comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra eiꝰ. & quomodo eliger& eos
qui nondũ erant nisi p̾destinando:
Elegit gͦ p̃destinans nos. Nũqͥd
elegit impios ⁊ ĩmundos: Nam
si questio ꝓponatur utrũ hos eli¬
gat an potius scõs ⁊ ĩmaculatos.
quid horũ respondeat quis requi.¬
rat ac ñ statĩ ferat ꝓscĩs ĩ maculi¬
tisq sententiã : Presciebat en
constitutionẽ in ipsa sua p̾scientia
quatales futuros ẽẽ p̃scuuit elegi.
Elegit gͦ inquit antequã eẽnt
p̃destinans filios quos futuros
scõs ĩmaculatosq p̾sciuit. Utiq
ipse ñ fecit. nec se facturũ sed
ipsos futuros eẽ p̃uidit. Intuea¬
mur ergo uerba apłi : atq uidea¬
mus utrũ ꝓpt̾ea nos elegerit
ante mundi constitutionem
quia scĩ ⁊ ĩmaculati futuri eramꝰ.
au ut eẽmus. ẜ enedictꝰ in quit

Expanded text:
ejus: et quomodo eligeret eos qui nondum erant, nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat, an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non statim ferat pro sanctis immaculatisque sententiam? 36. « Praesciebat ergo » constitutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo, » inquit, « antequam essent, praedestinans filios, quos futuros sanctos immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. » Intueamur ergo verba Apostoli, atque videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuri eramus, an ut essemus. Benedictus, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
gi uos. Namsi ꝓpt̃̾ea electi erãt
quia crediderant: ipsi eũ prius
utiq elegerant credendo in eũ.
ut eligi mererent᷑. Aufert aut̃
hoc om̃ino qui dic̃. Non uos me
elegistis. sed ego uos elegi. Et ipsi
quidẽ ꝓculdubio elegerunt eũ.
quando crediderunt ineũ. Unde
ñ ob aliud dic̃. non uosme ele.¬
gistis sed ego uos elegi. nͥ quia
non degerunt ut eliger& eos:
sed ut eligerent eum eligit eos.

Expanded text:
gi . » Nam si propterea electi erant gi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem hoc omnino, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. » Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum; unde non ob aliud dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, » nisi quia non elegerunt ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
tia em̃ sunt dona ⁊ uocatio dei.
Id ÷ sine inutatione stabilit fixa
sunt. Ad hanc uocationẽ qͥ perti¬
nent: om̃s sunt docibiles dei.
Nec potest eoꝵ quisquã dicere. Cre¬
didi ut sic uocarer. Preuenit eium
quippe miscđia đi : quia sic ẽ uocatꝰ
ut creder&e. Om̃s enĩ docibiles dei
ueniunt ad filiũ : qm̃ audierunt &
didicerunt a patre ꝑfiliũ. qui eui¬
dentissime dic̃. Omis qui audiuit
apatre ⁊ didicit: uenit adme.
istoꝵ aut̃ nemo perit : quia om̃e
qđ dedit ei pat̃ ñ ꝑdit ex eo quic¬
qua. Quis quis ergo inde ẽ: om̃ino¬
nperit. Nec erant inde qͥ ꝑierunt.
Propter qđ dictũ. Ex nobis exi¬
erunt: sed ñ erant ex nob̾. Nam
si fuissent ex nob̾: mansissent
itiq nobiscũ. Intelligamꝰ ergo
uocationẽ qua fiunt electi: non
qui eligunt᷑ quia crediderunt.
sed qui eligunt᷑ ut credant. Hanc
enĩ & dñs ipse satis aꝑit: ubi dic̃.
Nonuos me elegistis. sed ego ele¬

Expanded text:
tia enim sunt dona et vocatio Dei: tia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent utique nobiscum . » Intelligamus ergo vocationem qua fiunt electi, non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos ele
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ consecut᷑. electio aut̃ conse.¬
cuta ẽ. Ceteri uero excecati sunt.
In utrisq tam̃ idem ipse isrł. Ubigͥ
audimꝰ isrł ñ est consecutꝰ uł ceter
excecati st̃: ibi intelligendi sunt
inimici ꝓpt̃ nos. Ubi ergo audmꝰ
electio autẽ consecuta est: ibi
intelligendi sunt dilecti proptes
patres. quib patrib utiq ista
ꝓmissa sunt. Abrahȩ quippe dicte
sunt ꝓmissiones & semini eius.
Unde ⁊ itusta olea: oleaster inse.¬
ritur gentiũ. Iam porro el ectionẽ
debitũ debꝰe̾ utiq occurrere. qͥn
reliquiȩ ꝑ electionẽ grẽ facte fĩ.
hȩc electio consecuta est. ceteris
excecatis. Scđm hanc electionem
ifrahelitȩ dilecti ꝓpter patres.
Non enĩ uocatione illa uocati ft̃.
de qua dictũ ẽ. multi uocati: sed
illa qua uocant᷑ electi. Unde ⁊ hic
postea quã dixit. sođ̾m electionẽ
aut̃ dilecti ꝓpt̾ patres: continuo
subiecit unde agimꝰ. Sine peniten¬

Expanded text:
non est consecutus: electio autem consenon est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt . In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem debitum, debet utique occurrere; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
te inciuitate ista aduersus sc̃m
puerũ tuũ iħm quẽ unxisti he-¬
rodes ⁊ pilatꝰ ⁊ popłs isrł. facere
quanta manꝰ tua ⁊ consiliũ pre¬
destinauit fieri. Ecce qđ dictũ
ẽ scđm euangłium quidẽ inimi-¬
ci ꝓpt̾ uos. Nanta quippe ab
immicis iudeis manus di ⁊ con¬
siliũ p̾destinauit fieri: quanta
necessaria fuerant euangłio ꝓp̃t
nos. Sed quid ÷ quod sequitur
scđm electionẽ aut̃ dilecti ꝓpt̃
patres : Nunquid illi inimici qui
insius immicitiis perierunt et
aduersantes xp̃o de gente ipsa
adhuc pereunt. ipsi sunt electi
atq dilecti : Absit. Quis hoc ił
stultissimꝰ dixerit: Sed utrũq
licet int̾ se contrariũ. id ẽ. inimici &
dilecti. quãuis ñ in eosdẽ hominos.
tam̃ in eandẽ gentẽ conuenit uideoꝵ
& ad idem carnale semenisrł. aliis
eoꝵ adclaudicationẽ. aliis ad bene¬
dictionẽ isrł ipsius ꝑtinentib. Hunc
enĩ sensũ aꝑtius suꝑius explicauit
ubi ait. Quod querebat isrł hoc

Expanded text:
te, in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri . Ecce quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Tanta quippe ab inimicis Judaeis manus Dei et consilium praedestinavit fieri, quanta necessaria fuerunt Evangelio propter nos. Sed quid est quod sequitur, Secundum electionem autem dilecti propter patres? Numquid illi inimici, qui in suis inimicitiis perierunt, et adversantes Christo de gente ipsa adhuc pereunt, ipsi sunt electi atque dilecti? Absit: quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed utrumque licet inter se contrarium, id est, inimici et dilecti, quamvis non in eosdem homines, tamen in eamdem gentem convenit Judaeorum, et ad idem carnale semen Israel, aliis eorum ad claudicationem, aliis ad benedictionem Israel ipsius pertinentibus. Hunc enim sensum apertius superius explicavit, ubi ait, Quod quaerebat Israel, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
eos eligit. Rogo quis audiat
dñm dicentẽ. non uos me elegi¬
stis sed ego uos elegi. & audeat
dicere credere homines ut eli¬
gant᷑. cũ potius eligant᷑ ut cre¬
dant. Ne contͣ sententiã ueri.¬
tatis priores inueniant᷑ elegisse
me elegistis sed ego uos elegi:¬

Expanded text:
eos eligit. Rogo, quis audiat eos eligit. Rogo, quis audiat Dominum dicentem, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; et audeat dicere, credere homines ut eligantur, cum potius eligantur ut credant, ne contra sententiam veritatis priores inveniantur elegisse me elegistis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat ipse credentes: contͣ istã
p̾scientiã loquit᷑ filius dicens.
non uos me elegistis sed ego uos
elegi. cũ hoc potius prescierit
ds̃. qđ ipsi eũ fuerant electuri.
sunt itaq ante mundi constitu¬
tionẽ : ea p̃destinatione in qua
ds̃ sua futura facta presciuit.
Electi sunt aut̃ de mundo. ea
uocatione qua ds̃ id qđ p̃desti¬
nauit impleuit. Quos enĩ p̃desti
nauit: ipsos uocauit. illa scilic&
uocatione scđm ꝓpositũ. Non gͦ
alios: sed quos p̃destinauit ipsos
⁊ uocauit. Nec alios: sed quos
ita uocauit. ipsos ⁊ iustificauit.
Nec alios: sed quos p̾destinauit.
uocauit. iustific auit. ipsos et
głificauit. Illo utiq fine : qͥ non
habet finẽ. Flegit ergo d̃s fideles.
sed ut sint: ñ quia iã erant. Apłs
iacobis dicit. nonne ds elegit
pauꝑes in hoc mundo diuites in
fide. ⁊ heredes regni qđ reꝓmisit
ds̃ diligentib se: Eligendo gͦ
fac̃ diuites infide: sic̃ heredes
regni. Recte quippe mneis hoc
eligere dicitur. qđ ut in eis faciat

Expanded text:
dentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de mundo ea vocatione, qua Deus id quod praedestinavit, implevit. Quos  illa scilicet vocatione secundum propositum: non ergo alios, sed quos praedestinavit, ipsos et vocavit: nec alios, sed quos ita vocavit, ipsos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit, justificavit, ipsos et glorificavit ; illo utique fine qui non habet finem. Elegit ergo Deus fideles, sed ut sint, non quia jam erant. Apostolus Jacobus dicit: Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se ? Eligendo ergo facit divites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc eligere dicitur, quod ut in eis faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
quib crucifixus stulticia ẽ : sed ea
uocatione pdestinatos uocat. quã
distinxit apłs dicens. Ipsis autẽ¬
uocatis uideis ⁊ grecis p̾dicare se
xp̃m d̃i uirtutẽ ⁊ dei sapientiã.
Sic enĩ ait ipsis aut̃ uocatis: ut
illos ostender& ñ uocatos. sciens
ẽẽ quandã certã uocationẽ eoꝵ
qui scđm ꝓpositũ uocati ft̃: quos
ante p̾sciuit ⁊ p̃destinauit con¬
formes imaginis filii sui. Quam
uocationem̃ significans ait. non
dente : Prorsus etiã hoc abstulit
honuni: ut totũ dar&̾ do. Dixit
gͦ sed exuocante ñ quacũq uoca¬
tione: sed qua uocatione fit cre¬
dens. Hanc intuebat᷑ etiã cum
dicer&. sine penitentia sunt dona
⁊ uocatio dĩ. Nã ⁊ ibi qͥd agebat᷑
paulisꝑ aduertite. Cũ em̃ dixissoe

Expanded text:
quibus crucifixus stultitia est: sed ea quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non dente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertit
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ p̾cedentia merita multipli.¬
catȩ regenerationis inquirat.
Neq eni retributa ẽ xp̃o illa
generatio sed tributa: ut alienꝰ
ab om̃i obligatione peccati de spũ
⁊ uirgine nasceret᷑. Sic & nob̾ ut
exaqua ⁊ sp̃u renascerem᷑. ñ retri¬
hutũ. ẽ. ꝓ aliquo merito: sed gra¬
tis tribitũ. Et si nos ad lauachrũ
regenerationis fides diixit: ñ ideo
putare debemꝰ priores nos dedis¬
se aliquid. ut retribueretur nob̃
regeneratio salutaris. Ille quippe
nos fecit credere in xp̃m: qͥ nobis
fecit in quẽ credimus xp̃m. Ille
ficit in hominib pͥncipiũ fidei
⁊ ꝑfectionẽ in iħm: qui fecit ho¬
minẽ principẽ fidei ⁊ ꝑfectorẽ
iħm. Sic eni ẽ appellatus ut
filios suos ut eos faciat m̃bra pre¬
de tmati unici filii sui. ñ ea uoca¬
tione qua uocati sunt & qͥ nolue¬
runt uenire ad nuptias. Illa qͥppe
uocatione ⁊ iudei uocati fr̃ quib¬
xp̃s crucifixꝰ scandalũ ẽ: & gentes

Expanded text:
ejus praecedentia merita multipliejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibs crucifixus scandalum est; et Gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficationis. quia natus ẽ de sp̃u
scõ ⁊ uirgine maria. Ipsa est illa
ineffabilit̾ facta hominis a deo
uerbo susceptio singularis. ut
filius di ⁊ filius hominis. simul.¬
& filius hominis ꝓpt̃ susceptum
hominẽ. ⁊ filius dei ꝓpt̃ suscipi¬
entẽ unigenitũ dm̃. ueraciter
⁊ ꝓprie diceret᷑: ne non trinits
sed quaternitas crederet᷑. Pri.¬
destinata ẽ ista nature hum ane
tanta ⁊ tã celsa &e summa sub.¬
uectio: ut quo attolleret᷑ altus
si haber&e. sic̃ ꝓ nob̾ ipsa diuini¬
tas quousq se deponerae humi.¬
lius ñ habuit. cum suscepta
natura hominis: cũ infirmitate
carnis usq ad mortẽ crucis.
Sicut ergo p̃destinatus. ẽ. illi
unꝰ ut cãput nr̃m ẽẽt : ita mul¬
ti p̃destinati sumꝰ ut m̃bra eius
essemꝰ. Humana hic merita con¬
ticescant. quȩ ꝑierunt per adã
& regnet quȩ regnat dei grã
capite nr̃o p̃cedentia merita
singularis illius generationis
inuenerit: ipse in nob̾ m̃bris

Expanded text:
ntificationis; quia natus est de Spiritu sancto et virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam: et regnet quae regnat Dei graticapite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris
Abbreviated transcription (Latin):
ñtdebeat hominis ut mitius loquar
in cauta suspicio. Ait enĩ. om̃s asta¬
bius ante tribunal xp̃i. ut ferat
unꝰquisq scđm ea quȩ ꝑ corpꝰ gessit
siue bonũ siue malũ. Sessit inquit.
ñ adiunxit uł gesturꝰ fuit. Sed unde
hoc talib uiris in mentẽ uenerit
nescio ut futura quȩ ñ sunt futura
puniant᷑. aut honorentur merita
paruuloꝵ. Cur aut̃ dictũ ẽ scđm
ea quȩ ꝑ corpꝰ gessit hominẽ iudican¬
dũ. cum gerant᷑ multa solo animo
ñ ꝑ corpus. nec ꝑ ullũ corporis mẽ¬
brum: Et plerũq ta magna ut
talib cogitationib poena iustissi¬
madebeatur. Sicuti ẽ ut alia ta.¬
ceam: qđ dix̃ insipiens in corde suo
corpꝰ gessit. nͥ scd̾m ea que gessit¬

Expanded text:
non debeat hominis, ut mitius loquar, non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo: corpus gessit, nisi secundum ea q
Abbreviated transcription (Latin):
apđ eos qui nͥ aliquid sibi assignem
qđ priores dent ut retribuatur eis
ab omĩ studio pietatis reprum se
putant: laborat aliqͣnto in etate
maioꝵ iã utentiũ uoluntatis arbi.¬
trio. Sed ubi uenit᷑ ad paruulos.
⁊ ad ipsũ mediatorẽ dĩ ⁊ hominũ
hominẽ xp̃m iħm: om̃is deficit
p̃cedentiũ gr̃ãm dĩ humanoꝵ as¬
sertio meritoꝵ. Quia nec illi ullis
bonis p̃cedentib meritis discernun¬
tur a ceteris ut ꝑtineant ad lib̾ato.¬
rem hominũ: nec ille ullis huma¬
nis p̃cedentib meritis cũ & ipse sit
homo lił itor factꝰ ẽ hominũ. quis
enĩ audiat qđ diciuit᷑ paruuli pro
suis futuris meritis in ipsa infantili
ȩtate baptirati exire de hac uita.
Et id̾o alii ñ baptizati in eadẽ ȩtate
mori. quia ⁊ ipsoꝵ p̾scita sunt me¬
rita futura sed mala. Non eorũ
uitã bonã uł malã do remune¬
rante uł dãpnante sed nullã:
Apłs quidẽ limitẽ fecit. quẽ tͣns gredi

Expanded text:
apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? tolus quidem limitem fixit, quem transgredi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. Om̃ia aut̃ hȩc oꝑat᷑ unꝰ
atq idem sp̃s diuidens propria
unicuiq ꝓut uult. Int̾ quȩ omĩa
sic̃ scitis nominauit ⁊ fidẽ. Sic̃ gͦ
quãius donũ di sit facta carnis
mortificare. exigit᷑ tam̃ a nobis
ꝓposito pͥmio uitẽ: ita donũ di ẽ
n fides quãuis ⁊ ipsa cũ dicit᷑. si cre.¬
dideris saluus eris. ꝓposito pͥmio
salutis exigat᷑ a nob̾. Ido eñĩ hec
⁊ nob̾ p̃cipiunt᷑. ⁊ dona dei esse
monstrantur: ut intelligant᷑ qđ
Locũ ipsũ scripturȩ attendite & ui¬
debitis illa dm̃ ꝓmittere facturum
se ut faciant: quȩ iub̃& ut fiant.
Non sane ibi tacet merita eoꝵ sed
mala : quib se ostendit reddere ꝓ
malis bona. hoc ipso quo eos facit
hab̾e deinceps oꝑa bona: cum ipse
facit ut faciant diuina mandata.
Sed om̃is hȩc ratio qua defendimu
ẽẽ grãm. id est ñ scđ̾m merita nr̃a
dar̃i: quãuis euidentissime diuino
eloquioꝵ testimoniis asserat᷑. tañ

Expanded text:
ubi ait: Omnia autem haec operatur unus ubi ait: Omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimuesse gratiam, id est non secundum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
utraq incerta sit: curnon homo
firmiori quã infirmiorifidẽ suã.
eris: unũ hoꝵ exigitur. alterũ
offertur. Qđ exigitur in homuus.
qđ offertur in dĩ ẽ potestate.
ut det qđ iubet. Rogant creden¬
tes ut sibi augeat᷑ fidẽs. rogant
ꝓ noncredentib: ut eis donet᷑
fides. Et insuis igit᷑ increm̾itis & in
suis initiis: di donũ ẽ fides. Sic aut̃
exigitur: alterũ offertur. Si spũ
inquit facta carnis mortificauertas:
uiuetis. It ergo spũ facta carius
mortificemꝰ: exigit᷑. ut aut̃ iuuamꝰ:
offert᷑. Nũ igit᷑ placet ut facta car¬
nis mortificare. ñ donũ dei esse
dicamꝰ  Neq id donũ d̾i ẽẽ fateamͦ.
si hoc fecerimꝰ oblato: Absit hoc
ut placeat participib ⁊ defensori.¬
bus grȩ. Pelagianoꝵ ẽ error iste
dãpnabilis. Quoꝵ mox apłs ora
obstruxit adiungens. Quot quot
enĩ spũ dĩ aguntur: hi filĩ st̃ dei.
ne facta mortificare nos carnis

Expanded text:
utraque incerta sit, cur non homo utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam,eris ; unum horum exigitur, alterum offertur. Quod exigitur, in hominis; quod offertur, in Dei est potestate »ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides: et in suis igitur incrementis, et in suis initiis Dei donum est fides. Sic autem exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, si hoc fecerimus, oblato? Absit ut hoc placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis: quorum mox Apostolus ora obstruxit, adjungens, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; ne facta mortificare nos carnis,
Abbreviated transcription (Latin):
eñ ex fide uiuit. & om̃e qđ ñ est
ex fide peccatũ ẽ: & sine fide impos¬
sibile.ẽ. placere: nchilominus ut
impleat qđ ꝓmisit ds̃ in hominũ ẽ
potestate. Nisi eni homo faciat qđ
do donante adhominẽ ꝑtinet: non
faciet ipse qđ donet. Hoc ẽ nusi
habeat homo fidẽ ex semet ipso.
ñ impl& ds̃ qđ ꝓmisit. ut opera
iustitiȩ dent᷑ exdo. Ac ꝑ hoc ut
ꝓmissa sua ds̃ possit implere. ñ ẽ
indi sed in hominis potestate. Qđ
si ueritas ⁊ pietas nos crede uetat:
credamꝰ cũ abrahã. qm̃ quȩ ꝓmisit
potens. ẽ. ⁊ facere. ꝓmisit autem
filios abrabȩ qđ ẽẽ ñ possunt: si
ñ habeant fidẽ. Ergo ipse donat
missio: miror homines infirmitati
Fȩ se malle cõmittere. quã firnu¬
tati ꝓuussionis di. Sed incerta ẽ
mͥ inquit de me ipso uoluntas dĩ.
Quid gͦ : Tuane tͥ uoluntas de
te ipso certa ẽ : Nec times. qͥ uidet᷑
stare timeat necadat: Cũ igitur

Expanded text:
enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilominus, ut impleat quod promisit deus, in hominum est potestate. nisi enim homo faciat quod deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet, hoc est: nisi habeat homo fidem ex semet ipso, non implet deus quod promisit, ut opera iustitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate.si veritas et pietas non credere vetat; credamus cum Abraham, quoniam quae promisit, potens est et facere. Promisit autem filios Abrahae; quod esse non possunt, si non habeant fidem: ergo ipse donat missio; miror homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
nes bona quȩ ꝑtinent ad colendũ
dm̃. ipse facit. ut illi faciant que
p̃cepit. ñ illi faciunt ut ipse faciat
qđ ꝓmisit. Alio quin ut dĩ ꝓmissa
cõpleantur: ñ inłi sed in hominũ
ĩ potestate. & qđ a dũo ꝓmissũ ẽ.
abipsis reddit᷑ ab rahȩ. Nouaut̃
sic credidit abrahã. sed credidit
re. ñ ait p̾scire. Nã ⁊ aliena facta
potest p̃dicere atq p̃scire: sed
potens. ẽ. & facere. Ac ꝑhoc. facta
ñ aliena sed sua. An forte opera
bona gentiũ ds̃ ꝓmisit abrahe in
semine ipsius: ut hoc ꝓmitterae
qđ ipse facit. ñ aut̃ ꝓmisit fidẽ
gentiũ quã sibi homines faciunt.
sed ut ꝓmitter& qđ ipse facit.
illã p̾sc̾uuit homines eẽ facturos:
Non quidẽ sic apłs loquit᷑. Filios
quoq ds̃ ꝓmisit abrahe: qͥ fidei
euis uestigia sectarentur. Quod
aꝑtissimẽ dicit. sed si oꝑa gentiũ
ꝓmisit ñ fidẽ: ꝓfecto quoniã non
sunt bona oꝑa nisi exfide: iustꝰ

Expanded text:
nes bona quae pertinent ad colendum nes bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit re, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque praescire, sed ait, Potens est et facere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut hoc promitteret quod ipse facit; non autem promisit fidem gentium quam sibi homines fased ut promitteret quod ipse facit, illam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest ẽẽ. Iotest aut̃ ẽẽ sine
p̃destinatione p̃scientia. Pre¬
destin. itione quippe ds ea pre¬
sciuit. que fuerat ipse facturus.
Unde dictũ ẽ. fecit quȩ futura ft̃.
Prescire aut̃ potens ẽ. etiam quȩ
ipse ñ facit. Sicut quȩ cũq peccata.
Quia ⁊ si sunt quȩdã quȩ ita
peccata sunt uit poenȩ sint etiam
peccatoꝵ: Unde dictũ ẽ tradidit
illos ds̃ in repbã mentẽ. ut faciant
quȩ ñ conueniunt: ñ ibi pecca.¬
tũ di ẽ. sediudiciũ. Quocirca
p̃destinatio di quȩ in bono. ẽ.
grẽ est ut dixi p̃paratio. Grã
uero ẽ. ipsius p̃destinationis
effectꝰ. Quando gͦ ꝓmisit deus
abrahȩ in semine eiꝰ fidẽ gentiũ.
dicens. fatrẽ multaꝵ gentium
posui te. Unde dic̃ apłs. ido ex
fide. ut scđm grãm firma sit pro¬
nussio om̃i semini: non de nr̃e
uoluntatis potestate. sed de sua
p̃destinatione ꝓmisit. Promisit
enĩ qđ ipse facturꝰ fuerat: ñ qđ
homines. Quia ⁊ si facunt homi.

Expanded text:
e. potest autem esse sine praedestinatione praescientia. praedestinatione quippe deus ea praesciuit quae fuerat ipse facturus; unde dictum est: fecit quae futura. sunt. praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecumque peccata, quia, etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum — unde dictum est: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi peccatum dei est, sed iudicium. quocirca praedestinatio dei, quae in bono est, gratiae est, ut dixi, praeparatio, gratia uero est ipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt ho
Abbreviated transcription (Latin):
sententiȩ quã nc̃ solito diligenti¬
us atq copiosius contͣ nouum
pelagianoꝵ defendere urgem᷑
errorem: hoc. ẽ. grãm dẽi ñ
scđm merita nr̃a dari . & gra-¬
tis dari cui datur. quia neqͣ
uolentis neq currentis sed mise¬
rentis ẽ. dei. iusto aut̃ iudicio¬
ñ dari cui ñ datur. quia non ẽ
iniquitas apud dm̃: Si huius
ergo sententiȩ defensionẽ ex
diuinoꝵ el oquioꝵ nos p̃ceden¬
tib catholicis tractatorib pro¬
merem: ꝓfecto hi fr̃s ꝓ quib
nunc agimꝰ acquiescerent. Hoc
enĩ significastis litteris urĩs. qͥd
igit᷑ opus ẽ ut eoꝵ scrutemur
õpuscula. qui prius quã ista
heresis oriret᷑ ñ habuert̃ neces¬
sitatẽ in hac difficili ad soluen¬
dũ questione uersari: Quod
ꝓcul dubio facerent. si respon¬
dere talib cogerentur. Unde
factũ ẽ ut dẽ grã di quid sen¬
tirent breuit̾ quib dã scriptoꝵ
suoꝵ locis ⁊ transeunt̾ attinge¬

Expanded text:
sententiae, quam nunc solito diligentisententiae, quam nunc solito diligentius atque copiosius contra novum Pelagianorum defendere urgemur errorem; hoc est, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et gratis dari cui datur; quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; justo autem judicio non dari cui non datur, quia non est iniquitas apud Deum : si hujus ergo sententiae defensionem ex divinorum eloquiorum nos praecedentibus catholicis tractatoribus promerem; profecto hi fratres, pro quibus nunc agimus, acquiescerent: hoc enim significastis litteris vestris. Quid igitur opus est ut eorum scrutemur opuscula, qui priusquam ista eresis oriretur, non habuerunt necessitatem in hac difficili ad solvendum quaestione versari? quod procul dubio facerent, si respondere talibus cogerentur. Unde factum est ut de gratia Dei quid sentirent, breviter quibusdam scriptorum suorum locis et transeunter attinge
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quis cognouit sensum dñi:
Et tam huic intelligi dat᷑ etiam
illis iustis qui bonos piosq mores
usq ad senectutis maturitatem
& diem uite huiꝰ ultimũ seruan.
non insuis meritis. sed in dño eẽ
rapuit iustũ ne malitia mu-¬
taret intellectũ eiꝰ: ipse in qͣnta¬
cũq uitę longitudine custodit
iustũ. ne malitia mutar& intel.¬
lectũ eiꝰ. Cur aut̃ hic tenuerit
casurũ iustũ quẽ priusquã cade¬
ret hinc poss& auferre: iustissi.¬
ma omĩno sed inscrutabilia sunt
iudicia eiꝰ. Quȩ cũ ita sint: non
debuit repudiari sententia libri
sapientiȩ. qui meruit in ȩccła xp̃i
de gradu lectorũ ȩccłȩ xp̃i tã
longa annositate recitari: ⁊ ab
om̃ib xp̃ianis. ab ep̃is usq ad
extremos laicos fideles penitentes
cathicuminos cũ ueneratione
diuine auctoritatis audiri.
Certe enĩ si de diuinarũ scrip.¬
turarũ tractatorib quifuerunt
ante nos ꝓferrẽ defensionẽ huiꝰcȩ

Expanded text:
tur; quis cognovit sensum Domini tur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur autem hic tenuerit casurum justum, quem priusquam caderet hinc posset auferre, justissima omnino, sed inscrutabilia sunt judicia ejus. 27. Quae cum ita sint, non debuit repudiari sententia libri Sapientiae, qui meruit in Ecclesia Christi de gradu lectorum Ecclesiae Christi tam longa annositate recitari, et ab omnibus Christianis, ab episcopis usque ad extremos laicos fideles, poenitentes, catechumenos, cum veneratione divinae auctoritatis audiri. Certe enim si de divinarum Scripturarum tractatoribus qui fuerunt ante nos, proferrem defensionem hujusce
Abbreviated transcription (Latin):
uixerit in poenas iniquis debitas
hinc iturũ. nichil sibi sua p̾terita
ueritati quis fideliũ contradicit:
Porro si querat᷑ anob̾ utrũ si tunc
eẽt mortuus quando erat iustꝰ
pęnas eẽt inuenturꝰ an requiem
Nunquid requiẽ respondere dubi-¬
tabimus : Hęc ẽ tota causa cur
dictũ ẽ. a quocũq sit dictũ. raptꝰ
ẽ ne malitia mutar&e in tellectũ eiꝰ.
Dictũ ẽ enĩ scđm ꝑicula uitȩ huiꝰ.
nscđm p̃scientiã dĩ qui hoc p̾sciuit
qđ futurũ erat. n qđ futurũ non
erat. Id est qđ ei mortẽ ĩmaturã
fuerat largiturꝰ ut tẽptatione̾m
subtraheret᷑ in certo: ñ qđ pecca¬
turis eẽt qui n. ansurꝰ in tẽptati.¬
one ñ eẽt. De hac qͥppe uita le¬
gitur in libro iob. Numquid non
temptatio. ẽ uita humana suꝑ
terrã: Sed quare aliis concedat᷑
ut ex huiꝰ uitę ꝑiculis dũ iusti
sunt auferant᷑: alii uero iusti do¬
nec aiustitia cadant in eisdem
periculis uita ꝓductiore tenean¬

Expanded text:
vixerit, in poenas iniquis debitas vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum, nihil sibi sua praeterita veritati quis fidelium contradicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Dictum est enim secndum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore tenean
Abbreviated transcription (Latin):
utilẽ reperiri. qm̃ peccandi ꝑiculis
hominẽ subtrabit. ⁊ in non pec.¬
candi securitate constituit. Sed
quid ꝓdest si etiã futura quȩ com¬
missa ñ sunt peccata puniuntur:
Agit tam̃ ille copiosissime atq op¬
time peccandi ꝑicula nec de esse
in ista uita nec suꝑ ẽẽ post uitam.
ubi ⁊ illud testimoniũ ponit de libro
sapientiȩ. Raptꝰ ẽ. ne malitia muta.¬
ret intellectũ eiꝰ. Qđ ame quoq po¬
sitũ frs istos ita respuisse dixistis
tãquã ñ delibro canonico adhibitũ.
quasi & excepta huiꝰ libri attestatio.¬
ne: resipsa siclara sit quã uolumus
hinc doceri. quis enĩ audeat nega¬
re xp̃ianus iustũ si morte poccũpa¬
tus fuerit in refrigerio futurum:
Qui lib& hoc dixerit quis homo
sane fidei resistendũ putabit: Itẽ
dixerit iustũ si asua iustitia
recessorit inqua diu uixit & in ea
fuerit impietate defunctꝰ.: inqua
ñ dico unũ annũ. sed unũ diem

Expanded text:
utilem reperiri, quoniam peccandi periculis utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem
Abbreviated transcription (Latin):
baptirari uł ñ baptizari eos qui
de corpore soluunt᷑ infantes.
⁊ ꝓsius futuris meritis eos uel
acciꝑe uł ñ acciꝑe corpꝰ ac san.¬
guinẽ xp̃i sine quo uitã prorsꝰ
habere non possunt. & in uera
remissione peccatoꝵ baptizari.
quãius nullũ ex adam trahereN:
qm̃ remictunt᷑ eis peccata. de
quib illos ds̃ penitentiã p̾sciuit
acturos. Ita facillime agerent
atq obtinerent causa suã. qua
dunt. Sed quia hominũ futura quȩ
ñ sunt futura ꝓculdubio nulla fc̃
merita. & hoc uidere facillimũ ẽ.
ido nec pelagiani hoc dicere potuer.
⁊ multomagis nec isti dicere debuer.
Dicienĩ ñ potest quã moleste feram
qđ uiderunt pelagiani ẽẽ falsissimũ
⁊ absurdissimũ. hoc ñ uidisse istos
qui nob̾cũ errorẽ illoꝵ hereticoꝵ
catholica auctoritate condẽpnant
litteras amant laudabiliter notũ
Inquo ꝓpt̾ea dicit ñ solũ non essi
fidelis inutilẽ mortẽ: uerũ etiam

Expanded text:
baptizari vel non baptizari eos qui baptizari vel non baptizari eos qui de corpore solvuntur infantes; et pro suis futuris meritis eos vel accipere vel non accipere corpus et sanguinem Christi, sine quo vitam prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua dunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest quam moleste feram, quod viderunt Pelagiani esse falsissimum et absurdissimum, hoc non vidisse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condemnant. litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pęnitentiã si uiuerent: attendãt
⁊ uideant si ita ẽ ñ iã in paruulis
sine baptismate morientib pecca¬
ta originalia uindicari: sed sua
cuiꝰq futura si uiueroe. Itẽ baptiza.¬
tis ñ originalia dilui. sed sua fut᷑a
siuiuerent. qm ñ posso nisi in ma¬
iore etate peccari. sed alios acturos
penitentiã. alios ñ acturos fortas¬
se p̃iusos. id̾o alios baptiratos.
alios sine baptismo exisse de hac
uita. Hoc si audirent pelagiani:
ñ iam laborarent negando origi¬
nale peccatũ querere paruulis ex.¬
tra regnũ đi nescio cuiꝰ suę felici¬
tatis locũ. maxime qͣndo con¬
iuincunt᷑ ñ eos hab̾e posse uitã
ȩt̃nã : quia ñ manducauer̃ car¬
nẽ nec biberunt sanguinẽ xp̃i.
⁊ quia in eis qui millũ habent
omĩno peccatũ. falsũsẽ. baptis mͦ
qui in remissionẽ tradit᷑ peccatoꝵ.
Dicerent enĩ prorsus nullum
eẽ originale peccatũ : sed ꝓsuis
futuris siuiuerent meritis uel

Expanded text:
poenitentiam fuisse, si viverent: attendant poenitentiam fuisse, si viverent: attendant t videant, si ita est, non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originalia dilui, sed sua futura si viverent; quoniam non possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biberunt sanguinem Christi ; et quia in eis, qui nullum habent omnino peccatum, falsus est Baptismus qui in remissionem traditur peccatorum. Dicerent enim prorsus nullum esse originale peccatum, sed pro suis futuris, si viverent, meritis vel
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ ingenia ñ ẽẽ contẽptibilia
urẽ indicant litterȩ. mirans et
stupens reperire ñ possũ. nec cre-¬
dere auderẽ nͥ uobis ñ credere
ñ auderẽ. Sed spero affuturũ dm̃.
ut cõmoniti cito uideant ea quȩ
dicunt᷑ futura fuisse peccata. si ꝑ
đi uidiciũ in nor baptizatis possunt
iure puniri: etiã dĩ gr̃a baptiratis
posse dimitti. Quicũq enĩ dicit
puniri tantũ đo iudicante futura
peccata dimitti aut̃ do miserante
ñ posse : cogitare deb& quantã đo
faciat gratięq eiꝰ imuriã. quasi
futurũ peccatũ p̾nosa possit : nec
possit ignosci. Qđsi absurdum ẽ.
magis ergo futuris si dui uiuerent
peccatorib. cũ in parua ȩtate mo¬
riunt᷑: lauaero quo peccata dilu-¬
untur debuit subueniri. Qđ si¬
forsitan dicunt penitentib pec-¬
cata dimitti. ⁊iđo istos ñ bapti-¬
zant᷑ ⁊ paruuli de corporib exe.¬
unt dm̃ p̾scisse acturos fuisse¬

Expanded text:
quorum ingenia non esse contemptibilia quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi vobis non credere non auderem. Sed spero adfuturum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccata, si per Dei judicium in non baptizatis possunt jure puniri, etiam per Dei gratiam baptizatis posse dimitti. Quicumque enim dicit, puniri tantum posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntur, debuit subvenire. forsitan dicunt, poenitentibus peccata dimitti; et ideo istos non baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑcorpꝰ intelligamꝰ ꝑ corporis
tempꝰ. post corpꝰ aut̃ nemo erit us
corpore nͥresurrectione nouissua.
non adulla merita conporanda: sed
ad recipienda ꝓbonis nicrits p̾mia.
ꝓ malis luenda supplicia. Hoc aut̃
medio tẽpore int̾ depositionẽ ⁊ re¬
ceptionẽ corporis scđm ea quȩ ges.¬
serunt ꝑcorporis tempꝰ siue cruai¬
antur animȩ siue requiescunt.
Ad qđ tempꝰ corporis ꝑtin& etiã
quod pelagiani negant: sed xp̃i
ȩccła conficetur originale peccatũ.
Quosiue soluto ꝑ dĩ grãm. siue per
di iudiciũ ñ soluto. cũ moriunt᷑
infantes. aut merito. regenerati.¬
onis transeunt exmalis adbona: aut merito
originiᷤᷤ. tranieunt exmalis ad mala.
hoc catholica fides nouit. in hoc
etiã non nulli heretici sine ulla
contradictione consentiunt. Iudi¬
cari aut̃ quẽquã ñ scđm merita
quȩ habuit quã diu fuit incorꝑe.
sed scđm merita quȩ fuerat habitu¬
rus si diutius iuxiss& incorpore:
unde opinari potuert̃ homines

Expanded text:
 corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Ecclesia confitetur, originale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines,
Abbreviated transcription (Latin):
uere uerbũ di. Illud etiã initiũ
fidei hominũ donũ di ẽẽ nos ad¬
monce. cũ hoc significoe apłs di¬
cens inepła ad cõlosenses oratio¬
ni instate iugilantes in illa in
sui ad loquendũ misteriũ. xp̃i ꝓpt̃
Quomͦ aꝑitur ostiũ uerbi nͥ cũ
sensus aꝑitur audientis ut credat.
& mitio fidei facto ea quę ad edifi¬
candã salubrẽ doctrinã p̃dicant᷑
⁊ disputant᷑ ad mittat: ne ꝑ infi¬
delitatẽ corde clauso ea quȩ
dicunt᷑ improb& ac repellat :
Unde ⁊ ad corinthios ait. Emanebo
aut̃ ephesi usq ad pentecosten.
Ostiũ em̃i michi aꝑtũ ẽ magnũ
⁊ euidens: ⁊ aduer̾sarii multi.
Quid hic aliud potest intelligi
nͥ p̃dicato ibi ꝑ eũ primitꝰ euange¬
lio credidisse multos. ⁊ multos eius¬
dem fidei aduersarios extirisse.
Scđ̾m illud dñi nemouenit adme.
nͥ cui datũ fuerit a patre meo. Et
uob̾ datũ ẽ nosse misteriũ regni
cęloꝵ: illis aut̃ ñ est datũ. Ostiũ

Expanded text:
 XX. 40. Illud etiam initium fidei hominum donum Dei esse nos admonet, cum hoc significet Apostolus dicens in Epistola ad Colossenses: Orationi instate, vigilantes in illa in sui ad loquendum mysterium Christi, prQuomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus aperitur audientis ut credat, et initio fidei facto, ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat; ne per infidelitatem corde clauso, ea quae dicuntur improbet ac repellat? Unde et ad Corinthios ait: Permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium
Abbreviated transcription (Latin):
congruere tẽporib diurnitus
uisũ ẽ: nec ꝓpħari destitit. nec
qui meũ credent defuert̃. & ab
adã usq ad morsen ⁊ in ipso po¬
pulo isrł quȩ speciali quodam
misterio gens propħica fuit. ⁊¬
in aliis gentib antequã uenissa
in carue. Cum enĩ nonnulli cõ-¬
memorant᷑ in sc̃is ebraicis libris
iã extẽpore abrahȩ nec de stirpe
carnis eiꝰ nec ex popło isrł. nec
ad uentitia societate in popło isrł
qui tam̃ huiꝰ sacram̃ti participes
fuert. cur ñ credamꝰ etiã in cet̾is
hac atq illac gentib alias alios
fuisse. quãuis eos cõmemoratos
ineisdẽ auctoritatib ñ legamꝰ :
Ita salus religionis huiꝰ per quã
solã uerã salus uera ueracit̃q ꝓ.¬
mictit᷑. nulli unquã de fuit qui
dignꝰ fuit. & cui defuit dignꝰ non
fuit : & ab exordio ꝓpagationis
bumanȩ usq infinẽ quibdam
ad p̃mium. quib dã ad iudicium
p̃dicat᷑. Ac ꝑ hoc ⁊ quib omnino

Expanded text:
congruere temporibus diuinitus congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudiciupraedicatur. Ac per hoc et quibus omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ahis locis quibus euangłiũ eiꝰ¬
n ẽ p̃dicatũ. tales onĩs in eiꝰ p̃dica¬
dione futuros eẽ p̃sciebat: quales
eũ nec suscitatis ab eo mortuis cre¬
dere uoluert̃. Quales etiã nunc
multos iudemꝰ. cũ tanta manifesta¬
tione de illo cõpleant᷑ p̃conia pro.¬
phetarũ nolle adhuc crede: et
malle humana astutia resistere.
quã tã clare atq ꝑspicue tamq
sublimi ⁊ sublimit̃ diffamate di¬
uine cedere auctoritati: quãdiu
paruus ⁊ infirmꝰ. ẽ. intellectꝰ ho¬
minis diuinȩ accede ueritati.
Quid gͦ mirũ si tã infidelib ple¬
nũ orbem t̾rarũ xp̃s priorib scłis
nouerat. ut eis apparere uł p̃di-¬
cari merito nolloe. quos nec u̾bis
nec miracłis suis credituros ẽẽ
p̾sciebat: Neq enĩ incredibile ẽ
tales fuisse tc̃: quales ab eiꝰ aduen¬
tu usq ad hoc tempꝰ tam multos
fuisse atq ẽẽ miranur. & tam̃
abintio generis humani alias
occultius alias euidentius sic̃

Expanded text:
et his locis, quibus Evangelium noet his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales eum nec suscitatis ab eo mortuis voluerunt credere. Quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae credere auctoritati, quandiu parvus et infirmus est intellectus hominis divinae credere veritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut