comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et sacrificio salutari & elemosinis quȩ pro
eoꝵ spiritib erogant᷑. nõẽ. dubitandum
mortuos adiuuari: ut cumeis misericordiꝰ
agat᷑ adño. quam eoꝵ peccata meruerũt:
hoc enim a patribꝰ traditum uniu̾sa obser¬
uat eccłia: ut cum ꝑ eis qui in corꝑis et
sanguinis xpi cõmunione defuncti sunt.
cum ad ipsum sacrificium loco suo cõme¬
morantur oretur : ac ꝓ illis quoq id of¬
ferri cõmemoret᷑. Cum uͦ coꝵ cõmendan¬
dorum causa oꝑa miscdĩe celebrant᷑ quis
eis dubitet susfragari: ꝑ quibꝰ orationeᷤ
dõ non manit᷑ allegantur: Non omĩno
ambigendũ ẽ. ista prodẽe defunctis. sed
ddib qui ita uixerunt ante mortem
ut possint eis hec utilia eẽ post mortem:
Nam qui sine fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑacur.
eiusq sacram̃tis de corporib erierunt:
frustra ilł a suis nuuismodi pietatis inpen¬
dunt᷑ officia cuius dum hic eneẽnt pignore
caruerũt: uł non suscipientes uł in uacuũ

Expanded text:
et sacrificio salutari, et eleemosynis, quae pro eorum spiritibus erogantur, non est dubitandum mortuos adjuvari; ut cum eis misericordius agatur a Domino, quam eorum peccata meruerunt. Hoc enim a patribus traditum, universa observat Ecclesia, ut pro eis qui in corporis et sanguinis Christi communione defuncti sunt, cum ad ipsum sacrificium loco suo commemorantur, oretur, ac pro illis quoque id offerri commemoretur. Cum vero eorum commendandorum causa opera misericordiae celebrantur, quis eis dubitet suffragari, pro quibus orationes Deo non inaniter allegantur? Non omnino ambigendum est, ista prodesse defunctis; sed talibus qui ita vixerint ante mortem, ut possint eis haec utilia esse post mortem. Nam qui sine fide quae per dilectionem operatur , ejusque Sacramentis, de corporibus exierunt, frustra illis a suis hujusmodi pietatis impenduntur officia, cujus, dum hic essent, pignore caruerunt, vel non suscipientes, vel in vacuum
Abbreviated transcription (Latin):
num: Sꝑate in dnm: et uere fidei bni
facta conuingite. Confitemini xp̃nncr
utrumq ab illo acceptũ denete. abillo al¬
gendum et ꝑficiendum sꝑate. Malediaus
enum omĩs qui spem suã ponit in hortr:
Et bonumẽ homini: ut qui glorieͥturis

Expanded text:
ate in Dominum, et verae fidei bona facta conjungite. Confitemini Christumutrumque ab illo acceptum tenete, ab illo augendum et perficiendum sperate. Maledictus enim omnis qui spem suam ponit in homine . Et bonum est homin
Abbreviated transcription (Latin):
pe̾ram ẽẽ monstuit: cȩpit ostend̾e discipłis
suis. quia oportebat eum uenire ierosoli¬
mam et multa pati. et reꝓbari a seniorib
et scribis et sacerdotib et occidi: et tercia
die resurg̃e. Ibi petrus de suo expauit.
et horruit mortem xpĩ: Expauit eger
medicinam sium: absit a ce domine inqu
ppitius tͥ esto: non fiat uoc. Et ubi ẽ presi¬
tem habeo ponendi amimum meã. et potis¬
tem habeo it̾um sim̃di eam: Oblitus es po
oblitus es: maiorem haritatẽ nemo biit
Eͣ ut aminam suĩ ponat ꝑ amicis suis si
litus es. Obluuo illa de ip̃sius: trepiato
horror. et cunor mortis. totunde petra
mo de simonis: nõ de petri. Et doms
Uade ret̾ satanas. beatus es simonba

Expanded text:
petram esse monstravit, coepit ostendere discipulis suis, quia oportebat eum venire Jerosolymam, et multa pati, et reprobari a senioribus et scribis et sacerdotibus, et occidi, et tertio die resurgere. Ibi Petrus de suo expavit, et horruit mortem Christi, expavit aeger medicinam suam. Absit a te, Domine, inquit: propitius tibi esto, non fiat hoc. Et ubi est, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam ? Oblitus es, Petre? Oblitus es, Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis ? Oblitus es. Oblivio illa de ipsius; trepidatio, horror et timor mortis, totum de Petri: imo de Simonis, non de Petri. Et Dominus: Vade retro, satanas. Beatus es, Simon
Abbreviated transcription (Latin):
ad iudam ꝑtines. si facta eius imitaris. si san¬
guinem. xp̃i non cum timore & tremore acci¬
pis. eris uilla descita. maledicta. reꝓba et
spinosa. Si autem sanguinem xp̃i tota cium
reuerentia ꝑcipiens. cognoscis ꝑ illum tua
tibi dimitti peccata: quoniam ager ille quẽ
comparauit uidas figuli dictus ẽ. habet po¬
testatem figulus luti ex eadem comspersione.
aliud quidem uas facere in honorem: aliud
in contumeliam. O derra tanto rigata sangui¬
ne: responde tanto sanguini. non sicut cain
& uidas uerba excusationis: sed sicut scĩ
martyres uerba confessionis: Responde
sicut respondit beatus stephanus qui in agro
isto dominico ut bonus colonus plurimum
laborando genu fixit. atq de terra petrosa
uulneratus. ex ea lapides in suo corpore.
tanquam in sinu suo collegit: & sudando
in oꝑe terram suo scõ singiune rigando.
centenum fructum ex martẏrio domino
p̃sentauit. R esponde sicut respondit cy¬

Expanded text:
ad Judam pertines, si facta ejus imitaris, si sanad Judam pertines, si facta ejus imitaris, si sanguinem Christi non cum timore et tremore accipis; eris villa deserta, maledicta, reproba et spinosa. Si autem sanguinem Christi tota cum reverentia percipis, cognosces per illum tua tibi dimitti peccata, quoniam ager ille quem comparavit Judas, figuli dictus est: Habet potestatem figulus luti, ex eadem consparsione aliud quidem vas facere in honorem, aliud in contumeliam . O terra tanto rigata sanguine, responde tanto sanguini, non sicut Cain et Judas verba excusationis, sed sicut sancti martyres verba confessionis. Responde sicut respondit beatus Stephanus, qui in isto agro dominico ut bonus colonus plurimum laborando genu fixit, atque de terra petrosa vulneratus, ex ea lapides in suo corpore tanquam in sinu suo collegit; et sudando in opere, terram sancto sanguine rigando centenum fructum ex martyrio Domino praesentavit. Responde sicut respondit Cy
Abbreviated transcription (Latin):
dic quod dixit & ille: nescio. Numquid
egd custos sum frĩs mei: Hainenun et tu
fiusti custos. qui et ꝓditor factus et uendi¬
dor. Dic. nunquid custos sum frĩs mei : ut
respondeatur et tibi. uox sanguinis frĩs
du clamat ad me de t̾ra. Quid enim dicit :¬
Umĩs homo terra. Prius enim homo de
drra cerrenus. Et qualis cerrenus: tales
et terreni. Quid dicit omĩs homo: Cer
rea quando accipit sangiuinem xp̃i: amen
dicit. Quid est amen: Uerum ẽ. Quid est
uerum: Quia fusus ẽ. sangius. xp̃i. Quo
faciente: Discipulo uida tradente. Amen di¬
co. uerum clamando: dicitꝰ omĩs homo t̾ra
Ecce iuda uox sanguinis frĩs tui clamat
ad me de terra. Probauimus quia eius san¬
guine rigaris. Uide terra quomodo accipi¬
as hunc sanguinem: quia qui eum bñ accip̃:
accipit benedictionem. Qui uero eum male
accipit: iuditium sibi bibendo acquirit:
Hoc figuratum ẽ. et in illo agro iude. aquo
ut diceretur: fuat uilla eius deserta. Si enim

Expanded text:
dic quod dixit et ille, Nescio. Numquid dic quod dixit et ille, Nescio. Numquid ego sum custos fratris mei? Non enim et tu fuisti custos, qui et proditor factus es et venditor. Dic, Numquid sum custos fratris mei? ut respondeatur et tibi, Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Quid enim dicit omnis homo terra? Primus enim homo de terra. terrenus; et, Qualis terrenus, tales et terreni . Qra? quando accipit sanguinem Christi, amen dicit. Quid est amen? verum est: quid est, verum est? Quia fusus est sanguis Christi; quo faciente? discipulo tradente. Amen dicendo, verum clamando, dicit hoc: Omnis homo, terra. Ecce in Juda: Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra, probavimus quia ejus sanguine rigaris. Vide, terra, quomodo accipias hunc sangaccipit benedictionem, qui vero eum male accipit, judicium sibi bibendo acquirit. Hoc figuratum est et in illo agro Judae, de qut diceretur, Fiat villa ejus deserta . Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
intfector. Si agnosceres fr̃nitatem: tan¬
tam non committeres inmanitatẽ. Si tim̃¬
es meum iudicium: in frẽm non cõmitte¬
iis parricidium. Uox sanguinis frĩs cui
damat adme de terra: Et nunc ait dominuͭ
maledictus tu a terra. Non maledicta terra:
sed maledictus tu a derra quȩ accepit san¬
guinem frĩs dui de manutua. Agnosce
um terra qm̃ sanguine rigata es in nocen¬
us: coniunce uocem negantis: suscipe
singuinem confitentis. Int̾rogentur et nũc
indas & iudei: inmo in uida om̃s iudei.
Interroget dñs uidam et dicat. Iudas ubi
cete prius ipse dominus quod tuus fuerit
fr̃. Dic nob̾ domine iħu xp̃e utrum uidas
fuerit fr̃ cuus. Respondet. & si fuit: fuit:
Non enim ẽ. quod fuit: et si fuit fuit. Ego
enu generaliter de omĩbus patri dixi: an¬
nunciabo nom̃ tuum frĩbus meis. Ecce ui¬
da conuictus es: quod. xp̃c fuerit fr̃ tuũ.
Ubi est fr̃ tius : Responde dic. sequere

Expanded text:
interfector. Si agnosceres fraternitatem, taninterfector. Si agnosceres fraternitatem, tantam non committeres immanitatem. Si timeres meum judicium, in fratrem non committeres parricidium. Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Et nunc, ait Dominus, maledictus tu a terra: non, maledicta terra, sed, maledictus tu a terra, quae accepit sanguinem fratris tui de manu tua . Agnosce jam, terra, quoniam sanguine rigata es innocentis, convince vocem negantis, suscipe sanguinem confitentis. Interrogentur et nunc Judas et Judaei, imo in Juda omnes Judaei. Interroget Dominus Judam et dicat ei: Juda, ucat te prius ipse Dominus quod tuus fuerit frater. Dic nobis, Domine Jesu Christe, utrum Judas fuerit frater tuus. Respondet, Et si fuit, fuit: non enim est quod fuit, et si fuit, fuit: ego enim generaliter de omnibus Patri meo dixi, Annuntiabo nomen tuum fratribus meis . Ecce, Juda, convictus es quod Christus fuerit frater tuus. Ubi est frater tuus? Responde, dic, sequere,
Abbreviated transcription (Latin):
ab impio fr̃e occisus. Clamat namq alt¬
tissimi: cum hȩc similitudo passiomspi
to pus int̾fectus ẽ: interrogat dascisi
quasi nescius. quasi ignarus: & dietta.
Ubi est abel fr̃ tuus: Qusa uox nondl̃
ignorantis sed peccatum ante oculo l¬
lerati ponentis: ut in excusabił sit one
homo quiet ammonicus penitere nõ iel
in malo. Ubi ẽ abel fr̃tuus: Hoc sis
penitentiam. ut possis accipere indͣ¬
ciam Uerum ille sensu durior. in sial
ꝑtinatior. moribus ꝑuersis in anima ꝑ¬
cussus: respondet deo dicenti ubiẽ A d
fauis: et dicit nescio. Numquid ego cus¬
po sum frũs mei: Quid dicis cam: Cui
ais nescio: Cum illo loqueris qui omina
adec oculis suis. Quid ẽ. quod dicis. num¬
ad ego custos sum frũs mei: Talia ꝑpetrã¬
u: repulisti ate in omĩbus cimorem dei:
Et dominus illi. Quid fecisti: Uox san¬
quinis frĩs cui clamat adme de terra. Si
enm cẽs fratris cui custos: eius non esses

Expanded text:
ab impio fratre occisus clamat. Namque, dileab impio fratre occisus clamat. Namque, dilectissimi, cum haec similitudo passionis Cto pius interfectus est, interrogat Deus Cain, quasi nescius, quasi ignarus, et dicit: Ubi est Abel frater tuus? Quae vox non est ignorantis, sed peccatum ante oculos scelerati ponentis; ut inexcusabilis sit omnis homo qui et admonitus poenitere non vult in malo. Ubi est Abel frater tuus? hoc fuit poenitentiam, ut possis accipere indulgentiam. Verum ille sensu durior, in scelere pertinacior, moribus perversis in anima percussus, respondet Deo dicenti, Ubi est frater tuus? et dicit, Nescio. Numquid ego custos sum fratris mei? Quid dicis, Cain? cui dicis, Nescio? Cum illo loqueris qui omnia videt oculis suis. Quid est quod dicis, Numquid ego custos fratris mei sum? Talia perpetrando repulisti a te in omnibus timorem Dei. Et Dominus illi: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Si enim esses fratris tui custos, ejus non esses
Abbreviated transcription (Latin):
sed documentis diuinis fides accomodan¬
da ẽ. Ecce intendite dilectissimi. Iudas
ille malus & falsus discipulus. uenalis
&e uenditor: fur et craditor. epntus ain¬
deis. ut cum eis eẽt mancipium diabori pi¬
cium accipiens de illo qui non habet p̃cun
uendit sanguinem xpĩ: ex ipsop̃cio ut em¬
tura narrat. emit sibi agrum figuli: it hs
qui hereditatem integram xp̃m non libehia
in celo: partem aliquam habere uelltn
scło: quaiquam nec ipsam possedit. ꝓu
sceleris tanti facti sibunet constiuis. cofͥ
medius. Ager ille tamen qui ab eo comu¬
ratus est. uocatus ẽ. ager sangiuinis. quei¬
am ex precio comparatus ẽ. tanti sanguine
Uendidit discipłs sanguinem magist. tt
enut inde agrum figuli. Quid est hoc: Su¬
tamus dilectissimi uacare hanc accionen:
figuli : ec uocatiis ẽ.ager ille ager suguns.
Clamat hȩc terra: quali uel quo pntuo fu¬
erit comparata. Immo p̃cium ipsum da¬
mat: sanguis ipse. Clamat abel iste uist̾

Expanded text:
sed documentis divinis fides accommodansed documentis divinis fides accommodanda est. Ecce, intendite, dilectissimi, Judas ille malus et falsus discipulus, venalis et venditor, fur et traditor, emptus a Judaeis, ut cum eis mancipium esset diaboli, pretium accipiens de illo qui non habet pretium, venditor sanguinis Christi, ex ipso pretio, ut Scriptura narrat, emit sibi agrum figuli: ut is qui haereditatem integram Christum non habebat in coelo, partem aliquam habere vellet in saeculo. Quam nec ipsam possedit, quia sceleris tanti facti sibimet conscius, collumest medius. Ager tamen ille qui ab eo comparatus est, vocatus est Ager sanguinis , quoniam ex pretio comparatus est tanti sanguinis. Vendidit discipulus sanguinem magistri, et emit exinde agrum figuli: quid est hoc? Putamus, dilectissimi, vacare hanc actionem ifiguli, et vocatus est ager ille, Ager sanguinis. Clamat haec terra quali vel quo pretio fuerit comparata; imo pretium ipsum clamat, sanguis ipse clamat, Abel ille justus
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ꝓhamus quia talis es: Recole illã
sententiam quam in primis parentibus ac¬
cepisti: et inuenies quid inde traxisti. Spi¬
nas inquit et tribulos pariet tibi. An
respondebis non te ẽẽ terram spinosam:
Spͥmnas non haberes: capiti creatoris cui
coronam sꝑineam non imponeres. Quia
ergo et cutalis es. spinarum multitudi¬
nẽ idest peccatorum pregrauata es. Ideo
tibi talis cultura impenditur : ꝓpterea cru¬
cis ligno exararis. ꝓpterea cȩlesti pluuia
p̃pararis: ut cum fecunda effecta fueris.
reddens bonos fructus. xp̃i predices gr̃am:
Uis nosse qualis tibi adhibeatur cultura:
qualis te desuꝑfundat grã : Ecce agnosce.
xp̃i cruce exaris exararis: quando eius sig¬
no in fronte signaris. Eius sangiune rigã¬
ris: quando in morte ipsus baptizaris:
Multum ẽ. quod dictum est. euis sangui¬
ne rigaris Uideamus quomodo ꝑ aliquã
similitudinem hoc quod diximus ꝓbare
possimus. Non enim nrĩs sermonibus.

Expanded text:
Unde probamus quia talis es? Recole illam Unde probamus quia talis es? Recole illam sententiam, quam in primis parentibus accepisti, et invenies quid inde traxisti. Spinas, inquit, et tribulos pariet tibi . An respondebis non te esse terram spinosam? Si spinas non haberes, capiti Creatoris tui coronam spineam non imponeres. Quia ergo et tu talis es, spinarum multitudine, id est peccatorum, praegravata es: ideo tibi talis cultura impenditur, propterea crucis ligno exararis, propterea coelesti pluviae praepararis; ut cum fecunda effecta fueris, reddens bonos fructus, Christi praedices gratiam. Vis nosse qualis tibi adhibeatur cultura, qualis te desuper perfundat gratia? Ecce agnosce, Christi cruce exararis, quando ejus signo in fronte signaris; ejus sanguine rigaris, quando in morte ipsius baptizaris. Multum est quod dictum est, ejus sanguine rigaris. Videamus quomodo per aliquam similitudinem hoc quod diximus probare possimus. Non enim nostris sermonibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Non nos ergo dileccissimi. aut timor spina¬
rum. aut sixi petrirum. aut durissum.a
uii ꝑterrat: dum tam̃ semuinintes uerbum
dei. ad t̾ram bonam tandem aliquando
ꝑuenire possumus. Accipe uerbum domini
omĩs ager. omĩs nomo. siue sterilis. siue
fecundus. Ego spargam: tu uide quomodo
accipus. Ego crogem: tu uide quales fruc¬
tus reddaf. Meluis ẽ. enim ut de accepto tu
pro de rationem reddas: quam nob̾ non ero¬
gantibus uiste dicatur. Serue nequam
et piger. tu crogares: ego ueniens cũ ufuris erigerẽ.
Si uero cerram tuam infecundam aut
spinosam. uel siccam sentis: recurre ad crea¬
corem uum. Hoc enim agitur ut innoue¬
ris. ut fecund̾is. ut irrigeris ab illo qui po¬
suit desercum in stigna aquarum. & t̾ram
sine aqua in exitus aquarum : & habitare
fecit illic esurientes. & constituerunt cuu¬
tates habitationis : & seminau̾unt agros.
et plantauerunt uineas: & fecerunt fruc¬
tum frumenti. Ex qua cerra: Ex illa t̾e¬
cedis ad xp̃m : terra es spinosa et arida:

Expanded text:
o nos, dilectissimi, aut timor spinarum, aut saxa petrarum, aut durissima via perterreat; dum tamen seminantes verbum Dei, ad terram bonam tandem aliquando pervenire possimus. Accipe verbum Dei, omnis ager, omnis homo, sive sterilis, sive fecundus: ego spargam, tu vide quomodo accipias; ego erogem, tu vide quales fructus reddas. Melius est enim ut de accepto tu pro te rationem reddas, quam nobis non erogantibus juste dicatur, Serve nequam et piger, tu erogares, ego veniens cum usuris exigerem . Si vero te terram infecundam aut spinosam vel siccam sentis, recurre ad Creatorem tuum. Hoc enim nunc agitur, ut innoveris, ut fecunderis, ut irrigeris ab illo qui posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum, et habitare fecit illic esurientes; et constituerunt civitatem habitationis, et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas et fecerunt fructum frumenti . Ex qua terra? Ex illa stecedis ad Christum, terra es spinosa et arida.
Abbreviated transcription (Latin):
Uisio ipsa : sacietas nr̃a erit. Non ibid¬
miemus: quia non ibi laborabimus s
cuius libet rei necessaria erit reficas
ubi nulla erit defeccio. Uuiemus. irqubi¬
mus: letabimur. Si tantum delectit cur
deꝗͣ loquimur: quid erit et id̾e: uids
deum. uiuere cum deo: uuuiere de deo. Unta
enim nra erit laudare deum: et sine adte¬
tu amare. B eati enim ait propħa quihi¬
bitant in domo tua: in scła soculoꝵ lauli¬

Expanded text:
visio ipsa satietas nostra erit. Non ibi dorvisio ipsa satietas nostra erit. Non ibi dormiemus, quia non ibi laborabimus. Nulla cujuslibet rei necessaria erit refectio, ubi nulla erit defectio. Vivemus, regnabimus, laetabimur. Si tantum delectat cum de ea loquimur, quid erit et videre? Videre Deum, vivere cum Deo, vivere de Deo. Vita enim nostra erit laudare Deum, et sine defectu amare. Beati enim, ait propheta, qui habitant in domo tua, Domine; in saecula sa
Abbreviated transcription (Latin):
nature uere uie conuincunt᷑ atq confundũt᷑
dicentis. Multi michi dicent in illa die.¬
domine domine nonne in tuo nomine pro
pħauimus. et in nomine tuo demonia cie¬
cimus : et in tuo nomine uirtutes multã
fecimus. et tunc dicam eis : non noui uos:
recedite a me om̃s qui oꝑati estis iniquititẽ
Ideo oꝑati estis iniquitatem: quia eccłiȩ mȩȩ
germina. scẽ matris ȩccłiȩ catholicȩ. per
uniuersum mundum diffuse: fugide om̃s
hereses. Si quis aliud euangłizauerit uob̃.
anathema sic. Rectos cursus facite pedi¬
bus urĩs: non declinetis. mec ad dext̾am
preslunendo: nec ad sinistram desperandi
Currite uelocit̾: recti uia. Ipsa enin ho
ꝑducit ad patriam: ad illam patriam caus
ciues angłi sunt. cuius templum deu ad
perit amicus: quo nullus amitatirr q
micus. Ciuitas ubi nullus moritur qu
nullus oritur. Nullus infirmat᷑: qui
corrupta salute letatur. Cum illuco
rimus: non ibi esuriemus aut sciems

Expanded text:
verae viae convincuntur atque confunduntur verae viae convincuntur atque confunduntur dicentis: Multi miDomine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo daemonia exclusimus, et in tuo nomine virtutes magnas fecirecedite a me, omnes qui operati estis iniquitatem . Ideo operati estis iniquitatem, quia Ecclesiae meae germina sanctae matris Ecclesiae catholicae per universum mundum diffusae, fugite omnes haereses. Si quis aliud evangelizaverit vobis, anathema sit . Rectos cursus facite pedibus vestris: non declinetis nec ad dexteram praesumendo, nec ad sinistram desperando. Currite velociter rectam viam: ipsa enim vos perducit ad patriam; ad illam patriam cujus cives Angeli sunt, cujus templum Deus, cujus perit amicus, quo nullus admittitur inimicus; ubi nullus moritur, quia nullus oritur; nullus infirmatur, quia incorrupta salute laetatur. Cum illuc venerimus, non ibi esuriemus aut sitiemus:
Abbreviated transcription (Latin):
ribus suis. Quid enim non ualeit lib̾um
arbitrium non adiutum: in ipso adam
demonstͣcum ẽ. Ad malum susficit sibi: ad
bonum non: nisi aduiuetur a deo. Primũ
enim ille homo accepit libum arbitͥum:
reccum: et posuit ance eum deus sicut scrip¬
tum est tura dicit ignem et aquam. Ad qͦd
uolueris inquit: porrige manum cuam.
Clegit ignem: reliquit aquam. Uidete iꝰstũ
iudicem. Quod elegit homo liber: accepit.
Malum uoluit: hoc illum sequutum ẽ.
Uidete rursum illum uistum uidicem
miscd̃iam facientem. Cum uid̾et quod hõ
dotam stirpem suam male usus libero uo¬
luntatis arbitrio in se tanquam in radice
dampnasset: ipse non rogatus de celo descen¬
dit: et humanum genus suꝑbia ꝑeunte
sua. humilitate sanauit. Errantes perduxit
ad uiam : ꝑegrinos ꝑducit ad patriam
Mon ꝰ glorietur humana natura de se: sed
meo gletur qui fecit se. Iam uero secte
longe a uia errantium: una uoce ipsius

Expanded text:
ribus suis. Quid enim valeat liberum ribus suis. Quid enim valeat liberum arbitrium non adjutum, in ipso Adam demonstratum est. Ad malum sufficit sibi; ad bonum non, nisi adjuvetur a Deo. Primus enim ille homo accepit liberum arbitrium rectum, et posuit ante eum Deus, sicut Scriptura dicit, ignem et aquam: ad quod volueris, inquit, porrige manum tuam . Elegit ignem, reliquit aquam. Videte justum judicem. Quod elegit homo liber, accepit: malum voluit, hoc illum secutum est. Videte rursum illum justum judicem misericordiam facientem. Cum videret quod homo totam stirpem suam, male usus libero voluntatis arbitrio, in se tanquam in radice damnasset; ipse non rogatus de coelo descendit, et hominem superbia pereuntem, sua humilitate sanavit: errantes perduxit ad viam, peregrinos perducit ad patriam. Non ergo glorietur humana natura de se, sed in eo glorietur qui fecit se. CAPUT IX. 9. longe a via errantium, una voce ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
arbitatus ẽ. ẽẽ equalis deo. Ie Ille eum pre¬
dicat ęqualem: tu eum asseris minorem.
Cui credendum est. apło an tibi: Tibi quẽ
totus orbis abiecit: an illi quem dotu
mundꝰ suscepit: sed at igrair uel sero
conuicta ꝑuersitis tua: quia iamtorium
mundum possedit euangłica et apostolica
non bonorum hereticoꝵ pelagianoꝵ nec de¬
monstͣnda ẽ. & eauenda. Hȩc est enim coꝵ
ꝑuersa doctrina: Cum scriptura dicat
maledictus homo qui spem suam ponit iñ
nomine. et qui gloriatuit in domino glietur.
isti contͣ hoc maledictum nominem nosi
incurrere ꝓmttunt si idesse p̃sumpserit.¬
ipso uel in se̾ głiatus fueriti. Sed quid concra
hos multa dicamufs. Hoc promisit et
pater eorum diaboltis illi pͥmo homini.
Non morte inquit morieris: sed eris sicut
dii. Deum contempsit: serpenti credidic:
et quod acceperat perdidit. Si cunc ille
homo non fuit cutus: nunc homo caueat
uel expertus. Odit deus p̃sumptores de ui¬

Expanded text:
arbitratus est esse aequalis Deo . Ille eum praearbitratus est esse aequalis Deo . Ille eum praedicat aequalem, tu eum asseris minorem. Cui credendum est, Apostolo, an tibi? tibi quem totus orbis abjecit, an illi quem totus mundus suscepit? Cedat igitur vel sero convicta perversitas tua, quia jam totum mundum possedit evangelica et apostolica non bonorum, haereticorum Pelagianorum, et demonstranda est et cavenda: haec est enim eorum perversa doctrina. Cum Scriptura dicat, Maledictus homo qui spem suam ponit in homine ; et, Qui gloriatur, in Domino glorietur : isti contra, hoc maledictum hominem non incurrere promittunt, si de se praesumpserit, vel in se ipso gloriatus fuerit. Sed quid contra hos multa dicamus? Hoc promisit et pater illorum diabolus illi primo homini: Non morte, inquit, morieris, eritis sicut dii. Deum contempsit, serpenti credidit, et quod acceperat perdidit. Si tunc ille homo non fuit cautus, nunc homo caveat vel expertus. Odit Deus praesumptores de vi
Abbreviated transcription (Latin):
deterra. et fecit deus. hoc demõstratur
dis inseparabilia sint oꝑa trinitatis:¬
et euidentius hoc in conscquentibus demõstrat᷑.
Nam cum uentum ẽẽt ut homo: formaretur.
ait scriptura. Et dixit deus. Facumus ho¬
minem ad imaginem & similitudinem nr̃am:
Non dixit faciam hominem ad imaginem
& similitudinem meam: ut solus pater iN¬
telligeretur. Nec dixit fiat. ut filio ueluti iu¬
beret facere. ꝑ quem ficti sunt omĩa. Nec
dictum ẽ. fecerunt. ut singuli singła in eo
conferrent oꝑa sua : sed cum diceretur faci¬
amus hominem hominẽ ad imagine̾ et
similitudinem urãm : ut trinitas unus
deus intelligeretur: statim subiunctum ẽ.
et fecit deus homincm: ad imaginem suam
fecit illum. Eoce ꝑ scripturas scãs trinitas
unus deis ꝑ̾dicatur : arrianus conuictus
aliquando confundatur. Sed audi hadhuc
herecice apłm paulum coniuincentem de : &
docentem me. Audi quid de deĩ filio dicat.
Cum inquit in forma dei eẽt: non rapinam

Expanded text:
de terra; et, Fecit Deus: hoc demonstratur quod inseparabilia sunt opera Trinitatis. Evidentius hoc in consequentibus demonstratur. Nam cum ventum esset ad id ut homo formaretur, ait Scriptura: Et dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Non dixit, Faciam ad imaginem et similitudinem meam, ut solus Pater intelligeretur; nec dixit, Fiat, ut Filio veluti juberet facere, per quem facta sunt omnia; nec dictum est, Fecerunt, ut singuli singula in eo conferrent opera sua: sed cum diceretur, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut Trinitas unus Deus intelligeretur; statim subjunctum est, Et fecit Deus hominem, ad imaginem suam fecit illum . Ecce per Scripturas sanctas Trinitas unus Deus praedicatur; arianus convictus aliquando confundatur. Sed audi adhuc, haeretice, apostolum Paulum convincentem te et docentem me, audi quid de Deo Filio dicat: Cum, inquit, in forma Dei esset, non rapinam
Abbreviated transcription (Latin):
si desid̾as uitam. & cupis in ad ueritatẽ.
et ad uitam uenire: a ia noli errare. U¬
deo inquis uiam et cupio ambulare: sed
amari est. sed aspera ẽ. Arta enim et an
sut et membra dubitant: Sed xp̃c inquiꝰ
deus et homo: ego autem homo: Cot milia
martỹrum transierunt: et adhuc asꝑa
est tibi: Transierunt senes. transierunt
iuuenes. transierunt pueri. puellȩ transi¬
erunt: uiam quam tuebas tritam tibi
fecerunt. Ambula ergo uiam: securus
ambula. Quid metus enim in hac uia
mortem: & mordem dames: qui ad uitam
curris: Si bonus bene in hac uita curris.
mors tibi ianua erit que de representet. nõ
quȩ auferat uitȩ. Ambula ergo uiam.
immo ipse qui ꝓpter de factus ẽ. uia: ipsa
te ducat per seipsum ad se ipsum Ipse ẽ.
enim uia ueritas et uita. dic ergo dõ tuo
o anima fidelis & pia. dic dic seciua:
dic et cum propħa ueratiter exclama:
Deduc me domine in uia cua: ce ambulabo
in ueritate cua Tunc ad te securus ꝑi¬

Expanded text:
si amas vitam, et cupis ad veritatem si amas vitam, et cupis ad veritatem et ad vitam venire, a via noli errare. Video, inquis, viam, et cupio ambulare: sed amara est, aspera est; arcta enim et angsiit, et membra dubitant? Sed Christus, inquis, Deus et homo; ego autem homo. Tot millia martyrum transierunt; et adhuc tibi aspera est? Transierunt senes, transierunt juvenes, transierunt pueri, puellae transierunt, viam quam timebas tritam tibi fecerunt. Ambula ergo viam, securus ambula. Quid enim metuis in hac via? Mortem? Et mortem times, qui ad vitam curris? Si bonus es, bene in hac via curris: mors tibi janua erit, quae te repraesentet, non quae auferat vitae. Ambula ergo viam: imo ipse qui propter te factus est via, ipse te ducat per se ipsum ad se ipsum. Ipse enim est via, veritas et vita . Dic ergo Deo tuo, o anima fidelis et pia; dic, dic, secura dic, et cum propheta veraciter exclama, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Tunc ad te securus perve
Abbreviated transcription (Latin):
Okaritas quam magnas uires habes. De
cęlo dm̃ deposuisti. õ cara sanitas: o scã et
uera ħaritas. Quȩ tanta es in terris : quan¬
ta eris in cęlis : Que tantum podes in hac
pugna mortilititis adhuc sollicita:
quantum poteris in illa pace ꝑfecta secura:
Euigigila itiq omĩs anima xpĩana: et si
intẽ c̃minet uirtus lĩ aritatis quȩ omĩa susti¬
net: dominitui unitare uestigia. S p̃e enĩ
ait apłs petrus petrus pro uob̾ passus est
reluquens uobis exemplum ut sequami¬
ni uestigia eius. Et si ille ꝓpterte de cȩ¬
lesti sede ad terrena descendit: tu propt̃
te fuge terrena: appete cȩlestia Si duicis
est mundus: dulcior est. xp̃s. Si amarꝰ
est mundus: omĩa pro de sustinuit. xp̃ẽ
Uia tibi factus est: ipse saluator. Surge
ambula:. habes quo: noli pigrescere. Sed
forte queris quo. Uides enim uiam: et
queris quo ducat hȩc ipsa uia: ad uerita¬
tem et ad uitam. ducit. Si amas ueritatẽ

Expanded text:
charitas quae magnas vires habes, et de charitas quae magnas vires habes, et de coelo Deum deposuisti; o cara sanitas, o sancta et vera charitas quae tanta es in terris, quanta eris in coelis! Quae tantum potes in hac pugna mortalitatis adhuc sollicita, quantum poteris in illa perfecta pace secura? Evigila itaque omnis anima christiana, et si in te eminet virtus charitatis quae omnia sustinet, Domini tui imitare vestigia. Christus enim, ait apostolus Petrus, pro vobis passus est, relinquens vobis exemplum, ut sequamini vestigia ejus . Et si ille propter te de coelesti sede ad terrena descendit: tu propter te fuge terrena, appete coelestia. Si dulcis est mundus, dulcior est Christus: si amarus est mundus, omnia pro te sustinuit Christus. Via tibi factus est ipse Salvator: surge, ambula; habes quo, noli pigrescere. Sed forte quaeris, Quo? Vides enim viam, et quaeris quo ducat haec ipsa via? Ad veritatem et ad vitam ducit. Si amas veritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
mali serui: bonorũ seruorum xp̃i. ꝑ ipsos
conterit contumatiam urãm: ꝑ ipsos dis¬
siput consilia ur̃a: ꝑ ipsos retribuet sce¬
lera ur̃a in capita urã: Ipse autẽ dñs quem
uos int̾emistis: non uos seruos sed lib̾os
ẽẽ cupiebat: quando dicebat. Si uos filiꝰ
lib̾auerit: tunc uere lib̃i eritis. Uos autẽ
dm̃ dñm regem & ipsam ueram lib̾tatem
nõ solum repudiatis: uerum ęciam necare
cupientes clamastis. Non habemus regem
nisi solum cesarem: Sed ne in hoc quidem
gloriemini quod occidistis: actumẽ potius
cepi: somnum apellans mortem a uob illatã:
Ceterum qͣlis mors potuit ẽẽ triduana:
maxime illuis qui ꝑ eundem ꝓpħam alio
loco dixit: nunquid qui dormit non adicio
ut resurgat : Ego inquit dormiui. E go qui
potestitem habeo ponendi animam meam.
ego dormiui: non quia seiustis. non quia
isanistis. Ego impleui quod uolui: uos
in scelere remansistis. Quis exegit tanta

Expanded text:
mali servi bonorum servorum Christi. Per ipsos mali servi bonorum servorum Christi. Per ipsos conterit contumaciam vestram, per ipsos dissipat consilia vestra, per ipsos retribuit scelera vestra in capita vestra. Ipse autem Dominus quem vos interemistis, non vos servos, sed liberos esse cupiebat, quando dicebat: Si vos Filliberaverit, tunc vere liberi eritis; vos autem Deum et Dominum regem, et ipsam veram libertatem non solum repudiastis, verum etiam negare cupientes clamastis: Non habemus regem, nisi Caesarem. Sed ne in hoc quidem gloriemini quod Christum occidistis, actum est de voomnum coepi, somnum appellans mortem a vobis illatam. Caeterum qualis mors potuit esse triduana, maxime illius qui per eumdem prophetam alio loco dicit: Numquid qui dormit non adjiciet ut resurgat? Ego, inquit, dormivi, ego qui potestatem habeo ponendi animam meam ego dormivi, non quia saevistis, non quia insanistis; ego implevi quod volui, vos in scelere remansistis. Quis exigit tanta
Abbreviated transcription (Latin):
salus uulnerat᷑: uita moritur. Occidit ad
dempus uitam mors: ut in ꝑpetuo a uita
occid̾etur mors Quid hic uidei: In hac
morte. xp̃i exultaũunt quasi uictores : ec
dum terrenum & caducum regnum tanu¬
crunt ꝑdere: regem cęli et terre non du¬
bitauerunt occid̾e: S ed nec sic̃ putauerũt:
uictores extiteterunt. Si enim uicerunt:
regnum quomͦ ꝑdiderunt : Quomodo
nuinc usq serui remanserunt : Ista namq
ausa ẽ: quia abeis. rp̃c occisus est. Dixe
lutq apud se principes udeorum ut
euingłista narrat. Nidetis inquiunt quia
totus mundus abiit post iħm. Si dimise¬
rimus illum uiuere: uenient romani et
tollent nob̾ et locum et regnum. Et xp̃m
occid̾unt: et locum et regnum ꝑdiderunt:
Quid uob̃ ꝓfuit o insani uidei: quod tan¬
tum scelus admiserunt Nunquid quia
.xp̃o domino ut deciut seruire noluistis:
ideo eius dominio cariustis. dum illi serui¬
unt reges quibꝰ uuos seruitis : Facti estis

Expanded text:
salus vulneratur, vita moritur, occiditur ad salus vulneratur, vita moritur, occiditur ad temous vita a morte, ut in perpetuo a vita occidatur mors. Quid hic Judaei in hac morte Christi? Exultaverunt quasi victores, et dum terrenum et caducum regnum timuerunt perdere, regem coeli et terrae non dubitaverunt occidere. Sed nec sicut putaverunt, victores exstiterunt. Si enim vicerunt, regnum quomodo perdiderunt? Quomodo nunc usque servi remanserunt? Ista namque causa est qua Christus ab eis occisus est. Dixerunt namque apud se principes Judaeorum, ut evangelista narrat: Videtis, inquiunt, quia totus mundus post eum abiit; si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis locum et regnum . Et Christum occiderunt; et locum et regnum perdiderunt. Quid vobis profuit, o insani Judaei, quod tantum scelus admisistis? Numquid quia Christo Domino, ut decuit, servire noluistis, ideo ejus dominio caruistis? Dum illi serviunt reges, quibus vos servitis, facti estis
Abbreviated transcription (Latin):
sto haritatem uram ignorare non posse:
amen ex inde aliquid dicam. Si timen
ae tanto aliquid digne dicam: pͥus illud
quod deus homo. quod u̾bum caro fictũe.
quedmilta bona fecit. & mala ꝑpessus est:
quedmotuos suscitauit. & mortiuis ẽ. qđ
singularis illa patientia ꝑtulit diabolum
imptitraem. discipłm tͣditorem : quod ipsũ
idim priusꝗͣ ostend̾et tͣdicorem ꝑtulit fu¬
rem: & ante exꝑunentum uinculorum c
cnicis. acmortis. labiis eius dolosis non ne¬
guuit osculum pacis. In ipsa autem mor¬
ti quanta sustinuit : ꝑ tulit odiorum flã¬
mis: ministͣs pessimi cordis linguas: cla¬
muerunt iudei. crucifige̾ crucifigeͭ Ut
itiremanerent uidei: innocens ab eis cru¬
cifirus ẽ. filius dei. Ad crucem ducitur. ex¬
pilmatur: qui est uera palma uictoriȩ.
Spinis coronat᷑: qui spinas peccatoꝵ uenit
confringe. Ligatur: qui soluit compe¬
ditos. Ligno suspenditur: qui erigit elisõ.
aceto potatur : fons uite: Disciplina cedit᷑.

Expanded text:
puto Charitatem vestram ignorare non posse. Tamen exinde aliquid dicam, si tamen de tanto aliquid digne dicam. Prius illud, quod Deus homo, quod Verbum caro factum est ; quod multa bona fecit, et mala perpessus est; quod mortuos suscitavit, et mortuus est; quod singularis illa patientia pertulit diabolum tentatorem, discipulum traditorem; quod ipsum Judam priusquam ostenderet traditorem, pertulit furem, et ante experimentum vinculorum, crucis ac mortis, labiis ejus dolosis non negavit osculum pacis. In ipsa autem morte quanta sustinuit? Pertulit odiorum flammas, ministras pessimi cordis linguas. Clamaverunt Judaei, Crucifige, crucifige : ut rei remanerent Judaei, innocens ab eis crucifixus est Filius Dei. Ad crucem ducitur, expalmatur, qui est vera palma victoriae. Spinis coronatur, qui spinas peccatorum venit confringere. Ligatur, qui solvit compeditos. Ligno suspenaceto potatur fons vitae, disciplina caeditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi enim insidet anima tua. Quom̾̃sm
hac uia mortali uimento insideres qułie
gestiendo uellet p̃cipitare. nonne ut et¬
rus iter ageres cibaria ferocienti sult¬
& fame domares qułem freno non pol
Caro nr̃a uim̃tum nr̃m ẽ. Iter agurea¬

Expanded text:
ipsi enim insidet anima tua. Quomodo si in ipsi enim insidet anima tua. Quomodo si in hac via mortali jumento insideres, quod te gestiendo vellet praecipitare; nonne ut securus iter ageres, cibaria ferocienti subtraheres, et fame domares quod freno non posses? Caro nostra jumentum nostrum est: iter ag
Abbreviated transcription (Latin):
iictum & tegum̃tum his contenti simus:
quid aliud̃ quam conpetentem sitarchiam
imponendam ẽẽ monstͣbat : Quando dice
ud quam funes extendebat: Quando dice¬
is bat manẽt fides spes. Haritas: uela locabat:¬
Quando dicebut infatigabiles itaq dũ tempꝰ
habemus. oꝑemur bonum ad om̃s. et ope¬
rantes ꝓpriis manibus nris: quid aliud
quam sentinam exaurire pͣcipiebat:
Quando dicebat grã salui facti estis : tute¬
lam exorabat. Quando dicebat in psalmis
&e ỹmnis cantintes in cordibꝰ urĩs domino:
celcuma scm̃ aocebt ce dicebat. Quindo ard
patria letabat᷑. Oobtime gubernatu⁊
cherrime magister &e doctor. Nocuisti
git nauigium.⁊ insolitos fluctus mans
orrec̾it. desid̾atq iter conficere. quo eti
tardius ad patriam ualeat ꝑuenire: atĩs¬
trabo uiam: unmo ipsa demonsttͣ ua fo
Ecce in euangłio clamat saluator. ẜgo sir
uia. Habes uiam: ambula: sollicitus cm̃.¬
dena doma iumentum tuum carnẽ dum.

Expanded text:
victum et tegumentum, his contenti simus ; victum et tegumentum, his contenti simus ; quid aliud quam competentem sitarciam imponendam esse monstrabat? Quando dicebud quam funes extendebat? Quando dicebat, Manet fides, spes, charitas; majoQuando dicebat, Infatigabiles itaque, dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes ; et, Operantes propriis manibus vestris : quid aliud quam sentinam exhauriri praecipiebat? Quando dicebat, Gratia salvi facti estis ; tutelam exorabat. Quando dicebat, Iu psalmis et hymnis cantantes in cordibus vestris Domino ; celeuma sanctum docebat. Quando dicebat, patria laetabatur. O optime gubernator, o pulcherrime magister et doctor, docuisti,refugit navigium, et insolitos fluctus maris horrescit, desideratque iter conficere, quo, etsi tardius, ad patriam valeat pervenire; demonstrabo viam, imo ipsa se demonstrat via. Ecce in Evangelio clamat Salvator, Ego sum via . Habes viam, ambula, sollicitus tamen doma jumentum tuum, carnem tuam;
Abbreviated transcription (Latin):
niens. nsi subinde siccetur: hoc idem facit:
Gͦ Exauriatur sentini: non negligatur mi¬
sericordia: quia elemosina a morte liberat.
et ipsa purgat peccata. adsit nr̃a tutela
xpĩgrã. celeuma nr̃m. dulce cantemus
alleluia: ut leti ac securi ingrediamur
sempit᷑nam ac felicissimam patriam. Non
metuat anima mare hoc magnum scłm
scilicet: cuius fluctus ac turbines senti¬
mus. inunicas scłi potestates. In deo spe¬
rantes multi iam scĩ hos flutus. spreue¬
runt: multi calcauerunt. multi fuꝑ eius
aquas ambulantes securi: ad pat̾am ꝑuene¬
runt. Sed et surgit uentus ualidus et mag¬
na tempestas: sua cuiusq cupiditas. Titũ¬
bat fides in mari: clamet in te petrus. dñe
ꝑeo. Dabit manum mergenti: nec sinit pe¬
rire ille qui ꝓpter nos suꝑ aquas dignatus
ẽ. ambulare. Uide apłm paulum hoc na¬
iugium non solum demonstͣntem. uerum
ȩtiam ascendentem: et quam plurimos
inuitantem. Quando dicebat habentes

Expanded text:
niens, nisi subinde siccetur, hoc idem facit. niens, nisi subinde siccetur, hoc idem facit. Ergo exhauriatur sentina, non negligatur misericordia; quia eleemosyna a morte linerat, et ipsa purgat peccata . Adsit nostra tutela Christi gratia, celeuma nostrum dulce cantemus Alleluia; ut laeti ac securi ingrediamur sempiternam ac felicissimam patriam. Non metuat anima mare hoc magnum, saeculum scilicet, cujus fluctus ac turbines sentimus inimicas saeculi potestates. In Deo sperantes multi jam sancti hos fluctus spreverunt, multi calcaverunt, multi super ejus aquas ambulantes securi ad patriam pervenerunt. Sed exsurgit ventus validus et magna tempestas, sua cujusque cupiditas. Titubat fides in mari, clamet in te Petrus, Domine, pereo: dabit manum mergenti, nec sinit perire ille qui propter nos super aquas dignatus est ambulare . Vide apostolum Paulum, hoc navigium non solum demonstrantem, verum etiam ascendentem, et quam plurimos invitantem. Quando dicebat, Habentes
Abbreviated transcription (Latin):
nis in scło quod iam possis amare. Ipse
enuim amor parentum conugum filioꝵ
facultatum. aut magnum quibusdã iN¬
cusserunt laborem: aut magnum pari¬
unt timorem. Non ẽ. quare hic stare
Meluis enim festinando appetimus sem¬
piternam : quam hic remanendo. scłi
nos app̃hendat riuna. Preparemus sitar¬
thiam: app̃hendamus & ascendamus na¬
uem. fidem. simul et crucem Hec desit
anchora spes nr̃e salutis: extendamus
funes. diuersas uirtures: uela karitatis
collocemus : inuocemus uentum prosꝑum
uerbum dei. Exauriamus sentinã a peccatis.
ꝑ helemosinas mundemur conscientia : nõ
impediatur huius nr̃i cursus nauigi.
Operemur manibus: ut hoc possimus:
Manibus sentinam exauriebat : qui di¬
cebat. Quesuu manib meis coram eo nocoe:
et non sum deceptus. Non negligamus
nr̃a peccata. Minuta sunt : sed multa sunt:
fluctus unus ualidus irruens obruit
nauim. minuaturq naufragium: humor
audem ꝑ rimas influens & in sentinam ue¬

Expanded text:
nis in saeculo, quod jam possis amare. Ipse nis in saeculo, quod jam possis amare. Ipse enim amor parentum, conjugum, filiorum, facultatum, aut magnum quibusdam incusserunt laborem, aut magnum pariunt timorem: non est quare hic stare. Melius enim festinando appetimus sempiterna, quam hic remanendo saeculi nos apprehendat ruina. Praeparemus sitarciam, apprehendamus et ascendamus navem fidem simul et crucem, nec desit anchora spes nostrae salutis, extendamus funes diversas virtutes, vela charitatis colligamus, invocemus ventum prosperum verbum Dei; exhauriamus sentinam a peccatis, per eleemosynas mundetur conscientia. Non impediatur hujus nostri cursus navigii, operetur manibus ut possumus. Manibus suis sentinam exhauriebat qui dicebat: Manibus meis coram eo nocte, et non sum deceptus . Non negligamus nostra peccata: minuta sunt, sed multa sunt. Fluctus unus validus irruens obruit navem, minaturque naufragium: humor autem per rimas influens et in sentinam ve
Abbreviated transcription (Latin):
tera tͣnsierunt. Terra erratis. Ecce noua¬
facca sunt: cęli iam pene effecti estis. Cȩli
enim enarrant głam dĩ. Non uobis inpos¬
sibile udeatur quod cum sitis terestres.
efficimini celestes. De terra non facit cȩ¬
lum. qui de nichilo fecit celum & tͣram :¬
t celum: Wetera transierunt. I apides
Albatis. Noua accesserunt: deum uerũ
adoratis. Uetera transierũt T ransut mor¬
talitas: noua accesserunt. Promissaẽ. in¬
mortalitas. Uecera transierunt. Perierat
omĩs caro. ꝑ mulierem simul cum uiro
peccante. Noua accesserunt: reparata est
caro. sine uiro uirgine pariente. Nec̃a
transierunt: transut regio uetustatis.
Noua accesserunt: successit iħerħm
cuitas cęlestis nouitas. Ad banc ciuitatẽ
nouam ꝑuenisse cupitis : qui nomina ur̃i
denter desid̾emus ꝓpriam patͥam: ꝑegri¬
nationem istam quȩ nos ab ea adhuc deci¬
net toleremus. non amemus. Festinemus
tamen : non est quare hic stare: nec inue¬

Expanded text:
tera transierunt; terra eratis: ecce tera transierunt; terra eratis: ecce facta sunt nova; coeli jam pene effecti estis. Coeli enim enarrant gloriam Dei . Non vobis impossibile videatur, quod cum sitis terrestres, efficiamini coelestes. De terra non facit coelum, qui de nihilo fecit terram et coelum? Vetera transierunt; lapides colebatis: nova accesserunt; etera transierunt; transiit mortalitas: nova accesserunt; promissa est immortalitas. Vetera transierunt; perierat omnis caro per mulierem simul cum viro peccante: nova accesserunt; reparata est caro, sine viro virgine pariente. Vetera transierunt; transiit regio vetustatis: nova accesserunt; succedit Jerusalem civitas coelestis novitatis. Ad hanc civitatem novam pervenire cupitis, qui nomina vestra denter desideremus propriam patriam; peregrinationem istam, quae nos ab ea adhuc detinet, toleremus, non amemus: festinemus tamen. Non est quare hic stare; nec inve
Abbreviated transcription (Latin):
sunt noua: Responde o apłe talia de no¬
uis requrenti. Et quia minus ualeo ad
exponendum: de obsecro responde prome.
Eca audi apłm. Quid queris carnalis au¬
aitor ꝑ occłos carnis respicere: Erige men¬
asaciem ut quod dicit̾ possis intelligere :
uetera tͥnsierunt. ecce facta sunt noua. Quȩ
uetri transierunt: quȩ facta sunt noua:
Prmus homo inquit de terra terrenus .¬
as homo de cęlo cęlestis. Transut adam
homo uetus ex limo: uenit xp̃c deus et
homo missus e cȩlo. Transut uetustas men¬
dum: accessit nouitas credentium. TTransi¬
it uita carnalis : successit spiritalis. An
parua est nouitas hec ita demonstta per
hominem deum. ut moriendo susciperet
uetustatem tuam. resurgendo ostendet
nouitatem tuam: ascendendo firmaret cla¬
ritatem tuam: Uetera transiertnt. Quȩ
uetera trinsierunt: Quod eratis filui adam:
filii carnales. Noua accesserunt. Quȩ noua:
Quod efficimini filii dei: filii spiritales. Ue¬

Expanded text:
sunt nova? Responde, o Paule, talia de nosunt nova? Responde, o Paule, talia de nobis requirenti; et quia minus valeo ad respondendum, te obsecro, responde pro me. Ecce audi Apostolum: Quid quaeris, carnalis auditor, per oculos carnis respicere? Erige mentis aciem, ut quod dicitur possis intelligere, Vetera transierunt, ecce facta sunt nova. Quae vetera transierunt? quae fae terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Transiit Adam, homo vetus factus ex limo: venit Christus, Deus homo missus e coelo. Transiit vetustas mentium, accessit novitas credentium: transiit vita carnalis, successit spiritualis. An parva est novitas haec, ita demonstrata per hominem Deum, ut moriendo susciperet vetustatem tuam, resurgendo ostenderet novitatem tuam, ascendendo firmaret claritatem tuam? Vetera transierunt: quae vetera transierunt? Quod eratis filii Adam, filii carnales. Nova accesserunt: quae nova? Quod efficimini filii Dei, filii spirituales. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
duite nouum E alibi. A etera traniot᷑
ecce facta sunt noua Quȩ uetera trmnieĩt:
quȩ facta sunt noua: Si acssit spirttalto
auditor: non solum intelligit. uerumqͥ
uidet quȩ facta sunt noua Si auteme
nalis ad sit qui totum ꝑ oculos carnis. nł
ꝑ aciem mentis intelligit: irridens ie.¬
pondet. Rogo te dic quȩ facta sunt nol.
Nunquid aliud cęlum respicio quan
antea: aut sid̾a in nouum splendoren
micantia: Honne eisdem cursibus
peragit diem ÷ eisdem curriculis liud
ꝑagit noctenr᷑ Hunquid mare termiub
suos finesq transgressum ẽ. antĩe fiasꝰ
euit: Nonne sicut ex inicio horis duo¬
uam ꝑagitur dies: eisdemq incrementĩ
ititis tempus. qͣuibꝰ decrimentis hieme
guntur: Proienies quoq ipsȩ mortali¬
n aliis decentibus. aliis succedentibus
eminoͣs finiunt dies: Cum ergo omnia
ncuit ex inicio constituta sunt. ita ꝰcurrũt.
suos mnotus finesq seruantes. quid ẽ quod
nob p̃dicatur: uetera tͣnsierunt. ecce facta

Expanded text:
ra transierunt, ecce facta sunt nova . Quae vetera transierunt? quae facta sunt nova? Si adsit spiritualis auditor, non solum intelligit, verum etiam videt quae facta sunt nova. Si autem carnalis adsit, qui totum per oculos carnis, nihil per aciem mentis intelligit, irridens respondet: Rogo te, dic quae facta sunt nova? Numquid aliud coelum respicio quam antea, aut sidera in novum splendorem micantia? Nonne iisdem cursibus sol peragit diem, eisdemque curriculis luna peragit noctem? Numquid mare terminos suos finesque transgressum est, aut terrae fcreavit? Nonne sicut ex initio horis duodecim peragitur dies, eisdemque crementis aestatis tempus, quibus detrimentis hiems peragitur? Progenies quoque ipsa mortalium aliis decedentibus, aliis succedentibus terminatos finiunt dies. Cum ergo omnia, sicut ex initio constituta sunt, ita concurrunt, suos motus finesque servantia; quid est quod nobis praedicatur, Vetera transierunt, ecce facta
Abbreviated transcription (Latin):
ui: Procedit: sed uiteger de incegro. Nec
mumut eum ꝓcedendo: hec auget heren¬
N. & hȩc tria unus deus: de quo ꝓpħa
dicit. Tu es deus solus magnus. Tu autem
heretice compone gͣdus: separa tͥnitatem
Fac parem maiorem. filium minorem:
sp̃m scm sequentem. Sed iam de filio qd̃
auilis sit patri aliqua iam diximus : et
quod occurrerit dicemus. Audi & de spũ
sõ: quem minorem uis esse patre & filio:
sinul sit cum patre et filio: et ubiq sit dotꝰ.
i ppłum ait. Spiritus domini suꝑ me.
Nonat post me ut sequentem eũ faceret
ua minorem: sedait suꝑme. Unde et
angłs gabriel ad mariam Sp̃c scĩ inquit

Expanded text:
unde procedit, sed integer de integro, nec unde procedit, sed integer de integro, nec minuit eum procedendo, nec auget haerendo. Et haec tria unus Deus, de quo propheta dicit: Tu es Deus solus magnus . Tu autem, haeretice, compone gradus, separa Trinitatem: fac patrem majorem, Filium minorem, Spiritum sanctum sequentem. Sed jam de Filio, quod aequalis sit Patri, aliqua diximus, et quod occurrit, diximus: audi et de Spiritu sancto, quem minorem vis esse Patre et Filio.simul sit cum Patre et Filio, et ubique sit totusper prophetam ait, Spiritus Domini super me : non ait, post me, ut sequentem eum faceret, vel minorem; sed ait, super me. Unde et angelus Gabriel ad Mariam: Spirit