comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do illa fuisse o iĩmo in generali concihio rouocata. uel alias intellectum
priuilegiorum iorum ita maligna interpretatõne ad libitum puertoñ.
quõd nisi cos nuqua loquentium obstruatur cum prẽdicti fres priulegioꝵ
suoꝵ pene penitus fructu fru screntur. ꝑ quõd illi nõ tam eisdem frib
qua nob̾ inuriati probantur dũ concra sẽdis apłice iũdulgencias
ne uo reato fros temere ꝑturbaro prosu miuit. mo sientes õtra nr̃e
pleait admen otestatis. dum industa ura irreueroriter impugnant
Nos igitur qui purditos pros̃ forciuli priogatiua diletionioie n ant̃
ampleranur. ut pote qui uigiter offerentes domino suorum uitulos labiorum
no solum nobie sed ociam uuuersali ecclie pus intercessionib in comiparablit
Iuffragantur nolentes huui smodi ueratioinb cocnn sabbati amaricari quiete
quos pocus tenemus onmunodis con solari. Uniuersitatem uram monomꝰ s hor¬

Expanded text:
do illa fuisse omnino in generali concilio revocata ; vel alias intellectum do illa fuisse omnino in generali concilio revocata ; vel alias intellectum privilegiorum ipsorum ita maligna interpretatione ad libitum pervertendo, quod nisi eos iniqua loquencium obstruatur, cum predicti fratres privilegiorum suorum pene penitus fructu frustrentur, per quod illi non tam eisdem fratribus quam nobis injuriati probantur, dum contra sedis apostolice indulgencias, memoratos fratres temere perturbare presumunt, molientes contraplenitudinem potestatis, dum indulta nostra irreuerenter impugnant. Nos igitur, qui predictos fratres speciali prerogatiua dilectionis et gratie amplexamur, utpote qui iugiter offerentes Domino suorum uitulos labiorum non solum nobis sed etiam uniuersali ecclesie piis intercessionibus incomparabiliter suffragantur, nolentes huiusmodi uexationibus eorum salubrem amaricari quietem, quos potius tenemur omnimodis consolari; uniuersitatem uestram monemus et hor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ep̃as. ⁊ dilectis fihs a luo eccarum prelatis ad quod littere iste perue
lectos ffilios fres Cistercien ordins i uia mandatorum eius moffeuse cur¬
rentes/ tanqua pplm accepta bilem sibi mumnero ⁊ merito ampliauit. eis ꝙ
de roye celi. ⁊ terre pinguedine bencdicens dilatauit locum tentorii eius¬
dem ordius. ⁊ pelles tabernacłor eius extendit. Sed quõd dolentes refe¬
rimus in uia hac qua ambulant ssuperbi contra cos lagueos extendentes
inimo uelut torrentes iniquitatis irruentes in oos ip̃os bonis suis que
soli domino sunt dicata non solum uequiter defraudare cum fili huius
seculi prudentiores filus lutis in generatioue sua sint uerum eciam ini¬
quitate potentos iuolenter spoliare nituntur. ⁊ quod grauius est iu¬
tinlli de hus qui eos debuerant in ipis iuscorib cari amplexari ⁊ fauo¬
bilius confouere ipõs inmaniꝰ ꝑsequentes pruu legia que t̃as a sede apli¬
ca suis exigentibe meritis sunt indulta. gestunt ponitus eneruare. dice¬

Expanded text:
 et dilectis filiis aliis ecclesiarum prelatis, ad quos littere iste pervenlectos filios fratres Cisterciensis ordinis in viam mandatorum ejus inoffense currentes, tanquam populum acceptabilem sibi numero et merito ampliavit, eisque de rore celi et terre pinguedine benedicens dilatavit locum tentorii ejusdem ordinis, et pelles tabernaculorum ejus extendit. Sed, quod dolentes referimus, in via hac qua ambulant superbi contra eos laqueos extendentes, immo velut torrentes iniquitatis irruentes in eos ipsos bonis suis, que soli Domino sunt dicata, non solum nequiter defraudare cum filii hujus seculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sint, verum eciam iniquitate potentes violenter spoliare nituntur ; et, quod gravius est, nonnulli de hiis qui eos debuerant in ipsis visceribus carius amplexari et favorabilius confovere ipsos immanius persequentes privilegia que ipsis a sede apostolica suis exigentibus meritis sunt indulta gestiunt penitus enervare, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
contẽdinus ꝑ que matena ubmota gronanius status un tranguullras
oncirotui Suane nob erponero cureuistio onos ee specali priulegio adis apli¬
ce obriuetis ut nulliotũmo homninũ liceat in uos uel in ura Mouastenia seu
hõs inibi consticutos contra id quõs ab ongiue dit ordin uo atur obserua¬
cum excocatoris/ suspentionio seu contrõditi entencias promulgare
felicis quog memorio. HoROlłld. ppͬ. predecessor ir quieti ur̃e pateria
uolens diligençia prou̾idere. adiciendo de gra potiori suis litgis uobis
indulsit ut uõ solum aluo sed uec ecam dict sedio legatis prẽdictas uel ecia
depositionis entencias i uos uel predita conasteria seu sedis euiode
sparali mandato licitu sit proferre quas si es tunc proferri contingeret
decreuit initio ⁊ manes. In suꝑ oumnio probibuit ne predici legati procu
domos uñ oñdmis ace sirunt siue ce ruiumie su abio regulonbs sint con

Expanded text:
 tranquillitas procuretur. Sane nobis exponere curavistis, quod ex speciali privilegio sedis apostolice obtinetis, ut nulli omnino hominum liceat in vos vel in vestra monasteria, seu fratres inibi constitutos contra id quod ab origine vestri ordinis noscitur observatum excommunicationis, suspentionis, seu contradicti sentencias promulgare felicis quoque memorie. Honorius, papa, predecessor noster, quieti vestre paterna volens diligencia providere, adiciendo de gratia potiori, suis litteris vobis indulsit, ut non solum aliis, sed nec eciam dicte sedis legatis predictas vel eciam depositionis sentencias, in vos vel predicta monasteria seu sedis ejusdem speciali mandato, licitum sit proferre quas, si ex tunc proferri contingere, decrevit irritas et inanes. Insuper omnino prohibuit, ne predicti domos uestras accesserint, sine carnium esu cibis regularibus sint con
Abbreviated transcription (Latin):
cessore mõ uel nob concessa quõd iunde sicet ꝑ desegãtoso. Consoruatoprs
aut cerentores a sede aplita deputatos seup desegurtos ab ppra ablolsegatos
se dis euedem aut ordiranos seu delegator corum intordia Iuspeldi arl doe¬
cõmuuicari quodos qñs ingressus ecce quoluben e quod core sue incerduto
ecastico supponi non uiseant eotaliter auctontate aplre uiximus relotanda
ita quõd demceps nulum robur. nullumq uigortu o stiuoant n conatusi
p ea uiuare se ualeant ulterius uel tueri. ni si prinapes ipi suit reges ue
ueores aut filui seu frares regum aut alii maguates subliniesq uire qui
antiquinis a predicta sede simi lem gram habuerunt uos metuentes uob
ꝑ hoc pͥuidiaium geuerari apłice ꝓmoiuisionis suꝑ hoc remedium iniplora¬
di nullum libertatib ⁊ innunitatibe nobis a p̃fata sede concessis pͥiũdicu
in posterum geueretur auctoritate uobis presencium indulgemus. Nulli

Expanded text:
cessore nostro, vel vobis concessa ; quod videlicet per delegatos, conservatores aut executores, a sede apostolica deputatos seu per delegatos ab ipsis, vel per legatos sedis ejusdem aut ordinarios, seu delegatos eorum, interdici, suspendi, vel excommunicari quodque ipsis ingressus ecclesie prohiberi, et quod terre sue interdicto ecclesiastico supponi non valeant totaliter auctoritate apostolica duximus revocanda, ita quod deinceps nullum robur, nullumque vigorem obtineant, nec premissi per ea juvare se valeant ulterius vel tueri, nisi principes ipsi sint reges, vel uxores, aut filii seu fratres regum, aut alii magnates, sublimesque viri qui antiquitus a predicta sede similem gratiam habuerunt, nos metuentes vobis per hoc prejudicium generari, apostolice provisionis super hoc remedium imploradi nullum libertatibus et immunitatibus vobis a prefata sede concessis, prejudicium in posterum generetur auctoritate vobis presencium indulgemus. Nulli
Abbreviated transcription (Latin):
futurio cialt ⁊ ranlita. benẽditꝰ In ecclie firmanionto uester ordo
nitore claro corruscans Uiauer saleut gregio dominiti aulam illumuinat
nn cartentibs ĩn feadio retune iter infiniat quo ad safatio brqurun facisi.
pueñitui Mos quidem̃ ob hoe ⁊ proutes magns deuotionis affectun
puen fasios l aplicat sedem̃ hu benio ordinem ip̃rmo ac uos ⁊ alios eius

Expanded text:
utem et apostolicam benedictionem. In ecclesie firmamento vester Ordo nitore claro corruscans, universalem gregis dominici aulam illuminat, et currentibus in stadio rectum iter insinuat, quo ad salutis bravium facilius pervenitur. Nos quidem ob hoc, et propter magne devotionis affectum quem ad nos et apostolicam Sedem habetis, Ordinem ipsum ac vos
Abbreviated transcription (Latin):
ra retribuat quam ualeant promereri uichi lominus tamen/ desiderantes do¬
iuino rẽddere populum acceptabilem tdeles xp̃i ad seruiendum ei. quasi¬
qui brdam illectuus munerib ndulgencus silicet et remissionib inuitam¬
fessis qui eam in die assumptionus eiuõdem uirgio uenerabliter uisitarint
de om̃potentis dei musericordia ⁊ beatoꝵ petri ⁊ pauli apłorum eius
tificatus uri Anno primo

Expanded text:
ra retribuat quam ualeant promereri nichilominus tamen desiderantes domino reddere populum acceptabilem et bonorum operuquibusdam illectivis muneribus indulgentiis silicet et remissionibus invitamfessis qui eam in die Assumptionis ejusdem Virginis venerabiliter visitarint, de omnipotentis Dei misericordia et beatorum Petri et Pauli apostolorum, ejus tificatus nostri anno Tertio
Abbreviated transcription (Latin):
Salt ⁊ aplicam beñ. Iustis petencium desidenis dignum est/ nos fa¬
cilem prebere consensum. ⁊ uota que a rationis tramite no discordant/ efsec¬
tu prosequente complere. Cum igitur sicut er parte nr̃a fuit propositu
cora nõb clare memorie. R. Rex Anglie ius patronatꝰ quod in eccl̃ia de
Crilrebeuf dioc̃ ebroic̃ habebat ⁊ post uiddum bone memorie. G. ebro
rectori ⁊ chicis in eadem eccłia seruentib reseruata pia liberalitate uobis du¬
xerint concẽdenda prout in eiusdem regie ⁊ epi Tris plenius dicitur cõ

Expanded text:
nos facilem prebere consensum, et nota que a rationis tramite non discordant, effectu prosequente complere. Cum igitur, sicut ex parte nostra fuit propositum coram nobis clare memorie R., rex Anglie, jus patronatus quod in ecclesia de Crikebeuf, diocesis Ebroicensis, habebat, et post modum bone memorie. G., Ebrorectori et clericis in eadem ecclesia servientibus reservata, pia liberalitate, vobis duxerint concedenda, prout in ejusdem regis et episcopi litteris
Abbreviated transcription (Latin):
cam leỹ. Cun felias recordationis Inuioc. ppͦ. prẽdecessor ur̃ duxe¬
rit statuen̾dum ut exempti quantunicũq gaudeant libertate nichonun
camõ ratone delicti sou contraitus/ aut rei de qua contra ipos agitur
rito possuit coram locor ordiuarus conueniri ⁊ illi quo ad hec suem i
ipos iuñdicionõ prout ius origit oxeretre uos dubitantes ne ꝓ consticuis¬
nem huiusmõdi libertatib ⁊ ramunitatib nobis ⁊ ordimi uto ꝓ priui¬
legia e m̃dulgençias ab apłica sede concessio pre iaditan ualeat no bie
humiliter supplicastio ut poro uadere suꝑ hoc iuid eiuptutati hest s quder¬
ua sosliatũdinc cunirnuo. emauero eiuifdem ordiuo sara resigo siques¬

Expanded text:
ctionem. Cum felicis recordationis Innocentius papa, predecessor noster, duxerit statuendum ut exempti quantumcumque gaudeant libertate, nichilominus tamen ratione dilicti seu contractus, aut rei de qua contra iprite possint coram locorum ordinarijs conueniri et illi, de quo ad hoc suam jn ipsos iurisdiccionem prout jus exigit exercere, uos dubitantes, ne per constitucionem huiusmodi libertatibus et immunitatibus uobis per priuillegia et indulgencias ab Apostolica Sede concessas preiudicari ualeat, nobis humiliter supplica
tis ut prouidere super hoc indempnitati uestre paterna sollicitudine cu
Abbreviated transcription (Latin):
Salt ⁊ apłitam beñ. Ex sene nr̃e areciaonis accepmaus/ quod cũ uobis
a sede aplica nidultum existat ut de terno nr̃is quas. pmrio matib aut
umptib colitis sitis a prestatione decima um unniuuee/ quia tamen
contingit uos iuterdum aliquas ee ipis tenis necessitate cogente uel uti¬
utilitate peu sata Aluo trãdero ex coleñdas ee quib parrochialium eccliariun recto¬
rib oportet uos decimas ex hibere/ ac tuneatis er hoc uobis possse preiũdiciun
in posteruum geuerari uobis humiliter supplicastis ut prouidere in hac ꝑte
iñdempuicati uestre ⁊ uestri monasterii de benigiutate sedio apl̃ice curarem.
tios eitur uestrs fugor hoe supplicationib meliuau anctontate uobis pre

Expanded text:
am benedictionem. Ex serie vestre peticionis accepimus, quod cum nobis a sede apostolica indultum existat, ut de terris vestris, quas propriis manibus aut sumptibus colitis, sitis a prestatione decimarum immunes, quia tamen contingit vos interdum aliquas ex ipsis terris, necessitate cogente, vel utilitate pensata, aliis tradere excolendas, ex quibus parrochialium ecclesiarum rectoribus oportet vos decimas exhibere, ac timeatis ex hoc vobis posse prejudicium in posterum generari, nobis humiliter supplicastis, ut providere in hac parte indempnitati vestre, et vestri monasterii de benignitate sedis apostolice curaremus. Nos igitur vestris super hoc supplicationibus inclinati, auctoritate vobis pre
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sctĩtate ⁊ purã facere sacerdotibꝰ xpĩ ꝯfessioẽ pctõꝵ suoꝵ. Et peuitẽtie lachri¬
mas abluere sordes ꝯsçientie/ nec eas iteꝵ repetere. qr posteriora buluera sunt¬
peĩora prĩoribꝰ Scientes bosiuetipsos salutis silioꝵ brõꝵ eteruã habere apd̾ dig̃
reiuẽratioẽ quatiuꝰ quoꝵ msteriũ btiuni in terris/ eoꝵ ꝓpperita lis iuercede¬
habeatis perpetuaui i celis aiuen¬

Expanded text:
et sanctitate, et puram facere sacerdotibus Christi confessionem peccatorum suorum, et poenitentiae lacryet sanctitate, et puram facere sacerdotibus Christi confessionem peccatorum suorum, et poenitentiae lacrymis abluere sordes luxuriae carnis, nec eas iterum repetere, quia posteriora vulnera pejora sunt prioribus: scientes vosmetipsos salutis filiorum vestrorum aeternam habere apud Dominum remunerationem, quatenus quorum ministeriis utimini in terris, eorum prosperitatis mercedehabeatis perpetuam in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
saua sanu qi pitibi Odcirco kariffiuũ filu festinate ad ꝯfessior̃s iuedacaniẽtũ ałꝑit
uuluera ni cõressioẽ bt medicauiẽta salutis profiscere baleaut ni bobs Erãseñt hu¬
bt peccaret/ Si uos ueꝯleperimꝰ p̃uenire faciem iudicis in ꝯfessioẽ/ Quecũq eni
hucliter ꝯfiteuiir in urrs pctĩs nichil hoꝵ diabolꝯ habet potestatẽ nobs obucere in
illo treuiẽdo iudicio urẽ bite ⁊gite ergo uũc o iuuenes adolescentes ⁊ pueri li¬
berate bosiuet ĩpsos de diabolica ẜuitute concurrite ꝑ peuitẽtia ad deuiẽtissiuia
oĩpotentis deĩ pietatẽ Molite ꝑ desideria caruis brẽ ꝑdere gaudia sempiterua ⁊
eterui requi inter augłicos tetꝰ baĩtudiẽ/ yed cõfortate bosiuetipsos ⁊ biriliter¬
petuani cã illis possidere glia. Et bos sctissiuii huiꝯ fauulie magista ⁊ patres/
docete filios bros piesobrie ⁊ caste uiuere corã deo ii oĩ huĩlitate obe dieutia

Expanded text:
arissimi filii, festinate ad confessionis medicamentum. Aperite vulnera in confessione, ut medicamenta salutis proficere valeant in vobis. Transeunt huut peccaret, si nos neglexerimus praevenire faciem judicis in confessionihumiliter confitemur in nostris peccatis, nihil horum diabolus habet potestatem nobis objicere in illo tremendo judicio nostrae vitae. Agite nunc, juvenes, adolescentes et pueri, liberate vosmetipsos de diabolica servitute. Concurrite per poenitentiam ad clementissimam omnipotentis Dei pietatem. Nolite per desideria carnis vestrae perdere gaudia coelestia, et aeterni regni inter angelicos coetus brpetuam cum illis possidere gloriam. Et vos, sanctissimi hujus familiae magistri et patres, docete filios vestros pie, sobrie, et caste vivere coram Deo in omni humilitate, obedientia
Abbreviated transcription (Latin):
mimi esse dei filiꝰ in baxlismo cõsecratꝰ es  sed tã epcellẽs nobilitas uon uisi
ditos dediguatur habere silios Excute de collo tuo ingũ captiuitatis diabolice/
uẽta quã nõ ꝑdita gratulatur huuieris bo suĩs inter augelicos ea reue hit co
Auimaduerte cleiẽtissiuã duĩce pietatio sententia dicentis/ Nonbeni bocare

Expanded text:
animi esse. Dei Filius in baptismo consecratus es: sed tam excellens nobilitas, non nisi animi esse. Dei Filius in baptismo consecratus es: sed tam excellens nobilitas, non nisi ditos dedignatur habere filios. Excute de collo tuo jugum captivitatis diabolicae. inventa, quam non perdita gratulatur, humeris suis inter angelicos revehit coetus . Animadverte clementissimam Dominicae pietatis sententi
Abbreviated transcription (Latin):
ispaciũ ill daretier cõuertendi. Sĩa ꝗdẽ huiꝯ scli dura in cõꝑatioẽ toriuẽtoꝵ infer¬
ualiũ leuia ⁊ quodã modo iocũda bidentur seruisti diabolo iiĩ delectatioẽ serui xpo¬
it in flãuas: cassitas caritati cõiucta uos deduat ini requã deĩ Reuertere ii biaui
uigelice et iitatio bite/ parcꝰ cibꝰ pastꝰ est aiẽ. si habes bude pauꝑibꝯ porrige ia
uã qr uiau ꝯ pauꝑis gazofilatiũ xpĩ est/ Mec de oꝑe nugicordie te iuite excusare pe¬
ras dũ calix aque fugide iercede reuiurẽrabitur ꝑpelua bisitare infiruios
uerẽtes cõsolari hospitibꝰ occurrere fauie bel siti laborautes reficere/. Possessio
et requi dei iii cel sicut i euãgelio legitur/ An taliũ /o filiiꝰ oꝑũ executioẽ petõ¬
remissio adhibetur iusuꝑ ⁊ ꝑpetue betĩtudiuis p̃stat iuꝯre sũ Noli degeueres

Expanded text:
si spatium illis daretur convertendi! Omnia quidem hujus saeculi dura, in comparatione tormentorum infersi spatium illis daretur convertendi! Omnia quidem hujus saeculi dura, in comparatione tormentorum infernalium levia et quodammodo jucunda videntur. Servisti diabolo in lit in flammas; castitas charitati conjuncta non deducet in regnum Dei? Revertere in viam angelicae est imitatio vitae. Parvus cibus pastus est animae. Si habes unde, pauperibus porriexcusare poteris, dum calix aquae frigidae mercede remunerabitur perpetua: visitare infirmos, moerentes consolari, hospitibus occurrere, fame vel siti laborantes reficere, possessio est regni Dei in coelis, sicut in Evangelio legitur . In talium, o fili, operum exsecutioneremissio adhibetur; insuper et perpetuae beatitudinis praestat ingressum. VI. Noli degeneris
Abbreviated transcription (Latin):
te ue ꝗd in te illiꝰ ocłs maistatis ofendat. Quis rogo cadẽs uõ querit surgere / euio
infirmatur ⁊ uõ desederat cõualescere Quis pielitatur ⁊ nõ obtat euadere.
Peuitebit te post modũ tarditar si nõ cogitaueris hoc qd̾ aĩe tue ꝓficit ad saluteui
Exurq̃e /ofiliꝰ exurge placa patrẽ yeuitẽtia quẽ osfendisti scelere/ Consitere aul¬
pã bt saueris a uiedico esto in tua solicitꝰ salate/ si lu ipẽ tu ipĩꝯ uõ haber curã quis
tibi ad salutẽ ꝓdesse poterit⁊ del ques libi fideles erit si ha ip̃e tibi iuet iufidelis esse
le nõ re suscitari ꝑ penitentian/ Quauto lougiꝯ recessisti ꝓ sceleꝵ maguitudiẽ ade
tauto fortiꝰ ꝑ perãten tiaui a propĩquare studeas/ C leuiẽs pater ꝑatꝰ est te acciꝑe
iuõ tardaueras reuerti Aspera tibibidetur ꝯresfio carualia reli quere desideria sed hu¬
nuitis/ Quanti modo inferua libꝰ deputati toruentis cõuerti boliũ sẽt

Expanded text:
te, ne quid in te ejus oculos majestatis offendat. Quis, rogo, cadens non quaerit surgere? Quis infirmatur, et non desiderat convalescere? Quis periclitatur, et non optat evadere? Poenitebit te postmodum tarditatis, si non cogitaveris, quid animae tuae proficiat ad salutem. Exsurge, fili, exsurge, placare Patrem poenitentia, quem offendisti scelere. Confitere culpam, ut saneris a medico. Esto in tua sollicitus salute. Si tu ipse tui ipsius non habes curam, quis tibi ad salutem prodesse poterit; vel quis tibi fidelis erit, si tu ipse tibimet infidelis esse is, non resuscitare per poenitentiam. Quanto longius recessisti pro scelerum magnitudine a Deo, tanto fortius per poenitentiam appropinquare studeas. Clemens pater paratus est te accipere, si tu non tardaveris reverti. Aspera tibi videtur conversio, carnalia relinquere desideria; sed tradi perpetuis. Quanti modo infernalibus deputati tormentis converti voluissent,
Abbreviated transcription (Latin):
dat uos ab oiriũꝗtate. si nullꝰ est sine pctõ quis est ꝗ peuitẽtia uon iudigeat
Que tauiẽ seue ꝯressiõe uix fructuoia fieri balet/. Considereuiꝯ beti iacobi apłi seu
tentia dicentis Confitenuui alterutrũ pctã brã Recordenuir qd̾ redẽptor noster
publicauũ pctõrẽ se cõsitentẽ phariseose ni sua laudauti iusticia p̃tulerẽt scĩt
enaĩ condĩtor ur̃ fragilitatẽ nature urẽ/ ideo medicauẽta penitetie buluerib¬

Expanded text:
 est sine peccato, quis est, qui poenitentia non indigeat, quae sine confessione vix fructuosa fieri valet? Consideremus beati Jacobi apostoli praeceptum dicentis: Confitemini alterutrum peccata vestra . Recordemur quod Redemptor noster publicanum peccatorem se confitentem, Pharisaeo se in sua laudanti justitia praetulerit. Scit enim Conditor
Abbreviated transcription (Latin):
Lidoru in illa uõĩs fui ẜ p̃fata basilica. Hic ꝓhibuit mapiuũ regẽ/ ue gladiu
in hispauia ad intersiciendũ destiuaret hereticos/ quibꝯ susficere statuit qd aca¬
tholicoꝵ ecclus esseut bel coĩoue reuioti/ Eũ sũiiato ergo pũtis bite arsu obiit ape
condateusen bicũ brbis sue auuo / di/etatis/ De quo bico nauigio sublatꝰ turouid est
sepuiltꝰ ini loco quo nũc adoratur sepulchrũ eĩq ede cuiꝰ bita .zi a seuero sulpicio
si destructis delubris baptizatisq geutilibꝰ eccłias edificauit / Sedit aũt nii epãtu ar¬

Expanded text:
Litorii in illa nominis sui praefata basilica. Hic prohibuit Maximum, ne gladium Litorii in illa nominis sui praefata basilica. Hic prohibuit Maximum, ne gladium in Hispania ad interficiendos destinaret haereticos, quibus sufficere statuit, quod a catholicorum ecclesiis erant vel communione remoti. Consummato ergo praesentis vitae cursu, obiit apud Condatensim vicum urbis suae anno LXXXI. aetatis. De quo vico navigio sublatus, Turonus est sepultus in loco, quo nunc adoratur sepulchrum eius. De cuius vita tres a Severo Sulpicio si, destructis delubris baptizatisque gentilibus, ecclesias aedificavit. Sedit autem a
Abbreviated transcription (Latin):
ciuibꝰ turouicis ⁊ hic balde religiosꝰ. Hic edificauit eccłia priuiã iusra brbẽ
nironicã cũ ia uiulti xpĩaui essent/ primaq ab eo ex douio cuiusdani feuera¬
sedit aũt auuos/ ⁊z/ t obũt in pace se pultusq est in suprascripta basilica que
hodieq eĩq uoiẽ bocita tur¬
¶ Ertiꝯ setꝰ Martiuꝰ auno d/ balentis ⁊ balentiuiaui ep̃s ordiuatie. fuit
aũt de regioue pauuonie ciuitate sabarie. Eui ob auiorẽ dei apd̃ brbẽ iuedio¬
laueuseui italie priuio mouasteriũ cõstituit. Ged ab hereticis eo qd̃ seta triuita¬
tẽ iutre pidꝰ p̃dicaret birgis cesꝯ atq eppulsꝯ de italia ui galuis accesfit. Multos
xagauoꝵ cõuerti fecit / tẽpla eoꝵ statuasq confregit. fecit q uiulta siqua ui po¬
xulos ita bt aute epãtũ duos suscitauit mortuos. post epãtũ aũt buũ tautũiuo¬
do suscitauit. Hic trãstulit corpꝰ bctĩ Gatiaui sepeliuit q eũ iuxta sepłchrũ scti

Expanded text:
is, et hic valde religiosus. Hic aedificavit ecclesiam primam infra urbem Turonicam, cum iam multi christiani essent; primaque ab eo ex domo cuiusdam senaSedit autem annis XXXIII et obiit in pace; sepultusque est in suprascripta basilica, quae hodieque eius nomine vocitatur. III. sanctus Martinus anno VIII. Valentis et Valentiniani episcopuautem de regione Pannoniae, civitate Sabariae: qui ob amorem Dei apud urbem Mediolanensem Italiae, primo monasterium 528 constituit; sed ab haereticis, eo quod sanctam Trinitatem intrepidus praedicaret, virgis caesus atque expulsus de Italia, in Galliis accessit. Multos paganorum converti fecit, templa eorum statuasque confregit, fecitque multa signa in populos, ita ut ante episcopatum duos suscitaret mortuos, post episcopatum autem unum tantummodo suscitavit. Hic transtulit corpus beati Catiani sepelivitque eum iuxta sepulchrum sancti
Abbreviated transcription (Latin):
putrediue buluex si medico nõ erubescib aperire uultiplices bulueꝵ dolorer
nullateuꝰ diuiue habũdantian cleuiẽtie ĩnũerositas tuoꝵ suꝑare poterit petõe
Ne tardes de die in diẽ dicit scriptura/ cõuerti. qr uescis ꝗd suꝑ bẽtura pariat dier¬
sꝑ ꝑatꝯ esses/. Qualẽ optas aute iudicẽ testare/ talẽ te para dũ habes tẽyꝯ operãdi
esto uegociator de uotꝰ. eiue tibi reꝯuũ dei peuitẽcie lucris/ meior dĩ dicentis

Expanded text:
dico erubescis aperire multiplices ulcerum dolores. Nullatenus divinae abundantiam clementiae numerositas tuorum superare poterit peccatorum. Ne tardes de die in diem, dicit Scriptura, converti, quia nescis quid superventura pariat cire, ut semper paratus esses: qualem optas ante judicem te stare, talem te praepara, dum habes tempus operandi. Esto negotiator devotus. Eme tibi regnum Dei poenitentiae lucris
Abbreviated transcription (Latin):
e
deriũ meñ biq myropiniũ dieui Cũt enim staute ue inorõẽ post horã capi¬
tolu pũtauit se nuĩchi augele duĩ ⁊ potulaui et suoẽ ordiretur ad eos quos
uia uisioẽ quasi glebes occupata aꝑuerat. Et confestun apperier os suũ hec lobalo¬
cutur est a tteudĩte bos ꝗ ui here io bitani ducere elegistis quã discrelioẽ labe

Expanded text:
ederium meum usque ad proximum diem. Tunc etiam stante me in oratione post horam capituli, praesentavit se mihi angelus Domini et postulavi, ut sermonem ordiretur ad eos, quorum via in visione quasi glebis occupata apparuerat, et confestim aperiens os suum haec verba locutus est, « Attendite, vos, qui in eremo vitam ducere elegistis, quam discretionem habe
Abbreviated transcription (Latin):
docete filios bros piesobrie ⁊ caste uiuere corã deo ii oĩ huĩlitate obe dieutia
⁊ sctĩtate ⁊ purã facere sacerdotibꝰ xpĩ ꝯfessioẽ pctõꝵ suoꝵ. Et peuitẽtie lachri¬
mas abluere sordes ꝯsçientie/ nec eas iteꝵ repetere. qr posteriora buluera sunt¬
peĩora prĩoribꝰ Scientes bosiuetipsos salutis silioꝵ brõꝵ eteruã habere apd̾ dig̃
reiuẽratioẽ quatiuꝰ quoꝵ msteriũ btiuni in terris/ eoꝵ ꝓpperita lis iuercede¬
habeatis perpetuaui i celis aiuen¬

Expanded text:
docete filios vestros pie, sobrie et caste vivere coram Domino in omni humilitate, obedientia docete filios vestros pie, sobrie et caste vivere coram Domino in omni humilitate, obedientia et sanctitate, et puram facere sacerdotibus Christi confessionem peccatorum suorum, et poenitentiae lacrymis abluere sordes luxuriae carnis, nec eas iterum repetere, quia posteriora vulnera pejora sunt prioribus: scientes vosmetipsos salutis filiorum vestrorum aeternam habere apud Dominum remunerationem, quatenus quorum ministeriis utimini in terris, eorum prosperitatis mercedehabeatis perpetuam in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
saua sanu qi pitibi Odcirco kariffiuũ filu festinate ad ꝯfessior̃s iuedacaniẽtũ ałꝑit
uuluera ni cõressioẽ bt medicauiẽta salutis profiscere baleaut ni bobs Erãseñt hu¬
bt peccaret/ Si uos ueꝯleperimꝰ p̃uenire faciem iudicis in ꝯfessioẽ/ Quecũq eni
hucliter ꝯfiteuiir in urrs pctĩs nichil hoꝵ diabolꝯ habet potestatẽ nobs obucere in
illo treuiẽdo iudicio urẽ bite ⁊gite ergo uũc o iuuenes adolescentes ⁊ pueri li¬
berate bosiuet ĩpsos de diabolica ẜuitute concurrite ꝑ peuitẽtia ad deuiẽtissiuia
oĩpotentis deĩ pietatẽ Molite ꝑ desideria caruis brẽ ꝑdere gaudia sempiterua ⁊
eterui requi inter augłicos tetꝰ baĩtudiẽ/ yed cõfortate bosiuetipsos ⁊ biriliter¬
puquate ꝯtra aduersariũ uestrũ bt feliciter iuereauuui coroãri cũ sctĩs dei E pꝑ¬
petuani cã illis possidere glia. Et bos sctissiuii huiꝯ fauulie magista ⁊ patres/

Expanded text:
arissimi filii, festinate ad confessionis medicamentum. Aperite vulnera in confessione, ut medicamenta salutis proficere valeant in vobis. Transeunt huut peccaret, si nos neglexerimus praevenire faciem judicis in confessionihumiliter confitemur in nostris peccatis, nihil horum diabolus habet potestatem nobis objicere in illo tremendo judicio nostrae vitae. Agite nunc, juvenes, adolescentes et pueri, liberate vosmetipsos de diabolica servitute. Concurrite per poenitentiam ad clementissimam omnipotentis Dei pietatem. Nolite per desideria carnis vestrae perdere gaudia coelestia, et aeterni regni inter angelicos coetus bpugnate cum adversario vestro, ut feliciter mereamini coronari cum sanctis Dei, et perpetuam cum illis possidere gloriam. Et vos, sanctissimi hujus familiae magistri et Patres,
Abbreviated transcription (Latin):
ras dũ calix aque fugide iercede reuiurẽrabitur ꝑpelua bisitare infiruios
uerẽtes cõsolari hospitibꝰ occurrere fauie bel siti laborautes reficere/. Possessio
et requi dei iii cel sicut i euãgelio legitur/ An taliũ /o filiiꝰ oꝑũ executioẽ petõ¬
remissio adhibetur iusuꝑ ⁊ ꝑpetue betĩtudiuis p̃stat iuꝯre sũ Noli degeueres
mimi esse dei filiꝰ in baxlismo cõsecratꝰ es  sed tã epcellẽs nobilitas uon uisi
ditos dediguatur habere silios Excute de collo tuo ingũ captiuitatis diabolice/
uẽta quã nõ ꝑdita gratulatur huuieris bo suĩs inter augelicos ea reue hit co
Auimaduerte cleiẽtissiuã duĩce pietatio sententia dicentis/ Nonbeni bocare

Expanded text:
ris, dum calix aquae frigidae mercede remunerabitur perpetua. Visitare infirmos, ris, dum calix aquae frigidae mercede remunerabitur perpetua. Visitare infirmos, moerentes consolari, hospitibus occurrere, fame vel siti laborantes reficere, possessio est regni Dei in coelis. Sicut in Evangelio legitur. In talium, o fili, operum exsecutione peremissio adhibetur; insuper et perpetuae beatitudinis praestat ingressum. VI. Noli degeneris animi esse. Dei Filius in baptismo consecratus es: sed tam excellens nobilitas, non nisi ditos dedignatur habere filios. Excute de collo tuo jugum captivitatis diabolicae. inventa, quam non perdita gratulatur, humeris suis inter angelicos revehit coetus . Animadverte clementissimam Dominicae pietatis sententi
Abbreviated transcription (Latin):
le nõ re suscitari ꝑ penitentian/ Quauto lougiꝯ recessisti ꝓ sceleꝵ maguitudiẽ ade
tauto fortiꝰ ꝑ perãten tiaui a propĩquare studeas/ C leuiẽs pater ꝑatꝰ est te acciꝑe
iuõ tardaueras reuerti Aspera tibibidetur ꝯresfio carualia reli quere desideria sed hu¬
nuitis/ Quanti modo inferua libꝰ deputati toruentis cõuerti boliũ sẽt
ispaciũ ill daretier cõuertendi. Sĩa ꝗdẽ huiꝯ scli dura in cõꝑatioẽ toriuẽtoꝵ infer¬
ualiũ leuia ⁊ quodã modo iocũda bidentur seruisti diabolo iiĩ delectatioẽ serui xpo¬
it in flãuas: cassitas caritati cõiucta uos deduat ini requã deĩ Reuertere ii biaui
uigelice et iitatio bite/ parcꝰ cibꝰ pastꝰ est aiẽ. si habes bude pauꝑibꝯ porrige ia
uã qr uiau ꝯ pauꝑis gazofilatiũ xpĩ est/ Mec de oꝑe nugicordie te iuite excusare pe¬

Expanded text:
is, non resuscitare per poenitentiam. Quanto longius recessisti pro scelerum magnitudine a Deo, is, non resuscitare per poenitentiam. Quanto longius recessisti pro scelerum magnitudine a Deo, tanto fortius per poenitentiam appropinquare studeas. Clemens pater paratus est te accipere, si tu non tardaveris reverti. Aspera tibi videtur conversio, carnalia relinquere desideria; sed tradi perpetuis. Quanti modo infernalibus deputati tormentis converti voluissent, si spatium illis daretur convertendi! Omnia quidem hujus saeculi dura, in comparatione tormentorum infernalium levia et quodammodo jucunda videntur. Servisti diabolo in lit in flammas; castitas charitati conjuncta non deducet in regnum Dei? Revertere in viam angelicae est imitatio vitae. Parvus cibus pastus est animae. Si habes unde, pauperibus porriexcusare pote
Abbreviated transcription (Latin):
Quid lu iaces in morte scelex. Surge queso surge ⁊⁊ dic pater peccaui in celũ
Adhibe libi tue peuitentie testẽ sidelẽ uũda bis habere betiuiẽta quare uõ uiul
to iuaꝯis queris mũdã te habere aiã. Serdidꝰ ꝓcedere in cõspectu hoĩ uõ bix quare
uõ miulto maꝯis liuies sordidũ pctĩs te ꝓcedere in cõspectu dei. Laua te lachriuiax sõ¬
te ue ꝗd in te illiꝰ ocłs maistatis ofendat. Quis rogo cadẽs uõ querit surgere / euio
infirmatur ⁊ uõ desederat cõualescere Quis pielitatur ⁊ nõ obtat euadere.
Peuitebit te post modũ tarditar si nõ cogitaueris hoc qd̾ aĩe tue ꝓficit ad saluteui
Exurq̃e /ofiliꝰ exurge placa patrẽ yeuitẽtia quẽ osfendisti scelere/ Consitere aul¬
pã bt saueris a uiedico esto in tua solicitꝰ salate/ si lu ipẽ tu ipĩꝯ uõ haber curã quis
tibi ad salutẽ ꝓdesse poterit⁊ del ques libi fideles erit si ha ip̃e tibi iuet iufidelis esse

Expanded text:
Quid tu jaces in morte scelerum? Surge et dic: Pater, peccavi in coelum, adduc tibi tuae poenitentiae testem fidelem. Munda vis habere vestimenta, quare non mulcedere in conspectu hominum, cur non multo magis times sordidum peccatis te procedere in conspectu Dei? Lava te lacrymarum fonte, ne quid in te illius oculis majestatis offendat. Quis, rogo, cadens non quaerit surgere? Quis infirmatur et non desiderat convalescere? Quis periclitatur et non optat evadere? Poenitebit te postmodum tarditas, si non cogitaveris quod animae tuae proficiat ad salutem. Exsurge, fili, exsurge, placare Patrem poenitentia, quem offendisti scelere. Confitere culpam, ut saneris a medico. Esto in tua sollicitus salute. Si tu ipse tui ipsius non habes curam, quis tibi ad salutem prodesse poterit; vel quis tibi fidelis erit, si tu ipse tibimet infidelis esse
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝑ eas puti bite prosperitatẽ te future deo nuseraute betĩtudĩe habere iuere auũ¬
iu ⁊ fragilles brẽ etatis ãuos in dei puitio edocti ad ꝑfectũ seuectutis dieii aducere
eios quoq sct̃i patris luĩa huiꝯ fraterue cõgregatioĩs doctores ⁊ ductores in oĩ boĩta¬
e iuuentutis dep̃cor bt adiuoueatis eos idest discipłos brõs bt studio se discãt q̃ deo pla
ceãt ⁊ ad salutẽ araꝵ ꝑliueaut suaꝵ quatruꝰ exilloꝵ profectu ⁊ ꝓsꝑitate bos ppetu¬
iii apd̃ dũ habeatis iuercedẽ. Exhortauuui illos sodrie pie/ caste pudice cũ oĩ huĩli¬
ate ⁊ obedientia deo suite in bonis moribꝰ ⁊ setã ꝯuer satioẽ ⁊ religiosa castitate ⁊ maxi
n desiderio carnali ⁊ ceteres adolescentie hiais. Sed uichi deo douãte proficit in sua¬

Expanded text:
et futurae, Deo miserante, beatitudinem habere mereamini, et fragiles vestrae aetatis annos in Dei servitio edocti ad perfectum senectutis diem adducere. Vos quoque, sancti Patres, lumina hujus fraternae congregationis, doctores et ductores in omni bonitate juventutis, deprecor, ut admoneatis eos, id est, discipulos vestros, ut studiose discant quae Deo pla ex illorum profectu et prosperitate, vos perpetuam apud Deum habeatis mercedem. Exhortamini illos sobrie, caste, pudice, et cum omni humilitate et obedientia, Deo servire in bonis moribus, de sancta conversatione et religiosa castitate, et maxin desiderio carnali et caeteris adolescentiae vitiis; sed nihil, Deo donante, proficit in s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bene ratiõi gie patrĩs itrã dõpiũ martini ꝗ eñ fũdanit specialẽ obti net
diquitatẽ ⁊ cłia ⁊ nũ ꝙ̃ ab aliquo reqũ nisi aut reqi aut proprio abbati sc
martina subiectꝰ fuit. Qualiter eta ab oĩ x̃sulũ est dominio uisi quã tu
ini ordinandis canouicis necessitas coqit ecclie sequestratꝰ eũ ꝗbꝯ ue hic fiat
satis desfeudere possumꝰ Qua iꝯitur iuẽte ata decreto beuit idẽ ꝯrex stati¬
exmde casgãs ꝑ legatos priꝯ suos post uiodũ ꝑ seyp̃ cũ adaleluio eiq̃ de loci
decauo ⁊ cũ roberto edituo ac reliꝗs frĩb atreliauis ciuitatẽ bbi dop̃uꝯ ⁊ obii¬

Expanded text:
Martini qui eum fundavit, specialem obtinet dignitatem et gloriam et numquam ab aliquo regum nisi aut regi aut proprio abbati Sancti Martini subjectus fuit, qualiter etiam ab omni presulum est dominio nisi quantum inordinandis canonicis necessitas cogit ȩcclesiȩ sequestratus, cum quibus ne id fiat sitis defendere possumus. Una igitur exinde castigans per legatos prius suos et postmodum per se ipsum cum Adalelmo ejusdem loci decano et cum Rotberto aedituo ac reliquis fratribus Aurelianis civitatem, ubi domnus Ro
Abbreviated transcription (Latin):
NOuus liciuꝰ ciuis audegauis ꝗ ob auiorẽ dei in orienteui obit setãq loca reuisit
Exiude digressꝯ ui xossessiõe sua moua steriũ colocauit iufra termiiuũ audegauũ ⁊ past ea
abbatis osficio ui ioãsterio bbi sclꝯ beuãtiꝰ abba sepultꝯ est sũctꝰ ad epãtũ eligitur
eꝰ dep bictor de cede gothoꝵ turouis redut. Sedit aũt in epa
auues ir Meuses duobꝰ dies rs. Et sepultꝰ est in basilica seli etrartiui
DE ciuo loco theodorꝰ ꝑt proculꝰ iubente betã erodielde regina subrogautur/ eoqd̾
de burgũdia iaui epĩ ordiuati ĩpã secũ fuisfent: t ab hostilitate de brbibꝰ suis ex

Expanded text:
oca revisit. Exinde digressus, in possessione sua monasterium collocavit infra terminum Andecavum, et postea abbatis officium monasterio, ubi sanctus Venantius abba sepultus est, functus, ad episcopatum eligiturt. Sedit autem annos XII, menses II, dies XXV et sepultus est in basilica sancti Martini. Decimo loco Theodorus et Proculus, iubente beata Chrodielde regina, subrogantur, eo quod de Burgundia iam episcopi ordinati ipsam secuti fuissent et ab hostilitate de urbibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
nitipĩt uterã ĩlle archie piscopus / Eꝵ / Coucede nobs ⁊ cy dictoq ꝑ repetito R
cõplelur ordiuẽ Secũdo agitur pro desfũctis / Tertio pro illiꝰs lo ci conꝯregatione
Iucipĩt ille archiepiscopꝰ antiphonã/ Cinitatẽ ĩstã tu circũda duẽ/ Et subiũgit

Expanded text:
Incipit interim ille archiepiscopus R\ 1, Concede nobis; dictoque et repetito R\, Incipit interim ille archiepiscopus R\ 1, Concede nobis; dictoque et repetito R\, complet ordinem. Secundo agitur pro defunctis. Tertio pro illius loci congregatione. Incipit ille archiepiscopus Antiphonam: Civitatem istam tu circumda, Domine. Et subjungit
Abbreviated transcription (Latin):
attubutis ei soaro boue uite suꝑ es bt decibat solicitis. Et ille maqis magis q ui deũ
profiaieas seos cepit tractare qualiter oĩbꝯ frabꝯ ita deseruiret bt ot lateret Deuiq
pocbaruis horis cũ se ceteri quietri cont conciderẽt ap̃e clani cũctio aquã hauzie¬
bat ⁊ laratoriã ĩplebat. Hoc cũ multo tẽpore ĩan fecisset / oĩ sctõꝵ adueuit solẽx¬
uitas ecteres ĩtaq post mabitiuos ad lectos redeũtibꝰ ip̃e
Quo expleto de more redit in oratoriũ recõbĩt ui oroĩ Et ecce ex ea ꝑte eccle¬
sre qua betĩ martini lectꝰ habetur audit ĩmense multĩtudiuis dulcissimas bo¬
res: Q ragẽs aũt caput bĩdit tres ꝑsonas põtericalibꝯ infulis decoratas / etuaz
⁊ iuedĩꝯ erat ⁊ honore ⁊ uuleu bidebatur çeteres prenuinere/ Deuide abba te
iultos ac monachoꝵ insiuitas caternas oiũis leto ꝑ dulti melodia iubi lautes

Expanded text:
attributis ei sociis bonae vitae super eo ut decebat sollicitis: at ille, magis magisque in Deum attributis ei sociis bonae vitae super eo ut decebat sollicitis: at ille, magis magisque in Deum proficiens, secum coepit tractare qualiter omnibus fratribus ita deserviret ut omnes lateret. Denique nocturnis horis cum caeteri quieti concederent, ipse clam cunctis aquam hauriebat et lavatorium implebat. Hoc cum multo tempore jam fecisset, Omnium Sanctorum advenit solemnitas: caeteris itaque post Matutinos ad lectos redeuntibus, ipse operi assueto succedit. Quo expleto de more, redit in oratorium, incumbit orationi. Et ecce ex ea parte ecclesiae qua beati Martini lectus habetur, audit immensae multitudinis dulcissimas voces. Erigens autem caput vidit tres personas pontificalibus infulis decoratas, quarum qui medius erat et honore et vultu videbatur caeteris praeeminere; deinde abbates multos ac monachorum infinitas catervas, omnes laetos et dulci melodia jubilantes.
Abbreviated transcription (Latin):
abbas assurgẽs/ iã enĩ fama preconante quĩꝰ esset audĩerat in oftulo patis gaudẽs
eptepit illã Rogat etza pro cõsuetudiẽ ⁊ hospitalitatis ꝯrã bt laborẽ ĩnueris sui
ibidẽ qui escendo releuet ue dediquetur beuesicũ domiꝯ suscixe / Cui sacer marti uo
aut respuo bũ ficiũ bcłi mrartiue ⁊ brũ. uie eiũ in monachũ susce pistis t ad hoc ho
pauperẽ clerecũ in tali ⁊ tali habitu recepifse in monachũ  Moc iuꝗt abbas ⁊ecordor¬
Ego aĩt ille sũ. Iã nũc si platet me ꝑ mea suscipite de hid ꝗ mecũ sũt si qs eod
bila desiderio tattꝰ est precor ot prodeo uiecũ suscipiatar/ Gaudet abbas/ cleriçi cõtristã¬
bie duo tamẽ ex eis teteris oĩ luctu abeũtibꝰ remãserũt facto ĩqitur monachꝰ quo sub¬
duror ini seculo fuerat. eo se exhibuit humiiliorẽ post nõ uiultũ temixis sacrista effia tur

Expanded text:
abbas assurgens jam enim, fama praeconante, quis esset audierat, in osculo pacis gaudens abbas assurgens jam enim, fama praeconante, quis esset audierat, in osculo pacis gaudens excipit illum. Rogat etiam, pro consuetudine et hospitalitatis gratia, ut laborem itineris sui ibidem quiescendo relevet, ne dedignetur beneficium domus suscipere, cui sacer Martinus aut respuo beneficium beati Martini et vestrum; me enim in monachum suscepistis, et ad hoc hopauperem clericum in tali et tali habitu recepisse in monachum?--Hoc, inquit abbas, recordor.--Ego, ait, ille sum. Jam nunc, si placet, me et mea suscipite; de his qui mecum sunt si quis eodem vitae desiderio tactus est, precor ut pro Deo mecum suscipiatur. » Gaudet abbas, clerici contristantur. Duo tamen ex eis, caeteris cum luctu abeuntibus, remanserunt. Factus igitur monachus, quo sublimior in saeculo fuerat, eo se exhibuit humiliorem. Post non multum temporis sacrista efficicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ueste a dle solea urtalez sacrs aspicup deuotid in terpusset cu conitatu suo secedit ad
hospicĩa ac̃ inter consabulindũ post eplas ait suis. Et obiq cratino die labore quiescen¬
iopipe sols paulisper egredia ⁊ ad praudiũ ⁊euersurꝯ Nlichil igitur de uie fueritid solieil
sos parate nobis iaue igihur facto induẽs seber nobilis cuiusdã ẜuisu hedilu bilion
ad uuras monasteniũ benit reperĩtq abbate quilleruo procidit ad pedes̾ eiq te ꝓaui¬
⁊ xpi l⁊beti marhũ monachatũ sibi concedit exorat. eutꝯ hũlem supplicẽ q peli fice
nio abbar attrudẽs ĩntibubenique concedit qd ille huãliter precatur Iude al suos re
boto tota dies illa in lesicia agitur Deuiq iubet ni crastiuo suũ iter parari quasi ad patri¬
aui rediturꝰ/ Ducibꝰ aũt comitatꝰ secreta maudat bt rũ bentũ ad binũ fuerit ad maiꝰ
mdnasteriũ diuertant gressu.: taq oroẽ priꝯ celebrata se poscit ad abbatẽ deduci/ Cui

Expanded text:
nocte et die solemnitatis sacris officiis devotus interfuisset, in comitatu suo recedit ad hospitium, ac inter confabulandum post epulas ait suis: « Vobis crastino de labore quiescentibus, ipse solus paulisper egrediar, ad prandium reversurus; nihil igitur de me fueritis solliciti, sed parate nobis. » Mane igitur facto, induens se vir nobilis cujusdam servi sui habitu viliori ad Majus Monasterium venit, repertoque abbate Guillelmo procidit ad pedes ejurat: cujus humilem supplicemque petitionem pio abbas attendens intuitu, benigne concedit quod ille humiliter precatur. Inde ad suos revoto, tota dies illa in laetitia agitur. Denique videt in crastino suum iter parari, quasi ad patriam rediturus. Ducibus autem comitatus mandat secreto ut, cum ventum primum fuerit ad Majus Monasterium, divertant gressum. Itaque oratione prius celebrata, se poscit ad abbatem deduci. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
teueritas diũ xaxe statutias obuier te locꝰ betĩ archipresulis martiui sẽꝑ dilectꝰ diqui istatu¬
tatis sue ꝑ iue culiuẽ anũttat Statuo igitur ⁊ ꝯfiriuo ⁊ sigilli mei auctoritate corroboro tũ steph¬
bt muaiꝯ monasteriũ a ingo s ⁊ sudiectioe clumaci libui e ĩuiuue a modo ⁊ de iuceps euiã nĩ¬
cixetur t habeudi e elegeudi abbates suos libertate cõdessa/ ni eodẽ mouasterio xristiue
diquitatis an integritas iudẽpnis illibataq ꝑseneret His itaq eppeditis ⁊ exatriaus

Expanded text:
temeritas, Domini Papæ statutis obuiet, & locus beati Archipræsulis Martini semper dilectus, dignitatis suæ per me culmē amittat. Statuo igitur & confirmo & sigilli mei auctoritate corroboro, vt Majus-Monasterium a iugo & subiectione Cluniaci liberum & immune amodo & deinceps emancipetur, & habendi, & eligendi Abbates suos libertate concessa, in eodem Monasterio pristinæ dignitatis integritas indemnis illibataque perseueret. His itaque expeditis repatriatus
Abbreviated transcription (Latin):
ciuibꝰ turouicis ⁊ hic balde religiosꝰ. Hic edificauit eccłia priuiã iusra brbẽ
nironicã cũ ia uiulti xpĩaui essent/ primaq ab eo ex douio cuiusdani feuera¬
sedit aũt auuos/ ⁊z/ t obũt in pace se pultusq est in suprascripta basilica que
hodieq eĩq uoiẽ bocita tur¬
¶ Ertiꝯ setꝰ Martiuꝰ auno d/ balentis ⁊ balentiuiaui ep̃s ordiuatie. fuit
aũt de regioue pauuonie ciuitate sabarie. Eui ob auiorẽ dei apd̃ brbẽ iuedio¬
laueuseui italie priuio mouasteriũ cõstituit. Ged ab hereticis eo qd̃ seta triuita¬
tẽ iutre pidꝰ p̃dicaret birgis cesꝯ atq eppulsꝯ de italia ui galuis accesfit. Multos
xagauoꝵ cõuerti fecit / tẽpla eoꝵ statuasq confregit. fecit q uiulta siqua ui po¬
xulos ita bt aute epãtũ duos suscitauit mortuos. post epãtũ aũt buũ tautũiuo¬
do suscitauit. Hic trãstulit corpꝰ bctĩ Gatiaui sepeliuit q eũ iuxta sepłchrũ scti¬

Expanded text:
is, et hic valde religiosus. Hic aedificavit ecclesiam primam infra urbem Turonicam, cum iam multi christiani essent; primaque ab eo ex domo cuiusdam senaSedit autem annis XXXIII et obiit in pace; sepultusque est in suprascripta basilica, quae hodieque eius nomine vocitatur. III. sanctus Martinus anno VIII. Valentis et Valentiniani episcopuautem de regione Pannoniae, civitate Sabariae: qui ob amorem Dei apud urbem Mediolanensem Italiae, primo monasterium 528 constituit; sed ab haereticis, eo quod sanctam Trinitatem intrepidus praedicaret, virgis caesus atque expulsus de Italia, in Gallias accessit; multos paganorum converti fecit, templa eorum statuasque confregit, fecitque multa signa in populos, ita ut ante episcopatum duos suscitaret mortuos, post episcopatum autem, unum tantummodo suscitavit. Hic transtulit corpus beati Gatiani, sepelivitque i
Abbreviated transcription (Latin):
uerat iuentiti estis/ ⁊ a uobes bos ⁊ locũ bobs cõiuissu alieuatis: Redarguta a uiaqu¬
stio prudẽs biroꝵ sĩplicitas cõlicuit /Tũc sctꝰ bir ad abbatẽ cõuersꝯ ꝑ teheuuẽter eũ ĩ¬
crepãs ait / Tu cnꝙ̃ /o filiꝰ quẽ ceteris ducen ⁊ x̃ceteris p̃feceram iare tibi cõnuissos
sti ⁊ primꝰ cluuuatẽse libi auibitioĩs cuxidiue trattꝰ bsurpasti: Cui
nuꝑ introuizatꝰ abbas bt erat uure sĩplicitatis excusatoria cũ oĩ huĩlitate bba rũdit
ditẽs Ne iudiqueris q̃s duẽ nob fauiulis tuĩs sed si culxa dici xotest / ni duq̃ poci q xaxa
⁊ ii fraucoꝵ regẽ retorqueri debet quoꝵ obedi eutia ꝑ iussio ad hoc uos coegit. Quib ꝯ
nõ obedire uullatenꝰ xotuiuiꝰ. Astiplast Astiplatur etia huic eoꝵ facto loci illiq autho
religioẽ ⁊ abbatibꝰ floruisse streuiuis xhibetur/ Licet aũt qd factũ est uõ possu fieri dis¬

Expanded text:
uerat, mentiti estis, & a nobis vos, & locum vobis commissum alienastis? Redarguta a Magistro prudens virorum simplicitas conticuit. Tunc sanctus vir ad Abbatem conuersus, & vehementer eum increpans, ait: Tu, inquam, o fili, quem cæteris ducem, & præ cæteris præfesti? & ius Cluniacense tibi ambitionis cupidine tractus usurpasti? Cui nuper inthronisatus Abbas, vt erat mirę simplicitatis, excusatoria cum omni humilitate verba respondit, dicens. Ne indigneris, quæso Domine, nobis famulis tuis, sed si culpa dici potest, in dominum potius Papam, & in Francorum Regem retorqueri debet, quorum obedientia & iussio ad hoc nos coegit. Quibus non obedire nullatenus potuimus. Astipulatur etiam huic eorum facto loci illius auctoreligione & abbatibus floruisse strenuis perhibetur. Licet autem quod factum est non possit non fieri, dis
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o epilu solo diuiciis ⁊ honoribꝰ subliuarẽtr. deuiq ĩpĩs iuaudauit ꝑ bẽdarior
sexe fat ꝯ abbas hebuꝰ bt interesseut cleritatui adeueheudũ corpꝰ sepe uerta uoiãti
autistitis bt quẽ suuplices iuoãchi exules a loco proprio ui exiliũ adueperãt iaui
exĩ ⁊ abbates cõstibiti ip̃ solũ epuleui loco proprio ⁊ cĩuitati ⁊ esti tuerũt/ Ex
⁊ factũ est

Expanded text:
oribus sublimarentur. Denique ipsis mandauit per veredarios sæpefatus Abbas Herbenus, vt interessent ducatui, & ad euehendum corpus sæpenominandi Antistitis: vt quem simplices Monachi & exules a loco proprio in exilium adduxerant, iam Episcopi & Abbates constituti ipsum solum exulem loco proprio restituerent. Quod & factum est
Abbreviated transcription (Latin):
putrediue buluex si medico nõ erubescib aperire uultiplices bulueꝵ dolorer
nullateuꝰ diuiue habũdantian cleuiẽtie ĩnũerositas tuoꝵ suꝑare poterit petõe
Ne tardes de die in diẽ dicit scriptura/ cõuerti. qr uescis ꝗd suꝑ bẽtura pariat dier
sꝑ ꝑatꝯ esses/. Qualẽ optas aute iudicẽ testare/ talẽ te para dũ habes tẽyꝯ operãdi
esto uegociator de uotꝰ. eiue tibi reꝯuũ dei peuitẽcie lucris/ meior dĩ dicentis

Expanded text:
dico erubescis aperire, multiplicas ulcerum dolores. Nullatenus divinae abundantiam clementiae numerositas tuorum superare poterit peccatorum. Ne tardes de die in diem, dicit Scriptura, converti, quia nescis quid superventura pariat dies: cire, ut semper paratus esses: qualem optas ante judicem te stare, talem te praepara, dum habes tempus operandi. Esto negotiator devotus. Eme tibi regnum Dei poenitentiae lucris