comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiam ad maiora transitum inueĩat: nec relinquet bonos
mores: sed tempori aptabit: ut quibus alii utuntur in glo¬
riam aut uoluptatem: utatur agendae rei causa. Deinde pau¬
lopost. Omnia quae luxuriosi faciunt: quaeq imperiti: fa¬
ciet et sapiens: sed non eodem modo eodemq proposito. At¬
quin nihil interest quo animo facias: quod fecisse uitiosũ
est. quia facta cernuntur: animus non uidetur. Aristip¬
po Cyrenaicoꝵ magistro cum Laide nobili scorto fuit cõsue¬
tudo. quod flagitium grauis ille philosophie doctor sic de¬
fendebat ut diceret. multum interse et caeteros Laidis ama¬
tores interesse. qđ ipse haberet Laidem: alii uero a Laide
haberentur. O praeclara et imitanda bonis sapientia. Nuic
uero liberos in disciplinam dares: ut discerent habere mere¬
tricem. Aliquid inter se ac perditos interesse dicebat: scili-¬
cet qđ illi bona sua perderẽt: ipse gratis luxuriaretur. In qͦ

Expanded text:
ut etiam ad majora transitum inveniat: nec relinquet bonos ut etiam ad majora transitum inveniat: nec relinquet bonos mores, sed tempori aptabit; et quibus alii utuntur in gloriam, aut voluptatem, utetur agendae rei causa. » Deinde paulo post: « Omnia quae luxuriosi faciunt, quaeque imperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo, eodemque proposito. Atqui nihil interest quo animo facias, quod fecisse vitiosum est: quia facta cernuntur, animus non videtur. » Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit consuetudo, quod flagitium gravis ille philosophiae doctor sic defendebat, ut diceret, multum inter se et caeteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii vero a Laide haberentur. O praeclara et imitanda bonis sapientia! Huic vero liberos in disciplinam dares, ut discerent habere meretricem? Aliquid inter se ac perditos interesse dicebat; scilicet quod illi bona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
gnet oratio. Neposq Cornelius ad eundem Ciceronem
ita scribit. Tantum abest ut ego magistram eẽ putem
uite philosophiam. beatȩq uite ꝑfectricem. ut nullis
magis existimem opus esse magistros uiuendi: ꝗͣ plerisq
qui in ea disputanda uersantur. Uideo enim magnam paͬ¬
tem eoꝵ qui in schola de pudore et cõtinentia praecipiãt
argutissime eosdem in omnium libidinum cupiditatibꝰ
uiuere. Item Seneca in exhortationibus. Pleriq inquit phi¬
losophoꝵ tales sunt diserti in conuitium suum quos si au¬
dias in auariciam libidinem in ambitionem perorantes in
iudicium suum putes professos. Adeo redundant ad ipsos
maledicta in publicum missa: quos non aliter intueri decet
ꝗͣ medicos: quoꝵ tituli remedia habent pyxides uenena.
Quosdam uero nec pudor uitioꝵ tenet: sed patrocinia turpi¬
tudini suae fingunt: ut etiam honeste peccare uideantur.
Faciet inquit sapiens idem seneca etiam quae non probabit.

Expanded text:
gnet oratio. » Nepos quoque Cornelius ad eumdem Ciceronem gnet oratio. » Nepos quoque Cornelius ad eumdem Ciceronem ita scribit: « Tantum abest, ut ego magistram esse putem vitae philosophiam, beataeque vitae perfectricem, ut nullis magis existimem opus esse magistris vivendi, quam plerisque, qui in ea disputanda versantur. Video enim magnam partem eorum, qui in schola de pudore et continentia praecipiant argutissime, eosdem in omnium libidinum cupiditatibus vivere. Item Seneca in Exhortationibus: « Plerique, inquit, philosophorum tales sunt, diserti in convitium suum, quos si audias in avaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium sui professos putes, adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa; quos non aliter intueri decet, quam medicos, quorum tituli remedia habent, pyxides venena. Quosdam vero nec pudor vitiorum tenet: sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare videantur. Faciet sapiens, inquit idem Seneca, etiam quae non probabit,
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina boni. Exphilosophis autem perraro fuerit: qui ali¬
quid in uita fecerit laude dignum. Quis est tandem qui
non uideat eos homines uirtutis: qua ipsi egent: non ẽẽ
doctores: Nam siquis mores eorum diligenter inquirat.
inueniet iracundos: cupidos: libidinosos: arrogantes: pro¬¬
teruos: et sub obtentu sapientiae sua uitia colentes: do-¬
mi facientes ea quae in scholis arguissent. Fortasse men
tior accusandi gratia: nonne idipsum Tullius et fatet᷑
et quaeritur : Quotus inquit quisq philosophoꝵ inueĩ¬
tur. qui sit ita moratus: ita animo ac uita constitutus
ut ratio postulat: qui disciplinam ueram: non ostentatio¬
nem scientiae: sed legem uitae putet: qui obtemperet
ipse sibi: et decretis pareat suis. Uidere autem licet ali¬
os tanta leuitate et iactatione: ut his fuerit nõ didicisse
melius. alios pecuniae cupidos: alios gloriae: multos libi¬
dinum seruos: ut cum eoꝵ uita et uitiis mirabiliter pu¬

Expanded text:
doctrina boni, ex philosophis autem perraro fuerit qui alidoctrina boni, ex philosophis autem perraro fuerit qui aliquid in uita fecerit laude dignum, quis est tandem qui non uideat eos homines uirtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? nam si quis mores eorum diligenter inquirat, inueniet iracundos cupidos libidinosos adrogantes proteruos et sub obtentu sapientiae sua uitia celantes, tum domi facientior accusandi gratia. Nonne id ipsum Tullius et fatetur, et queritur? « Quotus quisque, inquit, philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo et vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam veram, non ostentationem scientiae, sed legem vitae putet? qui obtemperet ipse sibi, et decretis pareat suis? Videre licet alios tanta levitate et jactatione, ut his fuerit non didicisse melius: alios pecuniae cupidos, alios gloriae; multos libidinum servos, ut cum eorum vita mirabiliter pu
Abbreviated transcription (Latin):
ut omnia reddat incerta. legem abrogat: artem nullã
putat: rationem subuertit: regulam deprauat: sciẽtiã
funditus tollit. Falsa igitur illa omnia: quia in rẽ semꝑ
incertam et adhuc nihil explicantem cadere non possunt.
Iulla itaq ratio uel scientia uel lex beneuiuendi: nisi in hac
unica et uera et caelesti sapientia constituta ẽ: quae philo¬
sophis fuerit ignota. Nam illa terrena quoniam fallax
est: fit uaria et multiplex: sibiq tota contraria ẽ. Et sic̃
unus est huius mundi constitutor et rector deus: una ue¬
ritas ita unam ẽẽ ac simplicem sapientiam necesse ẽ. qͥa
quicquid est ueꝵ ac bonum: id perfectum eẽ non potest
nisi fuerit singulare. Quod si philosophia uitam posset instru¬
ere. nulli alii nisi philosophi essent boni. Et qui eam non di¬
dicissent: essent omnes semper mali: cum innumerabiles exi¬
stant et semper extiterint: qui sint aut fuerint sine ulla

Expanded text:
ut omnia reddat incerta, legem abrogat, artem nullam ut omnia reddat incerta, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subuertit, regulam deprauat, scientiam funditus tollit. falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. nulla itaque ratio uel scientia uel lex bene uiuendi nisi in hac unica et uera et caelesti sapientia constituta est, quae philosophis fuerat ignota. nam illa terrena quoniam falsa est, uaria et multiplex sibique tota contraria est. et sicut unus est huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas, ita unam esse ac simplicem sapientiam necesse est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit singulare. quodsi philosophia uitam posset instruere, nulli alii nisi philosophi essent boni et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sint aut fuerint sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
errore Seneca: quis enim ueram uiam teneret er¬
rante cicerone: Philosophia inquit nihil aliud est ꝗͣ rec
ta uiuendi ratio: uel honeste uiuendi scientia. uel ars
rectae uitae agendae. Non errabimus si dixerimꝰ philo-¬
sophiam esse legem bene honesteq uiuendi. Et qui dixe¬
rit illam regulam uitae: suum illi reddidit. Hic plane
non respexit ad cõmune philosophiae nomen: quae cu
sit in pluris sectas disciplinasq diffusa: nihilq habeat
certi: nihil deniq de quo uniuersi una mente ac uoce cõ¬
sentiãt. Quid potest esse tam falsum ꝗͣ regulam uitae
philosophiam uocari: in qua diuersitas praeceptoꝵ rectũ
iter impediat et turbet: aut legem beneuiuendi: cuius
capita longe dissonant: aut scientiam uitae agendae:
in qua nihil aliud efficitur contraria saepe dicendo: ꝗͣ ut
ut nemo quicꝗͣ sciat. Quaero enim utrum ne Academiã
philosophiam putet eẽ an non: Negaturum non arbitͦr.
quod si est: nihil ergo illoꝵ cadit in philosophiam: quae

Expanded text:
errore Seneca — quis enim ueram uiam teneret errante Cicerone? — philosophia inquit nihil aliut est quam recta ratio uiuendi uel honeste uiuendi scientia uel ars rectae uitae agendae. non errabimus, si dixerimus philosophiam esse legem bene honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad commune philosophiae nomen. quae cum sit in plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam nominari, in qua diuersitas praeceptorum rectum iter inpediat et turbet aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepe dicendo quam ut nemo quicquam sciat? quaero enim utrumne Academiam philosophiam putet esse an non. negaturum non arbitror. quod si est, nihil ergo illorum cadit in philo- ss sophiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tae beluae immanitatem potest pro merito describere: quae
uno loco recubans: tamen per totum orbem dentibus fer¬
reis saeuit: et non tantum artus hominum dissipat: sed et os¬
sa ipsa comminuit: et in cineres fundit: nequis extet se¬
pultur a&e locus: quasi uero id affectent: qui deum confiten-
tur: ut ad eorum sepulchra ueniatur: ac non ut ipsi ad de¬
um perueniant. Quaenam illa feritas: quae rabies: quaȩ
insania est: lucem UIUIS: terram mortuis denegasse : Di¬
co igitur nihil esse miserius his hominibus quos ministros
furoris alieni: quos satellites impiae iussionis necessitas:
aut inuenit: aut fecit. Non enim honor ille, aut proue¬
ctio dignitatis fuit: sed hominis damnatio ad carnificinã:
dei uero ad penam sempiternam. Quae autem per totum
orbem singuli gesserint: enarrare impossibile est. Quis
enim uoluminum numerus capiet tam infinita: tam uaria

Expanded text:
tae belluae immanitatem potest pro merito describere, quae tae belluae immanitatem potest pro merito describere, quae uno loco recubans, tamen per totum orbem dentibus ferreis saevit; et non tantum artus hominum dissipat; sed et ossa ipsa comminuit, et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus; quasi vero id affectent, qui Deum conftur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, terram mortuis denegasse? dico igitur nihil esse miserius iis hominibus quos ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis enim uoluminum numerus capiet tam infinita, tam uaria
Abbreviated transcription (Latin):
dem impietatem suam: qua in caeteris rebus utuntur: aduer¬
sus iustos uiolenter exercent. Nec immerito a prophetis bestiȩ
nominantur. Praeclare itaq. M. Tullius. Etenim si nemo ẽ
inquit qui non mori malit ꝗͣ conuerti in aliquam figuram be¬
stiae: quanuis mentem hominis habiturus: quanto est miserius
in hominis figura animo esse efferato: Mihi quidem tanto uide¬
tur quanto est praestabilior animus corpore. Aspernantur ita¬
q corpora beluarum quibus sunt ipsi brutiores. sibi adeo placẽt
ꝙ homines sint nati: quorum nihil nisi liniamenta et summam
figuram gerunt. Nam quis Caucasus: quae india: quae Hyr¬
cania tam immanes: tam sanguinarias bestias unquam aluit:
Quoniam ferarum omnium rabies usque ad uentris satietatem
furit: fameq sedata conquiescit. Illa est uera bestia cuius
una iussione funditur ater ubiq cruor. Crudelis ubiq lu¬
ctus ubiq pauor: et plurima mortis imago. Nemo huius tã¬

Expanded text:
dem impietatem suam, qua in caeteris rebus utuntur, adversus justos violenter exercent. Nec immerito a prophetis bestiae nominantur. Praeclare itaque Marcus Tullius: « Etenim si nemo est, inquit, quin emori malit, quam converti in aliquam figuram bestiae, quamvis hominis mentem sit habiturus; quanto est miserius in hominis figura animo esse efferato? Mihi quidem tanto videtur, quanto praestabilior est animus corpore. » Aspernantur itaque corpora belluarum, quibus sunt ipsi saeviores; sibique adeo placent, quod homines nati sunt, quorum nihil, nisi lineamenta et summam figuram gerunt. Nam quis Caucasus, quae India, quae Hircania tam immanes, tam sanguinarias unquam bestias aluit? Quoniam ferarum omnium rabies usque ad ventris satietatem furit, fameque sedata, protinus conquiescit. Illa est vera bestia, cujus una jussione. Funditur ater ubique cruor . . . Crudelis ubique Luctus, ubique pavor, et plurima mortis imago. Nemo hujus tan
Abbreviated transcription (Latin):
sustulit disciplinas: sed non recte fundauit suam. Igno
ratio enim rerum omnium non potest esse sapientia: cuiꝰ
est scire proprium. Ita cum philosophos expugnauerit
ac docuerit nihil eos scire: ipse quoq nom en philosophi
perdidit: quia doctrina eius est: nihil scire. Nam qui
alios reprȩhendit quod nesciant. ipse debet sciens esse.
um autem nihil sciat: quae peruersitas quaeue insolen¬
tia est: ob id ipsum se philosophum constituere: propter
quod caeteros tollat : Possunt enim sic respondere: si ni¬
hil nos scire conuincis: et ideo non eẽ sapientes: quĩa ni¬
hil sciamus. ergo ne tu quidem es sapiens: quia re quoq
confiteris nihil scire. Quid ergo promouit Arcesilas ni¬
si ꝙ confectis omnibus philosophis seipsum quoq eodem
mucrone transfixit.

Expanded text:
sustulit discsustulit discratio enim rerum omnium non potest esse sapientia, cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil eos scire, ipse quoque nomen philosophi perdidit, quia doctrina eius est nihil sciri. nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum se philosophum constituere propquod caeteros tollat? Possunt enim sic respondere: Si nihil nos scire convincis, et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus; ergone tu quidem es sapiens, quia te quoque confiteris nihil scire? Quid ergo promovit Arcesilas, nisi quod confectis omnibus philosophis, seipsum quoque eodem mucrone transfixit?
Abbreviated transcription (Latin):
UN. T. enim multa quae natura ipsa nos cessitas cogit.¬
scire: et usus frequens et uitae necessitas cogit. Itaq
pereundum est: nisi scias quae ad uitam sunt utilia: ut appetas
quae periculosa: ut fugias et uites. Praeterea multa sunt quae u¬
sus inuenit. Nam solis ac lunae uarii cursus et meatus syderum
et ratio tempoꝵ deprȩhensa est: et natura corporum a me¬
dicis herbarumq uires: et ab agricolis natura terrarum
nec non hymbrium futuroꝵ: ac tempestatum signa col¬
Lecta sunt. Nulla deniq ars est: quae non scientia con¬
stet. Debuit ergo Arcesilas siquid saperet: distinguere.
quae sciri possent: quaeue nesciri. Sed si id fecisset: ipse
se in populum redegisset. Nam uulgus interdum plus
sapit : quia tantum quantum opus est: sapit. a quo si q̃¬
ras utrum sciat aliquid: an nihil. dicet se scire quae sci¬
at. fatebitur se nescire quae nesciat. Recte ergo alioꝵ

Expanded text:
Sunt enim multa, quae natura ipsa nos Sunt enim multa, quae natura ipsa nos scire, et usus frequens, et vitae necessitas cogit. Itaque pereundum est, nisi scias, quae ad vitam sunt utilia, ut appetas, quae periculosa, ut fugias et vites. Praeterea multa sunt, quae usus invenit. Nam solis ac lunae varii cursus, et meatus siderum, et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis, herbarumque vires, et ab agricolis natura terrarum, nec non imbrium futurorum, ac tempestatum signa collecta sunt. Nulla denique ars est, quae non scientia constet. Debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere, quae sciri possent, quaeve nesciri. Sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. Nam vulgus interdum plus sapit; quia tantum, quantum opus est sapit. A quo si quaeras, utrum sciat aliquid, an nihil, dicet se scire, quae sciat, fatebitur se nescire, quae nesciat. Recte ergo aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
demiae conditor reprehensiones omnium interse collegit: cõ¬
fessionemq ignorantiae clarorum philosophoꝵ: armauitq se
aduersus omnes. ltaq constituit nouam non philosophã di
philosophiam. Eo igitur autore duo philosophiae genera eẽ
ceperunt. Unum illud uetus quod scientiam sibi uendicat.
alterum nouum repugnans: quod eam detrahit. In his duo¬
bus generibus uideo discidium: et quasi ciuile bellum. sapi-¬
entiam quae distrahi non potest: in qua parte ponemus:
Si natura rerum sciri potest: haec tyronum caterua interi-¬
bit. si non potest ueterani conficientur. si pares fuerint.
nihilominus peribit dux omnium philosophia: quia distracta est.
Iihil enim potest sine interitu suo sibi esse contrarium. Si autem ut
docui nulla potest esse in homine interna et propria scientia: ob
fragilitatem conditionis humanae: Arcisile manus uincit: sed
ne ipsa quidem stabit: quia non põt omnino nihil sciri. Capit

Expanded text:
demiae conditor, reprehensiones omnium inter se collegit, condemiae conditor, reprehensiones omnium inter se collegit, confessionemque ignorantiae clarorum philosophorum, armavitque se adversus omnes. Ita constituit novam non philosophandi philosophiam. Eo igitur auctore, duo philosophiae genera esse coeperunt: unum, illud vetus, quod sciealterum nouum repugnans, quod eam detrahit. in his duobus generibus uideo discidium et quasi ciuile bellum: sapientiam, quae distrahi non potest, in qua parte ponemus? si natura rerum sciri potest, haec tironum caterua interibit; si non potest, ueterani conficientur; si pares fuerint, nihilonihil enim potest sine interitu sibi esse contrarium. Si autem, ut docui, nulla potest esse in homine interna et propria scientia, ob fragilitatem conditionis humanae, Arcesilae manus vincit. Sed ne ipsa quidem stabit, quia non potest omnino nihil sciri. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
losophis uituperatur ut falsa. Credemus ne igitur uni se suã
q doctrinam laudanti: an multis unius alterius ignorantiã
culpantibus: Rectius ergo sit necesse est: quod plurimi sen¬
tiunt: ꝗͣ quod unus. Nemo enim potest dese recte iudicare.
quod nobilis poeta testatur. Ita enim comparatam esse homi¬
num naturam omnium: aliena ut melius uideant et diuidicẽt
ꝗͣ sua. Cum igitur omnia incerta sint: aut omnibus credendũ
sit: aut nemini. Si nemini: sapientes ergo non sunt: quia sin
quia singuli ab omnibus esse negantur sapientes. Pereunt igr̃
uniuersi hoc modo et tanꝗͣ spartiate illi poetarum. sic se inui¬
cem iugulant: ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit: quia
gladium habent. scutum non habent. Si ergo singulae sectae
multarum sectarum iudicio stulticiae conuincuntur: omnes
igitur uanae atq inanes reperiuntur. Ita se ipsam philosophia
consumit et conficit. Quod cum intelligeret Arcesilas aca-¬

Expanded text:
losophis uilosophis uique doctrinam laudanti, an multis unius alterius ignorantiam culpantibus? Rectius sit necesse est, quod plurimi sentiunt, quam quod unus. Nemo enim potest de se recte judicare, quod nobilis poeta testatur. Ita enim comparatam esse hominum naturam omnium, aliena ut melius videant, et dijudicent quam sua. Cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est, aut nemini: si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singquia singuli ab omnibus esse negantur sapientes. Pereunt igitur universi hoc modo, et tanquam sparti illi poetarum, sic se invicem jugulant, ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. Si ergo singulae sectae multarum sectarum judicio stultitiae convincuntur, omnes igitur vanae, atque inanes reperiuntur: ita seipsam philosophia consumit, et conficit. Quod cum intelligeret Arcesilas Aca
Abbreviated transcription (Latin):
ECT E. igitur Zeno ac Stoici opinationem repudia¬
runt. Opinari enim te scire: quod nescias: non est
sapientis: sed temerarii potius ac stulti. Ergo si neq sciri quic¬
quam potest: ut Socrates docuit: nec opinari oportet, ut Le¬
no: tota philosophia sublata est. Quid ꝙ non tantum ab his
duobus euertitur: qui philosophiae principes fuerunt. sed ab
omnibus ut iam uideatur iampridem suis armis esse confecta.
in multas sectas philosophia diuisa est: et omnes uaria sentiunt.
n qua ponimus ueritatem: in omnibus certe non potest. designe¬
mus quanlibet. nempe in caeteris omnibus sapientia non erit.
ranseamus ad singulas. Fodem modo quicquid uni dabimus:
caeteris auftremus. Unaquaeq enim secta omnes alias euertit.
ut se suaq confirmet. Nec ulli alteri sapere concedit: ne se de¬
sipere fateatur. sed sicut alias tollit: sic ipsa quoq ab aliis tol¬
litur omnibus. Nihilominus enim philosophi sunt qui eam stul
ticiae accusant. Quancunq laudautris ueramq dixeris a phi¬

Expanded text:
ecte igitur Zeno ac Stoici opinationem repudiarunt. Opinari enim te scire, quod nescias, non est sapientis, sed temerarii potius, ac stulti. Ergo si neque sciri quidquam potest, ut Socrates docuit, nec opinari oportet ut Zeno, tota philosophia sublata est. Quid, quod non tantum ab his duobus evertitur, qui philosophiae principes fuerunt, sed ab omnibus; ut jam videatur, jampridem suis armis esse confecta. In multas sectas philosophia divisa est; et omnes varia sentiunt. In qua ponimus veritatem? in omnibus certe non potest. Designemus quamlibet: nempe in caeteris omnibus sapientia non erit. Transeamus ad singulas: eodem modo, quidquid uni dabimus, caeteris auferemus. Unaquaeque enim secta omnes alias evertit, ut se suaque confirmet; nec ulli alteri sapere concedit, ne se desipere fateatur: sed sicut alias tollit, sic ipsa quoque ab aliis tollitur omnibus. Nihtitiae accusant. quamcumque laudauerisu eramque dixeris, a phi
Abbreviated transcription (Latin):
URIUM. uoluptas ex uocum et cantuum suauita¬
te percipitur. quae scilicet tam uitiosa est: ꝗͣ oble¬
ctatio illa dequa diximus oculoꝵ. Quis enim non Luxuri-¬
osum ac nequam putet eum qui scenicas artes domi habeat:
Atqui nihil refert: Utrumne luxuriam solus domi: an cum
populo exerceas in theatro. Sed iam de spectaculis dictum
est. Restat unum quod est nobis expugnandum: ne capia¬
mur iis quae ad sensum integrum penetrant. Nam illa
omnia quae uerbis carent: idest aeris et neruoꝵ suaues
soni possunt facile contemni : quia non adherent: nec
scribi possunt. Carmen autem compositum et oratio cũ
suauitate decipiens capit mentes: et quo uoluerit impel-¬
lit. Inde homines litterati cum ad religionem accesserĩt
dei: ab aliquo imperito doctore fundati minus credunt.
Assueti enim dulcibus et politis siue orationibus: siue car¬
minibus diuinaꝵ litteraꝵ simplicem cõmunemq sermo¬
nem pro sordido aspernantur. id enim quaerunt quod sen

Expanded text:
urium voluptas ex vocum et cantuum suavitate percipitur; quae scilicet tam vitiosa est, quam oblectatio illa, de qua diximus, oculorum. Quis enim non luxuriosum ac nequam putet eum, qui scenicas artes domi habeat? Atqui nihil refert, utrumne luxuriam solus domi, an cum populo exerceas in theatro. Sed jam de spectaculis dictum est. Restat unum, quod est nobis expugnandum; ne capiamur iis, quae ad sensum intimum penetrant. Nam illa omnia, quae verbis carent, id est aeris et nervorum suaves soni, possunt facile contemni, quia non adhaerent, nec scribi possunt. Carmen autem compositum, et oratio cum suavitate decipiens, capit mentes, et quo voluerit impellit. Inde homines litterati cum ad Dei religionem accesserint, si non fuerint ab aliquo perito doctore fundati, minus credunt. Assueti enim dulcibus et politis sive orationibus, sive carminibus, divinarum litterarum simplicem communemque sermonem pro sordido aspernantur. Id enim quaerunt, quod sen
Abbreviated transcription (Latin):
possit officere: ut iam scientia literaꝵ non modo nihil noceat
religioni atq iusticiae: sed etiam prosit ꝗ̃ plurimum. sus ꝗ
eas didicerit sit uirtutibus instructior et ueritate sapiẽtior.
ꝑ r eterea etiam si nulli alii: nobio certe proderit: delectabit

Expanded text:
possit officere, ut iam scientia litterarum non modo nihil noceat possit officere, ut iam scientia litterarum non modo nihil noceat religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si is qui eas didicerit, sit in uirtutibus instructior, in ueritate sapientior. praeterea etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit
Abbreviated transcription (Latin):
nocentium cruore maculantur: et dicatas deo mentes euisce¬
ratis corporibus detorquent. cum talibus nunc congredi
et disputare contendimus. Hos adueritatem ab inepta per¬
suasione traducere: qui sanguinem facilius hauserint: ꝗͣ uer¬
ba iustoꝵ. Ouid igitur : operam ne perdemus: Minime.
am si lucrari hos a morte ad quam concitatissime tendunt:
non potuerimus: si ab illo itinere de morte ad uitam lucẽq
reuocare. quoniam ipsi saluti suae repugnant. nostros tamen
confirmabimus: quorum non est stabilis ac solidis radicibus
fundata et fixa sententia. Nutant enim plurimi et maxime
qui litteraꝵ aliquid attigerunt. Nam et in hoc philosophi
et oratores et poetae perniciosi sunt: ꝙ in cautos animos fa¬
cile irretire possunt suauitate sermonis dulci modulatio
ne currentium. Obeamq causam uolui sapientiam cum re¬
ligione coniungere: nequid studiosis illa inanis doctrina

Expanded text:
nocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euiscenocentium cruore maculantur et dicatas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? minime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. nutant enim plurimi ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi et oratores et poetae perniciosi sunt, quod incautos animos facile inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
et intercedunt ne audiant: et oculos suos opprimũt: ne
lumen uideant quod offerimus. Quo plane ipsi diffiden¬
tiam suae perditae rationis ostendunt. cum neq cognosce¬
re neq congredi audent: quia sciunt se facile superari.
Et idcirco disceptatione sublata:
Pellitur e medio sapientia. ui geritur res. Ut ait Enniuo. Et qͥa
student damnare tanquam nocentes: quos utiq sciunt in no¬
centes: constare de ipsa innocentia nolunt: quasi non maioR
ini quitas sit probatam innocentiam damnasse: ꝗͣ in auditã.
ed ut dixi uerentur: ne si audierint: damnare non possint.
Et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent
interficiunt: exterminant. nec causas odioꝵ ipsi reddere pos
sunt: qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant: irascũ¬
tur iis qui uiam ueram sequuntur. et cum corrigere se pos¬
sint: errores suos insuper crudelibus factis coaceruant: in¬

Expanded text:
et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne et intercedunt, ne audiant, et oculos suos opprimunt, ne lumen uideant quod offerimus: quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. et idcirco disceptatione sublata pellitur e medio sapientia, ui geritur res, ut ait Ennius. et quia student damnare tamquam nocentes quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt: quasi uero maior iniquitas sit probatam innocentiam damnasse quam inauditam. sed ut dixi uerentur, ne si audierint, damnare non possint, et ideo cultores dei summi hoc est iustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, in
Abbreviated transcription (Latin):
apud me dubium Constantine lm¬
perator maxime: quin hoc opus no¬
strum quo singularis ille rerum cõ¬
ditor: et huius immensi operis re¬
ctor asseritur. Siquis attigerit ex
istis ineptae religionis: ut sunt nimi¬
a superstitione impatientes insecte¬
tur: etiam maledictis: ut uix lecto fortasse principio affli¬
gat: proiiciat: execretur: seq in expiabili scelere contami¬
nari atq astringi putet. si haec aut legat patienter. aut au-¬
diat. Ab hoc tamen si fieri potest humanitatis iure postula
mus: ut non prius damnet: ꝗͣ uniuersa cognouerit. Nam si
sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi
sui datur: nec praedamnari quenꝗͣ in cognita causa licet: nõ
iniuste petere uidemur. ut siquis erit ille qui inciderit in
haec: si leget: perlegat. si audiet sententiam differat in
extremum: sed noui hominum pertinaciam: nunꝗͣ impetra¬
bimus. Timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquã¬
do clamante ipsa ueritate cogantur. obstrepunt igitur:

Expanded text:
apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projiciat, execretur; seque inexpiabili scelere contaminari atque astringi putet, si haec aut legat patienter, aut audiat. Ab hoc tamen, si fieri potest, humanitmus, ut non prius damnet quam uniuersa cognouerit. nam si sacrilegis et proditoribus et ueneficis potestas defendendi sui datur nec praedamnari quemquam incognita causa licet, non iniuste petere uidemur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. sed noui hominum pertinaciam: num-quam inpetrabimus. timent enim ne a nobis reuicti manus dare aliquando clamante ipsa ueritate cogantur. obstrepunt igitur
Abbreviated transcription (Latin):
rum disputauisse. Qui omnes licet eloquentia excelle¬
rent: tamen in hac dumtaxat contentione nonminus au-¬
toritatis habuerunt: qui contra hanc sententiam disserebãt
Dicearchus primo: deinde Democritus: postremo Epicurus:
adeo ut res ipsa de qua interse pugnabant in dubium uoca¬
retur. Deniq et Tullius expositis horum omnium de im¬
mortalitate ac morte sententiis: nescire se quid sit uerũ:
pronuntiauit. Harum inquit sententiarum quae uera sit:
deus aliquis uiderit. Et rursus alibi: quoniam utraq in-
inquit earum sententiarum doctissimos habuit autores. nec
quid certi sit: diuinari potest.Uerum opus nobis diuinatio
ne non est: quibus ueritatem diuinitas ipsa patefecit.

Expanded text:
rum disputauisse. qui omnes licet eloquentia excellerum disputauisse. qui omnes licet eloquentia excellerent, tamen in hac dumtaxat contentione non minus auctoritatis habuerunt qui contra hanc senteDicaearchus primo, deinde Democritus, postremo Epicurus: adeo ut res ipsa, de qua inter se pugnabant, in dubium vocaretur. Denique et Tullius, expositis horum omnium de immortalitate ac morte sententiis, nescire se quid sit verum, pronuntiavit. « Harum, inquit, sententiarum quae vera sit, Deus aliquis viderit. » Et rursus alibi: « Quoniam utraque, inquit, earum sententiarum doctissimos habuit auctores; nec quid certi sit divinari potest. » Verum nobis divinatione opus non est, quibus veritatem divinitas ipsa patefecit.
Abbreviated transcription (Latin):
munitatem fieri non posse: quin sit immortalis animus
humanus. cuius miranda solertia inueniendi: et celeritaᷤᷤ
cogitandi: et facilitas percipiendi atq discendi: et me-¬
moria praeteritoꝵ: et prouidentia futuroꝵ: et artium
plerunq innumerabilium scientia: qua caeterae careant
animantes: diuina et caelestis appareat: quia et origo aĩ
qui tanta capiat: tanta contineat: nulla reperiatur inte¬
ra: siquidem ex concretione terrena nihil habeat admi¬
xtum. sed necesse est in terram resolui : quod est in homi¬
ne ponderosum et dissolubile. Quod autem tenue ac sub¬
tile : id uero esse in diuiduum: ac domicilio corporis ue¬
lut carcere liberatum: ad caelum et naturam suam peruo¬
lare. Haec fere Platonis collecta breuiter quae apud
ipsum late copioseq explicantur. In eadem sententia fuit
etiam Pychagoras antea: eiusdemq praeceptor Pherecy¬
des: quem Cicero tradidit primum de aeternitate anima¬

Expanded text:
munitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus munitatem, fieri non posse quin sit inmortalis animus humanus, cuius miranda sollertia inueniendi et celeritas cogitandi et facilitas percipiendi atque discendi et memoria praeteritorum et prouidentia futurorum et artium rerumque innumerabilium scientia, qua ceterae careant animantes, diuina et caelestis appareat, quia et origo animi, qui tanta capiat, tanta contineat, nulla reperiatur in terra, siquidem ex concretione terrena nihil habeat admixtum: sed necesse esse in terram resolui quod est in homine ponderosum et dissolubile, quod autem tenue atque suptile, id uero esse indiuiduum ac domicilio corporis uelut carcere liberatum ad caelum et ad naturam suam peruolare. haec fere Platonis collecta breuiter, quae aput ipsum late copioseque explicantur. in eadem sententia fuit etiam Pythagoras antea eiusque praeceptor Pherecydes, quem Cicero tradidit primum de aeternitate anima
Abbreviated transcription (Latin):
ad hanc nos prouehit uirtus. quod bonum quia comprehẽ¬
dimus: superest ut etiam de ipsa immortalitate dicamus.
P latonis argumenta quanuis ad rem conferant multum:
tamen parum habent firmitatis ad probandam et implen¬
dam ueritatem. quoniam nec rationem mysterii magni¬
totius consumauerat: in unumq collegerat: nec summũ
bonum compraehenderat. Nam licet uerum de immor¬
talitate anim&e sentiret: tamen non ita de illa tanquam
de summo bono disserebat. Nos igitur certioribus signiᷤ
eligere possumus ueritatem: qui eam non ancipiti suspici¬
one collegimus: sed diuina traditione cognouimus. Plato
autem sic argumentatus est: immortale esse quicquid
per se ipsum et sentit et semper mouetur. Quod enim pͥn¬
cipium motus non habet: nec finem habiturum: quia de¬
seri a semetipso non potest. quod argumentum etiam mu¬
tis animalibus aeternitatem daret: nisi adiectione sapien¬
tiae discreuisset. Addidit igitur ut effugeret hanc cõ-¬

Expanded text:
ad hanc nos provehit virtus: quod bonum quia deprehendimus, superest etiam ut de ipsa immortalitate dicamus. Platonis argumenta, quamvis ad rem multum conferant, tamen parum habent firmitatis ad probandam et implendam veritatem; quoniam nec rationem totius mysterii magni consummaverat, in unumque collegerat, nec summum bonum comprehenderat. Nam licet verum de animae immortalitate sentiret, tamen non ita de illa tanquam de summo bono disserebat. Nos igitur certioribus signis elicere possumus veritatem, qui eam non ancipiti suspicione collegimus, sed divina traditione cognovimus. Plato autem sic argumentatus est, immoper se ipsum et sentit et semper mouetur; quod enim principium motus non habet, nec finem habiturum, quia deseri a semet ipso non potest. quod argumentum etiam mutis animalibus aeter-. nitatem daret, nisi adiectione sapientiae discreuisset. addidit ergo, ut effugeret hanc com
Abbreviated transcription (Latin):
abhorrere a multitudine pbilosophiam.At enim rudes
Epicurus accipiet. Quomodo ergo illa quae de principiis
rerum dicuntur: intelligent. quae perplexa et inuoluta
uix etiam politi homines assequuntur: In rebus igitur ob¬
scuritate implicitis: et ingenioꝵ uarietate confusis: et elo
quentium uiroꝵ exquisito sermone fucatis: quis imperito
ac rudi Locus est: Deniq nunꝗͣ ullas mulieres philosopha¬
ri docuerunt praeter unam ex omni memoria Themisten.
Neq seruos praeter unum Pythagoram: quem male seruien¬
tem redemisse ac docuisse tradunt. Enumerant etiam Pla¬
tonem ac Diogenem: qui tamen serui non fuerunt: sed iis
seruitus euenerat. Sunt enim capti: Platonem quidem re¬
demisse Aniceris quidam traditur sextertiis octo. Itaq
insectatus est cõuitiis hunc ipsum redemptorem Seneca.¬

Expanded text:
abhorrere a multitudine philosophiam. At enim rudes abhorrere a multitudine philosophiam. At enim rudes Epicurus accipiet. Quomorerum dicuntur intellegent, quae perplexa et inuoluta uix etiam politi homines adsecuntur ? in rebus igitur obscuritquentium virorum exquisito sermone fucatis, quis imperito ac rudi locus est? Denique nullas unquam mulieres philosophari docuerunt, praeter unam ex omni memoria Themisten; neque servos, praeter unum Phaedonem, quem male servientem redemisse ac docuisse Cebetem tradunt. Enumerant etiam Platonem, ac Diogenem; qui tamen servi non fuerunt: sed his servitus evenerat; sunt enim capti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. Itaque insectatus est conviciis hunc ipsum redemptorem Seneca
Abbreviated transcription (Latin):
sapientibꝰ componi.
cere quod ueritas exigebat. sed non potuit ultra uerba pro¬
cedi. Primum quia multis artibus opus est: ut ad philosophi¬
am possit accedi. discendae litterae istȩ cõmunes propter
Usum legendi: quia in tanta reꝵ uarietate nec disci audiẽ¬
do possunt omnia: nec memoria contineri. Grãmaticis quo¬
q non parum operae uel dandum est: ut rectam Ioquendi
rationem scias. Id multos annos auferat: necesse ẽ. Nec ora-¬
toria quidem ignoranda est: ut ea quae didiceris proferr
atq eloqui possis. E eometria quoq ac musica et astrolo¬
gia necessaria est: ꝙ hae artes cum philosophia habent ali¬
quam societatem: quae uniuersa perdiscere neq feminae
possunt: quibus intra puberes annos officia mox usibus do¬
mesticis profutura discenda sunt. Neq serui quibus ꝑ eos
annos uel maxime seruiendum est: quibus possunt disce¬
re. neq pauperes aut opifices aut rustici quibus in diem
uictus labore est quaerendus. Ob eam causam Tullius ait

Expanded text:
sapientibus uoluit cere quod ueritas exigebat, sed non potuit ultra uerba procedi, primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit accedi.: discendae istae communes litterae propter usum legendi, quia in tanta rerum uarietate nec disci audiedo possunt omnia, nec memoria contineri. Grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias. Id multos annos auferat necesse est. Nec oratoria quidem ignoranda est; ut ea, quae didiceris, proferre atque eloqui possis. Geometria quoque, ac musica, et astrologia necessaria est, quod hae artes cum philosophia habent aliquam societatem: quae universa perdiscere neque foeminae possunt, quibus intra puberes annos officia mox usibus domesticis profutura discenda sunt neque servi, quibus per eos annos vel maxime serviendum est, quibus possunt discere; neque pauperes, aut opifices, aut rustici, quibus in diem victus labore est quaerendus. Ob eam causam Tullius ait
Abbreviated transcription (Latin):
et conditione et sexu et aetate conflari. Maximum
itaq argumentum est: philosophiam neq ad sapientiã
tendere: neq ipsam esse sapientiam: quod mysteriũ eiꝰ
barba tantum celebratur et pallio. Senserunt hoc adeo
Stoici qui et seruis et mulieribus philosophandũ esse di¬
xerunt. Epicurus quoq qui rudes omnium litteraꝵ ad
philosophiam inuitat. Item Plato qui ciuitatem de sapi¬
entibus uoluit componere. Conati quidem sunt illi fa¬

Expanded text:
et condicione et sexu et aetate conflari. maximum et condicione et sexu et aetate conflari. maximum itaque argumentum est philosophiam neque ad sapientiam tendere neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium eius barba tantum celebratur et pallio. senserunt hoc adeo Stoici, qui et seruis et mulieribus philosophandum esse dixerunt, Epicurus quoque, qui rudes omnium litterarum ^ ad philosophiam inuitat, item Plato, qui ciuitatem de sapientibus uoluit conponere. conati quidem sunt illi fa
Abbreviated transcription (Latin):
bis de philosophia in cõmuni dicenda sunt: ut cõ¬
firmata causa peroremus. Summus ille noster ꝑlatonis imi¬
tator existimauit philosophiam non esse uulgarẽ: ꝙ eam
non nisi docti homines assequi possent. Est inquit pħia
paucis contenta iudicibus: multitudinem consulto ipsa
fugiens. Non est ergo sapientia si abhominum caetu ab¬
horret. quoniam igitur sapientia: si homini data ẽ sine
ullo discrimine omnibus data ẽ: ut nemo sit prorsus ꝗ
eam capere non possit.At illi uirtutem humano generi
datam sic amplexantur: ut soli omnium publico bono
frui uelle uideantur: tam inuidi ꝗͣ si uelint deligare
oculos: aut effodere caeteris ne solem uideant.Nam ꝗd
ẽ aluid hominibus negare sapientiam: ꝗͣ mentibus eoꝵ
uerum ac diuinum lumen auferre: Quod si natura ho¬
minis sapientiae capax ẽ: oportuit opifices et rusticos
et mulieres et omnes deniq qui humanam formam ge¬
runt: doceri: ut sapiant: populumq ex omni lingua

Expanded text:
bis de philosophia in commune dicenda sunt, ut confirmata causa peroremus. summus ille noster Platonis imitator existimauit philosophiam non esse uulgarem, quod eam non nisi docti homines adsequi possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret, quoniam sapientia si homini data est, sine ullo discrimine omnibus data est, ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant. nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre? quodsi natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices et rusticos et mulieres et omnes denique qui humanam formam gerunt doceri, ut sapiant, populumque sapientium ex omni lingua
Abbreviated transcription (Latin):
rectorem caeli non alium putabant ꝗͣ louem: iudicare apđ
inferos louis filium tradiderunt: sed tamen non Apollinẽ:
aut liberum: aut Mercurium qui caelestes putantur. sed¬
deum qui et mortalis fuerit: et iustus. Uel Minoem: uel
Eacum: uel Rhadamanthum. Corruperunt igitur poeti¬
ca licentia quod acceperant: uel opinio ueritatem per
diuersa ora sermonesq uarios dissipata mutauit. Nã
ꝙ peractis apud inferos mille annis rursus ad uitam re¬
stitui cecinerunt. Marone ita dicente. Has omnes ubi
mille rotam uoluere perannos. Lȩtheum ad fluuium deus
euocat agmine magno. Scilicet immemores supera ut con¬
uexa reuisant. Rursus et incipiant in corpora uelle re-¬
uerti. Haec eos ratio fefellit: ꝙ resurgent defuncti nõ
post mille annos mortis suae: sed ut restituti rursus in uita
mille annis cum deo regnent. Deus enim ueniet: ut orbe
hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustoꝵ animas cor¬

Expanded text:
rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput rectorem caeli deum non alium putabant esse quam Iouem, iudicare aput inferos Iouis filium tradiderunt, sed tamen non Apollinem aut Liberum aut Mercurium, qui caelestes putantur, sed eum, qui et mortalis fuerit et iustus, uel Minoem uel Aeacum uel Rhadamanthum. corruperunt igitur poetica licentia quod acceperant, uel opinio ueritatem per diuersa ora sermonesque uarios dissipatam mutauit. nam quod peractis ad inferos mille annis rursus ad uitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: has omnis, ubi mille rotam uoluere per annos, Lethaeum ad fluuium deus euocat agmine magno, scilicet inmemores supera ut conuexa reuisant rursus et incipiant in corpora uelle reuerti, haec eos ratio fefellit, quod resurgent defuncti non post mille annos mortis suae, sed ut restituti rursus in uitam mille annis cum deo regnent. deus enim ueniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato rediuiuas iustorum animas cor
Abbreviated transcription (Latin):
I menta haec esse poetarum quidam putant. igͦ¬
rantes unde illa poetae acceperint:ac negant
haec fieri posse. nec mirum ita illis uideri. aliter enim
ꝗͣ res habet: traditur a poetis. qui licet sint multo anti¬
quiores ꝗͣ historici et oratores. et caetera genera scripto¬
rum. tamen quia mysterium diuini sacramenti nescie¬
bant : et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro
Rore peruenerat. eam uero temere ac leuiter auditam
in modum commenticiae fabulae prodiderunt. Et tam̃
iidem testati sunt: non autorem se certum: sed opinionẽ
sequi. ut Maro qui ait. Sit mihi fas audita loqui. Quã¬
uis igitur ueritatis arcana in parte corruperint: tamen
ipsa res eo uerior inuenitur: quod cum prophetis in parte
consentiunt. quod nobis ad probationem rei satis est. Er¬
rori tamen eorum subest ratio nõnulla. Nam cum prophet &
assiduis contionibus praedicarent iudicaturum esse de moͬ¬
tuis filium dei. et haec annuntiatio non lateret: quoniam

Expanded text:
Figmenta haec esse poetarum quidam putant, ignorantes unde illa poetae acceperint, ac negant haec fieri posse; nec mirum est ita illis videri. Aliter enim, quam res habet, traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici, et oratores, et caetera genera scriptorum; tamen quia mysterium divini sacramenti nesciebant, et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro ore peruenerat, eam uero temere ac leuiter auditam in modum commenticiae fabulae prodiderunt. et tamen idem testati sunt non auctorem se certum, sed opinionem sequi, ut Maro qui ait: sit mihi fas audita loqui. quamuis igitur ueritatis arcana in parte corruperint, tamen ipsa res eo uerior inuenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est. errori tamen eorum subest ratio non nulla. nam cum prophetae adsiduis contionibus praedicarent iudicaturum esse de mortuis filium dei et haec adnuntiatio non lateret, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
E. Utero quoq et conceptione: quoniam de inter¬
nis loquimur: dici necesse est: nequid praeterisse
uideamur. Ouae quanquam in operto latent: sensus ta¬
men atq intelligentiam latere non possunt. Uena in maribꝰ
quae semina continet: duplex est paulo interior: ꝗͣ illud
humoris obsceni receptaculum. Sicut enim renes duo sunt:
itemq testes: et uen&e seminales duae in una tamen compa-¬
ge coherentes: qͦd uidemus in corporibus animalium cum
interfecta patefiunt. Sed illa dexterior masculinum conti¬
net semen. sinisterior femininum. Et ideo in toto corpore ꝑs
dextera masculina est. sinistra uero feminina. Ipsum semen
ere ibiq concrescere. Sed hoc humana mens quomodo fiat:
non potest comprȩhendere. Item ui seminis uterus in du¬
as sediuidit partes: quae in diuersum diffusae ac reflexae
circumplicantur: sicut Arietis cornua. Quae pars in dexte¬
ram retorquetur: masculina est. quae in sinistram femini¬
na. Conceptum igitur Uarro: et Aristoteles sic fieri arbi¬

Expanded text:
e utero quoque et conceptione, quoniam de internis loquimur, dici necesse est, ne quid praeterisse videamur: quae quanquam in operto latent, sensum tamen atque intelligentiam latere non possunt. Vena in maribus, quae seminium continet, duplex est, paulo interior quam illud humoris obscoeni receptaculum. Sicut enim renes duo sunt, ita testes, ita et venae seminales duae, in una tamen compage cohaerentes; quod videmus in corporibus animalium, cum interfecta patefiunt: sed illa dexterior masculinum continet semen, sinisterior foemininum; et omnino in toto corpore pars dextra masculina est, sinistra vero foeminina. Ipsum semen ere, ibique concrescere. Sed hoc, humana mens, quomodo fiat, non potest comprehendere. Item in foeminis uterus in duas se dividit partes, quae in diversum diffusae ac reflexae, circumplicantur, sicut arietis cornua. Quae pars in dextram retorquetur, masculina est; quae in sinistram foeminina. Conceptum igitur