comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ⁊ obhoc nobis opus ẽẽt auctorita¬
te scãrum litt̾atũ: iam credere cepetam.
nullomͦ te fuisse tributurũ tam excel¬
meĩillis litt̾is solebat offend̾e: cũ mł¬
ta ex eis ꝓbabilit̾ exposita audisse. ad
sacram̃toꝵ altitudinẽ teferebã. Eoq i
illa uenerabilior.⁊sacroscã fide dig¬
nior apparebat auctoritas: quo ⁊ om̃ibꝰ
adlegendũ ẽẽt inpronitu. ⁊ secreti sui
dignitatẽ. in ĩtellectu ꝓfundiore ser¬
uatet u̾bis aꝑtissimis: ⁊ hũillimo
genere loq̃ndi se cunctis p̃bens.⁊ ecer¬
tens intentionẽ eoꝵ qui ñ sunt leues
corde: ⁊ ut ecciperet om̃s populari si¬
nu. ⁊ ꝑ angusta foramina paucos ad
te traiceret multo tam̃ plures. qͣm
si nec tanto apice auctoritatis emineret
nec turbas gremio sce hũilitatis hauri¬
ret. Cogitabã hec. ⁊ aderas mͥ suspira¬
bam ⁊ audiebas me: fluctuabam ⁊ gub̾¬
nabas me Ibam ꝑuiã seculi latamiec

Expanded text:
tem et ob hoc nobis opus esset auctoritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excelme in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior apparebat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam saeculi latam nec
Abbreviated transcription (Latin):
suasisti mͥ. non qui crederent libris
tuis. quos tanta ĩ omĩb fere gentib
auctoridate fundasti: s qui non cre¬
derent ẽẽ culpandos. Nec audiendos eẽ
si qui forte mͥ dicerent: unde scis illoᷤᷤ
libros unius ueri. ⁊ ueracissimi dei
sp̃u ẽẽ hũano generi ministratos.
Id ip̃m eñi maxime credendũ erat. q̃ co
nulla pugnacitas calũpniosarũ q̃¬
stionũ ꝑ tam multa que legeramĩter
se cõfligentiũ philosophoꝵ extorquere
mͥ potuit. ut aliqͣndo non crederem te
ẽẽ quicqͥd ẽẽ posses qd̃ ego nescire. aut
ad ministratõem rerum humanarũ
ad te miriime ꝑtinere: sed id credebam a¬
liqͣndo tobustius. aliqͣndo exilius. seꝑ¬
dam̃ credidi. ⁊ ẽẽ te. ⁊ curã ñrigenete eti¬
am si ignorabã. uel quid sentiendũ es¬
set de substantia tua: uł que iua duce¬
ret aut reduceret ad te. Id̾oq cũ eẽmus
ĩfirmi adi̾ueniendã liquida tõne u̾ita¬

Expanded text:
ersuasisti mihi non qui crederent libris ersuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuiesse quidquid esses quod ego nescirem; aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. 8. Sed id credebam aliquando robustius, aliqtamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione uerita
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quoq iam p̾ponens doctͥnam catho-¬
licã. modestiꝰ ibi minimeq fallacit̾ sen¬
tiebam iuberi. ut cred̾etur qd̾ ñ demõs¬
trabatur. suie eẽt qͥd. sed cui forte nõ
eẽt. siue nec quid eẽt: qͣm illic deme¬
raria pollicitatõe scĩe credulitate ir¬
rideri: ⁊ postea tã multa fabulosissi¬
ma. ⁊ absurdissima: qr demõstrari ñ
poterãt. credenda ĩꝑari. Demde paulati
tu dñe manu mitissima ⁊ misericor-¬
dissima. ꝑtrastans.⁊cõponens cor me-¬
um. cõsid̾anti qͣm ĩnumerabilia crede¬
rem que non uiderã. neq cũ gereren¬
tur affuissem sicut tam multa in
historia gentiũ. tam multa de locis at-¬
q urbib que non uideram. tã multa
amicis. tam multa medicis. tã multa
hõib aliis atoaliis: que nisi cred̾entur
omino ⁊̃ bac iita nichil ageremꝰ. postre¬
mo qͣm in concusse ficum fide retinerẽ.
de quib parentib ortus ẽẽm. qd̃ scire
ũ possem. nisi audiendo credidissẽ ꝑ¬

Expanded text:
tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innumerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, p
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ illa spectacula potestis ĩtendere : Adero
itaq absens: ac sic ⁊ nos ⁊ illa suꝑabo
Quib auditis. illi nichilo setius eum
adduxetũt secum: ⁊id ip̃m forte explora¬
re cupientes. utrum posset efficere. Quo
ubi uentũ est.⁊ sedib quib potuer̃t
locati sũt: feruebant oĩa ĩ manissi¬
mis uoluptatib. Ille clausis fortib
oculoꝵ iterdixit aĩo ne intanta mala
ꝓcederet. Atq utinam ⁊ aures obtura¬
uisset. Nam quodã pugne casu. cum
clamor ĩgens tocius populi uehemẽ¬
ter eũ pulsasset. curiositate uctus et
qͣi paratus qͥdqͥd illud ẽẽt etiã uisu

Expanded text:
in illa spectacula potestis intendere? Adero in illa spectacula potestis intendere? Adero itaque absens, ac sic et vos et illa superabo. Quibus auditis, illi nihilo secius eum adduxerunt secum, idipsum forte explorare cupientes, utrum posset efubi uentum est et sedibus quibus potuerunt locati sunt, feruebant omnia inmanissimis uoluptatibus. ille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures opturasset! nam quodam pugnae casu, cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisu
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. Et audire me rursus ĩcipiens.
illa metũ suꝑstitõe ĩuolutus est: a¬
mans ĩ manicheis ostentatõem cõ¬
tinentie. qͣm ueram. ⁊ germanã pu¬
tabat. Erat aũt illa uecors ⁊seductori¬
a p̾ciosas aĩmas captans nondũ uir
tutis altitudinẽ scientes tangere ⁊su¬
ꝓfitie decipi faciles: sed tau̾i adumbra¬
te simulateq uͥtutis. Non sane relui¬
quens ĩcantatam sibi a parentib terre¬
nam iuam romã p̾cessetat ut ius disc̾et:
et ibi gladiatorii spectacłi hiatu ĩcredi¬
bili. ⁊ ĩcredibilit̾ arreptus est. Cum enĩ
au̾saret᷑ ⁊ detestaret᷑ talia. quidã eius a-¬
mici ⁊ condiscipuli cũ forte de prandio
tedeuntib ꝑuius eẽt᷑ retusantẽ uehe¬
ment̾ et resistentẽ. familiati molenti¬
a duxerũt in ãphiteatiũ crudeliũ ⁊ fu¬
nestoꝵ ludoꝵ dieb hec dicentẽ. Si corpus
meũ in locum illũ trahitis. ⁊ ibi consti¬
tuitis. ñquid. ⁊ anmum ⁊ cculos meos

Expanded text:
cessit. Et audire me rursus incipiens, cessit. Et audire me rursus incipiens, illa mecum superstitione involutus est, amans in Manichaeis ostentationem continentiae, quam veram et germanam putabar. Erat autem illa vecors et seductoria, pretiosas animas captans, nondum virtutis altitudinem scientes tangere et superficie decipi faciles, sed tamen adumbratae simulataeque uirtutis. Non sane relinquens incantatam sibi a parentibus terrenam uiam Romam praecesserat, ut ius disceret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et incredibiliter abreptus est. cum enim auersaretur et detestaretur talia, quidamici et condiscipuli, cum forte de prandio redeuntibus pervius esset, recusantem vehementer et resistentem, familiari violentia duxerunt in amphitheatrum, crudelium et funestorum ludorum diebus, haec dicentem: Si corpus meum in illum locum trahitis, et ibi constituitis; numquid et animum et oculos meos
Abbreviated transcription (Latin):
Et qd̾ alius acciperet ad suctẽsendũ mͥ
accepit honestus adolescens ad succen¬
sendũ sibi ⁊ ad me ardenti diligẽdũ.
Dixeras enĩtu iam olim. ⁊ ĩnexueras
litt̾is tuis. Corripe sapientẽ: ⁊ amabit
te. At ego illum ñ corripuerã: Sutẽs
tu õib ⁊ scientib ⁊ nescientib. ordi¬
ne quo nosti. Et ille ordo iustus est.
De corde ⁊ lingua mea carbones ardẽtes
oꝑatus es: quib mentẽ spei bone adii¬
reres tabescentẽ. ac sanares. Taceat lau¬
des tuas. qui miseratões tuas ñ conside¬
ratz que cibi de medullis meis cõfitẽ¬
tur. Etem̃ uero ille post illa u̾ba. ꝓri¬
puit se ex fouea tam alta. qua liben¬
ter demergebatur. ⁊ cũ mira uolupta¬
te cecabat᷑ ⁊ extussit aninũ forti tẽ¬
ꝑantia. ⁊ resilierũt om̃s circensiũ sor¬
des abeo: ampli̾q illuc non accessit
Deinde patre reluctantẽ euicit. ut me
magr̃o uteretur. Cessit ille atq con¬

Expanded text:
et quod alius acet quod alius acaccepit honestus adolescens ad succensendum sibi, et ad me ardentius diligendum. Dixeras enim tu jam olim, et innexueras Litteris tuis: Corripe sapientem, et amabit te . At ego illum jam non corripueram; sed utens tu omnibus, et scientibus et nescientibus, ordine quo nosti, et ille ordo justus est, de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem, ac sanares. Taceat laudes tuas qui miserationes tuas non considerat, quae tibi de medullis meis confitentur. Etenim ille post illa verba proripuit se ex fovea tam alta, qua libenter demergebatur, et cum miserabili voluptate caecabatur; et excussit animum forti temperantia, et resiluerunt omnes Circensium sordes ab eo, ampliusque illuc non accessit. Deinde patrem reluctantem evicit, ut me magistro uteretur: cessit ille atque con
Abbreviated transcription (Latin):
in hac re pr̃is uolũtate. salutare me ce¬
peratz ueniens ĩ auditorium meũ: et
audire aliquid atq abire. Sedenĩ de
memoria mͥ lapsũ erat agere cũ illone
uanorũ ludoꝵ. ceto. ⁊ p̾cipiti studio tã
bonũ interimeret ĩgeniũ. Uerũ autẽ do¬
filios tuos antistitẽ sacramenti tui. Et
ut aꝑte tͥ tribueret᷑ eius correctio: ꝑ me
quidẽ illam. s nescientẽ oꝑatus es. Nam
quodã die cũ sederem loco solito. ⁊ corã
me adẽent discipuli. uenit. salutaiit.
seditz atq ĩ ea que agebant᷑ intendit
aĩmum. Et forte lectio ĩ manib erat.
Quam dum exponetẽ. oportune mͥ ad¬
hibenda ud̾etur smilitudo citensiũ. qͦ
illud qd insinuabã ⁊ iocũduis ⁊ plam᷑
fieret: cũ irrisione mordat eoꝵ quos il¬
la captiuasset ĩsania. Scis tu deus nost̾.
qd tũ de alipio abilla peste sanando
ñ cogitau̾im. At ille inse rapuitz me¬
q illud ñ nisi ꝓpt̾ se dyxisse credidit.

Expanded text:
in hac re patris uoluntate salutare me coein hac re patris uoluntate salutare me coeperat ueniens in auditorium meum et audire aliquid atque abire. Sed enim de memoria mihi lapsum erat agere cum illo, ne uanorum ludorum caeco et praecipiti studio tam bonum interimeretur ingenium. uerum autem, dofilios tuos antistitem sacramenti tui et, ut aperte tibi tribueretur eius correctio, per me quidem illam sed nescientem operatus es. nam quodam die cum sederem loco solito et coram me adessent discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae agebantur intendit animum. et forte lectio in manibus erat. quam dum exponerem et opportune mihi adhibenda uideretur similitudo circensium, quo illud quod insinuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse credidit
Abbreviated transcription (Latin):
et studuerat apud me cũ in nr̃o oppi
do docere cepi. ⁊ postea cartbagine. ⁊ di¬
ligebat multum. qd̃ ei bonus ⁊ doctus
iuderer: ⁊ ego illum. ꝓpt̾ magnam
u̾tutis ĩ dolem que in ñ magna eta¬
te satis eminebat. Gurges tamen morũ
carchaginensiũ. quib nugatoria fer¬
uent spectacula: absorbuerat eũ in sa¬
nia circensiii. N cũ in eo miserabiliter
uolueret᷑. ego aũt rethoricã ibi ꝓfessus.
publica scola uterer nondum me au-¬
diebat ut magisttũ ꝓpt̾ quandã simł¬
tatem:. que int̾ me ⁊ prẽm euis erat ex¬
orta. Et cõperetã qd̃ cirtum exicialiter
amarer:⁊ ⁊ grauit̾ angebar. qd̃ tantam
spẽ ꝑditurus. uł etiam ꝑdidisse. mͥui
debatur. s monendi eũ. ⁊ aliqua coher¬
ticione reuocandi nulla erat copia .ł
amicicie bñniuolentia. uel iure ma¬
gisterii. Putabã .ii. eum cũ patre de me
sentire. Ille u̾o: ñ sic erat. Itaq pꝰ posita

Expanded text:
et studuerat apud me, cum in net studuerat apud me, cum in ndo docere coepi, et postea Carthagini et diligebat multum, quod ei bonus et doctus uiderer, et ego illum propter magnam uirtutis indolem, quae in non magna aetate satis eminebat. gurges tamen morum Carthaginensium, quibus nugatoria feruent spectacula, absorbuerat eum in insaniam circensium. sed cum in eo miserabiliter uolueretur, ego autem rhetoricam ibi professus publica schola uterer, nondum me audiebat ut magistrum propter quandam simultatem, quae inter me et patrem eius erat exorta. et conpereram, quod circum exitiabiliter amaret, et grauiter angebar, quod tantam spem perditurus uel etiam perdidisse mihi uidebatur. sed monendi eum et aliqua cohercitione reuocandi nulla erat copia uel amicitiae beniuolentia uel iure magisterii. putabam enim eum de me cum patre sentire, ille uero non sic erat. itaque postposita
Abbreviated transcription (Latin):
illa uera głia: et ãplius u̾tebat mentẽ
meam. Et ille ip̃a nocte digestutus erat
ebrietatem suã. ego cum mea dormierã
et surrexeram: ⁊ dormiturus ⁊ surrectu¬
rus eradxide quot dieb: Int̾est ueroũ¬
de quis gaudeat. Scio. Et gaudiũ spez
fidelis ĩ comꝑabilit̾ distat ab illa uani-¬
tate: s. ⁊ tũc distabat inter nos. Nimirũ
quippeille felicior erat. ñ tantũ quod
hilaritate ꝑfundebat᷑ cũ ego curis euisce¬
raret: uerũ etiam. qd̃ ille b̃n optando ac-¬
quisierat uiuum: ego mentiendo quere¬
bam typum. Dixi tũc multa ĩ hac sentẽ¬
tia caris meis ⁊ sepe adu̾tebam ĩ his qͦ¬
modo mͥ eẽt: ⁊ ĩueniebam male mͥ ẽẽ.¬
et dolebam ⁊ conduplicabã ip̃m male. Et
si quid arrississet ꝓsꝑum.: tedebat apprehẽ¬
ci uiuebam᷑z ⁊ maxĩe ac familiarissime
cũ alipio ⁊ nebridio ista colloquebar.
Quoꝵ alipus. ex eodem quo egoerat
ortus municipio: parentib pͥmatib
municipalib. me minor natu. Nam

Expanded text:
illa uera gloria et amplius uertebat mentem meam. et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam, ego cum mea dormieram et surrexeram et dormiturus et surrecturus eram; uide quot dies! interest uero, unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis inconpara-i biliter distat ab illa uanitate. sed et tunc distabat inter nos: nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis euiscerarer, uerum etiam quod ille bene optando adquisiuerat uinum, ego mentiendo quaerebam tyfum. dixi tunc multa in hac sententia caris meis et\' saepe aduertebam in his, quomodo mihi esset, et inueniebam male met dolebam et conduplicabam ipsum male. Et si quid arrisisset prosperum, taedebat apprehence vivebamus, et maxime ac familiarissime cum Alypio et Nebridio ista colloquebar; quorum Alypius ex eodem, quo ego, ortus erat municipio, parentibus primatibus municipalibus, me minor natu. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissũ est p̾miũ. itrisit. Aĩo pretente
mine. calcauit. mirantib om̃ib ĩusita¬
tam aĩam. que hoĩem tantũ. ⁊ ĩnume¬
rabilib p̾standi nocendiq modis ĩgen¬
ti fama celebratũ: uel amicũ nonopta¬
ret. uł ñ formidaret inimicũ. Ip̃e autẽ
iudex cui cõsiliarius erat. qͣmuis ⁊ ip̃e
sieri nollet. ñ tam̃ aꝑte recusabat. s in
istũ causã tranfferens: abeo se ñ ꝑmitti
asserebat. Quia ⁊ reuera si ip̃e faceret.
iste discederet. Noc solo aũt pene iam il¬
lestus erat studio litt̾ario. ut p̾ciis p̾co¬
uanis. codices sibi conficiendos curaret
S consulta iusticia delib̾atõem ĩ meliꝰ
u̾tit: utiliorẽ iudicans equitatẽ qua
ꝓhibebat᷑ qͣm potestatẽ qua sinebatur.
Paruu est hoc sͦ qui ĩ paruo fidelis est:
et ĩ magno fidelis ẽ. Net ullomͦ erit i¬
nane. qd̾ tue u̾itatis ore ꝓcessit. Si in
ĩiusto mãmona fideles nͨ fuistit. qd̃ ue

Expanded text:
promissum est praemium; inrisit animo. praetentae promissum est praemium; inrisit animo. praetentae minae; calcauit mirantibus omnibus inusitatam animam, quae hominem tantum et innumerabilibus praestandi nocendique modis ingenti fama celebratum uel amicum non optaret uel non formidaret inimicum. ipse autem iudex, cui consiliarius erat, quamuis et ipse fieri nollet, non tamen aperte recusabat, sed in istum causam transferens ab eo se non permitti adserebat, quia et re uera, si ipse faceret, iste discederet. hoc solo autem paene iam inlectus erat studio litterario, ut pretiis praetorianis codices sibi conficiendos curaret, sed consulta iustitia deliberationem in melius uertit utiliorem iudicans aequitatem, qua prohibebatur, quam potestatem, qua sinebatur. paruum est hoc; sed qui in paruo fidelis est, et in magno fidelis est, nec ullo modo erit inane, quod tuae ueritatis ore processit: si in iniusto mamona fideles non fuistis, ue
Abbreviated transcription (Latin):
lata causa cõfusisq turbis que de illo
triũphare ceꝑant futurus dispẽsator
u̾bi tui ⁊ multatũ in eccł̃ia tua cau-¬
sarũ examinator. experiẽtior ĩstrusti¬
orq discessit. Hũc ergorome ĩuenetã.
et adhesit mͥ fortissimo uinculo me¬
cũq mediolanũ ꝓfectus est: ut nec
me deseteret.⁊ de iure qd̃ didicerat.
aliqͥd ageret scd̃m uotũ mag̃ paren¬
tum qͣm suũ. Et ter iam assederat mira¬
bili continentia. ceteris: cũ ille mag̾ mi¬
raret᷑ eos. qui aurũ. ĩnocencie p̾ponerent
Temptata ẽ quoq eiꝰ indoles. ñ solũ ille¬
cebra cupiditatis: sedetiã stimulo timo¬
ris. Nome assidebat comiti largitionũ. ita¬
licianatũ. Etat eo tempore quidã poten¬
tissimꝰ senator: cuiꝰ. ⁊ bñficiis obstricti
multi: ⁊ t̾rori subditi erantͤUoluit si¬
bi licere nescio qͥd. ex more potentie sue
qd̾ eẽt ꝑ leges illicitũ: restitit alipius.

Expanded text:
lata causa confusisque turbis, quae de illo lata causa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior instructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, et adhaesit mihi fortissimo uinculo mecumque Mediolanium profectus est, ut nec me desereret et de iure, quod didicerat, aliquid ageret secundum, uotum magis parentum quam suum. et ter iam adsederat\' mirabili continentia ceteris, cum ille magis miraretur eos, qui aurum innocentiae praeponerent. temtata est quoque eius in-\', doles non solum de inlecebra cupiditatis sed etiam stimulo timoris. Romae adsidebat comiti largitionum Italicianarum. erat eo tempore quidam potentissimus senator, cuius et beneficiis obstricti multi et terrori subditi erant. noluit sibi licere nescio quid ex more potentiae suae, quod esset per leges inlicitum; restitit Alypius.
Abbreviated transcription (Latin):
illi eum potissimũ occurrisse. cuisole-¬
bant ĩ suspitionẽ uenire ablatarũ re¬
rũ que perissent de foro: ut tãdem qͣ¬
si iam ille cognosceret. a quib hec fi¬
erent.Uerum aũt uderat homo se¬
pe alipiũ in domo senatoris cuiꝰdam.
ad quẽ salutãdũ uẽtitabat. statim¬
q cognitũ manu app̾hensa semouit
a turbis: ⁊ tanti mali causam q̃rens.
quid gestũ eẽt audiuit. Om̃sq tu mul¬
tuantes qui aderant. ⁊ minacit᷑ fremẽ¬
tes. iussit uenite secũ: ⁊ uenerũt ad
domiu illius adolescentis. qui rem cõ¬
miserat. Puer uero erat ante hostiũ:
et tam paruus erat. ut nich exinde
dño suo metuens facile posset totum
ĩdicare. Cũ eo qͥppe ĩ foro fuit pedisse¬
cus quẽ postea qͣm recoluit alipiꝰ archi¬
tecto ĩtimauit. At ille secutim demõs-¬
trauit puero: querẽs ab eo cui eẽt Qͥ
cõfestim: nr̃a inquit. Demde int̾roga¬
tus aperuit cetera. Sic ĩ illã domũ trans¬

Expanded text:
illi eum potissimum occurrisse, cui soleilli eum potissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem uenire ablatarum rerum, quae perissent de foro, ut quasi tandem iam ille cognosceret, a quibus haec fierent. uerum autem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoris, ad quem salutandum uentitabat, statimque cognitum manu adprehensa semouit a turbis et tanti mali causam quaerens, quid gestum esset, audiuit omnesque tumultuantes, qui aderant, et minaciter frementes iussit uenire secum. et uenerunt ad domum illius adulescentis, qui rem conmiserat. puer uero erat ante ostium et tam paruus erat, ut nihil exinde domino suo metuens facile posset totum indicare; cum eo quippe in foro fuit pedisecus. quem posteaquam recoluit Alypius, architecto intimauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum trans
Abbreviated transcription (Latin):
Sono aũt securis audito. sub murmu¬
rauerũt argentarii qui subter erãt ⁊⁊
miserũt qui app̾hend̾ent quẽ forte ĩue¬
nissent. Quorũ uocib auditis. relicto
ĩstrumẽto ille discessit timent ne cũ eote¬
neretur. Alipius aũt qui non uiderat
ĩtrantẽ. exeuntẽ sensit. :⁊celerit uidit ab¬
eũtem. Et causã scire cupiens: ingͥssus
est locũ. Et ĩuentam securim stans atp¬
atꝙ admirans considerabat. cũ ecte illi
qui missi etãt reppeterũt eũ solum ferẽ¬
tem feriũ. cuiꝰ sonitu exciti uenerãt. Ce¬
nent attrahunt. Congregatis ĩ quilinis
fori. tanqͣm furem manifestũ se op̾hen¬
dissegłant᷑. Et in de offerendꝰ iun diciis du¬
cebatur s hactenus docendꝰ fuit. Itatim
enimdũe subuenisti ĩnocencie. cui tes¬
tis eras tu solus. Cũ .ii. duc̾etur uł ad
custodiã uel ad suppliciũ. fit eis ob¬
uiam quidã archytestus: cũ maxĩa e¬
rat cura publicarũ fabricaꝵe. Gaudẽt

Expanded text:
sono autem securis audito submurmusono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibus auditis relicto instrumento ille discessit timens, ne cum eo teneretur. Alypius autem, qui non uiderat intrantem, exeuntem sensit et celeriter uidit abeuntem et causam scire cupiens ingressus est locum et inuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce illi, qui missi erant, reperiunt eum solum ferentem ferrum, cuius sonitu exciti uenerant: tenent, adtrahunt, congregatis inquilinis fori tamquam furem manifestum se conprehendisse gloriantur, et inde offerendus indiciis ducebatur. Sed hactenus docendus fuit. statim enim, domine, adfuisti innocentiae, cuius testis eras tu solus. cum enim duceretur uel ad custodiam uel ad supplicium, fit eis obuiam quidam architectus, cuius - maxima erat cura publicarum fabricarum. gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
ti eũ tu: ⁊ dociusti ñ sui habete sed tui fi¬
duciã. sed longe postea. Serũptam̃ iam
hoc ad medicinã futurã. ĩ eus memori¬
a reponebatur. Nam ⁊ illud qd̃ cum ad¬
huc studeret. iam me audiens apud car¬
thaginem ⁊ medio die cogitatet info¬
ro qd̾ recitatutꝰ erat sicut ex̾teri scolasti¬
ci solent siuisti eũ comp̾hendi ab editi¬
mis fori. tanqͣm furẽ. Non arbitror ali¬
am ob causam te ꝑmisississe deus nost
nisi ut ille uir tantus futut᷑. iamĩci¬
peret discere. quã ñ facile ĩ cognoscẽdis
causis. homo abhoĩe dampnãdus eẽt te¬
meraria credulitate. Quippe ante tribu-¬
nal deãbulabat solus cũ tabuł ac stilo.
cũ ette adolescẽs quidã ex numero scola¬
sticoꝵ. fur uerus. securim cdãculo ad por¬
tãs. illo ñ sentiente ingͥssus est ad cãcel¬
los plũbeos. qui uito argentario desu¬
per ꝓminent ⁊ p̾cidere plũbũ cepit.

Expanded text:
ti eum tu et docuisti eum non sui habere, sed tui fiti eum tu et docuisti eum non sui habere, sed tui fiduciam, sed longe postea. Verum tamen iam hoc ad medicinam futuram in eius memoria reponebatur. nam et illud, quod, cum adhuc studeret iam me audiens apud Carthaginem et medio die cogitaret in foro quod recitaturus erat, sicut exerceri scholastici solent, siuisti eum conprehendi ab aeditimis fori tamquam furem, non arbitror aliam ob causam te permisisse, deus noster, nisi ut ille uir tantus futurus iam inciperet discere, quam non facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculo apportans illo non sentiente ingressus est ad cancellos plumbeos, qui uico argentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
cussus ẽ grauiore uulnere ĩ aĩa. qͣm il¬
le ĩ corpore quẽ cernere cõcupiuit. Cecidit¬
q miserabiliꝰ qͣm ille quo caderite fr̃s est
clamor. qui ꝑ ei aures ĩtrauit ⁊ resera¬
uit eiꝰ lumina. ut ẽẽt qua fetiret᷑. ⁊ deic̾e¬
tur audax ad huc potius qͣm fortis aĩmus:
et eo ĩfirmior quo de se p̾sũpsetat qui de¬
buit de te Ut em̃i uidit illũ sanguinẽ ĩ¬
manitatẽ simul ebibit ⁊ ñ se au̾tit. sed fi¬
xit aspectũ. ⁊ hauriebat furias. ⁊ nesciebat
et delestabat᷑ scelede cettaminis: ⁊ cruenita
uoluptate ĩebriabatur. Et ñ erat iam ille
qui uenerat. sed unus de turba ad quã ue-¬
nerat: ⁊ uerus eoꝵ socius aquib adduc¬
tus erat. Quid plura: Spectauit. cdama¬
uit. exatsit: abstulit secũ insaniam. qua
stimularet᷑ tedite. non tantũ cum illis a-
quib prius abstractus est: sed etiam p̾
illis. ⁊ alios trahens. Et ĩde tam̾ manu
ualidissima ⁊ misericordissima eruis¬

Expanded text:
cussus est grauiore uulnere in anima quam ille in corpore, quem cernere concupiuit, ceciditque miserabilius quam ille, quo cadente factus est clamor: qui per eius aures intrauit et reserauit eius lumina, ut esset, qua feriretur et deiceretur audax adhuc potius quam fortis animus et eo infirmior, quo de se praesumserat, qui debuit de te. ut enim uidit illum sanguinem, inmanitatem simul ebibit et non se auertit, sed fixit aspectum et hauriebat furias et nesciebat et delectabatur scelere certaminis et cruenta uoluptate inebriabatur. et non erat iam ille, qui uenerat, sed unus de turba, ad quam uenerat, et uerus eorum socius, a quibus adductus erat. quid plura? spectauit, clamauit, exarsit, abstulit inde secum insaniam, qua stimularetur redire non tantum cum illis, a quibus abstractus est, sed etiam prae illis et alios trahens. et inde tamen manu ualidissima et misericordissima eruis
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ que non uid̾em itame certũ fieri.
ut c̾cus eẽm. qd̃ septem ⁊ tria decem sĩt.
Neq enim tam ĩsanus eram. ut ne hoc
quidẽ putarẽ posse comp̾hendi. Sed si¬
cut hoc: ita ⁊ cet̾a cupiebam. siuie corpo-¬
ralia que coram sensib meis non ad¬
ẽẽnt siue sp̾italia. de quib cogitare ni¬
si corporalit̾ nesciebã. Et sanari credẽ¬
do poteram. ut purgatior acies men¬
tis mee dirigeret᷑ aliquom inu̾ita¬
tem tuã semꝑ manentẽ: ⁊ ex nullo
deficientẽ. Sed sicut euenire assolet
ut malum medicũ exꝑtus. etiã bono
timeat se cõmitt̾e: ita erat ualitudo
aĩe mee que utiq nisi credendo sana¬
riũ poterat. Et ne falsa crederet cu¬
rari recusabat: resistens manib tuis
qui medicam̃ta fidei cõfecisti.⁊ spar¬
sisti suꝑmorbos orbis terraꝵ: ⁊ tan¬
tam illis auctoritatẽ tribuisti. Ex hoc

Expanded text:
eorum quae non uiderem ita me certum fieri, eorum quae non uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in ueritatem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
saperet ĩ fantiles nugas: neq hoc habẽt
in doctrina sua sana. qd̾ te creatorẽ oĩ¬
um. ĩspatiũ loci. qͣmius sũmum ⁊ ã¬
plum. tam̃ undiq t̾minatũ. mẽbroꝵ
hũanoꝵ figura contruderet. Gaudebã
etian qd̃ uetera scripta legis ⁊ ꝓph̃a¬
rũ. iam s̃ illo oculo mͥ legenda ꝓpone¬
rent᷑ quo antea uidebant᷑ absurda. c̃
arguebã tanqͣm ita sentientes scõstu
osSerum aũt non ita sentiebãt. Et
tanqͣm regula diligentissime comen-¬
daret. sepe ĩ popularib sermonib suis.
dicentẽ ambrosiũ letus audiebã. Litte¬
ra occidit: sp̃c aũt uiuificat: cũ ea que
adlitterã ꝑu̾sitatẽ docere uidebant᷑. re¬
moto mystico uelamento spiritaliter
apperiret: non dicens qd̃ me offenderet.
qͣmuis ea diceret. que utrum u̾a eẽnt.
adhuc ignoratẽ. Tenebã .ii. cor meum.
ab oñi assentõne tuens p̾cipitiũ et
suspendio mag̾̃ necabarͤ. Uolebam .i.

Expanded text:
saperet infantiles nugas neque hoc haberet saperet infantiles nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum autem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim
Abbreviated transcription (Latin):
corporea. tam̃ fecisti hoĩem ad imaginem
tuã. Et ette ip̃e a capite usq ad pedes ĩ loco
est. Cum ergo nescitem quomͦ hec subsis¬
teret imago tua: pulsans ꝓpon̾em qͦmͦ
credendũ ẽẽt. non ĩsultans opponerẽ qͣi
ita creditum eẽt. Tanto igitur acrior cu¬
ta rodebat ĩtima mea. quid ceiti retine-¬
rem. qͣnto me magis pudebat taindiu il¬
lusum.⁊ deceptum ꝓmissiõe certorũ:.pu¬
erili errore ⁊ animositate tã multa ĩ cer¬
ta quasi c̾ta garruisse. Qd̃ enĩ falsa es-¬
sent. postea mn claruit. Certum tam̾ erat
qd̾ incerta eeñt:⁊ a me aliqͣndo ꝓ certis
hĩta fuissẽt. cũ catholicam tuam cecis
contentõib accusarẽ: ⁊ sinondũ com
ꝑtam u̾a docẽtem. non tamẽ ea docentẽ
que grauit̾ accusabã. Itaq confunde¬
bar ⁊ conu̾tebar: ⁊ gaudebã deus m̃s.
qd̃ eccl̃ia unica corpus unici tui ĩ qͣ
mͥ nomen xp̃i infanti est ĩditum. non

Expanded text:
corporea, tamen fecisti hominem ad imaginem corporea, tamen fecisti hominem ad imaginem tuam, et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est. Cum ergo nescirem, quomodo haec subsisteret imago tua, pulsans proponerem, quomodo credendum esset, non insultans opponerem, quasi ita creditum esset. tanto igitur acrior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem, quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis conte ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi nomen Christi infanti est inditum, non
Abbreviated transcription (Latin):
oĩ die dñico audiebã. ⁊ mag̾ magisq
mͥ cor firmabat᷑ om̃s u̾sutarũ calũpin¬
arũ nodos. quos illi deceptores nr̃i ad¬
u̾sus diuinos libros ĩnectebãt posse
dissoluiᷤ. rbi u̾o etiã comꝑs adĩmagi¬
nem tuã hoĩem a te fc̃m ab spiritalibus
filiis tuis. quos de matre catholica per
gr̃am regenerasti ñ sic ĩtelligi: ut hu¬
mani corporis forma det̾minatũ cre-¬
d̾ent. atq cogitarẽt. quãqͣm quom se
haberet spiritalis substantia. ne qui¬
dẽ tenuiter. atq ĩ enignate. suspicabar
tam̃ gaudens. erubui. non me tot ãuos
adu̾sus catholicã fidem. sed ctͣ carnali¬
ũ cegitatõnũ fignenta latrasse. Eo qͥ¬
ppe temerarꝰ. ⁊ impi fueram: qd̃ ea que
debebam q̃ rendo dicere accusando dixerã
Tu .ii. altissime ⁊ ꝓxime. secretissime ⁊
p̾sentissime cui m̃bra ñ sunt alia maio¬
ra. ⁊ alia minora .s. ⁊ ubiq totus es: ⁊
nusqͣm locoꝵ es non es utiq forma ista

Expanded text:
omni die dominico audiebam, et magis magisque omni die dominico audiebam, et magis magisque mihi confirmabatur omnes uersutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri aduersus diuinos libros innectebant, posse dissolui. ubi uero etiam conperi ad imaginem tuam hominem a te factum ab spiritalibus filiis tuis, quos de matre catholica per gratiam regenerasti, non sic intellegi, ut humani corporis forma determinatum crederent atque cogitarent, quamquam quomodo se haberet spiritalis substantia, ne quidem tenuiter atque aenigmate suspicabar, tamen gaudens erubui non me tot annos aduersus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. eo quippe temerarius et inpius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere, accusando dixeram. tu autem, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia maiora et alia minora, sed ubique totus es et nusquam locorum es, non es utique forma ista
Abbreviated transcription (Latin):
coniectabamꝰ eum paruo ip̃o tempore.
qd̃ reparande menti sue nanciscebat᷑
feriatũ. ab screpitu causarũ alienaꝵ.
nolle ĩ aliud auocari: ⁊ cauere fortasse.
ne auditore suspenso. ⁊ ĩtento. si qua
obscurius posuisset ille quẽ legeret.
et iam expou̾e eẽt necessez aut de aliqͥ¬
bus difficiliorib disceptare q̃stiomi¬
batq huic operi tẽporib ĩpensis mi¬
nus qͣm euellet uoluminũ euolue¬
ret. quãqͣm. ⁊ causa seruande uocis. q̃
illi facillime obtũdebat᷑. poterat esse
iustior tacite legendi. Quolibet tam̾
aĩo idageret. bono utiq uir ille agebat.
S certe michi nulla dabat᷑ copia scisci¬
tandi que cupiebã. de tam scõ oraculotu-¬
o pectore illius:. nisi cũ aliquid breuit̾
esset audiendũ. Estus aũt illimei. oci¬
osũ eum ualde cui refund̾ent᷑ require-¬
bãt: nec unqͣm ĩueniebãt. Et eum quidẽ
ĩ populou̾bum u̾itatis recte tractantẽ.

Expanded text:
coniectabamus eum paruo ipso tempore, coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculo tuo, pectore illius, nisi cum aliquid breuiter esset audiendum. aestus autem illi mei otiosum eum ualde, cui refunderentur, requirebant nec umquam inueniebant. et eum quidem in populo uerbum ueritatis recte tractantem
Abbreviated transcription (Latin):
adu̾sus ip̃us excellentie tẽptamenta qͥd
luctaminis haberet. qͥdue solaminis ĩ ad¬
u̾sis ⁊ occultum os euis qd̾ erat ĩ corde eĩ.
qͣm sapida gaudia de pane tuo rumina¬
ret. nec conitere nou̾am. nec exꝑtus erã:
nec ille sciebat estus meos: nec foueam
ꝑiculi mei. Non eñ quetere abeo poterã
qd̵ uolebam. sic̃ uolebã: sedudẽtib me
ab eius aurib atq ore. caterius negotio¬
rũ hõim. quoꝵ ĩ firmitatib seruiebat fer¬
iuebat. Cum quib qͣndo ñ erat. qd̾ exi¬
guum tẽporis erat. aut corpus reficiebat
necessariis sustẽtacuł: aut lectione ani¬
mũ. s cũ legebat. oculi ducebant᷑ ꝑ pagi¬
nas: ⁊ cor ĩtellectũ rimabat᷑: uox autẽ
et lingua quiescerãt: Sepe cum ad ẽẽmus.
ñ enim uetabat᷑ quisqͣm ĩ gredi. aut ei
uenientes nũtiari mos erat. sic eũ legen¬
tem uidimnꝰ tacite: ⁊alit̾ nunqͣm. sedẽ¬
tesq ĩ diuturno silentio. Quis enĩ tã
intento ẽẽ honeri auderet: Discedebamꝰ ⁊⁊

Expanded text:
aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec ille sciebat aestus meos nec foueam periculi mei. non enim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure atque ore cateruis negotiosorum hominum, quorum infirmitatibus seruiebat: cum quibus quando non erat, quod perexiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis aut lectione animum. sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas et cor intellectum rimabatur, uox autem et lingua quiescebant. saepe, cum adessemus — non enim uetabatur quisquam ingredi aut ei uenientem nuntiari mos erat — sic eum legentem uidimus tacite et aliter numquam sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri auderet? — discedebamus et
Abbreviated transcription (Latin):
martires. I tam̃ uidetur mͥ dñe deus meus¬
et ita est ĩ conspectu tuo de hac re corme-¬
um. ñ facile fortasse de hac ãputanda cõ¬
suetudine. matr̃ẽ meã fuisse cessutam.
si ab alio ꝓhiberet᷑ quẽ ñ sicut ãbrosiũ
diligebat: qͤm ꝓpt̾ salutẽ meã maxĩe
diligebat. Eam u̾o ille pp̃ eus religio¬
sissimã conu̾satõem. qua ĩ bonis oꝑib
tam feruens sp̃u frequẽtabat ecclł̃iam.i¬
ta ut sepe erũꝑet cũ me uideret ĩ eiuis p̾¬
dicatõem. gratulãs mͥ qd̾ talem intem
haberẽ. nesciens qualem illa me filium
qui dubitabã de illis om̃ib:⁊ ĩueniri
posse uiam uite minime putabã. Nec iã
ĩgemiscebã orando ut subuenires mͥ. s
ad q̃rendũ intentus: ⁊ ad disserendũ in¬
quietꝰ erat aĩmus m̃s Ip̃mq ãbrosiũ fe¬
licem quẽdã hoĩem scd̃m scł̃m opinabar:
quem sic tante potestates honorarent
Celibat᷑ tantũ euis mn laboriosus ui¬

Expanded text:
martyres. sed tamen uidetur mihi, dmartyres. sed tamen uidetur mihi, det ita est in conspectu tuo de hac re cor meum, non facile fortasse de hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessuram, si ab alio prohiberetur, quem non sicut Ambrosium diligebat. quem propter salutem meam maxime diligebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et inueniri posse uiam uitae minime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laboriosus ui
Abbreviated transcription (Latin):
o temꝑatũ. unde dignatõem sumeret ñ
ponebat:⁊si multe eẽnt que illo mͦ ui¬
debant᷑ honorande memorie defũctorũ.
Idem ip̃m uinũ qd̾ ubi ponetet. cutũfe¬
rebat quo iam ñ solũ aquatissiõ. sed
etiã tepidissimo cũ suis p̾sentib ꝑ sor¬
bitõnes exiguas partiretur: quia pie¬
tatem ibi querebat ñ uoluptatẽ. Itaq
ubi comperit a p̾claro p̾dicatore atq
antistite. pietatis p̾ceptum eẽ ista ñ fi¬
eri. nec abeis qui sobrie fac̾ent. ne ulla¬
se occasio ĩ gurgitandi daret᷑ ebriosis. ⁊
quia illa quasi parentalia suꝑstitõm
gentiliũ eẽnt simillima: abstinuit se
libentissi̾e. ⁊ ꝓ canistro pleno t̾renis fruc¬
tib. plenũ purgatõrib uotis pectus. ad
memorias martyrũ afferre didicetat. ⁊
ut qd̾ posset. daret. egentib: ⁊ si cõmu¬
nicatio dñci corporis illic celebraret᷑. cuiꝰ
passionis imitatõe ĩmolati ⁊ coronati st̃

Expanded text:
o temperatum, unde dignationem sumeret, non o temperatum, unde dignationem sumeret, non ponebat, et si multae essent quae illo modo uidebantur honorandae memoriae defunctorum, idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat, quo iam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur, quia pietatem ibi quaerebat, non uoluptatem. itaque ubi conperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis praeceptum esse ista non fieri nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic communicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
me int̾im ad illam ancipitem fluctua¬
tionẽ iam ẽẽ ꝑductũ. ꝑ qͣm trãsiturum
me ab egritudĩe ad sanitatẽ. interturtẽ¬
te artiore periculo: quasi ꝑ accessionẽ.
qͣm creticam medici uocant. certa p̾su¬
mebat. Itaq cum ad memorias scorũ
sicuti in affrica solebat. pultes ⁊ panẽ.
et metũ atculisset. atq ab hostiatio ꝓ¬
hiberet᷑. ubi hoc ep̃m uetuisse cognouit.
tam pie atq obedienter ãplexa est. ut
ip̃e mirarer. qͣm facile accusatrix poti
consuetudinis sue. qͣm disceptatrix il¬
luis ꝓhibitõnis effecta sit Non .ii. ob¬
sidebat sp̃m eĩ uinolentia. eamq sci¬
mulabat ĩ odium ueri amor uini: sic̃
plerosq mares. ⁊feminas. qui ad can¬
ticum sobrietatis. sicut ad potionẽ aqͣ¬
tam madidi nauseant. S illa cũ attulis¬
set canistrũ cũ sollempnib epulis pͥ¬
gustãdis atq largiendis. plus etiã ꝙͣ
unũ pugillũ. ꝓ suo palato satis sobri¬

Expanded text:
me interim ad illam ancipitem fluctuame interim ad illam ancipitem fluctuationem iam esse perductum, per quam transiturum me ab aegritudine ad sanitatem intercurrente artiore periculo quasi per accessionem, quam criticam medici uocant, certa praesumebat. Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum adtulisset atque ab ostiario prohiberetur, ubi hoc episcopum uetuisse cognouit, tam pie atque oboedienter amplexa est, ut ipse mirarer, quam facile accusatrix potius consuetudinis suae quam disceptatrix illius prohibitionis effecta sit. non enim obsidebat spiritum eius ninnlentia eamque stimulabat in odium ueri amor uini, sicut plerosque mares et feminas, qui ad canticum sobrietatis sicut ad potionem aquatam madidi nausiant: sed illa cum attulisset canistrum cum sollemnibus epulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocillum pro suo palato satis sobri
Abbreviated transcription (Latin):
retro cogitatõis offerebat. ut diceres fi¬
liouidue. iuuenis tͥ dico surge. ⁊ re¬
uiuisce. ⁊ ĩciperet loqui: ⁊ traderes il¬
lum matri sue. Nulla ergo turbulen¬
ta exultatõe trepidauit cor ei. cũ au¬
disset ex tanta parte iam fc̃m. qd̾ ti¬
bi cotidie plangebat ut fieret: uita¬
tem me nondũ ad eptum. s falsitati ĩa
ereptũ. Immo u̾o quia c̾ca erat ⁊ qd̃
restabat te daturũ qui totũ ꝓmiseras
placidissime: ⁊ pectore pleno fiducie.
respondit mͥ. credere se ĩ xp̃o. qd̾ prius¬
qͣm de hac uita emigraret. me usu¬
ta ẽẽt fidelem catholicã. Et hoc quidẽ
mͥi tibi autẽ fons misericordiarũ. p̾¬
ces ⁊ latͥmas densiores. ut accelerares
adiutoriũ tuũ: ⁊ illuminates tene¬
bras meas. ⁊ studiosius ad eccl̃iam
currerem. ⁊ ĩ ambrosii ora suspẽdetes.
et fontẽ salientis aque ĩuitam et¬
nam. Diligebat aũt illum uirũ si¬
cut angłm dei qd̃ ꝑ illũ cognou̾at

Expanded text:
retro cogitationis efferebat, ut diceres firetro cogitationis efferebat, ut diceres filio viduae: Juvenis, tibi dico, surge; et revivisceret et inciperet loqui, et traderes illum matri suae . Nulla ergo turbulenta exsultatione trepidavit cor ejus, cum audisset ex tanta parte jam factum quod tibi quotidie plangebat ut fieret; veritatem me nondum adeptum, sed falsitati jam ereptum: imo vero quia certa erat, et quod restabat te daturum, qui totum promiseras; placidissime et pectore pleno fiduciae respondit mihi, credere se in Christo, quod priusquam de hac vita emigraret, me visura esset fidelem catholicum. Et hoc quidem mihi. Tibi autem, fons misericordiarum, preces et lacrymas densiores, ut accelerares adjutorium tuum, et illuminares tenebras meas; et studiosius ad Ecclesiam currere, et in Ambrosium ora suspendi, ad fontem salientis aquae in vitam aeternam. diligebat autem illum uirum sicut angelum dei, quod per illum cognouerat
Abbreviated transcription (Latin):
ueras me a quadrupedibꝰ. ⁊ uolatilib
celi: Sapientiorẽ me feceras.⁊ ãbulabã
ꝑtenebras. ⁊ lubricũ ⁊ q̃rebam te foris
ame. ⁊ñ ĩueniebam dm̃ cordis mer: et
ueneram ĩꝓfundũ maris ⁊ diffidebã.
et desperabam de ĩuentõne ueri. Iam
uenerat ad me mat̾ pietate fortis. ter¬
ra. mariq me sequens: ⁊ ĩꝑiculis õi¬
bus de te secura. Nam ⁊ ꝑ maxĩa dis¬
crimina ip̃os nautas consolabat᷑. a
quib rudes abissi uiatores. cũ ꝑtur¬
bãtur consolari solent. pollicens eis
ꝑuentẽem cũ salute: qr hoc ei tuꝑ¬
uisum pollicit᷑ eras: ⁊ iuenit me pe¬
riditãtẽ quidẽ grauit̾. desꝑatõe inda¬
gande u̾itatis. s tam̃ ei cum ĩdicaslẽ.
non me quidẽ iam ẽẽ manicheũ. s ue¬
q catholicũ xp̃ianum. non quasi ĩo¬
pinatũ aliquid audierit. exiliuit le-¬
ticia, cũ iam secura fieret. ex ea parte
miserie mee . ĩ qua me tãqͣm mortu¬
um. sed resuscitandũ tibi flebat ⁊ fe¬

Expanded text:
me a quadrupedibus et volatilibus coeli? Sapientiorem me feceras, et ambulabam per tenebras et lubricum, et quaerebam te foris a me, et non inveniebam Deum cordis mei; et veneram in profundum maris, et diffidebam et desperabam de inventione veri. Jam venerat ad me mater pietate fortis, terra marique me sequens, et in periculis omnibus de te secura. Nam et per marina discrimina ipsos nautas consolabatur, a quibus rudes abyssi viatores, cum perturbantur, consolari solent; pollicens eis perventionem cum salute, quia hoc ei tuvisum pollicitus eras. Et invenit me periclitantem quidem graviter desperatione indagandae veritatis. Sed tamen ei cum indicassem, non me quidem jam esse manichaeum, sed neque catholicum christianum, non quasi inopinatum aliquid audierit, exsilivit laetitia; cum jam secura fieret ex ea parte miseriae meae, in qua me tanquam mortuum sed resuscitandum tibi flebat, et fe
Abbreviated transcription (Latin):
qua illum cum heremitis uł etiã
anachoretis conditione conferri.
Illi enim cum omni impedim̃to
liberi. celo tm̃ atq angłis testib.
plane ad mirabilia docentur oꝑa¬
ri. iste in medio cetu et conuersa¬
tione ppłoꝵ. intercłicos dissiden¬
tes. inter ep̃os seuientes. cum fere
cotidianis scandalis hinc atq inde
p̾meretur. in expũgnabili tam̃
aduersus omĩa uirtute fundatꝰ
stetit. Et tanta oꝑatus est. qnͣta

Expanded text:
qua illum cum eremitis uel etiam qua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes, inter episcopos saeuientes, cum fere cotidianis scandalis hinc adque inde premeretur, inexpugnabili tamen aduersus omnia uirtute fundatus stetit et tanta operatus est, qua