comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem esse talem uirtutẽ. q̃ futurã dissolu̾et mortẽ. ⁊ eẽt resurrectio.
que in dño ⁊ saluatore nrõ formata eẽt. q̃ resurrectio in ip̃a di̾ sapi¬
entia ⁊ u̾bo ac uita consistet. Tum deiñ qm̃ futm erat. ut aliqui
ex his qui creati sunt pro eo qd̃ ñ naturalit̾ idẽ. substantialit̾ ĩ ee̾t
ei bonum. s accidens ñ uolentes in conu̾tibiles ⁊ incommutabiles ꝑ
manere. ac semꝑ in eĩdem bonis eqͣ ac mod̾ata lib̾atioẽ durare. s cõ¬
Quec̃q ergo diximus de sapientia d̾i: ħ conuenient̾ aptabuntur
⁊ intelliguntur etiam pro eo qd̃ filius d̾i uita ẽ. ⁊ pro eo qd̾ uerbũ ẽ:
⁊ pro eo qd̃ u̾itas ẽ ⁊ pro eo qd̃ resurrectio ẽ. quia hee om̃s appellati¬
ones ex oꝑib enus ac uirtutib nominatiue sunt: ⁊ in nulla harũ
uł leui oppimoẽ intelligi corporale aliquid potest. qd̃ uł magnitu¬

Expanded text:
tem esse talem virtutem quæ futuram dissolveret mortem, et esset resurrectio tem esse talem virtutem quæ futuram dissolveret mortem, et esset resurrectio quæ in Domino et Salvatore nostro formata est, quæ resurrectio in ipsa. Dei Sapientia, et Verbo, ac Vita consisteret. Tum deinde quoniam futurum erat ut aliqui ex his qui creati sunt, pro eo quod non naturaliter, id est substantialiter inesset eis bonum, sed accidens, non volentes inconvertibiles et incommutabiles. semper permanere, ac semper in eisdem bonis æqua ac moderata libratione durare, sed conincedunt. Quæcumque ergo diximus de Sapientia Dei, hæc convenienter aptabuntur et intelligentur etiam pro eo quod Filius Dei vita est, et pro eo quod verbum est, et pro eo quod veritas est, et pro eo quod resurrectio est: quia hæ omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatæ sunt, et in nulla harum vel levi opinione intelligi corporale aliquid potest, quod vel magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ ħ u̾bum d̾r. quia sit tanꝗͣ archanoꝵ m̃tis int̾pres. Unde &
recte mͥ dictus ẽ uidet᷑ sermo ille qui iactib pauli scͥptus ẽ:
quia hicẽ u̾bum animal unuens. Ioħs u̾o excelsuis ⁊ p̃clarius
ininicio euangłii sui dicit propͥa definitione dm̃ esse definens
micit̃ dat u̾bo dei uł sapientie di: intueat᷑ ne magis mipsũ in¬
genitum prẽm impietatẽ suam iactet. cũ eum neget semꝑ patrẽ
fuisse. ⁊ genuisse uerbũ. ⁊ habuisse sapientiã. in om̃ib anteriorib.
uł temporib uł scłis. uł siquid illud ẽ qd̾ nominari potest. hic gͦ¬
rent q̃ facta sunt nisi ex uita. uł quomodo u̾itate constarent
ea q̃ sunt. nͥ ex u̾itate descend̾ent. uł quomͦ rationabiles esse pos¬
sent. substantie. nisi u̾bum uł ratio p̾ced̾et. uł quomͦ saꝑent in¬
aliud ẽ mors quã auita disced̾e̾. & utiq ñ eẽt conseq̃ns ut ea q̃ seme
adiuuendũ fuerãt ꝓcreata a d̾o. penitꝰ deꝑirẽt: opportuit ante me¬

Expanded text:
 dicitur, quia sit tanquam arcanorum mentis interpres. Unde et recte mihi dictus videtur sermo ille qui in Actibus Pauli scriptus est, quia hic est verbum animal vivens. Joannes vero excelsius et præclarius in initio Evangelii sui dicit, propria definitione Deum esse definiens at Verbo Dei, vel Sapientiæ Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper patrem fuisse, et genuisse Verbum, et habuisse Sapientiam in omnibus anterioribus, vel temporibus, vel sæculis, vel si quid illud est quod nominari potest. IV. rent quae facta sunt, nisi ex vita? Vel quomodo veritate constarent ea quae sunt, nisi ex veritate descenderent? Vel quomodo rationales esse possent substantiae, nisi verbum vel ratio praecederet? Vel quomodo possent eere; et utique non esset consequens ut ea quæ semel ad viven, dum fuerant procreata a Deo, penitus deperirent: oportuit ante mor
Abbreviated transcription (Latin):
qui utiq ⁊ ip̃i ratronabile anmal ẽẽ dicimur. S ne illud quidẽ
ociose p̾t̾eundum ẽ. qd̾ ⁊̃ de nob̃ ipsis hominib diu̾si quidã ordi¬

Expanded text:
qui utique rationabile animal esse dicimur; sed ne illud quidem qui utique rationabile animal esse dicimur; sed ne illud quidem otiose p
Abbreviated transcription (Latin):
struet᷑. S utrũ ip̃i sint isti pͥncipes qurulli sunt pͥncipatus ad u̾sus
qͦs nob̃ ẽ conluctatio. analii sint: ñ facile mͥ ab aliquo pronunciandũ
uid̾r. post pͥncipatus aũt ⁊̃ potestates q̃dam nominant᷑ adu̾sum qͥs
colluctatio nob̃ ẽ.: ⁊ agong̾itur. S ⁊ adu̾sus pͥncipes mundi huiꝰ ⁊ re¬
ctores tenebrarũ harũ q̃dam q̃ spitalia malicie in celestib ab ipso ꝑ
paulo nominant᷑. Quid aũt dicendũ ẽ etiam de spiritalib malig¬
nis. ⁊ de demonib inmundis que in euangłis nominant᷑: Tũ
deinde appellant᷑ etiã q̃dam simili nõie celestia. s q̃ dicuntur ge¬
nu flectere uł eẽ flexura in noĩe iħu. S ⁊ t̾restͥa ⁊ inferna q̃ ꝑ or¬
dinẽ paulus enumerat. In eo sane loco in quo de rationabilib
nat᷑is disserimus. reticẽ ñ conuenit. nec de nob̃ quidẽ hominib

Expanded text:
struetur: sed utrum ipsi sint isti principes qui et illi sunt principatus adversus struetur: sed utrum ipsi sint isti principes qui et illi sunt principatus adversus quos nobis est colluctatio, an alii sint, non facile mihi ab aliquo pronuntiandum videtur. Post principatus autem, etiam potestates quædam nominantur adversus quas colluctatio nobis est, et agon geritur: sed et adversus principes mundi hujus, et rectores tenebrarum harum, quædam eti dicendum est etiam de spiritualibus malignis, et dæmonibus immundis qui in Evangeliis nominantur? Tum deinde appellantur etiam quædam simili nomine cœlestia, sed quæ dicuntur genu flectere, vel esse flexura in nomine Jesu, sed et terrestria et inferna quæ per ordinem Paulus enumerat. In eo sane loco in quo de rationalibus naturis disserimus, reticere non convenit nec de nobis quidem hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
Um dem̃ sciendũ ẽ. quia oẽ qd rationabile ẽ: ⁊ratioĩs t̾minos
statutaq declinat: sine dubio ꝑ p̾uaricationẽ recti iustiq
efficit᷑ in peccato. Est ergo om̃is creatura rationabił. laudis.
⁊culpe capax. Laudis. si scd̾mrationẽ ꝗͣ inse nt̃ ad meliora ꝓficiat. Cul¬
pe. si rationẽ recti tenorẽq declinet. ꝓpt̾ qd̾ recte etiã penis ac suppli¬
ciis subiacet. Q d̾ etiã de ip̃o diabolo ⁊ his qui c̃ ip̃o sũt. sdicunt᷑ angłi
eius: sentiendum ẽ. Exponẽde tam̃ sunt ⁊̃ appellationes eoꝵ ut sciansꝰ
q̃ sint ista de quib sermo mouendꝰ ẽ. Diaboli gͥ nom̃ ⁊ sathane et
maligni in multis scͥpture locis designat᷑. qui ⁊ immicꝰ di eẽ descͥbi¬
tur. Nec ñ ⁊ angłi quidã diaboli nominant᷑. S ⁊ pͥnceps mundi huiꝰ
qui utrũ ipẽ sit diabolus an alius quis: ñ dum manifeste declaratũ ẽ.
Pͥncipes quoq huiꝰ mundi quidã dicunt᷑: sapĩam qͣndã hñtes q̃ de¬

Expanded text:
einde sciendum est, quia omne quod rationabile est, et rationis terminos statutaque declinat, sine dubio per prævaricationem recti justique efficitur in peccato. Est ergo omnis creatura rationabilis laudis et culpæ capax: laudis, si, secundum rationem quam in se habet, ad meliora proficiat; culpæ, si rationem recti tenoremque declinet: propter quod recte etiam pœnis et suppliciis subjacet. Quod etiam de ipso diabolo et his qui cum ipso sunt et dicuntur ejus angeli, sentiendum est. Exponendæ tamen sunt etiam appellationes eorum, ut sciamus quæ sint ista de quibus sermo nobis movendus est. Diaboli igitur nomen, et Satanæ, et Maligni in multis Scripturæ locis designatur, qui et inimicus Dei esse describitur. Necnon et quidam angeli diaboli nominantur, sed et princeps mundi hujus, qui utrum ipse sit diabolus, an alius quis, nondum manifeste declaratum est. Principes quoque hujus mundi quidam dicuntur sapientiam quamdam habentes quæ de
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ paulũ inuenimus nescio unde sum̃tẽ: cognominãtẽ cam̃ qͣsoã
sed es :⁊ dñationes :⁊ pͥncipatus.⁊ potestates ⁊ post enumerationẽ ho¬
rum uelut alia ad huc q̃dam rationabilia atq ordines eẽ sentiens.
p̃t̾ eos qͦs supͣdix̾at: ait de saluatore. Quiẽ suꝑ omnẽ pͥncipatũ. ⁊ pote¬
statẽ. ⁊ uirtutẽ. ⁊ dñationẽ ⁊ oẽ nom̃ qd̾ nominat᷑ ñ solum in ħ scło.

Expanded text:
nominantem tamen quasdam nominantem tamen quasdam Sedes, et Dominationes, et Principatus, et Potestates, et post enumerationem horum, velut alia adhuc quædam rationabilia officia atque ordines esse sentiens præter eos quos supra dixerat, ait de Salvatore: «Qui est super omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et» Dominationem, et omne nomen
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ t̾intas totius ẽ scĩtatis fons: excessu qͦdam usi hec diximus. ⁊ sermo¬
nẽ de aĩa qͣuia inciderat strictim licet contingendũ putauimus ui¬
cinũ ut pote locũ de nat᷑a rationabili disserentes. Opportuniꝰ tam̃
in loco ꝓpͥo de oĩ rationabili nataͣ q̃ intͥa gn̾a speciesq distinguit᷑
ualuimus breuit̾ digessimus: conseq̃ns ẽ etiã de naturis rationabi¬
lib ac de specieb earumi ⁊ ordinib uł officiis tam scãrũ ꝗͣ etiã ma¬
lignarum uututũ . s. i de ins qui int̾ ias .i. bonas :⁊ malas medii
quidam sunt.⁊ ad huc inagone atq inc̾camine positi: pauca disse¬
reir. Qũa płima namq inscĩs scͥpturis inuemimus ordinũ quoꝵ dã
atq officioꝵ. tam scõꝵ ꝗͣ etiam contraioꝵ. q̃ nomina pͥus ꝓponẽtes
tũ deinde quid sibi uelit eoꝵ sc̃ificatio: pro uirib nr̃is discute ꝑtẽp¬
stium destinatos ꝓpt̾ eos qui he̾ditatẽ capient in salutẽ. Ap̃ ip̃m qͦ¬

Expanded text:
tas totius est sanctitatis fons, excessu quodam usi hæc diximus, et sermonem de anima qui inciderat, strictim licet contingendum putavimus, vicinum utpote locum de natura rationabili disserentes. Opportunius tamen in loco proprio de omni rationabili natura quæ in tria genera speciesque distinguitur, sancto, quantum valuimus, breviter digessimus, consequens est etiam de naturis rationabilibus, ac de speciebus earum et ordinibus, vel officiis tam sanctarum quam etiam malignarum virtutum, sed et de his qui inter has bonas et malas medii quidam sunt et adhuc in agone atque in certamine positi, pauca disserere. Quamplurima namque in sanctis Scripturis invenimus ordinum quorumdam atque officiorum tam sanctorum quam etiam contrariorum nomina: quæ prius proponentes, tum deinde quid sibi velit horum significatio, pro viribus nostris discutere pertenterium destinatos, propter eos qui hæreditatem capiunt in salutem. Apud ipsum q
Abbreviated transcription (Latin):
mici subiecti ert̃ xp̃o: et cum nouissimus inimicꝰ destruet᷑ mors. ⁊ c̃
tradet᷑ axp̃o cui om̃ia subiecta sunt regnum d̾o ⁊ pr̃i. abisto inꝗͣ tali
fine rer̃ contẽplemur inicia. Semꝑ .it. simił ẽ finis iniciis. Et iõ sicut
nu flectentes ꝑ hoc ip̃m subiectionis sue insignia declararunt. qͥ
sũt celestiũ ⁊ t̾restͥum ⁊ infernoꝵ. in quib tͥb significationib om̃is
umu̾sitas indicat᷑. hi uidelicet qui ab illo uno inicio ꝓ suis unus¬

Expanded text:
i subjecti erunt Christo, et cum novissimus inimicus destruetur mors, et cum tradetur a Christo cui omnia subjecta sunt, regnum Deo Patri, ab isto, inquam, tali fine rerum contemplemur initia. Semper enim similis est finis initiis: et ideo sicut nu flectentes, per hoc ipsum subjectionis suæ insignia declararunt; qui sunt cœlestium terrestrium et infernorum: in quibus tribus significationibus omnis universitas indicat
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ inmacłatus ambulasse descͥbit᷑: ⁊ quomͦ ab aliqͦ putari potest
qd̾ iste tał ñ unus fuit̾ de ilł scĩs batisq uirtutib qͣs utiq inb̃ati¬
tudine positas ñ alio ꝗͣ talihonore p̾ditas eẽ credendũ ẽ: S uide
It factus ẽ inquit sermo dñi ad me dicẽs fili hominis acci¬
pe lam̃tũ suꝑ pͥncipẽ tyri: ⁊dic ei. ħ dicit dñs ds. Tu signa¬
culũ similitudinis ⁊ corona decoris in deliciis ꝑadisi d̾ifuisti.
oĩ lapide uł gemina bona exornatꝰ es: et indutus sardio ⁊ topatio.⁊
smaragdo. ⁊ carbuncło. ⁊ saphiro. ⁊ iaspide. argento ⁊ auro in ser¬
tis. ⁊achate. ⁊ ametillo ⁊ cͥsolito. ⁊ berillo. ⁊ onichino. auro qͦ reple¬
ti thesauros tuos. ⁊ ꝓmtuaria tua intemet ip̃o.Ex qua die creat
es c̃ cherubin: posui te in monte scõ dĩ. fuisti in medio lapidũ ig¬
neoꝵ. fuisti in macłatꝰ tu in dieb tuis. ex qua die creatus es tu. do¬

Expanded text:
aliquo putari potest quod iste talis non unus fuerit de illis sanctis beatisque virtutibus, quas utique in beatitudine positas, non alio quam tali honore præditas esse credendum est? Sed videaEt factus est, inquit, sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, accipe lamentum super principem» Tyri, et dic ei: Hæc dicit Dominus Deus: Tu signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti:» omni lapide vel gemma bona exornatus es, et indutus sardio, et topazio, et smaragdo et carbunculo et sapphiro, et jaspide, argento et auro insertis, et achate, amethysto,» et chrysolitho, et beryllo, et onychio; auro quoque replesti thesauros tuos, et promptuaria tua in temetipso. Ex qua die creatus es cum Cherubim, posui te in monte sancto» Dei. Fuisti in medio lapidum igneorum: fuisti immaculatus tu in diebus tuis, ex qua die creatus es tu, do
Abbreviated transcription (Latin):
nerẽ ac fauillam suꝑ t̾ram in conspectuom̃iũ uidentiũ te. ⁊ om̃squi
sciebant te ingentib me̾bunt suꝑte. ꝑ ditio effectꝰ es ⁊ ñ subsistes ult᷑
met̾num tempus:
ec c̃ ita dicta fint. quis ẽ qui audiens signacłm similitudinis
⁊ corona decoris. indeliciis ꝑ adisi d̾i finsti. uł audiẽs qd̾ ex qͦ crea
potuit̃. aut quis ĩmacłatꝰ ab ip̃a die qua creatꝰ ẽ intelligipoterit. ĩ

Expanded text:
avillam super terram in conspectu omnium dentium te; et omnes qui sciebant in gentibus, mœrebunt super te. Perditio effectus es, et non subsistes ultra in æternum tempus. Hæc cum ita dicta sint, qui est qui audiens: «Signaculum similitudinis, et corona decoris in deliciis paradisi fuisti;» vel audiens quod «ex quo creatpoterit? aut quis immaculatus ab ipsa die qua creatus est intelligi poterit, in
Abbreviated transcription (Latin):
n rationabilib institutis: ꝑmanet aput eum eciã scientiẽ disci¬
pline. Siu̾o dissimulat ab exerciciis:⁊ negligat ab industria pau¬
latim. ꝑ negligentiam pͥmo pauca excidunt. tum deinde etiã plu¬
ra: et ita ꝑ multũ tempus ab eunt oĩa in obliuionẽ. atq uniu̾sa ex
memoria penitꝰ abolentur. potest sane fieri ut cũ decid̾e abinicio ce
ꝑit. ⁊ parua ad huc corrumpi negligentia si resuscitet᷑ ⁊ cicius in semi¬
ip̃m reu̾tatur: reparet ea que ad huc nuꝑ amissa sunt. ⁊ recolet ea
q̃ ab eo fuerant tenui ad huc abolitioẽ sublata. T ransferamus nũc

Expanded text:
nabilibus institutis, permanet apud eum etiam scientia disciplinæ. Si vero dissimulet ab exercitiis, et negligat ab industria, paulatim primo per negligentiam pauca excidunt, tum deinde etiam plura, et ita per multum tempus abeunt omnia in oblivionem, atque universa ex memoria penitus abolentur. Potest sane fieri, ut cum decidere ab initio cœ- perit, et parva adhuc corrumpi negligentia, si resuscitetur, et citius in semetipsum revertatur, reparet ea quæ adhuc nuper amissa sunt, et recolat ea quæ ab eo fuerant tenui adhuc abolitione sublata. Transferamus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
me tał ẽ ut nichil prorsus de homine s de uirtute aliqͣ suꝑiore
intelligi debeat q̃ delapsa fuit a suꝑiorib ⁊ inĩferiora ac det̾iora
deiecta: ex ip̃a deferemus exemplum. ex quo manifestissime de¬
monstret᷑ contͣrias istas malignasq uircutes ñ nat᷑ales eẽ conditaᷤᷤ
uł creatas. s de meliorib uenisse in peiꝰ. atq indet̾ius. eẽ conu̾sas.
Beatas qͦ illas uututes ñ eẽ tał nat᷑e. que contͣriũ reciꝑe ñ possit: s
uelit ac negligat: ⁊ status suib̃ atitudinẽ ñ oĩ cautela custodiat. Si
enĩ is quidr princeps tiri refeit᷑. quia int̾ scõs erat ⁊ inmacłatꝰ
erat: ⁊ in ꝑadiso di constitutus. corona qͦ decoris ac pulcͥtudinis
ex ornatus is quitalis erat. quomͦ inferior aliquo scõꝵ fuisse pu¬

Expanded text:
 nihil prorsus de homine, sed de virtute aliqua superiori intelligi debeat, quæ delapsa fuerit a superioribus et in inferiora ac deteriora dejecta, ex ipsa deferemus exemplum ex quo manifestissime demonstretur contrarias istas malignasque virtutes non natura tales esse conditas, vel creatas, sed de melioribus venisse in pejus, atque in deterius esse conversas; beatas quoque illas virtutes non esse talis naturæ quæ contrarium recipere non possit si velit, ac negligat, et status sui beatitudinem non omni cautela custodiat. Si enim is qui dicitur princeps Tyri, refertur quia inter sanctos erat, et immaculatus erat, et in paradiso Dei constitutus, corona quoque decoris et pulchritudinis exornatus, is qui talis erat quomodo aliquo sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
głium docet: dicente saluatore. Regnum d̾i cũ obseruatioẽ ñ uenit.
neq dicent. ecce hic aut ibi: s regnum di intͣ uos ẽ. S ⁊ illud uidẽ¬
dum ẽ. neforte eadem significet qd̾ in genesi scͥptum ẽ c̃ ait. ⁊ insuf
flauit in faciẽ eius inspirationẽ uite: ⁊ factus ẽ homo iaĩam uiuã.
Qd̾ si gñalit̾ in om̃s homines datum eẽ intelligitur: om̃s homines
hñt participium d̾i. Si uo hoc de spu di dictum intelligendũ ẽ. qm̃
quibq datum accipi potest. Demq etiam diluiui tempore cũ
om̃is caro corrupiss uiam d̾i: tanꝙ̃ de indignis. ⁊ poccatoribus
ab indignis quib q aufeit᷑ sp̃c d̾i. In psalmis quoq scͥbitur. Au¬
nat᷑. qui ablatis atq extinctis peccatorib ⁊ indignis. ip̃e sibi nouũ
competent̾ de eo d̾r. quia ñ in om̃ib neq in his qui caro sunt. s in

Expanded text:
gelium docet, dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: gelium docet, dicente Salvatore: «Regnum Dei cum» observatione non venit: neque dicent, Ecce hic, aut ibi: sed regnum Dei intra vos est.» Sed et illud videndum est ne forte idem significet quod in Genesi scriptumflavit in faciem ejus inspirationem vitæ, et fac» tus est homo in animam vivam.» Quod si generaliter in omnes homines datum esse intelligitur, omnes homines habent participium Dei. VII. Si vero hoc de Spiritu Dei dictum intelligendum est, quoquibusque datum accipi potest. Denique etiam diluvii tes et peccatoribus.ab indignis quibusque aufertur Spiritus Dei. In Psalmis quoque scribitur: « Aunatur, qui ablatis atque extinctis peccatoribus et indignis, ipse sibi novum competenter dicitur, quia non in omnibus, neque in his qui caro sunt, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illud qd̃ in euangłio dictum ẽ. nisi uenissẽ ⁊ locutus essem eis:
peccatũ ñ haberent. nunc aũt excusationẽ ñ hñt pro peccato
suo. his qui ratioẽ ñ norunt. usq ad quod tempus peccm hõ
ñ hãt. ⁊ ex qua etate obnoxius peccato fit: manifestũ ẽ. ⁊ patet.
quomͦ ex participatioẽ uerbi uł ratioĩs homines pecc̃m habere
dicunt᷑: uidelicet ex quo intellectus atq scientie capaces effecti.
cũ iam eis boni uł mali discretionẽ ratio intͥnsecus inserta sug¬
gesserit. et cum scire iam ceꝑint. quid sit malũ. si faciunt iulid̾.
peccato efficiunt᷑ ob nox ii. ⁊ hoc ẽ. qd̾ dixit. Quia excusationẽ nõ
hñt homines ꝓ pecõ suo: ex quo eis diuinus sermo uł ratio ostẽ¬
d̾e ceꝑit in corde. discretionẽ boni ac mali: ut ꝑ hanc debeant re¬
fugere. ⁊ cau̾e qd̾ malũ ẽ. ⁊ quia scienti bonum ⁊ ñ facienti peccatũ
ẽ illi. Itẽ. qd̾ om̃s hominẽs ñ sunt extͣ comiunionẽ di. ħ modo euã¬

Expanded text:
um est: «Nisi venissem, et locutus fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent pro» peccato suo, his qui rationem norunt, usque ad quod tempus peccatum homo non habeat, et ex qua ætate obnoxius peccato sit, manifestum est et patet quomodo ex participatione Verbi vel rationis homines peccatum habere dicuntur: videlicet ex quo intellectus atque scientiæ capaces effecti, cum jam eis boni vel mali discretionem ratio intrinsecus inserta suggesserit; et cum scire jam cœperint quid sit malum, si faciunt illud, peccato efficiuntur obnoxii: et hoc est quod dicit, quia excusationem non habent homines pro peccato suo, ex quo eis divinus Sermo vel ratio ostendere cœperit in corde discretionem boni et mali, ut per hanc debeant refugere et cavere quod malum est; quia «scienti bonum et non facienti, peccatum est illi.» Item quod omnes homines non sunt extra communionem Dei, hoc modo Evan
Abbreviated transcription (Latin):
onis p̾rogatiuã p̾late sit̃ ⁊ suꝑ posite nisquib p̃ eẽ. uł in qͦs potesta¬
tẽ exerrẽ dicunt᷑. S ne de tantis ac tam difficillib reb conseq̃ntie
solius ratiõe inuitati uideam᷑ adserere. atq excomecturis tantũmͦ
in assi̾sum. cogͤitare auditores: uideamus siquid ⁊̃ descͥpturis scĩs
possumus assertionis assume̾. qͣrũ auctoritate ħ credibilius astru¬
antur. Et pͥmo quidẽ de mał uirtutib qͥd scã scͥptura contineat
ꝓferemꝰ. tũ deiñ ⁊̃ de cet̾is inuestigabimus. scd̾m qd̾ dñs nos fuit̃

Expanded text:
nis prærogativam prælatæ sint et superpositæ his quibus præesse vel in quos potestatem exercere dicuntur. IV. Sed ne de tantis ac tam difficilibus rebus consequentiæ solius ratione invitati videamur asserere, atque ex conjecturis tantummodo in assensum cogere auditores, videamus si quid etiam de Scripturis sanctis possumus assertionis assumere, quarum auctoritate hæc credibilius astruantur. Et primum quidem de malis virtutibus quid sancta Scriptura contineat, proferemus; tum deinde etiam de cæteris investig
Abbreviated transcription (Latin):
uemimus qd̃ ab ipso in cet̾is locis pie det̾nitate fuerat ñ defimtũ. ue¬
lut adult̾atum ħ̃ & alienũ. aut prec̾misimus. aut scd̾m eam regła
ꝓtulimus. ꝙͣ ab ip̃o freq̃nt̾ inuenimus afirmatam. S̾i quasane ue¬
lut ꝑitisiam ⁊ scientib loq̃ns. dum b̾int̾ transire uult obscurius ꝓtu¬
lit: nos ut manifestior fieret locus. ea que de ipsa re in alus libris aꝑ¬
cius legeramus adiecimus explanatioĩstudẽtes. Nichuitam̃ nr̃mdi¬
ximus slicet mnanis locis dicta sua tam̃ sibi reddidimus. hec autẽ
idcuro inp̃fatio ẽ commonui neforte calumpniatores it̃m se c̾minã¬
di putent inuenisse mat̾iam. d uid̾int quid ꝑũsi ⁊ contentiosi homi¬
nes agant. a nob̾ int̾im tantus laborsitam̃ orantib uob̾ d̾s iuu̾it ie¬
curo susceptus ẽ. ñ ut calumpniosis os qd̾ fieriñ potest. licet forte ett

Expanded text:
uenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, ueuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimus, quam ab ipso frequenter inuenimus adfirmatam. si qua sane uelut peritis iam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea, quae de ipsa re in aliis eius libris apertius legeramus, adiecimus explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus, sed, licet in aliis locis, dicta sua tamen sibi reddidimus. haec autem idcirco in praefatione commonui, ne forte calumniatores iterum se criminandi putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus uobis deus iuuerit, idcirco susceptus est, non ut calumniosis os-quod fieri non potest, licet forte et
Abbreviated transcription (Latin):
poteramꝰ aspicere.: ꝑ hoc qd̾ nob splendor. efficitur. intuende lucis
diuine uiã ꝑ splendoris capiamus aspectũ. Comparatio sane desta¬
tius quasi in reb mat̾ialib posita ad nichil aliud recipitur. ꝗͣ ad
hoc qd̾ filius di breuissime inseitus human corporis forme exoꝑ¬
um uirtutisq similitudine patͥs in se inm̃sam ⁊ inuisibilẽ mag̾¬
itudinẽ designabat. ꝑ ħ̃ quod dicebat ad discipillos suos. quia
qui me uidit uidit et patr̃e. et ego ⁊ pater unũ sumus. Q uib ⁊ il¬
legimus. qui ita ait. de sapientia quiapor ẽ. quidã iurtutis di. et a¬

Expanded text:
poteramus aspicere, per hoc quod nobis splendor efficitur, intuendæ lucis poteramus aspicere, per hoc quod nobis splendor efficitur, intuendæ lucis divinæ viam per splendoris capiamus aspectum. Comparatio sane de statuis quasi in rebus materialibus posita, ad nihil aliud recipitur, quam ad hoc quod Filius Dei brevissimæ insertus humani corporis formæ ex opum virtutisque similitudine, Dei Patris in se immensam atque invisibilem magnitudinem designabat, per hoc quod dicebat ad discipulos suos, quia, Qui vidit me, vidit et Patrem ; et, Ego, et Pater unum sumus . Quibus et illegimus, qui ita ait de Sapientia, quia Vapor est quidam virtutis Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
ligit᷑ deus: et hec dicat᷑ figa exp̃ssa substantie di̾. ut aũt plemꝰ ad¬
huc intelligatur quomodo salutor figura ẽ substantie. uł subsistẽtie
d̾i: utam᷑ etiam exemplo. qd̾̃ quauis rẽ ñ plene nec propͥe significet
de qua agimus: tam̃ ad hoc solum uideatur assumptũ. qd exina¬
mens se filius quierat informa di ꝑ se ipm̃ sui exmanitionẽ studet
nob̾ et d̾itatis plenitudinẽ demonstrare. Uerbi causa si facta eẽt a¬
oĩa pͥori simił absq magnitudinis in m̃sitate pro eo ut qui illã
ĩm̃sã consid̾are atq intueri ñ possent. hanc uidentes illam se uidĩ¬
se confit̾ent᷑. pro eo qd̃ om̃ia uł m̃broꝵ uultus limam̃ta. uł ip̃am
speciẽ mat̾ieq similitudinẽ prorsuᷤ indisereta seruaret. tali qua¬
dã similitudine exinaniens se filius de equalitate patͥs. ⁊ uiã nob̃̾
cognitionis eius ostendens. figura ex p̾ssa substantie eius efficitur.:
uti qui in magnitudine d̾itatis fue positam głam mire lucis nõ

Expanded text:
gitur Deus, et hoc dicatur figura expressa substantiæ Dei. Ut autem plenius adhuc intelligatur quomodo Salvator figura est substantiæ vel subsistentiæ Dei, utamur etiam exemplo quod, quamvis rem non plene nec proprie significet de qua agimus, tamen ad hoc solum videatur assumptum, quod exinaniens se Filius, qui erat in forma Dei, per ipsam sui exinanitionem studet nobis deitatis plenitudinem demonstrare. Verbi causa, si facta esset aper omnia similis absque magnitudinis immensitate, pro eo ut qui illam immensam considerare atque intueri non possent, hanc videntes, illam se vidisse confiterentur, pro eo quod omnia membrorum et vultus lineamenta, vel ipsam speciem materiamque similitudine prorsus indiscreta servaret tali quadam similitudine exinaniens se Filius Dei de æqualitate Patris, et viam nobis cognitionis ejus ostendens, figura expressa, substantiæ ejus efficitur; ut qui in magnitudine deitatis suæ positam gloriam miræ lucis non
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Est ⁊ dñi iħu xp̃i p̾cipuum qddam minist̾iũ in eos quib nͣlit̾
ces eius efficiuntur. Qd̃ manifestissime indicat apłc paulus unã e¬
andẽq uirtutẽ tͥnitatis exponẽs: in eo dum dicit. Diuisiones sunt
donoꝵ: idem aut sp̃c. Et diuisiones minist̾ioꝵ sunt: idẽ aũt dñs. Et
diuisiones oꝑationum sunt: idẽ deus qui oꝑatur omĩa in om̃ib. Uni

Expanded text:
i Jesu Christi præcipuum quoddam ministerium in eos quibus naturaliter ces ejus efficiuntur. Quod manifestissime indicat Apostolus Paulus, unam eamdemque virtutem Trinitatis exponens in eo dum dicit: «Divisiones sunt donorum, idem autem Spiritus, et divisiones sunt ministeriorum, idem autem Dominus: et divisiones operationum sunt, ide
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa gła om̃ipotentis purissima. ne uideat᷑ alicui ant̾ior eẽ in d̾o
om̃ipotentis appellatio natiuitate sap̃ie. ꝑ q̃ pat̾ uocat᷑. qm̃ dicta ẽ¬
aporroea oĩpotentis głe: purissima eẽ sapĩa. q̃ ẽ filius di: audiat qͥ
sunt.⁊ sine ip̃o factũ ẽ nichil: et intelligat ex ħ quia ñ potest antiqͥ¬

Expanded text:
Sapientia gloriæ Omnipotentis purissima, ne videatur alicui anterior esse in Deo Sapientia gloriæ Omnipotentis purissima, ne videatur alicui anterior esse in Deo omnipotentis appellatio nativitate Sapientiæ per quam Pateaporrhoea Omnipotentis gloriae purissima esse sapientia, qui est Filius Dei: audiat qui sunt, et sine ipso factum est nihil . Et intelliget ex hoc, quia non potest antiqu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ in ilł spaciis om̃ips ñ erat deus. S post modũ om̃ips factus ẽ:
ex quo hr̃e cepit. in quos agere potentatũ. Et ꝑ ħ uidebit᷑ profectũ
q̃ndam accepisse. ẽt exinferiorib ad meliora uenisse. Siquidem
melius ẽ ẽẽ cũ ñ dubitatur eẽ eũ oĩpotentẽ quã ñ eẽ. Et quomͦ ñ
uidebit᷑ absurdũ. ut cũ ñ haberet aliquid ex his ds. que eũ hr̃e
dignum erat. post modũ ꝑ profectum q̃ndã in hoc uen̾it ut ha¬
beret: Qd̾ si numquã ẽ. qndo ñ omĩps fuit̾: necessario subsistere
oportet etiã ea ꝑ que om̃ips d̾r. ⁊ semꝑ habuit̾. in quib exercuĩt
potentatũ: que fuint ab ip̃o uł rege uł pͥncipe. mod̾ata. De qui¬
b plenius in locis ꝓpͥis in quib de creaturis eius disputandũ fuit̾ di̾¬
seremus. S ⁊ nunc strictĩ licet tam̃ ad monere necessariũ puto:
qm̃ quidẽ q̃stio nob̃ de sapĩa agitat᷑. quẽad modũ apporro ea sit

Expanded text:
 vel spatiis omnipotens non erat Deus, et postmodum omnipotens factus est, ex quo habere cœpit in quos ageret potentatum: et per hoc videbitur profectum quemdam accepisse, et ex inferioribus ad meliora venisse; siquidem melius esse non dubitatur, esse eum omnipotentem quam non esse. Et quomodo non videbitur absurdum, ut cum non haberet aliquid ex his Deus quæ eum habere dignum erat, postmodum per profectum quemdam in hoc venerit ut haberet? Quod si nunquam est quando non omnipotens fuerit, nece habuerit in quibus exercuerit potentatum, et quæ fuerint ab ipso vel rege vel principe moderata: de quibus plenius in locis propriis in quibus de creaturis ejus disputandum fuerit, disseremus. Sed et nunc strictim licet, tamen admonere necessarium puto, quoniam quidem quæstio nobis de Sapientia agitatur, quemadmodum aporrhoea sit
Abbreviated transcription (Latin):
et filii eius. etiam ip̃e sp̃c sc̃s haberet᷑. nisiquia et ip̃e semꝑ erat spi¬
ritus sc̃s. ħ sane qd̾ dicimus uł semꝑ uel erat uł si qd̾ aliud tale tẽ¬
porał significationis nomĩ adsciscimus. simplicit̾ et cumuenia ac¬
cipiendum ẽ. qm̃ nominũ quidẽ hoꝵ significationes tempora¬
les sunt: ea aũt de quib loquimur. tractatu quidẽ sermonis tẽ¬
poralit̾ nominantur: nat᷑a aũt sui omnẽ intelligentiã sensus
sit participem fieri pat̾s uł filii sine spu scõ. De quib discutientes
sine dubio necessariũ erit. ut oꝑationẽ specialẽ sp̃c scĩ. ⁊ specialẽ

Expanded text:
haberetur, nisi quia et ipse semper erat Spiritus sanctus. Hoc sane quod dicimus, vel Semper, vel Erat, vel si quod aliud tale temporalis significationis nomen asciscimus, simpliciter et cum venia accipiendum est: quoniam nominum quidem horum significationes temporales sunt; ecce autem de quibus loquimur, tractatu quidem sermonis temporaliter nominantur, natura autem sui omnem intelligentiam sensus sit participem fieri Patris vel Filii sine Spiritu sancto. De quibus discutientes sine dubio necessarium erit ut operationem special
Abbreviated transcription (Latin):
tem inuos sp̃c scĩ ꝓ pt̾ quod ⁊ conseq̃ns puto quia qui peceau̾it qͥ¬
dem infiliũ hominis uenia dignus ẽ. ꝓ eo qd̾ is qui u̾bi uł ratiois
ẽ particeps si desinat rationabilit̾ uiu̾e. uidr inignorantiã uel
stulticiam decidisse. ⁊ ꝓpt̾ hoc ueniam promeri. Qui aũt iam di¬
gnus habitus ẽ spc̃ scĩ participatioẽ. si retro fuit̾ conũsus. hic re ip̃a

Expanded text:
ti in vos.» Propter quod et consequens puto, quia qui peccaverit quidem in Filium hominis venia dignus est; pro eo quod is qui Verbi Dei vel rationis est particeps, si desinat rationabiliter vivere, videtur in ignorantiam vel stultitiam decidisse, et propter hoc veniam promereri: qui autem dignus jam habitus est sancti Spiritus participatione, et retro fu
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s tradebat᷑. S ⁊ saluator nr̃ post resurrectionẽ cum uec̾a iam
tnsissent ⁊ fcã fuissent omĩa noua: nouus ip̃e homo et pͥmoge¬
intꝰ ex mortuis. renouatis quoq ꝑ fidem sue resurrectionis aplis.
ait. Accipite sp̃m scm̃. hoc ẽ nimirum qd̃ ip̃e saluator dñs in euã¬
gelio designabat. cum uinũ nouum in utres mitti posse uet̾es de¬

Expanded text:
esurrectionem, cum vetera jam transissent, et facta fuissent omnia nova, novus ipse homo et primogenitus ex mortuis renovatis quoque per fidem suæ resurrectionis Apostolis ait: «Accipite Spiritum sanctum.» Hoc est nimirum quod et ipse Salvator Dominus in Evangelio designabat, cum vinum novum in utres mitti posse veteres de
Abbreviated transcription (Latin):
cens. quia oꝑa que facit pat̾. hec etiam filius facit. similit̾. Et iterũ
fert. nec aliud ẽ opus filii quã patris. s unus atq idem ut itadicam
etiam motꝰ in om̃ib ẽ. ie curro specłm eũ inmaclatũ nominauit. uͥ
ꝑ hoc nulla ommno dissimilitudo filii intelligat᷑ ad patrẽ. Ea sane
que scd̾m similitudinẽ uł inmitationẽ discipuli ad magistrũ a qui¬
b dam dicta sunt: uł qd̾ in mat̾ia corporali ea a filio fiant. que aprẽ ĩ
substantiis spiritalib pͥus fuĩnt deformata. conuenire quom possũt.
ẽ quid fit imago bonitatis eius in quirere. in quo eadẽ ut opꝑmor
qui ꝑ om̃ia imago ẽ patͥs. proculdubio etiam bonitatis eius conue¬
nient̾ imago dr. Non enim aliqͣ alia scda bonitas ex istit in filio: p̃

Expanded text:
erum fert, nec aliud est opus Filii quam Patris, sed unus atque idem, ut ita dicam, etiam motus in omnibus est; idcirco speculum eum immaculatum nominavit, ut per hoc nulla omnino dissimilitudo Filii intelligatur ad Patrem. Ea sane quæ secundum similitudinem vel imitationem discipuli ad magistrum a quibusdam dicta sunt, et quod in materia corporali ea a Filio fiant, quæ a Patre in substantiis spiritualibus prius fuerint deformata, convenire quomodo possunt, III. Superest quid sit imago bonitatis ejus inquirere: in quo eadem, ut opinor, per omnia imago est Patris, procul dubio etiam bonitatis ejus convenienter imago d
Abbreviated transcription (Latin):
qui u̾e ẽ qui dixit ꝑ moysen ego sunt qui sum: om̃ia que sunt. par¬
ticipant. Que parricipatio di pr̃is ꝑuenit in om̃s tam iustos
peccatores: ⁊ rationabiles atq irrationabiles: ⁊ in om̃ia omninoq̃
sunt. Ostendit sane ⁊ apłe paulus quod om̃s habeant participi¬
um xp̃i dicens. Ne dix̾is in corde tuo quis ascend̾it in celum: Id ẽ
xp̃m deducẽ. Aut quis descendet: in abyssum . ĩ. xp̃m amortu¬

Expanded text:
mque sunt participant: quæ participatio Dei Patris pervenit in omnes tam justos quam peccatores, et rationabiles atque irrationabiles, et in omnia omnino quæ sunt. Ostendit sane et Apostolus Paulus quod omnes habeant participium Christi, dicens: «Ne dixeris in corde tuo: Quis ascendet in» cœlum? id est Christum deducere: aut quis descendet in abyssum? id est Chr
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. Ut puta. fructus aũt sp̃c ẽ: caritas. gaudiũ. pax. ⁊ cet̾a. Iẽ
et ibi. Cum ceꝑitis sp̃u: nunc carne ꝑficimim. Nos u̾o etiã in ue¬
t̾i testam̃to putamꝰ distinctionẽ istam posse seruari: sicut cũ
Sine dubio enim om̃is qui calcat t̾ram .i. t̾rena:⁊ corporalia. par
ster qd̃ duo illa seraphin que in ysaia senis alis descͥbunt᷑. clamã¬
nito filio di. ⁊ de sp̃u scõ eẽt intelligendũ. Nos uero putamus etiã
entia de patre reuelante filio in sp̃u scõ. cognoscitur: ut ambo ħ¬

Expanded text:
intelligi, ut puta: «Fructus autem Spiritus est charitas, gaudium, et pax, etc.» Item et ibi: «Cum cœperitis Spiritu, nunc carne perficimini.» Nos vero etiam in veteri Testamento putamus distinctionem istam posse servari, sicut cum Sine dubio enim omnis qui calcat terram, id est terrena et corporalia, partster, quod duo illa Seraphim quæ in Esaia senis alis describuntur clamanncto essent intelligenda. Nos vero putamus etiam entia de Patre revelante Filio in Spiritu sancto cognoscitur, ut ambo
Abbreviated transcription (Latin):
stolus cũ ait. Nob̃ aũt reuelauit deus ꝑ sp̃m suũ. Sp̃c .N. om̃ia
serutat᷑. etiã alta di. S ⁊ rursus in euangłio de diuinis ac pro¬
ci fundiorib doctrims cominemorans saluator que ñ dũ capere
poterant discipuli sui. ita ait ad apłos. Ad huc multa habeo que
uob dicam. s ñ potestis illa modo caꝑe. Cũ aũt uen̾it consolator
q̃ dixi uob̾. et ita sentiendũ ẽ qd̾ sicut filius qui solus cognoscit
patrẽ reuelat cui uult. ita ⁊ sp̃c sc̃s qui solusscrutat᷑ etiã alta dei.
reuelat dm̃ cui uult. Sp̃c enĩ ubi uult spirat. Neq enĩ putandũ ẽ
qd̾ etiã sp̃c filio reuelante cognoscit. Si enĩ reuelante filio cognose
impiũ parit̾ et stuttũ ẽ sp̃m scm̃ confiti: et ignorantiã ei asscͥb̾e

Expanded text:
mnia scrutatur etiam alta Dei.» Sed et rursus in Evangelio de divinis ac profundioribus doctrinis commemorans Salvator quas nondum capere poterant discipuli sui, ita ait ad Apostolos: «Adhuc multa habeo quæ vobis dicam, sed non potestis illa modo capere: cum autem venerit consolator quæ dixi vobis.» Et ita sentiendum est quod sicut Filius, qui solus cognoscit Patrem, revelat cui vult: ita Spiritus sanctus, qui solus scrutatur etiam alta Dei, revelat Deum cui vult. «Spiritus enim ubi vult spirat». Neque enim putandum est quod etiam Spiritus Filio revelante cognoscit. Si enim revelante Filio cognoscit i
Abbreviated transcription (Latin):
etiia. uł deingenitis animab. quib ñ tam subsistendi naturã quã¬
aut equalitatẽ ac ordinẽ a d̾o insctũ uolunt nam ⁊in colibello qͥ
pastoris dicit᷑. angłi penitentie qũẽ hermas conscͥpsit: ita refertur.
Primo om̃iũ crede quia unus ẽ deus. qui om̃ia creauit atq com¬
posuit. qui cum nichil eẽnt pͥus eẽ fecit omia. quiẽ oĩa capiens:
ip̃e u̾o a nemine capit᷑. S ⁊ inenoch libro similia descͥbunt᷑. Uer̃¬
mͦ quo de sapientia deferre salomonẽ. supra edocuimus. ut q̃
de uita uł uerbo aliisq appellationib filii di intelligenda eẽ trac¬
tauimus. Sp̃c gͥ di qui suꝑ aquas ferebatur. sicut scͥptum ẽ. in
intelligere possum. sicut ⁊ cum ip̃a loca exponeremus ostendi¬
mus: nontam̃ scd̾ m istoriã s scd̾m intelligentiã spiritalẽ. Q uidã
sane ex p̾cessorib nr̃is in nouo testam̃to obseruart᷑. qd̾ sicubi sp̃c

Expanded text:
tam subsistendi naturam, quam æqualitatem atque ordinem a Deo insitum volunt. Nam et in eo libello qui Pastoris dicitur angeli pœnitentiæ, quem Hermas conscripsit, ita refertur: «Primo omnium crede, quia unus est Deus qui omnia creavit atque composuit: qui cum nihil esset prius, esse fecit omnia: qui est omnia capiens, ipse vero» a nemine capitur.» Sed et in Enoch libro his similia describuntur. Verur, ne eo quidem modo quo de Sapientia referre Salomonem supra edocuimus, vel quæ de Vita, vel Verbo, aliisque appellationibus Filii Dei intelligenda esse tractus igitur Dei qui super aquas ferebatur, sicut scriptum est, in intelligere possum: sicut et cum ipsa loca exponeremus, ostendimus, non tamen secundum historiam, sed secundum intelligentiam spiritualem. Quidam sane ex praedecessoribus n
Abbreviated transcription (Latin):
tia. purissima ac limpidissima gła. cum ratioc̃ ⁊ sap̃ia. ñ ui ac
necessitate cuncta ei subiecta sunt. Purissima u̾o ac limpidissi¬
ma gła sapientie satis conuementer dictum ẽ ad distictionẽ eiꝰ
głe que non pure nec sincere gła d̾r. Om̃is u̾o natura q̃ conũtibi¬
lis ẽ ⁊ comiutabił etiam si glorificat᷑ inoꝑib iusticie. uł sap̃ie.
ꝑ hoc ip̃m tam̃ qd̾ accidentẽ habet iusticiam. uł sapĩam. ⁊ qd̾¬
ħ qd̾ accidit etiam decid̾e potest. gła enis sincera ac limpidis¬
sima eẽ ñ potest. Sapientia u̾o di qui ẽ unigentus filius eius.
qm̃ in omnib in conu̾tibił ẽ ⁊ in cõmutabit. ⁊ substantiale ineo
pura eius ac sincera gła p̃dicatur. Tercio d̾r sapientia eẽ splen¬
dor lucis et̾ne. cuiꝰ rei untutẽ iam in p̃cedentib expositmus cum
solis similitudinẽ & radioꝵ euis splendorẽ introduximus. ⁊ pro ui¬
rib nr̃is ostendimus. quomodo hoc deberet intelligi. Addemis ta¬

Expanded text:
tiae purissima ac limpidissima gloria, cum ratione ac sapientia, non vi aut necessitate, cuncta subma gloria Sapientiæ, satis convenienter dictum est ad distinctionem ejus gloriæ, quæ non pure nec sincere gloria dicitur. Omnis vero natura, quæ convertibilis est et commutabilis, etiamsi glorificatur in operibus justitiæ vel sapientiæ, per hoc ipsum tamen quod accidentem habet justitiam vel sapid accidit, etiam decidere potest: gloria ejus sincera ac limpidissima esse non potest. Sapientia vero Dei, quæ est unigenitus Filius ejus, quoniam in omnibus inconvertibilis est et incommutabilis, et substantiale in eo pura ejus ac sincera gloria prædicatur. XI. Tertio dicitur Sapientia esse splendor lucis æternæ: cujus rei virtutem jam in præcedentibus exposuimus, cum solis similitudinem, et radiorum ejus splendorem introduximus, et pro viribus nostris ostendimus quomodo hoc deberet intelligi. Addemus ta
Abbreviated transcription (Latin):
seruimus dexp̃o dicentis. in eo qd̾ ait. quia splendor ẽ głe di: ⁊ figa
exp̃ssa substantie eius: quid ex ħ sentiendum sit uideamus. Deus lix
ẽ scd̾m scd̃m ioħem. Splendor gͦ huiꝰ lucis ẽ unigentꝰ filius ex ip̃o
inseꝑabilit̾ uelut splendor ex luce procedens: et illuminãs unũ¬
sam creaturã. Scd̾m hec namq q̃ suꝑius ex posuius quomodo
uia sit et ducat ad patrẽ. & quomͦ u̾bũ sit archana sapientie ac
scientie mist̾ia int̾pretans ac proferens rationabili creature. qͦmͦ
etiã u̾itas uł uita ẽ. uł resurrectio: conseq̃nt̾ intelligere debemus. ⁊̃
splendoris opus. ꝑ splendorẽ nãq quid sit lux ipsa agnoscit᷑ ⁊ sen¬
tit᷑. Qui splendor fragilib se ⁊ infirmis mortaliũ ocłis placidius
ac leniꝰ offerens :⁊ paulatĩ uelut edocens ⁊ ad suescens claritatẽ lumi¬
nis: cum ab eis demou̾it omne quod uisũ obducit et impedit. scd̾m
qd dix̃ dñs. eice trabẽ de ocło tuo: capaces eos efficit. ad suscipiendam

Expanded text:
seruimus de Christo dicentis, in eo quod ait, quia splendor est gloriae Dei, et figura expressa substantiae ejus ; quid de hoc sentiendum sit, videamus. Deus lux est, secundum Joannem . Splendor ergo lucis est unigenitus Filius, ex ipso inseparabiliter, velut splendor ex luce procedens, et illuminans universam creaturam. Secundum hoc namque superius exposuimus, quomodo via sit et ducat ad Patrem: et quomodo Verbum sit, arcana sapientiae et scientiae mysteria interpretans, ac proferens rationabili creaturae: quomodo etiam veritas, vel vita est, vel resurrectio est. Consequenter intelligere debemus etiam splendoris opus. Per splendorem namque quid sit lux ipsa cognoscitur et sentitur. Qui splendor fragilibus se et infirmis mortalium oculis placidius ac lenius offerens, et paulatim velut edocens et assuescens claritatem luminis pati, cum ab eis dimoverit omne quod visum obducit et impedit, secundum quod dixit Dominus, Ejice trabem de oculo tuo , capaces eos efficit ad suscipiendam
Abbreviated transcription (Latin):
uircutẽ scientie. ñ ꝑ uisibilitatis fragilitatẽ. Quia ergo de incorporea
natura :⁊ inuisibili. nec uidẽ ꝓpͥe dicitur. nec uderi: ic circo neq pr̃
rum nomina ad animã referunt᷑: ita ut ocłis cordis uidere dicat᷑.
idẽ. uirtute intelligentie: aliquid intellectuale comae. Sie ⁊ aurib
audire dicit᷑: cũ sensũ intellegẽtie profundioris adu̾cit. Sic iuti eã
posse dentib dicimus. cũ mandit. ⁊ comedit. panẽ uite. quide celo de¬
scendit. Similit᷑ ⁊ cec̾is uti m̃broꝵ officiis dr. que ex corpoꝵ appellatio¬
ne transiata untutib aĩe coaptantur: sicut ⁊ salomon dicit. Sensũ
diuinũ inuemes. Sciebat namq duo genera eẽ sensuũm nob. unũ
genus sensuum mortale. corruptibile. humanũ. aliud genus ĩmor
Corsane pro m̃te id ẽ pro intellectuali untute nominari. mõĩb
longe inferius qũa dignũ ẽ. ut pote promfiriitate humane ĩ¬
telligentie nͣm di intelligentes: nũc quid sibi uelit nom̃ x indeamꝰ

Expanded text:
virtutem scientiæ, non per visibilitatis fragilitatem. Quia igitur de incorporea natura et invisibili, nec videre proprie dicitur, nec videri: idcirco neque Pater arum nomina ad animam referuntur, ita ut oculis cordis videre dicatur, id est, virtute intelligentiæ aliquid intellectuale conjicere. Sic et audire auribus dicitur, cum sensum intelligentiæ profundioris advertit. Sic et uti eam posse dentibus dicimus, cum mandit, et panem comedit vitæ qui de cœlo descendit. Similiter et cæteris uti membrorum officiis dicitur, quæ ex corporali appellatione translata virtutibus animæ coaptantur, sicut et Salomon dicit: «Sensum divi» num invenies. Sciebat namque duo genera esse sensuum in nobis, unum genus sensuum mortale, corruptibile, humanum; aliud genus immortCor sane pro mente, id est pro intellectuali virtute nominari in omnibulonge inferius quam dignum est, utpote pro infirmitate humanæ intelligentiæ naturam Dei intelligentes, nunc quid
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis splendor. sit sapientia sua. Qd̾ si integre intelligatur: ma¬
infeste declarat. quia subsistentia filii ab ipso patie descendit. sec
ñ temporalit̾: neq ab ullo alio inicio nisi ut diximus ab ipso
pientia nominat᷑. Ergo in oꝑatioẽ uircutis di que sit pͥus intelli
creat. uł cum prouidet. uł cũ iudicat. uł cum singła queq intẽpo¬
re suo disponit.atq dispensat. Sicut ergo inspeculo om̃ib moti¬
b quib his qui specłm intuet᷑ mouetur. uł agit. hisdẽ ipsis etiã
ea imago q̃ ꝑspeculũ deformat᷑ actib ⁊motib cõmouet᷑ uł agit.

Expanded text:
rnitatis splendor sit sapientia sua. Quod si integre intelligatur, manifeste declarat quia subsistentia Filii ab ipso Patre descendit, sed non temporaliter, neque ab ullo alio initio, nisi, ut diximus, ab ipso pientia nomicreat, vel cum providet, vel cum judicat, vel cum singula quæque in tempore suo disponit atque dispensat. Sicut ergo in speculo omnibus motibus quibus is qui speculum intuetur, movetur vel agit, iisdem ipsis etiam ea imago quæ per speculu
Abbreviated transcription (Latin):
ueratam eẽ credendũ ẽ sapientiã. In hac ip̃a ergo sapientie sub¬
sistentia qd̃ om̃is uutꝰ ac deformatio future inerat creature. ut
eoꝵ que pͥncipalit̾ existunt. uł eoꝵ q̃ accidunt conseq̃ntꝰ untu¬
te prescientie p̃formata atq disposita ꝓ his ipsis que in ipsasa¬
pientia uelut descͥpta ac prefigurata fuerant creaturis. se ip̃sã
ꝑ salomonẽ dicit creatam eẽ sapientia mitium uiarũdi: seilicet
cies. Quali aũt modo intelleximus sapientiam inicium uiarũ
di cẽ ⁊ quomꝰ creata eẽ d̾r species. scilicet in se inicia totius p̾for¬
mans :⁊ continẽs creature: hoc mͦ etiam u̾bum di eã eẽ intelligẽ¬

Expanded text:
entiam credendum est. In hac ipsa ergo Sapientiae subsistentia, quia omnis virtus ac deformatio futurae inerat creaturae, vel eorum quae principaliter existunt, vel eorum quae accidunt consequenter virtute praescientiae praeformata atque disposita: pro iis ipsis quae in ipsa sapientia velut descripta ac praefigurata fuerant creaturis, se ipsa per Salomonem dixit creatam esse Sapientia initium viarum Dei , cies. Quali autem modo intelleximus Sapientiam initium viarum Dei esse, et quomodo creata esse dicitur, species scilicet in se et rationes totius praeformans et continens creaturae, hoc modo etiam Verbum Dei eam esse intellige
Abbreviated transcription (Latin):
iustis. aut inuisibilib peccatorib: s ualde constant̾ ꝓnuntiat de ip̃a
quia nulla nat᷑a ẽ cui uisibił sit deus: ñ quasi qui uisibił quidẽ sit
ꝑ naturã. ⁊ uelut fragilioris creature euadat atq excedat aspectũ.
s qm̃ nat᷑alit̾ uideri impossibił ẽ. Qd̾sirequiras ame ati: quid
etiam de ipso unigenito sentiã. si nec ip̃i quidẽ uisibilẽ dicam na¬
turã d̾i q̃ na. turalit̾ inuisibił ẽ. ñ tͥ statim uł impiũ uideat᷑ ẽẽ ul
absurdum. Rationẽ quippe dabimus conseq̃nt̾. Aliud ẽ uidere: a¬
liud cognoscere. Uideri ⁊ uid̾e: corpoꝵ resẽ. Cognosci ⁊ cognoscere: ĩ¬
telle ctuał nate ẽ. Quicquid gͦ ꝓpͥum corpoꝵ ẽ. h̃ nec de patre nec¬

Expanded text:
us, aut invisibilis peccatoribus, sed valde constanter pronuntiat de ipsa lligere possunt, quia nulla natura est cui visibilis sit Deus: non quasi qui visibilis quidem sit per naturam, et velut fragilioris creaturæ evadat atque excedat aspectum, sed quoniam naturaliter videri impossibile est. Quod si requiras a me quid etiam de ipso Unigenito sentiam, si ne ipsi quidem visibilem dicam naturam Dei, quæ naturaliter invisibilis est, ne tibi statim vel impium videatur esse vel absurdum; rationem quippe dabimus consequenter. Aliud est videre, aliud cognoscere: videri et videre corporum res est; cognosci et cognoscere, intellectualis naturæ est. Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
tis auctoritate. uerũ etiã subiectoꝵ spontaneo famulatu. ut aũt unã
eandemq om̃ipotentiã patͥs ac filii cẽ cognoscas sicut unus atq idẽ
uenturus c̃ ꝯius ẽ alius nisi xp̃c: Et sieut nemo debet offendi cum
ad̾ ip̃e dixit ad patrem. quia om̃a mea tũa sunt itria mea. ⁊ glo¬
risicatus sum ineis. Siuͦ oiã q̃ pat̾s sunt xͥsunt. int̾ oia u̾o que ẽ pr.¬

Expanded text:
tis auctoritate, verum etiam subjectorum spontaneo famulatu. Ut autem unam et eamdem omnipotentiam Patris ac Filii esse cognoscas, sicut unus atque idemventurus est, qui est alius nisi Christus? Et sicut nemo debet offendi cum quod ipse dicit ad Patrem, quia «Omnia mea tua sunt et tua mea,» et glorificatus sum in eis.»Si vero omnia quæ Patris sunt Christi sunt, inter