comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ est scire ꝓͥum. Ita cumꝰ p̃ħos expugnau̾it ac dociuĩt nihil
Nam qui alios rep̃hendit qđ nesciant ip̃e debet sciens ẽẽ. Cũ
aut nihil sciat que ꝑu̾sitas. que ue isolentia est ob id ipm̃
Si nihil nos scire cõuĩtis et iõ nõ eẽ sapientes qr nihil sciamꝰ
gͦ ne tu qd̃ es sapiens qr te queq cõfiteris nihil scire. Ꝙd
egͦ ꝓmouit archesilas nͥ ꝙ cõfectis om̃ib pħis se ipm̃ qͦ eodẽ¬

Expanded text:
cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil cuius est scire proprium. ita cum philosophos expugnauerit ac docuerit nihil s est nihil sciri. nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id ipsum\'si nihil nos scire conuincis et ideo non esse sapientes, quia nihil sciamus, ergo ne tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo promouit Arcesilas nisi quod confectis omnibus philosophis se
Abbreviated transcription (Latin):
Unt .n. multa quȩ scire nos naͣ ip̃a et usus freqͥns et uitę ne¬
cessitas cogit. Itaq ꝑeundu est nͥ scias quȩ ad uitam sint utilia
ut appetas: quȩ ꝑiculosa ut fugias et iutes. Prȩterea multa st̃
quȩ uẜ ĩuẽĩt. Nam folis ac lune uarii cursus et meat̾ sideꝵ
et xõ tempoꝵ dephensa ẽ. et na torpoꝵ a medicis herbaꝵq uies
et ab agricolis na terraꝵ. nec nõ imbriu futuroꝵ ac tempestatũ
signa collecta stͥ. nulla deniq ars est. quȩ nõ sciã cõstet. De¬
buit gͦ archesilas siꝗd faꝑet distingue que sciri possent: q̃ ue
nesciri. sed id si fecisset ĩpse se ĩ populum redegiss. Nã uulgꝰ
iterdu plus fapit: qr tãtũ ꝙͣtium opus est sapit᷑. a quo si q̃ras
utrum sciat aliꝗd an nihil dicit se scire quȩ sciat. fatehitur
nescire que nesciat. Recte gͦ alioꝵ substulit disciplinas sea
nõ recte fundauit suam. Ignoratio .n. rerum ouĩ nõ põt eẽ sapĩa

Expanded text:
unt enim multa quae scire nos natura ipsa et usus frequens et uitae necessitas cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculosa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an nihil, dicet se scire quae sciat, fatebitur nescire quae nesciat. recte ergo aliorum sustulit disciplinas, sed non recte fundauit suam. ignoratio enim rerum omnium non potest esse sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
stimatio sb̾sequat᷑ : abiciemꝰ ne uirtutẽ qr flagitiosa & t̾pis
ab ĩsipientib iudicetur: Que qm̃ ĩuidia p̾mi ac uexaĩ põt ut
sit ip̃m ꝓpͥum ac ppetuũ bonũ nullo extrinsetꝰ aduim̃to ĩdi-¬
gere debet. ꝗn suis ꝑ se uĩtutib nitat᷑ et cõstet. Itaq nec
ullum ei ab hoĩe bonũ sperandum est. neo ullum malu
retusandum

Expanded text:
stimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis stimatio subsequatur? abiciemusne uirtutem, quia flagitiosa et turpis ab insipientibus iudicetur? quae quoniam inuidia premi ac uexari potest, ut sit ipsa proprium ac perpetuum bonum, nullo extrinsecus adiumento indigere debet, quin suis . per se uiribus nitatur et constet. itaque nec ullum ei ab homine bonum sperandum est nec ullum malum recusandum
Abbreviated transcription (Latin):
sumo ig̾ labore sũm bonũ asseꝗ necesse est. Qđ si uerissim̃ũ
ut uirtus ꝑ se ip̃am ꝑueniat ad se ĩpa. Si nõ põt adullũ¬
Ergo sũmu ponũ nõ põt ẽẽ id ꝑ quod necesse ẽ ad aliua
ꝑueniri. S illi cũ ignorarẽt ꝗd effecẽit uirtꝰ aut quo tendẽt
honestiꝰ aũt nihil reꝑirent sp̃stiterũt ĩ ip̃ius uirtutis noĩe
quã nullo ꝓposito emolum̃to appetendam ẽẽ dixerunt. ut
bonũ sibi cõstituerẽt qđ bono ĩdige̾t.
Aristoteles ab his nõ longe recessit ꝗ iũtutẽ cũ honestate sum
huit turpitudĩs uirtus ẽẽ desinat. S uidit fiei posse. ut
de uĩtute prauo iuditio male sentiat᷑ et iõ existimatõi houi
ẜuiendũ putauit. quđ qui faciat a recto bonoq discedit. qr
nõ ẽ ĩ nr̃a potãte ut uirtꝰ ꝓ siuis m̾itis honestet᷑. Nam q
est honestas: ñ honor ꝑpetuus ad aliq̃m ẜo pp̃łi rumõe de¬
latus: Quid gͦ fiet si errõe ae pranitate houi mala exi¬

Expanded text:
summo igitur labore summum bonum adsequi necesse est. quod si est uerissimum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ulluergo summum bonum non potest esse id per quod necesse est ad aliut perueniri. sed illi cum ignorarent quid -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summhabuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus? quid ergo fiet, si errore ac prauitate hominum mala exi
Abbreviated transcription (Latin):
bellum sępe renouabit & sepe uĩcetur donec quãto plio con¬
fectis oĩb impiis debellatus & captus tãde sceleꝵ suoꝵ
luat poenas: Sa & ceteri pͥncipes ae tyranni ꝗ contriue¬
runt orbe simul cum eo iũcti adducent᷑ ad regem et
ĩcrepabit eos & coarguet & exprobrabit his facinora ip̃oꝵ
& dãnabit eos ac meritis crutiatib tradet. Sic extincta
malitia & ĩpietate cõpressa requiescet orb ꝗ per tot secula
subiectus exrõi ac sceleri nefandam ꝑtulit ẜuitatẽ nõ co¬
lentur ulteriꝰ dii manufacti. sa a templis ac puluinarib
suis deturbata simulatra igni dabunt᷑ & cu donis sius
mirabilib ardebunt. Quod &̃ Sibylla cum ꝓphetis con¬

Expanded text:
bellum saepe renouabit et saepe uincetur, donec quarto proelio confectis omnibus impiis debellatus et captus tandem scelerum suorum luat poenas. sed et ceteri principes ac tyranni, qui contriuerunt orbem, simul cum eo uincti adducentur ad regem, et increpabit eos et coarguet et exprobrabit iis facinora ipsorum et damnabit eos ac mentis cruciatibus tradet. sic extincta malitia et mpietate conpressa requiescet orbis, qui per tot saecula subiectus\' errori ac sceleri nefandam pertulit seruitutem. non colentur ulterius dii manu facti, sed a templis ac puluinaribus suis deturbata simulacra igni dabuntur et cum donis suis mirabilibus ardebunt: quod etiam Sibylla cum prophetis con
Abbreviated transcription (Latin):
comitantib angelis ĩ mediũ terre & añcedet eũ flãma
ĩ exeinguibilis & uirtꝰ angeloꝵ tradet ĩ manꝰ uistorã¬
multicudinẽ illa ꝗ̃ montem cĩcũsedeit & cocidet᷑ ab hora
ttia usq ĩ uesꝑum & fluet sangius more tõrentis dele
hic est aũt qui appellat᷑ antichist̾. sed se ip̃e christum
mẽtiet᷑ & contͣ uerũ dimitabit & iuctus effugiet et

Expanded text:
comitantibus angelis in medium terrae; et antecedet eum flamma comitantibus angelis in medium terrae; et antecedet eum flamma inextinguibilis; et virtus angelorum tradet in manudinem illam quae montem circumsederit et concidetur ab hora tertia usque in uesperum et Suet sanguis more torrentis: delehic est autem qui appellatur Antichristus, sed se ipse Christum mentietur et contra uerum dimicabit et uictus effugiet et
Abbreviated transcription (Latin):
Opprȩsso ig̾ orbe terrȩ cum ad destruendam ĩmensas ui¬
riu tyran̾nide huane opes defec̾int: siqd capto mũde
cũ magnis latronu excertitibus ĩcubabit᷑ diuino auxͦ
tanta illa calamitas ĩdigebit. Cõmotus ig̃ deus & ꝑi¬
culo ancipiti & miẜanda comploratione iustoꝵ mittet
ꝓtinus liberatorem. Tunc aꝑietur cęlu mediũ ĩ tem.¬
pesta & tenebrosa nocte. ut ĩ orbe toto luẽ descen¬
dentis dei tanꝙͣ fulgur appareat. Qđ Sibylla his u̾sib
Hȩc est nox que a nobis ꝑꝑ aduentu regis ac dei nostri
ꝑiugil celebratur: cuiꝰ noctis duplex ẽ xõ qđ ĩ ea cum¬
& uitam tũ recepit cũ passus est & postea regnũ orbis
terrȩ recepturꝰ est. hic est .n. lib̾ator & iudex & ultor
& rex & deus. quem nos xhĩstum uotamꝰ: ꝗ pͥusꝙͣ dis¬
cendat hoc signu dabit. Cadet repente gladuis ecȩlo
ut sciant iustiꝰ ducẽ stẽ miltiȩ destensuꝵ & descendet

Expanded text:
Oppresso igitur orbe terrae, cum ad destruendam immensarum virium tyrannidem humanae opes defecerint, siquidem capto mundo cum magnis latronum exercitibus incubabit, divino auxilio tanta illa calamitas indigebit. Commotus igitur Deus et periculo ancipiti, et miseranda comploratione justorum, mittet protinus liberatorem. Tunc aperietur coelum medium intempesta et tenebrosa nocte, ut in orbe toto lumen descendentis Dei tanquam fulgur appareat; quod Sibylla his versibu νυκτὶ μελαίνῃ. Haec est nox, quae a nobis propter adventum regis ac Dei nostri pervigilio celebratur: cujus noctis duplex est ratio, quod in ea et vitam tum recepit, cum passus est, et postea regnum orbis terrae recepturus est. Hic est enim liberator, et judex, et ultor, et rex, et Deus quem nos Christum vocamus, qui priusquam descendat, hoc signum dabit. Cadet repente gladius e coelo, ut sciant justi ducem sanctae militiae descensurum: et descendet
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quo iusti morabunt᷑ ut eos cõprȩhendat. Illi uõ ubi secla
deus a mutet regem magnu de cęlo qui eos eripiat ac
liber&. om̃sq impios ferro igniq disꝑdat :
ex instinctu demonu cecinerũt. Hystaspes .n. quem suꝑcus
noĩaui descripta iniꝗtate seculi huiꝰ extremi pios ac fide¬
les a nocentib segregatos ait cum pletus  at gemitu extẽ¬
turos eẽ ad celuꝰ manus & ĩplorantes eẽ fidem iouis Iouẽ
respectuꝵ ad terram & auditurũ uoces hoũi atq impios
extincturum. Quȩ oĩa uera st̾ prȩter unũ qđ louẽ dixit
illa factuꝵ ꝙ̃ deus faciet. S& & illud nõ sine demonum
fraude subtractum est missu iria patre tunc filiũ dei
qui deletis oĩb malis pios liber&. Quod hermes tñ non
post enũãtionem maloꝵ de quib diximꝰ sbiecit hȩc. x toip̃¬

Expanded text:
in quo justi morabuntur, ut eos comprehendat. Illi vero, ubi se clauin quo justi morabuntur, ut eos comprehendat. Illi vero, ubi se clauDeus, et mittet regem magnum de coelo, qui eos eripiat ac liberet, omnesque impios ferro ignique disperdat. ex instinctu daemonum cecinerunt. Hystaspes enim, quem superius nominaui, descripta iniquitate saeculi huius extremi pios ac fideles a nocentibus segregatos ait cum fletu et gemitu extenturos esse ad caelum manus et inploraturos fidem Iouis: Iouem respecturum ad terram et auditurum uoces hominum atque inpios extincturum. quae omnia uera sunt praeter unum, quod Iouem dixit illa facturum quae deus faciet. sed et illut non sine daemonum fraude subtractum, missuiri a patre tunc filium dei, qui deletis omnibus malis pios liberet. quod Hermes tamen non post enumerationem malorum de quibus diximus subiecit haec:
Abbreviated transcription (Latin):
&e solem a siuis cursibus stare & imagmẽ loqui & fient
hec sub u̾bo eiꝰ. quib miratulis &̃ sapientiũ plurimi allicientur
ab eo. tunc eruere templum dei tonabit᷑ & uistu populu
ꝑsequetur. & erit p̃ssura & cõtentio qualis nũꝙͣ fuit a pͥnci
mundi ꝗcunq crediderĩt atq accesẜint ei signabunt ab eo
tanꝙ petudes. Qui aũt recusauerĩt notam eiꝰ aut ĩ montes
p̃labunt᷑. nõ lex aut ordo aut militię disciplina ẜuabit
Non canos quisꝙͣ reuerebit nõ offm̃ pietatis agnoscet. nõ
sexus aut ĩ fantię miẜebitur. cõfudentur oĩa & mistebũt
contra fas contͣ iura nẽ. Itaq q̃i uno coĩq latrocinio
terra uniu̾sa uastabitur. Cum hȩc facta erunt eu iusti
& sectatores ueĩtatis segregabunt se a malis & fugient ĩ
solitudines. quo audito impius rex ĩflãmatus ira uemet
cũ extitu magno & ad motis oĩb copiis cĩcundabit mõte

Expanded text:
et solem a suis cursibus stare, et imaginem loqui; et fient et solem a suis cursibus stare, et imaginem loqui; et fient haec sub verbo ejus: quibus miraculis etiam sapientium plurimi allicientur ab eo. Tunc eruere templum Dei conabitur, et justum populum persequetur; et erit pressura et contritio, qualis numquam fuit a principio mundi. Quicumque crediderint atque accesserint ei, signabuntur ab eo tanquam pecudes: qui autem recusaverint notam ejus, aut in montes praedabuntur: non lex, aut ordo, aut militiae disciplina servabitur; non canos quisquam reverebitur, non officium pietatis agnoscet; non sexus aut infantiae miserebitur: confundentur omnia et miscebuntur contra fas, contra jura naturae. Ita quasi uno communique latrocinio terra universa vastabitur. Cum haec ita erunt, tunc justi et sectatores veritatis segregabunt se a malis, et fugient in solitudines. Quo audito, impius rex inflammatus ira veniet cum exercitu magno, et admotis omnibus copiis circumdabit montem,
Abbreviated transcription (Latin):
probata remanebit ..
Sed planiꝰ quõ id ueĩat exponã. Iminẽte ia tempoꝵ con¬
clusione ꝓpheta magnus mittetur a deo cõu̾tens hoĩes ad
dei agnitionẽ & accipiet potestatem mirabilia faciendi
Ubicunq hoĩes nõ audierĩt eum clauda cęlu & abstinebit
ĩbres. aquam cõu̾tet ĩ sanguinẽ & cruciabit illos siti &
fame & ꝗcunq conabit eu ledere ꝓcedet ignis ex ore
eiꝰ atq ambura illu his ꝓdigiis ac unrtutib cõu̾tet młtos
ad der cultu ꝑactisq tempib ip̃iꝰ alter rex oriet᷑ e sytia
malo spũ genit eu̾sor ac ꝑditor gn̾is hũani ꝗ reli¬
ꝗas illus poris mali cum ip̃o simul deleat. hit pugnabit
patietur. s& post diem t̾tiu reuiuiscet atq ĩspectanterimi
e murantib canctis rapiet᷑ in cęlum Rex uõ ille teterrimus
ac uotari deu se coli iubebit ut dei filiu & dabitur
ei potestas ut fatiat signa ce ꝓdigia quib uisis ĩretiat
homines ut adorent eu. iubebit ignem descendẽ de celo

Expanded text:
probata remanebit. Sed planius quomodo id eueniat exponam. imminente iam temporum conclusione propheta magnus mittetur a deo, qui conuertat homines ad dei agnitionem, et accipiet potestatem mirabilia faciendi. ubicumque homines non audierint eum, claudet caelum et abstinebit imbres, aquam conuertet in sanguinem et cruciabit illos siti ac fame, et quicumque conabitur eum laedere, procedet ignis de ore eius atque conburet illum. his prodigiis ac uirtuad Dei cultum; peractisque operibus ipsius, alter Rex orietur ex Syria malo spiritu genitus, eversor ac perditor generis humani, qui reliquias illius prioris mali cum ipso simul deleat. Hic pugnabit patietur. Sed post diem tertium reviviscet; atque inspectantibus et mirantibus cunctis, rapietur in coelum. Rex vero ille teterrimus ac vocabit Deum, et se coli jubebit ut Dei filium: et dabitur ei potestas, ut faciat signa et prodigia, quibus visis, irretiat homines ut adorent eum. Jubebit ignem descendere de coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
mõi iupiter fecei̾t ad expugnandam tollendamq uistitiã & idc̃ito
efferasse ẜꝑentes ac lupos acuisse tradatur:
Tum belli rabies & amor suttessit hñdi neq ĩmito. Sublata .n.
dei religione boni qsͦ ac mali sciãm ꝑdider̃t̃. Sic hõĩbus ĩter¬
tidit cõmunitas uitȩ & direptum fedus societatis hũane. Tu
ĩter se manꝰ cõserere coeꝑunt & ĩsidiãi & głam sibi humano
sanguine comparare.

Expanded text:
usmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco usmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se manus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare.
Abbreviated transcription (Latin):
S& postꝙͣ saturnꝰ a filio puls ĩ latiũq delatus eẽt orma Iouis
fugiens & regnis exul ademptis. cũ iã ppłs uł noni regis metu
uł sua sponte derauatꝰ deum tolẽ desiss regemq pro deo
hr̃e toepissa: Cu ip̃e ꝓpe modu paricida ex ͦ cęteris eẽt ad
iuolandam pietate deseruit ꝓpͥe terras iustissima uirgo sa
nõ ut ait Cic̾o & Iouis ĩ regno cęliq ĩ ꝑte resedit. Rũo .n.
poterat ĩ eiꝰ regno reside̾ aut comorai qui prẽm regno expulit be¬
llo ꝑsecutꝰ est. exulem toto orbe iactauit:
lle malum uirus serpentibus addidit atris
Prȩdariq lupos uissit. Idest odiu & ĩuidiam & dolu hõibus
seuit ut ta eeñt ꝙ̃ ẜpentes uenenati / ta rapaces ꝙͣ Lupi
Quod qđ uere faciũt hi qui iustos ac fideles deo ꝑsetũtur dat̃q
uudicibus seuiendi adũsus ĩ norios potestatem fortasse aliꝗd eł¬

Expanded text:
sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricidstissima uirgo, sed non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid ei
Abbreviated transcription (Latin):
aut de ꝑnitie alteriꝰ cogitara cũ nemo ꝗꝙͣ concupiscẽt :
Malebant tenui cõtenti uiuẽ cultu. ut Cico̾ ĩ suo nar̾ut. qđ
est ꝓprium nr̃e religionis ne signare ꝗđ aue ꝑtiri limits
campum fas erat In mediu quȩrebant. Quippe cũ đs cõe
uens auaritia sibi oĩa uenditae̾t nec ulli dẽet qđ oĩb nas
ceret᷑. qđ poetȩ dictu sic accipi oꝑta nõ ut existimemꝰ nihil
oĩo tu fusse pͥuati. sa more poetico figuratũ ut ĩtelligamꝰ
tam lib̾ales fuisse hoĩes ut natas sibi fruges nõ ĩcludẽnt nec
soli dsconditis ĩ cubarẽt s& pauꝑes ad cõmunionẽ ꝓprii la bõis
admittent. Flumina iam lactis iam fluiã nectãis ibant. nec
miz cũ ꝓmptuaĩa iustoꝵ benigne pate̾nt oib nec auaritia
ĩtcipĩes loñfitia diuĩa famẽ sitimq uulgo facẽt. s& om̃s ȩquali-¬
ter abũdarẽt cũ hñtes nõ hñtibus large copioseq donarẽt.

Expanded text:
aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero in suo narrat: quod est proprium nostrae religionis. ne signare quidem aut partiri limite campum fas erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem ens auaritia sibceretur. quod poetae dictum sic accipi oportet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent.
Abbreviated transcription (Latin):
pͦ ꝗ pͥores multo fuerũt & añ natu p̃ħiȩ nom̃ ꝓ sapietib habe¬
bant̃ hi plane ĩtellex̾unt abẽẽ hanc a xeb humanis eãq finx̾unt
offensam uiciis hoiũ cessisse e terra ĩ celũq migrasse atq ut do¬
ceant ꝗd sit iuste uiuͬẽ solent .n p̃cepta ꝑ amhages dare & a sa-¬
turni temꝑib ꝗ̃ illi uocãt aurea. repetunt exempla iustitię nar¬
rantq ĩ quo statu fuĩt humana uita: dũ illa ĩ terra moraret᷑
regnante nũdũ deoꝵ cultib ĩstitutis nec adhuc illa gente ad
diuinitatis opinionẽ cõsecrata: deus utiq colebatur ariõ nõ
erãt neq dissensiones neq inimiciciȩ neq bella
Iundu uesanos rabies nudau̾at enses. Ut germanicꝰ casar
ĩ arateo loquit᷑ carmine.
N ec tonsangui neis fuerat discordia nata. Imnio nec alienigẽis
qđ s neq illi oĩo gladii ꝗ nudarẽtur fuer̃t. Quis .n. pñte
ac uigente iustitiaꝰ aut de tutela sui cũ nemo ĩsidiaretur.

Expanded text:
o sapientibus habetur. Hi plane intellexerunt abesse hanc a rebus humanis, eamque finxerunt offensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atque ut doceant, quid sit juste vivere, solent enim praecepta per ambages dare a Saturni temporibus, quae illi vocant aurea, repetunt exempla justitiae, narrantque in quo statu fuerit humana vita, dum illa in terra morareturregnante, nondum deorum cultibus institutis, nec adhuc ulla gente ad divinitatis opinionem consecrata, Deus utique colebatur. Et ideo non erant neque dissensiones, neque inimicitiae, neque bella. Nondum vesanos rabies nudaverat enses, ut Germanicus Caesar in Arataeo loquitur carmine: Nec consanguineis fuerat discordia nota. Immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipiente didicissõẽ & suo & paruo ẽẽ cõtenti ut fragilib & tadu¬
cis solida & ȩtema p̃ferrẽt non eent adultia & stupra & mulieꝵ
ꝓstitutiones: si eẽt oĩb notum dãnaĩ adeo quicꝙͣ appetit᷑ ultra
gnãndi cupiditatem uec feminã necessitas coge̾t pudorẽ suũ

Expanded text:
praecipiente didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et cadupraecipiente didicissent et suo et paruo esse contenti, ut fragilibus et caducis solida et aeterna praeferrent, non essent adulteria et stupra et mulierum prostitutiones, si esset omnibus notum damnari a deo quidquid adpetitur ultra generandi cupiditatem, nec feminam necessitas cog
Abbreviated transcription (Latin):
exigitii bonitatem: cuiꝰ templu est nõ lapides aut lutum:
sa hõ ip̃e qui figuram dei gestat qđ templu nõ auro & gem¬
maꝵ donis cõruptibilib s& eternis uirtutu mun̾ib ornat᷑.
Discite ig̾ si ꝗd uob reliq̃ m̃tis est. hoĩes iõ malos & iniustos ẽẽ
qr dii colunt᷑ & iõ mala oĩa reb huãnis cottidie ĩ grauescẽ
qr deus hutꝰ mũdi huiꝰ effector & guƀnator derelictꝰ ẽ: qr sus¬
ceptȩ st cõtra quã fas ẽ impiȩ religiones. Postremo qr ne
coli ꝗdꝰ uł a paucis deum sinitis. Qđsi solus deus coleretur
nõ eent dissensiones & bella. Cum scirent hõĩes uniꝰ se dei
filios eẽ. Iõq diuinę netessitudinis sacro & ĩuolabili iuĩculo
copulatos nullȩ fierent insidiȩ: Cum scirent cuiꝰ mõi poenas
deus aĩaꝵ ĩterfectorib p̃parar& qui clandestina scelera &
ip̃as &̃ cogitationes prȩuidet nõ eent fraudes & rapine si deo

Expanded text:
exigitque bonitatem, cuius templum est non lapides aut lutum, exigitque bonitatem, cuius templum est non lapides aut lutum, sed homo ipse, qui figuram dei gestat: quod templum non auri et gemmarum donis corruptibilibus, sed aeternis uirtutum muneribus ornatur. discite igitur, si quid uobis reliquae mentis est, homines ideo malos et iniustos esse, quia dii coluntur, et ideo mala omnia rebus humanis cottidie ingrauescere, quia deus mundi huius effector et gubernator derelictus est, quia susceptae sunt contra quam fas est inpiae religiones, postremo quia ne coli quidem uel a paucis deum sinitis. quodsi solus deus coleretur, non essent dissensiones et bella, cum scirent homines unius se dei filios esse ideoque diuinae necessitudinis sacro et inuiolabili uinculo copulatos, nullae fierent insidiae, cum scirent cuiusmodi poenas deus animarum interfectoribus praepararet, qui clandestina scelera et ipsas etiam cogitationes peruidet, non essent fraudes et rapinae, si deo
Abbreviated transcription (Latin):
Ui gͦ putant iustum eẽ neminẽ añ oculos hñt iustitiam: s& eam
noluit cernẽ. Quid est .n. cur illam uł ĩ tãminib uł ĩ om̃i ẜmone
describant cõg̃rentes eiꝰ absentiam: Cum sit facillim̃ bonos ẽẽ
si uelint: ꝗd nõb inane uistitiã depingitis & optatis cadẽ de
telo tanꝙ ĩ aliqͦ simulatro signatam Ecte ĩ cõspectu ur̃o est
suscipite si potestis eamq ĩ domicilio ur̃i pectõis tollotate nec
difficile aut alienũ a temꝑib existimetis. Estote ȩqui ac boni
& seq̃tur uos sua spontẽ iustitia quã qͥritis deponite omne
malam cogitationẽ de cordib ur̃is & statĩ uobis tempꝰ illud
aureum reu̾tetur qđ aliter cõsequi nõ potestis: ꝙͣ si deum
uerum cole̾ cocꝑitis uos aũt manẽte cultu deoꝵ iustitiã desi¬
deratis ĩ terra qđ fie̾i nullo pacto põt. sae ne tu ꝗd potuit
cũ putatis qr nũdu natis diis istis quos impie tolitis. necesse

Expanded text:
ulos habent iustitiam, sed eam nolunt cernere. quid est enim cur illam uel in carminibus uel in omni sermone describant conquerentes eius absentiam, cum sit facillimum bonos esse, si uelint? quid nobis inanem iustitiam depingitis et optatis cadere de caelo tamquam in aliquo simulacro figuratam? ecce in conspectu uestro est: suscipite si potestis eamque in domicilio uestri pectoris conlocate, nec difficile aut alienum a temporibus existimetis. estote aequi ac boni, et sequetur uos sua sponte iustitia quam quaeritis. deponite omnem malam cogitationem de cordibus uestris, et statim uobis tempus illut aureum reuertetur: quod aliter consequi non potestis, quam si deum uerum colere coeperitis. uos autem manente cultu deorum iustitiam desideratis m terra, quod fieri nullo pacto potest. sed ne tum quidem potuit, cum putatis, quia nondum natis diis istis quos inpie colitis necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphanaẽ ut uictũ sibi obstenissim̃ qͥrat cũ & mares libulinẽ con¬
tinẽt & hñtiu pia & religiosa colatio nõ hñtib sb̾ueniret. Nõ
eent ig̾ ut dixi hec oiã ĩ terris mala si ab oĩb ĩ legẽ dei cõiura¬
reus humanaꝵ rez status Si ꝑ totum orbem mãsuetudo & pie¬
tas & pax. & inotentia & ȩquitas & temꝑantia & fides moraet᷑
deniq ad regendos hoĩes nõ opus eẽt tam multis & uariis le¬
gib cũ ad ꝑfectam dei m̃otentiam lex una suffice̾t neq cãce̾ib
neq gladiis p̃sidũ neq t̾rore poenaꝵ cu p̃ceptoꝵ celestiũ salu
britas huanis pectorib ĩfusa ultͦ ad iustitiȩ oꝑa hoiẽs erudiẽt
Hũc aũt mali st̾ ignoratõe recti ac boni qđ qđ Dico iudit¬
nã confusi prauitate dissentiũt neq se ĩtelligũt eẽ cõsangui¬
neos & subiectos om̃s sub imã eandemq tutelam. Qđ si tenẽt̃
deoꝵ ꝓfecto uita hoĩes uiuerẽt. Unuisa ig mala ꝗb huãnũ

Expanded text:
anare, ut victum sibi obscoenissimum quaerat; cum et mares libidinem continerent, et habentium pia et religiosa collatio non habentibus subveniret. Non essent igitur, ut dixi, haec omnia in terris mala, si ab omnibus in legem Dei conjurareus humanarum rerum status, si per totum orbem mansuetudo et pietas et pax et innocentia et aequitas et temperantia et fides moraretur! demque ad regendos homines non opus esset tam multis et tam uariis legibus, cum ad perfectam innocentiam dei lex una sufficeret, neque carceribus neque gladiis praesidum neque terrore poenarum, cum praeceptorum caelestium sbritas humanis pectoribus infusa, ultro ad justitiae opera homines erudiret. Nunc autem mali sunt ignoratione recti ac boni. Quod quinatura confusi prauitate dissentiunt neque se intellegunt esse consanguineos et subiectos omnes sub unam eandemque tutelam: quod si teneretur, deorum profecto uitam homines uiuerent. uniuersa igitur mala, quibus humanum
Abbreviated transcription (Latin):
qr sensu prȩditu est etĩa m̃bra eius hñt sensum nec nisi a
torpore diuulsa brutescunt. Cuiꝰ ig̃ rei similitudiẽm gerit
mundus : nmiꝵ ip̃i docẽt cũ fcm̃ ẽẽ nõ diffitent᷑ ut eẽt diis

Expanded text:
quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset diis
Abbreviated transcription (Latin):
est. nam et hȩc tolunt egiptis. Sed res eo ꝑuenit ut et ranȩ et
culites et formicȩ dii ẽẽ uideant᷑: qr et ip̃is mest sensus et ex ꝑte m̃di
st̾. Ita semꝑ argum̃ta ex falso petita ĩneptos et absurdos exit̾ hñt
Quid q̃đ iidem ip̃i aiũt deoꝵ et hoũi causa mũdũ eẽ cõstructu
qͣi comunẽ domĩu. gͦ mũdus nec deus est nec aĩas si cõstructus
mũdꝰ qui factus est. seorsu ille qui fecit. Iam illud ꝙͣ repugñas
et absurdum ꝙ cum telestes ignes teteraq mũdi elem̃ta dos
ẽẽ affirmẽt. Item mũdũ ip̃m deum dicũt. Qũo põt ex mł̃toꝵ
deus s domiciliũ deoꝵ est. Si uõ mũdus deus ẽ. gͦ oĩa illa
quȩ st̃̾ in eo dii non st̃ sed dei m̃bra. quȩ utiq solidi nomem
accipe nõ post̾ nec .n. recte quis dixẽit mebra hõis uniꝰ młtos
hõies eẽ s tñ nõ est similis comꝑatio aĩalis & mũdi. Aĩal .n.¬

Expanded text:
est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et est; nam et haec colunt Aegyptii. sed res eo peruenit ut et ranae et culices et formicae dii esse uideantur, quia et ipsis inest sensus et ex parte mundi sunt. ita semper argumenta ex falso petita ineptos et absurdos exitus habent. quid quod idem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus mundus qui factus est, seorsum ille qui fecit. iam illut quam repugnans et absurdum, quod cum caelestes ignes ceteraque mundi elementa deos esse adfirment, idem mundum ipsum deum dicunt! quomodo potest ex multorum Deus, sed domicilium deorum est. Si vero Deus mundus est; ergo omnia illa quae sunt in eo dii non sunt, sed Dei membra, quae utique sola Dei nomen accipere non possunt. Nec enim recte quis dixerit, membra hominis unius multos homines esse: sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. Animal en
Abbreviated transcription (Latin):
fetit. qui et mũdu et nõ est mundi ꝑs homo sic̃ corꝑis mẽ¬
brum. põt .n. mundus eẽ sine hoĩs sicut urbs et domus. At¬
qui ut domus unius hõis habitaculu est. et urbs imniꝰ populi:
sic et mũdus domiciliu totiꝰ gn̾is hũam. Et aliud est̃ qͥuod
ĩ colitur. aliud. qđ incolit. S illi dũ student id qđ falso susce¬
ꝑant cõfirmaͬe et sensibilem eẽ mũdu et deum argum̃toꝵ suoꝵ
cõseqͥntiam nõ uiderunt. Nam si mũdi ꝑs est homo et sensibilis
est mundus qr hõ sentit. gͦ qr mortalis est hõ mortalis sit et
inũdꝰ netesse ẽ nec tm̃ mõtalis s et om̃ibo morbis passionibq
subiectus et e contrario si deus est mũdus et ꝑtes eiꝰ utiq ĩ mor¬
tales st̃. Ergo et hõ đs̃ est qr ꝑs est ut dicitis mũdi. Si homo gͥ
ium̃ta. et petudes et tetera gn̾a bestiaꝵ et auiu et piscium.
qñ et illa eodẽmõ sentiũt et mundi ꝑtes st̃. At hoc tolerabile

Expanded text:
fecit, qui et mundum: et non est mundi pars homo, sicut corporis membrum; potest enim mundus esse sine homine, sicut urbs, et domus. Atqui ut domus unius hominis habitaculum est, et urbs unius populi; sic et mundus domicilium totius generis humani. Et aliud est, quod incolitur, aliud quod incolit. Sed illi, dum student id, quod falso susceperant, confirmare, et sensibilem esse mundum, et Deum, argumentorum suorum consequentia non viderunt. Nam si mundi pars est homo, et sensibest mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis passionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium et piscium, quoniam et illa eodem modo sentiunt et mundi partes sunt. at hoc tolerabile
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗđ totus est deus. quem idem ip̃i stoici et aĩantem et sapi-
ut nichil ab his dictum sit qđ nõ ab iisdem fue̾i̾t euersum.
Si ͤ.n. argum̃tant᷑ fieri nõ posse ut sensu careat ꝙ sensibilia ex
se gn̾at. Mindꝰ aũt gn̾at hõiem qui est esl sensu prȩditꝰ. gͦ
et ipm ẽẽ sensibilẽ. Item sine sensu eẽ nõ posse cuiꝰ parshẽat
sensum. Ig̃ qr hõ sensibilis ẽ etiã mũdo ciuꝰ ꝑs hõ est ĩ eẽ sesu

Expanded text:
 totus deus est, quem idem ipsi Stoici et animantem et sapienut nihil ab iis dictum sit quod non ab isdem fuerit euersum. sic enim argumentantur: fieri non posse ut sensu careat quod sensibilia ex se generat; mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus: ergo et ipsum esse sensibilem; item, sine sensu esse nou posse cuius pars habeat sensum: igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo cuius pars est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗđ ĩ quo oĩa illa continentur.
Imili mõ si terra quã caltamꝰ quã subigimꝰ et colimꝰ adiuttum:
deus nõ est nec campi qđ ac montes dii exũt. Si hi nõ sunt
gͦ ne tellus ꝗđ uniu̾sa deus iudei põt. Itẽ si aqua quę seruit
aiantib ad usum bibendi aut lauandi deus nõ est ne fonͤs
qđ̃ ex quib aqua ꝓfluit. Si fontes nõ st̃̾ ne fliuã qđ quę
de fontib colliguntur. Si fliuiã ꝙ᷑ dii nõ st̃. gͦ et mare qđ
ex flum̃ib cõsta̾t deus hr̃i non põt. Qđ siͦ neq celu neq

Expanded text:
 in quo illa omnia continentur. Simili modo si terra quam calcamus, quam subigimus et colimus ad victum, deus non est, nec campi quidem ac montes dii erunt; si hi dii non sunt, ergo ne tellus quidem uniuersa deus uideri potest. item si aqua, quae seruit animantibus ad usum bibendi aut lauandi, deus non est, ne fontes quidem ex quibus aqua profluit; si fontes non sunt, ne flumina quidem quae de fontibus colliguntur; si flumina quoque dii non sunt, ergo et mare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. quodsi neque caelum ne
Abbreviated transcription (Latin):
m̃datio ẽ: et illđ̃ qđ adeo factum ferebatur hõi ꝗ opꝰ diuiñ
imitat̾ est coepit ascribi. Ceteꝵ fictio ueri ac uiui hõis e limo¬
dei est qđ Hermes qͦ tradidit: qui nõ tm̃ hoiẽ ad imaginẽ dĩ
factu ẽẽ dixit adeo. S etiã illud explanãẽ tentauit. Quã sb̃tili
rõe singula ꝙͦ ĩ corpe hõĩs m̃bra formau᷑it. cum eoꝵ nͥ sit: qđ
nõ tindem ad usus necessitatẽ ꝙͣ̃tu ad pulchritudinẽ ualeat.
Id uõ etiã stoiti cũ de ꝓudentia disserũt face̾ conãt᷑ et secut᷑
eos Tulliꝰ plurib ꝗđ locis. s tñ mat̾iam tam topiosam et ube
de ea re librum ad demetrianum auditorẽ meũ scripsi. Nlđ̃
sententia qui ẽẽ ꝓudentiam negant. Nam stoiti aĩantiu fa¬
britã diuine solertie tribuẽtt. Aristoteles aũt lobore se a mole¬
stia liberauit ditens semꝑ fuisse mũdũ. Itaq et hũanũ genꝰ

Expanded text:
mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum mendacio est et illut quod a deo factum ferebatur, homini, qui opus diuinum imitatus est, coepit adscribi. ceterum fictio ueri ac uiui hoDei est. Quod Hermes quoque tradidit: qui non tantum hominem ad imaginem Dei factum esse dixit a Deo; sed etiam illud explanare tentavit, quam subtili ratione singula quaeque in corpore hominis membra. formauerit, cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatem quantum ad pulchritudinem ualeat.. id uero etiam Stoici cum de prouidentia disserunt, facere cona.ntur et secutus eos Tullius pluribus quidem locis, sed tamen materiam tam copiosam et uberproprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. illutsententia qui esse prouidentiam negant: nam Stoici animantium fabricam diuinae sollertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberaui
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ ĩ creuerat ꝑderetur quo fictor hõis ꝓmetheus fuit
cuiꝰ filiũ deutalionem idem ip̃i ob iustitiam solum eẽ ditunt
potuit hõib implere: S iudelicet hoc qͦ sic cõruꝑũt ut illd suꝑi
cum ignorarẽt et quo tempore Cathaclismꝰ sit factꝰ ĩ terra
et quis ob iustitiam meriũt gn̾e hũano ꝑeunte salua̾i et quõ
aut cũ quib ẜuat̾ sit quȩ oĩa ꝓpheticȩ litt̾ẽ docẽt. Apparet
gͦ eẽ falsum. qđ de onificio ꝓmethei nãrant. Ueꝵ qr poetas
dix̾am nõ oĩo m̃tiri solere. s figuris ĩ uolue̾ et obscurare q̃
dicãt. nõ dico ẽẽ m̃titos s pͥmu oiũ ꝓmethea simulacrũ hoĩs
formasse de molli ac pingui luto: ab eoq pͥmo natam ẽẽ artem
statuas et simulacͣ fingendi. siꝙ iouis temꝑib fuit. Quib pͥm̃
templa cõstitui et iuideoꝵ cultus tẽ coepunt. sic ueritas fucat.

Expanded text:
tudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, tudinem increuerat perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit, cuius filium Deucalionem idem ipsi ob iustitiam solum dicunt essepotuit hominibus inplere? sed uidelicet hoc quoque sic corruperunt ut illut superius, cum ignorarent et quo tempore cataclysmus sit factus in terra et quis ob iustitiam meruerit genere humano pereunte seruari et quomodo aut cum quibus seruatus sit: quae omnia propheticae litteergo esse falsum quod de opi- Scio Promethei narrant. uerum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris inuoluere et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de molli ac pingui luto ab eoque primo natam esse artem statuas et simulacra fingendi, siquidem Iouis temporibus fuit, quibus primum templa constitui et noui deorum cultus esse coeperunt. sic ueritas fucata.
Abbreviated transcription (Latin):
cõrumpi nullo nõ addente aliꝗd ad qđ audierat cannĩbus sius cõphende¬
rũt. et hoc qđ inepte ꝙ tã mirabile tã diuinũ opificiu hoĩ deder̃t
Quid n. opus fuit hoĩem de luto fingi: cũ posset eadem rõe ge¬
nerari / qua ip̃e ꝓmetheus ex iapeto natꝰ est. Qui si fuit homo
gn̾are hoiẽm potuit. facẽ nõ potuit. De diis aũt illum nõ fuisse
poena eiꝰ ĩ caucaso mõte declarat. s neq prem eiꝰ sapetũ patriui¬
q titana quisꝙͣ deos nũcupauit qr regni sublimitas penes at¬
saturnũ fuit solu. ꝑ quã diuinos honores cum om̃ib suis po¬
steris cõsecutꝰ est. Multis argũtis hoc figm̃tu poetaꝵ coãgui
põt. factum ẽẽ diluuiu ad ꝑdendam tollendamq ex orbetre
malitiã constat int̾i om̃s. Idem .n. et p̃hi scriptoresq reꝵ anti
quaꝵ loquũt᷑ ĩ eoq maxĩe cum ꝓphetaꝵ simone cõsentiũt
Si gͦ Cataclysmꝰ iõ factus est. ut malitia quȩ ꝑ nimiã młti¬

Expanded text:
bus suis comprehenderunt; et hoc quidem inepte, quod tam mirabile tamque divinum opificium homini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. De diis autem illum non fuisse, poena ejus in Caucaso monte declarat. Sed neque patrem ipsius Japetum, patruumque Titana quisquam deos nuncupavit, quia regni sublimitas penes Saturnum solum fuit, per quam divinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. Multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest. Factum esse diluvium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam, constat inter omnes. Idem enim et philosophi, poetae , scriquarum locuntur in eoque uel maxime cum prophetarum sermone consentiunt. si ergo cataclysmus ideo factus est, ut malitia quae per nimiam multi
Abbreviated transcription (Latin):
Fadem sce littere cõtinent. Dus egͦ ueri pr̃is offitio fun¬
ctus ẽ ip̃e corpꝰ effinxit ip̃e aĩam qua spiramꝰ ĩ fudit. illiꝰ
est totum quicꝗͥ sumꝰ. Quõ id effeceit si nos oportẽt scire
docuiss sicut docuit cȩtera que cognitionẽ nobis et pͥstim
errõis et ueri lũis attulerũt. Capitulum .xiii.¬
Um egͦ marem pͥmũ ad similitudiẽm suam finxiss tũ etiã
feminam cõfigurauit ad ipius hõis effigiẽ ut duo iter se
ꝑmixti sexꝰ ꝓpagare sobolem possent. et om̃ t̾rã młtitudĩẽ¬

Expanded text:
adem sanctae litterae continent. deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
qua id agit᷑ ut nulla sit xõ. Qui .n. dicit omĩa sua spontẽ
eẽ nata nichilq diuinȩ ꝓuidentiȩ tribuit. hic ꝓfecto rõnẽ
nõ asserit s cuertit. Qđ si neq fieri ꝗciͣ sine rõe neq
nasci põt appaẽt eẽ diuinã ꝓuidẽtiã curꝰ ꝓpͥu est qđ rł̃r rõ
Deus ig̃ reꝵ oĩu machinator fecit hoĩem. qđ Cicero ꝙͣuis
exꝑs cęlestiũ litteraꝵ uidit tñ qui libro de legib pͥmo hoc
memor plenũ r̃onis et cõsilii. quẽ uotamꝰ hoĩem. p̃clara qͥa
cõditione gn̾atum ẽẽ a sup̃mo deo solum. Est .n. ex tot
tũantiũ gñib atq naturis ꝑticeps ronis et cogitationis: cũ
cctera sint oĩa exꝑtia. Uides ne hoiem ꝙͣuis longe a ue¬
ritatis notitia remotu: tñ qm̃ imagine sapĩę tuebatur:
ĩtellexisse nõ nisi a deo hoĩem potuisse gn̾ari. S tñ diui¬

Expanded text:
qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte qua id agitur, ut nulla sit ratio. qui enim dicit omnia sua sponte esse nata nihilque diuinae prouidentiae tribuit, hic profecto rationem non adserit, sed euertit. quodsi neque fieri quicquam sine ratione neque nasci potest, apparet Deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. Quod Cicero, quamvis expers coelestium litterarum, vidit tamen; qui libro de Legibus primo hoc memor, plenum rationis et consilii, quem vocamus hominem, praeclara quadam conditione generatum esse a supremo Deo; solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis, particeps rationis et cogitationis, cum caetera sint omnia expertia. » Videsne hominem, quamvis longe a veritatis notitia remotum, tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a Deo hominem potuisse generari? Sed tamen divi
Abbreviated transcription (Latin):
tempies eẽt equalis. Quȩ si tõstat idcixco ẽẽ facta ut tũalia
retens edita uł hre̾nt alim̃tum uł nõ hre̾nt ꝑiculũ nece¬
fie̾i potuit ut hoĩes nastentur eterra. Si considẽt aliquis
ꝙ̃ diu et quib mõis educet᷑ infans ĩ telliget ꝓfecto nõ potiusse
t̾rigenas illos pueros sine ullo educatore nuitriri. fuit .n.
mou̾ẽ se locumq mutae possent. qđ uix intra unꝰi anni
spatiũ fie̾i̾ põt. Iam uide utͫ ne infans eodem mõ et eodẽ
loco quo effusus ẽ iace̾ ꝑ multos m̃ses ualue̾i̾t . ac nõ et hu¬
more illo t̾rę. qđ alim̃ti gratia ministrabat et sui cõpõis
purgam̃tis ĩ unit mixtis obrutus corupt̾q morẽtur. Itaq
millo m̃õ fie̾i pot̃ ꝗn ab aliquo fui̾t educatꝰ nͥ forte aĩalia
om̃ia nõ teña nata st̃ s ex creta qđ ut dicent nũꝙͣhis uenit ĩ¬
intem. Om̃is ig̾ illa rõ ĩpossibilis et uana est si tñ rõ dici põt

Expanded text:
co esse tacta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necefieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit ientem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest
Abbreviated transcription (Latin):
na et astra tuẽ nõ erant aut eent meatus nõ hẽbant. at
nõ diuina moderatio: quȩ cursus eoꝵ temꝑat et gub̾nat cũ
ip̃is simł ceꝑit. dem̃ qđ si ita sit ui dicunt ẽẽ ꝓuidentia¬
necesse est et ĩ ipm̃ icidunt qđ maxĩe fugiũt. Nũdũ .n. na¬
tis aĩalib aliꝗs utiq ꝓuidit ut nasce̾nt᷑ ne orb terre đẜ̃tꝰ
atq ĩ cultus hereret. Ut aũt de t̾ra sine offitio paretũ na¬
sci possent necesse ẽ magna rõe eẽ ꝓuisum dm̃ ut humõ¬

Expanded text:
na, et astra tunc non erant, aut cum essent, meatus non habebant, ac na, et astra tunc non erant, aut cum essent, meatus non habebant, ac non divina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperit. Denecesse est; et in idipsum incidunt, quod maxime fugiunt. Nondum enim natis animalibus, aliquis utique providit, ut nascerentur, ne orbis terrae desertus, atque incultus horreret. Ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse provisum
Abbreviated transcription (Latin):
genitale retinẽtem folliculos ex se quosdam ĩ uteroꝵ simi¬
litudinẽ ꝓtulisse: de quib lucretiꝰ.
Crescebant utei t̾ram radicibus apti
Eosq cũ maturassent naͣ cogẽte ruptos aialia tenera ꝓfudisse.
demde t̾ram ip̃am humore quoda ꝗ eẽt lacti similis exu¬
berasse. eoq alim̃to aĩantes eẽ nutritas. Quõ ig̃ uim frigõis
uł calois ferre aut uitare potuerĩt: aut oĩo nasci cũ sol exu¬
reret frigus astringẽt. Non erãt ĩꝗunt ĩ pͥncipio mundi
nec hyems nec ȩstas s ꝓpetua temꝑĩes ut uer ȩquabile. Cur
gͦ nichil hoꝵ fieri &̃ nũc uidemꝰ : qr semel fieri necessau̾i
fuit ut aĩalia nascerent᷑. Postꝙͣ uoͣ eẽ toepũt tõcessa his fa¬
cultate gnandi et t̾ra parere desiit et tpris conditio mu¬
tata ẽ. Oꝙͣ facile ẽ redargue̾ m̃datia pͥmũ ꝙ n põt eẽ ĩ¬
hoc mundo. qđ nõ sic ꝑmaneat ut coepit. Nec .n. sol et lu¬

Expanded text:
genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum simigenitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis exuberasse eoque alimento animantes esse nutritas. quomodo igitur uim frigoris uel caloris ferre aut uitare potuerunt aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus adstringeret? \'non erant\' inquiunt \'in principio mundi nec hiemps nec aestas, sed perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihoc mundo, quod non sic permaneat, ut coepit. Nec enim sol, et lu
Abbreviated transcription (Latin):
dit ꝓfecto p̾otiuit accide̾ ut et ille unꝰ qui suꝑfuit interreet
Si aũt diuine ꝓudentię nutu qđ negat nõ põt ad repandoᷤ
hoĩes reẜuatus est. apparet ĩ dei potestate eẽ uł uitã uel ĩte¬
ritu gnĩs hũani qđ si põt u̾tidẽ ĩ totu qr ꝑ partes occidit.
apparet aliqñ ẽẽ ortum et fragilitas ut initiu. sic declarat
et tminũ. Quȩ si uera st̾ non pote̾it defendẽ: Aristoteles q¬
minꝰ hu̾it et mundus ip̃e pͥncipiũ. Quod si aristoteli plato
et Epicurꝰ extorqͥnt et platoni et aristoteli qui semꝑ fore
m̃dum putauerũt licet sint eloqͥntes ĩgratis tñ idem Epi¬
curꝰ eripiet. qr sequitur ut heãt et finem. S hoc ĩ ulti¬
mo libro pluribus. Nunc ad hominis originem
recurram ue¬
Qiunt cętis tousionib cęli et astroꝵ motib maturitatem qͣn¬
dam exticisse aĩaliu serendoꝵ. Itaq terram nouã seme

Expanded text:
dit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. dit, profecto potuit accidere ut et ille unus qui superfuit interiret. si autem diuinae prouidentiae nutu, quod negari non potest, ad reparandos homines reritum generis humani. quod si potest occidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum, et fragilitas ut initium, sic declarat et terminum. quae si uera sunt, non poterit defendere Aristoteles quominus habuerit et mundus ipse principium. quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli qui semper fore mundum putauerunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet quia sequitur ut habeat et finem. sed haec in ultimo libro pluribus: nunc ad hominis originem recurramAiunt certis conuersionibus caeli et astrorum motibus maturitatem quandam extitisse animalium serendorum, itaque terram nouam semen