comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am nalci. s exsuꝑbia pociuis iniuoen¬
ciam. nõ aũt frusta putari põt abinicio
temꝑis diaboum suꝑbia cecidisse. nec
fiuis e illum aña tp̃c quo cum angelis
scĩs pͤccitus iux̾it. ⁊ beatus: s ip̃o pͥmordio
c̃ature asuo c̾iture apostatasse ut illd̾
auod doꝰ ait. ille homutida etat abiuicõ
etmilitate nõ stet̾it utrumq ab inicõ
intlłiganrus. nõ solum quod homici
gͦ nonicida dia. quia ip̃e occidit homi
nem. pͥmũ añ qmͣ uullus nominũ fut
Inu̾itate aũt nõ stetit. ⁊ in ħ ab incõ ex
quo ip̃e creatus est quis staret si stare
uoluus. Qũo em̃ duxilse uitã beatam
int̾ beatos angelos cͥdi põt qui futuri
sue iice ac beatis mcerti sunt. nam qͦ¬
modo b̾i si ĩcti. An dicemus ẜ dñi diabo¬
lo releuare uoluisse. cum ad huc eẽt aͥ¬
gelus bonus uł quid sc̃urus. uł quid
passurus eẽt et cet̾is aũt reuelasse qd̾
eent met̾num in eius u̾itate mansurs
.ꝙsi ita est id̾o iam nõ equałr b̾atꝰ ĩmo

Expanded text:
am nasci, sed ex superbia potius inuidentiam. non autem frustra putari potest ab initio temporis diabolum superbia cecidisse nec fuisse ullum antea tempus, quo cum angelis sanctis pacatus uixerit et beatus, sed ab ipso primordio creaturae a suo creatore apostatasse, ut illud quod dominus ait: ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit utrumque ab initio intellegamus, non solum quod homicidergo homicida diabolus, quia ipante quem nullus hominum fuit. in ueritate autem non stetit et hoc ab initio. ex quo ipse creatus est. qui staret, si stare uoluisset. Quomodo enim duxisse uitam beatam inter beatos angelos credi potest, qui futuri suae vitae ac beatitudinis incerti sunt. Nam quomodo beati, si incerti? An dicemus hoc Deum diabolo revelare noluisse, cum adhuc esset angelus bonus, vel quid facturus, vel quid passurus esset; caeteris vero hoc revelasse quod essent in aeternum in ejus veritate mansuri? Quod si ita est, ideo jam non aequaliter beatus, imo
Abbreviated transcription (Latin):
inilitat et. Qnͣnus enĩ nõ uana ꝓsump¬
cõne de m̃ctꝯ c̾co uelud stulto set spe nõ¬
nõ in fidelis añqm ad p̾hũd̾et illam uitã
ubi c̾tissimꝰ ip̃m ec̾ne ite sue fut᷑uꝰ
eẽt poss exuitare quemadmodũ scͥpã
est ami tremore. et hac exultacõe mł̾to
nos eẽ modos̃ quodam in fidre qmͣ in illa

Expanded text:
s enim non uana praesumtione de incerto certus uelut stultus, sed spe non infidelis, antequam adprehenderet illam uitam, ubi certissimus ipsius aeternae uitae suae futurus esset, posset exsultare, quemadmodum scriptum est: cum tremore, et hac exsultatione multo atus esse modo quodam inferiore quam in
Abbreviated transcription (Latin):
sibi confulens ⁊̃ de penis maloꝵ cur gͦ nou
pmitt̃et tempcari namimẽ illa temptacõ¬
ne prouidendum cõuincendum punien
conceꝑat pareret suoq fecu confunderetur
ustoq supꝑlicõ asuebie ato mobediencie
malo postos det̾ret quibus ea conscribenda
⁊ ad nuncianda parabant᷑. si aũt aueritur
.sur potissimũ ꝑserpentem diaboluc tems¬
care ꝑmissus sit Iam ħ significandi gr̃a
stm̃ eẽ quem nõ ad mon̾at scriptura tan¬
te auctoritatis tancis dimtatis docum̃tis
agens in ꝓpħando. qnͣtis esfectis iam mundꝰ
ipletus est: nõ quod diabolus aliquid ad
instructõni nr̃am significare uoiu̾it. sec
cum acced̾et adcemptandũ nõ posset. uisi per¬
missus: nõ ꝑ aliud posset nsi ꝑ auod ꝑrat¬

Expanded text:
 consulens etiam de poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendtatis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et adnuntianda parabantur? Si autem quaeritur, cur potissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num
Abbreviated transcription (Latin):
ri dixit. mulciplicans multiplicabo tris¬
ligno ex quo p̾ceꝑam tibi de eo solo nõ ed̾e
.maledicta t̾ra in oꝑib tuis. In tristiciis
agri In sudore faciei cue edes panẽ tuumm
dones conu̾taris ĩtram ex aua sumptus
es. auia terra es tint̾cum ibis. et uocau

Expanded text:
t ei: Multiplicans multiplicabo trisligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis agri. In sudore faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ib
Abbreviated transcription (Latin):
enlpabui uoluntati depͣuarunt nõ quia pre¬
senti sunt id̾o c̾are̾ nimime debuerunt. hñt
enĩ et ip̃i locum suũ quẽ inrebus in pleant
ꝓutilitate sc̃oꝵ. nam deul nec iusticia cuius
t̾ałi hominis eget anͣto mimis miquitate
ꝑũsi. quis aũt sobͥa consid̾acõne dicat m̃¬
suis nõ crearet quep̾sciebat exalt̾uis. Inqͥ¬

Expanded text:
culpabili uoluntate deprauarunt, non quia praeculpabili uoluntate deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus inpleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget. quanto minus iniquitate peruersi! Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet, quem praesciebat ex alterius iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
hũilitas qua subdimur c̾atori uetanꝙͣ
rius ad uicorio nõ egences de mt̃is uuirib
p̃sumamus ꝑscripturas om̃s d̾uras. cur¬
ꝓfututos. ut eo uli eoꝵ uonis uoluntuti¬
bus ex̾cendis ãmonendisq uascantur.
et iuste ꝓ sua mala uoluntate pumant
calem inquiũt fac̾et hominẽ qm nolles
om̃o pectare. Ecce nos cõcedimus meliore
ẽẽ naturum q̃uod om̃o patare uolit. Co¬
cedant et ip̃i nõ ẽẽ malam naturam q̃
sic fc̃a est ut poss ño petare. si uollet et̃
tate nõ nc̃cate pccͣauit. Sic̃ gͦr̾o u̾a docet
meliorem ẽẽ creaturam. qmͣ prorsus nełi
desctat ilicitum ita rõ u̾a nichominꝰ cddõ
cet ⁊ illam bonam ẽẽ que babet inroct̃¬
tẽ ilicitam disctacõm si exticit ita cobi¬
be ut nõ solum de cet̾is licitis recteq fc̃is u̾ ⁊̃
Cumg̾ ħ natura bona sit illa melior. cur illã
solam et nõ utramq pocuis fac̾et deus ac per
ħ aui paniti erant deilla sola dm̃ laudare¬

Expanded text:
ubdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus. per scripturas omnes diuinas curprofuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et tameliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilo minus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis uerucum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare
Abbreviated transcription (Latin):
atcatur ĩ illud auod apꝰ ait. Radix om̃immi
malorum est a uaricia. si auanciã gn̾alem
nigua. Iudidit cum appllauit paiuatum
quod pacuis a decm̃to qm̃ ab incremento dẽm
clucet. om̃is em̃ p̾uacõ minuit im̃ utique
contruditur cum et conuini ad ꝓpͥum damp¬
so sin amore redigitur sp̃ał est̃ añt auaricia
ani uolebat inclłi dicendo radix oĩm maloꝵ
est auaricia. hac eĩ et diabolus cecidit aui
pm̃ ꝑ ilsus sui amor pͥuat scã societate cur¬
gidum sp̃m cumiq coartat mifiat iamm ẜ
nnquitatem saciari cupientem hruic aliolo¬
co cum dixisset. erunt em̃ homines se ip̃os
amanter continuo subiecit amatoris pec¬
cume ab illa gn̾ali auaricia cutꝰ suꝑbia ca¬
quodiciores. cui morbo cͣcia caritas. Nõ
auerit que sia sua sunt .a. nõ p̾nata excel¬
lentia lecatur m̃itu gͦ nõ inflatur. hũ duo¬

Expanded text:
aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, iam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixisset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caquo ditiores. cui morbo contraria caritas non quaerit, quae sua sunt, id est non priuata excellentia laetatur; merito ergo
Abbreviated transcription (Latin):
giem euis aui creaint nos amͣ poctando a dam
candus erat adam nisi mortem ⁊̃ corꝑis aias
peccando nũusset. Demq nõ ait apꝰ corpus
inmortalis quod ei p̾stabatur de ligno uit
nõ deconstitucõne nature siquo ligno ꝑat¬
est cum pestasset ut posset mori. qui nisi por¬
casset: pectass nõ mors. mortalis gͦ erat c̃¬
dicione corꝑis asis in mortalis aut bñficio

Expanded text:
ginem eius, qui creauit nos, quam peccando Adam tandus erat Adam, nisi mortem etiam corporis animalis peccando meruisset. Denique non ait apostolustus est immortalis, quod ei praestabatur de ligno vitae, non de conditione naturae, a quo ligno separatus est, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus. nõ ꝓpͥa uoluntate depͣuatꝰ. set
ab ip̃o dño d̾o ft̃is fc̃e malus uald̃ qm ius
conaretur ostende nec insulse ⁊̃ uł ineru¬
dite asseratur nõ tñ condicõne pͥma. sec
⁊ nuc de pͣuatis tot uolũtatib ⁊̃ sũma
no creaturam bonam ẽẽ uuld̾. nõ quod boni st̃¬
suit in ea mali. S nõ ꝙ efficiant malicia sua uͭ
subdei aministratoris. In ꝑio uirtute. sapĩa. de¬
cus. ⁊ ordo uiu̾̃sitatis aliqͣ exꝑte curpetur. si¬
ue turbetur. cum suis quibq uoluntatib ⁊
malis trbuantur. Certi et congrus lamites¬
et milites potãtũ et pond̾a m̃itorum. ut ⁊̃
cum ip̃i conuement̾. iusteq ordinatis. urniu̾¬

Expanded text:
us non propria uoluntate deprauatus, sed ab ipso domino deo factus malus ualde, quamuis conentur ostendere nec insulse etiam uel inerudite adseratur non tantum conditione prima, sed etiam nunc deprauatis tot uoluntatibus in summa ino creaturam bonam esse ualde, non quo boni sint in ea mali, sed quod non efficiant malitia sua, ut sub dei administratoris imperio, uirtute, sapientia decus et ordo uniuersitatis aliqua ex parte turpetur siue turbetur, cum suis quibusque uoluntatibus, etiam malis, tribuantur certi et congrui limites potestatum et pondera meritorum, ut etiam cum ipsis conuenienter iusteque ordinatis u
Abbreviated transcription (Latin):
sulit. quibus ħ modo cosuland̾ est cõ¬
sticuit. nõ utiq sicum eos inciis ꝓpͥis ma¬
los futuros ẽẽ p̾sciret nõ eos tñ c̾reare
destitit utilitatis depucans eoꝵ quos in
hoc gen̾e creauit ut ad bonũ ꝓfic̾e inli
maloꝵ conꝑacõne nõ possent. Si em̃ nõ
eẽnt uuui rei utiq ꝓdeent. parum ne bo¬
uales funt. quod genus quitaͥs nõ nult
utsit nicħ aliuid agit insi ut ip̃e meo ñ
sit. magͣ oꝑa dñi exauisita monĩes uolũ¬
caces euis p̾uidet uonos futuros ⁊ c̾at se ip̃m¬

Expanded text:
sulit, quibus hoc modo consulendum esse consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boutiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit, nihil aliud agit, nisi ut ipse in eo non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet
Abbreviated transcription (Latin):
utim nõ ẽẽt si om̃iũ malas uõlinitates
mbonũ deus conu̾tisti et nulli miquitu¬
ti penam debitã inflig̾et. ac si nõ eẽt cr
solum illud genus quod nullo uł pc̃ci ue
supplicii maloꝵ conꝑacõne ꝑfic̾et ita ue¬
n̾um bonoꝵ nũs minueretur. ergo maui¬
unt. estaliauid moꝑibus dei quod alt̾ius
male indigeat quo proficiat ad bonum
ita ne obsurduerunt. et excati sunt om̃s
nescio quo studio contencõnis. ut nõ ãdi¬
ant. uł iuid̾ant quibusdã punitis qmͣ uͥ
corigantur. quis em̃ paganus quis ilt
quis hrticꝰ nõ ħ in domo sua cotidie pa¬
bet. um cumueritur ad disputacõm. In¬
quisicõm que u̾itatis nolunc ad u̾t̾e
sensus suos homines ex quos oꝑe diure
ꝑuidencie in eos ueniat in pononde ꝯmo¬
c̃õ discipline utsi nõ cortiguntur qui
pumuntur eoꝵ tñ exemplum cet̾i me¬
tuant. ualatq ad eoꝵ salutem iusta I¬
cies alioꝵ . Nõ em̃ malitie illoꝵ uł neq¬
cie deus auctor est de quoꝵ iusta pena cõ¬

Expanded text:
uoluntates in bonum deus conuertisset et nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel supplicii malorum comparatione proficeret. ita uenerum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena con
Abbreviated transcription (Latin):
opctm amͣ rocipimus ꝑ gr̃am iusticie nõ spui¬
cale aca in mortale corpus manꝰ ille nũdũ
fuit etinquo erunt om̃s scĩ resurgences amor¬
tiis. hem̃ pͥmum est illius e miti auodamisit
ꝓm̃ illa stola pͥma aut ip̃a iusticia est. uñ lapsus
honorem qui speratũ nõ acceꝑe̾t illo a quo
amisit pcc̃ando oꝯñitq ⁊̃ corꝑis mortem qui
nõ peccando moreretur. et in corꝑus spiritale
cales fiant. quod si ille nec ip̃a m̃te fuit qũo
nos renouamur ad id quod hõ nũam fuit:
apłi aũt ⁊ om̃s iusti ale utique corpus ad huc
hebant. S cñ spintalit̾ int̾iꝰ uiuebant. Reno¬

Expanded text:
am recipimus per gratiam iustitiae, non spiritale atque inmortale corpus, in quo ille nondum fuit, et in quo erunt omnes sancti resurgentes a mortuis; hoc enim praemium est illius meriti, quod amisit. proinde illa stola prima aut ipsa iustitia est, unde lapsus honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale tales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius uiuebant, reno
Abbreviated transcription (Latin):
milo. Dice antem de aliauib angło ꝙ in suo
quodam gn̾e bĩ ẽẽ possunt future sue miani¬
catis et damꝑnacõnis. ne c̾ce ꝓpetue solitie
racti quibus nec sꝑes tub eet quod aliqñ et
ipi aliqua inm̃lius mutacione c̾ti de hac re
futuri eẽnt. irix ferenda ꝑsumpc̃o est msi fox¬
te  hͥ dicatur ita creatos istos angelos mri¬
denis imsfiis distributos subaliũ sublum¬
orib ⁊ baciorib ut ꝓ recte gestił p̾posituus
suis accipiant ilłam iutam beitã ac sub¬
mmoreni de qua possint ẽẽ c̾tissimi. cuiꝰ uti

Expanded text:
suo quodam genere beati esse possint, futurae suae iniquitatis et damnationis uel certe perpetuae salutis incerti, quibus nec spes subesset, quod aliquando et ipsi aliqua in melius mutatione certi de hac re futuri essent, uix ferenda praesumtio est; nisi forte et hoc dicatur ita creatos istos angelos mundanis ministeriis distributos sub aliis sublimioribus et beatioribus. ut pro recte gestis praeposituris suis accipiant illam uitam beatam ac sublimiorem, de qua possint esse certissimi, cuiu
Abbreviated transcription (Latin):
lum nõ ad bonũ. et doꝰ dicit saꝑienciores
Q̃ fuios seculi. fuiis uitis ad consulendu
sibimi in postr̾ sibim amͥuis. Sraude nõ
une nec sane debemius oꝑmars a serpẽte
sibi ꝑ quem cemptaret ꝓsuaderetm ꝑocͦ¬
cmpͥtaret ꝙ peccatum diabolus eleg̾lois
cum eẽt inillo p̃p̃ u̾sam tinuidam uolun¬
catem decipiendi cupiditas nõ nisi ꝑ ullud
ał potuit ꝑ auod posse ꝑ missus est. nocen¬
di em̃ uoluntas põt eẽ asuo auo ꝙ ammo
praua. nõ estaut poc̾stas nisi ad̾o. ł hec
abdita alca q iusticia am̃ nõ est miami¬

Expanded text:
lum, non ad bonum ; et Dominus dicit sapientiores lum, non ad bonum ; et Dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quoque animo praua; non est autem potestas nisi a deo et hoc abdita altaq
Abbreviated transcription (Latin):
u diabolico posset saꝑientissimus dici
oñi bestiaꝵ. anitulib emĩ p̾uancato¬
res angeli de suꝑius sedibus sue pi¬
sitatis et suꝑbie m̃ito de recti sint ua
ta tñ excellenciores sunt omnib hestu̾t
pp̃ rõnis eminẽtiam. quid gͦ mir̾. si suo
instinctu diabolus iam imꝑleuc s̾pai¬
cem eiq suũ sp̃m miscens eo more auo
natas demomoꝵ implere solent saꝑien¬
muenciũ ab usione quipte nomins
no astucia cum ꝓp̾e mag̃iq usicate in la¬
tine dum carat᷑ ligua saꝑiences lau¬
dabilit̾ appllant᷑. astuti aũt maiecor¬
dati intelligantur. uñ nõ nuilli. sic̃ im
plerisq codicib inuemimus ad usum
latine locucõnis. nõ u̾bum. s pocuis sm̃ã
cransferrentes astucõrẽ omnib bestus
istum serpentẽ quã sapienciorem dicẽ
a. ecin celligi sapientes. uiderunt qui eã
uł ꝓbñ nou̾it. nos tom̃ aꝑte legimus alio
scripimarum scãꝵ iopo sapiences ad ma¬

Expanded text:
tu, id est diabolico, possit sapientissimus dici tu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus besonis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, calliiuentium? abusione quippe nominisno astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere ci et intelligi sapientes, viderint qui eam probe noverunt. Nos tamen aperte legimus alio Scripturarum sanctarum loco sapientes ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
confundebatur. nullus erat mocꝰ in eoͦ
cui uerecundia deb̾etur nicħ putabant
ueland̾. ama nicħ sensert tefrenan.
Quẽad̾mn ꝓpagaturi filios iam an̾adi¬
putatum᷑ est. nõ tñ eo mͦ c̾dendum est
auo ppagau̾unt. possu am crmen ad¬
missĩ p̃ dc̃a ulc̃o consecuta est cum pꝰ
amͣ moreretur iam ĩcorꝑe ĩ obedĩam bo¬
minũ iustissimo reciꝑatu in obediãu
m̃brorum cumultũ mors concepta
ulsaret nũdum erant cales adam et
eua cum ambo nudi eẽnt. et nõ con¬
fundentur. Serpens aũt erat ibi ptudẽ¬
tissimꝰ auid̃ set omnius bestiaꝵ que
erant suꝑ t̾ram qͣs fec̾io do deus. trans¬
lato eni u̾bodcm est ꝑrudentissimus
uł sicut płes latini codices bñt sapi¬
entissimus nõ ꝓpͥo quo in bonũ accipi
sapia soli uł deiꝰ uł angeloꝵ uł amine
rõnalie tamamͣ si sapientes a pos. et
formicasa dicamus p̃p oꝑa uelud mu¬
rõnali amura sua. S alieno iam sp̃u

Expanded text:
confundebantur; nullus erat motus in corpore, confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo modo credendum est, quo propagauerunt, posteaquam crimen admissi praedicta ultio conseciusquam morerentur, jam in corpore inobedientium hominum justissimo reciprocatu inobedientium membrorum tumultu moruersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus prorationali anima sua, sed alieno iam spiri
Abbreviated transcription (Latin):
sumptus ẽ. et eiecit adam et colloctunt
eum ac ꝑadilum uoluptatis. et ordinau̾
titur custodire uiam ligni iute ance¬
qm luius ꝓpõite scripture cextum exor¬
dine ꝑcraccemuc admouend̾ arbitror
quod iam me ⁊ alibi in ħ opo memini
p̾lotutum illud anb ẽẽ flagitandum
ut ad ꝓpͥcotatem lito̾e de fendatur quod
gestum narint ip̃e qui scripsit. Si aũt
ꝓꝑhticũ ad sumpte dr aliquid quod ad
lict̾um nisi ab surde nõ possit in celłi
ꝑculdubio figurate dc̃i ob ali qmͣ sig¬
ficacõm accipi di dictum tñ eẽ dubi¬
tare. fas no est. ħ em̃ afide narratoris
⁊ pollicitacõne expositoris exigitur.s
rant gͦambo uudi.uii est omnino.
Nudã erant corꝑa duoꝵ hominũ iuꝑ
adiso conũsanciũ. nec pudelut eos. pͣ
em̃ puderet añ uullam legem sensemt
inm̃bris suis repungnantẽ legi m̃tis sue
que illos pena põci post ꝑpetracõnem p̃ua¬
ricacõnis secuta est us urpante inobedĩa

Expanded text:
sic habet: Et ejecit Adam, et collocavit eum contra paradisum voluptatis; et ordinavit rtitur custodire uiam ligni uitae. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem propheticum adsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia
Abbreviated transcription (Latin):
tic apparet ita nõ eẽ. cum em̃ hõ sufflat aĩa
ita ip̃a subiacencem sibi naturam corꝑis
mom et de illa nõ deseip̃a flatum facit᷑. ꝙ¬
cardi sunt. ut uesciant isto receꝑto hĩtu ꝙ̃
fiatum cum uoluntate sufflamus. quod si
reddito s exip̃uis añ corꝑis nacura qua con¬
stat sufflando aliauid eic̾emus. nõ eadem
natum est corꝑis ⁊ amme quod et ip̃i utiq
Et dixit doꝰ deus mulieri. quid u fecisti. Et
dycit mulien iserpens se duxit me et mã¬
ducam. et dytit doꝰ deus ẜpenti. quia fecisti¬
ħ maledc̃s tu ab om̃ibus peccoribus. et
ab om̃ib bestiis que sunt suꝑ t̾ram. suꝑ po¬
tus cuum et mñtrem tuum Ambulabis

Expanded text:
tis apparet ita non esse. Cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subjacentem sibi naturam corporis movet, et de illa, non de seipsa flatum facit. tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem ieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi ereddito, sed ex ipsius nostri corporis natura, qua constat, sufflando aliquid eiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique  Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambulabis,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑantem inuemirent. a se quippe hñt ui¬
luntatẽ malam ab illo aũt et naturam li¬
nam ⁊ iustam penã sibi debitum locum
Aliis exc̾citacõnis ãmunłm et timoris ex¬
emplum. S posset inquiunt ⁊̃ ip̃oꝵ uo¬
luntatẽ in bonum cõu̾t̾e quod om̃ipoce̾s
est. posset plane. cur gͦ nõ fecis quia naluͤ
Cur uoluit penes ip̃m est. Debenus em̃ nõ

Expanded text:
operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. posset plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non
Abbreviated transcription (Latin):
sec. aũo em̃ corpus nr̃m dicit apꝰ mortuũ
cum ad nnc d̾ uiuẽtibus loculeretur. nisi
quia iam ip̃a condc̃o monendi expeccato
parentum hesit in ꝑle ałe est em̃ ecħ corpus
sicut et pͥm honiinis suit set ħ iam in ip̾
em testabat ad huc nõ inniutaret᷑ et spi¬
ntale fc̃m plenam in motalitatẽ ꝑcipet
nisi cibo comptibili nõ eg̾et tũ si uiste uu̾¬
et homo et spintalem hĩtudinem corpꝰ

Expanded text:
set. Quomodo enim corpus nostrum dicit apostolus mortuum, cum adhuc de uiuentibus loqueretur, nisi quia iam ipsa condicio moriendi ex peccato parentum haesit in prole? animale est enim et hoc corpus, sicut et primi hominis fuit; sed hoc iam in ipso enim restabat adhuc, ut inmutaretur et spiritale factum plenam inmortalitatem perciperet, ubi cibo corruptibili non egeret, tamen, si iuste uiueret homo, in spiritalem habitudinem c
Abbreviated transcription (Latin):
abolus suam quidem ht̃ cupiditate nocendi
facultatem aũc nõ nsi quedatur. uł ao
subũtenda ac ꝑdẽda uasa ire ad bũilianda
uñ sic nouimus. ꝓduxit ũ t̾ra mu̾bo dei
ommia peccora ⁊ bestias et ẜpentes que uniu̾¬
sa creatura hñs inse animam uiuam et
iõnabilem umu̾se. rõnali creature. siuĩ bõe
siũ mnale uoluntati iege diuini ordinis
subdita est. quid gͦꝰ mit̾. si ꝑ serpentem ali¬
qud age̾ ꝑmissus est diabolus. cum demo
amͣ tutam quidam hrtici osfensi molestil
male uountatis euis alieniare conantur
acreatura sũmi ⁊ ũi dei et alt̾m en ei dare
pͥncipiũ quod sit ccͣ dm̃ . Nõ em̃ ualent ĩ¬
cłe om̃e quod est in anͣtum aliqua sub̾a
est ⁊ bonũ cẽ et nisi ab illo do no aano õe
bonũ ẽ ẽẽ nõ posse malam uoluntatem ĩ¬
ordinate mou̾i bonia int̾iora suꝑibus p̾po¬
nendo atai ita scm est ẽẽ ut rõnalis creatu

Expanded text:
t cupiditatem nocendi, facultatem autem non nisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda unde sit nouimus: produxit enim terra in uerbo dei omnia pecora et bestias et serpentes; quae uniuersa creatura hionalem, universae rationali creaturae sive bonae sive malae voluntatis, lege divini ordinis subdita est . Quid ergo mirum si per serpentem aliquid agere permissus est diquam totam quidam haeretici offensi molestia malae uoluntatis eius alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo uero, a quo omne bonum est, esse non posse; malam uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo; atque ita factum esse ut rationalis cr
Abbreviated transcription (Latin):
ħ dici põt imaginem gͦ celestis hominis ĩmo
ex fi de portamus hitum in resiirectõns aud̃
credimus. Imaginẽ aũt ẽtem hominis ab ip̃o
croidio huãne gn̾acõnis indiumius ħ occur¬
reuocamur ꝙ madã pͥꝰ eramus qmͣ qm eĩ
multa nõ inpͥstinum. s in meliuis renouentͤ
abinferiore tñ stutu qmͣ quo erant amma
renoliantur. uñ gͦ ille filius mortuus etat
et reuixit et ay ꝑierat ⁊ mnin̾itꝰ est. undeĩlli
profertur stola pͥma. si nõ in mortalitatẽ te¬
cipit qm ꝑdidit adam. qũo añt ꝑdidit i¬
mortalitatẽ si corpus hũit aumale. Neq
em̃i ałe corpus sspiritale erit cum coruptib¬
le ħ uduetur in corrupõne et mortale ħ indue
in mortalitate. nõ milli hiic angustus coar

Expanded text:
d hoc? imaginem ergo caelestis hominis nunc ex fide portamus habituri in resurrectione, quod credimus; imaginem autem terreni hominis ab ipso exordio humanae generationis induimus. Hic occurAdam prius eramus. quamquam enim multa non in pristinum, sed in melius renouentur, ab inferiore tamen statu, quam quo erant antea, renouantur. unde . ergo ille filius mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est, unde illi profertur stola prima, si non inmortalitatem recipit, quam perdidit Adam? quomodo autem perdidit inmortalitatem, si corpus habuit animale? neque enim animale corpus, sed spiritale erit, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit inmortalitatem. nonnulli his angustiis c
Abbreviated transcription (Latin):
amma cuiuł us ⁊ maligni atq ꝑ ulsi ita dũ
post in explicabilit̾ uoluntatẽ coruptam ata
ꝑu̾sam. s de istorum d̾ mẽtissimo errore alias
sit. pͥoutr᷑ abmicio ip̃ius mundi sua pot̾a¬
te delectatus abstic̾it ab illa societate et
caritate aua b̾i sunt angłi aui fiuntur
d̾o añ auauo temꝑe insco cetu fu̾it ange¬
lorum ⁊̃ rõe parit̾ iustus d̾i et parit̾ beatus

Expanded text:
anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse parit
Abbreviated transcription (Latin):
qño deanima ualde difficilis in qua multi
aboiauetunt ubq ubi laboreunis telinque¬
ant. Siũ em̃ quia nõ oĩm omnia leg̾e pomi
qui de hac rescd̾m scripturatum nr̃atum u̾i¬
cacem ad aliauid liquidum m̃imeq dubiũ
ꝑuenire pot̾unt. siũ quia tanta qũo est
ut ⁊̃ qui eam u̾at̾ soliũt . nõ facile intlligi
tur auales a talibus. quales ip̃e sum fadeor
nemine mͥ ad huc ꝑsuasisse quod sic habe¬
am de anima ut nicħ amplius querendum
putẽ. utr̃ nunc c̾cum aliquid inuenturus
sim ec disfuturns ignoro. quod aũt potũo
si conatum m̾m. Dñs ad iuuent seañti uo¬
lirnĩs explicare carabo. Incipi lib. Septunus.

Expanded text:
uitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intntur a talibus, qualis ipse sum: fateor neminem adhuc mihi persuasisse quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. Utrum autem nunc certum aliquid inventurus sim et deliniturus, ignoro. Quod autem potuero, si conatum meum Dominus adjuverit, sequenti volumine explicare curabo. LIBER SEPTIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
et ilas arbores eaꝵ ꝙ fructus p̃t̃ signram sigͥ¬
ficacõmp̃ acciꝑe adrenum gestarum ꝓpͥetatem
quis em̃ c̾dam iam illius mͦ cibos exarborum
pomis inmortalibꝰ et spiritalibus corꝑibus noͣci¬
os ẽẽ potuisse. Nu̾mptñ si aliud nõ põt inue¬
niri. m̃lius eligiins paradisum sꝑ̃alit̾ in¬
cellig̾e: quam uł putare nõ renouari hominẽ
cumtociens ħͥ scriptura ꝯtũmoret uł eum ex¬
istimare teciꝑ ͤ quod nõ ostenditur amisisse
huc accedit quod et ip̃a inqis homĩs qmͣ cũ
pc̃to comm̾uisse multa diuina cestimomia col¬
loquitur. Iudicat eum sñ morte futurum
fuisse nisi pectasset. o ũõ gͦ sine mote mor¬
calis. aut qũo nõ mortał. si corpus ałe. uñ
euidani᷑ erim mortem corꝑis pcc̃o inũisse
arbitrantur. S mortem amine qmͣ fecit ĩ¬
iquitas. nam credunt eum pp̃ corpus ammna¬
secuis eadem m̃bra in mortalit̾ teceptur̃. ut ui¬
delicet mors corꝑis nõ depcc̃o accidisse uideaͦ

Expanded text:
et illas arbores earumque fructus, praeter figuratam signius accipere ad rerum gestarum proprietatem. quis enim credat iam illius modi cibos ex arborum pomis inmortalibus et spiritalibus corporibus necessarios esse potuisse? uerum tamen, si aliud non potest inueniri, melius eligimus paradisum spiritaliter intellegere quam uel putare non renouari hominem, cum totiens hoc scriptura commemoret, uel eum existimare recipere, quod non ostenditur amisisse. huc accedit, quod et ipsa mors hominis, quam eum peccato commeruisse multa diuina testimonia conloquuntur, indicat eum sine morte futurum fuisse, nisi peccasset. quomodo ergo sine morte mortalis? aut quomodo non mortalis, si corpus animale? Unde quidam non eum mortem corporis peccato meruisse arbitrantur, sed mortem animae, quam fecit iniquitas. nam credunt eum propter corpus animasaeculi eadem membra inmortaliter recepturum, ut uidelicet mors corporis non de peccato accidisse uideatur,
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. si uoluntas q̃ añ expim̃tum defuit
ut ꝑ maneretur cum d̾o saltem post exꝑm̃i¬
tum desuit ad at ut reddatur ad dñi. sic
aũt quidam mouentur de hac pͥmihõis
temptacõne ꝙ cam fieri rmisit deus
q̃i nimc nõ iud̾arit umnũsum genus hũa¬
nõ cõs ensisse temꝑtatũ qͣ nõ potiisse
temptars. cur ⁊̃ ip̃i qui deẜto c̾atore eñ

Expanded text:
gitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus hunon consensisse temtatum quam non potuisse temtari, cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt
Abbreviated transcription (Latin):
cunctacõne asserendo. ac pͥmũ illud uideamꝰ
auod scriptum est. flauit ue sufflauit infaciẽ
euis fiatum uite. nõ uulli em̃ codices hĩt
uit ur sufflauit ẽẽ dicend̾. querebaimis aũt
insuꝑiori ẜmone demanbus des cum hõ
delimo Formatus cogitare̾. qud gͦ nunc di
insi auia sicut nõ mambus corꝑis fr̾etrit
sixent ita nec faucibus labiisq sufflauit.¬

Expanded text:
uideamus, quod scriptum est: flauit uel sufflauit in faciem eius flatum uitae. nonnulli enim codices habent:uit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunnisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit
Abbreviated transcription (Latin):
et isba renouacõ recepcõꝙ in mortalitatis
niõ ab surde dicatur in pͥstinũ fututa qr illud
hominẽ fuisse corꝑis alis. s dum in ꝑadiso
consticutꝰ est eum fuisse mugatum. sicut
nos quo resurrõ ne mutabimm ħ quid̃ lib̾ ge¬
nescos nõ conmemorat s ut possit uctaq
costimonia scripturarum inc̾ se cõsitare¬

Expanded text:
nouatio receptioque inmortalitatis non absurde dicatur in pristinum futura, in illud hominem fuisse corporis animalis, sed, dum in paradiso constitutus est, eum fuisse mutatum, sicut nos quoque resurrectione mutabimur. hoc quidem liber Geneseos non commemorat; sed ut possint utraque testimonia scripturarum inter se cons
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ suo m̾ito iuste pimiretur. cum erũ rõ cer¬
cademõstrat duo auedam nõ eaualia bonas
unum suꝑius alt̾m inf̾iuis nõ intelligunt
tardi corde cum dñt uttumq tale eẽt nich se
inmod̾ate augendo mũi genus alt̾m tollũt¬
.quis aũt hos audiret. Si dic̾ent añ exceulen¬
cior sensus est udendi qm audiendi .im. ocu¬
li eeñt et aures nõ eẽnt. ita excellencior est
sñ ulla suꝑbia d̾o subdit᷑. aliqua u̾o m̃hõi¬
bus ita crẽata est ut inse di bñfici nõ pos¬
sit agnosc̾e nisi alt̾ius uidendo supꝑlicui

Expanded text:
tur. Cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intelligunt tardi corde cum dicunt utrumque tale esse, nihil se immoderate augendo unum genus, alterum tollunt. Quis autem hos audiret, si dicerent quoniam excellentior sensus est videndi quam audiendi, quatuor oculi essent et aures non essent? Ita si excellentior est sine ulla superbia deo subditur, alia uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo supplicium,
Abbreviated transcription (Latin):
ua aũo est ad huc eam librum diffendam ꝑuca¬
iumus nescientes anͣtum nos dñs ad uiturus
eẽt recte loqui cupidoᷤᷤ. Illud tñ scientes insi
qnͣtum ip̃e adiuuaret recte nõ eẽ locuturos n¬
ce est añt u̾acit̾ acu congruent̾ nich audact
refellendo nicħ cemie asfirmande. diun. Ad buc
dubuim est im faicum ue sit sũĩ fid̾i siu̾scĩe

Expanded text:
quaestio est, ad hunc eam librum differendam putavimus, nescientes quantum nos Dominus adjuturas esset recte loqui cupidos; illud tamen scientes, nisi quantum ipse adjuvaret, recte non esse locuturos. Recte est autem veraciter atque congruenter, nihil audacter refellendo, nihil temere affirmando, dum adhuc dubium est, verum falsumne sit, sive fidei, sive scie
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑe moreretur. sdo in mortale hr̃et et
corpus. auõ gͦ in mortale si ałe. Q rursus
nõ uident quienis corpus in ꝑadiso muta¬
cum putant ut ex ałi fie̾t spuicale nch̾ nn¬
pedire si nõ peccass. ut post̾ so pardisi u
tam amiͣ si iuste obedienter quod iuxisset
acciꝑet eamidem corꝑis ỹmitacõnẽ in iuta
ectia. et̾na. ubi iam cibis corꝑalibus nõ e¬
geret. quid gͦ nc̃ce est põ hoc ĩam cogi figu¬
ratõ nõ ꝓpͥc paradisum intellig̾e qui añ
possec mori corpus isi pcc̃o. um est qui¬
dem ꝙ nõ moreretur ⁊̃ corꝑe insi pccasset. nͥ¬
peccata aꝑte omppe dicit apꝰ corpus mor¬

Expanded text:
corpore moreretur ideoque inmortale haberet et corpus. quomodo ergo inmortale, si animale? Sed rursus non uident, qui eius corpus in paradiso mutatum putant, ut ex animali fieret spiritale, nihil inpedire. si non peccasset, ut post paradisi uitam, quam juste obedienterque vixisset, acciperet eamdem corporis mutationem in vita aeterna, ubi jam cibis corporalibus non egeret. Quid ergo necesse est propter hoc jam cogi figurate, non proprie paradisum intelligere, quia non posset mori corpus nisi peccato? Verum est quidem quod non moreretur etiam corpore, nisi peccasset; aperte quippe dicit Apostolus, Corpus mor
Abbreviated transcription (Latin):
cõm ꝑcc̃i amͣ dese falso p̾sumꝑserit disc̾et
uenssime quipꝑe dc̃m est. an rumã exal¬
catur cor ⁊ añ głiam humili abitur et
buiꝰ forte liominis uox est psalmo.¶
go doxi in habundancia ña nõ moue¬
bor inseculum. Dem̃ iam et ꝑtus auid

Expanded text:
disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur; et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in saeculum. deinde expertus iam quid
Abbreviated transcription (Latin):
h em̃ mag̃ etat futur̾ ꝙ se fc̃urũ ẽẽ p̃sci¬
bat. nec tũ illi addici anni recte dicent᷑
iauiuritã fimerat. Ocdm illas aũt que
suit inuolũtate et p̃sencia dei qui exe¬
tͥinicate nou̾at quid illo tempore scũrꝰ.
eat. ⁊ b u̾e futurũ erat. cũc erat fiuntur
uitam añ finũt uitam. auia et si orã¬
ci cõcessum est ⁊̃ sic cũ oraturus ut tali
iõm concedi oꝑteret ille utiq p̃sciebat
auus p̾ scĩa falli nõ pot̾at. et ido quod p̾sci¬
est dies. qñ deus creauit omma simul. Nõ
alit̾ adam fecie dous feũt est cum delimo
formatꝰ est sicut est credibilus iam ꝑ fc̃s
militatis qmͣ erat in illis cũs utdeus
homniẽ in .ui. dies eꝑibus fecit ibi em̃
erat nõ solum ut itã fĩ posset. ui ⁊̃ ut¬

Expanded text:
 erat futurum quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, iam uitam finierat; secundum illas autem quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam. quia etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat cuius praescientia falli non poterat; et ideo quod pest dies, quando deus creauit omnia simul. non aliter Adam factus est, cum de limo formatus est, sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum et
Abbreviated transcription (Latin):
porro aũt auime naturam uł in dec̾iꝰ uł in
meluis conmutari posse auis ab ig̃. ac ꝑ ħ sacͥ¬
tabilis credicur. Credendum itaq est. et in¬
celligendum. neq ullo modo dubitandu
ꝙ recta fides ht̃ aumam. sic eẽt a d̾o taniam
rom qm fec̾it nõ tamamͣ nature curꝰ ipe est

Expanded text:
Porro autem animae naturam vel in deterius vel in melius commutari posse, quis ambigit? Ac per hoc sacrtabilis creditor? Credendum itaque est, et intelligendum, neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a Deo tanquam rem quam fecerit, non tanquam de natu
Abbreviated transcription (Latin):
mas c̾auit uccͣite pendentes. nõ tamen
possunt ẽẽ gͣcie quas insua uoluntateẜ
uauit iulis quas sua uoluntace cõstitu¬
condit. ut exeit ẽe nc̃ce sit ħ quod existis
fecit ut ee̾ polsit. solet item quen utruni
anmiale corpus pͥus homi formatũ sit

Expanded text:
quas creauit necessitate pendentes. non tamen possunt esse contrariae quas in sua uoluntate seruauit illis quas sua uoluntate constitucondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, quod ex istis fecit, ut esse possit. Solet item quaeri, utrum ani
Abbreviated transcription (Latin):
minis corꝑe etmp̾senti uidebatur qmͣ de
h ip̃o scripture huius loco recoluit. ⁊ ad hibuͭ
dicens si est copue ammale est est et spuita¬
le et sic scriptum est fc̃q est pͥmus homo adã
in aĩmã iuuentem nouissime adam insp̃u

Expanded text:
in praesenti uidebatur, quam de hoc ipso scripturae huius loco recoluit et adhibuit dicens: si est corpus animale, est et spiritale. sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. n
Abbreviated transcription (Latin):
nouimut illam noͣ quafit nc̃ce sit ma¬
infestũ est illit ño eẽ: sec fortassis in mũde
est. ut acc̃e sit istum homiiẽ senesc̾e. E
ibi sinit. ubi qui p̃scit falli nõ põt. nam fu¬
cura d̾i senectus iniriuene. s tñ futura nõẽ
si aũ moriturus est. ħ aũt ita erit sicut se
hñt alie cause sicut mundo contexte. siũ iu
d̾i p̾sencia reẜuace. nam ẜ in quasdam fu¬
airarum cãs morturus erat Cechias cui
deus addidit .xu. Annios ad uitũ idutiaue
faciens auod añ constitucõnẽ iudi sefcũ¬
cum ee p̾sciebat ec insua uoluntate ẜua

Expanded text:
nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; sibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam: id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praescieba
Abbreviated transcription (Latin):
creature in gu̾e suo est. amͣuis illa gͦ et̾na in¬
conuitabilisq natura quod̾ deus hñs in se
ut sit sicut moỹsi dictum est. ego qui sum
sunt qm̃ ulud słe ac pͥmitus est quod eod̾
modo semꝑ est. nec solũ nõ conmutatur. Ei
fecit exist̃ns. et om̃ia pͥmitꝰ dñs sicut ip̃e est
Neaue em̃ ea fac̾et insi ea nosses ĩnsi uidet¬
nisi hab̾et. nec haberet ea que nõ dum fca e¬
rant insi quẽadmnodum est ip̃e nõ factus qͣm¬
uis mamͣ illa sub̃a mesfabilis sit. nec dici
ut cumꝙ homini ꝑ hominẽ possit. nisi u¬
urpatis quibusdã locoꝵ ac temꝑum u̾b̾.
Cum eues sit aute om̃ia cemꝑa etañ om̃s

Expanded text:
creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequnisi haberet; nec haberet ea quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non factus: quamvis, inquam, illa substantia ineffabilis sit, nec dici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ilet qui condidit om̃ia et utia oculci
sicut iuuẽtus ĩ iuuene. Si alia auadais
notitia coiligitur in eẽ in natura quid̾
latens. auo educantur in ꝓmꝑtu ui
cuiti ue inuentutie a pm̃ã uł seuectut
auiuentute. Sculta est gͥ istarõ q̃ fic uͥ¬

Expanded text:
isset, qui condidit omnia. et utique occulta sicut iuuentas in iuuene, sed alia quadam notitia colligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentatis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit u
Abbreviated transcription (Latin):
rop̃m ⁊ sapientem posse hac facie congruebat
Ita em̃ t̾tas cemꝑum leges gm̾bus qualitatib¬
M retum inmamfestum exabdito ꝓducendit
accribuit ut eius uoluntas sit supͣ omma pͣoͣ
quippe ina mĩos creature dedit noͣ ip̃a poͣm eis¬
dem mus alligauit. Nam sp̃c euis ita facien¬

Expanded text:
m et sapientem posse et facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis attribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris alligauit. nam spiritus eius ita facien
Abbreviated transcription (Latin):
intlłcũi mentis de quo post loquemur qmqm
et in ip̃o corꝑe habeat qmͣdam ꝓpͥetatem q̃
h̾ idicet quod erecta stututaͣ fcũs est. u̾
ħ ip̃o amouẽt᷑. non s̾ t̾rena sẽ sectanda ueld̾
peccora. quoꝵ uolũptas om̃is ext̾ma est. uñ
malum cuncta ꝓb̾a ata ꝓstrata s̃. congrut
gͦ et corpus enis amme rõnali uõ ẜm lima

Expanded text:
intellectum mentis, de quo post loquemur. quamquam et in ipso corpore habeat quandam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur non sibi terrena esse sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est; unde in aluum cuncta prona atque prostrata sunt. congruit ergo et c
Abbreviated transcription (Latin):
cias agri dec̾rasinx̾it añ eas cum uolacili¬
bus celi adduxit ad adam. ut uid̾et auid ea
uocaret. Sic em̃ scriꝑtum est. et sucit dcus
ad huc det̾ta õi bestias si gͦ et hominẽ det̾ta
et bestias det̾ra ip̃e formauit auid h̃t̃ hõ ex

Expanded text:
ias agri de terra finxerit, quando eas cum uolatilibus caeli adduxit ad Adam, ut uideret quid ea uocaret. sic enim scriptum est: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias. si ergo et hominem de terra et bestias de ter
Abbreviated transcription (Latin):
ẜm amͣ fu̾at ab illo faciendus. aui et si¬
mul consimmiau̾at incohaliat in choata
p̃e ꝑfc̃onem causaliũ tõmim et inchoa
delimo formaturꝰ erat hominẽ. S ⁊̃ ꝙ̃ adm
formaturꝰ utrum sic̃ inmat̾s ut̾o an in
sorma iuen uiuenali ꝓculdubio sic fec̃
tie ut hõ fi̾et quociuo modo fieret. ut et
fcurus ĩ sua uoluntate ẜuauit nõ mundi
constitucõne ꝯcexut maifestum ẽ ⁊̃ sic
nõ fcm̃ ẽẽ hominẽ cͥcͣ qmͣ erat in illa pͥma
condic̃one cãꝵ. quia ibi erãt ⁊̃ sic fien pos¬
se am̃uis nõ ibi erat ita fieri nẽdce ẽẽ ħ
em̃ nõ erat incõdicõne c̾ature. s i placi¬
to c̾atoris. quius uoluntas rerum ncci
tas est. nom et nos ꝑ captu infirintati
huãne iani iip̃is rebus. cp̃r exortis posu¬
mus nosse quid in cuiꝰq nͣsit quod expi¬
mento ꝑcegimus. S utrũ ⁊ fututum
sit ignoianus. est qurꝑpe innͣ hiu̾s u̾bi
gr̃a suuenis ut senescat. s utrũ ⁊̃ suti¬

Expanded text:
am fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoaude limo formaturus erat hominem, sed etiamformaturus, utrum sicut in matris utero an in forma iuuenali, procul dubio sic fecittis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatoris, cuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis ut se