comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Holus. Ubi ñ ÷ intelligendum:
nisi omne qđ hab ebant. Neq¬
enĩ ome holus qđ erat in toto ter¬
rarũ orbe decimabant. Scđm
istũ locutionis modũ dictũ est.
sicut & ego om̃ib ꝑomĩa placeo.
Nunquid enĩ qui hoc dix place.¬
bat etĩa tã multis ꝑsecuto rib
suis : Sed placebat omi generi
hominũ qđ xp̃i congregabat
ȩccła: siue iã intꝰ positis siue
introducendis in eã. Nonẽ. itaq
dubitandũ: uoluntati dei qui
incęlo & int̾ra om̃ia quȩ cũq
uoluit fecit. ⁊ qui etiã illa quȩ
futura st̃ fecit. humanas uolun¬
tates ñ posse resistere: quo mi-¬
nus faciat ipse qđ uult: Quan¬
do quidẽ etiã de ipsis hominũ
uoluntatib qđ uult cũ uult
facit. Nisi forte ut ex multis
aliqua cõmemorẽ. quando ds̃
uoluit sauli regnũ dare. sic erat
inpotestate israhelitarũ subdere
se memorato uiro. siue ñ subdere.
qđ utiq in eoꝵ erat positum uo-¬
luntate : ut etiã dõ ualerent

Expanded text:
olus : ubi non est intelligendum olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neqenim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent
Abbreviated transcription (Latin):
poenale torm̃tũ. Subisto ergo
in certo. ex caritate adhibenda ẽ.
cuiꝰ exitꝰ ignorat᷑: & ꝓ illo cui
adhibetur orandũ ẽ. ut sanetur.
Cũ aut̃ homines ꝑ correptionẽ
in uiã iustitie seu ueniunt seu
reuertunt᷑ : quis oꝑatur in cor-¬
dib eoꝵ salutẽ. nisi ille qui quo¬
lib& plantante ⁊ rigante et
quoliboe in agris uł arbusculis
oꝑante.dat incremtũ ds̃ : Cui
hominũ resistit arbitriũ. Sic
enĩ uelle seu nolle in uolentis
aut nolentis.ẽ. potestate : ut
diuinã uoluntatẽ ñ impediat.
nec suꝑ et potestatẽ. Etiã de his
enĩ qui faciunt quȩ non uult:
uos fieri. nec tam̃ om̃s salui fi¬
unt: multis quidẽ modis intel¬
ligi potest. ex quib in aliis opus¬
culis nr̃is aliquos cõmemoraui¬
mus: sed hic unũ dicã. Ita dics¬
tũ ẽ om̃s homines uult saluos
fieri: ut intelligantur om̃s
pdestinati: Quia om̃e genus
hominũ in eis. ẽ. Sicut dictũ ẽ
phariseis. Decimatis omne

Expanded text:
poenale tormentum. Sub isto ergo poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, mines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne
Abbreviated transcription (Latin):
numerũ: ꝑ meritis iustissime ui¬
dicant᷑. Aut enĩ iacent sub pecca.¬
to qđ originalit̾ generatione
traxerunt᷑: ⁊ cũ illo hereditario
debito hinc exeunt qđ non . ẽ.
regeneratione dimissũ: aut per
liberũ arbitriũ alia insuꝑ addi¬
derunt: Arbitriũ in quã liberũ:
sed ñ lib̾atũ. Liberũ iustitiȩ: pee¬
cati aut̃ seruũ. quo uoluuntur
ꝑ diuersas noxias cupiditates.
alii magis alii minus. sed om̃s
mali ⁊ ꝓipsa diuersitate diuer-¬
sis suppliciis iudicandi. aut gra¬
tiam di suscipiunt. sed tẽporales
sunt nec ꝑ seuerant: deserunt ⁊¬
deseruntur. Dimissi enim sunt
correptionẽ: quia ⁊ peccatis
iusta poena debetur. Ad ipsam
ꝑtinoe iusta correptio. quȩ me¬
dicinalit̾ ad hibetur. etiam si
salus egrotantis incerta.ẽ. ut
si is qui corripit᷑ ad p̾destina¬
torũ numerũ ꝑtin&: sit ei cor¬
reptio salubre medicamentum.
Si aut̃ ñ ꝑtin&e̾: sit ei correptio

Expanded text:
numerum, pro meritis justissime junumerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt correptionem: quia et peccati justa poena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatur in his inquib inue.¬
niunt᷑ bona oꝑa miscđię. iudiciũ
cũ misca̾ia fieri. ac ꝑ hoc etiã ipsã
miscdiam meritis bonorũ operũ
reddi. Nonsic. ẽ. nunc qͣndo ñ solũ
nullis bonis sed etiã multis malis
nit hominẽ ut lib̾etur a malis.
& quȩ fecit ⁊ quȩ facturꝰ fuerat
nisi di grã regeret᷑. & quȩ passur
fuerat in ȩt̾num. nisi erueret᷑ a
potestate tenebrarũ & transferri¬
tur in regnũ filii caritatis đi. uerĩ¬
tam̃ quia ⁊ ipsa uita ȩt̃na quam
certũ ẽ bonis oꝑib debitã reddi.
sine ulla dubitatione confitendũ
est id̾o grãm uitã et̃nam uocari.
quia his meritis reddit᷑ quȩ gra
contulit homini. Recte quippi
natoꝵ numerũ quos digratia siue
nondũ habentes ullũ liberum suȩ
uoluntatis arbitriũ siue cũ arbi¬
trio uoluntatis. ido uerolibo quia
ꝑ ipsam gram lib̾ato ꝑ ducit ad
regnũ: hi ergo qui ñ ꝑtinent
ad istũ certissimũ ⁊ felicissimum

Expanded text:
n his in quibus inveniuntur bona opera misericordiae, judicium cum misericordia fieri; ac per hoc etiam ipsam misericordiam meritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis enit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Verumtamen quia et ipsa vita aeterna, quam certum est bonis operibus debitam reddi, sine ulla dubitatione confitendum est, ideo gratiam vitam aeternam vocari, quia his meritis redditur, quae gratia contulit homini. Recte quippe natorum numerum, quos Dei gratia sive nondum habentes ullum liberum suae voluntatis arbitrium, sive cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum
Abbreviated transcription (Latin):
ad me nisi fuerit ei datũ apatre
med. Ex hoc multi discipłoꝵ eius
abierunt retro: & iã ñ cum illo
ambulabant. Nunquid ñ & isti
discipłi appellati sunt loquente
euangłio: Et tam̃ ñerant uere
discipuli. quia ñ manserunt in
uerbo eiꝰ : scđm id qđ ait. Si man¬
seritis in u̾bo meo: uere discipłi
mei estis. Quia gͦ ñ habuerunt
ꝑ seuerantiã. sicũt ñ uere disci

Expanded text:
me, nisi fuerit ei datum a Patre meo. Ex hoc multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant. Numquid non et isti discipuli appellati sunt, loquente evangelio? et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id, quod ait: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere d
Abbreviated transcription (Latin):
uita priusquã hoc eis contingat
auferri. Quoꝵ si nemini contigis¬
set: tãdui haberent homines istũ
saluberrimũ timorẽ. quo uitiũ
elationis opprimit᷑: donec ad xp̃i
grãm qua pie uiuit᷑ ꝑuenirent.
deinceps iam securi nunquã se ab
illo eẽ casuros. Quȩ p̾sumptio in
isto tẽptationũ loco ñ expedit. ubi
tanta ẽ. infirmitas. ut suꝑbiam¬
possit generare securitas. Deniq
etiã hoc erit. sed tc̃ quod iam est
inangłis etiam in hominib erit:
qͣndo ulla suꝑbia eẽ ñ poterit.
Numerus ergo sc̃oꝵ ꝑ dĩ grãm
di regno p̃destinatꝰ. donata sibi etiã
usq infinẽ ꝑseuerantia illuc uite¬
ger ꝑducetur. ⁊ illic integerrimꝰ
adherente sibi miscđia saluatoris sui:
siue cũ conuertunt᷑. siue cũ prȩlian¬
tur. siue cũ coronant᷑. Nã ⁊ tẽ eẽ

Expanded text:
uita, priusquam hoc eis contingat, uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut supossit generare securitas. Denique etiam hoc erit; sed tunc, quod jam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando ulla superbia esse non poterit. Numerus ergo sanctorum per Dei gratiam Dei regno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, et illic integerrimus, adhaerente sibi misericordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
quasi eos ꝑseueraturos habeatur
in certũ : non alit̾ hec audire
debent quib expedit non altũ
saꝑe sed timere. Quis enĩ exmulti¬
tudine fideliũ quãdiu in hac
mortalitate uiuit᷑ innumero
p̃destinatoꝵ se eẽ p̃sumat: quia
id occultari opus ẽ in hoc loco. ubi
sic cauenda ẽ.elatio ut etiã per
sathanȩ angłm ne extolleretur
me. Dicente illo: qui eos utiq
sciebat ẽẽ mansuros. Et ꝑ ꝓpħam.
Si uolueritis. & obaudieritis me.
Cũ scir& ipse: in quib oꝑaretur
⁊ uelle. Et similia multa dicunt᷑.
Nam ꝓpt̾ huiꝰ utilitatẽ secreti:
ne forte quis extollatur. sed om̃s
etiã qui bene currunt timeant:
dũ occultũ ẽ qui ꝑueniant. propt̃
huiꝰ ergo utilitatẽ secreti. credendũ ẽ
quosdã de filiis ꝑditionis. ñ accepto
dono ꝑseuerandi usq infinẽ: in fide
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur incipere
uiuere.⁊ aliquan du fidelit̃ ac iuste
uiuere ⁊ pꝰea cadere: neq de hac

Expanded text:
quasi eos perseveraturos habeatur quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate,\' uiuitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat, quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros; et per prophetam: si uolueritis et obaudieritis me, cum sciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac
Abbreviated transcription (Latin):
qui p̃destinati sunt in regnũ dĩ.
quoꝵ ita certꝰ ẽ. numerũs: ut
nec addatur eis quisquã nec
minuat᷑ ex eis. Non de his qui cũ
adnuntiass&e ⁊ locutꝰ eẽt multi¬
plicati sunt suꝑ numerũ. ipsi
aut̃ uocati dici possunt ñ aut̃
electi: quia ñ scđ̾m propositũ
uocati. Certũ uero ẽẽ numerum¬
electoꝵ neq augendũ neq mi-¬
nuendũ. quãuis & ioħs baptista
signific&e ubi dicit. facite gͦ fruc¬
tũm dignũ penitentiȩ ⁊ nolite
dicere apuduosmet ipsos patrẽ
habemꝰ abrahã. potens ẽ. enĩ ds
de lapidib istis suscitare filios
abrahȩ. ut ostendat sic esse istos
amputandos si non fecerint frucͦ¬
tũ. ut ñ desit numerꝰ qui ꝓmissꝰ
ẽ. abrahȩ : tam̃ aꝑtius in apocalip¬
si dr̃. Tene qđ habes: ne alius
accipiat coronã tuã. Si enĩ alius
n. ẽ. accepturꝰ nisi iste ꝑdiderit.
certus. ẽ. numerꝰ. Quod aut̃ etiã
ꝑseueraturis scis sic ista dicuntur.

Expanded text:
qui praedestinati sunt in regnum Dei, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum ocati. Certum vero eelectorum, neque augendum, neque minuendum quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit: Facite ergo dignum fructum poenitentiae, et nolite dicere apud vosmetipsos: Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypcitur, Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus nisi iste perdiderit, certus est numerus. 40. Quod autem etiam perseveraturis sanctis sic ista dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
in declinabilit̃ ⁊ in suꝑabilit̾ age¬
retur. ⁊ ido quãuis infirma non
tam̃ deficer&. neq aduersitate
aliqua uinceret᷑. Ita factum est.
ut uoluntas hominis inualida ⁊
in becilla in bono adhuc paruo
ꝑseuerar& ꝑ uirtutẽ dei: cum
uoluntas primi hominis fortis ⁊
sana in bono ampliore ñ ꝑseuera.¬
uerit. habens uirtutem liberi
arbitrii. quã uis non defuturo
adiutorio di sine quo non posso
ꝑseuerare si uellet: ñ tam̃ tali
quo in illo d̾s̃ oꝑaretur ut uella.
Fortissimo quippe dimisit atq
ꝑmisit facere qđ uellet: infir¬
mis seruauit ut ipso donante
in uictissime quod bonũ ẽ uel¬
lent: ut hoc deserere in uictissi.¬
me nollent. dicente orgo xp̃o
rogau̾i ꝓte ne deficiat fides tua:
intelligamꝰ ei dictũ qui ȩdificat᷑
suꝑ petrã. Atq ita homo di ñ
solũ quia miscđ̾iam consecutꝰ. ẽ.
ut fidelis ẽẽt. uerũ etiã qͥa fides
ipsa non deficit. qui głatur in

Expanded text:
indeclinabiliter et inseparabiliter ageindeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
boni. uoluit ds̃ scõs suos in uiribꝰ
suis sed in ipso głari. qui eis non
solũ dat adiutoriũ quale primo
homini dedit sine quo ñ possint
ꝑseuerare si uelint: sed in eis etũ
rabunt nisi & possint & uelint:
ꝑseuerandi eis ⁊ possibilitas et
uoluntas diuinę gr̃ę largitate
donetur. Tantũ quippe sp̃u sco
accendit᷑ uoluntas eoꝵ: ut ideo
possint quia sic uolunt. ido sic
uelint: quia ds̃ oꝑatur ut uelint.
Namsi intanta infirmitate uitę
huiꝰ in qua tam̃ infirmitate ꝓpt̾
elationẽ reprimendã ꝑfici uirtu¬
tem oportebat. ipsis relinquerei
uoluntas sua ut in adiutorio dei
sine quo ꝑseuerare ñ possent na.¬
nerent si uellent. nec ds̃ in eis
oparetur ut uellent: int̾ tot &̃
tantas tẽptationes in firmitate
sua uoluntas ipsa succumbero.
Et ido ꝑseuerare ñ possent : qͥa
deficientes infirmitate nec uel¬
lent. aut ñ ita uellent infirmi¬
tate uoluntatis ut possent.
Subuentũ. ẽ. igit᷑ infirmitati uolun¬
tatis humanę: ut diuina gratia

Expanded text:
boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiamrabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia
Abbreviated transcription (Latin):
homo. Unde autẽ ñ glorietur
caro corã ipso nͥ de meritis suis:
Quȩ quidẽ potuit hab̾e sed per¬
didit. & ꝑ qđ hab̾e potuit. per
hoc ꝑdidit. Hoc. ẽ. ꝑ liberũ ar¬
bitriũ. Propt̃ qđ. non restat
lib̾andis. nisi grã lib̾antis. Ita gͦ
ñ głatur om̃is caro coram ipso.
Nonenĩ głantur iniusti: qui
non habent unde. Nec iusti:
quia exipso habent unde. nec
habent głam suã nisi ipsũ cui
dicunt gła mea ⁊ exaltans capt̃
meũ. Ac ꝑ hoc ad omñe hominẽ
om̃is caro corã ipso. ad iustos
aut̃ illud qui głatur in dño glo¬
rietur hoc enim apłs aꝑtissime
ostendit. Qui cũ dixissa ut ñ
gloriet᷑ om̃is caro corã ipso: ne
putarent sci sine gła se reman.¬
sisse. mox addidit. Exipso aut̃
uos estis in xp̃o iħu qui factus ẽ
nob̃ sapientia ado ⁊ iustitia &
scĩficatio ⁊ redẽptio. ut quem ad.

Expanded text:
homo. Unde autem non glorietur homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã : qui statuere potens. ẽ. eos
qui stant ut ꝑseuerantissime
stent: uł restituere qͥ oeciderunt.
Dñs enĩ erigit elisos. Ut ergo ñ
acciꝑet hoc donũ di id.ẽ. in bono
ꝑseuerantiã primꝰ homo. sed per¬
seuerare uł ñ ꝑ seuerare in eius
relinqueretur arbitrio: tales
iures habebat eiꝰ uoluntas quȩ
sine ullo fuerat instituta pecca¬
to: & nichil illi ex se ipso coneu.¬
piscenti alit̃ resistebat: ut digne
tante bonitati ⁊ bene uiuendi
facilitati ꝑseuerandi cõmitte.¬
ret᷑ arbitriũ. dõ quidẽ p̃scien¬
te quid ẽẽt facturꝰ iniuste. pre¬
sciente tam̃ non adhoc cogente
sed simul sciente quid de illo ip¬
se facer& iuste. Nunc uͦ post ea¬
quã.ẽ. illa magna peccati meri¬
to amissa lib̾tas: etiã maiorib
donis adiuuanda remansit infir¬
mitas. Nacuit enĩ do quo maxi.¬
me humane suꝑbiã p̃sũptionis
extinguer&: ut ñ glorietur
om̃is caro corã ipso id.ẽ. om̃is

Expanded text:
rantiam, qui statuere potens est eos rantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dit enĩ głam do: plenissime cre-¬
deus sicut scriptũ ẽ. quia quȩ
ꝓmisit potens ẽ. ⁊ facere. Ipse gͦ
illos bonos facit: ut bona faciant.
Nam si ita.ẽ: ñ suũ sed eorũ est
qđ ꝓmisit. Non aut̃ sic credidit
abrahã. Sed non ẽ. infirmatus
infide. Dans głamdo. ⁊ plenissi¬
me credens quia quȩ ꝓmisit po-¬
tens. ẽ. ⁊ facere. Non ait̾ quȩ pre-¬
sciuit potens ẽ ꝓmittere. aut quȩ
p̾dixit potens. ẽ. ostende : aut
quȩ ꝓmisit potens. ẽ. p̾scire. sed
quȩ ꝓmisit potens ẽ ⁊ facere.
Ipse igit᷑ eos facit ꝑseuerare in
bono: qui fac̃ bonos. Qui autẽ
cadunt & pereunt : in p̃destina.¬
torũ numero ñ fuert̃. Quãius
gͦ de om̃ib regeneratis ⁊ pie ui-¬
uentib loqueret᷑ apłs dicens tu
quis es qui iudices alienũ seruũ
suo dño stat aut cadit : continuo
tam̃ respexit ad p̃destinatos:
ait. Stabit aut̃. Et ne boc sibi
arrogarent : potest enĩ ds̃ in qͥt
statuere eũ. Ipse itaq dat ꝑ seue¬

Expanded text:
iam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseve
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid fit. Nam sine alim̃tis ñ
possumꝰ uiuere. nec tam̃ cũ affu-¬
erint alim̃ta: eis fit ut uiuat
qui mori uoluerit. Ergo adutoriũ
alim̃toꝵ ẽ. sine quo ñfit ñ quo
fit ut uiuamꝰ. At uero beatitudo
quã ñ hab& homo cũ data fue.¬
rit. continuo fit beatꝰ. Ad ruto¬
riũ. ẽ. enĩ ñ solũ sine quo ñ fit:

Expanded text:
aliquid fit. nam sine alimentis non aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est en
Abbreviated transcription (Latin):
posse ñ mori ⁊ ñ posse mori bonũ
posse ñ deserere. bonũ non posse
deserere. Potuit enĩ ñ peccare
primꝰ homo. potuit ñ mori. po¬
tuit bonũ ñ deserere. Nunquid
dicturi sumꝰ ñ potuit peccare.
qui tale habebat liberũ arbitriũ
Aut ñ potuit mori. cui dictũ. ẽ.
si peccaueris morte morieris:
Aut ñ potuit bonũ deserere. cũ
hoc peccando deseruerit ⁊ ideo
mortuus sit: Prima ergo lib̃tas
uoluntatis erat posse ñ peccare.
Nouissima erit multomaior ñ
posse peccare. Pruna ĩ mortalitas
erat posse ñ mori: Nouissima
erit multo maior ñ posse mori.
Prima erat ꝑseuerantię potestas
bonũ posse ñ deserere : Nouissi.¬
ma erit ꝑseuerantie felicitas
bonũ non posse deserere. Nũ qͥd
quia erunt bona nouissima poti-¬
ora atq meliora. ido fuer̃t illa
prima uł nulla uł parua : Itẽq
ipsa adiutoria distinguenda st̃.
Aliud ÷ adiutoriũ sinẽ quo aliqͥd
ñ fit : ⁊ aliud ÷ adiutoriũ quo

Expanded text:
posse non mori et non posse mori, bonum posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit non mori, potuit bonum non deserere. numquid dicturi sumus: "non potuit peccare" qui tale habebat liberum arbitrium? aut: "non potuit mori" cui dictum est: si peccaueris, morte morieris? aut: "non potuit bonum deserere", cum hoc peccando deseruerit et ideo mortuus sit? prima ergo libertas uoluntatis erat, posse non peccare; nouissima erit multo maior, non posse peccare. prima immortalitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uelle qđ possumꝰ. Quod ñ fuit in
homine primo. Unũ enĩ horum
in illo fuit: alterũ ñ fuit. Namq
ut reciꝑet bonũ: grã ñ egebat.
quia nondũ ꝑdid̾at. Ut aut̃ in
eo ꝑmanei&: egebat adiutorio
grẽ. sine quo om̃ino ñ posset.
⁊ acceꝑat posse si uella: Sed ñ
habuit uelle qđ posset. Nam si
habiussoł: ꝑseuerasset. Posset
enĩ etiã ꝑseuerare si uellet. qđ
ut nollet. de lib̾o descendit ar¬
bitrio. Quod tc̃ ita liberũ erat.
ut bene uelle posset ⁊ male. qͥd¬
erit aut̃ lib̃ius libo arbitrio
qͣndo ñ potuerit seriure pecca¬
do: Quȩ futura erat ⁊ homini
sicut facta.ẽ: ⁊ angłis scĩs mer-¬
ces merta. Nunc̾ aũt ꝓpeccatũ
ꝑdito bono merito: inhis qͥ lib̃an¬
tur factũ ẽ donũ grẽ. quȩ mer¬
ces meriti futura erat. Quaꝓpt̃
bona ista quid int̾ se differant
diligent̃ ⁊ uigilant̾ intuendũ. ẽ.
Posse ñ peccare ⁊ ñ posse peccare.

Expanded text:
velle quod possumus. Quod non fuit in velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim in illo fuit, alterum non fuit. Nam ut reciperet bonum gratia non egebat, quia nondum perdiderat. Ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae sine quo omnino non posset; et acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quod posset. Nam si habuisset perseveraret. Posset enim etiam perseverare si vellet. Quod ut nollet, de libero descendit arbitrio. Quod ita liberum erat, ut bene velle posset et male. erit liberius libero arbitrio, quando non potuerit seruire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? nunc autem pro peccato dito bono merito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare,
Abbreviated transcription (Latin):
uell&. Sed quia noluit ꝑmaner.
ꝓfecto eiꝰ ẽ culpa. cuiꝰ meritũ fuis.¬
set si ꝑmanere uoluiss&. Sicut
fecerunt angłi scĩ qui cadentib
aliis ꝑ liberum arbitriũ : ꝑ idem
liberum arbitriũ stetert̃ ipsi.
hiuiꝰ marisionis debitã mercedem
reciꝑe meruert̃. Tantã scilicet
beatitudinis plenitudinẽ. qua
eis certissi:nũ fit semꝑse in illa
eẽ mansuros. Si autem hocad
ñ talis natura facta erat ut sine
diuino adiutorio possce manere
si uell&e: ñ utiq sua culpa cecidis.¬
sent. Ad uitoriũ quippe defuiss&.
sine quo manere ñ possent. Nunc
aut̃ quib de est tale adiutoriũ:
iã poena peccati ẽ. Quib autem
debitũ. Et tanto ãplius datur ꝑ¬
re d̃o placuit : ut ñsolũ assit
sine quo ꝑmanere ñ possumꝰ etiã
si uelums: uerũ etiã tantũ ac
tale sit ut uelimꝰ. Fit quippe in
nob̾ ꝑ hanc dĩ grãm in bono reci-¬
piendo ⁊ ꝑseueranter tenendo
ñ solũ posse qđ uolumꝰ : uerũ etiã

Expanded text:
. Sed quia noluit parmanere, profecto ejus est culpa cujus meritum fuisset si permanere voluisset; sicut fecerunt angeli sancti, qui, cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus mansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adet, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent. Adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est; quibus autem debitum, et tanto amplius datur re Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per hanc Dei gratiam in bono recipiendo et perseveranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã iacobus apłs. Iudiciũ sine
miscdia illi qui nonfecit miscđiã.
Ubi ostendit etiã in illo iudicio in
quo iusti coronant᷑. in iustiq dãp.¬
nantur: alios cũ miscđia. alios sine
miscđia iudicandos. Propt̃̾ qđ etiã
mat̾ machabeoꝵ filio suo dicit. ut
in illa miseratione cũ fr̃ib te recipiã.
Cũ enĩ rex iustꝰ sicut scriptũ ẽ sede.¬
rit inthrono: ñ aduersabit᷑ ante eũ¬

Expanded text:
s, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, n
Abbreviated transcription (Latin):
dicente scriptura. Et ingrauaut
pharao cor suũ ⁊ inisto tẽpore.
⁊ noluit dimittere popłm. Ac ꝑ
hoc & ds̃ indurauit ꝑiustũ iudi¬
ciũ: ⁊ ipse pharao ꝑliberũ arbi¬
triũ. Certi gͦ estote quia ñ erii
inanis labor ur: si in bono ꝓpo¬
sito ꝓficientes ꝑseueretis usq in
finem. Ds̃ em̃ qui modo illis qͦs

Expanded text:
dicente scriptura: et ingrauauit dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Q nolite in istis dare in iustitiã
uł insipientiã do. apud quẽ ius.¬
titiȩ fons ẽ. ⁊ sapientiȩ. sed sicut
uos ex hortatꝰ sũ ab initio sermo
nis hiniꝰ : in qđ ꝑuenistis in eo am¬
bulate. Et hoc quoq uobis ds̃
reuelabit. & si non ithac uita.
certe in altera. Nichil.ẽ. enim oc¬
cultũ: quod ñ reuelabit᷑. Quan¬
do gͦ auditis dicentẽ dñm. ego
dñs seduxi ꝓpħam illũ. & qđ ait
apłs cuiꝰ uult miseretur. ⁊ quẽ
uult obdurat. in eo quẽ seduci
ꝑmittit uł obdurari. mala eius
merita credite. In eo uero cuius
miseret᷑: grãm di ñ reddentis
mala ꝓmalis. sed bona ꝓmalis:
fidelitꝰ ⁊ indubitant̃ agnoscite.
Nec ido auferatis a pharaone libe¬
rũ arbitriũ. quia multis lecis
dicit ds̃. Ego in duraui pharao.¬
nẽ. uł induraui aut indurabo
cor pharaonis. Non eni ꝓpt̾e
ipse pharao indurauit cor suũ
Nã ⁊ hoc de illolegit᷑. quando
ablata. ẽ. ab egy pt̾iis cx nomia.

Expanded text:
eius, et nolite in istis dare iniustitiam eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum anis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi prophetam illum ; et cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia
Abbreviated transcription (Latin):
bona: ⁊ infuturo scło recipiamꝰ
ꝓbonis bona. qͥ in hoc scło recepi¬
mus ꝓ malis bona. Propt̃ quod
scriptũ ẽ. inpsalmo. Miscđiam
⁊ iudiciũ. cantabo tͥ dñe. Prius
itaq ñ id̾o uenit filius hominis
in mundũ. ut udicoe mundũ:
sed ut saluet᷑ mundꝰ ꝑ ipsũ. Hoc
ꝓpt̾ miscđiam. Postea uͦ ꝓpter
iudiciũ: uenturꝰ ẽ. iudicare uiuos
⁊ mortuos. Quãuis ⁊ in hoc tẽ¬
pore. ipsa saluatio ñ fiat sine iudi¬
cio. sed occulto. Idõ ait. In iudici¬
um ueni in hunc mundũ: ut qͥ
ñ uident uideant. ⁊ qui uident:
cecifiant. Ad occulta gͦ di iudi¬
cia reuocate. qͣndo uidetis in
una causa quã certe habent oms
paruuli. hereditariũ malũ tra.¬
hentes ex adã. huic subueniri ut
baptiretur: illi ñ subueniri. ut
in ipsa obligatione moriat᷑. Illũ
baptir atũ relinqui in hac uita.
quẽ p̃sciuit ds̃ impiũ futurũ:
istũ uero baptizatũ. rapi ex hac
uita. ne malitia mut& intellectũ

Expanded text:
bona, ut in futuro saeculo rbona, ut in futuro saeculo rpro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona. Propter quod scriptum est in Psalmo: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Prius itaque non ideo venit Filius hominis in mundum, ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum : hoc pter misericordiam; postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
tentię suȩ certã quidẽ ueritatẽ.
sed magnã ꝓfunditatẽ. quomͦ
conclusit d̾s om̃s in infid elitate.
ut omiũ misereat᷑. quasi faciens
mala ut uenirent bona: mox
exclamauit atq ait. Oaltitudo
diuitiarũ sapientię ⁊ scientie dĩ.
quã inscrutabilia sunt iudicia
eiꝰ ⁊ inuestigabiles uie eiꝰ. Hec
enĩ iudicia inscrutabilia. ⁊ inues¬
tigabiles uias. ꝑuersi homines
ñ cogitantes. ⁊̃ ꝓcliues ad rep̃ hen¬
dendũi: ñ idonei ad intelligen¬
dũ: putabant ⁊ iactabant᷑ apłos
dicere. Faciamꝰ mala: ut ueniaN
bona. Qđ absit ut apłi dicerent.¬
Sed homines ñ intelligentes. hoc
putabant dici: qͣndo audiebant
ut habundaroe delictũ. Ubi aut̃
habundauit delictũ : suꝑhabun¬
dauit grã. Sed utiq grã id agu.
ut iã fiant bona abess qͥ fecerant
mala: ñ ut ꝑseuerent in malis.
⁊ reddi sibi existiment bona.
Non itaq debent dicere. faciamꝰ
mala ut ueniant bona: fed fecimꝰ
mala. & uenert̃ bona. Ia faci amꝰ

Expanded text:
ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apsed homines non intelligentes hoc putabant dici, quando audiebant ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
qua sola homines lib̾ant᷑ amalo.
&ł sine qua nullũ prorsus siue
cogitando siue uolendo ⁊ aman.¬
do. siue agendo faciunt bonum
Non solum ut monstrante ipsa
quid faciendũ sit sciant uerũ eti
ut p̾stante ipsa faciant cũ diles¬
tione qđ sciunt. Hanc qͥppe ii¬
spirationẽ bonȩ uoluntatis atq
oꝑis. poscebat apłs eis quib dice.¬
bat. Oramꝰ aut̃ addm̃. nequid
faciatis mali. ñ ut nos ꝓbati ap.¬
pareamꝰ : sed ut uos quod bonũẽ
faciatis. Quis hoc audiat ⁊ non
eẽ ut declinemꝰ a malo. ⁊ faciamꝰ
bonũ: Quandoquidẽ ñ ait apłs
monemꝰ. docemꝰ. hortam᷑. incre.¬
pamꝰ: sed ait. Oramꝰ addm̃. ne qͥd
faciatis mali: sed qđ bonũ ẽ facia¬
tis. Et tam̃ etiã loquebat᷑ eis:
faciebat illa om̃ia quȩ cõmemo.¬
raui. Monebat. docebat. horta¬
bat᷑. increpabat. Sed sciebat hȩc
om̃ia ñ ualere. quę plantando
ꝓillis exaudir& orantẽ. quidat
increm̃tũ in occulto. Qm̃ sic idẽ

Expanded text:
qua sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum bonum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt: non solum ut, monstrante ipsa, quid faciendum sit sciant, verum etiam ut, praestante ipsa, faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat: Oramus autem ad Dominum ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi; monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in occulto. Quoniam sicut idem
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit aduersus sp̃m.⁊ sp̃s
nune laborantes ac periclitantes
dari sibi pugnandi iuncendiq
uero nulla tali rixa a seipso ad¬
uersus se ipsũ temptatꝰ atq turba¬
tus. in illo beatitudinis loco sua
secũ pace fruebatur. Proide &¬
si non interim letiore: nuno uerũ¬
tam̃ potentiore grã indigent isti.
Et quȩ potentior quã dei unige.¬
nitus filius ȩqualis patri ⁊ coȩter¬
nus. ꝓ eis homo factꝰ. ⁊ sine suo
ullo uł originali uł ꝓprio peoca.¬
to ab hominib peccatorib cruci¬
fixus: Qui quãuis die terciore¬
furrexit nunquã moriturꝰ ulte¬
rius. ꝑtulit tam̃ ꝓmortalibus
mortẽ qui mortuis p̃stiait uitã
ut redẽpti eiꝰ sanguine. tanto ac
tali pignore accepto dicerent.
Si ds̃ p̃ro nob̾. quis contra nos:

Expanded text:
concupiscit adversus spiritum, etmine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendiquevero nulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra nos?
Abbreviated transcription (Latin):
homini d̾s bonã uolunt̾atẽ. In
illa quippe eũ fecerat qͥ fecerat
rectũ. dederat adiutoriũ sine qͦ
in ea ñ ꝑoss& ꝑmanere si uellet.
Ut aut̃ uellet. in eiꝰ lib̾o reliquit
arbitrio. Possoe ergo ꝑ manere
si uell&. quia ñ de erat adiuto¬
riũ ꝑ quod possoe. ⁊ sine quo non

Expanded text:
homini Deus bonam voluntatem; in homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutor
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ipsũ gͦ ds̃ eẽ uoluit sine
aut̃ parũ ẽ. nisi aduuet᷑ ab om̃i¬
potentibono. Qđ adiutorium si
homo ille ꝑ liberũ ñ deseruisso
arbitriũ: semꝑ ẽẽt bonus. Sed
Hȩc ẽ prima gr̃a: quȩ data est
primo adã. Sed hac potentior
est in scđo adã. Prima ẽ enim
qua fit ut habeat homo iustitiã
si uelit. Scda ergo plus potest qua
etiã fit ut uelit. ⁊ tantũ uelit
tantoq ardore diligat: ut carius
uoluntatẽ contraria concupiscen.¬
tẽ uoluntate sp̃s uincat. Nec illa
quidẽ parua erat qua de monstra¬
ta.ẽ. etiã potentia lib̃i arbitrii.
Qm̃ sic adiuuabat᷑ : ut siue hoc
adiutorio inbono ñ manerde. sed
hoc adiuitoriũ si uello deserer&.
Hȩc aut̃ tanto maior ẽ. ut parũ
sit homini ꝑ illã reparare ꝑditã
lib̾tatẽ. Parũ sit deniq ñ posse
sine illa id app̃hende honũ. uel
ꝑmanere in bono siuelit: nͥ etiã
efficiat᷑ ut uelit. Tunc gͦ dederat

Expanded text:
Nec ipsuNec ipsuautem parum est, nisi adjuvetur ab Omnipotenti bono: quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus; sed Haec prima est gratia quae data est primo Adam: sed hac potentior est in secundo Adam. Prima est enim qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit, tantoque ardore diligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat
Abbreviated transcription (Latin):
simi obumbrabit tͥ: qđ nascet᷑
ex te scm. uocabitur filius dei.
Ista natiuitas ꝓfecto gratuita:
coniunxit inunitatẽ ꝑsone ho-¬
minẽ đo. carnẽ uerbo. Istã nati¬
uitatẽ bona oꝑa secuta ft̃: ñ bona
oꝑa meruerunt. Neq enĩ metu¬
endũ erat ne isto ineffabili modo
inunitate ꝑsonȩ. uerbo d̾o natu.¬
rahumana suscepta ꝑ liberũ uo-¬
luntatis peccar& arbitriũ. Cum
ipsa susceptio talis ẽẽt ut natura
hominis ado ita suscepta nullũ
inse motũ male uoluntatis ad¬
mitter&. ꝑ hunc mediatorẽ ds̃
ostendit eos quos eius sanguine
redemit. facere se ex malis dein¬
ceps inȩt̾̃nũ bonos: quẽ sic sus¬
cepit ut nunquã ẽẽt malus
nec ex malo factꝰ semꝑ ẽẽt bonꝰ.
Istã grãm non habuit homo pri¬
mus. qua nunꝗͣ uell& eẽ malꝰ:
sed sane habuit in qua si ꝑma-¬
nere uell&e: nunꝗͣ malus eẽt.¬
⁊ sine qua etiã cũ libo arbitrio
bonꝰ eẽ ñ possoe: sed eã tam̃ ꝑ
liberũ arbitriũ deserere possoe.

Expanded text:
simi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
& cũ illo omĩa nob̾ donauit.:
rationalẽ carnẽq hominis xp̃s
suscepit susceptione singularit᷑
mirabili uł mirabiliter singłari
ut nullis iustitie suȩ p̃cedentib
meritis filius dĩ sic ẽẽt abinitio
quo ẽẽ homo cepissoe. ut ipse et
uerbũ qđ sine initio ẽ: una per¬
sona ẽẽt. Neq enĩ quisquã tanta
rei huiꝰ ⁊ fidei cęcus ẽ. ignorantia
ut audeat dicere quãius de spũ
scõ ⁊ uirgine maria filtũ homi¬
nis natũ. ꝑ liberũ tam̃ arbitriũ
bene uiuendo ⁊ sine peccato bona
oꝑa faciendo meruisse ut ẽẽt dĩ
filius. resistente euangłio atq
dicente.uerbũ caro factum ẽ.
Nã ubihoc factũ ẽ. nisi in utero
uirginali unde fuit intiũ ho¬
minis xp̃i : Itẽq uirgine reqͥ¬
rente quomͦ fier& quod ei per
angłm mintiabat᷑. angłs respon¬

Expanded text:
a nobis donavit? » rationalem, carnemque hominis Christus suscepit, susceptione singulariter mirabili, vel mirabiliter singulari, ut nullis justitiae suae praecedentibus meritis, Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum, quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria Filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente: « Verbum caro factum est . » Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgini requirenti quomodo fieret quod ei per angelum annuntiabatur, angelus respon
Abbreviated transcription (Latin):
filii sunt eiꝰ: ⁊ dati sunt xp̃o filio
eiꝰ ut ñ pereant. sed habeant ui¬
tã ȩt̃nam. Deniq ipse saluator.
si manseritis inquit in u̾bo meo:
discipłi mei estis. Nunquid in
his cõputandꝰ. ẽ. uidas qui non
mansit in uerbo eiꝰ : Nunquid
inhis cõputandi st̃ illi de qͥb
euangłiũ sic loquit᷑ Ubidñs

Expanded text:
sunt filii ejus, et dati sunt Christo filio sunt filii ejus, et dati sunt Christo filio ejus, ut non pereant, sed habeant vitam aeternam. § 2. Denique ipse Salvator: Si manseritis, inquit, in verbo meo, vere discipuli mei estis. Numquid in his computandus est Judas, qui non mansit in verbo ejus? Numquid in his computandi sunt illi, de quibus evangelium sic loquitur?
Abbreviated transcription (Latin):
electi essent. Non enim perit
filius ꝓmissionis: sed filius ꝑditi.¬
onis. Fuerunt gͦ isti ex multi-¬
tudine uocatoꝵ:. ex electoꝵ aut̃
paucitate ñ fuerunt. Non igit᷑
filiis suis p̃destinatis ds̃ ꝑseue¬
rantiã ñ dedit. Habent eñi eam:
si in eo filioꝵ numero essent.
ẽẽnt quẽ ad modũ ipse dicit ad
patrẽ. Ut omẽ qđ dedisti michi
ñ pereat. sed habeat uitã ȩt̾̃nã.
Hi ergo xp̃o intelligunt᷑ dari.
qui ordinati sunt in uitã ȩt̾̃nã.
Ipsi sunt illi p̃destinati. ⁊ scdm
ꝓpositũ uocati: quoꝵ nullus
perit. Ac ꝑ hoc nullus eorum
exbono inmalũ mutatꝰ. fuit
hanc uitã. Qm̃ sic ẽ. ordinatꝰ.
⁊ id̾o xp̃o datꝰ: ut ñ pereat. sed
habeat uitã ȩt̃nã. Et rursus qͦs
dicimꝰ inimicos eiꝰ uł paruulos
filios inimicoꝵ es. quoscumq
eoꝵ sic regeneraturus ẽ : ut
in eafide quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑.
hanc iutã finiant. iã ⁊ ante quã
hoc fiat. in illa p̃destinatione

Expanded text:
electi essent. Noelecti essent. Nofilius promissionis, sed filius perditionis . 21. Fuerunt ergo isti ex multitudine vocatorum: ex electorum autem paucitate non fuerunt. Non igitur filiis suis praedestinatis Deus perseverantiam non dedit; haberent enim eam si in eo filiorum numero essent: essent, quemadmodum ipse dicit ad Patrem, Ut omne quod dedisti mihi, non pereat, sed habeat vitam aeternam . Hi ergo Christo intelliguntur dari, qui ordinati sunt in vitam aeternam. Ipsi sunt illi praedestinati et secundum propositum vocati, quorum nullus perit. Ac per hoc nullus eorum ex bono in malum mutatus finit hanc vitam; quoniam sic est ordinatus, et ideo Christo datus, ut non pereat, sed habeat vidicimus inimicos ejus, vel parvulos filios inimicorum ejus, quoscunque eorum sic regeneraturus est, ut in ea fide, quae per dilectionem operatur, hanc vitam finiant, jam et ante, quam hoc fiat, in illa praedestinatione