comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eut qͥd respexisti in incensum meũ et in
sacͥficium meũ impudenti ocło. et głi¬
ficasti filios tuos suꝑ me benedicẽ pͥmi¬
cias nominis sacrificii in isr ł in cons¬
pecꝰtu meo: Propter hoc: hec dic̃ dñs
ds̃ isrł. Dixi. Domꝰ tua et domiꝰ patͥs
tui transibunt coram mes usq mȩt̾nũ.
tes me glorificabo: et qui sꝑnit ne sꝑue
minabo sem̃ tuũ et semĩ domꝰ patris tui.
et ñ erit tͥ senior in domo mea om̃ib
in gladio iuuoꝵ: et hoc tͥ signũ qͦd ue¬
niet suꝑ duos filios tuos ofni. et finees.
una die: morient᷑. Asuscitabo mͥ sac̾do¬
tẽ fidelem: qͥ omĩa que in corde meo.¬
argenti dicens: iacta me in unã parcẽ
sacerdotii tui manducare panẽ. Non
.ẽ. ut dicat᷑ ista ꝓpħia uͥ sac̾dotii uetis
tanta manifestatione p̃nunciata mu¬
tatio. ẽ. in samuhele fusse ꝯpleta. Qͣm¬
qͣm enĩ ñ. eẽt de alia tribu samuel qͣm
quȩ ꝯstituta fuerat a dño ut seruiret. al¬

Expanded text:
Et utquid respexisti in incensum meum, et in Et utquid respexisti in incensum meum, et in sacrificium meum impudenti oculo, et glorificasti filios tuos super me, benedicere primitias omnis sacrificii in Israel in conspectu meo? Propter hoc haec dicit Dominus Deus Israel: Dixi, Domus tua et domus patris tui transites me glorificabo, et qui me spedam semen tuum, et semen patris tui, et non erit tibi senex in domo mea omnibus in gladio virorum. Et hoc tibi signum, quod veniet super duos filios tuos hos Ofni et Phinees: in uno die morientur atem fidelem, qui omnia quae sunt in corde meoargenti dicens: lacta me in unam partem sacerdotii tui manducare panem. Non est ut dicatur ista prophetia, ubi sacerdotii ueteris tanta manifestatione praenuntiata mutatio est, in Samuele fuisse conpleta. Quamquam enim non esset de alia tribu Samuel, quam quae constituta. fuerat a Domino, ut seruiret al
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ xp̃c xp̃i: An cornu exaltabit uniꝰ cuiꝰ¬
q fidelis sui : sic̃ ista ipsa in pͥncipio hu¬
iꝰ hẏmni ait. exaltatũ. ẽ cormi meũ in
deo meo: Om̃s quippe unctos eiꝰ cͥsinate
recte xp̃os possumꝰ dice: qͦd tam̃ totum
landati In quo quidẽ tc̃ figurata. ẽ muta¬
tio ueteris sacerdotii. et nc̃ impleta qñ
infirmata. ẽ. que multa erat in filiis: ut
nouũ hab̾et in xp̃o sac̾dotiũ sterilis que
heli sac̾dotem missus loquit᷑ homo dei:
cuiꝰ quidem nom̃ tacet᷑ s intelligit᷑ offi¬
cio ministerioq suo sine dubitatione
ꝓpħa. Sic enim scriptũ. est.
It uenit homo dĩ ad heli: et dixit.
Nec dic̃ dñs. Reuelans reuelatꝰ
sum ad domũ patris tui c̃ eẽnt in tra
egipti serui in domo pharaonis: et ele¬
gi domũ patris tui. ex om̃ib sceptris ifrł¬
E
mͥ sacerdotio fungi. ut ascendent ad al¬
tare meũ. et incendent incensũ et por¬
tarent ephod: et dedi domui pat̾s tui
omĩa que s̃ ignis filioꝵ isrł in escam.

Expanded text:
 Christi? An cornu exaltabit uniuscuiusque fidelis sui, sicut ista ipsa in principio huius hymni ait: Exaltatum est cornu meum in Deo meo? Omnes quippe unctos eius chrismate recte christos possumus dicere; quod tamen totum laudati; in quo quidem tunc figurata est mutatio ueteris sacerdotii et nunc inpleta, quando infirmata est quae multa erat in filiis, ut nouum haberet in Christo sacerdotium sterilis, quae Heli sacerdotem missus loquitur homo Dei, cujus quidem nomen tacetur, sed intelligitur officio ministerioque suo sine dubitatione propheta. Sic enim scriptum est: Et venit homo Dei ad Heli, et dixit: Haec dicit Dominus: Revelans revelatus sum ad domum patris tui, cum essent in terra Aegypti sergi domum patris tui ex omnibus sceptris Israel mihi sacerdotio fungi, ut ascenderent ad altare meum, et incenderent incensum, et portarent Ephod; et dedi domui patris tui omnia quae sunt ignis filiorum Israel in escam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul dubio uidicabit: S meliꝰ in¬
telligunt᷑ extrema tre extrema ho¬
minis: qm̃ ñ iudicabunt᷑ que in me¬
liꝰ uł in deceriꝰ medio temꝑe ꝯmutan¬
t̾. s in qͥb extrenus iuentꝰ suerit qͥ¬

Expanded text:
procul dubio judicabit. Sed melius inprocul dubio judicabit. Sed melius intelliguntur extrema terrae, extrema hominis: quoniam non judicabuntur, quae in melius vel in deterius medio tempore commutantur, sed in quibus extremis invent
Abbreviated transcription (Latin):
ante scła. qͥa ꝑ ipsum facta s̃ scł̃a. O¬
ꝑatur salutẽ nrãm in medio t̾re: c̃
uerbũ caro factũ. ẽ. et treno habita¬
uit in corꝑẽ. Deiide postea ꝗͣ ꝓphe¬
tatũ ẽ. in his uerbis anne qͦm᷑ głari¬
dicii futura. ẽ. Dñs ascendit inquit
in celos et tonuit: ipse iudicabit ex¬
trema terre qͥa uistus ẽ ꝓrsꝰ ordi¬
nem tenuit confessionis fideliũ. As
uenturꝰ ẽ ad uiuos et mortuos indi¬
candos. Nam quis ascendit sic̃ ait
apłc: nisi qui et descendit in infe¬
riores partes t̾re: Qͥ descendit ipse
.ẽ. et qui ascendit suꝑ om̃s cȩlos: ut
adimpleret om̃ia. Enubes gͦ suas
tonuit: quas scõ sp̃u c̃ ascendiss mi¬
pleuit. De quib ancille ierłm hoc
.ẽ. ingrate uinee ꝯminatꝰ. ẽ. apud. y¬
saiam ꝓpħam: ne pluant suꝑ eam
ymbrem. Sic autẽ dictũ. ẽ
ipse udicabit extrema t̾re: ac si di¬
ceret᷑ aẽ extrema t̾re. Nũ enĩ alias
parces ñ uidicabit: qui om̃s hoĩes

Expanded text:
a per ipsum facta sunt saecula, operatus salutem nostram in medio terrae, cum Verbum caro factum est et terreno habitauit in corpore. Deinde postea quam prophetatum est in his uerbis Annae, quo modicii futura est . Dominus ascendit inquit in coelos, et tonuit: ipse judicabit extrema terrae, quia iustus est. Prorsus ordinem tenuit confessionis fidelium. Ascuenturus est ad uiuos et mortuos icandos. Nam quis ascendit sicut dicit Apostolus nisi qui et descendit in inferiores partes terrae? Qui descendit ipse est et qui ascendit super omnes caelos, ut adinpleret omnia. Per nubes ergo suas tonuit, quas sancto Spiritu cum ascendisset inpleuit. De quibus ancillae Hierusalem, hoc est ingratae uineae, comminatus est aput Esaiam prophetam, ne pluant super eam imbrem. Sic autem dictum est: Ipse iudicabit extrema terrae, ac si diceretur: \'Etiam extrema terrae.\' Non enim alias partes
Abbreviated transcription (Latin):
carne ñ fecit. et sic diuinũ euadi
iudiciũ in medio t̾re mͥ udet᷑ dic¬
tũ: cũ quisq uiuit in corꝑe. In hac
qͥppe uita suã terram qͥsq circũ¬
fert quã moriente homine recip̃
t̾ra ꝯmunis: resurgenti utiq red¬
ditura. Proinde in medio t̾re. id.ẽ.
cũ anima nr̃a isto tr̾eno claudit᷑
corꝑe. faciendum. ẽ uidiciũ atq it̾i¬
cia. qͦd nob̃ ꝓsit in posterum: qñ
recip̃ quisq scđm ea que ꝑ corpus
gessit sine bonũ siue malũ. ꝑ cor¬
blasphemet. neq id ullis m̃bris cor¬
poris oꝑet᷑. ideo ñ erit reus: qͥa id¬
ñ motu corꝑis gessit: cũ hoc ꝑ illud
tempꝰ gesserit quo gessit et corpꝰ. Isto
mnͦ ꝯgruent̃ intelligi potest c̃ẽ illud
qͦd in psalmo legit᷑. Ds̃ aut̾ rex ñr
ante scła: oꝑatus. ẽ. salutẽ in medio t̾¬

Expanded text:
carne non fecit, et sic diuinum euadi posse carne non fecit, et sic diuinum euadi posse iudicium: in medio terrae mihi uidetur dictum \'cum quisque uiuit in corpore\'. In hac quippe uita suam terram quisque circumfert, quam moriente homine recipit terra communis, resurgenti utique redditura. Proinde in medio terrae, id est, cum anima nostra isto terreno clauditur corpore, faciendum est iudicium adque iustitia, qrecipit quisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum. Per corblasphemet, neque id ullis membris corporis operetur, ideo non erit reus, quia id motu corporis non gessit, cum hoc per illud tempus gesserit, quo gessit et corpus. Isto modo congruenter intelligi potest etiam illud quod in psalmo legitur: Deus autem rex noster ante sa
Abbreviated transcription (Latin):
głat᷑. intellige̾ et scire dñm. et facẽ ui¬
diciũ et iusticiam in medio t̾re. Non
parua ex parte intelligit et scit dñn
qͥ intelligit et scit &e hoc adño sͥ dari:
ut intelligat et sciat dñm. Qͥd enĩ ha
Fac̃ autẽ uidiciũ et iusticiam: qui rec¬
te uiuit. Recte autẽ iuuit: qͥ obtẽꝑat
p̃cipienti deo. & finis p̃cepti. id. ẽ. ad
qͦd refertur p̃ceptũ: caritas. ẽ de cor¬
de puro et conscientia bona. et fide ñ¬
fictã. Porro ista caritas sic̃ ioħs apłc
dio tre: Neq enĩ ñ debent face̾ u¬
diciũ et iusticiam qͥ habitant in ex¬
tremis tre: Qͥs hoc dixerit: Gur
gͦ ad ditum. ẽ in medio t̾re: Qd si
ñ adderet᷑ et tantũmͦ dic̾et face̾
iudiciũ et iusticiam: magͣ hoc p̃cep¬
tũ ad utrosq hoĩes ꝑtin̾et. et medi¬
t̾raneos et maritimos. S ne qͥsqͣm
putaret post finẽ uite que in hoc a¬
git᷑ corꝑe suꝑesse tempꝰ uidiciũ uis¬
ticiamq faciendi. quã dũ esset in

Expanded text:
atur, intellegere et scire Dominum et facere iudicium et iustitiam in medio terrae. Non parua ex parte intellegit et scit Dominum, qui intellegit et scit etiam hoc a Domino sibi dari, ut intellegat et sciat Dominum. Quid enim habFacit autem iudicium et iustitiam, qui recte uiuit. Recte autem uiuit. qui obtemperat praecipienti Deo; et finis praecepti, id est, ad quod refertur praeceptum, caritas est de corde puro et conscientia bona et fide nficta. Porro ista caritas, sicut Iohannesdio terrae? Neque enim non debent facere iudicium et iustitiam qui habitant in extremis terrae. Quis hoc dixerit? Quur ergo additum est: In medio terrae? Quod si non adderetur et tantummodo diceretur: Facere iudicium et iustitiam, magis hoc praeceptum ad utrosque homines pertineret, et mediterraneos et maritimos. Sed ne quisquam putaret post finem uitae, quae in hoc agitur corpore, superesse tempus iudicium iustitiamque faciendi, quam dum esset in
Abbreviated transcription (Latin):
tis lineis. longe lateq porrecta: qm
nullus in mare mittat conatꝰ homi¬
nũ s leuet unda c̃ uen̾it naturali
ordine ponderũ: magisq diuina
currat ubicũq naufragium.

Expanded text:
tis lineis longe lateque porrecta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed leuet unda, cum uenerit, naturali ordine ponderum, magisque diuinacurrat ubicumque naufragium.
Abbreviated transcription (Latin):
formã serui qͥa factꝰ ẽ. homo cẽ ser¬
do p̃nunciat ex ꝑsona dĩ patris: et
suscitabo inqͥt suꝑ peccora mea pas¬
torem unũ qui pascat ea sernũ meũ
dđ: et ipse pascet ea et ipse erit in
his pastor. Esgo autẽ dñs ero in eis
in dm̃: et seruus m̃s dauid pͥnceps
in medio eoꝵ. Ego dñs locutꝰ sum.

Expanded text:
erui, qua factus est homo, etiam serdo praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio e
Abbreviated transcription (Latin):
lant᷑ canonice. s in aliis inuenit᷑: in qͥb
sũt et machabeoꝵ libri. qͦs ñ uidei s ec¬
cłia ꝓ canonicis habet ꝓpt̃ quoꝵdã mar¬
mortẽ ꝓ dĩ lege certart̃: et mala gͣuissi¬
ma atq horribilia. ꝑtulert̃.

Expanded text:
lantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus lantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam marmortem pro Dei lege certarunt et mala grauissima adque horribilia pert
Abbreviated transcription (Latin):
et exibitis et exultabitis sic̃ uituli ex
uincłis resoluti: et conculcabitis ini¬
qͦs. et erunt cinis sub pedib ur̃is. in
riam. malachiam. ꝑ idem tempus
libͥationis pͦpłi dĩ ex babilonica ser¬
uitute. scͥpsit ce etras qui mag̃ rerũ
gestars scriptor. ẽ habitꝰ qͣm ꝓpħa. si¬
cuti ẽ liber qui appellat᷑ hester. cuiꝰ¬
res gesta in laudem d̃ĩ ñ longe ab his
temꝑib inuenit᷑: ñ forte etras in eo xꝑ̃m¬
ꝓpħasse intelligendꝰ. ẽ. qͦd int̾ qͦs dã uiue¬
nes orta questione qͥd ampliꝰ ualeret in
reb cũ reges unꝰ dixiss alt̾ uinũ t̾cus
mulieres que plerũq regib imꝑarent:
idem tñ tciꝰ u̾itatẽ suꝑ omĩa demonstra¬
uit eẽ. uuctricẽ. Consulto autẽ eũgł̃io.
x p̃m eẽ. cognoscimꝰ u̾itatẽ. Ab hoc tẽꝑe
apđ udeos restituto tẽplo. ñ reges s
supputatio tẽꝑm ñ in scͥptis scĩs q̃ appel¬

Expanded text:
et exibitis et exultabitis sicut uituli ex et exibitis et exultabitis sicut uituli ex uinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris in driam, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti eres gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur; nisi forte Esdras in eo asse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appel
Abbreviated transcription (Latin):
& qͥd plus: Qͥa custoduumꝰ obserua¬
tiones eiꝰ et qͥa ambulauimꝰ suppli¬
cantesante faciem dm̃ om̃ipotentis.
et nc̃ nos beatificamꝰ alienos: et ree¬
dificant᷑ oñis qͥ faciunt iniqͣ. adu̾sa¬
ti s̃ deo et salui facti s̃. Hec oblocuti
s̃ qͥ timebant dũm: unꝰ quisq ad ꝓxi¬
mũ suũ. Est animadu̾tit dñs et audi¬
uit. et scͥpsit librũ memoriȩ in ꝯspec¬
ta suo eis qͥ timent dñm. et reuerẽt᷑
nom̃ eiꝰ. Isto libro significatũ ẽ: des¬
tam̃tũ nouũ. Deniq qͦt sequit᷑ audi¬
quã ego facio in adquisitioe. et eli¬
gam eos sic̃ eligit homo filiũ suũ ser
uientẽ .sͥ. et conuertemini et udebi¬
es uenit ardens sic̃ clibanꝰ et ꝯc̾mabit
eos. et erunt om̃s aliengene. et om̃s
facientes unqͥtatẽ stipula et incenda¬
et ñ derelinqͦt᷑ eoꝵ radix. neq sar¬
m̃tũ. et oriet᷑ uob̃ tuñtib nom̃ me¬
tm sol nisticie. et sanitas in penins eiꝰ

Expanded text:
et quid plus, quiacustodiuimusobseruaet quid plus, quiacustodiuimusobseruationes eius, et quia ambulauimus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, etreaedificanturomnes, quifaciunt iniqua; et aduersati sunt Deo, et salui facti sunt. Haec oblocuti sunt, qui timebant Dominum, unusquisque ad proximum suum; et animaduertit Dominus et audiuit; et scripsit librum memoriae in conspectu suo eis, qui timent Dominum et reuerentur nomen eius. Isto libro significatum est testamentum nouum. Denique quod sequitur audiqua ego facio, in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium suum qui servit ei: et convertimini, et videbi venit, ardens ut clibanus, et exuret eos: et erunt omnes alienigenae et omnes qui faciunt iniquitatem, ut stipula; et incende radix neque sarmentum. Et orietur uobis timentibus nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius;
Abbreviated transcription (Latin):
diem introitꝰ eiꝰ Aut qͥs resistet in
aspectu eiꝰ: Qͦ autẽ dix̃ dñs quẽ uos
queritis. et angłc testam̃ti quẽ uos
uere et uelle. S multi eoꝵ quẽ que¬
siert̃ et uoluert̃ uenisse ñ agnouer̃t:
excecati in cordib suis p̃cedentib
meritis suis. Qͦd sane hic nominat
testam̃tũ. uł supͣ uͥ ait testam̃tũ meũ
erat cũ eo. uł hic uͥ eũ dixit angłm
testam̃ti: nouũ ꝓculdubio testam̃tũ
debemꝰ acciꝑe. uͥ sempitña ñ uetꝰ uͥ
tẽꝑalia s̃ ꝓmissa. que ꝓ magno ha¬
bentes plurimũ infirmi et deo uero
taliũ rerũ mercede seruientes: qñ
uident eis impios habundare tbant᷑.
ꝓpt̾ qͦd idem ꝓpħa ut noui testam̃ti
ȩt̾nam beatitudinẽ que ñ dabit᷑ nͥ bo¬
nis distingueret a uetis trena felicita¬
te que plerũq dat᷑ et malis: ingͣuas¬
tis inqͥt suꝑ me uerba urã dic̃ dñs
et dixistis. In qͦ detraximꝰ de te UDi¬
xistis. Uanꝰ ẽ. om̃is qͥ seruit deo.

Expanded text:
eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiterna, non uetus, ubi temporalia sunt promissa; quae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba uestra, dicit Dominus, et dixistis: In quo detraximus de te? Dixistis: Vanus est omnis, qui seruit Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
occasum deo iã uideamꝰ offerri. sacͥficiũ
autẽ uideoꝵ quib dictũ. ẽ. non. ẽ. mͥ uo¬
luntas in nob̃. nec accipiam munꝰ de
manib nr̃is cessasse: negare ñ possũt
enim paulo pꝰ de ipso ex ꝑsona dĩ. Tes¬
tam̃tũ meũ erat cũ eo uite et pacis.
et dedi ei ut timore timeret me : et a
facie nõĩs mei reuert̾et᷑. Lex u̾itatis
erat in ore ipsiꝰ. In pace dirigens am
bulabit metũ. et multos ꝯuertet ab in¬
ui. inqua uenit ad hoĩes: sic angłe ꝓpt̃¬

Expanded text:
Deo iam uideamus offerri, sacrificium autem Iudaeorum, quibus dictum est: Non est mihi uoluntas in uobis, nec accipiam munus de manibus uestris, cessasse negare non possunt: enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. bitabit vobiscum, et multos convertet ab inui, in qua uenit ad homines, sic ange
Abbreviated transcription (Latin):
itin̾e uim̃to huiꝰ geni̾s ut̾et᷑: in euangłio
legit᷑: uͥ et hec ꝓphetia ꝯmemorat᷑ ex par¬
te. qͣntum illi loco suffice̾ uisũ. ẽ. Auo
quens de remissione peccatoꝵ ꝑ eiꝰ san¬
gumẽ. tu qͦ inqͥt in sangiine testam̃ti
tiu emisisti uinctos tuos de lacu: in qͦ ñ
.ẽ aqua. Qͥd ꝑ hunc lacũ uelit intelligi.
possunt diu̾sa sentiri cẽ sccłm rectam fi¬
dem: mͥ tam̃ uidet᷑ ñ eo significari me¬
liꝰ nͥ humanȩ miseriȩ ꝓfunditatẽ. siccã
qͦdã mͦ et sterilem. uͭ ñ s̃ fluenta uisticiȩ
s iniquitatis lutũ. De hoc qͥppe cẽ in psal
et de luto limi. Ualachias ꝓphetans

Expanded text:
itinere iumento huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco sufficere uisum est. Alio hetiae loquens de remissione peccatorum per eius sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in pset de luto limi. Malachias prophetans
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa porro babilonie captiuitate pri
ꝓpħauer̃t daniel et ierechiel. alii ft¬
licet duo ex ꝓphetis maiorib quoꝵ
damel &ẽ tempꝰ quo uent᷑us fuerat
noꝵ: qͦd longum. ẽ. ꝯputando mon¬
strare: et ab aliis factitatũ. ẽ. ante
nos. De potestate uͦ eiꝰ et eccłia sic
locutꝰ.ẽ. Uidebam inqͥt in uisu no¬
ctis. et ecce cũ nubib celi ut filiꝰ ho¬
muns ueniens erat: et usq ad uecus¬
tũ dierũ ꝑuenit. et in ꝯspectu eiꝰ p̃¬
latꝰ. ẽ: et ipsi datꝰ. ẽ. pͥncipatꝰ. et honor
et regnũ. et om̃s p̾płi. trib et linguȩ
ipsi seruient. ꝑotestas eiꝰ potestas ꝑ¬
petua que ñ transibit: et regnũ eiꝰ¬

Expanded text:
ipsa porro Babyloniae captivitate prius prophetaverunt Daniel et Ezechiel, alii scilicet duo ex Prophetis majoribus. Quorum Daniel etiam tempus, quo uenturus fuerat norum; quod longum est conputando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eius et ecclesia sic locutus est: Videbam, inquit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas perpetua. quae non transibit, et regnum ei
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et ueniet desidatꝰ cunctis genti¬
b Hec ꝓphetia parcĩ ꝯpleta iã cer¬
nit᷑: partim sꝑat᷑ in fine ꝯplenda.
Mouit enũ cȩlũ angłoꝵ et siderum
testimonio: qñ incarnatꝰ ẽ xꝑ̃c.¬
Mouit tr᷑am ingenti nuracło de ipso uir¬
ginis partu: mouit mare et aridã. cũ &
in insulis et in orbe toto xp̃c anñciat᷑.¬

Expanded text:
 et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Chrismouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; mouit mare et aridam, cum et in insulis et in orbe toto Christ
Abbreviated transcription (Latin):
sule gentiũ. Est paulo pꝰ Tc̃ inquit
tnsuertã in p̾płos linguã et ꝓgenies
eiꝰ ut inuocent om̃s nom̃ dñi. et ser¬
uiant ei sub iugo uno. Ifinib flu¬
minũ echiopiȩ: afferent hostias .mͥ.
In illo die ñ ꝯfunderis ex om̃ib adin¬
uentionib tuis qͣs impie egisti inme.
qͥa tc̃ auferam abste prauitates inui¬
riȩ tuȩ. et iã ñ adicies ut magnifice¬
ris suꝑ montẽ scm meũ. et subrelin¬
qͣm in te ppłm mansuetũ et humilẽ
et uebunt᷑ a noĩe dñi qͥ reliqͥ fuerĩt
isrł. Hec sunt reliqͥe de quib alibi¬

Expanded text:
Et paulo post: Tunc, inquit, transuertam in populos linguam et progenies eius, ut inuocent omnes nomen Domini et seruiant ei sub iugo uno; a finibus fluminum Aethiopiae adferent hostias mihi. In illo die non confunderis ex omnibus adinuentionibus tuis, quas inpie egisti in me; quia tunc auferam abs te prauitates iniuriae tuae; et iam non adicies, ut magnificeris super montem sanctum meum, et subrelinquam in te populum mansuetum et humilem; et uerebuntur a nomine Domini, qui reliqui fuerint Israel. Hae sunt reliq
Abbreviated transcription (Latin):
ieremias ꝓpħa de maiorib ẽ. sicut
ysaias: ñ de minorib sic̃ cet̾i de quoꝵ
scͥptis ñ nulla iã posui. ꝓpħauit autẽ
regnante iosia in ierłm. et apud roma¬
nos ancomarcio: iã ꝓpinqͣnte catuuta¬
te uideoꝵ. Tetendit aut̃ ꝓpħiam usq
ad qͥntũ m̃sem caͤtiuitatis: sic̃ in eiꝰ littĩs
inuenimꝰ. Sophonias autẽ unꝰde mi¬
norib ad uingit᷑ ei. Nã et ipse in dieb io¬
uit gͦ iheremias ũ solum ancimarci. ue¬
rũ &ẽ tarqͥnii pͥsci. temꝑib quẽ romani
habuerunt qͥntũ regẽ. Ipse enĩ qñ illa
captiuitas facta. ẽ: regnare iã ceꝑat.
ꝓphetans gͦ de xp̃o iheremias. sp̃c inqͥt
oris nr̃i. xp̃c dñs captꝰ. ẽ in peccatis nr̃is:
passum. eẽ. ꝓ nob̃. Item loco alio. Hic ds̃
mĩs inqͣt et ñ estimabit᷑ alt̾ad eutm qͥ inue¬
uit om̃em uiam prudentiȩ et dedit eã
iacob puero suo: et isrł dilecto suo. Post
hec in t̾ra iusꝰ. ẽ: et c̃ hominib ꝯu̾satꝰ. ẽ.¬

Expanded text:
ieremias propheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iouit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam coeperat. Prophetans ergo de Christo Hieremias: Spiritristus Dominus captus est in peccatis nostris, passum esse pro nobis. Item loco alio: Hic Deus meus, inquit, et non aestimabitur alter ad eum; qui inuenit omnem uiam prudentiae et dedit eam Iacob puero suo et Israel dilecto suo; post haec in terra uisus est et cum hominib
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. sic locutꝰ ẽ. Dñe d̾s m̃s et refu¬
giũ meũ in die maloꝵ ad te gentes ue¬
nient ab extremo t̾re et dicent. Uere
m̃dacia coluer̃t patres nr̃i simulachra:
et ñ. ẽ. in illis utilitas. Qͥa uͦ ñ erant eũ
agnit᷑i uidei. aqͥb eũ et occidi oporte¬
bat: sic idem ꝓpħa significat. Graue
cor ꝑ omĩa. et homo. ẽ. et qͥs agnoscit
eũ: Huiꝰ ẽ. &ẽ illud qͦd in libro septimo¬
.ͦ. posui de testam̃to nouo cuiꝰ ẽ medi¬
ator xꝑ̃c. Ipse qͥppe iheremias ait. Ecce
dies ueniunt dic̃ dñs: et consũmabo su¬
ꝑ domũ iacob testam̃tũ nouũ. et cet̾a qͦ
ibi legunt᷑. Sophoniȩ autẽ ꝓpħe qͥ

Expanded text:
ne Deus meus et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, et non est in illis utilitas. Quia uero non erant eum agnituri Iudaei, a quibus eum et occidi oportebat, sic idem propheta significat: Graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscit eum? Huius est etiam illud quod in libro septimo decimo posui de testamento nouo, cuius est mediator Christus. Ipse quippe Hieremias ait: Ecce dies ueniunt, dicit Dominus, et consummabo super domumlacob testamentum nouum, et cetera quae ibi leguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃figurans sapientia edificauit sͥ do¬
mũ. et suffulxit colũpnas septẽ. S̾ te¬
rilis enĩ erat in om̃ib gentib di ci¬
uitas: ante qͣm iste fetꝰ quẽ cernimꝰ o
riret᷑. Cernimꝰ eciã que multa in filiis
tute infirmata. ẽ. Gq̃s morti¬
ficat et uuificat. Mextisicauit illã
que multa erat in filiis: et iuuificaũ
hanc sterilem que peꝑit septẽ. Qͣm¬
iuis ꝯmodiꝰ possit intelligi eosdem ui¬
uificare: qͦs mortificam̃t. Id enĩ uelut
repetut addendo. Heduc̃ ad infe¬
ros et reduc̃. Quib enĩ dic̃ apłc si mo¬
rcui estis cũ xp̃o que sursũ s̃ q̃rite:¬
brit̃ itaq mortificant᷑ a dño quib ad¬
iungit que sursum s̃ sapite ñ que suꝑ
ꝯtrouersia fidelium in illo potiꝰ ui
tam. Nam qͥ ꝓprio filio ñ peꝑcit. s ꝓ
nob̃ om̃ib tradidit eũ: isto mͦ utiq
mortificauit eũ. Aquia resuscitauit
a mortius: eũdem rursꝰ uuficanit.

Expanded text:
praefigurans Sapientia aedificauit sibi dopraefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis tute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursubriter utique mortificantur a Domino. Quibus adjungit : quae sursum sunt sapite, non quae super controversia fidelium, in illo potius vitam. Nam qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, isto modo utique mortificauit eum; et quia resuscitauit a mortuis, eundem rursus uiuificauit.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ sũ. Pleni panib inqͥt mino¬
rati s̃: et esurientes tͣnsiert t̾ram. Qͥst̃
intelligendi pleni panib: nͥ idem ipsi
qͣsi potentes id. ẽ isrłite quib cdita s̃ e
loqͥa di. S in eo p̾pło ancille filii mino¬
rati s̃: quo uerbo minꝰ quidẽ latino be¬
ne tũ exp̃ssum. ẽ qͦd ex maiorib mino¬
res factis: qͥa et in ipsis panib id. est
diuinis eloqͥis que ifraelite soli tc̃ ex
om̃ib gentib acceꝑunt t̾rena sapiũt.
Gentes autẽ quib lex illa ñ erat data.
postea qͣm ꝑ nouũ testam̃tũ ad eloqͥa
illa uener̃t. multũ esuriendo t̾ram dnͣ¬
sier̃t: qͥa in eis ñ tr̾ena s celestia sapu¬
er̃t̃. Et hoᷤ uelut quereret᷑ causa cur
factum sit: qͥa sterilis inqͥt peꝑit.uͭii.¬
et multa in filiis infirmata. ẽ. Hic to¬
tũ qͦd ꝓpħabat᷑ eluxit agnoscentib nu¬
apłc ad septem scribit eccłias: eo mͦ se
ostendens ad uniꝰ plenitudinẽ scrib̃e.
Ain ꝓuerbiis salomonis: hoc antea

Expanded text:
mus sum. Pleni panibus, inquit, minorati sunt, et esurientes transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illposteaquam per novum testamentum ad eloquia illa venerunt, multum esuriendo, terram transierunt, quia in eis non terrena, sed coelestia sapuerunt. Et haec velut quaereretur causa, cur factum sit. « eptem, et multa in filiis infirmata est. » Hic totum quod prophetabatur eluxit agnoscentibus nulus ad septem scribit Ecclesias , eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere. Et in Proverbiis Salomonis hoc antea
Abbreviated transcription (Latin):
Tamqͣm sc̃s et scĩficans: ustus et ustifi¬
cans. Non. ẽ. sc̃s p̃ter te: qͥa nemo fit nͥ
abste. Deniq sequit᷑. Nolite głari et no¬
lite loqui excelsa: neq exeat magniloqͥũ
uos scit et ubi nemo scit: qm̃ qͥ putat se
aliqͥd. eẽ. cũ nichil sit: se ipsum seducit.
Heo dicunt᷑ aduersariis ciuitatis d̃i ad ba¬
biloniã ꝑtinentib de sua uircute p̃sim̃¬
tib in se ñ in dño głantib: ex quib st̃ ẽ
carnales ifraelite terrene ierłm. ciues ter¬
.ẽ. iustꝰ atq iustificans: et suã uolentes ꝯs¬
tituere id. ẽ. uelut a se sͥ paratã. ñ ab illo
mꝑtitã iusticie dĩ ñ s̃ subiecti. Utiq qͥa
suꝑbi de suo putantes ñ de di posse pla¬
cere se deo qui. ẽ ds̃ scientiaꝵ. atq ideo
et arbiter ꝯscientiarũ ibi uidens cogita
adinuentiones suãs. Qs ad inuentiones
putamꝰ: nͥ ut suꝑbi cacdant et humiles sur¬
gant. Has qͥppe adinuentiones ex sequit᷑
dicens. Arcus fortiũ infirmatꝰ. est:

Expanded text:
tamquam sanctus et sanctificans, iustus et iustificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo fit nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari et nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquiumuos scit, et ubi nemo scit; quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipsum seducit. Haec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibuscarnales Israelitae terrenae Jerusalem, cives terest justus atque justificans, « et suam volentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens cogitatadinuentiones suas. Quas adinuentiones putamus, nisi ut superbi cadant et humiles surgant? Has quippe adinuentiones exsequitur dicens: Arcus potentium infirmatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtuientem filiũ genuiss qͣntoq u¬
xiss Ulbi certe agnoscendũ. ẽ qͦd
ante ꝓmiseram. ut appareat quare
sit dictrm de filiis heber nom̃ uniꝰ
phalech: qͥa in dieb eiꝰ diuisa. ẽ tr̾a.

Expanded text:
pertinentem filium genuisset, quantoque vpertinentem filium genuisset, quantoque vixisset. Ubi certe agnoscendum est quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber, Nomen unius Phalech, quia in diebus ejus divisa est terra.
Abbreviated transcription (Latin):
uigare ac ꝑuenire potiusse. ut ã illic
ex uno illo pͥmo homine genus istitu¬
eret᷑ humanũ. Qua ꝓpt̾ int̃ illos tc̃
hominũ p̃płos qͥ ꝑ seytuaguita duas
gentes et totidem linguas colligunt᷑
fuisse diuisi: queramꝰ si possumꝰ inne¬
nire illã in t̾ris ꝑegͥnantẽ ciuitatẽ di.
que usq ad diluuiũ. archanq ꝑduc¬
ta .ẽ. atq in filiis noc ꝑ eoꝵ benedic¬
tiones ꝑseuerasse monstrat᷑ maxime
in maximo qͥ appellatꝰ. ẽ. sem: q̃nqͥde
iafech ita benedict. ẽ: nt in eiꝰ fr̃ĩs sit
ostendat post diluuiũ cunitatẽ dei.
sic̃ eam series generationũ ab illo qͥ
.ẽ. appellatꝰ sech ostendebat aute dilu¬
inũ. ꝓpt̾ hoc gͦ scͥptura diuina c̃
terrenã cuntatẽ in babilone hoc ẽ.
in confusione monstrass: ad patri¬
archam sem recapitulando rentit᷑.
et ordinant᷑ uide generationes usq
at abraham: cõmenorato cẽ nim̾o
annoꝵ quanto quisq ad hanc seriẽ

Expanded text:
vigare ac pervenire potuisse, ut etiam illic vigare ac pervenire potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse divisi, quaeramus, si possumus invenire illam in terris peregrinantem civitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, ostendat post diluvium civitatem Dei; sicut eam series generationum ab illo qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluvium. Propter hoc ergo Scriptura divina cum terrenam civitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando revertitur, et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum quanto quisque ad hanc seriem
Abbreviated transcription (Latin):
duero et antĩpodas ee fabulã¬
tur. id est homines a contͣria
parte t̾re uͥ sol orit᷑ qͣndo occidit nob
adu̾sa pedib nr̃is calcare uestigia nul¬
la ratione credendũ ẽ. neq hoc ulla
historica cognitione didicisse se asfr¬
mant. s quasi ratiocinando coniectãt:
eo qͦd nitra connexa cęli tra suspensa
sit. eumdẽq locũ mundꝰ habeat et in¬
fimũ. et mediũ: et ex hoc opinant᷑
alt̾am t̾re partem. que infra. ẽ habi¬
tatione hominũ carere ñ posse: nec
attendunt cẽ si sigura conglobata et
rotunda mundꝰ esse c̾dat᷑. siue aliqua
ratione monstret᷑: ñ tam̃ eẽ ꝯsequens
ut cẽ ex illa parte ab aquaꝵ ꝯgerie
nuida sit t̾ra: deuide &ẽ si nuda sit ne¬
q: hoc statim necesse ut homines habe¬
at. qm̃ nullo mͦ scͥptura ista m̃tit᷑. que
narratis p̃teritis fac̃ fidem eo qͦd eius
p̃dicta complent᷑: imisq ab surdũ. ẽ
ut dicat᷑ aliqͥs homines ex hac in illã
partẽ occeani ĩmensitate tnͣsiecta na¬

Expanded text:
uero et antipodas esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos hpartem, Oceani immensitate trajecta, na
Abbreviated transcription (Latin):
ris filiam reã noĩe. que &̃ ilia uoca¬
bat᷑. romuli matrẽ uestalem uͥginem
fecerat. quã uolt̃ de marte geminos
ꝯcepisse: isto mͦ stuprũ eiꝰ honorãtes
uł excusantes: et adhibentes argum̃¬
tũ qͦd infantes expositos lupa nutͥu̾it.
Hoc enĩ genꝰ bestiȩ ad martẽ existimãt
ꝑtin̾e: ut indelicet ideo lupa c̾dat᷑ am¬
monuisse ub̃a pariulis. qͥa filios dñi
sui martis agnouit. Qmius ñ desint
qͥ dicant c̃ expositi uagientes iac̾ent
a nescio qua pͥmũ metͥce fuisse collec¬
tos: et pͥmas eiꝰ sucxisse mãmillas.
Meretͥces autẽ: lupas uocabant. Un¬
de cẽ nc̃ turpia loca eaꝵ lupanaria
nũcupant᷑. Et eos pea ad faustulũ
ꝑuenisse pastorem: atq ab eiꝰ acca uxo¬
re nutritos. Qiqͣm si ad arguendũ
hominẽ regẽ qͥ eos in aqͣm ꝓici cru¬
delit̾ nisserat. eis infantib ꝑ qͦs tanta
ciitas condenda fuerat de aqͣ diui¬
nitꝰ lib̾atis. ꝑ lactantẽ feram ds̃ no¬

Expanded text:
ris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocaris filiam, Rheam nomine, quae etiam Ilia uocabatur, Romuli matrem, Vestalem uirginem fecerat, quam uolunt de Marte geminos concepisse, isto modo stuprum eius honorantes uel excusantes, et adhibentes argumentum, quod infantes expositos lupa nutriuerit. Hoc enim genus bestiae ad Martem existimant pertinere, ut uidelicet ideo lupa credatur admouisse ubera paruulis, quia filios domini sui Martis agnouit; quamuis non desint qui dicant, cum expositi uagientes iacerent, a nescio qua primum meretrice fuisse collectos et primas eius suxisse mamillas meretrices autem lupas uocabant, unde etiam nunc turpia loca earum lupanaria nuncupantur, et eos postea ad Faustulum peruenisse pastorem adque ab eius Acca uxore nutritos. Quamquam si ad arguendum hominem regem, qui eos in aquam proici crudeliter iusserat, eis infantibus, per quos tanta ciuitas condenda fuerat, de aqua diuinitus liberatis per lactantem feram Deus uo
Abbreviated transcription (Latin):
in bello. et sepultꝰ in eo monte qͥ cẽ nc̃¬
eiꝰ nomine ñcupat᷑: doꝵ taliuĩ quales
sͥ faciebant nuim̾o. ẽ. additꝰ. Alii sane
noluert eũ in p̃lio scb̃e occisũ. s ñ cõ¬
paruisse dixer̃t: nec ex eiꝰ uocabulo
appellatũ montẽ. s ex aduentu auiũ
dictũ auentinũ. Post hc̃ ñ. ẽ ds̃ factꝰ
in latio: nͥ romulus ꝯditor rome. Int̾
istum autẽ et illũ: reges reꝑuint᷑ duo.
Quoꝵ pͥmꝰ. ẽ. ut eũ uirgiliano u̾su elo¬
qͣr. ꝓximꝰ ille ꝓcas troiane gła gentis.
Csuiꝰ temꝑe qͥa Pliiã qͦdam mͦ ro¬
ma parturiebat᷑: illud om̃iũ regno¬
rũ maximũ assyriũ finẽ tante duit᷑¬
nitatis accep̃. Ad medos qͥppe translatuĩ
.ẽ. pꝰ annos ferme mille t̾centos qͥnq it
c̃ẽ beli qͥ ninũ genuit. et illic paruo
ꝯtentꝰ imꝑio pͥmꝰ rex fuit.: temꝑa ꝯpu¬
tent᷑. Procas autẽ: regnauit ante a¬
muluĩ. Porro amuliꝰ fr̃is sui numito¬

Expanded text:
in bello, et sepultin bello, et sepulteius nomine nuncupatur, deorum talium, quales sibi faciebant, numero est additus. Alii sane noluerunt eum in proelio scribere occisum, sed non conparuisse dixerunt; nec ex eius uocabulo appellatum montem, sed ex aduentu auium dictum Auentinum. Post hunc non est deus factus in Latio nisi Romulus conditor Romae. Inter istum autem etut eum Vergiliano uersu eloquar: Proximus ille Procas, Troianae gloria gentis. Cuius tempore quia iam quodam modo Roma parturiebatur, illud omnium regnorum maximum Assyrium finem tantae diuturnitatis accepit. Ad Medos quippe translatum est post annos ferme mille trecentos quinque, ut etiam Beli, qui Ninum genuit et illic paruo contentus imperio primus rex fuit. tempora conputentur. Procas autem regnauit ante Amulium. Porro Amulius fratris sui Numito
Abbreviated transcription (Latin):
b illo gͥ temꝑe hi reges aurei¬
cognominabant siluios: ab eo qͥppe qͥ fi¬
lꝰ enee pͥmꝰ dictus. ẽ siluiꝰ cet̾is subsecu¬
tis et ꝓͥa noĩa imponebant᷑. et hoc ñde¬
fuit cognom̃tũ: sic̃ longe postea cesares
cognominati s̃. qͥ successer̃t cesari au¬
gustõ. Reꝓbato autẽ saule ne qͥsqͣm ex
eiꝰ stirpe regnaret: eoq defuncto dđ
successit in regnũ: pꝰannos asaulis
imꝑio quadraginta. Tc̃ athenienses
hab̃e deinde reges post codri interitũ
destiter̃t: et magistratꝰ hab̃e ceꝑunt ã¬
ministrande rei publicẽ. Post dauid qͥ
ẽẽ ipse quadraginta regnaũ annos filiꝰ
eiꝰ salomon rex ifraelitaꝵ funt: qͥ tẽplũ
illud nobilissimũ dĩ iherosolimitanũ
ꝯdidit. Cuiꝰ teꝑe apd̾̃ latinos ꝯdita. est
alba: ex qua deinceps ñ latinoꝵ s alba¬
noꝵ reges appellari in eodẽ tam̃ latio
ceꝑunt. Salomoni successit filiꝰ eiꝰ ro¬
boam. sub quo induo regna pͦpłc ille
duusꝰ ẽ: et singłe partes suos singlos

Expanded text:
b illo igitur tempore hi reges cognominabant Siluios; ab eo quippe, qui filius Aeneae primus dictus est Siluius, ceteris subsecutis et propria nomina inponebantur et hoc non defuit cognomentum; sicut longe postea Caesares cognominati sunt, qui successerunt Caesari Augusto. Reprobato autem Saule, ne quisquam ex eius stirpe regnaret, eoque defuncto Dauid successit in regnum post annos a Saulis imperio quadraginta. Tunc Athenienses habere deinde reges post Codri interitum destiterunt et magistratus habere coeperunt administrandae rei publicae. Post Dauid, qui etiam ipse quadraginta regnauit annos, filius eius Salomon rex Israelitarum fuit, qui templum illud nobicondidit. Cujus tempore apud Latinos condita est Alba, ex qua deinceps non Latinorum, sed Albanorum reges appellari, in eodem tamen Latio, coeperunt. Salomoni successit filius ejus Roboam, sub quo in duo regna populus ille divisus est, et singulae partes suos singulos
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ tuoꝵ: qͥa ñ eos obliuiscente
s potiꝰ miserante dño. et ipsi post ħ
obꝓbrium c̾dituri s̃. S ille quẽ pͥ
posui: conuenientior mͥ sensꝰ iudet᷑.
incongrue uox ista coaptat᷑. mem̃¬
to dñe obpbrii seruoꝵ tuoꝵ. ñ enim
serui di nũcupandi s̃ tales uidei: s
eis uerba ista compecunt. qͥ c̃ granes
humilitates ꝑsecutionũ ꝓ. xp̃i noĩe
paterent᷑: recordari potuert̃ excel¬
sũ regnũ semini dd̃ fuisse ꝓmissum:
et eiꝰ desidio dice. ñ desꝑando s petẽ¬
do. querendo. pulsando.

Expanded text:
seruorum tuorum, quia non eos obliuiscente, seruorum tuorum, quia non eos obliuiscente, sed potius miserante Domino et ipsi post hoc obprobrium credituri sunt. Sed ille, quem prius posui, conuenientior mihi sensus uidetur. istus, incongrue uox ista coaptatur: Memento, Domine, obprobrii seruorum tuorum; non enim serui Dei nuncupandi sunt tales Iudaei; sed eis uerba ista conpetunt, qui, cum graues humilitates persecutionum pro Christi nomine paterentur, recordari potuerunt excelsum regnum semini Dauid fuisse promissum, et eius desiderio dicere, non desperando, sed petendo quaerendo pulsando
Abbreviated transcription (Latin):
o multaꝵ gentiũ: qͦd exꝓbrauer̃t
inimici tui dñe. qͦd exꝓbrauer̃t cõ¬
mutationẽ xp̃i tui. utrũ ex ꝑsona
dicta sint illoꝵ israelitaꝵ qͥ deside¬
rabant reddi sͥ ꝓmissionẽ que facta
pe ista uł scͥpta temꝑe qͦ fuit echam.
de cuiꝰ nomune titulũ iste psalmꝰ ac¬
cepit. et idem tempꝰ regni daurd fu¬
it. Ac ꝑ hoc ñ dic̾et᷑ uͥ s̃ miseratio¬
nes tue antique dñe quas uirasti ddđ̃
in ueritate tua: nͥ eoꝵ ꝑsonam in
se ꝓphetia transfiguraret qͥ longe
postea futuri erant quib hoc tempꝰ
ess antiquũ.: qͣndo regi dauid ista ꝓ¬
missa s̃. Potest aut̃ intelligi multas
brasse illis passionẽ xp̃i quã scͥpta
ꝯmutationẽ uocat: qm̃ moriendo
ĩmortalis. ẽ. factꝰ. Potest et muta¬
tio xp̃i scđm hoc accipi. ex ꝓbrata
ẽ gentiũ: et hoc eis nc̃ ex probrant
multe gentes q̃ c̃dider̃t in eũ ꝑ testa¬
m̃tũ nonũ illis in uetustate remanẽ¬
tib. ut ideo dicat᷑ memĩto dñe obꝓbrii

Expanded text:
ultarum gentium; quod exprobrauerunt inimici tui, Domine; quod exprobrauerunt, commutationem Christi tui, utrum ex persona dicta sint illorum Israelitarum, qui desiderabant reddi sibi promissionem, quae facta pe ista uel scripta tempore, quo fuit Aethan, de cuius nomine titulum iste psalmus accepit; et idem tempus regni Dauid fuit; ac per hoc non diceretur: Ubi sunt miserationes tuae antiquae, Domine, quas iurasti Dauid in ueritate tua? nisi eorum personam in se propheta transfiguraret, qui longe postea futuri erant, quibus hoc tempus esset antiquum, quando regi Dauid ista promissa sunt. Potest autem intellegi multas brasse illis passionem Christi, quam scriptura commutationem uocat. quoniam moriendo inmortalis est factus. Potest et commutatio Christi secundum hoc accipi exprobrata est gentium, et hoc eis nunc exprobrant multae gentes, quae crediderunt in eum per testamentum nouum, illis in uetustate remanentibus, ut ideo dicatur: Memento, Domine. obprobrii
Abbreviated transcription (Latin):
sa defleuit. ꝓpt̾ que et hic sequit᷑.
xardescit sic̃ ignis ira tua. Mem̃¬
tõ que mea. ẽ. suba. Dichil hic meliꝰ
qͣm ipse xp̃c intelligit᷑ substantia ppłi
eiꝰ: ex quo nat᷑a. ẽ carnis eiꝰ. Non enĩ
uane inqͥt constitusti om̃s filios hõiũ.¬

Expanded text:
sa defleuit. Propter quae et hic sequitur: Exardescit sicut ignis ira tua: memento quae est mea substantia. Nihil hic melius quam ipse Iesus intellegitur substantia populi eius, ex quo natura est carnis eius. Non enim uane, inq
Abbreviated transcription (Latin):
lis factus. ẽ: dies eiꝰ uelut umbra p̃te¬
reunt. S ñ uane ds̃ ꝯstituit omĩs fili¬
os hominũ: qͥa et multos a uanitate
lib̾at ꝑ mediatorẽ iħ̃m. et qͦs lib̃andos
ñ eẽ. p̃sciuit ad utilitatẽ lib̾andoꝵ et
ꝯꝑationẽ duaꝵ int̾ se a contrario cuu¬
tatũ: ñ utiq uane in totiꝰ rationalis cã¬
turȩ pulcherrima atq ustissima ordi¬
natione ꝯstituit᷑. Deinde sequit᷑.
uis. ẽ homo qui uiuet et ñ uide¬
bit mortẽ : eruet animã suã de
manu inferi. Qͥs. ẽ iste nͥ substantia il
et mors ei ultra ñ dñabit᷑: Sic enĩ ui¬
uet et ñ uidebit mortẽ: ut tñ mortuꝰ
fuerit: s animã suã eruerit de manu
inferi: qͦ ꝓpt̾ quoꝵdam soluenda infer¬
na uncla descendat: eruerit autẽ po¬
testate illa de qua in ęuangłio dicit.
potestatem habeo pouendi aniã
meã. et potestatem habeo itm sum̃¬

Expanded text:
lis factus est, dies eius uelut umbra praetereunt; sed non uane Deus constituit omnes filios hominum, quia et multos a uanitate liberat per mediatorem Iesum, et quos liberandos non esse praesciuit, ad utilitatem liberandorum et conparationem duarum inter se a contrario ciuitatum non utique uane in totius rationalis creaturae pulcherrima adque iustissima ordinatione constituit. Deinde sequitur: Quis est homo, qui uiuet et non uidebit mortem, eruet animam smanu inferi ? Quis est iste, nisi substantia illet mors ei ultra non dominabitur . Sic enim viuet et non uidebit mortem, ut tamen mortuus fuerit, sed animam suam eruerit de manu inferni, quo propter quorundam soluenda inferna uincula descenderat; eruerit autem potestate illa, de qua in euangelio dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sume
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ filii sem priꝰ sex nomita¬
nant᷑. Deinde ex uno eoꝵ: nati sũt
.iiiiͦ. nepotes eiꝰ. Itemq alt̃ filioꝵ sem.
genuit eiꝰ nepotem. atq ex illo itidem
ꝓnepos natꝰ. ẽ: atq inde ab nepos qͥ. ẽ
heber. Genuit autẽ heber duos filios
quoꝵ unũ appellanit phalech: qͦd int̾¬
p̃tat᷑ diuidens Demnde scͥptura subiũ¬
gens. rationẽq huiꝰ nominis reddeis:
qͥa indieb inqͥt eiꝰ diuisa. ẽ t̾rã. Hoc
autẽ qͥd sit: post apparebit. Fñuͦ qͥ
natꝰ. ẽ. ex heber: genuit duodecĩ fili¬
os: ac ꝑ hoc fiuint om̃s pͥmogeniti de
fiunt septuag̾ tres. Deinde sequit᷑
scͥptura dicens. Hi filii sem intri¬
bub sins scd̃m linguas suas in regio¬
nib suis: et in gentib suns. Itemq de

Expanded text:
gitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiugens, rationemque hujus nominis reddens, Quia in diebus, inquit, ejus divisa est terra. Hoc autem quid sit, post apparebit. Alius vero natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes geniti de fiunt septuaginta tres. Deinde Scriptura sequitur, dicens: Hi filii Sem in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et in gentibus suis. Itemque de
Abbreviated transcription (Latin):
dia subuigaiit. Roma uͦ tot gentes &
orientis et occidentis qͣs imꝑio romano
subditas cernimꝰ ñ ea celeritate ac faci¬
litate ꝑdomuit: qm̃ paulatĩ in c̾scen¬
do robustas eas et bellicosas quaqͣuer¬
sum dilatabat᷑ innenit.

Expanded text:
dia, subjugavit. Roma vero tot gentes et Orientis et Occidentis, quas imperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit; quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaquaversum dilatabatur, invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
meo. ut deficiant ocłi eiꝰ et defitiat
anima eiꝰ Ecce dies qui p̃nunciatis̃.
iã uenert. Nullus sacerdos. ẽ scdm
ordinẽ aaron. & quic̃q ex eiꝰ gen̾e. ẽ
to orbe pollere: sͥ autẽ honorem u¬
lum magnũ. eẽ substractum: ddefi¬
cunt ocłi eiꝰ et defluit amia eiꝰ tabe
meroris ꝑroprie autẽ ad huiꝰ do¬
mũ heli cuihec dicebant᷑: qͦd sequit᷑
ꝑtinet. Et om̃is qui suꝑau̾it¬
domꝰ tue: decidet in gladio uiroꝵs.
& hoc tͥ signum qͦd ueniet suꝑ duos
filios tuos: ofni. et finees. Uno die
mutandi sac̾docii de domo huiꝰ quo
signo significatũ ẽ. mutandũ sac̾do¬
dtũ domꝰ aaron. Mors qͥppe filioꝵ
huiꝰ significauit mortẽ ñ hominũ
ẜ apsi sac̃docii de filiis aaron. Qͦo
autẽ sequit᷑: ad illũ iã ꝑtinet sac̾dotẽ.
cuiꝰ figuram gessit huic succedendo sa¬
muel. Proide que secunt᷑: de: xp̃oihu
noui testam̃ti uero sac̃dote dicunt᷑.

Expanded text:
meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat meo, ut deficiant oculi ejus, et defluat anima ejus . Ecce dies qui praenuntiati sunt, jam venerunt, nullusque sacerdos est secundum ordinem Aaron. Et quicunque ex ejus genere est to orbe pollere, sibi autem honorem illum magnum esse subtractum, deficiunt oculi ejus, et defluit anima ejus tabe moeroris. Proprie autem ad hujus domum Heli, cui haec dicebantur, quod sequitur pertinet: Et domo tua decidet in gladio uirorum. et hoc tibi signum, quod ueniet super duos filios tuos hos Ofni et Finees, in uno die mutandi sacerdotii de domo hujus, quo signo significatum est, mutandum sacrificium domus Aaron. Mors quippe filiorum hujus significavit mortem, non hominum, sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum iam pertinet sacerdotem, cuius figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Iesu noui testamenti uero sacerdote dicunt