comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gigne metuebãt. Itaq cũ in suos seuit qͦs nolens
genuit tenebrosa im̃atas. clara inqͥtate ĩ liicẽ panit᷑.
⁊ occulta t᷑ͣpͣitudo. maifesta crudelitate cõuinot᷑. Aliqñ
eo usq ꝑueit ħ libidinosa crudelitas uł libido crude¬
lis ut t̃ sn̾litatis uenena ꝓcuret. ⁊ si n᷑ ualuerit: ꝯcep¬
tos fectus aliqͦ mͦ intͣ uisc̾a extĩguat. ac fundat. uolẽdo
occidit añꝙͣ nascit᷑. Prsus si ambo tales Rł.: ꝯuĩges

Expanded text:
gignere metuebant. itaque cum in suos saeuit, quos nolens genuit tenebrosa iniquitas, clara iniquitate in lucem promitur et occulta turpitudo manifesta crudelitate conuincitur. aliquando eo usque peruenit haec libidinosa crudelitas uel libido crudelis, ut etiam sterilitatis uenena procuret et si nihil ualuerit, conceptos fetus aliquo modo intra uiscera extinguat ac fundat, uolendo occidi ante quam nasci. prorsus si ambo tales sunt, coniuges
Abbreviated transcription (Latin):
sidei ñ amitat. qd̾ lauatro regena̾tõis accepit. ped¬
det᷑ .n. ꝓtuldubio redeunti si amisus absdedens.
habet hocã qͥ recessi̾t ad cumulũ supplitũ nõ ad
mĩtũ p̃miĩ. Quibꝰ uo̾ placuit ex ꝯsensu ab usu
accꝑe mariã ꝯiugẽ tuã. Cõiunx uocat᷑ ex p̾ma
desponsatõis side qͣm ꝯcubitu nͨ cognoua̾t: nͨ fua̾t

Expanded text:
idei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat n
Abbreviated transcription (Latin):
Qd sit iñ cordib oĩũ qui se ad eũ dĩune iracũdie
timore conu̾tũt. Et̃ noułs aliqñ surẽ adu̾tendis pe
errantia reuocare. Nõne ꝯtum acẽ anallã data Sibi
pͤate: sarrã potĩ affligebat. Et utiꝙ ñ eã qͣm suꝑiũs
bñsicio suo mr̃em feca̾t crudelitꝰ oderat. s ĩ ea suꝑ¬
biam salubrit̾ edomabat. Nõ aut̃ ignoras ꝙ iste due
inlres sarra tagar. ⁊ duo filis eaꝵ ꝓ saat ⁊ hosmael.
ꝓ spiritalib ⁊ carnalib sigurent:. Et cũ legamus

Expanded text:
d fit in cordibus omnium qui se ad eum divinae iracundiae timore convertunt; et noveris aliquando furem avertendis pecerrantia revocare! 6. Nonne contumacem ancillam data sibi potestate, Sara potius affligebat? Et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat; sed in ea superbiam salubriter edomabat . Non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar, et duo filii earum Isaac et Ismael, pro spiritualibus et ca
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃. utd possũt m̃telligant magis ect̾m catholicam
ꝑsecutõnẽ pati suꝑbia ⁊ q̃uetate carnaliũ aͦs ip̃alib̾
molestiis atq errorib em̃dare conat᷑. Odqd gͦ
malũ inĩ quitatis apponit. nõ adio nocendi: ħ dilcõe
ppłm dĩ duris laborib accebat. moyses eundem
ipłm ĩpie agentẽ di̾nis coħ̾cionib affligebat
ꝯcodit arħas. heluas occid̃it pseudo aꝓpħas. puto
ꝙ dĩra st̃ mĩta facientiũ ⁊ dsu̾sa passoꝵ. aspice
⁊̃ tp̃ra testamti noui. qñ ip̃a iã mãsuetudo cari¬

Expanded text:
qui possunt, intellegant magis ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. quicquid ergo malum iniquitatis adponit non odio nocendi sed dilectione populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat;occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, q
Abbreviated transcription (Latin):
niores nub̾e: ħ ⁊ de marib dici pͭ. uolo iumores uxo¬
res duce̾ ut ad utͣq sexũ ꝑtineat filios ꝓtrcare.
pr̃es ⁊ mĩes familias eẽ. ⁊ illam occasionẽ dare adul¬
sario maledtĩ gr̃ã. In nuptũs tñ bona miptrilia dili
ad uitã. fidos ã. ñ qualẽ hñt intꝰ se ⁊̃ in fideles ze¬

Expanded text:
niores nubere, hoc et de maribus dici potest: uolo iuniores uxores ducere, ut ad utrumque sexum pertineat filios procreare, patres et matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia\'. In nuptiisad vitam. Fides autem, non qualem habent inter se infideles ze
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ea ñ uenirẽt nͥ ad debitas penas ĩpioꝵ qui eiꝰ tat
leuẽ ãmonitõnẽ ⁊ pat̾na flagella ꝯtẽpsint. Ac si
ista cogitatõne dociles fc̃i nõ ĩ calũpnus ⁊ sabulis
hũanis s ĩ diuinis libris ꝓmissã ꝑ õs gentes ĩue¬
ut młtos uideamꝰ accusare suã pslinã cecitatẽ. qui
cũ suꝑ celos exaltatũ xp̃m̃ ⁊̃ nõ uidentes c̾debant:¬
poss excogitaret᷑ ⁊ argueret᷑ a nob̾: um̾ malũ ꝓ malo
redde̾mꝰ. Si .n. qͥꝙͣ inimicũ lũ ꝑicłosis febribꝰ fre¬
neticũ foñ cuire̾ uidet ĩ p̃deps ñne tũt pociꝰ malũ
ꝓ malo redde̾t si eũ sit ĩre ꝑmittet ꝙͣ si corupiend̾

Expanded text:
debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inueut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatuposset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permit
Abbreviated transcription (Latin):
bestia si neĩmẽ uuln̾et: pp̃ea mãsueta dr᷑ qr denteᷤᷤ
⁊ ungues ñ ht̃. Seiure uos nolle dictis. ego nõ¬
posse arbit᷑r. Iam esns nu̾o exigni ut moueꝰ uos
ꝯͣ adu̾rarias uob̾ młtitudĩes ñ audeatis. ⁊ si cupi
tunicã tolleꝰ ⁊ iudicio tecũ ꝯtendeꝰ. dim̃te illi ⁊¬

Expanded text:
bestia, si neminem vulneret, propterea mansueta dicitur, quia dentes et ungues non hposse arbitror. Ita enim estis numero exigui, ut movere vos contra adversarias vobis multitudines non audeatis, etsi cupiatunicam tollere et judicio tecum contende
Abbreviated transcription (Latin):
bat ⁊ uolens teneat iã qd̾ pͥus nolebat. Suꝑfluo¬
ħ fortasse dr̃et᷑ quib̾libet u̾bis si ñ tã młtis oshr̃as
exẽplis. Nõ illos aut illos hoĩes s młtas ciuitates
uidemꝰ fuisse donatistas nc̃ eẽ catholicas. decestari
uehem̃t̾ dyabłicã seꝑatõnẽ diligeꝰ ardent̾ unitatẽ
q̃ tñ timoris hiuꝰ aͥ tͥ displic occasionib catholice

Expanded text:
quod nolebat. superfluo fortasse hoc diceretur quibuslibet uerbis, si non tam multis ostenderetur exemplis. non illos aut illos homines sed multas ciuitates uidemus fuisse Donatistas, nunc esse catholicas, detestari uehementer diabolicam separationem, diligere ardenter unitatem. quae tamen timoris huius, qui tibi displicet, occasionibus catholicae
Abbreviated transcription (Latin):
istis crucib. q̃d dissimiliꝰ istis pendentib : Edit̃ ẽ
tͣdidit hoĩem ĩ inti̾tũ carnis ut sp̃c saluus sit ĩ
die dñi iħu. Et hic qͥd dicimꝰ : Ecce mit̾iori tͣdidit
disc̾ne̾ aĩos oꝑantiũ ne clausis oculis calũpnis¬
emꝰ ⁊ bñniolos ꝓ nocentib accusemꝰ. It cũ ait id̾
apłr tradidisse qͦsdã sathane ut discent ñ blasphe¬

Expanded text:
istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? Traditus est radidit hominem in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. et hic quid dicimus? ecce mitiori tradidit discernere animos operantium, ne clausis oculis calumniemur et beniuolos pro nocentibus accusemus. item cum ait idem apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut disce
Abbreviated transcription (Latin):
iã fruenti. s adhuc publicis actib eiꝰdõq milita¬
xib occupato aͥd meoꝵ opusculoꝵ legẽdũ ñ a
dignãt̾ ignosce ⁊ beniuolũ aĩm ad ea q̃ secũtũr
intende. Donũ dĩ eẽ ⁊̃ pudiciciã ꝯiugalẽ bĩssimꝰ
paulus ostñdit. u̾ de hac re loq̃ns ait. uolo ã õs a

Expanded text:
iam fruenti, sed adhuc actibus publicis eisdemque militaribus occupato, aliquid meorum opusculorum legendum non a dignanter ignosce et beniuolum animum ad ea quae secuntur intende. Donum dei esse etiam pudicitiam coniugalem beatissimus Paulus ostendit, ubi de hac re loquens ait: uolo autem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dñs de spadonib ait. qͥ se ip̃os castrant pp̃ regnũ celoꝵ
S nos iã ⁊ de uiro ⁊ de uxore ⁊ de spadonib q̃nt̃ satis
fuit in t̾cio capło disseruimus.
E eo ꝙ scptũ ẽ ap̃ sałonẽ. Imitare formicã et
ĩtuere diligẽtiã eiꝰ qr ab estatis qe us ad ho

Expanded text:
s de spadonibus ait, qui se ipsos castrant propter regnum caelorum. sed nos iam et de uiro et de uxore et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo disseruimus. De eo, quod scriptum est apud Salomonem: imitare formicam et intuere diligentiam e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ iudaica s̾utꝰ formidaret.
e hoĩe ꝙ̃ lapidari dr̃ iussit qͥ salb̾o ĩuẽt est
ligna collige dñs ĩ eun̾głio uͥ hoĩs manũ ari¬
dã sanauit die sabbi dĩnũ opꝰ fecit ñ hñanũ nec
ab ocio recessit qͥ iussit ⁊ foñ. Et iõ ñ÷ siłe ħ fõ¬
ligna colligẽti ꝙ face̾ cũ inuẽtꝰ eẽt hõ die sabb̾i iꝰ
dei lapidatꝰ ÷. de s̾uili ã obẜuatõe sabbi ⁊ de uĩdc̃a
bonitas. sic tp̃r timoris seuitas dĩ maxie ꝯm̃datur.
Et cũ adhuc ñ oꝑt̾e̾t añ aduẽtũ dñi nudare ppłõ

Expanded text:
sicut Iudaica seruitus formidaret. De homine, quem lapidari deus iussit, quia sabbato inuentus est ligna colligere. dominus in euangelio, ubi hominis manum aridam sanauit die sabbati, diuinum opus fecit, non humanum; nec ab otio recessit qui iussit et factum est. et ideo noligna colligenti, quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, iussu dei lapidatus est. de seruili autem obseruatione sabbati et de uindicta caritatis bonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commendatur. et cum adhuc non oporteret ante aduentum domini nudare populo
Abbreviated transcription (Latin):
rib nͥ pcc̃a. ip̃os aut̃ hoĩes diligãt ⁊ cũ uĩdicãt nõ
uin̾dicẽt ac̾bitate seuibie s modatõe iustĩe. ne ip̃a
relaxatõ pccĩ plus noceat pccõri ꝙͣ pena umidt̃e. Nec
tñ ħ fecunt iusti hoĩes nͥ aucͣte di̾na ne qͥs arbitt
passim sͥ eẽ ꝑmissũ netare ꝙ̃ uelit aut indicio ꝑseqͥ¬

Expanded text:
diligant; et cum uindicant. non uindicent acerbitate saeuitiae, sed moderatione iustitiae, ne ipsa relaxatio peccati plus noceat peccatori quam poena uindictae. nec tamen hoc fecerunt iusti homines nisi auctoritate diuina, ne quis arbitretur passim sibi esse permissum necare quem uelit aut iudicio pe
Abbreviated transcription (Latin):
es uilescit tͥ. Suꝑba es ĩ dm̃ si indignaris ꝙ te añce¬
dit ⁊ nimis ꝯtumeliose de dd̾ senos si ñ ĩeffabłr gͣtu¬
Iaris tã magnũ bonũ eẽ te: Ut solus sit ille p̃stãtĩor
Qͦ ꝯstituto acz firmato iꝰ ne dixi̾s. Me solã naͣm dr fade
delunt nollẽ ut pꝰ me ad boni fi̾et. Nõ .n. ꝙ bonũ: pꝰ¬
dm̃. iã debuit eẽ nouissimũ:. Et hĩc maxĩe aꝑꝑet qͣntã tͥ

Expanded text:
es, uilescat tibi. superba es in deum, si indignaris, quod te antecedit, et nimis contumeliose de illo sentis, si non ineffabiliter gratularis tam magnum bonum esse te, ut solus sit ille praestantior. quo constituto atque firmato illud ne dixeris: me solam naturam deus facere debuit; nollem, ut post me am, iam debuit esse nouissimum. et hinc maxime adparet, quantam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quõ ueĩt: nͥ qr illa sb̾limitas ĩ effabilis ut hoĩb ꝯgcat:
hũanis sonis sigͥficanda. ut aut̃ dõs hoĩes faciat di̾no
ẽ inclłigenda silentio: Pot̃ gͦ reodi rõ qr̃ita doñ÷¬
ñ tñ pͭ aͥd de do̾ digne dici ꝙ iõ iã ĩdignũ ẽ qr potuit
dici. Tolle de zelo errorẽ ⁊ dolorẽ qͥd remanebit aᵈ
nͥ uoluntas castitatẽ custodiẽs ⁊ corruptõnẽ uindicãs

Expanded text:
 quia illa sublimitas ineffabilis, ut hominibus congruat, humanis sonis significanda est; ut autem deos homines faciat, divino est intelligenda silentio? Potest ergo reddi ratio aliquid de deo digne dici, quod ideo iam indignum est, quia potuit dici. tolle de zelo errorem et dolorem, quid remanebit aliud nisi uoluntas castitatem custodiens et corruptionem uindicans
Abbreviated transcription (Latin):
cã. uł nubãt feĩe uł ducant᷑ uxores. nec stilem
ꝯiugẽ fas sit reliñqu̾e ut alia fecunda ducatur.
dio sñ cmine concedit᷑. cũ aluis alia copulare ꝯ¬
nubia. qd ⁊̃ scm̃ moysen dñs pp̃ duritiã cord̾is illoꝵ
isrłitis ꝑmisisse testat᷑. s lege eungelĩ reus est

Expanded text:
ant feminae, vel viri ducant uxores, nec sterilem conjugem fas sit dimittere, ut fecunda ducatur. dio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare connubia, quod etiam Moysen Dominus propter duritiam cordis illorum Israelitis permisisse testatur, sed lege Evangelii reus est
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝙͣ ñ hñtes su̾t. Qd̾ ea facilitate sit. qñ ⁊ uxores
tales st̾ ut eis mariti ñ iõ placent. qr diu̾ites quia
sublimes. qr gn̾e nobiles. Q carne amabiles. ł quia
fideles qr religiosi. qr pudici. qr uiri bomi st̃.Um̾
ĩ ꝯiũgatis ut ħ optanda atq laudanda: sic alia

Expanded text:
abentes sunt. quod ea facilitate fit, quando et uxores tales sunt, ut eis mariti non ideo placeant, quia diuites, quia sublimes, quia genere nobiles, quia carne amabiles, sed quia fideles, quia religiosi, quia pudici, quia uiri boni sunt. Verum in coniugatis ut haec optanda atque laudanda, sic alia
Abbreviated transcription (Latin):
Ibu senͣꝰ. Bĩ mitei a ap̃ n he̾ditate pt ssidebũt
tlam. ecte hñt itos at. ħeditate tͥre diuiter
si̾. Eñ ã ad ͤtantã egesratd dũcesille redigit᷑ ut
ab eo raupe ꝙ̃ negͥleułt digito breui ⁊̃ aq̃ tĩcto
arenti liñgne sue hum ore salbari dep̃cet᷑ ĩ clliꝰ¬

Expanded text:
ate possidebunt terram. ecce habent amicos dei hereditate terrae diuites fieri. cum autem ad tantam egestatem diues ille redigitur, ut ab eo paupere, quem neglexerat, digito breui in aqua tincto arenti linguae suae humorem stillari deprecetur, intell
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris ꝯfessionis ñ solũ amitrenda ł ultro eciã
ꝓ icienda. carnalib tñ ħ amãtib ⁊ nũd̾ capientib
ꝓmissa celestia ne ab ꝓdolis ⁊ demonib ista pete̾nt
unlitꝰ a dnõ deo esse pollicita.
E eo ꝙ scͥptũ ẽ ĩ lege. Ego sũ qͥ diuitias do
amicis meis ⁊ pauꝑtatẽ ĩliicis. huic snĩe¬

Expanded text:
is non solum amittenda. sed ultro etiam proicienda, carnalibus tamen haec amantibus et nondum capientibus promissa caelestia, ne ab idolis et daemonibus ista peterent, utiliter a domino deo esse pollicita. De eo, quod scriptum est in lege: ego sum, qui diuitias do amicis meis et paupertatem inimicis. huic s
Abbreviated transcription (Latin):
sre suti ᷑ boni. Et qͥ gaudẽt pp̃ tp̃ale aliꝗd̾ ꝯmodũ:
timent et̾nũ iudiciũ. Et qui emãt. si hñdo posside¬
ant: ut amando ñ hẽant. Et qͥ utunt᷑ hoc m̃do. tͣnsi¬
re se cogitent ñ mane̾. p̃ci̾t .n. figura ħꝰ mñdi. uolo
uos iñqͥt sñ sollicitudine eẽ .i. uolo cor sursũ ĩ hiis q̃¬

Expanded text:
i boni, et qui gaudent propter temporale aliquod commodum, timeant aeternum iudicium, et qui emunt sic habendo possideant, ut amando non haereant, et qui utuntur hoc mundo, transire se cogitent, non manere; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos, inquit, sine sollicitudine esse, hoc est: uolo sursum cor in his q
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ĩ usũ gnandi plaga pocĩ. ħꝰ plage quidã pruritꝰ
talis honestas ue̾tundat᷑. Nõ ẽ gͥ hic libido nuptiaꝵ
bonũ. s obscenitas p̾canciũ. noc̃itas gna̾ntiũ. lascũuaꝵ
ardor. Nuptiaꝵ pudor. Cur gͦ nõ ꝯuges maneant.
qm̃ ex ꝯsensu ꝯcũb̾e desinũt. si mãserũt ꝯiũges io¬

Expanded text:
 plagae quidam pruritus tali honestas uerecundatur. non est igitur haec libido nuptiarum bonum, sed obscenitas peccantium, necessitas generantium, lasciuiarum ardor, nuptiarum pudor. cur ergo non coniuges maneant, qui ex consensu concumbere desinunt, si manserunt coniuges Io
Abbreviated transcription (Latin):
ma ⁊ aꝑtissima diftra duoꝵ testam̃toꝵ tĩmor ⁊ amor.
ĩ uetiꝰ scͥturã tacetꝰ sĩmꝰ uindicantiũ qr paucssimi
spũales diuinis reuelatõib qͥd face̾nt nouant ut
ppłs c̾ͥ t̾r̾or utilis erat seui̾ssimo ĩꝑio domaret᷑ ut ꝙ̃ad¬
mod̾ uidebãt dari ĩ manꝰ suas ĩtincos ĩt̾ficiendos ĩ ior
cultoresip simulat᷑ꝵ: sic ip̃i foriidarẽt ĩ manꝰ ĩ imicoꝵ

Expanded text:
ma et apertissima differentia duorum testamentorum, timor et amor: in uetere scriptura tacetur animus uindicantium, quia paucissimi spiritales diuinis reuelationibus quid facerent, nouerant, ut populus. cui terror utilis erat, seuerissimo imperio domaretur. ut quemadmodum uidebant dari in manus suas interficiendos inimicos inpios cultoresque simalacrorum, sic ip
Abbreviated transcription (Latin):
scĩfica diẽ ꝙ̃ p̃cepit tͥ dñs. Sex diebꝰ laborabiꝰ
⁊ facies oẽ opꝰ tuũ. Septima uo̾ die sabati. epulare
dño tuo nullũ faciẽs opꝰ ip̃e tu aut filiꝰ tius aut
sila tua ant puer tuus aut puella tua. bostuꝰ ⁊
asinꝰ nuis ⁊ oĩa ium̃ta tua ⁊ colonꝰ tuus. Sic aut̃
qͥestat siuis tuus ⁊ ancilla tua. ꝙ̃adm ⁊ tu. Mem̃¬

Expanded text:
diem, quem praecepit tibi dominus. sex diebus laborabis et facies omne opus tuum: septima uero die sabbati epulare domino deo tuo nullum faciens opus ipse tu aut filius tuus aut filia tua aut puer tuus aut puella tua, bos tuus et asinus tuus et omnia iumenta tua et colonus tuus. sic autem quiescat seruus tuus et ancilla tua quemadmodum et tu. mem
Abbreviated transcription (Latin):
candide una nigͣ. Modo de tͥb candidis tolle distĩ¬
ctõnẽ ⁊ fac illas ⁊ sursũ u̾sus ⁊ deorsũ u̾sus. ⁊ undiꝙ
ret᷑ ĩfimitas. Sic ab eis eẽ credit᷑ꝰ t̾ra lucis. Illã uõ
nigͣm quadrã fac deorsũ u̾sus ⁊ retͦ ĩfinitã. suꝑse aũ
ĩm̃sã ĩanitatẽ hr̃e. sic opinantꝰ t̾rã tenebraꝵ. s hec
nimis actentis ⁊ studiose ĩquirẽtib qł secreta demõ
ungula nigro quodã cuneo sub̃t arcato illac tm̃ si
nita q̃ finditur. Hians ã ⁊ patens desuꝑ int̃poĩto
ĩani. Qcqͥd a suꝑficie t̾re tenebͣꝵ sursus u̾sus: ĩm̃su
Em deiñ melior ip̃iꝰ t̾re tenebeꝵ sigura ostñdit᷑: Si qͥd̾
illa findit ħ findit᷑. illa inserit᷑ ħ int̾ patet. Iaĩ se
ulli ĩ anitati dat locũ. ħ ab infio̾ri tm̃ ꝑte laxañ ẽ¬

Expanded text:
candidae, una nigra; modo de tribus candidis tolle distinctionem et fac illas et sursum uersus et deorsum uersus et undique retro infinitas: sic ab eis esse creditur terra lucis. illam uero nigram quadram fac deorsum uersus et retro infinitam. supra se autem inmensam inanitatem habere: sic opinantur esse terram tenebrarum. sed haec nimis adtentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonsungula nigro quodam cuneo subter artato, iliac tantum finita. qua finditur. hians etiam et patens desuper interposito inani, quicquid a superficie terrae tenebrarum sursum uersus inmensum deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur, si quidem illa findit. haec finditur; illa inseritur, haec interpatet: illa in se nulli inanitati dat locum. haec ab inferiore tan
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ ea ude̾ faciũt age̾ cũ coeũt negociũ sub¬
⁊ feĩa ꝯnandi societate iũgant᷑ ⁊ ita ĩuicẽ nõ
fraudent sic̃ oĩs societas frandulentiũ sociũm
naͣlit̾ ñ wlt. hoc̃ tã euidens bonũ cũ in fideleᷤ
hñt qr infidelit̾ utunt᷑ ĩ malũ pccm̃q ꝯu̾tũt.¬
ãd u̾suis sp̃m ĩ u̾sũ iustĩe ꝯu̾tũt fideliũ nuptae
Hñt qpe intẽtõnẽ gn̾añdi regnandos uͭ qui er
eis scłi filii nastũt᷑ ĩ dĩ filios renastãt᷑. O ĩ

Expanded text:
magis eas videri faciunt agere, cum coeunt, negotium subet femina generandi societate iungantur et ita inuicem non fraudent, sicut omnis societas fraudulentum socium naturaliter non uult, hoc tamen euidens bonum cum infideles habent, quia infideliter utuntur, in malum peccatutunt fidelium nuptiae. Habent quippe intentionem generandi regenerandos, ut qui ex eis saeculi filii nascuntur, in Dei filios renascantur. Quap
Abbreviated transcription (Latin):
mltaꝵ int̾stõnẽ rei teneant᷑ aut cogant᷑ ꝑce̾ pedi¬
culis ⁊ pulicib ⁊ cimsicib ⁊ tantas ab eis molestiaᷤᷤ
sñ ulla cedis eoꝵ licẽtia sustine̾. Nã uehem̃t̾ ur¬
gent᷑ cꝰ ĩ uolpeculã reuolui aĩa hũana possit ⁊ ñ
possit ĩ mustelã cũ catulus uulpecule fortasse eciã
minor sit ꝙͣ magna mustela. Deide si ĩ mustelã pͥ¬

Expanded text:
multarum interfectionum rei teneantur, aut cogantur parcere pediculis, pulicibus et cimicibus, et tantas ab eis molestias, sine ulla caedis eorum licentia sustinere. Sed ut gentur, cur in uulpeculam reuolui anima humana possit et non possit in mustelam, cum catulus uulpeculae fortasse etiam minor sit quam magna mustela. deinde si in mustelam p
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Oĩs qͥ relinqͥt domũ aut uxorẽ aut ꝑentes aut freᷤ
aut filios pp̃ regnũ celoꝵ septiẽs tm̃ accipiet ĩ hoc
tp̃r.⁊ ĩ fucuro scło possidebit uitã et̾nã. In qͣ calĩpnia
miror eos sic ẽẽ cecatos uł pociꝰ ñ miror excecauit
eĩ illos sic̃ scͥptũ ÷ malicia eoꝵ. S tñ qͥs ñ uide̾t
tanta ĩ nouo testam̃to p̃cepta de uxore diligenda:
Cux .n. pociꝰ uetꝰ testam̃cũ dñt adu̾sari huic snie dñi
accusanda q̃ ĩꝑitis uidẽt᷑ ẽẽ ꝯͣria. Nã ⁊ dñs inte̾o¬
gatus a iudeis utͥꝰ ei place̾t dato libello repudii
dimͣte uxorẽ: Randit eis dicẽs. Nõ legistis qm̃ qui

Expanded text:
entes aut fratres aut filios propter regnum caelorum, septies tantum accipiet in hoc tempore et in futuro saeculo possidebit uitam aeternam. in qua calumnia miror eos sic esse caecatos uel potius non miror; excaecauit enim illos, sicut scriptum est, malitia eorum. sed tamen quis non utanta in Novo Testamento praecepta de uxore diligenda? Cur enim potius Vetus Testamentum dicunt adversari huic sententiaccusanda, quae inperitis uidentur esse contraria. Nam et dominus interrogatus a Iudaeis, utrum ei placeret dato libello repudii dimittere, respondit eis dicens: non legistis, quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m malũ tãta sp̃e ⁊ formis ⁊ pace ꝑtiũ ĩ singłisnatio iũ¬
eente decorauit. qr hiis sñ bonis ulłam pota̾t cogitare nꝰm
ut ea mala q̃ ibi rep̃hendit ĩnu̾abiliũ bonoꝵ copia sepeli¬
ant᷑. Ꝙ ħꝰ uolumi̾s isbe sit t̾minꝰ ĩ cetis cetã ei deln imm̃ta
deo ꝑmittente atq ad iũuante arguant᷑ augꝰ cont᷑¬

Expanded text:
ipsum malum tanta specie et formis et pace partium in singulis naturis uigente decorauit, quia sine his bonis nullam poterat cogitare naturam, ut ea mala, quae ibi reprehendit, innumerabilium bonorum copia sepeliantur. sed huius uoluminis iste sit terminus; in ceteris cetera eius deliramenta deo permittente atque adiuuante arguentu
Abbreviated transcription (Latin):
allegoriã uł for̾naã uł ĩtlligendã.: ñ tñ ut iõ bipedes
aĩantes ĩ fumo ⁊ de fumo nati eẽ creaantꝰ Nã ⁊ in
pulue nasci debuert̃ qr sepe ñ minore ambitu ⁊elatõt
surait ĩ celũ ⁊ ĩ nebulis qr plerũ de r̾a ita exaltãt᷑
ut longe intuentib inc̾tũ ⁊̃ faciant. fimiꝰ ne an
ille sint. Postremo cꝰ in aꝗͥs ⁊ uentis de hĩtandi pa¬
tĩa ad hĩtatores ductũ ÷ argum̃tũ qr uidemꝰ ⁊natan¬
tia ĩ ads ⁊ uolantia ĩ uentis uiu̾e ignis uoꝰ ⁊ simꝰ
ñ det̾ruit hoĩem m̃tiẽntẽ ne pude̾t eũ tales hĩ
pedẽ ignis incẽdit atꝙ corrũpit ⁊ bipedes lumꝰ of¬
focat ⁊ necat. uł hĩc c̾te cogit᷑ ᷑ fati̾ se meliores
dic̾e̾ ĩ gente tenebraꝵ istas fuisse naͣs u̾ uult oĩa
stia s ustalitꝰ at indulgent᷑ usꝑ ĩ illũ pͥncipatum
Si illo gn̾e magis urgendi sẜ uł intlłigãt si posst᷑.

Expanded text:
allegoriam uel formandam uel intellegendam; non tamen, ut ideo bipedes animantes in fumo et de fumo nati esse credantur. nam et\' in puluere nasci debuerunt, quia saepe non minore ambitu et elatione surgit in caelum; et in nebulis, quia plerumque de terra ita exhalantur, ut longe intuentibus incertum etiam faciant, fumusne an nebulae sint. postremo cur in aquis et uentis de habitandi patientia ad habitatores ductum est argumentum ? quia uidemus et natantia in aquis et uolantia in uentis uiuere. ignis uero et fumus non deterruit hominem mentientem, ut puderet eum tales ibi pedem ignis incendit atque corrumpit et bipedes fumus offocat et necat. uel hinc certe cogitur fateri se meliores dicere in gente tenebrarum istas fuisse naturas, ubi uult omnia stia, sed uitaliter atque indulgenterusque in illum principatum Sed illo genere magis urgendi sunt, ut intellegant, si possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
E eoꝙ ĩ exodo scͥptũ ẽ ne adorau̾itĩs deos alie¬
nos. Et itm. D̾s ur̃ zelans applłat. zelans eĩ
adorari młtos deos. Nec mirũ. Qñ qͥdẽ ĩ secta sua nu¬
merosissimã deoꝵ familiã ꝯmemorãt atq ꝯm̃dãt qͥppe
zelans appellat᷑. zelans eĩ zelauit ut tãꝙͣ dñ zelancẽ
ñ amemꝰ tꝰ zelo deos alienos adorare ñ snim. Et

Expanded text:
od in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur; zelans enim adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et
Abbreviated transcription (Latin):
erãt qͦ bono suꝑs nł . Si pote xãt: aut corrũpebãt᷑ aut
ñ corrũpelant᷑. Si ñ corrũpebãtur ĩcorrupce erãt ꝙ uide¬
mꝰ dici sñ magna laude ñ posse. Si ã corrũpebãt᷑ minu¬
ebant᷑ de illo tã magno bono. Si minuebãt᷑ bono: hebat
boñ qͦ minue̾nt᷑. Ꝙ si hẽbãt bonũ: ñ erãt nͨ ille sũmũ

Expanded text:
 aut corrumpebantur, aut non corrumpebantur; si non corrumpebantur, incorruptae erant, quod uidemus dici sine magna laude non posse; si autem corrumpebantur, minuebantur illo tam magno bono; si minuebantur quo bono, habebant bonum, quo minuerentur. quodsi habebant bonum, non erant naturae illae summum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃broꝵ ꝯpagm̃e ꝯstabiliret᷑ Nõne te ad lauiẽ mo¬
uet ĩhoc uno p̾ͥncipe uł pax ordinata uordo pacatꝰ.
Qd̾ añt de uno dcm̃s: hoc decetis iñtelligi licet. Si
enĩ erat ĩ alios seuerꝰ ⁊ ĩmanis: ñ hoc laudo. sed
tanta iłla q̃ ñ uis attende . Q̃ si uł admoĩt̾ in tuet᷑¬
at ꝯsidãt. qsqͥs maĩcheo tem̾e cdidit: sñ aubitapõe
cognostit cũ de istis natĩs loqͥt᷑ de bonis qͥbdã se
loqͥ s ñ sũmis ⁊ ĩfabricatis sicuti dt una tͥnitas
n de hiis fabricatis q̃ sublimit᷑ ordiñata sp̾ sicut

Expanded text:
m compagine constabiliretur. Nonne te ad laudem movet in hoc uno principe, vel pax ordinata, vel ordo pacatus? Quod autem de uno dictum est, hoc de caeteris intelligi licet. Sed enim erat in alios ferus et immanis? Non hoc laudo, sed tanta illa quae non vis attendere. Quae si vel admonitus intuetidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
toła̾rẽt ⁊ p̃ea lib̾ari at pͣgari unicta⁊ ĩqͥnata ñ pos¬
sẽt. In naͣ uo̾ hũana q̃ pcc̃o ĩ infłora deflux̃. ita d̾s
pace delcãt᷑ ut ñ relinqͣt liba̾m̃ta uistĩe nͨ patẽ qͣm
diligit uelit calcari a p̾tantib s amari a c̾tantib
apphendi a uictorib ⁊ ea carnalib sigata ꝓmĩteꝰ¬

Expanded text:
t et postea liberari atque purgari uicta et inquinata non possent. in natura uero humana, quae peccato in inferiora defluxit, ita deus pace delectatur. ut non relinquat libramenta iustitiae nec pacem, quam diligit, uelit calcari a peccantibus,. sed amari a certantibus, adprehendi a uictoribus. et ea carnalibus figurata promitte
Abbreviated transcription (Latin):
s suis ĩ hĩtatoribꝰ ꝯplent eisq ip̃is for̾s ꝯgruas ⁊ soĩ
ħ tanta bona enũare ⁊ ab auctore oiũ bonoꝵ do aliena
eẽ dice̾ hoc ÷ nͨ in reb agnoset tm̃ ordinis bonum.
nͨ iñ se tm̃ erroris malũ. S ista m̃qͥt gn̾a qͥnq illa̾
naꝰs ĩhĩtantia seua erant atq pestifera. Q egoĩ eis
seuitiã pestẽq laudaui̾m. Ecce ego tecũ uituꝑo q̃ ĩ
illis mala ẽẽ cͥminaris. lauda tu mecũ illa ã ĩ illis
bona eẽ ꝯmemoras. Ita uidebis bona malis ꝑmixta.
te uelle ꝯstitu̾e ꝓ sũmo atz extͤmo malo. uitupero
ibi tecũ pestẽ. Iauda ibi mecũ salutẽ. Nõ .n. gnã illa
uł gigni uł nut̾ri uł inhĩtare t̾rã illã sñ aliqͣ ra¬

Expanded text:
nt eisque ipsis formas congruas et suis haec tanta bona enumerare et ab auctore omnium bonorum deo aliena esse dicere, hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris malum. Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero, quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illa
Abbreviated transcription (Latin):
aliena. Ecce ego tecũ derideo carnales hoĩes qͥ nudũ
possũt spũalia cogitare. Hũana forͣ dnĩ existimãtes
deride ⁊ tu mecũ. si potes eos qͥ tã deformẽ tͣpẽq fissam
uł saissurã dĩ tã in anit̾ supͣ hiuscã tã ĩhoneste inf̾
opturatã multũ misa̾bilĩ cogitatõe xͥginãt᷑. Cũ ħ¬

Expanded text:
arnales homines. qui nondum possunt spiritalia cogitare humana forma deum existimantes; deride et tu mecum, si potes, eos, qui tam deformem turpemque fissuram uel scissuram dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam multum miserabili cogitatione imaginantur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ d̾s ÷̃ sic̃ de unigensto filio in catholita credit᷑. Itaq
ad illã fugiendã ⁊ detestandã t̃pitudinẽ uos nccͣas re¬
uocat ut ñ t̾eã qiͣ aliã ⁊ dulsã s ip̃am dĩ naͣm nĩger
cune̾ ille diffindat. Qr si ñ genuit s fecit eã d̾s: q̃ro
uͫ feci̾t. si de se ip̃o: qd aliũd ÷ genusse: Si de aliena ali
Si ã mala: ñ gͦ gens illa tenebͣꝵ sola naͣ mala erat.
an forte iã ĩde assĩpsa̾t ꝑtẽ aliqͣm dł qmͣ ĩ t̾rã lucis

Expanded text:
 est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqsi autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑite ale ĩꝑicia uocat᷑ corru at quõ pͦdentis ĩp̾denͣ. corrup¬
tõ iũstĩe ĩiũstĩa. corruptõ fortis ignauia. corruptõ qͥetis
uirũ lassitudo. coruptõ qͥenis. labor. Deĩde ĩ ip̃o corpe
coruptõ płcͥtdi̾s feditas. corruptõ rꝰtibadinis pͣlitas
coruptõ ordĩs: ꝑu̾sitas. corrupcõ integͥtatis distĩctõ. aut
sragura aut diminutõ. longũ: ⁊ difficile ⁊ haꝵ reꝵ q̃s ꝯme

Expanded text:
entis imprudentia, corruptio justitiae injustitia, corruptio fortitudinis ignavia, corruptio quietis virium lassitudo; corruptio quietis labor. Deinde in ipso corpore corruptio pulchritudinis foeditas; corruptio rectitudinis pravitas; corruptio ordinis perversitas; corruptio integritatis discissio, aut fractura, aut diminutio. Longum est, et difficile, et harum re
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa nõ solũ ĩ ignis hĩtatõe s ĩ ip̃is quo hĩtãtib mi¬
randa ⁊ laudanda eẽ cognoscis. uituꝑo iͥ tecũ obscu¬
ricatẽ fuii ⁊ ĩmanitatẽ p̾ncipis qͥ ĩ eo sic̃ dicis mora¬
bat᷑. Iauda iͥ mecũ ꝙ uł ĩ ip̃d fumo nlłam ꝑtẽ ĩueĩs
dissimilẽ ceti̾s ex quo in gn̾e suo ꝑtiũ int̾ se suaꝵ
ꝯgͧentiã mod̾q custodit ut qͣdã unitate sic ꝙ est.
q̃ neõ sobrie ꝯsida̾t ⁊ ñ mirabilit̾ laudat. Od ꝙ ⁊̃

Expanded text:
omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯꝑimꝰ. Qͥ talis q̃rit cito ĩuẽiet magno ardore un̾i petẽs
⁊ ꝯstanti ꝑ seua̾ncia pulsans pie. ꝑ hõies .n. ꝯmemoratõ
ab extĩorib ad intĩora reuocar. ⁊ foe̾m sli accipiens.
ut surgentib eiꝰ sb̾limitas m̃otesce̾t. iacentibꝰ hũilis appa¬
reꝰ dignatꝰ:. In eiꝰ noĩe supplices simꝰ ⁊ ꝑ eũ mĩam pr̃is

Expanded text:
conperimus? qui talis quaerit, cito inuenit magno ardore uerum petens et constanti perseuerantia pulsans pie. per homines enim commemoratio ab exterioribus ad interiora reuocaret, et formam serui accipiens, ut surgentibus eius sublimitas innotesceret, iacentibus humilis adparere dignatus est. in eius nomine subplices simus et per eum mis
Abbreviated transcription (Latin):
difflue̾t. s c̾co ti̾ata ꝯsistet. aut si nͨ de nło istã lũs
t̾rã dm̃ fetisse uoltis fati̾: ñ erit exitꝰ quo tantas tͣpitu¬
dines ⁊ tã sacͥlegas opiniones euadatis. aut uide c̾te
opinari ne forte possitis aliã qͣmcũq foeͣm huic ꝯiũc¬
tõi duaꝵ t̾raꝵ ĩuẽdre ne tã detestabilis ⁊ adu̾sanda reꝵ
facies aĩo occ̾rat. T̾rã .s. dĩ. sũ sit eid̾ neͫꝰ cꝰd̾s ÷. sũdiu̾se¬
In qͣ tñ dĩ regua fundata  ita ingenti mole ꝑ ĩm̃sum
late̾ ut ꝑ infinitũ porrectis ⁊ aꝑtis m̃bris iaceat quib
fedissime atq tͣpͥissime ab infĩore ꝑte recipiat ⁊̃ ip̃m
ĩm̃se magnitudinis m̃artatũ illũ cuneũ t̾re tenebͣꝵ¬

Expanded text:
 terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete ceropinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies ain qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae teneb
Abbreviated transcription (Latin):
tanta qr ubiq tota÷. Cũ eĩ tangit᷑ digitꝰ ñ ꝑ ton
agglomie̾t. S cũ tata sentit ĩ digito manus.
a d ñ unũ desen̾s ut ĩ alto̾ tota sit. n ita utͣq
tenẽs. iͭ aliã ꝑtẽ hic hẽat. ⁊ alibi aliã. S suffici¬
ens exhib̾e se singłis locis simł totã qm̃ tota
sentit᷑ ĩ singulis satis oͭ se locoꝵ spatus ñ teni̾
Quid si eiꝰ memoriã cogiteniꝰ. ñ reꝵ ĩtelligi
nã ⁊ ꝑ loca nota sñ errore ium̃ta ꝑgũt et
murãt ⁊ ĩ latͣtũ aliqñ erũpũt. ꝙ nullo modo
posẽt nͥ ĩ eaꝵ memoͣ uisaꝵ reꝵ uł ꝑ corpꝰ ut

Expanded text:
a ubique tota est. cum enim tangitur digitus. non per totum adglomeret. sed cum tota sentit in digito manus, adest. non unum deserens. ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens. ut aliam partem hic habeat et alibi aliam. sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in singulis satis ostendit se locorum spatiis non teneri. Quid? si eius memoriam cogitemus non rerum intelleginam et per loca nota sine errore iumenta pergunt et murmurant et in latratum aliquando erumpunt. quod nullo modo possent, nisi in eorum memoria uisarum r
Abbreviated transcription (Latin):
suã uł domã audeat ostñdeꝰ. Ita gͦ tot ⁊ tanta noĩs
u̾i̾tatis. Q̃ quid̾ si tã maĩferta mõstiat᷑ ut ĩ dubio
uẽre ñ poisit. p̃ponẽdas illis reb̾ oibꝰ quibꝰ ĩ catho
mouebit ab ea fide q̃ as̃m meũ tot ⁊ tantis nexibus
xͥane religionis astͥngit᷑. Uideamꝰ gͥ qd me docoit
maĩcheꝰ. ⁊ potissłm̃ũ illũ ꝯside̾ms librũ ꝙ fumdam̃ti
eplam dicitis u̾ totũ psene ꝙ credicis ꝯtinet᷑. Ip̃a

Expanded text:
suam uel domum audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, pmouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, u
Abbreviated transcription (Latin):
ħ .n. qiͣ ꝓpͥũ atq p̃celsũ auctoris sui laudib tͥbuũt qd̾
dicũt. illa q̃ ab antiqͥs sigurate ĩ libris dina misti̾a
põia st̾. huic qui ultimꝰ uentus erat soluẽda ⁊ demõ¬
stͣnda eẽ s̾uata ⁊ pp̃ea ptꝰ istũ iã neminẽ doctorem
mõstͣr. Non hñt gͦ isti ad qͣs int̾p̃tatões reu̾tant᷑
cũ illis de auctore suo legit᷑. Iuxͣ unã uo̾ ꝑtẽ ac latus

Expanded text:
 proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus
Abbreviated transcription (Latin):
illa loqͣr põ qͣ ĩtlłigit᷑ uitas q̃ isls ip̃is q̃ de corpis
sensu hauste figurant᷑ yꝰginibꝰ sese ꝓ uĩtate opponẽ¬
tibꝰ magnauiuacitate resistit᷑ qͣ uidet᷑aliã. u̾gͣ. uãm¬
eẽ carthaginẽ aliã ꝙͣ cogitãs fingit ⁊ ꝓ suo arbitb
tota facilitate ꝯmutat ex ead̾ ueĩre facilitate ĩnu̾abi¬
ꝑ spacia ĩfĩnita diffasã ⁊ qͥn ant᷑ gentis tenebꝵ cũ hĩ¬
qͣntac̃q sit ⁊ hiis oĩbꝰ maior ⁊ sñ ulla tali rex yͣginatõe
cogtat᷑. huic inuemi spacia si poces. hãc diffũde ꝑ locõ.
hãc ĩfinice molis tumore distende: ꝓftõ si bñ cogitaᷤ
ñ poces. Qͥaqd .ii. tale tͥ occͣri̾t iudicas ip̃a cogitatõne

Expanded text:
ia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi e Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiper spatia infinita diffusam et quinque antra gentis tenebrarum quantacumque sit, et his omnibus maior est et sine ulla tali rerum imaginatione cogitatur. huic inueni spatia, si potes. hanc diffunde per locos, hanc infinitae molis tumore distende. profecto si bene cogitas, non potes. quicquid enim tale tibi occurrerit, iudicas ipsa cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
sm̃ti̾ssimãq instĩam qͣ nlła at̃a b̃a eẽ sinit᷑ falsis
opinionib pͣuisq cupiditatibꝰ corrupta ⁊ quodãmͦ
gͣuidata. Illi .n. ħ u̾ba horrescũt qͥ nd̾ uiderũt ĩeffa¬
bili maiestati ulła u̾ba ꝯgruere. Sic .n. ab istis u̾b̾
tẽꝑan d̾ putãt: qiͣ aͥd dignũ do̾ dicant cũ ista ñ dñt.
fabilia sũma dĩna: hiis ⁊̃ u̾bis uti uoluit q̃ apd̾ hoĩeᷤᷤ
ĩ uicio poni solent. Ut ĩde ãmonẽnt᷑ ⁊̃ illa q̃ eũ aliqͣ
dignitate dĩ se putãt hoĩes dr̃e moigna ẽẽ illiꝰ ma¬

Expanded text:
 iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum istfabilia summa divina, his etiam verbis uti voluit, quae apud homines in vitio poni solent; ut inde admonerentur, etiam illa quae cum aliqua dignitate Dei se putant homines dicere, indigna esse illius ma
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾are potuer̃t. Si ã hẽbãt: melores erãt. tu ã cũ
dicis ñ fuisse tales qiͣ peiores aliqͣs cͤdi cupis. posses
õĩo ꝙ uelles dicbs eis qͦs semel ũ tͥ cͤde̾nt: decepisses.
ꝯfinget. In ip̃s qͥd̾ pͥmordiis nascẽtiũ potust bñ stadilti.
S st̃ s̾pentes qͥ tã a cute uidẽt ⁊ sit p̃sentia luas exitãt
ũ gͣuissimũ tenimõiũ ꝯͣ eũ dic̾e̾ uideant᷑. Deĩde ĩ aqͥs
natãcia facile fuit hic dice t ad illa tͣnsire pbãtasma¬
ta. Sic t ĩ uentis uolantia. qm̃ ħꝰ cͣssioris aeris ĩpulsꝰ
hõies edatitate sui suꝑant ꝙ̃lib q̃drupedẽ qͥ cte biredes

Expanded text:
generare potuerunt; si autem habebant, meliores erant. tu autem cum dicis non fuisse tales, quasi peiores aliquas credi cupis. posses omnino quod uelles, diceres eis, quos semel, ut tibi crederent, decepisses. confingeret, in ipsis quidem primordiis nascentium potuit bene animaduerti. sed sunt serpentes, qui tam acute uident et sic praesentia lucis exultant, ut grauissimum testimonium contra eum dicere uideantur. deinde in aquis natantia facile fuit hic discernere et ad illa transferre phantasmata; sic et in uentis uolantia, quoniam huius crassioris aeris inpulsus, homines edacitate sua superant quemlibet quadrupedem, qui certe biped
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinẽs apd̾ se sapĩam ⁊ sensus uitales ꝑ qͦs ⁊̃ duodec̃ĩ
mabłiũ ⁊ ĩm̃soꝵ thesauroꝵ. Ip̃e uo̾ pat̾ ĩ sua laude
quibꝰ id̾ sc̃s atq illisstris pr̃ ⁊ genitor degot. nullo ĩ
regnis eiꝰ ĩsignib aut indigente. aut ĩfimo ꝯstituto
Ita aut̃ fundata st̃ eid̾ splendidissima regna supra
lucidã ⁊ bãm t̾rã. ut a nullo uꝙͣ aut moui aut
ꝯcuti possiñt. ħͣec mͥ unde ꝓbatũs ẽ. aut ħ ip̃e u̾
cogoiouit. Noli me t̾re̾ ꝑacliti in noĩe. pͦ qr nõ
credꝰ incognita s c̾ta cognoscł̾ accessi. a uob̾ ipsis
fiuĩs timuidior. Uos .n. nostis tem̾e credentibꝰ ꝙ uche¬
m̃t̾ insultare solcatis. p̃serñ cũ ip̃e qͥ iã cepit ĩcta
narrare: plenã ac firmã sc̃iam paulo añ ꝓmisit᷑.¬

Expanded text:
tinens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim merabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua lau-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ant
Abbreviated transcription (Latin):
tãto minꝰ elogͥt  qͣnto sinceriꝰ uideꝰ potuit. Q tñ si
Uͭmãĩcheoꝵ fantasmata ꝑstrepũt locoꝵ ex una
ꝑte det̾ĩato ex aliis ĩm̃so spacio tendet qncelib in
eo ꝑticule ⁊ ĩnui̾abłia fustͣ eeñt. Alia maiora. alia
minora. ꝓ cogitantis arbito metirent᷑ U bipedali

Expanded text:
 quanto sincerius uidere potuerit. qui tamen, si, ut Manichaeorum phantasmata perstrepunt, locorum ex una parte determinato, ex aliis inmenso spatio tenderetur, quantaelibet in eo particulae et innumerabilia frusta alia maiora, alia minora pro cogitantis arbitrio metirentur, ut bipedali
Abbreviated transcription (Latin):
credeꝰ si ꝙꝓhibetis ne tene̾ cͤdã ꝙ nestio sic .n. soletiꝰ
moneꝰ: mlto minꝰ ur̃is lictis cͤdam. Qreã õs libs aufc̾e
de medio ⁊ disputãdo pandite ui̾tatẽ. de qͣ dubitare ñ
possĩ. aut tales ꝓfte libros quib̾ ñ mͥ cũ arroganti a
ĩponat᷑ ꝙ credã s exhibeat᷑ sñ fraude ꝙ dicã. Fortasse
m̃qͥs ⁊ ħ epła talis. Nolo gͦ ĩ eiꝰ sine ulti̾s ĩmora¬
ri inti̾ora uideamꝰ: H ec sunt ĩ qͥt saluba u̾ba ex phe¬
candꝰ qͥ hac dĩna ĩstructꝰ cognitõe fuit ꝑ qͣm libatꝰ iñ
sẽpitna uita ꝑmanebit. Ex ħ oc uͭ uidecis ꝓoliitatõ
ẽ: ñdũ exbibitõ ui̾tatis. Et uos quoꝙ aiadu̾t̾e facill¬
me pͣtis: isto uelamĩe qͦss errores fucari ponse.¬

Expanded text:
 sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortassestula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perecandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse
Abbreviated transcription (Latin):
tonem n. qd̾ iux̾ latus erat. Quõ libet iã siñgite figa̾s
⁊ qualialib limam̃ta descͥbite. Moles cde illa ũñse t̾re
tenebͣꝵ aut iͨto late̾ adiũgebat᷑ t̾re lucis. aut cuo aut
tortuoso. S si tortuoso: ⁊ illa scã t̾ra tortuoss̃ ht̃ latu̾.
Nam si ip̃a rcũ ht̃ latꝰ ⁊ tortuoso huiꝰ late tangitur:
remouet atq illa manitas tanta int̾ cẽt ne ot̃no
poss a tenebraꝵ t̾ra ulla exꝑte ꝯtingi. ĩmo r̃tm̃ spa

Expanded text:
nim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etia
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ potui ꝑsuasi. ⁊ adu̾sos alos ꝑtinacitꝰ aĩdseq
defendi. Seuire ĩ uos oĩno ñ possũ. qͦs sit̃ me ip̃m
illo tp̃r: ita nc̃ debeo sustine̾.⁊ tanta patĩa uob̾cũ
age̾. qͣnta mecũ egerũt ꝓximi mei cũ ĩ ur̃õ dog¬
mate rabiosus ⁊ cetꝰ errarẽ. Tã faciliꝰ initosditis
⁊ñ ĩimico aĩo uob̾q ꝑnicioso mͥ adu̾semi̾ qͦuis¬

Expanded text:
sus alios pertinaciter animoseque defendi: saeuire in uos omnino non possum, quos sicut me ipsum illo tempore ita nunc debeo sustinere et tanta patientia uobiscum agere. quanta mecum egerunt proximi mei, cum in uestro dogmate rabiosus et caecus errarem. Ut autem facilius mitescatis et non inimico animo uobisque pernicioso mihi aduersemini
Abbreviated transcription (Latin):
qui loqͥt᷑. Et aloñ cũ dicis maĩfesta eẽ q̃ loqͥtur.
utͣq abste sñ ulla dubitatõe cogoiosce̾ dolui. S ñ
beniuolentꝰ tecũ agi p̃. S si ni nͨ hoc nͨ iͦ uales ostõ¬
de̾ nͨ a liud delegisti nͥ landare ꝙ credis ⁊ irride̾ qd̾
eos relinqͣmꝰ qͥ nos ĩuitãt c̾ta cognost̾e ⁊ pꝰ ea ĩꝑant
uͭ iñc̾ta cͤdamꝰ. ⁊ eos seqͣm᷑ qͥ nos ĩuitãt pͥus credeꝰ

Expanded text:
ifesta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui nos inuitant
Abbreviated transcription (Latin):
qr hõies st̃ s tñ sñ dubitatõne cognoscãt. ceta̾m qͥpe
tͥbã ñ ĩtelligẽdi uiuacitas s credendi simpliatas
stissime teneãt. Tenet ꝯsensio ppłoꝵ ac gentiũ. Een
anctas mirałis ĩchoata. spe nutta. caritate aucta. ue¬
tustate firmata.Genet ab ip̃a sede pet̾ apłi cͥ pascẽ¬
qd̾ ñ sñ cã int̾ tã młtas he̾ses sit ista ectͣ sola obtiniu᷑.

Expanded text:
 homines sunt, sed tamen sine dubitatione cognoscant — ceteram quippe turbam non intellegendi uiuacitas, sed credendi simplicitas stissime teneant. tenet consensio populorum atque gentium; tenet auctoritas miraculis inchoata, spe nutrita, caritate aucta, uetustate firmata; tenet ab ipsa sede Petri apostoli, cui pascenquod non sine causa inter tam multas haereses sic ista ecclesia sola ob
Abbreviated transcription (Latin):
euñgllo catholias p̃dicintib cd̃ioi. Si ã dipis xte¬
credidisti catholicis laudãtibꝰ eiingłiũ. s ñ r̾ce illir cͤ¬
didisti uituꝑantibꝰ maicheũ. uiq ado̾ me stultũ putas
ut nulla reodita rõne ꝙ uis credã. ꝙ ñ uis ñ credam
młto .ii. iustiꝰ at cautiꝰ facio. si catholicis qm̃ semel

Expanded text:
catholicis praedicantibus credidi. si autecredidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum putas, ut nulla reddita ratione, quod uis credam, quod non uis. non credam? multo enim iustius atque cautius facio, si catholicis quoniam semel
Abbreviated transcription (Latin):
aliã nam ꝙ qiͣ corpꝰ sit dĩ. cuneꝰ ille t̾te tenebraꝵ dif¬
fundit ac penec̾t. ꝙ quid̾̃ ipm̃ eẽt ĩ erabili deformitate
t̃᷑pͥissimũ s ip̃am oĩd nãm dĩ cuneꝰ ille t̾re tenebraꝵ
diffindit ⁊ penet̾t. Rogo cogitate ista hoĩes estis.
rogo cogitate ista ⁊ fugite taliũq phantasmatum

Expanded text:
asi corpus sit dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat — quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum — sed ipsam omnino naturam dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, homines estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum
Abbreviated transcription (Latin):
xia p̃sũptõne ĩuenta ⁊ cognita ẽẽ credat᷑ Aut si
⁊ ħ a uob̾ impet᷑re ñ possum ᷑ saboẽ i̾ cõcedite ut uoᷤ
tãꝙͣ ĩdognitas nũc pͥmũ audiã. nc̃ pͥmũ discutiam
uistũ puto eẽ ꝙ postulo. hac sane leges̾u̾ata ił uo¬
biscũ ñ orem. ñ ꝯuẽticula celebrẽ ñ maĩchei nͥ accipuã¬

Expanded text:
ia praesumptione inuenta et cognita esse credatur. aut si hoc a uobis inpetrare non possum, saltem illud concedite, ut uos tamquam incognitos nunc primum audiam, nunc primum discutiam. iustum puto esse, quod postulo, hac sane lege seruata, ut uobiscum non orem, non conuenticula celebrem.nonManichaei nomen accipia
Abbreviated transcription (Latin):
uiciose diligũt. ⁊ qͣntũ hñs feliciores si putãt tãto
ĩfeliciꝰ ꝯcupiscũt. Qnta ꝓ falsis dĩcus. qͣnta ꝓ ua¬
careãt. soles. ꝓmbres. glaciẽs. Fluctꝰ ⁊ ꝓcellocissĩmas
tẽpestates. asꝑa. ⁊ inc̾ta belloꝵ ĩmaniũ plagaꝵ. ictꝰ ⁊
uulnã horrendi. ñ ĩ euitabłi ncc̃itate s culpabłi uolũͥ¬

Expanded text:
igunt et quanto ipsi his feliciores fieri putant, tanto infelicius concupiscunt. quanta pro falsis diuitiis, quanta pro uacareant, soles, imbres, glacies, fluctus et procellosissimas tempestates, aspera et incerta bellorum, inmanium plagarum ictus et uulnera horrenda non ineuitabili necessitate, sed culpabi