comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uartem aemici. areuus placet aidicis quȩ int̾ris gignantiui. ad iisuĩ hominat
omina teara b emmes aut̃ hominum causa eẽ gñatos ut asusit se unii
ciii poese poss hit. In hoc naturam debemtis duc̃ẽ sequi. ommnune s amd¬
tates uimedium afferre. mutatione offitioꝵ dando accipiendo tuaitib
tum oꝑa. tum facultatib deuncere hominum int̃ homines societatẽ.
ł undam̃tum aut̃ ẽ usticie fio es. id est dictorum conuentorumq constan-¬
tia ⁊ ueritas. E x quo quanqm hoc uidebit᷑ fortasse cui piam cdurus. m̃
audeamꝰ imitari stoicos: qui studiose exquirunt. uude uerba sint duo¬
ta. E redam usq quiafrat qd̃ dictũ ẽ. appellatam fid̾e. I S iniusticie ge¬
nera duo st̃. Unum eorum qui inferumt. Alterum eoꝵ qui ab his quib
infertur si possunt ñ ꝓpulsant iniuriam. Clam qu iniuste impetum
inquẽ: piã fac̃. Aut ira aut aliqua ꝑ turbatioẽ incitatꝰ. his quasi marꝰ

Expanded text:
mici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gignantur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc naturam debemus ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus
Abbreviated transcription (Latin):
ominiũ attr factorum. Adhibeuda ẽgͥ quecła reuerẽtia: adũsus hoĩes ⁊ optumi
ciuusq ⁊reliquoꝵ. Nã negligẽ qͥd de se quisq sentiat. ñ solum arro gantisᷤᷤ
ẽ. s ⁊̃ om̃ino disoluti. Est aũt qd̾ differat inhom̃nũ ratiõe habenda. int̃ ui¬
sticiam ⁊ uerecundiã. Iusticiȩ partes sunt. ñ uolate homines. uececundie
ñ offendẽ. inquo marime ius ꝑspicit᷑ decori. H is gͥ expositis quale sit io

Expanded text:
ctorum. Adhibenda est igitur quaedam reverentia adversus homines et optimi cuiusque et reliquorum. Nam neglegere, quid de se quisque sentiat, non solum arrogantis est, sed etiam omnino dissoluti. Est autem, quod differat in hominum ratione habenda inter iustitiam et verecundiam. Iustitiae partes sunt non violare homines, verecundiae non offendere; in qu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ eius fiuendȩ modũ. Itaꝙ uictꝰ cultꝰt corporis ad ualetudinẽ refera
Er ad uires. ũ ad uoluptatẽ Aitr ⁊̃ si considerare uolemꝰ. quȩ sic iunata
exoeisenta.: pignitas. Intelligemꝰ quasit turpe difluere uxuria et
belicane e ciollat̃ nui̾e. quamꝙ honestũ parce continent᷑. seuere sgͥ¬
buie: Intesugendumetiã ẽ duab quasi nos anatura. indutos eẽ ꝑss¬
nis. quarũ una communsẽ. Et eo quos omnes participes sum ratio¬
corumq trahit᷑. ⁊ exqua ratio inuemendi offitii exquirit. Nltera aũ¬

Expanded text:
esse eius fruendae modum. Itaque victus cultusque corporis adesse eius fruendae modum. Itaque victus cultusque corporis adad voluptatem. Atque etiam si considerare volumus, quae sit in natura excellentia et dignitas, intellegemus, quam sit turpe diffluere luxuria et delicate ac molliter vivere quamque honestum parce, continenter, severe, sobrie. Intellegendum etiam cst duabus quasi nos a natura indutos esse personis; quarum una communis est ex eo, quod omnes participes sumus ratiocorumque trahitur, et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur: altera au
Abbreviated transcription (Latin):
omẽ delabamur. Suppeditant aut̃ ⁊ campꝰ nr̃ ⁊ studia uenandi. honesta
exempla ludendi. S ꝑtinet ad omne offitii q̃stionẽ sẽꝑ inymptu hab̾e qͣn¬
tũ nat᷑a hoĩs pecudib reliquisq be lius ante cedat. Iue nicbi sentiunt. nisi
uoluptatẽ. ad eam quȩ feruntur omni impetu. Hominis aut̃ mens discen¬
do aliter. ⁊ cogitando semꝑ aliquid aut inquirit. aut agit. iudendiꝙ ⁊ au¬
diendi delecłatiõe ducitur. Quin ⁊̃ siquis ẽ paulo ad uoluptates ꝓpen¬
sior modo ne sit ex pecudũ genẽ.ͤSũt enĩ quidã homines ñ re. s nomine.
s: siquis ẽ. paulo erectior. quannus uoluptate capiat᷑. occultat ⁊ dissimulat
appetitũ uoluptatis ꝓpt̃ uerecundiã. Ex quo intelligit᷑ corporis uoluptatẽ
ñ satis eẽ dignam hominis p̃stantia eamq contempni. ⁊ raci oportere
sinsit quispiam qui aliquid t̾buat uoluptati. cdiligent̃ ⁊ tenendum

Expanded text:
inem delabamur. Suppeditant autem et campus noster et studia venandi honesta inem delabamur. Suppeditant autem et campus noster et studia venandi honesta exempla ludendi. Sed pertinet ad omnem officii quaestionem semper in promptu habere, quantum natura hominis pecudibus reliquisque beluis antecedat; illae nihil sentiunt nisi voluptatem ad eamque feruntur omni impetu, hominis autem mens discendo alitur et cogitando, semper aliquid aut anquirit aut agit videndique et audiendi delectatione ducitur. Quin etiam, si quis est paulo ad voluptates propensior, modo ne sit ex pecudum genere sunt enim quidam homines non re, sed nomine, sed si quis est paulo erectior, quamvis voluptate capiatur, occultat et dissimulat appetitum voluptatis propter verecundiam. Ex quo intellegitur corporis voluptatem non satis esse dignam hominis praestantia, eamque contemni et reici oportere; sin sit quispiam, qui aliquid tribuat voluptati, diligenter ei tenendum
Abbreviated transcription (Latin):
Tum cũ grauiorib seriisq reb satis fecerimis. Ipsumq gems iocandi
ñ ꝓfusum. ⁊ immodestũ. s ingeniũ a facetũ eẽ debet. Ux enimpueris. ñ
omnẽ ludendi licentiã damꝰ. s eaĩquȩ ab honestatis actiõĩb ñ sit aliena.
sic impso ioco aliqd̾ ꝓbi ingenis łum̃ eluceat. Duplex omino ẽ. iõcandi
nus. Nnũ inliberale petulatis. flagitiosũ. obscẽnũ. Alterũ elegai
banũ. ingeniosũ. facetũ. Quo gen̾e ñ modo plautꝰ nr̃ tͤatticoꝵ antiqͣ
comedĩa. s ⁊̃ philosophoꝵ soeraticoꝵ libri referti sunt. Multaq multoꝵ
facetȩ dicta. ut ea quȩ asene catone collecta sunt. quȩ uocant opotegnia-¬
ta. facilis gͥ ẽ. diftinctio in genii ⁊ inliberalis ioci. Alt̃ ẽ. si tempore sit.
si remisso ammo. homine dignꝰ. Alt̾ ne libero quidẽ sircru
t᷑pitudini adhibet᷑ ũboꝵ obscenitas. Ludendi ⁊̃ ẽ quid̾a ẽ modus reci¬
nendus ut ne nimis omĩa ꝓfundamꝰ elatiq uoluptate in aliqͣm turpitu-¬

Expanded text:
satis fecerimus. Ipsumque genus iocandi non profusum nec immodestum, sed ingenuum et facetum esse debet. Ut enim pueris non omnem ludendi licentiam damus, sed eam, quae ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Duplex omnino est iocandi genus, unum illiberale, petulans, flagitiosum, obscenum, alterum elegans, urbanum, ingeniosum, facetum. Quo genere non modo Plautus noster et Atticorum antiqua comoedia, sed etiam philosophorum Socraticorum libri referti sunt, multaque multorum facete dicta, ut ea, quae a sene Catone collecta sunt, quae vocant apofqe/gmata. Facilis igitur est distinctio ingenui et illiberalis ioci. Alter est, si tempore fit, ut si remisso animo, gravissimo homine dignus, alter ne libero quidem, si rerum turpitudini adhibetur verborum obscenitas. Ludendi etiam est quidam modus retinendus, ut ne nimis omnia profundamus elatique voluptate in aliquam turpitud
Abbreviated transcription (Latin):
decorũ illud factis dictis. iicorporis demq motu ⁊ statu rernit᷑. idq positũ est¬
in tͥb reb formositate. ordine. ornatu. ad actionẽ oͣpto difficilib ad eloquẽ¬
corporis nr̃i magnã natura ipsa uideat᷑ habuisse rationẽ. Quȩ formam
nrãm reliquamq figurã. inqͣ eẽt species honesta. eã posuit inꝓmptu.
Quȩ partes aũ corꝑis ad nat̾t necessitatẽ date. aspectũ eeñt deforinen ha-¬

Expanded text:
omnibus factis, et dictis, in corporis denique motu, et statu cernitur, idque positum estin rebus tribus, formositate, ordine, ornatu ad actionem apto; difficilius ad eloquencorporis nostri magnam natura ipsa videtur habuisse rationem: quae formam nostram, reliquamque figuram, in qua esset species honesta, eam posuit in promptu, quae autem partes corporis, ad naturae necessitatem datae, aspectum essent deformem ha
Abbreviated transcription (Latin):
oĩamiii ꝑturbatione careant. E x quo elucebit omnis constantia omnisq
moderatio. Plam quiã appetitꝰ. longiꝰ euagant᷑. ⁊ tãqͣm exultantes siue
cupiendo. siue fugiendo. ñ satis aratioẽ retinent᷑. lisine dubio finem
⁊̃ modũ transeunt. R elinquunt enĩ ⁊ abitiunt obedientiã. Nec rati¬
oniparent cui st̃ subiecti lege nature. aquib ñ modo animi. ꝑ tͣbant᷑.
sed ⁊̃ corpora. Licet ora ipsa cernẽ iratorum aut eoꝵ qͥ aut libid ine al¬
qua. aut metu cõmori st̃. aut uoluptate nimia gestunt. Quoꝵ om̃ium
uultꝰ. uoces. motꝰ statꝰ ꝙ mutant᷑. Ex quib illud intelligitur. ut ad officii
formã uertam᷑ appentus om̃s contrahendos sedandosq ẽẽ. excitandã ꝙ
anmniaduersionẽ. ⁊ diligentiã. ut neqͥd tem̾ẽ ac fortuito. inꝯsiderat
negligent̃ agamꝰ s. eq eninita generati auat᷑a sumꝰ. ut ad iudũ tiocũ

Expanded text:
omni animi perturbatione careant; ex quo elucebit omnis constantia omnisque omni animi perturbatione careant; ex quo elucebit omnis constantia omnisque moderatio. Nam qui appetitus longius evagantur et tamquam exsultantes sive cupiendo sive fugiendo non satis a ratione retinentur, ii sine dubio finem et modum transeunt; relinquunt enim et abiciunt oboedientiam nec rationi parent, cui sunt subiecti lege naturae; a quibus non modo animi perturbantur, sed etiam corpora. Licet ora ipsa cernere iratorum aut eorum, qui aut libidine aliqua aut metu commoti sunt aut voluptate nimia gestiunt; quorum omnium voltus, voces, motus statusque mutantur. Ex quibus illud intellegitur, ut ad officii formam revertamur, appetitus omnes contrahendos sedandosque esse excitandamque animadversionem et diligentiam, ut ne quid temere ac fortuito, inconsiderate neglegenterque agamus. Neque enim ita generati a natura sumus, ut ad ludum et iocum
Abbreviated transcription (Latin):
ab eriabimꝰ. sequemurq ⁊ id qd̾ acutũ ⁊ ꝑspicax natura ẽ. ⁊ io qd̾ ad honurã
ꝯsotiationẽ accõmodatũ. ⁊ id qd̾ uehemens atq forte. d maxima uis deco¬
ri inhac inest parte dequa disputamus. Nec enĩ solũ corꝑis quidad na¬
turã apti st̃. s multo ⁊̃ magis animi. motꝰ ꝓbandi. qui itẽ ad naturã ac¬
commodati sunt. Duples ẽ em̃ uis aĩoꝵ arq nat᷑ȩ. Una pars in appenta
sita ẽ. quȩ ẽ horme grece que hominẽ huc ⁊ illuc rapit. Aitera inratione
quȩ docet explanat. quid faciendũ fugiendũq sit. Itafit ut ratio prȩsit.
itꝰ obtemperet. Oninis aut̃ actio uacare debet temeritate ⁊ neglis¬
tia. Nec uͦ agẽ quic qua cuius ñ possit causã ꝓbabiłẽ redo̾e. Hec ẽ enĩ fere
descͥptio offitii afficiendũ aũ ẽ. ut appetitꝰ ratioĩ obȩdiant. eãq neq p̃c ur¬
rant. nec ꝓꝓt̾ pigritiam aut ignauiam. deserant. sintq tranquilli atq

Expanded text:
aberrabimus sequemurque et id, quod acutum et perspicax natura est, et id, quod ad hominum consociationem accommodatum, et id, quod vehemens atque forte. Sed maxima vis decori in hac inest parte, de qua disputamus; neque enim solum corporis, qui ad naturam apti sunt, sed multo etiam magis animi motus probandi, qui item ad naturam accommodati sunt. Duplex est enim vis animorum atque natura; una pars in appetitu posita est, quae est ormh/ Graece, quae hominem huc et illuc rapit, altera in ratione, quae docet et explanat, quid faciendum fugiendumque sit. Ita fit, ut ratio praesit, appetitus obtemperet. Omnis autem actio vacare debet temeritate et neglegentia nec vero agere quicquam, cuius non possit causam probabilem reddere; haec est enim ferescriptio officii. Efficiendum autem est, ut appetitus rationi oboediant eamque neque praecurrant nee propter pigritiam aut ignaviam deserant sintque tranquilli atque
Abbreviated transcription (Latin):
contentis. Dea p elare ap̃ eimd̃e ẽ platonẽ similit facert eas quihotise corn¬
reodesent. uud i poetꝰ iẽ : ãmnistiraret ut sinantiȩ certarent qͥs eorũ
potisiũ qgubnaret d̾e qp p̃cipit ut eos aduersarios existimem. q uoart¬
ma contra ftrat ie cos qui suo uiditio tueri rẽ ꝓ uieliuit: qua ssi fuit urt̃¬

Expanded text:
contentio: de qua praeclare apud cundem est Platonem: similier facere eos, qui inter se concontentio: de qua praeclare apud cundem est Platonem: similier facere eos, qui inter se contenderent, uter potius remp. administrent, ut, si nautae certarent, quis eorum potissimum gubernaret. Idemque praecipit, ut eos adversarios existimemus, et qui arma contra ferant; non eos, qui suo iudicio tueri rempublicam velint: qualis fuit int
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ in uidiȩ metu ñ audaent dicẽ. Omino qui rei e. p̃futuri sunt.
platonis p̃ cepta teneant. Hnũ ut utilitatẽ cuuũ sic tueant᷑ ait quȩ cũq agt̃
ad eam referant. oblit comodoꝵ suorum. Alterũ ut totũ corpꝰ rei.s. curent.
Nedũ partẽ aliquã tuent᷑ reliquas deserant. Ut enĩ tutela sic ꝓcuratio rei¬
s. ad eoꝵ utilitatẽ qui cõmissi. st̃. ñ ad eorũ quib commissa ẽ. gerenoa ẽ.
Qui autẽ parti ciuium ꝯsulunt. partẽ negligunt rẽ ꝑniciosissimã incii¬
tatẽ inducunt: seditionẽ atq inniriã discordiã. E quo eueit ut alii po¬
pulares. alii studio. si optimi ciũq uideant᷑. Pauci uniuersoꝵ. Hinc ap̃
totã q eam sic tuebit᷑. udomnib confulat. Nec nͦ eminib falsis in odiũ
potnus cmi deserat ul aceue dixi Miferrima ornino ẽ abitio. honoruꝙ

Expanded text:
en invidiae metu non audent dicere. 4. Omnino, qui Reip. praefuturi sunt, duo en invidiae metu non audent dicere. 4. Omnino, qui Reip. praefuturi sunt, duo Platonis praecepta teneant; unum, ut utilitatem civium sic tucantur, ut quidquid agunt, ad eam referant obliti commodorum suorum: alterum, ut totum corpus reip. curent; ne dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. ut enim tutela, sic procuratio reip. ad utilitatem eorum, qui commissi sunt; non ad eorum, quibus commissa, gerenda est. Qui autem parti civium consulunt, partem negligunt, rem perniciosissimam in civitatem inducunt, seditionem atque discordiam. Ex quo evenit, ut alii populares; alii studiosi optimi cuiusque videantur; pauci universorum. Hinc apud totamque eam sic tuebitur, ut omnibus consulat; nec vero criminibus falsis in odium potius, quam deserat illa, quae dixi. Misetrima est omnino ambitio, honorumque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ modo pecumã si ⁊̃ iutam ꝓpata ⁊fundere ꝑarati essent. Id̾e gle iacturã
ne miui mã quide facẽ uellent. ne te y. quide postulante. Ut callicratid ã
qui cũ lacedemoniorũ dux fuiss pello pone siaco bello. multaq feci
giȩ nertit ad extrenium om̃ĩa. cum ꝯsilio ñ paruit eorum qui elassẽ ab ar¬
ginusis remouendã. nec cũ atheniẽsib dimicandum putabͣit. Quib ille
respondit. lacedemomios classe illa amissa aliam parare posse. se fugẽ sine
suo dedecore ñ posse. Nit hec quibołe delacedemoniis plaga medioeris
pestifera qm cũ cleombrotꝰ inudiã timens. temẽ cũ epaminu
conflixisset. lacedemonioꝵ. opes corruerunt. Qnͣtoq maximꝰ meliꝰ. De qͦ
ennius. S̾nus homo nob̃ cunctando restituit. rẽ. Non enim̃ rumores pone¬
bat ante salutẽ. Ergo poste magisq uiri mnc gła claret. Quod genus
peccandi uͥtandũ ẽ. ĩ in reb urbanis. St̃ enun qui qd̃ sentiunt ⁊ si optimum

Expanded text:
patria parati essent, iidem gloriae iacturam ne minimam quidem facere vellent, ne re publica quidem postulante; ut Callicratidas, qui, cum Lacedaemoniorum dux fuisset Peloponnesiaco bello multaque fecisset egregie, vertit ad extremum omnia, cum consilio non paruit eorum, qui classem ab Arginusis removendam nec cum Atheniensibus dimicandum putabant; quibus ille respondit Lacedaemonios classe illa amissa aliam parare posse, se fugere sine suo dedecore non posse. Atque haec quidem Lacedaemoniis plaga mediocris, illa pestifera, qua, cum Cleombrotus invidiam timens temere cum Epaminonda conflixisset, Lacedaemoniorum opes corruerunt. Quanto Q. Maximus melius! de quo Ennius: Unus homo nobis cunctando restituit rem. Noenum rumores ponebat ante salutem. Ergo postque magisque viri nunc gloria claret. Quod genus peccandi vitandum est etiam in rebus urbanis. Sunt enim, qui, quod sentiunt, etsi optimum
Abbreviated transcription (Latin):
consilia. ⁊ quietis ⁊ cogitatioĩs splendidiora ⁊ maiora uideant᷑. Nũqͣm omĩ¬
nõ ꝑiculi fuga commitendum ẽ. ut imbelles timidiq uideamur. S
fugiendũ illud ⁊̃ ne offeramꝰ nos ꝑiculis sine causa qͦ eẽ nichil pot᷑ stultiꝰ.
Qua ꝓpt̃ inad eundis ꝑiculis ꝯsuetudo mittanda medieoꝵ ẽ. qͥ leiuit᷑ egͦ¬
ir fantes : ienit currant. Grauiorib autẽ morbis ꝑiculosas curationes et
ancipites adhibere cogunt᷑. Quare intranquillo. tẽpestatẽ aduersa oy¬
taderoem̃tis ẽ Subuenire aut̃ tẽpestati quãnis ratioẽ sapientis. eoq ma¬
Dis siplus adipis carere explieata bomi. qm addubitata mali. Pieulose
antẽ retu actiones partĩ his sunt qui eas suscipiunt. partim rei publxe.
Itecꝙ ali deuita.: alĩ degła. ⁊ bm̃iolentia ciuium indiserim̃ uocantus.

Expanded text:
consilia, quietis cogitationibus splendidiora, et maiora videantur. numquam omniconsilia, quietis cogitationibus splendidiora, et maiora videantur. numquam omnino periculi fuga committendum est, ut imbelles, timidique videamur: sed fugiendum etiam illud, ne offeramus nos periculis sine causa, quo nihil potest esse stultius. Quapropter in adeundis periculis consuetudo imitanda medicorum est, qui leviter aegrotantes leniter curant, gravioribus autem morbis periculosas curationes et ancipites adhibere coguntur. Quare in tranquillo tempestatem adversam optare dementis est, subvenire autem tempestati quavis ratione sapientis, eoque magis, si plus adipiscare re explicata boni quam addubitata mali. Periculosae autem rerum actiones partim iis sunt, qui eas suscipiunt, partim rei publicae. Itemque alii de vita, alii de gloria et benivolentia civium in discrimen vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicit᷑. ⁊ p̃senti animo uti ⁊ ꝯsilio nec aratione disced̾e. Quanquã hoc animi
illud ⁊̃ ingenii magniẽ. p̃ciꝑe cogitatiõe futura ⁊ aliquando ante ꝯftitue¬
re qͥd accid̾e possit. inutramq partẽ. ⁊ qͥd agñdũ sit cũ qͥd euenerit. Nec cõmit¬
t̾e ut aliqͣndo dicendũ sit. ñ putarã. Hȩc st̃ oꝑa magni anim ⁊ excelsi. ⁊ prudẽ¬
tia consilioq fidentis. Tem̾e aut̃ in acie uersari. ⁊ manu cum hoste ꝯflige̾ im¬
manae qͥdd̾a ⁊ beluaꝵ simile ẽ. S cũ tp̃s necessitasq postulat decertandũ
manu ẽ. ⁊ mors seruituti t᷑pitulimq anteponenda. De uertendis autem
fortuna recta atq honesta retine̾. Ut enĩ st̃ quẽadmodũ. supͣ dixi qui ur¬
banis reb bellicas anteponant sicrepperias multos qͥb ꝑiculosa ⁊ callida

Expanded text:
ut dicitur, sed praesenti animo uti et consilio nec a ratione discedere. Quamquam hoc animi, ut dicitur, sed praesenti animo uti et consilio nec a ratione discedere. Quamquam hoc animi, illud etiam ingenii magni est, praecipere cogitatione futura et aliquanto ante constituere, quid accidere possit in utramque partem, et quid agendum sit, cum quid evenerit, nec committere, ut aliquando dicendum sit: Non putaram. Haec sunt opera magni animi et excelsi et prudentia consilioque fidentis; temere autem in acie versari et manu cum hoste confligere immane quiddam et beluarum simile est; sed cum tempus necessitasque postulat, decertandum manu est et mors servituti turpitudinique anteponenda. De evertendis autem fortuna recta atque honesta retinere. Ut enim sunt, quem ad modum supra dixi, qui urbanis rebus bellicas anteponant, sic rep
Abbreviated transcription (Latin):
apeca sfudũꝙ ꝑ onendum ẽ. Omnino illud honestũ qd̃ eyaĩo excelso mag¬
nificoq querimꝰ animi efficitur m̃ corꝑis uirib. Ex ercendũ tñ eorpus
nnłã affitiendum ẽ ut obedire. consilio rationiq possit. in eysequen¬
dis negotiis inlabore tollerando. Honestũ atitẽ id qd̾ ex quirimis
totumẽ positum in aninii cura ⁊ cogitationẽ. in quo ñ minoie utili¬
tatt̾ asferunt. qui togatt rei ẜ. presuut. qͣm qͥ bellum gerunt. Itaq en
ꝯsilio sepe aut ñ suscepta aut confecta bella st̃. Non umqm ⁊̃ inlata.
t m. catonis bellũ t̃ciũ punicũ. inquo ⁊̃ mortu ualiit auctor
Quare expetenda quidẽ magis ẽ. decernendi ratio. qmͣ decertandi for¬
titudo. s cauendũ ne id belland imagis fuga. qm utilitatis rõẽ faciamꝰ.
Bellũ aut̃ ita suscipiat᷑. ut nichil aliud nͥ pax q̃sita uideat᷑. fortis u animi
⁊̃ constantis ẽ. ñ ꝑturbari in reb. asperis. Nec tumultuantẽ oegragu deici

Expanded text:
operae studiique ponendum est. Omnino illud honestum, quod ex animo excelso magnificoque quaerimus, animi efficitur, non corporis viribus. Exercendum tamen corpus et ita afficiendum est, ut oboedire consilio rationique possit in exsequendis negotiis et in labore tolerando. Honestum autem id, quod exquirimus, totum est positum in animi cura et cogitatione; in quo non minorem utilitatem afferunt, qui togati rei publicae praesunt, quam qui bellum gerunt. Itaque eorum consilio saepe aut non suscepta aut confecta bella sunt, non numquam etiam illata, ut M. Catonis bellum tertium Punicum, in quo etiam mortui valuit auctoritas. Quare expetenda quidem magis est decernendi ratio quam decertandi fortitudo, sed cavendum, ne id bellandi magis fuga quam utilitatis ratione faciamus. Bellum autem ita suscipiatur, ut nihil aliud nisi pax quaesita videatur. Fortis vero animi et constantis est non perturbari in rebus asperis nec tumultuantem de gradu deici,
Abbreviated transcription (Latin):
res. simplices ⁊ aꝑti. qui nichil exocculto. nichil deisidiis agendũ
ꝑutant. ueritatis cultores. fraudis immici. Itẽq alii siquid ns ꝑpetian-
.cuiꝰ deseruiunt. dũ qd̃ uelint ꝯsequant᷑ ut sillã. ⁊ m. crai¬

Expanded text:
res, simplices et aperti. qui nihil ex occulto, nihil de insidiis agendum res, simplices et aperti. qui nihil ex occulto, nihil de insidiis agendum putant, veritatis cultores, fraudis inimici, itemque alii, qui quidvis perpetiantur, cuivis deserviant, dum, quod velint, consequantur, ut Sulla
Abbreviated transcription (Latin):
multus lepus maior t̃ magisꝙq de industriaat e. dȩsare le filio
Adhis d̾e temporib itĩ. scauro arin.m druiso adulescente singu¬
laris seueritas: I e. lelio ulta hilaritas ieuis familiari scipione
ambitio maioruita fl tͥstior Degrecis autẽ dulcẽ ⁊ qnͣcenũ. festiniq
sermonis: attỹinonin oratiõẽ. simulatorẽ. qũe ironiã greci nomina¬
runt. soerate̾ accepiimuis. Contra pithagoram ⁊ ꝑegͥ piclem sum mã
auctoritatẽ. eonsecutos sinẽ. ulla hylaritate. C alliclum. hannibałe
expoenoꝵ ex ñrĩs clũcib ꝙ marimũ accepiinus faciłe celare. tacere.
dissimulare: insidiari p̃riꝑe hostium consilia. Inqͦ gene̾ greci. the¬
mistoclem. n pherȩũ iasonẽ: cet̾is anteponunt. Inprimgs q ũ̾sutũ¬
⁊ el callidlum factũ solonis. qui qͦ ⁊ tutior eiꝰ uita eẽt. ⁊ pluls aliqͣnͣ¬
to rei publice. ꝓeẽt furere se simulauit.Sunt his ali multũ dispa¬

Expanded text:
 maior etiam magisque de industria in C. Caesare L. filio; at isdem temporibus in M. Scauro et in M. Druso adulescente singularis severitas, in C. Laelio multa hilaritas, in eius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis atque in omni oratione simulatorem, quem ei/rwna Graeci nominarunt, Socratem accepimus, contra Pythagoram et Periclem summam auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibus Q. Maximum accepimus, facile celare, tacere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. In quo genere Graeci Themistoclem et Pheraeum Iasonem ceteris anteponunt; in primisque versutum et callidum factum Solonis, qui, quo et tutior eius vita esset et plus aliquanto rei publicae prodesset, furere se simulavit. Sunt his alii multum dispa
Abbreviated transcription (Latin):
nuni ⁊̃ augende uidentur. Danda uͦ oꝑa ut ⁊ amicos meos. ⁊ uuentutẽ.
⁊ marime rẽ publicam. consilio. ⁊ ꝑtudentia. quã plurimum adiuuent.¬
nichil aut̃ magis cauendumẽ. senectuti. quã ne languori: d̾eq dedat᷑.
ĩ ubidinum intemperantia accessit. duplex malui ẽ. qd̾ ⁊ipsa se¬
nectus delecus concipit. Et facit adulescentiãũ intẽꝑantiã. impii¬
Dentiorẽ. Ac ne illud quidẽ aliemĩ ẽ. demagistratuũ. depuatorum.
de ciuiũ. deꝑegͥnoꝵ officiis dicẽ. E st gͥ ꝓpͥum munꝰ magistratꝰ intelli¬
gtere se gerere ꝑsonã ciuitatis. debereq eius dignitatẽ. ⁊ ddecus sustinẽ.
seruare leges. iura descbere ea fidi suȩ commissa meminisse. priuatũ
aut oportet equo ⁊ pari cũ cuuil uire uiuere neq sumissũ ⁊ abiectũ.
talẽ em̃ solemꝰ ⁊ sentire bonũ ciuem ⁊ dicẽ. ꝑegrini aut̃ atq incolȩ of¬

Expanded text:
nimi etiam augendae videntur; danda vero opera, ut et amicos et iuventutem nimi etiam augendae videntur; danda vero opera, ut et amicos et iuventutem et maxime rem publicam consilio et prudentia quam plurimum adiuvent.Nihil autem magis cavendum est senectuti, quam ne languori se desidiaeque etiam libidinum intemperantia accessit, duplex malum est, quod et ipsa senectus dedecus concipit et facit adulescentium impudentioren intemperantiarn. Ac ne illud quidem alienum est, de magistratuum, de privatorum, de civium, de peregrinorum officiis dicere. Est igitur proprium munus magistratus intellegere se gerere personam civitatis debereque eius dignitatem et decus sustinere, servare leges, iura discribere, ea fidei suae commissa meminisse. Privatum autem oportet aequo et pari cum civibus iure vivere neque summissum et abiectum talem enim solemus et sentire bonum civem et dicere. Peregrini autem atque incolae of
Abbreviated transcription (Latin):
ommq patͥmonio p̃stanticr. Gła uirtutis rerũq gestaꝵ cui dedecori eẽ
nefas ⁊ utium uidicandumẽ. Et qũo h offitia ñ eadẽ disparib ȩtatib
tͥbuuntur. Aliaq st̃ uiuenũ. alia semoꝵ. Aliquid ⁊̃ de hac distinctione
dicendum ẽ. F st gͥ adulescentis. Maiores natu uereri. Exꝙ his dilige uiros
optimos. ⁊ ꝓbatissimos. quorum consilio atq aucboritate nitat᷑. In euntis
enim ȩtatis inscitia senũ constituenda. ⁊ regenda prudentia ẽ. maxime
aũ ħ ȩtas alibidinib arcenda ẽ. exercendaq in labore. patientiaq ⁊animi. ⁊
ĩ cum relaxare aĩos. ⁊ dare se iocũditati uolent. eaueant intemperantiã
meminerit uerecundiȩ. qd̾ erit faciliꝰ. si m eiꝰ modi quide reb maiores
natii nolint. int̾ eẽ Senib aut̃ labores corꝑis minuendi. exercitationes a¬

Expanded text:
omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandum est. Et quoniam officia non eadem disparibus aetatibus tribuuntur aliaque sunt iuvenum, alia seniorum, aliquid etiam de hac distinctione dicendum est. Est igitur adulescentis maiores natu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exercendaque in labore patientiaque et animi et etiam cum relaxare animos et dare se iucunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae, quod erit facilius, si ne in eius modi quidem rebus maiores natu nolent interesse. Senibus autem labores corporis minuendi, exercitationes a
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ꝓbent᷑. magis decere censent sapientes sensimdiluere. qũa repente p̃¬
cidere. Comimitato aũ genẽ uitȩ om̃iranoẽ curandũ ẽ. ut id bono con¬
silio fecisse uideam̃. S quõ pauloante dictũ ẽ. imitandos ẽẽ maiores.
pͥmũ illud exceptũ sit. ne uitia sint imitanda. Deinde si nat᷑a ñ ferree.
ut quȩdam imitari possint. ut suꝑioris filiꝰ africani qui hunc paulona-¬
tũ ad optauit. ꝓpt̃ infirmitatẽ ualetulinis. ñ tã poruit patͥs similis eẽ.
quã ille fuerat sui. Siigit᷑ n poterit siue causas defensitafe. suie pplm̃
contionib tenẽ. siue bella gerere. iulla tam̃ p̃stare clebebit. quęrunt impsĩ
potestate. iusticiam fidem. liberalitatẽ. modestiam temꝑantiã. qͦminꝰ
abeo io qd desit requirat᷑. Optima aut̃ hereditas apatrib tradit᷑ liberis.

Expanded text:
minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente prminus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, ut id bono consilio fecisse videamur. Sed quoniam paulo ante dictum est imitandos esse maiores, primum illud exceptum sit, ne vitia sint imitanda, deinde si natura non feret, ut quaedam imitari posit ut superioris filius Africani, qui hunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis
Abbreviated transcription (Latin):
hibenda. ut constare inꝑpetuitate uitȩ possimus. nobismetipsis nec in
ullo officio c laudicare. Ad hanc autẽ rationem quõ maximã ium natu¬
ra habet. fortuna primã. utriusq omnino habenda ratio ẽ. in deligen¬
do genẽ uitȩ. s naturȩ magis. Multo enĩ ⁊ firmior ẽ. ⁊ constantior. ut
fortuna ñ nunquã tãquã ipsa mortalis cũ immortali natura pugnarȩ
uideat᷑. Qui gͥ ad naturȩ suȩ ñ uitiose genus consiliũ iauendi ome
contulerit. his constantiã teneat. Id enim maxime decet. nisi forte se
intellexerit errasse indeligendo genẽ uitȩ. Quod si acciderit. potest
autẽ accidere. facienda morum institutorũq mutatio ẽ. Cã mutatio¬
uẽ si tempora ad iuuabunt. facilius commodiꝰꝙ faciemꝰ. Sm iminus
sensimerit. pede tẽptimq fatiendũ ut amicitias q̃ minꝰ delectent. et

Expanded text:
hibenda, ut constare in perpetuitate vitae possimus nobismet ipsis nec in hibenda, ut constare in perpetuitate vitae possimus nobismet ipsis nec in ullo officio claudicare. Ad hanc autem rationem quoniam maximam vim natura habet, fortuna proximam, utriusque omnino habenda ratio est in deligendo genere vitae, sed naturae magis; multo enim et firmior est et constantior, ut fortuna non numquam tamquam ipsa mortalis cum immortali natura pugnare videatur. Qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus consilium vivendi omne contulerit, is constantiam teneat id enim maxime decet, nisi forte se intellexerit errasse in deligendo genere vitae. Quod si acciderit potest autem accidere, facienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et
Abbreviated transcription (Latin):
gressurꝰ datũ ẽ. Exise in solitudinẽ adꝙ ibi sccdentẽ. diui secũ iiltũu
dubitasse. Cũ duas cerneret uias imã uoluptatis. alterã untutis. utrã meliꝰ
ingredi eẽt. Hoc hercul iouis satuedito potiut fortasse contingẽ . uo moli
ducimur. Flisi multitudinis uditio. ferunt᷑. quȩꝙ inaiori paitã plucer¬
rima iudent᷑. ea maxime exoptant. Non nulli tam̃ siue felieitate quad̾a.
siuebonitate nat᷑e. siuie parentiũ disciplina. rectamuitȩ secuti st̃ uiam.
Illud autẽ maxime rarũ gemis ẽ. eoꝵ qui aut excellente ingenii mag¬
nitudine. aut p̃clara eruditiõe. atq doctrina. aut utraq reornati. S pati¬
um ⁊̃ deliberandi habuerunt. qũe potissimũ uitȩ cursũ sequi uellent.
nqua deliberatiõe. ad suã cuiꝰq naturã consiliũ ẽ om̃e reuocandu. Nam
cumin om̃ib quȩ agunt᷑ exeo quomͦ qͥsq natus ẽ. ut supͣ dictũ ẽ. quid de
ceat exquirimiꝰ. tum intota unta constituenda multo ẽ. reicura maior ad

Expanded text:
ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non ducimur; alii multitudinis iudicio feruntur, quaeque maiori parti pulcherrima videntur, ea maxime exoptant; non nulli tamen sive felicitate quadam sive bonitate naturae sine parentium disciplina rectam vitae secuti sunt viam. Illud autem maxime rarum genus est eorum, qui aut excellenti ingenii magnitudine aut praeclara eruditione atque doctrina aut utraque re ornati spatium etiam deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum sequi vellent; in qua deliberatione ad suam cuiusque naturam consilium est omne revocandum. Nam cum in omnibus, quae aguntur, ex eo, quo modo quisque natus est, ut supra dictum est, quceat, exquirimus: tum in tota vita constituenda, multo est eius rei curamaior ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ãi. quia ꝯseruĩate ñ possis si auorũ naturam imutans omitas
fuam. Nt enĩm sernone eo debemꝰ uti. quinotꝰ ẽ nob̾ ne ut
quidã greca uerba. inculcantes uite optimo tid camut. Sie maetiones

Expanded text:
num, quam conservare non possis, si aliorum naturam imitans omittas num, quam conservare non possis, si aliorum naturam imitans omittas tuam. Ut enim sermone eo debemus uti, qui innatus est nobis, ne, ut quidam, Graeca verba inculcantes iure optimo rideamur, sic in actiones
Abbreviated transcription (Latin):
ius p̃potens sit efficẽ ut uiiis de multis ẽẽ iudeatur. qd̾ incatulo.
maiorib natu hoc id̾e fuisse inp. scipione nafica contͣq patrẽ¬
⁊ enis illũ qui .łi. graahi conatꝰ ꝑditos undicauit. Mullã comitatẽ
abuisse sermonis. nexenocratẽ quidẽ seuerissimũ philose
obeamq rẽ ipsã magnũ iclacũ fuisse. In nunerabiles aliȩ dissimi¬
lirudines sunt. nature moꝵq miuime tam̃ utuperandorum. Ad¬
corum alud qd̃ quenmꝰ retineatur. Sic enimẽ. faciendũ ut contͣ
unliersã naturã. nichil ꝯtendamꝰ. eatũ conseruata ꝓpͥã nr̃am se¬
qnam. ut ⁊̃ sisuit auia grauiora att meliora. tñ nos studia nrãe
seqͣui qͥd assequi ũ queas. & xquo magis emergit quale sit decoꝵ.
uud ͣdeo quia nchil decet uniita minerua ut aiunt. id ẽ adũ¬
sante urepugnante natura. Omnmo si quicquãe. decorũ. mehil
ẜtecto magis qua equabilitas inuiersę uite. Tũ singłaꝵ octio¬

Expanded text:
is praepotens sit, efficere, ut unus de multis esse videatur. Quod in Catulo, ex maioribus natu hoc idem fuisse in P. Scipione Nasica; contraque patrem eius, illum qui Ti. Gracchi conatus perditos vindicavit, nullam comitatem habuisse sermonis ne Xenocratem quidem, severissimum philosophorum, ob eamque rem ipsam magnum et clarum fuisse. Innumerabiles aliae dissimilitudines sunt naturae morumque, minime tamen vituperandorum. Adcorum illud, quod quaerimus, retineatur. Sic enim est faciendum, ut contra universam naturam nihil contendamus, ea tamen conservata propriam nostram sequamsequi, quod assequi non queas. Ex quo magis emergit, quale sit decorum illud, ideo quia nihil decet invita Minerva, ut aiunt, id est adversante et repugnante natura. Omnino si quicquam est decorum, nihil est profecto magis quam aequabilitas cum universae vitae, tum singularum actio
Abbreviated transcription (Latin):
Ainẽq aꝑtior eorũ qui se ad rẽ publicã.⁊ ad magnas tr̃s seo po¬
daz: accommod auert̃. Qua ꝓpt̃ ⁊ his forsitan concedendũ sit rẽ .p. non
capesentib qͥ excellenti ingenio doctrinȩ sese dedert̃. ⁊ his qͥ aut ualitudinis
in becillitate aut aliqua grauiore causa impediti are .p. recessert̃. cũ enis am¬
ministrande potestatẽ. abis laudeq concederent. Quib aũ talis nulla sit
causa si despicẽ sedicant ꝗ eaq̃ pleriq mirent᷑ imperia ⁊ magistratꝰ. lis nͥ
modo ñ laudi. uerũ ⁊̃ iutio dandũ puto. Quoꝵ udiciũ ineo qd̾ głam contẽ¬
pnant. ⁊ ꝓnichilo putent difficie factũ ẽ. ñ ꝑbare. s uideut labor fi ere
molestias tum offensionũ. ⁊ tepulsarum. quasi quand̾a ignominiã tiere¬
n en famiã. Sunt eñ qui inreb contͣris parũ sibi consistent. uoluptatẽ

Expanded text:
plitudinemque aptior eorum, qui se ad rem publicam et ad magnas res gerenplitudinemque aptior eorum, qui se ad rem publicam et ad magnas res gerendas accommodaverunt. Quapropter et iis forsitan concedendum sit rem publicam non capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae sese dediderunt, et iis, qui aut valetudinis imbecillitate aut aliqua graviore causa impediti a re publica recesserunt, cum eius administrandae potestatem aliis laudemque concederent. Quibus autem talis nul his non modo non laudi, verum etiam vitio dandum puto, quorum iudicium in eo, quod gloriam contemnant, et pro nihilo putent, difficile factu est non probare: sed videnturlabores et molestias, tum offensionum, tum repulsarum, quasi quandam ignominiam, timere, et infamiam, sunt enim, qui in rebus contrariis parum sibi constent; voluptat
Abbreviated transcription (Latin):
animi ⁊ securitas ad sit.q̃ affert constantiã tũ ⁊̃ dignitatẽ. Multi aũ ⁊ st̃
i fuerunt. qui eã quã dico tranquillitatẽ. expetentes anegoriis publicis
se remouerint ad otrumq ꝑ fugerint. In his ⁊ nobilissum philosophi longaꝙ
pͥncipes ⁊ quid̾a homines seueri ⁊ graues nec ppłi nec pͥncipũ mores ferre
potuerunt. Ilixerunt q ñ nulli in agris delectati re sua familiari. His id̾e ꝓpo¬
situm fuit qd̃ regib ut nequa re egerent. ne cui parerent. libertate uterent᷑.
uius ꝓpͥum ẽ. si cui uere ut uelis. Quare cũ hoc cominune sit pote
cupidorum. cũ his qͦs dixi otiosis. Alti se ad ipisci io posse arbitrantur si opes
magnas habeant. altĩ si contenti sint. ⁊ suo ⁊ paruo. In quo neutrorũ oĩo
contẽpnenda sententia ẽ. s ⁊ facilior ⁊ tutior ⁊ minus aliis grauis. Aut
molesta uita ẽ. otiosorũ. fructuosior aũ hominuĩ generi. ⁊ ad claritatẽ am¬

Expanded text:
 securitas adsit, quae affert cum constantiam, tum etiam dignitatem. Multi autem et sunt et fuerunt, qui eam, quam dico, tranquillitatem expetentes a negotiis publicis se removerint ad otiumque perfugerint; in his et nobilissimi philosophi longeque principes et quidam homines severi et graves nec populi nec principum mores ferre potuerunt, vixeruntque non nulli in agris delectati re sua familiari. His idem propositum fuit, quod regibus, ut ne qua re egerent, ne cui parerent, libertate uterentur, cuius proprium est sic vivere, ut velis. Quare cum hoc commune sit potentiae cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis, alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas habeant, alteri, si contenti sint et suo et parvo. In quo neutrorum omnino contemnenda sententia est, sed et facilior et tutior et minus aliis gravis aut molesta vita est otiosorum, fructuosior autem hominum generi et ad claritatem am
Abbreviated transcription (Latin):
instituta seruantur. Et themistocles quidẽ nichildixerit. in qͦ ipseareopa-¬
gũ aduiuen ͭ. at ille uere seadiutũ theinistocłe. Est em̃ bellum gestum
cunsiliosenat᷑. eiꝰ quia solone erat constitutꝰ. Licet ead̃e de ꝓauisania. lysan
t̃ ob has ipsas causas ⁊ parentiores habuert̃. exereitꝰ ⁊ fortiores. Michi quide
neꝙ pueris nob̾. M scaurꝰ .s. mario. neq eũ uersaremur inre p.q catulus
fres pompeio cedere iudebat᷑. pariu enĩ st̃ foris arma nisiẽ consiliũ domi.
Nec plus asfrieanus singularis ⁊ uir ⁊ imꝑator in extindenda mumantia
rei p ꝓfiut qũa eod̾e tẽꝑe ẜ nasicapͥuatꝰ cũ ł graceũ intẽmit. Quanqͣm
berquide res uon soluui. ex domestica ẽ ratione: attingit ⁊̃ bellicã aũo
Aibus aũ optunũ ẽ in qd̾ inuadi solere: ab impbis ⁊ inuidis aueloris  ant
ar matoge. concedat laurea laudi. Ut enim alios omittam nobr̃e publi¬

Expanded text:
instituta servantur; et Themistocles quidem nihil dixerit, in quo ipse Areopainstituta servantur; et Themistocles quidem nihil dixerit, in quo ipse Areopagum adiuverit, at ille vere a se adiutum Themistoclem; est enim bellum gestum consilio senatus eius, qui a Solone erat constitutus. Licet eadem de Pausania Lysandercndi sunt; quin etiam ob has ipsas causas et parentiores habuerunt exercitus et fortiores. Mihi quidem neque pueris nobis M. Scaurus C. Mario neque, cum versaremur in re publica, Q. Catulus Cn. Pompeio cedere videbatur; parvi enim sunt foris arma, nisi est consilium domi; nec plus Africanus, singularis et vir et imperator, in exscindenda Numantiae P. Nasica privatus, cum Ti. Gracchum interemit; quamquam haec quidem res non solum ex domestica est ratione attingit etiam bellicam, qIllud autem optimum est, in quod invadi solere ab improbis et invidis audio: Cedant arma togae, concedat laurea laudi. Ut enim alios omittam, nobis rem publi
Abbreviated transcription (Latin):
ut temẽ despecet ꝓpt̃ ignaiuam. aut nłmis confioãt ppẽ eupiditat
omnib aut̃ negotiis pͥꝰquã aggrecłiare adhuibenda ẽ p̃paratio ddiligens. Sed
cũ pleriq arbitrent᷑. res pͣuhlicas maiores ẽẽ quã urbanas. minuenda ẽ ħec opi-¬
nio Multienim bella seꝑe quesiuerunt. ꝓpt̃ głe cupiditatẽ atq id in magnis am-¬
mis ingeniisq plerumq cõntingit. Eoq magis si st̃ ad rem militarẽ apti
up̃idi belloꝵ gerendorum. Nere aut̃ si uolumꝰ iudicare multȩ res ext
urbanȩ maiores clarioresq qu̾a bellice. Quamus enĩ tbemistocles iuire lau¬
det᷑. ⁊ sit eius nom̃ qu̾a solonis illustruis. citet᷑q salamis clarissime testis
uictorie. quȩ anteponatur consilio solonis. ei quo pͥmũ constituit areopa¬
gitas. Nonminus p̃clarum hoc qͣm illud iudicandumẽ. Illud enim semel
ꝓ fuit. hoc semꝑ ꝓderit ciuitati. Hoc consilio leges atheniensium. hoc maioꝵ

Expanded text:
t nimis confidat propter cupiditatem. In omnibus autem negotiis, prius quam aggrediare, adhibenda est praeparatio diligens. Sed cum plerique arbitrentur res bellicas maiores esse quam urbanas, minuenda est haec opinio. Multi enim bella saepe quaesiverunt propter gloriae cupiditatem, atque id in magnis animis ingeniisque plerumque contingit, eoque magis, si sunt ad rem militarem apti et cupidi bellorum gerendorum; vere autem si volumus iudicare, multae res exstiterunt urbanae maiores clarioresque quam bellicae. Quamvis enim Themistocles iure laudetur et sit eius nomen quam Solonis illustrius citcturque Salamis clarissimae testis victoriae, quae anteponatur consilio Solonis ei, quo primum constituit Areopagitas, non minus praeclarum hoc quam illud iudicandum est; illud enim semel profuit, hoc semper proderit civitati; hoc consilio leges Atheniensium, hoc maiorum
Abbreviated transcription (Latin):
re aliquid. maximum uitium indiuidendo sit. duo p̃t̾inissa sunt.
Nec enim solum utrum honestum. anturpe sit. deliberari solet.
s ñ duob ꝓpositis honestis. uirũ honestius. Itẽ q duob ꝓpositis uti¬
lib utrum utilius. Itaqua ille triplicẽ putauit ẽẽ rationẽ. inqͥnq
partel distribui debere repperit᷑. Primum gͥ ẽ. de honesto: s dupli¬
cit̃. Tumpari ratione de utih. post de comparatioẽ eorũ disserendũ
rincipio generi animantium omni ẽ anatura tͥbutum: ut
ne uitam corpusq tueatur. declinet ea que nocitura uideant᷑.
umninac quesint adiuuendum necessaria anquirat. ⁊ parer.
at pastum. ut latibula. ut alia generis eiusoem. Commune aĩ
animantuema oneinium ẽ ꝯuinctioĩs appentus. ꝓ creandi causa.
Eto cura quedam eorum q̃ ꝓcreata sint. s int̃ hominem . betuã

Expanded text:
re aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; re aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius, itemque duobus propositis utilibus utrum utilius. Ita, quam ille triplicem putavit esse rationem, in quinque partes distribui debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, tum pari ratione de utili, post de comparatione eorum disserendum. Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet ea, quae nocitura videantur, omniaque, quae sint ad vivendum necessaria, anquirat et paret, ut pastum, ut latibula, ut alia generis eiusdem. Commune item animantium omnium est coniunctionis adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem et beluam
Abbreviated transcription (Latin):
offitiũ uocant. Atq ea sic definiunt. ut rectum qd̃ sit. qd̃ eur factum sit.¬
id offitium ꝑfectum eẽ definiant. Medium aut̃ offitium id eẽ dicunt.
qd̃ cur factum sit. Ratio ꝓbabilis reddi possit. Triplex gͥ ẽ ut paraetio
iudet᷑ consilii capiendi deliberatio. Nam ⁊ honestum ne factũ sit. an
turpe dubitant id qd̃ inliberauonẽ cadit. In quo ꝯsiderando sepe animi
in contrarias sententias distrahuntur. Tum aut̃ aut anquirunt. aut
consultant. aduitȩ commoditatẽ. iocunditatemq ad facultates rerũ.
atq copias. ad opes. ad potentiam. quib. ⁊ se possint iuiuare. ⁊ suos.
conducat id nec ne dequo deliberant. q̃ de liberatio omnis inrationẽ
utilitatis cadit. Tertium dubitandi gemis ẽ. cum pugnare uidetur
cum honesto. id qd̃ uidetur ẽẽ utile. Cum enim utilitas adse rapere ho¬
netas contra reuocare ad se uidetur. fit ut distrahat᷑. indeliberando a¬
nimus. afferatq ancipitẽ curam cogitandi. Hac diuisione cum p̃teri¬

Expanded text:
on vocant. Atque ea sic definiunt, ut, rectum quod sit, id officium perfectum esse definiant; medium autem officium id esse dicunt, quod cur factum sit, ratio probabilis reddi possit. Triplex igitur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubitant id, quod in deliberationem cadit; in quo considerando saepe animi in contraries sententias distrahuntur. Tum autem aut anquirunt aut consultant, ad vitae commoditatem iucunditatemque, ad facultates rerum atque copias, ad opes, ad potentiam, quibus et se possint iuvare et suos, conducat id necne, de quo deliberant; quae deliberatio omnis in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genus est, cum pugnare videtur cum honesto id, quod videtur esse utile; cum enim utilitas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam cogitandi. Hac divisione, cum praeteri
Abbreviated transcription (Latin):
mens. duleis tam̃ ut theophrasti discipulum possis agnoscere.
Nos ant̾ quantum inutioq ꝓfecerimus. Alioꝵ sit iuiditium.
piremiq certe securi sumꝰ. Eqͣuid̾e ⁊ platonem existino. sigemis
forense dicendi treclase uoluisset. grauissime. ⁊ copiosissime
poriusset dicẽ. Et demostenẽ si illa que aplatone didicerat. te¬
pausseiet. ⁊ ꝓxanare uoluisse t ornate splendideq facere
portuisse. Eod̾ese m̃. dearitotele⁊ socrate udico. quo uere
sede sudio delectatꝰ contempsit alterũ. S cum saussemt

Expanded text:
mens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. mens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. Nos autem quantum in utroque profecerimus, aliorum sit iudicium, utrumque certe secuti sumus. Equidem et Platonem existimo, si genus forense dicendi tractare voluisset, gravissime et copiosissime potuisse dicere, et Demosthenem, si illa, quae a Platone didicerat, tenuisset et pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse; eodemque modo de Aristotele et Isocrate iudico, quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum. Sed cum statuis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis utere tuo iudicio. nichil enĩ impedio. Orationẽ aut̃ lai
efficies ꝓfecto legendis nr̃is pleniorem. Nec uͦ hoc arrogant̃
dictum existimari uelim. Nam philosophandi scientiã concedens
multis. qd̃ ẽ oratoris ꝓpͥum. apte. distuicte. ordinate dicere. qũo in
eo studio etatem consumpsi. si id mͥ assumo. Uideor id meo iure
quod̾am᷑ uindicare. Quamobrem magnoꝑe te hortor micicero.
ut ñ solum orationes meas. s hos ⁊̃ de philosophia libros. qͥ iã illiᷤ se¬
fere aequarunt studiose legas. Uis enĩ in illis maior dicendi. sed
hoc qͦq colendum ẽ. ȩquabile. ⁊ tẽꝑatũ oratioĩs genus. Et id qͥdẽ
nemini uideo grecorũ adhuc contigisse. ut idem utͦq ingenere
laboraret. sequeretqꝙ ⁊ illuc forense dicendi. ⁊ hoc quietum
disputand. genus. Nisi forte demetriꝰ phalari us. in hoc nu¬
mero haberi potest. disputator subtilis. Orator paruiehe¬

Expanded text:
ipsis utere tuo iudicio nihil enim impedio, orationem autem Latinam ipsis utere tuo iudicio nihil enim impedio, orationem autem Latinam efficies profecto legendis nostris pleniorem. Nec vero hoc arroganter dictum existimari velim. Nam philosophandi scientiam concedens multis, quod est oratoris proprium, apte, distincte, ornate dicere, quoniam in eo studio aetatem consumpsi, si id mihi assumo, videor id meo iure quodam modo vindicare. Quam ob rem magnopere te hortor, mi Cicero, ut non solum orationes meas, sed hos etiam de philosophia libros, qui iam illis fere se aequarunt, studiose legas; vis enim maior in illis dicendi, sed hoc quoque colendum est aequabile et temperatum orationis genus. Et id quidem nemini video Graecorum adhuc contigisse, ut idem utroque in genere elaboraret sequereturque et illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus, nisi forte Demetrius Phalereus in hoc numero haberi potest, disputator subtilis, orator parum vehe