfecta haritas foras mittit: et est alius
timor castus ꝑmanens in scłm scli. Illum
timnorem qui non est in hearitate. atten¬
deat apłs cum dicebat: non enuim acce¬
intis spm̃ seruitutis iterum in timore:
llum autem timorem castum attende¬
bat cum dicebat: noli altum sapere. sed
time. In illo timore quem foras karitas
mitat: est etiã seruitus simul foras cum
ipsotimore mittenda. U.trumq enim
iunrit apłs. hoc est et seruitutem et timo¬
rem: dicendo. non enim accepistis spm̃
seruitutis iterum in timore. Ad hanc ser-¬

Expanded text:
epta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutisIllum autem timorem castum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc ser
Abbreviated transcription (Latin):
frib exhibuerunt: qualia de dnĩ mensa
pariter acceperunt. Neq hoc ita dic¬
tum sit quasi ꝓptea domino xpõ pares
ẽ possimus. si ꝓ illo usq ad sanguinem
martirium duxerimus Iile potestatẽ
habuit ponendi animã suam et iterũ
sumendi eam: hos autem nec quantum
uolumus uiuimus. et morimur etiam¬
si nolumus. Ille moriens mox in se occidit¬
et mortem. nos eius morte. liberamur a
morte. Illius caro non uidit corruptio¬
nem: nr̃a post corruptionẽ in fine sełi ꝑ
illum induet᷑ incorruptione. Ille nobis
indiguit non ut nos saluaret. nos sine
illo nichil possumus facere Ille se nob̾
illum non possumus uitam. Postremo¬
toꝵ fr̃norum remissionẽ nulluis sanguis
martiris fundit᷑. quod fecit ille ꝓ nob̾.
neq in hoc quid imitaremur. s quid
gͣtularemur contulet nob̃ Quatenus
derunt. hactenus talia exhibuerunt.
qualia de mensa dnĩca ꝑceperunt.

Expanded text:
fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa fratribus exhibuerunt, qualia de Domini mensa pariter acceperunt. 2. Neque hoc ita dictum sit, quasi propterea Domino Christo pares esse possimus, si pro illo usque ad sanguinem martyrium duxerimus. Ille potestatem habuit ponendi animam suam, et iterum sumendi eam ; nos autem nec quantum volumus vivimus, et morimur etiamsi nolumus: ille moriens mox in se occidit mortem; nos in ejus morte liberamur a morte: illius caro non vidit corruptionem ; nostra post corruptionem, in fine saeculi per illum induetur incorruptionem: ille nobis non indiguit ut nos salvos faceret; nos sine illo nihil possumus facere: ille se nobiillum non possumus torum fraternorum remissionem nullius sanguis martyris funditur, quod fecit ille pro nobis; neque in hoc quid imitaremur, sed quid gratularemur contulit nobis. Quatenus derunt, hactenus talia exhibuerunt, qualia de mensa dominica perceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
esuitꝰ q  um hoc ẽ quodiegetiuren
posero sumonis. Si sederis cenare ad
puenrsosientis. considerans incellige
mensuonuntur tibi: et sic mitte manũ
Et ad eam sedere nisi humilit̾ accedere:
ẜx quid ẽ considerare et intelligere que
apponunt᷑ cibi. nisi digne tamtam grã
cogitare: Et quid est sic mittere manũ
ut scias quoniam talia te oportet p̃ꝑare.
nisi quod iam dixi. quia sicut ꝓ nobis
apłs petrus. xp̃c ꝓ nobis passus ẽ relin¬
quens uobis exemplum. ut sequamini
pare hocbeati mr̃es ardẽti dilectiõefecerunt
quor sinon inanit̃ memorias celebramꝰ
atq in conuuio quo et ipsi sacurati sut̃
ad mensam dnĩ accedimus: oportet ut
quemadmodum ipsi et nos talia p̃pare-¬
mus. Ideo quippe ad ipsam mensam ñ
sic eos cõmemoramus quemadmodũ
alios quim pace requiescunt ut etiam
ꝓeis oremus. s magissũt ipsi ꝓnobis: ut
eoꝵ uestigiis hereamus: quia impleue¬
runt ipsi karitatem qua dominus dix̃¬
et̃ non posse maiorem. Talia enim suis

Expanded text:
posuit. Nimirum hoc est quod legitur in Proverbiis Salomonis: Si sederis coenare ad mensam potentis, considerans intellige quae apponuntur tibi; et sic mitte manum quid est ad eam sedere, nisi humiliter accedere? Et quid est considerare et intelligere quae apponuntur tibi, nisi digne tantam gratiam cogitare? Et quid est sic mittere manum, ut scias quia talia te oportet praeparare, nisi quod jam dixi, quia sicut pro nobis st, relinquens nobis exemplum, ut sequamur eparare. Hoc beati martyres ardenti dilectione fecerunt: quorum si non inaniter memorias celebramus, atque in convivio quo et ipsi saturati sunt, ad mensam Domini accedimus, oportet, ut quemadmodum ipsi, et nos talia praeparemus. Ideo quippe ad ipsam mensam non sic eos commemoramus, quemadmodum alios qui in pace requiescunt, ut etiam pro eis oremus, sed magis ut ipsi pro nobis, ut eorum vestigiis adhaereamus; quia impleverunt ipsi charitatem qua Dominus dixit non posse esse majorem. Talia enim suis
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur attendamus. Iam non dicam
uos seruos: quia seruus nescit quid faci¬
at dns eius. Quomodo gͦ intellecturi su¬
mus et seruum et amicum. eẽ seruum
bonum. cum dicat iam non dico uoc
seruos. quia seruus nescit quid faciat
dñs eius: Ita nomen consticuit amici.
ut auferat serui. Non ut muno utrũq
maneat. s ut alterum altero decedente
succedat. Quid est hoc: Itane tẽ cum p̃cep¬
ta dnĩ fecerimus. serui non erimuc:
Itane tunc serui non erimus. quando
boni serui fuerimus: et quis potest ue
co uos seruos S cur hoc dixerit docet:
quia seruus inquit nescit quid faciat
dñs eius. Numquidnam seruo bono et
ꝓbato dns eius. non etiam secreta sua
comittit: Quid est ergo quod ait: seruus
nescit quid faciat dñs eius: Uerum esto.
nescit quid faciat dns eius numquid
nescit etiam quid p̃cipiat: Nam et si
hoc nescit quomodo seruit: Autquonꝰ
seruus est qunon serutt y iei camen ipse¬
seruusqu sut ios amici mei estis si fece

Expanded text:
ttendamus. Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Quomodo ergo intellecturi sumus, et servum et amicum esse servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis contradiceo vos servos? Et cur hoc dixerit, docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Numquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam secreta sua committit? Quid est ergo quod ait, Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum, esto, nescit quid faciat; numquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quomodo servit? Aut quomodo servus est, qui non servit? Et tamen Dominus loquitur, Vos amici mei estis, si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓamicis suis: Quia gͦ supiꝰ dixerat hos
est mandatum meum ut diligatis ii¬
uicem sicut dilexi uos. quil uerbaddidit
quod nunc audistis. maiorem hac dilul¬
tionem nemo habet ut animã suã quis¬
ponat ꝓ amicis suis. fit ex hoc conseque
quod idem eu angłista ioh̃s in epł̃a sus

Expanded text:
s. Quia ergo superius dixerat: Hoc est mandatum meum ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, quibus verbis addidit quod nunc audistis: Majorem hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis, fit ex hoc consequens, quod idem iste evangelista Joannes in Epistola sua
Abbreviated transcription (Latin):
filii gr̃ã non natura. unigenitus autẽ
natura non grã An hoc etiam in ipso
filio ad hominẽ referendum ẽ: Ita sane.
Nam dicendo sicut dilexit me pater.
et ego dilexi uos: grãm mediatoris os¬
tendit. Mediator uero dei et hominĩ
non in quantum deus: s in quantum¬

Expanded text:
filii gratia, non natura; Unigenitus autem filii gratia, non natura; Unigenitus autem natura, non grFilio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus, sed in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
est si p̃cepta mea seruaueritis. maneb¬
tis in dilectione mea. nisi exhocscietis
quod in dilectione mea qua uos diuigo
mianebitis si p̃cepta mea seruabitis :
Non ergo ut nos diligat. prius eus p̃cep¬
ta serua mus: s nisi nos diligat p̃cep¬
ta eius seruare non possumus. hec ẽ
gr̃a que humilib patet. suꝑboᷤlatet.
S quid illud est quod adiungit sicuc
et ego patris mei p̾cepta seruaui et ma-¬
neo in eius dilectione: Utiq etiam hic
hanc dilectionem patris intelligi uolu¬
it: qua eum diligit pater. Ita quippe
dixerat sicut dilexit me pateret ego di¬
lexi uos: atq his uerbis. illa subiunrit:
manete in dilectione mea illa ꝓculdu-¬
bio qua dilexi uos. Ergo quod ait etiã
de pacre. maneo in eius dilectione: illa
scilicet accipienda ẽ qua dilexit eum
pater. S numquid et hic gr̃a intelligen¬
da ẽ qua pater diligit filium. sicut grã
c̃ quanos diligit filius. cum simus noc

Expanded text:
est, Si praecepta mea servaveritis, manebiest, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius: cum simus nos
Abbreviated transcription (Latin):
uet non habet: qui non diligit. Quod
g ait si p̃cepta mea seruaueritis mane¬
bitis in dilectione mea: ostendit non uñ
dilectio generetur. s unde monstretur.
Tamquam diceret. Nolite uos putare ma¬
nere in dilectione mea sinon seruatis
p̃cepta mea. Si enim seruaueritis: mane¬
bitis. Hoc est hinc apparebit quod in dilec¬
tione mea manebitis: si mea p̃cepta ser¬
uabitis. Ut nemo se fallat dicendo quod
eum diligat: si eius p̃cepta non seruet.
Nam in tantum eum diligimus in quan¬
tum eius p̃cepta seruamus: in quantũ
aũ minus seruamus. minus diligimꝰ.
Quamuis quod ait manete in dilectio
mea non apparet quam dixerit dileccs¬
nem: utrum qua eum diligimus an qui
ipse nos diligit. S ex uerbo supior aix¬
noscitur. Dixerat quippe et ego dleri
uos: cui uerbo continuo subiunrit ma¬
nete in dilectione mea: illagͦ dix̃ qua a¬
lexit eos. Quid est ergo manete in qilec
tione mea: nisi manete in grã mea: Ei qͥd

Expanded text:
vet non habet, qui non diligit. Quod vet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostdilectio generetur, sed unde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis; hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Qutione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid