comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum cuius cy rographa tributoꝵ ⁊ a debi¬
toreretro solutoꝵ apud se depoĩta hẽbat
uendidit meiuo ea lege ut si quid tribu¬
torũ noĩe debitum ee emptor solu̾et
Ioem fundꝰ ob cam eoꝵ tributoꝵ que iam
soluta erant a contradictõe saltu inqͦ
idem fundus est uenit eũq idem me¬
iuꝰ enut ⁊ p̾ciũ solũ q̃sitũ estan empti
iuditio uł aliq̃ actõe emptor euendi¬
striuñta de quib querent᷑ exhibeant᷑.
Drediũ estimatũ in dotẽ a pr̃e filie sue
noĩe datũ ob legatũ creditori dep̾hen¬
ditur q̃sitũ est an filius ꝙ heditatem
patris retinz cũ ab̾ cã se filia abstimuss
dote contenta actde ex empto teneat᷑
a creditore luere ⁊ marito librũ prare
& tem. ¶ Int̾ uenditorẽ ⁊ emptorẽ
militie ita cõuenit ut salariũ qd̃ de¬
bebatur ab illa pͣ emptõi ced̾e̾ quesi¬
tũ est emptor militie qmͣ qnͣtitatem
a quo exig̾e d et quid ex huĩ modi
pacto uenditor emptori pr̃are debe

Expanded text:
tum, cuius chirographa tributorum a debitore retro solutorum apud se deposita habebat, uendidit Maeuio ea lege, ut, si quid tributorum nomine debitum esset, emptor solueret: idem fundus ob causam eorum tributorum, quae iam soluta erant, a conductore saltus, in quo idem fundu‹s› est, uenit eumque idem Maeuius emit et pretium soluit: quaesitum est, an empti iudicio uel aliqua actione emptor a uendistrumenta de quibus quaereretur exhibeantur. Praedium aestimatum in dotem a patre filiae suae nomine datum obligatum creditori deprehenditur: quaesitum est, an filius, qui hereditatem patris retinet, cum ab ea se filia abstinuisset dote contenta, actione ex empto teneatur, ut a creditore lueret et marito liberum prae teneri. Inter uenditorem et emptorem militiae ita conuenit, ut salarium, quod debeatur ab illa persona, emptori cederet: quaesitum est, emptor militiae quam quantitatem a quo exigere debet et quid ex eiusmodi pacto uenditor emptori praestare de
Abbreviated transcription (Latin):
tot nũmis uacuam que possessionem
tradidit n fines eiꝰ demonstrauit q̃¬
ritur an empti iuditio cogendꝰ sit ostẽ¬
d̾e ex iustr̃ĩs heditariis c uiris definictꝰ
ħ̾ hu̾it ⁊ fines ostende̾ R id ex ciꝰ scrip

Expanded text:
tot num mis' uacuamque possessionem tradidit neque fines eius demonstrauit: quaeritur, an empti iudicio cogendus sit ostendere ex instrumentis hereditariis, quid iuris defunctus habuerit et fines ostender
Abbreviated transcription (Latin):
demł. Iutius tit̾i accepta peccunia
ad mat̾ias uendendas sub penac̾ta ita
pena conueniatur partim datis mate¬
riis decessit. cum g testator in penam
ꝯmisit n heres eus reliquam mat̾iã
exhibuerit an ⁊ in penam ⁊ in usurasꝰ
conueniri possit p̾sertĩ cũ emptor mu¬
tuatus pecciũam usuras grauissimas
queritur ⁊ h̾edem uenditoris ĩ penã
conueniri posse in actione quozex
empto moram osfitio iudicis post in
tercedentem usuraꝵ precii rõem habe¬
rioportere.

Expanded text:
m. Lucius Titius accepta pecunia ad materias uendendas sub poena certa, itatatuta tempora, poena conueniatur, partim datis materiis decessit: cum igitur testator in poenam commiserit neque heres eius reliquam materiam exhibuerit, an et in poenam et in usuras conueniri possit, praesertim cum emptor mutuatus pecuniam usuras grauissimas quaeritur, etiam heredem uenditoris in poenam conueniri posse. in actione quoque ex empto officio iudicis post moram intercedentem usurarum pretii rationem haberi oportere.
Abbreviated transcription (Latin):
toris causa supposuit ex empto tenet᷑
nec defenditur si quo facilius excogita¬
re peti non possunt cum hee non sint in
obligatõne s osfitio iudicis prestentur
abeo. B̾ ona fides non patitur cumẽp̃¬
pectũam rei uendite deb̾e desiiss añqmͣ
res ei tradatur ut uenditor trad̾e ꝯpellat᷑
⁊re sua carerespossessione aut tradita
futurũ est ut uenditor rem eciue amit¬
teret ut pote cũpetenti eam rem ẽptor

Expanded text:
toris causa subposuit, ex empto tenetur nec defenditur, si, quo facilius excogitaae peti non possunt, cum hae non sint in obligatione, sed officio iudicis praestenturon patitur, ut, cum emppecuniam rei venditae debere desisset antequam res ei tradatur, venditor tradere compelletur et re sua careret. possessione autem tradita futurum est, ut rem venditor aeque amitteret, utpote cum petenti eam rem petitor
Abbreviated transcription (Latin):
torem solũ stetisset non pot̾ enĩ uideri
moram pot̾ uenditorem emptori fc̃am¬
moram ẽẽ ip̃o post̾ĩorẽ faciente emptore.
Qͥ si fundũ enusti ea lege utuei des pe¬
torem eẽ fc̃m quominus soluens uti pos¬
se adu̾sus te lege sua uenditorẽ dixi qr
in uendendo hoc age̾t᷑ ut qñcũq perẽp¬
torem fc̃m sit quomiinus peccumam
soluat legis penampaciatur ħita u̾m¬

Expanded text:
tetisset: non enim potest uideri mora per uenditorem emptori facta esse ipso moram faciente emptore. Quod si fundum emisti ea lege, uti des petaret quo minus solueres, uti posse aduersus te lege sua uenditorem dixi, quia in uendendo hoc ageretur, ut, quandoque per emptorem factum sit, quo minus pecuniam soluat, legis poenam patiatur. hoc ita u
Abbreviated transcription (Latin):
tenebis mͥ. Itemsi arbustũ uł uillã
meam incenderis acquilie astõemha¬
bebo ¶Siquis insulã uolt̾t meã
exurere. ⁊ ignis ẽẽt ad uicini insulam
exustas. ¶ Si fornicarius serims colo
ni ad fornacem obdormiss ⁊ iulla fu¬
erit exusta neratius scribit ex locato¬
uł conuentũ pr̃are deb̾s Si negli¬
gent in eligendis mĩst̾iis fu̾it cet̾m
si alius ignẽ subiesserit an tenebit᷑
aluid negligent̾ custodierit ante

Expanded text:
teneberis mihi. Item si arbustum meum vel villam meam incenderis, Aquiliae actionem habebo. Si quis insulam voluerit meam exurere et ignis etiam ad vicini insulam  ob res eorum exustas. Si fornicarius servus ni ad fornacem obdormisset et villa fuerit exusta, Neratius scribit ex locato conventum praestare debere, si neglegens in elegendis ministeriis fuit. Ceterum si alius ignem subiecerit fornaci, alius neglegenter custodierit, an te
Abbreviated transcription (Latin):
teneatur ĩ mortuolicet confessus est
¶Si procurator aut tutor ant cura¬
tor aut qui ius aliu̾d confiteat᷑ ab
sentẽ uuln̾asss confessoriaĩ eo utilis
actio danda est. ¶ Notandũ quidẽ¬
ꝙ in bac actõne que adu̾sus cõfitentẽ
dat᷑ uidex ñ rei iudicande s estiman¬
de datur nãnlłe partes ser iu dicantis

Expanded text:
teneatur in mortuo, licet fassus sit. Si procurator aut tutor aut curator aut quiuis alius confiteatur aut absentem uulnerasse, confessoria in eos utilis actio danda est. Notandum, quod in hac actione, quae aduersus confitentem datur, iudex non rei iudicandae, sed aestimandae d
Abbreviated transcription (Latin):
re acquiliã. s inuiriaꝵerit agendũ
anex eclicto ecliluĩ aut in cmuadruplũ¬
trotũ faciendũ dedistisi quidẽ imperi¬
tia fregit dampni imuria tenebitur
Si n̾o non imꝑicia fregit s liiuas ha¬
bebat uiciosas sic pot̾ ẽẽ excusatus ⁊ ĩo
plerumq artifices conuenire solent
face que res ex locato tollit actõem ⁊ ac¬
quilie ¶ Sicũt marit uxori marga¬
ritas extricatas dediss in usueas q
inuito ⁊ uicio uiro perforass ut ꝑicussis
in linea ut̾entur temea eã lege ac¬
quilia sũ diuũt̾it sũ nupta est adhuc.
¶Si quut uel eoificii mei fores confregit
quilia tenet᷑ si quisaque ductũ
in eñdiruerit licet cementa measĩt
que dirrupta sunt tm̃ quia terra

Expanded text:
ut ex edicto aedilium aut in quadruplutretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur: si uero non imperitia fregit, sed rimas habebat uitiosas, potest esse excussatus: et ideo plerumque artifices conuenire solent,facere, quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae. Si cum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usu eaque inuito uel inscio uiro perforasset, ut pertusis in linea uteretur, teneri eam lege Aquilia, siue diuertit siue nupta est adhuc. Si quis aedificii mei fores confregeriquilia tenetur. Si quis aquae ductum meum diruerit, licet cementa mea sunt, quae diruta sunt, tamen quia terra
Abbreviated transcription (Latin):
rit. sisolisi aut̃ auenas insegetemali¬
cnam miecerit: quo eam inquinares
n solu qidẽ ꝙ ui aũ clã dñm posse
ag̾e uel silocatus fundus sit colonũ
s in fcm̃ agendũ. s si colonus eam
alia quedã sp̃es dampni est ip̃m quidẽ
corrumpe uł nuitare ait lex acquilia
locũ hẽat alia nilla ip̃i mutatõe appli¬
care aliud cuiꝰ molesta separatio sit
cũm eo plane cui uinũ spurcauit
casuuel esfudit uel acetũ fecit uel ali¬
omodo uiciauit agi posse acqiuilia c¬
telsus ait quia et esfusum ⁊ acetum
fc̃m corrupti applłone continetur ⁊
non negat fc̃m ⁊ iustũ contin̾i corru-¬
ꝑti applłone s ñ ẽẽ nouũ ut lex sp̃ałr
quib dam enumi̾atis gn̾ale subiciat
uerbũ quo sp̃uali completat᷑ que sẽ¬
tentiauera. ¶Rupisse eũ utiq ac¬
cipiem̃ qui uulnau̾it uł uirgis uel
loris uelpugnis cecid̾it uel telo uel qͦ
aloscind̾ ⁊ alti corpus uel timorem
fec̾it ita demũ si dampnũ iniuria da¬

Expanded text:
rit, si lolium aut auenam in segetem alienam inieceris, quo eam tu inquinares, non solum quod ui aut clam dominum posse agere uel, si locatus fundus sit, colonum, sed et in factum agendum, et si colonus eam alia quaedam species damni est ipsum quid corrumpere et mutare, ut lex Aquilia locum habeat, alia nulla ipsius mutatione applicare aliud, cuius molesta separatio sit. Cum eo plane, qui uinum spurcauit uel effudit uel acetum fecit uel alio modo uitiauit, agi posse Aquilia Celsus ait, quia etiam effusum et acetum factum corrupti appellatione continentur. Et non negat fractum et ustum contineri corrupti appellatione, sed non esse nouum, ut lex at uerbum, quo specialia complectatur: quae sententia uera est. Rupisse eum utique accipiemus, qui uulnerauerit, uel uirgis uel loris uel pugnis cecidit, uel telo uel quo alio, ut scinderet alicui corpus, uel tumorem fecerit, sed ita demum, si damnum iniuria da
Abbreviated transcription (Latin):
ignem subiec̾it nam ꝙ custodit
nicħ fecit qui recte ignẽ subiecit ñ
peccauit quid gͦ est puto utilemcõ¬
petentẽ actõem tam in eũ qͣd̾̃ ad for¬
nacem obdor nuit ꝙͣ in eũ cuu negli¬
genter custodit nec quisqmͣ dix̾it
in eo qd̃ ob dormunt rẽ eũ humanã
⁊ naturalẽ passũ tũ d uel ignem ex¬
tingu̾e uł ita minuere ne euagetur.
¶Si furnũ iuxͣ parietem cõmunẽ hres
an i dampni inuiria tenearis ⁊ aitꝑ
tulus agi ñ posse qr nec cũ eo qͥ focũ
dam .s. si paries exustꝰ sit. sinã ñ dum
mͥ dapnũ ded̾is s itaignẽ hẽas ut
metuã ne mͥ dapnũ des. dãpni inte¬
cati puto suffic̾e cautõem ¶ Protułꝰ. at.
Cũ coloni serui uillam exussissent¬
n colonũ uł ex locato uel ex lege acqͥhia
ten̾i ita ut colonus possit seruũ noxe¬
ded̾e ⁊ siuno iuditio res ẽẽt iudicata
alt̾o ampliꝰ ñ agend̃ s hec ita siculpa
colonus careret ⁊ cet̾m si noxios ser¬
uos seruos habuissz dampni eũ inui¬

Expanded text:
i subiecerit? nam qui custodit, nihil fecit, qui recte ignem subiecit, non peccauit: quid ergo est? puto utilem competere actionem tam in eum qui ad fornacem obdormiuit quam in eum qui neglegenter custodit, nec qui‹s›quam dixerit in eo qui obdormiuit rem eum humanam et naturalem passum, cum deberet uel ignem extinguere uel ita munire, ne euagetur. Si furnum secundum parietem communem haberes, an damni iniuria teneulus agi non posse, quia nec cum eo qui focum dam, scilicet si paries exustus sit: sin autem nondum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem. Proculus ait, cum coloni serui uillam exussissent, colonum uel ex locato uel lege Aquilia tendedere, et si uno iudicio res esset iudicata, altero amplius non agendum. sed haec ita, si culpa colonus careret: ceterum si noxios servos habuit, damni eum iniu
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝓtulũ existimasse ut seiꝰ refert qͥ
si uolũtate tua nonfecit cessare no¬
xalẽ astõem. ne sit in potãte seruiu̾
a seruo ticii celsus scribit alt̾m ex d¬
diñs agentẽ aut litis extimafõem
consecuturũ ꝓ parte aut noxe dedi
ei ĩ solidũ oport̾e quuahec heres diui¬
sionẽ ñ recipit ¶ Siu occidentis no¬
mine dñs tenetur is u̾o cui bona fide
one q̃rit᷑ ⁊ ait Iulianꝰ ten̾i ⁊ est u̾issi¬
mũ cui mͣrcellus consentit. ¶ Huiꝰ ͥ
abiii ¶Tcio autẽ capite ait eadem lex
es dño dare dampnas esto. Si qͥs gͥ ñ
occiderit hoĩem uel pectudẽ s uerse¬
rit freg̾it ruperit sñ dubio ex hiis
u̾bis legis agendũ erit ꝓinde si facẽ
seruo meo obiet̾it ⁊ eũ aduxis

Expanded text:
ita Proculum existimasse Urseius refert. quod si non uoluntate tua fecit, cessare noxalem actionem, ne sit in potestate serui, ut a seruo Titii, Celsus scribit alterum ex dominis agentem aut litis aestimationem consecuturum pro parte aut noxae dedi ei in solidum oportere, quia haec res diuisionem non recipit. Serui autem occidentis nomine dominus tenetur, is uero cui bona fide one, quaeritur: et ait Iulianus teneri ‹et› est uerissimum: cum et Marcellus consentit. Huius legabiit. Tertio autem capite ait eadem lex aes domino dare damnas esto'. Si quis igitur non occiderit hominem uel pecudem, sed usserit fregerit ruperit, sine dubio ex his uerbis legis agendum erit. proinde si facem seruo meo obieceris et eum adus
Abbreviated transcription (Latin):
Eitia filiam hedem instituit. filiole¬
gatumdeoit eodẽ testam̃to ita cauit
ea oĩa que sup̃ darifĩ. iussi. ea dari.
ciui michi erit ⁊̃ iure intestati. Item
q̃ dariiussero ea utident᷑ si antẽ¬
q fideieius ꝯunito. Qsitũ est iu ĩoror

Expanded text:
itia filiam heredem instituit, filio legatum dedit: eodem testamento ita cauit: 'Ea omnia quae supra dari fieri iussi, ea dari qui mihi erit etiam iure intestato: item quae dari iussero, ea uti dentur fiantque, fidei eius committo.' quaesitum est, si soror
Abbreviated transcription (Latin):
quias uiius ei perfecisse ꝓponitur̃
firmari n in dotem datoꝵ partera
reliaũ legatũ filius exhedatus agno¬
u̾it anfilio seruo ue relictũ ꝯsequntꝰ¬
uebitur. Quin ⁊ si institutũ idem ser¬
uũ prĩcim̃ adire heditatẽ iubet mai¬

Expanded text:
quas uiuus ei perfecisse proponitur, infirmari neque in dotem datorum partem relictum legatum filius exheredatus adgnouerit an filio seruoue relictum consecutuuebitur. quin etiam si idem institutum seruum pri
Abbreviated transcription (Latin):
aur Omne osficiũ assessoꝵ
quo uiri studiosi partiozs
lus funguntur in hiis fere casib
licet ñ ꝓhibeantur legib assidẽ aut¬
tñ arbitror ut auquo quo decreto
principali refertur constitutũ nõ

Expanded text:
 Omne officium assessoris quo viri studiosi partibus suis finguntur, in his fere causis licet non prohibeantur legibus assidere, attamen arbitror, ut aliquo quoque decreto principali referetur constitutum, non
Abbreviated transcription (Latin):
ubic̃q actõsocietati uł toĩdĩdundo cessat
q̃iq pro ꝑtesua ꝯdempnarioporte cõ¬
stat. uelutisiis ciuiꝰ seruo creditũ duob
hedib institutis eiseruolib̾tatẽ ded̾it nã

Expanded text:
ubicumque actio societatis uel communi diuidundo cessat, quemque pro parte sua condemnari oportere constat, ueluti si is, cuius seruo creditum est, duobus heredibus institutis ei seruo libertatem dederit: nam
Abbreviated transcription (Latin):
Iauti. Parcũ post litem ꝯtestatam
gerebat fen̾anit peccũam .pi. subusis
in soluendis usuris quidam plusĩ¬
in usuris suppleatur quesitũest an illud
u.ꝙ amplius ex consuetudine pene noĩe
ã quibdam exactũ est ip̃i seio ꝓficere
ded̾et anreipublice lucro ced̾e s si gnͦ¬
bieas solas reipublice pr̃ari oport̾e que
scd̾m formã ab huis exigi solent ⁊̃ sioĩa
obligatõem usuraꝵ reipublice acqͥsi¬
uit equũ est qmͣis ip̃o iure rei publice
debebatur. tm̃ prodefunctis noĩb com¬
pensatõem maioꝵ usuraꝵ fĩ si non sit
parata res publica iiniu̾soꝵ debitoꝵ for¬
tunam susciꝑe eadem fere in tutorib
martellus refert.
sua qͣq die usu᷑ supra scͥpte exsolu̾ent᷑
uł post t̾cium mensem in maiores u

Expanded text:
um. Partum post litem contestat‹a›gerebat faenerauit pecuniam publicam sub usuris in soluendis usuris, quidam plus inin usuris, suppleatur. quaesitum est, an illud, quod amplius ex consuetudine poena‹e› nomine a quibusdam exactum est, ipsi Seio proficere deberet an rei publicae lucro cederebisecundum formam ab is exigi solent, etiamsi nobligationem usurarum rei publicae adquisiit? aequum est, quamvis ipso iure usurae rei publicae debeantur, tamen pro defectis nominibus compensationem maiorum usurarum fieri, si non sit parata res publica universorum debitorum fortunam suscipere. eadem fere in tutoribus Marcellus refert. sua quaque die usurae supra scriptae exsolverentur vel post tertium mensem, tunc in maiores u
Abbreviated transcription (Latin):
suras scia tenetur ⁊ deinceps per singla
pensiones si ꝯdictione data usure ñ solue¬
rentur ea condictio obseruaret donec
omis sũma debita hoc noĩ e exsoluent᷑

Expanded text:
suras Seia teneretur, et deinceps per singulas pensiones, si condicione data usurae non solverentur, ea condicio observaretur, donec omnis summa debita hoc nomine exsolveretur.
Abbreviated transcription (Latin):
re. cuius bona fu̾ant subiugata fisco
idem nũari decem centena dotis noĩe iu¬
ssit ꝙ de parte ea p̾stitisse dotis nonune¬
usuras allegasset.
ciũam obtulit ⁊ eam acciꝑe noluiss
obsignauit ac deposuit ex eodiera

Expanded text:
gorae, cuius bona fuerant publicata, de fisco ideo numerari decies centena dotis nomine iussit, quod ea patrem praestitisse dotis usuras allegasset. cuniam optulit et eam, cum accipere noluisset, obsignavit ac deposuit: ex eo die ra
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba sr̃ĩora pertinz sũ ft̃m rei ꝓmitten¬
di siue effectũ per traditõem dñii tliͣste¬
rendi ꝯtinent partẽ ñ continet᷑ um siẽp¬
tor a uenditore nouandi aĩo ita stipłat᷑
partus quo rõne omitti inc̾ti stipłos
⁊ enĩ ãcilla tradita part̃ postea edidũ
mbonis sins reus stiplandi hr̃e potui
cuid per seruũ uendictioni adquisitũ
est qd̾ ex stipłatu consequi ñ pot̾it iu¬
ditio empti consequit᷑ id .n. ꝙ ñ tnͣffat᷑¬
ri conuenit bone fi dei iuditiũ ñ reci

Expanded text:
uperiora pertinet, siue factum rei promittendi siue effectum per traditionem dominii transferendi continent, partus non continetur: uerum si emptor a uenditore nouandi animo ita stipulatus partus quoque rationem committi incerti stipulatione: etenim ancilla tradita partum postea editum in bonis suis reus stipulandi habere potuisquid per servum venditori adquisitum est, quod ex stipulatu consequi non poterit, iudicio empti consequitur: id enim quod non tri conuenit bonae fidei iudicium non reci
Abbreviated transcription (Latin):
nuerit non ab dixxit hiis uerbis te¬
netur Itemsi quis euꝑ calũpniã uoca
ten. ¶ Pretor ait nene dolo malo
quo magis ex nũtur. Nam ⁊ potest si¬
ne doio malo id fi ueluti cum iusta
sula tenetur sũ p̾sens fuit sũ absẽs
in eũ aut̃ qui uexinut inft̃m iu¬
ditiũ datur ñ id ⁊tinetur qd̃ in u̾i¬

Expanded text:
nuerit, non abduxit, his verbis tenetur. Item si quis eum, qui per cateneri. Praetor ait "neve faciat dolo malo, quo magis eximeretur": nam potest sine dolo malo id fieri, veluti cum iusta sula tenetur, sive praesens fuit sive absens. In eum autem, qui vi exemit, in factum iudicium datur: quo non id continetur quod in
Abbreviated transcription (Latin):
cautõem int̾poĩtã pecciñam ñ acciꝑe¬
eo temꝑe. Eo temꝑe pignoris obliga¬
tionẽ contͣctã iuderi quo pectuian¬
m̾ata est ⁊ ĩo mspiciend̾ quaidãres
accepit relegatur

Expanded text:
cautionem interpositam pecuniam non accipere, eo tempore pignoris obligationem contractam uideri, quo pecunia numerata est, et ideo inspiciendum, quas res accepit, relegatur
Abbreviated transcription (Latin):
locũ int̾ hedes quo litigantes habe
dicatis se satisfactursi iudex applłois
nlło alio de principali cã discusso iu¬
stamquentõem ueluti cofessi seq̃tur.
¶Post diuisionẽ bonoꝵ ⁊ eris alie¬
ni singłi creclitores a singłis hedib¬

Expanded text:
locum inter heredes quoque litigantes habebdicatis se satisfacturum: iudex appellationis nullo alio de principali causa discusso iustam conventionem velut confessi sequetur. Post divisionem bonorum et aeris alieni singuli creditores a singulis heredib
Abbreviated transcription (Latin):
impediende ñ erunt. si si singłi ꝓ fide
rei geste totũ debitũ singłis offerãt
Pr̃ cun dotẽ ꝓmisit pactus ut pͦt
mortẽ suã in m̃im̃o sine lib̾is defũ¬
cta filia portõ dotis ap̃ hedẽ suũ fr̃em
man̾et ea tonuentioliberis a soc̾o
cõthentes idactũ sit ut ħedib ꝯsula¬
tur ⁊ illo tꝑ̃re quo pr̃ alios filios ñ
hu̾it in fr̃em suũ iudiciũ sup̾mũ¬

Expanded text:
impediendae non erunt, si non singuli pro fide rei gestae totum debitum singulis offerant. Pater, qui dotem promisit, pactus est, ut post mortem suam in matrimonio sine liberis defuncta filia portio dotis apud heredem suum fratrem remaneret. ea conventio liberis a socerocontrahentes id actum sit, ut heredibus consulatur et illo tempore, quo pater alios filios non habuit, in fratrem suum iudicium supremu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs aut in deliciis hu̾it cet̾m deduc¬
ais nectessariis impensis fiet estimatõ.
guia ⁊ ip̃e husdem modis cõstitui solz¬
singłis uidend̾ est domus usus relictus
÷ aut marito aut mlri si marito pot̾
illic hĩtare nonsolus u̾m cum familia
quoq sua an ⁊ cum litu libertus fuit
qonis ⁊ celsut scripsit ⁊ cum lib̾tu pos¬
sse hoipitem quo reciꝑe nam itał.xuiii

Expanded text:
dominus aut in deliciis habuerit.Ceterum deductis necessariis impensis fiet aestimatio.qui et ipse isdem modis constitui sosingulis uidendum.Domus usus relictus est aut marito aut mulieri: si marito, potest illic habitare non solus, uerum cum familia quoque sua. an et cum libertis, fuit quaestionis, et Celsus scripsit, et cum libertissse hosp
Abbreviated transcription (Latin):
rum sñ eo net hospites quidẽ hĩtare po¬
sseꝓtulus autẽ de incuilino notat
non uelle inquilinũdici quicũ eo hĩ¬
dum ipe quo inhĩtat nonecit ei ĩui¬
dendum q̃uid .n. si tam spaciose dom᷑
usus sit relictus hoĩ mediocrunt por¬
lib̾i sint uł seruialieni. Qł̾i autem
siusus relictus sit posse eã ⁊ cum marito¬
hĩtare quintus nuitiꝰ primꝰ admisit ne
ẽi minio suo carend̾ foret ꝯuti uult do¬
mo namꝑ tontͣriũ quĩ uxor cũ marito
possit hĩtare nec suit dubitatũ ꝙͣ gͦ si
iudus legatiis sit an nuptuis contͣctiᷤ
pot ꝯstitutũ młr usũ hãbitare cũ mau¬

Expanded text:
rum sine eo ne hos quidem habitare posse. Proculus autem de inquilino notat non belle inquilinum dici, qui cum eo habdum ipse quoque inhabitat, non erit ei invidendum: quid enim si tam spatiosae domus usus sit relictus homini mediocri, ut porliberi sint vel servi alieni. Mulieri autem si usus relictus sit, posse eam habitare Quintus Mucius primus admisit, ne ei matrimonio carendum foret, cum uti uult domo. nam per contrarium quin uxor cum marito possit habitare, nec fuit dubitatum. quid ergo si uiduae legatus sit, an nuptiis contractis post constitutum usum mulier habitare cum mar
Abbreviated transcription (Latin):
hos oporteat exib̾e ⁊ ait pͥorẽ quidẽ
sit ut actor possõem hẽat iautẽ cũ
cno agit᷑ reseruanderei ca sit ĩpos¬
sessionc eũ u̾oquiusũ fructũ ht̃ sic ut
actorrem possideat is u̾o tũ quo agit
utat᷑ fruat᷑ Idem Iułscribit emp¬
torem qua rupta cesa ñ restituit ad
exhibend̾ tem in qnͣtũ inlitem iura¬
uero s ibi adicit si emptor possideat
ur dolo malo fecit quonñ possidecł
tem celins scribu Stercus qd̾ ĩ area
mea diecisti ꝑ adexhibend̾ actõcm po¬
se teconsequi ut tollas sic tr̃ñut totũ
tollas cet̾m alias ñc posse ¶d sirati
delata fuit ui fluminus magrũ altius
posse ꝯueniriad exhibendũ neratiꝰ scbit.
nde querit neratiꝰ utrũ de futõ dũ taxat

Expanded text:
hos oporteat exhibere: et ait priorem quidem sic, ut actor possessionem habeat, is autem cum quo agetur rei seruandae causa sit in possessione: eum uero qui usum fructum habeat sic, ut actor rem possideat, is cum quo agetur utatur fruatur. Idem Iulianus scribit emptorem, qui ruta caesa non restituit, ad exhibendum teneri in quantum in litem iurauero: sed ibi adicit, si emptor possideat aut dolo fecit quo minus possideat. Item Celsus scribit stercus, quod in aream meam congessisti, per ad exhibendum actionem posse te consequi ut tollas, sic tamen ut totum tollas: ceterum alias non posse. Sed et si ratis delata sit ui fluminis in agrum alterius, posse eum conueniri ad exhibendum, Neratius scribit. unde quaerit Neratius, utrum de futuro dumt
Abbreviated transcription (Latin):
deas. ¶Itemsiquis facultatẽ restituẽ¬
di ñ hẽat l possideat tm̃ ad exhibend
nõ tenebitur ut puta si in figura sit s
seruus ad hoc plane solũ tenebit᷑ ut
ei nͥuelit morarudemerit dicendũ
aut peregrea te missus est uł impẽ¬
uelsigiliũ candelabro uendicatiup¬

Expanded text:
restituendi non habeat, licet possideat, tamen ad exhibendum non tenebitur, ut puta si in fuga servus sit: ad hoc plane solum tenebitur, ui uelit morari, idem erit dicendum, aut peregre a te missus sit, uel in prauel sigillum candelabro uindicari
Abbreviated transcription (Latin):
deret. ¶ Pomp̾ scribit eiuis dẽ hoĩs noĩe
reste plures ad exhibendũ age̾ posse
forte si hõ primi fit scd̃i in eonsuifru¬
ctus sit t̾tius possõem suã contendat.
exhiberi hoĩem. Ibidem subiungit iu¬
ditem perarbit̾ũ sibiex hac actt̃e ꝯmis¬
sũ ⁊ exceptões extimare quas possessoꝵ
obiccit. ⁊ si quatam euidens sit ut fa¬
cilie repellat agentẽ deb̾e possorem ab¬
solm si obscurior uel que habet altiorẽ
q̃cem differendam in directũ iudiciũ
te exib̾i iussa. ¶ De quibzdam tm̃ exce¬
ptionib omĩmͦ ip̃m deb̾e disceptare
quidẽ adhibend̾ actione iudicat uelu¬
ti pactiꝯuenti doli mali iuris iurandi
reic udicate ¶ Int̾dũ equitas exce¬
ptõnis esfiuit ut cnͣsad exhibend̾ agi

Expanded text:
deret. Pomponius scribit eiusdem hominis nomine recte plures ad exhibendum agere posse: forte si homo primi sit, secundi in eo usus fructus sit, tertius possessionem suam contendat, exhiberi hominem. Ibidem subiungit iudicem per arbitrium sibi ex hac actione commissum etiam exceptiones aestimare, quas possessor obicit, et si qua tam euidens sit, ut facile repellat agentem, debere possessorem absolui, si obscurior uel quae habeat altiorem quaestionem, differendam in directum iudicium re exhiberi iussa: de quibusdam tamen exceptionibus omnimodo ipsum debere disceptare, qui ad exhibendum, action‹e› iudicat, ueluti pacti conuenti, doli mali, iurisiurandi reique iudicata‹e›. Interdum aequitas exhibitionis efficit, ut, quamuis ad exhibendum agi
Abbreviated transcription (Latin):
tem emptio ac uenditio nuda cõscien¬
tium uolũtate contrahitur permu
xat receptũ cst que nom̃ suũ hñt utĩ
emptõe uenditõe oductõe mandato i de¬
o pedius ait alienã rem dantẽ tillam
bis reddat᷑ condict̃oni locus est qĩ nre se

Expanded text:
tem emptio ac uenditio nuda consentientium uoluntate contrahitur, permutxat receptum est, quae nomen suum habent, ut in emptione uenditione, conductione, mandato.Ideoque Pedius ait alienam rem dantem nullam bis reddatur, condictioni locus est quasi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uulgarib actõib cum ꝓpriũ nomen
inuenire non possiumꝰ facile descenda¬
mꝰ ad eas que in st̃mapplłant᷑ s neres
exemplis egeat paucisagam. ¶Oño
m̃cium ĩ mag̃tm nauis si sit incͥtũ
inter nauem condux̾it an iũces uctẽ¬
das locai̾nt ciuilem actdem infc̃m esse
n ꝯmodatũerit s non exibita fide in
ft̃m ciuilis subicit᷑ actio.
ria atq usitata actonũ noĩa p̾scriptiᷤᷤ

Expanded text:
 uulgaribus actionibus, cum proprium nomen inuenire non possumus, facile descendemus ad eas, quae in factum appellantur. sed ne res exemplis egeat, paucis agam.Domino mercium in magistrum nauis, si sit incertum, utrum nauem conduxerit an merces uehendas locauerit, ciuilem actionem in factum essemodatum erit, sed non exhibita fide in factum ciuilis subicitur actio,ria atque usitata actionum nomina, praescriptis
Abbreviated transcription (Latin):
deor an ex Mucto qiͣ operas uuxissẽ
an mandati meliꝰ itaq uisum esti
hinc actdem ꝓponi quotiens .n. de no¬
mine contͣctus aliciũ ambiget᷑ ꝯue
extimatoriã p̾scriptis u̾bis actdem:
enim negom ciule gestũ ⁊ quidẽ
bonafide quare oĩa ⁊ hic locu hñt q̃
inbone fidei iuditus diximꝰ estnnatõ
autem periculũ facit eiꝰ quc suscepit¬
rem aut gͥ ip̃am rem debebit incorr¬
ruptam redd̾e aut estimatd̃e de qua
utilus est ⁊ si merces int̾uenit. R¬

Expanded text:
deor, an ex conducto, quasi operas conduxissem, an mandati. melius itaque visum est hanc actionem proponi: quotiens enim de nomine contractus alicuius ambigereestimatoriam praescriptis verbis actionem: est enim negotium civile gestum et quidem bona fide. quare omnia et hic locum habent, quae in bonae fidei iudiciis diximus. Aestimatio autem periculum facit eius qui suscepit: aut igitur ipsam rem debebit incorruptam reddere aut aestimationem de qua utilis est et si merces inte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenit accapeuel s meu recipereuelim
repetam id qd datum est. q̃iorbeuida¬
tum reum sequuta. S si cypbos tͥ dedi
ut sichum dares pericdo meo sticherit
ac cu dũ taxat culpa prare debes. Expe¬
ditusest articulus ille do ut des at cũ
do ut facias si tale sit it̃m qid locarisol
puta ut tabulã pinguas pectiua da¬
ta locacio erit sicut frĩore casu ẽptiosi¬
res nerit latio s nascet᷑ ur ciuuilis actõ
i ħqd̾ mea int̾est uł ad repetend̾ cõ¬
ductio ꝙ si tale est ft̃m ꝙ locari ñ possit
puta ut seruũ mamimittas si uectũ
temp̃adiectũ est int̾cid̾ manumittat
idꝙ ꝯpotuiss manumitti uiuoser¬
uuo transierit siue finitumi fuit ⁊ am̃¬

Expanded text:
nuenit accipere: uel si meum recipere uelim, repetatur quod datum est, quasi ob rem datum re non secuta. sed si scyphos tibi dedi, ut Stich‹u›m mihi dares, periculo meo Stichus erit ac tu dumtaxat culpam praestare debes. explicitus est articulus ille do ut des.At cum do ut facia‹s›, si tale sit factum, quod locari solet, puta ut tabulam pingas, pecunia data locatio erit, sicut superiore casu emptio erit locatio, sed nascetur uel ciuilis actio in hoc quod mea interest uel ad repetendum condictio. quod si tale est factum, quod locari non possit, puta ut seruum manumittas, siue certum tempus adiectum est, intra quod manumittatur idque, cum potuisset manumitti, uiuo seruo transierit, siue finitum non fuit
Abbreviated transcription (Latin):
natamsciens dux̾it ĩ uxorẽasi in
adult̾io dep̾hensam uxorẽ ñ dimise¬
rit questum ne adult̾iouxoris fe-
cerit p̾cium ue ꝓ comꝑto stupro ac-¬
ceꝑit aut domũ p̾bu̾it ad stuprũ
adult̾iũ ue in eam ꝯmittend̾ ⁊ nõ
sit excusatõ etatis adu̾sus p̾cepta le¬
gum ei quid̾ leges inuocat ꝯtracas
Curiblargianus ab obunnio
fundum pecculianum lege ꝯmisso¬
ria em̾at data ꝑte petciũe itaũ sũtͣ
duos menses ab emptõne reliciui
p̃cii ꝑtem dimidiam ñ soluiss m̃¬
emptus ẽẽt. Item si int̾ duos alios
menses reliquũ precium si num̾a¬
sset simiłr eẽt m̃emptus inter prio¬
res duos menses largiano defũcto

Expanded text:
natam sciens uxorem duxerit, aut in natam sciens uxorem duxerit, aut in adulterio deprehensam uxorem non dimiserit, quaestumve de aducerit, pretiumue pro comperto stupro acceperit, aut domum praebuerit ad stuprum adulteriumue in eam committendum: et non sit aetatis excusatio aduersus praecepta legum ei, qui dum leges inuocat, contra easius Larianus ab Ouinio fundum Rutilianum lege commissoria emerat data parte pecuniae, ita ut si intra duos menses ab emptione reliqui pretii partem dimidiam non soluisset, inemptus esset, item si intra alios duos menses reliquum pretium non numerasset, similiter esset inemptus. intra priores duos menses Lariano defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
Ripħ eii. disp̃. Nuxiliũ inintegrũ.
restitutois in execiutionib penaꝵ
ꝑatũ non est. Iõ iniuriaꝵ iuditium
scinel omissum repeti ñ pot̃ s in se-¬
xaguita dieb p̾fitis in quib iure
mariti sine calumpnia uir accusa¬
re młrem adultii pot denegat᷑ ei iñ
integr̃ restitutio qd̃ iũs omissum¬
⁊ sic nunc repet̾e uult quid aliud ꝙͣ
delicti. ueniam .i. calsipnie dep̾catur
⁊ cum n in delictis n ĩ calũpuiato¬
rib pretorẽ succurrere oport̾e certi
iuris sit cessabit m̃integrũ restitu¬
tio. In delictis autemmiuor xxu. ãnis
non m̾etur inĩtegr̃ restitutõem. uti¬
q in atrotiorib nisiq̃tenus int̾dũ
miseratio etatis ad mediocrem pe¬
nam iudicem ꝑdux̾it. Secl ut ad le¬
gem iuł de adultiis cohercendis pre¬
cepta ueniamꝰ utiq nulla dep̾catõ
adultii pene est si se minor annis
adult̾ium fateatur. dixi tiec si cruid
eoꝵ ꝯmiserit qiuie ꝓ adult̾io eadem
lex punit ueluti si adultii damp¬

Expanded text:
.Auxilium in integrum restitutionis exsecutionibus poenarum paratum non est: ideoque iniuriarum iudicium semel omissum repeti non potest.Sed et in sexaginta diebus praeteritis, in quibus iure mariti sine calumnia uir accusare mulierem adulterii potest, denegatur ei in integrum restitutio: quod ius omissum si nunc repetere uult, quid aliud quam delicti ueniam, id est calumniae deprecatur? et cum neque in delictis neque in calumniatoribus praetorem succurrere oportere certi iuris sit, cessabit in integrum restitutio. in delictis autem minor annisnon meretur in integrum restitutionem, utique atrocioribus, nisi quatenus interdum miseratio aetatis ad mediocrem poenam iudicem produxerit. sed ut ad legis Iuliae de adulteriis coercendis praecepta veniamus, utique nulla deprecatio adulterii poenae est, si se minor annis adulterum fateatur. dixi, nec si quid eorum commiserit, quae pro adulterio eadem lex punit, veluti si adulterii dam
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam minori credit melior est
causa ꝯsumentis nisi locupletioex
hoc inueniatur litisꝯtestate temꝑeᷤᷤ
is qui accepit. Minores si in iuoicẽ
ꝯpromiserunt ⁊ tutore auct̃ stipła¬
tisunt mintegr̃ restitutõe adu̾sus
talem obligatõem iure desid̾ant.¬
nes se collocatam minor adiecti¬
one ab alio susꝑetur implorans
in integrum restitutõem audiet᷑
eius fuiss ita tñ ut id qd̾ ex licita¬
tõe accessit ip̃eosfãt uenditori.

Expanded text:
cuniam credidit, melior est causa consumentis, nisi locupletior ex hoc inueniatur litis contestatae tempore is qui accepit. Minores si in iudicem compromiserunt et tutore auctore stipulati sunt, integri restitutionem aduersus talem obligatnes se collatam minor adiectione ab alio superetur, implorans in integrum restitutionem audietueius fuisset: ‹ita› tamen ut id, quod ex licitatione accessit, ipse offerat uenditori.
Abbreviated transcription (Latin):
rutiliana pupillarisetatis succes¬
serat cuius tutores in solutione
cessauerant uenditor deñciatõib
tutorib sepe datis post annume¬
andempossõem claudio theleina¬
couendiderat pupilla in integr̃

Expanded text:
Rutiliana pupillaris aetatis successerat, cuius tutores in solutione cessaverunt. venditor denuntiationibus tutoribus saepe datis post annum eandem possessionem Claudio Telemacho vendiderat. pupilla in integr
Abbreviated transcription (Latin):
exsoluerunt lib̾ati iure ip̃o noti
debent it̾mi ꝯueniri planc curato¬
resqui scientes es ẽẽ minorẽ per¬
seui̾rauerũt in codem osficio nõ
debuerunt pati es acciꝑe pecciũas
debitas ⁊ debebunt hoc noĩe ꝯueni¬
ri qd̾ si ⁊ ip̃i decreto p̾sidis credide¬
runt et administrare tessauerunt
ul ⁊̃ rõẽm reddiderunt similes sunt

Expanded text:
exsoluerunt, liberati iure ipso non debent iterum conueniri. plane curatores, qui scientes eum minorem esse perseuerauerunt in eodem officio, non de- buerunt eum pati accipere pecunias debitas et debebunt hoc nomine conueniquod si et ipsi decreto praesidis credident et administrare cessauerunt am rationem reddiderunt, simil
Abbreviated transcription (Latin):
uenditorem p̾ciũ redhibende rei cõseqͥ.
¶Si quis duos hoĩes imop̾cio er̾nt ⁊
alt̾ in ea cã sit ut redhibeat᷑ deinde pe¬
tatur p̾ciũ totũ exceptio erit obiciẽ¬
da. Si tm̃ pars p̾cii petat᷑ magis dicot᷑
non noc̾ẽ exceptõem insi forte ea si
eam in qua pp̃alt̾ius uitiũ utrumq
mancipium tedhibendum sit
arir E acta redhibitione oĩa mĩte¬
grum restituunt᷑ perinde ac sineq

Expanded text:
ium redhibendae rei consequi. Si quis duos homines uno pretio emerit et alter in ea causa est, ut redhibeatur, deinde petatur pretium totum, exceptio erit obicienda: si tamen pars pretii petatur, magis dicetur non nocere exceptionem, nisi forte ea sit causa, in qua propter alterius vitium utrumque mancipium redhibendum sit Facta redhibitione omnia in integrum restituuntur, perinde ac si nequ
Abbreviated transcription (Latin):
sit  si in uniu̾sam cãm fit fideuissor
acceptus putat mrcelł putat posse ⁊
fideiussori redhiberi.
ditor daturꝰ est ꝙͣ si omĩa p̾stit̾it que
huic actõni continent᷑ ⁊ quidẽ solida
nõ pecculio tenus nã ⁊ si ex empto
chiil consequit᷑ ꝙ si seruus ⁊ filius
uendid̾it redhibitoria ĩ peccłiũ ꝯpetit.
serius ñ est inpecculio non enĩ pot̾
ẽẽ in pecculio qui ad huc emptoris est
s cãm ip̃ius redhibitionis ꝯputatar
emptus quintus milib sit ħ quo
in peccłio ẽẽ dicemꝰ hoc ita si nicħ̾ dñi¬
est ꝙ si plus dño debeat eueniet ⁊ ho¬
minem prestet ⁊ nichil ꝯseqͣtur.¬

Expanded text:
i, si in universam causam fideiussor sit acceptus, putat Marcellus posse ei fideiussori redhiberi. ditor daturus est, quam si omnia praestiterit quae huic actioni continentur et quidem solida, non peculio tenus: nam et si ex empto ihil consequitur. Quod si servus vel filius vendiderit, redhibitoria in peculium competit. seruus non est in peculio non enim potest esse in peculio seruus, qui adhuc emptoris est sed causa ipsius redhibitionis in peculiemptus quinque milibus sit, haec quoque in peculio esse dicemus. hoc ita, si nihil domiest: quod si plus domino debeat, eueniet, ut hominem pr
Abbreviated transcription (Latin):
noĩatur eum significati cassius ait cimi
noceat noc̾e̾ autem intelligi qm ꝑpetuꝰ
est is qui tẽꝑe fimat᷑ s morbũ sonti¬
cũ eum uideri qd̾ icid̾it ĩ hoie potꝙͣ
qui sanatus sit sumptes enĩ nocenteᷤᷤ

Expanded text:
nominatur, eum significari Cassius ait, qui noceat: nocere autem intellegi, qui perpetuus est, non qui tempore finiatur: sed morbum sonticum eum uideri, qui inciderit in hominem us sit: sontes enim nocente
Abbreviated transcription (Latin):
Omo S itũ sine culꝑa acttris fa¬
itadic uc cius ulꝑruratoris mortuus
sit. audicad̾ ẽ i que de uitioł cuor¬
nocẽd it otrori si sex meriliũ crcent̃¬
ric redhibitoris exflusus uolit miͣ ar
ctum uendid̾it odiliciũ edictu rertns..

Expanded text:
si tamen sine culpa actoris familiaeve eius vel procuratoris mortuus sit. Audiendus est is, qui de vitio vel mornocebit emptori, si sex mensum exceptione redhibitoria exclusus velit intra nctum ve
Abbreviated transcription (Latin):
derit donationẽ uale Si mari¬
tus duos reos habeat titium ⁊ młrem
⁊ młri accepto tuł̾it donationis cã
neuter lib̾atur quia accepit lllacio

Expanded text:
derit, donationem valere. Si maritus duos reos habeat Titium et mulierem et mulieri accepto tulerit donationis causa, neuter liberatur, quia acceptilatio
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fuit sisti. tm̃ in ea stiplone ñ statu¬
to reo: ꝓcuratori debetur ead̃ ⁊ fortius
ad huc dici possunt si procurator ita
stipulatus ẽẽt qnͣti ea res erit ut bãc
conceptõem u̾boꝵ non ad ip̃ius s ad
dñ utilitatẽ relatam interpretemiu

Expanded text:
fuit sisti, tantum ex ea stipulatione non stato reo procuratori debeatur. eadem et fortius adhuc dici possunt, si procurator ita stipulatus esset 'quanti ea res erit': ut ‹hanc› conceptionem uerborum non ad ipsius, sed ad domini util
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stipłomi ñ obtemꝑau̾it et interea
pupillus adoleu̾it aut more obierit᷑
aut ⁊̃ abstentus sit ab ħeditate. de ne¬
gabitur ei ex stipulatu actionã ⁊ si
ip̃ius rei que petebatur si tutor iu¬
dicatus fũit. et eoꝵ cuid accid̾it. ñ c̃ẽ
messium uindemiaꝵꝙ tꝑ̃e
aduersariũ cogat ad iuditiũ uenire
orõne diui marci exprimitur q̃uia oc¬
cupati circa rem rusticam in forũ cõ¬
pellendi ñ sunt. ¶s si p̾tor aut ꝑig
norantiam urscordiam cuocare eos
perseuerau̾it hiiq sponte uen̾int si
quidẽ snĩam. dix̾it presentib ile ⁊
ponte litigantib suuia ualebit¬

Expanded text:
ea pupillus adoleuerit aut mortem obierit aut etiam abs‹t›entus sit hereditate: denegabitur ex stipulatu actio. nam et ipsius rei, quae petebatur, si tutor iudicatus fuerit et eorum quid acciderit, non esse messium uindemiarumque tempore aduersarium cogat ad iudicium uenire, oratione diui Marci exprimitur, quia occupati circa rem rusticam in forum conpellendi non sunt.Sed si praetor aut per ignorantiam uel socordiam euocare eos perseuerauerit hique sponte uenerint: si quidem sententiam dixerit praesentibus illis et sponte litiga‹n›tibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiss liti reminciare uidetur cũet si
boꝵ possõnis tempus largiret᷑ ele¬
ctouiditio de functi repudiatum
bñficium pretoris existimaretur.
qm heres extitit pp̾etatem abitinẽ¬
di cã mintegrsi restituta fu̾it suos
heditarios ex fidei ꝯmisso ab ea recte
manumissos retine libertatẽ Rx.
nec erunt cogendi .xx. aureos pro¬
libertate retinenda depend̾e qmͣĩe
optimo ꝯsequenti udentur N am
⁊ siquidam ex creditorib peccuniã
suam a ñ restitutõem ab ea recuꝑas

Expanded text:
tisset, liti renuntiare videtur, cum et si bonorum possessionis tempus largiretur, electo iudicio defuncti repudiatum beneficium praetoris existimaretur. quam heres extitit, propter aetatem abstinendi causa in integrum restituta fuerit, servos hereditarios ex fideicommisso ab ea recte manumissos retinere libertatem respondi: nec erunt cogendi viginti aureos prolibertate retinenda dependere, quam iure optimo consecuti videntur. nam et si quidam ex creditoribus pecuniam suam ante restitutionem a
Abbreviated transcription (Latin):
num solute sunt adolescenti peccu¬
nie debite easq in se ꝯsumpsit q̃ro
cuius sit ꝑicłm ⁊ quid si curatores
quoz iñ codem errore ꝑseuera ssẽt

Expanded text:
num solutae sunt adulescenti pecuniae debitae easque male consumpsit. quaero cuius sit periculum: et quid si curatores quoque in eodem errore perseverassent
Abbreviated transcription (Latin):
heditate pr̃is etatis bñficio inintegr̃
restitutus abstinuiss neminẽ de cre¬
ditorib pr̃ius presente uł ad agend
tutõnis decretum int̾poitũ ꝓponat᷑
minime id creditorib p̃iudicasse

Expanded text:
editate patris aetatis beneficio in integrum restitutus abstinuit se nemine de creditoribus paternis praesente uel ad agendum tutionis decretum interpositum proponatur, minime id creditoribus praeiudicasse
Abbreviated transcription (Latin):
ad penam qm ad tutelã eius ĩ securi¬
tatempximoꝵ ꝑtinebit. ¶ Si uero
ut et płin adsolet interuallare
quibidam sensu sanior est uñ ne for¬
teeo mom̃to scelus admiserit uec in¬
morbo eius danda est ueniã diligen¬
ter exploraris ⁊ si qiid tale. ⁊ peris.
Nsules nos existimemꝰ an per ĩmma¬
nitatem fatinoris si⁊ possit uideri
sentire. ⁊ miserit supplitio asficiẽdꝰ
sit᷑ ⁊ autem ex lr̃is tuis cognou̾imꝰ
tali eum loco atqz ordine ẽẽ ut a suis
uł ⁊̃ inꝓpria uilla custodiatur recte
facturus uideris nobis si eos a auub
illo fꝑe opseruatus est uocau̾is et cau¬
samtante negligencie excuserit et
umunquemq eoꝵ prout tbi leua¬
riuł honerari eius uidebitur cõsti¬
tueris slam custos furiosis siõ ad hoc

Expanded text:
ad poenam quam ad tutelam eius et securitatem proximorum pertinebit. si uero, ut plerumque adsolet, interuallis quibusdam sensu saniore, non forte eo momento scelus admiserit nec morbo eius danda est uen‹i›a, diligenter explorabis et si quid tale compereris, consules nos, ut aestimemus, an per immanitatem facinoris, si, cum posset uideri sentire, commiserit, supplicio adficiendus sit. cum autem ex litteris tuis cognouerimus tali eum loco atque ordine esse, ut a suis uel etiam in propria uilla custodiatur: recte facturus nobis uideris, si eos, a quibus illo tempore obseruatus esset, uocaueris et causam tantae neglegentiae excusseris et in unumquemque eorum, prout tibi leuari uel onerari culpa eius uidebitur, constituer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ut ad certam altitudinem monumen
nigems ẽẽ desiit seruitutẽ non recipit.
sicut neslla quidem sernitus consistepͥ
solũ uendendo anseruitutẽ talem in-¬
iung̾e possim ut mͥ ⁊ uicino seruiat
simłr si cõmune soluendo ut mͥ ⁊ socio
uicini ẜ suꝑuacuo hñda est itaut to¬
ta seruitus ad eũ qnẽ recipit ꝑtineat.
solii antẽcoĩe uen deudont mi sccios¬

Expanded text:
 ut ad certam altitudinem monumenthumani iuris esse desiit, seruitutem non recipit: sicut ne illa quidem seruitus consistere solum uendendo an seruitutem talem iniungere possim, ut mihi et uicino seruiat? similiter si commune solum uendo, ut mihi et socio uicini pro superuacuo habenda est, ita ut tota seruitus ad eum, qui receperit, pertineat. solum autem commune uendendo ut mihi
Abbreviated transcription (Latin):
Iap̃ł. Pnus ex sociis fundi ꝯmumꝰ
ꝑmittendo ius cẽ ireag̾e nicħagit
⁊ so si duo p̾dia qiue mutuo seruiebãt
uitutes ꝓparte retin̾i placet ab alt̾o
seruitus alt̾i remuti ñ pot̾. qmͣis .n.
lunus quisq socioꝵ solus sit cuiser¬
uitus debet᷑ tm̃qm̃ non ꝑͤs p̃diode¬
bent neq acquiri lb̃tas n remitti
per partẽ seruitus pot̾it. ¶ Si fons
exarut eq ex quo ductã aque ab co
iusq post constitutũ tempꝰ ad suas
cripsisse uich ĩ ħ u̾ba. hii qui ex fun¬
dosustiano aquam duc̾e soliti sunt
relicios ãnos usi sunt ex fonte qui
infundo est subtriano duc̾e ñ potu¬
isse qd̃ fons exaruiss ⁊ pꝰea ex eo fõ¬

Expanded text:
ionum.Unus ex sociis fundi communis permittendo ius esse ire agere nihil agit: et ideo si duo praedia, quae mutuo seruiebant, uitutes pro parte retineri placet, ab altero seruitus alteri remitti non potest: quamuis enim unusquisque sociorum solus sit, cui seruitus debetent, neque adquiri libertas neque remitti servitus per partem poterit. Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae habeo isque post constitutum tempus ad suas cripsisse in haec verba: "Hi, qui ex fundo Sutrino aquam ducere soliti sunt, er aliquot annos usi sunt ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fon
Abbreviated transcription (Latin):
erit quemdam dubitau̾it ne hee serm¬
tonim ad ulianũ adicit lseruitꝰ iure
non ualuit si tñ hac lege comꝑaũ seu
alio quoc̃q łimo modo sibihx ins ad¬
quisiuit tuendũ eẽ eum qui hoc ius¬

Expanded text:
 ne hae serutonini ad Tullianum adicitur, licet seruitus iure non ualuit, si tamen hac lege comparauit seu alio quocumque legitimo modo sibi hoc ius adquisiuit, tuendum esse eum, qui hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ł S̾ icinis duas edes habeat ⁊ atta
tradat pot̾ legem traditionis dice uͥ
uel iste que non tradunt᷑ uł contͣ t̃di
te retentis edib seriuant parũq refe¬
fert iicine sunt ambe edes an non
idemerit. ⁊ in p̾dnis rusticis. Ramet᷑
siquis duos fundos ht̃ aliũ alii potelt
seruũ fac̾e tradendo duas autem edes
suuł traħendo non pot̃ effic̾e̾ alt̾as al¬
teris seruas quia n ad ciuir̾e alienis
edib seruitutem n impone potest.

Expanded text:
Si quis duas aedes habeat et alteras tradat, potest legem traditioni dicere, ut uel istae quae non traduntur seruae siibus seruiant: paruique refert, uicinae sint ambae aedes an non. idem erit et in praediis rusticis: nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest seruum facere tradendo. duas autem aedes simul tradendo non potest efficere alteras alteris seruas, quia neque adquirere alienis aedibus seruitutem neque imponere potest.
Abbreviated transcription (Latin):
demł. ꝑ lumine int̾ueniente ia cõ¬
stitui põt si autem uãdo tnͣsiripotest
flumencurrat alioqͥn si tua p̾diamͥ
uolui dispiciamꝰ ne nich uetet a te
m uiam dari usq ad flumen deinde
ticio uam usc ad mampublicam

Expanded text:
m.Flumine interueniente uia constitui potest, si aut uado transiri potest flumen currat: alioquin si tua praedia mihi uolo, dispiciamus ne nihil uetet a te mihi uiam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad uiam publicam.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥr. Saque ductus debeant᷑ p̾dio
⁊ uis aque ductus transit ad emptorẽ
⁊ iãsi nicħ dcm̃ sit sic̃ ⁊ ip̃e fitule per
quas aqua ducitur: Paute.

Expanded text:
 aquae ductus debeatur praedio, et ius aquae transit ad emptorem, etiamsi nihil dictum sit, sicut et ipsae fistulae, per quas aqua ducitur, Pau
Abbreviated transcription (Latin):
tis esfectus qd̾ sĩna dix̾it ratum sit
n .n. in adiciendo presentia uł scĩa¬
sñia iuidicis necͣca est. Qui legatõ¬
nis causa romaiuenit exqualib
c̃a fideube pot cum priuilio suor
iuris nec̃citati. Iudex si quid ad
aduersus legis preceptum in iudi¬
cando dolo malo p̾termiserit legẽ¬

Expanded text:
m sit: neque enim in addicendo praesentia uel scientia iudicis necessaria est. Qui legationis causa Romam uenit, ex qualibet causa fideiubere potest, cum priuilegio suo, iuris necessitati. Iudex si quid aduersus legis praeceptum in iudicando dolo malo praetermiserit, lege