comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ eñi minꝰ intelligit qͣm debet: aut tantũ ꝙ̃ tũ debet intelligit. Tantũ aut̃ mens d̾¬
bet intellig̾ẽ. qͣntum ꝓpͥus ad moueri atq inherre potuerit incõmutabili ue¬
ritati. Quare si nec interior nec eqͣlis ẽ restat ut sit suꝑior. atq excellentior. Ro
fruant᷑. S quemadmodum illi qͥ inluce solis eligunt qd̾ ubent̾ aspiciant & ẽo
aspectu lecificant᷑. inqͥb si ͥ forte fuerint uegetiorib sanis & fortissimis ocłis p̃diti
nichil libentiꝰ qͣm ipsum solẽ ꝯtuet᷑ qͥ etiã cet̾a qͥb infirmores ocłi dlectant᷑ ulus¬
strat: sic foitis aties m̃tis & uegetata cũ multa uera &e in cõmutabilia certarati¬
one ꝯspexerit dirigit᷑ inipsam ueritatẽ qͣ cuncta monstrant᷑. eiq inherens
ueritati. & ipse ẽ dñs nr̃ qͥ nos lib̾at ã morte: id ẽ acondicione peccati. Ipsa

Expanded text:
cimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens decimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. romiseram autem, si meministi, me tibi demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque aspectu laeti fiant, in quibus, si qui forte fuerint uegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentistrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens veritati: et ipse est Deus noster qui nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quatr si m ru  ulta sumilit de animis ũ minꝰ apt̾ ȩ qͣm debet. aut minꝰ letꝰ. aut minus
senis ant min i ehemens sic̃ nr̃oꝵ moꝵ seratio tulerit. Quidicamꝰ heç scđm il¬
lis interiores regulas uetitatis. quas cõmunit̾ cernimꝰ: de ipsis uͦ nullomꝰ qͥs iudicat
Cũ enim qͥs direrit et̾na temꝑilib ẽẽ potiora. aut septẽ & tͥa decẽ ẽẽ. nemo dic̃ ita esse
debuisse: s tantũ ita e̾ẽ cognoscens ñ eraminator corrigit. s tantum letat᷑ inuen-¬
tor. Sxaut̃ eeteq̃lis mentib nr̃is hes ueritas: mutabilisꝰ etiam ipsa eẽt. Alentes eñ ur̃e¬
aliqͣndo eam minꝰ. aliqͣndo eam plus uident. & ex hoc fatent᷑ se cẽ mutabileᷤ: cũ illa insenu¬
nens na pficiat c̃pł a nob ind̾r. nec desiciat c̃minꝰ: s utceg. iincoꝵͣꝓͥta ⁊ ꝯu̾sos letificet lumine:i au̾sos ꝑ
miat aecteate. Ldqͥori õipsis itttib nẽ is scd̃m illã uidiennus cũ de illa nullomͦ iuidicare possimꝰ: Si¬

Expanded text:
quadrum, et multa similiter: de animis vero, Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequalis mentibus nostris haec veritas, mutabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nostrae aliquando eam plus vident, aliquando minus, et ex hoc fatentur se esse mutabiles: cum illa in se manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, seetiam de ipsis mentibus nostris secundum illam judicamus, cum de illa nullo modo judicare possimus? Di
Abbreviated transcription (Latin):
cadauera possum fateri : iiuere autem nullus dixerit. Iam uͦ quod non
uiuite multo minus intelligit.A. Tenenius gͦ hoꝵ trium duo deesse cadi¬
ueri: unum pecori. nicħ homini. U. Ueꝵ est. A. Teuenus etiam id esse
in his trib prestantius: qd̾ ħo cum duob cęteris habet id ẽ. intelligere.
Qđ habentem: sequitur & esse & uiuere. U. Tenemus sane. A. Dic michi
iam utrum illos uulgatissimos corporis sensus habere te noueris: uidend
e andicndi. & olfaciendi. & gustandi. & tangendi. U. Noui.A. Qͥd putas ꝑtiere
ad uidendi sensum. id ẽ. quid putas nos uidendo sentire Ib. Quecuñq ꝓorpo

Expanded text:
cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamvero quod non cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamvero quod non vivit, multo minus intelligit. A. Tenemus igitur horum trium duo deesse cadaveri, unum pecori, nihil homini. E. Verum est. A. Tenemus etiam id esse in his tribus praestantius, quod homo cum duobus caeteris habet, id est intelligere, quod habentem sequitur et esse et vivere. E. Tenemus sane. 8. A. Dic mihi jam utrum illos vulgatissimos corporis sensus habere te noveris, videndi, et audiendi, et olfaciendi, et gustandi, et tangendi. E. Novi. A. Quid putas pertinere ad vid
Abbreviated transcription (Latin):
randa sot uoluntã libera Quib coꝑtis: satis a parebit ut opinor ui
reese homii data sit. Quare pͥus abstequero. ut de manifestisinit
capiamuis erordium: ueru tu ipsesis. antu foitasse metiuis. ne inhae
eẽt hinueres id qͦq manifestum : ⁊ te uiuere. Itelligisne ista hudee
hoc est intelligerete. tb̵. Manifestum .d. Quid in ini teia ibi iudiest
excellere : xb. Intelligentia. a. Cur tibi hoc uidetur: E Quia cumtria
sint hec : esse. uuere. intelligere: & lapis est. & pecus uiuit. nec camen
lapidem puto uiuere. aut pecus iutelligere. Qui autem intelligit: eum &
esse. & inuere certissimum est. Quare non dubito id excellentius iudicare.
cui om̃ia tria insunt: quam id cui uel unum desit. Nam qđ uiuit utiq
& est. sed non sequitur ut etiam intelligat. qualem uitam esse pecoris arbita
Qđ autem est: non utiꝑ consequens est ut & uiuat & intelligat. Nam esse

Expanded text:
randa sit voluntas libera. Quibus compertis satis apparebit, ut opinor, utrum randa sit voluntas libera. Quibus compertis satis apparebit, ut opinor, utrum recte homini data sit. Quare prius abs te quaero, ut de manifestissimis capiamus exordium; utrum tu ipse sis. An tu fortasse metuis, ne in hac esset, nisi viveres, id quoque manifestum est, vivere te: intelligisne ista duo esse hoc est intelligere te. E. Manifestum. A. Quid in his tribus tibi videtur excellere? E. Intelligentia. A. Cur tibi hoc videtur? E. Quia cum tria sint haec, esse, vivere, intelligere; et lapis est, et pecus vivit, nec tamen lapidem puto vivere, aut pecus intelligere; qui autem intelligit, eum et esse et vivere certissimum est: quare non dubito id excellentius judicare, cui omnia tria insunt, quam id cui duo vel unum desit. Nam quod vivit, utique et est, sed non sequitur ut etiam intelligat: qualem vitam esse pecoris arbitror. Quod autem est, non utique consequens est ut et vivat et intelligat: nam esse
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ & quem misisti iħm xp̃m. Deinde iam credentib dicit. Quere &
inuenietis. Nam neq inuentum dici potest quod incognitum creditur
neq quisquam inueniendo dõ fit idoneus. nisi antẽ crediderit qđđ est
postea cogniturus. Quapp̃t domini p̃ceptis optemperantes. que tamus
instantẽ Qđ enim hortante ipso quęrimus eoðe ipso demonstrarnde inue¬
nemus.quantum hec inhac uita & a nob̾ talib inuemri queunt. Nã
e ꝯmelorib etiam dum has terras in colunt .&. certe abonis &e. piis omnib
post hane. uitam euidentiꝰ atq ꝑ fectius ista cerni obtineriq credendũ
est: e nob ita fore sꝑandum÷ & ista contẽptis t̾renis &. humnanis oim
desideranda &e diugenda sunt. Queramus aũt hoc hordine si plac&
Primum: quomͦ manĩfestum. ẽ. dm. ẽẽ. Deinde utrum abllo sunt que¬
cumq inqͣntum eunq sunt bona sunt. Postremo uttum in bonis numno¬

Expanded text:
m, et quem misisti Jesum Christum . Deinde jam credentibus dicit, Quaerite et m, et quem misisti Jesum Christum . Deinde jam credentibus dicit, Quaerite et invenietis : nam neque inventum dici potest, quod incognitum creditur; neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus, nisi antea crediderit quod est postea cogniturus. Quapropter Domini praeceptis obtemperantes quaeramus instanter. Quod enim hortante ipso quaerimus, eodem ipso demonstrante inveniemus, quantum haec in hac vita, et a nobis talibus inveniri queunt: nam et a melioribus etiam dum has terras incolunt, et certe a bonis et piis omnibus post hanc vitam, evidentius atque perfectius ista cerni obtinerique credendum est; et nobis ita fore sperandum est, et ista contemptis terrenis et humanis, omni modo desideranda et dprimum, quomodo manifestum est Deum esse; deinde, utrum ab illo sint quaecumque in quantumcumque sunt bona; postremo, utrum in bonis nume
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tłmere tantis uiris credendum. ẽẽ. iudicamus. cur num queso teͤ his
quoque rebus quas tanqͣm incertas & plane in cognitas querere instũl
similiter putas eorꝑdẽ uiroꝵ auctoritati sic. eẽ. crẽdendum ut de inues¬
tigatione ea uihil amplius laboremus: ui. S nos id quod credimus:
nõsse & intelligere cupimus .A. Recte iinisti: quod etiam in ex ordio
suꝑiorioris disputationis a nob̃ positum esse negare non possumus. Nisi
eulm esset & aliud credere & aliud intelligere & ꝓrimo credendum eẽt
quod magnum & diuinum intelligere cuꝑemus: frustra ꝓpħa dixisset
nisi credideritis non intelligetis. Ipse qͦq dominus nr̃ & dictis & factis
ad credendum pͥmo hortatus ÷ qͦs ad salutem uocauit. S postea cum de
ipso dono loqueretur quod erat datur us credentib : ñ ait hec ÷ aut
uita ȩterna ut credant. s hec. ẽ. inquid̃ uita ȩt̾̃na ut cognoscat te uerũ¬

Expanded text:
imas, quod non temere tantis viris credendum esse judicavimus; cur non, quaeso te, de iis quoque rebus, quas tanquam incertas et plane incognitas quaerere instituimus, similiter putas eorumdem virorum auctoritati sic esse credendum, ut de investigatione earum nihil amplius laboremus? E. Sed nos id quod credimus, nosse et intelligere cupimus. 6. A. Recte meministi, quod etiam in exordio superioris disputationis a nobis positum esse , negare non possumus. Nisi enim aliud esset credere, et aliud intelligere, et primo credendum esset, quod magnum et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, Nisi credideritis, non intelligetis . Ipse quoque Dominus noster et dictis et factis ad credendum primo hortatus est, quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipso dono loqueretur, quod erat daturus credentibus, non ait, Haec est autem vita aeterna ut credant; sed, Haec est, inquit, vita aeterna, ut cognoscant te solu
Abbreviated transcription (Latin):
cet et. Displicet. . Rep̃hendis gͣ eum : ti. Utiq rep̃hendo. A. Reỹ¬
hendis igit᷑ animi motũ inculꝑabilem : re. Inculpabilẽ animi motũ ñ
pephendo sed nescio an ulia culpa sit pelicto incõmutabili ad mutabiua
cio an uua cupa sit: ut intelligi uoluerim sine dubio culpã esse. Nã hoc
ubo qđ dipi nescio: satis ꝓfecto irrisi cdubitationẽ de re manifesta. A. Uide
quia sit dercissima ueritas: quȩ te coegit tam cito obliuisci qđ paulo ante
qrift. Si eñi nat̾a ł necessitate iste motus existit: culpabilis ẽe. nullo ꝑaclo
Si ita data ẽ. uoluntas libera. ut nat᷑alẽ habeat istũ motũ: iam neceslitatẽ
ad hec conũtitur. neq ulla culpa dep̃hendi potest. u nat̾a neceilitasq añat̾:

Expanded text:
Utique reprehendo. A. Reprehendis igitur animi motum inculpabilem. E. Inculpabilem animi motum non reprehendo, sed nescio an ulla culpa sit, relicto incommutabili bono ad commcio an ulla culpa sit, ut intelligi voluerim sine dubio culpam esse. Nam hoc verbo quod dixi, Nescio, satis profecto irrisi dubitationem de re manifesta. A. Vide quid sit certissima veritas, quae te coegit tam cito oblivisci quod paulo ante dixisti. Si enim natura vel necessitate iste motus existit, culpabilis esse nullo pacto Si ita data est voluntas libera, ut naturalem habeat istum motum, jam necessitate ad haec convertitur; neque ulla culpa deprehendi potest, u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuadendũ eẽ arbitrareris p̃sertĩ si ille ñ obluctari puicacit᷑ es stu¬
diose id uellae: agnoscere : ui Hoc quod ultimum posusti. sacis me
amonet qͥd eirespondere deberẽ. Certe eñi qͣmus ẽet absurdissimus.
conceder&e tͥn eum doloso & ꝑuicaci de nulla om̃ino & maxune dere
tanta non ẽe. disserendum. Quo concesso: pͥor mec um ageras de re¬
bi erederẽ bono animo eum istuc querere. neq aliquid inse quod
ad oenihanc attinet doli ac ꝑuicacie latere tum ego demonstrare
quod esi uis facillinum puto qͥuto esset equiis cum sibi deoceuatis
anera sui que ipse nosset uellet alcerum credere. qn nossed ietetia
iose caucor uirorun ibris qͥ se eun filio ei dexisse tetsetim settõ¬
ris reliqiuerunt. eẽ dm̃ crederte. quia aeasi gile estapsem inte

Expanded text:
persuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed stupersuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed studiose id vellet agnoscere? E. Hoc quod ultimum posuisti, satis me admonet quid ei respondere deberem. Certe enim quamvis esset absurdissimus, concederet mihi, cum doloso et pervicaci de nulla omnino et maxime de re tanta, non esse disserendum. Quo concesso, prior mecum ageret, ut sibi crederem bono animo eum istuc quaerere, neque aliquid in se, quod ad rem hanc attinet, doli ac pervicaciae latere. Tum ego demonstrarem, quod cuivis facillimum puto, quanto esset aequius, cum sibi de occultis animi sui quae ipse nosset, vellet alterum credere qui non nosset, ut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei vixisse testatum Litteris reliq
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ. quẽ culpare nefas ẽ: Si uͦ certũ ẽ quod ipse illã dederit : opor¬
hec inconcussa fide teneam: tñ qr cognitione ñdũ teneo. ita queramꝰ quã¬
si omĩa incerta sint: Uideo enĩ ex hoc qd̾ incertũ est utrũ ad recte faci¬
endũ uoluntas lib̾a data sit. cũ ꝑ illam etiã peccare possimꝰ . fieri etiã ll¬
lud incertũ. utrũ dari debuerit: Si enĩ incertũ ẽ adrecte faciendũ datam
esse. incertũ est etiã dari debuisse. ac ꝑ hoc etiã utrũ eam deus dederida in¬
certũ erit: quia si incertũ est dari dedusse. incertũ ẽ ab eo datã ec̃. quẽ ne¬
fas ẽ credere dedisse aliqͥd qͦd dari ñ debuit: A. Illud salte tͥ certũ est dm̃
ẽẽ.  cb. Etiam hoc ñ contẽplando s credendo inconcussum teneo A. Siqͥs
credideris : relinqueres ne hominẽ. analiqͦ mͦ quod iuconcussum te era

Expanded text:
intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oporintelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oporQuanquam haec inconcussa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus quasi omnia incerta sint. Video enim ex hoc quod incertum est, utrum ad recte faciendum voluntas libera data sit, cum per illam etiam peccare possimus, fieri etiam illud incertum, utrum dari debuerit. Si enim incertum est ad recte faciendum datam esse, incertum est etiam dari debuisse: ac per hoc etiam utrum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debuisse, incertum est ab eo datam esse, quem nefas est credere dedisse aliquid quod dari non debuit. A. Illud saltem tibi certum est, Deum esse. E. Etiam hoc non contemplando, sed credendo inconcussum teneo. A. Si quicredideris; relinqueresne hominem, an aliquo modo, quod inconcussum tenes,
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum data est. quod non debuerit ad peccandũ posse conuer¬
ti. sicut ipsa iusticia quȩ data ẽ homini adbene uiuendũ. Nun¬
quid enim potest quispiam ꝑ iusticiam suam male uiuere. SSic
nemo posset ꝑ uoluntatem peccare : si uoluntas data eẽt ad recte
faciendũ. a. Donabit quidem deus ut sꝑo ut tibi ualeam responi¬
dere . uł potius ut ipse tͥ eadem quȩ summa omniũ magistra est
ueritate intus docente respondeas. S paulisꝑ mͥ uolo dicas. si iõ qđ
abste quesiueram certũ & cognitum tenes. deum nobis dedisse libe¬
ram uoluntatẽ. utrum oporteat dicere dari ñ debuisse. quod dedisse
confitem᷑ dm̃ Si enĩ certũ ẽ utrũ dederit: recte quȩrimꝰ utrũ bene sit
data: ut cũ inuenerimꝰ bene datã eẽ. inueniat᷑ etiam illud dedisse. a quo
animȩ data sunt omĩa bona Si inuenerimꝰ ñ bene datã eẽ. ñ eũ dedisse

Expanded text:
ciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? Sic nemo posset per voluntatem peccare, si voluntas data esset ad recte faciendum. A. Donabit quidem Deus, ut spero, ut tibi valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem, utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bona: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse
Abbreviated transcription (Latin):
retur. s etiam ut peccaretur libera ẽẽt uoluntas data. Quomͦ enĩ
iuste uindicaretur in eũ. qui ad hanc rem usus eẽt uoluntate ad
quam rem data eẽt. Nunc uero deus cũ peccantẽ punit. quid
aliud tibi uidetur dicere. nisi cur ñ ad eam rem usus es libera uo¬
luntate ad quam tibi eam dedi. hoc ẽ ad recte faciendum.s Deuide
illud̃ bonũ quo cõmendatur ipsa iusticia indampnandis peccatis. recte
factis honorandis. qͦmodo eẽt si homo careret libero libero uoluntatis
arbitrio. Non enim aut peccatum ẽẽt aut recte factum quod non
fieret uoluntate. Ac ꝑ hoc et pęna iniusta eẽt & p̃mium: si homo
uoluntatẽ ñ haberet liberam. Debuit autem & in supplitio &
in p̃mio esse iusticia : qm hoc unum est bonoꝵ quȩ sunt ex deo.
Debuit gͥ deus dare homini liberam uoluntatẽ. co. Iam conce
do eãdm̃ dedisse. S nonne tibi uidetur queso te. si ad rec̾te fa¬

Expanded text:
retur, sed etiam ut peccaretur, libera esset voluntas data. Quomodo enim retur, sed etiam ut peccaretur, libera esset voluntas data. Quomodo enim juste vindicaretur in eum, qui ad hanc rem usus esset voluntate, ad quam rem data est? Nunc vero Deus cum peccantem punit, quid videtur tibi aliud dicere nisi, Cur non ad eam rem usus es libera voluntate, ad quam tibi eam dedi, hoc est ad recte faciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? Non enim aut peccatum esset, aut recte factum, quod non fieret voluntate. Ac per hoc et poena injusta esset et praemium, si homo voluntatem non haberet liberam. Debuit autem et in supplicio, et in praemio esse justitia; quoniam hoc unum est bonorum quae sunt ex Deo. Debuit igitur Deus dare homini liberam voluntatem. CAdo eam Deum dedisse. Sed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad recte fa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum in nos benignissimꝰ in prestando. s etiam iustissimꝰ in uin¬
dicando est. Deinde exeo qđ ego posui. tuquoq concessisti. omne
bonum ex deo ẽẽ. etiam hominẽ ex deo ẽẽ intelligi potest. homo
enĩ ipse inquantum homo est aliqd̃ bonũ est: quia recte uiuere
cũ uult potest . A. ꝑ lane si hec ita sunt : soluta est questio quã
ꝓposuisti. Si enĩ homo aliquod bonũ est. & ñ posioe nisi cũ uelloe re¬
c̾te facere : debuit habere liberam uoluntatẽ sine qua recte facere
ñ possae. Non enim quia ꝑ illam etiam peccatur : ad hoc eam deum
dedisse credendum est. Satis gͦ causȩ est cur dari debuerit : qm̃
sine illa homo ñ potest recte uiuere. Ad hoc aũ datã uł hinc intel¬
ligi potest. quia siquis ea usus fuerit ad peccandum: diuinitꝰ in
eum uindicatur. Quod in iuste fieret: si non solũ ut recte uiue¬

Expanded text:
non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vinnon solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bonum ex Deo esse, etiam hominem ex Deo esse intelligi potest. Homo enim ipse in quantum homo est, aliquod bonum est; quia recte vivere, cum vult, potest. 3. A. Plane si haec ita sunt, soluta quaestio est quam proposuisti. Si enim homo aliquod bonum est, et non posset, nisi cum vellet, recte facere, debuit habere liberam voluntatem, sine qua recte facere non posset. Non enim quia per illam etiam peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo causae est cur dari debuerit, quoniam sine illa homo recte non potest vivere. Ad hoc autem datam vel hinc intelligi potest, quia si quis ea usus fuerit ad peccandum, divinitus in eum vindicatur. Quod injuste fieret, si non solum ut recte vive
Abbreviated transcription (Latin):
recte agentes. ab illo penam meremur aut p̃mium. A. hoc quoq
utrũ liquido noueris. an auctoritate cõmotus libent̃ etiam in¬
cognitum credas: cupio scire.u. Auctoritate quidem me pͥmũ
de hac re credidisse confirmo. s quid uerius quã omne bonum
ex deo esse. & omne nstum bonum esse. & peccantib penam. recti
facientib premium iustum esse. Ex quo conficit᷑. a deo affici &e
peccantes miseria. & recte facientes beatitate. A. Nichil resistõ.
s quero illud alterũ quomodo noueris. nos abipso ẽẽ. Neq enĩ
hoc nunc: s ab ipso nos uł penã uł p̃mium mereri explicast.
.c. hoc quoq ñ aliunde uideo eẽ manifestũ: nisi quod iam constat
deum uindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis iusticia. Non
enim ut alicuiꝰ est bonitatis alienis p̃stare beneficia: ita iusticię ui¬
dicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos ꝑtinere. quia

Expanded text:
recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque utrum liquido noveris, an auctoritate commotus libenter etiam incognitum credas, cupio scire. E. Auctoritati quidem me primum de hac re credidisse confirmo. Sed quid verius quam omne bonum ex Deo esse, et omne justum bonum esse, et peccantibus poenam recteque facientibus praemium justum esse? Ex quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo noveris nos ab ipso esse. Neque enim hoc nunc, sed ab ipso nos vel poenam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
se eas quę sequunt᷑ intersit. quantumq illa prestent. non modo inue¬
stigationis sagacitate. s etiam maiestate rerũ &e clarissima luce ue¬
ritatis. Pietas tm̃ assistat: ut nos diuina ꝓuidentia cursum quem
mstitiuim tenere e ꝑficere ꝑmitat. e. Cedo uoluntati tue : ce ei
meam iudicio & uoto libentissime adiungos¬
bitrium uoluntatis. Quod utiq si ñ accepisset: peccare ñ possc̃e nͥ
.A. Iam enim certũ tibi atq cognitum est. deum dedisse homini
hoc qđ dari debuisse ñpitas.ͦ co. Quantũ in suꝑiore libro in¬
telligere michi uisus sum : & habenius liberum uoluntatis ar¬
bitrium. &e ñ nisi eo peccatꝰ. A. Ego quoq memini iam nobis
id factum ẽẽ ꝑspicuum. S nunc interrogaui utrũ hoc quod nos
habere & quo nos peccare manifestũ est. dm̃ nobis dedisse scias.
.u. Nullũ alium puto. Ab ipso enim sumꝰ: & siue peccantes siue

Expanded text:
et eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo inveet eas quae sequuntur intersit, quantumque illae praestent, non modo investigationis sagacitate, sed etiam majestate rerum, et clarissima luce veritatis: pietas tantum adsit, ut nos divina providentia cursum quem instituimus, tenere et perficere permittat. E. Cedo voluntati tuae, et ei meam judicio et voto libentissime adjungoluntatis arbitrium: quod utique si non accepisset, peccare non posset. A. Jam enim certum tibi atque cognitum est, Deum dedisse homini hoc, quod dari debuisse non putas? E. Quantum in superiori libro intelligere mihi visus sum, et habemus liberum voluntatis arbitrium, et non nisi eo peccamus. A. Ego quoque memini jam nobis id factum esse perspicuum. Sed nunc interrogavi utrum hoc quod nos habere, et quo nos peccare manifestum est, Deum nobis dedisse scias. E. Nullum alium puto. Ab ipso enim sumus; et sive peccantes, sive
Abbreviated transcription (Latin):
latus est. & illud simul mͥ uidere iam uideor ab solutũ atq cõpertũ
quod post illam questionẽ quid sit malefacere. dein ceps inquirere
institueramꝰ unde malefacimꝰ. Nisi enĩ fallor: ut ratio tractata mon¬
strauit. id facimꝰ ex lib̃o uoluntatis arbitrio. S quero utrum ip̃m li¬
berum arbitriũ quo peccandi facultatẽ habere conuucimur: oportue¬
rit nobis dari abeo qui noł fecit. Uidemur enim ñ fuisse peccaturi:
si isto careremꝰ. & metuendum est. ne hoc mͦ deus etiã malefactoꝵ nr̃oꝵ
auctor existimetur. A. Nullomͦ istuc timueris. S ut diligentiꝰ requira¬
tur: aliud tempus sumendum est. Nam hec sermocinato modũ termi¬
nũq iam desidat. Qua uelim credas : magnarũ abditarũq rerum
inquirendaꝵ quasi fores ẽẽ pulsatas. Inquarũ rerum penetralia cum
deo duce uenire ceꝑimꝰ. iudicabis ꝓfecto ꝙͣtũ int̾ hanc disputacionẽ

Expanded text:
aelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, aelatus est. Et illud simul mihi videre jam videor absolutum atque compertum, quod post illam quaestionem, quid sit male facere, deinceps quaerere institueramus, unde male faciamus. Nisi enim fallor, ut ratio tractata monstravit, id facimus ex libero voluntatis arbitrio. Sed quaero utrum ipsum liberum arbitrium, quo peccandi facultatem habere convincimur, oportuerit nobis dari ab eo qui nos fecit. Videmur enim non fuisse peccaturi, si isto careremus; et metuendum est ne hoc modo Deus etiam malefactorum nostrorum auctor existimetur. A. Nullo modo istuc timueris: sed ut diligentius requiratur, aliud tempus sumendum est. Nam haec sermocinatio modum terminumque jam desiderat; qua velim credas magnarum abditarumque rerum inquirendarum quasi fores esse pulsatas. In quarum penetralia cum Deo duce venire coeperimus, judicabis profecto quantum inter hanc disputationem,
Abbreviated transcription (Latin):
de arce dominandi rectoq ordine mentem deponi nisi uoluntate.
ce ẽẽ manifestum. ñ rem ullam cum ea quisq male utitur. s
ipsum male utentem ẽẽ arguendum: referamus nos si placoe ad
questionem in exordio huius sermonis ꝓpositam. & uideamꝰ utrũ
soluta sit: Nam querere institueramꝰ quid sit malefacere. & ꝓpt̃ hoc
omnia quȩ dicta sunt diximꝰ. Quo circa licet nunc animaduer¬
tere & considerecre utrũ sit aliud malefacere. quã neglectis
reb ȩternis quib ꝑ se ipsam mens fruitur. & ꝑ se ipsam ꝑcipit.
ce quȩ amans amitte̾re ñ potest : temporalia & quȩ ꝑ corpus partẽ
hominis uilissimam sentiuntur. & nũꝗͣ esse possiit certa possunt.
quamquã in ordine suo recte locata sint. & suam quandam pulcri¬
tudinem ꝑagant : ꝑuersi tamen animi est & in ordinati. eis sequen¬
dis subici. quib ad nutũ suũ ducendis. potiꝰ diuino ordine ac iure p̃¬

Expanded text:
de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: de arce dominandi, rectoque ordine mentem deponi, nisi voluntate: et est manifestum, non rem ullam, cum ea quisque male utitur, sed ipsum male utentem esse arguendum: referamus nos, si placet, ad quaestionem in exordio hujus sermonis propositam, et videamus utrum soluta sit; nam quaerere institueramus quid sit male facere, et propter hoc omnia quae dicta sunt, diximus. Quocirca licet nunc animadvertere et considerare, utrum sit aliud male facere, quam neglectis rebus aeternis, quibus per seipsam mens fruitur, et per seipsam percipit, et quas amans amittere non potest, temporalia et quae per corpus hominis partem vilissimam sentiuntur, et nunquam esse certa possunt, quanquam in ordine suo recte locata sint, et suam quamdam pulchritudinem peragant; perversi tamen animi est et inordinati, eis sequendis subjici, quibus ad nutum suum ducendis potius divino ordine ac jure pr
Abbreviated transcription (Latin):
ne cum resecariꝰ ceꝑint eum cruciatu ac tabe fedent. s eis tot̾
suꝑferatur. & habere illa atq regere cum opus est paratus
&e amittere ac ñ habere paratior . cũ gͦ hec ita sint. num
aut argentũ etiam aurum ꝓpter auaroiꝰ accusandum putas.
aut cibos ꝓpter uoraces. aut uinum ꝓpter ebriosos. aut mu¬
liebres formas ꝓpt̃ scortatores & adulteros. atq hoc mͦ cetera. cum
presertim uideas & igne bene ut medicũ. & pane scelerate ue¬
neficum: c. Uerissimum est non res ipsas s homines qui eis
poralis in uindicando ꝓgredi possit inuentũ est. & rerum duo
genera ȩternarum & temporalum. duoq rursus hominũ. alio¬
rum ȩternas. alioꝵ temporales sequentum &e diligentium. satis
aꝑte q diligentium distincte sunt. quid autẽ quisq sectandũ &
amplectendum eligat in uoluntate ẽẽ positũ constitit. nullaq re

Expanded text:
ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus ne cum resecari coeperint, eum cruciatu ac tabe foedent; sed eis totus superferatur, et habere illa atque regere, cum opus est, paratus, et amittere ac non habere paratior: cum ergo haec ita sint, num aut argentum et aurum propter avaros accusandum putas, aut cibos propter voraces, aut vinum propter ebriosos, aut muliebres formas propter scortatores et adulteros, atque hoc modo caetera, cum praesertim videas et igne bene uti medicum, et pane scelerate veneficum? E. Verissimum est, non res ipsas, sed homines qui eis poralis in vindicando progredi possit, inventum est; et rerum duo genera, aeternarum et temporalium, duoque rursus hominum, aliorum aeternas, aliorum temporales sequentium et diligentium, satis aperteque distincta sunt: quid autem quisque sectandum et amplectendum eligat, in voluntate esse positum constitit ; nullaque re
Abbreviated transcription (Latin):
qđ infinitũ putabas. Institueramꝰ enĩ querere quatenꝰ habe¬
at ius ulciscendi ea lex. qua populi terreni cuuitadesq gud¬
bernantur .cu. Uideo ꝑuentum. A. Uides gͥ etiam illud quod
pena ñ esset siue quȩ ꝑ iniuriam. siue que per talem iuindi¬
ctam infertur hominib. si eas res quȩ inuito auferri possunt. ñ
amarent.: to. Id quoq iudeo . a. Cum gͥ eisdem rebus alius
male alius bene utatur. & his quid̃ qui male amore his inhe¬
reat atq implicet᷑. scilicae subditus eis reb quas ei subditas esse
oportebat: ce ea bona sibi constituens. quib ordinandis bene ꝙ
tractandis ipse ẽẽ utiq deberet bonum. ille autem qui recte
his utitur ostendat quidem bona esse s ñ sibi. ñ enĩ eum bonum
meliorem ue faciunt. s ab eo potiꝰ funt. & ideo ñ eis amore ado¬
glutinetur. neq uelut menbra sui animi faciat. qͦd fit amando

Expanded text:
quod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habequod infinitum putabas. Institueramus enim quaerere, quatenus habeat jus ulciscendi ea lex qua populi terreni civitatesque gubernantur. E. Video perventum. 33. A. Vides ergo etiam illud, quod poena non esset, sive quae per injuriam, sive quae per talem vindictam infertur hominibus, si eas res quae invito auferri possunt, non amarent? E. Id quoque video. A. Cum igitur eisdem rebus alius male, alius bene utatur; et is quidem qui male, amore his inhaereat atque implicetur, scilicet subditus eis rebus quas ei subditas esse oportebat, et ea bona sibi constituens, quibus ordinandis beneque tractandis ipse esse utique deberet bonum: ille autem qui recte his utitur, ostendat quidem bona esse, sed non sibi; non enim eum bonum melioremve faciunt, sed ab eo potius fiunt: et ideo non eis amore agglutinetur, neque velut membra sui animi faciat, quod fit amando,
Abbreviated transcription (Latin):
& ea que dicitur gła popularis. ad extremũ pecunia. Quo uno nomine
continent᷑ omĩa quoꝵ iure dñi sumus: & quoꝵ uendendoꝵ atq donando
habere potestatẽ uidemur. Hoꝵ om̃ium queadmodũ lȩx illa sua cuiq
distribuat difficile & songum est explicare: & plane ad io quod ꝓposui¬
mus non necessarium. Satis est enĩ uidere non ultra porrigi huius legn
petestatem in uidicando: quam ut hȩc uł aliquid hoꝵ adim̾at. atq aufe¬
rat ei quẽ punit. Metu cohercet ergo. & ad id quod uult torquet ac retor¬
quec miseroꝵ animos: quib regendis accõmodata est. Dum enĩ hec amu¬
tere timẽt. tenent in his utendis quenda modũ. aptum uinculo ciuita¬
tis. qualis ex huiuscemodi hominib constitui potest. Non autem ulen¬
citur peccatum cum amantur ista: s cum aliis ꝑ imꝓbitatem au¬
feruntur. Quam obrem uide utrum iam ꝑuentum sit ad id

Expanded text:
et ea quae dicitur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine et ea quae dicitur gloria popularis. Ad extremum pecunia, quo uno nomine continentur omnia quorum jure domini sumus, et quorum vendendorum aut donandorum habere potestatem videmur. Horum omnium quemadmodum lex illa sua cuique distribuat, difficile et longum est explicare, et plane ad id quod proposuimus non necessarium. Satis est enim videre non ultra porrigi hujus legis potestatem in vindicando, quam ut haec vel aliquid horum adimat atque auferat ei quem punit. Metu coercet ergo, et ad id quod vult, torquet ac retorquet miserorum animos, quibus regendis accommodata est. Dum enim haec amittere timent, tenent in his utendis quemdam modum aptum vinculo civitatis, qualis ex hujuscemodi hominibus constitui potest. Non autem ulciscitur peccatum cum amantur ista, sed cum aliis per improbitatem auferuntur. Quamobrem vide utrum jam perventum sit ad id
Abbreviated transcription (Latin):
temporalem iubere. nisi ut hȩc quȩ ad tempus nr̃a dici possunt quando eis
hoĩes cupiditate inherent. eo iure possideant. quo pax& sotietas humana
seruetur. quanta in his reb seruari potest: Ea sunt autẽ. Primo: hoc corpus.
& enis quȩ uocantur bona. ut integra ualitudo. acumen sensuũ. utres. pul¬
chricudo. & si qua sunt cętera partim necessaria bonis artib. & ideo pluris
pensanda: partim uiliora. Deinde libertas. Quȩ quidem nulla uera est. nisi
beatoꝵ: & legi ęternȩ adherentiũ. S eam libertatẽ nunc cõmemoro. qua se li¬
beros putant. qui dominos homines non habent: & qͣm desicd̾ant hii qui a
dominis hominib manumitti uolunt. Deinde parentes. fr̃s. coniunx. libi
ꝓpinqui affines. familiares: & quicunq nobis aliqua necessitudine adiunoti
sunt Ipsa deniq ciuitas quȩ parentis loco haberi solet. honores etiã & laus.

Expanded text:
temporalem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis temporalem jubere, nisi ut haec quae ad tempus nostra dici possunt, quando eis homines cupiditate inhaerent, eo jure possideant, quo pax et societas humana servetur, quanta in his rebus servari potest? Ea sunt autem: primo, hoc corpus, et ejus quae vocantur bona, ut integra valetudo, acumen sensuum, vires, pulchritudo, et si qua sunt caetera, partim necessaria bonis artibus, et ideo pluris pensanda, partim viliora. Deinde libertas, quae quidem nulla vera est, nisi beatorum, et legi aeternae adhaerentium: sed eam nunc libertatem commemoro, qua se liberos putant qui dominos homines non habent, et quam desiderant ii qui a dominis hominibus manumitti volunt. Deinde parentes, fratres, conjux, liberi, propinqui, affines, familiares, et quicumque nobis aliqua necessitudine adjuncti sunt. Ipsa denique civitas, quae parentis loco haberi solet; honores etiam et laudes,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ manifestum sit alios esse hoĩes amatores reix ȩternarũ alios temporalium
cunq duas leges esse conuenerit. unam ȩternam aliam temporalẽ. si quid
equitatis sapis. quos istoꝵ uidicas ȩternȩ legi. quos temporali subdendos:
D. Puto in ꝓnitu esse quod quęris. Nam beatos illos ob amorem ipsoꝵ
eternoꝵ sub ȩterna lege agere existimo: miseris uero tẽporalis impo¬
nitur. A. Recte udicas. dum modo illud inconcussum teneas. quod
aꝑtissime iam ratio demonstrauit. eos qui temporali legi seruiunt
non esse posse ab ȩterna uberos. unde om̃ia quȩ iusta sunt. iecteq¬
uariantur expͥmi diximus. Eos uero qui legi ȩternȩ ꝑ bonam uo¬
luntatem herent. temporalis legis non indigere: satis ut apparet intelligi
G. Teneo quod dicis. A. lubet gͥ ęterna lex auertere amorem a tempo¬
ralib: & eum mundatũ ad ȩterna cõnuertere. G. lubet uͦ.A. Quid deinde censes

Expanded text:
igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, igitur manifestum sit alios esse homines amatores rerum aeternarum, alios temporalium, cumque duas leges esse convenerit, unam aeternam, aliam temporalem; si quid aequitatis sapis, quos istorum judicas aeternae legi, quos temporali esse subdendos? E. Puto in promptu esse quod quaeris: nam beatos illos ob amorem ipsorum aeternorum sub aeterna lege agere existimo; miseris vero temporalis imponitur. A. Recte judicas, dummodo illud inconcussum teneas, quod apertissime jam ratio demonstravit, eos qui temporali legi serviunt, non esse posse ab aeterna liberos; unde omnia quae justa sunt, justeqvariantur, exprimi diximus: eos vero qui legi aeternae per bonam voluntatem haerent, temporalis legis non indigere, satis, ut apparet, intelligis. E. Teneo quod dicis. 32. A. Jubet igitur aeterna lex avertere amorem a temporalibus, et eum mundatum convertere ad aeterna. E. Jubet vero. A. Quid deinde censes
Abbreviated transcription (Latin):
hanc legem habeat q karissimam qua uidet tributã esse bone
uoluntati beatam uitam: malȩ miseram. b. Amat omĩno: ac uehemĩ¬
ter. Nam istan ipsam sequens ita uiuit. A. Quid cũ hanc amat mu¬
tabile aliquid amat. ac temporale. an stabile ac sempiteriñ: G.
Eternũ sane: atq incõmutabile. A. Quid illi qui in mala uoluntate
ꝑseuerantes. inchilominus beati esse cupiunt. possunt ne amare istã
legem qua talib hominib miseria merito rependitur Do. hullo
modo arbitror. A. Nichil ne amant illi: es. Immo plurima. ea scili¬
cet in quib adipiscendis uł retinendis mala uoluntas illa psistit. A
Opmor te dicere diuitias honores. uoluptates & pulchritudinẽ corpo¬
ris. cȩtera q omĩa. quę possunt & uolentes non adipiser & amitere in¬
uiti . W. Ista ipsa sunt. A. Hum hec ȩterna esse censes: cum temporis uo¬
lubilitati uideas obuoxia: E. Quis hoc uł dementissimus senserit: A.Cũ

Expanded text:
hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae hanc legem, habeatque charissimam, qua videt tributam esse bonae voluntati beatam vitam, malae miseram? E. Amat omnino ac vehementer: nam istam ipsam sequens ita vivit. A. Quid? cum hanc amat, mutabile aliquid amat ac temporale, an stabile ac sempiternum? E. Aeternum sane atque incommutabile. A. Quid illi qui in mala voluntate perseverantes, nihilominus beati esse cupiunt? possuntne amare istam legem, qua talibus hominibus miseria merito rependitur? E. Nullo modo, arbitror. A. Nihilne amant aliud? E. Imo plurima; ea scilicet in quibus adipiscendis vel retinendis mala voluntas illa persistit. A. Opinor te dicere divitias, honores, voluptates, et pulchritudinem corporis, caeteraque omnia quae possunt et volentes non adipisci, et amittere inviti. E. Ista ipsa sunt. A. Num haec aeterna esse censes, cum temporis volubilitati videas obnoxia? E. Quis hoc vel dementissimus senserit? A. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
uere. quod mali nolunt. Q uamiobrem nichil muꝵ est quod miseri
homines non adipiscuntur quod uolunt: id est beatam uitam. Illudem̃
cui comes est. &e sine quo ea nemo dignus est. nemo q assequitur. recte
senlicet uiuere: non itidem uolunt. ħ oc eium ȩterna lex illa. ad cuius
consid̾ationem redire iam tempus ẽ. in cõmutabili stabilitate firmauit:
ut in uoluntate meritum sit. in beatitate autẽ & miseria. p̃mium atq
supplicium. Itaq cum diciis uoluntate homines miserosesse. non ideo
dicimus quod miseri esse uelint: sed quod in ea uoluntate sunt. quã
ã his inuitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat suꝑior
rationi. quod uolunt om̃s beati esse nec possunt. Hon enĩ uolunt om̃s
recte iuiuere: cui un uoluntati uita beata debetur. insi quid habes
dic michi prius. utrum qui recte uiuere diligit. eo q ita delectatur
ut non solum ei rectum sit. s etiam dulce. atq iocundum. amet

Expanded text:
e, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri e, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aeterna lex illa, ad cujus considerationem redire jam tempus est, incommutabili stabilitate firmavit, ut in voluntate meritum sit; in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. Itaque cum dicimus voluntate homines esse miseros, non ideo dicimus, quod miseri esse velint, sed quod in ea voluntate sunt, quam etiam eis invitis miseria sequatur necesse est. Quare non repugnat superiori rationi, quod volunt omnes beati esse, nec possunt; non enim volunt omnes recte vivere, cui uni voluntati vita beata debetur: nisi quid habes dic mihi prius, utrum qui recte vivere diligit, eoque ita delectatur, ut non solum ei rectum sit, sed etiam dulce atque jucundum, amet
Abbreviated transcription (Latin):
quenqͣm hominũ non om̃ib modis uelle atq optare uitã beatã
Do. Quis dubitat omnẽ hominẽ uelle: A. Curgͥ eam non adipiicu¬
tur om̃s: Dixerantus enĩ atq conuenerat inter nos uoluntate illã
mereri homines uoluntate ꝙ̃ miseram: & sic mereri ut acciprant
Nunc uero existit nescio quȩ repugnantia: & isi diligenter dis¬
piciamus. ꝑturbare ititur suꝑiorem tam euigilatam firmã ꝙ
uitionem. Quomodo enĩ uoluntate quisq miseram uitam patitur: cum
diĩmo nemo uelit misere uiuere: Aut quomodo uoluntate beatam
uitam consequitur homo: eum tam multi miseri sint. & beati omnes
esse uelint: An eo euenit. quod aliud est uelle bene aut maie. aliud
mereri aliquid ꝑ bonam uoluntatem: aut malam. Ham illi qu beaci
sunt. quos etiam bonos esse oportet: non ꝓpterea sunt beati quia be¬
ate uiuere uoluerunt: nam hoc uolunt etiã mali: s quia recte ui¬

Expanded text:
quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? quemquam hominum non omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia rect
Abbreviated transcription (Latin):
qua recte atq honeste uiuere appetimus . G. lta memini. a. Hancgͦ
uoluntatem fi bona itidem uoluntate diligamus atq amplect aniurͦ
reb ꝙ om̃ĩb quas recinere non quia uolumus possumus. anteponamꝰ
consequenter ille uirtutes ut ratio docuit animũ nrm̃ in eolent. qͥͣs
habere id ipsum est recte honeste ꝙ uiuere. Ex quo conficitur. ut
quisquis recte honeste q uult uiuere. si id se uelle pre fugacib boms
uelit. assequatur tantam rem tanta facilitate. ut nichil aliud ei qͣm
ipsum uelle sit habere quod uoluit. G. Uere tibi dico uix me conti¬
neo quin exclamem leticia: repente mͥ orto tam magno. & tam in
facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudiũ quod huius boni
ad eptione gignitur. cum tranquille & quiet̾e atq constanter erigit
animũ beata uita dicitur. nisi tu putas aliud esse peate uiuere qͣm
ueris bonis certisq gaudere. W. lta sentio. A. Recte Sed eenses ne¬

Expanded text:
qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisquis recte honesteque vult vivere, si id se velle prae fugacibus bonis velit, assequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum velle sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili constituto bono. A. Atqui hoc ipsum gaudium, quod hujus boni adeptione gignitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tum esse hominẽ. dilectorẽ bonȩ uoluntatis suȩ. & pre illa contempnentẽ
quodcunq aliud boñ dicitur: cuius amissio potest accidere. etiam eũ
uoluntas tenendi manet. G. Quid ni placeat quo suꝑiora quȩ concessi¬
mus necessario trahunt ⁊ A. Bene intelligis. S dic quȩso. nonnie bonã
uoluntatẽ suam diligere. & tam magni existimare qͣm dictum est. &e ipsa
bona uoluntas est ⁊ Uo Uerũ dicis. A. Ac si hunc beatũ recte iudicamꝰ:
nonne recte miserũ qui contrariȩ uoluntatis est: bo. Rectissime. A Quid
g cause est cur dubitandũ putemus. & si nunqͣm antea sapientes fatmus
uoluntate nos tam̃ laudabilem & beatã intam. uoluntate turpem ac
miseram mereri ac degere: U Fateor huc certis & minime negandis
reb esse ꝑuentum. A. Uide etiã aliud. Nam credo te memoria cenere
quam dixerimus esse honã uoluntatem. Opmor enĩ ea dicta est

Expanded text:
tum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem tum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas est? E. Verum dicis. A. At si hunc beatum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autẽ ad iusticiam ꝑtinere cum dicerem: approbasse te ut puto me¬
ministi. M. Ego uero menin & fateor in hoc homine qui suam bo¬
nam uoluntatẽ magnipendit & diligit. om̃s quattuor uirtutes quę
abs te pauto ante me assentiente descripte sunt esse comꝑtas. A. quid
gͥ impedit. cur huius uttam non concedamus esse laudabilem⁊ U. hichil
p̾rsus immo hortantur uł etiã cogunt omĩa . A. Quid. uitam miseram. po¬
tes ne ullomͦ non iudicare fugiendam: Go. Et magnoꝑe quidẽ iucheo: n¬
chil q aliud agendũ existimo. A At laudabilem fuigiendam: ꝓfecto non¬
putas M. Qumetiã appetendam sedule existimo. A. Hon ergo misera
est. quę laudabilis uita est. G. hoc utiq sequitur. A. Nichil iam qͣntũ
opinor difficile tibi ut assentiaris relinquitur: eam scilicet que misera
non est. beatam esse uitam. M. Manifestissimũ est. A. ꝑlacet igitur bea¬

Expanded text:
hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, mehoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, meministi. E. Ego vero memini et fateor in hoc homine, qui suam bonam voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor virtutes quae abs te paulo ante, me assentiente, descriptae sunt, esse compertas. 28. A. Quid igitur impedit cur hujus vitam non concedamus esse laudabilem? E. Nihil prorsus; imo hortantur vel etiam cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihilque aliud agendum existimo. A. At laudabilem non fugiendam profecto putas. E. Quin etiam appetendam sedulo existimo. A. Non ergo misera est quae laudabilis vita est. E. Hoc utique sequitur. A. Nihil jam, quantum opinor, difficile tibi ut assentiaris relinquitur, eam scilicet quae misera non est, beatam esse vitam. E. Manifestissimum est. A. Placet igitur bea