comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mie facere ista uoluistis : Nũquid non
prius dixi. quia uris ac meis morib mini-¬
me conueniret: Itaq iuxta mores ur̃os.
uob̾ patrem quęrite quia me posthec ha
bere minime potestis. Tunc ad locum di-¬
lecte solitudinis rediit ⁊ solus in suꝑni spe.¬
ctatoris ocłis habitauit secũ. PeTRUS.
Cinus patenter intelligo qͥd.¬
nam sit. habitauit secum. Gre Goꝑa us
Si sd̃s uir contra se unanimit conspiran¬
tes. suȩq conuersationi longe dissiniiles.
coactos diu sub se tenere uoluisset. fortas.¬
se sui uigoris usum.:⁊ modũ tranquillitans
excederet atq a contẽplationis lumi.ie.
mentis suȩ ocłm declinasset Dumq coti¬
die. illoꝵ incorrectione fatigatus. minus
curaret sua. & se forsitan relinqueret.⁊
illos non inueniret. Nam quotiens per
cogitationis motũ nimiȩ. extra nos duci.¬
mur. & nossumus. ⁊ nobiscum non sumꝰ.
Quia nosmet ipsos minime uidentes. per
alia uagamur. An illum secũ fuisse dicimꝰ.

Expanded text:
in me facere ista voluistis? Nunquid non prius dixi vobis, quia vestris ac meis moribus minime conveniret? Ite, et juxta vestros mores Patrem vobis quaerite, quia posthac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum. Gregor. Si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, et nobiscum non sumus, quia nosmetipsos minime videntes, per alia vagamur. An illum secum fuisse dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
in itinere pratum. ⁊ fontẽ: & quȩq po¬
terant ad reficiendum corpꝰ delectabilia
uideri. Ic̃ conuiator ait. Ecce aqua. ecce
pratũ. ecce amenꝰ locꝰ. in quo possumus
refici. ⁊ parũ quiescere ut ualeamꝰ iter nr̃m
postmodũ incolumes explere. Cũ igit᷑ & uer.
ba aurib. & loca ocłis blandirentur. hac ter¬
tia ad monitione ꝑsuasus consensit & come¬
dit. Iesꝑtina uero hora. ꝑuenit ad cellam.
Presentatus autẽ uenerabili benedicto patri.
sibi orationẽ petiit sed mox uir sc̃s. hoc qđ
locutus ẽ. semel tibi ꝑsuadere ñ potuit.
scd̾o non potuit. ad tertiũ ꝑsuasit ⁊ te add
hoc qđ uoluit. suꝑauit. Tunc ille reatum
infirmȩ suȩ m̃tis agnoscens. eiꝰ pedib prouo¬
lutus. tantemagis coepit culpam deflere. &
erubescere. quanto se cognouit etiã absen¬
tem. in benedicti patris ocłis deliquisse.
Pe cru: Ego sci uiri p̃cordiis. helisẽi

Expanded text:
in itinere pratum et fontem, et quaeque poin itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei
Abbreviated transcription (Latin):
Rater quoq ualentiniani. eius mo-¬
Inachi. cuius suꝑius memoriam feci.
uir erat laicus. sed religiosus. Qui ut ser:¬
ui dei orationẽ ꝑciperet. & germanum
frẽm uideret. annis singulis deloco suo
ad cellam ieuinus uenire consueuerat.
Quadã igitur die. dum iter ad monaste¬
rium facẽret. sese illi alter uiator adiun¬
xit qui sumendos initinere portabat ci¬
bos. Cumq iã hora tardior excreuisset.
dixit. Ueni fr̃. sumamus cibum ne las.¬
semur inuia. Cui ille respondit. Absit
fr̃. non facio quia aduenerabilẽ patrem
benedictũ. ieiunus semꝑ ꝑuenire consu¬
euI.Quo responso ꝑcepto. ad horam
conuiator conticuit. Sedcũ posthec ali¬
quantulũ itineris spatium egissent. rur¬
sus admonuit ut manducarent. Consen
uerat. Iacuit quidẽ qui ad manducan¬
dũ inuitauerat ⁊ cũ eo ieiunus adhuc
ꝑgere ad modicum consensit. Cumq &
iter longius agerent. & eos tardior ho¬
ra fatigaret. ambu lantes inuenerunt

Expanded text:
rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem Patrem Benedictum jejunus semper pervenire consuevi. Quo responso percepto, ad horam conviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit verat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut quotiens ad responsũ aliquod egre.¬
derentur fĩs. cibum potũq extra cellã
minue sumerent. Cumq hoc de Usu
regulȩ sollicite seruaretur. quadã die ad
responsum fr̃s egressi sunt: inquo. tardiori
cõpulsi sunt hora demorari. Qui manere
iuxta. religiosam feminam nouerant. euiꝰ
ingressi habitaculũ. sumpserunt cibum.
Cumq iã tardius ad cellam redissent. bene¬
dictionem patris exmore petierunt. Quos
ille ꝓtinus ꝑcunctatus ẽ. dicens. Ubi come.¬
distis : Qui responderunt dicentes Nusquã.
Quib ille ait. Quare ita mentimini
Numquid illius feminȩ habitaculũ non
intrastis : Numquid hos atq illos cibos ñ
accepistis : Num quid tot calices ñ bibistis:
Cumq eis uenerabilis pater. ⁊ hospitiũ
mulieris.⁊ genera ciborũ. & numerum
potionũ dicẽret. recognoscentes cuncta
quȩ egerant. ad eius pedes tremefacti ceci¬
derunt.  se deliquisse confessi sunt. Ips e
in eius absentia ultra non facerent. quem

Expanded text:
ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse ans quod in ejus absentia ultra non facerent, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ri iudicauit. E epere etiã tunc adeũ roma¬
nȩ urbis Nobiles. & religiosi concurrere
suosq ei filios omĩpotentĩ dño nutriendos
dare. Tunc quoq bonȩ sꝑei suas soboles.
euitius maurũ. tertulluis uero patricuis
placidũ. tradidit. E quib maurus iunior.
cũ bonis polleret morib magistri adiutor
cepit existere Placidus uero. puerilis ad¬

Expanded text:
ri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romari judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus Maurus junior cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit existere; Placidus vero puerilis ad
Abbreviated transcription (Latin):
adeẽ conspiceret. & grauẽ laborẽ. ad labo¬
rem se alibi cum frũctu seruauit. Fortie
&em̃ p̾liator dei. teneri intra claustra no.¬
luit certiminis cãpum quȩsiuit. Unde
idem quoq uenerabilis benedictus. si liben¬
ter audis citius agnoscis. quia quot
ipse indocibileᷤdeseruit. tot in locis
aliis. ab animȩ morte suscitauic. tr
Ita ee ut doces. ⁊ manfesta ratio ⁊ ꝓbatũ
congruũ testimonũ. declarat. Sed ques o.
ut de uita tanti patris: ad narritionis ordi.¬
nem redeas. GRE Gori ¶ũ sẽs uir
dui mneadẽ solitudine uirtutib signisq suc.¬
cresceret. multi ab eo in loco eodẽm. ad om̃i¬
potentis di sunt seruitiũ congregati. ita
ut illic duodecĩ monasteria. cũm om̃ipoten¬
tis iħu xp̃i dñi opitulatione construeret.
Ingiub statutis patrib. duodẽnos mona¬
chos deputauit: paucos uero secũ retinuit:
quos adhuo insua presentia aptius erudi.¬

Expanded text:
adesse conspiceret et gravem laborem, ad laboadesse conspiceret et gravem laborem, ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praeliator Dei teneri intra claustra noluit, certaminis campum quaesivit. Unde idem quoque venerabilis Benedictus, si libenter audis, citius agnoscis, quia non tantos ipse indociles deseruit, quantos in locis aliis a morte animae suscitavit. Petr. Ita esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. Gregor. Cum sanctus vir diu in eadem solitudine virtutibus signisque succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum omnipotentis Jesu Christi Domini opitulatione construeret, in quibus statutis Patribus duodenos monachos deputavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudi
Abbreviated transcription (Latin):
serere frs debuit. quos semel suscepit.
GREGORIt ego petre existimo. ibi
adunati ȩquanimiter portandi st̃ mali.
ubi inueniunt᷑ aliqui quiadiuuent᷑ boni.
fit aliquando de malis labor suꝑuacuues.
maxime. si euicino causȩ suppetant. quȩ
fructum d̾o ualeant serre meliorem. Dir
itaq sc̃s. ꝓpt̾ quem custodiendum staret.
quionĩs unanimit̃ se ꝑsequentes cerneret :¬
& sȩpe agitur in anim̾o ꝑfectoꝵ. quod
silentio p̾retereundũ non ẽ: Quia cum
laborem suũ sine fructu ẽẽ considerant. ui
loco alio ad laborem cũ fructu migrant.
Unde ille quoq egregius p̾dicator. qͥ dissol.¬
non solum ipse appetit. sed ad toleranda
hȩc ⁊ alios accendit. damasci ꝑsecutionem
passus. ut potuisset euadere. murũ. funem.
sportãq quęsiuit. sẽq latent̃ depomi uoluit.
Numquidnã paulũ mortẽ dicimꝰ timuisse.
quã se̾ ipse ꝓ iħu amore. testat᷑ appẽtere:
Sed cum in eodem loco. minorẽ sibi fructũ

Expanded text:
serere fratres debuit, quos semel suscepit. serere fratres debuit, quos semel suscepit. Gregor. Ut ego, Petre, existimo, ibi adunati aequanimiter portandi sunt mali, ubi inveniuntur aliqui qui adjuventur boni. fit aliquando de malis labor supervacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quae fructum Deo ferre valeant meliorem. Vir itaque sanctus propter quem custodiendum staret, qui omnes unanimiter se persequentes cerneret? Et saepe agitur in animo perfectorum quod silentio praetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse considerant, in locum alium ad laborem cum fructu migrant. Unde ille quoque egregius praedicator qui dissolnon solum ipse appetiit, sed ad toleranda haec et alios accendit, Damasci persecutionem passus, ut posset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit , seque latenter deponi voluit. Nunquidnam Paulum mortem dicimus timuisse, quam se ipse pro amore Jesu testatur appetere ? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum
Abbreviated transcription (Latin):
uersus d̾ixit. Nunc scio uere quia misit
dñs angłm suũ. & eripuit me de manu
herodis. & de om̃i expectatione plebis
iudeorum. Gre Goriꝰ Cuobus
modis petre extra nos ducimiu Quia aut
ꝑ cogitationis lapsum. sub nosinet ipsos req¬
dimus: aut ꝑ contẽplationis grãm. suꝑ nosmet¬
ipsos leuamur. Ille itaq qui porcos pauit.
uagatione m̃tis & immunditie. sub semet ipsã
cecidit iste uero quẽ angłs soluit. eiusq men¬
tem inextasi rapuit. extra se equidem. sed
suꝑ semet ipsum fuit. Uterq ergo adse rediit.
quando & ille aberrore oꝑis. se collegit adcor:
⁊ ille acontẽplationis culmine. ad hõc rediit.
qđ in intellectu cõmuni ⁊ prius fuit. Uene¬
rabilis igit᷑ benedictus. in illa solitudine ha¬
bitauit secũ in quantũ se. intra cogitationis
claustra custodiuit. Nam quotienscumq
hunc. contemplationis ardor inaltũ rapuit.
se ꝓculdubio subsẽ reliquit. PETRUS:¬
Macet qđ dicis Sed quȩso respondeas. si de¬

Expanded text:
cio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de manu Herodis, et de omni exspectatione plebis Judaeorum . Gregor. Duobus modis, Petre, extra nos ducimur: quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos recidimus, aut per contemplationis gratiam super nosmetipsos levamur. Ille itaque qui porcos pavit, vagatione mentis et immunditia sub semetipsum cecidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque mentem in exstasim rapuit, extra se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando et ille ab errore operis se collegit ad cor, et iste a contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit. Petr. Placet quod dicis: sed quaeso respondeas, si de
Abbreviated transcription (Latin):
cucurrit gõthus dampnũ quod fecerat.
nunciauit: ⁊ reatus sui egit penitentiã.
Quod maurus quoq mon̾achus. mox
benedicto dei famulo curauit indicare.
Uir igitur dñi benedictus hȩc audiens.
accessit ad lacũ. tulit de manu gothi ma.¬
nubriũ. ⁊ misit in lacũ: & mox ferrum
de ꝓfundo rediit. atq in manubrium
intrauit. Qui statim ferramentũ gotho
reddidit. dicens: Ecce labora & Noli
CONTRSTA RI DeEIUS¬

Expanded text:
cucurrit Gothus: damnum quod fecerat cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium, et misit in lacum: et mox ferrum de profundo rediit, atque in manubrium intravit. Qui statim ferramentum Gotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noli contristari. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
rupẽ montis quã benedictus pdixerat:
iam sudantẽ inuenerunt. Cumq in ea
eoncauum locũ fecissent. statim aqua
repletus. ẽ. Quȩ tam sufficient̃ emana.¬
uit ut nuncusq ubertm defluat atq
ab illo montis cacumine. usq ad inferio¬
lio quoq tempore. go̾thus quidam
pauꝑ sp̃ũ. ad conuersi onẽ uenit
Aquem uir dñ benedictꝰ. libe irassime¬
suscepit. Quadã uero die ei dari ferram̃tũ
iussit. quod ad falcis similitudinẽ falcastrũ
uocatur ut de loco quodam uepres abscide.¬
ret: quatinus illic fieri hortus deberet.
Uocus autẽ ipse quẽ mundandũ go̾thus
susceperat. suꝑ ipsam laci ripã iacebat. Cũq
gothus idem.densitatẽ uepriũ totius uir¬
tutis adnisu succideret. ferrũ de manubrio
ꝓsiliens. in lacũ cecidit ubi scilicet tanta
erat aquarũ ꝓfunditas. ut spes requiren.¬
di ferramenti nulla iã eẽt. Itaq ferro per¬
dito. tremebundus ad maurũ monachum

Expanded text:
rupem montis quam Benedictus praedixerat, rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam sudantem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque ad inferioAlio quoque tempore Gothus quidam pauper spiritu ad conversionem venit: quem Dei vir Benedictus libentissimesuscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum
Abbreviated transcription (Latin):
tis latere. erat graue descendentib in timo¬
re periculũ. Tunc collecti fr̃s ex eisdem
trib monasteriis. ad dei famulũ benedictũ
uenerunt. dicentes. Laboriosũ nob ẽ. ꝓpt̃
aquã cotidie usq ad lacũ descendere ⁊ idar¬
co necesse ÷. ex eodem loco monasteria mu¬
tari. Quos blande consolatus. dimisit:
et nocte eadẽ. cũ paruo puerulo nomine
placido. cuiꝰ superius memoriã feci. eiusdẽ
montis ascendit rupem: ibiq diutius ora.¬
uit. Q oratione cõpleta: tres petras eodẽ¬
in loco ꝓ signo posuit atq ad suũ cunctis
illic nescientib monasteriũ rediit. Cumq
die alio adeũ ꝓ necessitate aquę. predicti
fũs redissent. dixit. Ite. & rupem illam
inqua tres suꝑ inuicem positas petras
inueneritis. inmodico cauate. Ualet enĩ
omp̃s ds̃. etiam in illo montis cacumine.
aquã ꝓducere ut uob̾ laborem tanti
itineris dignetur auferre. Qui euntes.

Expanded text:
tis latere erat grave descendentibus in timotis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est propter aquam quotidie usque ad lacum descendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa, tres petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad suum cunctis illic nescientibus monasterium rediit. Cumque die alia ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem positas petras inveneritis, in modico cavate: valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes,
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid non aspicitis. quis ẽ qui istum
monachum foras trahit : Qui respori.¬
dentes dixerunt: Non. Quib:ait. Oremꝰ
ut uos etiã uideatis. quẽ iste monachuis sequit᷑.
Cũq ꝑ biduum ẽẽt oratũ. maurus monachꝰ
iuidu pompeianꝰ autẽ eiusdẽ monasteri i pa¬
ter. uidere ñ potuit. Die igit᷑ alio. expleta
oratione. uirdei oratoriũ egressus. stãtem
foris monachũ repperit quem ꝓcecitate cor¬
dis sui. uirga ꝑcussit. Qui exillo die. nil per.¬
suasionis ulterius anigro puerulo ꝑtulit.
sed inorationis studium ĩmobilis ꝑmansit.
Sicq antiquus hostis. dominari Non
ausus ẽ in eius cogitatione. acsi ipse ꝑcus¬
sus fuisset ex uerbere. De a eua e x pe¬
tra łRODocta
⁊xhis autẽ monasteriis quȩ in eodem
loco construxerat. tria sursũ in rupil
montis erant & ualde erat frĩb laboriosũ.
semꝑ ad lacũ descendere. ut aquã haurire
debuissent: maxime. quia ex deuexo mon¬

Expanded text:
Nunquid non aspicitis quis est qui istum Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuisset ex verbere. CAPUT V. tra producta. Ex his autem monasteriis quae in eodem loco construxerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo mon
Abbreviated transcription (Latin):
N Uno autẽ ex eis monasterus quȩ circũ¬
quaq construxerat. quidam monachꝰ
erat. qui ad orationẽ stare ñ poterat sed
mox ut se fĩs ad studiũ orationis incli¬
nassent. ipse egrediebatur foras: & men¬
te uaga terrena aliqua & transitoria age.¬
bat. Cumq ab abbate suo sępius fuisset
admonitus. ad uirũ di deductus ẽ. Qui
ipse quoq eius stultitiȩ uehement̃ incre¬
pauit ⁊ ad monasterium reuersus. uix
duob dieb uiridei ad monitionẽ tenuit:
nam die tertio adusum ꝓpriũ reuersus.
uagari tempore orationis coepit. Quod
cum seruo dei. ab eodẽ monasterii patre
quẽ constituerat. nuntiatũ fuisset. drxit.
Ego uenio eumq ꝑ memetipsũ emendo.
Qumq uir dei uenisset in idẽ monaste.¬
riũ. & constituta hora expleta psalmodia.
sese fr̃s in orationem dedissent. aspexit
one non poterat. quidã niger puerulus
ꝑ uestimenti fimbriã foras trahebat.
Tunc eidem patri monasterii pompeiano
nomine. ⁊ mauro di famulo. secreto dr̃s.

Expanded text:
n uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam ejus vehementer increpavit, et ad monasterium reversus, vix duobus diebus viri Dei admonitionem tenuit: nam die tertia ad usum proprium reversus, vagari tempore orationis coepit. Quod cum servo Dei ab eodem monasterii Patre quem constituerat, nuntiatum fuisset, dixit: Ego venio, eumque per memetipsum emendo. Cumque vir Dei venisset ad idem monasterium, et constituta hora, expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, aspexit ere non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
re. durũq eẽt. qđ in mente ueteri coge¬
bantur noua meditari. sicut prauis mo¬
rib semꝑ grauis ẽ uita bonoꝵ. tractare
de eius aliquid morte conati sunt. Qui
inito consilio. uenenũ uino miscuerunt.
Et cum uas uitreũ in quo ille pestifer
potus habebatur. recumbenti patri ex
num crucis edidit: ⁊ uas quod longus
tenebat᷑ eodẽ signo rupit: sicq confractũ ÷:¬
acsi in illo uase mortis: ꝓ cruce lapidẽ dedisset.
Intellexit ꝓtinus uir dĩ. quia por tũ mortis
habuerat. quod portare ñ potuit signum

Expanded text:
re, durumque esset quod in mente veteri cogere, durumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de ejus morte aliqui conati sunt, qui inito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumbenti Patri, ex num crucis edidit, et vas quod longius tenebatur, eodem signo rupit: sicque confractum ac si in illo vase mortis, pro cruce lapidem dedisset. Intellexit protinus vir Dei, quia potum mortis habuerat, quod portare non potuit signum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ segete feratius fructum dedit.
Prȩconio itaq eximie conuersationis. cẽle¬
bre nomen eius habebatur. Non longe
autẽ monasteriũ fuit. cuiꝰ cõngregationis
pat̾ defunctus ẽ. Omĩsq ex illo congrega¬
tio. ad eundem uenerabilem benedictum
uenit ⁊ magnis p̃cib ut eis p̾esse deber&
petiit. Qui diu negando distulit sius illo¬
rumq fratrũ morib conuenire ñ posse
p̃dixit: Sed uictus quandoq p̃cib. assen¬
sum dedit. Cumq in eodẽ monasterio. re¬
gularis uitȩ custodiã teueret. nulliq
ut prius ꝑ actus illicitos indextrãleuãꝙ
partẽ deflectere. a conuersationis itinere
liceret. suscepti frs insane seuientes. semet.¬
ipsos prius accusare ceperunt: qr hunc
sibi p̃esse poposcerant. quoꝵ scilicet torti¬
tudo. in norma eius rectitudinis offende¬
bat. Cumq sibi sub eo conspicerent illici¬
ta non licere. ⁊ se dolerent assuȩta relinque.¬

Expanded text:
virtutum segete feracius fructus dedit. virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibus assensum dedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta relinque
Abbreviated transcription (Latin):
nis uitio. iure iam factus est uirtutũ
magister.¶Ynde &e ꝑ morsen p̃cipit᷑.
ut leuitȩ a uiginti quinq annis ⁊ supͣ.
ministrare debeant ab anno uero qͥn¬
quagesimo. custodes uasorum fiant.
Petrͦus:Iam quidem ꝓlati testimo.¬
nii. michi aliquantũ intellectꝰ int̾liicet:
sed tamen hec plenius postulo exponi.
GReGor iquet petre. qđ in iuuentu.¬
te. carnis tem̃p̃tatio ferueat ab anno autẽ
quinquagesimo. calor corporis frigescat.
Uasa autem sacra. sunt fidelium mentes.
E lecti ergo. cum adhuc intemptatione
sunt. subesse eos ac seruire necesse ẽ : &
obsequiis laboribq fatigari. Cũ uero iam
mentis ȩtate tranquillã. calor recesserit
temptationis. custodes uasorui sunt: quia
doctores animarũ fiunt. PE TRUS
ateor placet quod dicis. Fed quia ꝓlati
testimonii clausa reserasti. quȩso ut de
uita iusti. debeas ea quȩ sunt inchoata
III.
ecedente igit᷑ temptatione. uir dei
quasi spinis erutis. exculpta terra. de

Expanded text:
irtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellectus interlucet: sed tamen hoc plenius exponi postulo. Gregorius. Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr. Fateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, III.Recedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de
Abbreviated transcription (Latin):
Longe qͥppe ab hõib positꝰ. qr die eodem
paschalis esset solleminitas. ignorabat.
Uenerabilis aut̃ prb̃t. rursus asseruit
dicens. Ueraciter hodie resurrectionis
dnicȩ paschalis dies ẽ: abstinere tibi mi¬
nime congruit: quia & ego adhoc missꝰ
sum. ut dona omipotentis dñi pariter
sumamus. Benedicentes igitur dm̃. sum¬
pserunt cibũ. Expleta itaq refectione &
colloquio. ad eccłiam prb̃t receseit.
Eodem quoq tempore. hunc in specu la¬
titantem etiam pastores inuenerutit᷑.
Quẽ dũ uestitũ pellib inter frutecta
cernerent. aliquã bestiam eẽ credidert̃.
Sed cognoscentes di famulũ. eoꝵ multi ad pie¬
tatis gr̃am. ab estiali mente mutati sunt.
Nomen itaq eius. ꝑ uicina loca cunctis in¬
notuit factũq ẽ. ut exillo iã tempore. a
multis frequentari coepisset. Qui cumei
cibos deferrent corporis. ab eius ore in
suo pectore. alimenta referebant uitȩ.

Expanded text:
Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter recessit. Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
uellet a labore quiescere.⁊ benedicti uitã
in exemplũ hominib demonstrare. ut
posita suꝑ candelabrũ lucerna clarescer&.
quatinus om̃ib qui indomo dĩ sunt lu¬
ceret. cuidã presbitero longius manenti.
qui refectionem sibi in ꝑaschali festiuitate
parauerat. ꝑuisum dñs apparẽre dignatꝰ
est. dicens. Tu tibi delicias preparas: et
seruus meus illo in loco fame cruciatur.
Qui ꝓtinus surrexit: atq in ipsa sollemni¬
tate paschali. c̃ alimentis quȩ sibi paraue.¬
rat. ad locũ tetendit: ⁊ uirũ dei ꝑ abrupta
montiũ. ꝑ concaua ualliũ. ꝑ defõssa t̾rarũ
quȩsiuit: eumq latere inspͥecu rẽpperit.
Cumq oratione facta. benedicentes om̃i.
potentem dñm consedissent. post dulcia
uitȩ colloquia. is qui aduenerat prb̃t.
dixit. Surge. ⁊ sumamus cibũ qr hodie
pascha est. Cũi uir di respondit. dicens.
Scio qđ pascha. ẽ: quia uidere te merui.

Expanded text:
manum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam manum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa solemnitate Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facta, benedicentes Dominum omnipotentem consedissent, post dulcia vitae colloquia, is qui advenerat presbyter dixit: Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui.
Abbreviated transcription (Latin):
dei ad eundem locum ꝑueniens. in artis¬
simo specu se tradidit: tribq annis. ex¬
cepto romano monacho hominib incog¬
nitus mansit. Qui uidelicet romanꝰ. Non
longe in monasterio sub deodati patris
regula degebat: sed pie eiusdẽ patris sui
oculis furabatur horas: & quem sibi ad
mandũcandũ subripere poterat. dieb cer¬
tis benedicto panem ferebat. Nd eundem
uero specũ. a romani cella iter ñ eratequia ex¬
celsa desuꝑ rupes enunebat sed ex eadem
rupe. in longissuno fune religatũ. romanus
deponere panẽ consueuerat. In quo etiam.
resti. paruulũ tintinabulũ inseruit ut ad
sonũ tintinabuli uirdĩ cognosceret. qͣndo
sibi romanus panẽ p̃beret᷑ : quẽ exiens ac¬
ciperet. Sed antiquus hostis unius carita.¬
ti inuidens. alterus refectioni. cũ quadã
die submitti panem conspiceret. iactauit
lapidem & tintinabulũ fregit. Romanus
tam̃. modis congruentib ministrare non

Expanded text:
Dei ad eumdem locum perveniens, in arctisDei ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congruentibus ministrare non
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s agnoscerent. benedictus puer con¬
uersationis grã. quanta ꝑfectione cepiss&.
Qđ annis multis illic ante ocłos om̃iũ
fuit, & usq adhȩc longobardoꝵ tempora.
suꝑ fores ȩccłȩ pependit. Sed benedictus
plus appetens mala mundi ꝓpeci quam
laudes ⁊ pro deo laborib fatigari. quã uitȩ
huius fauorib extolli. nutricẽ suã occulte
fugiens. deserti loci secessum peciit. cii
sublacus uocabulũ ẽ: qui a romana urbe
quadraginta fere milib distans. frigidas
atq ꝑspicuas emanat aquas. Quȩ illic
uidelicet aquarũ abundantia. in extenso
prius lacu colligitur ad postremũ uero
in amne deriuatur. Quo dum fugiens
ꝑgeret. monachus quidã. romanus no.¬
mine. hunc euntẽ repperit: quo tenderet
requisiuit. Cuiꝰ cum desideriũ cognouisset.
& secretum tenuit. & adiutoriũ impendit.
eiq sc̃ȩ conuersationis habitũ tradidit :¬
& in quantũ licuit ministrauit. Uir aut̃

Expanded text:
omnes agnoscerent, Benedictus puer conomnes agnoscerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala mundi perpeti quam laudes, et plus pro Deo laboribus fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem
Abbreviated transcription (Latin):
petri ecłia demorarentur
p redicta nutrix illius. ad purgandũ triti.¬
cum. a uicinis mulierib p̾stari sibi capiste.¬
rium petiit. Qđ suꝑ mensam incaute dere.¬
lictum. casu accidente fractũ ẽ. sicq ut in
duab partib inueniretur diuisũ. Qđ max¬
ut rediens nutrix illius inuenit. uehemen¬
tissime flere c epit. quia uas quod p̾stitum
acceperat. fractũ uidebat. Benedictꝰ autẽ
religiosus ⁊ pius puer. cũ nutricem suam
flerẽ conspiceret. eius dolori cõpassus.
ablatis secũ utrisq fracti capisterũ partib.
sese cum lacrimis inorationẽ dedit. Qui ab
oratione surgens. ita uixta se uas sanũ rep.
nulla potuissent. Mox autẽ nutricẽ suã
blande consolatus. ei sanũ capisterium red.¬
didit. qđ fractum tulerat. Quȩ res in loco
eodem a cunctis ẽ agnita atq in tanta
ammiratione habita. ut hoc ipsũ capiste¬
riũ. eius loa incolȩ. in eccłȩ ingressu sus¬
penderent: quãtinus & p̃sentes ⁊ secuturi

Expanded text:
ecclesia demorarentur, praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coepit, quia vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se vas sanum repera potuissent Mox autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi
Abbreviated transcription (Latin):
uadã uero die dum solus eẽt. tẽpta.
eiꝰ faciemꝰ uolitare cępit. eiusq uultui in¬
portune insistere: ita ut capi manuposs&.
si hanc uir sẽs tenere uoluissa: sed signo
crucis edito. recessit auis. Tanta autẽ
carnis temptatio. aui eadem recedente
minam uiderat quã malignus sp̃s ante
eius mentis ocłos reduxit᷑. Tantoq igne.
seruidei animũ inspecie illius accendit.
ut se in eius pectore. flamma amoris uix
caperet: & iam pene deserere heremum.
uoluptate uictus deliberaret: cũ subito
suꝑna grã respectus. ad semet ipsũ reuer¬
sus est: atq urticarũ & ueprium iuxta
densa suc crescere frutecta conspiciens.
exutus uestimento. nudũ se in illis spinaꝵ
aculeis. & urticarũ incendiis proiecit:
Ibiq diu uolutatus. toto exeis corpore
uulneratus exiit & ꝑ cutis uulnera. edu¬
xit a corpore uulnus mentis: quia uolu¬
ardebat intus. Uicit itaq peccatũ: quia
mutauit incendiũ. Ex quo uidelicet tẽ¬

Expanded text:
uadam vero die dum solus esset beatus Bejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut capi manu posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset; sed signo crucis edito recessit avis, tanta autem carnis tentatio avi eadem recedente minam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos adduxit, tantoque igne servi Dei animum in specie illius accut se in eius pectore flamma amoris vix caperet. Etiam paene deserere heremum votuptate victus deliberaret, cum subito superna respectus gratia ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium iuxta densa succrescere frutecta conspiciens, exutus vestimentis, nudum se in illos spinarum aculeos et urticarum incendia proiecit, ibique diu se volutans, toto ex eis corporevulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tem
Abbreviated transcription (Latin):
orũ cerneret. eũ quẽ quasi in ingressu
mundi posuerat. retraxit pedẽ: Ne siqͥd
de scientia eius attingeret. ipse qͦq post¬
modũ. in unmane precipitium totus iret.
Despectis itaq litterarũ studiis. relicta
domo rebq patris. soli deo placere deside¬
rans. sc̃ȩ̃ conuersationis habitũ quȩ siit.
Recessit igitur. scienter nesciis & sapient̃
indoctus. Huiꝰ ego onĩa gesta ñ didici
sed pauca quȩ narro. quatuor discipulis
illius referentib agnoui: constantino sci¬
licet reuerentissimõ ualde uiro. qui ei in
monasterii regimine successit. ualentini.¬
ano quoq. qui annis multis lateranens i
monasterio p̃fuit simplicio. qui congre.¬
gationẽ illius post eum tertius rexit:
honorato etiã. qui nunc adhuc cęllȩ eius.

Expanded text:
cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
collapsi saxa parietis. eius ñ solũ m̃bra.
sed etiam ossa contriuerant. Eumq
missisq foras fratrib. cellã clausit: Qu
orationi instantius quã solebat incu.¬
buit. Mira res. Hora eadem hunc incolu.¬
mem. atq ut prius ualentẽ. ad eundẽ ite¬
rum laborem misit ut ipse quoq parie.¬
tem cũfratrib ꝑficeret. de cuius se interi¬
tu. antiquus hostis benedicto insultare

Expanded text:
collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, sed etiam ossa contriverant. Praecepitque missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare
Abbreviated transcription (Latin):
re cernerent. & flãmas quas antiquus
hostis finxerat. non uiderent. De Seruo Dĩ¬
parietem.quia res ita exigebat. paulo
altius edificarent. uir dei in orationis
studio. intra cellȩ suȩ claustra morabat᷑.
Cui antiquus hostis insultans apparuit
& quia ad laborantes fr̃s ꝑgeret. indica¬
uit. Quod uir dĩ. ꝑ nuntium celerrime
fratrib indicauit. dicens. Frs. caute uos
agite: quia aduos hac hora malignꝰ sp̃s
uenit. I qui mandatũ detulit. uixuer¬
ba cõpleuerat. & malignus sp̃s. eundem
parietem qui ȩdificabatur euertit: atq
unum puerulũ monachũ. cuiusdan
curialis filiũ opprimens. ruina contri¬
uit. Contristati om̃s ac uehementer af¬
flicti. Non dampno parietis sed contriti.¬
one fratris. quod uenerabili patribene.¬
dicto. studuerunt celeriter cum graui
luctu nuntiare. Tunc idem pater ad sẽ
dilaceratũ puerum deferri iubet quẽ
portare non nisi in sago potuerunt: quia

Expanded text:
re cernerent, et flammas quas antiquus re cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent. CAPUT XIparietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ manus mouere ñ possent. Diffi.¬
cultate igit᷑ facta. ad uirũ di missũ ẽ ut
ueniret. Grando hostem repelleret ut
lapidẽ leuare potuissent. Qui moxuenit.
orationem faciens benedictionẽ dedit.¬
& tanta lapis celeritate leuatus est: acsi
nullum prius pondus habuisset. De fan¬
tastico Corrine Incendio.
unc in conspectu uiri di placuit. ut in
loco eodem terrã foderent. Quã dũ fodi¬
endo altius penetrarent. ereũ illic idolũ
fr̃s inuenerunt. Quo ad horam casu in
coquinam ꝓiecto. exire ignis repente ui¬
sus ẽ: atqͦ in cunctoꝵ monachoꝵ ocłis.
quia om̃e eiusdem coquinȩ ȩdificiũ con¬
sumeretur. ostendit. Cumq iaciendo aquã.
ad ignem quasi extinguendũ ꝓstreperent.
pulsatus eodem tumultu uir dñi. aduenit.
Qui eundem ignẽ in ocłis fratrũ ẽẽ. in suis
uero non ẽẽ considerans. caput protinꝰ in
orationẽ flexit & eos quos fantastico rep¬

Expanded text:
virorum manus movere non possent. Diffivirorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuisset. tastico coquinae incendio. Tunc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perstreperent, pulsatus eodem tumultu vir Dei advenit. Qui eumdem ignem in oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico re
Abbreviated transcription (Latin):
rimus. & succensus apparebat. qui in eum
ore ocłisq flammantib sȩuire uidebatur.
Lamuero quȩ diceret. audiebant omnes.
Prius enim hunc uocabat ex nomine. Cui
cũ uir dĩ minime responderet. ad eiꝰ mox
contumelias erumpebat. Nam cũ clamaret
dicens. benedicte benedicte. & eum fibi
nullo modo respondere conspiceret. ꝓtinꝰ
adiungebat. Maledicte ñ benedicte. qͥd
mecum habes. quid me ꝑsẽqueris: Sed nc̃
expectanda sunt contra dei famulum
antiqui hostis Noua certamina cui pu.¬
gnam quidẽ uolens intulit. sed occasioneᷤ
uictoriȩ ministrauit inuitꝰ. De In Gen¬
adam die dũ fr̃s habitacula
eiusdem cellȩ construerent. Lapis
inmediũ iacebat. quẽ inedificiũ
leuare decreuerunt. Cumq eũ duo uł
tres mouere non possent. plures ad iun¬
cti sunt. Sed ita immobilis mansit. acsi
radicitus in terra teneretur ut palam
daretur intelligi. qđ suꝑ eum ipse ꝑ sẽ
antiquus hostis sederet: quem tantoꝵ

Expanded text:
rimus et succensus apparebat, qui in eum rimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus. CAPUT Quadam die dum fratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum
Abbreviated transcription (Latin):
castrum recipit: sed ꝑtriamilia in altũ
se subrigens. uelut ad aera cacumen ten¬
dit. Ubĩ uetustissimũ fanũ fuit in quo
ex antiquoꝵ more gentilium. a stulto
rusticoꝵ popło apollo colebatur.Cirtũ¬
quaq etiam incultu dęmonũ. luci suc¬
creuerant: in quib adhuc eodem tempore.
infideliũ insana multitudo sacrificiis sacri¬
legis insudabat. Bi itaq uir di ꝑuenieus.
contriuit idolum subuertit aram. succen.¬
dit lucos. Atq in ipso templo apollinis.
oraculum beati Martini. ubi uero ara eiꝰdẽ
uocabat. Sed hȩc antiquus hostis tacite non
ferens. non occulte uł ꝑ somniũ. sed aꝑta
uisione. eiusdem patris se ocłis ingerebuti &
magnis clamorib uim se ꝑ̾peti conquerebat᷑.
ita: ut uoces illius etiã fr̃s audirent. quãuis
imaginem minime cernerent. Ut enĩ disci¬
pulis suis uenerabilis pater dicebat. corpo.¬
ralib eius ocłis. idem antiquus hostis deter¬

Expanded text:
castrum recepit, sed per tria millia in altum castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejusdem ocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teter