comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vlidit igitur mulier quod bonumes s& lignũ
aduescendum Ecce scriptura manifestis¬
simeo stendit amboru moculos apertos suis se
nec enim fas est dicere primos homines cecos
factos &curpost paululum post ligniu&iti
tactum. eademscriptura dicit. Aperti
sunt oculi amborum
Nis oculos haberent apertos. nec illeanima¬
libus nomina inponer& nec illa uider& ligni
pulchritudinem. hoc quippeuerum est quia
oculos apertos habebant & tamennisi
ad aliquid eent clausi nullatenus scriptura
dicer&. a perti sunt oculiamborum
A perti sunt sclic& non ad aliud nisi ad in¬
uicem cognoscendum. ut e& lex immem¬
bris repugnans legimentis ineae. ut &iam
in ipsĩs membris e& non uolunta rius motus
Iuxta salic& dĩiundicta ut homo quino¬
luit eẽ subiectus non haber& subditum
corpus Ergo in id a perti sunt oculiam¬
borum ut mouerentur concupiscentialiter
Abscanuit enim ds̃ qui est trinitas exhoc
quod eius dicitur deambulatio corporeus

Expanded text:
Vidit igitur mulier quod bonum esset lignum ad vescendum. Ecce Scriptura manifestissime ostendit amborum oculos apertos fuisse. Nec est enim fas dicere primos homines caecos factos. Et cur post paululum, post ligni vetiti tactum eadem Scriptura dicit: Aperti sunt oculi amborum? M. Nisi oculos apertos haberent, nec ille animalibus nomina imponeret, nec illa videret ligni pulchritudinem. Hoc quippe verum est, quia oculos apertos habebant, et tamen nisi ad aliquid essent clausi, nullatenus Scriptura diceret: Aperti sunt oculi amborum. Aperti scilicet, non ad aliud nisi ad invicem cognoscendum, ut esset lex in membris repugnans legi mentis, ut etiam in ipsis membris esset non voluntarius motus, justa scilicet vindicta Dei, ut homo qui noluit Deo esse subjectus, non haberet subditum corpus. Ergo in id aperti sunt oculi amborum, ut moverentur concupiscentialiter RESP. Absit ut Deus, qui est Trinitas, ex hoc quod ejus dicitur deambulatio, corporeus
Abbreviated transcription (Latin):
Quat tuor eẽ mortes scã scriptura
manifestissime ostendit prima
mors est animȩ quaesuum deserit
creatorem. cum enim de seruerit
Eccehabes secundum animam sepelien¬
tes mortuos. & quos sepeliunt secundũ
carnes mortuos Haec itaq: senten¬
tia duas manifestissime ostendit.
Vnamanimarum alteram corporalem
Tertia solius est anime quando ex hoc cor¬
pore exierit patitur secundum illud
quod in euangelio de illo diuite legimus
Pater habraam inquit diues mit te

Expanded text:
Quatuor esse mortes sancta Scriptura Quatuor esse mortes sancta Scriptura manifestissime ostendit. Prima mors est animae, quae suum deserit creatorem: cum enim deseruerit, . Ecce habes secundum animam sepelientes mortuos, et quos sepeliunt secundum carnem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifestissime ostendit: unam animae, alteram corporum. Tertia solius est animae, quam dum ex hoc corpore exierit, patitur. Secundum illud quod in Evangelio de illo divite legimus: Pater Abraham, inquit dives, mitte
Abbreviated transcription (Latin):
Ad huc nom peccauerat. nec terra spi¬
nas & tribulos germinauerat ut in
sudore faciei suae eder& panem suum
ha ecnem ple meruit post peccatum
Ante peccatum igitur non indigentia
non necessitate : sed sola ut diximus
uoluntate operabatur paradysum
peragriculturam &custo dir& per
disciplinam Non contrabestias
neq: contra alia animalia paradysũ
custodie bat sed sibi scili ce iie axonit¬
ter& pec candum quemcus todire potuerat
oboediendo Siue ipsum hominem ponens
ds̃ in para dysum ut operarecur & cuf¬
to dir& Operar&ur scilic& ut bonus
ess&: & custo dir& ut totus ess&
Quolib& horumdicatur Siue homo
opera reur para dysum peragricultu¬
ram & custodir& per disciplinam
Siue ipsum hominem ds̃ operar&ur ut
bonus ess& ac totus quod lib& horum
um ds̃ minar&ur homini mortem
diem quocibum u&i tum tetigerit
cur eodem die non mortuus fuerit
sicut scã scriptura dicit. In quacũq
die comederis ex eomorte morieris

Expanded text:
adhuc non peccaverat, nec ei terra spiadhuc non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat. ut in sudore faciei suae ederet panem suum. Hoc nempe meruit post peccatum: ante peccatum igitur non indigentia, non necessitate, sed sola, ut diximus, voluntate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam, non contra bestias, neque contra aliqua animalia paradisum custodiebat: sed sibi scilicet ne amitteret peccando quod custodire potuerat obediendo. Sive ipsum hominem ponens Deus in paradisum, ut operaretur et custodiret. Operaretur scilicet ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset quolibet horum dicatur: sive homo operaretur paradisum per agriculturam, et custodiret per disciplinam, sive ipsum hominem Deus operaretur, ut bonus esset ac tutus quolibet horum um Deus minaretur homini mortem, die quo vetitum cibum tetigerit, cur non eodem die mortuus fuerit, sicut Scriptura dicit: In quacunque die comederis ex eo, morte morieris?
Abbreviated transcription (Latin):
Fonspositus est singularis proplurali
numero hocen imsi sollicite requi ram
in seripturis scĩs fre quenter repperies
habes nempe inpsalmo Mi sit in eismus¬
cam caninam & comedit eos & ranam
exterminauit eos. dumutiq: nec una¬
musca nec unarana suerit. Et alibi
custe sed locusta. & hab& singulari
numero pro plurali . Secundum illud
quod ait nobilissimus quidem poetarũ
Porro autem propter unitatem natu
quodam modo om̃s ex unius abrssina¬
turae emanant. Nam quod ait in¬
rigabat uniuersam faciem terrae
non totam terram rigabat sed partẽ
A toto enim partem significat: quem¬
ad modum dicimus. xp̃s mortuus est
xp̃s resurrexit. cum non mortuus fu¬
uoluptatis ut opera r&ur & custo dir&
illum Quid rogo ut opera r&ur.
quid custo dir& para dysum analiud
aliquid
VIsta sententia duplicem intellegen¬
tiam parit: Siue enim opera r&ur
homo paradysum id est in para dyso
aliquidoperar&ur : non necessitate
uictus sed delectatione operabat᷑

Expanded text:
Fons positus est singularis pro plurali Fons positus est singularis pro plurali numero, hoc enim si sollicite requiras, in Scripturis sanctis frequenter reperies. Habes nempe in psalmo: Misit in eos muscam caninam, et comedit eos, et ranam, et exterminavit eos , dum utiqmusca, nec una rana fuerit. Et alibi custnumerum pro plurali, secundum illud quod ait nobilissimus poetarum: . . . Porro autem propter unitatem naturquodammodo omnes ex unius abyssi natura emanant. Nam quod ait: irigabat universam faciem terrae, non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significavit; quemadmodum dicimus, Christus mortuus est, Christus resurrexit: cum non mortuus fuvoluptatis, ut operaretur et custodiret illum. Quid, rogo, operaretur, quid custodiret? paradisum, non aliud quid? Ista scientia duplicem intelligentiam parit: sive enim operaretur homo paradisum, id est, in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed delectatione operabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo qui utiq exterra factus est
sit incaelo. Sed hos ueritas coniun¬
ct. qui fecit multa animalia terre
est utiq: quartum elementum interra
Ergo dĩ potentia quae hec faceread¬
probatur facit ut homo & a qua sit
aquategebat . nonerat locus ubi aquȩ
congregarentur dum totã terra aqua
tegebat It quomodo scripturadicit¬
congregentur aquae quae sub caelosunt
simanebula. quae postea in unum redac¬
ta atq collocata est ut possit terrae
species apparere quae & terra longe
lateq subsidens potiuit concauas partes
prebere : quae confluentes aquas sus¬
ciperint ut arida apparer&¬
Fons inquid sca scriptura ascendebat
de terra in rigans uniuersam faciem
terrae: Siuniuersam terram rigabat
ergo & montes rigabat qui amontes
utiq terra sunt  Si montes rigabat
diluuiumerat. & quo modo terram ger¬
minabat herbam uirentem & facientem
semen Quomodo homohabitabatin
terra siuni uersa terrã aquate gebat

Expanded text:
ut homo qui utique ex terra factus est, ut homo qui utique ex terra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, quae facit multa animalia terrenest utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut et homo et aqua sint aqua tegebat, non erat locus ubi aquae congregarentur, dum totam terram tegebat? Et quomodo Scriptura dicitCongregentur aquae quae sub coelo suntsima nebula, quae postea in unum redacta atque collecta est, ut posset etiam terrae species apparere. Quamvis terra longe lateque subsidens, potuit concavas partes praebere, quae confluentes aquas susciperent, ut arida apparerFons, inquit sancta Scriptura, ascendebat de terra, irrigans universam faciem terrae . Si universam terram irrigabat, ergo et montes irrigabat; quia et montes utique tdiluvium erat. Et quomodo terra germinaverat herbam virentem, et facientem semen, aut quomodo homo habitabat in terra, si universam terram aqua tegebat.
Abbreviated transcription (Latin):
hab& emindies ccc lxu Quae & qua¬
ranus sexies quippe sexageni cec sexa¬
gem reman& profecto dies cumq
& quaranus Quinq dies sextamensis
& tamen si illud quaranis prodies po¬
nas a parte totum sex faciunt Ecce
tum uolui tamen quantum potiu red¬
didirationem
rdo elementorum & pondus non
sciunt ut sit aquarum substantia
supercaelos Aqua enim caedit
terrae. Et aercedit aquae & ig¬
nis cedit aeri nullomodo enim potest
ut secundum elementum quodest
aqua. sit supra quartũ quod est
ignis Et quomodo dictum est
fiat firmamentum inmedio aqua¬
rum. & diuidant aquas ab aquis
Quomodo & quales lib& sint aquaeille
quas scriptura dicit supercae los esse.
esse eas ibi demminime dubitemus
super a erem quod est tertium elementũ
ita fieri posse arbitror ut a quae tenues
atq subtiles ferantur super caelum
Namex hoc pondere elementorum
multiphilo sophire surrectionem car¬
nis inludentes. non posse fieri in qui un

Expanded text:
habet enim dies CCCLXV et quahabet enim dies CCCLXV et quadrans. Sexies quippe sexageni CCC sexageni, remanent profecto dies quinque et quadrans quinque dies sexti mensis, et tamen si illud quadrans pro die ponas, a parte totum sex faciunt. Ecce,tum volui, tamen quantum potui, reddidi rationemrdo elementorum et pondus non sinit ut sit aquarum substantia supra coelos. Aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, et ignis cedit aeri. Nullo modo enim potest fieri ut secundum elementum, quod est aqua, sit supra quartum, quod est ignis. Et quomodo dictum est, Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis ? RESP. Quomodo et qualeslibet sint aquae illae quas Scriptura docet supra coelos esse, eas esse ibidem minime dubitemus.supra aera, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror, ut aquae tenues atque subtiles ferantur supra coelum. Nam ex hoc pondere elementorum multi philosophi resurrectionem carnis illudentes non posse fieri, inquiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
redñi anniqua draginta sex. Anni ꝓ
diebus positisunt Qua draginta sex
diebus dicunt infantem formarilnute¬
ro & sub inde usq indiem parturiti¬
onis augmentari Qua dragias sexies
quippe seni. fiunt ducenti Lxx ui
tur fuis se conceptus usq indiem
Quid deilla muliere in euangelio quã
sananio dñs. Dicimus qui & ipsi anni
senariumnumerum habent. Terigit᷑
seni xviii Illa inquit mulier intel¬
legitur genus humanum. quam in sexta
etatis sȩculi adiabolicaptiuitate libe¬
rauit¬
rauit Prima &as. ab adamusq
adnoe
Secunda. a noe usq ad
habraam Tertia ad habra am¬
usq ad dauid. Quarta. ad dauid
usq ad trans migrationeb abilloms
donec excel sus ueniat adiudicium
Septima. Itaq: solus reformatur ge¬
nus humanum adimaginem dĩ Pro¬
fecto enim anni xxiui. Nonsolum
ri a&ate sed &ĩ amtria tempora
euidenter demonstrant Vnumsci¬
lic& antelegem. Alterum sublege
Tertium subgratia Igitur & ipse
annus senarionu mero contin&ur

Expanded text:
re Domini: quadraginta sex anni pro re Domini: quadraginta sex anni pro diebus positi sunt. Quadraginta sex diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde usque in diem parturitionis aquippe seni, fiunt ducenti septuagtur fuisse conceptus, usque in dQuid de illa muliere in Evangelio, quamsanavit Dominus, dicemus ? quia et ipsi anni senarium nuseni octodecim. Illa igitur mulier intelligitur genus humanum, quam in sexta aetate saeculi, a diaboli captivitate liberavit. Prima aetas ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ausque ad David. Quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis.donec Excelsus veniat ad judicium. Sexto itaque saeculo reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni XVIII non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant. Unum scilicet ante legem, alterum sub lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uero qui a peccatum non habuit. In
anima non est mortuus. nisi tantum
incarne. & hoc propter similitudinem
carnis peccati quod de adamtraxerat
simpla resurrectio: resurrectio nobis¬
fuit duplex Est mors carnis eius & re¬
surrectio eius Mors carnis eius. & resur¬
rectio eius: mors animae nrae & resurrec¬
tio eius Duas mortes nr̃as. & duas re¬
surrectiones nras. Ouae & duas quat¬
tuor sunt Vn a morti dñi & una resur¬
rectio eius. adde & quat tuor nr̃as
sex faciunt Igitur simplum dñi. &
duplum nos trum tressunt It tres
partes habent Secundum quod su¬
inferno. huic simplo & duplo congru¬
unt Duo decim igitur fuerunt diur¬
ne : & iuginti quat tuor nocturne¬
Igitur uigintiquat tuor ad duplãmortẽ
coniciunt Et illeduo decim hore ad
mortem dñi simplam Reuera enim
& natiuitas eius senarium numerum
hab& Quadraginta sex annis edifica¬
tum templum Adstruunt iuda ei
in euangelio quod intellegitur decorpo¬

Expanded text:
Ille vero quia peccatum non habuit in Ille vero quia peccatum non habuit in anima, non est mortuus nisi tantum in carne, et hoc propter similitudinem carnis peccati quod de Adam traxerat. plex. Est et simpla resurrectio ejus, resurrectio nostra duplex est. Mors carnis ejus et resurrectio ejus, mors carnis nostrae et resurrectio etio ejus duas mortes nostras, et duas resurrectiones nostras, duas et duas quatuor sunt; unam mortem Domini, et unam resurrectionem ejus, adde quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini, duplum nostrum tres sunt, et tres partes habent. Secundum quod suinferno, huic simplo et duplo congruunt, duodecim igitur fuerunt diurnae, et viginti quatuor nocturnigitur viginti quatuor ad duplam mortem nostram conjiciunt, et illae duodecim horae ad mortem Domini simplam. Revera enim et nativitas ejus senarium numerum habet: quadraginta sex annis aedificatum est templum. Astruunt Judaei in Evangelio, quod intelligitur de corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ternarius duas partes hab&. Nã
quarta eius unum est. medie
eius duo. Vnum uidelic& & duo
tria sunt. ecce partessuas Nec
ultra excrescit. Nec compl&
& ideo inperfectus est numerus.
quinarius Non hab& Nusi
unum quod est quinta:
Senarius igitur numerus perfectus est
quia partibus suis compl&ur
Hlab& enim unum quod est sexta.
duo quod est tertia. tria quod ẽ media.
Vnumergo duo &tria. sex faciunt
ldeo propterhuius numeri perfectionem :
sex diebus operatus est omnemcreaturã
Tres haec partes senarii numeri demons¬
trans nobis. trinitatem dm̃. in trini¬
tatem numeri & mensurae & pon¬
deris fecisse omnem creaturam
plurimum ualeri insenarii numeri.
perfectionem inscripturis sc̃is frequen¬
ter repperimus. Praesertim in morte
dñi simplam. & in resurrectionem
eius simplam. Mors itaque dñi nr̃i
carne sola. Mors uero nostra
Non solum in carne sed &uam in
anima in anima propter peccatũ
incarne propter poenam peccati

Expanded text:
ternarius duas partes habet. Nam ternarius duas partes habet. Nam quarta ejus unum est, media ejus duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas, nec ultra excrescit, nec complet, et ideo imperfectus est numerus. Quinarius non habet nisi unum quod est quinta. Senarius igitur numerus perfectus est, quia partibus suis completur, habet enim unum quod est sexta, duo quod est tertia, tria quod est media: unum ergo duo et tria sex faciunt. Ideo propter hujus numeri perfectionem, sex diebus operatus est omnem creaturam. Tres hae partes senarii numeri demonstrant nobis Trinitatem Deum in trinitate numeri et mensurae et ponderis fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praesertim in morte Domini simpla et in resurrectione ejus simpla. Mors itaque Domini noscarne sola. Mors vero nostra non solum in carne, sed etiam in anima. In anima propter peccatum, in carne vero propter poenam peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes rationes creaturarũ hacꝑ hoc plusuident᷑
ab angelis scĩs in uerbo dĩ ubi sunt uita quã
inse ipsa quia scientia angelorũ in conparatione
dĩ. quodã modo uesperascit. Ergo in primis
in cognitione firmamenti. secundus: In cog
nitione discretionis terrȩ. ac maris tertius
IN cognitione solis aclune uel stellarum quartꝰ.
Incognitione reptiliũ & animaliũ quintus.
I n cognitione umentorũ & ferarũ uel ipsius
hominis. sextus. Neq enĩ diei unius quẽ intel¬
legimus . spiritalẽ creaturã. idest angelicam
sexies facta cognitio sexies fecit propt̃ senaru
numeri perfectionem: sed denumero &
de senaru numeri perfectione aliquid tibi
ex scripturis sc̃is colligam. libens ad esto
& tecotum ad audiendum praepara
Vnus innumeris diuidi non potest
ab ipso enim surgit omnis numerus
ergo duo diuidi possunt si pars eius
unus est. Igitur diuisio duorum in unũ
trinitatem quae ds̃ est. Qui a
quam uis tres sint personae. in una
creduntur unitate naturae. qua¬

Expanded text:
omnes rationes creaturarum. Ac per hoc plus videntur ab angelis sanctis in Verbo Dei, ubi sunt vita, quam in seipsa, quia scientia angelorum in comparatione Dei quodammodo vesperascit. Ergo primus in cognitione firmamenti; senitione discretionis terrae ac maris tertius. In cognitione solis ac lunae vel stellarum, quartus. In cognitione reptilium, vel animalium, quintus. In cognitione jumentorum et ferarum vel ipsius hominis, sextus. Neque enim diei unius quem intelligimus spiritalem creaturam, id est angelicam, sexies facta cognitio: sexies fecit propter senarii numeri perfectionem. Sed de numero et de senarii numeri perfectione aliquid tibi ex Scripturis sanctis colligam. Libens adesto, et te totum ad audiendum praepara. Unus in numeris dividi non potest, ab ipso enim surgit omnis numerus; ergo duo dividi possunt. Si pars ejus unus est, igitur divisio duorum in unum,Trinitatem quae Deus est, quia quamvis tres sint personae, in una creduntur unitate naturae. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nomen accepit Deniq bonum potest
eẽ sinemalo malum non potest eẽ si nebonũ
Neo potest essesine malo ubi nonsueritbonũ
hac per hoc dicimus. & angelum bonum
& angelum malumꝰ Sed bomon quod
angelus malum quodutiosum Bonũ
quod hõmo. malum quod uitiosum
Ideoq quando dicimus bonum naturã
laudamus Quan dodicimus malum
nonnatura seduitium. quid est bone
naturae de prehendimus

Expanded text:
hoc nomen accepit: denique bonum potest hoc nomen accepit: denique bonum potest esse sine malo, malum non potest esse sine bono, nec potest esse sine malo ubi non fuerit bonum, ac per hoc dicimus et angelum bonum et angelum malum. Sed bonum quod angelus, malum quod vitium: bonum quod homo, malum quod vitiosus. Ideoque quando dicimus bonum, naturam laudamus; quando dicimus malum, non naturam, sed vitium quod est bonae naturae deprehendimus
Abbreviated transcription (Latin):
bamarsorum exeant permittente dõ
coguntur adiabulo. unde detur testimo¬
nium de illo primo facto qui a primum
hominem per serpentem decepit inpa¬
radyso
um ds̃ om̃ia bona creauerit dicente scrip¬
tura. Et ec ceom̃ia quae fecit ds̃ ualde
gelio dicit. homobonus debonothes au¬
ro cordis sui profertbona sed ut hocdi¬
cer& nemobonus nisi solus ds̃ Illescilic&
respondebat quiuitama&ernam abeo
quae rebat. illequitantum hominem
Nemobonus msi solus ds̃. Id est formam
istam ad sumptam quam cernis quamui¬
debunt boni& mali pu&impii nonerit
eis in bonum quia mala agunt. Ergonon
medicas scđm hanc formambonum quã¬
uidebunt qui pupungerunt. Est alia
forma quã nui debunt impii. quam non
uidebunt nisi iusti. Secundum hanc for¬
mam bonus sumeis quidignifuerunt me
uidere
um ds̃ om̃ia bonacreauit nihilq fit
quod non abillo sit conditum : unde malũ
R Malumnatura non est sed priuatioboni

Expanded text:
ba Marsorum exeant, permittente Deo ba Marsorum exeant, permittente Deo coguntur a diabolo: unde datur testimonium de illo primo facto, quia primum hominem per serpentem decepit in paradisoum Deus omnia bona creaverit, dicente Scriptura, Et ecce omnia quae fecit Deus, bonagelio dicit: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona . Sed ut hoc diceret, Nemo bonus, nisi solus Deus; illi scilicet respondebat qui vitam aeternam ab eo quaerebat, illi qui tantum hominem Nemo bonus, nisi solus Deus: id est, Forma ista assumpta, quam cernis, quam videbunt boni et mali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quavidebunt illi qui pupugerunt. Est alia forma, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; secundum hanc formam bonus sum eis qui digni fuerint me videreum Deus omnia bona creaverit, nihilque sit quod non ab illo sit conditum, unde malum? AUGUSTINUS. M. Malum natura non est, sed privatio boni
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen propter formam serui inquadinos¬
citur apparuis se iuredicitur a postolus
ties sent duo incarneuna. IN DESEREENE¬
Quomodo enim serpens loqui poterat in
parady socum a liquo appareat inratio¬
nabile animal esse
Serpens a seloquinon poterat neo quia hoc
a creatore acceperat ad sumpsit. nisimi¬
rum illum di abolus utens & uelut organũ
perquo articulatum somim emit ter& ꝑ
illum nemphe uerba faciebat & tamen hoc
&iam illenesciebat Natura igiturrati¬
onis expres subditur naturaerationale
sed tamennon totum quantum uult exea
uel in ea facit. sed quantum adõ acceperit
Et sinon intellegunt serpentes quomodo
audiunt uerba marsorum ut ad incanta¬
tionib eorum despeluncis exeant suis
Lic & intellectum non habeant tamen
sensus corporis nullatenus carent
habent enim &iuisum auditum gusttm
odoratum & tactum. Et ideo quamuis
audiant uerba marsorum nequa quam
tamen lntellegunt Non enim oboedi¬
unt intellegendo sed ut deantris aduer¬

Expanded text:
tamen propter formam servi in qua dignostamen propter formam servi in qua dignoscitur apparuisse, jure dicit Apostolus ti essent duo in carne una. QUAESQuomodo serpens loqui poterat in paradiso, cum aliquibus pateat irrationabile esse animal? Serpens per se loqui non poterat, nec quia hoc a Creatore acceperat assumpsit, nisi nimirum illum diabolus utens, et velut organum per quod articulatum sonum emitteret: per illum nempe verba faciebat, et tamen hoc etiam ille nesciebat. Natura igitur rationis expers subditur naturae rationali, sed tamen non totum quod vult ex ea vel in ea facit, sed quantum a Deo acceperit. Et si non intelligunt serpentes, quomodo audiunt verba Marsorum, ut ab incantationibus eorum de speluncis exeant suis? Licet intellectum non habeant, tamen sensu corporis nullatenus carent: habent enim visum, auditum, gustum, odoratum, et ideo quamvis audiant verba Marsorum, nequaquam tamen intelligunt. Non enim obediunt intelligendo, sed ut de antris ad ver
Abbreviated transcription (Latin):
uiro suo sumpta est¬
dicit adam. Quam obremreliquid homo
patrem & matrem & adherebit uxori
suae & cruñ duo incarneuna Et beatus
paulus apłs hoccapitulum sibi ponens ex¬
posuit dicens Sa cramentum hoc magmui
tantia sit patri. Aut ubi eẽ poterit
pater sinefilio cum deipsofilio qui est
sapientiadĩ qui attingit a fine usq ad
sinem fortiter & disponit om̃ia suauiter
R Ergosibiest filius ubi est pater. non po¬
test eẽ pater sinefilio. nec silius sine patre
Quiscilic& sicut inseparabiles sunt inna
tura ita & in se parabiles sunt inpersonis
Sicut enim ipse filius depatredicit in euan¬
gelio. qui memisit mecum est. Quomo¬
do igitur dereliquit patrem ut ad herer&
uxori suae idẽ eccłae suae nisi illo modo
quo apłs dicit. Qui cum in formadĩ ess&
non rapinamarbitratus est eẽ se equalem
dõ sed sem& ipsum ex inaniuit formam
serui accipiens Ipsaigitur forma est
seruilis acceptio & exinanitio. &ipsa
exinanitio. quam quam nonsit diuinita¬
tis abolicio. aut naturae amissio¬

Expanded text:
uiro suo sumpta estdicit Adam: Quamobrem relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Et beatus Paulus apostolus hoc capitulum ponens exposuit dicens: Sacramentum magnum hoc tantia sit Patri? Aut ubi esse poterit Pater sine Filio, cum de ipso Filio qui est sapientia dicitur: Qui attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? M. Ergo si ibi est Filius ubi est Pater, non potest esse Pater sine Filio, nec Filius sine Patre, quia scilicet sicut inseparabitura, ita et inseparabiles in persona; sic enim ipse Filius de Patre dicit in Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quo modo igitur dereliquit Patrem, ut adhaereret uxori suae, id est, Ecclesiae suae? Nisi illo modo quo Apostolus ait: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . Ipsa igitur formae servilis acceptio, exinanitio est; et ipsa exinanitio, quamquam non sit divinitatis aboli
Abbreviated transcription (Latin):
quod exiens anima acorpore faciat
mortem : & dumreuersa fuerit incor¬
pore suo faciat resurrectionem
Eccescimus resurrectionem quamnum¬
quam ex pertisumus. Sic & illescie¬
bat utiq mortem non ad huc per experi¬
entiam sed perscientiam Sciebat quip¬
pequid ẽ& uiuere &per priuationem
uite sciebat utiq morte. sic & sciunt᷑
tenebrȩ per priuationem lucis. Et sci¬
tur silentium per priuationem uocis
& scitur uacuum per priuationem corporis
ita sciebat mortem perpriuationem uite
fier&. aliter non poterat fierinisiut dormi
disicaretur
entius uidicauit ut sic fier& undealiquid
significareur Sicut enim dormiente adȩ
costa de trahitur & conuix efficit᷑ : Ita &
xp̃o moriente delatere sanguis effunditur
& ecđa construat᷑ Communi cantesnem¬
phecorpore & sanguine xp̃i efficitur
Quomodo intellegendum ẽ quod legitur¬

Expanded text:
quod exiens anima a corpore faciat quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum reversa fuerit in corpus suum, faciat resurrectionem ecce scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus. Sic et ille sciebat, utique mortem non adhuc per experientiam, sed per scientiam. Sciebat quippe quid esset vivere, et per privationem vitae sciebat utique mortem. Sicut sciuntur tenebrae per privationem lucis, et sicut scitur silentium per privationem vocis, sicut scitur vacuum per privationem corporis; ita sciebat mortem per privationem vitae. fieret, aliter non poterat fieri, nisi ut dormidificaretur entius judicavit ut sic faceret, unde aliquid significaretur. Sicut enim dormienti Adae costa detrahitur ut conjux efficiatur, ita et Christo morienti de latere sanguis effunditur, ut Ecclesia construatur. Communicando nempe corpori et sanguini Christi, efficitur Quomodo intelligendum est quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Primus homomortalis factus est
an in mortalis
Et mortalis secundũ alia & in morta¬
lis scđm aliam causam Tale ergo
corpus habebat primus homo qualei
& nos sed sine peccato Non enim ha¬
bebat legem in membrissuis repugnan¬
tem legimentis suae. sed utiq meruit
post preuaricationem. Igituranima¬
le corpus habuit adam. sed ut non se¬
nescer& nec deficer& per illius ligniuir¬
tutem qua sustentabat quae in paradi¬
souite nomen acceperat. Qua propt̃
sidĩ preceptum seruas s& oboedientiae
merito in illud corpus spiritali qualẽ
scis inre surrectione promittitur post̃¬
modum commutandum Hac per hoc
possit mori sicut & c&erenaturae quae
omninomorinon possunt sedita oboedi¬
entiae in mortalem cum in oboedientia e¬
mortalem facer&¬
Quo modo poterat mortem timere adam
quam nulla tenus sciebat.
Sicut enimnosscimus resurrectionem
quamnum quam ex pertisumus nec uidimꝵ
ita & ille sciebat mortem Sciens igitur

Expanded text:
EST. XIX. Primus homo mortalis factus est, EST. XIX. Primus homo mortalis factus est, an immortalis? RESP. Et mortalis secundum aliam, et immortalis secundum aliam causam. Tale itaque corpus habebat primus homo, quale et nos, sed sine peccato. Non enim habebat legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; sed utique promeruit post praevaricationem. Igitur animale corpus habuit Adam; sed ut non senesceret nec deficeret per illius ligni virtutem, qua sustentabatur, quod in paradiso vitae nomen acceperat. Quapropter si Dei praecepta servasset, obedientiae merito in illud corpus spirituale, quale sanctis in resurrectione promittitur, esset postmodum commutandum. Ac per hoc posset mori, sicut caeterae naturae quae omnino mori non possunt: sed ita ut obedientia immortalem, inobedientia mortalem facerQuomodo poterat mortem timere Adam, quam nullatenus sciebat? Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam nullam experti sumus nec vidimus, ita et ille sciebat mortem. Sciens igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta aut̃ mors cum anima receperit
corpus ut inignemittatur a &ernum
secundum illud quod dñs in euangelio
defuturo iudiciodicit Ite inignem ae¬
ternum & rłq Dieitaq quo peccauit
adam in anima mortuus est sicut enĩ
corpus uiuit ex anima ita anima ut
Utenim haec sequerentur prima prȩ¬
cessit de functiodĩ. secunda quod eo die
quo peccauit adam in amma mortuus ẽ¬
uomodo intelle gendum est quod dicit
tia Ipsaitaq mens quando cogitat
eaquae sunt &erna: tuno uero ima¬
godĩ dicenda est: Cogitanda &erna
uir est sicut dicit apostolus paulus
llir non deb& uelare caput suum cũ
sit imago gloriaedĩ Id est quantũ
cumq se extenderit in id quod &ernũ ẽ
tanto magis indeformatur adimagi¬
nem dĩ Et ideonon est coibenda ut
s̃e in de contineat ac temper& Quan¬
to uero ea agit uel cogre&̃ quae sunt
temporalia mulier appellatur
Tuic non est dicenda i magodĩ
& propterea deb& uelarecaput suum
nenimium sit & ad inferiora progressio

Expanded text:
Quarta autem mors, cum anima receperit corpus, ut in ignem mittatur aeternum. Secundum illud quod Dominus in Evangelio de futuro judicio dicit: Ite in ignem aeejus . Die itaque quo peccavit Adam, in anima mortuus est. Sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima ut Ut enim hae subsequerentur, primo praecessit desertio Dei, secundum quod eo die quo peccavit Adam mortuus euomodo intelligendum est quod dicit Deus tia. Ipsa itaque mens quando cogitat ea quae sunt aeterna, tunc vere imago Dei dicenda est. Et cogitando aeterna, vir est: sicut ait Paulus apostolus, Vir non debet velare caput suum, cum sit imago gloriae Dei . Quantoque se magis extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei: et ideo non est cohibenda, ut inde se contineat ac temperet. Quando vero ea agit et cogitat quae sunt temporalia, mulier appellatur: tunc non est dicenda imago Dei, et propterea debet velare caput suum, ne nimia sit ejus ad inferiora progressio,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa creatura cognitio insem& ipsis uesperaerat indõ
aũt mane. quia plus uid& ipsa creatura in dño qũã
inse ipsa uidet᷑ creatura. plusscilic & uidet᷑ in arte
quae facta est. quã in seipsa quȩ facta est. ꝓpterea¬
enĩ ait euangelista iohannes. qđ factũẽ. in ipso

Expanded text:
ipsa creaturae cognitio in semetipsis vespera erat, in Deo ipsa creaturae cognitio in semetipsis vespera erat, in Deo autem mane, quia plus videtur ipsa creatura in Domino, quam in seipsa videtur creatura, plus scilicet videtur in arte quae facta sunt, quam in seipsa quae facta est. Propterea ait evangelista Joannes: Quod factum est, in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tando duposuit Etcũ hoc in hominẽ cadereñ pont
ut aliꝗd ignorans faciat. quanto magis in dm̃qui
Nec alitfacta : & alit̃ facienda uidit eoltaq modo
inꝗd sc̃a scriptura lucẽ a tenebris. Omne enĩquod
diuiditur & eẽ potest sicutergo est esse italucis
lta est essentia tenebrarũ. & curñdicit scriptura
uidit dĩ tenebras. qđ essent bone sicut deluce dic¬
tũ ẽ. R. Ds̃ bona in commutabiliuoluntate
creauit angelos bonos. sed quia exhis quosdã
ꝑ superbiã p̃sciebat casuros ꝑ incõmutabilitatẽ
p̃scientiȩ suȩ diuisit int̃bonos & malos Malos
igitur appellans tenebras. bonos appellans lucẽ
INhis dicens quia bonisunt. Inillis nullatendicens
nec peccata quȩ erant tenebrȩ ad ꝓbare uiderent᷑¬
IN Primũdiem sp̃alẽ ad struens eẽ. creaturarũ & qđ
habuit uespere & mane. R. Om̃is nãq creatura ante
cognoscenda & sic suo tẽpore facienda. qua ꝓpter

Expanded text:
tando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, tando disposuit. Et cum hoc in hominem cadere non possit, ut aliquid ignorans faciat; quanto magis in Deum, qui nec aliter facta et aliter facienda esse vidit? Eo itaque modo Et divisit, inquit Scriptura, lucem a tenebris . Omne enim quod dividitur, etiam esse potest. Sicut ergo essentia lucis, ita est et essentia tenebrarum. Et cur non dixit Scriptura, Vidit Deus tenebras quod essent bonae, sicut de luce dictum est? RESP. Deus bona et incommutabili voluntate creavit omnes Angelos bonos. Et quia ex his quosdam per superbiam praesciebat casuros per incommutabilitatem praescientiae suae, divisit inter bonos et malos. Malos igitur apin his dicens quia boni sunt, in illis nullatenus dicens, ne peccata quae erant tenebrae approbare videret enim diem spiritalem astrues esse creaturam, et quomodo habuit vespere et mane? Omnis namque creatura, antecognoscenda, et sic suo tempore facienda. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnẽ diem : si indie dixit tẽporalit̃ dixit :
sitẽporalit dix̃ ꝑ aliqũa creaturã dix̃. lgit᷑nonẽ.
prima creatura lux R. Nec AVΟS indie
dixit nec temporalit̃ dix̃ ꝗa ante omnẽ ꝓfecto
creaturã uerbũ suũ genuit. Dic tioltaq dĩ. uerbũ
dĩ est. Sed diuina scriptura. paruulis congruens
& quodã modo eos lactansut ꝓficiant & cibũ s palẽ
capiant. uoluit sẽꝑ ꝑ omnẽ creaturã formationẽ
dictionẽ nuncupare. Vt uerbi cauia reꝗramus
quomodo factaẽ lux aut siln uerbo dĩeratut fier&.
quomodo &cetẽ ꝑordinẽ si reꝗrisquomodofacta sunt
iuerbodĩerant ut fierent. Hincẽ enĩ. dix̃ dĩfiatlux
Neq enĩ corporalib modis loꝗt᷑ diuinanatura. nec quo¬
tiens dicit᷑ dix̃ tociens uerbũ formauit : Vnũ enim
ROmne enĩ opus pcedit uoluntas . Nãdũ cogitamus
ꝗd opẽrare debaumus neq enimignorans aliꝗd fecit:
dũ cogitat qualit̃ fiant facite a quȩ facienda cogi¬

Expanded text:
an ante omnem diem? Si in die dixit, temporaliter dixit: si temporaliter dixit, per aliquam creaturam dixit. Igitur non est prima creatura lux. RESP. Nec idixit, nec temporaliter dixit, sed ante omnem profecto creaturam verbum suum genuit. Dictio itaque Dei verbum Dei est. Sed divina Scriptura parvulis congruens, et quodammodo eos lactans, ut proficiant, et cibum spiritalem capiant, voluit semper per omnem creaturae formationem dictionem nuncupare: ut si, verbi causa, requiramus quomodo facta est lux, audies: In verbo Dei erat, ut fieret. Quomodo et caetera per ordinem si requiras, quomodo facta sunt: Verbo Dei erant, ut fierent. Hoc est enim: Dixit Deus, Fiat lux. Neque enim corporalibus modis loquitur divina natura; nec quoties dicitur, Dixit, toties verba formavit. Unum enim RESP. Omne opus praecedit voluntas nostra, dum cogitamus quid operari debeamus. Nemo enim ignorans aliquid facit, dum cogitat qualiter fiant quae facienda cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed secđm sensũ. immoꝑfiliũ fecitds̃ omnẽ spirita¬
lẽ corporalẽq creaturã quȩ & cȩlietterrȩ:
nomine appellata est. Nã qđ ipsesit principium
de sein t̃rogantib iudeis quis ess& respondit prin¬
cipium qui & loquor uob̵. Primo igit᷑ uoluiteȩlũ
et terrã uelut quandã spiritalẽ

Expanded text:
 Filium fecit Deus omnem spiritalem corporalemque creaturam, quae coeli et terrae nomine appellata est. Nam quod ipse sit principium, de se interrogantibus Judaeis quis esset, respondit, Principium qui et loquor vobis. Primo igitur voluit coelum et terram, velut quamdam spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ex diebus consummauit ds̃ omnia opera sua¬
& inseptimore quieuit. Sex a&atibus huma
nũ genus in hoc saeculo ꝑsuccessiones tẽporũ
dĩ opera in signiunt. quarũ prima est ab
adam usq ad noe. secunda a noe usq
ad abrahã. Ttia ad abrahã usq ad dauid
quarta ad dauid usq: ad transmigrationem
agitur. usque quo mundus finiatur. donec
excelsus ueniat adiudiciũ. Septima uero
claudit. Pergamus ergo breuit̃ ꝑ has om̃s mundi
a&ates et replicantes ordinẽ temporũ eorũ mis¬
tice differentias distinguamus: DEPRIMOSC̃LO.
Primo enim scło factus est tãquã lux homoin para¬
diso inquaa& atefilios : inlucis nomine diuidit ds̃
a filus hominũ quasi a tenebris fitq huius diei uespera
Secundũ scłm factũẽ quasi firmam̃tũ int̃aquã & aquã
archautiq: illaquȩ natauit int̃ pluuiã & maria.
huĩ diei uespera fit confusio linguarum¬
DETERTIO SAECULO¬
agentib ꝑ abra hã discernens eũ quasi aridã ab aquis

Expanded text:
ex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum 266 genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insigniunt. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem agitur, usquequo mundus finiatur, donec Excelsus veniat ad judicium. 2. Septima vero claudet. Pergamus ergo breviter per eas omnes mundi aetates, replicantes ordinem temporum eorum, et mystice differentias distinguamus. 3. Primo enim saeculo factus est, tanquam lux, homo in paradiso. In qua aetate filios Dei in lucis nomine divisit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris; fitque hujus diei vespera saeculum factum est, quasi firmamentum inter aquam arca utique illa quae natavit, inter pluvias et maria erat. Hac vespera fit confusio linguarum. Tertio saeculoa gentibus per Abraham discernens eum quasi aridam ab aquis
Abbreviated transcription (Latin):
Proeo qđ in nr̃is codicib scriptũ ẽ. ferebat᷑ in hebreo
hab&: MEREPTΗ quos nos appellare possumꝰ
lncubabat siue confouebat in similitũ dine uolucri
ouã calore amantis. Ex quo hitellegimus non¬
m do spumun didiciut ñ nulli arbitrant secs despis cõ¬

Expanded text:
ro eo quod in nostris codicibus scriptum est ferebatur, in Hebraico habet: merefeth, quod nos appellare possumus incubabat sive confovebat, in similitudinem volucris ova calore animantis. Ex quo intelligimus non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Spi
Abbreviated transcription (Latin):
ñnatura sua callidiorerat. id est prudentior
sçłi prudentiores sunt quã filulucis . INT. quomodo
serpens ad mulierẽ locutus fuit. ꝑsem& ipsũ ap
ꝑdiabolũ . R. Intellegendũ ẽ ꝗadiabolus intro
ita & serpens nihil sensit quid locuta fuit : IN. quare
ipse anticus ostis iniquissimã uoluntatẽ hab&¬
& nequissimã potestatẽ ꝗa sẽꝑ hab& uoluntatem
male faciendi nihilhab& nocendi potestatẽ sinedĩ
ꝑmissione IN. quare ꝑ misit tẽptare quẽ c̃sensurũ
p̃sciebat. R. quid mirũ ẽ si hoc facere ꝑmisit quia
propriũ arbitriũ haberunt benefaciendiuł male
faciendi. non mihi uid&ur magnalaus fiuss&
homini futurũ si propterea possit beneuiuere ꝗa
nemomaleiuiueres uader&. id est quanullũ laus

Expanded text:
non natura sua callidior erat, id est, prudentior, saeculi prudentiores sunt quam filii lucis . Quomodo serpens ad mulierem locutus fuit, per semetipsum an per diabolum? Id intelligendum est, quia diabolus introiita et tunc serpens nihil sensit quid locuta fuit. Quare ipse antiquus hostis iniquissimam habet voluntatem, et aequissimam potestatem: quia semper habet voluntatem malefaciendi, nihil habet potestatis nocendi missu. Quare permisit tentare, quem consensurum praesciebat? Quid mirum est si hoc facere permisit, quia proprium arbitrium habuerunt male faciendi vel bene faciendi? Non mihi videtur magna laus fuisse hominem futurum, si propterea potuisset bene vivere, quia nemo male vivere suaderet. Id est, quia nulla
Abbreviated transcription (Latin):
abissũ tenebrosã adȩ quodã modo fluitantẽ uitã
nis c̃uertat᷑ ad creatorẽ & fiatlux & c̃tẽpl&ur
trinitatẽ dmẽe indm̃. neq enĩlta dicimꝰ ut ista
materies p̃cedatformã suã sicut pcedit lignũ arca.¬
lgit̃ prima creatura lux. N istaquȩ quarta dio
facta est sed i piritalis. id est angelica natira. IÑ¬
inre ñ loco c̃tin&ur & distendit᷑. Neq tẽporũ
monitionibus subiac&. sed estubiq p̃senstotus
Quomodo sane nominauit creaturã cui suꝑ¬
exbeneficientia neq: horũ indig& quae fecit
Indiguus quippe ⁊atq egenus amor subicit᷑¬
nferri creaturã spssc̃s : ꝗa

Expanded text:
itam, nisi convertatur ad Creatorem, et fiat lux, et contempletur Trinitatem Deum esse in Deum. Neque enim ita dicimus, ut ista materies praecedat formam suam, sicut praecedit lignum arcagitur prima creatura lux, non ista quae quarta die facta est, sed spiritalis, id est angelica natura. in re non loco continetur et distenditur, nec temporum mutationibus subjacet, sed est ubique praesens totus. Quomodo sane nominavit creaturam, cui suex beneficentia; neque horum indiget quae fecit. Indigus quippe atqerferri creaturae Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
dãnationẽ accipiant & in exemplũ sintaliorũ
qui undictã eĩ aspiciunt & demalis fiunt boni
quia considerant qđ eis euenit ꝓpt̃peccata eorum
quia estnaturabona. quae peccare non potest̃
& est natura malaquȩ potest̃ peccare. Vn a es tin
angelis alia est in hominibus. Ratio erat ut de
uauit . quia naturabona adõe creata. Nã uolun¬
tas mala faciteã eẽcmnalã¬

Expanded text:
damnationem accipiunt, et exemplo sunt aliorum qui vindictam eorum aspiciunt, et de malis fiunt boni? Quia considerant quod eis evenit propter peccata eorum, quia est natura bona quae peccare non potest; et est natura, quae potest peccare. Una est in angelis, alia in hominibus. Ratio erat ut de vavit, quia natura bona a Deo est creata. Nam voluntas prava facit eam esse mala
Abbreviated transcription (Latin):
er flammeam frameam. id est ꝑtẽpora¬
lestribulationes peccata sua agnoscendo
acgemendo percherubin id est plenitudo
enim potest peruenire ad arborẽ uitȩ nisiꝑ
legis caritas est. quae ẽ mat̃ urtutum
quã scidĩ uestigia imitantes . tota uirtute
insẽ & in aliis adimplere conantur. hanc
sectemur caritatẽ & operibus exercere
stude amus. ut ad arboremuitȩ ꝑtingereuale¬
dulce refecti acsatiati in a&ernũ cĩupso &
sc̃is sius sine defectu gaudere mereamur

Expanded text:
er flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, peccata sua agnoscendo et gemendo: et per Cherubin, id est plenitudinem im potest pervenire ad arborem vitae, nisi per legis, charitas est , quae est mater virtutum, quam sancti, Dei vestigia imitantes, tota virtute et in aliis adimplere conantur. Hanc sectemur charitatem, et operibus exercere studeamus, ut ad arborem vitae pertingere valesuavi refecti ac satiati in aeternum cum ipso et sanctis suis sine defectu gaudere mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
legitur in principio fecit ds̃ caelũ et terram¬
hieronm. R. Nãpleriq estimant ut in alt̃¬
catione quoq gasonis & papisci scriptũ ẽ. & ter¬
tulianus in libro contra fraseã disputat. nex ñ
clarius in expositioneciĩ dãpsalmi ad firmat in
secundũ uerbi trans lationem de xp̃o accipipotest :
quitã in ipsa fronte geneseus quicaput librorũ
in principio geneseos . & in euangelio. Om̃ia ꝑ ipsum
factas̃ et sineipsofactũẽ. nihil. Genesi principiũ est̃¬
In principio fecitd scȩlũ & terrã. Angeli postmodũ
factist. Si angeliante facti sunt nĩprimo omniũ factũe¬
ł fecit ds̃ cȩlũ & terrã quando factas simulsidera
factassidera &iã erantangeli. Neq enĩ dietertio
neq secundo factis in hiseñ a ppar& quȩ facta sunt
Ttia die scilic& terra ab aquis discreta est : Secunda
factũ ẽ. firmam̃tũ ubisol & luna discurr̃ & sidera
porro primus dies ipseẽ angelicanatura. quȩ primo

Expanded text:
cipio fecit Deus coelum et terram. Plerique existimant, sicut in Altercatione quoque Jasonis et Papisci scriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputat: necnon Hilarius in expositione cujusdam Psalmi affirmat, in secundum verbi translationem de Christo accipi potest: qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum in principio 306 Geneseos. Et in Evangelio: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Sed In principio creavit Deus coelum et terram: angeli postmodum facti sunt. Si angeli ante facti sunt, non primo omnium creavit Deus coelum et terram. Quando facta sunt simul siderafacta sunt sidera, etiam erant angeli, neque enim die tertio neque secundo facti sunt. In his enim apparet quae facta sunt. Tertia die scilicet terra ab aquis discreta est: secunda factum est firmamentum, ubi sol et luna discurrunt, et sidera. Porro primus dies ipse est angelica natura, quae primo
Abbreviated transcription (Latin):
Etquẽ ad modũ in illa diecreat᷑ masculus et femina
& sicuti p̃ponit᷑ homo in die illa pecoribus serpentib
concupiscentia dediti sicut pecora. uł terrecuriosi¬
tate obscurati quasi serpentes. uł elatisuꝑbia quasi
aues. & sicut in illadie pascitur homo & animalia
quicũ illo st herbis seminalib: & lignis fructiferis
pascit᷑ sc̃arũ scripturarũ. Alim̃tis & lege diuina
ad concipiendã fecunditatẽ. rationũ atq sermo¬
nũ taqũã herbis seminalibus partimadutilitatẽ
morũ conuersionis humane tãquã lignis fructiferis
Partẽ adiugorẽ fidei : & caritatis inuitã &ernã

Expanded text:
et quemadmodum in illa die creatur masculus et femina, et quemadmodum in illa die creatur masculus et femina, 10. Et sicut praeponitur homo in die illa pecoribus, serpentibus concupiscentiae dediti, sicuti pecora, vel terrena curiositate obscurati, quasi serpentes, vel elati superbia, quasi aves. 11. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia quae cum illo sunt, herbis seminalibus, et lignis fructiferis, pascitur sanctarum Scripturarum alimentis, et lege divina ad concipiendam fecunditatem rationum, atque sermonum, tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tanquam lignis fructiferis, partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vit
Abbreviated transcription (Latin):
nde quartũ scłmcoepit ad dauid quando c̃stituit
dĩ luminaria infirmam̃ toceli idẽ splendorem
regni tãquã solis excellentiã. & in lune speciẽ
lum̃ obtẽperantẽ tã quã sinagogã : & stellas
princ ipeseĩ cuius a&atis situespera inpeccatis regũ
quibus gens illa meruit captuari in babilonia
id est intrans migratione babiloniȩ facta sunt
quasi animalia iaquis & uolatilia cȩli. quiatuno
habebant stabilẽ locũ tãuolantes aues hiũ diei
quasi uespera est multiplicatio peccatorũ in
populo iudeorũ quando sic excecati sunt ut
terrȩ ad imaginẽ dĩ formatus est. sic inista sexta
uirginenatus est. Ille in anima uiuentẽ. iste in
spũ uiuificantẽ. & sicut in illodie fit anima
uiua sic in isto scłouita desiderantes &ernam
Etsicut in illa sexta die serpentiũ & ferarũ genera
traꝓdux̃ : Ita & in hac sexta &ate scłi gentes
uitã ad petentes a &nã. Eccła generauit
quẽ &iã insensũ uas petro ostensũ manifestauit.

Expanded text:
nde quartum saeculum coepit a David, quando constituit Deus luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tanquam solis excellentiam, et in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam synagogam, et stellas principes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. id est, in transmigratione Babyloniae, facta sunt quasi animalia in aquis, et volatilia coeli, quia tunc habebant stabilem locum tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multippopulo Judaeorum, quando sic excaecati sunt, ut terrae ad imaginem Dei formatuvirgine natus est. Ille in anima vivente, hic in spiritu vivificante; et sicut in illo die fit anima viva, sic et in isto saeculo vitam desiderantes aeternam; et sicut in illa sexta die serpentum et ferarum genera terra produxit, ita et in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesiam generavit. Quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit,
Abbreviated transcription (Latin):
donecdiluuum transir&. temperaret.
ut aut hi humido tantum aut iarido tan¬
tum iuuere possint. Nisi forte extra arcã
inaliqua eius parte locaillis p̃parata essent
lnde & inaquis iuuere & in aridis reqiues
peraquas Tuncenim ferebatur ut congre¬
gatis aquis insuum locum terra apparu¬
iss& Nunc dutem adductus dicitur ut
ablatis demedio aquis diluui faciemter

Expanded text:
donec diluvium transiret, temperare, donec diluvium transiret, temperare, ut aut in humido tantum, aut in arido tantum vivere possent: nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, unde et in aquis vivere et in aridis requiescper aquas . Tunc enim ferebatur, ut congregatis aquis in suum locum terra appareret: nunc autem adductus dicitur, ut ablatis e medio aquis diluvii facie