comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ui uirtutum noticiã & formã morũ.
uiuendi in sacro querit eloquio.
hos libros magis legere debet. qui huiꝰ
mõdi contẽiptum suadent. ⁊ animã
ad amorem conditoris sui accendunt.
rectumq iuuendi tramitem docent.
qualit̾q uirtutes adquiri. ꝙ uicia de¬
dinari possint ostendunt. Primum
enim inquit querite regnũ di: & u¬
sticiam eius. ac si aꝑte diceret. Et cȩ¬
lestis patriȩ gaudia desid̾ate. & quib
usticiȩ meritis ad ea ꝑueniat᷑ sollerter
inquirite. Utrunq bonũ. utrunq ne-¬
cessarium. amate & querite. Si amor
ist. ociosus eẽ non potest. ꝑuenire desida-¬
tis. Discite quomͦ ꝑueniatur quo ten¬
ditis. hȩc uͦ scientia duob modis cõpara¬
tur: iudelicet exemplo & doctrina. Exẽ-¬
plo: quando scõrum facta legimꝰ. Doctri¬
na: quando eorum dicta ad disciplinã
nr̃am ꝑtinentia discimus. Inter quȩ
beatissimi gregorii singłarit̾ scripta
dulcia. & eternȩ uicȩ amore plena ui-¬
sa sunt. silentio nolui preterire.

Expanded text:
ui virtutum notitiam et formam vivendi in sacro quaerit eloquio, hos libros magis legere debet, qui hujus mundi contemptum suadent, et animam ad amorem conditoris sui accendunt, rectumque vivendi tramitem docent, qualiterque virtutes acquiri, et vitia declinari possint, ostendunt. Primum enim, inquit, quaerite regnum Dei et justitiam ejus ; ac si aperte dicat: Et coelestis patriae gaudia desiderate, et quibus justitiae meritis ad ea perveniatur, solerter inquirite. Utrumque bonum, utrumque necessarium amate et quaerite. Si amor est, otiosus esse non potest. Pervenire desideratis; discite quomodo perveniatur quo tenditis. Haec vero scientia duobus modis comparatur, videlicet exemplo, et doctrina exemplo, quando sanctorum facta legimus, doctrina quando eorum dicta ad disciplinam nostram pertinentia discimus. Inter quae beatissimi Gregorii singulariter scripta dulcia, et aeternae vitae amore plena visa sunt, nolo silentio praeterire.
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s habitare ñ potest. In pace in qͥt ꝓpħa
factus ẽ locus tius: & in syon habitatio eiꝰ.
In syon: s in pace. Esse syon oportet. sed
pacem ñ amitere. Contemplare: & occu¬
pari noli. Noli auarus eẽ: ne forte semꝑ
egeas. Audi salomonẽ. au di sapientem:
&e disce prudentiam. Fili mi in quit am¬
plius his ne requiras. faciendi plures li¬
bros nullus ẽ finis. frequensq meditatio
carnis afflictio ẽ. Ubi gͦ ẽ sinis Finẽ¬

Expanded text:
Deus habitare non potest. In pace, inquit Propheta, Deus habitare non potest. In pace, inquit Propheta, factus est locus ejus, et in Sion habitatio ejus . In Sion, sed in pace, esse Sion oportet, sed pacem non amittere. Contemplare, et occupari noli. Noli avarus esse, ne forte semper egeas. Audi Salomonem, audi Sapientem, et disce prudentiam. Fili mi, inquit, amplius his ne requiras; faciendi plures libros, nullus est finis, frequensque meditatio carnis afflictio est . Ubi ergo es
Abbreviated transcription (Latin):
ce ut ita dicam. ad afflictionẽ sp̃c legit.
ñ philosophat᷑ s negociat᷑: uixq tam
uehemens & indiscreta incentio. uicio¬
suꝑbiȩ carere ualet. Quid aut̃ de lec¬
tione simplicis pauli dicã.: qui ante im¬
plere legem uoluit quã disccre: Quȩ
nob̾ ꝑfecto satis exemplo eẽ potest. nos
auditores neq lectores legis. s factores
potius iustos ẽẽ ante dm̃. Consid̾andũ
pret̾ea ẽ. qł lectio duob modis animo
fastidium ingerere solet. & afflige̾ sp̃m:¬
&e qualitate uidelicet si dbscurior fue¬
rit. & quantitate si plixior extit̾it: in qͦ
utroq magno uti modamine oportet.⁊
ne qͦd ad refectionẽ quesitum ẽ. sumat᷑
ad suffocationẽ. St̃ qui omĩa legere
uolunt: tu noli contendete. sufficiat tͥ n
chil tua iter ẽ annon om̃s legeris libros.
Insinitus ẽ librorũ num̾us: tu noli sequi
infinita. Ubi finis non ẽ requies eẽ ñ pot̃.:
uͥ requies ñ ẽ. pax nulla ẽ: uͥ pax ñ est.

Expanded text:
egit, non philosophatur, sed negotiatur; vixque tam vehemens et indiscreta intentio superbiae carere valet. Quid autem delectione simplicis Pauli dicam, qui ante implere legem voluit quam discere? Quae nobis profecto satis exemplo esse potest, non auditores, neque lectores, sed factores potius justos esse ante Deum. Considerandum praeterea est, quod lectio duobus modis animo fastidium ingerere solet, et affligere spiritum, qualitate videlicet si obscurior fuerit, et quantitate si prolixior exstiterit, in quo utroque magno uti moderamine oportet, ne quod ad refectionem quaesitum est, sumatur ad suffocationem. Sunt qui omnia legere volunt; tu noli contendere, sufficiat tibi, nihil tua interest, an non omnes legeris libros. Infinitus est librorum numerus; tu nolis sequi infinita. Ubi finis non est requies esse non potest; ubi requies non est, pax nulla est; ubi pax non est,
Abbreviated transcription (Latin):
& aristotiles cẽ uoluerunt uit̃ artẽ
& disciplinã: Hel ars dici pot̾ que
fit in subiecta materia. & explicat᷑
ꝑ oꝑationem: ut architectura:. Disci¬
plina uͦ que in speculatione consistit.
& ꝑ solam explicat᷑ rõtinationẽ: ut lo¬
gica: Aliter: Philosophia ẽ meditatis
mortis. quod magis conuenit xp̃ianis:
qui scli ambitione calcata. conuersa¬
tione disciplinali sumilitudine futz
patriȩ uiuunt: Alter: Philosophia
.ẽ. disciplina omnium rerum diuinãã
atq humanarum rationes ꝓbabiliter
inuestigans: Sic omniũ studioꝵ ratio.
acd philosophiam spectat: Amministra¬
tio non omĩs pbilosoplna ẽ: & ideo phi¬
losopbia aliquomͦ ad om̃s res ꝑtinere

Expanded text:
oluerunt inter artem et disciplinam. Vel ars dici potest, quae fit in subjecta materia et explicatur per operationem, ut architectura. Disciplina vero, quae in speculatione consistit et per solam explicatur ratiocinationem, ut logica. Aliter - « Philosophia est meditatio mortis: » quod magis convenit Christianis, qui saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinali, similitudine futurae patriae vivunt. Aliter: « Philosophia est disciplina omnium rerum divinarum atque humanarum rationes probabiliter investigans. » Sic omnium studiorum ratio ad philosophiam spectat. Administratio non omnis philosophia est: et ideo philosophia aliquo modo ad omnes res pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
chil minus continet: s semel ⁊ si mul om̃u
intuetur. p̃terita. p̾sentia. ⁊ futura Nnut
uina fuerit ratione. nulla uinquã obli¬
uione aboletur: Primeua ratio rerum
est: quia ad eiꝰ similituo inẽ cunc ła fe¬
mata sunt: Dicunt quidam: quod illud
unde agunt artes semꝑ maneat: hoc gͦ
oñs artes agunt. hoc intendunt. ut di¬
uina similitudo in nobis reparet᷑. que
nobis forma c̃ deo naturã. cui quantoma¬
gis conformam᷑. tantomagis sapunus:
T unc eñ in nob̾ incipit relucere quod ini
euis ratione semꝑ fuit: qđ̃q in nobis
transit apud illum incõmutabile con¬
sistit: Aliter: Philosophia ẽ ars artũ.
e disciplina disciplinarũ: id ẽ. ad quã
oñs artes & discipline spectant: Ars
dici pot̾ scientia que artis p̃ceptis regu¬
lisq consistit. ut ẽ in scͥptura: discipli¬
na que drͣ plena. ut .ẽ. in doc trina
yei ars dici potest. qñ aliqͦd ueri suile
atq opinabile tractat᷑: Disciplina.

Expanded text:
et, sed semel et simul omnia intuetur praeterita, praesentia et futura. Vivax vina fuerit ratione. nulla unquam oblivione aboletur. Primaeva rerum est, quia ad ejus similitudinem cuncta formata sunt. Dicunt quidam, quod illud unde agunt artes, semper maneat. Hoc ergo omnes artes agunt, hoc intendunt, ut divina similitudo in nobis reparetur, quae nobis forma est, Deo natura: cui quanto magis conformamur, tanto magis sapimus. Tunc enim in nobis incipit relucere, quod in ejus ratione semper fuit: quod quia in nobis transit, apud illum incommutabile consistit. Aliter: « Philosophia est ars artium, et disciplina disciplinarum, » id est ad quam omnes artes et disciplinae spectant. Ars dici potest scientia, quae artis praeceptis regulisque consistit, ut est in Scriptura: Disciplina, quae dicitur plena, ut est in doctrina. Vel ars dici potest, quando aliquid verisimile atque opinab
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nullius indigens. uiuax mens
sola rerum primeua ratio ẽ: hȩc diffi¬
nitio magis ad ethimologiã nominis
spectat: Philos enĩ grece: amor drͣ
latine: Sophia. sapientia: ⁊ inde phi¬
losophia dictum ẽ id ẽ. amor sapiente.
Quod aut̃ additur. quȩ nulliꝰ indigens
uiuax mens & sola rerum pͥmena ra

Expanded text:
quae nullius indigens, vivax mens, et sola rerum primaeva ratio est. » Haec definitio magis ad etymologiam nominis spectat. φίλος enim Graece, amor dicitur Latine, σοφία, sapientia; et inde philosophia dicta est, id est, amor sapientiae. Quod autem additur, « quae nullius indigens, vivax mens, et sola re
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ studioso lactori. quod tam ua-¬
rie multiplicit̃q numerum
& ordinem & uocabula diuinorum
librorum tractamus: quia sepe accidit.
ut hȩc minima ignorataꝰ magnar̾ũ
rerum ꝙ utilium noticiam obscureq̃.
Qua ꝓpt̾ semel se expediat lectorͥ uthis
quasi quibꝰdam clausulis prima froz¬
te reseratis. lib̾o gressu possit dcinde ꝓ¬
positum tter currere: ne in singulis si¬
bris noua rudimenta querere oportrat.
His gͦ expeditis. deinceps cet̾a quȩ ad
ppositum opus ualete uidebunt᷑ trac.¬

Expanded text:
se studioso lectori, quod tam varie, multipliciterque numerum et ordinem, et vocabula divinorum librorum tractamus, quia saepe accidit, ut haec minima ignorata, magnarum rerum et utilium notitiam obscurent. Quapropter semel se expediat lector, ut his quasi quibusdam clausulis, prima fronte reseratis, libero gressu possit deinde propositum iter currere, ne in singulis libris nova rudimenta quaerere oporteat. His ergo expeditis, deinceps caetera quae ad propositum opus valere videbuntur, trac
Abbreviated transcription (Latin):
sum ad am̃ subleuat᷑. Necesse gͦ fuit ut
uisibiliũ condicio ita ordinaret᷑. quatinꝰ
hõ in eis foris agnosc̾et. quale eẽtiniusibi¬
le bonũ qd̾ intus querere deb̾et: hoc ÷ ut
subtus se uid̾et. qͥd sup̃ se appet̾e̾t. Non gͥ
decebat ut rerum uisibiliũ copia aliqua¬
in parte defectũ sentiret: quȩ ob id maxi-¬
me insticuta ẽ. ut in estimabilem ȩt̾noꝵ
bonorũ affluentiã nunciaret: hoc ÷ quod
aiximus. cur d̾s illa etiã creare uoluit.
quȩ humanis usib necessaria ñ ẽẽ p̃ui¬
ait. Si enĩ sola necessaria tͥbueret: boni¬
tas quidẽ eẽt. s diues ñ eẽt. Cũ uͦ necessa¬
riis etiã cõmoda adiungit: diuitias bo¬
nitatis suȩ ostendit. Cum aut̃ cõmoda
congruis suꝑ ad ditis cumulant᷑: ab un¬
dantia diuitiarum bonicatis eius demos¬
stratur. S dum postremo congruis etiam

Expanded text:
sum ad Deum sublevatur. Necesse autem fuit ut sum ad Deum sublevatur. Necesse autem fuit ut visibilium conditio ita ordinaretur, quatenus homo in eis foris agnosceret, quale esset invisibile bonum quod intus quaerere deberet: hoc est, ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defectum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa etiam creare voluit, quae humanis usibus necessaria non esse praevidit. Si enim sola necessaria tribueret; bonus quidem esset, sed dives non esset. Cum vero necessariis etiam commoda adjungit, divitias bonitatis suae ostendit. Cum autem commoda congruis sudantia divitiarum bonitatis ejus demonstratur. Sed dum postremo congruis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ colorum. preciosi lapides. ce quȩ cumq
quidem habile non ẽ.&. tamen ad spectan-¬
dum est delectabile: qualia sunt fortasse
quedã herbarum gn̾a .ce. bestiar̾u. uolu¬
cr̃u quoq & piscium. & quȩq similia.
S dignũ ualde inquisitione ẽ. quare ds̃
ħ creare uoluit quȩ usui hominis ꝓpt̾ quẽ
omĩa fecit. ñ necessaria fore p̾iudit. Seo
hoc cicius cognoscitur: si causa & modus hu¬
manȩ conditionis attendat᷑. Ds̃ hominẽ ꝓpt̃
se fecit: cuncta alia ꝓpt̾ hominẽ condidit.
Propt̃ se fecit homunẽ. ñ quod ipse indige̾t
homine: s ut homini qr melius dare nil
potiuit. sc ipsum fruendũ daret. Alia uͦ crea-¬
tura sic facta ẽ. ut ⁊ subiecta homini eẽt
ꝑ conditionẽ: &e deseruiret ad utilitatem.
Nõ gͦ quasi in quodã medio collocatꝰ hc̃
suꝑ se dm̃. subt̃ semundũ: & corpore qͥdẽ
deorsum mundo coniungit᷑. spũ aut̃ sur¬

Expanded text:
ae colorum, pretiosi lapides, et quaecunque ae colorum, pretiosi lapides, et quaecunque uod ad usum quidem habile non est; et tamen ad spectandum delectabile, qualia sunt fortasse quaedam herbarum genera et bestiarum, volucrum quoque et piscium, et quaevis similia. Sed dignum valde inquisitione est, quare Deus haec creare voluit, quae usui hominis propter quem omnia fecit non necessaria fore praevidit? Sed hoc citius cognoscetur, si causa et modus humanae conditionis attendatur. Deus hominem propter se fecit, cuncta alia propter homines condidit. Propter se fecit hominem, non quod ipse indigeret homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio collocatus, habet super se Deum, sub se mundum, et corpore quidem deorsum mundo conjungitur; spiritu autem sur
Abbreviated transcription (Latin):
fraglantiam. &e dulces spirant odores
olfactui seruiunt: & in eius delicias cra¬
ta st̃. E odem modo gustus & tactus ua¬
ria hñt oblectamenta: quȩ ex similitu¬
dine priorum satis ꝑpendi possunt.
quomodo potiumus. ñ quomͦ debui¬
mus locuti sumus. nc̃ restat ut ad consi¬
derandam ear̾ũdẽ utilicatẽ tͣnseamus.
ucilitas reru.iiͦii. cõplectit᷑. necessaria.
cõmoda. congrua. ce grata. Necessariũ
unicuiq rei ẽ quo minus ipsa subsi¬
stere cõmode ñ potest ut pote in uictu
hoĩs panis ⁊ aqua. in uestitu lanea. siue
pellicea: aut quelibet eiꝰmoĩ indum̃ta
Commodũ ẽ qd̾ licet aliqñ ampliꝰ delce¬
tet. sine ipso tñ uita duci pot̃. ut pote in
uictu hoĩs pocłm uni ce ȩsus carnium.
inuestitu bissus &e sericũ: uł qͦdlibet ali¬
ud mollius indumentũ. Aptum ⁊ con¬
gruum ẽ qd̃ licet utentib ñ prosit. ad
utendũ cñ conuenit. qͣles sunt cinctu.¬

Expanded text:
fragrantiam et dulces spirant odores, fragrantiam et dulces spirant odores, olfactui serviunt, et in ejus delicias creata sunt. Eodem modo gustus et tactus varia habent oblectamenta, quae ex similitudine priorum satis perpendi possunt. quomodo potuimus non quomodo debuimus locuti sumus, nunc restat ut ad considerandam earumdem utilitatem transeamus. Utilitas rerum quatuor complectitur: necessaria, commoda, congrua et grata. Necessarium unicuique rei est, sine quo ipsa subsistere commode non potest, utpote in victu hominis panis et aqua, in vestitu lanea sive pellicea, aut quaelibet ejusmodi indumenta. Commodum est quod, licet aliquando amplius delectet, sine ipso tamen vita duci potest, utpote in victu hominis, poculum vini et esus carnium; in vestitu byssus et sericum, vel quodlibet aliud mollius indumentum. Aptum et congruum est quod, licet utentibus non prosit, ad utendum tamen convenit, quales sunt tinctur
Abbreviated transcription (Latin):
dulcedo saporis gustum aptitudo cor¬
poris tactum. Et quis om̃s delicias sen¬
suum enumerare queat. Quȩ tam
riter ditatũ putet. Quot enĩ oblecta¬
menta oculorũ in diu̾sitate colorum
monstrauimus: tot oblectamenta au¬
rium inuarietate sonorũ inuenimꝰ
Int̾ quȩ pͥma sunt dulcia sermonũ cõ¬
mercia : quib homines ad inuicẽ su¬
as uoluncates cõmunicant. pret̾ita
narrant. p̃sentia indicant. futura nun¬
ciant. occulta reuelant: adeo ut si his
careat uita humana bestiis cõparabił
uideatur. euid autẽ concentus auium.
qd humanȩ uocis melos iocundum. quid
dulces modos sonorũ omĩum cominemo¬
rem: qr tam multa sunt armoniȩ gn̾a.
ut ea nec cogicatus ꝑcurrere. nec sermofa¬
cile explicare possit. quȩ tñ cuncta audi¬
tui seruiunt. & in eiꝰ delicias creata sunt
Sic ÷ de olfactu. habent chimiamata
odorẽ suũ. hñt unguenta odorẽ suũ hñt
rosaria odorẽ suũ. hñt rubeta odorẽ fuũ.¬

Expanded text:
dulcedo saporis gustum, aptitudo cordulcedo saporis gustum, aptitudo corporis tactum. Et quis omnes delicias sensuum enumerare queat? Quae tam er se ditatum putet. Quot enim oblectamenta oculorum in diversitate colorum monstravimus, tot oblectamenta aurium in varietate sonorum invenimus. Inter quae prima sunt dulcia sermonum commercia, quibus homines ad invicem suas voluntates communicant; praeterita narrant, praesentia indicant, futura nuntiant, occulta revelant, adeo ut si his careat vita humana, bestiis comparabilis videatur. Quid autem concentus avium? quid humanae vocis melos jucundum? quid dulces modos sonorum omnium commemorem? Quia tam multa sunt harmoniae genera, ut ea nec cogitatus percurrere, nec sermo facile explicare possit, quae tamen cuncta auditui serviunt, et ad ejus delicias creata sunt, sic est de olfactu. Habent thimiamata odorem suum, habent unguenta odorem suum, habent rosaria odorem suum, habent rubeta,
Abbreviated transcription (Latin):
rubentes rosas. candida lilia. purpure¬
as uiolas: inquib omĩb ñ solũ pulcꝰ¬
tudo. sed origo quoq mirabilis ẽ. quomo¬
do scilicet di sapĩa de t̾re puluere talem
ꝓducit speciem. Postremo suꝑ omne pul¬
chrum. uiride quomͦ animos incuentiũ
rapit. qñ uere nouo noua quadã uita ger¬
mina ꝓdeunt: & erecta sursum inspicłis
suis. qͣuasi deorsum morte calcata. ad ina¬
ginẽ futurȩ resurrectionis in lucẽ parit̾
erumpunt. Sed quid de oꝑib dĩ loqͥ¬
mur: cum etiã humanȩ industriȩ fucos
ad ult̾ina qͣdlã specie fallentes oculos can
rere debemus. Obħ ꝓuidñtia crea¬
toris tam diuersas qualitates reb in¬
didit: ut omĩs sensus hominis sua ob¬
lectamenta inueniat. Aliud ꝑcipit ui¬
sus. aliud auditꝰ. aliud odoratꝰ. aliud gu¬
stus. aliud tactus. Uisũ pascit pulcͥcudo
colorũ. suauitas cantilene demulcet
auditum. fragl̃antia odoris olfactum:

Expanded text:
rubentes rosas, candida lilia, purpurerubentes rosas, candida lilia, purpureas violas, in quibus omnibus non solum pulchritudo sed origo quoque mirabilis est. Quomodo scilicet Dei sapientia de terrae pulvere talem producit speciem. Postremo super omne pulchrum viride, quomodo animos intuentium rapit; quando vere novo, nova quadam vita germina prodeunt, et erecta sursum in spiculis suis quasi deorsum morte calcata ad imaginem futurae resurrectionis in lucem pariter erumpunt. Sed quid de operibus Dei loquimur? cum etiam humanae industriae fucos adulterina quadam sapientia fallentes oculos tantrere debemus, ob hoc providentia Creatoris tam diversas qualitates rebus indidit, ut omnis sensus hominis sua oblectamenta inveniat. Aliud percipit visus, aliud auditus, aliud odoratus, aliud gustus, aliud tactus. Visum pascit pulchritudo colorum; suavitas cantilenae demulcet auditum, fragrantia odoris olfactum,
Abbreviated transcription (Latin):
ost figurã sequit᷑ color. De colore re.¬
rum multum disserere opus nonẽ.
cum ipse uisus ꝓbet qͣntum naturȩ deco¬
ris additur: cum tam uariis distincta co¬
loribus ad ornat᷑. Qͥd luce pulchrius. q̃
cum colortm in se ñ habeat. omniũ cñ
colores rer̾ũ. ipsa quodãmͦ illuminan¬
do colorat: Qͥt locundius ad iudñdũ
celo cũ serenum ẽ qͦd resplendet quasi
saphirus ce gratissimo quodã suȩ cla¬
ritatis temꝑamento uisũ excipit. ⁊ de¬
mulcet aspectũ Solsic̃ aur̃u ritalat.
Luna pallet quasi electrum. Scellar̾u
quȩdã flammeo aspectu radiant. q̃dã
luce rosea micant: quȩdã uͦ alt̾natim nc̃
roseum. nc̃ uiridem. nc̃ candidũ sulgo¬
rem demonstrant. Qͥd de gemmis ⁊ lapi-¬
dib preciosis narrem: quorũ ñ solum
efficatia utilis. s aspectus quoq mirabi¬
lis ẽ Ecce tellus redimita florib. quã
iocundũ spectacłm p̾bet: quomͦ uisum
aclectat. quomͦ affectũ ꝓuocat. Uidemꝰ

Expanded text:
ost figuram sequitur color. De colore rerum multum disserere opus non est, cum ipse visus probet quantum naturae decoris additur, cum tam variis distincta coloribus adornatur. Quid luce pulchrius, quae cum colorem in se non habeat, omnium tamen colores rerum ipsa quodammodo illuminando colorat? Quid jucundius ad videndum coelo cum serenum est, quod splendet quasi sapphirus; et gratissimo quodam suae claritatis temperamento visum excipit et demulcet aspectum? Sol sicut aurum rutilat, luna pallet quasi electrum, stellarum quaedam flammeo aspectu radiant; quaedam luce rosea micant, quaedam vero alternatim nunc roseum, nunc viridem, nunc candidum fulgorem demonstrant. Quid de gemmis et lapidibus pretiosis narrem? quorum non solum efficacia utilis, sed aspectus quoque mirabilis est. Ecce tellus redimita floribus, quam jucundum spectaculum praebet, quomodo visum delectat, quomodo affectum provocat? Videmus
Abbreviated transcription (Latin):
suũ eum t̾nis eius qͣs nos lamenta
nocamus. eo q in tͥstiorib reb funerib ꝗs
udhibeant᷑. in quib quadruplicẽ diłso me¬
tro composuit alphabetũ: quoꝵ duo pͥma
incipiunt. heroicũ cõma c̃cludit. Tertiũ¬

Expanded text:
suum cum threnis ejus, quos nos lamenta suum cum threnis ejus, quos nos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima incipiunt, heroicum comma c
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tatur scds̾: nomia int̾pretatur lex. Inde
dictiis ẽ deuteronoiniꝰ quasi scda lex. qr in
eo replicant᷑ ea q̃ in p̃cedentib tͥb diffu¬
sius dicta sunt. In libro iosuȩ quẽ hebrer
iosuȩ benium diet̃. t̾ra ꝓmissionis popło
diuditur. Lib̾ iudicũ dictus ẽ a pͥncipib
qͥ iudicalunt popłim isrł. aute ꝗͣ reges es¬
sent in eodem populo. hinc quidã ꝯpin¬
gunt historiã ruth: sub uno uolumine
Lib̃ samuel dictus ẽ. qr natuitatẽ eiꝰ:
sac̃dotium ⁊ gesta desebit. Qͥ licet etiã lus¬
toriã saul ⁊ dd̾ c̃tineat: utͥꝗs tñ ad samit¬
el referuntur. qr unx̃ utrumq Milach
hebraicȩ latine regũ int̾pretatur. uñ dictꝰ
ẽ malachr̃ ꝓ eo q reges uide ⁊ isrlitice
gentis gestaq eoꝵ ꝑ ordinẽ digerat. Isay¬
as euangelista potius ꝙͣ ꝓph̃a. edidit libeũ
suũ: cuiꝰ omiᷤ textuᷤᷤ eloquentiȩ ꝓsa mce¬
dit. C anticũ uͦ examet᷑ ⁊ pentaniet᷑ ũsu
dise urrit. Iheremias similit̃ edidit libeũ

Expanded text:
rpretatur secundus, νόμος interpretatur lex. Inde dictus est Deuteronomius, quasi secunda lex, quia in eo replicantur ea quae in praecedentibus tribus diffusius dicta sunt. In libro Josue quem Hebraei Josue, bennum, dicunt, terra promissionis populo dividitur. Liber Judicum dictus est a principibus qui judicabant populum Israel, antequam reges essent in eodem populo. Huic quidam compingunt historiam Ruth sub uno volumine. Liber Samuel dictus est, quia nativitatem ejus et sacerdotium et gesta describit. Qui licet etiam historiam Saul et David contineat, utrique tamen ad Samuelem referuntur, quia unxit utrumque. malach Hebraice, latine regum interpretatur, unde dictus est malachim, pro eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerat. Isaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentia prosa incedit. Canticum vero hexametro, et pentametro versu discurrit. 23. Jeremias similiter edidit librum
Abbreviated transcription (Latin):
mathei scilicet ⁊ marti. ⁊ lucȩ. atqs iob̃is.
in quib facta ⁊ dicta saluatoris plane ex¬
plicant᷑ ñ uncupari incruert̃. Euangeliũ
int̃pretatur bonũ nuntiũ. qr ȩc̃na bona
ꝓmittit: ñ terrenã felicitatẽ. ũ uetus tes¬
tam̃tum scdm litt̾am intellectũ De cano
ãmonius alexandrine pͥmus exco¬
gitalit: quẽ postea eusebius cesariensis
secutiis plenus cõposuit. qͥ ideo facti st̃.
ũ ꝑ eos inuenire ⁊ scire possimus qͥ reliqͦ¬
rum euangelistaꝵ similia. aut ꝓpria dixe

Expanded text:
Matthaei scilicet Marci, Lucae atque Joannis, in quibus facta et dicta Salvatoris plane explicantur, nuncupari meruerunt. Evangelium interpretatur bonum nuntium, quia aeterna bona promittit; non terrenam felicitatem, ut Vetus Testamentum secundum litterae intelAmmonius Alexandriae primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus plenius conposuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ xxii. ꝓpħarum. Principia ⁊ fines libri
iobc̃pud hebreos ꝓsa oratione c̃texta st̃.
Oedia aut̃ ipsius ab eo loco qͦ ait. ꝑeat
dies inqua natis sum. usq ad eũ locũ
iccuto ipse rep̃hendo ⁊ ago penitentiã:
lib̃ qͥce psalteriũ. hebraice nabla: latine
organũ dicitur. Ideo aut̃ uocatur psal¬
teriũ. q uno ꝓpħa canente. ad psalt̾ium
chorus c̃sonando respondit. Hunc librũ:
quinq uicisionib ⁊ uno psalmoꝵ uo¬
lumine ꝯp̃bendunt. Psalnos dd̾ compo¬
suit. s esdias postea ordinauit. Oñis aut̃
psalii ⁊ lam̃tationes ihereiiȩ. ⁊ omnia
ferme sc̃ͥpturarũ cantica. apud hebreos
metͥce ꝯposita sunt. ũ testatur iheroui¬
nus. origenes. iosephus. ⁊ eusebuis ce¬
nc̃ saphico nitent tͥmetro ł tetͣmego
incedentes. Trib noĩb uocatũ eẽ salo¬
monẽ scͥpͥtura manifestissime docet. ⁊

Expanded text:
 expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo et ago penitentiam; liber Graece psalterium, Hebraice , nabla, Latine organum dicitur. Ideo autem vocatur psalterium quod uno propheta canente ad psalterium chorus consonando responderit. Hunc librum quinque incisionibus et uno psalmorum volumine comprehendunt. Psalmos David composuit, sed Esdras postea ordinavit. Omnes autem psalmi et lamentationes Jeremiae et omnia ferme Scripturarum cantica, apud Hebraeos metrice composita sunt, ut testantur Hieronymus, Origenes, Josephus, Eusebius Caenunc sapphico nitent, trimetro vel tetrametro incendentes. Tribus nominibus vocatum esse Salomonem Scriptura manifestissime docet: ,
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑent exemplaria ⁊ legerent. Qnta est
uulgaris cuiꝰ auctor ignoratur. unde spe¬
cialit̾ sͥ uendicauit. ũ qͥnta appellaret᷑.
Sexta ⁊ septima ÷ origenis: cuiꝰ codices
eusebus ⁊ pamphilus uulgauert᷑. Octaua

Expanded text:
ciperent exemplaria, et legerent. Quinta est vulgaris, cujus auctor ignoratur, unde specialiter sibi vindicavit, ut quinta appellaretur. Sexta et septima est Origenis, cujus codices Eusebius et Pamph
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipales. fidei doctͥuam plenissime pre¬
dicantes. S ⁊ si qua st̃ c̃cilia q̃ sc̃i patres
c̃cilii uͦ nom̃ tractũ ex more romatio.
Temꝑe .N. qͦ causȩ agebant᷑ c̃ueniebant
om̃s in unũ: ꝯmuniq intentione tracta¬
bant. Uñ ⁊ c̃cilium a ꝯmuni intentione
dictũ: quasi c̃silium. Ham cilia oculoꝵ ẽt
Uñ ÷ c̃sidium c̃silium. d in .ł. lutera tͣnse¬
unte. Cetus uͦ c̃uentus ẽ. I c̃gregano a co¬
ẽ nuncupatus. sic̃ conuentus cetus ł con¬
ciliũ. a societate multoꝵ in unũ. Ẽpłã
g̃cȩ missa interpretatur latine. Eplẽ cano¬
nice .i. regulares. ꝙ̃ eti ã dicuntur catholi
ce.x. uniu̾sales. qr ñ uni tantũ populo ł
enutati. s uniu̾sis gentib generalit̃ scͥp¬
te sunt. Actus apłorum pͥmordia fidei

Expanded text:
nodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est, vel congregatio a coest nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epistola Graece missa interpretatur Latine. Epistolae canonicae, id est regulares, quae etiam dicuntur catholicae, id est universales; quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nimus. Ad ext̾mum iam c̃sũmatum
uirũ ⁊ calcato sclo p̃paratum. in canti¬
co canticoꝵ sponsi iungit amplexib
ħaud ꝓculdubio ab ħ ordine doctͥuaꝵ
⁊ pbilosophi suos sectatores crudiunt:
ũ pͥmum ęthicã doceant. deuide phi¬
sicã interp̃tentur. ⁊ quẽ in his ꝓfecisse
ꝑsper̾unt. ad theologiã usq ꝑducant.
daniel ap̃ hebreos ñ int̾ ꝓpħas. s inter
agẏagͣphos habetur. hunc scđm lix.
int̾p̃tes. catholica ęccłia ũ legit: eo quod
multũ a ueritate discordet. Daniel ma
mone conscͥpti st̃. Iob quoqs cũ arabica
lingua plurmã ht societatẽ. Daniel ap̃
hebreos nec susaune ht hystoriã. nec
huuũ tͥum pueroꝵ: nec belis diaconisꝗs¬

Expanded text:
nimus. Ad extremum jam consummatum nimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum in Cantico canticorum Sponsi jungit amplexibus. Haud procul dubio ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi suos sectatores erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologiam usque perducant. Daniel apud Hebraeos non inter prophetas, sed inter agiographos habetur. Hunc secundum LXX interpretes catholica Ecclesia non legit, eo quod multum a veritate discordet. Daniel maxmone conscripti sunt. Job quoque cum Arabica lingua plurimam habet societatem. Daniel apud Hebraeos nec Susannae habet historiam, nec hymnum trium puerorum, nec Beli, d
Abbreviated transcription (Latin):
gat. quẽ nos nuncupare possumꝰ c̾tiona¬
torẽ. qͥ loquitur ñ ad unũ specialiter.
s ad totã contionẽ populi. Porro pacifi¬
cus uocatus ẽ. eo qͥ in regno eiꝰ pax fue¬
rit. Is itaꝗs nixta numerũ uocabuloꝵ
tͥa ȩdidit uolumina. pͥmũ qͥ hebraice
mas loth. g̾cȩ parabolȩ. latine ꝓuerbia
inscbitur. ẽo q in ipso sub comparatiua
similitudine figuras ũborum. ⁊ unagi¬
nes ueritatis ostendit. Q uidelicet para¬
bole in fine ab eo loco in qͦ ait mulierẽ
fortẽ quis inuenuiet. alfabeto texiuitur:
sic̃ lam̃tationes iheremie.⁊ cet̾a quedã
scͥpturę cantica. Scđd̾im qd̾ bebraicȩ coe-¬
leth. gͥcȩ eccłiastes. latine c̃tionator dicit᷑
eo q sermo ȩiꝰ ñ specialit̃ ad unũ sic̃ in
ꝓuerbiss ad uniuersos generalit̃ quasi
ad filiũ ei crebro sermo repecitur. In ex¬
cli̾aste uͦ mature uirũ ȩcatis instituit.
ne quicꝗͣ in mundi reb put&. eẽ ꝑpe¬
tuũ. s caduca ⁊ breuia uniu̾sa q̃ cer¬

Expanded text:
quem nos nuncupare possumus concionatorem, qui loquitur non ad unum specialiter, sed ad totam concionem populi. Porro pacificus vocatus est, eo quod in regno ejus pax fuerit. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria edidit volumina, primum quod Hebraice , Massoth, Graece parabolae, Latine proverbia inscribitur, eo quod in ipso sub comparativa similitudine figuras verborum, et imagines veritatis ostenderit. Quae videlicet parabolae in fine ab eo loco in quo ait: Mulierem fortem quis inveniet , alphabeto texuntur; sicut Lamentationes Jeremiae, et caetera quaedam Scripturae cantica. Secundum quod Hebraice , Coeleth, Graece Ecclesiastes, Latine concionator dicitur, eo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos, generaliter, quasi ad filium ei crebro sermo repetitur. In Ecclesiaste vero maturae virum aetatis instituit, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cer
Abbreviated transcription (Latin):
t̃missoꝵ ł reliquoꝵ dic̾e possumus. qr ea
q̃ in lege. ł regũ libris. ł omissa ł ñ plene
relata sunt. in Isto sũmatim ac breiuĩt̃
explicant᷑. Hic hebraicȩ dr̃ dabreiamui
qͣ int̃pretatur ũlu dierũ. qͣ significantiꝰ
cronicon totius diuine bẏstoriȩ possumꝰ
apellare. Lib̾ esdrȩ unis ẽ. inqͦ eiusdẽ
esdrȩ neemieq sermones sub uno uo¬
lumine c̃tinentur. Seds̃ tertius ⁊ qͣrtꝰ.
apocͥphi sunt. Lib̾ qͥ sapientia salomoniᷤ
inscribit᷑ ideo sapientia uocat᷑. qr in eo
xp̃i aduentꝰ qͥ ẽ sapientia pat̾s ⁊ passio

Expanded text:
m, vel reliquorum dicere possumus; quia ea quae in lege, vel regum libris, vel omissa, vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter replicantur. Hic Hebraice dicitur , Dabreiamin, quod interpretatur Verba dierum; quod significantius Chronicon totius divinae historiae possumus appellare. Liber Esdrae quartus est, in quo ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones sub uno volumine continentur. Secundus, tertius et quartus apocryphi sunt. Liber qui Sapientia Salomonis inscribitur, ideo sapientia vocatur, quia in eo Christi adventus qui est sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Canones aut̃ generaliũ c̃ciliorum : a
temꝑib constantini ceꝑunt. In p̃cedenti¬
b namqs annis ꝑsecutione feruente. do¬
cendarũ plebiũ minime dabatur facul¬
tas Iñ ap̃ianitas in diu̾sa beresi cissa ẽ:
qr ñ erat licentia ep̃is in unũ conueni¬
re. nͥ temꝑe supͣdicti imꝑatoris ipse enĩ
dedit facultatẽ xͥanis lib̾e ẽgregari. Sub
ħ etiã sci patres in c̃cilio niceno de oĩ
orbe t̾rarum c̃uenientes. iuxta fidem

Expanded text:
gat. Canones autem generalium conciliorum a gat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe
Abbreviated transcription (Latin):
cas iohes. Decinus in quib singuli eoꝵ
ꝑ singulos .ni. euangelistas numus quidã
capitał affixuis adiacet. quib ium̾is sub¬
dita ẽ area quedã minio notata: q̃ uidi¬
cat in quoto canone positus sit num̾us
cui subiecta ẽ area. U̾bi gr̃a si ẽ area
pͥma. in pͥmo canone. si sedã ii scdõ:
si t̃cia. in t̃tio. ⁊ sic ꝑ ordinẽ usq ad
decimũ ꝑuenies. Si gͥ aꝑto quolibet e
euangelistaꝵ similia dixerint.: assumes
adiacentẽ num̾um capituli. ⁊ requires
ipsum numerũ in suo canone quẽ in-¬
dicat: ibiꝗs inuenies qͥ ⁊ quid dixerint:
⁊ ita demũ in cospore inquisita loca
q̃ ex ipsis numeris indicantur. ꝑ singu¬
la euangelia de eisdẽ dixisse inuenies.¬
a non aut̃ De canonib conciltoꝵ.¬
Regula aut̃ dicta qͤ recte ducit. nec¬
aliqñ aliorsium tͣbit. Alii dixert̃ regulã
dictã ł quod regat. ł qͥ normã recte iuuen¬
di prebeat. ł qͥ distortũ prauũq qͥd corri-¬

Expanded text:
cas, Joannes. DecPer singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet: quibus numeris subjecta est area quaedam minio notata, quae indicat, in quoto canone positus sit numerus, cui subjecta est area. Verbi gratia: si est area prima, in primo canone: si secunda, in secundo: si tertia, in tertio. Et sic per ordinem usque ad decimum pervenies. Si igitur aperto quolibet EEvangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. § 16 De canonibus concilioregula nudixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corri
Abbreviated transcription (Latin):
sub uuo uolumine c̃cextas. ⁊ canonicaᷤᷤ
ordine primũ locũ hẽnt dec̾talia: qͦs
canones .i. regulares appellamꝰ. Deinde
origenis. bedȩ ⁊ alioꝵ multoꝵ. orthodox¬
orũ. q̃ tam infinita sunt uͥ num̾ari ñ
possint. Ex qͦ ꝓfecto apparet quantũ in
fidȩ xp̃ana feruorẽ habuerint: p̃ cuius
assertione. tor ⁊ tanta oꝑa memoranda

Expanded text:
sub uno volumine contextae. Canonicae ordine primum locum habent decretalia, quos canonicos, id est regulares appellamus. Deinde Origenis, Bedae, et aliorum multorum orthodoxorum, quae tam infinita sunt, ut numerari non possint. Ex quo profecto apparet quantum in fidem Christianam fervorem habuerunt, pro cujus assertione tot et tanta opera memoranda
Abbreviated transcription (Latin):
sophtim qͥ ẽ lib̃ iudicũ. Tertiũ samu¬
el qͥ ẽ primus ⁊ scds regũ. Quartũ
malachĩ. qͥ ẽ tertius ⁊ quartus regũ.
qunitũ ysaiam. Sextũ iheremiã.
Septimũ ihezechiel. Octauũ thare¬
asia. qͥ ẽ duodecĩ ꝓpharũ. Deinde t̾ciꝰ¬
ordo. ix. libros ħt. Primus ẽ iob. Scds̃
ẽ dd̾. Tercius ẽ masloth. qd grecȩ para¬
bolȩ. latinę ꝓuerbia sonat: udelicet
salomonis. Quartus coeleth. qͥ ẽ ecclesias¬
tes. Quintus suasirm .i. cantica canticoꝵ.
Sextus daniel: uii. dabreiamin: qͥ ẽ pa-¬
ralipomenon. Cetauiis esdras. Honus
hester. Om̃s gͦ fiunt numero .xxii.
Sunt p̃terea alii quidã libri. ũi sapien

Expanded text:
 qui est liber Judicum. Tertium est Samuel, qui est primus et secundus Regum. Quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum. Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Thereasra qui est duodecim prophetarum. Deinde t libros. Primus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes ergo fiunt numero viginti duo. Sunt praeterea alii
Abbreviated transcription (Latin):
ciplina religiose c̾uersationis. magna cũ¬
ra ⁊ ratione sit editus. De his duobus
iheronimꝰ sic dic̃. Fertur panarethos iłi
filii sirach lib̃. ⁊ alius pseudografus qͥ
sapientia salomonis inscbitur. quoꝵ
pͥorem hebraicũ repperi. ñ eccli̾asticũ uͥ¬
ap̃ nos s parabolas p̃notatum. Cus nine¬

Expanded text:
ciplina religiosae conversationis, magna cura et ratione sit deditus. De his duobus Hieronymus sic dicit. Fertur paranetos Jesu filii Sirac liber, et alius pseudographus, qui Sapientia Salomonis inscribitur, quorum priorem Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum apud nos, s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sp̃m scm̃ loquentes. ad eruditionem
nr̃am p̃cepta iuuendi regulamq c̃scrip¬
serunt. Fret̃ ħ alia uolumina apocͥpha
nuncupãt᷑. Apocͥpha aut̃ dicta .i. sec̾ta:
qr in dubiũ ueniunt. Est .Ni. eorũ occul¬
ta origo. nec patet patͥb:̃ã quib usꝗs
ad nos auctoritas ueratiũ sc̃pturarum
certissima ⁊ notissima successione ꝑue¬
nit. In his apoeͥphis ⁊ si niuenit᷑ aliqua
ueritas. tũ ꝓpter multa falsa nulla est
in eis cauonica autoritas. q̃ recce uidi¬
cantur ñ eę eoꝵ credenda quib ascbu¬
examinatione remota sunt.

Expanded text:
 sanctum loquentes ad eruditionem nostri praecepta vivendi regulamque conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. « Est enim eorum occulta origo, nec patet Patribus, a quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. » In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte judicantur non esse eorum credenda, quibus ascribuexami. natione remota sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
illas rerũ causas ꝑstringere. nẽ aut̃ ꝓfunda
queꝙs penetiare. iuchilqs anceps. nch ob¬
scurũ relinquere. Principiũ gͦ doctrine ẽ
in lectione. c̃summatio. in meditatione.¬
I duam si quis familiariꝰ amare didicerit.
eiqs sepius uacare uoluerit᷑. iocundam
ualde reddit uitã. ⁊ maximã in tͥbulati¬
one p̃stat consolationẽ. Ca .ii. maxime
ẽ. quȩ aĩam a terrenoꝵ actuũ strepitu
segregat. ⁊ in hac uita. etiã ȩt̾nȩ quietis
dulcedinẽ qͦdammͦ p̃gustare fac̃. Cumq
iam ꝑ ea q̃ facta sunt. eũ qͥ fec̃ omnia
querere didicerit ⁊ intelligere. tc̃ aĩimi
parit᷑ ⁊ scientia exudit.⁊ leticia ꝑfun¬
dit. Uñ fit. ũ maxiiũ in meditatione

Expanded text:
illas rerum causas perstringere; nunc autem profunda quaeque penetrare: nihilque anceps, nihilque obscurum relinquere. Principium ergo doctrinae est in lectione, consummatio in meditatione. Quam si quis familiarius amare didicerit, eique saepius vacare voluerit, jucundam valde reddit vitam, et maximam in tribulatione praestat consolationem. Ea enim maxima est, quae animam a terrenorum actuum strepitu segregat, et in hac vita etiam aeternae quietis dulcedinem quodammodo praegustare facit. Cumque jam per ea quae facta sunt, eum qui fecit omnia quaerere didicerit, et intelligere: tunc animam pariter et scientia erudit et laetitia perfundit, unde fit, ut maximum sit
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigare. De medicatione.
editatio ẽ cogitatio frequens cũ
c̃silio. q̃ causã ⁊ originẽ. modũ ⁊ utilitatẽ.
iniꝰciuiusq rei prudent᷑ inuestigat. Medi¬
tatio pͥncipiũ siunit a lectione. nulliᷤ tam̃¬

Expanded text:
I. De meditatione. Meditatio est cogitatio frequens cum consilio, quae causam et originem, modum et utilitatem uniuscujusque rei prudenter investigat. » Meditatio principium sumit a lectione; nullis tam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ si in multa diuidit᷑. fit minor in sin¬
gulis. Debemius gͦ in oĩ doctͥna. breue
aliquid ⁊ certũ colligere: q in artula me¬
moriȩ recondatur: unde pꝰmodũ cũ res
erigit aliqua diriuent᷑. Hoc etiã sepe
replicare. ⁊ de uentre memorie ad pa¬
latũ reuocare necessẽ ẽ. ne longa int¬
missione obsoleat. Uñ rogo te o lector
ne nimiũ leteris si multa legeris. s si
multa intellex̾is. nͥec tantũ intellex̾is.
s retinere potueris. Alioqͥn nec legere
multũ ꝓdest. nec intellig̾e. Quare suꝑiꝰ
me dixisse recolo eos qͥ doetͥnȩ oꝑam
dant. ingenio ⁊ memoria indigere.

Expanded text:
 si in multa dividit si in multa dividitgulis. Debemus ergo in omni doctrina breve aliquid et certum colligere, quod in arcula memoriae recondatur, unde postmodum cum res exigit aliqua deriventur. Hoc etiam saepe replicare, et de ventre memoriae ad palatum revocare necesse est, ne longa intermissione obsolescat. Unde rogo te, o lector, ne nimium laeteris, si multa legeris, sed si multa intellexeris, nec tantum intellexeris, sed etiam retinere potueris. Alio qui nec legere multum prodest, nec intelligere. Quare superius me dixisse recolo, eos qui doctrinae operam dant, ingenio et memoria indigere.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊qͥ cooꝑatur gr̃a. Q oĩa quanta sint ad¬
miratione digna. tantomagis quisqs
nouit: quanto attenciꝰ dĩ mirabilia me¬
ditari c̃sueuit De memoria.¬
e memoria ħ maxune in p̃sen¬
ti p̃termitendũ ñ eę existimo:
qd̃ sic̃ ingeniũ diuidendo inuestigat
⁊ inuenit. ita memoria colligendo cus¬
todit. Oportet gͦ uͥ q̃ discendo diuisimꝰ.
m̃danda memorię colligamus. Colli¬
gert ẽ. ea de quib ꝓlixius uł scͥptum
ł disputatũ ÷ ad breuẽ quandã ⁊ ꝯpen-¬
diosam sũmam redigere. ꝗͣ a maiorib
epilogiis .i. breuis recapitulatio supͣdic¬
toꝵ appellata ẽ. Ht̃ namq oĩs tͣetatio
aliqd pͥncipiũ. cui tota rei ueritas ⁊ uis
sententiȩ mnititur. ⁊ ad ip̃m cuncta
alia referuntur ħ querere ⁊ c̃siderare:¬
collig̾e ẽ. Uniis fons ÷. ⁊ multi riuuli.
Qͥ anfractus flumuniũ sequeris. tene fon¬
tẽ ÷ totũ habes. ħoc iccuto dico. qm̃ me¬
moria hoĩs hebes ẽ. ⁊ breuitate gaudet:¬

Expanded text:
 cooperatur gratia. Quae omnia quanta sint admiratione digna tanto magis quisque novit, quanto attentius Dei mirabilia meditari consuevit. 7. Memoriaria hoc maxime in praesenti praetermittendum non esse existimo, quod sicut ingenium dividendo investigat et invenit, ita memoria colligendo custodit. Oportet ergo ut quae discendo divisimus. commendando memoriae ea colligamus. Colligere est ea de quibus prolixius vel scriptum vel disputatum est ad brevem quamdam et compendiosam summam redigere, quae a majoribus epilogus, id est, brevis recapitulatio supradictorum appellata est. Habet namque omnis tractatio aliquod principium cui tota rei veritas et vis sententiae innititur, et ad ipsum cuncta alia referuntur: hoc quaerere et ccolligere est. Unus fons est et rivuli multi. Qui anfractus fluminum sequeris, tene fontem et totum habes. Hoc idcirco dico, quia memoria hominis hebes est et brevitate gaudet et
Abbreviated transcription (Latin):
sumino usq ultima menbra. Demide
enumerat auctores artium: & postea os¬
tendit quȩ ex his udelicet artib preci¬
pue legende sint. Demde ȩtiã quo ordi¬
ne & quomͦ legende sint aꝑit. Postremo
legentib uitȩ suȩ disciplinam prescbit:¬
& sic finitur prima pars. In scda par¬
te determinat quȩ scͥpturȩ diuinȩ ap¬
pellande sint. deinde numerum & or¬
dinem diuinorum librorum. & auc¬
tores eorum. & interpretationes no¬
minum. Postea agit de quibusdam
ꝓpͥetatib diuinȩ scripture. quȩ magis
sunt necessariȩ. Deinde docet qualit̃
legere debeat sacram scͥpturamis qͥ
in ea correctionem morum suorum &e
formam uiuendi querit. Ad ultimũ
docet illum qui ꝓpt̃ amorem scientie
eam legit: & sic scd̾a quoq pars finem
accipit. Pͥmꝰ lib̾ de origine artiũ.

Expanded text:
summo usque ad ultima membra. Deinde summo usque ad ultima membra. Deinde enumerat auctores artium; et postea ostendit, quae ex his videlicet artibus praecipue legendae sint. Deinde etiam quo ordine et quomodo legendae sint, aperit. Postremo legentibus vitae suae disciplinam praescribit: et sic finitur prima pars. In secunda parte determinat quae Scripturae divinae appellandae sint; deinde numerum et ordinem divinorum librorum et auctores eorum, et interpretationes nominum. Postea agit de quibusdam proprietatibus divinae Scripturae, quae magis sunt necessariae. Deinde docet. qualiter legere debeat sacram Scripturam is, qui in ea correctionem morum suorum, et formam vivendi quaerit. Ad ultimum docet illum, qui propter amorem scientiae eam legit: et sic secunda quoque pars finem accipit. CAP. II. De origine artiu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quibus
quisq ad
scientiam
instituit᷑:⁊
uidelicet lec¬
łio &e medita¬
tio: e quib lectio
porem in doctrina obtinet locum᷑ &
de hac tractat liber iste dando pre¬
cepta legenti. ẽ ria aut̃ sunt p̃cep¬
ta. magis lectioni necessaria. Pri¬
mum. ut sciat quisq quid legere
debeat. Scdm. quo ordine legere de
De his trib ꝑ singula agitur in hoc
libro. Instruit aut̃ tam scłarium ꝙͣ.
diunarum scͥpturarum lectorẽ un¬
de & induas partes diuditur. qua¬
rum una quęq tres habet distincti¬
ones. In pͥma parte docet lectorem
artium.: in scd̾a. diuinum lectorem.
Docet aut̃ hoc modo. ostendendo pri¬
mum quid legendum sit. demde quo
ordine. & quom legendum sit. Ut aut̃
scrri possit quid legendum sit. aut¬
quid p̃cipue legendum sit: in pri¬
ma parte pͥmum enumerat origi¬
nem omnium artiuin: deinde descͥpti¬
onem & partitionem carum: id est quo¬
mͦ unaquęq contineat aliam uel conti¬
neatur ab alia. secans philosophiam a

Expanded text:
sunt, quibus quisque ad scientiam instruitur: videlicet lectio et meditatio, e quibus lectio priorem in doctrina obtinet locum: et de hac tractat liber iste dando praecepta legendi. Tria autem sunt praecepta magis lectioni necessaria. Primum ut sciat quisque quid legere debeat. Secundum, quo ordine legere debDe his tribus per singula agitur in hoc libro. Instruit autem tam saecularium quam divinarum Scripturarum lectorem: unde et in duas partes dividitur, quarum unaquaeque tres habet distinctiones. In prima parte docet lectorem artium, in secunda divinum lectorem. Docet autem hoc modo, ostendendo primum, quid legendum sit; deinde quo ordine, et quomodo legendum sit: ut autem sciri possit, quid legendum sit, quid legendum sit, in prima parte primum enumerat originem omnium artium; deinde descriptionem et partitionem earum, id est, quomodo unaquaeque contineat aliam, vel contineatur ab alia, secans philosophiam a
Abbreviated transcription (Latin):
ut se tooneum ad hȩc di̾cenda ostenoe¬
ret: nouissime secutus adiunxit. Iuia
mandatis tius credioi. Ac si diceret
deo. Ideo docere me debes. qualtter t
seruire debeo: quia preceptis tius iã
ꝑ contumatiam non resisto. Credo bo-¬
num ẽẽ quod precipis: eredo uerum
esse quod ꝓmittis. Acqͥeui iam ꝓpt̾ te
mea relinquere: ⁊ idcirco queso ꝑ te

Expanded text:
ut se idoneum ad haec discenda ostendeut se idoneum ad haec discenda ostenderet, novissime secutus adjunxit: « Quia mandatis tuis credidi , » ac si diceret: Deo. Ideo docere me debes qualiter tibi servire debeo, quia praeceptis tuis jam per contumaciam non resisto; credo bonum esse quod praecipis, credo verum esse quod promittis; acquievi jam propter te mea relinquere, et idcirco quaeso pe