comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b̾um dĩ arbitriũ & angłor bonoꝵ peccare ñ potest. ñ ꝑtinet ad
diffinitionẽ lib̵tatis arbitriu i. posse peccare. Deniq nec libtas nec
pars lib̃tatis:: potestas peccandi. Qđ ut plane intelligas. intende
ad ea q̃ dicã D Ad hoc sũ hic. M Quȩtͥ uoluntas libior uidet᷑ ⁊
illa q̃ sic uult & potest ñ peccare. ut nullatenꝰ flec tiualeat a ñ pec¬
candirec titudine. an illa quȩ aliomͦ flecti potest ad peccandũ: S Cur
ñ sit lib̾ior illa q̃ ad utrũq se habet: ñ uideo : M Anñ uides. qm̃¬
ne xpedit. ualeat aoduci: D Hulli dubiũ hoc eẽ puto M hec
cudine ñ peecandi declinare neqͥt : ꝗͣ quȩ illã potest deserert
ENichil mͥ rationabiliꝰ asseri posse uidet᷑  ED An putas ⁊¬
esͣ aodiũ minuit. & seꝑatũ augae lib̾tatẽ I aut liptatẽ
nec lib̃tas ÷ nec pars lib̃tatis. D Nichil c̃sequenti. m ulon¬
gͦ ꝑtinet ad lib̾tatẽ arbitrii qđ sic ÷ extͣncũ a lib̾tate. d.

Expanded text:
bonorum angelorum peccare non potest, non pertinet ad diffinitionem libertatis arbitrii posse peccare. Denique nec libertas, nec pars libertatis est potestas peccandi. Quod ut plane intelligas, intende ad ea quae dicam. DISC. Ad hoc sum hic. MAG. Quae tibi voluntas liberior videtur: illa, quae sic vult et potest non peccare, ut nullatenus flecti valeat a non peccandi rectitudine, an illa quae aliquo modo flecti potest ad peccandum? DISC. Cur non sit liberior illa, quae ad utrumque se habet, non video. MAG. An non vides qnon expedit, valeat adduci? DISC. Nulli dubium hoc esse puto. MAG. itudine non peccandi declinare nequit, quam quae illam potest deserere. DISC. Nihil mihi rationabilius asseri posse videtur. MAG. An putas, quod additum minuit, et separatum auget libertatem, id aut libertatem nec libertas est, nec pars libertatis. DISC. Nihil consequentiutinet ad libertatem arbitrii, quod sic est extraneum a libertate. DISC.
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽ rectitudinẽ eos lib̾tatẽ habuisse ñ ÷ uerũ. qr deserore uolunta¬
tis reclitudinẽ ÷ peccare. & potestatẽ peccandi nec lib̾tatẽ. nec partẽ
cẽ lib̃tatis supͣmonstrasti. Ad resum̃dũ uͦ ꝑse : desertã rectitudinẽ libta¬
tẽ ñ acceper̃. cũ ad hoc illa rectitudo data sit. ut nũꝗͣ desereret᷑. Ipsa
nãq potestas resum̃ di desertã.: generaret negligenti ã seruandi habitã.
⁊ꝓpt̃ restat lib̾tatẽ arbitrii datã eẽ rationali natȩ. ad seruandã accep¬
tã rectitudinẽ uoluntatis Bene ad int̾rogata respondisti. s ad huc¬

Expanded text:
 eos libertatem habuisse non est verum; quia deserere voluntatis rectitudinem est peccare, et potestatem peccandi, nec libertatem, nec partem esse libertatis supra monstrasti . Ad resumendum vero per se desertam rectitudinem libertatem non acceperunt: cum ad hoc rectitudo illa data sit, ut nunquam desereretur. Ipsa namque potestas resumendi desertam, generaret negligentiam servandi habitam. Quapropter restat libertatem arbitrii datam esse rationali naturae ad servandam acceptam rectitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃ ds̃ c̃ũtimini ad me. sem̃ ÷ sine germine̾. ꝗ diu ho¬
minis uoluntatẽ ñ c̃uerat ds̃ ad uolendũ c̃uersionẽ ꝗͣ
cogitat cũ audit c̾ũtimmi sine qͦ semine nullꝰ potest̾

Expanded text:
cum dicit Deus: Convertimini ad me , semen est sine germine, quandiu hocum dicit Deus: Convertimini ad me , semen est sine germine, quandiu hominis voluntatem non convertit Deus ad volendum conversionem, quam cogitat, cum audit, convertimini, sine quo semine n
Abbreviated transcription (Latin):
lert. aut int᷑ se ñ ccineat. Nã si qͥd tõe dicimꝰ aliꝗdo qł in
deat᷑ in expugnabił: nullã tam̃ uitate fulciri creden¬
da ẽ Sic itaq sac᷑ script᷑a omĩs ueritatis ꝗͣ ratio colligit
auctor itatẽ ctinet: cũ illã aut aꝑte affirmat. aut nul¬
latinꝰ negat. Uideamꝰ nc̃ in exẽplis: qͦmͦ ubũ sit sem̃ Cũ
audiunt᷑ qͥb dr̃. si uoluertas & audicrias me. intel¬
audit & ñ obedit: dr̃ ñ audire. S obȩdire neq̃unt : nͥ
uelint. Ulelle aũ obȩdire: ÷ recte uelle. Rec te uͦ uelle
nemo pot÷: nͥ habeat rectitudinẽ uoluntatis. ꝗͣ nullꝰ
hab& homo nͥ ꝑ gr̃am. Uerũ rectitudo uolendi aliqͥd
nulli datꝰ: nͥ intelligenti uelle. & qđ uelle deb&. Vide¬
mꝰ itaq qđ dictũ ÷. si uolueritis & audieritis me. sem̃ẽẽ
neqͣꝗ ꝑ se ad aliquẽ fructũ germinans. sine adiectioẽ rec̾¬
titudinis. nec ipsã rectitudinẽ dari: nͥ seminib Similit̃

Expanded text:
lerit, aut intra se non contineat. Nam, si quid ratione dicamus aliquando, quod in deatur inexpugnabilis, nulla tamen veritate fulciri credenda est. Sic itaque sacra Scriptura omnis veritatis, quam ratio colligit, auctoritatem continet, cum illam aut aperte affirmat, aut nullatenus negat. Videamus nunc in exemplis quomodo verbum sit semen. Cum audiunt quibus dicitur: Si volueritis, audit et non obedit, dicitur non audire. Sed obedire nequeunt, nisi velint; velle autem obedire, est recte velle: recte vero velle nemo potest, nisi habeat rectitudinem voluntatis, quam nullus habet homo, nisi per gratiam. Verum rectitudo volendi aliquid nulli datur, nisi intelligenti velle, et quod velle debet. Videmus itaque quod dictum est: Si volueritis et audieritis me, semen esse nequaquam per se ad aliquem fructum germinans sine adjectione rectitudinis; nec ipsam rectitudinem dari, nisi seminibus. Similiter
Abbreviated transcription (Latin):
se fecer seruos peccati. qͦmͦ lib̾ũ arbitriũ seruare potuer̃
M Lic& peccato se subdidissent. lib̃tatẽ tñ arbitrii nat᷑alẽ in
se int̾imere neqͥuer. s face potuer̃ ut iã ñ sine alia gr̃a ꝗͣ erat
an ad sequendũ qđ uellent. an ad uolendũ qđ deberent: &
qđ illis uelle expedirae. Ad uolendũ qđ̃ deb̾ent. & qđ expe¬
dire uelle ͫ  Eigo ad rectitudinẽ uoluntatis: habuer̾ lib̾¬
tatẽ arbitrii. Qͣmdiu nãq uoluer̃ qđ̃ debuer rectitudinẽ
habuer uoluntatis Ita ÷ͣ Dubiũ ÷ adhuc cũ dr̃ qr lib ta¬

Expanded text:
se fecerunt servos peccati, quomodo liberum arbitrium servare potuerunt? MAG. Licet peccato se subdidissent, libertatem tamen arbitrii naturalem in se interimere nequiverunt; sed facere potuerunt ut jam non sine alia gratia, quam erat An ad assequendum quod vellent; an ad volendum quod deberent, et quod illis velle expediret? DISC. Ad volendum quod deberent, et quod expediret velle. MAG. Ergo ad rectitudinem voluntatis habuerunt libertatem arbitrii: quandiu namque voluerunt quod debuerunt rectitudinem habuerunt voluntatis. D
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ibi sit aliud uoluntas. aliud rectitudo tm̃ sic̃ diximꝰ potestatẽ
diuinitatis aut diuinã potestatẽ. siue potentẽ diuinitatẽ. cũ
ir duunitate ñ sit aliud potestas ꝙ diuinitas: itañ inconueni¬
ent̃ dicimꝰ ibi rectitudinẽ uoluntatis aut uoluntariã rectitudinẽ.
scurectã uoluntatẽ. Si uͦ illã rectitudinẽ dicunꝰ ꝓpt̾ se serua¬
n: de nulla alia rectͥitudine sic c̃uenient̃ diciposse uidet᷑. Sic̃
enĩ ñ aliud illã. s ipsa se seruat: nec ꝑaliud. s ꝑ se: ita ñ ꝓpt̾ ali
dico seruat᷑ ñ habemꝰ participiũ passuiũ p̃sentis tẽporis. ꝓ p̃¬
senti possumꝰ uti passiuo p̃tĩto participiõ euisdẽ uerbi Hui
usũ habemꝰ notissimũ ut p̃titis passiuis participiis utam᷑¬

Expanded text:
 dicimus potestatem divinitatis, aut divinam potestatem, sive potentem divinitatem cum in divinitate non sit aliud potestas quam divinitas; ita non inconvenienter dicimus ibi rectitudinem voluntatis, aut voluntariam rectitudinem, seu rectam voluntatem. Si vero illam rectitudinem dicimus propter se servari, de nulla alia rectitudine tam convenienter dici posse videtur. Sicut enim non aliud illam, sed ipsa se servat, nec per aliud sed per se, ita non propter alidico servatur non habemus participium passivum praesentis temporis, pro praesenti, possumus uti passivo praeterito participio ejusdem verbi. DISC. Hunc usum habemus notissimum, ut praeteritis 115 participiis pa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sic lib̾ũ erat: ut nulla alia re cogi posset ad peccandũ. & idõ
iuste rep̃hendit᷑: qi cũ hanc hab̾et arbitrii sui lib̾tatẽ ñ aliqͣ re co¬
gente. nͨ aliqͣ necessitate : s sponte peccauit. Peccauit aũ ꝑ arhi¬
triuĩ suũ. qđ erat lib̾ũ: s ñ ꝑ hoc unde libũ erat. uł ⁊̃ ꝑ potestatẽ¬
qͣ pot̾at ñ peccare. & peccato ñ seruire: s ꝑ potestatẽ ꝗͣ habebat
tuit ei dominari peccatũ. & idõnec illũ nec eiꝰ arbitriũ lib̾ũ fuisse
ñ ita ÷. Senĩ qͥsuȩ potestatis ÷ ut ñ seruiat. nec alienȩ potestatis

Expanded text:
quod sic liberum erat, ut nulla alia re cogi posset ad peccandum; et ideo juste reprehenditur, quia, cum hanc haberet arbitrii sui libertatem, non aliqua re cogente, non aliqua necessitate, sed sponte peccavit. Peccavit autem per arbitriu poterat non peccare, et peccato non servire; sed per potestatem quam habebat tuit ei dominari peccatum; et ideo nec illum, nec ejus arbitrium liberum fuisse: non ita est. Etenim qui suae potestatis est ut n
Abbreviated transcription (Latin):
Fateri me ita eẽ oport&s: Cũ gͦ dico qr debeo amari a te: ñ ita dr̃
qͣsi ego aliqͥd debeã. s qi tu debes amare me. Similit̃ cũ dico q ñ debeo ama
tentia & in ĩpotentia ut cũ dr̃. hector potuit unci ab achille. & achilles
ñ potuit uinci ab hectore. Non enĩ fuit potentia m illo qͥ uinci potuit: s
in illo qͥ uicicẽ potuit. nec inpotentia ĩ illo qͥ uincẽ potuit: s ĩ illo qͥ uincẽ

Expanded text:
e oportet. MAG. Cum ergo dico quia debeo amari a te, non ita dicitur, quasi ego aliquid debeam, sed quia tu debes amare me. Similiter cum dico quia non debeo iam in potentia et in impotentia, ut cum dicitur: Hector potuit vinci ab Achille, et Achilles non potuit vinci ab Hectore. Non enim fuit potentia in illo qui potuit vinci, sed in illo qui vincere potuit: nec impotentia in illo qui
Abbreviated transcription (Latin):
& hab̃e reclitudinẽ uoluntatis. Siqͥs nesciens uult qđ debet.
ut cũ uult claude ostiũ cont᷑ illũ qͥ ipso nesciente uult in domo
aliũ occidẽ. siue habeat iste siue ñ habeat aliꝗͣ uoluntatis recł¬
uelle qđ uult:ͦ Potest c̃tingẽ. ut intelligens uelit qđ
deb& & nolit se deb̾e. Nã cũ latro cogit᷑ ablatã redd̾e pecuni .ĩ:
palã ÷ qr ñ uult se deb̾e. qm̃ idõ cogit᷑ uelle redd̾e. q debuit.

Expanded text:
e rectitudinem voluntatis? DISC. Si quis nesciens vult quod debet: ut cum vult ostium claudere contra illum qui, ipso nesciente, vult in domo alium occidere; sive iste habeat, sive non habeat aliquam voluntatis rectvelle quod vult? DISC. Potest contingere ut intelligens velit quod debet, et nolit se debere. Nam cum latro cogitur ablatam reddere pecuniam, palam est quia non vult se debere; quoniam ideo cogitur velle reddere, quia debet:
Abbreviated transcription (Latin):
ri ñ pot:. Qđsi ad suꝑnȩ sapient̾iȩ bonitatisq c̃sides iudiciũ. si¬
ue ex altã tantũ siue ex utq parte agentis scilica & patien¬
tis ec̃ ñ debeat ꝑcussio. qͥs audebit negare debe eẽ qđ tanta
ferri ĩp̃isist̃ in corpꝰ dñi. an dices fragilẽ carieẽ ñ debiuisse. pene¬
tͣri. aut ãcuto ferro ꝑpettã ñ debuisse dolere  Contra na
passio. q̃ scd̃m agentẽ uł patientẽ eẽ ñ deb&̃. qm̃ nec ille agere. nec iste

Expanded text:
od si ad supernae sapientiae bonitatisque consideres judicium, sive ex altera tantum, sive ex utraque parte, agentis scilicet et patientis, non debeat esse percussio: quis audebit negare debere esse, quod ferrei impressi sunt in corpus Domini: an dices fragilem carnem non debuisse penetrari, aut acuto ferro penetratam non debuisse dolere? DISC. Contpassio, quae secundum agentem vel patientem esse non debet, quoniam nec ille agere, nec iste
Abbreviated transcription (Latin):
sens irtenor se fallit. ñ illi iñtit᷑ excĩor. Qđ aliq̃do facile cognoscit᷑: aliqͣao
difficile: Cũ enĩ puer tumet sculptũ draconẽ aꝑto ore : facile cognoscitꝰ
intior qͥ nundũ bene scit discernere: int̾ rẽ. & rei similitudinẽ. Tale
÷ enĩ. Uidentes hoĩem alicui similẽ. putamꝰ illũ eẽ cuisimił÷. aut cũ
audiens qͥs ñ hois uotẽ. putat eẽ uocẽ hõĩs. Hã & hoc fac̃ sensꝰ intĩor.
Qđ aũ dicis de uitro idõ ÷ qi cũ uisꝰ tͣnsit ꝑ corpꝰ aliqͦd aerii coloris. ñ alit̃
ĩpedit᷑ assumere similitudinẽ coloris quẽ ultͣ uidet. ꝗͣ cũ tnsit ꝑ aera
nͥ in qͣtũ illud corpꝰ qđ tͣnsit spissiꝰ aut obscuriꝰ : aere. Ut cũ tͣnsit ꝑ
uitrũ sui coloris .i. cui nullꝰ aliꝰ admixtꝰ ÷ color: ut ꝑ purissimã aꝗͣ

Expanded text:
sensus interior se fallit, non illi mentitur exterior. Quod aliquando facile cognoscitur, aliquando difficile. Cum enim puer timet sculptum draconem aperto ore, facile cognoscitur interior, qui nondum bene scit discernere inter rem et rei similitudinem. Tale est cum videntes hominem alicui similem, putamus illum esse cui similis; aut cum audiens quis non hominis vocem, putat esse vocem hominis. Nam Quod autem dicis de vitro, ideo est, quia cum visus transit per corpus aliquod aerei coloris, non aliter impeditur assumere similitudinem coloris, quem ultra videt, quam cum transit per aera: nisi inquantum illud corpus, quod transit, spissius, aut obscurius est aere: ut, cum transit per vitrum sui coloris, id est cui nullus alius admistus est color; aut
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ angłoꝵ dixerim: de casu diabolũtitulaui qm̃
illuo contingens fuit qđ dixi. de bonis angłis. Q aũ
scripsi de malis: ex p̃ositio fuit qͥstiois. Q uidelicet¬
tractatus qͥuis nulla c̃tinuatione dictaminis cohereant : mat̾iata
ordine ẽseribant᷑. Lice itaq a qͥbusdĩ festinantib alio sint ordeni tu¬

Expanded text:
bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli titulavi: quoniam bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli titulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem scripsi de malis, ex proposito fuit quaestionis. Qui videlicettractatus, quamvis nulla continuatione dictaminis cohaereant, materia tordine conscribantur. Licet itaque a quibusdam festinantibus alio ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ReS INACRARUS ReATIXeNIeS ad studiũ sacrȩ scrip¬
qͥa facti st̃ ꝑ introgationẽ & responsionẽ & ꝑsona
introgantis noiẽ notat᷑ discipłi respondentis uͦ¬
noĩe magistri. Qͥtũ enĩ quẽ sim ili mͦ edidi ñ
inutilẽ ut puto introducendis ad dialecticã
cuiꝰ iniciũ ÷ de gramatico qm̃ ad diũsũ ab his trib studiũ
ꝑtinet istis nolo connumerare:. Unꝰ hoꝵ triũ ÷ de uerita¬
te qͥd scilicot sit ueritasi& in qͥb reb soleat dici & qͥd
sit iustitia. Altꝰ uͦ de lib̾tate arbitriĩ qͥd sit. & utrũ eã
dinẽ uoluntatis. ad ꝗͣ seruandã ẽ data creat̾e rationali
In qͦ naturalẽ tantũ fortitudinẽ uoluntatis ad seruan¬
dã acceptã rectitudinẽ ñ qͦmͦ necessariũ ad hoc ipsũ illi
sit ut grã subseqͣt᷑ ostendi. Tertiꝰ aut̃ ÷. de qͦ nestione. qua
q̃ritꝰspeccauit diabolꝰ. qͥa ñstetit in ueritate. cũ ds̃ ñ de¬
derit ei ꝑseuerantiã. ꝗͣ nͥ eodante hab̃e ñ potuit. qm̃ si

Expanded text:
res tractatus pertinentes ad studium sacrae Scripquia facti sunt per interrogationem et responsionem, et persona interrogantis nomine discipuli, respondentis nomine magistri. Quartum enim, quem simili modo edidi, non inutilem, ut puto, introducendis ad dialecticam, cujus initium est: De grammatico, quoniam ad diversum ab his tribus studium pertinet, istis nolo connumerare. Unus horum trium est De veritate: quid, scilicet, sit veritas, et in quibus rebus soleat dici; et quid sit justitia. Alius vero De libertate arbitrii, quid sit, et utrum eam dinem voluntatis, ad quam servandam est data creaturae rationali; in quo naturalem tantum fortitudinem voluntatis ad servandam acceptam rectitudinem; non quomodo necessarium ad hoc ipsum illi sit, ut gratia subsequatur, ostendi. Tertius autem est De quaestione qua quaeritur quid peccavit diabolus, quia non stetit in veritate: cum Deus non dederit ei perseverantiam quam nisi eo dante habere non potuit: quoniam si
Abbreviated transcription (Latin):
debet ẽẽ. aut qͥstat ł sedet. ꝗ do debet & similia. Hullꝰ nãq dic̃ tales
ibi ÷ qͥcqͥd solemꝰ dicere benefacere. ł malefacẽ.d. Vsus qͦ cõmunis loqu¬
rectã qͦ uoluntatẽ. de cuiꝰ uĩtate aut uitatẽ ac tioĩs sup cõtẽplati fu¬
mus: int̾ rectas actioẽs nͥ fallor cõputare possiunꝰ Non falleris
Nã qͥ uult qđ debet: recte & benefacẽ dr̃. nec ab his qͥ uĩtatẽ fac¬

Expanded text:
debet esse; aut qui stat, vel sedet, quando debet, et similia. Nullus namque dicit tales ibi est quidquid solemus dicere bene facere, vel male facere. DISC. Usus quoque communis locurectam quoque voluntatem, de cujus veritate, ante veritatem actionis, supra contemplati sumus, inter rectas actiones, nisi fallor, computare possumus. MAG. Non falleris. Nam qui vult quod debet, recte et bene facere dicitur, nec ab his qui veritatem faci
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝰ rectitudo quẽ ad modũ color ꝑ corpus habet eẽ & ñ eẽ. Exis
lorẽ erꝰ manere ĩ possibile ÷. M Nonsimilit̃ se habent color. ad
corpꝰ. & rectitudo: ad significationẽ. O Ostende dissimilitudinẽ
M Si nullus aliqͦ significare uelit signo qđ significandũ ÷:
erit ulla ꝑ signa significatio O̾ Nulla I An idõ ñ erit
rectũ. ut significet᷑ qđ significari debet: D Non idencõ min
erit rectũ. aut minꝰ hoc exiget rectitudo. M Ergo ñ existen¬
te significatione: ñ perit rectitudo qͣ rectũ ÷. & qͣ exigit᷑. ut
qđ significandũ ÷ significet᷑ :O. Si interisset : ñ ec̃tꝰ hec

Expanded text:
ejus rectitudo: quemadmodum color per corpus habet esse, et non esse. Existlorem ejus manere impossibile est. MAG. Non similiter se habent color ad corpus et rectitudo ad significationem. DISC. Ostende dissimilitudinem. MAG. Si nullus aliquo significare velit signo quod significandum est, erit ulla per signa significatio? DISC. Nulla. MAG. An ideo non erit rectum ut significetur quod significari debet? DISC. Non idcirco minus erit rectum, aut minus hoc exiget rectitudo. MAG. Ergo non existente significatione, non perit rectitudo, qua rectum est, et qua exigitur, ut quod significandum est, significetur. DISC. Si interiisset, non esset rec
Abbreviated transcription (Latin):
cessitate nos siue inuitos deserere. Et qđ sine difficultate dimit¬
tere neqͥmꝰ: & idcirco facimꝰ: hoc nos inuitos & nolentes & ex ne¬
cessitate facẽ asserimꝰ hoc igit᷑ mͦ qͥ m̃tit᷑ ne mariat᷑. m̃tiri in

Expanded text:
cessitate nos, sive invitos, deserere: et quod sine difficultate dimitcessitate nos, sive invitos, deserere: et quod sine difficultate dimittere nequimus, et idcirco facimus, hoc nos invitos, et nolentes, et ex necessitate facere asserimus. Hoc igitur modo, qui mentitur ne moriatur, m
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates. qr inuitꝰ & ñ inuitꝰ m̃tit᷑. Quappt̃ cũ dr̃ inuitꝰ menti¬
ri. qr ñ id uult in ꝗͣtũ uult uĩtatẽ: ñ repugnat illi sententiȩ. qͣ di¬
coneminẽ inuitũ deserere rectitudinẽ uoluntatis. qi mentiendo
rit. s: uolens. de qͣ uoluntate nc̃ loqͥm. de illa nãq loqͥmiꝗͣ uult
mentiri ꝓpt̃ uitã: ñ de illa qͣ ñ uult mendaciũ ꝓpt̃ se. Aut io¬
enĩ illũ neceẽ sit aut occidi aut mentiri : ñ tam̃ necẽe ÷ illũ
occidi qr pot̾÷ ñ occidi si m̃tit᷑ nec neceẽ ÷ illũ mentiri. qi pot:
ñ ñtiri si occidit᷑. Neutrũ enĩ ÷ det̾minate in necessitate : qi utrũ¬
lib& ÷ in potestate. ltaqͦ licet inu̾itꝰ aut mentiat᷑ aut occi¬
dat᷑. E& alia ratio ꝗͣ frequens hab& us: cur inuitꝰ & nolens. & ex
necessitate dr̃ aliqͥs facẽ. qđ tam̃ uolens fac̃. Nã qđ ñ nͥ difficile
facẽ ualeamꝰ. & idõ ñ facimꝰ: dicimꝰ nos hoc facẽ ñ posse ex ne¬

Expanded text:
t non invitus mentitur. Quapropter cum dicitur invitus mentiri, quia non id vult inquantum vult veritatem, non repugnat illi sententiae qua dico neminem invitum deserere rectitudinem voluntatis; quia mentiendo . De illa namque loquimur, qua vult mentiri propter vitam; non de illa, qua non vult mendacium propter se. Aut idenim necesse sit illum aut occidi aut mentiri, non tamen necesse est illum occidi, quia potest non occidi, si mentitur; nec necesse est illum mentiri, quia potest non mentiri, si occiditur. Neutrum enim est determinate in necessitate; quia utrumlibet est in potestate. Ita quoque, licet invitus aut mentiatur, aut occius, cur invitus et nolens et ex necessitate dicitur aliquis facere, quod tamen volens facit. Nam quod nonnisi difficile facere valemus, et ideo non facimus, dicimus hoc nos facere non posse, et ex ne
Abbreviated transcription (Latin):
diũso simul affici colore. Si aũ ñ tã ꝑfectũ inuenit niborẽ. qͥ pͥor
dcc̾rit. ꝗͣtũ colonis capax ÷: qͣn nundũ plenꝰ. adhuc aliũ ualet assumere
colorẽ. in ꝗͣtũ eiꝰ capacitas pͥori colore ñ ÷ satiata. Qͥgͦ hoc nescit : pu¬
tat uisũ renuntiare: qr omĩa quę pꝰpͥus assũptũ colorẽ sentit. aut
pã suã ĩput& sensui extĩori. Similit̃ cũ fustis integer cuiꝰ pars ÷
int᷑ a qͣm. & pars extͣ putat᷑ fractꝰ. aut cũ putamꝰ qđ uisus nr̃ uultus
sus nuntiare ꝗͣ sint: ñ culpa sensuũ ÷ qͥ renuntiant qđ possunt. qm̃ita
posse acceper̃. s uidicio aĩȩ ĩputandũ ÷ qđ ñ bene discernit qͥd illi
possint aut qͥd debeant. Qđostendẽ. qm̃ laborosut̃ ÷ magis ꝗͣ fructuosũ
ad hoc ꝙͥinitendimꝰ᷑ in hoc mͦ tẽpꝰ tosum̃dũ ñ arbitaor. Hoc tantum¬

Expanded text:
tam perfectum invenit ruborem qui prior occurrit, quantum coloris capax est, quasi nondum plenus, adhuc alium valet assumere colorem, inquantum ejus capacitas priori colore non est satiata. Qui ergo hoc nescit, putat visum renuntiare quia omnia quae post prius assumptum colorem sentit, aut pam suam imputet sensui exteriori. Similiter cum fustis integer, cujus pars est intra aquam, et pars extra, putatur fractus: aut cum putamus quod visus noster vultus sus nuntiare quam sint, non culpa sensuum est, qui renuntiant quod possunt, quoniam ita posse acceperunt; sed judicio animae imputandum est, quod non bene discernit quid possint illi, aut quid debeant. Quod ostendere quoniam laboriosum magis est quam fructuosum ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudine aũ scđm oĩũ sensũ ÷ sufficientia cõpetentiũ cõpetentiũ cõ¬
modoꝵ sine om̃i indigentia. siue angłica intelligat᷑ beatitudo siue il¬
la ꝗͣ habebat adam in paradiso. Quãuis enĩ maior sit beatitudo an¬
głoꝵ ꝗͣ illa q̃ erat hoĩs in paradiso. ñ tam̃ idõ negari pot: adã beati¬
tudinẽ habuisse. Sic̃ nãq calor magnꝰ : sine om̃i frigore: & tam̃ po¬
indigentia licet maior eẽt angłica beaaitudo. Nẽpe aliqͥd minus
alio hab̾e ñ sẽꝑ ÷ indigere: s aliqͣre cũ eã habi oporteat carere
qđ ñ erat madã ẽ in digere. Ubi mͦ ÷ indigentia: ibi ÷ͥ misena
Non aũ fec̃ ads sine p̃cedente culpa rationalẽ nat᷑am miłerã. quͥ¬

Expanded text:
ia competentia commodorum sine omni indigentia: sive angelica intelligatur beatitudo, sive illa quam habebat Adam in paradiso. Quamvis enim major sit beatitudo angelorum quam illa quae erat hominis in paradiso, non tamen ideo negari potest Adam beatitudinem habuisse. Sicut namque calor magnus est sine omni frigore, et tamen poindigentia, licet major esset angelica beatitudo. Nempe aliquid minus alio habere, non semper est indigere; sed aliqua re, cum eam haberi oporteat, carere quod non erat in Adam est indigere. Ubi vero est indigentia, ibi est miseria: non autem fecit Deus, sine praecedente culpa, rationalem naturam miseram, qu
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ remanent: ñ s̃ꝑse peccata. Sola nãq ĩiustgia ÷ ꝑse
peccatũ & illa q̃ sequnt᷑ iniuistitiã ꝓpt̃ causa suã udicant᷑ pec¬
cata. donec ppsa remittãt᷑. Nã si peccata eẽnt: in baptisino dele¬
rent᷑. in qͦ oiã peccata sanguine xp̃i lauant᷑. Itẽ si ꝓe peccata
dicerent᷑: eẽnt in brutis animalib peccata ad qͦr sumiltudinẽ
illa ꝓpt̃ peccatũ nr̃a sustinet nat᷑a. E & aliud qđ ualde tim̃dũ c̃:
citis tantũ nc̃ loqͥñi nullomͦ pot: resungere nͥ gñ releuet᷑ s
merito suo de peccato in peccatũ usq in abissũ peccatoꝵ sine fim

Expanded text:
cata. Sola namque injustitia est per se peccatum; et illa quae sequuntur injustitiam, propter causam suam judicantur peccata, donec ipsa remittatur. Nam si peccata essent, in baptismo delerentur, in quo omnia peccata Christi sanguine lavantur. Item: si proprie peccata dicerentur, essent in brutis animalibus peccata, ad quorum similitudinem illa propter peccata nostra sustinet natura. Est et aliud quod valde timendum est, catis tantum nunc loquar, nullo modo potest resurgere, nisi gratia relevetur; sed merito suo d
Abbreviated transcription (Latin):
dicatꝰ uitas hab̾e siue intelligat᷑ ñ habere pͥncipiũ uł finẽ: nul¬
lo laudi pot: uĩtas pͥncipio uł fine. Hec tu in monologio tuo
qͣ ꝓpt̃ uĩtatis diffinitionẽ a te discere expecto M. t Non
Non
memini me inuenisse diffinitionẽ uitatis. S siuis quȩramꝰ ꝑ
rerũ diũsitates in qͥb uĩtatẽ dicimꝰ eẽ. qͥd sit uĩtas. d

Expanded text:
as habere, sive intelligatur non habere principium vel finem, nullo claudi potest veritas principio vel fine. » Haec tu in Monologio tuo. Quapropter veritatis diffinitionem a te audire exspecto. MAG. Non memini me invenisse diffinitionem veritatis: sed si vis, quaeramus per rerum diversitates, in quibus veritatem dicimus esse, quid sit veritas.
Abbreviated transcription (Latin):
tio in nob̃: qͣ eã ualeamꝰ cognosce. & uoluntas qͣ eã tenere possumꝰ
Ex his eni cstat p̃fata lib̾tas arbitrii. Satisfecisti t̃tellectu meo
potestatẽ hanc seruandi rectitudinẽ uoluntatis rationali nate
seꝑ inẽe. atq hanc potestatẽ in pͥmi hois & angłoꝵ arbitrio lib̾am fu¬
isse. qͥb inuitis. rectitudo uoluntatis ñ pot̾at auferri .u.
ed nc̃ qͦmͦ ÷ humanȩ uoluntatis arbitriũ ac potestate li¬
b̃um cũ sepe rectã habens homo uoluntatẽ. ipsa rectitu¬
dinẽ iuitꝰ cogente tẽptatione deserat:ͫ Nemo illã deserit nisi
ri enĩ hõ potest inuitꝰ q nolens potest ligari. torqueri potest
inuitꝰ. qi nolens potest torqueri: occidi potest inuitꝰ q: nolets
pot: occid Uelle aũ ñ pot : inuitꝰ. qr uelle ñ pet: nolens uelle
Hã om̃is uolens: ipsũ suũ uelle uultͦ Qͦꝰ m gͦ dr̃ inuitꝰ men

Expanded text:
voluntas, qua illam tenere possumus? Ex his enim constat praefata libertas arbitrii. DISC. Satisfecisti intellectui meo, potestatem hanc servandi rectitudinem voluntatis rationali naturae semper inesse, atque hanc potestatem in primi hominis et angelorum arbitrio liberam fuisse, quibus invipotestate liberum; cum saepe rectam habens homo voluntatem, ipsam rectitudinem invitus, cogente tentatione, deserat? MAG. Nemo illam deserit, nisiri enim homo potest invitus, quia nolens potest ligari; torqueri potest invitus, quia nolens potest torqueri; occidi potest invitus, quia nolens potest occidi; velle autem non potest invitus, quia velle non potest, nolens velle; nam omnis vo
Abbreviated transcription (Latin):
recta ÷ significatio: pereunte ista nchil ꝓhib& rectã eẽ significa¬
tione. S nulla alia ẽ recta significatio q̃ significat qđ ñ ÷ rec¬
tũ significari aut qđ ñ exigit rectitudo. M Nullagͥ significatio :
rect̾a alia rectͥitudine: qͣm illa q̃ ꝑmanet ꝑeunte significatio
uone. qi tc̃ inciꝑit eẽ cũ significat᷑ eẽ. qđ ẽ. ł ñ eẽ qđ ñ ẽ s.¬
significatione qr perit. cũ ñ sic̃ deb& aut cũ nulla sit significa¬
tio S qͣm̃ꝰ t̃c significatio defic̃ an ꝙ deficiente rectitudine: O:
Sic iudeo: ut ñ possĩ ñ uide .SI. Bectitud ogͥ qͣ significatio recta
milit sc̃ habe ad corpꝰ. qͦmͦ rectitudose habeat ad significationẽ
DParatior nc̃ sũ ꝓbare. qd̵ ualde dissimilit̃. ¶i Puto q iã t̃ notũ
sciendũ sit. O Om̃no iudeo hac ipsa ratioe ꝓbari qͦ qͣmͦ ipsa sint.
ipsis rectitudinib: St aliȩ ab inuicẽ. aut ÷ una. & eadẽ om̃iũ
rectitudo DSupͣ c̃cessi q si idõ plures sint rectitudines qm̃

Expanded text:
 rectam esse significationem. Sed nulla est recta significatio, quae significat quod non est rectum significari, aut quod non exigit rectitudo. MAG. Nulla igitur significatio est recta alia rectitudine, quam illa quae permanet pereunte significationtione, quia tunc incipit esse, cum significatur esse quod est, vel non esa significatione, quia perit, cum non sic ut debet, aut cum nulla sit significatio; sed quoniam tunc significatio deficit a non deficiente rectitudine? DISC. Sic video, ut non possim non videre. MAG. Rectitudo ergo, qua significatio recta militer se habere ad corpus, quomodo rectitudo se habet ad significationem? DISC. Paratior nunc sum probare quia valde dissimiliter. MAG. Puto quia jam tibi notum iendum sit. DISC. Omnino video hac ipsa ratione probari, quoquo modo ipsa sint, ipsis rectitudinibus. Sunt aliae ab invicem; aut est una et eadem omnium rectitudo. DISC. Supra concessi quia si ideo sun
Abbreviated transcription (Latin):
ut sciat recte . r iuste inuere. Uoluntas uͦ q̃ ÷ usus sepedie¬
ti instrum̃ti ñ ÷ nͥ cũ cogitat aliqͥs qđ uult: ut dictũ ÷
Huiꝰ uoluntatis multiplex ÷ diuisio de qͣñ mͦ. s forsitan
alias dicemꝰ uelle aũ eqͥuocũ ÷ : sic̃ uide. Queãdmodum
dendi : ita asserit᷑ uelle. & qͥ utit᷑ ĩstrum̃to uolendi cogi¬
tando qđ iult. & qͥ ñ utit᷑. qm̃ affectonẽ. hoc ÷ aptitudine
ht̃ uolendi. Per hoc eciã cognosci pot÷ aliã eẽ uoluntatẽ in

Expanded text:
est juste, vivere. Voluntas vero, quae est usus saepedicti instrumenti, non est nisi cum cogitat aliquis quod vult, ut dictum est. Hujus voluntatis multiplex est divisio: de qua non modo, sed forsitan alias dicemus. Velle autem aequivocum est, sicut videre: quemadmodum dendi: ita asseritur velle, et qui utitur instrumento volendi cogitando quod vult; et qui non utitur, quoniam affectionem, hoc est aptitudinem, habet volendi. Per hoc etiam cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
te & subseqntẽ habet & seruat. Sic aũ gr̃a subseqͥt᷑ domĩsuũ ut
nũꝗͣ. suie magnũ siue paruũ sit. illud dare deficiat: nͥ lib̾ũ arbi¬
triũ uolendo aliud rectitudinẽ ꝗͣ accep̃ deserat. Nũqͣ enĩ seꝑat᷑
hec rectitudo a uoluntate: nͥ qͣdo aliud uult qđ huic rectitudi¬
ni ñ ccordat. Sic̃ cũ qͥs accip̃ rectitudinẽ uolendi sobrietatẽ.
& reic̃ eã uolendo ĩmod̾atã bibendi uoluptatẽ. Qđ cũ fac̃: sua
uoluntate. & idõ suaculpa ꝑdit grã ꝗͣ accep̃. Adiuuat eciã grã
lib̾ũ arbitriũ: ꝗdo ut deserat rectitudinẽ acceptã ĩpugnat᷑. m¬
tigando aut penitꝰ remouendo ĩ tẽptatiõĩs ĩpugnantis. aut
augendo affectũ eiꝰdẽ rectitudinis. Deniq cũ oĩa subiaceant dis¬
positioĩ dĩ: qͥcqͥd c̃tingit hoĩ qđ adiuuet lib̾ũ arbitriũ ad accrpi¬
endũ aut ad seruandũ hanc de qͣ loqͦr rectitudinẽ. totũ grȩ ĩ

Expanded text:
et subsequentem habet et servat. Sic autem gratia subsequitur donum suum, ut nunquam sive parvum sive magnum sit, illud dare deficiat, nisi liberum arbitrium volendo aliud, rectitudinem quam accepit, deserat. Nunquam enim separatur haec rectitudo a voluntate, nisi quando aliud vult, quod huic rectitudini non concordat; sicut, cum quis accipit rectitudinem volendi sobrietatem, et rejicit eam volendo immoderatam bibendi voluptatem. Quod cum facit sua voluntate, et ideo sua culpa perdit gratiam quam accepit. Adjuvat etiam gratia liberum arbitrium, quando ut deserat rectitudinem acceptam impugnatur, mitigando aut penitus removendo vim tentationis impugnantis, aut augendo affectum ejusdem rectitudinis. Denique, cum omnia subjaceant dispositioni Dei, quidquid contingit homini, quod adjuvet liberum arbitrium ad accipiendum aut ad servandum han
Abbreviated transcription (Latin):
aut uoluntasusꝰ Uoluntatẽ qͦ ĩstrum̃tũ ñ eẽ uoluntatẽ usũ
nullꝰ ignorit quĩ cũ dico me ñ hab̾e uoliuttatẽ scribendi. ne¬
mo ĩt elligi. me ñ hab̾e ĩstrum̃tũ uolendi. Alia ÷ gͦ uolun¬
tas ĩstrum̃cũ. alia uoluntas affectio. alia usus. Uoluntas
qͥdẽ ĩstrum̃tũ mouet oĩa alia ĩstrum̃ta. qͥb sponte utiroᷤ.

Expanded text:
ntatem quoque instrumentum non esse voluntatem usum nullus ignorat; quoniam cum dico me non habere voluntatem scribendi, nemo intelligit me non habere instrumentum volendi. Alia est ergo voluntas instrumentum, alia voluntas affectio, alia voluntas usus. Voluntas quidem instrumentum movet omnia alia instrumenta, quibus sponte utimur,
Abbreviated transcription (Latin):
sola ratio .i. unũ solũ ĩstrum̃tũ rationandi. Uoluntas uͦ qͣ ĩstrum̃¬
tũ illud afficit᷑ : duplex ÷. Nã sic̃ uisꝰ plures ht̃ habitudines scili¬
cet ad uidñdũ lucẽ. & ꝑ lucẽ ad uidendũ figuras. ad uidñdũ colo¬
res: ita ĩstrum̃tũ uolendi duas habet apatudines: qͦs uoco af¬
fectioes. Quarũ una ÷ ad uolendũ cõmoditatẽ altã ad uolendũ
rectitudinẽ. Hẽpe nichil uult uoluntas q̃ ÷ ĩstrum̃tũ nͥaut

Expanded text:
o, id est, unum solum instrumentum ratiocinandi. Voluntas vero, qua instrumentum illud afficitur, duplex est. Nam sicut visus plures habet aptitudines; scilicet, ad vivendum lucem, et per lucem ad videndum figuras, ad videndum colores; ita instrumentum volendi duas habet aptitudines, quas voco affectiones: quarum una est ad volendum commoditatem; altera ad volendum re
Abbreviated transcription (Latin):
di s etiã ĩpotentia illã ĩtelligendisimilit̃ in ñ baptira¬
tis ĩputat᷑ ad peccatũ : qm̃ parit̃ descendit a peccato
Possumꝰ eciã rõabilit̾ asserere . qr qđ apͥma ẽditioĩs huma¬
ne dignitate ac fortitudine atq pulcntudine minora¬
ta & corrupta: illi ad culpã ĩputat᷑. ꝑ hoc nãq minora¬
uit qͣtũ in ipsa fuit honorẽ & laudẽ di Qppe scd̃m dignitatẽ oꝑis
añux in honorauit. Qł illi ad tantũ statiuit᷑ peccatũ: ut ñ n morte¬

Expanded text:
di, sed etiam impotentia illam intelligendi, similiter in non baptizadi, sed etiam impotentia illam intelligendi, similiter in non baptizatis imputatur ad peccatum; quoniam pariter descendit a peccato. Possumus etiam rationabiliter asserere quia quod a prima conditionis humanae dignitate, ac fortitudine, atque pulchritudine, minorata et corrupta est, illi ad culpam imputatur. Per hoc namque minoravit, quantum in ipsa fuit, honorem et laudem Dei. Quippe secundum dignitatem operis Deum exhonoravit. Quod illi ad tantum statuitur peccatum, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
s. da rectͥã uoluntatẽ habent. cũ uolt̃ cũti s orant ꝑ hoc qđ iã
seminib a q̃iusds nfaciat cuncta huiꝰ modi semina germinane:
dal̃ p̃cip̃ agricoł sius in spe istantissime ũbũ suũ seminare:
Ostendimnꝰ ut puto qͦmͦ ñ sit suꝑ uacancũ hoic̃s ad fidẽ x p̃i. ꝙ
adea q̃ fides hec exigit inuitare qͣuis ñ om̃s hanc ĩ uitatiõem
cipiunt. cũ hoc face̾ nequeant nͥ grã eoꝵ uoluntates dirigen
QAñ credunt in me Ad qđ lica forsitan difficile sit res¬
ponde : qđ tam̃ dõ dante possũ. tacẽ ñ debeo Notandũ ÷
qĩ ĩpotentia q̃ descendit ex culpa. ñ excusat ĩ potentẽ cus¬
pamanente. Uñ ĩ infantib ĩ qͥb exig̃ ds̃ a nata humana¬
iustitiã ꝙͣ accep̃ in pͥmis parentib cũ potestate seruandi
cando deseruit iustitiã ad peccatũ illi ĩputat᷑ ĩ potentia
ꝗͣ ipsa peccando sibifec̃. Nec solũ ĩpotentia iustitiã haben¬

Expanded text:
a rectam voluntatem habent, cum volent converti; sed orant per hoc quod jam seminibus: et quamvis Deus non faciat cuncta hujusmodi semina germinare, tamen praecipit agricolis suis in spe instantissime verbum suum seminare. Ostendimus, ut puto, quomodo non sit supervacaneum homines ad fidem Christi, et ad ea quae fides haec exigit invitare, quamvis non omnes hanc invitationem cipiunt, cum hoc facere nequeant nisi gratia eorum voluntates dirigentquia non crediderunt in me . Ad quod licet forsitan difficile sit respondere; quod tamen Deo dante possum, tacere non debeo. Notandum est quia impotentia quae descendit ex culpa non excusat impotentem, culpa manente. Unde in infantibjustitiam, quam accepit in primis parentibus cum potestate servandi cando deseruit justitiam, ad peccatum illi imputatur impotentia, quam ipsa peccando sibi fecit. Nec solum impotentia justitiam haben
Abbreviated transcription (Latin):
cupisco: satis ostñdit sacͣ auctoritas ĩputari ad peccatũ. Qͥppe cũ
lic& mortis seqr dãnatio. Acsi dicat. Qͥ fac̃ qđ homo ñ de¬
bet face: nec facerae: si ñ peccasset: auferi debet ex hoĩb
Ecũ raulꝰ de ilł qͥ carnẽ .i. c̃cupiscentias sentiunt nolentes
bulant. hoc ÷ ñ uoluntate c̃sentuint. sine dubio significat
ñ scđm illã abulant. ꝗm̃ sic factꝰ ÷ hõ. ut eã sentire sic̃ de ira
dixi ñ debet. Siqͥs gͥ q̃ dixi diligñt᷑ c̃sidat: nullatenꝰ eos qͥ
bitat. Qͥb aũ datꝰ grã fidĩ xp̃iane. sic̃ ilł in bap̃tismo dimit¬
tit᷑ originał iniustitia cũ qͣ nascunt᷑ : ita oĩs culpa impotentię
& totiꝰ corruptiois ꝗͣ ꝓpt̃ peccatũ pͥmi parentis ĩcurrer̃. &¬
ꝑ ꝙͣ inhonorat᷑ ds̃ : ignoscit᷑. De nulla nãq culpa q̃ añ bapgis¬
mũ in illis erat. post baptismũ arguunt᷑. ꝗͣuis ipsa corruptio
& appetitꝰ q̃ s̃ pęna peccati ñ statĩ in baptismo deleant᷑. nec ullũ

Expanded text:
cupisco, satis ostendit sacra auctoritas imputari ad peccatum. Quippe cum licet mortis, sequitur damnatio. Ac si dicat: Qui facit, quod homo non debet facere, nec faceret, si non peccasset; auferri debet ex hominibus. Et cum Paulus de illis qui carnem, id est concupiscentias, sentiunt nolentes,bulant , hoc est, non voluntate consentiunt: sine dubio significat non secundum illam ambulant. Quoniam sic factus est homo, ut eam sentire, sicut de ira dixi, non deberet. Si quis igitur quae dixi diligenter considerat, nullatenus eos, qui tur. Quibus autem datur gratia fidei Christianae, sicut illis in baptismo dimittitur orginalis injustitia, cum qua nascuntur: ita omnis culpa impotentiae et totius corruptionis, quam propter peccatum primi parentis incurrer inhonoratur Deus, ignoscitur. De nulla namque culpa, quae ante baptismum in illis erat, post baptismum arguuntur; quamvis ipsa corruptio et appetitus, quae sunt poena peccati, non statim in baptismo deleantur: nec ullum
Abbreviated transcription (Latin):
cuonientia que ꝑdidit hab̾e ñ ualet. ad falsa. & brutoꝵ ani¬
maliũ cõmoda qͥ bestiales appeatꝰ sugger se c̃uerat: & ita cũ
ea uult in ordinate. rectitudinẽ. aut nẽ accipiat᷑ oblata repellit:
aut acceptã expellit. Cũ uͦ ea licite uult: ñ hoc fac̃. Hocgͥ mͦ uo
luntas instrum̃tũ creata bona in qͣtũ habet eẽ & iusta & fortis
ad seruandũ acceptã ustitiã ꝑ lib̾um arbitriũ facta ẽ mala¬

Expanded text:
nientia, quae perdidit, habere non valet, ad falsa, et brutorum animalium commoda, quae bestiales appetitus suggerunt, se convertit: et ita cum ea vult inordinate, rectitudinem aut ne accipiatur oblata, repellit; aut acceptam expellit: cum vero ea licite vult, non hoc facit. Hoc igitur modo voluntas instrumentum, creata bona, in quantum habet esse, et justa et fortis ad servandum acceptam justitiam; per liberum arbitrium facta est mala
Abbreviated transcription (Latin):
dũ÷ qđ uultꝰ & qđ currit. Uelut cũ alids nudo cuirachil
Aebet a qͥ nullũ a se potest indum̃tũ hab̾e dat uestẽ ni
tam̃ qͣuis ipse habeat potestatẽ utendi & ñ utendi accep¬
taueste Nea utit᷑ ĩputandũ ÷ induto qͥa indutusẽ si dan¬
tiuestẽ. Ꝙꝓptꝰ : ita dicipot÷ Non ẽ induti qđ: inditꝰ. simi

Expanded text:
d vult et quod currit: velut cum aliquis nudo, cui nihil debet, et qui nullum a se potest indumentum habere, dat vestem; non tamen, quamvis ipse habeat potestatem utendi et non utendi accepta veste, si ea utitur, imputandum est induto quia indutus est, sed danti vestem. Quapropter ita dici potest: Non est i
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ seruandi & utendi. qi dedit pͥus lib̃ũ arbitriũ
adseruandũ illã & utendũ. Si uͦ nudo cuinichil deb̾et᷑. ñ
daret᷑ uestis. aut si ipse acceptã ꝓiceret: nulli nͥ ipsi ĩputa¬
ret᷑ eiꝰ nuditas. Ita cũ dĩ aliciũ n̾ato & cͤcepto in peccato
cuinichil nͥ penã debet. dat uelle &̾ currere: ñ ÷ uolentis
neq currentis. s miserentis ÷ dĩ & qͥ eandẽ gr̃am ñ accip̃.

Expanded text:
 dedit prius liberum arbitrium ad servandum illam et utendum. Si vero nudo cui nihil deberetur, non daretur vestis; aut si ipse acceptam projiceret, nulli nisi ipsi imputaretur ejus nuditas. Ita, cum Deus alicui concepto et nato in peccato, cui nihil nisi poenam debet, dat velle et currere; non est volentis, neque currentis, sed miserentis est
Abbreviated transcription (Latin):
eciã cõmodi c̃dita bona iꝗtũ ÷ aliqͥd mala id iniusta facta
ẽ. qd ñ ÷ subdita iustitie. sine qͣ nichil uelle debet. Uoluntas
g ͦ instrum̃tũ cũ sponte facta sit iniusta post desertã iustitiã
manet qͣtũ inipsa: necessitate iniusta & anclla inuistitiȩ
arbitriĩ sine illa ociosa ẽ. Ancilla eciã facta ẽ suȩ affectios qa
as cõmodũ e: ꝙ remota iustitia nichil potest uelle nͥ qđ ila

Expanded text:
usta, facta est, quia non est subdita justitiae, sine qua nihil velle debet. Voluntas ergo instrumentum, cum sponte facta sit injusta, post desertam justitiam manet, quantum in ipsa est, necessitate injusta, et ancilla injustitiae: uralis libertas arbitrii sine illa otiosa est. Ancilla etiam facta est suae affectionis, quae ad commodum est: quia, remota justitia, nihil potes
Abbreviated transcription (Latin):
Qa oĩ habes qđ ñ accepisti : Et de dõ. Cuiꝰ uult miseret᷑.
& quẽ nułt indurat. &. Neq uolentis neq currentis : s.
miserentis ẽ dĩ. Multa qͦ: alialegunt᷑: q̃ soligre̾ sine libo
arbitrio bona nr̃a oꝑa. & salutẽ ñrã uident᷑ attribuere
Plures eciã asser̃ exꝑim̃to se ꝓbare qđ homo neqͥꝗͣ ullo
libero fulciat᷑ arbitrio: qm̃ multos absq numo. inm̃so
m̃tis & corporis conat̾ niai sentiunt. qͥ qͣdã difficultace
imo ĩpossibilitate agguati nichil ꝓficiunt. aut pꝰmagni
ꝓfectũ repente irreꝑabilit̃ deficiunt. Lib̃ũ aũ arbitriũ
monstrat eadẽ script᷑a nos hab̾e hoc mͦ. Dic̃ ds̃ ꝑ isaia
Si uolueritis & audieritis me: bona t̾re comedetis. Et

Expanded text:
lt miseretur, et quem vult indurat ; et: Neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Multa quoque alia leguntur, quae soli gratiae sine libero arbitrio bona nostra opera et salutem nostram videntur attribuere. Plures etiam asserunt experimento se probare quod homo nequaquam ullo libero fulciatur arbitrio; quoniam multos absque numero, immenso mentis et corporis conatu niti sentiunt: qui quadam difficultate, imo impossibilitate aggravati nihi proficiunt, aut post magnum profectum repente irreparabiliter deficiunt. Liberum autem arbitrium monstrat eadem Scriptura nos habere hoc modo. Dicit Deus per Isaiam: Si volueritis, et audie
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ ꝙͣ nundũ habet ꝗͣdo uult maiorẽ ꝙͣ habeat: s dico nul¬
lã cã posse uelle rectitudinẽ. si ñ habet rectitudinẽ qͣ illã ue¬
lit. Consdemꝰ nc̃. utrũ aliqͥs hanc rec titudinẽ ñ habens. eã aliqͦ
mͭ ase habe possit. Utiq a se illã hab̃e neqͥt: nͥ aut uolendo aut
ñuolendo. Uolendo qͥdem nullꝰ ualet eã ꝑse adipisci: qi neqͥt eã
uelle ñ illã habeat. Qã aũ aliqͥs ñ habens rectitudmẽ uolunta¬
tis illã ualeat ꝑse ñ uolendo asseqͥ: mens nulliꝰ accipit. Nullo
igͥ mͦ pocest eã reat᷑a hab̾e ase. S neq creat᷑a ualet eã hab̾e
ab alia creatã. Sic̃ nãq creat᷑a neqͥt creaturã saluare : itañ pot÷

Expanded text:
 nondum habet, quando vult majorem quam habeat; sed dico nullam eam posse velle rectitudinem, si non habet rectitudinem qua illam velit. Consideremus nunc utrum aliquis hanc rectitudinem non habens, eam aliquo modo a se habere possit. Utique a se illam habere nequit, nisi aut volendo autndo. Volendo quidem nullus valet eam per se adipisci; quia nequit eam velle, nisi illam habeat. Quod autem aliquis non habens rectitudinem voluntatis, illam valeat per se non volendo assequi, mens nullius accipit. Nullo igitur modo potest eam creatura habere a se. Sed neque creatura valet eam habere ab alia creatura. Sicut namque cre
Abbreviated transcription (Latin):
ad recte uolendũ & qͣre anguit ñ obȩdientẽ cũ psã rectitudinẽ
nemo possit nͥ gr̃a dante habe ł acciꝑe. Sciendũ qi sic̃ tra in¬
numerabiles herbas & arbores sine qͥ humananata alit᷑ aut eciã qͥb ꝑͥ¬
da bumana sine doctrina sine studio sponte qͣli germinant cogita¬
doc̃s & uoluntates nichil utiles saluti aut eciã noxias: illas ei si
culc᷑a c̃cipiunt aut germinant. Uñ illos hoiẽs qͥb tał culta ĩpen¬
dit̃ agricultam dĩ uocat apłs. E aũ señ huiꝰ agri cultẽ ũbũ di ĩno¬

Expanded text:
ad recte volendum, et quare arguit non obedientem, cum ipsam rectitudinem nemo possit, nisi gratia dante, habere vel accipere? Sciendum quia, sicut terra innumerabiles herbas et arbores, sine quibus humana natura alitur, aut etiam qda humana sine doctrina sive studio sponte quasi germinant cogitationes et voluntates nihil utiles saluti, aut etiam noxias; illas vero, cultura concipiunt et germinant. Unde illos homines, quibus talis cultura impenditur, agriculturam Dei vocat Apos
Abbreviated transcription (Latin):
lufacens: Qm̃ gͦ in sac᷑ script᷑a ꝗ̃dã inuenimꝰ q̃ soli gre fa
multa qͥlibũ arbitriũ aliqͥd eẽ penitꝰ desꝑant. In hac
itaq q̃stice hȩc erit nr̃a intentio ut libũ arbidriũisi¬
mul et cũ axa . a cũ ea oꝑari in multis monstreme
sic illud cũ p̃scientia atq p̃destinatione c̃cordare rep
pimꝰ. Sciendu : q sc̃ ñ de alio libo arbitriofit lere ut̃
sip dixi q̃stio n de illo sine qͦ nemo salutẽ meret᷑:
postꝗͣ in telligibilẽ habet ȩtatẽ : ita ñ de alia gr̃a qͥ
de illa sme qͣ nuliꝰ saluat᷑ homo. Oĩs  creata gr̃a ex¬

Expanded text:
uoniam in sacra scriptura quaedam inuenimus, quae soli gratiae faumulti, qui liberum arbitrium esse aliquid penitus desperant. In hac itaque quaestione haec erit nostra intentio, ut liberum arbitrium simul esse cum gratia, et cum ea operari in multis monstremus: sicut illud cum praescientia atque praedestinatione concordare repia sicut non de alio libero arbitrio fit haec, ut supra dixi, quaestio nisi de illo sine quo salutem nemo meretur, postquam intelligibilem habet aetatem; ita non de alia gratia quam de illa sine qua nullus salvatur homo. Omnis enim creatura gratia ex
Abbreviated transcription (Latin):
seruat. t idõ ñ : dicendꝰ iust: nec tał rectitudo nominan
nꝰ eiustitia &hdo de p̃scientia & de lĩo arbitrio te taba¬
ns exẽplo qͦdã monstrauimꝰ eẽ posse simul rectitudinẽ
hane ꝗͣ uoco iustitiã & libũ arbitriũ. ꝑ qđ planũ ẽ intel¬
ligerẽ. in aluis multis similit ec̃. Si gͦ possumꝰ oftendẽ
nullã creatam hanc adipisci posse rectitudinẽ nͥ ꝑ gr̃am
manifesta erit int̾ grã & libũ arbitriũ ad saluandũ hõiẽ¬

Expanded text:
do nominanda est justitia. Quando de praescientia et libero arbitrio tractabamus , exemplo quodam monstravimus esse posse simul rectitudinem hanc, quam voco justitiam, et liberum arbitrium: per quod planum est intelligere in aliis multis similiter esse. Si ergo possumus ostendere nullam creaturam hanc adipisci posse rectitudinem nisi per gratiam, manifesta erit inter gratiam et liberum arbitrium, ad salvandum homi
Abbreviated transcription (Latin):
accepis Qͦmͦ qͥdẽ lib̾tas uoluntatis tenentis acceptã rectitu¬
dinẽ nulla necessitate ut illã deserat expugnet᷑. s difficulta¬
te ĩpugnet᷑ nec cidẽ difficultati inuita s uolenscedat: intc¬
tadui de lib̾tate arbitrii puto me ostendisse. Ql aũ modis pꝰ¬
rec titudinẽ eandẽ accepta gr̃a lib̾ũ arbitriũ adiuuet. ut seruet
đ accepio qͣuis ñ o s ualeãt enumerami multifariã enã hoc
fac̃ tam̃ ñ erit inucile ali qͥd inde dicere. Nemo certe setuat
Hab̾e uͦillã nullatenꝰ ualet : n ꝑ gr̃am. Sic̃ gͦ illã nulluᷤ accip̃ nͥ gr̃a p̃¬
ueniente: ita nullꝰ eã seruat nͥ eadẽ gr̃a subseqñte. Nẽpe ꝗͣuis illa¬

Expanded text:
 quidem libertas voluntatis tenentis acceptam rectitudinem, nulla necessitate ut illam deserat, expugnetur, sed difficultate impugnetur, nec eidem difficultati invita, sed volens cedat: in tractatu de libertate arbitrii puto me ostendisse . Quibus autem modis, pervet quod accepit: quamvis non omnes valeam enumerare, multifariam enim hoc facit; tamen non erit inutile aliquid inde dicere. Nemo certe servat habere vero illam nullatenus valet, nisi per gratiam. Sicut ergo illam nullus accipit, nisi gratia praeveniente; ita null
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ: nec lib̃ũ arbitriũ adũsat᷑ p̃destinatioĩ Siqͥdẽ oĩa
illa qͥb supͣ tͣctauimꝰ. libũ arbitriũ p̃scientiȩ ñ repugna¬
lut cũ homo hoĩfac̃ iniuriã unde ab alo occidit᷑: qͥdã cla¬
mant dicentes. sic p̃scitũ & p̃ordinatũ erat a dõ & idõ neces
sitate factũ ÷. nec alit̃ fieri potuit. Ꝙppe nec qͥ aliũ iniuria
irritauit : nec qͥ se uindicauit hoc fec̃ necessitate s sola
uoluntate : qͥa si ñ sponte uoluisset neut̃ qđ fec̃ fecisset.

Expanded text:
rium adversatur praedestinationi. Siquidem omnia illa, quibus supra monstravimus liberum arbitrium praescientiae non repugnalut cum homo homini facit injuriam unde ab illo occiditur, quidam clamant dicentes: Sicsitate factum est, nec aliter fieri potuit. Quippe nec qui alium injuria irritavit, nec qui se vindicavit, hoc fecit necessitate, sed sola voluntate; quia si non sponte voluisset, neuter quod fecit fecisset.
Abbreviated transcription (Latin):
niunt. ea necessitate q̃ p̃cedit rẽ & fac̃. s ea quȩ rẽ seqr̃. sic̃ su¬
p᷑ diximꝰ. Ñ enĩ ea ds̃ ꝗͣuis p̃destinet fac̃ uoluntatẽ cogendo.
aut uoluntati resistendo s in sua illã potestate dimit ten¬
do qͣuis tam̃ sua uoluntas utat᷑ potestate : nichil tam̃ fac̃
qđ ds̃ ñ faciat in bonũ suagr̃a in malis ñ sua s eiꝰdẽ uo¬
luntatis culpa. qđ sic̃ ꝓmisimꝰ clariꝰ cũ de gr̃a loquem᷑ ap¬
parebit. Ꝙ sic̃ p̃scientia q̃ ñ fallit᷑ ñ p̃scit isi uerũ sic̃ erit¬

Expanded text:
necessitate quae praecedit rem et facit, sed ea quae rem sequitur, sicut supra diximus. Non enim ea Deus, quamvis praedestinet, facit voluntatem cogendo aut voluntati resistendo, sed in sua illam potestate dimittendo. Quamvis tamen sua voluntas utatur potestate, nihil tamen facit quod Deus non faciat in bonis sua gratia, in malis non sua, sed ejusdem voluntatis culpa; quod, sicut promisimus, clarius, cum de gratia loquemur, apparebit. Et, sicut praescientia quae non fallitur, non