comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa testat᷑ dicens: qm̃ dieb multis se¬
debunt filii ifrł. sine rege sine pͥncipe.
sine sacͥficio. sine altari. sine sac̾dotio.
sine manifestationib Qͥs ñ uideat nõ
sic eẽ. iudeos: S qͥd adiungat audiamꝰ
& postea inqͥt reu̾tent᷑ fili isrł et inqͥ¬
rent dñm dm suũ et dauid regẽ suũ:
et stupescent in dño et in bonis ipsiꝰ in
nouissimis dieb Nichil ẽ. ista ꝓphetia.
manifestiꝰ qua dd̃ regis nomine signisi¬
catꝰ intelligit᷑ x p̃o: qͥa factus. ẽ. sic̃ dic̃¬
apłc ex semine dauid scđm carnẽ. Pre¬
surrectionẽ futam: sic̃ eam ꝓpħica alti¬
tudine p̃nunciari oportebat uͥait. Sa¬
nabit nos pꝰ triduũ: in die t̾cio resur¬
gemꝰ. Scd̃m hoc enĩ nob̃ dic̃ apłc. Si
resurrexistis cũ xp̃o: que sursũ st̃ q̃rite
mos qͦ de reb talib sic. ꝓphetat.
Prepara inqͥt te ut inuoces dm̃
tuũ isrł: qͥa ecce ego formans tonitritũ
tabo tab̃nacłni dd qͦd cecidit. et reedi¬

Expanded text:
m diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum Deum suum et Dauid regem suum, enovissimis diebus . Nihil est ista prophetia manifestius, cum David regis nomine significatus intelligatur Christus, qui factus est, sicut dicDavid secundum carnem . Praesurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus . Secundum hoc enim nobis dicit Apostolus, Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum ettabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedi
Abbreviated transcription (Latin):
si regnandi tempꝰ int̾̃ ipsum et diluiu¬
ũ remansiss Sed qͦqͦmͦ se habe¬
at siue ꝑ pͥmogenitos siue ꝑ reges. ex ca¬
in generationũ ordo decurrens: illud
mͥ nullo pacto p̃tereundũ silentio ui¬
det᷑. qͦd c̃ lamech septimꝰ ab adam fuiss
inuentꝰ : tot eiꝰ annum̾ati s̃ filii: donec
tindenariꝰ numeriis impleret᷑. qͦd sig¬
nificat᷑ peccatum. Addunt᷑ enim
tres filii: et una filia. Uxdres autẽ ali¬
ud possunt significare: ñ hoc qͦd nc̃ ꝯ¬
m̃dandũ uidet᷑. Nunc enĩ de genera¬
tionib loquim᷑. Ille uͦ unde sunt geni¬
te: tacitum. ẽ. Qm̃ gͦ lex denario nu¬
mero p̃dicat᷑. unde. ẽ memorabilis ille
decalogꝰ ꝓfecto numerus undenari
q̃m transgredit᷑ denariũ tͣnsgͥssionẽ

Expanded text:
si regnandi tempus inter ipsum et diluuium remansisset. Sed quoquo modo se habeat siue per primogenitos siue per reges ex Cain generationum ordo decurrens, illud mihi nullo pacto praetereundum silentio uidetur, quod, cum Lamech septimus ab Adam fuisset inuentus, tot eius adnumerati sunt filii, donec undenarius numerus inpleretur, quo significatur peccatum. Adduntur enim tres filii et una filia. Uxores autem aliud possunt significare, non hoc quod nunc commendandum uidetur. Nunc enim de generationibus loquimur; illae uero unde sint genitae, tacitum est. Quoniam ergo lex denario numero praedicatur, unde est memorabilis ille decalogus, profecto numerus undenarius, quoniam transgreditur denarium, transgressione
Abbreviated transcription (Latin):
sexcenta hominũ milia fuisse refe¬
rant᷑ bellice iuuentutis: ut omitta¬
mꝰ gentem idumeoꝵ ñ ꝑtinentẽ ad
pͦpłm isrł. quã genuuit fr̃ eiꝰ esau. ne¬
pos abrahe: et alias gentes natas ex

Expanded text:
sescenta hominum milia fuisse referantur bellicae iuuentutis: ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater eius Esau, nepos Abrahae, et alias natas ex
Abbreviated transcription (Latin):
s: illi erant gigantes a scł̃o homines no¬
minati. Iec libri uerba diuini
satis indicat. sam illis dieb fuisse gi¬
gantes suꝑ tram: qͣndo filii cłi accepe¬
runt filias hominũ uxores: cũ eas a¬
marent bonas. id. ẽ. pulchras. Consue¬
tudo qͥppe scͥpture huiꝰ ẽ: &̃ speciosos
corꝑe bonos uocare. S: et postqͣm hoc

Expanded text:
 illi erant gigantes a saeculo homines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie: ad liberam. figurate.
riꝑtita itaq reꝑꝑiunt᷑ eloqͥa
ꝓpħarũ. Siquidẽ aliqua st̃ ad
terrenã ierłm spectantia: aliqua ad
celestẽ: non nulla ad utrãq E.xem¬
plis uideo ꝓbandũ. eẽ qͦd dico
issus. ẽ nathan ꝓpħa qͥ regem
dauid argueret de peccato gͣ¬
ui: et ei que consecuta s̃ mala fut᷑a
pydiceret. Hec atq huiꝰ modi siue
publice.id. ẽ ꝓ salute uł ntilitate pͥpłi¬

Expanded text:
liberam figurate. Tripertita itaque reperiuntur eloquia prophetarum, si quidem aliqua sunt ad terrenam Hierusalem spectantia, aliqua ad caelestem, nonnulla ad utramque. Exemplis uideo probandum esse quod dico. Missus est Nathan propheta, qui regem Dauid argueret de peccato graui et ei, quae consecuta sunt mala, futura praediceret. Haec adque huius modi siue publice, id e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ oracła illa diuina ad abraham
ẏsaac. et iacob. et quec̃q alia signa
uł dicta ꝓpħica in sacris lit̾is p̃cedẽ¬
tib facta s̃: ita oẽ cetere ab ipso re¬
gum tẽꝑe ꝓpħie partim ꝑtinent
ad gentem carnis abrahe. partĩ uͦ ad
illud sem̃ eiꝰ in quo benedicunt᷑ oñis
gentes coheredes xp̃i ꝑ testamentũ
nouũ ad possidendã uitã ȩt̾nã reg¬
nũq celoꝵs. Partim gͦ ad ancillam

Expanded text:
sicut oracula illa diuina ad Abraham Isaac et Iacob et quaecumque alia signa uel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam ceterae ab isto regum tempore prophetiae partim pertinent ad gentem carnis Abrahae, partim uero ad illud semen eius, in quo benedicuntur omnes gentes coheredes Christi per testamentum nouum ad possidendam uitam aeternam regnumque caelorum; partim ergo ad ancill
Abbreviated transcription (Latin):
lis dubitet ñ ẽẽ manit̾ dicta: Qs ea ñ
ad intelligentiã spiritalẽ renocet si
possit: aut ab eo qͥ potest reuocanda ee
reꝓbato ita regnum pͥmꝰ obtinuit.
ut eiꝰ deinde posteri in tr̾ena ierłm
diutna successione regnarent: dedit
siguram rei geste. significans atq
p̃nuncians. qͦd ñ. ẽ. p̃tereundũ silen¬
tio rerũ mutationem futuraꝵ qͦd
attinet ad duo testam̃ta uetꝰ et nonũ.
uͥ sacerdotiũ regnũq mutatũ. ẽ ꝑ sac̃¬
dotem eumndẽq regem nouũ ac sem
cerdote reꝓbato. substitutꝰ in dĩ mi¬
nisterio samuel. simul officio functꝰ
sacerdotis et iudicis. et saule abiecto
rex dauid fundatꝰ in regno. hoc qͦd
dico figurauer̃t. Nat̾ qͦ ipsa samueł
anna. que priꝰ fuit sterilis. et poste¬
riore feciditate letata. ẽ: ꝓpħare
alud ñ uidet᷑. c̃ gratulationẽ suam
dño fundit exultans: qñ eumdẽ
puerũ natum et ab lactatũ deo red¬

Expanded text:
lis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non lis dubitet non esse inaniter dicta? Quis ea non ad intellegentiam spiritalem reuocet, si possit, aut ab eo qui potest reuocanda esse d Saüle reprobato ita regnum primus obtinuit, ut ejus deinde posteri in terrena Jerusalem diuturna successione regnarent, dedit figuram, re gesta significans atque praenuntians, quod non est praetereundum silentio, de rerum mutatione futurarum, quod attinet ad duo Testamenta, vetus et novum: ubi sacerdotium regnumque mutatum est per sacerdotem eumdemque regem novum ac secerdote reprobato substitutus in Dei ministerium Samuel simul officio functus sacerdotis et iudicis, et Saule abiecto rex Dauid fundatus in regno hoc quod dico figurauerunt. Mater quoque ipsa Samuelis Anna, quae prius fuit sterilis et posteriore fecunditate laetata est, prophetare aliud non uidetur, cum gratulationem suam Domino fundit exultans, quando eundem puerum natum et ablactatum Deo red
Abbreviated transcription (Latin):
laꝵ scͥpturarũ. om̃iũ que ueteris ins¬
trum̃ti appellatione censent᷑. Nichil
enĩ erit illic qͦd ad ierłm t̾renam tan¬
tũ ꝑtineat. si qͥcqͥd ibi de illa uł ꝓpt̃ il
p̃figuratione referat᷑: s erunt sola du¬
o genera. unũ qͦd ad ierłm lib̃am. al¬
terũ qͦd ad utramq ꝑtineat. Michi a̾
sic̃ multũ mͥ uident᷑ errare. qͥ nullas
res gestas in eo gen̾e litt̾aꝵ aliqͥd ali¬
ud p̃t̾ id qͦd eo modo gesta st̃. significa¬
re arbitrant᷑: ita multũ audere qͥ ꝓrsꝰ
ibi omĩa significationib allegoricis in¬
uoluta eẽ. contendunt. Ideo triꝑtita ñ
biꝑtita esse dixi. Hoc enĩ eristimo: ñ tñ
culpans eos qui potuert illic de quac̃q
re gesta. sensum intelligentie spiritał
exculꝑe. seruata dũtaxat pͥmitꝰ histo¬
rie u̾itate. Ceterũ que ita dicunt᷑ ut
reb humanitꝰ seu diuinitꝰ gestis sine
gerendis ꝯuenire ñ possurt: qͥs fide¬

Expanded text:
larum scripturarum omnium, quae ueteris inslarum scripturarum omnium, quae ueteris instrumenti appellatione censentur. Nihil enim erit illic, quod ad Hierusalem terrenam tantum pertineat, si, quidquid ibi de illa uel propterpraefiguratione referatur; sed erunt sola duo genera, unum quod ad Hierusalem liberam, alterum quod ad utramque pertineat. Mihi autem sicut multum uidentur errare, qui nullas res gestas in eo genere litterarum aliquid aliud praeter id, quod eo modo gestae sunt, significare arbitrantur, ita multum audere, qui prorsus ibi omnia significationibus allegoricis inuoluta esse contendunt. Ideo tripertita, non bipertita esse dixi. Hoc enim existimo, non tamen culpans eos, qui potuerint illic de quacumque re gesta sensum intellegentiae spiritalis exsculpere, seruata dumtaxat primitus historiae ueritate. Ceterum quae ita dicuntur, ut rebus humanitus seu diuinitus gestis siue gerendis conuenire non possint, quis fide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħat᷑ futura domꝰ di. eaq ꝓphetia ui¬
detur impleri: cũ salomon rex edifi¬
cauit illud nobilissimũ templũ. Hec
ꝯtigert̃. ⁊ celestis ierłm figure fuert̃.
Qͦd genꝰ ꝓphetie ex utroq ueluti cõpac¬
tũ atq cõmixtũ. in libris ueterib cano¬
nicis. quib rerũ gestarũ narrationes
ꝯtinent᷑ ualet plurimũ multũq exer¬
cuit et exercet ingenia scrutantiũ lit¬
teras sacras: ut qͦd historice p̃dictum
ꝯpletũq legit᷑ in semine abrahe scd̃m
carnẽ: &̃ in semine abrahe scd̃m. fidẽ.
qͥd implendũ allegorice significet inqͥ¬
rat᷑: in tantũ ut qͥbdam unsum sit n¬
chil. eẽ. in eisdem libris uł p̃minciatũ
et effectum. uł effectũ qͣmus ñ p̃minci¬
atũ. qͦd ñ insinuet aliqͥd ad suꝑnã cuu¬
tatem dĩ enisq filios in hac uita ꝑ egͥ¬
nos: figurata significatione referen¬
dũ. S si hoc ita. ẽ: iam biꝑtita ñ triꝑ¬
tita erunt eloqͥa ꝓpħarum. uł potiꝰ il¬

Expanded text:
prophetatur futura domus Dei: eaque prophetia videtur impleri, cum Salomon rex aedificat illud nobilissimum templum. Haec m figurae fuerunt. Quod genus prophetiae ex utroque veluti compactum atque commixtum in Libris veteribus canonicis, quibus rerum gestarum narrationes continentur, valet plurimum, multumque exercuit et exercet ingenia scrutantium Litteras sacras, ut quod historice praedictum completumque legitur in semine Abrahae secundum carnem, etiam in semine Abrahae secundum fidem quid inplendum allegorice significet inquiratur; in tantum ut quibusdam uisum sit nihil esse in eisdem libris uel praenuntiatum et effectum, uel effectum quamuis non praenuntiatum, quod non insinuet aliquid ad supernam ciuitatem Dei eiusque filios in hac uita peregrinos figurata significatione referendum. Sed si hoc ita est, iam bipertita, non tripertita erunt eloquia prophetarum, uel potius il
Abbreviated transcription (Latin):
in filiis infirmata. ẽ: Nũqͥd septẽ ipsa
peꝑerat: qͣmiuis sterilis fuerit: Unicũ
habebat: qñ ista dicebat. S nec postea
peꝑit septẽ. siue ex quib septimꝰ ess ipse
samuel: s tres mares et duas feminas.
Demnde in illo pͤpło c̃ adhuc nemo regna¬
ret qͦd in extremo posuit. dat uͥtuten
regib nr̃is. et exaltauit cornu xͥ siti: un¬
de dicebat si ñ ꝓpħabat: Dicat gͦ eccłia¬
.xͥ. cuitas regis magni. grã plena ꝓle fe¬
cunda: dicat qͦd tanto ante de se ꝓpħatũ

Expanded text:
in filiis infirmata est? Numquid septem ipsa in filiis infirmata est? Numquid septem ipsa pepererat, quamuis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat; sed nec postea septem peperit, siue sex, quibus- septimus esset ipse Samuel, sed tres mares et duas feminas. Deinde in illo populo cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit: Dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui, unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo eccsti, civitas Regis magni, gratia plena, prole fecunda; dicat quod tanto ante de se p
Abbreviated transcription (Latin):
re ͥ Dñs ascendit in celos et tonuit:
ipse iudicabit extrema t̾re qͥa ustꝰ
est: et dat iirtutẽ regib nr̃is. et ex¬
altabit cormi xp̃i sui. Itane uͦ u̾ba
hec uniꝰ putabunt᷑ esse muliercłe de
nato sͥ filio gratulantis: Tantũ ne
mens hominũ a luce u̾itatis au̾sa ẽ.
ut ñ sentiat suꝑgredi modũ femi¬
ne huiꝰ dicta que fudit. Porro qͥre¬
b ipsis que iã ceꝑunt &ẽ in hac tr̾e¬
na ꝑegrinatione ꝯpleri ꝯuenient̃
mouet᷑: ñne uitendit et aspicit et
agnoscit ꝑ hanc nuilierẽ cuiꝰ cẽ no¬
m̃ id.ẽ anna gra eiꝰ int̾pretat᷑. ipsã
religionẽ xp̃ianam. ipsam cuutatẽ
a qua suꝑbi alienant᷑ ut cabant. qͣ humi¬
les implent᷑ ut surgant: qͦd marime hum¬
nꝰ iste ꝑsonut: nͥ quisqͣm forte dicturꝰ. ẽ.
nichil istam ꝓpħasse mulierẽ s dm̃ tãtũ¬
mꝰ ꝓpt̾ filiũ quẽ precata impet̾uit exul¬
nib minorati s̃. et esurientes transiert
t̾ram. qͥa sterilis peꝑit septem. et multa

Expanded text:
uit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terrena peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendicognoscit per hanc mulierem, cujus etiam nomen id est Anna  gratia ejus interpretatur, ipsam religionem christianam, ipsam civitatem a qua superbi alienantur, ut cadant; qua humiles implentur, ut surgant, quod maxime hymnus iste personat. Nisi quisquam forte dicturus est, nihil istam prophetasse mulierem, sed Deum tantummodo propter filium, quem precata impetravit, exsulnibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et fetosa
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to meo. et ego neglexi eos dic̃ dñs. qͥa
hoc. ẽ. destam̃tũ qͦd ꝯstituam domui ifrł.
post dies illos dic̃ dñs dando leges me¬
as in m̃tẽ eoꝵ et supͣ corda eoꝵ scͥbam
eas. et uidebo eos et ero illis in dm̃. et
ipsi erunt mͥ in plebem: ierłm sine du¬
eũq hab̾e atq ipsiꝰ esse sũmũ ibi. est

Expanded text:
mento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. Quia hoc est testamentum, quod constituam domui Israel post dies illos, dicit Dominus, dando leges meas in mentem eorum et super corda eorum scribam eas, et uidebo eos, et ero illis in Deum, et ipsi erunt mihi in plebem: Hierusalem sine dueumque habere adque ip
Abbreviated transcription (Latin):
humane. qua ista uita mortalis ornat᷑.
ñ de fide atq itine u̾itatis: qua illa ĩ¬
mortał ad qͥrit᷑. Huiꝰ tante nat᷑e con¬
ditor cũ sit utiq d̃s̃ uerus et sumꝰ ipso
cũcta que fec̃ administrante. et sumã
potestatẽ. sũmãq habente iusticiam.
ñꝗͣm ꝑfecto in has miserias decidiss
atq ex his p̃ter eos solos qui lib̾abũt᷑
in et̾nas penas ess itura: nͥ minꝰ gͣnde
peccm in homine pͥmo de qͦ ceteri ex¬
orti s̃ p̃cessiss Iam uͦ in ipso corꝑe qͣm¬
ius nob sit cũ belumortalitate cõmu¬
ne. multisq eaꝵ repꝑiat᷑ infirmiꝰ.: qnͣ¬
ta di bonitas qnͣta ꝓuidentia tanti c̃¬
atoris apparet: Nonne ita s̃ in eo loca
sensuũ et cetã membra disposita. speci¬
esq ipsa ac figura. et stata totiꝰ corꝑis
ita modificata: ut ad muusteriũ amime
rationalis se indicet facꝰtũ: Non enĩ
ut animalia rationis exꝑtia. que ꝓna

Expanded text:
humanae, qua ista uita mortalis ornatur, humanae, qua ista uita mortalis ornatur, non de fide adque itinere ueritatis, qua illa inmortalis adquiritur. Huius tantae naturae conditor cum sit utique Deus uerus et summus, ipso cuncta quae fecit administrante et summam potestatem summamque habente iustitiam numquam profecto in has miserias decidisset adque ex his praeter eos solos qui liberabuntur in aeternas esset itura, nisi nimis grande peccatum in homine primo, de quo ceteri exorti sunt, praecessisset. Iam uero in ipso corpore, quamuis nobis sit cum beluis mortalitate commune multisque earum reperiatur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta prouidentia tanti Creatoris apparet! Nonne ita sunt in eo loca sensuum et cetera membra disposita speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim ut animalia rationis expertia prona
Abbreviated transcription (Latin):
m̃toꝵs. et ꝓ salute mortali tuenda. atq
reꝑanda. qͦt medicam̃ta. atq adium̃ta
ꝯp̃hendit. ꝓ uoliuitate fauciũ qͣt cõdi¬
mñta. et gule irritam̃ta reꝑerit. ad in¬
dagandas et suadendas cogitationes.
quã multitudinẽ uarietatẽq signoꝵ
uͥ p̃cipuũ locũ uba et lut̾e̾ tenẽt. adde¬
lectandos aios qͦs elocutionis ornatꝰ qm
cliu̾soꝵ carminũ copiã. ad mulcendas
aures qͦt organa musicoꝵs qͦs cantile¬
ne modos ȩxcogitau̾it. qͣntã ꝑiciã dum̃¬
sionũ atq mim̾oꝵ meatꝰq et ordines
syderũ qͣnta sagacitate cõprehendĩt.
qͣm multa rerũ mundanaꝵ cognitio¬
ne se impleu̾it qͥs possit eloqͥ: maxime
si uelimꝰ ñ aceruatĩ cuncta congerere
s in singłis ĩmorari: In ipsis postremo
errorib et falsitatib defendendis qmͣ
magna claruerint ingenia philoso¬
pho atq hereticoꝵ: qͥs estimare suf¬
ficiat: Loquim᷑ enĩ nc̃ de nat᷑a m̃tis

Expanded text:
mentorum, et pro salute mortali tuenda atque mentorum, et pro salute mortali tuenda atque reparanda quot medicamenta atque adjumenta comprehenderit: pro voluptate faucium quot condimenta et gulae irritamenta repererit: ad indicandas et suadendas cogitationes, quam multitudinem uarietatemque signorum, ubi praecipuum locum uerba et litterae tenent; ad delectandos animos quos elocutionis ornatus, quam diuersorum carminum copiam; ad mulcendas aures quot organa musica, quos cantilenae modos excogitauerit; quantam peritiam dimensionum adque numerorum, meatusque et ordines siderum quanta sagacitate conprehenderit; quam multa rerum mundanarum cognitione se inpleuerit, quis possit eloqui, maxime si uelimus non aceruatim cuncta congerere, sed in singulis inmorari? In ipsis postremo erroribus et falsitatibus defendendis quam magna claruerint ingenia philosophorum adque haereticorum, quis aestimare sufficiat? Loquimur enim nunc de natura mentis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ que uircutes uocant᷑. et sola dei
grã que in xp̃o.ẽ. filiis ꝓmissionis res¬
niq donant᷑. nonne humano ingenio
tot tanteq artes s̃ inuente et exercite.
partĩ necessarie partĩ uoluntarie. ut
tã excellens nis m̃tis atq rationis in
his &ẽ reb quas suꝑfluas ĩmo et ꝑicło¬
sas ꝑniciosasq appetit. qͣntũ bonũ ha¬
beat innat᷑a. unde ista potuit uł inue¬
nire. uł discẽ uł exercere. testet᷑ uesti¬
m̃toꝵ uł elificiors ad oꝑa qmͣ mirabi¬
lia qͣm stupenda industria humana ꝑ¬
uenerit: qͦd in agricult᷑a. qͦd in nauiga¬
tione ꝓfecerit. que in fabricatione qͦ¬
etate excogitauit et impleu̾it. que in
theatris mirabilia spectantib andientib
inc̾dibilia. facienda. et exhibenda moli
ta sit: in capiendis occidendis. domãdis
irrationabilibꝰ animantib que et qͣnta
repperit aduersꝰ ipsos homines tot ge¬
nera uenenoꝵ. tot armoꝵ. tot machina¬

Expanded text:
tatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei tatem, quae uirtutes uocantur et sola Dei gratia, quae in Christo est, filiis promissionis regnique donantur, nonne humano ingenio tot tantaeque artes sunt inuentae et exercitae, partim necessariae partim uoluptariae, ut tam excellens uis mentis adque rationis in his etiam rebus, quas superfluas, immo et periculosas perniciosasque adpetit. quantum bonum habeat in natura, unde ista potuit uel inuenire uel discere uel exercere. testetur? Vestimentorum et aedificiorum ad opera quam mirabilia, quam stupenda industria humana peruenerit; quo in agricultura, quo in nauigatione etate excogitaverit et impleverit: que in theatris mirabilia spectantibus, audientibus incredibilia, fata sit; in capiendis, occidendis, domandis irrationalibus animantibus quae et quanta repererit: adversus ipsos homines tot genera venenorum, tot armorum, tot machina
Abbreviated transcription (Latin):
uereor ne temerariũ sit om̃e qͦd de illa
ꝓfert᷑ eloquiũ: uerũtam̃ qͥa spei nr̃e
gaudium ꝓpt̾̃ dĩ laudem ñ. ẽ. tacendũ.
et de intimis ardentis scĩ amoris me¬
dullis dictũ. ẽ. dñe dilexi decorẽ domꝰ
due: de donis eiꝰ que in hac erupnosi¬
ssima uita bonis malisq largit᷑. ipso
adiuiante coniciamꝰ ut possumꝰ. qͣn¬
tũ sit illud qͦd ñdũ exꝑti utiq digne
eloqͥ ñ ualemꝰ. Omuto enĩ qñ fecit ho
minẽ rectum. omitto uitam illam du¬
oꝵ conuigũ in ꝑadisi fecunditate fe¬
licem. qm̃ tam breuis fuit ut ad nas¬
centiũ sensũ nec ipsa ꝑuenerit. in hac
quã noiumꝰ in qua ad huc sumꝰ cuiꝰ
tẽptationes ĩmo quã totã tẽptationem
qm dui in ea sumꝰ. qͣntũlibet ꝓficiamꝰ
ꝑpeti ñ desinimꝰ : que sint iudicia circa

Expanded text:
mne, quod de illa profertur, eloquium. Verum tamen quia spei nostrae gaudium propter Dei laudem non est tacendum et de intimis ardentis sancti amoris medullis dictum est: Domine, dilexi decorem domus tuae: de donis eius, quae in hac aenJmnosissima uita bonis malisque largitur, ipso adiuuante coniciamus, ut possumus, quantum sit illud, quod nondum experti utique digne eloqui non ualemus. Omitto enim, quando fecit hminem rectum; omitto vitam illam duorum conjugum in paradisi fecunditate felicem, quoniam tam brevis fuit, ut ad nascentium sensum nec ipsa pervenerit: in hac quam novimus, in qua adhuc sumus, cujus tentationes, imo quam totam tentationem, quamdiu in ea sumus, quantumlibet proficiamus, perpeti non desinimus, quae sint indicia
Abbreviated transcription (Latin):
his malis adiunat gr̃a: ut qͣnto fideliore
tanto fortiore corde coleret᷑. Qͣm rẽ. &ẽ
philosophyam ꝓdesse dicũt docꝰti huiꝰ
scłi. quã dii quibusdã paucis ait tulliꝰ.
ueram dedert̃. nec hõib inqͥt ab his aut
datũ. ẽ donũ maiꝰ: aut potuit ullũ dari.
Usq ad eo et ipsi contͣ qͦs agimꝰ qͦ qͦ mͦ ꝯ
pulsi s̃ in habenda ñ quac̾q s uera phi¬
losophya duunam grãm ꝯfiteri. Porro
si pancis diuinitꝰ datũ. ẽ. uere philoso¬
phye contͣ miserias huiꝰ uite unicũ au¬
xiliũ. satis et huic apparet humanũ ge
nꝰ ad luendas miseriarũ penas. ẽẽ. dãp¬
natũ. Sic̃ autẽ hoc ut fatent᷑ nullũ cli¬
uinũ maiꝰ ẽ. donũ. sic anullo deo dari
c̾dendũ. ẽ. nͥ ab illo quo et ipsi qͥ multos
deos colunt nullũ dicunt. eẽ. maiorem.
Pret̾ hec autẽ mala huiꝰ uite bonis ma¬
lisq ꝯmunia. habent in ea iusti cẽ pͥos

Expanded text:
his malis adiuuat gratia, ut quanto fideliore, his malis adiuuat gratia, ut quanto fideliore, tanto fortiore corde tolerentur. Ad quam rem etiam philosophiam prodesse dicunt docti huius saeculi, quam di quibusdam paucis, ait Tullius, ueram dederunt; nec hominibus, inquit, ab his aut datum est donum maius aut potuit ullum dari: usque adeo et ipsi, contra quos agimus, quoquo modo conpulsi sunt in habenda non quacumque, sed uera philosophia diuinam gratiam confiteri. Porro si paucis diuinitus datum est uerae philosophiae contra miserias huius uitae unicum auxilium, satis et hnus ad luendas miseriarum poenas esse damnatum. Sicut autem hoc, ut fatentur, nullum divinum majus est donum, sic a nullo deo dari credendum est, nisi ab illo, quo et ipsi qui multos deos colunt, nullum dicunt esse majorem.Praeter haec autem mala huius uitae bonis malisque communia habent in ea iusti etiam proprios
Abbreviated transcription (Latin):
usq nc̃ confert dice̾ institi. Nã ne
q dãpnando aut totũ abstulit qͦd de¬
derat. alio quin nͨ eẽt. om̃ino aut eã
remouit a fua potestate. &e cũ diabo¬
lo penalit᷑ subdidit. cũ nec ipsum
facit qui sũme. ẽ: et fac̃. eẽ. qͥcqͥd ali¬
na ce in nat᷑am pecco uiciatã. suppli¬
cioq dãpnatã. de bouitatis eiꝰ qͦdam¬
ueluti fonte manare. ꝓpagationẽ in pͥ¬
mis mundi oꝑib benedictione largitꝰ
est: a qͥb oꝑib die septimo reqͥenit.
Conformatio in illo eiꝰ ẽ. oꝑe: qͦ usq nc̃ o

Expanded text:
usque nunc confert, dicere institui. Neque usque nunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum facit qui summe est et facit esse quidquid alipeccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc o
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ iusticia punientis qͣ libet et qͣm
multis impleu̾it bonis eiꝰdem bonitas
cucta que c̾auit administrantis. Pri¬
mũ benedictionẽ illam quã ꝓtulerat
ante peccatũ dicens. c̾scite et multi¬
plicamini et implete t̾rã. nec pꝰ pecca¬
tũ uoluit inhibere: mansitq in stir¬
pe dãpnata donata fecũditas: nec illã
ium nnrabilem seminũ. ĩmo cẽ mira¬
biliorẽ qua efficiunt᷑ et semina indi¬
tam corꝑib humanis. et quodã mͦ ĩ¬
textam peccati uiciũ potuit auferre.
qͦ nob̃impacta. ẽ. ce̾ necessitas mortis:
s utrũq sił currit isto quasi fluui¬
o atq torrente gen̾is humani. malũ
qͦd a parente trahit᷑ et bonũ qͦd a cã¬
te tribuit᷑. In originali malo duos̃:
pecc̃m atq suppliciũ: moriginali bo¬
no alia duo. ꝓpagatio et conformatio:
s qͣntũ ad p̃sentem ꝑtinet iutentiõẽ
nr̃am. de malis quoꝵ unũ de nr̃a
ciate dãpnateq nat᷑e contulit. siue

Expanded text:
datur iustitia punientis, qualibus et quam datur iustitia punientis, qualibus et quam multis inpleuerit bonis eiusdem bonitas cuncta quae creauit administrantis. Primum benedictionem illam, quam protulerat ante peccatum dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram, nec post peccatum uoluit inhibere mansitque in stirpe damnata donata fecunditas; nec illam uim mirabilem seminum, immo etiam mirabiliorem qua efficiuntur et semina, inditam corporibus humanis et quodam modo intextam peccati uitium potuit auferre, quo nobis inpacta est etiam necessitas mortis; sed utrumque simul currit isto quasi fluuio adque torrente generis humani, malum quod a parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum ad praesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uitiatae damnataeque naturae contulit siue
Abbreviated transcription (Latin):
cat. ne in eo qͦd male delectat uł uisio
uł cogitatio remoret᷑: ne imꝓbũ aut
uidecens u̾bũ libenter audiat᷑. ne fiat
qͦd ñ licet cẽ si libet: ne in hoc bello
rib nr̃is speret᷑ facienda uictoria. uł
uirib nr̃is facta tribuat᷑. s eiꝰ grẽ de
quo ait apłc grãs autẽ deo qͥ dat nob̾
uictoriam ꝑ dñm nrm iħm xꝑ̃m: qͥ¬
et alio loco. in his inqͥt om̃ib suꝑuin¬
cimꝰ ꝑ eum qͥ dilexit nos. Sciamꝰ tam
qͣntalibet uircute p̾liandi uiciis repu
debita nr̃a: in illo autẽ regno uͥ semꝑ
cũ corꝑib ĩmortalib erimꝰ. nec p̃lia
nob erunt ulla nec debita: que nusqͣm
et ñqͣm eent. si nat᷑a nr̃a sic̃ recta cͥa¬
conflictus in qͦ ꝑiclitam᷑. et de qͦ nos
uictoria nouissima cupimꝰ lib̾ari ad
uite huiꝰ mala ꝑtinet. quã tot tantoꝵ¬
q testimonio maloꝵ ꝓbamꝰ. eẽ. dãp¬
miseriam genĩs humani in qua lau¬

Expanded text:
cat, ne in eo quod male delectat uel uisio cat, ne in eo quod male delectat uel uisio uel cogitatio remoretur, ne inprobum aut indecens uerbum libenter audiatur, ne fiat quod non licet etiamsi libet, ne in hoc bello ribus nostris speretur facienda uictoria uel uiribus nostris facta tribuatur, sed eius gratiae, de quo ait apostolus: Gratias autem Deo, qui dat nobis uictoet alio loco, In his, inquit, omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos . Sciamus tamen quantalibet virtute praeliandi vitiis repugdebita nostra . In illo autem regno ubi semper cum corporibus immortalibus erimus, nec praelia nobis erunt ulla, nec debita; quae nusquam et numquam essent, si natura nostra, sicut recta creaconflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimonio malorum probamus esse dammiseriam -generis humani, in qua lau
Abbreviated transcription (Latin):
que uolumꝰ faciamꝰ omẽm malã cõcu¬
piscentiã ꝯsum̃do. s eã nob̃ qͣntũ diui¬
nitꝰ aduiti possumꝰ ñ ei consentiendo
subdamꝰ: uigiliis ꝯtinus excubantes.
ne opinio ueri similis fallat. ne decipi¬
at sermo uersutꝰ : ne se tenebre alicuiꝰ
erroris offundant. ne qͦd bonũ. ẽ. ma¬
lũ. aut qͦd malũ. ẽ. bonũ. eẽ. c̾dat᷑. ne
ab his que agenda s̃ metꝰ reuocet. ne
in ea que agenda ñ s̃ cupido p̃cipitet:
ne suꝑ iracundiã sol occidat. ne inimi¬
cicie ꝓuocent ad recͥbutionẽ mali ꝓ
malo: ne ab sorbeat inhonesta uł un¬
mod̾ata tͥsticia. ne ĩꝑtiendoꝵ benefi¬
cioꝵ ingerat mens ingͣta torporem.
ne maledicis rumorib bona ꝯscien¬
decipiat. ne aliena de nob̃ falsa nos
frangat. ne regnet peccm̃ in nr̃o mor¬
tali corꝑe ad obediendũ desidiis eiꝰ
ne m̃bra nr̃a exhibeant᷑ unqͥtatis ar¬
ma pecco. ne oculus sequat᷑ concupis¬
centiã. ne uindicandi cupiditas uin¬

Expanded text:
ciamus, omnem malam concupiscentiam consumendo, sed eam nobis, quantum diuinitus adiuti possumus. non ei consentiendo subdamus, uigiliis continuis excubantes. ne opinio ueri similis fallat, ne decipiat sermo uersutus, ne se tenebrae alicuius erroris offundant, ne quod bonum est malum aut quod malum est bonum esse credatur, ne ab his quae agenda sunt metus reuocet, ne in ea quae agenda non sunt cupido praecipitet, ne super iracundiam sol occidat, ne inimicitiae prouocent ad retributionem mali pro malo, ne absorbeat inhonesta uel inmoderata tristitia, ne inpertiendorum beneficiorum ingerat mens ingrata torporem, ne maledicis rumoribus bona concio nos nostra decipiat, ne aliena de nobis falsa nos frangat, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, ne uindicandi cupiditas uin
Abbreviated transcription (Latin):
tudo fulgebit: nec ideo tam̃ si aliqua
mr̃ib amputata et ablata s̃ m̃bra sine
ipsis m̃bris erunt in resurrectiõe mor¬
tuoꝵs: quib dictum. ẽ. capillus capitis
urĩ non ꝑibit. S si hoc decebit in illo
nouo scł̃o ut indicia głosoꝵ uuluerum
in illa ĩmortali carne cernant᷑. uͥ m̃bra
ut p̃ciderent᷑ ꝑcussa uł secta s̃: ibi cica¬
trices s tam̃ eisdem m̃bris redditis ñ ꝑ¬
ditis apparebt̃. Qͣmius ita omĩa que
acciderunt corꝑi uicia tc̃ ñ erunt: ñ s̃
tam̃ deputanda uł appellanda uicia: uirtii

Expanded text:
ritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua ritudo fulgebit. Nec ideo tamen si aliqua martyribus amputata et ablata sunt membra, sine ipsis membris erunt in resurrectione mortuorum, quibus dictum est: Capillus capitis uestri non peribit Sed si hoc decebit in illo nouo saeculo, ut indicia gloriosorum uulnerum in illa inmortali carne cernantur, ubi membra, ut praeciderentur, percussa uel secta sunt, ibi cicatrices, sed tamen eisdem membris redditis, non perditis, apparebunt. Quamuis itaque omnia quae acciderunt corpori uitia tunc non erunt, non sunt tamen deputanda uel appellanda
Abbreviated transcription (Latin):
ut contrectantib ostendet suoꝵ iuil¬
nerũ cicatrices: ut cẽ cibum potũq
sum̃et ñ alim̃toꝵ indigentia s ea qͣ
hoc potat potestate. Cũ autẽ aliqͥd ñ
uidet᷑ qͣmuis assit a quib alie que pa¬
rit̾ adsunt uident᷑. sic̃ illam claritatẽ
nr̃i int̾pretes latine dice ñ ualentes:
in libro geneseos iecitatẽ int̾pretatis.
Hanc enĩ s̃ passi sedomite qñ quere¬
bant ostiũ iusti uiri nec poterant in¬
uenire. Que si cecitas fuiss qua fit
ut mchil possit inderi: ñ ostiũ qͣ ing̾¬
derent᷑ s duces itineris aquib inde ab¬
ducent᷑ inquirerent. Nescio qͦ autẽ mͦ
sic afficim᷑ amore martirũ beators: ut ue¬
limꝰ in illo regno eoꝵ corꝑib uidere nul¬
nerũ cicatrices que ꝓ. xp̃i nomine ꝑtu¬
lert. Est fortasse uidebimꝰ. Non enĩ de¬
formitas ineis s dignitas erit: et quedã
qͣmunis in corꝑe ñ corꝑis s uircutis pulc̾¬

Expanded text:
ut contrectantibus ostenderet suorum vulut contrectantibus ostenderet suorum vulnerum cicatrices; ut etiam cibum potumque sumeret, non alimentorum indigentia, sed ea qua et et hoc poterat potestate. Cum autem aliquid non uidetur, quamuis adsit, a quibus alia, quae pariter adsunt, uidentur, sicut illam claritatem uod nostri interpretes Latine dicere non ualentes in libro geneseos caecitatem interpretati sunt. Hanc enim sunt passi Sodomitae, quando quaerebant ostium iusti uiri nec poterant inuenire. Quae si caecitas fuisset, qua fit ut nihil possit uideri, non ostium qua ingderentur, sed duces itineris a quibus inde abducerentur, inquirerent. Nescio quo autem modo sic adficimur amore martyrum beatorum, ut uelimus in illo regno in eorum corporibus uidere uulnerum cicatrices, quae pro Christi nomine pertulerunt; et fortasse uidebimus. Non enim deformitas in eis, sed dignitas erit, et quaedam, quamuis in corpore, non corporis, sed uirtutis pulch
Abbreviated transcription (Latin):
cris pinguib q metuendũ: ne ibi ã
tales suit. qͣles si possent nec hic esse uo¬
luissent. Om̃is enĩ corꝑis pulchritudo. ẽ.
partiũ congruentia: cũ quadã. coloris
suauitate. Ubi autẽ non. ẽ partiũ cõ¬
gruentia. aut ideo qͥd osfendit qͥa par
uũ. aut ideo qͥa prauũ. aut ideo qͥa
nimiũ. Puide nulla erit deformitas
qͣm facit incongruentia partiũ. uͥ et
que praua s̃ corrigent᷑: et qͦd minꝰ. ẽ
quã decet unde c̾ator nouit inde sup¬
plebit᷑: et qͦd plus. ẽ. qͣm decet mate¬
rie seruate integritate detrahet᷑. Co¬
loris porro suauitas qͣnta erit: uͥ iusti
fulgebunt sic̃ sol in regno patris sui:
Que claritas in xp̃i corꝑe cũ resurrex̃
ab ocłis discipłoꝵ potiꝰ abscondita fu¬
isse qͣm defuisse credenda. ẽ: non enĩ
eam ferret humanꝰ atq infirmꝰ as¬
pectus. qñ ille asus ita deberet atten¬
di ut posset agnosci. Quo ꝑtinuit &̃

Expanded text:
cris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam cris pinguibusque metuendum, ne ibi etiam tales sint, quales si possent nec hic esse uoluissent. Omnis enim corporis pulchritudo est partium congruentia cum quadam coloris suauitate. Ubi autem non est partium congruentia, aut ideo quid offendit quia prauum est, aut ideo quia parum, aut ideo quia nimium. Proinde nulla erit deformitas, quam facit incongruentia partium, ubi et quae praua sunt corrigentur, et quod minus est quam decet, unde Creator nouit, inde subplebitur, et quod plus est quam decet, materiae seruata integritate detrahetur. Coloris porro suauitas quanta erit, ubi iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui! Quae claritas in Christi corpore, cum resurreab oculis discipulorum potius abscondita fuisse, quam defuisse credenda est. Non enim eam ferret humanus atque infirmus aspectus, quando ille a suis ita deberet attendi, ut posset agnosci. Quo pertinuit etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
rati s̃ om̃s. Neq hoc dixerim qͦd aliqͥd
existimẽ corꝑi cuiq ꝑitͣum qͦd nat᷑alit̃
inerat. s qͦd deforme natũ fuerat: et ñ
utiq ob aluid nͥ ut hinc qͦ ostendet᷑
qͣm sit penalis conditio ista mortaliũ
sic esse redit᷑m. ut seruata integͥtate
substantiȩ deformitas ꝑeat. Si enun
statuã potest artifex homo qͣm ꝓpt̃
aliqͣm causam deforiẽ fecerat con¬
flare. et pulcherrimã reddẽ. ita ut
nichil uide substantie s sola defor¬
iitas ꝑeat: ac sic qͦd in illa figura
pͥore indecent̃ exaltabat. nec parili¬
tati partiũ ꝯgruebat. ñ de. toto un
fecerat amputare atq seꝑare. s ita
ꝯsꝑgere uniu̾so atq miscere. ut nec
feditatẽ faciat nec minuat qͣntitatẽ.
qͥd de om̃ipotenti arcifice sentiendũ
ẽ. Ergone non pot̾it quasq defor¬
tatas. uerũ &ẽ raras atq monstruosas
que huic misere uite congruũt. ab¬
cuint et si nat᷑alia. tam̃ in decora ex
nutione tollant᷑: Ac ꝑ hoc ñ ẽ. ma¬

Expanded text:
rati sunt. Neque hoc ideo dixerim, quod aliquid existimem corpori cuique periturum, quod naturaliter inerat; sed quod deforme natum fuerat non utique ob aliud, nisi ut hinc quoque ostenderetur, quam sit poenalis condicio ista mortalium, sic esse rediturum, ut seruata integritate substantiae deformitas pereat. Si enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare adque separare, sed ita conspergere uniuerso adque miscere, ut nec foeditatem faciat nec minuat quantitatem: quid de omnipotenti artifice sentiendum est? Ergone non poterit quasque defortatas, uerum etiam raras adque monstrosas, quae huic miserae uitae congruunt, abciunt etsi naturalia, tamen indecora excnutione tollantur? Ac per hoc non est ma
Abbreviated transcription (Latin):
t̾raꝵ particłam in cȩlo: ita nullã par¬
ticłam uide debuimꝰ ignis in terra.
Nc̃ uͭ non solũ in tr̃is uerũ ẽ sub t̾ris
ita. ẽ: ut eũ eructent uertices montiũ.
Pret̃ qͦd in usib hominũ et eẽ ignem
in tra. et eum nasci uidemꝰ ex t̾ra: q̃nqͥd̃
et de lignis et de lapidib nascit᷑. que s̃
corꝑa. sine dubitatione t̾rena. S ille in¬
qͥunt ignis. ẽ. tnquillus. purꝰ. innoriꝰ.
sẽpit̾nꝰ: iste autẽ turbidꝰ. fume. corrup¬
tibilis atq corruptor: nec tam̃ corrũpit
montes. in quib iugit̃ estuat cau̾nasq
t̾rarũ. Esto sit illi iste dissimilis: ut t̾re¬
nis habitationib congruat. Cur gͦ nolt̃
ut credamꝰ natam corꝑum t̾renoꝵ ali¬
q̃n incorruptibilẽ factam celo ꝯuenien
tẽ fut᷑am : sic̃ nc̃ ignis corruptibił his
ꝯuenit tris: Nichil gͥ asferunt ex ponde¬
rib atq ordine elem̃toꝵ unde om̃ipotẽ¬
ti deo quo minꝰ faciat corꝑa nr̃a talia.

Expanded text:
articulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub terris ita est, ut eum eructent uertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci uidemus ex terra; quando quidem et de lignis et de lapidibus nascitur, quae sunt corpora sine dubitatione terrena. Sed ille, inquiunt, ignis est tranquillus, purus, innoxius, sempiternus; iste autem turbidus, fumeus, corruptibilis adque corruptor. Nec tamen corrumpit montes, in quibus iugiter aestuat. cauernasque terrarum. Verum esto, sit illi iste dissimilis, ut terrenis habitationibus congruat: quur ergo nolunt, ut credamus naturam corporum terrenorum aliquando incorruptibitem futuram, sicut nunc ignis corruptibilis his convenit terris? Nihil igitur afferunt ex ponderibus atque ordine elementorum, unde omnipotenti Deo, quominus faciat corpora nostra talia,
Abbreviated transcription (Latin):
caruales erant qͥb ait apłe. Non potui
uob̃loqͥ qͣsi spiritalib s quasi carna¬
lib Et homo spiritalis sic in hac inta
dicit᷑. ut tam̃ corꝑe adhuc carnalis sit:
et uideat aliam legem in m̃bris suis
repugnantẽ legi mentis sue. erit autẽ
cẽ corꝑe spualis. cũ eadem caro sic re¬
surrexerit. ut fiat qͦd scͥptũ. ẽ. semina¬
tur corpꝰ animale surget corpꝰ sp̃ale.
Que sit autẽ et qm magna sp̃alis cor

Expanded text:
carnales erant quibus ait apostolus: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus; et homo spiritalis sic in hac uita dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit et uideat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit autem etiam corpore spiritalis, cam eadem caro sic resurrexerit, ut fiat quod scriptum est: seminatur corpus animale, resurget corpus spiritale. quae sit autem et quam magna spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
ea quẽq statura corꝑis resurrectu᷑m eẽ.
in qua defunctꝰ. ẽ ñ pugnacit᷑ resistẽ¬
dũ. ẽ: tantũ absit om̃is deformitas. oĩs
infiriitas. om̃is tarditas. om̃isq cor¬
ruptio. et si qͥd aluid illud ñ decet reg¬
nũ. in quo resurrectionis et ꝓmissioĩs
filii equales erunt angł̃is di: si ñ corꝑe
ñ etate. certe felicitate. Ri estituet᷑ gͦ
qͥcqͥd de corꝑib uiuis. uł pꝰ mortẽ de ca¬
dauerib ꝑiit. et sinul cũ eo qͦd in se

Expanded text:
ea quemque statura corporis resurrecturum esse, ea quemque statura corporis resurrecturum esse, in qua defunctus est, non pugnaciter resistendum est; tantum absit omnis deformitas, omnis infirmitas, omnis tarditas omnisque corruptio, et si quid aliud illud non decet regnum, in quo resurrectionis et promissionis filii aequales erunt angelis dei, si non corpore, non aetate, certe felicitate. Restituetur ergo quidquid de corporibus uiuis uel post mortem de cadaueribus periit, et simul cum eo q
Abbreviated transcription (Latin):
qua dictũ. ẽ. capillus capitis ur̃i ñ ꝑibit
absurdũ. ẽ. ut putemꝰ cũ capillus hoĩs
pire ñ possit: tantas carnes tã depastas
atq consuptas ꝑire potuisse. Quib
om̃ib ꝓ nr̃o modulo considatis atq teͣ¬
tatis hec sũma conficit᷑. ut in resurrec¬
tionẽ carnis in etiiũ eas insuras habe¬
at corꝑm magnitudo. quas habebat
ꝑficiende siue ꝑfecte cuiꝰq indita cor¬
poris ratio uiuentutis in m̃broꝵs qͦ ho
minũ modulis congruo decore serua¬
to. Qoͦ decus ut sernet᷑. si aliqͥd dẽptũ
fuerit indecenti alicui granditati in pa-¬
rte aliqͣ ꝯstitute qͦd ꝑ totũ spargat᷑. ut
neq id ꝑeat et congruentia partium
uͥq teneat᷑: ñ. ẽ. absurdũ ut aliqͥd uide
cẽ stature corꝑis addi posse c̾damꝰ. cũ
om̃ib partib ut decorẽ custodiant
id distribuit᷑: qͦd si enormit᷑ in una eẽt
utiq non deceret. Aut si contendit᷑ in

Expanded text:
qua dictum est: capillus capitis uestri non peribit, qua dictum est: capillus capitis uestri non peribit, absurdum est, ut putemus, cum capillus hominis perire non possit, tantas carnes fame depastas atque consumtas perire potuisse. quibus omnibus pro nostro modulo consideratis atque tractatis haec summa conficitur, ut in resurrectione carnis in aeternum eas mensuras habeat corporum magnitudo, quas habebat per- ficiendae siue perfectae cuiusque indita corporis ratio iuuentutis, in membrorum quoque omnium modulis congruo decore seruato. quod decus ut seruetur, si aliquid demtum fuerit indecenti alicui granditati in parte aliqua constitutae, quod per totum spargatur, ut neque id pereat et congruentia partium ubique teneatur: non est absurdum, ut aliquid inde etiam staturae corporis addi posse credamus, cum omnibus partibus, ut decorem custodiant, id distribuitur, quod si enormiter in una esset, utique non deceret. aut si contenditur in
Abbreviated transcription (Latin):
runt: nũ qͥsqͣm ueridica ratione contẽ¬
det totũ digestũ fuisse ꝑ unos meatꝰ. ni¬
chil inde in eiꝰ carnem mutatũ atq con¬
uersũ: cũ ipsa macies que fuit et ñ. est
satis indicet que illis escis detͥm̃ta sup¬
pleta sint: Iam itaq aliqua paulo ante
p̃misi.: que ad istũ qͦ nodũ soluendũ uale¬
re debebt̃. Qͥcqͥd enĩ carniũ exhausit fa¬
mes. utiq in auras. ẽ. ex alatũ: unde
diximꝰ om̃ipotentẽ dm̃ posse reuocare
qͦd fugit. Reddet᷑ gͦ caro illa homini: in
quo esse caro humana pͥmitꝰ cep̃. Ab illo
qͥppe altero tamꝗͣm mutuo sũpta depu¬
tanda. ẽ: que sic̃. ẽ alienũ ei. redibenda
ẽ unde sũpta. ẽ. sua uͦ illi quẽ fames ex¬
inanierat. ab eo qͥ potest ẽ exalata re¬
uocare reddet᷑. qͣmuis et si om̃ib ꝑisset
modis. nec ulla eiꝰ materies in nullis na¬
ture latebris remansiss. unde uellet eã

Expanded text:
runt, num quisquam ueridica ratione contenrunt, num quisquam ueridica ratione contendet totum digestum fuisse per imos meatus, nihil inde in eius carnem mutatum atque conuersum, cum ipsa macies, quae fuit et non est, satis indicet quae illis escis detrimenta. suppleta sint? iam itaque aliqua paulo ante praemisi, quae ad istum quoque nodum soluendum ualere debebunt. quidquid enim carnium exhausit fames, utique in auras est exhalatum; unde diximus omnipotentem deum posse reuocare quod fugit. reddetur ergo caro illa homini, in quo esse caro humana primitus coepit. ab illo quippe altero tamquam mutuo sumta deputanda est; quae sicut aes alienum ei redhibenda est, unde sumta est. sua uero illi quem fames exinanierat ab eo qui potest etiam exhalata reuocare reddetur. quamuis, etsi omnibus perisset modis nec ulla eius materies in ullis naturae latebris remansisset, unde uellet eam
Abbreviated transcription (Latin):
uł in auras. ẽ exalatũ. Absit ut sinꝰ ullus
sec̾tũq nat᷑e ita recipiat aliqͥd subtractũ
sensib nr̃is. ut om̃iũ c̾atoris aut agnitio¬
nẽ lateat: aut esfugiat potestatẽ. Dm̃ cer¬
te uolens sic̃ potãt definire cicero tantꝰ
auctor ipsoꝵ. mens quedam inqͥt soluta
et lib̾a secreta ab om̃i conc̾tione mortali
omĩa sentiens et mouens: ipsaq p̃dita mo¬
tu sempituo. Hoc autẽ repꝑit: in docłims
magnoꝵ philosophoꝵs. Ut gͥ scd̾m ipsos
loquar. qͦmͦ aliqͥd uł latet omĩa sentientẽ.
uł ir reuocabilit̃ fugit om̃ia mouentem:
Unde iam cẽ questio illa soluenda. ẽ que
difficilior uidet᷑ cetis. uͥ querit᷑. cũ caro
mortui hominis &ẽ alt̾iꝰ sit uiuentis caro:
cui potiꝰ eoꝵ in resurrectione reddat᷑.
Si enĩ qͥspiã confectus fame. atq cõpul¬
sus uescat᷑ cadaiub hominũ. qͦd malũ
aliqͦtiens accidisse. et uet testat᷑ historia.
et nr̃oꝵ tẽꝑm infelicia ex ꝑuñta docue¬

Expanded text:
us secretumque naturae ita recipiat aliquid abstractum sensibus nostris, ut omnium creatoris aut cognitionem lateat aut effugiat potestatem. deum certe uolens, sicut poterat, definire Cicero, tantus auctor ipsorum: "mens quaedam est" inquit "soluta et libera, secreta ab omni concretione mortali, omnia sentiens et monens ipsaque praedita motu sempiterno". hoc autem repperit in doctrinis magnorum philosophorum ut igitur secundum ipsos loquar, quomodo aliquid uel latet omnia sentientem uel inreuocabiliter. fugit omnia mouentem? Vnde iam etiam quaestio illa solnenda est, quae difficilior uidetur ceteris, ubi quaeritur, cum caro mortui hominis etiam alterius uiuentis fit caro, cui potius eorum in resurrectione reddatur. si enim quispiam confectus fame atque compulsus uescatur cadaueribus humanis, quod malum aliquotiens accidisse et uetus testatur historia et nostrorum temporum infelicia experimenta docue
Abbreviated transcription (Latin):
crudelissimũ ꝑtuler̃t: eũq ñ repug¬
nando s moriendo uicert. ꝓ usta fide
mortui s̃. qͥ hec adño impetrare posst̃.
ꝓpt̃ cuiꝰ nom̃ occisi s̃. ꝑro hac fide p̃¬
cessit eoꝵ mira patientia: ut in his
miracłis tanta ista potentia seqͣret᷑.¬

Expanded text:
crudelissimum pertulerunt, eumque non repugcrudelissimum pertulerunt, eumque non repugnando, sed moriendo vicerunt. Pro ista fide mortui sunt, qui haec a Domino impetrare possunt, propter cujus nomen occisi sunt. Pro hac fide praecessit eorum mira patientia ut in his miraculis tanta ista potentia sequeret
Abbreviated transcription (Latin):
sana surrexit. Dũ gͦ requirerẽ quid
factũ fuerit unde ille strepitꝰ letꝰ extite¬
rit: ingressi s̃ cũ illa in basilicã uͥ eramꝰ.
adduceutes eam sanã de mr̃is loco. Tũ
uͦ tantꝰ ab utroq sexu admirationis cla¬
mor exortus ẽ: utt uox continuata cũ
lacrimis ñ uideret᷑ posse finiri. ꝑdu¬
cta. ẽ. ad eũ locũ uͥ paulo ante. stete¬
rat tremens: exultabant eã similem
fr̃i: cui doluerant remansisse dissi¬
milẽ. et ñdũ fusas p̃ces suas ꝓ illa. lã
tam̃ p̃uiã uoluitatẽ tã cito exauditã
esse cernebant. Esxultabant in dei
laudẽ uoces sine uerb̃ tanto sonitu:
qͣntũ nr̃e aures ferre iux possent. Qͥd e¬
rat incordib exultantiũ nͥ fides xp̃iͥ.
ꝓ quo stepħi sanguis esfus. ẽ: Cui nisi
et ui celũ ascendisse cũ carne: Qͥa e
ipsi mr̃es huiꝰ fidei mr̃es. id. ẽ. huisi
dei testes fuer̃t. Huic fidi testimoniũ
ꝑhibentes. mundũ inimicissimũ et

Expanded text:
sana surrexit. Dum ergo requireremus quid sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de martyris loco. Tum uero tantus ab utroque sexu admirationis clamor exortus est, ut uox continuata cum lacrimis non uideretur posse finiri. Perducta est ad eum locum. ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remansisse dissimilem, et nondum fusas preces suas pro illa, iam tamen praeuiam uoluntatem tam cito exauditam esse cernebant. Exsultabant in Dei laudem uoce sine uerbis, tanto sonitu, quantum nostrae aures ferre uix possent. Quid erat in cordibus exsultantium nisi fides Christi, pro qua Stephani sanguis effusus et in coelum ascendisse cum carne? Nam et ipsi martyres nujus fidei martyres, id est, hujus fidei testes fuerunt, huic fidei testimonium perhibentes, mundum inimicissimum et