comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim potest mens attrita &
õnerib atq in oportunitatib gͣuata
tantum boni ꝑagere: quantum de¬
lectata & opp̃ssionib soluta. Non
ergo ista obuł p̃tulumis ut hec &
alia quȩ necessaria fore cognoue¬
rimus. tite sc̃ĩtati uelimus dẽnegare:
s hoc quod minus inuenitur latiꝰ
ꝑquiratur. Sacramentum autem
hactenus a summis sacerdotibus
uł reliquis dei ministris exigi. nͥ¬
ꝓfide recta minime cognouimus.
nec sponte eos uirasse repꝑimus:
bens sacramentũ. loquitur dicens:
Ante omĩa fr̃s mei nolite uirare.
neq ꝓcelum. neq ꝑ. terrã. neq aliud
quodcumq iuramentum: Sit aut̃
sermo ur̃ ẽ. ẽ. non. non. ut non sub
&iudicium decidatis. Et dñs in e¬
uangłio ait Audistis quia dictũ
ẽ. antiquis. non ꝑiirabis. reddes
autem dño iuramenta tua E go
autem dico uobis: non uirare

Expanded text:
Non enim potest mens attrita et Non enim potest mens attrita et oneribus atque importunitatibus gravata, tantum boni peragere, quantum delectata et oppressionibus soluta. Non ergo ista ob id praetulimus, ut haec et alia quae necessaria fore cognoverimus, tuae sanctitati velimus denegare; sed quod hic minus invenitur, latius perquiratur. Sacramentum autem hactenus a summis sacerdotibus, vel reliquis Dei ministris exigi, nfide recta minime cognovimus, nec spontaneos jurasse reperimus.bens sacramentum loquitur dicens: « Ante omnia, fratres mei, nolite jurare, neque per coelum, neque per terram, neque aliud quodcunque juramentum. Sit autem sermo vester, est est, non non, ut non sub judicio decidatis . » Et Dominus in Evangelio ait: « Audistis quia dictum est antiquis, non perjurabis, reddes autem Domino juramenta tua. Ego autem dico vobis
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽ. sed non idõ casam̃tũ
meretur: Non eium sufficit absti¬
nere amalo. nisi fiat qd bonũ ẽ
Restat ergo ut in eisdem sex supͣ¬
dictis. consilium & auxiliũ dño
suo fideliter prestet: sibeneficio
dignus uidi uult: & saliuis eẽ
de fidelitate quã uirauit: Dñs
quoq fideli suo inhis omnibus
uicem reddere debet Qͦa si non
fecerit: merito censebitur malefid
sicut ille sin eorum p̃uaricatione
uł faciendo uł consentiendo de¬
p̃hensus fuerit:. ꝑfidus & ꝑuirus:¬
Qualit̃ sacerdotes uirare debeant.¬
ornelius ep̃c rufo coep̃o indño
salutem. Exigit dilectio tua
frater kiñẽ ut exauctoritate sed
apłicȩ tuis deberemꝰ consultis res¬
ponde: Quod licet non plixe sed
succinte agere festinaremꝰ: ꝓpter
quasdam in portunitates quȩ nrĩs
prepedientib peccatis inos super¬
uenere. tuis tam̃ ꝑ reliqua scorũ
patrum instituta. studus ꝑ quirere
latius ⁊ inuestigare cominiitimꝰ.

Expanded text:
justum est, sed non ideo sacramentum justum est, sed non ideo sacramentum meretur, non enim sufficit abstinere a malo, nisi fiat quod bonum est. Restat ergo, ut in eisdem sex supradictis consilium et auxilium domino suo fideliter praestet, si beneficio dignus videri vult, et salvus esse de fidelitate quam juravit. Dominus quoque fideli suo in his omnibus vicem reddere debet. Quod si non fecerit, merito censebitur malefidus: sicut ille, si in eorum praevaricatione vel faciendo vel consentiendo deprehensus fuerit, perfidus et perualiter sacerdotes jurare debeant.opus, Rufo coepiscopo in Domino salutem. Exigit dilectio tua, frater charissime, ut ex auctoritate sedis apostolicae, tuis deberemus consultis respondere. Quod licet non prolixe, sed succincte agere festinaremus, propter quasdam importunitates quae nostris praepedientibus peccatis in nos supervenere, tuis tamen per reliqua sanctorum Patrum instituta studiis perquirere latius, et investigare committimus.
Abbreviated transcription (Latin):
i aliquid forte incautuis nos
iurasse contigerit. qđ obser¬
uatum peiorem uergat in exitũ:
illud consilio salubriori mutan¬
dum nouerimus. ac magis instan¬
te necessitate. ꝑuirandum nobis
quã ꝑfecto iuramento in aliud
eforma fidelitatis aliqui d
scribe monitus : hec uobis
quȩ sequuntur breuit̃ ex libroꝵ
auctoritate notaui: Qui dño
suo afidelitatem uirat: ista sex
inmemoria semꝑ habere deboe:
Incolume. tutum. honestũ. utile.
facile. possibile. Incolume uide¬
licet: ne sit indampnum dño de
corpore syo: Tutũ : ne sit ei indã¬
num de secreto suo uel demuniti¬
onib ꝑ quas tutus eẽ. potest.
Honestum: ne sit ei indampnu
de sua iustitia. uel de aliis cau¬
sis quȩ adhonestatẽ eiꝰ ꝑtinere
uidentur. Utile: ne sit ei indãpñ
de suis possessionib. Facile uel
possibile: ne id bonũ qđ dñs suus
leuit̃ facere poterat: faciat e
difficile. ne ue id qđ possibile
erat. reddat ei impossibile: Ut
fidelis hȩc nocumenta caueat

Expanded text:
i aliquid forte nos incautius iurasse contigerit, quod observatum peiorem vergat in exitum, illud consilio salubriori mutandum noverimus, ac magis, instante necessitate, periurandum nobis est, quam perfecto iuramento in alforma fidelitatis aliquid scribere monitus, haec vobis quae sequuntur breviter ex librorum auctoritate notavi. Qui domino suo fidelitatem jurat, ista sex in memoria semper habere debet: Incolume, tutum, honestum, utile, facile, possibile. Incolume, videlicet, ne sit domino in damnum de corpore suo. Tutum, ne sit ei in damnum de secreto suo, vel de munitionibus per quas tutus esse potest. Honestum, ne sit ei in damnum de sua justitia, vel de aliis causis quae ad honestatem ejus pertinere videntur. Utile, ne sit ei in damnum de suis possessionibus. Facile vel possibile, ne id bonum, quod dominus leviter facere poterat, faciat ei difficile: neve id, quod possibile erat, reddat ei impossibile. Ut autem fidelis haec nocumenta caveat,
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis coactus prouita redim̃da
uł ꝓqualibet causa uł necessitate
mauerint. Ex concł toletano. cy ix.¬
ecesse ẽ. enim ut male uirans
dignam pęnitentiã agat.
eo quod nomen dñi contra p̃ceptũ
illius sumpsit inuanum. quia in
exodo scriptum ẽ Nec enĩ insontẽ
habebit dñs eum qui assũpserit
nomen domini dĩsui frustra
Et in leuitico. non ꝑuirabis
nomine med. nec p ollues nomen
dñi dĩ tui. ego dñs. Malum tam̃
quod facturum se sacramentum
deuouerat : om̃ino non faciat.
quia stulta uota frangenda sunt:¬

Expanded text:
Si quis coactus pro vita redimenda vel pro qualibet necessitate maverint. Ex concilio Toletano . Necesse est enim ut male jurans dignam poenitentiam agat, eo quod nomen Domini contra praeceptum illius sumpsit in vanum. Quia in Exodo scriptum est: Nec enim insontem habebit Dominus eum qui assumpserit nomen Domini Dei sui frustra . Et in Levitico: Non perjurabis in nomine meo, nec pollues nomen Domini tui; ego Dominus . Malum tamen qudevoverat, omnino non faciat; quia stulta vota frangenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. ut qui inscĩs audet
iurare : hoc ieuinus faciat cũ omni
t hoc scã synodus decreuit. nisi
propace facienda : ut om̃s fideles ie¬
penitentiam ꝑeiuri acciꝑe debeant.
Ex decretis euthiciani.p̃p. Cap̃.xxui.
SRedicandum etiã ut ꝑurium fi¬
deles caueant. & ab hoc fummopere
abstineant: scientes hoc grande scelus
ꝓhibitumꝰ: Audiuimus aut̃ quosdam
pariupende hoc scclus. & leuẽꝵ qͦdãmͦ
ꝑ iuris penitentie modum imponere:
Qui etiam nosse debent. talem deꝑiurio
penitentia imponere debe. qualẽ &
de adult̾io. de fornicatione. de homici¬
dio sponte commisso: & de cȩ̃tis cri¬
minalib uicis Si quis uero ꝑpetrato
timens penitentiam longã ad con¬
fessionẽ uenire noluerit: ab eccłia
repellendus ẽ. siue a cominunione
& consortio fidelium. ut nullus oũ eo
comedat. neq bibat. neq oret. neq
insua domo eum recipiat:¬

Expanded text:
videtur, ut qui in sanctis audet iurare, hoc ieiunus faciat, cum omniSancta synodus decrevit, nisi pro pace facienda, ut omnes fideles jepoenitentiam perjuri accipere debeant. Ex decretis Eutychiani papae, c. 26. Praedicandum etiam, ut perjurium fideles caveant, et ab hoc summopere abstineant, scientes hoc grande scelus prohibitum. Audivimus autem quosdam parvipendere hoc scelus, et levem quodammodo perjuris poenitentiae modum imponere. Qui etiam nosse debent talem de perjurio poenitentiam imponere debere, qualem et de adulterio, de fornicatione, de homicidio sponte commisso, et de caeteris criminalibus vitiis. Si quis vero perpetrato timens poenitentiam longam ad confessionem venire noluerit, ab ecclesia repellendus est, sive a communione et consortio fidelium, ut nullus cum eo comedat, neque bibat, neque oret, neque in sua domo eum recipiat
Abbreviated transcription (Latin):
sistunt adõ. aduite uero huius necessita.¬
tem studia sunt diu̾sa. Exeis gͦ qui uo¬
luerit adquirat corporis oportuna. Lic
eñi apłs. Adea quȩ mͥ opus erant & his qͥ
mecum sunt ministrauerunt manus
iste. Et hec quidem in hac seruanda
urbe. Cet̾um inuilł quȩ foris sunt :¬
piendos accusatores. Anacletus in¬
antequã eoꝵ discutiat᷑ estimationis sus¬
picio. uł opinio. qua intentione. qua
fide. qua temeritate. qua uita. qua

Expanded text:
sistunt a Deo; ad vitae vero hujus necessitasistunt a Deo; ad vitae vero hujus necessitatem studia sunt diversa. Ex eis ergo qui voluerit acquirat corporis opportuna. Ait enim Apostolus: Ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt ministraverunt manus istae . Et haec quidem in hac servanda urbe. Caeterum in villis quae foris sunt, p esse suscipiendos accusatores. Anacletus antequam eorum discutiatur existimationis suspicio vel opinio qua intentione, qua fide, qua temeritate, qua vita, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sa. scilicet aut amoris aut timoris.
aut ꝓpinquitatis. aut muneris. negle¬
gentes & trangressores reticeant : qͥn.
sacerdotibus ꝓpͥas eoꝵ culpas mant¬
festent. Sacerdotum aut̃ erit ita eoꝵ
uicia zelo & amore diuino cũ debi.¬
ta disciplina corrigere: sicut ipsi
nolunt ꝑ alioꝵ erratibus sententiam
iuste dampnationis suscipere. & ut
dies festi auesꝑe usq ad uesperam
absq oꝑe seruili cũ debito honore ce.¬
lericus ab instanti tẽpore non cõ¬
numeret᷑ induabus ȩccłiis. nego¬
tiationis enĩ est hoc & turꝑis cõmodi
ꝓprium. & ab ecclastica consuetudine
penitus alienum. Audiuimus enim
exipsa dominica uoce ꝙ nemo potest
duobus dñis serutre. aut enim unũ odio
habebit & alterũ diliget. aut unum sus
tinebit. & alterum contẽpnet. Unus qͥsq
enim scđ̾m apłicam uocem in quo uocatus
est inhoc debet manere. & una locari
eccła. Quȩ enim ꝑturpe lucrum in
eccłasticis rebus efficiuntur aliena cõ¬

Expanded text:
sa, scilicet aut amoris, aut timoris, sa, scilicet aut amoris, aut timoris, aut propinquitatis, aut muneris, negligentes et transgressores reticeant, quin sacerdotibus proprias eorum culpas manifestent. Sacerdotum autem erit ita eorum vitia zelo et amore divino cum debita disciplina corrigere, sicut ipsi nolunt pro aliorum erratis sententiam justae damnationis suscipere. Et ut dies festi a vespere usque ad vesperam absque opere servili cum debito honore celericus ab instanti tempore non connumeretur in duabus ecclesiis. Negotiationis enim est hoc est turpis commodi proprium, et ab ecclesiastica consuetudine penitus alienum. Audivimus enim ex ipsa Dominica voce: Quia nemo potest duobus Dominis servire; aut enim unum odio habebit, et alterum diliget: auttinebit et alterum contemnet . Unusquisque enim secundum apostolicam vocem quo vocatus est, in hoc debet manere , et in una locari Ecclesia. Quae enim per turpe lucrum in ecclesiasticis rebus efficiuntur, aliena con
Abbreviated transcription (Latin):
nis. siue aliquo caꝑictili flagitio
Iccusantur. & non habent collegãs
cũ quibus se excusare possint. aut̃ e¬
si forte lapsi fuerint. quomodo satis¬
faciant. Inquorum iudicio. neq ad
dexteram neq ad sinistram declinan¬
dũ est sed recta uia gradiendũ. In
concilio nãq neocesariensi capitulo
uI. scriptum est. Pb̃r si uxorẽ acceꝑit.
deponatur abordine si uero fornic̾atꝰ
fuerit. aut ad ulcerium ꝑpetrauerit :
amplius pelli debet. & ad pęnitentiã
redigi Ut uiri ueraces. & dm̃ timen
tes inciuitatibus & publitis uicis con¬
stituantur. Ex cł rotoma gensi cap̾yini.
It popłs ammoneatur ut indnĩcis
& festis diebus. om̃s aduesperas. &
nocturnas uigilias. & ad missam
omimodo occurrant. & ut decani in
ciuitatibus & inuicis publicis uiri
ueraces & dm̃ timentes constituant᷑.
qͥ desides & negligentes commoneant.
ut ad dĩ seruitiũ absq occasione ꝓpe¬
rent. & ut ipsi decani sacram̃to abstrin¬
gantur. ut nulla inter ueniente cau¬

Expanded text:
nis sive aliquo capitali flagitio accusantur, et non habent collegas cum quibus se excusare possint, aut si forte lapsi fuerint, quomodo satisfaciant. In quorum judicio neque ad dexteram neque ad sinistram declinandum est, sed recta via gradiendum. In concilio namque Neocaesariensi capitulo primo scriptum est: Presbyter si uxorem acceperit, deponatur ab ordine; si vero fornicatus fuerit aut adulterium perpetraverit, amplius pelli debet, et ad poenitentiam retes in civitatibus et vicis constituantur. Ex concilio Rothomagensi, c. 9. Ut populus admoneatur ut in Dominicis et festis diebus omnes ad vesperas et nocturnas vigilias, et ad missam omnimodo occurrant, et ut decani in civitatibus et in vicis publicis viri veraces et Deum timentes constituantur, qui desides et negligentes commoneant, ut ad Dei servitium absque occasione properent, et ut ipsi decani sacramento astringantur, ut nulla interveniente cau
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ om̃ps ut nos ap̃cipitat᷑e senten¬
tiȩ ꝓlatione conpesceret. cũ om̃ia
nuda & aꝑta sint oculis eius. mala tam̃
sodomȩ noluit᷑ ᷤ iuidicare. priusquam
manifeste agnosceret quȩ dicebantur.
Unde ipse ait. Descendam & uidebo
utrum clamorem qui uenit ad me oꝑe
cõpleuerint an non est ita ut sciani.
sed om̃ia ei manifesta sunt etiã ante¬
quam fiant. ñ obaliud hȩc & ali a
multa quȩ hic ꝓlixitatẽ uitantes
non inseruimus ꝑse inquirere digna¬
tus est: nisi ut nõbis exemplum qdaretꝰ
ne p̾cipites indiscutiendis & iudican¬
sandos a laicis. Thelesforus . p̃p. in pͥmo
decretali suo om̃ibus ep̃is.
ic̃ laici scłares homines nolunt cle¬
ricos recipere in accusationibus & in

Expanded text:
otens ut nos a praecipitantis sententiae prolatione compesceret, et cum omnia nuda, et aperta sint oculis ejus, mala tamen Sodomae noluit audita judicare, priusquam manifeste agnosceret quae dicebantur. Unde ipse ait: Descendam et videbo, utrum clamorem qui venit ad me, compleverint, an non est ita, ut sciam. sed omnia ei manifesta sunt, etiam antequam fiant, non ob aliud haec et alia multa quae hic prolixitatem vitantes non inseruimus, per se inquirere dignatus est, nisi ut nobis exemplum daret, nec praecipites in discutiendis et judicansandos a laicis. Telesphorus papa in primo decretali suo omnibus episcopis . Sicut laici saeculares homines nolunt clericos recipere in accusationibus et in
Abbreviated transcription (Latin):
adbreuiat. De illis qui tercio nuptias
celebrarierint. Ex deor̃ ormisde pp̃. cp̃.ii.
Ne quisquã amplius quã duas accipi
e his qui scđm eccłiasticã regulã
libe ac legitime scđis nup̃tis
iuncti sunt. nec occulte nuptiarum

Expanded text:
AP. 161. - De illis qui tertio nuptias celebraverint. Ex decretis Hormisdae papae, cap. 2. Ne quisquam amplius quam duas accipiaDe his qui secundum ecclesiasticam regulam libere ac legitime secundis nuptiis juncti
Abbreviated transcription (Latin):
ancillam in matrimonium c̃iunxͣit.
i seruũ ⁊ ancillã dñs amborum
inmatrimonium comunxerit.
& pꝰea lib̾ato seruo uł ancilla non
potest redimi quȩ inseruicio est.
idõ matrimonia non soluuntur.
iquis multis nuptis fuerit
copulatus. penitentiã agat.
Conũsatio aut̃ & fides penitent᷑is :¬
scłarib non negentur. quib tamen
adolerũ minime uenire conoeditur.
ceditur: ita pꝰeas nullus adcleri¬
cale sinitur uenire collegiam Alia ÷¬
enim humane fragilitati gene Ralit̃
concessa licencia: alia deb&e eẽ. uita.
diuinarum rerũ seruitio dedicata.
De illis qui inplurimas nuptias inci¬
derint. Exc̃eł neocesariensi. cap̃.iii.
e his qui inplurimas nuptias inci¬
der̃. & tẽp̾ quidẽ p̃finitũ manife¬

Expanded text:
ancillam in matrimonium conjunxerit. et ancillam dominus amborum in matrimonium conjunxerit, et postea liberato servo vel ancilla, non potest redimi qui in servitio est, ideo matrimonia non solvantur. is multis nuptiis fuerit copulatus, poenitentiam agat: conversatio autem et fides poenitentis amen ad clerum minime venire conceditur. ceditur, ita post eas nullus ad clericale sinitur enim humanae fragilitati generaliter concessa licentia, alia debet esse vita divinarum rerum servitio dedicata. CAP. 160. - De illis qui in plurimas nuptias inciderint. Ex concilio Neocaesariensi, cap. 3. De his qui in plurimas nuptias incider
Abbreviated transcription (Latin):
uale ẽ. & illud quod multi uiroꝵ
ante nuptias concubinas sibi
adherere non erubescunt. quas post
aliquot annos dimittunt. & sic pꝰea
legitimas uxores accipiunt.: Unde
coram dõ & coram angłis eiꝰ c̃testor
buisse. & nũquã ei placuisse : o
tensi¬
Tulli liceat uno tempore duas
iquis ancillam suã lib̃tate dona¬
uerit. & inmatrimonio sibi
sociauerit: dubitabatur ap̃ qͦsdã
utrum huiusmodi nuptiȩ legitimȩ¬
eẽ. uideantur annon. Nlos itaq uetustã
ambiguitatem decidentes: talia co-¬
nubia legitima eẽ. censiumus. Si enim
exaffectu fiunt om̃s nuptię & nicħ
impium & legib contrariũ intali co-¬
pulatione fieri potest. quare p̃dictas
nuptias inhibendas existimauerimꝰ :
diues & pauꝑ. lib̃ & seruis cȩqualiter

Expanded text:
ale est et illud quod multi virorum ale est et illud quod multi virorum ante nuptias concubinas sibi adhaerere non erubet annos dimittant et sic postea legitimas uxores accipiant? Unde coram Domino et coram angelis ejus testor buisse, et nunquam ei placuisse, quia tensiNulli liceat ullo tempore duas i quis ancillam suam libertate donaverit, et in matrimonio sibi sociaverit, dubitabatur apud quosdam utrum hujusmodi nuptiae legitimesse videantur, an non. Nos itaque vetustam ambiguitatem decidentes, talia connubia legitima esse censuimus. Si enim ex affectu fiunt omnes nuptiae, et nihil impium et legibus contrarium in tali copulatione fieri potest, quare praedictas nuptias inhibendas existimaverimus? dives et pauper, liber et servus, aequaliter
Abbreviated transcription (Latin):
dico fidelib: audiant competentes.
Quod dico fidelib & competentib
& penitentibus: audiant & catecu¬
mini. audiant om̃s. timeant. &¬
nemo contempnat. Sit mͥ incon¬
solationẽ ur̃ auditus. ne uob sit
intestimonium dolor m̃s. Compe¬
tentib dico. Fornicari uob̾ ñ licet.¬
sufficiant uob uxores: concubinas
uob̾ non licet hab̾e Audiat ds si
uos surdi estis. audiant angłi eius
siios contempnitis. concubinas ñ
licet uob hab̾e. & si non habetis
uxores : tam̃ ñ licet uob̃ habere
concubinas. quas pꝰ ea dimittatis.
& ducatis uxores. ⁊anto maior dãpna¬
tio uob̾ erit: si uolueritis hab̾e & con¬
cubinas & uxores. Non licet uob̃ hab̾e
uxores. quarum priores mariti uiuun.
Nec uob̾ feminis hab̾e uiros licet:
quorum priores uxores iuiuunt
Ad ultĩa siue ista coniugia: ñ sunt
iure cęli . s iuire scłi. Nec illã feminã
licet hab̾e: quȩ ꝑpͤudiũ discessit
licet uxorẽ adulteram dimittere:
s illa uiuente. non licet alterã duce

Expanded text:
 fidelibus, audiant poenitentes. Quod dico fidelibus, dico et competentibus, et poenitentibus. Audiant catechumeni, audiant omnes, omnes timeant, nemo contemnat; sit mihi in consolationem vester auditus, ne vobis sit in testimonium dolor meus. Competentibus dico, fornicari vobsufficiant vobis uxores; concubinas vobis non licet habere. Audiat Deus si vos surdi estis; audiant angeli ejus, si vos contemnitis, concubinas non licet vobis habere. Et si non habetis uxores, tamen non licet vobis habere concubinas, quas postea dimittatis et ducatis uxores; Tanto major damnatio vobis erit, si volueritis habere et concubinas et uxores. Non licet vobis habere uxores, quarum priores mariti vivunt. Nec vobis, feminae, habere viros licet, quorum priores uxores vivunt. Adulteria sunt ista conjugia, non sunt jure coeli, sed jure saeculi: nec illam feminam licet habere, quae per repudium discessit licet uxorem adulteram dimittere, sed illa vivente non licet alteram ducer
Abbreviated transcription (Latin):
Dȩ his qui uirginitate suꝑbiunt
Si quis ꝓpt̃̾ dm̃ uirginitatẽ ꝓfessꝰ
Dinconiugio positos ꝑ arrogantiã.
uituꝑ auerit anathema sit Cpxiiii¬
iqua mulier derelicto iuro disce¬
de uoluerit. soluto uinculo
coniugib nuptias contẽnendo. ana¬
thema fit. Nec filii occasione religi¬
onis parentes suos despiciant. q̃rai
fideles deseruerint occasione dĩ
cultus. hoc iustũ eẽ uidicantes
⁊ non potiꝰ debitũ honorẽ parentibꝰ
reddiderint ut ipsum in eisuenerent᷑.
pietatis ẽ. necessaria ñ p̃buerit. s
sub occasione continentiȩ negli¬
gendos putauerit. anathema sit.

Expanded text:
De his qui pro virginitate superbiunt. Si quis propter Deum virginitatem professus in conjugio positos per arrogantiam vituperaverit, anathema sit. XIqua mulier derelicto viro discedere voluerit, soluto vinculo conjugii nuptias contemnendo, anathema sit. Conis parentes suos despiciant. Ibidemfideles deseruerint occasione Dei cultus, hoc justum esse judicantes, et non potius debitum honorem parentibus reddiderint, ut ipsum in eis venerentur, pietatis est necessaria non praebuerit, sed sub occasione continentiae negligendos putaverit, anathema sit.
Abbreviated transcription (Latin):
uecũq mulier religioni uidicans
conuenire. comã sibi ãputaue¬
rit quã ds̃ aduelam̃ eiꝰ & ad memoriã
subiectionis illi dedit. tãquã resol¬
uens ius subiectionis. anathema

Expanded text:
ecunque mulier, religioni judicans convenire, comas amputaverit, quas Deus ad velamen ejus et memoriam subjectionis illi dedit, tanquam resolvens jura subjectionis; anathema
Abbreviated transcription (Latin):
eis inuingitur ꝑ agendũ. Similiter
&̃ uobis ꝓut oportunum fuerit per
singulas ciuitates est faciendũ. ut diui-¬
num absq ulla mora aut negligentia
studiose ac sollẽpniter agatur officiũ.

Expanded text:
eis injungitur peragendum. Similiter et vobis prout opportunum fuerit, per singulas civitates est faciendum ut divinum, absque ulla mora aut negligentia, studiose ac solemniter agatur officium.
Abbreviated transcription (Latin):
quod quidã prb̃i ineccłiis sibi cõ¬
missif tabernas qđ nefas ẽ. constitu¬
unt. abiq ꝑ caupones uinũ uendant.
aut uendere ꝑmittant. & ubi tantũ¬
modo orationes & uerbum diuinũ
dĩq laus debuerat resonare. ibi cõ¬
messationes & ebrietates siant. ibi
risus & plausus &e uerba turpia. ibi
rixe & contentiones resultent. Quod
quãsit dõ contrariũ dñs iħs demonstrat
Qui cũ uenisset intemplũ. uendentes
& ementes. ⁊ nũmularios sedentes
facto funiculo de resticulis om̃s eiecit
de cemplo. Si enĩ ea quȩ licite uendi
uidebantur intemplo. & ad hoo eme¬
bantur ut in eodẽ templo offerent᷑
domino. ipse foras eicit. quid putas
detã pestifera p̃sũptione & dĩ concẽptu
eccła memoriã. ut quib adista desunt
parentes. a ut filii. aut quicumq cognati
uł amiciabuna eis ex hibeatur pia
dionisu ariopagite.
yonisius ariopagita dicit blasphe¬
mias dõ facere. qui missas offert

Expanded text:
i commissis tabernas quod nefas est constituunt, ibique per caupones vinum vendant, aut vendere permittant: et ubi tantummodo orationes et verbum divinum, Deique laus debuerat resonare, ibi comessationes et ebrietates fiunt, ibi risus, et plausus, et verba turpia, ibi rixae et contentiones resultent. Quod quam sit Deo contrarium, Dominus Jesus demonstrat: qui cum invenisset in templo vendentes et ementes et nummularios sedentes, facto funiculo de resticulis, omnes ejecit de templo. Si enim ea quae licite vendi videbantur in templo, et ad hoc emebantur ut in eodem templo offerrentur Domino, ipse foras ejecit, quid putas de tam pestifera praesumptione et Dei contemptuesia memoriam, ut quibus ad ista desunt parentes aut filii, aut quicunque cognati vel amici, ab una eis exhibeatur pia Dionysii Areopagitae. Dionysius Areopagita dicit, blasphemias Deo facere, qui missas offert
Abbreviated transcription (Latin):
exconcilio gerundensi. Cap̃ .ui:¬
⁊ It institutiones missarũ sic̃ inmecro¬
politana ęccła funt. ita indei noĩe
missȩ ordo. quã psallendi uł ministran
prefationes quȩ inconcilio ꝓbate non
fuerint non celebrentur. Ex concilio
lacuit etiam hoc ut preces quȩ
ꝓbate fuerint inconcilio siue pre¬
fationes. siue commendationes seu
manus impositiones ab om̃ib celebrent᷑.
Nec aliȩ omnino contra fidẽ ꝓferantur.
sedquȩ cumq cum prudentioribus

Expanded text:
Ex concilio Gerundensi, cap. primo. Ut institutiones missarum, sicut in metropolitana ecclesia fiunt, ita in Dei nomine missae ordo, quam psallendi vel ministrand preces et praefationes quae in concilio probatae non fuerint, non celebrentur. Ex concilio Placuit etiam hoc, ut preces quae probatae fuerint in concilio sive praefationes, sive commendationes, seu manus impositiones ab omnibus celebrentur, nec aliae omnino contra fidem proferantur, sed quaecunque cum prudentioribus
Abbreviated transcription (Latin):
quicquam aliud geratur ant
condatur. quã qd mynisteriis comieniat
Noratorio p̃t̃ orandi & psallendidõ
cultum penitus nichil agatur. ut
nomini huic & oꝑa iugit̾ impensa
t nulli epĩ ł clerici in eccła comu
quantum. fieri potest ꝓhibeantur:

Expanded text:
quidquam aliud geratur aut quidquam aliud geratur aut condatur quam quod ministeriis convenitIn oratorio praeter orandi psallendique Deo cultum, penitus nihil agatur, ut nomini huic et opera jugiter impensa t nulli episcopi vel clerici in Ecclesia coquantum fieri potest, prohibea
Abbreviated transcription (Latin):
Exconcił nannetensi. Cap̃. xxx.¬
efiniuit scm̃ conciliũ ut nullus
prbr solus presumat missam
cantare. Cui enim dicit dñs uobiscũ
aut sursum corda. aut gr̃asagamꝰ
domino dõ nr̃o. cum nullus sit qui res¬
pondeat. aut in canone. & om̃ium
circumastantium cum nemo adsit e
Ad quẽ inuitat ad orationẽ cũ dicit
oremus. cũ milluis sit qui secũ oret:
Aut gͦ ista penitus reticenda sunt &
non solum nonerit. ꝑfectũ sacrificiũ.
uerum etiam incurret quisquis ille
est illam terribilem sententiã. si quis
tulerit de hoc tollat ds̃ partẽ eius
delibro uitę. aut si hoc muris & parie¬
tib insusurrauerit. ridiculosũ erit.
Qua propt̾ illa periculosa suꝑsticio¬
maxime amonasteriis mona chorum
exterminanda est Preuideant aut̃
prelati. ut prbi in cenobus & in alus
eccłiis cooꝑatores habeant incelebra¬
tione missarum: Siquis hec trangressus
fuerit: ab officio suspendatur.
facta ÷ exdictis sc̃i benedicti
ratorium hoc sit qͦd dr̃. nec ibi

Expanded text:
Ex concilio Nannetensi. CXCI. Definivit sanctum concilium ut nullus presbyter solus praesumat missam cantare. Cui enim dicit Dominus vobiscum, aut Sursum corda, aut Gratias agamus Domino Deo nostro, cum nullus sit qui respondeat? Aut in Canone, et omnium circumstantium, cum nemo adsit? Aut quem invitat ad orationem, cum dicit Oremus, cum nullus sit qui secum oret? Aut ergo ista penitus reticenda sunt, et non solum non erit perfectum sacrificium, verum etiam incurret, quisquest illam terribilem sententiam: Si quis tulerit de hoc, tollat Deus partem ejus de libro vitae, aut si haec muris et parietibus insusurraverit, ridiculosum erit. Quapropter illa periculosa superstitiomaxime a monasteriis monachorum exterminanda est. Provideant autem praelati ut presbyteri in coenobiis et in aliis ecclesiis cooperatores habeant in celebratione missarum. Si quis haec transgressus fuerit, ab officio suspendatur. facta est. Ex dictis sancti Benedicti . Oratorium hoc sit quod dicitur, nec ibi
Abbreviated transcription (Latin):
compulerit. non in domib quia in sacrs
canonib sacrificia in domib offerri
cib delibutis. ꝓsumma ut prefixũ ẽ.
necessitate. & ñ ꝓlibitu cuiꝰ quam &
cantare. aut ñ audire. quã his locisubi
sien non oportet fore. nisi ut sepe dictũ
ẽ. ꝓsumma contingat necessicate
qm̃ necessitas legẽ non habet. Unde
scmptũ ẽ. Uide ne offeras holocausta
tua in omniloco quẽ uidis. s in loco
quẽ elegerit dñs ds̃ tuus & in exodo
legitur. Uos udistis quia decelo locutꝰ
sum uob̃. Non facietis dõs argenteos:
nec dõs aureos facietis uob. Altare
de terra facietis mͥ÷ & offeretis suꝑ eũ
holocausta & pacifica ur̃a. Ques urãs
inomiloco in quo memoria fuerit noĩs
mei: & sicut non alu quã sacrati dño
sacerdotes debent missas cantare. nec
sacrificia suꝑ altare offerre: sic nec in
aliis quã inprefatis dño sacratis locis
missas cantare. aut sacrificia offerre

Expanded text:
compulerit, non in domibus, quia in sacris compulerit, non in domibus, quia in sacris canonibus sacrificia in domibus offerri cibus delibutis, pro summa ut praefixum est necessitate, et non pro libitu cujusquam et cantare , aut non audire , quam in illis locis ubi fieri non oportet: nisi ut saepe dictum est pro summa contingat necessitate, quoniam necessitas non habet legem. Unde scriptum est: Vide ne offeras holocausta tua in omni loco quem videris, sed in loco quem elegerit Dominus Deus tuus . Et in Exodo legitur: Vos vidistis, quia de coelo locutus sum vobis: Non facietis deos argenteos, nec deos aureos facietis vobis; altare de terra faholocausta et pacifica vestra. Oves vestras in omni loco, in quo memoria fuerit nominis mei. Et sicut non alii, quam sacrati Domino sacerdotes debent missas cantare, nec sacrificia super altare offerre, sic nec in aliis, quam in praefatis Domino sacratis locis Missas cantare, aut sacrificia offerre
Abbreviated transcription (Latin):
regum piissimus amplificauerat cultũdĩ.
& demplum dnĩ ȩdificare uoluit. s propt̃
multum sanguinem quẽ effuderat ꝓhibitꝰ
ẽ. s ipse collegerat expensas Salomonqͦq
filius eius idipsum quod ipse facere obta¬
uerat. iubente & auxiliante dño ꝑfecit.
& templum cum altari & reliquis ad
diuinũ cultum ꝑ agendum consecrauit.
Udei ergo loca in quib dño sacrificabant.
diuinis habebant supplicationib conse¬
crata. nec in aliisquã dõ dicatis locis mu¬
nera domino offerebant: Si enim iudei
qui umbrae legis deseruiebant. hoc facie¬
bant. multomagis quib ueritas patefacta
ȩdificare. & ꝓ ut melius possumꝰ ornare.
cum altarib & uasis. uestib quoque &¬
utensilib deuote. & solennit sacrare. & ñ
in aluis locis quã in domino sacratis ab ep̃is
summa exigente necessitate missas cele
brare. nec sacrificia dño offẽre debemus.
Et hoc cum summa necessitas a gere

Expanded text:
regum piissimus ampliaverat cultum Dei, regum piissimus ampliaverat cultum Dei, et templum Domini aedificare voluit, sed propter multum sanguinem, quem effuderat, prohibitus est, et ipse collegerat expensas, Salomonque filius ejus idipsum, quod ipse facere optaverat, jubente et auxiliante Deo, perfecit, et templum cum altari, et reliqua ad divinum cultum paragendum, consecravit, Judaei ergo loca in quibus sacrificabant Domino divinis habebant supplicationibus consecrata, nec in aliis quam Deo dicatis locis munera Domino offerebant. Si enim Judaei qui umbrae legis deserviebant, hoc faciebant, multo magis quibus veritas patefacta aedificare et prout melius possumus ornare, cum altaribus et vasis, vestibus quoque autensilibus devote et solemniter consecrare, et non in aliis locis quam in Domino sacratis, ab episcsumma exigente necessitate, missas celebrare, nec sacrificia offerre Domino debemus. Et hoc si summa necessitas agere
Abbreviated transcription (Latin):
ctis
misistis. suꝑ quibusdã consultis quasi
ad caput. ut inde acciperetis responsa. unde
om̃is eccła. totiꝰ religionis sumpsit exordiũ.
gratant̃ suscepi. & breuit̃ uobis respondere
curaui. De eccłarũ enim consecratione. & de
missarũ celebrationib non alicubi quam in
sacratis dño locis absq magna necessitate
fieri debere. liquet omib quib sunt nota
noui & uetĩs testamenti p̃cepta. Iab̾nacłm
uͦ moysen domino p̃cipiente fecisse. & sacras¬
se cum mensa & altari eius & cereis. uasis.¬
&e utensilib ad diuinũ cultum explendũ
legimus. ⁊ñ solum diuinis p̃cib eas sacrasse.
s etiã scĩ olei unctione dño iubente ꝑlinisse
noiimus: Qualit̾ autẽ bec facta sunt & non
alii ipsa saora quã sacerdotes unctione
delibuti. dñoq cũ uestib scĩs sacrati. &
leuite tractabant. ferebant. erigebant.¬
& deponebant. in ipsis institutionibus
quȩ iubente domino ꝑmoysen conscriptȩ
sunt in lege dnĩ repꝑitur. Qualit̃ gͦ dauid

Expanded text:
tis misistis super quibusdam consultis, quasi ad caput, ut inde acciperetis responsa, unde omnis Ecclesia totius religionis sumpsit exordium, gratanter suscepi, et breviter vobis respondere curavimissarum celebrationibus, non alicubi quam in sacratis Domino locis absque magna necessitate fieri debere liquet omnibus quibus sunt nota Novi ac Veteris Testamenti praecepta. Tabernaculum vero Moysen, Domino praecipiente, fecisse, et sacrasse cum mensa et altari ejus, et caeteris vasis utensilibus ad divinum cultum explendum legimus: et non solumsed etiam sancti olei unctione, Domino jubente, perlinisse novimus. Qualiter autem haec facta sunt, et non alii ipsa sacra quam sacerdotes sacra unctione delibuti, Dominoque cum vestibus sanctis sacrati et levitae tractabant, ferebant, erigebant, et deponebant, in ipsis institutionibus quae, jubente Domino, per Mosen conscriptae sunt in lege Domini reperitur. Qualiter ergo David
Abbreviated transcription (Latin):
isum preterea nobis ẽ. ut in omnib
missarum solennitatib ꝓdefunctorũ
spi ⁊ ritib loco compecenti dñs dẽpeet᷑
Dicut enim nulla dies excipitur. qu a
deprecetur ⁊ ita nimirum nulla dies excipi
deba. quiꝰ ꝓanimab fidelium preces dño.
inmissarum solennib fundantur. Anti¬
quitus gͥ hunc morẽ sc̃a tenet ȩccła. ut
missarum solem̃nb & aliis precib dño sp̃s
augustino: Nonsunt pretermittende sup¬
plicationes ꝓsp̃itib mortuorũ quas facien¬
das ꝓ om̃ib inxp̃iana & catholica societate
laudamis: Defimotis etiam tantis hõibus
eoeũ sub generali commomoratione fusoepit
eccła memoriã. ut quib adista desunt
parentes. aut filii. aut quicumq cognati
uł amiciabuna eis exhibeatur pra
dionisu ariopagite.
yonisius ariopagita dicit blasphe

Expanded text:
s est ut in omnibus missarum solemni tatibus pro defunctorum spiritibus loco competenti Dominus deprecetur. Sicut enim nulla dies excipitur, qua nsitatibus deprecetur, ita nimirum nulla dies excipi debet quin pro animabus fidelium preces Domino in missarum solemnibus fundantur. Antiquitus igitur hunc morem sancta tenet Ecclesia, ut missarum solemnibus et aliis precibus, Domino sAugustino : Non sunt praetermittendae supplicationes pro spiritibus mortuorum, quas faciendas pro omnibus in Christiana et catholica societate laudamus. Defunctis etiam tantis hominibus, eorum sub generali commemoratione suscepit Ecclesia memoriam, ut quibus ad ista desunt parentes aut filii, aut quicunque cognati vel amici, ab una eis exhibeatur pia Dionysii Areopagitae. Dionysius Areopagita dicit, blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
passum fiunt ꝑagros. Exc̃c̃t affricano ẽs.l.
templacuit ut altaria quȩ passim ꝑagros
& ꝑuias tanquã memoriȩ martyrũ consti¬
tuuntur. inquibus nullum corpus aut reliqͥȩ
martẏris cotidię ꝓbantur. ab ep̃is qui locis
eisdem presunt: sifieri potest euertantur:
Si autẽ hoc ꝑtumultus popłares non sinitur
plebes tam̃ aminoneantur. ne illa loca freq̃ntent.
ut qui recte sapiunt. nulla ibi suꝑstitione
deuincti teneantur. & om̃ino nulla memoria
mãrm ꝓbabiliter accipiatur. nisi aut ubi corpꝰ
aut reliquiȩ certe sunt. aut origo alicuius
habitationis. uł possessionis uł passionis. fidelis¬
sima origine traditur. Nam quȩ ꝑsomna &e
ꝑ inanes quasi reuclationes quorumlibet ho¬
minum ubicumq constituuntur altaria :
artẏrum dignitatẽ nemo ꝓfanꝰ in famet
mandatũ ẽ. redigant. ut aut insania p̃cipi
uł tempore competenti quo martyria cele¬
brantur. mãrm nomine appellent. Aut siqͥs
ininiuriã martẏrũ claritati eorũ adungat

Expanded text:
Africano, cap. 50. Item placuit ut altaria quae passim per agros et per vias tanquam memoriae martyrum constituuntur, in quibus nullum corpus aut reliquiae martyris conditae probantur, ab episcopis qui locis eisdem praesunt, si fieri potest, evertantur. Si autem hoc per tumultus populares non sinitur, plebes tantum admoneantur, ne illa loca frequentent, ut qui recte sapiunt, nulla ibi superstitione devincti teneantur. Et omnino nulla memoria martyrum probabiliter accipiatur, nisi aut ubi corpus aut reliquiae certae sunt, aut origo alicujus habitationis, vel possessionis, vel passionis fidelissima origine traditur. Nam quae per somnia, et per inanes quasi revelationes quorumlibet hominum ubicunque constituuntur altaria, Martyrum dignitatem nemo profanus infamet, mandatum est, redigat, ut aut insania praecipitvel tempore competenti, quo martyria celebrantur, martyrum nomine appellet. At si quis ad injuriam martyrum, claritati eorum adjungat
Abbreviated transcription (Latin):
consecratis. fiant ex concł triburiensi. Cp̃ .iiii.
issarum solennia non ubicũq s inlocis
abep̃o consecratis. uł ubi ipse ꝑmiserit
celebranda cẽ. censemus. Concedimus etiã &
sic ubi quod nr̃is peccatis exigentib ꝓpluri¬
mum ẽ. factũ anormannis & flauis. & abuł¬
garis. & amalis xp̃ianis. seu alio qualicũq
modo eccłȩ fuerint. incense & combustȩ. in
capellis cum tabula consecrata missas interĩ
celebrare ꝑmittimus. donec ipse ȩcdȩ restau¬
rari queant. In itinere uͦ positis. si ȩccła de fu¬
erit. ut sub di uo seu intentoriis. Item si
tabula altaris consecrata cęt̾aq sacra mistĩa
ad id officiũ ꝑtinentia affuerint. missarũ
solennia celebrare concedimus. alit̃ om̃ino

Expanded text:
serit, fiant. Ex concilio Triburiensi, cap. 4. Missarum solemnia non ubicunque, sed in locis ab episcopo consecratis, vel ubi ipse permiserit, celebranda esse censemus. Concedimus etiam, ut sicubi quod nostris peccatis exigentibus per plurimum est factum a Northmannis, et Flavis garis, et a malis Christianis seu alio qualicunque modo ecclesiae fuerint incensae et combustae, in capellis cum tabula consecrata missas interim celebrare permittimus, donec ipsae ecclesiae restaurari queant. In itinere vero, si ecclesia defuerit, ut sub divo, seu in tentoriis. Item, si tabula altaris consecrata caeteraque sacrata mysteria ad id officium pertinentia ibi adfuerint, missarum solemnia celebrare concedimus. Aliter omnino
Abbreviated transcription (Latin):
icut alt̾ius uxor nec adulterari abaltõ
ł udicari aut disponi nisi apropͥo
uro eo uiuente ꝑmittitur. sic nec uxor
indubitant̃ intelligitur. eo uiuente ab
alto diudicari ł disponi aut eiꝰ concubi¬
tu ꝑfrui ꝑmittitur. Unde ait apł̃s:
Alligata ẽ. uxor legi. quã diu uir eius
uiuit: Eo uero defuncto: soluta ẽ. alege
uiri. Similiter & eccła quȩ uxor sac̃dotis
dr̃. eo uiuente ei alligata ẽ. Eo defuncto
nubat indomino. id÷ regularit᷑. Si enim
eo uiuente altĩ nupserit: adult̾a iudicabit᷑.

Expanded text:
icut alterius uxor, nec adulterari ab aliquo, vel judicari aut disponi, nisi a proprio viro eo vivente permittitur, sic nec uxor indubitanter intelligitur, eo vivente, ab altero dijudicari vel disponi, aut ejus concubitu frui permittitur. Unde ait Apostolus: « Alligata est uxor legi, quandiu vir ejus vivit: eo vero defuncto, soluta est a lege viri. » Similiter et Ecclesia, quae uxor sacerdotis dicitur, eo vivente ei alligata est. Eo vero defuncto nubat in Domino, id est regulariter. Si enim eo vivente alteri nupserit, adultera judicab
Abbreviated transcription (Latin):
Iudiuimus qd̃ quidã laici indomibus
ꝓpriis precipiant prbis suismissas cele¬
brare. ut int̃ canum discursus & scortorũ
greges. scĩtatis mẏstĩa polluantur magisꝗͣ
conseerentur. Qua ꝓpt̃ precipimus. ut
nullus prb̃r extra ȩccłam presumat missã
cantare. nisi forte itineris necessitas expos¬
cat intentorio aut sub diuo in loco nitido
& longe abomĩ immundicia remotomis
sine tabula consecrata Ut ante horã diei¬
tertiã : non sint misse celebrandȩ. Ex¬
issarum celebrationes ante horãdiei

Expanded text:
is quod quidam 83 laici in domibus propriis praecipiant presbyteris missas celebrare et inter canum discursus et scortorum greges sanctitatis mysteria polluantur magis quam consecrentur. Quapropter praecipimus ut nullus presbyter extra ecclesiam praesumat missam cantare, nisi forte itineris necessitas exposcat; ubi in tentorio, aut sub divo, in loco nitido et longe ab omni immunditia remoto missine tabula consecrata. De eadetertiam non sint Missae celebrandissarum celebrationes ante horam diei
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scđm apłm etiã solũ genitale
m̾brũ nomine corporis ñ cupatur
Hȩc pars continet de homicidiis
spontaneis ⁊ ñ spontaneis. de parri¬
cidis ⁊ fr̃ĩcidis & de occisione legiti-¬
marỹ uxorũ & seniorũ. & clericoꝵ
& quod ñ omĩs hominẽ occidens
homicida sit. & eorum pęnitentia:¬

Expanded text:
postolum, etiam solum genitale membrum nomine corporis nuncupatur. DECRETI PARS DECIMA. De homicidiis spontaneis, et non spontaneis. De parricidiis, et fratricidiis. Et de occisione legitimarum uxorum, et seniorum, et clericorum. Et quod non omnis hominem occidens homicida sit; et de eorum p
Abbreviated transcription (Latin):
unt homines adultĩ indomib
suis insecreto peccant. aliqͣndo
uob̾ ꝓduntur abuxorib suis. plerũq
azelantib aliquando maritoꝵ saltẽ
querentib. nos non ꝓdimus palam.
s insecreto argiumus Ubi contigit
malũ. ibi moriatur malum Non
tam̃ uulnus illuo negligimus
Aus suꝑ psalm. cxluii.
idicat uir continere iam uolo.
nolo iam uxorem: non pocest.
Quid si tuuis. & illa non uult:
Numquid ꝑcontinentiam tuam
debet illa fieri fornicari᷑: Si alii
nupserit te uiuo: adulta erit. Non
uult tali lucro ds̃ tale damnũ com¬
pensare: Redde debitũ: & si ñ exigis
redde Pro scĩficatione ꝑfecta deus
tibi computahit si non qđ debet
exigis. s reddis quod debet᷑ uxori.

Expanded text:
unt homines adulteri in domibus suis, in secreto peccant, aliquando nobis produntur ab uxoribus suis, plerumque zelantibus, aliquando maritorum salutem quaerentibus; nos non prodimus palam, sed in secreto arguimus. Ubi contigit malum, ibi moriatur malum; non tamen vulnus illud negligimusus super psalmum CXLIX. Si dicat vir: Continere jam volo, nolo jam uxorem, non potest. Quid si tu vis et illa non vult? Nunquid per continentiam tuam debet illa fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensare. Redde debitum, et si non exigit, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetur exigis, sed reddis quod debetur uxori.
Abbreviated transcription (Latin):
Sarolus gr̃a dei rex regniq francoꝵ
rector. & deuotus sc̃ȩ ecclȩ defen¬
sor atq adiutor in om̃ib apłice sed
Hortatu om̃ium fidelium nr̃orum
&e maxime ep̃orũ ac reliquorũ sacer
dotum consulto. seruis deiom̃ibus¬
ꝑ omĩa armaturã portare uelpu¬
gnare aut inexercitũ & inhostẽ
ꝑgere om̃ino ꝓhibemꝰ: nisi illis
tantũmͦ qui ꝓpt̃ diuinũ ministĩũ
missarũ scilicet solemnia adĩplenda.
& scõrũ patrocinia portanda allecti
capellanis prb̃is. Et unusquisq prin¬

Expanded text:
Karolus, gratia Dei rex regnique Francorum rector et devotus sanctae ecclesiae defensor atque adiutor in omnibus. Apostolicae sedis hortatu omniumque fidelium nostrorum et maxime episcoporum ac reliquorum sacerdotum consultu, servis Dei per omnia omnibus armaturam portare vel pugnare, aut in exercitum et in hostem pergere omnino prohibemus, nisi illis tantummodo qui propter divinum ministerium, missarum scilicet solennia adimplenda et sanctorum patronicia portanda ad hoc ecapellanis presbyteris. Et unusquisque prin
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ am̾monitione instructi scõꝵ
quoq canonum regulis edocti.
consultu uidelicet om̃ium nobiliũ
nrõrũ nosmetipsos corrigentes. pꝰce¬
risq nr̃is exemplũ dantes: uolumꝰ
ut nullus sacerdos in hostẽ ꝑgat.
nisi duo uł tres epĩ tantũ. electione
tionẽ. popłiq reconciliationẽ. &
cum illis electi sacerdotes. quibene
poplis pęnitentiã dare. missas cele¬
brare. de infirmis curam habere.
sacratiq olei cum sacris precibus
unctionẽ impende sciant : & hoc
maxime p̃uide. ne sine uiatico qͥs
de scło recedat. Nicholaus ad carolũ¬
imꝑatorẽ Rep̃hensibile ualde ẽẽ.
constat. qđ sub intulisti dicendo¬
maiorẽ partem hominum ep̃orũ die noctuq
cum aliis fidelib tuis contra pyratas mariti
inuigiliare. obidq epĩ impediantur uenire.

Expanded text:
 admonitione instructi, sanctorum quoque canonum regulis edocti, consultu videlicet omnium nobilium nostrorum, nosmetipsos corrigentes, posterisque nostris exemplum dantes, volumus ut nullus sacerdos in hostem pergat nisi duo vel tres episcopi tantum electione tionem, populique reconciliationem, et cum illis electi sacerdotes, qui bene sciant populis poenitentiam dare, missas celebrare, de infirmis curam habere, sacratique olei cum sacris precibus unctionem impendere, et hoc maxime praevidere ne sine viatico quis de saeculo recedat. Cimperatorem. Reprehensibile valde esse constat, quod subintulisti, dicendomajorem partem omnium episcoporum die noctuque eum aliis fidelibus tuis contra piratas maritimos invigilare, ob idque episcopi impediantur venire;
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ i neccłiasticis agendũ ẽ. nego¬
legib uocatus uenerit. & inforo decertare
ceꝑit aliquis: non licet ante ꝑ actam
causam recede: In eȩccłiasticis uͦ. causa
dicta recede licec sinecesse fuerit. aut si
uiuente alium eligere liceat. Ex decr̃
iquis pbt̃ aut̃ diaconꝰ aut clericus
papa incolumi. & eo inconsulto
subscriptionẽ pro romano pontificatu
commendare. aut pitatia ꝓmittere.
aut sacramentum prebere tempta uerti.
aut aliquod suffragium polliceri. uel
dehac causa priuatis conuedͥticulis fac¬
tis debilitare atq decernere: loci sui
dignitate & comimunione priuetur:

Expanded text:
iasticis agendum est negolegibus vocatus venerit, ut, cum in foro decertare coeperit aliquis, non licet ante peractam causam recedere. In ecclesiasticis vero causa dicta recedere licet, si necesse fuerit, aut si ulto eligere liceat. Ex decretis quis presbyter, aut diaconus, aut clericus, papa incolumi et eo inconsulto, subscriptionem pro Romano pontificatu commendare, aut pitacia promittere, aut sacramentum praebere tentaverit, aut aliquod suffragium polliceri, vel de hac causa privatis conventiculis factis deliberare atque decernere, loci sui dignitate et communione privetur.
Abbreviated transcription (Latin):
i primates accusatores epõrũ cum eis
pacificari familiarit̃ minime potue¬
rint: tunc tempore legitimo eos ad syno¬
dum canonice conuocatã non infra
angusta tempora canonice conuocent.
priusqͣm eis ꝑscripta significent qđ
eis apponitur. ut ad responsionẽ prepa¬
rati adueniant. Nãsi aut ui aut timore
eiͤcti. aut suis reb expoliati fuerint
nec canonice uocari ad synodũ possunt:
nec responde ȩmulis debent anteqͣm
canonice restituantur. & sua om̃ia eis

Expanded text:
i primates accusatores episcoporum cum eis pacificare familiariter minime potuerint, tunc tempore legitimo eos ad synodum canonice convocatam, non infra angusta tempora canonice convocent, et prius eis per scripta significent quod eis opponitur, ut ad responsionem praeparati adveniant. Nam si, aut vi aut timore, ejecti aut suis rebus exspoliati fuerint, nec canonice vocari ad synodum possunt, nec respondere aemulis debent antequam canonice restituantur, et sua omnia eis
Abbreviated transcription (Latin):
tardi inueniantur. aut ꝑ quãcũq
molestiam animi. id negligere com¬
probentur: totius anni spacio ad
penitentiã monasteriis deputentur:
Pontificib uͦ quib in sũmo sac̃dotio
constitutis. ab extraneis dum taxat
donatur aliquid. uł cum ȩcctia.
aut sequestratim dimitatur. aut
donatur. quia hȩc ille qui donat.
ꝓ redemptione animȩ suȩ ñ ꝓcõmo¬
do sacerdotis ꝓbatur offerre. ñ quasi
suum s quasi dimissum infacultates
eccłȩ computetur. quia iustũ ẽ. ut
sic̃ sac̃dos habet qđ eccłe dimissũ ẽ.

Expanded text:
tardi inveniantur, aut per quamcunque tardi inveniantur, aut per quamcunque molestiam animi id negligere comprobentur, totius anni spatio ad poenitentiam in monasteriis deputentur. Pontifices vero quibus in summo sacerdotio constitutis ab extraneis duntaxat donatur aliquid, vel cum Ecclesia aut sequestratim dimittitur aut donatur: quia haec ille qui donat pro redemptione animae suae, non pro commodo sacerdotis probatur offerre, non quasi suum, sed quasi id emissum in facultates Ecclesiae computetur: quia justum est ut, sicut sacerdos habet quod Ecclesi