comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sursum in unum colligitur: quid aliud significat
nisi quod cum abhunis uitȩ tenebris educti fueri¬
mus. tc̃ omniũ desideriorum nr̃orum finẽ adu¬
num riferemus. qͣndo sicuti ẽ deum uidere cepe¬
rimus. ut iam nillibeat. niseius faciem sine int̾.¬
missione intueri. eius dulcedine sine fastidio sa¬
ciari. eiꝰ amore sine defectu ꝑfrui. hoc enim ad ip¬
sum tendere et ad ipsum ꝑtingere. semꝑ eum et
ꝑdesiderium querere. et ꝑcognitionẽ inuenire. ce
per gustum tangere. In illa mansione que fundo
erat contigua deputatus erat fimus ammalium
quirecte uitamcarnalium exprimit. qm hii qui
carnis desideriis inseruiunt. quidaliud quã pu¬
tredo fiunt: Becunda abhinc mansio continet ci.¬
baria anmaliũ. ꝑ que conuenienter designant᷑
hii qui in sca ȩcclesi quendã mediũ statum te¬
nent qui neq prorsus ꝑillitita desideria carmi
subcumbunt neq ꝑ contemptũmundi ad dig

Expanded text:
sursum in unum colligitur, quid aliud significat, sursum in unum colligitur, quid aliud significat, nisi quod cum ab hujus vitae tenebris educti fuerimus, tunc omnium desideriorum nostrorum finem ad unum referemus, quoniam sicuti est, Deum videre coepimus, ut jam nil libeat, nisi ejus faciem sine intermissione intueri, ejus dulcedine sine fastidio satiari, ejus amore sine defectu perfrui. Hoc est enim ad ipsum tendere, et ad ipsum pertingere, semper eum et per desiderium quaerere, et per cognitionem invenire, et per gustum tangere. Illi mansioni, quae fundo erat contigua, deputatus erat fimus animalium, qui recte vitam carnalium exprimit, quoniam ii qui carnis desideriis inserviunt, quid aliud quam putredo fiunt? Secunda abhinc mansio continet cibaria animalium, per quae convenienter designantur ii, qui in sancta Ecclesia quemdam medium statum tenent, qui neque prorsus per illicita desideria carni succumbunt, neque per contemptum mundi ad dign
Abbreviated transcription (Latin):
supremus est. et cubito supremo contiguus. Qd̃
tres inferiores mansiones scđm altitudinẽ pa¬
rietum in directum ascendunt. et uersus supre¬
mũ cubitum non inclinantur. hoc significat
quantumlibet in hac uita ꝓficimus adbuc ta¬
men a facie conditoris nr̃i quasi auersi sumꝰ
quia et ꝑmeritum ascendimus. sed ꝑ p̃sentiã
contemplationis ad ipsum non inclinamur.
Unde recte incanticis canticorum sponsa dilectũ
suum post parietem stare commemorat. qr qͣm¬
diu huiꝰ corruptionis tegmine cutumdami:
qͣsi quodam pariete interposito ab eius facie ꝓ¬
hibemur. Quarta autem et quinta mansio in
ascensu suo ad unum colliguntur. quia anime scõ.¬
rum. et nune deposito carnis bonere in contem¬
platione sui conditoris lecantur. et cum iterũ
corpora sua ĩmortalia et inpassibilia receperint
tunc plenius et uicimus ei ꝑcontemplationis p̃¬
sentiam adherebunt. Quod enĩ archa in tecto suo

Expanded text:
supremus est, et cubito supremo contignus. Quod supremus est, et cubito supremo contignus. Quod res inferiores mansiones secundum altitudinem parietum in directum ascendunt, et versus supremum cubitum non inclinantur, hoc significat, quod quantumlibet in hac vita proficimus, adhuc tamen a facie conditoris nostri quasi aversi sumus, quia et per meritum ascendimus, sed per praesentiam contemplationis ad ipsum non inclinamur. Unde recte in Canticis canticorum sponsa dilectum suum post parietem stare commemorat, quia quandiu hujus corruptionis tegmine circumdamur, quasi quodam pariete interposito ab ejus facie prohibemur. Quarta autem et quinta mansio in ascensu suo ad unum colliguntur, quia animae sanctorum et nunc deposito carnis onere in contemplatione sui conditoris laetantur, et cum iterum corpora sua immortalia et impassibilia receperint, tunc plenius et vicinius ei per contemplationis praesentiam adhaerebunt. Quod enim arca in tecto suo
Abbreviated transcription (Latin):
tis. et sex etates sunt intrib temporib secul
ułtrecenti: significant fidem trintatis. uł crucem
ꝓpter tau. quod innumeris trecentos significat.
ce adhuc apud siros formam retinee crucis. Qum¬
quaginta remissionem peccatoꝵ designat. trigĩ¬
ta. mensuram etatis plenitudinis xp̃i. Secundõ
illam sententiam qua intrinsecus altitudinem ar-¬
cȩ distinguimus inquinq mansiones archa estec¬
clesia. et quinq mansiones sunt qͥnq status. treᷤ
p̃sentis uitȩ. & duo future. Primus status est il¬
lorum hominũ qui dicunturcarnales de quibus
dicit apłs. Non potui loqui uobis qͣsi spiritalib
sed quasi carnalib lac uobis potum dedi ñ escã
Sed̾s status ẽ illoꝵ hominum quiuocantur a¬
nimales de quib dicit rursum. Animalis hõ ñ
ꝑcipit ea que sunt dei. Tercius status ẽ spiritali
ammarum exutarum a corpore. Quintus sta¬
tus ẽ manima et corpore resurgentium qui

Expanded text:
tis, et sex aetates sunt in tribus temporibus saeculi. tis, et sex aetates sunt in tribus temporibus saeculi. Vel trecenti significant fidem Trininatis, vel crucem propter Tau, quod in numeris trecentos significat, et adhuc apud suos formam retinet crucis. Quinquaginta remissionem peccatorum designant, triginta mensuram aetatis plenitudinis Christi. Secundum illam sententiam, qua intrinsecus altitudinem arcae distinguimus in quinque mansiones, arca est Ecclesia, et quinque mansiones sunt quinque status, tres praesentis vitae, et duo futurae. Primus status est illorum hominum, qui dicuntur carnales, de quibus dicit Apostolus: Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus lac vobis potum dedi, non escam . Secundus status est illorum hominum, qui vocantur animales, de quibus dicit rursum: Animalis homo non percipit ea quae sunt Dei ; tertius status est spiritaliuanimarum exutarum a corpore; quintus status est in anima et corpore resurgentium, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ex tunc reducta est ois que perierat. extimc ce.¬
lestis regni aditus patefactus est qui prius elau.¬
sus fuerat. Uides ergonunc quomodo archa oe
trecentorum cubitorum longa est. et tamen
nontrecentis sedcentum annis fabricata ẽ
quia eccła que ab initio seculi fuit. in fine se-¬
culi redempta est. Quod uero sexies longa est
ad latitudinem suam hec archa. et decies ad al¬
titudinem suam humani corporis instar osten.¬
dit. in quo xp̃c apparuit. nam et ipsa corpus
eius est. Corporis enim longitudo auertice us¬
q ad nestigium sexcies tantum habet quam
latitudo que est ab uno latere usq ad alterũ la¬
tus. et decies tantum quam et altitudo cuius al-¬
titudims mensura est in latere adorso inuentrẽ.
uelut si iacentem hominem meciaris suppinũ
siue pronum. sexies tantum longitudims est
a capite usq ad pedes. quam latus a dextra in si¬
nistram. uel a sinistra indexteram. et decies qͣm

Expanded text:
extunc reducta est ovis, quae perierat, extunc coeextunc reducta est ovis, quae perierat, extunc coelestis regni aditus patefactus est, qui prius clausus fuerat. Vides ergo nunc quomodo arca et trecentorum cubitorum longa est, et tamen non trecentis, sed centum annis fabricata est, quia Ecclesia, quae ab initio saeculi fuit, in fine saeculi redempta est. Quod vero sexies longa est ad latitudinem suam haec arca, et decies ad altitudinem, suam, humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit; nam et ipsa corpus ejus est. Corporis enim longitudo a avertice usque ad vestigium sexies tantum habet quantum latitudo, quae est ab uno latere usque ad alterum latus, et decies tantum quantum et altitudo, cujus altitudinis mensura est in latere a dorso in ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum sive pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quantum latus a dextra in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quantum
Abbreviated transcription (Latin):
mor potuit:. Auod si ab inttio occisus est pri
occisus est quam icarnatus ẽ. Si abinitio oe¬
cuus est nõ. iam semel sed sepe. ĩmo semꝑ occi¬
sus est. nam quod abinitio fuit semꝑ t̾uit᷑.
ce quod abinitio est semper est. Sed fort aeSesi
dixers. occisus est abimitio .i. his qui fuerant
abinitio. hoc est ad redemptionem. ad salu¬
tem. ad reconciliationem eorum qui fuert̃
abinitio. tta ut ꝑ hoc quod dicitur ab initio de¬
tenmines non tempus occisionis sed salutis.
aam inconueniens nullum erit. si et semel ee
abinitio dicatur eẽ occisus. Pnuis etiã mors
eius ꝓfuit: quam fuit. prius ꝓmissio. ac̃
deinde exhibitio. ab initio gͦ scłi occisus ẽ. qr
abmitio scł̃i illi fuert᷑. ꝑ quib intine scl occis est
¶Sedtamen
quando indint decorem. id est carnem imma-¬
culatam. carnem impolutam.carnem speci¬
osam de uirgineis menbris assumpsit. et pre
est sedes eius. ex tunc redempta ẽ. ecclesia eiꝰ

Expanded text:
mori potuit? Quod si ab initio occisus est, prius mori potuit? Quod si ab initio occisus est, prius occisus est quam incarnatus est. Si ab initio occisus est, non jam semel, sed saepe, imo semper occisus est. Nam quod ab initio fuit, semper fuit; et quod ab initio. est, semper est. Sed fortasse si dixeris, occisus est ab initio, id est, iis qui fuerunt ab initio, hoc est ad redemptionem, ad salutem, ad reconciliationem eorum, qui fuerunt ab initio, ita ut per hoc quod dicitur ab initio determines non tempus occisionis sed salutis, jam inconveniens nullum erit, si et semel, et ab initio dicatur esse occisus. Prius etiam mors ejus profuit, quam fuit prius promissio, ac deinde exhibitio. Ab initio ergo saeculi occisus est, quia ab initio saeculi illi fuerunt, pro quibus in fine saeculi occisus est. Sed tamen quando induit decorem, id est carnem immaculatam, carnem impollutam, carnem speciosam de virgineis membris assumpsit, et praeest sedes ejus ex tunc redempta est ecclesia ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ archa idem significant qd centum cubiti. Nam
centum aum sig̾cant tempus gr̃e. quia sc̃a eccła q̃
ab initio mundi cepit. intempore gratie. ꝑ ĩmola¬
tionem agni ĩmaculati redemptionem accepit. Tẽ
namq fabricata ẽ archa: qͣndo de latere xp̃i incruce
pendentis in sanguine et aqua ꝓfluxerunt eoctȩ
sacramenta. Quando agnus ĩmolatus ẽ. tunc
sponsa agni nata ẽ. Quando adam soporatus ẽ. tc̃
ena fabricata ẽ. ascendit sponsus ñr chalami sui
lectum dormiit moriendo exhibuit qd̃ abinitio
ꝓfunit. fecit quod abinitio fuit. Uide anidem dice¬
re uelit scnptura qͣndo loquitur de fabricatione
In fine seculi incarne uente filius dei ꝑmistt se
crucitig. ꝓ salute hominũ ꝑmilit se õceidi. ꝑ¬
misit ie immolari. In fine ergo secuili occisus
test. quod dicitur. occisus est ab initio munoi:
Numquid prius potuit occidi quam in carnã¬
m̃. Michil adhuc mortale habuit: ce quomodo

Expanded text:
est arca, idem significant quod centum cubiti. Nam est arca, idem significant quod centum cubiti. Nam centum anni significant tempus gratiae, quia sancta Ecclesia, quae ab initio mundi coepit, in tempore gratiae per immolationem Agni immaculati redemptionem accepit. Tunc namque fabricata est arca, quando de latere Christi in cruce pendentis in sanguine et aqua profluxerunt Ecclesiae sacramenta. Quando Agnus immolatus est, tunc est sponsa Agni nata. Quando Adam soporatus est, tunc Eva fabricata est . Ascendit sponsus noster thalami sui lectum, dormivit, moriendo exhibuit quod ab initio profuit, fecit quod ab initio fuit. Vide an idem dicere velit Scriptura, quando loquitur de fabricatione In fine saeculi in carnem venit Filius Dei, permisit se crucifigi pro salute hominum, permisit se occidi, permisit se immolari. In fine ergo saeculi occisus test quod dicitur occisus est ab origine mundi? Nunquid prius potuit occidi quam incarnari? Nihil adhuc mortale habuit, et quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uniuer sitatem fidelium designat. et uno suꝑadi.¬
to quod significat xp̃m qui est caput ȩcadesiȩ suȩ.
consumatur. Attitudo triginta cubitoꝵ significat
triginta uolumina diuinȩ pagine id est inginti dy¬
o ueteris testamenti. et octonoui. in quib sũma
omniũ continetur que d̾s uel fecit uel facturus
ẽ ꝓpter eccłam suam. Tres mansiones significãt
tres ordines fidelium qui sunt in sancta eccła qͦ
primiutuntur mundo licite tam̃. Scd̾i fugiunt
ce obliuiscunt᷑ mundũ. Terciiiam obliti st̃ mund̃.
et hii sunt ꝓpinqui deo. Ed̃ in suꝑiorib archa con¬
trabitur in inferiorib dilatat᷑. hoc significat qd̃
in sancta ȩccła maior ẽ numerus carnalem uitã
ducentium quam spiritualium:. ita ut semꝑ qͣn.¬
to ꝑfectiores. tanto sine pauciores. In sup̃mo ad
consimilẽ inter homines ẽ. & ꝑ uirtutẽ singłarẽ
supra homines ẽ. Centũ anni in quib edificata

Expanded text:
universitatem fidelium designat, et uno superaddiuniversitatem fidelium designat, et uno superaddito, quod significat Christum qui est caput Ecclesiae suae , titudo tringinta cubitorum significat tringinta volumina divinae paginae, id est viginti duo Veteris Testamenti, et octo Novi, in quibus summa omnium continetur, quae Deus vel fecit vel facturus est propter Ecclesiam suam. Tres mansiones significant tres ordines fidelium, qui sunt in sancta Ecclesia, quorum primi utuntur mundo, licite tamen. Secundi fugiunt et obliviscuntur mundum. Tertii jam obliti sunt mundum, et ii sunt propinqui Deo. Quod in superioribus arca contrahitur, in inferioribus dilatatur, hoc significat, quod in sancta Ecclesia major est numerus carnalem vitam ducentium quam spiritualium, ita ut semper quanto perfectiores, tanto sint pauciores. In supremo ad consimilem inter homines est et per virtutem singularem supra homines est. Centum anni, in quibus aedificata
Abbreviated transcription (Latin):
mediam bicameratam. supremã tricameratam.&
aiuint has distinctiones mansionum scripturã ap¬
peilasse cenacula. ipsas autem mansiones tres trr.¬
stega. Et hanc formam nos idcirro potius quam
reliquas depuitimus: quia non facile altitudmẽ
pariitum in plano demonstrare poturnus. In hac
enimforma tigna binc inde singentia paulatim
cortrahunt̾ donec incacumine adunius cubiti
noe. Aestat nunc ut uideamus que sit ar-¬
cha eccie. Et ut expressius loquar ipda eccła archa
ducct adse. Trecentorum cubitoꝵ longitudo pre¬
sens scłm designat quod tribus temporib decuiit.
idest tempore naturalis legis tempore scriptȩ legis.
tempore gr̃e. ꝑ que sancta eccła a principio mun¬
diusꝙ ad finem. a presenti uta ad futurã gloriã
tendit. Lum quaginta cubitoꝵ latitudo uniũsos
tuti. ⁊ xpo. Nam quinquaginta constat ex septi¬
es scptem .i quadraginta nouem. qui numeris

Expanded text:
mediam bicameratam, supremam tricameratam; et mediam bicameratam, supremam tricameratam; et aiunt has distinctiones mansionum Scripturarum appellasse caenacula; ipsas autem mansiones tres tristega. Et hanc formam nos idcirco potius quam reliquas depinximus, quia non facile altitudinem parietum in plano demonstrare potuimus. In hac enim forma tigna hinc inde surgentia paulatim contrahuntur donec in cacumine ad unius cubitiNoe. Restat nunc ut videamus, quae sit arca Ecclesiae, vel ut expressius loquar, ipsa Ecclesia arca ducit ad se. Trecentorum cubitorum longitudo, praesens saeculum designat, quod tribus temporibus decurrit, id est tempore naturalis legis, tempore scriptae legis, tempore gratiae, per quae sancta Ecclesia a principio mundi usque ad finem, a praesenti vita ad futuram gloriam tendit. Quinquaginta cubitorum latitudo universos tuti, id est Christo. Nam quinquaginta constat ex septies septem, id est quadraginta novem, qui numerus
Abbreviated transcription (Latin):
regulam comparaueris uidebis mirabili rõne om¬
nes angulares ypotenusas inmensuram centũ
quinquaginta duoꝵ et semis ꝑuenire. Similit̃
si basim a fronte hincinde uenientemcum kateto
contuleris uidebis etiam.ypotenusas a frontib ꝓ¬
multiplices. similiter basiminse. &e has summas
simul componas et illius numeri qui in de excres¬
eit latus ꝓ yponeusa habeto. In hac autem archa
ypoteneus e uicem gerunt tigna oblique ab uno
ad suꝑiora porrecta. Latetus ẽ stilus in medio
arche erectus usq ad supremũ cubitum. Basis
ẽ lmea iacens ab angulo arche usq ad katetum
porrecta. Diagͦnalis linea uocatur que ꝓtenditur
de angulo mangulum illi oppositum. In trigonis
his et tetragonis multa alia inuemies ad subtili¬
tatem geometrice discipline ꝑtinentia que oĩa
nos ꝓpter fastidium declinamus: Opinio aliorum¬
font alii qui dicunt in archa non fuisse nisitie
mansiones. et exhis unam semel cameratam.

Expanded text:
regulam comparaveris, videbis mirabili ratione omregulam comparaveris, videbis mirabili ratione omnes angulares hypotemisas in mensuram centum quinquaginta duorum, et semis provenire. Similiter si basim a fronte hinc inde venientem cum rateto contuleris, videbis etiam hypotemisas a frontibus pmultiplices, similiter basim in se, et has summas simul componas, et illius numeri, qui inde excrescit latus pro hypotemisa habeto. In hac autem arca hypotemisae vicem gerunt tigna oblique ab imo ad superiora porrecta. Ratenus est stylus in medio arcae erectus usque ad supremum cubitum. Basis est linea jacens ab angulo arcae usque ad ratetum porrecta. Diagonalis linea vocatur, quae protenditur ab angulo in angulum illi oppositum. In trigonis his, et tetragonis multa alia invenies ad subtilitatem geometricae disciplinae pertinentia, quae omnia nos propter fastidium declinamus. Sunt alii, qui dicunt in arca non fuisse nisi tres mansiones, et ex his unam semel cameratam,
Abbreviated transcription (Latin):
dratoꝵ suie pedum siuc cubitoꝵ fuerit ensiadum
dest atea muttiplica maius iatus ꝓminus et
Ita suima inde excreuerit: tot quadratorum
funtarra deroi gea. Die qumqua gesies trecenti
tint qudecimmilia tot cubitorum quadratorum
e atea. ly ue de aiis. Sininustetragonr diagonalem
bineam queris hec tibi sit regula. Muttiplica ulrti¬
qo latus .i. mauis et minus unum quodo ꝑ se.ae
deende illiuis summe que inde excrescit. in uiinco¬
aceruate latus quete. et hoc pro diagonio nabuttis
uibi gia dretrecenties trecenti suint nonagintam¬
lia die ꝯtenquagesies quinquagnta non anomu¬
lia quingenti heruis sime latus ẽ trecenti . oire
semes uauen hoc ẽ non integrum. Si dimiaiũ huis
sumis. habes centum quinquaginta. her iemisunũ
minus. hec est que extenditur ab angulo usq ad me
et de ipso kateto. a supremo terciȩ mansionis surss̃
quindecim sũpseris. et hoc ꝓkateto habueris ei¬
q pedetenus hanc basim scdm geometricalem

Expanded text:
dratorum, sive pedum, sive cubitorum fuerit embadion, id est arca, multiplica majus latus per minus, et quot a summa inde excreverit, tot quadratorum erit arca. Verbi gratia: Dic quinquagies trecenti fiunt quindecim millia, tot cubitorum quadratorum est arca. Et sic de aliis: Si hujus tetragoni diagonalem lineam quaeris, haec tibi sit regula. Multiplica utrumque latus, id est majus, unumquodque per se, ac deinde illius summae, quae inde excrescit, in unum coacervatae latus quaere, et hoc prodiagonio habeto. Verbi gratia. Dic trecenties trecenti fiunt nonaginta millia: Dic quinquagies quinquaginta fiunt duo millia quingenti. Hujus summae latus est trecenti quatuor et semis unum, hoc est non integrum. Si dimidium hujus sumis, habes centum quinquaginta duo et semis unminus. Haec est, quae extenditur ab angulo usque ad meet de ipso rateto a supremo tertiae mansionis sursum quindecim sumpseris, et hoc pro rateto habueris, eique pedetenus hanc basim secundum geometricalem
Abbreviated transcription (Latin):
mauit et rapuit. et dormunt cum illa. in oppriiẽs
uirginem. Que ui opprimitur. patet quia non ideo
exit ut corrumꝑatur. sed tamen quia temere exi-¬
it: puditicie sue dampna etiam inuita sustinuit.
Quod autem subiungitur conglutinauit eam sibi
hoc ẽ cadauer inuenit et amplius ad arrham re
tria genera cogitationle. necessa
huc imitari dissimulo. tunc dicere possum qd̃ recta
sit cogitatio mea et inutilis quia bonum quidem ẽ
quod deatiis cogito. quod in aliis agnosco. sed iuti¬
lẽmichi. si illud adexemplum uiuendi non traho.Q¬
a aliena uirtus michi non ꝓdest. si uiam quantuo
possum imitari neglexero. Thesaurus absconditus
et scientia abscondita que utititas inutrisq Uci¬
entiam abscondo. abonum qd̃ noui oꝑt non osten.¬
do et ideo mrichi non potest ꝓdesse quod cum sciam
habere dissimulo.

Expanded text:
mavit, et rapuit eam, et dormivit cum illa, vi opprimens mavit, et rapuit eam, et dormivit cum illa, vi opprimens virginem . Quae vi opprimitur patet quod non ideo exit ut corrumpatur, sed tamen quia temere exiit, pudicitiae suae damna etiam invita sustinuit. Quod autem subjungitur, conglutinavit eam sibi; hoc est corvus cadaver invenit, et amplius ad arcam reditria genera cogitationum, rectum, huc imitari differo et detracto, tunc dicere possum, quod recta sit cogitatio mea et inutilis, quia bonum quidem est, quod de aliis cogito, et quod in aliis cognosco, sed inutile mihi, si illud ad exemplum vivendi non traho. Quia aliena virtus mihi non prodest, si illam quantum possum imitari neglexero. Thesaurus absconditus, et scientia abscondita, quae utilitas in utrisque? Scientiam abscondo, si bonum quod novi opere non ostendo, et ideo mihi non potest prodesse, quod cum sciam habere dissimulo.
Abbreviated transcription (Latin):
tutem et sapientiam ammirari discimꝰ. quasi ramum
oliue ab aquis ad archam reportamus. quia in reb
mutabilib extra nos illum agnoscimus. quem in no-¬
bis immutabiliter diligamus. Intercio itidem con¬
templationis genere. dum iuiditia eius foris atten¬
dimus. in timore eius et amore intus renouamur.
primo ergo materia uanitatis inspecta. in nobis
generat contemptũ mundi: in secundo simulactũ
rationis. laudem dei. intercio: instrumentũ dis¬
pensationis timorem et amorẽ dei. in quarto. fomes
cupiditatis incentiuum libidinis. hunc gexitsica¬
ueamus. ne egrediamur temere. Nemo deconscienti.¬
A sua confidat᷑. dina intus uirgo. intus casta. uitus co¬
lumba fuit. sed quia columba fuit seducta non ha¬
bens cor egressa foras colorem pariter cum nomine
mutauit. Sic enim scriptum est. Egressa ẽ dina ut
uideret mulieres regionis illius. Quam cum uidissec
sichem filius hemor heuei princeps terrȩ illuis ada-¬

Expanded text:
tutem et sapientiam admirari discimus, quasi ramus tutem et sapientiam admirari discimus, quasi ramus olivae ab aquis ad arcam reportamus, quia in rebus mutabilibus extra nos illum agnoscimus, quem in nobis immutabiliter diligamus. In tertio itidem contemplationis genere dum judicia ejus foris attendimus, in timore ejus, et amore intus renovamur. In primo ergo materia vanitatis inspecta, in nobis generat contemptum mundi, in secundo simulacrum rationis, laudem Dei, in tertio instrumentum dispensationis timorem et amorem Dei, in quarto fomes cupiditatis incentivum libidinis. Hunc igitur exitum caveamus, ne egrediamur temere. Nemo de conscientia sua confidat. Dina intus virgo, intus casta, intus columba fuit, sed quia columba seducta fuit non habens cor, egressa foras colorem pariter cum nomine mutavit. Sic enim scriptum est: Egressa est Dina, ut videret mulieres regionis illius. Quam cum vidisset Sichem filius Hemor Evaei, princeps terrae illius, ada
Abbreviated transcription (Latin):
ramum oliue uirentis inore suo. Uacua exiutt. s
uacua non rediit. quia foris inuenit. quod intus nõ
habuit. nec tamen foris amauit quodintus detulit.
lmus oliue Quomͦ ramus oliue de portet᷑ ãd archã.
quia sepe sancti uiri quantomagis foris opera di¬
uina aspitiunt. tanto magis intus inamore con¬
ditoris uiridescunt. Dum enim rerum p̾̃sentium
mut abilitatem aspitiunt. continuo omnia que
in hoc mundo pulcra uidentur eis incogitatione
uileseunt. et quas i reuertentes oliuam more de¬
ferunt quoniam tanto ardentius conditoris sui
speciem concupiscunt. quo in rebus conditis nchit¬
quod delectaret inuenerunt. Delectabiliter int̾
mens pascitur. quia delectabilit̾ foris non tenet᷑
et quasi ad arche suȩ portum reducta iam secura
tripudiat. que inmundi fluctib prius naufraga
erat. Similiter in secundo genere contemplatiomiꝰ
quo ciens in rebus uisibilibus inuisibilem dei uir-¬

Expanded text:
ramum olivae virentis in ore suo. Vacua exiit, sed ramum olivae virentis in ore suo. Vacua exiit, sed vacua non rediit, quia foris invenit, quod intus non habuit, nec tamen foris amavit, quod intro detulit. CAP. V. Quomodo ramus olivae deportetur ad arcam quia saepe sancti viri quanto magis foris opera divina aspiciunt, tanto magis intus in amore Conditoris inardescunt. Dum enim rerum praesentium mutabilitatem aspiciunt, continuo omnia quae in hoc mundo pulchra videntur, eis in cogitatione vilescunt, et quasi revertentes olivam in ore deferunt, quoniam eo ardentius Conditoris sui speciem concupiscunt, quo in rebus conditis quod delectaret minus invenerunt. Delectabiliter intus mens pascitur, quia delectabiliter foris non tenetur, et quasi ad arcae suae portum reducta jam secura tripudiat, quae in mundi fluctibus prius naufraga erat. Similiter in secundo genere contemplationis quoties in rebus visibilibus invisibilem Dei vir
Abbreviated transcription (Latin):
quod se meruisse cognoscunt. Propter quod etiam
dictum ẽ. quod nemine ꝑsequente fugit impius. qͦ¬
niam ita est in securitate impiuspauidus sicut iu¬
stus insupplitio securus. Qu a Rtus mod u si¬
uartus modus contemplationis est qͣndo inspi¬
cimus creaturas. scđm hoc quod homoeis uti
potest ad explendam carnalis concupiscentie uolup¬
tatem. et in eis cogitamus non naturalis infirmi.¬
tatis subsidium. sed libidinis oblectamentum. hoc
oculo eua lignum uidit quod esset pulerum uisu
et ad uescendum suaue. & tulie de fructu eus. et
comedit. Qui noc modo ꝑ cogitatõnem exeunt si¬
miles sunt coruo qui reuersus non ẽ: quia dum fo-¬
ris quod male delectat inuenunt. ad archam con-¬
scientie amplius redire nolunt. Reliqua uero tria
contemplationum genera. in exitu columbȩ figy.¬
rata sunt. que cum emissa ẽẽt & non inueniret ubi
requiesceret pes eius reuerza est ad uesperum portãs

Expanded text:
quod se meruisse cognoscunt. Propter quod etiam quod se meruisse cognoscunt. Propter quod etiam dictum est, quod nemine persequente fugit impius , quoniam ita est in securitate impius pavidus, sicut justus in supplicio securus. Quartus modus contemplationis est, quando inspicimus creaturas, secundum hoc quod homo eis uti potest ad explendam carnalis concupiscentiae voluptatem, et in eis cogitamus non naturalis infirmitas subsidium, sed libidinis oblectamentum. Hoc oculo Eva lignum vidit, quam esset pulchrum visu, et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus, et comedit . Qui hoc modo per cogitationem exeunt, similes sunt corvo, qui reversus non est, quia dum foris quod male delectat inveniunt, ad arcam conscientiae amplius redire nolunt. Reliqua vero tria contemplationis genera in exitu columbae figurata sunt, quae cum emissa esset, et non inveniret ubi requiesceret pes ejus, reversa est ad vesperum portans
Abbreviated transcription (Latin):
quium. Aqua dicit. Potumtibi prebeo. sordes purgo.
Prentia rigo. et diueriorum genera piscium ad tuum e¬
sum ministro. Teradicit. Ego te porto. ego tenutrio.
pane conferto. umo lecitico. omnigenis fructib oblec¬
to. diuersis animalib mensas tuas repleo: Uorad¬
monentis est. Mundus dicit. Uide homo quomodo
amauit te. qui propter te fecit me. Sermotibi. quia
factus sum propter te. ut et tu seriuias isti qui fecit
ce me et te. Me ꝓpter te. te ꝓpter se. Si sentis bene:¬
ficium: redde debitum. accipis benignitatem. Red¬
de cartatem. hoc tribuit. et hoc exigit deus. Uoxcõ¬
minantis ẽ. Ignis dicit. Ame comburens. aqua di¬
cit. Inme submergeus. Terra dicit. ame ab sorbe¬
beris. Infernus dicit. Ame deglutieris. Quia omnis
creatura sicut ex conditione sua homini famulat᷑.
sic etiam peccatorib ꝓmalorum meritoꝵ conscienti¬
a cõminatur ut insingusis creaturis ꝑpeti timeãt

Expanded text:
quium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, quium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. Terra dicit. Ego te porto, te nutrio, pane conforto, vino laetifico, omnigenis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo. Vox admonentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo amavit te, qui propter te fecit me. Servio tibi, quia factus sum propter te, ut et tu servias illi, qui fecit et me, et te. Me propter te, et te propter se. Si sentis beneficium, redde debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia omnis creatura sicut ex conditione sua homini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum conscientia comminatur, ut in singulis creaturis perpeti timeant,
Abbreviated transcription (Latin):
do utatur deus ministerio creaturarum ad in
plitia. In hac autem consideratione inuemimus
omnrã esse instrumentum diuine dispensatio.¬
nis. et nĩe prauitatis argumentum. In hoc ge-¬
nere contemplationis audiimꝰ omnẽ creaturã
tribus uocib nobis loquentem. De tribus uocibris¬
nimauor dicit accipe. Scd̾a dicit redde. Teitia di¬
ctt fuge. accipe beneficium. Redde debitum.
fuge supplitium. primauox est famulantis. Seda
amonentis. Tercia: cõminantis.: uox famulantis
ess. uelum dicit. ministro tibi sucem indis. ut iuigiles:
tenebras in nocte ut pauses. Ego adoblectationem to¬
am gratas temporum uicissitudines pario. teporem
ueris et estatis feruorem. Autumpni plemtudinem.
&e algorem hyemis. Ego astemantib incrementis dr¬
erum et noctium spacia similiratione dissimiliter
extendo ut et uariecas tollat fastidium: et racio pari¬
at oblectamentum. Aer dicit. Uitalem tibi prebeo
flatum et omne genus anium ad tuum mitto obse¬

Expanded text:
do utatur Deus ministerio creaturarum ad impplicia. In hac autem consideratione invenimus omnia esse instrumentum divinae dispensationis, et nostrae pravitatis argumentum. In hoc genere contemplationis audimus omnem creaturam tribus vocibus nobis loquentem. Prima vodicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem tuam gratas temporum vicissitudines pario, tempore veris, et aestatis fervorem, autumni plenitudinem et algorem hiemis. Ego alternantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obse
Abbreviated transcription (Latin):
colligitur non fuisse impossibile. ut reliquoꝵ om¬
nium animantiũ seminaria reparanda tãte capa¬
citatis locus contineret. Bi autem libet diligen:¬
tius inquirere ea que ad geometricalium dimẽ¬
sionum rationẽ ꝑtinent: magna hic hoꝵ elucet
disciplina. ex quib nos pauca causa breuitatis
ꝑstringimus. Digitus ẽ. pars minima agresturo
mensurarũ. ꝓpriam appellationem habentium.
Nuicqͥd enĩ digitominus ẽ a partib respondemꝰ. ut ẽ
sed̾a tercia. uel quarta pars. Per quemiudelicet di¬
gitumsic mensuramus. ut ꝑtransuersum pollicẽ
ponici lateraliter comungentes radices ungi
resta linea respondere faciamꝰ. Et hac ratione qua¬
tuor digiti faciunt palmũ unum. quatuor palimi
faciunt pedem unum. pes &e dimidiuis cubitum
paruum. ser partucubiti cubitum magnũ. et sic:
imagenis cubitus pabebit nonem pedes: partus: ses¬
qui pecem. Iongitudo eugo trecentoꝵ cubitoꝵ mag¬

Expanded text:
colligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omcolligitur non fuisse impossibile, ut reliquorum omnium animantium seminaria reparanda tantae capacitatis locus contineret. Si autem libet diligentius inquirere ea, quae ad geometricalium dimensionum rationem pertinent, magna hic horum elucet disciplina, ex quibus nos pauca causa brevitatis perstringimus. Digitus est pars minima agrestium mensurarum propriam appellationem habentium. Quidquid enim digito minus est a partibus respondemus, ut est secunda, tertia vel quarta pars. Per quem videlicet digitum sic mensuramus, ut per transversum pollicem pollici lateraliter conjungentes radices unguium recta linea respondere faciamus. Et haec ratione quatuor digiti faciunt palmum unum, quatuor palmi faciunt pedem unum. Pes et dimidius cubitum parvum, sex parvi cubiti cubitum magnum, et sic magnus cubitus habebit novem pedes. Parvus sesqui pedem. Longitudo ergo trecentorum cubitorum mag
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicant quod hec magnitudo ad tot genera a¬
nimaliem et ad eorum cibos. quib ꝑannum inte¬
grum uescerentur capiendos non sufficeret. Quã
questionem doctores hac racione solut. Aiuĩt
namq quod moyses quiut de eo scriptura testa¬
tur omni sapientia egyptioꝵ fuerat eruditus
scd̾m artem geometricã qua p̃cipue egiptii cauẽt.
cubitoꝵ numerum in hoc loco posuit. qua in sex cu¬
bitis unus deputatur. Queutiq ratio si obseruttur
inhuius archȩ mensura inuenientur tanta spatra
longitudims et latitudinis et altitudinis. quȩ ucre
tocius mundi reparanda germina et uniuersorum
animantiũ capere potuerĩt redimua sentaria. Sei¬
endum quoq est quod illa ammalia que non de co¬
itugenerantur: sed de humore teriȩ. uel cadautrũ
sine cuiustibet alterius rei corruptione uel iua ã
ex cõmixtione diuersi generis nascunt. ut muli &
burdones necce non fuit in archacontineri. ex q̃b

Expanded text:
qui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera aqui dicant, quod haec magnitudo ad tot genera animalium, et ad eorum cibos, quibus per annum integrum vescerentur, capiendos non sufficeret. Quam quaestionem doctores hac ratione solvunt. Aiunt namque quod Moyses, qui ut de eo Scriptura testatur omni sapientia Aegyptiorum fuerat eruditus, secundum autem geometricam, quam praecipue Aegyptii callent, cubitorum numerum in hoc loco posuit, qua in sex cubitis unus deputatur. Quae utique ratio si observetur in hujus arcae mensura, invenientur tanta spatia longitudinis, et latitudinis, et altitudinis, quae vere totius mundi reparanda germina, et universorum animantium capere potuerint re divina seminaria. Sciendum quoque est, quod illa animalia, quae non de coitu generantur, sed de humore terrae vel cadaverum, sive cujuslibet alterius rei corruptione, vel illa, quae ex commistione diversi generis nascuntur, ut muli et burdones, necesse non fuit in arca contineri. Ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dece sum. Uel deorsum ideo quia inquatumq mansi¬
one poneretur deorsum ponendum erat ut area m¬
tiantium pedes extiperet. Si uero quent̃ utrum e¬
qualis fuert aititudo singłarum mansionum nec¬
nenos quidẽ exauctoritate ꝓbare non possumus.
quid inde sentiendum sit. Iterumtam qd auctori¬
iate contrauumnon sit nobis concedi postulamꝰ.
Uoluius enĩ sic distinguere ut prime mansioni dẽ¬
mus in altitudine quatuor cubitos. secunde. quin¬
B. lencie. Sex. Quarte: septem. Quinte. octo. &¬
et sic altitudo panietum quine¬
cim babebit cubitos. et qͥndecim altitudo tecti. In
panetio: huius archȩ foris facti erant nidi siue
mansumcule quasi ad ipsos parietes affixiita
ut introitus eorum extrinsecus ꝑateret. ip̃sopa¬
riete intrmiccus ꝑmanente integro. Et yos indõ
limarini. Hec deforma arche dicta sunt. De qͣn¬
titare dr. trecentorum cubitorum erit longitu¬
do. ꝯͥ nquaginta latitudo. triginta altitudo. Sed ft̃

Expanded text:
deorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansideorsum. Vel deorsum ideo quia in quacunque mansione poneretur, deorsum erat, ut arca intrantium pedes exciperet. Si vero quaeritur utrum aequalis fuerit altitudo singularum mansionum necne, nos quidem ex auctoritate probare non possumus, quid inde sentiendum sit. Interim tantum, quod auctoritati contrarium non sit, nobis concedi postulamus. Volumus enim sic distinguere, ut primae mansioni demus in altitudine, quatuor cubitos, secundae quinque, tertiae sex, quartae septem, quintae octo, et sic altitudo parietum quindecim habebit cubitos, et quindecim altitudo tecti. In parietibus hujus arcae foris facti erant nidi sive mansiunculae quasi ad ipsos parietes affixi, ita ut introitus eorum extrinsecus pateret, ipso pariete integro permanente intrinsecus. Et hos nidos li marini. Haec de forma arcae dicta sunt. De quantitate dicitur: Trecentorum cubitorum erit longitudo, quinquaginta latitudo, tringinta altitudo . Sed sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tum usq ad fundum quartȩ mansionis extende¬
batur. affirmant namq doctores hostium archȩ
inter scd̃am et terciam mansionem locatum. ita
ut limen eius fundo tercie mansionis eẽt conti.¬
guum. Introitus autem eius sursum inlatere
eiusdem mansionis excisus. ita ut ab hostio due
quidẽ mansiones deorsum eẽnt. tres uero sursũ.
Et unam dicunt. ad fimũ ammatium recipien¬
dum ordinatã. scd̾am ad cibaria eorum. Intir¬
cia fuies e indomita animalia. in quaita. mi-¬
tia animabia. In quinta que supremaerat ho¬
minez. et uolatilia. & ueri simile ẽ. quod due il.¬
le inferiores mansiones natante archa deorsim
interaquas premerentur. Tercia uero in qua a¬
nimalia erant que spiramento aperti aeris e¬
guerunt. prima super aquas emineret. itaut
foris ꝑ aquam ad archam aquam ascendentibꝰ
hostium fere per planum occurreret. & scdm
hunc modũ fortaosis dictum ẽ pones ostium

Expanded text:
tum usque ad fundum quartae mansionis extendetum usque ad fundum quartae mansionis extendebatur. Affirmant namque doctores ostium arcae inter secundam et tertiam mansionem locatum, ita ut lumen ejus fundo tertiae mansionis esset contiguum. Introitus autem ejus sursum in latere ejusdem mansionis excisus, ita ut ab ostio duae quidem mansiones deorsum essent, tres vero sursum. Et unam dicunt ad fimum animalium recipiendum ordinatam, secundam ad cibaria eorum. In tertia fuisse indomita animilia, in quarta mitia animalia, in quinta quae suprema erat homines et volatilia. Et verisimile est, quod duae illae inferiores mansiones natante arca deorsum inter aquas premerentur. Tertia vero, in qua animalia erant, quae spiramento aperti aeris eguerunt, prima supra aquas emineret, ita ut foris per aquam ad arcam ascendentibus ostium fere per planum occurreret. Et secundum hunc modum fortassis dictum est: Pones ostium
Abbreviated transcription (Latin):
ab imo contrai cepit. ita ut intumescent s stux¬
lus latir. hincinde indiantia non repeuerũ
ses croipereneet nontam aquȩ artham qua ar¬
sios aquas portaret: quomodosier poterat are
non tota statm adima descenderer: Aursumcũ
diert ponesostuim in iatere deorsum ꝓratrs
deorsuim udetur ignificare patietem iateralem
ad anterentram lateris quod sursum eate intec¬
tt inquo foctaos is fenestra posita fuit. Et cum¬
ecerum dicit a peruit noe tectum arche satis
sonsequenter inuit. ipsam aicham deosum
habuisse parietes. quib il ippositum parestuai
quod erat supreme mansiomi in qua homo mora¬
batur contignum. Propter nas. et alias huitisce¬
modi causas uidetur nobis quod in ipsa artha
parietes in quatuor partib fuerint erecti quib
tectum suꝑpositum in cacumine suo admensu¬
ramunius cubiti contraheretur. Cuins autẽ al¬
titudinis fuerint parietes ipsihoc auctoritas si
dicit. sed tam̃ qͣntum conicimus altitudo parie¬

Expanded text:
ab imo contrahi coepit, ut intumescentes flucab imo contrahi coepit, ut intumescentes fluctus latera hinc inde inclinantia non repellerent, sed exciperent, et non tam aquae arcam, quam arca aquas portaret? quomodo fieri poterat, ut non tota statim ad ima descenderet; rursum cum dicit. Pones ostium in latere deorsum . Per latus deorsum videtur significare parietem lateralem ad differentiam lateris, quod sursum erat in tecto, in quo fortassis fenestra posita fuit. Et iterum dicit: Aperiens Noe tectum arcae , satis consequenter innuit ipsam arcam deorsum habuisse parietes, quibus superpositum fuit tectum, quod erat supremae mansioni, in qua homo morabatur, contiguum. Propter has, et alias hujuscemodi causas, videtur nobis quod in ipsa arca parietes in quatuor partibus fuerint erecti quibus tectum superpositum in cacumine suo ad mensuram unius cubiti contraheretur. Cujus autem altitudinis fuerint parietes ipsi, hoc auctoritas non dicit, sed tamen quantum conjicimus altitudo parie
Abbreviated transcription (Latin):
specialiter de archa sapientie ioqui suscepiniꝰ:
et idciro reliquarum trium expositionem bre¬
uiter transcurremus. ut in explanatione huuiˢ
post modum liberius morari ualeamus. de forma
cupiunt eatum rerum ueritatẽ. quȩ de¬
aishe noe scł̃m litteram referunt᷑. duo p̃cipue in¬
quirere debent iudelicet formam et qͣntitatem
arrhe. It de forma quidem sic dicit origenes ego
puto qntum exius que describunt᷑ apparec. qua¬
tude angulis et imo consurgentẽ eidemqt pnia¬
latim uisꝙ ad sũmum mangustumatergeri
spatium iius cubiti fuisse couectam. Quisentẽ¬
ts ꝓlura refragar uidentur: primũ quoo ise tore¬
ma ad natandum non uidentur e ꝓonea.Con¬
stort nami ante molis machinam. tore. Eet
honustam animarib atq cibaris nequaquam
eta patinde supenaitare uementib aqe at ion
ex magra parte suid eorsum premereturi. uuor
aagra gestantio onera. Siergo itt dicit atim

Expanded text:
specialiter de arca sapientiae loqui suscepimus, specialiter de arca sapientiae loqui suscepimus, et idcirco reliquarum trium expositionem breviter transcurremus, ut in explanatione hujus postmodum liberius morari valeamus. CAP. III.unt earum rerum veritatem, quae dearca Noe secundum litteram referuntur, duo praecipue inquirere debent, videlicet formam et quantitatem arcae. Et de forma quidem sic dicit Origenes: « Ego puto quantum ex his quae describuntur apparet, quatuor angulis ex imo consurgentem eisdemque paulatim usque ad summum in augustum attractis in spatium unius cubiti fuisse collectam. » Cui sententiae plura refragari videntur, primum quod haec forma ad natandum non videtur esse idonea. Constat namque tantae molis machinam, tot et tantis onustam animalibus, atque cibariis, nequaquam ita potuisse supernatare venientibus aquis, ut non ex magna parte sui deorsum premeretur; cujus magna gestantibus onera. Si ergo, ut dicitur, statim
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiliter facte sunt. duȩ autem inuifibues ex in¬
insibili structura intus inuisibiliter fuint. Pri¬
ma est qͣm fecit noe securib et dolabris ex materia
lignorum et bitumine. scd̃a est quam fecit xp̃c ꝑ
p̃dicatores suos excollectione popłoꝵ inuna fidei
contessione. terriã quam cotidie sapientia edifi¬
cat incordib nr̃is ex iugi legis meditatione. Qn-¬
ta est qͣm mater gratia operatur in nobis exconfe¬
deratione multarum mnitutũ inuna caritate. Pu¬
ma est in re. scda. in fide. tertia. incognitione. qnͣ¬
ta inuirtute. Primã : uocemus archam noe. se¬
cundam archam eccl̃e. Terciam archam sapierti¬
e. quartam archam matris gr̃e. Quodam mͦ tam̃
una ubiq archa est. quia una ubiq similitudo
est. ce non discrepare debet in nomine: quod ñ
discrepat inꝓprietate. Una forma diuersa ma¬
teria. quia quod ĩ ĩligno. hoc ẽ in populo: & qd̃
est inmente idem est in caritate. Nos tamen:

Expanded text:
visibiliter factae sunt, duae autem invisibiles invisibiliter factae sunt, duae autem invisibiles invisibili structura intus invisibiliter fiunt. Prima est, quam fecit Noe securibus et dolabris ex materia lignorum et bitumine. Secunda est, quam fecit Christus per praedicatores suos ex collectione populorum in una fidei confessione. Tertia, quam sapientia quotidie aedificat in cordibus nostris ex jugi legis Dei meditatione. Quarta est, quam mater gratia operatur in nobis ex confoederatione multarum virtutum in una charitate. Prima est in te, secunda in fide, tertia in cognitione, quarta in virtute. Primam vocemus arcam Noe, secundam arcam Ecclesiae, tertiam arcam sapientiae, quartam arcam matris gratiae. Quodammodo tamen una ubique arca est, quia unica ubique similitudo est, et non discrepare debet in nomine, quod non discrepat in proprietate, una est forma, diversa materia, quia quod est in ligno, hoc est in populo, et quod est in mente, idem est in charitate. Nos tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qui et ꝑ compassionem sentit ꝑiculum. et ꝑ po-¬
testatem prestat remedium. Ipse est quim ma-¬
ri uiamponit. quia corpus suum. adest eccłam
suam quasi archam in diluno: Sic inter huius
uite ꝓcellas regens usq ad portum quietis ecer¬
ne perducit. Si ergo saluari cupimus oportẽt nõ
intrare hanc archam. et sicut supradixi hanc ar¬
cham in nobis debemus facere. ut poesimus intͣ
nos in ea habitare. Nonenim sufficit si extranos
in ea sumus. si non etiam didicerimꝰ qualiter in
nobis habitare eam debeamꝰ ad qd̾ nob tria pͥncipa.¬
lit̾ cõsid̾anda st̃. pͥmũ qͣlit̾ eã debeamꝰ edificare ĩ nob.¬
sođm. qͣlit eã debeamꝰ intre ĩnob̾. ĩ ciuĩ. qut̃ eã dbeamꝰ
habitare in nobis. Sedecce dñ d una aithaloqui
ꝓponimus. ita ꝑconsequentiam rerum ducitmẽs
nr̃a. ut iam non de una tantum. sed de . iiͦii. loquen¬
dum nobis uideamus. Equib due uisibiles exterius

Expanded text:
qui et per compassionem sentit periculum, et per poqui et per compassionem sentit periculum, et per potestatem praestat remedium. Ipse est, qui in mari viam ponit, quia corpus suum, id est Ecclesiam suam, quasi arcam in diluvio, sic inter hujus vitae procellas regens usque ad portum quietis aeternae perducit. Si ergo salvari cupimus, oportet nos intrare hanc arcam. Et sicut supra dixi, hanc, arcam in nobis debemus facere, ut possimus intra nos in ea habitare. Non enim sufficit si extra nos in ea sumus, si non etiam didicerimus qualiter in nobis habitare eam debeamus. Ad quod nobis tria principaliter consideranda sunt, primum qualiter eam debeamus aedificare in nobm qualiter eam debeamus intrare in nobis, tertium qualiter eam debeamus habitare in nobis. Sed ecce dum de una arca loqui proponimus, ita per consequentiam rerum ducitur mens nostra, ut jam non de una tantum, sed de quatuor loquendum nobis videamus. E quibus duae visibiles exterius
Abbreviated transcription (Latin):
hec est archadequa loqui ꝓposinmus quȩ a capite
usq ad pedez ꝑtingit. quia a principio usq ad finẽ
ꝑsuccessionem generationum sancta ȩccła se ex¬
tendit. bed sciendum ẽ. quod sicut inꝑsona hoĩs.
alia sunt cura corpus eius. et neq incorpore sunt:
neq decorpore. alia sunt incorpore. nec tamn sunt¬
infidelium excipit quasi quibꝰdam fluctib pro¬
cellosis foris archatunditur:dumuero a falsis fra¬
trib tribulationem sustinet quasi quibꝰdam no¬
xiii humorib intuscorpus torquitur. Quecũq
ergo corpori contraria sunt siue intus sine extra
sunti non sunt decorpore. Quod autembrachia
domini binc inde complectuntur omina: hoc
significat quod subenis potestate sunt uniũsa.
et nemomanum eius uel dexteram ad p̃miũ.
Cur ego ampliuis menbra de salute corporis sol
licita sunt. que talem capitis potestatem agno¬
uerunt: Ipse nouit quid expediat corpori suo:

Expanded text:
Haec est arca, de qua loqui proposuimus, quae a capite Haec est arca, de qua loqui proposuimus, quae a capite usque ad pedes pertingit, quia a principio usque ad finem per successionem generationum sancta Ecclesia se extendit. Sed sciendum est quod sicut in persona hominis alia sunt circa corpus ejus, et neque in corpore sunt, neque de corpore, ita etiinfidelium excipit, quasi quibusdam fluctibus procellarum a foris arca contunditur; dum vero a falsis fratribus tribulationem sustinet, quasi quibusdam noxiis humoribus intus corpus torquetur. Quaecunque ergo corpori contraria sunt, sive intus sive foris sint, non de corpore sunt. Quod autem brachia Domini hinc inde complectuntur omnia, hoc significat, quod sub ejus potestate sunt universa, et quia nemo manum ejus, vel dexteram ad praemium, Cur ergo amplius membra de salute colicita sint, quae talem capitis potestatem agnoverunt? Ipse novit quid expediat corpori suo,