comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex corde dimittant. Cum ad hec oĩa
deo donante respondero: lib̃ iste clau-¬
om̃iũ disputationẽ. diabolo &ẽ pꝰma¬
ximas et diutͣnissimas penas purga¬
tionẽ uł indulgentiã pollicentẽ. Ne¬
q enĩ tot scĩ et sacris ueterib ac no¬
uis litt̾is eruditi. mundationẽ et re¬
gni celoꝵ beatitudinẽ post qualia¬
cũq et qͣntac̃q supplicia. qualib cq
et qͣntisc̾q angłis uuder̃t: s potiꝰm
derunt diuinã uacuari uł infirma¬
ri ñ posse sententiã. quã se dñs p̃

Expanded text:
ex corde dimittant. Cum ad haec omnia ex corde dimittant. Cum ad haec omnia Deo donante respondero, liber iste clauhominum disputationem, diabolo etiam post maximas et diuturnissimas poenas, purgationem vel indulgentiam pollicentem. Neque enim tot sancti et sacris veteribus ac novis Litteris eruditi, mundationem et regni coelorum beatitudinem post qualiacumque et quantacumque supplicia, qualibuscumque et quantiscumque angelis inviderunt: sed potius viderunt divinam vacuari vel infirmari non posse senten
Abbreviated transcription (Latin):
dianã postulationẽ: dimite nob̃ debi¬
ta nr̃a. sic̃ et nos dimittimꝰ debitorib
nr̃is. Qsqͥs enĩ illi qui in eñ peccauit
dimitcit ignoscendo peccatũ: ꝓcuł^ eleͦ¬
mosinã fac̃. Quã rẽ dñs ipse sic cõm̃da¬
uit ut diceret. Si enĩ dimiseritis hõĩb
ur̃a. Si antẽ ñ dimiseritis hominib:
neq pat̾ ur̃ qui in celis. ẽ. dunitet uo¬
b̃. G et ad hoc genꝰ elemosinaꝵ ꝑtinet
qͦd ait apłc iacob iudiciũ futurũ sine
miscdia ei qui non fecit miscdiam. Nec
dix̃ dñs inquiunt magna uł parua. s
dimittet uob̃ pat̃ ur̃ peccata ur̃a. si ce
nos dimiseritis hominib ac ꝑ hoc putãt
cẽ eis qui ꝑdite uixeruit donec olaudãt
diẽ uite huiꝰ extremũ. ꝑ hanc orationẽ
qͣliacq̃ et quantac̃q sueruit omĩa coti¬
die peccata dinuti. sic̃ ipsa cotidie fre¬
q̃ntat᷑ oratio: si hoc tãtũ mͦ custo dire
meminerint. ut qͣndo ab eis ueniam
petunt. qͥ eos peccato qualicq leser̃t.

Expanded text:
bita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quisquis enim illi. qui in eum peccauit, dimittit ignoscendo peccatum, procul dubio elemosynam facit. Quam rem Dominus ipse sic commendauit, ut diceret: Si enim dimiseritis peccata uestra; si autem non dimiseritis hneque Pater vester qui in coelis est, dimittet vobis . Ergo et ad hoc genus eleemosynarum pertinet quod ait apostolus Jacobus, judicium futurum sine misericordia ei qui non fecit misericordiam. Nec dixit Dominus, inquiunt, magna vel parva; sed, Dimittet vobis Pater vester peccata vestra, si et vos dimiseritis homonec claudant diem uitae huius extremum, per hanc orationem, qualiacumque et quantacumque fuerint, omnia cottidie peccata dimitti, sicut ipsa cottidie frequentatur oratio, si hoc tantummodo custodire meminerint, ut, quando ab eis ueniam petunt, qui eos peccato qualicumque laeserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
na tacuissẽ. Nã qͦ ꝑtinent inqͥunt qͦd
scͥptũ. ẽ. qͣm multa multitudo dulce¬
dinis tue dñe qͣm abscondisti tim̃tib
te. nͥ ut intelligamꝰ ꝓpt̃ timorẽ fuisse
dixisse apłm. conclusit enĩ ds̃ om̃s in
infidelitate ut om̃iũ misereat᷑: qͦ sig¬
nificaret qͦs ab illo nemo dãpnabit᷑.
Nec isti tam̃ qui hoc sentiunt hanc suã¬
opinionẽ usq ad lib̾ationẽ uł nullam
dãpnationẽ diaboli atq angłoꝵ eiꝰ
ertendũt: humana qͥppe circa solos
hoĩes inouent᷑ miscdia. et causã ma¬
xime agunt suã ꝑ generalẽ in genꝰ
humanũ quasi dĩ miserationẽ. impu¬
nitatẽ falsam suis ꝑditis morib pol¬
licentes: ac ꝑ hoc suꝑ abt̃ eos in p̃dicã¬
da dĩ miscdia. qui hanc impunitatẽ
&̃ pͥncipi demonũ. et eiꝰ satellitib pol¬
berationẽ. nec ipsis saltẽ om̃ib hoĩb
ablutis. qͥ participes fuint corꝑis eiꝰ qͦ¬

Expanded text:
na tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod na tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti tite ! nisi ut intelligamus propter timorem fuisse dixisse Apostolum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur , quo significaret, quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem vel nullam damnationem diaboli atque angelorum ejus extendunt. Humana quippe circa solos homines moventur misericordia, et causam maxime agunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei miserationem impunitatem falsam suis perditis moribus pollicentes: ac per hoc superabunt eos in praedicanda Dei misericordia, qui hanc impunitatem etiam principi daemonum et ejus satellitibus polberationem, nec ipsis saltem omnibus hominiablutis, qui participes fiunt corporis ejus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
q correxerint: s hoc ñ ad dito p̃min¬
ciauit futam eu̾sionẽ illiꝰ cuitatis.
Quã cõminationẽ ꝓptẽa ueracem pu¬
tant qͥa hoc p̃dixit ds̃. qͦd uere digni
erant pati: qͣmuis hoc ñ esset ipse fac¬
turus. Nam et se penitentib peꝑcit in¬
quiunt. utiq illos penitentiã ñ ignora¬
bat acturos: et tam̃ absolute ac diffi¬
uite eoꝵ euersionẽ futam esse p̃dixit.
hoc gͦ erat inquiunt in ueritate seue¬
ritatis. qͥa eo erant digni s in ratione
miserationis ñ erat: qͥa ñ continuit in
i sua ut ab ea pena supplicib parca:
fuerat parcendo contristat᷑us. qͣntoma¬
gis t̃c miserabiliꝰ supplicantib parcet:
qnͣdo ut parcat om̃s scĩ eiꝰ orabunt:
S: hoc qͦd ipsi suis cordib suspicant᷑.
ideo putant scͥptas tacuisse diuinas:
ut multi se corrigant uł ꝓlixarũ uł
ȩtuaꝵ tinore penaꝵ: et sint qͥ possit
orare ꝓ eis qui non se correxerint: nec
tam̃ opinant᷑ om̃imꝰ id eloquia diui¬

Expanded text:
 correxerint; sed hoc non addito praenuntiauit futuram euersionem illius ciuitatis. Quam comminationem propterea ueracem putant, quia hoc praedixit Deus quod uere digni erant pati, quamuis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi paenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena supplicibus parceret, fuerat parcendo contristaturus, quanto magis tunc miserabilius supplicantibus parcet, quando ut parcat omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore poenarum, et sint qui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinantur omni modo id eloquia diui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ seuerau̾it usq in finẽ hic saluꝰ erit:
ñ nͥ in eccłia catholica ꝑseuerantib qͣm¬
uis in ea male uientib hoc ꝓmitunt:
ꝑ ignẽ uidelicet saluandis merito fun¬
damĩti de quo ait apłc. Fundam̃tũ enĩ
aluid nemo potest pon̾e p̃t̃ id qͦd po¬

Expanded text:
Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, non nisi in ecclesia catholica perseuerantibus, quamuis in ea male uiuentibus, hoc promittunt, per ignem uidelicet saluandis merito fundamenti, de quo ait apostolus: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id, quod po
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa licet fari. iã ualeat et ideo infantiã
tͣnsisse uideat᷑. ñdũ in ea. ẽ. p̃cepti ca¬
pax infirmitas m̃tis. si sacram̃ta medi¬
atoris acceꝑit: oẽ si hanc meis anus
uitam finat. cransiata sciłce a potestate
tenebraꝵ in regnũ xp̃i. ñ solũ penis
ñ p̃parat᷑ ȩcn̾is: s ne ulla. quidẽ pꝰ mor¬
tẽ purgatoria torm̃ta patiet᷑. Sufficit
enĩ sola sp̃alis regen̾atio: ne pꝰ mortem
obsit. qͥd carualis genatio ẽ morte con¬
traxit. Cũ autẽ uentũ fuerit ad ȩtatẽ
que p̃ceptũ iã capit. et subdi potest
legis imꝑio: suscipiendũ. ẽ bellũ cõtͣ
uicia et gerendũ acrit᷑. ne ad dãpna¬
bilia peccata ꝑducat. & siqͥdem ñdũ
uictoriarũ consuetudine roborata s̃:¬
faciliꝰ uincunt᷑ et cedunt. Si autẽ uĩ¬
cere atq imꝑare consuert̃. laboriosa

Expanded text:
quia licet iam fari valeat et ideo infantia quia licet iam fari valeat et ideo infantia transisse videatur, nondum in ea est precepti capax infirmitas mentis, si sacramenta mediatoris acceperit, etiamsi in eis annis vitam finiat, translata seilicet ei potestate tenebrarum in regnum Christi, non praeparetur aeternis, sed ne ulla quidem post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritualis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio cum morte contraxit. Cum autem ventum fuerit ad aetatem, quae praeceptum jam capit, et subdi potest legis imperio, suscipiendum est bellum contra vitia, et gerendum acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum victoriarum consuetudine roborata sfacilius vincuntur et cedunt. Si autem vincere atque imperare consueverunt, laboriosa
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m̃. et sp̃c aduersꝰ carnem: multis et
uariis certaminib quesierit. Hoc aut̃
bellũ ñqͣm ullũ. eet: si nata humana
ꝑ lib̃un arbitum in rectitudine in qͣ
cũ deo hab̃e noluit secũ pugnat in¬
felix: et hoc cũ sit malũ miserabile
la conflictioe dñat᷑. Meliꝰ ẽ. inqͣm bel¬
b̃ationis cogitatioẽ captiuitas. Cupimꝰ
quidẽ cẽ hoc bello carere: et ut ad capes¬
sendã ordinatissimã pacẽ uͥ firiissima
stabilitate potiorib inferiora subdãt᷑.
igne dinini amoris accendam᷑: S si qͦt
absit illiꝰ tanti boni spes nuilla. eẽt: mal¬
le deb̾emꝰ in huiꝰ conflictionis molestia
reman̾e qͣm uiciis in nos dñationẽ ñ eis
sccłia in uasa miscdie que p̃parauit in
głam ut aẽ pͥma hominis etas. id. ẽ. in¬
fantia que sine ullo renisu subiacet ca¬
rni. et scła que puericia ñcupat᷑. uͥ ñ¬
dũ ratio suscepit hãc pugnã. et fere
sub om̃ib uiciosis delectationib iacet.

Expanded text:
tis et variis certaminibus quaerit. Hoc autem bellum nunquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qucum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile,la conflictione dominantur. Melius est, inquam, belberationis cogitatione captivitas. Cupimus quidem etiam bello carere, et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne divini amoris succendimur: sed si, quod absit, illius tanta boni spes nulla esset, malle debuimus in hujus conflictionis molestia remanere, quam vitiis in nos dominationem, non eis st in vasa misericordiae, quae preparavit in gloriam, ut etiam hominis etas prima, id est infantia, quae sine ullo renisu subiacet carni; et secunda, quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam, et ferę sub nullis vitiosis delectationibus iacet,
Abbreviated transcription (Latin):
discere. ipsũq discere ad qͦd penis adi¬
gunt᷑. tã penale. ẽ. eis: ut ñ ñqͣm ipsas
penas ꝑ quas ꝯpellunt᷑ discẽ malint
ferre qm discere. Qͥs autẽ ñ exhorre¬
at et mori eligat. si ei ꝓponat᷑ aut mors
ꝑpetienda. aut rursus infantia: Que
quidẽ qͦd ñ arisu. s a fletu ordit᷑ hanc
lucem: qͥd maloꝵ ingressa sit. nesciẽs

Expanded text:
 discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre, quam discere. Quis autem non exhorreat, et mori eligat, si ei proponatur, aut mors perpetienda, aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur hanc lucem, quid malorum ingressa sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qsqͥs gͥ cupit penas euadẽ sempit̾nas
ñ solum baptiret᷑. uerũ &̃ iustificet᷑
in xꝑ̃o. ac sic uere transeat adiabolo
ad xp̃m. purgatorias autẽ penas nul¬
las futuras opinet᷑: nisi ante illudul¬
timũ trem̃dũq iudiciũ. Neqͣqͣm tn
negandũ. ẽ. &̃ ipsum ȩt̾nũ ignẽ ꝓ di¬
uersitate m̾itoꝵ qͣmuis maloꝵ aliis
leuiorẽ. aliis futum esse gͣuiorem: si¬
ue ipsiꝰ uis atq ardor ꝓ pena digna
cuiꝰqͣm uariet᷑: siue ip̃se equalit̾ ar¬
deat. s ñ equali molestia sentiat᷑. Nc̃¬

Expanded text:
Quisquis ergo cupit poenas evadere sempiternas, Quisquis ergo cupit poenas evadere sempiternas, non solum baptizetur, verum et justificetur in Christo; ac sic vere transeat a diabolo ad Christum. Purgatorias autem poenas nullas futuras opinetur, nisi ante illud ultimum tremendumque judicium. Nequaquam tamen negandum est etiam ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentiatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
sima uicia aliis uiciis iuncunt᷑ ocul¬
tis. que putant᷑ esse uͥtutes: in quib
regnat suꝑbia. et quedã sͥ placendi
altitudo ruinosa. Tc̃ itaq uicta ui¬
cia deputanda s̃ cũ dei amore iuncũ¬
t᷑. que nͥ ds ipse ñ donat. nec alit̃ nͥ ꝑ
mediatorẽ dĩ et hominũ. hominem
tħm xp̃m qͥ factus. ẽ. particeps mor¬
talitatis nr̃e: ut nos participes faca
diunitatis sue. Paucissimi autẽ sut̃
tante felicitatis ut ab ipsa ineunte
adolescentia. nulla. dãpnabilia pec¬
cata ꝯmittant. uł in flagiciis uł in
facinorib uł in nefarie cuiꝰqͣm impi¬
etatis errore: s magna sp̃c largitate
oppͥmãt. qͥcqͥd eis posset carnali delec¬
tatione dñarĩ. Plurimi uͦ p̃cepto le¬
gis accepto. cũ priꝰ uicti fuerint p̃u¬
lentib uiciis et p̃uaricatores eiꝰ esfes¬
ti. tc̃ ad grãm confugiunt aduiuan¬
tem: qua fiant et amariꝰ penitendo &e
uehem̃tiꝰ pugnando. priꝰ deo subditi.
atq ita carni p̃posita m̃te uictores.

Expanded text:
itia aliis vitiis vincuntur occultis, quae putantur esse virtutes, in quibus regnat superbia et quaedam sibi placendi altitudo ruinosa. Tunc itaque victa vitia deputanda sunt, cum Dei amore vincuntur, quem nisi Deus ipse non donat, nec aliter nisi per Mediatorem Dei et hominum hominemtum, qui factus est particeps mortalitatis nostrae, ut nos participes faceret divinitatis suae. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis, ut ab ipsa ineunte adolescentia nulla damnabilia peccata committant, vel in flagitiis, vel in facinoribus, vel in nefariae cujusquam impietatis opprimant quidquid in eis posset carnali delectatione damnari. Plurimi vero praecepto legis accepto cum prius victi fuerunt praevalentibus vitiis praevaricatores ejus effecti extunc ad gratiam confugiunt adjuvantem, qua fiant et amarius poenitendo et vehementius pugnando prius Deo subditi, atque ita carni praeposita mente victores.
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑: et ꝑcipiat unaqueq suũ finẽ. cuiꝰ
nullus est finis. De quib ambarũ finb:
deinceps differendum est. Aurelii au

Expanded text:
rentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cujus nullus est finis: de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
possit ostencdi ñ tã breues utt ill¬
decẽ unꝰ eẽt. nr̃. s tante ꝓlixitatis an¬
nos qͣnte nc̃ habemꝰ quos utiq circu¬
it conficit solis. in illoꝵ hominũ inta
ꝓlixissima ꝯputatos. Sexcentesimo
nẽpe anno uite noe: scriptũ ẽ factũ
esse diluuũ. Cur gͦ ibi legit᷑. et aqua
diluiiii facta ẽ suꝑ t̾ram sexcentesimo
anno in uita noe scd̃i m̃sis septima &
uicesima m̃sis: si ainꝰ ille minimꝰ qͣ¬
les decẽ faciunt unũ annũ.xxͣx.ui.
habebat dies: Tantiltꝰ qͥppe annꝰ si an¬
tiqͦ more hoc noñi accepit. aut ñ ht̃
m̃ses: aut m̃sis eiꝰ ẽ triduũ: ut habe
sexcentesimo anno scd̃i m̃sis septima

Expanded text:
possit ostendi, non tam breves, ut illdecem unus esset noster, sed tantae prolixitatis annos quantae nunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcentesimo nempe anno vitae Noe scriptum est factum esse diluvium. Cur ergo ibi legitur, Et aqua diluvii facta est super terram sexcentesimo anno in vita Noe, secundi mensis, septima et vicesima mensis ; si annus ille minimus, quales decem faciunthabebat dies? Tantillus quippe annus, si antiquo more hoc nomen accepit, aut non habet menses, aut mensis eius est triduum, ut habeat Sescentensi
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ st̃ ae tc̃ erant m̃ses: Nã qͦ pacto
alit̃ uicesimo et septimo die scđ̃i m̃¬
sis diceret᷑ ceptum. eẽ diluuiũ. De¬
inde pꝰea in fine diluuii italegit᷑: &
sedit archa in m̃se septimo. septima
et uicesima m̃sis suꝑ montes ararath
aqua autẽ minuebat᷑ usq ad undeci¬
mũ m̃sem: undecimo autẽ m̃se pͥma¬

Expanded text:
s? Nam quo pacto aliter uicensimo et septimo die secundi mensis diceretur coeptum esse diluuium? Deinde postea in fine diluuii ita legitur: Et sedit arca in mense septimo, septima et uicensima mensis, super montes Ararat. Aqua autem minuebatur usque ad undecimum mensem; in undecimo aute
Abbreviated transcription (Latin):
er ea temꝑa regnũ finitum est
argiuoꝵ translatũ. ad mecenas
unde fuit agam̃non. et exortũ regnũ
laurentũ nͥ sat᷑ni filiꝰ picus regnũ pͥmꝰ
accepit: iudicante apud hebreos fe¬
mina debbora. S ꝑ illam d̃ĩ sp̃s id a¬
gebat. Nam aẽ ꝓphetissa erat: cuiꝰ ꝓ¬
phetia nimꝰ aꝑta. ẽ qͣm ut possimꝰ eã
sine diuitña expositione de xp̃o mons¬
trare ꝓlatam. Iam gꝰ regnabant lau
rentes utiq in italia. ex quib euiden¬
tior ducit᷑ origo romana post gc̾os:
et tam̃ adhuc regnũ assyriũ ꝑma

Expanded text:
er ea tempora regnum finitum est Argiuorum, translatum ad Mycenas, unde fuit Agamemnon, et exortum est regnum Laurentum, ubi Saturni filius Picus regnum primus accepit. iudicante aput Hebraeos femina Debbora; sed per illam Dei spiritus id agebat; nam etiam prophetissa erat, cuius prophetia minus aperta est, quam ut possimus eam sine diuturna expositione de Christo demonstrare prolatam. rentes utique in Italia, ex quibus evidentior ducitur origo Romana post Graecos: et tamen adhuc regnum Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
elestis uͦ ciuitatis ciues parit
a peccato. naturã lib̾ans gr̃a
Unde illa uocant᷑ uasa ire: ista uasa
miscdiȩ. Significatũ ẽ. hoc oẽ indu¬
ob filiis abrahe: qͦd unꝰ de ancilla q̃
dicebat᷑ agar scđ̾m carnẽ natꝰ. ẽ his
mael: alt̃. ẽ autẽ de sara lib̃a: scd̃m
repmissionẽ natus ẏsaac: uterq qͥdẽ
de semine abrahe. S illũ genuit de¬
monstrans ꝯsuetudo naturã: illũ uͦ
decit ꝓmissio significans grãm. Ibi
huimanꝰ usꝰ ostendit᷑: hic duunũ be¬
neficiũ ꝯm̃dat᷑. Sara qͥppe sterilis
erat: et desꝑatione ꝓlis saltum de an¬
cilla sua ꝯcupiscens hab̃e qͦd de se ipsa
ñ se posse cernebat. declit eam fetandã
iuiro: de qͦ parere uoluerat nec potue¬
rat. Exegit itaq & sic debitũ de ma¬
rito: utens iure suo in utero alieno.
Hatꝰ ẽ gͦ ismael: sic̃ nascunt᷑ homines
ꝑmixtione sexꝰ utriꝰq usitata lege nat᷑e.
Ideo dictum. ẽ. scd̃m carnem: ñ qͦo ista

Expanded text:
caelestis uero ciuitatis ciues parit caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar,  est autem de Sara libera, secundum promissionem natus: uterque quidem de semine Abrahae, sed illum genuit demonstrans consuetudo naturae; illum vero dedit promissio significans gratiam. Ibi humanus usus ostenditur, hic divinum beecundauit. Sarra quippe sterilis erat et desperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista
Abbreviated transcription (Latin):
liberauit. Hec forma intelligendi
de apłica auctoritate descendens: lo¬
cũ nob aꝑuit quẽadmodũ scͥpturas
duoꝵ testam̃toꝵ uet̾is et noui acci¬
pe debeamꝰ. Pars enĩ quedam t̾re¬
ne ciitatis. imago cȩlestis ciuitatis
effecta. ẽ: ñ se significando s altam.
et ideo seruiens. Non enĩ ꝓpt̃ se ipsa
sa p̃figurans p̃sigurata. ẽ. Namq
agan ancilla sare eiꝰq filiꝰ imago q¬
dam huiꝰ imaginis fuit. Est qm̃ tn᷑
siture erant umbre luce ueniente:
ideo dix̃ liberam sarã. q̃ significabat
lib̾am ciuitatẽ: cui rupsus alio mͦ sig¬
nificande: cẽ illa umbra seruiebat.
Eice ancillã: et filiũ. eiꝰ Non enĩ he¬
res erit filiꝰ ancille: cũ filio meo ysa¬
ac. Qͦs ait apłc: cũ filio libere. Inue¬
nimꝰ gͦ in t̾rena ciuuitate duas formas.
Anam suã p̃sentiam demonstrantẽ.
alta̾m celesti cunitati significande sua
p̃sentia seruentẽ Parit autẽ ciues
trene ciuitatis: peccato uic iata nat᷑a.

Expanded text:
nos liberauit. Haec forma intellegendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quem ad modum scripturas duorum testamentorum, ueteris et noui, accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenae ciuitatis imago caelestis ciuitatis effecta est, non se significando, sed alteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam huius imaginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio liberae. Inuenimus ergo in terrena ciuitate duas formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura,
Abbreviated transcription (Latin):
atus. ẽ gͥ prior cait ex illis
duob generis humani. pa¬
rentib ꝑtinens ad hominũ
cutatem: posterior abel: ad cuictatẽ
d̃ĩ. Sic̃ enĩ in uno homine qͦt dĩx aple¬

Expanded text:
atus est igitur prior Cain ex illis duobus generis humani parentibus, pertinens ad hominum civitatem; posterior Abel, ad civitatem Dei. Sicut enim in uno homine, quod dixit Ap
Abbreviated transcription (Latin):
tas s solas rerũ significandarũ. figu¬
ras esse contendunt: pͥmũ opmantur
tã magnũ fieri ñ potuisse diluuum
nt altissimos montes .xuͦ. cubitis aqua
crescendo transcendet ꝓpt̾ olimpi u¬
ticem montis: supͣ quẽ ꝑhibent᷑ nu¬
bes ñ posse conc̾scere. qͦd tã sublime¬
iã ad celum sit. ut ñ ibi sit aer iste cras¬
sior uͥ uenti. nebule. imbresq gignũt᷑
nec attendunt om̃iũ elem̃toꝵ crassis¬
simã tr̃am ibi esse potuisse. An forte
negant. ẽẽ. hanc tram uerticẽ montis :
Cur gͥ usq ad illa celi spacia tris exalta¬
rilicuisse et aquis exaltari ñ licuisse ñ¬
contendunt: cũ isti mensores et penso¬
res elem̃toꝵ. aquas t̾ris ꝑhibeant suꝑ¬
iores atq leuiores: Qͥd itaq rationis
afferunt quare t̾ra grauior et inferi¬
or. locũ celi tranquillioris inuaserit

Expanded text:
ta, sed solas rerum significandarum figuta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opinantur tam magnum fieri non potuisse diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet; propter Olympi verticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublimis quam coelum sit, ut non ibi sit aer iste crassior, ubi venti, nebulae imbresque gignuntur: nec attendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram verticem montis? Cur igitur usque ad illa coeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mensores et pensores elementorum, aquas terris perhibeant superiores atque leviores? Quid itaque rationis afferunt, quare tor locum caeli tranquillioris inuaserit
Abbreviated transcription (Latin):
atqr: castaneis. Qͥd gͦ mirum si uir ille
sapiens et uistus cẽ duunitꝰ amonitꝰ qͥd
cuiq congrueret: sine carnib aptam
cuiq generi alimoniam p̃parauit et
condidit: Qͥd. ẽ autẽ qͦd uesci ñ cogͥet
fames: Aut qͥd ñ suaue ac salubre fa¬
c̃e poss ds: qui cẽ ut sine cibo iuiu̾ent
diuina facilitate donaret: nͥ ut pasce¬
rent᷑ &ẽ hoc implende figure tanti mis¬
terii ꝯueniret. Non autẽ ad p̃¬
sigurandam ȩccłiam ꝑt̾in̾e tã multi¬
plicia rerũ signa gestarũ: nͥ fuerit cõ¬
tiosꝰ. nemo ꝑmitit᷑ opinari. Iam enim
gentes ita eccłiam repleuert̃: mundiq
et imundi donec certũ ueniat᷑ ad finẽ.
ita eiꝰ unitas quadam ꝯpagine ꝯtinẽtͤ:
ut ex hoc uno manifestissimo ã de cetis
que obscuriꝰ aliqͣnto dicta s̃. et difficiliꝰ
agnosci queunt: aubitare fas ñ sit Qus¬
p̃cepit: eo mͦ illa quo instituerat res¬
tituere ñ ualebat: Qui uͦ ñ. eẽ ges¬

Expanded text:
adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitate donaret, nisi ut pascerentur etiam hoc inplendae figurae tanti mysterii conueniret? Non autem ad praefigurandam ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Qucepit, eo modo illa quo instituerat, restituere non valebat? 2. Qui vero non esse ges
Abbreviated transcription (Latin):
lia s̃ qͥppe que de. quib q reb
sine concubitu ita nascunt᷑.
ut postea ꝯcumbant et generent
sic̃ musce: alia uͦ in quib nichil sit
maris et femine sic̃ apes. Ea porro
q̃ sic habent sexum ut ñ habeant fe¬
tũ sic̃ muli et mule mirũ si fuert̃
ibi: ac ñ potiꝰ parentes eoꝵ ibi fuisse
susfecerit. eqͥnũ indelicet atq asini¬
nũ genꝰ et si qua alia s̃ q̃ ꝯmirtione.
diu̾si generis genꝰ aliqͦd gignunt. Si
si et hoc ad mysterium ꝑtinebat: ibi e¬
rant. Habet enĩ et hoc genꝰ mascłm
et feminã. Solet cẽ mou̾e ñ nullos ge¬
nera escarũ que ibi habe poterant a¬
nimalia. que ñ nͥ carne uesci putant᷑:
utrũ p̃t̾ numerũ ibi fueruit sine tns¬
gressione mandati. que aliors alendoꝵ
necessitas illic coegiss includi: an uͭ qͦd
potiꝰ ẽ credendum p̃ter carnes aliqua
alim̃ta. eẽ potuerunt que om̃ib ꝯueni
animalia. quib caro cib ẽ. fru¬
gib pomisq uescant᷑. et maxime fico

Expanded text:
lia sunt quippe quae de quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genus aliquod gignunt. Sed si et hoc ad mysterium pertinebat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝯfuctũ. Qͦo qgͥ bellum grautꝰ et ama¬
rius cogitari potest. qmͣ uͥ uoluntas
sic aduersa. ẽ pasioni. et passio uolun¬
tati. ut milliꝰ earum uictoria tales uui¬
micicie finiant᷑: et uͥ sic confligit cũ
ipsa natura corꝑis nis doloris: ut neu¬
trũ alt̾i cedat: Hic enĩ qñ contingit
iste conflictus aut dolor uinc̃. et sensũ

Expanded text:
que conflictum. Quod igitur bellum grauius et amaque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensu
Abbreviated transcription (Latin):
endi suauitas et facilitas. qͣnta uiuẽ¬
di regnandiq felicitas: et hoc illic
in om̃ib atq in singulis et̾nũ erit: e¬
t̾nũq esse certũ erit. et ideo pax bea¬
titudinis huiꝰ. uł beatitudo pacis huiꝰ
ad istam ciuitatẽ dĩ. erit e ꝯtrario mi¬
seria sempit̾na. que mors cẽ sccda dicit᷑
qͥa nec anima ibi uin̾e dicenda. ẽ. que
a uita dĩ alienata. erit: nec corpꝰ quod
x̧tñis dolorib subiacebit. Ac ꝑ hoc ideo
durior ista scda mors erit: qͥa fimri
morte ñ pot̾it. S qm̃ sic̃ miseria be¬
atitudim et mors uite. ita bellũ paci
uidet᷑ esse ꝯtrariũ: merito querit᷑ sic̃
pax in bonoꝵ finib p̃dicata. ẽ. atq
laubata. qͦd uł quale bellũ e ꝯtrario
in finib maloꝵ possit intellig̃i. Uerũ
qͥ hoc querit attendat qͥd in bello no¬
xiui ꝑniciosũq sit. et uidebit iichil
aluio qmi rerũ. eẽ. unt̾ se adu̾sitatẽ at¬

Expanded text:
endi suauitas et facilitas, quanta uiuenendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitudo pacis huius ad istam ciuitatem Dei, erit e contrario miseria sempiterna, quae mors etiam secunda dicitur, quia nec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
humana suꝑ tram: qͥs ita uin̾e se p̃su¬
mat. ut dice̾ deo dimitte nob debita
nr̃a necesse ñ habeat nͥ homo elatus.
nec uere magnꝰ s inflatꝰ ac tumidus.
cui ꝑ insticiam resistto. qͥ gram largit᷑
resistit. humilib autẽ dat gr̃am: Hic
itaq in uno qͦ uisticia. ẽ. ut obedien¬
ti ds̃ homini. animꝰ corꝑi. ratio autẽ
uiciis cẽ repugnantib imꝑet. uł su¬
bigendo. uł resistendo. atq ut ab ip̃so
deo petat᷑. et m̾itoꝵ gr̃a et uenia de¬
lictoꝵs. ac de acceptis bonis grãrum
actio ꝑsoluat᷑: in illa uͦ pace finali qͦ
referenda et cuiꝰ ad ipiscende causa
habenda. ẽ. ista iusticia. qm̃ sanata ĩ¬
mortalitate atq incorruptioe nata
uicia ñ habebit. nec unicuiq nr̃m
uł ab alio uł a se ipso qͥppiã repugna¬
bit: non opꝰ erit ut ratio uiciis que nul¬
la erunt imꝑet. s imꝑabit ds̃ homi¬
ni. animꝰ corꝑi. tantaq ibi erit obedi¬

Expanded text:
humana super terram? quis ita uiuere se praesuhumana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur resistit, humilibustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia et uenia delictorum ac de acceptis bonis gratiarum actio persoluatur. In illa uero pace finali, quo referenda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoniam sanata inmortalitate adque incorruptione natura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboedi
Abbreviated transcription (Latin):
mat ad dm. Dimitte nob debita nr̃a:
sic̃ et nos dimictimꝰ debitorib ur̃is Nec
ꝓ eis. ẽ. esficax hec oratio. qͦꝵ fides fine
oꝑib mortua. ẽ: s ꝓ eis quoꝵ fides ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. Qa enim deo quidem
subdita. in hac tam̃ conditione mortali
et corꝑe corruptibili qͦd ad grauat aĩã
sĩ ꝑfecte uiciis unꝑat ratio: ideo neces¬
saria. ẽ iustis talis oratio. Nã ꝓfecto ꝗͣ¬
qͣm imꝑet᷑. nequaqͣm sine ꝯflictu uiciis
imꝑat᷑: et utiq subrepit aliqͥd in hoc
loco infirmitatis ce bene confligenti. si¬
ue hostib talib uictis subditisq dñan¬
ti: unde si ñ facili oꝑatione. certe labi¬
li locutione aut uolatili cogitatione
peccet᷑: et ideo qͣm dui uiciis imꝑat᷑.
plena pax ñ. ẽ qͥa et illa que resistunt
sollicito p̃munt᷑ imꝑiõ. In his gͦ tẽpta¬
tionib de quib om̃ib indiuinis eloqͥis
breuit dictum. ẽ. ñ qͥd ñ tẽptatio. ẽ uita

Expanded text:
mat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, mat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nec pro eis est efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uita
Abbreviated transcription (Latin):
tes. utim᷑ et nos pace babilonis: ex qͣ
ita ꝑ fidem popłc di lib̃at᷑. ut apud hãc
nuit eccłiam ut oraret pro regib eiꝰ.
atq sublimib addens et dicens: ut qͥe¬
tam et tranqͥllã uitã agamꝰ cũ om̃i pi¬
etate et castitate. & ꝓpħa iheremias c̃
pꝰpło dĩ ueteri p̃mĩciaret captiuitatẽ.
et diuinitꝰ imꝑaret ut obedient᷑ irent
in babiloniã. deo suo &̃ ista patientia
seruientes. monuit et ipse ut oraret᷑
utiq et int̾ni tẽꝑalis que bonis malis
hic. ẽ. c̃ deo ꝑ fidem. et in ȩt̾nũ erit cũ
illo ꝑ speciem: s hic sine illa ꝯmunis
siue nr̃a ꝓpͥa talis.ẽ. pax: ut solatium
miseriȩ sit potiꝰ ꝗm beatituduns gau¬
diũ. Ipsa qͦ nr̃a usticia qͣmuis uera sit
ꝓpt̾ uerũ boni finẽ ad quẽ refert᷑.: tñ
tanta. ẽ. in hac uita ut potiꝰ remissioe
peccatoꝵ constet. qͣm ꝑfectione uͥtutũ
Testis. ẽ oratio totiꝰ ciuitatis dĩ: q̃ ꝑegͥ¬
nat᷑ in t̾ris. Ponĩa qͥppe m̃bra sua: cla¬

Expanded text:
ex qua ita per fidem populus Dei liberatur, ut aput hanc admonuit ecclesiam, ut oraret pro regibus eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur utique interim temporalis, quae bonis malishic est cum Deo per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua cla
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ in uita ȩt̾na ad fruendũ deo
et ꝓrimo in deo: qͥ autẽ ꝑperã nec
ila accipiat et hec amittat. Om̃is gͥ¬
usus rerum tẽꝑalium refert᷑ ad fru¬
ctũ pacis t̾rene in t̾rena ciuitate:
ĩ celesti autẽ cuutate refert᷑ ad fruc¬
tũ pacis ȩt̾nȩ. Qua ꝓpt̾ si irraciona¬
lia essemꝰ ammantia: nichil appet̾e¬
mꝰ p̃ter ordinatã tẽꝑaturam partiũ
corꝑis et reqͥem appetitionũ. Nichil

Expanded text:
honorem in uita aeterna ad fruendum Deo honorem in uita aeterna ad fruendum Deo et proximo in Deo; qui autem perperam, nec illa accipiat et haec amittat. CAPUT usus rerum temporalium refertur ad fructum pacis terrenae in terrena ciuitate; in caelesti autem ciuitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si inrationalia essemus animantia, nihil adpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; ni
Abbreviated transcription (Latin):
liquiis pacis id dolet. quib sit ut sͥ
amica nata sit. Hoc autẽ in extremo
supplicio recte sit. ut inqͥ et impii
naturaliũ bonoꝵ dap̃na in crucia¬
tib defleant. sentientes eoꝵ ablato¬
rem iustissimũ dm̃: quẽ contẽpse¬
r̃t benigiuissimũ largitorẽ Us̃ gͦ
naturaꝵ om̃iũ sapientissimꝰ conditor
et iustissimꝰ ordinator. qͥ trenoꝵ orna¬
m̃toꝵ maximũ instituit mortale ge¬
nꝰ humanũ. dedit hominib quedã
bona huic uitȩ congrua. id. ẽ. pacẽ
tẽꝑalem ꝓ modulo mortalis uite in
ipsa salute et incolumitate ac socie
et conuenient̾ adiacent sensib lux.
uox aure spirabiles atq potabiles.
et qͥcqͥd ad alendũ tegendũ. curan¬
dũ ordinandũq corpꝰ congruit: eo
pasto equissimo. ut qui mortalis tali¬
b bonis paci mortaliũ accõmodatis
recte usus fuerit. accipiat ampliora
atq meliora. ipsam scił̃ae ĩmortalita¬
tis pacem. eiq conuenientẽ głam et

Expanded text:
liquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi liquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societet conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et
Abbreviated transcription (Latin):
s malũ qͦd ille cõmisit. Neq enĩ to¬
tũ aufert qͦd nature dedit. s aliqͥd
adimit. aliqͥd relinquit: ut sit qui
doleat qͦd ademit. et ipse dolor testi¬
moniũ ẽ. boni ad empti et boni re¬
licti. Nisi enĩ bonũ relictũ eẽt: bo¬
nũ amissum dolere ñ posset. Nã qͥ
peccat peior. ẽ. si letatur in dapnoe¬
quitatis. qͥ uͦ cruciat᷑. si nichil uide
adquirat boni dolet dãpnũ salutis:
et qm̃ equitas ac salus utrũq bonũ
.ẽ. boniꝰ amissione dolendũ. ẽ. potiꝰ ꝗͣ
letandũ. si tam̃ ñ sit ꝯpensatio meli¬
oris: melior. ẽ. autẽ animi ȩqͥtas qͣm
corꝑis sanitas: ꝓfecto ꝯuenientiꝰ n¬
iistus dolet in supplicio qͣm letatꝰ. ẽ
in delicto. Sic̃ gͦ leticia deserti bom
in peccato testis ẽ uoluntatis male:
ita dolor amissi bomi in supplicio tes¬
tis. ẽ. naturȩ bonȩ. Qͥ enimm dolec a¬
missam natẽ sue pacen: ex aliqͥb re¬

Expanded text:
sed malum quod ille commisit. Neque enim tosed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus re
Abbreviated transcription (Latin):
pax. ẽ. in qua nec dolor urit nec cõpago
dissoliit᷑. Sic̃ gͦ. ẽ. quedã uita sine do¬
lore. dolor autẽ sine aliqua uita. ẽẽ. ñ
potest: sic. ẽ quedam pax sine ullo bel¬
lo. bellũ uͭ sine aliqua pace ñ potest:
ñ scdm id qͦd bellum. ẽ. s scd̾m id qͦd ab
eis uł in eis gerit᷑. quȩ aliquȩ nature s̃:
qͦd nullo mͦ eẽnt si ñ qualic̃q pace sub¬
sisterẽt. Qua ꝓpt̾. ẽ. natura in qͣ nullũ
esse aut̾ natura. in qua nullũ bonũ sit
ñ potest᷑. Proinde nec ipsiꝰ diaboli nat᷑a
in quantũ natura. ẽ. malũ. ẽ: s ꝑu̾sitas
eam malam fac̃. Itaq ini̾tate ñ stecit.
s uitatis iudiciũ ñ euasit. In ordinis
tranqͥllitate ñ mansit: nec ideo tam̃
a potestate ordinatoris effugit. Bonũ
dĩ qͦd illi. ẽ in natura. ñ eum substͣ¬
hit uisticie d̃ĩ qua ordinat᷑ in pena:
nec ibi ds̃ bonũ insequit᷑ qͦd c̾auit.

Expanded text:
pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est naesse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est: sed perversitas eam malam facit. Itaque in veritate non stetit , sed veritatis judicium non evasit: in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate Ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit justitiae Dei, qua ordinatur in poena: nec ibi Deus bonum insequitur quod creavit,
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ. tnͣquillitas ordinis. Ordo. ẽ: pari¬
ũ dispariũq rerũ sua cuiq loca tͥbuens
dispositio. Promide iniseri qͥa in qͣntũ
miseri s̃ utiq in pace ñ s̃: tͣnqͥllitate qͥdẽ
ordinis carent. uͥ ꝑturbatio nulla . ẽ. lle¬
rũtam̃ qͥa merito iusteq s̃ miseri in ea
qͦ ipsa miseria sua p̃ter ordinem esse ñ
possunt: ñ quidẽ comuncti beatis. s ab
eis tam̃ ordinis lege seuincti. Qͥcũ sine
ꝑturbatione s̃. reb in quib s̃ qͣntac̃q cõ¬
gruentia coaptant᷑: ac ꝑ hoc in est in eis
ordinis non nulla tranqͥllitas. In. est gͦ ñ¬
nulla pax̃. Uerum ideo miseri s̃. qͥa et¬
si in aliqua securitate ñ dolent. ñ tam̃
ibi s̃ uͥ securi esse ac dolere non debeãt:
miseriores autẽ si pax eis cũ ipsa lege
ũ ẽ. qua naturalis ordo ad ministrat᷑.
Cũ autẽ dolent ex qua parte dolent. pa¬
cis ꝑturbatio facta. ẽ: in illa uͦ ad huc

Expanded text:
rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parirerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Asi mortuoꝵ carnes ab aliis anima¬
lib deuorent᷑. easdem leges ꝑ cũcta dif¬
fusas ad salutẽ gen̾is cuiꝰq mortaliũ cõ¬
grua congrus pacificantes. et quaqͣ u̾sũ
trahant᷑. et reb qͥb cũq uingant᷑. et res
qͣsubet conuertant᷑. et cõmutent᷑ inuent
unt. Pax itaq corꝑis. ẽ: ordinata tẽꝑatã.
partiũ. Pax anime irrationalis: ordina
ta reqͥes appetitionũ. Pax anime ratio¬
nalis: ordinata cognitionis actionisq cõ¬
sensio. Pax corꝑis et anime: ordinata uita
et salus animãtis. Pax hominis mortał
et di: ordinata. in fide sub ȩt̾n̾a lege. obe¬
dientiã. Pax hominũ: ordinata concor¬
diã. Par domꝰ: ordinata imꝑandi obedi¬
endiq concordia cohabitantiũ Pax ciui¬
tatis: ordinata imꝑandi aiq obediendi
ꝯcordia cuuũ. Pax celestis ciuitatis: or¬
dinatissima et concordissima societas fru¬
endi deo: et inucem indeo. Pax om̃iũ

Expanded text:
unt; etsi mortuorum carnes ab aliis animaunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur eunt. Pax itaque corporis est ordinata temperatura partium. Pax anime irrationalis, ota requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium
Abbreviated transcription (Latin):
nime ac sine ullo sensu a pace tñ na¬
turali sui ordinis non recedit: uł c̃
tenet eã uł cũ fertur ad eã. Si enĩ
adhibeant᷑ medicam̃ta atq curatio
que formã cadaius dissolui dilabiq
ñ sinat. ad huc pax quedam parces¬
partib ungit: totãq molem applicat
treno et conuenienti ac ꝑ hoc paccato
loco. Si autẽ uulla adhibeat᷑ cura con¬
dendi. s naturali cursui reliiquat᷑: tã¬
dui quasi tumultuat᷑ dissidentib ex ha¬
lationib ex nr̃o inconuenientib sensui:
id enĩ ẽ. qͦd in putore sentit᷑ donec mũ¬
di conueniat elem̃tis. et in eoꝵ pacem
paulatĩ particłatunq discedat: nullo
mͦ tam̃ inde aliquid legib sũmi illiꝰ cã¬
toris ordinatoris q subtrahit᷑. aquo par
unu̾sitatis ãministrat᷑: qͥa et si de cadau̾e
maioris animantis animalia minuta na¬
scant᷑. eadem lege c̾atoris queq corpus¬
cła in salutis pace sius animulis serui¬

Expanded text:
nime ac sine ullo sensu a pace tamen nanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partespartibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibeatur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis serui
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦs autẽ ꝑuersũ ẽ: oẽ hoc necesse. ẽ.
ut in aliqua. et ex aliqua et c̃ aliqua
rerũ parte paccatũ sit. in quib est
uł ex quib constat. Alioquin nichil
eẽt om̃ino uelut si quisqͣm capite de¬
orsum pendeat. ꝑuersꝰ. ẽ. utiq situs
corꝑis. et ordo m̃broꝵ. qͥa id qͦd desu¬
ꝑ esse natura postulat subt̾. ẽ. et qͦd
illa subt̃ uult esse desuꝑ factum. est.
Conturbauit carnis pacem ista ꝑu̾si¬
tas. et ideo molesta. ẽ: uerũtam̃ aĩa
corꝑi suo paccata. ẽ et ꝓ eiꝰ salute sat¬
agit. et ideo. ẽ. quidoleat. Que si mo¬
lestiis eiꝰ exclusa discesserit. qͣm di cõ¬
pago membroꝵ manet. ñ. ẽ sine qͣ¬
dam partiũ pace qͦd remanet: et ide¬
o. ẽ. adhuc qui pendeat. s qͦd t̾renũ
corpꝰ in tr̾am nitit᷑ et uincło qͦ suspẽ¬
sum. ẽ. renitit᷑. in sue pacis ordinem
tendit: et locũ quo requiescat qͦdã
mͦ uoce ponderis poscit: iamq exa¬

Expanded text:
Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper factum est; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat: quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit et locum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exa