comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut singulus quisq dicatur eenti¬
a. tam illis commune est. uel substantie ul
ꝑsone uocabulum. Quod autem de ꝑ sonĩ
secundum nostram. hoc de substantus se¬
cuncdum grecorum consuetudinem ea que
diximus oportet intelligi. Sic enim dicũt
illitres substantias unam ẽentiam. quem¬
admodum dicimus tres peisonas unam
ẽẽntiam uel substantiam. Quid igitur
restat. an ut fateamur loquendi necessita¬
te parta hec uocabula. cum opus eẽt copi¬
osa disputatione aduersus insidias uel
etrores hereticorume Cum enim conaretur
humana in opia loquendo proferre ad ho¬
minum sensus. quod insecretario mentis
pro captu tenet. de domino deo creatore suo.
siue ꝑ piam fidem. siue per qualemcumq
intelligentiam. timuit dicere tres ẽentias
ne intelligeretur in illa summa equali¬
cate ulla diuersitas. Rursus non ẽẽ tria
quedam non poterat dicere. quod sabellius
quia clixerat inheresim lapsus este certis¬

Expanded text:
ita ut singulus quisque dicatur essentiita ut singulus quisque dicatur essentia, tam illis commune est vel substantiae vel personae vocabulum. Quod enim de personis secundum nostram, hoc de substantiis secundum Graecorum consuetudinem, ea quae diximus, oportet intelligi. Sic enim dicunt illi tres substantias, unam essentiam, quemadmodum nos dicimus tres personas, unam essentiam vel substantiam. 9. Quid igitur restat, nisi ut fateamur loquendi necessitate parta haec vocabula, cum opus esset copiosa disputatione adversum insidias vel errores haereticorum? Cum enim conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus, quod in secretario mentis pro captu tenet de Domino Deo creatore suo, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursus non esse tria quaedam, non poterat dicere, quod Sabellius quia dixit, in haeresim lapsus est. Certis
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea uero licuit loquendi et dispu¬
tancli necessitate tres personas dicere. nõ
quia scriptura dicit. sed quia scriptura
non contralicit. Si autem diceremus
tres deos: contradiceret scciptura dicens.
Aucduscł. dommus deus tius deus u¬
nus est. Cur ergo t̾res eẽntias non licet
clicere. quod similiter scriptura sicut nõ
dicit. nec ita contradicit. Nam eentia
si speciale nomen est. commune tribus
curnon clicantur ties ẽẽntie. sicut abra¬
ham ysalc et iacob tres homines. quia
homo speciale nomen est. commune om¬
nibus hommnibus: S autem speciale
nomen non est ẽentia sed generale. qr
homo et pecus et arbor et sydus etan¬
gelus licuntur eẽntia curnon dicunt᷑
iste tres ẽentie. sicut tres equi decunt᷑
tria ammalia. et tres lauri dicuntur
tres arbores. et tres lapides tria corporaꝰ
Aut si pp̃ umitatem trinitatis non dicun¬
turtres ẽẽntie. sed una e̾entia. cur non
nim est illes commune nomen ẽentie.

Expanded text:
propterea propterea tandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit? Si autem diceremus tres deos, contrAudi, Israel; Dominus Deus tuus, Deus unus est ? Cur ergo et tres essentias non licet dicere, quod similiter Scriptura, sicut non dicit, ita nec contradicit? Nam essentia si speciale nomen est commune tribus, cur non dicantur tres essentiae, sicut Abraham, Isaac, et Jacob, tres homines, quia homo speciale nomen est commune omnibus hominibus? Si autem speciale nomen non est essentia, sed generale, quia homo, et pecus, et arbor, et sidus, et angelus essentia dicitur; cur non dicuntur istae tres essentiae, sicut tres equi dicuntur tria animalia, et tres lauri dicuntur tres arbores, et tres lapides tria corpora? Aut si propter unitatem Trinitatis non dicuntur tres essentiae, sed una essentia; cur non nim est illis commune nomen essentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
lo. si ꝓpterea dicimus tres personas qr
cominune est eis id quod ꝑsona est alio¬
quin nullo modo possunt ita dici. quem¬
ad modum non dicuntur dres filii. q
non commune est eis il quod est filius
curnon eeiam tres deos licimus: Cer¬
te enim quia pater persona. et filius
ꝑsona. et sp̃c sanctus persona. ideo tres
ꝑsone. Quia ergo pater deus et filius
deus et sp̃c sc̃s deus. curnon tres dii.
aut qͣm pp̃ in effabilem conunctionẽ
hec tͥa simul imus deus: Cur non eciã
una ꝑsona. ut ita non possemus dicere
tres personas. quamius singulam qͣm¬
q appellemus ꝑsonam. quemadmodum
non possumus clicere tres personas deos.
quamius singulum quemq appellemus
deum. siue patrem. siue filium. siue sp̃m
sanctum: In quia scriptura non dicit
tres deos: S ed nec tres ꝑsonas alicubi
scripturam commemorate inuenimus.
an quia nec tres nec unam personam
scriptura dicit. hec tria. Legimus emm
psonam dommi. non ꝑsonam dominum.

Expanded text:
lo, si propterea dicimus tres personas, quia lo, si propterea dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est alioquin nullo modo possunt ita dici, quemadmodum non dicuntur tres filii, quia non commune est eis id quod est filius; cur non etiam tres deos dicimus? Certe enim quia Pater persona, et Filius persona, et Spiritus sanctus persona, ideo tres personae: quia ergo Pater Deus, et Filius Deus, et Spiritus sanctus Deus, cur non tres dii? Aut quoniam propter ineffabilem conjunctionem haec tria simul unus Deus; cur non etiam una persona, ut ita non possimus dicere tres personas, quamvis singulam quamque appellemus personam, quemadmodum non possumus dicere tres deos, quamvis quemque singulum appellemus Deum, sive Patrem, sive Filium, sive Spiritum sanctum? An quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturam commemorare invenimus. An quia nec tres, nec unam personam Scriptura dicit haec tria legimus enim personam Domini, non personam Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi sunt. Non autem hoc ibi. quia tantũ
pater ibi pater. nec duorum pater sed u¬
nici filii. nec tres filii. cum pater. ibi ñ
num dei clicitur nec pater nec filius. Qd
igiturtres: Si enim tres persone corn¬
mune est. eis id quod persona est. Er¬
go speciale hoc aut generale nomen ẽ.
eis. Si consuetudiiem. ioquencdi respi¬
cimus. et ubi est. nature nulla cliuersi¬
tas itageneraliter enuntiantur aliqua
plura. ut eciam specialiter enuntiari
possint. Nature enim clifferentia facit.
ut laurus et myrtus et olea. aut equus
et bos et canis. non clicantur speciali no¬
mine. istetres lauiri. aut isti tres boues.
sed generali. et iste tres arbores. et illa
tria ammalia. Hic uero ubi nulla est.
eẽntie cliuersitas. oportet speciale nor̾e
habeant hec tria. quod tamennon in¬
uenitur. Nam persona generale nom̾e
est. in tantum ut eciam homo possit hoc
dici. cum tantum int̾sit uit̾ hominem
et deum. Seinde in ip̃o generali uocabu¬

Expanded text:
sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non am donum Dei dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam persona generale nomen est, in tantum ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum intersit inter hominem et Deum. 8. Deinde in ipso generali vocabu
Abbreviated transcription (Latin):
generalia nomina. et si quid aliud
de his generaliter lici potest. Tres ue¬
ro equos aut boues aut canes que
specialia uocabula sunt. non ea possu
tur. Abraham quippe et ysaac et iacob com¬
mune habent. id quod est: homo. Itaqdi¬
cuntur tres homimnes. Equus quoqy ⁊ bos
et canis: commune habent il quod estia¬
ninal. Sicuntur ergo tria anmalia Ita
tres aliquas lauras etiamtres arbores
dicimus. Laurum uero et mirtum ⁊
oleastrum. tres arbores. uel tres sub¬
stantias. aut naturas. atq tres lapides.
eciam tria corpora.Laprdem uero et lig¬
num et ferrum. tarttum tria corpora. et̃
si qua eciam superiore generali noĩe
dici possumnt. Sater ergo et filius et sp̃c
sanctus q̃m tres sunt. queramus qͥd
tres sunt. quid commine habeant ẽ
Non enm commimeislis est. id quod pa¬
ter est. ut iuicem sibi sint patres. sicut a¬
mici cum relatiue ad alt̾utrum dicim¬
tur. possunt clici tres amici. quod inuicẽ

Expanded text:
generalia nomina, et si quid aliud generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumtur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali nomine dici possunt. Pater ergo et Filius et Spiritus sanctus, quoniam tres sunt, quaeramus quid tres sint, et quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem
Abbreviated transcription (Latin):
descendisse cum iacob anmas septua g̃¬
ta quinq pro tot hominibus. Item cũ
dicimus equum tuum non eum ẽe qͥ
meus est et tercium alicuius alteriuis
nec meum ẽẽ nec tuum. fatemur tres
ẽe. et int̾roganti quid tres. respondemꝰ
tres equos nomine speciali. generali¬
speçiali autem tria animalia Itemq
cum dicimus bouem non eẽ equum.
canemuero nec bouem ẽẽ nec equum. tͥa
quedam dicimus. et ꝑcunctantibus qͥd
tria. non iam speciali nomine dicimus
tres equos. auttres boues. aut tres ca¬
nes. quia non eadem speciem continen¬
tur. sed generali tria ammalia siue su¬
periore genere tres substantiao. uel tres
creaturas. uel tres naturas. Quetum¬
q autem plurali numero enuntiantur.
appellantur: eciam specialiter appella¬
re uno nomme possumus. Nam tres
equos quod est. nomen speciale. eciam
ammalia tria dicimus. equum ue¬
ro et bouem et canem ammalia tantũ¬
tria dicimus. uel substantias que st̃

Expanded text:
descendisse cum Jacob animas septuagindescendisse cum Jacob animas septuaginta quinque, pro tot hominibus . Item cum dicimus equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numero enuntiantur sappellantur, etiam specialiter appellare uno nomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sanctum quod est donum dei. nec patrem
dicitẽe nec filium. Cum ergo queritur ꝙͥ
tria. uel quid tres conferimus nos ad ĩ¬
ueniendum aliquod speciale. uel generale.¬
uel nomen quod complectamur hec tria.
Neq occurrit ammo. quia excedit super¬
emmnentia diumitatis usitati eloquii fa¬
cultatem. Uerius enim cogitatur deus
quam d̾r. et uerius est. quam cogitatui:
Cum enim dicimus non eundem ẽẽ iacob
quem abraham. ysaac autem neo abrahã
ẽẽ nec iacob. tres ẽẽ utiq fatemur: abra¬
ham y saac et iacob. S ed cum queritur
quid tres respondemus tres homines.
nomine speciali eos pluraliter appellan¬
tes. generali autem si dicamus tria a¬
ninialia. Homo enim sicut ueteres diffi¬
nierunt. animal est. rationale mortale.
aut sicut scripture nostre loqui solent.
tres animas. cum a parte meliore totũ
appellari solet placet. idl est ab amina et
corpus et amiman. quod est. totus ho¬
mo. Ita quippe dictum est. in egyptum

Expanded text:
sanctum quod est donum Dei nec Patrem sanctum quod est donum Dei nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius enim cogitatur Deus quam dicitur, et verius est quam cogitatur. Cum enim dicimus non eumdem esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem nec Abraham esse nec Jacob, tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et corpus et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
lumen. sed non in commutabile. Lu¬
men ergo pater. lumen filius. lumẽ
et sp̃osanctus: simul autem nontria
lumma. sed unum lumen. Et ideo sa¬
pientia pater: sapientia filius. sapi¬
entia spc̃ sanctus. et simul non tres
sapientie: sed una sapientia. Et qꝑ
hoc est ibi ẽẽ quod sapere. una eẽntia
pater. et filius. et sp̃o sc̃s. nec aliud ẽ.
ibi ẽẽ quam dẽm ẽẽ. unus ergo deus.
pater et filius et spiritus sanctus.¬
possemus. quod effari nul trutate¬
lo modo possumus. dictum est. Lu¬
a nostris grecis. una ẽentia. tresre
substantie: a latinis autem. una:
ẽẽntia uel substantia. tres peisone. quia si c̃
iam diximus. non aliter in sermone nostro
il est larino eẽntia qͣm substantia solet in¬
telligi. Et ut intelligatur saltem menig
mate quod dicitur placuit ita dici. ut di¬
ceretur aliquid. cum quereretur quid
tria sint. que tria ẽẽ fides uera pronunteat.
cum et patrem non dicit ẽe filium et sp̃m

Expanded text:
lumen, sed non incommutabile. Lulumen, sed non incommutabile. Lumen ergo Pater, lumen Filius, lumen Spiritus sanctus: simul autem non tria lumina, sed unum lumen. Et ideo sapientia Pater, sapientia Filius, sapientia Spiritus sanctus; et simul non tres sapientiae, sed una sapientia: et quia hoc est ibi esse quod sapere, una essentia Pater et Filius et Spiritus sanctus. Nec aliud est ibi esse quam Deum esse: unus ergo Deus Pater et Filius et Spiritus sanctus.possemus, quod effari nullo modo possumus, dictum est a nostris Graecis una essentia, tres substantiae: a Latinis autem, una essentia vel substantia, tres personae; quia, sicut jam diximus, non alid est, Latino, essentia quam substantia solet intelligi. Et ut intelmate quod dicitur, placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum quaereretur quid tria sint, quae tria esse fides vera pronuntiat, cum et Patrem non dicit esse Filium, et Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur: de filio loquitu quem sequi¬
miir uiuendo sapienter: quamius et
pater sit sapientia sicut lumen et deus.
Sp̃c̃ quoq sanctus. siue sit sumina ca¬
ritas. utrumq conuingens. nose sub¬
iungens. quod ideo non indigne dici¬
tur quia scriptum est. deus earitas
est. quomodo non est eciam ipesapien¬
cia cum sit lumen q̃m deus lumen est.
siue alio modo ẽẽntia sp̃c sancti sigulatim
ac ꝓprie nommnanda est. q̃m deus est
ctum scriptura clamat apud apłm
qui clicit. Nescitis quia templum dei
estis: S tatimq subiecit. Et sp̃c dei ha¬
bitat in uobis. Seus enim habitat in
templo suo. Non enim tamquam
minister habitat sp̃c dei intemplo dei
cum alio loco eidentius dicat. Nes
sp̃c sancti. quem habetis a deo et non
Custis uestri: Emptiemm estis preti¬
o ir magno: glorificate ergo deum
entia nisilumen spiritale et in com¬
mitabile: Est enim et sol istelumẽ.
sed corporale est. et spiritalis creatura

Expanded text:
loquitur, de Filio loquitur, quem sequiloquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicut lumen et Deus. 6. Spiritus quoque sanctus sive sit summa charitas utrumque conjungens nosque subjungens, quod ideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alio modo essentia Spiritus sancti singillatim ac proprie nominanda est: quoniam Deus est, ctum, Scriptura clamat apud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidevobis est Spiritus sancti quem habetis a Deo, et non estis vestri? Empti enim estis pretio magno, glorificate ergo Deum entia, nisi lumen spirituale et incommutabile? Est enim et sol iste lumen, sed corporale est; et spiritualis creatura
Abbreviated transcription (Latin):
terat. semetip̃m exinaniuit. non mutan¬
do diumnitatem suam. sed nostram muta¬
bilitatem assumendo. et formamserui ac¬
cipiens. uenit ad nos in hunc mundum
qui in hoc mundo erat. quia mundus per
eum factus est. ut exemplum sursum
uidentibus deum. exemplum deorsum o¬
mirantibus hominem. exemplum sanis
ad permanendum. exemplum infirims
ad conualescendum. exemplum moritu.¬
ris ad nontimenlum. exemplum mortu¬
is ad resurgendum. et in omnibus ip̃e
primatum tenens. Quia enim homo
ad beatitulinem sequi non debebat. nisi
deum. et sentire non poterat deum: sequen¬
do deum hominem factum. sequeretur
simul. et quem sentire poterat. et quem
sequi debebat. Amemus ergo eum. et in¬
berramus illi caritate cliffusa in cordi¬
bus nostris. ꝑ sp̃m sanctum qui datus
est nobis. Nonigiturmirum: si pp̃ exẽ¬
plum quod nobis ut reformemur ad
ymaginem dei prebemui: ymago equa¬
lis est. patri. cum de sapientia scriptura

Expanded text:
terat, semetipsum exinanivit, non mutanterat, semetipsum exinanivit, non mutando divinitatem suam, sed nostram mutabilitatem assumendo; et formam servi accipiens , venit ad nos in hunc mundum , qui in hoc mundo erat, quia mundus per eum factus est ; ut exemplum sursum videntibus Deum, exemplum deorsum mirantibus hominem, exemplum sanis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum, exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum esset, in omnibus ipse primatum tenens . Quia enim homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, sequeretur simul et quem sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum et inhaereamus illi, charitate diffusa in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis . Non igitur mirum, si propter exemplum quod nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a. siue cum de illa clicitiur filius nob̾
potissimum insinuatur. cuius ymagi¬
nis exemplo. et nos non discedamus a
deo. quia et nos ymago dei sumus. non
quidem equalis. facta quippe a patre per
filium. non nata de patre sicut illa. et
nos qui illuminamur lumme. illa ue¬
ro quia lumen illuminans. et ideo illa
sine exemplo. nobis exemplum est. Neq
patrem a quo numquam est ommnino
separabilis. quia id ip̃m est. quod ille de
quo est. Nos autem nitentes imuitamur
manentem. et sequimur stantem. et in
ip̃o ambulantes tendimus ad ip̃m. qͥ
factus est. nobisiua temporalis ꝑ humili¬
tatem que mansio nobis eterna est per di¬
uinitatem. Qm̃ quippe spiritib mun¬
clis intellectualibus qui superbia non
lapsi sunt. in forma dei. et deo equalis et
deus prebet exemplum. ut se idem exem¬
plum redeundi lapso eciam preberet ho¬
mini. qui pp̃ immundiciam peccatorum
penamq mortalitatis deum iuidere non po¬

Expanded text:
ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur. Cujus imaginis exemplo et nos non discedamus a Deo, quia et nos imago Dei sumus: non quidem aequalis, facta quippe a Patre per Filium, non nata de Patre sicut illa. Et nos, quia illuminamur lumine; illa vero, quia lumen illuminaus: et ideo illa sine exemplo nobis exemplum est. Neque Patrem a quo nunquam est omnino separabilis, quia idipsum est quod ille de quo est. Nos autem nitentes imitamur manentem, et sequimur stantem, et in ipso ambulantes tendimus ad ipsum: quia factus est nobis via temporalis per humilitatem, quae mansio nobis aeterna est per divinitatem. Quoniam quippe spiritibus mundis intellectualibus, qui superbia non lapsi sunt, in forma Dei et Deo aequalis et Deus praebet exemplum: ut se idem exemplum redeundi etiam lapso praeberet homini, qui propter immunditiam peccatorum poenamque mortalitatis Deum videre non po
Abbreviated transcription (Latin):
apud deum. sed et deus erat uerbum. De¬
us autem lumen est. et tenebre ieo non
sunt uelle. Lumen uero. non corporale:
sed spiritale. Neq ita spiritale. ut illu¬
minatione factum sit. quemadmodũ
dictum est apłis. uos estis lux mundi.
sedlumen quod illuminat omnemu
hominem. Ea ip̃a et sumina sapientia
deus. unde nunc agimus. Sapientia
ergo filius de sapientia patre. sicut li¬
men de lumine. et deus de deo. ut singu¬
lus pater lumen. et singulus filus lu¬
men. et singulus pater deus. et singu¬
lus filius deus. Ergo et singulus pa¬
entia. Sed filius factus est. nobi̾sapiẽ¬
tia a deo. et iusticia. et sanctificatõ. quia
temporaliter nos ad illum conuertim.
id est ex aliquo tempore. ut cum illo ma¬
neamus in eternum. et ip̃e ex quodam.
tempore uerbum caro factum est. et ha¬
bitauit in nobis. Propterea igitur cũ
pronuntiatur in scripturis aut enar¬
ratur aliquid de sapientia. siue dicente

Expanded text:
apud Deum, sed et Deus erat Verbum. Deapud Deum, sed et Deus erat Verbum. Deus autem lumen est, et tenebrae in illo non sunt ullae. Lumen vero non corsed spirituale: neque ita spirituale, ut illuminatione factum sit, quemadmodum dictum est Apostolis, Vos estis lumen mundi ; sed lumen quod illuminat Omnem hominem, ea ipsa et summa sapientia Deus, unde nunc agimus. Sapientia ergo Filius de sapientia Patre, sicut lumen de lumine, et Deus de Deo, ut et singulus Pater lumen, et singulus Filius lumen; et singulus Pater Deus, et singulus Filius Deus: ergo et singulus Paentia. Sed Filius factus est nobis sapientia a Deo, et justitia et sanctificatio , quia temporaliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 5. Propterea igitur cum pronuntiatur in Scripturis, aut enarratur aliquid de sapientia, sive dicente
Abbreviated transcription (Latin):
uit patiem nisi filius. et cui uolue a rit
filius reuelare. quia per filium re t ue¬
lat pater: id est per uerbum suum. Si
enim hoc uerbum quod nos ꝓferrimꝰ
temporale et transitorium et se ip̃m oste̾¬
dit. et illud de quo loquimur quanto
magis uerbum dei per quod facta st̃
ommna. quod ita ostendit patrem sicu¬
ti est. pater quia et ip̃m ita est. et hoc ẽ
quod pater: secundum quod sapientia
est. et eẽntia: Nam secundum quod u̾¬
bum. non hoc est quod pater. quia uer
bum non est. pater. et uerbum relatiue
dicitur: sicut filius. quod utiq non pa¬
ter. Et ideo xp̃c uirtus et sapientia dei.
quia de patre urtute et sapientia eciã
ip̃e uirtus et sapientia est. sicut lum̾
de patre lumine. et fons uite apud de¬
um patrem. utiq fontem uite. Qm̃
apud te inquit fons uite: in lumine
ter habet uitam insemet ip̃o. sic dedit
lumen uerum: quod illummat om¬
nem hominem uenientem inhunc
mundum. et lumen hoc uerbum erat

Expanded text:
vit Patrem nisi Filius, et cui voluerit vit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : » quia per Filium revelat Pater, id est, per Verbum suum. Si enim hoc verbum, quod nos proferimus, temporale et transitorium est, et seipsum ostendit, et illud de quo loquimur, quanto magis Verbum Dei, per quod facta sunt omnia? quod ita ostendit Patrem sicuti est Pater, quia et ipsum ita est, et hoc est quod Pater, secundum quod sapientia est et essentia. Nam secundum quod Verbum non hoc est bum non est Pater; et Verbum relative dicitur, sicut Filius, quod utique non Pater; et ideo Christus virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia, etiam ipse virtus et sapientia est, sicut lumen Dei et de Patre lumine, et fons vitae apud Deum Patrem utique fontem vitae: Quoniam apud te, inquit, fons vitae. In lumine ter habet vitam in semetipso, sic dedit lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; et lumen hoc Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
quam dicitur. insuit ostendatur a
deo genita uel creata: Genita scilicet. ꝑ
quam facta sunt omna. creata uero
uel facta sicut in hominibus. cum ad
eam que non creata et facta. sed genita
est. conuertuntur et illustrantur. In
ip̃is enim fit aliquid quod nocetur e¬
orum sapientia uel illud scripturis u̾¬
nuntiantibus aut narrantibus quod
sapientia est quia factus est. homo. An
ꝓpterea non loquitur in illis libris sapi
entie uel de illa dicitur aliquid. nisi qd̾
eam de d̾o natam ostendat. aut factam ꝙͣ¬
ius sit et pater ip̃e sapientia. quia illa
nobis sapientia commenda erat. et unitã¬
da. cuius immitatone formamur. Satͤ
enim eamlicit. ut uerbum eius sit. non
quomodo ꝓfertur exore uerbum sonãs
aut ante ꝓnuntiationem cogitatur.
sꝑaciis enim temporum hoc completur:
Illud autem eternum est. et illumman¬
do dicit nobis et de se set de patre quod
dicendum est hominibus. ideoq ait. ne¬
mo nouit filium nisi pater: et nemo no¬

Expanded text:
quam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quods facta sapientia est, quia factus est homo. An propterea non loquitentia, vel de illa dicitur aliquid, nisi quod eam de Deo natam ostendat aut factam, quamvis sit et Pater ipse sapientia? quia in illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur: Pater enim eam dicit ut Verbum ejus sit, non quomodo profertur ex ore verbum sonans aut ante pronuntiationem cogitatur. Spatiis enim temporum hoc completur, illud autem aeternum est; et illuminando dicit nobis et de se et de Patre quod dicendum est hominibus. Ideoque ait: « Nemo novit Filium nisi Pater; et nemo no
Abbreviated transcription (Latin):
non ostendatur ẽentia. quia relatiue di¬
cuntur. at inaltero quod est. sapientia.
q̃m et ad se dicitur. Se ip̃a enim sapiẽs
est. eciam ẽẽntia demonstretur: Et hoc
eius ẽẽ: quod saperi. Unde pater et filuiᷤ
simul una sapientia. quia una ẽẽntia.
et sigillatim sapientia de sapientia. sic̃
ẽẽntia de eẽntia. Quaꝓpter non quia
pater non est filius. et filius non est.
pater aut ille ingenctus. ille autem
genitus. ideo non ima ẽẽntia. quia his
nominibus relatiua eorum ostendam¬
tur. Uterq autem simul una sapientia
et una eẽntia. ubi hoc est ẽẽ quod sape¬
ie. Non aut̃ simul uterq uerbum aut
filius. quia non hoc est ẽẽ quod u̾bũ¬
esse. aut filium eẽ. sicut iam satis ostẽ¬
dimus. ista relatiue dici. Capitulum¬

Expanded text:
non ostendatur essentia, quia relative dinon ostendatur essentia, quia relative dicuntur: at in altero quod est sapientia, quoniam et ad se dicitur, se ipsa enim sapiens est, etiam essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus ista relative dici. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
sed non pater et filius simul ad aliqͥ¬
ambo unum uerbum. quia non dnr¬
simul ambo unus filius. Sicut simł
enim filius ad patrem refertur non ãli¬
ad se ip̃m cdicitur: ita et uerbum ad est¬
um cuius uerbum est referturcum
dicitur uerbum. Eo quippe filius quo
uerbum: et eo uerbum quo filius. Qm̃
igitur: pater et filius simul. nonͣ ͣus
filius: consequens est. ut pater et filius
simul non ambo unum uerbum et
ꝓpterea non eo uerbum q̃uo sapientia.
quia uerbum non ad se dicitur. sed
tantum relatiue. ad eum cuius u̾bũ
est. sicut filius ad patrem. Sapientia
uero eo quo eẽntia. et ideo quia una
bum sapientia est. sed non eo uerbu̾
quo sapientia uerbimuelatiue. sapi¬
entia ẽentialiter intelligitur. id diciac¬
cipiamus cum dicitur uetbum acsi
dicatur nata sapientia. ut sit ce filius ce
ymago. et hec duo cum dicurtur. id est
nata sapientia. in uno eorum eo quod est.
nata et uerbum. et ymago et filius in¬
telligatur. et in his ominbus nominibꝰ

Expanded text:
Sed non Pater, et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus filius. Verbum enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius quo Verbum, et eo Verbum quo Filius. Quoniam igitur Pater et Filius simul non utique unus Filius, consequens est ut Pater et Filius simul non amborum unum Verbum. Et propterea non eo Verbum quo sapientia; quia Verbum non ad se dicitur, sed tantum relative ad eum cujus Verbum est, sicut Filius ad Patrem: sapientia vero eo quo es entia. Et ideo quia una essentia, una erbum sapientia est, sed non eo Verbum quo sapientia; Verbum enim relative, sapientia essentialiter intelligitur: id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur, nata sapientia, ut sit et Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur, id est, nata sapientia, in uno eorum eo quod est nata, et Verbum, et imago, et Filius intelligatur, et in his omnibus nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
sanctis. sed solum dicimus quod deus
est. quia non et illi cum illo deus sunt.
tta solum patrem dicimus patrem. non
quia separatur a filio sed quia non si

Expanded text:
sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non si
Abbreviated transcription (Latin):
raui. eosq emendatos. non ut uolui. sed
ut potui. ne ab illis qui surreptiiam in
manus hominum exierant plurimum
discreparent uenerationi tue ꝑ filium
rnr̃m condiaconum karissimum misi
et cuicumq audiendos. describendos. Le¬
gendosꝙ permisi. Inquibus siseruarĩ
mea dispositio potiusseti ẽent ꝓfecto et si
easdem sententias habentes. multo tamen
enodatiores. atq planiores. qͣntum rerũ
tantatum explicandaꝵ difficultas. et fa¬
culcas nr̃a pateretur. Sunt autem qui pri¬
mos quatuor. uel potuis quinq eciam si¬
ne proemiis habent: et uedetimum sine
recrema partenon parua. Sed si eis hec edi¬
tio potuerit innotescerr: omnia si uolu̾mnt
¶ aaluerint emendabunt ẜeto sane. ut
htnt epłam seorsum quidem. secl tamen
au capito corumdem librorum iubeas
Antepomi. Ora pro me. Explicit episto¬

Expanded text:
raui eosque emendatos, non ut uolui, sed raui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum caet cuicumque audiendos, describendos, legendosque permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem sententias habentes, multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. Sunt autem qui primos quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me. EPISTO
Abbreviated transcription (Latin):
et sincerissima caritate
uenerando sancto frgt
et consacerdoti pap
l relio: augustinus in domino salutem. Sx
tͥnitate que deus summus et uerus est.
libros iuuenis incohaui: senex edidi. E¬
misetam quippe hoc opus. posteꝰ quam
comperi prereptos michi ẽe siue surreptoᷤ.
antequam absoluerem: et retract᷑os ut m̃a
Aispositio fuerat expoluem. Non enim sis¬
giliatin. sed ommes simul edere ea rõne
decorueram: qm precedentib consequentes
inquisitione proficiente nectundur Cũ
ergo per eos homines qui priusquam uł¬
lem ad quosdam illorum peruenite po¬
tuerunt. dispositio mea nequuussetim¬
pleti. int̾ruptam clictatõnem reliquerã
cogitans hoc ip̃m in aliquibus scrrptis
meis conquer. ut scient qui possent. ñ
ame fuisse eosdem libros eclitos sed abla¬
cos priusquam michi editõne mea digni
uiderentur. Tormltoꝵ fratrum uehe¬
mentissima postulatione. et maxime tu¬
a uissione compulsus. opus tam labo¬
riosum adiuuante domino t̾minare cu¬

Expanded text:
ET SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare cu
Abbreviated transcription (Latin):
filio. perfecte intelligatur. quod non pre¬
cessit genitor illud quod genuit. Quod
siita est. hoc solum deeis dici non potest
illud de illo. quod simul de ambo ñ sunt.
sicut uerbum de uerbo lici non potest qr
non simul ambo ymago uerbum. sed
lio. quia non simul ambo filius. sccłm
quod dicitur. ego et pater unum sumui
Nnum sumus enim dictum est. quod

Expanded text:
Filio, perfecte intelligatur quod non praeFilio, perfecte intelligatur quod non praecessit genitor illud quod genuit. Quosi ita est, hoc solum de eis dici non potest: illud de illo, quod simul ambo sunt; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum, sed lio, quia non simul ambo filius, secundum quod dicitur, Ego et Pater unum sumus . Unum sumus enim dictum est, Quod
Abbreviated transcription (Latin):
et ammus simul et corpus sit. ut eciã
quod consequenter scriptum est. et d̾s
erat uerbum. sic intelligatur u̾bum
quod non est pater. deus erat simul
cum patre. Ita ne ergo dicimus ut pa¬
ter sit generator magnitudinis. hoc est
generator uirtutis. uel generator sapienti¬
e sue. filius autem magnitudo. uirtus
et sapeentia. deus uero magnus omni¬
potens sapiens ambo simul: Quomodo
ergo deus dedeo lumen delumine: Non
nec ambo simul lumen de lumine. s
solus filius delumme patis nisi forte
ad insinuandum et breuissime inculcan¬
dum quod coeternus est. patri filius.
tta clictum est. deus de deo lumen de lu¬
mine. et si quid hoc modo dicitur. ac si
cliceretur hoc quod non est filius sine
patre. de hoc quod non est pater sine filio.
id est hoc lumen. quod lumen non est
sine patre. de hoc lumine patre. quod
lumen non est. sine filio. ut cum dici¬
tur deus. quod non est. filius sine
patre. et de deo. quod non est. pater sine

Expanded text:
animus simul et corpus sit. Ut etiam animus simul et corpus sit. Ut etiam quod consequenter scriptum est, Et Deus erat Verbum , sic intelligatur: Verbum quod non est Pater, Deus erat simul cum Patre. Itane ergo dicimus, ut Pater sit generator magnitudinis, hoc est generator virtutis, vel generator sapientiae suae: Filius autem magnitudo, virtus, et sapientia: Deus vero magnus, omnipotens, sapiens, ambo simul? Quomodo ergo Deus de Deo, lumen de lumine? Non nec ambo simul lumen de lumine, sed solus Filius de lumine Patre. Nisi forte ad insinuandum et brevissime inculcandum quod coaeternus est Patri Filius, ita dictum est, Deus de Deo, et lumen de lumine, et si quid hoc modo dicitur, ac si diceretur, Hoc quod non est Filius sine Patre, de hoc quod non est Pater sine Filio, id est, hoc lumen quod lumen non est sine Patre, de hoc lumine Patre quod lumen non est sine Filio: ut cum dicitur, Deus quod non est Filius sine Patre, et de Deo quod non est Pater sine
Abbreviated transcription (Latin):
ne filio. nec filius deus sine patre. s am¬
bo simul deus. Et quod dictum est. in
principio etat uerbum: in patre erat uer¬
bum intelligitur. Aut si in principio sic
dictum est. ac si diceretur ante omnia ꝙ
squitur et uerbum erat apud deum uer¬
bum quidẽ solus filius accipitur. nõ
simul pater et filius. tamquam ambo
unum uerbum. Sic eigo uerbum: qͦ¬
modo ymago. Non autem pates et filius
simul ambo ymago. sed filius solus yma¬
go patris. quemadinodum et filius. Nõ
emmambo simul filius. Quod uero ad¬
uigitur. et uerbum erat apud deum.
multum est ut sic intelligatur. Uerbũ
quod solus est. filius. erat apucl deum.
quod non solus est. pater. sed pater et
filius simul deus. Sed quid mirum
si incluabus quibusdam rebus longe
inder se diuersis potest hoc dicit Quide
nuim tam cliuersum quam ammus et
corpus: Potest tamen clici. animus erat
apud hominem. id est in hornine cum a¬
nimus non sit corpus. Homo autem

Expanded text:
ne Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed amne Filio, nec Filius Deus sine Patre, sed ambo simul Deus. Et quod dictum est, In principio erat Verbum; in Patre erat Verbum, intelligitur: aut si in principio sic dictum est, ac si diceretur, Ante omnia; quod sequitur, Et Verbum erat apud Deum, Verbum quidem solus Filius accipitur, non simul Pater et Filius, tanquam ambo unum Verbum sic enim Verbum qmodo Imago, non autem Pater et Filius simul ambo imago, sed Filius solus imago Patris, quemadmodum et Filius: non enim ambo simul filius: quod vero adjungitur, Et Verbum erat apud Deum; multum est ut sic intelligatur, Verbum, quod solus est Filius, erat apud Deum, quod non solus est Pater, sed Pater et Filius simul Deus. Sed quid mirum, si in duabus quibusdam rebus longe inter se diversis potest hoc dici? Quid enim tam diversum, quam animus et corpus? Potest tamen dici, Animus erat apud hominem, id est, in homine: cum animus non sit corpus, homo autem
Abbreviated transcription (Latin):
est pater. uel genitor. uel princi cetera¬
pium eius si eciam gignit. ei quod oꝵ¬
de se gignit consequenter principium
est. Quicquid autem aliud dicitur.
cum filio dicitur uel pocius in filio: suie
magnus ea magnitudine quam genu¬
it. suie iustus ea iusticia quam genu¬
it siue bonus eabonitate quam genu¬
it. siue potens ea potentia uel urtute
quam genuit. siue sapiens ea sapienti¬
a quam genuit. Magnitudo autem ip̃a
non dicitur pater. sed magnitudinis
generator. filius uero sicut in se ipso
clicitur filius. quod non cum patre dicit᷑
sedad patrem: non sic et in se ip̃o magnꝰ.
sed cum patre. cuius ip̃e magnitudo est.
Sic et sapiens cum patre dicitur. cuius
ip̃e sapientia est. sicut ille sapiens cum
filio. quia ea sapientia sapiens est qũa
genuit. Quicquid ergo ad se dicuntur.
nondicuntur alter sine altero. icdl est qͥo¬
quid dicuntur quod substantiam eoꝵ
ostendat. ambo simul dicuntur. Si hec
ita sunt: iam ergo nec deus est. pater si¬

Expanded text:
t, pater, vel genitor, vel principium ejus; si etiam gignens ei quod de se gignit, consequenter principium est; quidquid autem aliud dicitur, cum Filio dicitur, vel potius in Filio, sive magnus ea magnitudine quam genuit, sive justus ea justitia quam genuit, sive bonus ea bonitate quam genuit, sive potens ea potentia vel virtute quam genuit, sive sapiens ea sapientia quam genuit: magnitudo autem ipsa non dicitur Pater, sed magnitudinis generator: Filius vero sicut in se ipso dicitur Filius, quod non cum Patre dicitur, sed ad Patrem, non sic et in se ipso magnus, sed cum Patre cujus ipse magnitudo est: sic et sapiens cum Patre dicitur, cujus ipse sapientia est; sicut ille sapiens cum Filio, quia ea sapientia sapiens est quam genuit: quidquid ergo ad se dicuntur, non dicitur alter sine altero, id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. Si haec ita sunt, jam ergo nec Deus est Pater si
Abbreviated transcription (Latin):
Et tamen ad hanc contrudit necessitas.
Si et omnes beate uelle uiuere uerum ẽ.
et non omnes sic uolunt uiuere. quomo¬

Expanded text:
Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, quomo
Abbreviated transcription (Latin):
suo temporali motu temporalia creantem
intueri et plene nosse difficile est et ideo
necessara est purgatio mentis nr̃e. qua
qud in effabile meftabiliter uideri possit.
qua nondum precliti fide nutrimnur et per
quedam colerabiliora ut ad illud capien¬
ddum apti et abiles efficiamur itenera clici
natis. sedadhuc carnalibus et anima¬
libus tamquam paruulis in xp̃o. none
dmna uirtute. in qua equalis esti pat̾
sed ex humana infirmitate exqua ceuci¬
cocus uo commendauit. Lit namꝙy. Ne¬
ꝙ eni iudicami me scre aliquid in uob̾.¬

Expanded text:
suo temporali motu temporalia creantem, suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimnatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim judicavi me scire aliquid in vob
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri potestt Lebus enim que in
creatura repperiuntur. solet scriptura
druinauelut infantilia oblectamen¬
ta formare: quibus infumorum adq̃¬
renda superiora et inferiora deserenda.
pro suo modulo tamquam passibus
uero ꝓprie de deo dicuntur que innul
la repperiuntur raro ponit scriptuta
diuina. sicrit illud quod dictum est ad moy¬
sen. Ego sum quisum: et quiest missome
ad uos Sum erm ẽt aliquomodo dicanturs
et corpus et amimus. nisi ꝓprio quodamino¬
do uellet intelligi. non il utim diceret. Et
illual quod ait apłt qui solus habet smor¬
talitatem: cum et amina modo quodam mi¬
mortalis ẽt̃ clicatur et sit: non cliceret sob
habes nisi quia uera immortalitas icom¬
mittabilitas est quam nulla potest hab̾e
non est commutatio. nec momenti obum¬
bratio. Hoo et dauicꝰ mutabisea ed mu¬
tabuntur cu autemidem ie es Promde
substantiam dei sine ullã sui cominuta¬
tione mutabilia facientem et sine ullo

Expanded text:
inveniri potest. Rebus enim quae in inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus proprie de Deo dicuntur, quaeque in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest haberenon est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
deus ita non est. sed nec spiritalis nec cor¬
poralis creatura. Nulla enim ommnino reᷤ
est: que se ip̃am gignat ut sit.St ergo ab
huusmodi falsitatibus humanis anim̃
purgaretur: sancta scriptura paruulis
congruens. nullius generis rerum uer¬
ba uitauit. ex quibus quasi gradatim
ad duuna atq sublimia noster intel¬
lestus uelut nutritus assurgeret. Nã
et uerbis exrebus corporalibus sump¬
tis. usa est cum de deo loqueretur ue¬
lut cum ait sub unibra alarum tuarũ
ꝓtege me. et despiritali creatura multa
transtulit quibus significareo ilud
quod ita non eẽt. sed ita clici oꝑus eẽt
sicuti est ego sum deus zelans. et peni¬
que omnino non sunt. non traxxit aliqͣ
uocabula. quibus uel figuraret locu¬
tiones uel spissaret enigmata. Unde
pernitiosius et in anius euanescunt
qui tertio illo genere erroris auerita¬
te secluduntur. hoc suspicando de deo.
quod neq in ip̃o. neq in ulla creatura

Expanded text:
Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corDeus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait, In tegmine alarum tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poeniquae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura
Abbreviated transcription (Latin):
firmanda. int̾ludunt sibimet intelligẽ¬
tie uias magis eligentes sententiam
fuam non corrigere ꝑu̾sam: quam mu¬
tare desensam. Et hic quidem omniũ
morbus est trium generum que ꝓposui.
et eorum scilicet qui secundum corpus
de deo sapuint. et eorum qui secundũ
spuitalem creaturam sicuti est anima.
et eorum qui neos secundum corpus ne¬
q secundum spiritalem creaturam. et
tamen de deo falsa existimant eo remo¬
tiores auero. quo iol quod sapiunt nec
in corpore repperitur neo in facto. et condi¬
tosp̃u nec in ip̃o creatore. Qui enm opi¬
uatur deum uerbi gratia. candidum
uel tutilum. fallitur: sed tamen hec
inuentantur in corpore. Ruisus qui opi¬
natur deum nunc obliuiscentem. nunc
recordantem. uelsi quid huiusmocli est.
nichilominus est in errore: sed tamen hec
inueniutur in animo. Qui autem pu¬
tant eius ẽẽ potentie deum. ut se ip̃m ip̃e
genuerit eo plus ertant. quo non solum

Expanded text:
firmando, intercludunt sibimet intelligenfirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum