comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mi
pena quȩ torqueat: ideo dns ubi dicit tenebras exte.¬
riores. addit etiam ibi erit ploratus. et stridor denti¬
um: ne talib oblectationib qualibus hic iniqui ꝑ¬
fruunt᷑. quando infidelitate atq iniusticia tene¬
brescunt. etiam in illo supplicio se usuros clemen¬
t̃ existiment. Quia enim uolentes iniuste utunt᷑
bonis: iuste. nolentes cruciabuntur penis. Unde
possunt etiam tenebre exteriores intelligi pene cor¬
porales. corpus quippe est animȩ exterius: ut sint
anime mala quib acaritatis lumine auersa in
peccatis oblectatur extere tenebrȩ: corporis aut̃ ma¬
la quibus et̾nis in fine torquebitur exteriores tene¬
bre.quas solas timent qui seruili adhuc timore de¬
tinentur. Nam si eis liceret in illis exteris quȩ sunt
in peccatis impune semꝑ uolui et inuolui: ꝑfecto nũ
quam uellent accedere ad dm. et illuminari. et in¬
herere illi ꝑ caritatem. ubi ẽ. timor castus ꝑmanens
in scłm scłi. Qui timor ñ cruciat: s tenatiorem facit

Expanded text:
m poena, quae torqueat, ideo dominus ubi dicit: tenebras exteriores, addit etiam: ibi erit ploratus et stridor dentium, ne talibus oblectationibus, qualibus hic iniqui perfruuntur, quando infidelitate atque in- . iustitia tenebrae sunt, etiam in illo supplicio se usuros dementer existiment. quia enim uolentes iniuste utuntur bonis, iuste nolentes cruciabuntur malis. unde possunt etiam tenebrae exteriores intellegi poenae corporales. corpus quippe est animae exterius, ut sint animae mala, quibus a caritatis lumine. auersa in peccatis oblectatur, exterae tenebrae, corporis autem mala, quibus aeternis in fine torquebitur, exteriores tenebrae, quas solas timent qui seruili adhuc timore detinentur. nam si eis liceret in illis exteris, quae sunt in pequam uellent accedere ad deum et inluminari et inhaerere illi per caritatem, ubi: est timor castus, permanens in saeculum saeculi, qui timor non cruciat, sed tenaciorem facit
Abbreviated transcription (Latin):
bi uidetur dici aliquid fieri posse: cuius desit exem¬
plũ. cum sicut credo ñ dubites nunquam ẽẽ factum.
ut ꝑ foramen acus camelus transiret. et tamen ille hoc
quoq do dixit ẽẽ possibile. legas etiam duodecim
milia legiones angłorum ꝓ xp̃o ne pateretur pugna¬
re potuisse:. nec tamen factum. legas fieri potuisse.
ut semel gentes ext̃minarentur a t̾ra que dabatur
filuis isrł. dm tamen paulatim fieri uoluisse: Et alia
sexcenta possunt occurrere quȩ fieri potuisse uł pos¬
se fateamur. et eorum tamen exempla quod facta
sint ꝓferre nequeamus. Unde ñ ideo negare debemꝰ
fieri posse ut homo sine peccato sit. quia nullus est
hominum. pret̃ illum qui ñ tantum homo. si etiã
natura

Expanded text:
bi uidetur dici aliquid fieri posse, cuius desit exembi uidetur dici aliquid fieri posse, cuius desit exemplum, cum, sicut credo, non dubites numquam esse factum, ut per foramen acus camelus transiret, et tamen ille hoc quoque dixit deo esse possibile; legas etiam duodecim milia legionum angelorum pro Christo, ne pateretur, pugnare potuisse nec tamen factum; legas fieri potuisse, ut semel gentes exterminarentur a terra, quae dabatur filiis Israhel, deum tamen id paulatim fieri uoluisse;et alia sexcenta possunt occurrerequae fieri uel potuisse uel posse fateamur et eorum tamen exempla quod facta sint proferre nequeamus. unde non ideo negare debemus fieri posse, ut homo sine peccato sit, quia nullus est hominum praeter illum, qui non tantum homo, sed etiam natura
Abbreviated transcription (Latin):
memoria tenebam. eoquod obseruantes careant his
rebus a quib se abstinent. Ed si ẽ. origo alia huius
nominis que abhorret a uera religione. scđdin hanc
ego ñ sum loquutus. s scđ̾m istam quam supra cõ¬
memoraui. Hic liber sic incipit. Lectis opusculis que
ad te nuꝑ elaboraui fili karissime marcelline:¬
opusculis quȩ ad te nuꝑ elaboraui fili karissime
marcelline de baptismo paruulorum. et de ꝑfectio¬
ne iusticie hominis. qͦd nemo eam in hac uita. uel
assequutus uł assecuturus uideatur. excepto uno
mediatore qui humana ꝑpessus est in similitudine
carnis peccati. sine ullo omnino peccato. rescripsisti
te moueri. eo quod in posteriore duorum libro fie¬
ri posse dixi. ut sit homo sine peccato. si uoluntas ei
ñ desit. ope adiuuante diuina. et tam̃ pret̃ unum
in quo om̃s uiuificabuntur neminem fuisse. uł fore.
in quo hic uiuente eẽt ista ꝑfectio. Absurdũ enim ti¬

Expanded text:
memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominis, quae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam, quam supra memoraui. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcellineopusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcelline, de baptismo paruulorum et de perfectione iustitiae hominis, quod eam nemo in hac uita uel adsecutus uel adsecuturus uideatur excepto uno mediatore, qui humana perpessus est in similitudine carnis peccati sine ullo omnino peccato, rescripsisti te moueri eo, quod in posteriore duorum libro fieri posse dixi, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope diuina adiuuante, sed tamen praeter unum, in quo omnes uiuificabuntur, neminem fuisse uel fore, in quo hic uiuente esset ista perfectio. absurdum enim ti
Abbreviated transcription (Latin):
in libro de spiritu et lutera. ad marcellinum
arcellinus adquem scripseram tres
Elibros. quorum titulus ẽ. de peccatoꝵ
meritis et remissione. ubi diligenter
disputatur etiam de baptismo par uu¬
lorum. rescripsit mͥ se fuisse ꝑmotum
qͦd dixerim fieri posse: ut sit homo sine peccato si uo¬
luntas ei ñ desit ope adiuuante diuina. quamuis
nemotam ꝑfecte iusticiȩ in hac uita uł fuerit. uł sit.
uł futurus sit. Quesiuit enĩ quomͦ dixerim posse fie¬
ri: cuius rei desit exemplum. Propt̃ hanc eius inqui
tulus. ꝑtractans apłicam sententiam ubi ait. littera
occidit. sp̃s autem uiuificat. In quo libro quantum
d̾s adiuuit acriter disputaui contra inimicos gr̃e
di qua iustificatur impius. Cum autem agerem de
obseruationibus iudeorum a quibdam escis scđm
ueterem legem abstinentium. dixi quarundam esca¬
rum cerimoniȩ quod nom̃ non ẽ. in usu litterarum
sc̃arum ideo tam michi congruens uisum ẽ: quod a
carendo appellatas cerimonias quasi carimonias.

Expanded text:
II. DE SPIRITV ET LITTERA AD MARCELLINVM IBER VNVS. Ad quem scripseram tres libros, quomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquislittera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in usu sanctarum litterarum, ideo tamen mihi congruens uisum est, quod a carendo appellatas ceremonias quasi carimonias
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is autem intentio gr̃e testamenti noui qua sur¬
sum corda habemus. quia om̃e datum optimũ et om¬
ne donum ꝑfectum desursum ẽ. id agit. ne simus
ingrati. atq in ipsa grãrum actione nichil aliud
agitur: nisi ut qui głatur in d̾no głetur. Habes li¬
brum. et siꝓlixum: tam̃ quantum existimo ñ suꝑ¬
fluum. Si ama etiam eccłiasticas legere litteras: et
ñ multa inuemies que requiras ex me: s legendo &
ruminando si etiam pure dm largitorem bonorum
omniũ dep̾ceris. omnia quȩ cognitione digna sũt.
aut certe plurima ipso magis inspirante.quã homi¬
num aliquo commonente ꝑdisces.Quanquam eo
ipso quo forinsecus bene admonentem iudicio ñ er¬
rante approbamꝰ: quid aliud quam int̾nũ lumen
magistrũ nos habere testam᷑:¬

Expanded text:
omnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua suromnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua sursum cor habemus, quia omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est, id agit, ne simus ingrati, atque in ipsa gratiarum actione nihil aliud agitur, nisi ut, qui gloriatur, in domino glorietur. Habes librum etsi prolixum tamen, quantum existimo, non superfluum. sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras et non multa inuenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure deum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia, quae cognitione digna sunt, aut certe plurima ipso magis inspirante quam hominum aliquo commonente perdisces. quamquam eo ipso, quo forinsecus bene admonentem iudicio non errante adprobamus, quid aliud quam internum lumen magistrum nos habere testam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt.s quia nescientes unde habeant quod sunt:
stulte uirgines sunt. Meritoq foris erunt: quia int̾¬
nȩ affectum gr̃ȩ ñ secum ferunt. Quandogͦ tales re¬
ꝑeris. ñ tibi ꝑsuadeant manitatẽ uasorum suorum:
s: tu eis potius plenitudinem. Unde ait apłs. Quis¬
quis se putat aliquid scire: nondum scit quemad
modum oportet scire. Et mox ostendens quid dixerit.
Quisquis autem inquit diligit d̾m: hic cognitus ẽ
illo nobis ẽẽ: ut eum diligamus. Caritas enim dei
diffunditur in cordibus nr̃is. ñ ꝑ nos ipsos: s ꝑ sp̃m¬
scm̃ qui datus est nobis. Necesse est autem ut parũ E¬
diligat dm. qui ñ ab illo.s: a se ipso bonum se arbi¬
tratur effectum. Unde autem fieri potest ut talis
ñ in se ipso: s: in domino glorietur: Qui enim głat᷑
quod sit bonus: in illo debet gloriari. a quo factus
ẽ: bonus. Ac ꝑhoc qui se a semetipso factum bonum
arbitratur: consequens est. ut in se ipso ñ in d̾no glet᷑.

Expanded text:
sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos sed pm, qui datus est nobis. necesse est autem, ut parum diligat deum, qui non ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino glorietur? qui enim gloriatur, quod sit bonus, in illo debet gloriari, a quo factus est bonus, ac per hoc, qui se a semet ipso factum bonum arbitratur, consequens est, ut in se ipso non in domino glorietur.
Abbreviated transcription (Latin):
autem hoc ñ ferant secum. In tam multis pares. hoc
solo eas dispares monstrat: hoc solo diuersa eis et con¬
traria nomina imponit. Quid enĩ tam coniunctũ
quã uirgines. et uirgines quinq. et quinq lampa¬
dibus ornate obuiam sponso euntes iste et ille: Et
quid tam contrarium quam sapientes et stulte: Ui¬
delicet quod iste oleum in uasis. hoc ẽ. intelligentiam
gr̃ȩ di portant in cordib suis: scientes quod nemo pos¬
sit ẽẽ continens nisi d̾ns det: et hoc ipsum sapientiȩ
deputantes scire cuius hoc donum sit. Ille autem lar¬
gitori omniũ bonoꝵ gr̾as ñ agentes. euanuerunt in
cogitationib: & obscuratum ẽ. insipiens cor eorum. Di¬
centes se ẽẽ sapientes: stulte facte sunt. De quib sane
nullomͦ nunc desꝑandum ẽ: anteꝗͣ. dormiamus.
S: si ita dormierint cum factus fuerit clamor ille qͦ
adesse iam nunciabitur sponsus. et euigilantes hoc
ẽ: resurgentes remanserint foris. ñ quia uirgines non

Expanded text:
autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat, hoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgines et uirgines, quinque et quinque, lampadibus ornatae, obuiam sponso euntes, et istae et illae? et quid tam contrarium quam sapientes et stultae? uidelicet quod istae oleum in uasis, hoc est intellegentiam gratiae dei portant in cordibus suis scientes, quod\' nemo esse possit continens, nisi deus det, et hoc, ipsum sapientiae deputantes scire, cuius hoc donum sit; illae autem largitori omnium bonorum gratias non! agentes euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor earum; dicentes se esse sapientes stultae factae sunt. de quibus sane nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑ hanc occasionem questionum michi abste ꝓposi¬
tarum. testamenti noui gr̃am tibi uoluerim copiosius
cominendare: Habet enim adusarios qͥ eiꝰ profũditate
turbati: ñ do tribuere: s potius sibi uolunt arrogare
qͦd boni sũt. Nec tales sunt quos facile contemnas: sed
continent̃ uiuentes atq in bonis oꝑibus laudabiles.
Nec falsum xp̃m sicut manichei aliiq plurui heretici.
s: eundem uerũ equalem patri et coet̾num. ueracit ho¬
minẽ factum et uenisse credentes. et uenturum expec¬
tantes: s tam̃ ignorantes di iusticiam. et suã constitue¬
re uolentes.Neq frustra dñs cum et illas commenda¬
ret que secum intrauerunt ad nuptias. et illas contra
quas clausit. et quib respondit nescio uos. utrasq uir¬
gines dixit. ꝓpt̾ continentiam. et quinq ꝓpt̃ concupiscen¬
tiam carnis edomitam quinario p̃ditam sensu. ornatas

Expanded text:
ne per hanc occasionem quaestionum mihi abs te proposine per hanc occasionem quaestionum mihi abs te propositarum testamenti noui gratiam tibi uoluerim copiosius commendare. habet enim aduersarios, qui eius profunditate turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt adrogare, quod boni sunt. nec tales sunt, quos facile contemnas, sed continenter uiuentes atque in bonis operibus laudabiles nec falsum Christum sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sed eundem uerum, aequalem patri et coaeternum ueraciterque hominem factum et uenisse credentes\' et uenturum expectantes, sed tamen ignorantes dei iustitiam et suam constituere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commemoraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupiscentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas
Abbreviated transcription (Latin):
ad nouam ꝑtinet uitam. Unde etiam psalmus ipse ꝓ
susceptione matutina tanquã ꝑ luce noua nomen
accepit: ne in exteris tenebris libenter habitemꝰ Unde
in exteriores mittunt᷑ qui ex istis exteris. ñ se ad interio¬
ra conuertunt. ne diabolo et angłis eiꝰ sociati extrema
damnatione puniam. Intelligentes igit᷑ ꝑegrinati¬
onẽ nr̃am in hac uita: mundo crucifigamur. Exten¬
dentes manus in latitudine bonoꝵ oꝑum. et in lon¬
ganimitate usq in fine ꝑseuerantes.atq habentes
cor sursum ubi xp̃c ẽ: in dextera dĩ sedens. totũq hoc
ñ nob̾. s illiꝰ miscdie tribuentes. cuius ꝓfunda iudicia
omnẽ scrutatorem fatigant. Hec ẽ. enim ñ inanit fa¬
bulosa. s utiliter uerax latitudo. longitudo. altitudo.
ꝓfundum. Unde ꝑueniamꝰ etiam ad suꝑeminente
scientiam caritatis xp̃i: et impleamur in omnẽ pleni¬
tudinẽ di. Scio autem quã ñ suꝑuacanea sollicitudi¬

Expanded text:
ad nouam pertinet uitam — unde etiam psalmus iste ipse pro ad nouam pertinet uitam — unde etiam psalmus iste ipse pro susceptione matutina\' tamquam pro luce noua nomen accepit —, ne in exteris tenebris libenter habitemus, unde in exteriores mittuntur, qui ex istis exteris non se ad interiora conuertunt, ne diabolo et eius angelis sociati extrema damnatione puniamur. intellegentes igitur peregrinationem nostram in hac uita mundo crucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc non nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter uerax latitudo, longitudo, altitudo, profundum, unde perueniamus etiam ad supereminentem scientiam caritatis Christi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, quam non superuacanea sollicitudi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ preparauit ds̃. ut in illis ambulemꝰ. Arbitror ti¬
bit satis quinq tuas solutas ẽẽ questiones. dum in
ista mea ueluti sexta immorarer. quã mͥ ꝓposui de
gr̃a testamenti noui. ꝓpt̾ quam uerbũ caro factũ ẽ.
id est qui d̃i filius erat homo factus ẽ. naturam suscipi¬
endo nr̃am. ñ amittendo suam. Per quod et nobis re¬
cipientib eum potestas daretur. ut qui homines era¬
mus filii di fieremꝰ participatione incominutabilis
boni in melius commutatr: ñ ad temporalem felicita¬
tem: s ad uitȩ et̾nȩ que sola beata ẽ adoptionem. Un¬
de placuit etiam ꝓpħicum psalmum ꝑcurrere:. cuius
primũ uersum in passione commemorauit. ostendeis
quomͦ ds̃ nos derelinquat. & quo alio mͦ ñ recedat a
nobis: ad bona et̃na noscolligens: Temporalia uͦ aliqͣn¬
do utilit tribuens. aliquando utiliter subtrahens. ut
eis ñ herere discamus. ne contempta luce interiore:q̃

Expanded text:
quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tiquae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. Arbitror tibi satis quinque tuas solutas quaestiones, dum in ista mea ueluti sexta inmorarer, quam mihi proposui de gratia testamenti noui, propter quam uerbum caro factum est, id est, qui dei filius erat, homo factus est naturam suscipiendo nostram non amittendo suam, per quod et nobis recipientibus eum potestas daretur, ut, qui eramus homines, filii dei fieremus participatione incommutabilis boni in melius commutati non ad temporalem felicitatem sed ad uitae aeternae, quae sola beata est, adoptionem. unde placuit etiam propheticum psalmum percurrere, cuius primum uersum in passione commemorauit ostendens, quo modo nos deus derelinquat et quo alio modo non recedat a nobis, ad bona aeterna nos colligens temporalia uero aliquando utiliter tribuens et aliquando utiliter subtrahens, ut eis non haerere discamus, ne contempta luce interiore, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc intelligamꝰ ne hoc quidem nobis ẽẽ tribuendũ.
qͦa nos scimus dm. s eam quoq scientiam illius mi¬
scd̃ie tribuamus. Unde cum quodam loco apłs dice¬
ret. nunc autem cognoscentes đm. correxit etait. im¬
mo cogniti a dõ.quid aliud uolens intelligi: ñ qͦa
eos ipse fecit cognitores suos: Nemo autem cogno¬
scit dm. nisi qui intelligit illum ẽẽ summũ atq in¬
commutabile bonũ cuius participatione fit bonꝰ.
Qd in huius psalmi conclusione positum ẽ: annun¬
clabunt iusticiam eius populo qui nascetur quem
fecit dñs. Inde ẽ. et illud: qͦd in alio psalmo. Ipse fe¬
cit nos et ñ ipsi nos. Hoc enim ñ ad eam naturam qͣ
homines sumus. cuiꝰ nature idem ipse creator ẽ. qui
celi et t̾rȩ: & syderum. om̃iumq animantium. s ad
lud potius referendum ẽ. qͦd ait apłs. Ipsius enim¬
sumus figmentum creati in xp̃o ihu in oꝑib bonis.

Expanded text:
hoc intellegamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum, hoc intellegamus ne hoc quidem nobis esse tribuendum, quod nos scimus deum, sed eam quoque scientiam illius misericordiae tribuamus. unde, cum quodam loco apostolus diceret: Nunc autem cognoscentes deum, correxit et ait: Immo cogniti a deo quid aliud uolens intellegi, nisi quod eos ipse fecerit cognitores suos? nemo autem cognoscit deum, nisi qui intellegit illud esse summum atque incommutabile bonum, cuius participatione fit bonus, quod in huius psalmi conclusione positum est: Adnuntiabunt iustitiam eius populo, qui nascetur, quem fecit dominus; inde est et illud, quod in alio psalmo: Ipse fecit nos et non ipsi nos. hoc enim non ad eam naturam, qua homines sumus, cuius naturae idem ipse creator est, qui caeli et terrae et siderum omniumque animantium. sed ad illud potius referendum est, quod apostolus aisumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo ad nuptias que p̾parate erant. hoc est que ue¬
ram fidem. ueramq pietatem corde gestabant.qua
in se ipsiss in d̾no gloriantium: ut intrarent cum
eis illud gaudiũ de quo dicitur. intra in gaudium
đmi tui: ubi erit ꝑfecta participatio incommutabił
boni. Cuiꝰ modo uelut arra quedam ꝑfidem tenetur.
ut scdm hanc gram uiuamus. in quantũ do ñ nobis
uiuimus. Pinde quod sequit᷑ nouissime ueniunt et
tum ẽ easemisse oleum. et sic uenisse: neq enim ĩa
erat unde: s miscdiam sero quesisse. cũ iam tempus
iudicandi eẽt. et probos a reꝓbis separandi. Recte ilł
respondetur. Am̃ am̃ dico uobis: nescio uos. Ille qͥppe
hoc dicit quem ñ latet aliquid. S: nescio uos nichil
ẽ aliud quam nescitis me qͣndo de uobis potius elt¬
gistis confidere: quam de me: Cum enim dicitur qͦd
nos cognoscit ds cognitionem sui nob̃ prestat. ut per

Expanded text:
cum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae uecum eo ad nuptias, quae praeparatae erant, hoc est quae ueram fidem ueramque pietatem corde gestabant, qua in se ipsis sed in domino gloriantium, ut intrarent cum eis illud gaudium, de quo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ubi erit perfecta participatio incommutabilis boni, cuius modo uelut arra quaedam per fidem tenetur, ut secundum hanc gratiam uiuamus, in quantum deo non nobis uiuimus. Proinde quod sequitur: Nouissime ueniunt et , non dictum est eas emisse oleum et sic uenisse, neque enim iam erat unde, sed misericordiam sero quaesisse, cum iam tempus iudicandi esset et probos a reprobis separandi. recte autem illis respondetur: Amen dico uobis, nescio uos; ille quippe hoc dicit, quem non latet aliquid. sed: Nescio uos nihil est aliud quam: Nescitis me, quando de uobis potius eligitis confidere quam de me. cum enim dicitur, quod nos cognoscit deus, cognitionem sui nobis praestat, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
tune in se
metipso tantum głam habebit. et ñ in altero. hoc ẽ
portare oleum suum secũ. ñ ex aliena laude pende
mea et exaltans caput meum: Ut qͦd sepe dicendum
ẽ: qui głatur. in dno głetur. Pinde sapientia que in
sapientib uirginib habitat. scđ̾m illud qͦd ante p̾¬
dixit cum ait contemptorib et sanam doctrinam ac¬
ciꝑe recusantibus. et ego ur̃e ꝑditioni suꝑridebo. dicit
uirginibus stultis. ite potius ad uendentes et emite
uobis.Tanquã diceret. Ubi sunt qui uos fallebant.
mendosissimis laudib quando et a uob̃ fallebami¬
ni. quia in uobis ñ in dño glabamini: Quod autem
dicit. et dum irent emere uenit sponsus. et que para¬
te erant intrauerunt cum eo ad nuptias. hoc mͥ ui¬
detur intelligendum qͦd uicioso cordis affectu inhia¬
bant inani głe quam uane mentis elatione sectate
sunt: et ipse appetitus significatus ẽ. in eo quod dictũ
ẽ. dum eunt emere: Uenit autẽ sponsus et introier̃t

Expanded text:
tunc in se ipso tantum gloriam habebit et non in altero. hoc est portare oleum secum, non ex aliena laude dependmea et exaltans caput meum, ut, quod saepe dicendum est, qui gloriatur, in domino glorietur? Proinde sapientia, quae in sapientibus uirginibus habitat,, secundum illud, quod ante praedixit, cum ait contemptoribus et sanam doctrinam accipere recusantibus: Et ego uestrae perditioni superridebo, dicit uirginibus stultis: Ite potius ad uendentes et emite uobis, tamquam diceret: Ubi sunt, qui uos fallebant mendosissimis laudibus, quando et a uobis fallebamini, quia in uobis non in domino gloriabamini? quod autem dicit: Et dum eunt emere, uenit sponsus et, quae paratae erant, intrauerunt cum eo, hoc mihi uidetur intellegendum, quod uitioso cordis affectu inhiabunt inani gloriae, quam uanae mentis elatione sectatae sunt. et ipse appetitus significatus est in eo, quod dictum est: Dum eunt emere. uenit autem sponsus et introierunt
Abbreviated transcription (Latin):
gere debemꝰ: si recte suꝑius pauꝑes humiles intelli¬
gibamus. De quib in euangłlio dicit. Beati pauꝑes
tes. lugentes. esurientes. et sitientes iusticiam. miseri
cordes. mundo corde: pacifici. et qui ꝑsequutionẽ paci¬
unt᷑ ꝓpt̾ iusticiam: quib p̃dicationib singillatim be¬
atitudinem adiunxit. Contra gͦ diuites t̾rȩ: hoc loco su¬
ꝑbi intelligendi sunt. Neq enim frustra ita distinc¬
ti sunt: ut de pauꝑib supra diceretur. edent pauꝑes
et saturabuntur: hic uͦ manducauerunt et adoraue¬
r̃t om̃s diuites t̾re. Et ipsi quippe adducti sunt ad
mensam xp̃i: & accipiunt de corpore et sanguine eiꝰ.
S adorant tantũ. non etiã saturantur: q̃m ñ imitan¬
tur. Manducantes autẽ pauꝑem: ñ dedignantur ẽẽ

Expanded text:
gere debemus. si recte superius pauperes humiles intellegere debemus. si recte superius pauperes humiles intellegebamus, de quibus in euangelio dicit: Beati pauperetes, lugentes, esurientes et sitientes iustitiam, miseri cordes, mundo corde, pacifici etqui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quibus praedicationibus singillatim beatitudinem adiunxit. contra ergo diuites terrae hoc loco superbi intellegendi sunt. neque enim frustra ita distincti sunt, ut de pauperibus supra diceretur: Edent pauperes et saturabuntur, hic uero: Manducauerunt et adorauerunt omnes diuites terrae. et ipsi quippe adducti sunt ad mensam Christi et accipiunt de corpore et sanguine eius, sed adorant tantum, non etiam saturantur, quoniam non imitantur. manducantes enim pauperem dedignantur esse
Abbreviated transcription (Latin):
erxtremũ eis dicat᷑. O homo tuquis es. qui responde¬
as do: Uiuent gͦ corda saturatoꝵ pauꝑum in scłm scłi:
hoc ẽ humiliũ. caritate fiagrantium. ñ sua queren¬
tium.s scoꝵ societate gaudentium. Hoc primitus
in apłis factum ẽ.s laudando din. id est p̃dicando
gram dĩ: q̃m dictum est laudabunt dñm qui requi¬
rũt eũ. Quid popłoꝵ acquisierint. in eo quoa sequit᷑
uide: Cominemorabunt᷑ inquit et conuertentur ad
Qũm uniuersi fines t̃re. Et adorabunt in conspectu
eiꝰ uniuerse patrie gentium. Qm̃ dñi ẽ. regnum: et¬
ipse dominabit᷑ gentium. Ille irrisus. ille crucifixus.
ille derelictus. hoc regnum acq. arit. et tradet in fine
do et patri. Non ipse amntat: s. qͦd in fide seminauit.
cu uenit minor patre hoc ꝑducat ad speciem. inqua
equalis ñ recessit a patre: Manducauerunt et adora¬
uerunt om̃s pingues t̾re. Diuites t̾rȩ suꝑbos intelli¬

Expanded text:
extremum eis dicatur: O homo, tu quis es, qui respondeextremum eis dicatur: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Vivent ergo corda saturatorum pauperum in saeculum saeculi, hoc est humilium charitate flagrantium, non sua quaerentium sed sanctorum societate gaudentium. hoc primitus in apostolis factum est. sed laudando deum, id est praedicando gratiam dei, quoniam dictum est: Laudabunt dominum, qui requirunt eum. quid populorum adquisierint, in eo, quod sequitur, uide. Commemorabuntur, inquit, et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium, qipse dominabitur gentium. Ille irrisus, ille crucifixus, ille derelictus hoc regnum acquirit: et tradet in fine Deo et Patri; non ut ipse amittat, sed quod in fide seminavit, cum venit minor Patre, hoc perducat ad speciem in qua aequalis non recessit a Patre. Manducaverunt et adorauerunt omnes diuites terrae; diuites terrae superbos intelle
Abbreviated transcription (Latin):
nem plenitudinem di. In hoc mysterio. figura cru¬
cis ostenditur. Qui enim quia uoluit mortuus est:
quomͦ uoluit mortuus ẽ. Non frustra gͥ tale genus
mortis elegit: nisi in eo quoq latitudinis huius. et
longitudinis et altitudinis. & ꝓfunditatis magi¬
ster existeret. Nam latitudo ẽ. in eo ligno qͦd transũ¬
sum desuꝑ figitur. Hoc adbona oꝑa ꝑtinet: quia
ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab
ipso ligno usq ad t̾ram conspicuum ẽ. Ibienum quo¬
damm statur. id est ꝑsistit᷑ & ꝑseuerat᷑: qͦd longanimi¬
tatiaribuitur. Altitudo ẽ in ea parte ligni. que ab ip¬
so qͦd transuersũ figitur sursum uersus relinquitur.
hoc ẽ ad caput crucifixi. quia bene sꝑantium suꝑna
expectatio est. Iam uͦ illud ex ligno quod apparet qͦd¬
fixum occultatur unde totum illud exurgit. ꝓfun¬
ditatem significat gratuite gr̃e: in quo multorum in¬
genia conterunt᷑. id inuestigare conantium: ut ad

Expanded text:
nem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crunem plenitudinem dei. In hoc mysterio figura crucis ostenditur. qui enim, quia uoluit, mortuus est, quo modo uoluit, mortuus est. non frustra igitur tale genus mortis elegit, nisi in eo quoque latitudinis huius et longitudinis et altitudinis et profunditatis magister existeret. nam latitudo est in eo ligno, quod transuersum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. longitudo in eo, quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est; ibi enim quodam modo statur, id est persistitur et perseueratur, quod longanimitati tribuitur. altitudo est in ea ligni parte, quae ab illo, quod transuersum figitur. sursum uersus relinquitur, hoc est ad caput crucifixi. quia bene sperantium superna expectatio est. iam uero illud ex ligno, quod non apparet, qfixum occultatur, unde totum illud exsurgit, profunditatem significat gratuitae gratiae, in quo multorum ingenia conteruntur id pervestigari conantium, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
gendos inmicos. Et longitudo: ut longanimiter
ꝓhac latitudine molestiȩ tolerentur. Et altitudo:
ut ꝓhis et̾num qͦd in suꝑnis ẽ p̾miũ. non uanũ ali¬
quid temporale speretur. Et ꝓfundũ: unde gratui¬
ta gr̃a dĩ scdm secretum & abditum uoluntatis eius
existit. Ibi enim radicati: ibi fundati sumus. Radica¬
ti ꝓpt̾ agri culturam. fundati ꝓpt̾ edificationẽ: que
q̃m ñ est ab homine: dicit alio loco idem apłs. di agri¬
cultura. di edificatio estis. Hoc totum agitur. cum in
hac nr̃a ꝑegrinatione fideses ꝑ dilectionem operatur.
In futuro autem scło ꝑfecta et plena caritas sine ulla
malorum tolerantia. ñ fide credit quod ñ uidet. nec
spe desiderat qͦd ñ tenet: s: in et̾num ueritatis incom¬
mutabilẽ speciem contemplat᷑. Cuius sine fine qui¬
etũ opus erit:laudare qͦd amat. et amare quod lau¬
dat. De hac consequent᷑ dicit. scire etiam suꝑeminẽ¬
tem scientiam caritatis. xp̃i. ut impleamini in om¬

Expanded text:
gendos inimicos. et longitudo, ut longanimitate pro hac latitudine molestiae tolerentur, et altitudo, ut pro his aeternum quod in supernis est praemium, non uanum aliquid temporale speretur. et profundum, unde gratuita gratia dei secundum secretum et abditum uoluntatis eius existit. ibi enim radicati, ibi fundati sumus, radicati propter agriculturam, fundati propter aedificationem; quae quoniam non est ab homine, dicit alio loco idem apostolus: Dei agricultura, dei aedificatio estis. hoc totum agitur, cum in hac nostra peregrinatione fides per dilectionem operatur. in futuro autem saeculo perfecta et plena caritas sine ulla malorum tolerantia non fide credit, quod non uidet, nec spe desiderat, quod non tenet, sed in aeternum ueritatis incommutabilem speciem contemplabitur, cuius sine fine quietum opus erit laudare. quod amat, et amare, quod laudat. de hac consequenter dicit: Scire etiam supereminentem scientiam caritatis Christi, ut impleamini in om
Abbreviated transcription (Latin):
ter dicens. Non ueni uocare iustos: s: peccatores. Non
onis. In qua gr̃a spe salui facti sumꝰ. Unde in alio psal¬
mo subiungitur. fu̾i autẽ hominũ: in tegmine a¬
larũ tuaꝵ sꝑabunt. In ebriabunt᷑ ab ubertãte domꝰ
tue: et torrente uoluptatis tue potabis eos. Qm̃ a

Expanded text:
ter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. non ter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. non crum regenerationis. in qua gratia spe salui facti sumus. unde in illo psalmo subiungitur: Filii autem hominum sub tegmine alarum tuarum sperabunt. inebriabuntur ab ubertate domus tuae et t
Abbreviated transcription (Latin):
mus etiam illam salutem sempit̾nam et immorta¬
lem de qua dicit apłs. spe enim salui facti sumus.
similiter ut istam que hominib iumentisq com¬
munis ẽ. gratis nos acciꝑe: ñ exoꝑib ne forte quis ex¬
tollatur. quia oꝑa bona ex ipsius iustificatione oꝑa¬
mur. Ipsitis enĩ sumꝰ figmentum creati in xp̃o iħu in
oꝑib bonis: que parauit d̾s ut in illis ambulemꝰ. Et
illa gͦ salus gratuita ẽ: de qua in alio psalmo dicitur.
Dñi est salus: & suꝑ popłm tuũ benedictio tua. Sic̃
gͦ quod legitur dñi est salus. ñ ea salus intelligitur.
qua dñs saluus ẽ.s: quĩa hi salui sunt quos ipse sal¬
uos facit: sic cum legitur di iusticia in eo qͦd scriptũ
ẽ. ignorantes di iusticiam et suam uolentes consti¬
tuere: non ẽ. illa intelligenda qua ds iustus est. sed
qua iusti sunt homines quos gr̃a sua iustificat. In¬
de enim salui: unde iusti. Qm̃ quod ait ñ est opus
sanis medicus s: male habentib: exposuit consequẽ¬

Expanded text:
mus etiam illam salutem sempiternam et inmortalem. de qua dicit apostolus: Spe enim salui facti sumus, similiter ut istam, quae hominibus iumentisque communis est, gratis nos accipere non ex operibus, ne forte quis extollatur, quia opera bona ex ipsius iustificatione operamur. ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. et illa ergo salus gratuita est, de qua in alio psalmo dicitur: Domini est salus et super populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legitur dei iustitia in eo, quod scriptum est: Ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, non est illa intellegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequen
Abbreviated transcription (Latin):
turantur pauꝑes. ñ sua querentes . s. que ił u xp̃i. id
ẽ ñ cominoda priuata sectantes.s in cominune ubi
salus om̃ium ẽ consulentes. Nam de illo pane quo
tales saturant᷑: quodam loco apłs ait. Unus panis
unum corpꝰ. multi sumꝰ. Quid gͦ comp̃hendere:
Que sit inquit latitudo. sicut iam dixi in bonis oꝑi¬
bus. quib beniuolentia porrigitur: usq ad dili¬
gende¬

Expanded text:
turantur pauperes non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id turantur pauperes non sua quaerentes, sed quae Iesu Christi, id est non commoda priuata sectantes sed in commune, ubi salus omnium est, consulentes; nam de ipso pane. quo tales saturantur, quodam loco apostolus dicit: Unus panis, unum corpus multi sumus. quid ergo comprehendere? quae sit, inquit, latitudo, sicut iam dixi, in bonis operibus. quibus beniuolentia porrigitur usque ad diligend
Abbreviated transcription (Latin):
dñi nr̃i iħu xp̃t. ex quo om̃is pat̾nitas in celo et in
t̃ra nominatur. Queris cuius reigr̃a: Hoc supra
dixerat. ꝓpter qͦd peto ñ infirmari intribulationi¬
b meis ꝑ uobis. Hoc gͦ eis optat: ut ñ infirmentur
intribulationib apłi. quas ꝑ illis sustinebat. Et
ꝓpt̃ hoc genua flec tebat ad patrem. Pinde ñ infir¬
mari unde illis sit. sequitur et dicit: ut det uobis
scđm diuicias glorie sue uirtutem corroborari ꝑ
sp̃m eius. He sunt diuitie de quib dicit. O altitu¬
do cuuiciarum. Abditas enim habent causas: ubi
nullis meritis p̃cedentib quid habemus quod non
accepimus: Deinde sequitur. et quid optet adiun¬
git: in interiorem inquit hominẽ habitare. xp̃m
ꝑ fidem incordib ur̃is. Hec ẽ. uita cordium qua
uiumus in scłm scłi: ab imicio fidi. usq ad finem
speciei. Ut in caritate inquit radicati et fundati p̃¬
ualeatis comp̃hendere cum om̃ib sc̃ĩs. Ista ẽ. cõmu¬
mo cuuisdam diuine celestisq rei publice. Hinc sa¬

Expanded text:
nostri Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur. quaeris, cuius rei gratia. hoc supra diierat: Propter quod peto non infirmari in tribulationibus meis pro uobis. hoc ergo eis optat, ut non infirmentur in tribulationibus apostoli, quas pro illis sustinebat, et propter hoc genua flectebat ad patrem. proinde non infirmari unde illis sit, sequitur et dicit: Ut det uobis secundum diuitias gloriae suae uirtute corroborari per spiritum eius. hae sunt diuitiae, de quibus dicit:s o altitudo diuitiarum! abditas enim habent causas, ubi nullis meritis praecedentibus quid habemus, quod non accepimus? deinde sequitur et, quid optet, adiungit: In interiore, inquit, homine habitare Christum per fidem in cordibus uestris. haec est uita cordium, qua uiuimus in saeculum saeculi ab initio fidei usque ad finem speciei. ut in caritate, inquit, radicati et fundati praeualeatis comprehendere cum omnibus sanctis. ista est communio cuiusdam diuinae caelestisque rei publicae; hinc sa
Abbreviated transcription (Latin):
talibus ingenus hoc scribitur. que admonere suffece
ris. Erciat sane qui has ꝓposuit questiones. xp̃m post
resurrectionem cicatrices ñ uulnera demonstrasse du¬
bitautib. ꝓp̃t quos etiam cibum ac potũ sumere uolu¬
re ñ semeł s sepius. ne illud ñ corpus s. sp̃m eẽ arbitra¬
rentur. et sibi ñ solide .s imaginaliter apparere. Tũc
autem ille false cicatrices fuissent: si nulla ilnera
p̃censissent. E t tam̃ nec ipse eent: si easẽẽ noluisset.
Uoluiit autem certe dispensationis gra. ut eis. quos
erusicabat in fide ñ ficta. ñ aliud ꝑalio .s. hoc quo ci
eruicifirum uiderant resurrexisse monstraret. Quid
qlusquam uir fortis ꝓ patria dimicans multa adũ¬
sa uulnera ercipet ⁊t pitisimo medico qui hce cura

Expanded text:
talibus ingeniis hoc scribitur, qtalibus ingeniis hoc scribitur, qrit. 7. Sciat sane qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non vulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere voluit, non semel, sed saepius, ne illud non corpus, sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide, sed imaginaliter apparere. Tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla vulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. Voluit autem certae dispensationis gratia, ut eis quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio, sed hoc quod crucifixum viderant, resurrexisse monstraret. Quid quisquam vir fortis pro patria dimicans, multa adversa vulnera exciperet, et peritissimo medico, qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
nis tam paruulo grano om̃ia quȩ laudamꝰ in arbo¬
re tanquam liciata latuisse: quã mundi huiꝰ tam
ingentem sinum que de corporib humanis dum
dilabuntur absiunit. resurrectioni future tota et
integra redditurum. Quomͦ autem contrarium ẽ. et
xp̃m post resurrectionem cibatum et in resurrectio¬
ne que ꝓmittitur ciborum indigentiam ñ futuram:
cui et anglos legamꝰ eiusdẽmodi escas eodemq mocio
sumpsisse. ñ ficto fantasmate.s. manifestissima uerita¬
te. nec tam̃ necessitate s. potestate: Aliter enim absorbet
aquam t̾ra sitiens: alit̃ solis radius candens. Iua indi¬
gentia: iste potentia. fu̾ture gͦ resurrectionis corpus
imꝑfecte potestatis erit: si cibos sumere ñ potuerit.
imꝑfecte felicitatis. si cibis eguerit. Possem hic de com¬
mutationib corporalium qualitatum & de p̃potenti
ualentia in inferiora corpora corporum suꝑioꝵ latuiꝰ
aisputare s breuit̾ michi respondere ꝓpositum ẽ &

Expanded text:
nis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbonis tam paruulo grano omnia, quae laudamus in arbore, tamquam liciata latuisse, quam mundi huius tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis, dum dilabuntur, absumit, resurrectioni futurae tota et integra redditurum. Quo modo autem contrarium est et Christum post resurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia. futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et
Abbreviated transcription (Latin):
pus ex quadam qua soluta discesserant confusione
reparabunt᷑. humane facultati utrunq impossibi¬
le ẽ: diuine autem potestati utrunq facillimum.
Ut enim radiꝰ oculi nr̃i ñ citius ꝑuenit ad ꝓpinquiora
tardiꝰ ad longinquiora. s utraq int̾ualla parili ce¬
leritate contingit. ita cum in ictu oculi sicut apłs dic̃
fit resurrectio mortuorum: omnipotentiȩ dĩ et in¬
effabili nutui tam facile ẽ. queq recentia. quam di¬
uturno tempore dilapsa cadauera suscitare. Incre¬
dibilia sunt hec quibusdam quia in exꝑta. cum om̃is
natura rerum tam sit plena miracłis: ut ñ quasi fa¬
cili ꝑuestigatione rationis. s: uidendi consuetudine
mira ñ sint. atq obhoc nec consideratione. nec inqui¬
sitione digna uideantur. Nam ego et mecũ quicun¬
q inuisibilia di ꝑ ea que facta sunt intelligere moli¬
unt᷑. aut ñ minꝰ. aut ampliꝰ admiramur in uno semi¬

Expanded text:
pus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione pus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed utraque interualla parili celeritate contingit, ita cum in ictu oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile est quaeque recentia quam diuturno tempore dilapsa cadauera suscitare. incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta, cum omnis natura rerum tam sit plena miraculis, ut non quasi facili peruestigatione rationis sed uidendi consuetudine mira non sint atque ob hoc nec consideratione nec inquisitione digna uideantur. nam ego et mecum quicumque inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellegere moliuntur, aut non minus aut amplius admiramur in uno semi
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. quã multoꝵ animalium genera sine pa¬
rontib ex t̾ra ꝓcreent᷑ quȩ tam̃ coeundo pariant
sunt ext̃ra. et eorũ quȩ ilł coeuntib orta sint. Simi¬
sit enimuiuunt. similit̃q moriunt᷑: quanuis dis¬
senisit̃ nata sint. Ita non ẽ absurdum ut similit̃
resurgant corpora: quȩ dissimilit̾ orta sunt. huius
modi autem homines ñ ualentes intueri ad quam
reu int̾sit aliquia diuersum. et a quam ñ int̾sit
ubi aduerterĩt aliquã distantiã primordioꝵ: etiã
om̃ia consequentia distare oportere contendũt.Pos¬
cunt tales putare:. oleum ex adipib ñ debere nata¬
re suꝑ aquam. sicut iluad qͥd exoliua ẽ. qm longe
ẽ. utriusq origo dissimilis. quando illud ex ligno.
hoc ex carne ꝓfluxerit. Quantũ aur̾ẽ attinet ad illã
differentiam. qͦd xp̃i corpꝰ ñ dissolutum tabe atq pu¬
tredine die t̾cio resurrexit. nr̃a uͦ post longum tem¬

Expanded text:
possunt, quam multorum animalium genera sine papossunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant sunt ex terra, et eorum, quae illis coeuntibus orta sunt. similiter enim uiuunt similiterque moriuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut de illo scriptum ẽ surgens a mortuis iam ñ mo¬
ritur.et mors ei ultra ñ dominabit᷑. Qa etiam ꝓmis¬
sum ẽ resurrecturis in fine scłi: &. cum illo regnatu¬
ris in et̃num. Sic autem ñ ꝑtinet ad resurrectionem
aifferentia natiuitatis.xp̃i et nr̃e. qͦd ille sine uirili
semine: nos autem ex uiro et femina creati sumꝰ sic̃
ñ ꝑtinet ad ipsius mortis differentiam. Non enim
ꝓpterea illius ñ uera mors fuit. quia sine uirili semi¬
ne natus ẽ. sicut nec ipsius primi hominis alit ex¬
orta caro quam nr̃a. quandoquidem ille sine pa¬
rentib de t̾ra creatus ẽ nos uͦ ex parentib aliquia
attrilit ad differentiam mortis. ut alit̃ ille moreretur:
alit̃ nos. Sicut autem ad mortis. sic nec ad resurrecti¬
ouis differentiam ualet diu̾sa natiuitas.S ne hoc
psũ qd scriptũ ẽ. de primo homine. similit infide¬
les nolint credere: querant uł animadutant. s ul hoc

Expanded text:
sicut de illo scriptum est, surgens a mortuis iam non mosicut de illo scriptum est, surgens a mortuis iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. quod etiam promissum est resurrecturis in fine saeculi et cum illo regnaturis in aeternum. sic autem non pertinet ad resun-ectionem differentia natiuitatis Christi et nostrae, quod ille sine uirili semine nos autem ex uiro et femina creati sumus, sicut non pertinet ad ipsius mortis differentiam. non enim propterea illius non uera mors fuit, quia sine uirili semine natus est, sicut nec ipsius primi hominis aliter exorta caro quam nostra, quando quidem ille sine parentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad differentiam mortis, ut aliter ille moreretur aliter nos. sicut autem ad mortis sic nec ad resurrectionis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc
Abbreviated transcription (Latin):
paganos de sex questionib Prima: de resurrectiõs:
ouet quosdam et requirunt de
duab resurrectionib quȩ conue¬
mat ꝓmisse resurrectioni: utrũ¬
unt: quomͦ potest hec conuenire
re surrectioni natoꝵ ex semine: eiꝰ qui nulla semi¬
nis conditione natꝰ ẽ: Si autem lazari resurrec¬
tio conuenire asseritur. nec hec quidem congruere
uidetur: siquidem larari resurrectio facta sit de cor¬
pore. ñdum tabescente. de eo corpore qd larzarꝰ dicebat᷑.
nr̃a autẽ multis scłis post ex confuso eruetur. Deinde
si post resurrectionem statiis beatus futurꝰ ẽ. nulla
corporis iniria. nulla necessitate famis. quid sibi
uult cibatum fuisse. xp̃m. et uulnera monstrauisse:
S: si ꝓpt incredulum fecit: fixit. Si autem uerum
ostendit: gͦ in resurrectione accepta. futura sunt uul¬
nera. Quib respondetur. ideo ñ larari resurrectionẽ.
s. potius xp̃i congruere ꝓmissȩ resurrectioni: quia
lararus ita resurrexit. ut iterum moreret᷑. xp̃c autem

Expanded text:
ri memor. QUAESTIO PRIMA. De Resurrectione. 2. Movet quosdam, et requirunt de duabus resurrectionibus quae conveniat promissae resurrectioni, utrumunt, quomodo potest haec convenire resurrectioni natorum ex semine, ejus qui nulla seminis conditione natus est? Si autem Lazari resurrectio convenire asseritur, ne haec quidem congruere videtur: siquidem Lazari resurrectio facta sit de corpore nondum tabescente, de eo corpore, quo Lazarus dicebatur; nostra autem multis saeculis post ex confuso eruetur. deinde si post resurrectionem status beatus futurus est nulla corporis iniuria, nulla necessitate famis, quid sibi uult cibatum fuisse Christum et uulnera monstrauisse? sed si propter incredulum fecit, finxit; si autem uerum ostendit, ergo in resurrectione accepta futura sunt uulnera\'. Quibus respondetur ideo non Lazari resurrectionem sed potius Christi congruere promissae resurrectioni, quia Lazarus ita resurrexit, ut iterum moreretur, Christus autem,