comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st enĩ ignorantia que excusat peo¬
cantem. ⁊ est ignorantia tał q̃ nõ
excusat. Est autẽ ignorantia iũcibił¬
⁊ est ignorantia inuĩcibił. Excusatio
omĩs tollitur. ubi mandatum nõ ig¬
at᷑ de d̾plici ignorantia. q̃ excusat ⁊ q̃

Expanded text:
st enim ignorantia quae excusat peccantem, et est ignorantia talis quae non excusat. Est autem ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis tollitur, ubi mandatum non ig10. De triplici ignorantia, quae excusat,
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ scõꝵ corpora. sine ullo uicio. sine ulla
deformitate sicut sine ulla corruptõne
onere difficulrate. in quib carta faui¬
nili etate. ł erat hĩturꝰ si añ est defunctꝰ
Nec de sub̃a de qua omĩs caro creat᷑ aliqͥd
ꝑib̃. s oĩum ꝑticłarum ante dispersarũ
sol resurgent. p̃cisis cunstis deformitatib
quas hic hũerunt
Si mali tẽ hant qͣs h̾

Expanded text:
ergo sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate; in quibus tanta facinili aetate, vel erat habiturus, si ante est defunctus. Nec de substantia de qua hominis caro creatur, aliquid peribit; sed omnium particularum ante dispersarum sol, resurgent, praecisis cunctis deformitatibus quas hic habuerunt. 4. Si mali tunc habeant quas h
Abbreviated transcription (Latin):
nĩtate aliter ꝙͣ supͣ accipiens uti
⁊ frui. sic dicit. Cti est assumere Au̾s¬
aliquid in facultatem. uolunta¬
tis. frui autẽ est: uti cum gaudi¬
o. nõ adhuc sper. s iam rei. Idõz oĩs
qui fruitur: utit᷑. Assumit enĩ
aliquid in facultatẽ uolũtatis:
cum fine delectatõnis. Non aũt
omĩs qui utit᷑ ce fruitur. si id qd̾
in facultatem uoluntatis assu¬
mit nõ pp̃ ipsum. s pp̃ aliud appe¬
tiuit. Et attende quia uidetur an¬
gustinus dr̃e illos frui tm̃:. qui
in re gaudent. nõ iam in spe. et.
ita in hac uita ñ uidemur frui.
s tm̃ uti ubigaudemus inspe.
Determi

Expanded text:
 aliter quam supra accipiens uti et frui, sic dicit: Uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis. Frui autem est, uti cum gaudio, non adhuc spei, sed jam rei; ideoque omnis qui fruitur, utitur; assumit enim aliquid in facultatem voluntatis cum fine delectationis. Non autem omnis qui utitur, et fruitur, si id quod in facultatem voluntatis asspropter ipsum sed propter aliud appetit. Et attende quia videtur Aug. dicere illos frui tantum qui in re gaudent, non jam in spe: et ita in hac vita non videmur frui, sed tantum uti, ubi gaudemus in spe;Determi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de ultra plurib nuptiis solent hoĩes
mouere qõm. Sed quis audeat diffim
Si dormierit uir eiꝰ: cui ult nubat. Nõ
dicit primus ł scd̾s uel tercius. ł quotꝰl.
net nob̃ diffiniend̾̃ est qd̃ nõ diffunt a¬
pls̃. unde ut breuiter respondeam. nec
illas nuptias debeo dãpnare. nec eis uere¬
cundiam num̾ositatis afferrͤ. nec contͣ
humane ueretũdie sensũ audeo dr̃e. ut
quociens uoluint nubant. nec ex meͬo cor¬
de p̃ter scripture austoritatẽ. quotasl
nuptias dampnare. Idem testatur ieꝵ.
ri in ecclia diganam ĩmo nec trigamã
to nubere. Apłs tñbigamos a sacerdo¬
tali ordine excludit. s ħ nõ facit ꝓuicio
diganue: ĩmo ꝓ sacramenti iuirtute. ut
sit una uniꝰ sicut ⁊ unica unici. Illud tũ
cesariensis concilii uid̾r innuere digami
gami prandere nõ conuenit. qr cum pe¬
nitentia digamus indigeat. quis erit p̃s¬
biter qui talib nuptiis possit p̃bere con¬
sensum: Sed hoc de illo intelligi pot̃ qui

Expanded text:
quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Sed quis audeat definirSi dormierit vir ejus, cui vult nubat. Non dicit, primus, vel secundus, vel tertius, vel quotuslibet; nec a nobis definiendum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre; nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut quoties voluerint nubant; nec ex meo corde, praeter Scripturae auctoritatem, quotaslibet nuptias damnare. Idem testatur Hierori in Ecclesia bigamam, imo nec trigamam;to nubere. Apostolus tamen bigamos a sacerdotali honore excludit; sed hoc non facit pro vitio bigamiae, imo pro sacramenti virtute, ut sit una unius, sicut unica unici. Illud tamen Caesarien. concilii videtur innuere, bigamigami prandere non convenit; quia cum poenitentia bigamus indigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensum? Sed hoc de illo intelligi potest qui
Abbreviated transcription (Latin):
que quidam sacre scrpture tͣsta¬
tores catholici in suis scriptis tradide¬
tiadiuina sit ꝗdam cõmune et uni¬
u̾sale. uelut spẽs. tres uo̾ ꝑsone sint
tria ꝑticłaria tra indiuidua numero
quem de tri scipsit. quem ⁊ pp᷑ eugeniꝰ
transferri fecit. ait. Cõmiuia ⁊ uniu̾salia
p̃dicant᷑ do subiectis sibi ip̃is ꝑticłarib.

Expanded text:
quae quidam sacrae Scripturae tractatores catholici in suis scriptis tradidetia divina sit quiddam commune et universale, velut species; tres vero personae sint tria particularia, tria individua numero quem de Trin. scripsit, quem et papa Eugenius transferri fecit, ait: Communia et universalia praedicantur de subjectis sibi ipsis particularibus.
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ̾ casu fieri in mũdo. ait in eodẽ. Quio¬
quid casu fit: tem̾e fit. Quicquid tem̾e
sit: nõ sit ꝓuidentia. Si gͦ casualiqua fi¬
unt in mũdo: nõ ꝓuidentia uniu̾sꝰ m̃dꝰ
ãminstratur. Si nõ ꝓuidentia uniu̾sꝰ
mundꝰ ãministratur: aliqͣ naturał sb̾¬
stantia ẽ. que ad opꝰ ꝓuidentie nõ ꝑtinz.
om̃e aũ ꝙ ẽ: in qͣntũ est bonũ est. Sum

Expanded text:
nihil casu fieri in mundo, ait: Quidquid casu fit, temere fit; quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus administratur. Si non providentia universus mundus administratur, aliqua natura vel substantia est, quae ad opus providentiae non pertinet. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est;
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ. Nicħ gͥ casu sio in mũdo. hiis te¬
stimoniis innitũt᷑ ad ostendend̾ om̃e qd ẽ
qui oĩo ĩ cõmutabił est. ⁊ cetera que sunt
nisi ab illo eẽ nõ possunt. ⁊ in tantũ boã
sũt. in qͣntũ acceꝑũt ut sinit.
. Quid ex p̃

Expanded text:
go casu fit in mundo. His testimoniis innituntur ad ostendendum omne quod est, qui omnino incommutabilis est, et caetera quae sunt, nisi ab illo esse non possunt, et in tantum bona sunt, in quantum acceperunt ut sint. 6. Quid ex p
Abbreviated transcription (Latin):
inquit est dõ esse qd̃ sapere. unde p̃r
⁊filius simul sunt una sapĩa quia
una essentia ⁊ singillatim sapĩa de
sapĩa. sicut essentia de essentia. Otte
hiis u̾bis aꝑte dicit aũs sapiãm de
sapientia ⁊ essentiã de ẽẽntia ubi ui¬
ad petr̃ ait. Sic xp̃m dei filiũ i unã
ex trinitate ꝑsonam deum uerũ cred̾e
ut diuinitatẽ eius de nat᷑a prĩs na¬
tam esse nõ dubites. hic uidr dicere
ꝙ n᷑a filii sit nata de n᷑a prĩs. Idem ̃¬

Expanded text:
inquit, est Deo esse, quod sapere; unde Pater et Filius simul sunt una sapientia, quia una essentia; et sigillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Ecce his verbis aperte dicit Aug. sapientiam de sapientia, et essentiam de essentia, ubi viait: Sic Christum Dei Filium, id est unam ex Trinitate personam, Deum verum crede, ut divinitatem ejus de natura Patris natam esse non dubites. Hic videtur dicere quod natura Filii sit nata de natura Patris. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantiam demedio tol¬
lerecupientes. dm̃s res futuras nł
sciretur nisi fut᷑m eẽt. ut nõ notetur
ibi causa nisi sine qua nõ sit. ita eti
nõ fiunt. si tamẽ sciãm ad notitiam
tm̃ referamꝰ. Si u̾o̾ nomĩe scĩe includ̾r
etiam bñplacitum atq dispositõ.
tunc reste potest dͥ causa coꝵ que d̃s
facit. hiis enĩ duob modis ut suꝑiꝰ
p̃taxatum est: accipit᷑ cognitõ bscien
cia dĩs ꝓ notitia sola ł ꝓ notitia siml
⁊ bñplacito. ħ modo forte accepit aũs
it. ⁊ h sensus ex eo adiuuatur. qr de
dispositione. Sic gͦ ibi accipit ᷑ dĩ cog¬
nitio. ut nõ modo noticiam. s etiam
bñplacitum dĩ scignificet. Mala uero
scit d̾s.⁊ p̃scit ante ꝗͣ fiant. s sola noti¬
cia nõ bñplacito. p̃scit enĩ d̾s ⁊ p̃dicit
etiam q̃ nõ est ip̃e fcũrus. sicut p̃sciut
⁊ p̃dyxit infidelitatẽ iuidõꝵ s nõ fec̃.
nec iõ qr p̃sciuit: ad ꝑcc̃m infidelitatis
eos coegit. nec p̃sciss ł p̃dixiss eorũ

Expanded text:
repugnantiam de medio tollere cupientes, dicimus res futuras nulsciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita enon fiunt, si tamen scientiam ad notitiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus facit. His enim duobus modis, ut superius praetaxatucet pro notitia sola, vel pro notitia simul et beneplacito. Hoc modo forte accepit Aug. it. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit us, sicut praescivit et praedixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; nec ideo quia praescivit ad peccatum infidelitatis eos coegit, nec praescisset vel praedixisset eorum
Abbreviated transcription (Latin):
damus p̃sciãm dĩ nõ ẽẽ cãm maloꝵ que
p̃scit. quia nõ ea p̃scit tanꝗͣ fcũrꝰ nec tã¬
ꝗͣ sua. s illorum qui sunt ea ftũri uel
hĩturi p̃sciuit gͦ illa sola noticia. non
bñplacito austoritatis. Unde datur in
sua tanqͣ ea que fcũrꝰ est. ut in illa p̃sci¬
endo suł funi̾t ipsius noticia. et auc

Expanded text:
iam Dei non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intsua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auct
Abbreviated transcription (Latin):
eus enĩ nõ est magnus dicũt᷑¬
ea magnitudĩe que nq̃ est ꝗ ip̃e
ut qͦi ꝑticeps eius sit. alioquĩ maior
ess illa magnitudo ꝗͣ deus. Dõ autẽ ãs¬
nõ est aliquid maius. ea gͥ magnitu¬
dine magnus est. que ip̃e est. Id̾̃oq¬
nũ magnũ. quia nõ ꝑticipatõe mag¬
nitudinis deus magnus est. s se ipso
magno magnus est. quia ip̃e est sua
magnitudo. Ira ⁊ de honitate ⁊ et̾nita¬
te ⁊ oĩpotnuĩa dei dicend̾ est. ⁊ de õĩb oĩ¬
no que de d̾o possunt ꝓnũciari sub̾a
liter quib ad se ipsum d̾r uõ tͣuslati¬
ue: ac ꝑsimilitudinẽ s ꝓpͥe. si tñ de illo ꝓͥe
aliquid ore hominis dici potest̾. Erce aꝑte
docuit ꝗ noĩa unitatẽ diuĩe maiestatis
sigr̃antia. et ad se dñr de d̾o .i. sine relatõe
⁊ de oĩb ꝑsonis cõũter ⁊ de singłis diui¬
sim dñr. nec płr s singłariter in sũma¬

Expanded text:
eus enim non est magnus ea magnitudine, quae non est quod ipse, ut quasi particeps ejus sit; alioquin major esset illa magnitudo quam Deus. Deo autem non est aliquid majus; ea ergo magnitudine magnus est, qua ipse est. Ideoqnum magnum, quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse est sua magnitudo. Ita et de bonitate, et aeternitate, et omnipotentia Dei dicendum est, et de omnibus omnino quae de Dliter; quibus ad seipsum dicitur non translative ac per similitudinem, sed proprie, si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest. Ecce aperte docuit quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur de Deo, id est, sine relatione, et de omnibus personis communiter, et de singulis divisim dicuntur; nec p
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitatẽ inuideret: qui eos homines
fecerat. Sͥ ⁊ si uirum pp̃ alicꝙͣͣ mentis ela ãi¬
tionẽ que dm̃ latere nõ poterat sollicita¬
uit aliqͣ experiendi cupiditas. cum mu¬
lierem uideret accepta illa esca nõ ẽẽ mor
mẽte p̃ditꝰ erat ullo modo crelidisse ꝙ¬

Expanded text:
divinitatem invideret, qui eos homines divinitatem invideret, qui eos homines fecerat. Sed etiam si virum propter aliquam mentis elatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortmente praeditus erat, ullo modo credere
Abbreviated transcription (Latin):
olet queri utr̃ illa talis elatõ et¬
amor ꝓprie potestatis. in uiro
fui̾t sicut in muliere. adꝙ dm̃s ꝙ adã¬
nõ fuit sedustus eo mͦ quo mulier. ssõ
enĩputauit ẽẽ uerum ꝙ diabolus sug¬
gerebat. in eo tamẽ fuisse seductum cre¬
di potest: ꝙ cõmissũ ueniale putaui̾t ꝙ
ꝑemptorium erat. S nec prior seductũs
fuit. nec in eo in quo mulierut crederet
dm̃ illud lignũ idõ tange̾ ꝓhibuisse: qͦ¬
niam si tangerent: fierent sicut dii. uer̃¬
tamẽ p̃uaricator fuit adam. ut testatur
illico post tẽptatõnẽ ex qua uoluit lig¬
nũ uetitum exꝑtri. cum mulierẽ nõ u¬
catorẽ fuisse ostendat. dicicens in simli¬
dinẽ p̃uaricatõis ade. seductum tamẽ
negat. ubiart. Adam nõ est sedustus.
s mulier. Unde et int̾rogatꝰ nõ ait. mu¬
lier seduxit me. s dedit mͥ ⁊ comedi. Mu¬
lier u̾o̾ inquit. Serpens seduxit me
illud idõ tangere ꝓhibui̾t. qi sciebat eos
si tetigissent sicut dõs suturos. tanꝙͣ eis

Expanded text:
olet quaeri, utrum illa talis elatio amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere? Ad quod dnon fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, ut testatur illico post tentationem, ex qua num vetitum experiri, cum mulierem non vcatorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpens seduxit me.illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, velut deos futuros, tanquam eis
Abbreviated transcription (Latin):
am spũalem. Mouet etiam ꝑ tempꝰ ⁊
locum creaturam corporalem ut eo
motu naturas quas condid̾ ãminist᷑c
Cumgͦ talt aliquid agit. nõ debemꝰ
opinari euis sub̾am qua deus est. tẽ¬
porib locis ꝙ mutabłem siue ꝑ tp̃ra
⁊ loca mobilem cum sit ip̃e ⁊ interior
oĩre. quia in ip̃o sunt oĩa. ⁊ extĩor omĩ
b. quia ip̃e idem est post oĩa .s. post
om̃ĩum uucia. Ecce hic aꝑte ostẽdr̃
quia nec lotis nec temporib muta¬
tur. ł mouetur deus. Spũalis autẽ
creatura ꝑtempꝰ mouet ᷑. corporalis
uo̾. etiam ꝑ tempꝰ ⁊ locum¬
utari autẽ ꝑ tempꝰ. est rari ẜ tẽpꝰ

Expanded text:
ram spiritualem; movet etiam per tempus et ram spiritualem; movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas condidit administret. Cum ergo tale aliquid agit, non debemus opinari ejus substantiam qua Deus est, temporibus locisque mutabilem, sive per tempora et loca mobilem, cum sit ipse et interior omni re, quia in ipso sunt omnia: et exterior omni ibus, quia ipse idem est post omnia; scilicet post omnium initia. Ecce hic aperte ostenditur quod nec locis nec temporibus mutatur vel movetur Deus. Spiritualis autem creatura per tempus movetur, corporalis vero etiam per tempus et locumutari aute
Abbreviated transcription (Latin):
assignatur pͥncipiũ mediũ ⁊ finis. et
ante ⁊ retro. dextra ⁊ sinistra suisum ⁊
iisum. ꝗ sui int̾positõne facit distanti¬
am cirtumstantiũ. Duob namq hiiͤ
modis or in scriptura aliquid locale.
titudinis. latitũdinis distantiam̃ fac̃
in loco ut corpus. ł quia loco diffinit᷑
ac det̾minatur. qm̃ cum sit alicubi ñ
uͥq inuenit᷑. ꝗ nõ solũ corpori s etiã
oĩ creato sp̃ui congruit. Om̃e gͥ corpꝰ
omĩ modo locale est. Sp̃s u̾o creatus.
quodam mͦ localis est. ⁊ quodam mͦ¬
diffinitione loci t̾minat᷑. qm̃ cumali¬
cũbi p̃sens sit totus a licubi nõ uiue¬
iit᷑ ⁊onautẽ ra localis est. ut diunẽ¬
sionem capiens: distantiam in loco fa¬
ciat. Diuĩa gͥ sola essentia oĩo in localis
⁊ incircumscriptibił est. que nec locis
inouetur aliquo modo .s. b det̾mĩatõe
ature. que longe est a creatore. unde
incõmutabili et̾nitate uoluntate iu̾¬
tate semꝑ idem: mouet ꝑ tempꝰ creat᷑¬

Expanded text:
assignatur principium, medium et finis, et ante et retro, dextera et sinistra, sursum et deorsum; quod sui interpositione facit distantiam, circumstantiam. Duobus namque his modis dicitur in Scriptura aliquid locale, et latitudinis, distantiam facit in loco, ut corpus; vel quia loco definitur ac determinatur, quoniam cum sit alicubi, non ubique invenitur; quod non solum corpori, sed etiam omni creato spiritui congruit. Omne ergo corpus omni modo locale est. Spiritus vero creatus quodammodo est localis, et quodammdiffinitione terminatur; quoniam cum alicui praesens sit totus, alibi non initur. Non autem ita localis est, ut dimesionem capiens distantiam in loco faciat. Divina ergo sola essentia omnino illocalis et incircumscriptibilis est, quae nec locis movetur aliquo moeaturae, quae longe est a Creatore. Unde incommutabilitate, aeternitate, voluntate, veritate semper idem, movet per tempus creatu
Abbreviated transcription (Latin):
um ħ passionũ genera infirmita¬
tem carnis afficiant. deus tamẽ
ũbum caro factus nõ potuit a se. demu¬
tũ demutatũ est passibilitate patiendi.
slam pati potuit. ⁊ passibił eẽ nõ potuit
quia passibilitas nature infirme signi¬
ficatõ est. passio autẽ eorũ est q̃ sunt
illata. ꝑpessio

Expanded text:
 passionum genera infirmitatem carnis afficiant, Deus tamen Verbum caro factus non potuit a se demutamen demutatum est passibilitate patiendi. Nam pati potuit, et passibile esse non potuit: quia passibilitas naturae infirmis significatio est; passio autem est eorum quae sint illata perpessio
Abbreviated transcription (Latin):
essentiam d̾r. Non est enĩ ei aliud uelle
⁊ aliud eẽ. s oĩo idem. ⁊ sicut idem ẽ ei ẽẽ
bonũ qd̾ eẽ deum: ita idem est ei ẽẽ uolen¬
tem. ꝗ ẽẽ deum. Nam uoluntas qua sꝑ
uolens est nõ afeatuo ł mos es. quĩ
dm̃ cad̾e nõ ual. s diuina usia qua uo¬
lens est. deus est. ⁊ hꝰmodi

Expanded text:
tiam dicitur. Non est enim ei aliquid velle et aliud esse, sed omnino idem. Et sicut idem est ei esse bonum quod esse Deum, ita idem est ei esse volentem quod esse Deum. Nam voluntas qua semper volens est, non affectus vel motus est, qui in Deum cadere non valet, sed divina usia qua volens est Deus, et hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
tert nos seꝑare a caritate d̾i. Cãritas as¬
dĩ inquit hic dcã est uirtꝰ que animi
nr̃i restissima affectio est. que cõiũ¬
git nos dõ. qua eum diligimus. Ecce
hiis uerbis exprimit᷑ ꝙ caritas est
affectio. ⁊ motus arunr ac ꝑ hoc nõ
uidetur esse sp̃s sc̃s.¬

Expanded text:
terit nos separare a charitate Dei. Charitas Dei, inquit, hic dicta est virtus quae animi nostri rectissima affectio est, quae conjungit nos Deo, qua eum diligimus. Ecce his verbis exprimitur quod charitas est affectio et motus animi; ac per hoc non videtur esse Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate nõ necessitate pͤcauit. Cum gͦ
ħ bona sit. illa melior. cur nõ utramq
facẽt ut ub̾ius laudaret᷑ de urraq: i¬
la enĩ de scĩs angłis: ħ de hominib ẽ.
Item inquiũt. si deus uellet ⁊ illi boni
eeñt. ⁊ hoc quid̃ concedimꝰ. s melus uo¬
luit ut qd̃ uellent eeñt. Et boni quidẽ
nõ infrustuose. mali uo̾: nõ impune es¬
sent. Item inquiũt. Doss deus uolũta¬
tẽ eoꝵ u̾tere in bonũ. qr oĩpc̃ est. posset
re uera. Cur nõ fecit: Quia noluit Cur
noluit: Ipse nouit. Non debemꝰ plus
sapere ꝙͣ oportet.

Expanded text:
voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vellet, et illi boni essent. Et hoc quidem concedimus; sed melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infructuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet .
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptari permiserit quẽ decipiẽd̾
ẽẽ p̃ciebat. s nõ ẽẽt laudabile hõi si idõ
bñ uiu̾e̾ poss: quia nemo male uiu̾e su¬
głosius nõ cõsentire: ꝙͣ tẽptari nõ posse.
Mouent᷑ etiam quidã dicentes. Cur gcre-¬
auit deus quos futuros malos p̃sciebat:
quia p̃uid̾ quid boni de mal eoꝵ eẽtfcũ¬
rus. Sic enĩ eos fecit ut relinqueret eis
unde aliquid facerent. ⁊ si culpabiliter
aliquid facerent: ilum de se laudablit̾
oꝑantẽ inuenirẽt. A se hñt uoluntatẽ
malam ab illo naturam bonam ⁊ uistã
penam frustra gͥ d̾r. Non debebat deus
creare quos p̃sciebat malos futuros. sci¬
ebat enĩ bonis ꝓfuturos. ⁊ iuste ꝓ ma¬
la uoluntate puniendos. Addunt ꝙ̃ tã
lem hominẽ deberet facere. qui nollet
oĩo peccare. Concedimꝰ quid̃ meliorẽ nam
ẽẽ que oĩo p̾care nollet. concedant ⁊ ip̃i
nõ eẽ malam. que talis fcã est: ut posset
nõ pͥcare. si uellz. ⁊ iuste punitam. que

Expanded text:
ari permiserit, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere sugloriosius non consentire quam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatõni quid possit occurre̾. cur .s. ista
miracła etiam magicis artib fiant. Nã
⁊ magi pharaonis serpentes fecerunt et
alia. s illud est ampliꝰ ãmirand̃ quomͦ
magoꝵ potentia que serpentes face̾ potu¬
it. ubiad muscas minutissimas .s. cini¬
phes uentũ est: aĩo defecit. qua t̾c̾ia
plaga egyptus cedebatur. Ib̃i certe defece¬
runt magi. dicentes. Digitus dĩ est hic.
Sñ intlłigi dat᷑ nec ip̃os quidẽ transgres¬
istam caliginẽ tanꝗͣ in sui generis car¬
cerẽ. ab illius sublimis etheree purita¬
tis hĩratõe detrusos. ꝑ quos magice ar¬
tes possunt quicquid possunt. ualere
aliquid. nisi data desuꝑ potestate. Dãtur a
aũł ad fallendos fallaces. sicut inegyp
tios ⁊ in ip̃os etiã magos data est. ut in eo¬
rum spũũ operatõne uiderent᷑ ammirã¬
di aquib fiebant dãpnandi ł ad monẽ¬
dos fideles ne tale aliquid facere ꝓ mag¬
no desiderent. pp̃ ꝗ etiam nob̃ inscͥptura

Expanded text:
cogitationi quid possit occurrere; ut scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas, scilicet, ciniphes ventum est, omnino defecit, qua tertia plaga Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgresistam caliginem tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt, quidquid possunt, valere aliquid nisi data desuper potestate. Datur autem vel ad fallendos facios; in ipsos eciam magos data est, ut in eorum spirituum operacione viderentur ammirandi, a quibus fiebant dampnandi; vel ad monendum fideles, ne tale aliquid facere pro magno desiderent, propter quod in scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mulierẽ intrauit de iuiro frãm uł
potiꝰ iõ ꝑ hominẽ dicit᷑ intrasse. quia
⁊ p̾cante muliere. si uir nõ peccass:
humanũ genus minime pccis corru¬
ptum periret. Muiꝰ gͦ p̾cauit uir ꝙͣ

Expanded text:
 mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo peccavit vir quam
Abbreviated transcription (Latin):
sicut deus. nõ tñ credid̾ id fieri posse. et
id̾o fł̾m eẽ ꝙ diabolus ꝓmitrebat cogno¬
uit. ⁊ licet diuinitatis equalitatẽ ꝯ¬
cupierit. nõ tamẽ adõexarsit. nec tãta
est affectus ambitõe sicut mulier. q̃
illud fieri posse putauit. ⁊ iõ magis
illud ambiendo suꝑbiuit. Nr̃ forte¬
aũ aliqua forte ambitõis subreptio
mouit. s nõ ita ut illud putaret u̾um¬
distum eẽ ꝙ adam illud uolui̾t. ꝙ mu

Expanded text:
sicut Deus, non tamen crediderit id fieri posse; et ideo falsum esse quod diabolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem aliqua forte ambitionis surreptio movit; sed non ita, ut illud verum veiis
Abbreviated transcription (Latin):
ex malis que fuint aliꝗ proue¬
int bonũ dum bona magis placent ⁊
laudabiliora existunt. Ip̾sis etiam faci¬
entib ex malis que faciunt int̾dũ bo
nauenunt. si scdm ꝓpositum uocatis̃
sancti. Talib enim ut ait aũs. ii .l. de¬
ꝑatur in bonũ ut si qui horũ deuiant
⁊ exorbirant. etiam ħ ip̃m eis faciat ꝓfi¬
cere in bonũ. quia humiliores redeũt
atq doctiores ut petrꝰ. Illa etiã mala
que ab iniquis fideles pie ꝑferunt. u
art ãs . in .l. de tri ip̃sis utiq prosunt.¬
ł ad demenda petrata. ł ad exercendam
ꝓbandam q uisticiam ł ad demõstran¬

Expanded text:
ex malis quae fiunt aliquod provenit bonum, dum bona magis placent et laudabiliora existunt. Ipsis etiam facientibus, ex malis quae faciunt interdum bona proveniunt, si secundum propositum vocati sunt sancti. Talibus enim, ut ait Aug., tom. peratur in bonum, ut si qui horum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum; quia humiliores redeunt, atque doctiores, ut Petrus. Illa etiam mala quae ab iniquis fideles pie perferunt, ut ait Aug., in lib. de Trin., ipsis utique prosunt, ad demenda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
nũo: cauend̃ est qũo intelligat᷑. Diu̾sis
enim modis dicunt᷑ aliqua differre
numero
. Quib modis dicatur diff᷑re
nũo ⁊ sccłm quẽ modũ possit cõuenire pͣi

Expanded text:
numero, cavendum est quomodo intelligatur. Diversis enim modis dicuntur aliqua differre numero. 16. Quibus modis dicantur differre numero, et secundum quem modum possit convenire
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ caro. Porro spẽs illa iusibił᷑ sacram̃tũ
est gemĩe ra. qr utramq rem significat.
⁊ utriusq rei simłitudinẽ gerit exp̃ssam. Nã
sicut panis p̃ ceteris cibis corpus resicit. ⁊ sus
Sic caro xp̃i intĩorem hominẽ plus ceteris gͣ¬
ciis sp̃ualiter reficit.⁊ saginat. Unde calyo tu¬
cum re. nuistica. que est unitas fideliũ. qr sic̃
ex multis granis unus conficitur panis. ce
ex plurib acinis uinũ in unũ confluit. sic
ex multis fideliũ ꝑsonis unitas eccłiastica
granis. ⁊ unũ corpus ex multis membris com¬
ponit᷑. sic ecclia ex multis fidelib caritate co¬
pulante cõnestitur. ħ mistiũ ꝑacis ⁊ unitatis
nr̃e xp̃c in sua mensa consecrauit. qui accipit
ħ mistiũ unitatis. ce nõ tenet uincłm pacis
ñ accipit mist̾ium ꝓ se. s contra se cuiꝰ cẽ sacͣm̃¬
tum est corpꝰ xp̃i propriũ. de uirgine sũptũ
qr ut corpus xp̃i ex multis membris purissi¬
nus ⁊ ĩmacłatis constat. ita societas eccłiasti¬

Expanded text:
cramentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustsic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat. Unde, cum re mystica, quae est unitas fidelium: quia sicut et multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas ecclesiastica granis, et unum corpus ex multis membris componitur, sic Ecclesia ex multis fidelibus charitate copulante connectitur. Hoc mysterium pacis et unitatis nostrae Christus in sua mensa consecravit: qui accipit hoc mysterium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non accipit hoc mysterium pro se, sed contra se. Cujus etiam sacramentum est corpus Christi proprium de Virgine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiasti
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tũ est .i. signũ sacre rei. qr p̃ter spẽm
quam ingerit sensib: aliud aliquid facit
in cogitatõm uenire. Tenent gͦ sp̃es uo¬
cabula rerum que ante fuerũt .s. panis ⁊
na .s. contenta ⁊ significata altera signifi¬
cata ⁊ nõ cõtenta. Res contenta ⁊ significa¬
ta est caro xp̃i qͣm de uͥgine traxit. ⁊ sangui
quẽ ꝓ nob̾ fudit. Ees aũ significata ⁊ nõ ac̃¬
contenta. est unitas eccłie in ꝑ̃destinatis
uͭocatis iustificatis. ⁊ glorificatis. ħ est

Expanded text:
cramentum, id est, signum sacrae rei; quia praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire. Tenent ergo species vocabula rerum quae ante fuerunt, scilicet, pna, scilicet, contenta et significata; altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
caret enĩ si illo ligno nõ utẽtur. qr p̾cep¬
tum erat ei ut comederet de oĩ ligno ꝑa¬
disi: nisi de ligno scĩẽ boni ⁊ mali sĩ gͤ
p̾cauit comedendo ꝙ erat ꝓhibitum: ita
etiam p̾caret. si nõ comederet ꝗ erat iussũ
Si nõ foret p̃ceptũ ut de illo ligno ederet
⁊̃aliis ⁊ ñ illo ñ ut̾et᷑. an poss ñ morr.

Expanded text:
caret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet, et aliis et non illo uteretur, an posset non mori.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificando formare nõ potest nͥ
deus. p̃dicare autẽ extrinsecus euͣngo¬
liũ ⁊̃ homines possunt. nõ solum boni
ꝑ u̾tatẽ. s eriam mali per occasionẽ.
ita creatõnẽ rerum uisibiliũ deus in¬
teriꝰ operatur. Exteriores autẽ operatõ
nes. atq cõtemperatõnes. siue occasio¬
nes ab anglis tam bonis ꝗͣ malis. ł c̃ẽ
sensuũ subtilitates.⁊ corpoꝵ mobili¬
tates. in mẽbris t̾renis ⁊ pignis. uñ
qualib cũq angũs uicinas causas abe¬
lementis cõntrahere. qͣnto facilius est. tãto
mirabiliores in hiꝰ operib eoꝵ existunt.
celeritates. s nõ est creator nisi qui prins¬
cipaliter ista format. nec quisꝗͣ hoc pot̃
nisi unꝰ creator deus. aliud est enĩ ex ĩtĩo
ac sũmo cãrum cardine cond̾e ac minist᷑¬
re creaturam qd̃ facit solus creator deuꝰ
aliud aũ ꝓ distributis ab illo uiribus
⁊ facultatib aliꝗͣ operatõnẽ foruiseiꝰ am¬
mouere. ut tunc ł tũc. sicł fic exeat qd̃ cͤa¬

Expanded text:
iustificando formare non potest nisi deus, praedicare autem extrinsecus euangelium et homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum uisibilium deus interius ones atque contemplationes, sive occasiones, ab angelis tam bonis quam malis, vel esensuum subtilitates et corporum mobilitates in membris terrenis et pigris. Unde qualibuscumque angelis vicinas causas ab elementis contrahere quanto facilius est, tanto mirabiliores in hujusmodi operibus eorum existunt celeritates; sed non est creator nisi qui principaliter ista format, nec quisquam hoc potest nisi unus creator Deus. Aliud est enim ex intimo ac summo causarum cardine condere ac ministrare creaturam, quod facit solus creator Deus; aliud autem pro distributis ab illo viribus ac facultatibus aliquam operationem forinsecus admovere, ut tunc vel tunc, sic vel sic, exeat quod crea
Abbreviated transcription (Latin):
am sufficienter ut puto ostensum ẽ
qua necessitate dicamus tres ꝑsonas
⁊ qr̃ nõ simiłr tres dõs ł essentias. qr
s. in altero obuiat scriptura. in altero
diu̾siratis intesligentia quia ibi nł¬
la penitꝰ est diu̾sitas. sicut nec singlã¬
ritas ł solitudo. s unitas ⁊ trinitas.
tem noluit. ut nõ solum ibi unitas
intelligatur ex eo ꝗ d̾r una essentia.

Expanded text:
am sufficienter, ut puto, ostensum est qua necessitate dicamus tres personas, et quare non similiter tres deos vel essentias; quia scilicet in altero obviat Scriptura, in altero diversitatis intelligentia, quia ibi nulla penitus est diversitas, sicut nec singularitas vel solitudo, sed unitas et Trinitas. i, sed singularitatem noluit; ut non solum ibi unitas intelligatur ex eo quod dicitur una essentia,
Abbreviated transcription (Latin):
dr. neqͣꝗͣ dĩtatem trinitatis excludit.
⁊ ideo nõ ꝗ singłaritatis. s ꝗ unitatis ẽ
p̃dicatur. Ecce ex p̃dcĩs ostend̾r ꝗ nec
singłaris. nec diu̾sus. nec unicꝰ. ł soli¬
tanus. confitendꝰ est deus. quia singu¬
laritas ł solitudo pͣrum pluralitatẽ
excludit. ⁊ diu̾sitas unitatẽ essentie
tollio. diu̾siras inducit seꝑatõnẽ di¬
uinitatis. Singłaritas adimit cdlistĩt¬
nec uytͦ sabellianos prẽm filiũq con¬
fundens. nec uitͣ arrianos prẽm filiũ¬
q secernens. Pater enĩ ⁊ filius distin¬
in eodem. Pater ⁊ filius diuinitate u¬
nũ sunt. nec est ibi sub̾e differentia.
nec ulla diu̾sitas. alioquĩ qũo unũ
Constat gͦ ex p̃dc̃ĩs. quia in trinitate
nulla est biuersitas. si tñ aliqñ in scͥp¬
tura inuenit᷑ dcm̃ tres diu̾se ꝑsone. ⁊
huiꝰmodi diu̾sas dicit. distinctas.¬

Expanded text:
r, nequaquam deitatis Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distincnec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinin eodem: Pater et Filius divinitate sunt unum, nec est ibi substantiae differentia, nec ulla diversitas; alioquin quomodo unConstat ergo ex praedictis quia in Trinitate nulla est diversitas: si tamen aliquando in Scriptura invenitur dictum, tres diversae personae, et hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
nec solitariũ sermo sigc̃at. ⁊ indifferẽ¬
tem. tñ n᷑am ꝓfessio docet. Uisus est
enĩ in filio pater. ꝑ neͦ unitam siłitu¬
dinem. Unũ sunt enĩ natus ⁊ gene¬
rans. unũ sunt. n unus. Non iqͣs
solitanus filius est. nec singlans nec̃ di¬
spar. Item in eodem. Sicut in pr̃e ⁊ filio cͤ¬
dere duos dõs impiumi ẽ ⁊̃ ita prẽm ⁊ fili¬
um singłarẽ deum p̃dicare: sacrilegũ ẽ.
Nicħ̾ in hiis nouũ. nicħ diu̾sum. nicħ
alienũ. nicħ seꝑabile est. De ħ etiam

Expanded text:
nec solitarium sermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
terna uidel. que ineffabilis est. qͦ a
pr̃e ⁊ filio eternaliter ⁊ sine tp̃r ꝓtes¬
sit. ⁊ temporalis. qua a pr̃e ⁊ filio ad
sanctificandam creaturam: ꝓcedit.
⁊ sicut ab eterno cõniter ac simul ꝓ
⁊ simul ab utroq ꝓcedit. ad creat᷑am
nõ diuisim a pr̃e in fiaiũ. ⁊ a filio ad cꝰ¬
atͣam. Unde aũs. in .xuͦ.i. de tri. ait. Sp̃s¬
scs̃ nõ de pr̃e ꝓcedit in filiũ. ⁊ de filio ꝓ¬
cedit ad sanctificandam creat᷑am. s sil¬
de utroq ꝓcedit. qͣnius hoc p̃r filio de¬
derit. ut sicut de se. ita etiam de illo ꝓ¬
e temporali aũ ꝓcessione beda in
Domelia dñice prime post ascen¬
hõib. ꝓfecto mittit᷑ sp̃s a pr̃e. mittit᷑
a filio. ꝓced̾ i pr̃e. ꝓcedit a filio. qr et
eius missio est ipsa ꝓcessio. hiis uer
diti ꝓcessionẽ. ł missionẽ eiusdem. sed
cum donatõ ł datio nõ sit nisi tempo
temporalis est. hanc qͦ temporalẽ sp̃s¬

Expanded text:
terna videlicet, quae ineffabilis est, qua a Patre et Filio aeternaliter et sine tempore processit; et temporalis, qua a Patre et Filio ad sanctificandam creaturam procedit. Et sicut ab aeterno communiter ac simul pr simul ab utroque procedit ad creaturam, non divisim a Patre in Filium, et a Filio ad creaturam. Unde Aug., in lib. 15 de Trin. ait: Sps non de Patre in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul utroque procedit, quamvis hoc Pater Filio dederit ut sicut de se, ita etiam de illo ptem processione Beda in homilia Dominicae primae post Ascenhominibus, profecto mittitur spiritus a patre, mittitur et a filio. Procedit a patre, procedit et a filio, quia et eius missio ipsa processio est dici processionem vel missionem ejusdem. Sed cum donatio vel datio non sit nisi temportemporalis est. Hanc quoque temporalem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ m̃r ⁊ filios ꝓcreare. ut̾q eoꝵ septuna ma¬
nu ꝓpinquoꝵ tactis sacrosc̃s reliquiis. uire¬
urando dicat. ut ñ ꝙͣ per cõmixtionẽ camiꝰ
coniuncti: una caro effc̃ĩ fuissent. T̃unc uid̾r
mulier scd̃as posse cant᷑here nuptias. hu¬
manũ dico pp̃ infirmitatem carnis eorũ
uiraũ qui frigide naturo est: maneat fũ
ꝑacta. priora cogant᷑ reciꝑe conubia. Hoc t̾¬
uand̃ est cum nt̾q idem fatetur. seduir si
asserit se debitum reddidisse uxori. ⁊ illa dit¬
fitetur ci potiꝰ fides adhibenda sit merito qͣrͦ.¬

Expanded text:
esse mater, et filios procreare; uterque eorum septima maesse mater, et filios procreare; uterque eorum septima manu propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis jurejurando dicat, ut nunquam per commixtionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent. Tunc videtur mulier secundas posse contrahere nuptias, humanam dico propter infirmitatem carnis eorum . Vir autem qui frigidae naturae est, maneat sine acta priora cogantur recipere connubia. Hoc servandum est, cum uterque idem fatetur. Sed vir si asserit se debitum reddidisse uxori, et illa diffitetur, cui potius fides habenda sit merito q
Abbreviated transcription (Latin):
gide nature est: absq spe cõiugii ꝑmaneat.
ait enĩ lic. Int̾rogasti de hilqui matrimoĩo
iuncti sunt ⁊ nubere nõ possunt. si ille aliã
łilla aliũ ducere possit. De quib scriptũ ẽ.
Soir ⁊ mulier si se cõuinx̾int. ⁊ post dixi̾t mu¬
lier de uiro ꝙ coire nõ possit cum ea. si pͭ ꝓba¬
ri qd̃ dicit: per ustum iudiciũ accipiat aliũ
Si u̾o ille acceꝑit aliam seꝑentur. Item de hiꝰ¬
requisiti. qui obcãm frigide nature dñt se
nõ posse inuicem. operam carnis dantes cõ¬
miscere. Iste uo̾ si nõ pot̾ ea uti ꝓ uxore hẽat
eam. qͣi sororem. Qd̃ si retinacłm conuigale
uolunt rescind̾e: maneant utriq innupti
Nam si huic nõ potuit naturałr concordare
quomodo altĩ cõueniet: Igitur si uir aliam
ucorem. ułt accipere. manifesta patet racio
qr suggerente diabolo odii fomite exosam
eam hũit. ⁊ ideo eam dimittere mendacii fuĩ¬
tate molitur. s si mulier cãtur ⁊ dͭ. uolo

Expanded text:
bsque spe conjugii permaneat. Ait enim sic: Interrogasti de his qui matrimonio juncti sunt, et nubere non possunt, si ille aliam, vel illa alium ducere possit, de quibus scriptum est: Vir et mulier, si se conjunxerint, et post dixerit mulier de viro quod coire non possit cum ea, si potest probari quod dicit per justum judicium, alium accipiat, si vero ille acceperit aliam, separentur. Iteme his qui ob causam frigidae naturae dicunt se non posse invicem operam carni dantes, commisceri. Iste vero si non potest ea uti pro uxore, habet eam quasi sororem. Quod si retinaculum conjugale voluerit rescindere, maneant uterque innupti, nam si huic non potuit naturaliter concordare, quomodo alteri conveniet? Item: Si vir aliam uxorem vult accipere, manifeste patet ratio, quia suggerente diabolo odii fomitem exosam eam habuerit, et ideo eam dimittere mendacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur, et dicit: Volo
Abbreviated transcription (Latin):
uiri consistro. quia uir est caput mulieriꝰ
hoc de naturali impossibilitate statutũ
est De his qui maleficiis ĩpediti coire ñ po

Expanded text:
iri consistat, quia vir est caput mulieris . Hoc de naturali impossibilitate statutum est. 3. De his qui maleficiis impediti coire non po
Abbreviated transcription (Latin):
tum possumus sine qͣlitate. bonũ
sine qͣntitate. Magnum sine inli¬
gentia creatorem sine situ p̃sidẽtẽ
sine hĩtu oĩa continentẽ. sine loco uͥq
totum. sine tp̃r sempit̾nũ S ine ulla
sui mutatõe mutabilia facientẽ.
nicħ̾ q pacientẽ. Quisquis deũi¬
ta cogitat.⁊ si ñdum potest oĩo in¬
uenire quid sit: pie tamẽ caueat
qͣntũ potest. aliquid de illo senti¬
re. qd nõ sĩt. Ecce si subtiliter intẽ
minime conuenire. que nullis sb̾
non porie sed abusiue dicitur substã

Expanded text:
tum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ praesentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem, nihilque patientem; quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omnino invenire quid sit ipse, pie tamen caveat quantum potest aliquid de illo sentire, quod non sit. Ecce si subtiliter intendminime convenire, quae nullis est non proprie, sed abusive dicitur substa
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut inquit sanctuis est mori fame ꝙͣy
dolotitis uesci ita sc̃ius est defungi sine li¬
beris. ꝙͣ ex illicito stirpem coitu querere.
Undec̃q uero nascant᷑ hoĩes. si parentũ
uicia ñ sectent᷑ ⁊ d̾m recte colant. honesti
⁊ salui erunt. semẽ enĩ ex qͣlicũq homĩe
di creatura est. ⁊ eo malententi male erit.
nõ ip̃m aliqñ malum erit

Expanded text:
Sicut, inquit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit
Abbreviated transcription (Latin):
elior est aũ uirginitas mentis ꝙͣ
est mentem uͥginẽ ꝙͣ carnem hr̃e. Utr̃q
bonũ est si liceat. Si nõ liceat. saltem nõ
hominicasti s deo simus. Uirgo ꝓstitu
potest. ad ulterari nõ potest. Nec lupa¬
naria infamant castitatẽ. s castitas: ⁊̃
loti abolet infamiam. Idem. Non pͥ caro
ante corrumpi. nisi mensante fu̾it cor
corrumpi nisi prius aĩmus corruptꝰ tu̾it
Munda enĩ a contagione aĩa. caro ñ pet¬
ant: In fine hui̾capitl̃ apit᷑ quomꝰ uer̃

Expanded text:
elior est autem virginitas mentis quaest mentem virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem non homini, sed Deo casti simus. Virgo prostitui potest, adulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumpi, nisi mens ante fuerit corrst corpus corrumpi, nisi prius animus corruptus fuerit; mundata enim a contagione anima, caro non peccat. In fine hujus capituli aperitur q
Abbreviated transcription (Latin):
sz ħ eus ꝓsunt. qui cum uiuerent ħ sibi uͥ
postea possent ꝓdẽe meruerunt. Est enĩ
quidam iuuendi modꝰ. nec tam bonus
ut nõ requirat ista. post mortem. nec tã
malus ut ei nõ ꝓsint ista post mortem
Est uo̾ tał in bono ut ista nõ requirat.
⁊ est rursus talis in malo. ut nec his ua¬
leat cum h uita transient adiuuan. Qͦ¬
cura ħ om̃e mentũ cõꝑatur. quo possit
post hanc uitam quispiam grauarob
releuari Nemo aũ speret ꝙ hic neglex̃
cum obierit apud d̾m̃ ꝓmereri Non gͥ
ista que ꝓ defunctis cõmendandis freq̃n¬
tat eccłia illi apłice sunt adu̾sa suĩe qͣ¬

Expanded text:
unt, qui cum viverent, haec sibi ut postea possent prodesse meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem, nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut ista non requirat, et est rursus talis in malo, ut nec his valeat, dum ex hac vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam quispiam gravari vel relevari. Nemo autem speret quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non ergo ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi Apostolicae sunt adversa se
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat. In pcc̃o suo morietur. ⁊ nõ erunt in
rum p̃tĩtoꝵ. Intelligendũ est h ad uitam ꝑci¬
piendam bona p̃tĩta nõ dare fiduciam. ⁊ si ad
mitiorẽ penam. alioqiĩ p̃misse austoritati
aũs obiuaret. Et bona gͥ sine caritate frã. ⁊¬
culpa quam nõ delet sequens penitẽtia ad
sensum mitioris pene ꝓficiũt. nõ ad uite fru¬

Expanded text:
r; in peccato suo morietur; et non erunt in rum praeteritorum. Intelligendum est hoc, ad vitam percipiendam bona praeterita non dare fiduciam, etsi ad mitiorem poenam; alioquin praemissae auctoritati Augustini obviaret. Et bona ergo sine charitate fculpa, quam non delet sequens poenitentia, ad sensum mitioris poenae proficiunt, non ad vitae fru
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩmutabiliter scit deus oĩa
que fuerunt ⁊ sunt ⁊ erunt. tam
bona ꝗͣ mala. p̃scit quoq oĩa fut᷑a
tam bona ꝗͣ malã. Predestinat
uero de bonis salutaribz est . ⁊ de ho¬
minib saluandis. ut enim ait ãs
p̃scientia ẽẽ nõ potest potest autẽ
sine p̃destinatione ẽẽ p̃scĩa. Predes¬
tinatione quippe deus ea p̃scuiit
p̃destinauit eos quos elegit. re¬
liquos uero reꝓbauit .i. ad mortẽ
et̾nam p̃sciuit᷑ peccaturos.

Expanded text:
t immutabiliter scit Deus omnia quae fuerunt, et sunt, et erunt, tam bona quam mala, praescit quoque omnia futura, tam bona quam mala. DISTINCTvero, de bonis salutaribus est, et de hominibus salvandis; ut enim ait Aug.presciencia esse non potest. Potest autem sine predestinacione esse presciencia. Predestinacione quippe deus ea prescivit, Predestinavit eos, quos elegit, reliquos vero reprobavit, id est ad mortem eternam prescivit peccaturos.
Abbreviated transcription (Latin):
iustus exitꝰ indicauit. G alio modo ⁊̃¬
ip̃e deceptus ẽ. In exꝑtus enĩ diuine
seui̾tatis in eo falli potuit ut ueniale
crederet ẽẽ cõmissum s dolo illo serpẽ¬
tino quo mulier seclusta ẽ:ͥ nullo mͦ
arbitror illum potuisse seduci Ex his
datur intllĩgi ꝙ mulier plus pecca¬
uit. in qͣ maioris tumoris p̃sũptõ fuit

Expanded text:
justus exitus indicavit: Ergo alio quojustus exitus indicavit: Ergo alio quoiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in qua majoris tumoris praesumptio fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
iam adu̾ti potest quis eoꝵ plus
peccauĩt adam suł eua plus eñ uide¬
tur pectasse mulier. que uoluit usur¬
pare diuinitatis eqͣlitatem ⁊ nimia
p̃suptõe elata: credidit ita eẽ futur̃.
gerens: eiꝰ ꝑsuasioni cõsensit. nolẽs
eam contristare.⁊ a se alienatam relĩ¬
quere. ne periret. arbitratꝰ illud eẽt
ueniale. nõ mortale delictum. Unde
utiq ita accipi potest. ut intlligat᷑ ñ
ẽẽ seductus prior ꝙ in eo in quo muli¬
er. ut scl crederet illud ẽẽ uerum. Eritiᷤ
sicut dii. s putauit utr̃q posse fieri u
⁊ uycori morẽ gereret: ⁊ per pniãm ueni¬
mulier seducta manducauit. ei q ded̾
ut simł ederent. noluit eam contrista¬
re. qͣm credebat sine suo solatio conta¬
bescere. ⁊ a se alienatam omĩo interire.
nõ quidem carnali uictus concupiscẽ¬
tia qͣm ñdum senserat. s amicabiliqͣ¬
dam beniuolentia. qua pler̃q fit ut
offendat᷑ d̾s: ne offendatur amicus.
ꝙ eum facere nõ debuisse diuine sñe

Expanded text:
imadverti potest quis eorum plus peccaverit, Adam vel Eva. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mortale delictum. Unde utique ita accipi potest, ut intelligatur non esse seductus prior, scilicet, vel in eo in quo mulier, ut scilicet crederet illud esse verum: Eritis sicut dii; sed putavit utrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam venimulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire. Non quidem carnali victus concupiscentia quam nondum senserat, sed amicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne offendatur amicus: quod eum facere non debuisse divinae sententiae