comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tissimi consiliarii. & amici mei burgundiones qͣlem occasi
Et ait ad aurelianũ. Tu explorare uenisti domus nr̃as occa-¬
sionẽ q̃rendi. Renuntia dño tuo. quia frustra mendatium
ille cum excercitu francoꝵ in occursum tuũ uenire disponit
At ille ait. Ubicumq uult ueniat. et ego ccͣ eum ire dispo¬
no cum płimo burcundionũ excercitu. ut decidat ruina
liarii eius timentes ualde iram francoꝵ o e lodoue .i. consi¬
lio dederunt gundobaudo dicentes. Inquirat rex ministros. &
cubicularios suos: si forte aliqͣndo deportata sint munera per
ingeniũ ã legatariis c lodoue ⁊ regis. ut non inueniat᷑ occa¬
sio suꝑ popłm tuũ. & super regnũ tuũ. ut uictor ualeas eũ¬
superare: quia nuimis furibunda ẽ chlodouechi nequitra. Bur¬
gundiones ergo sicut ẽ solitum hoc consilũi dedert̃ regi su
Requirentes autẽ inuener̃t in thesauris regis anulũ chlo¬

Expanded text:
tissimi consiliarii et amici mei Burgundiones, qualem occantissimi consiliarii et amici mei Burgundiones, qualem occanneptem meam'. Et ait ad Aurilianum: 'Tu explorare venisti domus nostras occansionem querendi. Renuncia dominum tuum, quia frustra mendacium ille cum exercitu Francorum in occursum tuum venire disponit'. Et ille ait: 'Ubicumque vult, veniat, et ego contra eum ire dispono cum hoste plurimo Burgundionum, ut decedat ruina liarii eius, timentes valde iram Francorum et Chlodovechi, consilium dederunt Gundobado, dicentes: 'Inqueratur rex a ministris et cubiculariis suis, si non fuerunt aliquando deportata munera per ingenium a legatariis Chlodovechi regis, ut non inveniatur occansio super populum tuum et regnum tuum, ut victor valeas superare eum, quia nimis furibunda A est Chlodovecho nequitia'. Burgundiones, sicut est solitum, hoc consilium dederunt rege suo. Requesiti autem, invenerunt in thesauris regis anolum, Chlo
Abbreviated transcription (Latin):
aureũ unũ in manueiꝰ. At ille osculans manũ ipsiꝰ puellȩ
retraxit pallium eiꝰ retro. Post hec illa ingraessa ẽ cubiculõ
mulas uł ꝓqua causa retraristi pallium. Et ille dixit. Loqͣt᷑
obsecro seruus tuus secreto tecum. Et illa ait. Loquere. Qui
dixit. Dominꝰ meus c lodoueꝰ rex francoꝵ mifit me adte:¬
ce uult te habere reginam. & ecce anulus eiꝰ. & reliqua or
namenta sponsalia. Respiciens u̾o ostium retro camere: ñ
Acceptoq anulo qͣm c̃ lodoueꝰrex miserat ꝑ aurelianũ repo-¬
suit illum in thesaurũ auunculi sui. Aureliano uero legato¬
xp̃iane. pagano nubere. Et addidit. Uide ut hanc cãm nemo
sciat. Quomodo iubet dñs d̾s m̃s quẽ ego coram omnib con¬
fiteor: sic fiat. bii autẽ uade in pace. At ille ueniens. nunci
suum adgundobaudũ ꝓ sponsa sua clot hilde. Audr¬
ens hec gundobaudꝰ territꝰ corde. ait. Ut sciant omnes for¬

Expanded text:
aureum unum in manu eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, aureum unum in manu eius. Et ille osculans manum ipsius A. puellae, retraxit pallium eius retro. Post haec illa ingressa est in cubiculum mulas, vel pro qua causa retraxisti pallium meum?' Et ille dixit: 'Loquatur, obsecro, servus tuus secreto tecum'. Et illa ait: ' Loquere'. Qui dixit: 'Dominus meus Chlodoveus rex Francorum misit me ad te; vult te habere namenta sponsalia. Respexitque retro ostium camerae, non Acceptoque annulo, quem Chlodoveus rex miserat per Aurelianum reposuit illum in thesauro avunculi sui. Chlodoveoquechristiana paganum nubere. Vide, ut hac causa nemo sciat. Quomodo iubet dominus Deus meus, quem ego coram omnibus confiteor, sic fiat. Tu vero vade in pace'. At ille veniens, nuncia legatarium suum ad Gundobadum pro spunsa sua Chrotchilde. Audiens haec Gundobadus, territus corde, ait: 'Ut sciant omnes for
Abbreviated transcription (Latin):
in aquam necare rogauit. filias eius duas quarũ una senior
uocabatur chrona. quã mutata ueste exilio condẽpnauit. ly¬
niorẽ uero noĩe chiotchildẽ. domi retinuit. C lodoue: itaq
dum freq̃nter legat̃onem in burgundiã mitt᷑et. chbotchildi
puella inuenit᷑ a legatariis. Qui cũ eam uidissent. pulcrã. ele.¬
gantẽ. atq sapientẽ.c lodoue o nunciauert hec. At ille au¬
diens iterum legationẽ. ad gundobaudũ misit. aurelianũ¬
scilicet legatarium suũ chbocchildẽ neptẽ suam petendã. Etat
enĩ chbotchildis xp̃rana. Quadã die dñica cum admissaꝵ sol¬
lempnia chrotchildis uenisset. aurelianꝰ missus chlodouechi
sociis suis in siluas reliquit. et ante ȩccl̃a matricusã ĩ medio
pauꝑm consedit. Gransacta itaq missaꝵ sollẽpnia chbotchii¬
dis uixta consuetudinẽ solitam cepit elemosinã dare pauꝑib
Cumq ad aurelianũ pauperẽ se simulantẽ uenisset. misit

Expanded text:
in aqua negare rogavit; filias eius duas, quarum una senior in aqua negare rogavit; filias eius duas, quarum una senior vocabatur Chrona, qua, mutata veste, exilio condempnavit, iuniorem vero nomine Chrotchilde domo retenuit. Chlodovechus itaque dum frequenter legationem in Burgundiam mitteret, Chrotchildis puella invenitur a legatariis. Qui cum eam vidissent pulchram, elegantem atque sapientem, Chlodoveo nunciaverunt haec. At ille haec audiens, iterum legationem ad Gundobadum misit Aurilianum legatarium suum Chrotchilde, neptem suam, petendam. Erat enim Chrotchildis christiana. Quadam die dominica cum ad missarum sollempnia Chrotchildis venisset, Aurilianus missus Chlodoveo, stitas habuerat, sociis suis in silvas reliquit, – et ante ecclesiae matricolam in medio pauperum consedit. Transacta itaque missarum sollempnia, Chrotchildis iuxta consuetudinem solitam coepit ęlymosinam dare in pauperibus. Cumque ad Aurilianum pauperem simulantem venisset, misit
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓiecit interrã. At ille cum se inclinasset colligere eã rex
statim eleuatis manib suis franciscam suã in capite eiꝰ de¬
fixit et ait. Sic tu suessionis ciuitate. suꝑiore anno ĩurceo il¬
lo fecisti. Iuoq mortuo aliũ excercitũ rex de ipso campo
uissit discedere in pace ad ꝓpria. Grandis pauor et tremor ꝓ ha
causa in francoꝵ populo deinceps consurrexit. Chlodouechus
ex inde decimo anno regni sui. cõmoto francoꝵ excercitu intoem
gam abiit. toringosq plaga magna ꝓstrauit. deuictoq popło
eoꝵ. totam terrã illam uastatã sub tributo seruire fecit.
N illo tẽpore. Gundeugꝰrex burgundionũ ex genere athanarici
regis fuisse ꝑhibetur. huic fuer̃t quatuor filii. gundobaudus.
godechisilus. chispericꝰ. & godmarus. Gundobaudꝰ gͥ chilpen¬
cum frẽm suũ interfecit gladio. uxorẽ eiꝰ ligato ad collũ saxo

Expanded text:
et proiecit in terram. At ille cum se inclinasset collegere eam, rex et proiecit in terram. At ille cum se inclinasset collegere eam, rex statim, elevatis manibus suis, franciscam suam in capite eius defixit et ait: 'Sic tu Suessionis civitate superiore anno in urceo illo fecisti'. Illoque mortuo, alio exercitu rex de ipso campo iussit discedere in pace ad eorum propria. Grandis pavor ac tremor pro hac causa in Francorum populo deinceps consurrexit. Chlodovechusque exinde decimo anno regni sui, commoto Francorum grande hoste, in Toringam abiit Toringosque plaga magna prostravit, devictoque populo eorum, tota illa terra vastata, sub tributo servire fecit. 11. In illo tempore Gundeveus rex Burgundionum, qui ex genere Athanarici regis fuisse perhibetur. Huic fuerunt A. quattuor filii Gundobadus, Godeghiselus, Chilpricus et Godmarus. Gundobadus igitur Chilpericum, fratrem suum, interficit gladio uxoremque eius, legato ad collum saxo,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt aiunt. Omĩa gloriose rex que cernistua gt̃: et nos tuo¬
dominio sumꝰ subiugati. qͦd tibi bonũ uidet᷑ hoc fac. nullus e¬
ñ tuȩ potestati refistere ausus ẽ. Cum hec illibenignit̃ dix¬
issẽt: unus francus leuis cũ uociferatione eleuata bipenm qͦd
egt francissa ꝑcussit urceum illũ dicens. bu nichil hic acci¬
pies rex. nisi qͦd tibi sors uera dederit. Obstupefactis om̃ib
rex inuiriam suã in patientiã mittens. acceptũ urceum nun¬
cio eccłastico reddidit. seruans iram in corde absconsam. Trãs¬
aduenit. horũ armoꝵ nitorem uisurus. Uerũ ubi rex cunc¬
tum excercitũ circuiuit. uenit ad hominẽ illũ qui antea
urceũ ꝑcusserat. & ait. ad eum. Nullus tam inculta. & sordi
dã ht᷑ qͣm tu: quia neq clipeus. neq lancea. neq bipennis
ẽ tibi utilis. Accepit autẽ rex franciscam eiꝰ qͦd ẽ bipennis

Expanded text:
fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua dominio sumus subiugati. Quod tibi bonum videtur, hoc fac; nullus enim tuae potestate resistere ausus est'. Cum haec illi benigniter dixissent, unus Francus levis cum vociferatione, elevata bipenne, quod est francisca, percussit urceo illo, dicens: 'Tu nihil hinc accipies, rex, nisi quod tibi sors vera dederit'. Obstupefactis omnibus, rex iniuriam suam in patientiam mittens, acceptumque urceum nuntio ecclesiastico reddedit, servans iram in corde absconsam. A. Transhorum armorum nitorem visuram. Verum ubi rex cunctum exercitum circuivit, venit ad hominem illum, qui antea urceum percusserat, et ait ad eum: ' Nullus tam incultam et sordidam armam habet quam tu, quia neque clypeus neque lancea neque bipennis est tibi utilis'. Accepit autem rex franciscam eius, quod est bipennis,
Abbreviated transcription (Latin):
residebat. Suꝑ qͦm chlodoue̾chꝰ cum ragnachario parente
suo hostiliter aduenit. Conuenientesq ad bellum illis int̾
se fortiter pugnantib. siagrius lesum cernens excercitũ suũ.
fuga lapsus ad alaricum regẽ gothoꝵ aufugit ad urbem
tolosam. Chlodoue̾chꝰ autẽ missos suos ad alaricũ dirigit
ut redderet siagriũ. Si autẽ reddere nollet. pararet᷑ ad p̃liũ.
lue timens francoꝵ iram tradidit siagriũ missis chlodoue¬
chi. qui cum ei p̾sentatꝰ fuisset. uissit eum occidere. totumq
regnumeiꝰ ac thesauros chlodoue̾chꝰ recepit.
clesia urceum mire magnitudinis et pulchrũ hostes eiꝰ tu¬
lerunt cum alio ministerio ecclȩ. or ornamenta multa. Ep̃c
nos usq suessionis ciuitatẽ quia ibi cuncta quȩ ad quifita gt̃
diuidenda erunt. Cumq in urceus ille in partẽ uenerit. q̃ ep̃c
tum urceum ñ negetis. hec rege dicente. illi franci qͥ bono aĩo

Expanded text:
resedebat. Super quem Chlodovechus eum Ragnachario, parente resedebat. Super quem Chlodovechus eum Ragnachario, parente suo, cum hoste advenit. Convenientesque ad bellum, illis inter se fortiter conpugnantibus, Siagrius lesum cernens exercitum suum, per fugam lapsus, ad Alaricum regem Gothorum aufugit ad urbem Tolosam. Chlodovechus enim missos suos ad Alaricum dirigens, ut redderet Siagrium; si autem reddere non vellet, pararetur ad proelium. Ille autem timens Francorum iram, tradidit Siagrium missos Chlodovecho. Qui cum ei presentatus fuisset, iussit eum occidere, totumque regnum eius ac thesauros Chlodovechus recepit. clesia urceum mire magnitudinis pulchrum hostes eius tullerunt cum alio ministerio ecclesiae et ornamenta multa. Episcopus nos usque Suessionis civitatem, quia ibi cuncta que adquisita sunt dividenda erunt. Cumque michi urceus ille in partem obvenerit, quae episcopus tum urceum non negetis'. Hoc rege dicente, illi Franci, qui bono animo
Abbreviated transcription (Latin):
egidius fugiens euasit. Uenerunt itaq treueris ciuitate sũ
mosellã fluuiũ: uastantes t̾ras illas & ipsam succendentes
cepeit. Post hec gͥ mortuus ẽ egidius romanoꝵ rex. Siagrĩ
Autẽ filius eius in regnum eiꝰ resedit. constituitq sedem regni
sui. suessionis ciuitate. Tunc childericus rex comoto maximo
excercitu hostium francoꝵ usq aurelianis ciuitate ꝑuenit. te¬
magnãq cedem in illa fecit. Redeunte gͥ adouacrio de an¬
degauis. childericus rex francoꝵ excercitu cõmoto. illuc ad¬
uenit. paulũ comitẽ qui tc̃ ibi fuerat occidit. ipsãq urbem
cepit. Domũq in eaciuitate ignẽ succendit indeq reu̾sus ẽ.
ost hec mortuus ẽ childeric̃ rex: regnauitq anmꝰ¬
uiginti .iiii. Chlodoue. hus filius esꝰ regnũ francoꝵ ui¬
riliter accepit. Anno autẽ qͥnto chldouecho regnante. sia¬
grius filius egidii suessionis cnitate. quã pater eiꝰ tenuerat

Expanded text:
Egidius fugiens evasit. Venerunt itaque Treveris civitatem super Egidius fugiens evasit. Venerunt itaque Treveris civitatem super Mosellam fluvium, vastantes terras illas, et ipsam succendentes coeperunt. Post haec igitur mortuus est Egidius Romanorum rex. Siagrius enim, filius eius, in regnum eius resedit; constituit sedem regni sui in Suessionis civitate. Tunc Childericus rex commovit maximo exercitu hostium Francorum, usque Aurilianis civitate pervenit, temagna tunc cede in illa fecit. Redeunte igitur AdoA. vacrio de Andegavis, Childericus rex Francorum, exercitu commoto, illic advenit, Paulo comite, qui tunc ibi erat, occidit ipsamque urbem coepit, domum, qui in ea urbe erat, igne succendit, indeque reversus est. 9. Post hec mortuus est Childericus rex, regnavitque annis 24. Chlodovechus, filius eius, regnum Francorum viriliter recepit. Anno autem quinto Chlodovecho regnante, Siagrius, filius Egidii, Suessionis civitate, quam pater eius tenuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsisq rogantib reuersus ẽ in regnũ suum. Nam dum intorm¬
ga fuit cum basina regina uxore bisini regis. ipse childericuꝰ rex
adulteriũ cõmisit. Afrancis gͥ receptꝰ. egidium romanũ pͥnci¬
pem desuꝑse expulert a regno. Basina qͦq regina bisini regi
toringoꝵ. relicto uiro suo ad childericum uenit. Cumq inqͣ
bitẽ tecũ. Nam si in extremis finib maris ittiliorẽ te cognouiᷤᷤ¬
sem. ipsum expetissem. atq me᷑ cõpulassem. Alle gaudens. eã
ad comugiũ suũ copulauit. Illa uero concipiens ex eo pepit
filium. uocauitq nom̃ eiꝰ chlodoueum. hic fuit rex magnuᷤ
suꝑ omnes reges francoꝵ et pugnator fortissimꝰ:
N illis dieb cepert̃ franci agripinã ciuitatẽ suꝑ hrenũ uoc¬
uertq eam coloniã. qͥa qͣi coloni inhabitarent ĩ eam. Mul¬
tũ popłm romanoꝵ ã parte egidii illic interfecert̃ ipse u̾o¬

Expanded text:
ipsisque rogantibus, reversus est in regnum suum. Nam dum in Torinipsisque rogantibus, reversus est in regnum suum. Nam dum in Toringa fuit, cum Basina regina, uxorem Bisini regis, ipse Childericus rex adulterium commisit. A regno Francorum receptus, Egidium Romanum principem desuper se expulerunt a regno. Basina quoque illa regina Bisini regis Toringorum, relicto viro suo, ad Childericum venit. Cumque inqubitem tecum. Nam si in extremis finibus A. maris utiliorem te cognovissem, ipsum expetissem atque eum copulassem'. Illeque gaudens, eam ad coniugium suum copulavit. Illa vero concipiens ex eo, peperit filium vocavitque nomen eius Chlodovechum. Hic fuit rex magnus super omnes reges Francorum et pugnator fortissimus. 8. In illis diebus coeperunt Franci Agripinam civitatem super Renum vocaveruntque eam Coloniam, quasi coloni inhabitarent in eam. Multo populo Romanorum a parte Egidii illic interfecerunt; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ciare. dum ab eo quid cogitaret cognosceret. hortabat᷑ itaq egi¬
dium aliquos francos dolose oppmere. Ille audiens consiliũ ei
acriꝰ cepit oppmere eos. Iui uero intimore ac sedicione uersi ite¬
rũ consiliũ a uiomãdo expecient̃. qͥd facere deb̾ent. At ille di¬
xit eis. Quare non recordatis qͦm eieceit᷑ romani oppͥmenteᷤ
gentẽ ur̃am. et de eoꝵ t̾ra egͥeceit̃ eos: uos ũo eiecistis
regem ur̃m utilem et sapientẽ. & eleuastis suꝑ uos militẽ istỹ
imꝑatoris suꝑbum atq elatum: ñ bonũ consilũ fecistis sed
hoc ficisse contra regem nr̃m. Utinã meruissemꝰ eũ inuenire
ce cum pace regnaret suꝑnos. bunc ille amicus regis misit partẽ
solidi qͦm prius inter se diuiserant dicens. Reuertere ad regnum
francoꝵ quia pacificata st̃ omnia. Ille uero cognoscens signum
dinidii aurei intellexit certa inditia qͦd a francis desideraret᷑.

Expanded text:
ciare, dum ab eo, quid cogitaret, cognosceret. Hortabatur Egiciare, dum ab eo, quid cogitaret, cognosceret. Hortabatur Egidio aliquos Francos dolose oppremere. Ille audiens consilium eius, acrius coepit oppremere eos. Illi vero in timore ac seditione versi, iterum consilium a Viomado expetierunt, qualiter facere deberent. At ille dixit eis: 'Quare non recordatis, quomodo eiecerunt Romani opprementes gentem vestram et de eorum terra eieceA. runt eos? Vos vero eiecistis regem vestrum utilem et sapientem et elevastis super vos militem istum imperatoris superbum atque elatum; non bonum consilium fecistis, sedhaec fecisse contra regem nostrum. Utinam meruisemus invenire eum, et cum pace regnaret super nos'. Tunc amicus ille regis misit partem soledi, quem prius inter se diviserant, dicens: ' Revertere ad regnum Francorum, quia pacificata sunt omnia'. Ille vero cognoscens hoc signum dimidium aureum, intellexit certa indicia, quod a Francis desideraretur;
Abbreviated transcription (Latin):
cauit amicũ suũ prudentẽ consiliariũ nõĩe uiꝰomãdũ inĩtq
cũ eo consilium qͣlit̾ animos fueentiũ francoꝵ poseet miti¬
gare.  unc dederunt inter se signũ qualit̃ certa indicia cos¬
noscere deberent. si ad pacem q̃nq reuerti poss et. qͦd signim
inter se recognosc̾ent: bunc diuisert̃ aureum unũ ad iu¬
cem ꝓsigno. Ynã medietatẽ chuderieꝰ rex secum portauit a¬
liam parte uiomãdus retinuit dicens. Qnͣdo istã partẽ tibitrãs¬
misero. scias me francos tecum hr̃e pacatos. et securꝰ reũtere in
pace. Abiit gͥ childericus rex in toringã apud regẽ bisinũ nõie
uxoremq eiꝰ. I atͥuitq ibi.
ranci ũo relicto chuderico egidium pͥncipẽ romanoꝵ ĩ ueg¬
num suꝑ se statueit᷑. malũ consiliũ tractantes. Qui cũ oc̃¬
to anns super eos regnaret. finxit seꝰ uiomãtꝰ amicitiã cũ eo so¬

Expanded text:
cavit amicum suum, prudentem consiliarium nomine Viomadum, petiit cavit amicum suum, prudentem consiliarium nomine Viomadum, petiit cum eo consilium, qualiter animos furentium A. Francorum possit mitigare. Tunc dederunt inter se signum, qualiter certa indicia cognoscere deberet, si ad pacem quando quidem reverti poteretur, quod signum inter se recognoscerent. Tunc diviserunt aureum unum ad invicem in signum; unam medietatem Childericus rex secum portavit, aliam partem Viomadus retenuit, dicens: 'Quando istam aliam partem tibi transmisero, scias, me Fraucos tecum habere pacatos, et securus reverte in pace'. Abiit ergo Childericus rex in Toringam; apud regem Bisinum nomine uxoremque eius latuit. 7. Franci vero, relicto Childerico, Egidium principem Romanorum in regnum super se statuerunt, malum consilium tractantes. Qui cum octo annos super eos regnaret, et fincxit se Viomadus amicicia cum eo so
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ ueniens. illic resedit. Pauco tẽporis spacio romanos
quos ibi inuenit interfecit. Ex inde. usq sonnã fluuiũ occu¬
yauit. Ehlodione rege defuncto. merouechus de genere eiꝰ reg
num accepit. Regnauit c̃. lodio annis uiginti. Ab ip̃o mero¬
uecho rege utili. reges francorũ merousngi ft̃ appellati. Eo tẽ¬
pore hiuni: renũ transiert̃. metͥas succendert̃. treueris destry¬
unt. tungłis ꝑuadunt. usq aurelianis ꝑueniũt. Id tẽporiꝰ sõs
amanus ep̃c iuitutib p̃clarus ueniente ad eũ egẽtio patricio
romanoꝵ. & tursomodo rege gothoꝵ auxiliante dño humab
Abimꝑatore missus. Childericꝰ itaq filius merouehi cũ eẽt¬
ninis luxuriosus. & regnaret suꝑ francos. cepit eoꝵ fillias
deludere atq distrahere. lili cum grandi furore. hoc p̃no̾ẽ
tes uolueit̃ occidere eum. et eicere de regno. Iue hec audiens uo¬

Expanded text:
civitatem veniens, illicque resedit pauco temporis spacio; Romanos civitatem veniens, illicque resedit pauco temporis spacio; Romanos quos ibi invenit interficit. Exinde usque Sumnam fluvium occupavit. Chlodione rege defuncto, Merovechus de genere eius regnum eius accepit. Regnavit Chlodio annis 20. Ab ipso Merovecho rege utile reges Francorum Merovingi sunt appellati. Eo tempore Chuni Renum transierunt, Mettis succenderunt, Treveris distruunt, Tuncrus pervadunt, usque Auanus episcopus virtutibus praeclarus, veniente ad eum Egecio patricio Romanorum, et Tursomodo rege Gothorum, auxiliante Domino, Chuni ad ab imperatore missus. Childericus itaqnimis luxuriosus, et regnaret super Francos, coepit eorum filias deludere atque distrahere. Intes, voluerunt occidere eum et eicere de regno. Ille haec audiens, vo
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. his nominib. uuisowuastus. Uinsogastꝰ. Arosastus.
sales̃astus. in uillis quȩ ultra renum st̃. in bothagin. saleghx¬
gi. & uuidechagin.
ortuo quippe faramundo rege.cͥ lodionẽ filiũ eiꝰ crimitp.
in regnũ patris sui eleuauert̃. Id tẽporis crinitos reges
habere ceper̃t. uenientes qͦ sagacit̃ in finib torringoꝵ ibi
reseder̃t. habitauit itaq chlods io rex in disbargo castello ĩ
finib toringoꝵ regione germanie. In illo tempore. in his parti¬
b citra renum. usq ligeris fluuiũ habitabãt romani. ultra
fluuium qui adiacet lugdunensi ciuitati. Ehlodoro ã rex mi¬
sit exploratores. de disbargo cãtello toringoꝵ usq ad urbẽ ca¬
maracũ. Ipse postea cum grandi hrenum transiit. multũ pi¬
pulũ romanoꝵ occidit atq fugauit. Carbonariã siluã ingͦ¬
sus. tornacensem urbem obtinuit. Exinde: usq cameracum

Expanded text:
erunt, his nominibus, Vuisowastus, Vuisogastus, Arogastus, erunt, his nominibus, Vuisowastus, Vuisogastus, Arogastus, Salegastus. In villabusque ultra Rhenum sunt, Vibothagin, Salechagin, et Vuidechagin. V. Mortuo quippe Faramundo rege, Chlodionem filium ejus crinitum in regnum patris sui elevaverunt. Id temporis crinitos reges habere coeperunt. Venientesque sagaciter in finibus Toringorum , ibique resederunt. Habitavit itaque Chlodio rex in Disbargo castello in finibus Toringorum regionem Germaniae. In illo tempore in his partibus citra Renum usque Ligere fluvio habitabant Romani, ultra fluvium, quae adiacet Lugdunum civitate. Chlodio autem rex misit exploratores de Disbargo castello Toringorum usque ad urbem Camaracum. Ipse postea cum grande exercitu Renum transiit, multo Romanorum populo occidit atque fugavit. Carbonaria silva A. ingressus, Turnacinsem urbem obtenuit. Exinde usque Camaracum
Abbreviated transcription (Latin):
pit hostem cõmouere romanoꝵ. &e aliarũ gentiũ cum a¬
ristarco pͥncipe miliciȩ. direxeruntq aciem contra francos.
fyit autẽ ibi strages magna de utroq populo. Uidentes enĩ frã
ci tantũ excercitum se sustinere nõ posse. interfecti. ac cesi fuge¬
runt. Geciditq ibi pͥamus eorũ fortissimꝰ. lii qͦ egressi a licam¬
bria uener̃t̃ in extremis partib reni fluminis ingermãniaꝵ
oppidis. illucq in habitauert̃ cum eorũ pͥncipib. marchomi¬
ro filio antenoris pͥami. et sunnone filio antenoris. habita¬
uert̃q ibi annis multis. Sunnone autẽ defuncto accepeit̃
consiliũ. ut regem sͥ eonstituerent. sicut ceterȩ gentes. Mar¬
chomirus quoq dedit eis hoo consiliũ. Et elegeit fanfara¬
mundũ spsius filium et eleuauerunt eum regẽ suꝑ se crinitũ
bunc habere et leges cepert. que eoꝵ pores gentiles tracta¬

Expanded text:
pit hostem commovere Romanorum et aliarum gentium cum Apit hostem commovere Romanorum et aliarum gentium cum Arestarco principem militiae, direxeruntque aciem contra Francos. Fuit autem A. ibi strages magna de uterque populo. Videntes enim Franci, quod tantum exercitum sustinere non possint, interfecti ac cesi, fugierunt; ceciditque ibi Priamus eorum fortissimus. Illi quoque egressi a Sicambria, venerunt in extremis partibus Reni fluminis in Germaniarum oppidis, illucque inhabitaverunt cum eorum principibus Marchomire, filium Priamo, et Sunnone, filio Antenor; habitaveruntque ibi annis multis. Sunnone autem consilium ut regem sibi unum constituerent, sicut caeterae gentes. Marchomiris quoque dedit eis hoc consilium, et elegerunt Faramundum ipsius filium, et elevaverunt eum regem super se crinitum. Tunc habere leges coeperunt, quae eorum priores gentiles tracta
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ appellauert̃q eam sicambriã. Habitauertq annis multis.
creueruntq in gentẽ magnam
O ttidem tempore. gens alanoꝵ praua ac pessima rebel¬
lauit eͣc ualentinianũ imꝑatorẽ romanoꝵ ac gencium.
suꝑauitq eos atq deuicit. Iili itaq cesi suꝑ danubiũ fluuiũ fy¬
ger̃t. et intrauert̃ in meotidas paludes dixit autẽ imꝑator. Qui¬
cumq potuerit introire in paludes istas et gentẽ hanc prauam
feros. a duricia uel audacia cordis eorum:
oitur post transactos decẽ annos misit memoratꝰ imperator ex ac¬
tores una cum pͥmario duce de romano senatu ut darent consue¬
ta tributa de populo francorum. Iili quoq sicut erant crudeles
rator cum excercitu romano ñ potuit eicere alanos de latibulẽ
bent. et ñ demus romanis tributa. erimꝰq iugiter liberi. Insidĩs
itaq p̾paratis. interfecerunt eoꝵ
udiens hec imperator infurore et ira nimis succensꝰ p̃ce¬

Expanded text:
eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis eorum appellaveruntque eam Sicambriam; habitaveruntque illic annis multis creveruntque in gentem magnam. 2. Eo itidem tempore gens Alanorum prava ac pessima rebellaverunt contra Valentinianum imperatorem Romanorum ac gentium. superavitque eos atque devicit. Illi itaque caesi super Danubium fluvium, fugierunt et intraverunt in Meotidas paludes. Dixit autem imperator: 'Quicumque potuerit introire in paludes istas et gentem istam pravam feros, a duritia vel audacia cordis eorum. 3. Igitur post transaetos decim annos misit memoratus imperator exactores una cum Primario duce de Romano senatu, ut darent consueta tributa de populo Francorum. Illi quoque, sicut erant crudeles rator cum exercitu Romane non potuit eicere Alanos de latibulis bent et non demus Romanis tributa et erimus nos iugiter liberi'. Insidiis vero praeparatis, interficerunt eos. 4. Audiens hec imperator, in furore et ira nimis succensus, prae
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵq originem uł gentiũ illaꝵ gesta ꝓferamꝰ. Et aut̃
in asia oppidum troranoꝵ. ubi est ciuitas quȩ ilium d̾re
ubi regnauit eneas. Gens illa fortis et ualida. uiri bel¬
latores. atq rebelles nimis inquieta certamina a¬
Q̾ gentes. ꝑ girum finitima debellantes. Surrȩceĩt
autẽ reges grecoꝵ aduersus eneam cũ multo ex̾citu. pugnaueit¬
q cͣc eum cede magna. Corruitq illis multꝰ ppłs troianoꝵ. Fu¬
git itaq eneas. & reclusit se in ciuitate ilium. Pugnauert̃q ad¬
uersꝰ hanc ciuitatẽ annis decẽ. lỹa enĩ ciuitate subacta fugit
eneas tyrannus in italia. loca requirens ad habitandũ. Alii
quoq ex pͥncipib: pͥamꝰ uidelicet. et antenor cum reliquo excer.¬
citu troianoꝵ. duodecĩ milia intrantes innauib abcesserunt.
et uenert usq ripas tanais fluminis. In gressiq meotidas pa¬
ludes. nauigantes ꝑuenert̃ intra terminos pannoniaꝵ iuxta
meotidas paludes. et ceperunt edificare ciuitatẽ ob memoriale

Expanded text:
ac gesta proferamus. Est autem in Asia opidum Troianorum, ubi est civitas quae Illium dicitur, ubi regnavit Aeneas. Gens illa fortis et valida, viri belatores atque rebelles nimis, inquieta certamina obiurgantes, per gyrum finitima debellantes. Surrexerunt autem reges Grecorum ad versus Aeneam cum multo exercitu pugnaveruntque contra eum cede magna, corruitque illic multum populus Troianorum. Fugiit itaque Aeneas et reclusit se in civitate Illium, pugnaveruntque adversus hanc civitatem annis decim. Ipsa enim civitate subacta, fugiit Aeneas tyrannus in Italia locare gentes ad pugnandum. Alii quoque ex principibus, Priamus videlicet et Antenor, cum reliquo exercitu Troianorum duodecim milia intrantes in navibus, abscesserunt A. et venerunt usque ripas Tanais fluminis. Ingressi Meotidas paludes navigantes, pervenerunt intra terminos Pannoniarum iuxta Meotidas paludes et coeperunt aedificare civitatem ob memoriale
Abbreviated transcription (Latin):
tris meȩ. et mortẽ illorũ uidicate. Iili hec audientes in ira
magna cõmoti cum maximo excercitu burgundiã petunt.
contra sigismundũ. cr gotmarũ reges filio giidobaisd. b̃uic
temporis edificabat sigismundꝰ rex monasteriũ scõꝵ marti¬
sexcentis. Illi autẽ cõmouert hostem burchundionũ contͣ
chlodomirũ regẽ. et childebertum. et chlotariũ frẽs filios
chlodouechi. Iilis inter se pugnantib burchundiones cegi

Expanded text:
tris meae mortem vindicate'. Illi haec audientes, in ira tris meae mortem vindicate'. Illi haec audientes, in ira magna commoti, cum maximo exercitu Burgundiam petunt contra Sisimundum et Gotmarum reges, filios Gundobado. Tunc temporis edificabat Sisimundus rex monasterium sanctorum martysexcentis. Illi autem commoverunt hostem Burgundionum contra Chlodomirum regem, et Childebertum et Chlotarium fratres, filios Chlodovei. Illis inter se compugnantibus,
Abbreviated transcription (Latin):
na potencia. Amalricus quoq filius alarici regis gothorũ
sororemeoꝵ ad conuigium petiit. Quã illi ñ negantes. c̃ or¬
namentis optimis sibi misert̃. eamq ipse sibi in matͥmo¬
num assumpsit. In illo tẽpore. dani cũ rege suo noĩe chochil¬
laico nauali hoste ꝑ altum mare gallias appetunt. theodo¬
rici pagum. iuidelicet attoarios. uel alios de uastantes. atq
captiuantes plenas naues de captiuis ꝑaltũ mare duxeit.
Rex uero eoꝵ ad litus maris residebat. Qdͦ cum theodorico
nunciatũ fuisset. theodobertũ filiũ suũ cũ magno excercito
in illis partib direxit. Qui insequens eos pugnauit cũ eis:
atq magna cede ꝓstrauit. Regem eoꝵ interfecit. p̃dam tulit.
& interra sua restituit.
N illis dieb c lotchisdis regina cum uenisset parisius. ait
ad filios suos. Nonme penitet filii uos dulciter enutrisse
Precor indignamini pro iniuria mea et patriꝰ mei. & ma¬

Expanded text:
na potentia. Amalricus quoque, filius Alarici regis Gothorum, na potentia. Amalricus quoque, filius Alarici regis Gothorum, sororem eorum ad coniugium petiit, Quam illi non negantes cum ornamentis optimis, eamque ipse sibi in matrimonium adsumpsit. In illo tempore Dani cum rege suo nomine Chochilaico cum navale hoste per alto mare Gallias appetent, Theuderico paygo Attoarios vel alios devastantes atque captivantes, plenas naves de captivis alto mare intrantes, rex eorum ad litus maris resedens. Quod cum Theuderico nuntiatum fuisset, Theudobertum, filium suum, cum magno exercitu in illis partibus dirigens. Qui consequens eos, pugnavit cum eis caede magna atque prostraA. vit; regem eorum interficit, preda tullit et in terra sua restituit. 20. In illis diebus Chrodchildis regina cum venisset Parisius, ait ad filios suos: Non me penitet, filii, vos dulciter enutrisse; precor, indignate iniuriam meam et patris mei et ma
Abbreviated transcription (Latin):
dis. omne regnũ eoꝵ & thesauros chlodouechꝰ accepit interfec¬
tis multis & magnis regib ut parentib suis.
ost hec omĩa mortuus ẽ chlodouecꝰ rex in pace. et sepultꝰ ẽ ĩ
basilica sc̃i petri apłi. qͣm ipse uł regina sua edificauerat.
axrtuus ẽ anno quinto postqm cum alarico rege gothorum
pugnauit. Regnauit quoq simul annis triginta. Atransitu
sci martini usq ad transitum chlodouechi regis. fuert anm
centũ duodecim. Chlotchildis regina post mortẽ uiri sui tu¬
ronis ciuitate freqñter ꝑgens. ad basilicam beati martimi
diutissime cõmorata dño seruiebat. parisus raro uisitabat
Igit᷑ post mortẽ chlodouechi regis. hii. quatuor filii eiꝰ theo¬
doricus. chlodomir̾is. childebertꝰ. & chlotarius. regnũ eiꝰ in-¬
ter se diuiser̃t equaliter. habebat quoq theodoricꝰ filiũ no¬
mine theodobertum. strenuũ et utilẽ. eleuatiq sc̃ in mag¬

Expanded text:
tis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepit, interfectis, omnem regnum eorum et thesauros Chlodoveus accepit, interfectisque multis et magnis regibus vel parentibus suis. 19. Post haec omnia mortuus est Chlodoveus rex in pace et sepultus est in basilica sancti Petri apostoli, quam ipse vel regina sua aedificaverant. Mortuus est autem anno quinto, postquam cum Alarico rege Gothorum pugnavit. Regnavit quoque simul annis 30. A transitu sancti Martini usque ad transitum Chlodovechi regis fuerunt anni cenA. tum duodecim. Chrodchildis regina post mortem viri sui Toronis civitate frequ enter pergens, ad basilicam beati Martini diutissime commorata, Domino serviebat; Parisius raro visitabat. Igitur post mortem Chlodovechi regis hii quattuor filii eius, Theudericus, Chlodomiris, Childebertus et Chlotharius regnum eius inter se diviserunt equaliter. Habebat quoque Theudericus filium nomine Theudobertum strenuum et utilem, elevatique sunt in mag
Abbreviated transcription (Latin):
cum richario frẽ suo. clodouecho p̃sentat᷑. cui dixit chlodoueꝰ¬
chꝰ. Cur humiliasti gentẽ nrãm ut te uincere ꝑmitteres :
ñne melius fuerat tibi mori: ẽt eleuata bibenni in capd̃ eiuᷤᷤ¬
defixit. & mortuus ẽ. Conuerzꝰq ad frẽm eiꝰ ait. Si tu solaci¬
um fratri tuo p̃buisses ligatꝰ non fuisset. Similit̃ et ip̃m in ca¬
pite ꝑcussũ interfecit. et mortuus ẽ. pꝰ mortẽ eoꝵ cognoscenteᷤ
traditores eorum aurũ qͦd a chlodouecho acceperant ẽẽ uicia¬
debet accipere qui dominũ suũ ad mortẽ tradit. Sufficit
uobis uitã tm̃ mͦ hr̃e concessã. ne inter tormenta deficiatiᷤ.
Illi hec audientes grãm et uitã solũmͦ optantes hr̃e adeptam.
sufficere sibi dicebant. fuert̃ autẽ supͣdicto ragnachario pa¬
rentes quoꝵ frat̃ rignemiris noĩe apd̃ cinomannis ciuitatẽ
iubente chlodouecho rege interfectꝰ ẽ. Quib mortuis uł ꝑẽp¬

Expanded text:
cum Ricchario, fratre suo, Chlodoveo presentantur. Cui dixit Chlodoveucum Ricchario, fratre suo, Chlodoveo presentantur. Cui dixit Chlodoveus: 'Quur humiliasti gentem nostram, ut te vincere permitteres? Nonne melius tibi fuerat mori?' Et elevata bipenne in caput eiudefixit, et mortuus est. Conversusque ad fratrem ejus, ait: Si tu solatium fratri tuo praebuisses, ille ligatus non fuisset. Similiter et ipsum in capite percussum interfecit, et mortuus est. Post mortem eorum, cognoscentes traditores eorum aurum, quod a Chlodoveo acceperant, esse vitiadebet accipere, qui dominum suum ad mortem tradit. Sufficiat vobis vitam tantummodo habere concessam, ne inter tormenta deficiatis. Illi autem haec audientes, gratiam et vitam solummodo optabant habere adeptam, sufficere dicentes. Fuerunt autem supradicto Ragnachario parentes; quorum frater Rignemiris nomine apud Cinnomannis civitate, iubente Chlodoveo rege, interfectus est. Quibus mortuis vel peremp
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ipse ragnachariꝰ. aput camaracũ ciuitatẽ effrenis
in luxuria. habebat quoq consiliariũ nõie faronẽ simili spin¬
citia lutulentum. Cum enĩ aliqͥd muneris aut cibiei deferebatͦ¬
ret᷑. dicebat. Sint istam et meo consiliario faroni. pro qua
causa indignati franci qui erant cum eo. consencientes chlo
sed intus eramen et cuprũ erat de auratum subdolo fcm̃¬
ꝓ munere. hoc gͥ dedit leudib ragnacharii quatinꝰ suꝑ ipsum
inuitarẽt eum. Cõmouit gͥ chlodouechꝰ excercitũ oͣc ragnacha¬
riũ parentẽ suum. Misit autẽ ragnachariꝰ specuiatores ad cog¬
noscendũ. interrogans cuiꝰ eẽt hostis maior. Qui respondeĩt m̾¬
cientes. bibi enĩ forcior et faroni tuo consiliario. Uenientes
autẽ chlodouechꝰ et ragnachariꝰ ad pugnã. fortit inter se p̃¬
liart. Ragnacharius cesum cernẽs excercitũ suũ fug̾e intit᷑.
Sed ab ipsis traditorib comp̃hensꝰ. ligatis Atergo manib una

Expanded text:
autem ipse Ragnacharius apud Camaracum civitatem effrenis in luxuria. Habebat quoque consiliarium nomine Faronem simili spurcitia lutulentum. Cum enim aliquid muneris aut cibi ei deferti essent, dicebat: Sint ista mihi, et meo Faroni consiliario. Pro qua causa indignati Franci qui erant cum eo, consentiebant Chlodsed de intus aeramen et cuprum  Al., cobrium erat deauratum, sub dolo facto munere leudibus Ragnacharii, qualiter super ipsum invitarent eum. Corium, parentem suum, misit Ragnacharius speculatores adcognoscendum, interrogans, cuius esset hostis maior. Qui responderunt, mentientes: 'Tibi est fortior et tuo Farone consiliario'. Venientes autem Chlodoveus et Ragnacharius ad pugnam fortiterque inter se proeliantes, Ragnacharius caesum cernens exercitum suum, fugire nititur, sed ab ipsis traditoribus conprehensus, legatis a tergo manibus, una
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sine ullo peccĩ originalis
uncło assert̃ nasci. ut ꝓrsꝰ
ñ sit qͦd eis oporteat scd̾a na¬
tiuitate dimitti. s eos id̾o bap¬
titari. ut ꝑ regenãtionẽ ad¬
op̾tati admittant᷑ ad xegnũ
di. de bono in meliꝰ tnͣslati.¬

Expanded text:
eos sine ullo peccati originalis uinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda natiuitate dimitti, sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur ad regnum dei, de bono in melius translati
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris nr̃i festiuitas.
Imꝑator aut̃ lam̃tatioĩb
assiduis in palatio residẽs.
debat. Ing̾ssus . ẽ. aut̃ ru¬
ap̃ eũ fidutiã hñs. ⁊ udens
pͥncipẽ ĩ lam̃tatiõibꝰ ꝓstͣ¬
ego aut̃ lam̃tor ⁊ gemo ca
licent̾ exorant. M uͦ ing̾ssus

Expanded text:
Salvatoris nostri nativitas. Imperator autem lamentationibus assiduis in palatio residens, debat. Ingressus autem Rupem fiduciam habens, et videns principem in lamentationibus prostrEgo autem lamentor et gemo callicenter exorant, mihi vero ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
spe data. pꝰ paululũ ÷ secutꝰ.
credñs rufim ꝓmissioĩb. Por¬
ro uir mirandꝰ ãbrosiꝰ mox
ut iuidit rufinũ ait. Ipuden¬
trã canũ imitatꝰ es o rufine.
tante uidelicet necis actor
existens:Inc̃ pudorẽ ex frõ¬
te det̾gens ñ erubescis nec
tͣre diuinã. Cũq rufinꝰ sup¬
esse uent᷑um: suꝑno ⁊elo ac

Expanded text:
spe data post paululum est secutus, credens Rufini promissionibus. Porro vir mirandus Ambrosius, mox ut vidit Rufinum, ait: Impudentiam canum imitatus es, o Rufine, tantae videlicet necis auctor existens, pudorem ex fronte detergens, nec erubescis, nec trare divinam. Cumque Rufinus supesse ven
Abbreviated transcription (Latin):
eam obsidione cingit. dolisq gis¬
leberti agnom̃to machel illam¬
capiens ad expugnandã patͥã¬
uͦ ab urbe recedente ricardus
dux e uestigio euͦ ꝓseqͥt᷑. cunctũ
diensẽ siue carnotensẽ comi¬
tatũ p̾dis ⁊ ineendiis uastris.

Expanded text:
eam obsidione cingit, dolisque Giseam obsidione cingit, dolisque Gisleberti agnomento Machel capit, ac ad expugnandam patt. Rege vero ab urbe recedente, Richardus dux e vestigio eum prosequitur, et cunctum Dunensem seu Carnotensem comitatum praeliis et incendi
Abbreviated transcription (Latin):
de eiꝰ contubernalib amieis. lega¬
ti p̾nominatis illic reꝑtis comiti¬
bus. suꝑ ducem irruere disponẽ¬
tib confestĩ ꝑmei cursu regressi
ducẽ hortant᷑ ut a loco recedat
ne dũ regia p̾occupat᷑ ꝓditiõe
inimici eiꝰ adu̾sũ se congrediẽ¬
tes gaudeant de illiꝰ morte. Con¬
timio dux cõpellentib suis flu¬
uiũ deppe tͣnssiens aliquandiu
substitit. ⁊ a uado aq̃ inseqñteᷤᷤ
hostes ꝓhibuit donec regiam
iĩ declinans rotomagũ repe¬
t̾et celerit̾ ẽ suis. Sic detecta ĩ
ꝓpatulo fraude regis animo¬
sctatẽ eiꝰ cirea se agno¬
uit.
gͦ rex ꝓposituꝰ sui
uoti flocoipensũ fore laudimũ
regredit᷑ furibundꝰ. ñ multo pꝰ
tetbaldo suggerente normãuiã
hostilit̾ petiturꝰ. Uix eniꝰ ad cõ¬
siliũ contͣhendu respirans: con¬
greg̃atis burgundionuꝰ franco¬
ruͦq milttũ copus ciuitate᷑ ebro¬
icam aggressiss: ciuib incautis

Expanded text:
de ejus contubernalibus amicis. Legade ejus contubernalibus amicis. Legati, praenominatis illic repertis comitibus super ducem irruere disponentibus, confestim pernici cursu regressi ducem hortantur ut a loco recedat; ne, dum regia praeoccupatur proditione, inimici ejus adversum se congredientes gaudeant de illius morte. Continuo dux, compellentibus suis, fluvium Deppae transiens aliquandiu substitit, et a vado aquae insequentes hostes prohibuit, donec regiam vim declinans, Rothomagum repeteret celeriter cum suis. Sic detecta in propatulo fraude regis, animositatem ejus circa se agnovit.go rex propositum sui voti flocci pensum fore, Laudunum regreditur furibundus; non multo post, Thebaldo suggerente, Northmanniam hostiliter petiturus. Vix enim ad consilium contrahendum respirans, congregatis Burgundionum Francorumque militum copiis, civitatem Ebroicam aggressus, civibus incautis
Abbreviated transcription (Latin):
seruitiĩ debitũ mͥ detrectas ex¬
hibere: An ignoras me regem
francoꝵ ẽẽ cui te militiã oport
impendere cuiꝰ edictis atoꝵ con¬
sultis te neqͣquã oportet contͣire.
hõne de nr̃a dissensione mei tuio
gͣtulant᷑ inimicio Resipisce gͦ
iã iãq ab hiis obstinati animi
alt̾eationib ⁊ accelerato itin̾e
festina mͥ occurrere. ut federa¬
ti indissolubilib iunculis pacis.
amur competentib cõmodis. gau¬
deatq rex de tonto suo duce. ⁊ dux
de suo km̃o rege. Quib simulate
legationis ambagib dux illectuᷤ :
ilico regimandat. se ultroneo li¬
bitu affuturu. Suꝑ hus rex uehe
ment̾ gauisus ascitis ducis inims¬
cis. baldumo scilicet flandrensi
atoꝵ goisfredo andegauensi nec
no tetbaldo carnotensi suꝑ helue
fluuiũ ad detestandũ colloquiũ
concitꝰ uenit. Econtͣ quoq dux ex
alt̾a aq̃ ꝑte seoit cũ militari ma¬
nu. Cupiens antẽ scire que apud
regẽ gererent᷑ misit de suis re¬
nuntiaturos qui agerent cũ eo

Expanded text:
servitii debitum mihi detrectas exhibere? An ignoras me Francorum regem esse, cui te militiam oportet impendere, cujus edictis atque consultis te nequaquam oportet contraire? Nonne de nostra dissensione mei tuique gratulantur inimici? Resipisce ergo jamjamque ab his obstinati animi altercationibus, et accelerato itinere festina mihi occurrere, ut, indissolubilibus pacis amur competentibus commodis; gaudeatque rex de tanto suo duce, et dux de suo charissimo rege. » Quibus simulatae legationis ambagibus dux illectus, illico regi mandat se ultroneo libitu affuturum. Super his vehementer rex gavisus, ascitis ducis inimicis, Balduino scilicet Flandrensi atque Goiffredo Andegavensi, nec non Thebaldo Carnotensi, super Helnae fluvium ad detestandum placitum concitus venit. E contra quoque dux ex altera aquae parte sedit cum militari manu. Cupiens autem scire quae apud regem gererentur, misit de suis renuntiaturos, qui agerent cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
nim fuit in qͦ ex antiquoꝵ
more gentiliũ abstulto rꝰa¬
coꝵ popło apollo colebatur.
Circũquaq etiã in cultu
demonũ luci suber euerãt.
in quib adhuc eodẽ tẽꝑe
infideliũ insana multitudo
sacrificiis sacͥlegis insuda¬

Expanded text:
num fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insuda
Abbreviated transcription (Latin):
tilam nimcios misit ex qͥrẽs
qͥd de ep̃o uel de popło fieri
iuberet. Cui ille renranda¬
uit dicens. Ep̃o priꝰ auerti¬
ce usq ad calcaneũ corrigi¬
am tolle ⁊ caput illiꝰ ampu

Expanded text:
tilam nuntius misit, exquirens, quid de episcopo vel populo fieri iuberet. Cui ille praecepit, dicens: "Episcopo prius a vertice usque ad calcaneum corrigiam tolle et tunc caput illius ampu
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Et qͣsi in ꝑsona sua ꝑge¬
read d̾i hominẽ p̾cepit. In
cuiꝰ obsequio tres qui sibi pre
ceteris adherere consueue¬
rant comites misit.Scilicet
uult ruderich. ⁊ blidin.
ut ante uiri dei oculos ip̃m
rios prebuit ut tam ex eis dẽ
obsequiis qm expurpure¬
is uestib rex esse putar et᷑.
Cumq isdem rigo ⁊ regiis
tium frequentia comitatꝰ
monast̾ium fuiss ingrest.
uir d̾i eminꝰ sedebat. Quem
uenientẽ ꝯspiciens cũ iam
ab eo audiri potuiss: clama¬
uit dicens. Pone fili. pone:
hoc qd̃ portas non ÷ tuum.
Quod rigo audiens int̾ram
cecidit et qͥa tanto uiro il¬
ludere p̃sumpsiss expauit.
Omnesq qui cũ eo ad d̾i ho¬
minẽ ueniebant terre ꝯstꝰ¬
natisunt. Surgentes aũ ad
eũ ꝓpinquare minune pre.¬
sumpsert̾ s ad suũ regem
reuersi nuntiauerunt tre¬
pidi in qͣnta uelocitate fu¬
erant deprehensi. Tunc ꝑ
se ⁊dem thotila ad d̾i homi¬
nem accessit. Quem cũ alõ
ge cerneret. ñ ausus ad eũ¬

Expanded text:
cit, quem quasi in persona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cujus obsequio tres qui sibi prae caeteris adhaerere consueverant, comites misit, scilicet, Vult, Ruderic, et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsumrios praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque idem Riggo decoratus tum frequentia comitatus monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum jam ab eo audiri potuisset, clamavit, dicens: Pone, fili, pone hoc quod portas: non est tuum. Qui Riggo protinus in terram cecidit, et quia tanto viro illudere praesumpsisset, expavit: omnesque qui cum eo ad hominem Dei veniebant, terrae conati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant depraehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus
Abbreviated transcription (Latin):
pulsi. abscisum caput cer¬
uici appofuer̃t et cũ uno
paruulo infante qui illic
extinctus inuentꝰ est ex tra
ep̃i sepulture tͣ oider̃t.¬
rex thotila iussisset ut ciuies
urb̾ illuis qͥ quolibet disꝑłi
aliqͣ trepidatione remea¬
rent. hi qͥ priꝰ fugerant ui¬
uendi licentia recepta re¬
uersi sunt. Tunc cuiꝰ uite

Expanded text:
pulsi abscisum capud cervici adponentes, cum uno parvulo infante, qui illic extinctus inventus est, iuxta pi sepulturae tradiderunt.rex Totila jussisset ut cives urbis illius qui quolibet dispersi aliqua trepidatione remearent, hi qui prius famem fugerant, vivendi licentia accepta reversi sunt. Sed, cujus vitae
Abbreviated transcription (Latin):
dieb undecii. Iste S̾ mul¬
tis gentib triummphauit. Nã
septimo imperii eiꝰ anno fac¬
ta st̃ uandalica bella ⁊ rece¬
pit belisarius affricã ⁊ fauẽ¬
te d̾o eo ꝑrexit. magna ce
leritate ⁊ eadẽ infideles
te. et totam tandem affri
ce corpus reuocauit. Rex
quippe uuandalorũ gelimer
cũ impetũ belisarii ferre ne¬
quir et ad maurisios fugro.
S eum ibi belisarius celerit̾
insecutꝰ comp̃hendit. ⁊ ar¬
gentea uinctũ cathena se¬
cum ad duxit ⁊ de eo constã¬
tinopolun triummphauit.
E d ñ multo post uistinianꝰ
augustꝰ eundẽ belisarium
ad italiam destinauit. qͦ be¬
lisarus ueniens pͥmo acces¬
su syciliam ꝑuasit ⁊ neapo¬
lum obsedit ⁊ expugnauit
⁊ expoliauit. Qd̃ ubi rex
italie theodoadus audiit
uitigem sui exercitꝰ ducem
contra eũ destinauit. S pꝰꝗͣ
uitigis campaniã ÷ ingres¬
sus ⁊ rex ab exercitu est
creatꝰ expeditionẽ soluit¬
⁊ retro remeauit. Tunc
gredit᷑. ⁊ cũ gaudio suscipi¬

Expanded text:
diebus undecim. Iste de multis gentibus triumphavit. Nam septimo imperii anno facta sunt Vandalica bella, et recepit Belisarius Africam, et favente Deo eo perrexit magna cum celeritate, infideles t, et totam tandem Africaae corpus revocavit. Rex quippe Vandalorum Getimer cum imperium Belisarii ferre nequiret ad Maurusios fugit. Sed eum ibi Belisarius celeriter insecutus comprehendit, et argentea vinctum catena secum adduxit, et de eo Constantinopoli triumphavit. Et non multo post Justinianus Augustus eumdem Belisarium ad Italiam destinavit. Quo Belisarius veniens primo accessu Siciliam pervasit, et Neapolim obsedit, et expugnavit, et exspoliavit. Quod ubi rex Italiae Theodoaldus audivit, Vitigem sui exercitus ducem contra eum destinavit. Sed postquam Vitigis Campaniam est ingressus, et rex ab exercitu est creatus, expeditionem solvit et retro remeavit. Tunc greditur, et cum gaudio suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ totã burgundiã in suã pote¬
statem redegert̃. Theodericꝰ
aũ memorati regis clodouei
filiꝰ maior cũ fr̃e suo clotͥario
⁊ filio the odeberto thoringoꝵ
fines ingredit᷑. Et fugato her¬
iide rediens radegundem
bertharii regis filiã herm̃¬
fredi nep tẽ secũ adduxit.
⁊ eã sͣ legitimo matͥmonio
relicto maritali thoro intͣ
pictauensẽ urbẽ uestẽ sus¬
cepit religiosã in qͣꝑ
seuerans cursũ inte laudabi¬
lit̾ cõsum mauit. Porro me¬
morati regis theoderici filiꝰ no¬
mine theodeb̾tus cũ eẽt mi¬
les strenuissimꝰ ad huc patre
suꝑstite italiã penetͣnit. ⁊ ei
ab alpib usq ad maritimoꝵ
ꝯfinia locoꝵ sibi tributariã
fecit. Idũ inide uediret ducẽ
ex̃citꝰ sui noĩe bucellenũ ad
ꝑuadendã syciliã. ⁊ reliqua
italie loca que ñ adierat de¬
reliqͥe. S ⁊ iterũ memorati
fr̃s childeb̾tus atq clotariꝰ
agallia ꝑdeuntes hispaniã
tes magnã auri copiã cũ sto¬

Expanded text:
 Burgundiam in suam potestatem redegerunt. Theodericus autem memorati Clodovei filius major cum fratre suo Clotario, et filio Theoberto Thuringorum fines ingreditur, et fugato Herinde rediens Radegundem Bertarii regis filiam, Hermenfridi neptem, secum abduxit, et eam sibi legitimo matrimonio relicto maritali toro intra Pictavensem urbem vestem suscepit religiosam, in qua perseverans, cursum vitae laudabiliter consummavit. Porro memorati Theoderici filius, nomine Theodebertus, cum bellator strenuissimus esset, adhuc patre superstite Italiam penetravit, et eam ab Alpibus usque ad maritimorum confinia locorum sibi tributariam fecit. Et dum inde rediret, ducem exercitus sui nomine Bucellenum, ad pervadendam Siciliam et reliqua Italiae loca, quae non adierat, dereliquit. Sed et iterum memorati fratres, Childebertus ac Clotarius, a Gallia prodeuntes. Hispaniam tes magnam auri copiam cum sto