comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicandũ saluator uenerit agni stabunt
ad extris: hedi uero a sinistris. Et in pro¬
uerbiis scribitur: dextras uias nouit
dñs: que autẽ ꝑuerse sunt asinistris ft̃.
Qui ergo sapiens est semꝑ de futuro scłõ
cogitat. qd ducit ad dextrã:. qui uero in¬
sipiens de p̾senti qd̃ positũ est insinistra
que quidem secutꝰ idẽ philosophus. & po¬
eta ait. dextera que magni ditis sub me
maloꝵ. exercet penas & ad impia tarta
in stititionũ suarum oꝑe .y. litterã mẽminti
& de dextris ac sinistris. hoc est de iurtu¬
tibus ac uitis plenissime dispitauit. Nx
putemꝰ huit sententiole illud ẽẽ contrarũ
in quo dicit᷑. ne declines ad dexterã. neq
in sinistrã. hic enĩ dext̾a pars. ꝓ bono acci¬
pitur: ibi uero ñ tam dext̾a quã declina¬
tio dext̾e accusat᷑ ne plus sapiamꝰ quã sa¬
ꝑe nos necesse est. quia uirtites in medio
sunt: & nimietas om̃is in uitio ẽ. Sequens

Expanded text:
dicandum Salvator venerit, agni stabunt dicandum Salvator venerit, agni stabunt a dextris: hoedi vero a sinistris erunt . Et in Proverbiis scribitur: Dextras vias novit Dominus; quae autem perversae sunt, a sinistris sunt . Qui ergo sapiens est, semper de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem secutus idem philosophus et poeta, ait : Dextera quae magni ditis sub moenmalorum Exercet poenas, et ad impia tartarInstitutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contexteram, neque in sinistram . Hic enim pars dextera pro bono accipitur: ibi vero non tam dextera, quam declinatio dextrae accusatur: ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est: quia virtutes in medio sunt, et nimietas omnis in vitio est. Sequentis
Abbreviated transcription (Latin):
& odorẽ illiꝰ & saporẽ. Et quia sepe callidi¬
tati est mpxta sapientia. & habet malciã
prudentia: p̃cipit ut sapientiã simplicẽ
requiramꝰ: mixtaq sit cũ innocentia co-¬
lumbaꝵ: prudentes simꝰ ad bonũ: simpli¬
ces autẽ ad malũ. & est sensus conuenit
iusto parum habere simplicitatis: & ꝓpt̾
nimiã patientiam dum ultionẽ reseruat
deo. stultum uideri: quã statĩ se uindi¬
cantem sub uelamento prudentie ȩxer¬
cere maliciã. Aliter. Musce que uixta ysa¬
iam pͥncipant᷑ partes fluminis egypti.
ꝑdunt olei suauitatẽ. in uno quoq creden¬
tium relinquentes in mundicie sue odo¬
rem atq uestigia. Ab his muscis etiam
pͥnceps appellatus est demonioꝵ beelee¬
bub. qui int̾pretat᷑ aut idolũ muscarũ
aut uir muscar ũ. aut habens muscas.
Cor sapientis in dextera eiuis. ꝙ cor stulti
in sinistra euis. sed & in uia cũ stultus
ambulat. cor eus minuit᷑. qꝙ dicit om̃is

Expanded text:
et odorem illius et colorem. Et quia saepe callidiet odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et habet malitiam prudentia, praecipit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae quae juxta Isaiam principantur parti fluminis Aegypti, perdunt olei suavitatem, in unoquoque credentium relinquentes immunditiae suae odorem atque vestigia. Ab his muscis etiam princeps appellatus est daemoniorum Beelzebub , qui interpretatur aut idolum muscarum, aut vir muscarum, aut habens muscas. Cor sapientis in dextra ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambulat, cor ejus minuitur: et dicit, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
habeat ad clamantis: inter insipientes com-¬
pitabit᷑. Melior est sapientia suꝑ uasa bel¬
li. s peccans unꝰ ꝑdet bonitatẽ multam.
Nunc quoq sapientiã p̃fert fortitudini:
&s dicit plus eã ualere in p̃liis quã arma
pugnatiũ. Iuod si unꝰ insipieus fuerit. quã¬
uis paruus ꝙ nichil sit: crebro tam̃ ꝑ illtꝰ
stulticiã opes magnas diuitiasq subuerti.
Quia uero in hebreo potest legi. ẜ qui poc¬
cat unũ. ꝑdet bonitatẽ multã: etiã sic sen¬
tiendũ est. qd̃ ꝓpter unuͦ pecca tuͦ multe
iusticie retro ꝑeant. ꝙ inuicẽ se uirtutes se¬
qui: & qui unã habuerit. habere omnes:
& qui inuno peccauerit. eum omnibꝰ uitus
subiacere. Musce moriture polluunt oleũ
compositionis. p̃ciosa est suꝑ sapientiam
& głam. stulticia parua. Exemplũ suꝑio¬
ris sensus dedit in quo ait. ꝑ unũ stultũ
multa bona posse subuerti: qd̃ sic malus
mixtus bonis. contaminet plur imos. quo¬
mͦ musce si moriant᷑ in unguento. ꝑdant

Expanded text:
inter insipientes computabitur. Melior est sapientia super vasa belli, et peccans unus perdet bonitatem multam. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit plus eam valere in praeliis, quam arma pugnantium. Quod si unus insipiens fuerit, quamvis parvus et nihil sit, crebro tamen per illius stultitiam, opes magnas divitiasque subverti. Quia vero in Hebraeo potest legi: Et qui peccat unum perdet bonitatem multam, etiam sic sentiendum est: quod propter unum peccatum, multae justitiae retro pereant, et invicem se virtutes sequi, et qui unam habuerit, habere omnes. Et qui in uno peccaverit, eum omnibus vitiis subjacere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis: pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant
Abbreviated transcription (Latin):
suã. ẜ letaretur de labore suo. hoc dei donũ
est. sĩ enĩ multũ recordabit᷑ dierũ uite sue
quia ds̃ occupat in leticia cor eiꝰ. Ad comꝑa¬
tionẽ eius qui opibus sius in curarũ tene¬
bris uescitur. & cũ grandi uite tedio ꝑitura
comportat: meliorem licit eẽ eũ qui p̃sentibꝰ
fruitur. hinc eni uel parua uoluptas ẽ in
fruendo: ibi uero sollicttudinũ tantũ mͦ
magnitudo & reddit causas quare donũ
dei sit. siuis frui posse diuitus: qm̃ ñ mul¬
tũ recorlabit᷑ dierũ uite suie. ad uocat quip¬
pe eũ d̾s in leticia cordis sui: s̃i erit in tristi¬
ua. ñ cogitatione uexabitur. ab doctus leticia
ꝙ uoluptate p̾senti. Sed meliꝰ est uixta apłm.
spiritalem escã & spiritalẽ potũ adeo datũ¬
tẽ intelligi. & uidere bonitatẽ in om̃i labore
suo: quia ingenti labore fus & studio. uera
possumꝰ contemplari bona. & hec est pars nr̃a.

Expanded text:
suam, et laetaretur de labore suo, hoc Dei donum suam, et laetaretur de labore suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum vitae suae, quia Deus occupat in laetitia cor ejus. Ad comparationem ejus, qui opibus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio peritura comportat, meliorem dicit esse eum, qui praesentibus fruitur. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo: ibi vero sollicitudinem tantummodo magnitudo. Et reddit causas, quare Dei donum sit frui posse divitiis. Quoniam, non multum recordabitur dierum vitae suae. Avocat quippe eum Deus in laetitia cordis sui: non erit in tristitia, non cogitatione vexabitur, abductus laetitia et voluptate praesenti. Sed melius est juxta Apostolum , spiritualem escam et spiritualem potum a Deo datum intelligi, et videre bonitatem in omni labore suo, quia ingenti labore et studio vera possumus contemplari bona. Et haec est pars nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. qui congregant diuitias doginatũ
in malũ suũ: s nec reꝑtores utilitatẽ pos¬
synt aliquã consequi. nec secdatoribꝰ suis
fructũ relinquere perpetuu: sed q ipsi
ꝙ discipłĩ reuertunt᷑ in terram. & ꝑdunt
diuitias ab eo qui dixit: ꝑdam sapientiã
sapientiũ. & prudentiã prudentiũ rex¬
babo. Uere quippe sicut egressi sunt de
fecerunt scrutantes scrutimio. & ferunt᷑
om̃i uento doctrine: nec habent lucem
sed in tenebris sua comecdunt sacramenta:
ꝙs semꝑ in infirmitatȩ. & semꝑ in iracundia
thesauri eantes sibi m die ire: nec habentes
ꝓpiciũ dm̃. Ecce quod uidi ego bonũ qd̾ est
optiunũ: comeclere ꝙ bibere & cernere iocun¬
ditatẽ in om̃i labore suo. quo laborauit sub
sole. numo dierum uite sue. quẽ dedit illi
ds̃. Hec quippe pars eis. sed & om̃i homini
ciu dedit deus diuitias & substantias. ꝙ. conces¬
sit ei ut uesceretur ex eis. & toller et partem

Expanded text:
dicere, qui congregant divitias dogmatum dicere, qui congregant divitias dogmatum in malum suum, et nec repertores utilitatem possunt aliquam consequi, nec sectatoribus suis fructum relinquere perpetuum. Sed et ipsi, et discipuli revertuntur in terram, et perdunt divitias ab eo qui dixit: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Vere quippe, sicut egressi sunt de fecerunt scrutantes scrutinio , et feruntur omni vento doctrinae, nec habent lucem, sed in tenebris sua comedunt sacramenta. Semper in infirmitate, semper in iracundia sunt, thesaurizantes sibi iram in die irae, nec habentes propitium Deum. Ecce quod vidi ego bonum, quod est optimum, comedere, et bibere, et cernere jucunditatem in omni labore suo, quo laboravit sub sole, numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus, haec quippe est pars ejus. Sed et omnis homo, cui dedit Deus divitias, et substantiam, concessitque ei, ut vesceretur ex eis, et tolleret partem
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut egressus est de utero matris sue. nu¬
dus reuertetur ut uenit. & nichil tollit
labor is sui. ut uadat in manibꝰ euis: s cs
hoc languor pessimꝰ. quia sicut uenit sica
uadit. Quid ergo habebit ampliꝰ quia lab¬
rauit inuentũ. Et om̃ibꝰ diebus suis in tene¬
bris comedit. & in indignatione plurima &
in infirmitate. ẜ inuacundia: Cũ suꝑiori
iunge qd̃ sequit᷑. eccłiaste diuitẽ describente
qui nec ipse possit suis duutiis ꝑfrui. et tre¬
bro ꝓpter eas indiscrim̃ ueniat. nec heredi
qd congregauit dimittat: sed & ipse & filius
suus sicut uenerunt nudi. ita nudi reuer¬
rent᷑ in terrã . & nichil eos suoꝵ comitetut
laboꝵ. Nonne enĩ languor est pessimꝰ ꝓpt̾
diuitias cogitatione torqueri: s ꝑituras opes
Nec quas nouiscum possumꝰ auferre. mor¬
entes. in tristicia. in gemitu. in indignatiõe
in litibus. casso labore conquirere. Et hec
scdm simplicem sensum. cet̾m ut altiꝰ ele¬
uem᷑. dephylo sophis mͥ iudet᷑ uel hereticis

Expanded text:
Sicut exivit de utero matris suae, nudus revertetur, ut venit, et nihil tollet laboris sui, ut vadat in manibus ejus. Sed et hoc languor pessimus, quia sicut venit, sic et vadit. Quid ergo habebit amplius, quia laboravit in ventum? Et omnibus diebus suis in tenebris comedet, et in indignatione plurima, et in infirmitate, et in iracundia. Cum superiore junge quod sequitur: Ecclesiaste divitem describente, qui nec ipse possit suis divitiis perfrui, et crebro propter eas in discrimen veniat, nec haeredi, quod congregavit, relinquat; sed et ipse et filius ejus, sicut venerunt nudi, ita nudi revertantur in terram, et nihil eos suorum comitetur laborum. Nonne enim languor est pessimus, pro divitiis cogitatione torqueri, et perituras opes, nec quas nobiscum possumus auferre morientes, in tristitia, in gemitu, in indignatione, in litibus, casso labore conquirere? Et haec secundum simplicem sensum. Caeterum ut altius elevemur, de philosophis mihi videtur, vel haereticis
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s qui unuuiersa dispensat non potest a
quoquam hominũ ꝓhiberi. & leges acciꝑe
spirandi: de quo & supra dictũ est. Girans
girando uadit sp̃c. In die mortis ñ sumꝰ
potentes: in die enĩ uite facile uitat᷑ mimi¬
cus. Simi liter qui in bello est. & non habet
pacem dei que suꝑat omnẽ sensum: ñ ha¬
bebit emissionẽ. de qua ad sponsam dicit᷑.
emissiones tue paradisus. cũ fructu pomoꝵ
Et quia impietas non saluabit habentẽ
se: pietas e regione saluabit. Potest impi¬
etas diaboliis appellari: & pietas dñs nr̃¬

Expanded text:
Spiritus, qui universa dispensat, non potest 453 a Spiritus, qui universa dispensat, non potest 453 a quoquam hominum prohiberi, et leges accipere spirandi. De quo et supra dictum est: Girans girando vadit spiritus. In die mortis non sumus potentes: in die enim vitae facile vitatur inimicus. Similiter qui in bello est, et non habet Dei pacem, quae superat omnem sensum, non habebit emissionem, de qua ad sponsam dicitur: Emissiones tuae paradisus cum fructu pomorum . Et quia impietas non salvabit habentem se, pietas e regione salvabit. Potest impietas diabolus appellari, et pietas Domin
Abbreviated transcription (Latin):
infine hoꝵ. uersuũ scriptũ est. quia nescit
quid factũ sit.ẜ. quid futurũ sit post eũ.
quis annunciabit ei. De uerbo ad uerbũ
nunc ex hebreo sermone transtulimꝰ: ut
ẽe sensum alterum nouer imꝰ qd̃ scilicet
nec eaque p̾terierint scire possumꝰ. nec
ea que futura sint. ita ut sunt futura
cognoscere. Non ẽ homo potestatẽ habens
in spũ. ut. ꝓhibeat sp̃m. s ñ est potens
in die mortis. & ñ est emissio in bello:
ꝙ ñ saluabit impietas habentẽ se. Non
ẽ in potestate anime nr̃e ne auferat᷑ a no¬
ꝓdest ora concludere: & uitã retinere fu
mꝰeN ec reges quondã in scło & omĩa nr̃a
impietate uastantes. obiuas morti inferre
ergo lugendũ si futura scire ñ possumus.
& sepe ab iniquis potentioribꝰ oppͥmamur.
cũ morte omia finiant᷑: & suꝑbus & po¬
tens qui cuncta populatus est. ñ ualeat
animã suã retinere cum rapit᷑. Aliter.

Expanded text:
in fine horum versuum scriptum est: Quia nescit in fine horum versuum scriptum est: Quia nescit quod factum sit; et quid futurum sit post eum, quis annuntiabit ei? de verbo ad verbum nunc ex sermone Hebraeo transtulimus, ut esse sensum alterum noverimus, quod scilicet nec ea quae praeterierint, scire possumus, nec ea quae futura sint, ita ut sunt futura, cognoscere. Non est homo potestatem habens in spiritum, ut prohibeat spiritum, et non est potens in die mortis, et non est emissio in bello, et non salvabit impietas habentem se. Non est in potestate anima nostra, ne auferatur a no nihil prodest ora concludere, et vitam retinere fugmus. Nec reges quondam in saeculo, et omnia nostra impietate vastantes, obvias morti inferre  solvemur. Non est ergo lugendum, si futura scire non possumus, et saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, et superbus et potens, qui cuncta populatus est, non valeat animam suam retinere, cum rapitur. Aliter:
Abbreviated transcription (Latin):
malam. Precipit autẽ regis imꝑiũ conser¬
uandũ. & scire quid & quare. & quo temꝑe
uibeat. Iiua om̃i negotio ẽ tempꝰ ꝙ iudi¬
cuĩ afflictio quippe hominis suꝑ eũ. quia
nescit qd̵ futur u est sicut enĩ erit. quis
annunti abit ei : Lic& diu̾sa eueniant &
ñ possit iustꝰ scire qͥd ei futurũ sit. nec sin¬
gularũ rerũ causas rationesq cognoscere:
nenio est enĩ conscius futuroꝵ: tam̃ scito
adeo cuncta in utilitatẽ hominũ fiersi &s
ñ absq eius uoluntate disponi est autem
dagna aflictio generis humani. quia ut
poeta ait. nescia mens hominis fati sor-¬
tisq future. Aliud sꝑat. & aliud euenit:
de altero loco expectat hostem: & alt̾iꝰ iacu
minis multa suꝑ eũ: in hebreo maliciã
habet ñ scientiã. Sed quia Res & polethi
litt̾e hebraice. excepto paruo apice similes
sunt. pro Raathi legerunt daatb: id est ꝓ
malicia scientiã. hoc meliꝰ scit qui eiusdem
lingue habuerit noticiã. Iilud quoq qd̾̃

Expanded text:
conservandum, et scire quid, et quare, et quo tempore jubeat. Quia omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe hominis multa super eum, quia nescit quod futurum est; sicut enim erit, quis annuntiabit ei? Licet diversa eveniant, et non possit justus scire quid ei futurum sit, nec singularum 452 rerum causas rationesque cognoscere nemo enim est conscius futurorum, tamen scit a Deo cuncta in utilitatem hominum fieri, et non absque ejus voluntate disponi. Est enim magna afflictio generis humani, quia ut Poeta ait : Nescia mens hominum fati sortisque futurae, aliud sperat, aliudque evenit: de altero loco exspectat hostem, et alterius jaminis multa super eum, in Hebraeo malitiam habet, non scientiam: sed quia RES et DALETH litterae Hebraicae, excepto parvo apice, similes sunt, pro RAATH  , legerunt DAATH  , id est, pro malitia, scientiam. Hoc melius sciet qui ejusdem linguae habuerit notitiam. Illud quoque quod
Abbreviated transcription (Latin):
Cur naufragia & iustos & impios pariter
absorberent. Utrũ & hec. & his similia ca¬
su euenirens. aniuidicio dei. Et si casu: ubi ꝓ¬
iudentia : Si iudicio: ubi iusticia dei : Hec in
qͥt nosse desiderans: intellexi suꝑfluã curã
& sollicitud inẽ ꝑ diuersa cruciantẽ. ad eo
hominibus latã: ut scire cupiant qd̵ scire
non licitũ est. P ulchre aut̃e causa p̾mis¬
sa. adeo data. distentio est. quo mͦ enĩ in
eplã ad romanos serbit᷑. ꝓpter qd̃ tradidit
eos d̃s in passiones ignominie. & it̾m ꝓpt̾ea

Expanded text:
Cur naufragia et justos impios pariter Cur naufragia et justos impios pariter absorberent: Utrum et haec et his similia casu evenirent, an judicio Dei? Et si casu, ubi providentia? Si judicio, ubi justitia Dei? Augustinquit, nosse desiderans, intellexi superfluam curam, et sollicitudinem per diversa cruciantem a Deo hominibus datam, ut scire cupiant, quod scire non licitum est. Pulchre autem causa praemissa, a Deo data distentio est. Quomodo enim in Epistola ad Romanos scribitur: Propter quod tradidit eos Deus in passiones ignominiae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ redit: & quis fuerit. quomͦ exꝑim̃to
uniuersa cognouerit. docet. Auunt hebrei
hunc librũ salomonis eẽ penctenciã agentis:
qd in sapientia diuitusq confisus. ꝑ muli¬
er es offenderit dm̃. Et dedi cor meũ ad inqͥ¬
renchũ & consid erandũ in sapientia de om̃ibꝰ
que fuint sub sole. hanc occupationẽ malã
dedit ds̃ filiis hominũ. ut occuparent᷑ in ea.
Uerbũ anian. aquila. septuaginta. s. the¬
runt. qd̃ in distentionẽ latinꝰ int̾p̾s exp̾ssit.
eo qd̵ inuarias sollicitudiues mens homunis
distenta laniet᷑. Symachus uero acxo aian.
id est occupationẽ transtulit. Iuia igit᷑ sepiꝰ
in hoc uolumine nominat᷑. sicie occupatio¬
nẽ. siue distentionẽ. siue quid altid dix̾imꝰ.
ad suꝑiorẽ sensum cuncta referant᷑. Dedit
ergo eccłastes. pͥmo omiũ mentẽ suã ad sa¬
pientientiã requirendam: & ultra licitũ se
extendens. uoluit causas rationesq cognos
cere. quare paruuli corriperent᷑ a demone:

Expanded text:
ipsum redit, et quis fuerit, quomodo experimento universa cognoverit, docet. Aiunt Hebraei hunc librum Solomonis esse, poenitentiam agentis, quod in sapientia divitiisque confisus, per mulieres offenderit Deum. Et dedi cor meum ad inquirendum et considerandum in sapientia de omnibus quae fiunt sub sole. Hanc occupationem malam dedit Deus filiis hominum, ut occuparentur in ea. Verbum ANIAN   Aquila, Septuaginta et Therunt, quod in distentionem Latinus Interpres expressit, eo quod in varias sollicitudines mens hominis distenta lanietur. Symmachus vero ἀσχολίαν, id est, occupationem transtulit. Quia igitur saepius in hoc volumine nominatur, sive occupationem, sive distentionem, sive quid aliud dixerimus, ad superiorem sensum cuncta referantur. Dedit ergo Ecclesiastes primo omnium mentem suam 393 ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, vocere: Quare parvuli corriperentur a daemone:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ait. Et tempꝰ om̃i uoluntati. & suꝑ om̃e
factum ibi: idest in iudicio qͣndo dñs ceperit
iudicare tunc futura est ueritas: nunc in¬
iusticia dñatur in mundo. Tale quid in sa-¬
pientia que filii syrac inscribit᷑ legimꝰ. ne
dixeris quid est hoc. aut quid ẽ istud. omĩa
enim tẽpore suo requirent᷑. Dixi ego in cor¬
de meo de loquela filioꝵ hominũ quia sepa¬
rat illos d̃s̃. ut ostenderet quia ip̃si ium̃ta
sunt sibi: quia euentus filioꝵ hominũ et
euentꝰ pecoris euenꝰ unꝰ eiᷤꝰ õĩbꝰ. sic̃ mors huiꝰ. ita
& mors illus & sp̃s unus om̃ibꝰ. s ampliꝰ ho¬

Expanded text:
quod ait: Et tempus omni voluntati, et super omne quod ait: Et tempus omni voluntati, et super omne factum ibi, id est, in judicio, quando Dominus coeperit judicare, tunc futura est veritas, nunc injustitia dominatur in mundo. Tale quid et in Sapientia, quae filii Sirach inscribitur, legimus: Ne dixeris, quid est hoc aut quid est istud? omnia enim tempore suo requirentur. Dixi ego in corde meo de loquela filiorum hominis, quia separat illos Deus, et ut ostenderet, quia ipsi jumenta sunt sibi, quia eventus filiorum hominum, et eventus pecoris, eventus unus eis. Sicut mors hujus, ita et mors illius, et spiritus unus om
Abbreviated transcription (Latin):
uidi sub sole locũ iudicii. ibi impietas: s s¬
locũ iusticie: ibi iniquitas dixi ego in corde
meo. iustum & impium iudicabit ds̃: quia
tempꝰ om̃i uolupͥtati. suꝑ om̃e factũ ibi. Ma¬
nifestus ẽ sensus. sed nubilo int̾pretationis
obuoluit᷑. sub sole inquit isto ueritatẽ & ui¬
dicium requisiui: & uidi etiã inter uidici¬
um ipsa subsellia. nõueritatẽ ualere sed
munera. Siue alit̾. arbitratꝰ sỹaliquid iusti¬
cie in p̾senti seculo geriꝰ & uel pium nunc
ꝓ suo mertto recipere. uel impiũ ꝓ suo
scelere puniri: s econtrario repperi qͦd ñ
putabam uidi enĩ & iustum multa mala
hic perpeti. s impiũ regnare pro scelere. Post¬
ea uero cũ corde meo conloquens & reputans.
in tellexi ñ ꝑ partes dm̃ & ꝑ singulos iudi
care. s in futurũ tempus reseruare iti di¬
ciũ. ut om̃s partt̾ diuidicent᷑ s scdm uolũ¬
tatẽ & opera sua ibi recipiant᷑. hoc ẽ enĩ

Expanded text:
 Et adhuc vidi sub sole locum judicii: ibi impietas; et  Et adhuc vidi sub sole locum judicii: ibi impietas; et locum justitiae: ibi iniquitas. 415 Dixi ego Al. emeo: Justum et impium judicabit Deus: quia tempus omni voluntati super omne factum ibi. Manifestus est sensus, sed nubilo interpretationis obvolvitur. Sub sole, inquit, isto veritatem et judicium requisivi, et vidi etiam inter judicum ipsa subsellia, non veritatem valere, sed munera. Sive aliter: Arbitratus sum aliquid justitiae in praesenti saeculo geri, et vel pium pro suo nunc merito recipere, vel impium pro suo scelere puniri: et e contrario reperi, quam putabam. Vidi enim et justum multa mala hic perpeti, et impium regnare pro scelere. Postea vero cum corde meo colloquens et reputans, intellexi, non per partes Deum et per singulos nunc judicare, sed in futurum tempus reservare judicium ut omnes pariter judicentur, et secundum voluntatem et opera sua ibi recipiant. Hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt. & sunt. & erunt: uniu̾sa que
cepnimꝰ. Sol qui nc̃ orit᷑. & antequã nos
esseniꝰ in mundo fuit: & postquã mortiu
fuerimus. oriturus est. Solem aũ nomi¬
naͣmꝰ.: ut ex hoc intelligamꝰ & cetera. esse
eadem que fuerunt. Qd̃ si uident᷑ per
conditionem mortis ꝑire : non ꝑeunt quia
rursus rediuiua succrescunt. & nichil in ꝑ¬
petuũ interit. sed renascit᷑: & quasi cũ quo¬
als Noñ. id est qd̵ p̃terit. qd̃ expulsũ est: qd̃
eẽ cessauit. Si autẽ istud de cuictis que in
mundo sunt dicit᷑. de homine nulla dubi¬
tatio est: quin mortuuis renascit᷑. Si cui aut̃
placet quasi aꝓpͥo legere pͥncipio. & ds̃ que¬
ret eum qui ꝑsecutionẽ patitur: utat᷑ hoc
testimonio in ꝑseq̾utione gentiliũ: ad conso¬
landũ eũ qui in martyrio ꝑseuerat. & quia
hoc seculo ꝑsecutionẽ patiunt᷑: habeant con¬
solationẽ quia ds̃ querit ꝑ secutionẽ patien¬
tem. sicut requirit sanguine᷑ intfecti. q ue

Expanded text:
nt, universa quae cernimus. Sol qui nobis oritur, et antequam nos essemus, in mundo fuit, et postquam mortui fuerimus, oriturus est. Solem autem nominavimus, ut ex hoc intelligamus et caetera esse eadem quae fuerunt. Quod si videntur per conditionem mortis perire, non pereunt, quia rursum rediviva succrescunt, et nihil in perpetuum interit, sed renascitur, et quasi cum quo id est, quod praeteriit, quod expulsum est, quod esse cessavit. Si autem istud de cunctis quae in mundo sunt, dicitur, de homine nulla dubitatio est, quin mortuus renascatur. Si cui autem placet quasi proprio legere principio: Et Deus quaeret eum qui persecutionem patitur, utatur hoc testimonio in persecutione gentilium, ad consolandum eum, qui in martyrio perseverat. Et quia hoc saeculo, persecutionem patiuntur, habeant consolationem, quia Deus quaerit persecutionem patientem, sicut requirit sanguinem interfecti, et v
Abbreviated transcription (Latin):
inhiare. & quasi fugientẽ prcerpere
uo luptatẽ: uel alienũ laborem in ꝓͥas
dutias uertere. & hoc pitare donũ
ẽẽ dei. si alienis miserus &s laboribus
ꝑfruam᷑: Bonũ est itaq ueros cibos &
uerã sumere potionẽ: quos de agni
carne ꝙ sanguine in diuͥnis uolumi¬
nibꝰ inuenimꝰ. Qius enĩ uel comedere.
uel cũ opus est pascere potest absq do

Expanded text:
inhiare, et quasi fugientem praecerpere inhiare, et quasi fugientem praecerpere voluptatem, vel alienum laborem in proprias delicias vertere: et hoc putaresse Dei, si alienis miseriis et laboribus perfruamur? Bonum est igitur veros cibos et veram sumere potionem, quos de agni carne et sanguine in divinis voluminibus invenimus. Quis enim et comedere, et, cum opus est, parcere pot
Abbreviated transcription (Latin):
te faciem clei: sed &s hoc uanitas. & p̃sũptio
sp̃s. Postquã uniuersa tracta ui. & nichil
iniustiꝰ eẽ perspexi. quã alterius labore
alterũ frui. tunc mͥ iusũ est hoc in reb
ẽẽ uistusimũ. q quasi dei donũ. ut suo
quisq labore frueret᷑: bibens & come¬
dens &. pro tempore pascens opibꝰ con¬
gregatis. si quidẽ dei munꝰ est.talem
iusto uiro dari m̃tem. ut ea que curis
uigilusq quesuit ipse consumat. sicut
e contrario dei irȩ est. ut peccator diebꝰ
ac noctibus opes congreget. & nequaꝗͣ
eis utens. his relinquat qui in consp ec
tuꝰ iusti sunt sed & hoc inquit dili¬
gent̾ inspiciens & uidens omĩa morte
finiri: uanissimũ iudicaui. Hec uit̾um
scdm litteram. ne uideam᷑ penttꝰ sim¬
plicem p̃terire sensumꝰ & dum spirita¬
les diuitias sequim᷑. historie contẽpne¬
re paupertatẽ. Iuid enĩ boni ẽ. aut
quale dei munus est. uel suis opibus

Expanded text:
te faciem Dei. Sed et hoc vanitas, et praesumptio te faciem Dei. Sed et hoc vanitas, et praesumptio spiritus. Postquam universa tractavi, et nihil injustius esse perspexi, quam alterius labore alterum frui, tunc mihi visum est hoc in rebus esse justissimum, et quasi Dei donum, ut suo quis labore frueretur, bibens et comedens, et pro tempore parcens opibus congregatis. Siquidem munus Dei est, talem viro justo dari mentem, ut ea quae curis vigiliisque quaesivit, ipse consumat. Sicut e contrario, irae Dei est in peccatorem, ut diebus ac noctibus opes congreget, et nequaquam eis utens, his relinquat, qui in conspectu Dei justi sunt. Sed et hoc, inquit, diligenter inspiciens et videns omnia morte finiri, vanissimum judicavi. Haec interim secundum litteram, ne videamur penitus simplicem praeterire sensum, et dum spirituales divitias sequimur, historiae contemnere paupertatem. Quid enim boni est, aut quale Dei munus, vel suis opibus
Abbreviated transcription (Latin):
ens labore att̾iꝰ fyuiturus sit dñs ignoret᷑.
nunc eadem quidẽ repetit. sed in illo diuer
alicui substanciã suã laboremq dimitiat.
nichilomuiꝰ tam̃ in eodẽ circulo res recur¬
rat: ut alter labore alteriꝰ ꝑfruatur. &.
sud&r mortui delitie sint uiuentis. Se unꝰ¬
quisq consideret. ꝙ uidebit quanto labo¬
re libros labere cõponat. quo mͦ sepe sti¬
lũ uertat. iterũ quȩ digna legi sint scrip¬
turus. & homini qui ñ laborauit det par¬
tem suam. Iuid enĩ ut ante iam dixi ad
opes terre ꝑtinet. sapientia. scientia. iurtꝰ.
in quibus se laborasse testatus est. cum
sapientie ꝙ scientie uirtutis sit calcare
terrena: Hon est bonũ homini: nisi quod
comedet ꝙ bibe̾t. & ostendit anime sue bo¬
num in om̃i labore suo: & quidem hoc ui¬
di ego quia de manu dei est. quis enĩ come¬
det ꝙ quis parcet sine illo. Iui homini
bono coram se dedit sapientiã & scientiã

Expanded text:
ens laborum alterius futurus sit dominus, ignoretur. ens laborum alterius futurus sit dominus, ignoretur. Nunc eadem quidem repetit, sed in illo diversalicui substantiam laboresque dimittat; nihilominus tamen in eumdem circulum res recurrat, ut alter labore alterius perfruatur, et sudor mortui, deliciae sint viventis. Se unusquisque consideret, et videbit, quanto libros labore componat, quomodo Saepe stylum vertat iterum, quae digna legi sint, Scripturus; . et homini qui non laboravit, det partem suam. Quid enim, ut ante jam dixi, ad opes terrae pertinent sapientia et scientia et virtus, in quibus se laborasse testatus est, cum sapientiae, scientiae atque virtutis sit, calcare terrena. Non est bonum homini, nisi quod comedat, et bibat, et ostendat animae suae bonum 406 in labore suo. Et quidem hoc vidi ego, quia de manu Dei est. Quis enim comedet, et quis parcet sine illo? quia homini bono coram se dedit sapientiam, et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
in manꝰ stultoꝵ ueniant qui frequenter
scdm ꝑ uersitatẽ cordis su semina inde
hereseos capiant. & alienos labores calis¬
nientur. Si enĩ de corporalibus diuitiis
minc ecclãsti sermo ẽ. quid necesse fuit
de labore & opibus dicere: & dominabit᷑
in om̃i labore meo in quo laboraui. s in
qulo  factus sum sub soles Iue enĩ sapien¬
tia est. terrenas diuitias cõ gregare :
Et conuersus sum ego. ut renunciarẽ
cordi meo. in om̃i labore meo quo labo¬
raui sub sole: quia est homo cui labor
euis in iusticia. & in sapientia. & scientu
& iurtute. & homini qui ñ lab orauit
illi dabit partẽ suam: ꝙ quidem hoc
uanitas. & nequicia multa. quid enĩ fit
homini in om̃i labore suo & in uolunta¬
S te cordis sui qua ipse laborat sub sole
quia om̃s dies eiꝰ doloꝵ & iracundie cura¬
rũq os quidem in nocte non dormit cor
euise sed os hoc uanitas. Supra de incerto
loquit᷑ herede. qui utrũ stultus an sapi¬

Expanded text:
in manus stultorum veniant, qui frequenter in manus stultorum veniant, qui frequenter secundum perversitatem cordis sui, semina inde haereseon capiant, et alienos labores calumnientur. Si enim de corporalibus divitiis nunc Ecclesiastae sermo est, quid necesse fuit de labore et opibus dicere: Et dominabitur in omni labore meo, in quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole? Quae enim sapientia est, terrenas divitias congregare? Et conversus sum ego, ut renuntiarem cordi meo in omni labore meo, quo laboravi sub sole, quia est homo, cui labor ejus est in sapientia, et scientia, et virtute, et homini qui non laboravit, illi dabit partem suam. Et quidem hoc vanitas et nequitia multa. Quid enim fit homini in omni labore suo, et in voluntate cordis sui, qua ipse laborat sub sole? Quia omnes dies ejus dolorum et iracundiae curarumque, et quidem in nocte non dormit cor ejus; sed et hoc vanitas. Supra de incerto loquitur haerede, quia utrum stultus, an sapi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sub sole factum est. ad comꝑationẽ
quippe paradisi. s illiꝰ uite beatitudinẽ
inqua spirttalibus pomis. ꝙ uirtutũ
in sudore uultus nr̃i comedentes panẽ.
Et odiui ego omnẽ laborem meũ quẽ
ego laboraui sub sole. quia dimitto ilũ
homini qui futurus est post me. & quis
scit utrũ sapiens sit an stultus. & domi¬
nabitur in om̃i labore meo in quo lab¬
raui. & in qͣuo  f̃actus sũ sub solets ꝙ hi
uanitas. Widet᷑ quidem de diuitiis &s opi
rede nesciamꝰ. utrũ stultus ansapiens
sit. qui nostrõ labore fruiturus. qs̃
salomoni quoq accidit. ñ enĩ summilẽ su
habuit filiũ roboã. ex quo intellgimꝰ ne
filium quidẽ patris hereditate dignu
ẽẽ: si stultus sit. Sed mͥ altus contemplã¬
ti de labore udet᷑ dicere spiritals: qd̾ oi¬
ebus ac noctibus uir sapiens in scriptu¬
ris laboret. & cõponat libros. & memoriã
sui posteris derelinquat: ꝙ nichilominꝰ

Expanded text:
quod sub sole factum est. Ad comparationem quod sub sole factum est. Ad comparationem quippe paradisi et illius vitae beatitudinem, in qua spiritualibus pomis et virtutum in sudore vultus nostri comedentes panem. Et odivi ego omnem laborem meum, quem ego laboro sub sole, quia dimitto illum homini, qui futurus est post me. Et quis scit utrum sapiens sit, an stultus? et dominabitur in omni labore meo, quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole: sed et hoc vanrede, nesciamus, utrum stultus an sapiens sit qui nostro est labore fruiturus Quod Salomoni quoque accidit. Non enim similem sui habuit filium Roboam. Ex quo intelligimus, ne filium quidem patris haereditate dignum esse, si stultus sit. Sed mihi altius contemplanti, de labore videtur dicere spirituali, quod diebus ac 405 noctibus vir sapiens in Scripturis laboret, et componat libros, ut memoriam sui posteris derelinquat, et nihilominus
Abbreviated transcription (Latin):
saꝑiens & stultus. iustus & impiꝰ. equali
sorte mołientur: & omia in hoc seculo
mala euentu simili sustinebunt. qͥd eͥrgo
ceteris laboraui: Rursum cogitans ꝙ
ciam mẽa. uanã eẽ dep̃hendi. ñ enĩ si¬
mlit̾ sapiens & stultus habebunt in
futuro memoriã. quando consũratio
ueniet uniuersitatis: S nequaquã pari
exitu tenebunt᷑. quia hic ad refrigeria
ter locutus sũ ego in corde meo: qm̃ in
sipiens ex habundantia loquit᷑. qm̃ hoc
quoq uauitas. quia sĩ est memoria sa¬
pientis cũ stulto in eternũ. & cet̾a. qd̾
uidelica pͥorem opinationẽ suã stul¬
tam eẽ coniuncens. in sipient̾ se locutũ
eẽ testatus sit. & errasse quia aute sic
senserit. Et odiui uitã: quia malũ
quia omĩa uanitas  pastio uenti.
Simundus in maligno fiositus est ꝙ in
tabernacłõ isto apłs ingemescit dicens.
miser ego homo quis liberabit decor¬
pore mortis huiꝰ. Recte odio habet om̃e

Expanded text:
sapiens et stultus, justus et impius, aequali sapiens et stultus, justus et impius, aequali sorte morientur, et omnia in hoc saeculo mala eventu simili sustinebunt; quid ergo caeteris laboravi? Rursum cogitans et tiam meam vanam esse deprehendi. Non enim similiter sapiens et insipiens habebunt in futuro memoriam, quando consummatio veniet universitatis: et nequaquam pari exitu tenebuntur, quia hic ad refrigeria,ter locutus sum in corde meo, quoniam insipiens ex abundantia loquitur: quoniam hoc quoque vanitas, quia non est memoria sapientis cum stulto in aeternum, et caetera. Quod videlicet priorem opinationem suam stultam esse convincens, insipienter se locutum esse testatus sit, et errasse, quia ante sic senserit. Et odivi vitam, quia malum quia omnia vanitas et pastio venti. Si mundus in maligno positus est, et in tabernaculo isto Apostolus ingemiscit dicens: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? recte odio habet omne
Abbreviated transcription (Latin):
in capite eius: & stultus in tenebris am¬
bulat. & cognoui ego quia euentus unꝰ
eueniet om̃ib eis. Ini in ꝑfectũ uirum
ꝑuenerit. & meruerit ut caput ipsius
xp̃c sit. oculos suos semꝑ habebit ad xp̃m
& eos in sublime eleuans. nũquã de in¬
feriorib cogitabit. Cum hec se ita ha¬
beant. & iuter sapientẽ & stultũ tanta
distantia sit. qd̾ alter diei. alter tenebris
comparetur: ille oculos ad celũ leuet. iste
in terrã depͥmat: repente mͥ cogitatio ista
subrepsit. quare sapiens & stultus cõmu¬
ni finiant᷑ int̾itu: Cur eedẽ plage. Idem
euentus: Eadem mors: Pares utrũq an¬
gustie p̾mant. Et dixi ego in corde meo.
sicut euentus stulti: ita ꝙ mͥ eueniet. ꝙ
ut quid sapiens factus sum ego: Et locu¬
tus sũ in corde meo: qm̃ hoc quoq uani¬
tas ñ enĩ erit memoria sapientis. cũ
stulto in eternũ: eo qd ecce diebus suꝑ
uenient. uniuersa ob liuio cooꝑiet. et
quomͦ mosiet᷑ sapiens cũ stulto: Dixi:

Expanded text:
n tenebris ambulat. Et cognovi ego, quia eventus unus eveniet omnibus eis. Qui in perfectum virum pervenerit, et meruerit ut caput ipsius Christus sit, oculos suos semper habebit ad Christum, et eos in sublime elevans, numquam de inferioribus cogitabit. Cum haec se ita habeant, et inter sapientem et stultum tanta distantia sit, quod alter diei, alter tenebris comparetur, ille oculos ad coelum levet, iste in terram deprimat: repente mihi cogitatio ista subrepsit, quare sapiens et stultus communi finiantur interitu, cur eaedem plagae, idem eventus, eadem mors, pares utrumque angustiae premant. Et dixi ego in corde meo, sicut eventus stulti, ita et mihi eveniet, et ut quid sapiens factus sum? Et locutus sum in corde meo, quoniam hoc quoque vanitas. Non enim erit memoria sapientis cum stulto in aeternum, eo quod ecce diebus qui supervenient, universa oblivio cooperiet: et quomodo morietur sapiens cum stulto? Dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
idcirco d̃s certa ratione moderatꝰ est. &
iussit humanis usibꝰ elem̃ta seruire: ut
equalitate. cur su. ordine. atq equalitate.¬
& constantia. intelligunt creatore inuisi¬
bilia enĩ dei ꝑ ea que facta st̃ intellecta
conspiciunt᷑. sempiterna quoq uirtus
eiꝰ &. diinitas. Q uod si uoluerimꝰ pͥori sen-¬
su fintto. quasi a capite legere. & ds fecit
ut timeant a facie eius: hic est sensus:
deus fecit hec om̃ia. ut timeant homines
ab eo qd̃ semel ds̃ disposuit. in aliud
declinare. Pulchre aut̃e temꝑtauit dicens.
ut timeant a facie eiꝰ: uultꝰ quippe dñi

Expanded text:
idcirco Deus certa ratione cuncta moderatus est, et idcirco Deus certa ratione cuncta moderatus est, et jussit humanis usibus elementa servire, ut aequalitate, cursu, ordine, atque constantia intelligunt creatorem. 414 Invisibilia enim Dei per ea quae facta sunt, intelconspiciuntur. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas . Quod si voluerimus priore sensu finito quasi a capite legere, Et Deus fecit ut timeant a facie ejus, hic est sensus, Deus fecit haec omnia ut timeant homines ab eo quod semel Deus disposuit in alia declinare. Pulchre autem temperavit dicens, ut timeant a facie ejus. Vultus quippe Domini
Abbreviated transcription (Latin):
stitũ his contẽpti sumꝰ. & quicquid supra
habere possimꝰ. in pauꝑibus nutriendis.
& egentiũ largitione consum imꝰ. Porro
quia caro dñi uerus est cybus. & sanguis
habemꝰ in p̃senti scło bonũ. si uescam᷑ car¬
scientia seripturarũ est. Nec putet aliqͥs
illud qd̃ abalaan ꝓpħat᷑. non erit labor¬
trarium qd̃ muneris dei ẽẽ dicit᷑. si quis
comedat. & bibat. & ostenclat bonũ in om̃i
labore suo multe quippe tribulationes
iustoꝵ. & de his apłs querit᷑. in labor e¬
& dolore sudasse se diceis. sed cũ de his
nos in futuro dñs liberauerit: non erit
labor in iacob. neq dolor in isrł. Et quomͦ
laborare. Cognoui quia omĩa que fecit
ds᷑ ipsa erunt in etnum. suꝑ illa non pot̾
addi. & ab illis ñ potest auferri: & fecit¬
ds ut timeant a facie euis. Nichil est in
mundo qd̃ nouũ sit: solis cursus . & lune
iuces. & terre arboꝵq siccitas uel uiror cũ
ipso mundo nata sunt atq concreta et

Expanded text:
stitum his contenti simus , et quidquid supra habere possumus, in pauperibus nutriendis, et egentium largitate consumamus. Porro quia caro Domini verus est cibus, et sanguis habemus in praesenti saeculo bonum, si vescamur carscientia Scripturarum est. Nec putet aliquis illud a Balaam prophetatum: Non erit labortrarium esse, quod muneris Dei esse dicitur: Si quis comedat et bibat, et ostendat bonum in omni labore suo. Multae quippe tribulationes justorum. Et de his Apostolus queritur, in labore et dolore sudasse se dicens . Sed cum de his nos in futuro Dominus liberaverit: Non erit labor in Jacob, neque dolor in Israel. Et quomodo cessemus. Cognovi quia omnia quae fecit Deus, ipsa erunt in aeternum, super illa non potest addi, et ab illis non potest auferri: et Deus fecit, ut timeant a facie ejus. Nihil est in mundo quod novum sit. Solis cursus, et lunae vices, et terrae, arborumque siccitas, vel viror, cum ipso mundo nata sunt atque concreta. Et
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ. hominũ: minustros uni: ꝙ inuus¬
tura. suꝑ sermonẽ ponit & sensũ. unde
& in sexagesimo uͦi. psalmo columba
que int̾pretat᷑ in spũ: manifestiores &
iusu expositas alas de argentatas ht̃:
occultͥorem uero intrinsecus sensũ in
auri pallore oꝑit. Regũ autẽ substau¬
cias. ꝙ prou inciarũ siue regionũ: incre¬
dentium congregauit ecclĩam. illoꝵ re

Expanded text:
400 filiorum hominum, ministros vini et minis400 filiorum hominum, ministros vini et minisivina super sermone ponit et sensu. Unde et in sexagesimo septimo psalmo, columba quae interpretatur in spiritu, manifestiores et visui expositas alas deargentatas habet, occultiorem vero intrinsecus sensum in auri pallore operit. Regum autem substantias, et provinciarum, sive regionum, in credentium congregavit Ecclesiam;
Abbreviated transcription (Latin):
ouium. ꝓpter opera & simplicitatẽ: qui ab¬
sq ratione & scientia scripturaũ. laborant
quidẽ in eccłia: s necdũ ad id ꝑuenerunt.
ut homi nes ẽẽ mereant᷑. ẜ redeant ad ima¬
ginẽ conditoris. Diligentꝰ nota qd̾ in seruis ꝙ
ancillis. & uernacuł multitudo ñ additur:
In b. Ubꝰ uero ꝙ ouibus dicit᷑. ꝙ possessio ar¬
m̃ti & ouiũ multitudo fuit mͥ. ꝑ iura quip¬
quã serui. ancille atq uernaculi. Illud
uero qd̵ in fine dicit᷑. suꝑ om̃s qui fuerunt
ante me in iherłm: si ad grandẽ głam per¬
tiuet salomonis. uno patre suo rege se di¬
tiorẽ fuisse. quia sub saule necdũ regna
sederant tenebat᷑. Attiꝰ itaq tractandum
que sit ierłm: & quomͦ ecclĩastes ante om̃s
qui se precesserant reges in ierłm ditior
fuerit. Congregaui mͥ argentũ & aurũ.
& substantias regum & prou inciarũ: fe¬
ci mͥ cantatores. & cantatrices: & delitias

Expanded text:
ovium, propter opera et simplicitatem: qui abovium, propter opera et simplicitatem: qui absque ratione et scientia Scripturarum laborant quidem in Ecclesia, sed necdum ad id pervenere, ut homines esse mereantur, et redeant ad imaginem conditoris. Diligentius nota quod in servis, et ancillis, et vernaculis multitudo non additur, in bobus vero et ovibus dicitur, possessio armenti et ovium multa fuit mihi. Plura quipquam servi, ancillae atque vernaculi. Illud vero, quod in fine dicitur: Super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem. Non ad grandem gloriam pertinet Salomonis, uno patre suo rege se ditiorem fuisse, quia sub Saule, necdum regnasederant, tenebatur. Altius itaque tractandum, quae sit Jerusalem: et quomodo Ecclesiastes, ante omnes, qui se praecesserunt reges in Jerusalem, ditior fuerit. Congregavi mih argentum, et aurum, et substantias regum et provinciarum. Feci mihi cantores et cantatrices, et delicias
Abbreviated transcription (Latin):
celesti. ñ suꝑ nis aquis: sed his que in spis¬
cinas in ruiulis colligunt᷑. Nam & egyptus
humilis & iacens: quasi ortus olerum. ter¬
renis ꝙ cle ethiopia uenientibꝰ aquis ir iiga.
Terra uero repmissionis. que montuosa ẽ
& erecta: temporaneã & serotinã pluiuiam
expectat e celo. Mercatus sũ ser uos & ancil¬
las: ꝙ uerna culi fuerunt mͥ & quidem
poisessio arm̃ti & ouiũ multa fuit mͥ: suꝑ¬
uolumꝰ eccłiastem ut supra dixintꝰ etiam
nuc̃ ad xp̃i referre ꝑsonam: possumꝰ sclios
eius dicere. qui habeant spm̃ timoris in
seruitutẽ: ꝙ spiritalia magis desiclerent
quã tencant. Ancillas uero. eas animas ap¬
pellare: que ad huc corpori terreq sunt de¬
dite. Uernaculos quoq illos qui sunt qui¬
dem de eccłia. & seruos ꝙ ancillas de quibus
diximꝰ antecedunt: nec dum tam̃ libertate
donati sunt. nec nobilitati adño. Sunt aut̃¬
& alii in familia eccłastes instar boum &s

Expanded text:
coelesti, non supernis aquis, sed his quae in piscoelesti, non supernis aquis, sed his quae in piscinas de rivulis colliguntur. Nam Aegyptus humilis et jacens, quasi hortus olerum, terrenis et de Aethiopia venientibus aquis, irrigatur. Terra vero repromissionis, quae montuosa est et erecta, temporaneam et serotinam pluviam exspectat e coelo. Mercatus sum servos, et ancillas, et vernaculi fuerunt mihi, et quidem possessio armenti et ovium multa fuit mvolumus Ecclesiasten, ut supra diximus, etiam nunc ad Christi referre personam, possumus servos ejus dicere, qui habeant spiritum timoris in servitute, et spiritualia magis desiderant, quam teneant. Ancillas vero eas animas appellare, quae adhuc corpori terraeque sunt deditae. Vernaculos quoque illos qui sunt quidem de Ecclesia, et servos, et ancillas, de quibus diximus, antecedunt: necdum tamen libertate donati sunt, nec nobilitate a Domino. Sunt autem et alii in familia Ecclesiastae, instar boum et
Abbreviated transcription (Latin):
uam suã. feci mͥ ortos & pomeria: planta¬
ui in illis lignũ om̃e fructiferũ. In domo
diuitis ñ solũ aurea uasa sit̃. & argen¬
tea: sed & lignea & fictilia. fiuint igit᷑ &s orti
ꝓpter ĩbecilliores quosq & infirmos nam
qui infirmꝰ Glerilibus uescit᷑. Plantant᷑
arbores. ñ om̃s fructifere ut in latinis
codicibꝰ habemꝰ s om̃is frudus. hocest di¬
uersarũ frugũ atq pomoꝵ: quia diuer¬
se suut gr̃e in eccłia: & alius est occłs. auꝰ¬
manꝰ. alius spes: & que ueretundiora sĩt̃
nr̃a. his maiorẽ honorẽ circũdamꝰ. Inter
quas frugiferas arbores estimo tenere pͥ¬
matũ lignũ uite:. qd̃ est sapientia. Hisieiũ
in medio illa plantet᷑: ligna cetera sicca¬
bunt᷑. Feci mͥ piscinas aquar ũ ad ir rigan¬
dum ex eis ligna saltuũ germinãtiũ. Lig¬
na saltuũ. ligna siluarũ. que ñ sunt fruc¬
tifera. que poma ñ afferunt. ñ alunt᷑ imbit

Expanded text:
nam suam. Feci mihi hortos et pomaria: plantanam suam. Feci mihi hortos et pomaria: plantavi in illis lignum omne fructiferum. In domo divitis non solum aurea vasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Fiunt igitur et horti propter imbecilliores quosque et infirmos. Nam qui infirmus est, oleribus vescitur . Plantantur arbores, non omnes fructiferae, ut in Latinis codicibus habemus: sed omnes fructus, hoc est, diversarum frugum atque pomorum, quia diversae sunt grmanus, alius pes, et, quae verecundiora nostra sunt, his majorem honorem circumdamus . Inter quas frugiferas arbores aestimo tenere primatum lignum vitae, quod est sapientia. Nisi enim in medio illa plantetur, ligna caetera siccabuntur. Feci mihi piscinas aquarum, ad irrigandum 399 ex eis saltum germinantem lignum. Ligna saltuum, ligna silvarum, quae non sunt frugifera, quae poma non afferunt, non aluntur imbre
Abbreviated transcription (Latin):
riaq consumerer. Tandem in memet re
uersus. & quasi de graui somno euigi
plena uanitatis. plena sordiũ. plena
spũ erroris intuitus sum. nichil enĩ qd̃
in mundo putat᷑ bonũ. bonũ potui re¬
perire. Reputans igitur que cẽnt sapi¬
entie bona. ꝙ que stulticie mala. con¬
sequent in laudẽ illuis hominis erupi.
qui post uicia se refrenans. uir tutum
possit eẽ sectator. Magna qui ppedis¬
tantia eit. inter sapientiã s stulticiã.
ꝙ quantũ dies distat a nocte: tantũ uir¬
tictes a uiciis separant᷑. Uid et mͥ itaq
qui sapienti ã sequitur. oculos in celũ
semꝑ erigere: & in sublune os habere
subretum: eaꝰquȩ supra suũ sunt uer
ticen centẽplari. Iui uero stulticie ꝙ ui¬
cuis deditus sit: uersari intenebris s
in rerũ ignorantia uoluptari. Magnifi¬
iuxta imaginẽ conditoris in suꝑ na sustos¬
litur. Et edificat domos: ut ueniant
Et plantat uiueas: ad quas iħe liget asi¬

Expanded text:
riaque consumerer. Tandem in memet revriaque consumerer. Tandem in memet reversus, et quasi de gravi somno evigilplena vanitatis, plena sordium, plena spiritu erroris intuitus sum. Nihil enim, quod in mundo putabatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur, quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque, qui sapientiam sequitur, oculos in coelum semper erigere, et in sublime os habere surrectum, eaque, quae supra suum verticem sunt, contemplari. Qui vero stultitiae et vitiis deditus sit, versari in tenebris, et in rerum ignorantia volutari. Magnifijuxta imaginem conditoris in superna sustollitur. Et aedificat domos, ut veniant Et plantat vineas, ad quas Jesus liget asi