comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab extraneis qͥ omĩnosuũ nom̃
ad istã militiã ñ dedert̃. ꝓpter
honorẽ tam̃ excellentissimi im.¬
peratoris ualent. ex quib fuit ille
de quo discipłi dño nuntiauert̃
qđ in nomine eiꝰ eiceret demonia:
ꝗͣuis cũ eis non sequeret᷑. Cũ autẽ
ñ cedunt his signis huiꝰ modi po.¬
testates. ds̃ ipse ꝓhibet occultis
modis. cũ id iustũ atq utile uidi¬
cat. Namnullo modo ulli sp̃s au.
dent hȩc signa contẽpnere. Contre¬
miscunt enĩ hȩc ubicũq illa con-¬
spexerint. sed nescientib homnibꝰ
aliud iubet᷑ diuinitꝰ uel ad confun¬
dendos malos cũ eos oportet con¬
fundi. sic̃ de sceuȩ filiis in actib
qͥ estis: uł admonendos bonos
ut ꝓficiant infide. atq ista non
iactant̃ sed utilit̾ possint: uł ad
onii : Propt̾ has gͦ causas plerũq
ut dictũ ẽ. nescientib hominib
iubet᷑ diuinitꝰ. id .ẽ. ut hissignis
adhibitis huiꝰ modi potestates uo¬
luntati hominũ ñ obtẽꝑent. Ut

Expanded text:
extraneis, qui omnino suum nomen ad istam militiam non dederunt, propter honorem tamen excellentissimi imperatoris ualent. ei quibus fuit ille de quo discipuli domino nuntiauerunt, quod in nomine eius eiceret daemonia, quamuis cum eis non sequeretur. cum autem non cedunt his signis huius modi potestates, deus ipse prohibet occultis modis, cum id iustum atque utile iudicat. nam nullo modo ulli spiritus audent haec signa contemnere; contremescunt enim haec, ubicumque illa conspexerint. sed nescientibus hominibus aliud iubetur diuinitus uel ad confundendos malos, cum eos oportet confundi, sicut de Sceuae filiis in Actibusqui estis? uel admonendos bonos, ut proficiant in fide, atque ista non iactanter, sed utiliter possint; uel ad onum? propter has ergo causas plerumque, ut dictum est, nescientibus hominibus iubetur diuinitus, id est ut his signis adhibitis huius modi potestates uoluntati hominum non obtemperent. Yt
Abbreviated transcription (Latin):
solidati sunt iđo regnat increden¬
tib. qͥa usq ad crucẽ mortẽq in fir.¬
matus ẽ : Hoc aut̃ modo filiꝰ ꝓpͥe
regnat infide credentiũ. Non eñ
pater dici aut credi potest uł in¬
carnatꝰ. uł iudicatꝰ: uł crucifixus.
Per speciẽ aut̃ qua ȩqualis. ẽ. patri:
cũ patre regnat in contẽplantib
ueritatẽ. Q d̾ autẽ tradet regnũ
đo &e patri a fide incarnationis
suȩ ad speciẽ ditatis ꝑducens eos
qͥsibi nc̃ credunt: ñ ipse anuittit.
seduterq se unũ ad fruendum
contẽplantib p̾bet tã diuautẽ
opꝰ.ẽ. ut in hominib nondũ ua¬
lentib ȩqualitatẽ patris & filii
ꝑspicua m̃tis luce contueri. per
hoc regnet xp̃s qđ tales capere
possunt. & qđ ꝓprie ipse susce¬
pit id ẽ. incarnationis humili.¬
datẽ donec ponat om̃s inimicos
sub pedib suis. id.ẽ. donec om̃is

Expanded text:
unt, ideo regnat in credentibus, quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amittit, sed uterque se unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tamdiu autem opus est ut in hominibus nondum valentibus aequalitatem Patris et Filperspicua mentis luce contueri, per hoc regnet Christus, quod tales capere possunt, et quod proprie ipse suscepit, id est incarnationis humilitatem, donec ponat inimicos omnes sub pedibus suis, id est, donec o
Abbreviated transcription (Latin):
mis. manifestũ quia preter eũ qͥ
subiecit illi om̃ia patrẽ uult in¬
telligi omĩa filio subiecisse. Sicut
multis locis idem dñs in euangłio
cõm̃dat & p̃dicat: ñ solũ ꝓpt̾ for-¬
mã serui. sed etiã ꝓpt̾ pricipium
de quo.ẽ. & de quo ȩqualis. ẽ. ei de¬

Expanded text:
mis: manifestum, quia praeter eum qui mis: manifestum, quia praeter eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ẽ beatitudo nr̃a. in quantũ
eiꝰ contẽplatione ꝑfrum᷑. Sic ergo
& hoc dictũ ẽ. oculoꝵ nr̃oꝵ in¬
tentio ad dñm ñ porrigit᷑ nͥ usq
ñ ut posteainde auertatur. sed
ut nichil inde amplius reqͥratur.
Donec gͦ ꝓ eo positũ ẽ. ut non
amplius intelligas. Quo enim
ampliꝰ idẽ. usq ad quã maiorẽ
manifestationẽ manifestabitur
regnũ xp̃i. nisi quousq om̃s un¬
mi̾ci eũ regnare fateantur: Aliud
ergo.ẽ. ñ ampliꝰ manifestari: ali.¬
ud non ampliꝰ ꝑmanere. Non am¬
plius manifestari. ẽ. ñ fieri mani¬
festius. Non ãplius ꝑmanere: ñ
fieri ꝑseuerantius. Quando aut̃
manifestus erit regnũ xp̃i quã
cũ om̃ĩb claruerit immicis ::
Nouissime inimica destruetur
mors. Non enĩ erit aliud quod
destruatur: postea quã mor¬
tale hoc induerit ĩmortalitatẽ.
Om̃ia enĩ subiecit sub pedib eiꝰ
hoc. ẽ. ut etiã mortẽ destruat.
Cũ aut dixerit qͥa omĩa subiecta

Expanded text:
im est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ius, non ut postea inde avertatur, sed ut nihil inde amplius requirat. Donec ergo pro eo positum est, ut non amplius, intelligas. Quo enim amplius, id est, usque ad quam majorem manifestationem manifestabitur regnum Christi, nisi quousque omnes inimici eum regnare fateantur? Aliud est ergo non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius manifestari, est non fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica destruetur mors. Non enim erit aliud quod destruatur, posteaquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut etiaCum autem dixerit, quia omnia subjecta
Abbreviated transcription (Latin):
plantib ueritatẽ quo ȩqualis est
patri: & ꝑ se unigenitũ. ꝑspeciẽ
faciet iudere pat̾rẽ. Nunc enim
ꝑ hoc regnat in credentib quod
semet ip̃sũ exinatiiuit formã serui
accipiens. tunc aut̃ tradet regnũ
do & patri: cũ euacuauerit o̾mẽm
pͥncipatũ & potestatẽ et uirtutẽ.
Unde euacuabit nͥ humilitate &

Expanded text:
 veritatem, qua aequalis est Patri: et per se unigenitum per speciem faciet videri Patrem. Nunc enim per hoc regnat in credentibus, quod semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evac
Abbreviated transcription (Latin):
& hc̃ crucifixũ. Qua p̾dicatione
tãdiu opꝰ ẽ : donec ponant᷑ om̃s
inimici sub pedib eiꝰ. id. ẽ. ips i
humilitati eiꝰ quã pedũ nomine
significari arbitror cedat atq sub.¬
datur om̃ĩs suꝑbia scłaris. sicut ex
maxima parte iã factũ ẽ. ⁊ cotidie
fieri uidemꝰ : sed quo fine ista fiunt
ut tradat regnũ do ⁊ patri. id est
ut nutritos fide incarnationis
suȩ. ꝑducat ad speciẽ qua ȩqualis
ẽ. patri. Iam enĩ eis qui credidert̃
loquebat᷑ cũ diceret. si manseritis
in uerbo meo uere discipłi mei eri.¬
tis : & cognoscetis ueritatẽ. ⁊ ueri.¬
tas lib̾abit uos. Regnũ enĩ tradet

Expanded text:
c crucifixum . Qua praedicatione tamdiu opus est, donec ponantur omnes inimici sub pedibus ejus: id est, ipsi humilitati ejus, quam pedum nomine significari arbitror, cedat atque subdatur omnis superbia saecularis; sicut ex maxima parte jam factum est, et quotidie fieri videmus. Sed quo fine ista fiunt? Ut tradat regnum Deo et Patri, id est ut nutritos fide incarnationis suae, perducat ad speciem qua aequalis est Patri. Jam enim eis qui crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos
Abbreviated transcription (Latin):
đi ẽ : ta sine fine quã sine initio
& sine int̾missione. ẽ. regnũ eiꝰ.
Scđ̾m id aut̃ qđ uerbũ carofactũ
ẽ. cȩpit regnare incredentib ꝑ
fidẽ incarnationis suȩ. unde est
etiã illud dñs regnauit a ligno.
Hinc aut̃ euacu̾abit omẽm pͥn.¬
cipatũ & omẽm potestatẽ ⁊ uirtu¬
tem: dũ ñ ꝑclaritatẽ eiꝰ. sed ꝑhumi

Expanded text:
uam sine initio et sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem quod Verbum caro factum est , coepit regnare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud: Dominus regnavit a ligno . Hinc autem evacuavit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, dum non per claritatem ejus, sed per humi
Abbreviated transcription (Latin):
pisti : Sunt itẽ qui sic intelligañ
hẽ locũ. oportet eũ regnare donee
ponat inimicos suos subpedib suis.
ut sub alia significatione positum
hic dicant regnare: ñ subea qua
positũ.ẽ. regnũ de quo ait. cum
tradiderit regnũ đo ⁊ patri. ut il¬
ludsic appel lãuerit regnũ quo
uniuersã ds̃ creaturã rẽgit: hoc
aut̃ sic appellauerit regnare. ut
intelligatur tanꝗͣ aduersus hostẽ
exercitũ ducere. uł defendere ci-¬
uitatẽ. ut ido dixerit oportet eũ
regnare donec ponat om̃s inimicos
sub̃ pedib suis: quia talis regni qua.¬
lehabent pͥncipes armatoꝵ nulla
erit causa hoste ita subiecto. ut
rebellare ñ possit. Nã utiq dictũ
ẽ. in euangłio ⁊ regni eiꝰ nonerit
finis: scd̾m̃ qđ regnat in ȩt̃num.
scđm qđ aduersus diabolũ sub
eo militat᷑. tãdiu erit utiq ista
militia : donec ponat om̃s inimi¬
cos suos sub pedib suis. Postea
uero ñ erit: cũ pace ꝑpetua per-¬
fruem᷑. Hȩc aut̃ ita dicta sunt:

Expanded text:
Sunt item qui sic intelligant hunc locum, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis, ut sub alia significatione positum hic dicant regnare; non sub ea qua positum est, regnum, de quo ait, Cum tradiderit regnum Deo et Patri: ut illud sic appellaverit, regnum, quo universam creaturam Deus regit; hoc autem sic appellaverit, regnare, ut intelligatur tanquam adversus hostem exercitum ducere, vel defendere civitatem: ut ideo dixerit, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quia talis regni, quale habent principes armatorum, nulla erit causa, hoste ita subjecto ut rebellare non possit. Nam utique dictum est in Evangelio, Et regni ejus non erit finis, secundum quod regnat in aeternum quod adversus diabolum sub eo militatur, tandiu erit utique ista utilitia, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: postea vero non erit, cum pace perpetua perfruemur. Haec autem ita dicta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Cũ aut̃ ei omĩa sub iecta fueriÑ.
tunc & ipse filiꝰ subiectꝰ erit ei qͥ illi
subiecit om̃a: ut sit ds̃ omĩa in õĩb
Non enĩ posset eis error aboriri pal.¬
liatꝰ nomine xp̃iano: nͥ de scripturis
ñ intellectis. Dicunͭ enĩ. Siȩqͣlis ẽ:
quomͦ subiectꝰ erit ei : Quod utiq
simile.ẽ. illi euangłicȩ questioni.
si ȩqͣlis. ẽ. & quomͦ maior est pater:
Ipse enĩ dñs ait. qm̃ pat̃ maior me
est. Regula aut̃ catholicȩ fidei sic
se habet: ut cũ aliqua inscripturis
dicunt᷑ de filio qđ sit minor patre.
scđm susceptionẽ hominis intelli.¬
gant᷑. Cũ uero ea dicunt᷑ quib
demonstratur eqͣlis : scđ̾m id qđ
ds̃ ẽ. accipiant᷑. Apparce gͦ quẽ ad.¬
modũ dictũ sit & pat̾ maior me ẽ:

Expanded text:
rint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est . Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, secundum id quod Deus est accipiantur. Apparet ergo quemadmodum dictum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis urgendi st̃. Si enĩ ñ posset
in his intelligi ȩqualitas eiꝰ ꝑ quem
facta st̃ &e eius a quo facta st̃. ima¬
ginis & eiꝰ cuiꝰ imago.ẽ. geniti et
genitoris. nullo modo apłs conten¬
tiosoꝵ hominũ ora concludens ip¬
sum etiã uerbũ poneret dicens. ñ
rapinã arbitratꝰ ẽ. esse ȩqualis deo.
Cũ ergo ea quȩ ad distinctionẽ pa¬
tris ⁊ filii scripta st̃ part̃ĩ propter
ꝑsonarũ ꝓprietates. partĩ propter
susceptionẽ hominis ita scripta st̃.
dũ tam̃ diuinȩ substantiȩ patris
& filii deitas & unitas ⁊ ȩqualitas
maneat: recte quęrit᷑ in hoc loco
utrũ scđm ꝑsonarũ ꝓpͥetates. an
sođ̾m hominis susceptionẽ apłs
dixerit. tẽ & ipse filiꝰ subiectꝰ erit
ei. qͥ illi subiecit om̃ia. Solet cir.¬
cũstantia scripturȩ illuminare
sententiã : cũ ea quȩ circa scrip.¬
turã st̃ p̃sentem questionẽ con¬
tingentia diligenti discussione

Expanded text:
ritatis urgendi sunt. Si enim in his non posset ritatis urgendi sunt. Si enim in his non posset intelligi aequalitas ejus per quem facta sunt omnia et ejus a quo facta sunt, imaginis et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo Apostolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam verbum poneret, dicens: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. 2. Cum ergo ea quae ad distinctionem Patris et Filii scripta sunt, partim propter personarum proprietates, partim propter suceptionem hominis, ita scripta sint; dum tamen divinae substantiae Patris et Filii deitas et unitas et aequalitas maneat: recte quaeritur in hoc loco, utrum secundum personarum proprietates, an secundum hominis susceptionem Apostolus dixerit, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Solet circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa scripta sunt, praesentem quaestionem contingentia, diligenti discussione
Abbreviated transcription (Latin):
rapinã arbitratus ẽ. eẽ se ȩqualẽ do.
& semet ipsũ exinaniuit formam
serui accipiens. Sed qm̃ multa etiã
scđm ꝓprietatẽ ꝑsonȩ excepto qđ
attinet ad susceptionẽ hominis de
illo ita dicunt᷑ ut patrẽ ñ aliud
ꝗͣ patrẽ ⁊ filiũ ñ aliud ꝗͣ filiũ intel¬
ligi oporteat: putant heretici in
his quȩ ita dicuntur atq intelli¬
gunt᷑ equalitatẽ esse non posse.
Scriptũ ẽ enĩ. Omia ꝑ ipsũ facta st̃.
utiq ꝑfiliũ. hoc ẽ ꝑ uerbũ dĩ. A quo
nͥ a patre : Nusꝗͣ aut̃ scriptũ. ẽ. qđ
filius ꝑ patrẽ aliquã creaturã oꝑatꝰ
est. Itẽ scriptũ ẽ. qđ imago patris
sit filius. nusquã aut̃ scriptũ ẽ. qđ
imago filii sit pat̾. Deinde qđ ille
genitor ille genitꝰ. & cet̾a huiꝰ modi
quȩ ñ ad inȩqͣlitatẽ substantię. sed
ad ꝓprietatẽ ꝑtinent ꝑsonarum.
In quib illi ȩqͣlitatẽ cũ dicunt eẽ
ñ posse. qm̃ ad hȩc penetranda gros¬
siores m̃tes adhibent: ponde aũcto.¬

Expanded text:
rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Sed quoniam multa etiam secundum proprietatem personae, excepto quod attinet ad susceptionem hominis, de illo ita dicuntur, ut Patrem non aliud quam Patrem, et Filium non aliud quam Filium intelligi oporteat, putant haeretici in iis quae ita dicuntur atque intelliguntur, aequalitatem esse non posse. Scriptum est enim, Omnia per ipsum facta sunt , utique per Filium, hoc est, per Verbum Dei: a quo, nisi a Patre? Nusquam autem scriptum est quod Filius per Patrem aliquam creaturam operatus sit. Item scriptum est quod imago Patris sit Filius ; nusquam autem scriptum est quod imago Filii sit Pater. Deinde quod ille genitor, ille genitus; et caetera hujuscemodi, quae non ad aequalitatem substantiae, sed ad proprietatem pertinent personarum: in quibus illi aequalitatem cum dicunt esse non posse, quoniam ad haec penetranda crassiores mentes adhibent, pondere aucto
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo diuinitatis. Cũ autẽ ei
om̃a subiecta fuerint: tunc et
ipse filius subiectꝰ erit ei qͥ illi sub¬
iecit omĩa. Non quasi modo ñ ita
sit: sed tc̃ manifestũ erit scdđm
locutionẽ suꝑius tractatã ut sit
qͥs̃ omĩa in om̃ib. Ipse est finis
quẽ supͣ cõmemorauit. cum totũ
primo breuit̾ uellet concludere:
deinde quasi menbratĩ explicare
& exponere. Loquebat᷑ enĩ de re-¬
surrectione : ubi ait initiũ xp̃c.
Deinde hi qͥ sunt xp̃i in p̃sentia eiꝰ.
Deinde finis ipse scilicet finis ẽ: ut
finis qui ꝑtinet ad consũmationẽ:
alit̾ qui ꝑtinet ad consũptionem.

Expanded text:
. Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis, quem superius commemoravit, cum totum primo breviter vellet concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait, Initium Christus; deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut finis qui pertinet ad consummationem, aliter qui pertinet a
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit regnũ deo & patri. idẽ.
cũ patrẽ regnare monstrauerit.
ut ꝑ speciem̃ manifestationemq
clarescat. qđ nc̃ a fidelib credit᷑.
& ab infidelib ñ putat᷑. Euacua¬
bit aut̃ om̃ẽm pͥncipatũ & pote¬
statẽ manifestando utiq regnũ
patris : ut om̃ib notũ sit nullũ
principũ & potestatũ siue cęle-¬
stiũ siue t̾restriũ ꝑse habuisse
aliqͥd pͥncipatꝰ ⁊ potestatis:. sed
ab illo ex quo sunt om̃a. ñ solum
ut sint: uerũetiã ut ordinata
sint. In illa enĩ manifestatione
nulli spes aliqua remanebit in
quoquã pͥncipe. aut in quoquã
homine. qđ etiã nc̃ ꝓpħice canit᷑
Bonũ ẽ sꝑare indño. quã sꝑare in hoĩe
Bonũ ẽ sꝑare in dño ꝗͣ sꝑare in pͥnci¬
pib. ut ista meditatione anima ĩa
in regnũ patris assurgat: nec cuiꝰꝗͣ
potestatẽ pret̾ illũ magnifaciens. nec
suã sibi ipsa ꝑniciosissime blandiens.

Expanded text:
tradiderit regnum Deo et Patri, id est, tradiderit regnum Deo et Patri, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et potestatem, manifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis, sed ab illo ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine. Quod etiam nunc prophetice canitur: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine; bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus : ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens.
Abbreviated transcription (Latin):
sed alia in hoc capitulo cuiꝰ totũ
dextũ cõmemoraui solent hab̃e
questionẽ. Primo qđ dictũ est.
cũ tradiderit regnũ do ⁊ patri:
qͣsi nc̃ non teneat regnum pat̾.
Deinde qđ dictũ ẽ. o̾portet enĩ
illũ regnare: donec ponat in imi-¬
cos suos sub pedib suis. quasi
postea ñ sit regnaturꝰ. Et ad hoc
ualeat qđ supͣdictũ ẽ : deinde
finis qđ sacrilega opinione sic
accipiunt qͣsi finẽ dixerit consũ
finis. Postremo qđ dictũ ẽ. cũ
aut̃ ei om̃ia subiecta fuerint.
tc̃ & ipse filius subiectꝰ erit ei qͥ
illi subiecit om̃ia: sic uolunt
intelligi. qͣsi nc̃ aut aliqͥd filio
ñ sit subiectũ. aut patri ñ sit
ipse subiectꝰ. Senere igit᷑ locu¬
tionis soluit᷑ questio. Sic enim
plerũq scriptura loquit᷑. ut
qđ semꝑ. ẽ. tc̃ fieri dicatur in
aliquo cũ ab eo cognosci ceꝑit.
Ita enĩ dicimꝰ in oratione scĩfi¬
cetur nom tuũ: qͣsi aliquando
ẽẽ in notescat᷑. Ita quoq cum

Expanded text:
Sed alia in hoc capitulo, cujus totum textum commemoravi, solent habere quaestionem: primo quod dictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri; quasi nunc non teneat regnum Pater. Deinde quod dictum est, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opinione sic accipiunt, quasi finem dixerit consummfinis . Postremo quod dictum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; sic volunt intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. 4. Genere igitur locutionis solvitur quaestio. Sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est: tunc fieri dicatur in aliquo, cum in eo cognosci deberit. Ita enim dicimus in oratione, Sanctificetur nomen tuum ; quasi aliquanesse innotescat; ita quoque, Cum
Abbreviated transcription (Latin):
peccati: lib̃i eratis iustitiȩ. Euacuabit
filiũ. opꝰ sit aut libeat in cusꝗͣ crea¬
turȩ uł insua conqͥescere potestate.
Oportet enĩ eũ regnare : donec po
oportet regnũ eius intantũ mani.¬
festari: don̾ec om̃s inimici eiꝰ ipsũ
regnare fateant᷑. Hoc enĩ intelligit᷑
sub pedib eiꝰ futuros inimicos. Qđ
si de iustis acceꝑimus: idõ dictũ ẽ
inimicos. quia ex in iustis iustifican¬
tur: & ei credendo subdunt᷑. De in.¬
iustis aut̃ qui adiustoꝵ beatitu¬
dinẽ futurã ñ ꝑtinent sic accipi¬
endũ ẽ: qm̃ & ipsi eũ regnare
ipsa regni eiꝰ manifestatione con.¬
fusi fatebunt᷑. Ergo oportet eum
regnare donec pon̾at om̃s in imicos
sub pedib eius. Nonsit post ea reg.¬
naturꝰ: sed oportet eũ regnare do¬
nec ponat om̃s inimicos suos sub
pedib suis. O portet eũ inqͥt ad
cere : donec inimici eius nullo mͦ
audeant negare qđ regnet. Nam

Expanded text:
eccati, liberi eratis justitiae. Evacuabit Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae, vel in sua conquiescere potestate. Oportet enim eum regnare donec ponatoportet regnum ejus intantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsi eum regnare fateantur. Hoc non intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad cere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnet. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
multa st̃ peccata quȩ patim᷑. Hoc
enĩ & contradicit᷑. non eẽ consequeis.
ut si patimͥ timorẽ id̾o ñ sit peccatũ.
tu aut̃ dicis consequens eẽ: ut si
patim timorẽ ñ sit peccatũ. cum
çata quę patim᷑. lxiiii.

Expanded text:
multa sunt peccata quae patimur. Hoc multa sunt peccata quae patimur. Hoc enim contra dicitur, non esse consequens ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum. Tu autem dicis consequens esse ut si patimur timorem, non sit peccatum; cum cata quae patimur. LXXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. id ẽ. cupiditatẽ quasibi ho¬
mines de tenebrosa ꝓfunditate
cuiꝰ imaginẽ puteus gerit hoc ẽ
de t̾rena conu̾satione hauruint
uoluptatẽ. qua ꝑ cepta iterũ in
eiꝰ appetitũ in ardescant: sicut de
aqua illa qͥ bib̾it inquit sitiet
iterũ. Oportebat aut̃ ut xp̃o cre¬
dens scło renuntiaret: ⁊ relicta
hydria. cupiditatẽ scłarẽ se reli¬
quisse monstraret. n solũ corde
credens adiustitiã: sed etiã ad
salutẽ ore confessura ⁊ p̃dicatu.¬
ra quod credidit. Ix iii.
Om̃is ꝑturbatio passio. Oĩs
cupiditas ꝑturbatio. Om̃isigit᷑
cupiditas: passio. Omĩs aũ passio
& in qͣntũ passio ẽ. patimur. Om̃is
igit᷑ cupiditas cũ est in nob̾: ipsa cu-¬
piditate patim᷑. ⁊ in qͣntũ cupiditas
tanꝗͣ si diceretur. si bipes ẽ: ñ.ẽ. pecꝰ.
Si ergo ꝓpt̃ea hoc ñ ẽ consequens.
quia sunt multa pecora bipedia.
ꝓpt̾ea &e illud ñ ẽ. consequens. quia

Expanded text:
ficat, id est, cupiditatem, qua sibi hoficat, id est, cupiditatem, qua sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta iterum in ejus appetitum inardescant, sicut de aqua illa qui biberit, inquit, sitiet iterum . Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret; non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura et praedicatura quod credidit . LXV. Omnis perturbatio, passio; omnis cupiditas, perturbatio. Omnis ergo cupiditas, passio. Omnis vero passio sa passione patimur. Omnis ergo cupiditas cum est in nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas Tanquam si diceretur, Si bipes est, non est pecus. Si ergo propterea hoc non est consequens, quia multa sunt pecora bipedia; propterea et illud non est consequens, quia
Abbreviated transcription (Latin):
deus quom ame bib̾e petis. Scda.
puteus altus.ẽ. Tertia. Dñe da
mͥ hancaquã. ut neq sitiã: neq
ueniã huc hauri.re. Quarta: ñ
habeo uirũ. Quinta: uideo qͥa
ꝓpħa es. patres nr̃i in monte hoc
adorauert̃. Nã & ista responsio
carnalis ẽ. Carnalib enĩ datus
fuerat locꝰ t̾renus: ubi adorarets.
Spiiales aut̃ spu & ueritate oratu¬
ros dñs dixit. qđ postea quã locutꝰ
est: sexta mulieris responsio xp̃m
fatetur om̃iũ istoꝵ ẽẽ doctorem.
rat: quia eũ quẽ uenturũ sꝑat.
uenisse ñ uidet. Uerũtam̃ miscdia
dñi. nc̃ error iste tanꝗͣ adulter
expellit᷑. Dicit enĩ iħs. Ego sum
qui tecũ loquor. Quo audito. illa
ñ respondit. sed statĩ relicta hy¬
dria sua abiit inciuitatẽ: festi.¬
nans ut euangłiũ & dñi aduentõ
ñ tantũ credet᷑: sed etiã p̃dicaret.
Nec hoc qđ relicta hydria disces¬
sit: negligent̃ p̃teundũ ẽ. Hydria
enĩ fort̾asse amorẽ scłihuiꝰ signi¬

Expanded text:
aeus, quomodo a me bibere petis? Secunda: aeus, quomodo a me bibere petis? Secunda: puteus altus est. Tertia, Domine, da mihi hanc aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Quarta, Non habeo virum. Quinta, Video quia propheta es: patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam et ista rcarnalis est; carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spiritales autem spiritu et veritate oraturos Dominus dixerat; quia posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem. rat, quia eum quem venturum sperat, venisse non videt; verumtamen misericordia Domini nunc error iste tanquam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum, qui tecum non respondit, sed statim relicta hydria sua abiit in civitatem festinans, ut Evangelium et Domini adventum, non tantum crederet, sed etiam praedicaret. Nec hoc quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est. Hydria enim fortasse amorem saeculi hujus signi
Abbreviated transcription (Latin):
scit: nͥ sp̃s di. Hic gͦ sp̃s hominis¬
cũ p̾sens.ẽ. id ẽ. intentꝰ ẽ. & se pie¬
tate subicit đo: intelligit homo
quȩ spũalit̃ dicunt᷑. Cu mautẽ
diaboli error tanꝗͣ absente intel¬
lectu in anima dominat᷑ adult̃
est. Uoca gͦ inquit uirũ tuum.
id ẽ. sp̃m qui .ẽ. inte. quo potest
homo intelligere sp̃ualia si eum
luxueritatis illustr&. ipse assit
cũ loquor tͥ: ut sp̃ualẽ aquam
possis acciꝑe. Et cũ illa diceret ñ
habeo uirũ : bene inquit dixisti.
Quinq enĩ uiros habuisti. id ẽ.
qͥnq sensus carnis te in pͥma ętate
tes habe conubiũ. sedꝰ error dia.¬
boli potius dñatur: qͥ te adulte¬
rina contaminatione corrũpit.
Et fortasse ut intelligentib in¬
dicaret quinq memoratos cor¬
poris sensus quinq uiroꝵ nomine
significari: post quinq carnales
responsiones. ista mulier sexta
responsione nominat xp̃m. Nã
pͥma eiꝰ responsio ẽ: tu cũ sis ui.¬

Expanded text:
scit, nisi Spiritus Dei . Hic ergo spiriscit, nisi Spiritus Dei . Hic ergo spiricum praesens est, id est, intentus est et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritaliter dicuntur; cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu in anima dominatur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuam, id est, spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere. Et cum illa diceret: Non habeo virum; Bene, inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rtes habere conjugium; sed error diaboli potius dominatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret quinque memoratos corporis sensus quinque virorum nomine significari, post quinque carnales responsiones ista mulier sexta responsione nominat Christum; nam prima ejus responsio est: Tu cum sis Jud
Abbreviated transcription (Latin):
inħerens cũ ipse sp̃s hominis he-¬
ullo separationis timore ꝑfruit᷑.
Quis nos enĩ separare poterit a
caritate xp̃i : Sed qm̃ illa mu¬
lier errore tenebatur quȩ signi-¬
ficabat multitudinẽ scłi uanis
pora illa quinq carnaliũ sensuõ
quib prima etas ut diximꝰ regit᷑.
non eam uerbũ dĩ acceꝑat incon¬
iugiũ. sed cõplexu adulterino
diabolus obtinebat. Itaq illi dñs
dicit uidens eã eẽ carnalẽ. idẽ.
carnalit sapere. uade uoca uirũ
tuũ & ueni huc: id .ẽ. remoue
te ab affectione carnali inqua
nc̃ constituta es. Unde ñ potes
intelligere quȩ loquor: & uoca
uirũ tiũ. idẽ. sp̃u intelligente
p̃sens esto. Est enĩ animȩ quasi
maritꝰ quodã modo sp̃s hominis.
qͥ animalẽ affectionẽ tanꝗͣ con-¬
iugẽ regit. Non ille sp̃s sc̃s qui
cũ patrẽ & filio in cõmutabilis
manet. ⁊ dignis animis in cõmu¬
tabilit̾ datur : sed sp̃s homunis
rũ dicit. Sic & quȩ đ̃i st̃ nemo

Expanded text:
rens, cum et ipse spiritus hominis haeullo separationis timore aeterna perfruitur vita. Quis nos enim separare potuerit a charitate Christi ? Sed quoniam illa mulier errore tenebatur, quae significabat multitudinem saeculi vanpora illa quinque carnalium sensuum, quibus prima aetas, ut diximus, regitur, non eam verbum Dei acceperat in conjugium, sed complexu adulterino diabolus obtinebat. Itaque illi Dominus dicit, videns eam esse carnalem, id est, carnaliter sapere: Vade, voca virum tuum, et veni huc; id est, remove te ab affectione carnali, in qua nunc constituta es, unde non potes intelligere quae loquor: et voca virum tuum, id est, spiritu intelligentiae praesens esto. Est enim animae quasi maritus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, rum dicit sic: Et quae Dei sunt nemo
Abbreviated transcription (Latin):
cati erant. & temporib subditi.
Quadragenarius ergo numerus
ut dictumẽ. temporalẽ ipsam dis¬
pensationẽ ñ incongrue significa.¬
rib agitur ostendens in opiã. &
qͣdrag̾inta dies post resurrectio.¬
nem cũ discipłis fuit.: hancipsã
illis credo difpensationẽ tẽporalẽ.
quã ꝓ nra salute gessit insinuans.
Quadragenarius aut̃ numerꝰ par¬
tib suis quȩ illũ metiunt᷑ cõpu.¬
tatis. usq ad quinquagenarium
numerũ ꝑuenit. Idipsũ cõmen¬
dans qͣndo quidẽ ipse partes quȩ
illũ metiunt᷑ ȩquales int̾se sunt:
qđ cũ equitate administrata cor

Expanded text:
cati erant, et temporibus subditi. cati erant, et temporibus subditi. Quadragenarius ergo numerus, ut dictum est, temporalem ipsam dispensationem non incongrue significaribus agitur, ostendens inopiam: et quadraginta dies post resurrectionem cum discipulis fuit, hanc ipsam illis, credo, dispensationem temporalem, quam pro salute nostra gessit, insinuans. Quadragenarius autem numerus, partibus suis, quae illum metiuntur, computatis, usque ad quinquagenarium numerum pervenit, idipsum commendans; quandoquidem ipsae partes, quae illum metiuntur, aequales inter se sunt: quia cum aequitate a
Abbreviated transcription (Latin):
narius numerus recte corpꝰ signi¬
ficat ꝓpt̾ quatuor notissima᷑.
naturas quib constat. siccã hu
midã. frigidam & calidã. & qđ
ꝓgressio apuncto ad longitudinẽ.
alongitudine ad latitudinem a
latitũdine ad altitudinẽ. solidita.¬
tem corporis facit. quȩ rursus
quat̾nario numero continet᷑.: ñ
absurde intelligit᷑ quadragena.¬
ruis numerus temporalẽ dispen¬
sationẽ significare. quȩ ꝓsalute nr̃a
gesta ẽ: cum dñs corpus assũpsit.
&& uisibilit̾ hominib apparere dig.¬
natus est. Y̾num enĩ & duo uł tres
& quatuor quȩ significant creatorẽ
& creaturã. quater ducta id est ꝑ
corpus temporalit̾ demonstrata:
fiunt quadraginta. Nam inter
quatuor &e quat̃ hoc int̃est: qđ
quatuor in statu sunt. quater in
motu. Ergo ut quatuor referunt᷑
ad corpus: ita quat̃ refertur ad
tempꝰ. Insinuaturq sacramentũ
corporalit̃ & temporalit̾ gestũ.:
ꝓpt̃ eos qui corporũ amore ĩpli-¬

Expanded text:
narius numerus recte corpus signinarius numerus recte corpus significat, propter quatuor notissimas naturas, quibus constat, siccam et humidam, frigidam et calidam; et quod progressio a puncto ad longitudinem, a longitudine ad latitudinem, a latitudine ad altitudinem, soliditatem corporis facit, quae rursus quaternario numero continetur: non absurde intelligitur quadragenarius numerus temporalem dispensationem significare, quae pro salute nostra gesta est, cum Dominus corpus assumpsit, et visibiliter hominibus apparere dignatus est. Unum enim et duo et tria et quatuor, quae significant Creatorem et creaturam, quater ducta, id est, per corpus temporaliter demonstrata, fiunt quadraginta. Nam inter quatuor et quater hoc interest, quod quatuor in statu sunt, quater in motu. Ergo ut quatuor referuntur ad corpus, ita quater ad tempus: insinuaturque sacramentum corporaliter et temporaliter gestum, propter eos qui corporum amore impli
Abbreviated transcription (Latin):
numerent᷑: inueniunt᷑. unũ. duo.
tres. quatuor. Itẽ caput mulieris
uir. Caput uiri xp̃s. Caput autẽ
xp̃i ds̃. Si eodẽ modo numerent᷑:
inueniunt᷑ similit̾. unũ & duo.
tres. quatuor. Porro unsi & duo.
& tres & quatuor. simul ducta fi¬
unt decẽ. Qua ꝓpt̾ disciplinã quȩ
insinuat conditorẽ dm̃. & conditã
creaturã: recte significat denariꝰ
numerus. Et cum corpꝰ ꝑfectũ
atq in exterminabile subditur
animȩ ꝑfectȩ atq in ext̾̃minabili
rursusq ipsa subditur xp̃o. & ille
d̃o non tamꝗͣ dissimilis aut alt̾ius
naturȩ. sed tamꝗͣ patri filius. hoc
totum eodẽ niimero denarioreiᷤ.¬
te significatur. quod post resur¬
rectionẽ corporis speratur futurũ
inȩt̾nũ. Et fortasse ꝓpterea qui
conducunt᷑ ad uineã: denarium
accipiunt mercedis nomine. Sic̃
autem unũ & duo & tres ⁊ qͣtuor
simul decem fiunt: sic unũ ⁊ duo
& tres & quatuor quater ducta
quadraginta sunt. Si aut̃ quat᷑.¬

Expanded text:
unum, duo, tria, quatuor. Item: Caput mulieris vir, caput viri Christus, caput autem Christi Deus . Si eodem modo numerentur, inveniuntur similiter unum, duo, tria et quatuor. Porro unum et duo et tria et quatuor simul ducta fiunt decem. Quapropter disciplinam, quae insinuat conditorem Deum et conditam creaturam, recte significat denarius numerus. Et cum corpus perfectum atque inexterminabile subditur animae perfectae atque inexterminabili, rursusque ipsa subditur Christo, et ille Deo, non tanquam dissimilis aut alterius naturae, sed tanquam Patri Filius, hoc totum eodem numero denario recte significatur, quod post resurrectionem corporis speratur futurum in aeternum. Et fortasse propterea qui conducuntur ad vineam, denarium accipiunt mercedis nomine . Sicut autem unum et duo et tria et quatuor simul decem fiunt, sic unum et duo et tria et quatuor quater ducta quadraginta fiunt. 2. Si autem quater
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptoꝵ ⁊ sacram̃toꝵ d̃i. in eccłia
quȩ nunc. ẽ: simul boni maliq
uersant᷑. Fit aut̃ separatio in fine
scłi tãꝗͣ infine maris idẽ. in litore.
cũ regnant iusti primo tẽporaliter
sicut in apocalipsi scriptũ ẽ. deinde
in ȩt̃nũ in illa ciuitate quȩ ibi de¬
seribit᷑ ubi iã conqui escente dispen.¬
satione tẽporali quȩ quadragena¬
rio numero significat᷑. denarius re-¬
manet. quã mercedẽ scĩ qui oꝑant᷑¬

Expanded text:
praeceptorum et Sacramentorum Dei, in Ecclesia praeceptorum et Sacramentorum Dei, in Ecclesia quae nunc est, simul boni malique versantur. Fit autem separatio in fine saeculi, tanquam in fine maris, id est, in littore; cum regnant justi primo temporaliter, sicut in Apocalypsi scriptum est, deinde in aeternum in illa civitate quae ibi describitur , ubi jam conquiescente dispensatione temporali, quae quadragenario numero significatur, denarius remanet, quam mercedem s
Abbreviated transcription (Latin):
purgatã atq ꝑ fectã. quȩ tẽpora.¬
lis dispensationis fidẽ atq ȩt̃nita.¬
tis futurȩ spẽ caritate ãplectit᷑.
id est quasi quadragenariũ nu-¬
meruĩ denario copulans. Hȩc aut̃
eccła ad quã ꝑtinet quinqͣgenariꝰ
numerꝰ. siue quia ex trib generi¬
bus hominũ eligatur iudȩis &
gentib & carnalib xp̃ianis. siue
quia sacram̃to trinitatis imbuit᷑.
numero quo significat᷑ ter ducto:
adcentenariũ & quinqͣgenariũ
ꝑuenit. Quinqͣginta enim ter
ducta fiunt centũ quinqͣginta qͦ
cũ addideris ipsa tria quia infigne
& eminens debet. eẽ. qđ in nomine
patris & filii & sp̃s scĩ lauachro
regenerationis abluit᷑: fiunt cen¬
tum quinqͣginta tres. Qui numerꝰ
pisciũ inuen̾itur. quia in dext̾am
partẽ missa sunt retia. ⁊ ido mag.¬
nos id ẽ. ꝑfectos. & regno cȩloꝵ
aptos habet. Nã illa si militudo
reticuli ñ indext̾am missi. simul
cȩpit bonos & malos qui separant᷑
inlitore. Nunc enĩ infra retia

Expanded text:
ectam, quae temporalis dispensationis fidem atque aeternitatis futurae spem charitate amplexatur, id est, quasi quadragenarium numerum denario numero copulans. Haec autem Ecclesia, ad quam pertinet quinquagenarius numerus, sive quia ex tribus generibus hominum eligitur, Judaeis, et Gentibus, et carnalibus Christianis, sive quia sacramento Trinitatis imbuitur, numero quo significatur ter ducto, ad centenarium et quinquagenarium pervenit. Quinquaginta enim ter ducta fiunt centum quinquaginta. Quo cum addideris ipsa tria, quia insigne et eminens debet esse quod in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti lavacro regenerationis abluitur , fiunt centum quinquaginta tres. Qui numerus piscium invenitur, quia in dexteram partem missa sunt retia; et ideo magnos , id est, perfectos et regno coelorum aptos habet. Nam illa similitudo reticuli non in dexteram missi, simul cepit bonos et malos, qui separantur in littore . Nunc enim intra retia
Abbreviated transcription (Latin):
quagenariũ sicut supͣdictum est
ꝑuenit. Unũ eñ qđ habent qͣdra.¬
ginta quadragies & duo qđ habent
uicies & quatuor. & quatuor qđ¬
habent decies. & quinq qđ habent
octies. & octo qđ habent qͥnquies.
& decẽ qđ habent quat̃. & uiginti.
qđ habent bis simul ducta: fuid̃
quinqͣginta. Nullus enĩ alius nu-¬
merus metiri ꝑ partes ȩquales qua¬
dragenariũ numerũ potest. pret̃
hos quos enumeraiumꝰ. & cõptitatoᷤ
ad quinqͣgenariũ numerũ duximꝰ.
Peractis ergo dñs quadraginta
dieb post resurrectionẽ cũ disci-¬
pulis suis. id.ẽ. cõm̃dans eis quod
ꝓ nobis ter noralit̃ gestũ ẽ: ascen-¬
dit incęlũ: & post alios decẽ dies
uisibilibꝰ temporalibꝰq credidant.
ipsis uidelicet decẽ dieb per quos
numero indicans. quẽ qͣdragenariꝰ¬

Expanded text:
quagenarium, sicut supra dictum est, pervenit. Unum enim quod habent quadraginta quadragies, et duo quod habent vicies, et quatuor quod habent decies, et quinque quod habent octies, et octo quod habent quinquies, et decem quod habent quater, et viginti quod habent bis, simul ducta fiunt quinquaginta. Nullus enim alius numerus metiri per partes aequales quadragenarium numerum potest, praeter hos quos enumeravimus, et computatos ad quinquagenarium numerum perduximus. Peractis ergo Dominus quadraginta diebus post resurrectionem cum discipulis suis, id est, commendans eis quod pro nobis temporaliter gestum est, ascendit in coelum: et post alios decem dies visibilibus temporalibusque crediderant. Ipsis videlicet decem diebus post quos numero indicans, quem quadragenari
Abbreviated transcription (Latin):
sinceritas ueritatis: a sensib cor¬
poris. Sed nequis dicat ẽẽ aliqͣ
sensibilia. eodem modo sẽꝑ ma.¬
nentia. ee questionẽ nobis de
sole atq stellis afferat. in quib
facile conuinci non potest: illud
certe nemo.ẽ. qui ñ cogat᷑ fateri.
nichil ẽẽ sensibile quod ñ habeat
simile falso. ita ut int̾ nosci non
possit. Nã ut alia p̃t̾mittã: omĩa
quȩ ꝑ corpꝰ sentimꝰ. etiã cũ ea
ñ assunt sensib. imagines tam

Expanded text:
sinceritas veritatis a sensibus corsinceritas veritatis a sensibus corporis. Sed ne quis dicat esse aliqua sensibilia eodem modo semper manentia, et quaestionem nobis de sole atque stellis afferat, in quibus facile convinci non potest; illud certe nemo est qui non cogatur fateri, nihil esse sensibile quod non habeat simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia praetermittam, omnia quae per corpus sentimus, etiam cum ea non adsunt s
Abbreviated transcription (Latin):
tributũ.ẽ. adeo. Qui tam̃ motus.
ñ de loco in locũ ẽ. tanꝗͣ corpo¬
ris. Localit̾ enĩ moueri: cor¬
porũ ꝓpriũ ẽ. Et cũ anima
uoluntate id.ẽ. illo motu qui
localis ñ est corpꝰsuũ tamen
localit̾ mouet. ñ ex eodẽ monstrat᷑¬
& ipsa localiter moueri. sic̃ uidemꝰ
a cardine moueri aliqͥd ꝑ magnũ
spaciũ loci : & tam̃ ipsũ cardinem
siquidẽ impartilis sit. ñ moueri loco.
yod corporeis x.¬
sensib ꝑcipi ueritas nequeat.
Om̃e qđ corporeus sensꝰ attingit
qđ & sensibile dr̃: sine ulla inter¬
missione tẽporis cõmutat᷑. Uelut
cũ capilli capitis nr̃i crescunt.
uł corpꝰ uergit in senectutẽ. uel
in iuuentutẽ efflorescit. ꝑpetuo
id fit nec omĩno int̾mittit fieri.
Qđ autẽ non manet: ꝑcipi non
potest. Illud enĩ ꝑcipitur quod
scientia cõp̃henditur. Cõphendi
aut̃ ñ potest: qđ sine int̾missione
mutat᷑. Non . ẽ. igitur expectanda

Expanded text:
tributum est a Deo: qui tamen motus, tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinem rdinem non moveri loco. um corporeis sensibus percipi veritas possit. Omne quod corporeus sensus attingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur: velut cum capilli capitis nostri crescunt, vel corpus vergit in senectutem, aut in juventam efflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermittit fieri. Quod autem non manet, percipi non potest: illud enim percipitur quod scientia comprehenditur. Comprehendi autem non potest quod sine intermissione mutatur. Non est igitur exspectanda
Abbreviated transcription (Latin):
e MALO. Om̃e qđ . ẽ. aut
corporeũ ẽ: aut incorporeo.
Corporeũ sensibili. incorporeũ
aut̃ intelligibili specie continet᷑.
Om̃e igit᷑ qđ est: sine aliqua spe.¬
cie non ẽ. Ubi aut̃ aliqua species:
ne cessario. ẽ. aliquis modꝰ. Et mo.¬
dus aliquid boni est. Sũmũ ergo
malũ : nullũ modũ habet. Car&
enĩ omi bono. Non ẽ. igit᷑ qui a
nulla specie continetur. totũq
hoc nom̃ mali: de speciei priuati.¬
one reꝑtũ est.UIII.
uio PRoeris in animante
anima dicat᷑. Animã aliqͣndo
ita dicitur: ut cũ m̃te intelligat᷑.
uelut cũ dicimꝰ hominẽ ex anima
& corpore constare. aliqͣndo ita
ut excepta iñte dicat᷑. Sed cum
excepta m̃te dr. ex his oꝑib in¬
telligitur. quȩ habemꝰ cũ bestus
cõmunia. Bestiȩ namq carent
anima moueat᷑. Moueri ꝑ
seꝰ animã sentit: qui sentit in se
ẽẽ uoluntatẽ. Nã si uolumꝰ: non
alius de nob̾ uult. Et iste motꝰ
animȩ : spontaneus ẽ. Hoc enĩ

Expanded text:
e malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est. VII. Quae proprie in animante anima dicatur. Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carent anima moveatur. Moveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ discerni ipsis sensib nequeunt.
&e nichil ꝑcipi potest. nͥ qđ a falso
saluberrime ad monemͣ auerti ab
hoc mundo qui ꝓfecto corporeus
ẽ. & sensibilis: & ad dm̃ id ẽ. ueri.¬
tatẽ quȩ intellectu & int̾iore m̃te
capitur. quȩ semꝑ mance. ⁊ eius.
modi.ẽ. quȩ ñ habet imaginem
falsi aqua discerni ñ possit: tota
alacritate conuerti.x
⁊ QU coꝵ pꝰ adosit. Omne
bonũ a dõ. Omẽ speciosũ bo.¬
num. in quantũ speciosũ ẽ: et
om̃e qđ species continet speciosũ
est. Omẽ aut̃ corpꝰ ut corpus sit:
specie aliqͣ continet᷑. Omne igit᷑

Expanded text:
quae discerni ipsis sensibus nequeunt, et nihil percipi potest nisi quod a falso saluberrime admonemur averti ab hoc mundo, qui profecto corporeus est et sensibilis; et ad Deum, id est veritatem, quae intellectu et interiore mente capitur, quae semper manet et ejusdem modi est, quae non habet imaginem falsi, a qua discerni non possit, tota alacritate converti. X. Utrum corpus a Deo sit. Omne bonum a Deo: omne speciosum bonum, in quantum speciosum est; et omne quod species continet, speciosum est. Omne autem corpus, ut corpus sit, specie aliqua continetur. Omne igit
Abbreviated transcription (Latin):
Sume enĩ. ẽ. illud bonũ: cuius
participatione st̃ bona cetera. Et
om̃e qđ mutabile ẽ: ñ ꝑse ipsum.
ẽ bonũ ẽ. Porro illudbonũ cuiꝰ
participatione st̃ bona cet̾a qͣntũ¬
ipsũ bonũ ẽ. Quã diuinã etiã
ꝓuidentiã uocamꝰ. Nichil igit᷑
casu fit in mundo. Hoc conffitu.¬
to: consequens uidet᷑. ut qͥcqͥd
in mundo gerit᷑. partĩ diuinitꝰ¬
gerat᷑. partĩ nr̃a uoluntate . Ds enĩ
quouis homine optimo & iustis-¬
simo longe atq incõparabiliter
melior & iustior ẽ. Iustꝰ autẽ re¬
gens & gub̾nans uniuersa. nuillã
penã cuiquã sinit ĩmerito infligi:
nullũ p̾miũ ĩmerito dari. Meri.¬
tũ aut̃ pęnȩ peccatũ. & meritum
p̾mii recte factũ ẽ. Nec peccatum
aut recte factũ imputari cuiquã
iuste potest: qui nichil ꝓpͥa fece.
rit uoluntate. Est igit᷑ & peccatũ.
& recte factũ. in libero uolunta.¬
tis arbitrio.

Expanded text:
Summe enim est illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera. Et omne quod mutabile est, non per se ipsum, est, bonum est. Porro illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera quaeipsum bonum est, quam divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitugeratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimelior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito dari. Meritum autem poenae, peccatum; et meritum praemii, recte factum est. Nec peccatum autem, nec recte factum imputari cuiquam juste potest, qui nihil fecerit propria voluntate. Est igitur et peccatum et recte factum in libero voluntatis arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
uicquid casu fit: TRIO¬
temere fit. Quic qͥd temere
fit: non fit ꝓuidentia. Si ergo ca.¬
su aliqua fiunt inmundo: ñ ꝓui¬
dentia uniuersꝰ mundꝰ adminis.¬

Expanded text:
uidquid casu fit, temere fit; quidquid temere fit, non fit Providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non Providentia universus mundus adminis
Abbreviated transcription (Latin):
Credibili ũ tria sunt genera.
ałia sunt quȩ semꝑ credunͦtur.
& nunꝗͣ intelligunt᷑. sic̃. ẽ. omis
historia tẽporalia & humana
gesta ꝑ currens. alia moxut cre¬
dunt᷑: intelligunt᷑. fic̃ sunt om̃s
rationes humanȩ uł de numeris.
uł de quibq disciplinis. Tertiũ
quȩ pͥmo credunt᷑ ⁊ postea intel.¬
liguntur. qualia st̃ ea quȩ de
diuinis rebus ñ possunt m̃telligi
nisi abhis qui mundo st̃ corde
qd fit p̾ceptis seruatis quȩ de bene.
iuuendo accipiunt᷑. lxxuii.

Expanded text:
genera. Alia sunt quae semper creduntur, et nunquam intelliguntur: sicut est omnis historia, temporalia et humana gesta percurrens. Alia quae mox, ut creduntur, intelliguntur: sicut sunt omnes rationes humanae, vel de numeris, vel de quibuslibet disciplinis. Tertium, quae primo creduntur, et postea intelliguntur: qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde; quod fit praeceptis servatis, quae de bene vivendo accipiuntur. XLIX.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. Animal qđ caret ratione.
caret scientia. Nullũ aut̃ animal
qđ scientia caret : beatũ eẽ potest.¬
Non igit᷑ cadit in animalia ratio¬
nis exꝑtia: ut beata sint. Uii

Expanded text:
. Animal quod caret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest.Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI