comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omino insigni et merito subliml
ac prestantissimo filio a pringis.
augustinuis. Nondubito in bas
potestate quam tibi ds̃ homini
in homines dedit. eogitare te diuinum
usis isibi et iudices stabunt: rationem
Sisiidicio redclituri: Xp̃iana quippe
u subutum scio. Unde michi ad ex¬
ssum tuam maior fiducia tribuitur.
slum petendi uerum etiam monendi.
glesticenseris in quo spem uite eterne
anter habeinus et quem ꝓ uobis in sacro¬
scuismisteriis inuocannuis. Proinde drie insig¬
ns et merito sublimis ac prestantissime
fili primum queso ut non tibi iudear impor¬
ciniis irruere actib tuis. ea sollicitudine
quẽm me precipue gerere oportet ꝓ eccłia
michi creditx cuius utilitatibus seruio.
cutam non pͣreẽẽ quam ꝓdẽẽ desidero:. De¬
mde obsecro ut quod moneo uel rogo non
utigneris acciꝑe. non cuncteris acquiesce¬
s Circumcelliones quosdam et clericos
onatistas. cura eorum qui discipline publi¬
e inseruiunt. p̃remissa notaria ad iuditia

Expanded text:
OMINO INSIGNI ET MERITO SUBLIMI AC PRAESTANTISSIMO FILIO APRINGIO AUGUSTINUS. Non dubito in hac potestate, quam tibi deus homini in homines dedit, cogitare te diuinum udicium, ubi et iudices stabunt rationem de suo iudicio reddituri. Christiana quippe fide te inbutum scio, unde mihi ad excellentiam tuam maior fiducia tribuitur non solum petendi uerum etiam monendi p caelesti iure censeris, in quo spem uitae aeternae pariter habemus et quem pro uobis in sacrosanctis mysteriis inuocamus. proinde, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili, primum quaeso, ut non tibi uidear importunus inruere actibus tuis ea sollicitudine, quam me praecipue gerere oportet pro ecclesia mihi credita, cuius utilitatibus seruio, cui non tam praeesse quam prodesse desidero. deinde obsecro, ut, quod moneo uel rogo, non dedigneris accipere, non cuncteris adquiescere. Circumcelliones quosdam et clericos Donatistas cura eorum, qui disciplinae publicae inseruiunt, praemissa notoria ad iudicia
Abbreviated transcription (Latin):
mercantur tuam. illi ne mala capiant. iste ne
faciat. Illi ne oderint catholicam. si a cathel¬
cis epĩs maximeq ab ipsa sede apłica contra¬
catholicum ñ eis subuenitur ep̃m: iste aut̃
ne se tanto scelere obstringat. ut quos molit
inuitos facere suos. axp̃o faciat alienos. Me
sane quod confitendum ẽ. beatitudini tuȩ
in isto utrorumq ꝑiculo tantus timor et me¬
ror excruciat. ut ab officio cogitem gerer¬
di ep̃atus abscedere. et me lamentis error
⁊eccħam dei. et quod ipse deus auertat etiam
cum uastantis ꝑdicione ꝑux consperero. Neco¬
iens em̃ quod ait apłs. si nos met ipsos iudica¬
canus a dño non iuidicaremur iudicabo me
Suidicaturus. Si autem et membra xp̃i que
illa regione funt ab exiciabili timore actusti¬
cia recreaueris. et meam senectutem hac mise¬
nicordi iusticia fueris consolatans: retribuet tͥ
in presenti et infutura uita ͣ pͣro bonis. qui
Ute nobis mista tribulatione succurrte. et qui

Expanded text:
mereantur tuam; illi ne mala patiantur, iste ne mereantur tuam; illi ne mala patiantur, iste ne faciat: illi, ne oderint Catholicam, si a catholicis episcopis, maximeqcatholicum non eis subuenitur episcopum, iste autem, ne se tanto scelere obstringat, ut, quos molitur inuitos facere suos. a Christo faciat alienos. Me sane, quod confitendum est beatitudini tuae. in isto utrorumque periculo tantus timor et maeror excruciat. ut ab officio cogitem gerendi episcopatus abscedere et me lamentis erroriecclesiam dei et, quod ipse deus auertat, etiam cum uastantis perditione perire conspexero. recolens enim, quod ait apostolus: Si nosmetipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur iudicabo me s et mortuos. si autem et membra Christi, quae in illa regione sunt, ab exitiabili timore ac tristitia recreaueris et meam senectutem hac misericordi iustitia fueris consolatus, retribuet tibi et in praesenti et in futura uita bona pro bonis. qui per te nobis in ista tribulatione su
Abbreviated transcription (Latin):
quam erecuturos apłice sedis sententiam si¬
ue iꝑse siue rumores creberrimi comininm¬
tur: ut miseri homines xp̃umi citholiei gri¬
uiora formident a citholico ep̃o. quam cum
ee̾ne heretici a catholicorum imꝑatorũ legib
formidabant. Non sinas ista fieri obsecroe
ꝑ xp̃i sanguinẽ. per apłi petri memoriane
xp̃ianorum prepositos popłorum monuit
uiolender dñentur in fratres. Ego et fusalenss
catholicos filios in xp̃o meo s et antoninum
epm̃ filium in xp̃m meuni benignitati carito¬
ti scitati tuę. quia utrosq diligo. ut rosq com¬
mendo. Neq fusalensib suscenseo. quia iusti
de me querimoniam ingerunt aurib tuisqs
cis hominem nõn dũ michi probatum. ñ dum
saltem etate firmatum. a quo sic affligerentᷤ
inflixi: neq huic noceri uolo. cui quanto m
gis sinceram debeo caritatẽ: tanto magispe
ue cupiditati eius obsisto. Utriq miscdus

Expanded text:
quam executuros apostolicae sedis sententiam siquam executuros apostolicae sedis sententiam siue ipse siue rumores creberrimi comminantur, ut miseri homines Christiani catholici grauiora formident a catholico episcopo, quam, cum essent haeretici, a catholicorum imperatorum legibus formidabant. non sinas ista fieri. obsecro te per Christi sanguinem, per apostoli Petri memoriam, qui Christianorum praepositos populorum monuit, ne uiolenter dominentur in fratres. ego Fussalenses catholicos filios in Christo meos et Antoninum episcopum filium in Christo meum benignitati caritatis sanctitatis tuae, quia utrosque diligo, utrosque commendo. neque Fussalensibus suscenseo, quia iustam de me querimoniam ingerunt auribus tuis, quod eis hominem nondum mihi probatum, nondum saltem aetate firmatum, a quo sic affligerentur, inflixi, neque huic noceri uolo. cui quanto mgis sinceram habeo charitatem, tanto magis pravae ejus cupiditati obsisto. Utrique misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo communicatur ep̃o Clamet inqͣm
aut ubiq communcare debui. aut etiam
in meis locis communicare non debui.
Clamet tercius eiusdem prouincie lauren¬
tius ep̃e ec prorsus huiꝰ uocib clameo: aut
in cathedra cui ordinatus sum sedere debu
aut ep̃c eẽ non debui.S̾. quis ista uituꝑet nͥ
qui paruum attendit nec multa omniar¬
linquenda. nec uno modo omnia uindican¬
da: Quiaergo pastorali uigiliq cautela be¬
tissimus papa bonifatius in epła sua posuit
de antonino loquens ep̃o ⁊ ait. Si ordinemn
rum nobis fideliter indicauit. accipe nunc o¬
dinem reruni quem ille in suo libello recitant.
ac denide quȩ post eius sc̃e memoue uiri us
frica lectas litteras gesta sunt. et subueni ha¬
b opem tuam in xp̃i miscdia multo auidu
quam ille poscentib. a quib in quietitudin
desiderant liberari. Iudicia quippe illis et
publicas potestates. et militares impetus. du¬

Expanded text:
ab aliquo communicatur episcopo, clamet, inquam: ab aliquo communicatur episcopo, clamet, inquam: \'Aut ubique communicare debui aut etiam in meis locis communicare non debui\'. clamet tertius eiusdem prouinciae Laurentius episcopus et prorsus huius uocibus clamet: \'Aut in cathedra, cui ordinatus sum, sedere debui aut episcopus esse non debui\'. sed quis ista uituperet, nisi qui parum adtendit nec inulta omnia relinquenda nec uno modo omnia uindicanda? Quia ergo pastorali uigilique cautela beatissimus papa Bonifatius in epistula sua posuit de Antonino loquens episcopo et ait: \'Si ordinem rerum nobis fideliter indicauit\', accipe nunc ordinem rerum, quem ille in suo libello reticuit, ac deinde, quae post eius sanctae memoriae uiri in Africa lectas litteras gesta sunt, et subueni hominibus opem tuam in Christi misericordia multo auidius quam ille poscentibus, a cuius inquietudine desiderant liberari. iudicia quippe illis et publicas potestates et militares impetus tam
Abbreviated transcription (Latin):
loca illa eidem dimissa atq ꝑmissa sunt. in
quib et prius ep̃c erat: ne in alienam cathe¬
dram contra statuta patrum translatus il¬
licite diceretur. Aut uero quisquam ita eẽ
debet siue seueritatis siue lenitatis ex actor.
ut qui non uisi fuerĩt ep̃atus honore priuan¬
di. uullo mͦ in eis aliquid uindicetur. aut in
quib aliquid uisum fuerte uindicandum.
ep̃atus honore priuentur: Ertant exempla
ipsa sede apłica iudicante. uel aliorum iudica¬
ta firmente : quosdam pro culpis quibusdã
nec episcopali spoliatos honore. nec relictosomi¬
modis impumtos. Quȩ ut a nr̃is temporibus
remotissima non requiram: recentia memora¬
bo. Clamet priscus prouuitis cesariensis epc̃.¬
que locus ad primatum sicut cect̾is ee michi
patere debuit: aut ep̃atus michi remanere non
debuit. Slamet eiusdem alius prouincie uie¬
tor ep̃c. cui relicto in eadem pena in qua eciã
priscus fuit: nusquam nisi indiocesi cuis

Expanded text:
loca illa eidem dimissa atque permissa sunt, in loca illa eidem dimissa atque permissa sunt, in quibus et prius episcopus erat. ne in alienam cathedram contra statuta patrum translatus inlicite diceretur. aut uero quisquam ita esse debet siue seueritatis siue lenitatis exactor. ut, qui non uisi fuerint episcopatus honore priuandi, nullo modo in eis aliquid uindicetur aut, in quibus aliquid uisum fuerit uindicandum, episcopatus honore priuentur? Existunt exempla ipsa sede apostolica iudicante uel aliorum iudicata firmante quosdam pro culpis quibusdam nec episcopali spoliatos honore nec relictos omnimodis inpunitos. quae ut a nostris temporibus remotissima non requiram, recentia memorabo. clamet Priscus. prouinciae Caesariensis episcopus: \'Aut ad primatum locus sicut ceteris et mihi patere debuit aut episcopatus mihi remanere non debuit\'. clamet alius eiusdem prouinciae Victor episcopus, cui relicto in eadem poena. in qua etiam Priscus fuit, nusquam nisi in dioecesi eius
Abbreviated transcription (Latin):
am postea citra acta estimatis reb solidos re¬
posuerit. ut ei cominunio redderetur. Quã
uersuta suasione scm̃ senem primatum nr̃m
grauissimum iuirum ut ei cuncta crederoe.
cũq uelud omnimꝰ inculpatum uenerando
pape bonefacio commendaret incduxerit.
et cetera a me quid opus est recoli. comme-¬
moratus uenerabilis senex ad tuam sc̃ĩmoni¬
am uniuersa retulerit᷑. In illis audem multi¬
plicib quib gestis de illo nr̃m iudicium cõ¬
tinetur magis deberem uereri ne tibi minꝰ
seuere quam oportet uidicasse iuideanur.
nisi scirem uos tam ꝑpessos ad miscdiam.
ut non solum nobis quia illi ꝑepercimus.
uerum etiam ipsi existimetis ẽẽ. parcendum.
S ille quod a nobis aut benigne aut remis¬
se factum ẽ: in rescriptionem uertere atq u¬
surpare conatur. Clamat aut in mea cathe¬
dra sedere debui: aut ep̃c ẽẽ non debii. qua¬
si nunc sedeat nisi in sua. Propter hoc enim

Expanded text:
iam postea citra acta aestimatis rebus solidos seiam postea citra acta aestimatis rebus solidos seposuerit, ut ei communio redderetur, quam uersuta suasione sanctum senem primatem nostrum grauissimum uirum. ut ei cuncta crederet, quem uelut omni modo inculpatum uenerando papae Bonifatio commendaret. induxerit et cetera. quae a me quid opus est recoli, cum memoratus uenerabilis senex ad tuam sanctimoniam uniuersa rettulerit? In illis autem multiplicibus gestis, quibus de illo nostrum iudicium continetur, magis deberem uereri, ne tibi minus seuere, quam oporteret, iudicasse uideamur, nisi scirem uos tam propensos ad misericordiam, ut non solum nobis, quia illi pepercimus. uerum etiam ipsi existimetis esse parcendum. sed ille. quod a nobis aut benigne aut remisse factum est, in praescriptionem uertere atque usurpare conatur; clamat: \'Aut in mea cathedra sedere debui aut episcopus esse non debui\', quasi nunc sedeat nisi in sua. propter hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
tanda proponi: honorem itaq integrum ser
uaumus iuueni corrigendo s corripiendo mi¬
nuimus potestate: ne is scilicet eis preẽee ul¬
terius. cum quib sic egerat. ut dolore iusto
eum sibi pre cẽ. ferre omnino non possent: et c̃
suo illiusq ꝑicło in aliquod scelus forsitan crup¬
turam in pacientiam sui doloris ostenderent.
Quorum tali animus etiam nunc quando ẽ
eis de illo ep̃i egerunt euidenter apparuit: c̃
iam uir speftabilis sceler. de cuiꝰ aduersum se
ꝑrepotenti aministratione ᷤͤ questus ẽ. nullam
gerat udinafrica uel uspiam potestatem.
S quid multis inmorer: Collocaueri obse¬
cro nobc̃ pietate uenerabili dñẽ beatissime ⁊
debita caritate uenerande sc̃e papa: et iube
tibi que directa st̃ oĩa recitari. Uide eỹacũ
qualit gesserit. quemadinodum udicio nr̃o
usq ad eo consenserte. ut communione pri¬
uatus nisi prius fussalensib om̃ia redderent᷑:

Expanded text:
tantanvavimus juveni corrigendo; sed corripiendo minuimus potestatem, ne scilicet eis praeesset ulterius, cum quibus sic egerat, ut dolore justo eum sibi praeesse ferre omnino non possent, et cum suo illiusque periculo in aliquod scelus forsitan erupturam impatientiam sui doloris ostenderent. Quorum talis animus etiam tunc, quando cum eis de illo episcopi egerunt, evidenter apparuit, cum jam vir spectabilis Celer, de cujus adversum se praepotenti administratione conquestus est, nullam gerat vel in Africa vel uspiam potestatem. 6. Sed quid multis morer? Collabora, obsecro, nobiscum, pietate uenerabili domine beatissime et debita caritate uenerande sancte papa, et iube. tibi quae directa sunt, omnia recitari. uide, episcopatum qualiter gesserit, quem ad modum iudicio nostro usque adeo consenserit communione priuatus, nisi prius Fussalensibus omnia redderentur,
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Res quippe ad tantũ scandalum uenit. ut
cum eis apud nos causas diceret qui de illius
ep̃atu fuscipiendo tanquam bene sibi consulen¬
tibus obtemperauerant nobis. In quib causis
cum ei stupidrum crimina capitalia que non
ab ipsis quibus ep̃c erat s ab aliis quib dam
obiecta fuerant probari minime potuissent. atꝙ
ab eis quę inuidiosissime iactabentur uideret᷑¬
factus ẽ/ ut quicquid a castellanis et illius regi¬
onis hominib de intolerabili eius dñatione.
de rapinis &e diuersis oppressionibꝰ et contricio¬
nib obiciebatur. ne quaquam nobis tale ude¬
retur. ut ꝓpter hoc uł ꝓpter simul cuncta con¬
gesta eỹatu eũ putaremus ẽẽ priuandum.s
restituenda quȩ probarentur ablata. Deniq
sententias nr̃as sic temperauimus. ue saluo
eius ep̃atu. non tamen om̃ino impunita relin¬
querẽtur que non deberent. uel eidem ipsi
deinceps iterum que facienda uel ceterisimi¬

Expanded text:
sum. res quippe ad tantum scandalum uenit, ut sum. res quippe ad tantum scandalum uenit, ut cum eo hic apud nos causas dicerent, qui de illius episcopatu suscipiendo tamquam bene sibi consulentibus obtemperauerant nobis. in quibus causis cum stuprorum crimina capitalia, quae non ab ipsis. quibus episcopus erat, sed ab aliis quibusdam obiecta fuerant. probari minime potuissent atque ab eis, quae inuidiosissime iactabantur, uideretufactus est et nobis et aliis, ut, quicquid a castellanis et illius regionis hominibus de intolerabili dominatione, de rapinis et diuersis oppressionibus et contritionibus obiciebatur, nequaquam nobis tale uideretur, ut propter hoc uel propter simul cuncta congesta episcopatu eum putaremus esse priuandum sed restituenda quae probarentur ablata. Denique sententias nostras sic temperanimus, ut saluo episcopatu non tamen omnino inpunita relinquerentur, quae non deberent uel eidem ipsi deinceps iternmque facienda uel ceteris imi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueniret. rogans litteris unpetraui. Quo ia
presente omnuiq in retantanta suspensis ani¬
mis: ad horam nos ille qui michi paratus uideba¬
tur. om̃i mͦ resistendo destituit. Ego autẽ qͥutiq
sic̃ exitus docuit differtͣe potius debui. quam
ꝑidosum precipitare negotium: dum nolo gra¬
uissimum et scĩssimum e̾x senẽ ad nos usq fati¬
gatum. sine efectu ꝓpter quem uenerat tam
longe ad propria itmeare: obtuli non peterti¬
b quendam adholesentẽ antoninum qͥ mec̃ tc̃
etat. in monasterio quidem a nob̃ a paruula
tate mitritum: s preter lectionis officium
nullis clericatus gradib et laborib notum
Et illi museri qͥd futurum fuerat ignorantes
offerenti eũ mͥ obedientissime crediderunt
faciam : Nolo apud tuam uenerationẽ graua¬
re. quem nutriendum collegi. Nolo deserere
quos colligendos cimorib et dolorib parturi¬
uiꝰ et quomͦ utrumq agam: repperire non pos¬

Expanded text:
ut ueniret, rogans litteris impetraui. quo iam ut ueniret, rogans litteris impetraui. quo iam praesente omniumque in re tanta suspensis animis ad horam nos ille, qui mihi paratus uidebatur. omni modo resistendo destituit. ego autem, qui utique, sicut exitus docuit, differre potius debui quam periculosum praecipitare negotium, dum nolo grauissimum et sanctissimum senem ad nos usque fatigatum sine effectu, propter quem uenerat tam longe, ad propria remeare, obtuli non petentibus quendam adulescentem Antoninum. qui mecum tunc erat. in monasterio quidem a nobis a paruula aetate nutritum sed praeter lectionis officium nullis clericatus gradibus et laboribus notum. at illi miseri, quod futurum fuerat. ignorantes offerenti eum mihi oboedientissime crediderunt. t. Quid faciam? nolo apud tuam uenerationem grauare, quem nutriendum collegi, nolo deserere, quos colligendos timoribus et doloribus parturiui. et, quo modo utrumque agam,- reperire non pos
Abbreviated transcription (Latin):
in dĩ in dei misccłia: ut onña ipsa loca unitati
eccłie coħerent. E quantos labores et ꝑicła nr̃a
longum ẽ explicare: Ita ut ibi presbri qui
cis congregandis a nob primitus constituti sunt
ex poliarentur. cederentur. debilitarentur. ex ce¬
carentur: occiderentur. Quoꝵ tamen passiones.
mitiles ac steriles non fuerint. uuitatis illic be¬
curitate ꝑfecta s quod ab ippone memoratum
castellum milib quadraginta seningitur. cum in
eis regendis et corum reliquiis licet exiguis colli¬
gendis que inutroq sexu ab errabant. non mi¬
naces ulterius s sugaces me uiderem lacius qͣm
oportebat extendi nec adhibende sufficere dili¬
gtntie. quam certissima ratione. adhiberi deb̾e
cernerem: ep̃m ibi ordinandum constituendũq
curaui. Qd ut fieret aptum loco illi congruũq:
requirebam: qui et punica lingua eẽs instruc¬
tus. Et habebam de quo cogitabam paratum
primatum nunidie gerebat: de longinquo ut¬

Expanded text:
in dei misericordia. ut omnia ipsa loca unitati in dei misericordia. ut omnia ipsa loca unitati ecclesiae cohaererent; per quantos labores et pericula nostra, longum est explicare, ita ut ibi presbyteri, qui eis congregandis a nobis primitus constituti sunt. expoliarentur, caederentur, debilitarentur, excaecarentur, occiderentur. quorum tamen passiones inutiles ac steriles non fuerunt unitatis illic securitate perfecta. sed quod ab Hippone memoratum castellum milibus quadraginta seiungitur, cum in eis regendis et eorum reliquiis licet exiguis colligendis, quae in utroque sexu oberrabant non minaces ulterius sed fugaces. me uiderem latius, quam oportebat, extendi nec adhibendae sufficere diligentiae, quam certissima ratione adhiberi debere cernebam, episcopum ibi ordinandum constituendumque curaui. Quod ut fieret, aptum loco illi congruumque requirebam, qui et Punica lingua esset instructus. et habebam, de quo cogitabam, paratumprimatum Numidiae gerebat, de longinquo
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo et debita rar¬
tate uenerando sc̃o pape celestus.
augustinus in domino saludem:
Primum gratulationẽ reddo me¬
ritis tuis quod te in illa sede dñs deus uir sine
ulla sicut audiiimus fue plebis ai scissione cons¬
tituit. Deinde insinuo sẽitati tus̨ qus sine cirei
nos. ut non solum oraudo pro nobis. uerum ed¬
am consulendo et optulando subuemias.
magna quippe tribulatione positus hec
ai beititudinem scripta direxi. quoniam uolens
pdẽ quibusdam in nr̃a icinitite membris xp̃i:
magnam illis cladem in prouidus et in cautus
ingessi. fusala dicitur ipponiensi territorio con¬
sine castellum. antea ibi nunqͣm ep̃c fuit. led
simul cum contigna sibi regione. ad parrochi¬
in ipporiensis eccłie ꝑtinebat. Paucos habebat
uterra catholicos. ceteras plebes illie in magna
nultitudine hominum constitutas. donatista¬
um error miseribiliter obtinehat: ita ut in eod
custello nullus eẽt om̃ino catholicus. Actum ẽ.

Expanded text:
OMINO BEATISSIMO ET DEBITA CARITATE VENERANDO SANCTO PAPAE CAELESTINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Primum gratulationem reddo meritis tuis?, quod te in illa sede dominus deus noster sine ulla, sicut audiuimus, plebis suae discissione constituit. deinde insinuo sanctitati tuae, quae sint circa nos, ut non solum orando pro nobis uerum etiam consulendo et opitulando subuenias. in magna quippe tribulatione positus haec ad tuam beatitudinem scripta direxi. quo- Diam nolens prodesse quibusdam in nostra uicinitate membris Christi magnam illis cladem inprouidus et incautus ingessi. Fussala dicitur Hipponiensi territorio confine castellum. antea ibi numquam episcopus fuit, sed simul cum contigua sibi regione ad parochiam Hipponiensis ecclesiae pertinebat. paucos habebat illa terra catholicos; ceteras plebes illic in magna multitudine hominum constitutas Donatistarum error miserabiliter obtinebat ita, ut in eodem castello nullus esset omnino catholicus. actum est
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. dexteram tuam notan fac mͥ & eru¬
ditos corde in sapientia. In quib luce fulgẽ¬
cib & haritate feruentib quasi in meridie
requiescis: ne forde uelut oꝑta id÷ occulta.
& ignota. irruam ñ in gregem cuum. s in gl¬
ges sodalium cuorũ: id÷ ħeticors. Quos ita
sodales dicit. sicut spinas illas filias. ꝓpter
communionem sacramentors. de quibus

Expanded text:
dicitur, Dexteram tuam notam fac mihi, et erudicitur, Dexteram tuam notam fac mihi, et eruditos corde in sapientia : in quibus luce fulgentibus et charitate ferventibus quasi in meridie requiescis; ne forte velut operta, id est occulta et ignota, irruam non in gregem tuum, sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum. Quos ita sodales dicit, sicut spinas illas filias, propter communionem Sacramentorum. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nati in auditum ẽ: incerti estis ubi sit eccł̃ia
uos fecistis: si potuit ẽẽ ulla iusta causa. qui
uos a communione omnium gentium seꝑar
possitis: Nos autem idõ certi sumus nemine̾
se a communione omnium gentium iuste se¬
ꝑare potuisse: qe ñ quisq nrm̃ in sua iustiu
s in scripturis diuinis querit eccłiam.
ut ꝑmissa ẽ reddi conspicit Ipsa ÷ enĩ de
dicitur. sicut lilium ii medio spinarun
ita prima mea in medio filiarum. Quȩ nec
spine dici possent. nͥ malignitate mors: nec
filie nͥ commnunione sacramentoꝵ. Ipsa: mũ¬
quȩ dicit. A finibus terre ad te clamaui: cũ
axiaretur cor meui: Que & in alio psalmo
dicit. Tedium detinuit me. a peccatorib dent¬
liquentib legem tuam: & uidi insensacos.
& tabescebam: Ipsa ÷ quȩ dicit sponsosuo. ll
pascis. uͥ cubas in meridie: ne forte famsiẽ
oꝑta suꝑ greges sodalium tuoꝵ. Id÷ qd alib

Expanded text:
nati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. nati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. od postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sua iustitia sed in scripturis diuinis quaerit ecclesiam et, ut promissa est, reddi conspicit. ipsa est enim de qua dicitur: Sicut lilium in medio spinarum ita proxima mea in medio filiarum, quae nec spinae dici possent nisi malignitate morum nec filiae nisi communione sacramentorum. ipsa quae dicit: A finibus terrae ad te clamavi, cum anxiaretur cor meum . Quae in alio psalmo dicit, Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam; et, Vidi insensatos, et tabescebam . Ipsa est quae dicit sponso suo: Ubi pascis, ubi cubas in meridie; ne forte fiam sicut operta super greges sodalium tuorum . Id est quod alibi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ letare sterił quȩ ñ paris. erumpe & exela¬
ma que ñ parturis. quoniam multi filii de¬
serte. magis quam eiꝰ quȩ habet uirumꝰ. p¬
ne illis dicturi estis. ideo magis iusti sumus
quia pauci sumus. nec adtenditis eos respon¬
suros quodlibet uos ẽẽ dicatis: ñ tamen estis
illi de quib dictum ÷ multi filii deserte si cã
exigui numero remansistis: hic tu oppositu¬
rus es exemplum iusti illius in diluuio: qui
cum domo sua solus libari dignus inuentꝰ
Uides ergo adhuc quam longe sis a i̾ticia: ꝓ
donec ad septem remaneas. quibꝰ tusis octau
iustum ce esse ñ diciius. si tamen ñ istam ĩtic
sicut dicebam p̃ripuit aliquis ante partẽ doni¬
ti. & cum suis septem uista aliqua causa cõme
se longe alibi seꝑauit: & amundi huiꝰ diluu
libauit. Qd cum ignoretis an factũ sit. atqu
ita uob̃ in auditum sicut multis popłis xp̃ian
in longinquis terris constitutor. nomen do¬

Expanded text:
est:Laetare sterilis, quae nest:Laetare sterilis, quae nma, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam eius, quae habet uirum, pne illis dicturi estis: Ideo magis iusti sumus, quia pauci sumus\', nec adtenditis eos responsuros: \'Quotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeripuit aliquis ante partem Donati et cum suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicut multis populis Christianorum in longinquis terris constitutorum nomen Do
Abbreviated transcription (Latin):
tatur pars donati. ubi pascis ubi cubas in me¬
ridiȩ: & tamen uereris ne cum imꝑialibus
legib adiuutatem cogimini. nomen dei a
iudeis & paganis diutius blasphemetur:
quasi nesciant iudei quemadinodum pri¬
mus popłs isrł etiam bello delere uoluerit
duas illas trib & dimidiam que ultra ior¬
danem terras acceꝑant: quando eã putaue¬
runt se ab unitate sui popłi seꝑasse. Paga¬
ni uero magis nos blas phemare possunt de
legib quas contra ydoloꝵ eultores xp̃iani
imꝑatores culerunt. & aamen exeis multi
correcti & ad deum uiuum uerũq conu̾si
sunt. & quotidie conuertuntur. S plane &.
iudei & pagani si tam paucos putarent eẽ xa¬
nos quam pauei uos estis qui solo uos xp̃ia¬
nos esse ꝑhibetis. nec blasphemare nos dig¬
narentur: s & numquam ridẽ cessarent. Nõ
timetis ne uobdicant iudei. ubi ẽ quod pau¬
lus ur̃ ꝑecliam ur̃am intelligit. uͥ dictum¬

Expanded text:
tatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in metatur pars Donati: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunt, et tamen ex eis multi correcti et ad deum uiuum uerumque conuersi sunt et cotidie conuertuntur. sed plane et Iudaei et pagani si tam paucos putarent esse Christianos, quam pauci uos estis, qui solos uos Christianos esse perhibetis, nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent. non timetis, ne uobis dicant Iudaei: Ubi est, quod Paulus uester ecclesiam uestram intellegit, ubidictum
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum hoc nesciͣs: incerti uob̾met ipsis sicis
Quod necesse ẽ contingat omnib qui ꝓ sua
societate utunt᷑ destimonio: ñ diuino s suo:
Neq enum potestis dicere si hoc contigisset
nos latere ñ posset: cum in africa ipsa quot
iam parces facte sint ex parte donati. si in¬
terrogemini ñ dicatis. presertim quia tan¬
do sibi ñ uidentur qui hoc faciunt iustiores.
quanto fuerint pauciores: & utiq tanto st̃
latentiores. Ac ꝑhoc incerti estis ne forte ali¬
qui pauci iusti. & ideo minie noti. alicu¬
bi longe contra africe meridiem antequam
pars donati iusticiam suam a ceteror homi¬
num iniquitate secerneret. se primitꝰ cau¬
sa equissima seꝑauerit in latere aquilonis.
et ipsa sit pocius eccłia dei tamquam sion
sp̃itał. que uos omnes iusta seꝑatione pre¬
uenit. multoq presumptius ꝓ se interpre¬
cetur. qđ scriptum ẽ mons syon latera aqͥlo¬
nis ciuitas regis magni. quam ꝓse inc̃pre¬

Expanded text:
ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam partes factae sint ex parte Donati, si interrogemini, non dicatis, praesertim quia tanto sibi uidentur, qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam pars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se primitus causa aequissima separauerint in latere aquilonis et ipsa sit potius ecclesia dei tamquam Sion spiritalis, quae uos omnes iusta separatione praeuenit, multoque praesumptius pro se interpretetur, quod scriptum est: Mons Sion, latera aquilonis, ciuitas regis magni, quam pro se interpre
Abbreviated transcription (Latin):
de meridie gliabitur. ñ dico aduersꝰ orbemte¬
rarum. s adu̾sus ipsam partem donati unde
pars rogati bi eiussimum frustum de frusto
maiore precisum ẽ: quis autem ñ impuden¬
tissime nuitatur aliquid in allegoria positum
pse interpretari n habeat & manifesta testimo¬
nia quors lunine illustrentur obscura: quod
autem omiub donatistis dicere solemus. qͣn¬
to fortius uob dicimus si possunt qd fieri nõ
potest aliqͥ hab̾e causam iustam qua cõmuni¬
onem suam separent a communione orb tra¬
rum. eamq appellent eccłiam xp̃i. quod se
iuste ab omnium gentium communione se¬
parauerint. unde scitis in xp̃iana societate
cam longe lateu diffusa. ne forte antequã
uos seꝑaretis iam se aliqui uista causa seꝑaue¬
rant. in longinquissimis terris. unde ad uos
eoꝵ iusticiȩ fama ñ potuerit ꝑuenire: quo
modo in uob potest eẽ ȩccłia potius quã in
illis. qui se priores forte seꝑauerunt:ita fit

Expanded text:
de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem tede meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnibus Donatistis dicere solemus, quanto fortius uobis dicimus: si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem suam separent a communione orbis terrarum eamque appellent ecclesiam Christi, quod se iuste ab omnium gentium communione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad uos iustitiae fama non potuerit peruenire? quo modo in uobis potest esse ecclesia potius quam in illis, qui se priores forte separauerunt? ita fit,
Abbreviated transcription (Latin):
sequenter accepimus. & predicari in nomine
eius penitenciam & remissionem peccatoꝵ ꝑ
omnes gentes incipientib ab ierłm: & incõt¬
cusse tenere debemus: quis quis uob innun¬
ciauerit preter quam quod accepistis ana¬
themasit.Si autem uniusos donatistas ñ audi¬
mus se ꝑ eccłia xp̃i opponentes. quia nullum
ꝑ se cestimonium de diuins libris ꝓferunt
quo id doceant: quantominus rogoꝰ e roga¬
cistas audire debemus. qui nec illud ꝓse in¬
terpretari conabuntur. quod scriptum÷ ubi
pascis ubi cubas in meridie. Si enim hoc loco
scripturarum meridies affrica intelligenda:
in parte donati quȩ sub celi feruentiore pla¬
ga ẽ. omnes uos maximianiste suꝑabunt: o
schisma itib tantio & in cripoli exarsit. S co¬
fligant cum eis arruges. &. hoc magis ad se
ꝑtinere contendant. Mauritania famen cesa¬
riensis occidentali quam meridiane parci ui¬
cinior. quando nec africam se uult dici. qm

Expanded text:
sequenter accepimus: Et praedicari in nomine sequenter accepimus: Et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem et inconcusse tenere debemus: Quis quis uobis adnuntiauerit, praeterquam quod accepistis, anathema sit. Si autem uniuersos Donatistas non audimus se pro ecclesia Christi opponentes, quia nullum pro se testimonium de diuinis libris proferunt, quo id doceant, quanto minus, rogo te, Rogatistas audire debemus, qui nec illud pro se interpretari conabuntur, quod scriptum est: Ubi pascis, ubi cubas in meridie? si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intellegenda est in parte Donati, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
rit filius hominis. Da ueniam ñ credimus:
licet enm et hoc audeas forsitan dicere. ut
in uob possit inueniri fides. quam se in terra
ĩinuenturũ dominus dixit. ñ uos in ter¬
ras in celo ẽẽ deputandos. nos tamen apłs
Ncautos reddidit: ut ętiam angłm de celo
ab aliud euangłizantem preter quam quod
cepimus. anatema ẽẽ debe preceꝑit. Qͦ mͦ
iucem fidimus ex diuinas licteris accepisse
nos xp̃m manifestum: si ñ inde accepimi & ex¬
lum manifestã.: quaslibet quisq ansas et
uncos aduers siplicitatem ueritatis ĩte¬
xat. quaslibet nebulas callide falsitatis of¬
fundat: sicut anatema erit qͥ ad runciaue¬
rit xp̃m neq passum ẽẽ neq cercio die resur¬
rexisse. quoniam in ueritate euanglica acce¬
pimus. oportebat xp̃m pati et resurgere a
mortus tercia die: sic erit anathema qͥs qͥs ad¬
nunciauerit eccłiam preter communionem
omniuun gentium: quia eadem ueritate con¬

Expanded text:
rit filius hominis. da ueniam, non credimus. rit filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum de caelo nobis aliud euangelizantem, praeterquam quod accepimus, anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuinis litteris accepisse nos Christum manifestum, si non inde accepimus et ecclesiam manifestam? quaslibet quisque ansas et uncos aduersus simplicitatem ueritatis intexat, quaslibet nebulas eallidae falsitatis offundat, sicut anathema erit, qui adnuntiauerit Christum neque passum esse neque tertio die resurrexisse, quoniam in ueritate euangelica accepimus: Oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, sic erit anathema, quisquis adnuntiauerit ecclesiam praeter communionem omnium gentium, quia eadem ueritate con
Abbreviated transcription (Latin):
hc audierit. cartennas uenerit. uł in uiciniã
terimensium: mundaria delictis suis omi
nñ potuerit. Itane si carueris ista uoce ride¬
s te metius: & cum ea ñ cares. flere te ñ uis:
Aiutum autem aliqͥd uderis dicere. cũ catho¬
lcc nomenꝰ ex tocius orb communione inter¬
urtaris. s ex obseruatione preceptoꝵ ominiu
diuinors atq omnium sacramentoꝵ. quasi
nos etiam si forte hinc sit appellata catholica
uuod totum ueraciter teneat. cuius ueri¬
tas ñnulle parciełe etiam in diuersis inue¬
nuntur heresib huius nominis testimonio
autimur ad demonstrandam eccłiam. in om¬
ul gentib et ñ ꝓmissis dei : etiam multis tãꝙͣ.
nufestis oracuł ipsius ueritatis. S nempe
: totum quod nob̃ ꝑsuadẽ conaris. solos
mmansisse rogatistas. qui catholici recte appel¬
undisint. ex obseruatione preceptaꝵ omniũ
diuinoꝵ atq omnium sacramencoꝵ.C. uos
cẽ solos in quib inueniat fidem cum uene¬

Expanded text:
hoc audierit, Cartennas uenerit uel in uiciniam hoc audierit, Cartennas uenerit uel in uiciniam Cartennensium, mundari a delictis suis omnino non poterit. itane si carueris ista uoce, rideri te metuis et, cum ea non cares, flere te non uis? Acutum autem aliquid uideris dicere, cum catholicae nomen non ex totius orbis communione interpretaris sed ei obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, quasi nos, etiam si forte hinc sit appellata catholica, quod totum ueraciter teneat, cuius ueritatis nonnullae particulae etiam in diuersis inueniuntur haeresibus. huius nominis testimonio nitimur ad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uene
Abbreviated transcription (Latin):
uulum scilicet & infirmum. ꝓpter quem xp̃e
mortuus ẽ. ñdum cibo paterno idoneum. s
adhuc materno lacte nutriendum & hylaru
libros mͥ opponis. uti neges eccłiam crescentẽ
in omnib gentib usq in finem scłi. quam ds̃
contra incredulitatem uram cum iuratione
pmisit: & cum eẽtis infelicissimi si tunc qͣn
pͥmittebatur resisteretis: nunͦ etiam cũ red¬
ditur contradicitis.S hẏstoricus doctꝰ mas¬
us e quid inuenisti: quod contra dei desti
ostrendum putares: dicis enĩ. Quan
totuis mundi ꝑtinet partes. modica
ose disimulas in quam multas iam barba¬
ꝓ aciones tam paruo tempore uenerit euã¬
dum ut nec inimici xp̃i dubitare iam pos¬
In breui tempore futurum quod disciplis
espondit de scli fine querentib: et predicabi¬
ar hoc euanglium in uniuerso orbe in desti¬
ninum omnib gentib & tunc ueniet firas
ubi quidem ĩam diu predicetur. nisi quis qs

Expanded text:
uulum scilicet et infirmum, propter quem Christus uulum scilicet et infirmum, propter quem Christus mortuus est, nondum cibo paterno idoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum iuratione promisit! et cum essetis infelicissimi, si tunc, quando promittebatur, resisteretis, nunc etiam, cum redditur, contradicitis. Sed historicus doctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica te nosse dissimulas, in quam multas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso orbe in testimonium omnibus gentibus et tunc ueniet finis. ubi quidem iam diu praedicatur, nisi, quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi primum illos centum uiguiti sp̃s sanci
gentes exierit. sicut eis dixerat ascensurꝰ in
cȩlum. eritis mͥ testes in ierłm. & in dota iuder
& samaria & usq in fines cerre: qr in omuem
terram ex iuit sonus coꝵ et in fines orb̃ teri
u̾ba eoꝵ: & du contradicis diuinis cestimonis
tanta firmitate roboratis. tanta luce manift̃¬
tis. & ad istam ꝓscriptionem xp̃i hereditatem
ꝑducere conaris: ut cum in eius nomine sic̃
dixit predicetur penitentia in omnib gent
quisquis hac fuerit predicatione cominotu
in qualibet parce orb terrarum. nͥ quesierit.
iuuenerit latentem in mauritania cesarien¬
si cartennensem uincencium. aut aliquẽ ex
eius nouem aut decem consortib: dimicti
ei peccata ñ possint. Qid ñ audeat typꝰ morti¬
cine pellicule: quo ũ se precipitet presumpta
carnis ⁊ sãgͥni : hoccine ẽ bonũopus cuum
ꝓpter quod ñ tuneas potestatem : tantum scan¬
dalum ponis aduers filium matris tue par¬

Expanded text:
ubi primo illos centum viginti Spiritus saamariam, et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in coelum, Eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea et Samaria, et usque in fines terrae : quia in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. et tu contradicis diuinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestis et ad istam proscriptionem Christi hereditatem perducere conaris, ut, cum in eius nomine, sicut dixit, praedicetur paenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi quaesierit et inuenerit latentem in Mauretania Caesariensi Cartennensem Vincentium aut aliquem ex eius nouem aut decem consortibus, dimitti ei peccata non possint. quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se praecipitet praesumptio carnis et sanguinis? hocine est bonum opus tuum, propter quod non timeas potestatem? tantum scandalum ponis aduersus filium matris tuae par
Abbreviated transcription (Latin):
bonum opus ẽẽ iudicauit ⁊si semꝑ eẽt lai¬
dabile ꝑsecutionem pati: sufficeret dño dice¬
re: Beati qui ꝑsecutionem patiuntur: Nec
ad deret ꝓpter iusticiam: Item si semꝑ ẽẽt cul¬
pabile ꝑsecutionem facere: ñ seriptum eẽt in
ubris scĩs detrahentem ꝑximo suo occultei
hunc ꝑsequebar. Aliquando ergo & qui eai
puticur inuitus e: et qui eam facis iuistus e
S e plane semꝑ et mali ꝑsecutisurt donos.
et boni ꝑsecuti sunt malos: Illi noe endoꝑ llu
iusticiaps ult consulendo ꝑ disciplinam: Illi
unmaniter. ili temꝑanter. ui seruientes ui¬
mancati: illise ritati. Ham qui trucidat ũ
siderat quem admodum secet: Iile enĩ ꝑsequi¬
cur sanitatem: ille putredinem Oeciderune
impis ꝓphas: occiderunt impios ee ꝓpheifila¬

Expanded text:
bonum opus esse judicavit? 8. Si semper esset laubonum opus esse judicavit? 8. Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret Domino dicere, Beati qui persecutionem patiuntur; nec adderet, propter justitiam . Item si semper esset culpabile persecutionem facere, non scriptum esset in sanctis Libris: Detrahentem proximo suo occulte, hunc persequebar. aliquando ergo et qui eam patitur iniustus est et qui eam facit iustus est. sed plane semper et mali persecuti sunt bonos et boni persecuti sunt malos, illi nocendo per iniustitiam, illi consulendo per disciplinam; illi immaniter, illi temperanter; illi seruientes cupiditati, illi caritati. nam qui trucidat, nosiderat, quem ad modum secet; ille enim persequitur sanitatem, ille putredinem. occiderunt impii prophetas, occiderunt impios et prophetae; tla
Abbreviated transcription (Latin):
cur in hac tradicione ds̃ ÷ pius. & homo re¬
us: nisi quia in re una quam fecerunt cau¬
sa ñ una ẽ qua fecerunt: tres cruces uno
in loco erant: in una latro libandus. in alia
latro dampnandus. in medio. xp̃s: alterũ
liberaturus. alterum dampnaturꝰ. Quid
similius. istis crucib : quid dissimiliꝰ istis
pendentibus : traditus ÷ paulus incluen¬
dus & colligendus. S quolibet custode car¬
ceris peior ÷ utiq sachanas: cui tam̃ ipse
paulus tradidit hominem in inderitũ car¬
nis. ut sp̃s saluus sit in die dnĩcħu &
hic quid dicimus : ecce maciori tradidit
crudeł traditor: crudeliori tradidit mise¬
ricors traditor. Difamus fr̃s insimilitudi¬
ne opũ discernere animos operantũ. Ne
clausis ocłis calumpniemur: et beniuolos
ꝑ nocentibus accusemus Item cum ait idẽ
apłs tradidisse se quosdam sathane ut disce¬
rent ñ blasfemare malum ꝓ malo reddidit.
anpotius malos etiam ꝑ malum emendare:

Expanded text:
cur in hac traditione Deus est pius, et homo recur in hac traditione Deus est pius, et homo reus, nisi quia in re una quam fecerunt, causa non una est, qua fecerunt? tres cruces uno in loco erant: in una latro liberandus, in alia latro damnandus, in medio Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus. quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? traditus est Paulus includendus et conligandus, sed quolibet custode carceris peior est utique satanas, cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. et hic quid dicimus? ecce mitiori tradidit crudericors traditor. Discamus, frater, in similitudine operum discernere animos operantium, nec clausis oculis calumniemur, et benevolos pro nocentibus accusemus. Item cum ait idem Apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut discerent non blasphemare , malum pro malo reddidit, an potius malos etiam per malum emendare,
Abbreviated transcription (Latin):
ne inflatus: iste dilectione inflãmatus est.
er abel occidit ꝓpħas: helyas occidit pseu¬
do ꝓpħas: Puto quod diuersa sint merita fa¬
cientium: & diuersa passoꝵ: aspice ȩtiã tẽm¬
pora testamenti noui. quando iam ipsa man¬
suetudo haritatis ñ solum in corde erat ser¬
uanda. uerum ętiam in luce monstranda:
quando petri gladius in uaginam reuocat᷑
a xp̃o. & ostenditur ñ debuisse de uagina
exire. nec ꝓ xp̃o. Legimus tamen ñ solum qd
cecidunt iudei paulum apłm: uerum ȩtiam
quod cecidunt & greci ꝓ pͥaulo apło sostenẽ
iudeum. Nonne similitudo facti quasi utrosq
coniungit: & tamen eos cause dissimilicudo
discernit: Nempe deus ꝓprio filio suo ñ peꝑ¬
cit: si ꝓ nob̾ omnib tradidit illum: Nempe
de ipso filio dr̃. Qui me dilexit. & tradidit
semet ipsum ꝓ me. Nẽpe & de iuda dr̃ qd in¬
troierit in eum sathanas: ut traderet xp̃m
ipse xp̃s corpus suum. & iudas dñm suum:

Expanded text:
ne inflatus, iste dilectione inflammatus est.. ne inflatus, iste dilectione inflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de uagina exeri nec pro Christo. legimus tamen non solum, quod ceciderunt Iudaei Paulum apostolum, uerum etiam quod ceciderunt et Graeci pro Paulo apostolo Sosthenen Iudaeum. nonne similitudo facti quasi utrosque coniungit et tamen eos causae dissimilitudo discernit? nempe deus proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum: nempe de ipso filio dsemetipsum pro me : nempe et de Juda dicitur quod introierit in eum satanas, ut traderet Christipse Christus corpus suum, et Judas Dominum suum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẜsaac & ismahel. de sp̃italib & carnalib figo¬
rentur: & cum legamus ancillam & filium
aius a sara passos graues molestias: paulus
tamen apłs dicit quod ab ismahele ꝑsecuti¬
onem sit passus ysaac S sicut tunc inquit
luit intelligant magis eccłiam catholicam
ssecudionem pati suꝑbia et impietate car¬
ulium. quos temporalib molestiis. atq
Trorib emendare conatur. Q equid ergo
fieit uera & legitima mater. ętiam si asꝑũ
larunq sentiatur. ñ malum ꝓ malo red¬
reddit: sibonum disciplinȩ expellendo ma¬
lum iniquitatis apponit: ñ odio nocendi.
si dilectione sanandi: Cum boni & mali ea¬
dem faciunt. eademq paciuntur: ñ factis
et penis s causis utiq discernendisunt. Pha¬
rao popłin dei duris laborib atterebat:
moy ses eundem popłin irapie agentẽ duris
cohercitionib affligebat: Similia fecerunt:
s ñ similiter ꝓdesse uoluerunt: Illȩ dñatio¬

Expanded text:
Isaac et Ismahel pro spiritalibus et carnalibus figuIsaac et Ismahel pro spiritalibus et carnalibus figurentur; et cum legamus ancillam et filium eius a Sara passos graues molestias. Paulus tamen apostolus dicit, quod ab Ismahele persecutionem sit passus Isaac: Sed sicut tunc, inquit, sunt, intellegant magis ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. quicquid ergo facit uera et lamarumque sentiatur, non malum pro malo reddit, sed bonum disciplinae expellendo malum iniquitatis apponit, sed dilectione sanandi. cum boni et mali eadem faciunt eademque patiuntur, non factis et poenis sed causis utique discernendi sunt. Pharao populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat; similia fecerunt, sed non similiter prodesse uoluerunt; ille dominatio