comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s unũ templũ. et singłi singła templa sumꝰ: qͥa ñ ẽ
ds in omnib quam in singłis maior. et fit plerunq
ut plures eũ minꝰ capiant: unus amplius. S cũ dixis¬
set apłs. diuisiones aut̃e donationũ sunt: continuo
subiecit. Idem aut̃ sp̃c. Itẽ cũ ipsa ᷤᷤ donationũ diuisiones
commemorasset. om̃ia autem hec inquit oꝑat᷑ unꝰ atq
idem sp̃s: diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult. Dundeis
gͦ ñ ipse diuisus: quia ipse unꝰ atq idem. Ille uͦ diuisi¬
ones dicte sunt sicut membroꝵ in corpore:quia ñ
idem ualent aures qͦd oculi. atq ita membra cȩtera
diu̾sis officuis concordit distributa: quȩ tam̃ cum sa¬
nisumus unaneq diu̾sa nec alibi minore.alibi ma¬
iore: s cum sint ipsa disparia. communi et parili
salute congaudent. Huius corporis caput est xp̃c.
Huiꝰ corporis unitas nr̃o sacrificio commendatur:

Expanded text:
omnes unam templum et singuli singula templa sumus, quia non est omnes unam templum et singuli singula templa sumus, quia non est deus in omnibus quam in singulis maior et fit plerumque, ut plures eum minus capiant, unus amplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus atque idem spiritus diuidens propria unicuique, prout uult; diuidens ergo, non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur,
Abbreviated transcription (Latin):
res sit. ac transitoria surdusñ capit. surdaster ñ totum
capit.atq in his qui audiunt. cum parit̾ ei ꝓpinquent.
tantomagis alius alio capit. quanto est acutioris. tan¬
to aut̃e minus quanto est obtunsioris auditus. cum il¬
le ñ uarie magis minusue insonet. s in eo loco in quo
sunt omnib equalit̃ p̃sto sit. quanto excellentiꝰ d̾s na¬
tura incorporea et immutabilit᷑ uiua. qui ñ sicut sonꝰ
ꝑ moras temporũ tendi et diuidi potest. nec spacio ae¬
rio tanquam loco suo indiget. ubi p̃sentib presto sit.
s: et̃na stabilitate in se ipse manens. totus adẽe rebus
om̃ib potest. et singulis totus. quamuis in quib habitat
habeant eum ꝓ suȩ capacitatis diu̾sitate. alii amplius.
alii minus. qͦs ipse sibi dilectissimũ templũ gr̃a sue bo¬
nitatis edificat᷑ ⁊ donationũ qͥd̃ dicte sunt diuisiones
tanquã ꝑpartes et membra uniꝰ corporis. ubi et simul

Expanded text:
res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum res sit ac transitoria, surdus non capit, surdaster non totum capit atque in his, qui audiunt, cum pariter ei propinquent, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtunsioris auditus, cum ille non uarie magis minusue insonet, sed in eo loco, in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit, quanto excellentius deus natura incorporea et inmutabiliter uiua, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et diuidi potest nec spatio aerio tamquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto ait, sed aeterna stabilitate in se ipso manens totus adesse rebus omnibus potest et singulis totus, quamuis, in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat! Et donationum quidem dictae sunt diuisiones tamquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul
Abbreviated transcription (Latin):
test ut in minori parte sit sanitas maior aut candor.
cum minora qua maiora samora uł candidiora sũt
membra. usq adeo ñ mole constat. qͦd in qualitatib
magnũ dicitur ẽẽ uł paruum. eruntam̃ si moles
ipsa corporis quantacunq uł quantulacunq: sit pe
nitus auferatur. qualitates eius ñ erit ubi sint. quã¬
uis ñ mole metiende sint. At uͦ d̾s ñ si minus capitur
ab illo cui p̾sens est. ideo ipse minorẽ: totus enim in
se ipso ẽ. Nec in quib ẽ. ita est: ut indigeat eis tanꝗͣ
ñ possit ẽẽ nisi in eis. Sicut autẽ nec ab illo abest in qͦ
ñ habitat. et totus adest quamus eum ille ñ habeat:
ita et illi in quo habitat totus est p̃sens. quiamuis ñ
ex toto eum capiat. Neq enim ad habitandum diui¬
dit se ꝑ hominum corda seu corpora. aliam sui partẽ
huic tribuens. illi aliam. sicut lux ista ꝑ aditꝰ et fenests
domorum. s potius si quemlibet sonum cũ corporea

Expanded text:
test, ut in minore parte sit sanitas maior aut candor, test, ut in minore parte sit sanitas maior aut candor, cum minora quam maiora saniora uel candidiora sunt membra: usque adeo non mole constat, quod in qualitatibus magnum dicitur esse uel paruum. uerum tamen si moles ipsa corporis, quantacumque uel quantulacumque sit, nitus auferatur, qualitates eius non erit ubi sint, quamuis non mole metiendae sint. at uero deus non, si minus capitur ab illo, cui praesens est, ideo ipse minor est. totus enim in se ipso est nec, in quibus est, ita est, ut indigeat eis, tamquam non possit esse nisi in eis. sicut autem nec ab illo abest, in quo non habitat, et totus adest, quamuis eum ille non habeat, ita et illi, in quo habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quemlibet sonum, cum corporea
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibentur oculi. qui sanitatis accessu aciem recipi¬
endo ꝓficiunt. Porro autem qͦd parum distincte pu¬
tauimus posse intelligi cum diceremꝰ d̃m ubiq esse
totum. nisi adderemꝰ in se ipso. uideo diligentius ex¬
ponendũ. Quomͦ enim ubiq si in se ipso: Ubiq sci¬
licet.quia nusquã ẽ absens. In se ipso autẽ: quia ñ
continet᷑ ab eis quib ẽ p̃sens. tanquam sine his esse
ñ possit. Nam spacia locoꝵ tolle corporib : nusquam
erunt.Et quia nusquamerunt: nec erunt. Tolle ipsa
corpora qualitatib corporum: ñ erit ubi sint: et ideo ne¬
cesse est ut ñ sint. Et enim cum ꝑ tota suã molem corpꝰ
equalit sanum ẽ. aut equalit̃ candidum. ñ est in ul¬
la quã in alia parte eius sanitas maior aut candor.
nec maior in toto quam in parte eius.quia ñ sanius
aut candidiꝰ totum constat ẽẽ quam partem. Si aut̃
inequalit̃ sit sanũ. aut inequalit̃ candidũ. fieri po¬

Expanded text:
perhibentur oculi, qui sanitatis accessu aciem recipiperhibentur oculi, qui sanitatis accessu aciem recipiendo proficiunt. Porro autem, quod parum distincte putauimus posse intellegi, cum diceremus deum esse ubique totum, nisi adderemus in se ipso\', nideo diligentius exponendum. quo modo enim ubique, si in se ipso? ubique scilicet, quia nusquam est absens; ia se ipso autem, quia non continetur ab eis. quibus est praesens, tamquam sine his esse non possit. nam spatia locorum tolle corporibus, nusquam erunt et, quia nusquam erunt, nec erunt. tolle ipsa corpora qualitatibus corporum, non erit, ubi sint, et ideo necesse est, ut non sint. etenim cum per totam suam molem corpus aequaliter sanum est aut aequaliter candidum, non est in ulla quam in alia parte eius sanitas maior aut candor nec maior in toto quam in parte, quia non sanius aut candidius totum constat esse quam partem. si autem inaequaliter sit sanum aut inaequaliter candidum, fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
supradiximꝰ qͦd d̾s ubiq sit totus. quando in alus estã¬
plius. in alus minus: S: ñ est negligent᷑ intuendũ quod
diximꝰ in se ipso ẽẽ ubiq totum. Non gͦ in eis: quia ali¬
a plus eum capiunt. alia minꝰ. Ideo enim ubiq ẽẽ dicit᷑
quia nulli parti rerum absens est. ideo totus. quia ñ
parti rerũ partem suã p̾sentem p̃bet. et alteri parti
alteram partem.equales ȩqualib. minori uͦ minore.
maioriq maiorem: s: ñ solũ uniu̾sitati creaturȩ. uerũ
etiam cuilibet parti eiꝰ totus parit adest: hiq ab eo lon¬
ge ẽe dicuntur. qui peccando dissimilluni facti sunt. et
hiei ꝓpinquare: qui eiꝰ similitudinem pie uiuendo re¬
cipiunt: sicut recte dicuntur oculi tanto ẽe abhac lu¬
ce longius. quanto fuerint ceciores. Quid enim tã lon¬
ge ẽ:aluce quam cecitas. etiam si lux p̃sto sit.atq ocu¬
los ꝑfundat extinctosꝰ. Ppinquare aut̃e luci merito

Expanded text:
supra diximus, quod Deus ubique sit totus, quando in aliis est amsupra diximus, quod Deus ubique sit totus, quando in aliis est amplius, in aliis minus? Sed non est negligenter intuendum quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia plus eum capiunt alia minus. ideo enim ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae uerum etiam cuilibet parti eius totus pariter adest. hique ab eo longe esse dicuntur, qui peccando dissimillimi facti sunt, et hi ei propinquare, qui eius similitudinem pie uiuendo recipiunt, sicut recte dicuntur oculi tanto esse ab hac luce longius, quanto fuerint caeciores; quid enim tam longe est a luce quam caecitas, etiamsi lux praesto sit atque oculos perfundat extinctos? propinquare autem luci merito
Abbreviated transcription (Latin):
resentiam.
s ñ ubiq ꝑ habitationis gr̃am. Propt̃ hanc enim ha¬
bitationẽ ubi ꝓculdubio gr̃a dilectionis eius agnosci¬
tur. ñ dicimꝰ pat̾ nr̃ qui es ubiq cum et hoc uerum sit.
s: pat̾ nr̃ qui es in celis. ut templum eius potius in ora¬
none commemoremꝰ quod et nos ipsi ẽẽ debemꝰ. et in
quantũ sumus. in tantũ ad eius societatem & ad opti¬
onis familiam ꝑtinemꝰ. Si eñi popłs dĩ ñdum factus ȩ¬
qualis angłis eius. adhuc in ista ꝑegrinatione dicitur
tempłu eiꝰ. quantomagis ẽ: templum eius in celis. ubi ẽ.
popłs angłorũ. quib aggregandi et coequandi sumꝰ. cũ
finita ꝑegrinatione qͦd ꝓmissum ẽ sumpserimꝰ. Cũ gͥqͥ¬
ubiq est ñ in omnib habitet: etiam in quib habitat
ñ equalit habitat. Nam unde est illud qͦd helyseus
lya: Et unde in omnib scĩs sunt. alii alus sanctiores. nͥ
abundantiꝰ habendo habitatorem dm: Quom gͦ uerũ

Expanded text:
esentiam d non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis eius agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique\', cum et hoc uerum sit, sed: Pater noster. qui es in caelis. ut templum eius potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus et, in quantum sumus. in tantum ad eius societatem et adoptionis familiam pertinemus. si enim populus dei nondum factus aequalis angelis eius adhuc in ista peregrinatione dicitur templum eius, quanto magis est templum eius in caelis, ubi est populus angelorum. quibus adgiegandi et coaequandi sumus, cum finita peregrinatione, quod promissum est, sumpserimus! Cam ubique est, non in omnibus habitet; etiam in quibus habitat, non aequaliter habitat. Nam unde est illud quod Elisaeus n Elia ? et unde in omnibus sanctis sunt alii aliis sanctiores, nisi abundantius habendo habitatorem Deum? Quomodo ergo verum
Abbreviated transcription (Latin):
ad euangłium coactus intrauit. plus illis om̃ib qui so¬
lo uerbo uocati sũt in euangłio laborauit. et que maio
tunor compulit ad caritatem: eius ꝑfecta caritas foras
misit timorẽ. Cuingͦ ñ cogeret eccłia ꝑditos filios ut re¬
dirent. si ꝑditi filu coegerunt alios ut ꝑirent: Qũauis
etiam illos quos ñ coegerunt. s tantũm seduxer unt. si
ꝑ tribiles s salubres leges in eius gremium reuocar en¬
tur. blandius pia mat̾ amplectitur. et de illis multo
amplius quam de his quos nunquã ꝑdiderat gratula¬
tur. An ñ ꝑtinet ad diligentiam pastoralem etiam
illas oues quȩ ñ uiolent᷑ erepte. s blande leniterq
seclucte. a grege ab errauerint. et ab alienis ceperint
possideri¬

Expanded text:
ad euangad euanglo verbo vocati sunt, in Evangelio laboravit ; et quem major timor compulit ad charitatem, ejus perfecta charitas foras misit timorem. 23. Cur ergo non cogeret Ecclesia perditos filios ut redirent, si perditi filii coegerunt alios ut perirent? Quamvis etiam illos quos non coegerunt, sed tantummodo seduxerunt, si per terribiles sed salubres leges in ejus gremium revocentur, blandius pia mater amplectitur, et de illis multo amplius quam de his quos nunquam perdiderat, gratulatur. Annon pertinet ad diligentiam pastoralem, etiam illas oves quae non violenter ereptae, sed blande leniterque seductae, a grege aberraverint, et ab alienis coeperint possideri
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. qui animã suã posuit ꝓ ouibus suis: Et tam
cum petrum et alios apłossolo u̾bo uocasset. paulũ
prius saulũ. eccłiȩ sue postea magnũ edificatorem.
s̃ horrendum antea uastatorem. ñ sola uoce compescu¬
it. uerũ etiam postate ꝓstrauit. atq ut infidelitatis
tenebris seuiens ad desiderandũ lum̃ cordis surgeret.
prius corporis cecitate ꝑcussit. Si pena illa ñ eẽt: ñ ab
ea postmodũ sanaretur. Et quando aꝑtis oculis nichil
uidebat. si eossaluos haberet. ñ ad impositionẽ manꝰ
aname: ut eorũ aꝑiretur obtutus tanquã squamas
quib clausus fuerat inde cecidisse scriptura narraret.
Nbi est qͦd isti clamare consuerunt: liberum ẽ credere
uł ñ credere: Cuiuim xp̃c intulit: Quẽ coegit: Ecce
habent apłm paulum. Agnoscant in eo prius cogente
xp̃m. et postea docentẽ: prius ferientem. et postea con¬
sulentem. Mirum ẽ autẽ quomͦ ille qui pena corporis

Expanded text:
Christus, qui animam suam posuit pro ouibus suis? et tamen Christus, qui animam suam posuit pro ouibus suis? et tamen cum Petrum et alios apostolos solo uerbo uocasset. Paulum. prius Saulum. ecclesiae suae postea magnum aedificatorem sed horrendum antea uastatorem, non sola uoce compescuit. uerum etiam potestate prostrauit atque, ut infidelitatis tenebris saeuientem ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit. si poena illa non esset, non ab ea postmodum sanaretur et, quando apertis oculis nihil uidebat, si eos saluos haberet, non ad inpositionem manus Ananiae, ut eorum aperiretur obtutus, tamquam squamas, quibus clausus fuerat, inde cecidisse scriptura narraret. ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credere: cui uim Christus intulit? quem coegit\'? ecce habent apostolum Paulum: agnoscant in eo prius cogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. mirum est autem, quo modo ille, qui poena corporis
Abbreviated transcription (Latin):
am filium indisciplinatũ plagis ẽẽ cohercendum. et
magno fructu. Nam tu quidem inquit ꝑcutis eum uir¬
ga: animam uͦ eius liberabis a morte. Et alibi dicit. Qui
parcit baculo suo: odit filium suum.Da enim qui recta
fide ueroq intellectui totis amimȩ suis uirib dicat. siti¬
uit amma mea ad dm uiuũ. quando ueniam et appa¬
rebo ante faciem d̾i: et huic tali ñ solum temporalium
penarum. uł imꝑialiũ legum. s: nec gehennarum ti¬
mor ẽ: necessarius. cui tam desiderabile bonum ẽ ad¬
herere d̃o. ut ñ solum ab illa felicitate alienari. tanqͣ
magnũ supplicium ꝑhorrescat. uerum etiam differ¬
ri moleste ferat. S: tamen antequam dicant boni filui
concupiscentiam habemꝰ dissolui et ẽẽ cum xp̃o. mul¬
ti prius tanquam mali serui. et quodãm imꝑbi fugi¬
tiui ad dñm suum temporaliũ flagelloꝵ uerbere
reuocantur. Quis enĩ nos potest amplius amare q̃

Expanded text:
am filium indisciplinatum plagis esse cohercendum et am filium indisciplinatum plagis esse cohercendum et magno fructu: nam: Tu quidem, inquit, percutis eum uirga. animam uero eius liberabis a morte, et alibi dicit: Qui parcit baculo suo, odit filium suum. da enim. qui ri fide ueroque intellectu totis animae suae uiribus dicat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? et huic tali non solum temporalium poenarum uel imperialium legum sed nec gehennarum timor est necessarius, cui tam desiderabile bonum est adhaerere deo, ut non solum ab illa felicitate alienari tamquam magnum supplicium perhorrescat, uerum etiam differri moleste ferat. sed tamen antequam dicant boni filii: Concupiscentiam habemus dissolui et esse cum Christo. multi prius tamquam mali serui et quodam modo inprobi fugitiui ad dominum suum temporalium flagellorum uerbere reuocantur. Quis enim nos potest amplius amare quam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. negligendi sunt. Multis enim ꝑfuit quod ex ꝑi¬
mentis ꝓbauimus et ꝓbamꝰ prius timore uł dolore co¬
gi. ut postea possint doceri. aut qͦd iam u̾bis didicerãt.
oꝑe sectari. ꝓponunt nobis quidam sententiã cuiꝰdã
scłaris autoris qui dix̃. Pudore et libertate liberos re¬
tinere satius ẽẽ credo quam metu. Hoc quidem ue-¬
rum ẽ. S sicut meliores sunt quos dirigit amor: ita
plures sunt quos corrigit timor. Nam ut de ipso aue¬
tore istis respondeatur. apud illum etiam legunt. Tu
nisi malo coactus recte facere nescis. Porro autem sep¬
tura diuina et ꝓpt̃ illos meliores dixit. timor ñ est
in caritate. s ꝑfecta caritas foras mittit timorem. et
ꝓpt̃ hos inferiores qui plures sunt ait. uerbis ñ emen¬
dabitur seruus durus. Si enim et intellexerit: ñ obe¬
diet. Cum dixit eum u̾bis ñ emendari. ñ eũ iussit dese¬
ri:s. tacite admonuit unde debeat emendari. Alioqͥn

Expanded text:
sunt, neglegendi sunt. multis enim profuit, quod experisunt, neglegendi sunt. multis enim profuit, quod experimentis probauimus et probamus, prius timore uel dolore cogi, ut postea possint doceri aut, quod iam uerbis didicerant, opere sectari. proponunt nobis quidam sententiam cuiusdam saecularis auctoris, qui dixit: Pudore et liberalitate liberos retinere satius esse credo quam metu. hoc quidem uerum est; sed sicut meliores sunt, quos dirigit amor, ita plures sunt, quos corrigit timor. nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud illum etiam legunt: Tu nisi malo coactus recte facere nescis. porro autem scriptura diuina et propter illos meliores dixit: Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem, et propter hos inferiores, qui plures sunt. ait: Verbis non emendabitur seruus durus: si enim et intellexerit, non oboediet. cum dixit eum uerbis non emendari, non eum iussit deseri. sed tacite admonuit- admonuit, unde debeat emendari; alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianos. & om̃s pacientia martyrũ uinceret. Postea
uͦ quam cepit impleri qͦd scͥptũ ẽ. & adorabunt eũ om̃s
reges t̾re. om̃s gentes seruient illi. qͥs m̃te sobriꝰ regib
dicat. nolite curare in regno ur̃o a quo teneatur uł
oppugnetur eccłia dñi ur̃i. ñ ad uos ꝑtineat quis ue¬
lit ẽẽ siue religiosus. siue sacrilegꝰ. quibus dici ñ potest.
ñ aduos ꝑtineat in regno ur̃o quis uelit pudicus esse
quis impudicus: Cur enim cum datum sit diumitus
homini liberum arbitrium adulteria legibus puman¬
tur. et sacrilegia ꝑmittantur: Anfidem ñ seruare leuiꝰ
ẽ animã do: quam feminã uiro: Aut si ea que ñ con¬
temptu. s ignorantia religionis committuntur. mitiꝰ
uindicandalunquid ideo negligenda sunt: Meluꝰ
ẽẽ quidem quis dubitauerit ad d̾m colendum doctri¬
na homines duci. quam penȩ tunore uł dolore com¬
pelli: s ñ quia isti meliores sunt. ideo illi qui tales ñ

Expanded text:
christianos et omnes patientia martyrum vinceret. Postea christianos et omnes patientia martyrum vinceret. Postea vero quam cepit impleri quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quis mente sobrius regibus dicat: \'Nolite curare in regno uestro, a quo teneatur uel oppugnetur ecclesia domini uestri; non ad uos pertineat. quis uelit esse siue religiosus sine sacrilegus\', quibus dici non potest: \'Non ad uos pertineat, in regno uestro quis uelit pudicus esse. quis inpudicus\'? cur enim, cum datum sit diuinitus homini liberum arbitrium, adulteria legibus puniantur et sacrilegia permittantur? an fidem non seruare leuius est animam deo quam feminam uiro? aut si ea, quae non contemptu sed ignorantia religionis committuntur, mitius uindicanda, numquid ideo neglegenda sunt? Melius esse quidem quis dubitauerit ad deum colendum doctrina homines duci quam poenae timore uel dolore compelli? sed non, quia isti meliores sunt, ideo illi. qui tales non
Abbreviated transcription (Latin):
lia et ipse faciendo. sicut seruiuit rex nimuitarum.
uniuersam ciuitatem ad placandũ dñm compellen¬
do. sicut seruiuit darius idolum frangendũ in po¬
testatem daniheli dando. et inimicos eius leonib in¬
gerendo. sicut seruiuit nabuchodonosor de quo iam
diximus om̃s in regno suo positos a blasphemando
do lege t̾ribili ꝓhibendo. In hoc gͦ seruiunt año reges
in quantum sunt reges. cum ea faciunt ad seruien
dũ illi quȩ ñ possunt facere nisi reges. Cum itaq non¬
dum reges dño seruirent temporib apłorũ. s ad huc
meditarent᷑ in ania adu̾sus dñm. et adu̾sus xp̃m eius.
ut ꝓpħarũ p̃dicta omnia complerentur. ñ utiq tũc
possent impietates legibus ꝓhibere. s potius exerce
re.Sic enim ordo tempoꝵ uoluebatur. ut et iudei oc¬
ciderent p̃dicatores.xp̃i. putantes se officium do face¬
re sicut p̃dixerat. xp̃c. et gentes fremerent aduersus

Expanded text:
lia et ipse faciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum lia et ipse faciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendo. sicut seruiuit Darius idolum frangendum in potestatem Daniheli dando et inimicos eius leonibus ingerendo, sicut seruiuit Nabuchodonosor, de quo iam diximus, omnes in regno suo positos a blasphemando deo lege terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino reges, in quantum sunt reges, cum ea faciunt ad seruiendum- mendam illi, quae non possunt facere nisi reges:,. Cum itaque nondum reges domino seruirent temporibus apostolorum, sed adhuc meditarentur inania aduersus eum et aduersus Christum eius, ut prophetarum praedicta omnia complerentur, non utique tunc possent impiri. Sic enim ordo temporum volvebatur, ut et Iudei occiderent prędicatores Christi, putantes se officium Deo facere, sicut prędixerat Christus et gentes fremerent adversus
Abbreviated transcription (Latin):
diderat imꝑator. qui ei ꝓ pietate contra impietat̾ẽ le¬
ges ferendo seruiret.quando adhuc illud ꝓpħicum
complebatur. quare fremuerunt gentes. et popłi me¬
ditati sunt inania. astiterunt reges t̃rȩ: et pͥncipes con¬
uenerunt in unũ adu̾sus dñm. et aduersus xp̃m eius:
dicitur:. Et nunc reges intelligite: erudimini qui iu¬
dicatis t̾ram. Seruite. dño in timore: & exultate ei cũ
tremore. Quomͦ gͦ reges domino seruiunt in timore
nisi ea quȩ contra iussa fiunt dñi religiosa seuerita¬
te ꝓhibendo atq plectendo: Alit̃ enim seruit quia
homo est: alit̃ quia etiam rex ẽ. Quia enim homo est
seruit uiuendo fidelit̃: quia uͦ etiam rex ẽ: seruit leges
iusta p̃cipientes. et contraria ꝓhibentes conuenienti
uigore sanctiendo. sicut seruiuit erechias lucos et tẽ¬
pla idolorum. et illa excelsa que contra di p̃cepta fue¬
rant constructa destruendo. sicut seruiuit iosias ta¬

Expanded text:
diderat imperator, qui ei pro pietate contra impietatem lediderat imperator, qui ei pro pietate contra impietatem leges ferendo seruiret. quando adhuc illud propheticum complebatur: Quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? adstiterunt reges terrae et principes conuenerun dicitur: Et nunc reges intelligite, erudimini qui iudicatis terram. Servite domino in timore et exultate ei cum tremore. Quomodo reges serviunt domino in timore, nisi ea, quae contra iussa domini fiunt. religiosa seueritate prohibendo atque plectendo? aliter enim seruit, quia homo est, aliter, quia etiam rex est; quia homo est enim, seruit uiuendo fideliter, quia uero etiam rex est, seruit leges iusta praecipientes et contraria prohibentes conuenienti uigore sanciendo, sicut seruiuit Ezechias lucos et templa idolorum et illa excelsa, quae contra dei praecepta fuerant constructa, destruendo, sicut seruiuit Iosias ta
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ep̃is catholicis. quodãmͦ ꝓponebat᷑ dura conditio.
Aut enĩ tacenda erat ueritas: aut eoꝵ immanitas ꝑ¬
ferenda. S: si ueritas taceretur. ñ solum nemo fuerat
eiꝰ silentio liberandus. s multi etiam illoꝵ seductione
ꝑdendi. Si autẽ ueritatis p̃dicatione furor eoꝵ ad seui¬
endũ ꝓuocaret᷑. aliquib liberatis nr̃isq firmatis. rur¬
sus a sequenda ueritate formido impediret infirmos.
Cum igitur his angustiis affligeret᷑ eccłia. quisquis exi¬
stimat om̃ia potiꝰ sustinenda quã dĩ auxiliũ ut ꝑ xp̃ia¬
nos imꝑatores ferretur fuisse poscendum. parum atten¬
dit. ñ bonam de hac negligentia reddi potuisse ratio¬
nem. Quod enim dicunt qui contra suas impietates
leges iustas institui nolunt ñ petisse a regibus terre a¬
postolos talia ñ considerant aliud fuisse tunc tempus.
et om̃ia suis temporib agi. Quis enim tunc in xp̃m cre¬

Expanded text:
quoque episcopis catholicis quodam modo proponebatur dura condicio; quoque episcopis catholicis quodam modo proponebatur dura condicio; aut enim tacenda erat ueritas aut eorum immanitas perferenda. sed si ueritas taceretur, non solum nemo fuerat eius silentio liberandus sed multi etiam illorum seductione perdendi; si autem ueritatis praedicatione furor eorum ad saeuiendum prouocaretur, aliquibus liberatis nostrisque firmatis rursus a sequenda ueritate formido impediret infirmos. cum igitur his angustiis affligeretur ecclesia, quisquis existimat omnia potius sustinenda quam, dei auxilium ut per Christianos imperatores ferretur, fuisse poscendum, parum adtendit non bonam de hac neglegentia reddi potuisse rationem. Quod enim dicunt, qui contra suas impietates leges iustas institui nolunt, non petisse a regibus terrae apostolos talia, non considerant aliud fuisse tunc tempus et omnia suis temporibus agi. quis enim tunc in Christum cre
Abbreviated transcription (Latin):
integrũ suscepisse: et baptismũ quẽ damnati. uł etiam
dilati foris ab eccłia eorum dederant. ñ ausos fuisse re¬
scindere: et orbi trarũ contra pacem xp̃i contaminatio¬
nẽ nescio quoꝵ obicere peccatoꝵ. & euacuare baptismũ
in illis quoq eccłus datum. unde in affricam uenit ip
ritati erubescentes corrigebantur solito crebriꝰ. et mul¬
tomagis ubicũq ab eorũ seuicia respirabat aliquanta
libertas. Tum uͦ illi sic exarserunt. et tantis sunt odioꝵ
stimulis incitati. ut contra eoꝵ insidias atq uiolenti¬
as. et aꝑtissima latrocinia. uix ullȩ nr̃e communionis
eccłiȩ possent ẽẽ secure: uix ulla uia tuta qua it̃ agerẽt
quicunq adu̾sus eoꝵ rabiem pacem catholic̃ã p̃dica¬
rent. eoꝵq dementiã ꝑspicua ueritate conuincerent.
Usq ad eo ꝓrsus ñ solũ laicis uł quiblibet crericis. s ipsis

Expanded text:
integrum suscepisse et baptismum, quem damnati uel etiam integrum suscepisse et baptismum, quem damnati uel etiam dilati foris ab ecclesia eorum dederant, non ausos fuisse rescindere et orbi terrarum contra pacem Christi contaminationem nescio quorum obicere peccatorum et euacuare baptismum in illis quoque ecclesiis datum, unde in Africam uenit ipsritati erubescentes corrigebantur solito crebrius et multo magis, ubicumque ab eorum saeuitia respirabat aliquanta libertas. Tum uero illi sic eiarseruut et tantis sunt odiorum stimulis incitati, ut contra eorum insidias atque uiolentias et apertissima latrocinia uix ullae nostrae communionis ecclesiae possent esse securae, uix ulla uia. tuta, qua iter agerent. quicumque aduersus eorum rabiem pacem catholicam praedicarent eorumque dementiam perspicua ueritate conuincerent. usque adeo prorsus non solum laicis uel quibuslibet clericis sedipsis
Abbreviated transcription (Latin):
tem. quidam ep̃oꝵ eiusdem partis facto scismate. et
mn plebe carchiaginis diusa parte cdonati ordinarent
dem maximianũ cũ aliis duodecim qui eius ordinati¬
oni p̾sentes affuerunt damnauer̃t: cȩteris autẽ ad e¬
andem societatem scismatis ꝑtinentib die constituto
facultatẽ redeundi dederunt. S: postea ex ipsis duo¬
decim quosdam et ex illis quib dilatio data fuerat
post diem ꝓpositum redeuntes ꝓpt̃ pacem suam in
suis honorib susceꝑunt. et quoscunq extra ipsorum
commnunionẽ damnati baptirauerant. rebaptirare¬
ñ ausi sunt. Cepit hoc eorum factum contra illos ꝓcha¬
tholica multum ualere: ut ora eorũ penitus clauderen¬
tur. Que res cum sicut oportebat ad sanandos abscisma¬
te animos hoĩum spargeret᷑ instantiꝰ. et quaquau̾sum
poterat catholicoꝵ sermonib ac disputationib mon¬
straret᷑. eos ꝓpace donati et damnatos suos in honorẽ

Expanded text:
tem quidam episcoporum eiusdem partis facto schismate et tem quidam episcoporum eiusdem partis facto schismate et in plebe Carthaginis diuisa parte Donati ordinarent dem Maximianum cum aliis duodecim, qui eius ordinationi praesentes adfuerunt, damnauerunt, ceteris autem ad eandem societatem schismatis pertinentibus die constituto facultatem redeundi dederunt. sed postea ex ipsis duodecim quosdam et ex illis, quibus dilatio data fuerat, post diem positum redeuntes propter pacem suam in suis honoribus susceperunt et, quoscumque extra ipsorum communionem damnati baptizauerant. i non ausi sunt, coepit hoc eorum factum contra illos pro catholica multum ualere, ut ora eorum penitus clauderentur. quae res cum, sicut oportebat. ad sanandos ab schismate animos hominum spargeretur instantius et, quaqua uersum poterat, catholicorum sermonibus ac disputationibus monstraretur eos pro pace Donati et damnatos suos in honorem
Abbreviated transcription (Latin):
innocentie sue sufficere arbitrarentur. qͦd sibi talia
displicerent.dicebat᷑ eis a catholicis.Si innocentiam
ur̃am mala ista ñ polluunt. quomͦ dicitis orbẽ xp̃ia¬
nũ uł falsis. uł certe ignotis ceciliani peccatis ẽẽ pol¬
lutum: Quomͦ uos nefario scelere ab unitate catho¬
lica tanquã ab area dñica separatis. quȩ usq ad tẽpꝰ
uentilationis necesse ut habeat et frumentum in hor¬
reo recondendum et paleam ignib consumendam:
Atq ita quibrdam ratio reddebatur. ut aliqui ad umi¬
tatẽ catholicam etiam inimicitias ꝑditorum parati
sustinere transirent.S: plures quamuis id uellent.
eos tam̃ homines quib tanta fuerat licentia seuien¬
Ai. iniicos fac̾e ñ audebant. Nonnulli quippe illos
cum ad nos transissent crudelissimos passi sunt. Nc¬
cidit etiam ut apud carthaginem quendã diaconũ
suium nomine maximianũ contra ep̃m suũ suꝑbien¬

Expanded text:
innocentiae suae sufficere arbitrarentur, quod sibi talia innocentiae suae sufficere arbitrarentur, quod sibi talia displicerent, dicebatur eis a catholicis: si innocentiam uestram mala ista non polluunt, quo modo dicitis orbem Christianum uel falsis uel certe ignotis Caeciliani peccatis esse pollutum? quo modo uos nefario scelere ab unitate catholica tamquam ab area dominica separatis, quae usque ad tempus uentilationis necesse est ut habeat et frumentum in horreo recondendum et paleam ignibus consumendam? atque ita quibusdam ratio reddebatur. ut aliqui ad unitatem catholicam etiam inimicitias perditorum parati sustinere transirent; sed plures, quamuis id uellent, eos tamen homines, quibus tanta fuerat licentia saeuiendi, inimicos facere non audebant; nonnulli quippe illos, cum ad nos transissent, crudelissimos passi sunt. Accidit etiam, ut apud Carthaginem quendam diaconum suum nomine Maximianum contra episcopum suum superbien
Abbreviated transcription (Latin):
cogebantur. Innocentium qui eos offenderant domꝰ
aut deponebantur ad solum.aut ignib cremabant᷑.
Quidam patresfamilias honesto loconati. et generoso
cultu educati. uix uiui post eorum cedes ablati sunt.
uł iuncti ad molam. et eã in gyrũ ducere tanquam
iumenta contemptibilia uerbere adacti sunt. Quod
enim de legibus auxiliũ a ciuilib potestatib adu̾sꝰ
eos aliquid ualuit: Quis in p̃sentia eorum officialis
anhelauit: Quis quod illi noluissent exactor exegit:
Quis eos qui eorum cedib extincti sunt uindicare
temptauit. nisi qͦd ꝓprias de illis penas poscebat
insania. cum alii ꝓuocantes in se gladios hominum.
quos ut ab eis ferirentur morte terrebant aln ꝑ ua¬
ria p̃cipicia. alii ꝑ aquas. alii ꝑ ignes se in mortes uo¬
luntarias usq quaq mittebant. & animas ferales
a se sibi illatis supplicus ꝓiciebant: Horrebant ista
plurimi in ipsa suꝑstitione heretica constituti. et cũ

Expanded text:
cogebantur. innocentium, qui eos offenderant. domus cogebantur. innocentium, qui eos offenderant. domus aut deponebantur ad solum aut ignibus cremabantur. quidam patres familias honesto loco nati et generoso cultu educati uix uiui post eorum caedes ablati sunt uel iuncti ad molam et eam in gyrum ducere tamquam iumenta contemptibilia uerbere adacti sunt. quod enim de legibus auxilium a ciuilibus potestatibus aduersus eos aliquid ualuit? quis in praesentia eorum officialis anhelauit? quis, quod illi noluissent. exactor- tor exegit? quis eos, qui eorum caedibus extincti sunt, uindicare temptauit, nisi quod propria de illis poenas; poscebat insania. cum alii prouocandis in se gladiis hominum, quos, ut ab eis ferirentur, morte terrebant. alii per uaria praecipitia, alii per aquas. alii per ignes se in mortes uoluntarias usquequaque mittebant et animas ferales a se sibi inlatis suppliciis proiciebant? Horrebant ista plurimi in ipsa superstitione haeretica constituti et, cum
Abbreviated transcription (Latin):
iaut̃e illa
funesta contingunt. ubi ẽ tam furiosum et mutile
hominũ genꝰ. qui et aliis temporib eadem facere consu¬
erunt. Et prius quidem quã iste leges a catholicis im¬
ꝑatorib mitterent᷑. pacis atq unitatis xp̃i paulati
doctrina crescebat. et in eam quisq sicut discebat. et
uolebat. et poterat. ex ipsa parte transibat. cum tam̃ a¬
pud illos ꝑditoꝵ hominũ dementissimi greges. in di¬
usis causis quietẽ innocentiũ ꝑturbabant. Quis non
añs seruum suũ timere compulsus ẽ:si ad illoꝵ patro¬
ciniũ confugisset: Quis euersorũ minari saltim aude
bat auctori. quis consumptori apothecarum: Quis
quemlibet poterat exigere debitoꝵ. auxiliũ eoꝵ de¬
fensionẽq poscentem. timore fustium et incendiorũ
mortisq p̃sentis. pessimoꝵ seruoꝵ : Ut liberi abscede¬
rent. tabulȩ frangebantur: extorta debitorib cyrogͣ¬
pha reddebantur. Quicunq dura illorum u̾ba con¬
tempserant. duriorib uerberib qͦd iubebant facere

Expanded text:
autem illa funesta contingunt, ubi est tam furiosum et inutile hominum genus, qui et aliis temporibus eadem facere consuerunt. Et prius quidem quam istae leges a catholicis imperatoribus mitterentur, pacis atque unitatis Christi paulatim doctrina crescebat et in eam quisque, sicut discebat et nolebat et poterat, ex ipsa parte transibat, cum tamen apud illos perditorum hominum dementissimi greges in diuersis causis quietem innocentium perturbabant. quis non dominus seruum suum timere compulsus est, si ad illorum patrocinium confugisset? quis euersori minari saltem audebat aut auctori? quis consumptorem apothecarium, quis quemlibet poterat exigere debitorem auxilium eorum defensionemque poscentem? timore fustium et incendiorum mortisque praesentis pessimorum seruorum. ut liberi abscederent, tabulae frangebantur. extorta debitoribus chirographa reddebantur. quicumque dura illorum uerba contempserant, durioribus uerberibus. quod iubebant, facere
Abbreviated transcription (Latin):
lũ que dicũt sua. s. etiam nr̃a in ꝑace nobiscũ et carita¬
te possideant. Usq adeo autẽ calumniandi cupiditate
cecant᷑ ut ñ attendant qua sint int̾se contraria que lo¬
quunt᷑ spsicerte dicunt et inuidiosissime si bi conq̃ri
uident᷑. qͦd eos in nr̃am cõmunionẽ uiolenti legum
imꝑio coartamꝰ. Hoc utiq nullom faceremꝰ: sires eoꝵ
possidere uellemꝰ. Qͥs auarꝰ querit compossessorem:
Quis dñandi cupiditate inflãmatꝰ. uł fastu dñationis
elatꝰ. desiderat habere consorte: Ipsos certe attendant
quondã suos iam nr̃os socios. et frat̾na nobis dilec¬
tione coniunctos. quẽ admodũ sua teneant ñ solũ q̃
habebant. s etiã nr̃a quȩ ñ habebant.Quȩ tam̃ si pau¬

Expanded text:
lum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritalum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus. hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae habebant. sed etiam nostra, quae non habebant, quae tamen, si pau
Abbreviated transcription (Latin):
paucis ꝑditis: et innumerabili multitudine popłoꝵ
liberatoꝵ: Non enĩ uł tot sũt illihomines qui sua uo¬
luntate ꝑeunt. quot liberant᷑ ꝑ istas leges ab illa pesti¬
fera et̃naq ꝑnicie: fundi. pagi. uici. castella. municipia.
ciuitates. Si autẽ diligentiꝰ rem de qua loquim᷑ cogitemꝰ.
puto qͦd si plurimi eẽnt in domoruitura. et inde saltẽ
unꝰ liberari posset.atq id cum facere conaremur. alii se
ipsos p̃cipicio necarent dolorem de cȩteris nr̃m de uniꝰ
saltim salute consolarem᷑ ñ tam̃ ne se ipsos alii ꝑderent
da. hominib debemꝰ impenddere iudicandũ ẽ. si ꝑsalu¬
te ista ñ solum temporali s etiã breui. ad ipsũ tempꝰ exi
guũ liberanda. sic nos hominib subuenire ratio uera¬
et benigna compellit: Ed autẽ nob̾ obiciunt. qͦd res eoꝵ
concupiscamꝰ. et auferamꝰ. utinã catholici fiant. et ñ so¬

Expanded text:
paucis perditis et innumerabili multitudine populorum paucis perditis et innumerabili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. quod, si plurimi eunus liberari posset, atque, id quum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur; non tamen, ne se ipsos alii perderent, da hominibus debemus impendere, judicandum est, si pro salute ista non solum temporali, sed etiam brevi ad ipsum exiguum tempus liberanda sic nos subvenire et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non so
Abbreviated transcription (Latin):
et sempit̾nis ignib cruciandi relinquerent᷑. Si enim
duo aliqui in una domo habitarent. quã certissime
sciremꝰ ẽẽ ruiturã. nob̾q id p̃nuntiantib nollent cred̃e
atq in ea manere ꝑsisterent. si eos possemꝰ inde eruere
uł inuitos. quib iminentẽ illã rumam postea mon¬
straremꝰ. ut redire ult̾iꝰ sub ei ꝑiculũ ñ auderent. puto
nisi faceremꝰ ñ immerito crudeles iudicaremur. Porro si
unꝰ illoꝵ nob diceret. quando intrau̾itis eruere nos. me ipsũ
continuo trucidabo. alt̃ autẽ nec exire quidẽ inde. nec
erui uellet.s: neq se necare auderet. qͥd eligeremꝰ utrum
ambos ruine oppͥm̃dos relinquere: an uno saltim per
potius interire: Nemo ẽ. tam infelix. qui ñ quid fieri in
talib causis oporteat facillime iudicet. Et de duob ho¬
minib uno scilicet ꝑdito. et uno liberato: similitudi¬
ñe istam ꝓposui. Quid gͦ sentiendũ ẽ de quibusdam

Expanded text:
et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. 33. Si enim et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. 33. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere, atque in ea manere persisterent; si eos inde possemus eruere vel invitos, quibus imminentem illam ruinam postea demonstraremus, ut redire ulterius sub ejus periculum non auderent, puto nisi faceremus, non immerito crudeles dijudicaremur. Porro si unus illorum nobis diceret, Quando intraveritis eruere nos, meipsum continuo trucidabo; alter autem nec exire quidem inde, nec erui vellet, sed neque necare se auderet; quid eligeremus, utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per potius italibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentiendum est de quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
as lenit. et¬
sanat. tantoꝵ liberatione popłoꝵ.quoꝵ si uideas in
xp̃i pace leticias. frequentias. alacritates. et ad hym¬
nos audiendos. et canendos. et ad
u̾bũ di ꝑcipiendũ celebres hilaresq conuentꝰ. multoꝵ¬
ꝙ in eis cum dolore magno recordationẽ p̃teriti erroris.
ec cũ gaudio considerationẽ cognite u̾itatis. et cũ in¬
dignatione et detestatione mendaciũ magistroꝵ. qͦd
modo cognoscant de nr̃is sacram̃tis quã falsa iactaue¬
rint multoꝵ etiam confessiones in eis qͦd olim uellent
ẽẽ catholici nec int̃ homines tanti furoris auderent. ho¬
rũ gͦ popłoꝵ congregationes ꝑ plurimas affrice regio¬
nes ab illa ꝑditione liberatoꝵ. si sub uno conspectu ui¬
deres. tunc diceres nimie fuisse crudelitatis. sidum ti¬
meretur ne homines desperati.et istoꝵ innumerabili
multitudini nulla estimatione comparandi. suis et
uoluntariis ignib cremarentur. isti in et̾nũ ꝑdendi

Expanded text:
s lenit etsanat tantorum liberatione populorum. quorum si uideas in Christi pace laetitias, frequentias. alacritates et ad hymnos audiendos et canendos et ad uerbum dei percipiendum celebres hilaresque conuentus multorumque in eis cum dolore magno recordationem praeteriti erroris et cum gaudio considerationem cognitae ueritatis et cum indignatione et detestatione mendacium magistrorum, quod modo cognoscant, de nostris sacramentis quam falsa iactauerint, multorum etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestimatione comparandi suis et uol
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid posse: dicunt hoc se credere qͦd et illi credunt.
S maiorum suoꝵ auctoritate uincunt᷑. quia nec dona¬
tus ipse sic credidisse asseritur: de cuiꝰ parte se ẽẽ głant᷑.
Non te autem ista conturbent fili dilectissime.Hereses¬
enim et scandala futura p̃dicta sunt: ut int̃ inimi¬
cos erudiamur: ac sic et fides et dilectio nr̃a possit
ẽe ꝓbatior. fides utiq ne ab eis decipiamur. dilectio
autem ut etiam ipsis corrigendis quantũ possumus
consulamꝰ. ñ solũ instantes ne infir mis noceant. at¬
q: ut ab errore nefario liberentur: s: etiam orantes
ꝓ eis ut aꝑiat illis dñs sensum. et intelligant scͥptu¬
et eius eccłia declaratur. Isti autem mirabili cęcitate
cũ ipsum xp̃m pret̃ scͥpturas nesciant. eius tam̃ ec¬
cłiam ñ diuinaꝵ litterarum auctoritate cognoscũt.
s: humanarũ calumniarum uanitate confingunt.
Agnoscunt nobiscũ. xp̃m in eo qͦd legitur. foderunt

Expanded text:
aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincuntur, quia nec Donatus ipse sic credidisse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haeresesenim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utique, ne ab eis decipiamur, dilectio autem, ut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus non solum instantes, ne infirmis noceant atque ut ab errore nefario liberentur, sed etiam orantes pro eis, ut aperiat illis dominus sensum et intellegant scriptuet eius ecclesia declaratur. isti autem mirabili caecitate, cum ipsum Christum praeter scripturas nesciant, eius tamen ecclesiam non diuinarum litterarum auctoritate cognoscunt, sed humanarum calumniarum uanitate confingunt. Agnoscunt nobiscum Christum in eo, quod legitur: Foderunt-
Abbreviated transcription (Latin):
et gratulor. et admiror fili dilectissime bonefaci. qd̃
int̾ curas belloꝵ et armorum uehement̃ desideras ea
nosse quȩ di sunt. Uere hinc te apparet etiam de ipsa
uirtute militari: fidei seruire ꝗͣ. habes ĩ xp̃o. Ut gͦ bre¬
uit insinuem dilectioni tue: int̾arrianoꝵ et donatista¬
rũ qͥd int̾sit errorem. arrian. patͥs et filii et sp̃s sc̃i diu̾¬
sas substantias ẽe dicunt:donatiste autẽ ñ hoc dicunt:
s unã trinitatis substantiam confitent᷑. Et si aliqui ip¬
soꝵ minorem filiũ ẽẽ dixerunt quã pat̃ est. eiusdem ta¬
men substantiȩ ñ negarunt. Plurimi uͦ in eis hoc se
dicunt omnino credere de patre et filio et spu sco. qͦd
catholica credit ȩccłia. Nec ipsa cum illis u̾titur questi¬
o.s de sola commumone infeliciter litigant. et contra
unitate xp̃i rebelles inimicitias ꝑu̾sitate sui erroris
exercent.Aliquando autem sicut audiuimꝰ. ñ nulli ex
ipsis uolentes sibi gothos conciliare. quando eos uidẽt

Expanded text:
et gratulor et admiror, fili dilectissime Bonifati, quod inter curas bellorum et armorum uehementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, Arriani patris et filii et spiritus sancti diuersas substantias esse dicunt, Donatistae autem non hoc dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filium esse dixerunt, quam pater est, eiusdem tamen substantiae non negarunt; plurimi uero in eis hoc se dicunt omnino credere de patre et filio et spiritu sancto, quod catholica. credit ecclesia. nec ipsa cum illis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos uident
Abbreviated transcription (Latin):
De illiꝰ quippe scͥptũ ẽ. Qui se ipsos segregant. anima¬
les. sp̃m ñ habentes. S. nec ille eum ꝑcipit qui fictus ẽ.
in ȩccłia. qm̃ et inde scͥptum ẽ. Sẽs enim sp̃s discipline
effugiet fictum. Qui gͦ uult habere sp̃m sc̃m caueat foriᷤᷤ
ab eccłia remanere. caueat in eam simulatus intrare.
aut si iam talis intrauit caueat in eadem simulatione
ꝑsistere: ut ueracit᷑ coalescat in arbore uitȩ. Puxum tͥ li¬
brum direxi. et tuis fortasse occupationib onerosum.
Sig̾ potuerit tͥ uł partib legi. dabit tibi dñs intellectũ.
ut habeas quid respondeas eis corrigendis atq sanan¬
dis. qͦs etiã tͥ ipsi tanqũa fideli filio mat̾ eccłia. ubi po¬
tueris. et quom potueris.siue ipse loquendo et respon¬
dendo. siue ad doctores eccłiȩ ꝑducendo. in adiuto¬
rio dñi corrigendos sanandosq commendat:¬

Expanded text:
de illis quippe scriptum est: Qui se ipsos segregant, animales, spiritum non habentes. sed nec ille eum percipit, qui fictus est io ecclesia, quoniam et inde scriptum est: Sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum. qui ergo uult habere spiritum sanctum. caueat foris ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanandosque commendat
Abbreviated transcription (Latin):
citi poterant ñ ꝑire. qͥd hic agit caritas xpiana. p̃ser¬
ti cũ illi qͥ suas mortes uoluntarias et furiosas mi¬
nant᷑. in populoꝵ liberandoꝵ comparatione ꝑ pauci
sint. qͥd agit gͦ fr̃na dilectio. utrum dũ paucis transi¬
torios ignes metuit caminoꝵ. dimittit om̃s et̾nis ignib
gehennarũ. & tam multos uł iam uolentes. uł postea ñ
ualentes ꝑcatholicã pacem ad uitam uenire ꝑpetuam.
relinquit in interitũ sempitnũ. cauendo ne quidam
uoluntario moriantur interitu. qui inuunt ad impe
consuetudinẽ doctrine diabolice ad eas que mͦ tuñt᷑
in illis mortes uoluntarias festinare: an potius con
seruat quos potest. & si sponte ꝑeant. quos conserua¬
re ñ potest: Nt enim om̃s uiuant ardent̃ exoptat: s.
ne om̃s ꝑeant plus laborat. Grãs autẽ dño qͦd et a¬
pud nos. ñ quidem in om̃ib s ualde in plurib locis

Expanded text:
citi poterant non perire, quid hic agit caritas Christiana, praeserciti poterant non perire, quid hic agit caritas Christiana, praesertim cum illi, qui suas mortes uoluntarias et furiosas minantur, in populorum liberandorum comparatione perpauci sint? quid agit ergo fraterna dilectio? utrum, dum paucis transitorios ignes metuit caminorum. dimittit omnes aeternis ignibus gehennarum et tam multos uel iam uolentes uel postea non ualentes per catholicam pacem ad uitam uenire perpetuam relinquit in interitum sempiternum cauendo, ne quidam uoluntario moriantur interitu, qui uiuunt ad impedconsuetudinem doctrinae diabolicae ad eas. quae in illis modoseruat. quos potest, etsi sponte pereant. quos conseruare non potest? ut enim omnes uiuant, ardenter exoptat: sed ne omnes pereant, plus laborat. gratias autem domino, quod et apud nos non quidem in omnibus sed ualde in pluribus locis