comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a est uirtus ⁊̃ uirtus non est accuss
eius causa ñ tamẽ sine ubo arbitrio
Sonde qd̾ supͣ aitg dixit bonum usumli¬
u̾̃i arbitru esse uututem itã accipi pot
.i. actum uircutis. alioquin sibi cont᷑¬
dic̾ẽ uidetur qui t̃ opus uirtutis supra
dixit esse bonum usum eoꝵ quib noꝰ
bene itti possumus in quib posuit li¬
b̾m arbitrium. Siuero bonus usus li¬
beri arbitrii opus uirtitis est iamuir¬
tus non est. Cum ergo bonum tisum
eius uirtutẽ esse dyxit. nomine uir¬
tirtis iplius usum significauit. qd̾
idemusus est uututis liberi ar¬
butu seo uitutis principtuter
Dem nempe usus bonus ex nireute
est ⁊ ex lib̾o arbitrio s ex urtute prin¬
cipaliter. ⁊ bonus ille usus in magnis
beri arbitrii est s ex ea potius bonus
nsus liberi arbitrii. ꝙ nob̾ est a deo ñ
a nobis. usus u̾o bonus arbitrii ⁊ ex
deo est ⁊ ex nobis. ⁊ ideo bonum meri¬
hic deus ⁊ homo. hoc m̾itum ex illa pu¬
nominat. primum enim sola gratia

Expanded text:
ipsa est virtus, quia virtus non est actus, sed ejus causa, non tamen sine libero arbitrio; unde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virtutem, ita accipi potest, id est, actum virtutis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus usus liberi arbitrii opus virtutis est, jam virtus non est. Cum ergo bonum usum ejus virtutem esse dixit, nomine virtutis ipsius usum significavit. 9. Quod idem usus est virtutis, et liberi arbitrii; sed virtutis principaliter. Idem nempe usus bonus ex virtute est, et ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis beri arbitrii est, sed ex ea potius est bonus usus liberi arbitrii, quae nobis est a Deo, non a nobis. Usus vero bonus arbitrii, et ex Deo est, et ex nobis; et ideo bonum merihomo. Hoc meritum ex illa punominat, primum enim solam gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
nam ex earatione dictum acreri ius¬
cipitur ꝙr per accum fidei m̃e tifica¬
tur illa similt̾ de caricate et tion¬
de iustitia ⁊ de auũs accipitursi ẽ a¬
tamen ad sit carerras sine q nec crede
nes spare m̾itum est uite. unde appa¬
retue̾re qi caritas est sp̃s sanctus qͣa
nime qualitates informat ⁊ sc̃ificat
np eis anima ĩformetur ⁊ sanccificet᷑
sine qͣ anime qualitas non dicituri¬
gus quia ñ ualet sanare animam. de¬

Expanded text:
nam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si tamen adsit charitas sine qua nec credere nec sperare meritum est vitae. Unde apparet vere, quia charitas est Spiritus sanctus, quae animae qualitates informat et sanctificat, ut eis anima informetur et sanctificetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia non valet sanare animam. 7
Abbreviated transcription (Latin):
affectus eoꝵq progressus atq bona
opera que deus remunerat in nobis
t̃ ħ ip̃a sunt dei dona. unde aig̃. ad
nichil aliud coronat ꝙͣ muna sua.
unde uita eterna qͥ in fine a deom̃i¬
tis precedentib redditur quia ⁊ eade̾
m̃ita quib redditur non a nobis sũt
s in nobis facta sunt per gratiam. tͤ¬
te ⁊ ip̃a uita gratia nuncupatur qͥa
gratis datur. necideo gratis quia noᷤ
m̾itis datur s quia data sunt per gͣ
tenus pot̾ quauter gratia p̾ue¬
nies meretur augeri ⁊ aua ⁊ quid ip̃a
sit anuirtus analiud. ⁊ siuictus sit ac¬

Expanded text:
affectus eorumque progressus atque bona opera, quae Deus remunerat in nobis; et haec ipsa sunt Dei dona. Unde August. ad  nostra, nihil aliud coronat quam munera sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia et eadem merita quibus redditur, non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa vita gratia nuncupatur, quia gratis datur. Nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt per gratenus potest qualiter gratia praeniens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sit ac
Abbreviated transcription (Latin):
dãñ inerudite tradunt uirtutem esse
bonam mentis qͣlitatem. siue forma
que animam informat. ⁊ ip̃a non est
motus uel asfectus animi. s ealiberũ
arbitrium iuuatur ut ad bonũ mo¬
ueatur ⁊ erigatur. ⁊ ita ex uirtute et
libero ar nascitur bonus motus uel
ꝓcedit ext̾ius sicut piuuia irrigatur
terra ut g̾minet ⁊ fructum faciat nͦ
piuuia est terra nec gm̾ nec fuctus nͦ
terra germen uel fructus nec germen
benedictionis .i. inspiratur gratia ꝙ
lolus deus facit non homo cum eoqͣ
rtgatur uoluntas hominis ut germi¬
net ⁊̃ fructificet .i. sanatur ⁊ p̾patur ut
bonumuelit secundum quod dicitur
operans ⁊ iuuatur ut bonum faciat
secund̾ quod dr̃ cooperans ⁊ illa grata
uirtus non ĩcongrue nominatur.qr
uoluntatẽ hominis infirmam sanat ⁊
adiuuat. ex quo sensu dicuntur de¬
umer gratia incipere bonam̃i
a gratis dans .i. deus. uei potius gr̃a
gratis data que uoluntatem homi¬
nis preuenit non enim esset magn

Expanded text:
non inerudite tradunt virtutem esse bonam mentis qualitatem sive formam, quae animam informat; et ipsa non est motus vel affectus animi, sed ea liberum arbitrium juvatur, ut ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germenbenedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fructificet, id est, sanatur et praeparatur ut bonum velit, secundum quod dicitur operans; et juvatur ut bonum faciat, secundum quod dicitur cooperans. Et illa gratia virtus non incongrue nominatur, quia voluntatem hominis infirmam sanat et adjuvat. 4. Ex quo sensu dicuntur ex gratia incipere bona mera gratis dans, id est, Deus, vel potius gratia gratis data, quae voluntatem hominis praevenit. Non enim esset magnum
Abbreviated transcription (Latin):
nimabaĩe si lib̾o aq̃ faciẽd̾ ⁊ non faciendũ
motuanimi carent. si denicy hnͣs ab¬
sinendi ab opere suo potestas nułla cõ¬
ceditur eaꝵ peccatum ten̾e non possumꝰ
hic aperte ostenditur quodmotus a¬
nimi siue ad bonum siue ad matum
ex libero arbittio est. Ideoq si gratia
uel uirtus motus mentis est ex lib̾o
arbitrioꝰ. Si uero ex lib̾o arbitrio uel
ex parte est iam non sotꝰ d̾s sũ hõie eã

Expanded text:
nimae si libero ad faciendum et non faciendum motu Animi careant, si denique his abinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, earum peccatum tenere non possumus. Hic aperte ostenditur quod motus animi, sive ad bonum sive ad malum, ex libero arbitrio est. Ideoque si gratia vel virtus motus mentis est, ex libero arbitrio est. Si vero ex libero arbitrio vel ex parte est, jam non solus Deus sine homine eam
Abbreviated transcription (Latin):
non sit per uiberum arbitrium. s in bõis
mendis cause principautas gratie
attriburtur. quia principał causa bo¬
noꝵ m̾itoꝵ ẽ ip̃a gr̃a qͣ excitatur lib̃m
tas hominis ut sit bona quod bona¬
tcum ñ ĩ nob̃ facit nisi gratia qͣte tũ¬
homine consti dictum est que preue¬
bonũ micoeatur in anima bonus af¬
tum. fectus stue bonus mentis motꝰ
⁊̃ ħ est primum bonum m̃itum homi¬
nis. Sicut uerbi gratia ex fide uirtute
t̃ hominis arbitcio generatur inmen¬
te motus quidem bonus ⁊ remunera

Expanded text:
is merendis causae principalitas gratiae attribuitur, quia principalis causa bonorum meritorum est ipsa gratia, qua excitatur liberu voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bontum non in nobis facit nisi gratiam, ut dictum est, quae praeveocreatur in anima hominis bonus affectus sive bonus motus mentis; et hoc est primum bonum hominis meritum. Sicut, verbi gratia, ex fidei virtute et hominis arbitrio generatur in mente motus quidam bonus et remunera
Abbreviated transcription (Latin):
est lib̾a ad bonum ni si libata fu̾it nõ
autem liberatur nisi per spm caritas¬
tiam per legem fidei .i. s̃ est libeba sine
fide operãte per duectionem. ⁊ illasuᷤ¬
iuloꝵ Non est enim fructus bonus
quide caritatis radice ñ surgit. siu̾o
assit fides operans per dilectionem
tit desectatio boni de illa cogitatione
boni qui p̾cedit fidem plene dissen
lla autem cogitatio siue uoluntur¬
tas que fidem ⁊ caritatem alias q iꝰ¬
tificationes p̾cedit non susfficit ad sa¬
lutẽ. nec recce uiuttur ea. hac uolũ¬
tate toncupiscitur illa bona uolun¬
tas q̃ est magnum bonum quodin¬

Expanded text:
est libera ad bonum, nisi liberata fuerit. Non est libera ad bonum, nisi liberata fuerit. Non autem liberatur, nisi per Spiritum sanct sine fide operante per dilectionem; et illa sufest. Non est enim fructus bonus, qui de charitatis radice non surgit. Si vero adsit fides operans per dilectionem, fit delectatio boni. 8. De illa cogitatione boni quae praecedit fidem, plene disseritur. Illa autem cogitatio sive voluntas quae fidem et charitatem aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, i
Abbreviated transcription (Latin):
destinatione sc̃oꝵ ititur. pertractans
nobis attendant inquit hic. ⁊ u̾ba
ip̃a perpendant qui putant ex uobis eᷤᷤ
q̃ nõ datur secund̾ aliqͣm̾ita. s efficit
omnia bona mita inquit qd̾ ñ simus¬
luffitientes togitare aliquid boni .s.¬
gx nob̾. Quis aut̃ ñ uideat prius esle
cogitare qͣm cred̾e. nullus quippe cre¬
dit aliquid nisiprius cogitau̾it ẽẽ õ
dend̾. Si ergo cogitare bonum est ñ ex
n qb̾ ut hic apostolus tradit nec cred̾e.
¶ꝙ qͣm ⁊ ip̃m credere nicħ est aliud qͣm
cum assensione mentis cogitare. hie
insinu are uidetur quod cogitatio bo¬
na precedat fidem ⁊ ita bona uolun¬
tas p̾ueniat fidem non p̾ueniatuo
quod p̃diccis aduersari uidetur quĩd¬
uit credere. Ed hoc autem dicimus
quod aliqͣndo cogitatio bona siue uo¬
luntas preuenit fidem s non est bõa
itia uoluntas uel cegitatio qu a recte
uinitur. Ita enim sine fide ⁊ caritate
non est. Namut ait aug̃ ad anactali
nis uba cum cupiditatib uincatur. ñ

Expanded text:
in tomo 7, utitur, pertractans nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant qui putant ex nobis essequae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita, inquit, nunquam sufficientes simus cogitare aliquid, etc. Quis enim non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliqedendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare quod cogitatio bona praecedat fidem, et ita bona voluntas praeveniat fidem, nonquod praedictis adversari videtur. Ad hoc autem dicimus, quod aliquando cegitatio bona sive voluntas praevenit fidem; sed non est illa bona voluntas vel cogitatio qua recte vivitur. Illa enim sine fide et charitate non est. Nam, ut ait Aug. ad Anastasi 5, cum cupiditatibus vincatur; non
Abbreviated transcription (Latin):
fuistis hanc libertatem homo pec
Utens libero arbitrio ⁊ se perdidit
⁊ ip̃m quia perdita est per peccatum
libertas non aneccitate s a peccato qͥ
i. enim facit peccatum seruus est pecca¬
etam ubectatem q̃ est a peccato ttu so

Expanded text:
. Hanc ergo libertatem homo peccutens libero arbitrio, et se perdidit, et ipsum; quia perdita est per peccatum libertas, non a necessitate, sed a peccato.  enim facit peccatum, servus est peccalibertatem, scilicet, a peccato, et
Abbreviated transcription (Latin):
tumlib̾at ⁊ p̾parat uoluntatem hominiᷤ
uat᷑. Ccoperans in qͣntum eandem adiu¬
uat ne frustra uelit .s. ut opus fatiat
bonum. Ipa enim gratia ñ est otiosa. s
m̃etur aug̾̃i. ut acta m̾eatur ⁊ perfici.
geri cum nutlum m̾itum stosine lib̾o
arbictio.⁊ quid ut ip̃a gr̾a anuitus
annon ⁊ ituitus anactus nel non sot x¬
hoc aperte insinuari ualeat pre mriten¬
dum est esse tria genera bonoꝵ. alianã¬
ꝙ sunt magna. auaminima. aliamedi
pi sine quib recte uiui pot minima
bona sunt potentie il animi sine quib
recte uiui ñ pot̾ media bona sunt. It̃ uir
bonis i mediis ⁊̃ minimis. nõ solũ bñs
t̃ male quisq irtipot̾. ⁊ id̾o uittite ne¬
momale utitur quia opus uitutis ẽ
bon̾is usus istoꝵ quib ⁊ ⁊ ñbene uti
possumus. nemo aut̃ benentendo ma¬
le utttur non solum autem magna
s ⁊̾̃ media ⁊ minima bona eẽ tona eẽ
prestitit bonitas dei ecce hes tria ge¬

Expanded text:
tum liberat, et praeparat voluntatem hominis tum liberat, et praeparat voluntatem hominis operans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. perfici, cum nullum meritum sit absque libero arbitrio: et quid sit ipsa gratia, an virtus, an non; et si virtus, an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, alia mediporum sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt. Potentiae vero animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Item, bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest; et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria ge
Abbreviated transcription (Latin):
gratia. IUius enim gratie perti¬
piende que uoluntatem hominis sa¬
nat ut sanata iege̾ impleat nulla
m̃ita p̾cedunt. ip̃a est enim qͣiustifi¬
catur impius .i. fit iustꝰ qui prius e¬
rat ĩpius. Meritis aut̃ ĩpii non gr̾a
s pena debetur nec ista esset gratia
RSi
dt. Dat᷑ aut gͣtuita quia nichil boni fe¬
ceramus unde hocm̾erem Gonnega¬
mus tam̾ multaante hanc gratiam ⁊
trium arbitrium a qͦuõd¬
ab homine fuit bona ⁊ uterum ar¬
drerum arbittium agͦs cołe domos edi¬
ficare ⁊ alia plura bona fac̾e sine gͣci¬
acooperante utrum una eadem ꝙ si
tumsit pergratiã cooꝑan peras̃¬
tem ⁊ p̾ueniente uoluntatem hominiᷤᷤ
libari ac p̾parari ut bonum uelit. ⁊ per
gc᷑am cooperantẽ ⁊ subseꝙ̃tem adiuua¬
tum ut operetur ⁊ cooperetran diuer¬
sa alt̾m operans ⁊ atterum cooperans ħ
uirtus que operatur ⁊ cooꝑatur s p̃p di¬
u̾ios eius effectus ⁊ diectur operans ⁊
ccoperans. Operans enim dicitur in qͣn¬

Expanded text:
Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si r autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, unde hoc mereremur. Non negamus tamen multa ante hanc gratiam, eerum arbitrium, uab homine fieri bona per liberum arberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere sine gratia cooperante. 9. Utrum una eademque situm sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvatum, quod operetur et cooperetur; an diversa, alterum operans, et alterum cooperans? irtus, quae operatur et cooperatur: sed propter diversos ejus effectus, et dicitur operans, et cooperans. Operans enim dicitur, in quan
Abbreviated transcription (Latin):
bittium Unde li dilrgient᷑ inspitiat᷑
ne coactione ⁊ necc̃itate ualet appet̾e ł
eligere quod ex ratione decernit de u¬
secunda ⁊ t̾cia mutto maior cundũ¬
qͣm secunda uel prima. prima diuer¬
enim litertas ar. fuit in qua potela tẽ¬
ultinia uero erit in qͣ poterit non pec¬
care ⁊ non poterit peccare. Mediane¬
ro est in qua pot̾ peccare ⁊ non potestñ
poctase. ante reꝑattionem uers ⁊ morta¬
lit post reparationem uero saltemueni¬
te peccatum enim ad bonumnis
mpediebat᷑ admaum nil immpelleratt
but ĩfirm adiutoriun ad bonum tũc
sine errore ratio iudicare. ⁊ uoruntas¬
⁊ uoluntas sine difficuitate bonum
appete poterat post peccatum nero an¬
de ceparatione gr̃e premitur a conci¬
piscencia ⁊ uincitur ⁊ ħt infumita¬
tem inmaio sed non h̃t gratiam in bo

Expanded text:
icium. Unde si diligenter inspiciatur, ne coactione et necessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decresecunda, et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qua poteUltima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vro, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post reparationem vero saltem venite peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. buit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, s
Abbreviated transcription (Latin):
diffinit. uoluntas est animi
motus cogente nutio ad aliqͥurd ñ
admitcend̾. uel ad ipiscendum. hec
autẽ ut ñ admittat malum ⁊ adis¬
picat᷑ bonum p̾uenitur ⁊ p̃pacatur
deigratia. unde apostolus gratia
preuenientem ⁊ subsequentem coᷤ¬
non est miserentis dei s uolentis
suit quib dã placuit quod dictũ
est ita accipiatur. non est uolentiꝰ
neq currentis s dei miserentis tan¬
qͣm dic̃etur: ñ sufficit sola uoluntaᷤ
uoluntas hominis ac per ħ si recce
dictum est illud quiato uoluntas
hominis sola non implet. cur ⁊̃ non
i s uolentis est hominis. cum id dei¬
miscd̾ia sola non impleat. ħo enim
perueniet ad palmam nisi uolunta¬
te currat. Restat ergo ut ideo ita rette
diccum intelligatur ut totum deo det᷑
qui hominis uoiuntatem bonam pre¬
uenit ⁊ p̾parat adiuuandam ⁊ adiu

Expanded text:
 Voluntas est animi motus, cogente nullo, ad aliquid non admittendum, vel adipiscendum. Haec autem ut non admittat malum, et adipiscatur bonum, praevenitur et praeparatur Dei gratia. Unde Apostolus gratiam praevenientem et subsequentem coNon est miserentis Dei, sed volentis ut quibusdam placuit quod dictum est ita accipiatur: Non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei; tanquam diceretur: Non sufficit sola voluntvoluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non etiDei, sed volentis est hominis, cum id misericordia Dei sola non impleat? Homo enim pervenire ad palmam, nisi voluntate currat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis voluntatem bonam praevenit, et praeparat adjuvandam, et adju
Abbreviated transcription (Latin):
est ut sine illo recte uiuere nequeamꝰ.
bonus autem usus eius iamulrtus ẽ
que inmagnis repetitur uonis quib
sequttur ut ee deo sit ⁊ bonus usus libe
uoluntatis quiuutus est ⁊ in magni
numeratur bonis. auct¬

Expanded text:
est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
tri.ati. cõcupiuit desiderare inquit
nõ desid̾aui. uidemus enim ratione
non nũqͣm qͣm utues sunt iustifica¬
tiones dei set ĩfirmitate p̃pediti au¬
qñ non desideramus. p̾uolat ergo in¬
tetiectus seqͣtardꝰ aut nullus affectꝰ
Scimus bonum non delectat agere¬
⁊ cupimus ut deleccet. Sic iste oum
desiderare tõcupiscebat q̃ bona essec̾¬
nebat cupiens eoꝵ ħere delectanonẽ
quoꝵ potuit ħere rationem. Ostendit
itaq quib gradib ad eas peruenia¬
tur: prius enim est ut uideatur qͣm
sint utiles ⁊ honeste. deinde ut eaꝵ
desiderium concupiscatur. postremo
ut ꝓfitiente gratia deleccet eaꝵ oꝑa¬
tio quaꝵ sola ratiodeleccabat. gratia¬
ordinem gr̾aꝵ quem hic distincte as
⁊ ip̃a concupiscentia delectationem q̃
fit perfidem ⁊ caritatẽ qͣ hita uere bõa
est uolunta ᷤᷤ qua recte uiuitur. ip̃aq
fidei comes est. non p̾uia. qui u̾ba ag̾i
pͥmissa ẜ in hanc distinctionem tonsi¬
deratur nullam ibi repugnantiam

Expanded text:
tom. 8: Concupivit desiderare, inquit, non desideravit. Videmus enim ratione nonnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aquando desideramus. Praevolat ergo insequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agerecupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona essenebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut videantur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente gratia delectet earum operatio, quarum sola ratio delectaordinem gratiarum, quem hic distincte asset ipsa concupiscentia, delectationem quae fit et per fidem et charitatem; qua habita, vere bona est voluntas qua recte vivitur. Ipsaque fidei comes est, non praevia. Qui verba Aug. praemissa secundum hanc distinctionem considerat, nullam ibi repugnantiam
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ Rdentes dicimus. non hoc ita acci¬
piendum fore ut ex uoluntate hõis
fides intelligatur prouenire cumip¬
sa sit ꝓprie dei donũ. ut ait apostolus¬
⁊ ex ea bona hominis m̾ita incipiat.
per hancenim. ut ait aug̾ super plło
beui iustificatur impius .p. fit de impi¬
opius. ut deinde ipa fides incipiat per
dueccionem operari. undoe omnia bo¬
na m̾ita incipiunt. s potius ħ ideoita
dicta sunt. quia non est fides nisim
eo quiuult cred̾e cuius bonam uolũ¬
natura. unde aug̾ supͣ congruent̃
dicit. qr bona uoluntas in eis donis
est que non precedit ⁊ ip̃a iiuat qͥa¬
tur d̾ eis cõsentit ad effectum bõi

Expanded text:
dentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum ipsa sit proprie Dei donum, ut ait Apostolu ex ea bona hominis merita incipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam volunnatura. Unde Aug. supra congruenter dixit quod bona voluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, qutur, dum eis consentit ad effectum boni;
Abbreviated transcription (Latin):
ip̾anisi gratia dei liberetur a seruitu¬
ret iamm̃ttis daretur ⁊ nonesset gra¬
tia queutiq gratis datur. preuentt᷑
ergo bona hominis uoluntas illogr̃e
benefitio quo liberatur ⁊ p̾paratur. et
illud benefitium fides xpirecte ĩtetu¬

Expanded text:
ipsa, nisi gratia Dei liberetur a servituret, jam meritis ejus daretur, et non esset gratia, quae utique grergo bona hominis voluntas illo gratiae beneficio, quo liberatur, et praeparatur. Et illud beneficium fides Christi recte intell
Abbreviated transcription (Latin):
leucordia enus sublequatur me. int¬
lentem subsequitur ne frustra uelit
Cur enim monemur orare pro inimi
nemur pet̾e ut accipiamus nisi ab ii¬
lofiat quod uoiumus a quo factũ ẽ
sericordia. Ex hiis apparet ꝙ¬

Expanded text:
cordia ejus subsequetur me; nlentem subsequitur ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicnemur petere ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est sericordia e
Abbreviated transcription (Latin):
te lit fides de illo uerbo aponi precedit
stoli .ẜ. corde creditur ad iustiti fidem¬
am ita super ioħem tractans. Ideo noꝰ
lens cred̾e ñ nisi uolens. intrare ecta̾
⁊ accedere ad altare potests nolens. s
ñ credere. Irem super gen. ubi laban
⁊̃ batuel dix̾unt uocemus puellam ⁊¬

Expanded text:
te sit fides, de illo verbo Apostoli, Rom. 10: Corde creditur ad justitiam; ita super Joannem tractans: Ideo non lens, credere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuel dix
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt. uelloq̾ntem intelligere qͥ
non didicerant int̾ loq̾ntes crescen¬
do uel magisterio dicimus quia d̾s
taies eos fecerat qui possent loqui
E dibere ab auis si essent. quomodo¬

Expanded text:
tuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent. Au
Abbreviated transcription (Latin):
rum ergo dicitur arbitrium quan¬
tum aduoluntatem quia nolun¬
tarie mou̾i ⁊ spontaneo appetctu f
oc autem sciendũ est quod libe¬
tum arbittium adp̾sens uel ad
preteritum ñ refertur s ad futu¬
eacontingẽtia. qd̾ enim ĩpresenti est
det̾minatum est. nec inpotestate nr̃a
ut tunt sit uel ñ sit qñ est. pot̾ enĩ¬
non esse non esse nel aliuid esse post¬
ea. s non pot̾ nonesse dum est. nel a¬
liud esse dum id est quod est. s in fu¬
turo anhoc sit uel aliud ad potesta¬
tem liberi arbitrii spectat ñ tamen
õnia futura sub potestate liberi ar¬
bittũ ueniunt. s ea tantum q̃ per
liberum arbitrium post̾fieri uel nõ
fieri. Si quis enim tale quid uelit
atdisponat facere quod nullatenꝰ¬
mneius sit potestate uei quod sine iꝑ¬
lius dispolitione eque fieret in hoc

Expanded text:
rum ergo dicitur arbitrium, quantum ad voluntatem, quia voluntarie moveri, et spontaneo appetitu feHoc autem sciendum est quod liberum arbitrium ad praesens vel ad praeteritum non refertur, sed ad futura contingentia. Quod enim in praesenti est, determinatum est, nec in potestate nostra est ut tunc sit vel non sit quando est; potest enim non esse, vel aliud esse postea, sed non potest non esse dum est, vel aliud esse dum est, id est, quod est; sed in futuro an hoc sit, vel illud, ad potestatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate liberi arbitrii veniunt, sed ea tantum quae per liberum arbitrium possunt fieri vel non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatem bonam. ea enim lib̾atur ⁊ p̃pa¬
tur hominis uoluntas ut sit bona bo¬
nũq efficatit uelit. Ccoperans uͦ gr̃a
uoluntatem iãn bonã sequitur ad¬
iuuando ⁊ũ unde aug̾. ccͣ iuliañ

Expanded text:
tatem bonam: ea enim liberatur et praeparatur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., c
Abbreviated transcription (Latin):
corporeisi ocis accedit ad eos ⁊̃ operatiu
Sedmins modis pet cogitationem sug¬
gerit quicquid põt quib luggestioni¬
b relistentum est Non enim ignora¬
mus astictia eius. quomodo enimacceᷤ¬
lit adiudam qñ ei persuasit ut deum
tͣceret. nunquid in locis aut per hos qe¬
culos ei uisus est. S ittiq ut dictume̾
incoreius inttauit Repellit autemitiã
bomo si paradisum custodiat posuit oñ¬
enimdeus hominem in paradiso ut o¬
reruersitatis ide periuasor s tamen¬
per muuerem deceꝑit. nonenim ⁊ ra
nła deduci ad consensioñem peceati po¬
dest nisicum deleccatio mota fũit ĩ itia
paite animi q̃ debet obtemperare rati¬

Expanded text:
operatur? Sed miris modis per cognitionem suggerit quidquid potest; quibus suggestionibus resistendum est. Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accesit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? Numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique dictum est: In cor ejus intravit . Repellit autem illum homo, si paradisum mentis custodiat. Posuit enim hominem Deus in paradiso, ut operversitatis ille persuasor, sed tamener mulierem decipit: non enim etiam ra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rati
Abbreviated transcription (Latin):
adiectione rei extrinsece .u. panes ĩ¬
facta lit mulier. quod quile minti
egis deus extrinsecum augmentum
addidislet maius ulud estet quam
plures accepissẽ sub̾e partes. Restat gͥ
nt de sola ipus coste suba sine omnĩ
extrinseco additamento per diuinam
potentiam in semet ipa murtiplica¬
ta mulieris corpus factum dicatur
eo sane miraculo quo post eade.u.

Expanded text:
adjectione rei extrinsecae facta sit mulier; quod quibusdam noeris Deus extrinsecum augmentum addidisset, majus illud esset quam plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de quinque
Abbreviated transcription (Latin):
ut perfitiat quia ut ait apostolus nõ
est uolentis uelle. neq curcentis tur¬
rentis curr̃e .i. operari. smiserentis
dei qui operatur in nobuelle ⁊ oꝑari
bonum cuius gratiam non aduocat
uouintas hominis uel operatios
ip̃a gr̾a uountatem preuenit p̃ꝑan¬

Expanded text:
ut perficiat; quia, ut ait Apostolus, Rom. 9, non est volentis velle, neque currentis currere, id est, operari; sed miserentis Dei, qui operatur in nobis velle et operari bona; cujus gratiam non advovocat hominis voluntas vel operatio, sed ipsa gra
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ cooperans. operans enim¬
gr̃a nom p̃parat hominis uo¬
luntatem ut uelit bonum. gr̾a coo¬
ꝑans adiuuat ne frustrauentt fonde
operando deus in nobis perficit qd̾
operando incipit. quia ip̃e ut ergo ue¬
limus oꝑatur incipiẽs qͥ uoientib
ccoperatu̾r ꝓrofitiens. Ut ergo ueli¬
mus operatur. cum autem uolumit¬
⁊ sicuolumus ut perfinamus nob̾
cooperatur tam̾ sine iuo. uei operan¬
te ut uelimus. uel cooperante cã uo¬
lumus bõa pietatis oꝑa nich uaiemꝰ.¬

Expanded text:
t cooperans. Operans gratia praeparat hominis voluntatem ut velit bonum; gratia cooperans adiuvat ne frustra velit. Unde operando Deus in nobis perficit qoperando incipit, quia ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Ut ergo velis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualem
Abbreviated transcription (Latin):
sit quedam pronitas peccandi ⁊ c̾ui¬
dam sit ip̃a ub̾tas arbitrii  an sit ip̃a¬
dam dicant illam eandem e ubertas¬
les reparatam per gratiam arbittu
quauiuante lirera est ad boñ uel nõ¬
line gr̃a uero non est libera ad bonum
cit si faius uos uiberauit uere ureri
eritis quod anteqͣm in homine fierũ¬
cipiat quomodo quisquam delibero
a ndum bene Ecce aperte ostendit li¬
berum arbitrium per gratiam libera¬
ri ut per illud bene operetur quis
deoq dicunt illam lipertatem u̾am
q̃ est ad bene faciendum cuius supra
meminit aitg̾ ẽẽ lib̾tatem ip̃am arͥ
gratia dei liperatam ⁊ ad iictam alũ
bitrio inmente hominis deo operante
incipit esse cum reparaturꝰ uttinsꝙ

Expanded text:
sit quaedam pronitas peccandi et cusit quaedam pronitas peccandi et cudam, sit ipsa libertas arbitrii. Quidam dicunt illam eamdem esse, sed reparatam per gratiam, qua juvante libera est ad bonum; sine gratia vero non est libera ad bonum. Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis. Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de liberoliber ad operandum bene? Ecce aperte ostendit liberum arbitrium per gratiam liberari, ut per illud bene operetur quis; ideoque dicunt illam libertatem veram, quae est ad bene faciendum, cujus supra meminit Aug., esse libertatem ipsam arbitrii gratia Dei liberatam et adjutam. Alii ratia et libero arbitrio in mente hominis, Deo operante, incipit esse cum reparatus
Abbreviated transcription (Latin):
amsimul ⁊ ꝑia seruitus p̃p precepti
obediẽtiam. Est alia libeitas nonue¬
ra male seruituti adiuncta que estad
malum fatiend̾. uͥratio dissentit a
uoluntate iudicans ñ esse faciend̃
quod uoluntas appetit ad bonum er¬
go uͦ fatiendum concordat ratiouo¬
luntati. ⁊̃ ideo ibi uera lib̾tas est et
pia. deubertate autem autem ad ma¬
lum ⁊ seruitite maia ait aug̃. inen
cħ. Serui additi quepotest esse ubertaᷤᷤ
nisi qñ eum peccare delectat uberali¬
ter enimseruit qui sui domini uo¬
luntatem ubenter facit. ac peccandꝰ¬
per hoc ad peccandũ liber est qui pec
lum ansit ipaubertas itbi arbitru¬
libectas quaquisq lib̾ est ad
malũ sit libertas arbitrii sie¬
nim libertas ar estibonum quid̾ est
quia libertas ay bonum naturaie ẽ¬
damuidetur quod sit ip̃a lib̾tas arq̃
tem admalũ fit liberior ⁊ pronior et
uos. Elus autem uidetur quod hec
libeitas admaium qͣm supra cõmemo¬
rauit aug non sit ip̃a libertas ar s

Expanded text:
am, simul et pia servitus probedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad maet servitute mala, ait Aug. in En scilicet, quae potest esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit; ac per hoc ad peccandum liber est, qui peclum, an sit ipsa libertas liberi arbitrlibertas qua quis liber est ad malum, sit libertas arbitrii. Si enim libertas arbitrii est, bonum quidem est, quia libertas arbitrii bonum naturale evidetur quod sit ipsa libertas arbitem ad malum sit liberior et pronior; et liis autem videtur quod haec libertas ad malum, quam supra commemoravit Aug., non sit ipsa libertas arbitrii, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non quod sine uoluntate nr̃a fiat s
uoluntas nostra ostenditur infir
tus est nel una uel plures tus mẽtis¬
cumip̃a gͣtia nõ sit exarbitrio uolũ¬
tatis s eam potius sanat ac p̃parat ut
bona sit cum sequitur ut uirtus noꝰ
sit ex libero arbitrio. ⁊ ita nõ sit motꝰ
uel affectus mentis. cum omnis mo¬
tus uei affectus sit exlibero arbitrio
sed bonus ex gr̃a ⁊ lbero arbitrio. ma¬
lus uero exubero arbirtiotantũ. ut e¬
nimait aug̃ in. li .i. retractationũ¬

Expanded text:
non quod sine uoluntate nostra fiat, sed uoluntas nostra ostenditur infirmtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omnis motus vel affectus mentis sit ex libero arbitrio; sed bonus ex gratia est et libero arbitrio, malus vero ex libero arbitrio tantum. Ut enim ait Aug. in lib. Retract
Abbreviated transcription (Latin):
quid lit uirtus et quid accũ
opus eius uircus est ut ait aug̃ bõa
qualitas mentis qua pecte niuitur
⁊̃ qua nullus maieutitur quã solus
deus in homine operatur. Ideoq opꝰ
dei tm̃ est sicut de uirtute iustitie ag̾
docet luper illum locum ꝑsalmi fe
ci iuditium ⁊̃ iustitiam ita dicens. iuꝰ¬
facit in homine misideus Ideoꝙ cuma¬
it ꝓpħa ex persona ecc̃e feci iustitiam
ñ ipam uircutem qͣmñ facit homo s
opus eitis ĩtelligi uoluit ⁊templũ¬
est opus hominis s dei. quod ⁊̃ de au¬
is urtutib ttidemintelligendum est
amdegͣtia fidei ephe̾siis de fide itd̾¬
scribens apostolus limilit̾ dicit q ñ¬
fidem non ex homine s exdeo est ex ho
tantum esse asserit inquiens. mine¬
gratia estis saluati per fide ⁊ ħ s ex
non ex nob̾. dei enim donũ est ꝙ a deo
sanccis ita gxponitur .ħ .i. fides non tm̃¬
est ex ui nature nr̃e quia donum dei
pure est Ecoe hic manifeste traditur
quod fides non est elibertate arbitrĩ

Expanded text:
quid sit virtus, et quid sit opus ejus. Virtus est, ut ait Aug., bona qualitas mentis qua recte vivitur, et qua nullus male utitur; quam Deus solus in homine operatur. Ideoque opus Dei tantum est, sicut de virtute justitiae August. docet super illum locum psalmi 118: Feci judicium et facit in homine nisi Deus. Ideoque cum ait propheta ex persona Ecclesiae, feci justitiam, non ipsam virtutem, quam non facit homo, sed opus ejus intelligi voluit. Ecce aest opus hominis, sed Dei; quod et de aliis virtutibus itidem intelligendum estam de gratia fidei Ephesiis scribens Apostolus, similiter fidem non ex homine, sed ex Deo tantum esse asserit, inquiens: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est. Quod a sanctis ita exponitur: Haeest vi naturae nostrae, quia donum Dei pure est. Ecce et hic aperte traditur quod fides non est ex libertate arbitrii,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̾am est. libertas gratia ⁊
s ⁊ gr̃e. notat apostolus. cumexa
persona hominis non redempti ait
uelle ad iac̾et michi. perficere autẽ
non inuenio. ac sidic̾et hab̾o uber¬
tatem nature s non habeo liberta¬
temgratie. Ideo non est apud me ꝑ¬
fectio boni. quid possit hominis

Expanded text:
atiam est; libertas vero a neatiae, notat Apostolus, Rom. 7, cum ex persona hominis non redempti ait: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio, ac si diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis
Abbreviated transcription (Latin):
s se perdidit ⁊ ip̃m. Cum enim itbero
tore peccato amissum est ⁊ lberam
arbitrium. a qͦ enim quis deuictus ẽ
huit serius additus est Ecce libe¬
rum arbitrium dicit hominem ami¬
sisse non quia post peccatum ñ hũit
liberum arbitrium. s quia lirertate̾
arbitrũ perdidit. ñ quidem omnem
slibertatem amisia ⁊ a peccato de
trium. Sicut enim tunc cogi non po¬
terat ita nec modo. Ideoq uoluntaᷤᷤ
m̾tto apud deum iudicatur q̃ sem¬
per a neccitate libera est. ⁊ ñ quam
cegipot̃. Uneccitas sbilibertas nõ ẽ¬

Expanded text:
et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero tore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem amisisse; non quia post peccatum non habuerit liberum arbitrium, sed quia libertatem arbitrii perdidit, non quidem omnem, sed libertatem a miseria et a peccato. trium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, quae semper a necessitate libera est, et nunquam cogi potest. Ubi necessitas, ibi non e
Abbreviated transcription (Latin):
tiam in bono ut posset peccare ppliter
datem⁊ infirmitatem ⁊ possitnons
care ad mortem pp̃ iibertatem ⁊ grai¬
tiam adiuuantem nondum tamen
ht̃ poile omnino non peccare uei nõ
posse pectare pp infirmitatem ñdum
nem uero infirmitate penitus cosiip¬
ta ⁊̃ gratia confirmata nec uincipo
rtt homo penamin corruptione et
depressione lireri arbitiu periud
detracta. hic enim est ille quia lat᷑
quib non est priuatus auioquinno
possẽ fien repairatio spoliatus nero
gratuitis que per gratiam naturaui¬
b addita fuerunt. heo sunt datadp¬
tima ⁊ dona perfecta quoꝵ aua sũt
corrupta per peccatum .i. naturalia
ut ingenitum memoria intellectus
aua subtracta .i. gratuita quamꝙͣ
t naturalia lint ex gratia. ad gene
raiem quippe dei gratiam percinẽt¬
monia s epetamen huiusmodi fit di¬
tinctio cum gratie uocabulum adẽ¬
pem non ad genus refertur ng tor¬
rupta est ergo libertas arbittii per
peccatũ ⁊ ex parte perdita. unde aug̾

Expanded text:
sit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem nondum nem vero infirmitate penitus consumpta, et gratia consummata, nec vinci porit homo poenam in corruptione et depressione liberi arbitrii. Per idetracta. Hic est enim ille qui a latrquibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona perfecta; quorum alia sunt corrupta per peccatum, id est, naturalia, ut ingenium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ralem Dei quippe gratiam peSaepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
leri ñ solumnolimus s neqͣꝙͣ prorsus
uelle possimus. Sicut ergo anima noᷤ¬
tra nunc ħt nolle infelicitatem ita
nolle iniquitatem sempet ħitura est
Set ordo seruandus fuit quods deus
uoluit ostend̾e quod bonum sit aĩal
rationaie quod ⁊ peccare possit ꝙͣuis
melius sit quod peccare non possit. Ee¬
ce hus uerbis euidenter astruitur oꝑ
post beatitudinis confirmationem
erit in homine liberum arbitrium qͦ
peccare non pot̾it ⁊ nunc in angelis
est ⁊̃ insanctis quicum domino sunt
⁊ tanto utic l iõius qͣnto a pecato in¬

Expanded text:
seri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus seri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit. Ecce his verbis evidenter astruitur quod post beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a peccato i
Abbreviated transcription (Latin):
um inc̾atore qͣm ĩ creaturis dei Et enĩ
liberum arbitrium dr̃ eius sapientis¬
lima ⁊ omnipotens uoluntas queñ
necc̃itate s libera bonitate omnia fa¬
cit pront uult. ideoq iede. attendens
ñ ita ẽẽ uberum arbitrium in deo sicut
q̃m peccatum non cadit nec cad̾e pot̾.
Cetera cum sint liberi arberi arbitrii u¬
t̾ramq partem flectipossu̾nt. dum
ait cetera indica uberum arbitrium
licut est ĩ cet̾is nonẽe in deo quodan
quiꝰ iam feliciter cũ quuam be
gratia beatitudinis contir habent¬
mati lunt ut ad maium flecti liberũ¬
nec uelint nec possint liło achiabitn¬
tautas fuit qͣm peccando adam petoid̃
polse non mori. Ita primum liberũ ar¬
bitiium posse non peccare aitg̃ Idemĩ
aug̾ post ea uero lic erit ut maie nel¬
le non possit nec ideo carebit libero ar¬
tit artebitrium quod omnino non po
terit seruire peccatoneq aut uolun¬
tas non est ant libera dicenda nonẽ
qua beati esse sic uolumus ut esse mi¬

Expanded text:
enim liberum arbitrium dicitur ejus sapientissima et omnipotens voluntas, quae non necessitate, sed libera voluntate omnia facit prout vult. Ideoque Hieron., attendens n ita esse liberum arbitrium in Deo, sicutuem peccatum non cadit, nec cadere potest. Caetera, cum sint liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Dum ait caetera, indicat liberum arbitrium sicut est in caeteris, non ita esse in qui jagratia beatitudinis confirmati sunt, ut ad malum flecti nec velint nec possint, libero arbitalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori; ita primum liberum arbitrium, posse non peccare; novissimum, . Postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo carebit libero arit arbitrium, quod omnterit servire peccato. Neque aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati sic esse volumus, ut esse mi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enim ideo dixit. ne fi̾des ip̃a super¬
ba sit. ne dicat ubi si ex fide iusificati
qũo gratis quod enim fides meret᷑
cur non potius redditur quam donat᷑
non dicat ista homo fidelis quia cum
dgͣcit ħeo fide̾ ut m̾ear iustificationẽ.
accepisti. fides enim qua iustificatus
tenditur quod fides est causa iustifi
tas. ⁊ p̾paratur uñ aug̃ in li .i. recrac

Expanded text:
Hoc enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, accepisti Fides enim qua justificatus te ostenditur quod fides est causa justifictas et praeparatur. Unde August., in libro Retrac
Abbreviated transcription (Latin):
niiũ sic extusat ut et̾no igne nõ ar¬
deat s fortasse ut mitius ardeat. no̾
igitur miuer gxeusationem huit̾
de ignorantia cum ⁊ mandatum no¬
u̾it. ⁊ peccatum esse secus agere non
ignorauit. unde processent contẽ¬
otio esset natura hominises
ri cum sineuicum natura
hominis unde consensus set incor¬
mau processert. Ad quod e rupta¬
extitit ut fieret deterior. In auo qr ĩ¬
liberum arbitrium sit bonum exre
utiq bona maius itle consensus ꝑ¬
uenit. ⁊ ita ex bono malummanauit
de ħ autẽ in seq̃ntĩ plenius traccabimꝰ
cum origomau ⁊ in qͣ reconescat in¬
uestigabitur anuoluntas paecesle¬
utrum noluntas itiud tum.¬
peccatum p̾cesserit. dicimuł
quia peccatum itid ⁊ ĩ uoluntate ⁊
in accu constatt ⁊ uountas actum
p̃cessit. s ipam uoluntatem aua hõis

Expanded text:
nullum sic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agere non ignoraverit. 11. Unde processerit conti, cum natura hominis esri, cum sine vitio esset natura hominis, unde consensus mali processerit. Ad quod responio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quiliberum arbitrium sit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo mali, et in qua re coalescat, investigabitur. 12. An voluntas praecesutrum voluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis
Abbreviated transcription (Latin):
tia uoluntatem. unde aug̃ tiam.
ad bonefatium papam scribens con¬
trapelagianos ait cum fides impeit
iustificationem sicut unituiq deus
parcitus est mensuram fidei non gͣ
⁊ perfici uoluntate comitante nõ
ducẽte pedisequa non p̃uia

Expanded text:
tia voluntatem. Unde Aug. ad Bonifacium papam scribens, contra Pelagianos, inquit: Cum fides impetrat justificationem, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei, non gret perfici, voluntate comitante, non ducente, pedissequa, non pra
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm si ⁊ opere statuatuir implendum ⁊̃
ideo de talib quoq cogitationib uenia
ills duob primis hominib personã
luam quisq portabat ⁊ id̾o sisola mu¬
lier cibum ediss luicctum sola utio:¬

Expanded text:
quam si et opere statuatur implendum. Et quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola uti
Abbreviated transcription (Latin):
noscit᷑ cũrationi scĩe q̃ in reb tẽporali¬
b agendiratiocinandi uiuacitate u̾¬
satur animał sensus ingerit qͣndam
iuecebram tunc uelud serpens alloqͥ¬
tur feminam. huic autẽ illecebre con¬
lentire de ligno uetito est edere. siste
consensus si sola cogitationis deiecta¬
tione contemptus ẽ. superiori ueroauc¬
toritate ita retinentur menbra ut nͦ
exhibeantur arma iniquitatis pecca¬
to. sic hũdum estimo uelud lignum
uetitum mulier sola comederit. ag̃¬
in consensu illo comedit ita decernit᷑
ꝙq peccatum utͥ potestas sit peccatum
er dedisse uiro suo simul edendum illi¬
lum cogitandum suauit̃ um ⁊ perpet᷑¬
tiomentis penes qͣm sũma potestas est
mbra in opus mouendi uel abopere co¬
hibendi male accioni cedat utrum sit¬
lacogitatione mens oblectatur inictas
ñ quidem dec̾̃nens esse fatienda tenẽs ta¬
men ⁊ uolens libent̾ q̃ statim ut attige¬
runt animum respui debuerunt negã¬
dum est esse peccatum. s longe minus

Expanded text:
noscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita retinentur membra, ut non exhibeantur arma iniquitatis pecca6; sic habendum existimo, velut lignum vetitum mulier sola comederit. in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, uter dedisse viro suo simul edendum illilum cogitandum suaviter, verintentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et sla cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum; sed longe minus
Abbreviated transcription (Latin):
recroꝵe s ⁊̃ inferior portiora telugn¬
tionis q̃ dempor aiium dispõni tũ
igendit intelugitur quõ diugens
ieccor inlocis scripture ubide ipa fit
mentio diligenter annotete egatid¬

Expanded text:
 inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi de ipsa fit mentio, vigilanter annotet. DISTI
Abbreviated transcription (Latin):
morts lupplitio plecc̾etur. ita pot᷑ dicin
homine uno sidelectationib illicitis
aquib continuo se deberet aut̾e cogita
ne teneantur qͣi mulierem sine uiro
posse dĩpnari. ab sit ħ c̃dere. ħ quippe
una persona est unus homo est totus¬
ey dampnabitur nisi hec que sine uo¬
iuntate operandi stamen cum uolũ¬
tate animumtalib oblectandi soliuᷤ
cogitationis sentiuntur essepeccata¬
permediatoris gratiam remittantur¬
Idemquoqr in lri. contͣ manicheos de
ħeodem sic ait. apłs dicit. Secundum¬

Expanded text:
mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogne teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esseper mediatoris gratiam remittanturIdem quoque in libro contra Manichaeos de hoc eodem sic ait: Apostolus dicit, Eph