comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aũt ꝓuocatris illa imꝓbitas ĩpatientiam sibi comꝑem nacta
est tanꝙ ꝑfusa oleo tatu excitabit ĩcendiũ ut id nõ flumẽ
aliqił s& effuso cruoris extinguat. Magister itaq patientiȩ rõ
est. quam sapiens homo ademit uiro bono ut .n. nihil malor
fiat hȩc sola efficit. Que si detur oĩb nullũ stelus nulla fra¬
us ĩ rebus hũanis erit. Quid ig̾ bono uiro põt ẽe tam
calamitosum tãnq cõtrarium ꝙͣ ire frena ꝑ mitt̾e q̃ illũ
nõ mõ boni s& &̃ hõĩs appellatoẽ dispoliet. Si ꝗđ nõtẽ alten¬
si latessas aut talte aut cõnu repugnãt & ẜpentes ac fere nͥ
ꝓseque̾re ut occidas negotiũ nõ exhibent & ut ad hominũ
riam cȩco & ĩrationabili furore dutunt᷑ & his qui sibi no¬
cent uicem t̾buẽ conant᷑. In quo ig̃ sapiens ac bonꝰ uir a
stulti carent nͥ ꝙ regẽ se ac mitigare iram suã nouit. Qũa

Expanded text:
sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta sin autem prouocatrix illa inprobitas inpatientiam sibi comparem nacta est, tamquam perfusa oleo tantum excitabit incendium, ut id non flumen aliquod, sed effusio cruoris extinguat. magna itaque patientiae ratio est, quam sapiens homo ademit bono uiro. ut enim nihil malorum fiat, haec sola efficit: quae si detur omnibus, nullum scelus, nulla fraus in rebus humanis erit. quid igitur bono uiro potest esse tam calamitosum tamque contrarium quam irae frena permittere, quae illum non modo boni, sed etiam hominis appellatsi lacessas, aut calce aut cornu repugnant; et serpentes ac ferae, nisi persequaris ut occidas, negotium non exhibent; et ut ad hominum riam, caeco et irrationabili furore ducuntur, et iis, qui sibi nocent, vicem retribuere conantur. In quo igitur sapiens ac bonus vir astulti carent; nisi quod regere se ac mitigare iram suam novit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nuꝙͣ. Cico ĩ isdem illis officialib. At u̾õ siquis uoluẽit ĩ ꝗt
dĩ sui cõplitatam notionẽ euolue̾ iam se ip̃e doceat. cum̃
uirũ bonũ ẽẽ qui ꝓsit ꝗb possit noceat nemini : ñ lacessit᷑
cõrupit. Quid .n. opꝰ fuerat adungere n lacessitus iuiria
ut uitiũ bono uixo qĩ caudam turpissimam appon̾et: patĩe¬
tiȩꝙ quȩ oĩu iuĩtutu maxima est facẽt exꝑtem nocieurũ
ẽẽ dixit honu uirum si fu̾it lacessitus. Iam̃ ex hoc ip̃o boĩ
iuri nom̃ amittat netesse est si nocebit. Non minꝰ .n. mali
est referre ĩ uiriam ꝙͣ ĩferre. Nam ũ t̾tamina ĩt hoĩes
uñ pugne cõtentionesq nascunt᷑ n ꝙ ĩꝓbitati oppõita ĩꝑa¬
cientia magnas sȩpe cõcitat tempestates: Quod si patietiã
qua iũtute nihil ueriꝰ ñ hoĩs digniꝰ ĩueniri põt ĩꝓbitati

Expanded text:
numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit numquam. Cicero in isdem illis officialibus at uero si quis uoluerit inquit animi sui conplicatam notionem euoluere, iam se ipse doceat eum uirum bonum esse qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus corrupit! quid enim opus fuerat adiungere nisi lacessitus iniuria, ut uitium bono uiro quasi caudam turpissimam adponeret patientiaeque, quae omnium uirtutum maxima est, faceret expertem? nociturum esse dixit bonum uirum, si fuerit lacessitus: iam ex hoc ipso boni uiri nomen amittat necesse est, si nocebit. non minus enim mali est referre iniuriam quam inferre. nam unde certamina inter homines, unde pugnae contentionesqtientia magnas saepe concitat tempestates? quodsi patientiam, qua uirtute nihil uerius, nihil homine dignius inueniri potest, inprobitati
Abbreviated transcription (Latin):
assumat sa uiditio dei reẜu&. Innocentiam semꝑ & ubiq
custodiat qđ p̃ceptu nõ ad hoc tm̃ uala ut ip̃e ĩuiriam nõ
ĩferat. sa ut illatam sibi nõ uĩdicit. Sedet .n. maximꝰ &
ȩ ꝗssimꝰ uidex speculator ac testis oĩu hũc hõi ꝓferat
hune malit de cã sua ꝓnũtiare cuiꝰ sinãm nemo effugẽ
põt uec defensione cuiusꝙͣ nec gratia. Ita fit ut homo uist
contemptui sit oĩb & qr putabitur se ip̃m nõ posse defendẽ
hebitur ꝓ segni & inerte. Qui aũt fuerit ult̾ inimicum
hic fortis hĩc strenuus iudicat᷑ hunç om̃s uerent hũc to¬
lunt. honus uõ ille tam & si ꝓdesse oĩb plurib possit illum
tñ suscipiũt. qui notẽ ꝙͣ qui ꝓdesse possit: sa iustũ prauitas
hõiui deprauae nõ poteit quo minus deo studeat obtẽꝑae
malitq cõtempni dũmõ semꝑ boni fungatur offitio mali

Expanded text:
assumat, sed judici Deo reservet. Innocentiam semper et ubique assumat, sed judici Deo reservet. Innocentiam semper et ubique custodiat. Quod praeceptum non ad hoc tantum valet, ut ipse injuriam non inferat: sed ut illatam sibi non vindicet. Sedet enim maximus et aequissimus judex, speculator ac testis omnium. Hunc homini praeferat; hunc malit de causa sua pronuntiare, cujus sententiam nemo effugere potest, nec defensione cujusquam, nec gratia. Ita fit, ut homo justus contemptui sit omnibus, et quia putabitur se ipsum non posse defendere, habebitur pro segni et inerte. qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus iudicatur, hunc omnes uerentur, hunc colunt. bonus uero ille tametsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali
Abbreviated transcription (Latin):
mabit non ẽẽ mentiri suum. nec aliqñ cõmittet᷑ ue linguo
ĩ terpres cũ a sensu &e cogitatione discordet. Pecuiniam
si qua credidei̾t nõ accipiat usuram ut & bñfitĩ sit ĩto¬
Lume qđ succurrit necessitati & abstineat se ꝓrb alieno¬
In hoc .n. gñe offitii debet suo eẽ contentus quẽ opõteat alias ne
est. Quod ꝗ facit ĩsidiatur quodãmõ ut ex alterius necessitate
ullo suo dãño id ip̃m qđ cõmodat inter bona oꝑã nũẽtur.
Munꝰ nõ accipiat a pauꝑe ut siquid ip̃e pstiteit eo bonũ sit
quo fueit gratuitu. maledicenti bñdicto rñdeat. Nũꝙͣ ipse
maleditat. ne u̾bum malu ꝓcedat ex ore hoĩs ꝗ colit u̾bu
bonũ. Quĩ ã taueat diligenter ne qñ inimicu sua culpa
faciat & siquis extitẽit tam ꝓt̾uus qui bono & iusto faciat
ĩuiriam clem̃ter ac moderate ferat & ultionẽ suã nõ sibi

Expanded text:
mabit non esse mentiri suum nec aliquando committet ut lingua mabit non esse mentiri suum nec aliquando committet ut lingua interpres animi a sensu et cogitatione discordet. pecuniam si quam crediderit, non accipiat usuram, at et beneficium sit incolume. quod succurrit necessitati et abstineat se proin hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne est. quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ei alterius necessitate ullo suo damno id ipsum quod commodat inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum sit, quod fuerit gratuitum. maledicenti benedicto respondeat, numquam ipse maledicat, bonum. Quin etiam caveat diligenter, ne quando inimicum sua culpa faciat; et si quis extiterit tam protervus, qui bono et justo faciat injuriam, clementer ac moderate ferat, et ultionem suam sibi non
Abbreviated transcription (Latin):
se putant scire q̃ nesciũt in epte arroganterq desipiunt.
Nos gͦ ut ad ꝓpositu reu̾tamir. ꝗb solis adeo uẽitas reue¬
lata & cęlitus missa sapiã est. faciamꝰ ꝗ̃ iubet illuminator
nr̃ deus sustineamꝰ ĩuicem & labores huiꝰ iute mutuis ad¬
iumentis ꝑferamꝰ: nec tñ siquid boni oꝑis feceimꝰ gloriã
captemꝰ ex eo. Monae .n. deus oꝑatorem iustitie nõ opõtẽ
ẽẽ iactantem. Ne nõ tam mãdatis cęlestib obseqͥndi ꝙͣ
incecłis accipiat. Cetera q̃ obẜuare cultor dei debet facilia
st̾ illis uĩtutib cõphensis nõ mẽtiatur unꝙͣ decipiendi aut
notẽdi cã. Est .n. nefas eum ꝗ ue̾itati studeat ĩ aliqua re
ẽẽ fallatem atq ab ip̃a quã sequit᷑ ueĩtate distede᷑. In hac
iustitiȩ iũtutũq oĩ uia. nullus m̃datio locꝰ est. Itaq uiatõ
illȩ uerꝰ ac iustus nõ dicet illud lucillianũ. hõĩ amito & fa¬
miliari nõ est m̃tiri ĩ eum. s& &̃ inimico atq ignoto existi¬

Expanded text:
se putant scire quae nesciunt, inepte arroganterque desipiunt. Nos ergo ut ad propositum revertamur quibus solis a Deo veritas revelata, et coelitus missa sapientia est, faciamus quae jubet illuminator noster Deus: sustineamus invicem, et labores hujus vitae mutuis adjumentis perferamus: nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ei eo. monet enim deus operatorem iustitiae non oportere esse iactantem, ne non tam mandatis caelestibus obsequendi quam mercedis accipiat. cetera quae obseruare cultor dei debet facilia sunt illis uirtutibus conprehensis. non mentiatur umquam decipiendi aut nocendi causa. est enim nefas eum qui ueritati studeat in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Lucilianum: homini amico et familiari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existi
Abbreviated transcription (Latin):
furiosus ut mihi iudet᷑ qui hõi fuit iratus ꝙ nõ mł̃ta pecunia¬
ꝑdidit .s. auꝵ appendẽ debuit: tãꝙͣ ꝓ mortuo hectore aut tãtu
uni Anacharsi scỹthaz qui phyam ne somniasser ꝗ̃đ nͥ &¬

Expanded text:
furiosus, ut mihi uidetur, qui homini fuerit iratus, quod non multam pecuniafuriosus, ut mihi uidetur, qui homini fuerit iratus, quod non multam pecuniaicet aurum appendere debuit tamquam pro mortuo Hectore aut tantum unum Anacharsin Scytham, qui philosophiam ne somniasset
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eos ãnos uł maxiẽ ẜuẽdũ ẽ.: qb possint disce̾. Neq pauꝑesaut
opifites aut rustiti ꝗb ĩ diẽ uict̾ laboẽ qͥrendus est. Ob ea tã
Tulliꝰ ait abhõrere a młtitudine p̃ħyam. At .n. rudes epicurꝰ
accipiet quo egͦ illa quȩ de pͥncipiis reꝵ dicunt᷑ itelligẽt quȩ
ꝑ plexa & ĩuoluta uix &̃ politi hoĩes assequũt᷑. In reb ig̾ ob
scuritate ĩplicitis & ĩgenioꝵ uarietate cõfusis & eloq̃ntiũ uiroꝵ
exꝗsito ẜmone fucatis. ꝗs imꝑito ac rudi locus est: deniq nlłas
unꝙͣ mulie̾s p̃hophãi docuerũt p̾ter unã ex om̃i memoĩa the¬
misten. neq huos pter iniũ Pythagorã. quẽ male ẜuiẽtẽ rede¬
misse ac docuisse tradunt᷑. Enu̾ant &̃ platonẽ ac Diogenem
ꝗđ redemisse annice̾is ꝗdã tradit sesterciis octo. Itaq ĩsectatꝰ est
cõuiais hũc ipm̃ redẽptorẽ. Seneta ꝙ platonẽ paruo estimau̾it.¬

Expanded text:
 eos annos uel maxime seruiendum est quibus possunt discere, neque pauperes aut opifices aut rustici, quibus in diem uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam. at enim rudes Epicurus accipiet. quomodo ergo illa quae de principiis rerum dicuntur intellegent, quae perplexa et inuoluta uix etiam polscuritate inplicatis et ingeniorum uarietate confusis et eloquentium uirorum exquisito sermone fucatis quis inperito ac rudi locus est? denique nullas umquam mulieres philosophari docuerunt praeter unam ex omni memoria Themisten neque seruos praeter unum Phaedonem, quem male seruientem redemisse ac docuisse traduntur. enumerant etiam Platonem ac Diogenem,pti. Platonem quidem redemisse Anniceris quidam traditur sestertiis octo. itaque insectatus est conuiciis hunc ipsum redemptorem Seneca, quod Platonem paruo aestimaue
Abbreviated transcription (Latin):
Multitudinem consulto ipla fugiene.
Non est gͦ sapĩa si ab hoiũ cętu abhõret: qm̃ si sapiã hõi
data ẽ sine ullo discͥmine oĩb data est: ut nemo sit ꝓrs /
qui eam caꝑe nõ possit: ac illi uĩtutẽ hũano gñi datam sic
amplexant᷑. ut soli oiũ publito bono frui uelle indeatꝰ tã ĩ uidi
ꝙͣ si uelint deligare oculos aut effodẽ cȩ̨teis ne solẽ udeãt.

Expanded text:
multitudinem consulto ipsa fugiens. » Non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret: quoniam si sapientia homini data est, sine ullo discrimine omnibus data est, ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant.
Abbreviated transcription (Latin):
secutꝰ atq imitatꝰ i pluximis freq̃nter deum cõfitetur ac supmũ
uocat ĩ his libris quos de legibus scripsit: ab eoq regĩ mũdũ
omnẽ gꝰ regit ipse naturam.
Quid aut sit deus ĩ cõsolatõe diffinit. nec uͬo deus ip̃e ꝗ ĩtelligit
a nobis alio mõ ĩtelligi põt nͥ mens soluta qdam et libera
segregata ab om̃ĩ cõcietõe mõtali oia sentiens et mouẽs. Annerd¬

Expanded text:
secutus atque imitatus in plurimis frequenter deum confitetur ac supremum secutus atque imitatus in plurimis frequenter deum confitetur ac supremum uocat in iis libris quos de legibus scripsit; ab eoque regi mundum omnem ergo regit ipse naturam. » Quid autem sit Deus, in Consolatione definit: « Nec vero Deus ipse, qui intelligitur a nobis, alio modo intelligi potest, nisi mens soluta qsegregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens et mouens. a
Abbreviated transcription (Latin):
ueatur. Anthisthenes multos ꝗđ eẽ populares deos. unu
leanthes et anaximenes ethera dicũt ẽẽ sũmũ deũ. cui opi¬
nioni poeta nr̃ accedit. Tum p̃r oĩpotes fecũdis ĩbrib ether
Cõĩugis ĩgmiũ lȩte descendit et om̃is Magnus alit magno
prȩditã ĩt̾dũ diuinã necessitatẽ deũ nũcupat. Itẽ Cenon di¬
tñ spectat ut ꝓudẽtiam unã eẽ cõsentiãt. siue .n. ña siue
ȩther. siue rõ siue mens siue fatalis netessitas sue diuina lex
siue ꝗd aliud dix̾is idem est qđ a nobis dr̃ deus. nec obstat
appellatõnũ diu̾sitas: cum ip̃ sigͥficatõe ad unũ oiã reuolũat᷑.
Aristoteles qͣus secũ ipẽ dessideat. ac repugnantia sibi. et
dicat et sentiat. ĩ sũmu tñ u̾nam mtem mũdo p̾esse festatur.
Plato qui oiũ sapientissimꝰ iudicatur monarchiã plane aꝑteq
mũdũ hũc ꝑfectum atq mirabilem ẽẽ fabricatũ. Quẽ Cicero

Expanded text:
ueatur: Antisthenes multos quidem esse populares deos, unum ueatur: Antisthenes multos quidem esse populares deos, unum artificem. Cleanthes et Anaximenes aethera esse dicunt summum deum, cui opinioni poeta noster adsensit: tum pater omnipotens fecundis imbribus aether coniugis in gremium laetae descendit et omnis magnus alit magno preditam, interdum divi<nam ne>cessitatem Deum nuncupavit, Zenon tamen spectat, ut prouidentiam unam esse consentiant. siue enim natura siue aether siue ratio siue mens siue fatalis necessitas siue diuina lex siue quid aliut dixeris, idem est quod a nobis dicitur deus. nec obstat appellationum diuersitas, cum ipsa significatione ad unum omnia reuoluantur. Anstoteles quamuis secum lpse dissideat ac repugnantia sibi et dicat et senciat, in summum tamen unam mentem mundo <preesse testa>tur. Plato, qui omnium sapientissimus iudicatur, monarch<iam plane> aperteque mundum hunc perfectum atque mirabilem esse fabricatum. quem Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
latõe a do quem fabritatorem mũdi. quem reꝵ opifitem uocat:
mundum fatetur instructum.
Quod si uł orpheus uł hinr̃ qui nã ducẽte senẜunt ĩꝑpetuũ deferdiss.
eandem quã nos sequim̃ doctrinam cõphensa uẽitate tenuissent.
certiusq iuditiu: qr nõ rebus comẽticiis s ĩ uestigande
ueritati studuisse credunt᷑. Thales Milesus ꝗunꝰ ex septem
sapientum nũo fuit. quiq pͥmus oĩu quesisset de causis
nalibus t. aditur. aquam eẽ dixit ex qua nata st oia. deu
aũt eẽ mẽtem: quȩ ex aqua cũcta formau̾it. ita materiam
rerũ posuit ĩ humõe. pͥncipiũ cãq nascẽdi cõstituit ĩ deo
ythagoras ita difiniuit ꝗd eẽt deus: aũis ꝑ uncu̾sas mudi
ꝑtes omem̃q nãm cõmeans atq diffus ex quo oiã quȩ na¬
scunt aĩalia uitam capiunt.
naxagoras deũ eẽ dicit ĩfinitam mẽtem: quȩ ꝑ se ipãm mo-¬

Expanded text:
latione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, latione a deo, quem fabricatorem mundi, quem rerum opificem uocat, mundum fatetur instructum. quodsi uel Orpheus uel hi nostri quae natura ducente senserunt in perpetuum defendissent, eandem quam nos sequimur doctrincertiusque judicium; quia non rebus commentitiis, sed investigandae veritati studuisse creduntur. Thales Milesius, qui unus e septem sapientium numero fuit, quique primus omnium quaesisse de causis naturalibus traditur, aquam esse dixit, ex qua nata sint omnia; Deum autem esse mentem, quae ex aqua cuncta formaverit. Ita materiam rerum posuit in humore; principium causamque nascendi constituit in Deo. Pythagoras ita definivit quid esset Deupartes omnemque naturam commeans atque diffusus, ex quo omnia quae nascuntur animalia uitam capiunt. Anaxagoras deum esse dicit infinitam mentem quae per se ipsam mo
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ potestati subiatent oĩa. S refugit hoc ille idum hõret
ĩcognitam uẽitatem nõ .n. musaꝵ ĩstinctu sic̃ iuderi uolebat¬
ĩ helycone carmem illud effudit s meditatus uenerat ac
paratus. Nostrorum pͥmus maro nõ longe fuit a u̾ẽitate.
cuiꝰ de sumo deo quẽ mentem ac spiritum noiauit. hec u̾ba st̃.
Srincipio cȩlum ac terras camposq liq̾uentis
Lucentemq globum lunȩ titaniaq astra
Spiritus intus alit totamq infusa ꝑ artus
Mens agitat molem et magno se corpõe miscet.
ac nequis forte ignoret qui nam eẽt ille spiritus qui tantũ habẽt
potestatis. declarauit alio loco ditens. Deum nanoq ire ꝑ omines
terrasq tractusq maris cȩlumq ꝓfundũ: hinc petudes arm̃ta
uiros genus om̃e ferarum quẽq sihi tenuis nastentem artessere¬
uitas . Ouidiꝰ quoq ĩ pͥncipio p̃clari oꝑis sine ulla nõis dissimu¬

Expanded text:
cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret cuius potestati subiacent omnia? sed refugit hoc ille, dum horret incognitam ueritatem. non enim Musain Helicone carmen illud effudit; sed meditatus venerat et paratus. Nostrorum primus Maro non longe fuit a veritate; cujus de summo Deo, quem mentem ac spiritum nominavit, haec verba sunt: Principio coelum, ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, Titaniaque astra, Spiritus intus alit; totamque infusa per artus Meus agitat molem, et magno se corpore miscet. Ac ne quis forte ignoret quisnam esset ille spiritus, qui tantum haberet potestatis, declaravit alio loco, dicens: Deum namque ire per omnes / terrasque tractusque maris celumque profundum. / Hic pecudes, armenta, viros, genus omuitas. Ouidius quoque in principio praeclari operis sine ulla nominis dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
Iatura ig̃ et rõne ducente ĩtellexit eẽ prȩstantissimã potestatem
celi ac terre conditritem. Non poterat .n. dicẽ Iouem ẽẽ pͥncipem
rerum. qui erat saturno genitus. neq ipm saturnũ qui tȩlo
natus ferebatur. celum aũt tanqꝙͣ deum pͥmũ constitũẽ non
ctore. hec eum rõ ꝑduxit ad deum illum pͥmo genitum.
cui assignat et tribuit pͥncipatum. Homerus nihil nobis
dare potuit qđ ꝑtineat ad ueritatem qui huana potus ꝙͣ
diuina cõscripsit. Potuit hesiodus. qui deoꝵ gn̾ationem libri
unuis ope complexꝰ ẽ. s tñ nihil dedit nõ adeo conditore
sũmens exordiu. sed achao qđ est rudis ĩ ordinateq mateiȩ
confusa tongeries : cum explanare añ debue̾it chaos ip̃m unde
qñ quom̃o esse aut cõstare cepiss Nimirũ sicut ab aliquo
artifice disposita ordinata effecta sunt oĩa. sic ipam̃ matera
fictam eẽ ab aliquo necesse ẽ. Quis ig̃ hanc nisi deus fecit:

Expanded text:
lexit esse praestantissimam potestatem, caeli ac terrae conditricem. non poterat enim dicere Iouem esse principem rerum, qui erat Saturno genitus, neque ipsum Saturnum, qui caelo natus ferebatur; caelum autem tamquam deum primum constituere non ctore. haec eum ratio perduxit ad deum illum primogenitum, cui adsignat et tribuit principatum. Homerus nihil nobis dare potuit quod pertineat ad ueritatem: qui humana potius quam diuina conscripsit. potuit Hesiodus, qui deorum generationem unius libri opere conplexus est: sed tamen nihil dedit non a deo conditore sumens exordium, sed a chao, quod est rudis inordinataeque materiae confusa congeries, cum explanare ante debuerit chaos ipsum unde quando quomodo esse aut constare coepisset. nimirum sicut ab aliquo artifice disposita ordinata effecta sunt omnia, sic ipsam materiam fictam esse ab aliquo necesse est. quis igitur hanc nisi deus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
uberimũ ac plenissim̃ fontem cuiꝰ haustu atq potu cõteptam
uisceribus sitim sedent. ara̾oremq restinguant. Eruntq
illis omia facilia. prona. manifesta. Modo ne pigeat ad per¬
cipiendam sapiẽ disciplinã legendi uł audiendi patĩa cõmodaẽ.
Multi.n. suꝑstitionib uanis ꝑtinaciter inhentes obdurant se ꝯtͣ
mãifestam uẽitatẽ. nõ tam de sus religionibu̾s quas pręferẽ
benemeriti. q̃ de se male. Qui cum habeant iter rectum
deuios sequuntur anfractus. planũ deserunt ut ꝑ p̾cipitiũ
labantur. lutem uelinquũt ut in tenebris tęti ac debi¬
les iaceant.
Iis consulendum est ne contra se pugnent. uelintq tãdem
ab ĩueteratis erroribus liberari. Quod utiq facient si et
quare sint nati aliqñ ꝑuiderint. hec .n. prauitatis est tã
ignoratio sui. Quam si quis tognita ueritate discusserit
sciet quo referenda et quẽ admodu sibi uita degenda sit

Expanded text:
uberrimum ac plenissimum fontem, cujus haustu atque potu conceptam uberrimum ac plenissimum fontem, cujus haustu atque potu conceptam visceribus sitim sedent, ardoremque restinguant. Eruntque illis omnia facilia, prona, manifesta: modo ne pigeat ad percipiendam sapientiae disciplinam, legendi, vel audiendi patientiam commodare. Multi enim superstitionibus vanis pertinaciter inhaerentes, obdurant se contra manifestam veritatem, non tam de suis religionibus, quas prave asserunt, bene meriti, quam de se male: qui cum habeant iter rectum, devios sequuntur anfractus; planum deserunt, ut per praecipitium labantur; lucem relinquunt, ut in tenebris caeci ac debiles jaceant. His consulendum est ne contra se pugnent, velintque se tandem ab inveteratis erroribus liberari: quod utique facient, si, quare sint nati, aliquando perviderint. Haec enim pravitatis est causa, ignoratio sui; quam si quis, cognita veritate, discusserit, sciet quo referenda, et quemadmodum sibi vita
Abbreviated transcription (Latin):
.rimũ alioꝵ facinꝰ expi¬
cum sit ueritas reuelata diuinitus. eum doctorem sapientiȩ
ducemq untutis deum sequam̃ uniu̾sos sine ullo discrimĩe
uel sexus uł ȩtatis ad cęleste pabulum cõuocemus. Nullus .n
suauior animo cibus est ꝙ̃ cognitio ueritatis. cui asserende atq
illustrãnde septem uoliua destinauimꝰ. ꝙͣuis ea res infiniti pene
sit oꝑis et ĩmensi ut siquis hec dilatare atq exequi ple¬
nissime uelit. tanta illi rerum copia exuberet. ut nec libri
modun. nec finem repiat or̃o. sed id circo nos breuiter oĩa
colligemꝰ ꝙ ea quȩ̨ allaturi sumꝰ tam clara sunt et lucida ut
magis mirũ ẽẽ uideat̃ tam obscuram hõibus iuderi ueritatẽ.
et his p̾cipue qui sapientes uulgo putantur. uel qđ tm̃ medo
istituendi nobis hoĩes erunt. hoc est ab errore quo st̃ ĩplicati
ad rectiorem uiam reuocandi.
Qđ si fuerimꝰ ut spero assecuti mittemꝰ eos ad ip̃m doctrine

Expanded text:
rimum aliorum facinus expirimum aliorum facinus expicum sit veritas revelata divinitus, cum doctorem sapientiae ducemque veritatis Deum sequamur, universos sine ullo discrimine vel sexus vel aetatis ad coeleste pabulum convocamus. Nullus enim suavior animo cibus est, quam cognitio veritatis, cui asserendae atque illustrandae septem volumina destinavimus, quamvis ea res infiniti pene sit operis et immensi: ut si quis haec dilatare atque exequi plenissime velit, tanta illi rerum copia exuberet, ut nec libri modum nec finem reperiat oratio. Sed nos idcirco breviter omnia colligemus; quod ea quae allaturi sumus, tam clara sunt et lucida, ut magis mirum esse videatur tam obscuram videri hominibus veritatem, et iis praecipue, qui sapientes vulgo putantur, vel quod tantummodo instituendi nobis homines erunt, hoc est, ab errore quo sunt implicati, ad rectiorem viam revocandi. Quod si fuerimus, ut spero, assecuti, mittemus eos ad ipsum doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
uita de salute de imortalitate de deo loquem ut suꝑstitiones mor¬
auctoribis nihil certi afferentib aggrediamur uia rectam: Quos eqđ
si putarẽ satis idoneos ad bñ iuuendũ dutes ee & ip̃e sequerer
& alios ut seq̃rent᷑ hortarer. Sed cum ĩt̾ se magna cocertatione
dissideãt setũq ipsi plerunq discordent. apparet eorum iter
nequaꝙͣ esse directum. Siguidem sibi quiq ut est libitum
ꝓprias uias ipip̾sserũt. confusionẽq magnam querentib ueri
uod opus nunç nominis tui
atispicio in choamꝰ Constan¬
tine imꝑator maxime: ꝗ
primus romanoꝵ prinꝰ¬
cipum repudiatis erro¬
ribus maiestatem dei
singularis ac ueri &
cognoiusti & honorasti.
licissimus orbi terrare
illuxiss&. quo te deus
sũmus ad beatũ imꝑii
culmen euexit. saluta¬
rem unuisis & optabi¬
lem principatũ p̃claro
initio auspicatus es.
cũ euersam sublatamq
iustitia reducens: teter¬

Expanded text:
uita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones moruita, de salute, de inmortalitate, de deo loquemur, ut superstitiones morhilosophiae auctoribus nihil certi adferentibus adgrediamur uiam rectam. quos equidem si putarem satis idoneos ad bene uiuendum duces esse, et ipse sequerer et alios ut sequerentur hortarer: sed cum inter se magna concertatione dissideant secumque ipsi plerumque discordent, apparet eorum iter nequaquam esse directum, siquidem sibi quisque ut est libitum proprias uias inpresserunt confusionemque magnam quaerentibus ueriuod opus nunc nominis tui auspicio inchoamus, Constantine, Imperator Maxime, qui primus Romanorum principum, repudiatis erroribus, majestatem Dei singularis ac veri et cognovisti et honorasti. licissimus orbi terrarum illuxisset, quo te Deus summus ad beatum imperii culmen evexit, salutarem universis et optabilem principatum praeclaro initio auspicatus es, cum eversam sublatamque justitiam reducens, teter
Abbreviated transcription (Latin):
fensa. tñ claritate ac nitore sermonis illustranda & quodãmõ
diserenda est. ut potentius in animos influat. Qui sua in
Nam si quidam marimi oratores ꝓfessionis suę qiͣ ueterani
detiusis operibus actionum suaꝵ: postremo se philos ophie tra¬
diderũt. eamq sibi requiem laborum iustissimari putauerunt.
si animos suos in tarum rerum quę ĩueniri nõ poterant ĩꝗ¬
ꝙͣto iustius ego me ad illam piam ueram diuinam sapiam
quas. ad portum aliqueri tutissimum conferam: in qua oĩa
dictu ꝓna sunt. auditu suania. facilia ĩ tellectu. honesta sus¬
ceptu. Et si quidam prudentes & arbitri ȩquitatis ĩstitutiões
ciuilis uiris compositas ediderũt quibus cinium dissidentiu
lites cõtentionesq sopirent: &to meliuis nos & rectius diui¬
nas institutiones litteris persequemur : in quibus non de
stillicidiis aut aquis arcendis aut de maiu cõserendi sed de spe de

Expanded text:
fensa; tamen claritate ac nitore sermonis illustranda, et quodammodo fensa; tamen claritate ac nitore sermonis illustranda, et quodammodo disserenda est, ut potentius in animos influat et vi sua insNam si quidam maximi oratores professionis suae quasi veterani, decursis operibus actionum suarum, postremo se philosophiae tradiderunt, eamque sibi requiem laborum justissimam putaverunt; si animos suos in earum rerum, quae inveniri non poterant, inquiquanto justius ego me ad illam piam, veram, divinamque sapientiam, quasi ad portum aliquem tutissimum conferam, in qua omnia dictu prona sunt, auditu suavia, facilia intellectu, honesta susceptu? Et si quidam prudentes, et arbitri aequitatis, Institutiones civilis juris compositas ediderunt, quibus civium dissidentium lites contentionesque sopirent: quanto melius nos et rectius divinas Instistillicidiis aut aquis arcendis aut de manu conserenda, sed de spe, de
Abbreviated transcription (Latin):
tunt᷑ succũrendũ eẽ his errorib credidi ut a docti ad uera
sapiãm dirrigant᷑ & ĩdocti ad ueram religionem. Quȩ pro¬
cessio multo melior utilior gloxiosior putanda est. ꝙͣ illa
oratoria. in qua du u̾sati non ad iurtutem ssed plane ad¬
argutam malitiam inuenes erudiebamus. Multoq nñc rectius de
p̃ceptis celestibu̾s discremus quibus ad cultum uerę maiestatis mẽ¬
tes hoũi istruere possumus. Nec tã de xebus humanis. hene me¬
retur qui scientiam bene dicendi affert ꝙͣ qui piȩ atq ĩ nocenteꝵ
doc& uiuere. Ia circo apud gręcos maiore ĩ gloria pħi ꝙͣ oratãess
ge prestabilius. quoniam bene ditere ad paucos pertin& benel
aũt uiuere ad omnee
UItum tñ nobis excitatio illa fictarum litiu contulit ut nunc
maiore copia & facultate dicendi causam ueritatis peroremus
Quę licet possit sine eloq̃ntia defendi ue est a multis sape de¬

Expanded text:
ctuntur succurrendum esse his erroribus credidi: ut et docti ad veram ctuntur succurrendum esse his erroribus credidi: ut et docti ad veram sapientiam dirigantur et indocti ad veram religionem. Quae professio multo melior, utilior, gloriosior putanda est, quam illa oratoria, in qua diu versati, non ad virtutem, sed plane adargutam malitiam juvenes erudiebamus. Multo quippe nunc rectius de praeceptis coelestibus disseremus, quibus ad cultum verae majestatis mentes hominum instruere possimus: nec tam de rebus humanis bene meretur, qui scientiam bene dicendi affert, quam qui pie atque innocenter docet vivere: idcirco apud Graecos majore in gloria philosophi, quam ge praestabilius: quoniam bene dicere, ad paucos pertinet, bene autem vivere ad omnes. Multum tamen nobis exercitatio illa fictarum litium contulit, ut nunc majore copia et facultate dicendi causam veritatis peroremus: quae licet possit sine eloquentia defendi, ut est a multis saepe de
Abbreviated transcription (Latin):
hil int deum & hoĩem distar& si cõsilia & dispositiões illiꝰ ma¬
iestatis eternȩ cogitatio assequeret᷑ humana.
NUod quia fieri nõ potuit ut hõi ꝑ se ipsum ratio diuina notes¬
ter& non est passus hoĩem deus luioen sapientię requirentem
diutiꝰ errãe ac sine ullo laboris affectu u̾agari ꝑ tenebras ĩextri¬
cabiles. Aꝑuit oculos eiꝰ aliqñ & notionem ueritatis munꝰ suũ
fecit. ut & humanã sapiãm nullam eẽ monstrar& & erranti ac
uago uiam cõseq̃nde ĩ mortalitatis oñder&. Ueꝵ qm̃ pauci t
utunt hoc cęlesti bñfitio ac munere ꝙ obuoluta ĩ obscuro ue¬
ritãs lat&. eaq uł cõtemptui doctis eꝰ ꝗa idoneis assertorib
eg& uł odio ĩ doctis ob insitam sibi austeritatem quã natura
houu ꝓcliuis in uicia pati nõ põt. Nam ꝗa uirtutib amarieud
ꝑmixta eꝰ: uicia uõ uoluptate condita st̾ illa offensi hac deli
niti ferunt᷑ ĩ preteps & bonoꝵ specie falsi mala ꝓ bonis ample¬

Expanded text:
e distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuoluta in obscuro ueritas latet eaque uel contemptui doctis est, quia idoneis adsertoribus eget, uel odio indoctis ob insitam sibi austeritatem, quam natura hominum procliuis in uitia pati non potest — nam quia uirtutibus amaritudo permixta est, uitia uniti feruntur in praeceps, et bonorum specie falsi, mala pro bonis ample
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta iustitiȩ̨. Itaq hi quoꝵ pectata et arguebantur et
phibebantur excruciatos eos a cerbissime necauerũt. Ergo
a quib abfuit studiũ lucri: affuit etiam uoluntas et
causa fallendi.
Quid qđ aliqui eorum pͥncipes aut etiam reges fuerũt. in
quos cadere nõ p̃t suspitio cupiditatis et fraudis et tamẽ
p̃toniũ dei singulãis eadem qua cęteri diuinatõe feterũt.
ed omittamꝰ sane testimoĩa ꝓphetarum ne minus idonea
ꝓbatio iudeat᷑ eẽ. de quib his oĩo nõ treditur. Ueniamꝰ
ad auctores et eos ipsos ad ꝓbationem ueri testes citemus
quib contͣ nos uti solent. poetas dito ac pħos ex his unũ¬

Expanded text:
praecepta iustitiae. itaque ii quorum peccata et arguebantur et praecepta iustitiae. itaque ii quorum peccata et arguebantur et prohibebantur excruciatos eos acerbissime necauerunt. ergo a quibus afuit studium lucri, afuit etiam uoluntas et causa fallendi. quid quod aliqui eorum prmcipes aut etiam reges fuerunt, in quos cadere non potest suspicio cupiditatis ac fraudis, et tamen praeconium dei singularis eadem qua ceteri diuinatione fecerunt? Sed omittamus sane testimonia prophetarum, ne minus idonea probatio uideatur esse de his quibus omnino non creditur. ueniamus ad auctores et eos ipsos ad ueri probationem testes citemus, quibus contra nos uti solent, poetas dico ac philosophos. ex his u
Abbreviated transcription (Latin):
demꝰ et ĩ unã sententiam congruens diuinatio docet nõ fuisse
furiosoe
ius .n. mẽtis emotę nõ mõ futura p̃cinẽ. sed etiã coherentia
loqui possit: Nu ẽgͦ fallates erant qui talia loquebantur:
Quia ab his tam longe alienum ꝗ̃ rõ fallendi: cum cȩteros
ab om̃i fr ude cohiberent: Idcirco.n. adeo mittebantur: ut
et p̃cones eeñt maiestatis eius ac cõrectores prauitatis hũane.
Prȩterea uoluntas fingendi ac mẽtiendi eoꝵ est qui õpes
appetunt qui lucra desiderãt. ꝗ̃ res ꝓtul ab illes scĩs uiris
fuit. Ita .n. delegato sibi offio functi st̾. ut derelictis om̃ib
ad tutelam uite necessariis nõ mõ ĩfuturũ s ne ĩ diem
qd laborarent: contenti temporali cibo. quem deus submi¬
nistrasset. hi nõ mõ quęstum nullum habuerũt s ecĩa cru¬
ciatus atq mortem. Amara st̃ .n. uiciosis ae male uiuẽtib

Expanded text:
demus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse demus et in unam sententiam congruens diuinatio docet non fuisse furiosos. quis enim mentis emotae non modo futura praecinere, sed etiam cohaerentia loqui possit? num ergo fallaces erant qui talia loquebantur? quid ab his tam longe alienum quam ratio fallendi, cum ceteros ab omni fraude cohiberent? idcirco enim a deo mittebantur, ut et praecones essent maiestatis eius et correctores prauitatis humanae. praeterea uoluntas fingendi ac mentiendi eorum est qui opes adpetunt, qui lucra desiderant: quae res procul ab illis sanctis uiris afuit. ita enim delegato sibi officio functi sunt, ut derelictis omnibus ad tutelam uitae necessariis non modo in futurum, sed ne in diem quidem laborarent contenti extemporali cibo quem deus subministrasset. et hi non modo quaestum nullum habuerunt, sed etiam cruciatus atque mortem. amara sunt enim uitiosis ac male uiuentibus
Abbreviated transcription (Latin):
non ig̃ dii om̃s st̃. nec .n. põt hoc iãem eẽ qđ serut et qđ hĩat.
Nam si deus nom̃ est sũme potestatis ĩ cõruptibilis eẽ debet. ꝑro¬
fectus ĩpassibilis nulli rei subiectus: Egͦ dii nõ sunt quos pare᷑
uni maxĩo deo necessitas cogit. S qr nõ frustra falluntur.
qui hoc ita putant cam̃ hũiꝰ erroris paulopost aperiemus.
nũc unitatẽ diuinȩ potestatis testimoniis complemꝰ. Prophetę
qui fuerũt ad modũ multi unũ deũ predicãt unũ loquũt.
quippe qui uniꝰ dei sp̃ũ pleni quȩ futura eent pari et cõsona
uoce prȩdix̾unt. At .n. ueritatis expertes nõ putani his esse
credendum. Illas .n. nõ diuinas s humanas fuisse uotes aiunt.
uidelicet qr de uno deo p̾coniũ faciũt aut ĩsani aut fallates
fuerũt. At qui impleta ẽẽ ĩplerisq cottidie illoꝵ uaticinia ui-¬

Expanded text:
non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. non igitur dii omnes sunt: nec enim potest hoc idem esse quod seruit et quod dominatur. nam si deus nomen est summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus inpassibilis nulli rei subiectus. ergo dii non sunt quos parere um maximo deo necessitas cogit. sed quia non frustra falluntur qui hoc ita putant, causam huius erroris paulo post aperiemus. nunc unitatem diuinae potestatis testimoniis conprobemus. Prophetae, qui fuerunt admodum multi, unum deum praedicant, unum locuntur, quippe qui unius dei spiritu pleni quae futura essent pari et consona uoce praedixerint. at enim ueritatis expertes non putant his esse credendum: illas enim non diuinas, sed humanas fuisse uoces aiunt: uidelicet quia de uno deo praeconium faciunt, aut insani aut fallaces fuerunt. atquin inpleta esse inplerique cottidie illorum uaticinia ui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uno corpoe multas ẽs̃ mentes qm̃ multa et uaria st̃ niste̾ia
mẽbroꝵ ut singulos corpõis sensus singulȩ mentes rege̾ tredãt᷑.
Item multi afectus quib cõmoueĩ solemis uel ad iram uł ad
cupiditatem uł ad lȩtitiam uł ad metum uel ad miẜatione.
ut in his om̃ib totidem m̃tes putentur operari. Quod siꝗs
ꝓfecto ditat ne ipam̃ qđ quȩ una est. habẽ iudeatur.
Esi ĩ uno corpõe tantaꝵ rerum gub̾nationem mẽs una possidet.
et unuisis semel ĩtenta est cur aliquis existimet mũdũ nõ posse¬
ab uno regila plurib posse: qđ qr ĩtelligũt isti assertores đoꝵ
ita eos pesse singulis rebus ac ꝑtib dicũt᷑ ut tñ unus sit rectõ
eximius. Iam egꝰ cȩteri nõ dii erũt s satellites ac ministri.
quos ille unus maximꝰ ac potens oiũ his officiis p̃fecẽit et
ip̃i eius imꝑio ac nutibus seruiant. si uniu̾si pares nõ sunt

Expanded text:
in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria in uno corpore multas esse mentes, quoniam multa et uaria sint ministeria membrorum, ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi adfectus, quibus commoueri solemus uel ad iram uel ad cupiditatem uel ad laetitiam uel ad metum uel ad miserationem, ut in his omnibus totidem mentes putentur operari. quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem quae una est habere uideatur. quodsi in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet et uniuersis simul iab uno regi, a pluribus posse? Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut teximius. iam ergo ceteri non dii erunt, sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus ac potens omnium iis officiis praefecerit, ut ipsi eius imperio ac nutibus seruiant. si uniuersi pares non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
di longuis nõ ualebit occurẽtib sibi potestatib cęt̾oꝵ
Necesse ẽ .n. ut suos quisq limites aut transgredi nequeat. aut si
uelint ex qua re disceptatio ĩter eos et certamem oriatur. sic̃
homerus bellantes inter se deos finxit cum alii troiam capi
Inius ig̃ arbitrio mũdã regi netesse est. łiisi .n singularũ ꝑtiũ
potestas ad unã ꝓuidentiam referat᷑ nõ poterit sum̃a ip̃a cõ¬
stare. uno quoq nihil curante ampliꝰ ꝙ̃ qđ ad: eum ꝓpͥe per
rectorem. Ꝙ si ĩ uno ex̾citu tot fuerĩt ĩperatões quot legiões
quot rohortes. quot cunei quot alȩ primũ nec instrui poteit acies
u̾no quoq ꝑiculum retusante nec regi facile: nec temꝑai ꝙ
suis ꝓprqs consiliis utantur om̃s quoꝵ diu̾sitate plus noceãt.
ꝙͣ ꝓsint. Sic in hoc reꝵ nẽ imꝑio nisi unus fu̾it ad quem
totius sũme cura referatur soluentur et cõruent. Dite aut
multoꝵ arbitrio regi mundum tale ẽ quale siquis affirmet

Expanded text:
di longius non ualebit occurrentibus sibi potestatibus ceterorum. necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat aut si tuelint, ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur; sicut Homerus bellantes inter se deos finxit, cum alii Troiam capiUnius igitur arbitrio mundum regi necesse est. Nisi enim singularum partium potestas ad unam providentiam referatur, non poterit summa ipsa constare; unoquoque nihil curante amplius, quam quod ad eum proprie rectorem. quodsi in uno exercitu tot fuerint imperatores quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies uno quoque periculum recusante nec regi facile aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diuersitate plus noceant quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio nisi unus fuerit ad quem totius summae cura referatur, uniuersa soluentur et conruent. dicere autem multorum arbitrio regi mundum tale est, quale si quis adfirmet
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ seneta hõ acutus ĩ exortatĩõib iudit. Nos ĩ ꝗt alumde pẽdemꝰ
itaq ad aliq̃n respicimꝰ. cui qđ est optim̃ ĩ nobis debeamꝰ. alius
nos edidit alius instruxit deus ip̃e se fecit.
His ig̾ tot ac tantis testib cõꝓbatur uniꝰ dei potãte ac ꝓiudẽtia
mũdũ gub̾nari cuĩ uim maiestatemq tantam eẽ dicit ĩ timȩo
plato uͦt eam neq mente tõcipe neq ubis enãrare quisꝙͣ
possit ob nimiam et iextimabilem potestatem.

Expanded text:
ibus uidit. nos inquit aliunde pendemus. itaque ad aliquem respicimus, cui quod est optimum in nobis debeamus. alius nos edidit, alius instruxit: deus ipse se fecit.. His igitur tot ac tantis testibus conprobatur unius dei potestate ac prouidentia mundum gubernari, cuius uim maiestatemque tantam esse diciPlato, ut eam neque mente concipere, neque verbis enarrare quisquam possit, ob nimiam ejus et inaestimabilem potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
honorare se uult et ĩ tęlo colotãe confessus est id qđ res ht̃
quo sint appellandi qui deo semꝑ asistunt.¬
Retrabant se egͦ homines ab erroribus et abiectis religionib
prauis parentem suum dñmq cognoscant cuiꝰ nec uirtus
existimãi p̃ot nec magnitudo ꝑspici nec pͥncipiũ comp̾hendi
cum ad illum mentis humanȩ intentio et acumẽ et memõĩa
puenẽit. Quȩ si subductis et cõsũmatis om̃ib uiis subsistit. hȩ¬
ret deficit nec est aliquid ulteriꝰ quo ꝓgredi possit. ueꝵ qr fiẽi
nõ põt ꝗn id qđ sit. aliꝗñ eẽ cęꝑit: conseqͥns est: ut qñ nihil

Expanded text:
honorare se vult, et in coelo collocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui Deo semretrahant ergo se homines ab erroribus et abiectis religionibus prauis parentem suum dominumque cognoscant, cuius nec uirtus aestimari potest nec magnitudo perspici nec principium conprehendi. cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria peruenerit, quasi subductis et consumptis omnibus uiis subsistit haeret deficit nec est aliquid ulterius quo progredi possit. uerum quia fieri non potest quin id quod sit aliquando esse coeperit, consequens est ut quoniam nihil
Abbreviated transcription (Latin):
deum probemꝰ netesse est nõ quo illi habuerĩt cognitã ueritatem
s qđꝰ ueritatis ip̾sius tanta ius ẽ / ut nemo possit ẽẽ tam cęxus ꝗn
uideat ĩgerentem se ocũł diuinã claritatem. Poetȩ ig ꝙͣuis deos
carminibus ornau̾int ut eoꝵ res gestas amp̃uficauerit summis
landibus. sepissime tñ tõfitentur spũ uł mente contineri regiq
oĩa. Orpheus qui est uetustissimꝰ poetaꝵ. et ȩqualis ip̃oꝵ doꝵ.
si ꝗdẽ traditur intẽ argonautas cum Tindaridis et helene na¬
uigasse. deum uerum et magnũ ꝓthogonon appellat ꝙ añ
ip̃m nihil sit genitũ. sed ab ip̃o sint cuncta gn̾ãta. Eun¬
dem etiam Po pñro nominãt. qđ cum adhuc nihil eẽt.
pͥmus ex ĩfinito apperue̾it et extitẽĩt. Cuꝰ originẽ atq nãm
qr cõciꝑe aiõ nõ poterat ex aere ĩ menso natum ẽẽ dixit.¬
quoꝵ causa celum condide̾i̾t liberisq ꝓspex̾it ut haberent
habitatulum sedemq cõmunẽ.¬

Expanded text:
deum probemus necesse est, non quod illi habuerint cognitam ueritatem, sed quod ueritatis ipsius tanta uis est, ut nemo possit esse tam caecus, quin uideat ingerentem se oculis diuinam claritatem. poetae igitur quamuis deos carminibus ornauerint et eorum res gestas amplificauerint summis laudibus, saepissime tamen confitentur spiritu uel mente una contineri regique omnia. Orpheus, qui est uetustissimus poetarum et aequalis ipsorum deorum, siquidem traditur inter Argonautas cum Tyndaridis et Hercule nauigasse, deum uerum et magnum πρωτόγονον appellat, quod ante ipsum nihil sit genitum, sed ab ipso sint cuncta generata. eundem etiam Φάνητα nominat, quod cum adhuc nihil esset, primus ex infinito apparuerit et extiterit. cuius onginem atque naturam quia concipere animo non poterat, ex aere inmenso natum esse dixitquorum causa coelum condiderit, liberisque prospexerit ut haberent habitaculum, sedemque commune
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ italia uiuẽtur Is geniis ĩdocile ac disꝑsum mõtib altis cõpoũi
legesq dedit. latiumq uocai: maluit his qm̃ latuiss tutꝰ ĩ oris.¬
Censet ne aliquis deum ẽẽ. qui pulsus ẽ qui fugit ꝗ latuit. Nemo tam
stult̾ est. Qui .n. fugit ^ et latet et uim et mortem timeat necesse est.
Orpheus qr temporib eiꝰ fuit retentior aꝑte sat̾nu ĩterra et apud

Expanded text:
in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oriscensetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit? nemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud
Abbreviated transcription (Latin):
furtĩ misit ĩ creta. rursu ĩprudentiã rephendã netesse est. Cur .n.
rñsum ab alio potiꝰ accepit: curĩ cęlo cõstitut̾ ĩ terra nõ iundebat
cur cũ coribantes. cymbalis fefellerũt. Postremo cr exticit uis
aliq̃ maior quę illiꝰ uincẽt potãtẽ. ni mirũ senex a Iuuene facile
uictus ẽ ac spoliat̾ imꝑio fugit ig̾ expulsꝰ et ĩ italia nauigio uẽit
cũ errass di. sicut Ouidĩ i fastoꝵ libris refert. Causa ratie
suꝑest tuscum rate ueĩt ad amnẽ. añ perrato falciter orbe deus
hũc errãtem atq inop̃e ianꝰ excepit. cuiꝰ rei argum̃ta st̃ nũmi
ueteres in ꝗb est cũ duplici fronte ranꝰ et ĩ altera ꝑte nauis
sicut idẽ poeta sbiecit at bona posteritas pupĩ formauit ĩ exe.
ĩ italia gestas memõiẽ tradiderũt. Sręti diodorꝰ et thallus
latini nepos et Cassiꝰ et uarro. Nam tũ agresti quodã more

Expanded text:
furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim responsum ab alio potius accepit? cur in caelo constitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene facile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur expulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fastorum libris refert: causa ratis superest. Tuscum rate uenit ad amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hunc errantem -atque inopem Ianus excepit: cuius rei argumenta sunt nummi ueteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus et in altera parte nauis, sicut idem poeta subiecit: at bona posteritas puppem formauit in aere in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more
Abbreviated transcription (Latin):
heredẽ cũ siꝗd diuinitatis hũiss nõ pr̃is genitalia debuẽit ãputaẽ.
sed ꝓͥa ne iupiter nascẽtur. qui cum possessione pͥuauit. Idem soro¬
rem suam theam: quã latine opẽ dicimꝰ cum hr̃et uxor̃e respõso
uetitus ẽẽ dicitur mares liberos educãe qđ futurũ eẽt ut a filio
pelleretur: quã rem n.etuens natos sibi fiuos nõ utiq deuorabat
ut ferũt fabulȩ. sed necabat. ꝙͣꝙͣ scxiptũ sit ĩ histoi̾a sacra satũnũ
et opem. cȩterosq tuc̃ hoĩes humanã carnẽ solitos esitare. ueru
pͥmũ Ionẽ leges hõib moresq cõdientẽ edicto ꝓhibuisse ne licẽt eo
cibo uesci . Q̾ si uerum est que põt ĩ eo fuisse iustitia: s fictum
ꝙ ait uulgus comedisse filios suos: cum qui extulerit sepultureq
mãdau̾it. Opis aũt cũ Iouẽ peꝑisset sb̾traxit ĩfantẽ eũq nutendũ

Expanded text:
heredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, heredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc homines humanam carnem solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? sed fictum dcirco, quod ait uulgus comedisse filios suos eum qui extulerit sepulturaeque mandauerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit infantem eumque nutriendum