comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
donare possit : et pares diĩs facere. Sed et Stoici qͦs
secutus est: negant sine uirtute effici quenꝗͣ beatũ
posse. ergo uirtutis premium beata uita ẽ.si uirtus
ut recte dictum est beatam uitam facit. Non ẽ igr̃
ut aiunt propter seipsam uirtus expetenda. sed p̾ro
pter uitam beatam quae uirtutem necessario seqͥtur.
Quod argumentum docere eos potuit: quod esset sum¬
mum bonum. Haec autem uita presens et corpora¬
lis beata esse non põt: quia malis est subiecta percoͣ¬
pus. Epicurus deum beatum et incorruptum uocat:
quia sempiternus est. Beatitudo enim perfecta ẽẽ
debet: ut nihil sit ꝙ eam uexare ac imminuere aut
immutare possit. Nec aliter quicꝗͣ existimari beatũ
potest: nisi fuerit incorruptum. Incorruptum autẽ
nihil est: nisi quod est immortale. Sola ergo immoͬ¬
talitas beata est: quia corrumpi ac dissolui nõ po-¬
test. Ouod si cadit in hominem uirtus: quod negare

Expanded text:
donare possit, et pares diis facere. » Sed et stoici, quos donare possit, et pares diis facere. » Sed et stoici, quos secutus est, negant sine virtute effici quemquam beatum posse. Ergo virtutis praemium beata vita est, si virtus ut recte dictum est beatam vitam facit. Non est igitur, ut aiunt, proptpter uitam beatam, quae uirtutem necessario sequitur. quod argumentum docere eos potuit, quod esset summum bonum. haec autem uita praesens et corporalis beata esse non potest, quia malis est subiecta per copus. Epicurus Deum beatum et incorruptum vocat, quia sempiternus est. Beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit, quod eam vexare, ac imminuere, aut immutare possit. Nec aliter quidquam existimari beatum potest, nisi fuerit incorruptum. Incorruptum autem nihil est, nisi quod est immortale. Sola ergo immortalitas beata est, quia corrumpi ac dissolvi non potest. Quod si cadit in hominem virtus, quod negare
Abbreviated transcription (Latin):
mium qđ ea dignum sit in terra reperietur: quandoqͥ¬
dem cuncta quae fragilia sunt et caduca spernit. ouid
aliud restat. nisi ut caeleste aliquid efficiat: qͥa terena
uniuersa contemnit. et ad altiora nitatur: quia humi¬
lia despicit. Id uero nihil aliud potest esse ꝗͣ immorta-¬
litas. Merito ergo philosophoꝵ non obscurus Euclideᷤ
qui fuit conditor Megaricoꝵ disciplinae: dissentiens
a caeteris id esse summum bonum dixit quod simile sit
et idem semper. Intellexit profecto quae sit natura sũ-¬
mi boni: licet id non explicauerit quid sit: id est autem
immortalitas. Nec aliud omnino quicꝗͣ: quia sola nec
imminui: nec augeri: nec immutari potest. Seneca qͦ¬
q imprudens incidit ut fateretur: nullum esse aliud
uirtutis premium ꝗͣ immortalitatem: Laudans enim
uirtutem in eo libro quem de matura morte conscri¬
psit. Una inquit res est quae nobis immortalitatẽ

Expanded text:
mium, quod ea dignum sit, in terra reperitur, quandoquimium, quod ea dignum sit, in terra reperitur, quandoquidem cuncta, quae fragilia sunt et caduca, spernit, quid aliud restat, nisi ut coeleste aliquid efficiat, quia terrena universa contemnit, et ad altiora nitatur, quia humilia despicit? Id vero nihil aliud potest esse, quam immortalitas. Merito ergo philosophorum non obscurus Euclides, qui fuit conditor Megaricorum disciplinae, dissentiens a caeteris, id esse summum bonum dixit, quod simile sit, et idem semper. Intellexit profecto quae sit natura summi boni, licet id non explicaverit quid sit: id est autem immortalitas, nec aliud omnino quidquam; quia sola nec imminui, nec augeri, nec immutari potest. Seneca quoque imprudens incidit, ut fateretur, nullum esse aliud virtutis praemium, quam immortalitatem. Laudans enim virtutem in eo libro quem de immatura morte conscripsit: « Una, inquit, res est virtus, quae nos immortalitate
Abbreviated transcription (Latin):
q uenerit: quid aliud ex uictoria ꝗͣ uitam petit: Siue
enim cum homine siue cum bestia dimices: prosalute
certatur. Ergo ut corpus uincendo id assequitur: ut
non intereat. sic etiam animus ut permaneat. et sicut
corpus ab hostibus suis uictum morte mulctatur: ita su-¬
peratus a uitiis animus moriatur necesse ẽ. Quid ergo
intererit inter animi corporisq dimicationem: nisi ꝙ
corpus temporalem uitam expetit. animus sempiter¬
nam: Si ergo uirtus perse ipsam beata non est: quoĩam
in perferendis ut dixi malis: tota uis eius ẽ. si omnia
quae pro bonis concupiscuntur negligit. si summus eiꝰ
gradus ad mortem patet. quandoquidem uitam quae
optatur a caeteris saepe respuit. mortemq quam caeteri
timent: fortiter suscipit. Si necesse est aliquid ex se ma-¬
gni boni pariat: quia sustentati et superati usq ad moͣ¬
tem: labores sine premio eẽ non possunt.Si nullum pre¬

Expanded text:
que venerit, quid aliud ex victoria quam vitam petit? Sive que venerit, quid aliud ex victoria quam vitam petit? Sive enim cum homine, sive cum bestia dimices, pro salute certatur. Ergo ut corpus vincendo id assequitur, ut non intereat: sic etiam animus, ut permaneat; et sicut corpus ab hostibus suis victum, morte mulctatur: ita superatus a vitiis animus moriatur necesse est. Quid ergo intererit inter animi corporisque dimicationem, nisi quod corpus temporalem vitam expetit, animus sempiternam? Si ergo virtus per seipsam beata non est, quoniam in perferendis ut dixi malis tota vis ejus est; si omnia, quae pro bonis concupiscuntur, negligit; si summus ejus gradus ad mortem patet, quandoquidem vitam, quae optatur a caeteris, saepe respuit, mortemque, quam caeteri timent, fortiter suscipit; si necesse est ut aliquid ex se magni boni pariat, quia sustentati et superati usque ad mortem labores sine praemio esse non possunt; si nullum prae
Abbreviated transcription (Latin):
ED. quaeritur quid sit: propter quod nascimur:
quid efficiat Uirtus possumus sic inuestigare. Duo
sunt ex quibus homo constat. animus et corpus. Mul-¬
ta sunt propria animi. multa propria corporis. multa utͥ¬
q cõmunia. sicut est ipsa uirtus: quae quotiens ad corpꝰ
refertur. discernendi gratia fortitudo noĩatur. O̾niam
igitur utriq subiacet fortitudo: Utriq proposita dimi¬
catio est: et utriq ex dimicatione uictoria. Corpus qͥa
solidum est et comprehensibile: cum solidis et compre¬
hensibilibus confligat necesse ẽ. Animus autem quia te¬
nuis et inuisibilis ẽ: cum his congreditur hostibus: qui
uideri tangiq non possunt. Qui sunt autem hostes animi:
nisi cupiditates: uitia: peccata: quae si uicerit uirtus
ac fugauerit: immaculatus erit animus ac purus. Un¬
de ergo colligi potest: quid efficiat animi fortitudo: Hi¬
mirum ex coniuncto et pari: hoc est ex corporis forti¬
tudine. Quod cum in aliquam congressionem certamen¬

Expanded text:
ed quaeritur quid sit, propter quod nascimur; quid efficiat virtus, possumus sic investigare. Duo sunt, ex quibus homo constat, animus et corpus. Multa sunt propria animi, multa propria corporis, multa utrique communia, sicut est ipsa virtus: quae quoties ad corpus refertur, discernendi gratia fortitudo nominatur. Quoniam igitur utrique subjacet fortitudo, utrique proposita dimicatio est, et utrique ex dimicatione victoria: corpus, quia solidum est et comprehensibile, cum solidis et comprehensibilibus confligat necesse est; animus autem, quia tenuis, et invisibilis est, cum iis congreditur hostibus, qui videri tangique non possunt. Qui sunt autem hostes animi, nisi cupiditates, vitia, peccata? quae si vicerit virtus, ac fugaverit, immaculatus erit animus, ac purus. Unde ergo colligi potest, quid efficiat animi fortitudo? Nimirum ex conjuncto, et pari, hoc est ex corporis fortitudine, quod cum in aliquam congressionem certamen
Abbreviated transcription (Latin):
dida uidentur: anilia: inepta: uulgaria existimantur. Adeo ni¬
hil uerum putant: nisi ꝙ auditu suaue est: nihil credibile: nisi ꝙ
potest in cutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat: sed
ornatu. Non ergo credunt diuinis: quia fuco carent: sed ne
illis quidem qui eas interpretantur: quia sunt et ipsi aut om¬
nino rudes: aut certe parum docti. Nam ut plene sint eloq̃n¬
tes: perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. Eloquẽ¬
tia enim saeculo seruit. populo se iactare: et in rebus malis pla¬
cere gestit. Si quidem ueritatem saepius expugnare conatur:
ut uim suam monstret: opes expetit: honores concupiscit.
summum deniq gradum dignitatis exposcit. Ergo haec quasi
humilia despicit: arcana tanꝗͣ contraria sibi fugit. quippe q̃
publico gaudeat: et multitudinem celebritatemq desyderet.
Eo fit ut sapientia et ueritas idoneis prȩconibus indigeat. Et si

Expanded text:
dida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nidida uidentur, anilia. inepta uulgaria existimantur. adeo nihil uerum putant nisi quod auditu suaue est, nihil credibile nisi quod potest incutere uoluptatem: nemo rem ueritate ponderat, sed ornatu. non credunt ergo diuinis, quia fuco carent, sed ne illis quidem qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi aut omnino rudes aut certe parum docti. nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit: cuius rei causa in aperto est. eloquentia enim saeculo seruit, populo se iactare et in rebus malis placere gestit, siquidem ueritatem saepius expugnare conatur, ut uim suam monstret: opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. ergo haec quasi humilia despicit, arcana tamquam contraria sibi fugit, quippe quae publico gaudeat et multitudinem celebritatemque desideret: eo fit ut sapientia et ueritas idoneis praeconibus indigeat. et si
Abbreviated transcription (Latin):
se conscientia: gaudebit mens se in ueritatis luce uersari.
quod est animae pabulum incredibili quadam ixcunditate
perfusum. Uerum non est desperandum: fortasse non cani¬
mus surdis. Nec enim tam in malo statu res est: ut desint sa¬
ne mentes quibus et ueritas placeat: et monstratum sibi rec¬
tum iter et uideant et sequantur. Circunlinatur modo pocu¬
lum celestis sapientiae melle: ut possint ab imprudentibus ama¬
ra remedia sine offensione potari. dum illiciens prima dulce¬
do acerbitatem saporis asperi sub praetextu suauitatis occultat.
N am haec in primis causa est cur apud sapientes et doctos et pͥn¬
cipes huius saeculi seriptura sancta fide careat: ꝙ prophetae cõ¬
muni ac simplici sermone: ut ad populum sunt loquuti. Con¬
temnuntur itaq abiis: qui nihil audire uel legere: nisi expo¬
litum ac disertum uolunt. nec quicquam herere animis eoꝵ
potest: nisi ꝙ aures blandiori sono mulcet. Illa uero quae sor¬

Expanded text:
se conscientia, gaudebitque mens in ueritatis se luce uersari, quod est animae pabulum incredibili quadam iucunditate perfusum. uerum non est desperandum, fortasse non canimus surdis. nec enim tam in malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et ueritas placeat et monstratum sibi rectum iter et uideant et sequantur. circumlinatur modo poculum caelesti melle sapientiae, ut possint ab inprudentibus amara remedia sine offensione potari, dum inliciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi sub praetexto suauitatis occultat. nam haec in primis causa est cur aput sapientes et doctos et principes huius saeculi scriptura sancta fide careat, quod prophetae communi ac simplici sermone ut ad populum sunt locuti. contemnuntur itaque ab iis qui nihil audire uel legere nisi expolitum ac disertum uolunt nec quicquam haerere animis eorum potest nisi quod aures blandiore sono mulcet, illa uero quae sor
Abbreviated transcription (Latin):
scerentur et consumerent se inuicem.Postremo ut capti ue
nirent in manus hostium: et in conspectu suo a cerbissime cõ¬
iuges suas uexari cernerent: uiolari ac prostitui uirgines:
diripi pueros: allidi paruulos: omnia deniq igni ferroq
uastari. captiuos inperpetuum terris suis exterminari.
eoꝙ exultauerunt super amantissimum et probatissimũ
dei filium. Itaq post illorum obitum: cum eos Nero in¬
teremisset: iudeoꝵ gentem et nomen Uespasianus extin¬
xit: fecitq omnia quae illi futura praedixerant. Cap¬

Expanded text:
scerentur, et consumerent se iscerentur, et consumerent se inirent in manus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetuum terris suis exterminari, eo quod exultauerint super amantissimum et probatissimum dei filium. itaque post illorum obitum, cum eos Nero interemisset, Iudaeorum nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque omnia quae illi futura praedixerant. C
Abbreviated transcription (Latin):
RDIN ATO. uero discipulis suis e Istea contigit.¬
uangelio: ac nominis sui praedicatione: circunfudit
se repente nubes: eumq in caelum sustulit: quadragesimo
post passionem die. Sicut Daniel fore ostenderat: dicens.
Et ecce in nubibus caeli filius hominis ueniens usq ad uetu¬
stum dierum peruenit. Discipuli uero per prouincias dispẽ¬
si fundamenta Ecclesiae ubiq posuerunt. facientes et ipsi
in nomine magistri dei magna et pene incredibilia mira¬
cula: qui descendens instruxerat eos uirtute ac potestate
qua posset nouae annuntiationis ratio fundari: et confir¬
mari: sed et futura aperuit illis omnia quae petrus et
paulus qui Romae praedicauerunt: et ea praedicatio in
memoriam scripta permansit: in qua cum multa alia mi¬
ra: tum etiam hoc futurum esse dixerunt: ut post breue
tempus immitteret deus Regem: qui expugnaret iudeos
et ciuitates eorum solo ad aquaret. ipsos autem fame si¬
tiq confectos obsideret. Tum fore ut corporibus suoꝵ ue¬

Expanded text:
rdinata vero discipulis suis Evangelii ac nominis sui praedicatione, circumfudit se repente nubes, eumque in coelum sustulit, quadragesimo post passionem die, sicut Daniel fore ostenderat , dicens: Et ecce in nubibus coeli ut filius hominis veniens, usque ad vetustum dierum pervenit. Discipuli vero per provincias dispersi fundamenta Ecclesiae ubique posuerunt, facientes et ipsi in nomine magistri Dei magna, et pene incredibilia miracula; quia discedens instruxerat eos virtute ac potestate, qua posset novae annuntiationis ratio fundari, et confirmari: sed et futura aperuit illis omnia, quae Petrus et Paulus Romae praedicaverunt, et ea praedicatio in memoriam scripta permansit; in qua cum multa alia mira, tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breve tempus immitteret Deus regem, qui expugnaret Judaeos, et civitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. Tum fore ut corporibus suorum ve
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. eoq fieri non potest: ut ipsi qui errant in omni
uita: non et in religione fallantur. quoniam pietas in
summo regulam tenens: tenorem suum seruat et in caete¬
ris. Ita fit ut in utraq parte de conditione rerum quae
geruntur: qualis sit summa ipsa: noscatuR. Ca

Expanded text:
retur. Eoque fieri non potest, ut ipsi, qui errant in omni retur. Eoque fieri non potest, ut ipsi, qui errant in omni vita, non et in religione fallantur: quoniam pietas in summo regulam tenens, tenorem suum servaret in caeteris. Ita fit ut in utraque parte, de conditione rerum quae geruntur, qualis sit summa ipsa noscatur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
noctem festo atq profecto: Totus idem pariterq dies popu¬
lusq patresq: Iactare: inde foro se omnes decedere nusꝗͣ.
ni sese atq eidem studio omnes dedere: et arti. Uerba dare
ut caute possint pugnare dolose. Blanditia certare bonũ
simulare uirum se. Insidias facere: ut si hostes sint omnibꝰ
omnes. Nostro autem populo quid horum potest obiici cu¬
ius omnis religio est sine scelere: ac sine macula uiuere. Cũ
igitur uideant se ac suos ea quae diximus gerere. nostros
autem nihil alud operari: nisi aequum et bonum. poterãt
siquid saperent: ex hoc intelligere: et illos qui bonum fa¬
ciunt: pios esse: et se impios qui nefanda committũt. Ne¬
q enim fieri potest: ut qui in omnibus uitae suae actibus
non errant: in ipsa summa errent. Hoc est in religione
quae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta
in eo quod est summum bonum: per caetera uniuersa freq̃n¬

Expanded text:
noctem, festo atque profesto Totus item pariterque die, popunoctem, festo atque profesto Totus item pariterque die, populusque, patresque Jactare induforo se omnes; decedere nusquam, Uni se atque eidem studio omnes dedere et arti: Verba dare ut caute possint, pugnare dolose, Blanditia certare, bonum simulare virum se, Insidias facere, ut si hostes sint omnibus omnes. Nostro autem populo quid horum potest objici, cujus omnis religio est, sine scelere ac sine macula vivere? Cum igitur videant, et se, ac suos ea quae diximus gerere, nostros autem nihil aliud operari, nisi aequum et bonum; poterant, si quid saperent, ex hoc intelligere, et illos qui bonum faciunt pios esse, et se impios, qui nefanda committunt: neque enim fieri potest, ut qui in omnibus vitae suae actibus non errant, in ipsa summa errent, hoc est in religione, quae rerum omnium caput est. Impietas enim suscepta in eo, quod est summum, per caetera universa seque
Abbreviated transcription (Latin):
tent. qui sanctissimam quoq corporis sui partem contra
fas omne polluant: et prophanent: qui uirilia sua ferro
metant. et quod est sceleratius ut sint religionis antistites
qui nec uitae quidem suae parcant: sed extinguendas pu¬
blice animas uendant. qui si iudices sedeant: aut immeritos
perdant mercede corrupti: aut noxios impune dimittant: qͥ
caelum quoq ipsum ueneficiis appetant: tanquam eorum ma¬
liciam terra non capiat. Haec inꝗͣ et his plura scelera utiq
abhis fiunt: qui deos colunt. Quis inter haec tot et tanta
iusticiae Locus est: Et ego de multis pauca collegi. non ut
arguerem: sed ut ostenderem. Qui uolent scire omnia: Se¬
necae libros in manu sumant. oui morum uitiorumq pu¬
blicorum: et descriptor uerissimus: et aceusator acerrimus
fuit. Sed et Lucilius tenebrosam istam uitam circumsqͥpte
breuiterq depinxit: his uersibus: Nunc uero a mane ad

Expanded text:
tent; qui sanctissimam quoque corporis sui partem contra tent; qui sanctissimam quoque corporis sui partem contra fas omne polluant et profanent; qui virilia sua ferro metant; et, quod est sceleratius, ut sint religionis antistites; qui ne vitae quidem suae parcant, sed extinguendas publice animas suas vendant; si judices sedeant, aut immeritos perdant mercede corrupti, aut noxios impune dimittant; qui coelum quoque ipsum veneficiis appetant, tanquam illorum malitiam terra non capiat. Haec, inquam, et his plura scelera utique ab iis fiunt, qui deos colunt. Quis inter haec tot ac tanta justitiae locus est? Et ego de multis collegi, non ut arguerem, sed ut ostenderem. Qui volent scire omnia, Senecae libros in manum sumant, qui morum vitiorumque publicorum et descriptor verissimus, et accusator acerrimus fuit. Sed et Lucilius tenebrosam istam vitam circumscripte breviterque depinxit his versibus: Nunc vero a mane ad
Abbreviated transcription (Latin):
ces sint: et his omnibus quae aduersus bonos: aut dicunt
aut faciunt digniores. Non enim de nostro sed de illorum nu¬
mero semper existunt: qui uias obsideant armati: maria prȩ¬
dentur: uel si palam crassari non licuit: uenena clam tempe¬
rent : qui uxores necent: ut dotes earum lucrentur. aut ma¬
ritos: ut adulteris nubant. qui natos ex se pueros aut strã¬
gulent: aut si nimium pii fuerint: exponant. qui libidines
incȩstas: nec a filia: nec a sorore: nec a matre: nec a sacerdo¬
te contineant: qui aduersus ciues suos: patriamq coniurẽt.
qui neq culleum timeant: qui deniq sacrilegia committãt.
et deorum quos colunt: templa dispolient: et ut quae le¬
uia sunt: atq inusitata dicamus: qui hereditates captent:
testamenta supponant: iustos heredes uel auferant: uel ex¬
cludant.: qui corpora sua libidinibus prostituant. qui de¬
niq immemores qđ nati sunt: cum feminis patientia cer-¬

Expanded text:
ces sint, et iis omnibus, quae adversus bonos aut dicunt, ces sint, et iis omnibus, quae adversus bonos aut dicunt, aut faciunt, digniores. Non enim de nostro, sed ex illorum numero semper existunt, qui vias obsideant armati, maria praedentur; vel si palam grassari non licuit, venena clam temperent; qui uxores necent, ut dotes earum lucrentur, aut maritos, ut adulteris nubant, qui natos ex se pueros aut strangulent, aut si nimium pii fuerint, exponant; qui libidines incestas, nec a filia, nec a sorore, nec a matre, nec a sacerdote contineant; qui adversus cives suos patriamque conjurent: qui nec culleum metuant; qui denique sacrilegia committant, et deorum, quos colunt, templa dispolient; et ut quae levia sunt atque illis usitata dicamus, qui haereditates captent, testamenta supponant, justos haeredes vel auferant, vel excludant; qui corpora sua libidinibus prostituant; qui denique immemores, quid nati sint, cum foeminis patientia cer
Abbreviated transcription (Latin):
ergo et exquisitis penarum generibus exeruciant: parumq
habent interficere quos oderunt: nisi etiam crudelitas cor¬
poribus illudat. siqui autem doloris uel mortis maetu: uel sua¬
pte perfidia caeleste sacramentum deseruerint: et ad fune¬
sta sacrificia consenserint: eos laudant: et honoribus mac
tant: ut eorum exemplo coeteros illiciant. Qui autem magni
existimauerint fidem: cultoresq se dei non abnegauerint: ĩ
eos uero totis carnificiȩ suae uiribus ueluti sanguinem siti¬
ant: incumbunt: et desperatos uocant: quia corpori suo mini¬
me parcunt: quasi quicquam desperatius esse possit ꝗͣ torq̃¬
re ac dilaniare eum quem scias innocentem. Adeo uero nec
pudor ullus apud eos superest: a quibus abest omnis humani-¬
tas: et detorquent in homines iustos conuitia sibi congruen¬
tia. impios enim uocant: ipsi scilicet impii: et abhumano san-¬
guine abhorrentes: cum si et actus suos consyderent: et illoꝵ
quos tanquam impios damnant: iam intelligant: ꝗͣ menda¬

Expanded text:
ergo et exquisitis poenarum generibus excruciant parumque habent interficere quos oderunt, nisi etiam crudelitas corporibus inludat. si qui autem doloris uel mortis metu uel suapte perfidia caeleste sacramentum deseruerint et ad funesta sacrificia consenserint, eos laudant et hotant, ut eorum exemplo caeteros illiciant. Qui autem magni aestimaverint fidem, cultoresque se Dei non abnegaverint, in eos vero totis carnificinae suae viribus, veluti sanguinem sitiant, incumbunt; et desperatos vocant, quia corporis suo minime parcunt: quasi quidquam desperatius esse possit, quam torquere ac dilaniare eum, quem scias esse innocentem. Adeo nec pudor ullus apud eos superest, a quibus abest omnis humanitas! Et retorquent in homines justos convicia sibi congruentia. Impios enim vocant, ipsi scilicet pii, et ab humano sanguine abhorrentes; cum si et actus suos considerent, et illorum quos tanquam impios damnant, jam intelligant, quam menda
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est quem pro loue Saturnus dicitur deuorasse. nec ĩme¬
rito illi honos tribuitur. Nam cum Tarquinius Capitoli¬
um facere uellet. eoq in loco multorum deoꝵ sacella es-¬
sent: consuluit eos per auguria: Utrum ioui cedere uel
illum poeta: Capitoli immobile saxum uocat. Iam ex hoc
ipso ꝗͣ magnus iupiter inuenitur: cui non cessit Lapis: ea
fortasse fiducia qđ illum de paternis faucibus liberaue¬
rat. Facto itaq Capitolio supra ipsum Terminum fora¬
men est in tecto relictum ut quia non cesserat. libero cae¬
lo frueretur: quo ne ipsi quidem fruebantur: qui lapi¬
dem frui putauerunt. Et huic ergo publice supplicatur
quasi custodi finium deo: qui non tantum lapis sed eti¬
am stipes interdum ẽ. Quid de iis dicam: qui colunt
talia: nisi ipsos potissimum lapides ac stipites esse.

Expanded text:
hic est quem pro Ioue Saturnus dicitur deuorasse nec inmerito illi honos tribuitur. nam cum Tarquinius Capitolium facere uellet atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos per auguria utrum Ioui cederent, illum poeta Capitoli immobile saxum vocat. Jam ex hoc ipso quam magnus Jupiter invenitur, cui non cessit lapis, ea fortasse fiducia, quod illum de paternis faucibus liberaverat. Facto itaque Capitolio, supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum: ut quia non cesserat, libero coelo frueretur; quo ne ipsi quidem fruebantur, qui lapidem frui putaverunt. Et huic ergo publice supplicacatur, quasi custodi finium deo: qui non tantum lapis, sed etiam stipes interdum est. Quid de iis dicam, qtalia nisi ipsos potissimum lapides ac stipites esse?
Abbreviated transcription (Latin):
Magna est enim uis hominis: magna ratio: magnum sacra¬
mentum. A quo siquis non defecerit: nec fidem suam
deuotionemq prodiderit: hic beatus: hic deniq ut
breuiter finiam: similis deo sit: necesse ẽ. Errat enim
quisquis hominem carne metitur. Nam hoc corpuscu¬
lum quo induti sumus: hominis receptaculum ẽ. Nã
ipse homo neq tangi: neq aspici: neq comprehendi po¬
test: quia latet intra hoc: quod uidetur. Qui si deli-¬
catus ac tener in hac uita aliter fuerit: ꝗͣ ratio euis ex¬
poscit : si uirtute contempta desyderiis se carnis addi
xerit: cadet et prȩmetur in terram. Si autem ut debet
statum suum quem rectum recte sortitus ẽ: et promp¬
te constanterq defenderit: si terrae quam calcare ac
Uincere debet : non seruierit: Uitam maerebitur sempi¬
ternam. Capͫ XXI.

Expanded text:
magna est enim uis hominis, magna ratio, magnum sacramentum: a quo si quis non defecerit nec fidem suam deuotionemque prodiderit, hic beatus est, hic denique, ut breuiter finiam, similis deo sit necesse est. errat enim quisquis hominem carne metitur: nam hoc corpusculum quo induti sumus, hominis receptaculum est. nam ipse homo neque tangi neque aspici neque conprehendi potest, quia latet intra hoc quod uidetur. qui si delicatus ac tener in hac uita fuerit quam ratio eius exposcit, si uirtute coxerit, cadet, et premetur in terram. Sin autem ut debet statum suum, quem rectum recte sortitus est, prompte constanterque defenderit, si terrae, quam calcare ac vincere debet, non servierit, vitam merebitur sempiternam. CAPUT XX.
Abbreviated transcription (Latin):
stulti: et de stultis sapientes saepe nascuntur: quod quidã
fato ac syderibꝰ assignant. Sed non est nunc locus de fato dis¬
serendi. Hoc dicere satis est: ꝙ etiam si astra efficientiã
ipsa et fecit et ordinauit. Inepti ergo qui hac potestatẽ
deo detrahunt: et operi eius attribuũt. Hoc igitur dei
munere caelesti atq praeclaro an utamur: an non uta-¬
mur in nr̃a uoluit esse potestate. Hoc enim concesso ip¬
sum hominem uirtutis sacramentum religauit. quo uitã

Expanded text:
stulti, et de stultis sapientes saepe nascuntur; quod quidam stulti, et de stultis sapientes saepe nascuntur; quod quidam fato, ac sideribus assignant. Sed non est nunc locus de fato disserendi. Hoc dicere satis est, quod etiamsi astra efficientiam ipsa et fecit, et ordinavit. Inepti ergo, qui hanc potestatem Deo detrahunt, et operi ejus attribuunt. Hoc igitur Dei munere coelesti atque praeclaro, an utamur, an non utamur, in nostra esse voluit potestate. Hoc enim concesso, ipsum hominem virtutis sacramento religavit, quo vitam
Abbreviated transcription (Latin):
trãsfudisse: aut inspirasse animam de sua nullo modo sen¬
tit. nec si sentiat: quando tamen: aut. quomodo id fiat:
habeat animo comprȩhensum. Ex quo apparet non a paren¬
tibꝰ dari animas: sed ab uno eodemq omnium deo patre. qui
legem rationemq nascendi tenet solus: siquidem solus effi¬
cit. Nam terreni parentis nihil est: nisi ut humorem corpois:
in quo est materia nascendi cum sensu uoluptatis emittat: uł
stit: nec amplius quicꝗͣ potest. Ideo nasci sibi filios optãt:
quia non ipsi faciunt. Caetera iam dei sunt omnia: scilicet
conceptus ipse et corporis informatio: et inspiratio animae:
et partus in columis: et quaecunq deinceps ad hominem
conseruandam ualẽt. Ilius munus ẽ: ꝙ spiramus: ꝙ uiui¬
mus: ꝙ uigemus. Nam praeterꝗͣ ꝙ ipsius beneficio inco¬
lumes sumus corpore: et ꝙ uictum nobis ex uariis rebꝰ
subministrat: sapientiam quoq homini tribuit: quam ter¬
renus pater nullo modo dare põt. Ideoq et de sapientibus

Expanded text:
transfudisse, aut inspirasse animam de suo nullo modo sentit; nec, si sentiat, quando tamen, aut quomodo id fiat, habet animo comprehensum. Ex quo apparet, non a parentibus dari animas, sed ab uno eodemque omnium Deo patre, qui legem rationemque nascendi tenet solus, siquidem solus efficit. Nam terreni parentis nihil est, nisi ut humorem corporis, in quo est materia nascendi, cum sensu voluptatis emittat, vel stit, nec amplius quidquam potest: et ideo nasci sibi filios optant, quia non ipsi faciunt. Caetera jam Dei sunt omnia, scilicet conceptus ipse, et corporis informatio, et inspiratio animae, et partus incolumis, et quaecumque deinceps ad hominem conservandum valent; illius munus est, quod spiramus, quod vivimus, quod vigemus. Nam praeterquam quod ipsius beneficio incolumes sumus corpore, et quod victum nobis ex variis rebus subministrat, sapientiam quoque homini tribuit, quam terrenus pater dare nullo modo potest. Ideoque et de sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
ria et inimica et pestifera nobis reperiantur tam in mari ꝗͣ
in terra. Quod Stoici ueritatem non respicientes ineptissi¬
me repulerunt. Auint enim multa esse in gignentibus et
in numero animalium quorum lateat utilitas. sed eam pro¬
cessu tempoꝵ inueniri. sicut iam plura prioribus saeculis
in cognita necessitas et usus inuenerit. Quae tandem uti-¬
litas potest in muribus: in blactis: in serpentibus reperiri:
quae homini molesta et perniciosa sunt: An medicina in
his aliqua latet: Quae si est: inuenietur aliquando nem¬
pe aduersus mala. cum id illi quaerantur esse omnino ma¬
lum. Uiperam ferunt exustam: in cineremq dilapsam:
mederi eiusdem bestiae morsui. Quanto melius fuerat ea
prorsus non esse ꝗͣ remedium contra se ab ea ipsa desyde

Expanded text:
ria et inimica et pestifera nobis reperiantur tam in mari quam ria et inimica et pestifera nobis reperiantur tam in mari quam in terra. quod Stoici ueritatem non perspicientes ineptissime reppulerunt. aiunt enim multa esse in gignentibus et in numero animalium quorum adhuc lateat utilitas, sed eam processu temporum inuentu<i>ri, sicut iam multa prioribus saeculis incognita necessitas et usus inuenerit. quae tandem utilitas potest in muribus in blattis in serpentibus reperiri, quae homini molesta et perniciosa sunt? an medicina in his aliqua latet? quae si est, inueniatur aliquando, nempe aduersus mala, cum id illi querantur, esse omnino malum! uiperam ferunt exustam in cineremque dilapsam mederi eiusdem bestiae morsui. quanto melius fuerat eam prorsus non esse quam remedium contra se ab ea ipsa deside
Abbreviated transcription (Latin):
mensum uagentur regimen prebent: cum ea rite guberna-¬
tor obseruans ad portum destinati littoris peruehatur. Uen¬
torum spiritu attrahantur nubes: ut sata imbribus irrigen¬
tur: ut uites fętibus: arbusta pomis exuberent. Et haec ꝑ
orbem uicibus exhibentur: ne desit aliquando: quo uita ho¬
minum sustineatur. At enim caeteras animantes eadem ter¬
ra nutrit: et eiusdem foetu etiam muta pascuntur. Num
etiam mutoꝵ causa deus laborauit: Minime. Quia sunt
rationis expertia. Sed intelligimus et ipsa eodem modo
ad usum hominis a deo facta: partim ad uestitum: partim
ad operis auxilia: ut clarum sit diuinam prouidentiam
reꝵ et copiaꝵ abundantia hominum uitam in struere at¬
q ornare uoluisse. ob eamq causam et aerem uolucribus:
et mare piscibus: et terram qua drupedibus impleuit. Sed
Academici contra Stoicos disserentes solent quaerere. cur
si deus omnia hominum causa fecerit: etiam multa contra¬

Expanded text:
mensum uagentur, regimen praebent, cum ea rite gubernamensum uagentur, regimen praebent, cum ea rite gubernator obseruans ad portum destinati litoris peruehatur. uentorum spiritu attrahuntur nubes, ut sata imbribus inrigentur, ut uites fetibus, arbusta pomis exuberent. et haec per orbem uicibus exhibentur, ne desit aliquando quo uita hominum sustineatur. at enim ceteras animantes eadem terra nutrit et eiusdem fetu etiam muta pascuntur. num etiam mutorum causa deus laborauit? minime, quia sunt rationis expertia. sed intellegimus et ipsa eodem modo in usum hominis a deo ficta partim ad cibos partim ad uestitum partim ad operis auxilia, ut clarum sit diuinam prouidentiam rerum et copiarum abundantia hominum uitam instruere atque ornare uoluisse, ob eamque causam et aerem uolucribus et mare piscibus et terram quadrupedibus inpleuit. sed Academici contra Stoicos disserentes solent quaerere cur, si omnia deus hominum causa fecerit, etiam multa contra
Abbreviated transcription (Latin):
os conficit. et aut oriens diem promit ad laborem. aut
occidens noctem superducit ad requiem. et tum absces¬
su longius ad meridiem. tum accessu propius ad septen
trionem. hyemis et aestatis uicissitudines facit. ut et hy¬
bernis humoribus ac pruinis in ubertatem terra pingue¬
scat: et aestiuis caloribus. Uel herbidae fruges maturita¬
te durentur. uel quae sunt in humidis in cocta et ferue¬
facta mitescant. Luna quoq nocturni temporis guber¬
natrix. et amissi ac recepti Luminis uicibus menstrua
spatia moderatur. et caecas tenebris horrentibus noctes
fulgore suae claritatis illustrat. ut aestiua itinera et ex¬
peditiones et opera sine labore ac molestia confici possĩt
Siquidem. Nocte leues melius stipulae: nocte arida pra¬
ta Tondentur. Astra etiam caetera uel ortu uel occasu
suo: certis stationibus opportunitates tempoꝵ submini¬
strant. Sed et nauigiis quominus errabundo cursu per im¬

Expanded text:
os conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut os conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut occidens noctem superducit ad requiem, et tum abscessu longius ad meridiem tum accessu propius ad septtrionem, hyemis et aestatis vicissitudines facit, ut et hybernis humoribus ac pruinis in ubertatem terra pinguescat, et aestivis caloribus, vel herbidae fruges maturitate durentur, vel quae sunt in humidis, incocta et fervefacta mitescant. Luna quoque nocturni temporis gubernatrix, et amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderatur, et caecas tenebris horrentibus noctes fulgore suae claritatis illustrat; ut aestiva itinera, et expedsiquidem nocte leues melius stipulae, nocte arida prata tondentur. astra etiam cetera uel ortu uel occasu suo certis stationibus opportunitates temporum subministrant. sed et nauigiis, quominus errabundo cursu per in
Abbreviated transcription (Latin):
I. consideret aliquis uniuersam mundi ãministratio¬
nem. intelliget profecto qͣ uera sit sententia Stoicõ.
qui aiunt nostra causa mundum esse constructum. Omnia
enim quibus constat quaq generat ex se mundus: ad uti¬
litatem hominis accõmodata sunt. homo igni utitur ad
usum calefaciendi: et luminis: et coquendoꝵ ciboꝵ. fer¬
riq fabricandi. Utitur fontibus ad potum. et ad laua.¬
cra fluminibus: ad agros irrigandos terminandasq re¬
giones. Utitur terra ad percipiendam frugum uberta
tem: collibus ad conserenda uineta. montibus ad usum
arborum atq lignoꝵ. Utitur mari nonsolum ad cõmer¬
tia et copias ex longinquis regionibus ferendas: uerun
etiam ad ubertatem omnis generis piscium. Quod sis
elementis utitur quibus est proximus: non est dubium
quin et calo. quoniam et caelestium rerum officia: ad
fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. Sol
irrequietis cursibus et spatiis in aequabilibus orbes annu-¬

Expanded text:
i consideret aliquis uniuersam mundi administrationem, intelleget profecto quam uera sit sententia Stoicorum, qui aiunt nostra causa mundum esse constructum. omnia enim quibus constat quaeque generat ex se mundus, ad utilitatem hominis adcommodata sunt. homo igni utitur ad usum calefaciendi et luminis et molliendorum ciborum ferrique fabricandi, utitur fontibus ad potus et ad lauacra, fluminibus ad agros inrigandos terminandasque regiones, utitur terra ad percipiendam fructuum uarietatem, planis ad segetem, collibus ad conserenda uineta, montibus ad usum arborum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem omnis generis piscium. quod si his elementis utitur to quibus est proximus, non est dubium quin et caelo, quoniam et caelestium rerum officia ad fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. sol inrequietis cursibus et spatiis inaequabilibus orbes annu
Abbreviated transcription (Latin):
gatur. Non necesse est omnia circiũre. Unum eligamus ac po¬
tissimum quod est summum ac principale: in quo totius sapi
enti & cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uolupta¬
te animi esse censet. Aristippus in uoluptate corporis. Cal¬
liphon et Dinoma chus cyrenaici honestatem cum uolupta¬
te iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris summum
bonum posuit. Hieronymus in non dolendo. Peripathetici
autem in bonis animi et corporis et fortunae. Erilli sum¬
mum bonum est scientia. Tenonis cum natura congruen¬
ter uiuere. quorundam Stoicorum uirtutem sequi. Ari¬
stoteles in honestate ac uirtute summum bonum collocauit.
Nae sunt fere omnium sententiae. In tanta diuersitate quem
sequimur. Cui credimus: Par est omnibus autoritas. Si
eligere possumus quod ẽ melius. iam non est philosophia no¬
bis necessaria: quia sapientes iam sumus: qui de sapientum
sententiis iudicemus. Cum uero discendae sapientiae causa

Expanded text:
gatur. Non necesse est omnia circuire. unum eligamus, ac pogatur. Non necesse est omnia circuire. unum eligamus, ac potisentiae cardo uersatur. Epicurus summum bonum in uoluptate animi esse censet, Aristippus in uoluptate corporis; Callipho et Dinomachus honestatem cum uoluptate iunxerunt. Diodorus in priuatione doloris summum bonum posuit, Hieronymus in non dolendo, Peripatetici autem in bonis animi et corporis et fortunae. Herilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocauit. hae sunt fere omnes omnium sententiae. in tanta diuersitate quem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere possumus quod est melius, iam non est nobis philosophia necessaria, quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa
Abbreviated transcription (Latin):
RANSEAMUS. nunc ad alteram philosophiae
partem: quam ipsi moralem uocant: in qua totius
philosophiae ratio continetur. Siquidem in illa physica
sola oblectatio ẽ: in hac etiam utilitas. Et quoniam in dis¬
ponendo uitae statu formandisq moribus periculo maiori
peccatur: maiorem diligentiam necesse est adhiberi: ut sciamus
quomodo nos oporteat uiuere. Illic enim potest uenia concedi:
quia siue aliquid dicunt: nihil prosunt: siue delirant: nihil nocẽt.
Nic uero nullus discidio: nullus errori est locus. Omnes unum sentire
oportet: ipsamq philosophiam uno quasi ore praecipere. quia siqͥd
fuerit erratum: uita omnis euertitur. In illa priori parte ut pe¬
riculi minus: ita plus difficultatis est: qđ obscura rerum ratio
cogit diuersa et uaria sentire. Hic ut periculi plus ita minus
difficultatis: qđ ipse usus rerum et quotidiana experimenta
possunt docere: quid sit uerius et melius. Uideamus ergo utrũ¬
ne consentiant: aut quid nobis afferant: quo rectius uita de¬

Expanded text:
ranseamus nunc ad alteram philosophiae partem, quam ipsi moralem vocant, in qua totius philosophiae ratio continetur; si quidem in illa physica sola oblectatio est, in hac etiam utilitas. Et quoniam in disponendo vitae statu, formandisque moribus, periculo majori peccatur, majorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat vivere. Illic enim potest venia concedi; quia sive aliquid dicunt, nihil prosunt, sive delirant, nihil nocent. Hic vero nullus dissidio, nullus errori est locus. Unum sentire omnes oportet, ipsamque philosophiam uno quasi ore praecipere; quia si quid fuerit erratum, vita omnis evertitur. In illa priori parte ut periculi minus, ita plus difficultatis est; quod obscura rerum ratio cogit diversa et varia sentire. Hic ut periculi plus, ita minus dificultatis; quod ipse usus rerum et quotidiana experimenta possunt docere, quid sit verius, et melius. Videamus ergo, utrumne consentiant, aut quid nobis afferant, quo rectius vita de
Abbreviated transcription (Latin):
sinu pudendo nubentes persident: ut illarum pudicici¬
am prior deus delibasse uideatur. Et mille alia por¬
tenta: ut iam uaniores qui haec colenda susceperint:
ꝗͣ aegyptios esse dicamus: qui monstrosa et ridicula
quaedam simulacra uenerantur: et colunt. haec tam̃
habent aliquam imaginem. Ouid qui lapidem colũt
in formem atq rudem cui nomen erat Terminus:

Expanded text:
sinu pudendo nubentes praesident, ut illarum pudicitisinu pudendo nubentes praesident, ut illarum pudicitiam prior deus delibasse uideatur, et mille alia portenta, ut iam uaniores qui haec colenda susceperint quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra uenerantur. et haec tamen habent aliquam imaginem. quid qui lapidem colunt informem ac rudem cui nomen est Terminus?
Abbreviated transcription (Latin):
ara apposita est: qđ eos in quiete monuisset: ut ex
omni frumento quod haberent. panem facerẽt: et in
hostium castra iactarent: eoq facto soluta esset obsi¬
dio: desperantibus gallis inopia subigi posse Romanoᷤᷤ.
Quae ista religionum derisio ẽ: si eorum defensor essem
quid tam grauiter quaeri possem ꝗͣ deorum nomen in
tantum uenisse contemptum: ut turpissimis nominibꝰ
ludibrio habeatur: Quis non rideat fornacem deam:
uel potius doctos uiros celebrandis fornacibus opera¬
ri: Quis cum audiat deam mutam: tenere risum que¬
at : Hanc esse dicunt ex qua sint nati Lares: et ipsã
Laram nominant uel Larundam. Quid praestare colẽ¬
ti potest: quae loqui non põt: Colitur et Cȩca: quae
herculi fecit indicium de furto boum: diuinitatem cõ¬
secuta quia perdidit fratrem. Et Cunina quae infan¬
tes tuetur: ac fascina sũmouet. Et Stercutus qui ster¬
corandi rationem primus induxit. Et Tutinus in cuius

Expanded text:
ara posita est, quod eos in quiete monuisset, ut ex ara posita est, quod eos in quiete monuisset, ut ex omni frumento quod habebant panem facerent et in hostium castra iactarent: eoque facto soluta esset obsidio desperantibus Gallis inopia subigi posse Romanos. quae ista religionum derisio est? si earum defensor essem, quid tam grauiter queri possem quam deorum numen in tantum uenisse contemptum, ut turpissimis nominibus ludibrio habeatur? quis non rideat Fornacem deam uel ; potius doctos uiros celebrandis Fornacalibus operari? quis cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? hanc esse dicunt ex qua sint Lares nati et ipsam Laram nominant uel Larundam. quid praestare colenti potest quae loqui non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, diuinitatem consecuta quia prodidit fratrem, et Cunina, quae infantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercutus, qui stercorandi agri rationem primus induxit, et Tutinus, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tuis cauillantur. A Lacedemoniis fortasse didicerãt
deos sibi ex euentis fingere. Qui cum Messenios ob¬
siderẽt: et illi furtim deceptis obsessoribꝰ egressi ad¬
diripiendam Lacedemonem cucurrissent: a spartaĩs
mulieribus fusi fugatiq sunt. Cognitis autem hostiũ
insidiis Lacedemonii sequebantur. His armatae mu¬
lieres obuiam longius exiuerũt: quae cum iuros
suos cernerent parare se ad pugnam: qđ putarent
Messenios esse: corpora sua nudauerunt. At illi
UXoribus cognitis:et aspectu in libidinem concita¬
ti sicut erant armati permixti sunt utiq promiscue.
Nec enim uacabat discernere. sic uiuenes ab iisdem an¬
tea missi cum uirginibus: ex quibus sunt parthenii na-¬
ti. Propter huius facti memoriam aedem ueneri arma-¬
tae simulacrum posuerũt. Quod tametsi ex causa tur
pi: tamen honestius uidetur armatam uenerem conse-¬
crasse: ꝗ caluam. Fodem tempore Ioui quoq pistori

Expanded text:
tiis cavillantur. A Lacedaemoniis fortasse didicerant, tiis cavillantur. A Lacedaemoniis fortasse didicerant, deos sibi ex eventis fingere, qui cum Messenios obsiderent, et illi furtim deceptis obsessoribdiripiendam Lacedaemonem cucurrissent, a Spartanis mulieribus fusi fugatique sunt. cognitis autem dolis hostium Lacedaemonii sequebantur. his armatae mulieres obuiam longius exierunt. quae cum uiros suos cernerent parare se ad pugnam, quod putarent Messenios esse, corpora sua nudauerunt. at illi uxoribus cognitis et aspectu in libidinem concitati, sicuti erant armati permixti sunt, utique promisce — nec enim uacabat discernere — sicut iuuenes ab isdem antea missi cum uirginibus, ex quibus sunt Partheniae nati. propter huius facti memoriam aedem Veneri Armatae simulacrumque posuerunt: quod tametsi ex causa turpi uenit, tamen honestius uidetur armatam Venerem consecrasse quam caluam. eodem tempore Ioui quoque Pistori
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: tenere non possunt. Itaq nulla in quoꝗͣ uirtus ẽ.
uitus ubiq dominantibus: nulla fides: uno omnia prose
quoq rapiente: nulla pietas: nec consanguineis nec pa¬
rentibus parcente auaricia. et cupiditate in uenenũ
et ferrum ruente. nulla pax: nulla concordia publice
bellis seuientibus: priuatis inimiciciis usq ad sangui¬
nem furentibus. nulla pudicicia libidinibus effrenatis
omnem sexum et omnes corporis partes contaminãti¬
bus: nec tamen desinunt ea colere quae fingunt et o¬
derunt. Colunt enim thure ac summis digitis: quae
sensibus intimis colere debuerunt: qui error omnis
ex illius principalis ac summi boni ignoratione descẽ¬
dit. Urbe a gallis occupata obsessi in Capitolio Ro¬
mani cum ex mulierum capillis tormenta fecissent:
aedem Ueneri calue fecerunt. Non igitur intelligũt
ꝗͣ uane sint religiones: uel ex eo ipso qđ eas his inep¬

Expanded text:
sunt, tenere non possunt. Itaque nulla in quoquam virtus est, sunt, tenere non possunt. Itaque nulla in quoquam virtus est, vitiis ubique dominantibus; nulla fides, omnia pro se unoquoque rapiente; nulla pietas, nec consanguineis nec parentibus parcente avaritia, et cupiditate in venena et in ferrum ruente; nulla pax, nulla concordia, publice bellis saevientibus, privatim vero inimicitiis usque ad sanguinem furentibus; nulla pudicitia, libidinibus effrenatis omnem sexum et omnes corporis partes contaminantibus: nec tamen desinunt ea colere, quae fugiunt et oderunt. Colunt enim thure ac summis digitis, quae sensibus intimis horrere debuerunt: qui error omnis ex illius principalis ac summi boni ignoratione descendit. Urbe a Gallis occupata, obsessi in Capitolio Romani, cum ex mulierum capillis tormenta fecissent, aedem Veneri Calvae consecrarunt. Non igitur intelligunt, quam vanae sint religiones, vel ex eo ipso, quod eas his inep
Abbreviated transcription (Latin):
colenda ẽ non sacrificio aliquo: aut thure: aut preca¬
tione solenni: sed uoluntate sola atq proposito. Nam
quid est aliud colere uirtutem: nisi ea comprehende¬
re animo et tenere: Quod unusquisq simul ac cepit
uelle: consequitur. Hic solus uirtutis est cultus. nam
religio et ueneratio nulla alia nisi unius dei tenenda ẽ
Quid ĩgitur opus est o uir sapientissime superuacuis ex¬
tructionibꝰ loca occupare quae possint humanis usibꝰ
cedere: Quid sacerdotes constituere uana et insensibi¬
lia culturos: Ouid immolare uictimas: Quid tantos
sumptus uel fingendis uel colendis imaginibus impen¬
dere : Firmius et incorruptius templum ẽ pectus hu¬
manum. hoc potius ornetur. hoc ueris illis numinibꝰ¬
impleatur. Has ergo falsas consecrationes sequitur: quod
necesse ẽ. Qui enim uirtutes sic colunt: id est qui umbraᷤᷤ
atq imagines uirtutum consectantur: ea ipsa quae uera

Expanded text:
colenda est non sacrificio aliquo, aut thure, aut precacolenda est non sacrificio aliquo, aut thure, aut precatione solemni, sed voluntate sola atque proposito. Nam quid est aliud colere virtutem, nisi eam comprehendere animo, et tenere? quod unusquisque simul ac coepit velle, conseqreligio ac ueneratio nulla alia nisi unius dei tenenda est. quid igitur opus est, o uir sapientissime, superuacuis extructionibus loca occupare quae possint humanis usibus cedere? quid sacerdotes constituere uana et insensibilia culturos? quid immolare uictimas? quid tantos sumptus uel fingendis uel colendis imaginibus inpendere? firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc ueris illis numinibuinecesse est. Qui enim virtutes sic colunt, id est qui umbras atque imagines virtutum consectantur, ea ipsa, quae vera