comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gesimꝰ penitentie ꝑsalmꝰ. ⁊ qͥnquagesimꝰ¬
remissionis ẽ annus. ittens aũ in ma¬
cedoniam duos ex ministrantib sibi. ⁊c̃
Premisit discipłos ad p̃ꝑandas elemosinas
qͣs iherosolimã erat allaturus: ne cũ ipse
rieniret tẽ collecte fierent. emetͥus eñi
qͥdam nomine argentariꝰ ⁊ c̃. Demetus iste
qͥuiam dñi turbare nitit᷑. nomen ꝓͥum
factis exequit᷑ Int̾pretat᷑ enĩ nuntũ ꝑse¬
quens. Uñ consequent̾ templaꝰdiane facit.
ñ alio qm argenti metallo edificat. Argen¬
to eñ in scͥpturis eloquiũ: sic̃ auro sensꝰ
indicari solet. Et gentilis uersutia reli¬
gionem suam ñ ulla sensus ratione: s nudo
sermonis nitore solet astruere: on solum
aũ hec ꝑiclitabit᷑ nob̾ pars in redargutionẽ
mercede digna redarguent᷑: uerũ religio qͦ
nr̃a de honestabit᷑. si pauli doctͥna p̾ualuerit
idola deos ñ eẽ. Et mira gentiliũ stulticia. qͥ

Expanded text:
gesimus poenitentiae psalmus, et quinquagesimgesimus poenitentiae psalmus, et quinquagesimremissionis est annus. Mittens autem in Mcedoniam duos ex ministrantibus sibi, etc. Praemisit discipulos ad praeparandas eleemosynas, quas Jerosolymam erat allaturus, ne cum ipse veniret, tunc collectae fierent. Demetrius enim quidam nomine, argentarius, etc. Demetrius iste qui viam Domini turbare nititur, nomen proprium factis exsequitur. Interpretatur enim, nimium persequens. Unde consequenter templa quae Dianae facit non alio quam argenti metallo aedificat, argento enim in Scripturis eloquium, sicut auro sensus indicari solet. Et gentilis versutia religionem suam non ulla sensus ratione, sed nudo sermonis nitore solet astruere. Non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem mercede digna redarguentur, verum religio quoque nostra dehonestabitur, si Pauli doctrina praevaluerit, idola deos non esse. Et mira gentilium stultitia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ semꝑ insidiantes.⁊ qͣsi garrula uoce
ꝑstrepentes ostendit. De quib eiꝰdem ec¬
cł̾ie custodib imꝑatur. Capite nob̾ uulpes
illas: q̃ demolunt uineas. ħ̃m noui
n paulum scio. De ħ u̾su dicit aratoi. Cognos¬
ce furorẽ gens inimica tuum. demon reg¬
nare fatetur. que uenisse negas. atq ħ con¬
uinceris ipso qͦ stimulante rius. ulti aũ
ex his qui fuerant curiosa sectati contu¬
lerunt libros ⁊cͣ. Cur iosa dicit. magice
artis industriam. Ciuiꝰ sectatores merito
suos libros incendunt. magnolicet p̃cio
qͣginta milium. Et debitorib in eungłio
ro denarioꝵ debita laxant᷑ Credo qi corpis
qͥnq sensib subsistentes in hac uita decalo¬
gi p̃cepta tͣnsgredimur: hic aũ ꝓpt̾ enormi¬
tatem magici sceleris millenarius ⁊ cente¬
nariꝰ adiectus ẽ numerus. Alit. Quinqua¬
genarius sepe numerus refert᷑ ad penitẽ¬
tiam remissionẽq peccatoꝵ. uñ ⁊ qͥnqua¬

Expanded text:
Dei semper insidiantes, et quasi garrula voce Dei semper insidiantes, et quasi garrula voce perstrepentes ostendit. De quibus ejusdem Ecclesiae custodibus imperatur: Capite nobis vulpes pusillas, quae demoliuntur vineas. Jesum novi, et Paulum scio. De hoc versu dicit Arator, Cognosce furorem, Gens inimica, tuum: daemon regnare fatetur, Quem venisse negas, atque hoc convinceris ipso, Quo stimulante ruis. Multi autem ex iis qui fuerant curiosa sectati, contulerunt libros, etc. Curiosa dicit, magicae artis industriam, cujus sectatores merito suos libros incendunt, magno licet pretio quaginta millium. Et debitoribus in Evangelio ro denariorum debita laxantur. Credo quia corporis quinque sensibus subsistentes in hac vita Decalogi praecepta transgredimur. Hic autem propter enormitatem magici sceleris, millenarius etiam adjectus est numerus. Aliter. Quinquagenarius saepe numerus refertur ad poenitentiam, remissionemque peccatorum, unde et quinqua
Abbreviated transcription (Latin):
piciant signa facientes. tñ dm̃ honoren
ad cuiꝰ inuocationẽ fiant tanta miracła.
rant aũ quidam sceue iudei pͥncipis
sacerdotũ septẽ filii qͥ hec faciebant. Me¬
lius iuxta grecũ legit᷑: erant aũ cuiꝰdam
sceue. Qm̃ gͦ ipse sathanas tnffigurat se
in angłm lucis: ministros qͦq suos eadem
simulatione colorare ñ timet. uñ qr
gnari. in qua figura ⁊ dñs post resurre¬
ctionem cũ septem discipłis epulat᷑. et
septem fr̃s ad cornelium sp̃u sc̃o baptrzã¬
dum eungłizaturi ueniunt: filii scerie
qͣsi sp̃c malos expulsuri septenario nũo
censent᷑. Quiqr ñ credendo s temptando. xͥ¬
⁊apłoꝵ nomen inuocant. ñ a deo tm̃. rie¬
rum ab ipsis demonib subdolȩ falsitatiꝰ
merito condempnant᷑. Qui bene filii sce¬
ue dicunt᷑: qui int̃precat᷑ uulpecła cla¬
mans. Hoc animal doli ⁊ astutie sagacis¬
simum. iudeos. gentiles ⁊ hereticos eccłie

Expanded text:
piciant signa facientes, tamen Deum honorent, piciant signa facientes, tamen Deum honorent, ad cujus invocationem fiant tanta miracula: Erant autem quidam Scevae Judaei principis sacerdotum septem filii, qui hoc faciebant. Melius juxta Graecum legitur: Erant autem cujusdam Scevae. Quoniam ergo ipse Satanas transfigurat se velut angelum lucis , ministros quoque suos eadem simulatione colorare non timet. Unde quia gnari, in qua figura et Dominus post resurrectionem cum septem discipulis epulatur, et septem fratres ad Cornelium Spiritu sancto baptizandum Evangelizaturi veniunt, filii Scevae quasi Spiritus malos expulsuri septenario numero censentur. Qui quia non credendo, sed tentando  nomen invocant, non a Deo tantum, verum ab ipsis daemonibus subdolae falsitatis merito condemnantur. Qui bene filii Scevae dicuntur, qui interpretatur vulpecula clamans. Hoc animal doli et astutiae sagacissimum, Judaeos gentiles, et haereticos Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o. Si enĩ nunc talib ad remediũ sola cõ¬
municatio corꝑis ⁊ sangͥnis xͥ. ut quidam
aqua baptizauerat: s tm̃ sangninis eius¬
participatione firmari.rant aũ om̃s
uiri fere duodecim. ⁊ cͦ. Uerũ iudicia dei:
abisius multa. Ecce asia nuꝑ apłoꝵ nec ii¬
sitatione digna. nunc ⁊ apłico sacrata nu¬
mero. ⁊ ꝓpħali ẽ munere sullimata. Et
discipulos. ⁊ supra in centũ uiginti. qui ẽ
duodenarius numerus decies cductus. ad¬
uentus sui signa monstra uerit. illud in
credout ostenderet se siue de uideis seu de¬
gentib credat quis. eos tantũ mͦ qui uni¬
cati eccłie catholice atq apłice cõmunicaĩ
implere emptauerunt aũ quidam
fert iosephus regem salomonẽ excogitasse
suamq gentem docuisse modos exorcismi.
idẽ adiurationis: quib immundi sp̃c ex¬
pulsi ab homine ulteriꝰ reũti ñ sunt ausi.
tionem eoꝵ qui faciunt: uł ob ircilitatim
eoꝵ qͥ uident ⁊ audiunt. ut licet hoĩes des¬

Expanded text:
ncto ? Si enim nunc talibus ad remedium sola communicatio corporis et sanguinis Christi, ut quidam aqua baptizaverat, sed tantum sanguinis participatione confirmari. Erant autem omnes viri fere duodecim, etc. Verum judicia Dei abyssus multa. Ecce Asia nuper apostolorum nec visitatione digna, nunc et Apostolico sacrata numero, et prophetali est munere sublimata. Et discipulos, et supra in centum viginti, qui est duodenarius numerus decies ductus, adventus sui signa monstraverit, illud in Credo ut ostenderet, se, sive de Judaeis seu gentibus credat quis, eos tantummodo qui unitati Ecclesiae catholicae atque apostolicae communicent implere. Tentaverunt autem quidam fert Josephus regem Salomonem excogitasse, suamque gentem docuisse modos exorcismi, id est, adjurationis, quibus immundi spiritus expulsi ab homine ulterius reverti non sint ausi. tionem eorum qui faciunt, vel ob utilitatem eorum qui vident et audiunt, ut licet homines des
Abbreviated transcription (Latin):
forte uxxta macedonium spm̃ scm̃ esse
creaturam aut minoris auctoritatis qm patͤm
uł filiũ credat. equenti aũ die introiuit
paulus nobiscũ ad iacobũ. Iacob iste fr̃ dñi¬
ẽ: id ẽ filius marie sororis matͥs dñi. cuius
iohes eungłista meminit: filius fuit. Qͥ
post passionem dñi statim ab apłis ordinat᷑
Cum enĩ iudei qd̾ maxime querebant pau¬
lum occidere ñ potuissent. mox ut festus
mortuus ẽ. necdumq albinꝰ in ꝓuintiam
uenerat. uertere manꝰ in iacobumr: qͥ iurta
templũ ubi p̃cipitatus fuerat sepultus ẽ

Expanded text:
forte juxta Macedonium Spiritum sanctum esse creaturam, aut minoris auctoritatis quam Patrem vel Filium credat. Sequenti autem die introivit Paulus nobiscum ad Jacobum. Jacobus iste frater Domini, id est, Mariae sororis matris Domini, cujus Joannes evangelista meminit, filius fuit. Qui post passionem Domini statim ab apostolis episcCum enim Judaei, quod maxime, quaerebant Paulum occidere non possent, mox ut Festus mortuus est, necdumque Albinus in provinciam venerat, vertere manus in Jacobum, qui juxta templum ubi praecipita
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓtestat᷑ mͥ. Cũ dicit ciuitates. aꝑte ostẽ¬
dit qr ea que sͥ futura erant. ñ sͥ ipsi. s ali¬
is de se reuelata cognouit. Ex quib erat a
gabus ꝓpħa. necnon ⁊ alii discipłi. qui hc̃
ui eyro consistentẽ monebant ꝑ sp̃m ne
ascenderet iherosolimã.icens qm̃ uĩ
cula ⁊ tͥbulationes me manent in ihero¬
solimis. Ut ubi aliqñ ꝑsequebat᷑ occłiam: ibi nc̃
ꝓ eccłie pace decertet. ec facio animã meam
p̃ciosiorem qm me. Animam dicit ipsam ui¬
tam in corꝑe temꝑalem: qmͣ ꝓminimo duuit
qui in alia uita gaudium prestolat᷑ eternũ.
uia mundus sum a sanguine om̃iũ ur̃m.
Eo se aꝓximoꝵ sanguine mundũ credidit
ciuitas plures ep̃os habere potuit: set cosdẽ
pb̃ros. ut uere sacerdotes sub nomine ep̃oꝵ
significat. Coniuinctus ẽ enĩ gradus:⁊ in
multis pene simillimus. egere eccłiam
d̃ĩ: qm acquisiuit sanguine suo. Non dubi¬
tat sanguinem dĩ dicere ꝓpt̾ unionẽ ꝑsone

Expanded text:
tes protestatur mihi. Cum dicit per civitates, aperte ostendit quod ea quae sibi futura erant, non sibi ipsi, sed aliis de se revelata cognovit. Ex quibus erat propheta Agabus, nec non et illi discipuli qui hunc in Tyro consistentem monebant per Spiritum ne ascenderet Jerosolymam. Dicens, quoniam vincula et tribulationes me manent in Jerosolymis. Ut ubi aliquando persequebatur Ecclesiam, ibi nunc pro Ecclesiae pace decertet. Nec facio animam meam pretiosiorem quam me. Animam dicit ipsam vitam in corpore temporalem, quam pro minimo ducit, qui in alia vita gaudium praestolatur aeternum. Quia mundus sum a sanguine omnium vestrum. Eo se a proximorum sanguine mundum credidit, civitas plures episcopos habere potuit, sed eosdem presbyteros, ut vere sacerdotes sub nomine episcoporum significat. Conjunctus est enim gradus, et in multis pene similibus. Regere Ecclesiam Dei quam acquisivit sanguine suo. Non dubitat sanguinem Dei dicere, propter unionem personae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ baptizatis. s ñ recte fidei aliquib baptiza¬
ti sunt iterum baptizari debeant: quam
ħ capitulo expositani reor. Qd enĩ differt
utrum tunc añ initium baptismi xͥ. an
nunc sine successione eiꝰdem qͥsq baptrret᷑.
cũ etiam ipse ioħes cos quos in fide ⁊ in no¬
mine xͥ licet uenturi baptizauerat. iterũ

Expanded text:
on baptizati, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizaon baptizati, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizati sunt, iterum baptizari debeant, quam hoc capitulo expositam reor; quid enim differt, utrum tunc ante initium baptismi Christi, an nunc sine successione ejusdem quisque baptizetur, cum etiam ipse Joannes eos quos in fide et in nomine Christi licet venturi
Abbreviated transcription (Latin):
capud. uotum enĩ habuerat. rofectus ẽ ab
epheso. ⁊ descendens cesaream. ascendit ⁊ sa¬
lutauit eccłiam. Cesarcam capadocie metro¬
polim dicit: nondũ enĩ in syriam phenicis
aduenerant. Hec quondã a mosoch filio ia¬
phech mnazaca dicta: post a cesare augusto ce¬
sarea nomen accepit. ui cũ uenisset con¬
tulit multũ his qui crediderunt: uehement
enĩ uideos reuincebat. Alia tnͣslatiohabet. ꝓ¬
fuit multũ credentib ꝑ gr̃am Hoc ẽ gͦ qd̾ de
eisdem achais apłs scribit: ego plantaui. a
manus impositionẽ. qua sp̃e sẽs dari solet
cut signũ circoncisionis signacłm in patri¬
archis fidei qͣm gerebat᷑ extiterat. ita ⁊ hoc
lauachrum popłs penitens qͣsi singłar e
signaculum sue deuotionis acceꝑit: qd̾ tunc
ipsum figuralit̾ etiam xp̃i baptisma quo
remissio daret᷑ ostenderet. is auditis: ba-¬
ptizati sunt innõie dñi iħu. Questio cre
bra uentilat᷑. si illi qͥ ꝑ ignorantiã forte a¬

Expanded text:
caput, votum enim habuerat. » Profectus est ab caput, votum enim habuerat. » Profectus est ab Epheso, et descendens, Caesaream ascendit, et salutavit Ecclesiam. Caesaream Cappadociae metropolim dicit. Nondum enim in Syriam Phoenicis advenerat. Haec quondam a Mosoc filio Japhet Mosacha dicta, post a Caesare Augusto Caesarea nomen accepit. Qui cum venisset, contulit multum iis qui crediderunt. Vehementer enim Judaeos revincebat. Alia translatio habet: Profuit multum credentibus per gratiam. Hoc est ergo quod eisdem Achaicis Apostolus scribit: Ego plantavi, Apmanus impositionem, qua Spiritus sanctus dari solet cut signum circumcisionis signaculum in patriarchis fidei quam gerebant exstiterat, ita et hoc lavacrum populus poenitens, quasi singulare signaculum suae devotionis accepit: quod tamen ipsum figuraliter, etiam Christi baptisma quo remissio daretur ostenderet. His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. Qubra ventilatur, si illi qui per ignorantiam forte n
Abbreviated transcription (Latin):
temptat ionũ auentis insidiarũ. u̾bo fa¬
ctisq defendit. Sequnt᷑ in hoc loco duo
u̾sus in greco: qui in qͥbdam nr̃is codici¬
bus ñ habenẽ. isputabant aũ in sind¬
goga ꝑ om̃e salb̾m: suadebatq iudeis
⁊ grecis. Ac deinde qd̾ utriq codices ha¬
bent adiungit᷑. om uenissent ama¬
conderat incencris capud: habebat enĩ
uotũ. Cenere portus ẽ corinci: cͥ nauẽ
ascensurus capud ex uoto cotundit. Nam
nxta legẽ moisi qͥ sed̃o uou̾int comiã uuter¬
nararei fieri uellent. ⁊ post ea eã tondere
fecit. ñ quidem oblitus qͥd de abolitione le¬
gis cum ceteris apłis iherosolimis statuerat.
s ne scandalizarent᷑ qui ex iudeis credid̾ant.
simulauit se uideũ. ut uideos lucrifaceret.
Quidam codices plurali numero habene totũ¬
der unt capud. ⁊ habebant uotum. idẽ pͥscilla ⁊
aquila. S egregii doctores eccłie iħonimus ⁊ au
cũ eo pͥscilla ⁊ aquila: ⁊ totundit sͥ in cencris

Expanded text:
tentationum, et a ventis insidiarum verbo fatentationum, et a ventis insidiarum verbo factisque defendit. Sequuntur in hoc loco duo versus in Graeco, qui in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Disputabat autem in synagoga per omne Sabbatum, suadebatque Judaeis et Graecis. Ac deinde quod utrique Codices habent, adjungitur: Cum venissent a Mai sibi totonderat in Cenchris caput; habebat enim votum. Cenchrae portus est Corinthi, ubi navim ascensurus caput ex voto totondit. Nam, juxta legem Mosi, qui se Deo voverunt, comam nutrirNazarei fieri velint, et postea eam tondere it Paulus, non quidem oblitus, quid de abolitione legis cum caeteris apostolis Jerosolymis statuerat, sed ne scandalizarentur, qui ex Judaeis crediderant, simulavit se Judaeum, ut Judaeos lucrifaceret. Quidam Codices plurali numero habent Totonderunt caput, et habebant votum, id est, Priscilla et Aquila. Sed egregii doctores Ecclesiae Hieronymus cum eo Priscilla et Aquila, et totondit sibi in Cenchris
Abbreviated transcription (Latin):
manẽt ingenii sui uolumina reliquit.
cognomen a loco cui p̃erat accipiens. A¬
riopagus enĩ ẽ athenarũ curia: nom̃
a marte trahens. Siquidem grece mars
claudius discedere om̃s iudeos a roma. hoc
iosephus nono claudii anno factum nar¬
rat. Suecomꝰ aũ historicus ħmͦ refert. Elqu¬
dius iudeos impulsore xp̃o assidue tumł¬
tuantes roma expulit. Ed utrum contra
xp̃m tu inultuantes uideos coherceri ⁊ cõ¬
pͥmi iusserit. an etiã xp̃ianos simul. ue¬
lut cognate religionis homines uoluerit
expelli: neqͣquam discernit᷑ rant aũ
scenofactorie artis. Quasi exules in t̾ra:
ꝑegrini tentoria sͥ quib in uia utant᷑
edificant. Scenee aũ grece tab̾nacula
dicunt᷑. Ethi mologiam ab obrimbrando
ex arboꝵ frondib aut uͥgultis ueteres
componebant. Mistice aũ sic̃ petrus pis¬
cando nos a fluctib scł ꝑ retia fidei ext¬
xit: ita paulus umbracula ꝓtectionis e¬
rigendo ab inbre nos cͥminũ. ab ardore

Expanded text:
manent, ingenii sui volumina reliquit, manent, ingenii sui volumina reliquit, cognomen a loco cui praeerat accipiens. Areopagus est enim Athenarum curia, nomen a Marte trahens. Si quidem Graece MarsClaudius discedere omnes Judaeos a Roma. Hoc Josephus nono Claudii anno factum narrat. Suetonius autem historicus hoc modo refert: Claudius Judaeos, impulsore Christo, assidue tumultuantes Roma expulit. Quod utrum contra Christum tum ultuantes Judaeos coerceri et comprimi jusserit, an etiam Christianos simul velut cognatae religionis homines voluerit expelli, nequaquam discernitur. Erant autem scenofactoriae artis. Quasi exsules in terra et peregrini, tentoria sibi, quibus in via utantur, aedificant; σκῆναι Graece tabernacula dicuntur, etymologiam ab obumbrando ex arborum frondibus aut virgultis veteres componebant. Mystice autem, sicut Petrus piscando, nos a fluctibus saeculi per retia fidei extrahit, ita Paulus umbracula protectionis erigendo, ab imbre nos criminum, ab ardore
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ⁊ si una queq pars potest ẽẽ in toto
cuiꝰ pars ẽ: ipsum tñ totum ñ ẽ nisi millo
scd̾m corpus diceret apłs. etiam de isto cor¬
ꝑeo mundo possit incelligi: nã ⁊ in illo se
ñ uisibili s in telligibili modo. Nam qͦdñ
ẽ in ipso. de qͦ diuine scͥptum ẽ. qm̃ ex ipso
⁊ ꝑ ipsum ⁊ in ipso sunt om̃ia. e icut ⁊ qͥ¬
dam ur̃oꝵ pocetarum dixerunt. Hoc est
qd̃ alibi dicit. Nichil iudicaui me scire int̾
licet arati decantans. ⁊ de falsis ipsoꝵ qͥb
contͣdicere ñ poterant. sua uera confirmãs
Magne quippe scientie ẽ: dare in temꝑe ci¬
baria conseruis: ⁊ audientiũ considerare
ꝑsonas. psius eñi ⁊ genꝰ sumꝰ. Genꝰ rectis¬
sime dicimur dĩ. ũ ex eiꝰ nat᷑a editi. s per
spm̃illiꝰ ⁊ uoluntarie creati. ⁊ adoptiue
recreati. nquib ⁊ dionisius ariopagita.
hic ẽ dionisius qͥ post ep̃c ordinatus co¬
rinchioꝵ głose eccłiam rexit: multaq
ad utilitatem eccłie ꝑtinentia. q̃ actenꝰ

Expanded text:
Quia et si unaquaeque pars potest esse in toto, cujus pars est, ipsum tamen totum non est, nisi in illo, secundum corpus diceret Apostolus, etiam de isto corporeo mundo posset intelligi. Nam et in illo secnon visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non est in ipso, de quo divine scriptum est: Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Sicut et quidam vestrorum poetarum dixerunt. Hoc est, quod alibi dicit: Nihil judicavi me scire inter licet Arati decantans, et de falsis ipsorum, quibus contradicere non poterant, sua vera confirmans. Magnae quippe scientiae est, dare in tempore cibaria conservis, et audientium considerare personas. Ipsius enim et genus sumus. Genus rectissime dicimur Dei, non ex ejus natura editi, sed per spiritum illius et voluntarie creati, et adoptione recreati. In quibus et Dionysius Areopagita. Hic est Dionysius, qui post episcopus Corinthiorum gloriose Ecclesiam rexit, multaque ad utilitatem Ecclesiae pertinentia, quae hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
uĩ seꝑare: ⁊ duos sͥ facere xp̃os.t ex uob̾
ipsis exurgent uiri loquentes ꝑuersa. De
ꝯdie ñ cessaui. cũ lacrimis monens unũ¬
quẽq urm. Hoc pulchre ⁊ breuit exponit
arator. Qui canit eccłie tͥa dogmata sepiꝰ
edit: historicũ morale sonans tipicũq uo¬
lunen. hinc iudea uocans sterilis que dr̃
arbor. expectata tͥbus fructum ñ attulit
annis. m̃ia ostendi uob̃. Idẽ ñ solum
doctrine int̾ pressuras ⁊ lacͥmas insisten¬
dum: uerum neqͥs infirmoꝵ grauet᷑¬

Expanded text:
duos sibi facere Christos. Et ex vobis ipsis exsurgent viri loquentes perversa. De et die non cessavi cum lacrymis, monens unumquemque vestrum. Hoc pulchre et breviter exponit Arator: Qui canit Ecclesiae tria dogmata, saepius edit Historicum, morale sonans, typicumque volumen; Hinc Judaea vacans, sterilis quae dicitur arbor, Expectata tribus fructum non attulit annis. Omnia ostendi vobis. Id est, non solum doctrinae inter praessuras et lacrymas insistendum, verum ne quis infirmorum gravet
Abbreviated transcription (Latin):
es ante scła filius: nunc in temꝑe natus ap¬
parebis. Quidam codices habent. sic̃ in pͥmo
ps̃m compositos. qui abeatitudine incipiat¬
plebo: xp̃m uidelicet de eiꝰ ẽẽ stirpe nas-¬
citurum. Sic enĩ ysaias noui testamenti
mysteria p̾gustans ait. Et constituã uobis
testamentũ et̾num: scã dauid fidelia. Qd̃
inhebraica ueritate legit᷑. ⁊ feriam uob̃¬
cum pactũ sempit̾nũ miscdias dd̃ fideles.
ecuti sunt multi iudeoꝵ: ⁊ colentium
sicut ingreco uidimꝰ. Significat aũ eos qͥ na¬
tura gentiles erant. s religione iudei: qͦs¬

Expanded text:
es, ante saecula Filius, nunc in tempore natus apes, ante saecula Filius, nunc in tempore natus apparebis. Quidam Codices habent: Sicut in primo Psalmum compositos, qui eplebo, Christum videlicet de ejus esse stirpe nasciturum. Sic enim Isaias Novi Testamenti mysteria praegustans, ait: Et constituam vobis testamentum aeternum sancta David fidelia . Quod in Hebraica veritate legitur: Et feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. Secuti susicut in Graeco habetur. Significat autem eos qui natura gentiles erant, sed religione Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
tant᷑: inuenimꝰ samuel ⁊ saul annis qͣ¬
draginta isrłi p̃fuisse. factum ẽ enim
inqͥr qͣdringentesimo octuagesimo an¬
no egressionis filioꝵ urł ex egipto: cepit
salomon edificare templũ dño annoquar¬
to regni sui. Cũ uͦ ad trecentos nonaginta
sex annos. quib iudices prefuerunt. ut eoꝵ
liber indicat. quadraginta annos dauid. ⁊
ta. quoꝵ ut iosephus testis ẽ. samuel uigin¬
ti. ⁊ saul alios totidem regimine tnsege¬
runt. uomͦ ds̃ hanc adimpleuit filiis
nr̃is. resuscitans iħm: sic̃ in psalmo sed̾o
scͥptum ẽ: filius m̃s estu: ego hodie ge¬
nui te. Non ẽ putandũ hoc exemplum
psalmi ad resurrectionẽ xp̃i cuiꝰ ꝑxime
de qua supra loqutus ẽ ꝑtinere. Nam
sequens u̾siculus de resurrectione ma¬
nifestissime testat᷑. Cũ enĩ suꝑiꝰ de in¬
carnatione passione ac resurrectione
illiꝰ ageret. uoluit utͦq parĩt datis de pd̃o
restimoniis asstruere. Qui gͦ inqͥt et̾nus

Expanded text:
tantur, invenimus Samuel et Saul annis quatantur, invenimus Samuel et Saul annis quadraginta Israeli praefuisse. Factum est enim, inquit, quadringentesimo octogesimo anno egressionis filiorum Israel ex Aegypto, coepit Salomon aedificare templum Domino, anno quarto regni sui. Cum vero ad trecentos nonaginta sex annos, quibus judices praefuerunt, ut eorum liber indicat, quadraginta David et Salomota, quorum ut Josephus testis est Samuel viginti, et Saul alios totidem in regimine transegerunt. Quoniam hanc Deus adimplevit filiis vestris, resuscitans Jesum, sicut et in psalmo secundo scriptum est: Filius meus es tu, ego hodie genui te. Non est putandum hoc exemplum psalmi ad resurrectionem Christi, cujus pationem, de qua supra locutus est, pertinere. Nam sequens versiculus, de resurrectione manifestissime testatur. Cum enim superius de incarnatione, passione, ac resurrectione illius ageret, voluit utraque pariter, datis de psalmo testimoniis astruere. Qui ergo, inquit, aeternus
Abbreviated transcription (Latin):
le a seleuco rege condita: que rebla añ uo¬
cabat᷑. cui dafnem fontẽ ꝓximũ dicunt.
in qua pͥmo cognominati sunt discipłi
xp̃iani. Altera aũ antiochia de qͣnunc
dictumẽ: in ꝓuincia pisidie. orte dis¬
tribuit eis t̾ram eoꝵ: qͣsi post quadrin¬
gentos ⁊ qͥnquaginta annos. Sixerat ds̃
ad abraham. qr erit semen eiꝰ accolainter¬
ra aliena annis qͣdringentis. Et iterum
ait. qi in ysaac uocabit᷑ tͥ semen. Ab exor¬
tu gͦ seminis usq ad exitũ isrł ex egipto.
fuerunt ut exodus scribit anni qͣdrin¬
genti qͥnq his adde qͣdraginta annosui
deserto.⁊ qͥnq in t̾ra canaam: quib actiᷤᷤ
uidet᷑ t̾ra quieuisse a p̾liis. ⁊ sors fuisse
missa sream: ⁊ inuenies annos qͣdrin¬
gentos qͥnquaginta. t dedie illis saul
annis quadraginta. Credo qr liber regũ
ñ aꝑte quot annis saul regnaret exponit.
apłin uulgo loquentẽ ħ qd̾ faia crebrior
haberet dicere uoluisse. S querentes
sollicitiꝰ ibidem sic̃ ⁊ chronicoꝵ libri tes¬

Expanded text:
le, a Saleuco rege condita, quae Rebla ante vocabatur, cui Daphnen fontem proximum dicunt, in qua primum cognominati sunt discipuli Christiani; altera autem Antiochia, de qua nunc dictum est, in provincia Pisidiae. Sorte distribuit eis terram eorum, quasi post quadringentos et quinquaginta annos. Dixerat Deus ad Abraham, quia erit semen ejus accola in terra aliena annis quadringentis. Et iterum ait: Quia in Isaac vocabitur tibi semen. Ab exortu ergo seminis usque ad exitum Israel ex Aegypto, fuerunt ut Exodus scribit anni quadringenti quinque. His adde annos quadraginta in deserto, et quinque in terra Chanaan, quibus actis videtur terra quievisse a praeliis, et sors fuisse missa, et invenies annos quadringentos quinquaginta. Et dedit Deus illis Saul annis quadraginta. Credo, quia liber Regum non aperte quot annis Saul regnaverit exponit, Apostolum vulgo loquentem hoc quod fama crebrior haberet dicere voluisse. Sed quaerentes sollicitius ibidem, sicut et Chronicorum libri tes
Abbreviated transcription (Latin):
e de colentib gentilibq multitudo mag¬
na. Idẽ ⁊ de his qui gentilem ritum iu¬
baismo mutauerant. ⁊ de his qui om̃ino
gentiles ꝑmanserant. multiad xp̃m cos¬
fluebant. Hii aũ erant nobiliores eoꝵ qͥ
sunt thessalonite. Anime nobilitatem.
dicit. qu̾a u̾ba audiendo scrutandoq in¬
stiterunt. uidam aũ epicurei ⁊ sioici
philosophi: disserebant cũ eo. Epicurei
hoĩs in sola corꝑis uoluptate: stoici uͦ in
sola animi uͥtute posuerunt. Qurint
se quid̾ dissidentes apłm tñ unanimit̾
impugnant: eo qd̾ hoĩem sic̃ ex anima
ncorꝑe subfistere. ita in utͦq docet bea¬
tum eẽ debere. S. ħ nec tempe p̾senti
nec uir turte humana. s gr̃ã dĩ ꝑ iħ̾m xp̃m¬

Expanded text:
Et de colentibus, gentilibusque multitudo magEt de colentibus, gentilibusque multitudo magna; id est et de iis, qui gentilem ritum Judaismo mutaverant, et de iis, qui omnino gentiles permanserant, multi ad Christum confluebant. Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicae. Animae nobilitatem dicit, qua verbo audiendo scrutandoque instituerant. Quidam autem Epicurei et Stoici philosophi, disserebant cum eo. Epicurei m hominis in sola corporis voluptate, Stoici vero in sola animi virtute posuerunt. Qui inter se quidem dissidentes, Apostolum tamen unanimiter impugnant, eo quod hominem sicut ex anima et corpore subsistere, ita in utroque doceret beatum esse debere; sed hoc nec tempore praesenti, nec virtute humana, sed gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nocte paulus ⁊ sylas adorantes dm̃: hym
pectoris. ⁊ uirtus expͥmit᷑ orationis. eũ
⁊ illi hẏmnos in imo carcere cecrueriii.
fundamenta concusserit. ⁊ aꝑuerit ho¬
stia. atq ipsas postremo uincłatoꝵ ca¬
thenas resoluerit. Alit̾. Quicũq fide¬
lium om̃e gaudiũ existimat cũ in tem¬
ptationes uar ias inciderit. libenterq
głatur in infirmitatib suis. ut in ba¬
bitet in eo uͥtus xp̃i. hic ꝓfecto cum pau¬
lo ⁊ sila int̾ carceris tenebras hymnizat.
n cum psalmista dño decantat. Tues mͥ
refugium a pressura que ert condedre me.
exultatio mea. auit plagas eoꝵ. ⁊bapti¬
ratus ẽ ipse. Pulchra rerum uarietas. qͥb
plagas uulnerum lauit: ꝑ eos ipse plagas¬
gere oporteret. ⁊ ħ ead̾ passio ac resur re¬
ctio ad nullum alium qmͣ ad iħ̃m na¬
sionem ac resurrectionẽ scͥpturis inser¬
tam negare ñ possint. hec tñ ad iħm ꝑ
tinere om̃ino negent. magisq antixp̃m

Expanded text:
nocte Paulus et Silas adorantes Deum, hymnnocte Paulus et Silas adorantes Deum, hymnpectoris, et virtus exprimitur orationis, cum et illi hymnos in imo carcere cecinerint, fundamenta concusserit, et aperuerit ostia, atqtenas resolverit. Aliter. Quicunque fidelium omne gaudium existimat, cum in tentationes varias inciderit , libenterque gloriatur in infirmitatibus suis, ut inhabitet in eo virtus Christi , hic profecto cum Paulo et Sila inter carceris tenebras hymnizat, et cum Psalmista Domino decantat: Tu es mihi refugium a pressura, quae circumdedit me, exsultatio mea Lavit plagas eorum, et baptizatus est ipse. Pulchra rerum varietas. Quibus plagas vulnerum lavit, per eos ipse plagasgere oporteret, et haec eadem passio ac resurrectio ad nullum alium, quam ad Jesum Nasionem ac resurrectionem Scripturis insertam negare non possint, haec tamen ad Jesum pertinere omnino negent, magisque Antichri
Abbreviated transcription (Latin):
magice genꝰ fantasie ab apolline phicio
reptum: atq ab eiꝰ cognomine sic dicũt
ẽẽ uocatum. S ⁊hebreũ nomen congru¬
te: qui pichonia abissi dicunt. sti hõi¬
nes serui dĩ excelsi sunt. Non uoluntatis
ista confessio ẽ: qmͣ p̃mium sequit᷑ confi
ultra celare tenebras. Peccatori autem
dicit ds̃: quare tuenarras iusticias meas.
Ne corrumpainur amari melle doli. siu̾a
canat q̃ falsa ministrat: ut arator ait.
ih̾m qui fidei impugnator erat. ⁊ artis
infirmitate ⁊ ocłoꝵ amissione cecauit.
hanc ii. que ꝑu̾sa licet mente. uera tam̃
loquebat᷑: arte solũ mͦ nefaria priuare
curauit. Quia eñi indignũ erat ut uer¬
bum eungłii sp̃c immundꝰ annontiaret.
abscedere hunc ⁊ silere p̃cipit. qr demo¬
ñ aũ laudare cũ gaudio. t annontiat᷑
morem. qũe ñ licet nob susciꝑe neq fa¬
cere: cũ simꝰ romani. De fide iħri xp̃i di
acceptus: nͥ a senatu ꝓbatus. edia aũ

Expanded text:
magicae phantasiae genus ab Apolline Pythio magicae phantasiae genus ab Apolline Pythio repertum, atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et Hebraeum nomen congruit, qui Pythona os abyssi dicunt. Isti homines servi Dei excelsi sunt. Non voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confiultra celare tenebras. Peccatori autem dicit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Ne corrumpamur amari Melle doli, si vera canat, qui falsa ministrat, ut Arator ait. jesum qui fidei impugnator erat, et artis infirmitate, et oculorum amissione caecavit. Hanc vero, quae perversa licet mente, vera tamen loquebatur, arte solummodo nefaria privare curavit. Quia enim indignum erat ut verbum Evangelii spiritus immundus annuntiaret, abscedere hunc et silere praecepit, quia daemonon autem laudare cum gaudio. Et annuntiant morem, quem non licet nobis suscipere, neque facere, cum simus Romani. De fide Jesu Christi acceptus, nisi a senatu probatus. Media autem
Abbreviated transcription (Latin):
nos. Uere t̾ribilis dñs in consiliis suꝑ fili¬
os hominum. Iste magistrũ se ꝑom̃ia seqͥ
ꝓmictit. nec ꝑmictit᷑. alter sequi ussus. nec
ad patͥs sepulturam petitas accepit indu¬
tias. In uitus ac repugnans attrahicur saułꝰ.
lut remunerationis uice uia saluris osten¬
bit᷑. Et qui nouic corda ds̃. beneficii gr̃a do¬
ctorem ab asia remouit. ne si scm canib
det᷑. error cordis in qui gͣuius de contemp¬
ta p̾̃dicatione iudicet᷑. Rursumq alia
curantes apłi. legatus macedo quem angłm
gentis illiꝰ credimꝰ: micas sͥ dñici panis pe¬
tie ͥofferri. ueẽ pͥma parte macedoni¬
e cuitas colonia. Colonia ẽ que defectu
indigenarum. noiis cultorib adimplet᷑.
uñ ⁊ acultu agri colonia dicta ẽ. uellã
quandam habentem spm̃ phitonem. Qͥd
phitonica diuinatio gerat artis. in libro re¬
gum inueninꝰ: ubi rogante saule phico¬
nissa uł animam samuelis. uł ꝓ ea potiꝰ
sp̃m immundũ euocarut ab inferis. Qdͦ

Expanded text:
ribilis Dominus in consiliis super filios hominum. Iste se magistrum per omnia sequi promittit, nec permittitur; alter sequi jussus, nec ad patris sepulturam petitas accepit inducias. Invictus ac repugnans attrahitur Saulus.lut remunerationis vice via salutis ostenditur, et qui novit corda Deus, beneficii gratia Doctorem ab Asia removit, ne si sanctum canibus detur, error cordis iniqui gravius de contempta praedicatione judicetur. Rursumque alia curante apostolo, legatus Macedo, quem angelum gentis illius credimus, micas sibi dominici panis petit offerri. Quae est prima parte Macedoniae civitas, colonia. Colonia est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et a cultu agri colonia dicta est. Puellam quamdam habentem spiritum pythonem. Quid pythonica divinatio gerat artis, in libro Regum invenimus, ubi, rogante Saule, pythonissa vel animam Samuelis, vel pro ea potius spiritum immundum evocavit ab inferis. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
rium qͣsi medio currentẽ: idẽ int̾ aures
linguasq latine noncupabant. grece aũ
hermen. hoc ẽ int̾precen appellabanr.
auros ⁊ coronas ante ianuas afferens.
Tauros ad uictimas: coronas uͦ ue uł faciẽ
templi iuxta ritum gentiũ ornaret: uł
eis q̃si diis immolatirrus imponeret.¬
onscissis tunicis suis exilierunt in turbas.¬

Expanded text:
rium quasi medio currentem, id est, inter aures rium quasi medio currentem, id est, inter aures linguasque, Latini nuncupabant. Groeci autem Ἑρμῆν, hoc est, interpretem, appellabant. Tauros et coronas ante januas afferens. Tauros ad victimas, coronas vero, ut vel faciem templi juxta ritum gentium ornaret, vel eis quasi diis immolaturus imponeret.onscissis tunicis suis exsilierunt in turbas
Abbreviated transcription (Latin):
alegis templiq religione remotũ. et
pauli apłi p̃dicatione collectũ. Dertras in¬
quit dederunt mͥ ⁊ barnabe societatis. ut
nos in gentes ipsi aũ in circoncisione. S
ħ temꝑa expositioni conueniunt. Nam
ille pͥmis fidei temꝑib. cũ necdũ gentib
t̾bum crederet᷑. hic uͦ iudeis ob ꝑfidiam
expulsis. ⁊ dampnationis puluere consꝑ¬
sis. int̾ noua conũse gentilitatis gaudia
sanat᷑. t iuidens qr haberec fidem ut sal¬
uus fieret. Et ille iudaico more pecuniã.
iste aũ ex fide salutem querit ab apłis.
ixit magna uoce: surge suꝑ pedes ruos
qͥd ueriꝰ sit ignores. i similes facti hõĩbus
bescenderunt ad nos. Stultus error gentili¬
um: qui om̃e qd̾ supͣ se uident. deos putais.
t uocabant barnabam iouẽ. Ad b̃ui deli
patrem. atq hoĩum regeni eẽ putauẽr.
aulum uͦ mercuriũ: qm̃ ipse erat dite
ũbi. Quia mercuriũ credebant eloqͥum:
linguamq pr̃are mortalib. Nñ ⁊ mercu¬

Expanded text:
a legis templique religione remotum, sed a legis templique religione remotum, sed Pauli apostoli praedicatione collectum. Dextras, inquit, dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem. Sed et tempora expositioni conveniunt. Nam ille primis fidei temporibus, cum necdum gentibus verbum crederetur, hic vero Judaeis ob perfidiam expulsis, et damnationis pulvere respersis, inter nova conversae gentilitatis gaudia sanatur. Et videns quia haberet fidem, ut salvus fieret. Et ille Judaico more pecuniam, iste autem ex fide salutem quaerit ab apostolis. Dixit magna voce: Surge super pedes tuos quid verius sit ignores. Dii similos facti hominibus descenderunt ad nos. Stultus error gentilium, qui omne quod supra se vident deos putant. Et vocabant Barnabam Jovem; ob hoc, videlipatrem, atque hominum regem putaverunt. Paulum vero Mercurium, quoniam ipse erat dux verbi; quia Mercurium credebant eloquium linguamque praestare mortalibus. Unde et Mercu
Abbreviated transcription (Latin):
uangłii p̾ceptũ excutit᷑ de pedib in testi¬
monium laboris sui: qd̃ illoꝵ ingressi
sunt ciuitatẽ. ⁊ p̃dicatio apłica ad illos us¬
q ꝑuenerit. Si ne excutit᷑ puluis ut ni¬
chil abeis accipiant: nec ad uictũ quide
necessariũ. qͥ euuͣngłium spreuerunt.
iscipłi tͦq replebant᷑ gaudio ⁊ sp̃u sco.
In greco habet discipłi aũ. ut relligamꝰ
iudeis fidem ꝑsequentib discipłos econt᷑¬
rio sp̃itali gaudio ditatos. ⁊ ad iracoi
diam concitauer̃t animas gentiũ adũ¬
sus fr̃s. Qd̃ aũ in greco seqͥtur: us aũ pace
fecit. quidã codices latini minꝰ habent.
Et cõmota ẽ om̃is multitudo in doctna
eoꝵ. aulus aũ ⁊ barnabas morabant᷑ in
lystris. Et hii qͦq u̾siculi in quibꝰdam co-
dicib nr̃is ñ habent᷑. ⁊ quidam uirm
lystris infirmꝰ pedib sedebat. Sic̃ claudꝰ
ille quem petr̃ ⁊ iohes ad portã templi
curant. salutem p̃figurant uideoꝵ: ita
⁊ bic lycaoniꝰ eger popłi gentiũ longe

Expanded text:
illos. Pulvis excutitur de pedibus in testimonium laboris sui, quod ingressi sint in civitatem, et praedicatio apostolica ad illos usque pervenerit. Sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis accipiant, ne ad victum quidem necessarium, discipuli quoque replebantur gaudio et Spiritu sancto, in Graeco habet discipuli autem, ut intelligamus Judaeis fidem persequentibus discipulos e contrario spiritali gaudio ditatos, et meridiam concitaverunt animas gentium adversus fratres. Quod in Graeco sequitur: Deus autem pacem fecit, quidam Codices Latini minus habent. Et commota est omnis multitudo in doctrina eorum. Paulus autem et Barnabas morabantur in Lystris. Et hi quoque versiculi in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Et quidam vir Lystris infirmus pedibus sedebat, etc. Sicut claudus ille quem Petrus et Joannes ad portam templi curarunt, salutem praefigurat Judaeorum, ita et hic Lycaonius aeger, populum gentium longe
Abbreviated transcription (Latin):
credidertint: manifestum ẽ qd̃ hec gr̃a essec
q̃ antiquos iustos uiuere fecie. qr iustus ex fi¬
de uiuit. Et ideosacram̃ta eẽ pocuerunt ꝓ
temꝑm diu̾sitate diu̾sa: ad unitatẽ tamen
eiꝰdem fidei concordissime recurrentia.
tente. io ẽ in carne apparente ad eo spiritali
gr̃a erecta. ut ñ tantũ uidei s cuncte genti¬
um nationes nomen eiꝰ requirant. t suf¬
focatis ⁊ sanguine. Idẽ a fundendo sangͥne.
uł manducando cũ sangͥne. Hec qͥdem de
gentili uita uenientil ꝓ ip̃sis fidei rudi¬
mentis. ⁊ inueterata gentilitatis consue¬
tudine concessa sunt. S ne putarent ead̾
etiam ꝑfectiorib sufficere: uigilanter ad¬
iunxit atq aie. oyses enĩ a temꝑib
antiquis habet in singuł ciuitatib qͥ
eum p̃dicent in synagogis. Idẽ. ⁊ si p̃cep¬
toꝵ nc̃ acceruitate ñ grauent᷑ a nob̾. ꝓce¬
dente tñ temꝑe. dum freqñtiꝰ ad lectionẽ

Expanded text:
runt, manifestum est quod haec gratia esset quae antiquos justos vivere fecit. Quia justus ex fide vivit, ideo sacramenta esse potuerunt pro temporum diversitate diversa, ad unitatem tamen ejusdem fidei concordissime recurrentia. tente, id est, in carne apparente, a Deo spiritali est gratia erecta, ut non tantum Judaei, sed et cunctae gentium nationes nomen ejus requirant. Et suffocatis et sanguine, id est, a fundendo sanguine, vel manducando cum sanguine. Haec quidem de gentili vita venientibus, pro ipsis fidei rudimentis, et inveterata gentilitatis consuetudine concessa sunt, sed ne putarentur eadem etiam perfectioribus sufficere, vigilanter adjunxit, atque ait: Moses enim a temporibus antiquis habet in singulis civitatibus, qui eum praedicent in synagogis; id est, et si praeceptorum nunc acerbitate non graventur a nobis, procedente tamen tempore, dum frequentius ad lection
Abbreviated transcription (Latin):
posuit recensendus ẽ annoꝵ. Scimꝰ enĩ
petrũ rome uiginti qͥnq annos ep̃alem
sedisse cathedram. Uiginti qͥnq aũ ⁊ qͣcuor¬
decim. ñ tͥginta octo: s tͥginta nouem
faciunt. Sequit᷑ gͦ tt beatũ petrum
eoð quartodecimo post dñi passionem
anno. quoeũ iherosolimis alloquitur
paulus. quarto claudii cesaris. romam
uenisse credamꝰ. Simulq nͥ fallor ex hac
nisse ꝓbat᷑ icentes qr oportet circonci¬
dieos. Hoc errore decepti erant galate.
ut circoncisionẽ ⁊ legis cerimonias. cũ
grã baptismi crederent ẽẽ miscendas
ide purificans corda eoꝵ. Nongͦ cir¬
concisione carnis illos muncdare opus ẽ. qͦꝵ
tanta fides corda purificat: ut etiã añ baptis¬
ma spm̃ scm̃ accipere mnereant᷑ et ꝑ gr̃amdñi

Expanded text:
enim Petrum Romae viginti quinque annis episcopalem sedisse cathedram. Viginti quinque autem et quatuordecim, non triginta octo, sed triginta novem faciunt. Sequitur ergo ut beatum Petrum eodem quarto decimo post Domini passionem anno, quo eum Jerosolymis alloquitur Paulus, quarto Claudii Caesaris Romam venisse credamus; simulque, nisi fallor, ex hacnisse probatur. Dicentes quia oportet circumcidere eos. Hoc errore decepti erant Galatae, ut circumcisionem et legis caeremonias cum gratia baptismi crederent esse miscendas. Fide purificans corda eorum. Non ergo circumcisione carnis illos mundare opus est, quorum tanta fides corda purificat, ut etiam ante baptisma Spiritum sanctum accipere mereantur. Sed per grati
Abbreviated transcription (Latin):
impletũ est qd̾ apłs ait. Cũ uenisset cephaᷤᷤ
antiochiam: in faciẽ ei restiti. aulus aũ
rogabat ñ debere recipi eũ. Qm̃ in ipsa se
aciei fronte constitriens nimis tepide stete¬
rat. Merito eũ paulus abiecit: ne illiꝰ quasi
contagione. uires corrumpent᷑ alioꝵ. acta
ẽ aũ dissensio Noli ħ delictum putare. ñ
enĩ cõmoueri malũ est. s irrationabiliter
maloq iusto flagitante negotio cõmoueri.
t barnabas assumpto marco nauigabat
cyprum. Propter amatũ sͥ frẽm. ⁊ affini¬
tate coniunctũ. legunt᷑ enĩ fuisse consobri¬
ritate lucente qinppiam utilitatis crede¬
ret allaturas: s ne ꝑ occasionem gentiũ
udei a fide recederent: quib tñ umbra
uetus paulatim pollenda erat. sic̃ ⁊genti¬
bus moꝵ prauitas antiquoꝵ ure suꝑra
dictum ẽ. Iste enim umbre legales. qͣsi a

Expanded text:
s Paulus ait: Cum venisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti . Paulus autem rogabat, non debere recipi eum. Quoniam in ipsa se aciei fronte constituens, nimis tepide steterat, merito cum Paulus abjecit, ne illius quasi contagione vires corrumperentur aliorum. Facta est autem dissensio. Noli hoc delictum putare. Non enim commoveri malum est, sed irrationabiliter, nulloque justo flagitante negotio commoveri. Et Barnabas assumpto Marco navigaret Cyprum. Propter amatum sibi fratrem, et affinitate conjunctum leguntur enim fuisse consobriritate lucente, quidpiam utilitatis crederet allaturas, sed ne per occasionem gentium Judaei a fide recederent. Quibus tamen umbra vetus paulatim tollenda erat, sicut et gentibus morum pravitas antiquorum, ut supra dictum est. Istae enim umbrae legales, quasi a
Abbreviated transcription (Latin):
honorent᷑. Hoc enĩ facere consuetudinis iu¬
deoꝵ ẽ: quotiens aliqͥd blasphemũ. ⁊ qͣsi coi¬
tra dm̃ audierint. Herodes aũ qrñ dedit
De hac ascensione sua paulus ipse scribit
ad galathas. Deinde post annos qͣttuordecĩ
ascendi iherosolimã cũ barnaba assũp¬
to ⁊ tyto. ⁊ contuli cũ illis euͣngłm qd̾ p̃

Expanded text:
orarentur. Hoc enim facere consuetudinis Judaeorum est, quoties aliquid blasphemum, et quasi contra. Deum audierint. Herodes autem, quia nonDe hac ascensione sua Paulus ipse scribit ad Galatas: Deinde post annos quatuordecim ascendi Jerosolymam, cum Barnaba, assumpto et Tito, et contuli cum illis Evan
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse legit᷑ ꝓpħas legemq didicisse. ⁊ de¬
uouerunt se dicentes. neq manducaturoᷤᷤ
neq bibituros donec occiderent patilũ.
Cum dñs dicat. beati qui esuriunt ⁊ siti¬
unt iusticiã: isti econtrario iniqͥtatẽ esti¬
riunt. ⁊ sangͥnem adeo sitiunt. ut cibos
etiam corꝑi abdicent: donec iusti morte
satient᷑. S ñ ẽ sapientia. ñ ẽ prudentia.
ñ est consiliũ cont᷑ dñm. Nam ⁊ suprapa¬
ulus hostias licet obtulerit. caput raserit.
nudipedalia exercuerit. iudeus factussit
iudeis. uincula tñ que p̃dicta erant: ñ
euasit. Et hic isti qͣnuis concilia cogant.
se deuoueant. insidias tendant. seruatur
eauͦ inter iudeos surrexit heresis q̃ dicta

Expanded text:
isse. Et devoverunt se dicentes neque manducaturos neque bibituros donec occiderent Paulum. Cum Dominus dicat: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam , isti e contrario iniquitatem esuriunt, et sanguinem adeo sitiunt, ut cibos etiam corpori abdicent, donec isti morte satientur. Sed non est sapientia, non est prudentia, non est consilium contra Deum. Nam et supra Paulus hostias licet obtulerit, caput raserit, nudipedalia exercuerit, Judaeis factus sit Judaeus, vincula tamen quae praedicta erant non evasit. Et hic isti quamvis consilia cogant, se devoveant, insidias tendant, servatur vero inter Judaeos surrexit haeresis quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
uit indesinent̾ oꝑari. Neq enĩ tanquã
sub̃a eiꝰ sic in illo sumꝰ. quẽ ad modũ dictũ
ẽ qd̾ habeat uitam in semet ipso: s utiq
cũ aliud sumꝰ qm ipse. ñ ob aliud in illo
sumꝰ. nͥ qi id oꝑatur. Et hoc ẽ opus eiꝰ quo
continet om̃ia. ⁊ qͦd eiꝰ sapientia ꝑtendie
a sine usq ad finem fortit: ⁊ disponit
omĩa suauit̾. Per qmͣ dispositionem in il¬
louiuimꝰ. ⁊ mouem᷑ ⁊ sumꝰ. Nñ colligit᷑ qd̾
si ħ opus suũ reb subtraxerit. nec uiuemꝰ
nec mouebim᷑: necerimꝰ. Et paulo post. Ne

Expanded text:
uit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne
Abbreviated transcription (Latin):
studium penitendi. Nam nr̃a pͥmo destru¬
ere uoluissec cerimonias idoloꝵ. aures
gentium resꝑuissent. Cũ gͦ unũ dm̃
nob̾ salutem datam. magis tñ eum ho¬
nrinem ꝗͣ dm̃ noncupans. Incipiensq ab
illis que gessit in corꝑe ⁊ ea diuina descri¬
ab inferis resuscitatũ. paulatim enĩ fi¬
des crescit. ut cũ supra homi nẽ fuisse ui¬
deret᷑. ds̃ esse crederet᷑. Qd̾ enĩ int̾est quo
qͥsq credat ordine. ñ inpͥncipiis ꝑfecta
querunt᷑: s de in iciis ad ea que ꝑfecta st̃

Expanded text:
studium poenitendi. Nam si primo destrustudium poenitendi. Nam si primo destruere voluisset caeremonias idolorum, aures gentium respuissent. Cum ergo unum Deum nobis salutem datam, magis tamen eum hominem, quam Deum nuncupans, incipiensque ab illis quae gessit in corpore, et ea divina descriab inferis resuscitatum paulatim enim fides crescit, ut cum supra hominem fuisse videretur, Deus esse crederetur. Quid enim interest quo quisque credat ordine? Non in principiis perfecta quaeruntur, sed de initiis ad ea quae perfecta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ptum erat ignotodeo. Notus in iudea deus
s ñ receptus: ignotus in achaia ds̃. qͣnuis
ꝑ multa quesitus. Et ideo qui ignorat ig¬
norabitur: qui p̾uaricat᷑ dampnabitur.
neutri mnrunes aculpa. s excusabilio¬
res qui fidem ñ obtulere xp̃o que nescie¬
bant. qͣm qͥ manus intulere xp̃o quem
qͣ ita apud gentiles tractatus seriem for¬
mat. ut pͥmo unũ dm̃ auctorem mundi
om̃iumq ẽẽ doceat. in quo uiumꝰ ⁊ mo¬
ꝓpter munera lucis ⁊ uite. uerum etiã
ꝓpt̾ cognationem qͣmdam generis dili¬
gendum ostendat. Beinde opinionem
illam que ẽ de idolis aꝑta ratione deiũ¬
cat: qd̾ totius mundi conditor ⁊ dñs tem-¬
plis ñ possit includi saxeis: qd̾ om̃is be¬
neficii largitor sangͥne ñ egeat uictima¬
rum. Qd̃ hõium deniq creator ⁊ gub̃¬
nator om̃ium ñ possit hominis mami
creari. Qd̃ postre mo ds̃. ad cuiꝰ homo fa¬
ctus ẽ imaginem. ñ debeat metallis esti¬
mari similis. erroris remedium docens

Expanded text:
iptum erat: Ignoto Deo. Notus in Judaea Deus, sed non receptus. Ignotus in Achaia Deus, quamvis per multa quaesitus. Et ideo qui ignorat ignorabitur, qui praevaricatur damnabitur. Neutri immunes a culpa, sed excusabiliores, qui fidem non obtulere Christo, quem nesciebant, quam qui manus intulere Christo, quem qua ita apud gentiles tractatus seriem format, ut primum unum Deum auctorem mundi omniumque esse doceat, in quo vivimus, et mopropter munera lucis et vitae, verum etiam propter cognationem quamdam generis diligendum ostendat, deinde opinionem illam quae est de idolis, aperta ratione devincat, quod totius mundi conditor et Dominus templis non possit includi saxeis, quod omnis beneficii largitor sanguine non egeat victimarum, quod hominum denique creator et gubernator omnium non possit hominis manu creari, quod postremo Deus, ad cujus homo factus est imaginem, non debeat metallis existimari similis, erroris remedium docens
Abbreviated transcription (Latin):
hoc erudiunt nos. ut ipsi simꝰ uti¬
les scđm suam uoluntatẽ quȩ in om̃i¬
bus ñ ẽ utilis: d̾s uͦ om̃ips ad omĩa
utilia nos instituit. ut salutẽ ani-¬
me nr̃e consequamur. & recipia¬
mꝰ scĩficationẽ eiꝰ. uidelicet ut simꝰ
sc̃ĩ. sic̃ & ipse scđm quenda modũ
iuxta qđ ipse dicit. Sc̃i estote. qr
or ego sẽs sũ. Ad hoc inqͣm nos eru-¬
dit & castigat: ut nos dignos effi¬
ciat suis muneribꝰ Unaqueq or¬
enĩ gens. scđm suam uoluntatem
filios suos erudit: siẽ consuetudo
militari. grecoꝵ litteris suos instru
ere. Om̃is autẽ disciplina in p̃senti
quidem uidet᷑ ñ esse gaudii s mero

Expanded text:
nt nos, ut ipsis simus utiles secundum suam voluntatem, quae in omnibus non est utilis: Deus vero omnipotens ad omnia utilia nos instituit, ut salutem animae nostrae consequamur, et accipiamus sanctificationem ejus: videlicet, ut simus sancti, sicut et ipse, secundum quemdam modum, juxta quod ipse dicit: Sancti estote, quia et ego sanctus sum. Ad hoc inquam nos erudit et castigat, ut nos dignos efficiat suis muneribus. Unaquaeque etenim gens secundum suam voluntatem filios suos erudit: sicut consuetudo militari, Graecorum, litteris instituere suos, Omnis autem disciplina in praesenti quidem non videtur esse gaudii, sed m