comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus tẽperare: ñ est natura insti¬
tuti hominis. sed pena dampnati.
Cumaut̃ de lib̾a uoluntate recte
faciendi loquim᷑: de illa scilicoe
inqua honio factus .ẽ. loquuur.
hinc iã hominib de ipsius igno¬
rantiȩ difficultatisq in prolem
primi hominis traiectis uitiis
atq transfusis: uelut iustã que¬
relã deponentib ita responsũ ẽ.
Quib breuit᷑ in quã respondet᷑.
ut quiescant. ⁊ aduersus dm̃ mur¬
murare desistant. Recte enim
fortasse quererentur: si erroris
⁊ libidinis. nullus hominũ uictor
exister&. Cũ uero ubiq fit p̾sens.
qui multis modis ꝑ creaturã sibi
dño seruientẽ auersũ uocet. do¬
ceat credentẽ: consolet᷑ sꝑantẽ.
diligentẽ adhorcetur. conantẽ
adiuu&e. exaudiat dep̃cantẽ :¬
ñ tibi deputat᷑ ad culpã qđ inuitꝰ
ignoras. sed qđ negligis querere
qđ ignoras. Neq illud qđ uul¬
nerata m̃bra ñ colligis: sed qđ
uolentẽ sanare contempnis. Ita

Expanded text:
bus temperare non est natura instibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquam, respondetur, ut quiescant et aduersus deum murmurare desistant. recte enim fortasse quererentur, si erroris i s et libidinis nullus hominum uictor existeret; cum uero ubique sit praesens, qui multis modis per creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt. Deinde paulo post. Relin¬
quit᷑ ergo inquã. ut hȩc poena ius¬
ta de dampnatione hominis ueniat.
Nec mirandũ. ẽ. qđ uł ignorando.¬
ñ habet arbitriũ liberũ uoluntatis
ad eligendũ quid recte faciat: uel
resistente carnali consuetudine.
quȩ uiolentia mortalis successioniꝰ
quodã modo naturalit̃ in oleuit:
uideat quid recte faciendũ sit: &¬
uelit nec possit implere. Illa est
enĩ peccati poena iustissima: ut
amittat quisq quo bene uti no.¬
luit. cũ sine ulla possee difficulta.
recte ñ facit: amittat scire quid
rectũ sit. Et qui recte facere cum
posset noluit: amittat posse cum
uelit. Nã sunt reuera om̃i peccan.¬
tianimȩ duo ista penalia. Ignoran.
tia. ⁊ difficultas. Ex ignorantia.
dehonestat error. Ex difficultate:
cruciatꝰ affligit. Sed apꝓbare falsa
ꝓueris. ut erret inuitus: & resis
tente atq torquente dolore carna¬
lis uinculi ñ posse alibidinosis oꝑi¬

Expanded text:
ta sunt. deinde paulo post: relinta sunt. deinde paulo post: relinquitur ergo, inquam, ut haec poena. iusta de damnatione hominis ueniat. nec mirandum est quod uel ignorando non habet arbitrium liberum uoluntatis ad e 1 igendum quid recte faciat uel resistente carnali consuetudine, quae uiolentia mortalis succession i s quodam modo naturaliter i nolenuit, uideat quid recte faciendum sit et uelit nec possit inplere. illa est enim peccati poena iustissima, ut amittat quisque quo bene uti nolui t, cum sinc ulla posset difficultaterecte non facit, amittat scire quid rectum sit, et qui recte facere cum posset noluit. amittat posset cum uelit. nam sunt reuera omni a peccanti animae duo ista poena 1 i a, ignorantia i a et difficultas. ex ignorantia i a dehonestat error, ex difficultate cruci atus affligit. sed approbare falsa pro ueris, ut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operi
Abbreviated transcription (Latin):
sententia mea satis appareat : ex
ipsis libris cõmemorare me opor¬
tet. qđ iste si sentir& atq in suis
litteris poner&: nulla int̾ nos
de hac re controuersia remaner&.
Continuo quippe post uerba mea
quȩ iste cõmemorauit: quod occur.¬
rere poterat. ipse subieci. & quantũ
potui ꝑtractaui dicens. Et tam̃ etiã
ꝑ ignorantiã facta quȩdã imꝓbant᷑
⁊ cõrrigenda iudicantur. sicut in
diuinis auctoritatib legimꝰ. Atq
hinc adhibitis exẽplis: etiam de
infirmitate locutus sum dicens.
Sunt etiã necessitate facta impro.¬
banda : ubi uult homo recte face.¬
re.⁊ ñꝑ otest. Nam unde ft̃ illȩ
uoces. non enĩ qđ uolo facio bon
sed quod od. malũ hoc ago: Atq
aliis in hac sententia cõmemoratis
testimoniis di uinoꝵ eloquiorũ:
sed hec inquã om̃ia hominũ st̃ uocel
ex illa mortis dãpriacione uenien.¬
tium. Namsi non ẽ. ista poena ho.¬
minis sed natura: nulla ista pecca.¬

Expanded text:
sententia mea satis appareat, ex sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me oportet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista pecca
Abbreviated transcription (Latin):
non de impossibilitate iustitiȩ.
Potest ergo ei causȩ quȩcũq illa
ẽ resisti: potest plane. Nã in hoc
adiutoriũ postulamꝰ dicente.
Ne nos inferas intemptationẽ.
Quod adiutoriũ si posceremꝰ: si
resisti nullo modo posse credere.¬
mus. Potest peccatũ caueri: sed
opitulante illo qui ñ potest falli.
Nam & hoc ipsũ ad cauendũ pec¬
catũ ꝑtinoe: si ueracit̾ diciius.
Dimitte nob̾ debita nr̃a: sicut &
nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
Duob enĩ modis: etiã in corpore
cauetur morbi malũ. Et ut non
accidat: ⁊ ut si acciderit cito sa¬
netur. Et ñ accidat: caueamus
dicendo. Ne nos inferas in temp.¬
tationẽ. Ut cito sanetur . caueamꝰ
dicendo. dinutte nob̾ debita nr̃a.
Siue ergo immineat siue insit:
caueri igit᷑ potest. Sed ut ñ tantũ
illi. uerũ etiã his qui eosdẽ libros
meos quos iste legit de lib̾o arbi.¬
trio ñ legerunt: atq illis ñ lectis
hunc forsitan legunt. de hac re

Expanded text:
non de inpossibilitate iustitiae. non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in hoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptatio nem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caneamus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest. Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re
Abbreviated transcription (Latin):
tas. audiat homo. Atq ut eadem
netessitas ñ sit: discat d̾o dicere.
De necessitatib meis educ me. qͥa
⁊in huiꝰ modi oratione. certam̃ est
aduersus tẽptatorẽ: de ipsa contͣ
nos necessitate pugnantẽ. Ac per
hoc opitulante gratia ꝑ dñm nr̃m
uebitur: ⁊ libtas plena tribuetur.
Ueniamꝰ ad nos. Itẽ inquit augustinꝰ
ep̃s in libris de lib̾o arbitrio. Quȩ¬
cũq ista causa . ẽ. uoluntatis: si ñ
potest ei resisti. sine peccato ei cedit᷑.
Si aut̃ potest: ñ ei cedatur. ⁊ non
peccabit᷑. Inforte fallit in cautũ :¬
Ergo caueat ne fallat᷑. An tanta
fallatia ẽi ut caueri omĩnon possit :
Nulla ergo peccata st̃. Quis enĩ
peccat in eo qđ caueri nullo modo
potest : Peccatur aut̃: caueri igit᷑
potest. Agnosco. uerba mea sunt.
sed etiã ipse dignetur agnoscere
suꝑius cuncta quȩ dicta sunt. De
grã quippedĩ agitur. quȩ nob̾
ꝑͦ mediatorẽ medicina opitulat᷑:

Expanded text:
tas, audiat homo, atque ut eadem tas, audiat homo, atque ut eadem necessitas non sit, discat Deo dicere, De necessitatibus meis educ me . Quia in huiusmodi oratione certamen est aduersus temptatorem de ipsa contra nos necessitate pugnantem. ac per hoc opitulante gratia per dominum uebitur et libertas plena tribuetur. Veniamus ad nos. item, inquit, Augustinus episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur ; si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum ergo caueat, ne f all atur. an tanta fallacia est, ut caueri omnino non possit? n ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse cõmemorat. Cũ expone¬
ret qđ scriptũ ẽ. beati mundo cor¬
de: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃: Quos ñ
arguit conscientia ulla peccati.
et̃ adiecit. Mundꝰ mundo corde
conspicit᷑ templũ dĩ non potest
ẽẽ pollutũ. Hoc utiq agitur in
nob: conando. laborando. oran.¬
do. impetrando. ut ad illã ꝑfecti¬
onẽ in qua possuꝰ dm̃ mundo
amemorato dictũ eẽ presbitero.
liberi arbitrii nos condidit ds. nec
ad uirtutẽ nec aduitia necessitate
trahimur. Alioquin ubi necessitas
nec corona ẽ. quis ñ agnoscat : qͥs
ñ toto corde suscipiat: Quis alit̃
conditã humanã neget ẽẽ naturã:
Sed in recto faciendo id̃o nullũ ẽ
iunculũ necessitatis: quia lib̃tas ẽ.
caritatis. Redi ergo ad apłicam
sententiã. Caritas di diffusa est
ẽ. nob̃. Aquo. nisi ab illo qui ascen¬
dit in altũ. captiuauit captiuitatẽ.
dedit dona hominib : Quod aut̃
exuitiis naturȩ ñ ex conditione
naturȩ sit quȩdã peccandi necessi¬

Expanded text:
dixisse commemorat, cum exponeret quod scriptum est: beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt? quos non arguit conscientia ulla peccati et adiecit: mundus mundo corde conspicitur, templum dei non potest esse pollutum. hoc utique agitur in nobis conando, laborando, orando, impetrando, ut ad illam perfectionem, in qua possimus deum mundo a memorato dictum esse presbytero: liberi arbitrii nos condidit deus, nec ad uirtutem nec ad uitia necessitate trahimur: alioquin ubi necessitas, nec corona est, quis non agnoscat, quis non toto corde suscipiat, quis aliter conditam humanam neget esse naturam ? sed in recte faciendo ideo nullum est uinculum necessitatis, quia libertas est earitatis. Redi ergo ad apostolicam sententiam: caritas dei diffusa est est nobis . A quo, nisi ab illo qui ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus ? Quod autem ex vitiis naturae, non ex conditione naturae, sit quaedam peccandi necessi
Abbreviated transcription (Latin):
prorsus nichil addendũ sit &
herifiusse in aliquo. dũ in isto
corpore iuiuer&. ⁊ hodie ẽẽ et¬
cras futurã: dũ tam̃ longe plu¬
res sint. qui cũ sibi usq ad ulti¬
mũ uitȩ huiꝰ diẽ necessariũ eẽ
ñ dubitent. ut ueraciter dicant.
Dimitte nob̃ debita nr̃a sicũ &
nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
spẽ suã tam̃ in xp̃o. atq in eius

Expanded text:
prorsus nihil addendum sit, et prorsus nihil addendum sit, et heri fuisse in aliquo, dum in isto corpore uiueret, et hodie ecras futuram; dum tamen longe plures sint, qui cum sibi usque ad ultimum vitae hujus diem necessarium esse non dubitent, ut veraciter dicant, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; spem suam tamen in Christo atque in eju
Abbreviated transcription (Latin):
tractare ⁊ aꝑire susceꝑit : Cua
illic solã naturã defende uoluit.
Et quia ita homo creatus. ẽ. ut non
peccare posset. si peccare noluiss&
asseruit : ac ꝑ hoc qđ ita creatus ẽ.
eam possibilitatẽ ad grãm dĩ ꝑti¬
nere definiuit: qua possibilitate
sinoluerit peccare non peccat:
st noluit aliquid dicere de eo.
ẽ. uł quia sibi ñ sufficit adiuuat᷑
Utrũ enĩ in hoc scło fuerit. uel
sit. uł possit ẽẽ aliquis ita iuste
uiuens. ut nullũ habeat omĩno
peccatũ : potest eẽ aliqua questio
int̃ ueros piosq xp̃ianos. Posse
tam̃ eẽ certe post hanc uitã. qͥs¬
quis ambigit: desipit. Sed ego
nec de ista lita uolo contendere.
Quã quã enĩ michi ñ uideatur
alit̾ intelligendũ qđ scriptũ est.
Non iustificabit᷑ in conspectu tuo
omiis iuuens. ⁊ siqua similia: tam̃
utinã poss& ostendi. uł hȩc testi¬
monia melius alit̾ intelligi posse.
uł ꝑfectã plenãq iustitiã. cui

Expanded text:
tractare et aperire susceperit? cur tractare et aperire susceperit? cur illic solam naturam defendere uoluit et quia ita homo creatus est, ut non peccare posset. si peccare noluerit. asseruit, ac per hoc quod ita creatus est eam possibilitatem ad gratiam dei pertinere definiuit, qua possibilitate, si noluerit peccare, non peccat, et noluit aliquid dicere de eo, est. uel quia sibi non sufficit adiuuatur? Vtrum enim in hoc saeculo fuerit uel sit uel possit esse aliquis ita iuste uiuens, ut nullum habeat omnino peccatum, potest esse aliqua quaestio inter ueros piosque \'Christiano; posse tamen esse certe post hanc uitam quisquis ambigit desipit. sed ego nec de ista uita uolo contendere. quamquam enim mihi non uideatur aliter intellegendum quod scriptum est: non iustificabitur i n conspectu tuo omnis uiuens et si qua similia, tamen utinam possit ostendi uel haec testimonia melius aliter intellegi posse uel perfectam plenamque iustitiam, cui
Abbreviated transcription (Latin):
Isti aut̃ tantã uoluntati tribuunt
potestatẽ: ut pietati auferant ora¬
tionẽ. Nam utiq ut diabolo resista¬
mus. ⁊ fugiat a nob̾: iđo p̾cantes
dicimꝰ. Ne nos inferas in tẽptatio.¬
nẽ. Ideo & ammoniti sumꝰ tanquã
ab imꝑatore milites. ex hortante
⁊dicente. Uigilate ⁊ orate. ne in¬
tretis intẽptacionẽ. Quod uero
contra eos disputat qui dicunt.
⁊ quis nolit sine peccato eẽ. si hoc
in hominis ẽẽt positum potestate
recte quidem disputat hoc ipso
eos confiteri ñ eẽ irapossibile.
quia hoc uł multi uł om̃s uolunt.
Sed hoc unde sit possibile: confiteat᷑
nos orantes aduuari. ut ñ peccemꝰ
nusquã dicere uoluit. Qđ si forte
latent̃ sentit: ignoscat alit̾ suspi-¬
cantib. Ipse enĩm hoc facit: quicũ
tantã dehac re patiat᷑ inuidiã. sen¬
tire iduult : ⁊ confiteri uł ꝓfiteri
ñuult. Quid erat magnũ ut hoc
dicer&. cũ p̃sertim sibi hoc tanꝗͣ
ex ꝑsona aduersarioꝵ oppositum.

Expanded text:
isti autem tantam uoluntati tribuunt isti autem tantam uoluntati tribuunt potestatem, ut pietati auferant orationem. nam utique ut diabolo resistamus et fugiat a nobis, ideo precantes dicimus: n p nos inferas in temptationem; ideo et admoniti sumus tamquam ab imperatore milites exhortante et dicente: uigilate et orate, ne intretis in temptationem. Quod uero co quis nolit sine peccato esse, si hoc in hominis esset positum potestate? » Recte quidem disputat, « hoc ipso eos confiteri non esse impossibile, quia hoc vel multi, vel omnes volunt: » sed hoc unde sit possibinos orantes adiuuari, ut non peccemus, nusquam dicere uolunt. quod si forte latenter sentit, ignoscat aliter suspicantibus. ipso enim hoc facit, qui cum tantam de hac re patiatur inuidiam, sentire id uult et confiteri uel profiteri non uult. quid erat magnum ut hoc diceret, cum praesertim sibi hoc tamquam ex persona aduersariorum oppositum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ condelectat᷑ legi dĩ : non ẽ.
sub legis tunore. quia timor tor-¬
m̃tum habet. ñ delectationem.
Proinde si recte sentimꝰ. Sicut ꝓ
nĩbris sanatis grãs agere. ita ꝓ
sanandis orarẽ debemus: ut ab¬
solutissuna cui nichil addi possit
sanitate. ꝑfecta dei suauitate:
plena lib̾tate ꝑfruam᷑. Non enĩ ab.¬
nuimꝰ huinanã naturam posse ẽẽ
sine peccato: aut ullo modo negar
dicimꝰ. ut rusta ⁊ beata sit: a quo
creata ẽ ut sit. Facile itaq refellit᷑.
quod a quib dã sibi dicit opponi.
Diabolus nob̾ aduersatur. Prors
huic obiectioni eadẽ uerba respon¬
demꝰ: quȩ ipse respondit. Resista.¬
tutẽ hab̾e intelligendꝰ sit: qͥ solis
p̃ualere ñ resistentib potest. Hȩc
⁊ mea u̾ba sunt. Uerius enĩ dici ñ
potest. Sed hoc int̾ est int̃ nos &
istos: quod nos etiã cum diabolo
resistitur. poscendũ di adiutoriũ
si solũ negamꝰ: uerũ etiã p̃dicamꝰ.

Expanded text:
quantum condelectabatur legi dei, non est quantum condelectabatur legi dei, non est sub legis timore, quia timor tormenum habet, non delectationem. Proinde si recte sentimus, sicut pro membris sanatis gratias agere ita pro sanandis orare debemus, ut absolutissima cui nihil addi possit sanitate, perfecta dei suauitate, plena libertate perfruamur. non emim abnuimus humanam naturam posse esse sine peccato aut ullo modo negare dicimus, ut iusta et beata sit, a quo creata est ut sit. facile itaque refellitur, quod a quibusdam sibi dicit opponi: \'diabolus nobis aducrsatur\'. prorsus huic obiectioni eadem uerba respondemus, quae ipse respondit: resistatutem habere intellegendus sit, qui solis praeualere non resistentibus potest. haec et mea uerba sunt; uerius enim dici non potest. sed hoc interest inter nos et istos, quod nos etiam cum diabolo resistitur poscendum dei adiutorium non solum non negamus, uerum etiam praedicamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dedisse uideret᷑. adiungit. Quod¬
si spũ ducimini: ñ adhuc estis
sub lege. Sub lege. ẽ. enĩ qui ti¬
more supplicii qđ lex nunatur.
ñ amore iustitię se sentit absti-¬
nere ab oꝑe peccati. nondũ lib̾
nec alienus a uoluntate peccandi.
Inipsa enĩ uoluntate reus est.
qua malloe si fieri poss&. ñ esse
qđ timeat: ut libere faciat qđ
occulte desid̾at. Ergo si spũ in qͥt
ducimini: ñ adhuo estis sub lege.
Utiq lege : quȩ timorẽ incutit.
ñ tribuit caritatẽ. Quȩ caritas dĩ
ñ timoris. De qua ⁊ iacob apłs
ait. Qui aut̃ ꝑspexerit in legem
ꝑfectam lib̾tatis. unde & ille ñ
quidẽ iã lege di t̾rebatur ut seruuᷤᷤ.
sed condelectabat᷑ ei. scd̾m int̾iorẽ
hominẽ. Sid& tam̃ adhuc aliam
legẽ in m̃bris suis. repugnantem
legi m̃tis suȩ. Ita & hic. Si spiritu
inquit ducimini: ñ ad huc estis
sublege. In quantũ quisq sp̃u
ducitur: ñ est sub lege. Quia in

Expanded text:
dedisse uideretur, adiungit: quoddedisse uideretur, adiungit: quodsispiritu ducimini, non ad huc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei non timoris, de qua et Iacobus apostolus ait: qui autem perspexerit in legem perfectam libertatis. unde et ille non quidem iam lege dei terrebatur ut seruus. sed condelectabatur ei secundum interiorem hominem; uidet tamen adhuc aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae. ita et hic: s i s p i ritu, inquit, ducimini, non adhuc estis sub lege. in quantum quisque spiritu ducitur, non est sub lege. quia in
Abbreviated transcription (Latin):
sufficientis naturȩ.⁊ potestatis
libi arbitrii. Neq enĩ sibi sufficit.
qui dicit. Infelix homo.quis me
libabit. Aut plenã lib̾tatẽ habere
dicendus ẽ. qui se ad huc postulat
libari. Uerũtam̃ etiã illud uidea.¬
mus: utrũ illi qui baptizati sunt
faciant bona que uolunt. nulla
carnis concupiscentia repugnante.
Sed quid hinc dicamꝰ: Ipse cõme¬
morat. ubi concludens huno locũ.
ut dixinrus inquit il lud qđ conti¬
netur. caroconcupiscit aduersus
sp̃m: ñ de carnis substantia. sed
de oꝑib sentire necesse. ẽ. Hȩc &
nos dicimus. ñ de carnis substan¬
tia. sed de oꝑib dictũ. quȩ ueni-¬
unt de carnali concupiscentia.
De peccato scilicce: de quo p̃cipit
ut ñ regnae in nr̃o mortali corꝑe.
adobediẽndũ desideriis eius. Sed
attendat etiã ipse iã baptizatis
fuisse dictũ. Caro concupiscit ad
ipsa pugna desides facerde: ⁊ per
hanc sententiã laxam̃tũ peccandi

Expanded text:
sufficientis naturae et potestatis sufficientis naturae et potestatis liberi arbitrii; neque enim sibi sufficit qui dicit: infelix homo! quis me e liberabit? aut plenam Jibertatem habere dicendus est, qui se adhuc postulat liberari. Verum tamen etiam illud uideamus, utrum illi qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carnis concupiscentia repugnante. sed quid hinc dicamus. ipse commemorat, ubi concludens hunc locum: ut diximus, inquit, illud quo continetur: caro concupiscit aduersus spiritum, non de carnis substantia, sed de operibus sentire necesse est. hoc et nos dicimus non de carnis substantia, sed de operibus dictum, quae ueniunt de carnali coucupiscentia, de peccto scilicet, de quo praecipit ut non regnet in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. Sed adtendat etiam ipse iam baptizatis fuisse dictum: caro concupiscit aduipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ clamabat. Non enĩtantũ deside.¬
rat: ut ꝑ indulgentiã sit de p̃t̾itis
impunitus. sed etiã ut sit de cetero
ad non peccandũ fortis ⁊ ualidus.
sondelectatur eñĩ legi dĩ. scdm in¬
teriorẽ hominẽ. Uidet aut̃ aliam
legem in mĩbris suis: repugnantẽ
legim̃tis suȩ. Uidet eẽ: non recolit
fusse. Presentib urget᷑ ñ p̃terita
reminiscit᷑. Nec tantũ repugnan¬
tẽ uid&: uerũ etiã captiuandem
se in lege peccati. quȩ ẽ in m̃bris
eiꝰ. ñ quȩ fuit. Hinc ẽ. qđ clamat.
Infelix homo. quis me lib̾abit de
corpore mortis huiꝰ. Sinat᷑ orare.
sinatur adiutoriũ medici poten¬
tissimi flagitare. Qiud contradr̃:
Quid obstrepitur : Quid miser
clamando petere ꝓhibebant. Sed¬
etiã int̾tumultũ contͣdicentiũ:
audit ille clamantẽ. Unde huic
tramꝰ ut nondũ baptizati implo¬
rent auxiliũ gr̃ẽ saluatoris: non
est hoc quidem parũ aduersus
illã falsam defensionẽ tanꝗͣ sibi

Expanded text:
quod clamabat. Non enim tantum desidequod clamabat. Non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis impunitus, sed etiam ut sit de caetero ad non peccandum fortis et validus. Condelectatur enim legi Dei secundum interiorem hominem, videt autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae: videt esse, non recolit fuisse; praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. Nec tantum repugnantem videt, verum etiam captivantem se in lege peccati, quae est in membris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat: Infelix homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Sinatur orare, sinatur adjutorium medici potentissimi flagitare. Quid contradicitur? Quid obstrepitur? quid miser clamando petere etiam inter tumultum contradicentium audit ille clamantem. unde huie tramus, ut nondum baptizati implorent auxilium gratiae saluatoris, non est hoc quidem parum aduersus illam falsam defensionem tamquam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: concedat᷑ iã tandẽ aliquando
humanã medico xp̃o indigere na-¬
turã. Quero aut̃ ubi natũra istã
ꝑdiderit lib̾tatem: quã sibi dari
exoptat. cũ dicit. Quis me lib̾abit.
Non enĩ ⁊ ille substantiã carnis
accusat. cũ dicit. lib̾ari se cupere
de corpore mortis huiꝰ: cum etĩa
corporis sicut anmȩ natura đo bona
iuctori tribuenda sit. Sed utiq de
uitiis corporis dicit. Nam de corpore
mors corporis separat. sed contracta
exillo uitia coherent. quib iusta pę¬
na debetur : quã etiã in inferno ille
diues inuenit. Hinc se ñ poterat utiq
libare : qui dicit. Quis mȩ lib̃abit
de corpore mortis huiꝰ. Ubicũq au¬
tem istã ꝑdiderit lib̾tatẽ: certe in
separabilis ẽ possibilitas illa naturȩ.
hab& posse ꝑ naturale subsidium.
hab& uelle ꝑ liberũ arbitriũ. Cur
quęrit baptisiatis sacramentum :
In ꝓpt̾ cõmissa p̾terita. ut ea tan¬
tum ignoscantur quȩ fieri infecta
ñpossunt : Dimitte hominẽ. Clam&

Expanded text:
rum, concedatur iam tandem aliquando humanam medico Christo indigere naturam. Quaero autem, ubi natura istam perdiderit libertatem, quam sibi dari exoptat, cum dicit: quis me liberabit ? non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huius ? ubicumque autem isseparabilis est possibilitas illa naturae, habet posse per naturale subsidium, habet velle per liberum arbitrium; cur quaerit Baptismatis sacramentum? An propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? Dimitte hominem, clamet
Abbreviated transcription (Latin):
& ur̃am uolentes constituere:
iustitiȩ di non estis subiecti.
Sicut enĩ finis legis: ita etiã
naturȩ humanȩ uitiosȩ. salua¬
tor xp̃s ẽ. adiustitiã omi cre-¬
denti. Quid aut̃ sibi opposuit
ab eis dici contͣ quos loquitur:
Om̃s enĩ peccauert̃. manifestũ
ẽ. quod de his dicebat apłs. qui
tunc erant hoc ẽ de uideis et
gentib. Sed plane illud qđ
cõmemoraui ꝑunũ hominem
peccatũ intrauit inmundum.
⁊ ꝑ peccatũ mors: ⁊ ita in om̃s
homines ꝑ transiit in quo om̃s¬

Expanded text:
et uestram nolentes constituere et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae saluator Christus est ad iustitiam omni credenti. Quid autem sibi opposuit \'ab eis dici contra quos loquitur: omnes enim peccauerunt\'? manifestum est quod de his dicebat apostolus qui tunc erant, hoc est de Iudaeis et gentibus. sed plane illud, quod commemoraui: per unum hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
quẽad modũ uiuere debeamus:
ñ etiã ut eiꝰ adiuuem᷑ grã quo
bene uiuamꝰ. Uel hinc saltem
confiteatur ẽẽ miserabiles tene¬
bras in animo humano qui
scit quẽ admodũ debeat leonẽ
domare: & nescit quẽ ad modũ
uiuere. An & hoc ut sciat suf-¬
ficit ei liberũ arbitriũ. lexq
naturalis: Hȩc ẽ. sapientia
uerbi : qua euacuatur crux
xp̃i. Sed qui dix̃ ꝑdã sapientiã
sapientiũ. quia ista crux non
potest euacuari. ꝓfecto ista sa¬
pientia ꝑstultitiã p̃dicationis
qua credentes sanant᷑ euertit᷑.
Si enĩ possibilitas naturalis per
liberũ arbitriũ & ad cognoscen¬
dũ quomͦ uiuere debeat. & ad
beneuiuendũ sufficit sibi: ergo
xp̃s gratis mortuus ẽ. Ergo
euacuatũ ẽ scandalũ crucis.
Cur non etiã ego hic exclamẽ :
lmmo exclamãbo. & istis in-¬
crepitabo dolore xp̃iano. Fua¬
cuati estis a xp̃o: qui innatu¬
ra iustificamini. a grã excidis¬
tis. Ignorantes enĩ dĩ iustitiã.

Expanded text:
quemadmodum uiuere debeamus, quemadmodum uiuere debeamus, non etiam ut eius adiuuemur gratia, quo bene uiuamus. uel hinc saltim confiteatur esse miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
dico. nec om̃e quod legimus cre-¬
dere nos debere: ꝓpt̾ illud qđ
ait apłs. Omĩa legite: que bona
sunt tenete. Q aftͣruere aliquid.
etiã quod ñ legimꝰ. nefas non ẽẽ.
Possumꝰ enĩ aliquid bona fide tes-¬
tes astruere. quod exꝑti sumus.
etia si forte ñ legimꝰ. hic fortasse
respondo. Ego cũ hoc dicerẽ:
de scripturis sc̃ĩs ageba. Outinã
ñ dico aliud quã in illis litteris
legit: uerũ contra id quod legit
nichil ual& astruere: fideliter
& oboedient̃ audir& qđ scrip¬
tũ. ẽ. Per unũ bominẽ peccatũ
intrauit inmundũ. & ꝑ pecca-¬
& ñ infirmar& tanti medici
grãm: dũ fateri ñ uult natu-¬
ram humanã ẽẽ uitiatam.
Outinã sicut xp̃ianus leger&.
fieri nos. & ñ possibilitatẽ naturȩ
humane ita defender&e: ut
homo ꝑ liberũ arbitriũ etiam
sine istonomine saluus ẽẽ posse
credatur. Sed putat fortas se
id̾o necessariũ ẽẽ xp̃i nomen.
ut ꝑ eius euangłium discamus

Expanded text:
dico nec omne quod legimus credico nec omne quod legimus credere nos debere propter illud. quod ait apostolus: omnia legite, quae bona sunt tenete, ut astruere aliquid etiam quod non legimus nefas non esse. possumus enim aliquid bona fide testes astruere quod experti sumus, etiam si forte non legimus. hic fortasse respondet: \'ego cum hoc dicerem, de scripturis sanctis agebam\'. o utinam, non dico aliud quam in illis litteris legit, nerum contra id quod legit nihil uellet astruere! fideliter et oboedienter audiret quod scriptum est: per unum hominem peccatum intrauit in mundum o t penon infirmaret tanti medici gratiam, dum fateri non uult naturam humanam esse uitiatam! o utinam sicut Christianus legeret fieri nos, et non possibilitatem naturae humanae ita defenderet, ut homo per liberum arbitrium etiam sine isto nomine saluus esse posse credatur! Sed putat fortasse ideo necessarium esse Christi nomen, ut per eius euangelium discamus
Abbreviated transcription (Latin):
atius: quanto. ẽ. cogitatio celerior.
& nullũ impedimĩtũ morarũ. Hoc
peccatũ id est hunc uitiosȩ affectio¬
nis appetitũ. qui magna ex parte
frenar ut ñ oboedirent desideriis
eiꝰ. nec exhiberent ei m̃bra sua arma
iniqͥtatis: etiã iusti appellari me-¬
ruert̃. Et hoc ad iutorio gratiȩ dĩ.
Ierũ quia sepe in leuissimis. & ali-¬
qͣndo in cautis obrepit peccatũ.
& iusti fuert̃. ⁊ sine peccato ñ fue¬
runt. Postremosi in abel iusto. ca¬
ritas đi qua una uere iustus est.
quicũq iustꝰ ẽ. ad huc erat quod
poss&e ⁊ deber&e augeri: quicqͥd
minꝰ erat. ex uitio erat. Et cumon
minꝰ sit donec ad illã eiꝰ fortitudi¬
nẽ uemiatur. tibi tota hominis
absorbeat᷑ infirmitas: Magnã
plane sententia conclusit hũnc
locũ: cũ ait. Credamꝰ igit᷑ quod
legimꝰ : ⁊ quod ñ legimꝰ nefas cre-¬
damꝰ astruere. Quod de cunctis
etiã dixisse sufficiat. Contͣ ego

Expanded text:
citius quanto est cogitatio celerior citius quanto est cogitatio celerior et nullum inpedimentum morarum. hoc peccatum, id est hunc uitiosac affectionis adpetitum, qui magna ex parte frenarunt, ut non oboedirent desideriis eius nec exhiberent ei membra sua arma iniquitatis. etiam iusti appellari meruerunt et hoc adiutorio gratiae dei. uerum quia saepe in lenissimis et aliquando incautis obrepit peccatum, et iusti fuerunt et sine peccato non fuerunt. postremo si in Abel insto caritas dei, qua una uere iustus est quicumque iustus est, adhue erat quo posset et deberet augeri, quicquid minus erat ex uitio erat. ut cui non miuus sit, donec ad illam eius fortitudinem ueniatur, ubi tota hominis absorbeatur infirmitas? Magna plane sententia conclusit hunc locum cum ait: credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere, quod de cunctis etiam dixisse sufficiat. contra ego
Abbreviated transcription (Latin):
nec numerũ. nec uocabula osten¬
dens. ita nec cõmemorandũ fuit.
si abel quãuis merito iustꝰ appel¬
latus ẽ: paulo unmoderatius ali¬
quando risit. uł animi remissione
iocatus ẽ: uł uidit aliquid ad con-¬
cupiscendũ. uł aliquanto un mode¬
ratius poma decerpsit. uł plusculo
cibo crudior fuit: uł cum oraret
cogitauit aliquid unde eiꝰ in aliud
uocaretur intentio. & quotiens
illi ista ac similia multa subrepse¬
rint. Anforte peccata non sunt.
de quib generalit̃ cauendis atq
cohibendĩs: ammonem᷑ p̃cepto
apłico. ubi dicit. Non ergo regna¬
peccatũ in ur̃o mortali corpare.
ad obȩdiendũ desideriiseiꝰ: His
quippe ne oboediamꝰ ad ea quȩ
non licent. uel minus decent:
cotidiana ⁊ ꝑpetua conflictatione
certandũ.ẽ. Nam utiq ex hoc uitio.
mitat᷑ uł dimitat᷑ ocłis quȩ non
oportet. Q d uitiũ si conualuerit &
p̃ualuerit: etiã adulteriũ ꝑpetrat᷑
incorpore. quod incorde tanto fit

Expanded text:
nec numerum nec uocabula ostennec numerum nec uocabula ostendens —ita non commemorandum fuit, si Abel, quamuis merito iustus appellatus est, paulo inmoderatius aliquando risit uel animi remissione iocatus est uel uidit aliquid ad commemorandum uel aliquanto inmoderatius poma decerpsit uel plusculo cibo crudior fuit uel cum oraret cogitauit aliquid unde eius in aliud auocaretur intentio. et quotiens illi ista ac similia multa subrepserint! an forte peccata non sunt, de quibus generaliter cauendis atque cohibendis admonemur praecepto apostolico, ubi dicit: non ergo regnetpeecatum i n uestro mortali corpore a d oboediendum desideriis eius? his quippe ne oboediamus ad ea, quae non licent uel minus decent, cotidiana et perpetua conflictatione certandum est. nam utique ex hoc uitio mittitur uel dimittitur oculus, quo non oportet; quod uitium si conualuerit et praeualuerit, etiam adulterium perpetratur in corpore, quod in corde tanto fit
Abbreviated transcription (Latin):
turbe numerositate. potuisse
scripturã. dissimulare omniũ
peccata contexere. Hoc enĩ si
satis attendiss&e: uider& etiam
in uno homine turbã & multi.¬
tudinẽ leuiũ peccatoꝵ uł non
potuisse. uł si etiã potuit: non
debuisse conscribi. Ea quippe
scripta sunt: quib & modus¬
adhibendus adhibendus fuit.¬
& paucis exemplis ad multa neces.¬
saria lector instruendꝰ. Nam cum
ipsos tunc homines licet adhuc
paucos quot uł qui fuerint. id est
adã & eua quot filios & filias pro.¬
creauerint. & quȩ illis nomina
imposuerint. scriptura cõmemorare
noluerit: unde ñnulli parũ consi¬
derantes. quã multa scriptura ta¬
cite p̾tereat: ipsũ cam cũ matre
concubuisse putauert̃. Unde ꝓlem
quȩ cõmemorata ẽ. ꝓcrear&e: pu¬
tantes illis filiis adam sorores non
fuisse. quia eas scriptura tc̃ tacuit.
postea recapitulando inferens qdđ
p̾ter miserat adãfilios ⁊ filias pro¬
creasse: Nec tempꝰ quo natisunt.

Expanded text:
turbae numerositate potuisse turbae numerositate potuisse scripturam dissimulare omnium peccata contexere\'. hoc enim si satis adtendisset, uideret etiam in uno homine turbam et multitudinem leuium peccatorum uel non potuisse uel, si etiam potuit, non debuisse conscribi. ea quippe scripta sunt, quibus et modus adhibendus fuit et paucis exemplis ad multa necessaria lector instruendus. nam cum ipsos tunc homines lieet adhuc paucos. quot uel qui fuerint, id est Adam et Eua, quot filios et filias proereauerint et quae illis nomina inposuerint, scriptura commemorare noluerit — unde nonnulli parum considerantes quam multa scriptura tacite praetereat ipsum Cain cum matre concubuisse putauerunt, unde prolem quae commemorata est procrearet, putantes illis filiis Adam sorores non fuisse, quia eas scriptura tunc tacuit, postea recapitulando inferens quod praetermiserat Adam filios et filias procreasse nec tempus quo nati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nes erant. quid in quit dicimꝰ.
memorare: Utrũne ingentie
multitudinis causa quȩ nondũ
erat: An quia illoꝵ tantũ qui
cõmiserant menunit: illiꝰ uero
qui nulla cõmiserat meminisse
ñ potuit: Adhuc adiungit u̾ba
quib ista sententia uberius &
planius astruat᷑. Certe in quit
primo intẽpore adam & eua. ex¬
quib cam & abel nati sunt: qua-¬
tuor tantũ homines fuisse refe¬
runt᷑. Peccauit eua: scriptura
hoc ꝓdidit. Adam quoq deliqͥt.
eadem scriptura ñ tacuit. Sed
& camn peccasse: ipsa ȩque scrip¬
tura testata. ẽ. Quoꝵ ñ modo
peccata. uerũetiã peccatorum
indicat qualitatẽ. Qd si & abel
peccass&. hoc sine dubio scrip¬
tura dixissoe. Sed ñ dix. Ergo
nec ille peccauit. quinetiã iustũ
ostendit. Credamꝰ igit᷑ quod .A.¬
legimꝰ. & quod nonssegimus
ne fas credamꝰ astruere. Hec
dicens: parũ attendit. qd̾ pau¬
lo ante ipse dixerat. Iamexorta
multitudine generis humani.

Expanded text:
nes erant, quid, inquit, dicimus, nes erant, quid, inquit, dicimus, memorare? utrumne ingentis multitudinis causa, quae nondum erat, an quia illorum tantum qui commiserant meminit, illius uero qui nulla commiserat meminisse non potuit ? adhuc adiungit uerba, quibus ista sententia uberius et planius astruatur: certe, inquit, primo in tempore Adam et Eua, exquibus Cain et Abel nati sunt, quattuor tantum homines fuisse referuntur. peccauit Eua — scriptura hoc prodidit , Adam quoque deliquit — eadem scriptura non tacuit —.sed et Cain peccasse ipsa aeque scriptura testata est, quorum non modo peccata, uerum etiam peccatorum indicat qualitatem. quodsi et Abel peccasset, hoc sine dubio scriptura dixisset; sed non dixit: ergo nec ille peccauit, quin etiam iustum ostendit. credamus igitur quod legimus et quod non legimus nefas credamus astruere. Haec dicens parum adtenditquod paulo ante ipse dixerat \'iam exorta multitudine generis humani
Abbreviated transcription (Latin):
attendite. Hoc inqͥt recte dici
potest de his. quoꝵ neq bonoꝵ
neq maloꝵ scriptura sit menior.
De illis uero quoꝵ iustitis memi¬
nit: & peccatoꝵ sine dubio me¬
minisso. si qua eos peocare sensis¬
set. Dicat ergo ñ ꝑtinuisse ad
iustitiã tanta illoꝵ fidẽ. qui
magna multitudie pcedentes.
& Sequentes cũ laudib dñi asel-¬
lum : etiã int̾ frem̃tes quare hoc
facerent in unicos clamabant.
Osanna fili dauid. benedictꝰ qui
uenit in nomine dñi. Audeat
ergo iste dicere si potest: nemi¬
nem fuisse in tanta illa multitu.¬
dine. qui ullũ haber&e omino
peccatũ. Quodsi absurdissimũ
ẽ. dicere. cur nulla peccata eoꝵ
scriptura cõmemorauit. quę
tantũbonũ fidei eoꝵ cõmemo¬
rare curauit: Sed hoc etiã ipse
forsitan uidit. & id̾o subiecit.
atq att. Sed esto aliis tẽporib
turbe numerositate omnium
dissimul auerit peccata contexe¬
re. in ipso statĩ mundi primor¬
dio ubi non nisi quatuor homi¬

Expanded text:
adtendite. hoc, inquit, recte dici adtendite. hoc, inquit, recte dici potest de his, quorum neque honorum neque malorum scriptura sit memor; de illis uero, quorum iustitiae meminit, et peccatorum sine dubio meminisset, si qua eos peccasse sensisset. dicat ergo non pertinuisse ad iustitiam tantam illorum fidem, qui magna multitudine praecedentes et sequentes cum laudibus domini asellum etiam inter frementes quare hoc facerent inimicos clamabant: osanna, fili Dauid, benedictus qui uenit in nomine domini! audeat ergo iste dicere, si potest, neminem fuisse in tanta illa multitudine, qui ullum haberet omnino peccatum. quod si absurdissimum est dicere, cur nulla peccata eorum scriptura commemorauit, quae tantum bonum fidei eorum commemorare curauit? Sed hoc etiam ipse forsitan uidit et ideo subiecit atque ait: sed esto, aliis temporibus turbae numerositate omnium dissimulauerit peccata contexere; in ipso statim mundi primordio, ubi non nisi quattuor homi
Abbreviated transcription (Latin):
congregare possemꝰ. & int̾rogare
utrũm ẽent sine peccato. qͥd fuisse
responsuros putamꝰ. utrũ hoc quod
iste dicit. an quod iohannes apłs:
Rogo uos quantalib& fuerint in
hoc corpore excellentia sc̃itatis.
si hoc int̾rogari potuissent. una
uoce clamassent. Si dixerimꝰ quia
peccatũ ñ habemꝰ: nos ipsos deci¬
pimꝰ. & ueritas in nob ñ ẽ. An id
humilius responderent fortas se
quã uerius: Sed hiuc iam placa.
& recte placet laudẽ humilitatis
in parte non ponere falsitatie.
Ita hoc si uerũ dicerent. hab̾ent
peccatũ. qđ humilit̾ quia fate.¬
rent᷑ ueritas in eis eẽt. Si autem
hoc m̃tirent᷑. nichilominꝰ habe¬
rent peccatũ. quia ueritas in eis
non eẽt. Dicent forsitan inquit.
Nunquid om̃iũ potuit scriptura
cõmemorare peccata: It uerũ ei
dicent qui cũq dicent. Nec eum
contͣ hoc aliquid ualidũ uideo
respondisse: quãuis uidẽa tacere
tioluisse. Quid enĩ dixerit: queso

Expanded text:
congregare possemus et interrogare, congregare possemus et interrogare, utrum essent sine peccato, quid fuisse responsuros putamus? utrum hoc quod iste dicit, an quod Iohannes apostolus, rogo nos. quantalibet fuerint in hoc corpore excellentia sanctitatis, si hoc interrogari potuissent, una uoce clamassent: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. an id humilius responderent fortasse quam uerius? sed huic iam placet et recte placet \'laudem humilitatis in parte noti ponere falsitatis\'. ita hoc si uerum dicerent, haberent peccatum; quod humiliter quia faterentur, ueritas in eis esset; si autem hoc mentirentur, nihilominus haberent peccatum, quia ueritas in eis non esset. Dicent forsitan, inquit: numquid omnium potuit scriptura commemorare peccata? et uerum eis dicent quicumque dicent. nec eum contra hoc aliquid ualidum uideo respondisse, quamuis uideam tacere noluisse. quid enim dixerit, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
qui non modo peccasse: uerum
etiã iuste uixisse referuntur.
Abel. enoch. melcbi sedech. abra¬
ham. isaac. iacob. ioseph. iesu
naue. finees. samubel. nathan.
heliã. heliseũ. michẽa. dani hel.
anamã. arariã. misahel. ezechi el
mardo cheũ. simeon. iosepħ cui despon¬
sata erat uirgo maria. iohannem.
Adiungit etiã feminas. debboram.
annã samuhelas matrẽ. iudith. hester ͤ
alterã annã filiã phanuhelis. elisa¬
beth. ipsam etiã dñi ac saluatoris
nr̃i matrẽ. quã dicit sine peccato
confiteri. necesse ẽ pietati. Excepta tͥ
itaq scã uirgine maria. de quã
ꝓpt̃ honorem dñi nullã prorsus
cũ de peccatis agit᷑ habere uolo
questionẽ: Undeꝰ enĩ scimus quod
eiplus grẽ collatũ fuerit. ad uin¬
cendumꝰ omi exparte peccatũ: quȩ
conciꝑe ac parere meruit eũ. quẽ
constat nulla habuisse peccatũ.
hac ergo uirgine excepta. si om̃s
illos sc̃os & scas. cũ hic iiuerent

Expanded text:
\'qui non modo non peccasse, uerum \'qui non modo non peccasse, uerum etiam iuste uixisse referuntur: Abel, Enoch, Melchisedech, Abraham, Isaac, lacob, Ioseph, Iesu Xaue, Finees. Samuhel, Nathan. Helias. Heliseus, Micheas, Danihel, Ananias. Azarias. Misael, Ezechiel. Mardocheus, Simeon, Ioseph. cui desponsata erat uirgo Maria. Iohannes\'. adiungit etiam feminas: \'Debboram, Annam Samuhelis matrem, Iudith, Hester, alteram Annam filiam Fanuel, Elisabeth\'. ipsam etiam domini ac saluatoris nostri matrem, \'quam\' dicit \'sine peccato confiteri necesse itaque sancta virgine Maria, de qua propter honorem Domini nullam prorsus cum de peccatis agitur, haberi volo quaestionem — unde enim scimus quid ci plus gratiae conlatum fuerit ad uincendum omni ex parte peccatum, quae concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse pecatum? — hac ergo uirgine excepta, si omnes illos sanctos et sanctas, cum hic uiuerent,
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ. etia inqua iusti scĩq ꝓlapsi
sunt. Sed acute uidet᷑ introgare.
quomodo istos scõs de hac uita abis¬
se credendũ sit. Cũ peccato. an sine
peccato. Ut si responsũ fuerit cũ
peccato: putetur eos secuta dãp.¬
natio. quod nefas. ẽ. credere. Si
aut̃ sine peccato dictũ fuerit eos
exisse de hac uita: ꝓb& hominẽ
saltem ꝓ pinquante morte fiusse
sine peccato in hac uita. Ubi pari
atrendit cũ sit acutissimꝰ: nori
frustra etiã iustos inoratione d
orationẽ docendo expliciuiss&.
ueracissime subdi disse. Si enun
dimiseritis peccata hominibus.
dimitt& uob pat̾ ur peccata urã.
Per hoc eñi cotidianũ spiritale
quodã modo incensũ. quod ante
dmñ in altare cordis quod sursũ
habere ammnonem᷑ infertur. etiã¬
si non hic uiuat᷑ sine peccato. lic&
mori sine peccato. dum subinde
uenia deletur : quod sub inde
ignorantia uł infiemitate cõ.¬
mittit᷑. Deinde cõmemorat cos

Expanded text:
catorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi catorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dorationem docendo explicuisset, ueracissime subdidisse: si enim dimiseritis peccata hominibus, dimittet uobis pater uester peccata uestra. per hoc enim cotidianum spiritale quodammodo incensum, quod ante deum in altare cordis, quod sursum habere admonemur, infertur, etiamsi non hic uiuatur sine peccato, licet mori sine peccato, dum subinde uenia deletur. quod subinde ignorantia uel infirmitate committitur. Deinde commemorat eos,
Abbreviated transcription (Latin):
sa p̃terita: ñ ut adiuuce ad
futura uitanda. H ic ꝑniciosis.¬
sime fallit᷑ hic &̾ si nesciens
ꝓhibo nos uigilare. & orare
ne intremus in tẽptationem:
cũ hoc ne nob̾ accidat in nr̃a
tantũ potestate ẽẽ contendit.
Quorundã sane exẽpla. quos
pecoasse legimꝰ. non iđo scrip¬
ta dicit qui sanũ sapit. ut ad
desperationẽ ñ peccandi uale¬
ant. ⁊ securitatẽ ꝑ eccandi
nob quodãmodo p̾bere iude¬
antur. sed ut disceremꝰ uel
penitendi humilitatẽ. uł etiã
in talib lapsib ñ desperandã
salutẽ. Quidã enĩ inpeccata
ꝓlapsi. desperatione plus ꝑe¬
unt: Nec solũ penitendi negli¬
gunt medicinã. sed ad explen-¬
da inhonesta &e nefaria deside¬
ria: serui libidinũ & scelerataꝵ
cupiditatũ funt. quasi ꝑdant
si non fecerint qđ iustigat libi¬
do: cũ eos iã maneat certa
dampnatio. Aduersus hunc
morbũ. nimiũ ꝑiculosum &
exitiabilẽ: ualet cõmemoratio pec¬

Expanded text:
sa praeterita, non ut adiuuet ad sa praeterita, non ut adiuuet ad futura uitanda\'. hic perniciosissime fallitur; hic etsi nesciens prohibet nos uigilare et orare ne intremus in temptationem, cum hoc ne nobis accidat in nostra tantum potestate esse contendit. \'Quorundam\' sane \'exempha, quos peccasse legimus\', non\'ideo scripta\' dicit, qui sanum sapit, \'ut ad desperationem nou peccandi ualeant et securitatem peccandi nobis quodammodo praebere uideantur\'. sed ut disceremus uel paenitendi humilitatem uel etiam in talibus lapsibus 11011 desperandam salutem. quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt nec solum paenitendi neglegunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desideria serui libidinum et sceleratarum cupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio pec
Abbreviated transcription (Latin):
laudat extollit᷑. Addendo itaq
& ueritas in nob̾ non ẽ. manifes¬
te ostendit sicut etiã huic retis¬
falsitatis: ꝑdat p̾miũ ueritatis.
Porro aut̃ qđ di causa sibi agere
uidetur defendendo naturam
ñ attendit quod eandẽ naturã
sanã eẽ dicendo. medici repellit
miscđiam. Ipse. ẽ. aut̃ creator eiꝰ:
qui saluator eiꝰ. Non ergo debemꝰ
sic laudare creatorẽ: ut cogam᷑¬
dicere. unmo uere coniuncãmur
dicere suꝑfluũ saluatorẽ. Naturã
itaq hominis dignis laudib ho¬
noremꝰ. easq laudes ad creatoris
głam referainꝰ. Sed quia nos crea.¬
u̾it: ita simꝰ grati. ut nonsimus
quia sanat iñgrati. Uitia sane
nr̃a quȩ sanat: ñ diuino oꝑi.
sed humang uoluntati. iustȩq
illius uindicte tribuamꝰ. Sed.a
ut in nr̃a potestate fuisse. ne
accederent confitem᷑ ita ut
sanent᷑ in illius magis ẽẽ quã
iste miscdiam. & medicinale
saluatoris auxiliũ: tantũ in
hoc ponit ut ignoscat cõmis¬

Expanded text:
laudat extollitur. addendo itaque laudat extollitur. addendo itaque \'et ueritas in nobis non est\' manifeste ostendit, sicut etiam huic rectisfalsitatis perdat praemium ueritatis. Porro autem quod dei causam sibi agere uidetur defendendo naturam, non adtendit, quod eandem naturam sanam esse dicendo medici repellit misericordiam. ipse est autem creator eius qui saluator eius. non ergo debemus sic laudare creatorem, ut cogamur, immo uere conuincamur dicere superfluum saluatorem. naturam itaque hominis dignis laudibus honoremus casque laudes ad creatoris gloriam referamus; sed quia nos creauit, ita simus grati, ut non simus, quia sanat, ingrati. uitia sane nostra, quae sanat, non diuino operi, sed humanae uoluntati iustaeque illius uindictae tribuamus; sed ut in nostra potestate fuisse ne acciderent confitemur, ita ut sanentur in illius magis esse miseriste misericordiam et medicinale saluatoris auxilium tantum in hoc ponit, \'ut ignoscat commis