comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃a eẽ arbitretur que inferiorib gradib ĩciptuntur
ut u̾bi gr̃a. Si celibeni amplexus ẽ uitam ⁊ se castra¬
uit pp̃ regnũ celoꝵ quicquid de uxore diligenda ⁊
regenda sc̃i libri p̃cipiunt. nõ ꝓprie sed transtate acci¬
pi oportere contendat. Et si quis stanut seruare in¬
nuptã uirginẽ suam tanqͣm figuratã locutionem
conetur int̾pretari qua dcm̃ est. trade filiã ⁊ magnũ¬
opus ꝑfeceris. Erit gͥ etiam hoc in obseruationibus
intelligendaꝵ scripturaꝵ ut sciamus alta om̃ib
cõmunit̾ p̃cipi. alia singulis quib q generib ꝑso¬
naꝵ Ut nõ solum aduniu̾sum statim ualitudĩs. sed
etiam ad suam cuiꝰq menbri ꝓpriam infirmitatẽ
medicina ꝓueniat. In suo quippe gen̾e curandũ ẽ
qd̃ ad melius genus. nõ potest erigi. Item cauend̾ ẽ¬
ne forte qd̾ inscripturis uet̾ib ꝓ illoꝵ tempoꝵ conda¬
tione. etiam si nõ figurate s ꝓprie intelligatur. ñ est

Expanded text:
a esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur intopus perfeceris. Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum: ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina perveniat. In suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non potest erigi. CAPUT e quod in Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est
Abbreviated transcription (Latin):
tionem filioꝵ intuebantur. Itaq si eos mshac uita
ĩuenisset dñi aduentus. cñ iam ñ mnittendi s col¬
ligendi lapides tempus eẽt. statim se ip̃os castrarẽt
pp̃ regnũ celoꝵ. Non enĩ ẽ incarendo difficultas: nͥ
cum ẽ inhabendo cupiditas. Nouerant quippe illi
homines ⁊̃ in ip̃is coniugib luxuriam ẽẽ abutẽda
intemꝑantiam. qd̃ thobie testatur or̃o qñ ẽ copisla

Expanded text:
onem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est co
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. Cũ uero ubi ñ solet laboratur ut in¬
tesligatur. ab aliis mat. ab alus minus sicut
inaius minus ue dona dei sũt i ingenits hominũ
ist aduttoria tribuunt᷑. Pide sicut in ubis ꝓpͥis
de quib suꝑtus disputauimꝰ ubi res ut dicunt᷑
intelligendẽ sũt sicut intranslatis que facunt
tropitas locutiones ⁊tbi aliuid exalio intelligend̾
de quib huc usꝙ qͣntum uisum ẽ satis egninis.
nõ solum admonendi studiosi uenerabiliũ lit¬
teraꝵ ut inscripturis scĩs gena locutionũ sci¬
ant. ⁊ qũo ap̃ eas dici aliquid soleat iugilant᷑
adutant. memorit̾ q retineantomptũ etiã
qd̾ est p̃cipuũ ⁊ maxime neccariũ orent ut in¬
telligant. In eis quippe litt̃is quaꝵ studrosi sũt

Expanded text:
intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut inintellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoriterque retineant, uerum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent, ut intellegant. in eis quippe litteris, quarum studiosi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłte. donec unusquisq dehac iita exeat uł a
frum̃to palea uentilabro ultimo separet᷑. Qd̾
enĩ scciptum ẽ apd̾ ysaiam qũõ cecidit de celo
lucifermane oriens. ⁊ cet̾a que siebfigura re¬
gis babylome de eadem ꝑsona. uł ad eandẽ ꝑso¬
nam dicta sunt in ip̃a contexione sermonis.
de diabolo utiq intelliguntur Et tñ qd̾ ĩbi dic¬
tum ẽ contritus ẽ int̾ra qui mutit ad om̃s gs̃
nõ totũ ip̃i capiti congrint. Nam simittit ad
om̃s gentes diabolits angelos suos. tñ int̾ra
ta una que uocatur deꝓmissis ⁊ lege. aluid ex
alio facuint intelligi. qd̾ ẽ ꝓpriũ tropice locutiõis
que latius patet qmͣ ut possit ut mͥ uidetur ab
aliquo uniu̾sa comp̃hendi. Nam ubicumq uelo
aluid d̾r ut aliud intelligatur ⁊ si nom̃ ipius
tropi inloqͣndi arce ñ inuenitur tropita locutio ẽ.
Que cum sit ubi fieri solet. snte labore sequitur

Expanded text:
Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a frumento palea ventilabro ultimo separetur . Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt in ipsa contextione sermonis, de diabolo utique intelliguntur; et tamen quod ibi dictum est, Contritus est in terra, qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. Nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in teta una, quae vocatur De promissis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
tunc putantur ista seruanda. cũ fui̾t dñs rene¬
latits. nisi ad intelligendam recapitulationẽ sen¬
sus legentis iuigilet adtuuante alia scriptura
inssimahora ẽ. ẽ empus etgo ip̃m quo eiingłm
p̃dicatur. quousꝙ dñs reueletur. hora est inqua
oportet ista seruari. quia ⁊ ip̃a reuelatto dñi ad eã¬
dem horam ꝓtinet que die uidicii terminabitut.
Septima tyhmũ regula ẽ eademq postrema de
diabolo ⁊ eiuis corpore. Est enĩ ⁊ ip̃e caput impioꝵ
pus eius futurũ cũ illo in regno ⁊ głia sempitna
Sicut ergo in pͥma regula qm uocat de dño ⁊ enis
corpore iugllandum ẽ ut intelligatur cũ de una¬
eademq ꝑsona scriptura loquit᷑ quid cõuenat
capiti. quid corpori. ita ⁊mista nouissima ali¬
quando in diabolum d̾r qd̾ nõ iip̃o. s potius ĩ
et̾us corpore possit agnosci. Et qd habet ñ solũ
meis qd̾ maiifestissime foris sunt. s in eis enã
qui cũ ad ip̃m ꝓtineant tam̃ ad tempꝰ miscent᷑

Expanded text:
tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nisi ad intellegendam recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante alia scriptura,uissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam pertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, ae est corpus eius, futurum cum illo in regnum et gloriam sempiternam. sicut ergo in prima regula, quam uocat "de domino et eius corporeeademque persona Scriptura loquitur, quid conveniat capiti, quid corpori; sic et in ista novissima, aliquando in diabolum dicitur quod non in ipso, sed potius in ejus corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tatio ꝓducatur. si aũ hoc iam ꝓprie sonat. nul¬
la putetur figurata locutio. Si p̃ceptiua locutio ẽ. aut
flagitiũ aut facinus uetans. aut utilitatẽ aut bene¬
ficientiam iubens. nõ ẽ figurata. si aũ flagitiũ aut
uiter atq utiliter recondendũ in memoria: qd̾ ꝓ nob̃
caro euis crutifixa ⁊ uulnerata sit. Ait scriptura. Si
esuuerit inimitus tuus ciba illũ. Sisitit potũ da
illi. Hoc nusllo dibitante beneficientia p̃cepit. s qd
sequitur. Hoc enĩ fatiens carbones ignis congeres
suꝑ cap̃ eius: maliuolentie facimis putes iuberi.
Nẽ igitur dubitau̾is figurate dc̃m: ⁊ cũ possit duppli¬
citer int̃p̃tars uno mͦ ad nocendum. Altõ ad p̃standũ
ad beneficientiam te potius caritas reuocet. ut intel¬
ligas carbones ignis ẽẽ urentes penitentie gemitus
quib supbia sanatur eius qui dolet se mimicũ
fusse hominis aquo eĩ miserie subuenit᷑. Itẽ cũ ait

Expanded text:
interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulinterpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut uiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait
Abbreviated transcription (Latin):
tate ĩ numerabiliũ consuetudinũ cõmoti. quidam
dormitantes ut ita ditam qui neq alto sompno stul¬
titie sopiebantur ut insap̃ie lutẽ pot̾ant eingilare
putauerunt nillam ẽẽ iustitiam ꝓse ip̃am. s uni¬
cuiq genti consuetudinẽ suam iustam uideri. Que
cũ sit diu̾sa om̃ib gentib: debeat aũ incõmutalulis
tellexerunt ne multa cõmemorem. qd̃ tibi fieri nõ
uis. alio ne feceris: nullo mͦ posse ulla eoꝵ gentili
diuersitate uariari. Quesententia cũ refertur ad di¬
lectionem dei om̃ia flagitia moriunt᷑ cũ ad ꝓximi
om̃ia facinora. Nemo enĩ uuilt corrumpi hĩtatulũ
suũ nõ ergo debet corrumꝑe hĩtatulũ dei se ip̃m scĩli¬
cetiEt nemo uult sibi aquoqm noceri: nec ip̃e gͥcui
qͣm nocuerit Sic euersa tyrannide cupiditatis. caritas
regnat iustissimis legib dilectionis dei pp̃ d̾m. sui ⁊
tis regitla huĩmodi. ut tam diuuersetur diligenti
consideratione qd̃ legitur donet ad regnũ caritatis

Expanded text:
tate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormientes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur nec in sapientiae luce poterant euigilare, putauerunt nullam esse iustitiam per se ipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis titiam. non intellexerunt, ne multa commemorem, quod tibi fieri non uis, alii ne feceris, nullo modo posse ulla eorum gentili diuersitate uariari. quae sententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui et tis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis
Abbreviated transcription (Latin):
nicatas tunicas habere ap̃ romanos ueteres fla¬
gitiũ erat. Nunc aũ honesto loco natis cũ timicati
sunt. nec eas habere flagitiũ ẽ: sic aĩaduertend̾ ẽ.
Incetero quoq usu rerum ab ẽẽ oportere libidinem
que nõ solum ip̃a eoꝵ int̾ quos uiuit cõsuetudĩe
nequit̾ abutit᷑. s etiam sepe fines eĩ egressa fedita¬
tem suam que int̾ claustra moꝵ sollempniũ late¬
ista degenda. ist necessitate imponitur uł officto sus¬
cipitur. abonis ⁊ magnis hominib adutilitatẽ
et beneficientiã reserendũ ẽ. ut ꝓprie sicut ⁊ nos
debemus. ist ettam figurate situt in ꝓpħis licet.¬
Inque fca legenda ñ inturrunt ĩ docti alt̾ius cõsue¬
tudinus nisi auctoritate repͥmantur flagitia pu¬
tant nec possunt animaduertere totã conu̾satio¬
nem suam ist inconiugits uł inconuiis uiis. ist
ĩuestitu cet̾o ꝙ humand uictu atq cistcu. aliis gẽ

Expanded text:
nicatas tunicas habere apud Romanos veteres flanicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitaista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel etiam figurateIn quae facta legenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano
Abbreviated transcription (Latin):
fedissima gule flãma ĩ iulissimũ ardescat. ⁊ sanꝰ
quisq maluerit more dñi pisce uesci. qͣm lenticu¬
la more esau nepotis abraham. aut ordeo more
plere ꝙ bestie: qr usliorib aluntur escis. Namin
om̃ib huiꝰcemodi reb. ñ exeaꝵ rerũ natura quib
bant sintipiende ꝓlis causa erat uxoꝵ psiumsimł̃
rm uiro hñdaꝵ incilpabslis consuetudo. Et ideo
uniã feminã maritos hr̃e płimos: honestũ nõ
erat. Non enĩ mulłr eo est fecundior: s meretritia
potis turpitudo ẽ. isł q̃stum ist liberos uulgo q̃¬
rere. In huiuscemodi morib quicqͥd illoꝵ tempoꝵ
scĩ nõ libidinose fartebant. qmuis ea facent q̃ hoctẽ¬
pore iusi ꝑlibidinem fieri nõ possunt ñ culpat scͥꝑ¬
tura. Et quicqͥd sbi tale narratur. nõ solum hysto¬
rice ac ꝓpͥe. set etiam figurate. ac ꝓphetite acceptum
int̾pretandũ ẽ usq infinem illũ caritatis. siued̾i
siue ꝓximi. siue inriusq. Sicut enĩtalares ⁊ ma¬

Expanded text:
foedissima gnlae flamma in uilissimum ardescat. et sanius quisque maluerit more domini pisce uesci quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more pleraeque bestiae, quia vilioribus aluntur escis. Nam in omnibus hujuscemodi rebus, non ex earum rerum natura quibus bant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et ma
Abbreviated transcription (Latin):
institutũ cuĩ uim sig̃cationemq intelligit ñ he
ueneratur qd̾ uidetur ⁊ transit. s illud potiusqͣ
talia cuncta referenda sũt. Talis aũ homo sp̃ual
et liber ẽ etiam tempe seructutis quo carnalib
anmis nõ dum oportet signa illa reuelariquoꝵ
iugo edomandi sunt. Tales aũ spũales erant pa¬

Expanded text:
tum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Pa
Abbreviated transcription (Latin):
exptacontimꝰ. Quicqͥd gͥ de ordine tempoꝵ tnͣsat¬
toꝵ indicat ea que appeslatur hẏstoria płimũ
nos adiuuat ad libros scõs intelligendos ⁊̃ sip̃ter
eccłiam ꝑuerili exuditione discatur Nam ⁊ polir¬
pradas ⁊ ꝑ consulũ nõia mistta sepe q̃runt᷑ a nob
et ignorantia consilatus quonatus ẽ dñs ⁊̃t quo
passus ẽ ñ nullos coegit errare. ut putarent q̃dra¬
edificatũ templũ dc̃m ẽẽ a iudeis. qd̾ pmagnieni
diici coripis habebat. Et annoꝵ quidẽ fere triginta
baptrratũ eẽ retinemus auctoritate eungesica s
postea quot annos ihac uita egerit. qͣmiqͣm tex¬
tu up̃o actionũ eius animadũti possitisi tam̃ ne
alninde caligo dubitationis oriatur de hystoria
gentiũ collata cum euuangłio liquidł cerł̃q
colligitur. Tunt enĩ uidebitur nõ fruftra ẽẽ dam
qsd̃ quadraginta sexanis templũ edificatũ sit

Expanded text:
experta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transacexperta conjicimus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus quo natus est Dominus, et quando passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraaedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex
Abbreviated transcription (Latin):
puni uita enuĩ quedam exnaturalib ut cũꝙ si¬
nllia hõim inftituta sũt. Quoꝵ ea q̃ ad societatẽ
ut dc̃m ẽ demonũ ꝓtinent penitus repudiandast̃
et detestanda. sa uõ que hoĩes cũ hominib hñt
assumenda. inqnͣtum nõ sũt luxuriosa atꝙ super¬
flua ⁊ maxime litteraꝵ figure sine quib leg̾e nõ
possumus. linguaꝵ ꝙ uarietas qntum satis est
dequa suꝑius disputauimꝰ. Et eo genere sũt ĩnote
qͥ quas didicerunt: ꝓprie iam notarii appellantur
utsua sunt ista nec discunt᷑ illicite uet suꝑstitio¬
se implicant. necluxuna eu̾nanti si tm̃ occupent
ut maiorib reb ad quas adipiscendas seruirede¬
do. s aut transacta temꝑib aut diumnitus ĩsti¬
tuta muestigando homines ꝓdiderũt ubitũq dis¬
cantur ñ sũt hõm instituta existimanda. Quo
alia sunt ad sensus corporis. alia u̾o ad rõnen
animi ꝓtinentia. s illa qͥ sensu corꝑis aitinguntur
ist natrata credimꝰ ist demonstrata sentimus. ra

Expanded text:
am et naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire dedo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguvel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cũ qͥneb uiuit admittt soq contingit ut si qͥd
scriptura ũt p̃cepit qd̃ abhorret a consuetudine
audientium. Ut̃ qd̾ nõ ab horret tulpauerit.si a¬
ninũ eoꝵiam itoi sucit auctoritas figcuratã
locutionẽ putent Nõ aũ p̃cepit scriptura nisi ca¬
ritatem. nec tulꝑat nisi cupiditatẽ ⁊ eo modo ĩ¬
format mores hominũ. Item si animũ p̃occupa¬
uit alicus erroris opinio quicqͥd alit̾ inseruent
scriptura. figuratũ homines arbitrantur. Non
enĩ asserit uisi catholicam fidem reb p̃teritis ⁊
ficturis ⁊ p̃sentib p̃teritoꝵ narranio ẽ. futuroꝵ¬
narratio p̃nuntiatio. p̃sentium demonstratio.

Expanded text:
cum quibus uiuit admittit, eoque contingit, ut, si quid cum quibus uiuit admittit, eoque contingit, ut, si quid scriptura uel praeceperit quod abhorreret a consuetudine audientium uel quod non abhorreret culpauerit, si animum eorum iam uerbi uinxit auctoritas, figuratam locutionem putent. non autem praecipit scriptura nisi caritatem nec culpat nisi cupiditatem et eo modo informat mores hominum. item si animum praeoccupauit alicuius erroris opinio, quidquid aliter asseruerit scriptura, figuratum homines arbitrentur. non autem asserit nisi catholicam fidem rebus praeteritis et futuris et praesentibus: praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium
Abbreviated transcription (Latin):
tioni qua cauemus figuratam locutionem .⁊. tãs
ꝓpriam qͣi figuratã itelumus accipe. Demanstrã.¬
dus ẽ gͥ prius modus ĩuemende locutionis ꝓpͥe ne
anfigurata sit: ⁊ iste õm̃o modus ẽ ut quicio
insermone diuino. neq admoꝵ honestatem. necp
ad fidei u̾itatem ꝓprie referri potest. figuratũ estẽ
agnostas. MUꝵ honestas ad diligendum dan it
ꝓrimũ fideruetitas ad cegnoscendum d̾m ⁊ pximũ
ꝑtinet. Spes aũ sua ctuq ẽ inconscientia p̃pria:
quemadmod̾ se sentit ad dilectionẽ dei ⁊ pxris eg¬
nitoẽmq ꝓficere. De quib om̃ib pͥmo librodc̃m̃¬
ẽ. S qm̃ ꝓcliue ẽ humanũ genus. nõ exmonitis
ip̃ius libidins s potius sue consuetudinis efti¬
mare peccata fit plerumq ut quisqͥs hoim ea tm̃
culpanda aibitretur que sure religionis ⁊ tpris hõi¬
nes urtuꝑare atq dampnare consueueisitst ea
tm̃ ꝓbanda atꝙ landanda que confiretudo eoꝵ

Expanded text:
tioni qua cavemus figuratam locutionem, id est, tioni qua cavemus figuratam locutionem, id est, propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum et proximum pertinet. Spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi, cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines uituperare atque damnare consueuerunt, et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i manifestissimũ indiciũ nr̃e libertatis illu¬
xit ne hoꝵ quidẽ signoꝵ q̃ iam ĩ telligimus oꝑe¬
ratione oͣnerati sumus. sed q̃ dam pauta ꝓmisltis eadẽ¬
q factu facillima ⁊ intellectu angustisia ⁊ obfcna¬
trone castissima ip̃e dñs ⁊ aplica tradidit distiplina.
sicut ẽ bap̃mi sacram̃tum ⁊ celebratio corps ⁊ laa¬
guinis dñi que unusquisq cũ ꝑcipit quo refe¬
rantur imbutus agnoscit ut ea nõ caruali serui¬
tute s sp̃uali potuts libertate ueneremu Utaũ¬
lut̾am sequi ⁊ signa ꝓ reb que hus signficant᷑
accrꝑe seruilis infirmitatis. stamutilit᷑ signa
interp̃tari male uagantis erroris ẽ. Qui aũ nõ
intelligit quid significet signũ ⁊ tñ signũ ẽẽ in¬
telligit. nec ip̃e p̾mitur seruitute. Meluis ẽ aũ
uł p̃mi incogntis. s utilib signis qͣm iuali¬
ter ea int̾pretando aingo seruitittis eductam ex¬
uicem laqueis erroris inserere. Sinc aũ obsemã¬

Expanded text:
ri, manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus, sed quaedam pauca pro multis eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima, ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina. Sicut est baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini, quae unusquisque cum perceperit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretusigna pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ergo inconstellationib nõ inuenit quas necc̃e dua
uanas inspitiat. siue de iacob. siuede eins fr̃e consu¬
latur. Quid ei ꝓdest si distat morio qd̃ tem̃e secu¬
rus infamat. ⁊ nõ distat intabifla. qm fiustra
sollititus intuetur: Quare iste quoq oppinones
quibdam rerũ signis humana p̃sumpnone ĩ sti¬
tutis ad eadem tlła qͣi qͥdam cũ demonib pacta¬

Expanded text:
Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta
Abbreviated transcription (Latin):
lũ possit app̃hendi. ⁊ constellationũ tenrꝑis ãnotari.
Unde nec̃ce ẽ ñ nusslos geminos easdẽ habere con¬
stellationes. cũ paria rerũ utt quas agunt. uł quas
patiuntur euenta ñ hẽant. s plerumq ita dispa¬
ria. ut alius felicissimus. alius ĩfelicissimꝰ uiuat.
Situt esau ⁊ ia cob geminos accipimꝰ̃ natos. ita
ut iacob qui post̾ior nascebatur manu plantam
p̃cedentis frĩs tenens ĩueniret᷑. H oꝵ certe dies atq
hora nascenttũ notari alit̾ nõ posset nsi amboꝵ
constellatio eẽt una. Qnͣtum aũ int̾sit int̾ amboꝵ
mores fc̃a. labores q successus. scriptura testis est¬
iam ore õĩum gentiũ ꝑuagata. neq enĩ ad remꝑ
tinet qd̃ dicunt. ip̃m mom̃tũ minimũ atq angꝰ¬
tissimsũ temꝑis qd̃ geminoꝵ partũ disterminat.
multũ ualere ĩ retũ natura atq celestiũ corpoꝵ
nõ pot̾. quib inspectis fatasse dicere ꝓfitentur

Expanded text:
lum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. lum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, fenim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momentum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur.
Abbreviated transcription (Latin):
celum leuare uidẽbant. sed quodlibet uocent᷑ ab hõi
b. sũt aũ s̾dera que d̾s instituit ⁊ ordinauit ⁊ uo¬
lunt. Et ẽ certus motus illoꝵ quo temꝑe distingũ¬
tur atq uariantur. quẽ motũ notare cũ quisq
nascitur. qũo sehẽat. facile ẽ ꝑ eoꝵ inuentas. cõscro¬
tas ꝙ regulas qd̃ st̃a scriptura condempnat dicens.
Si enĩ tm̃ potuerũt scire ut possent estimare scłm qͦ
tatione uelle uł nascentiũ mores attus euenta p̃di¬
cere. magnus error ⁊ magna dementia ẽ. ⁊ apudeos
quidẽ qui talia de discenda didicerunt sine illa du¬
bitatõe refellitur hec suꝑsticio. Constellationes. N.
quas uocant notatio ẽ syderũ qũo se hẽbant cũ ille
nasceretur. de quo isti miseri amiseriorib cõsulũ¬
tur. Fieri aũ pot̾ ut aliqͥ gemini tam sequatit᷑ fũ¬
dantur exutero. ut interuallũ tempis iit̾ eos inil¬

Expanded text:
coelucoelunibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuetatione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio est siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nul
Abbreviated transcription (Latin):
num ad ipõs homines honorandos ĩposuerunt
uocabula. Nõ enĩ mirandũ ẽ cũ etiam ꝓptorib
recensiorib q temꝑib sẏdus qd̃ appellamus
luciferũ honori ⁊ nomini cesaris roniani dica¬
re conatisũt. Et fortasse fcm̃ ẽ atq isset ĩ uetusta¬
tem nisi auia eius pͥoccupasset᷑ uenus hoc nõie p̃¬
dium. neq iure ullo ad hetedes traiceret qd̵ nuicqͣm
uiua possedat ut possidendum petiuerat. Nam ubi ua¬
cabat locus. neq alicuiꝰ prioꝵ mortuoꝵ honore teneba¬
tur. fcm̃ est qd̃ in rẽb talib fieri solet. ꝓ quintili
enĩ ⁊ sextili mensib uiliũ atq augustũ uocamus.
dehonorib hominũ uilii cesaris ⁊ augusti cesaris
nũccupatos. ut facile qui uolu̾it intelligat etrã illa
sydera prius sine hũs nõib celo uagata eẽ. Mortius
aũ illis quoꝵ honorare memoriam. ist coacti ft̃ hõies
regia potestate. uł placuit humana uauitate. noĩa
coꝵ imponentes syderib. eos ip̃os sc̃bi mortuos in

Expanded text:
andos imposuerunt vocabula. Non enim mirandum est, cum etiam propioribus recentioribusque temporibus, sidus quod appellamus Luciferum, honori et nomini Caesaris Romani dicare conati sunt. Et fortasse factum esset atque isset in vetustatem, nisi avia ejus Venus praeoccupasset hoc nominis praedium; neque jure ullo ad haeredes trajiceret, quod nunquam viva possederat aut possidendum petiverat. Nam ubi vacabat locus, neque alicujus priorum mortuorum honore tenebatur, factum est quod in rebus talibus fieri solet. Pro quintili enim et sextili mensibus, Julium atque Augustum vocamus, de honoribus hominum Julii Caesaris et Augusti Caesaris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in
Abbreviated transcription (Latin):
anda secreta sũt. Quisquis aũ reb p̃t̾eutib
restrictius utit᷑ quã sese hñt mores eoꝵ cũ qͥb
niuitiant tempansaut supstitiosus ẽ. In oĩ¬
b enĩ talib ñusus rerũ. s libido utentis in
cisipa ẽ. Neq ullo modo quisqͣm sobrius credi¬
derit. dñi petes ita unguento ptioso amisliere
ꝑfusos ut luxuriosoꝵ ⁊ nequã hõmi solent
quoꝵ talia cõuiuia detestar̃. Odor enĩ bonus
fama bona ẽ. Qm quisq bone iute opib hũe

Expanded text:
anda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus anda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: ibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae ope
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitati. ira ⁊ indignatio. trbulatio ⁊ ang¬
tra in omnẽ animã hominis oꝑantis matũ ui¬
dei pͥmũ ⁊ greci. S hoc ad eos cum quib eutitur
ip̃a cupiditas qui eam uincere noluerũt. Eũ x
in hoie cui dñabantur regna cupsoitatis sicb¬
sũt camẽ suam crucifixerũt. cũ passionib. ⁊¬
cũ concupiscentus Nisi quta ⁊ hic q̃dam uba
translata tractantur: sicutiẽ iradei ⁊crutifire¬
runt S nõ tam multa sũt. uł ita positant ob¬
tegant sensũ uł allegoriam uł enigma fati¬
ant qm ꝓprie siguratans locutionem uoco.
Qd̃ aũt ieremie d̾r. Ecce constituite hodie suꝑ
gentes ⁊ regna. ut euellas. ⁊ destruas. ⁊ difpdas.
et dissipes: nõ dubumi quin figurata locuto
tota sit. adeum finẽ referenda quẽ dixunits
Que aũ qi flagitiosa impitis iudentur sute
tm̃ dc̃a. siue etiam fc̃a sunt uł ex dei psona uł
ex hominũ quoꝵ nobis scĩtas cõmẽndat᷑ tota¬
figurata sũt quoꝵ ad caritatis pastum enucle¬

Expanded text:
ra et indignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subsunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatfigurata sunt: quorum ad charitatis pastum enucle
Abbreviated transcription (Latin):
atcepta fu̾it clausa queq̃ pate fient. ⁊ obscitra di¬
luci dabiritur. Ut quis ꝓpħie mninsam seluam
de ambilans: hiis reguus quodã mͦ lucis trami¬
tib deductus ab errore defendatur. Hic si dixiss
sunt emĩ q̃dam regiele myftice q̃ nõ nullos le¬
gis recessus obtinent. aut̃ certe que legis mag¬
nos recessus obtinent. Nõ aũ qd̾ ait unuse legis
recessus. neq dixisset clausa queq̃ patefient. set
clausa missta patefient. uerum dixisset. nec tam
elaborato atq itili oꝑi suo plusqͣm res ip̃a postu¬
lat dando: in spem falsam lectorem eiꝰ cognitorem¬
q misisset. Qd̃ ideo ditendum putaui. ut liber
ip̃e ⁊ legatur astudiosis qr płunũ adiuuat ad
q̃dam in quib ut homo errauit. s maxime ppͣ illa
que sicut donatista heticus loquitur. Quid aũ
doceant ist ãmoneant iste septem regile breuit᷑

Expanded text:
accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura diaccepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, breviter
Abbreviated transcription (Latin):
Inqua copiosissima disputatione nicħ istaꝵ ẽ re¬
gilaꝵ ⁊ utiq res illic obscurissima q̃rituri qd̾ ex¬
empli gr̃a satis dcm̃ ẽ sit. Nam colligere om̃ia ni¬
nus longum ⁊ nmis oꝑosum ẽ. que ita obscura
sũt inscripturis canonicis ut nicħ istoꝵ septẽ ibi
requirendum sit Iste aũ cũ has uelut regisas com¬
mendaret tm̃ eis trabuit qł om̃ia que inlege .i. in
diuinis scripturis obscure posita inuenerimꝰ. Hits
bene cognitis atq adhibitis intellig̾e ualeamus.
Ita quippe exorsus ẽ eundẽ librũ ut diceret. Necessa¬
rium duxi ante om̃ia que mͥuidentur libellum re¬
gislaꝵ scrib̾e. ⁊ secretoꝵ legis ueluti claues ⁊ lumi¬
naria fabricare. Sunt enĩ q̃dam regule mistice que
umiũse legis recessus obtineant. ⁊ u̾itatis thessau¬
ros aliquib ĩuisibiles uisibiles faciunt. Quaꝵ
si ratio regillaꝵ sine in uidia ut cõmunicanus

Expanded text:
. In qua copiosissima disputatione nihil istarum est re. In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis operosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi eos nõ om̃i exparte relinq̃re uoluit. fent lebꝵ
quẽ regislarem uocauit quia meo quasdam septẽ
regulas executus ẽ: quib qiͣ clauib diuinaꝵ sccip¬
turaꝵ aꝑirentur occisita. Quaꝵ pͥmam ponit de dño
et eius corpore. scd̾am de dñi corpore biꝑtito. t̾ciam
deꝓmissis ⁊ lege qͣrtam de spẽ ⁊ gene. quintã de¬
temporib. sextam derecapitislatione. septimã de
apiunturꝰ nõ parum adiuuant ad penetranda q̃
tecta sũt diuioꝵ eloquioꝵ. Noc tñ om̃ia q̃ ita scͥp¬
ta sũt ut nõ facile intelligantur possũt hiis regu¬
lis ĩuteniri. s aliis modis płsb quos hoc numero
seꝑtenatio usq adeo ẽ nõ iste complexus. ut idem
tale uersaturaut q̃ritur. sic̃ mapocalipsi ioħis q̃¬
tit quemadmod̾ intesligendi sintangłi eccłiaꝵ sep¬
tem quib scribere ufbetirr. ⁊ ratiocinat᷑ multiplicit
et ad hoc ꝑuenit ut ip̃os angelos ĩtelligamꝰ eccłias

Expanded text:
ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie etemporibus, sexta recapitulatio, septima de iuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
yronia ut̃ antifrasis. S yronia ꝓnuntratione ĩdi
cat quiduelit intelligi. ut cũ dicimus hominima¬
la factenti bonas res fatis. Antifrasis u̾o ut contͣria
significet nõ uoce ꝓnuntiantis efficitur. s aut u̾ba
ht̃ sua quoꝵ origo econtrario ẽ sicut appellat᷑ uic̾.
qd̾ ininime luceat aut consueuit aliquid itaditi
aut adiunctis u̾bis faciinus ut a contͣcio ĩtelligatur.
qd̃ loquimur: uelut si dicamꝰ. Caue illum qr bo¬
nus homo ẽ. Et quis talia nõ dicit in doctus. nec
oĩno sciens qui sint ist qui uocent᷑ hii tropi. quoꝵ
cognitio pp̃ea scripturaꝵ amsbiguitatib dissolum¬
dis ẽ necessaria. quia cum sensus ad ꝓprietatem¬
u̾boꝵ si accipiatur absurdus ẽ. q̃rendum ẽ utiq ne
forte illo ut illo tropo dcm sit qd̾ nõ intelligius
quidam qui contͣ donatistas inuictissime scribit. cũ
fu̾it donatista ⁊ illic inuenitur absurdissimi cordis

Expanded text:
ironia uel antiironia uel anticat quid velit intelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aaut adiunctis uerbis facimus, ut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia non dicit indoctus nec omnino sciens, qui sint uel qui uocentur hi tropi P quorum cognitio propterea scripturarum ambiguitatibus dissoluendis everborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod non intelligimus; quidam qui contra Donatistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam litt̾e aquib ip̃a grãmatica nom̃ accepiti
grãmata enĩ greci luteras uocant signa utiq so
noꝵ sũt ad articulatã uocem qua loquimͣ ꝑtinẽti¬
tem. Istoꝵ aũ tropoꝵ nõ solum om̃ia exempla si¬
cut õium. s quoꝵdam etiã nomina ĩ diuinis lib̾s
leguntur situt allegoria. enigia ꝑabola. Sm¬
ius pene omis hii tropi qui liberalĩ dicunt᷑ arte
cognosci etiam in eoꝵ repiantur loq̃lis. qͥ millos
gramaticos alidierunt. ⁊ eo quo uulgus utitur
sermone contenti sũt. Quis enĩ nõ dicit sic floreas
qui tropus methaphora uecatur. Quis ñ dicit pisci¬
nam etiam q̃ nõ h̃t pisces: Nec fc̃a ẽ pp̃ pisces ⁊ tam̃
apiscib nonĩ accepit: qui tropus catachresis ditit᷑
Longum ẽ isto modo ceteros ꝓsequi. Nam usq ad il¬
los ꝓuenit islgi locutio qui pp̃ea mirabiliores sũt
qr contra qm dicitur sig̃cant sicuti ẽ que appellatur

Expanded text:
nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — nam litterae, a quibus ipsa grammatica nomen accepit — VQctfxfiara enim Graeci litteras uocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt et eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur
Abbreviated transcription (Latin):
turaꝵ testimoniis nõ possit aperiri. restat ut rõ
tellig̾e querimus eum forte nõ sensit. s hec con¬
suetudo ꝑuislosa ẽ. ꝓscripturas enĩ diuinas mł¬
totutius ambulatur. quas u̾bis translatis opa¬
catas cũ scrutari uolumus. aut hoc inde exeat
qd̃ nõ hẽat controu̾siam. aut si habet ex eadem
scripturra ubicũq euis ĩuentis atꝙ adhibitis tes¬
locutionis quos gramatiti greco noĩe tropos uocãt
auctores nr̃os usos fuisse misttiplitius atꝙ copio¬
sius qm possunt existimare uł credere qui nesciũt
eos. ⁊ in aliis ista didicerũt. Quos tñ tropos qui
nouerunt agnoscunt in littis scĩs eoꝵ ꝙ scientia
ad eas intelligendas aliqͣntum adiuuant᷑. sed
hic eos ignaris tradere ñ deceti ne artẽ gramatitã
docere iudeamr. Extra sane ut discantur admoneo
qͣmuis iam suꝑuts id admonuerim .i. in scdo li¬
bro. ubi de linguaꝵ necessaria cognitione disserus

Expanded text:
turarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut rattellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis teslocutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
uł plura sentiuntur ettam si latet quid sense¬
rit ille qui scripsit. nicħ ꝑituli ẽ. sed quodlibet
eoꝵ congritere u̾itati ex alus locis scãꝵsccip¬
tirraꝵ deceri pot̾. Io tũ eo conante qui diuina
scrutatur eloquia ut aut aduoluntatẽ ꝑueni¬
atur auctoris ꝑ qmͣ sccipturam sslam st̃s oꝑatus
ost sp̃c. siuuc hoc assequatur. siue aliam fuĩam de
illis uesbis q̃ fidei recte ñ refragatur exculpat
testimontũ hñs aquocũq alio loco diumoꝵ e
loquioꝵ. Ille quippe auctor meisdem u̾bis que
intelligere uolumus ⁊ ipãm sñiam forsitan
uidit ⁊ certe dei sp̃s qui ꝑ enm het hec oꝑatus est
etiam ip̃am occuisuram lectori ist audĩtori sine
dubitatione p̃uidit ĩmo ut occurreret qr ⁊ ip̃s
ẽ u̾itate subuixa ꝓuidit. Nam quid ĩdiumis elo¬
quiis largius ⁊ uberius potuit ꝓuideri qmͣ ut
aũ talis sensus eruitur cuiꝰ incertũ certis sc̃aꝵ scͥp¬

Expanded text:
uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senseuel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia, ut ad uoluntatem perueniatur auctoris, per quem scripturam illam sanctus operatus est spiritus, siue hoc assequatur siue aliam sententiam de illis uerbis, quae fidei rectae non refragatur, exsculpat, testimonium habens a quocumque alio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae intellegere uolumus, et ipsam sententiam forsitan uidit, et certe dei spiritus, qui per eum haec operatus est, etiam ipsam occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouiautem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥne uiue fluent deuentre eiꝰ. ⁊ si quid alutd at¬
ꝙ aliud ꝓlocis ꝓ locis inquib ponitur aqua sig̃¬
care intenligitim. Sic ⁊ alie res nõ singile. s una¬
qͣm iulta sig̃cat ꝓ loco fententie sicut posita re¬
peritur. Ubi aũ aptius ponunt. ibi discernendũ
qũo uslocis intelsigatur obscuris. Neq em̃meliꝰ
potest intelligi qdͥ dcm̃ ẽ deo. app̾hende arma ⁊ scu¬
tũ ⁊ exurge in aduitoriũ mͥ: qmi exloco illo ubi
legitur. dñe ut scuto bone uoliuntatis tue corona¬
sti nos. nec tñ ita ut iam ubitũq scutũ ꝓ aliquo
intnum̃to positũ leg̾tmnus. ñ accipiamus inisi
bonã uoluntatẽ dei. dcm̃ ẽ enĩ ⁊ scitũ fidei. in
quo possitis inquit om̃s sagntas maligni igni¬
tas extingũe. Net rursus ideo debemus ĩ armis¬
in armis huĩcemodi sp̃ualib scuto tm̃a mͦ fidẽ
duti inquit loritam fidei ⁊ caritatis. Qnͣdo aũ
exendem scripture ulbis. ñ unũ aliquid. s duo

Expanded text:
aquae vivae fiuent de ventre ejus: et si quid aliud atque aliud pro locis in quibus ponitur aqua significare intelligitur: sic et aliae res, non singulae, sed unaquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita reperitur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo: apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonam uoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem i: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo