comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nihil in ecclesia legatur sub nomine
diuinarũ scripturarũ. sunt autẽ ca¬
hie sunaue iuditiũ ruth egũ libros
quattuor parali pomenon li broduo
iobpsalteriũ salomonis libriquinq:¬
chabeoꝵ. libriduo nouites tamenti
euangelioꝵ libriquat tuor actuum
nis epistoli tresiacobi apostoliuna
iudae apostoliuna a pocalipsis iohan¬
nis liberunus hoc&iã fratri& consa¬
ne in note scat quia a patrib: sta acce
Acarissimi pract̃ ea cũ de quoron¬
dam dericorũ quã uis lectorũ erga
uxores proprias in continentia
referr&ur placuit qđ & indiuer sis
concilus firmatũ ẽ. subdiacon qusa¬
cramis teria contrectant. et diaconi¬
et presbiteri s& et ep̃ĩ secundũ pro¬
priam. statuta &iã ab uxorib secon¬
tineant ut tã quã non habentes uide¬
anturesse. qđ nisi fecer ab acclesias¬
tico. remoueantur officio c& erosautẽ
clericos adhoc non coginisi maturiore
a&ate ab uniuerso concilio dictũ est
queurã scitas est iuste moderatȩ et sc̃

Expanded text:
nihil in Ecclesia legatur sub nomine divinarum Scripturarum. Sunt autem caJesu Nave, Judicum, Ruth, Regnorum libri quatuor, Paralipomenon libri duo, Job, Psalterium, Salomonis libri quinqchabaeorum libri duo. Novi Testamenti: Evangeliorum libri quatuor, Actuum nis apostoli tres, Jacobi apostoli una, Judae apostoli una, Apocalypsis Joannis liber unus. Hoc etiam fratri et consane innocharissimi, praeterea, cum de quorumdam clericorum, quamvis lectorum, erga uxores proprias incontinentia referretur, placuit, quod et in diversis conciliis firmatum est, ut subdiaconi, qui sacra mysteria contrectant, et diaconi, presbyteri, sed et episcopi, secundum propria statuta, etiam ab uxoribus se contineant, ut tanquam non habentes videantur esse: quod nisi fecerint, ab ecclesiastico removeantur officio. Caeteros auclericos ad hoc non cogi, nisi maturiori aetate. Ab universo concilio dictum est: Quae vestra sanctitas est iuste moderata et sancta
Abbreviated transcription (Latin):
quid ad me: Non eum iudico:
Si foris seruat sc̃i tatẽ dimidi¬
us cecidit: Si intus habuerit
simulationẽ. totus cecidit:
Nolo habeat necessitatẽ simu¬
landi: Scio quo modo homi¬
nes ament clericatũ: Nemini
eum tollo: Nolenti mecum
communiter uiuere hab& dm̃
qui mecũ manere uult: Si
paratus ẽ pasciadõ per ecle¬
siam ipsius non habere aliquid
proprium. sed aut erogare

Expanded text:
Quid ad me? non eum judico. Quid ad me? non eum judico. Si foris servat sanctitatem, dimidius cecidit. Si intus habuerit simulationem, totus cecidit. Nolo habeat necessitatem simulandi. Scio quomodo homines ament clericatum. Nemini eum tollo nolenti mecum communiter vivere: habet Deum qui mecum manere vult. Si paratus est pasci a Deo per ecclesiam ipsius, non habere aliquid proprium, sed aut erogare
Abbreviated transcription (Latin):
ante oculos eius posui: Faciat
quod uult. Nouienim quia si ali¬
quem hoc facientẽ degradare uo¬
tores. et hicapud epõs quidicant
quid mali fecit non potestte cũ
tollerareis tãuitã. Extraep̃m
uult manere. de propio uiuere:
Idõ nedeb& perdere clericatum:
Ego scio quantũ malisit. profiteri
sc̃m aliquid÷ necim plere: Voue¬
te inquid & redditednõ dõ uestro:
Et melius ẽ non uouere quã uouere
Si autẽ coepitesse in monas terio.
et deseruit. & tamen uirgo est
dimidiaruit: Sic& dericus
duas res professus ẽ & sc̃ĩta¬
tem: & cdericatũ Interimscĩ tatẽ
Nam dericatũ perpopulũ suum
ds̃ in posuit ceruicib ipsius¬
Magis onus est : quã honor: fed
quis sapiens & intellegithȩc.
ergo professus ẽ scĩ tatem
professus .ẽ. communiter ui¬
uendi soci&atem professus
est quã bonũ & quã iocun¬
dum habitare fr̃s inunum:
Si ab hoc proposito ceciderit:
et extramanens clericus fu¬
erit : dimidius & ipsececidit

Expanded text:
ante oculos ejus posui, faciat ante oculos ejus posui, faciat quod vult. Novi enim, quia si aliquem hoc facientem degradare votores, et hic, eQuid mali fecit? Non potest tecum tolerare istam vitam: extra episcopium vult manere, et de proprio vivere, ideone debet perdere clericatum? Ego scio quantum mali sit profiteri sanctum aliquid, nec implere. Vovete, inquit, et reddite Domino Deo vestro : et, Melius est non vovere, quam vovere Si autem coepit esse in monasterio, et deseruit, et tamen virgo est; dimidia ruit. Sic et clericus duas res professus est, et sanctitatem, et clericatum: interius sanctitatem; nam clericatum propter populum suum Deus imposuit cerMagis onus est, quam honor. Sed quis sapiens, et intelligit haec? Ergo professus est sanctitatem, professus est communiter vivendi societatem: professus est, quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum. Si ab hoc proposito ceciderit et extra manens clericus fuerit, dimidius et ipse cecidit.
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt. qua ex pectabatura&as
legitima: faciant inde qđ uolunt:
Sum tamen sint pauperes mecum
simulexpeetemus misericordiãdĩ:
eSiatit̃ nolunt qui forte nolunt certe
egosum quis tatuerã sicut nostis.
Nullũ ordinare clericũ. nisi qui me¬
cum uell& manere: Vt si uell&
discedere a proposito recte illi
uollerẽ clericatũ quia descrer&
scã soci&atis promis suma coeptũ¬
que consortiũ. Ecce in conspectu
dĩ &ur̃o muto consiliũ. Quiuo¬
lunt habere aliquid propriũ. qui¬
bus nonsufficit ds̃ & ecclesia cius
naneant ubi uolunt. et ubipos¬
sunt. non eis aufero clericatũ:
olo habere hẏpocritas: Malũ
esi qus nesciat: malũ ẽ cadere
a proposito sed peius ẽ simula¬
re propositũ. Eccedico Au¬
dite qu soci&atẽ cõmunis uitȩ
lam susceptã: quaȩ laudatur
in apostolorũ actib deserit
a uoto suocadit a professione
scã cadit: Obseru& uidicem sed
dm̃ non me: Ego einon aufero
cbericatũ Quantũ sit pericuilũ

Expanded text:
gerunt, quia exspectabatur aetas gerunt, quia exspectabatur aetas legitima. Faciant inde quod volunt, dum tamen sint pauperes mecum, simul exspectemus misericordiam Dei. Si autem nolunt, qui forte nolunt, certe ego sum, qui statueram, sicut nostis, nullum ordinare clericum, nisi qui mecum vellet manere, ut si vellet discedere a proposito, recte illi tollerem clericatum, quia desereret sanctae societatis promissum, coeptumque consortium. Ecce in conspectu Dei et vestro, muto consilium. Qui volunt habere aliquid proprium, quibus non sufficit Deus et Ecclesia ejus, maneant ubi volunt, et ubi possunt, non eis aufero clericatum. Nolo habere hypocritas. Malum est, quis nesciat? malum est, cadere a proposito: sed pejus est, simulare propositum. Ecce dico, audite: Qui societatem communis vitae jam susceptam, quae laudatur in apostolorum Actibus , deserit, a voto suo cadit, a professione sancta decidit. Observet judicem, sed Deum, non me: ergo ei non aufero clericatum; quantum sit periculum,
Abbreviated transcription (Latin):
cantis manũ. Quotidie tã multi
paunt tã mul tigemunt ta
tinos inopes interpellant u
dare omnib: non habemur
ne quando donauifilio qđ̃it
pater moriens ab stulit: lonq
ci. Laudent qui uolunt p
quilaudare nolunt: quid a¬
dato filio heredem facre dueq gi¬
bus dĩ quidã cũ filios non habdi¬
r& nequesperar& ressua sor¬
nes retento. sibi usu fructudi¬
nauit eccłȩ: Nati sunt illiflia
et reddidit ep̃s. nec opinanti ꝗđ
illi donauerat. in potestatehal¬
bat ep̃s non reddere sed curi
fori non iure caeli : Saneo
hoc nouerit caritas uestra &¬
is se me fratrib meis quimei
manent ut quicũq: haba ali¬
quid autuendat auterog& aut
don& aut commune illud faciat
ede sum haba perquã nos ds̃ pas¬
at. Et dedi dilationẽ usque ad
ꝙiphaniam. propt̃eos qui uelcũ
fracribus suis nondiuiserunt. et
dimi serunt qđ habent apud fr̃s
suos uel nondũ deresua aliquid de¬

Expanded text:
cantis manum. Quotidie tam multi cantis manum. Quotidie tam multi petunt, tam multi gemunt, tam multi nos inopes interpellant, ut dare omnibus non habemus. Plane, quando donavi filio quod iratus pater moriens abstulit, bene feci. Laudent, qui volunt: parcant, qui laudare nolunt. Quid predato filio, haeredem facere Ecbus Dei? Quidam enim cum filios non haberet neque speraret, res suas omnes retento sibi usufructu donavit ecclesiae. Nati sunt illi filii, et reddidit episcopus nec opinanti, quae illi donaverat. In potestate habebat episcopus non reddere: sed jure fori, non jure coeli. Sane etiam hoc noverit charitas vestra, dixisse me fratribus meis, qui mecum manent, ut quicunque habet aliquid, aut vendat, aut eroget, aut donet, aut commune illud faciat. Ecclesiam habet, per quam nos Deus pascit. Et dedi dilationem usque ad epiphaniam, propter eos qui vel cum fratribus suis non diviserunt, et dimiserunt quod habent apud fratres suos: vel nondum de re sua aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
feci hocin quibusdã rebus ⁊am
uolunt bonitatẽ meã: uel cõmen¬
dationẽ. famȩme in aliud uete¬
re: ut in alio modo mereprehen¬
dant. quia oblationes de uotoꝵ
hominũ nolo suscipere: Consi¬
derent. quã multa susceperim:
Quid opus est eanumerarẽ: Ec¬
ceunã dico filiiuiliani heredi¬
tatẽ suscepi. Quare : quia sine
filiis de functus est: Bonifa¬
renolui: Non misericordia
sedtimore : Nauiculariam no¬
luiesse ecclesiã xp̃i. Multi sunt
quidem qui& iam de nauib: ad qui¬
runt. Tamen una tẽptatiosies¬
s& si ir & nauis & naufragar&
homines ad tormenta daturi era¬
mus: Vt de sub mersione nauis
secundũ consu&udinẽ querer&:
et tor querentur auidicẽ. quies¬
sent defluctib: liberati sed non
eosdaremus: Nullo pacto enim:
hoc facere decer & ecclesiã. Onus
ergo fiscale ꝑsoluer&: sedunde
persoluer& : Enthecã nobisha¬
berẽ non lic&: Non ẽ epĩ serua¬
re aurũ et reuocare a semendi¬

Expanded text:
feci hoc in quibusdam rebus, jam feci hoc in quibusdam rebus, jam volunt bonitatem meam vel commendationem famae meae in aliud vertere, ut alio modo me reprehendant, quia oblationes devotorum hominum nolo suscipere. Considerent quam multa susceperim. Quid opus est ea numerare? Ecce unam dico, filii Juliani haereditatem suscepi. Quare? quia sine filiis defunctus est. Bonifare nolui, non misericordia, sed timore. Naviculariam nolui esse Ecclesiam Christi. Multi sunt quidem, qui etiam de navibus acquirunt. Tamen una tentatio si esset, si iret navis, et naufragaret, homines ad tormenta daturi eramus: ut de submersione navis secundum consuetudinem quaereretur, et torquerentur a judice qui essent de fluctibus liberati. Sed non eos daremus, nullo pacto enim hoc facere deceret Ecclesiam. Onus ergo fiscale persolveret, sed unde persolveret? enthecam nobis habere non licet. Non est episcopi servare aurum, et revocare a se mendi
Abbreviated transcription (Latin):
ne quebibens &dicunt de mo¬
nium hab&: Venit filius
hominis manducans abibens
et dicunt. Eccehomo uorax.
potator. uni. & amicus publi¬
canorũ: Quidergo facio inter
illos. qui parant me reprehen¬
dere : &dentes in meducere. si
suscepero. hereditates eorum
qui filios suos irati exheredant.
iterũ quidsum facturus eis.
quibus canto et nolunt saltare.
quidicunt. Eccequare nemo
donat ecclesiae ypponiensi ali¬
quid. eccequare non eã faciunt.
qui moriuntur heredem: quia
ep̃s augustinus debonitate sua.
laudando enim mordent. labiis
mulcent. & dentẽ figunt. donat
totum. non suscipit. plane sus¬
cipio: Profiteor me suscipe¬
re: Oblationes bonas oblatio¬
nes scãs: Siquis autem irasci¬
tur infiliosuo & moriens exhe¬
redat eũ. siui uer& non eũ placarẽ.
non ei filium reconciliare de¬
berem. quomodo ergo cum filio
suo uolo ut habeat pacem cuius
app&o hereditatẽ sed plane
si faciat qđ saepe hortatus sum
unũ filiũ hab& put& xp̃m al¬

Expanded text:
neque bibens, et dicunt: Daemoneque bibens, et dicunt: Daemonium habet. Venit filius hominis manducans et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, potator vini, et amicus publicanorum . Quid ergo facio inter illos, qui parant me reprehendere, et dentes in me ducere, si suscepero haereditates eorum qui filios suos irati exhaeredant? Perum quid sum facturus eis, quibus canto, et nolunt saltare? qui dicunt, Ecce quare nemo donat Ecclesiae Hipponensi aliquid: Ecce quare non eam faciunt, qui moriuntur, haeredem: quia episcopus Augustinus de bonitate sua laudando enim mordent, labiis mulcent, et dentem figunt donat totum, non suscipit. Plane suscipio, profiteor me suscipere oblationes bonas, oblationes sanctas. Si quis autem irascitur in filio suo, et moriens exhaeredat eum; si viveret, non eum placarem? non ei filium reconciliare deberem? Quomodo ergo cum filio suo volo ut habeat pacem, cujus appeto haereditatem? Sed plane si faciat quod saepe hortatus sum. Unum filium habet? putet Christum al
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesia: Dandelitẽ dimisa¬
Icer filios suos in qualoboro
quia hoc dicebat semper paterme¬
s Puerdicit credatur patri
sepico quia moriens mentir i non¬
& potuit. &istacontentio. qua¬
onsse malũ est. sed sipueri ipsiser
st ui dĩ sunt. litemhanc inter illos
furcito finimus Audio illos ut pat᷑¬
bbet forcemelius quã pater ipsorũ¬
e pideboquidsit inre sicut dñs uo¬
luerit Cum paucis fratrib
fiddib honoratis. dõ propi¬
o denumero uestro id .ẽ deple¬
beista. Audio inter illos cau¬
sam & sicut dñs donauerit finio.
lamen rogouos nemomereprehen¬
dat quia eius hereditatẽ. nolo
sascipiat eccła: Primo quia
factũ illius detestor. de inde
quia institutũ meũ est. multi
laudant qđ dicturussũ. sed ali¬
qui & reprehendunt. Vtrisq
aiccre satis. ualde difficile est
audistismodo cũ euangeliũ lege¬
raur. Cantauimus uobis.
et nonsaltastis: planximus
et non luxistis: Venit iohan¬
nes baptista nonmanducans

Expanded text:
Ecclesia. Deinde litem dimisEcclesia. Deinde litem dimisinter filios suos, in qua laboro. quia hoc dicebat semper pater meus. Puer dicit, Credatur patri meo, quia moriens mentiri non potuit. Et ista contentio quale malum est? Sed si pueri ipsi servi Dei sunt, litem hanc inter illos cito finimus. Audio illos ut pater, et forte melius quam pater ipsorum. Videbo quid sit juris. Sicut Dominus voluerit, cum paucis fratribus fidelibus honoratis, Deo propitio, de numero vestro, id est, de plebe ista, audio inter illos causam, et sicut Dominus donaverit, finio. Tamen rogo vos, nemo me reprehendat, quia ejus haereditatem nolo suscipiat Ecclesia. Primo, quia factum illius detestor. Deinde, quia institutum meum est. Multi laudant quod dicturus sum, sed aliqui et reprehendunt: utrisque facere satis valde difficile est. Audistis modo cum Evangelium legeretur: Cantavimus vobis, et non saltastis: planximus, et non luxistis. Venit Joannes Baptista non manducans
Abbreviated transcription (Latin):
soci&atis. Ofructus natus
non de arbore quã plantaut
Nolo munera ista non amo amu¬
tudinis fructũ egoillũ dõqu¬
rebam. soci&atẽ professusra
hanc tener&. hanc exibtr& uꝰ¬
hil habebat testamentũ nonfs¬
r&. habebat aliquid. non sens
sotium quasidĩ pauperẽ fingo¬
r&: Magnus mihi inde dolor
terhunc dolor ẽ statui hereoi¬
tem ipsã in ecclesia non susco¬
re Filiorũ ipsius sit qud e¬
liquid. ipsi in de faciant quod
uoluerint: Videtur enimm¬
hi quiasi eã sus cepero in isti
facto qđ mihi dis plic& enqđ̃
doleo eius parti cepsero hoc
uolui non latere caritatẽ uran
Filia ipsius in monas terio femins¬
rum .ẽ. filius ipsius in monasto¬
rio uirorũ ẽ Ambos exhere¬
ditauit: Illã cum lande sti
cum elogio id ẽ. cũ uituperao
Commen dauit autẽ ecđae. uno
arcipiant ipsa sportunculas
quaȩ pertinent ad exhere dacos
nisi cũ ad legitimã aetatẽpe¬
uenerint: hoc eis reseruas

Expanded text:
societatis, o fructus natus societatis, o fructus natus non de arbore quam plantavitit haeredem. Nolo munera ista, non amo amaritudinis fructum. Ego illum Deo quaerebam, societatem professus erat, hanc teneret, hanc exhiberet. Nihil habebat? testamentum non faceret. Habebat aliquid? non se nostrum socium, quasi Dei pauperem fingeret. Magnus mihi inde dolor ter hunc dolorem statui haereditatem ipsam in Ecclesia non suscipere. Filiorum ipsius sit quod reliquit. Ipsi inde faciant quod voluerint. Videtur enim mihi, quia si eam suscepero, in isto facto, quod mihi displicet, et quod doleo, ejus particeps ero. Hoc volui non latere charitatem vestram. Filia ipsius in monasterio et feminarum, et filius ipsius in monasterio virorum est: ambos exhaeredavit: illam cum laude, istum cum elogio, id est, cum vituperatione. Commendavi autem Ecclesiae, ut non accipiant ipsas portiunculas, quae pertinent ad exhaeredatos, nisi cum ad legitimam aetatem pervenerint. Hoc eis reservat
Abbreviated transcription (Latin):
presbyter ianuarianus qđ uide¬
batur habere honeste. Ero¬
gando quasi consumpsit & non
consumpsit: Remansit illiquȩ¬
dam pecunia id ẽ. argentum
qđ dicer& esse filiae suae: filia
ipsius dõ propitio in monas te¬
rio feminarũ & bones pei est.
gubern& illã dñs ut in pleat
quid de illa speramus. illius mi¬
seri cordia. non incius meritis.
et quia in fra annos erat. & desu¬
a perunia nihil facere poterat:
Quamuis enim uideremus ful¬
gorem professionis. tamen
lubricũ timebamus a&atis:
factũ ẽ. ut ipsum argentum qua¬
si puellȩ seruar&ur. ut cũ ad
legitimos annos uenir&. face¬
Quando optime iã facere poss&
dumhaeo expectantur caepit il¬
le morti propinquare. quae diu
tam quã de suo iurans quia ip¬
sius erat non filiae testam̃ tũ
fecit. Testamentũ in quam
fecit presbyter sotius nos ter.
nobis cũ manens de ecdesia
uiuens: communẽ uitã profi¬
tens tes tamentũ fecit. here¬
des instituit. odolor illius

Expanded text:
presbyter Januarius, qui videpresbyter Januarius, qui videbatur sua honeste erogando quasi consumpsisse, sed non consumpsit. Remansit illi quaedam pecunia, id est, argentum quod diceret esse filiae suae. Filia ipsius, Deo propitio, in monasterio feminarum, et bonae spei est: gubernet illam Dominus, ut impleat quod de illa speramus, in illius misericordia, non in ejus meritis. Et quia infra annos erat, et de sua pecunia nihil facere poterat: quamvis enim videremus fulgorem professionis, tamen lubricum timebamus aetatis: factum est ut ipsum argentum quasi puellae servaretur, ut cum ad legitimos annos veniret, facequando optime jam facere posset. Dum haec exspectantur, coepit ille morti propinquare. Qui diu tanquam de suo vivens, quia ipsius erat, non filiae, testamentum fecit. Testamentum, inquam, fecit presbyter socius noster, nobiscum manens, de Ecclesia vivens, communem vitam profitens. Testamentum fecit, haeredes instituit. O dolor illius
Abbreviated transcription (Latin):
tenuem paupertatulã meam
uendidi et pauperib: erogaui
sic facerent & illiquimecũ esse
uoluissent ut de communi uiue¬
remus. Commun e autẽ uobis
ess& magnũ &uberrimũ predi¬
um. ips eds̃ perueni ad episcopa¬
tum. uidinecesse habere ep̃m ex¬
hibere humanitatẽ assiduam
quibus que uenientib siue tran¬
seuntib: quod si non feciss&
ep̃s in humanus diceretur: Si
autẽ ista consu&udo in manaste¬
rio missaess& in decensess&
et uolui habere in domoista epĩ
mecũ monas teriũ clericorum:
Ecce quomodouiuimus. nullilic&
in soci&ate nr̃a habere aliquid
propriũ sed forte aliqui habeN:
Nullilic&. si quihabent: faciunt
quod non lic&: Beneautẽ sen¬
tio de fratribus meis. & semper
bene credens: ab hacinquisione
dissimulauiquia &ista
quaerere quasi malesentire¬
mihi uidebatur: Nouerã enim
et noui om̃s qui mecũ uiuerent.
nos sepro positũ nr̃m. nos sele¬
gem uitae nr̃ae uenitadnos &iã

Expanded text:
tenuem paupertatulam meam tenuem paupertatulam meam vendidi, et pauperibus erogavi, sic facerent et illi qui mecum esse voluissent, ut de communi viveremus: commune autem nobis esset magnum et uberrimum praedium ipse Deus. Perveni ad episcopatum: et vidi necesse habere episcopum, exhibere humanitatem assiduam quibuscunque venientibus, sive transeuntibus: quod si non fecisset episcopus, inhumanus diceretur. Si autem ista consuetudo in monasterio permissa esset, indecens esset: et ideo volui habere in domo ista episcopii mecum monasterii clericorum. Ecce quomodo vivimus. Nulli licet in societate nostra habere aliquid proprium. Sed forte aliqui habent: nulli licet. Si qui habent, faciunt quod non licet. Bene autem sentio de fratribus meis, et semper bene credens, ab hac inquisitione dissimulavi, quia et ista quaerere, quasi male sentire videbatur. Noveram enim et novi, omnes qui mecum viverent, nosse propositum nostrum, nosse legem vitae nostrae. Venit ad nos etiam
Abbreviated transcription (Latin):
usque ideo autẽ timebã epis copa¬
tum ut qm̃coeperatesse iã ali¬
cuius momenti interdĩ seruos
famamea inquoloco sciebã non
esse ep̃m non illo accede rem:
Cauebam hoc &agebã quantũ pote¬
ram ut in loco humili saluarer
nemato periclitarer: Sed ut dixi
dñõ seruus contradicere nonde¬
o& Vemiadistã ciuitatẽ propt̃
uidendũ amicũ. quem putabam
melucrare possedõ. Vt nobiscũ
ess& in monas terio. quasi secu¬
rus. quia locus habebat ep̃m: At¬
prehensus praesbyter factussũ.
et perhuncgradũ ad epis copatum
perueni: Non adtuli aliquid non
ueni adhanc ecclesiam. nisi cũ his
indumentis quibus illo tẽpore ues¬
uebar. Et quia hac dis ponebam
esse inmonas terio cũ fratribus
cognito instituto & lio luntatemea
biate me moriae sen ex ualerius
deditmihi ortũ illũ. inquo ẽ nunc
monasteriũ, Coepiboni propositi
fratrescolligere cũ pares meos
nihil habentes sicut nihil habebam:
Etimitantes me ut quo modo ego

Expanded text:
Usque adeo autem timebam episcopaUsque adeo autem timebam episcopatum, ut quoniam coeperat esse jam momenti inter Dei servos fama mea, in quo loco sciebam non esse episcopum, non illo accederem. Cavebam hoc et agebam, quantum poteram, ut in loco humili salvarer, ne in alto periclitarer. Sed, ut dixi, Domino servus contradicere non debet. Veni ad istam civitatem, propter videndum amicum, quem putabam me lucrari posse Deo, ut nobiscum esset in monasterio: quasi securus, quia locus habebat episcopum. Apprehensus, presbyter factus sum, et per hunc gradum ad episcopatum perveni. Non attuli aliquid, non veni ad hanc ecclesiam nisi cum his indumentis quibus illo tempore vestiebar. Et quia hoc disponebam, esse in monasterio cum fratribus, cognito instituto et voluntate mea, beatae memoriae senex Valerius dedit mihi hortum illum, in quo nunc est monasterium. Coepi boni propositi fratres colligere compares meos, nihil habentes, sicut nihil habebam, et imitantes me, ut quomodo ego
Abbreviated transcription (Latin):
operũ prebens exẽplũ, Vtergo
non uos diuteneã presertinqu
ego sedens lo quar uosstandla¬
ratis: Nostis autẽ omnes aut
neomnes : sic nos uiuere in cadom
quaedicitur do mus ep̃i: Vt iun¬
tum possumus imitemur cossũs
dequibus loquitur liberactuũ aps¬
tolorũ : Nemo dicebat. aliquid
proprium sederant illis omoa
communia. Quia forte aliquiur
non sunt tã diligentes uitȩ nrae
scrutatores ut hoc sic nouer int
quomodo uolouos nosse. Dico quo
sit qđ breui terdixi. egoquemdo
tituerẽ monas teriũ : & uiueron
cum fratrib meis. spemquire
omnem scłi reliquerã & quodis¬
sepotui. nolui. nonque siui tonꝰ
quod sum: Glegi indomodi ab is¬
tus esse magis quã habitare ina¬
bernaculis peccatorũ. Ab eis q
diligunt sȩđm secreuime: se
eis qui prae sunt populis nonns
e quaui: Nec in conuiuio dñ i
mei. Superiorẽ locũ elegi. sed
inferiorẽ &abiectũ. Et placuit
illi diceremihi: ascendẽ sursum:

Expanded text:
operum praebe exemplum, . Ut ergo operum praebe exemplum, . Ut ergo non vos diu teneam, praesertim quia ego sedens loquor, vos stando laboratis: Nostis omnes, aut pene omnes, sic nos vivere in ea domo, quae dicitur domus episcopii, ut, quantum possumus, imitemur eos sanctos, de quibus loquitur liber Actuum apostolorum: Nemo dicebat aliquid proprium, sed erant illis omnia communia . Quia forte aliqui vestrum non sunt tam diligentes vitae nostrae scrutatores, ut hoc sic noverint, quomodo volo vos nosse: dico quid sit, quod breviter dixi. Ego, quem stituerem monasterium, et viverem cum fratribus meis. Spem quippe omnem saeculi reliqueram, et quod esse potui, nolui: non quaesivi tamen quod sum. Elegi in domo Dei abjectus esse magis quam habitare in tabernaculis peccatorum. Ab eis qui diligunt saeculum, secrevi me: sed eis qui praesunt populis, non me coaequavi: nec in convivio Domini mei superiorem locum elegi, sed inferiorem et abjectum. Et placuit illi dicere mihi: Ascende sursum.
Abbreviated transcription (Latin):
ropter quod uolui & roga¬
ui hesternodie. uthodi efre¬
quentius conuenir&is: Cũ hoc
est quod dicturus sum: Vobis¬
cum hicuiuimus: Et propter
nos uiuimus. & intentio uotum¬
que nostrũ est ut apud xp̃m
uobis cũ sine fine uiuamus: Cre¬
do autẽ ante oculos uestros esse
conuersationẽ nram ut & nos
dicere fortassis audeã. Quam
uis multũ illiinpares qđ dixit
apostolus: Imitatores mei esto¬
te sicut & egoxp̃i: Et ideo uolo
ut aliquis de nobis inueniat ma¬
leuiuendi occasionẽ. Prouide
mus enimbona aitidem aposto¬
lus: Non solũ corãdõ sed & iam
coram hominib: Propternos
conscientia nr̃a sufficit nobis
Propteruos fama nr̃a non pollui
sed polleredeb& in uobis: Tene te
quod dixi adq distinguite. due
ressunt conscientia & fama:
Conscientia tibi fama proximotuo
qui fidens conscientia suae. neg¬
legit famã suã crudelis est oo¬
xime in locoisto positus dequou
cit apostolus. scribens ad discipu
suũ circaomnes teipsum bonori

Expanded text:
ropter quod volui et rogavi hesterno die, ut hodie frequentius conveniretis, hoc est quod dicturus sum. Vobiscum hic vivimus, et propter vos vivimus: et intentio votumque nostrum est, ut apud Christum vobiscum sine fine vivamus. Credo autem ante oculos vestros esse conversationem nostram; ut et nos dicere fortassis audeamus, quamvis illi multum impares, quod dixit Apostolus, Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Et ideo nolo ut aliquis de nobis inveniat male vivendi occasionemus enim bona, ait idem Apostolus, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus . Propter nos conscientia nostra sufficit nobis: propter vos fama nostra non pollui, sed pollere debet in vobis. Tenete quod dixi, atque distinguite. Duae res sunt, conscientia et fama. Conscientia tibi, fama proximo tuo est necessaria. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est, maxime in loco isto positus, de quo dicit Apostolus scribens ad discipulum suum: Circa omnes te ipsum bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
et leprainiusti criminis alios
polluerunt praecepit scã sinad
Si qui epis copi ordinatisun
nec recepti ab illa paro echia is
fuerant denominati colus¬
quealia soccupare paro eebias et
um presilibus earũ inferrȩ sedi¬
ponis aduersus eos excitando hos
abiciplacuit qđ siuoluerint in
ac propriã dignitate. siautẽ sedi¬
tiones commouent ibidẽ constitu¬
tis epis copis presbiterii quoque
honor talib offeratur fiant que
damnationẽ notabilis:¬

Expanded text:
et lepra injusti criminis alios et lepra injusti criminis alios polluerunt, praecepit sancta synodus Si qui episcopi ordinati sunt, nec recepti ab illa parochia in qua fuerant denominati, voluerintque alias occupare parochias, et vim praesulibus earum inferre, seditiones adversus eos excitando, hos abjici placuit. Quod si voluerint in tur propria dignitate. Si autem seditiones commoverunt ibidem constitutis episcopis, presbyterii quoque honor talibus auferatur, fiantque damnatione notabiles
Abbreviated transcription (Latin):
in racionabiliter id ẽ quimis¬
centur pecorib Aut mas culis
polluuntur: Dehis qui inra¬
cionabiliter uersati sunt siue
uersantur quod qđ ante uiges¬
simum annũ talecrimen amise¬
rint quindecim annis exactis
inpenitentiã communionem
mereantur orationẽ de inde
quinquennio in hac communio¬
ne durantes. t uncdemũ obla¬
tionis sacra m̃ta contingant.
Discutiatus autẽ & uita corũ q¬
lestẽpore penitudinis existeri
et itamis ericordiam consequand
quod si in ex plebiter his hsere g¬
minib: ad agendã penitentun
prolixius tempus summar ut¬
quotautẽ pactauiginti a nn
a&ate etuxores habentes hupt¬
cato prolapsisunt ax quinque
annis penitudinẽ gerentes inam¬
munionẽ suscipiantur orauonĩ
in quaquinquennio perduranis
tuncdemũ oblationis sacra men
percipient quod siqui & uxores
habentes & transcendentes quin¬
quagessimũ annũ a&ates ita
aut actenus hocuitio tabes cunt
eos qui in racio nabiliter uixer

Expanded text:
irrationabiliter, id est, qui miscentur pecoribus, aut cum masculis polluuntur. De his qui irrationabiliter versati sunt, sive versantur; quotquot ante vicesimum annum tale crimen commiserint, quindecim annis exactis in poenitentia communionem mereantur orationum. Deinde quinquennio in hac communione durantes, tunc demum oblationis sacramenta contingant. discutiatur autem et vita eorum, qualis tempore poenitudinis exstiterit, et ita misericordiam consequantur. Quod si inexplebiliter his haesere criminibus, ad agendam poenitentiam prolixius tempus insumant. Quotquot autem peracta viginti annorum aetate, et uxores habentes, hoc peccato prolapsi sunt, viginti quinque annis poenitudinem gerentes in communionem suscipiantur orationum; in qua quinquennio perdurantes, tunc demum oblationis sacramenta percipiant. Quod si qui et uxores habentes, et transcendentes quinquagesimum annum aetatis, ita aut hactenus hoc vitio tabescunt. XXXVI. Eos qui irrationabiliter vixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
lis. paternis muniantur re¬
gulis &oboedientis populi
spiritalib: imbuantur exem¬
plis : In principio itaq: cano¬
nes quidicuntur a pos tolorũ:
Degrego transtullimus quib:
quia plurimi consensum non
tuta pontificium exipsis cano¬
nibus ad sũptaesse uideant᷑¬
De in deregulas nicene syno di
et de in ceps omniũ concili orũ
si ue queante eã seuque postnos¬
dum. facta sunt us quead synis
dine numerorum. Id ẽapro
capitulo usque ad centesinom
sexagensimum quintũ sicd
ba ingreca auctoritate dg¬
simis: Tum sc̃i calcedonens
concilii decr&a subdentes n
his grecorũ. canonũ finẽ ẽbe
claramus: nequid preteru
notitiae nr̃ae credamur. uelli
subtrahere statuta quoque sa¬
dicensis. concilii atq african
quel atines edita suis a nob̵ nume¬
ris cernuntur es se distincta
Vniuersarũ uero definitionum
titulus posthanc prefacio non
strictius ordinantes. ea quem
singulis is parsim sunt promil¬
gata. conciliis sub uno as pectus

Expanded text:
les paternis muniantur reles paternis muniantur regulis, et obedientes populi spiritualibus imbuantur exemplis. In principio itaque canones qui dicuntur Apostolorum de Graeco transtulimus: quibus quia plurimi consensum non tuta pontificum ex ipsis canonibus assumpta esse videantuDeinde regulas Nicaenae synodi, et deinceps omnium conciliorum, sive quae ante eam, sive quae postmodum facta sunt, usque ad synodudine numerorum, id est a primo capite usque ad centesimum sexagesimum quintum, sicut habetur in Graeca auctoritate, digessimus. Tum sancti Chalcedonensis concilii decreta subdentes, in his Graecorum canonum finem esse declaramus. Ne quid praeterea notitiae vestrae credar velle subtrahere, statuta quoque Sardicensis concilii atque Africani, quae Latine sunt edita, suis a nobis numeris cernuntur esse distincta. Universarum vero definitionum titulos post hanc praefationem strictius ordinantes, ea quae in singulis sparsim sunt promulgata conciliis, sub uno aspectu
Abbreviated transcription (Latin):
uis carissimus frater nr̃
laurentius. adsidua et fami¬
liarico hortatione paruita¬
tem nr̃am regulas eclesias¬
ticas de greco trans ferre
pepulerit confusione. cre¬
do prisce trans lectionis of¬
fensus nihi lominus tamen
ingestũ laborẽ tuaebeati¬
tudinis. consideratione susce
pulis pietate prospiciens
summi sacerdotii contullit.
dignita tẽ ut inter plurima
uirtutis ornam̃ta. quib: ecde¬
siam dnĩ morũ scitate. conde¬
coras. &iam sacratissima
iura pontificalib ꝑ dĩ gra¬
tiam digestã conuentibus
intemerata conseruans. per¬
fecto regimine clerũ plebem¬
que modereris. Nullate nus
nr̃i scłi more contentus quo
pronius desideramus recta
nos se quã facere sediuino
iustr auxilio. que fieripre¬
cepis. ante ꝑficias ut effica¬
cissimo fidelib prosis exem¬
plo magna ẽ siquidem iuben¬
tis. auctoritas eadem primit᷑
ad capes sendum perenne pre¬
mium cristianis. omnib pres¬
t& accessum. perpem & sc̃i p̃su¬

Expanded text:
vis charissimus frater noster vis charissimus frater noster Laurentius, assidua et familiari cohortatione parvitatem nostram regulas ecclesiasticas de Graeco transferre pepulerit, confusione credo priscae translationis offensus, nihilominus tamen ingestum laborem tuae beatitudinis consideratione susceppulis pietate prospiciens, summi sacerdotii contulit dignitatem. Ut inter plurima virtutis ornamenta, quibus Ecclesiam Domini morum sanctitate condecoras, etiam sacratissima jura, pontificalibus per Dei gratiam digesta conventibus, intemerata conservans, perfecto regimine clerum plebemque modereris: nullatenus nostri saeculi more contentus, quo pronius desideramus recta nosse quam facere, sed divino junctus auxilio, quae fieri praecipis ante perficias, ut efficacissimo fidelibus prosis exemplo. Magna est siquidem jubentis auctoritas, eadem primitus ad capessendum perenne praemium Christianis omnibus praestat accessum: per quem sancti praesu
Abbreviated transcription (Latin):
onsequens fuitut illa quo¬
que quedepiceni partib
Inuper adnos smissa rela¬
tionuntiauit: non prae ter¬
eunda pitaremus idepluri¬
mos dericorũ negotiationib
in honestis & lucris turpibus
inminere. nullo pudore cernen¬
us euan gelicã lectionẽ: quia
pse dñs nr̃ negotiatores ẽtẽ¬
lo uerberatos flagellis ad¬
seritur expulisse: Nec apłi
uerba recolentes quib ait:
lemo militans dõ implicat sene¬
gniis saecularib: Psalmis¬
iam quoquedauid surda dis¬
simulantes aurecantantem:
m̃ non cognoui negotiationes
iniroibo inpotentias dñi:
soinde huius cemodi ut ab in¬
dignis posthocquestib: noue
rint abstinendũ & ab omni
bus cuus lib& negotiatio¬
nis ingentis cupiditate que¬
cen sendum. aut in quocumq
gradusint positi : moxade¬
ricalibus officiis abstinere
cogantur. qm̃ domusdĩ domus
orationis et es sedeb& et di¬
ci. ne officiane gotiationis
et spelun ca potius sit latro¬
num:
patri ste fano epis¬
copus dyonisius exi¬
guus in dño salutẽ quã¬

Expanded text:
onsequens fuit ut illa quoque quae de Piceni partibus nuper ad nos missa relatio nuntiavit, nec nunc praetereunda putaremus, id est, plurimos clericorum negotiationibus inhonestis et lucris turpibus imminere, nullo pudore cernentes evangelicam lectionem, qua ipse Dominus noster negotiatores e templo verberatos flagellis asseritur expulisse , nec Apostoli verba recolentes, quibus ait: Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus ; Psalmistam quoque David surda dissimulantes aure cantantem: Quoniam non cognovi negotiationes, introibo ad potentias Domini . Proinde hujuscemodi aut ab indignrint asbtinendum, et ab omni cujuslibet negotiationis ingenio vel cupiditate cessandum; aut in quocunque gradu sint positi, mox a clericalibus officiis abstinere cogantur: quoniam domus Dei, domus orationis et esse debet, et dici, ne officina negotiationis et spelunca potius sit latronum Patri Stephano episcopo Dionysius Exiguus in Domino salutem. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
et iã basilicã ad octo martyres
fabricauit dehisque ꝑ uos ds̃ do¬
nat: Coepit enim depecunia.
quaȩ dataerat ecdesiae propter
xerodo chiũ: & cũ coepiss& ae¬
di ficare ut sunt religiosi desi¬
derantes. opera sua incaelo scribi
adiuuer prout quisq uolũit et
fabricauit. opus anteoculos ha¬
pecunia xenodoxii quã dã da
in carraria quã sibi existimil
propt̃ lapides profuturãu
lapides eiusdomus fabricaen
sarii non fuerunt. qnm̃alia¬
de prouisisunt: Domusergo
ipsa si cremansit: Pensunco
prestat. sed ecłȩ non presbit
domũ presbiteri. Ecceubi est
domus presbiteri. ubi ẽ domisb
mea ibi est domus presbiteri AN¬
bi. non hab& domũ. sedubicumoo
nisi quiame illud memini dun
misisse. ut aduos perferrin
quid egissem interduos. fracro
uidelic& et sororẽ. filios ianu¬
ani presbiteri. quia ortantl
fuerat contro uersia petumas
Sed tamen sicut interfrs. sauis¬

Expanded text:
 basilicam ad octo martyres  basilicam ad octo martyres fabricavit, de his quae per vos Deus donavit. Coepit enim de pecunia, quae data erat ecclesiae propter xenodochium. Et cum coepisset aedificare, ut sunt religiosi desiderantes opera sua in coelo scribi, adjuverunt prout quisque voluit et fabricavit. Opus ante oculos hapecunia xenodochii quamdam domum in carraria, quam sibi existimabat propter lapides profuturam. Sed lapides ejus domus, fabricae sarii non fuerunt, quoniam aliunde provisi sunt. Domus ergo ipsa sic remansit, pensionem praestat; sed Ecclesiae, non presbytero. m presbyteri. Ecce ubi est domus presbyteri: ubi est domus mea, ibi est domus presbyteri: alibi non habet domum; sed ubicumque npromisisse, ut ad vos perferrem quid egissem inter duos, fratrem videlicet et sororem, filios Januarii presbyteri, quia orta inter illos fuerat controversia pecuniaria: sed tamen sicut inter fra
Abbreviated transcription (Latin):
Ille hortus ad ecclesiam non ꝑti¬
n&: nec ad ipsum: & adquem
dixerit aliquis. Ad illud quod
ibi est monas teriũ: Sed qđ ue¬
rum ẽ us que ad hoc tempus
curã ꝓillis ita gerebat: ut sũ ti¬
culos quib sus tentantur.
apud sehaber& et eis ipse ut ui¬
debatur impender&: Sed ne
propter hocdar&ur locus ho¬
minibus suspitionessuas ro¬
dentib etuentrẽ non implen¬
tib hoc placuit & mihi et ipsi.
ut sic se illitransigant quasi is¬
teiam deseculo exi gerit. Num¬
quid enĩ cũ obierit ipse illis
dis pensaturus .ẽ. aliquid: me¬
lius ẽ ut uideant illos bene
uersantes regentedõ indisci¬
plinaxp̃i. sicuiuentes: ut de
illis tantũ modo gaudeat: Non
eorũ necessitatib occupetur:
Pecuniã non hab& quã suã dice¬
re possit: habebat xenodochiũ
aedificandũ quomodo uid& is
aedificatũ. Ego illi in iunxi.
ego iussi: Obtẽperauit mihili¬
bentissime. et sicut uid&is ope¬
ratus ẽ Quomodo in eo iussu.¬

Expanded text:
Ille hortus ad ecclesiam non pertiIlle hortus ad ecclesiam non pertinet, nec ad ipsum. Et ad quem? dixerit aliquis: ad illud, quod ibi est, monasterium. Sed quod verum est, usque ad hoc tempus curam pro illis ita gerebat, ut sumpticulos, quibus sustentantur, apud se haberet, et eis ipse ut videbatur impenderet. Sed ne propter hoc daretur locus hominibus suspiciones suas rodentibus, et ventrem non implentibus, hoc placuit et mihi et ipsi, ut sic se illi transigant, quasi iste jam de saeculo exierit. Nunquid enim cum obierit ipse, illis dispensaturus est aliquid? Melius est ut videat illos bene versantes, et regente Deo, in disciplina Christi viventes, ut de illis tantummodo gaudeat, non eorum necessitatibus occupetur. Pecuniam non habet, quam suam dicere possit. Habebat xenodochium aedificandum, quod modo videtis aedificatum. Ego illi injunxi, ego jussi: obtemperavit mihi libentissi me, et sicut videtis, operatus est. Quomodo etiam meo jussu
Abbreviated transcription (Latin):
quo atulerunt: Caritatis
unitas preponenda ẽ. terrenȩ
cominodo hereditatis: Restant
pres bytri. Sicenim ad eos
Gradatim ascendere uolui
Cito dixerim pauperes dĩ sunt:
nihil ad domũ soci&atis nrãe ad¬
tuler nisi ipsã quanihilest
carius caritatẽ . uerũ tamen quõ
scio natus fuisse rumores dedi¬
uiti is ipsorũ. Non ame ad ali¬
quid conpellendi. sed uobis meo
sermone purgandi sunt: Vobis
dico qui forte nescitis: Namur̃m
plurimisciunt presbiterum
leporium quã uis scłi natalib
clarũ : & apud suos honestis¬
simo loconatũ tameniã dõ ser¬
uientem. cunctis quae habebat
relictis in opem suscepi. non
quia nihil habunt sed quiaiam
fecerat quod lectio ista persua¬
d& : hic non fecit sed nossum
et ubi fecit: Vnitas xp̃iest. Ee¬
clesia una ẽ. Ubicũq fecit opus
bonũ pertin&. et ad nos si con¬
gaudeamus: Hortus c̃ unus
ubi nostis ibi monas terium suis
constituit. quia & ipsidõ seruiunt:

Expanded text:
quid attulerunt. Charitatis quid attulerunt. Charitatis unitas praeponenda est terrenae commodo haereditatis. Restant presbyteri: sic enim ad eos gradatim ascendere volui. Cito dixerim, pauperes Dei sunt, nihil ad domum societatis nostrae attulerunt, nisi ipsam, qua nihil est charius, charitatem. Verumtamen quoniam scio natos fuisse rumores de divitiis ipsorum, non a me ad aliquid compellendi, sed vobis meo sermone purgandi sunt. Vobis dico, qui forte nescitis: nam et vestrum plurimi sciunt. Praesbyterum Leporium, quamvis saeculi natalibus clarum, et apud suos honestissimo loco natum, tamen jam Deo servientem, cunctis quae habebat relictis, inopem suscepi. Non quia nihil habuit, sed quia jam fecerat quod lectio ista persuadet. Hic non fecit, sed nos scimus et ubi fecit. Unitas Christi est, ecclesia una est. Ubicunque fecit opus bonum, pertinet et ad nos, si congaudeamus. Hortus est unus, ubi nostis ibi monasterium suis constituit, quia et ipsi Deo serviunt.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam spatiũ abis tapostera cull
notũ uobis: & suapecunia ul¬
ficauit domũ & hocnostis : ans
paucosdies: Prius quã sera
necissitcas illi nulla erat nisi quia
cogtuit matrẽsuã huces se uen¬
ua Si ante uens s& in re filii
habitar&. Modo siuene rit in ope¬
re filii sui habnauit. Testimoni¬
um ei ꝑhibeo puuper reman sit:
Sedin caritatis possessio ne perman¬
sit: Aliquser uuli eireli qui
fuerant, Iam quidem in monas¬
terio uuentes. quos tamen gestis
ecdessasticis manumis surus. ẽ
ludde Nemo ergo dicat. diues ẽ:
de moexistim&. nemomale loquat᷑:
emoscipso et animã suã suis den¬
ubus lani& persuniã nullã ha¬
ba seruatã ut in ãquã deb& res¬
tiuat. ceteri idest sub diacones
pauperes sunt. dõ propitio mi¬
sericordiãdĩ expectant: Vnde
ipsi faciant : non habent nullas
habentes facultates. finierunt
mundi cupiditates uiuunt no¬
biscum in soci&ate cõmuni:
emo eos dist inguit abeis quiali¬

Expanded text:
etiam spatium ab ista postea ecclesia, etiam spatium ab ista postea ecclesia, notum vobis; et sua pecunia aedificavit domum, et hoc nostis. Ante paucos dies, priusquam sermonem necessitas illi nulla erat, nisi quia cogitavit matrem suam huc esse venturam. Si ante venisset, in re filii sui habitaret: modo si venerit, in opere filii sui habitabit. Testimonium ei perhibeo: pauper remansit, sed in charitatis possessione permansit. Aliqui servuli ei reliqui fuerant, jam quidem in monasterio viventes, quos tamen gestis ecclesiasticis manumissurus est hodie. Nemo ergo dicat, Dives est, nemo existimet, nemo male loquatur, nemo seipsum et animam suam suis dentibus laniet. Pecuniam nullam habet servatam, utinam quam debet restituat. Caeteri, id est subdiacones, pauperes sunt; Deo propitio, misericordiam Dei exspectant. Unde ipsi faciant, non habent: nullas habentes facultates, finierunt mundi cupiditates. Vivunt nobiscum in societate communi. Nemo eos distinguit ab eis qui ali
Abbreviated transcription (Latin):
placer&: Ego si pecuniae auidus
es sem. aut necess itates ipsas me¬
as : quas propauperib: habeo in hac
causa pluscurarẽ. pecuniã acci¬
perẽ. quaredicit aliquis quia pos¬
sessio illaquae ab illo empta. et
ecclesiae donata ẽ.. Ad hucnihil
ore stat cclesiae minus eni
bat ad p̃tiũ & quia mutuatus fu¬
rat. hocdecius adhuc fructibe
redditur: homo sũ senex quan
mihi deilla possessione potese
fructus accedere: Num quid
mitao mihitot annos esse uio
do nec suũ pr&iũ illa ꝑsoluat qͥ
ergo uix diupartib reddit de
ximo haberẽ totũ. siaccepercu¬
is sem: Non feci aliud ad tenais
te or enim uobis : et ipsa sus pecu
mihi adhuceius a&as fuit: Et
rebar neforte ut sunt homines ia¬
trieius hocdisplicer&. et dicera Ne
ut bonaeius pat̾na consumerẽ : Ei ul¬
cum egentẽ relinquerẽ: Idtuilbo¬
luieius pecuniã : In illa possini
fama: Scio enim quantũ uobis
sit necessaria famame dut
hi sufficit conscientiamta

Expanded text:
placeret: ego si pecuniae avidus placeret: ego si pecuniae avidus essem, aut necessitates ipsas meas, quas pro pauperibus habeo, in hac causa plus curarem, pecuniam acciperem. Quare? dicit aliquis: quia possessio illa, quae ab illo empta, et ecclesiae donata est, adhuc nihil praestat ecclesiae. Minus enim habebat ad pretium. Et quia mutuatus fuerat, hoc de ejus adhuc fructibus redditur. Homo sum senex: quatenus mihi de illa possessione potest fructus accedere? Nunquid promitto mihi tot annos esse victurum, donec suum pretium illa persolvat? Quod ergo vix diu partibus reddit, de proximo haberem totum, si accipere voluissem. Non feci, aliud attendi. Fateor enim vobis, et ipsa suspecta mihi adhuc ejus aetas fuit: ac verebar, ne forte, ut sunt homines, matri ejus hoc displiceret, et dicerepaterna consumerem, et eum egentem relinquerem. Ideo volui ejus pecuniam in illa possessione fama. Scio enim quantum vobis sit necessaria fama mea. Nam mihi sufficit conscientia mea. Emit
Abbreviated transcription (Latin):
quid disponat. nisiquia totũ &ipse
in mea posuit uoluntate. ut quic¬
quid ipse uellem hocindefier&
Sed hab& quas dã causas cũ matre
sua quarũ causarũ meiudicem
poscit. ut cũ illȩ causae fuer int
terminatȩ fiat. de ipsa domo qđ
ego uoluero: Quid autẽ uelle
potero dõ regente. nisi quod
iustitia iub&. et pi&as postulat.
hab& etiam in patriasua ali¬
quos agellos. disponiteos sic
distribuere: ut &iam illic in ip¬
soloco posita. pauperi largiat᷑
ecclesiae. diaconus hipponien¬
sis homo pau per est. quid alicui
conferat. non hab&: Tamen de
laborib: suis ante quã ess& cleri¬
cus emerat aliquos seruulos: ho¬
die illos in conspectuur̃o manu¬
mis surus ẽ epis copalib gestis:
Diaconus eraclius ante ur̃os oculos
uersatur. operacius Tucent corã
oculis nr̃is. deo pere eius expen
mus: De pecunia sua emit &iã
posses sionẽ. ex consilio meo
Nam ipsam pecuniã uolebat. per
manus meas erogari: sicut mihi

Expanded text:
quid disponet, nisi quia ipse totum quid disponet, nisi quia ipse totum in mea posuit voluntate, ut quidquid ipse vellem, hoc inde fieret. Sed habet quasdam causas cum matre sua, quarum causarum me judicem poscit: cum illae causae fuerint terminatae, fiat de ipsa domo quod ego voluero. Quid autem velle potero, Deo regente, nisi quod justitia jubet et pietas postulat? Habet etiam in patria sua aliquos agellos: disponit eos sic distribuere, ut etiam illic in ipso loco positae pauperi largiatur ecclesiae. Diaconus Hipponensis homo pauper est: quid alicui conferat, non habet: tamen de laboribus suis, antequam esset clericus, emerat aliquos servulos, hodie illos in conspectu vestro manumissurus est episcopalibus gestis. Diaconus Eradius ante vestros oculos versatur; opera ejus lucent coram oculis nostris: de opere ejus et expmus. De pecunia sua emit etiam possessionem ex consilio meo. Nam ipsam pecuniam volebat per manus meas erogari, sicut mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tis. hiedemilicia saeculi admo¬
nas teriũ conuersus ẽ. hicbapti¬
zatus indedia conus ordinatus:
Sed quia exiguũ ẽ quia uid&ur
posside ure. sicut iuris periti
loquuntur iure non corpore
reliquerat illud & ab eius fratri¬
bus tenebatur. Nũ quã indeco¬
gitauit. ex quo conuersus ẽ. Nec
ipse aliquid quae siuit a fratrib
suis nec abillo aliquid ẽ. quae sitũ:
Modo quiauentũ ẽ. adhunc articu¬
lum temporis: cũ consilio meo.
diui sit ipsã rem: & dimidiã dona¬
uit fratribsuis: Dimidiã eccła
pauperi in loco eodem constitutae:
Dia conus seuerus sub quadĩ disci¬
plina & flagellasit nostis. lum̃
tamen noñ perdidit mentis: Vnã
domũ hicmerat propt̾matrẽ et so¬
rorem suũ. quas desua patria. huc
de siderabat ad ducere E merat
autẽ non sua pecunia quã non habe¬
bat. sed ex conlatione relegiosorũ
uirorũ quos mihi querenti &iam
nominans indicauit: de ipso non
pos sunt dicere quid fecerit: Aut

Expanded text:
tis hic de militia saeculi ad motis hic de militia saeculi ad monasterium conversus est, hic baptizatus, inde diaconus ordinatur. Sed quia exiguum est quod videtur possidere, sicut juris periti loquuntur, jure, non corpore, reliquerat illud, et ab ejus fratribus tenebatur. Nunquam inde cogitavit, ex quo conversus est, nec ipse aliquid quaesivit a fratribus suis, nec ab illo aliquid est quaesitum. Modo quia ventum est ad hunc articulum temporis, cum consilio meo divisit ipsam rem: et dimidiam donavit fratribus suis, dimidiam Ecclesiae pauperi in loco eodem constitutae. Diaconus Severus sub qua Dei disciplina et flagello sit, nostis: lumen tamen non perdidit mentis. Unam domum hic emerat propter matrem et sororem suam, quas de sua patria huc desiderabat adducere. Emerat autem, non sua pecunia, quam non habebat, sed ex consolatione religiosorum virorum, quos mihi quaerenti etiam nominans indicavit. De ipsa non possum dicere quid fecerit, aut