comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miraculis atcestantib ueri poᷤ¬
sessoris ac diũ uirtus emicuit.
At postquam fidei dominice
potestas apparuit. cedentib
passim adu̾sarioꝵ querelis.
liber credentium cettis qui de¬
si corde portet ad lucitur. Et
iactantes uestimenta sua
supra pullum: imposuerũt
corum dogiatum. uarieta¬
des intelligi possunt. quibus
illicorda hominũ ante nuda
⁊ frigida. quo xp̃o sessore digna
fiant oꝑuint. Eunte autem
illo: snsternebant uestimena
sua in uia. Portante dũm asi¬
no: discipuli uestimenta in
uia sternunt. quia proprii se
corporis exuentes amictu uiã
simplitiorib dei famulis suo
sanguine parant. ut uidelicet
in offenso gressu mentis hiero¬
soluna quo ih̾c ducit incedãt.
tendit. quando uel unꝰcuꝰq
fidelis animam regens. uide¬
licet iumentũ suũ ad pacis
intime uisioẽm ducit. uel eu¬
am cum sc̃e eccl̃ie uniu̾salit̾
presidet. eamq in suꝑne pacis
desiderium accendit. Quia ũo

Expanded text:
miraculis attestantibus veri posmiraculis attestantibus veri possessoris ac Domini virtus emicuit. At postquam fidei dominicae potestas apparuit, cedentibus passim adversariorum querelis, liber credentium coetus, qui Deum corde portet, adducitur. Et jactantes vestimenta sua supra pullum, imposuerunt corum dogmatum varietates intelligi possunt, quibus illi corda hominum ante nuda et frigida, quo Christo sessore digna fiant, operiunt. Eunte autem illo substernebant vestimenta sua in via. Portante Dominum asino, discipuli vestimenta in via sternunt. Quia proprii se corporis exeuntes amictu, viam simplicioribus Dei famulis suo sanguine parant, ut, videlicet, inoffenso gressu mentis Hierosolyma, quo Jesus ducit, incedant. tendit, quando vel uniuscujusque fidelis animam regens, videlicet jumentum suum ad pacis intimae visionem ducit, vel etiam cum sanctae Ecclesiae universaliter praesidet, eamque in supernae pacis desiderium accendit. Quia vero
Abbreviated transcription (Latin):
autem illis pullum. dixerũt
domini eius ad illum. Quid
soluitis pullum: Multos qͥp¬
pe habebat dominos: qui nõ
uno dogmati ⁊ suꝑsticioni
deditus. s pro libitu ĩmñdoꝵ
spũum ad uarios diuersos¬
q miser raptabatur errores.
ad simulachra muta pront
ducebatur incedens. Deniq
uernacula quadam scriptẽ
ꝯsuetudine ꝯmune ẽẽ dicit᷑.
qd̃ inmundum est. sicut ⁊
ad petrum nox de celo dicit.
qd̾ deus mundauit. tu ꝯmime
ne dixeris. quia qui sc̃s est so¬
luis dei est: ⁊ cum nullo ei coĩs
est. Qui autẽ pecc̃or est ⁊ ĩmudꝰ.
multorum est. Multi enim de¬
mones possidenteum: ⁊ ideo cõ-¬
munis applłatur. At illi di¬
xerunt: quia dominꝰ eñ neces¬
sarium habet. Et duxerunt
illum ad ih̃m. Qui soluendo
pullo contradixerant audi¬
to donuni noie quiescunt.
quia magistri errorum qui
uenientib ad salutem gentiũ
doctorib obsiscebant. eatenus
suas tenebras defendere.donec

Expanded text:
autem illis pullum, dixerunt autem illis pullum, dixerunt domini ejus ad illos: Qui solvitis pullum? Multos quippe habebat dominos, qui non uno dogmati et superstitioni deditus, sed pro libitu immundorum spirituum ad varios diversosque miser raptabatur errores, ad simulacra muta prout ducebatur incedens . Denique vernacula quadam Scripturae consuetudine commune esse dicitur, quod immundum est, sicut et ad Petrum vox de coelo dicit: Quod Deus mundavit, tu commune ne dixeris . Quia qui sanctus est, solius Dei est, et cum nullo ei communis est; qui autem peccator est et immundus, multorum est. Multi enim daemones possident eum, et ideo communis appellatur. At illi dixerunt: Quia Dominus eum necessarium habet, et duxerunt illum ad Jesum. Qui solvendo pullo contradixerant, audito Domini nomine quiescunt, quia magistri errorum, qui venientibus ad salutem gentium doctoribus obsistebant, eatenus suas tenebras defendere, donec
Abbreviated transcription (Latin):
tres eungeliste qui greco ser¬
mone scripsere. puslum tiñmͦ
qui hebreis hebreoq suũ eĩm¬
gelium descripsit eloquio.
asinam quoq solutam. ⁊
dño refert adductam. ut e¬
uisdem etiam gentis hebree
si penituerit. nõ desperãdã
monstret ẽe salutem Solui¬
de inquit: ⁊ acdlucite. Que¬
cũq enim solu̾itis. suꝑ ter¬
ram: erunt soluta ⁊ in celiꝰ
bierunt antem qui mis¬
si erant ⁊ inuenerunt
sicut dixit illis stantẽ pullũ.
Marchus scribit. pullumante
iamiam foris inbiuio inuen¬
tum Ianua autem ipse estqͥ
ait. Ego sum i anua ouium.
ꝑ me siquis introierit salua¬
bitur. ⁊ ingredietur ⁊ egredie¬
tur. ⁊ pascua inueniet. Quib
uite pascuis iste pullus id est
populus gentium carebit. q̃n
adhuc extrahanc ianuam ĩ
biuio ligatus stabat. Et recte
in biuio quia nõ unam certꝰ
uite fideiq uiam tenebat. sed
plures dubiosq: sectaꝵe calles
sequebatur erroneus. de quibꝰ
apte subiungitur. Soluẽtib

Expanded text:
tres evangelistae, qui Graeco sertres evangelistae, qui Graeco sermone scripsere, pullum tantummodo qui Hebraeis Hebraeoque suum evangelium descripsit eloquio, asinam quoque solutam et Domino refert adductam, ut ejudem etiam gentis Hebraeae, si poenituerit, non desperandam monstret esse salutem. Solvite, inquit, et adducite . Quaecunque enim solveritis super terram, erunt soluta et in coelis . Abierunt autem qui missi erant, et invenerunt, sicut dixit illis, stantem pullum. Marcus scribit pullum ante januam foris in bivio inventum. Janua autem ipse est qui ait: Ego sum janua ovium, per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet . Quibus vitae pascuis iste pullus, id est, populus gentium carebat, quando adhuc extra hanc januam in bivio ligatus stabat. Et recte in bivio, quia non unam certus vitae, fideique vitam tenebat, sed plures dubiosque sectarum calles sequebatur erroneus, de quibus apte subjungitur: Solventibus
Abbreviated transcription (Latin):
culis enim peccorũ suoꝵ unꝰ¬
quisq constrictus erat. nes
solum nationũ s ⁊ uideoꝵ.
Om̃s enim peccaueruntꝰ ⁊e
gent gloriadei. Unde bene
apud matheum. asina cũ
pulio alligata repperitur.
Asina quippe que subingał
fuit ⁊ edomita iugnm lege
traxerat. synagogam signi¬
ficat. Pulius asine lasciuꝰ
et liber: popłi nationũ signi¬
sicat. Cum nemo unqͣm hoĩũ
sedit. idest nemo rationabiliũ
doctoꝵ frenum correptionis.
quo uel linguam amalo cohi¬
beret. uel maitam uite uiam
ire cogeretur. nemo indum̃¬
ta salutis quib sp̃italiter
calefieret. utilia suadendo cõ¬
tulerat. Sederet namq illi
homo. siquis ratione utens.
eius stulta deprimendo corri¬
geret.Unde nõ inmerito pos¬
sunt duo discipuli ad exhibẽ¬
da domino animalia desti-¬
nati. uxta parabole suꝑioriᷤᷤ
exemplum. duo predicatoꝵs
ordines. unꝰ in gentes. alter
in circumcisicẽm directus ĩ¬
telligi. Et notandum qd̃

Expanded text:
culis enim peccatorum suorum unuculis enim peccatorum suorum unusquisque constrictus erat, nec solum nationum, sed et Judaeorum, omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Unde bene apud Matthaeum asina quoque cum pullo alligata reperitur. Asina quippe, quae subjugalis fuit, et edomita jugum legis traxerat, synagogam significat; pullus asinae lascivus et liber, populum nationum demonstrat, cui nemo unquam hominum insedit, id est, nemo rationabilium doctorum frenum correptionis, quo vel linguam a malo cohibere, vel in arctam vitae viam ire cogeretur; nemo indumenta salutis, quibus spiritaliter calefieret, utilia suadendo contulerat. Sederet namque illi homo, si qui, ratione utens, ejus stulta deprimendo corrigeret. Unde non immerito possunt duo discipuli ad exhibenda Domino animalia destinati, juxta parabolae superioris exemplum, duo praedicatorum ordines, unus in gentes, alter in circumcisionem directus intelligi. Et notandum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt eam sub modio. qr
idem mons oliueti. idest sũmꝰ
sp̃ualium distributor gr̃aꝵ
qui cuutatem suam ut eminet
exaltat. hanc quoq oleo ex¬
ultationis ut lucere possit in¬
flammat. Et quia idem lum̃
sub modio poni noluit. nisi
discipilos in castellum qd̃
contra eos erat: idest doctores
qui indocta ac barbara totiꝰ
orbis littora quasi contra po¬
siti castelli menia eungeli¬
zando penetrarẽt. destinare
curauit Recte autem duo
mitturitur. seu propt̾ scien¬
tiam u̾itatis. ⁊ munditiã
oꝑis seu propt̾ gemine dile¬
ctionis dei uidelicet ⁊ xxiri
sacramentũ. toto orbe predi¬
candum. In quod introeũtes
inuemietis pullum a sine al¬
ligatum. cum nemo unꝙͣ
hominũ sedit. Soluite illũ
⁊ adducite. ⁊ siquis uos int̾¬
rogau̾it quare soluitis. sic
dicits ei. quia dominꝰ opera
eiis desiderat. Introeuntes
mundum predicatores. inue-¬
nerunt ppłm nationũ perfi¬
die uinculis ircetirum. funi¬

Expanded text:
ponunt eam sub modio ; quia ponunt eam sub modio ; quia idem mons Oliveti, id est summus spiritalium distributor gratiarum, qui civitatem suam, ut emineexaltat, hanc quoque oleo exsultationis, ut lucere possit, inflammat. Et quia idem lumen sub modio poni noluit, misit discipulos in castellum quod contra eos erat, id est, doctores qui indocta ac barbara totius orbis littora, quasi contra positi castelli moenia evangelizando penetraverent, destinare curavit. Recte autem duo mittuntur, propter scientiam veritatis et munditiam operis, seu propter geminae dilectionis, Dei videlicet et proximi sacramentum, toto orbe praedicandum. In quod introeuntes invenietis pullum asinae alligatum, cui nemo unquam hominum sedit: solvite illum, et adducite. Et si quis vos interrogaverit, quare solvitis, sic dicetis ei: Quia Dominus operam ejus desiderat. Introeuntes mundum praedicatores invenerunt populum nationum perfidiae vinculis irretitum. Funi
Abbreviated transcription (Latin):
quass ad bechphage ⁊
bechania ad montem qui uo-¬
catur oliueti: misit duos dis¬
cipulos suos dicens. ite ĩ cassel
phage erat uiculus sacerdotũ
in monte oliueti: bethania¬
quoꝙ uillula siue ciuitas in
latera montis eusdem quasi
stadiis quindecim ab ierłm.
sicut ioh̾s euͣngelista manife¬
stat. ubi lazarus est suscitatꝰ
amortius: cuiꝰ ⁊ monumentũ
ecclia nũc ibidem construsta
demonstrat. Sechphage autẽ
domus bucce. bethania domꝰ
obedientie diciraus. quas hie-¬
rosoluna uentur᷑ saluator p̾-¬
sentie sue dignatiõe sublima¬
uit. quia multos ante passio-¬
nem suam decendo. dons pie
ꝯfessionis ⁊ obedientie spitaliˢ
impleuit. Que pulchre cunitariᷤ
inmonte oluieti posite referũt᷑
hoc est in ipso domino qui nos
uncticẽ sp̃ualium chrismatũ
⁊ scientie pietatisq luce refonet.
Unde alibi cura diceret nõ po-¬
test cuutas abscondi supͣmõ¬
tem posita. continno subiecit.
neq accendunt lucernam. ⁊

Expanded text:
quasset ad Bethphage et quasset ad Bethphage et Bethaniam, ad montem qui vocatur Oliveti, misit duos discipulos suos, diphage erat viculus sacerdotum in monte Oliveti: Bethaniaque villula sive civitas in latere montis ejusdem, quasi stadiis quindecim ab Hierusalem, sicut Joannes evangelista manifestat, ubi Lazarus est suscitatus a mortuis, cujus et monumentum Ecclesia nunc ibidem constructa demonstrat. Bethphage autem domus buccae, Bethania domus obedientiae, dicitur. Quas Hierosolyma venturus Salvator praesentiae suae dignatione sublimavit, quia multos ante passionem suam docendo, donis piae confessionis et obedientiae spiritalis implevit. Quae pulchre civitates iid est, in ipso Domino, qui nos unctione spiritalium charismatum, et scientiae pietatisque luce refovet. Unde alibi cum diceret: Non potest civitas abscondi supra montem posita; continuo subjecit: Neque accendunt lucernam, et
Abbreviated transcription (Latin):
cedem prophe accipiet. Uerũp¬
samen nuimicos meos illos
qui noluerunt me regnare
suꝑse. adlucite huc ⁊ inter¬
ficite ante me. Impietatem
significat. indie uidicii pu¬
niendam. ut per duos seruos
fideles utriusq populi doctores.
ꝑ decem ⁊ quinq innas. idema
credentes populi per seruum ne¬
quam mali catholici qui inimi¬
cos qui eum super seregnare uo-¬
luerunt. impietas eorum qui
uerbum fidei aut numqͣm au¬
dire aut male interpretando
corrumpere maluerunt. per mes¬
sicẽm ruris nõ seminati. eorũ
etiam quos uerbum deinec au¬
dirẽ contigit discussio signetur.
quib quinq ꝑsonis. om̃e genꝰ
humanũ qd̃ in die iudicii futu¬
rum est exprimitur.
⁊ hiis dictis precedebat
ascendens hierosolima.
finita parabola. ascendit hiero¬
solumna. ut oscendat de euisdem
maxime ciuitatis euentu pa¬
rabolam fuisse premissam: q̃
nõ longo post tempore ⁊ ip̃m
occisura ⁊ obodium regni eiꝰ
hoscili sit clade peritura. lxxuii¬
t fc̃m est cum appropin¬

Expanded text:
accipiet . Verumtamen inimicos meos, illos qui noluerunt me regnare super se, adducite huc, et interficite ante me. Impietatem significat, in die judicii puniendam, ut per duos servos fideles, utriusque populi doctores, per decem et quinque minas idem credentes populi, per servum nequam mali catholici, per inimicos qui eum super se regnare noluerunt impietas eorum qui verbum fidei aut nunquam audire, aut male interpretando corrumpere, maluerunt, per messionem ruris non seminati eorum etiam quos verbum Dei nec audire contigit, discussio signetur. Quibus quinque personis omne genus humanum quod in die judicii futurum est exprimitur. t his dictis, praecedebat, ascendens Jerosolyma. Finita parabola, ascendit Jerosolyma, ut ostendat de ejusdem maxime civitatis eventu parabolam fuisse praemissam, quae non longo post tempore et ipsum occisura, et ob odium regni ejus hostili sit clade peritura. Et factum est, cum appropin
Abbreviated transcription (Latin):
dias molles. ⁊ marrida lu¬
xuocia sestantem. ⁊ eo qd̃
dederat priuat. Uerum uni-¬
uersali manifestato iuditõ.
qd̃ dictu quoq t̾ribile est.
multi qui ad docendũ uide¬
bantur ydonei. ob negligẽ¬
tie sue noxam inter indoctoᷤᷤ
reputabunt. at illi simpliti¬
ores fr̃es ⁊ elementoꝵ penitꝰ
ignari. ob ꝯuersationis tñ
exinie deuotioem. int̾ apł̃i

Expanded text:
dias molles et marcida ludias molles et marcida luxu otia sectantem, et eo quod dederat privat. Verum universali manifestato judicio, quod dictu quoque terribile est, multi, qui ad docendum videbantur idonei, ob negligentiae suae noxam, inter indoctos reputabuntur. At alii simpliciores fratres et elementorum penitus ignari, ob conversationis tamen eximiae
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine gentium omẽmis¬
rael saluum futurũ. ⁊ t̃c ha¬
bundantiam gratie sp̃itals
quam modo nos tepentͥ exare¬
mus illius populi doctorib
ẽẽ conferendam. Dico autem
uobis: quia omĩ habenti da¬
bitur. ab eo autẽ qui nõha¬
bet. ⁊ qd̃ habet auferetur ab
eo. Hec ad suꝑiora sententia
respicit: docens ⁊ illum pos¬
se amittere munus dei. qll
habens nõ habet. id est nõ ui¬
tur ⁊ meo augeri. qui hñs
habet. hoc est bene utitur q̃
gr̃arum mutatio qm̃ ĩhas
uita geri solet. notandum
qd̃ illud drũ redeũtis examẽ
etiam ñc ex parte celebrasĩ.
s tũc est uniu̾saliter implẽ¬
dum. Cotidie namq accep¬
to a patre regnosedet: quia ꝑe¬
grinantis in t̾ra eccł̃ie semꝑ
ssatum conspicit. Cotidie in
santo fidelium seruoꝵ numero.
huic pecuniam negotiaturo
cõmodat: in altero modũ cõ¬
summati operis examinat:
hunc fideliter prudent̾q la-¬
borantem. amplioris gre
munere donat. illum desi¬

Expanded text:
nitudinem gentium omnem Isnitudinem gentium omnem Israel salvum futurum , et tunc abundantiam gratiae spiritalis, quam modo nos repente exercemus illius populi doctoribus esse conferendam. Dico autem vobis quia omni habenti dabitur. Ab eo autem qui non habet et quod habet auferetur ab eo. Haec ad superiora sententia respicit, docens et illum posse amittere munus Dei, qui habens non habet, id est, non utitur, et in eo augeri, qui habens habet, hoc est, bene utitur. Quae gratiarum mutatio, quoniam in hac vita geri solet, notandum quod illud Domini redeuntis examen etiam nunc ex parte celebratum, sed tunc est universaliter implendum. Quotidie namque accepto a Patre regno redit, quia peregrinantis in terra Ecclesiae statum conspicit. Quotidie in tanto fidelium servorum numero huic pecuniam negotiaturo commodat, in altero modum consummati operis examinat, hunc fideliter prudenterque laborantem amplioris gratiae munere donat, illum desi
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est eam cum usuris sol¬
uat oꝑando. ut quod auditu
didicit. exequatur ⁊ actu. In u¬
sura quippe: pecunia etiam nõ
data recipitur. Uel certe de accep¬
to uerbi fendre usuras soluit.
qui ex eo quod audit. etiam a¬
lia studet intelligere. que nec¬
dum ex predicatoris ore dili¬
cit. Et astantib dixit. Aufer¬
te ab illo mnam: ⁊ date illiqͥde¬
cem mnas habet. Et dixerunt
ei. Domine: habet decem ninaͤ.
Reste amutit collatam gr̃am.
qͣm predicando aliis ꝯmiũca
neglexit. ut ei augeatur qui
inde laborauit. uixta qd̃ ange¬
lo eccl̃ie ephesi dicitur. Et mo¬
uebo candelabrum tuũ de loco
suo: insi penitentiam geris. Eo
cum reguim crisma qd super¬
biendo saul amisit. dauid obe¬
diendo promeruit. Sp̃c inqͥt
domini discessit a saul. ⁊ diretͥꝰ
est indaiid. a die illa ⁊ deĩcep
Quod uero ablata a neqͣmser¬
uo mna: ei qui decem muas
habebat. dari iussa est: misdi¬
co ut reor indicat. intrante ple¬

Expanded text:
necesse est eam cum usuris solnecesse est eam cum usuris solvat operando, ut quod auditu didicit, exsequatur et actu. In usura quippe pecunia etiam non data recipitur. Vel certe de accepto verbi fenore usuras solvit, qui ex eo quod audit etiam alia studet intelligere, quae necdum ex praedicatoris ore didicit. Et astantibus dicit: Auferte ab illo minam, et date illi qui decem minas habet. Et dixerunt ei: Domine, habet decem minas. Recte amittit collatam gratiam, quam praedicando aliis communicare neglexit, ut ei augeatur, qui inde laboravit. Juxta quod angelo Ephesi Ecclesiae dicitur: Et movebo candelabrum tuum de loco suo, nisi poenitentiam egeris . Et cum regium chrisma, quod superbiendo Saul amisit, David obediendo promeruit: Spiritus, inquit, Domini discessit a Saul, et directus est in David a die illa, et deinceps. Quod vero ablata a nequam servo mina ei qui decem minas habebat, dari jussa est, mystice, ut reor, indicat, intrante ple
Abbreviated transcription (Latin):
propͥam uertitur. Si inquit
durum ⁊ crudelem ẽẽ me noue¬
ras. ⁊ aliena sectari ibiq met̾e
ubi nõ seuerim. quare nõ tibi
istius modi cogitatio incussit
timorem ut scires me mea dili¬
gentus quesiturũ. ⁊ dares pe-¬
curuiam meam siue argentũ
ad mensam. Utrumq erum:
ficat. Eloquia domini inquit
eloquia casta. argentum igne
examinatũ. Petunia ergo ⁊ ar-¬
gentum predicatio eimgelii
est ⁊ sermo diuinꝰ:. qui dari debuit
ad mensam. hoc est promptis pa¬
ratisq fidelium cordib intima¬
ri. Ad quam indelicet mensã
idest mentem auditoꝵ. nõ alia
qͣm dĩnica est deferenda peciũa.
⁊ omnis sermo docentis scrip-¬
ture sensum sequatur. Nam
quod hic dominus numqͣrali¬
bet pecuniam s suam dicit nũ¬
mulariis ẽẽ fenerandam. expo¬
ut apłs dicens. Siquis loqͥt᷑.
quasi sermones dei. Et egoue¬
niens cum usuris utiq exegiᷤᷤ¬
sem illud. Qui uerbi pecuniã
adoctore ꝑcipit. euntq credẽdo.

Expanded text:
propriam vertitur. Si, inquit, propriam vertitur. Si, inquit, durum et crudelem esse me noveras, et aliena sectari ibique metere ubi non severim, quare non tibi istiusmodi cogitatio incussit timorem, ut scires me mea diligentius quaesiturum et dares pecuniam meam sive argentum ad mensam? Utrumque enim ficat. Eloquia Domini, inquit, eloquia casta, argentum igne examinatum . Pecunia ergo et argentum praedicatio Evangelii est, et sermo divinus, qui dari debuit ad mensam, hoc est, promptis paratisque fidelium cordibus intimari. Ad quam videlicet mensam, id est, mentem auditorum, non alia quam dominica est deferenda pecunia, ut omnis sermo docentis Scripturae sensum sequatur. Nam quod hic Dominus non quamlibet pecuniam, sed suam dicit nummulariis esse fenerandam, exponit Apostolus, dicens: Si quis loquitur quasi sermones Dei . Et ego veniens, cum usuris utique exegissem illud. Qui verbi pecuniam a doctore percipit, emitque credendo,
Abbreviated transcription (Latin):
tiõem reddat. Quid opus ẽ
aliis predicare ut etiam de
ipsis ratiõem reddere quisq
cogatur. Cum apud dr̃m eci¬
am illi sint inexcusabiles. qͥ¬
b lex data nõ est. neq audito
euͣnglio dormierunt. quia
ꝑ creatuiram poterant creato¬
rem cognoscere. Hoc est enĩ
quasi metere ubi nõ semina¬
uit. idest etiam eos impietatis
reos tenere. quib u̾bum legis
aut euͣngelii nõ ministratũ est.
Hoc antem ueluti ꝑicł̃m iuditii
deuitantes. pigro languore a
uerbi munistratione ꝯquiestũt.
Et hoc est quasi insudario liga¬
re. quod acceperunt. Dicit ei. Se
ore tuo te iudico serue neqiͣm.
Seriuis nequam uocatur. quia
⁊ piger ac deses est. ad exercendũ
negotium. ⁊ procax ac suꝑb ad
accusandũ dñi iuditiũ. Sciebaᷤ
qd̾ ego austerus homo sum. tol¬
lens quod nõ posui. ⁊ metens qd̃
nõ seminaui. Et quare nõ de¬
disti pecumam meam ad men¬
sam: Quod putauerat se pro
excusatione dixisse. in culpam

Expanded text:
tionem reddat. Quid opus est tionem reddat. Quid opus est aliis praedicare, ut etiam de ipsis rationem reddere quisque cogatur, cum apud Dominum etiam illi sint inexcusabiles, quibus lex data non est, neque audito Evangelio dormierunt, quia per creaturam poterant creatorem cognoscere? Hoc est enim quasi metere ubi non seminavit, id est, etiam eos impietatis reos tenere, quibus verbum legis aut Evangelii non ministratum est. Hoc autem veluti periculum judicii devitantes, pigro languore a verbi ministratione conquiescunt, et hoc est quasi in sudario ligare quod acceperunt. Dicit ei: De ore tuo te judico, serve nequam. Servus nequam vocatur, quia et piger ac deses est ad exercendum negotium, et procax ac superbus ad accusandum Domini judicium. Sciebas quod ego austerus homo sum, tollens quod non posui, et meto quod non seminavi, et quare non dedisti pecuniam meam ad mensam? Quod putaverat se pro excusatione dixisse, in culpam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidet qͣm suauis est doruꝰ
qui castigat corpus suũ.⁊ sae¬
mus deo huius ciuitates lo¬
quuntur lingua mutata. q
interpretatur chanaan. Et il
sas atenebris docendo ꝯmissa¬
uerat. recte quinq ciuitatib
preficimemoratur. quia noll
desius tantum. s ⁊ de auditoꝵ
suorũ quos ad lucem uocauit
ꝓfectib honoraturꝰ. Et alterꝰ
uenit dicens. Domine: ecce
mna tua: quam habui repo-¬
siam in sudario. Timui enĩ
quia homo austerus es. tollis
qd̃ nõ posunsti ⁊ metis qd̃ nõ
sminasti. Serius qui nego¬
tatori uissus acceptam dñuĩ
pecuniam in sudario reposuit.
ostendit eos qui ad predican¬
dum idonei predicationis
offitiũ inbente domino per
eccl̃iam uel saltim suscipere.
uel susceptum digne gerere
detractant. Pecuniam quip-¬
pe in sudario ligare est per¬
cepta dona sub otio lenti tor-¬
poris abscondere Sunt enim
homines hac sibi ꝑu̾sitate
llandientes. ut dicant. suf¬
sat ut de se unusquisq ra¬

Expanded text:
et videt quam suavis est Dominus , et videt quam suavis est Dominus , qui castigat corpus suum, et sermus Deo , hujus civitates loquuntur lingua mutata, quod interpretatur Chanaan. Et qui eas a tenebris docendo commutaverat, recte quinque civitatibus praefici memoratur, quia non de suis tantum, sed et de auditorum suorum, quos ad lucem vocavit, profectibus honoratur. Et alter venit, dicens: Domine, ecce mina tua, quam habui repositam in sudario. Timui enim, quia homo austerus es, tollis quod non posuisti, et metis quod non seminasti. Servus qui, negotiari jussus, acceptam Domini pecuniam in sudario reposuit, ostendit eos qui, ad praedicandum idonei, praedicationis officium jubente Domino, per Ecclesiam, vel saltem suscipere, vel susceptum digne gerere detrectant. Pecuniam quippe in sudario ligare est, percepta dona sub otio lenti torporis abscondere. Sunt enim homines hac sibi perversitate blandientes, ut dicant: Sufficit ut de se unusquisque ra
Abbreviated transcription (Latin):
ris sensib antea mancipatas
ad fidei enͣngelice gr̃am ꝯu̾tit.
Et huic ait. Et tu esto supra qͥnꝙ
ciuitates. hoc ex eaꝵ quas im¬
magnus sublimisq fulgeto.
De quib mistice ait yscuas. In
illa die erunt quinq tiuitate
in t̾ra egypti. loquentes lingͣ
chanaan. Quinq enim cunta¬
tes in t̾ra egypti. quinq sunt
corporis sensus. quib in hoc mũ¬
Dittm᷑. iudelicet uisus audituꝰ
guscus. olfastus. ⁊ tactus. Et
qui uiderit mulierem ad cõcu¬
piscendum eam. qui auerait
aures suas ne audiat pauprẽ.
qui mebriatur uino. in quoẽ
luxuria. qui coronare se gau¬
det rosis. anteqͣm marris¬
cant. cuiꝰ sanguine plene ma¬
nus. ⁊ dextera est repleta mune¬
rib. huius quinq ciuitates
loquuntur. lingua egypti ad
est unauersi sensus faciunto¬
pera tenebrai. Egiptus enun
tenebras sonat. At qui obtu¬
rat aures suas ne audiat sã¬
guinem. ⁊ claudit oculos suoᷤ
ne uideat malum. qui gusta

Expanded text:
ris sensibus antea mancipatas ris sensibus antea mancipatas ad fidei evangelicae gratiam convertit. Et huic ait: Et tu esto supra quinque civitates. Hoc est, ex earum quas immagnus sublimisque fulgeto. De quibus mystice dicit Isaias: In die illa erunt quinque civitates in terra Aegypti, loquentes lingua Chanaan . Quinque enim civitates in terra corporis sensus, quibus in hoc mundo utimur, videlicet visus, auditus, gustus, olfactus et tactus. Et qui viderit mulierem ad concupiscendam eam, qui avertit aures suas ne audiat pauperem, qui inebriatur vino, in quo est luxuria ; qui coronare se gaudet rosis antequam marcescant ; cujus sanguine plenae manus, et dextera est repleta muneribus , hujus quinque civitates loquuntur lingua Aegypti, id est, universi sensus faciunt opera tenebrarum. Aegyptus enim tenebras sonat. At qui obturat aures suas, ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos, ne videat malum , qui gustat
Abbreviated transcription (Latin):
In modico seruus est fidelis.
qui nõ adulterat uerbum dei:
s sicut ex deo coram deo ĩxp̃o
loquitur. Quicquid enim in
presenti ꝑcipimis donoꝵ in
com̃paratiõe futurorum per paucũ
est. ⁊ modicum: quia ex parte cog-¬
noscimꝰ. ⁊ ex parte prophamus. Cũ
arttem uenerit qd̃ ꝑfectum ẽ eua¬
cuabitur quod exparte est. Ciui¬
tates autem decem sunt anure
ꝑ legis uerbum ad gr̃am euͣnge¬
lii uemientes. Quibz tũc iure
glorificand̾ ille proponitur. qͥ
eis pecuniam uerbi digne deo
ꝯmendau̾it. Unde quidam ne¬
gotiator egregius. cuutates qͥb
preerat.hoc est animas quas re¬
gendas acceperat alloquens.
que est ait nr̃a spes. aut gaudi¬
um. aut corona glorie. nõne
nit dicens. Pomine inna tua.
fecit quinq inas. Seriuis iste
cetus est eorum: qui preputio
eungelizare missi sunt. Cui do¬
minus ad predicandũ eunti unã
mnam hoc est unam cãdemq
fidem. que ⁊ circumcisioni crecdi¬
ta est presciterat.S hec quinꝙ
mnas fecit. quia gentes corpo¬

Expanded text:
o servus est fidelis, qui non adulterat verbum Dei, sed sicut ex Deo coram Deo in Christo loquitur . Quidquid enim in praesenti percipimus donorum, in comparatione futurorum perpaucum est et modicum, quia ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit, quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Civitates autem decem sunt, animae per legis verbum ad gratiam Evangelii venientes. Quibus tunc jure glorificandus ille praeponitur, qui eis pecuniam verbi, digne Deo commodaverit. Unde quidam negotiator egregius, civitates, quibus praeerat, hoc est, animas quas regendas acceperat, alloquens: Quae est, ait, nostra spes aut gaudium, aut corona gloriae? nonne nit, dicens: Domine, mina tua fecit quinque minas. Servus iste coetus est eorum qui praeputio evangelizare missi sunt, cui Dominus ad praedicandum eunti unam minam, hoc est, unam eamdemque fidem, quae et circumcisioni credita est, praestiterat, sed haec quinque minas fecit, quia gentes corpo
Abbreviated transcription (Latin):
in denteronomio. Temptat inqͥt
uos dominꝰ deus ñr ut sciat si di¬
ligitis eum. hoc est sciri faciat.
Nlemo sane arbitretur eos solũm᷑
quib gr̃a predicandi data est. nõ
autem ⁊ eos quib predicatum
ad udiciũ tunc ẽe uocandos.
Ipsi sunt erum pecunia. qͣm bo¬
in serui acquisiere mercando.
Quin etiam sciat eos quol qͥb
numqͣm est predicatum ibidẽ
⁊ cẽ dampnandos. De quib in¬
fra dicemus. Uenit autẽ primꝰ
dicens. Domine mna tua decẽ
mnas acquisunt Primꝰ seruiᷤˢ
ordo doctorum est: incircumei¬
sionem missorum. Qui unam
mnara negotiaturus accepit:
quia urũ dñm. unam fidem.¬
unũ baptisma. unũ deum pre¬
dicare uissus est. S hec eadẽ
mna decem mnas acquisiuit.
quia popłm sub lege ꝯstitutũ
sibi docendo sociamt. Et ait illi.¬

Expanded text:
in Deuteronomio: Tentat, inquit, in Deuteronomio: Tentat, inquit, vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligitis eum , hoc est, scire faciat. Nemo sane arbitretur eos solummodo quibus gratia praedicandi data est, non autem et eos quibus praedicatum est ad judicium, tunc esse vocandos. Ipsi sunt enim pecunia quam boni servi acquisiere mercando; quin etiam sciat eos quoque, quibus nunquam est praedicatum, ibidem adesse damnandos, de quibus infra dicemus. Venit autem primus, dicens: Domine, mina tua decem minas acquisivit. Primus servus ordo doctorum est in circumcisionem missorum, qui unam minam negotiaturus accepit, quia unum Dunum baptisma, unum Deum praedicare jussus est. Sed haec eadem mna decem mnas acquisivit, quia populum sub lege constitutum sibi docendo sociavit. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
ce crucis afflicta. Cuies autẽ
euis oderarit illum: ⁊ miscrũt
legationem post illum dicẽtes
solumꝰ hoc regnare suꝑ nos.
suies impios iudeos dicit: de
quib alibi protestatur. Nũc
autem ⁊ uiderunt ⁊ odetunt
⁊ me ⁊patrem meum. Qui
ĩo solum presentem usq ad
mortẽ crucis oderant. sz
euam postresurrectionem
euis miserunt ꝑsecutiõem a-¬
postolis.⁊ predicatiõem reg¬
ni celestis spreuerunt. Et fa¬
tum est ut rediret accepto re¬
go. Significat tempus q̃n
in manifestissima ⁊ eminen¬
tissima claritate uenturus ẽ.
qu eis humilis apparuit cũ
aliceret. regnum meum nõ ẽ
dehoc mundo. Et iussit uoca¬
liseruos quib dedit pecuni¬
am: ut sciret quantũ quis-¬
ꝙ negotiatus e̾ẽt. Ut sci¬
ret inquit. Non quo cum
quid lateat. cui uerissime
dictum est. domine tu omĩa
suis. s sciret dicit. scire om̃s
saceret. Tunc enim omĩum
apera. ⁊ rogitationes palam
omnib ostendunturꝰ quonͦ

Expanded text:
nicae crucis afflicta. Cives autem nicae crucis afflicta. Cives autem ejus oderant illum. Et miserunt legationem post illum, dicentes: Nolumus hunc regnare super nos. Cives, impios Judaeos dicit. De quibus alibi protestatur: Nunc autem et viderunt, et oderunt, et me, et Patrem meum . Qui non solum praesentem usque ad mortem crucis oderant, sed etiam post resurrectionem ejus miserunt persecutionem apostolis, et praedicationem regni coelestis spreverunt. Et factum est ut rediret accepto regno. Significat tempus, quando in manifestissima et eminentissima claritate venturus est, qui eis humilis apparuit, cum diceret: Regnum meum non est de hoc mundo . Et jussit vocari servos, quibus dedit pecuniam, ut sciret quantum quisue negotiatus esset. Ut sciret, inquit, non eum quid lateat, cui verissime dictum est, Domine, tu omnia scis : sed sciret dicit, scire omnes faceret. Tunc enim omnium opera et cogitationes palam omnibus ostenduntur, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uos: quia eligit discipulos
ꝑ litteram legis imbutos. Ear
illis decem minas: quia legis
dicta sp̃italiter intelligenda
reuelat. Post passidem quip¬
pe resurrestiõemq suam ape¬
ruit illis sensum: ut intelli¬
gerent scripturas. Mina nã¬
q quam greti innam uorãt
centum dragmas appendtõ.
Et omnis scripture sermo q
uite celestis ꝑfectiõem sugge¬
rit: quasi numeri centena¬
rii pondere fulgescit. Et ait
illis. Negociamini dum ue¬
no. Uerba inquitlegis et
prophaꝵ mistica interpre¬
tatione discussa populis of¬
ferte. atq ab eis fidei ꝯfeslio¬
nem. morumq probitatem
recipite. iuxta qd̃ psalmista
suis auditorib precipit di¬
cens. Sumite psalmũ ⁊ da¬
te tymparũ hoc est laudẽ
prelicatioris in cordis intẽ¬
tione ꝑcipite. ⁊ deuotiõem
oꝑis in carnis castigatõe re¬
dibite. Tympanum quippe
est pellis in ligno extenta.
Pellis uero in ligno extenta
saro est nr̃a ad exemplum drũ¬

Expanded text:
vos, quia eligit discipulos vos, quia eligit discipulos per litteram legis imbutos. Dat illis decem minas, quia legis dicta spiritaliter intelligenda revelat. Post passionem quippe resurrectionemque suam, aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas. Mina namque, quam Graeci innam vocant, centum drachmis appenditur. Et omnis Scripturae sermo, quia vitae coelestis perfectionem suggerit, quasi numeri centenarii pondere fulgescit. Et ait illis: Negotiamini dum venio. Verba, inquit, legis ac prophetarum mystica interpretatione discussa populis offerte, atque ab eis fidei confessionem morumque probitatem recipite. Juxta quod Psalmista suis auditoribus praecipit, dicens: Sumite psalmum, et date tympanum . Hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione redhibete. Tympanum quippe est pellis in ligno extenta. Pellis vero in ligno extenta caro est nostra ad exemplum domi
Abbreviated transcription (Latin):
ixit ergo homo quidam
nobilis abiit in regidẽm
longi qͣm accipere sibi regnũ
⁊ reuerti. Homo nobilis ille est
cui cecus supra clamabat. fili
dauid miserere mei. ⁊ ueniẽti
hierosolumam ꝯcinebant. osã¬
na filio dauid. benedictus qui
uenit in nomĩe dominirex isrł.
Longinqua regio eccl̃iaest. ex¬
gentib. de qua eidem homini
nobili qui loquitur ego autẽ
conscitutus sum rex abeo. dr̃
apatre. Poscula ame ⁊ dabotͥ
gentes hereditatem tuam: ⁊ poᷤ¬
sessioem tuam terminos t̾re.
Que uidelicet hereditas acpos
sessio. bifaria ratione regio lon¬
ginqua uocatur. uel quia afi¬
nib terre clamabat ad dñm.
nel quia longe est apec̾corib
salus. Et cumdeus ubiq sit
presens: longe tamen ab eoꝵ
sensu. qui ydola colunt deus
uerus abest. Sz qui erant lõ¬
qre fasi sunt propo in sang
oscitis autẽ decem serus
suis: dedit illis dec̃e muadꝰ.
Denariꝰ numerus ad legem ꝑ¬
tinet propt̾ decalogum. Uocat
itaq pater familias decemser

Expanded text:
ixit ergo: Homo quidam nobilis abiit in regionem longinquam, accipere sibi regnum, et reverti. Homo nobilis ille est, cui cDavid, miserere mei, et venienti Hierosolymam concinebant: Osanna filio David. Benedictus qui venit in nomine Domini rex Israel. Longinqua regio, Ecclgentibus, de qua eidem homini nobili qui loquitur: Ego autem constitutus sum Rex ab eo, dicitur a Patre: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Quae sessio bifaria ratione regio longinqua vocatur, vel quia a finibus terrae clamabat ad Deum, vel quia longe est a peccatoribus salus, et cum Deus ubique sit praesens, longe tamen ab eorum sensu, qui idola colunt, Deus verus abest. Sed qui erant longe, facti sunt prope in sanguine Vocatis autem decem servis suis, dedit illis decemminas. Denarius numerus ad legem pertinet, propter Decalogum. Vocat itaque paterfamilias decem ser
Abbreviated transcription (Latin):
loco successerat intrici. sub qͥ¬
⁊passus est dominꝰ. Omnes
autẽ reges romani aprimogayo
cesare qui imꝑiũ arripuerat.
cesaris appellati sunt. Porro qd̃
ait. reddite que sunt cesaris ce¬
sari: nũmũ. tributum. ⁊ pecu¬
niam. ⁊ que sunt dei deo. deci-¬
mas. primitias. oblationes.
ac uictimas sentiamꝰ. quomͦ¬
⁊ ip̃e recllit tributa prose ⁊ pe¬
tro. ⁊ deo recllidit que dei sunt.
patris faciens uoluntatem.
dum cesar auobis exigit imp¬
sic̃em imaginis sue. sic ⁊ deus
ut quemadmodũ illi reddit᷑
nũmꝰ. sic deo anima. lumine
uultus eus illustrata. atq
signata. Unde psalmista. sig¬
natum est inquit in nobis
lumen uultꝰ tui dñe. hoc qͥp¬
pe lumen est totum hominis
⁊ uerum bonum. qd̃ nõ oculis
sz mente cõspicitur. Signa¬
tum autẽ dixit in nobis. tan¬
qͣm denariꝰ signatur regis ỹ
ergo eius est uerum. atq: eter¬
num. si renascendo signetur.
Et nõ potuerunt uerbum eiꝰ

Expanded text:
loco successerat vitriciloco successerat vitriciet passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, nummum, tributum et pecuniam, et quae sunt Dei, Deo, decimas, primitias, oblationes ac victimas sentiamus. Quomodo ipse et reddit tributa pro se et Petro, et Deo reddit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem .dum Caesar a vobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima lumine vultus ejus illustrata atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quippe lumen est totum hominis, et verum bonum quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imaergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et non potuerunt verbum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ut statim audientes ministͥ
presidis. qui iuxta alios enͣn¬
gelistas affuisse leguntur.
seditionis eum contra roma¬
nos principem teneant. Consi¬
derans autẽ dolum illorum
dixit ad eos. Quid me temp¬
tatis: Ostendite michi denariũ.
ciuꝰ habet ymaginem ⁊ inscͥp¬
tioem Sapientia semper sapi¬
enter agit. ut sius potissimũ
temptatores sermonib cõfutẽ¬
tur. Oscendite machi inquit
denarium. hoc est genus nũmi.
qd̃ ꝑ decem nũmis imputaba¬
tur. ⁊ habebat ymaginẽ cesa¬
ris. Qui autẽ putant int̾ro¬
gatioẽm saluatoris ignoran¬
tiam ẽe ⁊ nõ dispensatic̃em.
discant ex presenti loco quod
utiq potu̾it scire ih̾c cuiꝰ yma¬
go ẽẽtĩnu̾mo. s interrogat
ut ad sermoẽm corum cõmpe¬
tent̾ respondeat. Respondentes
dixerunt cesaris. Et ait illis. Red¬
dite ergo que cesaris sũt cesari:
⁊ que dei sunt deo. Cesarem nõ
putemꝰ augustum. s tib̾ium
significati prinignũ eiꝰ. quũ

Expanded text:
ut statim audientes ministri ut statim audientes ministri praesidis qui juxta alios evangelistas adfuisse leguntur, seditionis contra Romanos principem teneant. Considerans autem dolum illorum, dixit ad eos: Quid me tentatis? ostendite mihi denarium, cujus habet imaginem et inscriptionem. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite mihi, inquit, denarium. Hoc est genus nummi quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. Qui autem putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco quod utique potuerit scire Jesus, cujus imago esset in nummo. Sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Respondentes dixerunt: Caesaris. Et ait illis: Reddite ergo quae Caesaris sunt Caesari, et quae Dei sunt Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari privignum ejus, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
minũ comprehendere principes
sacerdotum. ⁊ scribe timuerũt
ppłm. atq ideo qd̃ perse nõ po¬
terant presidis manib effic̾e̾
temptabant. ut uelut ipsi
amorte eurs uiderentur im¬
mimes. Nupet enim sub cesai¬
re augusto uidea subiecta
romanis. quando in toto or¬
be est celebrata descriptio. sti¬
pendiaria facta fuerat ⁊ erat
in populo magna seditio.di¬
centib aliis pro securitate
⁊ quiete. qua romani ꝓ õib
militarent. debere tribnta ꝑ¬
solui. Phiseis uero qui sibi
adplandebant iusticiam
econtrario. nitentib. nõ deb̾e
ppłm dei qui decimas solu̾et.
⁊ pͥmitina daret ⁊ cetera que
in lege scripta sunt. huma¬
nis legib subiacere. Cuius
seditionis adeo fomes inua
one templum. ĩmo ip̃am
lucem perdere qͣm tributa
pendere maluerunt. Et int̾
Magister. scimꝰ quia recte di¬
cesarian nõ: Blanda ⁊ frau¬
dulenta int̾rogatio illuc pro¬
uocat respondentem. nt magiᷤs
deum quam cesarem timeat.
⁊ dicat nõ debere tributa solui.

Expanded text:
um comprehendere principes sacerdotum et scribae, timuerunt populum, atque ideo quod per se non poterant, praesidis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stipendiaria facta fuerat, et erat in populo magna seditio, dicentibus aliis pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi, Pharisaeis vero qui sibi applaudebant justitiam, e contrario nitentibus, non debere populum Dei qui decimas solveret, et primitiva daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacere. Cujuseditionis adeo fomes invalone templum, insuper ipsam lucem, perdere, quam tributa pendere, maluerint. Qui Magister, scimus quia verax Caesari, an non? Blanda et fraudulenta interrogatio, illuc provocat respondentem, ut magis Deum quam Caesarem timeat, et dicat non debere tributa solvi,
Abbreviated transcription (Latin):
set. Eligant ergo phisei. qd̃ uo¬
luerint. Si sathanas sathanam
nõ potest eitere: nichil contrado¬
minũ qd̃ dicerent inurnire po¬
tuerunt. Si autem potest. mul¬
tomagis sibi prospiciant. ⁊ rece¬
dant de regno eus. qd̃ alu̾sũ
se diuisum stare nõ potest. Inqͦ

Expanded text:
set. Eligant ergo Pharisaei quod voset. Eligant ergo Pharisaei quod voluerint: si Satanas Satanam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent invenire potuerunt; si autem potest, multo magis sibi prospiciant, et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
ent: uitiq respondebis: ⁊ ma¬
gis inegẏpto multa signa fe¬
asse de celo.¬
pseautem ut uidit cogitati-¬
ones eorum: dixiteis. Om̃e
regnum in seip̃o diuisum
desolabitur.⁊domus supra
domum cadet. Non ad dic̃ta
s ad cogitata respondit. ut
uel sic compellerentur credere
ꝓotentie eius. qui cordis uide¬
bat occulta. Si autemom̃e
iognum in se ip̃o dituisum
s eterna est stabilitate mansurũ.
Si uero sc̃e ⁊ indiuidue tͥnitatis
induuduũ. ĩmo quia indiiidu¬
um manet regnum. desistant ar¬
riani minorem patre filium.
minorem filio scm dicere sp̃m.
quia quorum unũ est regnum.
horum est ⁊ una maiestas. Si au¬
tem ⁊ sathanas inscip̃m diuisꝰ
est: quomodo stabit regrum ip̃iꝰ
quia dicitis in beelzebub eicerẽ
me demonia: hoc dicens ex ip̃oꝵ
ꝯfessione uolebat intelligi. quod
in eum nõ credendo in regno di¬
aboli ẽẽ elegissent. quod utiq ad¬
uersum se diuisum stare nõ pos-¬

Expanded text:
rint? Utique respondebis, et Marint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto multa signa de coeloem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipso divisum desolabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum sed aeterna est stabilitate mansurum. Si vero sanctae et individuae Trinitatis, individuum, imo quia individuum manet regnum, desistant Ariani minorem Patre Filium, minorem Filio sanctum dicere Spiritum. Quia quorum unum est regnum, horum est et una majestas. Si autem et Satanas in seipso divisus est, quomodo stabit regnum ipsius, quia dme daemonia? Hoc dicens ex ipsorum confessione volebat intelligi, quod in eum non credendo in regno diaboli esse elegissent, quod utique adversum se divisum stare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
bz illi contra uel negars her
uel que negare nequiuerant
sinistra interpretatione peruer¬
tere laborabant. quasi nõ hec
diuinitatis s inmundi sp̃c
opera fuissent: ⁊dest beckzebub
qui deus erat acaron. Nam bel
quidem. ipse est baal. Tebub
autem musca uocatur: Nes
uixta quedam mendosa exem¬
plaria .l. litera. uel. d. in fire i
nomiuis legenda sb. Becla¬
brib ergo baal muscaꝵ. idest
uir muscaꝵ. siie habens mus¬
cas interpretatur. ob sordes
indelicet imolati cruoris.ꝯs
cuꝰ spurcissimo ritu. uel noĩe
principem demonioꝵ cogno¬
minabant.
t alii temptantes:
rem helye ignem de sublimi
uenire cupiebant. uel in sumi¬
ltudinem samubelis. tempo¬
re estiuo mugire tointrua.co¬
ruscare fulgura. ymbres rue¬
re. quasi nõ possint ⁊ illa calũp¬
mari. ⁊ dicere ex octultis ⁊ na¬
riis aers passionib accicdisse.
at tu qui calumpniaris ea
que oculis uides. manu te¬
nes. utilitate sentis. quid fa¬
ces de hiis que de celo uene¬

Expanded text:
bus, illi contra vel negare haec, bus, illi contra vel negare haec, vel quae negare nequiverant sinistra interpretatione pervertere, laborabant, quasi non haec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beelzebub, qui Deus est Accaron . Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l litera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur, ob sordes, videlicet, immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, rem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis, tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calummaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo vene
Abbreviated transcription (Latin):
biles ⁊ hic ⁊ infuturo sue ꝑuica¬
tie penas liuint ⁊ usq ad finem
eungelii qui legerit ĩmmo usꝙ
ad finem seculi qui prudenter ĩ¬
expositonis eũngelice librumĩ¬
cipiens alectione. in qua super
dementiam supplicit̾ imploro.
est longe faciat a me: quatinus
eiectis ame malignis. scruter
mandata deimei. reuelatisq mẽ-¬
tis oculis ad consideranda tue
sc̃e legis muabilia deuotus lector
ingrediar. xluii.¬
t erat ih̾c erciens de¬
moniũ ⁊ illd̃ erat mittũ
Et cumeiecisset demo¬
niũ. locritus est mutus. ⁊ ami
moniacus iste apud mathm nõ
um: ut expulso primũ demons
fidei lumen aspiciant. deinde eit
landes dei tacentia prius ora
laxentur. Quidam autẽ ex es.
dixerunt.
N beekebub principe demonioꝵ
eicit demonia. Nõ hec aliqui de
turba s phisei calumpniabãt᷑
⁊scribe. sicut alii euͣngelistete¬
stantur. Turbis quippe que
minus erudite uidebantur.
domini semper facta mirati¬

Expanded text:
biles et hic et in futuro suae pervicabiles et hic et in futuro suae pervicaciae poenas luunt. Et usque ad finem Evangelii, qui legerit, imo usque ad finem saeculi, qui prudenter inexpositionis evangelicae librum incipiens a lectione in qua superbChriste, clementiam suppliciter imploro, est, longe faciat a me, quatenus ejectis a me malignis scruter mandata Dei mei, revelatisque mentis oculis ad consideranda tuae sacrosanctae legis mirabilia devotus lector ingrediar. Et erat Jesus ejiciens daemonium, et illud erat mutum. Et cum ejecisset daemonium, locutus est moniacus iste apud Matthaeum non um, ut, expulso primum daemone, fidei lumen aspiciant, deinde ad laudes Dei tacentia prius ora laxentur. Quidam autem ex eis dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Non haec aliqui de turba, sed Pharisaei calumniabantur et Scribae, sicut alii evangelistae testantur. Turbis quippe, quae minus eruditae videbantur, Domini semper facta miranti
Abbreviated transcription (Latin):
sue uurtutis iterare desistit. Nam
⁊ generaliter in deiectione udeoꝵ
gentium uero crectione. ⁊ insin¬
gulis quibusq iuxta alternã
mentium qualitatem specialit̾
nõ cessat exhiberi. Deniq ut ꝓ¬
xuma parumper attingam legiᷤ¬
ꝑitus uolens seĩpm iustifica¬
re. dñm temptaturus adiit. s
ꝯfusus abscessit. At maria pedi¬
b eus humiliter adlinis. op¬
tuam partem philosophie ce-¬
lestis elegit. Item paruuli xp̃i qͥ
nõ de sua iusticia s de redempto-¬
ris sui gr̃a presumere didicerãt.
quib oronum modis eamdẽ
gr̃am aduocare debeant inqui¬
runt. audunt que ꝯfestim ⁊
quib uerbis orare. ⁊ qua instã-¬
tia ꝑseuerare ⁊ ꝓ quib maxĩe
reb supplicare oporteat. fide sci¬
licet spe ⁊ caritate quodq per¬
fecte petentes earumdem largi¬
torem a patre sp̃m bonum per¬
cipiant. contra sapientes ⁊ pru¬
dentes. quia sp̃m gr̃e nõ modo
nõ petere. querere. pulsare. s blas¬
phemare satagunt. in remissibi¬

Expanded text:
 desistit. Nam et generaliter in dejectione Judaeorum, gentium vero electione, et in singulis quibusque juxta alternam mentium qualitatem specialiter non cessat exhiberi. Denique ut proxima parumper attingam, legisperitus volens seipsum justificare, Dominum tentaturus adiit, sed confusus abscessit; at Maria pedibus ejus humiliter acclinis, optimam partem philosophiae coelestis elegit. Item parvuli Christi, qui non de sua justitia, sed de Redemptoris sui gratia praesumere didicerant, quibus orationum modis eamdem gratiam advocare debeant inquirunt, audiuntque confestim et quibus verbis orare, et qua instantia perseverare, et pro quibus maxime rebus supplicare oporteat, fide scilicet, spe et charitate, quodque perfecte petentes earumdem largitorem a Patre Spiritum bonum percipiant. Contra sapientes et prudentes, quia Spiritum gratiae non modo non petere, quaerere, pulsare, sed et blasphemare satagunt, irremissi