comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ conuersatione subclita oportuit ut eum
ano lucrareris: sicut apłi monuerunt. Ommit
d cñ quod ipiam continentiam illo non clũ
uosente non seđm sanam doctrinam te sus¬
reps ognoui. Neq eni corporis cui debito frau¬
insis fuit. priusquam ad illud bonum quod
spat pudiciciam coniuigalem tuę uolunta
mluntas quoq aius accederet.⁊ nisi forte
ilgcras nec audieras uel non attenderas apłor
lieutem. bonum ẽ. homini mulierem non
cingoe. ꝓpter fornicationem autem unus
quisqͥ urorem habeat et una queq suum ui¬
sum habeat. uxori uir debitum recldat. Si¬
mliter autem et uror uird: uxor non habꝙ¬
ur non habet potestatem corporis sui.. s
miler: nolite fraudare inuicem nisi ex con¬
snlu ad tempus. ut uacetis orationi: et ite¬
num ad id ipsum estote: ne cemptet uos sa¬
tinas ꝓpter intemperantiam urãm. Scd̾m
hec uerba apłica etiam si ipse continere uo¬
lusẽ. e tu noluisses: debitum cibi reddere

Expanded text:
te conuersatione subdita oportuit. ut eum te conuersatione subdita oportuit. ut eum domino lucrareris, sicut apostoli monuerunt. Omitto enim, quod ipsam continentiam illo nondum uolente non secundum sanam doctrinam te suscepisse cognoui. neque enim corporis tui debito fraudandus fuit, priusquam ad illud bonum, quod superat pudicitiam coniugalem, tuae uoluntati uoluntas quoque eius accederet, nisi forte non legeras nec audieras uel non adtenderas apostolum dicentem: Bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationquisque suam uxorem habeat  et unaquaeque suum virum habeat: uxori vir debitum reddat, similiter autem et uxor viro. Mulier auir non habet potestatem corporis sui sed mulier. nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet Satanas propter incontinentiam uestram. secundum haec uerba apostolica. etiam si se ipse continere uoluisset et tu noluisses, debitum tibi reddere
Abbreviated transcription (Latin):
omine religiosissime filiȩ hañ¬
ciȩ: augustinus in dño salitn
Lectis litteris reuerentie tis
earum ꝑ latore interrogat eue
interrogalida restabant uehementer lelu
sic te uoluifse agere cum marito ut effei¬
um continentis quod in eo iam construie¬
perat amissa per seuerantia. in ad ulteri ruꝰ
miserabiliter laberetur. Cum atitem lugin¬
cdus ẽẽt. si post continentiam uotam deoi
actu ipso moribq suseeptam reuertitur
coniugis carnem: quanto magis nunc qͥ¬
sus minteritum profundiorem lugendis
qui tam abrrupta dissolutione mechatis
iratus tibi ꝑnitiosus sibi. tanquam it ais¬
buis seuiat si ipse pereat: hoc autem tal¬
tum mali ei accidre. dum tu eius animunl
non qua debuisti moderatione tractasti
quia et si carnali consortio iam ex consen¬
su uobis non miscebamuni: in ceteris tan
rebus coniugali obsequio uiro tuo mulies
seruire debiusti. presertim cum ambo ccl
membra corporis xp̃i. Et utiq sumaritus¬
antum infidelem fidelis habuisses.⁊ agere

Expanded text:
OMINAE RELIGIOSISSIMAE FILIAE ECDICIAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Lectis litteris reuerentiae tuae et earum perlatore interrogato. quae interroganda restabant, uehementer dolui sic te uoluisse agere cum marito, ut aedificium continentiae, quod in eo iam construi coeperat, amissa perseuerantia in adulterii ruinam miserabiliter laberetur. cum enim lugendus esset, si post continentiam uotam deo iamque actu ipso moribusque susceptam reuerteretur ad coniugis carnem, quanto magis nunc demersus in interitum profundiorem lugendus est, qui tam abrupta dissolutione moechatur iratus tibi perniciosus sibi, tamquam in te acerbius saeniat, si ipse pereat! hoc autem tantum mali accidit. dum tu eius animum non, qua debuisti, moderatione tractasti, quia, etsi carnali consortio iam ei consensu uobis non miscebamini, in ceteris tamen rebus coniugali obsequio uiro tuo mulier seruire debuisti, praesertim cum ambo essetis membra corporis Christi. et utique, si maritum infidelem fidelis habuisses, agere
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui scq̃m sp̃m. ita et nunc. S quid di¬
cit scriptura. Uice ancillam et filium cius:
Non eñi heres erit filius ancille: cum filio
libere. Nos autem fr̃s non sumus ancille fi¬
lii s libere: qua libertate xp̃c nos liberauit.
Ecex scđm istam spiritalem atq apłicam in¬
telligentiam. nos potiuus ꝑtineiis ad libe¬
ram saram: qui ex illa nullam carnis pro¬
paginem trahimus: Iudei autem qui ex
illa carnis propaginem trahunt. ud agar
podius ancillam ꝑtinere monstrantur: de
qua carnis propaginem non trabunt. In
nepotib etiam habrahe et sare : id ẽ. filiis isa¬
ac et rebeoce illis geminis esau et iacob qui
postea uocatus ẽ. ifrł. Hoc ipsum magnum
ce profundum mysterium reperitur. De
quo apłs idem loquens. cum ꝑ isaac promis¬
sionis filios cominemorasset ad xp̃i grãm ꝑ
tinentes: non solum autem inquit s et re¬
becce. ex uno concubitu habens isaac patris

Expanded text:
dicit scriptura? \'eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio liberae\'. nos autem, fratres, non sumus ancillae filii sed liberae; qua libertate Christus nos liberauit. Ecce secundum istam spiritalem atque apostolicam intellegentiam nos potius pertinemus ad liberam Sarram, qui ex illa nullam carnis propaginem trahimus; Iudaei autem, qui ex illa carnis propaginem trahunt, ad Agar potius ancillam pertinere monstrantur, de qua camis propaginem non trahunt. in nepotibus etiam Abrahae et Sarrae, id est filiis Isaac et Rebeccae. ^ illis geminis Esau et Iacob, qui postea uocatus est Israhel. hoc ipsum magnum et profundum mysterium reperitur. de quo idem apostolus loquens cum per Isaac promissionis filios commemorasset ad Christi gratiam pertinentes: Non solum autem, inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris
Abbreviated transcription (Latin):
karitatem. pacem sc̃ificationem et si qua¬
si qua similia uidet modo ullus oculus at¬
nis: quȩ tamen omnia iam uidet. quis
potest oculus mentis. tanto purius qu
purior. ut sine dubitacione dm̃ nos e insi¬
ros dcredamus. siue inueniamus siuie non
inueniamus quod de qualitate futur mp¬
oris querimus cum tamen corpus resirec¬
turum. et inmortale atq incorrupt
futurum non ambigamus. qm hinc fe
simasq retinemus. Si autem fr̃ iste qua
mat eẽ certissimum. nisi placidus audic
docentem. ita ut ille quoq placidus me u¬
diat inquirentem habebit iuide iure fuce¬
seat. Nunc tamen ꝑ xp̃m obsecro ut de illas¬
ꝑitate litterarum mearum qua eum noni¬
merito offensum ẽẽ didici ueniam michi bͥ
illo impetres: et me rescriptis dño adiuum¬

Expanded text:
caritatem, pacem, sanctificationem et caritatem, pacem, sanctificationem et si qua similia uidet modo ullus oculus carnis; quae tamen omnia iam uidet, quantum potest, oculus mentis tanto purius quanto purior, ut sine dubitatione deum nos uisuros esse credamus, siue inueniamus siue non inueniamus, quod de qualitate futuri corporis quaerimus, cum tamen corpus resurrecturum et inmortale atque incorruptibile futurum non ambigamus, quoniam hinrmissimasque retinemus. si autem iste frater, firmat esse certissimum, nisi placidus audiero docentem ita, ut ille quoque placidus me audiat inquirentem, habebit, unde iure suscenseat. nunc tamen per Christum obsecro, ut de illa asperitate litterarum mearum, qua eum non inmerito offensum esse didici, ueniam mihi ab illo impetres et me rescriptis domino adiuua
Abbreviated transcription (Latin):
deus in homine: cum apertissime scriptum
sit ut sit deus omnia in omnib aut ita sit
intus ille qui sine ullis locorum spatus ubiq
totus ẽ. ut foris tantum uideri ab exteriore
homine possit: intus autem ab exteriore ñ
possit. Que si absurdissune sentiuntur ma¬
gis eñi sc̃i pleni erunt deo: non manes intrin¬
secus ab illo circundabuntur uidebunt extrin¬
secus. nec ceci exͥtrinsecus eũ quo pleni erut
ñ uidebt̃. & tancũ forinsecus ocłati eũ qͦ circ̃¬
dabunt᷑ uidebt̃. Restat ut interim de uisioẽ
dei sed̾m interiorem hominẽ certissimi suꝰ.
Si autem etĩa corpꝰ mira cõmutatione hoc ua¬
luerit. aliud accedet. ñ illud abscedet. Meliꝰ gͦ
karitatem id affirmamꝰ unde minime dubita¬
mꝰ. qd hõ interior uidebit dm̃ qͥ mͦ solus pot̃ uid̾e
karitatem. q̃ cũ laudaret᷑ dictũ ẽ. ds̃ ħaritas ẽ.
Solus potest uide pacem & scĩficationem sine
qua nemo poterit iudere eum. Neq eium

Expanded text:
 in homine, cum apertissime scriptum  in homine, cum apertissime scriptum sit: Ut sit deus omnia in omnibus, aut ita sit intus ille, qui sine ullis locorum spatiis ubique totus est, ut foris tantum uideri ab exteriore homine possit, intus autem ab interiore non possit. quae si absurdissime sentiuntur — magis enim sancti pleni erunt deo, non inanes intrinsecus ab illo circumdabuntur extrinsecus nec caeci intrinsecus eum, quo pleni erunt, non uidebunt et tantum forinsecus oculati eum, quo circumdabuntur, uidebunt —, restat, ut interim de uisione dei secundum interiorem hominem certissimi simus. si autem etiam corpus mira commutatione hoc ualuerit, aliud accedet, non illud abscedet. Melius ergo id adfirmamus, unde minime dubitamus, quod homo interior uidebit deum, qui modo solus potest uidere caritatem, quae cum laudaretur, dictum est: Deus caritas est, solus potest uidere pacem et sanctificationem, sine qua nemo poterit uidere deum. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
nosse corporalia. neq eni et deus talia ꝑ sensus
corporis nouit. et multa alia quȩ in hac ques¬
tione mouere possunt. fateor nson dum ali¬
cubi legisse quod michi sufficere existimarẽ:
sius addiscendum siue ad docendum. Ac ꝑ
hoc si nondisplicet huic frĩ mea qualiscumq
cautela: interim ꝓpter quod scriptum ẽ. qm̃
uidebimus ficut ẽ. quantum possumus cor
mundum ad illam uisionem ipso adiuuan¬
te preparemus: de corpore autem spiritali pa¬
catius et diligentius inquiramus ne forte ali¬
quid certum ac liquidum si nob̾ hoc utile
eẽ nouit. scđm scdm scripturas suas deus de¬
monstrare dignetur. Si eñ hoc inuenerit
inquisitio diligentior tantam futuram corpo¬
ris mutationem ut possit uidere iuisibilia. ñ
ut opinor talis potencia  mencis auferet uisio¬
nem. ut exterior. homo deum uidere tunc
possit non possit interior: quasi tantum fo¬
ris sit deus ad hominem. et intus non sit¬

Expanded text:
nosse corporalia — neque enim et deus talia per sensus nosse corporalia — neque enim et deus talia per sensus corporis nouit — et multa alia, quae in hac quaestione mouere possunt, fateor me nondum alicubi legisse, quod mihi sufficere existimarem sine ad discendum sine ad docendum. Ac per hoc, si non displicet huic fratri mea qualiscumque cautela, interim, propter quod scriptum est: Quoniam uidebimus eum, sicuti est, quantum possumus, cor mundum ad illam uisionem ipso adiuuante praeparemus. de corpore autem spiritali pacatius et diligentius inquiramus, ne forte aliquid certum ac liquidum, si nobis hoc utile esse nouit, secundum scripturas suas deus demonstrare dignetur. si enim hoc inuenerit inquisitio diligentior, tantam futuram corporis mutationem, ut possit uidere inuisibilia, non, ut opinor, talis potentia corporis menti auferet uisionem, ut exterior homo deum uidere tunc possit, non possit interior, quasi tantum foris sit deus ad hominem et intus non sit
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis oculos in scripturis sanctis ee narra¬
tur: in adutorio dñi inconcusse eredo. et qͣn¬
tum ipse donat intelligo. Despiritali autem
corpore quod in resurrectione habebimus
quantam capiat in melius commutatione.⁊
utrũm simplicitatem sp̃c cedat ut totus homo
ĩa sp̃c sit: an quod magis puto s non dum
plena fiducia confirmo. ita futurum sit spi¬
ritale corpus. ut ꝓpter quandam in effabi¬
lem facilitatẽ sp̃ale dicatur. seruet tamen
substantiam corporalem quȩ ꝑ se ipsam ui¬
uere. ac sentire non possit. s ꝑ illum qui ea
utitur sp̃m: neq eñ et nunic quia corpus
dicitur animale. cadem ẽ. aĩe natura quȩ cor¬
poris. et utrum si corporis quamuis iam in¬
mortalis atq incorruptibilis natura seruabit᷑
adiuuet tunc aliquid sp̃m aduidenda ipsa in¬
uisibilia. id ẽ. corporalia: sicut nunc tale ali¬
quid nisi ꝑ corpus uidere non possumis anti
etiam sine organo corporis ualeat tunc spc̃ nr̃

Expanded text:
oris oculos in scripturis sanctis uisus esse narratur, in adiutorio domini inconcusse credo et, quantum ipse donat, intellego. De spiritali autem corpore, quod in resurrectione habebimus, quantam capiat in melius commutationem, utrum in simplicitatem spiritus cedat, ut totus homo iam spiritus sit, an, quod magis puto, sed nondum plena fiducia confirmo, ita futurum sit spiritale corpus, ut propter quandam ineffabilem facilitatem spiritale dicatur, seruet tamen substantiam corporalem, quae per se ipsam uiuere ac sentire non possit sed per illum, qui ea utitur. spiritum — neque enim et nunc, quia corpus dicitur animale, eadem est animae natura quae corporis —, et utrum, si corporis quamuis iam inmortalis atque incorruptibilis natura seruabitur, adiuuet tunc aliquid spiritum ad uidenda ipsa uisibilia, id est corporalia, sicut nunc tale aliquid nisi per corpus uidere non possumus, an uero etiam sine organo corporis ualeat tunc spiritus noster
Abbreviated transcription (Latin):
ne anima tua pereat et tines uerba ueritatis di¬
centis. qͥd ꝓdẽ. homini si dotum mundum lucret᷑.
anime autẽ sue detrimentũ paciatur: habeo pla¬
ne qd̃ dicam.ẽ. apud me consilium qd a me audias
Qͥd autem opus ẽ. ut aliud dicam qͥm illud qd
suprta ᷤ di noli diligere mundũ nec ea que in
miidu sunt: Si qͥs dilexerit mundum ñ ẽ ka

Expanded text:
ne anima tua pereat, et times uerba ueritatis dine anima tua pereat, et times uerba ueritatis dicentis: Quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae damnum patiatur, habeo plane, quod dicam; est apud me consilium, quod a me audias. quid autem opus est, ut aliud dicam quam illud, quod supra dixi: Noli diligere mundum nec ea. quae in mundo sunt. si quis enim dilexerit mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
orant ꝓ eis a qͥb ꝑsecutionẽ paciđntur: ⁊ si qͥndo
adhibint ꝓ disciplina molestam seueritatẽ. ñ tam̃
niccunt sincerissimam karitatẽ. Si gͦ bona tͥ
sunt prestita. qͥmius terrena transitoria ab im¬
ꝑio romano qr et ipsum terrenum ẽ. ñ celeste.
nec potest prestare nisi qd̾ habet in podestate: si
gͦ bona in te collata sunt. noli reddere mala ꝓ bo¬
nis Si autẽ mala tibi ir rogata. st̃: noli reddere
mala ꝓ malis. Qͥd istorum tuũ sit nec discutere
uolo: nec ualeo iudicare. Ego xp̃iano loqͦr: noli
reddere uel mala ꝓ bonis. uł mala pro malis. Dicis
michi fortasse. In tanta necessitate qͥd uis tͣts
s qͦmodo ista salus tua transitoria tuta sit. et
potencia atq opulentia uel ista seruetur qͣm
minc habes. uel maior addatur: qͥd tibi respon¬
deam nescio. Incerta qͥpe ista: certũ consilium
hab̾e ñ possunt. Si autem scdm dm̃ me consulis

Expanded text:
orant pro eis, a quibus persecutionem patiuntur, et, si quando orant pro eis, a quibus persecutionem patiuntur, et, si quando adhibent pro disciplina molestam seueritatem, non tamen amittunt sincerissimam caritatem. si ergo bona tibi sunt praestita quamuis terrena transitoria ab imperio Romano. quia et ipsum terrenum est non caeleste nec potest praestare, nisi quod habet in potestate, si ergo bona in te conlata sunt, noli reddere mala pro bonis: si autem mala tibi inrogata sunt, noli reddere mala pro malis. quid istorum duorum sit, nec discutere uolo nec ualeo iudicare; ego Christiano loquor: noli reddere uel mala pro bonis uel mala pro malis. Dicis mihi fortasse: \'In tanta necessitate quid nis ut culum quaeris, quo modo ista salus tua transitoria tuta sit et potentia atque opulentia uel ista seruetur, quam nunc habes, uel etiam maior addatur, quid tibi respondeam, nescio: incerta quippe ista certum consilium habere non possunt. si autem secundum deum me consulis,
Abbreviated transcription (Latin):
ca plus potes cogitare qͣm nos dicere. S forte ad
ista respondos. illis hoc eẽ potius imputandũ. qͥ ta
les erant: qͥ tiuis officiosis uirtutib non paria.s
contraria reddiderunt. Quas causas ego audire
⁊ iudicare non possum: tuam causam potiꝰ aspi¬
be cognoscis. Qr in xp̃o fideliter uuus. ipsum de¬
bes timere ne offendas. Nam causas ego suꝑiores
potiꝰ attendo. qr ut africa tanta mala paciatur
m̃ nolo te ad eorũ numerũ ꝑtinere. ꝑ quos malos.⁊
iniqͦs deus flagellat penis temporalib qͦs uolue¬
rit. Ipsis namq iniqͥs si correcti ñ fuerint. seruat
eterna supplicia: quoꝵ malicia iꝰte utit᷑ ut aliis
mala ingerat temporalia: Tudm̃ adcende cu. ip̃m
conside ra. qͥ tanta bona prestitit: ⁊ tanta mala ꝑ¬
tulit. Qc̃q ad eiꝰ regnum cupiunt ꝑtinere. et c̃
illo ac sub illo semꝑ beate uiuere. diligunt etiam
mimicos suos. benefaciunt illis qͥ ꝑos oderunt. et

Expanded text:
ea tu potes cogitare quam nos dicere. Sed forte ad ea tu potes cogitare quam nos dicere. Sed forte ad ista respondes illis hoc esse potius inputandum, qui te laeserunt, qui tuis officiosis uirtutibus non paria sed contraria reddiderunt. quas causas ego audire et inspice non possum; tuam causam potius aspite cognoscis; quia in Christo fideliter uiuis, ipsum debes timere ne offendas. nam causas ego superiores potius adtendo, quia. ut Africa tanta mala patiatur, men nolo te ad eorum numerum pertinere, per quos malos et iniquos deus flagellat poenis temporalibus, quos uoluerit. ipsis namque iniquis, si correcti non fuerint, seruat aeterna supplicia, quorum malitia iuste utitur, ut aliis mala ingerat temporalia. tu deum adtende, tu Christum considera, qui tanta bona praestitit et tanta mala pertulit. quicumque ad eius regnum cupiunt pertinere et cum illo ac sub illo semper beate uiuere, diligunt etiam inimicos suos, bene faciunt illis, qui eos oderunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit uoluntatẽ diũ manet in eternũ sicut
et ds̃ manet ineternum: quando ego pottris
tot hominum armatorũ quoꝵ fouenda ẽ. el¬
piditas ẽ timetꝰ᷑ atrocitas. qͥndo in quam pot¬
ris eoꝵ concupiscentiam qua diligunt mi¬
dũ. ñ dico saciare. qđ fieri nullomͦ potests
aliq̃ ex parde pascere ne unuersa plus pen¬
aut. nisi et tu facias que deus prohibet et ła¬
cientib communatur. ꝓpter qđ udes tam iil¬
africe qͣm faciunt afri barbari. resistente null
dicm cu aliis tuis necessitatib occuparis. nͤ
aliqͥd ordinas unde ista ealamitas auertã
am migno exercitu et potestate cũ tribunus
paucis federatis omnes ipsas gentos expugnando
e terrendo pacauerat. nc̃ tantũ fuisse barbaros
ausuros tantũ ꝓgressuros. tanta uastaturos. canta
rapturos. tanta loca que plena poplis fuerant
deserta facturos: qͥs ñ dicebat. qͥndoc̃qͣ comiti¬
uam sumeres potestatem. afros barbaros ñ solũ
uides. nec diutius hinc tecũ loquendũ ẽ: qr tu

Expanded text:
facit voluntatem Dei, manet in aeternum, sicut et Deus manet in aeternum . Quando ergo poteris tot hominum armatorum, quorum fovenda est cupiditas, timetur atrocitas; quando, inquam, potris eorum concupiscentiam. qui diligunt mundum, non dico satiare, quod fieri nullo modo potest. sed aliqua ex parte pascere, ne uniuersa plus pereant. nisi tu facias, quae deus prohibet et facientibus comminatur? propter quod uides tam mulAfricae, quam faciunt Afri barbari resistente nullo, dum tu talis tuis necessitatibus occuparis nec aliquid ordinas, unde ista calamitas auertatutam magno exercitu et potestate. qui tribunus cum paucis foederatis omnes ipsas gentes expugnando et terrendo pacauerat, nunc tantum fuisse barbaros ausuros, tantum progressuros, tanta uastaturos. tanta rapturos, tanta loca, quae plena populis fuerant. deserta facturos? qui non dicebant, quandocumque tu comitiuam sumeres potestatem, Afros barbaros non solum uides. nec diutius hinc tecum loquendum est, quia plus
Abbreviated transcription (Latin):
dicam qͥs ñ uidet tam multi homines tibia
ciam uł salutem: Qui etiam si cibi onĩs fidels
sint nec ab aliqͦ eoꝵ ulle tuncant᷑ insidie. ñ emx
tamen omnes ad ca bona que ipsi quoq ñ sedm
Ac ꝑ hoc qͥ refreuare et compescere debuisti ca¬
piditates tuas. explere cogeris alienas. qd̾ ut fi¬
at necesse ẽ. multaꝗ̃ displicent dõ fiant: nec
sic tamen explentur tales cupiditatos: nam¬
si facilius resecant᷑: in eis qͥ dm̃ diligunt ali¬
qͣndo s. aciantur. Propter qd dicit diuma sqͥ¬
tura. Nolite diligere mundum: nec ea quę
in mundo sunt. Si qͥs dilexerit mundum dͥi¬
lectio patris ñ ẽ. in eo. qr om̃e qd̃ in mudo ẽ. co¬
cupiscentia carnis ẽ. ⁊ concupiscentia occłoꝵ.

Expanded text:
dicam, quis non uideat, quod multi homines tibi dicam, quis non uideat, quod multi homines tibi ntiam uel salutem, qui. etiam si tibi omnes fideles sint nec ab aliquo eorum ullae timeantur insidiae, nempe tamen ad ea bona, quae ipsi quoque non secundum ac per hoc qui refrenare et compescere debuisti cupiditates tuas, explere cogeris alienas? Quod ut fiat, necesse est multa quae Deo displicent, fiant: nec sic tamen explentur tales cupiditates; nam facilius resecantur in eis qui Deum diliguntquando satiantur. Propter quod dicit divina Scriptura: Nolite diligere mundum, nec ea quae in mundo sunt. Si quis dilexerit mundum, dilectio Patris non est in eo: quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculo
Abbreviated transcription (Latin):
agere penitentiam. ꝓpter quam tͥ credo deũ par¬
e cere. & te apericłis om̃ib liberare. ut agas
cam sicut agenda est: S si et illud audias qd scͥp¬
tũ ẽ. ne tardes conuerti ad dnm. neq differas
de die indiem: Iustam dicit qͥdẽ habere te cau
possum. qͥlisc̃q sit tua causa. de qͣ mͦ querere uł
disputare non opus ẽ. mĩqͥ coram dõ potes ue¬
gart qd̾ in istam necessitatẽ ñ ꝑuersus eẽs nisi
bona huiꝰ scłi dilexisses. quȩ tanꝙͣ seruus dĩ qͣs
te antea noueramꝰ contemꝑ nere om̃ino ⁊ ꝓ meh¬
lo habere debuisti. et oblata qͥdẽ sumere. ut es
utereris ad pietatẽ. ñ audem negata uł deligi¬
ta. sic querere ut ꝓpter illa in istam necessita¬
tẽ ꝑducereris. ubi cum amantur uana ppe¬
trantur mala. pauca qͥdẽ ate. s multa ꝓptr
et c̃ timentur quȩ ad exiguũ tempus nocer
si tamen nocent committuntur ea que ir
noceant in eternum: De qͥb ut unum ali

Expanded text:
agere paenitentiam, propter quam tibi credo dominum paragere paenitentiam, propter quam tibi credo dominum parcere et a periculis omnibus liberare, ut agas eam, sicut agenda est, sed si llud audias, quod scriptum est: Ne tardes conuerti ad dominum neque differas de die in diem. iustam quidem dicis habere te causpossum; sed qualiscumque sit tua causa, de qua modo quaerere uel disputare non opus est, numquid coram deo potes negare, quod in istam necessitatem non peruenisses, nisi bona huius saeculi dilexisses. quae tamquam seruus dei, quem te ante noueramus, contemnere omnino et pro nihilo habere debuisti et oblata quidem sumere, ut eis utereris ad pietatem, non autem negata uel delegata sic quaerere, ut propter illa in istam necessitatem perducereris, ubi, cum amantur uana, perpetrantur mala pauca quidem a te sed multa propter te et, cum timentur, quae ad exiguum tempus nocent, si tamen nocent, committuntur ea. quae uere noceant in aeternum? De quibus ut uiium aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ in hoc ꝓposito gauderemus: naitigasti arro¬
rem autem ñ duxisses. nisi susceptam deserens cõ¬
tinentiam. concupiscentia uictus ẽẽs. Qd ego
cum comꝑissem: fateor miratus obstupui. Dolo¬
rem autem meũ exaliqͣ parte consolabatur: qd̾
audun de illam ducere noluisse nisi prius eato¬
lica. fuisset facta. Et tamen heresis eoꝵ qͥ ue¬
rum filtũ filiũ dei negant tantũ preualuit
ini domo tua: ut ab ipsis filia tua baptiraret᷑.
Ium uͦ si ad nos ñ falsa ꝑlata st̃. que utinam
falsa sĩt: qd ab ipsis hereticis etiam ancille ad¬
eo date rebaptizate sunt. quantis tantum malũ
plangendum ẽ. fontib lacͥmarum. Ipsam quoq
urorem non cibi suffecisse s concubinarum nes¬
cio quarum cominixtione pollutũ loquunt᷑
homines. s forte mentiunt᷑. Ista que omĩb pa¬
tent tot et tanta mala q̃ postea quam conui¬
quȩ nolo dicẽ: ⁊ inuenies de qͣntis malis debeas

Expanded text:
esse in hoc proposito gauderemus, nauigasti uxoesse in hoc proposito gauderemus, nauigasti uxorem autem non duxisses, nisi susceptam deserens continentiam concupiscentia uictus esses. quod ego cum comperissem. fateor. miratus obstipui; dolorem autem meum ex aliqua parte consolabatur, quod audiui te illam ducere noluisse, nisi prius catholica fuisset facta. et tamen haeresis eorum, qui uerum filium dei negant, tantum praeualuit in domo tua, ut ab ipsis filia tua baptizaretur. iam uero, si ad nos non falsa perlata sunt, quae utinam falsa sint, quod ab ipsis haereticis etiam ancillae deo dicatae rebaptizatae sint, quantis tantum malum plangendum est fontibus lacrimarum ! ipsam quoque uxorem non tibi suffecisse, sed concubinarum nescio quarum commixtione pollutum loquuntur homines et forsitan mentiuntur. Ista, quae omnibtent tot et tanta mala, quae a te, posteaquam conjuquae nolo dicere, et inuenies, de quantis malis debeas
Abbreviated transcription (Latin):
tibi uanitas scłi huiꝰ horruerit. ⁊ qͦmodo con¬
cupiueris seruitutẽ dei Nos nouimus. nos
testes sumus. qͥd nob̃cum apud rubunas e
anuno et uoluntate tua fueris collocutus:
soli decũ cramus ego et fr̃ alyppius: non eni ex-¬
istimo tantum ualuisse terrenas curas qͥb¬
impletus os: ut hoc de memoria tua penitus
delere potuerint. Nempe omnes ac̾tus publicos
qͥb occupatus eras relinquert cupiebas: ⁊ te in
ocium sem̃ conferie atq in ea uita iuuere. In
qͣ seruidĩ monachi iuunt. Ut autẽ ñ faceres
sola uitentione ageres ut defense ab infesta¬
cionib barbarorum qͥtam et tranqͥllam iutã
agerent. sicut dicit apłs. cum oĩ pietate et casti¬
tate  Tu autẽ nichil ex hoc mundo querere
nisi ea que netessaria eẽnt huic uite sustentan¬
de tub. ac tuorum accinctus balteo castissime
contientie ⁊ in terrã a corporilia spiritalib
arinis tueius forciusq munitus. Cum ergo te

Expanded text:
tibi uanitas saeculi huius horruerit et quo modo contibi uanitas saeculi huius horruerit et quo modo concupieris seruitutem dei. nos nouimus, nos testes sumus, quid nobiscum apud Tubunas de animo et uoluntate tua fueris conlocutus. soli tecum eramus ego et frater Alypius. non enim existimo tantum ualuisse terrenas curas, quibuimpletus es, ut hoc de memoria tua penitus delere potuerint. nempe omnes actus publicos, quibus occupatus eras, relinquere cupiebas et te in otium sanctum conferre atque in ea uita uiuere, in qua serui dei monachi uiuunt. ut autem non faceres, sola intentione ageres, ut defensae ab infestationibus barbarorum quietam et tranquillam uitam agerent, sicut dicit apostolus, in omni pietate et castitate, tu autem nihil ex hoc mundo quaereres nisi ea, quae necessaria essent huic uitae sustentandae tuae ac tuorum, accinctus balteo castissimae continentiae et inter arma corporalia spiritalibus armis tutius fortiusque munitus? Cum ergo te
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd contingat sequenti die. Scdm̃ aut̾ẽ deum
ne ꝑeit anima tua non facile tibi qͥsqͣm con¬
sulit non qr desunt qͥ hoc faciatit. s qr dif¬
ficile ẽ. inuenire qndo te cũ ista possint loqͥ:
Nam et ego semꝑ desideraui ⁊ nunqͣm inue¬
iii locum uł tempuis ut agerem tec̃ qd me
agere age oportebat ẽ homine quem multũ
diligo in xp̃o. Scis autem qualem me apud̃
ponẽ uderis. qͥndo ad me uenaire dignatꝰ e.
qr uix loquebar in becillitate corporis fatiga¬
tus. Nunc ergo fili audime. saltẽ ꝑ litteras tibi
sermocinantem: qͣs in pericłis cius nunqͣm tibi
mitteꝰ pͤotui ꝑicłm cogitans ꝑ litoris: et cauens
ne ad eos ad quos nollem mea epła u̾eniret. Un¬
de peto ut ignoscas si putas me plus tinuisse
qͥm debui: tamen dixiqd̃ tunui. Audi ergo
mitatis mee recole qualis fueris. et adhuc in
corpore constituta religiose memorie conu¬
ge priore tua et recenti eiꝰ obitu. quomͦ

Expanded text:
quid contingat sequenti diei. secundum autem deum, quid contingat sequenti diei. secundum autem deum, ne pereat anima tua, non facile tibi quisquam consulit, non quia desunt, qui hoc faciant, sed quia difficile est inuenire, quando tecum ista possint loqui. nam et ego semper desideraui et numquam inueni locum uel tempus, ut agerem tecum, quod me agere oportebat cum homine. quem multum diligo in Christo. scis autem, qualem me apud Hipponem uideris, quando ad me uenire dignatus es, quia uix loquebar inbecillitate corporis fatigatus. nunc ergo, fili, audi me saltem per litteras tibi sermocinantem, quas in periculis tuis numquam tibi mittere potui periculum cogitans perlatoris et cauens, ne ad eos, ad quos nollem, mea epistula perueniret. unde peto, ut ignoscas, si putas me plus timuisse quam debui; tamen dixi, quod timui. Audi ergo um infirmitatis meae; recole, qualis fueris adhuc in corpore constituta religiosae memoriae priore coniuge tua et recenti eius obitu quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
omino filio in presentẽ in eternam
salutem dei miscdia ꝓtegendo. ⁊ re¬
gendo bonifado: augustinus Sdeli¬
orem hominẽ ⁊ qͥ faciliores haberet aocessus
ad aures tuas ferens litteras meas. Aueriu
potiu repperire: q̃m minc dñs optualre periuũ
eo nnnstru xp̃i diaconũ paulum ambob
nobrnurissimum ait aliquid ÷ loqueree n
poiteucia tua et honore qñe quemguer es
up asto seło maligno nec ꝓ ineolurntate sa¬
nis cue corrupabilis atq mortalis. q et ipsa
transitoriae. et qͣmi diu sit semꝑ incercut et e
bona scłi huiiꝰ magis contẽpuere quam dilige.
⁊ hoc amare et sꝑare ab illo qd in sua resurrecte¬
one monstrauit. Resurrexit enĩ a mortuis uͣm
ñ mortur: ⁊ mors ei ultra ñ dominabit᷑. Scio
ñ de eẽ homines qͥ ce scd̾m uitamiuidi huiꝰ
cdiligunt ⁊ scd̾m ipsa tͥ dand consilia. aliqͥndo
utilia. aliqͣndo in itilia. qi homines sunt. ⁊ si¬
cut possunt ad presens sapiunt. nescientes

Expanded text:
OMINO FILIO IN PRAESENTEM ET IN AETERNAM SALUTEM DEI MISERICORDIA PROTEGENDO ET REGENDO BONIFATIO AUGUSTINUS. Fideliorem hominem et qui faciliores haberet accessus ad aures tuas ferens litteras meas, numquam potui reperire, quam nunc dominus obtulit seruum et ministrum Christi diaconum Paulum ambobus nobis carissimum, ut aliquid tibi loquerer non pro potentia tua et honore, quem geris in isto saeculo maligno. nec pro incolumitate carnis tuae corruptibilis atque mortalis. quia et ipsa transitoria est et, quam diu sit, semper incertum est, sed nos bona saeculi huius magis contemnere quam diligere et hoc amare et sperare ab illo, quod in sua resurrectione monstrauit; resurrexit enim a mortuis nec iam moritur et mors ei ultra non dominabitur. Scio non deesse homines, qui te secundum uitam mundi huius diligunt et secundum ipsam tibi dant consilia aliquando utilia aliquando inutilia, quia homines sunt et. sicut possunt, ad praesens sapiunt nescientes,
Abbreviated transcription (Latin):
mea aut de ipsa beniuolentia gauisurus. ue¬
rum etiam hoc ate postulem. ac flagitẽ. Osili¬
cuisset. & si ñ cohabitante. saltem uicio te in
dño ꝑfrui: ad crebru & dulce colloquius.
S quia id ñ est datum. peto ut hoc ipsum &d
in .xp̃o quantum possumus simul sumus con¬
seruari studeas. & augeri. ac ꝑfici. & rescripti
quamuis rara ñ sꝑn̾e. Saluta obsequio mẽo
sauctum fratrem paulinianum: & om̃s fos qͥ
decum ac de te in dũo gaudent. Memor nũ
exaudiaris a dño. in omni saucto desiđio: di
mine harissume. & desidantissime. & honora¬
de in dũo fr̃. Explicit epła scĩ augustini

Expanded text:
mea, aut de ipsa tua benevolentia gavisurus; vemea, aut de ipsa tua benevolentia gavisurus; verum etiam hoc a te postulem, et flagitem. 3. O si licuisset, etsi non cohabitante, saltem vicino te in Domino perfrui ad crebrum et dulce colloquium! Sed quia id non est datum, peto ut hoc ipsum, quod in Domino quam possumus simul sumus, conservari studeas, et augeri ac perfici, et rescripta quamvis rara non spernere. Saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum, et omnes fratres qui tecum ac de te in Domino gaudent. Memor nostri exaudiaris a Domino in omni sancto desiderio tuo, domine charissime et desideratissime, et honorande in
Abbreviated transcription (Latin):
se in manus cuas litteras meas:
s quod adhuc rescripta ñ merui. nequaquã
imputauerim dilectioĩ tue: aliquid ꝓculdu¬
bio impedimenti fuit. Unde agnoseo a me do¬
minum potius deprecandum: ut tue uo¬
luntati det facultatem mittendi qd rescripse¬
ris. Nam rescribendi iam dedit. quia cũ uo¬
s hinc quoq tibi aliquid utrum scribem dubi¬
tare ñ debui. hoc autem breue suggestũeẽ k̃a¬
ritati tue nescio quib fr̃ĩb mͥ dictum ẽ: qd librũ
adu̾sus te scripserim. romamq miserun. hoc
falsum eẽ noueris. Dm̃ nr̃m testor. hoc me nõ
fecisse. S si forte aliqua in aliquib scripturis
meis repꝑiuntur. in quib alit aliquid quam
cu sensisse repꝑiar. ñ contra te dictum. s quod
michi uidebatur ame scriptum eẽ puto te deb̃e
cognoscere: aut si cognosci ñ potest. credẽ.Ia
sane hoc dixerim ut ego ñ tantum ꝑatissimus
sim si quid te in meis scriptisris mouerit fr̃ñe
acciꝑe quid contra sencias. aut de correctiõe¬

Expanded text:
se in manus tuas litteras meas; sed quod adhuc rescripta non merui, nequaquam imputaverim dilectioni tuae. Aliquid proculdubio impedimenti fuit. Unde agnosco, Dominum a me potius deprecandum, ut tuae voluntati det facultatem mittendi, quod rescripseris. Nam rescribendi jam dedit, quia cum vosed hinc quoque tibi aliquid utrum scriberem, dubitare non debui. Hoc autem brevi, suggestum esse caritati tuae a nescio quibus fratribus, mihi dictum est, quod librum adversus te scripserim, Romamque miserim. Hoc falsum esse noveris: Deum nostrum testor, hoc me non fecisse, sed si forte aliqua in aliquibus scriptis meis reperiuntur, in quibus aliter aliquid quam tu sensisse reperiar, non contra te dictum, sed quod mihi videbatur, a me scriptum esse, puto te debere cognoscere: aut si cognosci non potest, credere. Ita sane hoc dixerim, ut ego non tantum paratissimus sim, si quid te in meis scriptis moverit, fraterne accipere quid contra sen
Abbreviated transcription (Latin):
i manus nras uenire potuerunt apparẽt
uterȩ: ut nichil studior meoꝵ mallem si
hossem. quam inherere lateri tuo. Q uod go
quia ñ possum. aliquem nr̃oꝵ in dño filioꝵ
erudiendum nob̃ ad te mittere cogito. si &̃
de hac re tua rescripta meruero. Nam ne
ħinme tantum scientię scripturarũ diui¬
urum ẽ. aut ẽẽ iam poterit: quantũ in eẽ
tibi uideo. & si quid in hac re habeo facul¬
atis: ut cumq impendo popło dei. Uacare
utem studiosis diligentius quam popłi
udiunt in fruendis: ꝓpter eccłiasticas oc¬
upationes omnino ñ possum. Nescio quȩ
scipta maledica suꝑ tuo nomine ad africã ꝑue

Expanded text:
in manus nostras uenire potuerunt, apparent in manus nostras uenire potuerunt, apparent litterae, ut nihil studiorum meorum mallem, si possem, quam inhaerere lateri tuo. quod ego quia non possum, aliquem nostrorum in domino filiorum erudiendum nobis ad te mittere cogito; si etiam de hac re tua rescripta meruero. nam neque in me tantum scientiae scripturarum diuinarum est aut esse iam poterit, quantum inesse tibi uideo, et, si quid in hac re habeo facultatis, utcumque inpendo populo dei. uacare autem studiosis diligentius, quam populi audiunt, instruendis propter ecclesiasticas occupationes omnino non possum. Nescio qua scripta maledica super tuo nomine ad Africam pe
Abbreviated transcription (Latin):
labore desudans: ecce sum: si quidꝑpe¬
ram dixi. fortius fige pedem. Nonmͥ e de¬
bet molestum. pondus ętatis tue: dumꝰ conte¬
ratur palea culpȩ meȩ. Proinde illud quod
in extremo epłȩ tuȩ posiusti: cum magni de¬
sicłu suspiro. uł lego. uł recolo. Utinam iqͥs
mereremur complexꝰ tuos: & collatione mucua
uł doceremus aliqua. uł disceremꝰ. E go autem
dico. Utinam saltim ꝓpinquis terrarũ locis
habitaremus: ut si non possunt misceri nũ
colloquia littere possent eẽ crebriores. Punse
uero tanto loc oꝵ interuallo absumus a sene¬
b nrĩs. ut de illis ub apłi ad galatas iuuenẽ
ine add cuam sanctitatem seripsisse menerue¬
rim. & eecc im senex ĩdum iescrptimerue¬
rine faciliusq ad te exemplaria epłȩ ieȩ ꝑ
unerint nescio qua occasione ꝓueniente: ꝙ
psa epła me curante. homo enim qͥ eam tue
aceꝑat. nec ad te ꝑtulerit: nec ad me retule¬
rit. Tante autem michi inlitteris duis quȩ

Expanded text:
labore desudans, ecce sum: si quid perpelabore desudans, ecce sum: si quid perperam dixi, fortius fige pedem. non mihi esse debet molestum pondus aetatis tuae, dum conteratur palea culpae meae. Proinde illud, quod in extremo epistulae tuae posuisti, cum magni desiderii suspirio uel lego uel recolo. utinam, inquis, mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! ego autem dico: utinam saltem propinquis terrarum locis habitaremus, ut, si non possunt misceri nostra conloquia, litterae possent esse crebriores! nunc uero tanto locorum mterualio absumus a sensibus nostris, ut de illis uerbis apostoli ad Galatas iuuenem me ad tuam sanctitatem scripsisse meminerim et ecce iam senex nondum rescripta meruerim faciliusque ad te exemplaria epistulae meae peruenerint nescio qua occasione praeueniente quam ipsa epistula me curante. homo enim, qui eam tunc acceperat, nec ad te pertulit nec ad me retulit. tantae mihi autem in litteris tuis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
culpam meam. et quantum dũs donat in
alio gratus. in alio emendatus inuenias.
Iuid gͦ fortasse dura. s certe salubria u̾ba
tua. tamquam cęstus entelli ꝑtimescam :ͤ ce¬
debatur illȩ. ñ curabatur: & ideo uincebat᷑
ñ sanabatur. E go autem si medicinalẽ cor¬
rectionẽ tuam tranquillus acceꝑo: nõ do¬
lebo.Si uero infirmitas uelut humana. uł
mea. etiam cum ueraciter arguor ñ potest
nisi aliquantulum contristari: melius ti¬
mor capitis dolet dum curatur: quã dum
ei parcitur ñ sanatur. Hoc ẽ enim quod au¬
te uidit. quidixit utiliores ẽẽ plerumq in¬
micos uirgantes: quam amicos obuirgare
metuentes. Illi enim dum rixantur dicunt
aliquando uera quȩ corrigamus: isti autẽ
minorem quam oportet exhibent iustitiȩ li¬
bertatem. dum amiticiȩ timent exasꝑare
dulcedinem. Quappter & si bos ut tibiui¬
deris lassus senectute forte corporis ñ ui¬
gore animi. tamen in area diu̾ca fructuoso

Expanded text:
culpam meam et, quantum dominus donat, in culpam meam et, quantum dominus donat, in alio gratus, in alio emendatus inueniar. Quid ergo fortasse dura, sed certe salubria uerba tua tamquam caestus Entelli pertimescam? caedebatur ille, non curabatur, et ideo uincebatur, non sanabatur. ego autem, si medicinalem correptionem tuam tranquillus accepero, non dolebo. si uero infirmitas uel humana uel mea, etiam cum ueraciter arguor, non potest nisi aliquantulum contristari, melius tumor capitis dolet, cum curatur, quam, dum ei parcitur, non sanatur. hoc est enim, quod acute uidit, qui dixit utiliores esse plerumque inimicos iurgantes quam amicos obiurgare metuentes. illi enim, dum rixantur, dicunt aliquando 20 uera, quae corrigamus; isti autem minorem, quam oportet, exhibent iustitiae libertatem, dum amicitiae timent exasperare dulcedinem. 1 quapropter etsi bos, ut tibi uideris, lassus senectute forte corporis, non uigore animi tamen, in area dominica fructuoso
Abbreviated transcription (Latin):
teris lȩserin: quas meas eẽ negare ñ possum.
Cur itaq conor contra fluminis tractũ: ac
ñ potus ueniam peto: obsecro ergo de ꝑ md¬
succudinem xp̃i ut si lesi te dimittas michi.
nec me uicissim ledendo malum ꝓ malo red¬
das. Lȩdis autem me. si michi tacueris errorẽ
meum.: quem forte inueneris in factis. ułdic¬
tis meis Nam si ea in me reprehenđis quȩ re¬
prehendenda ñ sunt. te lȩdis magis quamme.
quod absit amorib & scõ ꝓposito tuo. ut hoc
facias uoluntate ledendiꝰ. culpans in me ali¬
quid dente maledico: quod mente ueridica
scis non ẽẽ. culpandum. Ac ꝑ hoc aut
beniuolo corde argues ȩtiam si caret delic̃¬
riut tibi aliud iudeatur quam ueritas ħt̃:
dum tamen abste aliud ñ fiat quam haritas
habet: & ego amicissimam reprehensionem
gratissime accipiam. ętiam si reprehendi ñ
meruit quod recte defendiñ potest. aut ag¬
noscam simul & beniuolentiam tuam: ẽt

Expanded text:
teris laeserim, quas meas esse negare non possum. teris laeserim, quas meas esse negare non possum. cur itaque conor contra fluminis tractum ac non potius ueniam peto? obsecro ergo te per mansuetudinem Christi, ut, si laesi te, dimittas mihi nec me uicissim laedendo malum pro malo reddas. laedes autem me, si mihi tacueris errorem meum, quem forte inueneris in factis uel dictis meis. nam si ea in me reprehenderis, quae reprehendenda non sunt, te laedis magis quam me, quod absit a moribus et sancto proposito tuo, ut hoc facias uoluntate laedendi culpans in me aliquid dente maledico; quod mente ueridica scis non esse culpandum. ac per hoc aut beniuolo corde argues, etiam si caret delicri, ut tibi aliud uideatur, quam ueritas habet, dum tamen abs te aliud non fiat, quam caritas habet. et ego amicissimam reprehensionem gratissimeruit, quod recte defendi potest, aut agnoscam simul et beniuolentiam tuam et
Abbreviated transcription (Latin):
cribente: ego ꝓpter nimiam stulticiam meã
lȩdi posse putatus sum: hoc ipso lesisti plaue.
quod de me ita sensisti.s nullomͦ tu me quẽ
numꝙͣ. talem exꝑtus es. temere talem crede¬
res: qui litterarum mearum exemplaribus¬
& iam cum stilum meum nosses. temere cre¬
dere nolusti. Si enim ñ immerito udisti
me iuste expostulaturum fuisse si temere cre¬
deres eẽ litteras meas quȩ ñ eeñt mee: qͣnto
iustius expostularem me ipsum demere puta¬
tum talem qualem me ñ nosset. qui putauis¬
set: nequaq. gͦ ita ꝓlab̾is. ut te ñ rescribente
quo lederer me tamen existimaris nuis in¬
sipientem. ętiam cali tuo rescripto ledi potu¬
isse. Restat igitur ut lȩde me rescribendo dis¬
poneres. sicerto documento meas ẽẽ illas
litteras nosses. atq ita quia ñ credo quod int¬
iniuste me ledendum putares. suꝑẽ ut agnos¬
cam peccatum meum: quod prior te illi̾ lit¬

Expanded text:
cribente ego propter nimiam stultitiam meam cribente ego propter nimiam stultitiam meam laedi posse putatus sum, hoc ipso laesisti plane, quod de me ita sensisti. sed nullo modo tu me, quem numquam talem expertus es, temere talem crederes, qui litterarum mearum exemplaribusetiam cum stilum meum nosses, temere credere noluisti. si enim non inmerito uidisti me iuste expostulaturum fuisse, si temere crederes esse litteras meas, quae non essent meae, quanto iustius expostularem\' me ipsum temere putatum talem, qualem me non nosset, qui putauisset? nequaquam ergo ita prolabereris, ut te non rescribente, quo laederer, me tamen existimares nimis insipientem etiam tali tuo rescripto laedi potuisse. Restat igitur, ut laedere me rescribendo disponeres, si certo documento meas esse illas litteras nosses. atque ita, quia non credo, quod iniuste me laedendum putares, superest, ut agnoscam peccatum meum, quod prior te illis lit
Abbreviated transcription (Latin):
me ledẽ ꝑas : aut si ñ paras: quomodo ego
de ñ ledente abste lesus iuste expostularem.
quod ꝓbare ante debuisses meum ẽẽ sermo¬
nem. & sic rescribe hoc ẽ & sic lede : nisi enĩ
rescribendo lesisses: ego uste expostulare
ũ possem. Promde cum ita rescribis ut ledas:
quis locus nob relinquitur in disputatio¬
ne scripturarum sine ullo rancore u̾sandi:
Ego quidem absit ut ledar. si michi certa
ratione uolueris & potueris demonstrare
illud ex epła apłi. uel quid aliud scriptura¬
rum scarum te uerius intellexisse quã me:
immo uero absit ut ñ cum gratiarum actio¬
ne lucris meis deputem. si fuero te docen¬
te instructus. aut emendante correctꝰ. Ue¬
rũptamen tu michi fr̃ karissime. nisi de pu¬
tares lȩsumscriptis meis: ñ me putares ledi
posse rescriptis tius. Nullo enim modo id
de te opinatus fuero. qd ñ te arbitrans lȩsũ
sic tamen reserib ut ledas. Aut si te ñ sic res¬

Expanded text:
me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego te non laedente abs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonstrare illud ex epistula apostoli uel quid aliud scripturarum sanctarum te uerius intellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem, si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum tamen tu, mi frater carissime, nisi te putares laesum scriptis meis, non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans laesum sic tamen rescribis, ut laedas. aut si te non sic res
Abbreviated transcription (Latin):
misi. quib certissime agnosceres meam esse
epłam. cuius exemplaria illuc ꝑuenisse cõ¬
memorasti. unde iam me arbitror rescrip¬
tis tuis uelut entellinis grandib. atq acri¬
b cestib tamꝗͣ. audacem daretam cepisse pul¬
sariatq uersari: nunc tamen eis ipsis res¬
multa in me comꝑi tue beniuolentissime ha¬
ritatis. & rursꝰ quedam ñ nulliꝰ ame tue offen¬
sionis indicia. Itaq ubi mulcebar legens.
ibi continuo feriebar: hoc sane uł marime
admirans. quod cum te dicas exemplaribus
litterarũ mearum ideo temere ñ credendũ.
putasse ne forte te respondente lesus iustȩ
expostularem. quod ꝓbare ante debuisses
meum eẽ sermonem & sic rescribe: postea
iubeas si mea ẽ epła aꝑte me rescribe. aut
mutere exemplaria ueriora: ut absq ullo
rancore stomachi. in scripturarum disputa¬
tione u̾semur. Quo pacto enim possumus
in hac disputatione sine rancore u̾sariꝰ si

Expanded text:
misi quibus certissime agnosceres meam esse misi quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis resmulta in me comperi tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indicia. itaque, ubi mulcebar legens, ibi continuo feriebar hoc sane uel maxime admirans, quod, cum te dicas exemplaribus litterarum mearum ideo temere non putasse credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, si mea est epistula, aperte me scribere aut mittere exemplaria ueriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si
Abbreviated transcription (Latin):
pedem. Tristes hȩc dictauimus. Utinam me-¬
reremur complexus tuos. & collatione mu¬
tua uł doceremus aliqua. uel disceremꝰ. Misit
michi temeritate solita maledicta sua calpur¬
nius cognomento lanarus. quȩ ad affricã qͦq
studio eius didici ꝑuenisse: ad quȩ breuiter
ex parte respondi. & libelli eius uob̃ misi exẽ¬
plaria. latius opus cum oportunum fuerit
primo missurus tempore. Inquo illud caui.
ne in quo quam existimationem lederem.xp̃i¬
anam. s tantum ut delirantis imꝑitimenda¬
tium. ac uecordiam confutarem. Memento
nr̃i sancte ac uenerabił ꝑater. p̃p̃. Uide quã¬
tum te diligam. ut ne ꝓuocatus quidẽ uo¬
luerim respondere. nec credam duum esse
quod in altero forte seprehendem.Frater
communis suppliciter te salutat. Explicit¬
uis existimeu ante quam istas sumeres uenis¬
se in manus tuas litteras meas. quas ꝑ dei
seruum filium nr̃m cyprianum diaconẽm

Expanded text:
pedem. tristes haec dictauimus. utinam mepedem. tristes haec dictauimus. utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! Misit mihi temeritate solita maledicta sua Calpurnius cognomento Lanarius, quae ad Africam quoque studio eius didici peruenisse. ad quae breuiter ex parte respondi et libelli eius uobis misi exemplaria latius opus, cum opportunum fuerit, primo missurus tempore. in quo illud caui, ne in quoquam existimationem laederem Christianam, sed tantum ut delirantis inperiti mendacium ac uecordiam confutarem. memento mei, sancte ac uenerabilis papa. uide, quantum te diligam, ut ne prouocatus quidem uoluerim respondere nec credam tuum esse, quod in altero forte reprehenderem. frater Communis suppliciter te salutat. LXIuis existimem, antequam istas sumeres, uenisse in manus tuas litteras meas, quas per dei seruum, filium nostrum 4 Cyprianum diaconum