comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificant. Nemo quod suũ est¬
querat: sed id quod alterius ẽ.
Atq ut ostender& unde loque¬
retur: om̃e inquit quod it
macello uenit manducate.
nichil in t̾ro gantes ꝓpt̾ conscien.¬
tiã. Et tam̃ alibi dicit. Non man¬
ducabo ca̾nem in ęt̾nũ : ut frẽm
meũ scandalizẽ. Itẽq alibi. Oĩa
quidem munda: sed malũ ẽ. ho.¬
mini qui ꝑ offensionẽ manduca
Ita ostendit ea quȩ licita sunt. id
est nullo p̾cepto dñi ꝓhibent᷑. sic̃
expedit potrus ẽẽ tractanda. non
p̃scripto legis. sed consilio caritatis.
Hec sunt quȩ amplius erogantur
saucio. qui curandus ad stãbulum
samaritaui illius miseratione ꝑdu.
ut tanto intelligant᷑ ẽẽ gratiora.¬
quanto magis ostenduntur inde.¬
bita. Sed ea quȩ in his talia sunt.
ut quãuis licita sint ñ expediunc.:
non eis dici potest bonum .ẽ. hoc
sed illud melius. sicut dictũ ẽ. qu
dat nuptũ benefacit: & qui non
dat nuptũ meluis facit. Ibi enim

Expanded text:
aedificant. nemo quod suum estaedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem, itemque alibi: omnia quidem munda, sed malum est homini qui per offensionem manducaita ostendit ea quae licita sunt, id est nullo praecepto domini prohibentur, sicut expedit, potius esse tractanda non praescripto legis, sed consilio caritatis. haec sunt, qusaucio, qui curandus ad stabulum Samaritani illius miseratione perduut tanto intelligantur equanto magis ostenduntur indebita. Sed ea, quae in his talia sunt, ut, quamuis sint licita, non expediant, non in eis dici potest: bonum est hoc,. sed illud melius, sicut dictum est: qui dat nuptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit. ibi enim
Abbreviated transcription (Latin):
pendiis umquã : Quis plantat
uineã. & de fructũ eiꝰ ñ edit:
Quis pascit gregẽ. & de lacte
gregis ñ ꝑcĩpitꝰ: Et paulopost.
Si alii inquit potestatis ur̃ȩ par¬
ticipant non magis nos: Sed
non sumus usi hac potestate.
sed omĩa toleramus. ne quod
impedim̃tũ demus euangłio
xp̃i. Deinde post pauca. Quȩ
ergo inquit mibi merces erit̾.
utꝰ euangłizans sine sumptui
ponã euangeliũ. ut ñ abutar
potestate mea in euangelio:
Continuoq subiungit: quod
paulo ante cõmemoraui. Cũ
eni liber sim ex om̃ib omĩum
me seruũ feci: ut plures lucri.¬
facerem. Item alio loco de qui¬
bus dã quȩ adescam ꝑtinent.
Omĩa inquit mͥ licita sunt:
sed non omia expediunt. Oĩa
mͥ licita sunt : sed ego sub nul¬
lius redigar potestate. Esca
uentri & uenter escis. ds̃ aut̃
&& hunc & has euacuabit. Idem
alibi de hoc ipso. Om̃ia licita
sunt: sed non oñia expeduñ.
Omĩa licita sunt: sed ñ omia

Expanded text:
pendiis umquam? quis plantat pendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? et paulo post, si alii, inquit, potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio loco de quibusdam quae ad escam pertinent, omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. esca uentri et uenter escis, deus autem et hunc et has euacuabit. item alibi de hoc ipso: omnia licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ges dimitti a fidelib: causa
euident̃ expressa. ẽ. Non enim
ꝓpt̾ uinculũ cũ talib coniu¬
gale seruandũ: sed ut acqui¬
rantur xp̃o. recedi ab in fidelib
coniugib apłs uetat. Multa
sunt autẽ facienda ñ iubente
lege. sed lib̾a caritate: & ea sunt
imurĩs officiis gratiora. Quȩ cũ
licerae nob̾ etiam ñ impendere.
tam̃ causa dilectionis impendimꝰ.
Unde prior ipse dñs cũ se tribu¬
tũ ñ debere monstrasset. soluit
tam̃. ne scandali aret eos quib
ad et̾nã salutẽ gerens hominẽ
consulebat. Lam uero apłs quẽ¬
admodũ ista cõmend&e: eius
uerba testantur ubi dicit. Cũ
enĩ liber si ex omĩb : om̃iũ
me seruũ feci. ut plures lucri¬
facerẽ. Cũ paulo suꝑius dixiss&.
nunquid ñ habemꝰ licentiam
manducandi & bibendi : Nun¬
quid non habemus licentiam
sororem mulierẽ circũducendi.
&e cephas: An ego solus &e barna.¬
bas ñ habemus potestatẽ non
opandi : Quis militat suis sti¬

Expanded text:
ges dimitti a fidelibus, causa ges dimitti a fidelibus, causa euidenter expressa est. non enim propter uinculum cum talibus coniugale seruandum, sed ut adquiractur in Christo, recedi ab infidelibus coniugibus apostolus uetat. Multa sunt autem facienda non iubente lege, sed libera caritate; et ea sunt in nostris officiis gratiora, quae cum liceret nobis etiam non inpendere, tamen causa dilectionis inpendimus. unde prior ipse dominus, cum se tributum non debere monstrasset, soluit tamen, ne scandalizaret eos, quibus ad aeternam salutem gerens hominem consulebat. iam uero apostolus quemadmodum ista commendet, eius uerba testantur, ubi dicit: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem, cum paulo superius dixisset: numquid non habemus licentiam manducandi et bibendi? numquid non habemus licentiam sororem mulierem circumducendi, es domini et Caephas? an ego solus et Barnabas non habemus potestatem hoc operandi? quis militat suis sti
Abbreviated transcription (Latin):
coniunx fidelis relinquere conu¬
tem licite potuit infidelẽ: ideo
nlicct. Monet ergo apłs quod
possit eẽ multoꝵ occasio lucran¬
doꝵ. ut fideles coniuges in relin¬
quendis infidelib ꝑmissa licen¬
da non utantur. Tibi autẽ ui¬
detur infideles quoq dimitti a
sidelib ñ licere. quia hoc uetat
ipłs: cũ ego dicã licere. qͥa hoc
iuetat dñs ñ tam̃ expedire.
quia hoc ne fiat monet apłs. qͥ
eeldit etiã rationẽ cur fieri non
xpediat. quãuis liceat. Quid
scis inquit mulier si uirum
luũ facies: Arit unde scis uir
si uxorẽ saluã facies: Cum etiã
suꝑius dixissoe. scĩficatus ẽ. enĩ
iuir infidelis inuxore. & sc̃ifi¬
cata .ẽ. mulier infidelis in frẽ.
hoc .ẽ. in xp̃iano. Alioquin filis
ur̃i inquit immundi essent:
nunc aut̃ scĩ sunt. Sic ad lucran¬
dos conuiges ⁊ filios xp̃o. etiã
exemplis quȩ iã ꝓuenerant.
iudetur hortatus. Cur gͦ non
expediat etiã infideles conu¬

Expanded text:
coniux fidelis relinquere coniuconiux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, ideo non licet. monet ergo apostolus, quod possit esse multorum occasio lucrandorum, ut fideles coniuges in relinquendis infidelibus permissa licentia non utantur. tibi autem uidetur infideles quoque dimitti a fidelibus non licere, quia hoc uetat apostolus, cum ego dicam licere. quia hoc non uetat, non tamen expedire, quia hoc ne fiat, monet apostolus: qui reddit etiam rationem cur fieri non expediat, quamuis liceat. quid enim scis, inquit, mulier, si uirum saluum facies? aut unde scis, uir, si uxorem saluam facies? cum etiam superius dixisset: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre, hoc est in christiano, alioquin filii uestri, inquit, inmundi essent; nunc autem sancti sunt. sic ad lucrandos coniuges et filios Christo etiam exemplis, quae iam prouenerant, uidetur hortatus. cur ergo non expediat etiam infideles coniu
Abbreviated transcription (Latin):
illa quã duxit eo uiuente aqie
dimissaẽ. adhuc uxor alienas
Si enĩ iam suȩ ñ aliene miscetus
uxori : utiq non mechatus
Mechatur aut̃ : si aliena .ẽ. cuo
miscetur. Porrosi aliena .e. hoc
eus a quo dimissa.ẽ: etiã si pp
fornicationis causam dimissa i
nondu dimittentis uxor esse¬
cessauit. Si aut̃ illius ẽẽ cessauit:
iã huiꝰ ẽ. cui alteri mpsit. Et si
huiꝰ. ẽ: ñ mȩchus iudicandꝰ ẽ. sed
maritꝰ. Sed quia ñ eũ maritum
dicit scriptura sed mȩchũ: ad huc
illa illius erit. a quo etiã causa
fornicationis abiecta.ẽ. Et ideo
quãcuq etiã ipse illa dimissa du.¬
at uxorẽ: quia cũ alieno marito
concũbit: ad ultera. ẽ. Unde aut̃
fieri potest ut adulter etiã ips e
non sit. quẽ constat adulterare
quodait apłs. Ceteris aut̃ ego dico
ñ diĩs. Ad imparia scilicet. hoc.ẽ.
ubi non ambo xp̃iani fuerant con¬
iugia locuturꝰ. Qđ michi uisũ. ẽ.
eu monendo dixisse. Quia eium

Expanded text:
illa, quam duxit, eo uiuente, a quo illa, quam duxit, eo uiuente, a quo dimissa est, adhuc uxor aliena est? si enim iam suae, non alienae miscetur uxori, utique non moechatur; moechatur autem. aliena est ergo cui miscetur. porro si aliena est, hoc est eius, a quo dimissa est, etiamsi propter fornicationis causam dimissa est, nondum dimittentis uxor essecessauit. si autem illius esse cessauit, iam huius est, cui alteri nupsit; et si huius est, non moechus iudicandus est, sed maritus. sed quia non eum maritum dicit scriptura, sed moechum, adhuc illa illius erit, a quo etiam causa fornicationis abiecta est. et ideo quamcumque etiam ipse illa dimissa ducit uxorem, quia cum alieno marito concumbit, adultera est. unde autem fieri potest, ut adulter etiam ipse non sit, quem constat adulterare quod ait apostolus: ceteris autem ego dico, non dominus, ad inparia scilicet, hoc est, ubi non ambo christiani fuerant, coniugia locuturus. quod mihi uisum est eum monendo dixisse. quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
tionis priorẽ dimiserit. an oĩs
qui dimissa uxore alt̾am duxit.
ut ibi sit etiã ille qui fornicantẽ di¬
miserit. Nonne scđm marcũ respon¬
debitur nob̾. quid queritis utrum
ille sit mechus & ille ñ sit: Qui¬
cũq dimiserit uxorẽ suã & alt̾am
duxerit: adulteriũ cõmittit.
Nonne etiã scd̾m lucã dicet᷑ nob̾
quid ambigitis utrũ ille qͥ ꝓpter
causam fornicationis uxorẽ dimi¬
serit & aliã duxerit non mechetur¬
&e omĩis qui dimittit uxorem suã
& ducit alt̾am męchatur: Ac ꝑ
hoc qm fas non ẽ. ut euangłistas
quãuis diuersis uerbis de una re
loquentes. ab uno sensu eademq
sententia dissentire dicamꝰ: restat
tam̃ ten̾uisse sententiã. ut dimit¬
tens uxorẽ & alt̾am ducens. non
quidem mechetur. id est qͥ ꝓpi
fornicationẽ dimiserit: sed ond
qui dimictit uxorẽ suã & duis
alterã mȩchari minime dubitẽ
chatur. quomodo.ẽ. uerum:
Quomodo mechatur nisi quia

Expanded text:
tionis priorem dimiserit, an omnis, tionis priorem dimiserit, an omnis, qui dimissa uxore alteram duxerit, ut ibi sit etiam ille qui fornicantem dimiserit, nonne secundum Marcum respondebitur nobis: quid quaeritis, utrum ille sit moechus et ille non sit? quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium committit. nonne etiam secundum Lucam dicetur nobis: quid ambigitis, utrum ille, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, non moechetur? omnis qui det ducit alteram moechatur. ac per hoc, quoniam fas non est, ut euangelistas quamuis diuersis uerbis de una re loquentes ab uno sensu eademque sententia dissentire dicamus, restat,tamen tenuisse sententiam, ut dimittens uxorem et alteram ducens non quidam moechetur, id est qui praeter fornicationem dimqui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechari minime dubitetuchatur, quomodo . est uerum? quomodo moechatur, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
legerimus in euangłio scđm ma¬
theum. quicũq dimiserit uxo¬
rem nisi ob formeationẽ. aut
qđ magis in greco legitur ꝑter
causam̾ fornicationis. & aliã
duxerit. mȩchatur: ñ debemꝰ
continuo putare illũ ñ mȩchari.
qui ꝓpt̾ causam fornicationis
dimiserit & aliã duxerit. sed
adhuc ambigere donec euan.¬
geliũ scđm alios euangłistas
a quib hoc narratũ ẽ consula¬
mus. Quid si enĩ scđ̾m matħm
ñ quidẽ qđ adhanc rẽ ꝑtinet
dictũ. ẽ. totũ. sed ita pars dic̾.¬
ta.ẽ. ut intelligeretur a parte
totũ: Qđ tanꝗͣ explanantes
marcꝰ & lucas ut clareret ple¬
na sententia totũ dicere malu.¬
erunt. Cũ itaq primũ ñ dubi¬
tantes uerũ. eẽ. qđ apud ma.¬
theũ legitur. quicũq dimise.¬
rit uxorẽ suã pret̾ causã for¬
nicationis. & aliã duxerit. mȩ¬
chatur. quesierimꝰ utrũ tantũ
iste mechetur. ducendo alt̾am
uxorẽ qui pret̃ causa fornica¬

Expanded text:
legerimus in euangeliosecundumMalegerimus in euangeliosecundumMatthaeum:quicumque dimiserit uxorem nisi ob fornicationem, aut, quod magis in graeco legitur, praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, non debemus continuo putare illum non moechari, qui propter causam fornicationis dimiserit et aliam duxerit, sed adhuc ambigere, donec euangelium secundum alios euangelistas, a quibus hoc narratum est, consulamus. quid? si enim secundum Matthaeum non quidem quod ad hanc rem pertinet dictum est totum, sed ita pars dicta est, ut intellegeretur a parte totum, quod tamquam explanantes Marcus et Lucas, ut clareret plena sententia, totum dicere maluerunt? cum itaque primum non dubitantes uerum esse, quod apud Matthaeum legitur: quicumque dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis et aliam duxerit, moechatur, quaesierimus, utrum tantum iste moechetur ducendo alteram uxorem, qui praeter causam fornica
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit mecbatur. in eo sermo.¬
ne quẽ dñs fecit in monte non¬
nulli codices & greci & latini ñ
habeant. Credo ꝓpt̃ea: quia
& ibi explicatus hic sensus pu¬
tari potuit. suꝑius dictũ ẽ. fa¬
cit eam mechari. Quomodo
enĩ dimissa fit mȩcha nisi fiat
qui eã duxerit mechus. Yerba
uero quȩ ipse posuisti. unde tͥ
uisũ ẽ. non me chari eũ qͥ ꝓpt̃
causã fornicationis uxorẽ di¬
miserit & aliã duxerit obscure
quidẽ posita sunt. unde non
minor intelligendis his labor¬
ẽ. lectori: sed non sunt difficilia
ineo sermone dñi. qui tunc a
me tractabatur. quando illa
conscripsi. quȩ cũ legeres de
mouerunt. Alibi quippe idẽ
matheus ea dnm̃ dixisse narrauit:
ñ cũ illũ ꝓlixũ faceret in mon¬
te sermonẽ. sedcũ int̾rogatꝰ eẽt
a phariseis utrũ liceret exqua¬
cũq causa dimittere tixorem.
Sed qđ minus intelligitur apđ
matheũ: apud alios euangłistã
intelligi potest. Quappt̃ cum

Expanded text:
duxerit, moechatur, in eo sermoduxerit, moechatur, in eo sermone, quem dominus fecit in monte, nonnulli codices et graeci et latini non habeant. credo propterea, quia et ibi explicatus hic sensus putari potuit, quod superius dictum est: facit eam moechari; quomodo enim dimissa fit moecha, nisi fiat qui eam duxerit moechus? Verba uero, quae ipse posuisti, unde tibi uisum est non moechari eum, qui propter causam fornicationis uxorem dimiserit et aliam duxerit, obscure quidem posita sunt. unde non miror in eis intellegendis laborare lectorem; sed non sunt in eo sermone domini, qui tunc a me tractabatur, quando illa conscripsi, quae cum legeres te mouerunt. alibi quippe idem Matthaeus ea dominum dixisse narrauit, non cum illum prolixum faceret in monte sermonem, sed cum interrogatus esset a pharisaeis, utrum liceret ex quacumque causa dimittere uxorem. sed quod minus intellegitur apud Matthaeum, apud alios euangelistas intellegi potest. quapropter cum
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ ẽ. michi cũ euangłii scd̃m
matheũ uerba ꝓferrẽ. preter.¬
misi qđ scriptũ ẽ. & aliã duxerit.
&ł sic dixi męchatur: sed hȩc
uerba posui quȩ insermone illo
ꝓlixo leguntur / quẽ dñs habuit
inmonte. Hunc enĩ tractandũ
susceperam: quȩ uerba illic ita
leguntur ut posui. Id. ẽ. qui.¬
dumq dimiserit uxorẽ suam
excepta causa fornicationis.
facit eã mechari: & qui solutam
auiro duxerit mechatur. Ubi
& si non nulla exẽplaria uerbis
duiersis eundẽ sensũ habent int̾¬
p̃catũ: non tam̃ abeo qđ intelli¬
gitur discrepant. Alia quippe
habent quicũq dimiserit: alia
om̃is qui dimiserit. Itẽq alia
excepta causa fornicationis: alia
preter causa fornicationis. alia
nisi ob causã fornicationis. Itẽ
alia que solutã auiro duxerit
mechatur: alia qui dimissam a
iuiro duxerit mechat᷑. Ybi puto
qđ uideas nichil int̾eẽ ad unã
candẽq sententiã: quãuis illud
ultimũ id. ẽ. qui dimissã a uiro

Expanded text:
euangelii secundum Matthaeum uerba proferrem, praetermisi quod scriptum est: et aliam duxerit, et sic dixi: moechatur; sed haec uerba posui, quae in sermone illo prolixo leguntur, quem dominus habuit in monte; hunc enim tractandum susceperam. quae uerba illic ita leguntur, ut posui, id est: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui solutam a uiro duxerit, moechatur. ubi etsi nonnulla exemplaria uerbis diuersis eundem sensum habent interpretatum, non tamen ab eo quod intellegitur discrepant. alia quippe habent: quicumque dimiserit, alia: omnis qui dimiserit; itemque alia: excepta causa fornicationis, alia: praeter causam fornicationis, alia: nisi ob causam fornicationis; item alia: qui solutam a uiro duxerit, moechatur, alia: qui dimissam a uiro duxerit, moechatur. ubi puto quod uideas nihil interesse ad unam eandemque sententiam. quamuis illud ultimum, id est qui dimissam a uiro
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ enĩ desponsata ẽ eccła.⁊ uir.¬
go ẽ. ad nuptias ꝑducenda: id.ẽ.
cũ se continet acorruptione se¬
culari. Illo aut̃ tẽpore nubet:
quo uniuersa mortalitate in ea¬
p̃tereunte ĩmortali coniunctio¬
ne fetat᷑. Desponsaui in qͥt uos
uni uiro uirginẽ castã ex hib̾e
xp̃o. Uos inquit. uirginẽ a plu.¬
rali adsingularẽ concludens: ido
& uirgines dici possunt & uirgo.
Curaut̃ qͥnq dictȩ sunt: ut mͥ
uidet᷑ expositũ ẽ. Sed uidemꝰ nc̃
inenigiate: tc̃ aut facie ad fa-¬
ciẽ.  nc̃ ex parte : tunc aut̃ ex
toto. Ipsũ aut̃ in enigmate ⁊ ex
parte nc̃ inscripturis aliqͥd cer¬
nere. qđ tam̃ sit scđm catholioã
fidẽ: ex illo pignore contingit
qđ accepit uirgo ȩccła humili ad¬
uentu sponsi sui cui illo ultimo ad.¬
uentu cũ ueniet inclaritate nup.¬
tura. ẽ: cũ iã facie ad faciẽ contue¬
bit᷑. Dedit enĩ nob̃ pignꝰ sp̃m scm̃.
sic̃ dicit apłs. Et id̾o ista expositio

Expanded text:
nunc ergo desponsata est ecclesia et uirnunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad facium autem in aenigmate et ex parte nunc in scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit uirgo ecclesia humili aduentu sponsi sui, quae illo ultimo aduentu, cum ueniet in claritate, nuptura est, cum iam facie ad faciem contuebitur. dedit enim nobis pignus spiritum, sicut dici
Abbreviated transcription (Latin):
in effabilis miscdia p̃rogata est.
Itaq respondens ait. Am̃dico
uob qđ nescio uos. Ex illa scilicoe
regula quia ñ habet ars đi. hoc ẽ
sapientia di ut intrent ingaudiũ
eiꝰ qui ñ corãdo sedut placerent
hominib uisi st̃ aliqͥd scđm p̾cepta
eiꝰ oꝑari. atq ita concludit. Pigila.¬
te ergo: quia nescitis diẽ neq horã.
Non modo illius ultimi temporis
qͦ uenturꝰ ẽ sponsus: sed suȩ quisq
dormitionis diẽ &ł horã nescit.
Quis qͥs autẽ paratꝰ ẽ. usq ad somnũ
id.ẽ. usq ad mortẽ quȩ om̃ib debe.¬
tur : paratꝰ inuenietur etiã cũ illa
uox media nocte sonuerit. quã
om̃s uigilaturi sunt. Qđ uͦ sponso
telligendũ pudo ut exipsis uirgi¬
nib constet ea quȩ dr̃ sponsa.
tanꝗͣ si om̃ib xp̃ianis in eccłiam
concurrentib filii ad matrẽ con¬
currere dicant᷑. cũ ipsis filiis con.¬
gregatis constet ea quȩ dr̃ mat̃.¬

Expanded text:
ineffabilis misericordia praerogata est. ineffabilis misericordia praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut placerent hominibus, uisi sunt aliquid secundum praecepta eius operari. atque ita concludit: uigilate ergo, quia nescitis d modo illius ultimi temporis quo venturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. Quisquis autem paratus est, usque ad somnum, id est, usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus invenietur, etiam cum illa vox media nocte sonuerit, qua omnes evigilaturi sunt. Quod vero spotelligendum puto, ut ex ipsis virginibus, confitetur, ea quae dicitur sponsa, tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis, constet ea quae dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dere consuerunt. & uos in errorẽ
inducere: ut ñ corã do sed ab ho¬
minib głam quęreretis. Funtibꝰ
autẽ illũ emere : uenit sponsus.
Ind ẽ. inclinantib se illis in ea quȩ
foris st̃ & solitis gaudere quȩren.¬
tib quia gaudiaᷤ interna non
nouerantꝰ uenit ille qͥ iudicat.
& quȩ paratȩ erant. id est quib
bonũ corã do testimoniũ consci-¬
entia ꝑhibebat: intrauert cũ eo
adnuptias. id ẽ. ubi munda ani.¬
ma sẽpit̾no di u̾bo fecunda copu¬
lat᷑. Clausa. ẽ. ianua : Id.ẽ. recep¬
tis illis qͥ sunt in angłicã uitã
inqͥt. sed ñ om̃s unmutabimur:
clausus .ẽ. aditus ad regnũ cęloꝵ.
Nonem̃ post iudiciũ patet pre¬
cum aut meritoꝵ locus. Nouissi¬
& id̾o intelligendȩ sunt nullo
iã remanente de alienis laudib
gaudio: in angustiis ⁊ magnis
afflictionib redire ad implorati.¬
onẽ di. Sed magna. ẽ. eiꝰ seueritas
post iudiciũ. cui ante iudicium

Expanded text:
dere consuerunt et uos in errorem dere consuerunt et uos in errorem inducere, ut non coram deo, sed ab hominibus gloriam quaereretis. euntibus autem illis uenit sponsus, id est inclinantibus se illis in ea quae foris sunt et solitis gaudere quaerentibus, quia gaudia interna non nouerant, uenit ille qui iudicat. et quae paratae erant, id est quibus bonum coram deo testimonium conscientia perhibebat, intrarunt cum eo in nuptias, id est ubi munda anima sempiterno dei uerbo fecundanda copuletur. clausa est ianua, id est receptis ilus, sed non omnes immutabimur : clausus est aditus ad regnum coelorum. Non enim post judicium patet precum aut meritorum locus. Novissiet ideo intellegendae sunt nullo iam remanente de alienis laudibus gaudio in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem dei. sed magna est eius seueritas post iudicium cuius ante iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
diuidico. Quaꝓpt̾ cũ de se qͥsq
aut ñ omino aut uix possit ue-¬
rã ferre sententiã. quomͦ potest
de alio diiudicare. cũ sciat nemo
quid agat᷑ in homine nisi spiritꝰ
hominis: Ite magis ad uenden¬
tes. & emite uobis. Non consiliũ
dedisse putandȩ sunt: sed crim̃
earũ ex obliquo cõmemorasse.
Uendunt enĩ oleũ adulatores: qͥ
siue falsa siue ignorata laudando
uana gaudia tanꝗͣ fatuis conci-¬
liando aliquã de his mercedem
siue ciboꝵ siue pecuniȩ suȩ. siue
honoris. siue alicuiꝰ cõmodi tem¬
poralis accipiunt. ñ intelligen-¬
tib qđ dictũ. ẽ: qui uos felices
dicunt. in errorẽ uos mittunt.
Melius. ẽ. aut̃ obiurgaria iusto:
quã apeccatore laudari. Et emen¬
dauit inquit me iustꝰ in miscđia
& arguet me : oleũ aut̃ peccato.¬
ris ñ impinguet caput meum.
Ite ergo aduendentes. magis. &¬
emite uob̾. Id. ẽ. uideamꝰ nc̃ quid
uos adiuuant qͥ uob̃ laudes uen-¬

Expanded text:
iudico. quapropter cum de se quisque iudico. quapropter cum de se quisque aut non omnino aut uix possit ueram ferre sententiam, quomodo potest de alio indicare, cum sciat nemo, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis? ite magis ad uendentes et emite uobis: non consilium dedisse putandae sunt, sed crimen earum ex oblico commemorasse. uendunt enim oleum adulatores, qui siue falsa siue ignorata laudando uana gaudia tamquam fatuis conciliando aliquam de his mercedem siue ciborum siue pecuniae siue honoris siue alicuius commodi temporalis accipiunt, non intellegentibus quod dictum est: qui uos felices dicunt, in errorem uos mittunt. melius est autem obiurgari a iusto quam a peccatore laudari. emendauit, inquit, me iustus in misericordia et arguit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum. ite ergo ad uendentes et emite uobis, id est: uideamus, numquid uos adiuuant qui uobis laudes uen
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo surrexert̃ om̃s illȩ iirgines.
& aptauerunt lãpades suas: id ẽ.
rationes reddendas operũ suorũ.
O portet enĩ nos exhiberi ante
tribunal xp̃i: ut illic recipiat
unus quisq qđ gessit in corpore.
siue bonũ siue malũ. Et dixert̃
stultȩ ad sapientes. Date nobis
de oleo ur̃o: quia lampades nr̃e
extingunt᷑. Quoꝵ enĩ facta aliena
laude fulciuntur: eadẽ subtra¬
cta deficiunt & de consuetudine
id semꝑ inquirit: unde animus
gaudere solet. Itaq hominũ qͥ
corda ñ uident. testimonium
uolunt habere apud dm̃: qui
cordis inspector.ẽ. Sed quid respon¬
reddet: nec alieno testimonio qͥs¬
quã adiuuat᷑ apud dm̃. cui secre¬
ta cordis apparent. Et uix sibi
quisq sufficit ut testimoniũ ꝑhi-¬
beat conscientia sua. Quis enim
głabitur mundũ se haberecor:
snde. ẽ. qđ apłs dicit. Michi mi.¬
nimũ ẽ ut auob iudicer aut ab
humano die : sed neq me ipsum

Expanded text:
Ergo surrexerunt omnes virgines illae, Ergo surrexerunt omnes virgines illae, et aptaverunt lampades suas, id est, rationes reddendas operum suorum. Oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque quod gessit in corpore, siue bonum siue malum. et dixerunt stultae ad sapientes: date nobis de oleo uestro, quia lampades nostrae extinguntur: quorum enim facta aliena laude fulciuntur, eadem subtracta deficiunt, et de consuetudine id semper inquirit, unde gaudere animus solet. itaque hominum, qui corda non uident, testimonium uolunt habere aput deum, qui cordis inspector est. sed quid respono se rationem reddet nec\' alieno testimonio quisquam adiuuatur apud deum, cui secreta cordis apparent, et uix sibi quisque sufficit, ut ei testimonium perhibeat conscientia sua. quis enim gloriabitur mundum se habere cor? id est quod apostolus dicit: mihi minimum est, ut a uobis iudicer aut ab humano die; sed neque me ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
secũ. Nam ipsamꝰ lȩtitiã: ole o
significari arbitror. Proptere a
unxit de inquit ds̃ ds̃ tuus oleo
exultationis. Qui aut̃ n ꝓpt̃ea
gaudet quia do intrinsecus pla-¬
cet : non habet oleũ secũ. Pru.¬
dentes autẽ accepert̃ oleũ secũ
operũ incorde atq conscientia po.¬
suerunt. Sic & apłs monce. Proboe
autẽ se homo inquit. & tunc iN
alt̾o. Tardante ergo sponso dor-¬
miert̃ om̃s. Quia exutroq gene¬
re continentiũ hominũ siuẽ eoꝵ
qui corã do exultant. siue eorum
qui in laudib hominũ acquiescudd̃.
moriunt᷑ hoc int̾uallo tẽporis.
donec sub aduentu dñi fiat resur.
rectio mortuoꝵ. Media autem
nocte. id est nullo sciente aut spe.¬
rante. quippe cũ ipse dñs dicat.
de die aut̃ illa & hora nemo scit.
ita in nocte ueniet. ex quo signifi¬
cat penitus latere. cũ uenit cla-¬
mor factus. ẽ. ecce sponsus uenit.
surgite obuiã ei. Inictu ocłi. &
innouissima tuba om̃s resurgiꝰ.

Expanded text:
secum. nam ipsam laetitiam oleo secum. nam ipsam laetitiam oleo significari arbitror: propterea unxit te deus, deus tuus oleo exsultationis. qui autem non propterea gaudet, quia deo intrinsecus placet, non habet oleum secum. prudentes autem acceperunt oleum secum operum in corde atque conscientia posuerunt. Sic et Apostolus monet: Probet autem se homo, inquit, et tunc in altero. tardante ergo sponso dormierunt omnes, quia ex utroque genere continentium hominum, siue eorum qui coram deo exsultant, siue eorum qui in laudibus hominum adquiescunt, moriuntur hoc interuallo temporis, donec sub aduentu drectio mortuorum. Media autem nocte, id est, nullo sciente aut sperante; quippe cum ipse Dominus dicat, De die autem illa et hora nemo scit ;  in nocte, ita veniet : ex quo significatur eum penitus latere, cum venerit: clamor factus est, Ecce sponsus venit, surgite obviam ei. In ictu oculi et in novissima tuba omnes resurgemus .
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. enĩ animi appetitꝰ a uoluptate
luptate olfaciendi: gustandi. tan.¬
partĩ corã deo fit ut illi placeat᷑
in interiore gaudio conscientiȩ.
particoram hominib tantũ ut
gła humana capiatur: quinq
dicunt᷑ sapientes. & quinq stultȩ
utrȩq tam̃ uirgines. quia utraq
continentia ẽ: quãuis diuerso
fomite gaudeat. Lãpades autẽ
sunt : quia manibꝰ gestant᷑ oꝑa
quȩ scđm istam continentiam
fiunt. Dictũ ẽ autẽ. luceant
oꝑa ura coram hominib. Om̃s
uero accepert̃ lampades suas: &
uenert̃ obuiã sponso. Intelligen¬
dũ ẽ ergo xp̃i nomine censeri:
de quib agitur. Non enĩ posst̃
qui xp̃iani non sunt sponso xp̃o
uenire obiuã. Sed quinq fatuȩ
acceptis lãpadib sicis. ñ sumpsert̃
oleum secũ. Multi enĩ quãuis
de xp̃i bonitate plurinũ sꝑant
gaudiũ tamꝰ habent dũ conti.¬
nenter uiuunt: nisi in laudib
hominũ. Non ergo habent oleũ

Expanded text:
 enim animi appetitus a voluptate  enim animi appetitus a voluptate ium, olfaciendi, gustandi, tanpartim coram Deo fit, ut illi placeatur in interiore gaudio conscientiae, partim coram hominibus, tantum ut gloria humana capiatur, quinque dicuntur sapientes et quinque stultae: utraeque tamen virgines, quia utraque continentia est, quamvis diverso fomite gaudeat: lampades autem sunt, quia manibus gestantur opera quae secundum istam continentiam fiunt; dictum est autem: Luceant opera uestra coram hominibus. omnes uero acceperunt lampades suas et uenerunt obuiam sponso. intellegendum est ergo Christi nomine censeri de quibus agitur. non enim possunt qui christiani non sunt sponso Christo uenire obuiam. sed quinque fatuae acceptis lampadibus suis non sumserunt oleum secum. multi enim quamuis de Christi bonitate plurimum sperent, gaudium tamen non habent, dum continenter uiuunt, nisi in laudibus hominum. non ergo habent oleum
Abbreviated transcription (Latin):
utiq uirginũ qđ quinq admit¬
tuntur. quinq excludunt᷑. bonoꝵ
& malorũ discretionẽ significat.
Qua ꝓpt̾ si uirginitatis nomen
honorabile. ẽ. cur receptis exdu-¬
sisq cõmune ẽ. Deinde qͥd sibi
uult numerus inutraq parte
quinarius : quid aut̃ significat
oleũ. Mirũ uidetur q̃d sapien¬
des petentib ñ cõmunicant : &
cũ inuidere fas non sit eas quȩ
ita ꝑfectȩ sunt ut ab sponso reci¬
piantur . quo nomine nullo du-
p̃standum ex eo qđ habent: p̃¬
scribente illa sententia eiusdem
dñi dicentis. omĩ poscenti te
tribue. Quid ẽ. autẽ qđ possit
dando non sufficere utrisq. Hec
maxime augent questionis dif¬
ficultatẽ. quã ꝗͣ & cet̾a diligent̃
consid̾ata. ut omĩa in unã ratio¬
nẽ concurrant. nichilq in una
parte dicatur qđ impediat aliã:
magna cautio. ẽ. adhibenda.
Uidentur itaq mͥ qͥnq uirgine
significare qͥnq ꝑtitã contĩnentĩã
a carnis illecebris. Continendus

Expanded text:
uinque admittuntur, quinque excluduntur, bonorum et malorum discretionem significat. quapropter si uirginitatis nomen honorabile est, cur receptis exlusisque commune est? deinde quid sibi uult numerus in utraque parte quinarius? quidquid autem significat oleum, mirum uidetur, quod sapientes petentibus non communicant, cum et inuidere fas non sit eas quae ita perfectae sunt, ut ab sponso recipiantur, quo nomine nullo dubipraestandum ex eo quod habent, praescribente illa sententia eiusdem domini dicentis: omni poscenti te tribue. quid est autem, quod posset dando non sufmaxime augent quaestionis difficultatem, quanquam et caetera diligenter considerata ut omnia in unam rationem concurrant, nihilque in unam partem dicatur quod impediat aliam, magna cautio est adhibenda. Videntur itaque mihi quinque virgines significare quinquepartitam continentiam a carnis il
Abbreviated transcription (Latin):
uentui claritatis enus excolitur.
Inter parabolas a dño dictas
solet quȩrentes multũ exercere
ista quȩ de decẽ uirginib posita
ẽ. & multi quidem hinc multa
senserunt quȩ ñ sint pret̃ fidẽ. sed
quomodo partib eiꝰ om̃ib conueniat
expositio: adeo laborandũ. ẽ. legi etĩa
inquadã scriptura ex earũ genere quȩ
apocriphȩ nominantur qđ non sit
contra catholicã fidem: sed huic loco
michi minꝰ congruere uisa.ẽ. conside.¬
ranti om̃s huiu̾s similitudinis partes.
De qua tam̃ expositione temere ni.¬
chil audeo iudicare. ne forte non
eius in conuenientia mͥ angustias
fecerit. sed in ea tarditas mẽa con¬
uenientiã inuenerit. Quid autẽ
mͥ uidetur ñ absurde hoc loco ac-¬
cipi quantũ potero breuit̃ & dili-¬
genter exponã. Int̾rogatus igitur
dñs nr̃ secreto adiscipłis de con¬
sũmatione scłi: int̾̃ multa alia
quȩ locutus ẽ. hoc quoq dixit.
Tunc simile estimabitur regnum
cę̧lorũ decem turginib. quȩ acce-¬

Expanded text:
entu claritatis ejus extollitur . Inter parabolas a Domino dictas solet quaerentes multum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt praeter fidem: sed quomodo partibus omnibus ejus conveniat expositio, id elaborandum est. Legi etiam in quadam scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, non quod sit contra catholicam fidem; sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omnes hujus simulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero breviter et diligenter exponam. 2. Interrogatus igitur Dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acce
Abbreviated transcription (Latin):
e oister enitia peccatoꝵ.xxuii.
Alia sunt peccata infirmitatis.
alia imꝑitiȩ: alia malitiȩ. Infir¬
mitas contraria. ẽ. uirtuti. impe.¬
ritia contraria. ẽ. sapientiȩ. Malitia
contraria.ẽ. bonitati. Quisquis igit᷑
nouit quid sit uirtꝰ & sapientia dei:
potest existimare quȩ sint peccata
uemalia. Et quisquis nouit quȩ sit
bonitas dĩ : potest existimare quib
peccatis certa pena debeatur & hic
& infuturo scło. Quib bene tracta.¬
tis: ꝓbabilit̾ iudicari potest qui
ñ sint cogendi ad pęnitentiã luctu¬
osam & lacrimabilẽ. quãuis pecca.¬
ta fateant᷑ : & quib nulla om̃ino
salus sꝑanda sit. nisi sacrificiũ ob.¬
tulerint dõ sp̃m contribulatum
ꝑ penitentiam. XXUiiI.

Expanded text:
e differentia peccatorum. Alia sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas contraria est virtuti, imperitia contraria est sapientiae, malitia contraria est bonitati. Quisquis igitur novit quid sit virtus et sapientia Dei, potest existimare quae sint peccata venialia. Et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus peccatis certa poena debeatur et hic et in futuro saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam luctuosam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et quibus nulla omnino speranda sit salus, nisi sacrificium obtulerint Deo spiritum contribulatum per poenitentiam. XXVII.
Abbreviated transcription (Latin):
librũ de scã uirginitate quȩm
legat. De quo legendo etiã com¬
monuerã : qm̃ multa continet
utriq necessaria castitati. hoc
ẽ uirginali atq uiduali: quȩ

Expanded text:
librum de Sancta Virginitate, quem legat. De quo legendo etiam te commonueram, quoniam multa continet utrique necessaria castitati, hoc est, virginali atque viduali, qu
Abbreviated transcription (Latin):
trib piscib. Potest ẽtiam si
numerꝰ iste consideretur occur.
qm̃ septenarionumero creatura
constat. cũ ternarius animȩ &
quaternarius corpori tribuitur:
susceptio ipsa hominis dicatur
filiũ & pater infilio ẽ: & dono
sp̃s scĩ de uirgine natus. ẽ. Hec
Septies aut̃ ipse homo tẽporali
dispensatione susceptus. ut fiere
sempit̃nus. Fit ergo sũma nume.¬
ri uiginti unũ id est triã septies.
Hȩc autẽ hominis susceptio ad
numero reperitur. Ducantur
liberant᷑: fiunt simul centũ qua.¬
draginta septẽ. Cui addit᷑ senariꝰ
numerus signũ ꝑfectionis. quia
partib suis quȩ illũ metiuntur
constat. ita ut nichil minꝰ. nicħ
am plius inuemiatur. Metitur
quippe illũ unũ qđ habet sexi.¬
es. & duo quȩ habet ter: & tria
quȩ habet bis. quȩ simul ducta
unũ & duo & tria : sex fiunt.
Qđ fortassis ad illud etiam sacra¬
mentũ ꝑtineat: quod ds̃ sexta
die ꝑfecit omĩa oꝑa sua. Ad cen¬
tum igitur &e quadraginta septẽ

Expanded text:
nt pisces. Potest etiam si numerus iste consideretur, occurrequoniam septenario numero creatura constat, cum ternarius animae, et quaternarius corpori tribuitur, susceptio ipsa hominis significFilium, et Pater in Filio est, et dono Spiritus sancti de virgine natus est. Haec Septies autem ipse homo temporali dispensatione susceptus, ut fieret sempiternus. Fit ergo summa numeri viginti unum, vel tria septies. Haec autem hominis susceptio ad numero reparetur. Ducuntur  liberantur, et fiunt simul centum quadraginta septem. Cui additur senarius numerus, signum perfectionis, quia partibus suis, quae illum metiuntur, constat, ita ut nihil minus nihilque amplius inveniatur. Metitur quippe illum unum, quod habet sexies; et duo, quae habet ter; et tria, quae bis habet: quae simul ducta, unum et duo et tria, sex fiunt. Quod fortasse ad illud etiam sacramentum pertinet, quod Deus sexta die perfecit omnia opera sua . Ad centum ergo et quadraginta septem
Abbreviated transcription (Latin):
di eẽ ꝑseuerantiã usq in finẽ huiꝰ
uitȩ : cũ uitȩ hiuc qͣndo uolue¬
rit ipse det finẽ. Quẽ si dat ante
iminiuentẽ lapsũ. facit hominẽ
ꝑseuerare usq infinẽ. Sed mira¬
bilior & fidelib euidentior lar¬
gitas bonitatis dĩ ẽ: qđ etiã par¬
uulis quib oboedientia ñ ẽ illius
etatis ut detur: dat᷑ grã. Ita gͥ
ꝓcul dubio se donatorẽ ẽẽ p̃sci.¬
uit. ⁊ in sua p̾scientia p̃parauit.
Quos gͦ p̃destinauit: ipsos ⁊ uo.¬

Expanded text:
Dei esse perseverantiam usque in finem hujus Dei esse perseverantiam usque in finem hujus vitae: cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus obedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia.rocul dubio se donaturum esse praescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
sententia qđ sepe iã diximꝰ legat᷑
gestis episcopoꝵ orientaliũ. etiã
ipsius pelagii ore dãpnata.
Apelagianoꝵ porro hereti ca
ꝑuersitate tantũ isti remoti sunt.
ꝓpt̃ quos hȩc agimꝰ: ut licet
nondũ uelint fateri p̃destina.
ueritas loquit᷑. sed potius scđm
p̃cedentis merita uoluntatis. sicut
contͣ ueritatẽ pelagianus error
obloquit᷑. Preuenit gͦ ⁊ fidẽ gr̃a.
Alioquin si fides eã praenit:
ꝓcul dubio p̃uenit ⁊ uoluntas.
qm̃ fides sine uoluntate ñ pot̾
p̃uenit uoluntatẽ: ꝓfecto p̃ue¬
nit omnẽ oboedientiã. p̃uenit
etiã caritatẽ. qua una do uera¬
citer ⁊ suauiter obedit᷑. Et hȩc
omia: grã in eo cuni dat᷑ & cuius
hec omĩa p̃uenit oꝑat᷑. Restat
in his bonis usq infinẽ ꝑseue¬¬
poscit᷑ si non eã dñs ꝑ grãm
suã in illo cuiꝰ orationẽ exaudit
oꝑatur. Uidete iã aueritate
quã sit alienũ: negare donũ

Expanded text:
sententia, quod saepe jam diximus, legatur sententia, quod saepe jam diximus, legatur gestis episcoporum orientalium etiam ipsius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinaveritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest praeuenit uoluntatem, profecto praeuenit omnem oboedientiam, praeuenit etiam caritatem, qua una deo ueraciter et suauiter oboeditur. et haec omnia gratia in eo cui datur et cuius haec omnia praeuenit operatur. Restat in his bonis usque in finem perseueposcitur, si non eam dominus per gratiam suam in illo operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum, negare donum
Abbreviated transcription (Latin):
tam ẽ ⁊ hȩc una ne peiores faciamꝰ
eos qui ñ intelligunt: dũ uolumꝰ
eos qui intelligunt facere doctiores.
qͥ nob̾ aliquid tale tacentib doctio¬
res quidẽ ñ fiunt: sed nec peiores
quã tacendũ: ut ñsolũ id ambo
ñ capiant. uerũ etiã quiest intel¬
ligentior ipse sit peior: Qui si
discerent. Quo enĩ ẽ capacior ut
discat: eo magis. ẽ. idoneus ut alioᷤ
doceat. Instat inimicꝰ grẽ atq
urg& modis om̃ib ut credatur
scđm merita nr̃a dari. ac sic gr̃a
iã ñ sit grã. & nos nolumꝰ dicere
qđ teste scriptura possumꝰ dicere:
Timemꝰ enĩ uidelic&e ne loquen¬
tib nob̾ offendat᷑ qui ueritatẽ
ñ potest caꝑe. ⁊ ñ timemꝰ ne ta-¬
centib nobis qui ueritatẽ pot̃
caꝑe. falsitate capiat᷑. Aut
enĩ sic p̃destinatio p̃dicanda ẽ.
quẽ ad modũ eã scã scriptura
euident̃ loquit᷑ ut in p̃destina-¬
tis sine penitentia sint dona

Expanded text:
tamen est et haec una, ne pejores faciamus tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne taceut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ut in praedestinatis sine poenitentia sint dona
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat᷑ impellit: ⁊ capiant qui
possunt. Ne forte cũ tacetꝰ ꝑpt̃ eos
qͥ caꝑe ñ possunt: ñ solũ ueritate
fraudent᷑. uerũ etiã falsitate capiant᷑.
qui uerũ caꝑe quo caueat᷑ falsitas
possunt. Facile᷑ eñi immo ⁊ utile
ut taceatur aliqđ uerũ ꝓpt̾ incapa¬
ces. Nã unde ẽ illud dñi. Adhuc
multa habeo uob dicere. sed ñ po-¬
testis illa portare modo: & illud
apłi. ñ potui uob loqͥ qͣsi spiritalib
sed qͣsi carnalib. qͣsi paruulis in xp̃o
lac uob potũ dedi ñ escã: Nondũ
eni poteratis sed nec adhuc quidẽ
potestis: Quãuis modo quodã dicen¬
di fieri possit. ut id qđ dr̃ & paruu¬
lis lac ⁊ grandib esca sit. Sicut in
pͥncipio erat uerbũ. ⁊ uerbũ erat
anus tacere potest : quis capere :
Aut quid in doctrina sana inueniri
uerũ tacendi: alia uerũ dicendi
necessitas. Causas uerũ tacendi lon¬
gũ ẽ om̃s querere uł inserere. Quaꝵ

Expanded text:
ut dicatur impellit; et capiant qui ut dicatur impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi sulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat anus tacere potest? quis capere? aut quid in doctrina sana potest inverum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. ⁊ hoc uero ñ ꝓficiebat in
bonũ. Sedusq ad eo ꝓfecit in malũ.
ut deserta monasterii societate fier&
canis reuersus ad suũ uomitum.
⁊ tam̃ adhuc qualis sit futurꝰ in¬
certũ.ẽ. Nũquid gͦ ꝓpt̃ huiꝰ modi
animas ea quȩ de p̃scientia dei
uera dicunt᷑ uł neganda ft̃ uł ta¬
cenda : Tc̃ scilicoe̾ qͣndo si ñ dicant᷑
in alios itur errores : Sunt etiã
orant. qm̃ dño dicente didicert
scire dmn quid nob̾ necessariũ sit
prius ꝗͣ petamꝰ ab eo. Num ꝓpter
tales huius sententię ueritas deseren¬
da aut ex euangłio delenda putabit᷑
Immo cũ constoe alia dm̃ danda etĩã
ñ orantib sic̃ initiũ fidei: alia ñ nisi
orantib p̃parasse sicut usq infinẽ
ꝑseuerantiã: ꝓfecto qͥ exipso hanc
habere se putat. ñ orat ut habeat.
Cauendũ ẽ igit᷑ ne dũ timemus
ne tepescat oratio: extinquatur
oratio. accendat᷑ elatio. Dicat᷑ ergo
uerũ maxime ubi aliqua questio

Expanded text:
dicebat, et hoc vero non proficiebat in dicebat, et hoc vero non proficiebat in bonum: sed usque adeo profecit in malum, ut deserta monasterii societate fieret canis reversus ad suum vomitum: et tamen adhuc qualis sit futurus, incertum est. Numquid ergo propter hujusmodi animas ea quae de praescientia Dei vera dicuntur, vel neganda sunt vel tacenda; tunc scilicet, quando si non dicantur, in alios itur errores? CAPUT XVI. 3orant, quoniam Domino dicente didicerunt, scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Deum, danda etiam non orantibus, sicut initium fidei; alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam: profecto qui ex se ipso hanc se habere putat, non orat ut habeat. Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendatur elatio. 40. Dicatur ergo verum, maxime ubi aliqua quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ scđm merita nr̃a dat᷑. ⁊ a con¬
fitenda scđm eã p̃destinatione
scõꝵ det̾rere ñ debent: sic̃ non
de t̾reremur a confitenda p̃sci¬
entia di siquis de illa popło fic
loquat᷑. ut dicat. Siue nc̃ recte
uiuatis. siue ñ recte: tales eritis
post ea qͣles uos ds̃ futuros esse
p̾sciuit: uł boni sibonos uł mali
si malos. Nũquid enĩ si hoc audito
ñ nulli in torporẽ segnitiãq uer¬
tant᷑ ⁊ a labore ꝓcliues ad libidi¬
nẽ pꝰ concupiscentias suas eant:
ꝓpterea de p̾̃scientia dĩ falsũ pu¬
tandũ ẽ ẽẽ qđ dictũ ẽ : Nonne si
ds̃ illos bonos futuros ẽẽ p̃sciut.
boni ert̃ in qͣntalib& nc̃ maligni¬
tate uersent᷑ : Si aut̃ malos mali
ert̃ in qͣntalib& nc̃ bonitate cer¬
nant᷑: Fuit qͥdã in nr̃o monaste¬
rio qͥ corripientib fr̃ib cur quȩdã
ñ facienda facer&. ⁊ facienda non
facera. respondebat. Qualiscũq
nc̃ sum: talis ero qualem ds̃ me
futurũ ẽẽ p̃sciuit. qui ꝓfecto uerũ

Expanded text:
merita nostra datur, et a confitenda secundum eam praedestinatione sanctorum deterrere non debent; sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: « Sive nunc recte vivatis, sive non recte, tales eritis postea, quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. » Numquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiemque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse, quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunt, in quantalibet nunc malignitate versentur; si autem malos, mali erunt, in quantalibet nunc bonitate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio, qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: Qualiscumque nunc sim, talis ero qualem me Deus futurum esse praescivit. Qui profecto et verum
Abbreviated transcription (Latin):
diem qui lȩtos facit. quod alibi
manifestat ubi dicit. Non enĩ
accepistis sp̃m seruitutis iterum
in timore: s accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ. in quo clamamꝰ
abba pat̾̃. Ibi dix̃ clamantẽ. hic
uero in quo clamamꝰ. aꝑiens
uidelicet quomͦ dixerit clamantem.
id. ẽ. sicut iã exposui clamare facientẽ.
Ubi intelligimꝰ ⁊ hoc ipsũ ẽẽ donũ
di. ut ueraci corde & spiritalit̾ cla.

Expanded text:
diem, qui laetos facit? Quod alibi diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci cord