comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dire ñ possit. S ut in peccatum iret. suffecit liberũ
arbitrium quo se ipse uiciauit. ut autem redeat ad
iusticiam. opus habet medico. qm̃ sanꝰ non ẽ. Opus
habet uiuificatore: qm̃ mortuus ẽ. De qua gr̃a om̃i¬
no iste nichil dicit. quasi sola uoluntate se possit sa¬
nare:quia eum potuit sola uiciare.Non ei dicimus
mortem corporis ad peccatum ualere: ubi sola uindic¬
ta ẽ. Nemo autem peccat corpore moriendo. s adpec¬
catum ualet mors animȩ. quam deseruit uita eius.
hoc ẽ. ds̃ eius. Quȩ necesse ẽ: mortua oꝑa faciat. donec
xp̃i gr̃a reuiuiscat. famem et sitim. et cęteras molesti¬
as corporales. absit ut dicamꝰ necessitatem habere pec¬
candi. quib molestus exercitata uita iustorum splen¬
didius enituit et eas ꝑ pacientiam suꝑando. maiorẽ
glam comparauit. s aduita gr̃a dĩ. adiuta sp̃u di. ad¬
iuta miscdia di. ñ suꝑba uoluntate se extollens. s hu¬

Expanded text:
dire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum dire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia dei. adiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed hu
Abbreviated transcription (Latin):
surrones. detractores. dõ odibiles. contumeliosos.
suꝑbos. elatos.inuentores malorum. parentib ñ o¬
bedientes. insipientes. incompositos. sine affectu. si¬
ne miscłia. Hinc nunc iste dicat. Non debuit sic
uindicare peccatũ: ut peccator ꝑ uindictam plura
committeret. fortasse respondeat dm ad ista ñ coge¬
re. Si dignos deseri. tantum deserere. Si hoc dicit ue¬
rissime dicit. Deserti quippe ut dixi luce iusticiȩ.
et ꝑhoc contenebrati. quid pariant aliua quam¬
hȩc om̃ia quȩ commemoraui oꝑa tenebrarum do¬
nec dicatur eis si dicto obediant. surge qui dormis.
et exurge a mortuis. et illuminabit te xp̃c : Mortu¬
os ueritas dicit. Unde est et illud. Sine mortuos
sepelire mortuos suos. Mortuos gͦ ueritas dicit. qͦs
dicit iste ledi et uiciari ñ potuisse peccato. Quia ui¬
delicet didicit peccatum ñ ẽẽ substantiam. Nemo
ei dicit sic hominem factum. ut de iusticia quidẽ
possit in peccatum ire. et de peccato ad iusticiam re

Expanded text:
sos, superi, elatos, inuentores malorum, parentibus non oboedientes, insipientes, incompositos, si ne affectu, sine misericordia. hic nunc iste dicat: non debuit sic uindicari peccatum, ut peccator per uindictam plura committeret. Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissper hoc contenebrati quid pariant aliud, quamhaec omnia, quae commemoravi opera tenebrarum, donec dicatur eis, si dicto obaudiant, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus ? Mortuos Veritas dicit, unde est et illud, Sine mortuos sepelire mortuos suos : mortuos ergo Veritas dicit, quos iste dicit laedi et vitiari non potuisse peccato, quia videlicet didicit peccatum non esse substantiam. Nemo ei dicit, sic hominem factum, ut de justitia quidem posset in peccatum ire, et de pe
Abbreviated transcription (Latin):
oris uitȩ illam ẽẽ uisionem. Deinde in uerbis di. fu¬
ture xp̃i eccłiȩ misterium figuratum ẽ. Gestauit
quippe moyses typum popłi iudeorum. in xp̃m
passum postea credituri.Ideo illi dictum ẽ. cum tran¬
siero posteriora mea uidebis. et cȩtera que ibi dicun¬
tur. mirabili sacram̃to p̾nunciant. eccłiam post
futuram. unde modo longum ẽ. disputare: Quod
autẽ dicere institueram. desiderio eius etiam illud
qͦd petierat fuisse concessum. in libro numerorum
postea demonstratum ẽ:ubi dns arguit contumat¬
am sororis ipsius. et dicit alus ꝓpħis in uisione se ap¬
parere et in somno.moysi autem ꝑspeciem. non ꝑ
eniginata. Ubi etiã addidit dicens. et głam dñi ui¬
dit. Quid gͦ ẽ. quod eum sic fecit exceptum. nisi forte
quia illa contemplatione dignum etiam tunc habu¬
it populi su talem rectorem. et ministrum in tota
domo sua fidelem. ut quemadmodũ concupiuerat

Expanded text:
oris uitae illam esse uisionem. deinde in uerbis dei fuoris uitae illam esse uisionem. deinde in uerbis dei futurae Christi ecclesiae mysterium figuratum est. gestauit quippe Moyses typum populi Iudaeorum in Christum passum postea credituri; ideo illi dictum est: Cum transiero, posteriora mea uidebis et cetera, quae ibi dicuntur, mirabili Ii sacramento praenuntiante ecclesiam post futuram, unde modo longum est disputare. quod autem dicere institueram, desiderio eius etiam illud, quod petierat, fuisse concessum, in libro npostea demonstratum est; ubi Dominus arguit contumaciam sororis ipsius, et dicit aliis Prophetis in visione se appaenigmata, ubi etiam addidit dicens: Et gloriam domini uidit. quid ergo est, quod eum sic fecit exceptum, nisi forte quia illa contemplatione dignum etiam tunc habuit populi sui talem rectorem et ministrum in tota domo sua fidelem, ut, quem ad modum concupiuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
in effabilitatem uisionis assumitur & ñ sit incredi¬
bile quibusdam scĩs nondum ita defunctis ut sepe¬
lienda cadauera remanerent. etiam istam excellen¬
tiam reuelationis fuisse concessam. Quod existimo co¬
gitasse illum qui noluit dicere. nec apłi xp̃m uide
busdam eorum diuinitatis quoq ipsius uisionẽ
de qua loquebatur. etiam tunc potuisse donari. ce¬
te ꝓpt̃ beatum paulum quia et ipse quamuis no¬
uissimus utiq apłs erat qͥ de suailla meffabili reue¬
latione ñ tacuit. quanquam et illi antiquo fidelis¬
simo famulo dĩ moysi: mirum nisi in hac t̾ra labo¬
raturo. popłmq illum adhuc recturo concessum
ẽ qd̾ petiit. ut claritatem dmi uideret. cui dixerat.
Si inueni gr̃am ante te: ostende mͥ te met ipsum ma¬
nifeste. Accepit enim in p̃sentiarũ congruũ respon¬
sum qͦd faciem di uidere ñ posset. quam nemo ui¬
deret et uiueret. hoc mͦ do significante. alteriꝰ poti¬

Expanded text:
ineffabilitatem uisionis adsumitur, et non sit incrediineffabilitatem uisionis adsumitur, et non sit incredibile quibusdam sanctis nondum ita defunctis, ut sepelienda cadauera remanerent, etiam istam excellentiam reuelationis fuisse concessam. quod existimo cogitasse illum, qui noluit dicere \'nec apostoli Chrisbusdam eorum diuinitatis quoque ipsius uisionem, de qua loquebatur, etiam tunc potuisse donari certe propter beatum Paulum. quia et ipse quamuis nouissimus utique apostolus erat, qui de sua illa ineffabili reuelatione non tacuit. Quamquam et illi antiquo fidelissimo famulo dei Moysi mirum nisi in hac terra laboraturo populumque illum adhuc recturo concessum est, quod petiuit, ut claritatem domini uideret, cui dixerat: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum manifeste. accepit enim in praesentia congruum responsum, quod faciem dei uidere non posset, quam nemo uideret et uiueret, hoc modo deo significante alterius poti
Abbreviated transcription (Latin):
confessus. Deinde potest mouere.quomͦ iam ipsa d̃i
substantia uideri potuerit a quibusdam in hac ui
ta positis. ꝓpt̾ illud qͦd dictum ẽ: ad moysen. nemo
potest faciem meã uidere et uiuere. nisi qͥa potest
humana mens diuinitus rapi ex hac uita ad angłi¬
cam uitam. antequã ꝑ istam cõmunem mort̾ẽ car¬
ne soluatur. Sic enim raptus ẽ. qui audiuit illic in¬
effabilia uerba quȩ ñ licet homini loqui: ubi usq
adeo facta ẽ. ab huius uitȩ sensib quedã intentionis
au̾sio. ut siue in corpore: siue extra corpꝰ fuerit. id est
utrum sicut solet in uehementiore extasi mens ab
hac uita in illam uitam fuerit alienata manente
corporis uinculo. an omnino resolutio facta fuerit.
qualis in plena morte contingit nescire se diceret.
Ita fit ut et illud uerum sit quod dictum ẽ. nemo
potest faciem meam uidere & uiuere:quia necesse
est abstrahi abhac uita mentem. quando in illius

Expanded text:
confessus. Deinde potest mouere, quo modo iam ipsa dei confessus. Deinde potest mouere, quo modo iam ipsa dei substantia uideri ta positis, propter illud quod dictum est ad Moysen, Nemo potest faciem meam videre, et vivere : nisi quia potest humana mens divinitus rapi ex hac vita ad angelicam vitam, antequam per istam communem mortem carne solvatur. Sic enim raptus est qui audivit illic ineffabilia verba quae non licet homini loqui: ubi usque adeo facta est ab hujus vitae sensibus quaedam intentionis auersio, ut, siue corpore siue extra corpus fuerit, id est utrum, sicut solet in uehementiore extasi, mens ab hac uita in illam uitam fuerit alienata manente corporis uinculo, an omnino resolutio facta fuerit, qualis in plena morte contingit, nescire se diceret. ita fit, ut et illud uerum sit, quod dictum est: Nemo potest faciem meam uidere et uiuere, quia necesse est abstrahi ab hac uita mentem, quando in illius
Abbreviated transcription (Latin):
git: uidet d̾m et cum absens putatur. Qui aute. hoc
ñ potest. oret. et agat. ut posse mereatur. nec ad ho¬
minẽ disputatorem pulset. ut quod ñ legit legat: s:
ad d̾m saluatorem. ut quod ñ ualet ualeat. Unde au¬
tem dixerit et cum p̃sens ẽ: ñ uidetur. consequent̾ aꝑu¬
uistis: Ecce quomͦ p̃sens d̾s erat et ñ uidebatur. Sed
rent ea uisione in qua ipse et pat̾ unum sunt: An
forte illud attendit qͦd cum petrus dixisset tu esxp̃c
filiusdi uiui. responsum accepit. beatus es symon
bariona.quia ñ tibi reuelauit caro et sanguis.sed
pat̾ meus qui in celis ẽ: Quamuis illa reuelatio utr̃u
ꝑ fidem tante rei credite.anꝑuisionem conspecte
facta in eius mente fuerit. ñ michi ideatur eluce¬
re:cum et ipse petrus tam paruulum se adhuc illi
ostenderit ut timeret ne amitteret morientẽ.quem
filium dĩ uiui hoc est uitȩ fontem fuerat paulo ante

Expanded text:
git, uidet deum, et cum absens putatur; qui autem hoc git, uidet deum, et cum absens putatur; qui autem hoc non potest, oret et agat, ut posse mereatur, nec ad hominem disputatorem pulset, ut, quod non legit, legat, sed ad deum saluatorem, ut, quod non ualet, ualeat. unde autem dixerit: Et, cum praesens est, non uidetur\', consequenter aperuuistis\'. ecce quo modo praesens deus erat et non uidebatur. Sed rent ea uisione, in qua ipse et pater unum sunt? an forte illud adtendit, quod, cum Petrus dixisset: Tu es Christus filius dei uiui, responsum accepit: Beatus es, Simon Bar Iona, quia non tibi reuelauit caro et sanguis sed pater meus, qui in caelis est? quamuis illa reuelatio utrum per fidem tantae rei creditae an per uisionem conspectae facta in eius mente fuerit, non mihi uidetur elucere, cum et ipse Petrus tam paruulum se adhuc illi ostenderit, ut timeret, ne amitteret morientem, quem filium dei uiui, hoc est uitae fontem fuerat paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m a corporis sensu. ad alium corporis sensum migͣ¬
ret. hoc ẽ. ad aures ab oculis. ideo cum dixisset nec cor¬
poralib ocłis ds̃ queritur. nec circum scribitur insu.
nec tactu tenetur. addidit etiã. nec audit᷑ affatu. ut
si possimus unigenitũ filium qui ẽ in sinu patͥs sic in¬
telligere narrantẽ quomͦ & uerbũ ẽ. ñ sonꝰ auribus
strepens. s imago mentib innotescens. ut illic int̾na
et ineffabili luce clarescat qͦd dictum ẽ: qͥ me uidet.
uidet et patrem. qͦd hic philippo dicebatur quando
uidebat et ñ uidebat. Sequitur enim huiꝰ uisionis
eximius concupitor ambrosiꝰ dicens. Et cum absens
putatur uidet᷑: & cum p̾sens est ñ uidet᷑. Non dixit
cum absens ẽ: s: cũ absens putat᷑. Ausquã enim est
absens qͥ celũ et t̾ram implet. nec spacus includitur
paruis magnisue diffunditur. s ubiq totus ẽ. & nul¬
lo continetur loco. Hoc qui excedenti mente intelli¬

Expanded text:
nostrum a corporis sensu ad alium corporis sensum migrnostrum a corporis sensu ad alium corporis sensum migraret, hoc est ad aures ab oculis. ideo, cum dixisset: \'Nec corporalibus oculis deus quaeritur nec circumscribitur uisu nec tactu tenetur\', addidit etiam: \'Nec auditur affatu\', ut, si possumus, unigenitum filium, qui est in sinu patris, sic intestrepens, sed imago mentibus inet ineffabili luce clarescat, quod dictum est: Qui me uidit, uidit et patrem, quod hic Philippo dicebatur, quando uidebat et non uidebat sequitur enim huius uisionis eximius concupitor Ambrosius dicens: \'Et, cum absens putatur, uidetur et, cum praesens est, non uidetur. non dixit cum absens est\' sed cum absens putatur\'; nusquam enim est absens, qui caelum et terram implet nec spatiis includitur paruis magnisue diffunditur, sed ubique totus est et nullo continetur loco. hoc qui excedente mente intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuerunt. quia mites. quia lugentes. quia esurien¬
tes. et sitientes iusticiam. qͥa misericordes.quia paci¬
fici. qͥa ꝑsequutionẽ passi ꝓpt̾ iusticiam. quamuis &
hec om̃ia idem ipsi sint.s: quia mundo sunt corde:
Ideo quippe int̾ illas beatitudines cum om̃ia faciãt
qui cor mundũ habent. ñ est tam̃ alicubi positum
d̾m uidebunt. nͥ ubi dictum ẽ. beati mundicordes:
qm̃ mundo corde uidebit᷑. qui nec in loco uidetur.
nec ocłis corporalib queritur. nec circum scribitur
uisu. nec tactu tenetur. nec audit᷑ affatu. nec sentit᷑
incessu. Dm̃ enĩ nemo uidit unquã. uł in hac uita si¬
cuti ipse est. uł etiam in angłorum uita. sicut uisibi¬
lia ista quȩ corporali uisione cernunt᷑: quia unige¬
nitus filius quiẽ. in sinu patͥs ipse narrauit. Unde
ñ ad ocłorum corporaliũ. si ad mentium uisionẽ dic¬
tum ẽ: ꝑtinere qͦd narrat. S rursus ne desiderium

Expanded text:
ita fuerunt, quia mites, quia lugentes, quia esurienita fuerunt, quia mites, quia lugentes, quia esurientes et sitientes justitiam, quia misericordes, quia pacifici, quia persecutionem passi propter justitiam, quamvis et haec omnia idem ipsi sint, sed quia mundo sunt corde. Ideo quippe inter illas beatitudines cum omnia faciant qui cor mundum habent, non est tamen alicubi positum: « Deum videbunt, » nisi ubi dictum est: « Beati mundo corde, quoniam mundo corde videbitur qui nec in loco videtur, nec oculis corporalibus quaeritur, nec circumscribitur visu, nec tactu videtur, nec auditur affatu, nec seincessu\'. deum enim nemo uidit umquam uel in hac uita, sicuti ipse est, uel etiam in angelorum uita, sicut uisibilia ista, quae corporali uisione cernuntur, quia unigenitus filius, qui est in sinu patris, ipse narrauit. unde non ad oculorum corporalium sed ad mentium uisionem dictum est pertinere, quod narrat. Sed rursus, ne desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
et angłis eiꝰ. s: hi quib dicetur. uenite benedicti patͥs
mei ꝑcipite regnum qͦd uobis p̃paratum ẽ ab initio
mundi. Illi quippe ibunt in ambustionẽ ȩt̃nam: u¬
sti autem inuit̾a et̾nam. Et quȩ ẽ: uita et̾na. nisi qd̃
ipsa uita alibi dicit. hec ẽ. autem uita et̾na. ut cogno¬
scant te unum uerũ dm. & quem misisti iħm xp̃m:¬
S sic quomͦ ꝓmisit ostensurũ se ipsum dilectorib suis.
cum patre unũ d̾m. ñ quomͦ in hoc scło in corpore uisꝰ
ẽ: a bonis. et amalis. Et in iudicio enim futuro quosie
uenturus ẽ: quomͦ uisus est iens in cęlum. hoc ẽ in ead
forma filii hominis. eandem formã uidebunt quibus
dicturus ẽ. esuriui. et ñ dedistis mͥ manducare. quia
et iudei uidebunt in quem pupugerunt. ñ illam dĩ
formã in qua ñ rapinam arbitratus est ẽẽ equalis đõ.
In illa di forma tunc uidebunt eũ: qui uidebunt sicu
ti est. Nec ideo uidebunt quia pauꝑes sp̃u in hac u¬

Expanded text:
is eius, sed hi. quibus dicetur: Venite, benedicti patria mei, percipite regnum, quod uobis praeparatum\', est ab initio mundi. illi quippe ibunt in ambustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. et quae est uita aeterna, nisi quod ipsa uita alibi dicit: Haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum deum uerum et, quem misisti,  sic, quo modo promisit ostensurum se ipsum dilectoribus suis cum patre unum deum, non quo modo in hoc saeculo in corpore uisus est a bonis et a malis? Et in iudicio enim futuro, quo sic uenturus est, quo modo uisus est iens in caelum, hoc est in eadem forma filii hominis, eandem formam uidebunt, quibus dicturus est: Esuriui et non dedistis mihi manducare, quia et Iudaei uidebunt. in quem pupugerunt, non illam dei formam, in qua non rapinam arbitratus est esse aequalem deo. in illa dei forma tunc uidebunt eum, qui uidebunt, sti est. Nec ideo videbunt, quia pauperes spiritu in hac v
Abbreviated transcription (Latin):
eis ꝑseuerantia ꝓpt̾ beneficia dĩ t̾rena ac temporalia
facienda credantur. s potius ꝓpt̾ illud quod desuꝑ
sempit̾num sperat fides. que ꝑ dilectionem oꝑatur.
In ꝓfundo autem pars illa ligni quȩ in t̾rȩ abdito de¬
fixa latet. s inde consurgit om̃e illud qͦd eminet.si¬
cut ex occulta di uoluntate uocatur homo ad par¬
ticipationem tantȩ gr̃ȩ. aliussic aliꝰ autem sic. Suꝑ¬
eminentem uͦ scientiȩ caritatem xp̃i. eam ꝓfecto ubi
pax illa ẽ. quȩ p̾cellit om̃em intellectum. S siue hoc
in istis apłicis uerbis. etiam ille senserit euangłicus
disputator. siue aliud aliquid fortasse congruentius:
uides tam̃ etiam hoc ni fallor a regula fidei ñ abhor¬
rere. Unde autem nunc agimus ꝓpt̾ contuitum spi¬
ritalem. cum dixisset qui cognouit quȩ sit latitudo
& longitudo. & altitudo. et ꝓfundum. & suꝑeminentẽ
scientiȩ caritatem .xp̃i. uidet &. xp̃m. uidet & patrem:¬

Expanded text:
eis perseuerantia propter beneficia dei terrena ac temporalia eis perseuerantia propter beneficia dei terrena ac temporalia facienda credantur sed potius propter illud, quod desuper sempiternum sperat fides, quae per dilectionem operatur; in profundo autem pars illa ligni, quae in terrae abdito defixa latet, sed inde consurgit omne illud, quod eminet, sicut ex occulta dei uoluntate uocatur homo ad participationem tantae gratiae alius sic alius autem sic; supereminentem uero scientiae caritatem Christi eam profecto, ubi pax illa est, quae praecellit omnem intellectum. sed siue hoc in istis apostolicis uerbis etiam ille senserit euangelicus disputator siue aliud aliquid fortasse congruentius, uides tamen etiam hoc, ni fallor, a regula fidei non abhorrere. Unde autem nunc agimus propter contuitum spiritalem, cum dixisset: \'Qui cognouit, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et profundum, et supereminentem scientiae caritatem
Abbreviated transcription (Latin):
metis fuuis
in fine ꝓmittitur. Ista credo considerans uir ille
derant. scđm ista quȩ dixi. Ut autẽ ꝓbaret quod dix̃.
quia ñ om̃s uidebant. continuo subiecit. et ideo ait.
Tanto tempore uobiscum sum et adhuc me ñ cogno¬
uistis: Deinde subiungens a qualib d̾s uideatur
ligere soleo. in latitudine bona oꝑa caritatis. in lon¬
gitudine ꝑseuerantiam usq in finem. in altitudi¬
ne spem celestium p̾mioꝵ. in ꝓfundo inscrutabilia
iudicia di unde ista gr̃a in homines uenit. et hũc
intellectum coaptare etiam sacramento crucis. ut
in latitudine accipiatur transuersum lignũ qͦ ex¬
tendunt᷑ manus. ꝓpt̾ oꝑum significationem. in lon¬
gitudine ab ipso usq ad t̾ram. ubi totum corpꝰ cruci¬
fixum stare uidetur. quod significat ꝑsistere. hoc est
longanimit ꝑmanere. In altitudine ab ipso transũ¬
so ligno sursum uersus quod ad caput eminet. ꝓpt̃
expectationem suꝑnorum. ne illa oꝑa bona atq in

Expanded text:
tis filiis in fine promittitur ? Ista credo considerans uir ille derant secundum ista, quae dixi. ut autem probaret, quod dixit, quia non omnes uidebant, continuo subiecit: \'Et ideo ait: Tanto tempore uobiscum sum et adhuc me non cognouistis\'. deinde subiungens, a qualibus deus uideatur legere soleo: in latitudine bona opera caritatis, in longitudine perseuerantiam usque in finem, in altitudine spem caelestium praemiorum, in profundo inscrutabilia iudicia dei, unde ista gratia in homines uenit, et hunc intellectum coaptare etiam sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transuersum lignum, quo extenduntur manus, propter operum significationem; in longitudine ab ipso usque in terram, ubi totum corpus crucifixum stare uidetur, quod significat persistere, hoc est longanimiter permanere; in altitudine ab ipso transuerso ligno sursum uersus, quod ad caput eminet, propter expectationem supernorum, ne illa opera bona atque in
Abbreviated transcription (Latin):
telligi uoluit impleta om̃ia quȩ licet taceantur in sc̃ꝑ¬
turis gr̃a breuitatis tam̃ serie traditionis scimus im¬
plenda pari modo etiam in eo quod scriptum ẽ. euan¬
glizasse philippum spadoni d̾nm iħm. nullomͦ du¬
bitandum ẽ. et illa in cathecismo dicta ẽe quȩ ad ui¬
tã moresq ꝑtinent eius qui credit in dñm iħm. hoc
credenda de xp̃o.s. etiam que obseruanda ei qui ac¬
cedit ad comꝑagem corporis xp̃i. Immo uͦ cuncta dice¬
re que sunt credenda dexp̃o. ñ solum cuius sit filiu
unde scm diuinitatem. unde scđ̃m carnem genit.
que ꝑpessus et quare: quȩ sit uirtus resurrectionis
eius. qd donũ sp̃e ꝓmiserit dederitq fidelib. s: etiam
qualia membra. quib sit caput querat. instituas.
diligat. liberet. atq ad et̃nam uitam honoremq per¬
ducat. Hec cum dicuntur. aliquando breuius at
constrictius. aliquando latius et uberius. xp̃c euan¬

Expanded text:
tellegi uoluit inpleta omnia, quae, licet taceantur in scritellegi uoluit inpleta omnia, quae, licet taceantur in scripturis gratia breuitatis, tamen serie traditionis scimus inplenda, pari modo etiam in eo, quod scriptum est euangelizasse Philippum spadoni dominum Iesum, nullo modo dubitandum est et illa in catechismo dicta esse, quae ad uitam moresque pertinent eius, qui credit in dominum Iesum. hoc credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem corporis Christi, immo uero cuncta dicere, quae sunt credenda de Christo, non solum cuius sit filius, unde secundum diuinitatem, unde secundum carnem genitus, quae perpessus et quare, quae sit uirtus resurrectionis eius, quod donum spiritus promiserit dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius atque constrictius, aliquando ■ latius et uberius Christus euan
Abbreviated transcription (Latin):
tirentur: Nichil de sp̃uscõ. nichil de sc̃a eccłia. nicħ
de remissione peccatoꝵ. nichil de resurrectione mor¬
filius dĩ est. ñ de incarnatione eius ex uirgine: ñ de
passione: de morte crucis. de sepultura. de t̾en diei re¬
surrectione: de ascensione: ac sede ad dexteram patͥs.
aliquid dicendum ẽ. cathecitanti. ac ꝑfitendum cre¬
dentiꝰ. Si enim spado cum respondisset credo filium
di ẽẽ ih̃m. xp̃m. hoc ei sufficere uisum ẽ. ut continuo
baptitatꝰ abscederet. cur ñ id sequimur: Cur ñ ini¬
tamuratq: auferimus cȩtera que necesse habemus
etiã adbaptizandum: Temporis urget angustia ex¬
primere int̾rogando ut baptirandus ad cuncta res¬
pondeat. etiam si ea memorie mandare ñ uacat. Si
autem scriptura tacuit atq intelligenda dimisit &¬
tera quȩ cum illo spadone baptirando philippuse¬
git. atq in eo quod ait baptirauit eum. philipphus in¬

Expanded text:
tizentur? nihil de spiritu sancto, nihil de sancta ecclesia, nihil tizentur? nihil de spiritu sancto, nihil de sancta ecclesia, nihil de remissione peccatorum, nihil de resurrectione morfilius dei est, non de incarnatione eius ex uirgine, non de passione, de morte crucis, de sepultura, de tertii diei resurrectione, de ascensione ac sede ad dexteram patris aliquid dicendum est catechizanti ac profitendum credenti? si enim spado cum respondisset: credo filium dei esse Iesum Christum, hoc ei sufficere uisum est, ut continuo baptizatus abscederet, cur non id sequimur? cur non imitamur atque auferimus cetera, quae necesse habemus, etiam cum ad baptizandum temporis urget angustia, exprimere interrogando, ut baptizandus ad cuncta respondeat, etiamsi ea memoriae manis non uacuit? si autem scriptura tacuit atque intellegenda dimisit cetera, quae cum illo spadone baptizando Philippus egit, atque in eo, quod ait: baptizauit eum Philippus, in
Abbreviated transcription (Latin):
uo.quandoquidem ipsa sententia breuit indita est
cui ꝑsuadende u̾bis plurib petrus instabat: Ipsa
quippe summa posita ẽ. cum dictum ẽ: eripite uos
a scło hoc prauo. Uerbis autem plurib ut hoc fieret¬
testificabatur petrus. In his u̾bis erat mortuorum
oꝑum condemnatio quȩ nequit̃ agunt huiꝰ scl̃i di¬
lectores. & commendatio uite bone qua teneant
atq sectentur: qui se ab hoc seculo prauo eripiunt.
Iam itaq si placet affirmare conentur eum se eriꝑe
ab hoc scło prauo qui tantũmͦ credit in xp̃m etiam¬
si inflagiciis quib uoluerit ꝑseueret usq ad ꝓfessio¬
nem adulterii. Ed si dicere nefas ẽ: audiant bapti¬
randi. ñ solum quid credere debeant. s etiam quẽ¬
admodii se ab hoc prauo scło eripiant. Ibi eñĩ necesse
ẽ ut audiant: quẽad modũ credentes uiuere debeant.
Spado inquiunt ille qũe philippus baptirauit. ni¬
hoc solum homines respondeant. et continuo bap¬

Expanded text:
uo, quandoquidem ipsa sententia breuiter indita est, uo, quandoquidem ipsa sententia breuiter indita est, cui persuadendae uerbis pluribus Petrus instabat? ipsa quippe summa posita est, cum dictum est: eripite uos a saeculo hoc prauo; uerbis autem pluribus, ut hoc fierettestificabatur Petrus. in his uerbis erat mortuorum operum condemnatio, quae nequiter agunt huius saeculi dilectores, et commendatio uitae bonae, quam teneant atque sectentur, qui se ab hoc prauo saeculo eripiunt. iam itaque, si placet, adfirmare conentur eum se eripere ab hoc saeculo prauo, qui tantummodo credit in Christum, etiamsi in flagitiis quibus uoluerit perseueret usque ad professionem adulterii. quod si dicere nefas est, audiant baptizandi non solum quid credere debeant, sed etiam 1 quemadmodum se ab hoc prauo saeculo eripiant. ibi enim necesse est, ut audiant quemadmodum credentes uiuere debeant. Spado, inquiunt, ille, quem Philippus baptizauit, nihoc solum homines respondeant et continuo bap
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. agite penitentiam. solius infidelitatis acta
dicitur. cũ uita mutanda ex ueteri in noũa doctri¬
na euangłica traderet᷑. ubi utiq et illud ẽ. qͦd in ea
sententia ponit apłs. qui furabat᷑ iam ñ furetur. et
cetera quib exequitur qͥd sit deponere ueterẽ hominẽ
et induere nouum. In his autem ipsis uerbis petri ha¬
bent unde admoneri potuissent. si diligent̃ attende¬
re uoluissent. Cum enim dixisset agite penitentiam
qui sunt longe quoscunq uocauerit dñs d̾s ñr conti¬
nuo subiecit qui librum scripsit atq ait. Et ceteris u̾b̾
plurib testificabatur dicens. Eripite uos a scło hoc pra¬
uoat illi auidissime cupientes exceꝑunt uerba. et
crediderunt et baptirati sunt. et adiecte sunt illa di¬
e tria milia anime: Quis hic ñ intelligat ceteris plu¬
ribus uerbis que ab scriptore ꝓpt̾ longitudinẽ reti¬
centur. id egisse petrum ut eriꝑent se ab hoc scło pra¬

Expanded text:
tum est: agite paenitentiam, solius infidelitatis acta tum est: agite paenitentiam, solius infidelitatis acta dicitur, cum uita mutanda ex uetere in nouam doctrina euangelica traderetur, ubi utique et illud est, quod in ea sententia ponit apostolus: qui furabatur, iam non furetur, et cetera, quibus exsequitur, quid sit deponere ueterem hominem et induere nouum. in his autem ipsis uerbis Petri habent, unde admoneri potuissent, si diligenter adtendere uoluissent. cum enim dixisset: agite paenitentiaqui sunt longe quoscumque uocauerit dominus deus noster, continuo subiecit qui librum scripsit atque ait: et ceteris uerbis pluribus testificabatur, . dicens: eripite uos a saeculo hoc prauo. at illi auidissime capientes exceperunt uerba et crediderunt et baptizati sunt; et adiectae sunt illa die tria milia animae. quis hic non intellegat "ceteris pluribus uerbis", quae ab scriptore propter longitudinem reticentur, id egisse Petrum, ut eriperent se ab hoc saeculo pra
Abbreviated transcription (Latin):
endum est quod aduerterunt prius de fide ac po¬
stea dici de moribus quam nisi fallor aꝑtissime ex¬
posui. S. inactib apłorum petrus inquiunt. sic al¬
loquutus est uios. qui uerbo audito baptirati sunt
uno die tria milia. ut eis solam fidem qua in xp̃mcre¬
derent p̃dicaret. Qui cum dixissent quid faciemus:
Respondit eis. Agite penitentiã. & baptiretur unꝰ¬
quisq ur̃m in nomine domini it u xp̃i in remissio¬
ñe peccatorum. & accipietis douum sp̃c sc̃i. Curgͦ non
aduertunt qͦd dictũ ẽ. agite penitentiã. ibienim est
uite ueteris spoliatio. ut noua induanturqui bapti¬
rantur: Cui autem fructuosa ẽ penitentia que agit᷑
de malis oꝑib. si ĩ adulterio ꝑseueret. alusq sceleri¬
b quib dilectio mundihuiꝰ muoluitur: S. infideli¬
tatis inquiunt tantũmͦ qua in xp̃m ñ crediderunt:
eos uoluit agere penitentiam. Mira p̃sumptio. Nolo
quicquã grauius dicere quando eo audito qͦ dic¬

Expanded text:
endum est, quod aduerterunt prius de fide ac poendum est, quod aduerterunt prius de fide ac postea de moribus dici, quam, nisi fallor, apertissime exposui. Sed in actibus apostolorum Petrus, inquiunt, sic allocutus est illos, qui uerbo audito baptizati sunt uno die tria milia, ut eis solam fidem, qua in Christum crederent, praedicaret. qui cum dixissent: quid faciemus? respondit eis: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini Iesu Christi in remissionem peccatorum, aduertunt, quod dictum est: agite paenitentiam? ibi est enim uitae ueteris spoliatio, ut noua induantur qui baptizantur. cui autem fructuosa est paenitentia, quae agitur de mortuis operibus, si in adulterio perseueret aliisque sceleribus, quibus dilectio mundi huius inuoluitur? Sed infidelitatis, inquiunt, tantummodo, qua in Christum non crediderunt, eos uoluit agere paenitentiam. mira praesumptio — nolo quicquam grauius dicere —, quando eo audito, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
te ad hanc necessitatem sua nos isti disputatione com¬
pellunt. ut prime partes epłarum apłicarum ubi
de fide loquuntur cathecuminis legendas uelint.
posteriores autem fidelib. ubi iam p̃cipitur quemad¬
modum .xp̃iani uiuere debeant. Quod si stultissimũ
est dicere. nullũ gͦ documentũ est huiꝰ opinionis ex
eplis apłoꝵ. cur ideo arbitremur baptirandos de so¬
la fide. baptiratos autem de morib admonendos.
quia illi primis partib litterarum suarũ cõmen¬
dauerunt fidem. ac postea consequenter ut bene
a fidelib uiueretur hortati sunt. Quãuis enĩ illua
prius. hoc posteruus sepissime tam̃ una contextione.
sermonis. utrunq cathecuminis. utrunq fidelib
utrunq baptirandis. utrunq baptiratis. siue ut
instruantur. siue ne obliuiscantur. siue ut ꝑficiãt.
siue ut confirment᷑ doctrina sanissima et diligen¬
dant et pauli. & aliorũ apłorum. ea ratione accipi¬

Expanded text:
te ad hanc necessitatem sua nos isti disputatione conte ad hanc necessitatem sua nos isti disputatione conpellunt, ut primas partes epistularum apostolicarum, ubi de fide loquuntur, catechumenis legendas uelint, posteriores autem fidelibus, ubi iam praecipitur, quemadmodum christiani uiuere debeant. quod si stultissimum est dicere, nullum ergo documentum est huius opinionis ex epistulis apostolorum, cur ideo arbitremur baptizandos de sola fide, baptizatos autem de moribus admonendos, quia illi primis partibus litterarum suarum commendauerunt fidem ac postea consequenter, ut bene a fidelibus uiueretur, hortati sunt. quamuis enim illud prius, hoc posterius, saepissime tamen una contextione sermonis utrumque catechumenis, utrumque fidelibus, utrumque baptizandis, utrumque baptizatis, siue ut instruantur siue ne obliuiscantur, siue ut profiteantur siue ut confirmentur, doctrina sanissima et diligendant et Pauli et aliorum apostolorum. ea ratione accipi
Abbreviated transcription (Latin):
et ad baptiratos alias quib p̃cepta de malis cauendis
bonisq instituendis morib continentur. Cum gͥ eos
ad baptiratos iam xp̃ianos dedisse litteras constet.
cur utroq sermone contexte sunt. & eo scilicet qui ad
fidem. et eo qui aduitã bonam ꝑtinet: An forte iam
placet. ut baptirandis utrunq ñ demꝰ: & baptiratis
utrunq reddamꝰ: Ed si absurde dicit᷑. gͦ fateant᷑ apłoᷤᷤ
doctrinam suam ex utroq ꝑfectam suis epłis indidis¬
se: si ꝓpterea plerunq insinuasse prius fidem. ac de¬
inde quod ad uitam bonam ꝑtinet subiecisse. quia
et in homine ipso nisi p̃cedat fides uita bona sequi ñ
pocest. Quicquid enim homo ueluti recte fecerit. nisi
adpietatem que ad dm ẽ. referat᷑. rectum dici ñ oportet.
Quod si arbitrarent᷑ aliqui stulti et nimis imꝑiti. apło
faterentur nondũ baptiratis p̃cepta morum qͥ fidei
congruant simul cum fidi regłis intimanda. nisi for¬

Expanded text:
et alias ad baptizatos, quibus praecepta de malis cauendis et alias ad baptizatos, quibus praecepta de malis cauendis bonisque instituendis moribus continentur. cum igitur eos ad baptizatos iam christianos dedisse litteras constet, cur utroque sermone contextae sunt, et eo scilicet, qui ad fidem, et eo, qui ad uitam bonam pertinet? an forte iam placet, ut baptizandis utrumque non demus et baptizatis utrumque reddamus? quod si absurde dicitur, ergo fateantur apostolos doctrinam suam ex utroque perfectam suis epistulis indidisse, sed propterea plerumque insinuasse prius fidem ac deinde quod ad uitam bonam pertinet subiecisse, quia et in homine ipso, nisi praecedat fides, uita bona sequi non poterit. quidquid enim homo ueluti recte fecerit, nisi ad pietatem, quae ad deum est, referatur, rectum dici non oportet. quodsi arbitrarentur aliqui stulti et nimis inperiti aposfaterentur nondum baptizatis praecepta morum, qui fidei congruant simul cum fidei regulis intimanda: nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
eos de hac re ꝓrsus admoneri oportere. s postea doce¬
ri ut si p̃cepti obseruationem receꝑint. culpamq cor¬
rexerint habeantur in tritico: si autem contempse¬
rint. int̾rirania tolerentur. satis ostendunt non se
crimina ista defendere.aut quasi leuia aut nulla sint
agere: Quis enĩ adulterium bone spei xp̃ianꝰ. nullũ
seu paruum crimen existimet: Ordinem tam̃ qͦ hȩc
in alus uł corrigantur. uł ferant᷑. de scripturis scĩs se
ꝓferre arbitrantur. cũ dicunt apłos sicegisse. et de lit¬
teris eorum quedã testimonia ꝓferunt. ubi reꝑiuntur
prius insinuasse doctrinam fidi. ac deinde morum
tradidisse p̃cepta. Atq hinc intelligi uolunt fidei tan¬
tũmͦ regłam baptitandis ẽẽ insinuandã. postea uͦ iam
baptiratis etiam uite in meliꝰ mutande p̃cepta tra-¬
denda. quasi aliquas apłorum epłas legent ad eos qͥ
baptirandi sunt datas. ubi de fide disputauerunt.

Expanded text:
eos de hac re prorsus admoneri oportere, sed postea doceeos de hac re prorsus admoneri oportere, sed postea doceri, ut, si praecepti obseruationem receperint culpamque correxerint, habeantur in tritico; si autem contempserint, inter zizania tolerentur: satis ostendunt non se crimina ista defendere aut, quasi leuia uel nulla sint, agere. quis enim adulterium bonae spei christianus nullum seu paruum crimen existimet? Ordinem tamen, quo haec in aliis uel corrigantur uel ferantur, de scripturis sanctis se proferre arbitrantur, cum dicunt apostolos sic egisse et de litteris eorum quaedam testimonia proferunt, ubi reperiuntur prius insinuasse doctrinam fidei ac deinde morum tradidisse praecepta. atque hinc intellegi uolunt fidei tantummodo regulam baptizandis esse insinuandam, postea uero iam baptizatis etiam uitae in melius mutandae praecepta tradenda: quasi aliquas apostolorum epistulas legant ad eos, qui baptizandi sunt, datas, ubi de fide disputauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
male fidei ꝑhibetur: tũc uste iniustus uocabit᷑. Ab¬
sit g ut sensu plane ñ humano. si plane uano sie do¬
leamus.cum flagicia corriguntur tanqũa conubia
dirimantur maxime in ciuitate dli nr̃i in monte
scõ eius. hoc est in eccłia ubi nuptiarum ñ solũ uin¬
culũ. uerũ etiam sacramentũ ita cõmendat᷑. ut ñ li¬
ceat uiro suo uxorem suã alteri tradere. Quodin re¬
publica tunc romana ñ solũ minime culpabilit̃.
uerũ etiam laudabilit̾ cato fecisse ꝑhibetur. Neq hĩc
mͦ diutiꝰ disputare opꝰ est. cum & illi quib respondeo.
ñ audeant affirmare nullum hoc ẽe peccatum. ne¬
q negent ẽẽ adulterium. ne ipsi dño scoq euangłio
aꝑte conuincant᷑ obsistere: S: cum eis placet pͥmũ
admittendos ẽe tales ad ꝑcipiendum baptismi sa¬
cramentũ. & addñicam mensam etiã si correctionẽ
uoce manifestissima recusauerint. immo uͦ nichil

Expanded text:
malae fidei perhibetur, tunc iuste iniustus uocatur. abmalae fidei perhibetur, tunc iuste iniustus uocatur. absit ergo, ut sensu plane non humano, sed plane uano sic doleamus, cum flagitia corriguntur, tamquam conubia dirimantur, maxime in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia, ubi nuptiarum non solum uinculum, uerum etiam sacramentum ita commendatur, ut non liceat uiro uxorem suam alteri tradere, quod in republica tunc Romana non solum minime culpabiliter, uerum etiam laudabiliter Cato fecisse perhibetur. neque hinc modo diutius disputare opus est, cum et illi, quibus respondeo, non audeant adfir:uare nullum hoc esse peccatum neque negent esse adulterium, ne ipsi domino sanctoque euangelio aperte conuincantur obsistere. sed cum eis placet primum admittendos esse tales ad percipiendum baptismi sacramentum et ad dominicam mensam, etiamsi correctionem uoce manifestissima recusauerint; immo uero nihil
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ locũ et nomen tenent.nisi ut audiant quȩ fides
& qualis uita debeat ẽẽ.xp̃iani: Ut cum se ipsos ꝓbaue¬
rint. tc̃ de mensa d̾ni manducent. et de calice bibant:
qm̃ qui manducat et bibit indigne:. iudicium sibi
manducat et bibit. Ed aut̃ fit ꝑ om̃e tempꝰ quo in ec¬
clesia salubrit constitutũ est. ut ad nom̃ xp̃i acceden¬
tes cathecuminoꝵ gradus excipiat. hoc fit multo dili¬
gentius et instantius hisdieb quib competentes uo¬
cantur. cũ ad ꝑcipiendum baptismũ sua nomina
iam dederint.Quid si inquiunt uirgo nesciens ui¬
ronupserit alieno: Hoc si semꝑ nesciat: nunqua
ex hoc erit adultera. Si autem sciat. iam ex hoc esse
incipit. ex quo cum alieno uiro sciens cubauerit. sic̃
in iure p̃diorum tandiuquisq bone fidei possessor
rectissime dicitur. qͣndiu se possidere ignorat alienũ
Cum uͦ scierit. nec ab aliena possessione recesserit. tunc

Expanded text:
norum locum et nomen tenent, nisi ut audiant, quae fides norum locum et nomen tenent, nisi ut audiant, quae fides et qualis uita debeat esse christiani, ut, cum se ipsos probauerint, tunc de mensa domini manducent et de calice bibant? quoniam qui manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et bibit. quod autem fit per omne tempus, quo in ecclesia salubriter constitutum est, ut ad nomen Christi accedentes catechumenorum gradus excipiat, hoc fit multo diligentius et instantius his diebus, quibus conpetentes uocantur, cum ad percipiendum baptismum sua nomina iam dederunt. Quid? si, inquiunt, uirgo nesciens uiro nupserit alieno? hoc si semper nesciat, numquam ex hoc erit adultera; si autem sciat, iam ex hoc esse incipit, ex quo cum alieno uiro sciens cubauerit. sicut in iure praediorum tamdiu quisque bonae fidei possessor rectissime dicitur, quamdiu se possidere ignorat alienum, cum uero scierit nec ab aliena possessione recesserit, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tis illius sacramenta peteremus.atq obhoc competen¬
tes etiã uocaremͣ: Uł ñ intuem᷑ alios qͥ ꝑ annos singu¬
los adlauachrum regenerationis accurrunt.quales
sint ipsis diebus quib cathecirantur. exorcirantur.
scrutantur. quanta uigilantia conueniant. qͦstudio
ferueant. qua cura pendeant: Si tunc tempus ñ est
dicendi quȩ uita congruat tanto qͦd acciꝑe desiderant
sacram̃to. quando erit: An uͦ cum acceꝑint in tantis
criminib ꝑmanentes etiã post baptismum. ñ noui
homines s: rei ueteres. ut uidelicet ꝑu̾sitate mirabili pͥ¬
us eis dicatur. induite nouum hominẽ: & cũ induti
fuerint. postea dicatur. exuite ueterem. cũ apłs sanum
ordinem tenens dicat. exuite ueterem et induite no¬
uum. & ipse dñs clamet. nemo assuit pannũ nouũ
uestimento ueteri. et nemomittit uinũ nouũ in utres
ueteres: Quid aut̃ agit aliud totum tempꝰ qͦ cathecumi¬

Expanded text:
tis illius sacramenta peteremus atque ob hoc conpetentis illius sacramenta peteremus atque ob hoc conpetentes etiam uocaremur? uel non intueamur alios, qui per annos singulos ad lauacrum regenerationis adcurrunt, quales sint ipsis diebus, quibus catechizantur, exorcizantur, scrutantur, quanta uigilantia conueniant, quo studio ferueant, qua cura pendeant? si tunc tempus non est dicendi, quae uita congruat tanto, quod accipere desiderant, sacramento, quando erit? an uero cum acceperint, in tantis criminibus permanentes etiam post baptismum, non noui homines, sed rei ueteres? ut uidelicet peruersitate mirabili prius eis dicatis: induite hominem nouum, et cum induti fuerint, postea dicatur: exuite ueterem, cum apostolus sanum ordinem tenens dicat: exuite ueterem et induite nouum, et ipse dominus clamet: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri, et nemo mittit uinum nouum in utres ueteres. quid autem aliud agit totum tempus, quo catechume
Abbreviated transcription (Latin):
s sollẽp¬
nibus dieb nullam continentiam seruaturos. Quo
mͦ gͥ ad illa sc̃a recusans correctionẽ adult̃ admittit᷑:
qͦ recusans obseruationẽ ñ admittitur conugatus:
S: prius inquiunt baptiretur. deinde doceat᷑. quid
ad bonam uita moresq ꝑtineat. fit ħ ubi quenquã
forte dies urget extremus ut ad uerba paucissima qͥ¬
b tam̃ om̃ia continent᷑ credat. sacramentumq ꝑci¬
piat. ut si ex hac uita migrauerit liberatus exeat a rea¬
tu p̃teritorum om̃iũ peccatorũ. Si autẽ saluus petit.
spaciumq discendi est. qͦd aliud oportunius tempus
repperiri potest. qͦ audiat. quemadmodu fidelis fieri
ac inuere debeat. quam illud cura attentiore: animo
atq ipsa religione suspenso saluberrimȩ fidĩ sacram̃¬
tũ petit: An usq adeo dissimulamꝰ a sensib nr̃is. ut uł
nos ipsos ñ recordemur quã fuerimꝰ attenti atq sollici¬
ti quid nobis p̃ceꝑint a quib catherirabamur. cũ fon¬

Expanded text:
s sollenibus diebus nullam continentiam seruaturos. quo modo igitur ad illa sancta recusans correctionem adulter admittitur, quo recusans obseruationem non admittitur coniugatus? Sed prius, inquiunt, baptizetur, deinde doceatur, quid ad bonam uitam moresque pertineat. fit hoc, ubi quemquam forte dies urget extremus, ut ad uerba paucissima, quibus tamen omnia continentur, credat sacramentumque percipiat, ut, si ex hac uita emigrauerit, liberatus exeat a reatu praeteritorum omnium peccatorum; si autem saluus petit spatiumque discendi est, quod aliud oportunius tempus reperiri potest, quo audiat, quemadmodum fidelis fieri ac uiuere debeat, quam illud, cum adtentiore animo atque ipsa religione suspenso saluberrimae fidei sacramentum petit? an usque adeo dissimulamus a sensibus nostris, ut uel nos ipsos non recordemur, quam fuerimus adtenti atque solliciti, quid nobis praeciperent, a quibus catechizabamur, cum fon
Abbreviated transcription (Latin):
Pinde et ipse cum ex aggerasset linguȩ malum int̃
hec dicens. ñ oportet fr̃s mei hȩc ita fieri. continuo
monuit consummatis his quȩ hinc dicebat quo ad¬
iutorio ista ñ fierent. que dixit fieri ñ oportere. Quis
tentiones in cordib ur̃is. nolite głari et mendaces
ẽẽ adu̾sus ueritatem. Non ẽ: ista sapientia desursũ
descendens:s t̾rena.animalis. diabolica. Ubi enim
delus et contentio. ibi inconstantia. et om̃e opꝰ prauũ.
Quȩ autem desursum ẽ. sapientia: primum quide
pudica est. Deinde pacifica. modesta. suadibilis. ple
na misccłia et fructib bonis. inestimabilis. sine si¬
mulatione. Hec est sapientia quȩ linguam domat.
desursum descendens: ñ ab humano corde ꝓsiueis.
An et istam quisq abrogare auder grȩ d̃i. et eam
suꝑbissima uanitate ponit in hominis potestate:
Cur gͦoratur ut accipiatur. si abhomine ẽ ut habeatur:
An et huic orationi contradicitur ne fiat iniuria libe¬

Expanded text:
Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis tentiones in cordibus uestris, nolite gloriari et mendaces esse aduersum ueritatem. non est ista sapientia de sursum descendens, sed terrena animalis diabolicaopus prauum. quae autem desursum est sapientia, perimum quidem pudica o s t, deinde pacifica, modesta. suadibilis, p 1 plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, desursum descendens. non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae dei et eam superbissima uanitate ponit in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libe
Abbreviated transcription (Latin):
mentit᷑. occidit animam. Nongͦ quasi id eẽt facilius
quã mansuefactio bestiarum sc̃s iacobz illam senten¬
tiã ꝓnunciauit. aut ea uoce uoluit ꝓnunciari.S po¬
tiꝰ ostendens quantũ sit in homine linguę malũ. ut
a nullo homine domari possit. cum abhominibus
domentur et bestie. Neq hoc ideo dixit ut huius in
nos mali dominationẽ: ꝑ negligentiam ꝑmanere
paciamur:s ut ad domandam linguam. diuinȩ
gr̃e poscamꝰ auxilium.Non enĩ ait.lingũa nullus
domare potest:s nullus hominũ. Ut cum domat᷑.
di miscđia. di adiutorio. dĩ gr̃a fieri fateamur. Cone¬
tur gͦ anima domare linguam. et dum conat᷑ pos¬
cat auxilium. et oret lingua ut dometur lingua.
domante illo qui dixit ad suos.Non enim uos estis
qui loquimini. s sp̃s patͥs ur̃i qui loquitur in uob̃.
Itaq p̃cepto facere commonemur. qͦd conantes et no¬
stris uirib ñ ualentes. adiutorium diuinũ p̃cemur.

Expanded text:
mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ in libris
quos de hacre ad marcellinum scripsi. explicare
sicut potui curaui. Et illud quod dictum est ñ pocest
peccare: ꝓ eo dictum ẽẽ: ac si diceretur ñ debet pecca¬
re: ñ imꝓbanda michi uidetur huiꝰ assertio. Quis
enim insanus dicat debere peccari. cum ideo sit pec¬
catum. quia ñ debet fieri: S. quod apłs iacob ait.
linguam autẽ nullus hominũ domare potest. ñ mͥ¬
uidetur ita intelligendum ut exponere uoluit. qͣsi
ꝑ exꝑbrationem dictum. tanquam diceretur. ergone
linguam nullus hominum domare potest:Tanꝗͣ
obiurgans et dicens.domare feras potestis.linguã
ñ potestis:Quasi faciliꝰ sit.linguam domare quam fe¬
ras. Non puto qͦd iste sit sensus. hoc loco. Si enim hoc
sentiri uellet de facilitate lingue domande:cȩtera
sequerentur. in bestiarum comparatione.Nunc uͦ
sequit᷑ inquietũ malum: plena ueneno mortifero.
Utiq nocentiore quam bestiarum ẽ. atq serpentium
Nam illud carnem int̾ficit: hoc uͦ animã. Os enim qͦd

Expanded text:
non est, in libris, quos de hac re ad Marcellinum scripsi, sicut potui, explicare curaui. et illud, quod dictum est: non potest peccare, pro eo dictum esse, acsi diceretur \'non debet peccare\' non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? Sane quod apostolus lacobus ait: linguam autem nullus hominum domare potest, nuidetur ita intellegendum ut exponere uoluit, \'quasi per exprobrationem dictum\', tamquam diceretur: ergone linguam nullus hominum domare potest?\' tamquam obiurgans eis dicens: \'domare feras potestis, linguam non potestis ?\' quasi facilius sit linguam domare, quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim id \'sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena ueneno mortifero, utique nocentiore quam bestiarum atque serpentum; nam illud carnem interficit, hoc uero animam. os enim quod