comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in paradiso comedes. similias̃ fluminib
& aquis. Si aut̃ aqua quȩ cernit᷑ uere aqua
ẽ necesse ẽ ut ficus uera sit & alia ligna & a¬
d̃am uerus statim a pͥncipio plasmatus in
corꝑe sicut eua. & non in phantasmate et
pꝰ rumã ut uult origenes ꝑꝑ peccatũ pꝰea
corpꝰ accep̃ S dicis. legimꝰ qͦd sc̃s pauluꝰrap.¬
tus sit usq ad terciũ celũ & usq inpara¬
disum. Benedicis. Quando ponit t̾ciũ
cȩlum ce postea acididit &e in paradysũ:
ostendit alibi eẽ celum & alibi paradysũ.
Illas uͦ p̃stigias quis ñ statĩ abiciat atq ꝯ.¬
tempnat dicente origene de aquis quȩ
suꝑfirmam̃tũ s̃ non eẽ aquas s fortitu¬
dines quasdã anglicȩ potestatis. & rursũ
aquas quȩ suꝑ terrã sunt. hoc ẽ sub firma¬
m̃to eẽ uirtutes contrarias id ẽ demones:
& quom̃ legimꝰ indiluuo aꝑtas cataractaᷤᷤ
cȩli & aquas inundasse diluuii. unde aꝑti

Expanded text:
est in paradiso, comedes, similia sunt fluminibus est in paradiso, comedes, similia sunt fluminibus et aquis. si autem aqua, quae cernitur, uere aqua est, necesse est, ut et ficus uera sit et alia ligna et Adam uerus statim a principio plasmatus in corpore sicut Eua et non in phantasmate et post ruinam, ut uult Origenes, propter peccatum postea corpus acceperit. sed dicis: legimus, quod sanctus Paulus raptus situsque ad tertium caelum et usque in paradisum\'. bene dicis: quando ponit tertium caelum\' et postea addidit \'et in paradisum\', ostendit alibi esse caelum et alibi paradisum. illas uero praestigias quis non statim abiciat atque contemnat dicente Origene de aquis, quae super firmamentum sunt, non esse aquas, sed fortitudines quasdam angelicae. potestatis, et rursum aquas, quae super terram sunt, hoc est sub firmamento, esse uirtutes contrarias, id est daemones? et quomodo legimus in diluuio apertas cataractas caeli et aquas inundasse diluuii, unde aperti
Abbreviated transcription (Latin):
& illum quẽ scͥptura cõmemorat de t̾ra
ad cȩlestia tnͣsferentẽ. & om̃s arbores quȩ
scͥbuntur ingenesi sic allegorice intelligen¬
tem. scłicet qͦd arbores angłicȩ fortitudines
sint. cum hoc u̾̃itas non recipiat: neq enĩ
scͥptura diuina dix̃. deposuit adam & euã
in terrã. seiecit eos de paradiso. & habita¬
refecit contra parady sum: & non adiec̃
eos sub paracdyso. & posuit rupheã flam¬
meã & cherubim custodire int̾itũ ligni
uitȩ. & ñ ascensum. & fluuiꝰ egreditur
ex eden. Non dixit descendit ex eden. Iste
diuiditur in quatuor pͥncipia. Nomen
uni fison. & nom̃ scd̃i geon. Ego. ego uidi.
aquas geon. aquas quas his oculis carniꝰ
asperi. Iste ẽ geon quẽ ieremias demonst̃
dicens. Quid nob̾ & uie egypti ut bibatiꝰ
aquã geon turbidam: Bibi & de magno
flumine euphraten aquas simplicit᷑. quaᷤᷤ
manu potes tangere. ore sorbere: ñ aquas

Expanded text:
et illum, quem scriptura commemorat, de terra et illum, quem scriptura commemorat, de terra ad caelestia transferentem et omnes arbores, quae scribuntur in Genesi, allegorice intellegentem, scilicet quod arbores angelicae fortitudines sint, cum hoc ueritas non recipiat? neque enim dixit scripturk diuina: \'deposuit Adam et Euam in terram\', sed: eiecit eos de paradiso; et: b a bit are fecit ct, sub paradiso. Et posuit romphaeam flammeam, et Cherubim custodire introitum ligni vitae . Non dixit, ascensum. Et fluvius egrediebatur ex Eden: non dixit, desdiuiditur in quattuor principia: nomen uni Phison et nomen secundi Geon. ego, ego uidi aquas Geon, aquas, quas his oculis carnis aspicerem. iste est Geon, quem Hieremias demonstrat dicens: quid uobis et uiae Aegypti, ut bibatis aquam Geon turbidam? bibi et de magno flumine Eufrate aquas simpliciter, quas manu tangerem et ore sorbirem, non aquas
Abbreviated transcription (Latin):
aut corticariꝰ erat ds̃ ut ꝯficeret pelles aĩa.¬
ene: manifestum ẽ gͦ inqͥt qͦd decorporibꝰ
nris loquat᷑. & si hoc ita ẽ quo mͦ legimꝰ
ante pellicias tunicas & ante inobedientiã
&e de paradiso ruinã adam loquentẽ non
sccdm allegoriã s uere. hoc nc̃ os ex ossibus
meis & caro de carne mea : aut non assũp.¬
tum ẽ illud qͦd diuinꝰ sermo testatur & in
iecit ds̃ soporẽ in adam & dormiuit & sũp
sit unã de costis eiꝰ & ad impleuit ꝓea carnẽ
& edificauit costam quã tulerat ex eo illi
in uxorẽ: aut quȩ corꝑa ꝯtegebat adam ce
ena foliis ficꝰ post quã comeder̃ de arbore ue.¬
tita: quis autẽ patienter ferat origenem
lubricis argum̃tationib resurrectionẽ car¬
nis huiꝰ negantẽ sic̃ declarat manifestissime
inuolumine explanationũ pͥmi psalmi &
in aliis multis locis: aut quis audiat in
t̾cio cȩlo donantẽ nob̾ origenẽ paradisũ.

Expanded text:
aut scortiarius erat deus, ut conficeret pelles animaaut scortiarius erat deus, ut conficeret pelles animaEvae? Manifestum est ergo, inquit, quod de corporibus nostris loquatur. » Et si hoc ita est, quomodo legimus ante pelliceas tunicas, et ante inobedientiam, et de paradiso ruinam Adam loquentem non secundum allegoriam, sed vere: « Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea » Aut unde assumptum est illud, quod divinus sermo testatur: « Et injecit Deus soporem in Adam, et dormivit: sit unam de costis eius et adinpleuit pro ea carnem et aedificauit costam, quam tulerat ex eo, illi in uxorem? aut quae corpora contegebat Adam et Eua foliis ficus, postquam comederunt de arbore uetata? quis autem patienter ferat Origenem lubricis argumentationibus resurrectionem carnis huius negantem, sicut declarat manifestissime in uolumiue Explanationum primi psalmi et in aliis multis locis? aut quis audiat in tertio caelo donantem nobis Origenem paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
ne iuiuoꝵ. cum alius ꝓcul dubio sensussit
scͥpturȩ diuinȩ quã ille in heresim suã ma¬
ligna interpretatione detorquet. Quod fa-¬
ciunt & manichei. & gnostici &e hebionitȩ ce
marcionis sectatores. & aliȩ hereses num̃o
Lexx. quȩ de purissimo scͥpturarũ fonte as¬
sumentes testimonia ñ ita interp̃tant᷑ ut
scͥpta s̃: s simplicitatẽ sermonis eccłastici
id uolt̾ significare qͦd ipsi sentiunt. Illud
qͦq quod asserere nititur. doleamne an
rideam nescio. Doctor egregius audet do¬
cere diabłm id rursum futurũ eẽ quod
fuerit. & ad eandẽ rediturũ dignitatem.
& ꝯscensur̃ regna cȩloꝵ. ꝓ nefas. quis tã
uecors &e stolidus hoc recipiat. ut sc̃s ioħs
redes fiant diaboli in regno cȩloꝵ : pret̾eo
friuolam eiꝰ expositionẽ suꝑ tunicis pelli¬
cus quanto conatu quantisq egerit argu¬
m̃tisituncas pellicias humana eẽ corꝑa
crełemꝰ. Qui int multa ait. Nunqͥd coriariꝰ

Expanded text:
ne uiuorum, cum alius procul dubio sensus sit ne uiuorum, cum alius procul dubio sensus sit scripturae diuinae, quam ille in heresim suam maligna interpretatione detorquet; quod faciunt et Manichei et Gnostici et Hebionitae et Marcionis sectatores et aliae hereses numero LXXX, qui de purissimo scripturarum fonte adsumentes testimonia non ita interpretantur, ut scripta sunt, sed simplicitatem sermonis ecclesiastici id uolunt significare, quod ipsi sentiunt. Illud quoque, quod adserere nititur, doleamne an rideam, nescio. doctor egregius audet docere diabolum id rursum futurum esse, quod fuerit, et ad eandem rediturum dignitatem et conscensurum regna caelorum. pro nefas! quis tam uecors et stolidus hoc recipiat, ut sanctus Ioredes fiant diaboli in regno caelorum? praetereo friuolam eius expositionem super tunicis pelliciis, quanto conatu quantisque egerit argumentis, ut tunicas pellicias humana esse corpora crederemus. qui inter multa ait: numquid coriarius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdurat. ubi illa benedictio ad adam & ad
sem̃ eius & ad noe & ad filios eiꝰ. crescite et
multiplicamini & replete t̾ram: iam enĩ
ñ erit benedictio s maledictio iuxta origẽ¬
nẽ qui angłos uertit in aĩas & de sublimi.
fastigio dignitatis fac̃ ad inferiora descen¬
dere. quasi ds̃ generi humano ñ possit aĩas
ꝑ benedictionẽ dare nisi angłi peccaueruũ
ce tot in celis sint ruinȩ quot interra nati.¬
p̾cipit & legemdat ut non dicã ꝯstringit
discipulos suos ne quis oret in cęlũ ascen¬
dere ne peius iterũ peccans quã int̾ris ante
peccauerat. p̃cipitetur in mundũ: quan¬
quã istius modi nugas & deliram̃ta sole¬
at ille scͥpturarũ interp̃tatione ꝑũsa & ali¬
ud significante quã uerũ est affirmare di¬
cens. priusquã amalicia humiliarer ego
deliqui: &e illud reuertere aĩa mea in reqͥẽ
tuã : nec ñ & aliud. educ de carcere aĩam me¬
am: &e in alio loco. confitebor dño in regio¬

Expanded text:
Adam et ad semen eius et ad Noe et ad filios eius: crescite et multiplicamini et replete terram? iam enim non erit benedictio, sed maledictio iuxta Origenem, qui angelos uertit in animas et de sublimi fastigio dignitatis facit ad inferiora doscendere, quasi deus generi humano non possit animas per nedictionem dare, nisi angeli peccauerint, et tot in caelis ruinae sint, quot in terra natipraecipit et legem dat — ut non dicam: constringit discipulos suos —, ne quis oret in caelum: ascendere, ne peius iterum peccans, quam in terris ante peccauerat, praecipitetur in mundum. quamquam istius modi nugas et deliramenta soleat ille scripturarum interpretatione peruersa et aliud significante, quam uerum est, adfirmare dicens: priusquam a malitia humiliarer, ego deliqui et illud: reuertere, anima mea, in requiem tuam nec non et illud: educ de carcere animam meam et in alio • loco: confitebor domino in regio
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃m scm referri potest. ut humanitaᷤᷤ
subiciatur diuinitati. Humanitatẽ in
hoc loco dicimꝰ mansuetudinẽ non & cle-¬
s õe hõm genus. Porro qͦd ait ut sit ds̃
omĩa in omib. hoc sensu accipiendum ẽ.
s pars in singłis. Uerbi grã in salomone
sapientia. in dd bonitas. in iob patien¬¬
tia. in damhele cognitio futuroꝵ. in pe¬
tro fides. in finees & paulo zelus. in ioħe
uirginitas. incȩteris cȩtera. Cũ aut̃ om̃iũ
rerũ finis adueñit tẽ omĩa in omĩb erit
ut singłi scõꝵ õs uirtutes habeant: &
sit xp̃c totus incunctis. Expł. Incipit¬

Expanded text:
 sanctum referri potest, ut humanitas subiciatur diuinitati. humanitatem in hoc loco dicimus non mansuetudinem et clesed omne hominum genus. porro, quod ait: ut sit deus omnia in omnibus, hoc sensu accipiendum est: in omnibus, sed pars in singulis — uerbi gratia in Salomone sapientia, in Dauid bonitas, in-Iob patientia, in Danihelo cognitio futurorum, in Petro fides, in Finees et Paulo zelus, in Iohanne uirginitas, in ceteris cetera —, cum autem omnium rerum finis advenerit, tunc omnia in omnibus erit, ut singuli sanctorum omnes uirtutes habeant et sit Christus totus in cunctis. 3. Rep
Abbreviated transcription (Latin):
siue oculinr̃i siue manꝰ siue pedes fueritis.
similia sustinebitis. Quis enĩ catholicorũ
possit equo animo sustinere & eorũ qui fi¬
dẽ suã bonis oꝑib exornant ut audiant
bis legimꝰ. & ita locutus ẽ origenes. Sicut
enĩ in congruũ ẽ dicere qͦd possit filiꝰ uide
rigene dicente patiatur. qd aĩe angłi fue¬
rint incelis. & pꝰquã peccau̾int insuꝑnis de¬
iectas eẽ in istum mundũ. & quasi intumu¬
los & sepulchra sic in corpora ista religataᷤᷤ
penas antiquoꝵ lucre peccatoꝵ. et corpora
credentiũ non templa xp̃i eẽ s carceres dã¬
natoꝵ: ex in ueritatẽ hystoriȩ allegoriȩ de¬
prauans m̃dacio: infinita uerba multi¬
plicat. & simplices quosq uaria ꝑsuasio¬
ne supplantans. nc̃ asserit animas iuxta gͦ.
rẽ pristinũ amiserint. nc̃ corpꝰ hoc ob id
iuxta grecos. Aͭ eͤ ai ãc. idẽ unculũ siue uix¬
ta aliam ꝓprietatẽ cadauer dici qr aĩe de ce¬

Expanded text:
siue oculi nostri siue mamis siue pes fueritis, siue oculi nostri siue mamis siue pes fueritis, similia sustinebitis. quis enim catholicorum possit aequo animo sustinere et eorum, qui fidem suam bonis operibus exornant, ut audiant bis legimus et ita locutus est Origenes: sicut enim incongruum est dicere, quod possit filius uiderigene dicente patiatur, quod animae angeli fuerint in caelis et, postquam peccauerint in supernis, deiectas esse in istum mundum et quasi in tumulos et sepulchra sic in corpora ista relegatas poenas antiquorum luere peccatorum et corpora credentium non templa Christi esse, sed carceres damnatorum? exin ueritatem historiae allegoriae deprauans mendacio infinita uerba multiplicat et simplices quosque uaria persuasione subplantans nunc adserit animas iuxta Graerem pristinum amiserint, nunc corpus hoc ob id iuxta Graecos SljAa?, id est \'uinculum\', siue iuxta aliam proprietatem \'cadauer dici, quia animae de cae
Abbreviated transcription (Latin):
citata sit. quod dix̾im uob̾. arriĩ patrẽ cẽ a¬
liarũ hereseon radicẽ & parentẽ. laudare ñ
debetis. & cum uos rogarẽ ne ita erraretis
&e monerẽ: contra dixistis. & tristiciã atq
lacͥmas nob ad duxistis. Non solum autẽ
me ñ audistis s & alios plurimos catholi.¬
cos qui int̾erant. Inde ut intelligo. Hȩc ẽ
omis indignatio & iste furor. Q iccirco cõ¬
minamini qͦd mittatis adu̾sum me epłas
ut huc illucq sermo nr discurrat. ce ꝑꝑ¬
defensionẽ hereseos adu̾sum me odia su¬
scitantes rumpitis caritatẽ quã in uoᷤᷤ ha-¬
buimꝰ. intantũ ut feceritis nos peniten¬
tiã agere. quare uob̃ cõmunicau̾imus.
Ita origenis errores & dogmata defendi-¬
tis. Simplicit᷑ loquar. Nos scđm quod
scͥptum ẽ nec ocło nr̃o parcimꝰ ut ñ effo¬
diamꝰ eum sinos scandalitauerit. nec manui
neq pedi sinob̾ scandalum fecerit. Ꝙ uos gͦ

Expanded text:
citata sit. quod dixerim uobis: \'Arrii patrem et acitata sit. quod dixerim uobis: \'Arrii patrem et aliarum hereseon radicem et parentem laudare non debetis\'. et cum uos rogarem, ne ita erraretis, et monerem, colacrymas adduxistis. Non solum autem me, sed et alios plurimos catholicos qui intererant. Inde, ut intelligo, haec est omnis indignatio, et iste furor. Et ideirco comminamini, quod mittatis adversum me epistolas, ut huc illucque sermo defensionem hereseos aduersum me odia suscitantes rumpitis caritatem, quam in uos habuimus, in tantum, ut feceritis nos etiam paenitentiam agere, quare uobis communicauerimus, ita Origenis errores et dogmata defendentes. Simpliciter loquar: nos, secundum quod scriptum est, nec oculo nostro parcimus, ut non effodiamus eum, si nosscandalizauerit, nec manui nec pedi, si nobis scandalum fecerint. et uos ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
lent ultro citroq portare rumusculos & hiᷤ
quȩ audier̃ semꝑ addere. ut tristicias & ri-¬
xas int̾ fr̃s ꝯcertent: te quoq turbauert̃.
&e dixert̃ tibi. qͦd in oratione quando offe.¬
in tantũ rusticos. ut b tam aꝑte dicere potu.¬
erimꝰ. Quanqͣm enĩ hoc in corde meo semꝑ
orem. tam̃ ut simplicit᷑ fatear. nunquã in a-¬
alienas aures ꝓtuli: ne te uiderer paruipen¬
dere dilectissime. Quando aut̃ complemꝰ ora
u̾itatem. Uel certe ita. Iu presta dñe & custo¬
di ut ille uerbum p̃dicet u̾itatis. sicut occasi.¬
o sermonis retulerit & habuerit oratio con-¬
senquentiã. Qua ꝓpter obsecro te dilectissi.¬
me &e aduolutus pedib tuis p̃cor presta mͥ
& tibi ut salueris sicut scͥptum ẽ a generatio¬
ne ꝑuersa &e recede abheresi origenis & acun¬
ctis heresib dilectissime. Uideo enĩ quod
ꝓpter hanc causã omĩs ur̃a indignatio con¬

Expanded text:
lent ultro citroque portare rumusculos et his, lent ultro citroque portare rumusculos et his, quae audierunt, semper addere, ut tristitias, ut rixas inter fratres concitent, te quoque turbauerunt et dixerunt tibi, quod in oratione, quando offein tantum putare rusticos, ut haec tam aperte dicere potuerimus. quamquam enim hoc in corde meo semper orem, tamen, ut simpliciter fatear, numquam in alienas aures protuli, ne te uiderer parui pendere, dilectissime. quando autem conplemus orueritatem\' uel certe ita: \'tu praesta, domine, et custodi, ut ille uerbum praedicet ueritatis\', sicut occasio sermonis se tulerit et habuerit oratio consequentiam. quapropter obsecro te, dilectissime, et aduolutus pedibus tuis precor: praesta mihi et tibi, ut salueris, sicuti scriptum est, a generatione peruersa; et recede ab heresi Origenis et a cunctis heresibus, dilectissime. uideo enim, quod propter hanc causam omnis uestra indignatio con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ oꝑe dĩ. qͦd in ȩdificationẽ & ñ indestruc¬
tionem frm factum ẽ: s & illud uehem̃t̃
admiratꝰ sum qͦd meis locutus escłicis. as¬
quid iuuenis sũ aut canones ignoro: Au¬
di gͥ ueritatẽ in sermone di me hoc non
audisse. nec nosse. nec istiꝰ sermonis penituꝰ
recondari. Suspicatus autẽ sum ne forsitan
int᷑ multa quasihõ oblitus eẽm & obhanc
causam scm̃ gregoriũ sciscitatus sũ & zenõ¬
nẽ prbm quic̃eo ẽ. e quib abbas gregoriꝰ
respondit se hoc penitus ignorare. Teno au¬
tẽ dix̃: qr cum ei prb̃r rufinꝰ nescio q̃ alia
transitorie loqueretur. etiam hoc dixerit.
usq stetisse sermonẽ. Ego autẽ epiphanius
nec audiui quicqͣm. nec respondi. Undedi tat¬
lectissime ñ te p̃ueniat furor nec occupet
indignatio. nec frustra mouearis. & aliud
dolens te uertas ad alia: ut peccandi occa¬
sionẽ inuenisse uidearis. Quod ꝓpheta

Expanded text:
pro opere dei, quod in aedificationem et non in destrucpro opere dei, quod in aedificationem et non in destructionem fratrum factum est? sed 6t illud uehementer admiratus sum, quod meis locutus esquid juvenis sum, aut canones ignoro? Audi igitur veritatem in sermone Dei, me hoc nec audisse, nec nosse, nec istius sermonis penitus recordari. Suspicatus autem sum, ne forsitan inter multa, quasi homo oblitus essem: et ob hanc causam sanctum Gregorium sciscitatus sum, et Zenoerum, qui cum eo est. e quibus abbas Gregorius respondit se hoc penitus ignorare. Zeno autem dixit, quia, cum ei presbyter Rufinus nescio qua alia transitone loqueretur, etiam hoc dixerit: opus?\' et hucusque stetisse sermonem. ego autem Epiphanius nec audiui quicquam nec respondi. unde, dilectissime, non te praeueniat furor nec occupet indignatio nec frustra mouearis et aliud dolens te uertas ad alia et peccando occasionem inuenisse uidearis. quod propheta
Abbreviated transcription (Latin):
o. & grandẽ utilitatẽ incõmune monasterii
testarentur. quare tunc reꝑta oportunitate
ñ scͥpsissent nob̾ neq suꝑ ordinatione eius
aliqͥd poposcissent. Hec ita acta s̃ ut locutꝰ
sum in caritate xp̃i. quã te gͣ paruitatẽ no.¬
stram habere credebam. quanqͣm in mona.¬
st̾io ordinau̾im. & ñ inparochia quȩ tibi
subiecta sit. Ouere benedicta ep̃oꝵ cypri
mansuetudo & bonitas & nr̃a rusticitaᷤᷤ sen¬
su tuo & arbitratu digna miscdia dĩ. Nã
ordinauer̃ ꝓuincia quos nos comp̃hendere
non potueramꝰ ce miser̃ ad nos & diaconoᷤᷤ
ce yppodiarones quos suscepimꝰ cũ gr̃a. & ip¬
se cohortatus sum beatȩ memoriȩ philonẽ
uixta se erant ad meȩ aut̃ parochiȩ uidebant᷑
eccłam ꝑtineie eo qͦd grandis eẽt &e late pateis
nissas. & ad alienas misi ꝓuincias. neq feci qͥe.¬
quã ut eccłam scindem. Quid gͦ tibi insum
ẽ sic grauit᷑ intumescere. & iactari contͣ nos

Expanded text:
o et grandem utilitatem in commune monasterii o et grandem utilitatem in commune monasterii testarentur, quare tunc reperta oportunitate non scripsissent nobis neque super ordinatione eius aliquid poposcissent. Haec ita acta sunt, ut locutus sum, in caritate Christi, quam te erga paruitatem nostram habere credebam, quamquam in monasterio ordinauerim et non in paroecia, quae tibi subiecta sit. o uere benedicta episcoporum Cypri mansuetudo et bonitas et nostra rusticitas sensu tuo et arbitratu digna misericordia dei!ordinauerunt prouincia, quos nos conprehendere non potueramus, et miserunt ad nos et diaconos et hypodiaconos, quos suscepimus cum gratia. et ipse cohortatus sum beatae memoriae Philonem pri, quae iuxta se erant, ad meae autem paroeciae uidebantur ecclesiam pertinere, eo quod grandis esset et late patens nissas et ad alienas misi prouincias neque feci quidquam, ut ecclesiam scinderem. quid ergo tibi uisum est sic grauiter intumescere et iactari contra nos
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos uen̾it cum diaconib monast̾ii &e cȩ¬
teris fr̃ib ut micbi satis faceret. quia nescio
quid aduersum eoꝰ habebam tristiciȩ: cum
gͥ celebraretur collecta in ȩccła uillȩ que ẽ uixta
monastium nr̃m ignorantẽ eũ &e nullã peni¬
tus babentẽ suspicionẽ ꝑmultos diaconos ap.¬
p̃hendi iussimꝰ & teneri oseiꝰ ne forte liberari
&e cõpellentes ut ministraret ualdeq obnite.¬
batur indignũ eẽ se ꝯtestans. Uix gͦ eũ cõ¬
pulimus & suadere potuimus testimoniis
scͥpturarũ. & ꝓpositione mandatoꝵ dĩ. oe
cum ministraret in scĩs sacrificiis. rursuscũ
ingenti difficultate tento ore eiꝰ ordinauimꝰ
prb̃m. & isdem uerb̃ quib antea suaseramuᷤ
impulimꝰ ut sederet in ordine prb̃ii. Post ħ
eo. c̃ ante annũ multos eoꝵ queri audissẽ
cur ñ haberent qui sibi dñi sacram̃ta con-¬
ficerent. & illũ om̃s suo poscerent testimoni.¬

Expanded text:
ad nos uenerit cum diaconibus monasterii et cead nos uenerit cum diaconibus monasterii et ceteris fratribus, ut mihi satisfaceret, quia nescio quid aduersum eos habebam tristitiae —, cum igitur celebraretur collecta in ecclesia uillae, quae est iuxta monasterium nostrum, ignorantem eum et nullam penitus habentem suspicionem per multos diaconos adprehendi iussimus et teneri os eius, ne forte liberare et conpellentes, ut ministraret; ualdeque obnitebatur indignum esse se contestans. uix ergo conpulimus eum et suadere potuimus testimoniis scripturarum et propositione mandatorum dei. et cum ministrasset in sanctis sacrificiis, rursus cum ingenti difficultate tento ore eius ordinauimus presbyterum et isdem uerbis, quibus antea suaseramus, inpulimus, ut sederet in ordine presbyterii. poeo, cum ante annum multos eorum queri. audissem, cur non haberent, qui sibi domini sacramenta conficerent, et illum omnes suo poscerent testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
& litteras quas ad eas crebro direximꝰ cõ¬
munionis quoq tuȩ cȩꝑunt habere dis-¬
cordiam. ne uiderent᷑ quadã duricia &
ꝯscientia antiquȩ fidei ab eccła separari:¬
tulari intelligens qͦd obdĩ timorẽ hoc
sumꝰ facere compulsi. maxime cũ nulla
sit diu̾sitas in sacerdotio dĩ & ubi utili¬
tati eccłe ꝓuidetur. Nam &e si singłi ec¬
clesiȩ ep̃oꝵ habent sub se eccłas quibus
curam uidentur impendere & nemo su-¬
ꝑ alienã mensurã extenditur. tam̃ p̃pone¬
tur omĩb caritas xͥ in qua nulla simula¬
tio ẽ. Nec considerandũ quid factũ sit. sed
mꝰ & uincentiꝰ ꝑꝑ uerecundiã & humilitatẽ
nollent debita nomini suo ex̾cere sacrificia.
noꝵ p̾cipua salus est: inuenire autẽ & cõ¬
p̃hendere seruũ dĩ non posses qͥ te qͦd graue
onus sacerdotii nollet susciꝑe sepe fugiebat.
s nec aliꝰ quis ep̃oꝵ facile eum reꝑiret. unde
ce satis miratus sũ quomͦ dispenfatione dĩ

Expanded text:
et litteras, quas ad eos crebro direximus, communionis quoque tuae coeperunt habere discordiam -, ne uiderentur quadam duritia et conscientia antiquae fidei ab ecctulari, intelligens quod ob Dei timorem hoc sumus facere compulsi: maxime cum nulla sit diversitas in sacerdotio Dei, et ubi utilitati Ecclesiae providetur. Nam, et si singuli Ecclesiarum Episcopi habent sub se Ecclesias, quibus curam videntur impendere: et nemo super alienam mensuram extenditur, tamen praeponitur omnibus caritas Christi, in qua nulla simulatio est: nec considerandum quid factum sit, sed mus et Uincentius propter uerecundiam et humilitatem nollent debita nomini suo exercere sacrificia ristianorum praecipua salus est, inuenire autem et conprehendere seruum dei non posses, qui te et, quod graue onus sacerdotii nollet suscipere, saepe fugiebat, sed nec alius quis episcoporum facile eum repperiret — unde et satis miratus sum, quomodo dispensatione dei
Abbreviated transcription (Latin):
cruentos gladios philosophoꝵ uoluminbꝰ.
&e non arboꝵ truncis occulant. Excessim̃¬
surã epłȩ. s non excessi doloris modũ. Nã qͥ
falsarius uocor & int̾ muliercularũ radi.¬
os & textͥna dilanior ꝯtentus sũ crim̃ abny¬
ere non referre. Unde arbitrio tuo cuncta
ꝑmitto. ut legas ipsam epłam tam grecam
quã latinã & ilico intelligas accusatorũ
meoꝵ nenias & obꝓbriosas querelas. Por¬
ro mͥ sufficit amicũ instruxisse carissimũ: ⁊
incellula latitanti diem tantũ expectare
uidicũ. Optoq si fieri potest & si adu̾sarii
siuerint. cõm̃tarios potiꝰ scͥpturarũ quã
demostenis & tulliĩ philippicas scrib̾e. Expł.

Expanded text:
cruentos gladios, Philosophorum voluminibus, cruentos gladios, Philosophorum voluminibus, ac non arborum truncis occulant. 13. Excessi mensuram epistolae, sed non excessi doloris modum. Nam qui falsarius vocor; et inter muliercularum radios et textrina dilanior, contentus sum crimen abnuere, non referre. Unde arbitrio tuo cuncta permitto, ut legas ipsam epistulam, tam Graecam quam Latinam, et ilico intellegas accusatorum meorum nenias et pretiosas querellas. porro mihi sufficit amicum instruxisse carissimum et in cellula latitantem diem tantum expectare iudicii. optoque, si fieri potest, etsi aduersarii saeuierint, commentarios potius scripturarum quam Demosthenis et Tullii Philippicas scribere.
Abbreviated transcription (Latin):
pletur inme tritũ uulgi sermone ꝓu̾biũ.
Oleum ꝑdit & impensas. qui boues mutit
ad ceroma. Hec ñ est illiꝰ culpa cuiꝰ sub ꝑso.¬
na alius agit tragediam. s rufini & mela¬
niȩ magistroꝵ eius qui illũ magna mer¬
cede nicħ scire docuer̃. Nec rep̃hendo inqͦli¬
bet xp̃iano sermonis imꝑitiã. Atq utinã¬
in socraticũ illud hab̾emꝰ. scio qͦd nescio: &
alteriꝰ sapientis te ipsũ intellige. Uenera¬
tioni mͥ semꝑ fuit. ñ uerbosa rusticitas. sed
scã simplicitas. Qui in sermone imitari
sedicit apłos. priꝰ imitetur uirtutes inuita
illoꝵ. Ineis loquendi simplicitatẽ excusabat
scimoniȩ magnitudo. & syllogismos aristotilł
ꝯtortaq crisippi acumina. resurgens mortũ
ꝯfutabat. Cȩterũ ridiculũ. si quis enob̾ ma:¬
nens int̾ croesi opes & sardanapalli delici¬
as de sola rusticitate se iactet. quasi om̃s la¬
trones & diu̾sorũ criminũ rei diserti sint &¬

Expanded text:
pletur in me tritum vulgi sermone proverbium: pletur in me tritum vulgi sermone proverbium: Oleum perdit et impensas, qui bovem mittit ad ceroma. Haec non est illius culpa, cujus sub persona alius agit Tragoediam; sed Ruffini et Melanii magistrorum ejus, qui illum magna mercede nibet Christiano sermonis inperitiam - atque utinam Socraticum illud haberemus: s.cio, quod nescio\' et alterius sapientis: \'te ipsum intellege\'! —, uenerationi mihi semper fuit non uerbosa rusticitas, sed sancta simplicitas: qui in sermone imitari se dicit apostolos, prius imitetur in uita. illorum in lsanctimoniae magnitudo; et syllogismos Aristotelis, contortaque Chrysippi acumina, resurgens mortuus confutabat. Caeterum ridiculum, si quis e nobis manens inter Croesi opes, et Sardanapali delicias, de sola rusticitate se jactet: QUASI OMNES latrones, et diversorum criminum rei, diserti sint: et
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ego ita uertisse me memini. O porte.¬
bat nos dilectissime elericatus honore non
abuti insuꝑbiã. Ecce inquiunt inuno ũsi.¬
culo quanta mendacia. Primũ. ãt̾ afi nẽ¬
ꝑ uͦ. cͥ. dilectus ẽ non dilectissimꝰ. deuide. uͦ¬
yͥfic yͥc estimatio dicitur ñ suꝑbia. Non
rũ alterũ timorẽ. alterũ arbitrium sonat.
Totumq qͦd sequitur clericatus hono¬
re ñ abuti in suꝑbia: tuum ẽ. Quid ais
olum̃ litterar̃ & nr̃oꝵ temporũ aristar¬
ce. qui de uniu̾sis scͥptorib sententiã fera:
ergo frustra tanto tempore studumꝰ & se
pe manũ ferulȩ subduximꝰ. egredientes
de portu statim impegimꝰ. Igitur quia &e
errasse humanũ ẽ & ꝯfiteri errorẽ prudẽ.¬
tis. tu quicunq rep̃hensor es. tu me obse.¬
cro em̃da p̃ceptor & uerbũ de uerbo expͥ¬
me. Debueras inquit dicere. oportebat nõ
dilecte non estimatione clericoꝵ ferri. ħ
ẽ plautina eloquentia. hic lepos atticus &
musarũ ut dic̃t eloquio comꝑandus. Com¬

Expanded text:
quod ego ita uertisse me memini: oportebat nos, dilectissime, clericatus honore non abuti in superbiam. reece\', inquiunt, \'in uno uorsiculo quanta mendacia! primum ἀγαπητὸς dilectus\' est, non dilectissimus\'; deinde οἴησις aestimatio\' dicitur, non superbia\' — non rum alterum tumorem\', alterum arbitrium\' sonat -; totumque, quod sequitur, clericatus honore non abuti in superbiam\' tuum est.\' quid ais, o columen litterarum et nostrorum temporum Aristarche, qui de uniuersis scriptoribus sententiam feras? ergo frustra tanto tepe manum ferulae subduximus » . Egredientes de portu, statim impegimus. Igitur quia et errasse humanum est; et confiteri errorem, prudentis: tu quicumque reprehensor es, tu me obsecro emenda praeceptor, et verbum de verbo exprime. Debueras, inquit, dicere: « Oportebat nos, dilecte, non aestimatione Clericorum ferri. » Haec est Plautina eloquentia, hic lepos Atticus, et Musarum, ut dicunt, eloquio comparandus. Com
Abbreviated transcription (Latin):
nius. Oportebat nos dilectissime
ełicatus honore ñ abuti insuꝑbiã
s custodia mandatoꝵ dĩ & obseruatione
diligentissima hoc eẽ qͦd dicimur. Si enĩ
sca scͥptura loquitur clerieoꝵ non ꝓdert̃
eis: que arrogantia cłicatus ꝯducere nob
poterit qui nonsolũ cogitatione & sensu.
uerũ & sermone peccamꝰ : audiui quippe
qͦd tumeas contra nos &e irascaris & me nita¬
ris scribe in extremos fines t̃rȩ ut loca pro¬
uinciasq non nominẽ. & ubi ẽ dĩ timor
qui nos debet illo tremore ꝯcutere qui dic¬
tus adño est: Si quis irascitur fr̃i suo sins
causa reuserit iudicio: non quo magnopere
curẽ si scribas quid łͥ placuerit. Scribeban.¬
tur enĩ &e epłȩ biblinȩ iurta ysaiam & mit.

Expanded text:
t nos, dilectissime, Clericatus honore non abuti in superbiam, sed custodia mandatorum Dei, et observatione diligentissima hoc esse quod dicimur. Si enim sancta Scriptura loquitur: « Cleri eorum non proderunt eis : quae arrogantia clericatus conducere nobis poterit, qui non solum cogitatione, et sensu, verum etiam sermone peccamus? 242 Audivi quippe quod tumeas contra nos, et irascaris, et miniteris scribere in extremos fines terrae, ut loca provinciasque non nominem. Et ubi est Dei timor, qui nos debet illo tremore concutere, qui dictus est a Domino: « Si quis irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio? » Non quod magnopere curem, si scribas quod placuerit. Scribebantur enim, et epistolae biblinae juxta Isaiam
Abbreviated transcription (Latin):
pretetur & literas dicatq. cͦi tonoy ea
omĩno lingua ñ recipit. huius rei exemplũ
ex nr̃o sermone caꝑe possumꝰ. Quanta enĩa
pud grecos benedicuntur q̃ si ad uerbũ tͣns¬
feramꝰ in latinonon resonant. & eregione
q̃ apud nos placent. siuertantur uixta or-¬
dinem: apud illos displicebt̃. S ut infini
modi falsitates in epłe translatione repre.¬
hendant. ipsius epłe ponã cum greco ser-¬
mone principiũ ut ex uno crimine intelli¬

Expanded text:
pretetur et litteras dicatque ouv xdv οὐρανna omnino lingua non recipit? huius rei exemplum ex nostro sermone capere possumus. quanta eiHm apud Graecos bene dicuntur, quae, si ad uerbum transferamus, in Latino non resonant, et e regione, quae apud nos placent, si uertantur iuxta ordinem, apud illos displicebunt! Sed ut infinmodifalsitates in epistulae translatione reprehendant, ipsius epistulae ponam cum Graeco sermone principium, ut ex uno crimine intelle
Abbreviated transcription (Latin):
uiã tuã. Uex clamantis in deserto para¬
te uiam dño rectas facite semitas eiꝰ. Hoc
exemplũ de duob ꝓpħis compositũ ẽ de
malachia uidelicet &e ysaia. Nam primũ
qͦd dicitur Ecce mitto angłm meũ ante fa¬
ciem tuã. qui p̃parabit uiã tuã: in mala¬
chia infine positũ ẽ. Sequens aut̃ qͦd infer.¬
tur. uoxclamantis in deserto. & çȩt̾a in ysa¬
ia legimꝰ. & quomͦ marcꝰ statim in pͥncipio
uoluminis sui posuit. sic̃ scͥptum ẽ in ysaia
ꝓpħa. ecce mitto angłm meũ qͦd ñ scribit᷑
lam imꝑita p̃sũptio. & ego erroris ueniam
dep̃cabor. Idem marcus inducit ad pharise¬
os saluatorẽ loquentẽ. Nunquã legistis qͥd
medit. quib non licebat uesci nisi sacerdo¬
tib : legamꝰ samuhelẽ siue ut cõmum ha¬
betur titulo regnoꝵ libros ibiq reppiemꝰ
ñ abiathar scͥptum eẽ s abimelech ponti¬
ficem. qui postea a dohec cum cȩteris sacer.¬
dotib saule iubente ꝑcussus ẽ. Pgamus

Expanded text:
in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. hoc exemplum de duobus prophetis conpositum est, de Malachia uidelicet et Isaia. nam primum, quod dicitur: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, in Malachiae fine positum est; sequens autem, quod infertur: uox clamantis in deserto et cetera, in Isaia legimus. et quomodo Marcus statim in principio uoluminis sui posuit: sicut scriptum est in Isaia propheta: ecce mitto angelum meum, quod non scribitur lam inperita praesumptio, et ego erroris ueniam deprecabor. idem Marcus inducit adpharisaeossaluatoremloquentem: numquam legistis, quid medit, quibus non licebat uesci nisisolis sacerdotibus? legamus Samuhelem — siue, ut in communi habetur titulo, Regnorum libros — ibique repperiemus non \'Abiathar\' scriptum esse, sed \'Achimelech\' pontificem, qui postea a Doec cum ceteris sacerdotibus Saul iubente percussus est. pergamus
Abbreviated transcription (Latin):
putauert᷑ ħ. & non fugientia. Re uera sensuͦ
rethoricꝰ & declamatio tulliana. S quid fa¬
ciemꝰ ad authenticos libros inquib hec ñ
fuer̃ asscͥpta & cȩtera his similia. que si ꝓfer.¬
re nitamur infinitis libris opꝰ ẽ : porro qͣn.¬
ta dimiserint. uł asterisci ut diximꝰ testes s̃.
uł nr̃a interp̃tatio si adiligenti lectore trans.¬
obtinuit ineccłiis. uł qr pͥma ẽ & ante xp̃i
facta aduentũ uł quia ab apłis inquib
tam̃ ab bebreo non discrepant usurpata.¬
Aquila aut̃ ꝓselitus & ꝯtentiosus int̾pres
qr ñ solũ uerba s ethimologias quoq u̾boꝵ
transferre conatus ẽ iure ꝓicitur anobis.

Expanded text:
putauerunt haec et non fugientia. re uera sensus putauerunt haec et non fugientia. re uera sensus rhetoricus et declamatio Tulliana; sed quid faciemus ad authenticos libros, in quibus haec non feruntur adscripta et cetera his similia? quae si proferre nitamur, infinitis libris opus est. porro, quanta dimiserint, uel asterisci, ut dixi, testes sunt uel nostra interpretatio, si a diligenti lectore transobtinuit in ecclesiis, uel quia prima est et ante Christi fertur aduentum uel quia ab apostolis, in quibus tamen ab Hebraico non discAquila autem proselytus et contentiosus interpres, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est, jure projicitur a nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
istius questunculȩ. ut obtrectatores mei
querant & intelligant ñ uerba inscͥpturiᷤ
considanda. s sensum. Uicesimi pͥmi psal¬
mi uixta hebreo ᷤ id ipsum exordiũ ẽ qͦd dñs
ẽ locutus incruce. helihelilama sabactha¬
ni qͦd interp̃tatur ds̃ m̃s. ds̃ m̃s quare me
dereliquisti. Reddant rationẽ cur.lxx.
translatores int̾posuerint. respice me. Ita
enĩ uertert ds̃ ds̃ m̃s respice me quare me
dereliquisti: respondebt̃ utiq nicħ insen¬
su damni eẽ: si duo uerbas̃ addita. Audi.¬
ant & ame non ꝑiclitari eccłarũ statum
siceleritate dictantis aliqua uerba dimise
suo addidert̃. quanta dimisert̃. quȩ in
exemplarib eccłe obelis asteriscisq distinc¬
ta s̃. Illud enĩ qͦd legimꝰ in isaia beatus qui
habet sem̃ in syon &r domesticos in icrłm:
solerit hebrei deridere cũ audierint necũ
et in amos pꝰ descriptionẽ luxuriȩ. stantia

Expanded text:
istius quaestiunculae, ut obtrectatores mei istius quaestiunculae, ut obtrectatores mei quaerant et intellegant non uerba in scripturis consideranda, sed sensum. uicesimi primi psalmi iuxta Hebraeos id ipsum exordium est, quod dominus est locutus in cruce: heli heli lama zabtani, quod interpretatur: deus, deus meus, quare me dereliquisti? reddant rationem, cur septuaginta translatores interposuerint: \'respice me\'. ita enim uerterunt: deus, deus meus, respice me, quare me dereliquisti? respondebunt utique nihil in sensu damni esse, si duo uerba sunt addita. audiant et a me non periclitari ecclesiarum statum, si celeritate dictantis aliqua uerba dimisersuo addiderint, quanta dimiserint, quae in exemplaribus ecclesiae obelis asteriscisque distincta sunt. illud enim, quod legimus in Isaia: beatus, qui habet semen in Sion et domesticos in Hierusalem, solent Hebraei ridere, cum audierint, nec non et in Amos post descriptionem luxuriae: stantia
Abbreviated transcription (Latin):
lati sunt in sichem & positiͤ in sepulchro
qͦd emit abraham p̾cio argenti a filiise¬
mor filii sichem. Hic locus ingenesi mul-¬
to aliter inuenit᷑ qͦd scłicet abrahã eme.¬
rit ab ephron hetheo filio faar iuxta hebron
quadringentis draginis argenti speluncã
duplicẽ. & agrũ circa eam sepelieritq in
ea sarã uxorẽ suam. Atq in eodẽ libro pꝰea
legimꝰ reuertentẽ de mesopotamia iacob
cum uxorib & filiis suis posuisse taberna.¬
culũ ante salem urbẽ siccimoꝵ quȩ ẽ in
terra chanaan & habitasse ibi & emisse par.¬
tem agri in quo habebat tentoria abemor
patre sichem centũ agnis & statuisse ibi
altare & inuocasse dm̃ isrł. Abrahã non
emit specũ ab emor patre sichem. s ab e¬
phron filio saar nec sepultus ẽ insichẽ s in
hebron quȩ corrupte dicitur arboch. Du¬
odecim aut̃ patriarchȩ ñ sunt sepulti in
arboch. s insychem qui ager non est ẽp¬
tus ab abrahã s aiacob. Differo solutionẽ

Expanded text:
lati sunt in Sychem; et positi sunt in sepulchro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emmor, filii Sychem. hic locua in Genesi multo aliter inuenitur, quod scilicet Abraham emerit ab Efron Chetheo, filio Saar, iuxta Chebron quadringentis didragmis argenti speluncam duplicem et agrum circa eam sepelieritque in ea Sarram, uxorem suam. atque in eodem libro postea legimus reuertentem de Mesopotamia Iacob cum uxoribus et filiis suis posuisse tabernaculum ante Salem, urbem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, et habitasse ibi et emisse partem agri, in quo habebat tentoria, ab Emmor, patre Sychem, centum agnis et statuisse ibi altare et inuocasse deum Israhel. Abraham non emit specum ab Emmor, patre Sychem, sed ab Efron, filio Saar; nec sepultus est in Sychem, sed. in Chebron, quae corrupte dicitur Arboc. duodecim autem patriarchae non sunt sepulti in Arboc, sed in Sychem, qui ager non est emptus ab Abraham, sed a Iacob. differo solutionem et
Abbreviated transcription (Latin):
da. qͦd inlxxͣ. legitur modicꝰ es ut sis inmi¬
lib uida. In hebreo paruulus es in milib
taxat loco. & hebraico concordante. Euan¬
głista enĩ dirit qͦd non sit paruulus in du-¬
cib iuda: cum eregione sit positum. par-¬
uulus quidẽ es & modicꝰ. s tam̃ de te par-¬
uo & modico egredietur dux inisrł: scd̾m
illud apłi. elegit infirma mundi ds̃ ut con¬
fundat fortia. Porro qͦd sequitur qui re
gelistas arguam falsitatis. Hoc quippe im¬
pioꝵ.ẽ. celsi. porphirii. iuliani. s ut rep̃¬
hensores meos arguã imꝑitiȩ ce impetrẽ ab
eis ueniã ut ꝯcedant mͥ in simplici epła.
qͦd inscͥpturis scĩs uelint nolint apłis con¬
cessuris. Marcꝰ discipulus petͥ ita suũ orli¬
tur eugłm. Principiũ eugłii iħu xp̃i sic̃

Expanded text:
aginta legitur \'modicus es, ut sis in milibus Iuda\', in Hebraeo \'paruulus es in milibus taxat loco et Hebraico concordante. euangelista enim dixit, quod non sit paruulus in ducibus luda, cum e regione sit positum: \'paruulus quidem es et modicus; sed tamen de te mihi paruulo et modico egredietur dux Israhel secundum illud apostoli: elegit infirma mundi deus, ut confundat fortia\'. porro, quod sequitur: qui regelistas arguam falsitatis — hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Iuliani —, sed ut reprehensores meos arguam inperitiae et inpetrem ab eis ueniam, ut concedant mihi in simplici epistula, quod in scripturis sanctis, uelint nolint, apostolis concessuri sunt. Marcus, discipulus Petri, ita suum orditur euangelium: principium euangelii Iesu
Abbreviated transcription (Latin):
riũ in domo dñi. Accusent apłm falsita.¬
tis. quod nec cũ hebraico nec cum .lxx. con¬
gruat translatorib &e qͦd his maiꝰ est er-¬
ret in noĩe. ꝓracharia quippe ieremiã po¬
suit. S absit hoc de pedissequo. xp̃i dice¬
re. cui curȩ fuit non uerba & sillabas au¬
cupari. s sententias dogmatũ ponere.
Ueniamꝰ ad aliud eiusdem ⁊acharie testi¬
moniũ. qͦd ioħs eugłista sumit iuxta he.¬
braicam u̾itatẽ. Uidert̃ inquẽ cõpunxer̃¬

Expanded text:
rium. accusent apost. olum falsitatis, quod nec cum Hebraico nec cum septuaginta congruat translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iuxta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem conpunxer
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd app̾ciauerunt filii isrł. & dedert̃ eos
in agrũ figuli sic̃ ꝯstituit mͥ dñs. Hoc in
ieremia penitꝰ non inuenit᷑ s inracharia
aliis multo uerb̃ ac toto ordine discrepan¬
te. Uulgata quippe editio ita sehabet. &¬
dicam ad eos. Si bonum ẽ corã uobis date
mercedem mͥ aut renuite: &e appenderunt
m̃cedẽ meã .xxx. argenteos. Dixitq dñs ad
me. Pone illos inconflatorio. & considera
siꝓbatum sit. sicut ꝓbatus sum abeis. & tu¬
li .xxx. argenteos & misi eos indomo dñi
in conflatorio. Quantũ distet ab eugłtȩ
p̃postera s̃ & pene diu̾sa. Ꝙ dixinquit
adeos. Sibonũ est in oculis urĩs. afferte
mercedẽ meã: & si non: quiescite. & appen¬
dert̃ mercedẽ meã .xxx. argenteos. & dix̃

Expanded text:
quem adpretiauerunt a filiis Israhel, et dederunt eos quem adpretiauerunt a filiis Israhel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. hoc in Hieremia penitus non inuenitur, sed in Zacharia aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dominus ad me: pone illos in conflatorio et considera, si probatum sit, sicut probatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et misi eos in domo domini in conflatorio. quantum distet ab euangelipraepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: si bonum est in oculis uestris, adferte mercedem meam; et si non, quiescite. et adpenderunt mercedem meam
Abbreviated transcription (Latin):
ad sensum int̃̾pretatis testimonia repli¬
cauero. Sufficit in p̃senti nominasse hy.¬
lariũ confessorẽ. qui omelias in iob. & in
psalmos tractatus plurimos in latinum
u̾tit egreco nec assedit litterȩ dormitanti
& putida rusticorũ interp̾tatione se tor¬
sit s quasi captiuos sensus insuã linguã
uictoris iure transposuit. Nec hoc mirũ
incęteris scłi uidelicet ȩccłȩ uiris. cũ. lxx.¬
sacris uoluminib fecerint. Legimꝰ in mar.¬
co dicente dño. tabata cumi: statimq
dico surge. Arguat euangłistam m̃da¬
cii quare addidit tͥ dico. cum in hebreo
tantũ mͦ sit. puella surge. S ut. it xͦc s¬
tis & imꝑantis expͥmeret: addidit tͥ dico.
Rursus in matheo redditis a ꝓditore ui
da.xxx. argenteis &e empto ex eis agrofi.¬
guli scribitur. Tunc impletũ ẽ qͦd scrip.¬
tum ẽ ꝑ ieremiã ꝓpħam dicentẽ. & acce.¬
ꝑunt .xxx. argenteos p̃cium app̾ciati

Expanded text:
ad sensum interpretati sunt, testimonia repliad sensum interpretati sunt, testimonia replicauero. sufficit in plarium confessorem, qui Homelias in Iob psalmos tractatus plurimos in Latinum uertit e Graeco nec adsedit litterae dormitanti et putida rusticorum interpretatione se torsit, sed quasi captiuos sensus in suam linguam uictoris iure transposuit. Nec hoc mirum in ceteris saeculi uidelicet aut ecclesiae uiris, cum sacris voluminibus fecerint. Legimus in Marco dicentem Dominum: TALITHA CUMI, statimquedico, surge » . Arguatur Evangelista mendacii, quare addiderit, tibi dico, cum in Hebraeo tantum sit, puella surge. Sed ut ἐμφαtis atque imperantis exprimeret, addidit, tibi dico. Rursum in Matthaeo redditis ab proditore Juda triginta argenteis: et empto ex eis agro figuli, scribitur, « Tunc impletum est quod scriptum est per Jeremiam Prophetam, dicentem: et acceperunt triginta argenteos pretium appretiati
Abbreviated transcription (Latin):
p̾tatione mutare. homerũ ad uerbũ expͥ¬
mat in latinũ. Plus aliqͥd dicam eundẽ¬
in sua lingua sua ꝓse uerbis interprete.¬
tur. Uidebit ordinẽ ridiculũ. & poetã e.¬
loquentissimũ uix loquentẽ. Uerũ ne
scriptoꝵ meoꝵ parlia sit auctoritas. quã¬
quã hoc tantũ ꝓbare uoluerĩ me semꝑ
ab adolescentia non uerba s sententias
transtulisse: quał suꝑ hoc genere p̾faciun.¬
cula sit in libro quo beati antonii uitadi¬
scribitur. ipsius lectione cognosce. Ex ali.¬
a in aliam linguã ad uerbum exp̃ssa tns.¬
latio sensusoꝑit. & ueluti leto gramine
sata stransgulat. Dum enĩ casib & figurꝰ
seruit oratio: qͦd breui poterat indicare
sermone. longo ambitu circum acta uix¬
explicat. Hoc gͥ ego uitans. ita beatũ an.¬
toniũ te petente transposui. ut nicħ de.¬
sit ex sensu cum aliqͥd desit ex uerbis. A¬
lii silłas aucupentur & literas. tu quer
sententias. Dies me deficiet si om̃iũ qui

Expanded text:
retatione mutari, Homerum ad verbum expriretatione mutari, Homerum ad verbum exprimat in Latinum. Plus aliqsua in lingua prosae uerbis interpretetur: uidebit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum uix loquentem.f Uerum ne meorum parua sit auctoritas — quamquam hoc tantum probare uoluerim, me semper ab adulescentia non uerba, sed sententias transtulisse — qualis super hoc genere praefatiuncula sit, in libro, quo beati Antonii uita describitur, ipsius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressatranslatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio, quod breui poterat indicare sermone, longoambitu circumactauixexplicat. hoc igitur ego uitans ita beatum Antonium te petente transposui, ut nihil desit ex sensu, cum aliquid desit exuerbis. aliisyllabasaucupenturetlitteras, tu quaere sententias. dies me deficiet, si omnium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
drũ. plautus & ceciliꝰ ueteres comicos int̃¬
pretatis. Nunquid herent in u̾bis ac ñ
decorẽ magis & elegantiã intranslatione
ꝯseruant: quã uosu̾itatem interpreta.
cupant. Unde & ego doctus atalib ante
annos circiter .xx. & simili tunc quoqer.¬
rore deceptꝰ. certe hoc mͥ a uob̃ obiciendũ
non alicubi excedere arduũ ut que in ali¬
a lingua benedicta s̃ eundẽ decorẽ intͣns.¬
latione ꝯseruent. Significatũ ẽ aliquid
uniꝰ uerbi ꝓprietate. Non habeo meũ qͦ
id efferam &e dum quero ĩplere sententrã
Accedũt hyꝑbatoꝵ amfractus. dissimili¬
tudines casuũ. uarietates figurarũ. ipsũ
postremo suũ. & ut ita dicam uernacu.¬
lum linguȩ genꝰ. Si ad uerbum interp̃tor
ab surde resonant si obnecessitatẽ aliqͥd
in ordine uł insermone mutaũo. ab inter¬
p̃tis uidebor officio recessisse. & pꝰ multaqͥ
Quod sicui uidetur ñ lingͤ gr̃ãm inter.¬

Expanded text:
drum, Plautus et Caecilius ueteres comicos intedrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam cupant. Unde et ego doctus a talibus ante annos circiter viginti, et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mihi a vobis objiciendum non alicubi excidere: et arduum, ut quae in alia lingua bene dicta sunt, eumdem decorem in translatione conservent. Significatum est aliquid unius verbi proprietate: non habeo meum quo id efferam: et dum quaero implere sententiam Accedunt hyperbatorum anfractus, dissimilitudines casuum, varietates figurarum: ipsum postremo suum, et, ut ita dicam, vernaculum linguae genus. Si ad verbum interpretor, absurde resonant: si ob necessitatem aliquid in ordine, vel in sermone mutavero, ab interpretis videbor officio recessisse. » Et post mul« Quod si cui non videtur linguae gratiam in interp
Abbreviated transcription (Latin):
ñ necessariũ. Conuerti enĩ ex atticis du.¬
oꝵ eloquentissimoꝵ nobilissimas ora¬
tiones inter seq contrarias eschinis &¬
demostenis nec conu̾ti ut interpres. s
ut orator. sententus isdẽ & earũ formiꝰ
tam figuris quã uerb̃ ad nr̃am ꝯsuetu.¬
dinem aptis. In quib ñ ꝓuerbo uerbũ
necesse habui reddere. s genus oĩum u̾¬
boꝵ uimq seruaui. Non enĩ me ea annu¬
merare lectori putaui oportere. s tanqͣm
appendere. Rursumq in calce sermonis.
Quoꝵ ego ait orationes sicut spero ita ex¬
p̃ssero. uirtutib utens illoꝵ omib id est
sententus & earũ figuris & rerũ ordine
uerba ꝑsequens eatenus ut ea non abhor¬
reant amore nr̃o. Quȩ si egrecis omĩa
ꝯuersa non er̃t tam̃ ut generis eiusdem
& doctus. hoc idẽ in arte poetica erudito
int̾preti p̃cepit. Nec uerbo uerbũ curab̃
reddere. fidus interpres. Terentiꝰ. menan¬

Expanded text:
non necessarium. conuerti enim ex Atticis duonon necessarium. conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthenis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnium uerborum uimque seruaui. non enim me ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rursumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expressero uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro, quae si e Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem et doctus, hoc idem in Arte poetica erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius Menan