comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deserere. Qui añt uelle desinit: non no¬
lendo uelle desunt. s auolũtate cessando.
quemad̾m sllc qui aliquid fatere desid̾at᷑.
non faciendo desinit set cessando tm̃. ⁊ qͥe¬
scendo ab eo quod facit. Qmaigitur hõ ap¬
petitũ iuisti deserens: non uelle cepit. quod
prius noluit: set tm̃modo quod prius
uoluitꝰ desutnon necesse est. ut hoc aut
nolens aut uolens fecisse dicatur. uoluit
tñ aliquid. quod quia cum isto uelle nõ
potuit: desut istud uelle quod uoluit. nͨ
ided istud uoluit: quia illud uelle desut: s
potus ideo istud uelle desiit: quia illud uo¬
luit. Pecc̃m tamen et iniquitas eis p̃peañ
er eo pendet: quia illud uoluit. Sct quia
istud uelle dessit. quoniam suoc uelle non
tesmeret: sine illud sine aliud uolendo: nũ¬
quam peccare potusset. Quid aũt illud fu¬
isse dicetur: quod uolendo iustum uelle
desut: nisiquia aliquid extra mensuram
nolit: in qua sola istitia fuit: Quicqd

Expanded text:
desinere: qui autem velle desinit, non vodesinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit, quia illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in qua sola justitia fuit? Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
fuusset in iustitia ꝑseueranti: non posse
ab amore cidesid̾iobomi habiti tepescere i¬
ta cumulus miserie ẽ. ab appetitu bom nõ
posse quãuis ulud adipisci nequeat cohi
titũ iustitie huit: quomodo postea il¬
lum amisit. Utium iuidelicet uolens aut
nolens ulũ deseruit. Sienm uolens dese¬
ruit: uel si potius nolens ꝑdidit: necessica¬
tẽ passus est. nꝗtatẽ non fecit. Neq no¬
lencia pacientis culpa dicenda ẽ. s inferẽtis.
beraticẽ abiecit: iam ipsa desertio iustiti¬
e primũ pcc̃m fuusse negatur. qr uolu̾tas
mala illam precessit: ꝑ quam stã est. Nec po¬
test inuenin unde uolũtas talis uł homi¬
ni ad ueñit. quia uellet bonum quod huĩt
deserere. quoniam neq a semetipso habere
uelle potuit. neq adeo quicquam preter
comodum et iustum uelle accepit. Setꝰ
siderandũ est. qr cũ iustum appetere nichil
aliud sit quam iunsticiam uelle: appetitum
insti deserere idem est quod iustitiam uelle

Expanded text:
fuisset in justitia perseveranti non posse fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore et desiderio habiti boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeat cohititum justitiae habuit, quomodo postmodum illum amisit. Utrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentisberatione abjecit; jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonum quod habuit deserere, quoniam neque a semetipso velle habere potuit, neque a Deo quidquam praeter commodum et justum velle accepit. Sed considerandum est quod, cum justum appetere nihil aliud sit quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle
Abbreviated transcription (Latin):
nistitia ab affecturpõ separari non potest.
Rursus appetitus comodi in sepatabilis ẽ
quia scdm necessitatẽ mest et auolũtate
ratiõali numquam seꝑar potest. affectus a¬
desideran comodum ab eo separabilis ẽ. qr
desiderar comodumͣ etiam cum non habet᷑
potest. et in hoc sũma ꝯstat pena cũ creatu¬
ra pene addicta. neq cõmodũ suum fasti
suum. hoc est iustitiam in separabilit̾ ad ẽẽ
instituit. Affectum comodi inseparabilẽ
tribuit ⁊ effectũ illuis hoc est comodum:
noncque inseꝑabłr ad eẽ precepit. quate¬
nus homo uel illo solo.s. appetituuistiami¬
sso: huiuset illiuis effectũ ꝑderet. uel illo so¬
lo retento: unuis ⁊ alt̾ius effectũ retiñet.
Set homo solum quod potiit fecit. ⁊ qr
appetitum iusti sponte dereliquid: idcuto
nuto et iustitiã ⁊ comodum ꝑdidit. solũ
appetitũ comodi ad augmentũ infelicita¬
tis retinens. Sicut enim augm̃tum głe

Expanded text:
justitia, ab affectu ipso separari non potest. justitia, ab affectu ipso separari non potest. Rursum appetitus commodi inseparabilis est, quia secundum necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest. Effectus acommodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc summa constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidsuum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et commodum perdidit, solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinens. Sicut enim augmentum gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
nũ esse uolũtariũ esse uoluit: ut ineo ꝓ¬
mereretur homo: siue bonũ si iudelicet eñ
retin̾et: cum posset deserere: siue malum:
si eũ desereret: cũ posset retinere appetitum
quatenus in eo remuneraret᷑ homo: sũi ad
penam: si alt̾m .i. appetitũ iuisti desereret:
teneret. In appetituigitur iusti deus me¬
ntum homnus costituit. In appetitu uerd
cõmodi: premiũ. s̃ iopterea appetitũ iu¬
sti solum uoluntati hominis subiecit: qr
nisi inuolũtate ⁊ libo arbitrio meritum
esse non potuit. Cost hos duos appetitus.
duo effectus illoꝵ sequebantur iustũ et
comodũ dissimilit̾ tñ. ⁊ ordine ꝯtrano.
Appetitus qui ppe iusti sinc affectus separa¬
bilis est. quia scd̃m uoluntatẽ inest. s effec¬
tus illuis .i. iustum siue iustitia inseparabi¬
ł ab illo est. qr appetitus iusti sine iustitia eẽ.
non potest. Ip̃m enim iustitiam appetere ẜ
aliquid iustitiam hr̃e est. Affectus eigo uisti
auolu̾tate seꝑaran potest. s effectus eius. idẽ

Expanded text:
erea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum quatenus in eo remuneraretur homo sive ad poenam, si alterum, id est appetitum justi desereret, usti, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia secundum voluntatem inest; sed effeetus illius, id est justum sive justitia inseparabilis ab illo est, quia appetitus justi sine justitia esse non potest. Ipsam enim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝯsensit. ⁊ peccatũ illuis ꝯsentiendo suum
fecit. Et hoc quidẽ modo primus homo a
dyabolo seductus est. ut pccaret. Sin aũ
int̾us ꝯ sid̾are uoluerimꝰ quomodo pecca¬
tum incum uenit. aut etiam quid sit ip̃m

Expanded text:
ti consensit et peccatum illius consentiendo suum ti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et hoc quidem modo prius homo a diabolo seductus est ut peccaret. Si autem interius considerare voluerimus quomodo peccatum in eum venit, quid aut etiam fit
Abbreviated transcription (Latin):
est enim illa ꝑu̾sa siłitudo que creatuit
nõ ꝯuenit. que ex muitatioẽ non querit᷑.
set ex ꝯꝑaticẽ. hanc igitur mulier in suꝑ¬
biamelata appetsit. ⁊ ne hanc hr̃e potius¬
set: ip̃m creatorem inuidia tactũ lignũ
hoc uetuisse putauit. uolũtatia ergo
malitia seꝯtia creatorẽ suum erexit. ꝑ¬
u̾se ꝯtra ip̃m uolendo. ⁊ ĩpie de ipso sen¬
tiendo. adam uero non est seductus. qr
quod dyabolus promisit. Falsum ẽẽscie¬
bat. noq id cuto pomũ uetitum comedit.
ꝙͣ si ꝑ illam comestionem deo ꝑifican pos
se se crederent. uel etiam parfican uellet. s
cm̃ ne mulieris animum que ꝑ affectum
dilectionis sibi sotiata fueras: eiuspetiti¬
oni et uoluntati resistendo ꝯtristaret. Max̃
qr putunt se et mulieri morẽ gerere: et po
cantẽ non correxit. et idcuto que ĩ pecca¬
to originali est. culpa quãius dissimilit̾ad
utrũꝙ tñ tota redundat. In illam quidem
quia peccauit. In istum uero: quia peccã¬

Expanded text:
quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit, quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et poscantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccan
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus. Mulier seducta est nõ uir. E¬
na quippe seductaest: quia u̾m esse cre¬
didit. quod dyabolus dixit. Et id cuto: ñ
solum in ordinate similitudinẽ dei cũ
scientia boni et mali appets̃t: set intan
tam etiam prolapsa ad uersitatẽ ueri¬
similit̾ putatur. ut dñi ex in iudia ligr
scientie bomi et mali homini uetuisse cit

Expanded text:
Apostolus: Mulier seducta est, non vir . EApostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum sc
Abbreviated transcription (Latin):
nũquam mensiusta in sua inꝑfectioẽ pri¬
mũ quoddam ꝓposito premio. ad ẜuiend̾
deo excitatur. De inde cũ inarmorẽ bonita¬
tis extrescere ceꝑit: in eius ẜ uitute solade
tẽptationsi genera. Unũ ext̾uis. alte¬
sum int̾uis. Ex t̾ior temptatio est. quãdo
nobis extrinsecus malũ siue uisibilit̾ sinc
ĩ uisibłr ficiendũ sugg̾itur. Int̾ior tẽpta¬
tio est quando ex motu praue delectatioĩs
intus animus ad peccand̾ sollicitatur.
Hec aũt temptatio difficilius iuincitur.
qr int̾uis oppugnans de nr̃o ꝯtranos ro¬
boratur. ꝓ ꝑterea dyabolus ueniam nõ
meruit: qr sincͥilla tẽptatioẽ peccauit.
Homo uero: qr sola ext̾iori tẽptatione
pulsatus cecidit: tanto grauins plectẽ¬
dus erat. quanto leuiori impulsu ꝓstra
dento hunctandem dei gratiam aduc̃i¬
am erexcrit. Nos u̾o quanto gramorem
ĩpeccando tẽptatiõis muolentiam patimͣ:
tanto leuiori ꝓraculo ad gratiam amis¬
peccau̾at᷑ adam. uel eua. S sic̃ dicit

Expanded text:
nunquam mens justa in sua perfectione primum quodam proposito praemio ad serviendum Deo excitatur; deinde in amorem bonitatis cum excrescere coeperit in ejus servitute sola tationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia nulla tentatione peccavit; homo vero qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus crat, quanto leviori impulsu fueratt, idcirco hunc tandem Dei gratia ad veniam erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amispeccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quod pret̾ costam ad ditũ est: quod utiq
multo mauis fuit: corpus muliens fcmẽẽ.
ꝯuenientius dici debuisset. hoc siquidẽ ĩma¬
tena maius et principalius fuisset. ⁊ pͥncipa¬
lis mat̾ia uocari debuisset. Non itaq coste
illiuis ex trinsetus aliꝗd additũ est. set ip̃a ex
semetip̃a diuina u̾tute oꝑãte multiplicata
est: quemad̾m posteanaturã humanã apͥ¬
mis pentib insubsequentẽ gn̾atioe semiã¬
tam: amodicoiam intm̃ multiplicatam
cernimus: ut multa homilia ex ea iam ex¬
cituisse uideamus. et hoc totũ ad ẜ̃m opꝰ
ꝑtinet: quando de aliquo fuĩt aliqua ĩmaiꝰ.
Cũ aut ꝑcollectionẽ. ⁊ unonẽ multa mł¬
ta insimplicẽ essentiam redeũt: ficut priꝰ

Expanded text:
quod praeter costam additum est quod utique quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset. Hoc siquidem in materia majus et principalius fuisset et principalis materia vocari debuisset. Non itaque costae illi aliquid extrinsecus est additum, sed ipsa ex semetipsa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam r
Abbreviated transcription (Latin):
quia multiplicantur. ⁊ fuĩt mat̾ia. qualaa
sunt corpora sĩplicia: quos athomos dñt. q̃
quidem ex mat̾ia non sunt: quia sumplicia
sũt. set tñ mat̾ia fluĩt. quia in semetipsis
multiplicant᷑. et ĩ augm̃tum excrescunt. qͥ
cigo simplex mat̾ia siuc athomus sĩplex fa¬
ctus est: de inchilo aliquid stm est. Quãdo
u̾o id ip̃m simplex corpus uisemetipso mul¬
tiplicatur. et in plura excrescit: fit aliquid
de aliquo inmanus. Quod licet mirabile
uideatur. tñ manis est. de nichilo aliquid
facere: quam de aliquo plus facere. Hoc mo¬
do opandi de substantia coste ĩse diuina
uirtute absq abstͥuseto additamento mł¬
tiplicata: corpus muliens fcm est. Neqe
ꝯuenit: ut costam illam extrinsetus addi¬
tamentũ accepisse dicamꝰ. quatenus in eã
quantitatẽ excresc̾et: que corpori mułris
formando sufficere potuisset. Quoniam
si hoc uͥm esset: non de costa quidẽ s de illo

Expanded text:
quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem suam ex multis colligunt: qualia
sũt ꝯposita et ex ꝑtib ꝯstantia. Que unum
quidem esse hñt. set ex uno non hñt. quia s¬
stant ex płib: alia unitatem suam ex imo
ex quo sunt: et ip̃mn quod sũt. qualia sunt¬
positis ergo unũ esse : aliud non est: quam
unita est. ⁊ ideo uere unũ esse non est: qr ex
multis et in multis est. Quib aũt simpłi
effe estr uere unum esse est. quia unũ estto¬
tũ et quod est. ⁊ ex quo est. sS ex hiis rursum
que simplicitate unum sunt. alia unita¬
tẽ suam ex multis non colligunt. quia nõ
sunt ꝯposita: nec unitatẽ suam in multa
effudunt quia multiplicari non possunt
neꝙ esse mat̾ia quales sũt incorporci sp̃c:
qui neq ex mat̾ia sunt quia simplices sũc
neq matena esse possunt: quia corpora
non sunt. alia quidem imitatẽ suam simul
ex multis non colligunt: quia sunt sĩpliti¬
a.set tñ unitatem suam in multa effũdũt

Expanded text:
unitatem suam ex multis colligunt, qualia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno uod sunt, qualia sunpositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt,
Abbreviated transcription (Latin):
et de nichilo. in scd̾o opere fit aliquid. ⁊ de aliqͦ
Int̾tio opere fit. aliquid quidẽ. s non de nichi¬
lo. quia quod fit habet materiam. neq de aliqͦ
quia cum fit ipm̃ habet inmateria formam
s cum duo sint unũ sit aliud ⁊ transit ĩ illd̾
ut sit illud. ꝯdestnt quidem esse quod est.
⁊ tñ non desinit esse quia incipit esse quod
nonest. ⁊ cum fit illud quod esse incipit:
aliquid fit. qr illud aliquid ẽ quod ẽẽ incip̃.
⁊ quod fic. ⁊ tñ non de nichilo illud fit qd̾
fit. quia priusꝙͣ hoc ficret aliquid fuit. Nec
rursũ dealiquo fit illud. quodfic. quia desi¬
nit esse quod prius fuit: quandoesse incip̃
hot quod prius non fuit. Quod dicimus ꝓ
exẽplo: in aliquo exprimamus. Ome quod
ẽ. unum est. et cẽ quod unũ esse desinit. in
hoc ip̃o etiam esst desinit: quod unum esse
desunt. Ita sine unitate nichil subsistere
pot̃. Um̃ ex huis que sunt ⁊ unũ sunt. alia

Expanded text:
et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia
Abbreviated transcription (Latin):
liqua facere ẜ sb̾am et quantitatẽ in maius.
Sertiũ opus est: de aliquibuᷤᷤ iliqͥna facere. ñ¬
tñ ẜ substantiam et ꝙͣtitatem in minus.
opus est: de aliquo nich il facere. Ex hus
ser oꝑib: quatuor soli deo possibłia sunt.
reliqua .i. de aliquo aliqua non inmaius: sic̃
cũ totũ in ꝑtes diud᷑  uel de aliꝗb aliqͥd: nõ
in minus. quẽ adm cum ꝑtes ĩ toto uniunt᷑
diuisa. siue indiuidendo ꝯuĩcta. nichiltolłr
qr nisi mneo qd̾ iam aliquid est. aliquid fie¬
ret. ⁊p̃m quod postea plus iͥ est. nonesset. Ru¬
rsuᷤᷤ cum de aliquib aliquid fit. qr nisi illud
quod prius ibi plus fuit aliquid stm̃ efset in
eo qd̾ minus mõdo aliud est. oĩo non efset.
De nichilo aliquid fcm̃ est. quãdo io quod pͥ¬
ctũ est. Cũ ergo quod magnum stm̃ est mi¬
nus aliquando fit de aliquo aliquid inminꝰ
fit. Pnmũ est opus creationis. Scd̾m ẽ opꝰ
multiplicationis. Scrtiũ est opus umionis
siuc collectionis. In primo opere fit aliquid

Expanded text:
uantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid facere secundum substantiam et quantitatem in minus. opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniunturdivisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, quactum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
it ĩ ꝑsuasiõe. Primũ enim ꝑmissam ex
cellentiam decebat: ꝑ anantiam ꝯcupiñ
Postremo ut hec duo pro uoto obtinere
mereretur cibum uetitũ gule uitio cor¬
postea respiciens ⁊ ocupiscibile udens: tm̃
sensum. postea prima delectatiõe attrac¬
ta: descendit ad accũ. In suꝑbia ⁊ auari¬
tia pretii cupiditate allecta se uendidit.
Ingula aũt postea delectata: libent̾ iamgͣ¬
tis ẜuirecepit. Nam cum amore ꝓmis¬
sionis prius mens stulta flecteretur. iud̃
inquit scriptura mulier lignũ quod ess
pulcrũ uisu. ⁊⁊ ad uescend̃ suaue. ⁊tulit de
fiuctu eius ⁊ comedit. Primũ ꝑsuꝑbiã
⁊ auaritiam uidere ꝯsensit. Postea ĩ ui¬
su spẽm agnonit. de iide cispẽ suauitatẽ
deprchendit. Psuauitatẽ aut̃ inocupis¬
centiã gule exarsit. Nouissime aũt ꝑ au¬

Expanded text:
it in persuasione. Primum enim promissam excit in persuasione. Primum enim promissam exccellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corpostmodum respiciens et concupiscibile videns tantum io est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod esset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt: Ouꝑbia. Auaritia. Gula. Duem
obedientie. Una in precepto nature. alte¬
ra in precepto discipline. Et hec om̃ia qr¬
nno affectu impleta sunt. unum pectatũ
nta. Tertia: gula. In supbiact auantia. q̃¬
obedientia fuit de precepto nature. Insingu¬
la sola mohedientia fuit de precepto discipli¬
ne. Nusꝙͣ enim legit deus prohibuisse homi¬
ni: ne similitudinẽ dinitatis. uel scĩam
boni: ⁊ mali ꝯcupisceret. Quia tñhec ĩoro
extitit. De solo ligno sciencie bom. ⁊ malile¬
gimus: quia prohibuit deus hominine
illud ꝯtingeret. et idcuto dũ mulier illd̾
appetendo tetigit: de precepto discipline
moriginali peccato prius quam gule in¬
tiũ: mentem homuns deceptam obtinuis¬
se dicimus : quia nisi prius mulier id qd̾
promittebatur appeteret: nequaꝙͣ posti¬
odũ ineo qd̾ suadebatur assensũ prebius¬
set. Set quia prius ꝓu̾se delectata est in
promissicẽ postinodũ stulte assensũ p̃bu¬

Expanded text:
fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in obedientiae: una in praecepto naturae, altera in praecepto disciplinae. Et haec omnia qeta, unum peccatum itia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinpraevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetendo tetigit, de praecepto reatum disciplinae originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum praebuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebu
Abbreviated transcription (Latin):
et osilio uiri instituenda ꝓueniret. De mo
do temptationis.
Oc aũt diligenter osiderand̾: quam
callide hostis prunũ quod mulier tim¬
uit malũ negando remoint. ac de inde qd̾
ipse intendit malum libere ꝑsuasit. Noni¬
ssime aũt ad ip̃am ꝑ suasionem suffulcien¬
dam promissionẽ ad iũgit. nut eadẽ ꝑ sua¬
sionẽ citius reciperet᷑. promissionẽ dupli¬
cauit. Qui enimunam tm̃ comestionem¬
ꝑ suasit: pro una duo reponens inpremio
similicudinẽ dei scientiamꝙ boni a⁊ mali
spopondit. In ꝑsuasicẽ igitur cibi: homi¬
nẽ temptauit gula. In promissioẽ deita¬
tis ⁊ ꝯgnitionis: uanagloria ⁊ auaritia.
In moderata nãq edendi ꝯcupiscentia: gu¬
la est. Desideriũ. aut mordinatũ excellen¬
dit uanagloria. Numus u̾o appetitus hñ¬
di. uel possidendr. auaritia. Que mala fu
erunt inpeccato originali
Noriginali peccato tria uitia fuerunt. Ĩ¬
obedienticdue ⁊ pcc̃m uum. Una uitia

Expanded text:
et consilio viri instituenda perveniret. CAP. et consilio viri instituenda perveniret. CAP. do tentationis. Hoc autem diligenter considerandum quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et ut eadem persuasio citius reciperetur promissionem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis vana gloria et avaritia. Immoderata namque edendi concupiscentia, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possidendi avaritnali peccato. In originali igitur peccato tria vitia fuerunt, inobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia
Abbreviated transcription (Latin):
Consid̾ate incrementa ꝑditionis. Prim̃
dixerat ds. In quacũq die ꝯmedentis ex
eo morte moriemini. De inde inde mulier di¬
xit. Ne forte moriam᷑. Nouissime seiꝑ dix̃
Nequaquã moriemini. Deus affirmauit.
Mulier dubitauit. Dyabolus negauit. ne¬
quaꝙͣ aũt dyabolus coram muliert presũp
dubitantẽ inuenisset. Que ergo dubitaũ:
ab affirmante recessit. et neganti appropinqͣ¬
uit. Ipãm igitur scd̃m aliquid ĩ choauit .¬
malitiam: que tempͣtoriinique ꝑsuasio¬
nis dedit audatiam. Quod non iolũ ꝑre
Ane hic ꝯsiderand̾ est. qd̾ non quẽ ad̾m
suꝑius uidetur soluud preceptũ datõ
est. Ipsa enim mułx hic testatur sibi quoq
mandatũ: ut lignũ scientie. boni ⁊ mali ñ
tangeret. Set uoluit scriptura ostendere:
quia mulier que uiro subiecta fuut diuiñ
mandatũ non nisi mediante uiro acciꝑe
debuit. ut ẜmo dei primũ quasi in medi¬
ate ad iuirũ fieret. de inde mediante und:
admułrem quoꝙ que iuiro subiecta fuit:

Expanded text:
e incrementa perditionis. Primum dixerat Deus: In quocunque die comederis ex eo, morte morieris . Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur . Novissime serpens dixit: Nequaquam morte moriemini . Deus affirmavit; mulier dubitavit; diabolus negavit. Nequaquam autem diabolus coram muliere verba Dedubitantem invenisset. Quae ergo dubitavit ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Ipsa igitur secundum aliquid inchoavit malitiam, quae tentatoris iniquae persuasionis dedit audaciam. CAP. V. Quod non soli viro Sane hic considerandum quod non quemadmodum superius videtur soli viro praeceptum datum sit. Ipsa enim mulier hic testatur sibi quoque mandatum, ut lignum scientiae boni et mali non tangeret. Scilicet voluit Scriptura ostendere quod mulier quae viro subjecta fuit divinum mandatum non nisi mediante viro accipere debuit, ut sermo Dei primum quasi immediate ad virum fieret, deinde mediante viro ad mulierem quoque, quae subjecta viro fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ũtendam accederet. Sciensergo quia u̾mes¬
set. quamuis ad huc dcm̃ non esset. ue solic̃
qui cũ ceciderit non habet subleuantem.
Et si quispiam preualuit adu̾sus unum:
duo resistunt ei primum diligent solitari¬
amfeminam explorauit. ⁊ inuẽĩens: in
ea primũ omnem sue tẽptationis conatõ
o et tumiditas nequitie in ꝯspectu uir¬
tutis. Stans coram cicoram femina hostis
suꝑbus: ex sola malitia cogitata non dum
edicta o fu̾ndit᷑. et quasi se iam prius quam. ⁊̃
loqueretur deprehensum metuens: non a¬
udet exire inu̾ba ꝑsuasionis. donec animũ
tẽptande int̾rogatiõẽ presentiat. Cur inꝗt
precepit nobis deus ut nõ comederetis de oĩ
ligno paradisi. Cui respondit mułr. Desm¬
ctulignoꝵ que sũt inꝑadiso uestimur. De

Expanded text:
vertendam accederet. Sciens ergo quod verum esvertendam accederet. Sciens ergo quod verum esset quamvis adhuc dictum non esset Vae soli, quia cum ceciderit non habet sublevantem . Et si quispiam praevaluerit adversus unum duo resistunt ei; primum diligenter solitariam feminam exploravit, et inveniens; in ea primum omnem suae tentationis conatum o et timiditas nequitiae in conspectu virtutis. Stans coram et coram femina hostis superbus ex sola malitia cogitata nondum dicta confunditur; et quasi se jam prius quam etiam loqueretur deprehensum metuens, non audet exire in verba persuasionis, donec animum tentandae interrogatione praesentiat. Cur, inquit, praecepit Deus vobis ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lign
Abbreviated transcription (Latin):
in qua eius malitia prorsus non celaret᷑.
Utigitur in ꝓpria forma non ueniret. su¬
a noluntate factum est. Ut aũt aliam for¬
mam nisi talem que malitie sue ꝯuenir
babere non posset diuina ordinatiõe dispo¬
situm. uenit ergo ad hominẽ inẜpente
callidus hostis. qui fortassis si ꝑmissus fu¬
isset in forma colũbe uenire maliusset. S
hc uas sibi spẽ sanctus reẜuauit. quia pro¬
secto dignũ non erat ut sp̃c̃ malignus illã
formã homini odiosam fac̾et: inqua post¬
modũ eidẽ sp̃c̃ sanctus appere debuisset. Q¬
nius ad feminam uenit.¬
Et libet ꝯsiderare: quã tumida fiuĩt ĩ
principio ad tẽptandã uͥtutem huius
hostis malitia. Quasi enim ꝑũ de suis iuribꝰ
presumens humanã naturã in ea ꝑteubi
debilior uidebatur aggressus est. ut si forte
illic aliquatenus preualere potinsset. Post¬
modũ cum maiori fidutia ad alt̾am que
robustior fuit pulsandam. aut post̾ius sub¬

Expanded text:
in qua ejus malitia prorsus non celaretur. in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam nisi talem quae malitiae suae conveniret habere non posset, divina ordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed hoc vas Spiritus sanctus sibi reservavit, quia profecto dignum non erat ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua postmodum eidem Spiritus sanctus apparere debuisset. ius ad feminam venit. Libet considerare quam timenda fuerit in principio ad tentandam virtutem hominis hujus hostis malitia. Quasi enim parum de suis viribus praesumens humanam naturam in eam partem ubi debilior videbatur aggressus est, ut si forte illic aliquatenus praevalere potuisset, postmodum cum majori fiducia ad alteram quae robustior fuit pulsandam aut posterius sub
Abbreviated transcription (Latin):
de costa uiri mulier facta sit. ⁊ quomodi
co pat̾no semine tam nũosa ꝓles excres¬
Omino igitur mũdi homine diuina¬
p̾rouidentia in loco delitiarũ quasi
i parte potiori ꝯstituto / ad ꝯẜuanda bora
que habebat eadem diuina pronidentia
rationihumane adm̃̾cta munito: at
ad illa bona que hiturus erat querenda.
et obtinenda. precepto obedientie cum
gratia cooperante instructo/ uidit dyabo¬
lus. ⁊ inuidit qđ homo illuc ascendet per
Qr̃ dyabolus infor aliena ad hoĩem ueĩt.
uia uo illi ꝑuiolentiam nocere non
potuit: ad fraudẽ se ꝯu̾tit. ut dolo ho¬
minẽ supplantaret. quẽ urtute superare
non posset. Ne aũt fraus illius oĩo nulla
esset. si minus manifestaret᷑ in propria for¬
ma uẽire nõ debuit ne manifeste ꝯgnos¬
ceretur ⁊ nullatenus reciperetur. It̾m ne
nimis molcuta esset fraus eius si prorsus
octultaret᷑. ⁊ homo simuldeus. si deus cui
tali fraude que cau̾i non posset decipi per¬

Expanded text:
de costa viri mulier fit, et quomodo de de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excresomino igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per re diabolus in forma aliena venit. Quia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma venire non debuit, ne manifeste cognosceretur, et nullatenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi per
Abbreviated transcription (Latin):
tia płina exiuerũt. Tertiũ opusest. Quod
utrũ oͣcculto tp̃r sinu: cuca aliquas essenti¬
as diuina potentia operetur. ut .s. aliqua a
multiplicitate ad simplicitatẽ reducat:
que prius a simplicitate ad multiplicita¬
tẽ ꝑdu̾at: sicut scire nõ possumꝰ: ita etiaᷤ
ꝑtinacit̾ negare non debemus. Hoc tm̃ ꝯ
sid̾and̾ est. quia aliud opusest cũ simplex
essentia multiplicat᷑: aliud cũ multiplex
ĩ simplicitatẽ reducit᷑. Post ista tria opera:
que soli deo possibłia sunt: sequit quartũq
uel ꝯm̃cta disiũgere. uel seꝑata ꝯingere. Oex¬
tũ opusest: aliquid ĩnichilũ redigere: so¬
li deo possibile est. quod siue aliquando fa¬
est. quia qui potuit de nichilo oĩa creatpre
posset etiam siuellet creata in nichilũ redi¬
gere. Post senaniũ de oꝑib deputatũ septe¬
narius sequitur. cũi non opus: set quiesde¬
betur. Hec opera id cuto distuiximꝰ: pp̃ eõ
qui miran solent. uel potius dubitare quõ

Expanded text:
um opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartumvel conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod sive aliquando fest; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
eccła formarctur: sanguinẽ cum aqua de lat̾e
suo fundendo. sacramenta ministrauit. Porro
qd̾ de costauiri mulienis corpus ftm̃ dr: ita
intelligend̾ est ut de sola ip̃ius coste sub̾a sm̃
stantiam potentiam in semetip̃a multiplica¬
ta sdẽ corpus fcm̃ credat᷑. co sane miraculo:
quo postea de quinq panib inmanib iħu
celesti bñdictioẽ multiplicatis. u. sũt homi¬
nũ milia satiatiit. De sex modis oꝑãdi.

Expanded text:
Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere Ecclesia formaretur, sanguinem cum aqua de latere suo fundendo sacramenta ministravit. Porro quod de costa viri mulieris corpus factum dicitur ita intelligendum est, ut de sola ipsius costae substantia sine ivinam potentiam in semetipsa multiplicata idem corpus factum credatur, eo sane miraculo quo postea de quinque panibus in manibus Jesu coelesti benedictione multiplicatis quinque sunt hominum millia satiata. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
iuro ft̃a. et quare de latere.
Ostea u̾o ad adiutoriũ generatioĩs de i¬
cipiũ non esset. facta est. aut̃ delatere uin. ut
ostenderct᷑. quia in ꝯsortiũ creabat᷑ dilectioĩs.
Ne forte si fuisse . de capite fc̃a: prestrenda
iuderctur uid ad dñationem: aut side pe¬
dib subicienda ad ẜuitutẽ. Quia ergo uro
nec dña nec ancilla parabat᷑ s sotia: nec de
capite. nec de pedib. set de latere fuerat pro¬
ducenda. ut iixta se poẽndã cognosceret: ꝙͣ
de uixta se sũptam didicisset. Quare dorim
costa de qua muliens corpus fabricare¬
tur subtracta est. ne ineo penam aliꝙͣ sensis¬
se putaretur. et diuine simul potentie opꝰ
mirabile probaretur: que hominis dormiẽ¬
tis latus aꝑuit. et eũ tñ aquitte soporis sui¬
minime suscitauit. Quantũ u̾o ꝑtinet ad
spũalem intelligentiam. idcudo primusad̃
dormiendo mat̾ia unde illi spõsa crearetur
cruce sõpno mortis soporatus: ut spõsa illiꝰ

Expanded text:
iro facta, et quare de latere. Postea vero in adjutorium generationis de iminum non esset. Facta est autem de latere viri ut ostenderetur quod in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta praeferenda videretur viro ad damnationem, aut si de pedibus, subjicienda ad servitutem. Quia igitur viro nec domina nec ancilla parabatur sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda ut juxta se ponendam cognosceret; quam de juxta se sumptam didicisset. CAP. XXXVI. costa de qua mulieris corpus fabricaretur, subtracta est, ne in eo poenam aliquam sensisse putaretur, et divinae simul potentiae opus mirabile probaretur, quae hominis dormientis latus aperuit, et eum tamen a quiete soporis non excitavit. Quantum vero pertinet ad spiritualem intelligentiam, idcirco primus Adam dormiendo materiam unde illa sponsa crearetur cruce somno mortis soporatus ut sponsa illius
Abbreviated transcription (Latin):
ficaret᷑. Dyabolus nãꝙ aliud adeo principi¬
suꝑbia ꝯ funderetur. hoc homo indono ac¬
cepit: quod ille ꝑu̾sc reciꝑe uoluit. ⁊ op¬
tin̾e nõ potuit. Ut in hoc etiam ymagod̾i
in hoĩe appareret: qd̾ sicut deus oĩb reb

Expanded text:
ficaretur. Diabolus namque aliud a Deo principificaretur. Diabolus namque aliud a Deo principisuperbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod si
Abbreviated transcription (Latin):
u̾o aliter uim huius nominis int̾pretari
noluenius. dicere pot̾imus: quia adam ã¬
te pcc̃m bonũ et malum sciuit. bonũ quid̃
solam scientiam. Postꝙͣ aũt lignũ uetitũ
uit. sic cigolignũ istud ꝑuͥtutẽ obedienti¬
e uel inobedientie culpam prodesse au̾no¬
cere homini potuit. Quantũ aũt specta¬
bat ad naturam ipsuis talo fuisso credit᷑.
ut sue edcret siuc non edẽt homo fructũ
cus. nõ lederetur. Couement̾ aũt lignũ
uite cx sua natura uͥtutem tribuit. lignũ
u̾oscientie bomi et mali nututis tm̃ occasi¬
onẽ prestitit. quia boã infi̾oris uite exna¬
turasũt. bona n̾o suꝑioris uite: exgratia.
U hõ positus inpadiso ẽ non creatus
A taliergo loco. ⁊ talib delitiis referto po¬
situsest homo: non creatus. quatenus bene¬
unum. ut unum esset gen̾s humani
principiũ. quatenusin hoc ⁊ dyaboli suꝑbi¬
a o funderetur. ⁊ humane nature humili¬
tas diuine ymaginis similitudine glori¬

Expanded text:
vero aliter vim hujus nominis interpretari vero aliter vim hujus nominis interpretari voluerimus, dicere poterimus, quod Adam ante peccatum bonum et malum scivit; bonum quidem solam scientiam. Postquam autem lignum vetitum vit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae ex sua natura virtutem tribuit; lignum vero scientiae boni et mali virtutis tantum occasionem praestitit, quia bona inferioris vitae ex natura sunt; bona vero superioris vitae ex gratia.o positus est: non creatus. In tali ergo loco et talibus deliciis referto positus est homo non creatus, quatenus beneunum, ut unum esset generis humani principium, quatenus in hoc et diaboli superbia confunderetur, et humanae naturae humilitas divinae imaginis similitudine glori
Abbreviated transcription (Latin):
etiam defectu illesam custodire potuisset.
Ignum etiam scientie boni et mali i
fuisse narratur. quod non similit̾ ꝗdẽ
exnatura sua scientiam boni et mali homi¬
nidare potuit. quemad̾m lignũ uite uitã
ĩ homine corporalẽ ex natura sua. ⁊ lͥitute
sibi inclita adeo potuit ꝯ ẜuare. Set idcir¬
dam hominis obedientiam siue inobedi
entiam exꝑiendã parabatur. Erant enim
quedambona. que nec dum homo ꝑ exꝑien¬
tram ognonerit. Et erant siłr quedã mala.
que ꝑ cxꝑientiam ad huc nescierat. Et po¬
sitũ est quasi in medio lignũ scientie boni
⁊ mali. ut ꝑ illud homo. uel obediendo ad
boã gustanda. ⁊ ꝯgnoscenda transiret. uł
nõ obediẽdo id mali sentiẽda. ⁊ ꝑcipienda
ꝑtingeret. Sic ergo in locoisto. suic lonisi¬
ue mali ꝯgnoscendi octasionẽ. accipere debu¬
it. nõ tñ exnaturaligni. que hoc homini ex
se dare non potuit. set quia in eo uel obedi¬
endo bom. uel non obediendo mali: prode¬
bita remuneratiõe occasionẽ accepit. Si

Expanded text:
etiam defectu illaesam custodire potuisset. ignum etiam scientiae boni et mali ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirad probandum obedientiam hominrant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro debita remuneratione accepit occasionem. Si
Abbreviated transcription (Latin):
exordia sensuum sunt. unde.⁊ dictioẽs
uocantur quasi iam aliquid dicentes
et prime partes orationis quia princi¬
pium intelligentit ab eis eroritur. In
cleientis cigo sonus est ⁊ sensus nõ est.
Inexordio sensusest set ꝯpletus nonẽ.
Insermone. sensus est et ꝑfectus. Unde
tria hec inscrpturadei fimilia. Dixrit
scriptura. Carnem cũ sanguine non
comedetis. Hoc est clementum. Subiũ¬
xit postea. nonoctides. hoc est erordiũ.
Dostea compleuit etiamiram prohibẽs
hoc est ẜmo. Itemduit camem porcinã
nonedendã. In hoc fuit cdementum addi¬
dit post hec non mechab̾is. In hoc fuit e¬
ordium. Nouissime apposuit. Siquis
uiderit mulierẽ ad ꝯcupiscendũ eam.
iam mechatus est eam incorde suo. In
hoc fuit sermonis completio. Prccep¬
ta igitur ad tp̃c suꝑ addita elementafa¬
erunt. Precepta decalogi epordia. Drece¬
pta noui testamenti sermo. Prima ex ĩ¬
stitutioẽ discipline. scd̃a exu̾itate nate

Expanded text:
exordia sensuum sunt, unde et dictiones exordia sensuum sunt, unde et dictiones vocantur quasi jam aliquid dicentes, et primae partes orationis, quia principium intelligentiae ab eis oritur. In elementis ergo sonus est, et non sensus; in exordio sensus est, sed completus non est; in sermone sensus est, et perfectus. Vide tria haec in Scriptura Dei similia. Dixit Scriptura: Carnem cum sanguine non comedetis ; hoc est elementum. Subjunxit postea: Non occides , hoc est exordium. Postea complevit etiam iram prohibens, hoc est sermo . Item dixit carnem porcinam non edendam , in hoc fuit elementum. Addidit post hoc: Non moechaberis , in hoc fuit exordium. Novissime apposuit: Si quis viderit mulierem ad concupiscendam eam, jam moechatus est in corde suo , etc. In hoc fuit sermonis completio. Praecepta igitur ad tempus, superaddita, elementa fuerunt. Praecepta decalogi, exordia. Praecepta Novi Testamenti, sermo. Prima ex institutione disciplinae; secunda ex veritate naturae;
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ inꝑfectis ꝯcedit᷑ ut facilius ꝑum¬
neran discerent cum illud frequentius
in assertionẽ ⁊ testimoniũ dictoꝵ suoꝵ
acciperent. ⁊ non cogerentur nomina
falsoꝵ deoꝵ ad ofirmanda uiramenta su¬
a assũmere. quibus non solum ꝑmissũ
set preceptum fucrat ita dum taxat sicau¬
sa ꝯfumande uentatis expostularet no¬
mendiũ ad testimoniũ inuocare. Simile
erat et hoc qd̾ ꝑmissi sunt pro illata inu¬
na ralionẽ reddere ne forte uchementiori
furore caitescentes maiora ilatiscona¬
rentur mala refert. Multa sũt alia gn̾a
preceptoꝵ que in lege scͥpta ꝯtinentur du¬
centia quidẽ ad ext̾iorem ꝯuersationẽ et si¬
mul apta. ad spũalem significationem.
Inhusergo om̃ib illam quam apłs po¬
suit discretionem melementis exordu
eemonis dei significatam notamus.
Qunt enm tria hec. Elementa. exordia.
sermo. Inelementis sonuis est. set sensꝰ
non est. Unde nec exordium dicuntur.
quia sensus incis non incipit. Dictiões

Expanded text:
mentum conceditur, ut facilius pernerari discerent, cum illud frequentius in assertionem et testimonium dictorum suorum acciperent, et non cogerentur nomina falsorum deorum ad confirmanda juramenta sua assumere, quibus non solum permissum sed praeceptum fuerat; ita duntaxat si causa confirmandae veritatis expostularet, nomen Domini ad testimonium invocare. Simile erat et hoc quod permissi sunt pro illata injuria, talionem reddere, ne forte vehementiori furore exardescentes, majora illatis conarentur mala referre. Multa sunt alia genera praeceptorum quae in lege scripta continentur, decentia quidem ad exteriorem conversationem, et simul apta ad spiritualem significationem. In his ergo omnibus, illam quam Apostolus posuit discretionem in elementis exordii sermonis Dei significatam notamus. Sunt enim tria haec: elementa, exordia, sermo. In elementis sonus est, sed sensus non est, unde nec exordium dicuntur, quia sensus in eis non incipit. Dictiones
Abbreviated transcription (Latin):
mors xp̃i exemplũ fuit ut pcc̃õ moriamur.
⁊ resurrectõ eius exemplũ fuit ut iusticien
uiuamus. Nõquid ideo iu̾cas non fuit: Eꝑo
simors eius. eiꝰ ł resurrectõ uera ñ fuit. Absit.
Nam de ipõ scriptũ est. U̾e languores nr̃osipẽ
mors xpi uera fuit. ⁊ tñ exemplũ fuit ⁊ resur¬

Expanded text:
um fuit ut peccato moriamur, et resurrectio ejus exemplum fuit ut justitiae vivamus. Nunquid ideo veritas non fuit? ergosi mors ejus, vel resurrectio vera non fuit. Absit! Nam de ipso scriptum est: « Vere languores nostros ipse mors
Abbreviated transcription (Latin):
erant filii. ⁊̃ qñ erant in ꝓfessione ⁊ nõie
filioꝵ: Non qr iustĩam non simulauer̃.
s qr in ea ñ ꝑseũauerũt. Neq .n. ait. Nam
si fuissent ex nob̾. ueram nõ fictã iustĩam
tenuissent utiq nob̾cũ. s si fuissent in qͥt
ex nob̾. ꝑmansissent utiq nob̾cũ. In bono

Expanded text:
in professione et nomine filiorum? non quia justitiam simulaverunt; sed quia in ea non permanserunt. Neque enim ait, Nam si fuissent ex nobis, veram, non fictam justitiam tenuissent utique nobiscum: sed, si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. In bono
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯprm̃ filii uł filie ante siũ post ꝯpat̾nitatẽ
genici. legitime ꝯiũgi possũt. p̃cer illas per¬
sonas quib ꝯprẽs existũt qr spĩtalẽ filiam
patris sui nemo uxorem duc̾e pot̃ qͣmuis
filiam eius qui cõpacer est pacris sui. si fili¬
ola patris sui nõ fuit uxorem acciꝑe nõ¬

Expanded text:
m filii vel filiae ante sive post compaternitatem geniti, legitime conjungi possunt. Praeter illas personas quibus compatres existunt, quia spiritualem filiam patris sui nemo uxorem ducere potest, quamvis filium ejus qui compater est patris sui si filiola patris sui non fuit, uxorem accipere no