comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra cõmemorat non ẽẽ grauia p̾-¬
cepta diuina. nisi ut anima quȩ
illa grauia sentit. intelligat ñdũ
se accepisse uires quib talia sint
p̃cepta dñi: qualia cõmendant᷑.
Leuia scilicet atq suauia. et oret
gemitu uoluntatis .: ut impetr&
donũ facilitatis. Qui em̃ dicit
fiat cor meũ ĩmaculatũ. & itine¬
ra mea dirige scđm uerbũ tuũ.
& ne dominetur mͥ om̃is iniqui¬
tas. & fiat uoluntas tua sicut in
cȩlo ita ⁊ in t̾ra. & ne nos inferas
in tẽptationẽ. & cȩtera huiꝰmodi
quȩ cõmemorare longum est:
hoc utiq orat. ut p̃cepta dĩfaciat.
Que ut fierent. nec iuberet᷑ si
nichil ibi nra uoluntas ager&.
nec oraret᷑ si sola sufficer&. Cõ¬
mendant᷑ ergo ñ eẽ grauia.
ut cui grauia sunt. intelligat
nondũ se accepisse donũ quo
grauia non sint. Neo arbitret᷑
ea se ꝑficere qͣndo ita facit ut
grauia sint. hilarẽ enĩ datorẽ
diligit ds̃ Nec tam̃ cũ ea gra.¬

Expanded text:
ra commemorat non esse grauia prara commemorat non esse grauia praecepta diuina, nisi ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse uires, quibus talia sint praecepta domini qualia commendantur, leuia scilicet atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor meum inmaculatum, et: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas, et: fiacaelo ita et in terra, et: ne nos inferas in temptationem et cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique orat, ut praecepta dei faciat, quae ut fierent, nec iuberetur, si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret. commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia sint — hilarem enim datorem diligit deus — nec tamen, cum ea gra
Abbreviated transcription (Latin):
Munda.ẽ. aut̃ oratio. ubi uera.¬
ater dr̃. Dimitte nob. sicut &
nos dimittimꝰ. Ut dũ non rep̃¬
benditur quod non imputat᷑
sine rep̃hensione hoc. ẽ. sine ma-¬
cula. nr̃ ad ꝑfectionẽ cursus
habeatur. In qua ꝑfectione. cũ
ad eã uenerimꝰ. iã non sit om̃i¬
no qđ ignoscendo mundetur.
Deinde iste adhibet testimoma¬
quib ostendat ñ ẽẽ grauia diui¬
na p̾cepta. Quis aut̃ nesciat cũ
p̾ceptũ generale sit caritas. quia
finis p̃cẽpti ẽ. caritas. & plenitu.¬
Do legis. ẽ. caritas. graue non eẽ
quod diligendo fit ñ timendo:
Laborant aut̃ in di p̃ceptis. qui
ea timendo conantur implere.
Sed ꝑfecta caritas foras mittit
timorẽ. & facit p̾cepti sarcinam
leuẽ. Non solum ñ prementem
onere ponderũ. uerũ etiã sub.¬
leuantẽ uice penarũ. Quȩ tam̃
caritas ut habeatur. etiã tanta
quanta incorpore mortis huiꝰ
haberi potest. Parũ. ẽ. nr̃e uolun¬
tatis arbitriũ. nisi adiuuet grã

Expanded text:
munda est autem oratio, ubi ueracmunda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimoquibus ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, nisi adiuuet grati
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit sc̃os ut ipsi sci in omni con¬
persatione sitis. Quia scriptum .ẽ.
Sc̃i eritis. quia ego sc̃s sũ. Unde et
beatus dauid dicit. Dnẽ quis ha-¬
bitabit in tabernaculo tuo. aut
quis requiescet in monte sc̃o tuo:
qui ingredit᷑ sine macula. ⁊ oꝑat᷑
iustitiã. & alibi. Et ero ĩmaculatꝰ
cũ eo. & alibi. Beati immacula-¬
tiinuia. qui ambulant in lege
tni. Itẽ apud salomonẽ. Diligit
as sca corda. Accepti sunt illi
om̃s immaculati. Hoꝵ testimo¬
nioꝵ aliqua currentes. ex hortan-¬
tur ut ꝑfecte currant. aliqua
ipsũ finẽ cõmemorant. quo cur-¬
rendo ꝑtendant. Ingredi autem
sine macula. ñ absurde etiã ille
dr̃. non qui iã ꝑfectus. ẽ. sed qui
adipsam ꝑfectionẽ in rep̃hensibi.¬
liter currit. Carens criminibus
dãpnabilib. atq ipsa peccata
uenialia ñ negligens mundare
elemosinis. Ingressũ quippe hoc
est iter nr̃m quo tendimꝰ ad per¬
fectionẽ. munda mundat oratio.

Expanded text:
uocauit uos sanctum et ipsi sancti in omni conuocauit uos sanctum et ipsi sancti in omni conuersatione sitis, quia scriptum est: sancti eritis, quia ego sanctus sum. unde et beatus Dauid dicit: domine, quis habitabit in tabernaculo tuo? aut quis requiescet in monte sancto tuo? qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam; et alibi: et ero inmaculatus cum eo; et alibi: beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege domini; item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum, quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio;
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. Itẽ ad philipenses. Om̃
facite sine murmuratione ⁊ hel¬
tatione. ut sitis in rep̃hensibiles
⁊ simplices. sicut filii dei inmi¬
culati. Itẽ ad ephesios. Benea¬
ne dixit nos in om̃i benediction
spiritali in cęlestib in xp̃o. Sicit
elegit nos in ipso ante constitui¬
onẽm mundi. ut essemꝰ scĩ et
imaculati in conspectu eius
Itẽ ad colosenses. Et uos cũ eẽti
aliqͣndo alienati & inimici sens
eius in oꝑib malis. Nunc auten
reconciliati in corpore carnis eiꝰ
ꝑmortẽ eius: exhibete uos scõ
⁊ immaculatos. ⁊ in rep̃hensibile
Itt̃ ad ephesios ut exhiberet in
sibi głosam eccłam non habemis
maculã aut rugã. aut aliquid
huiꝰ modi. ut sit scã ⁊ ĩmaculat
Itẽ ad corinthios prima. Sobri
estote ⁊ iusti. & nolite peccare
Item in epła scĩ petri. Propt̃ qd
succincti lũbos m̃tis ur̃e. sobri
ꝑfecte sꝑate in eã quȩ offertus
uob grãm. quasi filii obȩdientis
ñ coñfigurati priorib ignoras.¬

Expanded text:
 . Item ad Philippenses: Omnia facite sine murmuratione et haesitatione, ut sitis irreprehensibiles et simplices, sicut filii Dei immaculati . Item ad Ephesios: Benenedixit nos in omni benedictione spiritali in caelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi, ut essemus sancti et inmaculati in conspectu eius; item ad Colossenses: et uos cum essetis aliquando alienati et inimici sensus eius in operibus malis, nunc autem reconciliati in corpore carnis eius per mortem eius, exhibete uos sanctos et inmaculatos et inreprehensibiles; item ad Ephesios: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, ut sit sancta et inmaculata; item ad Corinthios prima: sobrii estote et iusti et nolite peccare; item in epistula sancti Petri: propter quod succincti lumbos mentis uestrae, sobrii perfecte sperate in eam quae offertur uobis gratiam, quasi filii oboedientiae, non configurati prioribus ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. ⁊ extota anima tua. ⁊ ex to.¬
ta m̃te tua: & diliges ꝓximũ tuũ
tanqua te ipsum. Inhis in quit
duob p̾ceptis. tota lex pend& et
ꝓpħȩ. Quicquid ergo deilege ꝓhi.¬
benur. ⁊ quicquid iubem facere.
ad hoc ꝓhibem᷑ & iubem᷑ : ut duo
ista cõpleamus. Et forte generalis
ꝓhibitio .ẽ. ñ concupisces. & gene¬
ralis uissio diliges. Unde breiuter
⁊ apłs paulus quodã loco utrũq
cõplexus. ẽ. ꝓhibitio.ẽ. enĩ. nolite
conformari huic scło. Iussio aut̃.
sed reformamini in nouitate m̃tis
urẽ. Illud ꝑtinet ad non concupis-¬
cere. hoc addiligere. Illud ad con¬
tinentiã: hoc adiustitiã. Illud ad
declinandũ amalo: hoc ad faciendũ
bonũ. Non concupiscendo enĩ uetu¬
state expoliam᷑: ⁊ nouitate indui¬
mur diligendo. Sed nec quis quã
ẽẽ potest continens nisi ds̃ det. &
caritas dĩ diffunditur in cordib
nr̃is. Non ꝑnos ipsos: sed ꝑ sp̃m̃

Expanded text:
tuo et ex tota anima tua et ex totuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
sea ds̃ bonũ hominẽ fecit. ds̃
eũ. non se ipse ut sit bonꝰ refecit.
dũ uolentẽ. credentẽ. inuocantẽ
libat amalo quod sibi ipse fecit.
Hoc aut̃ fit. dum grã dĩ per iħm¬
duob nisi fallor. Si aut illa fiant
sunt: quã quę p̃cepta sunt ꝑfici.
Nam frustra aut ꝓhiberetur aut
iuberet᷑: quod uł caueri uł imple.¬
ri ñ posset. Et quomodo negabimꝰ
posse ẽẽ hominẽ siue peccato. cũ
confiteri necesse sit eũ tam om̃ia
illa quȩ uetant᷑ posse cauere. quã
quȩ imꝑantur efficere : Respon
detur. multa ẽẽ inscripturis scĩs
diuina p̾cepta. que omia cõme.¬
morare nimis operosũ.ẽ. Sed dñs
qui uerbũ consũ mans ⁊ breuians
fecit suꝑ t̾rã: in duob p̾ceptis dix̃
legẽ ꝓpħasq pendere. ut intelli¬
geremus quic quid aliud diuinitꝰ
p̾ceptũ.ẽ. in his duob habere
finem. & ad hec duo ẽẽ referendũ.
Diliges dñm dm tuũ ex toto corde

Expanded text:
sed Deus bonum hominem fecit; Deus sed Deus bonum hominem fecit; Deus eum, non se ipse, ut sit bonus reficit, dum volentem, credentem, invocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. Hoc autem fit, dum gratia Dei per duobus, nisi fallor: si aut illa fiant sunt, quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur quod uel caueri uel impleri non posset, et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa, quae uetantur, posse cauere quam quae imperantur efficere?" Resdetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde
Abbreviated transcription (Latin):
xpm dñm nr̃m. renouat᷑ homo
interior de die indiem. ut ad
sempit̾nã non poenã sed uitam
resurgat homo exterior in nouis¬
simo die. Iterũ ait querendũ. ẽ
quot modis constat om̃e peccatũ.
tulatio lib̾tatis. saluã fecisti de
necessitatib animã meã. Ipsa em̃
sanitas ẽ. uera lib̾tas. quȩ non
perisset: si bona ꝑ mansisset uo¬
luntas. Quia uero peccauit uo-¬
luntas: secuta. ẽ. peccantẽ. pecca¬
tũ habendi dura necessitas. do-¬
nec tota sanet᷑ infirmitas. ⁊ accipi¬
atur tanta lib̾tas: in qua sicut
necesse. ẽ. ꝑmaneat beate uiuen¬
di uoluntas. itaut sit etiã bene
iuuendi. ⁊ nunquã peccandi uo-¬
luntaria felixq necessitas. ꝓinde
inquit ds bonum hominẽ fecit.
& pret̃ quã illũ bonũ fecit. bonũ
impiũ ut confiteamur hominẽ
malũ ẽẽ. quod nec factus ẽ. Nec
ei p̃ceytũ est. & negemꝰ eũ bonũ
posse ẽẽ quod factus ẽ. ⁊ qđ ei
ut faceret imꝑatũ.ẽ: Responde¬
mus. Quia ergo ñ se ipse homo.

Expanded text:
m nostrum renovatur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam, non poenam, sed vitam resurgat homo exterior in novissimo die. Iterum, ait, quaerendum est quot modis constet omne peccatum, tulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua, sicut necesse est, permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. X. "Proinde" inquit "deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum imtulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim i praeceptum est; et negemus eum bonum posse esse, quod factus est, et quod ei ut faceret imperatum est! » Respondemus: Quia ergo non se ipse homo,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sequit᷑ questionẽ ꝓposuit: no
soluit. immo uero auxit: & difi¬
ciliorẽ reddidit ꝓponendo aduersi
se ꝓlatum testimoniũ. Non ẽ. qu
faciat bonũ. ñ ẽ. usq aduñ. Si
quasi cont̾ria testimonia referend
quib ostender&e ẽẽ homines qui
faciunt bonũ: qđ quidem ostenda
Sed aliud. ẽ. non facere bonũ: aliud
si ẽẽ sine peccato. etiã si bomo fa¬
ciat multabona. Qua ꝓpt̾ ea test¬
monia quȩ posuit: ñ sunt contra
illud quod dr̃. non ẽẽ in hac uita
hominẽ sine peccato. Ipse aut̃ ñ

Expanded text:
quitur quaestionem proposuit, nec solvit: imo vero auxit, et difficiliorem reddidit, proponendo adversum se prolatum testimonium, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum ; et quasi contraria testimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. quod quidem ostendit, sed aliud est non facere bonum, aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur non esse in hac uita hominem sine
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iam in scõ baptismo uniu̾sa
fuerint dime prec̾ita. Quis qͥs
autẽ mẽbris fidelib xp̃i hoc ñ
eẽ orandũ ꝑsuadere conatur.
Nichil aliud quã se ipsũ xp̃ianũ
ñ ẽẽ ꝓfitetur. Porro si ꝑseipsum
potest homo ẽẽ sine peccato: gͦ
xp̃s gratis mortuus.ẽ. Non aut̃
potest homo eẽ sine peccato etiã

Expanded text:
tismo universa fuerint dimissa praeterita. Quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum, persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. Porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est . Non autem po
Abbreviated transcription (Latin):
id est qͥ ñ solũ audit p̃cepta dñi.
s etiã facit. Et his omĩib ꝑiculose
subiacet: qͥ audit ⁊ ñ facit. Non
enĩ haboe stabile fundam̃tũ. sed
audiendo ⁊ ñ faciendo. ruinam
ȩdificat. Ait enĩ consequent᷑. Et
om̃is qui audit u̾ba mea hec. &

Expanded text:
id est, qui non solum audit praecepta Domini, id est, qui non solum audit praecepta Domini, sed etiam facit. Et his omnibus periculose subjacet qui audit et non facit: non enim habet stabile fundamentum; sed audiendo et non faciendo ruinam aedificat. Ait enim consequenter: « Et omnis qui audit verba mea haec et
Abbreviated transcription (Latin):
cdusio gͦ huiꝰ totius sermonis
quã terribilit̾ inferatur: ualde
attendendũ ẽ. Onũs gͦ inquit
qͥaudit u̾ba mea hȩc ⁊̃ facit ea:
similis ẽ uiro prudenti qͥ edifica¬
uit domũ suiã suꝑ petrã. N enĩ
qͥsq firmat quȩ audit ł p̾cipit:
nisi faciendo. Et si petra ẽ xp̃s.
sicut multa scripturaꝵ testimo¬
nia p̃dicant: ille ȩdificat in xp̃o.
qui qđ ab illo audit facit. Descen¬
dit pluuia: uenert̃ flumina.
flauert̃ uenti. ⁊ offendert̃ iN
domũ illã: ⁊ ñ cecidit. Fundata
enĩ erat suꝑ petrã. N ergo iste
metuit illas caliginosas suꝑsti.¬
tiones. Quid enĩ aliud intelligit᷑
pluiua cũ in mali alicuiꝰ signifi¬
catione ponitur. aut rumores
hominũ. quos uento cõparatos
puco. aut uitȩ huiꝰ fluuium
carnalib concupiscentiis tamꝗͣ
fluentẽ suꝑ petrã᷑ hoꝵ enĩtriũ
qui ꝓsperitatib inducit᷑: adu̾sita.¬
tib frangit᷑. Quoꝵ nichil metuit.
qͥfundatã haba domũ suꝑ petrã.

Expanded text:
clusio ergo hujus totius sermonis quam terribiliter inferatur, valde attendendum est: Omnis ergo, inquit, qui audit verba mea haec et facit ea, similis est viro sapienti qui aedificavit domum suam super petram. Non enim quisque firmat quod audit vel percipit, nisi faciendo. Et si petra Christus est, sicut multa Scripturarum testimonia praedicant , ille aedificat in Christo, qui quod audit ab illo, facit. Descendit pluviaflaverunt venti, et offenderunt in domum illam, et non cecidit; fundata enim erat supra petram. Non ergo iste metuit ullas caliginosas superstitiones; quid enim aliud intelligitur pluvia, cum in mali alicujus significatione ponitur? aut rumores hominum, quos ventis comparatos puto; aut vitae hujus fluvium, carnalibus concupiscentiis tanquam fluentem super terram. Horum enim trium, qui prosperitatibus inducitur, adversitatibus frangitur; quorum nihil metuit qui fundatam habet domum super petram,
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. Qđ si dixerimus quia pec¬
catũ ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ
& ueritas innob non ẽ. Ac ꝑ hoc
scđm id quod ex d̾o nati sumus.
meo qui apparuit ut peccata tol¬

Expanded text:
t, Quod si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ac per hoc, secundum id quod ex Deo nati sumus, in eo qui apparuit ut peccata tol
Abbreviated transcription (Latin):
ta breuiter responderẽ. S ed msi
& illa cõmemorẽ quib respon¬
deo. quis poterit quẽ ad modũ.
responderim iudicare. Conabor
dam̃ quantũ ualuero adiuuan¬
tib me apud dñi miscđiam etiã
orationib ur̃is. ut ñ ultra quã
necesse.ẽ. mis sermo ꝓcurrat.
Ante omĩa inquit int̾roganduse
qui negat hominẽ sine peccato e
Quod uitari potest. an qđ uitari n
homo sine peccato eẽ. qđ uitari pe
Nulla enĩ ratio uł iustitia patitus
saltẽ dici peccatũ. qđ uitari null
modo potest. Respondemꝰ. uitan
posse peccatũ. si natura uiciata si¬

Expanded text:
tam breuiter responderem. sed nisi tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse quod uitari non potest. si quod uitari non homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiata sa
Abbreviated transcription (Latin):
coepis sutropio &
PAULO ASUSTINUS¬
R aritas urã quȩ in
uob̾ tanta ẽ. & tã
sc̃a ut etiã iubenti
seruire delect&e. petiuit ut defini-¬
tionib quȩ dicuntur celestii esse
respondeã. Sic enĩ p̾notata. ẽ. eadẽ
cartula quã dedistis. Definitiones
ut dicit᷑ cęlestii. Quȩ p̾notatio
credo quod ñ illius. sed eoꝵ sit:
qui hoc attulerunt de sicilia ubi
celestius ñ ẽẽ ꝑhibetur. Senĩ
multi talia garrientes. & sic̃ ait
apłs. ipsi errantes. ⁊ alios inerrorẽ
mit tentes. Ex illius tam̃ hȩc ẽẽ
doctrina. uł etiã quorundã sotio¬
rum eiꝰ. & nos possumꝰ arbitrari.
Nã neq istȩ breues definitiones.
uł potius ratiocinationes ab illiꝰ
abhorrent ingenio. quod in oꝑe
alio eiꝰ in spexi. cuiꝰ eũ ẽẽ constat
auctorẽ. Et ñ frustra istos fr̃s
qui hȩc attulert̃ insicilia existi.¬
mo audisse. qđ ipse docuerit
ista uł scripserit. Uellẽ autẽ si
possem ita obtemperare urẽ
frat̾nȩ beniuolentie. ut etiã ego

Expanded text:
copis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita obtemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego
Abbreviated transcription (Latin):
monio si confiteri uellent: ipsi se
potuit auditor occurrere ac dicere
conseius ignorantiȩ : atq infirmita.¬
tis suȩ. et audiens precipi sibi ne da¬
r& qdđ se ipsũ nondũ accepisse sentie¬
bat: potuit gͦ occurrere ac dicere.
ritas mittere ante porcos uetas. cũ

Expanded text:
monio si confiteri vellent, ipsi se monio si confiteri vellent, ipsi se potuit auditor occurrere et dicere, conscius ignorantiae atque infirmitatis suae, et audiens praecipi sibi ne daret, quod scipsum nondum accepisse sentiebat: potuit ergo occurrere ac dicere, ritas me mittere ante porcos vetas, cu
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogati st̃ aliuid. Idẽ: cuiꝰ hab̾et nũ-¬
mus ĩmaginẽ qͥ abipsis ꝓlatꝰ ẽ. Et qr
dixert qd̃ introgati erant. id.ẽ. cȩsariᷤ
imaginẽ hab̾e nũmũ: ipsi sibi quodã¬
mͦ respondert̃. id qđ dñm int̾rogaue¬
rant. Itiq ille ex eoꝵ respon̾sione.
ita conclusit. Red dite gͦ cesari quod
cesaris ẽ: ⁊ dõ qd̾ di ẽ. Cũ aut̃ princi¬
pes sacerdotũ ⁊ seniores popłi int̾rogas¬
sent. in qua potestate illa faceret :
introgauit eos de baptismate ioħis.
Et cũ nollent dicere qdđ cont᷑se uidebũt
dici. de ioħ̾e aut̃ nichil malidicere
auderent ꝓpt̾ circũstantes: nec ego in
tib. ħoc aut̃ se dixert nescire qd̾ scie¬
bant : s dicere nolebant. Et reuera
iustũerat: ut qui sibi uolebant res-¬
ponderi qđ int̾rogauerant. pͥus ipsi
facerent qd̾ erga se fieri postulabas̃.
Qã si fecissent: ipsi sibi utiq respon¬
dissent. Ipsi enĩ miserant ad ioħem.
querentes quis eẽt. ⁊ potius ipsi missi

Expanded text:
nterrogati sunt aliud, id est, cujus haberet nummus imaginem, qui ab ipsis prolatus est; et quia dixerunt quod interrogati erant, id est, Caesaris imaginem habere nummum, ipsi sibi quodammodo responderunt id quod Dominum interrogaverant: itaque ille ex eorum responsione ita conclusit, Reddite ergo Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est . Cum autem principes sacerdotum et seniores populi interrogassent in qua potestate illa faceret, interrogavit eos de baptismate Joannis; et cum nollent dicere, quod contra se videbant dici, de Joanne autem nihil mali dicere auderent propter circumstantes; Nec ego vobtibus. Hoc enim se dixerunt nescire quod non nesciebant, sed dicere nolebant. Et revera justum erat ut qui sibi volebant responderi quod interrogaverant, prius ipsi facerent quod erga se fieri postulabant: quod si fecissent, ipsi sibi utique respondissent. Ipsi enim miserant ad Joannem quaerentes quis esset; vel potius ipsi missi
Abbreviated transcription (Latin):
ment enĩ metuendũ ẽ. ne studio
alt̾candi ⁊ contendendi quisq ñ
uideat. qđ a paucis uideri potest.
ut paruus sit strepitꝰ contͣdicen¬
tiũ: nisi etiã ipse sibi obstrepat.
Quo ꝑtin& etiã illud. qđ dic̃ apłs.¬

Expanded text:
menter enim metuendum est, ne studio menter enim metuendum est, ne studio altercandi et contendendi quisque non videat quod a paucis videri potest, ut parvus sit strepitus contradicentium, nisi etiam ipse sibi obstrepat. Quo pertinet etiam illud quod Apos
Abbreviated transcription (Latin):
s. gaudete qđ nomina ura scripta
sunt incȩlo. Credo in illa ciuitate
ierłm: quȩ ẽ in celis. In qua: ñ nisi
nusti sciq regnabunt. An nescitis ait
debunt: S fortasse qͥs dicat. ñ posse
iniquos uisibilia illa miracła face-
re: im̃tiri potiꝰ istos credat qͥdicturi
st̃ in nomine tuo ꝓpħauimꝰ.⁊ de
monia eiecimꝰ. ⁊ uirtutes multas
fecimꝰ. Legat gͦ qͣnta fecerint resis¬
tentes famulo dĩ moysi magi egip¬
tioꝵ: aut si hoc ñ uult legere qr
ñ in nomine xp̃ifecert̃. legat quȩ
ipse dñs dicit de pseudo ꝓpħis. ita
loquens. Tunc siquis uobis dixerit.
ecce hic ẽ xp̃s aut illic: nolite cre-¬
dere. Surgent enĩ pseudo xp̃i &
pseudo ꝓpħȩ: ⁊ dabunt signa mag.
na ⁊ ꝓdigia. ita ut in errorẽ indu
opus ÷ ut inueniat᷑ uia sapientie
cui tante maloꝵ ⁊ ꝑuersoꝵ homi¬
nũ deceptiones erroresq obstre¬
punt: quos om̃s euade. hoc est
uenire ad certissimã pacẽ. & in¬
mobilẽ ftabilitatẽ sapientiȩ. Yehe-¬

Expanded text:
 quia nomina vestra scripta sunt in coelis ; credo, in illa civitate Jerusalem quae est in coelis, in qua nonnisi justi sanctique regnabunt. An nescitis, aitderunt ? 85. Sed fortasse quis dicat non posse iniquos visibilia illa miracula facere, et mentiri potius illos credat, qui dicturi sunt, In nomine tuo prophemonia ejecimus, et virtutes multas fecimus. Legat ergo quanta fecerint resistentes famulo Dei Moysi magi Aegyptiorum : aut si hoc non vult legere, quia non in nomine Christi fecerunt, legat quae ipse Dominus dicit de pseudoprophetis, ita loquens: « Tunc si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, nolite credere. Surgent enim pseudochristi et pseudoprophetae, et dabunt signa magna et prodigia, ita ut in errorem inducopus est, ut inveniatur via sapientiae, cui tantae malorum et perversorum hominum deceptiones erroresque obstrepunt, quos omnes evadere, hoc est venire ad certissimam pacem et immobilem stabilitatem sapientiae! Vehe
Abbreviated transcription (Latin):
Per quẽ numerũ ad monitꝰ sum
etiã p̾cepta ista ad septẽ illas re¬
ferre sententias. quas in pͥncipio
sermonis huiꝰ posui de beatis.
cũ dicerẽ ad illas septẽ petitiones
sp̃s scĩ. quas isaias ꝓpħa cõme¬
morat. S siue iste ordo inhis
considerandꝰ sit. siue aliqͥs alius.
facienda sunt quȩ audiuimus
a dño. si uolumus ȩdificare
Uenit etiam tunc in manus nostras ꝙ¬
dam pelagii liber. ubi hominis natur
contra dei gratiam qua iustificatur
impius. et qua cristiani sumus: quana
potuit. argumentatione defendit .libr
ergo: quo huic respondi defendens gi¬
tiam: non contra naturam. sed perqr
natura liberatur et regitur: de nat
et gratia nuncuꝑaui. In quo uerba
dam que uelut s ixti romani ep̃ia
martyris pelagius posuit : ita defendi
tanquam reuera eiusdem sixti essint
id enim putaueram. Sed postea legrar¬
ti philosophi esse. non sixti pape. h ic lea

Expanded text:
Propter quem numerum admonitus sum etiam praecepta ista ad septem illas referre sententias, quas in principio sermonis hujus posuit, de beatis cum diceret; et ad illas septem operationes Spiritus sancti, quas Isaias propheta commemorat : sed sive iste ordo in his considerandus sit, sive aliquis alius, facienda sunt quae audivimus a Domino, si volumus aedificare Venit etiam tunc in manus meas quidam Pelagii liber, ubi hominis naturam contra Dei gratiam qua justificatur impius, et qua christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. Librum ergo quo huic respondi, defendens gratiam, non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de Natura et Gratia nuncupavi. In quo verba quaedam quae velut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi tanquam revera ejusdem Xysti essent; id enim putaveram: sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti christia
Abbreviated transcription (Latin):
Quãdu gͦ quis malꝰ ẽ: ñ pot̃ facere frus
bonos. Sĩ enĩ bonos fructꝰ fecerit. iãml
ñ erit. Sic uerissime dicipotuit: ñ pot
eẽ uix calida. Cũ enĩ calida eẽ cȩperit
ut quȩ nix fuerit: ñ sit. ñ aut̃ pot fid¬

Expanded text:
Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonos fructus fecerit, jam malus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, ut quae nix fuit, n
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uł ieiunia. uł orationes. uł elemo¬
sinȩ. q̃ om̃ia nͥ fieri etiã ab hy pocritis
possent: ñ suꝑuis dicerae. cauete iusti.¬
tiã urãm facere corã hominib: utt
uideamini ab eis. Quȩ sententia ꝓ-¬
quitur. & multi orant. uł pot̾i
ulident᷑ orare: ñ intuentes dĩn.s
hominib placere cupietites. Et
multi ieiunant. ⁊ mirabilẽ abstinentiã
p̃tendunt eis qͥb ista difficilia uident᷑.
⁊ honore digna existimant᷑. ⁊ huiꝰ modi
dolis eos capiunt. dũ aliud ostentant
addecipiendũ: aliud exerunt ad de¬
p̃dandũ. ł int̾ficiendũ eos. qͥ subisto
uestitu ouino lupos uide ñ possunt.
Hi gͦ ñ sunt fructꝰ: de qͥb cognosci
arborẽ monet. Ista enĩ cũ bono ani-¬
uestes. Cũ aut̃ malo. inerrore. non
aluid ꝗͣ lupos contegunt. s ñ idõ de¬
bent oues odisse uestimtũ suũ . quod
plerũq illo se occultant lupi. qͥ sunt
gͦ fructꝰ qͥb inuentis cognoscamus

Expanded text:
sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia priuntur; et multi orant, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt. Hi ergo non sunt fructus de quibus cognosci arborem monet. Ista enim cum bono anivestes; cum autem malo in errore, non aliud quam lupos contegunt. Sed non ideo debent oves odisse vestimentum suum, quia plerumque illo se occultant lupi. 81. Qui sunt ergo fructus quibus inventis cognoscamus
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ hoc ipse fac. s fit de illo diuina ꝓcia.¬
Que dicunt facite: quȩ aut̃ faciuns
cere nolite. Hoc enĩ ipsũ qđ bona di¬
atunt. ⁊ ea quȩ dicebant. utilit̾ audie:¬
dont᷑ ⁊ fiebant. Ñ erat illoꝵ. Cathedrã
eni inqͥt moysi sedent. ꝑduunã gͦ pro¬
ndentiã legẽ di p̃dicantes: possent eẽ
Qidientib itiles. cũ sibi ñ eent. Detalibꝰ
aio loco ꝑ ꝓpħam dictũ ẽ. Seminatis
inticũ: ⁊ spinas metetis. Quia bona
pcipiunt: ⁊ mala faciunt. Nergo qͥ eos
iuidiebant ⁊ faciebant q̃ ab eis dicebant᷑.
de spmis legebant uuas: s ꝑspmas de
ute legebant uuas. tãꝗͣ si manũ aliqͥs
ꝑsepẽ mittat. aut certe de uite quȩ
sepifuerit inuoluta: uuã legat. Non
spinarũ ẽ fructꝰ ille: s uitis. Rectissi.¬
me sane querit᷑. quos fructꝰ nos atten-¬
dere uoluerit. qͥb cognoscere arborẽ
possimꝰ. Multiem̃ quedã infructib
deputant: q̃ ad uestitũ ouiũ ꝑtinent.¬
⁊ hocmodo alupis decipiunt᷑. Sicuti

Expanded text:
e illo, divina provide« Quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. » Hoc ipsum quod bona dicebant, et ea quae dicebant, utiliter audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum sibi non essent.  prophetam dictum est, « Seminastis triticum, et spinas metetis : quia bona praecipiunt, et mala faciunt. Non ergo qui eos audiebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã si ꝓuenerit ut eis placeat: ad eoꝵ
salutẽ potiꝰ hoc refert. ⁊ ad głam dei.
ñ adinanẽ iactantiã suã. Neq ꝓpt̃ ea
ria. Neq temere aninũ hõis uolunta¬
tẽq condẽpnat. in eo facto in quo ñ
appar&. quo animo ⁊ uoluntate sit
factũ. Et qͥc qͥd officioꝵ ex hib& homini.
hac intentione exhibae. quasibi exhi¬
tẽporalis expecta. Ita erit cor simplex
⁊imudũ : in quo querit᷑ ds̃. Beatigͦ
mundi corde: quia ipsidm̃ iudebu̾.¬

Expanded text:
sed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum sed etiam si provenerit ut eis placeat, ad eorum salutem potius hoc refert et ad gloriam Dei, non ad inanem jactantiam suam; neque propterea ria; neque temere animum hominis voluntatemque condemnat in eo facto in quo non apparet quo animo et voluntate sit factum; et quidquid officiorum exhibet homini, hac intentione exhibet qua sibi exhitemporalis exspectet: ita erit cor simplex et mundum in quo quaeritur Deus. « Beati ergo mundi corde; quoniam ipsi Deu
Abbreviated transcription (Latin):
oia gͥ quec̃q uultis ut faciant uob hoĩes .x.
itai uos facite illis: nicħ aliud uidet᷑. quã
diliges ꝓximũ tuũ tãꝗͣ te ipsũ. S nonẽ
negligent̃ attendendũ: qđ hic subiecit.
hec ÷ enĩ lex &e ꝓpħȩ. In illis aut̃ duob
tota ꝓphetia. Qđ cũ hic ñ addidit. ser¬
uabit locũ alteri p̃cepto. qđ ad dilectio¬
nẽ dei ꝑtin&e. hic aut̃ qm̃ p̃cepta siplicis
cor pot᷑. id e. erga homines qͥb idipsũ
p̃cipiendũ fuit. Nemo enĩ fere ẽ. qui
uelit queꝗ̃ duplici corde secũ agere.
buat ut nullũ ab illo tẽporale cõmodũ
expect&. ⁊ ea intentione faciat.: de
qua supius satis tͣctauimꝰ. eũ de oculo
simplici loquerem᷑. Mundatꝰ gͦ ocłs
simplexq redditꝰ. aptꝰ ⁊ idoneus erit
ad intuendã ⁊ contẽplandã interiorẽ
lucẽ sua. Iste eni ocłs cordis.ẽ. hunc
aut talẽ ocłm hab&: ille qͥ finẽ bonoꝵ
operũ suoꝵ ut uere bona oꝑa suit ñ
ineo consticuit ut hominib placeat.

Expanded text:
Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis; nihil aliud dictum videtur, quam, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Sed non est negligenter attendendum quod hic subjecit, Haec est enim Lex et Prophetae. In his autem duobus tota prophetia: quod cum hic non addidit, servavit locum alteri praecepto, quod ad dilectionem Dei pertinet. Hic autem quoniam praecepta simplicis cor potest, id est erga homines; idipsum aecipiendum fuit. Nemo enim fere est qui velit quemquam duplici corde secum agere. buat, ut nullum ab eo temporale commodum exspectet, et ea intentione faciat, de qua superius satis tractavimus, cum de oculo simplici loqueremur. 76. Mundatus ergo oculus simplexque redditus, aptus et idoneus erit ad intuendam et contemplandam interiorem lucem suam. Iste enim oculus cordis est. Hunc autem oculum talem habet ille qui finem bonorum operum suorum, ut vere bona opera sint, non in eo constituit ut hominibus placeat,
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi dictũ sit. Ñ pot̾ arbor bona mib
fieri: neq arbor mala bona fieri.S did
malus hõ bona oꝑari: neq bonꝰ mali
Malus gͦ si uult bona oꝑari: bonꝰ pͥ
fiat. Sic alio loco eiudentiꝰ dic̃ ipse di
his duab arborib figuraret ñ dicera
facite. Quis enĩ honunũ pot̃ facere na¬
rã: Deinde etiã ibi cũ ipsaꝵ duarun
arboꝵ mentionẽ fecissoe: subiecit. hyas

Expanded text:
quasi dictum sit, Non potest arbor bona mala fieri, neque arbor mala bona fieri: sed dimalus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dhis duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjeci
Abbreviated transcription (Latin):
potest non nullos di p̃ceptis obtẽꝑare
cupientes nom̃ simplicitatis deciꝑe.
ut sic putent uitiosũ ẽẽ aliqͣndo uerũ
occultare. quomͦ uitiosũ ẽ. aliqͣndo
falsũ dicere. atq hoc mͦ aꝑiendo ea
quȩ hii quib aꝑiunt᷑ sustinere ñ¬

Expanded text:
potest nonnullos Dei praeceptis obtemperare cupientes nomen simplicitatis decipere, ut sic putent vitiosum esse aliquando verum occultare, quomodo vitiosum est aliquando falsum dicere, atque hoc modo aperiendo ea quae hi quibus aperiuntur sustinere n
Abbreviated transcription (Latin):
Ade z. qs hoc audeat: Intelligendu ẽ
dietueo quecũq uultis: ñ usitate ac passi.
s. ꝓpe dictũ accipi oportae. Uoluntas
naq nẽ insi inbonis. Nã in malis flagitio¬
subioport&: ita omino ꝓpriũ u̾bũ tenent.
ut ñ aliudsinant intelligi. Uidet᷑ autẽ hoc
ỹceptũ ad dilectionẽ ꝓximi ꝑtinere. netĩã
aadi. cũ alioloco duo pcepta eẽ dicat. inqͥb
totalexpendet. ⁊ oms ꝓpħȩ. Nã si dixisset
oia quȩcũq uultis fieri uob̾. hec ⁊ uos fa

Expanded text:
d quis hoc audeat? Intelligendum esdictum est, quaecumque vultis, non usitate ac passim, sed proprie dictum accipi oportet. Voluntas namque non est nisi in bonis: nam in malis flagitiosed ubi oportet ita omnino proprium verbum tenent, ut non aliud sinant intelligi. 75. Videtur autem hoc praeceptum ad dilectionem proximi pertinere, non etiam ad Dei, cum alio loco duo praecepta esse dicat, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. Nam si dixisset, Omnia quaecumque vultis fieri vob
Abbreviated transcription (Latin):
& multist̃ qͥ introeunt ꝑeã. Quã ang̾ta
ẽporta & arta uia quȩ ducit ad uitã.
& pauci sunt qͥ eã inueniunt: Non id̾o
dic̃ qͥa iugũ dñi asꝑũ ẽ. aut sarcina
grauis: s qr labores finiri pauci uolt̃.
sermo sumpsit ex ordiũ de humilib
⁊ nutib corde. qđ iugũlene ⁊ leuem
sarcinã multi respuunt. paucisub.¬
eunt. Eoq fit arta uia q̃ ducit ad uitã.
nẽq ueritatis quã ñ habent: p̃cipue
cauendi st̃. sic̃ st̃ heretici. qͥse plerũq
paucitate cõm̃dant. & id̾o cũ dixissoe
paucos eẽ qͥ inueniunt angꝰtã portã
⁊ artã uiã. ne se illi subponant noĩe
paucitatis : statĩ subiecit. Cauete a
pseudo ꝓpb̃is. qͥ ueniunt aduos in
uestitu ouiũ: intrinsecꝰ aut̃ st̃ lupi
rapaces. S isti ñ fallunt ocłm simpli¬
cem: qͥ arborẽ dinoscere ex fructib
nouit. Ait enĩ. Afructib eoꝵ cog¬
noscetis eos. Deinde sumlitudines
adiungit. Nũqͥd colligunt de spi

Expanded text:
t qui introeunt per eam: quam angusta est porta, et arcta via quae ducit ad vitam; et pauci sunt qui eam inveniunt! » non ideo dicit, quia jugum Domini asperum est, aut sarcina gravis; sed quia labores finire pauci volunt, sermo sumpsit exordium, de humilibus et mitibus corde: quod jugum lene et levem sarcinam multi respuunt, pauci subeunt; eoque fit arcta via quae ducit ad vitam, nemque veritatis quam non habent, praecipue cavendi sunt; sicut sunt haeretici, qui se plerumque paucitate commendant. Et ideo cum dixisset paucos esse qui inveniunt angustam portam et arctam viam, ne se illi supponant nomine paucitatis, statim subjecit: « Cavete a pseudoprophetis, qui veniunt ad vos in vestitu ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. » Sed isti non fallunt oculum simplicem, qui arborem dignoscere ex fructibus novit. Ait enim: « A fructibus eorum cognoscetis eos. » Deinde similitudines adjungit: « Numquid colligunt
Abbreviated transcription (Latin):
imminentẽ fameni. Sic enĩ legimꝰ.
In illis aut̃ dieb: descenderunt ab
hierosolima ꝓpħȩ antiochiã. eratq
magna exultatio. Congregatis aut̃
nobis: surgens unꝰ ex ills nomine
agabus. significabat ꝑ sp̃m famem
imusquisq eoꝵ inministeriũ mit¬
tere presbiteris habitantib in iui¬
dea fr̃ib : qui & miserunt ꝑmanũ
barnabȩ ⁊ sauli. Et qđ naiuiganti
eidẽ apło paulo. imposita sunt
utensilia quȩ offerebant᷑. Non ad
unũ tantũ diem uidet᷑ uictus iste
ꝓcuratꝰ. Et qđ idem scribit. qͥ fura¬
batur iã ñ furet᷑. Oagis aut̃ labo¬
ret oꝑans manib suis bonũ. ut
habeat unde tribuat cui opusẽ.

Expanded text:
Sic enim legimus: « In illis autem diebus descenderunt ab Jerosolymis prophetae Antiochiam, eratque magna exsultatio. Congregatis autem nobis, surgens unus ex illis nomine Agabus, significabat per Spiritum,unusquisque eorum in ministerium mittere presbyteris habitantibus in Judaea fratribus, qui et miserunt per manum Barnabae et Sauli » . Et quod naviganti eidem apostolo Paulo imposita sunt utensilia, quae offerebantur , non ad unum tantum diem videtur victus esse procuratus. Et quod idem scribit, Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operans manibus suis bonum, ut habeat unde tribuere c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ t̾rã ⁊ mare ⁊ omia quȩ in eis sunt.
Quantũ gͦ sꝑandũ ẽ daturũ dm̃ nobis
bona petentib. nec nos posse decipi. u
accipiamꝰ aliud ꝓalio: cũ ab ipso petiꝰ.
qͣndo nos etiã cũ simꝰ mali nouimꝰ id
dare qđ petim᷑: N enĩ decipimꝰ filios
nr̃os. Et qualia cũq bona damꝰ: ñ de
nr̃o s de ipsius damꝰ. Firmitas aut̃¬
& ualentia quȩ dã ãbulandi ꝑsapien¬
tiȩ uiã. in bonis morib constituta ẽ :
qui ꝑducunt᷑ usq ad mundationẽ
simplicitatẽq cordis. de qua iã diu
loquens. ita concludit. Oĩa gͦ q̃ cũq
uultis ut faciant uob hoĩes bona : ita
& uos facite illis. Hȩc ẽ enĩ lex ⁊ ꝓpħe.

Expanded text:
et terram, mare et omnia quae in eis sunt . Quantum ergo sperandum est daturum Deum nobis bona petentibus, nec nos posse decipi ut accipiamus aliud pro alio cum ab ipso petimus, quando nos etiam cum simus mali novimus id dare quod petimur! Non enim decipimus filios nostros, et qualiacunque bona damus, non de nostro, sed de ipsius damus. Aliter: A valentia quaedam ambulandi per sapientiae viam, in bonis moribus constituta est, qui perducuntur usque ad mundationem simplicitatemque cordis, de qua jam diu loquens ita concludit: Omnia ergo quaecumque vultis ut faciant vobis homines bona, ita et vos facite illis: haec est enim L
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾. Nec ex eo arbitͣndũ ẽ licere
ñrari. Nenĩ ẽ consequens ut cim
uerũ occultat᷑: falsũ dicat᷑. Agendũ
gͦ pͥmo ẽ. ut ĩpedim̃ta detͣhantur.
qͣuib efficiat᷑ ut ñcapiat: qͥa utiq
si ꝓpt̃ sordes ñ capit: mundandꝰ ẽ.¬

Expanded text:
potest. Nec ex eo arbitrandum est licere potest. Nec ex eo arbitrandum est licere mentiri: non enim est consequens ut cum verum occultatur, falsum dicatur. Agendum ergo primum est ut impedimenta detrahantur, quibus efficitur ut non capiat; quia utique si propter sordes non capit, mundandus e
Abbreviated transcription (Latin):
ait conuersi disrũpant uos: ñ ait
ipsas margaritas disrũpant. Illas¬
enĩ conculcando etiã eũ conu̾tunt᷑
ut ad huc aliquid audiant: disrũ¬
punt tñ. cũ aliqͦ iã missas marga-¬
ritas conculeauer̃. Ñ enĩ facile
inueneris qͥd ei ꝗͣtũ ẽẽ possit: qͥ
margaritas calcauerit. idẽ. cum
magnolabore diuina inuenta con¬
tẽpserit. Qui aut̃ tales doco : qͦ mͦ
ñ disrũpatur indignando & sto.¬
machando ñuideo. Utrũq ant̃ aĩal
inmundũẽ. canis ⁊ porcꝰ. Cauendũ
ẽ gͦ. ne qͥd aꝑiat᷑ ei qͥ non capit. Meli
enĩ querit qđ clausũ ẽ: quã id quod
aptũ ẽ. aut infestat aut negligit.
Neq uͦ alia causa reperit᷑: cur ea
q̃ manifesta ⁊ magna st̃ ñ accipiant᷑
canes: ꝓpt̃ alterũ porci nominati
sunt. Que tñ om̃is ĩmundicia. rer
tẽporaliũ dilectione c̃cipit᷑. id est
dilectione huiꝰ scłi. cui iubem᷑ re.¬
occultat. qd̾ ille ciu occultat caꝑe ñ

Expanded text:
ait: Conversi disrumpant vos, non ait ait: Conversi disrumpant vos, non ait ipsas margaritas disruenim conculcando, etiam cum convertuntur ut adhuc aliquid audiant, disrumpunt tamen eum a quo jam missas margaritas conculcaverunt. Non enim facile inveneris quid gratum ei esse possit, qui margaritas calcaverit, id est, cum magno labore divina inventa contempserit. Qui autem tales docet quomodo non disrumpatur indignando et stomachando, non video. Utrumque autem animal immundum est, et canis et porcus. Cavendum est ergo ne quid aperiatur ei qui non capit: melius enim quaerit quod clausum est, quam id quod apertum est aut infestat aut negligit. Neque vero alia causa reperitur cur ea quae manifesta et magna sunt, non accipiant canesomnis immunditia rerum temporalium dilectione concipitur, id est, dilectione hujus saeculi, cui jubemur reoccultat, quod ille qui occultat, capere non
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpi. Margarita: exeo qđ non
deba contẽpni. Conat᷑ aut̃ quisq
corrũꝑe : qđ ñ uult ẽẽ integrum.
Contẽpnit uͦ qđ iuile ducit᷑. ⁊ qͣsi
infra se ẽẽ existimat. Et ido calca¬
ri dicit᷑. qͥeqͥe contẽpnit᷑. Qua ꝓpt̃
canes st̃. qũi insiliunt addilace¬
randũ. Qđ aut̃ dilacerant: inte.¬
grũ eẽ ñ sinunt. Nolite inquit
dare sem̃ canib. Quia ⁊ si dilacera¬
ri ⁊ corrũpi ñ pot̃. & manoe iute.¬
grũ atq inuiolabile: illi tam̃ qͥd
uelĩt cogitandũ ẽ. qͥ acrit̾ atq ini-¬
micissime resistunt. Et qͣntũ in
ipsis ẽ. si fieri possit conant᷑ ꝑinere
ueritatẽ. Porci uͦ. quãuis ñita ut
canes morsu appetant: passim tñ
calcando comquinant. Ne gͦ mise¬
ritis inqͥt margaritas urãs ante
porcos: ne forte c̃culcent eas pe¬
Canes gͦ ꝓ oppugnatorib uerita¬
tis. Porcos ꝓcontẽptorib positos.
ñ incongruent̃ existimo. Qd̃ aut̃

Expanded text:
corrumpi, margarita ex eo quod non corrumpi, margarita ex eo quod non debet contemni. Conatur autem quisque corrumpere quod non vult esse integrum: contemnit vero quod vile ducit, et quasi infra se esse existimat; et ideo calcari dicitur quidquid contemnitur. Quapropter canes quoniam insiliunt ad dilacerandum, quod autem dilacerant integrum esse non sinunt; Nolite, inquit, sanctum dare canibus: quia etsi dilacerari et corrumpi non potest, et manet integrum atque inviolabile; illi tamen quid velint cogitandum est, qui acriter atque inimicissime resistunt, et quantum in ipsis est, si fieri possit, conantur perimere veritatem. Porci vero quamvis non ita ut canes morsu appetant, passim tamen calcando coinquinant: « Non ergo miseritis margaritas vestras ante porcos, ne forte conculcent eas pecanes pro expugnatoribus veritatis, porcos pro contemptoribus positos non incongrue accipimus. Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
cos. ne forte conculcent eas pedib
sius: ⁊ conũsi disrũpant uos. Quia
& dñs quãuis nichil m̃titꝰ sit: uera
tam̃ aliqua occultare se ostendit
dicens. Adhuc multa habeo uob̃
dicere: s adhucñ potestis illa por-¬
tare. Et apłs paulus. Non potui
qͣsi carnalib. tãꝗͣ paruulis in xp̃o.
lac uob̃ potum dedi ñ escã. Neq
enĩ poteratis. s neq nunc potestis.
Adhuc enĩ estis carnales. In hoc aũt
canib. ⁊ nittere ante porcos mar.¬
garitas nr̃as : diligent̃ querendũ
ẽ quid sit scm̃. quid margarite.
qͥd canes. qͥd porci. Scm̃ ẽ. qđ uiola¬
re atq corrũꝑe nefas ẽ. Cuius
utiq sceleris conatꝰ. ⁊ uoluntas
tenet᷑ rea: quãuis illud scm̃ natu¬
ra iuiolabile atq incorruptibile
maneat. Margaritȩ aut̃ : quec̃q
spiritalia magni estimanda sunt.
Et quia in abditolatent: tam ꝗͣ
de ꝓfundo eruunt᷑. & allegoriaꝵ
integum̃tis qͣsi aꝑtis conchĩs in
dicipotest. Sed sc̃m: ex eo qđ ñ hab&

Expanded text:
as pedibus suis, et conversi disrumpant vos. Quia et Dominus quamvis nihil mentitus sit, vera tamen aliqua occultare se ostendit, dicens: Adhuc multa habeo vobis dicere; sed adhuc non potestis illa portare . Et apostolus Paulus: Non potui, quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum potestis; adhuc enim estis carnales . 68. In hoc autem canibus, et mittere ante porcos margaritas nostras, diligenter quaerendum est quid sit sanctum, quid margaritae, quid canes, quid porci. Sanctum est, quod violare atque corrumpere nefas est: cujus utique sceleris conatus et voluntas tenetur rea, quamvis illud sanctum natura inviolabile atque incorruptibile maneat. Margaritae autem, quaecumque spiritualia magni aestimanda sunt; et quia in abdito latent, tanquam de profundo cruuntur, et allegoriarum integumentis quasi apertis conchis invedici potest: sed sanctum ex eo quod non debet
Abbreviated transcription (Latin):
nequxores ducent. s ert̃ sic angłi in
celis. Aliqͣndo aut̃ ille qͥint̾rogat int̾¬
rogandꝰ ẽ aliud. qd̾ tam̃ si dixerit ipse
sibi ad id qđ int̾rogauit respondeat.
Si aut̃ dicere noluerit: n uideat᷑ his
qͥad sunt inuistũ. si ce ipse qd̾ int̾rogau̾
ñ audiat. Nã ⁊ illi qͥ int̾rogauer̃ temp

Expanded text:
ubent, sed erunt sicut Angeli in coelis. Aliquando autem ille qui interrogat, interrogandus est aliud, quod tamen si dixerit, ipse sibi ad id quod interrogavit, respondeat: si autem dicere noluerit, non videatur iis qui adsunt injustum, si et ipse quod interrogavit, non audiat. Nam et i