comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rłite dicentes. Posuisti nos in para
bolam gentib: cõmotionẽ capitis in
popłis. Quib gentib positi: nͥ cre¬
dituris: Ea enĩ que accidert̃ iudeis
insimilitudinẽ figure facta st̃ ut si¬
eret nob̾ typꝰ & figura ȩxtidiũ iuideoꝵ.
Atq ex illa similitudine ꝑ parabolam
solutionẽ p̃sentib requitamꝰ: qͦ exempla
coꝵ cauete possimꝰ. Beinde quia iudaice.
res om̃s qͣsi parabole sunt: hoc ẽ qͣsi
figure eg̃ntes solutione. Deniq dñs
uideis in parabola loquebat᷑. ut imꝑi
ti ñ intellig̾ent: iutellig̾ent sapienteᷤᷤ
Ut intelligebant apłi: & in qͦ moue¬
bant᷑ int̾rogabãt dñm. Iu dei autem
nec intelligebant: nec iterũ discere ñ
intellecta cupiebãt. Qͥd sit parabola
accipe. Abraham gͥ duos filios habu¬
it. unũ de ancilla: & unũ de libera.
slon intelligebat hoc iudeus. nͥ scdm
litt̾am. Nesciebat qͥs de filiis duob
acciꝑet hereditatẽ patris: qͥa ad car¬

Expanded text:
raelitae diraelitae dibolam gentibus, commotionem capitis in populis. Quibus gentibus posuisti, nisi credituris? Ea enim quae acciderunt Judin similitudinem figura facta sunt, ut fieret nobis typus et figura excidium Iudaeorum atque ex illa similitudine per parabolam solutionem praesentibus requiramus, quo exempla eorum cauere possimus; deinde, quia Iudaicae res omnes quasi parabolae sunt, hoc est quasi figurae egentes solutione. denique dominus Iudaeis iti non intelligerent, intelligerent sapientes; ut intelligebant Apostoli, et in quo movebantur, interrogabant Dominum: Judaei autem nec intelligebant, nec iterum discere non intellecta cupiebant. 56. Quid sit parabola, accipe. Abraham igitur duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera . Non intelligebat hoc Judaeus nisi secundum litteram. Nesciebat quis de filiis duobus acciperet haereditatem patris; quia ad car
Abbreviated transcription (Latin):
iuũ ee̾nt mole curuati. Primꝰ gͦ intellec¬
tus de captiuis patrib usurpandus ẽ:
qͥb insulcauert̃ assyrii illudentes eis
in babilonia qͥb etiã rex ille nequis¬
simꝰ dñabat᷑. nabuchodonosor. S cãs
indellect᷑. ad altiora restrendus: qͦd se¬
iussimus tex diabolus. & ipse assyrius
nabuchodonosor qui bonis insidiati
gnantẽ legi mentis mee. & captitũ
me ducentẽ in lege peccati: Hoc ẽ in
illa lege carnał illecebre. Aduersan
leo ẽ qͥ urget obnoxios: iustos fati¬
gat. Unde pulcre posuit aquila
spretionẽ & pompã posuisti nos his
qui in circuitu nr̃o sunt. Ita enim
despicabiles estimabant᷑. qͥ theatrum
facci sunt huic mundo: & angłis &
hominib. Quia & si indestamento ñ
peccent dei. uec caruis illecebris reflectan¬
tur a dño: tam̃ qͣsi in pompa qͣdã cir¬
cunferri uident᷑ & despici. qͣndo qͥdem
peccatores humilitati iustoꝵ insulca¬
re consueuerit. ut obpbriũ ducant

Expanded text:
grauium essent mole curuati. Primus ergo intellecgrauium essent mole curuati. Primus ergo intellectus de captiuis patribus usurpandus est, quibus insultauerunt Assyrii inludentes eis in Babylonia, quibus etiam rex ille nequissimus dominabatur Nabuchodonosor. secundus intellectus ad altiora referendus, quod saeuissimus rex diabolus est. ipse est Assyrius Nabuchodonosor qui bonis insidiari gnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in. lege peccati, hoc est in illa lege carnalis inlecebrae. aduersarius leo est qui urget obnoxios, iustos fatigat unde pulchre posuit Aquilas: spretione-m et poinpam posuistinos his qui in circuitu nostro sunt. ita enim despicabiles aestimabantur, qui theatrum facti sunt huic mundo et angelis et hominibus, quia, etsi in testamento non peccent dei nec carnis inlecebris reflectantur a domino, tamen quasi in pompa quadam circumferri uidentur et despici, quandoquidem peccatores humilitati iustorum insultare consueuerint, ut obprobrium ducant
Abbreviated transcription (Latin):
diiectione ambulant. Unde &x uii qͣn¬
do uoluerunt iħm dñm comp̃hende.
ubi respexit eos cecidetunt ꝓ pter hoᷤ
gͥ qui incurruitu ambulare consueit̃:
angłm dñs apposuit. qui a tergo insi¬
diantes repellat inimicos. Pret̃udit
nim impii ambulant sicut scͥptumẽ.
Uide itaq distantiã. Impũ in eircui¬
tii ambulant: angłs autẽ p̃tendit
in circintu eoꝵ qͥñ ambulant in
cutuitu. & ideo p̃cendit ut eruat us¬
tos. ab insidũs ꝑseq̃ntum. Iusti gͦ sp̃i¬
tales isrłite uident᷑ eẽ qͥ hec locunt᷑. co
qͦd temptationib scłi subiacuerint:
etiã fuerint sp̃italib nequitus & po¬
testatib: quas contͣ iustis lucta ce̾ c̃¬
sucuit. Deniq hẏstoria de doceat
qͦd abducti uidei in babiloniã. & si ppt̃
peccata sua uidebant᷑ ẽẽ subiecti: tam̃
multo meliores gentib habebantur.
Peiores enĩ erãt incirtuitu eoꝵ. qui
insultabãt eis: cum ipsi peccatoꝵgͣ

Expanded text:
directione ambulant. unde et illi, quandirectione ambulant. unde et illi, quando uoluerunt Iesum dominum comprehendere, ubi respexit eos, ceciderunt. propter hos igitur, qui in circuitu ambulare consuerunt, angelum dominus apposuit, qui a tergo insidiantes repellat inimicos. praetenditnim impii ambulant, sicut scriptum est. uide itaque distantiam. impii in circuitu ambulant, angelus autem praetendit in circuitu eorum qui non ambulant in circuitu, et ideo praetendit, ut eruat iustos ab insidiis persequentium. iusti ergo spiritales Israelitae uidentur esse qui haec locuntur, eo quod temptationibus saeculi subiacuerint eetiam fuerint spiritalibus nequitiis et potestatibus, contra quas iustis lucta esse consueuit. denique historia te doceat, quod abducti ludaei in Babyloniam, etsi propter peccata sua uidebantur esse subiecti, tamen multo meliores gentibus habebantur. peiores enim erant in circuitu eorum qui insultabant eis, cum ipsi peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia iudeoꝵ delicto salus ingentib:
&e que ilł in figura gesta sunt. ad
cognitionem nr̃ãm ꝓfecisse apło auc¬
tore cognouimꝰ. E uere in obpbriũ
positi sunt gentib. quia gentes ob¬
ꝓbrium crucis dominice omnib di¬
uitiis scłarib p̃tulerunt. Qui autem
crucem illam putauit obpbtiũ. & qͣsi
obꝓbrium refugit: is uere in diurno
mansit obpbrio. Tamen quia ñ scdm
carnem isrłite uident᷑. qui potuerunt
dicere. quia iniq ñ egimꝰ in cestam̃to
dñi: nec recessit retro cor eoꝵ a dño:
uide his ne seincircuitu positis illusiom
ce derisui fuisse commemorent. De qͥ̃b
dicit dñs. Circundederunt me uiculi
multi. Circundederunt enĩ eum ꝑ¬
secutores: qͣndo scđm consilium uo¬
luntatis sue subiit passionem. Un
de &e alibi ait. Circundantes curcunde¬
derunt me : & in nomine dni. ultus
sum in eos. Ideo melius ẽ ui am rec¬
tam tenere: in qua facinorosi ambu¬
lare ñ possunt. sito cadunt. qui ñ in

Expanded text:
quia Iudaeorum delicto salus gentibus quia Iudaeorum delicto salus gentibus et quae in illis in figura gesta sunt ad cognitionem nostram profecisse apostolo auctore cognouimus. et uere in obprobrium positi sunt gentibus, quia gentes obprobrium crucis dominicae omnibus diuitiis saecularibus praetulerunt. qui autem crucem illam putauit obprobrium et quasi obprobrium refugit, is uere in diuturno mansit obprobrio. tamen quia non secundum carnem Israelitae uidentur qui potuerunt dicere: quia inique non egimus in testamento domini nec recessit retro cor eorum a domino, uide ne his se in circuitu positis inlusioni et derisui fuisse commemorent , de quibus dicit dominus: circumdederunt me uituli multi; circumdederunt enim eum persecutores, quando secundum consilium uoluntatis suae subiit passionem. unde et 30 alibi ait: circumdantes circumdederunt me et in nomine domini ultus sum eos. ideo melius est uiam rectam tendere, in qua facinorosi ambulare non possunt; cito cadunt, quia non in
Abbreviated transcription (Latin):
eclunt de micis que cadunt de men¬
sa dñoꝵ suoꝵ. Studium eiꝰ humili¬
tatemq laudauit. que ñ sibi ꝓfun¬
dum sapientie a pͥmordio uendica¬
uit. qͣmuis de finib tyri & sidonis
iam ẽẽt egressa: s micas quasdam
enim diligenter &e subtiliter scͥpte
uerba rimatur: is ad alticudinem
misterioꝵ ꝑuenire consueuit. Un¬
de & huic dicit᷑. Magna ẽ fides
tua: fiat tͥ sicut uis. Hoc ẽ ut aꝑi¬
atur tͥ ostium uerbi & refulgeat in¬
te et̃ne salubre myst̾ium. Ergo qui ui
& in oratione clamet. sicut ista cha
uidit. & iugi uoce clamauit. ut cus
miscdiam reportaret. Credentib ita¬
q chananeis. iudeus in obꝓbrio sit
quia ipse ñ credidit. & illudi s dole
at & derideri se abhis qui incuruitu
sunt ingemiscat. & uidetur ꝓpħia
hec cẽ de nationib credituris. maxi¬
me cum sequentia istud ostendãt qͥa
ait. Posiusti nos in similitudinẽ gen¬
cib: cominocionẽ capitis inpopulis.

Expanded text:
edunt de micis quae cadunt de menedunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum, studium eius humilitatemque laudauit, quae non sibi profundum sapientiae a primordio uindicauit, quamuis de finibus Tyri et Sidonis iam esset egressa, sed micas quasdam qui enim diligenter et subtiliter scripturae uerba rimatur, is ad altitudinem mysteriorum peruenire consueuit. unde et huic dicitur: magna est fides tua. fiat tibi sicutuis, hoc est: ut aperiatur tibi ostium uerbi et refulgeat uitae aeternae salubre mysterium. Ergo qui uicderet et in oratione clamet, sicut ista Chanistum uidit et iugi uoce clamauit, ut eius misericordiam reportaret. credentibus itaque Chananaeis Iudaeus in obprobrio sit, quia ipse non credidit, et inludi sibi doleat et derideri se ab his qui in circuitu sunt ingemiscat. Et uidetur prophetia haec esse de nationibus credituris, maxime cum sequentia istud ostendant, quia ait: posuisti nos in similitu dinem gentibus, commotionem capitis in populis,
Abbreviated transcription (Latin):
s a colentib diripi: paulatim con¬
uersus ad gentes est. ut & natio¬
num plus ꝓbaretur affectus. & illes
m̾ito ꝑtinatia condẽpnaret᷑. Qͥa al¬
inde sibi uult qͦd ait: ñ licet accipe
panẽ filioꝵ & initt̾e catulis. Utꝙ
dix̃ filios istłitas. hoc ẽ populam
iudeoꝵ: catulos autem populum nati¬
onum. Quid gͦᷤ diuitum aut nobilioꝵ
est acciꝑe sacͣmenta celestia: & ñ eorũ
qui magis ad cognitionẽ misterii ce¬
lestis pio mentis feruore contendant:
& sisrłita fuerit aliquis remissus.
& negligens uel contumax. qui rei¬
ciat pͦ se sermones dei. chananeus
autem qui impigre uelit inquiren¬
dis mentem intendere sacͤmentis:
ille potius qui dissimulat. qͣm iste
qui defert studium p̃ferendus est:
slon utiq. & ideo diligenter opor¬
tet intendi: qͥd exp̃sserit. Qui cum
dixisset ñ licet acciꝑe acciꝑe panẽ
filioꝵ & mittere catulis: responden¬
te chananea. quia & catuli canũ

Expanded text:
sed a cogentibus diripi, paulatim consed a cogentibus diripi, paulatim conuersus ad gentes est, ut et nationum plus probaretur affectus et illorum merito pertinacia condemnaretur. Quid deinde sibi uult quod ait: non licet accipere panem filiorum et mittere catulis? utique filios dixit Israelitas, hoc est populum Iudaeorum, catulos autem populum nationum. quid ergo ? diuitum aut nobiliorum est accipere sacramenta caelestia et non eorum, qui magis ad cognitionem mysterii caelestis pio mentis feruore coritendant? et si Israelita fuerit aliquis remissus et neglegens uel contumax, qui reiciat post se sermones dei, Chananaeus autem, qui inpigre uelit adquirendis mentem intendere sacramentis, ille potius qui dissimulat quam iste qui defert studium praeferendus est ? non utique. et ideo diligenter oportet intendi quid expresserit, qui cum dixisset: non licet accipere panem filiorum et mittere catulis, respondente Chananaea: quia et catuli canum
Abbreviated transcription (Latin):
suis ut dño iħu occurreret tnͣseun¬
ti. & p̾habitis simulacris scuis ad¬
oraret uerum salutis auctorem: cui
tie lumen auguste. S tam̃ qͥa sponte
exiuit. & miscdiam postulauit. &
dũm pia uoce confessa ẽ. & quasi
fastidio habita. in clamore petitio¬
nis ꝓpͥe ꝑseuerauit: ñ mediocrem
p̾rogatiuam accepit istius modi
mulier. que pͥma exiuit de genti
dñi testimonium meruit reportare.
In quo quidem loco: uelut dubitas
se quosdã cognoui quid sit qͦd ait
Non sum missus nͥ ad oues que ꝑ¬
crunt domꝰ isrł: quasi nobilitatem
gen̾is electi ad saluandas animas
dñs quesisse uideat᷑. qui uenit ut
omnes redimerent᷑. S: ostendere
dignatus ẽ ꝓpositum. qͦd eos quoᷤᷤ
pͥmo elegerat. neqͣꝙͣ refutare cupiebat.
sepe deuios & errantes. pat̾no quo¬
dam reuocare querebat affectu.
S ii ipsi auccorem ꝓpͥum reliquert̃.
sciens se dm montiũ eẽ ñ uallium.
& regnum celoꝵ ñ a fastidientib

Expanded text:
suis, ut domino Iesu occurreret transeunsuis, ut domino Iesu occurreret transeunti et posthabitis simulacris suis adoraret uerum salutis auctorem; cui tiae lumen augustae; sed tamen, quia sponte exiuit et misericordiam postulauit et dominum pia uoce confessa est et quasi fastidio habita in clamore petitionis propriae perseuerauit, non mediocrem praerogatiuam accepit istiusmodi mulier, quae prima exiuit de gentiudomini testimonium meruit reportare. In quo quidem loco uelut quosdam dubitasse cognoui, quidsitquodait: non sum missus nisiadoues quae perierunt domus Israel, quasi nobilitatem generis electi ad saluandas animas dominus quaesisse uideatur, qui uenit, ut omnes redimerentur. sed ostendere dignatus propositum, quod eos, quos primo elegerat, nequaquam refutare cupiebat et saepe deuios et errantes tamen paterno quodam reuocare quaerebat affectu. sed ubi ipsi auctorem proprium reliquerunt, sciens se deum montium esse, non uallium et regnum caelorum non a fastidientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
bat: ut in eo uerbum dm̃ curreret.
Nec iste qͦ sine p̃catione hoc pocuit
usurpare: ut laudatio eiꝰ iocunda
fieret deo. Non enim usurpantis: s p̃¬
cantis asseitio ẽ. Tamen ne penitꝰ
refugisse uideamur: consideremus
qui uitini tribub fuerint iudeoꝵ.
Nam ut uetera recenseamꝰ: phylisti¬
im enim tribui iude finitimi habe¬
bantur. ex alio latere eidem tribui
ruben appropinqͣbat. Ammonite qͦ¬
qͦ in descito erant. & qui erant in
finib tyri & sydonis galilee copula¬
bantur: hoc ẽ tribui zabulon &
tribui neptalim: que erant inga¬
lilea. sicut ysaras dixit. Terra za¬
bulon & terra neptalim uia ma¬
ris transiordanen. Unde pocest quis
colligere. que ꝓprietas uniꝰ cuiꝰq sin¬
głarũ fuerit tribuum: ut certis
quibq finitimis iung̾entur. quo
paulatim etiam gentib infundẽt᷑
cognitio celestium sacͣmentoꝵ. Eͦd
utiq potest intelligi de illa mulie¬
re chananea: que ęxiuit de finib

Expanded text:
bat, ut in eo uerbum domini curreret. bat, ut in eo uerbum domini curreret. nec iste quoque sine pfecatione hoc potuit usurpare, ut laudatio eius iocunda fieret deo; non enim usurpantis, sed precantis assertio est. Tamen ne penitus refugisse uideamur, consideremus qui uicini tribubus fuerint Iudaeorum. nam ut uetera recenseamus, Philistienses tribus Iudae finitimi habebantur; ex alio latere idem tribui Ruben appropinquabant. Ammanitae quoque in deserto erant et, qui erant in finibus Tyri et Sidonis, Galilaeae copulabantur, hoc est tribui Zabulon et tribui Neptalim quae erant in Galilaea, sicut Esaias dixit: terra Zabulon et terra Neptalim, uiam maris trans Iordane . unde potest quis colligere, quae proprietas uniuscuiusque singularum fuerit tribuum, ut certis quibusque finitimis iungerentur, quo paulatim etiam gentibus infunderetur cognitio caelestium sacramentorum . quod utique potest intellegi de illa muliere Chananaea, quae exiuit de finibus
Abbreviated transcription (Latin):
s circuitu nr̃o. Qui st̃ isti finitimi. &
quẽ adinodũ ad uiciniã isrłite ppliꝑtiniusse ui¬
deant᷑. ñ ẽ facile discernere. si spiritalis
uicinia requirat᷑. habens qͦddã lum̃
cognitionis ad inuestigandũ misteri¬
um xp̃i. Presertim cum in ipso libro
salomonis qͥ scribit᷑ eccłi astes didicerimꝰ:
qͥa qͦ magis guerit᷑ sapientia. eo ꝓfun¬
dior iudicet᷑. Sic enĩ scͥptũ ẽ. Dixi. sa¬
pientiã requirã. & ipsa longe faccaẽ
a me: longe magis qͣm erat̃. & inꝓ
fundo altitudinẽ quis inueniet eius:
Unde diffidentia oborit᷑ mͥ. scrutari
dunnit᷑ spirantis sc̃pte mistia: &e eiis
examinare sermones qͦd ille digne po¬
tuit: qui inter ꝑfectos sapientiam loq̃¬
batur. Ego ꝑfectos uideo. nec imm̃ito
ꝑfectos dyx̾im: cum uideam uos sensus
ex̾citatos habere ad discretionem bom
& mali. S & ipse tam̃ qui sciebat soli¬
diores caꝑe cibos. adiumenta quere¬

Expanded text:
 circuitu nostro. qui sunt isti finitimi et  circuitu nostro. qui sunt isti finitimi et quemadmodum ad uiciniam Israelitae populi pertinuisse uideantur, non est facile discernere. si spiritalis uicinia requiratur, abest quoddam lumen cognitionis ad inuestigandum mysterium Christi, praesertim cum in ipso libro Salomonis qui inscribitur Ecclesiastes didicerimus, quia, quo magis quaeritur sapientia, eo profundior iudicetur. sic enim scriptum est: dixit: sapientiam requiram, et ipsa longe facta est a me, longe magis quam erat, et in profundo altitudinem quis inueniet eius? unde diffidentia oboritur mihi scrutari diuinitus spirantis scripturae mysteria et eius examinare sermones, quod ille digne potuit qui inter perfectos sapientiam loquebatur. ego perfectos uideo nec inmerito perfectos dixerim, cum uideam uos sensus exercitatos habere ad discretionem boni et mali; sed et ipse tamen, qui sciebat solidiores capere cibos, adiumenta quaere
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ubi autẽ iniquitas ꝓpendit:
nulla bonoꝵ oꝑũ cõmutatione reuo
at. Eogo &e siquis redemptꝰ ẽ de popło
iudeoꝵ. ñ ido redempcus. quia multam
habuit estimationẽ stii. nec quia multitu¬
dinẽ habuit incõmutatione sua. s re¬
demptꝰ ẽ gͣtis: qͦd te docet apłs dicens.
Reliquie scd̃m electionẽ grẽ salue fac¬
te sunt. Ubi autẽ gr̃a: ñ utiq m̾̃ito opũ
nec iustificatione turtutũ. s liberalita¬
te donantis. eleccione redimentis. Qͦd
eque scͥptura te docuit. dicente paulo.
Si autẽ grã: iam ñ ex oꝑib. Alioqͥn
isrł. hoc ñ ẽ consecutꝰ: Qͥ re ñ sit con¬
secutꝰ agnosce. qͥa se iustificare cupie¬
bat: qͥa oꝑum suoꝵ iaccantiã requi¬
rebat. qͥa fidem ñ detulit. nec grãm re¬
cognouit. Q ideo electio consecuta est¬
que uocantẽ audiuit: aduenientem
suscepit. Merito gͦ in ꝑsona popłi illiꝰ
dicit᷑. Posiusti nos in obꝓbriũ uicinis
nr̃is. illusionẽ & derisũ hiis qͥ st̃ in¬

Expanded text:
. Ubi autem iniquitas propendet, nulla bonorum operum commutatione revocatur. 47. Ergo et si quis redemptus est de populo Judaeorum, non ideo redemptus quia multam habuit aestimationem sui, nec quia multitudinem habuit in commutatione sua: sed redemptus est gratis; quod te docet Apostolus dicens: Reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt . Ubi autem gratia, non utique merito operum, nec justificatione virtutum: sed liberalitate donantis, electione redimentis; quod aeque Scriptura te docuit, dicente apostolo Paulo: Si autem gratia, jam non ex operibus: alioquin t consecutus agnosce: quia se iustificare cupiebat, quia operum suorum iactantiam requirebat, quia fidem non detulit nec gratiam recognouit. et ideo electio consecuta quae uocantem audiuit, aduenientcm suscepit. Merito ergo in persona populi illius dicitur: posuisti nos in obprobrium uicinis nostris, inlusionem et derisum his qui sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ut ipsi a se deturbarent sapientiam
sue salutis auccorẽ. Aut certe mouen¬
do caput suũ: causa fieret cõmotio
uis ñ paucis. S popuł cõmotiohec
capitis facta ẽ : qͣndoqͥdem in omnẽ
terrã exiuit sonus eoꝵ. ut fieret
omnis terra dñi. & regnũ dñi eẽt
innationib. Unde &e inposteriorib
dicit. Dñs regnauit irascant᷑ popłi:

Expanded text:
ut ipsi a se deturbarent sapientiam, ut ipsi a se deturbarent sapientiam, suae salutis auctorem: aut certe movendo caput suum, causa fieret commotionis capitis non paucis; sed populis. Commotio haec capitis facta est: quandoquidem in omnem terram exivit sonus eorum; ut fieret omnis terra Domini, et regnum Domini esset in nationibus. Unde et in posterioribus dicit: Dominus regnavit, irascantur po
Abbreviated transcription (Latin):
functi resuscitandũ. Unde calciam̃¬
tum suũ soluere iubebat᷑. ut eẽt a
nęxu copule eiꝰ exutꝰ: qͣm a sui grã
offendisset alienã. Sic enĩ scriptũ t
qͥa soluebat uir calciamentũ suũ:
& dabat. primo suo dicens. hoc
erit in testimoniũ in isrł. Q dicebat ꝓpin¬
quuis: accipe. & adquire tͥ tu. Q soluit
calciamentũ suũ. Dicebant etiã as
tantes. Det tͥ dñs uxorẽ que intret
in domũ tuã. sic̃ rachel oe sic̃ lia que
edificauert̃ utreq domũ isrł: & fece¬
runt uirtutẽ in efracha. S hoc ex
lict̾e int̃p̃tatione iudei agebant. Cete¬
rum figura erat qͦd xp̃c e̾ẽt uentu¬
puli resuscitaret marito fr̃is. qͥa diccũ
est. Narrabo nom̃ tuũ fr̃ĩb meis. &¬
uel quia euͣngłiũ defuncte legis re¬
parationẽ oꝑaret᷑ in posteris: ut se¬
men qͦd lex ñ reliquerat. eungłu te¬
nor resuscitaret. Non mirũ gͦ si ca¬
put suũ pͣua interp̃tatione mouert:

Expanded text:
functi resuscitandum. unde calciamefuncti resuscitandum. unde calciamentum suum soluere iubebatur, ut esset a nexu copulae eius exutus quam a sui gratia ostendisset alienam. sic enim scriptum est, quia soluebat calciamentum suum et dabat proximo suo dicens: hoc erit in testimonium in Israel. et dicebat propinquus: accipe et adquire tibi tu. et soluebat calciamentum suum. dices uxorem quae intrat in domum tuam, sicut Rachel et sicut Lia quae aedificauerunt utraeque domum Israel et fecerunt uirtutem in Ephratha. sed hoc ex litterae interpretatione Iudaeum ligabat; ceterum figura erat, quod Christus uentupuli resuscitaret. Merito fratris: quia dictum est: Narrabo nomen tuum fratribus meis Vel quia Evangelium defunctae Legis reparationem operaretur in posteris; ut semen quod Lex non reliquerat, Evangelii tenor resuscitaret. 64. Non mirum ergo si caput suum prava interpretatione moverunt;
Abbreviated transcription (Latin):
legis sp̃italis intellectꝰ occubuit. &¬
nupsit synagoga ritui corporali ob¬
seruationiq ꝑfidie. S ñ fuit illa so¬
brietas sp̃italiũ nuptiarũ: s adul¬
ceriũ castitatis. Ideo synagoga lib̾a
cẽ ñ potuit. que male nupserat: & ñcit¬
diderat in resurrectionẽ. xp̃i futurã
Unde bene ei nupsit eccdia. eui scdm
sactam dispensationẽ. scdm carnem
mortuus ẽ xp̃e. ut illa iudea anima
que ande fuerat ligata peccato: ꝑ mor¬
tem xp̃i absolueret᷑ uincło deliccoꝵ
Non nubit gͦ mulier alt̾i uiro nͥ mortũ
fuerit uir suus: hoc ẽ nͥ auincło le¬
gitimi amoris fuerit absoluta. Si
autẽ mortuus uir eiꝰ fu̾it: lib̾ata ẽ.
Sane tenebat᷑ ex lege. ut fr̃i ꝓpprii
conuigis copularet᷑. Si semen nullũ
maritꝰ ei reliquisset. Qͦd iunculũ ma¬
gis tenebat int̃p̃tatio lictere: qͣm
gr̃a sp̃italis. Deniq habebat in uo¬
luntate frat̾ defuncti: ut si nollet
ñ acciꝑet frĩs uxorem. ad semen de¬

Expanded text:
legis spiritalis intellectus occubuit et nupsit synagoga ritui corporali obseruationique perfidiae. sed non fuit illa sobrietas spiritalium nuptiarum, sed adulterium castitatis. ideo synagoga libera esse non potuit, quae male nupserat, non crediderat resurrectionem Christi futuram. unde bene ei nupsit ecclesia, cui secundum sacram dispensationem secundum carnem mortuus Christus, ut illa Iudaea anima, quae ante fuerat ligata peccato, per mortem Christi absolueretur uinculo delictorum. non nubit ergo mulier alteri uiro nisi mortuus fuerit uir suus, hoc est nisi a uinculo legitimi amoris fuerit 30 absoluta; si autem mortuus uir eius fuerit, liberata est. Sane tenebatur ex lege, ut fratri proprii coniugis copula: retur, si semen nullum maritus eidem reliquisset. quod uinculum magis nectebat interpretatio litterae quam gratia spiritalis. denique habebat in uoluntate frater defuncti, ut, si nollet, non acciperet fratris uxorem ad semen de
Abbreviated transcription (Latin):
ceret dñs popłm suum in illa precel¬
se uirtutis sapientieq plantaria. ibi¬
q plantaret in oꝑa sua. & institue¬
ret p̃ceptoꝵ celestium disciplinis:
atq in eo p̃pararet sibi sue scificatio¬
uis babitaculũ. Qͦd utiq ñ heredi¬
tario iure nec nr̃oꝵ contemplatio¬

Expanded text:
ceret dominus populum suum in illa praecelceret dominus populum suum in illa praecelsae uirtutis sapientiaeque plantaria ibique plantaretur in opera sua et institueretur praeceptorum caelestium disciplinis atque in eo praepararet sibi suae sanctificationis habitaculum, quod utique non heieditario iure nec nostrorum contemplatio
Abbreviated transcription (Latin):
mam. inclinaremꝰ affectũ. & a con¬
tinentie studio au̾teremꝰ ingenium.¬
ut ꝑsuasio uana nos suꝑaret: nul¬
lum remediũ futurũ. nͥ iħe dep̃ssa
iam brachia moysi tanqͣm infirmi¬
tatem legis atcolleret. & sua miscdia
sustineret. S infirmũ adhuc fuis
set auxilium nͥ ipse iesus uenisset
in terras. qui in se nr̃as susciꝑet
infirmitates: quem solũ nr̃ã pec¬
cata gͣuare ñ possent: nec inclinare
manus eiꝰ qui se inclinauit usq ad
mortem. mortẽ autẽ crucis. In qͣ ex¬
pandens manus suas. totũ orbẽ qͥ
erat ꝑiturꝰ erexit: leuauit iacentes.
atq ad se omniũ gentiũ fidem tͣrit
dicens homini: hodie mecũ eris in
paradiso. Hoc ẽ gͦ disꝑdere atq
plantare: ut uitiosa eradicent᷑. meli¬
ora plantent᷑ in pectorib singłoꝵ.
De quo preclare moyses in exodi can¬
tico ait. Inducens plantasti eos in
montẽ hereditatis tue: in p̃paratum
habitatulum tuũ: petens ut indu-¬

Expanded text:
mam, inclinaremus affectum et a conmam, inclinaremus affectum et a continentiae studio auerteremusingeniumut persuasid nos uana superaietnullum remedium futurum, nisi Iesus depressa iam brachia Moysi tamquam infirmitatem legis attolleret et sua misericordia sustineret. sed ina firmum adhuc fuisset legis auxilium, nisi ipse Iesus uenisset in terras, qui in se nostras susciperet infirmitates, quem solum nostra peccata grauare non possent nec inclinare manus eius, qui se inclinauit usque ad mortem, mortem autem crucis, in qua expandens manus suas totum orbem qui erat periturus erexit, leuauit iacentes atque ad se omnium gentium fidem traxit dicens homini: hodie mecum eris in paradiso. hoc est ergo disperdere atque plantare, ut uitiosa eradicentur, meliora plantentur in pectoribus singulorum. de quo praeclare Moyses in Exodi cantico ait: i nducens plantato eos in montem hereditatis tuae, in praeparatum habitaculum tuum, petens ut indu
Abbreviated transcription (Latin):
destruere & ꝑdere. & edificare & plan¬
tare. Nam licet freq̃nter d̾s locutꝰ sit.
in ꝓpħis: in qͦ tam̃ expressiꝰ qͣm suo
locutus in filio ẽ: Q uirtutẽ omnẽ
exͥpmens patͥs ait. inea doctͥna ñ est
mea: s eiꝰ qui me misit. Non gͣ iere¬
mias qui tempore captiuitatis sus¬
cepit exilium: s dñs ib̾c suis uerb̾
eradicauit ex intimis pectorib ui¬
tia gentiliũ. ꝑfidiam nationũ: &
uersutarũ cogitationũ pͣua com¬
menta destruxit: atq omnia uesti¬
gia iniquitatis ab oleuit. Deinde
infudit postea fidem. & continen¬
tiam & disciplinam ÷ ne tanqͣm in
uase corrupto confusione uitioꝵ coa¬
Quid ẽ moyses nͥ lex ÷ q̃m ip̃se in¬
terpres ẽ legis: finis autẽ legis xp̃c ihe.
bilis q̃dam pena peccati. Docuit qui¬
dem nos moyses leuare ad dñm ma-¬
nus: pñ cultus instituens disciplinã.
Docuit qͤmadmodũ amalech uersu
posse ꝑfidiam. Sin uͦ deiceremꝰ ani¬

Expanded text:
destruere et perdere 4et dedificare et plandestruere et perdere 4et dedificare et plantare. nam licet frequentet deus locutus sit in prophetis, in quo tamen expressius quam suo locutus in filio est, qui uirtutem omnem exprimens patris ait: mea doctrina non est mea sed eius qui me misit? non ergo Hieremias, qui tempore captiuitatis suscepit exilium, sed dominus Iesus suis uerbis eradicauit ex intimis pectoribus uitia gentilium, perfidiam nationum et uersutarum cogitationum praua commenta destruxit atque omnia uestigia iniquitatis aboleuit. deinde infudit postea fidem et continentiae disciplinam, ne tamquam in uase corrupto confusione uitioQuid est Moyses, nisi Lex; quoniam ipse interpres est Legis: finis autem Legis Christus Jbilis quaedam poena peccati. Docuit quidem nos Moyses levare ad Dominum manus, pii cultus instituens disciplinam. Docuit quemadmodum Amalech versutposse perfidiam; sin uero deiceremus ani
Abbreviated transcription (Latin):
deficit mortis : de quib exaltatum
dauid ꝓpħa se gaudet. Neq cineus
qui ꝑ suam pecuniã possidet᷑: sic̃
insaciabili auarus affectu. Neq
cinezeus qui putat in diuitiis po¬
sessionem eẽ ꝑpetuã. & uanam spẽ
constituit in caducis: atq in ani
opinione se iactat. Neq raphai
qui ꝓfitetur aliis se ferre medici¬
nam: cum uulnera sua curare ñ
possit. & ideo siquis ad hui modi
medicum confugerit: pͥus necesse ẽ
patrimoniũ suum omne consumat.
q̃m ꝓfectum sanitatis accipiat. Si¬
cut illa mulier in cuͣngłio. que ꝑ
aduodecim annos fluentẽ sanguinẽ
corporaliũ uoluptatũ statuere ñ po¬
tuit: nͥ pꝰea qͣm confugit ad xp̃m.
Iutellexit enim qͦd nemo ꝑfectus
medicus: ħͥ qui descendisset de celo.
De quo cognouerat dictum. Misit
uerbum suum & sanauit eos. Q
aduertit de ipso dictũ. ecce dedi uer
ba mea in os tuum. & constitui te ho¬
die suꝑ gentes & regna: eradicare &

Expanded text:
deficit mortis, de quibus exaltatum deficit mortis, de quibus exaltatum Dauid propheta se gaudet, neque Cinaeus, qui per suam pecuniam possidetur sicut insatiabili auarus affectu, neque Cenezaeus, qui putat in diuitiis possessionem esse perpetuam et uanam spem constituit in caducis atque inani opinione se iactat, neque Raphaim, qui profitetur aliis se ferre medicinam, cum uulnera sua curare non possit. et ideo, si quis ad huiusmodi medicum confugerit, prius necesse est patrimonium suum omne consumat quam profectum sanitatis accipiat, sicut illa mulier in euangelio, quae per duodecim annos fluentem sanguinem corporalium uoluptatum statuere non potuit, nisi posteaquam confugit ad Christum. intellexit enim, quod nemo perfectus medicus nisi qui descendisset e caelo, de quo cognouerat dictum: misit uerbum suum et sanauit eos, et aduertit de ipso dictum: ecce dedi uerba b a mea in os tuum et constitui te hodie super gentes et regna, eradicare et
Abbreviated transcription (Latin):
gentem chananeoꝵ. Uideo inquit¬
pugnantem legi mentis mee: & cap¬
tiuantem me in lege peccati. Nunc
erigit caro nr̃ase. nunc deicit. Erigit
menti: deicit potestati. Q uͥ se urge¬
ri uiderit: constantiam deserit. &
ad subiectionem parata. ducttur in
legem peccati. ut fidem deserat. ꝑ¬
fidie succumbat. Q cethei infirm¬
tatis indicio. desistata uͦ cedat men¬
dacio. Seruiat cͥmini: ad quiescat
eriori. & tanqͣm amorreus loqͣt
amara ꝓ dulcib. Fides enim dulcis
amara ꝑfidia ẽ. Unde p̃dare po¬
trus qͥd fides c̾ẽt expressit dicens.
Dñe ad quem ibimꝰ: Uerba uite
eterne habes: & nos credimꝰ. Qmͦ
gͥ iubes ut discedamꝰ a te: Captus e¬
nim celestium suauite uerboꝵ: disce¬
dere nolebat a xp̃o. Qui autgm ne¬
tio. que ꝑ phylosophiã ñnullos a ue¬
ritate tͣnsducit: neq iebuseoꝵ tur¬
pis abiectio que se subicit atq sub¬
sternit cursum currentib scłarem.
qui ñ potest eẽ ꝑpetuus. s in portis

Expanded text:
gentem Chananaeorum: uideo, inquitgentem Chananaeorum: uideo, inquitpugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege peccati. nunc se erigit caro nostra, nunc deicit; erigit menti, deicit potestati et, ubi se urgeri uiderit, constantiam deserit et ad subiectionem parata ducitur in lege peccati, ut fidem deserat, perfidiae succumbat et Chettaeae infirmitatis in dicione destituta uero cedat mendacio, seruiat crimini, adquiescat errori et tamquam Amorraeus loquatur amara pro dulcibus; fides enim dulcis, amara perfidia est. unde praeclare Petrus, quid fides esset, expressit dicens: domine, ad quem ibimus? uerba uitae aet iubes ut discedamus a te? captus enim caelestium suauitate uerborum discedere nolebat a Chiisto; qui autem netio, quae per philosophiam nonnullos a ueritate transducit, neque Iebusaeorum turpis abiectio, quae se subicit atque substernit cursum currentibus saecularem, qui non potest esse perpetuus, sed in portis
Abbreviated transcription (Latin):
gentes. & ñ certamine bellico turmas
fugauit bostiles: s mansuetudine ac
fide terras inimicoꝵ sine ullo cruore
possedit. fides enim sola pugnauit.
& ideo triumphos meruit qͦs ñ reuo¬
caret ꝑfidia s augeret: quia ꝑsecuti¬
uicerat eccła: cognoscamus. Uetera
dico uocabula: s misteria noua. Cha¬
nanei sunt. cethei. & amorrei. fererei.
uel cerethei. qͦrum infra uocabula
digeremus. H ec autẽ popłoꝵ sunt
nomina: s passionum infirmitates
& humanoꝵ incentiua. & obꝓbria
ipse se domuit: & ipse se uicit ut si¬
bi uiueret. Sibi enim uiuit qui dõ
uiuit: ut uitam. xp̃i bibat ęcernã.
Non gͦ pugnauit militarib armis
& ferrcis telis populus eccłie: sicut
pugnauit pupulus iudeoꝵ. Ille in
figura pugnauit: nos pugnamus
in sp̃u. Iue aduersum alienigenas
pugnauit: nos ipsi bellum habemuᷤ
in nob̾. & ideo pͥus nobis uincende
sunt ꝓprũ corporis passiones. Audi
pugnantẽ apłm paulũ: aduersus

Expanded text:
gentes et non certamine bellico turmas gentes et non certamine bellico turmas fugauit hostiles, sed mansuetudine ac fide terras inimicorum sine ullo cruore possedit; fides enim sola pugnauit. et ideo triumphos meruit quos non reuocaret perfidia, sed augeret, quia persecutiuioerit ecclesia, cognoscamus. uetera dico uocabula, sed mysteria noua: Chananaei sunt, Chettaei et Amorraei, Pherezaei uel ceteri quorum infra uocabula digeremus. haec autem populorum sunt nomina, sed passionum infirmitates et humanorum incentiua et obprobria ipse se domuit et ipse se uicit, ut sibi uiueret; sibi enim uiuit qui deo uiuit, ut uitam Christi uiuat aeternam. non ergo pugnauit militaribus armis et ferreis telis populus ecclesiae, -sicut pugnauit populus Iudaeorum. ille in figura pugnauit, nos pugnamus in spiritu; ille aduersum alienigenas pugnauit, nos ipsi bellum habemus in nobis et ideo prius nobis uincendae sunt proprii corporis passiones. Audi pugnantem apostolum Paulum aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
enim cultus pios sedulo seruat offi¬
cio: a tenebris noctis alienus in die¬
rum luce uersat᷑. Q ideo qui legit
deuteronomiũ: leget inqͥt illud omnib
dieb uite sue. Non utiq noctib s die¬
b: Quia dies fulget legenti misteria
ueritatis. & diuine pietatis oracula.
Consideremꝰ seq̃ntia. Manus tuag̃n¬
tes disꝑdidit & plantasti eos: afflyais¬
ti populos & expulisti eos. Scimus
qͥdem qͦd multas gentes eradicau̾it
dñs & tuerterit: ut possessionẽ sibi
iudeoꝵ populus inueniret. Qua¬
rum gentium terras abrahx semnini
daturũ se dñs declarauit. S cum
psalmꝰ iste euͣngłium dñi & tempo¬
ra aduentꝰ eiꝰ annuntiet : ñ mͥ uide¬
tur que suꝑuis a iudeis gesta sunt
recensere. s que futura signare.
qͣmadmnodũ crediturꝰ cẽt populus
nationũ. Confirmat gͥ fidem eccłie
anteqͣm nuntiet: & uictorias pieta¬
tis eus enumerat: Que ñ in bra-¬
chio neq in gladio suo feras expulit

Expanded text:
enim cultus pios sedulo seruat offienim cultus pios sedulo seruat officio, a tenebris noctis alienus in dierum luce uersatur. et ideo, qui legit Deuteronomium, leget, inquit, illud omnibus diebus uitae ouae, non utique noctibus, sed diebus, quia dies fulget legenti mysteria ueritatis et diuinae pietatis oracula. consideremus sequentia. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos, afflixisti populos et e xpuli sti eos. scimus quidem quod multas gentes eradicauerit dominus et euerterit, ut possessionem sibi Iudaeorum populus inueniret, quarum gentium terras Abrahae semini daturum se dominus declarauit. sed cum psalmus iste euangelium domini et tempora aduentus eius annuntiet, non mihi uidetur quae superius a Iudaeis gesta sunt recensere, sed quae futura signare, quemadmodum crediturus esset populus nationum. confirmat igitur fidem ecclesiae, antequam nuntiet, et uictorias pietatis eius enumerat, quae non in brachio neque in gladio suo feras expulit
Abbreviated transcription (Latin):
enim ap̃c. ibi fides clarior. Ubi antixp̃c:
ibi dies dimidiĩ. De quib utiq ñ que¬
reretur dauid ꝓpħa. si ad temporis bre-¬
uitatẽ uidẽtur eẽ referendũ: cum ipse
alibi dix̾it. heu me qͦd incolatꝰ meus
ꝓlongatus ẽ. Quomͦ aut illum dila¬
tum incolatum celestem: aut hunc¬
hunc terrenum comparandi natũ
doleret. qui ante poposcerat ne in
dimidiũ dierũ suoꝵ deduceretur:
cum dicrũ breuitas celerandi cur¬
sus istius compendiũ uideret᷑ affer¬
re onde colligit᷑ & illud qͦd ait
Honora patrem ce matrẽ. ut lon¬
geuus sis sr̃ t̾ram: qͥmͦ intelligere debemꝰ:
Multi enim qui honorant cito rapiun¬
tur: ut immatura etate moriantur.
Multi etiã qui minus deferunt pa-¬
rentib suis: longeue fruunt᷑ stipen¬
dĩis senectutis. Q nͥ longeuitatẽ illã
uite accipiamꝰ eterne: inuenit᷑ scͥpt᷑a
destitui subsidio ueritatis. Unde gre¬
cus expressus dix̃. Ut sis multoꝵ die¬

Expanded text:
enim Christus, ibi fides clarior, ubi antichristus, enim Christus, ibi fides clarior, ubi antichristus, ibi dies dimidii. de quibus utique non quereretur Dauid propheta, si ad temporis breuitatem uideretur esse referendum, cum ipse alibi dixerit: heu me quod incolatus meus prolongatus est! quomodo aut illum dilatum incolatum caelestem aut hunc terrenum comperendinatum doleret, qui ante poposcerat, ne in dimidium dierum suorum deduceretur, cum dierum breuitas celerandi cursus istius compendium uideretur afferre? unde colligitur et illud, quod ait: honora patrem et matrem , ut longaeuus sis super terram, quomodo intellegere debeamus. multi enim, qui honorant, cito saepe rapiuntur, ut inmatura aetate moriantur, multi etiam, qui minus deferunt parentibus suis, longaeuae fruuntur etipendiis senectutis, et nisi longaeuitatem illam uitae accipiamus aeternae, inuenitur scriptura destitui subsidio ueritatis . unde Graecus expressius dixit: ut s is multoram die
Abbreviated transcription (Latin):
pħe. & dabunt signa magna & ꝓ¬
digia. ita ut in errorem inducantur
si fieri potest etiam elecci. Q ideone
decipiant᷑ electi ammonet dñs. qͥd
seq̃ndum sit. ut ñ falsoꝵ ꝓpharũ
sermone capiam᷑. Neq nos eoꝵ aliqͣ
ꝓdigiosa facta decipiant. S tunc
credamus xp̃m ẽẽ uentarũ: cum
dies pleni uistitie ceꝑint refulgere.
Ap̃c enim pleno maiestatis sue
lumine reuelabit᷑. Q sicut fulgui
erit ab oriente. & totum lumen suum
usq in occidentem orbem diffundit:
sic & filius hominis cum suis angelis
ueniens illuminabit hunc mundum
ut credat oĩs hõ & salua fiat omnis
caro. Non gͦ credamꝰ antixp̃o. de quo
damus in eiꝰ aduentũ: ne dũ uerũ lum̃
querimꝰ. in infidelitatis tenebras in¬
cidamus. Cauenda gͦ signa ꝑfidie:
quib breuiant᷑ dies atq minuuntur.
Sol eͥnim obscurabit᷑. stelle cadent.
Hoc ẽ iusti dei. Sunt enim qui ful¬
geant sicut stelle in celo cum hec ui¬
deris: crede adhuc tardare ap̃m. Ubi

Expanded text:
et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. et ideo, ne decipiantur electi, ammonet dominus quid sequendum sit, ut non falsorum prophetarum sermone capiamur neque nos eorum aliqua prodigiosa facta decipiant, sed tunc credamus Christum esse uenturum, cum dies pleni iustitiae coeperint refulgere. Christus enim pleno maiestatis suae lumine reuelabitur et, sicut fulgur exit ab oriente et toto lumen suum usque in occidentem orbe diffundit, sic et filius hominis cum suis angelis ueniens inluminabit hunc mundum, ut credat omnis homo et salua fiat omnis caro. non ergo credamus antichristo, de quo damus eius aduentum, ne, dum uerum quaerimus lumen, infidelitatis tenebras incidamus. Cauenda ergo signa perfidiae, quibus breuiantur dies atque minuuntur. sol enim obscurabitur, stellae cadent, hoc est iusti dei; sunt enim qui fulgeant sicut stellae in caelo. cum haec uidens , crede adhuc taidare Christum; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
añs eoꝵ que habent᷑ in celis: Ppter
hec cornua dñi iħu. & dauid in no¬
ae cube cornee canens auditꝰ a xp̃o
scriptum: Menses enĩ ab initio lune ue¬
teres obseruare consueuerant. Luna
gelicis p̃dicationib in abundantia
pacis ut ꝓpħa dix̃ excollit᷑. In xp̃og¬
nentilabimꝰ uumicos nrõs: & in nomi¬
ne eiꝰ sꝑnemus insurgentes in nos. Qͥa
est nomen. nͥ qͦd ꝓpͥe uniuscuiꝰq signi¬
ficatur: qͦd ei ñ sit cominune cum cet̾is:
Homo enim: commune uocabulum ẽ.
slisi addas qui uocet᷑: ñ potest declara¬
ri. Nomen gͦ ꝓprietas uniuscuiꝰq est:
quo possit incelligi. Unde arbitror
mune cum celestib potestatib: inter¬
ogauit qͦd ẽ nomen cuum. Deniq cog
noscens mentem eiꝰ ds: ñ respondit
nomen s negocium. Hoc ẽ rem ex¬
pressit. ñ appellationem: dicens. Ego
sum. qui sum. Quia nichil tam ꝓ¬

Expanded text:
in his quae habentur in coelis. Propter haec cornua Domini Jesu, et David in voce tubae corneae canens , auditus a Christo scriptum est? Menses enim ab initio lunae veteres observare consueverant. Luna gelicis praedicationibus 896 in abundantia pacis, ut Propheta dixit , extollitur. In entilabimus inimicos nostros. Et in nomine eius spe-rnemus insur gentes in nos. quod est nomen nisi quo proprie unusquisque significatur, quod ei non sit commune cum ceteris ? homo enim commune uocabulum est; nisi addas qui uocetur, non potest declarari. nomen ergo proprietas uniuscuiusque est, quo possit intellegi. unde arbitror mune cum caelestibus potestatibus. interrogauit : quod est nomen tuum? denique cognoscens mentem ejus Deus, non respondit nomen, sed negotium; hoc est, rem expressit, non appellationem, dicens: Ego sum qui sum ; quia nihil tam
Abbreviated transcription (Latin):
uentilabimꝰ. Et postea. Non enĩ in arcu
meo sꝑabo. Et in dõ laudabim᷑ tota die:
& tota die u̾ecundia mea ꝯtͣ me ẽ. Quid
sibi uult ista mutatio que frequent̃
in psalmis repetit᷑: Sic̃ ꝙ incentesimoocꝰ¬
tauo psalmo ait. Nͣs laudem meã
ne tacueris. quia os peccatoris &
os dolosi suꝑ me aꝑtum ẽ. Hoc de
uno: sequit᷑ de plurib. Locuti sũt
aduersum ine lingua dolosa. & odium ꝓ
dilectione mea. D einde de uno. Consti¬
tue suꝑ eum peccatorẽ. Qͦd uidetur
in centesimo octauo psalmo aliud
ad popłm iudeoꝵ referri: ad uidam
aliud ꝓditorẽ. Qͣndo pluralit̾ dicta
ad popłm : qͣndo singłarit̃ ad uidã.
hic qͦ possumꝰ dicere qͣndo płalit̾¬

Expanded text:
non in arcu meo sperabo et: in deo laudabimur tota die et: tota die uerecundia mea contra me est. quid sibi uult ista mutatio, quae frequenter in psalmis repetitur, sicut et in centesimo octauo psalmo ait: deus, laudem meam ne tacueris, quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est? hoc de uno; sequitur de pluribus: locuti sunt aduersum me lingua dolosa, et odium pro dilectione mea. deindedeuno: constitue super eum peccatorem. quod uidetur in centesimo octauo psalmo aliud ad populum Iudaeorum referri, aliud ad ludam proditorem; quando pluraliter dicta , ad populum, quando singulariter, ad ludam. hic quoque possumus dicere, quando pluralit
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ scribe. littere seq̃ntes int̃p̃ta¬
tionẽ. ñ sp̃s intellectũ. Littera au¬
tem occidit. Litterã gͦ occidentẽ se¬
q̃ntes. &e ipsã appellationẽ resonan
enĩ diuisio dr̃. Diuidũt autẽ pha¬
risei hoc gen̾e ut uerba legis reso¬
nent & inipsa meditent᷑: sp̃italis
autẽ misteria legi⁊ sacͣm̃ta ñ uide¬
ant. Nam si lex sp̃italis ẽ. utiq p̃¬
cepta legis st̃ sp̃italia & oꝑa eiꝰ.
sp̃italia sc̃. Docentes gͦ que moy
ses scripsit: onera gͣuia ligant cor
audientiũ : que ipsi ne tantulum
quidẽ uolunt mouere. ut acorpo¬
ralib legis ad sp̃italia scͥpture uer¬
ba cõmoueant. Sic enĩ intellig̃n¬
dum qͥa digito suo nolunt mo¬
uere illa: hoc ẽ nec exiguo puncto
atq momiento tͣnsferunt. se ad intelli¬
gentiam sp̃italem. Hinc ẽ && illuo qͥd
scͥptũ ẽ: qͦd si in digito dei ego eicio
demonia. Qͥd sit digitꝰ interp̃tatur
ipsa scͥptura que dicit in alio libro
eunglii. Eͦ d si in sp̃u dei ego eicio

Expanded text:
cuntur scribae, litterae 914 sequentes interpretationem, non spiritus intellectum; littera autem occidit. Litteram ergo occidentem sequentes, et ipsa appellatione resonant\'diuisio\'. diuidunt autem Pharisaei hoc genere uerba legis, ut resonent et in ipsa meditentur, spiritalis autem mysteria legis et sacramenta non uideant. nam si lex spiritalis est, utique praecepta legis sunt spiritalia et opera eius spiritalia sunt. dicentes ergo quses scripsit, onera gravia ligant corpaudientium, quae ipsi ne tantum quidem uolunt mouere, ut a corporalibus legis ad spiritalia scripturae uerba commoueant. sic enim intellegendum, quia digito suo nolunt mouere illa, hoc est nec exiguo puncto atque momento transferunt se ad intellegentiam spiritalem. est et illud, quia scriptum est: quodsi in digito dei ego eicio daemonia. quid sit digitus, interpretatur ipsa scriptura, quae dicit in alio libro euangelii: quod in spiritu dei ego eicio
Abbreviated transcription (Latin):
Nec solũ dixit sedebant: s etiã ode¬
rant dñm in portis redarguentem.
In porta enĩ erat qui subiturꝰ erat
sui corporis passionẽ: ꝑ qͣm migͣret
e terris. rediret ad celũ. In portae¬
rat cum diceret. ambulate dum
lucem habetis. Quid ẽ gͦ. factus sum
ilł in parabolã: nͥ qͥa finis legis ẽxp̃c

Expanded text:
nec solum dixit \'sedebant\', sed etiam odenec solum dixit \'sedebant\', sed etiam oderant dominum in portis redarguentem. in porta enim erat qui subiturus erat sui corporis passionem, per quam migraret e terris, rediret ad caelum. in porta erat, cum diceret: ambulate dum lucem habetis. quid est ergo: factus sum illis in parabolam, nisi quia finis legis est C
Abbreviated transcription (Latin):
Qautẽ de libera natꝰ ẽ: preꝓmissionem.
hoc ẽ cui reꝓmissio ex fide. ipse ẽ eccł̃ie
filius: tenens gr̃e libertatẽ. ꝓpter qͦm
eccłia dic̃. Expelle ancillã & filiũ eiꝰ.
ñ enĩ heres erit filius ancille. cum filio
mus ancille filii. s lib̾e. hec ẽ gͦ solu¬
tio. Qͥa qͦd ignorabat uideꝰ. fides gen¬
tium soluit: infusa paulo doctore men¬
tib nationũ. Ideo gͦ illoꝵ gesta nob̾
inparabola sunt. S & dñs dix̃. Factꝰ
sum ilł in parabolã: adũsum me ex¬
ercebant᷑ qui sedebant in porta. In pa¬
rabolã autẽ factꝰ qͥa dicitis inqͥt. me¬
dice. cura te ipsum. In parabolã fac-¬
tus ẽ: qͥa sedentes in porta increpa¬
bat. In exitu enĩ ñ ociosi. s exerciti
ẽẽ debemꝰ. Ideoq scͥptũ ẽ. Uidete ne
fiat fuga ur̃a. hẏeme aut sabb̾o. hoc
ẽ ñ in otio. s innegotio. Ergo pigri
sedebant iuidei. qͥa stare ñ poterant:
qui uere ierłm atria nesciebãt. Si
Isti gͦ fatigati in porta sedebant.

Expanded text:
autem de libera, natus est per repromissionem; hoc est, cui repromissio ex fide, ipse est Ecclesiae filius, tenens gratiae libertatem propter quem Ecclesia dicit: Expelle ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio mus ancillae filii, sed liberae. haec est ergo solutio, quia quod ignorabat Iudaeus fides gentium soluit infusa a Paulo doctore mentibus nationum. ideo ergo illorum gesta nobis in parabola sunt. Sed et dominus dixit: factus sum illis in parabolam. aduersus me exercebantur qui sedebant in porta, in parabolam autem factus, quia dicitis, inquit: medice, cura te ipsum. in parabolam factus est, quia sedentes in porta increpabat; in exitu enim non otiosi, sed exerciti esse debemus. ideoque scriptum est: uidete ne fiat fuga uestra hieme uel sabbato, hoc est non in otio, sed in negotio. ergo pigii sedebant Iudaei, quia stare non poterant qui uerae Hierusalem atria nesciebant; si isti ergo fatigati in porta sedebant.
Abbreviated transcription (Latin):
tadas hoĩs. Nichil enĩ tͥ gͣtius ẽ: anime
conu̾sione. S si conu̾ti detratat: ipsa se
c̾ait innichilũ. ut peccato & flagitio mau¬
apet᷑. Iaco tu sine p̃cio & sine cõmutatiõe
agenerẽ popłm uendidisti. Unde in postĩ¬
orib ait. Non enĩ ẽ ilł cõmutatio. Q re ñẽ
is cõmucatio: Qͥa ñ timuert̃ inqͥt deum.
Suplex autẽ intellectꝰ: qͣre cõmutationẽ
ñ habuerit popłs erroris. Qͥa ñ potest
homo argento uel auro uel possessionib
idimere animã suã. Qͣm enĩ dabit cõ¬
mutationẽ anime sue cum illa tempo¬
ialia uel caduca sint: anima autẽ ꝑ¬
maneat uel ad p̃ciũ uel ad penã: Nõ
fit autẽ etiã illa cõmutatio in impus.
q̃ ẽ in resuirrectione: de qͣ dic̃ apłs. Os¬
resurgemꝰ: ñ om̃s ĩmutabim᷑. Potest
qͦ & sic intelligi. qͥa & si pauci redẽpti
imnutari meruert̃. ut abbam. y̾saac. ia¬
cob. moyses: ñ tam̃ ad om̃s cõmuta¬
tio ipsa ꝑuenit. Est eciã illud ut ñ sit

Expanded text:
enim tibi gratius est animae conversione: sed si converti detrectat, ipsa se tradit in nihilum; ut peccato et flagitio mancipetur. Ideo tu sine pretio et sine commutatione degenerem populum vendidisti. Unde in posterioribus ait: Non enim est illis commutatio . Quare non est is commutatio ? quia non timuerunt, inquit, deum. Duplex autem intellectus, quare commutationem non habuerit populus erroris, quia non potest homo argento uel auro uel possessionibus redimere animam suam. quam enim dabit commutationem animae suae, cum illa tempor.alia uel caduca sint, anima autem permaneat uel ad praemium uel ad poenam? non fuit autem etiam illa commutatio in impiis quae est in resurrectione, de qua dicit apostoresurgemus, non omnes immutabimur. potest quoque et sic intellegi, quia, etsi pauci redempti immutari meruerunt ut Abraham Isaac Iacob Moyses, non tamen ad omnes commutatio ipsa peruenit. est etiam illud, ut non sit