comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad grãm. quã ñ intelligunt qs
ignorantes di iustitiã. & suat
uolentes constiduere iustitię
di non sunt subiecti. Si enĩ na
indelligunt illud ex deuteros¬
mio quẽ admodũ apłs pauli
cõmemorauerit. ut corde o¬
datur ad iustitiã. ore confessio
fiat ad salutẽ. quia non .ẽ. opus
sanis medicꝰ sed male habentib
Isto certe iobis apłi testimonia
quod ad istã sententiã ultimũ
posuit. ubi ait. Hȩc ÷ caritas da
ut mandata eiꝰ seruemꝰ.⁊ man¬
data eiꝰ grauia ñ sunt. Debent
utiq commoneri caritati dei
non ẽẽ graue mandatũ dĩ. qu
dando quã oporta&e ignoran
iustitia di. Quȩ tam carica¬
tunc ꝑfecta erit: cũ poenalis ti¬
mor om̃is abscessent. Post hȩc
yposuit testimonia quȩ contra
bos dici solent. nec ea soluit. sed
cõmeniorando quasi contraria.
questiones artius illigauit. Ait
enĩ. Testimonia scripturarũ quȩ
ediuerso ponenda sunt his qui
arbitrii libertatẽ uł ñ peccandi
possibilitatẽ imperite existimãt

Expanded text:
quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mandatum dei, quadando quam oportet ignorant iustitiam dei: quae tamen caritatunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant
Abbreviated transcription (Latin):
eđ̃ dehac uita dictũ. sine diffi¬
cili questione intelligitur: & qđ
uit ñ iustificabitur. ad illã ꝑfecti.¬
onem iusticie retulit. quȩ in huac
uita non. ẽ. Item dicunt inquit.
Si dixerimus quia peccatũ non
habemꝰ : ipsi nos seducimꝰ. & ueri¬
tas in nob̾ non. ẽ. Et huic eui¬
dentissimo testimonio. quasi con¬
trariis testimoniis respondere
conatus.ẽ: qd̾ idem sc̃s ioħes
in eadẽ epła dicat. Hoc aut̃ dico
fr̃s: ut ñ peccetis. O mĩs qͥ natꝰ
ẽ ex deo. peccatũ non facit. Quia
semen ipsius in eo mance. & ñ
potest peccare. Itẽ illic. qui natꝰ
est ex do: ñ peccat. Quia gene¬
ratio di conseruat eũ: & malig¬
nus ñ tangit eũ. Itẽ illic inquit.
ubi de saluatore ait: qm̃ ille
apparuit ut peccata tolleret.
Om̃is qui in eo mance. ñpeccat.
Om̃is qui peccat: ñ uidit eũ nec

Expanded text:
quod de hac uita dictum sine diffiquod de hac uita dictum sine difficili quaestione intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem iustitiae retulit, quae in hac uita non est. \'Item dicunt\', inquit, \'si dixerimus quiapeccatum non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis testimoniis respondere conatus est, quod idem sanctus Iohannes in eadem epistula dicat: hoc autem dico, fratres, ut non peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest peccare; item illic: qui natus est ex deo, non peccat. quia generatio dei conseruat eum, et malignus non tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis qui in eo manet non peccat; omnis qui peccat non uidit
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato sunt. Si aut̃ im maci¬
lati sunt qui sunt sine crimine:
etiã in hac uita fuisse atq ẽẽ ne.¬
gare ñ possumꝰ: quia ñ ideo sine
ullo peccato est aliquis. qm̃ non
habae maculã criminis. Unde &
apłs cũ ministros eliger& ordinan.¬
dos: ñ ait. Siquis sine peccato qd
inueniri ñ possoe: sedait. Siquis
sine crimine. qđ utiq possoe. Nec
tam̃ iste ostendit: quẽad modum
scđm suã causam debeamꝰ acciꝑi
qđ scriptũ ẽ. Qm̃ ñ iustifi cabitus
in conspectu tuo om̃is uiuens. Aꝑta
quippe sententia ẽ. de superiore
uersu illustrius declarata. Ne in¬
tresinquit iniudiciũ cũ seruotuo:
qm ñ iustificabitur in conspectu
tuo om̃is uiuens. Iudiciũ timet.
quia miscđiam desid̾at. que suꝑ¬
exaltat iudicio. Hoc. ẽ. enũ ne in¬
tres iniudiciũ cũ seruo tuo. noli
me iudicare secundũ te: qui es
sine peccato. qm̃ non iustificabit᷑
inconspectu trio om̃is uiuens.

Expanded text:
sine peccato sunt; si autem inmacusine peccato sunt; si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset — sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat iudicio. hoc est enim ne intres in iudicium cum seruo tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\', quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens,
Abbreviated transcription (Latin):
oe ñ peccet. Idem dicunt inquit.
Quia ñ iustificabit᷑ inconspectu
tuo omĩs iuuens. Et huic testimo¬
mo quasi respondit ad nichil alius
nisi ut scripturȩ scȩ int̾ se litigare
uideant᷑. quaꝵ concordiã. noc
debemꝰ ostendere. Ait enĩ. quibus
respondendũ ẽ. quod de sc̃o racha¬
ria euangłista testatur dicens.
Erat aut̃ zacharias ⁊ elisabeth uxo
eius. iusti ambo in conspectu dñi.
& incedentes in omĩb mandatis
& iustificationib dm̃ sine quereli
Quniusti ambo: utiq legerant im
ipsa mandata. quẽ ad modũ sua pi¬
cata mundarent. Nã ⁊acharias.a
de om̃i sacerdote ex hominib ac¬
cepto. in epła ad hebreos dr̃. etiã
pro siuis peccatis utiq hostias offi¬
rebat. Quomodo aut̃ intelligend
sit qđ dr̃ sine querela: iam supri
satis quantũ opinor ostendimus
scĩ & iminaculati in conspectu eiꝰ.
Hoc agitur ut hoc simus: si imni¬
culati intelligendi sunt : qͥ om̃ini

Expanded text:
et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, et non peccet. \'Item dicunt\', inquit, \'quia non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait enim: \'quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in epistula ad Hebraeos dicitur, etiam pro suis peccatis utique hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod dicitur sine querella, iam supra satis, quantum opisancti et immaculati in conspectu ejus » . Hoc agitur, ut hoc simus; si immaculati intelligendi sunt, qui omnino
Abbreviated transcription (Latin):
petierimꝰ accipiemꝰ ab eo. Hoc enĩ
uidetur isto loco ammonuisse:
ne cor nr̃m nos in ipsa oratione
⁊ petitione rep̃hendat. Hoc ẽ. ne
forte cũ coeperimꝰ dicere dimitte
nob̾ sicut & nos dimittunꝰ: cõpun-¬
gamur ũ facere qđ dicimus. aut
ẽtiã non audeamꝰ dicere qđ non
facimꝰ: ⁊ fidutiã petendi amittamꝰ.
Item sibi opposuit destimoniũ scrip¬
turarũ : quod eis dici solet. Quia
ñ ẽ. homo iustꝰ int̾ra. qui faciat bo¬
nũ: & non peccet. Et quasi respon.¬
dit aliis testimoniis: quia dñs de
scõ iob ait. Nunquid considerasti
seruũ meũ iob: Non enĩ ẽ. ei sumi¬
lis quisquã in t̾ris: homo sine que¬
rela. uerus di cultor. abstinens se
ab om̃i malo. Unde ia suꝑius dis¬
seruimꝰ. Nec tam̃ iste ostendit nob̾:
quomodo & iob si hȩc uerba ita
intelligenda sunt. sine ullo pecca.¬
to fuerit int̾ra. & uerũ sit quod
scriptũ ẽẽ dixit. Non est homo
iustus int̾ra. qui faciat bonũ

Expanded text:
petierimus accipiemus ab eo. hoc enim petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quodetiam non audeamus dicere quod non facimus, et fiduciam petendi amittamus. CAPUT XVI. 37. Item sibi opposuit testimonium Scripturarum, quod eis dici solet, Quia non est homo justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Et quasi respondit aliis testimoniis, quia « Dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti seruum meum Iob? non enim est ei similis quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob, si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑuemiat ubi habitet mundus
corde. sicut illa singula reddenda
sunt singulis. Ubi dictũ ẽ. Quis as¬
cendet in montẽ dñi aut qͥs stabit
in loco scõ eius : In nocens manib.
⁊ mundus corde. In nocens manib
ascendet: & mundꝰ corde stabit.
Illud in oꝑe ẽ: illud infine. Et illic
magis intelligendũ quod dictũ ẽ.
Bona.ẽ. substantia. cui ñ ẽ. peccatũ
in conscientia. Tunc enĩ erit uere
bona substantia. id est uerȩ diuitiȩ.
cũ transierit tota pauꝑtas. idest
cũ consuminata fuerit om̃is infir¬
mitas. Nunc uero auertat Se
homo a delicto: cũ ꝓficiendo inde
discedit & renouatur de die indiẽ.
& dirigat manꝰ in oꝑe miscđiȩ et
ab om̃i delicto mund& cor suum:
misereat᷑. ut quod restat. ꝑ uenia
dimittatur Hoc enĩ salubriter. &
sine uana inaniq iactantia bene
intelligit᷑ in eo. qđ dixit sc̃s ioħes.
Si cor nr̃m nos ñ rep̃hendat. fi.¬
dutiã habemꝰ ad dm̃. ⁊ quȩcũq

Expanded text:
ne perveniat, ubi habitet mundus ne perveniat, ubi habitet mundus corde . Sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est, Quis ascendet in montem Domini? aut qui stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundus corde. Innocens manibus ascendet, et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. Et illic magis intelligendum quod dictum est, Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona substantia, id est, verae divitiae, cum transierit tota paupertas, id est, cum consumpta fuerit omnis infirmitas. Nunc vero avertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit, et renovatur de die in diem; et dirigat manus in opera misericordiae, et ab omni delicto mundet cor suum; misereatur, ut quod restat, per veniam dimittatur. Hoc enim salubriter et sine vana inanique jactantia bene intelligitur, in eo quod dixit sanctus Joannes, Si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
quia iħs nondũ fuerat głificatꝰ:
quomodo dicenda. ẽ. ante resur¬
rectionẽ suã eccła eiꝰ ẽẽ głosa
Mundat gͥ eã nunc lauacro aque
in uerbo. abluens peccata p̃terita.
& pellens ab ea dominationẽ ma.¬
loꝵ angłoꝵ. Deinde ꝑficiens eius
sanitates: facit eã occurrere in illã
głosam sine macula ⁊ ruga. Quos
enĩ p̃destinauit: illos ⁊ uocauit.
Et quos uocauit: ipsos ⁊ iustificauit.
Quos aut̃ iustificauit: illos ⁊ głifi
cauit. In hoc misterio dictũ arbi¬
tror. Ecce eicio demonia. ⁊ sanita.¬
tes ꝑficio hodie ⁊ cras. & tertia die
consũmor: id ẽ. ꝑficior. Dixit enĩ
hoc ex ꝑsona corporis sui: quod.ẽ.
ȩccła dei.ponens ꝓ distinctis ordina¬
tisq temporib : quod & in sua re-¬
surrectione significauit intriduo.
Puto aut̃ int̾ eẽ int̾ rectũ corde: &
mundũ corde. Nã ⁊ rectꝰ corde in
ea quȩ ante sunt extendit᷑. ea quȩ
retro sunt obliuiscens: ut recto
cursu. id. ẽ. recta fide atq intentio¬

Expanded text:
fuerat glorificatus - quomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro aquae, in uerbo abluens peccata praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum; deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam sine macula et ruga. quos enim praedestinauit, illos et uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, icabit; in hoc mysterio dictum arbitror: Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia die consummor, id est, perficior. Dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est Ecclesia Dei, ponens pro distinctis ordinatisque temporibus quod et in sua resurrectione significavit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde: nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliviscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentio
Abbreviated transcription (Latin):
a quo ipsa arbitrii lib̾tatẽ accemi
ẜ culdubio a do. Ds̃ autẽ quod qͥ
certe bonũ ẽ. Negarienĩ non pa
Qu a igitur ratione bonum ꝓbane
si magis ad malũ quã ad bonũ ꝓ
est. Magis enĩ ad malũ quã adbo
ꝓnũ ẽ: Si homo ꝑ illud potest
cũ peccato. & ñ potest ẽẽ sine peco
Respondet᷑ ꝑ arbitrii lib̾tatẽ fac
ut eet homo cũ peccato. Sed iã
nalis uitiositas subsecuta. ex lihi¬
tate fecit necessitatẽ. Unde ad eus
fides clamat. Denecessitatib mera
educ me. Sub quib positi. uel no
possumꝰ qđ uolumꝰ intelligere. uis
quod intellexerimus: uolumꝰ no
ualemus implere. Nam ⁊ ipsali¬
tas credentib a lib̾atore ꝓmittũ
Si uos inquit filius lib̾auerit: tͥ
uere lib̃i eritis. Uicta enĩ uitio
in quod cecidit uoluntate. caruis
libtate natura. Hinc alia scriptis
dicit. Aquo enĩ quis deuictus
hiuc oseruus addictus. ẽ. Sicus
ergo non ẽ. opus sanis medicꝰ. sd
male habentib: ita ñ ẽ opus libo

Expanded text:
psam arbitrii libertatem acceperit; procul dubio a Deo. Deus autem quod dedit, certe bonum est, negari enim non potest. Qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? Magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato, et non potest esse sine peccato. Respondetur per arbitrii libertatem factum, at, esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus implere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentib
Abbreviated transcription (Latin):
conscripsit. introducit ꝑsonã suã
quasi cũ alt̾o disputantẽ. & facit
se int̾rogari. & quasi ab int̾ro gan¬
te sibi dici. Das nuchi hominem
sine peccato: Et respondet. Do
tibi qui ẽẽ possit. & rursum ab
int̾rogante dr̃ ei. Quis est: Et
respon̾d&. Ipse tu. Qđ si dixeris
inquit. ego ẽẽ non possũ. Res.¬
pondendũ ẽ. Cuius culpa est
qđ si dixeris mea. dicendum est.
Et quomodo tua ẽ. si ipse sine¬
se int̾rogari ⁊ dici sibi. Tu ipse
sine peccato es. qui dicis homi¬
nẽ sine peccato ẽẽ posse : Et
respond&. quod nonsũ sine pec¬
cato. cuiꝰ culpa ẽ: Qđ si dixerit
inquit tua.ẽ: respondendũ ẽ.
quomodo mea si ẽẽ non possũ :
Nos respondemꝰ. nullũ cũ eis de
his uerbis ẽẽ debere conflictum.
quia non ẽ. ausus dicere ẽẽ homi-¬
nẽ sine peccato. uł aliquẽ uł se
ipsũ. sed tantũ modo ẽẽ posse res-¬
pondit. Quod neq nos neganius.
Quando aut̃ possit. ⁊ ꝑ quẽ possit.

Expanded text:
conscripsit introducit personam suam conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse nse interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit,
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. Imputat autem ds̃
homini. omẽ peccatũ. et hoc qͦq
confitendũ puto. Quia neq pecca¬
tũ ẽ. quic quid ñ õimputabitur
inpeccatũ. Et si est aliqd peccatũ
quod uitari ñ possit. quomodo iustꝰ
uitari non possit: Respondemꝰ.
iã olim contͣ suꝑbos ẽẽ clamatũ.
Beatus cui non imputabit dñs
peccatũ. Non enĩ imputat his
qui fidelit̃ ei dicunt. Dimit̾te nob̃
debita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Et iuste ñ impu¬
tat. quia iustũ ẽ quod ait. In qua
m̃sura mensi fueritis: meadem
remetiet᷑ uob̃. Peccatũ. ẽ. autem
cũ uł non .ẽ. caritas quȩ ẽe deb&.
uł minor est quã deb&. Siue hoc
uitari uoluntate possit. siue non
possit. Quia si potest. p̃sens uo¬
luntas hoc facit. Si aut̃ ñ pocest:
pret̾ita uoluntas hoc fecit. ⁊ tam̃
uitari potest. No.. qͣndo uoluntas
suꝑba laudat᷑: sed qͣndo humilis
adiuuat᷑. Post hec ille qui ista

Expanded text:
non potest. imputat autem deus non potest. imputat autem deus homini omne peccatum. de hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quidquid non imputabitur in peccatum, et si est aliquod, peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus uitari non possit?" Respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas, quae esse debet, uel minor est, quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non. possit, quia, si potest, pluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista
Abbreviated transcription (Latin):
pam qđ non ẽ. sine peccato: qͥl
sola hominis uoluntate factui
ut ad istã necessitatẽ ueniret q
sola hominis uoluntas superat
n̾ possit. Itersi ait querendũ. ẽ. s
natura hominis bona.ẽ. quod
nullus negare nisi marchion
aut manicheus audebit: que¬
modo igitur bona ẽ. si mal o
ei non.ẽ. carere possibile : O
enĩ peccatũ malũ eẽ quis dubi¬
tet : Respondemꝰ & naturam
hominis bonã eẽ . & eam malꝰ
carere posse. Nam ido clama
liba nos amalo quod ñ ꝑficitur
quãdui corpꝰ quod corrũpitur
aggrauat animã. Sed hoc agit᷑
gr̃atia ꝑ fidem. ut aliqͣndo dicat᷑.
Ubi ẽ. mors contentio tua : ubi .ẽ.
mors aculeus tuus: Aculeus
uitẽ mortis peccatũ. ẽ: uirtꝰ uero
peccati lex. Qm̃ lex ꝓhibendo au-¬
get peccati cupiditatẽ. nisi diffun¬
Sat sp̃s caritatẽ : quȩ plena et ꝑ.¬
fecta tunc erit. cũ uidebimꝰ facie
ad faciem. Et hoc inquit dicendũ
est. Certe iustꝰds̃. Negari enu

Expanded text:
lpam, quod non est sine pecclpam, quod non est sine peccsola hominis voluntate factum est ut ad istam necessitatem veniret, quam sola hominis voluntas superare non possit. Iterum, ait, quaerendum est, si natura hominis bona est quod nullus negare, nisi Marcion, aut Manichaeus audebit, quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? Omne enim peccatum malum esse, quis dubitet? Respondemus et naturam hominis bonam esse, et eam malo carere posse: nam ideo clamamus, Libera nos a malo, quod non perficitur quandiu corpus quod corrumpitur aggravat animam: sed hoc agitur gratia per fidem, utaliquando dicatur: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem, quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. XV. "Et hoc" inquit "dicendum est: certe iustus deus. negari enim
Abbreviated transcription (Latin):
atis. Cur ergo concupiscentia car-¬
nis quȩ utiq culpabilis atq
uitiosa. ẽ. Nichilq ẽ. aliud quã
desideriũ peccati. quod idem apłs
p̾cepit ne regnet in nr̃o mortali
corpore. ubi satis ostendit ẽẽ tam̃
in nr̃o mortali corpore qđ ꝑiutde¬
dũ nonsit ut regnet. Cur ergo ista
concupiscentia non mutata. ẽ. ea
uoluntate. quã uoluntatem satis
eiudent̃ exp̃ssit apłs dicens. ut
ñ ea quȩ uultis faciatis Si facibs
potest uoluntas uoluntate mue¬
ri: nec sane isto modo naturam
siue animȩ siue corporis quã dꝰ
creauit.⁊ quȩ tota bona.ẽ. accusi¬
mus. sed eã dicimꝰ ꝓpria uolun¬
tate uitiatã. sine dĩ grã ñ posse
sanari. Iterum ait quȩrendũ i
si non potest homo sine peccato
eẽ. cuius culpȩ. ẽ. Ipsius ne homi¬
nis. an cuiꝰlib& alterius: Si ip̃si
hominis. quomodo culpa homu
ẽ. si hoc ñ est quod ẽẽ ñ potest.
Respondemꝰ. ideo ẽẽ hominis cu¬

Expanded text:
atis. cur ergo concupiscentia caratis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis cu
Abbreviated transcription (Latin):
fit de die indiẽ. in his qͥ uolendo
& credendo ⁊ inuocando ꝓficiud̃.
& p̃terita obliuiscentes in ea quȩ
ante sunt extenduntur. Ad hoc
eiũ lex ista p̃cipit. ut cum in his
implendis homo defecerit. ñ se
extollat suꝑbia tumidꝰ. sed ad gra¬
tiam confugiat fatigatꝰ. Acsic eũ
lex t̾rendo. ad xp̃m diligendum.
pedagogi ꝑducat officio. Iterum
querendũ.ẽ. inquit. quomodo ñ
potest homo ẽẽ sine peccato. Uo¬
luntate. an natura. Si natura:
peccatũ nonẽ. Si uoluntate: ꝑfa¬
cile potest uoluntas uoluntate
mutari. Respondemꝰ. admonen-¬
tes ẽẽ cogitandũ. quanta sit p̾-
sumptio qua dicit᷑. Non solũ posse
quod quidẽ adiuuante dĩ gratia
negandũ non.ẽ. sed etiã ꝑͦfacile
posse uoluntatẽ uoluntate mu-¬
tari. cũ dicat apłs. caro concupis.¬
carnẽ. Hȩc enĩ inuicẽ aduers ant᷑.
ut non ea quȩ uultis faciatis.
Non enĩ ait hȩc inuicẽ aduersan.¬
tur. ut quȩ potestis facere noli¬
tis: sed ut non ea quȩ uultis faci.¬

Expanded text:
n his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupisarnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faci
Abbreviated transcription (Latin):
excorde faciendo. & currentiũ
uires ut adiuuent᷑ orando. Et
sic audiamꝰ p̾cepta ꝑfectionis:
ne currere negligamꝰ ad pleni.¬
tudinẽ caritatis. His p̃missis.
ea testimonia quȩ posuit iste
cui respondemus. tanꝗͣ nos ea
ꝓtulerimꝰ diligent̃ audiamus.
Indeutero nomio. Tu aut̃ ꝑfec̃¬
tus eriscorã dño do tuo. Item
illic. & non erit in consũmatus
infiliis isrł. Item saluator in eua¬
gelio. E stote ꝑfecti. quia pat̾ ur
qui incelis. ẽ. ꝑfectꝰ. ẽ. Itẽ apłs ad
corinthios scđa. De cetero fr̃s gau¬

Expanded text:
ex corde faciendo et currentium ex corde faciendo et currentium uires ut adiuuentur orando et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere neglegamus ad plenitudinem caritatis. His praemissis ea testimonia quae posuit iste cui respondemus, tamquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. \'in Deuteronomio: tu autem perfectus eris coram domino deo tuo; item illic: et non erit inconsummatus in filiis Israel; item saluator in euangelio: estote perfecti, quia pater uester qui in caelis est perfectus est; item apostolus ad Corinthios secunda: de cetero, fratres, gau
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis concupiscentiȩ. quod
uł continendo frenet᷑. Non omni
modo ex tota anima diligitur ds̃.
Non enĩ caro sine anima concupis¬
cit. quãuis caro concupiscere dr̃.
quia carnalit̃ anima concupiscit.
Tunc erit iustꝰ sine ullo omni no
peccato. quia nulla lex erit in
m̃bris eiꝰ repugnans legi m̃tis
eiꝰ. sed prorsus toto corde. tota
anima. tota m̃te dilig& dm̃.
quod.ẽ. primũ sũmũq p̃ceptũ.
Cur ergo non p̾ciperetur ho.¬
nuni ista ꝑfectio. quã uis eam
in hac uita nemo habeat: Non
enĩ recte curritur. si quo cur.¬
rendũ.c̃. nesciat᷑. Quomodo
aut̃ sciretur. si nullis p̃ceptis
ostenderetur: Sic ergo curra¬
mus. ut cõprehendamꝰ. Om̃s
enĩ qui recte currunt: cõpre
hendent. Nonsicut in agone
theatrico. Om̃s quidẽ currt̃.
sed unus accipit palmã. Curra¬
mus credendo. sꝑando. deside¬
rando. Curramꝰ corpꝰ castigando.
&& elemosinas in bonis dandis.
malisq ignos cendis. hilarit̃ &

Expanded text:
carnalis concupiscentiae, quod carnalis concupiscentiae, quod el continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur deus. non enim caro sine anima concupiscit, quamuis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. tunc erit iustus sine ullo omnino peccato, quia nulla lex erit in membris eius repugnans legi mentis eius, sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget deum, quod est primum summumque praeceptum. cur ergo non praeciperetur homini ista perfectio. quamuis eam in hac uita nemo habeat? non enim recte curritur, si quo currendum est nesciatur. quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? sic ergo curramus, ut conprehendamus. omnes enim qui recte currunt, conphendent, non sicut in agone theatrico omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam. curramus credendo et sperando, desiderando; curramus corpus castigando et elemosynas in bonis dandis malisque ign
Abbreviated transcription (Latin):
aut iam ꝑfectus sim. Fr̃s ego
me non arbitror apprehendisse.
Unũ aut̃. quę retro oblitꝰ in ea
quȩ ante sunt extentꝰ. secundũ
incentionẽ sequor ad palmam
suꝑnȩ uocationis di in xp̃o iħu.
Quot quot ergo ꝑfecti hoc sapi¬
amus. Id.ẽ. quot quot ꝑfecte
currimus. hoc sapiamus quod
nondũ ꝑfecti sumus. Ut illic ꝑ.¬
ficiamur quo ꝑfecte ad huc cur¬
rimus. Et cũ uenerit quod per-¬
fectũ. ẽ. quod exparte .ẽ. destru¬
atur. Id.ẽ. non iam exparte sit.
sed ex toto. Quia fidei ⁊ spei iã
res ipsa ñ quȩ credatur & speret᷑.
sed quȩ uideatur teneat᷑q succe¬
det. Caritas aut̃ quȩ inhis tribꝰ
maior.ẽ. n auferatur sed augeat᷑.
⁊ impleat᷑. contẽplata qđ crede-¬
bat. ⁊ quod sꝑabat adepta. In
qua plenitudine caritatis. pre¬
ceptũ illud implebitur. Diliges
dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo.
⁊ ex tota anima tua. ⁊ ex tota
nite tua. Nam cũ ẽ. adhuc aliqͥd

Expanded text:
aut jam perfectus sim: fratres, ego aut jam perfectus sim: fratres, ego me non arbitror apprehendisse; unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus secundum intentionem sequor ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu. quotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; id est: quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur, quo perfecte adhuc currimus, ut cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur, id est non iam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. nam cum est adhuc aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cit. qđ benignitatis ac laboris
impenditur. Surrepit tediũ.
quo fuscetur hilaritas. in qua
datorem diligit ds̃. Surrepit
autẽ tanto magis. quanto minꝰ
quisq. Et tantominꝰ. qͣnto mag̃
ꝓfecerit. His atq huius modĩ
consideratis. merito inoratione
dicimus. Dimitte nob̃ debita
nr̃a sicut & nos dimittimꝰ debi.¬
torib nr̃is. Si tam̃ qđ dicimus
faciamꝰ. ut uł ipsi etiã diligant᷑
inimici. uł si quisquã ad hũc in
cep̃o paruulus hoc non dũ facit:
Penitenti tam̃ qđ in eũ quisq
peccauit. ⁊ ueniã petenti ex inti.¬
mo cordis ignoscat. si uult ut
eiꝰ orationẽ pat̾ celestis exaudiat.
Inqua oratione si contentiosi eẽ
nolumꝰ. satis nob̾ ꝓpositũ specu¬
lum.ẽ. ubi inspiciatur uita iusto¬
rum qui exfide uiuunt ⁊ per-¬
fecte currunt quãuis sine pec¬
cato non sint. Unde dicunt. Di¬
mitte nob. quia nondum quo
curritur ꝑuenerunt. Hinc dicit
apłs. Non quia iam acceperim.

Expanded text:
cit, quod benignitatis ac laboris cit, quod benignitatis ac laboris impenditur, subrepit taedium, quo fuscetur hilaritas, in qua datorem diligit Deus ; subrepit autem tanto magis, quanto minus quisque, et tanto minus, quanto magis profecerit: his atque hujusmodi consideratis, merito in oratione dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Si tamen quod dicimus, faciamus, ut vel ipsi etiam diligantur inimici: vel si quisquam adhuc in Christo parvulus hoc nondum facit; poenitenti tamen quod in eum quisque peccavit, et veniam petenti, ex intimo cordis ignoscat, si vult ut jus orationem Pater coelestis exaudiat. 19. In qua oratione, si contentiosi esse nolumus, satis nobis propositum speculum est, ubi inspiciatur vita justorum, qui ex fide vivunt, et perfecte currunt, quamvis sine peccato non sint. Unde dicunt, Dimitte nobis; quia nondum quo curritur pervenerunt. Hinc dicit Apostolus: Non quia jam acceperim,
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. ut ea post ea saturem᷑. Undi
dñs in euangłio cum dixisset.
Nolite facere iustitiã urãm cos
hominib ut uideamini ab ers
ne istũ nr̃m cursũ fine humass
pͥositione iustitiȩ ipsius execdl
nisi tria ista. ieiuniũ. lemosinas.
erationes. Ieiuimo scilicet unuer.¬
sam corporis castigationẽ signifi.¬
fins. elemosinis omnẽ beniuolen.¬
am ⁊ beneficentiã uł dandi uel
gnoscendi. Et oratione insinuans
nis regulas scĩ desiderii. Ut qm̃
incastigatione corporis frenatur
concupiscentia. quȩ non frenari.
sed omino ẽẽ non debet: Nec erit
milla ꝑfectione iusticiȩ. ubi nul¬
lumerit omĩno peccatũ. Et sȩpe
musu rerũ etiã concessarũ atq
licitarui. exerit immodationem
sisa. In ipsa uero beneficentia
qua iustus consulit ꝓximo. quȩ¬
du fiunt. quȩ obsint cũ ꝓdesse
putata sint. ⁊ aliqͣndo ꝑ infirmi¬
tatẽ. uel cũ minus sufficit᷑ neces.¬
sitatib alioꝵ uł parũ ineis ꝓfi¬

Expanded text:
itiae, ut ea postea saturemur. unde itiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae positione justitiae ipsius exsecutus, nisi tria ista, jejunium, eleemosynas, orationes: jejunio scilicet universam corporis castigationem significans; eleemosynis, omnem benevolentiam et beneficentiam, vel dandi, vel ignoscendi; et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut qin castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari sed omnino esse non debet, nec erit in illa perfectione justitiae ubi nullum erit omnino peccatum, et saepe in usu rerum etiam concessarum atque licitarum exerit immoderationem suam: in ipsa vera beneficentia, qua justus consulit proximo, quaedam fiunt quae obsint, cum prodesse putata sint; et aliquando per infirmitatem, vel cum minus sufficit necessitatibus aliorum, vel parum in eis profi
Abbreviated transcription (Latin):
a quib in hac uita eiusdẽ merc¬
dis meritũ cõparatur. Non eñ
ad saturitatẽ iusticiȩ cũ hinc exi¬
erit quisq ꝑueniet. nisi ad eam
cũ hic ẽ. esuriendo ⁊ sitiendo cu¬
currerit. Beati quippe qui esu¬
riunt ⁊ sitiunt iustitiã. qm̃ ipsi
saturabunt᷑. Quã diu ergo per¬
grinantes a dño ꝑfidẽ ambulas
ipsa peregrinatione iustitia. i
ad illam ꝑfectionem plenitudi¬
nemq iustitiȩ ubi in specie de¬
coris eius. iam plena ⁊ perfecti
caritas erit: Nunc ipsius curi
rectitudine ⁊ ꝑfectione tendam
castigando corpus nr̃m ⁊ seruit
subiciendo. ⁊ el emosinas indand
beneficiis. ⁊ dimittendis quȩ in
nos sunt cõmissa peccatis. Hi larii
&e excorde faciendo. ⁊ orationib
indesinent̃ instando. Et hȩc faci¬
endo indoctrina sana qua ȩdifi¬
catur fides recta spes firma. car¬
tas pura. Hȩc ẽ. nuno nr̃a iustia
qua currimꝰ esurientes ⁊ sitiento
ad ꝑfectionẽ plenitudinẽq uist¬

Expanded text:
a quibus in hac uita eiusdem merca quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quamdiu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, t nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in nos sunt commissa peccatis hilariter et ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iust
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficiatur: & nunc in ꝓficientib
agitur. & om̃i modo implebit᷑
contentione mortis absumpta.
& caritate quȩ credendo ⁊ spe-¬
rando nutritur. uidendo & ob¬
tinendo ꝑfecta. Deinceps insti.¬
tuit diuinis testimoniis agere
quod intendit. Quod qualẽ sit.
diligentius aduertamꝰ. Testimo¬
na inquit quib ꝓbatur p̾ceptũ
ẽẽ homini. ut absq peccato sit.
Ad hoc respondemꝰ. Non utrum
p̃ceptũ sit querit᷑. qđ ualde ma¬
nifestũ ẽ: sed hoc ipsũ qđ p̃ceptũ
tis hiuꝰ possit impleri. Ubi caro
concupiscit aduersus sp̃m ⁊ sp̃s
qui finit hanc uitã : sed qui in
hao uita susceꝑit grãm. & ne in
uanũ suscipiat: bonis oꝑib ege.¬
rit. Aliud. ẽ. enĩ exire de hoc cor¬
pore. qđ om̃s homines dies uitȩ
huiꝰ ultimus cogit: aliud ÷ autẽ
liberari de corpore mortis huiꝰ.
quod sola d̃i grã ꝑ iħm xp̃m¬
dñm nr̃m sci̾s ⁊ fidelib eiu
imꝑtit. Post hanc aut̃ uit̾a merio
ꝑficiens redditur. sed eis tantum

Expanded text:
perficiatur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius aduertamus. \'testimonia\', inquit, \'quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum tis hujus possit impleri, ubi caro concupiscit adversus spiritum, etqui finit hanc vitam, sed qui in hac vita susceperit gratiam, et ne in vanum suscipiat bonis operibus egerit. Aliud est enim, exire de hoc corpore, quod omnes homines dies vitae hujus ultimus cogit: aliud est autem, liberari de corpore mortis hujus, quod sola Dei gratia pnostrum sanctis et fidelibus eius impertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum,
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta heo impietatis blasphe.¬
mia sit. cogitandũ.ẽ. ut dicat᷑
hominẽ posso esse cũ peccato.
qd ds ñ uult. & neget᷑ posse ẽẽ
sine peccato qđ ds̃ u̾ult. Quasi
quẽ adhoc ds̃ creauerit ut pos¬
sit eẽ qđ nolit. & ñ posst esse
quod uelit. Et ut contra suam
magis. quã ut secundũ suam
exiiter& uoluntatẽ. Iã suꝑius
responsũ.ẽ. Sed addendũ iu¬
deo quod spe salui facti sumus.
Spes aut̃ quȩ uidet᷑. ñ est spes.
Quod enĩ uidet quis quid sꝑat :
Si aut̃ quod ñ uidemꝰ speramꝰ.¬
ꝑ patientiã expectamus. Tunc
ergo erit plena ilistitia. qͣndo
plenasantas. Tunc plena sanitas.
quando plena caritas. Plenitudos
legis caritas. Tunc aut̃ plena can¬
tas. quando uidebinus eũ sicita
Neq enĩ erit qđ addat᷑ ad dilectior
cũ fides ꝑuenerit ad uisionẽ. Iteri¬

Expanded text:
quanta haec inpietatis blasphequanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod nper patientiam exspectamus . Tunc ergo erit plena justitia, quando plena sanitas: tunc plena sanitas, quando plena charitas; plenitudo enim legis charitas : tunc autem plena charitas, quando videbimus eum sicuti est . Neque enim erit quod addatur ad dilectionem, cum fides pe
Abbreviated transcription (Latin):
male habentib. Iterũ ait que-¬
muni sine peccato ẽẽ. Aut enm
ñ potest & p̾ceptũ non ẽ. aut
quia p̾ceptũ ẽ. potest. Nam cur
p̃ciperetur qđ fieri omĩno non
posset: Respondetur. consultis¬
sime homini p̃cipi ut rectis pas.¬
sib ambulet. ut cũ se ñ posse
ꝑspexerit: medicinã requirat
quȩ interioris hominis ad sa-¬
nandã peccati claudicationem
hominẽ ds sine peccato ẽẽ. ꝓ cul
dubio uult. & ꝓcul dubio potest.
Quis enĩ tam demens ut uł adu¬
bitet fieri posse. qđ dm̃ uelle ñ
dubito: Respondetur. Si nollo
ds̃ hominẽ sine peccato ẽẽ: ñ
mitteret filiũ suũ sine peccato.
qui sanaret homines apeccatis.
Hoc fit incredentib ⁊ ꝑficientib
renouatione interioris homi¬
nis de die indiem. donec fiat
ꝑfecta iustitia. tanꝗͣ sanitas ple¬
na. Item ait querendũ. ẽ. quo¬
modo uult ds̃ hominẽ ẽẽ cum
peccato. an sine peccato. Procul.
dubio si uult ẽẽ cum peccato.

Expanded text:
male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaemale habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaemini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\', ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem esse, cum peccato an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ auarus manet. Sed ꝑfidẽ
renouatur. id ẽ. sanat᷑ de die in
sine peccato ẽẽ. Procul dubio deb&
Si debet potest. Si non potest:
ergo nec deb&e. Et si non deb& hõ
eẽ sine peccato : debet ergo esse
cũ peccato. Et iã peccatũ ñ erit.
si illud haberi constiterit. Aut
si hoc etiã dici absurdũ ẽ. confi¬
teri necesse. ẽ. debere hominẽ sine
peccato eẽ. ⁊ constat eũ ñ aliud
debere quã potest. Respondet᷑
eadẽ similitudine qua suꝑius
iam respondimꝰ. Et eni u̾idemꝰ
claudum qui sanari potest:
recte utiq dicimꝰ. debet ẽẽ homo
iste sine claudicatione. Et si deb&.
potest. Nec tam̃ cũ uult conti¬
nuo potest: Sed cũ fuerit adhi¬
bita curatione sanatus.: & medi.¬
cina adiuuerit uoluntatẽ. Hoc
fit in interiore homine quod ad
peccatũ attinet. tanꝗͣ eius clau.¬
dicationẽ ꝑeius grãm qui uenit
ñ uocare iustos sed peccatores.
quia non ẽ. opꝰ sanis medicꝰ. sed

Expanded text:
tamen auarus manet; sed per fidem tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quia uere actus. ẽ. uitari potest.
Nespondemus. ꝑeccatũ quidẽ actũ
dici & eẽ. non rem sed etiã in cor-¬
pore claudicatio eadem ratione
actus ẽ. non res. Qm̃ res. pes ipse uł
corpꝰ. uł homo. ẽ. qui pede uitiato
claudicat. Nec tam̃ uitare potest¬
homo claudicationẽ. nisi habuerit
sinatũ pedem. Quod etiã in int̾i¬
bre homine fieri potest. sed grã đi
pes .ẽ. nec corpus. Nec homo. Nec
ipsa claudicatio quȩ utiq non est
qͣndo non ambulat. cũ tam̃ in sit
uitiũ quo fit claudicatio quando
abulat. Querat ergo quod eidẽ
uitio nomen imponat. Utrũ rem
uelit dicere. an actũ an rei potius
qualitatẽ malam. qua deformis
actus existit. Sic & in homine
interiore: animꝰ res.ẽ. Rapina
actus.ẽ. Auaritia uitiũ ẽ. Id .ẽ.
qualitas. scđm quã malus ẽ. animꝰ.
etiã quando nicħ agit unde aua-¬
ritiȩ suȩ seruiat. Edĩã quando au.¬
dit ñ concupisces. Seq uituperat.

Expanded text:
quia uere actus est, uitari potest\'. quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia dpes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s aduersus carnẽ. ut ea quȩ uul
homo ñ faciat. Iterũ quȩrendum
inquit. peccatũ uoluntatis ann¬
cessitatis. e. Si necessitatis.ẽ: pe¬
catũ non ẽ. Si uoluntatis. ẽ. u¬
ri potest. Respondemꝰ qđ supra
Et ut sanem᷑: inuocamꝰ eũ cuid¬
citur inpsalmo. de necessitatibus
meis educ me. Iterũ inquit que¬
rendũ. ẽ. quid sit peccatũ. Natusi¬
le. AN accidens. Si naturale : pecs¬
tũ non .ẽ. Si aut̃ accidens. ẽ. et
recedere potest. Et qđ recedere
potest: uitari potest. & qđ uitas
potest. potest homo sine eo esse.
qđ uitari potest. Respondetis
Naturale ñ eẽ peccatũ. sed natiss
p̃sertim uitiatę. Unde. facti suis
natura filii irȩ. Parũ ẽẽ ad ñ pis¬
candũ uoluntatis arbitrium.
pes est: ut actorẽ habeat necesse ẽ.
Et si actorẽ habe dicitur: iam alt̃
pret̃ dm̃ rei alicuiꝰ actor induci
uidebit᷑. At si hoc dici impiũ est:
confiteri necesse . ẽ. peccatũ om̃e. actũ
ee nonrem. Si igitur actus. ẽ. immo

Expanded text:
s adversus carnem, ut ea quae vult homo non faciat. Iterum quaerendum est, inquit, Peccatum voluntatis an necessitatis est? si necessitatis est, peccatum non est; si voluntatis, vitari potest. Respondemus quod supra: et ut sanemur, invocamus eum cui dicitur in psalmo: De necessitatibus meis educ me. Iterum, inquit, quaerendum est quid est peccatum, naturale an accidens. Si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, vitari potest; et quod vitari potest, potest homo sine eo esse quod vitari potest. Respondemus naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium, nisi res est, ut auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo
Abbreviated transcription (Latin):
uia sentit desꝑando frangatur.
sed ad querendũ. petendũ pul¬
sandũq cogat᷑. Audiamꝰ ergo
⁊ inhis testimoniis quȩ deinde
posuit. dm̃ sua p̃cepta ñ grauia
cõm̃dantẽ. Qđ d̾i mandata in¬
quit ñ modo impossibilia non
suit: uerũ ne grauia quidem.
Indeutero nomio. & conuertet᷑
dñs d̾s tuus. epulari inte suꝑ
bonis. sicut ȩpulatꝰ. ẽ. suꝑ patres
tuos. Si audieritis uoc̃e dñi di
ur̃i. custodire ⁊ facere omnia
mandata eiꝰ. ⁊ iustitias. & iudicia
quȩ scripta sunt in librolegis
hutꝰ. Si conuersus fueris ad dnm
am̃ tuũ ex toto corde tuo. & ex
tota anima tua. quia mandatũ
hoc qđ ego mando tͥ hodie: ñ ẽ
ꝯraue. Nͦeq longe a te .ẽ. Non
est in cęlo: ut dicas. Quis ascen¬
det incelũ. & accipiet illud
nobis : & audientes faciemus.
Non.ẽ. trans mare. ut dicas. qͥs
trans fretabit mare . & accipiet
illud nob: & audientes faciemꝰ.
luxta te .ẽ. enĩ uerbũ in ore tuo

Expanded text:
uia sentit, desperando frangatur, uia sentit, desperando frangatur, sed ad quaerendum, petendum pulsandumque cogatur. Audiamus ergo et in his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei mandata\', inquit, non modo inpossibilia non sint, uerum ne grauia quidem. in Deuteronomio: et conuertetur dominus deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres tuos, si audieritis uocem domini dei uestri custodire et facere omnia mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes faciemus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo,