comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiliter peccatur ĩ minimis uiciis: ut maiora
utilius caueantur. lege paulũ apłm minora
ꝑmittentem pecrata ne maiora perpetrentur.
Ueraciter autem sanantur uicia que uirtucib
non uiciis excluduntur. Quorũdam autem q̃¬
dam lacencia uicia tunc apparent. qñ ab aliis
sufficit donũ quod meruit. nͥ in de au̾laudes
aut lucra dampnanda quesierit. Int̾dũ uirtu¬
tesuicia gignunt dũ aliquando pro tempore
oportuno nunime relaxantur. Sic quod fit ut
que congruo loco uirtutes sunt incongruon
uicia deputentur ueluci si pro fratris aduentu
canonicum non soluatur ieiuniũ. Uirtucum
igitur discretõnem a paulo apło sume qui i¬
ad tempus egit qd̃ agendẽ esse oĩo ꝓhibuit. It̃
quedam uirtutes dum discretõni non seruiũt
in uiciis transeunt. Nam sepe iustĩa dũ suum
modum excedit. crudelitatis seuiciã gignit.
& nunia pietas dissolutõnem discipline ꝑturit.¬

Expanded text:
utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quando ab alisufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ic gignunt᷑ ex peccato pecrata. cia ⁊ ex¬
ũ dum ñ euitantur parua inci uͥtutib¬
datur ĩ maximis. ꝙ dum defenduntur iͥitutes¬
Admissanec lamentant᷑ ex flagicio ad suoriũ¬
ꝑbiam itur. uñ fit ut duplicatisit criminist᷑.
reus. qui ⁊ ad mittit scelera ꝑ uoluntatem.⁊ de¬
fendit ea ꝑ audacie timorem. Sicut uicio ui.¬
cium gignitur: sic uirtus uirtute concipit᷑.
Exuicio enĩgignitur uiciũ sicuti dauid. qui
dum ñ eiutat adulteriũ: perpetrat ⁊ homici¬
dium. Item uircus uͥtute concipitur. Sicuc per
uirtutem ewangelice predicatõnis uirtutem
martirii apłi meruerunt. ĩcordib scłariter
uiuentium inuicem sibi sucredunt uicia. Ut
dum unũ abierit succedat aliud. Iuxca iohel pro¬
phete testimonium qui ait. residuũ erucae co
medit locusta. ⁊ residuũ locuste comedit brucuᷤ.
⁊ residuũ bruci comedit rubigo. Proid ergo ista
sub uiciorum allegoria colliguntur. qr sequit᷑
Eepergiscimini ebrii et flece et ululate. Aliqnͣdo

Expanded text:
ic gignuntur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut duplicati sit criminis reus qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. 2. Sic vitio vitium gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim vitium gignitur, sicuti David, qui dum non evitavit adulterium, perpetravit et homicidium. Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis virtutem martyrii apostoli meruerunt. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succedat aliud, juxta Joel prophetae testimonium, qui ait: Residuum medit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. 5. Aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ fantem dei ppłm per manũ moysi custodi¬
endũ susciprens illius aduentũ docuit expec¬
tare quẽ eidem ppło iam ad ulto. ꝑ os digit̃q
ioh̃is presentem ĩ carne monstrauit ut eũ
ducem sequeretur ad regnũ. Ecte inquit ag
timor caritatem. Iniciũ ꝑfectõnem ⁊ dnãn¬
cis preceptum. amantis consiliũ. Nam lex ꝑ
fca est. Epła uo̾ uox legis est suã imꝑfectõẽ
ioħ̃is testimonio profitentis. ⁊ ad ꝑtectõnẽ
ewangłicam transmittentis. Hic est inqͥt
de quo dixi uob̾. Qui post me uenit ante
me factus est. cuius non sum dignus corri¬
giam calciam̃ti solu̾e. Me oportet minui . il.
ã cres. Non erat ille lux. s ut testĩoniũ ꝑhi¬
leret de lumine. Erac lux uera que illumĩat
omẽm hoĩem uenientem in hunc mundum.
nutatur acolitus. Diaconũ nõ legentem en¬
ewangłium tam subdiaconi qͣm acoliti co¬
mitantur qr predicatõnem ioħis pauci secuti
sunt. s predicatõnem ewangłii plurimi susce¬

Expanded text:
fantem Dei populum per manum Moysi custodiendum suscipiens, illius adventum docuit exspectare quem eidem populo jam adulto, per os digitumque Joannes praesentem in carne monstravit, ut eum ducens sequeretur ad regnum. Ecce, inquit, Agtimor charitatem; initium perfectionem, dominantis praeceptum, amantis consilium. Nam lex per a vero vox legis est, suam imperfectionem Joannis testimonio profitentis, et ad perfectionem evangelicam transmittentis. Hic est, inquit, de quo dixi vobis: Qui post me venit ante me factus est, cujus non sum dignus corrigiam calctestimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum ibid.. lythus comitatur, diaconum vero legentem evangelium, tam subdiaconus quam acoluthus comitantur; quia praedicationem Joannis pauci secuti sunt, sed praedicationem Evangelii plurimi susce
Abbreviated transcription (Latin):
me uenit ante me factus est. & cũ moderni᷑
xp̃m ostendit presentem. Ecce agnus dei. Ec
cui samaritanus ꝯmisit hoĩema latronibus
spoliatum. uuln̾atum ⁊ semiuiũ relictum.
ꝓferens duos denarios ⁊ dicens ei. Euram illiꝰ
habe. ⁊ quodcũq suꝑerogau̾is ego cũ rediero
reddam tibi

Expanded text:
me venit, ante me factus est, et cum modernis Christum ostendit praesentem: Ecce Agnus Dei, quicui Samaritanus commisit hominem a latronibus spoliatum, vulneratum et semivivum relictum, proferens duos denarios, et dicens ei: Curam illius habe, et quodcunque supererogaveris, ego, cum rediero, reddam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
serunt ꝙ nullo modo recipient: uos ergo
uos ite post eum uirgines eius. uos ⁊ illuc
ite post eum. qr pp̃ hoc unũ quocũq ierit se¬
quimini eũ. Ad quodłib .n. aliud scĩtatis
donum quo eum seqnͣtur hortari possum

Expanded text:
serunt, quod nullo modo recipiunt? uos ergo, serunt, quod nullo modo recipiunt? uos ergo, uos ite post eum, uirgines eius; uos et illuc ite post eum, quia propter hoc unum quocumque ierit sequimini eum. ad quodlibet enim aliud sanctitatis donum quo eum sequantur hortari possum
Abbreviated transcription (Latin):
lugentes. Imuitamini eum qui fleuit super ie¬
rusalem. Beati qui esuriunt ⁊ sitiunt iusticiam
Imitamini eum qui dixit. meus cibus est u faciã
uoluntatem eius qui nusit me. bi unsicordes.
Inntamini eiun qui uulu̾ato a latronibus
et ĩ uia iacenti semiuiuo desꝑatoq subueñ.
Bĩ mundo corde Inutanũ eum qui pecratum
non fecit. nec inuentus ẽ dolus in ore eius. Bĩ
pacifici. Itnitanũ eum qui pro suis ꝑsecutori¬
bus dixit. pater ignosce illis non .n. sciũt qͥd
faciunt. Beati qui perserutõnem patiunt᷑
pp̃ iustĩam. Imitamin eum qui passus est
pro uob̾ relinquens uob̾ exemplum ut se¬
quamuini uestigia eius. hec qui imitant᷑
in hiis agnũ sequũtur S certe ⁊̃ ꝯiugati
possunt ire per ista uestigia ⁊ si non perfecte
in eadem forma ponentes pedem. uerũptam̃
ĩn eisdem semitis gradientes.¬
ed ecce ille agnus graditur itin̾e uirgi¬
nali. Qũo post eum ibunt qui hoc ami¬

Expanded text:
lugentes, imitamini eum, qui fleuit super Hielugentes, imitamini eum, qui fleuit super Hierusalem. beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, imitamini eum, qui dixit: meus cibus est ut faciam uoluntatem eius qui misit me. beati misericordes, imitamini eum, qui uulnerato a latronibus et in uia iacenti semiuiuo desperatoque subuenit. beati mundicordes, imitamini eum, qui peccatum non fecit nec inuentus \'est dolus in ore eius. beati pacifici, imitamini eum, qui pro suis persecutoribus dixit: pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, imitamini eum, qui pro uobis passus est, relinquens uobis exemplum, ut sequamini uestigia eius. haec qui imitantur, in his agnum sequuntur. sed certe etiam coniugati possunt ire per ista uestigia, etsi non perfecte in eadem forma ponentes pedem, uerumtamen in eisdem semitis gradientes. Sed ecce ille agnus graditur itinere uirginali. quomodo post eum ibunt qui hoc ami
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eadem non uirginũ xp̃i. non sunt eadem non
uirginũ qmͣuis xp̃i. Nam sunt aliis alia s nulł ta¬
lia Ite m hec sequimini agnũ. qi ⁊ agni caro utiz
lit conceptus est et natus. Merito eum sequi¬
mini uirginitate cordis et carnis quocũq ierit
Quid÷ .n. sequi nisi imitari: Quia xp̃c pro nob̾
passus est relinquens nob̾ exemplum sicut ait
apłs petrus ut sequamur uestigia eius. Hunc
in eo quisq sequitur in quo imutatur non ĩ qnͣ¬
tum ille filius dei est. unus per quem fc̃a sunt oĩa
s in qnͣtum filius hominũ que oportebat in se
prebuit imitanda. ꝙ młta in illo ad imitand̃
om̃ib ꝓponuntur. uirginitas autẽ carnał non
omib. Non .n. habent quid faciant ut uirgines
sint in quib iam fc̃m ÷ ut uirgines non sint. xxi¬
equantur itaq agnũ cet̾i fideles qui uir¬
ginitatem corporis amiserunt nõ qͦcũq
ille ierit. s quousq ip̃i pocuerint. Possunt aut̃
abiq p̾ter cum in decore uirginitatis incedit. ħi

Expanded text:
a uirginum Christi non sunt eadem non uirginum, quamuis Christi; nam sunt aliis alia, sed nullis talia. ite in haec, sequimini agnum, quia et agni caro utique lit conceptus et natus. merito eum sequimini uirginitate cordis et carnis, quocumque ierit. quid est enim sequi nisi imitari? quia Christus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, sicut ait apostolus Petrus, ut sequamur uestigia eius. hunc in eo quisque sequitur, in quo imitatur: non in quantum ille filius dei est unus, per quem facta sunt omnia, sed in quantum filius hominis, quia oportebat, in se praebuit imitanda. et multa in illo ad imitandum omnibus proponuntur, uirginitas autem carnis non omnibus; non enim habent quid faciant, ut uirgines sint, in quibus iam factum est, ut uirgines non sint. Sequantur itaque agnum ceteri fideles, qui uirginitatem corporis amiserunt, non quocumque ille ierit, sed quousque ipsi potuerint. possunt autem ubique, praeter cum in decore uirginitatis incedit. bea
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis laudib. Non utiq tale quale cautat
uniũsa terra cui dr̃. cantate dũo canticũ no¬
uum. cantate dño uniu̾sa terra. s tale quale
nemo pot̾ĩt dice̾ nͥ uos. Sic .ii. uidit uos in a¬
pocalypsi quidam pre cet̾is dilectus ab agno
qui discumb̾e̾ super pectus eius solitus erat. et
bibebat et eructuabat mirabilia suꝑ celestia
uerbum dei. Ipẽ uos iuidit duodecies duodena
milia scõrum cytharedorũ. illibate u̾ginitati
in corpore. inuiolate u̾tatis in corde. ꝙ quia
sequimini agnum quocũq ierit. scripsit ille
de uob̾. Quo ire putamus hunc agnum. quo
nemo eum sequi uel audeat uel ualeat nͥ uos:
Quo putamus eum ire: In quos saltus. in que¬
prata: ubi credo sunt gramina gaudia non
gaudiascłi huiꝰ uana. insauie mendaces. nec
gaudia qualia in ip̃o regno dei cet̾is non uir¬
ginib erunt. s a ceteroꝵ omĩum gaudiorum
sorte distincta. gaudia uirginũ xp̃i. Quo ĩ qͣmͣ¬

Expanded text:
aris uestris. non utique tale, quale cantat uniuersa terra, cui dicitur: cantate domino canticum nouum, cantate domino uniuersa terra, sed tale, quale nemo poterit dicere nisi uos. sic enim uos uidit in Apocalypsi quidam prae ceteris dilectus ab agno, qui discumbere super pectus eius solitus erat et bibebat et eructuabat mirabilia super caelestia uerbum dei. ipse uos uidit duodecies duodena milia sanctorum citharoedorum inlibatae uirginitatis in corpore, inuiolatae ueritatis in corde; et quia sequimini agnum quocumque ierit, scripsit ille de uobis. quo ire putamus hunc agnum. quo nemo eum sequi uel audeat uel ualeat nisi uos? quo putamus eum ire? in quos saltus et prata? ubi credo sunt gramina gaudia; non gaudia saeculi huius uana, insaniae mendaces, nec gaudia qualia in ipso regno dei ceteris non uirginibus, sed a ceterorum omnium gaudiorum sorte distincta, gaudia uirginum Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. in .ꝙͣ. p̃.e. In hiis .n. duob plena ꝯsistit
⁊ perfecta refectõ. sicut ipẽ testatur. Caro mea
uera. Porro uec racemus uue. nec gramĩ frum̃ti
delet offerri: nisi uel exp̃ssus in uinũ uł redactũ
parauit. Quia uero xp̃c accepit panem ⁊ calicem
int̾ sc̃as ac uenerabiles mainis suas. ⁊ sacerdos
exemplo xp̃i panem ⁊ calicem in manus accipi¬
ens: utrũq per se crucis signacło benedicit. cum
cñ sacerdos plures simul bñdicit oblatas. unã pro
om̃ib in manib accipit. Nam et in unũ xp̃i co
corpus om̃s simul hostie ꝯuertuntur.

Expanded text:
t Psal. XXII. In his enim duobus plena consistit et perfecta refectio, sicut ipse testatur: Caro mea vera Joan. XV. Porro nec racemus uvae, nec granum frumenti debet offerri, nisi vel expressum in vinum, vel redactum parat. Quia vero Christus accepit panem et calicem in sanctas ac venerabiles manus suas, et sacerdos exemplo Christi panem et calicem in manus accipiens, utrumque per se crucis signaculo benedicit. Cum tamen sacerdos plures simul benedicit oblatas, unam pro omnibus in manibus accipit. Namque in unum Christi corpus omnes simul hostiae convertuntu
Abbreviated transcription (Latin):
ctepit panem ⁊ c̃. hunc sacrificii ritũ
melchisedech primus legitur celebͣsse.
solũ dignitate s tempore. sicut apłs pleniuꝰ
ostendit in epła ad hebreos. Ideo uero panem
⁊ uinũ in sacrificium corporis ⁊ sanguinis sui

Expanded text:
cepit panem. Sacrificii ritum Melchisedech primus legitur celebrasse,solum dignitate, sed etiam tempore, sicut Apostolus plenius ostendit in Epistola ad Hebraeos . Ideo vero panem et vinum in sacrificium corporis et sanguinis sui
Abbreviated transcription (Latin):
lem. Non gͦ manũ habeat ad dandũ collectam.
suadet. frange esurienti panem tuũ. ⁊ e ii. qr in.¬
autem dalmatica hr̃e duas lineas coctineas
hinc inde ante ⁊ retro. a sũmo usq deorsum.
ut pontifex habeat feruorem caritatis ad deũ.
⁊ ꝓximum. ⁊ in prosꝑis ⁊ aduersis. iuxta noui
et uet̾ĩs testamenti pͥreceptũ qd̾ est. Diliges do¬
minũ deũ cuũ exto. cor .t. ⁊ ꝓ.t.s. t .i. Unde io.¬
dalinatica fimbrias solet habere sollicitudĩes

Expanded text:
II. Non ergo manum habeat ad dandam collectam, suadet: Frange esurienti panem tuum, et egen VI. Debet autem dalmatica habere duas lineas coccineas, hinc inde, ante et retro, a summo usque deorsum; ut pontifex habeat fervorem ad Deum et ad proximum, in prosperis et adversis, juxta Veteris et Novi Testamenti praeceptum, quod est: Diliges Dominum Deum tuudalmatica fimbrias habere solet, id es
Abbreviated transcription (Latin):
honiam u̾o płiq bonũ opus qd̾ faciunt in¬
ani fauore corrũpunt. statim ep̃c manus
oꝑit crothecis: ut nesciat sinistra sua ꝙͥ faciat
centõnem continet in occulto. Nam ⁊ si dñs
dixerit. luceat lux̃ coram hominib ut uidentes

Expanded text:
Quia vero plerique bonum opus, quod faciunt, inani favore corrumpunt, statim episcopus manus operit chirothecis, ut nesciat sinistra sua quid faciatentionem continet in occulto. Nam etsi Dominus dixerit: Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant
Abbreviated transcription (Latin):
eracto oratõnis mist̾ĩo pontifex cum
ministris ad altare ꝓcedit. ⁊ altare de¬
oscłans eleuatis manib ultimã oratõnẽ
exequitur benedictõnem illam significans
quã xp̃c ascensurus in celũ legitur dedisse
discipulis. Nam ut lucas testatur edux̃ eoͦ
foras in bet haniam. et eleuatis manib sui
benedixit e is. et fc̃m est cum benedyeit eis re
salutatõne in nouissimam quã facit sacer¬
tos ad ppłn ⁊ diaconus alta uoce ꝓnũtiat.
gratulando respondet imitatur apłos qui
quod in di eb ꝓfestis dicitur. Dñdicamus
domino. ⁊ eo gr̃as. Statimq hẏmpnus ⁊
psalmus isli dũr Bñdicite ⁊ laudate. Notã¬
dum uerc quod xp̃c post resurrectõnẽ bis
legitur salutasse discipulos dicens. pax uc¬
bis. in signũ duplicis pacis. uidel pectoris
pacem. de qua dominus inquit apłis. pacem
relinquo uob̾. pacem meam do uob̾. Hanc d¬
Unde dicitur missa. ubi ponitur
Dissa dr ⁊ ministerium misse distinctõ

Expanded text:
eracto altaris mysterio, pontifex cum ministris ad altare procedit, et altare deosculans, elevatis manibus, ultimam orationem exsequitur, benedictionem illam significans quam Christus ascensurus in coelum legitur dixisse discipulis suis. Nam, ut Lucas commemorat, eduxit eos foras in Bethaniam, et elevatis manibus, benedixit eis. Et factum est cum benedixisset illisalutationem novissimam, quam sacerdos facit ad populum, diaconus alta voce pronuntiat: gratulando respondet, imitatur apostolos quod in diebus profestis dicitur: Benedicamus Domino; Deo gratias, statimque hymnus et psalmi illi dicuntur: Benedicite et Laudate. Notandum vero quod Christus post resurrectionem bis legitur salutasse discipulos dicens: Pax vobis, in signum duplicis pacis, videlicet temporis LXVI, de qua Dominus inquit apostolis: Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis . Hanc Unde dicitur missa. Missa dicitur et ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
seq castrantes pp̃ regnum celorum. nondum
tamen ualeant talia uel ꝓ iustĩa. uel pro ip̃a
pudicicia sustinere. Aliud ẽ .n. pro ueritate
ac ꝓpõĩto sc̃õ non consentire suadenti atq
blandienti. aliud non ced̾e eciam torquenti
atq ferienti. Latent ista in facultatib ⁊ uiri¬
bus ammorũ. temptatõne panduntur exꝑiẽ¬
tia ꝓpalantur. Ut ergo quisq non infletur.
ex eo quod se ꝑuidet posse. humilit̾ cogitet
qd̃ ignorat. aliquid prestantius se fortasse
non posse aliquos autem qui illud quo sibi:
gloriose notus ÷ nec habent. nec profitentur
hoc qd̃ ip̃e non potest posse. Ita seruabitur nõ
fallaci s ueraci humilitate. honore nuituo p̾¬
uenientes. & alter alterum existimantes su¬
ꝑiorem sibi

Expanded text:
seque castrantes propter regnum caelorum nondum seque castrantes propter regnum caelorum nondum tamen ualeant talia uel pro iustitia uel pro ipsa pudicitia sustinere. aliud est enim pro ueritate ac proposito sancto non consentire suadenti atque blandienti, aliud non cedere etiam torquenti atque ferienti. latent ista in facultatibus et uiribus animorum, temtata panduntur, experientia propalantur. ut ergo quisque non infletur, ex eo, quod se peruidet posse, humiliter cogitet quod ignorat aliquid praestantius se fortasse non posse, aliquos autem, qui illud, quo sibi gloriose notus est, nec habent nec profitentur, hoc quod ipse non potest posse. ita seruabitur non fallaci, sed ueraci humilitate: honore mutuo praeuenientes, et: alter alterum existimantes superiorem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
alet itaq uirgo qd̾ cogitet qd̾ ei ꝓsit
ad seruandam humilitatem. ne iuolet
illaui que suꝑeminet donis omũb caritatẽ
sine qua utiq quecumq alia uel pauca. uel
plura. uel parua uel magna habuerit nicħ
est. Habet inqͣmͣ quod cogitet ut nõ inflet᷑.¬
et non emuletur. ita se scilz bonũ uirginale ꝯ¬
iugali bono multo amplius et melius pro¬
fiteri. ut tñ nesciat utrum illa uel illa cõiu¬
gata iam pati pro xp̃o possit. adhuc uo ip̃a
non possit. et in hoc ei parratur. qr infirmi¬
tas eius temptatõne non interrogatur. fide¬
lis .n. deus aitapłs qui non uos ꝑmittat cẽp¬
tari supra id qd̾ potestis. s faciat cum temp¬
tatõne ⁊̃ exitum. ut possitis sustiuere fortass
ergo illi uel illi ꝯiugalis uite retinentes in suo
gene laudabilem modum ian possint contͣ
ĩnimicaun ad iniquitatem cogentem eciam
laniatu uiscerum. et effusionẽ sanguinis di¬
micare. illi autem uel illi a puericia otinenteᷤ.

Expanded text:
abet itaque uirgo, quod cogitet, quod ei prosit ad seruandam humilitatem, ne uiolet illam, quae supereminet donis omnibus, caritatem, sine qua utique quaecumque alia uel pauca uel plura uel magna uel parua habuerit, nihil est: habet, inquam, quod cogitet, ut non infletur, non aemuletur, ita se scilicet bonum uirginale coniugali bono multo amplius et melius profiteri, ut tamen nesciat, utrum illa uel illa coniugata iam pati pro Christo possit, adhuc uero ipsa non possit, et in hoc ei parcatur, quia infirmitas eius temptatione non interrogatur. fidelis enim deus, ait apostolus, qui non uos permittat temptari super id quod potestis, sed faciat cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustinere. fortassis ergo illi uel illi coniugalis uitae retinentes in suo genere laudabilem modum iam possint contra inimicum ad iniquitatem cogentem etiam laniatu uiscerum et effusione sanguinis dimicare; illi autem uel illi a pueritia continentes
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o consid̾at s dum alterũ intendit id qd minus
est luminis adicit Perfectorũ est ⁊̃ uirorum nõ
quemilib scõrum imitando. s ip̃am ueritatem in¬
tuendo ad cuius ymaginem fti sunt iustĩam ope¬
intelligendo imitatur diuinitatem ad cuiꝰ factus
est similitudinem. Iste ergo tantus ẽ ut non egeat
hoĩe demonstratore iusticie. s ip̃am contemplã¬
do iuutetur iustĩam. Exempla scõrum quibus edi¬
ficatur homo uarias consectari uirtutes. humili
tatis ex ꝑ xp̃o. deuocionis expetͥo caritatis ex iohãne
obedĩe de abraham. patiencie de ysaac tolerancie
de iacob. castimonia de ioseph. mansuetudinis de
moyse. constancie de Iosue benignitatis de samuel
Misĩcordie de dauid. abstinencie de daniel. Sic et
cet̾a facta prioꝵ quo labore quo moderamine qͣue
intentõne uel compunctõne gerantur uir sanctũ
imitanda consid̾at¬

Expanded text:
tipso 207 considerat; sed dum alterum intendit, id quod minus tipso 207 considerat; sed dum alterum intendit, id quod minus est luminis adjicit. 11. Perfectorum est jam virorum non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, ad cujus imaginem facti sunt, justitiam opea ipsam intelligendo imitatur divinitatem, ad cujus factus est similitudinem. Iste ergo tantus est, ut non egeat homine demonstratore justitiae, sed ipsam contemplando imitetur justitiam. 12. Exempla sanctorum, quibus aediftatis ex Christo, devotionis ex Petro, charitatis ex Joanne, obedientiae ex Abraham, patientiae ex Isaac, tolerantiae ex Jacob, castimoniae ex Joseph, mansuetudinis de Moyse, constantiae de Josue, benignitatis de Samuele, misericordiae de David, abstinentiae de Daniele; sic et caetera facta priorum quo labore, quo moderamine, quave intentione, vel compunctione gerantur, vir sanctus imitando considerat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si prauoꝵ sepe sequuti sumus exempla: cur nõ
uitemus scõꝵ digna ⁊ deo placita facta: Et si
apti fuerimus imitari iniquos in malumr: cur pigͥ
sumus imitari iustos in bonum: Orandus ẽ deuꝰ
ut uirtutes quas scĩs p̃̾parauit ad coronam: nobis
ad profectum sĩt põite non ad penam. Proficient
autem ad profectum nr̃m sicũ exempła uoluimꝰ
imitare uirtutum. Certe si ea potius aduersati ꝙͣ
imitati fuerimus: ad dampnatõnem nr̃am erũt.
qr ea legendo implere negleximus Multi uitamz
sanctorũ imitantur ⁊ demorib alterius effigi¬
em u̾tutis sumunt. tamqͣm si ymago quelibet
intendatur. ⁊ de eius similicudine specis picta for¬
metur. sicq fit ad ymaginem simił ille qui ad
similitudinem uiuit ymaginis. Qui scm̃ uirũ
imitatur quasi exemplar aliquod intuetur seseq
in illo quasi in specło prespicit. ut adiciat ꝙ de eẽ
uirtutis agnoscit. Minus .n. se ip̃m homo ex seiz¬

Expanded text:
Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non Et si pravorum saepe secuti sumus exempla, cur non imitemur sanctorum digna, et Deo placita facta? et si apti fuimus imitari iniquos in malum, cur pigri sumus imitari justos in bonum? 8. Orandus est Deus, ut virtutes quas sanctis praeparavit ad coronam, nobis ad profectum sint positae, non ad poenam. Proficient autem ad profectum nostrum, si tot exempla voluerimus imitari virtutum. Certe si ea potius aversati quam imitati fuerimus, ad damnationem nostram erunt, qui ea legendo implere negleximus. 9. Multi vitam anctorum imitantur, et de moribus alterius effigiem virtutis sumunt, tanquam si imago quaelibet intendatur, et de ejus similitudine species picta formetur; sicque fit ad imaginem similis ille qui ad similitudinem vivit imaginis 10. Qui sanctum virum imitatur, quasi exemplar aliquod intuetur, seseque in illo, quasi in speculo, perspicit, ut adjiciat quod deesse virtutis agnoscit. Minus enim seipsum homo ex seme
Abbreviated transcription (Latin):
d conu̾sionem seu correctionem mortaliũ
multum prosunt exempla scõꝵ. Nam et
s proponũt sibi exempla malorũ. q̃ ad suorum
morum ꝑuersitatem imitantur in peius. Ob
hanc utilitatem scribuntur scorum ruine ⁊ re¬
paratõnes ut spem faciant salutis humane Ne
quisqm post lapsum penitendo desꝑet ueniam.
dum conspicit scõrum reꝑatõnem fuisse ⁊̃ post
ruinam. Sciant flagicio dediti ad quã utilitatẽ
eorum exempla ꝓponantur scõꝵ. scilicet ut aut
sint quos imitentur ad reꝑationem. aut certe
ex eorum comꝑatõne durius de inobedĩa pini-
conferri possunt nobis iustĩe premia tanto de
ꝑseuerancia mali sint grauiora tormenta. Si .n.
ad boni incitam̃tum diuina quib admoneremꝰ
precepta deessent. Pro lege nob̾ scõꝵ exemplai
sufficerent. At contra dum et deus nos preceptis
suis ammoneat. ⁊ uite scõrum boni oꝑis nob̾ exem¬
pla ꝓponat: nulla est iam de reatu excusatio: qi et
cumenta bonoꝵ cordis nr̃i intima prouocant.

Expanded text:
d conversionem seu correctionem mortanum multum prosunt exempla bonorum. Moressed proponunt sibi exempla malorum, quibus ad suorum morum perversitatem utantur in pejus. 3. Ob hanc utilitatem scribuntur sanctorum ruinae et reparationes, ut spem faciant salutis humanae, ne quisquam post lapsum 206 poenitendo desperet veniam, dum conspicit sanctorum reparationem fuisse etiam post ruinam. 4. Sciant flagitio dediti ad quam utilitatem eorum exempla proponantur sanctorum, scilicet, ut aut sint quos imitentur ad reparationem, aut certe ex eorum comparatione durius de inobedientia punconferri possunt nobis justitiae praemia, tanto de perseverantia mali sint graviora tormenta. 6. Si enim ad boni incitamentum divina, quibus admonemur, praecepta deessent, pro lege nobis sanctorum exempla sufficerent. At contra, dum et nos Deus praeceptis suis admoneat, et vitae sanctorum boni operis nobis exempla proponat, nulla est jam de reatu excusatio, quia ecumenta bonorum cordis nostri intima provocant. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
Um de deo loquens scriptura plerũq dicat
ecte deus. Non quasi uisibilem ostendit sed
ubiq eẽ presentem significat. Qd dicit ecte doꝰ.¬
magnitudinem diuinitatis eius expͥmit. quo¬
licus. Quamuis usq ad parilitatem angłicam
humana post resurrectionem natura ꝓficiat.
et ad contempland̾ deum indefensa ꝯsurgat.
uidere tñ eius essenciam plene non ualet. quẽ
nec ip̃a ꝑfectio angłica in totũ attingit scire.
ut subaudias ⁊̃ angłorum. Sola enĩ trinitas gͥ
integre nota ẽ et humanitas a xp̃o suscepta.
que tercia ẽ in trinitate ꝑsona. Intelligibilit̾
quodam miro modo dei essencia sciri potest dũ
esse creditur. Opus uero eius ꝙ utiq equari
ei non potest et iudicia a nullo penitus sciuntͤ᷑
Dei secreta iudicia non posse sensu penetrari an

Expanded text:
um de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dmagnitudinem divinitatis ejus nullicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum attingit scire, ut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro modo Dei essentia sciri potest, dum esse creditur. Opus vero ejus, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia non posse sensu penetrari, ve
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis affectum. et ip̃a erit in inferno
supplicium. que fuerat ĩ mundo pecratũ. lic
forsan ⁊ ibi peccatũ sit s non nu̾̃tum pene.
Impius ergo qr semꝑ habebit in se reatum
ex culpa. semꝑ sentiẽt contra se cruciatũ ex
pena. qr quod ip̃e per pniam non deleuit
deus per indulgenciam non remitcet. Ad
magnam ergo pertinet iustĩam iudicantiꝰ
ut nũqͣm careant in gehẽna supplicio. qui
luissent utiq si potuissent sine fine uiu̾e:
desinunt peccare dum uiuũt. Testinioi
estimonia de suppliciis.

Expanded text:
malignitatis affectum, et ipsa erit in inferno malignitatis affectum, et ipsa erit in inferno supplicium, que fuerat in mundo peccatum, licet forsan et ibi peccatum sit, sed non meritum pene. Impius ergo quia semper habebat in se reatum ex culpa, semper sentiet se esse cruciatum ex pena, quia quod ipse per penitentiam non delevit, Deus per indulgentiam non remittet. «Ad magnam ergo pertinet iustitiam iudicantis ut nunquam careant in gehenna supplicio, qui luissent utique, si potuissent, sine fine vivere, desinunt peccare dum vivunt. CAPUT XI. Testimonia de suppliciis
Abbreviated transcription (Latin):
quem recipit. de quib illud accipitur. Non
in finem irascetur ⁊c̃. Reꝓbis autem deus
irascitur eternaliter. qr iustũ est ut qd̃ ĩpiꝰ
in suo p̾uaricatur eterno. deus ulciscatur in
suo. Nam licet petcandi facultas illum di¬
mittat. ip̃e tamen non dimittit uolũtatẽ
peccandi. Scriptũ est .n. Suꝑbia eorũ qui
te oderunt ascendit semꝑ. Non humiliabũ¬
tur reprobi iam desꝑati de uenia. s malig¬
nitas odii que tm̃ in illis excessit ut uelĩt
il lum oĩo non esse per quem sciunt se tam ĩ¬
feliciter eẽ. Maledicent altissimo ⁊ blasphe¬
i abunt excelsum. ꝯquerentes eum ẽẽ ia¬
lignũ. qui creauit illos ad penam. ⁊ nũqͣm ĩ¬
chinetur ad ueniam. Audi iob̾em in apoc̃ di
cendem. Grando magna descendet de celo in
homines. ⁊ blasphemauerunt homines dm̃
pp̃ plagam grandinis. qm̃ magna fc̃a est ue¬
hementer. Uoluntas ergo dampnati licet a¬
miserit potestatis effectum. semꝑ tñ habebit

Expanded text:
quem recipit». De quibus illud accipitur: «Non quem recipit». De quibus illud accipitur: «Non in finem irascetur». Reprobis autem Deus irascitur eternaliter, quia iustum est ut quod impius in suo prevaricatur eterno, Deus ulciscatur in suo. Nam licet peccandi facultas illum dimittat, ipse tamen non dimittit voluntatem peccandi. Scriptum est enim: «Superbia eorum, qui te oderunt ascendit semper». 4 Non humiliabuntur reprobi iam desperati de venia, sed malignitas odii tantum in illis excrescet, ut velint illum omnino non esse per quem sciunt se tam infeliciter esse. Maledicent Altissimo et blasphemabunt Excelsum, conquerentes eum esse malignum, qui creavit eos ad penam et nunquam inclinatur ad veniam. Audiin homines et blasphemaverunt homines Deum propter plagam grandinis, quoniam magna facta est vehementer». 5 Voluntas ergo dampnati, licet amiserit potestatis effectum, semper tamen habebit
Abbreviated transcription (Latin):
finem non irascetur. neq in eternũ indigna¬
bitur. s miseratõnes eius suꝑ omĩa oꝑa eiꝰ.
Quia cũ iratus est non obliuiscitur mise̾ri.
nec quicqͣm eorum que fecit odiũ assumẽs
ĩ argum̃tum erroris quod ait dñs ꝑ ꝓphe¬
tam. congregabuntur in congregationo
unius falcs in lacum. et claudentur in car¬
ce̾. ⁊ post multos dies uisitabuntur. homo
namq pecrauit ad tempus. nõ ergo deus pu-¬
niet in eternũ. O spes inanis. o falsa p̾sũp
tio. Non credat frustra errore deceptus qd̾
aliquo precio redimendus sit. qr in inf̾n̾o
nulla ẽ redemptõ. Congregabunt᷑ ergo
peccatores in lacum ⁊ claudentur in carce̾
scil in inferno. in quo cũ corporib suis us
in diem iudicii corquebuntur. ⁊ post mul¬
tem. s ad uindc̃am. qr post diem iudicii gͣ¬
uius punientur. Sic et alibi dr̃ uĩsitabo
in uirga iniquitates eoꝵ. et in uerb̾ibus
pecrata eorum. Predestinatis ergo deus iras¬
citur temporaliter. q flagellat omnẽ filiũ

Expanded text:
nem irascetur, neque in eternum indignabitur», sed «miseratio eius super omnia opera eius», quia «cum iratus est, non obliviscitur misereri», nec quicquam eorum que fecit odivit. Assumens in argumentum erroris quod ait Dominus per prophetam: «Congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum et claudentur in carcere et post multos dies visitabuntur». Homo namque peccavit ad tempus, non ergo puniet in eternum. tio! Non credat frustra errore deceptus, quod aliquo pretio sit redimendus, quoniam in inferno nulla est redemptio. Congregabuntur ergo peccatores in lacum, et claudentur in carcerem, scilicet in inferno, in quo sine corporibus usque in diem judicii torquebuntur, et post multem, sed ad vindictam, quia post diem iudicii gravius punientur. Sic et alibi dicitur: «Visitabo in virga iniquitates eorum et in verberibus peccata eorum». 3 Predestinatis ergo Deus irascitur temporaliter, quia «flagellat omnem filium
Abbreviated transcription (Latin):
ctus÷ ꝑdidisse pecrato: nec sic accipiendũ÷ tã¬
qmͣ in eo nulla remanserit. s qd̾ tam deformiᷤ
ut reformacõnem opus haleret. In duodecĩo
de inferis mag̃ mͥ uidetur docere debuisse qd̃
sub terris sint. qm rõnem redd̾e cur sub cerraꝰ
esse credantur siue dicantur: quasi nonita sit
Hoc opus sic incipit. Omĩs diuina scriptura
biꝑtita¬

Expanded text:
ctus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanctus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duodecimo de inferis , magis mihi videor docere debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis divina Scriptura bipartita
Abbreviated transcription (Latin):
duodecĩ scripsi ab exordio donec de ꝑadiso
dimissus ẽ adam. ⁊ flãmͤa rũphea põita ẽ custo¬
dire uiam ligni uite. Som autem ad hoc usq
undecim libri ꝑacti essent duodecunũ addidi.
in quo diligentius de paradyso disputatũ
ẽ. Titulus hoꝵ libroꝵ inscribitur de genesi ad
litt̃am. idest non sm̃ allegoricas significatões.
s sm̃ rerũ gestarũ ꝓpͥetatem. In quo oꝑe plura
quesita qm ĩuenta sunt. ⁊ eorũ que inuenta
sunt pautiora firmata. cet̾a u̾o ita põĩta ueld̃
adhuc requirenda sint. hos sane libros post̾ius
cepi. s pͥus terminaui qͣm de triuitate. Id̾o eoͦ
nunc ordine quo cepi recolui. in qͥnto libro ⁊
ubicũq in eis libris posui de semine cui reꝓmis¬
sum est ꝙ dispõitum ÷ sit ꝑ angelos in manu
mediatoris. non sic habet apłs. sicut ueriores co¬
dices post inspexi: maxime grecos. De lege .n.
dices habent ꝑ int̾pretantis errorem. In sexto
libro ꝙ dixi adam ymaginem dei sin quam fa¬

Expanded text:
duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inuenta sunt et eorum, quae inuenta sunt, pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime grdices habent per interpretantis errorem. In sexto libro quod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam fa
Abbreviated transcription (Latin):
oł ⁊̃ qui hoc nondum uouistis. qui po¬
testis caꝑe capite ꝑseu̾anter currice ut
compbendacis. Tollite hostias quisq suas
et introite in atua dñi. non ex necessitate
potestatem habentes ur̃e uoluntatis. Ne
enim sicut non mechab̾is. non occides ita
dici potest non nubes. Illa exiguntur. ista
offeruntur. Si fiant ista laudant᷑ nͥ fiant
illud ÷ in muro eius locum nominatum n
Cogitate illic nomen ecernũ. Quis expli¬
cat quale nomen erit: Quicquid tamen
erit eternum erit. Hoc credendo. ħ sꝑando
⁊ amando potuistis coniugia ũ deuitare
ꝓhibita. s tͣnͣsuolare concessa. Unde huiꝰ
mũs magnitudo. ad quod capessendũ pro
nrĩs uirib hortati sumus qnͣco excellenti
atq diuinius tanto magis sollicitudinẽ
nr̃am ammonet non solum de gloriosis¬
sima castitate. uerum ⁊̃ de tutissima humi¬
ditate aliquid loqui.

Expanded text:
 qui hoc nondum uouistis, qui potestis capere, capite; perseueranter currite. ut conprehendatis. tollite hostias quisque suas et introite in atria domini, non ex necessitate potestatem habentes uestrae uoluntatis. neque enim sicut: non moechaberis, non occides, ita dici potest: non nubes; illa exiguntur, ista offeruntur. si fiant ista, laudantur; nisi fiant illud est, in muro eius locum nominatum mecogitate illic nomen aeternum. quis explicat quale nomen erit? quidquid tamen erit, aeternum erit. hoc credendo et sperando et amando potuistis coniugia non deuitare prohibita, sed transuolare concessa. Vnde huius muneris magnitudo, ad quod capessendum pro nostris uiribus hortati sumus, quanto est excellentius atque diuinius, tanto magis admonet sollicitudinem nostram non solum de gloriosissima castitate, uerum etiam de tutissima humilitate aliquid loqui.
Abbreviated transcription (Latin):
excusationem scire nolunt. ũ minꝰ culpabiles
habeantur. qui tñ se ipõs non muniunt. s maglꝰ
decipiunt. Nescire simpłr ad ignoranciam per¬
tinet. noluisse uero scire ad contumacem suꝑ¬
biam. Uoluntatem quippe ꝓprii dñi uelle nesci¬
re quid est aliud qͣm uelle dominũ suꝑbiẽdo
contempn̾e: Nemo igitur de ignorancia se
excuset: qr deus non solum eos iudicat qui acog¬
nitõne sua reuertunt᷑. s etiam illos qͥ nesciert
testante eodem domino ꝑ prophetam. Disper¬
dam in quit homines a facie terre ⁊ eos qui
auertuntur post tergum dñi. & qui non q̃sie¬
runt dñm. nec in uestigauerunt eum.  p̃s.
Effunde inquit iram cuam in gentes que te
non nouerunt

Expanded text:
excusatione scire nolunt, ut minus culpabiles habeantur, qui tamen seipsos non minuunt, sed magis decipiunt. Nescire simpliciter ad ignorantiam pertinet. Noluisse vero scire ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire quidem aliud quam velle dominum superbiendo contemnere: nemo ignorans Dei ignorantia se excuset, quia Deus non solum eos judicat qui a cognitione sua revertuntur, sed etiam illos qui nescierunt, testante eodem Domino per prophetam: « Disperdam, inquit, homines a facie terrae, et eos qui avertuntur post tergum Domini et qui non quaesierunt Dominum nec investigaverunt eum . » Et Psalmus: « Effunde, inquit, iram tuam in gentes quae te non noverunt
Abbreviated transcription (Latin):
tate qm ignorancia quẽqm delinq̃re gͣuiꝰq
industria qͣm infirmitate pectare. Industria
namq pecrat qui studio ac delileratõne m̃tiᷤ
malum agit. Infirmicate autem: qui casu uł
precipitatõne delinquit. Nequiꝰ autem ⁊ de
industria pecrant: qui ñ solum ñ bene uiuũt.
s adhuc et bene uiuentes si possunt a u̾itate
deuertunt. Sunt enĩ qui ignorant̾ pecrant. ⁊¬
sunt qui scienter. Gunt ⁊̃ ⁊ qui ꝑignoranciam¬

Expanded text:
tate est quam ignorantia quemquam delinquere, graviusque tate est quam ignorantia quemquam delinquere, graviusque industria quam infirmitanamque peccat qui studio ac deliberatione mentis malum agit; infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industria peccant, qui non solum non bene vivunt, sed adhuc et bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. Sunt ei qui ignorantes peccant, et sunt qui scientes. Sunt etiam qui per ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
cõmictitur. id aut ui cupiditatis. aut me¬
tu timoris dum uel quisq uult adipisci quod
cupit. uel timet ne incurrat ꝙ metuit. Qͣtuor
modis cõmittitur pectatũ in corde. quatuor
gestione demonũ. delectatõne carnis. cõsesione
mentis. defensione elatõnis. Conmittitur oꝑe:
nũc latenter. nũc palam. nũc consuetudĩe. nc̃
desꝑatione. Istis ergo gradib ⁊ corde delinquit᷑
⁊ oꝑe malicia perpetratur. ẽrib modis pecratũ
geritur. hoc est ignorancia. infirmitate. ĩdus¬
tria. Periculo autem penarum diu̾so ignorã¬
cie namq modo pecrauit. in paradiso eua sicut
apostolus ait. uir nonest seductus: mulier ãt
seducta in p̾uaricatione fuit Ergo eua p̾cauit
ignorancia. Adam uero industria qr ñ seductꝰ
quid consencias enidenter ignorat. De infirmi¬
tate autem petrus deliquit: qñ ad metũ int̃¬
rogantis ancille xp̃m negauit. unde ⁊ post p᷑¬
catum amarissime fleuit. Grauius ẽ infirmi-¬

Expanded text:
committitur, id est, aut vi cupiditatis, aut metu timoris, dum vel quisque vult adipisci quod cupit, vel timet ne incurrat quod metuit. 2. Quatuor modis committitur peccatum in corde, quatuor gestione daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. Committitur opere, nunc latenter, nunc palam, nunc consuetudine, nunc desperatione, istis ergo gradibus et corde delinquitur et opere malitiae perpetratur. Tribus modis peccatum geritur, hoc est, ignorantia, infirmitate, industria, periculo autem poenarum diverso. Ignorantiae namque modo peccavit in paradiso Eva, sicut Apostolus dicit: « Vir non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit . » Ergo Eva peccavit ignorantia. Adam vero industria, quia non est quid consentiat evidenter ignorat. De infirmitate autem Petrus deliquit, quando ad metum interrogantis ancillae Christum negavit, et post peccatum amarissime flevit. Gravius enim infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
uitate tractaui. ⁊ ab eo rescripta correctõnis
eius accepi. Huius oꝑis liber ad renatũ sic incip̃.
Sinceritatem tuam erga nos. Ad petrũ autẽ
sic domino dilectissimo frĩ et cõpbr̃o petro du¬
oꝵ uero nouissiuorum ad uincenciuĩ uictorẽ¬
primus sic incipit. Quod mͥ ad te scribend̾ pu¬

Expanded text:
nitate tractaui et ab eo scripta correctionis nitate tractaui et ab eo scripta correctionis eius accepi. Huius operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos; ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo patri et conpresbytero Petro; duorum uero nouissimorum ad Vincentium Victoreprimus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
quidam uincentius uictor ĩmauriania
cesariensi inuenit apud hispanũ quenidam
pb̾rm petrum nõ uullũ opuscłm meũ ubi qͦ¬
dam loco de origine anime hominũ singłoꝵ
utrũ ex illa una primi homiuis ac deinde ex
parentib ꝓpagentur an sicut illi uni sine ulla
ꝓpagatõne singule singłis dentur me nescire
confessus sum. Lerumptamen scire animã nõ
corpus esse. s sp̃m. ⁊ contra ista mea ad eundẽ
petrum scripsit ille duos lbros quos inͥ de cesa¬
ira renatus monachus misit quib ego lectis
responsionemea quatuor libros reddidi.Unũ
ad renatum monachum alterũ ad pb̃rm pe¬
trum. ⁊ duos ad euindem uictorem. Sed ad
petrum qͣmuis habeat libri ꝓlixitatem camẽ
autem om̃ib in quib multa necessaria disse¬
runtur defendi de origine animarum q̃ singłis
hominib dantur cunctacõnem meam. ⁊ mul¬
tos errores atq prauitates presumpcõnis eiu
ostendi. queni tamen iuuenem non preproꝑe
detestand̾. s adhuc docendũ quanta potui le¬

Expanded text:
quidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam non corpus esse, sed spiritum, et contra ista mea ad eundem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamautem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque prauitates praesumptionis eius ostendi. quem tamen iuuenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui le
Abbreviated transcription (Latin):
brantiũ tibi ceciderunt suꝑ me. Uade et ueni ad
ibis ad eum qui oculos ad celum leuare nõ au¬
debat. hon̾e iniquitatis s ad eum qui de celo des¬
cendit pond̾e iniquitatis. Non ibis ad eam que
domini sui pedes lacrimis rigauit. querens in¬
dulgenciam grauiũ perratorum. s ibis ad eũ
qui cum daret indulgenciam om̃iũ pecratoꝵ
lauit pedes seruoꝵ suoꝵ. Noui dignitatem u¬
ginitatis tue. Non tibi ꝓpono imitand̾ publi¬
canum humiliter accusantem delicta sua s
timeo cibi phariseum suꝑbe iactantem nũta
sua. Non dico esto qualis illa de quadcm̃ est.
dimittuntur ei pecrata multa qm̃ dilex̃ młtũ:
s metuo ne cum tibi modicum dimittiputas
modicum diligas. Metuo inqͣm tibi uehem̃t᷑
ne cum te agnum quocũq ierit secuturam eẽ
gloriaris. eũ pro cimore tumore suꝑbie sequi
per angusta non possĩt¬

Expanded text:
robrantium tibi ceciderunt super me. uade, ueni ad robrantium tibi ceciderunt super me. uade, ueni ad ibis ad eum, qui oculos ad caelum leuare non audebat onere iniquitatis, sed ad eum, qui de caelo descendit pondere caritatis; non ibis ad eam, quae domini sui pedes lacrimis rigauit quaerens indulgentiam grauium peccatorum, sed ibis ad eum, qui, cum daret indulgentiam omnium peccatorum, lauit pedes seruorum suorum. noui dignitatem uirginitatis tuae: non tibi propono imitandum publicanum humiliter accusantem delicta sua, sed timeo tibi pharisaeum superbe iactantem merita sua. non dico: esto qualis illa, de qua dictum est: dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, sed metuo, ne, cum tibi modicum dimitti putas, modicum diligas. Metuo, inquam, tibi uehementer, ne, cum te agnum quocumque ierit secuturam esse gloriaris, eum prae tumore superbiae sequi per angusta non possi
Abbreviated transcription (Latin):
onego te anima pie pudica que appetitũ
carualem nec usq ad consensum coniugii
relaxasti. que decessurum corpus nec successori
ꝓpagando indulsisti. que fluitantia membra
terrena in celi consuetudinem suspendisti. nõ
ego te ut discas humilitatem ad publicano
et pecratores mitto. qui cñ in regno celoꝵ pre¬
cedunt suꝑbos non ce ad hos mito. Indigni . n
sunt qui ab ĩ ũdicie uoragine liberati sũt.¬
ut ad eos imitandos mittatur illibata uirgini¬
tas. Ad regem celi te mitto. ad eum per quẽ
creati sunt homines. et qui creatus est inter
homines pp̃ homines. ad speciosum forma pre
filiis hominũ. et contemptũ a filiis hominũ
pro filiis. ad eum qui dominans angelis ĩmor¬
talib. non dedignatus ÷ seruire mortalibus.
eũ certe humilem non iniquitas. s caritas fe¬
cit caritas que non emulatur. non inflatur.
non querit que sua sunt. qr et xp̃c non sͥ pla¬
cuit. s sicut scriptum est de illo. opprobria exꝑ¬

Expanded text:
on ego te, anima pie pudica, quae appetitum carnalem nec usque ad concessum conjugium relaxasti, quae decessurum corpus nec successori propagando indulsisti, quae fluitantia membra terrena in coeli consuetudinem suspendisti: non ego te, ut discas humilitatem, ad publicanos et peccatores mitto, qui tamen in regnum coelorum praecedunt superbos, non te ad hos mitto; indigni sunt enim, qui ab inmunditiae uoragine liberati sut ad eos imitandos mittatur inlibata uirginitas: ad regem caeli te mitto, ad eum, per quem creati sunt homines et qui creatus est inter homines propter homines; ad speciosum forma prae filiis hominum et contemptum a filiis hominum pro filiis hominum, ad eum, qui dominans angelis inmortalibus non dedignatus est seruire mortalibus. eum certe humilem non iniquitas, sed caritas fecit, caritas, quae non aemulatur, non inflatur, non quaerit quae sua sunt, quia et Christus non sibi placuit, sed sicut scriptum de illo est: obprobria exp