comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posse ꝑuenire. Et linea cubitoꝵ .xii. ambiebat
colũpnã utͣmq. Linea .xii. cubitoꝵ. norma ẽ
apłicȩ iustitucionis. Qͤ nimirũ linea ambit co
gentib p̃dicare missus. ea tantũ fac̾e curat ac
docere: q̃ scã ꝑ apłos accepit. ac didicit eccłia.
sꝑnere uł ꝓsuo libitu noua qͤlib&. statuere ma¬
luerit: ñ ẽ talis colũpna templo dĩ apta:. qr dũ
apłica statuta seqͥ contẽpuit. qͣsi uł exilitate in¬
ertiȩ suȩ. uł elationis tumide grossitudine. rĩ.
cubitoꝵ lines ñ conuenit. Duo ꝙͦ capitella fec q̃¬
eibitoꝵ altitudinis capitellũ unũ: ⁊ qͥnq cubito¬
rũ altitudinis capitellũ alt̾m. Capita ⁊ enĩ colũp¬
Iũba. Duo aũ capitella q̃his capitib erant suꝑ¬
posita. duo sunt testam̃ta. qͦrũ meditacioni atq
obseruantiȩ doctoresscĩ toto ⁊ aĩo subdunt᷑
corpe. Uñ bene utrũq capitellũ qͥnq cubitos ha-
testam̃tũ ñ alia nob̾ aliq̃ p̃dicat: qͣmq̃ moyses

Expanded text:
odecim ambiebat columnam utramque. » Linea duodecim cubitorum norma est apostolicae institutionis: quae nimirum linea ambit colgentilibus praedicare missus, ea tantum facere curat ac docere, quae per apostolos accepit ac didicit Ecclesiaspernere, vel pro suo libito nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta: quia dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae, vel elationis vitio, de grossitudine duodecim cubitorum lineae non convenit. « Duo quoque capitella feccubitorum altitudinis capitellum unum, et quinque cubitorum altitudinis capitellum alterum. Capita enim columverba. Duo autem capitella, quae his capitibus erant superposita, duo sunt Testamenta, quorum meditationi atque observantiae doctores sancti toto et animo subduntur et corpore. Unde bene uTestamentum non alia praedicat, quam quae Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
tes oꝑib. dñõ sacͥficia laudis offerimꝰ. Interior
ta: ipsa ẽ ꝓmissa nob̾ uita in cęlis. Interior qͥdẽ
lata: aũ q̃ utͣmq domũ ab inuicẽ diuidunt:
ipsasunt claustra cęli qͦrũ nob̾ aꝑtionem
cotidie suspiramꝰ: ⁊ qͣntũ dñs dona¬
uerit pia semꝑ instantia donec aꝑiant᷑. ⁊ intͣ¬
rolceat pulsamꝰ. Ebi ⁊ si necdũ añ solutionẽ
diuine pietatis: q̃ orationũ rrãrun. elemosi

Expanded text:
tes operibus, Domino sacrificia laudis offerimus. Interior tes operibus, Domino sacrificia laudis offerimus. Interior ta, ipsa est promissa nobis vita in coelis, interior quidem lata autem, quae utramque domum ab invicem dividunt, ipsa sunt claustra coeli, quorum nobis apertionem quotidie suspiramus, et quantum Dominus donaverit, pia semper instantia, donec aperiantur, ut intrare liceat, pulsamus. Ubi, etsi necdum ante solutionem divinae pietatis,
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ templi: occidentalem dic̃. Ab ortu enĩ soł
ingressũ habebat tẽplũ: ⁊ ab occasu domũ inte¬
rem domũ ab ext̾iore seꝑabant. a pauim̃to usq
ad suꝑiora eẽ dñr edificata: ñ usq ad laquearia
significat. q̃.xxx. cubitis erant insublime a pa¬
uimento suspensa: ut sup̃ iam dictũ ẽ. s tantũ
usq ad cubitos uginti altitudinis. ut inseqͣntib
aꝑte legit᷑. Reliquũ uͦ erat suꝑ hec tabulata aꝑ¬
tum ⁊ inane.usq ad laquearia cubitoꝵ decẽ al¬
titudinis: ⁊ cubitoꝵ.xx. longitudinis: iuxta
laticudinẽ domꝰ. ꝑ qͣm nimirũ ianuã fumꝰ in¬
censoꝵs de altari thimiamatis solebat inscã scõꝵ
ascendere: atq ad archam diũ oꝑiendã penetͣre.
In qͣdistinctione domꝰ dnĩ. patos figura misterii.
E apło exponente luce clariꝰẽ: qr pͥor domꝰ in qua
semꝑ introibant sac̾dotes sacͥficioꝵ officia con¬
summantes. pͥsens ẽ eccłia: uͥ cotidie piis unsisten¬

Expanded text:
partem templi, occidentalem dicit: ab ortu enim solis ingressum habebat templum, et ab occasu domum interem domum ab exteriore separabant, a pavimento usque ad superiora esse dicuntur aedificata, non usque ad laquearia significat, quae triginta cubitis erant in sublime a pavimento suspensa, ut supra dictum est, sed tantum usque ad cubitos viginti altitudinis, in sequentibus aperte legitur. Relictum vero erat super haec tabulata aptum et inane, usque ad laquearia cubitorum decem altitudinis, et cubitorum XX longitudinis, juxta latitudinem domus, per quam nimirum januam fumus incensorum thymiamatis solebat in sancta sanctorum ascendere, atque ad arcam Domini operiendam penetrare . In qua distinctione domus Domini patet figura mystica, et apostolo exponente luce clarius est, quia prior domus, in qua semper introibant sacerdotes, sacrificiorum officia consummantes, praesens est Ecclesia, ubi quotidie piis insisten
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb aꝑiendꝰ. qͥ ab initio mundi usq ad id tpr̾is
infide ueritatis de mundo tͣnsierunt. Bene idẽ
uelũ sub qͦ in oracłm intrabat᷑. ex iacincto purpu¬
ra coccino. ⁊ bysso factum eẽ:ei qͦ cherubin in¬
texti ẽẽ memorant᷑. Iacictꝰ qͥppe qͥ cęli colorem
unitat᷑: suꝑnoꝵ desideriis apte cõꝑat᷑. Pur pura
q̃ sanguine conchilioꝵ conficit᷑. ⁊ sanguineam
p̃fert spetiẽ: ñ inmerito sacram̃tũ dnĩcȩ signifi¬
cat passionis: qͦ nosinitiari crucẽ nr̃am portando
debemꝰ. Cocgno qd̃ rubeo colore flãmascit: con¬
grue uirtꝰ expͥmit᷑ amoris: de qͦ mirantes dixere
qͥ cũ dño ambulau̾ant discipłi. Nonne cor nrm
ardens erat in nob̾ dũ loq̃ret᷑ iniuia: & aꝑurte nob̾
scͥpt᷑as: ᷤ Byssus q̃ de t̾ra uirenti germine nascit᷑.¬
⁊ longo artificũ exercitio. natiuũ exuit uirorẽ.
atq ad albentẽ ꝑducit᷑ spetiem: congrue castiga¬
tionẽ carnisnrẽ insinuat: cuiꝰ qͣsi humorẽ inge¬

Expanded text:
ibus aperiendus, qui ab initio mundi usque ad id temporis in fide veritatis de mundo transierunt. Bene idem velum, sub quo in oraculum intrabatur, ex hyacintho, purpura, cocco et bysso factum esse, ei quoque Cherubim intexti esse memorantur. Hyacinthus quippe qui coeli colorem imitatur, supernorum desideriis apte comparatur. Purpura, quae sanguine conchiliorum conficitur, et sanguineam ipsam praefert speciem, non immerito sacramentum Dominicae significat passionis: quod nos intueri crucem nostram portando debemus. Cocco, quod rubeo colore flammescit, congrue virtus exprimitur amoris. De quo mirantes dixere qui cum Domino ambulaverant discipuli, « Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur in via, et aperiret nobis scripturas? » Byssus quae de terra virenti germine nascitur, et longo artificum exercitio nativum exuit virorem, atque ad albentem perducitur speciem, congrue castigationem carnis nostrae insinuat: cujus quasi humorem inge
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtus ĩtemplo erant auri eeñt laminis tecte:
q̃ uͦ foris parebãt he minime deaurate: ipsã
cedri speciẽ formãq cunctis ostenderent: inqͣ
tam̃ imposita sibimet tabulata gestiũt. Qd̾
gͦ extͥnsecus eminebat trabiũ: uitam sc̃toꝵ
q̃ nobis int̾ris ĩnotesc̾e potuit designat. Qd̾
intꝰ ĩ templũ deauratũ fulgebat: cdaritatem
illã qͣ in celesti patͥa ĩ aspectu sui gaudent cre¬
atoris figurate denũciat. Domꝰ autẽ cum
edificaret᷑ lapidib de dolatis atq ꝑfectis edifica¬
ta est: ⁊ malleus ⁊ securis ⁊ om̃e ferramen

Expanded text:
intus in templo erant, auri essent laminis tectae; intus in templo erant, auri essent laminis tectae; quae vero foris parebant, hae minime deauratae, ipsam cedri speciem formamque cunctis ostenderent, in qua tamen imposita sibimet tabulata gestabant. Quod ergo extrinsecus eminebat trabium, vitam sanctorum, quae nobis in terris innotescere potuit, designat. Quod intus in templo deauratum fulgebat, claritatem illam, qua in coelesti patria in aspectu sui gaudent creatoris, figurate denuntiat. « Domus autem cum aedificaretur, de lapidibus dolatis atque perfectis aedificata est. Et mal
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnsecus domũ muniebant ⁊ ornabant. tante
erant longitudinis. ut capita earũ forinsecꝰ
ꝓminerent. In infio qͥdẽ ordine cubitors
uii. in medio sex. insup̃mo qͥnq. atq in eisdẽ
capitib earũ tabulata cõponerent᷑: neq̃qͣm
muris tẽpli infixa. s iuxta muros trabibꝰ q̃ de
muris exiebant suꝑ posita. Qid itaq ꝑtrabes
domꝰ. q̃ ⁊ tabulata portabant: nͥ p̃dicatores
scĩ tipicȩ sunt designati: Qi dũ ipsi sublunem
atq honorabilem in ȩccłia dĩ locum tenent.
infirmiores ꝙͦ ac fragiles. suis p̃dicationib
tib ĩ funoꝵ appetita sustollũt: atq ad celestia
de siderãda ac oꝑãda suspẽdũt: suis etiã ĩtertes
sionib ut inceptis ꝑsistant adiuuãt. Legimꝰ
autẽ ĩ libro ꝑalipomienõ. qd̾ trabes templi sicut
⁊ cet̾a eiꝰ interiora fuerĩt auri uestite. Qd̃ ita
factũ ẽẽ nõ dubiũ ẽ. ut ille trabiũ partes que

Expanded text:
trinsecus domum muniebant et ornabant, tantae trinsecus domum muniebant et ornabant, tantae erant longitudinis, ut capita earum forinsecus prominerent, in infimo quidem ordine cubitorum septem, in medio sex, in supremo quinque. At in eisdem capitibus earum tabulata componerentur, nequaquam muris templi infixa, sed juxta muros trabes, quae de muris exierant superposita. Qui itaque per trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sunt typice designati? Qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in ecclesia Dei locum tenent, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infimorum appetitu sustollunt, atque ad coelestia desideranda ac speranda suspenduntsionibus, ut in coeptis persistant, adjuvant. Legimus autem in Paralipomenon quod trabes templi, sicut et caetera ejus interiora, fuerint auro vestitae. Quod ita factum esse non dubium est, ut illae trabum partes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
niirum altior ꝓfessio uirtutis. artiorẽ debet
tenere uiã uiuendi. Singla aũ tabulata ha¬
bebant incirtuitu lat̾a idẽ luriculas ⁊ ne faci¬
le quis ĩ eisdem tabulatis consistens siue resi¬
dens posset ad ĩferiora detidẽ: qd̾ ochozie regi
contigisse ĩ samaria legimꝰ. Que nimirum
lat̾a: ñ incongrue cotidianũ diuinȩ ꝓtectionis
erga nos munimen designant. De qͥb psalmis¬
ta. Immittit inqͥt angłs dñi incircuitu ti¬
mentiũ eũ: ⁊ eripia eos. Ascendit qͥdem in ce¬
siue scismiatici. aliqͣm bone actionis arcẽ con¬
unitat is ñ habent qͣsi patentib. ⁊ ñ solidis la¬
terũ p̃sidiis. semꝑ ad uitios infima relabunt᷑:
dũ diuino destituti auxilio. suȩ ꝑtinatiȩ fas¬
tu intereunt. Qua aũ arte p̃fata tabulata
parietib tẽpli sunt affixa: declarat᷑ cũ subdit᷑.
Trabes aũ posuit indomũ ꝑcircuitũ forinsecus:
ut ñ hererent muris templi. Trabes aũ qͥ in¬

Expanded text:
nimirum altior professio virtutis arctiorem debet viam nimirum altior professio virtutis arctiorem debet viam tenere vivendi. Singula autem tabulata habebant in circuitu latera, id est loriculas, ne facile quis in eisdem tabulatis consistens sive residens, posset ad inferiora decidere, quod Achaziae regi contigisse in Samaria legimus . Quae nimirum latera, non incongrue quotidiana divinae protectionis erga nos munimina designant. De quibus Psalmista: « Immittet, inquit, angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . » Ascendit quidem in coesive schismatici aliquam bonae actionis arcem conunitatis non habent, quasi patentibus et non solidis laterum praesidiis, semper ad vitiorum infima relabuntur, dum divino destituti auxilio suae pertinaciae fastu intereunt. Qua autem arte praefata tabulata parietibus templi sint affixa declaratur cum subditur: Trabes autem posuit in domo per circuitum forinsecus, ut non haererent muris templi. Trabes ergo, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
erat qͥnq cubitos habebat. latitudinis. ⁊ mediũ
tabulatũ sex cubitorũ latitudinis: & t̃ciũ ta¬
bulatũ septẽ habens cubitos latitudinis. H tabu
templi uocant᷑. S s iacobũ frẽm diũ apłm: in
pinnacłm templi uñ ad ppłm contionaret᷑ leua¬
tũ eẽ legimꝰ. Utrum aũ moris fuerit doctorib
ut in his sedentes tabulatis ad circumstantem
inferiꝰ turbã feceruit sermonẽ: nusꝙͣ scͥptũ in
uemimꝰ: Pates gͦ ratio sac̾menti: qi tabulata ħ̃
trici totidemt fidliũ gradus comiugatoꝵ iudeli¬
cet continentium riu̾ginũ designant. Dis¬
tinctos quidem altitudint ꝓfessionis: sed socie¬
tate fidei et ueritatis ẽiusdem oñs ad domũ
domini ꝑtinentes: eiq fixa mente inherentes.
Ubi ꝓulchre dr̃ quia tabulatum qd̃ desuper e¬
rat. quinq cubitos habebat latitudinis: me¬
dium sex. ternum seꝑtem. Supremũ ergo ta¬
bulatum erat angustius ceteris: mediũ su¬
premo latiꝰ s ĩfimo erati factũ angustiꝰ: quia

Expanded text:
edium tabulatum, sex cubitorum latitudinis: et tertium tabulatum, septem habens cubitos latitudinis. » Haec tabultempli vocantur. Sed et Jacobum fratrem Dominpinnacula templi, unde ad populum concionaretur, levatum esse audivimus. Utrum autem moris fuerit doctoribus, ut in his sedentes tabulatis ad circumstantem inferius turbam fecerint sermonem, nusquam intio, quod tabulata haec tria totidem fidelium gradus, conjugatorum videlicet, continentium et virginum designant: distinctos quidem altitudine professionis, sed societate fidei et veritatis ejusdem omnes ad domum Domini pertinentes, eique fixa mente inhaerentes. Ubi pulchre dicitur quia tabulatum quod supererat, quinque cubitos habebat latitudinis, medium sex, tertium septem. Supremum ergo tabulatum erat caeteris angustius, medium supremo latius, sed infimo erat factum angustius, quia
Abbreviated transcription (Latin):
doctores scĩ ⁊ spãles qͥq in ȩccła: quib m̃te exceden¬
tib dõ. archana secretoꝵ cȩlestiũ specialiꝰ cet̾is
uide concedit᷑. Qͥ dum ea q̃ in occulto uident pub¬
licȩ fidelib pandunt: q̃si suscepto lumir e solis
fenestre cuncta templi penetralia repieia. Uñ
bene eedem fenestre oblique. id ÷ intꝰ latio. es fuis.
ẜꝑhibent᷑. qr nuirũ necesse ẽ. ut qͥsqͥs uibar su¬
ꝑnȩ contemplationis uł ad momentũ ꝑcorer÷
moxsinũ cordis ampliꝰ castigando dilatas: atq
ad maiora capescenda sollerti exercitacione p̃pa¬

Expanded text:
dentibus, Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur. Qui, dum ea quae in occulto vident, publice fidelibus pandunt: quasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse perhibentur: quia nimirum necesse est, ut quisquis jubar supernae contemplationis vel ad momentum perceperit, mox sinum cordis amplius castigando dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sum erat ad orientẽ: sic̃ ⁊ tabernacłm. Habe¬
batq ostiũ porticꝰ ab oriente cont̾ ostĩ templi.
iuxta qd hystoricꝰ udeoꝵ iosephꝰ aꝑtissune do¬
cet: ita ut sol equi noctialis oriens. directis radi¬
ors suors lineis ꝑ ostia tͥa. porticꝰ uidelics :⁊ tem¬
pli. oracłi archam testam̃ti ꝑfundẽ possa. Quia

Expanded text:
. Habebatque ostium porticus ab oriente, contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis, per ostia tria porticus videlicet, et templi et oraculi, arcam testamenti perfundere posset. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ it̾ ad cȩlestia pandet᷑. Deniq ita subiun-¬
xit. Et continuo exiuit sanguis ⁊ aqͣ. Aq̃ sci¬
lic&. q̃ ablium᷑ in baptismo: ⁊ sangus qͦ conse¬
cramur in calice scõ. ꝑhoc namq ostiũ nob̃
ẽ ascenius in mediũ cenacłm.⁊ a medio in
de p̃senti eccłȩ conu̾satione. ad reqͥem anima¬
rũ pꝰuortẽ ascendimꝰ. Rursumq de reqͥe
aĩarũ adueniente die iudicii. ad immortali¬
tatẽ qͦ corpors qͣsi in t̾ciũ cenacłm sublimiore
ꝓfectu penetrabimꝰ. ex qͦ in magna amboꝵ
⁊ corꝑis udelicet ⁊ ãe beatitudine ꝑpetuo ui¬
uamꝰ. Qd̃ qͥdem it̃ inuisibilit̾ agebat᷑: ita ut
soli hoc qͥ intrauerant nossent. q̃muis ipsũ ostiũ

Expanded text:
nobis iter ad coelestia panderetur. Denique ita subjunnobis iter ad coelestia panderetur. Denique ita subjunxit: « Et continuo exivit sanguis et aqua , » aqua scilicet qua abluimur in baptismo, et sanguis, quo consecramur in calice sancto. Per hoc namque ostium nobis est ascensus in medium coenaculum, et a medio in de praesenti Ecclesiae conversatione, ad requiem animarum post mortem ascendimus, rursumque de requie animarum adveniente die judicii ad immortalitatem quoque corporum, quasi in tertium coenaculum, sublimiori profectu penetrabimus, ex quo in magna amborum, et corporis videlicet et animae beatitudine, perpetuo vivamus. Quo quidem iter invisibiliter agebatur, ita ut s
Abbreviated transcription (Latin):
bebat domꝰ ostiũ ad meridiem. Nunc aũ
longe aliut significat. Partem nãq domꝰ
dextre latus templi meridianũ dicit: in cuiꝰ
parte orientali erat in ipso angło ostium fac¬
tum iuxta t̾ram in qd̃ introemites statim
ad altiora gradatum ascendebant⁊ habentes
uiam ascensus per ipsa parietis interiora:
donet tali itinere ad medium cenaculum:
et a medio peruenirent ad tertium. Nec
sic ascendẽtes creberrimas habebant a meri¬
die fenestras ⁊ qͣrũ luce certũ per omĩa ⁊ sine
offensione iter ꝑagerent. Qͥ nimiril locꝰ ꝓpͥe
ad corpꝰ dñicũ: qd̾ de uirgine sumpsit repicit.
Ostium nãq lateris medii ĩ parte erat domꝰ
dextre: qr defuncto in cruce dño. unus mili¬
tum lancea latꝰ eiꝰ aꝑuit. Et bene in parte
domꝰ dextre: qr dextrũ ei latus a nulite aꝑtum
ut ñ dic̾et ꝑcussit latꝰ eiꝰ aut uulnerauit. sed
aꝑuit: uidelicas qͣsi ostiũ lateris medii. ꝑ qd̃

Expanded text:
bebat domus ostium ad meridiem. Nunc autem bebat domus ostium ad meridiem. Nunc autem longe aliud significat. Partem namque domus dexterae, latus templi meridianum dicit. In cujus parte orientali ostium erat in ipso angulo factum, juxta terram. In quod introeuntes, statim ad altiora gradatim ascendebant, habentes viam ascensus per ipsa parietis interiora, donec tali itinere ad medium coenaculum, et a medio pervenirent ad tertium. Haecsic ascendentes creberrimas habebant a meridie fenestras, quarum luce certum per omnia et sine offensione iter agerent. Qui nimirum locus proprie ad corpus Dominicum, quod de virgine assumpsit, respicit. Ostium namque lateris medii in parte erat domus dexterae, quia defuncto in cruce Domino, unus militum lancea latus ejus aperuit. Et bene in parte domus dexterae, quia dexterum ei latus a milite apertum ussit latus aut vulneravit, sed aperuit, videlicet, quasi ostium lateris medii, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
mina ad et̾na p̾mia meruit introduci: ꝓpͥe
ꝑtinent. Ibi ⁊ enĩ ꝑfecti solummͦ ⁊ inmacłati
atq ab omĩ labe iniqͥtatis castigati: ingredi-¬
unt᷑. Non enĩ intͣbit in illõ ciuitatẽ aliqͥd co¬
inquinatũ. faciens abhoniinationẽ ⁊ menda-
tiũ: sic̃ in apochalipsi scͥpsit ioħes. Uͥ malleus
⁊ securis. ⁊ omẽ ferramentũ ñ audit᷑. qr hic
tundim᷑ adu̾sitatib & disciplina ueritatis
exercem: ut illic locis iuxta meritũ congru¬
is disponam᷑: ⁊ castigatione ceisante. solo amo¬
ris glutino qͦ ad inuicẽ copulem᷑ uno impleti
stium lateris medii cenacłi. xiii.¬
medii inparte erat domꝰ dextre: ⁊ ꝑ co¬
cleam ascendebant inmediũ cenadm: & a
medio int̃tium. Qdam hc̃ locum male uitel¬
ligentes putant ostiũ templi a meridie fuisse.
ñ attendentes qr si hoc significare uoluiss&
scͥptura. ñ ita dic̾et ostiũ lateris medii in par¬
te erat domꝰ dextre: s ita potiꝰ simplicit̃. ⁊ ha¬

Expanded text:
mina ad aeterna praemia meruit introduci, proprie pertinent. Ibi enim perfecti solummodo et immaculati, atque ab omni labe iniquitatis castigati ingrediuntur. « Non enim intrabit in illam civitatem aliquid coinquinatum, faciens abominationem et mendaubi malleus et securis et omne ferramentum non auditur , » quia hic tundimur adversitatibus, et disciplina veritatis exercemur, ut illic locis juxta meritum congruis disponamur, et castigatione cessante, solo amoris glutino quo ad invicem copulemur uno impleti stium lateris medii in pariete erat domus dextrae, et per cochleas ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium. » Quidam hunc locum male intelligentes, putant ostium templi a meridie fuisse, non attendentes, quia si hoc significare voluisset, Scriptura, non ita diceret: ostium lateris medii in parte erat domus dexterae, sed ita potius simpliciter, et ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstiũ gͦ templi dũs ẽ: qr nemo ueuit ad pa¬
trẽ nͥ ꝑipsũ. Et sicut alibi dicit. Ego sum os¬
tium: ꝑ me si quis introierit saluabitur. Os
tes ad ostiũ tẽpli ꝑducebat: qr grãm dm̃ salua¬
toris q̃ mũdũ erat redẽpturꝰ aꝑte p̃dicabat.
Factura gͦ porticꝰ tota: fideles illiꝰ tpr̃is signat. Os¬
tiũ uͦ ĩporticu: doctores qͥ cetĩs lucẽ uite ianuãq
ĩt̾ndi ad dñm paudebãt expͥmit. Et bene unũ
ostiũ: ꝑꝑ consonã ĩ om̃ib sctĩs fidẽ ac dilectio¬
nẽ ueritatis. Que uidelicet portitꝰ iuxta latitudi
nẽ tẽpli.xx. cubitis longa erat: qr nimirum
antiqͥ iusti ꝑlonganimitatẽ deuote mẽtis
desiderabãt uenire ad dilatationẽ eccł̃ie in

Expanded text:
nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum, et qui alibi dicit, Ego sum ostium; per me si quis introierit, salvabitur . Ostes ad ostium templi perducebat, et gratiam Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, praedicabat. Factura ergo porticus tota fideles illius temporis signat. Ostium vero in porticu doctores, qui caeteris lucem vitae, januamque intrandi ad Dominum pandebant, exprimit. Et bene unum ostium, propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis. Quae videlicet porticunem templi viginti cubitis longa erat, quia nimirum antiqui justi per longanimitatem devotae mentis, desiderabant venire ad dilationem Ecclesiae, in
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ sentencias aut sicuti ab ipsis conscrip¬
tȩ sunt posui: aut sensum eoꝵ meis u̾bis
breuiando explanaui. Prenotauiq in mar¬
ginib paginarũ aliquoꝵ eoꝵ nomina.
i sua ꝓpͥa u̾ba sunt. Ubi uͦ eoꝵ sensũ meis¬
tudinẽ. ꝓ ut diuina grã mͥ concedẽ digna¬
ta ẽ. de nouo dictaui:m. litt̾am mauri no¬
men expͥmentẽ. qd̃ m̃s magister beatȩ me¬
moriȩ albinꝰ mͥ indidit p̃notare curaui:
ut diligens lector sciat qͥd qͥsq de suo ꝓfere¬
bat. ꝗͥ due in singłis sentiendũ sit decernat
Pret̾ea hebrei cuidã modernis temꝑib in

Expanded text:
omnium sententias, aut sicuti ab ipsis conscripomnium sententias, aut sicuti ab ipsis conscriptae sunt posui, aut sensum eorum meis verbis breviando explanavi. Praenotavique in marginibus paginarum aliquorum eorum nomina, ubi sua propria verba sunt; ubi vero eorum sensutudinem, prout divina gratia mihi concedere dignata est, de novo dictavi, M litteram MAURI nomen exprimentem, quod magister meus beatae memoriae Albinus mihi indidit, praenotare curavi. ut diligens lector sciat quid quisque de suo proferat, quidve in singulis sentiendum sit, decernat. Praeterea Hebraei cujusdam modernis temporibus in
Abbreviated transcription (Latin):
crare: urẽq prudentiȩ ad ꝓbandũ humi¬
liter hoc dirigere. Qd̃ dep̾cor eo ammo
suscipiatis: qͦ uob̾ illd̃ tͣnsinisi. Non enĩ ar¬
bitror illd̃ eẽ uob̃ condignũ: s ex deuoto
corde qͣlecũq sit tam̃ platũ. Estimo enĩ
si illd relege̾ uolueritis. ꝑ omĩa uob̾ ñ displi¬
cere. cũ cognoueritis me ad hoc laborare uel¬
le. ut scorum patrũ dicta. ꝗͦ de p̃dicto libro
erxposita inplurib exemplarib disꝑsa suis.
inunũ ob cõmoditatẽ legentis colligerẽ:
qͣtinꝰ qͥd qͥsq eoꝵ insentenciis diu̾sis histo¬
rie regũ ꝑsingła loca senserit: parit̾ ⁊ scdi
ordinẽ a nob̾ dispositũ reꝑir&. Ibi enĩ inue¬
nis qͥd pat̾ augustinꝰ. qͥd ue insignis int̾preᷤᷤ
diuinoꝵs libroꝵ iheronunꝰ senserint: qͥd
papa beatꝰ ac suauissimꝰ doctor gregoriꝰ: qͥd¬
gister nobilis. ac cet̾i patres. quoꝵ longum ẽ
nomina recenseri rite intellexeruit. Quoꝵ

Expanded text:
crare, vestraeque prudentiae approbandum humicrare, vestraeque prudentiae approbandum humiliter hoc dirigere. Quod deprecor eo animo suscipiatis, quo vobis illud transmisi. Non enim arbitror illud esse vobis condignum, sed ex devoto corde, qualecunque sit, tamen prolatum. Aestimo enim, si illud relegere volueritis, per omnia vobis non displicere, cum cognoveritis me ad hoc laborare velle ut sanctorum Patrum dicta, quae de praedicto libro exposita in pluribus exemplaribus dispersa sunt, in unum ob commoditatem legentis colligerem, quatenus quid quisque eorum in sententiis diversis historiae Regum per singula loca senserit, pariter et secundum ordinem a nobis dispositum reperiret. Ibi enim inveniet quid Pater Augustinus, quidve insignis interpres divinorum librorum Hieronymus senserint: quid papa beatus ac suavissimus doctor Gregorius, quidgister nobilis, ac caeteri Patres, quorum longum est nomina recensere, rite intellexerint. Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
no. rabanꝰ exiguus seruoꝵ
dei seruus. in dno ȩt̃no ꝑ¬
petuam optat salutẽ. Cum uen̾ationem
tuã sc̃ẽ pater ubiq excellentẽ sentiamꝰ. ut
plurib ꝓfectuosam ẽẽ comꝑtum habeam᷑:
io ipsũ ut diuina clementia diutiꝰ fieri ꝑ¬
mutat. ⁊ nouissime ȩt̾na mercede remu¬
ñet. assidius p̃cib instant̾ deposcimꝰ. De
cet̾o qͦ qr urã scĩtas ꝑ quendã frẽm nr̃m¬
quẽ ad palatiũ p̾terito anto direximꝰ. nrẽ
paruitati suggere dignata ẽ quatinꝰ aliqd̃
uolum̃ uob̾ utile mitteremꝰ: nos hȩc sugges¬
tio ñ parũ sollicitos reodidit: qͥd uob̃ qui
diuites estis in omĩb. in omĩ scientia ⁊ in¬
omĩ doctrina. ⁊ apd̃ quẽ libroꝵs maxima
copia ẽ. placitum ⁊ condignũ accõmoda¬
re possemꝰ. Et qr uos aliquẽ librũ quẽ uob̃
mitterẽ nominatim ñ exp̃ssistis: cogitaui
mecũ in expositione libroꝵs regũ qd̾dam
opuscłm confic̾e̾. ⁊ nomini urõ illd conse¬

Expanded text:
no, RABANUS, exiguus servorum Dei servus, in Domino aeterno perpetuam salutem. Cum venerationem tuam, sancte Pater, ubique excellentem sentiamus, et pluribus profectuosam esse compertum habeamus, id ipsum ut divina clementia diutius fieri permittat, et novissime aeterna mercede remuneret, assiduis precibus instanter deposcimus. De caetquem ad palatium praeterito anno direximus nostrae parvitati suggerere dignata est quatenus aliquod volumen vobis utile mitteremus: nos haec suggestio non parum sollicitos reddidit, quod vobis, qui divites estis in omnibus, in omni scientia et doctrina, et apud quem librorum maxima copia est, placitum et condignum accommodare possemus. Et quia vos aliquem librum quem vobis mitterem nominatim non expressistis, cogitavi mecum in expositionem librorum Regum quoddam opusculum conficere, et nomini vestro illud conse
Abbreviated transcription (Latin):
tioni meȩ ueniã tͥbuas: qd̾ tam imꝑitꝰ ñ so¬
lum sermone. s s̃ scientia. tantũ opꝰ subire
p̃sumpsi. Non enĩ de mea.s de diuina con¬
fidebam potentia: de qͦscriptũ ẽ. Quia sa¬
pientia aꝑuit osmutũ. ⁊ linguas infantiũ
fecit disertaf. Qui ⁊ humanã fecit linguã
pecudis resonare loquelam. Legebam enĩ
uolentes ostentare ꝑitiã: nr̃am rep̃hensuri
sint inertiã. Quib ñ meis s beati ieroni¬
mi respondebo sermonib. Legant qͥ uo¬
lunt: qui aũ nolunt abiciant: ⁊ uentiler
apices. litt̾as calũpnient᷑. Magis urã cari¬
tate ꝓuocabor ad studiũ: qͣm illoꝵ detͣctio¬
ne ⁊ odio det̾rebor. Si enĩ hȩc parua a urã
grate suscepta fuerint pietate. dnõ opitu¬
lante adhuc aliqd̃ utile elaborare. ⁊ urȩ̃
scĩtati p̃sentare conabor. Conseruare dig¬
felici successu pollentẽ: ꝑpetualit̾.

Expanded text:
tioni meae veniam tribuas, quod tam imperitus, non solum sermone, sed etiam scientia, tantum opus subire praesumpsi. Non enim de mea, sed de divina confidebam potentia, de qua scriptum est: « Quia sapientia aperit os mutorum, et linguas infantium facit disertas . » Qui et humanam fecit linguam pecudis resonare loquelam . Legebam enim volentes ostentare peritiam, nostram reprehensuri sint inertiam. Quibus non meis, sed beati Hieronymi respondebo sermonibus: « Legant qui volunt; qui autem nolunts, litteras calumnientur. » Magis vestra charitate provocabor ad studium, quam illorum detractione et odio deterrebor. Si enim haec parva a vestra grate suscepta fuerint pietate, Domino opitulante, adhuc aliquod utile elaborare et vestrae sanctitati praesentare conabor. Beatitudifelici successu pollentem perpetualit
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. ⁊ ut̃q mori potuerit: iãq mortuꝰ
mortẽ uiuo ꝓnunciabat. F. Scd̾m utrũq
magicis carminib euocari: ⁊ uiuox appare̾
cõspectib: etiã corporis liniamẽta gestãte:
ut nõ solũ iudĩ ualeat s agnosci. Et si põt
gicis sacris: s dignet᷑ ostẽdi octultiorib mis¬
teriis sũme legi obtemꝑans ⁊ ut si fieri nõ
posse claruerit. ut ñ nt̃q sensꝰ ĩ hꝰ scͥpture
tcͣtatic̃e admitat᷑. s illo excluso: muginaria
similitudo samuelis diabolico ritu facta ĩ
sititam̃ fallatia sathane atq imaginarũ
similãdaꝵ callidi oꝑatio decipiendis sensi¬
b humanis multiformis ĩuigilat : pede¬
temptĩ qͥdem ne inqͥsitionib diligẽtiorib¬
rib p̾scribamꝰ: s potiꝰ existunemꝰ tale aliqͥd

Expanded text:
fuerit, et uterque mori potuerit, jamque mortuus fuerit, et uterque mori potuerit, jamque mortuus mortem vivo praenuntiabat; secundum utrmagicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potesgicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, ut non uterque sensus in hujus Scripturae tractatione admittatur: sed, illo excluso, imaginaria similitudo Samuelis diabolico ritu facta intsit, tamen fallacia Satanae, atque imaginum simulandarum callida operatio, decipiendis sensibus humanis, multiformis invigilat pedetentim quidem, ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus: sed potius exist
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ etiã infimos sp̃s aliqͣ uera agnosc̾e. tepo¬
ralia dũ taxa ad istam mortalitatem ꝑti¬
uẽtia. facile ẽ ⁊ nõ ĩ cõgruũ ut omp̃s ⁊ iustus
ad eors penã quib ista p̃dicunt᷑. ut malũ qd
eis immina anteꝗͣ ueniat p̃noscendo paciant᷑:
ab angłis p̃mntient hominib. Tantũ aut̃
audiunt. qͣntũ omniũ dñs atq mođ̾ator uł
ñ docendi magis ꝗͣ decipiendi fine ꝓnuntian.
Et forte hoc ẽ. qr cũ illa imago samuelis saulẽ
p̃ddicars moriturũ: dixit &̃. secũ futurũ: qd̃
utiq falsum ẽ. Magno qͥppe int̾uallo seꝑari
bonos amalis pꝰ mortẽ in eugło legimꝰ: cũ uit̾
suꝑbũ illũ diuitẽ qͥ apud inferos torm̃ta pa¬
teret᷑. & illũ qͥ ad eiꝰ ianuã ulcerosus iacebat.
iã in reqͥe constitutũ. magnũ chaos int̾iectũ
ẽẽ testat᷑. Aut si ꝓpt̾ea samuel ei dix̃ mecũ
eris. ut ñ ad eq̃litatẽ felicitatis. s ad parẽ
conditionẽ mortis referat᷑. qd̃ ut̃q homo

Expanded text:
oscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant. Et forte hoc est, quia cum illa imago Samuelis Saulem praedicat moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo separari bonos a malis post mortem in Evangelio legimus, cum inter superbum illum divitem, qui jam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie constitutum, magnum chaos interjectum esse testatur . Aut si propterea Samuel ei dixit, Mecum eris, ut non ad aequalitatem felicitatis sed ad parem conditionem mortis referatur, quod uterque homo
Abbreviated transcription (Latin):
ebron: significat conuocationes duarũ ple¬
bium in ȩccłiam catholicã. Hebron enum
int̾pr̃ conugiũ. Et bene sola sc̃a ȩccłia ca¬
tholica: coniugiũ nominat᷑. Sola ⁊ una ẽ
sponsa uidelicas celestis regis: de qͣu canti¬

Expanded text:
ebron significat convocationes duarum plebium in Ecclesiam catholicam. Hebron enim interpretatur conjugium. Et bene sola sancta Ecclesia conjugium nominatur: sola et bona est sponsa videlicet coelestis regis, de qua in Canti
Abbreviated transcription (Latin):
te Ariria inꝑ⁊ ⁊remanentes. pͥmordia
ta. uix inmundi fine nideos qͦs inuen̾it sus¬
cipit.: ⁊ extrema colligens eos qͣsi religuias
Sifuerit nimerꝰ filioꝵs isrł qͣsi harene maris.
reliqͥe salue fient. Possunt tñ iccirco gelboe
montes ex ore. ꝓpħȩ maledici: ut dũ fructꝰ
exarescente t̾ra ñ orit᷑. possessores t̾rȩ sterili¬
tatis dampno feriant᷑. qͣtinꝰ ip̃i maledictio

Expanded text:
mordia data 559 vix in mundi fine Judaeos, quos invenit, suscipit, extrema colligens, eos quasi reliquias Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arenae maris, reliquiae salvae fient . 49. Possunt demum idcirco Gelboe montes ex ore prophetae maledici, ut dum fructus, exarescente terra, non oritur, possessores tamen sterilitatis damno feriantur, quatenus ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
qui retͥbuentib mala ñ reddidit. cũ saul ⁊
ionatha bello occumb̾et: in lam̃tacione sua
gelboe motitib maledicit dicens. Montes gel¬
boe nec ros nec pluiia ueniat suꝑ uos. neq
sint agͥ pͥmitiarũ: qi ibi abiectꝰ ẽ lipeus
gelbo s iul moriente deliquerunt quatinꝰ
ret:ͦ S qr gelboe int̾pretat᷑ decursus. ꝑ sa¬
ul aũ unctũ ⁊ mortuũ mors nr̃i mediatoris
expͥmit᷑. ñ inmerito ꝑ gelboe montes. suꝑba
iudeoꝵs corda designant᷑. Quȩ dũ in huius
mundi desideriis defluunt: in .xͥ. id ÷ uncti
morte miscuerunt. Et qr in eis unctꝰ rex
corpait̃ mirt᷑ ip̃ ab oĩ grȩ̃ rore siccant᷑.¬

Expanded text:
qui retribuentibus mala non reddidit, cum Saul et Jonathas bello occumberent, in lamentatione sua Gelboe montibus maledicit, dicens: « Montes Gelboe, nec ros, nec pluvia veniant, neque sint agri primitiarum, quia ibi abjectus est clypeus Gelboe, Saul moriente deliquerunt, quatenuret? Sed quia Gelboe interpretatur decursus, per Saul autem unctum et mortuum, mors nostri Mediatoris exprimitur; nJudaeorum corda signantur, quae dum in hujus mundi desideriis defluunt, in Christi, id est uncti, se morte miscuerunt, et quia in eis unctus rex corporaliter moritur, ipsi ab omni genere rore siccant
Abbreviated transcription (Latin):
isrł suꝑ saul flete: qui uestiebat uos coccino
indelitiis: qͥ p̃bebat ornam̃ta aurea cultiu
urõ. Uestiebat eas coccino. ⁊ p̾bebat ornam̃ta
aurea cultui earũ: de p̃dis hostiũ qͣs agebat.
Quomͦ cecidunt fortes inp̃lio: subaudit᷑ in pec¬
cato tuo.f. Ionathas in excelsis tuis occisus ẽ.

Expanded text:
Israel super Saul flete, qui vestiebat coccino in deliciis, qui praebebat ornamenta aurea cultui vestro. Vestiebat eas coccino, et praebebat ornamenta aurea cultui earum de praedis hostium quas agebat. Quomodo ceciderunt fortes in praelio? subauditur, in peccato tuo. Jonatha
Abbreviated transcription (Latin):
ut regnare suꝑ dom ũ iuda. Ungunt uiri
iuda dd̃ inregẽ ut regnare suꝑ domũ iu¬
da: qr suꝑbis ac contemptorib sꝑnentib
grãm dĩ. electi qͥq bon i fama sacre p̃dicatio¬
nis ⁊ urtutũ studio. rite confitent᷑ . xp̃. u
potestas a patre data ẽ in cęlo ⁊ int̾ra:⁊
in nomine iħu omẽ geni flectat᷑. cȩlestiũ
t̾restrium ⁊ infernorum. E nunciatũ ẽ dd̃¬

Expanded text:
ut regnaret super domum Juda. » Ungunt viri Juda David in regem, ut regnet super domum Juda; quia superbis ac contemptoribus spernentibus gratiam Dei, electi quique bona fama sacrae praedicationis et virtutum studio rite confitentur Christum potestas a Patre data est in coelo et in terra, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum .
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ uos. neq sint agripͥmiciarũ. qr ibi ab¬
iectus ẽ dipeus fortiũ: clipeus saul qͣsi non
eẽt unctꝰ oleo. Propt̃ casum fortiũ. ⁊ ruinã
ppłi sui. qͣsi indignans loquit᷑. ad ip̃m locũ
int̾fectionis: abhominans factũ qd̾ in eo fu-¬
erat gestũ: tñ ñ sine grandi misterio. sic̃ pau¬
lopost ostendet᷑. Sagita ionathan numꝗͣ abiit
retrorsum: ⁊ gladiꝰ saul ñ ẽ reu̾sus inanis. Hoc¬
ult insinuare: qd̃ ionathas ⁊ saul tprĩbꝰ suis
bellicosissimi ⁊ fortissimi fuert̃ in p̾liis. Saul
⁊ ionathas amabiles ⁊ decori in uita sua: in
morte qͦ ñ sunt diuisi. A qͥlis uelociores: leo¬

Expanded text:
t agri primitiarum; quia ibi abjectus est clypeus Saul, quasi non esset unctus oleo, » etc. Propter casum fortium et ruinam populi sui, quasi indignans loquitur ad ipsum locum interfectionis, abominans factum quod in eo fuerat gestum; tamen non sine grandi mysterio sicut paulo post ostenditur « Sagitta Jonathan nunquam rediit retrorsum, et gladius Saul non est revult insinuare, quod Jonathas et Saul temporibus suis bellicosissimi et fortissimi fuerint in praeliis. « Saul et Jonathas amabiles et decori in vita sua, in morte q
Abbreviated transcription (Latin):
si isrł suꝑ excelsa tua int̾fecti sunt: qr in pecc̃o
inobedientiȩ tuȩ una tecũ ꝑierunt. Inobedi¬
entia nãq tua. ꝓ idolis id ẽ excelsis reputata ẽ.
Sic̃ ÷ illud in libro samuelis. Melior ẽ enĩ obe¬
uentia qͣm uictimȩ: & auscultare magis ꝗͣ
offerre adipẽ arietũ : qm̃ qͣsi peccm̃ iriolau¬

Expanded text:
riosi Israel super excelsa tua interfecti sunt, quia in peccato riosi Israel super excelsa tua interfecti sunt, quia in peccato inobedientiae tuae una tecum perierunt. Inobedientia namque tua pro idolis, id est, excelsis reputata est, sicut est illud in libro Samuelis: Melior est enim obedientia, quam victimae: et auscultare magis, quam offerre adipem arietum: quoniam quasi pecc
Abbreviated transcription (Latin):
dentis contͣ ieroboam filiũ nabath. ⁊ multa hu-¬
iusmodi uolumina. q̃ scͥptura qͥdẽ fuisse ꝓbat¬
scͥpta: s hodie constat ñ eẽ. Uastata nãq a chal
ta. int̾ alias ꝓuintie opes hostili ẽ igne consũp¬
ta. Ex qͣ pauci qͥ nc̃ in scã scͥptura continent᷑
libri: pꝰmodũ eszre pontificis ⁊ ꝓpħȩ. st̃ in
dustria restaurati. Uñ scͥptum ẽ de eo. Ascen-¬
dit eszras de babilone: ⁊ ipse scriba uelox in
lege moysi. Uelox uidelicet: qr ꝓmptiores lit¬
terarũ figuras qͣm eatenꝰ ebrei babebant reꝑit
ses rex regũ eszre sac̾doti scͥbe legis dĩ cęli doc¬
iustoꝵs. intelligi deb̾e ipsũ librum regũ. uͥ con¬
tinent᷑ ꝓpħȩ iusti. samuel uidelic& gad ⁊ na¬
than: in quors libro scͥptũ ẽ qͣliter saul recedens
a timore dnĩ ꝑ inobedientiã suã ꝑiit . F. Incliti
tu isrł suꝑ montes tuos int̾fecti sunt. In ebreo.
habet᷑ suꝑ excelsa tua. E ẽ sensus. Osaul gło¬

Expanded text:
ieroboam, filium Nabath; et multa huius volumina, quae Scriptura quidem fuisse probat, sed hodie constat non esse. Vastata namque a Chaldta inter alias provinciae opes hostili est igne consumpta, ex qua pauci, qui nunc in sancta Scriptura continentur libri, postmodum Esdrae pontificis dustria restaurati: unde scriptum est de eo: Ascendit Ezras de Babylone, et ipse scriba velox in lege Moysi: velox videlicet, quod promptiores litterarum figuras, quam eatenus Hebraei habebant, reperit, ses Rex regum Ezrae Sacerdoti scribae legis Dei coeli docJustorum intelligi debere ipsum librum Regum, ubi continentur prophetae justi, Samuel videlicet, Gad et Nathan. In quorum libro scriptum est qualiter Saul, recedens a timore Domini, per inobedientiam suam periit. « Inclyti tui Israel super montes tuos interfecti sunt. In Hebraeo habetur, super excelsa tua. Et est sensus: O Saul, glo
Abbreviated transcription (Latin):
iuii. rant : sic̃ nec librũ bellorum dnĩ cuiꝰ in li¬
bro umeroꝵ mentio ẽ: neq carmina salo¬
monis neq disputaciones eiꝰ sapientissimas de
lignoꝵs naturas herbarũq omniũ. itẽq iumen¬
torũ. uolucrũ. reptiliũ. ⁊ pisciũ : uł qd̾ in libro

Expanded text:
severant, sicut nec librum bellorum Domini, cujus in libro Numerorum mentio est; neque carmina Salomonis, neque disputationes ejus sapientissimas de lignorum natura, herbarumque omnium, itemque jumentorum, volucrum, reptilium et piscium; vel quod in libro
Abbreviated transcription (Latin):
saul ⁊ filioꝵs eiꝰ.iiii. De eo qd̃ abner filiꝰ ner isboseth filiũ
saul regẽ constituit suꝑ ifrł: dauid regnante in ebron suꝑ
solã tribũ iuda. U. De eo qd̃ abner ⁊ pueri isbosech contͣ
ioab ⁊ pueros dd̾ ingabaon certauer̃. ⁊ de int̾fectione asael
frĩs abner.Ui. Longa concertacio int̾ domũ dđ̃ ⁊ saul:¬
s ⁊ nomina sex filioꝵs dauid. qͥ nati sunt ei inebron. uii¬
Qd̃ abner exortatꝰ ẽ ppłm ut relicto isbosed filio saul se tͣns¬
ferris. ad dđ. quẽ ioab dolo int̾fecit. ⁊ obhoc a dd maledic¬

Expanded text:
ul et filiorum ejus. De eo quod Abner, filius Ner, Isboseth, filium Saul, regem constituit super Israel, David regnante in Hebron super solam tribum Juda. De eo quod Abner et pueri Isboseth contra Joab et pueros David in Gabaon certaverunt, et de interfectione Asael, fratris Abner.sed et nomina sex filiorum David, qui nati sunt ei in Hebron. Quod Abner exhortatus est populum ut, relicto Isboseth filio Saul, se transferret ad David, quem Joab dolo interfecit, et ob hoc a David maledic
Abbreviated transcription (Latin):
saul ⁊ ionathan filiꝰ eiꝰ iterierunt. E re. .
Hominẽ istũ amalechiten: ebrei filiũ doech
fiusse dicunt. Amalechites enĩ ⁊ idumeꝰ unũ
ẽ: qr filiꝰ pͥmogenitꝰ esau elifaz fuit. ⁊ huiꝰ filiꝰ
amalech. Diadema aũ ⁊ armilla q̃ dũ letulit:
xit coram dd̃ saul regẽ int̾fecisse ab eo iuste

Expanded text:
Saul et Jonathan filius ejus interierunt, etc. » Hominem istum Amalecitem Hebraei filium Doeg fuisse dicunt. Amalecites enim et Idumaeus unum est, quia filius primogenitus Esau, Elifaz fuit, et hujus filius Amalec. Diadema autem et armillam quae David detulit, xit coram David Saul regem interfecisse, ab eo justae
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ gabaonitarũ. qͦssaul quasi zelo int̾fecit incuiꝰ recõ¬
pensatione stirps saul deleta ẽ.xxuiii. Bella qͣtuor dd̾ contͣ
phnlisteos uͥ reꝑti st̃ uiri statura ꝓceri in qͥb unꝰ eors senos:
digitos habuit inmanib siue inpedib. xxix Canticũ¬
dnm̃ in denumeratione ifrł. ⁊ de plaga obhoc in isr ł directa.
.xxxii. Qd̃ dauid placabat dñm offerendo holoc austa

Expanded text:
 in ultione Gabaonitarum. pensatione stirps deleta est. --Bella quatuor David contra Philistaeos, ubi reperti sunt viri statura proceri, in quibus unus eorum senos digitos habuit in manibus sive in pedibus. « FacDominum in dinumeratione Israel, et de plaga ob hoc in Israel directa. -- Quod David placabat Dominum offerendo holocausta
Abbreviated transcription (Latin):
am destruit ⁊ quos comites mũdi habere des¬
pexit. Plerumq gͦ ipsi p̃dicando mentes scł̃a¬
rium suꝑ. int: qui priꝰ cũ scłarib in hoc mun¬
oitur exorto p̃lio ꝑcusserunt philistiim ifrł
plaga magna: corrueruntq in p̃lio saul ⁊ io¬
nathan. Arripuitq saul gladiũ suũ: ⁊ irru¬
it suꝑ eũ. Qd̃ cũ uidiss& ariiger eiꝰ uidelic&
qd̃ mortuus eẽt saul: irruit &̃ ipse suꝑ gladiũ
suũ ⁊ mortuus ẽ cũ eo. Armigerũ istũ ebrei
doech idumeũ dicunt fuisse: qͥ cernens saul
mortuũ. se ipsũ ob metũ dd̃ interemerit. Mor
telligendi sunt. Hitres filii saul cũ eo int̾fecti
sunt. Ionathan. aminadab qͥ ⁊ iesui. ⁊ melchi¬
sua. Isboseth aũ domi erat. qͥ anno qͦ saul rex

Expanded text:
am destruit, quos comites mundus habere despexit. Plerumque ergo ipsi praedicando mentes saecularium superant, qui prius cum saecularibus in hoc munitur exorto praelio percusserunt Philisthiim Israel plaga magna, corrueruntque in praelio Saul et Jonathan. Arripuitque Saul gladium suum, et irruit super eum. Quod cum vidisset armiger ejus, videlicet quod mortuus esset Saulsuum, et mortuus est cum eo, » etc. Armigerum istum Hebraei Doeg Idumaeum dicunt fuisse, qui cernens Saul mortuum, seipsum ob metum David interemerit. « Motelligendi sunt. Hi tres filii Saul cum eo interfecti sunt, sna; Isboset autem dormierat qui anno quo Saul rex
Abbreviated transcription (Latin):
lambunt. dũ solis tpr̃alibꝰ delectant᷑. Qsi etũ
ppłs lambens p̃dam fac̃: dũ t̾rena diligen¬
tes. luc̃ de alienis dãpnis exaggerant. E hoc
absente dd̃ agunt: qr redẽptorẽ añ oculos
cordis habe̾ negligũt. Quid ẽ em̃ qd̃ egiptius
amalechite puer ĩ itinere lassat᷑: nͥ qd̾ ama¬
tor p̃sẽtis scli pct̃i sui nigredine oꝑtꝰ. sepe ab
eodẽ sclo ĩfirmꝰ cõspect᷑q relinquit᷑: ut cũ eo
nequaꝙͣ currere ualeat. s fractꝰ adu̾sitate
torpescait. S Hũc dauid ĩuenit: qr redẽptor
nr̃ ueraciter manu fortis. ñ nũꝙͣ qͦs despectos
a mũdi gła repꝑit: ĩsuũ amorẽ cõu̾tit. Cibo
paiscit: qr sciẽtia u̾bi reficit. Ducẽ itineris
eligit: qr suũ etiã p̾dicatorẽ fac̃. Et qͥ amale¬
chitã sequi nõ ualuit dux dd̃ efficit᷑: qr is quẽ
indignũ mũdus deseruit. nõ solũ cõu̾sus ĩ

Expanded text:
nt, dum solis temporalibus delectantur? Quasi enim populus lambens praedam facit, dum terrena diligentes, lucra de alienis damnis exaggerant. Et hoc absente David agunt: quia Redemptorem ante oculos cordis habere negligunt. Quid est enim quod Aegyptius Amalecitae puer in itinere lassatur, nisi quod amator praesentis saeculi, peccati sui nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmus despectusque relinquitur, ut cum eo nequaquam currere valeat, sed fractus adversitate torpescat? Sed hunc David invenit: quia Redemptor noster, veraciter manu fortis, nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, in suum amorem convertit. Cibo pascit: quia scientia verbi reficit. Ducem itineris eligit: quia suum etiam praedicatorem facit. Et quia Amalecitam sequi non valuit, dux David efficitur; quia is quem i
Abbreviated transcription (Latin):
tori nrõ multũ plac&. qñ qͥs praua oꝑa maloꝵs
qͥ inpeccatis suis mortui sc̃. obliuioni dãpnan¬
do tͣdit: nec ea actione imitat᷑ q̃ scit dõ dis¬
pliciuisse. s magis ea eligit facienda q̃ recor¬
dat᷑ dñm in mandatis dedisse:ᷤ De eo qd̃ ab¬

Expanded text:
ro multum placet, quando quis prava opera malorum, qui in peccatis suis mortui sunt, oblivioni damnando tradit, nec ea actione imitatur, quae scit Domino displicuisse, sed ea magis eligit facienda, quae recordatur Dominum in mandatis dedisse. « Abner au
Abbreviated transcription (Latin):
¶ hoc it̾ fecert̃ filii isrł cũ de mõte synau cast
mouissẽt. Est gͦ ut diximꝰ tnͣsarabiã contͣ
aiustralẽ plagã: ⁊ distat abada cõtͣ orientem
itinẽ triũ diex. In deserto aũt̃ pharã: scͥpt᷑a
cõmemorat habitcisse ismahelẽ. Bñ ⁊ ismahe¬
lite. qͥ tĩc sarraceni dicunt᷑ legimꝰ codorl iomor
regẽ ꝑcussisse eos. qͥ eran uic. serte pharar.
Erat aũ uir qͥspiam in selitu. line maon: ⁊ posses¬
sio eiꝰ incarmelo ⁊⁊ cet̾. H. storia q̃ de nabal ⁊ de
abigail uxore eiꝰ narrauit: misticũ intillectũ
qͣrit. Nabal enĩ de qͦdictũ ẽ qd̃ uir durus &
pessimꝰ ⁊ maliciosus eẽt. tipũ ten& ppłi udeoꝵ:
qͦrũ aliqͥ uua fellis ⁊ botro amaritudinis de¬
ge seqͣntes. stulti facti st̃. Qd bene nom̃ nabal
expͥmit. Int̾p̃t at᷑ enĩ: insipiens uł demens.
dei ⁊ bone oꝑationis expetentẽ: respuert̃ dicen¬
tes. Hunc aũ nescimꝰ unde fit: nos inoysi disci-¬

Expanded text:
e Sinai castra movissent. Est ergo ut diximus trans Arabiam, contra australem plagam, et distat ab Aila contra orientem itinere trium dierum. In deserto autem Pharan Scriptura commemorat habitasse Ismaelem. . Unde et Ismaelitae, qui nunc Saraceni dicuntur. Legimus Chodorlaomor regem percussisse eos qui erant in deserto Pharan. « Erat autem vir quispiam in solitudine Maon, et possessio ejus in Carmelo, » etc. Historia quae de Nabal et Abigail uxore ejus narrat, mysticum intellectum quaerit. Nabal enim de quo dictum est quod vir durus et pessimus et malitiosus esset, typum tenet populi Judaeorum. Quorum aliqui uva fellis, et botro amaritudinis inege sequentes, stulti facti sunt. Quod bene nomen Nabal exprimit. Interpretatur enidei et bonae operationis expetentem, respuerunt, dicentes. « Hunc autem nescimus, unde sit? Nos Moysi discip
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmdiu nob̾ aliqͥd ampliꝰ excogitare. atq ex¬
plicare ñ dat᷑. Hȩ. sunt : q̃ tunc de phitonissa
rant in sicelech ẽripuit. xxuiiii.¬
Nterea dum ꝑgere dd̃ cũ achis rege philisti-¬
norũ in p̃lium ad u̾sus isrł: insurgentes ama¬
lechite irruert̃ insicelech. ⁊ succendentes eã
Reu̾sus gͦ ddad ꝑsequendos amalechitas: in¬
uenit egypͤtũ puerũ lassescentẽ: quẽ amale¬
chitȩ egrotũ initin̾e reliquert̃. Hunc dd̃

Expanded text:
 aliquid amplius excogitare atque explicare non datur. » Haec sunt quae tunc de pythonissa rant, in Sicelech eripuit. IDavid, dum pergeret cum Achis rege Philistinorum in praelium adversus Israel, insurgentes Amalechitae irruerunt iReversus ergo David ad persequendos Amalechitas, invenit Aegyptium puerum lassescentem, quem Amalechitae aegrotum in itinere reliquerant. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
Querit᷑ nãq cũ suꝑiꝰ iã mortuus legat᷑: cur hic¬
repetat᷑ mortiuis. Mortuus hic ut ebrei uolt.
resuscitacionis sue causa repetit᷑: & ut dãp¬
natio saulis qͥ peccatis mortuus erat. ⁊ relicto
do contͣ legẽ phntonẽ confulebat: iusta ẽẽ ma¬
infestaretur. De phitonissa qͦ. ob rogatũ saulis

Expanded text:
Quaeritur namque, cum superius jam mortuus legatQuaeritur namque, cum superius jam mortuus legatrepetatur mortuus? Mortuus hic ut Hebraei volunt resuscitationis suae causa repetitur; et ut damnatio Saulis, qui in peccatis mortuus erat, et relicto Deo, contra legem, Pythonem consulebat, justa esse manifestaretur.