comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibuit dicens. Ne forte cũ nultis collig̾e ⁊ na¬
ma: eradicetis simul et triticũ. Ita solus d̾s uetꝰ
et bonus nouit. quid. qñ. quib ꝑ quos fieri.
aliquid uł iubeat uł ꝑmittat. Poterat .n. ista
humana nõ bonitas. sed plane imꝑbitas eidẽ
dño contͣdice. cũ desid̾io noxio demones ĩ porco
ire uolentes petentest ꝑmista. Presertimq
manichei non solum porcos. uerum etiã minita eo
abiecta animalia hominũ aĩas hrẽ credider̃. Qua
uanitate imꝓbata et abiecta. illud tũ constat do¬
dm̃ uerũ et bonũ mortẽ pecoꝵ alienoꝵ. ꝑuiciẽ
qualiũcumq animantiũ et graue dampnum
hominũ. desid̾io demonũ concessisse. Quis añ
domentissimꝰ dixerit qd̃ eos ab hom̃ib non po¬
tuisset exclud̾e. etiam si eoꝵ noxie uoluntati
nec portoꝵ exiciũ p̾stare uoluisset. Porro si spũ¬
um dampnatoꝵ et igni eterno iam destinato¬

Expanded text:
prohibuit, dicens: Ne forte, cum vultis colligere zizaprohibuit, dicens: Ne forte, cum vultis colligere zizania, eradicetis simul et triticum . Ita solus Deus verus et bonus novit quid, quando, quibus, per quos fieri aliquid vel jubeat vel permittat. Poterat etiam ista humana, non bonitas, sed plane vanitas eidem Domino contradicere, cum desiderio noxio daemones in porcos ire volentes petentesque permisit : praesertim quia Manichaei non solum porcos, verum etiam minuta et abjecta animalia, hominum animas habere crediderunt. Qua vanitate improbata et abjecta, illud tamen constat, Dodeum uerum et bonum mortem pecorum alienorum perniciem qualiumcumque animantium et graue damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinato
Abbreviated transcription (Latin):
dũ h optõꝑando nõ resistendũ ẽ disputãdo
spłs dixit. Quis .n. cognouit sensum dm̃.
aut quis consiliauꝰ eiꝰ fuit. siue gͦ ista sit causa
qmͣ dixi. sine aliqͣ quelibet in secreta et abdita di¬
spositione dei lateat cur hoc ꝑ moysẽ illi populo
dix̾it ut ab egyptiis sͥ cõmodanda pete̾nt q̃ au¬
f̾rent. hoc tñ confmo nec frustra nec iniq̃ dcm̃
ẽ nec uenisse moysen alitꝰ qmͣ deus dixetat fa¬
ceꝰ ut penes dñm eẽt cõsilm̃ mbendi penes fa
uerus et bonus nllo modo talia uississe credendꝰ ẽ
Immo uero talia recte nõ iubet nnsi deus rectus et
bonus. quiet solus nouit quid cuq iubendũsit
et solus neminẽ quicqm incongruũ ꝑpetisinit. i¬
Cetͥmista imꝑita et frabonitas cordis humanicõ¬
tradicat̃ xp̃o. ne d̾o bono iubente impii malii aͥd
paciantur. cũ dcurꝰ est angelis. Colligite pͥmũ
zizama et alligate fasticulos ad coburendu
Qui tñ hoc ipm̃ ĩ portue fac̾e uolentes ẜuos

Expanded text:
endum est disputando. Apostolus dixit: Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit ? Sive ergo ista sit causa, quam dixi, sive alia quaelibet in secreta et abdita dispositione Dei lateat, cur hoc per Moysen illi populo dixerit, ut ab Aegyptiis sibi commodanda peterent quae auferrent; hoc tamen confirmo, nec frustra nec inique dictum esse, nec licuisse Moysen aliter quam Deus dixerat facere, ut penes Dominum esset consilium jubendi, penes famverus et bonus nullo modo talia jussisse credendus est. Imo vero talia recte non jubet, nisi Deus verus et bonus, qui et solus novit quid cuique jubendum sit, et solus neminem quidquam incongruum perpeti sinit. Caeterum ista imperita et falsa bonitas cordis humani contradicat et Christo, ne Deo bono jubente impii mali aliquid patiantur, cum dicturus est Angelis: Colligite primum zizania, et alligate fasciculos ad comburendum. Qui tamen hoc ipsum inopportune facere volentes servos
Abbreviated transcription (Latin):
oq flagntes qlͣus ydonci regendis populis
eẽ possinti tñ uͤitant pp̃ turbulentas occupati¬
ones et in doctͥne ociũ toto pestore tancͣ specio¬
se rachel ferũtur amplexũ. Sed qr bonu ẽ ut
etam hec uta lacius ĩotestens ppłarẽ głam
mereatur intustũ est aũ ut eam ꝯsequatur sia¬
matorem suñ am̃istrandis ecc̾asticis curis act¬
Parum est tibi quod iurũ meũ accepisti. in
cuper et mandragoras faii mei uñ accipere
ꝑ unũ inrũ significans eos om̃s qui cum sint
agendi uirtute abiles et digni quib regimẽ
otc̃e comitaturad dispensandũ illi fidei sacta¬
m̃tũ accensi studio doct̾ue atq indagande
et ꝯtẽplande sapĩe se ab om̃ib actionũ mo¬
lestis remouere ati ĩ ociodistendi ac docẽ¬
di cond̾e uolũt. Ita ergo dcm̃ est. parũ est tͥ¬

Expanded text:
oque flagrantes, quamvis idonei regendis populis oque flagrantes, quamvis idonei regendis populis esse possint, tamen evitant propter turbulentas occupationes, et in doctrinae otium toto pectore, tanquam in speciosae Rachel feruntur amplexus. Et quia bonum est ut ta paulo latius innotescens, popularem gloriam mereatur: injustum est autem, ut illam consequatur, si amatorem administrandis ecclesiasticis curis aptri suae dicit: Parum est tibi, quod virum meum accepisti, insuper et mandragoras filii mei vis accipere? Per unum virum significans eos omnes qagendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est t
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝑiculis es labore usantur. ppd̃a lỹe filius ma¬
la madragoric muenit. exiens magrũ .i. ho
neste ambisians ad eos qui foris sũi Poct̾na
nero slla capĩe q̃ a nulgi strepiti remotissima
in ꝯtẽplatione i̾tats dulci delestatione defi¬
gitur hant popularẽ głam qnͣtulũ cũq ño
auequereturnsi ꝑ eos qui in mediis turbis a¬
gendo ac suadendo populis psit nõ ut p̾sinte
ted ut p̾sint Quia dum isti actuosi es negocio¬
osi homines ꝑ quos multitud̾is ad m̾istratur u¬
tilitas er quoꝵ auctoritas populis cara ẽ testĩo¬
mũ phibent ociã iute et pp̃ stuidiũ conquirẽde
et ꝯtẽplande u̾itatis ociose. quodamm̃o ma¬
la madragorica ꝑ ham ꝑueniũt ad rachel. ad
ip̃am uero lỹam ꝑ filiũ pͥmo genitũ .i. per
honorem fecũditatis eł ĩ qua ẽ om̃it fructꝰ
laboriose atq int̾ incerta tẽptationũ ꝑielitantis
actionis. Qm̃ plert bono ingenio p̾diti studi¬

Expanded text:
num periculis et labore num periculis et labore la mandragorica invenit, exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt ; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint, quia, dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis cara est. testimonium perhibent etiam uitae propter studium conquirendae et contemplandae ueritatis ola mandragorica per Liam veniunt ad Rachel, ad ipsam vero Liam per filium primogenitum, id est, per honorem fecunditatis ejus, in quo est omnis fructus laboriosae atque inter certamina tentationum periclitantis actionis, quam plerique bono ingenio praediti studi
Abbreviated transcription (Latin):
corruptiom sue sbdere inpriorib nõ eualuit.
Nan quod tunc in eodem rege priꝰ et post̾ius
figuratũ est: hoc in isto regno priorib eo post̾io¬
rib regib ad impletur. Cum aũ dicirur de
pr̃e ẽe sororem xp̃i ecc̾am nõ de nirẽ ño terre¬
ne gn̾ationis que euacuabr sed gr̃e celestis
qs gr̃am genus mortale nõ erimꝰ accepta po¬
testate ut filii dei uocemur et simꝰ. Neq em̃i
t̾renam que ad mortẽ tp̃alitꝰ gn̾at uocans ĩ
aliam uitam ubi nullus moritur. negare noᷤ
xp̃s docit ño fateri cũ discipuł ai. Ne uob̾
dicatis prẽm in terra inꝰ est .n. p̃r ur̃ qui ĩ ceł¬

Expanded text:
correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. correptioni suae subdere in prioribus non eualuit. nam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi ecclesiam, non de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis,  secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque eniterrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater u
Abbreviated transcription (Latin):
sare ut aꝑiat dñs et ostendat quis tunc ĩ illo
figurabatur uiro. et cuiꝰ sit uxor q̃ in hac ꝑe¬
grinatione atq inter alienigenas pollui ma¬
culariq nõ sinitur. ut sio uiro suo sine macula
et ruga: In gła quippe xp̃i recte uiuit ecc̃a et
pulcritudo eius honori sit iuro eius sicut abra¬
ham pp̃ sare pulcritudinẽ: intꝰ alienigenas ho¬
norabatur. Eiq ip̃i cui dicitur in canticis can¬
ticoꝵ. o pulcra int̾ mulieres: ip̃ius pulcritudi¬
nis merito reges offerũt inmera. sicut sare ob¬
tulio rex abimelech. pulus in ea mirans for¬
me decus qd̃ amare potuit et uolare nõ po
uxor. Occulte quippe atq intus in abscõdi¬
to secreto spũali aĩa humana inheret u̾bo
dei. ut sint duo in carne una. Q magnũ cõ
ta cohereren nsi cum iuolare tẽptauit eo diui¬
no testimonio ꝑ fidem martyrũ cessit correctũ¬
q inpost̾iorib regib honorauit mimere. qmͣ

Expanded text:
sare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo sare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uiolare non pouxor. occulte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum cta cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum cessit correptumque in posterioribus regibus honorauit munere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
taret fecit ꝙ potuit. quod aũt nõ potuit: illicõ
maritũ se occultauit ne occideretur uxorem
deo credidit ne pollueretur. Qmͣqm scrupu¬
losuis disputari possit utr̃ illius mulieris pu¬
dicitia uolaretur eciam si quisqmͣ carm euis
cõmixtus forer. cũ id in se fieri pro mariti uita.
noc illo nesciente sed iubente ꝑmitt̾et. neqͣ ꝙͣ
fidem deserens ꝯuigalem et potestatẽ nõ ab¬
miens maritalem. si cut slle adult̾ non fuit.
qñ uxoris obtẽperans potestati de ancilla ꝓ¬
lem gn̾are consensit. Sed pp̃ uim pͥncipiorũ
qr nõ ita duob iuiris ad cõcũbendũ feĩa sb̾d̾r.
situt due femine uni iuro. multo uerius et ho¬
nestins illud accipimus quod pater abra hã
nec tẽptauit dñi qñ uite sue qsͣtum potuit
homo consuluit. et sꝑauit in dm̃ cui pudiciti¬
am cõiugis ꝯm̃dauit. Iam uero in hac re ge¬
tari et sacram̃ti hostiũ pia fide studioq pul¬

Expanded text:
taret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi comtaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi comit, maritum se occultauit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re getari et sacramenti ostium pia fide studioque pul
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uellet in egyptum tñ infans portantib
parentib fugto. Et ad diem festum ño eiutẽ¬
t̾ sed latentꝰ ascenditi cũ alias palmam loq̃re¬
tur uideis irastentib et inmicissimo ammo
audientib nec tñ ualentib in eũ mitt̾e̾ ma¬
nus. qr nõdum uenerat hora eius. Non cuiͦ
hore necitudine coge̾tur mori. s cuiꝰ hore opor¬
timitate dignaretur occidi. Quid gͦ palam
docendo et arguendo et tñ inimicoꝵ rabiõ
ualere in se aliquid nõ sinendo dei demon¬
strabat potestatem. idem tñ fugiendo et la¬
tendo hom̃is rastruebat infirmitatem. ne do¬
um tẽptare audeat qñ ħo quod saciat. ut qd e
in dm̃i nõ credendo sic fugiti s dm̃ tẽptando sic
fugere noluisset: cum sic fugere potusset. ꝑ̾inde
cũ intꝰ ignotos pp̃ excellentusimam puicritudi¬
nem sare et euis pudicitia et mariti uita eẽt ĩ
dubio nec utrũq tueri posset abrabam. U̾m¬

Expanded text:
cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne demptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uer
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine eciã frẽs dñi uocantur in euuͣge¬
lio nõ utiq quos maria uirgo peperit. sed ex
euis ꝯsangͥnitate om̃s ꝓpinqui. Bicet aliqͥs.
Cur nõ potiꝰ ita de deo suo ut p̾sumpsit abra¬
ham ut fũ non timeret uxorẽ : Neq .n. deus
ab illo mortẽ nõ poterat repellere qmͣ time¬
bat. cumq cũ coniuge sua ab om̃i ꝑnicie
m illa ꝑogrinatione tutari ut nec uxor eiꝰ
qmͣuis eẽt pulc̾rima appet̾etur ab aliquo
nec pp̃ ip̃am ille necaretur. Poterat sane hoc
efficere dens. Quis ita demens ut hoc negeti
Sed si interrogatꝰ abraham illam feminã ui¬
dicasset uxorẽ. duas res contuendas ꝯmit¬
terer deo et suam uitam et conuigis pudici
Neq .n. et ip̃e saluator nõ poterat tueri dis¬
cipulos suos quib tñ ait. Si uos ꝑ secuti fue¬
unt in una ciiitate. fugite in aliam. Cuiꝰ rei
prior exẽplum p̾buit. Nam cũ potestatẽ hrẽt
ponendi aĩam suam. nec eam ponerer nisi

Expanded text:
onsuetudine etiam fratres domini uocantur in euangeonsuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non poterat repellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitneque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uł ex altera parente notos et necti ꝯuigio ñ
licebat. filios aũ frm̃. aliosq longiquioregͣ¬
du gnĩs ꝯsangͥneos nulla lege. mula potẽ¬
state ꝓh̾ibita consuetudo iũgebat. Quid minũ
uxorem. Nam hoc ip̃e reddenti sibi eam regi
dixit de pr̃e ẽẽ sororem non de mrẽ. Ubi certo
nõ sororẽ metiretur. nullo iam timore coħce¬
batur. qñ ille uxorem eius ẽe didicerat et eam
diuimtus t̾ritus cũ honore reddebat. fr̃s aũt
siie sorores gn̾ali noĩe ꝯsangͥnoos uł consan¬
guineas solere apud ueteres appellari: scrip¬
tura tesatur. Nam et tobias dicit deo cũ ora¬
ret. añqmͣ misc̾e̾tur uxori. Et nũc dñe tu
scis qm̃ nõ luxurie causa sororem meã accipi
o. Cum eẽt illa nõ ex concubitu eiꝰdem prĩs.
nec ex cidem mr̃is ut̾o. sed ex eadem styrie co¬
gnationis exorta. Et loth fr̃ abrahe d̾r. cũ pa¬
truus enis eẽt abraham. Ex qua uocabuli ꝯ¬

Expanded text:
uel altera parente natos necti coniugio non uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore cogebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, domine, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli c
Abbreviated transcription (Latin):
cesse eẽt intelligi pccm̃ hom̃is agnosc̾e̾m. nec
id cuncta eius m̾ita delera atq obliterata cen¬
serem. sicut nec illuis apłi. Quͣqm culpa ñ
sit equalis negare uxor ẽ. et negare saluatorẽ.
Nunc nero cũ hħeam qd̃ intelligam ne hoc in¬
telligam nulla causa cogor tem̾itate labi ad
rep̾hendendũ qũe nemo ꝯmucit timore lap¬
sum fuisse ad mẽciendũ. Neq .n. utrũ eius
uxor eẽt int̾rogatus non ẽẽ respondit. sed cũ
ab eo quereretur quid ei eẽt illa mulier. in¬
dicauit sororem. ño negartit uxorem. Tacu¬
it aliquid ueri. nõ dixit aliquid falsi ¶In use
adeo desipunꝰ. ut faustum sequam᷑. qui ait so¬
rorem m̃ititũ. quasi genus sane alude didi.¬
c̾it cumid sc̃a scriptura nõ aꝑuerit  Puto iꝰtũ
ẽẽ. ut in ea reqm nouerat abrahã. nos aũ ño
nouimꝰ. prĩache poti credam᷑ loquẽti qd̾ scit
nis. quo quid̾ iam frẽs ex utroq aut ex alt̾o

Expanded text:
cesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec cesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondit, sed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, nis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero
Abbreviated transcription (Latin):
lam suam nõ libidini mariti ꝑmisit. sed offi¬
cio gn̾andi intulit nequaꝙ᷑ ꝑturbato ordĩ
naturan ubi enis potestas erat iubens pociꝰ obe¬
dienti qm credens cõcupiscenti. sic ex ip̃e con¬
ugem castam et casto corde sͥ coherentẽ. de cuiꝰ
aĩo ubi pudicitie uirtꝰ hitabar millo modo du¬
o qd̾ nch̾ eam tutpe et flagitiosũ ꝑpeti suẽt.
Nec eum fides ac spes fefellit. Namq pħo t̾ri¬
tus monstris. młtis q pp̃ eam malis affectus.
ubi euis ẽe uxorẽ diuinitus didicit illesam
cũ honore restituit. abimelech aũ sõpino cõ¬
monitꝰ et edoctus siłr fecit. Non nulli quidẽ.
ñõ calũpniosi et maledici sicut faustus. sed
uł ño intelligendo rep̾henditi uł rep̾hendẽ¬
do nõ intelligit. cũ hoc abrahe fcm̃ cdsid̾ arẽt.
uisum est eis qd̾ a firmitate fidei sb̃defecerit.
atq titubamĩt. et timore mortis sicut dum̃ pe¬
trus: na iste negauĩt uxorem. Quod si ita ne¬

Expanded text:
lam suam non libidini mariti permisit, sed offilam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo duo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec eum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflictus, ubi eius uxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore restituit; Abimelech autem somno commonitus et edoctus similiter fecit. Nonnulli quidem non calumniosi et maledici sicut Faustus, sed vel non intelligendo reprehendit, vel reprehendendo non intelligit, cum hoc Abrahae factum considerarent, visum est eis quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubaverit, et timore mortis, sicut Dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita ne
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑauit credens hoc saram ex dei nutro uoluis¬
se qui iam ex seip̃o illi heredem ꝓmiseiat. sed
ex qua femina ñ p̾dixerat: frustra gͥ faustꝰ ad o¬
biciendũ hoc crimẽ insanus insiluit. tanqmͣ in¬
fidelem abraham infidelit̾ arguens. Cetera .n.
cecitate ñ credendi ñõ ualuit intellig̾e̾. hoc aũ
libidine calumpniandi neglexit et leg̾e. Qd̾ aũ
uistũ et fidelem uirũ et inrĩmonii sui infanis
uẽdicasse ñõ ore ueredico a turpitudine seꝑat
honestatẽ. s ore maledico: totũ u̾tit in crim̃.
hoc .n. abrahe fcm̃ lenocinio simile uidetur.
sed ño ualentib ex illius eterne legis lumie
a pcc̃is reste fcã disdernẽ. Quib et cõstanti
a ꝑtinat̾ia ideri põt et uirtꝰ fidutie uicium
pntar audacie et q̃ cũq siłt obicũtur. qua¬
si nõ recte agentib a no recte cernentibus.
Noq .n. abraham flagitio consensit uxoris.
emsq uẽdidit adult̾ium. sed sicut illa famu¬

Expanded text:
temperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluistemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrvenditasse, non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen: hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recta facta discernere, quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae, vitiumputatur audaciae et quaecumque similiter obiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. neque enim Abraham fiagitio consensit uxoris eiusque uendidit adulterium, sed sicut illa famu
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃et. Qauia de me ip̃o mͥ semen ñ dedisti: in isto
comple qd̾ meo semini ꝓmisisti. Si .ni. semen
cuiꝰq nõ appellaretur. insi quod eius carne n¬
nasce̾tur: nec nos appellaret apłs semẽ abra¬
he qui certe originem carnis ab illo nõ duci
mꝰ. s imitatione fidei semẽ eius fcĩ sumus
credentes in xp̃m. cuiꝰ caro ex illiꝰ carne ꝓp̾a¬
gata est. Tunc gͦ abrahã audiuit a dño. Nõ
hic erit heres meus. S qui exibit ex ut̾o tuo:
ip̃e erit heres tutis. Ian nũc adoptionis co¬
gitationo sb̾lata. cũ de se ip̃o sem̃ sꝑaret abra¬
ham. restabat incertũ utrũ ex sãra an ex ali¬
a. Quod illi deus occultare uoluit. donec pͥus
ex ancilla uetꝰ restm̃n figuraretur. Quid gͦ
mirũ si uidens abrãhã st̾ilem uxorem cupiẽ¬
tem sͥ prolem qm parere ip̃a ño põtuit ex fa¬
mula sua ex ex marito ꝑuenire nõ sue carna¬
li cupiditati cessit. sed conuigali potestati ob¬

Expanded text:
diceret, Quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto diceret, Quia de me ipso mihi semen non dedisti, in isto comple quod meo semini promisisti. Si enim semen cujusque non appellaretur, nisi quod de ejus carne nasceretur, nec nos appellaret Apostolus semen Abrahae , qui certe originemus, sed imitatione fidei semen eius facti sumus credentes in Christo, cuius caro ex illius carne propagata est. tunc ergo Abraham audiuit a domino: non hic erit heres tuus; sed qui exiet de utero tuo, ipse erit heres tuus. iam tunc adoptionis cogitatione sublata cum de se ipso semen speraret Abraham, restabat incertum, utrum ex Sara, an ex alia: quod illi deus occultare uoluit, donec prius ex ancilla uetus testamentum figuraretur. quid ergo mirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati ob
Abbreviated transcription (Latin):
fuit Illud sane defendi nõ põo: si abraham sic̃
faustus obiecio minime credens deo qui sͥ iam
ꝓlem de sara ꝓmiserat: de agar suscipe uoluit¬
Sed aꝑtissime fsm est. slondũ hoc ꝓmiserat
d̾s. sictenseant scͥpture illiꝰ suꝑiora qͦui uolũt
Inuenient semini abraham fuisse eam ꝓmis¬
sam t̾tam. et ĩ numerabił młtiuid̾is hũndan¬
tiam. Nond̾ tñ fuisse patefactũ qu̾o illiꝰ seĩs
ẽet futura ꝓpagatio. Utrũ ex carne abrahe si de
se ip̃e gñaret: an ex uolũtate. si aliꝙ̃ forte ad¬
optaret. Deinde si de carne ip̃ius. utr̃ ex sata
an ex alia ꝓrsus nõdũ manifestũ fuiti Legãt
inqm qui uolunt et inuenient faustũ aut fal
li ĩprudent᷑. aut fallere ĩpritent᷑. Itaq abrahã
cũ sͥ uideret nõ nasci filios. et tñ semini suo fa¬
ctam ꝓmissionẽ ten̾e̾t p̾mo de adoptionei
cognabat. Hoc indicat ꝙp cũ deo loquẽs ait de
u̾naculo suo. Hic heres meus erit. Tanqm

Expanded text:
fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut fuit. Illud sane defendi non potest, si Abraham, sicut Faustus obiecit, minime credens deo, qui sibi iam prolem de Sara promiserat, de Agar suscipere uoluitsed apertissime falsum est; nondum hoc promiserat deus. recenseant scripturae illius superiora, qui uolunt, inuenient semini Abraham iam fuisse promissam terram et innumerabilis multitudinis abundantiam. nondum tamen fuisse patefactum, quomodo illius seminis esset futura propagatio, utrum ex carne Abrahae, si de se ipse generaret. an ex uoluntate, si aliquem forte adoptaret: deinde si de carne ipsius, utrum ex Sara, an ex alia prorsus, nondum manifestatum fuit: legant, inquam. qui uolunt, et inuli imprudenter, aut fallere impudenter. Itaque Abraham, cum sibi videret non nasci filios, et tamen semini suo factam promissionem teneret, primo de adoptione cogitabat. Hoc indicat, quod cum Deo loquens, ait de vernaculo suo, Hic haeres meus erit: tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
filios uolens. seq stilem sciens ancillaris uteri
feconditatem in usum utri sui potestate licita
uendicauit. nõ cedens uiro concupisteni. sed iube̾s
obedienti. Neq hoc mordinata suꝑbia. Quis .n.
nescit uxorem marito tanqmͣ dño debere ẜuire.
S quod ad m̾bra corporis attinet quib sexꝰ ipse
ad humanam pacem ꝑtinentib. et mulier ni¬
ro debeat ẜuitutẽ hui umꝰ rei qua sexꝰ utriusq
caruali sorte disceruitur et carnali ꝯmixtione
concernitun similem in se ħeant potestatẽ. uir
in uxorem. et uxorm uirũ. Prolem itaq qm de
se hr̃e sara nõ poterat: de ancilla hẽe uoluit. ex co
tñ seio ex quo et de se si posseo hrẽ desid̾abat. Nũ¬
qmͣ hoc face̾o mulier si in corpore uiri carnali cõ¬
cupĩa teneretur. Delarerur .n. potiꝰ pelicõ: qu̾a
face̾t inrẽm. Nũt uero ppẽa si ꝓpagandi uolũtas
pia fuit. qr cõcũbendi uoluntas uibidinosa non

Expanded text:
filios volens, seque sterilem sciens, ancillaris uteri filios volens, seque sterilem sciens, ancillaris uteri fecunditatem in usum juris sui potestate licita vindicavit; non cedens viro concupiscentis, sed jubens obedienti . Neque hoc inordinata superbia: quis enim nescit uxorem marito tanquam domino debere servire? Sed quod ad membra corporis attinet, quibus sexus ipse ad humanam pacem pertinentibus, mulier viro debeat servitutem, hujus unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur, et carnali commixtione concernitur, similem in se habeant potestatem, vir in uxorem, et uxor in virum. Prolem igitur, quam de se habere Sara non poterat, de ancilla habere voluit: ex eo tamen semine, ex quo et de se, si posset, habere debebat. Nunquam hoc faceret mulier, si in corpore viri carnali conia teneretur; zelaret enim potius pelicem, non faceret matrem. nunc uero propterea sic propagandi uoluntas pia fuit, quia concumbendi uoluntas libidinosa non
Abbreviated transcription (Latin):
bidini seruiatur. sed ut saluti gn̾is ꝑspiciat᷑
ad ꝓlem tm̃modo ꝓpagandã mortalis carnis
desectationẽ dñatu rõnis in c̾ocubitu relaxa¬
ti sunt sic etontrario ꝑu̾sa lex maincheoꝵ. ne d̾s
eoꝵ quẽ ligatum in om̃ib sem̾ib plangũt¬
et in conceptu feĩt artius colligetur. ꝓlem añ
om̃ia deuitari a cõcu̾bentib iuben ut deus eoꝵ
turpi lapsu pocuis esfundetur. qmͣ crudeli ne¬
xi iũciatut. Non gͥ abraham ꝑlis hñde insa¬
na cupiditate flagrabat sed manicheus ꝓlis
deiuitande in sana uaiitate delirabat. P̾mde
ille nature ordinem ẜuans nicħ in humano
faustus in fr̃o abrahe uelut conscĩam culpat
uxoris ibi malo quidem aĩo et intentione ui¬
tuꝑandi. sed tñ nesciens et nolens utr̃q collau¬
dauit. Neq .i. conscĩam suam flagitio cõu¬
gis miscuit quo ille suã libidinẽ turpi et illici¬
ta noluptate saciaret. Sed eciã naturali ord̾ie

Expanded text:
bidini seruiatur, sed ut saluti generis prospiciatur, bidini seruiatur, sed ut saluti generis prospiciatur, ad prolem tantummodo propagandam mortalis carnis delectationem dominatu rationis in concubitu relaxari sinit: sic e contrario peruersa lex Manichaeorum, ne deus eorum, quem ligatum in omnibus seminibus plangunt, in conceptu feminae artius conligetur, prolem ante omnia deuitari a concumbentibus iubet, ut deus eorum turpi lapsu potius effundatur quam crudeli nexu Üinciatur. non igitur Abraham prolis habendae insana cupiditate flagrabat, sed Manichaeus prolis deuitandae insana uanitate delirabat. proinde ille naturae ordinem seruans nihil humano  XXXI. Ubi autem Faustus in facto Abrahae velut conscientiam culpat uxoris, ibi malo quidem animo et intentione vituperandi, sed tamen nesciens et nolens utrumque collaudat. Neque enim conscientiam suam flagitio conjugis miscuit, quo ille suam libidinem turpi et illicita voluptate satiaret: sed etiam illa naturali ordine
Abbreviated transcription (Latin):
dimam. qua correstus en̾igat uł peiore mor¬
te cordis contra illam et̾ie ꝓuidentie legem
blaphemũ eis patrocinũ p̾fessionis adhibe
ati sitꝙ diem fũgatur excremũ. ño ĩa emiẽda¬
tione sed dampnatione dignũ. lex illa irrep̾¬
hñ sibilis cense. Et̾na gͦ lege consulta q̃ ordi-¬
nẽ natiralem conyuari iubet ꝑturbari ue¬
tat usdeamꝰ quid peccauũ .i. quid condra istã
legem fec̾it. pat̾ abraham. in hiis q̃ uelut ma¬
gna cͥina faustus obietet hñde inguit̃ ꝓlis
insana flagrans cupidino et deo qui id iam oꝰ
de sara ꝯuige ꝓmiserat minime credens cũ pe¬
lice uolutatus sit. Insana uero iste faustus cri-¬
minandi cupiditate cecatus et heresis sue ne¬
fas ꝓdidit et abrahe concubitũ nesciens errãs¬
q saudanit. Sicuti.n. lex illa eterna .i. uolũ¬
tas dei creaturaꝵ om̃iũ conditoris et conẜuan¬
do naturali ordini consulens nõ ut saciande li¬

Expanded text:
at medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit, prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minime credens, cum pelice uolutatus sit. insana uero iste.Faustus criminandi cupiditate caecatus et haeresis suae nefas prodidit et Abrahae concubitum nesciens erransque laudauit. sicut enim lex illa -aeterna, id est uoluntas dei creaturarum omnium conditoris conseruando naturali ordini consulens, non ut satiandae li
Abbreviated transcription (Latin):
ra no pectat. qꝑ nicħ facit contͣ et̾nam legẽ
cui sic sb̾dita est ut eiꝰ ꝑticeps eẽ nõ possiti fu¬
rsus angłica sb̾limis natura nõ peccat quia
ita ꝑticeps ẽ legis et̾ne ut solui eam delec¬
tet deus. cuiꝰ uolintati sine ullo exꝑm̃to
tẽptationis obtẽꝑat homo aũ cuiꝰ sp̃ poc̾m¬
ne cum bestiis. ib̾dat deo qd̾ est ꝯmune cum
angelis donec iusticia et ĩ mortalitate ꝑ fecta
atq ꝑcepta ab istis exalter᷑ illis equetur. Mor¬
tales aũ delectariones usq ad reꝑandã seu cͦto¬
diendam istam mortalem salutẽ. siue uuꝰtu¬
ĩq hom̃is. sine ip̃ius humani gm̃is. uł excit̾a¬
de sunt uł relaxande. Ultra si ꝓlapse funit ex
ꝯtia temꝑantie r̾onem hoĩem nõ se regentõ
obripuerint. libidines erunt ꝑ fecto illicite
ac tipes es digne. dolorib enendari. Qd̾ si ⁊̃
ꝑturbatum rectorem in tantam uoragnnem
ꝑdite cõsuetudinis mergant ut uł multas fo

Expanded text:
ra non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, ra non peccat, quia nihil facit contra aeternam legem, cui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis obtemperat. homo autem, cuius pne cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas for
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ẜieni teo restendr om̃s mectalir delefta¬
tiones. et eas cohcot ad naturalem modum
meliora infĩceib ordinara dilectione ĩpoiẽs.
Si .n. ncħ delectaret illicitum: nemo peccaret. poc¬
cat ergo qui delectationẽ illicitam relaxat poes
qm̃ refrenat. Est aũ illicitum: qd̾ lex illa ꝓhi¬
bet. qua nanuał ordo ẜuatur Cotrũ aĩt sic ali¬
qua rõnalis creatura. qui nicħ poiit illicitum
delectare magna q̃d ẽ. Quod si est: non meo
gnẽ fcc̃is est homo. nec illa natura angłita q̃
in u̾itate non stetit. Sed in eogiũ ita rõnalia
fc̃a sũt. ut meet eis possibiluas frenandi dele¬
ctationẽ ab illicito quͣi nõ refrenando pecta¬
uñt. Mlagna est itaq et humana creatura oͣꝑ¬
do quidem ꝑ eam possibilitatẽ instauratur. ꝑ
qmͣ si uoluisset nec cecidisset. Maguꝰ gͥ dñi et
laudabilis ualde qui condidieam. Condid̾
.n. et insłores q̃ nõ possunt peccare. condidto
et meliores q̃ nolunt pectare. bestiał . n. natu¬

Expanded text:
fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae in ueritate non stetit, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natu
Abbreviated transcription (Latin):
lia ibentur et illi qui talia par̾entur. Et forte
ẜm suas uoluntates et cogitationes ebrei ma¬
gꝰ ꝑmissi sunt faco̾ ista qmͣ uissi. Sed eis deus
ꝑissionem suam famulũ suũ moysen inno¬
t̾esc̾e noluit qũ m̾adauit ut dice̾t. fietiaũ p̃t

Expanded text:
lia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte lia iuberentur, et illi, qui talia paterentur . et forte secundum suas uoluntates et cogitationes Hebraei magis permissi sunt facere ista quam iussi; sed eis deus permissionem suam per famulum suum Moysen innotescere uoluit, quando mandauit, ut diceret. fieri aut
Abbreviated transcription (Latin):
fcũs est pastor ecc̃e. sicut moyses post ꝑcussũ e¬
gyptũ stũs est rector illuis synagoge. ut̾q .n.
nõ tetestabili ĩ manitate sed em̃dabili aĩosita¬
te ustĩe regulam exce slim utł odio ̃bitatꝰ¬
aliene. sed ille fr̃no iste dm̃to licet ad huc caruali
tñ amore pettauit. Resecandũ hoc uitiũ. uł era¬
dicandũ. sed tñ tam magnum cor frugib tanꝙͣ
terra ita ferendis uirtutib excolendũ. ¶Quidgͦ
iam de expoliatis egyptiis faustus obicit nestiẽs
quid locruatur ꝙ faciendo moyses usq a deoñ
peccauit ut nõ faciendo pectassen. Deus .n. uisse¬
rat et rerũ terrenaꝵ cupiditate occupatꝰ. egy¬
ptii uero sacrilegi et miqui. Nam et auro
illo. hoc est dei creatura male utentes ad cre¬
atoris ĩiuriam sius ydolis ẜuiebant et hoĩes
ꝑegrinos labore gratuito inuiste ac uehem̃¬
ter afflixeranti. Migni gͦ erant et isti quib ta¬

Expanded text:
factus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aefactus est pastor ecclesiae, sicut Moyses post percussum Aegyptium factus est rector illius synagogae ? uterque enim non detestabili inmanitate, sed emendabili animositate iustitiae regulam excessit, uterque odio inpalienae, sed ille fraterno, iste dominico, licet adhuc carnali. tamen amore peccauit. resecandum hoc uitium uel eradicandum. sed tamen tam magnum cor tamquam terra frugibus. ita ferendis uirtutibus excolendum. Quid ergo iam de expoliatis Aegyptiis Faustus obicit nesciens, quid loquatur? quod faciendo Moyses usque adeo non peccauit, ut non faciendo peccaret. deus enim iusserat et rerum terrenarum cupiditate occupatus, Aegyptii uero sacrilegi et iniqui; nam et auro illo, hoc est dei creatura male utentes ad creatoris iniuriam, suis idolis seruiebant et homines peregrinos labore gratuito iniuste ac uehementer adflixerant. digni ergo erant et isti, quibus ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ angłm sliũ diuinis moysen uocib euocauit
te et ardente ubises diñtis ad fiugem obedi¬
entie ĩꝑauit. qui etiam saulũ ecc̃am ꝑseqũ¬
tẽ de celo uocauit. ꝓstranit erexit. ĩpleutotã¬
qmͣ ꝑcussit ampitauit inseruit. fecũdaum illa
name pauli seuitia cũ ẜm enuilationẽ p̾rnaꝵ
traditionũ ꝑseq̃batur ecc̾am putans offictũ d̾o¬
se facere tanqũa siluestre erat uniciũ sed mag¬
ne feracitatis indicium. huic erat eciã illud pe¬
tricũ enaginato gladio uolens defend̾e̾ dñm
aurẽ ꝑsecutoris abscidit. Quod fcm̃ dñs sat̾
minatit cohibuit dicens. Ncconde gladiũ. Qͥ
in. gladio usis fult gladio cades Ine añ utit̾
gladio qui milla suꝑiore ac legituma potesta¬
te ułiubente uł ꝯcedente in sangͥnẽ aliciu̾ar¬
matur. Nam utiq dñs iuisserat ut ferrũ disci¬
puili enis ferremt. sed nõ uisserat ut ferirenti
Quid gͦ incongruũ est si petrꝰ post hoc pet̾m

Expanded text:
per angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauitper angelum suum diuinis Moysen uocibus euocauitte et non ardente uerbisque dominicis ad frugem oboedientiae praeparauit: qui etiam Saulum ecclesiam persequentem de caelo uocauit, prostrauit, erexit, inpleuit, tamquam percussit. amputauit, inseruit, fecundauit. illa namque Pauli saeuitia, cum secundum aemulationem paternarum traditionum persequebatur eccse facere, tanquam silvestre erat vitium, sed magnae feracitatis indicium. Hinc erat etiam illud Petri, cum evaginato gladio volens defendere Dominum, aurem persecutoris abscidit: quod factum Dominus satis minaciter cohibuit, dicens, Reconde gladium; qui enim gladio usus fuerit, gladio cadet. ille autem utitur gladio, qui nulla superiore ac legitima potestate uel iubente uel concedente in sanguinem alicuius armatur. nam utique dominus iusserat, ut ferrum discipuli eius ferrent, sed non iusserat, ut ferirent. quid ergo incongruum, si Petrus post hoc peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitꝰ ficri ꝑmissũ est ut fut᷑arũ alidͥd pre¬
aignaret uñ mĩc ñõ ago sed omio tancꝭ nch̾
sigͥfitancrimo fc̃a illa discutio consultaq illa
et᷑na lego et reꝑio u̾o defuisse hoĩem ab illo
qui millam ordinatam potestatem g̾ebat
pouitia quib hoo ip̃m indicent eui uͥtuti po.
tissimũ accomode si fuint p̾ceptis extulpe:
Sic .n. e agricole qmͣ t̾ram uid̾int qmuis ĩ¬
itilem tũ ingentes ħbas ꝑgingnere frumẽ¬
tis aptant ẽe pͥnũciant. Et ubi filicem aspe¬
x̾t licet eradicandam sciant ualidis uitib
abilem intelligunt. Et ꝙ̃ mõtem oleastris
aluescere aspexerint. oleis ẽẽ utilem cultiua
accedente non dubitant. Sic ille ai motus qͦ
moyses ꝑegrinũ frem a ciue imꝑbo iniuriã
ꝑpetientem nõ obẜuato ordine p̾otestatis mił¬
tũ eẽ nõ ꝑtilit. nõ u̾tutũ fructib inutiłe
rat sed adhuc incultus uiciosa quid̾ s mag¬
ne fertilitatis signa fundebat. Ip̃e demꝙp

Expanded text:
missum est, ut futurum aliquid praesignaret: unde nunc non ago, sed omnino tanquam nihil significaverint facta illa discutio; consultaque illa aeterna lege reperio non debuisse hominem ab illo, qui nullam ordinatam potestatem gerebat, pe vitia, quibus hoc ipsum indicent, cui virtuti sint potissimum accommodatae, si fuerint sicut enim et agricolae quam terram uiderint quamuis inutiles, tamen ingentes herbas progignere, frumentis aptam esse pronuntiant, et ubi filicem aspexerint, licet eradicandam sciant, ualidis uitibus habilem intellegunt, et quem montem oleastris siluescere aspexerint, oleis esse utilem cultura accedente non dubitant: sic ille animi motus, quo Moyses peregrinum fratrem a ciue inprobo iniuriam perpetientem non obseruato ordine potestatis inultum esse non pertulit, non uirtutum fructibus inutilis erat, sed adhuc incultus uitiosa quidem, sed magnae fertilitatis signa fundebat. ipse denique
Abbreviated transcription (Latin):
dicanti impares apparebunt. Ita eciam młti
nissliꝰ appetentes uxorem. nlłm maritũ appetite
usq ad mortõ ꝑseqñtes. tñ dauiticũ mĩtũ cũ iꝰ¬
te ilła fecisser apud dm̃ hr̃e nõ possuno. Tm̃ ĩt¬
est quid cuiq in se ip̃o qnͣtũc displiceat ut penitꝰ
exstipetur et quid ꝑ eo frutifenũ et opulentum
ingenti feracitati consurgat qi et agricole plus
placent agri quis spinis eciam magnis eradi¬
catis centenũ ꝑferimt qmͣ qui nullas inqmͣ
spimas hũerunt et uix ad tricenũ ꝑueniuns.
¶Sic et moysen famulũ d̾i fidelissimũ in tota
domo eiꝰ ministrũ legis scẽ et mandati sc̃ĩ cui

Expanded text:
dicanti inpares adparebunt? ita etiam multi dicanti inpares adparebunt? ita etiam multi nullius adpetentes uxorem, nullum, maritum adpetitae usque ad mortem persequentes tamen Dauidicum meritum, cum iste illa fecisset, apud deum habere non possunt. tantum interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis sanctae et mandati sancti
Abbreviated transcription (Latin):
de antiquis nins credendũ est qui tam lon¬
ge futura dixerunt q̃ p̾sentia nũc uident᷑.
Quid aliud in eiuigłio diximus cũ ead̾ uox
petri auditur. Confitentis xpm̃ filiũ d̾i q̃ e
ciam demonioꝵ paria uerba sed longe im¬
pari corde emitentiũ. Pinde in simili uote
fides petri laudatut laudatur. demonioꝵ
ĩmũdicia cohibetur a quo nisi ab illo qui ñ
aure humana sed diuina mẽte radices intꝰ¬
nas uocum ilłaꝵ noscet inspit̾e et sine ulla fłita¬
te discͥnere. Qm̃ multi .n. et alii homines dũt
⁊pm̃ filiũ dei uiui nec tñ petri m̾itis cõꝑantͤ nõ
solũ illi qui dcũri sunt millo die. dñe. dñe. et au¬
ditui. discedite a me. sed eciã illi qui segrega¬
buntur ad dexterã in quib plurimi nec ũ qmͣ
passionẽ imꝑbaunt neo gentes udanare cos¬
gerumt et tñ petro qui hec fecit sedenti in .xiͣ.
sedib et nõ solum .xii. trib u̾m et angelos ui¬

Expanded text:
de antiquis uiris credendum est, qui tam londe antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen Petro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et non solum duodecim tribus, uerum et angelos iu
Abbreviated transcription (Latin):
tpr̃alib em̃dationib ureretur. uidebat er¬
ga se et manere uemiam et nõ negligime¬
dicinam. Cur aũ saul ꝑ samuelẽ correptꝰ
cũ dic̾e̾t ociam ip̃e uõ peccaui meruit audi¬
re quod dauid ꝙ ei dñs ignouisser. Nõ ꝑsona¬
rũ acceptio est apud dm̃. sibsit. Sed in siłi uoce
qmͣ sensus humanꝰ audiebat. dissimile pectꝰ
erat ꝙ diuinꝰ oculus disc̾nebat. Quid talib
docemur exẽplis. insi regnũ celoꝵ int᷑ nos eõ
et de intimis nr̃is dm̃ colere nos debe ut ex
hũndantia cordis os loquatur. Non aũt ut
populus eũ labiis honoret cor aũ eoꝵ longe
sit ab eo. neq iudicare alit̾ audiamꝰ de hom̾i¬
b quoꝵ int̾iora uidere no possumꝰ qmͣ d̾s qui
hoo potest et falli et corrumpi nd põt cusꝰ e¬
uidentissimam sm̃am de dauid cũ diuine scͥp¬
ture contineat tam sb̾limis austoritas mul¬
tũ ridenda uł pocius dolenda est alit̾ sentiens
humana temeritas. Eis quippe diuinis lib̾s

Expanded text:
temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris
Abbreviated transcription (Latin):
genens adco ño deputabãtur ĩ regno illo
mpstico uideoꝵ uo ip̃i udai publice clama¬
regem mi cetarem. seq hoo u̾m insi illa
uni̾tali dñatione romanoꝵ. Qiippe eciãi
garent. et huio adiͦlarentur. ĩo sotali uocei

Expanded text:
genae usque adeo non deputabantur in regno illo genae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Judaeorum, ut ipsi Judaei publice clamaregem, nisi Caesarem . Neque hoc verum, nisi illa universali dominatione Romanorum: quippe etiam garent, et huic adularent, ideo se tali voce