comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Primo supͣ humilem ceciderunt: et¬
excelsus suꝑ illos uenturus est Sed
ut eos uenturus excelsus conterat: pͥ¬
mo eos humilis quassauit: Offende¬
runt in eum: et quassati sunt: et nõ
contriti. sed quassati Weniet excels
et conteret eos S ignoscendum est
udeis: quia offenderunt in lapidẽ
qui non creuerat: Quales sunt illi.
qui in ipsum montem offendunt:
Iam de quib dicam cognoscitis. qui
negant eccłiam toto orbe diffusam
non in humilem lapidem s in ipsũ
montem offenderunt: quod factus
est ille lapis cum cresceret: Ceci u¬
dei non uiderunt humilem lapidẽ:
quanta cecitas est non uidere mon¬
tem: Ergo uidebant humilem et nõ
cognouerunt: demonstrabat᷑ illis
ꝑ lucernam: Nam pͥmo ille quo
maior nemo surrexerat in natis mu¬
lierum: dixit: Hon sum ego xp̃c: Dic¬
tum q illi est: Numquid tu es heli¬
as: Respondit: Non sum Xpc̃ enĩ
sum: et fecit nobis questionem: Ti¬

Expanded text:
. Primo super humilem ceciderunt; . Primo super humilem ceciderunt; excelsus super illos venturus est: sed ut eos venturus excelsus conterat, primo eos humilis quassavit. Offenderunt in eum, et quassati sunt; non contriti, sed quassati: veniet excelsus, et conteret eos. Sed ignoscendum est Judaeis, quia offenderunt in lapidem qui nondum creverat. Quales sunt illi qui in ipsum montem offenderunt? Jam de quibus dicam cognoscitis. Qui negant Ecclesiam toto orbe diffusam, non in humilem lapidem, sed in ipsum montem offendunt: quod factus est ille lapis dum cresceret. Caeci Judaei non viderunt humilem lapidem: quanta caecitas est non videre montem? 5. Ergo viderunt humilem, et non cognoverunt. Demonstrabatur illis per lucernam. Nam primo ille, quo major nemo surrexerat in natis mulierum, dixit, Non sum ego Christus. Dictumque illi est, Numquid tu es Elias? Respondit, non sum. Christus esum, et fecit nobis quaestionem. Ti
Abbreviated transcription (Latin):
Sic offenderunt in p̃sentem: offen¬
derunt tanquam in humilem lapi¬
dem: Lapis ille adhuc ẽnim paruus¬
lus erat: iam quidem p̃cisus de mn¬
de sine manib sic̃ dix̃ danihel ꝓpa
uidisse se lapidem p̃cisum de mon¬
te sine manib s quid sequit᷑: et
creuit inquit lapis ille. et factus est
mons magnus: et impleuit uniuer
p̃cisus erat de monte. Montem: reg¬
num uult intelligi iudeoꝵ s regnũ
iudeoꝵ. non impleuerat uniuersã
faciem t̾re: Inde p̃cisus est ille lapis
quia inde natus est in p̃sentia dñs
oculos iudeorum: s. humilis erat.
Noninmerito: quia nondum cre¬
uerat lapis ille et impleuerat orbem
terrarum: Quod ostendit in regno
suo quod est eccłia: qua impleuit to¬
tam faciem t̾re Quia g non dum
creuerat: offenderunt in illum tan¬
quam in lapidem. et factum est in
eis quod scriptum ẽ Qui ceciderit
suꝑ lapidem: conquassabit᷑ Et suꝑ
quos ceciderit lapis ille: conteret eos

Expanded text:
sic offenderunt in praesentem, offensic offenderunt in praesentem, offenderunt tanquam in humilem lapidem. Lapis enim ille adhuc parvus erat, jam quidem praecisus de monte sine manibus: sicut dicit Daniel propheta, vidisse se lapidem praecisum de monte sine manibus. Sed quid sequitur? Et crevit, inquit, lapis ille, et factus est mons magnus, et implevit univers Judaeos jam praecisus erat de monte. Montem regnum vult intelligi Judaeorum. Sed regnum Judaeorum non impleverat universam faciem terrae. Inde praecisus est ille lapis, quia inde natus est in praesentia Dominus. oculos Judaeorum: sed humilis erat. Non immerito; quia nondum creverat lapis ille, et impleverat orbem terrarum: quod ostendit in regno suo, quod est Ecclesia, qua implevit totam faciem terrae. Quia ergo nondum creverat, offenderunt in illum tanquam in lapidem: et factum est in eis quod scriptum est, Qui ceciderit super lapidem istum, conquassabitur; et super quos ceciderit lapis ille, conteret eos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tium: crucifixus est Ut crucifi¬
geretur. contemptus est. Ut contẽp¬
neretur: humilis apparuit. Tamen
quia quasi in nocte apparuit in cor-¬
pore mortali: lucernam sibi accendit
unde uideretur Ipsa lucerna ioħs
tinet: Primo qđ p̃cipuum est confi¬
tentis: quia non erat ipse xpc̃: Tan¬
ta aut̃ erat excellentia in ioħe: ut
posset credi xp̃c: Q& in eo ꝓbata ẽ hu¬
militas eius: quia dixit se non eẽ
cum posset credi eẽ: Ergo hoc est tes¬
timonium ioħis. quando miserunt
iudei ab ierosolima sacerdotes et le¬
uitas ad eum: ut int̾rogarent eium
tu quis es. Hon autem mitterent
nisi mouerent᷑ excellentia auctori¬
tatis eius: quia ausus est baptizare
Et confessus est: et non negauit. Qa
confessusẽ: Et cõfessus ẽ: quia ñ sũ ego xp̃¬
& interrogauerunt cum: quid ergo
helias es tu: houerant enim quia
p̾cessuruserat helias xpm̃: Non enun
alicui ignotum erat. nomen xp̃i apd̃
turum: cum sꝑarent uenturum

Expanded text:
pro nobis, crucifixus est; ut crucifipro nobis, crucifixus est; ut crucifigeretur, contemptus est; ut contemneretur, humilis apparuit. 3. Tamen quia quasi in nocte apparuit in corpore mortali, lucernam sibi accendit unde videretur. Ipsa lucerna Joanntinet, primo, quod praecipuum est, confitentis quia non ipse erat Christus. Tanta autem excellentia erat in Joanne, ut posset credi Christus: et in eo probata est humilitas ejus, quia dixit se non esse, cum posset credi esse. Ergo, Hoc est testimonium Joannis, quando miserunt Judaei ab Jerosolymis sacerdotes et Levitas ad eum, ut interrogarent eum, Tu quis es? Non autem mitterent, nisi moverentur excellentia auctoritatis ejus, quia ausus est baptizare. Et confessus est, et non negavit. Quid confessus est? Et confessus est, Quia non sum ego nt eum, Quid ergo? Elias es tu? Noverant enim quia praecessurus erat Elias Christum. Non enim alicui incognitum erat nomen Christi apud turum. Cum sperarent venturum,
Abbreviated transcription (Latin):
silebit: nisi quia pͥmosiluit: Quomͦ
siluit: Int̾roga ẏsaiam: sicut ouis
ad occisionẽ ductus est: et sicut ag¬
nus coram eo qui se tondet fuit sine
uoce. sic non aperuit ossuum: Ue¬
niet aut̃ manifestus: et non silebit:
Quomͦ manifestus: Ignis ante ipsũ
p̃ibit: et in circuitu eius tempestas
ualida: Tempestas illa tollere habet
totam paleam de area que modo tri¬
turatur: et ignis incendere quod tẽ¬
pestas abstulerit: Modo aut̃ tacet lacet
iudicio: s non tacet p̃cepto Si enim ta¬
cet xp̃c: quid sibi uolunt hec euan¬
gelia : quid sibi uolunt uoces apłice :
ꝯuid cantica psalmoꝵ. Quid eloquia
tacet: S tacet modo ut non unidi-¬
cet: nõ tacet ut moneat: Uenuiet
aut̃ p̃darus in uindicta: et appare¬
bit omnib et qui in eum nõ credũt:
Modo uero quia et p̾sens occultus
erat: oportebat ut contempneretur.
Lisi enim contempneretur: non
crucifigeretur. Si non crucifigeret᷑.
non funderet sanguinem. quo p̃tio
nos redemit: Ut aut̃ daret ꝓ nobis

Expanded text:
silebit, nisi quia primo siluit. Quomodo siluit? Interroga Isaiam: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram eo qui se tonderet, fuit sine voce, sic non aperuit os suum . Veniet autem manifestus, et non silebit. Quomodo manifestus? ignis ante eum praeibit, et in circuitu ejus tempestas valida . Tempestas illa tollere habet totam paleam de area, quae modo trituratur; et ignis incendere quod tempestas abstulerit. Modo autem tacet: tacet judicio, sed non tacet praecepto. Si enim tacet Christus, quid sibi volunt haec Evangelia? quid sibi volunt voces apostolicae, quid cantica Psalmorum, quid eloquia tacet. Sed tacet modo, ut non vindicet: non tacet, ut non moneat. Veniet autem praeclarus in vindictam, et apparebit omnibus, et qui in eum non credunt. Modo vero quia et praesens occultus erat, oportebat ut contemneretur. Nisi enim contemneretur, non crucifigeretur: si non crucifigeretur, non funderet sanguinem, quo pretio nos redemit. Ut autem daret pretium
Abbreviated transcription (Latin):
omnis iusticia: Mori ueni ꝑ hominib
baptizari non de beo ꝑ hominibꝰ: Qa
ẽ impleatur omĩs usticia : Impleat᷑
omnis humilitas: Qubd gͦ: Nonerat
suscepturus baptismũ a bono seruo
qui passionem suscepit a seruis mał:
Intendite ͦ baptizato dnõ Si ꝓpt̾ea
baptizauit ioħs. ut in eius baptismo

Expanded text:
ia? Mori veni pro hominibus, baptizari non habeo pro hominibus? Quid est, impleatur omnis justitia? Impleatur omnis humilitas. Quid ergo? non erat suscepturus baptismum a bono servo, qui passionem suscepit a servis malis? Intendite ergo. Baptizato Domino, si propterea baptizavit Joannes, ut in ejus bapti
Abbreviated transcription (Latin):
tu helias es: Iam si diceret helias sũ:
iudicaret. non adhuc in pͥmo uidica¬
retur: tanquam dicens Uenturꝰ e adhuc
et helias: non sum inquit helias: s
obseruate humilem ante quem ue¬
nit ioħs: ne sentiatis excelsum ante
quem uenturus est helias Nam et
dñs ita cõpleuit: ipse ẽ ioħs baptista
qui uenturus est: Ipsa p̃figuratione
uenit iste: qua ꝓpͥetate uenturus est
helias: Tunc helias ꝑ ꝓpͥetatem helias
nes sibi  dederunt similitudines
suase et  tenuerunt ꝓpͥetates suas
Unus la aut̃ dñs uidex: siue illo
p̃cone p̃cedente: siue illo Et int̾roga¬
uerunt eum: Quitl ergo : helias es tur

Expanded text:
tu Elias es? Jam si diceret, Elias sum; judicaret, non adhuc in primo judicaretur. Tanquam dicens, Venturus est et Elias; Non sum, inquit, Elias. Sed observate humilem, ante quem venit Joannes, ne sentiatis excelsum ante quem venturus est Elias. Nam et Dominus ita complevit: Ipse est Joannes Baptista qui venturus est. Ipsa praefiguratione venit iste, qua proprietate venturus est Elias. Tunc Elias per proprietatem Elias nes sibi dederunt similitudines suas, et tenuerunt proprietates suas: unus autem Dominus judex, sive illo praecone praecedente, sive illo. 7. Et interrogaverunt eum: Quid ergo?
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt his qui miserunt nos: Qa¬
Quid dicis de te ipso: Ait: Ego uox cla¬
mantis in deserto ysaias illud dixit:
In ioħe ꝓpħia ista isaie impleta est: E¬
go uox clamantis in deserto: Quid cli¬
mantis: dirigite uiam dñi: rectas
facite semitas dei nr̃i: Non uob̃ ui¬
detur p̾conis eẽ dicere. exite facite
uiame Quod p̃co exite dicit. ioħs ue
nite dicit: A iudice repellit p̃co: ad iu¬
dicem uocat ioħs. Immo uocat ioħs
ad humilem: ne iudex sentiatur ex¬
celsus: Ego uox clamantis in deserto.
dirigite uiam dnĩ sicut dixit ysaias
ꝓpħa: Non dixit ego sum ioħs. ego¬

Expanded text:
m demus his qui miseruut nos. Quid dicis de teipso? Ait: Ego vox clamantis in deserto. Isaias illud dixit In Joanne prophetia ista impleta est, Ego vox clamantis in deserto. Quid clamantis? Dirigite viam Domini, rectas facite semitas Dei nostri. Non vobis videtur praeconis esse dicere, Exite, facite viam? Nisi quod praeco Exite dicit: Joannes dicit, Venite. A judice repellit praeco, ad judicem vocat Joannes. Imo vocat Joannes ad humilem, ne judex sentiatur excelsus. Ego vox clamantis in deserto, dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta. Non dixit, Ego sum Joanne
Abbreviated transcription (Latin):
ro ministrarunt: multi non cpĩ. neq
clerici. iuuenes et uirgines. senes cum
iunioribus. multi coniugati et coniu¬
gate. multi patres matresq famili
as. iministrantes xpõ: etiam animas
suas. in eius martirio posuerunt.
et honorificanto patre coronas głi

Expanded text:
ro ministrarunt: multi non episcopi neque clerici, juvenes et virgines, seniores cum junioribus, multi conjugati et conjugatae, multi patres matresque familias Christo ministrantes, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas g
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt  discipuli ipsoꝵ. qui se mͦ
de saxis nullo ꝑsequente p̃cipitãt:
non credamus. Quid mirum si fece¬
runt illi quod solent: Ham potes¬
tates romane: nũꝙͣ talib supplici¬
is use sunt. Hon enĩ non poterant
occidere aꝑte : S illi qui se mortu¬
os coli uoluerunt: famosiorẽ mortẽ
non inuenerũt. Postremoquicquid il¬
lud est. non noui. Et si passa es o pars
donati corporalem afflctionẽ ab ec¬
clesia catholica: a sara passa es agaR.
Redi ad dñam tuam: Locus quidem
necessarius aliquando nos tenuit dix
tius: ut totũ textum euangłice lec¬
tionis exponere minime ualeremus:
frs sufficiat interim caritati urẽ. ne hec
que dicta sunt. dicendo alia exclu¬
dant᷑ de cordib: uris. Hec denete ta¬
lia dicite: flãmantes illuc ꝓcedite:
accendite frigido¬
est de carne cardest. et quod natum

Expanded text:
non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo non sunt ipsi discipuli ipsorum qui se modo de saxis nullo persequente praecipitant, non credamus: quid mirum, si fecerunt illi quod solent? Nam potestates Romanae nunquam talibus suppliciis usae sunt. Num enim non poterant occidere aperte? Sed illi qui se mortuos coli voluerunt, famosiorem mortem non invenerunt. Postremo quidquid illud est, non novi. Et si passa es, o pars Donati, corporalem afflictionem ab Ecclesia catholica, a Sara passa es Agar; redi ad dominam tuam. Locus quidem necessarius aliquanto diutius nos tenuit, ut textum totum evangelicae lectionis exponere minime valeremus. Fratres, sufficiat interim Charitati vestrae, ne haec quae dicta sunt, dicendo alia, excludantur de cordibus vestris. Haec tenete, talia dicite, flammantes illuc procedite, accendite frigidoest de carne, car
Abbreviated transcription (Latin):
modo isti reges non moueantur qui ñ
tres pueros attendunt liberatos de
fiamma s se ipsos uberatos de gehen¬
na quando uident. xp̃m aquo libe¬
rati sunt. exsuffiari in xpĩanis quã¬
do auiciunt dici xpĩano. dic non cẽ
te xpianum: c̃alia facere uolunt.
et saltem talia pati nolunt. Ham
uidete qualia faciunt: et qualia pa¬
tiuntur. Occidunt animas. affugũ¬
tur in corpore. Sempit̾nas mortes
runt̃. et tamen quas patiunt᷑. ẜfe¬
runt nobis nescio quos in ꝑsequutione
suos martires. Ecce marcellus de pe¬
tra p̃cipitatus est. ecce donatus ua¬
galensis in puteũ missus est. quando
potestates romane talia supplicia de¬
creuerunt: ut p̃cipitarent᷑ homines:
quid aut̃ respondent nr̃i: Quid sit
gestum nescio. Tamen quid tradũt
nr̃: quia ipsi p̃cipitauerunt se: et
potestates imfamauerunt. Recorde¬
mur consuetudinẽ potestatũ roma¬
narum: et uideamus cui credendũ
sit dicunt nr̃i illos se p̃cipitassẽ Si

Expanded text:
modo isti reges non moveantur, qui non modo isti reges non moveantur, qui non tres pueros attendunt liberatos de flamma, sed seipsos liberatos de gehenna, quando vident Christum, a quo liberati sunt, exsufflari in Christianis, quando audiunt dici christiano, Dic te non esse christianum? Talia facere volunt, et saltem talia pati nolunt. 15. Nam videte qualia faciunt, et qualia patiuntur. Occidunt animas, affliguntur in corpore: sempiternas mortes eruntur. Et tamen quas patiuntur? Proferunt nobis nescio quos in persecutione suos martyres. Ecce Marculus de petra praecipitatus est: ecce Donatus Bagaiensis in puteum missus est. Quando potestates Romanae talia supplicia decreverunt, ut praecipitarentur homines? Quid autem respondent nostri? Quid sit gestum nescio: tamen quid tradunt nostri? Quia ipsi se praecipitaverunt, et potestates infamaverunt. Recordemur consuetudinem potestatum Romanarum, et videamus cui credendum sit. Dicunt nostri illos se praecipitasse: si
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib tribub et linguis in om̃i t̃a
Quale decretum: quic̃q nqͥt dixeri
blãphemiam in deũ sidiac. misac et ab¬
denago. in interitum. erunt: et don
coꝵ in ꝑditionẽ. Ecce quomͦ seuit
alienigena ne blasphemet᷑ deus i
quia potuit tres pueros de igno
liberare: et nolunt ut seuiant rrgo
tres pueri s orbis terrarũ cum ip¬
sis regib a gehennarũ igne liberat᷑ꝰ¬
Lam tres illi pueri fr̃s mei liberati
sunt ab igne temporali. Hum quid
non ipse ᷤ deus machabeoꝵ: qui et tũ
pueroꝵ: Iuos ab igne liberauit. illi
in tormentis igneis corpore defecert̃.
s in legitimis mandatis animo ꝑmi¬
serunt. Illi aꝑte liberati sunt: isti oe¬
culte coronati sunt. Plus est libera¬
ri de flãma gehennarum: quã de
fornace potestatis humane. Si es
Qeigne tres pueros. et tantam głam
aedit ut decretum mittered ꝑ regnũ
si drac misac. et aibdenago. ininaeritũ
erunt. et domus eoꝵ in ꝑditionem: qͦ

Expanded text:
omnibus tribubus et linguis in omni terra. omnibus tribubus et linguis in omni terra. Quale decretum? Quicunque dixerit blasphemiam in Deum Sidrac, Misac, et Abdenago in ieorum in perditionem. Ecce quomodo saevit rex alienigena, ne blasphemaretur Deus Israel, qui potuit tres pueros de igne liberare. Et nolunt, ut saeviant reges tres pueri, sed orbis terrarum cum ipsis regibus a gehennarum igne liberatam tres illi pueri, fratres mei, liberati sunt ab igne temporali. Numquid non ipse est Deus Machabaeorum, qui et trium puerorum? Illos ab igne liberavit: illi in tormentis igneis corpore defecerunt, sed in legitimis mandatis animo permanserunt. Illi aperte liberati sunt, illi occulte coronati sunt . Plus est liberari de flamma gehennarum, quam de fornace potestatis humanae. Si erde igne tres pueros, et tantam gloriam dedit, ut decretum mitteret per regnum Sidrac, Misac et Abdenago, ipsi in interitum erunt, et domus eorum in perditionem ;
Abbreviated transcription (Latin):
ab dnãm tuam: ad hoc ergo affligit᷑.
ut reueitatur: atq utinam reueitat᷑.
quia ꝓles cius sicut filii iacob. cum
frĩb hereditatem tenebit. Mirant̃ aũ
quia cõmouent̾ potestates xpĩane.
aduets detestandos dissipatores eccłie.
Non ergo mirent᷑. Et quomodo redde¬
rent rationem de imꝑio suo deo: Irden¬
dat caritas urã quid dicam. quia
ꝑtinet hoc ad ieges scli xpĩanos. ut
temporib fuis paccatam uelint ma¬
trem suam ecclesiam unde spiritalĩ
nati sunt. Legimus damhelis uisso¬
nes. et gesta ꝓpħica. Tres pueri in is¬
ne laudauerunt deũ: miratus est ni¬
budonosor. rex laudantes dm̃ puemi
et cura cos ignem innocentẽ. Et cun
admiratus cet quid ait: nabucodon¬
sor rex. Non uel iudeus uel cutumo¬
sus. ille qui statuam suam crexera
etꝰ adorandam cam oms coegerat: tai
laudib titum. pueroꝵ cõmotus. atib
uidit maiestatem dei p̾sentis in ign
quid ait: Et ego ꝓponam decretum¬

Expanded text:
ad dominam tuam . Ad hoc ergo affligitur, ad dominam tuam . Ad hoc ergo affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditquia commoventur potestates Christianae adversus detestandos dissipatores ecclesiae. Si non ergo moverentur, quomodo redderent rationem de imperio suo Deo? Intendat Charitas vestra quid dicam, quia pertinet hoc ad reges saeculi christianos, ut temporibus suis pacatam velint matrem suam Ecclesiam, unde spiritualiter nati sunt. Legimus Danielis visiones et gesta prophetica. Tres pueri in igne laudaverunt Dominum: miratus est Nabuchodonosor rex laudantes Deum pueros, et circa eos ignem innocentem; et cum admiratus esset, quid ait Nabuchodonosor rex, non vel Judaeus vel circumcisus, ille qui statuam suam erexerat, et ad eam adorandam omnes coegerat; tamen laudibus trium puerorum commotus, ubi vidit majestatem Dei praesentis in igne, quid ait? « Et ego
Abbreviated transcription (Latin):
qui non in ancilla. libidine abuten¬
di. tenebat᷑. s: officio generandi: qm̃ sa¬
ra. ei dederat unde ꝓlem fusciperetait
ei. Ecce ancilla tua: utere ea sicut uis.
& afflix̃ eam gͣuit̾ sara: et fugit a fa¬
cie eus Ecce libera. i.afflirit ancillã:
et non illam. uocat ꝑsequutionẽ apłs.
Ludit seruus cum dño. et ꝑsequutio¬
nem uocat. Affuctio ista non uocatur
ꝑsequutio: et lusio illa uocat᷑ ꝑsequu¬
tio. Quid uob̾ iuidetur frs: Donne in¬
telligitis quid significatũ sid: Sic gͦ.
quando uult ds̃ concitare potestates
aduersus hereticos. aduersus scisma¬
ticos. aduersꝰ dissipatores eccłie. aduer¬
sus exsufflatores xpi. aduers blasphe¬
matores baptismiñ mirent̃: quia deus
concitat ut a sara uerberetur agaꝵ.
Cognoscat se agar. ponat ceruicem: quia
cum humiliata discederet a dña sua:
occurrit ei angłs et dirit ei. quid est
agar ancilla sare : cum questa eẽt de
dña ͣ quid audĩtͥ ab anglo: Reuert̾e

Expanded text:
qui non in ancilla libidine abutenqui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et afflixit eam graviter Sara, et fugit a facie ejus. Ecce libera afflixit ancillam, et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Angelo? Revertere
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis: si tamen aliquando passi ft̃.
aut quomodo passi sunt. ipsi sciãt.
et conueniant conscientias suas:.
tamen afflictionẽ corꝑis passi sut̃.
ꝑsequutio quam faciunt. grauior
est. Caue quando uult ludere bis¬
mahel cum isaac quando tibi blã¬
ditur. quando offert alterum bap-¬
tisinum: respõde. Habeo iam bap-¬
tismũ. Si enim uerus est iste bap¬
tismus: qui tibi uult alterum¬
dare. illudere te uult: Caue ani¬
me ꝑsequutorem Ham si a pͥncipib¬
catolicis aliquid passa est pars donati
aliquando sccłm corpus passa est. non
scđm illusionẽ sp̃s. Audito eo uidete in
ipsis uetcrib factis. omĩa futurarũ
rerũ signa et inditia. Inuemit᷑ sara.
afflrisse agar ancillam: Sara libera ẽ.
Postea ꝙͣ suꝑbur cepit ancilla: questa.
est abrabe sara et dixit. Ecce ancillã:
erexit aduersum me ceruicem suam:
Et quasi ab abralam fieret. de abra¬
ham questa est mulier. Ab raham uero

Expanded text:
corporis: si tamen aliquando passi sunt, corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibcatholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero
Abbreviated transcription (Latin):
ne diceret: S quid dicit scriptura:
Bice ancillam et filium eius Non e¬
num heres erit filius ancille: cum. filio
meo isaac. Querimus ubi hoc dicat
scriptura. ut uideamus utrum aliqͣ
ꝑsequutio p̃cesserit hismahelis in i¬
saac: et inuenimus hoc dictum eẽ a
sara. quando uidit pueros luden¬
tes simul. Quam lusionẽ dicit apłs
uidisse saram: hanc ꝑsequutionẽ
dicit apłs. Plus ergo uos ꝑsequunt᷑.
qui uos illudendo seducunt: Ue¬
ni. ueni. baptizare hic: hic habes ue¬
rum baptisiũ. Holi ludere: unus
est uerus: Ille lusus est: seduceris. et
ista ꝑsequutio grauis tibi erit. Meliꝰ
tibi erat: ut hismahelẽ tu lucrareris
ad regnum: s non uult hismahel: qe
ludere uult Tene tuħeditatẽ patͥsẽt audi.
Eice ancillã et filium ei. nõenim heres erit
fius ancille. cum filio meo isaac.
Isti aut̃ audent dicere. quia psequu¬
tionem solent pati a catholicis regi¬
bus. aut a catholicis pͥncipib quã
ꝑsequutionẽ tolerant: afflctionẽ

Expanded text:
 quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem
Abbreviated transcription (Latin):
olace uri capacitate quid dicere de¬
panus et quid audire debeatis at
sunte. et ab illo quod non possumꝰ
uetamus. Si diligitis me inquit. man¬
ã timea seruate. et ego rogabo patrẽ
talum paclitum dabit uobis. ut ma-¬
neat uobiscum in eternum: spm̃ ueri
tatis hc ẽ utiq in trinitate spc̃ sc̃s.
quem patri et filio consubstantialem
et coeternum fides catholica conficetͣ¬

Expanded text:
vestra capacitate, quid dicere debeamus, et quid audire debeatis, atsumite, et ab illo quod non possumusvertamus. Si diligitis me, inquit, mandata mea servate: et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum tc. Hic est utique in trinitate Spiritus sanctus, quem patri et filio consubstantialem et coaeternum fides catholica confitet
Abbreviated transcription (Latin):
tuis. saluus eris sorde enim credit᷑ ad ius¬
ticiam: ore autem confessio fit ad salutẽ.
Unde et in actib apłoꝵ legitur. fide mun¬
dans corda eoꝵ. et in epła suabeatus
petrus. Sic et uos inquit baptisma sal¬
uos facit. non carnis depositio sordium:
s conscientie bone interrogatio in deu̾.
hoc est uerbum fidei quod p̃dicamus.
quo sine dubio ut muudare possit con¬
secrat᷑ et baptismus. Xpt̃ quippe nobc
uitis. cum patre agricola: dilexit eccłiã
et se ipsum tradidit ꝓ ea. Lege apłinet
uide quid adiungat: ut eam̃ scĩficaret
inquit: mundãs eã lauacrho aque in
uerbo. Mundatio gͥ nequaqͣ. fluxo et
labili tribueret᷑ elemento: nisi adderet᷑
in uerbo.hoc uerbũ fidei tantum ua¬
let in eccłia dei. ut ꝑ ipsum credentem.
offerentem. benedicentem. tingentem
etiam tantillum mundet infantem.
quãuis non dum ualentem corde cre¬
dere ad iusticiam et ore confiteri ad sa¬

Expanded text:
tuis, salvus eris. Corde enim creditur ad iustuis, salvus eris. Corde enim creditur ad iusticiam, ore autem confessio fit ad salutUnde et in Actibus apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum . Et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat, Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, offerentem, benedicentem, tinguentem, etiam tantillum mundet infantem: quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam, et ore confiteri ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
quitate. Mundet utiq mundos hoc est
fructuosos: ut tanto sint fructuosiores
quanto fuerint mundiores. Iam uos
mundi estis: ꝓpter uerbum quod loqu¬
tus sum uobis. Quare non ait mundi
estis ꝓpter baptismum quo abluti estis.
s:ait ꝓpter uerbum quod loquutus sũ
uobis nisi quia et in aqua uerbum mun¬
dat: detrahe uerbum: et quid est aqua nͥ
aqua: Accedit uerbum ad elementum:
et fit sacramentum: etiam ipsum tãꝙͣ
usibile uerbum. Nam de hoc utiq dixe¬
rat quandꝰ discipulis pedes lauit. Quilo¬
tus est non indiget nisi ut pedes lauet:
sest mundus totus. Unde ista tanta uir¬
tus aque: ut corpus tangat et cor ablu¬
At: nisi faciente uerbo: Non quia dicit᷑.
ẜ. quia creditur. Nam et in ipso uerbo
allus est sonus transiens: aliud uirt
manens. Hoc est uerbum fidei quod pre¬
dicamus ait apłs: quia si confessus fue¬
ris in ore tuo quia dns est iħc. et credidłis
in corde tuoqr deus illum suscitauit a mor¬

Expanded text:
quitquitfructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, Mundi estis propter baptismum quo abluti estis, sed ait: Propter verbum quod locutus sum vobis? nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe veaqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tamquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat, quando discipulis pedes lavit: 'Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus'. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. 'Hoc est verbum fidei, quod predicamus', ait apostolus, 'quia, si confessus fueris in ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia Deus illum suscitavit a mor
Abbreviated transcription (Latin):
chil potestis facere. Audietiam ipsos
confitentes. Quid autem ẽ apollo qͥd
autem paulus: Ministri ꝑ quos ar¬
didistis. Et unicuiq sicut deus aldl̃.
łgo plantaui apollo rigauit Et hoc ergo¬
scat uncuiq dñs dedit. Non itaq de
nontum dedit: non ꝑ illos. s ꝑ se ipsum
deit diredit hoc humanam humilita¬
tem eedit hoc angelicam sublimilita¬
tem. aec omĩno ꝑtinet nisi ad agͥcolam
tsatem. Iam uos mundi estis. Mun
qsalicet: atꝙ mundandi. Neq enim nisi
uidi eẽnt fruccum afferre potuissent:
e tamen omnẽ qui fert fructũ purgat
aqͥcola ut fructum plus afferat: Fẽrt
fructum quia mundus est: atq ut plus
afferat: purgat᷑ adhuc. Quis enim est
magis magisꝙ mundandus: Ubi si di¬
rerimnus quia peccatum non habemus:
nos ipsos seducimus: et ueritas in nobis
non ẽ. Si autem confessi fuerimus pecca¬
ta nrã. fidelis est et iustus qui dimittat
nob̃ peccata: et mundet nos ab omni mni¬

Expanded text:
ihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos ihil potestis facere Ibidem, 5. Audi etiam ipsos confitentes. Quid autem est Apollo? Quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deusmentum dedit. Non per illos sed per seipsum facit. Excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plfructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est magis magisque mundandus? ubi si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et iustus, qui dimittat nobis peccata et mundet nos ab omni ini
Abbreviated transcription (Latin):
Numquid unum sunt agricola et umta
ait ego et pater unum sumus et pseagͥo¬
la ẽ. Nec talis quales sunt. qui extri¬
secus oꝑando exhibent ministerium:
s talis ut det etiam intrinseẽ meremen¬
tum. Nam neq: qui plantat est aliquid
neq qui rigat: s qui incrementumn dat
deus. Et utiq deus est xpc̃. quia deus
erat uerbum. unde et ipse et pater u¬
num sunt. Et si uerbum caro factum
est quod nonerat: manet quod erat.
Deniq cum de patre tamquã de agrico¬
la dixisset. quod infructuosos palmates
tollat. fructuosos autẽ purget ut plus
afferant fructum. continuo etiam se
ipsum mundatorẽ palmitum ostendẽs.
iam uos inquit mundi estis. ꝓpter ser¬
monem quem loquutus sum uobis
Ecce et ipse mundator est palmitum.
quod est agricole non uitis officium:
qui etiam palmites oparios suos facti
Nam et sinon dant incrementum: im¬
pendunt tam̃ aliquod adiumentum.
s non de suo. quia sine me inquit ni

Expanded text:
Nunquid unum sunt agricola et vitisNunquid unum sunt agricola et vitisait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Et utique Deus est Christus; quia Deus erat Verbum , unde ipse et Pater unum sunt, et si Verbum caro factum est, quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget, ut plus afferant fructum, contipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo, quia sine me, inquit, n
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c iħc. Unius quippe nature sunt
uitis et palmites. ꝓpter quod cum eẽt
deus cuius nature non sumus. factuc
est homo ut in illo eẽt uitis humana
natura. cuius et nos homines palmites
eẽ possemus. Quid ergo est ego sum ui¬
tis uera: Numquid ut adderet uera. hoc
ad eam uidem retulit. unde ista simili
tudo translata est: Sic enim dicitur
uitis non ꝑsimilitudinẽ ñ ꝑ ꝓprieta¬
tem. quemadmodũ dicitur. ouis. agnꝰ.
leo petra lapis angularis. et cetera huiꝰ¬
modi. que magis ipsa sunt uera. ex
quib dicunt᷑ iste similitudines: non ꝓ-¬
prietates. S cum dicit ego sum uitis ut¬
ra. ab illa utiq se discernit. cui dicitur
quomodo conuersa es. in amaritudine
uitis aliene: Nam quo pacto est urico
uera. que expectata ẽ ut faceret uian
fecit autem spinas: ego sum inquit u¬
tis uera: et pater meus agricola est. in¬
nem palmitem in me non ferentem fre¬
tum tollet eũ. et omnẽ qui fert fruetũ
purgabit eum. ut fructum plus aftrar.

Expanded text:
 . Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera ? Nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista simitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat .
Abbreviated transcription (Latin):
a rogantibꝰ discipłis et eis magistꝰ
apodente iħu: et̾iam nos tamquã
a ilis discimus. quando sc̃m euã¬
tlum uel legimus. uel audimus.
aicum et mundus me iam non ui
rios autem uidetis me. interrogauit
um de hoc ipso iudas non ipse traditor
ensqui scariothys cognominatus est.
suius epła inter scripturas canonicas
uetur. dnẽ quid factum est quia nob̾
ninifestaturus es te ipsum. et non mũ¬
due himus cumipsistamquam interro¬
antes discipuli: cõmunem q magistrũ
udamus et nos. Iudas enim sc̃s. non
nmindus. nec insectator dnĩ. s secta¬
ti cusam quesiuit. quare se non mun¬
dos sus manifestaturus eẽt iħc. qua¬
r achue modicum et mundus non ui

Expanded text:
rogantibus discipulis et eis magistro respondente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discimus, quando sanctum Evangelium vel legimus vel audimus. dicum, et mundus me jam non videt, vos autem videtis me: interrogavit eum de hoc ipso Judas, non ille traditor ejus qui Iscariotes cognominatus est, sed cujus Epistola inter Scripturas canonicas legitur. Domine, quid factum est quia nobis manifestaturus es teipsum, et non mundo? Simus cum ipsis tanquam interrogantes discipuli, communemque magistrum audiamus et nos. Judas enim sanctus, non immundus, nec insectator Domini, sed sectator, causam quaesivit quare se non mundo, sed suis manifestaturus esset Jesus? quare adhuc modicum, et mundus non vi
Abbreviated transcription (Latin):
inquit qui diligit me. Oꝑe est demons¬
tranda dilectio: ne sit infructuosa no¬
minis appellatio. Et qui diligit me in¬
quit. diligetur a patre meo: et ego dͥi¬
ligam eum̃. et manifestabo cimẽ ipsũ.
quid est diligam. tamquã tune dilec¬
turus sit. et nunc non diligat: Absit.
Quomodo enim nos pater sine filio.
aut filius sine patre diligeret: Quomͦ
cum inseꝑabiliter oꝑentur seꝑabilit̃
diligunt: S ad hoc dixit diligam eũ.
ad quod sequitur et manifestabo ei
me ipsum. diligam et manifestabo: id
est ad hoc diligam. ut manifestem. Nũc
enim ad hoc dilexit ut credamus: et
mandatum fidei teneamus. Tunc ad
hoc diliget ut uideamus: et ipsam ui¬
sionem mercedem fidei capiamus: quia
et nos nunc diligimus credendo quod
uidebimus. tunc̃ autem dili ge¬
mus uide n do quo d cre¬

Expanded text:
inquit, qui diligit me. Opere est demonsinquit, qui diligit me. Opere est demonstranda dilectio, ne sit infructuosa nominis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum. Quid est, diligam? tanquam tunc dilecturus sit, et nunc non diligat? Absit. Quomodo enim nos Pater sine Filio, aut Filius sine Patre diligeret? Quomodo cum inseparabiliter operentur, separabiliter diligunt? Sed ad hoc dixit, Diligam eum: ad eum quod sequitur, et manifestabo ei meipsum. Diligam, et manifestabo: id est, ad hoc diligam ut manifestem. Nunc enim ad hoc dilexit ut credamus, et mandatum fidei teneamus; tunc ad hoc diliget ut videamus, et ipsam visionem mercedem fidei capiamus, quia et nos nunc diligimus credendo quod videbimus, tunc autem diligemus videndo quod cre
Abbreviated transcription (Latin):
uis et nunc credendo nouerimus. sed
tunc contemplando noscemus. Quan¬
diui enim sumus in corꝑe quale nuc
ẽ. id est corruptibile̾ quod aggrauat
animam: ꝑegrinamur a dño. ꝑ fidem
enim ambulamus: et non ꝑspẽciem.
Tunc ergo ꝑ spetiem: quoniam uide¬
bimus eum sicuti ẽ. Nam si etiam nuc̃¬
Nautem Xpc̃ in nobis. corpus quiden
mortuum est ꝓpter peccatumꝰ luiteo
autem uita est. ꝓpter iusticiam. Qi
satis ostendit ubi dicit. ego sum uicis
uos palmites. In illo ergo die. quando
uiuemus ea uita qua mors absordiedis
cognoscemus quia ipse in patre. ge nã
in ipso & ipse in nobis: quia tune nto
cietur hoc ipsum quod et nunc inhai¬
tum est. iam ꝑ ipsum. ut sic in nolno
et nos in ipso. Qui habet inqui nin¬
data mea et seruat ea. ille e quar
ligit me. Qui habet in memora.etix¬
uat in uita. qui habet in sermonib et
seruat in morib qui habet audiendo
et seruat faciendo. aut qui habet fi¬
ciendo. et seruat ꝑseuerando. ipse est

Expanded text:
vis et nunc credendo noverimus, sed vis et nunc credendo noverimus, sed tunc contemplando noscemus. Quamdiu enim sumus in corpore quale nunc est, id est corruptibile quod aggravat animam, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Tunc ergo per speciem, quoniam videbimus cum sicuti est . Nam si etiam nuautem Christus in uobis, corpus quidem mortuum est propter peccatum. spiritus autem uita estpropter iustitiam. si satis ostendit, ubi dicit: Ego sum vitis, vos palmites . In illo ergo die, quando vivemus ea vita qua mors absorbebitur, cognoscemus quia ipse in Patre, et nos in ipso, et ipse in ncietur hoc ipsum quod nunc inchoatum est jam per ipsum, ut sit in nobis, et nos in ipso. Qui habet, inquit, mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Qui habet in memoria, et servat in vita; qui habet in sermonibus, et servat in moribus: qui habet audiendo, et servat faciendo; aut qui habet faciendo, et servat perseverando: ipse est,
Abbreviated transcription (Latin):
uuctis. Duas ergo resurrectiones suã
scilicet mox futuram. et nr̃am in scli
uos uiuetis: Quia illeimutideo et noc
uiuemus. ꝑ hominem quippe mors:
et ꝑ hominem resurrectio mortuoꝵ.
Sicut enim in adam omnes moriunt᷑:
sic et in xp̃o omnes unuficabuntur.
quoniam nemo ad mortem nisi ꝑ u
lum. nemo ad uitam nisi ꝑ xp̃m. Quia
nos uiximus: mortui sumus quia ui¬
uit ipse. uiuemꝰ et nos: mortui sumꝰ
illi: quando uiximus nobis: quia uero
mortuus est ille ꝓ nobis: et sibi uiuit
et nobis. Quia enim uiuit ille: et nos
uiuimus. Nam sicut ꝑ nos mortem ha¬
bere potuimus. non sic et uitam ꝑ nos
habere possumus. In illo die inquit
uos cognoscetis quia ego sum in patre
meo. et uos in me. et eg̃o in uobis. In
quo die. nisi de quo ait. et uos uiuetis:
Tunc enim erit. ut possimus ui dere
quod credimus. Nam et nunc est in no¬
bis. et ncis in illo: S hoc nunc credimꝰ.
tunc autem etiam cognoscemus: quã¬

Expanded text:
vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi vos vivetis. Quia vivit, ideo et nos vivemus. Per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur ; quoniam nemo ad mortem, nisi per illum; nemo ad vitam, nisi per Christum. Quia nos viximus, mortui sumus. Quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis: quia vero mortuus ille pro nobis, et sibi vivit et nobis. Quia enim vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem habere potuimus, non sic et vitam per nos habere possumus. 4. In illo die, inquit, vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus. Nam et nunc est in nobis, et nos in illo: sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quam
Abbreviated transcription (Latin):
quia non uidet eum. neq cognoscit
eum: Widebat eum plane mundus car¬
neis oculis in carne conspicuum. non
autem uidebat uerbum quod in car
ne latebat. Uidebat hominem: non ui¬
debat deum. Nidebat indumentũ: non
uidebat indutum. s quoniam post
resurrectionem. etiam ipsam carnem
suam. quam non solum uidendam. ue¬
rum etiam contrectandam demonstra¬
uit suis. noluit demonstrare non suis.
hinc fortasse intelligendum est eẽ dic¬
tum. adhuc modicum et mundus me
iam non uidet: uos autem uidetis me
quia ego uiuo & uos uiuetis. Quid est¬
quia ego inuo & uos uiuetis: sur de
presenti se dixit uiuere. illos audem
be futuro ee uicturos. nisi quia uitam
etiam carnis utiq resurgentis. qualis
in ipso p̃cedebat. & in illis est pollicitꝰ
sequutura: Et quia ipsius mor futura
fuerat resurrectio: presentis posuit tẽ¬
poris uerbum. ꝓpter significandam ce¬
leritatem. Illoꝵ autem quoniam scli
differtur in finem: non ait uiuitis. sed

Expanded text:
quia non videt eum, neque cognoscit quia non videt eum, neque cognoscit eum? Videbat eum plane mundus oculis in carne conspicuum; non autem videbat quod in carne Verbum latebat. Videbat hominem, non videbat Deum. Videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, voluit demonstrare non suis, hinc fortasse intelligendum est esse dictum: Adhuc modicum, et mundus me jam non videt. Vos autem videtis me: quia ego vivo, et vos vivetis. Cuquia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis, utique resuin ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam: et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significandam celeritatem: illorum autem, quoniam saeculi differtur in finem, non ait Vivitis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ne quisquam putaret qđ
ita eum dominus daturus
fuerat uelut ꝓse ipso. ut non et ipse
cum eis eẽt futurus: adiecit atq ait.
Non relinquam uos orphanos: ueniã
ad uos. Orphani. pupilli sunt. Illud
enm grecum ciusdem rei nomen est.
hoc latinum. Nam et in psalmo ubi legumꝰ
pupillo tu eris adiutor. grecus habet or¬
phano. Quamuis ergo nos filius dei suo
patri adoptauerit filios. et eundem pa¬
trem nos uoluerit habere ꝑ grãm. qui
eius pater est ꝑ naturam: tamen etiam
ipse erga nos paternum quodamodo de¬
monstrat affectum cum dicit. Non relin¬
quam uos orphanos ueniam ad uos. hic̃
est qđ etiam sponsi filios nos appellat.
ubi dicit. Ueniet hora ut auferatur ab
eis sponsus: et tunc ieuinabunt filii spon¬
si. Quis autem sponsus: nisi dñs xp̃e:
et mundus me iam non uidet. Quid enĩ:
Tunc uidebat eum mundus. quando qͥd̃
mundi nomine uult intelligi eos de qͥb
et suꝑius loquutus est. dicens de spũ
scõ. quem mundus acciꝑe non potest.

Expanded text:
ne quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat, velut pro seipso, ut non et ipse cum eis eNon relinquam vos orphanos; veniam ad vos. Orphani, pupilli sunt. Illud enim graecum ejusdem rei nomen est, hoc latinum: nam et in psalmo ubi legimus, Pupillo tu eris adjutor , graecus habet orphano. Quamvis ergo nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam; tamen eipse erga nos paternum quodammodo demonstrat affectum, cum dicit: Non relinquam vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii sponsi . Quis autem sponsus, nisi Dominus Chret mundus me jam non videt. Quid enim? tunc non videbat eum mundus, quandoquidem mundi nomine vult intelligi eos de quibus et superius locutus est, dicens de Spiritu sancto: Quem mundus accipere non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
minus. quanto illum ꝑcipimus. minꝰ
tanto autem amplius. quanto illũ aũ¬
ꝑcipimus amplius. Pinde non solum
non habenti. uerum etiã habenti non
in cassum ꝓmittitur. Non habenti qui¬
dem ut habeatur. habenti autem: ut
amplius habeat᷑. Namsi nisi ab alio
minus. ab alio amplius haberetur. sc̃s
heliseus. scõ helie non diceret. spẽ qui
est in te. dupplo sit in me. Quando aũ
ait ioħs baptista. non enim ad mensu¬
raue dat ideus spm̃. de ipso dei fue

Expanded text:
minus, quanto illum percipimus minus; minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te, duplo sit in me . 3. Quando autem ait Joannes Baptista, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum , de ipso Dei Filio
Abbreviated transcription (Latin):
habebant occulte. accepturi fuerant.
manifeste: quia et hoc ad maius donũ
habebant: de quo munere apłs loques
ait. Nos autẽ nõ spm̃ huius mundiac¬
cepimus. s spm̃ qui ex deo est. ut sciam̃
que a deo donata sunt nob̾. Nam et
non semel s: bis. numero. dns̃ egit.
dsox enim ut surrexit a mortuis: in¬
suffians ait. accipite spm̃ scm̃. Numqͥd
p̾ea quem ꝓmisit. aut non idem ip̃se
est spc̃ scs̃. qui et tunc est insufflatus
ex ipso. et post ab ipso missus e celo:
Qua ꝓpter cur ipsa que facta est eui¬
denter donatio eius. bis facta fuerit:
alia questio ẽ. Fortassis enim ꝓpter duo
p̃cepta dilectionis hocest ꝓximi et dei.
ut commendaret᷑ ad sp̃m scm̃ ꝑtinere¬
dilectio: Hec eius gemina ẽ. in mani¬
festatione facta donatio. Et si alia cau¬
sa querenda ẽ: non nunc eius inquisi¬
tione inlongiorem quam oportet mo¬
dum. sermo iste mittendus ẽ dum
posse et id nos posse. atq agere tanto

Expanded text:
Habebant occulte, accepturi fuerant Habebant occulte, accepturi fuerant manihabebant. De quo munere Apostolus loquens ait: Nos autem non spiritum hujus mundi accipimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Nam et non semel, sed bis Dominus numero egit. Mox enim ut resurrexit a mortuis, insufflans ait: Accipite Spiritum sanctum .postea quem promisit? Aut non idem ipse est Spiritus sanctus, qui et tunc est insufflatus ex ipso, et post ab ipso missus e coelo? Quapropter cur ipsa quae facta est evidenter donatio ejus, bis facta fuerit, alia quaestio est. Fortassis enim propter duo praecepta dilectionis, proximi et Dei, ut commendaretur ad Spiritum dilectio, haec ejus gemina est in manifestatione facta donatio. Et si alia causa quaerenda est, non nunc ejus inquisitione in longiorem quam oportet modum sermo isto mittendus est: dum posse; et id nos posse atque agere tanto