comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uandu sumꝰ in hoc corꝑe ꝑ
egͥnamur ab te dñe. Ambulas
quidem cum̃ his qui diligunt te et
na est facies tua. et cum cognoscas
eos: ñ tamen cognosceris ab eis. Uere
tu es ille ioseph qui ad fis tuos quasi
ad alienos duriꝰ loquebaris. ñ indig¬
natione s miseratione. dum illos duõ
in ua ambulantes et tͥstes. apꝓpin¬
quãs & docebas & arguebas. O stul¬
ti et tardi corde ad credendũ. Henũt
gͦ ad te quasi alieni fr̃s tui. s tu be¬
nigne apꝓpinquas eis. ueniunt ad
ñ solum frumento reples cos. quin
et pecuniam reddis ligatã in ore sac¬
culi. Aꝑto inquit untiꝰ sacco ut daret
iumento pabulum: iuenit pecum¬
am in ore sacculi. Redita ẽ ait mͥ pec¬
unia. En habetur in sacco. Quidnã
ẽ qd̾ fecit nob̾ ds̃: Uacui et stulti
ueniunt ad te: s tu remittis eos
onustos et habundantes frumento
sapientie tue. insuꝑ et eloquentie
pecuniam redis ligatam auctorita¬
te scͥpture: quia linguas infantiũ
facis desertas. ut dent uimentis ñ¬

Expanded text:
uandiu sumus in hoc corpore, peregrinamur abs te, Domine. Ambulas quidem cum his qui diligunt te, etmen peregrina est facies tua, et cum cognoscas eos, non tamen cognosceris ab eis. Vere tu es ille Joseph, qui ad fratres tuos quasi ad alienos durius loquebaris, non indignatione, sed miseratione; dum illos duos in via ambulantes et tristes appropinquans, et docebas, et arguebas: O stulti et tardi corde ad credendum! . Veniunt ergo ad te quasi alieni fratres tui, sed tu benigne appropinquas eis: veniunt ad a; sed tu non solum frumento reples eos, quin etiam pecuniam reddis ligatam in ore sacculi. Aperto, inquit, unus sacco ut daret jumento pabulum, invenit pecuniam in ore sacculi. Reddita est, ait, mihi pecunia, en habetest quod fecit nobis Deus? Vacui et stulti veniunt ad te, sed tu remittis eos onustos et abundantes frumento sapientiae tuae, insuper et eloquentiae pecuniam reddis ligatam auctoritate Scripturae; quia linguas infantium facis disertas, ut dent jumentis no
Abbreviated transcription (Latin):
nichilominꝰ tam lib̾um qͣm spontaneũ
consticuit sua utiq uoluntate ductum.
ñ aliunde coactum ut malus sit. El̃
luntate. non aliqua ex trinseca neces¬
sitate: sic ꝓfccta diabolus eque libere
uoluntario nutu. ñ alieno ĩ pulsu.
Manet gͦ lib̾tas uoluntatis. ubi &̃
fit captiuitas mentis. tam plena qͥ¬
dem in malis. qͣm & in bonis. s in
bonis ordinatior: tam integra qͦ
homines conqueri & dicere. uolo
habere bonam uoluntatẽ ⁊ ñ possũ.
testantur ham qui uult habe bo¬
nam uoluntatem: ꝓbat se habere
uoluntate. Non enim uult habe
bonam: nͥ ꝑ uoluntatẽ. Qd̃ si uo¬

Expanded text:
nihilominus tam liberum, quam spontaneum nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sidelicet voluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus aeque libere ue voluntario nutu, non alieno impulsu. Manet ergo libertas voluntatis, ubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior; tam integra quoqhomines conqueri et dicere: Volo habere bonam voluntatem, sed non posstestatur. Nam qui vult habere bonam voluntatem, probat se habere voluntatem. Non enim vult habere bonam, n
Abbreviated transcription (Latin):
seriȩ sed fuit quia uoluit: ut liber int̾
miseros & peccatores. utrũq iugũ frat̾¬
nis a ceruicib excutẽt. Qd̃ saluator is¬
abuit itaq totas tres libertates.
pͥmam ex humana simul & diui¬
na natura. reliquas ex diuina potentia.
Quarum duas posteriores. utrum ⁊ pͥmꝰ
homo in paradiso habuerit. uel qͦmͦ & qͣ
temis eas habuerit. postea uidebimus.
Hoe autẽ indubitanter sciendtum. utrãꝙp
plenam ac ꝑfectam ꝑfectis in ẽẽ anima¬
bus carne solutis: cum deo parit̾ & xp̃o
est quidem de gła: sed nichil ꝓrsus
¶erum libertas a necessitate male
dionali conuenit creature. Nec peccato
nec miseria amittit᷑ nec minuitur: nec
maior in iusto ẽ quã in peccatore. nec
plenior mangło quam in homine. Qͦ¬
modo namq ad bonum conu̾sus ꝑgrãm¬
humane uoluntatis consensꝰ. eo lib̾e bo¬
quouoluntariꝰ efficit᷑. non in uitꝰ ꝑt̾hit᷑.
sic sponte deuolutꝰ in malum. in malo

Expanded text:
seriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter seriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit iabuit itaque totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit, vel quomodo et quatenus eas habuerit, postea videbimus.Hoc autem indubitanter sciendum, utramque plenam atque perfectam perfectis inesse animabus carne solutis, cum Deo pariter et Chrest quidem de gloria; sed nihil prorsus Verum libertas a necessitate aequeenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec major in justo est, quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in homine. Quomodo namque ad bonum per graonsensus, eo libere boquo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo
Abbreviated transcription (Latin):
Lib̾um arbitrium lib̾atore indigere
significabat: s plane qui illud libaret
ñ a necessitate quã uoluntatis cũ eẽt
penitus ñ nouerat: sel a peccato inqd̾
tam lib̾e qͣm uoluntarie corruerat: simul¬
q a pena peccati. qͣm in cautum incur¬
rerat. inuitumq ferebat. quo utroq
malo lib̾ari om̃ino non pot̾at. nisi ꝑ
illum qui solus hominum factus est:
inter mortuos liber. liber uidelicet a
peccato inter peccatores. Solus namq
inter filios adam lib̾tatem sibi uendicat
a peccato: qui peccatum ñ fecit. nec in¬
uentus ẽ dolus in ore eiꝰ. Porro ⁊ a mi¬
seria que ẽ pena peccati. habuit nichi¬
lominus libertatem: sed podentia non
actu. Hemo quippe collebat animã eiꝰ
ab eo: ipse ponebat eam. Deniq teste
ꝓpħa. oblatus est quia ipse uoluit: sic̃
& eum uoluit natuis ex muliere factꝰ ẽ
sublege: ut eos qui sub lege erant re¬
dimeret. Fuit itaq & ipse sub lege mi¬

Expanded text:
Liberum arbitrium liberatore indigere Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incautum incurrerat, invitumque ferebat: quo utroque malo liberari omnino non poterat, nisi per illum, qui solus hominum factus est inter mortuos liber , liber videlicet a peccato inter peccatores. 8. Solus namque inter filios Adam libertatem sibi vindicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a miseria, quae est poena peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ; sicut et cum voluit natus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Fuit itaque et ipse sub lege mi
Abbreviated transcription (Latin):
icatur gͥ prima lib̾tas naturȩ.
Primo nempe in uoluntariã lib̾tatẽ.
ac lib̾am uoluntatẽ condici sumus.
nobilis deo creatura: scdo reformam᷑
in innocentiã noua in xp̃o creatura:
tercio sublimam̃ ingłam ꝑfecta in
spũ creatura. Prima gͦ libertas ht̃
multum honoris: scda & plurimũ
uirtutis: nouissima cumulum iocũ¬
ditatis. Ex pͥma quippe prestamꝰ
ceteris animantib: in scda carnem.
ꝑt̾ciam. mortẽ subicimꝰ. Uel certe
de quib dicit᷑. ne tradas bestiis aĩas
confitentes tibi. Prosternit eque
& cont̾it subpedib nr̃is in ultima
tandem nos ipsos nob̾ plenꝰ sub¬
missurus. ꝑuictoriam corruptionis &
mortis. qͣndo scilicet nouissima destruet᷑
mors: & nos transibunꝰ in lib̾tatem głe
filioꝵ dei. Qua lib̾cate xp̃c nos lib̾abit:
cum nos utiq tradet regnum dõ & patͥ.
De hac enim & item de illa qͣm diximus
ã peccato: puto quod iudeis aiebat. Si
uos filius lib̾auerit: uere lib̾i eritis.

Expanded text:
itur prima libertas Naturae; Primo nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem conditi sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in Christo creatura: tertio sublimamur in gloriam, perfecta in spiritu creatura. Prima ergo libertas habet multum honoris; secunda, plurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamus caeteris animantibus; in secunda carnem, per tertiam mortem subjicimus. Vel certe de quibus dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submissurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae filiorum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet regnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis .
Abbreviated transcription (Latin):
estuans. Solem ñ curat. nͥ algens siue
caligans. Alioqͥn nichil hoꝵ libebit: si
ñ precesserit urgens necessitas. Quȩ si
ꝑfecte tollat᷑ e reb: statim intedium
& molestiam conu̾titur ipsa quȩ his
gͥ in hac parte om̃e qͦd ÷ presentis uitȩ
occupare miseriã: nisi quod in continu¬
leuiores qualiscũq sunt consolatio: &
dum forte ꝓtempoꝵ ac rerũ euentib
uicissim sibi leuia grauiaq succedunt.
minoꝵ exꝑientia. aliqua miseriȩ ui¬
detur interpolatio: ut cum aliq̃n pꝰ
exꝑta plura gͣuissima in minꝰ forte
molesta euaditur. felicitas ꝑutetur.

Expanded text:
aestuans; solem non curat nisi algens, sive aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa quoque, igitur et in hac parte, omne quod praesentis vitae est, occupare miseriam: nisi quod in qualiscunque consolatio: et dum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur.
Abbreviated transcription (Latin):
nullum ꝑfecto temꝑis spatium cõpla
dei incipit. Qd̃ & p̃cepit: ã meis in qͥ¬
ens incipite. S & si non uirtus uicium
forte in tuto ẽ. & aliqua interim expar¬
de frui potest complacito cauere mi¬
seriam: Absit.Nam qui letantur
cũ male fecerint. & exultant in rebus
pessimis: tale ẽ quod faciunt qͣle cum
rident frenetici. Hulla autẽ uerior mi¬
seria. qͣm falsa leticia. Deniq interim
miseria ẽ. quod uidetur felicitas in hoc
scło ut sapiens dicat. Melius est ire
addomũ luctꝰ. ꝙͣ. ad domũ conuiuii.¬
st quidem inbonis miseria.¬
corꝑis ñ nulla iocunditas. uidelicet
in edendo. bibendo. calefaciendo. cet̾isq
talib fom̃tis uel tegum̃tis carnis. s ñqͥd
uel ista uacant a miseria: Bonꝰ ⁊ panis:
sed esurienti. Potus delectat. s sitientem.
Deniq saturato cib potusq iã nequaꝗͣ
sunt grata. sed grauia. Tolle famem:
respicies. Similit̾ umbram ñ querit nͥ

Expanded text:
nullum profecto temporis spatium complacnullum profecto temporis spatium complacDei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite . 14. Sed, etsi non virtus, vitium forte in tuto est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum const quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos seducimꝰ & u̾itas in nob̃ non est.
Qua ꝓpt̾ orant & iꝑsi sine int̾missioe
dicentes. adueniat regnũ.t: quod non
erit uel in ipsis consummatum. qͦusq
peccatum ñ solum ñ regnet in eorũ
mortali corpore. seqd nec sit. nec ẽẽ possit
in immortali iam corꝑe. Iam delib̾tate¬
cõplaciti in hoc scło nequam qͥd dicemꝰ.
ubi uix diei sufficit malicia sua. ubi
om̃is creatura ingemiscit & parturit
usq adhuc. uanitati nimirum sub¬
iecta non uolens. ubi uita hominis dem¬
ales qui primitias sp̃c iam acceꝑunt.
ingemiscunt. & ipsi intra semetipsos.
expectantes redemptionẽ corꝑis sui:
Hunqͥdnam inter ista. locus ullus est
uidetur miseria: Heq enim uel in no¬
centia seu iusticia. quemadmodũ apec¬
cato ita etiam a miseria tute hic ẽẽ po¬
terunt: ubi iustus exclamat. In felix
ego homo quis me libabit de corpore
mortis huius: Et itẽ. Facte sunt mͥ
lacͥme mee panes die ac nocte. Ubi
noctes diesq inmerore continuantur.

Expanded text:
in nobis non est . Quapropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in immortali jam corpore. CAPUTcomplaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis teales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur,
Abbreviated transcription (Latin):
est: hoc ẽ cum plena fuerit libertas
arbitrii. Et hoc ẽ quod cotidie petimꝰ
in oratione cum dicimꝰ deo. Adueniat
regnum duum. Regnũ hoc necdum
ex toto ꝑuenit in nos. cotidie tam̃ pau¬
latim aduentat: sensimq indies mag̃
ac magis dilatat t̾minos suos. in his
dunrtaxat. quoꝵ ꝑ dei adudorium
int̾ior homo renouat᷑ de die indiem.
tantum peccati potestas minuit᷑. In
qͣntum uero minus ẽ. adhuc ꝓpt̾ corpꝰ
mortis qd̾ aggrauat animã. & ob ne¬
cessitatem terrene in habitationis depͥ
mentis. utiq sensum multa cogitantẽ
necesse habent etiam qui ꝑfectiores
in hac mortalitate uidentur. confit̾i &
dic̾e̾. In multis offendimꝰ om̃s: & si dixe¬

Expanded text:
est. Hoc est, cum plena fuerit libertas est. Hoc est, cum plena fuerit libertas arbitrii. Et hoc est, quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in nos, quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos in his duntaxat, quorum per adjutorium Dei interior homo renovatur de die in diem. tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis, quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem, necesse habent etiam, qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri, et dicere: In multis offendimus omnes
Abbreviated transcription (Latin):
habemus. nec complacitum. Alia q̃stio
ẽ. si uel ante peccatum in pͥmo homine
habuimꝰ: quod suo loco discutiem. Cer¬
tissime autem habituri sumꝰ: cum deo
miserante obtinebimꝰ quod oramus.
fiat uoluntas tua sicut incelo & ĩt̾ra.
Hoc nempe complebim̃ qͣndo id quod
lib̃um scilicet a necessitate arbitͥum.
erit etiam in electis hominib. ut iã
in scĩs est angłis. & cautum a peccado.
& tutum amiseria: ꝓbantib dandem
triplicis lib̾tatis felici exꝑientia. quȩ
sit uoluntas dei bona. & bene placens
& ꝑfecta. Quod quia necdum ẽ sola
interim plena ⁊ ꝑfecta integraq¬
manet in hominib lib̃tas arbitrii.
Nam lib̃tas consilii. ex parte tantum
& hoc in paucis spiritalib qui carnẽ
in eorum mortali corpore. Porro ut
ñ regnet: libtas facit consilii. Ut
tamen ñ desit ex integro: caꝑtiui¬
tas ẽ lib̾i arbitrii. Cum aũt uen̾it qd̾
ꝑfectum ẽ: tunc euacuabit᷑ qd̾ ex parte

Expanded text:
habemus, nec complacitum. 12. Alia questio habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Hoc nempe complebitur, quando in quod videtur, liberum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraqmanet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritalibus, qui carnein eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii, ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
Utinam tam libere nob̾ consuleremus.
qͣm libere de nob̾ iudicamꝰ: ut quẽ ad¬
modum lib̃e ꝑiudicium licita illicitaq
discernimꝰ. ita ꝑ consilium & licita tanq̧ͣ
cõmoda nob̃ eligere. & illicita tanquã
noxia respuere lib̃um hab̾emus. Iam
enim non solum liberi arbitrii. sed &
lib̃i ꝓculdubio consilii: ac ꝑ hoc & a
peccato lib̃i. eẽmus. S quid si totum
Nonne liberi esse quoq complaciti me¬
rito dicerem᷑. quippe qui ab om̃i per¬
inde quod disꝑlicere potest hoc ÷ ãb
om̃i nos miseria liberos sentiremus:
Nunc autẽ cum multa ꝑ iudiciũ uel
ad mittenda uel omittenda eẽ decer¬
nimus. quȩ tamen ꝑ consilium neqͣꝗͣ.
ꝓ rudicii rectitudine aut eligimꝰ aut
contempnimꝰ. rursumq non omnia qͥ
tanqͣm recta & commoda & consulte ob¬
seruamus etiam ut beneplacita libenter
amplectim᷑. sed insuꝑ quasi dura ac
molesta uix equanimiter ferre ꝑdura¬
mus: liquet quia lib̃um. nec consilium

Expanded text:
Utinam tam libere nobis consuleremus, Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum,Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium
Abbreviated transcription (Latin):
sec lib̾tatem a peccato. quo uciq do¬
let p̃mi ñ ꝑimi uoluntatẽ. Quãꝙ̃
iam ꝓculdubio ut cumq bonam
habet: ubi hab̾e uult. Bonũ qͥppe
ẽ quod uult. Nec posset bonũ uelle.
nisi bona uoluntate: si cut nec malũ.
nisi mala uoluntate. Cum malum
uolumꝰ: mala est uoluntas. Cum
Ditrobiq uoluntas. ⁊ ubiq libtas:
cedit siquidem uoluntati necessitas.
Cum autem ñ ualemꝰ qͦd uolumus.
sentimꝰ quidem ipsam q̃dammodo
lib̾tatem peccata ẽẽ captiuam. uel mi¬
seram. ñ tamen amissam. Ex hac gͦ
tantum lib̃tate. qua lib̃um est uoluntati
seipsam iudicare. uel bonam si bono uel
malam si malo consenserit. quippe que
in neutro nisi certe uolendo consentire
se sentit: lib̃um arbitrium credimus
nominari. Nam ex illa que dr̃ ã pecc̃o.
congruentiꝰ forsitan lib̾um consilium.
& item ex illa que dicta ẽ a miseria li¬
berum potiꝰ complacitũ posset dici: qͣm
lib̃um arbitrium. Arbitrium quippe
exꝑiri quod libeat uel non libeat.

Expanded text:
 libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus quod volumus; sentimus quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, vel miseram, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel bonam, si bono; vel malam, si malo consenserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe experiri quid libeat, vel non libeat.
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Ubi sane nec abb̃em excipi puto.
Nidetis qͣntum necessitati tribuitur. sub¬
trahit᷑ uoluntati: Quid etiã: Non ne¬
ipsa regłaris ꝓfessio qua se iunior sub¬
dit sponte maiori eque alligat ⁊ pͥorẽ:
Communis equidem pacti pari reor
utrũq necessitate teneri: fieriq duos
ꝑunius sponsionẽ alt̾utrũ debitores.
fidelis cure unũ. alt̾m humił obedien¬
diȩ. Quidnam gͥ iam uoluntati relin¬
quit᷑. ubi ⁊ prelatꝰ debiti necessitate

Expanded text:
tem: ubi sane nec abbatem excipi puto. tem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debi
Abbreviated transcription (Latin):
tuit᷑ qui abbas eligit᷑: mandatoꝵ cultor
⁊ ultor uicioꝵ. Arbitror nãq scãs illaᷤᷤ
obseruantias p̃ latoꝵ prudentiȩ ⁊ fidĩ
creditas: non subditas uoluntati. Hinc
est qd̾ isdem legis iator in his quȩ abb̃i
dispensanda reliquit. caute nusqͣm ut
memini uoluntatem. sed aut considatio¬
nem aut dispositionẽ. aut ꝓuidentiã aut
cerde arbitrium seu aliquid huiꝰmodi po¬
nit: uolens nimirũ ꝓuidum fidumq
disꝑensatorẽ. rationis ubi forte dispensat
sequi iudicium: ñ sue placitũ uolũtatis.
Uñ & intimat ei ñ semel: qd̾ de omnib
Iudiciis suis deo redditurus sit rõnem.
Lego ꝓfecto in regła hȩc considãtio pe¬
nes abbatem ẽ: ⁊ hoc uel illd̾ ẽẽ in ꝓui¬
dentia uel. arbitrio seu dispositiõe alb̃is.
Uc autẽ ꝓsua uoluntate aliqͥd mutet.
nec ab ea temere deuiet᷑ a quoꝗͣ. Ergo
nec ab ipso abb̃e. Om̃s inquit magistrã
seqͣntur regłam. Nemo gͦ suã uolunta¬

Expanded text:
tuitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, tuitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis. Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, nec ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo nec ab ipso abbate. « Omnes, » inquit, « magistram sequantur Regulam. » Nemo ergo suam volunta
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ cum ita sint:
ut adea redeam de quib potissi¬
mum querit᷑: pacet qd̾ magna ex par¬
de regłaris tradicio subẽ eius qui ꝑ̃ est.
⁊ si non uoluntati. certe discretioni. S
dicitis. Quid gͦ relinquit᷑ necessitati:
Audite qͣm plurimũ. Primo qͥdem qͥe¬
quid de sp̃ualib in ipsa regła tͣditũ ẽ:
in manu abbatis ut supͣ caratum est
nequaqͣm relinquit᷑. Deinde reliqua
pars que in corꝑalib constat obseruã¬
tiis. ne ipsa qͥdem in eiꝰ ita uoluntate
posita ẽ. ut eidem deseruiat uoluntati:
s magis caritati. Neq enim abbas
supra regłam ẽ: cui semel ⁊ ipse sꝑon¬
tanea se ꝑfessione submisit: & si qd̾
negandum ñ est dei caritas regłe scĩ.
bñdicti iure p̃ponit᷑. Esto ꝓinde ut
int̾dum regule litt̾a cedat ꝓtemꝑe
caritati. cum ratio necessitatis ex eg̾it:
absit tn ut hominis cuiꝰ piam subdat᷑
uoluntati. Suꝑ fratrũ sane tͦngressi¬
ones non suꝑ patrũ traditiones consti¬

Expanded text:
e cum ita sint, ut ad ea redeam, de quibus potissimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei reBenedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones consti
Abbreviated transcription (Latin):
iusti illius cui lex posita non ÷ ꝓpria est:
ñ qd̾ uel ille ꝑfectus uiuere debeat sine
lege: s quia non sit sublege. minime
quippe contentꝰ: uoto sue cuiꝰcumq pro¬
fessionis. qͣm suꝑat animi deuotione.
Quãqͣm nec istam regła ipsa tacuerit:
ubi monet si fr̾i in possibilia in iungug᷑.
ut confidens de adiutorio dei obediat
ex caritate. In eadem deniq regła terciꝰ
humilitatis describit᷑ gradꝰ: ut omni
obedientia monacꝰ se subdat maiori. Di¬
cens quipꝑe om̃i ñ uult nos in obedien¬
do mensura e̾e contentos ꝓfessionis.
ñ attende ꝓmissi debitum. ñ de pacto
sum̾e modum. s tͣnsire alacrit̾ etiam
uotum: ⁊ obedire inom̃il. Est sane
quidam obedientie limes scłm tempꝰ.
ipsa temꝑis extremitas: ut is sit t̾minꝰ

Expanded text:
justi illius, cui lex posita non est , propria est: justi illius, cui lex posita non est , propria est: non quod vel ille perfectus vivere debeat sine lege, sed quia non sit sub lege; minime quippe contentus voto suae cujuscunque professionis, quam superat animi devotione. Quanquam nec ista Regula ipsa tacuerit, ubi monet, si fratri impossibilia injunguntur, « ut confidens de adjutorio Dei, obediat « ex charitate . » In eadem denique Regula tertius humilitatis describitur gradus, « ut omni obedientia monachus se subdat « majori! » Dicens quippe « omni, » non vult nos in obediendo mensura esse contentos professionis, non attendere promissi debitum, non de pacto sumere modum; sed transire alacriter etiam votum, et obedire in omnibus. Est sane quidam obedientiae limes, secundum tempus, ipsa temporis extremitas, ut is sit termin
Abbreviated transcription (Latin):
sat dispensationem. Uoluntas uͦ qm̃
sola meret᷑ retributionẽ: etiã sola non
immerito gradũ altiorem usurꝑat.
Alioqͥn ⁊ absq necessitate remissio. uo¬
ti non dispensatio s p̾uaricatio est: &
restrictio contͣ uoluntatẽ. murm̃ ÷ ñ
ꝓfectus. Ponant gͦ p̃positi metã obe
cogentes adcelsiora. condescendentes eiᷤ
cum necesse fuerit ad remissiora. ñ ca¬
nou̾it imꝑfectam. Nam ꝑfecta obedi¬
entia legem nescit t̾minis ñ artatur:
neꝙ contẽ ta angustiis ꝓfessionis. lar¬
giori uoluntate fert᷑ in latitudinem
caritatis: ⁊ ad om̃e qd̾ iniungit᷑ spon¬
tanea uigore lib̃alis alacrisq animi
modum ñ considans. ininfinitã lib̾¬
tatem extendit᷑. Hȩc ÷ illa de qua sig¬
nanter apłs petrus. castificantes inqͥt
corda uĩa inobedientia caritatis: pul¬
chre illam ꝑ hoc sequestrans abilla mer¬
ti ⁊ seruili quodãmͦ obedientia. nec cari¬
tati ꝓmpta. sed obnoxiã necessitati. hec

Expanded text:
sat dispensationem. Voluntas vero, quia sat dispensationem. Voluntas vero, quia sola meretur retributionem, etiam sola non immerito gradum altiorem usurpat. Alioquin et absque necessitate remissio voti, non dispensatio, sed praevaricatio est: et restrictio contra voluntatem, murmur est, non profectus. Ponant ergo praepositi metam obedcogentes ad celsiora; condescendentes eis, cum necesse fuerit, ad remissiora; non canoverit imperfectam. Nam perfecta obedientia legem nescit, terminis non arctatur: neque contenta angustiis professionis, largiori voluntate fertur in latitudinem charitatis, et ad omne quod injungitur spontanea, vigore liberalis alacrisque animi, modum non considerans, in infinitam libertatem extenditur. Haec est illa de qua signanter apostolus Petrus: Castificantes, inquit, corda vestra in obedientia charitatis : pulchre ipsam per hoc sequestrans ab illa inerti et servili quodammodo obedientia, nec charitati prompta, sed obnoxia necessitati. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Si modꝰ ÷ obedicionis tenor ꝓfessionis.
nec se ualet extende potestas imꝑantis
nͥ quatenꝰ attigerit uotũ ꝓficentis. ꝓ
quid aliud qͣm obedientiȩ qͦsdam li¬
mites censuerim. & his suis terminis
uirtutẽ eandem circũdudi: Quãobrẽ
quisq ꝓfessus in quo uis gen̾e saluti¬
fere uite. nec ultra obedientie lege
cogendꝰ. nec citra ÷ in hibendꝰ. qͣm sua
ipsius uidet᷑ complecti ꝓfessio. Ento
minus contra: his gͦ qui mediꝰ: uite
modꝰ prefixus uoto ꝓfessione firmatus.
tanquam lignum qd erat in medio pa¬
radisi. solꝰ sine dubio legi erit subiectus.
obnoxiꝰ iussioni. Ergo p̃lati iussio uel
ꝓhibitio ñ pret̾eat terminos ꝓfessionis.
Hec ultra extendi: nec contrahicit᷑. Hil
me p̃latus ꝓhibeat hoꝵ que ꝓmisi:
nec ꝑlus exigat qͣm ꝓmisi. Uota mea
nec augeat sine uoluntate. mea. nec mi¬
nuat sine certa necessitate. Necessitas
quippe ñ hab& legem: & ob hoc excu¬

Expanded text:
si modus est obeditionis, tenor professionis, si modus est obeditionis, tenor professionis, nec se valeat extendere potestas imperantis, nisi quatenus attigerit votum profitentis. » quid aliud quam obedientiae limites quosdam censuerim, et his suis terminis virtutem eamdem circumcludi? Quamobrem quisque professus in quovis genere salutiferae vitae, nec ultra obedientiae lege cogendus, nec citra est inhibendus, quam sua ipsius videtur complecti professio. Quanto minus contra? Is ergo qui medius est vitae modus, praefixus voto, professione firmatus, tanquam lignum quod erat in medio paradisi, solus 505 sine dubio legi erit subjectus, obnoxius jussioni. Ergo praelati jussio vel prohibitio non praetereat terminos professionis. Nec ultra extendi potest, nec contrahi citra. Nil me praelatus prohibeat horum quae promisi, nec plus exigat quam promisi. Vota mea nec augeat sine mea voluntate, nec minuat sine certa necessitate. Necessitas quippe non habet legem, et ob hoc excu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scribitur uoluntati. qͦd is qui ꝓfitet᷑
spondet qͥdem obedientiã. non tamen
om̃imodam. s det̾minate scd̃m regłam.
nec aliam qͣm sci bñdicti: ut oporteat eũ
qui p̃est non freua laxare sue uoluntati
suꝑ subditos. sed p̃fixam ex regła sͥ scire
mensuram.⁊ sic sua demũ imꝑia mo¬
derari circa id solum qd̾ rectum ẽẽ con¬
stiterit: nec qd̾lib& rectum. s hoc tm̃
qd̃ predictꝰ pater instituit. aut certe
qͦd sit scd̾m quod instituit. Sic se qͥppe
hab& ꝓfessio. Promitto ñ quidẽ regłam
s obedientiã scd̾m regłam sc̃i bñdicti.
Hon gͦ scđm uoluntatẽ prepositi. Pro¬
inde si ꝓfesso scd̾m illam regłam ab¬
bas m̃s michi forte aliud imꝑonere
temꝑtau̾it. qd̾ non sit scdm regłam.
aut etiam qd̾ non sit scd̾m ista institu¬
ta u̾bi causa. basilii. augustini. pacho¬
mii.: quenã mͥ queso in hac re uminet¬
necessicas obsequendi: Solum quippe
id qd̾ ꝓmisi a me posse exigi arbitror.

Expanded text:
luntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe habet professio: « Promitto, » non quidem Regulam, sed, « obedientiam secundum Regulam sancti Benedicti. « Non ergo secundum voluntatem praeposifesso secundum illam regulam abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quaenam mihi, quaeso, in hac re necessitas imminet obsequendi? Solum quippe id a me posse exigi arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
& post peccatũ lib̾um arbitͥum.
& si miserum tam̃ integrũ: & qd̃ se hõ
ꝑse ñ sufficit excut̾e a peccato siue mi¬
seria. ñ lib̾i arbitrii signat destructionẽ.
ad lib̃um arbitrium qͣntum in se ẽ ꝑ
tinet aut aliq̃n ꝑtinuit. posse uel saꝑe
s tantũ uelle: nec potentẽ facit creatam.
nec sapientẽ. s tantum uolentẽ. Ni gͦ
si potens aut sapiens s tantũ si uolens
ẽẽ desierit: lib̃um arbitͥum amisisse
putanda erit. Ułbi enim ñ ÷ uoluntas.
nec lib̾tas. Hon dico si uelle bonũ. s si
uelle om̃ino creatura desierit. fatendũ
sine contradictione. uͥ iam ñ ex uolun¬
desit lib̾um ñ arbitriũ s consiliũ. Sĩ
autẽ ñ quidẽ uelle. s ad id qd̾ iã uult
bonũ ei posse defuerit: nou̾it sͥ lib̾ũ
de eẽ complacitũ. ñ lib̃um ꝑisse arbitũ.
Si gͦ libum arbit̾um ita in om̃ib seq̃r¬

Expanded text:
 post peccatum liberum arbitrium, et si miserum, tamen integrum, et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato, sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem, ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex volundesit liberum, non arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita
Abbreviated transcription (Latin):
homini datum ẽ potuisse peccare: ob
p̃rogatiuã lib̃i arbitrii. Datũ ÷ aũt
ñ ut ꝑinde peccaret: s ut gloriosior
appareret si ñ peccaret cũ peccare poᷤ¬
set. Quid enim gloriosius ei ẽẽ pot̾at.
qͣm ut de ipso diceret᷑. qd̾ scͥpt᷑a ꝑhib&
dicens. quis ÷ hic & laudabimꝰ eum.
Uñ ita laudandꝰ: fecit enĩ mirabilia
inuita sua. Quȩ: Qd̃ potuit inquit¬

Expanded text:
 datum est homini posse peccare ob praerogativam liberi arbitrii; datum autem, non ut inde peccaret, sed ut gloriosior appareret, si non peccaret cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic et laudabimus eum? Unde ita laudabilis: Fecit enim mirabilia in
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. serui autẽ facti deo: ha¬
betis fructum ur̃m in scĩficationẽ
finem uͦ uitam et̾uam. Quis uero
incarne peccati. a peccato sͥ uendicat
lib̾tatem: Hanc igit᷑ lib̾tate dictũ.
merito nequaqͣm opiuor liberum

Expanded text:
eccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Quis vero in carne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum
Abbreviated transcription (Latin):
retorq̃re ñ trepidat. Ed q̃so tã
impiũ. qͥd auera pietate tã
alienum: Suꝑbia uͦ dumdo¬
na suis meritis uel uirib ar¬
rogat. qͣntum inse ẽ. głifica¬
toris głam euacuat. et hoc ip¬
sum qͣm impiũ sit qͥs digne
descͥbit. Uanitatẽ itaq uita¬
re uolens ñ sedi cũ concilioua¬
nitatis. & qͥa iniqͥtatẽ decli¬
nare studeo cum iniqͣ agen¬
tib ñ introibo. Malignitatẽ
autẽ amare ñ possum. et idcͥ¬
co odiui eccłam malignanti¬
um. fateri autẽ oportet qͦd
uerũ ẽ. qͥa ueniunt sepeadm̃¬
tẽ meã cogitatõnes in niuñȩ.
& surgt̃ affectiones multȩ &

Expanded text:
retorquere non trepidat. Quid, quaeso, tam retorquere non trepidat. Quid, quaeso, tam impium, quid a vera pietate tam alienum? Superbia vero, dum dona suis meritis vel viribus arrogat, quantum in se est, glorificantis gloriam evacuat; et hoc ipsum quam impium sit quis digne describit? Vanitatem itaque vitare volens, non sedi cum consilio vanitatis, et quia iniquitatem declinare studeo, cum iniqua gerentibus non introibo. Malignitatem autem amare non possum, et idcirco odivi ecclesiam malignantium. Fateri autem oportet quod verum est, quia veniunt saepe ad mentem meam cogitationes innumerae, et surgunt affectiones
Abbreviated transcription (Latin):
suũ suꝑbe insolesc̾e impium
Gula & luxuria uanitatẽ sub¬
ẽ qͦd diligt̃. qͥa hoc innat᷑e usuᷤ.
suꝑfluos apparat᷑ reqͥrit. illa
inluxus et risus. & iocos inep¬
tum animũ loluit. Auaritia
iniqͥtatẽ accendit. dũ q̃ ab ac¬
larem ꝓpͥetatẽ redigit. dũ enĩ
qͦd abaliis sͥ fieri optat aliis ip¬
sa inꝓbe negat. ccͣ eqͥtatem pec¬
cat. Iracundia et inuidia ma¬
litiam gn̾ant malignitatẽ ĩ¬
flãmant. Quia dum hec furit
inlesione ꝓpria. illa urit᷑ infe¬
licitate aliena. utraq malicio¬
se agit. in eo qͦd ꝓximi sui. hec
in malo hilarescit. illa inbono
tabescit. Ex tͥsticia sine suꝑbia
impietas succendit᷑ q̃ utraq ĩ¬
ꝓbo ausu diuine bonitati de¬
rogare conuincit᷑. Nam accidia
sepe cc̃ dei flagella murmurat
suꝑbia uero qͥoꝗd de dei dono
accipit ad ꝓpͥam głam usuipat.
bristicia enĩ dum adeo corrip̃r
ñ conscĩam ꝓpͥam sed dei i̾tici¬
parat. illa ad eiꝰ contumeliã

Expanded text:
suum superbe insolescere, impium. suum superbe insolescere, impium. Gula et luxuria vanitatem sugest quod diligunt; quia haec in naturae usus superfluos apparatus requirit, illa in luxus, et risus, et jocos ineptum animum dissolvit. Avaritia iniquitatem accendit, dum quae ab auclarem proprietatem redigit. Dum enim quod ab aliis sibi fieri optat aliis ipsa improbe negat, contra aequitatem peccat. Iracundia et invidia malitiam generant, malignitatem inflammant. Quia dum haec furit in laesione propria, illa uritur in felicitate aliena. Utraque malitiose agit in eo quod proximi sui haec in malo hilarescit, illa in bono tabescit. Ex tristitia sive superbia impietas succenditur, quae utraque improbo ausu divinae bonitati derogare convincitur. Nam acedia saepe contra Dei flagella murmurat. Superbia vero quidquid de Dei dono accipit, ad propriam gloriam usurpat. Tristitia enim dum a Deo corripitur, non conscientiam propriam, sed Dei justitiparat, illa ad ejus contumeliam
Abbreviated transcription (Latin):
dere. minime qͥdẽ equũ est quia
totũ hoc ccͦ eqͥtatem ẽ. qe totũ
hoc iniqͥtas ẽ. Odium in corde
retinere. ultionẽ de inimicis
q̃rere. de inimici ruina gaudẽ.
inalienis bonis exinuidia ta¬
bescẽ. totũ hoc malitiosũ ẽ. totõ
hoc malignũ ẽ. et idcͥco mͥ pla¬
cere ñ pot̃. qͥa totum maligni¬
tate plenum ẽ. Murm̾are blaᷤ¬
hend̾e. cor contͣdm insuꝑbiam
erig̾e. indei donis ꝓpͥam glam
affectare. totũ hoc impiũ ẽ. to¬
tũ hoc pium cor reciꝑe ñ pot̃.
tire qͣm pium tã bonũ ẽ. Con¬
tempnẽda itaq uanitas. odi¬
enda iniqͥtas. dãpnanda ma¬
lignitas. execranda impietas.
uanitatẽ ꝑsuadet nimiꝰ amor
sui. iniqͥtatẽ subinfert in ordi¬
natꝰ amor mundi. maligni¬
tatem geñat odiũ ꝓximi. impi¬
etatẽ autẽ nutrit contẽptꝰ dei
Curis siqͥdem carnis uncũbere
uanũ. ĩmundigłia cefõs uelle
p̃ire. iniquũ inimicitiã in ꝓri¬
mos ex̾cere malignũ. cc creatorẽ

Expanded text:
re, minime quidem aequum est, quia totum hoc contra aequitatem est, quia totum hoc iniquitas est. Odium in corde retinere, ultionem de inimicis quaerere, de inimici ruina gaudere, in alienis bonis ex invidia tabescere, totum hoc malitiosum est, totum hoc malignum est, et idcirco mihi placere non potest, quia totum malignitate plenum est. Murmurare, blashendere, cor contra Deum in superbiam erigere, in Dei donis propriam gloriam affectare, totum hoc impium est, totum hoc pium cor recipere non pottire quam pium tam bonum est. Contemnenda itaque vanitas, odienda iniquitas, damnanda malignitas, exsecranda impietas. Vanitatem persuadet nimius amor sui, iniquitatem subinfert inordinatus amor mundi, malignitatem generat odium proximi. Impietatem autem nutrit contemptus Dei: curis siquidem carnis incumbere, vanum; in mundi gloria caeteros velle praeire, iniquum; inimicitias in proximos exercere, malignum; contra Creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi ad animas lucrandas. u̾acit̃
autẽ adpecunias cong̃gandaᷤ.
Inhunc modũ sepe post cõci¬
lium q̃rentiũ uana. agit᷑ odi¬
osa colatio agentiũ iniqͣ & lo¬
qͣntium ꝑũsa. Sicq sepe dũ
interne qͥetis secreciora desero.
dum ext̾iora cogitanda dein¬
tus exeo cͥcumstant me subi¬
totaliũ cogitatõnum copiosa
multitudo. Nec declinare li¬
cet confabulatõnes taliũ. tã
iniqͦrũ. donec intrem in scuari
ame cumtali conuentu intra¬
re atria dñi. absit inqͣm ut cũ
ipsis ing̃diar in locũ tab̃nacłi.
admirabilis usq ad domũ dei

Expanded text:
quasi ad animas lucrandas, veraciter quasi ad animas lucrandas, veraciter autem ad pecunias congregandas. In hunc modum saepe post concilium quaerentium vana agitur odiosa collatio agentium iniqua, et loquentium perversa. Sicque saepe, dum interne quietis secretiora desero, dum exteriora cogitanda de intus exeo, circumstat me subito talium cogitationum copiosa multitudo. Nec declinare licet confabulationes talium tam iniquorum, donec intrem in sanctuaa me cum tali conventu intrare atria Domini; absit, inquam, ut cum ipsis ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ declinare consorcia iniqͥ¬
tatiꝰ. Sed si priꝰ non uitet᷑ uani¬
tas minime declinat᷑ iniqͥtas.
Qui enĩ seruit gulȩ seriiat neceᷤ¬
se ẽ auaricie. Quia qͥ amat deli¬
tias. optat ciciꝰ hr̃e pecuniaᷤ. S
si adamorẽ pecuniȩ animũ
meũ semel appono consiliari¬
is iniqͥs et iniqͣ agentib citiꝰ
adqͥesco. & eorum cõsilia liben¬
ter recipio. Assunt subito cogi¬
tatõne prauȩ assurg̃t̃ affec¬
⁊iones ꝑu̾sȩ. Consult̃ acc̃scere
census q̃rere redditꝰ. Docent ex¬
tendere p̃dia. erigere pasatia.
Mouent tͥbuta regum ambi¬
re munꝰcula pauꝑm ñ despi¬
cere. Copulare agrum adagis.
coniung̾e domũ addomũ ma¬
nus hab̃e ad p̾dandũ porrec¬
tas. addandũ aliqͥd contractaᷤ.
omiã acciꝑe. nulla erogare.
hospilitatẽ ñ amare. elemo¬
sinas defraudare. Monẽt di¬
latare fimbriaᷤ magnifica¬
re philat̾ias. extenuare faciem.
blico lacrimas ꝓduc̃e. fallacit̾

Expanded text:
potius declinare consortia iniqupotius declinare consortia iniquitatis. Sed, si prius non vitetur vanitas, minime declinatur iniquitas. Qui enim servit gulae, serviat necesse est avaritiae. Quia qui amat delicias, optat citius habere pecunias. Sed si ad amorem pecuniae animum meum semel appono, consiliariis iniquis et iniqua gerentibus citius acquiesco, et eorum consilia libenter recipio Adsunt subito cogitationes pravae, assurgunt affectiones perversae, consulunt accrescere census, quaerere reditus, docent extendere praedia, erigere palatia, monent tributa regum ambire, munuscula pauperum non despicere, copulare agrum ad agrum, conjungere domum ad domum, manus habere ad praedandum porrectas, ad dandum aliquid contractas, omnia accipere, nulla erogare, hospitalitatem non amare, eleemosynas defraudare, monent dilatare fimbrias, magnificare phylacteria, extenuare faciem, blico lacrymas producere, fallaciter
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ deuanitate ẽ. Suadẽt
sumere uinũ ꝓpt̾ stomacũ. sõp¬
num extendere ꝓpt̃ cerebrũ
carnẽ fouere ne tabescat. corpꝰ
recreare. ne deficiat. abstinen¬
tiam aliqͣntulũ relaxare. qͥ etipa¬
rumꝑ indulgere. & inhunc mo¬
dũ agitur de ca corporis. cura
suꝑflua. et de uanitate uentila¬
tur q̃stio uana. et suꝑhꝰmi inu¬
tili negocio. cõsumit᷑ sepe diez ĩ¬
tegra. sed exꝑim̃to multo iãdidi¬
ci ñ credere consilio uanitatiᷤ. &
obhoc maxĩe ne apponerẽ cor
ad consilia uana. ñ sedicũ con¬
cilio uanitatis. Quociensn. ui¬
deo hꝰ modi conuenire consilia¬
rios uanos ñ sedeo. nec qͥesco. s
m̃tẽ excucio. nc̃ adoꝑationem.
nc̃ adorõnem confugio dicenᷤ
aũte ocłos meos ne uideant ua¬
nitatẽ. emitte lucẽ tuam et
ueritatẽ tuam. nec prĩ cesso do¬
nec euanescat uanitas. & eluceᷤ¬
cat ueritas. Sonum est gͦ dñẽ
ñ sedere cũ concilio uanitatiᷤᷤ
bonũ nichominꝰ. ñ int̾ire. sed

Expanded text:
ilium de vanitate est. Suadent sumere vinum propter stomachum, somnum extendere propter cerebrum, carnem fovere ne tabescat, corpus recreare ne deficiat, abstinentiam aliquantum relaxare, quieti parumper indulgere, et in hunc modum agitur de cura corporis, cura superflua! et de vanitate ventilatur quaestio vana, et super hujusmodi inutili negotio consumitur saepe dies integra. Sed experimento multo jam didici non credere consilio vanitatis, et ob hoc maxime, ne apponerem cor ad consilia vana, non sedi cum consilio vanitatis. Quoties enim video hujusmodi convenire consiliarios vanos, non sedeo, nec quiesco, sed mentem excutio; nunc ad operationem, nunc ad orationem confugio, dicens: Averte oculos meos ne videant vanitatem . Emitte lucem tuam, et veritatem tuam . Nec prius cesso donec evanescat vanitas, et elucescat veritas. Bonum est ergo, Domine, non sedere cum concilio vanitatis. Bonum nihilominus non introire, sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͣitum aũ detestat᷑ aĩa mea. ua¬
nitas iniqͥtaᷤ. malignitaᷤ. tͥahec
ualde odibilia. impietatẽ u̾o
q̃ ind̾m ẽ omĩo execrat᷑ aĩa m̃a.
Inutilis uanitas. mala iniqͥtaᷤ.
peior malignitas pessima un¬
pietas. Uanttas contẽptibilis.
inqͥtas odibilis. malignitas
abhominabilis. impietaᷤ deteᷤ¬
tabilis. Curam corꝑis numiã
habere carnẽ incarnis desi
deriis fouere cibo. uel sõpno
nimis indulgere. ornatum
inuestitu q̃rere. totum hoc ua¬
nitas ẽ qͥa totum hoc uanũ e.
Sua auare retinere aliena aui¬
de q̃rere q̃ auctor omniũ dĩb

Expanded text:
quartum detestatur anima mea, vanitas, iniquitas, malignitas: tria haec valde odibilia. Impietatem vero quae in Deum est, omnino exsecratur anima mea. Inutilis vanitas, mala iniquitas, pejor malignitas, pessima impietas. Vanitas contemptibilis, iniquitas odibilis, malignitas abominabilis, impietas detestabilis. Curam corporis nimiam habere, carnem in desideriis carnis fovere, cibo vel somno nimis indulgere, ornatum in vestitu quaerere, totum hoc vanitas est, quia totum hoc vanum est. Sua avare retinere, aliena avide
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inelatione ꝓpͥa. sed inueri¬
fingentiũ falsa. sed complacs¬
i inu̾itate tua. Si mundꝰ sine
placui inu̾itate .t. Si placeo
interiꝰ. si placeo exteriꝰ compla¬
ceo inutͦq complaceoundiq
philosophi gentium uͥtutẽ
colunt. sed uera ñ credt̃. qͦrũ
& si opꝰ placet. fides displicet.
& idcͥco ip̃i complac̃e ñ pꝰsũt.
qͥ fidem u̾am despiciũt. falsi
xͥani fidem hñt. sed fidei oꝑa
ñ hñt. in imo placent. ĩ alt̾o
disciplicent. et iccͥco. ł ip̃i cõ¬
placere neqͣunt. Ego siutrũq
habeo. scio uere qͥa tibi place¬
o. Ad neutrũ tñ attingo ꝑme
ip̃m. neutrũ exme ip̃o hr̃e põ¬
sum. Sed qͥs medocuit nͥ ueritaᷤ
tua: & obhoc complacui in hac¬
ũitate tua. Docuit me u̾ita̾tua
bona mea eẽ dona tua. mala
ere bona mea tͥ. &. iccͥco cõpla¬
cui inũitate tua. didici qͥa ꝑ
me surgere ñ a possum. cog¬
noui quia sine te stare ñ pꝰsũ.
ris in me. & uelle. & ꝑficere
ꝓbona uoluntate tua .&. obħ

Expanded text:
non in elatione propria, sed in verifingentium falsa, sed complacui in veritate tua. Si mundus sum placui in veritate tua. Si placeo interius, si placeo exterius, complaceo in utroque, complaceo undique. Philosophi gentium virtutem colunt, sed vera non credunt: quorum et si opus placet, fides displicet, et idcirco ipsi complacere non possunt qui fidem veram despiciunt. Falsi Christiani fidem habent, sed fidei opera non habent; in uno placent, in altero displicent, et idcirco vel ipsi complacere nequeunt. Ego si utrumque habeo, scio vere quia tibi complaceo. Ad neutrum tamen attingo per meipsum, neutrum ex meipso habere possum. Sed quis me hoc docuit, nisi veritas tua? Et ob hoc complacui in veritate tua. Docuit me veritas tua bona mea esse bona tua, mala ere bona mea tibi, et idcirco complacui in veritate tua. Didici quia per me surgere non possum; cognovi quia sine te stare non possum: raris in me, et velle, et perficere pro bona voluntate tua, et ob