comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quatͥ scribem te hiis que per te scire cupio q̃¬
rebam .n. ꝙ̃ ad te mitt̾emnes mͥ facile occur¬
rebat ydonẽ et fide agendi et alacritate obe¬
diente. et ex̾citatione peregͥnandi. ubi gͦ istũ
uiuenem exꝑtꝰ sũ eũ ipm̃ ẽe qualẽ a d̾o pe¬
aperire. ac disserere ñ graueris. Nõ de aĩa
multos moueo in quib et me ẽe confiteor n̾a
quid de aĩa firimssime teneã no tacebo deĩ
sb̾iĩgam quid mͥ ad huc expediri uelim. Aĩa

Expanded text:
qua tibi scriberem de his, quae per te scire cupio. Ququa tibi scriberem de his, quae per te scire cupio. Quaerebam enim quem ad te mitterem, nec mihi facile occurrebat idoneus et fide agendi, et alacritate obediendi et exercitatione peregrinandi. ubi ergo istum iuuenem expertus sum, eum ipsum esse, qualem a domino peaperire ac disserere non graueris. quaestio de anima multos mouet, in quibus et me esse confiteor. nam quid de anima firmissime teneam. non tacebo; deinde subiungam, quid mihi adhuc expediri uelim. anima
Abbreviated transcription (Latin):
tuas ꝑ int̾ualła nõ dieꝵ nõ m̾sũi sed aliqd̃ ã¬
noꝵ cũ si fł̾ posser cotidie te p̾sentẽ hr̃e uellẽ
cũ quo loquerer q uicquid uellẽ nec io tñ ñtẽ
bui facere qd̾ potuisi nõ potiu totũ qd̃ uolui⁊
ecce uenit ad me religiosus iuuenis catholica
leuas in domo dm̃ ẽe desid̾ans. ad refellendaᷤ
faicas ꝑnitiosasq dostrmas q̃ aĩos hispanoꝵ
multo infeliciꝰ qm corpora barbaritꝰ gladius ctu¬
cidarunt. nam inde ad nos usq ab occeam lit¬
tore ꝓꝑauit fama exitꝰ ꝙ a me posset de hiisq̃
scire uellet audire. neq nlłm cepit aduẽtus
sui frustũ pͥmo ne teme multũ fame cred̾et
deinde docui hoĩem qd̃ potui. qd̃ aũ nõ poti.
uñ disc̾e posses ãmonu. atq ut a te iret horisi¬
t̾ sum. quante ꝯsim̃us p̾ceptũ meũ cũlibẽ¬
tꝰ et obedicut᷑ accipen rogancũ ut abste uẽi¬
ens ꝑ nos ad ꝓpria remcaret qmͣ eiꝰ pollitatõm
tenens occasionẽ mͥ credidi a dño ẽe c̃ocessam

Expanded text:
ualla non dierum, non mensium, sed aliquot annorum, cum, si fieri posset, cotidie praesentem te habere uellem, cum quo loquerer, quicquid uellem. nec ideo tamen non debui facere, quod potui, si non potui totum, quod uolui. Ecce uenit ad me religiosus iuuenis, catholica-le uas in domo domini esse desiderans ad refellendas falsas perniciosasque doctrinas, quae animas Hispanorum multo infelicius, quam corpora barbaricus gladius, trucidarunt. nam inde ad nos usque ab oceani littore properauit fama excitus, quod a me posset de his, quae scire uellet, quicquid uellet, audire. neque nullum cepit aduentus sui fructum, primo, ne de me multum famae crederet; deinde docui hominem, quod potui, quod autem non potui, unde discere posset, admonui atque, ut ad te iret, hortatus sum. quater et obedienter acciperet, rogavi eum ut abs te veniens, per nos ad propria remearet. Quam ejus pollicitationem tenens, occasionem mihi credidi a Domino esse concessam,
Abbreviated transcription (Latin):
uenerũt in sodoma. s duos ẽẽ nõ exp̃sserat c̃
ab inicio tres uiros dixisser apparuisse abͣ he
et hospitalit̾ ab illo ẽẽ susceptos quos et abeuu¬
tes deduxit ambu lans cuneis. fortassis gͦ iam
ꝑnũciare festinas iniũ fuisse ĩeis dñm xp̃m
qui singłarit᷑ ꝓmittebat et respõdebat abͣ he.
Quos u̾o illos angłos eiꝰ qui uener̃ ĩ sodoma¬
a dño suo s exspecta quid ꝓperas ꝯsid̾emꝰ om̃iadi¬
ligentꝰ ac prius ĩtueamur u̾ba dñi loqñtis abra¬
he. elamor sodomoꝵ ĩquit et gomorre mulciply

Expanded text:
venerunt in Sodoma. Sed duos esse non expresserat, cum venerunt in Sodoma. Sed duos esse non expresserat, cum ab initio tres viros dixisset apparuisse Abrahae, et hospitaliter ab illo esse susceptos, quos et abeuntes deduxit, ambulans cum eis. 6. Fortassis ergo jam pronuntiare festinas, unum fuisse in eis Dominumqui singulariter promittebat et respondebat Abrahae; duos vero illos, angelos ejus, qui venerunt in Sodomaa Domino suo. Sed exspecta: quid properas? Consideremus omnia diligenter, ac prius intueamur verba Domini loquentis Abrahae: Clamor Sodomoru
Abbreviated transcription (Latin):
aũ hoc dix̾it. postea manifestat uͥcũ tisiser
saira. ar eadẽ sctiptuta. et dixit dũs ad abꝰ¬
mines psi habire narrantur. eo d̾r. Exurge̾tes
aũ inde uii ꝯspexer̃ in faciem sodomoꝵ et go¬
morre. abrahã uo ambłabat cũ ilł teducens
Ruisus aũ redit scriptura ad singłarẽ numeĩ
ac dicit. Dñs aũ dicit. ñ quid celabo ego ab ͣ
ham pu̾o meo que ego facio. Deinde ꝓmittiuir
abra he p̾clara et copiosa post̾itas et sõdomoꝵ de¬
nũciatur int̾ctus. Seqñs aũ scͥptuta dicit et cõu̾¬
si inte iuuiriuenerũt ĩ sodomã. Abraham aũ erat
adhuc stans ante dñm et appians abrahã dixit.
Ne simul ꝑdas iustũ cũ ĩpio et erit iustus c̾aꝙͣ
ĩpius ec post collocur̾om dñiatq abrahe seqͣ
abraham et abraham regressus ẽ in locsĩ suum
uenerũt aũ duo angłi in sodonia ad uesperam.
hii st̃ de quib paulo añ dixerat. ꝯũsi inde uiri

Expanded text:
postea manifestat; ubi cum risisset postea manifestat; ubi cum risisset Sara, ait eadem Scriptura: Et dixit Dominus ad Abrmines pluraliter abire narrantur, et dicitur: Exsurgentes autem inde viri, conspexerunt in faciem Sodomorum et Gomorrhae; Abraham vero ambulabat cum illis, deducens. Rursus autem redit Scriptura ad singularem numerum, ac dicit: Dominus autem dixit: Numquid celabo ego puero meo Abraham quae ego facio? Deinde promittitur Abrahae praeclara et copiosa posteritas, et Sodomorum denuntiatur interitus. Sequens autem Scriptura dicit: Et conversi inde viri, venerunt in Sodoma; Abraham autem erat adhuc stans ante Dominum. Et appropians Abraham dixit: Ne simul perdas justum cum impio; et erit justus tanquam impius? Et post collocutionem Domini atque Abrahae, sequitur t loqui ad Abraham, et Abraham regressus est in locum suum. Venerunt autem duo angeli in Sodoma ad vesperam. Hi sunt de quibus paulo ante dixe
Abbreviated transcription (Latin):
s unꝰ dñs deus. sic aũ narratur qd̾ iudit a¬
braham. respiciens ĩqui ocuł suis uiditi
et eccetres uiri stabant suꝑ eũ et udens ꝑ¬
currit iobiuam ilłꝰ ab hostio tab̾naculi sui
et adorauit suꝑ t̾ram. et dix. dñe si inuenigmͣ¬
añ te ne p̃t̾eas ẜuũtuũ. hic uidemꝰ tres uioꝰ
apparuisse et unũ dĩm dici utrũq dũm ro
pedes ur̃os et refrig̾att sb̃ arbore et sum̃a
panẽ et m̃aducate. et postea ĩuiam ur̃am tͣn¬
festũ ẽ eos tanqm hoĩes inuitari. ño .n. ta
illis p̾beretur obseqͥum quo ĩdigencia refice¬
rent corꝑa nͥ hoĩet putarentur et sc̃ͥptura płr
refectio dicit scͥꝑptura. Et appo suit añ illos et
ederũt. ño ait. apposuit ante illũ. et edit. sed
uͥ addit uentũ ẽ. ut abrahe filiꝰ ꝓmitt̾etur et
sarra. qr diuinũ offe̾batur beneficiũ. nõ ut
hõib humanũ exhibeatur obsequiũ unu̾
uarrat scriptura dñt̾e uͥ est sarra uxor tua qr

Expanded text:
s Dominus Deus. Sic autem narratur quod vidit Abraham: Respiciens, inquit, oculis suis vidit, Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueniante te, ne praetereas servum tuum. Hic videmus tres viros apparuisse, et unum Dominum dici, unumque Dominum rogpedes vestros, et refrigerate sub arbore, et sumam panem, et manducate, et postea tranfestum est eos tanquam homines invitari: non enim tale illis praeberetur obsequium, quo indigentia reficerent corpora, nisi homines putarentur. Et Scriptura pluraliter refectio, dicit Scriptura: Et apposuit ante illos, et ederunt. Non ait, Apposuit ante illum, et edit. Sed ubi ad id ventum est, ut Abrahae filius promitteretur ex Sara, quia divinum offerebatur beneficium, non ut hominibus humanum exhibebatur obsequium, unum narrat Scriptura dicentem, Ubi est Sara uxor tu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣdicere solens talib opinionib asserentes ãi¬
mas mortuoꝵ malas minus ue purgatas. aut
ĩ reuolutiones ire. aut in gramoees aliqͣs pe¬
nas. bonas aũ manes ĩponi eo in celo nauigã¬
tanitir

Expanded text:
contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigatransir
Abbreviated transcription (Latin):
et sunt adulteri. raptores. auari. ebriosi. et qͥc¬
quid aliud sane doctne adusatur. Quid aũt
utꝰ uos intam exiguo ac pene nullo nu̾o nr̃õ:
Nonne pleriq sunt tales. et pleriq in paga¬
nis ñõ sunt taies: Num ĩo paganos qui tales
tales nõ sunt paganis eciam talib det̾iores
sint. Unde manifestũ ẽ nõ ĩd derogan sane
doctͥne q̃ sola catholica ẽ. qi multi ẽ in homĩe
censenuolunt. et ꝑ illam sanari nolunt. Agnoᷤ
cenda est .n. pancitas illa qmͣ dñs p̾cipue co¬
mendat in ingenti atq ĩnum̾abili multitu¬
dine: toto orbediffusa. Que tñ paucitas sc̃oꝵ
atq fideliũ qd sepe ꝯmemorandũ est. tancxͣ
granoꝵ in ꝯparatione multitudinis paleaꝵ
pancitas dicitur. ꝑ se aũt ip̃a tantã massam
distamts ĩmels. Sed net nos hoc estis. qr płim
ab eis distatis in peiis. faustus. liba ueł.¬

Expanded text:
et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicet sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exiguo ac paene nullo numero uestro nonne plerique sunt tales, et quidam in paganis non sunt tales? num ideo paganos, qui tales tales non sunt, paganis etiam talibus deteriores sint. unde manifestum est non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt cenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in comparatione multitudinis palearum, paucitas dicitur; per se autem ipsam tantam massam distamus in melius; sed nec uos hoc estis, quia plurimum ab eis distatis in peius. LIBE
Abbreviated transcription (Latin):
tem de corde puro. et conscĩa. et fide ñ ficta.
a quib quidam aberrantes ꝯu̾si surt in ua¬
nilocͥrũos n quo sane pͥncipatum tenetis. s̃
intuentes nõ ꝯsid̾antes in eisdem habendis a¬
gendisq reb tm̃ ad diu̾sam uitam ualere si
diu̾sa sit fides. ut cũ auditores ur̃i et uxores
h̾eant et filios qusuis inuiti suscipiant eisqꝑ
pr̃imonia cong̾ant uł custodiant. carne ues¬
cantur. uinũ bibant. lauent. metant uinte¬
mient negocientur. honores publicos admi¬
strent uobistum eos tñ ño cũ gentib ꝯpute¬
tis cum fc̃a eoꝵ gentib udeantur similiora qmͣ
no et a carnib et a ꝯcubitu tẽꝑant pociꝰ audi¬
tores nr̃os his om̃ib utentes. et i eo uobis:
dissiiles. in manichei grege numeratis. qm
istͥos eadem q̃ facitis facientes. pociꝰq feminã
que in manicheũ crediderit et ur̃am dicitis
etiã parientem: qmͣ sibillam. nec saltem nu¬
bentem. Atn. multi xpĩam eatholici uoc̾at᷑

Expanded text:
ona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam no et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istos eadem, quae facitis, facientes, potiusque feminam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis etiam parientem quam Sibyllam nec saltem nubentem. at enim multi cbristiani catholici uocantur
Abbreviated transcription (Latin):
mtriendoꝵ. hereditandoꝵ. longe tñ alicꝰ hus
reb utiq qui ad aliũ finem usum eaꝵ refe¬
prana et fła nõ credit. Sicut.n. in ip̃o erro¬
re ur̃o cũ eo pane nestamini quo cet̾i hoĩe
et fructib nuatis et frondib. lana et li¬
no sułr texto amiciamini. nec in his tñ pa¬
tem ductas uitam non aluid edendo. aut biben¬
do. aut induendo. sed aliud sentiendo et credẽ¬
to. et ad alium finem ista om̃ia referendo. finẽ

Expanded text:
nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refepraua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem
Abbreviated transcription (Latin):
nebraꝵ et carteres quib uistus niclusus est
deus. Uñ longe alud annũciar faustus. ali¬
ud paulus. S ed quo quisquis uob̾ annũci
anĩt prerͥ qña quod accepistis: anathema sit¬
eo nerus dicto xp̃c in paulo. anathema sit
manicheus in fausto. Qui eciam dicto in¬
cħ nos mutasse de morib gentiũ nestiens
quid loquatur. Cum .n. iustus ex fide uiuat.
finisq p̃cepti sit caritas de corde puro. ex ꝯ¬
scia bona. et fide nõ fic̾ta. maneantq ad for¬
mandam uitam fideliũ tria hec. fides. spes. sa¬
ritas. Unde sĩ pot ut pares cũ aliquo mores
hear qui hec tria cum illo paria nõ hr̃. Qui
n. alud credit aliuid sperat aliud amat. ne¬
cesse õ i aslit᷑ꝰ niuat. Et si usus quaꝵdã rer̃
simił udetur nob̾ ẽẽ cũ gentib. sicut cibus
et potus. tectoꝵ uestimentoꝵ. lauacroꝵ. et
qui ex nr̃ĩs ꝯuigalem uitam gerunt. et uxoꝵ
ducendaꝵ et habendaꝵ. filioꝵ gignendoꝵ.

Expanded text:
nebrarum, et carceres quibus victus inclusus est nebrarum, et carceres quibus victus inclusus est Deus: unde longe aliud annuntiat Faustus, aliud Paulus. Sed quoniam quisquis vobiit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑstitionis etrantib nch̾s temonia se prebe
rent ad eos illudendos. et ab eio sim̃ida qͥ sic
obtiilissent Illi quippe suꝑbi et ĩpii sp̃c nõ ni¬
dore ac fumo sicut no uulli uani opmantur.
sed hoĩi paccũtur ertorib. Non su corporis ꝯe¬
fectione. sed maliuola delestatione cũ quo qͦ
m̃o decipiũt. uł arroganti fastu simulate ma¬
iestati. tũ diuinos sͥ honores exhiberi głantur.
¶Nongͦ illi poes nrĩ sola gentiñ simulacra di¬
miserũt. sed noq terre noq cuiqm᷑ terrene rei
neq mari. neq celo. neq milicie celi. aliqͥd
ĩmolantes. imides creatori oĩm iuctimas ob¬
tulerunt. quas sͥ offerri uoluit ꝑ eaꝵ siłitu¬
dinem ꝓmittens uistimam ueram̃. ꝑ qmͣ nos
lus alloquitur dicens. obsecto uos aũ fres ꝑ¬
m̃ĩam dei ut exhibeatis corpora ur̃a hostiam
uiuam. sc̃am deo placentẽ. Sed manichei cor¬
pora humana opificiũ dicunt ẽẽ gentis te¬

Expanded text:
superstitionisuperstitionirent ad eos illudendos, et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. Illi quippe superbi et impii spiritus, non nidore ac fumo, sicut nonnulli vani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed malevola delectatione cum quoquo modo decipiunt, vel arroganti fastu simulatae majestatis cum divinos sibi honores exhiberi gloriantur. Non ergo illi patres nostri sola Gentium simulacra dimiserunt; sed neque terrae, neque cuiquam terrenae rei, neque mari, neque coelo, neque militiae coeli aliquid immolantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nolus adloquitur dicens : obsecro autem iam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis te
Abbreviated transcription (Latin):
testanda ẽ uirgitas sc̃imonialiũ qi eo uesta¬
les uirgines fuerunt: sic non ĩo rep̾hñdenda
sacrificia prm̃. qr sunt et sacrificia gentium.
Quia sicut intͦ illas uirginitates multũ dis¬
tat. qmͣuis nioh̾ aliud distet nisi que cui mo¬
neatur. ati reddatur. sic int̾ sacrificia paga¬
noꝵ et hebreoꝵ multum distat. eo ip̃o qd̃ hoo
solum distat. que cui sint ĩmolata et ob lara
est sactificiũ. Ina uero uni deo ut ei offerretur
siłitudo ꝓmittens u̾itatem sacrificii. cui erat
priores nr̃i uidei segregati a gentib uĩ tẽplũ
hrẽnt. et ĩmolationes. et aras. et sacerdocia. sc¬
ulturas solum dimiserunt .i. ydola. Poterant¬
.n. sicut ñ milli eciam sine ỹdoloꝵ scultutis ar¬
b̾orid eo montib. Postremo eciam soli ac la¬
ne cet̾isty spdib ĩmolare. Quod si facentꝰ per
illum cultũ que latria d̾r creature pociꝰ quam
creatori ẜuientib. et ob hoc nõ ꝑuo malo ĩpie

Expanded text:
testanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestatestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque reddatur, sic inter sacrificia paganorum et Hebraeorum multum distat eo ipso, quod hoc solum distat, quae cui sint immolata et oblata: est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id enim sicut nonnulli, etiam sine idolorum sculpturis, arboribus, et montibus, postremo etiam soli ac lunae caeterisque sideribus immolare. Quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam Creatori servientibus, et ob hoc non parvo malo impiae
Abbreviated transcription (Latin):
legoꝵ longe quippe minoris pcc̃i est ebriũ redi¬
xe ꝗ mͣtprib qmͣuł itumũ sactificare matyu¬
b. Sacrificare teo in memoriis martyrũ qd̃ fre¬
qñtissime facimꝰ. illo dũtaxat ritu. quo sͥ sacri¬
ficari noui testam̃ti maifestatione p̾cep̾. qdͥ
ꝑtinet ad illum cultum que latria dicitur.⁊
imi deo debetur S quid agam: eo tante ceci¬
tati istoꝵ hereticoꝵ qude monstrabo qmͣ uim
hẽat qd̾ m psalmis canitur. sacrificiũ laudis
glorificabit me. et illic iua est. ubi ostũdam
illi calitrare meũ: huiꝰ sacrificii caro es sani¬
giuis ante aduentum xp̃i ꝑ uictimas siłitu¬
dinũ ꝓmittebatur ĩ passione xpi ꝑ ip̾̃am iu̾¬
tatem rerdebatur. pꝰ ascensũ xp̃i sacramẽtũ¬
memorie celebratur. Ac ꝑ hoc tantum inter est
int̾ sacrificia paganoꝵ et hebreoꝵ qnͣtũ inter
nuttationem ecrantẽ et p̾figurationẽ p̾mĩ¬
ciantem. Sicut aũ non ĩo ꝯtẽpnenda uł de¬

Expanded text:
ilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium rediilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus quam uel ieiunum sacrificare martyribus. sacrificare quentissime facimus illo dumtaxat ritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria dicitur et uni deo debetur. sed quid agam et tantae caecitati istorum haereticorum quando demonstrabo, quam uim habeat, quod in psalmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam ueritatem reddebatur, prest inter sacrificia paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem errantem et praefigurationem praenuntiantem. sicut autem non ideo contemnenda uel de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbi sp̃c exigunt dẏabolꝰ et angłi euis sicut ꝑ
om̃ia tẽpla et sacra gentiũ quoꝵ si multitu¬
do in quibdãb eciã suꝑb̾ hoĩb exp̃ssa ẽ sicut
de babilone quibdam regib memorie ꝯm̃e¬
datũ tenemꝰ. Unde stũs damel accusatores
ac ꝑsecutores ꝑtulit. qd̾ regis edicto ꝓpõito itt m¬
cħ a quoqin deo peteretur. nisi a rege solo. dm̃
suũ. hoc est imũ et nerũ dm̃ adorare. tep̾cariq de¬
pͥhñsus ẽ. Qui aũ se in memoriis martyrũ
mebriãt qũo a nob̾ approbari possim cũ eos e¬
ciam si in tomib suids id faciant sana doctͥna
ꝯ dẽpnet. Sod aliud ẽ qd̾ docemꝰ. aliud qd̃ susti¬
nemus. aliud qd̾ p̃ciꝑe uibenuir aliud qd em̃¬
dare pͥcipimur et donec emẽdemꝰ tosare ꝯpelli¬
mur. Alia est disciplina xpĩanoꝵ. alia liicuria
uinolentoꝵ. uł error infirmoꝵ.U̾mptũ et in
hoc ip̃o distant płimũ culpe uinolentoꝵ et sacͥ¬

Expanded text:
perbi spiritus exigunt, diabolus et angeli ejus, sicut per perbi spiritus exigunt, diabolus et angeli ejus, sicut per omnia templa et sacra Gentilium. Quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est: sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. unde sanctus Danihel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur nisi a rege solo, deum suum, hoc est unum et uerum deum adorare deprecarique deprehensus est. qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacr
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ¶At illo cultu que grete latria d̾r: latme u¬
no uerbo dici ño põt. cum sit quedã ꝓprie diui¬
nitati debna ẜuitus. nec colimus. nec colend̾
docemꝰ: nsi unũ dm̃. Cum aũ ad hũc cultum
ꝑtineat obło sacrificii. unde ydolatria d̾r eorũ
qui hoc eciam ydolis exhibent. nullo m̾o tale
aliquid offerimꝰ. aut offe̾ndũ p̾cipimꝰ. uł cui
qmͣ sc̃e aĩe. uł cuiꝙͣ angło. Et quisqͥs ĩ hunc
errorem delabitur. corripitur ꝑ sanã docfnam.
siue ut corrigatur. siue ut caueatur. Etiã ip̃i
in deo deberi norũt Apparuit hoc in paulo eo bar¬
naba. cũ ꝯmoti miraculis q̃ ꝑ eos fc̃a sunt lica¬
onii tanꝙͣ diis ĩ molare uoluerũt Conscissis .n.
uestim̾tis suis cõfitentes et ꝑsuadentes se deoᷤᷤ
nõ ẽẽ na sibi fi̾ uetuerũt. Aꝑꝑuit et in angłis
sicut et in apocalỹpsi legimꝰ angłm se adora¬
ri ꝓhibentem. ac dicentẽ adoratori suo. Conẜ¬

Expanded text:
tes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine utes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praecipimus uel cuim sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi ni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum onii, tanquam diis immolare voluerunt . Conscissis enim vestimentis suis, confitentes et persuadentes se deos non esse, ista sibi vetuerunt. Apparuit et in angelis, sicut et in Apocalypsi legimus angelum se adorare prohibentem ac dicentem adoratori suo: Cons
Abbreviated transcription (Latin):
tes. tnͣsire huic in illud fantasina t̾re lumi̾s ꝓ qra
pugnando ꝑierant. Ita nullas aĩas cͥca suoꝵ corpo¬
piditate faustus quid ꝓ fit̾etur oblitus est. aut
forte domitans umbras ceretur sompuiando dic¬
te ꝯcelebrat et ad excitandã imitationem et
ut m̾itis eoꝵ ꝯsocietur. atq or̃onib adiuuetur.
Ita tñ ut nulli martyrũ. s ip̃i deo martyr̃ qm¬
uis in memoriis martyrũ ꝯstituamꝰ altaria. Eͥt nemo¬
.ii. antistitũ in locis st̃oꝵ corpoꝵ assistens alta¬
ri aliqñ dixit. offero tͥ petre aut paule. aut cy¬
ronauit. ap̃ memorias eoꝵ quos coronauit ut
ex ip̃oꝵ locoꝵ admonitione maior affectus ad
acuendam caritatem. et in illos quos imitari
et societatis. quo et in hac iuita coluntur sc̃ hõi¬
nes dei. quoꝵ cor ad talen ꝓ euugłica u̾itate pã¬
sionem paratũ ẽẽ sentimꝰ. Sͦ ed illos tanto de uo
to eciam fidentiore laude p̾dicamꝰ. ĩa in uita
feli̾dre uictores. qmͣ in ista ad huc usq pugͣnͣ¬

Expanded text:
tes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant: ita nullas animas circa suorum corpopiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est: aut forte dormitans umbras somte concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cyronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitariet societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotia, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnan
Abbreviated transcription (Latin):
se eo in uulgarem atq poetitam paganoꝵ opini¬
onem a quib se alienissimũ cupit uderi. nestio
qũo incantũ inudise. Cã .n. dixisser nos u̾tisse
ydoia in martyres. quos notis inquit siłib coli

Expanded text:
se et in uulgarem atque poeticam paganorum opinise et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quo
Abbreviated transcription (Latin):
act̃one fidelib et hiis qui cognouer̃ u̾itatem
quo om̃is creatura dei bona ẽ. et ncħ abiciend̾
qd̾ cũ gr̃aꝵ actione ꝑcipitur. ingrati creatori.
eo ꝑ largis eius bñficiis sactilegas retribuen¬
tes iniurias. qm̃ plerumq in agapib eciam
carnes pauperib erogantur. Mĩa m xp̃iano
rũ similem dicitis sacrificiis paganoꝵ quo¬
hetis petora occidi. q humanas aĩas in ea reuol¬
in arbitramim qd̃ in quoꝵdã gentiliũ philoso¬
phoꝵ libris ĩuenitur qiiqm᷑ a post̾iorib alit᷑ in¬
teslectum ẽe dicatur. U̾m in hoc etiã multo de¬
t̾ius erratis. Illi .n. in petore timuerũt trucida¬
iam petoꝵ aĩas arbitramini. ¶lam qd̾ etiã huic
nob̾ calũpmatur. faustus ꝙ martyrũ memorias
honoram᷑. in hoc dicens nos Sdola ꝯu̾tisse. nõ tam
me mouen ut huic calũpnie sydeam. qm ut ip¬
sum saustum ostñdam studio calũpmandi etiã
ab ip̃ius manichei uaniatib exorbitare uoluis¬

Expanded text:
his, qui cognouerunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus etiam carnes pauperibus erogantur, misericordiam christianorum similem dicitis sacrificiis paganorum, quo enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus alittellectum esse dicatur. Verum in hoc etiam multo deterius erratis: illi enim in pecore timuerunt trucidaiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluis
Abbreviated transcription (Latin):
uia simplices ac pute orõnes cũ sint fauaces er
ĩpure blasphome.¶Et tñ uolo mͥ dicatis unde
ista om̃ia q̃ laudatis. e in uob̾ biis noĩb appel¬
letis. iit dicatis tẽplũ aram sacrificiũ. Si .n. ue¬
nõ debentur.cur laud abiłt in uera religione p̾di¬
cintur Si aĩ tes uero uerũ sucrificiũ rite lebes.
inste etiam dnum honores recte appellant . cecͥa

Expanded text:
uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uenon debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini ho
Abbreviated transcription (Latin):
cuis esto pcc̃o nr̃s pp̃ nom̃ tuũ. sed dicitis. libera
nos artetua. quia ut mõ in segno tuo securꝰ lu¬
satoria est: ñõ tepcatoria. Nec illud potestis dicẽ
qd magr̃ ueritatis docuit. dimiite nob̾ debita no¬
stra sicut et nos diiuttimꝰ debitorib nñs. Qui
sũt .n. tebitores nr̃i qui in uos peccauerũt Si
gens tenebaꝵ ñquid ei dimittins debita ꝙͣx us
in finem ẽtadicatam et̾no carce̾ includitis: Que
aũ debua uob̾ porest ille dimitt̾e. qñ ille poflĩ
uos peccauit cũ ad ista uos misit ex uos ĩ illum
qui mittenti obtemꝑatis: aut si ppea ille ñ pec¬
cauit: qui hoc ncc̃itate fecit maior ẽ ur̃a ncc̃itas
tũ iam in pugna ꝓstrati iacetis: qm᷑ fuio illus
añqm̃ pugnaretis. Iam .n. uos patimini ꝯmix¬
tũ malũ. Nich talt ille paciebatur. cũ tã ncc̃ta¬
temitt uos mitte̾t pat̾etur. Itaq aut ip̃e potiꝰ
nob̾ teber qd̾ ei dimitiatis: aut si nec ip̃e uobis
multo mag̾ nec uos illi. Uͥ sunt ergo sacrificia

Expanded text:
is nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia
Abbreviated transcription (Latin):
catis: uerũ etiam machinam̃tũ dyaboli et erga¬
stulũ dei. at uero apss. Tẽplum .n. dei scm̃ est in¬
quit esd̾ estis uos. Et ne putes tm̃m̃o ad aĩam ꝑ¬
tinere qd̾ dom̃ est: audi exp̃ssius. Nescitis ĩquit
qr corpora ur̃a tẽplum est in uob̾ sp̃c scĩ. quemi
hetis a d̾o. uos aũ fabricã demoᷠ et tẽplum dei¬
dicitis. et uinũ sicut faustus ait uue maiestatis si¬
mulachrũ. et xp̃m filiũ dei collocatis. Plane xp̃c

Expanded text:
catis, uerum etiam machinamentum diaboli et ergacatis, uerum etiam machinamentum diaboli et ergastulum dei. at uero apostolus, templum enim dei sanctum est, inquit, quod estis uos; et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra templum est in uobis spirihabetis a Deo ? Vos autem fabricam daemonum Dei templum dicitis, et ibi vivum, sicut Faustus ait, vivae majestatis simulacrum Christum Filium Dei collocatis. Plane C
Abbreviated transcription (Latin):
ganis ẽẽ uultis c̃ẽ meliores. qd illi aris. delubris.
amulacris. iustinis atq incenso dm̃ colendum
putant uos aũ nitħ hoꝵ facitis quis nõ rideatie
Quasi uero nõ satus sit lapidi quoquomio et arã
constituere. et uiftimã offerre: qmͣ id qd̾ om̃io ñ
est in deliram̃to fantasmatis adorare. U̾m tu qui
rõnale dei tẽplum te ẽe dixisti. qũo hoc explicab̾:¬
abolus fabricauĩt: An uos nõ estis qͥ dicitis om̃ĩa
m̃bra ur̃a totũq corpus a maligna mente qmͣ hy¬
len dicitis fabricatũ. eiusq ip̃ius fabricatricis par¬
tem illis hitare simul cũ ꝑte dei uri: Q cũ ibi te¬
neatur ut ꝑhibenis cõchatenata inlusa utrũ dei
tẽplũ an dei carc̾em te dice̾ debiusti: Nisi forte
aĩam tuã tẽplum dei dicis qmͣ ex t̾ra lum̃is ħes.
At illam et ꝑtem uł m̃brũ tei solitis dice̾. non
tẽplum dei. Restat gͦ ut tẽplũ dei te dixis nisiex

Expanded text:
ganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. ganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicababolus fabricaverit? An vos non estis, qui dicitis omnia membra vestra, totumque corpus a maligna mente, quam Hylen dicitis, fabricatum, ejusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei vestri? Quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex
Abbreviated transcription (Latin):
tementiꝰ ip̃am mag̾ mẽtẽ dicitis hylen qmͣ nõ
formari s formare ꝑhibetis: Nam si ibi eẽt mẽs
quedam formans elementa corporea q̃ formar̃e¬
tur: illa elem̃ta dicenda eeñt hylen .i. mat̾ies
qm formaret eatẽ mens qm mentẽ p̾ncipium
mali ẽẽ uultis. hoc si dic̾etis: ño quid̃ multũ er¬
raretis. in eo qd̾ ẽ hyle. nsi qd̾ ip̃a quoq lelem̃¬
ta qmͣuis in alias formas formanda. tñ qr iam
elem̃ta eeñt et spetieb ꝓpriis distinguerentur
hylẽ nõ eeñti qr est illa pͦrorsus ĩformis. Umptũ¬
formaret hylen diceretis. S tñ eciã sic et tenere¬
mini uani atq sacuilegi. qr nescientes omnem
modũ naturaꝵ nũmq formaꝵ et ordinẽ ponde¬
rũ nõ ẽẽ posse. nisi a pr̃e et filio et spũ scõ pͥnci¬
piemilli tm̃ bonũ tribueretis. Nũc uero cũ et
quid sro hyle et quid sit malũ ignoretis. osi pos¬
sem nob̾ ꝑsuatert ut a seducendis ĩꝑicioribus
uos ꝯpesteretis ¶am uero qd etiã inde uos pa¬

Expanded text:
ementius, ipsam magis mentem dicitis Hylen, quam non formari, sed formare perhibetis. Nam si esset ibi mens quaedam formans, et elementa corporea quae formarentur, illa elementa dicenda essent Hyle, id est, materies quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse vultis. Hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo quod est Hyle, nisi quod ipsa quoque elementa, quamvis in alias formas formanda, tamen quia jam elementa essent, et speciebus propriis distinguerentur, Hyle non essent, quia illa est prorsus informis; veruformaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos pa
Abbreviated transcription (Latin):
ciloquoꝵ¶ Discat gͦ faustus uł pociꝰ illi qui eis
lut̾is telectant᷑ monarchie opinionẽ nõ ex gen¬
tib nos hẽe. sed gentes ñ ust adeo ad falsos dos
ẽt delapsas ut opinionẽ amitt̾ent umꝰ ueri des
stitutione ñdi ꝑ ea qͥ fc̃a sunt ĩtellecta ꝯspi¬
cumt᷑ sẽpit᷑na quoq uirtꝰ eius ac diuinitas u
sint mexcusabiles. qi cognoscentes dm̃ ñ sicut
dm̃ honorificauer̃. aud gr̾as egerũt. s euanu¬

Expanded text:
iscat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, stitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles — cognoscentes deum non sicut deum honorificauerunt aut gratias egerunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
is siłes estis. Ad hoc .n. nõ cũ ip̃is creditis mona-¬
rchiam qd̾̃ illi uerũ credunt ut ip̃ius umꝰ dei sb̃¬
stanciam expugnabilem corruptibilẽq credatis.
qd̾ est impie uanitatis. In plurib aũ diis colen¬
diis doct̾na demonioꝵ m̃daciloquoꝵ ꝑsuasit il¬
sa crificia eoꝵ u̾timus magapes. sed sacrificium
ĩllud qd̃ paulo añ ꝯmemoraui intelleximus
nib. pascitur .n. creatura dei: de creatura dei.
q̃ humanis dapib cõgrua ẽ uob̾ aũ qr demo¬
nia mẽdaciloquia ꝑ suaserũt nõ ad regẽdã
carnem. s ad ex̾cendam blasphemiã abstinere

Expanded text:
res estis. Ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi verum credunt, ut ipsius unius Dei substantiam expugnabilem corruptibilemque credatis; quod est impiae vanitatis: in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum ilsacrificia eorum vertimus in agapes: sed sacrificium illud quod paulo ante commemoravi intelleximus,nibus. Pascitur enim creatura Dei de creatura Dei, quae humanis dapibus congrua est. Vobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt, non ad regendam carnem, sed ad exercendam
Abbreviated transcription (Latin):
de ip̃a natura atc sba diuina. tanta indigua
et tupia sentiatis ut no solũ ur̃is cactificiis d̾s uo¬
pꝰ nd ꝓpicietur. sed in sacrificiis paganoꝵ deus utꝰ
ĩmosetut: Ncq .n. nlignis solum et in herb. aut
in mẽbris humanis. sed eciã in pecoꝵ carnib eũ
ꝯtaminãtib et polluentib ĩculis colligatũ ẽe
censetis. Ap̃a uero aĩa ur̃a cuideo laudem dicat:
ciuꝰ ꝑticulam seip̃am in tenebraꝵ gente̾ captã
teneri ꝯclamans. qͥd auud qm uituꝑat dm̃ ẽx¬

Expanded text:
de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum deus uester immoletur? neque enim in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat de
Abbreviated transcription (Latin):
one simulachrũ nocari põt. Ita et metẽ tuã arã
fecisti. sed inde cuiꝰ. Ex ip̃is .n. artib et disciplimꝰ
tuis apparet. quib eã ĩbutam ẽẽ dixisti. Ille ar¬
tes et discipline uetant panem porrigi mẽdi¬
canti homi. ut in ara ur̃a cum sacrificio crudelita¬
tis ardeatis taiem arã teo destruente qͥ ex lege
ꝯmemorat quali odore delectatur deus dicens. mi¬
sericordiam uolo ꝯͣ sacrificiũ. Ubi aũ hoc dñs
ꝯmemorau̾it attendite. Cũ .s. tnͣsiret ꝑ segetem.
et esurientes discipuli eiꝰ uellerẽt spicas qd̾ homi¬
cidiũ uos ẽe dicitis ex disciplina uĩa qua ibiuistis
mẽtẽ ntr̃am aram rane nõ dei s demonioꝵ mẽ¬
daci locoꝵ ex quoꝵ doctrinis musta cauteriatur
maligna conscĩa homicidiũ appellans qmͣ ueni¬
tas m̃ocentiã dicit. Ita n uideis ait. ubi uos quo¬
q futuros ꝑcussit atq destruxit. Si sciretis qͥd ẽ
tancx diuinos honores ac sacrificia pot̾itis: cũ

Expanded text:
am aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet et esurientes discipuli ejus vellerent spicas, quod homicidium esse vos dicitis ex disciplina vestra, qua imbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid stamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
is quos deceꝑinit diinos honores exigentumi
sicitt uł erant om̃a in tẽplis ydolisq gentanim
ꝑtim pͥ dicantta uenturi uniꝰ uetissimi sacrifichꝰ
cid̾ ꝑ pcc̃ĩs om̃iũ credentiũ offerri oporteret. qͣlia
etaut p̾cepta diuiitꝰ antiquis prib nr̃is. ubi
erat et illa mistica innctio qua xp̃c p̃figiuabat᷑.
Uñ et ipm̃ nom̃ a crasmate d̾r. ꝑinde uerĩi sa¬
tͥficium qd̃ imi nero debetur deo quo eiꝰ altare
solus tp̃s ĩpleuit in uictimis pecoꝵ uitatade¬
monia sͥ arrogantꝰ exposcunt. Unde dicit apłs.
Que ĩmolant gentes: demoniis ĩmolant es ñ
teo. non qd̃ offerebatur. hebrei aũt inuictimis
pecoꝵ quas offerebant: multis et uariis modis
sicut re tanta dignũ erat ꝓꝓheciã celebrabant
sacro sancta obłone eo ꝑticipatione corporis ⁊
sangͥnis xp̃i. Manchei uero nescientes quidi
dampuandũ sit in sacrificiis gentiũet quidi
intelligendũ in sacrificiis udeoꝵ. et quid te¬

Expanded text:
is, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius uerissimi sacrificii, quod pro peccatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod honores exigentium — pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid te
Abbreviated transcription (Latin):
tio incongrnia est. Et cupidiñe puerũ nolita
ui dampna biłr tñ excusabiłi  adorarent. Ipĩs
quapo mt̃ptationib ꝯuĩcuntur. nõ se illum
deum colere. cit̃ oluuis ꝑticipatione mens bea¬
tasiti ses ab islo conditam treaturam. Nec solas
alioꝵ int̾pretantur. que rõnis est ꝓpria. cui sedem
aapitio. eoiam plato dcdia sed cciãm nicia. sicuo de
cupdins diximus. unde quidam eoꝵ tragitꝰ ait.
¶eum cẽ amoeẽ turpis et incio fanens finxit
libido. Nam es corꝑanũ uicioꝵ simulachia roma¬
n consecranerũt sici palloris eo febus. Ut er¬
go omtitã qid simulachioꝵ adoratores circa ip̃as
corpoꝵr siguras hñt affectum. ut eas ip̃as formas
in locit honorabilib solimitas. quib tm̃ obsecͥũ
exhiberiuudems tanqm̃ deos timeanti ille ip̃e in¬
tprationes. qnib hec muta. et sinda. et ceca et
craminiã destnditntꝰ dignuus accuantur .ue

Expanded text:
tibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitantibus incongrua est; et Cupidinem puerum uolitanuis damnabiliter, tamen excusabilius adorarent. ipsis quippe interpretationibus conuincuntur non se illum deum colere, cuius solius participatione mens beata fit, sed ab illo conditam creaturam; nec solas iliorum interpretantur, quae rationis est propria, cui sedem capitis etiam Plato dedit, sed etiam uitia, sicut de Cupidine diximus. unde quidam eorum tragicus ait: . deum esse amorem turpis et uitio fauens finxit libido. Nam et corporalium uitiorum simulacra Romani consecrauerunt, sicut Palloris et Febris. ut ergo omittam, quod scorporum figuras habent affectum, ut eas ipsas formas in locis honorabilibus sublimatas, quibus tantum obsequium exhiberi vident, tanquam deos timeant; illae ipsae interpretationes, quibus haec muta, et surda, et caeca, et exanima defenduntur, dignius accusan
Abbreviated transcription (Latin):
su uendio mudimi. Et quis athlas cum illo sup¬
porar. Nes et innumiabilia que sisr delitatis
ornis non sunt. et colitis ea. hinc uos paganis
diñs detiores. eo tm̃ similes quod multos deos
colitis. co uero in peiorem partem dissimiles.
fuma qm̃ prorsus milla sunt. hñt quid̾ et illi q̃¬
dam fabulosa fignienta: sed ẽẽ silas fabilas
uoriun. et uel a poetis delestandi causa fictas
edasserunt. uł eas ad natutam rerũ uł mores
bosm mt̃preiarr conantut. si cut uulcanũ clau¬
dum. qr igins tertem motus ciꝰ modi est. E for¬
tunam cecam ex incerto accidant. que fortui¬
car dicintur. Et tria fata. incolo fuso. digitisq
quod in digitos nentis trahicitur futurum:
in lana. que colo ĩplicata est. quod adhut per
digitos nentis ad fusim tanqm̃ per presens
ad pͥt̾itum trahitiendũ ẽ. Et uenerẽ uulca¬
nuxorem. q ex calore uolũptas naturaliter
astiscitur. et martis aditeram: qi belliger̾a¬

Expanded text:
suspendit mundum et quis Atlas cum illo subsuspendit mundum et quis Atlas cum illo subportat ? haec et innumerabilia, quae similiter deliratis, omnino non sunt et colitis ea. hinc uos paganis dicimus deteriores, eo tantum similes, quod multos deos colitis; eo uero in peiorem partem dissimiles, sunt, quoniam prorsus nulla sunt. habent quidem et illi quaedam fabulosa figmenta. sed esse illas fabulas norunt et uel a poetis delectandi causa fictas esse adserunt uel eas ad naturam rerum uel mores hominum interpretari conantur. sicut Uulcanum claudum, quia ignis terreni motus eiusmodi est, et Fortunam caecam. quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur, et tria Fata in colo et fuso digitisque quod inter digitos nentis traicitur, futurum in lana, quae colo inplicata est, quod adhuc per digitos nentis ad fusum tamquam per praesens ad praeteritum traiciendum est; et Uenerem Uulcani uxorem, quia ex calore uoluptas naturaliter asciscitur, et Martis adulteram, quia belligeran
Abbreviated transcription (Latin):
accedit. Ita uob̾ austorib uel poti deceptorib
ꝑ dimidiã partem curołi recedit a irtute sapĩa.
et ad eam per auam dimidiam rursus acced̾.
et cũ plena est tñ longe est a uirtute sapienti
ut qm̃ infirmant᷑ om̃ia que uirtute deserũt
eo sapĩa fit infirmior. quo ẽ luna plenior. Si
aũ quod u̾itas ħc. et sapĩa dei sẽper tm̃dem ua
duo dicitis. itt ea locoꝵ sedib int̾ualusqo separo¬
ut nec sapere possras aliquid fortit̾ neo ualere
sapient̾i: Ita ne uero detestanda et anathemati¬
zanda stulticia. xp̃c per sotem lunamos distentꝰ
hic uirtute ħitans. hic capientia. ne hic ꝑfestus
et plenus. nec in cole sapiens. nec in luna p̃po¬
tens utrobiq pulchros pueros subornat concu¬
piscendos feĩs pͥncipib tenebraꝵ et masculis
puellas: Hoc legitis. hec creditis. hoc docetis. ex
luminib sic erratis. ut meis non quod sinta s qd̾
uobis dementissime fingitis. ad oretis. quid de ce
uo uris fabislis dicam: Quis .n. splenditenens

Expanded text:
accedit . ita uobis auctoribus uel potius deceptoribus per dimidiam partem circuli recedit a uirtute sapientia et ad eam per aliam dimidiam rursus accedit; et cum plena est, tum longe est a uirtute sapientiam infirmantur omnia quae virtute deseruntur, eo sapientia sit infirmior, quo est luna plenior. Si autem, quod veritas habet, et sapientia Dei semper tantumdem vaduo dicitis, ut ea locorum sedibus intervallisque separeut nec sapere possitis aliquid fortiter, nec valere sapienter? Itane vero, detestanda et anathemanda stultitia, Christus per solem lunamque distentus; hic virtute habitans, hic sapientia; nec hic perfectus et plenus, nec in sole sapiens, nec in luna praepotens, utrobique pulchros pueros subornat concupiscendos feminis principibus tenebrarum, et masculis puellas? Haec legitis, haec creditis, haec docetis: ex luminibus sic erratis, ut in eis non quod sunt, sed quod uobis dementissime fingitis adoretis, quid de ceteris uestris fabulis dicam? quis enim splenditenens
Abbreviated transcription (Latin):
metur. Quod alienũ ẽẽ a u̾tate ip̃a u̾itas doc
Etcetũ quib paganis de hac ip̃a hyle inuenimi¬
ni ẽẽ consimiles qd̾ eam uos quoq suũ hr̃e pͥnci¬
piũ nec ex deo ꝑhibetis. Et in hoc uos dispares ee
dicebatis. nescientes quid dicatis. In illo u̾o nul¬
la est huic hyle forma ꝓpria. nec nͥ a deo forma¬
ri potest. nr̃e illi u̾itati consentiũt. a nĩa autẽ
fłitate dissentiũt. qui nescientes quid sit hyle
.i. quid sit rerũ mat̾ies et gentẽ tenebraꝵ eã
dictus. ubi nõ solũ distinstas qͥnꝙ gñib ĩ n¬

Expanded text:
metur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. metur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus i