comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne et tuũ radiꝰ eiꝰ exoriẽs confundat aspc̃m.
Et ideo prius firmam̃tũ celi aspice. qd̾ ante
solẽ fc̃m est. Terrã aspice: que anteꝙͣ sol ꝓced̾er
cepit ẽẽ iusibił atq ꝯposita. Germina eiꝰ aspice
ant̾iora solis liũe. Ant̾ior rub ꝙͣ sol: antiqͥor
ħba ꝙͣ luna. Noligͦ deũ ccedere: cui uides d̾i
munera eẽ p̃lata. Tres dies tnͣsasti sũt. et so¬
lẽ nemo q̃siuit. et lũis claritas abundauit.
ht̃ eĩ et dies suã lucẽ. q̃ p̃cessor est solis. Nõ
gͥ te tauto splendori solis temere ⁊mittas.
Oculus est eĩ mundi. iocunditas diei celi pul¬
ctitudo. nature gr̃a. p̃stantia creature. S qñ
hunc udes auctorẽ es consid̾a. Qñ hũc mi¬
raris: lauda priꝰ ipsiꝰ creatorẽ. Si tam grat
est sol: consors et ꝑticeps creature: ꝙͣ bonꝰ est
sol ille iusticie: Si tam uelox iste ut rapidiᷤ
cursib ia die ac necte lustret oĩa: qnͣtꝰ ille

Expanded text:
ne et tuum radius eius exoriens confundat aspectum. ne et tuum radius eius exoriens confundat aspectum. et ideo prius firmamentum caeli aspice, quod ante solem factum est, terram aspice, quae antequam sol procederet, coepit esse uisibilis atque composita, germina eius aspice anteriora solis lumine. anterior brucus quam sol, antiquior herba quam luna. noli ergo deum credere, cui uides dei munera esse praelata. tres dies transacti sunt: et solem nemo quaesiuit et luminis claritas abundauit. habet enim et dies suam lucem, quae praecessor est solis. non igitur te tanto splendori solis temere committas oculus est enim mundi, iocunditas diei, caeli pulchritudo, naturae gratia, praestantia creaturae — sed quando hunc uides, auctorem eius considera, quando hunc miraris, lauda ipsius creatorem. si tam gratus est sol consors et particeps creaturae, quam bonus est sol ille iustitiae! si tam uelox iste, ut rapidis cursibus in die ac nocte lustret omnia, quantus ille,
Abbreviated transcription (Latin):
añ nõ fu̾it. Primũ iam diẽ sine sole tnͣsiuimꝰ
scd̾m sine sole tnͣsegimꝰ. t̾ciũ sine sole ⁊ fetimꝰ.
qͣrto die iubet ds̃ fieri luminaria. solẽ et lunã
et stellas. Sol incipit. emunda cculos m̃tis
o hõ. aĩeq int̾ioris obtutꝰ. ne qͣ festuca pcci aciẽ
tui restringat ingenii. et puri cordis turpet
aspc̃m. Emunda aurẽ ut uase sincero script᷑ẽ
dĩne nitida fiuenta suscipias. ne qͣ ingredia t᷑
rtagio. ꝓcedit sol magno iubare. diẽ magnũ
mundo ⁊plens liũe. uaporans calore. Caue
o hõ solam eiꝰ ꝑpetidere magnitudinẽ ue nimiꝰ
fulgor eꝰ uisus trie m̃tis obcecec. Et qui e re¬
gione in radiũ eiꝰ tͣendit: reꝑtusso luĩe om̃ sbito
amitt̃e aspc̃m. ac uisi in ceteras ꝑtes uultum
suũ. oculosq conu̾tat.: estimat se nicħ uidere.
et intuendi muu̾e ẽẽ fraudatũ. Si uͦ deflectat
obtuitũ integtũ sibi officiũ ꝑseu̾at. Caue gͥ

Expanded text:
ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, secundum sine sole transegimus, tertium sine sole confecimus: quarto die iubet deus fieri luminaria, solem et lunam et stellas. sol incipit. emunda oculos mentis, o homo, animaeque interiores optutus, ne qua festuca peccati aciem tui praestringat ingenii et puri cordis turbet aspectum. emunda aurem, ut uase sincero scripturae diuinae nitida fluenta suscipias, ne qua ingrediatur contagio. procedit sol magno iubare diem, magno mundum conplens lumine, uaporans calore. caue, o homo, solam eius perpendere magnitudinem, ne nimius fulgor eius uisus tuae mentis obcaecet, ut qui e regione in radium eius intendit repercusso lumine omnem subito amittit aspectum ac, nisi in ceteras partes uultum suum oculosque conuertat, aestimat se nihil uidere et tuendi munere esse fraudatum, si uero deflectat optutum, integrum sibi officium perseuerat. caue igitur
Abbreviated transcription (Latin):
bũdcoĩs accipiã q̃ fraris nulla ⁊posuit. s u̾ta ᷤ
indulgentie celestis infudit. Deniq int̾ bene¬
Itcẽs saccatissimas pputatur. ut tribuat no¬
bis dñs atore celi ium uini et olei atq fru¬
m̃ti. Cui est honor. laus. gła ꝑpetuitas a scłis
et ut̃ et sꝑ. et in oĩa secula secũloꝵ amen.
ui uindemiam colligit. lib̾ .iiiiꝰ.¬
uasa priꝰ quib uinum infundit᷑
mundare ⁊ sueuie: ne sors aliqua
grãm uini decoloret. Quid eĩ ꝓdest
ponere uitẽ in ordĩe. fodere quot annis. aut a¬
iatcis sulcos duc̾e̾. putare. subrigere adiũg̾e
ulmis. et quodã cõnubio copulare: si tãto
labore uina q̃sita inuase coacestantꝰ Matu¬
tiuos q solis ortus siquis spectare desid̾at:
mundat cculos suos. ne quid pulu̾is. ne ꝙͥ
purga m̃toꝵ cculis es iusideat: quo ĩtuentis
liqͣ caligo nebulosa corpeos uisus spectantis
obducat. Nobis in lcõne exoriendꝰ est sol: qui

Expanded text:
is accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas is accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini, olei atque frumenti, cui est honor laus gloria perpetuitas a saeculis et nunc et semper et in omnia saecula saeculorum amen.ui uindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur mundare consueuit, ne sors aliqua uini gratiam decoloret. quid enim prodest ponere uitem ordine, fodere quodannis aut aratris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis liqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui
Abbreviated transcription (Latin):
toĩs. Nõne cĩ nisi eã repisset ante gũatã. plarita¬
te potusset: Culcor gͦ nõ austor est uitium.
Deus a qui sciuit ꝙuiuũ sobrie potatũ sanita¬
tẽ daret. aug̾et prudentiã ĩmodice sũptũ ad iu¬
cia cãs daret. creaturã dedit hũndantiã hũano
arbictio reseruauit. ut parsimonia nature ẽẽt
magist̾ium sobrietatis. hũndantie noxã. lap¬
sũq temulentie. sibi ascrib̾et hũana ⁊ ditio.
Deniq et ip̃e in ebriatus est noe et obdormiuit.
rsopitꝰ ãuino. Itaq ꝑ uinũ patuit deformita¬
ti qui ꝑ diluuiũ excreuit ad głam. S dñs et
ineo cceature sue grãm reseruauit: ut eiꝰ fruc
Odor iacob: odor agri pleni .i. naturalis odor. Qd
eĩ pleno rure suauiꝰ: Quid uicis cdore iocundiꝰ.
Quid fabe flore gratiꝰ: unde qmͣius ingẽiose
aut fiugẽ. s uirtutũ spirabat grãm. ego tam̃
it c̃drẽ ip̃m t̾re simplicẽ atq sincerũ ꝓ gr̃a

Expanded text:
tionis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantationis. neque enim nisi eam repperisset ante generatam, plantare potuisset. cultor ergo, non auctor est uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius frucodor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gra
Abbreviated transcription (Latin):
eseruat. Imitare gͦ eam o homo: ut dicatut
tĩbi Statura tua similis fcã est palme. Ser¬
ua uiriditatẽ pu̾icie tue. et illiꝰ m̃ocentie n᷑ał.
quã apͥmordio recepisti. ut plantatꝰ secus de¬
cursus aquarũ fructũ tuũ in tp̃e tuo hẽas p̃pꝑa¬
tum. et foliũ tuũ nõ defluat. Hauc uiridita¬
cẽ gr̃ẽ sꝑ florentis inxp̃o. secuta eccã dicit. In
urbra es ⁊cupuu et sedi. Hanc p̃rogatiuã doni
uirẽtis acceꝑant et apłi quoꝵ nec foliũ umqmͣ
potuit elabi ut eoꝵ ⁊̃ umbra curaret egrotos.
Obumbraut eĩ infirmitates corpis fides m̃tis.
et florentia nũta u̾tutiu̾ Marie gͦ planitatus
in domo dñi. in atriis eiꝰ sicut palma fioreas.
et ascendat in te gr̃a ecc̃e. et sic odor natiũ tuaꝵ
ẽẽ cegnouimꝰ. Sic enĩ hẽs q uce agricola erat
t̾re. et plantauit uitẽ. et bibit de uino eꝰ et ob¬
dormiuit. Nõ gͦ noe auctor est uitis s planta¬

Expanded text:
conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum et folium tuum non dixerit. hanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta ecclesia dicit: in umbra eius concupiui et sedi. hanc praerogatiuam doni uirentis acceperunt apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos; obumbrabant enim infirmitates corporis fides mentis et florentia merita uirtutum. mane ergo plantatus in domo domini, ut in atriis eius sicut palma floreas et ascesse cognouimus. sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae et plantauit uitem et bibit de uino eius et obdormiuit. non ergo Noe auctor est uitis, sed planta
Abbreviated transcription (Latin):
obsecundat auctori. Nos debitũ munꝰ negamꝰ.:
dũ nõ ueneramur actorẽ. uide inꝑuis que
ꝓuidẽtia sit dei. Et qr xp̃hend̾e nõ potes: mira¬
re quõ alia sꝑ florentia reseruauit. alia mu¬
tatoĩs hr̃e uolu̾it. et exspoliatõis amuctꝰ. et int̃
cana niuiũ pruinas frigoꝵ uiriditatẽ suã
arua consuant. Et cũ ipsa tacta suit gelu: ꝑ tꝰ
sui tñ haut exiguã uiriditatis spẽm obtexert̃
In ipsis qͦ gn̾ib arboꝵ que diut᷑nis frondib
uestiũtur nõ mediocris distantia ẽ. Seruat
indum̃tũ suũ sꝑ olea uł pinꝰ. s tñ folia sua
sepe riutant. nec ea qr duit᷑na. s qiͣ succida¬
nea p̃tendũt. sue arboris pulcritudinẽ ꝑpetua
integͥtatẽ uestitꝰ uite muiu̾s obumbnͣtes.
palma ã uirens sꝑ manet ⁊seruatione et du¬
t᷑nitate. nõ mutatione folioꝵ. Nã q̃ pͦ g̾mina¬
u̾it folia. ea sine ulla sbstitutoĩs successione

Expanded text:
obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumentum suum semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem uirens semper manet foris et diuturnitate, non inmutatione foliorum. nam quae primo germinauerit folia, ea sine ulla substitutionis successione
Abbreviated transcription (Latin):
ris pari assurgat glutino. quo ꝓprios fouet
frustus: Itaq ꝑ circuitũ eadẽ spẽs et ordoseruat᷑.
et quidam insingłis plagis micleoꝵ partus exu¬
berat atq in orbẽ redit fructus et gr̃a. Itaq in
spineã imaginẽ sui natura uidetur exprimere:
que apͦ illo dĩno celestiq mandato pͥuilegia
accepta custodit. et partus suos quadã annoꝵ
uice et ordĩe refert: douec consũmatio tpĩs ĩ¬
pleatur S ut hoc fructu gratꝰ in spẽm sui sigtͣ.
calliditatis exp̃ssit. Sicut eĩ duplici corde ui¬
tr ũbiq p̃sto sũt: et grãm sĩplicitatẽq apud bo¬
nos p̃tendũt: et uiciosissimis glutinãtur. ita
⁊̃ et in aquosis et in desertis riͣo quodã usu hec
uirgulta nascũtur. unde ⁊ Iemias dubiam
minet inquit t̾ra. Et statim oĩ surgẽte ger¬
scerib. Surdiora corda hoĩm sũt. ꝙͣ dura sa¬
xoꝵ. Tetra debitos frustus nob muustrat. dũ

Expanded text:
ris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet ris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque in orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat,calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia minet inquit terra, et statim omnis surgenti gersceribus. surdiora corda hominum sunt quam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum
Abbreviated transcription (Latin):
radix p̾ma calescit. De radice pululant nõ
solũ salices. s ⁊̃ reliquaꝵ ad similitudinẽ hiꝰ¬
seminis. unde płiq ea tõne intrem̃tũ sui ue¬
moris ꝓpagauerũt. Magna dei u̾tus insin¬
gulis. Nec miretur aliquis si inuirgultis
magnã dei dixi ẽẽ u̾tutẽ siquid̃ magnã uir
tutẽ suã in locustis dixit et bruco. eo ꝙ dĩne
maiestatis offensa magno nicd̾am̾ie st̾ilita¬
tis iudaice atq moꝑie solue̾tur. Magna enĩ
iurtus pacĩa. magna uirtus ꝓudẽtia. Indi¬
gni etẽi erant qui ut̾entur fecũditate terre¬
na. qui t̾carũ leserant creatorẽ. Et u̾e magnꝰ
qui miserabili fame nephas tante ĩpietatis ulcis¬
citur. Itaq si magna u̾tute dei sterllẽ brucum
t̾ra gñauit: qnͣtomag̾̃ urtute magua q̃ fecũda
sũt ꝓcreat: Quis spineã uidẽs nõ stupeat tan
tam dĩno p̃cepto artẽ molitã imp̃ssamq natẽ
quẽadmedũ ab ip̃o centro distantib licet m̃su¬

Expanded text:
radix primum coalescit: de radice pullulat non radix primum coalescit: de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem hseminis; unde plerique ea satione incrementum sui memoris propagarunt. Magna Dei virtus in singulis. Nec miretur aliquis si in virgultis magnam Dei dixi esse virtutem. Siquidem magnam suam virtutem in locustis esse dixit et brucho, eo quod divinae majestatis offensa magno moderamine sterilitatis Judaicae atque inopiae solveretur. Magna enim virtus patientia, magna virtus providentia. Indigni etenim erant, qui uterentur fecunditate terrena, qui terrarum laeserant creatorem. Et vere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. Itaque si magna virtute Dei sterilem bruchum terra generavit, quanto magis virtute magna, quae fecunda sunt, procreat! Quis pineam videns non tam diuino praecepto artem inolitam inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensu
Abbreviated transcription (Latin):
siluestrib. Ea qͦ que ad usũ medd̾i ꝓfic̾ent .i. suc
ci. lacrime. surculi. ꝑiter nunistrata sũt. Itaq
ila que pꝰ exꝑim̃to usu. exẽplo. utilia cognoui¬
mꝰ. ea apͥncipio creator cui usui apta donaret p̃¬
scĩe sue maiestate de sinu t̾ratũ iussit exire.
borib n fructũ n sem̃ uideri et putet dĩnũ
in aliquo uacillare p̃ceptũ. ut au̾itate sit dubi¬
um. illud adu̾tat. qr nequaꝙͣ fieri pot̃. ut nõ
aut sem̾ib utantur uniu̾sa gigñtia. aut ha¬
beant aliqͣ q̃ uideantut cũ uirtute seminũ cõ¬
uenire. Idq si quis diligent̃ iutendat: mãi¬
festa testifificatione pot̾it cõp̾hende. Nicħ uidẽ¬
tursem̾is hr̃e salices. hñt tam̃ in foliis gra¬
nũ quiddã qd̾ hẽat u̾tutẽ sem̾is. ut eo cõ¬
misso t̾ris. tamꝙͣ posito surgat arbor de surcło.
et tamꝙͣ de seĩe se exsuscites. Grano itaq illo

Expanded text:
siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. boribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit comprehendere. Nihil videntur seminis habere salices; habent tamen in foliis granum quoddam quod habeat virtutem seminis, ut eo commisso terris, tamquam posito surgat arbor de surculo; et tamquam de semine se exsuscitet. Grano itaque illo
Abbreviated transcription (Latin):
rõne. Ꝙ si uirtus aquarũ plerũq et segetes
letiores sunt. et uirides fabe. et roꝵ młtiplex
dantiũ ripa detoratur. miraris quẽadinod ad u̾¬
bũ dñi qd omni aquaꝵ cursu est redundantiꝰ.
subito creatura uirgultoꝵ om̃is effioruit. festi¬
narũt campi nõ ⁊missam sibi scugẽ ed̾e. igno¬
rata orti oletũ gn̾a florere. miracula g̾minare
ripe fiuminũ se uestiri myrteis ꝓpetauerunt. ar¬
bores cito surgͥe. cito se fiore induere. uictũ hõib.
pecorib pabulũ ministre. fructus coĩs est oĩb.
usus qͦ est datus omnib. simł utcũq acbores
g̾minauerũt. aluid quo uesc̾emur. alud quo
refrig̾ante umbra defend̾emur a sole. Cib in
fiuctib. amenitas in foliis. Tam̃ qr p̾scia erat
ꝓuidẽtia creatoris. ꝙ fructũ sibi maxime hõim
auiditas uindicaret: reliquis ꝓuidit aĩantib.
ut spãlẽ hiis daret alimoniã. donaret. Ita q
esca hiis nõ mediccris in foliis est: corticibq

Expanded text:
odsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum multiplex dantium ripa decoratur, quemadmodum ad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properauerunt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem iis donaret alimoniam. itaque esca his non mediocris in foliis est corticibusque
Abbreviated transcription (Latin):
aconita qͦ fallũt freqñt̾ et decipiũt collgentẽ. S
hoc ita est: ac si rep̃hendas t̾ram. qr nõ õs hoĩes bo¬
ni. S qd̃ plus est accipe. qr nõ õs̃ bomi angłi in
celo. Sol ip̃e p̃ nimio calore spicas torret. adurit
ã gignentiũ pͥma exordia. luna qͦ uiantib iter
monstrat. lattonũ ꝓdic insidias. Nũ gͥ dignũ ẽ.
ut in hiis que ucilia sũt pͦ hũtes conditoris gra¬
ciam confici pp̃ aliqͣ ełoꝵ noxia. creacoris ꝑspn ci

Expanded text:
Aconita quoque fallunt frequenter, et decipiunt colligentem. Sed Aconita quoque fallunt frequenter, et decipiunt colligentem. Sed hoc ita est, ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. Sed quod plus est accipe, quia non omnes boni Angeli in coelo. Sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. Luna quoque viantibus iter demonstrat, latronum prodit insidias. Num igitur dignum est ut in his quae utilia sunt, posthabentes conditoris gratiam co
Abbreviated transcription (Latin):
circuitu floris obsepta nullipateant iniurie. Si
quis hunc florẽ decerpat. et sua soluat ut folia
que tanti est marᷤ artificis. q̃ possit liliis spẽm
reformare: Quis tantũ imitator nature. ut flo¬
rẽ hunc reintegre p̃sumat. cui dñs tm̃ testimo¬
niũ dedit. ut dic̾et. nec salomon in oĩ gła sua sic ue¬
stiebatur sicut unũ ex istis: Rexopulentissimꝰ
uirgultoꝵ ac folioꝵ remedia: Ceruus eger ramꝰ¬
culos olee mandit et sanꝰ fit. litustas qͦ folia olee
ac rose lib̾ant ab egritudĩe. Rubi folia suꝑiecta
serpenti int̾imũt eũ. Culices nõ tangent te si ab sin¬
tii ħbam cũ oleo coqͣs. et eo te ꝑunxeris. S forte
dicat aliquis ꝙ cũ utilib ⁊̃ letalia et ꝑniciosa ge¬
nerautur. cũ tritico loliũ. qd̾ int̾ alim̃ta uite noxi¬
ũ reꝑitur. et nisi p̃uisũ fu̾it. ⁊ sueuit saluti noc̃e
Int̾ alia qͦ nuttim̃ta uite elleborus dep̃henditur.

Expanded text:
circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae. Si quis hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturae, ut florem hunc redintegrare praesumat, cui Dominus tantum testimonium dedit, ut diceret: « Nec Salomon in omnia gloria sua sic vestiebatur, sicut unus ex istis . Rex opulentissimuvirgultorum ac foliorum remedia? Cervus aeger ramusculos oleae mandit, et sanus fit: locustas quoque folia oleae arrosa liberant ab aegritudine Rubi folia superjecta serpenti interimunt eum. Culices non tangunt te, si absynthii herbam cum oleo coquas, et eo te perunxeris. Sed forte d quod cum utilibus etiam lethalia et perniciosa generantur? Cum tritico conium quod inter alimenta vitae noxium reperitur, et nisi praevisum fuerit, consuevit saluti nocere. Inter alia quoque nutrimenta vitae helleborum deprehenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
se inpartꝰ effundit: ut nũꝙͣ ullũ dispendiũ suo in¬
ferat creatori. Que uͦ speties pleni agri. qui odor.
que suauitas. q̃ uoluptas agricolarũ: qͥd digne
explicare possumꝰ. si nr̃o utamur alloquio: S hm̃s
sccipture testimonia: quib suauitatẽ benedcõni ⁊¬
gr̃e scõꝵ adu̾timꝰ ⁊ patam: dñte scõ ysaac. Odor
filii mei: odor agri pleni. Quid gͥ describã pͥpurascẽ¬
tes uiolas. caudida lilia. ruilantes rosas. depic¬
ta rura nc̃ aureis. nũt uariis. nc̃ luteis fiorib.
inquib nescias utrũ species ampliꝰ fioꝵ. an am
plius cdor allestet: Pascũtut cculi gͣto af expec¬
taculo. lõge lateq odor spargitur. cuiꝰ suauitate cõ¬
pleraur. Uñ digne dñs ait. Et spẽs agri mecũ ẽ.
Cũ ip̃o est eĩ quam ip̃e formauit. Quis eĩ aliꝰ arti¬
quẽadmcd̃ stipata ip̃a folia abimo ad sũmũ
ut auri quedã spẽs intꝰ efficigeat. que tñ uallo in

Expanded text:
se in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inse in partus effundit, ut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae vero species pleni agri! Qui odor! Quae suavitas! Quae voluptas agricolarum! Quid digne explicare possumus, si nostro utamur alloquio? Sed habemus Scripturae testimonia, quibus agri suavitatem benedictioni rum aduertimus comparatam dicente sancto Isaac: odor fili mei odor agri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formavit. Quis enim alius artiquemadmodum stipata ipsa folia ab imo ad summum ut auri quaedam species intus effulgeat: quae tamen vallo in
Abbreviated transcription (Latin):
tia dĩna formauit. Et ne fruges numerosiores
pondere uelut quedã cedat fultuta culmoꝵ: uagi¬
nis quibzdã ip̃e culmꝰ includitur. ut geminatis
uirib fiugẽ possit młtiplicẽ sustinere: ne ĩpar
oneri curuetur in t̾ram. Tum supͣ ip̃am spitam
uallũ struitur aristarũ. et qiͣ qͣndã in artẽ p̃ten¬
dit. ne auiũ minoꝵ morsib spica ledatur. aut
sius exuatur fcuctib: aut uestigiis ꝓteratur.
Quid dicã quẽad mod̃ clenitia dei hũane ꝓspexit
utilitatiꝰ Fẽneratũ t̾ra restituit qd̾ acceꝑat. et usurã¬
cũ cumulo młtiplicatã. Hoĩes sepe decipiũt. et ip̃i
fen̾atorẽ suũ sorte defraudant: t̾ra fidelis manet
Et siqñ nõ solu̾it. si forte adu̾sata fu̾it frigoris in¬
clem̃tia aut nimia sictitas. aut nu̾osa uis im¬
briũ: alio anno suꝑioris auni dãpna epensat. Ita
et qñ ꝓuentus spem destituit agricole: nicħ t̾ra
delinquit. Et qñ artidet. ubtas fecundie matris

Expanded text:
tia diuina formauit. et ne frugis numerosioris tia diuina formauit. et ne frugis numerosioris pondere uelut quaedam cedat fultura culmorum, uaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis uiribus frugem possit multiplicem sustinere, ne mpar oneri curuetur m terram. tum supra ipsam spicam uallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce praetendat, ne auium minorum morsibus spica laedatur aut suis exuatur fructibus aut uestigiis proteratur. quid dicam quemadmodum clementia dei humanae prospexerit utilitati? Feneratum terra restituit quod accepit, et usurarum cumulo multiplicatum. Homines saepe decipiunt, et ipsa feneratorem suum sorte defraudant: terra fidelis manet. Et si quando non solverit, si forte adversata fuerit frigoris inclementia, aut nimia siccitas, aut immensa vis imbrium, alio anno superioris anni damna compensat; ita et quando proventus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit: et quando arridet, ubertas fecundae matris
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ra seĩa resoluantur. ac nͥ mortua fu̾int. nullũ
fructũ afferant. Si uͦ fu̾int quadã siu morte re¬
soluta: inuberiores fructus resurgant. Suscep᷑
gͥ granũ tritci putris gleba. et sparsũ cohibet
occasio. ac uelut mat̾no t̾ra gremio fõuet et ⁊pri¬
mit. Inde cũ se granũ illud resosũit: ħbã gͥnu̾at.
Grata ip̃a iam spẽs ħbescentis uiriditatis. q̃ statim
genus sacun scłitudinẽ sm ꝓdit: ut imip̃o sue stirpis
exordio. cuiꝰ gñis ħba sit recognoscas. atq in het¬
bis frustus appareat. Paulatim q adolescit ut fe¬
nũ. culmoq pubescens eriginit et assurgit. Ast uͥ
segeniculata iam spica sustułit: uaguie quedã fu¬
ture frugi ꝑantut. inquib granũ formatur int̾ius.
ne tenera eus pͥmordia aut frigus ledat. aut solis
arte forte. uel ad spẽm gͣte uel ad tutam̃ nexu qͦ¬
dam int̾ se naturał colligatois stticte. qͣs ꝓuidẽ¬

Expanded text:
in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum in terram semina resoluantur ac, nisi mortua fuerint, nullum fructum adferant, si uero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. suscipit igitur granum tritici putris glaeba et sparsum cohibet occatio ac uelut materno terra gremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis arte formati uel ad speciem grati uel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis conligationis adstricti, quam prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
t̾re nascentia: primũ germ̃ est. Ubi se paululũ
sustułit. fit ħ̾ba. postea fenũ: inde fit fructus. Sũt
nascentia q̃ de radice g̃minãt: ut arbores que ñ
sũt sate. ex aliarũ arboꝵ radice nascũtur. In arũ¬
dine uidemꝰ quõ in extremo eiꝰ uelut quidã fit
nodꝰ elat̾ẽ. unde alia arundo g̾minat. Est gͦ iu
radice uis quedã seminarii. insitiua qͦ insuꝑiori¬
b g̾minans. Aliis gͦ a radice. aliis diu̾so inuni̾e
seres successionis acqͥritur. In est eĩ nascentib
singłis. aut sem̃. aut uͥtus aliqͣ seminaria. et
ea scd̾m genus. ut qd̃ uascitur ex ea siłe eoꝵ
q̃ sata sũt: uel quoꝵ de radice sit g̾minet. De
tricico triticũ. de milio miliũ. de puro purꝰ albo
flore prũpit. Castanea qͦ surgit de radice casta¬
rtinuo parturiẽs t̾ra nouos se fudit inpartus.
Miram᷑ ꝙ tam cito gn̾au̾t. Qnͣto maiora mi¬
racula sunt: si expestes singła. quẽadincd̾ uł iacta

Expanded text:
tur nascentia terrae primum germen est. ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea faenum, inde fit fructus. sunt nascentia quae de radice germinant ut arbores quae non sunt satae ex aliarum arborum radice nascuntur. in harundine uidemus quomodo in extremo eius uelut quidam fit nodus e latere et inde alia harundo germinat. est ergo in radice uis quaedam seminarii. insitiua quoque in superioribus germinant. aliis ergo a radice, aliis diuerso munere series successionis adquiritur. inest enim nascentibus singulis aut semen aut uirtus aliqua seminaria et ea secundum genus, ut quod nascitur ex ea simile eorum quae sata sunt uel quorum de radice sit germinet, de tritico triticum, de milio milium; de sepias pyrus albo flore prorumpit, castanea quoque surgit de radice castaum genus. et continuo parturiens terra nouos se fudit in partus et miramur quod tam cito generauerit: quanto maiora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum uel iacta
Abbreviated transcription (Latin):
et tadicib. atq arboꝵ gͥminib. reliquisq fruc¬
tib: s etiam eam q̃ industria cõꝑatut. et cultu
rusticani laboris acquirit᷑. Qmͣ decoꝵ aut̃ ꝙ nõ
statim fuudere t̾ras sem̃ iussit et fructus: s pͦ
g̾minare. deuide ħ besc̾e campos statuit. pꝰei ẜ

Expanded text:
et radicibus atque arborum reliquisque frucet radicibus atque arborum reliquisque fructibus, sed etiam eam quae industria comparatur et cultu rusticani laboris adquiritur. quam decorum autem quod non statim fundere terras semen iussit et fructus, sed primo germinare, deinde herbescere campos statuit, postea
Abbreviated transcription (Latin):
i quo casus uicti sibi uocere nõ possit. iste ne
post̾iore extremꝰ pede. aut calce capiatur angusto:
ubi uł ipẽ se uõ queat torquere. et dracouẽ gͣui
ꝓt̾ere uestigio: uel seqñtis elephantis auxiliũ uõ
hr̃e. Etgo siitrõnabilia ałia norũt. quib sibi aut
medicẽtur herbis. aut subsidiis opẽ afferant. hõ
nescit cui rõnabił sensus ĩnascitur. aut tã alienꝰ
a uero est. ut q̃ cuiq apta sut usui mune dep̾hen¬
dat. aut ita uature iugͣtus bonis. ut qm̃ taurini
haustꝰ sarigu̾is letalis est hoĩ: pp̃ea ꝑutet laborio¬
sum ał aut nasci nõ debuisse. aut sine sangu̾ie
debuisse gu̾ari cuiꝰ uirtus ad cultũ agroꝵ utilis.
adusũ plaustroꝵ habilis. ad alimoniã suaius:
diu̾so iun̾e fulcit agͥtolas. quib ds̃ si boua sua
norint unu̾sa douauit dicẽs. Germinet t̾ra
spontaueã alimoniã cõp̃hendit que est in ħ̾bis

Expanded text:
in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne in quo casus uiucti sibi nocere non possit, iste ne posteriore extremus pede aut calle capiatur angusto, ubi uel ipse se non queat retorquere et draconem graui proterere uestigio uel sequentis elefanti auxilium non habere. ergo si inrationabilia animalia norunt quibus sibi aut medicentur herbis aut subsidiis opem adferant, homo nescit, cui rationabilis sensus innascitur, aut tam alienus a uero est, ut quae cuique apta sint usui minime deprehendat, aut ita naturae ingratus bonis, ut qhaustus sanguinis lethalis est homini, propterea putet laboriosum animal aut nasci non debuisse, aut sine sanguine debuisse generari, cujus 49 virtus ad cultum agrorum utilis, ad usum plaustrorum habilis, ad alimoniam suavis, diverso munere fulcit agricolas, quibus Deus, si bona sua norint, universa donavit, dicens: Germinet terra n herbis
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis sunt solute. Non solũ gͥ nulla in hiis rep̃¬
hensio cceatoris. s ⁊̃ iuctem̃tũ est gr̃atũ. Siqͥdẽ
qd̃ ad ꝑiłm putabas ẽẽ gu̾atũ: ad remedia tibi
salutis oꝑatur. Nam et id qd̃ ꝑiculi est. ꝑ ꝓuidẽ¬
tiam declinatur. et id qd̃ salutis. ꝑ industriam nõ
admittit᷑. An uͦ oues et capre ea que sibi noxia
sũt declinare decterũt didicetũt. et solo odore ꝑ
queddã nature minist̾iũ. cũ suit tõnus exꝑtes: rõ¬
nẽ tñ euadd̃i ꝑiculi uel cuende salutis agnoscũt.
uoxiaq ꝑitet ac ꝓfutura distingũt. ita ut płmq cũ
armata uenenis tela sensuit. notas pet̾e ħbas. at¬
q hiis temediũ uulu̾i dicantur adhibere. sib illis
gͦ uredicina est: ut tesilire sagutas uideas et uul¬
uera fug̾e. uenena nõ serpete. Deniq ceruis cib
uenenũ. Coluber ceruũ fugit: leonẽ iutficit. Dra¬
co elefautẽ ligat: cuiꝰ ruina mors uictoris ẽ. Et
ideo sũma ui utrimq certatur. ut ille pedẽ allidec.

Expanded text:
his reprehensio creatoris, sed etiam incrementum est gratiarum. Siquidem quod ad periculum putabas esse generatum, ad remedia tibi salutis operatur. Nam et id quod periculi est, per providentiam declinatur: et id quod salutis, per industriam non amittitur. An non oves et caprae ea quae sibi noxia sunt declinare didicerunt, et solo odore per quoddam naturae mysterium, cum sint rationis expertes, rationem tamen evadendi periculi, vel tuendae salutinoxiaque pariter ac profutura distinguunt, ita ut plerumque, cum armata uenenis tela senserint, notas petere herbas atque his remedium uulneri dicantur adhibere? cibus illis ergo medicina est, ut resilire sagittas uideas ex uulnere, fugere uenena, non serpere. denique ceruis cibus uenenum est: coluber ceruum fugit, leonem interficit: draco helefantum ligat, cuius ruina mors uictoris est. et ideo summa ui utrimque certatur, ille ut pedem alliget,
Abbreviated transcription (Latin):
uratur. aut imbre madidetur: s specie mag̾ qm
gñe. colore qͦ et corruptione mutatũ. Deniꝙ¬
freqñt᷑ madidata frum̃ta in sui gñis spẽm reu̾tũt᷑.
si aut sole aut ignib torreant᷑ aut diligentib cõ¬
missa cultoribi. aeris temꝑie. t̾rarũq feratũ ub̃ta¬
te foueantut. Itaq reꝑatur in sobole: qd̃ degñau̾at
in patente. Uñ de nõ ꝑiclitamur ne p̃ceptũ usd̾ dei
cuiꝰ usus natute inoleuit. in teliquũ successionis uicio
destitutũ sit: cũ hodieq insem̃ib gñis sui sinc̾itas

Expanded text:
ecie magis quam genere, colore quoque et corruptione mutatum. denier madidata frumenta in sui generis speciem reuertuntur, si aut sole aut ignibus torreantur aut diligentibus commissa cultoribus aeris temperie terrarumque feracium ubertate foueantur. itaque reparatur in subole quod degenerauerat in parente. unde non periclitamur, ne praeceptum illud dei, cuius usus naturae inoleuit, in relicum successionis uitio destitutum sit, cum hod
Abbreviated transcription (Latin):
stugib sepe miscẽtur. ⁊ iania nũcupoti euuagelii
lrõne cognoumꝰ. S ea ꝓpriũ quoddã genꝰ hñt nõ ex
tritici semine in aliud genus seminis decolori uta¬
tione taslata degenerẽ texere nam. Deuiq hoc
docet dñs dicẽs. Simile est regnũ celoꝵ hoĩ qͥseĩa¬
uit bonũ ser̃ in agro suo. Cũ a dormitẽt hoĩes. uẽit
ĩmicꝰ eiꝰ. et suꝑserainauit ⁊ izania suꝑ trititum.
Adu̾timꝰ utiq: ꝙ zizania et triticũ. ut ioĩb ita et
gñe uideantur ẽẽ discreta. Deniq serui dix̾unt ad
pr̃em familias. Dñe nõne bonũsem̃ seminasti ina¬
gro tuo. uñ gͦ ht̃ Zrania: Et ait illis. Inimicus

Expanded text:
ibus saepe miscentur, zizania nuncupari euangelii lectione cognouimus, sed ea proprium quoddam genus habent, non ex tritici semine in aliud genus seminis decolora mutatione translata degenerem traxere naturam. denique hoc docet dominus dicens: simile est regnum caelorum homini, qui seminauit bonum semen ininimicus eius et superseminauit zizania inter triticum. aduertimus utique quod zizania et triticum ut nominibus ita et genere uideantur esse discreta. denique et serui dixerunt ad patrem familias: domine, nonne bonum semen seminasti in agro tuo? unde ergo habet zizania?
Abbreviated transcription (Latin):
tũq uapore diurno nã sumi consumi: qnͣtũ
cotidie ex diu̾sis fluuioꝵ cutsib ĩueniatut. qd̃
ex solis quadã diiudicatione fieri ꝑhibetur. Qͥ
qd̾ purũ ac leuo est sibi rapit. qd̾ gue atq ter¬
retium relĩquit. Et quo manet salsũ illud atq¬

Expanded text:
tumque uapore diurno consumi quantum tumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atq
Abbreviated transcription (Latin):
ideo auĩt ꝙ uec ignitus sit nͣ. et siquid ht̃ calori.
ferũt ex iuimio motu ru̾sionis accit̾e. Qd̃ ideo
dicend̾ putant. ut nichil uideatut humoas con¬
sum̾e. qr calorẽ quo humor uł minuitur. uel
cũ ista cõponũt. qr uich iut̾est uttũ ex nͣ calorẽ
flãma consueuit exur̾e. Nam siue ex lignis
haut quaꝙͣ semiustulatis. s int̾ se collisis
ignis extussus excipiatur foliis ⁊̃ fiamma
adolet. ac si de igne accendas facẽ. siue de flã¬
me liũe accetidas. eadẽ spẽs et natura ẽ liũs.
ac si illud nõ natiualis ignis adoleu̾it. s quẽ
accidẽs cã gũau̾it. uel hinc saltẽ ⁊tẽplentur
solis calorẽ. ꝙ diu̾sa ei ds̃ constituit cuosus sui
leca et tp̃a. ne si sꝑ in eisdẽ morareturlctis. co¬
tidiano ea uapore exureret. mare ip̃m ideo fe¬
rũt ipsi salsam. atq amarã aquã hr̃e. ꝙ ea que
sluiiis infreta effluat. calore absumatur. tan¬

Expanded text:
ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem ateriae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tan
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ annũtiauit. S ⁊̃ añꝙͣ ille dies aduẽiat
uexatur. Noli gͥ inccedibilẽ opinari aqͣrũ młtitu¬
dinẽ: s respice ad uim caloris. et incredulus nõ
eris. Multũ ẽ qd̃ ignis absorbet. Qd̃ uel ex illo
cõcepto lũe. affigũt corꝑi quẽ admod̾ calor ille
omnẽ in se rapiat humorẽ. Quis gͥ dubitet
ꝙ ignitus ethet. et magno feruẽs uapore inflã¬
maret atq exur̾ẽt oĩa. nisi lege quadã sui cohi¬
betur auctoris. ut nec fliũa nec lacus. nec ip̃a ma¬
ria uim eiꝰ possent restting̾e: Et ideo desuꝑ qͦdã
ip̃a maria exundent: unde freq̃ñt̾ et solẽ uide¬
mus madidũ et tbrantẽ. In quo eiudẽs dat ĩ¬
diciũ qd̾ alim̃tũ sibi aquarũ ad tẽpiem sũpsi̾t.
Tantũ od est illis ĩprignande u̾itatis studium.
ut solẽ ip̃m negent calide nature eẽ. eo ꝙ alb
sit nõ tubicundꝰ aut rutilus in spẽm igiis. Et

Expanded text:
futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat uexatur. Noli igitur incredibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et
Abbreviated transcription (Latin):
iugo alpiũ usq in ecceani ꝓfunda cursus suos
ditigẽs. idmani memorandꝰ adu̾sus feras̾
gentes murus ĩꝑii. padus maritimoꝵ ꝯme¬
atuũ italicis subsidiis fidꝰ inuector. Rodanus
raꝑido concita cursu t̾reni equoris freta scindit.
inquo nõ mediocre fertur nauigantiũ ꝑidm.
dũ inter se maris fuictus et amnis fluenta
decertant. Itẽq de septẽtrionali ꝑte caucaseis
montib fusus. cũ plutib aliis in euxinũ se
p̃cipitat mare. Plixũ est singłoꝵ ꝑsequi fuuu¬
oꝵ noĩa. qui uel in nr̃o mari detiuant᷑. uł iu¬
amũtur ecceano. Cũ tatita gͥ ub̾tas aqͣrũ sit:
tameu płinq t̾ra meridiane plage torretur
actorib. atq estu soluta fatiscit inpuluetẽ.
Miserandi agricole labore consũpto. ut freq̃nt̾
ad potũ siccatis puteis arido gurgite sbsidium
uitale deficiat. Et erit quid̃ qñ dicat abysso de¬
serta etis. et om̃s fluuios siccabo. sicut ꝑ ysaiam

Expanded text:
iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam
Abbreviated transcription (Latin):
perit uł orta coquerent᷑. nisiea int̾ior qͦ ignis
ignis creatur. ut ordinata et dispensata ꝑmane¬
ant. celiq dem̃tia tẽptaret aquaꝵ rigorẽ. ita ⁊̃
confum̾etur: qr nisi conueniẽs utriusq m̃suta
sit: sicut ignis aquã exsiccat. ita et aqua restrin¬
git ignẽ. Iteoq pond̾e̾ et m̃sura examinauit uui¬
u̾sa. Numerata eĩ sũt ei et stillicidia pluiiarũ.
sicut in libro iob legimꝰ. sciens uel rerũ facilẽ de¬
fcm̃ fore. uel solutomn uniu̾sitatis. si alt̾m exsuꝑa¬
retur ab alt̾o. Ita utruisq tẽperauit dispendia. ut
n plus ignis excoqueret. n exsuꝑaret aqͣ: qm ĩ¬
minutio fi̾et uitiusq med̾ata: q̃ et suꝑfluũ detra¬
heret. et ncc̃m teseruaret. Itaq cũ tanta de t̾ris e¬
egiptũ instagnans flũe. Danubiꝰ de eccũtali¬
b ꝑtib barbaroꝵ atq romanoꝵ int̾secans po¬
pulos. donec ponto ip̃e condatur. Renus de

Expanded text:
perent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis perent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam consumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris eAegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de
Abbreviated transcription (Latin):
possunt dic̾e nõ p̃cipitari aquã orbis illiꝰ celestis cõ¬
uersatione q̃suꝑ celos est. Sicut eĩ t̾ra inanis
suspenditur. uel pond̾e librato undiq ĩmobilis ꝑ¬
seuerat: ita et aqua aut gͣuiorib aut equis. cũ
t̾ra ponderib examinatur. Iteoq nõ facile suꝑfun¬
ditur mare t̾ris: nisi cũ ubetut exire. Deinde cũ
ipsi dicant uolui orbem celi stellis ardentib reful¬
gentẽ: nõne dĩna ꝓuidẽtia nccͣio ꝓspexit. ut intra
orbem celi et supͣ orbẽ redundaret aqua. q̃ illa fer¬
uentis axis incendia tẽpͣtaret: ꝓptẽa qr exundat
ignus et feruet. ⁊ aqua exundauit in t̾ris: ne eaᷤ
surgentis solis et stellatũ micantiũ ardor exure¬
ret. et tenera tetũ exordia insolitus uapor led̾et.
Qnͣti fontes. et fluuii. et lacus irrigant t̾tas: qr
cas uit̾nus quidã ignis uaporat: unde eĩ aut
ardores g̾minarent. aut frum̃ta uł sata ꝓrum¬

Expanded text:
possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conpossunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorum
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit posse infirmitatib: ut infirmꝰ dicat: oĩs
possũ in eo qui me confortat. Dicant certe quẽ¬
ad mod̾ aer cogatur innubem. utrũ pluuia nubib
gu̾etur. ansinus nũbiũ colligatur. uidemus
płmq exire nubes de montib. Quero utrũ de
t̾ris ascendat aqua: an ea q̃ suꝑ celos ẽ largo im¬
bre descendat. Si ascendit: utiq ⁊ͣ nmͣ ẽ ut ascẽ
aer sbtilior sit. At si cõciti orbis totiꝰ motu rapit᷑
aqͣ. sicut uno orbe rapit᷑. ita sũmo orbe diffumd᷑.
Si fundit ut uolũt nõ desinit. utiq nõ desinit
rapi qr sicut axis celi sꝑ mouetur. et aqua sꝑ
hauritur. Si descendit: manet gͦ iugit̾ super
celos. que ht̃ uude descendat. Deinde qͥd obstat
si confiteãtur qꝑ aqͣ supͣ celos suspensa sit: Nam
quo ubo dicũt t̾ram inmedio eẽ suspensã et im¬
mobilẽ man̾e. cũ utiq grauior sit ꝙͣ aqua: ea rõne

Expanded text:
edit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia edit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam estaer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̾ibit. Annõ uidetur tibi auctor sconeus: qui
legẽ suo oꝑi daret: Deus est qui dicit. uen̾abił
natura. inestimabił magnitudiẽ. ĩm̃sus in re
dicit filio .i. dicit brachio suo. dicit u̾tuti sue. dit¬
u̾tutt sue. dicit sapĩe sue. dicit iusticie. Et facit
filiꝰ qrͣ potẽs: facit qł uirtus dei qͥd miraris si fu
pͣ fi̾am̃tũ potuit tante maiestatis oꝑatione
unda susperidi: De aliis ħ collige. te hiis que
uidẽtur oculis hõim. quõ ad iudeoꝵ tnͣsitũ se¬
unda diuisit: Nõ solet hoc ẽẽ nature. ut aqua
se discernat ab aqua in ꝓfundo. aut ut int̾fusi¬
ones aquarũ t̾ce medio seꝑentur. Gelauetũt
cutsũ suũ solito fine frenart̃. Nõne potuit ⁊̃
ałr hebreũ ppłm liberare S tͥ uoluit ostend̾e:
ut eo spectaculo ⁊̃ illa q̃ nõ uidisti estim ares eẽ
credenda. Iordanis cͦ reflexo amne insuũ fontẽ
teu̾tit. her̾e aquã cũ labitur usitatũ. redire in
suꝑiora sine ullo repagulo ĩpossibile hẽtur. S

Expanded text:
. An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? Deus est qui dicit, venerabilis natura, in aestimabilis magnitudine, immensus in remdicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit qu caeli potuit tantae maiestatis operatione unda suspendi? De aliis haec colligite, de his quae uidentur oculis hominum, quomodo ad Iudaeorum transitum, sunda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidisti aestimares esse credenda. Iordanes quoque reflexo amne in suum fontem uertit. haerere aquam, cum labitur, inusitatum, redire in superiora sine ullo repagulo inpossibile habetur: sed