comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cobectam est. quos ꝑ eũdem ui¬
cet̾os uiros illuicres et fac̾dissimoᷤ
ꝯfecimꝰ in hos .iiͦiͬ. libros easdea ĩ¬
stitucões ꝑtiri nissimꝰ. ut sint totiꝰ
legitime scĩe. pͥ elementa u̾r ex¬

Expanded text:
dem viceteros viros illustres et facundissimos confecimus, in hos quattuor libros easdem institutiones partiri iussimus, ut sint totius legitimae scientiae prima elementa.
Abbreviated transcription (Latin):
eo iuis ilustrib añcessorib nr̃is quoꝵ
omnium solłciam et legum scĩam et
cͥca nr̃as iꝰsiones fidem iam exmłtis re¬
rum argumentis accepimus ꝯuocatiᷤ¬
q suasionib ꝯponant institucões.
ut liceat nob̾ prima legum cunͣ¬
bula nõ ab antiquis fabulis disc̾e s
.imꝑiali splendore appet̾e et tam
optinz argumentis accipiant et qd̾
inpͥore tp̃ẽ uix post qͣdriẽmũ pͥori¬
bus ꝯtingebat ut tt̃ ꝯstitutõnos
imꝑatoris leg̾ent hoc nos in pͥmo¬
rdio ingͥdiamini digni tanto ho¬
nore tanta q reꝑti felicitate ut
et imitiũ uob̾ et finis legum eru¬
dicõnis a uoce pͥncipali ꝓcedat.

Expanded text:
eo, viris illustribus, antecessoribus, quorum omnium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerum argumentis accepimus, convocatique suasionibus componant Institutiones: ut liceat vobis prima legum cunabula non ab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a primordio ingrediamini, digni tanto honore tantaque reperti felicitate, ut et initium vobis et finis legum eruditionis a voce principali procedat.
Abbreviated transcription (Latin):
magestatem nõ solum arm¬
tp̃t et belloꝵ et pascis rec¬
te possit gub̾nari et pͥnce¬
ops romanis inctor existat
perfecimis et bellicos qͥ sudores nr̃os
barlitor gentes sub nr̃o sgo deduc¬
te cognostunt et tamꝰ affrica quam alie
immose ꝓuincie post tanta tẽpem spacia
ñis inctoriis a celesti mñe p̾stitis tañ

Expanded text:
maiestatem non solum armtempus et bellorum et pacis recte possit gubernari et princeps Romanus victor existat perfecimus. et bellicos quidem sudores nostros barbaricae gentes sub iuga nostra deductaefo cognoscunt et tam Africa quam aliae innumerosae provinciae post tanta temporum spatia nostris victoriis a caelesti numine praestitis iterum
Abbreviated transcription (Latin):
optiua familia sunt ad nͦlium
cre. hii autem nllł̾m prẽm h̾ee
incelligunt᷑. ead̾ rõne uo̾ int̾¬
se ꝙ pdssunt uidi ꝯsanguinei
ꝙ̃ ad heditacem ⁊ si decimo

Expanded text:
optiva familia sunt, ad naturatre, hi autem nullum patrem habere intelleguntur. eadem rem possunt videri consanguinei quem ad hereditatem et si decimo
Abbreviated transcription (Latin):
supłanci tu respondeas p̾senti die
em̃ nect̃e est in respondendo ea¬
dem omĩa repeci q̃ stipłator ex p̃¬
sst̾. Icem mutił est stipło si ab
eo stipłeris qͥ iuri tuo subicus ẽ
ysiis ate stipret᷑. s seruꝰ qͥde
nõ solum dño se obligari nõ
milias aliis obligari possunt.
ceptum est. qr ⁊ is stipłatur u̾¬

Expanded text:
stipulanti tu respondeas: ‘ praesenti die enim necesse est in respondendo eadem omnia repeti quae stipulator expresserit. Item inutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus quidem non solum domino suo obligari non milias aliis obligari possunt. ceptum est: quia et is qui stipulatur ve
Abbreviated transcription (Latin):
nos de nõ eo loqͥ qͥ carde exaudit
s de eo qͥ omĩo nõ exaudio. Furi¬
celligit qͥd agit. pupillꝰ oẽ negñ
recte gerit. ut tñ sibi tutdris a¬
uͣctas neccã sit adhibeatur tutor
ueluti si ipẽ obligetur. nam ali¬
q de eis um̃ est qͥ iam aliꝙ̃ inte¬
Nectimi hñt. nam ĩ sans ⁊ qͥ in¬
fanti ꝓximꝰ est. nõ młtum a fu¬
rioso distat qr hiꝰ etatis pupilli
ułłm incellectum hñt. S in ꝓxi¬
mis infanti pp̃ utilitatem eoꝵ
benignior niris int̾pxecacõ stã
est. ut id̾ iuris hãnt ꝙ pub̾catiᷤs¬

Expanded text:
qui tardius exaudit, sed de eo qui omnino non exaudit. Furiintellegit quid agit. Pupillus omne negotium recte gerit: ut tamen, sicubi tutoris auctoritas necessaria sit, adhibeatur tutor, veluti si ipse obligetur: nam alique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intellectum habent: sed in proximis infanti propter utilitatem eorum benignior iuris interpretatio facta est, ut idem iuris habeant, quod pubertati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si nepotes sint. an applłone fi¬
lioꝵ ⁊ ip̃is tutores dati sunt. dñ¬
dum ẽ ut ip̃is qͦ dati indentur
si mͦ lib̾os dĩx. Cet̾m si dix̾it fili¬
os nõ ꝯtinebuntur. ałr enĩ filii
ałr nepotes appłłantur plane
uitur de legicima agnatoꝵ¬
datus nõ sit. hns ex lege xii.
tabłr agnaci sunt tutores qui
frater eod̾ pr̃e natus. fr̃ĩs filius
nepos ne ex eo. Itẽ patrinis ⁊¬

Expanded text:
 si nepotes sint, an appellatione filiorum et ipsis tutores dati sunt? dicendam est, ut ipsis quoque dati videantur, si modo ‘ liberos ’ dixit. ceterum si ‘ filios, ’ non continebuntur: aliter enim filii, aliter nepotes appellantur. plane 15 DE LEGITIMA ADGNATORdatus non sit, iis ex lege XII tabularum agnati sunt tutores, qui frater eodem patre natus, fratris filius neposue ex eo, item patruus
Abbreviated transcription (Latin):
potestate ꝑentis sinit mortuo eo
sin iuris fiunt ¶S h̾anc distincõ¬
nem recepit. Nam mortuo pre
tesq sin uiris fuit. sita si pꝰ mo¬
rtem qui inpotestatem pris sin
recasuri nõ funt Ita si morien
aui inpotestate patris siunt.¶Si
aut iam morti̾s est aut exnt

Expanded text:
potestate parentis sunt, mortuo eo sui iuris fiunt. sed hoc distinctionem recipit; nam mortuo patrtesque sui iuris fiunt, sed ita si post mortem avi in potestatem patris sui recasuri non sunt: itaque si morientavi in potestate patris sui fiunt: si aut iam mortuus est aut ex
Abbreviated transcription (Latin):
capi lib̾o ad tuend̾ eum qͥ pp̃ e
tatem se defend̾e neqͥt iuire ci¬
uili data ac ꝑmissa tutores
aut̃ st̃ qͥ eam uĩ ⁊ potestatem¬
tutores qͣi tuitores ac defẽsor¬
es. sic̾ ediciu dñr qͥ edes tuentur.

Expanded text:
capite libero ad tuendom eum qui propter aetatem se defendere nequit, iure civili data ac permissa. Tutores autem sunt, qui eam vim ac potestatemtutores quasi tuitores atque defensores, sicut aeditui dicuntur qui aedes tuentur.
Abbreviated transcription (Latin):
numicti solent. ut .ł. intͣnsitu
mamumitantur. ueluti cũ
p̾tor aut ꝓ ꝯsul aut p̾ses inbalne
nam qͥ manumittebantur m
et iustam lib̾ tatem ꝯseq̃bant᷑¬
⁊ fiebant cĩues romani a nodo
mĩorem ⁊ latini ex lege iuma
norlua fiebant. moro inf̾i̾ore.
et fiebant ex iege enacencia de

Expanded text:
numitti solent, adeo ut vel in transitu manumittantur, veluti cum etor aut proconsul aut praeses in balneum nam qui manumittebantur, iustam libertatem consequebantur et fiebant cives Romani, modo minorem et Latini ex lege Iunia Norbana fiebant, modo inferiorem et fiebant ex lege Aelia Se
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tini qui desierant ẽẽ ẜui¬
ꝓcedit. Aut enĩ ex sacris institu¬
cõnib insacrosc̃ĩs eclesiis aut
inter amicos afit ꝑ epłam aut
ꝑ testam̃tum aut ꝑ aliam ꝙͣ¬
lib uitimanam uolũtatem

Expanded text:
libertini, qui desierant esse serviprocedit: aut enim ex sacris constitutionibus in sacrosanctis ecclesiis aut inter amicos aut per epistulam aut per testamentum aut aliam quamlibet ultimam voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
h̾ant. qui sat̾facturꝰ eẽt coitorib¬
suis. aut ħ̾ eo nõ faciente cͥditor¬
es res h̾ditarias ẜui noĩe m̃idãt.
ne imuria defũctus afficiatur.
Nd̾e q iuris est. ⁊ si sñ lib̾tate ẜuuᷤ

Expanded text:
habeant, qui satisfacturus esset creditoribus, aut, hoc eo non faciente, creditores res hereditarias servi nomine vendant, nec iniuria defunctus afficiatur. Idemque iuris est et si sine libertate servus
Abbreviated transcription (Latin):
antidui uris alt̾icõnes placaumꝰ.
¶latinos aut̃ imianos et omnez
ania ꝯstitucõne ꝑ eiꝰdem qͥstoris su¬
ggestionem correximꝰ. q̃ inter
imꝑiales radiat sanctiones¶et
om̃s lib̾tos ulłon etatis man¬
umissi. nͨ dm̃ mamrmissoris uͭ
manumissionis discͥmĩe ħito.
cintate donauimꝰ mltis additiᷤ

Expanded text:
antiqui iuris altercationes placavimus: Latinos autem Iunianos et omnem alia constitutione per eiusdem quaestoris suggestionem correximus, quae inter imperiales radiat sanctiones, et omnes libertos, nullo nec aetatis manumissi nec dominii manumissoris nec in manumissionis modo discrimine habito, civitate
Abbreviated transcription (Latin):
Fet et si quis ex matre lib̾a nasci¬
inus nascitur ꝙ̃ ad̾ qui ex inr̃e li¬
sse matrem eo tp̃r qͦ nascitur lic
c̾e eum qui nascitur. lib̾m nasci.
quia nõ d calamitas mr̃is ei no¬
c̾e qͥ inuet̾o et ¶Ex hiis illud q̃sitũ
illi inẜuitute fuisse. et pꝰea man¬
umissum eẽ. sepiissime .ix. ꝯstit¬
utum est natalib nõ officẽ ma¬
numissionem de lib̾tiis¬

Expanded text:
ed et si quis ex matre libera nascainus nascitur: quemadmodum qui ex matre lisse matrem eo tempore quo nascitur, licet eum qui nascitur liberum nasci, quia non debet calamitas matris ei nocere qui in utero est. ex his et illud quaesitum illi in servitute fuisse et postea manumissum esse: saepissime enim constitutum est, natalibus non officere manumissionem. TI
Abbreviated transcription (Latin):
suppositus est. et manmissus est¬
libͣt᷑us a dm̃ pot̃ate. Que res aie
genitam gencium originem sũ¬
psit. ut pote cͥiure nat᷑ali om̃s¬
hoĩes lib̾i nasc̾entur. nec esset nota
manunissio. cũ suitus eẽt ĩ co¬
seqͥtum ẽ bñfm̃ manumissiõis

Expanded text:
suppositus est, manumissus liberatur potestate. quae res a iure gentium originem sumpsit, utpote cum iure naturali omnes liberi nascerentur nec esset nota manumissio, cum seruitus esset incosecutum
Abbreviated transcription (Latin):
stando sp̃catur. et ꝯtͣrio pos
qͥs in qͣntasq uolu̾it płimas
uncias suam ħ editatem diui¬
deress si płes ħ edes instituan¬
tur ita demũ ꝑcium distri¬
bucõ necc̃a est si nolit testatoe

Expanded text:
stando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurimas uncias suam hereditatem dividere. Si plures instituantur, ita demum partium distributio necessaria est si nolit testator
Abbreviated transcription (Latin):
e qm .xii. diffbute sunt is qͥ
sñ ꝑte institutus sit ꝙ dispon¬
dio deest habebit. Idemq
erit sũ dispondiꝰ expletus sit.
q̃ om̃s ꝑtes ad assem post ea re¬
cõne institu potest. Ex t̾to tp̃r
q̃ ad ctũ tpt̃ nõ potest. uelu
esset h̾rs.In possibił ꝯdicõ
ininstitucõnib ⁊ legatis. nͨ
nõ ĩ fid̾i ꝯmissis ⁊ lib̾tatib ꝓ¬

Expanded text:
ecim distributae sunt, is qui sine parte institutus est quod dipondio deest habebit: idemque erit si dipondius expletus sit. quae omnes partes ad assem postea recione institui potest. ex certo tempore aut ad certum tempus non potest, velutesset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatib
Abbreviated transcription (Latin):
exeq̃ntes nrri ꝯsticucõne sanxi¬
mus om̃s legictimas ꝑͦs .i. ꝑui
rilem sexum descendentes sñ
mascłimi sũ feminini gn̾is sit
simili modo ad iura successio¬
nis legitime ab intestato uo¬

Expanded text:
exaequantes, nostra constitutione sanximus omnes legitimas personas, irilem sexum descendentes, sive masculini sive feminini generis sint, simili modo ad iura successionis legitimae ad su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝯmodiꝰ indebatur ita iinti
ꝯstici ut płmiq h̾editates ad
mascłos ꝯfluerent. s qr sane
iniquum erat. innum̾osum
eas qͣiͣ ex̃neas repelli p̃tor eas
s simplicitatem elegib ami¬
cã amplexa. Simili modo õs
t᷑. Media aut̾ uiris pͣdencia

Expanded text:
modius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas sed simplicitatem legibus amicam amplexa, simili modo omnet: media autem iurisprudentia
Abbreviated transcription (Latin):
lit h̾editatem pꝰea aut̃ senatus
consulto t̾culiano qd̾ diui adri¬
aui tp̃rib fcm̃ est plenissime
de tristi successõne matͥ ñ ⁊̃ aniẽ
deferenda cautũ est ut mat̾
iugenua trumilib̾oꝵ ius hñs¬
oꝵ filiaꝵ ne admittantur iu¬
nt sb̾iecta est iussueiuis ad eat
cuiꝰ ur᷑ subiecta est. E ꝑfe¬
sunt sui qui ue suoꝵ locoꝵ su̾

Expanded text:
lit hereditatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod divi Hadriani temporibus factum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius horum filiarumve admittatur inieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, cuius iuri subiecta est. Praefesui sunt quive suorum loc
Abbreviated transcription (Latin):
celligiti intestatus. de cesãsse¬
ł quid quid aliqũ longo tenrꝑe
declaratur. in quo spacio tem¬
poris sepe accidit in ꝓximio¬
re mortuo ꝓxiinus esse in¬
cipiat qui moriente cesta¬
tore non etat ꝓximus. pla¬
cebat aũt in codem gn̾e
ꝑcipiendaꝵ ħeditatuni suc¬
cessõm non ẽẽ .i. ut quuᷤᷤ¬

Expanded text:
tellegitur intestatus decessisse. quod quidem aliquando longo tempore declaratur: in quo spatio temporis saepe accidit, ut proximiore mortuo, proximus esse incipiat qui moriente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum successionem non esse, id est u
Abbreviated transcription (Latin):
tucõne sãxinius qmͣ de iure pat᷑¬
natus humiãicate sugg̾ente peo¬
tulimus successõm ni agnato¬
rum h̾editatib non esse de negã¬
dam. est satis absindum erat
quod cognatis ap̾tore aꝑtum
est ħ agnatis ẽẽ reclusum ma¬
xĩe cum ĩ honore qͥd̾e̾ tutelaꝵ
in pͥmo gradu defficiente sec̃ps
succedit. ⁊ qid̾ in honore obti¬
nebat nou erat in lucto ꝑ¬
missum ad lnnam successõnẽ¬
tracta fiducia filium. filiam.⁊
nepotem uł neptem ac deĩ¬
ceps emancipat qd̾ ex nr̃a q
stitucõne om̃imꝰ inducit᷑ ut
emancipacõnes lib̾oꝵ semꝑ
uideantur ꝯtracta fiducia sĩ¬

Expanded text:
tione sanximus quam de iure patronatus, humanitate suggerente, protulimus, successionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successontracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes liberorum semper videantur contracta fiducia fi
Abbreviated transcription (Latin):
mrĩ anponitꝰ. Si cum int̾ eoᷤᷤ
solos de h̾editate agit᷑. frat̾ añ
ꝯsangͥneus tani filii qmͣ filie
batur. S ⁊ si fu̾ant fr̃ ⁊ soror
ꝯsangͥnei ⁊ m̾r lib̾is honorata
fr̾ qͥde̾ mnrẽm excludebat.
Cõmunis aũ erat ħeditas ex
nos constitucõne qmͣ nos po
ꝑium esse credimꝰ casimm for¬
tuitum ĩ eus admitti de¬
t̾mentum. Si eniꝰ ingenua
in m̾ito defraudabit᷑ͫ suet essõne

Expanded text:
 cum inter eos solos de hereditate agitur. frater autem consanguineus tam filii quam filiae batur: sed si fuerat frater et soror consanguinei et mater liberis honorata, frater quidem matrem excludebat, communis autem erat hereditas ex nos constitutione, quam in copium esse credidimus, casum fortuitum in eius admitti detrimentum: si enim ingenua immerito defraudabatur successione
Abbreviated transcription (Latin):
tis nom̃ ꝯmune ẽ ut̾sq qͥ tam
exmascłissis ꝙͣ exfemininis der¬
cendunt iõ eund̾ gͣdum ⁊ ordi¬
nem successionis eis donau̾itt.
s ut aliꝙͥ amplius sit eis qͥ nõ

Expanded text:
otis nomen commune est utrisque qui tam ex masculis quam ex feminis descendunt, ideo eundem gradum et ordinem successionis eis donaverunt: sed ut aliquid amplius sit eis qui non
Abbreviated transcription (Latin):
xauꝰ pat̾nus sũ mat̾nꝰ qñ femi¬
na mortua sit cꝰ de h̾editate
agr̾ isq licet solis adeuntib
agnatos minime uocabant
in locum peĩs sui ad successiõe
locum mat̾t sue ł aine eos cũ i

Expanded text:
us paternus sive maternus, quando femina mortua sit cuius de hereditate agitur, hisque, licet soli sint, adeuntibus adgnatos minime vocabant. in locum patris sui ad successionem locum matris suae vel aviae eos cum i
Abbreviated transcription (Latin):
defuncdi sub̾e agnatis sibiue̾¬
ctoricate memoratam ꝙͥ ꝯstitu¬
uimꝰ neq insĩ eam extoodosia
derogacum est.⁊ scĩmꝰ calib ne¬
potib ex filia ł ꝓnepotib exne ꝑt
⁊ deinceps suꝑstitib agnatas¬

Expanded text:
iae adgnatis sibi victoritate, memoratam quidem constituvimus neque inseri eam ex Theodosianderogatum est et sanximus, talibus nepotibus ex filia vel pronepotibus ex nepte et deinceps superstitibus, adgnat
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ã añ qmͣ adeat doces¬
serit. nomagis logittimo
non ẽẽ seqũtes admittũ¬
cur. ¶Quod tiũ p̾toreᷤᷤ
tes non in totum sũ ãni
ãmincło telinquebant. S
er cognatoꝵ ordĩe eos uo¬
cabant. ut pote cognacõ¬
nis iure eis recluso ¶Si
nos nich̾ deẽẽ ꝑfctissuno
iuri cupientes. nra ꝯsti¬

Expanded text:
cesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur. quod iterum praetores tes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorum ordine eos vocabant, utpote adgnationis iure eis recluso. sed nos nihil deesse perfectissimo iuri cupientes, nost
Abbreviated transcription (Latin):
.s. uͥ frẽs ⁊ sorores nõ sunt fr̃stiteᷤ¬
nem admittentib cet̾i gͣdus re¬
manẽt penitus se moti uidelic
ħ̾editate nõ ad stirpes s in capi¬
ta diuidenda. ¶Si ples sint gͣdꝰ

Expanded text:
s non sunt his etenem admittentibus ceteri gradus remanent penitus semoti: videlicet hereditate non ad stirpes, sed in capita dividenda. Si plures sint gradus
Abbreviated transcription (Latin):
nitus eas a successione agnato¬
rum repellebat omĩ alia succe¬
ssione ⁊ cognica donͤͣ pcoresꝰ
panlatim asꝑitatem niris cimł
corrigentes sũ ꝙ deẽ adimplẽ¬
tes humano ꝓpoĩto aliũ ordi

Expanded text:
nitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes
Abbreviated transcription (Latin):
exp̃fate ꝯsticucõnis tenore pos¬
sunt colligi ¶ Item uec̾tas ex
mascłis ꝓgenitos plꝰ diligens
solos nepotes ł neptes qͥ exui¬
rili sexu descendunt ad suo¬
uiri agnatoꝵ eos añponebat
Nepͤtes aut̃ qͥ exfiliab nati s̃
⁊ ꝓuerotes ex neptib cogno¬
lineã eos uocabat cam in aui

Expanded text:
ex praefatae constitutionis tenore possunt colligi. Item vetustas ex masculis progenitos plus diligens solos nepotes vel neptes, qui ex virili sexu descendunt, ad suoadgnatorum eos anteponebat: nepotes autem qui ex filiabus nati sunt et pronepotes ex neptibus cognalineam eos vocabat, tam in avi
Abbreviated transcription (Latin):
s ħ colempnia u̾la olim qͥ in
usu furunt. postea le omona ꝯ
stituco̾ lata est q̃ solẽpnicate
Omnis stipłacõ aũt pute añ.
in die est aũsub ꝯdicõe sit. p᷑e
ueluti qͥn aureos dare. spõdis

Expanded text:
 sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate Omnis stipulatio aut pure aut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stipłandi ⁊ ꝓm̾tendi noi¬
duo prer ue rei esse possunt.
stiprandi iꝰ s post omnĩum inc̾rco¬
gacoi ꝓmissor respondeat. spõ¬
deo. uo puta c̃ duob seꝑatim sti¬
płantib ica ꝓmissdr respondeat
utiq nr̃m dare spondeo. nam
gante spopondit. Alia atei ali¬
ntur duo rei stiplandiesse.
singłi cenẽtur. In utͣq cñ¬

Expanded text:
 stipulandi et promittendi duo pluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utrique vestrum dare spondeo ’: nam gante spondeat, alia atque alintur duo rei stipulandi essesingulis debetur
Abbreviated transcription (Latin):
nam antiquitꝰ institutum erat.
ut eent qui puͭ. iura nst̾pretaren¬
tur. quib acesare iꝰ Endendi da¬
tum est. qͥ uiris ꝯsulti appllabant᷑
dere aRso eoꝵ nõ licebet ut est
tantur. et iõnõ ineled̾ant̾ ĩ duas
speties nis cimile distͥbutum esse¬

Expanded text:
nam antiquitus institutum erat ut essent qui iura publice interpretarentur, quibus a Caesare ius respondendi datum est, qui iurisconsulti appellabantur. esponso eorum non liceret, ut est tantur. Et non ineleganter in duas species ius civile distributum v
Abbreviated transcription (Latin):
accões. ⁊ ħ tͣnͣsposuimꝰ ad senatũ
ꝯsultum crebellianum ut ex
rius desid̾at sͥ restitui ħedita¬
tem nullo nͨ dampno uͭ ꝯmo¬
do ap̃ h̾odem manente. ¶ Ilich̾
autem int̾est utr̃ aliqͥs ex asse
h̾rs institutus aut totam h̾e
dicatem ant ꝓ ꝑte restituere
rogatus sit an exꝑte h̾rs in¬
stitutus aut totam eam ꝑtez
aut ꝑtis ꝑtem restituere ro¬
dicatis restitucõe diximꝰ.
Siqͥs aliqͣ una re deducta sũ
ꝑcepta q̃ qͣrtã ꝯtinet. ueluti
fundo rala re rogaitus sit re¬
stituere heditatem. simili mͦ
extrebelliano senatus ꝯfulto
ꝑte retenta rogatus esset
reliqͣm ħ̾dicatem restituere¬
.i. cum deducto siue p̾cepta ali
qͣ restituitur h̾editas insolidũ
ex eosenatus. ꝯsulto accõnes tͣnͣ¬
fferunt᷑ ⁊ res q̃ remanẽt ap̃
hedem sñ ullo hͦnere heditar¬
io ap̃ eum remanet qͣiͣ ex lega
restituu̾nt᷑ scinduntur accõ¬

Expanded text:
actiones, et hoc transposuimus ad senatus consultum Trebellianum, ut exrius desiderat restitui sibi hereditatem, nullo nec damno nec commodo apud heredem manente. Nihil autem interest, utrum aliquis ex asse heres institutuditatem aut pro parte restituere rogetur, an ex parte heres institutus aut totam eam partem aut partis partem restituere roditatis restitutione diximus. Si quis una aliqua re deducta sive praecepta quae quartam continet, veluti fundo vel alia re, rogatus sit restituere hereditatem, simili modo ex Trebelliano senatus consulto parte retenta rogatus esset reliquam hereditatem restituereid est cum deducta sive praecepta aliqua re restituitur hereditas, in solidum ex eo senatus consulto actiones transferuntur, et res quae remanet apud heredem sine ullo onere hereditario apud eum manet, quasi ex legatrestituit, scindantur actio
Abbreviated transcription (Latin):
empte ⁊ uendice ħ̾editatis stipł¬
acõnes int̾ponebant᷑. s sirectus
scͥptus hr̃s adire heditatem ob
id ꝙ dicat eam susptam sͥ esset
.i. sibi qiͣ dampnosam cauetur

Expanded text:
emptae et uenditae hereditatis stipulationes interponendae sunt. Sed si recuset scriptus heres adire hereditatem ob id, quod dicat eam sibi suspectam esse quasi damnosam, cauetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfulib senatus sensint ut ei
qͥ rogtitus esset ħeditatem re¬
retin̾e. atq lege falcidia exle
ntio p̾missa est. post ꝙ sena¬
tus ꝯfultum ip̃e hr̃s uniũsa ho¬
nͥ a ħ̾editaria si sustinebat. Il¬
le autẽ exfid̾i ꝯmisso recipie
bat ꝑtem h̾editatis legatarii
parciarii loco erat .i. eiꝰ lega¬
tarii cͥ ꝑs lonoꝵ legabatur.
ꝑciebatur h̾editatem. uñ q̃
solebant stipłacões int̾hedẽ

Expanded text:
enatus censuit, ut ei qui rogatus esset hereditatem reretinere, atque lege Falcidia ex lentio permissa est. post quod senatus consultum ipse heres onera hereditaria sustinebat: ille autem qui ex fideicommisso recepit partem hereditatis legatarii partiarii loco erat, id est, eius legatarii cui pars bonorum legabatur. partiebatur hereditatem. unde quae soleban
Abbreviated transcription (Latin):
Q autem diximꝰ de eo qui
ex asse hrs institutus est eadez
moriturus potest rogare eũ ad
honorario ꝑtin̾e intelligit ut
ħ̾ editatem suam totam ꝑtem¬
ue eius aut rem aliqͣmͣ ueluti
fundum. hominem. p̾cũam a¬
liqu restituat. cum alioqͥn
legata nisi excestam̃to ñ ua¬
leanti Cum qͦ cͥ aliqͥd restitu¬
itur pot̾ rogare: ut idrursꝰ

Expanded text:
 quae diximus de eo qui ex asse heres institutus est, eademntestatus quoque moriturus potest rogare eum ad honorario pertinere intellegit, ut hereditatem suam totam partemve eius aut rem aliquam, veluti fundum, hominem, pecuniam, alicui restituat: cum alioquin legata nisi ex testamento non valeant. Eum quoque, cui aliquid restituitur, potest rogare, ut id rursus
Abbreviated transcription (Latin):
it sec̾itas datur ⁊ accd̃es h̾edi¬
cipit h̾editatem utͦq senatuᷤ
ꝯfulto in hac spẽ ꝯcrente. S qr
stipłacões ex senatus ꝯsulto pe¬
gasiano descendentes ⁊ ip̃i an¬
tiqͥtati displicuerunt. ⁊ qͥbd̃
cãib capcõsas eas ho excellsi
ingenii ppapianꝰ aspłabat. ⁊
nob̾ in legb magis simplici¬
tas qmͣ difficłtas placet. idõ
ub̾ omib sugestis tam simili¬
senatus ꝯfulti placiit explo
sarie h̾editates testituantur
siu̾ hãt ħ ars ex uolinitate testa¬
toris qrͣtam siue plus su̾niniꝰ.¬

Expanded text:
it securitas datur, et actiones heredicipit hereditatem, utroque senatus consulto in hac specie concurrente. Sed quia stipulationes ex senatus consulto Pegasiano descendentes et ipsi antiquitati displicuerunt et quibusdam casibus captiosas eas homo excelsi ingenii Papinianus appellat et nobis in legibus magis simplicitas quam difficultas placet, ideo omnibus nobis suggestis tam similisenatus consulti, placuit explossariae hereditates restituantur, sive habeat heres ex voluntate testatoris quartam sive plus s
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis. an expediat sibi resti¬
tui. Eadem .s. int̾ueniu̾̃t ⁊ si
duab płib uereb deductis
p̃ceptis ue restitu̾e ħeditate
rogatus sit. S ⁊ si inc̾ta sũma

Expanded text:
ditas an expediat sibi restitui. eadem scilicet interveniunt et si duabus pluribusve rebus deductis praeceptisve restituere hereditatem rogatus sit. sed et si certa summa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑte int̾ eos ꝯmue sit. Ergo si
sꝙͥtus sit hẽs rogatus restitu̾e
tt̃ ex trebelliano senatus ꝯsulto
restituebatur h̾editas. ⁊ inuitr̃¬
dabantur In h̾edem ꝙͣ uire ci¬
uili. iñ eum u̾o qͥ recipiebat
ħeditatem ex senatus ꝯsulto tr¬
ebelliano tamꝙͣ in h̾edem. At
si plqͣm uł dodrantem . ł ⁊ totã
h̾editatem restitũe rogatus sit
locꝰ erat pegasiano senatus ꝯ¬
sulto. Et h̾es qͥ semł adierit
heditatem si modo sua uolũ¬
tate a dierit. sũ retinu̾t qrͣ¬
tam ꝑtem sũ nolu̾it retin̾e
ip̃e uniu̾sa hon̾a h̾editaria
sustinebat. s qͣrta ꝙͣ retñta

Expanded text:
parte inter eos commune sit. Ergo si scriptus heres rogatus sit restituere, tunc ex Trebelliano senatus consulto restituebatur hereditas et in utrudabantur: in heredem quidem iure civili, in eum vero qui recipiebat hereditatem, ex senatus consulto Trebelliano tamquam in heredem. at si plus quam dodrantem vel etiam totam hereditatem restituere rogatus sit, locus erat Pegasiano senatus consulto, et heres qui semel adierit hereditatem si modo sua voluntate adierit, sive retinuerit quartam partem sive noluerit retinere, ipse universa onera hereditaria sustinebat. sed quarta
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͦ cautum ut si h̾editas ex
fidei ꝯmissi cã restituta sit õs
accacones q̃ uire ciusli h̾edit
hedem ⁊ in h̾edem ꝯpet̾ent ei
⁊ ineum darentur cͥ ex fid̾i¬
ꝯmisso resticuta est h̾editas.
post ꝙ senatus ꝯsultum p̾tor
utiles accõnes ei ⁊ ineũ qͥ reci¬
dem dare recipit. S qr h̾rs sc̃p

Expanded text:
est ut, si cui hereditas ex fideicommissi causa restituta sit, omnes actiones quae iure civili heredi et in heredem competerent, ei et in eum darentur cui ex fideicommisso restituta esset hereditas. post quod senatus consultum praetor utilos actiones ei et in eum qui recedem da
Abbreviated transcription (Latin):
ata sunt. qr nlło uincło uiris
s tm̃ pudore eoꝵ qͥ rogabant᷑
ꝯtinebantur. post ea pͥmis dmꝰ
tus qͥs dic̾etur. aut ob insigñe
auͭt. suam int̾pon̾e. Qd̃ qriu
stum in debatur ⁊ ppłare erat
iurisdicõnem. Tantus q fa¬
sariũm appłłabant ¶In pͥmis
gͥ sciend̾ est opꝰ esse ut ali¬
qͥs recto iure cestam̃to hr̃s
instituatur eiꝰ q fid̾i ꝯmicta¬
tur. ut eandem b̾editatem
alnĩ restituat. Alioqͥn inu¬
tile est testam̃tum in quo
lucũ tici ut c̾pͥmĩ pot̾is hedi¬
tatem meam adire eam ga¬
io seio reddas ł testituas. sppo¬
test autem qͥsq de ꝑte restitu¬
enda h̾edem rogare. ⁊ lib̾m ẽ
uł pure uł sub ꝯdicõne relin¬
q̃re fid̾i ꝯmissum. uł ex die cͥo
Restituta autem lib̾tate he

Expanded text:
lata sunt, quia nullo vinculo iuris, sed tantum pudore eorum qui rogabantur, continebantur. postea primus divus tus quis diceretur, aut ob insignem atem suam interponere. quod, quia iustum videbatur et populare erat, iurisdictionem: tantusque fasarium appellabant. In primis igitur sciendum est, opus esse ut aliquis recto iure testamento heres instituatur, eiusque fidei committatur ut eam hereditatem alii restituat: alioquin inutile est testamentum in quo Luci Titi, ut, cum primum possis hereditatem meam adire, eam Gaio Seio reddas restituas ’. potest autem quisque et de parte restituenda heredem rogare: et liberum est vel pure vel sub condicione relinquere fideicommissum vel ex die certo. Restituta
Abbreviated transcription (Latin):
cium aniini. Item furiosiqr
m̃te carent nͣ ad rem ꝑtinet
si impubes post oapubes ft̃s
aut furiosus pꝰoi ꝯpos m̃tis ft̃s
fu̾it ⁊ decessĩt. furiosi aũ si

Expanded text:
cium habent. Item, furiosi, quia mente carent; nec ad rem pertinet, si impubes postea pubes factus, aut furiosus compos postea mentis factus fuerit, et decesserit. Furiosi autem si
Abbreviated transcription (Latin):
sint negã auctorib cͤatorib¬
ue ꝯsũmantur ł diminuant᷑
curet p̾tor ⁊ ut ⁊ tutores et cͦ¬
atores eo nomnne satisdent s
ħ nõ est ꝑpetĩ. nam tutores.
testo̾ dati sat̾dare nõ cogunt᷑
qr fides coꝵ ⁊ diligencia ab ipõ
testatore i. ꝓbata est. Itẽ ex
inquisicõne tutores ł cãtores
dati sat̾dacõne nõ hon̾antur

Expanded text:
sunt negotia a tutoribus curatoribusve consumantur vel deminuantur, curat praetor, ut et tutores et curatores eo nomine satisdent. sed hoc non est perpetuum: nam tutores testamento dati satisdare non coguntur, quia fides eorum et diligentia ab ipso testatore probata est: item ex inquisitione tutores vel curatores dati satisdatione non onerantur
Abbreviated transcription (Latin):
instracõne nͣ tñ fraudulenter
negocia administret solz ca᷑tor
adimnigi. ¶ Item in loco tutoꝵ
qͥ nõ inꝑpetim s ad tpc̃ a tute¬
la excaͣntur. solent catores da¬
ri. ꝙ si tutor adu̾sus ualitudĩe
ꝑ alia necc̃itate impeditur qͦm
mꝰ negtitiua pupili administ᷑

Expanded text:
istrationem nec tamen frandulenter negotia administrat, solet ei curator adiungi. item in locum tutorum qui non in perpetuum sed ad tempus a tutela excusantur solent curatores dari. Quodsi tutor adversa valetudine vel alia necessitate impeditur, quo minus negotia pupilli a
Abbreviated transcription (Latin):
caͣtores. S m̃te captis ⁊ surdis
⁊ imutis ⁊ qͥ morbo ppetuo labo¬
rant qr reb sins suꝑ eẽ nõ poss¬
unt cactores dandi st̃. ¶ Int̾dũ
aut̃ ⁊ pupilli caͣtores accipñt
.ut. puta si legittimꝰ tutor non

Expanded text:
et mente captis et surdis et mutis et qui morbo perpetuo laborant, quia rebus suis superesse non possunt, curatores dandi sunt. Interdum autem et pupilli curatores accipiunt, ut puta si legitimus tutor non
Abbreviated transcription (Latin):
legitimam cautelam scd̃m
enud̃ ꝯstitucõnis normam p̾
eam accipiunt. ¶Inpub̾es
aũt intutelam eesse nat᷑ali r̃i
ꝯueniens est. ut is qui ꝑfcẽ eta¬
tis nõ sit. alt̾nus tutela rege̾t᷑
¶Eum gͥ pupilloꝵ pupillaꝵ q tu¬
tores negocia gerunt. pꝰ pub̾ta
tãis necc̃ia pupillis est. in qb̾d̾
nõ est ẽ necc̃ia. Ut ecce siꝙͣ da¬
ri sͥ stipidentur nõ ẽ necc̃ia tu

Expanded text:
legitima cautela secundum eiusdem constitutionis normam praeam accipiant. Impuberes autem in tutela esse naturali iure conveniens est, ut is qui perfectae aetatis non sit alterius tutela regatur. Cum igitur pupillorum pupillarumque tutores negotia gerunt, post pubertatcausis necessaria pupillis est, in quibusdam non est necessaria. ut ecce si quid dari sibi stipulentur, non est necessaria tu
Abbreviated transcription (Latin):
nem datus sit testam̃to tutor
eq̃ euenit ut desmat c̃ẽ tutor.
existente ꝯdicõne. smnli modo
finitur tutela morte tutoꝵ. ł
pitis tutoris ueluti si se i adop¬
cõnem ded̾it legitima tm̃ tute¬
in ⁊ puille capitis diminucõ l¬

Expanded text:
nem datus sit testamento, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente condicione. Simili modo finitur tutela morte vel tutorutione tutoris, veluti si se in adoptionem dederit, legitima tantum tutelli et pupillae capitis deminu
Abbreviated transcription (Latin):
puniciis aũt p̾sides. ex inquisi¬
cõne tutores c̾arent. uł mag¬
istratus uissu p̾sidum si nõ sĩt
magne pupilli facłtates¶ Ilos
secantes. nͨ exp̃tata uissione
p̾sidum disposunnꝰ. si facłtates
pupilli uł ad ulti us ad qͥn¬
gentos soł ualeant. defenso¬
res ciuitatum una c̾ eiꝰdem
ciuitatis religiosissimo anti¬
stite uł alias publicas ꝑsonͣs

Expanded text:
provinciis autem praesides ex inquisitione tutores crearent, vel magistratus iussu praesidum, si non sint magnae pupilli facultates. Nos secantes nec exspectata iussione praesidum disposuimus, si facultas pupilli vel adulti usque ad quingentos solidos valeat, defensores civitatum una cum eiusdem civitatis religiosissimo antistite vel apud alias publicas personas
Abbreviated transcription (Latin):
uemplo patͦnoꝵ recepta ẽ pentũ¬
⁊ alia tutela q̃ ⁊ ip̃a legitima cutela¬
uocatur. nam si qͥs filium laut
filiam. nepotem aut neptemex
filio.⁊ deinceps in pub̾es eman¬
cipau̾it legitimꝰ eoꝵ tutor erit¬
st ⁊ alia tutela de fiduciaria tute
ꝑens filium ł filiam nepotem
ẜ neptem. ł de inreps impub̾es
mammmserit. legitimam uã¬
sciscit᷑ eoꝵ tutelam. qͦ defũcto.
si lib̾i uirił sexꝰ enis existant. fid¬
patͦno legitimo tutore mortuo
lib̾i qͦ eiꝰ legitimi st̃ tutores qm̃
filius ꝙͥ defũcti si nõ eẽt auuo
pr̃e emancipatus. post obitũ eiꝰ
sin uiris effic̾etur nͨ infrm̃ pote¬
statem recideret. Io̾ q nͨ in tu¬
telã. Lib̾tus aũt si ẜus remã¬
serit. utiq eod̃ nire ap̃ lib̾os
dm̃ post mortem eiꝰ fut᷑us eẽt.

Expanded text:
emplo patronorum recepta est et alia tutela, quae et ipsa legitima vocatur. nam si quis filium aut filiam, nepotem aut neptem ex filio, et deinceps, impuberes emancipaverit, legitimus eorum tutor erit. TIT. 19 DE FIDUCIARIA TUTELparens filium vel filiam, nepotem vel neptem, et deinceps, impuberes manumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fidpatrono legitimo tutore mortuo, liberi quoque eius legitimi sunt tutores: quoniam filius quidem defuncti, si non esset a vivo patre emancipatus, post obitum eius sui iuris efficeretur nec in fratrum potestatem recideret ideoque nec in tutelam, libertus autem si servus mansisset, utique eodem iure apud liberos domini post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ epulam interpoĩtam tuto¬
ris auͣctas nͦ agit. Si inter tutorẽ
pupillum uo iudicium agendũ
sit qr ip̃e tutor in rem suam auc¬
torẽẽ nõ potest nõ p̾tors tutor
ut olim ꝯstituit᷑ s cator in locũ
eiꝰ datur. Qͦ interuẽiente iud¬
icium ꝑagitur ⁊ eo ꝑacto cͤatoe

Expanded text:
aut per epistulam interposita auctoritas nihil agit. Si inter tutorem pupillumve iudicium agendum sit, quia ipse tutor in rem suam auctor esse non potest, non praetorius tutor, ut olim, constituitur, sed curator in locum eius datur, quo interveniente iudicium peragitur et eo peracto curator
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r deponunt tutelam. desin¬
unt aut̃ ẽẽ tutores. qͥł remo¬
uentur atutela ob id ꝙ sus¬
pecti insi sũt. ł qr ex iusta cã
sese exc̾ant ⁊ honꝰ administnͣ¬
dum tutele deponnt scd̃m

Expanded text:
, deponunt tutelam. Desinunt autem esse tutores, qui vel removentur a tutela ob id quod suspecti visi sunt, vel ex iusta causa sese excusant et onus administrandae tutelae deponunt secundum
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ ex lege uilia ⁊ ticia.Et si
extestõ tutor sub ꝯdicõne aut
du ꝯdicõ aut dies pendebat ex
hiisd legib tutor dari pot̾at᷑
¶tem si p̾e datus fu̾at. ꝙͣdiu
nemo extestõ h̾es existat a tã¬
diu ex husdẽ legib tutor petẽ¬
dus erat. qui desmebat esse
tutor si ꝯͣdicõ existe̾t aut dieᷤᷤ
ueniret aut h̾rs existeret
ab hostib qͦ tutor ͤ capto ex hiiᷤ
legib tutor petebatur. qͥ desi¬
nebat ẽẽ tutor si is qui captꝰ
erat incinitate reu̾sus finiꝰt.
nam reu̾sus recipiebat tute¬
lam iure pꝰlimimi ¶S ex hus

Expanded text:
 ex lege Iulia et Titia. Sed et si testamento tutor sub condicione aut amdiu condicio aut dies pendebat, ex iisdem legibus tutor dari poterat. item si pure datus fuerat, quamdiu nemo ex testamento heres existebat, tamdiu ex iisdem legibus tutor petendus erat, qui desinebat tutor esse, si condicio existeret aut dies veniret aut heres existeret. Ab hostibus quoque tutore capto ex his legibus tutor petebatur, qui desinebat esse tutor, si is qui captus erat in civitatem reversus fuerat: nam reversus recipiebat tutelam iure postliminii. Sed ex his
Abbreviated transcription (Latin):
tutoris auͣcte. un deinhiis cãis.
ex qͥb mutue obligacõnes nas¬
cuntur. in ẽpcõnib uñdicionib
locacõnib. ꝯductõnib. manda¬
tis depõitis. Si tutoris auͣctas ñ
nt obligantur ad inuicem pu¬
pilli nõ obligantur.¶eq tñ ħe¬
ditatem adire neq bonoꝵ pos¬
sessionẽ petere neq ħeditatẽ
exfidei cõmisso suciꝑe ałr
possunt. nͥ tutoris auͣcte ꝙͣuis¬

Expanded text:
causis ex quibus mutuae obligationes nascuntur, in emptionibus venditionibus, locationibus conductionibus, mandatis, depositis, si tutoris auctoritas nt obligantur, at invicem pupilli non obligantur. Neque tamen hereditatem adire neque bonorum possessionem petere neque hereditatem ex fideicommisso suscipere aliter possunt nisi tutoris auct
Abbreviated transcription (Latin):
uendicõnem agebatur .u. te
stib ⁊ lib̾penda cunib romans
pub̾ib p̾sentib ⁊ eo qui fam¬
me emptor dicebatur. S illa
ꝙ pͥora duo gn̾a testam̃toꝵ ex
uet̾ib tp̃ib in desuetudinem

Expanded text:
venditionem agebatur, quinque testibus et libripende, civibus Romanis puberibus, praesentibus et eo qui familiae emptor dicebatur. sed illa quidem priora duo genera testamentorum ex veteribus temporibus in desuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsfusum est ea qͣĩ st̃uatua iu¬
ssa est cum sua auctoritate ⁊
m̃is legib recedere. Itẽ p̾tor
ꝓposuit de poculio ẜuoꝵ filioꝵ q
familias ⁊ exqͣ q̃ricur an actor
iurau̾it ⁊ alieas ꝙͣ płes. ¶ de
pecciña aut̾ ꝯstituta cum õtb

Expanded text:
nsfusum est, ea quasi supervacua iussa est cum sua auctoritate a nostris legibus recedere. item praetor proposuit de peculio servorum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures. De pecunia autem constituta cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
esẜeum manumiẜit tene¬
cur h̾rs qmͣuis ignorait.
eum asse legatum esse. ¶ Si
quis ancillas c̾ suis natis le¬
gau̾it ⁊ si ancille mortue.
fui̾nt ꝑtus legato cedunt
Idem est ⁊ si cedmarii ẜui c̃
ii legato cedunt. Qd̾ si ẜuꝰ
tuo ẜuo ł manumisso ł alie¬
nato ⁊ pecculii legatũ extin¬
guitur. Idem est si fũdus mñ¬
structus uł cum instrõ lega¬

Expanded text:
eum manumiserit, tenetur heres, quamvis ignoraverit a se eum legatum esse. Si quis ancillas cum suis natis legaverit, etiamsi ancillae mortuae fuerint, partus legato cedunt. idem est, si ordinarii servi cum ii legato cedant. sed si servus tuo servo vel manumisso vel alienato, et peculii legatum extinguitur. idem est si fundus instructus vel cum instrume
Abbreviated transcription (Latin):
hominem sticum. eq̃ disuĩctĩ
legatum intelligitur. ¶Si
cui findus aliemis legatus
fu̾it ⁊ emĩit ꝓpecatem decͥcto
t ⁊ postea extestam̃to agtit
recte eum agere ⁊ fundum
S offõ iudicis ꝯtinetur ut
deducto usus. iuboat estima¬
cõnem pr̃ari. S sirem lega¬
⁊ l alienau̾it eam nõ debet᷑
nͨ ipã nͨ exstimatõ eiuslsi quiᷤ

Expanded text:
hominem Stichum ’, aeque disiunctim legatum intellegitur. Si cui fundus alienus legatus fuerit et emerit proprietatem detracto rit et postea ex testamento agat, recte eum agere et fundum sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legaet licet alienaverit eam, non debetur nec ipsa nec aestimatio eius. Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ fuit uñdicari pocest. Grege
antem legato ⁊ eas oues q̃ post
cestam̃tum stm̃ gͥgi adiciuntur
legato cedere iuł. ait. Est enim
g̾g̃is unum coepus ex distantib
capitib sicti edium unũ corpuᷤ
est excohentib lapidib.Bdi¬
b demq legatis colũpnas ⁊ mͣt¬
mora q̃ post testam̃tum fcm̃ ad¬
iecta sunt legata cedere uił.¬
tum fuit sũ dubio qͥcqͥd pecculio
accedit ł decedit unio cestaco¬
re legatarii lucͦ. ł dampno est
sso pecculium legatum fin̾t õe
ꝙ ante aditam h̾editatem ac¬
quisitum est legacario cedere
qr dies hꝰ legaci ab adita hedi¬
te cedit. S si exͣneo pecculium
legatum fu̾it ñ cedere ea lega¬
to nͥ exreb pͤculiarib actum
fu̾it.

Expanded text:
superfuerit, vindicari potest. Grege autem legato etiam eas oves quae post testamentum factum gregi adiciuntur legato cedere, Iulianus ait: esse enim gregis unum corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cederetum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. sso peculium legatum fuerit, omne quod ante aditam hereditatem adquisitum est legatario cedere, quia dies huius legati ab adita hereditate cedit: sed si extraneo peculium legatum fuerit, non cedere ea legata, nisi ex rebus peculiaribus auctum fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
opini ꝙ debet legau̾t mnutile est lega¬
tum si nicħ plꝰ est inlegaco qͣm
tile est legatum pp̃ rep̾sentatõ¬
nem. Qd̾ si uno testatore diͤs
uen̾it. ã ꝯdicõ exti̾tit. papini¬
anus scͥpsit utile esse. incħ̾ omꝰ

Expanded text:
od debet, legaverit, inutile est legam, si nihil plus est in legato quam tile est legatum propter repraesentationem. quodsi vivo testatore dies venerit aut condicio extiterit, Papinianus scripsit, uti
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non em̃ placuit sũa existi¬
mancium extinctum esse lega¬
inciꝑe nõ pocest. S si iuori
maritus docem legam̃t ualz
legatũ qr plemꝰ est legatũ qͣm
de dote attõ. S si qmͣ nõ acceꝑ¬
tum aut instrum̃tum dotis
ĩ piegando demonstrata Et
uałe legatum. ¶ Sires lega¬
ta sũ stõ h̾edisꝑierit legata¬
rio decedit ¶⁊ si suꝰ ahienꝰ le
gatus sñ fco hrdis manu¬
missus fu̾it nõ tenecur h̾es

Expanded text:
est: non enim placuit sententia existimantium, extinctum esse legaincipere non potest. Sed si uxori maritus dotem legaverit, valet legatum, quia plenius est legatum quam de dote actio. sed si quam non acceperrpus aut instrumentum dotis in praelegando demonstrata sunt valere legatum. Si res legata sine facto heredis perierit, legatario decedit. et si servus alienus gatus sine facto heredis manumissus fuerit, non tenetur heres.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sirem suam legai̾t cesta¬
tor pꝰ eaq eam alienau̾it cel¬
sus existimat sinõ aduñdi. a¬
nimo uñdidit. nominus deb̾i
Idq diui seuerꝰ ⁊ antonius
rescͥpserunt. Idem rescͥpse¬
srunt eum qui post testam̃¬
tum fcm̃ p̃dia q̃ legata erãt
pignori erit dedit ad emisse
legatarnim c̃ h̾ede agere pꝰse
ut p̾dia acͥdicore luantur.
¶ Siu̾o qͥs ꝑtem rei legate ali¬
enau̾it ꝑs q̃ nõ ẽ alienata
oĩmodo debetur. ꝓs aut̃ alie¬
nata ita debecur si nõ adim̾¬
di aĩo alienata sit Si quis
debitori liliacõnem legau̾it
legatum utile est. ⁊ neq ab
ipõ debitore neq ab h̾ede eiꝰ
h̾es potest petere nͣ abillo qͥ¬
loto h̾edis est. S ⁊ potest a
debicore ꝯueniri ut libetet
eum ¶potest autem quis uł
ad tpc̃ iubere nͨ tpt̃ hr̃s petat

Expanded text:
 Si rem suam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus deberi, idque divi Severus et Antoninus rescripserunt. iidem rescripserunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademisse legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est alienata omnimodo debetur, pars autem alienata ita debetur si non adimendi animo alienata sit. Si quis debitori suo liberationem legaverit, legatum utile est, et neque ab ipso debitore neque ab herede eius potest heres petere, nec ab alio qui heredis loco est: sed et potest a debitore conveniri, ut liberet eum. potest autem quis vel ad tempus iubere, ne heres petat
Abbreviated transcription (Latin):
ł exempco. ⁊ uendito. ⁊ loca¬
to.⁊ Ꝯducto. ⁊ mandato. ⁊ de¬
niq ex aliis ꝙͣ płib cãis. ¶In
duplum agimꝰ. ueluti furti. nͨ
maĩfesti dampni iniutie ex¬
lege aqͥlia depõĩci ex qͥbdam

Expanded text:
 ex empto, vendito, locato, conducto, mandato et denique ex aliis compluribus causis. In duplum agimus veluti furti nec manifesti, damni iniuriaelege Aquilia, depositi ex quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑. pena añt tͥpli est. ¶s
⁊ legis aqͥne actõ de dãpno in¬
adu̾sus inficiantem induptũ
qͥ ineo anno integ̾. ⁊ magui
p̾cii fu̾it. Tñ enĩ dampnͣ¬
t᷑ qͣnͣti his homo ineo anno
iã tͥditam dissinicõnem.
¶tẽ mixta ẽ actõ ꝯͣ eos qͥ reli¬
cta sacroscĩs eccłiis. ł aliis ue¬
n̾abilib locis legati ł fid̾i ꝯ¬
missi noĩe dare distułint us
adeo ut in uidiciũ uocarẽt᷑.
am q̃ relicta ẽ dare ꝯpellit᷑

Expanded text:
ena autem tripli est. sed et legis Aquiliae actio de damno madversus infitiantem in duplumqui in eo anno integer et magni pretii fuerit; tanti enim damnatur, quanti is homo in eo anno iam traditam divisionem. item mixta est actio contra eos qui relicta sacrosanctis ecclesiis vel aliis venerabilibus locis legati vel fideicommissi nomine dare distulerint usque adeo ut etiam in iudicium vocarentur: am quae relicta est dare compel
Abbreviated transcription (Latin):
in eaꝵ rer̃ qͣs fugiendo dnõ¬
ẜu̾s abstułi̾t existimacõ ded¬
ucit᷑. ¶ Icẽ ex legato ꝙ uen̾¬
abilib locis relictũ ẽ ⁊ scd̾m
qͥdam maiorem u̾a estimͣcõe¬

Expanded text:
 earum rerum quas fugiendo servus abstulit aestimatio deducitur: item ex legato quod venerabilibus locis relictum est, secundum quidam maiorem verae aestim
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝯͣctu nasꝯc ͦ. fere ot̃ rei ꝑ¬
ł instipłatiᷤ doductam pecit
actor. ¶ Item q comodati. de¬
positi. mandati ꝓsocõ exemp¬
to. uendito. locato. ꝯducto.
plane si depoĩti age̾t᷑ eo no¬
mine qͦo cumłtus incenori.
rume. naustagii causa depo¬
sitũ sio in duplum actõnem
p̃tor reddidit. si modo cum
ipẽ ap̃ ꝙ̃ depoicũ sic. auo cũ
hede eiꝰ ex dolo ip̃iꝰ ag̾at᷑. qͦ ca¬

Expanded text:
 fere omnes rei pvel in stipulatum deductam petit actor, item commodati, depositi, mandati, pro socio, ex empto vendito, locato conducto. plane si depositi agetur, eo nomine quod tumultus, incendii, ruinae, naufragii causa depositum sit, in duplum actionem praetor reddit, si modo cum ipso apud quem depositum sit aut cum herede eius ex dolo ipsius agit
Abbreviated transcription (Latin):
leges accipite et uos ipos sit eruditoᷤᷤ
ostendite ut spes uos pstħrmia foue¬
it. toto legitimo oꝑe ꝑfecto pꝰ seq.¬
usticia est ꝯstans et ꝑpetua uoluntas
nus sinm cuiq tͥbuens. Iuris peu¬
dencia est diuinaꝵ atq humanͣꝵ
rr̾ noticia nsti atq iniusti sciencia
his gen̾ałr com cogintis ⁊ incipiẽ¬
tib nob̾ expon̾e uira ppłi romani
ita max ͤ indẽtur posse tͣoi ꝯmodi¬
ssime si pͥmo leui ac simplici uia pꝰ
demĩ diligentissima atti exact issia
interp̾tacõe singła tͣdantur. Alioqͥn¬

Expanded text:
s accipite et vosmet ipsos sic eruditos ostendite, ut spes vos pulcherrima foveat, toto legitimo opere perfecto, posseustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuens. Iurisprudentia est divinarum atque humanarum rerum notitia, iusti atque iniusti scientia. His generaliter cognitis et incipientibus nobis exponere iura populi Romani ita maxime videntur posse tradi commodissime, si primo levi ac simplici, post deinde diligentissima atque exactissima interpretatione singula tradantur. alioq
Abbreviated transcription (Latin):
cuule atheni noͣ errau̾nt. Sic enim
et iꝰ qͦ ppłł romanꝰ utitur. Iut ciui¬
le romanoꝵ applłamꝰ. ł iisquiritũ
qͥ qͥrites utuntur. Romani eni
tis nostrum . iꝰ. sig̃camꝰ. sic̃ dñis¬

Expanded text:
on erraverit. sic enim et ius quo populus Romanus utitur ius civile Romanorum appellamus, vel ius Quiritium, quo Quirites utuntur; Romani enim tis, nostrum ius significamus: sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
auͣctem ħ iuri dederunt. ¶ ꝓpõe¬
bant᷑ et ediles. curules edictum.
de quibdam causis ꝙ edictum nͦs
honorari porcio est ¶⁊esponsa

Expanded text:
uic iuri dederunt. proponebant et aediles curules edictum de quibusdam casibus, quod edictum iuris honorarii portio est. Responsa
Abbreviated transcription (Latin):
cartis m̾brais ue uł malia
mat̾ia fiat. S ⁊ unum cesta¬
m̃tum płib codicib ꝯponere
qͥs potest. scd̃m optinentem
nauigaturus ⁊ sec̾ fr̾e ⁊ domi
relinq̃re iudicõꝵ suoꝵ ꝯsti¬

Expanded text:
tis membranisve vel in alia materia fiat. Sed et unum testamentum pluribus codicibus conficere quis potest, secundum optinentem navigaturus et secum ferre et domi relinquere iudiciorum s