comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de illo gi̾one ferunt fubule cum unnim esse corpus xp̃i
testatur apłs. s quodam fidei respectu intellectus facit
diu̾sitatem hanc. res u̾o ip̃a simplicitatis sue purani ob¬
tiu u̾itatem. ħ est tͥnitas corporis domini non est aliuo
intelligentia. quam ipm domini corpus cogitandum. ẜ
ture capnd existũs corporis eccĩe. p̾t̾ea cum inscripturis
rudis non erit in lectione diuina. ⁊ librorum pruden¬
ter disceriͣt quem singula requirunt intellectum ĩ
quo quid agendum putau̾it indiffe̾nt̾ uideat quo m̾o
se expediat de sn̾iis patrum quas sb̾iet̾imus multis. qi
aliis que in hunc mod̾ passi ꝑ omĩs tractatus eo rum ĩ¬
xp̃c. ⁊ hic pleniis existens. ⁊ illic plenus. sicut .n. ꝙ u̾z

Expanded text:
de Geryone illo ferunt fabulae, cum unum esse corpus Christi testetur Apostolus; sed quodam fidei respectu intellectus vel affectus facit diversitatem hanc. Res vero ipsa simplicitatis suae puram obtinet veritatem. Haec enim trinitas corporis Domini non est aliud intelligenda quam ipsum Domini corpus, cogitandum seturae, caput existens corporis Ecclesiae. Praeterea cum in Scripturisrudis non erit in lectione divina horum librorum, prudenter discernat, quem singula requirant intellectum: in quo quid agendum putaverit, indifferenter videat, quomodo se expediat de sententiis Patrum quas subjecimus, multisque aliis, quae in hunc modum passim per omnes earum tractatus in hic plenus existens, et illic plenus. Sicut enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
poĩta localis ⁊ temporalis est. non est inc̾dibile in illa sum
fons non est de riuo nec de lacu. riuus de solo est fonte ⁊
alio mo lacus de fonte ⁊ riuo. ut lacus non dicatur riuꝰ
magnam hãt similitudinem non nullam tñ ad ĩcar¬
nationem u̾bi ht̃ similitudiẽ quam forsitam anquis
non ne solus rimis quamuis non alius nilus ꝙͣ fons
⁊ lacus ut itu dicam institulatus est. sicut solus filiꝰ
incarnatus est. lz non alius deus quam pater ⁊ filius
s qm̃ ista t̾rena longe funt ualde a summa natura.
leuemus ad illam ip̃a opiculãte mentem ⁊ in ea com¬

Expanded text:
posita, localis et temporalis est, non est incredibile in illa summdum, quia fons non est de rivo, nec de lacu; rivus vero de solo fonte est, alio modo lacus de fonte et rivo, ut lacus non dicatur rivus; magnam habeat dissimilitudinem, nonnullam tamen habet ad incarnationem Verbi similitudinem: quod forsitan aliquis nonne solus rivus quamvis non alius Nilus, quam fons et lacus, ut ita dicam, infistulatus est? Sic solus Filius incarnatus est, licet non alius Deus, quam Pater et Spiritusm ista terrena valde longe sunt a summa natura, levemus ad illam, ipsa opitulante, mentem, et in ea con
Abbreviated transcription (Latin):
ctumi. ht̃ .n. punctum uelud medium. punctum mũ¬
di. ⁊ ꝑuctum temporis .i. p̾sens tempus ad et̾nitatem
non nullam similitudinem non parũ ad eius et̾nita¬
tis templationem ntilem. Unde lacus alias dispntandum est. ħ
tantum uͥ sufficiat. quia punctum simplex .i. sñ ꝑtibus ⁊ in
lo non est nͥ uium pictum sicut et̾nitas tũ et̾uitate nõ
est msi una et̾uitas. gͦ qm̃ deus et̾nitas non sunt plures dii.

Expanded text:
ctum: habet enim punctum, velut medium punctum munctum: habet enim punctum, velut medium punctum mundi, velut punctum temporis, id est, praesens tempus ad aeternitatem, nonnullam similitudinem non parum ad ejusdem aeternitatis comtemplationem utilem: unde latius alias disputandum est. Hic tantum hoc sufficiat quia punctum simplex est, id est sine parlo, non est nisi unum punctum; sicut aeternitas cum aeternitate non est nisi una aeternitas. Ergo quoniam Deus aeternitas es
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nec et̾uitas exͣ et̾nitatem est. Item si exͣ se ĩuicem sunt
du̾isis locis sunt aut temporibus ꝙ alienum est ab et̾ni¬
tate. non ita sunt plures et̾nitates exͣ se inuicem. si n̾o
in se inuicem plures esse dicuntur. sciendum est quia
quocienscum repetatur et̾nitas in et̾nitatem non est
nͥ una ⁊ eadem et̾nitas. dignior .n. natura que in se re
in suis admitit pluralitatem. nͥ enim pluralitas iͥ di¬
u̾sitas. nͥ diu̾sitas est non est ꝑfecta comcordia. ꝑfecta
nam comcordia que in nuam ydemptitatem eandem¬
d unitatem ꝯͣ. si gͦ melior est ꝑfecta comcordia quam
infectea. ⁊ inpossibile est in suimo bono ꝙ est ip̃a
et̾nitas esse inperfectum esse aliquid non est possi¬
enscum repetatur et̾nitas ĩ et̾nitate semꝑ una eadem¬
⁊ soli et̾nitas est. ꝙ de multis aliis simłr dicitur ut
dranipotencia in omnipotentia: non est nͥ nna õipo ⁊
simlr̾ ponam punctum in piicto. non ẽ nͥ unũ pũ¬

Expanded text:
s est extra aeternitatem. Item, si extra se invicem sunt, in diversis locis sunt aut temporibus: quod alienum est ab aeternitate. Non itaque sunt plures aeternitates extra se invicem. Si vero in se invicem plures esse dicuntur, sciendum est quia quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, non est nisi una et eadem aeternitas. Dignior est enim natura, quae in se repquam quae sui admittit pluralitatem. Ubi enim pluralitas, ibi diversitas; at ubi diversitas est, non est perfecta concordia: perfecta namque est, quae in unam identitatem et eamdem unitatem convenit. Si ergo melior est perfecta concordia, quam imperfecta; et impossibile est in summo bono, quod est ipsa aeternitas, esse imperfectum aliquid, non est possitas in aeternitate, semper una et eadem aeternitas est. Quod de multis aliis similiter dicitur: ut, omnipotentia in omnipotentia, non est nisi omnipotentsimiliter est, ponam: punctum in puncto non est nisi pun
Abbreviated transcription (Latin):
Pax ĩq corporis est in ordiuata temꝑancia ꝑciũ: pax aĩe
irrõat or dinata reqͥes appeticionũ. pax aĩe rõalis ordĩata
ꝯgnicõnis actõtus q ꝯsentio. pax corporis et aĩe ord̾i̾ataui¬
tã et salus aĩmautis. pax hoĩs mortat et dei ordiuata ꝯcordia¬
pax domꝰ ordinata in ꝑandi atq obediendi ꝯcordia cohabi¬
tanciũ. pax ciuitatis ordinata in ꝑandi atq obediendi ꝯcor.¬
dia ciuium pax celestis ciuitatis ordinatissima et cordissi̾
societaĩ fruendi do̾ et ĩuicẽ ut d̾o pax oĩuureꝵ tnͣs qͥllitas

Expanded text:
Pax itaque corporis est ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis ordinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium
Abbreviated transcription (Latin):
malũ ẽ. S ꝑu̾sitas eam malã fatit iͣ qͣ ĩ iu̾tate nõ stetit
s uitatis iudiciũ nõ euasit in ordinis tͣns qͥllitate nõ man¬
sit. necio tauĩ a pate ordinatoris effugit. bouũ dei ꝙ illi
 ĩ natura nõ illũ sb̾crahit iustiͤ dei quaordiuat᷑ ĩ pena
ut sit qui doleat᷑ ad̾ adunit: et ipẽ dolor testim ẽ boĩ adep¬
ti: et boni relicti. nͥ .ni. bonum relitum eẽt bonũ amissui
tołe nõ posset. nam qui peocat peror ẽ silecat᷑ indãpno eqͥ¬
tatis. qui uͦ cͤciat᷑ si nͭ iũ adqͥrat boni dolet dãpnũ salutis
et aui e quitas ac salus utꝰq bonũ ẽ. boĩq auussiõe potius¬

Expanded text:
malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; ut sit qui doleat quod adimit. Et ipse dolor testimonium est boni adempti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, pejor est, si laetatur in damno aequitatis. Qui vero cruciatur, si nihil inde acquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus utrumque bonum est, bonique amissione do
Abbreviated transcription (Latin):
uotor diabolica sugestio est qui non ałr qmͣ ipĩ diarolo
cauendum quam ab ip̃a dampnatõne. demonum est su
nam crũ resistimis oiabolum sr̃amus. angelos letificannis. de¬
um honorificamus. ipẽ enim nos hortatatur ut pugnemꝰ
liciosas. isti tres mimici me expugnant ⁊ ꝑsequntur nuinc
quidem me aꝑte minc u̾o occulte semꝑ ã maliciose. dia¬
tonis enim pluis comfidit in aditorio carnis. qñ mag̾ no¬
cet concesticus hostis. illa u̾o ad sb̾u̾sionem meam cum il¬
lo fedus innt ut pote de pr̃o nata ⁊ in pocõ nutrita nimis
corrupta ipͣ origine. miito amplnus uiciata cõsuetudine

Expanded text:
io est: cui non aliter quam ipsi diabolo cavendum quam ab ipsa damnatione. Daemonum officiuNam quoties resistimus, diabolum superamus, angelos laetificamus, Deum honorificamus. Ipse enim nos hortatur ut pugnemusalas et malitiosas. Isti tres inimici me impugnant et persequuntur, nunc quidem aperte, nunc vero occulte, semper autem malitiose. Diabolus namque plus confidit in adjutorio carnis, quoniam magis nocet domesticus hostis. Illa vero ad subversionem meam cum illo foedus iniit: utpote de peccato nata, et in peccato nutrita; vitiis corrup
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ioꝯditas. simmua felicitas. felis lib̾tas. felix beatitudo
u sinules erunt homines augłis dei. ⁊ fulgebunt insti ficũ
sol in regno prĩs sui qualis putans tunc erit splendor aĩaꝵ
qñ solis splendorem p̾bebit lix corporum. nulla erit ibi tͥsti¬
cia. nulla angustia. nuillus dolor nullus timor nullus ibi
git ibi malicia. nec carnis misł̾a. nulla est ibi egritudo. ull
omnino ncͣcͣitas. non est ibi fames non sitis. nonfrigns ñ
estus non lassituco ieinii non nulla comtemptat̾o ĩ mi¬
tas infinita tratituco sempit̾na inqua qui simul ad ipiscitur
sꝑ tenetur ibi est requies a laboribus pax ab hostibus ameus¬
tas de nouitate securitas ceet̾nitate fuauitas atq dulcedoł
d̾i insisione ⁊ quis non illic uehemĩt ħitare desic̾et ⁊ ĩ pl¬

Expanded text:
semper jucunditas, summa felicitas, felix libertas, et felix beatitudo; ubi similes erunt homines angelis Dei, et fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum . Qualis, putas, tunc erit splendor animarum, quando solis splendorem habebit lux corporum? Nulla erit ibi tristitia, nulla angustia, nullus dolor, nullus timor, nullus ibi git ibi malitia, nec carnis miseria. Nulla est ibi aegritudo, nulla omnino necessitas: non est ibi fames, non sitis, non frigus, non aestus, non lassitudo jejunii, nec ulla tentatio inimitas infinita, beatitudo sempiterna: in qua qui semel suscipitur semper tenetur. Ibi est requies a laboribus, pax est ab hostibus, amoenitas de novitate, securitas de aeternitate, suavitas atque dulcedo de Dei visione. Et quis non illic
Abbreviated transcription (Latin):
me
murmurat ⁊ ipaciens est discipline ꝙ illicita
dit hanc adninat. hac utitur. ille cortuo sus spͥens hostis hu¬
mani gu̾is cui nullum aliud desid̾ium. nullum negm̃i. nillum
studium nͥ ꝑtere animas nr̃as. hͥ est ꝙ iugituͦr machinatur ar¬
guite ioquitur artificiose suggerit callite cecipit. illicitos motꝰ¬
incitat insufflat ⁊ uenenatos cogitatõnes inflaminat. mon
bella. mitͥt ocia. incitat gulan. mon libidinem. desid̾ia car
ad uene simus ⁊ ille cuins ille suam h̃at regionem sios exu¬
les simuis ⁊ ꝑegrini. magnum quo discrim̃ adu̾sus diabolice
fraudis astucias tam crebos ĩmo ꝯtrnuos sustiñe comflictus ꝙ̃¬
tam astutum fec tam natura sb̾tilis ꝙͣ lõgua ex̾cit̾õ malicieas.¬

Expanded text:
e murmurat, et impatiens est disciplinae: quod illidit, hanc adjuvat, hac utitur tortuosus ille serpens hostis humani generis: cui nullum aliud est desiderium, nullum negotium, nullum studium, nisi perdere animas nostras. Hic est qui jugiter malum machinatur, argute loquitur, artificiose suggerit, callide decipit. Illicitos motus insuffiat, venenatas cogitationes inflammat: movet bella, nutrit odia, incitat gulam, movet libidinem, desideria carnadvenae simus, et ille civis. Ille suam inhabitat regionem: nos exsules sumus et peregrini. Magnum quoque discrimen est adversus diabolicae fraudis astutiam tam crebros, imo continuos sustinere conflictus: quem astutum fecit tam natura subtilis, quam longa exercitatio malitia
Abbreviated transcription (Latin):
nerat ⁊ intrat ꝑ fenestras meas. Respicit occulus ⁊ mentis sẽ¬
sim amiteit. audit autis ⁊ intentonem cordis infncdtit. odoratꝰ
atur subito cotum corpiis occupat ⁊ estuat. urit ⁊ incendit
primo carnem modicum titillat. dem̃ delectatõne turpi mẽ¬
tem maculat. ad exͥnium ꝑ comsensum pͣuitatis sibi mẽtẽ
subiugat. porro diabolus quem uid̾e non possum ⁊ it̾o miꝰ¬
tet me. Narrauit ut abscomder ⁊ laqĩos ⁊ dix̾ quis uidebit e
os. laq̃um posuit in auro ⁊ argento ⁊ in om̃bus quib ab¬
utinnr. cum illis male delectamur illaqueamur nec solũ
tõnis. cupiditas honoris ⁊ carnis noluptas quibus anima

Expanded text:
meas in animam meam. Respicit oculus, et mentis sensum avertit. Audit auris, et intentionem cordis inflectit. Odoratus atur, subito totum corpus occupat, urit et incendit. Primo carnem cogitatione modicum titillat: deinde delectatione turpi mentem maculat; et ad extremum per consensum pravitatis sibi mentem subjugat. Porro diabolus quem videre non possum, et ideo miet os? Laqueum posuit in auro et argento; et in omnibus quibus abutimur, cum illis male delectamur et illaqueamur. Nec solumtionis, cupiditas honoris, et carnis voluptas: quibus anima
Abbreviated transcription (Latin):
lie ⁊ labor ⁊ quies mlitant comtra me. non mimis suspec¬
cus est michi iecur quam ita. multo si quidem iocaido scã¬
dauzaui nec minus u̾eor ꝓsꝑa quam aduersa ꝓꝑs pp ꝓsꝑa
uamq suauitate sia me in cantum decipiunt. adu̾san̾o
quia aliquuid amaritudinis hñt uelut portio amara me sus¬
pectum ⁊ timidum faciunt. mag̾ timeo malum qm̃ facio ĩ
tator facilus ꝑpetratur ĩiquitas utrobiq. bellum ntͦbiq
ꝑiculum utrobiq timendum ⁊ sicut in hostili regõne ner¬
santibus hac uiacq circuspiciendum est ⁊ ad omẽm tre¬
ꝑidum circõagenda est ceruix. caro sugerit michi mol¬

Expanded text:
liae, labor et quies pugnant contra me. Non minus suspectus est mihi jocus, quam ira. Multos siquidem jocando scandalizavi. Nec minus proset 333 decipiunt. Adversa vero quia aliquid amaritudinis habent, velut potiones amare me suspectum et timidum faciunt. Magis timeo malum quod facio in tator, et facilius perpetratur iniquitas. Nimirum utrobique bellum, utrobique periculum, utrobique timendum: et sicut in hostili regione versantibus, hac illacque circumspiciendum est, et ad omnem strepitum circumagenda est cervix. Caro suggerit mihi mol
Abbreviated transcription (Latin):
comstituisti t̾minos eius qui p̾t̾iri non pot̾ant. uult
aliquis ostendere quia nullus potuit accelerars uł diff̾re die
in qua moritur. quanuis alñ nob̾ uideatur aliquis fac̾e ex n¬
ex lb̾tate sine ex necessitate eueniat dicitur comstituisse
apud ce. ꝙ apud hominem prinsquam fiat mutari pot̃
uocati siit scĩ inet̾nitate. inqua non est p̾t̾itum ẜ futurum.
s tũ p̾sens inmutabile est. s in ip̃is hominibus ex lib̾tatẽ ar.
uenientia. quamuis añ ibi nichil sit. nͥ p̾sens. non est tñ il¬
lud p̾sens temporale sicut nr̃m. s et̾mun in quo temya ꝯtĩet᷑¬

Expanded text:
Constituisti terminos ejus, qui praeteriri non poterunt , vult aliquis ostendere quia nullus potuit accelerare vel differre diem in qua moritur, quamvis aliquando nobis videatur aliquis facere ex lex libertate sive ex necessitate eveniat, dicitur constituisse apud se immutabiliter quod apud hominem priusquam fiat mutari potest vocati sunt sancti, in aeternitate, in qua non est praeteritum vel futurum, sed tantum praesens, immutabile est; sed in ipsis hominibus ex libertate arbivenientia: quamvis autem ibi nihil sit nisi praesens, non est tamen illud praesens temporale, sicut nostrum; sed aeternum, in quo tempora cunct
Abbreviated transcription (Latin):
quam debitum reddatur pͥmium bũ oꝑandi ip̃a lib̾tas. audi¬
at eundem gr̾e p̾conem dicentem. deus est enim qiuii opat᷑
in nob̾ ⁊ uelle ⁊ oꝑari pro uona uoluntate. ⁊ ano ioco. gͥ
non uolentis nec currentis s nuse̾ntis est dei. dum ꝓcul
si homo eius etatis est. ut rõne iam utatur non poss cre¬
dere sꝑare dilig̾e. nͥ uellet. nͨ ꝑuenire ad palmam sr̃ ne uo¬
catõnis dei. nͥ uolinitate cͣurrerit. quo gͦ non uolentis nͨ cur¬

Expanded text:
quam debitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque curremo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare et diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit. Quomodo ergo non volentis, neque cur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quanuis ab homine dici digne non possint. quis enim
ħ solum comgruentibus explicet u̾bis. ꝙ u̾bum caro factũ¬
est ⁊ h̃i. ĩ uo. ut crederemiis in dei prĩs ommpotentis imi¬
nitate nuitata. carnem porro hic hominem debennis acciꝑx
aꝑte totum signte locutõne sicut dictum est. qũ ex oꝑi¬
busi legis nou iustificabitur omnis caro .i. omĩs homo.
nam nichil nature humane in illa susceptõne fas est. dr̃e
definsse. s nature ab omni & nexi ꝑccĩ omnimodo liłr. Non qͣl
de utroq sexu nascitur ꝑ comcupistenciam carnis cum obli¬
gatõne delecti. cuius reatus regn̾atõne diluitur. s qͣlem de
uirgine nasci oportebat. quem fides matris non libido cõceꝑat
quo si uł nascente corrumietur eius integritas. non iam il¬
le de uirgine nasc̾etur. eumq faiso ꝙ absit natum de uͥgie
maria. tota comfit̾etur eccłia. que unitas eius matrem cotidie

Expanded text:
tur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim tur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factut in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipotentis uninitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie
Abbreviated transcription (Latin):
N hac ira nonessent homines ꝑ originale pocm̃ tanto gra¬
uius ⁊ ꝑnitõsius. quanto maiora uł plura insuꝑ addiderunt
ncͣcius erat mediator. ħ est recunciliator. qui hanc iram sacͥ¬
ficiĩ singłaris cuius erant umbre omnia sacͥficia legis ⁊ ꝓph̾aꝵ
oblatõne plataret. uñ dicit apłs. si enim cum immici essemus
recomciliati sums d̾o ꝑ mortem filii enis. multo magis reꝯ¬
ciliati nunc in sanguine euis. salui erimus ab ira ꝑ ipm̃. cum
autem deus irasci dicitur. non euis significatur ꝑturbatõ. qͣlis
est. in animo irascentis hominis. s ex humanis motibus trans¬
lato uocabulo iñdicta eius que non nͥ uista est. ire nom̃ acce¬
pit. Q uod gͦ ꝑ mediatorem recumciliannir dõ ⁊ accipiimus spm̃
scm̃. ut ex inimicis efficiamur filii quotqͦt enim spũ dei agũ¬
tur. hii filii sunt dei. ħ est grã dei. ꝑ ih̾m xpm̃ do. no. de quo
mediatore longum est. ut quanta dignum est. tanta dicã¬

Expanded text:
homines per originale peccatum tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderunt: Necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus erant umbrae omnia sacrificia legis et prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum . Cum autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit. Quod ergo per mediatorem reconciliamur Deo, et accipimus Spiritum sanctum, ut ex inimicis efficiamur filii: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : haec est gratia Dei per Jesum mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dican
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ut sic dictum accipiamus ñ uołutis nͨ currentis s mise¬
si non sit ⁊̃ uoluntas hominis. ac ꝑ ħ si reste dictum est ñ¬
uolentis hominis s mise̾ntis est di. qr id uoluntas hominis
sola ñ ĩplet. cur non e ecõꝯ eꝯͣrio rͨte dicitur. non muse̾ntiᷤ ẽ¬
dei. s uolentis est hominis. quia id m̾ia dei sola non implet.¬
p orro si nullus dic̾e xͥanꝰ aucebit non mise̾ntis est dei. s uolẽ¬
tis est hominis. ne apło aꝑtissime cont᷑ditat. restat ut pp̃ ea
r᷑te dictum intelligatur. ñ uolẽ. nͨ c. s mi. est dei. ñ totum

Expanded text:
dia, ut sic dictum accipiamus: Non volentis neque currentis, sed misesi non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, nvolentis hominis, sed miserentis Dei est, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non e contrario recte dicitur: Non miserentis Dei, sed voluntatis est hominis? quia id mPorro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, ne
Abbreviated transcription (Latin):
fidem accõmodasse dit̾. non ita uidetur ab surdum ut rͨte
rep̃hendatur in u̾bo eiq dicatur gͦ uidisti. non credidisti.
uñ putari pot non esse comsequens ut non nideatur res
cuietum q creditur. nł melius yanc appłanus fidem quã
quam sꝑantur. Iam de amore quio dicam sñ quo fides nichil pro
pocius ꝙꝓ speramus. ⁊ amamus credendo uenturum esse formidãt.

Expanded text:
modasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodepotius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant.
Abbreviated transcription (Latin):
dimus. spes autem non nͥ uonarum rr̾ est. nͥ nec futurarũ
⁊ ad eum ꝑtinencium. qui earum spem get̾e ꝓhibetur. Ꝙ
cum ita sĩt pp̃ has causas distinguenda erat fides a spe. sic̃
uocabulo. ĩ rõnabili diffe̾ncia. sam ꝙ attin ad ñ uidere
siue ꝙ creduntur sũ que sꝑantur ficei spxei q ꝯne est. In e

Expanded text:
 angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum,  angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In E
Abbreviated transcription (Latin):
bid autem sꝑari potest ꝙ non creditur. porro anquid
⁊̃ qd̃ non sꝑatur. credi potest. quis namq fidelium
penas non credit impiorum. ħ sperat tam̃ ⁊ quisquis eas ĩ¬
min̾e aibi credit ac fugaci motu animi exhorrz. rectius tim̾e
dicitur quam spare. Que duo lucanus distinguens ait. lice¬
at spxrare timenti. Non auteni abalio poeta. quamuis me¬
liore ꝓprie dcm̃ est. hunc gͦ si potui tm̃ sꝑare colorem. deniz
non uulli in arte gͣmatica u̾bis huius utuntur exemplo
ad ostendendam in ꝓpriam dictõnem ⁊ aimit. sꝑare dix̾ ꝓ
tim̾e. est ita fidces ⁊ malarum rerum ⁊ bonarum: quia ⁊ bon
des ⁊ p̃t̾itarum rerum ⁊ p̾sencium ⁊ futinarum. credimꝰ
pñs ꝙ muic est. credimus uenturum adiudicandum uin¬
os ⁊ mortuos. ꝙ futurum est. Item fides ⁊ suarum rrͥ est
⁊ alienarum. nam ⁊ se quisq credit aiñ esse cepisse nec fu¬
isse utiq sempit̾nim. ⁊ alia atq alia nec solum de aliis ho

Expanded text:
id autem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: des et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. Credimusam Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hom
Abbreviated transcription (Latin):
sibi abstulit. sicut romis pro ea quam pp̃e dedit. D. nerissi¬
mum. M. estimo quia non animadu̾tis deun. nullo modo
fac̾e inuistum posse nͥ imustum non faciendo iustum cum
nam ante acceptam iusticiam nullus est iustus ł inustus.
⁊ nullus post acceptam iusticiam fit inustus nisi sponte de¬
serta iusticia. sicut gͥ bomis angelus se fetit uistum. non
aufe̾ndo sibi iusticiam cum potuit ita dens malum fec̾ au
gelum inustum non reddendo illi iusticiam cum possit. D.
facile cognoscitur. M.¬

Expanded text:
e dedit. DISC. Verissimum est. MAG. Aestimo quia animadvertis Deum nullo modo posse facere injustum, nisi injustum non faciendo justum, cum possit. Nam ante acceptam justitiam nullus est justus, vel injustus; et nullus post acceptam justitiam sit injustus, nisi sponte deserta justitia. Sicut ergo bonus angelus fecit se justum, non auferendo sibi justitiam, cum potuit, ita Deus malum angelum facit injustum, non reddendo ei justitiam, cum possit. DISC. Facile cognoscitur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
est ille natus. eodem spũ fit in nobis remissio pccõrum. quo
spũ factũs est. ut nullum hrẽt ille pccm̃. ħ se deus esse fac¬
turum ꝓfecto p̾sciuit. ipã est gͥ p̃destinatõ scõrum que ĩ scõ
scõrum maxime claruit. quam rc negare quis poͣst recte
intelligencium eloquia u̾itatis. nam ⁊ ipm̃n dominum głie ĩ
quantum homo factus dei filius est. p̃destinatum esse dioisti

Expanded text:
est ille natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo est ille natus; eodem Spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo Spiritu factum est ut nullum haberet ille peccatum. Haec se Deus esse facturum profecto praescivit. Ipsa est igitur praedestinatio sanctorum, quae in Sancto sanctorum maxime claruit: quam negare quis potest recte intelligentium eloquia veritatis? Nam et ipsum Dominum gloriae, in quantum homo factus est Dei Filius, praedestinatum esse didici
Abbreviated transcription (Latin):
ħ esset. quibus tandem suis ĩ uł oꝑm uł fidei. y̾cedentibut
m̃itis natura humana que in illo est comparuit. responceat᷑
queso. Ille homo ut au̾to patri in unitate coet̾no ꝑsoneassui¬
mptus fauis dei unigenitus ess. uñ ħ meruit. ꝙ eins bomiis
qualecumn p̾cessit quid egit ante: quid credidit: ut ad hanc
meffabilem excellenciam ꝑueniret. non ne sciente ac suscip¬
ente u̾to nẽ homo ex cuio esse cepit filius dei uincus esse cepis
Nonne filium dei unicum femina illa gr̃a plena comcepit. Non
caruis cupidine s solo dei mu̾e. non quid metuendim fũ
neaccedente etate homo ille hłs peccaret arbitrio. aut id̾o in
illo non lib̾a uoluntas erat ac non tãto magis erat quanto ⁊̃¬
magis siure pocõ non pot̾at. nempe omnia ista singłarit̾ anmi¬
randa ⁊ alia si qua euis aꝓpͥa u̾issime dici possunt singłarit̾ ĩ illo
accepit humana. ħ ẽ nrã natura. nullis suis p̾cedentibus nu̾tis.

Expanded text:
 esset, quibus tandem suis, vel operum, vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? respondeatur quaeso. Ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in umptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecunque praecessit? Quid egit ante? quid credidit? quid praeivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo coepit esse, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nocarnis cupidine, sed singulari Dei munere? Nunquid metuendum fuit ne accedente aetate homo ille libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat; ac non tanto magis erat, quanto magis servire peccato non poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia, si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e daturus est s fidem elegit inp̾scĩa ut quem sibi cͤditurim esse
pͥsciuit esse ip̃m elegͥit cui spm̃ scm̃ daret. ut uona oꝑando eciã¬
liꝗitie ꝑ elcõnem gr̾e salue facte sunt que utiq non est gr̃a si eã
m̾ita ulla p̾cedunt ne iam quod datur nõ scd̃m gr̾am s scõm de¬
bitum reddatur potuis ꝑ meritis quam donetur ꝓiñ qd̃ cõtimu¬

Expanded text:
ipse daturus est, sed fidem elegit in praescientia; et quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegit cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continu
Abbreviated transcription (Latin):
sit dictum raptus est ne mancia nuitar intellectum eus. ocm¬
futurum erat. non ꝙ futurum non erat. idem ꝙ ei mortẽ
inmaturam fu̾at largiturus ut temptatõnum subtͣheret᷑
incertum est. non qd̃ peccaturus ess qui mansurus intemp¬
tatõne non esset. de hac quippe nita iegitur in libro iob. Ninꝙͥ
non temptatõ est uita humana su t̾ram. s qrͣ aliis comceda¬
tur. ut ex huius uite ꝑiculis dum iusti sunt auferantur. ail u̾o
isti donec a iusticia cadant in eisdemꝑiculis uita pro ductore
teneantur. quis coguouit sensimi dñi: ⁊ tñ hinc intelligi dat᷑
⁊̃ illis uistis qui tonos piosq mores us adsenectutis matim¬
tatem ⁊ diem huius uicei ultimum seruant. non in suis mĩtis s
in comino esse glorrandum. quĩ qui uite brenitate rapint iustũ
ne malicia mutaret intellectum enis. ipẽ inquanta cum longi¬
tudine uite custodit instum ne malicia mntet intelłcm eus. cur

Expanded text:
sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. sit dictum, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationum subtraheretur incerto; non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. De hac quippe vita legitur in libro Job, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Sed quare aliis concedatur, ut ex hujus vitae periculis dum justi sunt auferantur; alii vero justi donec a justitia cadant, in eisdem periculis vita productiore teneantur; quis cognovit sensum Domini ? Et tamen hinc intelligi datur, etiam illis justis qui bonos piosque mores usque ad senectutis maturitatem et diem vitae hujus ultimum servant, non in suis meritis, sed in Domino esse gloriandum: quoniam qui vitae brevitate rapuit justum, ne malitia mutaret intellectum ejus, ipse in quantacumque vitae longitudine custodit justum, ne malitia mutet intellectum ejus. Cur
Abbreviated transcription (Latin):
sũ quo prorsus uitam hr̃e non possunt ⁊ in uera remisione prcõ¬
rum baptiratorum quaniuis nillum ex adamtͣherent. qm̃ remͦ¬
tuntur ei poc̃a de quibus eos deus penitenciam p̃sciuit acturos. ita
facillime ag̾e̾nt attr abstinent causam suam. quia negant esse o
s quia hominum futura que non sunt futura. ꝓculdubio nlła
sunt mita. s ħ uidere facillimum est ic̾o nͨ pelagiani ħ dic̾e potue¬
runt ⁊ multo magis isti nͨ deb̾e debuerunt. Quis enim audeat ne
gare xp̃ianis iustum si morte p̾occupatus fu̾it inrefrig̾io fut᷑u.
quilib ħ dix̾it. quis homo sane fidei resistũdum putabit. Item
dix̾it nistum si a sua iusticia recessĩt. in qͣ diu uix ⁊ in ea fu̾it
in pietate definictus. in qua non dico unuĩ amium s umundi¬
cit. porro si queratur a nob̾ utrum si tunc ess mortuns qñ e¬
rat iustus penas ess inuenturus an requiem: numquid requiem
respondere dubitamuis. ħ est tota cansa cur oictum est a quocih

Expanded text:
 prorsus habere non possunt: et in veram remissionem peccatorum baptizari, quamvis nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse orSed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici egare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum dicet? Porro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
phetari destitit. nͨ qui in eum cred̾ent defueruant. ⁊ Ma¬
dam us ad moysen ⁊ in ipõ ppło isrł qui specian quodam
mist̾io gens ꝓpħica fuit. ⁊ in auis gentibus antequam ue¬
niss in carne. eum enin non nulli commnemorantur in
scĩs ebraicis libris iam ex tempore abrahe nec de stirꝑe car¬
uis eius. nec ex ppło isrł ne aduencia societate in ppło istł
qui tñ huius sacͣm̃ti ꝑticipes fuerunt. cur non credanus
⁊ in cet̾is hac iͣq illac gentibus alas fuisse. cinamins ed
cominemoratos in eisdem auctoritatibus non legannus.
Ita salus religionis huuis ꝑ quam solam ueram salus u̾a
ueracit̾ q ꝓmittitur. nulli unquam defuit qui diguus fint
⁊ cui cefuit oignus non fuit. ⁊ ab exordio ꝓpagatõnis hu¬
mane us ad fiuem quibusdam ad p̾mium. quibuidam ad
nicium p̾dicatur. cernitis ne me sũ p̾iuditõ iatentis consi¬

Expanded text:
prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Aprophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
pondeas d̾o: qͣm dic̾e audemus. qi nou̾inius ꝙ occultum esse
uoluit qui tũ alicud iniustum uelle non potuit. Illud
autem qd̃ in opusculo moꝰ porphirium sub titulo de tempore xͥ¬
ane religionis me dixisse retolitis. ita dixi ut hanc diligen¬
ciorem ⁊ oposion̾em disputatõnem de grã p̾t̾ire nam ita io¬
xpñi ⁊ apud eos predicari doctimam suam. qñ sciebat ⁊ ubi
sciebat esse qui eum fuerant credituri. Hiis enim tempori¬
bus ⁊ hiis quibus enͣangłium non est p̾dicatum. tales õs
nec suscitatis ab eo mortuis ab eo mortuis credere nolue
rarum. xͦ prioribus scłis nouerat. ut eis apparere uł p̾dicare
m̾ito nollet. quos nec u̾bis nͨ nuraculis suis credituros esse
p̾sciebat. neq enim intredibile est tales fuisse tunc. qͣles
abenis aduentu us ad ħ̃ tempus muitos fuisse atq esse mi¬
ranur. ⁊ tũ ab initõ gn̾is humani alias occultius. alias eiudẽ¬
cius. sicut comgruere temporibus diuinitus uisum est n ꝓ

Expanded text:
us, quod occultum esse voluit, qui tamen aliquid injustum velle non potuit. CAPUT autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia pra apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri. His enim temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes nec suscirrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cet: respondebitur nob̾. ⁊ ubi est ꝙ ei dicitur. deus tu com¬
u̾tens uinificabis nos. Aut si non fac̾ uolentes ex uolen¬
tibus deus. ut quid orat ectͣła scd̃m p̾ceptum domini pro
ꝑsecutoribus suis. nam si eciam uolunt intelligi sc̃s cypͥa¬

Expanded text:
cet; respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu concet; respondebitur nobis, Et ubi est quod ei dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos ? Aut si non facit volentes ex nolentibus Deus, utquid orat Ecclesia secundum praeceptum Domini pro persecutoribus suis ? Nam sic etiam voluit intelligi sanctus Cyp
Abbreviated transcription (Latin):
hicectus apłc petͣus. omnis qui audiuit a patre ⁊ didisc̾ uenit adme.
sicut gͦ si integre loquimur cum de aliquo lr̃arum ing̾ro qui
inciuitate solus est. dicimus. omnes iste qui k̾as docet. non q
omnes discunt. s quia nemo nͥ ab illo disc̾. quicum ibi lr̃as disc̾
ita recte dicimus om̃s deus doc uenire ad xp̃m. non quia om̃s
ueninuit. s quia nemo alr uenit. cum antem non omnes
paciencia uasa ire que ꝑfecta sunt in ꝑditõnem. ⁊nt notas
faciat diuicias głe sue in nasa mĩe que p̾panit in głam. hĩc
est ꝙ u̾bum crucis ꝑemitibus stulticia est. hiis autem qui
hos enim omnes uult saluos fr̾. ⁊ in agnitõnem u̾itatis
uenire. nam ⁊ si illos quibus stulticia est u̾bum crucis
ut ad xpm̃ uenirent docere uoluiss ꝓculdubio uenirent
⁊ ip̃i. non enim fallit aut fallitur qui ait. omnis quii
audit apatre ⁊ didiscit. uenit ad me. Absit gͦ quod quisqͣm
nos omnes docet. si dix̾imus quia noluit disc̾e quos nõ do¬

Expanded text:
c subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faciat divitias gloriae suae inest quod verbum crucis pereuntibus stultitia est; his autem qui hos enim omnes vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Nam si et illos quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi. Non enim fallit aut fallitur qui ait, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Absit ergo ut quisquam » inquiunt, « non omnes docet? » Si dixerimus quia nolunt discere quos non do
Abbreviated transcription (Latin):
ur. nͥ deus ꝑuires currentibus p̃reat ⁊ ꝑdutat quo uocat. ac
dem̃ subiunxi. manifestum est gͦ ñ uolentis nͨ currentis s misen¬
tis est dei esse ꝙ bñ oꝑanur omĩno u̾issimum est. s parum de ipͣ
at pene ñtum ut ꝑ ipãm penam ⁊̃ male oꝑentur u̾isime dixi. s¬
ficei m̾itum ⁊̃ ip̃m esse domĩm dei. nec putaui q̃rendum esse nec
dycl. ⁊ alio loco. cuius enim mise̾tur inquam: fac̾ eum bñ oꝑari. ⁊ ꝙ̃
s adhuc querendumm erat utru ⁊ m̾itum fidei de ña dei ueniat
ftã fueruit ut fidelis ess. legimis enim dicente apło mĩam cõse¬

Expanded text:
r, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, ufidei meritum etiam ipsum esse donum Dei, nec putavi quaerendum esse, nec  alio loco: Cujus enim miseretur, inquam, facit eum bene operari; et quem sed adhuc quaerendum erat utrum et meritum fidei de misericordia Defacta fuerit ut fidelis esset. Legimus enim, dicente Apostolo, Mise
Abbreviated transcription (Latin):
si accepisti. quid głaris qͣi non acceꝑis: quo p̾cipuo natõni¬
testimonio ⁊ ipẽ comiuctus sum simiłr errarem putanc fidem qua
in deum credmus non esse donum dei. s a nobis esse in nob. ⁊ ꝑ
illam nos inpetrare dei cona. quibus temꝑant̾ ⁊ iuste ⁊ pie uiua¬
mus in ħ scło. nere enim fidem putabami dei grã p̾neniri. ut ꝑ
mus si non p̾ced̾et p̾conium u̾tatis. Ut autem p̾dicato nobis
eiuugłio comsentiremus nrm̃ esse ꝓprium ⁊ nobis. ex nobis esse i¬
arbrͣbat. quem meum errorem non milla opuscula mea satis
indicant ante episcopatum scrippta in quibus est illud ꝙ com
que est ad romanos. deniq cum mea cuncta opuscula retrac¬
turem. eamq retractionem stilo ꝑsequerer cuius oꝑis iam duos
absolueram libros añquani scripta nr̃a ꝓlixiora sumpsissẽ cũ
adhuc uibrum retractandum in primo uolumine ꝑuenissem
sic ince locutus sum disputans inquam quid eleg̾it cominus

Expanded text:
 accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praecipue testimonio etiam ipse convictus sum, cum similiter errarem, putans fidem qua in Deum credimus, non esse donum Dei, sed a nobis esse in nobis, et per illam nos impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per mus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod cEpistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tum hominem ⁊ fllius dei pp̃ suscipientem umigenitum deum ue¬
racit ⁊ ꝓprie dic̾etur. ne non qͣtnitas s tͥnitas credetur precesti¬
nata est. ista nature humane tanta ⁊ tam celsa ⁊ sũma
subuectio ut ciuo attolletur aitius non hr̃et. sicut pro nob̾
ip̃ã diuinitas quonsq dispon̾et humilius ñ hu̾it cum sus¬
cepta natura homi. nis cum infumitate carns us ad mor¬

Expanded text:
minem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quousque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis, « usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
conat ⁊ fidem. sane gͦ cum apostolus dicat. Ic̾o ex fide. ut ẜm
grãm firmasit ꝑmisio. Miror homines infirmͣati sue se malle
cominitt̾e. quam firmitati promissionis cei. S inc̾ta est ĩqͥo
dat. cum gͥ ntraq increata sit. cur non homo firmiori quam
infirmiori fidem suam spem caritatem cominittit. s cum dr̃ ĩ¬
quiunt si credid̾is saliuis eris. unim horum exigitur alter̾
offertur. ꝙ exigitur in hominis ꝙ offertu: in dei potestate.
cur non utrumq in dei. ⁊ quod uibet ⁊ ꝙ offert. rogatur .n.
ut det quod iubet. rogant credentes. ut sibi augeatur fides.
rogant pronon credentibus ut eis donetur fides. ⁊ in sins
gͥ increm̃tis ⁊ in suis uitiis dei donum est fides. sic antem dr̃
placet ut facta carnis mortificare non donuin dei dicamus.
neq id donum dei esse fateanur. qm̃ exigi a nobis audimniꝰ

Expanded text:
donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est miheat? cum igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem diciplacet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
la p̾sciuit homines esse facturos. nuquid sic apłs lociui¬
tur. filios quo deus promisit abrahe. qui fidei enis nestigia
sestarentur. ꝙ aꝑtissime dic̃. s si oꝑa gentium ꝓmisit non nͥ
fidem profecto quͥa non sunt rona oꝑa nisi ex fice. iustus
enim ex fide uiuit. ⁊ omne qd̃ non est ex fide pccm̃ est ⁊ sũ
fide. in possibile est plac̾e. nichilominus ut impleat deus qd̃
promisit. in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat
ꝙ d̾o donante ad hominem ꝑtinz non faciet ipẽ ꝙ donet. ħ est
nisi hãt homo fidem ex semet ip̃õ non impleo. deus ꝙpro¬
misit. ut opera iusticie dentur ex c̾o. ac ꝑ ħ ut promissa su¬
a deus possit deus possit implere. non est in dei s in homi¬
nis potestate. ꝙ si u̾itas ⁊ pietas nos credere uecat. credamꝰ¬
cum abraham qñ q̃ promisit potens est ⁊ fac̾e. pronusit ã
fiaios abrahe ꝙ esse non possunt. si non hãt fidemi. gͦ ipẽ

Expanded text:
lam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquilam praesciuit homines esse facturos? non quidem sic apostolus loquitur. filios quippe deus promisit Abrahae, qui fidei eius uestigia sectarentur; quod apertissime dicit. sed si opera gentium promisit, non fidem, profecto, quoniam non sunt bona opera nisi ex fide — iustus enim ex fide uiuit, et: omne, quod non est ex fide, peccatum est, et: sine fide impossibile est placere — nihilpromisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex Deo. Ac per hoc, ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate. Quod si veritas et pietas non credere cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
destinatõne quippe deus ea p̾stinit. que fuerat ipẽ facturus. Sꝰ
dictum est. fecit que futura sund. p̾scire autem potens est
⁊̃ que ipẽ non fac̃. sicut quetumq pcc̾a. quia ⁊ si sunt que¬
didit illos deus in reprobam mentem. ut faciant que non
eis fidem gentium dicens. patrem multarnm gencium po¬
sui te. unde dic̾. apłs. It̃o ex fide. ut scdñi glãm firma sit ꝑ¬
missioni semini. non de nr̃e i uoluntatis potestate s de sua p̃¬
destraatõne promisit. promisit enim quod ipẽ facturus fuerat.
non quod homines. qui antem faciunt homines boua que
ꝑtinent dd colendum deum ipẽ fac̾ ut illi faciant que p̾cep̾.
non illi faciunt ut ipẽ faciat ꝙ promsit. alioquin ut cei
ꝓmissa compleantur non in dei s in hominis potestate ⁊ ꝙ
a domino promissim est ab ip̃is reoditur abrahe. non auteni
sic credidit aueaham s credidit dans głam d̾o. qm̃ que ꝓmi¬
facta non aliena s sua. au forte oꝑa rona gentium deus ꝓ¬

Expanded text:
ne quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae noneius fidem gentium dicens: patrem multarum gentium posui te - unde dicit apostolus: ideo ex fide, ut secundum gratiam, firma sit promissio omni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum deum, ipse facit, ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt, ut ipse faciat quod promisit. alioquin ut dei promissa compleantur, non in dei, sed in hominum est potestate, et quod a domino promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. non autem sic credidit Abraham, sed credidit dans gloriam deo, quoniam qfacere, ac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus p