comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latõne corꝑis scĩ hẏlarii. hoc totũ audiens intenta
mente rex. et om̃ino huiꝰ sc̃i uiri loquutionẽ celesti
sale illitam intelligens. nec nõ ep̃i bona uolu̾tate
in hoc p̾ cognita: reddebat ab intimis deo grãs pre¬
cordi ᷤᷤ insuꝑ ꝓmittẽs quatinꝰ sibi spontanea uolun¬
tate cõcederet quieqͥd in auro uel argento. seu precio¬
sis rebus aliis ad hoc ꝑagendũ desideret. Huiusmi
autem licencia diuino nutu preordinante letificatus.
nimieq donariis pecunie ad predictam rem ꝑficiendã.
ab eod̾ rege suisq fidelib honeste ditatus: repedauit
simul cũ pontifice illam maxime curam gerens. ut
auxiliante nec nõ et cet̾is in ead urbe manentib ut
ip̃ius restauratio eccłie. una cũ sanctissimi translati¬

Expanded text:
latione corporis sancti Hylarii. Hoc totum audiens intenta latione corporis sancti Hylarii. Hoc totum audiens intenta mente rex et omnino huius sancti viri locutionem celesti sale illitam intelligens, nec non episcopi bona voluntate in hoc percognita, reddebat ab intimis Deo gratias prccordiis, insuper promittens, quatinus sibi spontanea voluntate concederet, quicquid in auro vel argento seu preciosis rebus aliis ad hoc peragendum desideraret. Huiusmodi autem licentia, divino nutu preordinante, letificatus, nimie donariis peccunie ad predictam rem perficiendam ab eodem rege suisque fidelibus honeste ditatus, repedavit simul cum pontifice, illam maxime curam gestens, ut auxiliante nec non et ceteris in eadem urbe manentibus, ipsius restauratio ecclesie una cum sanctissimi translati
Abbreviated transcription (Latin):
ad prefatũ regem clodoueum. ep̃s ut decuit equester.
abbas aut̃ ut eius mos fuit pedest̾. Qd̃ et statim nũ¬
ciatũ est regi. udelicet eund̃ ep̃m una cum predicto
abbate illuc uenisse. Tunc pontificis aduentu letꝰ
nimisq letior inde effectus est. quia talis uiri faciẽ
cuiꝰ sanctitas in euis p̾sencia tam sepe diuulgabatur.
promeruit uidẽ. Ipseq cicius ab imꝑali surgens thro¬
no. eũ ei obuiam nimia stipatus multitudine cur¬
sũ acceleraret amplexi uelut conuenit honorabi¬
li dignoq simul cũ ep̃o receptus est honore. Illi uͦ
diei oblationesq missarũ rege astante celebrassent:
petebat id̾ abbas regem. ut sibi una cũ ep̃o locus
familiarit̾ secũ loquendi nõ denegaret᷑ hoc pꝰqͣ
a rege sibi pro ut petebat concessum est: ꝑ totũ indi¬
cauit. ei quomͦ seu qualit̾ duunitꝰ sibi reuelatũ ẽ.
siue de predicti restauratione loci uł de sc̃issimi trans¬

Expanded text:
ad prefatum regem Clodoveum; episcopus, ut decuit, equester, ad prefatum regem Clodoveum; episcopus, ut decuit, equester, abbas autem, ut eius mos fuit, pedester. Quod et statim nuntiatum est regi, videlicet eundem presulem una cum predicto abbate illuc venisse. Tunc rex de pontificis adventu letus nimisque lecior effectus est, quia talis viri faciem, cuius sanctitas in eius presentia tam sepe divulgabatur, promeruit videre. Ipse autem cicius ab imperiali surgens throno, cum ei obviam, nimia stipatus multitudine, cursum acceleraret, amplexu convenit honorabili, dignoque simul cum episcopo receptus est honore; statimque, diei oblationesque missarum, rege astante, celebrassent, petebat idem abbas regem, ut sibi una cum episcopo locus familiariter secum loquendi non denegaretur. Hoc postquam a rege sibi, prout petebat, concessum est, per totum indicavit ei, quomodo seu qualiter divinitus sibi revelatum est sive de predicti restauratione loci vel de sanctissimi trans
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ diuinã reuelat̾onẽ iniuncta iussaq sint agenda seu
in restaurandã eccłiam. fiue in tranferando sacrum
patroni nr̃i corpusculũ disferre seu tardare diuciꝰ
noli. Nam me totamq meã si placet possessionem
promptꝰ. sibi sũ in aduitoriũ dare. Interea dũ idem
sc̃s uir potestatẽ illũ locũ regendi duitissime reluc¬
taret᷑ acciꝑe multisq accusationib qd̵ longũ nimis ẽ
enarrare se temptaret inde subtrahere atq ħ illi
nullo mͦ concederet᷑: rogauit pontificẽ ut cũ eo pa¬
riter regis clemenciam imploraret: ne talis res absq
suo inchoaret᷑ auxilio. In hoc autẽ ut consenserat ep̃s
sc̃ẽ fue petitioui deposuit baculũ ꝑegͥnationis. accipi¬
ens licet coactus uirgam correctionis: nõ ad sui
tantum honoris augmentationem set multomagis
ad aliors cleo concedente meliorationẽ. Tunc uͦ parier
ep̃s et abbas condicto itinere arrepto. preuenerunt

Expanded text:
per divinam revelationem iniuncta iussaque sint agenda, seu per divinam revelationem iniuncta iussaque sint agenda, seu in restaurando ecclesiam sive in transferendo sacrum nostri patroni corpusculum, differre seu tardare diutius noli; nam me totamque meam, si placet, possessionem promptus tibi sum in adiutorium dare'. 12. Interea dum idem sanctus vir potestatem illum locum regendi diutissime reluctaretur accipere multisque excusationibus, quod tongum nimis est enarrare, se temptaret inde subtrahere, atque hoc illi nullo modo concederetur, rogavit pontificem, ut cum eo pariter regis clementiam adiret, ne talis res absque suo inchoaretur auxilio. In hoc autem ut consenserat episcopus sancte sue peticioni, deposuit baculum peregrinationis, accipiens, licet coactus, virgam correctionis, non ad sui tantum honoris augmentationem, sed multo magis ad aliorum, Deo concedente, meliorationem. Tunc vero pariter episcopus et abbas, condicto itinere arrepto, pervenerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iiluc uero ubiq ꝑuentũ est. ip̃e ep̃s tocus q clerus
eum digne receptum. ita ut frẽm uirumq sc̃m sponte me¬
ritoq diligebant. Nat ab eod pontifice ceterisq pie¬
tauensiũ urbis habitatorib in tantũ sua scã amabatͦ
oratio: ut eũd̃ locũ scilicet monasteriũ sc̃i hy larii in
quo morabat᷑ ꝓ sue predicatõnis amore nõ cessarent
frequentare. hec igit᷑ que paulo suꝑius habent᷑ scͥpta
cũ apredicto uiro cet̾ĩsq suis familiarib amicis ep̃o
intimarent᷑. eiq cõꝑtũ esset qualit̾ ꝑ reuelationẽ huic
dei electo contigisset: coadunatis de tocius cleri ordine
maiorib natu. seniorib q quam płimis in eadem urbe
poralit̾ requiescebat: ibiq sco eidem uiro ab om̃ibus
in abbatẽ electo. cuncta q̃ ad illũ locũ ꝑtinere uidebãt
cõmendabat huimi dicẽs. Fr̾at̃ et dñe om̃a que tibi

Expanded text:
Illuc vero ubi perventum est, ipse episcopus totusque clerus Illuc vero ubi perventum est, ipse episcopus totusque clerus eum digne receptum ita ut fratrem virumque sanctum sponte meritoque diligebant; nam ab eodem pontifice ceterisque Pictavensium urbis habitatoribus in tantum sua sancta amabatur oratio, ut eundem locum, scilicet monasterium sancti Hylarii, in quo morabatur, pro sue predicationis amore non cessarent frequentare. Hec igitur, que paulo superius habentur scripta, cum a predicto viro ceterisque suis familiaribus amicis episcopo intimarentur, eique compertum esset, qualiter per revelationem huic Dei electo contigisset, coadunatis de tocius cleri ordine maioribus natu senioribusque quam plurimis, in eadem urbe poraliter requiescebat, ibique sancto eidem viro, ab omnibus in abbatem electo, cuncta que ad illum locum pertinere videbantur commendabat, huiusmodi dicens: 'Frater et domine, omnia, que tibi
Abbreviated transcription (Latin):
llis caute sciscitantib talia
dũ nec uellet nec etiam
posset rem predictam ce¬
laret indicauit eis ꝑ om̃a
qͥd ibi desiderauerit. quidꝙ inde ei celitꝰ acciderit.
Iui uͦ nullo mͦ suis resistentes precib minimeq re¬
tinentes qd̃ diuinitꝰ ei promissũ et concessum est:
inquirebant quomͦ seu quando ħ fieri post dei nutũ
deberet. Ille e contra respondens dixit. se nichil. seu
de restauratione eccłie. siue de sacratissimi translati¬
one corꝑis facturum absq consultu licenciaq pon-¬
tificis atq regis aduitorio scilicet clodouei qui tũe
temꝑis longe lateq imꝑialẽ obtinebat potestatẽ.
In de post paululũ occasione ad ep̃m eundi recepta:
congregauit in unũ suos nimiũ familiarissimos
sibiq amantissimos ut una cũ eoꝵ unanimi con¬
silio illuc ꝑgeret. ibiq qd̾ ei loquendũ aut con¬
siliandum eiset cõmunit̾ cũ eis hoc totũ ꝑageret.

Expanded text:
Illis caute sciscitantibus talia, Illis caute sciscitantibus talia, dum nec vellet nec etiam posset rem predictam celare, indicavit eis per omnia, quid ibi desideraverit, quidque inde celitus ei acciderit. Illi vero nullo modo suis resistentes precibus minimeque renitentes, quod divinitus ei promissum et concessum est, inquirebant, quomodo seu quando hoc fieri post Dei nutum deberet. Ille econtra respondens, dixit, se nichil seu de restauratione ecclesie sive de sacratissimi translatione corporis facturum absque consultu licentiaque pontificis atque regis adiutorio, scilicet Clodovei, qui tunc temporis longe lateque imperialem obtinebat potestatem. 11. Inde post paululum, occasione ad episcopatum eundi recepta, congregavit suos in unum familiarissimos sibique amantissimos, ut una cum eorum unanimi consilio illuc pergeret, ibique quod ei loquendum aut consiliandum esset, communiter cum eis hoc totum perageret.
Abbreviated transcription (Latin):
miũ. Tuc̃ u huius felicitate reuelatõnis consolatus.
salubrit̾ adulci fa somno eiugilans. nimiũq gra¬
tulabundꝰ de lectuli stramine surgens: eccłiam
intrabat. et graciarũ actiones ut dignũ fuit deo. scõq
hy lario non clestitit die nocteq ꝑ longum tempus
agere. Nam qd̃ antea diu ꝑ inde fessam precaminũ
ieinioꝵq instanciam. supplex curauit postulare:
tũc id ip̃m celitus sibi a deo concessum gauisus est
impetrasse. nõ hoc suis deputanf meritis. s dei gr̃e
om̃ipotentis. Ergo cũ huiusmͦi laudib ut dictumẽ.
non paruum sed spacutni. ad dm̃ contemplatiua tantum mͦ
uocatione plus solito intentꝰ immineret ac ꝑ afflictionẽ
incredibił abstinẽcie carnen ultia mensuram macerãdo
q nimie dilectionis amore fraternitatẽ uenerantes:
int̾rogauerunt eum qͥd cause hoc esset qd ultra quã
humana sustinere possit natura.
se affligendo mortificaret.

Expanded text:
premium'. Tunc vero huius felicitate revelationis consolatus, premium'. Tunc vero huius felicitate revelationis consolatus, salubriter a dulci sompno evigilans nimiumque gratulabundus de lectuli stramine surgens, ecclesiam intrabat et gratiarum actiones, ut dignum fuit, Deo sanctoque Hylario non destitit die noctuque per longum tempus agere. Nam quod antea diu per indefessam precaminum ieiuniorumque instantiam supplex curavit postulare, tunc id ipsum celitus sibi a Deo concessum gavisus est impetrasse, non hoc suis deputans meritis, sed Dei gratie omnipotentis. 10. Ergo cum huiusmodi laudibus, ut dictum est, non parvum per spacium ad Deum contemplativa tantummodo vacatione plus solito intentus immineret ac per afflictionem incredibilis abstinentie carnem ultra mensuram macerando s viri, suamque nimie dilectionis amore fraternitatem venerantes, interrogaverunt eum, quid cause hoc esset, quod ultra, quam humana sustinere posset natura, se affligendo mortificaret.
Abbreviated transcription (Latin):
illustraret: accidit eũ int̾ alia loca pictauensiũ ur¬
bem aggessũ ẽẽ ibiq ꝑ longũ tempus in castris
seĩ hylarii demoratum fuisse: nõ ob aliam causam. nisi
ut deo concedente ip̃iusq hẏlarii scĩ suffragrantib me-¬
multarũ assiduitates uigiliarũ. in sua sc̃ã oratione
una cũ casta parsimonia uacaret. ut hoc qd̵ tam deside¬
rabat sibi a dũo concederet᷑. reuelatũ est ei quadã nocte
ꝑ uisionẽ. quasi ip̃e sc̃s hylariꝰ
sibi uisibilit̾ appareret dices̃.
Frater exaudita est oratio
tua: et ego in quantũ mͥ
facultas
suppetit. ꝑ merita atq sus¬
fragia scẽ marie dei genitricis semꝑq uirginis o̾iũꝙ
sc̃õꝵ int̾uencionẽ tuã in conspectu diuine maiestatis
orationẽ adiuuare nõ desisto. qͥa ip̃e ds̃ elegit te. ut
suũ in hoc loco restaurares seruiciũ. et mei corpuscłi
artus in huiꝰ ecclesiole secreciori parte collocare nõ tar¬
des. hoc enĩ tibi. ad magnum a deo seruatũ est pre-

Expanded text:
rat, accidit, eum inter alia loca, Pictavensium urbem aggressum esse, ibique per longum tempus in castris sancti Hylarii demoratum fuisse, non ob aliam causam, nisi ut, Deo concedente, ipsiusque sancti Hylarii suffragantibus memultarum assiduitates vigiliarum in sua sancta oratione una cum casta parsimonia vacaret, ut hoc quod ardenter desiderabat sibi a Deo concederetur, revelatum est ei quadam nocte per visionem, quasi ipse sanctus Hylarius sibi visibiliter appareret, dicens: 'Frater, exaudita est oratio tua, et ego, in quantum michi facultas suppetit, per merita atque suffragia sancte Marie Dei genitricis semper virginis omniumque sanctorum interventione tuam in conspectu divine maiestatis orationem adiuvare non desisto, quia ipse Deus elegit te, ut suum in hoc loco restaurares servicium et mei corpusculi artus in huius ecclesiole secretiori parte collocare non tardaros; hoc enim tibi ad magnum servatum est a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
secła harũ laudũ p̾conia imitat᷑ ecclia Cũ recñsñt᷑
annira sc̃on natalitia: Cum post ꝑacta pͣlia digna reddũ¬
tur p̃mĩa ꝑ passione rosea pro castitate candida: Tatur
torques aurea ꝓ doctrma catholicã Qu̾a p̾sulget hiła¬
rius in sũmi patris curia:. Euiꝰ libroꝵ copia sides sir
mat᷑ unĩca hĩnc ÷ mat̾ catholica uitet erroñ diu̾a
Cuiꝰ sequi uestigia ãc p̃dĩcare dogmiata. sidẽ recta aẽ
ferud̃a det nobĩs mat̾ Gr̃a aõi¬

Expanded text:
saecula. Harum laudum praeconia Imitatur Ecclesia, Dum recensentur saecula. Harum laudum praeconia Imitatur Ecclesia, Dum recensentur annua Sanctorum natalitia. Cum post peracta praelia Digna redduntur praemia. Pro passione rosea, Pro castitate, candida. Datur et torques aurea, Pro doctrina catholica, Qua praefulget Augustinus. In summi regis cumatur unica. Hinc et mater Ecclesia Vitat errorum devia. Hujus sequi vestigia Ac praedicare dogmata. Fide recta ac fervida Det nobis mater grati
Abbreviated transcription (Latin):
Quo mens m se pacisica uera freqñtat s̾abata
Mũdi cordis leticia odorans uera gaudia Qinbus p̃gustat
auida que sit sc̃or̃. głia: Qua letat᷑ in patͥa celicolaꝵ cu¬
ria Negem donantẽ p̾mia sua c̃nens in głia. Beata
illa patria q̃ nescit nisi gaudia: Nam ciues hꝰ patrie
nõ cessañt laudes dr̃e Quos ille dulcor af̃ficit quẽ nlłus
meror inficit. Quos nlłus hostis inpecit nullusꝙͣ turbõ ꝯcu̾¬
t̾it. U̾bi dies clarissima melior est qmͣ milia luce lucẽs
p̃fulgida plenã dei noticia Quam mens humana cape
nͨ lingua ualet ꝓm̃e donec uite uictoria ꝯmũtet ħ mor¬
talia. Qñ deus est oĩa uita uirtutis scientia Sictus¬
uestis. ⁊ cet̾a que uelle potest mens piaz hoc in hac
ualle misera meditet᷑ mens sobria hoc ꝑ soporẽ
hũtiat. hoc attñdat dum uĩgilat: Quo mundi post exilia
coronetur in patria ac in decoris głia regẽ laudet ꝑ

Expanded text:
Quo mens in se pacifica, Vera frequentat Sabbata. Quo mens in se pacifica, Vera frequentat Sabbata. Mundi cordis laetitia Odorans vera gaudia. Quibus praegustat avida, Quae sit sanctorum gloria Qua laetatur in patria Coelicolarum curia. Regem donantem praemia Sua cernens in gloria. Beata illa patria Quae nescit nisi gaudia, Nam cives hujus patriae Non cessant laudes canere. Quos ille dulcor afficit, Quem nullus moeror inficit. Quos nullus hostis impetit, Nullusque turbo concutit. Ubi dies clarissima, Melior est quam millia. Luce lucens praefulgida, Plena Dei notitia. Quam mens humana caper Nec lingua valet promere, Donec vitae victoria Commutet haec mortalia, Quando Deus est omnia: Vita, virtus, scientia, Victusvestis, et caetera. Quae velle potest mens pia. Hoc in hac valle misera Meditetur mens sobria. Hoc per soporem sentiat, Hoc attendat dum vigilat. Quo mundi post exsilia Coronetur in patria, Ac in decoris gloria Regem laudet per
Abbreviated transcription (Latin):
sibi credidit: ꝓpt̾ quã mͥ significauit se etiam mori
uelle. hanc expecto. hanc desidero. que mͥ prestabat
salutẽ et et̾nitatẽ. Ergo filia subueni sollicitudini
meȩ. et hanc epłam meam semꝑ lege. et huic te uesti
et margarite reserua: et ip̃a tu mͥ nullũ int̾rogans
qualib potes litteris rescribe utrũ te uesti huic et
margarite reserues: ut sciam quid iuriemi illi res¬
pondeam: et ut si illam desideras. si expectas. letus
possim ad te reditum cogitare. Cũ aut̃ mͥ rescͥpseris.
tẽ tͥ et ego qͥ sit hic iuiuenis. & qual sit. et qͥd uelit. et
matutinũ tͥ et serotinũ misi: ut menior mei semꝑ¬
esses. Tu uͦ si minus ꝑ etatẽ hẏmuũ et epłam iutel¬
lexeris. int̾roga matrẽ tuam que optat ut te morib
siris genuerit deo. Os qui te genuit hic et inetnum¬
te custodiat. obto filia desiderantissia:¬
Nter ñi festi gaudia nr̃a Sonet armõnia.

Expanded text:
sibi, credidit —, propter quam mihi significauit se etiam mori sibi, credidit —, propter quam mihi significauit se etiam mori uelle. hanc exspecto, hanc desidero, quae mihi praestabit salutem et aeternitatem\'. Ero, filia, subueni sollicitudini meae et hanc epistolam meam semper lege et huic te uesti et margaritae reserua. et ipsa tu mihi nullum interrogans, qualibus potes, litteris rescribe, utrum te uesti huic et margaritae reserues, ut sciam, quid iuueni illi respondeam, et ut, si illam desideras, si expectas, laetus possim ad te reditum cogitare. cum autem mihi rescripseris, tunc tibi et ego, quis sit hic iuuenis et qualis sit et quid uelit et tutinum et serotinum misi, ut memor mei semper sis. Tu vero si minus per aetatem hymnum et epistolam intellexeris, interroga matrem tuam, quae optat ut te moribus suis genuerit Deo. Deus qui te genuit, hic et in aeternum custodiat opto, filia desideratissinterni festi gaudia, Nostra sonat harmonia.
Abbreviated transcription (Latin):
te huic uesti et margarite reserues: neq misero seni
tale tlampnũ tuũ facias. si hanc uestem et hane mar¬
garitam nõ habueris. Testor aut̃ tͥ filia dm̃ celi et
terre: quia nichil est. hac margarita atq hac ueste
preciosuis: et tui iuris est. ut hanc habeas. Tu mͦ si
quando tͥ uestis alia offerat᷑ uel infecta. uel serica
et deaurata. dicito sibi qui tibi offert. Ego uestem expec
querit. quã nõ possum hab̾e si hanc habuero. Sufficit
mͥ lana ouis mee sufficit mͥ color quẽ natura attulit :
sufficit mͥ textus insumptuosus. Ceterum uestem illã
desidero que dicit᷑ nõ absumi. nõ atteri: nõ scindi.
At uͦ si tibi margarita offerat᷑. aut suspendenda collo.
aut cdigito coaptanda: dices ita. Non mͥ sint inpedi¬
mento iste inutiles. et sordide margarite. Expecto
illam pulcherrimam et preciosissimam et utilissimã:
credo patͥ meo quia et ille ei qui hanc spospondit

Expanded text:
te huic uesti et margaritae reserues neque miserum senem te huic uesti et margaritae reserues neque miserum senem tali damno tuo facias, si hanc uestem et hanc margaritam non habueris. testor autem tibi, filia, deum caeli et terrae, quia nihil hac margarita atque hac ueste pretiosius est et tui iuris est, ut hanc habeas. tu modo, quando tibi uestis alia offeratur uel infecta uel serica uel deaurata, dicito ei, qui tibi offert: \'ego uestem altequaerit, quam non possum habere, si hanc habuero. sufficit mihi lana ouis meae, sufficit mihi color, quem natura attulit, sufficit mihi textus insumptuosus. ceterum uestem illam desidero, quae dicitur non absumi, non atteri, non scindi\'. at uero, si tibi margarita offeratur aut suspendenda collo aut digito coaptanda, dices ita: \'non mihi impedimento sint istae inutiles et sordidae margaritae; expecto illam pulcherrimam et pretiosissimam et utilissimam — credo patri meo, quia et ille ei, qui spopondit
Abbreviated transcription (Latin):
rite uͦ quam a me petis natura eius est: ut habere
eam nemo possit qͥ margaritam alteram habuerit.
Quia alie margarite aut de mari. aut de t̾ra sũt: mea
aut̃ ut ipse tu uides speciosa et preciosa est: incom-¬
parabilis et celestis est : nõ dignat᷑ ibi ẽẽ uͥ alie sũt.
Non enĩ rebus meis conuenit cũ rebus hominis: qͥa
exardescit. nõ uulnera patitur. non annis dimutat᷑.
nõ morte dissoluit᷑ equalis enĩ et eterna est. Ego tam̃
hanc uestem et hanc margaritam meã petenti tͥ dabo.
ut eam filie tue ꝑferas. S pͥus scire debes qͥd uelit
filia tua si se huiꝰ uestis et margarite mee usibus dig¬
nam faciat: id est si uestes serieas et auratas et in¬
fectas habere tioluerit. et si omnẽ margaritam alterã
oderit. tunc hanc quam me rogas tibi prestabo. Post
quam uocẽ filia letus surgo: et secretã hanc habens
ad te epłam feci. rogans te ꝑ multas lacrimas meas ut

Expanded text:
rita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere rita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere eam nemo possit, qui margaritam alteram habuerit, quia aliae margaritae aut de terra aut de mari sunt, mea autem, ut ipse tu uides, speciosa et pretiosa est, incomparabilis et caelestis est, non dignatur ibi esse, ubi aliae sunt. non enim rebus meis conuenit cum rebus hominis, quia, exardescit, non uulncri patet, non annis demutatur, non morte dissoluitur—, aequalis, aeternus. ego tamen hanc uestem et hanc margaritam meam petenti tibi dabo, ut eam filiae tuae perferas. sed prius scire debes, quid uelit filia tua. si se huius uestis et margaritae meae dignam facit, id est, si uestes sericas et auratas et infectas habere noluerit, si omnem margaritam alteram oderit, tunc haec, quae me rogas, tibi praestabo.\' Post quam uocem, filia, laetus exsurgo et secretum habens hanc ad te epistolam feci, rogans te per multas lacrimas meas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
oratione iuuenem precari cepi dicẽs. Dñe scẽ miserere
preci mee. et miserere sollicitudini. et uite mee. Si
enĩ hanc uestem et margaritam mͥ non concedis. mi-¬
ser futurus sum: filiamq meam uiuentẽ ꝑditurus
sum. Ego ꝓp̃t hanc margaritam et uestem peregͥnari
audiuit: iubet me leuare et ait mͥ. Mouerunt me
preces et lacrime tue. et bene est qd̃ hoc credidisti. &
quia dixisti te ꝓpt̾ hanc margaritam ip̃am uitã uelle
impendẽ: nõ possum eam tͥ negare. S scrre debes ꝓ¬
positum et uolũtatẽ in eam. Uestis quã ego dedero
talis est ut si qua puella ueste alia colorata et ferica
deaurata uti uoluerit: in uestẽ meã caꝑe nõ possit
S illi dabo eam que contempta sit serico habitu. et nati¬
ius colorib et insumptuosuͦ textu uestiri. ita ut ꝓpt
consuetudinẽ purpuram ꝑ angustam uestis habeat:
nõ etiam purpura ip̃a disfundat᷑ in uestem. Marga¬

Expanded text:
oratione iuuenem precari coepi dicens: \'domine sancte, miserere oratione iuuenem precari coepi dicens: \'domine sancte, miserere preci meae et miserere sollicitudini uitae meae; si enim hanc uestem mihi et margaritam non concedis, miser futurus sum: filiam meam uiuentem perditurus sum. ego propter hanc margaritam et uestem peregrinari audiuit, iubet me leuare et ait mihi: \'mouerunt me preces et lacrimae tuae et bene est, quod hoc credidisti. et quia dixisti te pro hac margarita ipsam uitam tuam uelle impendere, non possum eam tibi negare, sed scire debes propositum et uoluntatem meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis uoluerit ueste alia colorata et serica et aurata uti, hanc uestem meam capere non possit. sed illi dabo eam, quae contenta sit serio habitu et natiuis coloribus et insumptuoso textu uestiri, ita ut propter consuetudinem purpuram perangustam uestis habeat, non etiam purpura ipsa diffundatur in uestem. marga
Abbreviated transcription (Latin):
Postquã uidi margaritam. Qua uisa: statim procidi
Non enĩ potuerunt occłi mei tantũ eius sustinere colorẽ.
Nam nec celi. nec lucis. nec maris. nec terre species: pul¬
eritudini eius poterat conparari. & cum prostratꝰ lacerẽ:¬
ait mͥ quidam de assistentib Uideo te sollicitũ et bonũ
patrẽ esse: et hanc uestem atq margaritam ad filiam
tuam desiderare. S ut magis desideres: ostendam tͥ
quid adhuc hec uestis atq margarita boni habeat.
Uestis hec nũquam tineis comedit᷑ nõ usu atterit᷑ non
ut si quis ea induit᷑ nõ egrotet. nõ senescat. nõ moriat᷑.
nicħ om̃uio in se habeat qd̃ sit obnoxium corꝑi: sed
utenti ea nich accidit qd̃ aut mortem afferat aut etatẽ
dimu tet. aut inpediat sanitatem. Q d̃ uͥ audiui filia:
examinari magis desiderio margarite et uestis istuis
cepi. Q sic̃ ꝓstratus iacebain indefiente fletu et intenta

Expanded text:
post quam uidi margaritam, qua uisa statim concidi; post quam uidi margaritam, qua uisa statim concidi; non enim potuerunt oculi mei sustinere tantum eius colorem. nam nec caeli nec lucis nec maris nec terrae species pulchritudini eius poterat comparari. Et cum prostratus iacerem,ait mihi quidam de assistentibus: \'uideo sollicitum et bonum patrem esse et hanc uestem atque hanc margaritam ad filiam tuam desiderare, sed, ut magis desideres, ostendo tibi, quid adhuc haec uestis atque margarita boni habeat. uestis haec numquam a tineis comeditur, non usu atteritur, ut, si quis ca induitur, non aegrotet, non senescat, non moriatur. nihil omnino in se habet, quod sit obnoxium corpori, sed utenti ea nihil accidit, quod aut mortem afferat aut aetatem demutet aut impediat sanitatem\'. quod ubi audiui, filia, exanimari magis desiderio margaritae et uestis istius coepi et, sicut prostratus iacebam, indeficienti fletu et intenta
Abbreviated transcription (Latin):
quã uehement̃ diligerem: cui hanc uestem atq margari¬
tam quererem. et int̾ hec ꝓstratꝰ in faciem fleo płimum
et noctib ac dieb ingemiscens. rogo ut audire dignaret᷑
precẽ meã. Postq quia bonus iuuenis est et melior
illo nullus est ait mͥ. Nosti hanc uestem atq margari¬
tam hanc quã a me lacrimis rogas ut eam filie tue
cõcedam:. & ego respondi illi. Dñe auditu cognoui
de ipsis. & fide credidi. et scio quia obtime sunt. et
salus uera est hac ueste uti. et hac margarita ornari.
et statim ministris suis precepit ut mͥ et uestẽ et
margaritam ostenderent & confestim ita fit. hanc
uestem pͥmo uidi. Yidi filia uidi que loqui nõ possũ.
Nũquid nõ sericũ in ea scd̃m subtilitatẽ eiꝰ spartũ erat:
N umqͥd candori eius niues conꝑate nõ nigrescunt.
Nũquid aurum uixta fulgorem eiꝰ nõ laudat᷑: Ipsa enĩ
multicolor et nichil ꝓrsus cõꝑatum ei poterat equari.

Expanded text:
liam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margariliam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margaritam quaererem. et inter haec prostratus in faciem fleo plurimum et noctibus ac diebus gemescens rogo, uti audire dignaretur precem meam. , Post quae, quia bonus iuuenis et melius illo nihil est, ait mihi : \'nosti hanc uestem atque hanc margaritam, quam a me lacrimans rogas, uti eam filiae tuae concedam?\' et ego respondi illi: \'domine, auditu cognoui de ipsis et fide credidi et scio, quia optimae sunt et salus uera est hac ueste uti et hac margarita ornari\'. et statim ministris suis praecepit, ut mihi et uestem hanc et margaritam ostenderent et confestim itafit. hanc primum uestem uidi; uidifiliauidi, quod eloqui non possum. numquid non sericum secundum subtilitatem eius spartum erat? numquid candori eius niues comparatae non nigrescebunt? numquid aurum iuxta fulgorem eius non liuidatur? ipsi enim multicolor et nihil prorsus comparatum ei poterat aequari.
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissime filie abre: hylarius in dño. Salutẽ.
Accepi litteras tuas: intelligo desiclerantẽ
ciam meã scirem: ne me forte impiũ esse erga tẽ ẽsti¬
mares. qui tam du a te ab eẽm ⁊ excusare tibi et pro¬
fectionẽ meam et moras uolui ut intelligeres me nõ
impie tibi sed utilit̾ deẽe. Namq cũ te filia ut unicã
ita quanitũ in me est. et unanunẽ habeam: uellẽ
te pulcherrimã om̃iũ et sanissimã uiuere. Nũcia
tũ est. gͦ michi ẽẽ quẽdam uiuenẽ habeutẽ marga¬
ritam et uestem inestimabilis precii: quã si quis
ab eo posset mereri. suꝑ humanas diuicias et salutem. et di¬
ues et saluus futurus eẽt. Adhũc his auditis: ꝑfectꝰ sum. ad
quẽ cũ ꝑ langas et multas et disficiles uiasuenissem: iuidẽs
eum statim ꝓcidi. Ad est tam pulcher uiuenis: ut ante
conspectũ eius nemo audeat consiste. Qui uͥ ꝓcidisse
me uidit int̾rogare me ussit quid uellem. et quid roga¬
rem. & ego respondi audisse me de ueste sua. et margari

Expanded text:
ilectissimae filiae Abrae Hilarius in domino salutem. Accepi litteras tuas. intellego desiderantem tiam meam scirem, ne me forte impium esse erga te existimares. qui tam diu a te abessem, excusare tibi et profectionem meam et moras uolui. ut intellegeres me non impie tibi, sed utiliter deesse. namque cum te, filia, ut unicam, ita, quantum a me est, et unanimem habeam et uellem te pulcherrimam omnium et sanissimam uiuere, 2 nuntiatum mihi est esse quendam iuuenem habentem margaritam et uestem inaestimabilis pretii, quam si quis ab eo posset mereri, super humanas diuitias et salutem et diues et saluus futurus esset. ad hunc ergo his auditis profectus sum. Ad quem cum per multas et longas et difficiles uias uenissem, uidens eum statim procidi. adest enim tam pulcher iuuenis, ut ante conspectum eius nemo audeat consistere. qui ubi procidisse me uidit, interrogare me iussit, quid uellem et quid rogarem. et ego respondi audisse me de ueste sua et margarita
Abbreviated transcription (Latin):
lie hic celestes excubie nobiscũ stent in atie. Nũdus caro de¬
monia. diu̾sa mouent p̾lia: In cursu tot fantasmatũ tũrbat᷑
cordis sabatũ. Dies festos ꝯgnatio simul hec ht̃ odio: Eertatq pari fed̾e pa¬
cem de terra tollere. Consusa sunt hic oĩa spes mecus meror gaicdiũ
Uix hora uł dimidia sit in celo silñtuũ Quã felix illa curia cĩuitas in que
iũgis sollẽpnitas: Et quã idcũda cũria que cure ꝓrsus nesciã: Nec languor
hͥ nec seniũ nec fr̃aus nec terror hosti̾ s una udx letantiũ ⁊ unus ardoͣ
cordiũ: Illic enies angelici sub ierarchia triplici trine gaudũt ⁊ simplici se mo
narchie subici Mirant᷑ ⁊ desitiũt in illũ quẽ ꝓspitiũt. fruunt᷑ nec fastidiũ
quo frui magis sitñt. Illic patres dispotͥi ꝓ dignitate meriti semota iã calignie
lum̃ c̃mĩt in lumine. hic sanctus cuiꝰ hodie celebrat᷑ sollẽpnia. Iam reuela¬

Expanded text:
caro, daemonia, Diversa movent praelia. Incursu tot phantasmatum Turbatur cordis Sabbatum. Dies festos cognatio Simul haec habet odio. Certatque pari foedere Pacem de terra tollere. Confusa sunt hic omnia, Spes, metus, moeror, gaudium Vix hora vel dimidia Fit in coelo silentium. Quam felix illa civitas. In qua jugis solemnitas. Et quam jucunda curia, Quae curae prorsus nescia. Nec languor hic nec senium, Nec fraus, nec terror hostium. Sed una vox laetantium, Et unus ardor cordium. Illic cives angelici Sub hierarchia triplicarchiae subjici. Mirantur nec deficiunt In illum, quem prospiciunt. Fruuntur nec fastidiunt, Quo frui magis sitiunt. Illic Patres dispositi Pro qualitate meriti, Semota jam caligine Lumen vident in lumine. Hi sancti, quorum hodie Recensentur solemnia Nunc revela
Abbreviated transcription (Latin):
quentes lacũ. om̃a que ibid̃ ꝓicere erant soliti. ad scãm
basilicã cõfe¬
rebant: et sic ab errore qͦ
uncti fuerant relaxati sũt. S et tempestas dem¬
sũt. S et tempestas dem¬
ceps a loco illo ꝓibita est. nec ultra in hac sollempni¬
tate q̃ dei erat nocuit. Postꝗͣ. b̾ati cõfessoris ibidem
sunt reliquie collocate¬

Expanded text:
quentes lacum, omnia quae ibidem projicere erant soliti, ad sanctam quentes lacum, omnia quae ibidem projicere erant soliti, ad sanctam basilicam proferebant; et sic ab errore quo vincti fuerant relaxati sunt. Sed et tempestas deinceps a loco illo prohibita est; nec ultra in hac solemnitate, quae Dei erat, nocuit, postquam beati Confessoris ibidem sunt reliquiae collocat
Abbreviated transcription (Latin):
putaret euadẽ. Sic fiebat ꝑ singl̃os annos. et inuoluebat᷑
insipiens ppłs in errore. Post multa uͦ temꝑa quidam
sacerdos ex urbe ip̃a episcopatu asumpto. accessit ad
locũ p̾dicauitq turbis ut absisterent ab his ne celesti
ira consumerent᷑. S nequaꝗͣ. eius p̾dicatio a ruda rus¬
ticitate recipiebat᷑. Tũc inspirante diuinitate sacer¬
dos dei basilicam in honore beati hy larii pictauensis
eminꝰ ab ora stagni edificauit. in qua reliqͥas eiꝰ locaũ:
dicens popło. Nolite filioli. nolite peccare ante dm̃.
nulla enĩ religio in stagnũ. Nolite maculare animas
ur̃as in his ritib uanis. sed poeus cognoscite dm̃: et
amicis eiꝰ ueneratõnẽ impendite. Ad orate aut̃ sem̃
hylariũ dĩ antifistẽ. cuiꝰ hic reliqͥe sũt cõdite. Ipse
enĩ potest ꝓ uob̃: apud dm̃ miscdiam intercessor assis¬
tere. Tũc homines cõpuncti corde cõuersi sũt. et relin¬

Expanded text:
putaret evadere. Sic fiebat per singulos annos, et involvebatur putaret evadere. Sic fiebat per singulos annos, et involvebatur insipiens populus in errore. Post multa vero tempora, quidam sacerdos ex urbe ipsa episcopatu assumpto accessit ad locum, praedicavitque turbis ut absisterent ab his, ne coelesti ira consumerentur: sed nequaquam ejus praedicatio a cruda rusticitate recipiebatur. Tunc inspirante Divinitate, sacerdos Dei basilicam in honore beati Hilarii Pictaviensis eminus ab ora stagni aedificavit, in qua reliquias ejus locavit, dicens populo: Nolite, filioli, nolite peccare ante Dominum; nulla est enim religio in stagno. Nolite maculare animas vestras in his ritibus vanis, sed potius cognoscite Deum, et amicis ejus venerationem impendite: adorate autem sanctum Hilarium Dei antistitem, cujus hic reliquiae sunt conditae; ipse enim potest pro vobis apud Dei misericordiam intercessor assistere. Tunc homines compuncti corde, conversi sunt: et relin
Abbreviated transcription (Latin):
hẏlarius inquit beatissimus quarto exilii an¬
no ad urbem ꝓpͥam regressus est: impletoq oꝑis boni
cursu migrauit ad dnm. Ad cuiꝰ beatum sepulchrũ
multe quidẽ uirtutes ostense narrant᷑: qͣs liber ui¬
te eiꝰ continet. S tamẽ duo lepsi in eodem loeo mũ¬
dati sunt. Fons enĩ erat in gabalitano territurio.
cognomento helarum lacum habes magnũ ad quẽ
certo temꝑe multitudo rusticoꝵ quasi libamina la¬
cui illi. exhibens lintea
iciebant. ac pannos qui¬
uestimenti prebentur. nõ nulli lanee uellera. pluri¬
mi etiam formas casei. ac cere. uł panis cliuersas q
species unusqͥsq iuixta uires suas que dinumerare
ꝑ longũ puto. Seniebant aut̃ cũ plaustris potũ
cibũq deferentes. mactantes animalia. et ꝑ tͥduuna
epulantes. Quarto aut̃ die cũ discedẽ deberent ari¬
ticipabat eos. t empestas cũ tronituo et coruscatio¬
ne ualida. et in tantã imber ingens eũ laꝑidibus
iuolenciam descendebat. ut uix se quisq eorum

Expanded text:
Hilarius beatissimus quarto exsilii anno ad urbem propriam est regressus, impletoque operis boni cursu, migravit ad Dominum . Ad cujus beatum sepulcrum multae quidem virtutes ostensae narrantur, quas liber vitae ejus continet. Sed tamen duo leprosi in eodem loco mundati sunt. Mons enim erat in Gabalitano territorio, cognomento Helanus, lacum habens magnum: ad quem certo tempore multitudo rusticorum, quasi libamina lacui illi exhibens, linteamina projiciebat, ac pannos qumenti virilis praebentur; nonnulli lanae vellera; plurimi etiam formas casei ac cerae, vel panis, diversasque species, unusquisque juxta vires suas, quae dinumerare perlongum puto. Veniebant autem cum plaustris potum cibumque deferentes, mactantes animalia, et per triduum epulantes. Quarta 895 autem die, cum discedere deberent, anticipabat eos tempestas cum tonitruo et coruscatione valida; et in tantum imber ingens cum lapidum violentia descendebat, ut vix se quisquam eorum
Abbreviated transcription (Latin):
lumẽ accendit: aut cum alt̾ius cadaui̾s sepulturam
occłoꝵ igne redingerat. quã facile credimꝰ de sepulcro
ꝓpͥo ut flaminas expellat. Uellem adhuc insaciatus
sacratissimi uiri miracła qͣsi peculiarit̾ decantare: s
uereor ne unde meã cupio deuocionẽ ostende. audi-¬
toris animũ fastidio nascente uidear obdurare. Da
mͥ pie ueniam detextꝰ huiꝰ prauitate da casui culpã.
ne dum cupio hominis uitare fastidia. uidear incur¬
rere confessoris offensam de quo exiguo dicerem si li¬
bros implerem. S p̾sumo płima de te minus dic̾ẽ. ut
de te leg̾e ppłm breuitas plus inuitet: auxiliante

Expanded text:
lumen accendit? Aut cum ad alterius cadaveris sepulturam lumen accendit? Aut cum ad alterius cadaveris sepulturam oculorum ignem redintegrat, quam facile credimus de sepulcro proprio ut flammas expellat? 13. Vellem adhuc insatiatus sacratissimi viri miracula quasi peculiariter decantare; sed vereor ne unde meam cupio devotionem ostendere, auditoris animum fastidio nascente videar obturare. Da mihi, pie, veniam de textus hujus parvitate, da casui culpam; ne dum hominis cupio vitare fastidia, videar incurrere confessoris offensam, de quo exigua dicerem, si libros implerem. Sed praesumo plurima de te minus dicere, ut de te legere populum brevitas plus invitet: auxiliante
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum uͬsta consuetudinẽ quadam nocte cereus
ibi illuminatꝰ fuiss: casu suꝑ sepulcrum eiꝰ qui in¬
tercessione sua uiuificat ardẽs corruit. ita suꝑ mafo¬
reͣm quo cecidit sine lesione aliqua ꝑarderet. Nam
in quantũ fuit cerei longitudo. cera iacẽs inuenta
est papirio cõsumpto: tanꝗͣ si cõfiniũ cera ipsa feciss
int̾ ignem et palliũ. ut ab ipsa inueniret᷑ defendi.
ꝑ quã fuiss exuri. Adtendite beneficiũ. Ut obedi¬
retur confessoris p̾cepto quã semꝑ scit subdere
hic ceram ignis expauit. & quã mardendi auriliũ
sumpserat ipsa uisa est ei repugnare. S int̾ hec illd̃
ammonet pocius. ut dicat᷑ in uirtute cõfessoris qͣs
didicerat cera flamias extinguit et cõuerso
ordine illud a quo uotari potuit. prefocauit. Diuerse spe¬
cies suam uise sunt naturã inutasse. & nequid incendia
lederent. pallium ꝓ marmore. cera fuit ꝓ flumine.
S quantũ est apud illũ cerei lumẽ extinguere. qui cecoꝵ

Expanded text:
tem cum juxta consuetudinem quadam nocte cereus ibi illuminatus fuisset, casu super sepulcrum ejus, qui intercessione sua mortuos vivificat, ardens corruit: ita ut super mafortem, quo cecidit, sine laesione aliqua perarderet. Nam in quantum fuit cerei longitudo, cera jacens inventa est papyro consumpto: tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi, per quam potuisset exuri. Attendite beneficium. Ut obediretur confessoris praecepto, quam semper scit subdere, hic ceram ignis expavit, et quam in ardendi auxilium sumpserat, ipsa ei visa est repugnare. Sed inter haec illud admonet potius ut dicatur, in virtute confessoris, quas deducit cera flammas extinxisse, et converso ordine illud a quo vorari potuit, praefocasse. Diversae species suam visae sunt naturam mutasse: et ne quid incendia laederent, pallium pro marmore, cera fuit pro flumine. Sed quantum est apud illum cerei lumen extinguere, qui caecorum
Abbreviated transcription (Latin):
romanors lucifer. eccłarumq lucerna. et pre¬
cios us lapis. ad quẽ mortalia uix acce diuit. pulchro
sermone. aureoq ore uniu̾sa loquit᷑. Si enĩ aliqua
secus uiam cecidisse potussẽt: tamẽ ab eo in scͥpturis
messis magna exorta est. Idem in epła ad paulimim¬

Expanded text:
Romanorum, lucifer ecclesia rum, quae lucerna et pretiosus lapis, ad quem mortalia ascendunt, pulchro sermone aureoque ore universa loquitur. Si enim aliqua secus viam cecidisse potuissent, tamen ab eo in Scripturis messis magna exorta est. Origenes Adam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis futurȩq distinctio pellib tegi¬
tur & ciliciis ardorẽq solis. & iniuriaoo
imbriũ eaquȩ uiliora sunt prohibent.
Lege ergo pͥmũ samuel & malachim
meũ. meũ inquã meũ. Quicquid enim
crebrius uertendo & emendando sollici¬
tius & didicimus & tenemus nr̃m:.¬
nr̃m ÷. Et cũ intellexeris quod antea
nesciebas. uel interp̃tem me estimo. si gra-¬
gratus. quãquã michi omĩno consciꝰ non sim

Expanded text:
is futuraeque distinctio, pellibus tegitur et ciliciis, ardoremque solis et injuriam imbrium ea quae viliora sunt prohibent. Lege ergo primum, Samuel, et Malachim meum: meum, inquam, meum. Quidquid enim crebrius vertendo, et emendando sollicitius et didicimus et tenemus, nostrum est. Et cum intellexeris quod antea nesciebas, vel interpretem me aestimato, si gragratus. Quamqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuerbia ab eo loco in quo ait. muliereor
fortẽ quis inueniet. eisdem alphabetis
uel incisionib supputatis. Porro quinq lit¬
terȩ duplices apud hebreos sunt: caeri.
Mem.NuN. PNE. Sade. Aliter enĩ ꝑ has
litteras principia. medietates quoq uerboꝵ.
aliter fines. Unde & quinq aplerisq libri
duplices estimantur. samuel. malachia.
dabreiamin. esdras.iheremias. cũ cinoth.
id est lamentationib suis. Quomͦ igit
.x.I. duo elementa sunt ꝑ quȩ scribimus
hebraice om̃e quod loquim᷑. & eoꝵ initiis
uox humana comprehenditur. ita .xix. duo
uolumina supputant᷑. quib quasi litteris
& exordiis in dĩ doctrina. tenera adbuc
lactans uiri iusti erudit᷑ infantia. Primꝰ
apud eos liber uocatur bresith. queo
nos genesin dicimꝰ. Scds helles moth. qͥ
exodus appellatur. Terciꝰ uagecra. id est
utero nomiũ prenotatur. Hi sunt qͥnq
libri moysi. quos propͥe thorath. id est

Expanded text:
Proverbia, ab eo loco in quo ait, Mulierem Proverbia, ab eo loco in quo ait, Mulierem fortem quis inveniet iisdem alphabetis vel incisionibus supputantur. Porro quinque litterae duplices apud Hebraeos sunt, CAPH, MEM, NUN, PHE, SADE: aliter enim per has scribunt principia medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque a plerisque libri duplices aestimantur: Samuel, Malachim, Dabre-Jamim, Ezras, Jeremias cum Cinoth, id est Lamentationibus suis. Quomodo igitur viginti duo elementa sunt, per quae scribimus Hebraice omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur: ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis, in Dei doctrina, tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia. Primus apud eos liber vocatur BRESITH   quem nos Genesim dicimus. Secundus ELLE SMOTH  , qui Exodus appellatur. Tertius VAJECRA  , id uteronomium praenotatur. Hi sunt, quinque libri Mosi, quos proprie THORATH  , id est,
Abbreviated transcription (Latin):
litteras apud hebre¬
os syrorum quoq
lingua & chaldeoꝵ
testatur. quȩ hebreȩ
magna ex parte con¬
finis ẽ. Nam & ipsi
uiginti duo ęlementa habent. eo
dem sono. sed diuersis caracteribus.
Samaritani etiã pentatheucũ mo-¬
ysi totidem litteris scriptitant. fi¬
guris tantũ & apicib discrepantes.
Certũq est esdram scribam legisq
doctorem post captam iherosolimã
& instaurationẽ templi sub zoroba¬
bel alias litteras repperisse quibus
nunc utimur. eũ ad illud tẽpus.
idem samaritanorũ & hebreorũ ca-¬
racteres fuerint. In libro quoq nu¬
merorũ hȩc eadem supputatio sub
leuitharũ ac sacerdotum censu. my¬
stice autẽ ostenditur. & nom̃ dñi detragr̃a¬
maton in quibdã grecis uoluminib usq
hodie antiquis expressũ litderis inueni-¬
quadragesimꝰ quartus. quãquã diuerso scri-¬
bantur metro. tam̃ eiusdẽ numeri tex¬
unt᷑ alphabeto. & iheremiȩ lam̃tationes.
& oratio eius. salomonis quoq infine

Expanded text:
literas esse apud Hebreos, Syrorum quoque lingua et Chaldeorum testatur, que hebree magna ex parte confinis est. Nam et ipsi viginti duo elementa hdem sono, sed diversis characteribus. Samaritani etiam Pentateuchum Mosi totidem litteris scriptitant, figuris tantum et apicibus discrepantes. Certumque est Esdram scribam, legisque doctorem, post captam Jerosolymam, et instaurationem templi sub Zorobabel, alias litteras reperisse, quibus nunc utimur: cum ad illud usque tempus iidem Samaritanorum et Hebraeorum caracteres fuerint. In libro quoque Numerorum haec eadem supputatio, sub Levitarum ac sacerdotum censu, mystice ostenditur. Et nomen Domini tetragrammaton in quibusdam Graecis voluminibus, usque hodie antiquis expressum litteris inveniquadragesimus quartus, quamquam diverso scribantur metro, tamen ejusdem numeri texuntur alphabeto. Et Jeremiae Lamentationes, et Oratio ejus: Salomonis quoque in fine
Abbreviated transcription (Latin):
culo dĩ offert unꝰquisq quod potest. Alii
aurũ & argentũ. & lapides p̃tiosos. alii
byssũ &purpurã & coccũ offerunt. & ia¬
cintũ nobiscũ bene agitur. si obtuleri-¬
mus pelles & caprarũ pilos. & tam̃ apl̃s
contemptibiliora nr̃a magis necessaria
iudicat. Unde & tota illa tabernaculi

Expanded text:
culo Domini offert unusquisque quod potest. Alii aurum et argentum et lapides pretiosos, alii byssum et purpuram et coccum offerunt et iacinctum. Nobiscum bene agitur, si obtulerimus pelles et caprarum pilos. Et tamen Apostolus contemptibiliora nostra magis necessaria iudicat. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ qͥnq incisionib & uno psalmoꝵ uolu-¬
mine comp̃hendunt. Terciꝰ ÷ salomoN
tres libros habens. prouerbia quȩ illi pa-¬
rabolas id ÷ mas loth appellant. Quartꝰ¬
eccłasten id ÷ acoeleth & qͥntꝰ canticũ can-¬
ticoꝵ quẽ titulo sirasrioo p̃notant. Sextꝰ
est danihel. septimꝰ dabreiamin id est
uerba dierũ. quod significantius chroni-¬
possumus appellare. qui liber apud nos

Expanded text:
quem quinque incisionibus, et uno Psalmorum volumine comprehendunt. Tertius est SALAMON  tres libros habens: Proverbia, quae illi Parabolas, id est, MASALOTH   appellant: Ecclesiasten, id est, COELETH  : Canticum canticorum, quem titulo SIR ASSIRIM   praenotant. Sextus est DANIEL  . Septimus DABRE AJAMIM  , id est, verba dierum, quod significantius Χρονpossumus appellare. Qui liber apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
psalmũ tibi insinuare conarer. &
dicerẽ omnẽ moralẽ locũ in eo ẽẽ compre¬
hensũ. & qua hic philosphi solerent dis¬
putationes suas inphisicã ethicã logicã.¬
q partiri. ita & eloquia diuina aut de
natura disputare aut ingenesi aut ȩccła-¬
ste. aut de morib ut in ꝓuerbiis. & in õib
sparsim libris. aut de logica ꝓ qua nr̃i
theoreticen sibi uindicant. ut in canticis
canticoꝵ. & in euuangłiis scilicet apłs¬
sepe nuntiat. assumit confirmat. atq
concludit. quȩ ꝓpͥȩ artis dialecticȩ sunt.
& studiosissime ꝑquisisti quid sibi uelint
hebreȩ litterȩ quȩ in psalmo quẽ legeba¬
mus uidebant᷑ inserte. Respondi sccd̃m
ordinẽ litterarũ eũ ee̾. compositũ quo
uidelicet ex pͥma littera quȩ apud eos uo

Expanded text:
psalmum tibi insinuare conarer et dicerem omnem moralem locum in eo esse conprehensum et, quomodo philosophi solerent disputationes suas in physicam et ethicam logicamque partiri, ita et eloquia. diuina aut de natura disputare, ut in Genesi et Ecclesiaste, aut de moribus, ut in Prouerbiis et in omnibus sparsim libris, aut de logica, pro qua nostri θεολογικὴν sibi uindicant, ut in Cantico canticorum et euangeliis — licet epe proponat, adsumat, confirmet atque concludat, quae proprie artis dialecticae sunt —, studiosissime perquisisti, quid sibi uelint Hebraeae litterae, quae psalmo, quem legebamus, uidebantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse conpositum, quo uidelicet ex prima littera, quae apud eos uo
Abbreviated transcription (Latin):
& qui est & qui uenturus ÷. Hic ꝓlogus
scripturarũ quasi galeatũ pͥncipiũ om̃ib
libris quos de hebreo uertimus in latinũ
conuenire potest. ut scire ualeamꝰ quicqͥd
ponendũ. Igitur sapientia quȩ uulgo sa-

Expanded text:
et qui est, et qui venturus est . Hic prologus Scripturarum, quasi galeatum principium omnibus libris, quos de Hebraeo vertimus in Latinum, convenire potest: ut scire valeamus quidquid pone
Abbreviated transcription (Latin):
UOD supplicante & quodamodo
cumcaritate iubente scõ patre¬
nr̃o fratͣnitati urȩ qualemcumq sermonẽ
profero. facio hȩc non exaliqͣ p̾sumptione. s
ex uera et integra caritate. Et licet cam ꝓfec¬
tidõ propitiositis ut ãmͦnitione nra mini-¬
me egeatis. cam̃ imꝑante caritate qͣnescit
ti mere etiam quod optime uos implere no¬
uimus sugerere & ammonere cum uera hu-¬
militate & ꝑfecta caritate p̾sumimꝰ. non
tam sine uerecundia. cum uos ido¬
neos nouerimus eẽ discipłos. adopus scm̃
uideam᷑ excitare magistros. cum simꝰ tepidi¬
cogimꝰ amonere feruentes. Cum simus pec
catores. arguimꝰ iustos. Cũ simus imꝑta.
doctos instruimꝰ. Cum simꝰ inpelago huiꝰ
mũdi nimiis fluctibus facigati. ad eos qͥ
ad portũ iam felicit̾ ꝑ uenerunt p̾dicatio¬
cautela fuerit pene sub mergi. cũ sũma
numilicate & ingenti reuerentia amonemus.
ut quia xp̃s de omibus capitalibus criminib
tanquam de ꝑiculosis fluctibus lib̾auit. in

Expanded text:
uod supplente et quodam modo cum caritate iubente deo et uestra fraternitate qualemcumque sermonem profero, facio hoc non ex aliqua praesumptione, sed ex uera et integra caritate. et licet tam perfecti deo propitio sitis, ut admonitione nostra minime egeatis, tamen imperante caritate, quae nescit -timere, etiam quod optime implere uos nouimus, suggerere et admonere cum uera humilitate et perfecta caritate praesumimus, non tamen sine uerecundia, cum nos necdum idoneos nouerimus esse discipulos et ad opus sanctum uideamur excitare magistros. cum simus tepidicogimur admonere feruentes, cum simus peccatores, arguimus justos. Cum simus imperiti, doctos instruimus. Cum simus in pelago hujus mundi nimiis fluctibus fatigati, ad eos qui ad portum jam feliciter pervenerunt praedicatiocautela fuerit, pene submergi, cum summa humilitate et ingenti reverentia admonemus, ut quia vos Christus de omnibus capitalibus criminibus, tanquam de periculosis fluctibus liberavit, in