comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uaricationis ade qui est forma futuri ⁊d etiã
m omnib sanctis ⁊ in parulis qui pͥuaricati
non funt sicut adam. ⁊ tamen ꝓpt̾ pcc̃m prena¬
ricatiomis qd̾ nascentes ex eo traxerunt tame ꝓͣ
ey rographo pat̾no constricti stipendrum peti
moriendo soluerunt. Stipendum ⁊ enim ꝓtũ
mors. Et quia ꝑ legem cognitio pcc̃i non abolitio
Lex enim iubet ut cognoscat se homo pccõrem ẽẽ
ad̾ ignorabat non pcc̃m ntollit. Iteo ⁊ apłs. Nã
concupiscentiam inquit nescielum insi lex dice¬
ret. N Ion concupisces. Lex itaq nichil ad
ꝑfectum adduxit. Quia si ex lege iusticia e¬
go xpͥe gratis mortuus es. Si emm data ẽt lex
que posset uiuificare uere ex lege esset uisficia.

Expanded text:
varicationis Adae, qui est forma futuri : id est, etiam varicationis Adae, qui est forma futuri : id est, etiam in omnibus sanctis et in parvulis, qui praevaricati non sunt sicut Adam; et tamen propter peccatum praevaricationis, quod nascentes ex eo traxerunt, tanquam chirographo paterno constricti, stipendium peccati moriendo solverunt. Stipendium enim peccati, mors . Et quia per legem cognitio peccati , non abolitio. Lex enim jubet ut cognoscat se homo peccatorem esse, quod ignorabat, non peccatum tollit. Ideo et Apostolus: Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces . Lex itaque nihil ad perfectum adduxit . Quia si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Si enim data esset lex, quae posset vivificare, vere e
Abbreviated transcription (Latin):
bet enim uitalem motum i d libm arbit̾um. uul¬
neratum: qd̾ ei solum ad grasã et̾nam utam ꝙͣ
ꝑ diderat redire redire non sufficie bat ideo ⁊ semi¬
uiuus dicitur. Icebat ergo humanrum genus
uulneratum in mundum. S car iacebat dicite.
Si ꝑ se surgere pot̾at uł sanari nullius erat indi¬
gens aduitorio. Red iacebat uulneratus quia ui¬
res ei ꝓprie ad surgendum quo sanandum se me¬
dicum id dñ requirere non sufficiebat. Descẽ¬
dens sacdos eadem ua. cum ideret illum p̾ter¬
iuit. Similit ⁊ leuita cum uideret eum ꝑtran¬
siit. In biis duob id⁊ sac̾dote ⁊ leuita duo tem¬
pora intelliguntur legis scilic ⁊ ꝓpħarum: Isac̾¬
Dote lex ꝑ quam sacdotium ⁊ sacrificia instituta st̃.
In leuita uaticinium ꝓpħarum quoꝵ temꝑibus
omne humanum genus sanari non potuit qr
regnauit mors ab adam usq ad moysen. etiam
ni eos qui non peccauerunt i smmilitudine pre¬

Expanded text:
bebat enim vitalem motum, id est, liberum arbitrium vulbebat enim vitalem motum, id est, liberum arbitrium vulneratum, quod ei solum ad aeternam vitam, quam perdiderat, redire non sufficiebat; ideo et semivivus dicitur. Jacebat ergo humanum genus vulneratum in mundo. Sed cur jacebat, dicite, si per se surgere poterat vel sanari, nullius indigens adjutorio? Sed jacebat vulneratus, quia vires ei propriae ad surgendum, quo sanandum se, medicum, id est Deum, requireret, non sufficiebant. Descendens sacerdos eadem via, cum videret illum, praeterivit. Similiter et Levita cum videret eum, pertransiit. In his duobus, id est, sacerdote et Levita, duo tempora intelliguntur, Legis scilicet et Prophetarum. In sacerdote lex, per quam sacerdotium et sacrificia instituta sunt. In Levita vaticinium Prophetarum, quorum temporibus omne humanum genus sanari non potuit: quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudine prae
Abbreviated transcription (Latin):
ab ierłm in ierico. id de paradyso ad hũc mund̾.
Ierłi enim hebraice dicitur: Latme uero uisio
batis intͥpretatur. Recte ergo in uisione pacis
paridỹ sum Sicimus. Ante enun quam petraret
homo in uisioue pacis erat. Hoc ÷ in ꝑadyso ubi
quiequid udebat pax erat ⁊ leticia. Inde deicen¬
dens io ħumiliatus ⁊ miser. factus ꝑ pec̃m
m iherico in mundum uidelic Iberico enim
inqua mundus ponitur luna int̾pretatur. qr
sicut lima oritur ⁊ eccidit ita ⁊ mundus cum di
eo orta occidut. ⁊ it̃m orunt̾ur. Incidit i latro¬
nes in dẏabolum ⁊ angelos eius. Dmobedien¬
tiam emm ut sepe dictum ÷ primi homius d̾¬
abolus humanum genus despoliauit ⁊ uuln̾auit.
morum scilic ornamentis ⁊ bono possibilitatis
liberi arbitrii ꝑdito. In illo enm petcante plagã
fecit. i nos uero plagas cum ꝑ inum illius pec¬
catum qd̾ nascentes trahimus. Suꝑaddimus
multa pocã. Quid est autem relito eo seniu¬
no abierunt: Recte dictum ⁊ semiuiuns. Oi¬

Expanded text:
in Jericho, id est, de paradiso ad hunc mundum. Jerusalem enim hebraice dicitur, latine autem Visio pacis interpretatur. Recte ergo in visione pacis paradisum dicimus. Ante enim quam peccaret homo, in visione pacis erat, hoc est, in paradiso, ubi quidquid videbat, pax erat et laetitia. Inde descendens, id est, humiliatus et miser factus per peccatum, in Jericho, in mundum videlicet: Jericho enim in qua mundus ponitur, Luna interpretatur; quia sicut luna oritur et occidit, ita et mundus, cum in eo orta occidunt, et iterum oriuntur. Incidit in latrones, in diabolum et angelos ejus: per inobedientiam enim, ut saepe dictum est, primi hominis, diabolus humanum genus despoliavit et vulneravit, morum scilicet ornamentis et bono possibilitatis liberi arbitrii perdito. In illo enim peccante plagam fecit, in nos vero plagas, cum per unum illius peccatum, quod nascentes trahimus, superaddimus multa peccata. Quid est autem, Relicto eo semivivo abierunt? Recte dictus est semivivus: ha
Abbreviated transcription (Latin):
Gratia igctur donatur non redditur. quia si redde¬
retur quasi ex debito. ⁊ani ab apło. non ex o¬
uoluntatem. habindare debet in oꝑib bomis. quia
labor eius non erit manis in dommno. sic taniẽ ut
non m se sed semꝑ i dnõ głietur. cuiꝰ ut dixi grã
eruditur abnegare. impietatem ⁊ scł̃aria deside¬
ria. ut sobrie. pie. ⁊ iuste uiuere possit in hoc se¬
culo sicut dicit apostolus ad tytum. Apparuit gͣ¬

Expanded text:
Gratia igitur donatur, non redditur; quia si reddeGratia igitur donatur, non redditur; quia si redderetur quasi ex debito, non ab Apostolo, non ex ovoluntatem, abundare debet in operibus bonis; quia labor ejus non erit inanis in Domino: sic tamen ut non in se, sed semper in Domino glorietur; cujus, ut dixi, gratia eruditur abnegare impietatem et saecularia desideria, ut sobrie, juste et pie vivere possit in hoc saeculo, sicut dicit Apostolus scribens ad Titum: Apparuit
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾is utile est. qui non solum fac̾e s ⁊ uelle
crpistis ab anno priore. ⁊ Iunc uero ⁊ facto ꝑfi¬
cite ut quemadmodum promptus est anĩmus uo¬
lintatis ita ⁊ ꝑficiendi sit. ⁊ multa alia que tã
in ueteri quam mnouo testamento contient.
que nimis ꝓpter fastidium lectionis longum
est enarrare. Quomodo autem unicuiqs se¬
cundum oꝑa tedderetur in die udie nisi lice¬
rum esset arbit̾um. ⁊ Ideo non est ꝑsonaꝵ at¬
coptio aput deum. Quicumq enmn snuieleste
rectauers̃t sme lege. ⁊ pibunt. Et quicumꝙ
in lege pectauerĩt ꝑ legem iudicabunt᷑: In
onmi itaq oꝑe sancto prior ⁊ uoluntas dei poste¬
rior liberi arbitru id oꝑatur deus. coopatur ho¬
mo. ¶luod si dicat ut dicere consuestis. quia er¬
go prior nolui deus uoluit. iam m̾itum facis.
ut grã ex oꝑib iam non sit grã sed merces. Hoc
loco redarguit te apostolus dicens. Si ergo grã
iam sit ex oꝑibus alicqum grã iam non est grã

Expanded text:
vobis utile est, qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore; nunc vero et facto perficite, ut quemadmodum promptus est animus voluntatis, ita et perficiendi sit . Et multa alia, quae tam in Veteri quam in Novo Testamento continentur: quae nimis, propter fastidium lectionis, longum est enarrare. Quomodo autem unicuique secundum sua opera redderetur in die judicii, nisi liberum esset arbitrium? Et ideo non est personarum acceptio apud Deum. Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege et peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . In omni itaque opere sancto prior est voluntas Dei, posterior liberi arbitrii: id est, operatur Deus, cooperatur homo. Quod si dicas, ut dicere consuesti, « Quia ego prior volui, Deus voluit: » jam meritum facis, ut gratia ex operibus jam non sit gratia, sed merces. Hoc loco redarguit te Apostolus, dicens: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia .
Abbreviated transcription (Latin):
continuo sabuingens ait. Dedit michi suimus deus
grãm ut confirmaret eius dono non m̾itis ⁊ dei ⁊¬
dei merorem fuisse ⁊ locum dilectionis anͣ regeni sal¬
manasar. inuenisse. p̃paratur emm uoluntas a dnõ.
a quo omne datum optimũ ⁊ om̃e donũ ꝑ fectum
est ut omne os obstruatur. ⁊ subditus fiat oĩs mũdꝰ
deo. quia ex oꝑib. quia non iustificabitur omĩs caro
coram illo. quia iusticia dei preuentu miscd̾ie ꝑ fidẽ

Expanded text:
continuo subjungens ait, Dedit mihi summus Deus continuo subjungens ait, Dedit mihi summus Deus gratiam; ut confirmaret, ejus dono, non meritis se Dei memorem fuisse, et locum dilectionis ante regem Salmanasar invenisse. Praeparatur enim voluntas a Domino , a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum est , ut omne os obstruatur, et subditus fiat omnis mundus Deo; quia ex operibus non justificabitur omnis caro cor
Abbreviated transcription (Latin):
test. nisi dono grẽ fu̾it enuiditus. Ideo it̾m ip̃e
dicit. Cor uiri cogitat rectum ut a deo corrigant᷑
gressus euis. Cegitat enim iam recta qui iuenit
gram̃ ante dimm̃ ⁊ corrigit gressus enis dñs cum ĩ
eo ⁊ non inse confidens dicit. Perfice gressus meoᷤᷤ
in semitis tuis. ut non moueantur uestigia mea.
gr̃a dei fuisse uł esse. Sut meis sit ad confirman.¬
dos eos acceꝑunt gratis ꝑ fidem que a deo est. nõ
habuerunt fidem quia ut dauid ait. ꝓ nchilo sal ã¬
uos facies eos. Item in libro tobie. Ego aũt custo¬
Diui animam meam ne manducarem de escis illo¬
rum: Et qm̃ memor eram dei i toto corde meo de¬
dit michi sumus dens gr̃am penes salmaua sar re¬
gem ⁊ emebam illi omnia. ieus in regionem medi¬
cans. usq dum mortuus est. Quod uero fposuit
dicens. qm̃ menior eram dei in toto cordemeo ne ꝓpͥ¬
um esse uideretur. ⁊ non donum qd̾ memor esset dĩ

Expanded text:
test, nisi dono gratiae fuerit cruditus. Ideo iterum ipse test, nisi dono gratiae fuerit cruditus. Ideo iterum ipse dicit: Cor viri cogitat recta, ut a Deo corrigantur gressus ejus . Cogitat enim jam recta, qui invenit gratiam ante Dominum: et corrigit gressus ejus Dominus, cum in eo et non in se confidens dicit, Perfice gressus meos in semitis tuis, ut non moveantur vestigia mea .gratia Dei fuisse vel esse: sed ut in eis sit ad confirmandos eos, acceperunt gratis per fidem quae a Deo est, non habuerunt ante fidem. Quia, ut ait David, Pro nihilo salvos facies eos . 28. Item in libro Tobiae: Ego autem, ait, custodivi animam meam, ne manducarem de escis eorum. Et quoniam memor eram Dei in toto corde meo, dedit mihi summus Deus gratiam penes Salmanasar regem, et emebam illi omnia, iens in regionem Mediam, usquedum mortuus est . Quod vero praeposuit dicens, Quoniam memor eram Dei in toto corde meo: ne proprium esse videretur, et non donum, quod memor esset Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
det ait uirtutem nobis ⁊ illumuiet oculos nr̃oꝰ
⁊ iuiuamus sub umbra nabugõdonosor regis
babilonis ⁊ sub umbra baldasar. filii eius. ⁊ ser¬
uiamus ei multis dieb ⁊ mueniamꝰ grãm ĩcon
diti sumus in manus eorum. requiem nuentre
non memut. donet gr̃am ꝑ qmͣ possimus. Idõ
itͥm subseguens dicit. Exaudi domine orationẽ
nr̃am. ⁊ dep̾cationem nr̃am. ⁊ eripe nos ꝓpt te. ⁊
⁊ iuste humihasti nos ob hoc gr̃ama ⁊ dones petnuꝰ
pp̃ te non pp̃ nos. quos incaptiuitatem malis ꝑ¬
cedentib mitis tͣdidisti. Item in salomone. Labi¬
a mquit instorum distillant gr̃am hoc est dono gr̃ẽ
grata ⁊ iuista loquuntur. Non eni distillarent
gr̃am nisi fonte grẽ rigarentur. Item illic. Qui
diligit discipliam diligit sensum. Qui autem
odit increpationes insipiens ÷. felior qui iuenit
gr̃am ante diũ quia uidelicet dilig̾e̾ disciplinam
⁊ obedire increpanti se ꝓpt̾ diñ ꝑ se solum non po¬

Expanded text:
det Dominus virtutem nobis et illuminet oculos nostros, ut vivamus sub umbra Nabuchodonosor regis Babylonis et Balthasar filii eius; ut serviamus ei multis diebus et inveniamus gratiam in diti sumus in manus eorum, requiem invenire non meremur, donet gratiam per quam possintus. Ideo item subsequens dicit: Exaudi, Domine, orationem nostram et deprecationem nostram, et eripe nos propter te, et  juste humiliasti nos, ob hoc gratiam ut dones petimus, propter te, non propter nos, quos in captivitatem malis praecedentibus meritis tradidisti. 27. Item in Salomone, Labia, inquit, justorum distillant gratiam : hoc est, dono gratiae grata et justa loquuntur. Non enim distillarent gratiam, nisi fonte gratiae rigarentur. Item illic: Qui diligit disciplinam, diligit sensum; qui autem odit increpationes, insipiens est: melior qui invenit gratiam ante Dominum . Quia videlicet diligere disciplinam, et obedire increpanti se propter Dominum, per se solum non po
Abbreviated transcription (Latin):
paulus erogauit. Illud puto qd̾ ipẽ ait. apud co¬
rinthios. De iurgnib autem preceptum domini
non habeo. consilium autem do. tamgmͣ miam
etiam ubi de coniugib ait. ⁊Iam cetis ego di¬
anobis lunes fidei sane defenditur. pudo fmimno oͥo
posuet nt sa nfti pares non rraufferamt̃ mimo obse.¬
uantirr ⁊ ⁊ e fensantur Ete quema dmodun curat
hominis lierum arbit̾um iuilñaturo. ⁊die ergs ad¬
uentus siui dommus quo uenit sanare uilnata mia¬
centem usq ad diem reditus sm quo uidicatuiꝰ E rnm¬
dum. stabulario curam hr̃ẽ uiset aibi traditi sauciati
signifitans aid̃ adie quia datu homini adeo ꝑmotiẽ
nitur ut sanetur ust ad̾ diem assumptionil eiꝰ. msi
sub cura gre fu̾it ad ꝑfetum ꝑuenire nom posse aic̃
stabislaruis eius paulus docet. stͥbens ad philipenles.
Confideris hec ip̃m̃. quia qui cepit in uobis opris hũ¬

Expanded text:
Paulus erogavit? Illud puto quod ipse ait ad CoPaulus erogavit? Illud puto quod ipse ait ad Corinthios, De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do tanquam miseretiam ubi de conjugibus ait, Nam caeteris ego dia nobis limes fidei sanae defenditur, quando termini quos posuerunt sancti patres, non transferunt Ecce quemadmodum curatur hominis liberum arbitrium vulneratum. A die ergo adventus sui Dominus, quo venit sanare vulneratum jacentem, usque ad diem reditus sui, quo judicaturus est mundum, stabulario curam habere jubet sibi traditi sauciati: significans quod a die qua datur homini a Deo per motnitur, ut sanetur, usque ad diem assumptionis ejus, nisi sub cura gratiae fuerit, ad perfectum pervenire non posse. Sicut stabularius ejus Paulus docet, scribens ad Philippenses: Confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus
Abbreviated transcription (Latin):
suit illum mn iumẽtum i adiutorium uidelicet
sut incamatioms sue quia sicut scͥptum ⁊ hnc ꝑ¬
cata nr̃a portauit. ⁊ ꝓ uobis doluit. Et duxit in
stabulum scilicet donans ei fidem ad credendumni
in se in eccłiam suam que omĩbus ambulantibus
i uia fidei tamqm̃ stabulum patet ad succedead̾
Et altera die. quasi tempore alio. post resurrestio¬
nem utiq ⁊ ascentionem suam: ꝓtilit duos dena¬
rios indelicet uetus ⁊ nouum testamentum in qͥbꝰ
unum nomisma dei regis ÷. Et dedit stabulario
pailo apostolo qui ait est. uas electionis cui solli¬
ltudo est om̃ium eccłiarum. Et ait. Curam illiꝰ
habe. id⁊ que ad fidem meam ꝑtinet. Quomodo
eum oꝑteat ad plenam sanitatem puenire dore
illum. Et quodcumq suꝑerogaueris. dum redie¬
ro reddam tabil. Si quid ergo suꝑ euuͣgłm tamꝙͣ¬
mĩam consecutus ut esses fidelis. ⁊ ad eius utili¬
tatem sapueris dum rediero indicaturus mũd̾
⁊ unicinq redditurus scd̾m opera sua reddam ⁊¬

Expanded text:
um: in adjutorium videlicet gratiae incarnationis suae; quia, sicut scriptum est, Hic peccata nostra portavit, et pro nobis doluit . Et duxit in stabulum: scilicet donans ei fidem ad credendum in se, duxit in Ecclesiam suam, quae omnibus ambulantibus in via fidei, tanquam stabulum patet ad succedendum. Et altera die: quasi tempore alio, post resurrectionem utique et ascensionem suam; protulit duos denarios, videlicet Vetus et Novum Testamentum, in quibus unum numisma Dei regis est. Et dedit stabulario, Paulo apostolo, qui est vas electionis, cui sollicitudo est omnium Ecclesiarum . Et ait, Curam illius habe: id est, quae ad fidem meam pertinent, quomodo eum oporteat ad plenam sanitatem pervenire, doce illum. Et quodcumque supererogaveris, dum rediero reddam tibi: si quid ergo super iam consecutus ut esses fidelis, ad ejus utilitatem sapueris, dum rediero judicaturus mundum, et unicuique redditurus secundum opera sua, reddam t
Abbreviated transcription (Latin):
teror illi. Et It̾m in apło. cum infigura uasorum
de peccatorib dicit. Si quis ergo emũ dau̾it se ab
istis erit uas i honore sanctificatum ⁊ utile dño
ad omne opus opris bonum suꝑ paratum. accipe fi¬
dei rationem. Alia causa est ad huc non credentis m¬
deo alia iam credentis. De non credente id adhris
dĩ ignorante ui cognosdat ⁊ tredat in quo opera
lona nulla sunt. dictum est non uolentis nent cur¬
reutis sed miserentis ⁊ dei quia in uanitate sentꝰ
tenebris obscuratimi h̃ns intellectum liberi arbit̾i
destore gluxerit in corde eiis ad uluminationem ssi¬
eatie caritatis de in faciem ap̃i ihũ ut abalto uela¬
ad ditũ qui sp̃s est. Cumi aũt asceꝑit u̾ urrei spm̃
duĩ. eut in eo libertas ad dm̃t capescenda precepta. E
Ubi spictus somini ibi libertas. habet autem the¬
saurum istum iuase fictili icorpore uidelis su io
terreno iit sublimitas sit iuirtutis dei ⁊ non ex apõ

Expanded text:
tebor illi : et iterum in Apostolo, cum in figura vasorum tebor illi : et iterum in Apostolo, cum in figura vasorum de peccatoribus dicit, Si quis ergo mundaverit se ab istis, erit vas in honorem sanctificatum, et utile Domino ad omne opus bonum semper paratum ? Accipe fidei rationem. Alia causa est adhuc non credentis, alia jam credentis. De non credente, id est, adhuc Deum ignorante, ut cognoscat et credat, in quo opera bona nulla sunt, dictum est, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei: quia in vanitate sensus tenebris obscuratdescere, illuxerit in corde ejus, ad illuminationem scientiae claritatis Dei in facie Christi Jesu; ut ablato velaad Dominum, qui spiritus est. Cum autem acceperit Spiritum Domini, erit in eo libertas ad Domini capessenda praecepta: quia ubi Spiritus Domini, ibi libertas . Habet autem thesaurum istum in vase fictili, in corpore videlicet suo terreno; ut sublimitas sit virtutis Dei, et non e
Abbreviated transcription (Latin):
bitum posuibilitatis boni uitio prinis hemims ꝑde¬
to a uistoꝵ ertasse conortio net ꝑ se adceohrtem io
est ad paradẏsum de quio exiuit fidelium ninu̾o so¬
ciandum posse reuerti nisi n debita gĩa sua ntiꝑ
siam posuit. de deserto errantem hec est deisto mũ¬
Doinquo homo diuini precepti desertor exilatus ẽ
⁊ errat uło arbitrio m oꝑib dỹaboli humeris suis
suꝑ impositum i aduitorium uidelicet fider ⁊ canta¬
tis sue reuccauerit: hoc enim ut dixi ipẽ domiunus
ꝓbat. cum in ꝑabola uolens hominem intellig
ouem dieit errasse. que non spoute redierit. Sz a
pastore requisita. ad ouile ꝓprium euis set hunera
reportata. uel cum uulneratum alarronib non ꝓbo
gressu sed iuimento suꝑ impositum ad stabulum di¬
cit esse delatum. qͥd̃ magist̾ ille gentium gr̃ã fidei
illuminante uidens de se p̾sumentib dicit. Igctui
in uolentis nec carrentis est muemire dĩ quomddo¬
scͥptum est in psalnus. Et ex uoluntate mea confi¬

Expanded text:
um, possibilitatis bono vitio primi hominis perdito, a justorum errasse consortio, nec per se ad cortem, id est, ad paradisum de quo exivit, fidelium numero resociandum posse reverti, nisi indebita gratia, sua utique  animam suam posuit, de deserto errantem, hoc est, de isto mundo in quo homo divini praecepti desertor exsulatus est, et errat libero arbitrio in operibus diaboli, humeris suis superimpositum, in adjutorium scilicet fidei et charitatis suae, revocaverit ? Hoc enim, ut dixi, ipse Dominus probat, cum in parabola volens hominem intelligi, ovem dicit errasse, quae non sponte redierit, sed a pastore requisita ad ovile proprium ejus sit humeris reportata. Vel cum vulneratum a latronibus, non proprio gressu, sed jumento superimpositum ad stabulum dicit esse delatum. Quod magister ille Gentium gratia fidei illuminante videns, de se praesumentibus dicit: Igitur non volentis, neque cscriptum est in Psalmis, Et ex voluntate mea confi
Abbreviated transcription (Latin):
głia i secula: Interroga etiam dauid. ⁊ dicit tͥ.
Quis tibi saprens intelliget hec: Aut quis loq̃¬
tur potentias dñ auditas faciet om̃s laudes eius.
IIsta igitur cum facit. deus in comprehensibilis
⁊ muestigabilis atq menarrabilis non ꝑsonaꝵ
acceptione facit. nec inuisto iuditio: S plane
iusto alto secretoq. Hec ÷ fides catholica quam
si sequi uelis nori eris de iudiciis dei incompre¬
hensibilibus curiosus ⁊ contentiosus. S eris cũ
catholicis humilis ⁊ toemendo mansuetus non
ut dicat deo inf̾rogando. que ÷ uolantas tua. S
Iaeo mustus est deus. Inimo iustus est ⁊ ui com¬

Expanded text:
gloria in saecula . Interroga etiam David, et dicet tibi: Quis sapiens, et intelliget haec ? aut quis loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus ? 10. Ista igitur cum facit Deus incomprehensibilis et investigabilis atque inenarrabilis, non personarum acceptione facit, nec injusto judicio, sed plane justo, alto, secretoque. Haec est fides catholica, quam si sequi velis, non eris de judiciis Dei incomprehensibilibus curiosus et contentiosus, sed eris cum catholicis humilis et mansuetus. Non ut dicas Deo, interrogando, Quae est voluntas tua? sed ideo injustus est Deus? Imo justus est et incom
Abbreviated transcription (Latin):
a istionium panli apłi ex quo uno om̃s in condẽp¬
nationem pot̾is agnoscere uidicia dei esse lnstissi¬
ma. Inde ⁊ enim malum mitum in hominibus
tum in paruulis quam in maiorib pretẽdens iudi¬
ia dei ut iusto uidicio enis puniantur. Quare aũ
i hoc ut dixi malo m̾ito p̾cedenti non om̃s pumũ¬
tur aut cur uide non om̃s saluantur. Ego seruiens
dommo in timore ⁊ exultans ei cum tremore mise¬
fant. ricordiam ei ⁊ indicium canto. quia uidicium pce
dente causa sabatem uero donat. miscd̃ia preuemen¬
do malam causam. Res igitur euis sumus. Oau
statem pater familias uistus ⁊ misericors de res
sua qd̾ uult. Idest de reo mortis uidicis est. quam
uslt ferre sententiam. Audi tamen adhuc calcatiꝰ
ut ad ꝓpositum suꝑioris disputationis reuertamur
te ad ꝑadysum reuerti scõrum nimiero sociandus
nec eum gr̃am m̾itis ullis acciꝑpe. sed totum sua i¬
cu miscd̾ia diñ ꝑagere. Homo quidam ait dũs n
eunͣgio. descendebat ab ierłm in iericho ⁊ intidit

Expanded text:
Ex uno omnes in condemnationem , poteris agnoscere judicia Dei esse justissima. Inde est enim malum meritum in hominibus, tam in parvulis quam in majoribus praecedens judicia Dei, ut justo ejus judicio puniantur. Quare autem in hoc, ut dixi, malo merito praecedenti, non omnes puniuntur, aut cur inde non omnes salvantur, ego serviens Domino in timore et exsultans cum tremore, misericordiam ei et judicium canto: quia judicium facit praecedente causa, salutem vero donat misericordia praeveniendo malam causam. Res igitur ejus sumus. Oculotestatem paterfamilias justus et misericors de re sua facere quod vult: id est, de reo mortis judicis est quam vult ferre sententiam. CAPUT VIII. 11. Audi tamen adhuc calcatius, ut ad propositum superioris disputationis revertamur te ad paradisum reverti, sanctorum numero sociandus; nec eum gratiam meritis ullis accipere, sed totum sua misericordia Deum peragere. Homo quidam, ait Dominus in Evangelio, descendebat ab Jerusalem in Jericho, et incidit
Abbreviated transcription (Latin):
solum ut in eum credatis. S ut etiami ꝓ illo pati¬
amini. Et non uolentis neꝙ turrentis. sed mise¬
rentis est dei. Et cui uult imseretur. ⁊ quem iuilt
iduerat. Et quia spc̾ sanctus dona Rarismatum
głie satramenti sui. Iste sunt imiuerse uie dñuin

Expanded text:
solum ut in eum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini : et, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; et cui vult miseretur, et quem vult indurat . Et quia Spiritus sanctus dona charismatum gloriae sacramenti sui . Istae sunt universae viae Domin
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a quo in eum credere possit cur nõn hos ergo
in omnib oꝑatur: An ꝑsonaꝵ acceptor est
deus. Si grẽ illuminatione sensus tuus he¬
retice teuebris insipientie exutus: crederes
testimoniis diuinis que ante iam dixi. ⁊ re que
non dixi. Et in scͥpturis sanclis repperiuur m¬
quereres mimo non discutereᷤ dr er uasde roe
peouon momuib opetur quia beue ⁊ uiste sem¬
nemo resistit: ꝓptet quod omnia quecumq no¬
⁊ ueneror. nonaũt discutio. Quis est homo qui
respondeat deo. Nimquid dicit figientum qͥ
se fuixit quare me sic feristi: Babet enum po¬
testatem figulus luti ex eadem massa alud uas
quidem facere in honorem. alud in contumeliã.
Sed int̾roga eum qui dixit. Nemo uenit ad me ni

Expanded text:
gratia, quo in eum credere possit; cur non hoc ergo gratia, quo in eum credere possit; cur non hoc ergo in omnibus operatur? An personarum acceptor est Deus? Si gratiae illuminatione sensus tuus, haeretice, tenebris insipientiae esset exutus, crederes tantum testimoniis divinis quae ante jam dixi, vel quae non dixi, et in sanctis Scripturis reperiuntur iquaereres, imo non discuteres, Deus quare id non in omnibus operetur, quia bene et juste semnemo resistit; propter quod omnia quaecumque voet veneror, non autem discutio. Quis est enim homo qui respondeat Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me sic fecisti? Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa aliud vas quidem facere in honorem, aliud in contumeliam . isto, qui dixit: Nemo venit ad me, ni
Abbreviated transcription (Latin):
Quuid adhec adhuc he rat retice rendebisꝰ euud
iimice grẽ ad huc contra gr̃am tanto magistro
gentium teste qd̾ nullus hominum m̾itis detur
exccgitabis opponere: Rego quid conamini re¬
sistere uera p̾dicanti tam excellenti doctoꝵ qui
non de se inse. sed ex deo coram deo i xpõ euuͣ
głm p̾dicans loquitur id in simplicitate ⁊ in
sinceritate dei. ⁊ non: i sapientia caruali ⁊ lã
qd uera annũtiet. audite eun ad testantem. ⁊
nolite esse increduli sed fideles. Deus ait ⁊ p̃r
domini nri ih̾n xp̃i scit qui ÷ bũdictus in scła.
te conscientia fide ⁊ u̾itate. Auditis non mẽti¬
or ⁊ tamꝙͣ mentientem redarguitis cum ex uro
dogmate ꝑuerso qd̾ ille non ita eẽ p̾dicat m̾i¬
tis homuiũ gram̃ dari annũtiatis. Immo ui¬
dete quia non tantum paulum. s ⁊ xpm̃ ui
inquiens si non iusquisq pro sua uolãta¬
te qua nos dicimus euni in quisisse d̾m ac¬
cepit gram. S preuenit uoluntatem eiꝰ sua

Expanded text:
Quid ad haec adhuc, haeretice, respondebis? quid, inimice gratiae, adhuc contra gratiam tanto magistro Gentium teste, quod nullis hominum meritis detur, excogitabis opponere? rogo, quid conamini resistere vera praedicanti, tam excellenti doctori, qui non de se in se, sed ex Deo coram Deo in Christo Evangelium praedicans loquitur, id est, in simplicitate et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali? Nam quod vera annuntiet, audite eum attestantem, et nolite esse increduli, sed fideles. Deus, ait, et Pater Domini nostri Jesu Christi scit, qui est benedictus in saecula, tium in fide et veritate . Auditis, non mentior: et tanquam mentientem redarguitis, cum ex vestro dogmate perverso, quod ille non ita esse praedicat, meritis hominum gratiam dari annuntiatis. Imo videte quia non tantum Paulum, sed et Christinquiens: Si non unusquisque pro sua voluntate, qua nos dicimus eum inquisisse Deum, accipit gratiam, sed praevenit voluntatem ejus sua
Abbreviated transcription (Latin):
ua dyabolo. inde imbutus est zelum inde iuidiã
hũit ⁊ suiorem. in de non moꝵ imitatione homi¬
cidium sed uoluntate p̾cipitatus admisit. Qui e¬
num unum ptc̃m id dẏabolus p̾uaricantib ꝓͥmris.
intlixit hominib npẽ ꝑ hoc qd̾ om̃s atq solo supͤ
dictum est xpõ nascendo traxerunt: alieit etiam ce¬
tera dumi ei ꝑ liberum ax consentitur arbitͥum. cõ¬
muti pcc̃a. Peccatum eego prothoplausti om̃s tra

Expanded text:
va diabolo, inde imbutus est zelum, inde invidiam va diabolo, inde imbutus est zelum, inde invidiam habuit et livorem: inde non morum imitatione homicidium, sed voluntate praecipitatus admisit. Qui enim unum peccatum, id est diabolus, praevaricantibus primis inflixit hominibus, ipse per hoc quod omnes absque solo, ut supra dictum est, Christo nascendo traxerunt, illicit etiam caetera, dum ei per liberum arbitrium consentitur, committi peccata. Peccatum erg
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex hiis neminem fetisse pͥmo homicidium ĩue¬
nimui nisi ut dixi caym Dic ergo heretice im¬
de hoc didicerit quem ue fu̾it imitatus si moꝵ
ex altero in alterum transire constat imitatione
pectatum ⁊ non conceptione contractum. Omne e¬
nim qd imitandum est. aut uidetur ocilis. aut cer¬
ta relatione concipitur. An excusatis homicidiũ ñ
esse pcc̃m: Et quid nequius dicam: Dic tociens
int̾reganti michi. caym quem uiderit a quo narra¬
tum audierit homicidium ꝑpetrandum: S con¬
tristus uincilo u̾itatis uet ianuam ꝓpositionis tue
patentem muenies ⁊ exeundi ad ianuam sermo¬
nis apłi pauli repedabis ut iter rectum si uelis
possis incedere. atꝙ michi mtroganti dice̾ u̾itatẽ
Uere non moꝵ imitatione sed seminis sparsione.
dam genitore suo. caym pͥmus pct̾m in utero ma¬
tris attraxit. ⁊ t̾cius homo natus est pecõr ex uto
euis mens interna patrio petãto erat iam capti¬

Expanded text:
et ex his neminem fecisse primo homicidium inveet ex his neminem fecisse primo homicidium invenimus, nisi, ut dixi, Cain. Dic ergo, haeretice, unde hoc didicerit, quemve fuerit imitatus, si morum ex altero in alterum transire constat imitatione peccatum, et non conceptione contractum. Omne enim quod imitandum est, aut videtur oculis, aut certa relatione concipitur. An excusabis homicidium non esse peccatum? Et quid nequius? Dic jam, dic toties interroganti mihi, Cain quem viderit, a quo narratum audierit homicidium perpetratum. Sed constrictus vinculo veritatis, nec januam propositionis tuae patentem inveniens exeundi, ad januam sermonis apostoli Pauli repedabis, ut iter rectum, si velis, possis incedere, atque mihi interroganti dicere veritatem. Vere non morum imitatione, sed seminis sparsione cdam, genitore suo, Cain primus peccatum in utero matris contraxit, et tertius homo natus est peccator ex utero ejus. Mens interna patrio peccato erat jam capti
Abbreviated transcription (Latin):
dum intrasse. Apostolus uero non seminis
ꝓpagationem s morum imitationem dixit.
Respondeo. Si pcc̃m morũ mmuitatione cõstat
quem imitatus est dẏabolus ut delanqueret. di¬
cite. qui p̾mus muenitur peccator esse. Quia si
deadam int̾ragauero respondebitis. forsitan qd̾
sit dyabolum imitatus. Esto. Adam. ut pecrarz¬
fuisse D̾abolum imitatum. Dicite michi. Dya¬
bolus quem imitatus fuerit quia pcc̃m proximi
imitatione constare defenditis. Sed quid ñno¬
ror. Eciens nchil uos responsuros: Quem enĩ
dicturi estis unitatum fuisse cum austor sui lap¬
sus. ipse sit: Adam certe petrasse nichil aliud le¬
gius in libro geneseos nisi qd̃ mobediens ex¬
titit diuinũ seruare p̾ceptum. Caym ergo pͥmo¬
gentus filius eius quem sit imitatus dum frem
octidit. homicidium facere ut ostendatis interrego
Quatuor enim fuisse tunc homines legimus.
adam scilicet ⁊ euam ipsum caym ⁊ abel frem̃ eiꝰ

Expanded text:
 hominem in mundum intrasse, Apostolus non seminis  hominem in mundum intrasse, Apostolus non seminis propagatione, sed morum imitatione dixit. » Respondeo: Si peccatum morum imitatione constat; quem imitatus est diabolus, ut delinqueret, dicite, qui primus invenitur peccator esse? Quia si de Adam interrogavero, respondebitis forsitan, quod sit diabolum imitatus. Esto, Adam ut peccaret, diabolum fuisse imitatum: dicite mihi, diabolus quem imitatus fuerit; quia peccatum morum imitatione constare defenditis. Sed quid immoror, sciens nihil vos responsuros? Quem enim dicturi estis imitatum fuisse, cum auctor sui lapsus ipse sit? Adam certe peccasse, nihil aliud legimus in libro Geneseos, nisi quod inobediens exstitit divinum servare praeceptum. Cain ergo primogenitus filius ejus quem sit imitatus, dum fratrem occidit , homicidium facere, ut ostendatis interrogo. Quatuor enim fuisse tunc homines legimus, Adam scilicet et Evam, ipsum Cain, et Abel fratrem ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
expers deliti natus est. deus ⁊ homo. Audis itacꝑ
ꝑ unum hominem pec̃m intrasse in mũdum ⁊ ꝑ
pcc̃m mortem ⁊ ita in om̃s homines ꝑtranssisse
in quo om̃s peccauerũt. ⁊ audes dic̾e heretice. ade
pet̾m millum insi soli nocuisse ipsi: Et uere tuĩ
soli nocuit. cum solus esset ip̃se ⁊ eua mulier eiꝰ
sed millis uis om̃s eramus quia natura humani
ut dic̾e consuestis. Apostolus si uoluisset intelli¬
gi quia ꝑ seminum conceptionem dicebat pea¬
tum in om̃s bomines ꝑtranssisse nõ ꝑ unũ bo¬
munem dixisset. S ꝑ duos homines quia fine
femina de solo masculino homo nasci non potest
si cordis cculos non amisistis. Attendite dictũ ẽt̃
Iam non sunt duo s una caro. Et it̾m. nunit
duo in carne una. Nam ideo ꝑ unum hoĩem di¬
xit apłs. quia cum in uro suo mulier una set
caro in semine ꝓgemes imputatar. ⁊ Ee mislie

Expanded text:
tus est homo, et expers delicti natus est Deus et homo. Audis itaque tus est homo, et expers delicti natus est Deus et homo. Audis itaque per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et per peccatum mortem; et ita in omnes homines pertransisse, in quo omnes peccaverunt: et audes dicere, haeretice, « Adae peccatum nulli nisi soli nocuit ipsi? » Et vere tunc soli nocuit, cum solus esset ipse, et Eva mulier ejus. Sed in illis unis omnes eramus, quia natura humani ut dicere consuestis: « Apostolus si voluisset intelligi, quia per seminum conceptionem dicebat peccatum in omnes homines pertransisse, non per unum hominem dixisset, sed, Per duos homines, quia sine femina de solo masculo homo nasci non potest. » Si cordis oculos non amisistis, attendite dictum esse, Jam non sunt duo, sed una caro ; et iterum, Erunt duo in carne una . Nam ideo, per unum hominem, dixit Apostolus, quia cum in viro suo mulier una sit caro, in semine progenies imputatur. Audite
Abbreviated transcription (Latin):
factus est. absq pecõ. natura. Cum uero pecra¬
uit homo natura peccauit ⁊ facta est uatura iam
pettatuix. dd÷ uitium babens pcc̃i. non ipsa effessa uitiũ ł¬
ta pc̃t̃m. Post pet̾m ergo homo pirõr dilus est
non homo pocm̃. Peccator enin a pettando non
a non apettando dicitur. ⁊ ideo peccator homo ge¬
nuit hoĩera sine dubio petcatorem quia denatura
ens. Ergo semen pct̾m est. Iam supius dixl. qr
cum peccauit homo natura peccauit. tuꝰ sunt seĩa
Et semen ergo uitiatum est non uitum sicut scrip¬
tum est. Semen enim maledictum erat ab mitio.
Maledictum ui delicet post ꝑct̃m. quia maledita¬
t̾ta inquit in operibus tus. S uitium nõ pot
trahi prothoplausti neq esse homo nisi seminis ef¬
fusione. Quod confirmat apostolus dicens. Per
unum hominem intrauit pcc̃m in mundum ⁊ ꝑ
petcatum mors. ⁊ ita monĩs homines mors ptnͣsi¬

Expanded text:
factus est absque peccato natura: cum vero peccafactus est absque peccato natura: cum vero peccavit homo, natura peccavit, et facta est natura jam peccatrix, id est, vitium habens peccati, non ipsa effecta vitium vel peccatum. Post peccatum ergo homo peccator dictus est, non homo peccatum. Peccator enim a peccando, non homo a peccando dicitur. Et ideo peccator homo genuit hominem, sine dubio peccatorem: quia de natura, ens: « Ergo semen peccatum est? » Jam superius dixi, quia cum peccavit homo, natura peccavit, cujus sunt semina. Et semen ergo vitiatum est, non vitium; sicut scriptum est, Semen enim maledictum erat ab initio . Maledictum videlicet post peccatum: quia, Maledicta, inquit, terra in operibus tuis. Sed vitium non potest trahi protoplasti, neque esse homo, nisi seminis effusione. Quod confirmat Apostolus dicens: Per unum hominem intravit peccatum in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines mors pertransi
Abbreviated transcription (Latin):
uocem uxoris tue ⁊ manducasti de ligno de quo p̾¬
ceꝑam tibi de hoc solo ne manducares. maledita
tra m operib tuis In merorib manducabis ex il¬
la omio diebus uite tue spmas ⁊ tribulos gͥmi¬
nabit tibi ⁊ edes fenum agri. In sudore uultus
tiu edes panem tuum. donet renertaris in t̾ram
ex qua sumptus es: quia t̾ra es ⁊ infram ibis. hac
nos sententia conligatos. ipã sibi humana natu¬
ra. totum ꝑ orbem frarum diffusa testimonium
prebet. dum se pat̾nis cruciatib sanste legis des¬
timonio preuidet laborare. Quod qua uisticia
bis solis equitas suppeditat naturalis qua iustio¬
ra sint uidiciauiã qmͣ dei mter uos ⁊ dĩ resideu¬
tes in suꝑbie solio. iudicate. ¶Aullum em̃ s¬
minum tam amatorem uł defensorem siu erroriᷤᷤ
ad dei uudicia reprebendenda. uł etiam refellen¬
da dẏabolus potuit muenire nisi pelagium ⁊ ce¬
lestium noue legis uira tradentes. Adam igitꝰ

Expanded text:
vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno, de quo prvocem mulieris tuae, et manducasti de ligno, de quo praeceperam tibi de hoc solo ne manducares, maledicta terra in operibus tuis, in moeroribus manducabis ex illa omnibus diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit tibi; et edes fenum agri: in sudore vultus tui edes panem tuum, donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis . Hac nos poenae sententia colligatos, ipsa sibi humana natura totum per orbem terrarum diffusa testimonium perhibet, dum se paternis cruciatibus sanctae legis testimonio pervidet laborare. Quod qua justitia,bis solis aequitas suppeditat naturalis, qua justiora sint judicia vestra quam Dei, inter nos et Deum residentes in superbiae solio judicate. Nullum enim hominem tam amatorem vel defensorem sui erroris, ad Dei judicia reprehendenda, vel etiam refellenda diabolus potuit invenire, nisi Pelagium et Coelestium novae legis jura tradentes. Adam igitur
Abbreviated transcription (Latin):
mala. que uitia dicuntur actus sunt nõ res. que
⁊ natur ꝓ quib etiam dampnatur ⁊ homo cum ꝑ
liberum arbit̾um hiis illectus tradit assensum.
⁊ ides hec infutriro setilo iam non erunt. quiaĩ
auctore suo dampnabuntur cum ille seslis domp¬
natus in gehennia ut peccent homines ampluis
potestatem hec agere non habebit. Explicit respõ¬
espondemus. Si
admodum que i illos pro pecõ lata est insi solũ¬
non transiuit ⁊ culpa. insi forte scd̾m uos in ipm¬
uistus deus. qui exꝑtes eorum delicti passus ẽ. an¬
⁊ sos eorum pene niaculo conligari. Hec ẽ enĩ in il¬
lis post itẽm diuina sententia postqmͣ scilic sua¬
sor ad prenancandum maledictus ℥. serpens. Mu¬
lieriantem dixit deus. Murtiplicans miatopli¬
cabo merores tuos. ⁊ gemitum tunm In tristiiis
paries filios ⁊ ad uirum tuum coni̾sio tua. ⁊ ip̃e
dominabitur tui. Et ade dixit. Qñ audista

Expanded text:
mala quae vitia dicuntur, actus sunt, non res; quae mala quae vitia dicuntur, actus sunt, non res; quae mnatur, pro quibus damnatur et homo, cum per liberum arbitrium his illectus tradit assensum. Et ideo haec in futuro saeculo jam non erunt, quia in auctore suo diabolo damnabuntur, cum ille scilicet damnatus in gehenna, ut peccent homines, amplius potestatem haec agere non habebit. LIBER Sespondemus: Si admodum quae in illos pro peccato lata est, in non transivit et culpa? Nisi forte secundum vos injustus Deus, qui expertes eorum delicti, passus est nos eorum poenae astringi vinculo. Haec est enim in illis post peccatum divina sententia, postquam scilicet suasor ad praevaricandum maledictus est serpens: Mulieri autem dixit Deus: Multiplicans multiplicabo moerores tuos, et gemitum tuum. In tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse dominabitur tui. Et Adae dixit: Quoniam audisti
Abbreviated transcription (Latin):
stimatur. uł certe qd̾ penitus nou fit incħ est.
Cum gͦ dicinuis rachil nomen in substantiale
nominamꝰ. Cum uero addimus est remi signi¬
ficamus. Cur ergo nomeu in substanciale id
est nichil tamqmͣ uere aliquid sit dicimus
addendo est. Omme enuim qd̾ dicimꝰ ÷ esse a¬
liquid estimanuis. tamen eum aliquotiens
dicimus nchil est pro consuetudine locutio¬
nis ad nichil addimus est. cum nomen tm̃
uidet mors aliquid ãgit. insultat. uł damprata
est iuctaẽ. ⁊ quicquid iliud qd̾ diti possit quia mor̾
faciat aut patiatur. Cum ergo hec de morte dican¬
tur omĩa ad auctorem mortis ꝑ quem priuatio
uite facta est. dyabolum referuntur. Ipẽ emm
que ad mortem ꝑtinẽt aut facit duni captiuat
⁊ pimnit. aut patitur dum unicitur ⁊ dampnat᷑.
dyabolus eñ natura ÷ angelus. S qd̾ natura est
opiis dei est. qͥd̾ uero dỹabolus uitio suo ⁊ astus
utendo male nature sue bonum. Opi euis uero

Expanded text:
stimatur, vel certe quod penitus non sit, Nihil est. stimatur, vel certe quod penitus non sit, Nihil est. Cum ergo dicimus Nihil, nomen insubstantiale nominamus: cum vero addimus Est, rem significamus. Cur ergo nomen insubstantiale, id est, Nihil, tanquam vere aliquid sit dicimus, addendo Est? Omne enim quod dicimus, Est, esse aliquid aestimamus: tamen cum aliquoties dicimus, Nihil est, pro consuetudine locutionis ad Nihil addimus Est: cum nomen tantVidet mors, agit aliquid, insultat; vel, damnata est, victa est, et quidquid illud est quod dici possit, quia mors faciat aut patiatur. Cum ergo haec de morte dicantur, omnia ad auctorem mortis, per quem privatio vitae facta est, diabolum referuntur. Ipse enim quae ad mortem pertinent, aut facit, dum captivat et perimit; aut patitur, dum vincitur et damnatur. Diabolus enim natura est angelus: sed quod natura est, opus Dei est: quod vero diabolus, vitio suo est, utendo male naturae suae bono: opera vero ejus
Abbreviated transcription (Latin):
malium iracondoꝵ morsu suo non nũqmͣ mor¬
tificant homines. ⁊ tanien non ipsa sunt mors
sed morsu insanabili mortem id⁊ pͥuationẽ fati¬
unt uite. Quemadmnodum etiam utus gladii
ꝑcussio lapidis uł quicquid potest hominem occi
debeo ne forte anquis inimitorum ueritatis qui
non sit rationum certarum quesitor sed questio¬
num ꝑplexarum ad subũsionem audientum
muentor atq ꝓpositor dicat. Si nichil ÷ mors n̾
nomen. quemadmodum suꝑius diẜ f dispu¬
tasti eo qd̾ mors xp̃m̃ iustim iinferuo cum ĩ¬
iquis uiderit ⁊ quia m eo potm̃ non fuit resurgen¬
nere uł uinci ꝓsterni. ⁊ dampnari. quomͣ pot᷑
qd̃ nichil ꝰ Respondemus ipsum nichil quid ẽ.
quia int̾dum cum nominamus nichił addi¬
inꝰ est. Sicut est illud de euuͣgłio ⁊ sine ip̃o fat¬
tum ÷ nichil. substancia ÷. an nomen substan¬
cia carens: Solet enĩ dici ut p̾fatus sum a plu¬
rimis dum aliquid despicitur aut ꝓ paruo e¬

Expanded text:
malium iracundorum, quae morsu suo nonnunquam mormalium iracundorum, quae morsu suo nonnunquam mortificant homines, et tamen non ipsa sunt mors, sed morsu insanabili mortem, id est, privationem faciunt vitae, quemadmodum etiam ictus gladii, percussio lapidis, vel quidquid potest hominem occidetermittere non debeo, ne forte aliquis inimicorum veritatis, qui non sit rationum certarum quaesitor, sed quaestionum perplexarum ad subversionem audientium inventor atque propositor, dicat: Si nihil est mors nisi nomen, quemadmodum superius disputasti, eo quod mors Christum justum in inferno cum iniquis viderit, et quia in eo peccatum non fuit, resurgenvel vinci, prosterni et damnari quomodo potest, quod nihil est? Respondemus: Ipsum nihil, quid est? Quia interdum cum nominamus nihil, addimus Est; sicut est illud de Evangelio, Et sine ipso factum est nihil : substantia est, an nomen substantia carens? Solet enim dici, ut praefatus sum, a plurimis, dum aliquid despicitur, aut pro parvo ae
Abbreviated transcription (Latin):
rat ꝙ homme id carnem suam que non uidit
corruptionem die t̾cia suscitans tanqmͣ ionam
ex ore teti ꝓduxit. quia hpc fuit infernus xp̃s ad̾
ione cetus dicente ipõ domino. Sicut enĩ ionas
tens futura mala. dicit. Et si celauerint. se ab ocu¬
lio meis mfundo maris ibi mandabo seipenti ⁊ mor¬
debit eos. Quid ⁊ enim ⁊ si celauerint se abocilis
serinit i oxib maris a uertentes se ab acidbis me¬
is a preceptis scilicet spũ alib quia cculi dei sut
spũs dei qui legem id precepta dediti Infundo
maris mastitudine scllicet desꝑationus. Ibi man¬
dabo serpenti ⁊ mordebit eos. Ibi meadem despa¬
tione contemptus. Mandabo potestatem dibo
Serpenti hoc est dsabolo. qui abmitio serpens ẽ
nominatus. Mordebit eos morsu utiq diuerl¬
sarum concupiscentiaꝵ quo petrantes octidit. mor¬
tificahit eos s morsu morsem fatt. ⁊ lon aũt
mors est. situti fere bestie uł omne genus ami¬

Expanded text:
rat pro homine, id est, carnem suam, quae non vidit rat pro homine, id est, carnem suam, quae non vidit corruptionem, die tertia suscitans, tanquam Jonam ex ore ceti produxit. Quia hoc fuit infernus Christo, quod Jonae cetus, dicente ipso Domino, Sicut enim Jonas tens futura mala dicit: Et si celaverint se ab oculis meis in fundo maris, ibi mandabo serpenti, et mordebit eos . Quid est enim. Et si celaverint se ab oculis serint in operibus malis, avertentes se ab oculis meis, a praeceptis scilicet spiritualibus, quia oculi Dei sunt spiritus Dei, qui legem, id est, praecepta dedit: in fundo maris, in altitudine videlicet desperationis. Ibi mandabo serpenti, et mordebit eos: ibi in eadem desperatione contemptus, mandabo, potestatem dabo serpenti, hoc est, diabolo, qui ab initio serpens est nominatus; et mordebit eos, morsu utique diversarum concupiscentiarum quo peccantes occidit, mortificabit eos. Sed morsu mortem facit. Non autem mors est sicuti ferae bestiae, vel omne genus ani
Abbreviated transcription (Latin):
adam. qnͣdo eum ꝑ concupiscentiam mordere
hoc ⁊ edere suasit illicita. ⁊ ideo ut dixi ꝑp̃ea morᷤ
quasi a morsu nomen accepit. Unde ⁊ dñs ĩ osee
ꝓpħa. morti inimtans dicit Ero mors tua omors
ero morsus tuus inferne. Mors ⁊ infn̾us in dỹa¬
boli ꝑsona dicta intelliguntur. quia ꝑ ipm̃ delii¬
quenti homini accedit mors id÷ priuatio uite ⁊ ꝑ
ipmñ petõres couu̾tuntur in infernum. tanqmͣ m
suscepta carne in qua suum mors nichil habebat¬
in desertom eius non obediuit concupisdentiis
ubi ait. dic lapidib istis ut panes fiant. ⁊ cet̾a.
uł qd se clauorum morsu. uistus ⁊ innocens affi¬
gi passus est. cruci ⁊ ore lancee transforari. Os a
lantee dixi scd̾m qd̾ dictum est de peccatorib. Et
uelut mors mortis. Unde dicit in ꝑsalmo. Non
absorbeat me ꝓ fiidum. neq urgeat suꝑ me
puteus os suum. id infernus detineri fuit a
Dyabolo impossibile. Unde hoĩem quem suscepe¬

Expanded text:
Adam, quando eum per concupiscentiam mordere, Adam, quando eum per concupiscentiam mordere, hoc est, edere suasit illicita: et, ut dixi, propterea mors quasi a morsu nomen accepit. Unde et Dominus in Osee propheta morti minitans dicit: Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne . Mors et infernus in diaboli persona dicta intelliguntur, quia per ipsum delinquenti homini accidit mors, id est, privatio vitae; et per ipsum peccatores convertuntur in infernum, tanquam in suscepta carne, in qua suum mors nihil habebain deserto, ejus non obedivit concupiscentiis, ubi ait, Dic lapidibus istis ut fiant panes , etc. Vel quod se clavorum morsu justus et innocens affigi passus est cruci, et ore lanceae transforari . Os autem lanceae dixi, secundum quod dictum est de peccatoribus, Etvelut in os mortis; unde dicit in Psalmo, Non absorbeat me profundum, neque urgeat super me puteus os suum , id est, infernus; detineri eum fuit a diabolo impossibile. Unde hominem quem suscepe