comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
infide que ꝑ dilectionẽ oꝑatur incire uiuere. ⁊
aligmͣ dui fidelit̾ ac iustẽ uiuere ⁊ postea cadere
Neq de hacuita pͥusqͣm eis hoc contingat auferri
Qdꝰ sinemim contigisset tam diu hr̃ent homines
istũ salubertimũ timorẽ quo uitiũ elationis
oppmitur. donec ad gr̃am qua pie uiuitur ꝑ¬
Duerurent. deinceps iam securi numqͣm ab illo
eẽ casuros. que p̃sumptio misto tẽptationũ loco
nõ expedit lebi tanta ẽ infirmitas. ut suꝑbrã
posit geuerare securitas. demq etiam hoc erit¬
fed tunc qñdo qd̾ iam ẽ m angelis etiã in hoib ent
Quando usta suꝑbra ẽẽ nõ poterit. Numenis gͦ sc̃oꝵ
ꝑ dei gr̃ãm. dei regno p̃destinatus. donata sibi etiã
usq infinem ꝑseuerantia illuc integer ꝑducetur.
uertuntur. siue cũ p̃liantur. sute cũ coronantu.

Expanded text:
in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit geunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, vertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur.
Abbreviated transcription (Latin):
apocalipsi dicitur. tene quod habes ne alius at¬
cipiat coronam tuã. Si enĩ alius nõ ẽ accepturꝰ
raturos habeatur in certũ. nõ aliter hec audire de¬
bent quib nõ expedit altũ sapere set timere. Qͥs
enĩ ex miatitudine fidelium qm̃ diu in hatmor¬
talitate uiuitur. In nimnero p̃destinatũ se ẽẽ pre¬
sumat. Quia id occisitari opus ẽ in hoc loco ubi
sic cauenda ẽ elatio ut etiam ꝑ sathane angelũ
apłis dicebatur. si manseritis ĩ me dicente illo
qui eos utiq sciebat ẽẽ mansuros . ⁊ ꝓ ꝓpħam. Si
uelueritis ⁊ obaudieritis me cũ sciret ip̃e inqͥ¬
b oꝑarenr ⁊ uelle. ⁊ similia mistta dacuntur.
Nam pp̃ husꝰ utilitatem secreti ne forte quis ex¬
tollatur. S om̃s etiam qui bene currũt timeãt
dũ occisitũ ẽ qui ꝑuemiant. ꝓpter huiꝰ ergo uti¬
litatem fecreti credendum est quosdam de filiis
pditionis ñ accepto dono ꝑseuerandi usq infinẽ

Expanded text:
Apocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius acApocalypsi dicitur: Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus raturos habeatur incertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere sed timere. Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate,\' uiuitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat, quia id occultari opus est in hsic cavenda est elatio, ut etiam per satanae angelum,  . Hinc Apostolis dicebatur, Si manseritis in me : dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros. Et per prophetam, Si volueritis et audieritis me : cum sciret ipse in quibus operaretur et velle . Et similia multa dicuntur. Nam propter hujus utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes etiam qui bene currunt timeant, dum occultum est qui perveniant: propter hujus ergo utilitatem secreti credenduperditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑmisit fatere qd̃ uellet infirmis seruauit. ut
ip̃o donante inuictissime qd̃ bonũ est uellent. ⁊ hoc
deserere inuictissime nollent. Dicente ergo xp̃o regaui
ꝓte ne defictat fides tua intelligamus ei dictũ que
edificatur suꝑ petrũ. Atq ita homo dei nõ folum qr¬
loquor qui p̃destinati sũt inregnũ dei. quoꝵ ita cer¬
tus s̃ muumerus ut nec addatur eis quisqͣm. nec mi¬
nuatur exeis. Non dehiis qui tũ annuntiasset et
situm uocati. certũ u̾o eẽ nimerũ electoꝵ. nꝑ au¬
gendum. neq minuendau. Quamius ⁊ tohes
Bap̾ta significet ũbi dicit. facite ergo fructũ dignũ
penitentie. et nolite dicere apud uos met ip̃os
patcẽ hñis abraham. potens ẽ enĩ d̾s de lapidib
istis suscitare filios abrahe. ut oftenderet sic eẽ
istos amputandos si nõ fecerint fruttũ ut ñ desit
nuimerus qui ꝓmissus ẽ abrale. Tamĩ aꝑtuts ĩ

Expanded text:
atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum qloquor, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et situm vocati. Certum vero esse numerum electorum, neque augendum neque minuendum, quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit, Facite ergo fructum dignum poenitentiae: et nolite dicere apud vosmetipsos, Patrem habemus Abraham; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filiosistos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in
Abbreviated transcription (Latin):
sua ut madiutorio dei sine quo ꝑseuerare nõ pos¬
sent manerẽssi uellent. nec deus mers oparetur
ut uellent in ter tot ⁊ tantas temptatiõnes in¬
firmitate sua utoluntas ip̃a  triberet. st ideo
ꝑ seuerare nõ possent quia deficientes ĩ firmitate
net uellent. aut nõ itauellent infirmitate uo¬
luntatis ut possent subuentũ ẽ gͥ infirmitati
uoluntatis humane. ut diulnra gr̃a in dectino¬
biliter ⁊ insuꝑabilit̾ ageretur. Et ideo qͣmuts in¬
firma nõ tantẽ deficeret neꝙ adu̾sitate aliqua
uinceret᷑. Ita fcm̃ ẽ ut uoluntas hõis ĩualida ⁊ ĩ¬
becilla in bono adhuc ꝓuo ꝑseueraret ꝑurctutẽ d̾i
Cũ uoluntas pͥmi hominis fortis ⁊ sũma ĩ bono
ampliore nõ ꝑseuerau̾it habens nirtutẽ libiri
arbitrii qͣmius nõ defuturo adiutorio sine qui
nõ posset ꝑseuemre siuellet. nõ tam̃ tali quo in
illo deus oparetur ut uellet fortissimo quippe dimisit

Expanded text:
sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et insepanon tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Qui. głiatur in dño głietur. Hinc ẽ quod
in hoc loco miseriaꝵ ubi temptatio ẽ utta huma¬
na suꝑ t̾ram uirtus minfiriitate ꝑficitur. que
uirtus inisi ut qui głiatur in dũo głietur. Ac phoc
nec de ip̃a ꝑseuerantia boni uoluit d̾s scõs suos
ĩurrib suis. s in ip̃o głiari qui eis nõ solũ dat
adiutoriũ quale pͥmo homini dedit sine quo nõ
possint ꝑseuerare. si uelint. sed in eis etiamopatur
et uelle ut qm̃ nõ ꝑseuerabunt. iisi ⁊ possint ⁊
uelint ꝑseuerandĩ eis possibilitas ⁊ uoluntas
diuine gr̃e largitate donetur.Tantũ quippe ꝑ¬
spm̃ sc̃m accenditur uoluntas eoꝵ ut ideo possĩt
qr sit uolunt. ideo sic uelint qr deus oꝑatur ut
uelint. Nam si intanta infirmitate uite huius
inqua tñ infirmitate pp̃ elationem repͥmendã
ꝑfici urtutẽ ꝯportebat. ip̃is relinq̃retur uolunta

Expanded text:
tum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod tum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi tentatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ro coram ip̃o. Nisi de meritis quidẽ que potuit habe
sed ꝑdidit ⁊ ꝑ quod habere potuit ꝑ hoc ꝑdidit. hoc ẽ
ꝑ liberum arbitrium. põ qd̾ nõ restat liberandis.¬
Ita engoNisi gr̃a liberantis. Ita ergo ñ głiat᷑ om̃isca¬
ro coram ip̃o. Non enĩ głiantur iniusti. qr nõ hñt
unde nec iusti quia exip̃o hñt inde nec hñt głiam
sitam nisi ip̃m. Cui dicunt. głia nrea exaltans cap̃
meũ. Ac ꝓ hec ad omnẽ hoĩem ꝑtinet qd̾ scriptũ ẽ
ut nõ głietur om̃is caro coram ip̃o. Ad iustos autẽ
illud. Qui głiatur in dño głietur. Hocenĩ apłs a
ꝑtissime ostendit. qui cũ dixisset ut nõ głietur õis
caro coram ip̃o. ne putarent scĩ. ne putarent sc̃i sñ
głia se remansisse. Mox addidit. ex ip̃o aũ uos estis
in xp̃o ih̃u. qui factus ẽ nobis sap̃ia a deo ⁊ iustici¬
a. ⁊ sc̃ificatio ⁊ redemptio. Ut quemadinodũ scrip¬

Expanded text:
ro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, ro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tiam qui statuere potens est eos quisfant ut per¬
seuerantissime stent ut restituere. qui cecid̾int. do¬
minus eregit elisos. Ut ergo nõ accipet hoc donũ d̾i
.i. inbono ꝑseuerantiam primus homo. sed ꝑstue¬
rare uł nõ ꝑseuerare ineius relinqueret᷑ arbitͥo.
Tales uires habebat eiis uoluntas que sine ullo
firerat instituta peccato. ⁊ nichil elli ex se ip̃o cc̃tupi¬
scẽtialiter resiftẽbat ut digne tante bonitati
et bene unuendi facilitati ꝑseuerandi cõmutere¬
tur atbitriũ. Deo quiden p̃sciente quid eẽt fac¬
turus ĩuifte p̃sciente tam̃ nõ adhut cogente. set
simul sciente qͥuid de illo ip̃e faceret iuste. Nunc
uero post ea qͣm est ssla magna peccati m̾ito amis¬
sa libertas etram maiorib donrs ad uuanda remã¬
sit infurmitas. Nlacuit enĩ deo cũ maxime humane
suꝑbiam p̃sumpͥtionis extingueret ut nõ głietur oĩs
caro coram ip̃o .i. om̃is homo. Unde aũ nõ głietur ca¬

Expanded text:
tiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut pertiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur ca
Abbreviated transcription (Latin):
me credens sicut scriptũ ẽ quia que ꝓmisit potensẽ
et facere. Ip̃e ergo illos bonos facit ut bona fatiant.¬
bonos futuros. Nam si itaẽ nõ suũ sed eoꝵ ẽ qd̾
ꝓmisit. Non aũ sic credidat abraham. s nõ ẽ infir¬
matus infide. daus głiani deo ⁊ plenissime credens.
qr que ꝓmisit potens ẽ ⁊ facere. Non ait q̃ p̃sciuit
potens ẽ ꝓmutere. aut que p̃dixit potens ẽ ostend̾e
aut que ꝓmisit potens ẽ p̃scire. sed que ꝓmisit potẽs
ẽ ⁊ facere. Ip̃e gͥ eos facit ꝑseutrare in bono qui fat̃
bonos. Qui aũ cadunt ⁊ pereunt ex p̃destinatoꝵ¬
sũt numero nõ fuerunt. Quamuis ergo deom̃ib
regeneratis ⁊ pie uiuentib loquererur apłs dicens.
tu quis es qui iudices alienũ seruũ suo dño stat
aut cadit. contino tañ respexit ad p̃destinatos ⁊
ait. Stabit aũ ⁊ ne hoc sibi atrogarent. potens est
enĩ d̾s inquit statuere eũ. ip̃e itaq dat ꝑseneran¬

Expanded text:
me credens, » sicut scriptum est, « quia quae promisit potens est me credens, » sicut scriptum est, « quia quae promisit potens est et facere bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseveran
Abbreviated transcription (Latin):
conditus ẽ uelimtas ltbera. ⁊ eam fecit seruire pcto
Hoꝵ uero cũ fuisset uolutas serua peccati leberata ẽ.
ꝑttlum qui dixit. si nos fllius liberauerit tũc uere
leberi eritis. Et acceperunt tantã ꝑ istam grãm li¬
bertatem ut qmͣius qmdiu hicuiuunt pugnent
que dicant cotidie. dimitte nobis debita nr̃a nõ tñ
ultra seruiant peccato quod ẽ ad mortem. de quo
fidem que ꝑ dilectionẽ oꝑatur deserere usꝙ ad mor¬
tem. Huic peccato isttra nõ seruiunt. nõ prima cõ¬
ditõe sicut ille liberi. s ꝑscd̃m adam dei gr̃a libe¬
rati. Et ista liberatõe hñtes liberũ arbitͥum. quo ser¬
uiant deo. nõ quo captiitentur a diabolo. Isberati aũ
a pcc̃o sertu sunt fc̃i iusticie in qua stabunt usqi ĩ finẽ
donante sibi ꝑseuerantiam. illo qui eos p̃scunt ⁊ p¬
tam fecit. cui ꝓmittenti credidit abraham. ⁊ deputa¬
tum ẽ illi adiustitiam. Dedit ergo głiam deo plenissi¬

Expanded text:
conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiant peccato, quod est ad mortem, de quo fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. huic peccato ultra non seruiunt, non prima condicione sicut ille liberi, sed per secundum Adam dei grrati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo serviunt Deo, non quo captiventur a diabolo; « liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , » in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseverantiam illo qui « eos praescivit et pit. Cui promittenti « credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam; dedit « enim » gloriam Deo plenissi
Abbreviated transcription (Latin):
finis. Maior quippe libertas ẽ nectia. adu̾sus tot
et tantas temptationes que inꝑadiso nõ fuerũt
dono ꝑseuerantie munita atq firmata. Ut cũ
om̃ib amorib terrorib errorib suis uincat᷑
hic mundus. hoc scõꝵ mattyria docuerũt. Demꝙ
ille ⁊ terrentẽ nullo ⁊ in suꝑ contͣ dei terrentis
imꝑnim libero dei usus arbito nõ stetitintanta
felicitate intanta ñ peccanda facilitate Isti aũ nõ
dico terrente iuisdo sed seuiente nestarent. stete¬
runt infide cũ uderet ille bona p̃scientia q̃ fu̾at
relicturus. isti futura que accepturi fũant non
uiderent. Unde hoc nisi donante sllo a quo mise¬
ricordiam consecuti sũt ut fideles ẽẽnt. aquo ac¬
ceperunt spm̃ ñ timoris quo ꝑsecutionib ced̾ent
s iurtirtis ⁊ caritatis ⁊ continentie. quo cucta
minantia cũcta iuitantia. cuncta crutientia
suꝑarent. Illis ergo sine pcc̃o isslo data e. cũ qua

Expanded text:
finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua
Abbreviated transcription (Latin):
le aduitoriũ ꝑseuerantie datur s tale ut eis ꝑseuerã¬
tia ip̃a donetur. nõ solum ut sine isto dono ꝑseuerã¬
tes eẽ ñ posfint. Uerum etiam ut ꝑ hoc danũ non
nisi ꝑseuerantes sint. Non solũ enĩ dixit. sine me
nichil potestis fac̾e. Uerum etiam dixit. Nõ uos
me elegistis. set ego elegi uos ⁊ posui uos uteatis
et fructũ afferatis ⁊ fructus ur̃ maneat. Quib
uteitus eis nõ solum iusticiam. uerũ etiã milla ꝑ¬
senerantiã se dedisse monstrauit xp̃o enĩ sic eos
ponente ut eant ⁊ fructũ afferant. ⁊ fructus eoꝵ
maneat. Quis audeat dic̾e nõ manebit forsitan¬
Sine penitenta enĩ sũt dona. ⁊ uocatio dei. s uoca¬
tio eoꝵ qui scd̃m ꝓpositũ uocati sũt. ꝓhiis gͥ int̾¬
pellante xp̃o ne deficiat fides eoꝵ. sine dubio nõ
deficietutiq infinẽ ac ꝑ hoc ꝑseuerabit usꝙ in
sinera. Nec eam nisi manentẽ uite huiꝰ inueniet

Expanded text:
le adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseueranle adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quiuocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit
Abbreviated transcription (Latin):
affuerint alim̃ta eis fit ut inuat qui mori uolu¬
erit. Ergo aduitoriũ alim̃toꝵ ẽ. sine quo nõ fit ñ
quo fit ut uiuamus At u̾o bĩtudo qmͣ nõ ht
homo cũ data fuerit continuo fit beatirs. ad iuito¬
rium ẽ enĩ nõ solum sine quo nõ fit. uerum ⁊̃ quo
fit pp̃ quod datur. qua ꝓpt̾ hoc adnitoriũ ⁊ quo fitẽ.
et sine quo nõ fit. quia ⁊ si data fuerit honini
beatitudo continuo fit beatus ⁊ si data numqͣmfue¬
rit muumqͣm erit. Alimenta uo̾ nõ consequenter
faciumt ut hono uiuat. s tam̃ sine illis nõ potest
uiuere. Primo itaꝙ homini qui in eo bono quo
factus erat rectus acciperat posse nõ peccate. posse nõ
mori posse ip̃m bonũ nõ deserere. datum ẽ adiutori¬
um ꝑseuerantie nõ quofieret ut ꝑseueraret. sed sine
quo ꝑliberum arbit̾um ꝑseuerare nõ posset. Nunc
uero scĩs in regnũ dei ꝑ grãm dei p̃cestinatis. Non ta¬

Expanded text:
adfuerint alimadfuerint alimerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non ta
Abbreviated transcription (Latin):
nũ nõ posse deserere. Potuit enĩnõ peccare primꝰ
homo. potuit nõ mori potuit bonum ñ deserete
duinquid dicturi sumus nõ potuit peccare qui
tale habebat leberũ arbit̾um Aut nõ potuuit mo¬
ri cui dcm̃ est.Si peccau̾is morte morieris. ant
a potuit bonũ deserere. cũ hec peccando deseruenit.
et ideo mortuus sit. Ptima ergo labertas uolun¬
tatis erat posse nõ peccare. ⁊ouissima erit multo
luaior. ñ posse peccare. prima ĩ mortalitas erat
posse nõ mori. Nouissima erit multo maior ñ
posse mori. Prima erat ꝑseuerantie potestas boñ
posse nõ deserere. ⁊onissima erit ꝑsenerantie feli¬
citas bonũ nõ posse desere. Numquid qr erunt
bona ueuissima potiora atq meliora ideo fuerũt
distinguenda sũt. aliud ẽ adintoriũ sine quo ali¬
quid nõ fit. ⁊ aliud ẽ adiutoriũ quo aliquid sit.¬
Nam sine alim̃tis ñ possumꝰ uiuere. nec tam̃ cũ

Expanded text:
num non posse deserere. potuit enim non peccare primus num non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque mdistinguenda sunt: aliud adjutorium sine quo aliquid non fit, et aliud est adjutorium quo aliquid fit.Nam sine alimentis non possumus vivere, nec tamen cum
Abbreviated transcription (Latin):
ita sit sine quo ꝑmarere ñ possunius etiam si ueli¬
rous erum etiam tautũ ac tale ut uelimus fud
quipoe in nobis ꝑhanc dei grãm inbono recipiendo
et ꝑfeiceranter tenendo nõ solum posse qd̾ uolu¬
mus. erum ⁊̃ itelle qd̾ possumis qd̃ nõ fuit
ĩ homine pͥmo. nũ enĩ hoꝵ mnillo fitit. alterũ
nõ fuit. Namꝙ ut retiperet honit gr̃a nõ ege¬
bat. quia nõ dum ꝑdiderat. Ut aũ m eo ꝑ maue¬
ret egebat ad utoriogre. sine quo id om̃o nõ pos¬
set racceperat posse si uellet. sed nõ hũit uelle
quo posset. Nam si habuisset ꝑseuerasiet posset
eñ ettam ꝑseuerare si uellet qd̃ ut nollet delibe¬
ro descendit abitrio. Qd tunt italiberũ eradut
tito inhiis qui aberantur fcm̃ est donũ gr̃e q̃
mertes meriti futura erat. Qua ꝓp̃ biia ista
quid int̾ se differant diligent᷑ ⁊ ingilant̾ in¬
tuendũ ẽ. posse nõ reccare ⁊ nõ posse peccare. posse
ñ mori ⁊ ñ posse mori. bonũ posse nõ deserere. bo¬

Expanded text:
manere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, anon fuit. Nam ut reciperet bonum gratia non egebat, quia nondum perdiderat. Ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae sine quo omnino non posset; et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset. Nam si habuisset perseveraret. Posset enim etiam perseverare si vellet. Quod ut nollet, de libero descendit arbitrio. Quod ita liberum erat, ut rito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bo
Abbreviated transcription (Latin):
qui diuinas scripturas. ist reuera bene trat¬
tant. ut bene tractare sibi uidentur. Qui q̃m
uũc tradere institui fatisitatem exponendoꝵ¬
nenini ẽẽ ifta p̃cepta necessaria. s potius to¬
tũ qd̃ desslaꝵ luterarũ obscuritatib lauda¬
bilit̾ apitur diuino mumere steri posse con¬
clamabunt. Quib om̃ib breuit respondens
illis qui hec que scribumus ñ incelligunt. hoc
qd̾ ego intendo digito demonstrarẽ illis nec
ad ip̃m digitũ n eũ uidendũ suffictens. aties

Expanded text:
qui divinas Scripturas vel revera bene tracqui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quonnunc tradere institui, facultatem exponendornemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc od ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens es
Abbreviated transcription (Latin):
tractandaꝵ scripturaꝵ que studiosis¬
eaꝵ iudeo nõ incomode posse tradi. ut
ciant. Hec tradere institui uolentib ⁊ ualentib
discere si dñs ac deus nr̃ ea que dehat re cogitan¬
ti solet suggere etiam scribenti mͥ nõ deneget
Qd̾ ante qͣm exordiar udetur in Rdendũ ẽẽ.
hiis qui hec rep̃hensuri sũt aut rephensuri eẽnt
si eos nõ aute placaremus. Qd̾ si nõ nulli etiã
post ista rep̃henderunt saltim altos ñ mouebt̃
nec ab utili studio ad impitie pagritiam reuo¬
cabunt quos mouere possent. nisi p̃monitos
sparatos q inuenirent. Quidam enĩ rep̃hen¬
suri sunt. hocopus nr̃m cũ ea que p̃cepturi su¬
mus nõ intellexerunt. Quidam uo cum ĩtel¬
lectus uti uoluerint conati q fu̾int scriptu¬
ras diuinas scd̾m hec p̃cepta tractare neq
ualuerunt aꝑire atꝙ etpslicare qd̾ cupuinit
taniter melaborasse arbitrabuntur.⁊ quia
sebunt ad iuuari. Terciũ genus ẽ rep̃hensoꝵ

Expanded text:
actandarum Scripturarum, quae studiosisactandarum Scripturarum, quae studiosisvideo non incommode posse tradi; ut ciant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quisebunt. Tertium genus est reprehensorum,
Abbreviated transcription (Latin):
scuptus fuerat usq ad eũ locũ cõmemoratum
totum fermentaretur. Addit ⁊̃ nouissimũ libꝵ
et inquatuoꝵ libris illud opis compleui. Quor
pͥmi tres adiuuant ut scrpture intelligantur
Quartus aũ qũo que intelligumus ꝓferenda sint.
In scdo sane libro de auctore libri qitẽ plures uo¬
cant sapĩam salomonis qd̃ ⁊̃ ip̃m sicut eccłiasti¬
cũ iħt filius syrach scripsent ñ ita constare ut
ame dcmm ẽ postea didia. ⁊ oĩo ꝓbabiliꝰ cõperi
ñ eẽ hunc elus auttorem. Ubi aũ dixi hus qua¬
dragnnta qͣtuor libri testam̃tiuetis t̃minatur
auctoritas exconsuetudine qua iam loquitur
eccłia uetus testam̃tũ appełlatur. apłs autẽ
nõ uidetur appellare testamentũ uetus nisi ꝙ
datum ẽ in monte sẏna. Et m ed qd̾ dixi detem¬
poꝵ hystoria scm ambrosiũ soluisse q̃stionem
tanqͣm coetanei fu̾int plato ⁊ ieremias me fefellit
bro eius legitur quẽ desacram̃tis siue deply¬
losophia sit scripsit. hoc opus sit incrpit: Sunt

Expanded text:
moratum , donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit bro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
celũ siue incorpore siuie extra corpus sicut dicit
Caueamus tales tẽptationes suꝑbissimas. ⁊ ꝑitu¬
losissimas magis cogitemus. ⁊ ipsũ apłm paulũ
licet diuina ⁊ celesti uece ꝓstratũ ⁊ instructũ.
ad hõiem tñ missũ eẽ ut sacram̃ta ꝑciperet. atq
copislaret᷑ eccłie. Et centurionẽ cornetiũ qͣmins
exauditas or̃ones eĩ elemosmas ꝙ respectas ei
angelus mintiau̾it petro tñ traditũ ĩbuendum
ꝑ qitẽ nõ solum sacram̃ta ꝑciet. s etiã quid credend̾

Expanded text:
coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Caveamus tales tentationes superbissimas et periculosissimas, magisque cogitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelead hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque copularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid cre
Abbreviated transcription (Latin):
ita ẽ u̾o ⁊ nõ mediocri gaudent bono concedant
necc̃e ẽ unum quemq nr̃m ⁊ ab ineunte puerici¬
a consuetudine audiendi linguã suam didicisse
et aliquã aliam uł grecam ut hebream. uł qmͣ¬
labet ceteraꝵ aut similit̾ audiendo. aut ꝑ hoĩem
p̃ceptorem accepisse. Iam gͦ si placet moneamꝰ õs
frẽs ne ꝑuulos suos ista doceant. quia momento
uno tempis adueniente spũ sc̃o repleti apłi om̃i¬
um gentiũ lingius locuti sũt. Aut cut talia ñ
accepisse se dibitet ĩmo uero ⁊ qd̃ ꝑ hoĩem discẽ¬
dum ẽ sine suꝑbia discat. ⁊ ꝑ quẽ docetur alius
sine suꝑbia ⁊ sine inuidia tradat qd̃ accepit. Ne¬
ꝙ temptemus eũ cui credidimus. netalib ini¬
mici uersuciis ⁊ ꝑuersitate decepti. ad ip̃m quo
audiendum euiangłm atq dicend̾ nolumꝰ ire
ĩ eccłias. aut codicem legerẽ art legentẽ p̃dicantẽ¬
ꝙ hoĩem audire ⁊ expectemus rapi usq int̾tiũ

Expanded text:
i ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant i ita est, vero et non mediocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non accepisse se dubitet. Imo vero et quod per hominem discendum est, sine superbia discat; et per quem docetur alius, sine superbia et sine invidia tradat quod accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium
Abbreviated transcription (Latin):
si possũ menbrũ meũ ad altcid̃ demonstrand̃ mou̾e
possũ ocislos etiã accend̾e quib uł ip̃a demonstra¬
tio mea. uł etiam slld̃ qd̃ uolo demonstrare cernat
b p̃ceptis qualia nũc trad̾e institui se scõs libros
intelligere atq tractare głiantur. ⁊ p̃p̃ea me super¬
flura uoluisse scribere existimanti sic ẽ limenda cõ¬
motto ut qͣmius magno dei dono iure letentur.
Recordentur se tũ ꝑ homines didicisse uł litteras.
Nec pp̃ea sibi ab antonio fcõ. ⁊ ꝑfecto iuiro egyp¬
tio monacho insultari debere qui sue ulla sciẽtia
luteraꝵ scripturas diuinas ⁊ memorit̃ audien
lexisse. Aut ab illo seruo barbaro xp̃iano. de quo
a grauissimis fideq dignissimis uiris nuꝑ acce¬
pius quilliteras quoꝙ ip̃as ĩillo docente nullo¬
homine ĩ plenã noticiam orando. ut sibi reuelaren¬
tur accepit. triduanis p̃cib impetrans ut etrã co¬
dicem oblatũ stupentĩb qui aderant legendo ꝑcur

Expanded text:
i possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatbus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo perc
Abbreviated transcription (Latin):
choruscauit. Cũ tam̃ inquantũ p̃dicatorib ostrum
aꝑtum ẽ. ⁊ iuua fc̃a ẽ. Et gentiũ ppłs qui sccelut in
tenebris ⁊ ĩumbra mortis lucẽ uiderit magnam
ñ misertus ẽ: nũt aũ misercat᷑ p̃uisos inqͥunt a
dũo credituros. Et adimnãqͣmq gentẽ ita dispensa¬
ta temꝑa. ac minift̾ia mag̃roꝵ ut exortura erat
bonaꝵ credulitas uoluntatũ. Nec nacillare stid̃

Expanded text:
coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenenon misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud,
Abbreviated transcription (Latin):
aciali deusu uite istius auferendi. Alũ ꝑ
regeneratoẽm celestis regni assumant᷑ int̾ he¬
redes. Alii sine bap̃mo int̾ mortis ꝑpetue tran¬
seant debitores. Tales aiunt ꝑditalesq salua¬
ri. quales futuros illos ĩ amnus maiorib. si
ad actiuã seruarent᷑ etatẽ sciẽtia diuina p̃ud̾it
Nec confid̾ant se grãm dei qm comitẽ ñ p̃ui¬
am humanoꝵ uolunt cẽ m̾itoꝵ. Etiã illis uo¬
luntatib subdere quas abea scd̾m suã fanta¬
siam ñ negant ẽẽ p̃uentas. s in tantũ qͥbus¬
confingant nouo ꝙ ap̃ illos absurditatis ge¬
nere. ⁊ nõ agenda p̃scita sũt ⁊ p̃scita ñ acta sint
hanc sane de humanis m̾stis p̃scĩam dei. scd¬
qsn grã uocantis oꝑetur multo sibi ratienabilius
uidentur astruere cũ ad eaꝵ nationũ ⁊tẽplatõem.
suas. Ut nũt quoq ĩuet̾is ignorantie ĩpietate depe¬
reunt. nec ulla eis aut logis aut eunͣgelii illũiatio

Expanded text:
ac mali de usu uitae istius auferendi alii per ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considam humanorum volunt esse meritorum, etiam illis voluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam, non negant esse praeventas. Sed in tantum quibusconfingant; novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. Hanc sane de humanis meritis praescientiam Dei, gratia vocantis operetur, multo sibi rationabilius videntur astruere, cum ad earum nationum contemplationem quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s hoies uniũsalit̃. siue ꝑ natiralẽ. siue ꝑ
scriptam legẽ. siue ꝑ eunglłicam p̃destmattonẽ
uocari. Ut t̃qui uollierint fiant filii dei ⁊ mex¬
cusabeles sint. qui fideles ẽẽ nolũint qr iustitia
dei in eo fit. ut qͥ nõ credid̾int ꝑeant. bonitas ĩ co
appareat. si nenintẽ repellat a uita. s in differẽ¬
ter diũsos uelit saluos fieri. Et in agnitionẽ
u̾itatis uenire. Iam hic ꝓferunt testimõia. qui¬
b diuinaꝵ scripturaꝵ exhortatio ad obediend̾
nicitat hõim uoluntates. qui ex libero arbitͥo
aut faciant q̃ iubent᷑ aut negligant. Et conse
tem grͣa dei foueat. mala sectantẽ dampnatio
iusta suscipiat. Cũq int̾ hec ĩnumerabsliũ iłł
multitudo obitit᷑ ꝑuuloꝵ qui utiq excepto
origniali pcc̃o sub quo om̃s hoĩes siłr ĩ primi
hõis dampnatõe nascunt᷑. nullas ad huc hñ¬
tes uoluntates. mellas ꝓprias actiones ñ sine¬
dei iudicio secernũtur. ut ante discretoẽm bon

Expanded text:
ter sine per naturalem siue per scriptam legem siue per euangelicam praedicationem uocari. ut et, qui uoluerint. fiant filii dei et inexcusabiles sint, qui fideles esse noluerint, quia iustitia dei in eo sit, ut. qui non crediderint. pereant. bonitas in eo appareat, si neminem repellat a uita, sed indifferenter uniuersos uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire. iam hic proferunt testimonia, quibus diuinarum scripturarum cohortatio ad oboediendum incitat hominum uoluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant, quae iubentur, aut neglegant. et conseqtem gratia dei foueat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat. Cumque inter haec innumerabilium illis multitudo obicitnr paruulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes uoluntates, nullas proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante discretionem boni
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ nullus actig̾it. eo postreno ꝑuicati¬
a tota descendit. ut fidem nr̃am edificationi
audientiũ contͣtiã eẽ definiant ac sit ettã si
conticeantur. Quidã u̾o hoꝵ intantũ apelagians
ne si m̾itis redditur frustra gr̃a nominet. adcodr¬
tionalem gr̃a creatoris institueratet ꝑdiscretionẽ
boni ac mali. ⁊ ad cognitionẽ dei ⁊ ad obedientiam
mandatoꝵ eius. possit suam dirigere uoluntatẽ
atq ad hant grãm qua in xp̃o renascimur ꝑueni
re ꝑnaturalem scilicet fatultatẽ petendo q̃rendo
piasaudo. Ut id̾o accipiat ideo ĩueniat ideo introe¬
at qui abono nature beneusus ad istã saluantẽ
grãm iniacialis gr̃e ope merũit ꝑutenire. ꝓposi¬
tum aũ uocantis gr̃e in hoc oĩno diffiniunt qd̾

Expanded text:
altitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacialtitudinem nullus adtigerit. eo postremo peruicacia tota descendit, ut fidem nostram aedificationi audientium contrariam esse definiant ac sic, etiam si conticeantur. Quidam uero horum in tantum a Pelagianis ne, si meritis redditur, frustra gratia nominetur, ad condiris instituat, ut per discretionem boni ac mali, et ad cognitionem Dei, et ad obedientiam mandatorum ejus possit suam dirigere voluntatem, atque ad hanc gratiam qua in Christo renascimur pervenire, per naturalem scilicet facultatem, petendo, quaerendo, pulsando: ut ideo accipiat, ideo inveniat, ideo introeat, quia bono naturae bene usus, ad istam salvantem gratiam initialis gratiae ope meruerit pervenire. Propositum autem vocantis gratiae in hoc o
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatem. aut diu̾saꝵ naturaꝵ daci dñm condi¬
torem. si nemo aliuid possit ẽẽ qͣm factus fiti ut¬
que breus ⁊ planĩ quod opinantur exponã qͥcqͥ
inlibro hoc excontra dicentiũ sensii scĩtas tua
sbi opposuit. quicquid etiã mlibris contͣ uiianũ
ab ip̃o sub hac qͣstione obiectũ potentissime detẽ¬
lasti. hoc totũ ab istis sc̃ĩs intentiosissime cõcla¬
matur. Et cũ contra eos scripta bĩtudinis tue
ualidissimis ⁊ iniimeris testimoniis diui¬
itaꝵ scripturaꝵ instructa ꝓferimus. at scd̾m
formam disputationũ tuaꝵ aliquid etiã ip̃i cͥ
confludant᷑ astruimꝰ obstinatiẽm suã netusta¬
te defendunt. Et ea que de epła apłi paisli roma¬
nis scribentis ad manifestationẽ diumegr̃e p̃¬
firmant. Cumq ut ip̃i ea exponant scd̃ quoꝵ
itelĩt sensa deposcimus. nicħ se ꝑfitent᷑ ĩuens
se qd̾ placeat. ⁊ de hiis tacere qd exigunt quoꝵ

Expanded text:
cessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum condicessitatem aut diuersarum naturarum dici dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus sit. utque breuius ac plenius, quod opinantur, exponam, quicquid in libro hoc ei contradicentium sensu sanctitas tua sibi opposuit, quicquid etiam in libris contra Iulianum ab ipso sub hac quaestione obiectum potentissime debellasti, hoc totum ab istis sanctis intentiosissime conclamatur. et cum contra eos scripta beatitudinis tuae ualidissimis et innumeris testimoniis diuinarum scripturarum instructa proferimus ac secundum formam disputationum tuarum aliquid etiam ipsi. quo concludantur, adstruimus, obstinationem suam uetustate defendunt et ea, quae de epistula apostoli Pauli Romanis scribentis ad manifestationem diuinae affirmant. Cumque ut ipsi ea exponant secundum quorum velint sensa deposcimus, nihil se profitentur invenis se, quod placeat, et de his taceri exigunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
prehendenda uita eterna nemo desperet cũ uolun¬
tarie deuotioni remimeratio sit sparata. hoc aũt
ꝓpositũ uocationis dei quo uł ante mundi mitrũ
uł inip̃a conditione generis humami eligendoꝵ
et reiciendoꝵ dicit᷑ facta discretio. Ut scd̾m qd̃ pła¬
cuit creatori. alui uasa honoris. aliĩ uasa ⁊tumelie
sũt creati. ⁊̃ lapsis curam resurgendi adimere ⁊ scĩs
occastonẽ tpris afferre. eo qd̾ mutraq parte suꝑfluĩ
labor sit. sine que reiectus ulla indutria possititie.
neq electird ulla negligentia possit extidere. quo¬
quo enĩ modo se egerint nõ posse aliud erga eos
qmͣ defimiuit accidere. Et sub incerra spe cursũ
nõ posse eẽ constantẽ. Cũ si aliud habeat p̃destinã¬
tis electio cassa sit adnitentis intentio remonieri
ttaq omnẽ industriam tolliꝙ uirtutes si deicon¬
stitutto himianas p̾ueniat uolitates. Et sub
hoc p̃destinationis nõĩe fatalem qm̃dã indati ne¬

Expanded text:
prehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uolunprehendenda uita aeterna nemo desperet, cum uoluntariae deuotioni remuneratio sit parata. hoc autem propositum uocationis dei, quo uel ante mundi initium uel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut, secundum quod placuit creatori, alii uasa honoris alii uasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis occasionem teporis adferre eo, quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare neque electus ulla neglegentia possit excidere. quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos. quam deus definiuit, accidere et sub incerta spe cursum non posse esse constantem, cum, si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio. remoueri itaque omnem industriam tollique uirtutes, si dei constitutio humanas praeueniat uoluntates, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quandam induci ne
Abbreviated transcription (Latin):
apud quos hoꝵ magna ẽ de ꝓbitatis cõtempla¬
tione reuerentia hoc tutissimũ sibi estiment qd̾
audiant eos. Quoꝵ auctoritatẽ sine iudicio secũ¬
tur asserere. Hetenĩ ip̃oꝵ definitio ac ꝓfessio est
onnẽ quidẽ hoĩem adam peccante peccasse. ⁊ nemi¬
nem ꝑ oꝑa sua sed ꝑ dei gr̃am regeneratõe saluan.
Uniu̾sis tam̃ hõib ꝓpitiatõem que ẽ insacram̃to
sangumis xp̃i sine exceptione ẽẽ ꝓpositam. ut qui¬
cumq ad fidem ⁊ ad bapim accedere uoluerĩt. salui
cẽ posinit. Qui aũ creditumi sint qui ue inea fde
que deniceps ꝑ gr̃am sit adiuuanda mansuri sint
pscisse ante mũdi constitutdem d̾m ⁊ eos p̃desti¬
nasse ĩ regnũ suũ quos gratis uecatos dignos su¬
turos electione ⁊ de hac uita bono fine excessuos
c̃ẽ p̃uiderit. Ideo ꝙ oẽm hoĩem ad credendũ. ⁊ ad ope¬
randum diius institutionib ãmoneri. ut de ap̃¬

Expanded text:
apud quos horum magna est de probitatis contemplaapud quos horum magna est de probitatis contemplatione reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiant eos, quorum auctoritatem sine judicio sequuntur, asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: uniuersis tamen hominibus propitiationem, quae est in sacramento sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut, quicumque ad fidem et ad baptismum accedere uoluerint, salui esse possint. qui autem credituri sunt quiue in ea fide, quae deinceps per gratiam sit iuuanda, mansuri sunt, praescisse ante mundi constitutionem deum et eos praedestinasse in regnum suum, quos gratis uocatos dignos futuros electione et de hac uita bono fine excessuros esse praeuiderit. ideoque omnem hominem ad credendum et ad operandum diuinis institutionibus admoneri, ut de ad
Abbreviated transcription (Latin):
luerint qͣm nõ intellecta rep̃hendere quidã q eoꝵ
lucidiorem suꝑ hec atꝙ aꝑtiorem beatitudinitue
expositõem uoluerint postulare euenit ex dispõne
mouissent. libetum decorreptione ⁊ gr̃a plenũ diuine
auctoritatis emitteres. quo in noticiam nr̃am ĩspe¬
rata oportimitate delato putauimꝰ om̃s querelas
resistentiũ sopiendas qr umiu̾sis q̃stionib de qͥ¬
bus consulenda erat scĩtas tua. ẽ amplene sllic
absoluteq responsum ẽ. qiͣ hoc spetialit̾ studueris
Ut que apud nos erant turbata cõponeres. recen¬
intelligentiores multo infruttiores ꝙ sũt facti ita
qui ꝑsuastonts impedtebant᷑ obscuro. au̾siores ꝙͣ
fu̾ant recesserunt. quoꝵ tam abrupta dissensio.
primũ pp̃ eos metuenda ẽ. ne tam claris. tamq
egregiis in oĩum uirtutũ studio uiris sp̃c pelagia¬
ne impietatis illudat. tũ ne simpliciores quiq

Expanded text:
luerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum luerint, quam non intellecta reprehendere, quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem Beatitudinis tuae expositionem voluerint postulare; evenit ex dispositimovissent, librum de Correptione et Gratia plenum divinae auctoritatis emitteres. Quo in notitiam nostram insperata opportunitate delato, putavimus omnes querelas resistentium sopiendas; quia universis quaestionibus, de quibus consulenda erat Sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut quae apud nos erant turbata, componeres. Recenequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti; ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores quam fuerant, recesserunt. Quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique,