comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tebat molas iniqui. ut de dentib
eorum uixta ulud iob aufferr&
p̾clam Nlon tamen ut plerisq
moris ÷ ulciscendi libidine ꝑcitus
aut uulgaris amore laudis. ulec¬
tus sed paupum dilectione qui
seipios tueri nequibant infer¬
uens Agebat aut̃ hoc ne forte
si ierti pacientia corpuisset
p̾ceptum de cura pauperum
catoris egenum liberari lure
igitur. non dabat cornu pecca¬
tori. Aliquotiens aut̃ cum
ineuitabitis ei p̃liandi necessi¬
tas incumb& suis imperiosa
uo p̾cepit. muchronib gladioꝵ
retro actis. astas inantea diri¬
gentes pugnarent: Ridiculum
hoc hostib for&. nisi geraldus
ui diuina roboratꝰ. mox eisdem
hostibus intolerabilis for&:
Quod ceiam suis ualde uidebat᷑
ineptum: nisi exꝑim̃ ꝓbauissent
quod geraldꝰ quem pietas in
ipso p̾liaꝑdi articulo uincebat.
inuincibilis semꝑ esse Cum gͦ
uiderent quod nouo genere¬
p̾liandi mixta pi&ate trium¬
phar& irrisionem uertebant

Expanded text:
ebat molas iniqui, ut de dentibus ebat molas iniqui, ut de dentibus eorum, juxta illud Job, auferret praedam. Non tamen, ut plerisque moris est, ulciscendi libidine percitus, aut vulgaris amore laudis illectus, sed pauperum dilectione, qui seipuens. Agebat autem hoc ne forte si inerti patientia torpuisset; præceptum de cura pauperum catoris egenum liberari. Iure igitur non dabat cornu peccatori. Aliquotiens autem cum ineuitabilis ei præliandi necessitas incumberet, suis imperiosa voce præcepit, mucronibus gladiorum retroactis, hastas inantea dirigentes pugnarent. Ridiculum hoc hostibus foret, nisi Geraldus vi diuina roboratus, mox eisdem hostibus intolerabilis esset. Quod etiam suis valde videbatur ineptum; ni experimento probassent, quod Geraldus, quem pietas in ipso præliandi articulo vincebat, inuincibilis semper esset. Cum ergo viderent quod nouo præliandi genere mixta pietate triumpharet, irrisionem vertebant
Abbreviated transcription (Latin):
Iorciaces igitur curas ꝓpter
tes. cur potens uir ab insimis
ꝑsonis. quȩres suas popula¬
bantur uiolentias pater&ur
acidentes. quia dũ explorarent.
quod ille se nol& ulcisci. qͥc¬
quid ullius uiris ess&. mordati¬
us deuastarent: Sanctius &
honestius esse uit ius armatę
militię. recognoscer &. in hostes
iniuste obprimi: Quod geraldꝰ
audiens. non assultu sed ratio¬
ne coortatus. ad miserandum
& subueniendum sestinabatur:
pupilios & uiduas iuxta apłicũ
p̃ceptũ uisitar&. ut se ab hoc
gitur ad insolentiam uiolentoꝵ
reprimendã se iam exercebat:
ld in primis certatĩ obseruans.
ut hostibus pacem facillimãq
ꝯreconciliationem promiter &:
Quod utiq studebat. ut uel in
bono malũ uincer&. ut si illi
dissiderent. iam ante dĩ oculos.
suę parti iusticia plenius fauis¬
s&: & aliquando quidẽ mulce¬
bat eos. & in pacem reducebat
Cum uero in explebilis malicia
quorumdam pacificũ hominem
irrider&. iam tunc cordis
acrimoniam exherens: conuer¬

Expanded text:
ordaces igitur curas proptetes: Cur potens vir ab infimis personis quae res suas populabantur, violentias pateretur; addentes, quia dum explorarent quod ille se nollet ulcisci, quidquid illius juris esset mordacius devastarent: Sanctius et honestius esse, ut jus armatae militiae recognosceret, in hostes injuste opprimi. Quod Geraldus audiens, non assultu, sed ratione cohortatus, ad miserandum et subveniendum flectebatur. pupillos et viduas juxta apostolicum praeceptum visitaret, ut se ab hoc Igitur ad insolentiam violentorum reprimendam se jam exercebat, id inprimis certatim observans, ut hostibus pacem, facillimamque reconciliationem promitteret. Quod utique studebat, ut vel in bono malum vinceret, vel si illi dissiderent, jam ante Dei oculos suae parti justitia plenius favisset. Et aliquando quidem mulcebat eos, et in pacem reducebat. Cum vero in ex plebilis malitia quorumdam pacificum hominem irrideret; jam tunc cordis acrimoniam exerens, conter
Abbreviated transcription (Latin):
xaudi cds orationem meam dum
tribulor. a timore inimici eruȩ ami¬
mam meam. Seuierunt inimici inmat¬
tires. Quid orabat ista uex corporis apͣr
Hoc oralut ut eruat᷑ ab ininucis. ut nõ
cos possent occidere inimici. Ergo erau¬
diti non sunt quia occisi sunt. & deseruit
ds contritos corde seruos suos. & sperantes
inse desꝑent: Absit. Quis enim inuoca¬
unt dmm̃. & derelictus est. Quis sperauit
cis eruebantur. Lc.¬
Elii timentes consentiebant & uide¬
lun̾t. & tam̃ ipsi abinimicis absorbelunt̃.
multi mortui absorti. Qui putauerunt
in anem esse fidẽ. ip̾ianã. mortui abseri
sunt. Qui autem scientes ueram eẽ

Expanded text:
xaudi, Deus, orationem meam, dum tribulor: a timore inimici erue animam meam. Saevierunt inimici in martyres; quid orabat ista vox corporis Christi? Hoc orabat, ut eruerentur ab inimicis, et non eos possent occidere inimici. Ergo exauditi non sunt, quia occisi sunt; et deseruit Deus contritos corde servos suos, et sperantes in se despexit? Absit. Quis enim invocavit Dominum, et derelictus est? quis speravit cis eruebantur. Alii timentes consentiebant, et vivebant; et tamen ipsi ab inimicis absorbebantur.multi mortui absorpti. Qui putaverunt inanem esse fidem christianam, mortui absorpti sunt: qui autem scientes veritate
Abbreviated transcription (Latin):
dũ cur tot patrum numcrosa series ĩtec¬
mutitur ut hoꝵ solũmodo duoꝵ darud
scilicet et abrahani redemptornr̃ filius
ẽc̃. dicatur. Cur enim filius. dd̾. et mox fi¬
lius abrahã. ⁊ non potius fulius yesse ur
filius obeth. uł filius ccterorum deinceps
in medio positoꝵ: S hec questiofacile sol¬
uitur: si facta diuinitus ꝓmissio utriq
recensetur. Abrahe quippe diuina uoce dic¬
tum est: in semine tuo bñdicentur om̃s

Expanded text:
ur cur tot patrum numerosa series intermittitur, ut horum solummodo duorum, David scilicet et Abraham Redemptor noster filius esse dicatur? Cur enim filius David, et mox filius Abraham, et non potius filius Jesse, vel filius Obeth, vel caeterorum deinceps in medio positorum? Sed haec quaestio facile solvitur, si facta divinitus utrisque promissio recensetur. Abrahae quippe divina voce dictum est: «In semine tuo benedicentur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ineffabile sacram̃tũr: au di¬
stis in genealogia beatissime genttricis
pe mortalium: audistis qr proauos ha¬
bere dignatꝰ est interriꝰ. qui ions et origo
omniũ rerum iura gubernat incelis.

Expanded text:
tionis ineffabile sacramentum: audistis in genealogia beatissimae genitricis pe mortalium; audistis, quia proavos habere est dignatus in terris qui fons et origo omnium rerum jura gubernat in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
egrotar&: Tali equidẽ infir¬
mitatis langore ut a scłari
exercitio r&taher&᷑. sed addis¬
cendi studio nom ĩpedir&ur:
Siquidem minutis iugit̾ pustu¬
lis ita replebat̾ ut ꝑ longum
tempus ꝑtractę iam non pu¬
tarent᷑ posse sanari Qua de
causa genitor eius cũ matre
decernnt. ut utterarũ studus
arctius applicar&̾: Quo uidelico
si usibus soti minus ess& aptus.
ad ecclasticum officiũ redle¬
r&ur accõmodus: Hac igitur
occasione factum est: ut non
modo cantum discer&. quin

Expanded text:
ægrotaret. Tali equidem infirægrotaret. Tali equidem infirmitatis languore, vt a seculari exercitio retraheretur, sed ad discendi studium non impediretur. Siquidem minutis iugiter pustulis ita replebatur, vt per longum tempus protractæ, iam non putarentur posse sanari. Qua de causa genitor eius cum matre decernit, vt litterarum studiis artius applicaretur. Quo videlicet, si vsibus seculi minus esset aptus; ad ecclesiasticum officium redderetur accommodus. Hac igitur occasione factum est, vt non modo cantum disceret, quin
Abbreviated transcription (Latin):
significauit:
Iatus uero & ablactus. cũ ad
uliam aetatulam peruenisset:
in qua sol& in paruulos moꝵ
ꝓbitas explorari. quȩdam pla¬
cens indolis in eo subrutilabat.
ꝑ quam diligenter inspicientes.
uirum hunc uirtutis futurũ
esse coniciebat: Nam in his¬
aetatis ut sepe uidemus inci¬
tamentis. corruptę naturȩ̨
solent pueri irasci. & inuidere.
& uelle ulcisci ut alia huiꝰ modi
attemptare: At in puero geral¬
do dulcedo quȩ̨dam animi.
cum uerecundia. quę multũ
honestat adolescentiam ipsos
infantiles artus decorabat.
Qui diuina ꝓuidente gracia.
studus litterarũ applicatus
est : ea tantum parentũ uoli¬
tate ut decurso psalterio mox
scłaribus exercitus sicut no¬
bilibus pueris mos est erudi¬
r&ur: Scilic& ut molosos age¬
r&. archista fier&. cappas &
accipitres competenti iactu
emittere consuescer& Sed ne
inani studio deditus tempus
ad discendum iitteras eͣgruũ
inuacuo transir&: diuino nu¬
tu dispositum est : ut diutius

Expanded text:
significauit. Natus vero, & ablactatus, cū ad illam ætatulā peruenisset, in qua solet in paruulos morum qualitas explorari, quædam placens indoles in eo subrutilabat, per quam diligenter inspicientes, virum hunc virtutis futurum esse coniiciebat. Nam in prima ætate, vt sæpe videmus, incitamentis corruptæ naturæ, solent paruuli irasci, & inuidere, & velle vlcisci, vel alia huiusmodi adtentare. At in puero Geraldo dulcedo quædam animi cum verecundia, quæ multum honestat adolescentiam, ipsos infantiles actus decorabat. Qui diuina prouidente gratia studiis literarum applicatus est, ea tantum parentum voluntate, vt decurso psalterio, mox secularibus exercitiis, sicut nobilibus pueris mos est, erudiretur. Scilicet vt Molossos ageret, arcista fieret, cappos & accipitres competenti iactu emittere cōsuesceret. Sed ne inani studio deditus, tempus ad discendū litteras congruum in vacuo transiret, diuino nutu dispositum est, vt diutius
Abbreviated transcription (Latin):
nibus diurnis exoccupatus.
locum dño inseipso inuenir&.
in quo sub lingua sua secr& im
exultans: quam duicis est ui¬
dñs degustar& Forte
iuxta illud iob riuos olei.
huic pera xpͣs fundebat.
lucernam caritatis extinguere:¬
Gt ad istam cordis refectione᷑.
clefixus quidem inhiabat: sed
domesticis tam̃ & familiarib
exi gebatur. ut ocia conterer&.
& aliorum sese utuitatibu
impenderent

Expanded text:
nibus diurnis exoccupatus, nibus diurnis exoccupatus, locum Domino in seipso inveniret, in quo sub lingua sua secretim exsultans, quam dulcis est Dominus degustaret. Forte juxta illud Job rivos olei huic petra Christus fundebat, lucernam charitatis. Et ad istam cordis refectionem defixus quidem inhiabat, sed domesticis tamen, et familiaribus exigebatur, ut otia contereret, et aliorum sese utilitatibus impenderet
Abbreviated transcription (Latin):
locutio cogitationis erus: Nullo
igitur impedim̃to. Geraldus
poterat occupari: quini ad
amorem discenddi recurrer&
Unde factum est ꝓpe mocdum
plenit᷑ scripturarum seriem
discer&. atq multos clericoꝵ
quamlib& sotiolos in ciꝰ cog¬
nitione preir&
ecedentibus aut̃ parentibus.
scum eius dño omnis potes
Utas deuenir&. non ut solent
acdolescentes qui inmatura
dñatione suꝑbiunt geralclus
intumuit: nec inceptam cordis
modestiam imutauit: Domi¬
nancli potestas grande scebat.
sed mens humilis ne quaqͣm
insolescebat: Pro disponendis
uero atq tuendis rebus quas
ut diximus hereditario iure
sibi uindicauerat: occupari
cogebatur. & ab illa cordis dui¬
cedine. quam aliquatenꝰ iam
pͣgustauerat. ad amaritudines
terreni negotu soras exire:
Sed dum ab alto contẽplationis
quasi ruere ꝑ terram occupa¬
tionem. uider&ur: sicut ibicis
mos est: ut ruens in suis cor¬
quo ille feruens. non clabat
somnum oculis. donec actio¬

Expanded text:
loquutio cogitationis eius. Nullo loquutio cogitationis eius. Nullo igitur impedimēto Geraldus poterat occupari, quin ad amorem discendi recurreret. Vnde factum est, vt propemodum pleniter scripturarum seriem disceret, atque multos clericorum quantumlibet sciolos in eius cognitione præiret. Decedentibus autem parentibus cum eius dominio poomnis deveniret, non ut solent adolescentes, qui in matura dominatione superbiunt, Geraldus intumuit, nec incoeptam cordis modestiam immutavit. Dominandi potestas grandescebat, sed mens humilis nequaquam insolescebat. Pro disponendis vero atque tuendis rebus, quas, ut diximus, haereditario jure sibi vindicaverat, occupari cogebatur, et ab illa cordis dulcedine, quam aliquatenus jam praegustaverat, ad amaritudines terreni negotii foras exire. Sed dum ab alto contemplationis quasi ruere per terrenam occupationem videretur, sicut ibici mos est, ut ruens in suis corquo ille fervens non dabat somnum oculis, donec actio
Abbreviated transcription (Latin):
cum acies ingenu ꝑ iliud ex¬
ercitium elimãta. ad omne
quod uell& accutior redele¬
r&ur: Inerat aut illi uiuax
mentis sagatitas. & ad discen¬
dum quȩ uell& satis ꝓmpta:
Iransmissa puericia. cũ iam
adolescer&. menbroꝵ robur
nociuum corporis c̾sumpsit
humorem Tam uelox autẽ
factus ⁊ ut &quorum terga.
facili saltu transuolaret:
Et quia uiribus corporis. fortit᷑
agiliscebat: armatam miliciam
assuescere querebat᷑: Sed iam
dulcedo seripturarũ adoles¬
centis animum subarrauerat:
ad cuius studium affectuosius
anhelabat Obhoc lic& mili¬
taribus eminer&. officuis. delec¬
tatione tamen litterarũ illectꝰ
in IIIIs uoluntaria pigricia
lentulus. in huus sedulitate
erat assu&us Credo iam sen¬
tiscebat. quia iuxta scripturę
testimonium. melior est sapien¬
tia quam uires. & nihil est
locupl&ius ila: Et qm facile
uidet̾ ab his qui diligunt eã
mentem eiusdem adolescentis
p̃occupabat: ut ei se prior
ostender&. ut ess& dul cis al¬

Expanded text:
cum acies ingenij per illud exercitiū elimata, ad omne quod vellet, acutior redderetur. Inerat autem illi viuax mentis sagacitas, & ad discendum quæ vellet, satis prompta. Transmissa pueritia cum iam adolesceret, membrorum robur nociuum corporis consumpsit humorem. Tam velox autem factus est, vt equorum terga facili saltu transuolaret. Et quia viribus corporis fortiter agiliscebat, armatam militiam assuescere querebatur. Sed iam dulce scripturarum adolescentis animum subarrauerat, ad cuius studium affectuosius anhelabat. Ob hoc licet militarib. emineret officiis, delectatione tamen litterarum illectus; in illis voluntaria pigritia lentulus, in huius sedulitate erat assuetus. Credo iam sentiscebat quia iuxta Scripturæ testimonium, melior est sapientia quam vires, & nihil est locupletius illa. Et quoniam facile videtur ab his qui diligunt eam, mentem eiusdem adolescentis præoccupabat, vt ei se prior ostenderet, vt esset dulcis al
Abbreviated transcription (Latin):
mercamur incelis: quatinus sicut ꝑ
te dei filius dignatꝰ est ad nr̃a descen¬
dereita et nos ꝑte ad euis mereamur
cõsorcium peruenire. Qui cum patre ⁊
secula seculoꝵ. amen. rectio octau

Expanded text:
mereamur in coelis; quatenus sicut per te Dei Filius dignatus est ad nostra descendere, ita et nos per te ad ejus valeamus consortium pervenire. Qui cum Patre et saecula saeculorum. Amen. SERMO XLVII.
Abbreviated transcription (Latin):
loeiciȩ mole succubui Tunc sepe
dictus diaconus: Es quidem ut
narras gaudioꝵ timore confectus
sed exultareͭ ͤ conuenit. qđ cernere
merusti uisibus altiora mortalib:
Ds̃ enim omp̃s. ad confirmanda si
delium suorum pectora. tanta inci¬
tam̃ta semꝑ tribuit: ut suo gub
memini. quę t̾ris magist᷑ ipse af¬
fectans cęlos. insignib reliquit
exemplis: Nam ipse remeandi
tamtum consecutus spatium. cęlos
petens: in undum quem semper
contempserat mox reliquit: At
uero ualentia quę fleuit tunc
amissum urbs decora pontisicẽ.
destinasse se ad suꝑna assiduum
nunc gaud& aduocatũ ArCHN¬

Expanded text:
leticiae mole succubui'. Tunc sepe leticiae mole succubui'. Tunc sepe dictus diaconus inquit: 'Es quidem, ut narras, gaudiorum timore confectus; sed exultare te convenit, quod cernere meruisti visibus altiora mortalibus. Deus enim omnipotens ad confirmanda pectora fidelium suorum tanta incitamenta semper tribuit, ut suo gubememini, quae terris magister ipse affectans caelos insignibus reliquit exemplis. Nam ipse remeandi tantum spacium consecutus, caelos petens, mundum quem semper contempserat mox reliquit. At vero Valentia, quae flevit tunc amissum urbs decora pontificem, destinasse se ad superna assiduum nunc gaudet advocatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ipsius cupiens inuestigare.
miraculi studio deuotionis exarsi
Cumq int̾ patentes ianuas inserto
lumine uidere cuncta me credi¬
posse quaquam magna claritate
terrerer. tam̃ quanto fulgur ma¬
gis creuerat: Tanto miraculum
euidentius noscebat᷑: Nam nr̃ pa¬
tronus & pontifex. utriq manibi
ad cęlum extensis oculis apertis.
uultuq ad suꝑna porrecto m̃tẽ
sequi corpore uidebat᷑ ut gde non
dubia patentia regna cȩlorure¬
&iam ccaporalib ocuis inspitero
creder&ur. Erantq ante eũ & post
columnę auę mirabili ꝓceritate
conspicuȩ. ardenti lumine radian¬
tes: cereosq singulos gemine ges¬
tantes in uerticę Qua claritate
det̾ritus. & gaudioꝵ magnitudine
tremefactus. reuertens lectulo:
menbra ꝓstraui Tantũ enĩ sum
uisionis ipsius ordine pauefactus.
ut oculis hauriens aet̾na morta¬
libus sufferre t̾renis sensibus ca¬
lestia non ualerent: Itaq uictus
iacui & uigore corpusculi dep̃ssus.

Expanded text:
tatem ipsius cupiens investigare tatem ipsius cupiens investigare miraculi, studio devotionis exarsi. Cumque inter patentes ianuas, inserto lumine, videre cuncta posse me credidi, quamquam magna claritate terrerer, tamen quanto fulgor magis creverat, tanto miraculum evidencius noscebatur. Nam noster patronus et pontifex, utrisque manibus ad caelum extensis, oculis apertis vultuque ad superna porrecto, mentem sequi corpore videbatur, ut fide non dubia patentia regna celorum etiam corporalibus oculis inspicere crederetur. Erantque ante eum et post columnae duae mirabili proceritate conspicuae, ardenti lumine radiantes cereosque singulos gemino gestantes in vertice. Qua claritate deterritus et gaudiorum magnitudine tremefactus, revertens lectulo menbra prostravi. Tantum enim sum visionis ipsius ordine pavefactus, ut oculis hauriens aeterna mortalibus, sufferre terrenis sensibus caelestia non valerem. Itaque victus iacui et vigore corpusculi depressus
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat: statim herens in motus.
mansit: nos uero redditis dõ clamore
p̃coniis: cdum cubiculi cellula nob̃
redeuntibus patuiss& eum qui u̾inc¬
tus stabat. locum tenere uidimus
in concessum. Indignantibusq nobis.
cur quod reuerentia uitari sol&.
p̃sumptio uindicar&: causam rei
gestȩ tam uerbis ipsius sc̃i. quam
herentis tacitnitate cognouimus
Tunc seruus dĩ fugato diabolo ab¬
solutionem capto. p̾cibus exoratus
inlulsit Factoq in uno: geminae
claruere uirtutes. ut quẽ̾ pocestas
uinxerat. benignitas uberar& Le¬
ubaredus quoq archidiaconus ipsius
serui dĩ eo tempore obsequiis inhe¬
rebat Qui cum ad matutinas lau¬
des reddendas nobis consurgentib
defuiss& & claudius diaconus cau¬
sam ab eo huius in officiositatis ex¬
quirer&. remotis inquit officioꝵ
sociis souicitudinis uoto ad cellu¬
iam domni apollinaris accessi.
Quã cũ inm̃so iumine sulgere con¬
spicerem. amoris instinctu integri¬

Expanded text:
fuerat statim herens, mansit fuerat statim herens, mansit immotus. Nos vero, redditis Deo de more preconiis, dum cubiculi cellula, nobis redeuntibus, patuisset, eum qui vinctus stabat locum tenere vidimus inconcessum; indignantibusquae nobis, cur quod reverentia vitari solet, praesumptio vindicaret, causam rei gestae tam verbis ipsius sancti, quam herentis taciturnitate cognovimus. Tunc servus Dei, fugato diabolo, absolutionem capto precibus exoratus indulsit, factoque in uno geminae claruere virtutes, ut quem potestas vinxerat, benignitas liberaret. 13. Leubaredus quoque archidiaconus ipsius servi Dei eo tempore obsequiis inherebat. Qui dum ad matutinas laudes reddendas, nobis consurgentibus, defuisset, et Claudius diaconus causam ab eo huius inoffitiositatis exquireret: ' Remotis', inquit, 'officiorum sociis, sollicitudinis voto ad cellulam domni Apollinaris accessi. Quam cum inmenso lumine fulgere conspicerem, amoris instinctu integri
Abbreviated transcription (Latin):
Accidit hic ipso oꝑante clarũ ul gͣn¬
de miraculũ: Nam quidã surdum
& mutum filiũ exhibentes. quã
geminę calamitatis causã de mo¬
nis assiduitas ueritate nutribat.
supplicit̾ postulabant ut ab hac
tribulatione. sc̃i apollinaris oratio¬
U ui dum fuiss& oleo sc̃o linitus.
ut fuerat pontisicali iussione p̃¬
ceptum. statim mbecillitate sub¬
mota. salutis p̾mium diabolo fu
dies. ut sacerdos ille in aqͥutate
cigentus: consurgere ad dependen¬
da matutina officia ñ ualer&:
Qui dum in lectulo suo tolerandę
infirmitatis. causa quiescer&. qͥdã
ex custodibus cubiculi suo parago¬
rius nomine demonio instigante
commotus: ad lectum ipsius insa¬
nia ducente ꝑuenit: Ad ipsius
aluersarii ꝑsuasus audatia. alapa
non timuit uultum uiolare pon¬
tificis: Quod opus ne fariũ propͥa
religatione condempnans: factum ÷
ut pontificis uiribus suisq ausib
nectarceur. Nam gͣbato cui ad motͦ

Expanded text:
Accidit, hoc ipso operante, darum vel granAccidit, hoc ipso operante, darum vel grande miraculum. Nam quidam surdum et mutum filium exibentes, – quam geminae calamitatis causam demonis assiduitas veteritate nutribat, – suppliciter postulabant, ut ab hac tribulatione sancti Apollinaris oratio; ubi dum fuisset oleo sancto linitus, ut fuerat pontificali iussione preceptum, statim inbecillitate submota, salutis premium, diabolo fugdies, ut sacerdos ipse inequalitate detentus, consurgere ad dependenda matutina offitia non valeret. Qui dum in lectulo suo tollerandae infirmitatis causa quiesceret, quidam ex custodibus cubiculi Paragorius nomine, daemonio instigante, commotus, ad lectum ipsius, insania ducente, pervenit, ac ipsius adversarii persuasus audacia, alapa non timuit vultum violare pontificis. Quod opus nefarium propria religatione condempnans, factum est, ut pontificis viribus suisquae ausibus necteretur: nam grabatto cui admotus
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc sc̃s apollinaris ciuib annu¬
ens paulisꝑ p̾cibus moras indul¬
sit: Ubi consanguineis suis parte¬
mio & ferreolo assiduo uenerat᷑
occursu Quiq ꝓ salutis suȩ com¬
modis muatis eũ honorauere munerib
Quȩ indigentiũ manibus ꝓpe totũ
r&inuit urbs deuota quod dederat
In quo loco dum horarũ spacia ca¬
ritatis causa ꝓtraher& arcutamia
senatrice ꝓpinqua sua inuitante
massiliensium uota suscipiunt: ubi
dum p̾cedens mmoratus diaconus
festinar& as ao itineris leone no¬
mine. ueidica responsione cogno¬
uit: iios solidos qui elemosinis su¬
ꝑfuerant quo ligati erant saluo
lineo ꝑdidisse: Tunc diaconus ul¬
ie meritorum pontificis securitate
confidens: ait ad eum: Succensendũ
est nobis. ne percat quod est pau¬
peribus deputatum: Itaq reuer¬
centes sparsos totos solidos ꝓtinꝰ
inuenerunt nec potuit re̾ sacra
largitioneiam paupum harerum
quȩ excepat t fraudare congeries

Expanded text:
Hinc sanctus Apollinaris civibus annuHinc sanctus Apollinaris civibus annuens, paulisper precibus moras indulsit. Ubi a consanguineis suis Partemio et Ferreolo assiduo veneratur occursu, quique pro salutis suae commodis multis eum honoravere muneribus, quae indigentium manibus prope totum retinuit urbs devota quod dederat. In quo loquo dum horarum spacia caritatis causa protraheret, Arcutamia senatrice, propinqua sua, invitante, Massiliensium nos vota suscipiunt. Ubi dum precedens memoratus diaconus festinaret, a socio itineris Leone nomine veredica responsione cognovit, ipsos solidos, qui elemosinis superfuerant, quo ligati erant salvo linteo perdidisse. Tunc diaconus ille meritorum pontificis securitate confidens, ait ad eum: 'Succensendum est nobis, ne pereat, quod est pauperibus deputatum'. Itaquae revertentes sparsos totos solidos protinus invenerunt, nec potuit rem sacra largitione iam pauperum harenarum quae exceperat fraudare congeries. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
titis. iussione compulsus: & manũ
ei imposuit. & ad qui&em pristinã
discedente diabolo reuocauit Et
quia ipse pbt impugnationẽ de¬
monis sepius sustinebat: hoc magis
sc̃s intendit ep̃s. ut ab eo aduersitas
ipsa in nomine saluatoris se de pei¬
li cognoscer&: quem infestatione
crebra aggressus fuerat superare:
Nam ut̃q sanitate recepta orationib
sc̃ĩ pontificis in se ꝓfecisse salutẽ
suam. ꝑpeeua curatione docuere
His actis dum a cunctis grates diui¬
nę pocentiȩ̨ redderent̾: in cͣspectu
arelatensium urbis. rodano famu¬
lante ꝑuenimus Ubi sc̃s atq p̾ci¬
puus uir domnus cęsarius ep̃s
plebis quoq comitatus obsequiis.
parit᷑q lberius p̃fectus officio
stipante. circumdatus: & sedulo oc¬
currere gaudio. & i&is eũ excoli.¬
ere sermonibus. confidentes quod
in aduentu eius diuinã miscdam
excepissent. Hoc ciuitas gauisa
pͣsicdio. populoꝵ exultauit studus:

Expanded text:
titis iussione compulsus, et manum titis iussione compulsus, et manum ei inposuit et ad quietem pristinam, discedente diabolo, revocavit. Et quia ipse presbyter inpugnationem demonis sepius sustinebat, hoc magis sanctus intendit episcopus, ut ab eo adversitas ipsa in nomine Salvatoris se depelli cognosceret, quem infestatione crebra aggressus fuerat superare. Nam uterque, sanitate recepta, orationibus sancti pontificis in se profecisse salutem suam, perpetua curatione docuere. 10. His actis, dum a cunctis grates divinae potentiae redderentur, in conspectu Arelatensium urbis, Rodano famulante, pervenimus. Ubi sanctus atquae precipuus vir domnus Caesarius episcopus, plebis quoque comitatus obsequiis, pariterque Liberius praefectus, offitio stipante circumdatus, et sedulo occurrere gaudio et laetis eum excoluere sermonibus, confidentes, quod in adventu eius divinam misericordiam excepissent. Hoc civitas gavisa praesidio populorum exultavit studiis.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc quidã diaconꝰ claudius nomine.
in parte tectuli ipsius residens.
librum scĩ hilarii lectionis studio
ꝑcurrebat. Qui respiciens uidit
unum a ex pueris nomine alifiũ.
demonis inpugnatione uexari:
Q uod non solum pturbatione mer¬
brorum uerũ&iam hrnnitu. mugitu.
uł balatu pecorum fatebatur Cũq
cerner& periculum nauis. miseriȩ
istius successione submotũ. statĩ scm
inportuna aggressione a sõno cõpulit.
excitari Cumq ab eo quoq ipse
uir di tam calamitatis feriem
quam m&um p̾cedentis pericu¬
si cognouiss& ait ad eos lacrimans:
Grande certamen cum aduersario
nimani generis nunc gessimus
in sopore: Quod in ueritate c̾stare:
subsequens demonstrauit exẽplum
Nam dormiens ꝓcacitatẽ respuens un¬
clarum: Demoniũ ab arrepto cor¬
pore: euigilans effugauit Quȩ uir¬
tus ut periculum quoq euacder&.
uanitatis : ꝑ suum eum uoluit cu¬
rare pb̃rm: Qui utx tandem antis¬

Expanded text:
Tunc quidam diaconus Claudius nomine Tunc quidam diaconus Claudius nomine in parte ipsius lectuli residens, librum sancti Hilarii lectionis studio percurrebat. Qui respiciens, vidit unum ex pueris nomine Alifium demonis inpugnatione vexari, quod non solum perturbatione menbrorum, verum etiam innitu, mugitu vel balatu peccorum fatebatur. Cumque cerneret periculum navis miseriae istius successione submotum, statim sanctum inportuna aggressione a somno compulit excitari. 9. Cumque ab eo quoque ipse vir Dei tam calamitatis seriem, quam metum precedentis periculi cognovisset, ait ad eos lacrimans: 'Grande certamen cum adversario humani generis nunc gessimus in sopore'. Quod in veritate constare, subsequens demonstravit exemplum, nam et dormiens procacitatem repressit undarum et demonium ab arrepto corpore evigilans effugavit. Quae virtus ut periculum quoque evaderet vanitatis, per suum eum voluit curare presbyterum; qui vix tandem antis
Abbreviated transcription (Latin):
ut debitum amnẽ casib tunc ma¬
nifestum sit caruisse periculis Sem¬
pit̾ni ergo regis ammirancla. & nͣ
ignota potentia. dum sc̃is suis flu¬
mina subdidit. qui sibi quondam
aequora gressibus patefecit. & flu¬
uius qui mortifera rapacitate ter¬
rere prius nouerat: iussione do¬
minica didicit famulari lamq
somno. aquarum despecta ferocitas
ꝑ nauigium sopore corpora solue¬
bantur. ita ut beatus antistes secu¬
ritatẽ quam uigiluis meruerat.
dormitatione monstrar& Qui tam̃
uiribus insopitis. diabolum quem
sepe in somnitate uicerat: mentis
indefessę aggressione confudit:
Q uod &iam sequens patefecit euen¬
tus: Namq cum iam in conspectu
naturȩ̨ firmatam minime artẽ
de monstrar& auennio: nauigium
scm̃ antistitem quod gerebat: subi¬
taneis fluctibus excitatis. cepit
diabolica uexatione uexari. ita
ut poss& nauigiũ obruta despera¬
tione turbari. cum ess& potius ual¬
de dormientis gubnatione securus

Expanded text:
ut deditum amnem casibus tunc maut deditum amnem casibus tunc manifestum sit caruisse periculis. Sempiterni ergo Regis ammiranda et non ignota potencia tum sanctis suis flumina subdidit, qui sibi quondam aequora gressibus patefecit; et fluvius, qui mortifera rapacitate terrere prius noverat, iussione dominica didicit famulari. Iamque somno aquarum despecta ferocitas, per navigium sopore corpora solvebantur, ita ut et beatus antistes securitatem, quam vigiliis meruerat, dormitatione monstraret; qui tamen, viribus insopitis, diabolum, quem saepe insomnitate vicerat, mentis indefessae aggressione confudit, quod etiam sequens patefecit eventus. 8. Namque cum iam in conspectu nature firmatam munimine arcem demonstraret Avennio, navigium, sanctum antistitem quod gerebat, subitaneis fluctibus excitatis, cepit diabolica emissione vexari, ita ut posset navigium, oborta desperatione, turbari, cum esset potius valde dormientis gubernatione securus.
Abbreviated transcription (Latin):
narem refutatis mundialib curis.
gemina gr̃a claruere uirtutis:
Deniq assistens ꝓ iusticia. insaniam
regis tumidam quȩ eius suꝑbiam
reprimit: & orationis effectu a
langore mortali quo d&mebatur
do denegent᷑. quȩ diuinitas in ser¬
uis suis oꝑat᷑: sed populo credenti
dõ auspice patefiant: Ergo cum
pontificalis officii cursũ tricesimo
& quarto anno uenerabilis uitȩ̨
compler&: suꝑna ammonitiorie
commotus. ad uisendos c̃sacerdotes
ꝓpinquosq suos properare decre¬
uit: dicens. ante transitum suum
quem iam celerit᷑ ĩminere diuina
reuelatione cognouerat: uelle se
t̾am in liminib sc̃i genesu mar¬
trris. quam comspectib pontificũ.
atq affectibus propinquorum
p̾sentanea contemplatione p̾bere:
Tum iter dispositum cursum naui¬
gationis arripuit: Et quamuis ꝑ
nicis rodani fluenta terrerent.
tamen in ipsius sc̃i pontificis me¬
ritis considentes: int̾ undarum
minas tuti: scđis aestibus ꝓꝑabant.

Expanded text:
narem, refutatis mundialibus curis, narem, refutatis mundialibus curis, gemina gracia claruere virtutis! Denique assistens pro iusticia, insaniam regis tumidamque eius superbiam reprimit et orationis effectu a languore mortali quo detinebatudo denegentur, quae divinitas in servis suis operatur, sed populo credenti Deo auspice patefiant. Ergo cum pontificalis officii cursum tricessimo et quarto anno venerabilis vitae compleret, superna ammonitione commotus, ad visendos consacerdotes propinquosque suos properare decrevit, dicens, ante transitum suum, – quod iam celeriter imminere divina revelatione cognoverat, – velle se tam liminibus sancti Genesii martyris, quam conspectibus pontificum atque affectibus propinquorum praesentanea contemplatione praebere. Tum, iter dispositum, cursum navigationis arripuit. Et quamvis ceteros pernicis Rodani fluenta terrerent, tamen in ipsius sancti pontificis meritis confidentes, inter undarum minas tuti secundis estibus properabant,
Abbreviated transcription (Latin):
ficluciali constantia fuiss& expansa.
statim effugata infestatione fe¬
brium ut siꝗͣ alia inpugnatio
uidebatur: ꝓsꝑitatis munꝰ emeruit:
His factis reminiscens rex ille faci¬
nus quod amiscrat lic& grandi
confusione repl&us. tam̃ exultans.
quod suffragante pontifice per
uestimenti eius tegmina pristinã
meruisser consequi sospitatem
p̃currens pͥmum studuit ut tan¬
ti miraculi tantęq uirtutis lar¬
gitate latices. quos dñs seruo
suo benignitatis munere tribuit
ut oculis uisibilibus: cerner&ur
Agnita uirtutis gr̃a. uenit ad uirũ
dĩ & amplectens pedes eius corã
positus cum exultationis fl&u.
ueniam postulabat dicens Pec¬
caui neͥq ͤ gessi. dum iustis indig¬
nas sepe intulerim tribulationes
Namq expugnari nescit iusticia
cȩlestis Hoc ipso quo inpugnat᷑
sortior ẽ O cęlestis regis indulgen¬
tia qui peccantium animas non
uult perire sed cuipas Ouirtutũ
gła quę ꝑ famulum suũ apolii¬

Expanded text:
fiduciali constancia fuisset expansa, fiduciali constancia fuisset expansa, statim effugata infestatione febrium, vel si qua alia inpugnatio videbatur, prosperitatis munus emeruit. 6. His actis, reminiscens rex ille facinus, quod admiserat, licet grandi confusione repletus, tamen exultans, quod, suffragante pontifice, per vestimenti eius tegmina pristinam meruisset consequi sospitatem, praecurrens primum studuit, ut tanti miraculi tantaeque virtutis largitate latices, quos Dominus servo suo benignitatis munere tribuit, ut oculis visibilibus cernere mereretur. Agnita virtutis graciam, venit ad virum Dei, et amplectens pedes eius, coram positus cum exultationis fletu veniam postulabat, dicens: 'Peccavi, inique gessi, dum iustis indignas sepe intulerim tribulationes; nam que expugnari nescit iusticia caelestis, hoc ipso quo inpugnatur fortior est'. O caelestis Regis indulgentia, qui peccantium animas non vult perire, sed culpas! O virtutum gloria, quae per famulum suum Apolli
Abbreviated transcription (Latin):
sibi placitam semꝑ habere ꝓme¬
ruit Post discessum uero eius. fons
siccatus ÷: ut om̃s agnoscerent me¬
ritis serui dĩ fontem ipsum obseqͥũ
suum dculisse & ad pristinũ cur¬
sum fuisse reuersum: Cumq rex
uie uirum illum aplicũ nec u¬
dẽre uell& sed magis insidias pre¬
tendere studer&. qui est meritoꝵ
rectissimoꝵ iudex. & inmensa
uirtutis lauclabilis. celerem ul¬
tionem demonstrans. ilico contigit
ut ipse rex ita uĩ febriũ incur¬
rer& ut potius funebris quam
uitalis esse creder&̃ Tc̃ regina
ipsius fide accensa alacri festinatione
puenit ad locum ubi beatissimus
pontifex residebat: & auicda deuotio¬
ne p&ebat ut int̾cessione ipsius
dñs incolumitatis donum reciꝑ&
Sed uir dĩ abdicata mundanę ela¬
tionis efferentia. eumdi famulat
om̃imodis denegauit Magisq re¬
gina illa. lacrimis pedes eiꝰ rigans
poscebat ut cucullam eius sibi
prestari: quam suꝑ regem ster
cum tribuente dõ supͣ uirũ suũ

Expanded text:
sibi placitam semper habere promesibi placitam semper habere promeruit. Post discessum vero eius fons siccatus est, ut omnes agnoscerent meritis servi dei fontem ipsum obsequium suum detulisse et ad pristinum cursum fuisse reversum. Cumque rex ille virum illum apostolicum nec videre vellet, sed magis insidias praetendere studeret, qui est meritorum rectissimorum iudex et immensae virtutis laudabilis, celerem ultionem demut ipse rex ita vim febrium incurreret, ut pocius funebris quam vitalis esse crederetur. Tunc regina ipsius fide accensa, alacri festinatione pervenit ad locum, ubi beatissimus pontifex residebat, et avida devotione petebat, ut intercessione ipsius dominus eius incolomitates donum reciperet. Sed vir Dei, abdicata mundanae elationis efferentia, eundi famulatus omnimodis denegavit. Magisque regina illa lacrimis pedes eius rigans, poscebat, vel cucullam eius sibi prestari, quam super regem sterncum, tribuente Deo, supra virum suum
Abbreviated transcription (Latin):
& singillatim ꝑ singulos menses.
regem opire deberent. Sed quia
beatissimus apollinaris in condẽp
ipsum primum studuit obseruare:
Tunc om̃s lacrimis diuinam po¬
tentiam obsecrantes: ne se dere¬
linquer& ualedicentes: celebrata
oratione ꝓfecti sunt: In quo loco
dum uir dĩ morarum spatia ne¬
cessitatis causa sustiner&: ab ar.¬
denti ȩstu fluenta rodani tepe¬
facta sunt: ut a sicientibus ex eo
aqua potari non poss&. Et quia
nullus puteus neq fons unde
aqua hauriri deber& ibidem re¬
periebatur: beatissimus uit̾ dĩ fir¬
mans se sp̃u sc̃o. de uirtutis non
ignotę potentia securus confert
se ad locum. a dõ designatum. &
secr&ius p̾cepit sius sacerculum
exhibẽre Quo exhibito oratione
implora ait id eos In nomine pa
appente: Hoc facto. mox annuente
mo quia quas feruere iub&. in
corde t̾rę fons exortus ÷: & qͣmdiu
beatissimus pontifex ibidẽ moratꝰ ÷
beneficio omnipotentis dĩ aquam

Expanded text:
et singillatim per singulos menses et singillatim per singulos menses regem opperiri deberent. Sed quia beatissimus Apollinaris in condemnaipsum primum studuit observare. III. Tunc omnes lacrimis divinam potentiam obsecrantes, ne se derelinqueret, vale dicentes celebrata oratione profecti sunt. In quo loco dum vir dei morarum spatia necessitatis causa sustineret, ab ardenti aestu fluenta Rhodani tepefacta sunt, ut a sitientibus ex eo aqua potari non posset. Et quia nullus puteus neque fons, unde aqua hauriri deberet, ibidem reperiebatur, beatissimus vir dei, firmans se spiritu sancto et virtutibus non ignotae potentiae securus, confert se ad locum a deo designatum et secretius praecepit suis sarculum exhiberi. Quo exhibito, oratione completa, ait ad eos: In nomine pataperite. Hoc facto mox, annuente illo, qui aquas fervere iubet in corde terrae, fons exortus est; et, quam diu beatissimus pontifex ibidem moratus est, beneficio omnipotentis dei aquam
Abbreviated transcription (Latin):
institutionem seruantes: cũ reliqͥs
pontificibus simui in unũ c̃gregati
ipsum stephanum sacra cõmuni¬
one pͥuari sanexerunt: Ut cal¬
cata scilic& humana fragilitatis
impudicitia incestum quod iusticia
suꝑna dampnauit: inhonesta prę¬
sumptio non audeat uindicare:
Tunc rex dirę insanię furore per¬
motus: beatissimos pontifices
acerrime insidias p̃tendendo iniu¬
riare non desinebat: Sed aptici
atq mirabiles uiri. minas t̾reni
regis minime formidantes imꝑus
cȩlestibus armati ita se iusticiae
uinculo nexuerunt. ut quęlib&
supplicia eiscdem inferrentur ut
seua passionum tormenta tolera¬
runt: flisum enim illis est ut in
oppido ciuitatis iugdunensiũ quod
nuncupat᷑ sardinia parit̾ tãquã
exilio deputati. auxiliante dõ cõ¬
mitarent᷑: Uidens uero rex ie
constantiam esse eoꝵ in corruptibi¬
lem. ab ira non desinens. pͣcepit
ut pontifices qui ibidem pariter
residebant. ad ꝓpͥa reuercerentur

Expanded text:
institutionem servantes, cum reliquis institutionem servantes, cum reliquis pontificibus simul in unum congregati ipsum Stephanum sacra communione privari sanxerunt: ut calcata scilicet humanae fragilitatis impudicitia incestum, quod iustitia superna dampnavit, inhonesta praesumptio non audeat vindicare. Tunc rex dirae insaniae furore permotus beatissimos pontifices acerrime insidias praetendendo iniuriare non desinebat. Sed apostolici atque venerabiles viri minas terreni regis minime formidantes, imperiis caelestibus armati ita se iustitiae vinculo nexuerunt, ut quaelibet supplicia eisdem inferrentur, ut socii passionum tormenta tolerarent. Visum enim illis est, ut in oppido civitatis Lugdunensium, quod nuncupatur Sardinia, pariter tamquam exilio deputati auxiliante deo comitarentur. Videns vero rex ille constantiam esse eorum incorruptibilem, ab ira non desinens praecepit, ut pontifices, qui ibidem pariter residebant, ad propria reverterentur,
Abbreviated transcription (Latin):
fouer&: multis eum constat emi¬
cuisse uircutibus. quas ꝓ inm̃sitate
gestorum. p̃terita maluit impata
p̾sumptio: ne tanti uiri merita
indignis aggressa suffragus. not
tãtum mandarent᷑ dictis. qͣntũ
uerborum confunderent᷑ in iurus:
Tamen quod muncdanę uirtute
ꝓpinquante iam ex t̾mino eum
egisie recolimus. tam presentib
quam futuris selis. apperimus:
Ut p̃dicandis actibus. exemplisq
gioriosis: simulatione laudabili.
posteritas excit&ur. Itaq accidit.
ut quidam ex officio regis sigis¬
mundi nomine stephanus. qui
suꝑ omnem dñationẽ fisci prin¬
cipatum gerebat: defuncta eius
comuge. sororem uxoris suȩ̨. sibi
nucite coniugi consortio copula¬
r&: Qua de rẽ. sc̃i ac beatissimi
apłici uiri auitus & apollinaris
qui scđm carnem germani in
xp̃i uero oꝑe. famosissimi fres.
omni semꝑ in tempore. opibus
mancipati diuinis nobilitatis eoꝵ
cognita prudentia. doctrinis sacris
spu feruente eruditi: synodalem

Expanded text:
foveret, multis eum constat emifoveret, multis eum constat emicuisse virtutibus, quas pro inmensitate gestorum praeterire maluit imperita praesumptio, ne tanti viri merita indignis aggressa suffragiis, non tantum mandarentur dictis, quantum verborum confunderentur iniuriis. Tamen, quod mundanae vitae propinquante iam ex termino eum egisse recolimus, tam praesentibus quam futuris saeculis aperimus, ut praedicandis actibus exemplisque gloriosis emulatione laudabili posteritas excitetur. 2. Itaque accidit, ut quidam ex officio regis Sigismundi nomine Stephanus, qui super omnem dominationem fisci principatum gerebat, defuncta eius coniuge, sororem uxoris suae sibi inlicite coniugii consortio copularet. Qua de re sancti ac beatissimi apostolici viri Avitus et Apollinaris, – qui secundum carnem germani, in Christi vero opere famosissimi fratres, omni semper in tempore operibus mancipati divinis, nobilitatis eorum cognita prudentspiritu fervente eruditi, synodalem
Abbreviated transcription (Latin):
uantum se omnium
uita sc̃oꝵ beatis ac¬
tibus. sacrisq uircu¬
tibus. non solum
pͣsenti clarificauit
in scło. sed aet̾nitatis quoq titu¬
us exculit in futuro tantũ fide¬
uum sensibus reatum abusionis
exhibent si unguętaciturnitate
denegatis p̃coniis neglegantur.
Et lic& sufficiat eis presentia gau¬
dia laborum uicisse compendus.
tamen memorię fraudant᷑ & pos¬
teris: si succedentibus sctis uiua¬
tia facta silentio denegentur:
Et lc& orbis totius spatia gestoꝵ
ammiratione compleuerint: &
nulius sit xp̃iami nominis locus.
qui aut electoꝵ gla carcat: aut
operum felicium laudes ignor&.
tamen nos ammonent apollina¬
ris summi facta pontificis: ne p̃te¬
reat sedulitas uoti. quod nequit
ungua exequare successib Igitur
beatus apouinaris ualentinę ur¬
bis ep̃s apud uiennam & natus
& institutus ÷ Qui nobilis genere.
ortu conspicuus. nataliũ titulos
mentis fatigatione sublimans.
dum pastoris cura gregem sibi
cõmissum pat̾na gubernatione

Expanded text:
Quantum se omnium vita sanctorum beatis actibus sacrisque virtutibus non solum praesenti clarificavit in saeculo, sed aeternitatis quoque titulis extulit in futuro, tantum fidelium sensibus reatum abusionis exibent, si linguae taciturnitate, denegatis praeconiis, neglegantur. Et licet sufficiat eis praesentia gaudia laborum vicisse compendiis, tamen memoriae fraudantur et posteris, si succedentibus saeculis vivacia facta silentio denegentur. Et licet orbis totius spatia gestorum ammiratione compleverint, et nullus sit christiani nominis locus, qui aut electorum gloria careat aut operum felicium laudes ignoret, tamen nos ammonent Apollinaris summi facta pontificis, ne praetereat sedulitas votis, quod nequid lingua exaequare successibus. 1. Igitur beatus Apollinaris Valentinae urbis episcopus apud Viennam et natus et institutus est. Qui nobili genere ortu conspicuus, natalium titulos mentis fastigatione sublimans, dum pastoris cura gregem sibi creditum paterna gubernatione
Abbreviated transcription (Latin):
urbis parisiorum in colle qͥ
antea mons mercurii quoniã
inibi idolum ipsius principa¬
uter colebatur a gallis. nc̃
uero mons martrrum uo
dem triumphale martrriũ
ppoerarunt celebrata est
septimo idus octobris. anno
ab incarnatione dñi nr̃i ihu¬
xp̃i. nonagesimo uiͦ. a passione
autem sexagesimo iiiͦi. atatis
uero beatissimi dionisu circit᷑
non agesimo. imꝑii quoq domi¬
ciani crudelissimi cesaris sex¬
to decimo ingruente. Quẽ
uitio diuina. ut & neronem
cuius hic portio fuerat. post
necem apłorũ sine ulla est
ꝓc rastinatione. secuta. qua
percussus uitamc um
crrannico princi patu
miserabiliter ut par erat
amisit. Regnante dtio

Expanded text:
urbis Parisiorum in colle qui urbis Parisiorum in colle qui antea mons Mercurii, quoniam inibi idolum ipsius principaliter colebatur a Gallis, nunc vero mons Martyrum vocdem triumphale martyrium perpetrarunt, celebrata est VII Idus Octobris, anno ab incarnatione Domini i nonagesimo sexto, a passione autem sexagesimo quarto: aetatis vero beatissimi Dionysii circiter nonagesimo, imperii quoque Domitiani crudelissimi Caesaris decimo sexto ingruente. Quem ultio divina, ut et Neronem, cujus hic portio fuerat, post necem apostolorum, sine ulla est procrastinatione secuta, qua percussus, vitam cum tyrannico principatu miserabiliter, ut par erat, amisit: regnante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
temporis muitiplitata fideliũ
numerositate .xp̃iani & beati
dionissi patrociniis deuotissi¬
mi.basilicam suꝑ beatorum
martrrum corpora magno
uirtutũ ꝓbant̾ monstrari.
sequentia Quoꝵ miraculoꝵ
insignia. non solum sermo
non preual& enarrare. uerũ
nec ipsis que unt humanis
mentibus comprehendi Un¬
de nec dignitas honoris. &
magnificentiȩ eorum hominis.
cogitatu potest attingi
Expiuntur tamen itifirmi.
aquib cũq anxiecatib afflic¬
ti in eodẽ loco & ubiq dñi
dr famulos conueniat honora¬
ri: quorum int̾uentu recipit
cecitas uisum. debilitas gressũ
& obstrictę auriũ ianuę reci¬
ꝑe merent᷑ auditũ. Sed nec
illud sulendũ ÷ quod in mun¬
dorum spirituũ infestatione
uexati. dum ad memorator
xp̃i testium tumulos exami¬
nandi uirtute diuina ducunt᷑.
scõꝵ ipsorum cogunt᷑ imperio.
quoquisq martrrũ sit posit
loco. designatis nominibus
indicare:Quorum memoranda
& gloriosissima passio. e regione

Expanded text:
temporis, multiplicata fidelium numerositate, Christiani et beati Dionysii patrociniis devotissimi, basilicam super pretiosorum martyrum corpora, magno virtutum probantur monstrari frequentia. Quorum miraculorum insignia, non solum sermo non praevalet enarrare; verum nec ipsis queunt humanis mentibus comprehendi. Unde nec dignitas honoris et magnificentiae eorum hominis cogitatu potest attingi. Experiuntur tamen infirmi ac quibuscunque anxietatibus afflicti, in eodem loco et ubicunque Domini Dei famulos conveniat honorari, quorum interventu recipit caecitas visum, debilitas gressum et obstrictae aurium januae recipere merentur auditum. Sed nec illud silendum est, quod immundorum spirituum infestatione vexati, dum ad memoratorum Christi testium tumulos examinandi virtute divina ducuntur, sanctorum ipsorum coguntur imperio, quo quisque martyrum sit positus loco, designatis nominibus indicare. Quorum memoranda et gloriosissima passio e regione
Abbreviated transcription (Latin):
uł uenturum ad iudicandos
uiuos & mortuos. & scłm per
ignem in melius inmutandũ.
fidelit᷑ p̃dicamus Tunc̾ pfectꝰ
atoꝰ Nan mihi uisum est de
his quiddam uobiscũ agere prę¬
sertim cum te decrepitę pes¬
simȩ senectutis nimia eloquen¬
cia & ꝑfuncdissimoꝵ uerborum
t̃gi uersatione atq ultra nat̾am
nominum in popłi seductione
una cuni magicis praestigus.
orbi pene romano calerę in¬
notuerit Ex his enimso satie
audiuimus Tantum enim edi.¬
cito. si magni principis domi¬
talium dõꝵ iura uenerari
disponitis.  Sin aut̃. non uer¬
borum sed uerberũ conflicta¬
tione uobcũ uirilit᷑ decertabo

Expanded text:
m, venturum ad judicandos vivos et mortuos, et saeculum per ignem, in melius immutandum, fideliter praedicamus. Tunc praefectus dixit: Non mihi jussum est de his quiddam vobiscum agere, praesertim cum te decrepitae et pessimae senectutis nimia eloquentia, et profundissimorum verborum tergiversatione, atque ultra naturam humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum viriliter decertabo
Abbreviated transcription (Latin):
tam mirum est. quam & contra
naturȩ̨ modum cͣstat accidisse
Et quia non casu. sed disponente
rerum ordinatore dõ factũ est.
quod in huius mortalitatis clau¬
sura. uitales actus erat habiturꝰ
Nam sicut partus in aluo matris
degens. uiuit quidem sed nullũ
sensum hab&. sic om̃e genus
hominum in hac uita post rea¬
tum primi hominis uelut int̾
angustias uteri clausũ ten&ur:
Ubi lic& ꝑ fidem inspe glę. filioꝵ
dĩ uiuat: tamen nihil spiritale.
sicut est uidere neq efficiã sen¬
suũ. qͥlẽ p̾mꝰ homo ante peccatũ
habuit: ut sc̃i post hanc uitam
accipiunt. nullatenꝰ nisi languide
& agre exert& Geraldus igit᷑
in matris utero bene sonuit.
qm̃ ultra cõmunẽ alioꝵ ugorem.
in side ics̨ trinitatis exercens
felicem famam qua erat orbẽ
repl&urus ꝑulam uoculam

Expanded text:
tam mirum est, quam et contra tam mirum est, quam et contra naturae modum constat accidisse. Et quia non casu, sed disponente rerum ordinatore Deo factum est, quod in hujus mortalitatis clausura vitales actus erat habiturus. Nam sicut partus in alvo matris degens, vivit quidem, sed nullum sensum habet, sic omne genus humanum in hac vita post reatum primi hominis, velut inter angustias uteri clausum tenetur, ubi licet per fidem in spe gloriae filiorum Dei vivat, tamen nihil spirituale sensuale sicut est videre, neque efficaciam sensuum qualem primus homo ante peccatum habuit, vel sancti post hanc vitam accipiunt, nullatenus nisi languide, et aegre exercet. Geraldus igitur in matris utero bene sonuit, quoniam ultra communem aliorum vigorem in fide sanctae Trinitatis exercens, felicem famam, qua erat orbem repleturus, per illam voculam