comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cino illo sepe nominato de qͦ tociens
questꝰ fuerat diceret: uel si eum ad¬
huc ut pͥus uideret. At ille quasi
cũ multo timore eleuans caput ce
solitũ dirigens. inde ad alia uicina
loca curumducens: subito oborto
gaudioͣ lacrimis ait. Per animam
patͥs mei. ñ cõparet. Cumq &e de pes
simo illo consiliario qui capiti eiꝰ tam¬
diu adheserat requirerẽ: etiã ad eun¬
dem locum ubi ante illum conspere¬
rat intuitum reflectens. & iste ait ac¬
de egimꝰ. qui saluat om̃s sperantes
in sẽ. Exinde uͦ studiosius eũ obser
daui. Nec fuit qui postea eũ saltẽ
in modico clamantẽ audiret: cum
autea frẽs in illa domo iacentes.
mire ualerent. Interrogatus fie¬
quent᷑ a fr̃ib &e etiã a famulis. u¬
uiderat: iuchil se triste uidere nichil
prorsus molest̾e̾ pati affirmabat.
a me ipso postea de istis int̾rogatꝰ
omnia sibi leta. & ꝓuoluntate nꝰ
respondit. Goto illo die cũ subsequa¬

Expanded text:
cino illo saepe nominato, de quo toties cino illo saepe nominato, de quo toties questus fuerat diceret; vel si eum adhuc, ut prius, videret. At ille, quasi cum multo timore elevans caput, etum solutum dirigens; indeque ad alia vicina loca circumducens, subito gaudio obortis lacrymis ait: Per animam Patris mei non comparet. Cumque et de illo pessimo consiliario, qui capiti ejus tandiu adhaeserat, requirerem, etiam ad eumdem locum ubi ante illum conspexerat, intuitum reflectens: Et iste, ait, absde egimus Deo, qui salvat sperantes in se. Exinde vero studiosius eum observandavi. Nec fuit qui postea eum saltem in modico clamantem audiret, cum antea fratres in illa domo jacentes, non valerent. Interrogatus frequenter a fratribus et etiam a famulis, uviderat, nihil triste se videre, nihil prorsus molestiae pati affirmabat. A meipso de istis postea interrogatus, omnia sibi laeta et pro voluntate esse respondit. Toto illo die cum subsequen
Abbreviated transcription (Latin):
dum ȩxcedere ñ ꝑmisit. donec quod
uere obstare ei ad salutẽ et̾nã percipi¬
endã posset. ꝑ penitentie & confessio¬
nis remedia indulsit. Quante uero
memorie in confessione fuerit: ibidẽ
etiã tc̃ ꝓbaui. Dixit enĩ se ante quã¬
plures annos altare benedictum cui¬
dam st̃i cõmisisse. Unde hac occasio¬
ne utrum bene memoria iugeret
certificari cupiens: altare illud a fr̃e
quẽ nominauerat ꝑquiri feci. Quod
post inquisitionẽ ab eodẽ cui cõmis¬
sum fuerat mͥ allatum est. Confes¬
sione ergo cõpleta. frẽs aduocans e¬
grum ut mous est absolui: peni¬
tentiamq ꝓ eo fratrib si ipse defun¬
geretur indixi. Quã solutionem
multa cũ deuotione t. ille suscipi¬
ens: crucẽ dñi sͥ a me blatã supplex
adorauit. atq salutifere passioni
dñi animã corpꝰq suũ intentissime
cõm̃dauit. his omĩb expletis. corã
omnib tam monachis quã laicis
qui astabant int̾rogo. quid de run¬

Expanded text:
do excedere non permisit, donec quod do excedere non permisit, donec quod vere obstare ei ad salutem aeternam posset, per poenitentiae et confessionis remedia indulsit. Quantae vero memoriae in confessione fuerit, ibidem etiam tunc probavi. Dixit enim se ante plures annos altare benedictum cuidam fratri commisisse. Unde hac occasione utrum bene memoria urgeret, certificari cupiens, altare illud a fratre quem nominaverat perquiri feci. Quod post inquisitionem, ab eodem, cui commissum fuerat, mihi allatum est. Confessione ergo completa, fratres advocans, aegrum, ut moris est, absolvi, poenitentiamque pro eo fratribus, si ille defungeretur, indixi. Quam absolutionem multa cum devotione frater ille suscipiens, crucem sibi a me oblatam supplex adoravit, atque salutiferae passioni Domini animam corpusque suum intentissime commendavit. His omnibus expletis; coram cunctis tam monachis, quam laicis qui astabant, interrogo quid de run
Abbreviated transcription (Latin):
contundere. quandoq assidentẽ
capiti suo demonẽ uerba interci¬
uere multo eũ gemitu e suspirus
fatebatui. Fere enim nisi fallor qua¬
dragies hec confessionis int̾ruptio
a demonib facta ẽ. Intantũ ꝑtinax
hostis & more sibi solito humane ꝑdi-¬
tionis auidus. mecũ pariter & cũ illo
certabat. Productũ ẽ hoc nr̃m p̾lium
ab hora diei pͥma. usq ad horam t̾ciam.
Tunc plane hora illa qua se maxime
hominib infundere sp̃c dĩ solet: eiꝰ¬
dem sp̃c aurilio uicimus. Nicimus
nos inquã: sed rectius ille uicisse dicit᷑.
sine quo malus sp̃c nunquã uincit᷑.
Uicit certe nequã hostẽ diuina mise
riam atq animositatẽ ꝓferendi frat᷑
in extremis iã agenti concedens. ꝑfe¬
ctam ei purgationẽ per plenã confes¬
sions satisfactionẽ largitꝰ est. Q miran¬
da s multomagis ueneranda atq di¬
ligenda suꝑne p̾ietatis erga miseros
affluentia: que ante frẽm istũ mun¬

Expanded text:
contundere, quandoque assidentem contundere, quandoque assidentem capiti suo daemonem verba intercidere, multo cum gemitu et suspiriis fatebatur. Fere enim, nisi fallor, quadragies haec confessionis interruptio a daemonibus facta est. In tantum pertinax hostis et more sibi solito humanae perditionis avidus, mecum pariter et cum illo certabat. Productum est hoc nostrum praelium, ab hora diei prima usque ad horam tertiam. Tunc plane hora illa qua maxime se hominibus infundere Spiritus Dei solet, ejusdem Spiritus auxilio vicimus. Vicimus nos, inquam, sed rectius ille vicisse dicitur, sine quo malus spiritus nunquam vincitur. Vicit certe nequam hostem divina miserriam atque animositatem proferendi, fratri in extremis jam agenti concedens, perfectam ei purgationem per plenam confessionis satisfactionem largitus est. Et miranda, sed multo magis veneranda atque diligenda supernae pietatis erga miseros affluentia, quae ante fratrem istum mun
Abbreviated transcription (Latin):
nastiea uita p̾ceriens: cum ecce
subito in ipso narrationis ꝓgres¬
su noua querela exoritur.& uox
infirmi mecum loquentis adnes-¬
cio quem alterum dirigit᷑. Cuid
inquid me impedis: Quid uerba
mea int̾cidis: ut dic quod dice¬
re uolo. aut me dicere sine. Cum
uͦ interrogarẽ cui uel quare ista
loqueretur respondit. Astat capiti
meo uir prorsꝰ incognitꝰ: aquo oĩa
quecũq male gessi narrari audio.
Sic tam̃ ea memorat: ut me illa ꝓ¬
ferre non sinat. Uera quidẽ narͣ¬
rat. sed me ea uolentẽ loqui impe¬
dit. Ego e hunc demonẽ ẽẽ dicets.
ne aꝓposito desisteret exhortabar.
lle autẽ denuo ad pͥora rediens. ad
finẽ cepta ꝑducere nitebatur. S mi¬
rum erat spectacłm cernere quoci-¬
ens ille u̾ba mutare coactus nũc
mͥ peccata sua confitens loquebat᷑.
ñc de demonib aliquando uerbis
aliquando u̾berib os eiꝰ obturare
uolentib conquerebat᷑. Quandoq
namq runcinum sibi calcib os

Expanded text:
nastica vita præteriens. Cum ecce nastica vita præteriens. Cum ecce subito in ipso narrationis progressu, noua querela exoritur: & vox infirmi mecum loquentis ad nescio quem alterum dirigitur. Quid, adhuc tamen æger ad ægrum accessi, & quid mea interdicis? Aut dic quod dicere volo, aut me dicere sine. Cum vero interrogarem cui vel quare ista loqueretur, respondit: Astat capiti meo vir prorsus incognitus, a quo omnia quæcunque male gessi, narrari audio; Sic tamen illa memorat, vt me illa proferre non sinat: Vera quidem dicit, sed me ea volentem loqui impedit. Ego & hunc dæmonem esse dicens, ne a proposito desisteret, exhortabar. Ille autem denuo ad priora rediens, ad finem cæpta perducere nitebatur. Sed mirum erat spectaculum cernere; quoties ille verba mutare coactus, nunc mihi peccata sua confitens loquebatur, nunc de dæmonibus aliquando verbis, aliquando verberibus os eius obturare laborantibus, conquerebatur. Qunamque runcinum sibi calcibus os
Abbreviated transcription (Latin):
ficeri gͦ cepit. & confitendo aliq̃m¬
du ꝓcessit. E quia multa infirmi¬
tas ordinẽ u̾boꝵ eiꝰ aliquanoo ꝑtus¬
babat. iuuabam eũ interdũ. redu¬
cendo ei ad m̃tẽ queciunq animo
occuriẽ poterant. Et ille modico
meo adiutorio confestim resũpto ce¬
dine. quod ceperat ȩrequebatur.
Cumq plurima explicuiss. & iã
ad alia explicanda pergeret: ecce¬
rursus auertere faciẽ e huc illuco
conu̾tere. atq ut iãdixi subpului¬
nari aliqͣnoo nitebat᷑ abscondere.
Cumq quererem quid ille incon¬
positus gestꝰ sibi uellet: ecce ait d̃nt
ille qui semꝑ mͥ adest runcinꝰ. soli¬
t acriꝰ instat. & toto nisu calcib
dentes ac totũ caput meũ conterit
At ego. Insta & tu frater: malignꝰ
spc est impedire festinans salutem
tuam: quem si ꝑstiteris uinces.
Nor ille ad ꝓpositũ cõfessionis reu̾sus.
confitebatur. nichil quod occurre-¬
re posset tam de scłari quã de mo-¬

Expanded text:
fiteri ergo cœpit: & confitendo aliquamfiteri ergo cœpit: & confitendo aliquamdiu processit. Et quia multa infirmitas ordinem verborum eius aliquando pertubabat, iuuabam eum interdum: reducendo ei ad mentem, quæque animo occurere poterant. At ille modico meo adiutorio confestim resumpto ordine, quod cœperat, exequebatur. Cumque plurima explicuisset: & iam voce ad eum, quem in forma equi conspirursus auertere faciem & huc illucque conuertere, atque, vt iam dixi, sub puluinari aliquando nitebatur abscondere. Cumque quærerem, quid ille incompositus gestus sibi vellet, ecce ait: Domine, ille qui semper mihi adest runcinus solito acrius instat, & toto nisu calcibus dentes, ac totum caput meum conterit. At ego. Insta ergo & tu frater: malignus spiritus est, impedire festinans salutem tuam, quem, si perstiteris, vinces. Mox ille ad propositum confessionis reuersus, confitebatur, nihil quod occurrere posset, tam de seculari quam de mo
Abbreviated transcription (Latin):
Interea dũ in sequestrata domo to
to illo tempore decũberẽ. ecce cuiꝰdã
eodẽ baptismatis sacram̃to agnoscẽ¬
dat quod institutor eiꝰdẽ sacram̃ti
declarat. & enĩ qͥui dixit. ite docete
om̃s gentes. baptizantes eos in no
mine patris & filii & sp̃c sci: ipse
subuuixit. docentes eos seruare oĩa
quecumꝙ mandaui uobis. Utes
gͤ mano auit. utrũq seruari uoli¬
it i tieutrũ sine altero ad salitem
sufficere posse monstrauit. Sic eg
iste & aqua salutari potuit apͥgꝰ
e tam̃ propter occultã ut post api¬
ruit peccati labem non potuit lidas
a demone. Quod statĩ ut au̾ti. eum
ut studiose p̾teritã uitã suã ꝑseni¬
taretur. & siquid noxiũ maximei¬
ea de grauiorib recognosceret cons¬
teretur. sũmoꝑe hortatꝰ sum. ho
postquã concessit. remotis aliis e
d uob tantũ michi adhibitis. ant
eum consedi: & cruciculani ligneans
eum imagine dñi ut magis ad con¬
ficendum animaret᷑. donec omnia
consũmata sunt manu tenui. Cer¬

Expanded text:
Interea dum in sequestrata domo, toto illo tempore decumberem: ecce cuiusdamdum miraculum quod ipse cum pluribus, vt sequentia docebunt, conspexi. Causa suit satis omnibus illius temporis hominibus nota: qua cum pluribus nostrorum Romam adij. Rediens inde, Romanas febres satis acerbas mecum retuli. quæcunque mandaui vobis. Vtrumque ergo mandauit, vtrumque seruari voluit: neutrum sine altero ad salutem sufficere posse monstrauit. Sic æger iste & aqua salutari potuit aspergi, & tamen propter occultam, vt post apparuit, peccati labem, non potuit a dæmone liberari. Quod statim vt aduerti, eum vt studiose præteritam vitam suam perscrutaretur, & siquid noxium maxime de grauioribus in ea recognosceret, confiteretur, hortatus sum. Hoc postquam concessit, remotis aliis & duobus tantum mihi adhibitis, ante illum consedi: & cruciculam ligneam cum imagine Domini, vt magis ad confitendum animaretur, donec omnia consummata sunt manu tenui. Con
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ reticuisset. uera s confessione re¬
uelare non erubesceret. Qui e hor
tatu eius & diuino instinctu cõpun¬
dus. ad cor reu̾sus est: ce quioqͥdye¬
stis intus latebat euomens. crimi¬
na quȩ ante letali pudore celauerat
uitali & uera confessione ñ iã ficte
s ueracit̾ corde contͥto & humiato
patefecit. Cũq omĩ fece iniquita¬
tis ꝑ antidotũ penitentie purgatꝰ
fuiss. &e per uerã confessione ue¬
ram a dõ ꝑ abbatẽ p̾dictum abso¬
lutionẽ meruisset: eucharistiã
quã priꝰ reicere cõpulsꝰ fuerat alla
sanissimꝰ aliquis glutiuit. Et ut
de miraculo omĩs clubitatio colle¬
ret᷑. qui particuła corporis xp̃i
quã glutire non potuit reicere
ꝑfrustra cõpulsus fuerat: post
confessionẽ non solũ corpꝰ domini
sed etiam cibos alios absq ullo impe-¬
dim̃to suscepit. Sic gͥ absolutione.
confessione. sacram̃ti susceptione.
fr̃ ille in dño confortatus. trib tan

Expanded text:
nus reticuisset, vera sibi confessione renus reticuisset, vera sibi confessione reuelare non ertatu ejus et divino instinctu compunctus, ad cor reversus est, et quidquid pestis intus latebat evomens, crimina quae ante lethali pudore celaverat, vitali et vera confessione, non jam ficte, sed veraciter corde contrito et humiliato patefecit. Cumque omni faece iniquitatis per antidotum poenitentiae purgatus fuisset, et vera confessione per abbatem praedictum absolutionem meruisset, eucharistiam quam prius rejicere compulsus fuerat allatsanctissimus aliquis deglutivit. Et ut de miraculo omnis dubitatio tolleretur, qui particulam corporis Christi quam deglutire non potuit rejicere per frusta compulsus fuerat, post confessionem non solum corpus Domini, sed etiam cibos alios absque ullo impedimento suscepit. Sic igitur confessione, absolutione, sacramenti susceptione frater ille in Domino confortatus, tribus postea
Abbreviated transcription (Latin):
medelã tam anumȩ quã corporis qͣ¬
rum rerũ non ignarus ille credebat᷑.
ad se uenire rogauit. Ad quẽ ille ca¬
ritatiue ꝓuocatꝰ uenire non distulit:
e ueniens mox egrũ uisitare curaũ.
Cumq non mediocrit᷑̾ grauari eũ in¬
firmitate cerneret: hortari eum
ad conficendũ cepit. Quod ille se li¬
bent̾ agere ꝓfessus. confiteri peccata
ẽ. Nam grauiora e mortifera stul¬
to pridore retinens. cotidiana tanti
& que leuia uidebantur timore
dĩ post posito fatebat᷑. Qua palliit
confessione completa. corpꝰ dnicum
Safferri dep̾catus ẽ. Quo allato e
p̾sũptuoso ore suscepto. cũ diu mu¬
tumq illud traicere conaret᷑ nec
ualeret. cũ uino quod susceꝑat ftu¬
st a omĩa cõmiiuiti corporis xp̃i in
uas quod ori eiꝰ suppositum fuerat
refundere coactus est. Hoc casi in¬
mo diuino iuditio abbas qͥ adue¬
nerat ꝑmotus. & egrũ non plene
confessione purgatũ ratus: rurdꝰ
eũ admonere cepit. ut si aliqͦd faci¬

Expanded text:
medelam tam animæ quam corporis, quarum ille rerum non ignarus erat, ad se venire rogauit. Ad quem ille caritate prouocatus venire non distulit: & veniens mox ægrum visitare curauit. Cumque non mediocriter eum grauari infirmitate cerneret: hortari eum ad confitendum cœpit. Quod ille se libenter agere professus, confiteri peccata aggressus est. Nam grauiora & mortifera stulto pudore reticens, quotidiana tantum & quæ leuia videbantur, timore Dei postposito fatebatur. Qua palliata confessione completa, corpus Dominicum sibi afferri deprecatus est. Quo allato, & præsumptuoso ore suscepto, cum diu multumque illud traiicere conaretur nec valeret, cū vino quod susceperat frusta omnia cōminuti corporis Christi in vas, quod ori eius suppositum fuerat, refundere coactus est. Hoc casu, immo diuino iudicio Abbas qui aduenerat permotus, & ægrum non plene confessione purgatum ratus, rursus eum admonere cœpit: vt si aliquod faci
Abbreviated transcription (Latin):
linguis exacuens oratrisulcis. in
nos impetũ fecit. Cui ꝓtinus con¬
uiator m̃s librata securi unũ ca¬
put abscidit: moxq ferram̃tum
ex eius manib cecidit. Piotinus
serpens in furoris rabiem implaca¬
biliter efferatꝰ insublime se erigit:
quod solum remanserat caput at¬
tulit. auctorẽq ꝓprii uulneris
mordicꝰ app̾hendꝰit. Quẽ mox ut
inuasit. spumosis eũ spiris impli¬
cuit & inuoluit: totu̾q hominem
suis uirib uendicans. insubt̾ra¬
nei specꝰ latebras asportauit. Sed
dũ traheret᷑. ille qͦd solũ pot̾at me
flagitat. in me clamosas uoceᷤᷤ ĩ ge¬
minat. ut uel ipse sͥ promptꝰ adiu¬
tor accurrerem. uel securĩ quȩ in me¬
is erat manib porrigere festinarẽ.
Ego autẽ infelix &e degener ultͥcib

Expanded text:
linguis exacuens ora trisulcis, in linguis exacuens ora trisulcis, in nos impetum fecit. Cui protinus conviator meus librata securi, unum caput abscidit, moxque ferramentum ex ejus manibus cecidit. Protinus serpens in furoris rabiem implacabiliter efferatus, in sublime se erigit, quod solum remanserat caput attollit, auctoremque proprii vulneris mordicus apprehendit; quem mox ut invasit, sinuosis eum spiris implicuit et involvit, totumque hominem suis viribus vindicans, in subterraneae specus latebras asportavit. Sed dum traheretur ille, quod solum poterat, me flagitat, in me clamosas voces ingeminat, ut vel ipse sibi promptus adjutor accurrerem; vel securim, quae in meis erat manibus, porrigere festinarem. Ego autem infelix et degener, ultricibus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c carnem. & euuangłicam iuitatꝰ
iuiduã sub pauꝑis sp̃e bono debitori
quidẽ m̃sa: sed bona spȩ diues erat
conscientia. Dãpnũ siquidẽ carnis:
cõpensabat lucropietatis. Cum ec¬
ce uir quidã ignotus. & quẽ antea
nũquã uderat. festinus &e anxiꝰ li¬
gatos linceo. in manu eius uiginti
denarioꝵ solidos posuit: dicensq sͥ
a dño suo missos. tanqͣm qui ab eo
ex pectaret᷑ i cunctanter abscessit.
Cumq hic attonitꝰ uellet inqͥrere:
ille disparuit.
uiddã porro non longe ante¬
hoc euenisse cõpeni. quia dũ mͥ
sepe mouet m̃tẽ: solet exagg̾are for¬
midinẽ. Quidã nãq penitens sub
ꝑrgrino habitu. in nr̃is partib exu¬
labat. Qui ꝑ quisitꝰ quȩ eũ culpa
exulari cõpelleret: cũ conuicaneo
Et ecce trabalis magnitudins serpers
duob attollens squamosa colla ca¬
pitib: sinuosis flexib obrepebat.
Qui nos ut eo ambulantes aspexit.
continuo seintillans ocłis: & tanqͣm

Expanded text:
spiritus carnem, et evangelicam imitatus spiritus carnem, et evangelicam imitatus viduam, sub pauperis specie bono debitori quidem mensa, sed bona spe dives erat conscientia. Damnum siquidem carnis compensabat lucro pietatis; cum ecce vir quidam ignotus, et quem antea nunquam viderat, festinus et anxius ligatos linteo in manu ejus viginti denariorum solidos posuit, dicensque sibi a Domino suo missos, tanquam qui ab eo exspectaretur, incunctanter abscessit. Cumque hic attonitus vellet inquirere, ille disparuit.Quiddam porro non longe antehac evenisse comperi, quod dum mihi saepe movet mentem, solet exaggerare formidinem. Quidam namque poenitens sub peregrino habitu in nostris partibus exsulabat: qui perquisitus, quae eum exsiliari culpa compelleret: Cum convicaneo et ecce trabalis magnitudinis serpens duobus attollens squamosa colla capitibus, sinuosis flexibus obrepebat. Qui nos ut eo ambulantes aspexit, continuo scintillans oculis, et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceꝑat. Qui paulopꝰt dũ int̾
missarum souẽpnia sacris altari¬
b deuotus assisteret: ecce naup̾dȩ
memoria illecebrosi gustꝰ eũ cẽpta¬
uit affectu. Ille ut erat animi in
signis. talia se pati posse in obtu¬
tib occulti & omĩpotentis in spec¬
toris erubuit. Expletisq regrestꝰ
officiis: febreticũ anime piscem.
pauꝑi tͣlendũ c̃ẽ mandauit. Sic
ꝓfecto canicula uoluptatis que
sub mensa corporis ut cũq potu¬
iss uiuere: ad scã scõꝵ impuden¬
ter irrũpens. penitentie fuste mac¬
dũtarat nũmum in loculo
possidebat: quẽ ad em̃dũ aliquid
qd̃ cũ pane comederet expendere
gestiebat. Cũq siccꝰ & aridus a
lautiorib alim̃tis dui negotium
in mente u̾saret. int̾im pauꝑ adue¬
nit. & miscdiam postulauit. Ille
herens animo uelut in quodam
erat meditullio constitutus: nam
si daret. carni metuebat afflicte. si
retinẽt: culpam incurrere formida¬
bat denegate miscdłiȩ. Gandẽ uicit

Expanded text:
perat, qui paulo post dum inter ipsa missarum solemnia sacris altaribus devotus assisteret, ecce naupredae memoria illecebrosi gustus eum tentavit affectu. Ille, ut erat insignis animi, talia se pati posse in obtutibus occulti, et omnipotentis inspectoris erubuit, expletisque regressus officiis, febreticum animae piscem pauperi tradendum esse mandavit. Sic profecto canicula voluptatis, quae sub mensa corporis, utcunque potuisset vivere, ad sancta sanctorum impudenter irrumpens, poenitentiae fuste macduntaxat nummum in loculo possidebat, quem ad emendum aliquid, quod cum pane comederet, expendere gestiebat. Cumque siccus et aridus a lautioribus alimentis, hoc diu negotium in mente versaret, interim pauper advenit, misericordiam postulavit. Ille haerens animo, velut in quodam erat meditullio constitutus. Nam si daret, carni metuebat afflictae; si retineret, culpam incurrere formidabat denegatae misericordiae. Tandem vicit
Abbreviated transcription (Latin):
michi retulit. uidisse se innu¬
mẽrabilem demonum turbam: ꝑ do¬
mum illam quȩ cella nouitioꝵ dicitꝰ
transeuntẽ. Iacebat autẽ nocte quadã
ante matutinos in lecto. & nescio qͥd
de psalmis secum meditabatur. cũ
ecce dormientib cunctis resperit ne¬
fandum illud collegiũ in monachoꝵ¬
speciem cominutatum. ab ostio quod
capiti sui inminebat procedere. Qui
capitiis indutis. religionis scema si¬
mulantes: seriatim & quasi cum mul¬
ta grauitate incedebãt. At ille quid
eẽt intelligens. atq ut in talib fie¬
ri solet non parum ꝑterritus. nã
semꝑ malignoꝵ sp̃uum uisionem
terror comĩtatur: quantũ potuit
sub eo quo degebatur oꝑculo capud
abscondit: sed ad exitum rei ꝑuiden¬
dum. parum quid spacii oculis de¬
reliquid. Quos diligenter quid essẽt
facturi obseruans. conspexit omẽm
illũ sathanȩ exercitum ꝑ domumil¬
iam fr̃m quiescentium transeuntẽ.
nichil suum in ea oꝑari potuisse: sic¬
q ꝑ domũ latrinarum proximum

Expanded text:
mihi retulit, vidisse se innumerabilem dęmonum turbam, per domum illam quæ Cella nouitiorum dicitur, transeuntem. Iacebat autem nocte quadam ante matutinas in lecto, & nescio quid de psalmis secum meditabatur. Cum ecce dormientibus cunctis, conspicit nefandum illud collegium in monachospeciem commutatum, ab ostio quod capiti suo imminebat procedere. Qui capitiis induti, religionis schema simulantes, seriatim & quasi cum multa grauitate incedebant. At ille quid esset intelligens, atque vt in talibus fieri solet, non parum perterritus, nam semper malignorum spirituum visionem terror comitatur quantum potuit sub eo quo tegebatur operculo caput abscondit: sed ad exitum rei peruidēdum, parum quid spatij oculis dereliquit. Quos diligenter quid essent facturi obseruās, cōspexit omnem illum sathanæ exercitum, per domum illam fratrum quiescentium transeuntem, nihil suum in ea operari potuisse, sicque per domum latrinarum proximam,
Abbreviated transcription (Latin):
cator monachus salutẽ.
& fr̃nȩ caritatis affec¬
tum. Quod p̾sens sepiꝰ
inculcaui nunc absens
scribo. & ne fluctuantis mat̾iȩ mo¬
re decurrat. funiculum scͥptionis
in necto: iudelicet ut implere ualen-¬
tis penitentiam nullatenus mordi¬
nata caritate suscipias. qd̾ si susce¬
ꝑis instantissima ꝓ ut uires suppe¬

Expanded text:
cator monachus salutem et fraternae charitatis affectum. Quod praesens saepius inculcavi, nunc absens scribo, et ne fluctuantis materia more decurrat, funiculum scriptionis innecto, videlicet ut implere valentis poenitentiam nullatenus inordinata charitate suscipias. Quod si susceperis, instantissima
Abbreviated transcription (Latin):
sis argumentoꝵ sꝑaliũ exerciis im¬
pleuissent: p̾fato monacho frat̾ ille
ꝑuisũ rursus apparuit. eiq festiui¬
tatẽ sereni satis & alacris uultus
ostendit. Int̾rogatus iterum quid
haberet. respondit se ꝑ orationes fia¬
trũ ñ mͦ penalib in cõmodis erutũ:
sed etiam ad electoꝵ sortẽ mirabili dex¬
tere excelsi nuper in mutatione trãs¬
latũ. Benedicta diuinȩ clementiȩ
dispensatio. quȩ ꝑ mortuos etiam
instruit uiuos: &e dũ alios u̾berat.

Expanded text:
ersis argumentorum specialium exercitiis imersis argumentorum specialium exercitiis implevissent, praefato monacho frater ille per visum rursus apparuit, eique festivitatem sereni satis et alacris vultus ostendit. Interrogatus iterum quid haberet, respondit, se per orationes fratrum, non modo poenalibus incommodis erutum, sed etiam ad electorum sortem mirabili dexterae Excelsi immutatione nuper translatum. Benedicta divinae clementiae dispensatio, quae per mortuos etiam instruit vivos, et dum alios verberat
Abbreviated transcription (Latin):
egritudinẽ cecidit: ac subito mortẽ
quã ꝓcul ẽẽ sperabat incurrit. Fue¬
rat autẽ frat̾ ille quantũ ad se irre¬
p̾hensibilis uite: &e opuuonis inter
fr̃s honestȩ. Non multis uͦ postino¬
dum dieb penitenti monacho in sõ¬
nis apparuit. Quẽ ille ꝓtinꝰ inqui¬
siuit. Quid erga te frat᷑ agit᷑. Qmͦ
quit & dure. sed ꝓpt̾ te. Nam liber
a propͥis quia tuis me uinculis in¬
nodaui. & alienȩ cautionis obnoriꝰ.
ñ reddidi nec ꝑsolui: flagellis at¬
teror. & amara satis animad u̾sione
coartor. Unde queso de &e qua ua¬
leo supplicatione deposco: ut uigiles
huius loci p̃care conuentũ. ut debita
meȩ sponsionis a me negglecta ꝑsol¬
uant. sioq me ab his quȩ presto st
suppliciis eruant. Exꝑgefactus ile
frĩb qd̾ uiderat retulit. qd̾ audiertt
intimauit: p̾ces exposuit. efficacit᷑
impetͣuit. Porro autẽ cũ iã fraties
p̃firã illiꝰ penitentiȩ quantitatẽ dui¬

Expanded text:
aegritudinem cecidit, atque subito mortem, aegritudinem cecidit, atque subito mortem, quam procul esse sperabat, incurrit. Fuerat autem ille frater, quantum ad se, irreprehensibilis vitae et opinionis inter fratres honestae. Non multis vero postmodum diebus poenitenti monacho in somnis apparuit, quem ille protinus inquisivit. Quid erga te, frater, agitur? quomodo quit, et dure, sed propter te. Nam liber a propnodavi, et alienae cautioni obnoxius non reddidi, nec persolvi, flagellis atteror, et amara satis animadversione coarctor.--Unde, quaeso, te, et, qua valeo, supplicatione deposco ut vigiles hujus loci precare conventum, ut debita meae sponsionis a me neglecta persolvant, sicque me, quae praesto sunt, suppliciis eruant. Expergefactus ille, fratribus quod viderat retulit, quod audierat intimavit, preces exposuit, efficaciter impetravit. Porro autem, cum jam fratres praefixam illius poenitentiae quantitatem div
Abbreviated transcription (Latin):
qua conscientia tam metuendis aliȩ¬
nȩ cautionis obligamur. qui qͣm sit
ꝓpinqua uitȩ nr̃ȩ meta non noumꝰ᷑:
Domiꝰ planȩ martinus qui in gamal¬
dulensi heremo cõmoratur. uir scili¬
cet diu̾sis uirtutib ad ornatus. &
p̾cipue iugib lacmarũ fluentis
irriguus. mͥ retulit quod enarro.
Monachus erat inquit maritimi
territorii ce nobio. qd̾ dicitur ad pinũ:
multis peccatoꝵ nerib inuolutꝰ.
Cui cũ iurta ꝗͣntitatẽ lapsuũ aus¬
t̾ior ac longa nimirũ penitentia fu¬
isset indicta. ille fr̃i cuidã cui cõplex
in amicicia familiariꝰ adherebat.
ad cõportandum penitentiȩ pondus
auxiliũ petiit. Qd cũ frat̾ ille deuo¬
te suscipiens. condictam penicentiȩ
partẽ tulit: atq a ꝑsoluendo huius
debiti canone securũ manere p̾cepit.
Sed dum ille partito leuigatꝰ onere
a districtioris uitȩ censura renuitit᷑.
iste ad solutionẽ debiti ꝓlixioris sibi
uitȩ spacium pollicet᷑. aliqͣnto pꝰt in

Expanded text:
qua conscientia tam metuendae cautioni obligamur, qui quam sit propinqua vitae nostrae meta, non novimus? Dominus plane Martinus, qui in Camaldulensi eremo commoratur, 208 vir videlicet diversis virtutibus adornatus, et praecipue jugibus lacrymarum fluentis irriguus, mihi retulit quod narro: Monachus erat, inquit, in maritimi territorii coenobio, quod dicitur ad Pinum, multis peccatorum nexibus involutus, cui cum juxta quantitatem lapsuum, austerior ac longa nimirum poenitentia fuisset indicta; ille fratri cuidam, cui complex in amicitia familiarius adhaerebat, ad comportandum poenitentiae pondus auxilium petiit. Quod frater ille devote suscipiens, condictam poenitentiae partem tulit atque persolvendo hujus debiti canone securum manere praecepit. Sed dum ille partito levigatus onere, a districtioris vitae censura remittitur; iste ad solutionem debiti prolixioris sibi vitae spatium pollicetur, aliquanto post in
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ultra qͣm solebant homines
temerarius serutator accessit:
redire non ualens postinodum non
apparuit
uenti reliquerat egrotantem.
Cũq ꝑ neapolitanos fines dño suo
comitatũ p̾beret. exundantib flã¬
nus intendens. clamorẽ audiuit
bio recognouit. Notauit horam: ce
tunc eudentissimȩ cõperit matrẽ
fuisse defunctam Ne penitentiam

Expanded text:
dum ultra quam solebant homines dum ultra quam solebant homines temerarius accessit, redire non valens postmodum non apparuit.m suam Beneventi reliquerat aegrotantem, cumque per Neapolitanos fines domino suo comitatum praeberet, exundantibus flammis intendens, clamorem lugentis bio recognovit. Notavit horam, et tunc evidentissime comperit matrem fuisse defunctam. Ut igitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in apocalypsi iohis de repbis dici¬
huius uidelicet guaimarii equȩ
yncipis qui ante non plurimos an¬
nos ꝑ multis iuolentiis atq tyrau¬
nicis oppressionib suoꝵ gladus in¬
temptꝰ est auus cũ ꝓcul aspexisset
quadã diȩ de p̃dicto monte uesuiio
piceas atq sulphureas repente flã¬
mas erũpere. ꝓtinus ait. Procus
dubio sceleratꝰ aliquis diues inꝑri¬
mo moriturꝰ est: atq in inferno
oescensurꝰ. Sed o ceca mens reꝓbi
siquidẽ proxima nocte dũ securꝰ
cũ m̾etͥce concũberet: exspirauit.
Quẽ illa ut postinodũ referebat qͥd
contigisset ignorans diutiꝰ ꝑtulit:
is̃ uix tandẽ a se ñ hominẽ. sed ca¬
uauer eranime ꝓstituta deiecit.
partib prb̃r. uolens certius
qd̾ non licebat addiscere: illic ubi
gehennale baratrũ feruentius
cructabat p̾sũptoria decreuit au¬
uacia ꝓpinquare. Missarum gͥ sol¬
lempina celebrauit: sicq infulatꝰ.
uelut armatus it̾ arripuit. Sed

Expanded text:
quod in Apocalypsi Joannis de reprobis diciquod in Apocalypsi Joannis de reprobis diciillius videlicet Guaimarii aeque principis, qui ante non plurimos annos pro multis violentiis atque tyrannicis oppressionibus suorum gladiis interemptus est, avus, cum procul aspexisset quadam die de praedicto monte Vesuvio piceas atque sulphureas repente flammas erumpere, protinus ait: Procul dubio sceleratus aliquis dives in proximo moriturus est atque ad inferos descensurus. Sed, o caeca mens reprobi siquidem proxima nocte, dum securus cum meretrice concumberet, expiravit. Quem illa, ut postmodum referebat, quid contigisset ignorans, diutius pertulit, et vix tandem a se non hominem, sed cadaver exanime prostituta, dejecit. partibus presbyter volens certius, quod non licebat, addiscere, illuc, ubi gehennale barathrum ferventius eructabat, praesumptoria decrevit audacia propinquare. Missarum igitur solemnia celebravit, sicque infulatus, velut armatus, iter arripuit: sed
Abbreviated transcription (Latin):
erat cuncta fidelit̾ narrauit. Per
idẽ tempꝰ imꝑator orͣto scd̾s adu̾sus
sarracenos p̾liaturꝰ calabriam festi
da consideratione tractare. Porro
habitũ sumã. Ut autẽ ꝓbaret utrũ
uerum ẽẽt qd̾ ille narrabat nunti¬
um protinꝰ ad menia capuana direx¬
it: qui ueniens pandulfũ iam moz¬
cuũ repperit. Ipse qͦ magister nili¬
tũ ioh̃s. antequã illas partes imꝑa¬
tor attingeret. uir dieb qͥ ndecim su¬
ꝑuirit. Quo mortuo. mons uesu¬
uiꝰ. unde uidelicet gehenna freqͦn¬
cer eructuat in flaminas erupit:
ut liquido probaret᷑. quia fenum
qd̃ a demonib parabat᷑. nil aliud fuit.
nͥ ignis trucis incendii. qui prauis
ac reprobis hominib debebat᷑. Nã
qͣndocũq in illis partib reꝑb diues
moritur. ignis erũꝑe de p̾dicto mon¬
te udet᷑. tantaq sulphureȩ resi¬
ne congies. ex ipso uesuuio ꝓtul
suit. ut torrentem faciat: atq de¬
currente impetu in mare descendat.
Isi scilicet corporalit̾ uideri potest

Expanded text:
er cuncta narravit. Per idem tempus imperator Otto secundus, adversus Saracenos praeliaturus, Calabriam festinda consideratione tractare. Porro habitum sumam. Ut autem probaret utrum verum esset quod ille narrabat, nuntium protinus ad moenia Capuana direxit, qui veniens Pandulphum jam mortuum reperit. Ipse quoque magister militum Joannes, antequam illas partes imperator attingeret, vix diebus quindecim supervixit. Quo mortuo mons Vesuvius, unde videlicet gehenna frequenter eructat, in flammas erupit; ut liquido probaretur quia fenum quod a daemonibus parabatur, nil aliud fuit nisi ignis trucis incendii, qui pravis ac reprobis hominibus debebatur. Nam quandocunque in illis partibus reprobus dives moritur, ignis erumpere de praedicto monte videtur, tantaque sulphureae resinae congeries ex ipso Vesuvio protinus fluit, ut torrentem faciat, atque decurrente impetu in mare descendat. Ubi scilicet corporaliter videri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
& ioħe pͥnciꝑibus in inferno dãꝑ
orro dũ stili natis¬
huius exaro dictator articłms
ecce desiderius relligios cassinensis
monast̾ii abbas accedit. Qui ninu¬
rum sicut beato danieli cognatione
iungitur nominis: sic eũ ab illo
non separat assertio ueritatis. Hic
itaq michi aliquid narrat: qd̾ iꝑ¬
sa ratio persuadet ut scribam. Ser¬
uis inquit dĩ neapolitane regions
inp̾rupta rupe iuxta uiam publicã
solitarius habitabat. Qui ninurũ
dum nocturno tẽpore ꝓsalleret. et
fenestrã cellulȩ horarũ explorator ape¬
riret ecce uidet multos homines ni-¬
gros tanqͣm ethiopes it̾ carꝑe: &
longo tractu onustos feno sagmarios
essent cuus ue rei gratia hȩc um̃¬
toꝵ pabula deuectarent: maligni
inquiunt sꝑesumus. Hȩc para¬
mus ñ pabula pecorib alendis: sed̃
fom̃ta igniũ hominib cõburendis
Prestolam᷑ enĩ inꝑipxuno pͥncipen
capue pandulfũ qui iã decũbit: et¬

Expanded text:
e principibus in inferno damnatis. Porro dum styli hujus exaro dictator articulum, ecce Desiderius religiosus Casinensis monasterii abbas accedit. Qui nimirum, sicut beato Danieli cognatione jungitur nominis, sic eum ab illo non separat assertio veritatis. Hic itaque mihi aliquid narrat, quod ipsa ratio persuadet ut scribam. Servus, inquit, Dei Neapolitanae regionis in praerupta rupe, juxta viam publicam solitarius habitabat. Qui nimirum dum nocturno tempore psalleret, et fenestram cellulae horarum explorator aperiret, ecce videt multos nigros homines tanquam Aethiopes iter carpere, et longo tractu onustos feno sagmarios essent, cujusque rei gratia haec jumentorum pabula devectarent: Maligni, inquiunt, spiritus sumus, et paramus non pabula pecoribus alendis, sed fomenta potius ignium hominibus comburendis. Praestolamur enim in proximo principem Capuae Pandulphum, qui jam decu
Abbreviated transcription (Latin):
sa est. suie ut estuans biberet. siue
potius ut ẽo loci parturiret. Sed
nȩcdũ ad aquas usq ꝑtingens:
mox ut p̾fato lectulo ꝓpinqͣuit.
moriens corruit. Quanta gͦ for¬
midine homni pensanda sunt di
uina iudicia quando & in animalia
ratione carentia tam t̾ribilẽ ds exe¬
rit disciplinam: Si enĩ nec simpli¬
cem quidẽ aquã licet scĩ loci nolu¬
it omp̃s ds̃ ut insons canicłã tange¬
ret. qua putamꝰ molestia tolerat.
cũ ꝑu̾sus quilibet ad ꝑcipiendum
corpꝰ erus & sanguinẽ sacris altari¬
cum prauus quisq dm̃ reprobis
sius actib exacerbat. & stimulat:
ñ illi ꝑtinꝰ irrogat patientia diui¬
na uindictam: quȩ tam̃ ꝑpetua
reseruat ad penam. De pandulfo

Expanded text:
sa est, sive ut aestuans biberet, sive sa est, sive ut aestuans biberet, sive potius ut eo loci parturiret. Sed necdum ad aquas usque pertingens, mox ut praefato lectulo propinquavit, moriens corruit. Quanta ergo formidine pensanda sunt homini divina judicia, quando et in animalia ratione carentia tam terribilem Deus exerit disciplinam? Si enim ne simplicem quidem aquam hujus sancti loci noluit omnipotens Deus ut insons canicula tangeret, qua putamus molestia tolerat, cum perversus quilibet ad percipiendum corpus ejus et sanguinem sacris altaricum pravus quisque Deum reprobis suis actibus exacerbat, et stimulat, non illi protinus irrogat patientia divina vindictam, quem tamen perpetuam reservat ad poenam. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
repente corripuit: morq eccliambe¬
ati andreȩ attonitus ac festinus in¬
trauit. Ubi strato copositus. his qui¬
aderant fr̃ib ait. Ecce scõrum uerbe¬
rib flagellatꝰ ita purificatus de cor¬
pore eg̾dior: sicut de fonte baptisma¬
tis mundus exiui. Int̾ missarum¬
gͥ sacroscã sollẽpnia dñica passione
uix ꝑlecta. hora qua predirerat. sp̃m¬
deo reddidit. Nudato ad lauandum
ex more cadauere. sic uibices ac stig¬
mata in eius menbris undiq ui¬
debantur: acsi corpꝰ eius mat̾ialib
fiusset uirgis allisum.
dicaturi sunt mundum in ho¬
mine qui rationis erat capar inse¬
cuti sunt culpam qͣmloquidẽ et
de bruto animali ut ibidẽ didici¬
mus expetiere uindictam: Nam
in eodẽ monast̾io cripta ẽ quȩ bea
ti oregorii dicit᷑. ubi udelicet &
fons ꝑspicuis ac frigidis redundat
aquis. unde bibebat: & lapideum
tempore quiescebat. Quam aliqñ
cͥptam pregnans canicła casu ing̾s¬

Expanded text:
repente corripuit, moxque ecclesiam berepente corripuit, moxque ecclesiam beati Andreae attonitus ac festinus intraaderant fratribus ait: « Ecce sanctorum verberibus flagellatus, ita purificatus de corpore egredior, sicut de fonte baptismatis mundus exivi. » Igituigitur sacrosacta solemnia, Dominica vix passione perlecta, hora 436 qua praedixerat, Deo spiritum reddidit. Nudato autem ad lavandum ex more cadavere, sic vibices ac stigmata in ejus membris undique videbantur, ac si corpus ejus materialibus fuisset virgis allisum. dicaturi sunt mundum, in homine qui rationis erat capax, insecuti sunt culpam, quandoquidem et de bruto animali, ut ibidem didicimus, expetiere vindictam? Nam in eodem monasterio crypta est, quae B. Gregorii dicitur, ubi videlicet et fons ejus perspicuis ac frigidis redundat aquis, unde bibebat, et lapideum tempore quiescebat, Quam aliquando cryptam praegnans canicula casu ingres
Abbreviated transcription (Latin):
ac flebiles uoces emittens: paulu¬
lum respirabat. atq dicebat. Modo
uerberabant me ꝓpterea quod mo¬
nast̾ium dimisi: urorẽq suscepi. Ite¬
rũꝙ pꝰt fletus aiq rugitus ad mo¬
mentũ quiescens: aiebat. Modo me
castigauert̃. qͥa pauꝑibꝰ mendicanti¬
bus. marimet scotigenis ñ mͦ ni¬
chil dedi: sed eos etiam quod flagiti¬
osum est frequent̾ irrisi. Rursus
ingeminans stridores & gemitus as¬
serebat. qm̃ sex numos a quadam ui¬
dua pauꝑcła mutuos accepi & red¬
dere nolui. ¶ uod̃ pedum passibus
illa laborauit. dũ eos ad me uenien¬
do requireret: tot nc̃ ego ictus de
scõꝵ manib ꝑtuli. dum me parit̾
u̾berarent. Tt sciatis autẽ quia
ñ mentior. ꝑhendiȩ hora sexta de
hoc scło migraturus sũ. Erat tc̃¬
porro sexta feria. Nocte uͦ qua do¬
minicꝰ illucessebat dies qui dicit᷑
de iamis palmarũ. de lecto cunctis
pulare atq ciliciũ quȩ iurta se erañ.

Expanded text:
ac flebiles voces emittens, pauluac flebiles voces emittens, paululum respirabat, atque dicebat: Modo me verberaverunt, propterea quia monasterium dimisi uxoremque suscepi. Iterumque post fletus atque rugitus, ad momentum quiescens, aiebat: Modo me castigaverunt, quia pauperibus mendicantibus, maximeque Scotigenis, non modo nihil dedi, sed eos etiam, quod flagitiosum est, frequenter irrisi. Rursus ingeminans stridores et gemitus, asserebat quoniam sex nummos a quadam vidua paupercula mutuos accepi, et reddere nolui; quot pedum passibus illa laboravit, dum eos ad me veniendo requireret, tot ergo nunc ictus de sanctorum manibus pertuli, dum me pariter verberarent. Ut sciatis autem quia non mentior, perendie hora sexta de hoc saeculo migraturus sum. Erat porro tunc sexta feria; nocte vero, qua Dominicus illucescebat dies, qui dicitur de Ramis palmarum, de lecto, cunctis pulare atque cilicium quae juxta se erant
Abbreviated transcription (Latin):
monast̾io namq quod cliuus scau¬
ui dicitur. qd̾q beatus G̃regoriꝰ in¬
fra romanȩ urbis menia condidit.
ceps nulitaret oblatus est. ¶ui pꝰt¬
modum cũ iã ad olesceret de mona¬
st̾io egressus ad scłm rediit. uxorẽꝙ
sibi nuptiali federe copulauit. De¬
inde cũ ad iuuenilẽ ꝑuenisset eta¬
tẽ. diuina sententia repente ꝑcus
ingrauescente langoris molestia
ꝓpinquare. Tandẽ male fugituꝰ
ut ad monast̾ium reportaretur
expetiit: ibiq penitudinem de su¬
is prauitatib habitumq mona¬
chatus accepit. Cumq uxor eius
cũ m̃nullis aliis lecto iacentis as¬
sisteret. cepit ille grauiter geme¬
re ululatus emittere: & tanquã
frenesim pateret᷑. in ordinata uoci¬
feratione garrire. Fercuntantibus
autẽ eis cur ille non quiescet. ñne
inquit uidetis beatũ andream a¬
postolũ. sc̃mq Gregoriũ acerrimis
suis me uerberibus unanimiter
flagellantes: Quilans itaq rursꝰ

Expanded text:
monasterio namque, quod Clivus Scaumonasterio namque, quod Clivus Scauri dicitur, quodque beatus Gregorius infra Romanae urbis moenia condidit, ceps militaret, oblatus est. Qui postmodum cum jam adolesceret, de monasterio egressus ad saeculum rediit, uxoremque sibi nuptiali foedere copulavit: deinde cum jam ad juvenilem pervenisset aetatem, divina sententia repente est ingravescente languoris molestia morti propinquare: tandem male fugitivus, ut ad monasterium reportaretur, expetiit; ibique poenitudinem de suis pravitatibus, habitumque monachatus accepit. Cumque uxor ejus cum nonnullis aliis lecto jacentis assisteret, coepit ille graviter gemere, ululatus emittere; et tanquam phrenesim pateretur, inordinata vociferatione garrire. Percunctantibus autem eis, cur non ille quiesceret: Nonne, inquit, cernitis beatum Andream apostolum, sanctumque Gregorium acerrimis me suis verberibus unanimiter flagellantes? Ululans itaque rursus,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. Dumq esu carniũ ꝓ ut in
heremo desuęuerat. in eccłia nichi¬
lominus abstin̾et. piscis sͥ aliqͣndo
delatus est in exenium. Quem
cocus exent̾ans. in ilib eius anu¬
lum repperit: eũq mox dño suo
letabundus offerre curauit. Quẽ
beatꝰ eꝑc ut asperit ilieo recognouit.
& non tam uibrantis metalliue
tus ẽ ueniã. Quodq uim ad mi¬
rationis exaggerat. bidui iter est
a ponte ubi ꝓiectus anulus: usꝙ
ad locum ubi piscis uen̾abili fuit
eꝑo p̾sentatꝰ. Tunc uir dei quo a
peccatis est absolutus. hinc magis
est sub diuino t̾rore constctꝰ. & eo
amplius se arbitratur debitorem.
bonitatem Eligens gͥ sibi successo¬
rem rursus heremum petiit. ubi
pastorali cura deposita.usq ad feli¬
cem obitũ uixit. In signis itaquę
uir qd̃ fecit: nos utiq ut facere¬
andrea & Gregorio uerberato.
uo circa ñ ab re est si quod fi¬
da fr̃m relatione cognouimꝰ.
hic etiam breuit̾ inseramus. In

Expanded text:
rovexit; dumque esu carnium, prout in rovexit; dumque esu carnium, prout in eremo desueverat, in Ecclesia nihilominus abstineret, piscis aliquando sibi elatus est in xenium, quem coquus exenterans, in ilibus ejus annulum reperit, eumque mox domino suo laetabundus offerre curavit. Quem beatus episcopus ut aspexit, illico recognovit: et non tam vibrantis metalli mitus est veniam; quodque vim admirationis exaggerat, bidui iter est a ponte unde projectus est annulus usque ad locum ubi piscis venerabili fuit episcopo praesentatus. Tunc vir Dei quo a peccatis est absolutus, hinc magis est sub divino terrore constrictus: et eo se arbitratur amplius debitorem, clementiae bonitatem. Eligens igitur sibimet successorem, rursus eremum petiit, ibique pastorali cura deposita, usque ad felicem obitum vixit. Insignis itaque vir quod fecit, nos utique ut facereAndrea et Gregorio verberatus est. Quocirca non abs re est, si quod fida fratrum relatione cognovimus, hic etiam breviter inseramus. In
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit. Hic ꝑfecto sicut ueridica
fr̃in relatione didicimꝰ qui de scͥp¬
tam eiꝰ se lectitasse destantur hysto¬
riam. in lotharinco regno non ꝓcul
a flandria ducatꝰ gerebat officiũ.
Hic p̾terea pipini pat̾ & karoloman¬
ni regũ auus fuit. Cumq diuini
sp̃c ardore succensus. uxoris affectꝰ
filioꝵq pꝰtponẽt ac m̃undane głe
pampas glorifica xp̃i pauꝑtate
mutaret: ad heremũ proꝑans. con¬
tigit ut ꝑ fluuiũ qͥ mosella dr̃
tͣnsitũ uiator haberet. Sed eũ iam
mediũ fere suꝑiecti pontis attinge¬
ret. ubi torrentis alueꝰ ꝓfundior de¬
currebat: illic anulũ suũ sub hac
federis conditione ꝓiecit. Cũ ego
inquit anulũ hunc recepero de
spumosis fluctibꝰ erutũ: it̃ me ꝓ¬
culdubio confidam omniũ peccato¬
rũ meoꝵ nęxibus absolutum.
Moxq heremũ petiit: ubi non
paruo tempore sͥ ac mundo mor¬
tuus uirit. Interea defuncto qui
beatũ arnulfũ ad pastoralis iura
regiminis dispensatio diuina ꝓ¬

Expanded text:
absolvit. Hic profecto, sicut veridica fratrum relatione didicimus, qui descriptam ejus se lectitasse testantur historiam, in Lotharico regno non procul a Flandria, ducatus gerebat officium. Hic praeterea Pippini pater, et Caroli magni regum avus fuit. Cumque divini Spiritus ardore succensus, uxoris affectus filiorumque postponeret, ac mundanae gloriae pompas glorifica Christi paupertate mutaret, ad eremum properans, contigit ut per fluvium, qui Mosella dicitur, transitum viator haberet. Sed cum jam medium fere superjecti pontis attingeret, ubi torrentis alveus profundior decurrebat, illic annulum suum sub hac foederis conditione projecit. Cum ego, inquit, annulum hunc recepero de spumosis fluctibus erutum, tunc me procul dubio confidam omnium peccatorum meorum nexibus absolutum; moxque eremum petiit, ubi non parvo tempore sibi ac mundo mortuus vixit. Interea, defuncto, qui tunc beatum Arnulphum ad pastoralis jura regiminis dispensatio divina p
Abbreviated transcription (Latin):
gini placere curabat: hanc antiphonã¬
bat. Gaude dĩ genitrix uirgo mimaclã¬
ta. gaude que gaudium ab angło susce¬
pisti. gaude que geniuisti et̃ni luminis
claritatẽ. G̃aude mat̾. gaude scã d̾ĩ ge

Expanded text:
currebat antiphonapit: Gaude, Dei Genitrix virgo immaculata; gaude, quae gaudium ab angelo suscepisti; gaude, quae genuisti aeterni luminis claritatem; gaude, mater; gaude, sancta Dei Ge
Abbreviated transcription (Latin):
dumtarat seculis miraculo. trium
antedictarũ missarũ panes. qui in¬
digne sumere uolenti sublati fuerãt.
celitus allati sunt: eoq iã diuino in¬
ditio ad hec sum̃da digno facto. ante
eũ suꝑ altare positi apparuer̃t. Cũq
etiã ocłos in calicẽ ad mouisset. conspe¬
x it pene usq ad sũmitatẽ sanguine
repletũ: e illarũ missarũ detrim̃ta.
ad istiꝰ ꝑuenisse augm̃tũ. Edmirans
gͦe toto hõis interioris iubilo dõ grãs
agens. suãq penitentiã susceptã ac
dñi maiestatẽ placatã eẽ agnoscens.
apposuerat qͣtuor panes immo unumn
xp̃i corpꝰ & sanguinẽ eũ multa ut dig¬
nũ erat exultatione ꝑcepit. Hoc qͦ
p̾fatꝰ claromontensis ep̃emͥ corã retu¬
lit. inp̃sentia plurimoꝵ De qͥdã infir¬

Expanded text:
duntaxat saeculis miraculo, trium duntaxat saeculis miraculo, trium ante dictarum missarum panes, qui indigne sumere volenti sublati fuerant, coelitus allati sunt, eoque jam divino judicio ad haec sumenda digno facto, ante eum super altare positi apparuerunt. Cumque etiam oculos in calicem admovisset, conspexit pene usque ad summitatem sanguine repletum, et illarum missarum detrimenta ad istius provenisse augmenta. Admirans igitur et toto hominis interioris jubilo Deo gratias agens, suamque poenitentiam susceptam, ac Domini majestatem placatam agnoscens,  qui unum apposuerat quatuor panes, imo unum Christi corpus et sanguinem cum multa ut dignum erat, exsultatione percepit. Hoc quoque praefatus Claromontensis episcopus mihi retulit, in praesentia plurimorum CAPUT II
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiȩ fructib deo exhibitis. purga
tior congruo tempore altaris sacram̃ta.
non aduidendũ sed ad salutẽ perciꝑe
posset et̾nam. Ad quieuit ille salubri
ammonitioni: & ad ꝓpositũ penitentie
reu̾sus. tota carnis ac sp̃c uirtute ad fo¬
res diuine pietatis pulsabat. & sp̃u
contͥbulato lacͥmisq indeficientib irã
dñi in miscd̾iam conu̾ti cogebat. ¶d¬
multa: Longo rursus tẽporis spacio
in hac penitudine transacto. ad ep̃m
rediit eiq ut patri secreto cuncta
pandens. ut sacram̃toꝵ ẽẽ particeps
meret᷑. humilit̾ tep̾catus ẽ. Cuiꝰ conu̾¬
sionẽ iã dõ acceptã tã exhis que ex
eo audierat. quã ex his quȩ in eo ui¬
debat confidens: ut sacerdotale offici¬
ad implere curauit. Accedens itaq ad
altare totũq se lacrimis e contͥcione
cordis immolans deo. usq ad ꝑceptio¬
nẽ sacram̃torũ uniu̾sa rite ꝑagens
puenit. & ecce nouo ce maudito nr̃is¬

Expanded text:
nitentiæ fructibus Deo exhibitis, purgatnitentiæ fructibus Deo exhibitis, purgatior & securior, congruo tempore altaris sacramenta non ad iudicium, sed ad salutem percipere posset æternam. Acquieuit ille salubri admonitioni, & ad propositum pœnitentiæ reuersus, tota carnis ac spiritus virtute, ad fores diuinæ pietatis pulsabat, & spiritu contribulato lachrymisque indeficientibus iram Domini in misericordiam cōuerti cogebat. multa? Longo rursus temporis spatio in hac poenitudine transacto, ad episcopum rediit, eique ut patri secreto cuncta pandens, ut sacramentorum esse particeps mereretur, humiliter deprecatus est. Cujus conversionem jam Deo acceptam tam ex his quae ab eo audierat quam ex his quae in eo videbat confidens, ut sacerdotale offici implere curavit. Accedens itaque ad altare totumque, se lacrymis et contritioni cordis immolans Deo, usque ad perceptionem sacramentorum universa rite peragens, pervenit. Et ecce novo et inaudito nost