comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ hũc m̃dũ. Illi ĩ uos seusant qͥ nestiũt qͥbꝰ suspi¬
riis ⁊ gemitibꝰ hat ut ex qͣntulacũꝙ ꝑte possit
intelligi d̾s. Postremo illi ĩ uos seuiant qͥ nullo
tali errore detepti st qͣli uos deceptoᷤuident. Ego ã
qͥ diu młtũq iactatꝰ sũ tandẽ respitt̾ potus qd sit
illa siñcitas q̃ sñ ĩanis fabule narratõe ꝑcipit᷑. qͥ
dec̾gendã caliginẽ m̃tis tã tarde clem̃tissimo medi¬
co uocanti blandientiq sb̾ieci qͥ diũ fleui ut ĩdõ¬

Expanded text:
s saeuiant, qui nesciunt, quibus suspiriis et gemitibus fiat. ut ex quantulacumque parte possit intellegi deus; postremo illi in uos saeuiant, qui numquam tali errore decepti sunt, quali uos deceptos uident. Ego autem. qui diu multumque iactatus tandem respicere potui, quid sit illa sinceritas, quae sine inanis fabulae narratione percipitur; qui ergendam caliginem mentis tam tarde clementissimo medico uocanti blandientique subieci; qui diu fleui, ut incom
Abbreviated transcription (Latin):
uanitas tantaq dem̃tia ut sͥ nom̃ adipiscaᷤ alienũ.
qͥs .n. tã uanus ⁊ miser ẽ qͥ aduocatũ se cũ litta̾s
nesciat audeat ꝓfiteri: Quis tã inłanꝰ ⁊ excors
ut militẽ ꝓfiteat᷑ qui nesciat arma gestare: Neõ
Ut caltiam̃ta reficiat. uocet᷑ qͥs fab̾ aut artifex.
artis ꝑiciã facit. Ut negotians nũcupet᷑ ͦ qͥl carius
ꝙ uiliꝰ ema̾t distrahit: hiꝰ eĩ exẽplis agnoscimꝰ nlłm
sñ actu nom̃. s ex actu eẽ nom̃. Eu gͦ quõ xͥanus¬

Expanded text:
taque dementia, ut sibi nomen adipiscatur alienum. Quis enim tam vanus et miser est, qui advocatum, cum litteras nesciat, audeat profiteri? Quis tam insanus et excors, ut profiteatur militem, qui nesciat arma gestare? Nemo ut calceamenta conficiat: ut vocetur quis faber aut artifex, artis peritia facit: ut negotians nuncupetur quis, carius quod vilius emerat distrahit. Hujusmodi enim exemplis agnoscimus nullum sine actu nomen, sed omne ex actu nomen. Tu ergo qu
Abbreviated transcription (Latin):
seduteꝰ ⁊ defã a suꝑiorib ĩfi̾ora laxando q̃nto iocũdiũs
estimault ꝙ adipisci appetit uł amite metuit. uł adep¬
tum gaudet uł amissũ dolet. tanto tołabiliꝰ ꝓ eo fr̾e
eĩ iꝰ ex c̾atura ÷ cꝰ nota uoluptas÷. Quodã mͦ eĩ famili¬
ari ꝯtactu atq ꝯnexi ad exꝑiendã eiꝰ suauitatẽ adia

Expanded text:
seducere, et defectu a superioribus in inferiora lapsando, quanto jucundius aestimaverit, quod adipisci appetit, vel amittere metuit, vel adeptum gaudet, vel amissum dolet, tanto tolerabilius pro eo ferre  nota uoluntas est. quodam modo enim familiari contactu atque conexu ad experiendam eius suauitatem adiacet
Abbreviated transcription (Latin):
aggt̾sꝰ ÷ ĩimic̾ ⁊ corpꝰ. nͨ ea q̃ hoĩ extusecꝰ m̃erant.
s ip̃m iã hõiem ĩ qͣ potuit ꝑte ꝑcussit. a capite us
ad pedes. ardebant dolores scatebãt u̾mes. sani¬
horrendosq cͥciatꝰ carnis ꝯtabesdentis ĩusolata pi¬
etare ⁊ ĩcorrupta patĩa ꝑfe̾bat. Aderat uxor nͨ
ille oblectamts. ñ cessit iste torm̃tis. Aderãt ⁊
ĩmanes cruciatꝰ corꝑis ⁊̃ falsis aĩmꝰ cede̾t᷑ obꝓbis.
at ille sustinẽs ĩ carne dolores suos. ĩ corde erro¬
res alienos ꝯiũgis corripiebat ĩsipiam amitos
docebat sapĩam su̾abat ubiq patĩam. Hunc
ĩtueant᷑ qͥ s ingu̾nt mortẽ qñ querĩt ᷑ ad uitã t
sibi aufe̾n̾do p̃sentẽ. abnegãt ⁊ fucurã. Qͥ si ad xͫ¬

Expanded text:
t inimicus et corpus nec ea, quae homini extrinsecus inerant, sed ipsum iam hominem in qua potuit parte percussit. a capite usque ad pedes ardebant dolores, scatebant uermes, sanieger horrendosque cruciatus carnis contabescentis inuiolata pietate et incorrupta patientia perferebat. aderat uxor nec ille oblectamentis, non cessit iste tormentis. aderant et inmanes cruciatus corporis etiam falsis animus caederetur obprobriis. at ille sustinens in carne dolores suos, in corde errores alienos coniugis corripiebat insipientiam, amicos docebat sapientiam, seruabat ubique patientiam. Hunc intueantur, qui sibi ingerunt mortem, quando quaeruntur ad uitam et sibi aufe
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ expositũs es qd ille dixit ꝙ fuisse aut eẽ nõ
putirẽ. si abs te inͥ hoc ꝯm̃daret᷑ ñ eẽ cͤdenoũ.
Hoc gͦ credidi ut dixi fame celebrtate asensi¬
one uetusta roborata. uos aut̃ ⁊ tam pauoi ⁊
tã tͣbulenti ⁊ tã noni. nemini dubiũ ẽ qͥn nicħ

Expanded text:
es, quid ille dixerit, quem fuisse aut esse non putarem, si abs te mihi hoc commendaretur esse credendum ? hoc ergo credidi, ut dixi, famae celebritate, consensione, uetustate roboratae. uos autem et tam pauci et tam turbulenti et tam noui, nemini dubium est, quin nihil
Abbreviated transcription (Latin):
iustĩam. Utͦq mͦ sc̃i mrtores c̾tauerũt. Nam ⁊
ĩpioꝵ obpłis saturati st̾ uͥ aĩmꝰ corꝑe intacto qͣldã
ueluti plagas suas integt̾ sustin ⁊ ĩ corꝑibꝰ uincti
st̃. ĩclusi st̃. fame ac siti asflicti st̃. torti st̃. secti st̾.
dilaniati st̃. incensi st̃. trucidati ⁊ pietate ĩmobłi
sb̾diderũt d̾o m̃tẽ cũ pate̾nt᷑ ĩ carne. qͥqͥd exqͥrẽti

Expanded text:
modo sancti martyres certauerunt — nam et inpiorum obprobriis saturati sunt, ubi animus corpore intacto quasdam ueluti plagas suas integer sustinet, et in corporibus uincti sunt, inclusi sunt, fame ac siti affecti sunt, torti sunt, secti sunt, dilaniati sunt, incensi sunt, trucidati sunt — et pietate inmobili subdiderunt deo mentem, cum paterentur in carne quid
Abbreviated transcription (Latin):
da ꝙͣ laudanda patĩa. ñmo nͨ miranda n laudãda.
q̃ nulla ẽ. s miranda duricia neganda ratĩa. Nil
aut̃ illic iure laudandũ n utilitꝰ iͥ imitandꝰ ⁊ mi¬
randũ. Tantaꝙ rectiꝰ maiore supplicio dignũ iudi¬
cauis aĩm: qͣtito magis uitũs sb̾dit ĩstrum̃ta uirtutũ.
Patĩa comes ÷ pat sap̃ie. ñ famula ꝯcupĩe. patĩa aii

Expanded text:
am laudanda patientia, immo nec miranda nec laudanda, quae nulla est, sed miranda duritia, neganda patientia; nihil autem illic iure laudandum, nihil utiliter imitandum, tantoque rectius maiore supplicio dignum iudicaueris animum, quanto magis uitiis subdit instrumenta uirtutum. patientia comes est sap
Abbreviated transcription (Latin):
uolẽtibꝰ ⁊ petencib̾ donare ꝙ bonũ÷. Illi ĩ uos seus¬
ant qͥ nesciũt cũ qͦ lałiore um̾ ĩueĩat᷑ ⁊ ꝙͣ disficle
caueant᷑ errores. Illi ĩ uos seniãt qͥ nestiñt ꝙͣ rax
⁊ arduũ sit carnalia fantasmata pie m̃tis serenitate
suꝑare. Illi ĩ uos seuiant qͥ nesciãt oĩ qͣnta difficũ¬
tate sanet᷑ otulus inti̾oris hois ut possit ĩtueri solẽ

Expanded text:
 bonum est. Illi in uos saeuiant. qui nesciunt, cum quo labore uerum inueniatur et quam difficile caueantur errores; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, quam rarum et arduum sit carnalia phantasmata piae mentis serenitate superare; illi in uos saeuiant, qui nesciunt, cum quanta difficultate sanetur oculus in
Abbreviated transcription (Latin):
bemꝰ ciꝰ st: qͣntũ dñs tͥbuit ⁊ ꝙͣntũ patit᷑ breui¬
tas p̃sentis s̾monis expediat. Patĩa hoĩs que
r̾ta ẽ atq laudabilis ⁊ uocabulo digna iltutis: ea
malis eruant᷑. s ut mala gͣuiora patiant᷑. Patĩen¬
tes aut̃ qui mala malũt ñ ꝯmitẽdo fr̾e ꝙͣ ñ fe¬

Expanded text:
modi sit, quantum dominus tribuit et quantum patitur breuitas praesentis sermonis, expediam. Patientia hominis, quae recta est atque laudabilis et uocabulo digna uirtutis, eamalis eruantur, sed ut mala grauiora patiantur. patientes autem, qui mala malunt non committendo ferre quam non fe
Abbreviated transcription (Latin):
maliciã suo excludat ex corde. ꝙͣ ut neqͥtiã int̾ p̾toris
sui ꝯscĩam ñ admittat. ꝙͣ ut boĩtatẽ teneat. iustĩam
litia q̃ ĩmortẽ tͣhet: Qdt̾ͥ ꝓdeit neqtia q̃ ꝓhibet
Quis ẽ in qͥt hõ qͥ uolt ustã ⁊ cupit uide̾ dies bonos. cohibe
liñgũa tirã a malo ⁊ labia tua ne lo q̈nt do lũ. diu̾te

Expanded text:
iam intra pectoris sui conscientiam non admittat, quam ut bonitatem teneat, justitiam litia, quae in mortem trahit? quid nequitia, quae prohibet Quis est, inquit, homo qui vult vitam, et cupit videre dies bonos? Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Diverte
Abbreviated transcription (Latin):
emo .n. tã libent̾ ꝑegno miset᷑ ⁊ aduene
nͥ qui ꝑegͥnatõis exitus nouit. Nemo sic ho¬
spitẽ ⁊ sñ tecto suo introducit hospitio: nͥ is qͥ añ
indiguit alieno. Nemo ita esurientẽ cibat. nẽd
sic sitientẽ potat. nͥ qui sitim esuriemq ꝑasd᷑e :
qui nuditatis ⁊ frigoris nouit ĩũriã. Nemo sic
tͥbulantĩ ⁊ m̃ĩso̾ ⁊ laboranti succrig nis qͥ tͥbło¬

Expanded text:
egrino tam libenter miseretur et advenae, nisi qui peregrinationis exitus novit. Nemo sic hospitem et sine tecto, suo introducit hospitio, nisi ut qui ante indiguit alieno. Nemo ita esurientem cibat, nemo sic sitientem potat, nisi ut qui sitim esuriemque perpessuqui nuditatis et frigoris novit injuriam. Nemo sic tribulanti et misero et laboranti succurrit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
gant᷑ incede̾. qua ⁊̃ ceti̾s tutũ est. ħ ẽ .n. ꝓui¬
denͣ ueꝰ religionis hoc uissũ diuinit᷑. hoc a beatis
maiorib t̾ditũ. hoc ad nos usꝙ s̾uatũ. hoc ꝑtͫ¬
sacrilegam uiam quere̾. Qd̾ qui faciũt nͨͦ si eis
concedat᷑ qd̾ uolũt possũt quo intendũt ꝓuẽire.
Eũmodi eĩ libet excellantingenio: ñ d̾s assit humo
repũt. Tũt ã adẽ. N societati hũane ĩ dm̃ tendẽtib
cure sit. Quo gradu nͭ firmiꝰ tendenti in celũ re¬
ꝑiri pͭ. Egco quid̾ huit rõni ñ possũ resite. Nĩ

Expanded text:
gantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturueram religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humo repunt. tunc autem adest, si societas humana in deum tendentibus curae sit. quo gradu nihil firmius in caelum reperiri potest. ego quidem huic rationi non possum resistere; nam
Abbreviated transcription (Latin):
rõib aꝓpbatͫ ut dubitari oĩo ñ possit. p̃sertĩ
tͥ at talib si tñ bono ingenio pietas ⁊ ꝑax
q̃dam m̃tis accedat. sñ qͣ de tantis reb nͣ ꝓrsus ĩtel¬
ꝑsica cui satis aurẽ accomodare. ⁊ aĩm ñ s̾tilem
s plane piũlẽ longe oĩno. longe se alr̾ ut̃ nõ
manichei disuintant uitas ht̃. S qm̃ s̾mo iste
nr̃ mltũ ꝓ ceisit longĩ ꝙͣ putabã. hic sinẽ libro
faciamꝰ. ĩ quo in emineris uolũ ñd̾ me maĩtheos
cepisse refelleꝰ ⁊ illas muigas ñdũ ĩuasise. n de
ña catholica magñ ad apꝑusse. s uoluisse tm̃mͦ
eruere tͥ si port̃ falsam opinionẽ. de ueris xͥanis
maliciose aut ĩꝑite nob̾ insinuatã. ⁊ erig̾e ad ma¬
gna q̃dã ⁊ diuina discenda q̃re hoc uolinũ sese
hãt. placatõre ã aĩo tuo ftõ: ero fortasse ĩ cete¬

Expanded text:
robatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intelPersica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam ser multum processit longius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in cete
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ mira eeñt. at si solita eẽnt: mira ñ eẽnt.
Nã diei ⁊ noctis uices ⁊ cõstancissimũ ordinem
reꝵ celestiũ annoꝵ qͣdribariã ꝯn̾sionẽ deciaẽteᷤ
redeuntes q frondes arborib. ĩ finitã uĩ seminũ
tes : Da qui pͫ uideat atq sentiat cũ qͥ tñ
loqͥ pomimꝰ. ebescit obruit᷑ ꝙ muntulis. Noruo̾¬
ꝯg̾gata atq ꝓpagata in ip̃os mores utił ꝯn̾tet᷑¬

Expanded text:
 mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum,tes da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nocongregata atque propagata, in ipsos mores uti
Abbreviated transcription (Latin):
plinã catholicã ñ rep̃hendi : Ita ꝙ apd̾ eos
um̾ didicerã teneo. ꝙ falsut putanam respuo.
S alia młta me docuit ecc̃a catholica quo isli
hõies exangues corꝑib s crassi m̃tib aspira¬
aut fictũ. Que si mͥ concedis: ñ .n. de dd̾ ałit̾¬

Expanded text:
am catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspiraaut fictum ; quae si mihi concedis — non enim alit
Abbreviated transcription (Latin):
Ut ad sapĩam festĩnet᷑. Qͣ diu ĩtlłigł sincera nõ
possuiꝰ: aucͣte quid̾ decipi miserũ ÷. s cte miseriꝰ est
ꝓfecto ex aliqͦ ui̾ssime pulc̾tudinis fonte man̾e̾ cre¬
dendũ ẽ. ⁊intior nescio q̃ conscĩa dñ q̃rendum
deoq s̾uiend ineliores quosq aĩos qͣ publice pͥua¬
tũq hortat᷑ ñ ẽ desꝑand̾ ab eod̾ ipõ deo auc̃tẽ aliꝗͣ¬

Expanded text:
ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius um, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfa̾t ᷑ uł ꝯm̃dat᷑ a pancis nulla ꝯfirmãte rõne: ñ ei
s de illis qui eã ꝓferũt credit᷑. Qobrẽ scͥpta̾t istas
si uos p̃fc̾is tam paut ⁊ ĩcogniti ñ libet credeꝰ sił ĩ
rõnẽ. Bursus me ad multtudinẽ famãq reuo¬
cabis. Eohibe tm̃ ꝑtinaciã ⁊ nescio ꝙͣ ĩ domitam
ꝓpagandi noĩs libidinẽ. ⁊ moue po̾ u ͭ ħ̾ młtitudis¬

Expanded text:
detur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam proferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simulrationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidine
Abbreviated transcription (Latin):
n fortiꝰ ꝙͣ credi sͭ uolusse cũ illi nũdũ eẽnt
ydonei cũ quibꝰ eis res eẽt ad diuina ꝑcipienda
secreta. Qͥd .n. aᵈ agũt tanta ⁊ tã młta miratula
ip̃o ⁊̃ dicente illa Ri ñ ob aliũd nͥ ut sͥ crede̾t᷑. fide
ile stultos aucebat. uos rõe ducitis. Clamabat ille
ut crede̾t᷑: uos reclamatis. laudabat cͤdentes ille
uos obiirgatis. Nisi uo̾ aut ĩ uinũ aqͣm ꝯu̾ce̾t
aut alia omittã si nͥ me facientẽ s docentem
hoĩes seqͥ possent. aut nicħ pendenda uox illa ẽ.
credite dõ ⁊ mnͥ credite. aut temi̾tatis ille culpã¬
dus ẽ qui eũ ĩ domũ suã ueĩre uoluit. solo eiꝰ
ĩꝑio pu̾ sui morbũ credẽs ẽẽ cessurũ. Ergo ille
affens medicinã q̃ corruptissimos mores sanatu¬
tustatẽ. uetustate roborauit religionẽ. qͣm sobĩ
agens s ns gentiũ quid̾e uet̾nosus error uiolẽt̾
adu̾sans aliqͣ ex ꝑte conuelle̾t. Qͣm obrem tam¬
⁊ si doce̾ nõ ualeo: moneꝰ tñ ñ desino. Ut qm̃

Expanded text:
 fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente illa fieri non ob aliud, nisi ut sibi crederetur? fide ille stultos ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinum aquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatutustatem, uetustate roborauit religionem: quam non sagens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩb apparebat. Sanati langiudi moati lepsi
in cessus clandis. cecis uisus. surdis anditꝰ ẽreddit᷑
hoĩes iliꝰ tẽꝑis aqm ĩ uinũ ꝯu̾sam. saturata qͥ
milia qͥnq panib. t̾nsita pedib maria. mortuoᷤ
resurgontes uiderũt. Ita q̃dam corꝑi maĩtesta¬
tõre bñficio q̃dã uo̾ m̃ti occultõre signo ⁊ os̃a

Expanded text:
hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ de illo ꝯͥcqͣm nꝰ ab hnĩs ꝓ qͦs ei credidissẽ dicendum
Q iñgentẽ confidentiã uł pociꝰ mẽptiã. ego te doceo
ꝯm̃dantibꝰ: Nõ inqͥt. Nã nos illos qui ei credũt. rõe
doceas: Debe̾m fortasse nͥme hoc illi p̃cipue mo¬
nent ut oĩno ad te nõ accede̾m. Dioĩt .n. ꝓnitrosas
uos hr̃e doctͥias. Respondebitis. m̃tiũt᷑. Quõ gͥ eis

Expanded text:
 de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius ineptiam! ego te doceo,commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis
Abbreviated transcription (Latin):
ui̾tas paucos tñ tene̾ cõietas qui uo̾ słnt nestis. qd
si ita pauti st̾ qui um̾ sdũt ut auc̃te sua inftitad¬
nẽ toneant unde se nulla secreta expeoire ⁊ qĩ
eliq̃re paucitas possit. Nõne uidemꝰ ꝙͣ pauti sũmã
eloq̃ntiã ꝯseqͣnt᷑ cũ ꝑ totũ orbẽ rethoꝵ scole ado¬
lescentũ gregib ꝑstrepant : Aũqd nã ĩꝑitoꝵ ꝑt̾riti¬

Expanded text:
tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? tenere coniectas, qui uero sint, nescis, quid? si ita pauci sunt, qui uerum sciunt, ut auctoritate sua multitudinem teneant, unde se in illa secreta expedire et quasi eliquare paucitas possit? nonne uidemus, quam pauci summam eloquentiam consequantur, cum per totum orbem rhetorum scholae adulescent
Abbreviated transcription (Latin):
obsdirissimũ eẽ confiteor. errat tñ ac stulta ut
uidemꝰ don᷑ ad ipiscat᷑ ꝑcipiatꝙ sapĩam. Et fortas¬
se ip̃a ÷ uã religio. Nũc te ad fabulas mũto: Nũt
aliqͥd cogo te teme̾ credeꝰ : Aĩam niam dico errore
ac stulticia irretitã ac dem̾sã. uiã si qua ẽ q̃re̾ uiꝰ¬
tatis. Si ħ iñ te ñ ẽ. da uẽiam ⁊ ꝓticipare mecũ
cuĩpiã religionis insinuatorẽ. Ecte res nos noua
a nob̾ negotiũq susceptũ. Qui credendi st̃. credo
huiꝰ rei si ullas ꝓ fessores. Fat nos repisse alios
aliud opinantes. ⁊ diu̾sitate apihionũ ad seꝙ̃q
trahe cupientes. s int̾ hos excelłe fame ĩtim
celebritate quosdã atq oĩũ pene occupitõe pplõx
randi. ut ꝙ diũ erramꝰ si qd̾ hõi es sumꝰ cũ ip̃o gnĩe
hũano errare uideam  : Aut .n. apdꝰ̾ paucos qͣsdami ÷
ui̾tas. Scis gͦ iã q̃ st. si sos apd̾ qͦs sic. Ntm ne
dixam̾ paulo añ ut qt rudes q̃rẽm᷑᷑ S si ex ip̃a ui

Expanded text:
obscurissimum esse confiteor, errat tamen ac stulta est, ut videmus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est vera religio. Num te ad fabulas mitto? num aliquid cogo te temere credere? Animam nostram dico errore ac stultitia irretitam et demersam, viam, si qua est, quaerere veritatis. Si hoc in te non est, da veniam, et participare mecum,cujuspiam religionis insinuatorem. Ecce res nova est a nobis negotiumque susceptum. quaerendi sunt, credo, huius rei, si ulla est, professores. fac nos repperisse alios aliud opinantes et diuersitate opinionum ad se quemque trahere cupientes. sed inter hos excellere famae interim celebritate quosdam atque omnium paene occupatione populorum. randi, ut, quamdiu erramus, si quidem homines sumus, cum ipso genere humano errare uideamur? At enim apud paucos quosdam est ueritas. scis ergo iam quae sit, si scis, apud quos sit. nonne dixeram p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbie c̾m̃ uitabit. Quero .n. si qd̾ nesdit᷑ cdend̾ ñ
ẽ. quõ s̾iuant ꝑentib libi̾ eos qͦs mutua pietate di¬
ligant quos ꝑentes suos eẽ ñ credãt. Nõ .n. rõne
ullo ue pacto sciri pͭ. s int̾poita mris auc̃te de pr̃e
rõne credimꝰ qd̾ stire ñ posse cõnfitem᷑. Qͥs .n. nõ
uideat pietatẽ nͥ ita sit scisssiũ hũani gnis unii

Expanded text:
biae crimen euitabunt. Quaero enim, si quod nescitur, credendum non est, quomodo seruiant parentibus liberi eosque mutua pietate diligant, quos parentes suos esse non credant. non enim ratione ullo pacto sciri potest, sed interposita matris auctoritate de patre tione credimus, quod sciri non posse confitemur. quis enim non uideat p
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de religione .i. de colendo at itlłigẽdo do̾ agat᷑ͣ
hiiꝰ minꝰ seq̃ndi st̃ qͥ nos crede̾ uetant.xõnẽ ꝓmp¬
nssime pollicentes. Nã nemini dubiũ ẽ õs hõieᷤ
aut stultos aut sapientes eẽ. Nũt aut̃ rapiẽtes
uoco ñ cordatos ⁊ ingeniosos hodes s eos qͥlꝰ ĩ est

Expanded text:
cum de religione, id est cum de colendo atque intellegendo deo agitur, ii minus sequendi sunt, qui nos credere uetant, rationem promptissime pollicentes. nam nemini dubium est omnes homines aut stultos aut sapientes esse. nunc autem sapientes uoco non cordatos et ingeniosos homines, sed eos, quibus inest,
Abbreviated transcription (Latin):
Qo exhausto egͦtatõe corꝑi accomodatiꝰ ꝙ cib ⁊ potio.
Uideamꝰ tñ ꝯualescentes refrenari atq cohibĩ ne
saturati ualentiũ ꝯmitte̾ sese audeant cibisꝙ ip̃is
age̾. ut ad illũ morbũ qui eos repudiabat rentat :
De ꝯualescentibꝰ loqͦr ꝗd ip̃os egͦtances ñne uigemꝰ¬

Expanded text:
Quid exhausto aegrotatione corpori accomomdatius quam cibus et potio? Videmus tamen convalescentes refrenari atque cohiberi, ne saturitati valentium committere sese audeant, cibisque ipsis agere, ut ad illum morbum, qui eos repudiabat, revertantur. De convalescentibus loquor: quid, ipsos aegrotantes nonne urgem
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd exptas: qͥd sagͥis : ut alic̾ sñ rõne creaĩ quo
facilsꝰ tua rõne duci possũ. ani firmũ ad suꝑedisica¬
bit rõ tuã fundam̃to temi̾tatis. Scd̾m illos loqͦr
quib credendo displicemꝰ. Nam ego cde̾ añ rõnẽ
cũ ꝑcipiende rõni ñ sis ydone̾ ⁊ ip̃a fide aĩm excołe
excipiendis sẽibꝰ ui̾tans. ñ solũ salub̾rimũ iudico.¬

Expanded text:
quid expectas, quid satagis, ut alicui sine ratione credam, quo facilius tua ratione duci possim? an firmum aliquid superaedificabit ratio tua fundamento temeritatis ? secundum illos loquor, quibus credendo displicemus. nam ego credere ante rationem, cum percipiendae rationi non sis idoneus, et ipsa fide animum excolere excipiendis s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlit stulti õs uiue̾nt. si s̾ui possent eẽ iapentũ. at
hoc si ĩ reb minoribꝰ ut ĩ mcmdo ułt dolendo
agro. ĩ uxore ducenda. in suscipiendis educano iꝙ
libis. in ip̃a deniq re familiari ãmist ñd ̃ expedire
neco ambgit mltomagis iñ religione. Nat re hũa¬
ne ꝑmptores ad dinostend̾ st̃ ꝙ diume. et ĩ quo ꝙ¬

Expanded text:
 stulti omnes uiuerent, si serui possent esse sapientium. atque hoc si in rebus minoribus, ut in mercando uel colendo agro, in uxore ducenda, in suscipiendis educandisque liberis, in ipsa denique re familiari administranda expedire nemo ambigit, multo magis in religione. nam et res humanae promptiores ad dinoscendum sunt quam diuinae et in qu
Abbreviated transcription (Latin):
colitoꝵ cui pastor durꝰ effluxit conẽt᷑ hoĩes
diçiũ fug̾e affirmẽt. cũ sñ ullo sacͥlegio poeca
ub̾rimꝰ uidĩ possit libidinosas cantiuntulas edidi¬
sse : S re uã reuocabat nos atq ꝓhibebat a
nouitas. aut occulta ꝓfessio. Nicħ hoꝵ:. Gĩa¬

Expanded text:
colicorum, cui pastor durus effluxit, conentur homines colicorum, cui pastor durus effluxit, conentur homines dicium fugere affirment; cum sine ullo sacrilegio poeta uberrimus videri possit libidinosas cantiunculas edidisse? 18. Sed revera revocabat nos atque prohibebat a novitas, aut occulta professio? Nihil horum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ doctũ uł qui talis eẽ instis ꝯsentientibꝰ dice̾t:¬
E⁊ p̃ deptis melior ⁊ doctna ꝑitior fieres. Nõ facile
repiebat᷑. cũ labore inuestigaret᷑. Deerat ĩ ea t̾ra ꝙͣ
latebat. aut ñ erat. Nauigaret᷑. si ĩ ꝓpiqͦ tͣnsmare
ñ inueĩebat᷑. ꝓgrede̾ris usq ad illas tras ĩ qͥb ea
q̃ illis libris ꝯtinẽt᷑ genta ẽẽ dicuãt᷑. Od tale feci¬
niꝰ honorate: Et tñ religionẽ fortasse. scĩssimam
adhuc .n. qrͣ dubitand̾ sit loqͦr c̾ opinio totũ iã
t̾raꝵ orbẽ occupauit. miserrimi puĩ ꝓ nr̃o arbitͥo
iũdicioq dãpnauimꝰ: Qd si illa q̃ ñ nlłos ĩꝑitoᷤᷤ
ĩ eisd̾ sc̾pturis uident᷑ offendeꝰ. eo ft ita põita ut
cũ res abhorrentes a sensu qͣhũcũq hoĩm. ne¬
dũ prudentiũ atq scõꝵ leg̾ent᷑ secretã sigͦnẽ.¬
młto studiosiꝰ q̃re̾mꝰ: ñne c̾nis ut catamicũ liu¬

Expanded text:
et doctum, vel qui talis esse multis consentientibus diceet doctum, vel qui talis esse multis consentientibus diceet praeceptis melior et doctrina peritior fieres. non facile reperiebatur? cum labore inuestigaretur. deerat in ea terra, quam latebat aut non erat? nauigaretur. si in propinquo trans mare non inueniebatur, progredereris usque ad illas terras, in quibus ea, quae illis libris continentur. gesta esse dicuntur. quid tale fecimus, Honorate? et tamen religionem fortasse sanctissimam — adhuc enim quasi dubitandum sit loquor — cuius opinio totum iam terrarum orbem occupauit, miserrimi pueri pro nostro arbitrio iudicioque damnauimus. quid? si illa, quae nonnullos inperitos in eisdem scripturis uidentur offendere, eo sunt ita posita, ut cum res abhorrentes a sensu qualiumcumque hominum, nedum prudentium atque sanctorum, legerentur, secretam signto studiosius quaereremus? nonne cernis, ut Catamitum bu
Abbreviated transcription (Latin):
si̾ posse quis dubitet: Quero si qͥs temitatẽ uecordiãꝙ
nr̃am arguat. ꝙ ñ apd̾ eiꝰ magr̃os eã diligenter
inuestĩgamus cuiꝰ ĩueiende nob̾ magna cura ĩ ert
qͥd Rindeꝰ possimꝰ: Det̾ruit me młtitudo: Cur ab
studio artiũ liba̾liũ uix huit p̃sentĩ uite aliqͥd
ꝯmodi affe̾ntiũ. cur ab inquirenda peona. cur
ab honore adipiscendo. cur deniꝙ a ꝯꝑanda⁊
retinenda bona uilituame. postremo ab ipsa be
uite appeti ͥ ͤ cũ hnis om̃s occupentͫ pauci excellãt
nlła det̾ruit iłatudo. At absurda ibi diai uide¬
bant᷑. Quib̾ assentib. Nẽpe iimitis. q̃lib causa
qͣlib rõne : Non .ñ. hoc nc̃ querit᷑ . Dam̃ minu
tis cũ legem ꝑ me ip̃e cognons. Ita ne est: Nus¬
intlłigi. cuiꝰ carmina ⁊ theatͥ plausus um̃ captare
Tñ duce irruis. ⁊ de hiis sñ p̃ceptore audes Rre
snĩam: Nec si tͥ aliqͣ occurrũt q̃ uideant᷑ͫ ab sur¬
a talib intlłigi neq̃unt: Quere̾s aliꝙ̃ piũ simł

Expanded text:
s dubitet? — quaero, si quis temeritatem uecordiamque nostram arguat, quod non apud eius magistros eam diligenter inuestigamus, cuius inueniendae nobis magna cura inest, quid respondere possimus? deterruit me multitudo? cur ab studio artium liberalium uix huic praesenti uitae aliquid commodi adferentium, cur ab inquirenda pecunia, cur ab honore adipiscendo, cur denique a conparanda et retinenda bona ualetudine, postremo cur ab ipsa beatae uitae adpetitione, cum his omnes occupentur, pauci excellant, nulla deterruit multitudo? At absurda ibi dici uidebantur. quibus adserentibus? nempe inimicis, qualibet causa, qualibet ratione — non enim hoc nunc quaeritmicis. Cum legerem, per me ipse cognovi. Itane est? Nulintelligi, cujus carmina et theatri plausus videntur captare: sine duce irruis, et de his sine praeceptore audes ferre sententiam; nec si tibi aliqua occurrunt quae videantur absura talibus intelligi nequeunt! Quaereres aliquem pium simul
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantes dĩ ꝓuidentiã duplici rõe s̾uari ut ⁊
hũano ani̾ longa eiꝰ patĩa ꝯ sulat᷑ ⁊ ne ille iudi¬
cet᷑ ĩpatiens si illico uolu̾t punire pͨcantes. Nã
n patiens ñ eẽt: iã aiũ hũani gmis origo denis.
Ñ iustos de pcc̃orib hr̃emꝰ᷑: si ꝯRestĩ dr ueliet pu¬

Expanded text:
ignorantes Dei providentia duplici ratione servari, ut et humano generi longa ejus patientia consulatur, et ne ille judicetur impatiens si illico voluerit damnare peccantes. Nam si tam patiens non esset, jam diu humani generis origo desiisset; nec justos de p
Abbreviated transcription (Latin):
latẽt. eund̾ ꝙ ip̃m̃ modũ ab aliqͣ diuina auc̃te esre
sim̃dũ. Restabat q̃reꝰ q̃nã illa eet̃ auctas. cũ ĩ tantis
dissensionib se qͥsq illã tͣiliom pollice̾t᷑. Occͣrebat
gͥ ĩ explicabilis silua cui demũ inseri młtũ pigebat.
Atq int̾ ħ sñ ułia reqͥe cupiditate reꝑiendi ur̾aim
agitabat᷑. Dissuebam me tñmagis megtisq ab istis
quos iã desere̾ ꝓposuerã. Destabat ã aluid nicħ ĩ¬

Expanded text:
 ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. restabat quaerere, quaenam illa esset auctoritas, cum in tantis dissensionibus se quisque illam traditurum polliceretur. occurrebat igitur inexplicabilis silua, cui demum inseri multum pigebat; atque inter haec sine ulla requie cupiditate reperiendi ueri animus agitabatur. dissuebam me tamen magis magisque ab istis. quos iam deserere proposueram. restabat autem aliud nihi
Abbreviated transcription (Latin):
osi emĩdanda ẽ. Uide gͥ utͫ ⁊ illa suꝑiora emẽ¬
oĩno studio sũ rursũq int̾ turã hñtẽ atq curiosũ.
uide inquies utͫ in religione credeꝰ debeamꝰ. N
eĩ si concedimꝰ aliud eẽ credeꝰ.aᵈ credulũ eẽ. seqͫ ut
credit. aut n᷑ amico credẽs : quõ amicũ uł ip̃m uł
añ ꝙͣ scĩre. faciã si potõ. Quo cta ex te q̃bo qͥd exi¬
indignũ ñ intlłigis: eũ dico qui ficto pͨtore acce¬
dit. Concedis ut arbitror magis culpandũ ẽẽ tali
hoĩ ꝑande̾ si q̃ st̃ sc̃a secreta ꝙͣ religioni uiris de
ip̃a religione aͥd affirmãtib credi. Neq .n. te a̾

Expanded text:
osi, emendanda est. uide igitur, utrum et illa superiora emenomnino studiosum rursumque inter curam habentem atque curiosum, uide, inquies, utrum in religione credere debeamus. neque enim si concedimus aliud esse credere, aliud credulum esse, sequitur, ut credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel antequam scire. faciam, si potero. quocirca ex te quaero, quid exiindignum, non intellegis, eum dico, qui ficto pectore accedit. concedis, ut arbitror, magis culpandum esse tali homini pandere si qua sunt sancta secreta quam religiosis uiris de ipsa religione aliquid adfirmantib
Abbreviated transcription (Latin):
hũc studiosũ ñ uocamꝰ qui ⁊ magnoꝑe scire wit
⁊ ea q̃ ad se maxĩe ꝓtinẽt. Qͣre iã intlłigis eo
uacillare istã diffimtõnẽ studiosi ꝙ oĩs qͥdẽ studi¬
osus ea nosse uult q̃ ad se ꝑtinẽt. ñ tñ oĩs qͥ id
agit studiosus uocandꝰ ẽ. s is qͥ ea q̃ ad aĩm nutͥẽd̾
lib̾a lic̾ atq ordinãd̾ ꝑtinẽt. ĩpensissime requirit.
tñ studentẽ r̾te appłłamꝰ p̃sertĩ addẽtes qͥd studeat
audire. Nã ⁊̃ suoꝵ studiosũ possumꝰ applłare. si
suos tm̃ diligit. ñ tñ adiũctõne nlła coĩ noĩe stu¬
diosoꝵ dignũ putamꝰ. Audiendi aut̃ cupidũ ꝙ̃ ad̾m
se sui hr̃ent. ñ applłarẽ studiosũ audiendi nisi
gandens bona fama. id ipm uellet audire. studẽtẽ¬

Expanded text:
c studiosum non uocamus, qui et magno opere scire uult et ea, quae ad se maxime pertinent. quare iam intellegis eo uaccillare istam definitionem studiosi, quod omnis quidem studiosus ea nosse uult, quae ad se pertinent, non tamen omnis. qui id agit. studiosus uocandus est, sed is. qui ea, quae ad animum nutriendum liberaliter atque ornandum pertinent, inpensissime requirit: tamen studentem recte appellamus praesertim addentes, quid studeat audire. nam etiam suorum studiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum dignum putamus. audiendi autem cupidum, quemadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens bona fama id ipsum saepe uellet audire; studente
Abbreviated transcription (Latin):
doce̾. ꝓfitent᷑ ħ õs h̾etici negare ñ possũt. s ista
Ut eis quos illectãt rõnẽ se de obscurissimis reb̾
se aut̃ ñ uigũ credendi ĩpone̾ s docendi fontẽ aꝑi¬
re głiant᷑. Qd̾ inqͥs dici potuit ꝙ ad eoꝵ landẽ max¬
mnie ꝑtine̾t. Non ita ẽ hoc .n. faciuit nlło robore¬

Expanded text:
docere. profitentur hac omnes haeretici, negare non possum, sed ita, ut eis, quos inlectant, rationem se de obscurissimis rebus se autem non iugum credendi inponere, sed docendi fontem aperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem maxime pertineret? non ita est. hoc enim faciu
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio p̃diti nõ st̾ negandã religionẽ putas.
an eos pedetentim quib̾dã gͣdib ad illa sũma pe¬
netralia eẽ ducẽdos: Uides plane qd sit religi
nͥ pͦ credat se ad id ꝙ instituit ꝑuentuͣm indẽq¬

Expanded text:
ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religionisi primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemq
Abbreviated transcription (Latin):
Non .n. aĩ tuĩ lateb̾s itaut intĩme scĩaris hõ
neo sis acceptus daturꝰ ego. qͥd Rndebimꝰ nͥ eẽ
credendũ. S inqͥs. Nd̃ne erat meliꝰ rõnẽ inͥ red¬
de̾s. ut ea quocũq me dice̾t sũ ulla seq̃rer temĩ¬
tate: Erat fortasse. S cũ res tanta sit ut d̾s
tͥ rõne cognostendꝰ sit õs ne putas ydoneos eẽ
ꝑcipiendis rõib qͥb ad diuinã ĩtlłigẽtiã mẽs
ducit᷑ hũana. an płes. an paucos: Paucos ais exi¬
stimo. hoꝵ ne ĩ nu̾o ẽẽ te credis: Nõ ẽ meũ¬
Rinde̾ hoc inqͥs. Illiꝰ gͦ putas eciã ħ tͥ crede. Qd̾
quid̾ fecit. tu tm̃ mem̃to. Iã n. uis credidisse t̾
iñ c̾ta dicenti. te illi religiose ãmonẽti ne semł
qͥdẽ uell crede̾. uni̾ fac ita ẽẽ ruo̾ aĩo te ad
accipiendã religionẽ accedeꝰ ⁊ ita pautoꝵ te eẽ
hõũm ut rões quibꝰ ad c̾tã cognitõnẽ uis di̾na
ꝑducit᷑ caꝑe possis: Qd ceti̾s hoĩb qui tã sereno

Expanded text:
non enim animi tui latebras, ita ut intime sciaris, homo neo, sis accepturus, daturus ego? quid respondebimus nisi esse credendum? Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mihi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate? erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse te credis? non est meu. illius ergo putas etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem uelle credere. uerum fac ita esse uero animo te ad accipiendam religionem accedere et ita paucorum te esse hominum, ut rationes. quibus ad certam cognitionem uis diuina perducitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ cõstitutis q̃ ut opinor ita iusta st̃ ut optinere
a pd̾ te sstam cam̃ qͣmuis adu̾sario debeã: edam tͥ
si possũ cĩmõi uia usus fui̾m. cũ eo aĩd q̃re̾m reli¬
gionẽ qͦ nc̃ exposui eẽ q̃rendã. Ut .n. a nob̾ tͣns mare
abcessi iã cunctabund̾ atq hesitans qd inͥ tenend̾ qͥd
dimittẽdũ eẽt q̃ mnͥ cũctatõ in dies maior oborieba.
ex quo illũ hoĩem cꝰ nob̾ aduent̾ ut nosti ad expli¬
canda oĩa q̃ nos moliebãt ꝙͣ de celo ꝓnuc̾teba̾ audi¬
ui. eũq excepta qͣdã eloq̃litia talẽ quales ceceros

Expanded text:
 constitutis, quae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam causam quouis aduersario debeam, edam tibi, ut possum, cuiusmodi uiam usus fuerim, cum eo animo quaere trans mare abscessi, iam cunctabundus atque haesitans. quid mihi tenendum, quid dimittendum esset — quae mihi cunctatio in dies maior oboriebatur, ex quo illum hominem, cuius nobis aduentus, ut nosti, ad explicanda omnia, quae nos mouebant, quasi de caelo promittebatur, audiui eumque excepta quadam eloquentia talem quales ce
Abbreviated transcription (Latin):
cͤdamꝰ agũt ĩpudent̾. Deĩde faceor me iã xͦ cͤdidisse.
ego ñ uidi quibꝰ de illo credidi̾m utad te iã de¬
tali fide p̃struct᷑ accedã. Nullis me uideo cͤdidisse
nͥ ppłoꝵ atq gentiũ ꝯfirinate opinioni ac same
ad madũ celeb̾rime. hos ã ppłos ecc̃e catholice

Expanded text:
credamus, agunt inpudenter. deinde fateor me iam Christo credidisse ego non uidi — quibus de illo crediderim, ut ad te iam tali fide praestructus accedam. nullis me uideo credidisse nisi populorum atque gentium confirmatae opinioni ac famae admodum celeberrimae, hos autem populos ecclesiae catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
gentꝰ q̃ sit. aut ubi tutissime l ĩuenta nõ fui̾t:
cũ qͦuis discͥmi̾e q̃ri debeat. Oiũĩ dignitatũ ⁊ pͭa¬
tũ gͣdꝰ huic diumo cultui deuotissime insi̾uunt.
honestissimũ ẽ religionis nom̃ ⁊ p̃clarissũ. Qd
pedit tandẽ ꝑstrutari atq discuteꝰ pia sedula inue¬
stigͥatõne utͫ hic sit illd̾ ꝙ sincu̾sime nosse ⁊ oisto¬
querẽ cuinã religioni atas mas p̃ctandas isauradasꝙ
tradamꝰ. ꝓcaldubio a catholica ect sum̃dũ ȩpor¬
bẽ ꝯsid̾es refertior młtitudine. ut aut̃ qͥ noun̾t af¬
firmãt ⁊̃ ui̾tate sinceriori ceti̾s oĩb. S de ui̾tate
cui hẽses alie diu̾sa noia ĩponũt. cũ ip̃e singule
ꝓpͥis uocabulis q̃ negare ñ audeant appłłent᷑. ex qͦ
ĩtelligi dat᷑ Iudicantibꝰ arbits quos nłła ĩpedit gñi.
cui sit catholicũ nom̃ ad qd̾ õs ambnãt tͥbuẽdũ.
S ne id loqͣcissime aut suꝑfluo qłpiã disse̾ndũ pu¬

Expanded text:
icet, inuenta non fuerit, cum quouis discrimine quaeri debeat - omnium dignitatum et potestatum gradus huic diuino cultui deuotissime inseruiunt; honestissimum est religionis nomen et praeclarissimum. quid inpedit tandem perscrutari atque discutere pia et sedula inuestigatione. utrum hic est illud. quod sincerissime nosse et custoquaerere, cuinam religioni animas nostras purgandas instauran dasque tradamus. procul dubio a catholica ecclesia sumendum exorbem consideres, refertior multitudine; ut autem qui nouerunt adfirmant, etiam ueritate sincerior ceteris omnibus. sed de ueritate cui haereses aliae diversa nomina imponunt, cum ipsae singulae propriis vocabulis, quae negare non audeant, appellentur. Ex quo intelligi datur, judicantibus arbitris quos nulla impedit gratia, cui sit catholicum nomen, ad quod omnes ambiunt, tribuendum. Sed ne id loquacissime aut superfluo quispiam disserendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
uiras. qm̃ doñ ad te gẽtes ueĩent ab extͣmo t̾re
ead̾ ab alio ꝓpħa sic ꝓnũdiata ẽ. p̃ualebit ĩqt dũs¬
adu̾sꝰ eos text̾iabit õs deos gẽtiuĩ t̾re. ⁊ adorabũt
eñ unꝰqͣsq de loco suo õs insule gentiũ. Qait ille
ad te õs gentes uẽient. ħ ait iste. adorabũt eũ
unꝰqͣsꝙ de loco suo. Ergo ueĩent ad eũ ñ recedẽ¬
tes de loco suo qr cͤdentes ĩ eũ ĩueĩent eĩt ĩ corde sico

Expanded text:
um est, Ad te gentes venient ab extremo terrae. eadem ab alio propheta sic praenuntiata est: Praevalebit, inqus, et exterminabit omnes deos gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo omnes insulae gentium . Quod ait ille, Ad te omnes gentes venient; hoc ait iste, Adorabunt eum unusquisque de loco suo. Ergo venient ad eum non recedentes de loco suo, quia credentes in eum invenient eum in corde suo.
Abbreviated transcription (Latin):
uam̾ religionẽ ullã ĩ rebꝰ hũanis eẽ. ñ credo. Em
cũ eẽ ñ credo: ñ q̃to. at ille ut opm̃or q̃renti mon¬
straturꝰ ẽ. Ita .n. sꝙͥtũ ẽ. Querẽs ĩnẽiet. ad eũ gͥ qͥ
maior dem̃tia: ꝙ ut ei sola q̃ nulla scĩa sb̾nixa est
fide displicrã. q̃ ad eũ ipm̃ me sola ꝓdixit.⁊ Qd qd̾¬

Expanded text:
ueram religionem ullam in rebus humanis esse non credo: quam cum esse non credo, non quaero. at ille, ut opinor, quaerenti monstraturus est; ita enim scriptum est: quaerens inueniet. ad eum igitur, qui maior dementia quam ut ei sola, quae nulla scientia subnixa est, fide displiceam, quae ad eum ipsum me sola perduxit? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃. Et ecce ĩ xͦ .i. ĩ seĩe abͣhe bñdici õs gentes.
uidetis ⁊ stupetif ⁊ ad huc crede̾ ĩ eũ tĩmetis. ĩ quẽ
ñ crede̾ pottꝰ time̾ debuistis. An crede̾ dubitastis uł
recusastis u̾gñis ꝑtũ cũ mag̃ cͤde̾ debeatis sic decu¬
ise nasci hoĩe dm̃: Et hoc nãq accipite ꝑ ꝓpha
fuisse p̃dcm̃. Ecte u̾go concipiet ĩ uto̾ ⁊ pariet

Expanded text:
dici omnes gentes videtis et stupetis; et adhuc in eum credere timetis, in quem non credere potius timere debuistis! An credere dubitatis vel recusatis virginis partum, cum magis credere debeatis, sic decuisse nasci hominem Deum? Et hoc namque accipite per prophetam fuisse praedictum: Ecce virgo accipiet in utero, et pa
Abbreviated transcription (Latin):
An uo̾ ⁊̃ hoc uides aĩo tuo ꝙ ĩ aĩo agt᷑ a lieno:
Ꝙ si ñ uides: quõ amitabłi bñuolentie uicẽ re¬
pendis si qd̾ ñ poces uideꝰ ñ cͤdis: An forte dictũt
aut siga̾ ut ocuł iñgerat᷑ ⁊ uł sonꝰ aut cantilena
sentiat᷑. Restat itaq ut nͨ cui sane andita nec
apd̾ te intꝰ ꝯspͨta credat᷑ ne tua uita dest̾a sũ

Expanded text:
 etiam hoc vides animo tuo, quod in animo agitur alieno? Quod si non vides, quomodo amicali benevolentiae vicem rependis, si quod non potes videre, non credis? An forte dicturus aut figura, ut oculis ingeratur; vel sonus aut cantilena,sentiatur. Restat itaque ut nec visa, nec audita, nec apud te intus conspecta credatur, ne tua vita de
Abbreviated transcription (Latin):
Et tñ si tã paũci sbide̾nt eloq̃ncie ꝙͣ panci st̃ eloñn¬
tes: nũꝙͣ nos ꝑentes nr̃i magr̃is talibꝰ ꝯm̃dandos
sunt ad amaremꝰ: cͣ nob̾ eẽ słem ĩ religione nolu¬
mꝰ cam̃ qͣm cũ magoio aĩe dischu̾e fottasse ꝯtẽp¬
nimꝰ : Si n. uissimꝰ ⁊ si ñcissimꝰ dĩ cultꝰ ꝙuis sit apd̾¬

Expanded text:
 si tam pauci studerent eloquentiae quam pauci sunt eloquentes, numquam nos parentes nostri magistris talibus commendandos sunt, adamaremus. cur nobis esse similem in religione nolumus causam, quam cum magno animae discrimine fortasse contemnimus? si enim uerissimus et sincerissimus dei cult
Abbreviated transcription (Latin):
unũ. adu̾sũ me susur ribãt õs ĩimici mei adu̾sũ me
cogitibãt mala m̾ u̾bũ ĩ quũ disposun̾t ad ulsus me.
U̾ ut oñde̾t n eos ualuisse occidendo ressirrecturũ
sb̾iecit atꝙ ait. Nũqd qͥ dormit᷑ ñ adiciet ut re¬
surgat. Et paulo pꝰ cũ de ip̃d suo tͣditore ꝑ eano ẽ¬

Expanded text:
imici mei, adversum me cogitabant mala mihi; verbum iniquum disposuerunt adversum me. Ubi, ut ostenderet nihil eos valuisse occidendo resurrecturum, subjecit atque ait: Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Et paulo post cum de ipso suo traditore per e
Abbreviated transcription (Latin):
corde. Eire ex corde tuo: credis cordi ñ tuo. Et qͫ
nͨ carnis nͨ m̃tis digis aciem: accomodas fidem.
Amiti faciẽ c̾nis corꝑe tuo. fidẽ tuã t̾nis aĩo mo
amiti uͦ ñ abs te amat᷑ sides ⁊ si ñ ĩ te mutuo
simulat. qr caritatẽ ñ ht̃. S dicis iõ te credere
amibo cꝰ uideꝰ cor ñ potes qr ĩ tuis cẽptatõibꝰ eũ
ñ deseruit cognouisti. Nũꝙͥ gͦ ut amicoꝵ ꝙ betur
infelix : Ut uidelic explorato altius amore ñ furat᷑
nͥ suo dolore uł timore cruciet᷑. Et quõ ĩ hñdis
uis amicis optari iã ñ potuiss. tĩmĩ felicitas p̃.

Expanded text:
corde? Ecce ex corde tuo, credis cordi non tuo; et quo nec carnis nec mentis dirigis aciem, accommodas fidem. Amici faciem cernis corpore tuo, fidem tuam cernis animo tuo: amici vero non abs te amatur fides, si non in te mutuo simulat, quia charitatem non habet. 3. Sed dicis, ideo te credere amico, cujus videre cor non potes, quia in tuis tentationibus eum non deseruit, cognovisti. Numquid ergo, ut amicorum probetur infelix: ut videlicet explorato alterius amore non fruatur, nisi suo dolore vel timore crucietur. Et quomodo in habendis veris amicis optari ea, non potius timeri, felicitas potest,
Abbreviated transcription (Latin):
tio est d̾iuitatis. s depositõ corꝑis. Sicuti
enĩ gn̾o eiꝰ ex uirgine ñ fuit corruptio deali¬
tatis ip̃uis: s susceptõ corꝑis. Ita ⁊ ĩ morte
ip̃uis ñ fuit passio ⁊ defectio dealitatis ip̃iuꝰ
sed seꝑatio carnis euis. Sicuti .Nt. qui ĩdu¬
mentum ꝯscindit induto fat̾ inuiriam ita
⁊ qui carnem enis cͣcifix̾unt. dĩnitati ip̃ius
ꝯtumeliam intulerũt. Is qͥ uolũtate ⁊ p̃¬
cepto pr̃is totam dispensationẽ ad ĩpleuit
⁊ p̾cepto pr̃is corpus suũ a mortuis suscitaũ
⁊ cũ ip̃o corꝑe ut pustor cũ oue. ⁊ sat̾dos c̃ oblõ¬
ne. ⁊ rex cum purpura. ⁊ ds̃ cũ templõ a ꝑa¬
tre assumptꝰ ÷ in głam. Is qui uolũtate
pr̃is descendit ⁊ ascendit. itoluntate ⁊ p̾cep¬
to pr̃ĩs sedit ad dext̾am eiꝰ sibi audiens pa

Expanded text:
tio est divinitatis, sed depositio corporis. Sicuti enim generatio ejus ex virgine non fuit corruptio dealitatis ipsius, sed susceptio corporis; ita et in morte ejus non fuit passio et defectio dealitatis ipsius, sed separatio carnis ejus. Sicuti enim qui indumentum conscindit, induto facit injuriam; ita et qui carnem ejus crucifixerunt, divinitati ipsius contumeliam intulerunt. 8. Is qui voluntate et praecepto Patris totam dispensationem adimplevitris corpus suum a mortuis suscitavit; et cum ipso corpore, ut pastor cum ove, et sacerdos cum oblatione, et rex cum purpura, et Deus cum templo a Patre assumptus est in gloriam. 9. Is qui voluntate Patris descendit et ascendit, voluntate et praecepto Patris sedet ad dex
Abbreviated transcription (Latin):
s p̾ciosus sic̃ scͥptum ẽ. Magius hõ ⁊ p̾ci¬
osus uir. ⁊ iõ solũ hoĩem pr̃i uo ħedem
sibi enĩ cohedem fac̾e dignatꝰI. ut qd̃ mi¬
nꝰ acceꝑat in natura. plꝰ hr̃ẽt i honore.
Cum uenit inqͥt plenitudo tris misit
ds̃ filiũ suũ natum ex młre. re qͥ uolũ¬

Expanded text:
 pretiosus, sicut scriptum est: Magnus homo et pretiosus vir . Et ideo solum hominem Patri suo haeredem, sibi enim cohaeredem, facere dignatus est; ut quod minus acceperat in natura, plus haberet in honore. 6. Cum, inquit, venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere .
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tit. Dedaxit me ꝑ sennitas iusticie ꝓpt̾ nomẽ
siuĩ. Nabolus ꝑ ꝑcc̃m animam tuam eu̾tit ⁊
illuminatus. iam comi̾sus. iam credens. iam di¬
uinis pascuis ꝑ aquam refectionis saciatus dice ᷤ.
ammã meam conu̾tit. Pona est głia confissio¬
n̾is. tue sinon sit mutatio conscientie tue. Tũc
enĩ uere ⁊ ĩmutab ili conscientia hoc dices. cmi
non obm̾itam tium s ꝓpter nomen susi dicis.
Que sint autem semite iusticie i quib te de¬
duxit. Audi deductorem tuum. Quani sata est
iquit ⁊ spatiosa uia que durit ad ꝑditionem.¬
¶mĩs namq semita breuis ÷. ⁊ compundiesa¬
L Ion ergo ꝑ delicias mundi ꝑ opulentiam
auri ⁊ argenti lapidiu etiam uestib ꝙ fciosisa¬
nuis conspituum honore omĩ nobilitate p̾ditũ
sapientia ꝓhilosoꝑ horum cumta tumentene deᷤ
de ordmauit ire ad regnum celorum quia hec oĩa
⁊hiis similia quib male utuntur. quib uti bñ
datur. efficumtur eis ua lata ⁊ spaciosa. do mi

Expanded text:
tit, deduxit me per semitas justitiae propter nomen suum. Diabolus per peccatum animam tuam evertit, et illuminatus, jam conversus, jam credens, jam divinis pascuis per aquam refectionis satiatus dices, Animam meam convertit. Bona est gloria confessionis tuae, si non sit mutatio conscientiae tuae. Tunc enim vere et immutabili conscientia hoc dices, cum non ob meritum tuum, sed propter nomen suum dices. Quae sunt autem semitae justitiae, in quibus te deduxit? Audi deductorem tuum. Quam lata est, inquit, et spatiosa via quae ducit ad perditionemOmnis namque semita brevis est et compendiosa. Non ergo per delicias mundi, per opulentiam auri et argenti, lapidibus etiam vestibusque pretiosissimis conspicuum honore omni, nobilitate praeditum, sapientia philosophorum cuncta tumentem, Deus te ordinavit ire ad regnum coelorum: quia haec omnia, et his similia, quibus male utuntur, quibus uti bene datur , efficiuntur eis via lata et spatiosa, id est in