comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest reformari cadimaginem dĩ. Anduccs hebebit
imagines a summo quidem dĩ cebimo autem corporis
sicut innum modicitur caput &ncibia an forte
dicis quod cenima coeperit imeginem corporis & si¬
sp̃s capicet imaginem dĩ. Tamilla contigua corpori &
ille sit dõ Acsic adimaginem di homo illeitimus
Nonisteinterior reform&ur: sed frustra hocdicis Nam
si &ille intimus itecest ꝑ cenimae omnia membra diffusur
utilla ꝑcorporis. Iccmdicom ipse ꝑ animcm coepitiaccgi¬
nem corporis sicut illa cum forma formauit Acꝑ hoc non
hab& ubi capicat imcginem dĩ manente in se is tac imag¬
ne corporis Nisi que mad modũ numimus utdix alite
exinferiore : aliter expcerte superiore form&ur : Adis¬
teote cebsurda quando decenima cogiteor carnalir cogi¬
tatio corporum uelis nolis ue compellit. sed dr̃ ut &iam
ipse rectissime confiteris non est corpus quo modo igitꝰ
capiteius imaginem corpur obsecrote fracter ut non

Expanded text:
potest reformari ad imaginem dei? an duas habebit potest reformari ad imaginem dei? an duas habebit imagines, a summo quidem dei, ab imo autem corporis, sicut in nummo dicitur \'caput et nauia\'? an forte dicis, quod anima ceperit imaginem corporis et spiritus capiat imaginem dei, tamquam illa contigua corpori et ille sit deo, ac sic ad imaginem dei homo ille intimus, non iste interior reformetur? sed frustra hoc dicis. nam si et ille intimus ita est per animae omnia membra diffusus ut illa per corporis, iam etiam ipse per animam cepit imaginem corporis, sicut illa eum forma formauit. ac per hoc non habet ubi capiat imaginem dei manente in se ista imagine corporis, nisi quemadmodum nummus, ut dixi, aliter ex inferiore, aliter ex parte superiore formetur. ad ista te absurda quando de anima cogitas carnalis cogitatio corporum uelis nolisue conpellit. sed deus, ut etiam ipse rectissime confiteris, non est corpus; quomodo igitur capiat eius imaginem corpus? obsecro te, frater, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uideo interioram hominem uisesse animam intimũ
sp̃m taemquam &ipse interiorsit anima sicut illa
corpori itafit ut quem ad modum corpus ꝑ interio
sic & anima crededasit habere interiora inania qua
corpus tertium receperit spm. Atqu itatotus homo
quantur cumanimam conaris a seuerare
corporecm: Dande dic mihi quis eorum reio uabi¬
tur in agnitionedĩ secundum imaginan eius qui
creauit eum interior anintimus: A postolus quide
pr&̧e interiorem. & extoriorem non uideo quod
sciat alium interioris interiorẽ hoc est totius hominis
intimũ: sed eligequemuis qui reno u&ur secundũ ima¬
ginon di quo modo hanc recipict quiiam sumpsit
extorioris imaginem: sienim ꝑmonbra exterioris
cucurrit interior & gelauit: hoc enim &icc̃ uerbousus
taom quac figinentũ fusile ficr& exforma luteco quae
depuluere factacest: Quomodo eccdem mcenente for¬
ma quecem pressa illi est. uel expressa de corpore

Expanded text:
ergo uideo, interiorem hominem uis esse animam, intimum ergo uideo, interiorem hominem uis esse animam, intimum spiritum, tamquam et ipse interior sit animae sicut illa corpori. ita fit, ut quemadmodum corpus per interisic et anima credenda sit habere interiora inania, qua corpus tertium receperit spiritum, atque ita totus homoquantur, cum animam conaris asseuerare corpoream ? deinde dic. mihi: quis eorum renouabitur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit eum? interior an intimus? apostolus quidem praeter interiorem et exteriorem non uideo quod sciat alium interioris interiorem, id est totius hominis intimum. sed elige quem uolueris. qui renouetur secundum imaginem dei, quomodo hanc recipiet, qui iam sumsit exterioris imaginem? si enim per membra exterioris cucurrit interior et gelauit — hoc enim etiam uerbo usus es, tamquam figmentum fusile fieret ex forma lutea, quae de puluere facta est —, quomodo eadem manente forma, quae inpressa illi est uel expressa de corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
sed hoc omitto nede nominib: internossit potiur
controuersia quam dereb: : quis nam sit homo interior
uideccmus utrũ anima ansps anutrũq sed sicutte scrip¬
sis seuideo interiorem hominem animam dicis. De hac
enim loq baris cum diceres & gelante substantiae qua
cõñprehendi non poterat efficor& corpus. Aliud intra
corpus naturesuae ui & spiramine conglobatum. Ex¬
indeq inciper& homo interior apparere quemuelut
in formam uaginȩ corporcdis indusum cdsimibtadinem
sui deliniauit exterioris hominis hebitudo. Dande in¬
fers flatus ergo dĩ conimã fecit. immo flatus exdõ ani¬
ma factus est effigiata substantialis & secundum natu¬
rcc̃suam corporecm & sui corporisimili imaginique con¬
formis: post haec incipiens loqui despũ. haec inquis
anima quece exflatudĩ habere originem sinesensu ꝓprio
atq intellectu intimo esse non potuit quod est sps. sicut

Expanded text:
= sed hoc omitto, nc de nominibus inter nos sit potius = sed hoc omitto, nc de nominibus inter nos sit potius controuersia quam de rebus. quisnam sit homo interior uideamus, utrum anima an spiritus an utrumque. sed, sicut te scripsisse uideo, interiorem hominem animam dicis. de hac enim loquebaris, cum diceres: et gelante substantia, quae conprehendi non poterat, efficeret corpus aliud intra corpus naturae suae ui et spiramine conglobatum exindeque inciperet homo interior apparere, quem uelut in formam uaginae corporalis inclusum ad similitudinem sui deliniauit exterioris hominis habitudo. deinde infers: flatus ergo dei animam fecit, immo flatus ex deo anima factus est, effigiata substantialis et secundum naturam suam corporea et sui corporis similis imaginique conformis. post haec incipiens loqui de spiritu: haec, inquis, anima, quae ex flatu dei haberet originem, sine sensu proprio atque intellectu intimo esse non potuit, quod est spiritus. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
eius & sp̃rsit uncceademq naturc. Quid est quo dis¬
tatuccratione &iam spiritum corpusesse cogeris dice¬
habere substantiam: Ergo & sps corpus est si anima
corpus est: neq enim aliter possunt unius eius deq ee
naturce: proinde secundũ teillud quod ait apostolus.
sps uester & anima &corpus tria sunt corpora sed ex
his duo anima & spr uniur naturȩ sunt corpora: Cor¬
pus autem illud quod &iam carodicitur diuersa natura t᷑
& exhis trib: ut opinaris corporib: quorũ unũ diuerse
duo uero sunt unius eiusdemq substantiae constat
Totur hamo unc quaed ceres atq uncc substantia
Istacum ad serces nonuis tecmen ut duaeres unius
eiusdeq: substantiae id est anima & sps habeant
unum s pr nomen cumduaerer nonunius eius dẽ q
sedim pccris diuersaeq substantiae. Id est anima
& corpus habeat unum sicut putas corporis nombi

Expanded text:
eius et spiritus sit una eademque natura? quid quod iseius et spiritus sit una eademque natura? quid quod ista tua ratione etiam spiritum corpus esse cogeris dicehabere substantiam: ergo et spiritus corpus est, si anima corpus est; neque enim aliter possunt unius eiusdemque esse naturae. proinde secundum te illud quod ait apostolus: spiritus uester et anima et corpus, tria sunt corpora; sed ex his duo, anima et spiritus, unius naturae sunt corpora, corpus autem illud, quod etiam caro dicitur, diuersa natura est. et ex his tribus, ut opinaris, corporibus, quonnn unum diuersae. duo uero sunt unius eiusdemque substantiae, constat totus homo, una quaedam res atque una substantia. ista cum asseras, non uis tamen, ut duae res unius eiusdemque substantiae, id est anima et spiritus, habeant unum spiritus nomen, cum duae res non unius eiusdemque, sed inparis diuersaeque substantiae, id est anima et corpus, habeant unum, sicut putas, corporis nomen.
Abbreviated transcription (Latin):
corporec cum dr̃ incorporeum esse fateamur nec
eum cassȩ in anitatis cẽdicamus. sic itacq potuit in cor¬
poreus incorpoream creccre animam quem admo¬
dum uiuens uiuentem quamuisimmutabilis muta¬
bilem & omnipotens longemparem: Curautem ani¬
mcom nolis eẽ spmꝰ sed corpus ecmuelis essenonuideo:
sienim propterea sp̃s non est quia distinctue apłs
nominauit spm dicens: & integer sps uester & ani¬
ma & corpus eadem causa est. curea nonsit cor¬
pus quiccdis tincte nominauit & corpus: si autem
affirmas quod & anima corpus sit quamuis dis¬
tincte corpore nominato. permitte ut &iam sp̃s sit
quamius distincte spũ nominccto multo mecgis enim
tibi deb& uideri anima sp̃r eẽ quam corpus quia spi¬
ritum & anima unius fecteris eẽ substcentiae uni¬
us autem substantiue animam corpus qua ece non
dicis: quoigitur pacto corpus est cenima cumeius &
corporissit diuersa naturae & spr non est anima cũ

Expanded text:
corporea, cum deum incorporeum esse fateamur nec eum cassae inanitatis esse dicamus ? sic itaque potuit incorporeus incorpoream creare animam, quemadmodum uiuens uiuentem quamuis inmutabilis mutabilem et omnipotens longe inparem. Cur autem animam nolis esse spiritum, sed corpus eam uelis esse non uideo. si enim propterea spiritus non est, quia distincte apostolus nominauit spiritum dicens: et inte g er spiritus uester et anima et corpus, eadem causa est, cur ea non sit corpus, quia distincte nominauit et corpus; si autem affirmas, quod et anima corpus sit quamuis distincte corpore nominato, permitte, ut etiam spiritus sit quamuis distincte spiritu nominato. multo magis enim tibi debet uideri anima spiritus esse quam corpus, quia spiritum et animam unius fateris esse substantiae, unius autem substantiae animam corpusque esse non dicis. quo igitur pacto corpus est anima, cum eius et corporis sit diuersa natura, et spiritus non est anima, cum
Abbreviated transcription (Latin):
& eausa secret est : Nihil ꝙ seu commodi seu in commodicontin¬
git in parte quod non conueniat & congruat uniuers: quam
sententiam uberrimarũ doctrinarũ craculis editam remotã¬
que longissime ab intelleetu ꝓfanorũ sedemonst rallic a tur
uoris a matoribus suis ad quamte inuto philosoplilu pollicetuoc
quaabremcũtibituo animo indigna multa accidunt nere ine
conteminas: Nam sidiuna ꝓuidentia pertendtur us qr adines

Expanded text:
et causa secreta est : nihilque seu commodi seu incommodi commodi continet causa secreta est : nihilque seu commodi seu incommodi commodi contingit in parte, quod non conveniat et congruat universo. Quam sententiam uberrimarum docrinarum oraculis editam, remotamque longissime ab intellectu profanorum, se demonstraturam veris amatoribus suis, ad quam te invito, philosophia pollicetur. Quamobrem, cum tibi tuo animo indigna multa accidunt; ne te ipse contemnas. Nam si divina providentia pertenditur usque ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
utinam romania p᷑ hominem sibiaptum: ita uicis sim uirtus
fortunae repugnanti posset auferre : ut abca sibiauferrine¬
minem patitur : Iamtibi profecto iniecis set manus suique iu¬
ris tees seꝓclamans : & inbonorum certissimorũ possessionẽ
traducens ne prosperis ꝗdẽ casibus seruire ꝑ mite ꝑmitae¬
ret: sed quoniam ita comparatumest : siue promeritis nostris
siuȩ ꝓneces sitate i naturȩ : ut diuinum animum mortalibus
inhȩrentem nequa quã sapientiae portus accipiat Vbine q
aduersante fortunae flatu neque secundante moueatur nisi
aliud quam uota restant : quibus ab illocui haec curȩ sunt dõsipos¬
simus impetremus utae cibiredlat : i taenm acilereddet & nobis
sinatquementem illamtuam quȩ res pirationẽ iam diu partu¬
rit aliquando inauras uerȩlibertatis emergere: etenimfor¬
tas sequȩ uulgo fortuna nominatur: oeculto quo da mordine
regitur ⁊ nibilque aliud inrebus casumuocamus in sic̃iuiratio

Expanded text:
utinam, Romaniane, hominem sibi aptum ita vicissim virtus fortunae repugnanti posset auferre, ut ab ea sibi auferri neminem patitur! jam tibi profecto injecisset manum, suique juris te esse proclamans, et in bonorum certissimorum possessionem traducens, ne prosperis quidem casibus servire permitteret. Sed quoniam ita comparatum est, sive pro meritis nostris, sive pro necessitate naturae , ut divinum animum mortalibus inhaerentem, nequaquam sapientiae portus accipiat, ubi neque adversante fortunae flatu, neque secundante moveatur; nisi aliud quam vota restant, quibus ab illo cui haec curae sunt Deo, si possumus, impetremus ut te tibi reddat; ita enim facile reddet et nobis; sinatque mentem illam tuam, quae respirationem jamdiu parturit, aliquando in auras verae libertatis emergere. Etenim fortasse quae vulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur; nihilque aliud in rebus casum vocamus, nisi cujus ratio
Abbreviated transcription (Latin):
gat unum cum eo fit: uoluptas ipsac Nonobediud delectat
uehementius . nisi quod amantia sesecorpora inunũ coguntus:
dolor unde perniciosur est: qͣuia id quod unum erat: dissice¬
renititur: ergomolestũ & periculo sum est unufiericũ
eo quod separari potest: exmultis reb: pas sm ante iacen

Expanded text:
gat, unum cum eo fit? uoluptas ipsa non ob aliud delectat gat, unum cum eo fit? uoluptas ipsa non ob aliud delectat uehementius, nisi quod amantia sese corpora in unum coguntur. dolor unde perniciosus est? quia id, quod unum erat, dissicere nititur. ergo molestum et periculosum est unum fieri cum eo, quod separari potest. Ex multis rebus passim ante iacen
Abbreviated transcription (Latin):
nectendo unum uolo & und amo: sedcum discerno purgatum.
cum conecto in tegrũ uolo in illapaste uitantur aliena in hac
propricc copulantur : utunũ aliquid perfectum fiat : Iupis utes¬
s& lcepis: omnes eius pastes omnis quenatura inunũ solidataest :
quid arbor non arbor noness& siunanoness& : quid membra
cuius lib& conimantis acuiscera & quicquidestcorum & quibus
constat ceste siunitatis patiantur diuortiuum noneratanimal
amici : Quid cliud quam unum esse conantur: & quanto macgis
unum itanto mcgis amici sunt: populus une ciuitas est: ciuest pe¬
riculo sccdis sensio. quidest autem dissentire : nisi non unum sen¬
tire : exmultis milibꝰ fit unus exercitus: Nonquȩ ius mul¬
titudo eominus uincitur: quo magis inunũ coit unde ipsec
coitio inunũ cuneus nominatus est quasi couneus: quidamor
omnis: nonneunũ uult fieri cum eo quodamat: Asicicontin¬

Expanded text:
nectendo unum uolo et unum amo, sed cum discerno, purgatum, nectendo unum uolo et unum amo, sed cum discerno, purgatum, cum conecto, integrum uolo. in illa parte uitantur aliena, in hac propria copulantur, ut unum aliquid perfectum fiat. lapis ut esset lapis, omnes eius partes omnisque natura in unum solidata est. quid arbor? nonne arbor non esset, si una non esset? quid membra cuiuslibet animantis ac uiscera et quidquid est eorum, e quibus constat? certe si unitatis patiantur diuortium, non erit animal. amici quid aliud quam unum esse conantur? et quanto magis unum, tanto magis amici sunt. populus una ciuitas est, cui est periculosa dissensio. quid est autem dissentire nisi non unum sentire? ex multis militibus fit unus exercitus. nonne quaeuis multitudo eo minus uincitur, quo magis in unum coit? unde ipsa coitio in unum cuneus nominatus est quasi couneus. quid amor omnis ? nonne unum uult fieri cum eo, quod amat et, si ei contin
Abbreviated transcription (Latin):
uita beatos hȩc facit: prima est illadiscentib: istcciam doctis: hic
estordo studiorum scepientia perquem fit quis que idoneuradin¬
tellegendum ordinem rerum : Id est ad dinoscendos duos mundos:
& iprum parentem uniuersitatis cuius nulla scientia estccnima:
nisi scire quõ eum nesciat: huncigitur ordinem tenens amma :¬
iamphilosophiȩ tradita primo seipsam inspicit & cuiiam illcceru¬
ditio ꝑsua sit: aut suam aut scipsam esserationem : inratione aut̃
aut nibiles semelius & potentius numeris: aut nihilcliud quã
numerum esserationem : Ita sccum loqu&ur: ego quodammeo mo¬
tu interioce & occulto eacquȩ discenda sunt por sũnt discernere:
uel conectere : & hȩcuis mecc ratiouocatur : quid autem discer¬
nendum est : nisi quod autunum putatur & non est: autcesteñ
tam unum est quam putatur: Item curquid conectendum est:
nisiut unũ fiat: quantum potestergo & in discernendo & in co¬

Expanded text:
uita, beatos haec facit, prima est illa discentibus, ista iam doctis. hic uita, beatos haec facit, prima est illa discentibus, ista iam doctis. hic est ordo studiorum sapientiae, per quem fit quisque idoneus ad intellegendum ordinem rerum, id est ad dinoscendos duos mundos et ipsum parentem uniuersitatis, cuius nulla scientia est in anima nisi scire, quomodo eum nesciat. Hunc igitur ordinem tenens anima iam philosophiae tradita primo se ipsam inspicit et, cui iam illa eruditio persuasit aut suam aut se ipsam esse rationem, in ratione autem aut nihil esse melius et potentius numeris aut nihil aliud quam numerum esse rationem, ita secum loquetur: ego quodam meo motu interiore et occulto ea, quae discenda sunt, possum discernere uel conectere et haec uis mea ratio uocatur. quid autem discernendum est, nisi quod aut unum putatur et non est aut certe non tam unum est quam putatur? item cur quid conectendum est, nisi ut unum fiat, quantum potest? ergo et in discernendo et in co
Abbreviated transcription (Latin):
aut nullo modo quicquam requirendum est : & nequis quam lac¬
tis simum aliquid nos conplexos esse arbitrour: hocdicoplanius
at que breuius: adistarum rerum cognitionem neminẽ ad spi¬
rare deberesine illa quasi dupliciscientic bonȩdis putationis po¬
tentiae que numerorum : siquis &iam hoc plurimum putat solos
numeros optime nouerit: aut solcc̃ dialecticam si& hoc infinitũ
est tantum perfecte sciat quid sit unũ in numeris : quantum que
ualeat : Nondum illa sum medege summoq: ordine rerumom¬
nium sed in his quȩcotidie passim sentimus at quecgimus : excipit
enim hanceruditionem iamipsa philo sophiȩ disciplina: & inecc
nibil plus inueni& : quam quid sit unum sed longe altius longe¬
quediuinius: cuius duplex quae stio est : unadeanima alterade
dõ prima efficit ut nos m&ipsos nouerimus: altera utoriginẽ
nostram : Illac nobis dulcior ista carior : Illcnos dignos beata

Expanded text:
aut nullo modo quicquam requirendum est. Et ne quisquam laaut nullo modo quicquam requirendum est. Et ne quisquam latissimum aliquid nos conplexos esse arbitretur, hoc dico planius atque breuius, ad istarum rerum cognitionem neminem adspirare debere sine illa quasi duplici scientia bonae disputationis potentiaeque numerorum. si quis etiam hoc plurimum putat, solos numeros optime nouerit aut solam dialecticam. si et hoc infinitum est, tantum perfecte sciat, quid sit unum in numeris quantumque ualeat nondum in illa summa lege summoque ordine rerum omnium, sed in his, quae cotidie passim sentimus atque agimus. excipit enim hanc eruditionem iam ipsa philosophiae disciplina et in ea nihil plus inueniet, quam quid sit unum, sed longe altius longeque diuinius. cuius duplex quaestio est, una de anima, altera de deo. prima efficit, ut nosmet ipsos nouerimus, altera, ut originem nostram. illa nobis dulcior, ista carior, illa nos dignos beata
Abbreviated transcription (Latin):
dominio malum nonerat: quid subito accidit : quodper a&erna
s&ro tempora non acciderat : Indo enim nouum seextitis secon¬
silium pedicam impium in eptis simũ est dicere si autem in¬
postunũ fusse & quasi improbum malum dõ dicimus quod ñ¬
nulli existimant : iam nemo doctus risum tenebit nemo non sus¬
censebit indoctus : quid enim potuit dõ nocere malinescio quã
illanatura: sienim dicunt non potuisse fcbricandi mundicau¬
sac nonerit: si potuisse dicunt in expiabile mefces est dm̃ uolabi¬
lem credere Necita saltim ut uel uistute ꝓuiderit: nec sua subs¬
tantia uiolcr&ur: Namque animam poenas hicpendere fa-¬
tentur: cuminter eius & disubstantiã nilnluelintomnino distare
si autem istum mundum non factum dicamus impium est atque
ingratum credere neillud sequatur quod dr̃ cum non febricarit :
ergo dehis atque huius modi rebus: Autordine illo eruditionis:

Expanded text:
dominio malum non erat, quid subito accidit, quod per aeterna dominio malum non erat, quid subito accidit, quod per aeterna retro tempora non acciderat? in deo enim nouum extitisse consilium, ne dicam impium, ineptissimum est dicere. si autem inportunum fuisse et quasi improbum malum deo dicimus, quod nonnulli existimant, iam nemo doctus risum tenebit, nemo non suscensebit indoctus; quid enim potuit deo nocere mali nescio qua illa natura? si enim dicunt non potuisse, fabricandi mundi causa non erit; si potuisse dicunt, inexpiabile nefas est deum uiolabilem credere, nec ita saltem, ut uel uirtute prouiderit, ne sua substantia uiolaretur; namque animam poenas hic pendere fatentur, cum inter eius et dei substantiam nihil uelint omnino distare. si autem istum mundum non factum dicamus, impium est atque ingratum credere, ne illud sequatur, quod deus eum non fabricarit — ergo de his atque huius modi rebus aut ordine illo eruditionis
Abbreviated transcription (Latin):
huius modi astib dixerim: quarsi paenitus sortas se contempnis
ad moneote quantum filius audco quantũ que permittir utsi¬
demistam tuam quam uenerandis mestcriis percepist firme
cauteque custodias: deinde ut in hacuita at que morib constanter
uigilanter que permaneas Dereb autem obscuris simira& tamen
diinir: quomodo ds̃ & nihilmali faciat & sitomnipotenp&tan¬
ta malafiant: & cubono mundum fccerit quimonerat indigu¬
us &utrum semper fuerit malum antempore cocpera ssem¬
per fuit utrum sub conditione difuerit: et si fuit utrum &iam iste
mundur semper fuerit in quo illud ialum diuinoordine doma¬
r&ur: si autem hic mundus aliquando es seco epit : quo modo ante¬
quam ess& potestate dimalum tenebatur: & quidopuserat mun¬
dum febricari quo melum quodiam dipotestas frenabat ad poe¬
nas animcrum includeretur: si autem fuit tempus quo subdĩ

Expanded text:
huius modi artibus dixerim, quas si penitus fortasse contemnis, huius modi artibus dixerim, quas si penitus fortasse contemnis, admoneo te, quantum filius audeo quantumque permittis, ut fidem istam tuam, quam uenerandis mysteriis percepisti, firme cauteque custodias, deinde ut in hac uita atque moribus constanter uigilanterque permaneas. de rebus autem obscurissimis et tamen diuinis, quomodo deus et nihil mali faciat et sit omnipotens et tanta mala fiant et cui bono mundum fecerit, qui non erat indiguus, et utrum semper fuerit malum an tempore coeperit et, si semper fuit, utrum sub conditione dei fuerit et, si fuit, utrum etiam iste mundus semper fuerit, in quo illud malum diuino ordine domaretur-si autem hic mundus aliquando esse coepit, quomodo, antequam esset, potestate dei malum tenebatur et quid opus erat mundum fabricari, quo malum, quod iam dei potestas frenabat, ad poenas animarum includeretur? si autem fuit tempus, quo sub dei
Abbreviated transcription (Latin):
quam difficilic tardis simis miserrime que uiuentib: sienim
dicamte facile cedeum sermonem peruenturam: qui locutionis
& linguae uitio careat: profecto mentiar: meenim ipsum cui mag¬
naneces sitas fuit istecperdiscere : adhuc in multis uerborum
sonis itedi exagitant : & ceme uicissim quodccdipsum sonum at¬
tin& reprehenduntur : aliud est enim es se aste aliud gente
securum : solȩ cis mosccutem quos dicimus fostas sequis qued oc¬
tus diligenter attendens. ioratione mecc repperi& : Non
enim defuit quimihi non nulla huius modiuiticcipsum cice¬
ronem fecisse peritissime persua siss& : barbaris morumau¬
temgenus nostris temporib: tale compestum est ut & ipscceius
ratio barbara uideatur : quaroma seruata est: sedtu contem¬
tis istis uel puerilib reb: uel codte non pestinentib: ita grãmati¬
cae pȩnediunam um naturam que cognorcer uteius animam
tenuis se corpus desestis reliquis se uidcaris: hoc&iam dec&erir

Expanded text:
quam difficilia tardissimis miserrimeque uiuentibus. si enim quam difficilia tardissimis miserrimeque uiuentibus. si enim dicam te facile ad eum sermonem peruenturam, qui locutionis et linguae uitio careat, profecto mentiar. me enim ipsum, cui magna necessitas fuit ista perdiscere, adhuc in multis uerborum sonis Itali exagitant et a me uicissim, quod ad ipsum sonum attinet, reprehenduntur. aliud est enim esse arte, aliud gente securum. soloecismos autem quos dicimus fortasse quisque doctus diligenter attendens in oratione mea reperiet; non enim defuit, qui mihi nonnulla huius modi uitia ipsum Ciceronem fecisse peritissime persuasisset. barbarismorum autem genus nostris temporibus tale conpertum est. ut et ipsa eius oratio barbara uideatur, qua Roma seruata est. sed tu contemtis istis uel puerilibus rebus uel ad te non pertinentibus ita grammaticae paene diuinam uim naturamque cognosces, ut eius animam tenuisse, corpus disertis reliquisse uidearis. Hoc etiam de ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
& priuilegio acctis aut cuius lib& felicitatis otiosus & studioue he¬
menter incensus memoratum disciplinarũ ordinem: quantũ
satis est fuerit per secutur: cumenim cstes illae omnes liberales:
pastimaedusum uitȩ. pastm codcognitionem rerum contempla¬
tionem que discantur : usum eccrum as sequidifficillimum est
pisi ei qui abipsa pueritic ingeniosissimus instantis sime atque
constantis sime operam dederit : quod uero exillis codid quod quȩ¬
rimus opus est n&e quȩso mater hȩc uelut rerum in mensccqͣȩ¬
dam siluccda erreat : & enimquȩdam deomnib: eligentur
numero paucis sim coui potentis simco cognitione autem mul¬
tis quidem arducctibitamen cuius ingenium cotidie mihi nouũ
est acuius animum uel accte uelecdmirabili temperanticre¬
motis simũ cobomnib: nugis: & macgnalabe corporis e mer¬
gentem in semultum surrexis secognosco tamerunt facilice

Expanded text:
et priuilegio aetatis aut cuiuslibet felicitatis otiosus et studio ueheet priuilegio aetatis aut cuiuslibet felicitatis otiosus et studio uehementer incensus memoratum disciplinarum ordinem, quantum satis est, fuerit persecutus. cum enim artes illae omnes liberales partim ad usum uitae partim ad cognitionem rerum contemplationemque discantur, usum earum assequi difficillimum est nisi ei. qui ab ipsa pueritia ingeniosissimus instantissime atque constantissime operam dederit. Quod uero ex illis ad id, quod quaerimus, opus est, ne te quaeso, mater. haec uelut rerum inmensa quaedam silua deterreat. etenim quaedam de omnibus eligentur numero paucissima, tu potentissima, cognitione autem multis quidem ardua, tibi tamen, cuius ingenium cotidie mihi nouum est et cuius animum uel aetate uel admirabili temperantia remotissimum ab omnibus nugis et magna labe corporis emergentem in se multum surrexisse cognosco, tam erunt facilia
Abbreviated transcription (Latin):
intellegenda at quer &ui nende: quis quir autem uelcedhuc
seruus cupiditatum & in hians rebus pertuntib: ueliam istco
fugiens caste que uiuens: nesciens tamen quidst nihilquid
informis materia quid formectum excenime : quidcor¬
pus : quid ex anime in corpore : quidlocus quidtem pur
quid in loco quid temp&re quid motus secundum locum qͣio
motus non secundum locum : quid stcbilis motus: quid sit
deuum : quid sit nec inlocoesse necnus quam : quid sit praȩ¬
ter tempus & semper. quid sit & nus quam esse & nus¬
quam nonerie : & num quam esse & numquam nonerse:
quis quis ergo ista nes ciens nondico desummo illo
dõ quiscitur melius nesciendo seddeani moc ipsa sua
quaerere ac disputare uoluerit: tantum errabit quan¬
tũerrari plurimũ potest: facilius autem istec cognosc&
qui numeros simplices atque intellegibiles conprehen¬
derit: porroistos conprehend& qui& in genio ualens

Expanded text:
intellegenda atque retinenda. quisquis autem uel adhuc intellegenda atque retinenda. quisquis autem uel adhuc seruus cupiditatum et inhians rebus pereuntibus uel iam ista fugiens casteque uiuens, nesciens tamen, quid sit nihil, quid informis materia, quid formatum exanime, quid corpus, quid exanime in corpore, quid locus, quid tempus, quid in loco, quid in tempore, quid motus secundum locum, quid motus non secundum locum, quid stabilis motus, quid sit aeuum, quid sit nec in loco esse nec nusquam, quid sit praeter tempus et semper, quid sit et nusquam esse et nusquam non esse et numquam esse et numquam non esse, quisquis ergo ista nesciens, non dico de summo illo deo. qui scitur melius nesciendo, sed de anima ipsa sua quaerere ac disputare uoluerit, tantum errabit, quantum errari plurimum potest. facili?.. autem ista cognoscet. qui numeros simplices atque intellegibiles conprehenderit; porro istos conprehendet, qui et ingenio ualens
Abbreviated transcription (Latin):
sit ausa est inmosteclem animam conprobare : Tractauit omnia
diligenter: percepit prõsus seplurimum pos se& quiquid pos¬
senumeris possemouit eam quoddam miraculum & suspicari
coepit scipsam fortas se numerumes se cu ipsũ quo cuñta nume¬
rarentur aut siidnones s& ibitamen cumerse quoper uenire sata¬
ger& : huncuero totis uirib: conprehendit quiiam uniuer se
ueritatis index futurus. illecuius mentionem fecit al piuscũ
de achademicis quae remus: quas̃ protheus inmanibus erat
Imceginerenim falsae rerum carum quar numeramur ab il¬
lo occulti simo quonum cramur defluenter inse se rapiunt eo¬
ditat ione ia sepeillum cumicem teneur dedisfaciunt : quibus
siquis que nonces serit &illcomnia qua ꝑtot disciplinaulbtes
uarieq dis fusa sunt codunĩ quid dim simplexuorum cestumq
redegerit eruditi dignir simus nontemere iam quȩrit illacdi¬
uines noniam credendec solum: uerum &iam contem planda

Expanded text:
sit, ausa est inmortalem animam conprobare. tractauit omnia sit, ausa est inmortalem animam conprobare. tractauit omnia diligenter, percepit prorsus se plurimum posse et quidquid posset numeris posse. mouit eam quoddam miraculum et suspicari coepit se ipsam fortasse numerum esse eum ipsum, quo cuncta numerarentur, aut si id non esset, ibi tamen eum esse, quo peruenire satageret. hunc uero totis uiribus conprehendit, qui iam uniuersae ueritatis index futurus, ille, cuius mentionem fecit Alypius, cum de Academicis quaereremus, quasi Proteus in manibus erat. imagines enim falsae rerum earum, quas numeramus, ab illo occultissimo, quo numeramus, defluentes in sese rapiunt cogitationem et saepe illum, cum iam tenetur, elabi faciunt. Quibus si quisque non cesserit et illa omnia, quae per tot disciplinas late uarieque diffusa sunt, ad unum quiddam simplex uerum certumque redegerit, eruditi dignissimus nomine non temere iam quaerit illa diuina non iam credenda solum uerum etiam contemplanda
Abbreviated transcription (Latin):
muenit & nullac expaste quodiderent oculscumeo quod menscer¬
ner& comparandum: hȩc quoque distinetac & disposita indiscipli¬
nam redegit: Appellauit que geom & ricam: motus eam calimul¬
tum mouebat & aedsediligenter considerandum inuitabat &iã
ibi perconstantissimas temporum uices. per astrorum. ratos
definitos quecursur: perinter uallorum spatia moderata intel¬
lexit : nihilcdiud quam illam dimensionem numeros quedomi¬
narii quȩ similiter definiendo ac secernendo mordmem nectens
astrologiam genuit magnum religiosis argumentum tormen¬
tum que curioiis : Inhisigitur omnib: disciplinis occurrebante iõ¬
nianumerosa quae tamen in illis dimensionib: manifestius emi¬
nebant: quas inseipsa cogitando at que uoluendo intuebatur ue¬
rissimas: In his autem quȩ sentiuntur umbras earum potiur at¬
que uestigic recolebat: hic se multum erexit multum que pra sũp¬

Expanded text:
inuenit et nulla ex parte, quod uiderent oculi, cum eo, quod mens cerinuenit et nulla ex parte, quod uiderent oculi, cum eo, quod mens cerneret, conparandum. haec quoque distincta et disposita in disciplinam redegit appellauitque geometricam. motus eam caeli multum mouebat et ad se diligenter considerandum inuitabat. etiam ibi per constantissimas temporum uices, per astrorum ratos definitosque cursus, per interuallorum spatia moderata intellexit nihil aliud quam illam dimensionem numerosque dominari, quae similiter definiendo ac secernendo in ordinem nectens astrologiam genuit, magnum religiosis argumentum tormentumque curiosis. In his igitur omnibus disciplinis occurrebant ei omnia numerosa, quae tamen in illis dimensionibus manifestius eminebant, quas in se ipsa cogitando atque uoluendo intuebatur uerissimas, in his autem, quae sentiuntur, umbras earum potius atque uestigia recolebat. hic se multum erexit multumque praesump
Abbreviated transcription (Latin):
nor & sempiter nos : praerestim quo dipsi auxiliantib: omnia supe¬
riora contexerat . &iam tolerabat egerrimae splendorem illo¬
rum atque screnitatem corporea uocum materia decolorar i&
quin illud quod mens uid& semper est praesenr & inmor tale
ad probatur: cuius generis numeri apparebant: sonus autem
quia sensibilis resesti praxer fluit in pra&e ritum tompus:
in primitur que menioriae rationabilimendacio iam po&uis
fauente ratione iouis & memoriae filias inusas erse confictũ
est nde istacdis ciplinco sensus intellectus que: particepranusicȩ
nomen inuenit: hinc profecta est inoculorum oper&terram
calum que conlustranr sensit nihilediud quam puldiritudinẽ
sibi placer e & inpuldritudine figuras infiguris dimemso¬
nes indimensionib numcror quȩ suuit que iprasecum utrum dbi
talis limieec talis que potanditar uel qua lib& cdia forma er
sigura ersa qualem intellezentia continer& : longedo ẽriorem

Expanded text:
nos et sempiternos, praesertim quod ipsis auxiliantibus omnia supenos et sempiternos, praesertim quod ipsis auxiliantibus omnia superiora contexuerat. et iam tolerabat aegerrime splendorem illorum atque serenitatem corporea uocum materia decolorari. et quoniam illud, quod mens uidet, semper est praesens et inmortale adprobatur - cuius generis numeri apparebant — sonus autem, quia sensibilis res est. praeteritum tempus inprimiturque memoriae, rationabili mendacio iam poetis fauente ratione louis et Memoriae filias Musas esse confictum est. unde ista disciplina sensus intellectusque particeps musicae nomen inuenit. Hinc profecta est in oculorum opes et terram caelumque conlustrans sensit nihil aliud quam pulchritudinem sibi placere et in pulchritudine figuras, in figuris dimensiones, in dimensionibus numeros quaesiuitque ipsa secum, utrum ibi talis linea talisque rotunditas uel quaelibet alia forma et figura esset, qualem intellegentia contineret. longe deteriorem
Abbreviated transcription (Latin):
gere & in eo primosensum ipsum secuta moderatos in pres sit ar¬
ticulos quȩ caesa & menibra nominant : & nelongius pedumcur¬
sus prouoluer&ur : quam eius iudicium poss& sustinere modum
statuit undereuester&ur. &edeo ipso uersum uocauit: quo daiũ
nones s& cestosine moderatũ sed tamenrationabiliter ondinco¬
tis pedib currer& ruthimi nomine notauit quia latine nihilali¬
udquam numerus dicipotuit : sic abeccpoetae genitisunt inqui¬
b cum uider& non solũ sonoruns sedouiam uerborum rerum que
magna momentasplurimum eos honorauit eisque tribuit quo¬
rumuellent rationebilium mendaciorũ potestatem: & qnm̃ de
primac illa disciplina stirpem ducebant iudices meos gramma¬
ticos es sepermisit : In hocigitur quasta gradu siue mri ddinis siue
mipsec modulatione intellegebat regnarenumeros: totũquep¬
ficereiins pexit diligentis sime cuius modies sent repperiebat diui¬

Expanded text:
gere, et in eo primo sensum ipsum secuta moderatos inpressit argere, et in eo primo sensum ipsum secuta moderatos inpressit articulos, quae caesa et membra nominant. et ne longius pedum cursus prouolueretur, quam eius iudicium posset sustinere, modum statuit, unde reuerteretur, et ab eo ipso uersum uocauit. quod autem non esset certo fine moderatum sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus curreret, rhythmi nomine notauit, qui Latine nihil aliud quam numerus dici potuit. sic ab ea poetae geniti sunt. in quibus cum uideret non solum sonorum sed etiam uerborum rerumque magna momenta, plurimum eos honorauit eisque tribuit quorum uellent rationabilium mendaciorum potestatem. et quoniam de prima illa disciplina stirpem ducebant, iudices in eos grammaticos esse permisit. In hoc igitur quarto gradu siue in rhythmis siue in ipsa modulatione intellegebat regnare numeros totumque perficere; inspexit diligentissime, cuius modi essent; reperiebat diui
Abbreviated transcription (Latin):
idcuius signumes s& distar& : Intellexit nihil aliud adaurium
iudicium pertinere quam sonum : eumque es s&̧ triplicem aut
inuoce animantis : autineo quod flcctus morganis facer& aut
meo quod pulsueder&ur : Adprimum ꝑtiner& raguoedos uel
comoedor: uelchoror cuius cemodi at queomnes omnino quiuo¬
cepropria canerent : secundum tibis & similibus instrumen¬
tis deputari : testio daricitharas ly ras cranbala at queomine
quod percutiendo canorum es sog uidebat autem hanc mate¬
riam esse uilissimam: nisicesta dimensione temporum: & acumi¬
nis grauitatis que moderata uari&ccte sonifigurarentur: recog¬
nouit hincesse illa semina quȩ ingrammatica cũ sillebis dili¬
genti consideratione uersar&i pedes & accentus uocauerat: &
quiamipsis uerbis. breuitates & longitudines sillabarum ꝓpex
quali multitudine sparsas moratione at tendere facile fuit:
temptauit pedes illos in ordines cestos disponere at que coniun¬

Expanded text:
id, cuius signum esset, distaret. intellexit nihil aliud ad aurium id, cuius signum esset, distaret. intellexit nihil aliud ad aurium iudicium pertinere quam sonum eumque esse triplicem, aut in uoce animantis aut in eo, quod flatus in organis faceret, aut in eo, quod pulsu ederetur; ad primum pertinere tragoedos uel comoedos uel choros cuiuscemodi atque omnes omnino, qui uoce propria canerent, secundum tibiis et similibus instrumentis deputari, tertio dari citharas lyras cymbala atque omne, quod percutiendo canorum esset. Uidebat autem hanc materiam esse uilissimam, nisi certa dimensione temporum et acuminis grauitatisque moderata uarietate soni figurarentur. recognouit hinc esse illa semina, quae in grammatica, cum syllabas diligenti consideratione uersaret, pedes et accentus uocauerat, et quia in ipsis uerbis breuitates et longitudines syllabarum prope aequali multitudine sparsas in oratione attendere facile fuit, temptauit pedes illos in ordines certos disponere atque coniun
Abbreviated transcription (Latin):
suam pastem quȩ idager& necessitatis pleniorem: quam pu¬
ritatis refertissimo gremio deliciarum : quas populos par¬
gat utadutilitatem suam dign&ur ad ducisuocauit r&ori¬
cam hactenus pars illa quȩ ni significando rationabilis dicitꝰ
studiis liberalibus disciplinis que promotaest: hinc seillec
ratio ad ipsarum diuinarum rerum beatis simam contempla¬
tionem rapere uoluit : sednedealto cader&: quȩ siuit gradupat¬
que ipra sibiuiam ꝑsuas possessiones ordinemque mollita est :
Desiderabat enim pulchritudinem : qua solcc& simplex pornt si¬
ne istis oculis intueri: inpediebatur asensib: itaque in eos ipsos
paululum aciemtor sit : quiueritatem sesehaberedamantes fes¬
tinantem adalia pergere impostuno strepitu reuocabant: &
primo cobaurib: coepit : quia dicebant ipra uerba suaes se qui¬
biam & grammaticam & dialecticam ar& horicam fecerat :
at istecpotentis simco secer nendicito uidit quidinter sonum &

Expanded text:
suam partem, quae id ageret, necessitatis pleniorem quam pusuam partem, quae id ageret, necessitatis pleniorem quam puritatis refertissimo gremio deliciarum, quas populo spargat, ut ad utilitatem suam dignetur adduci, uocauit rhetoricam. hactenus pars illa, quae in significando rationabilis dicitur, studiis liberalibus disciplinisque promota est. Hinc se illa ratio ad ipsarum diuinarum rerum beatissimam contemplationem rapere uoluit. sed ne de alto caderet, quaesiuit gradus atque ipsam sibi uiam per suas possessiones ordinemque molita est. desiderabat enim pulchritudinem, quam sola et simplex posset sine istis oculis intueri; inpediebatur a sensibus. itaque in eos ipsos paululum aciem torsit, qui ueritatem sese habere clamantes festinantem ad alia pergere inportuno strepitu reuocabant. et primo ab auribus coepit, quia dicebant ipsa uerba sua esse, quibus iam et grammaticam et dialecticam et rhetoricam fecerat. at ista potentissima secernendi cito uidit, quid inter sonum et
Abbreviated transcription (Latin):
ratio persecta dispositaque gramnatica admonita est quȩre¬
re atq attenderes hancipsam uim quapeperit astem: Nam eã
definiendo distribuendo colligendo nonsolumdigesserat atque
ordinarat uerum ab omni &ian salsitatis inreptione desende¬
rat : quando ergo transir& ccdalia fabricanda nisiipsco sua pri¬
us quasi quȩdam macchinamenta & instrumenta distinguer&
Notar& digerer& proder& que ipsam disciplinam disciplina¬
rum quam dia lecticam uocant᷑ hec doc& docere. bȩc doc&
discere in hȩc seipsacratio de monstrat atquea perit: quȩ sit
quiduelit quidualeat scit scire sola scentes facere : nonsolũ
uultisedouiam potest : uerum qnim plerum que stulti homines
adeccquȩ succdenter recte utiliter & honeste nonipsam sin¬
cerissimam quamrarus animus uid& ueritatem sedpropri¬
orsensus consu&udinem q: sectantur: Opostebat eos non doce¬
risolum quantum queunt. sed sȩpe & maxime commouerihanc

Expanded text:
ratio perfecta dispositaque grammatica admonita est quaereratio perfecta dispositaque grammatica admonita est quaerere atque attendere hanc ipsam uim, qua peperit artem; nam eam definiendo distribuendo colligendo non solum digesserat atque ordinarat uerum ab omni etiam falsitatis inreptione defenderat. quando ergo transiret ad alia fabricanda, nisi ipsa sua prius quasi quaedam machinamenta et instrumenta distingueret notaret digereret proderetque ipsam disciplinam disciplinarum, quam dialecticam uocant? haec docet docere, haec docet discere; in hac se ipsa ratio demonstrat atque aperit, quae sit, quid uelit, quid ualeat. scit scire, sola scientes facere non solum uult sed etiam potest. uerum quoniam plerumque stulti homines ad ea, quae suadentur recte utiliter et honeste, non ipsam sincerissimam quam rarus animus uidet ueritatem, sed proprios sensus consuetudinemque sectantur, oportebat eos non doceri solum, quantum queunt, sed saepe et maxime commoueri. hanc
Abbreviated transcription (Latin):
bȩ tenderentur: Notauit &iam ista & in regulcos cestas dispo¬
suit: poteratiam perfecta esse grammatica sed quia ipso nomi¬
ne profiteri selitteras clamat: unde &iam latinȩliiteratur a
dicitur factumest utquicquid dignum memorialitteris man¬
dar&ur adeam necer sario pestiner& : Ita queunum quidem
nomen sedres infinita multi plex curarum plenior quã ĩocun¬
ditatis autueritatis huic disciplinȩ accessit historia Nontam ipsis
historiciy quam graminaticis laoriosa: qui senim ferat impe¬
ritum utrihominem quiuoles sedȩdodum non audierit inen¬
dacem illum: qui finxerintstultum : qui crediderit impudentẽ
qui interrogauerit nonuideri: autinquonostro familiari gra¬
uiter miseraris oleo : Qquisi non responderint quiduocata sit ma¬
ter euri aliaccusantur inscitiȩ cum ipsieos a quib: eccrogantur.
uanos & meptor nec curiosas audeant eeppellare : Illoc igitꝰ

Expanded text:
bae tenderentur. notauit etiam ista et in regulas certas dispobae tenderentur. notauit etiam ista et in regulas certas disposuit. Poterat iam perfecta esse grammatica sed, quia ipso nomine profiteri se litteras clamat-unde etiam Latine litteratura dicitur — factum est, ut, quidquid dignum memoria litteris mandaretur, ad eam necessario pertineret. itaque unum quidem nomen, sed res infinita multiplex curarum plenior quam iucunditatis aut ueritatis huic disciplinae accessit, historia non tam ipsis historicis quam grammaticis laboriosa. quis enim ferat imperitum uideri hominem, qui uolasse Daedalum non audierit, mendacem illum, qui finxerit, stultum, qui crediderit, impudentem, qui interrogauerit, non uideri, aut in quo nostros familiares grauiter miserari soleo, qui si non responderint, quid uocata sit mater Euryali, accusantur inscitiae, cum ipsi eos, a quibus ea rogantur, uanos et ineptos nec curiosos audeant appellare? Illa igitur
Abbreviated transcription (Latin):
uarro litterationem uocat: grȩce autem quomodo appelletur:
nonsatis ipraesentia recolo: progrersa deinderatio annnaduer¬
tit eos demhorir: sonos quib: loqueremur: & quor litteris ian sig¬
nauerat. aliosesse quimoderato uariehiatu quasie nodati acsim¬
plices faucibus sincullac conlisione defluerent: alios diuersopraes¬
suhoris. tenere tamen aliquem sonum: extremos autem quinisi
adiunetis sibi primis erumpere nonuderent : Itaque litteras
hocordine quo ex positȩ sunt uocales semiuocales : & mutas nomi¬
nauit : Dein de syllebas notauit: dein de uerba inocto genera
formas quedegesta sunt : omnis que illorum motus integritas:
iunctura perite subtiliter que distincta sunt: indeiam numero¬
rum & dimensionis Nonminemor adiecitanimũ mipsasuocum
& syllabarum uarias moras atqueindespaticc temporis alia
duplac alia simplac es seconperit : quib: longe breues que sillec¬

Expanded text:
Uarro litterationem uocat; Graece autem quomodo appelletur, Uarro litterationem uocat; Graece autem quomodo appelletur, non satis in praesentia recolo. Progressa deinde ratio animaduertit eosdem oris sonos, quibus loqueremur et quos litteris iam signauerat, alios esse, qui moderato uarie hiatu quasi enodati ac simplices faucibus sine ulla conlisione defluerent, alios diuerso pressu oris, tenere tamen aliquem sonum, extremos autem, qui nisi adiunctis sibi primis erumpere non ualerent. itaque litteras hoc ordine, quo expositae sunt, uocales semiuocales et mutas nominauit; deinde syllabas notauit. deinde uerba in octo genera formasque digesta sunt omnisque illorum motus integritas iunctura perite subtiliterque distincta sunt. inde iam numerorum et dimensionis non inmemor adiecit animum in ipsas uocum et syllabarum uarias moras atque inde spatia temporis alia dupla, alia simpla esse conperit, quibus longae breuesque sylla
Abbreviated transcription (Latin):
est rationode id est quodrationeutitur : & rationabilia uel facit̃
uel sequitur : quianaturali quodam uinculo meorum soci&ate
adstringebatur : cum quib: illierat ratio ipsa communis : Nec
homini homo firmissime sociariposs& nisi conloquerentur:
atq: ita sibimentes suas cogitationerq: quasi refunderent ui¬
diterse inponenda reb: uocabulac idest significantes quordam
sonos : ut qnm sentire animos suos non poterant : adeo sibi
copulandos sensus quasi interpra&e uterentur: sedaudiriab¬
sentium uerba non poterant : ergo illacratio peperit litteras nota¬
tis omnib: horina clinguae sonis atquediscrouir : pihilautem horum
facere poterat similitudorerum sine quodam defixo terminom
finito patereuider&ur : ergo utilitas numeranh: magnanecen¬
tate animcaduersaest : quib: duob. repestir: nata estillec librariocũ
& calculonum professio uelut quȩdam gram maticȩ infantia quã

Expanded text:
est rationale, id est quod ratione utitur et rationabilia uel facit est rationale, id est quod ratione utitur et rationabilia uel facit uel sequitur, quia naturali quodam uinculo in eorum societate adstringebatur, cum quibus illi erat ratio ipsa communis — nec homini homo firmissime sociari posset, nisi conloquerentur atque ita sibi mentes suas cogitationesque quasi refunderent — uidit esse inponenda rebus uocabula, id est significantes quosdam sonos, ut, quoniam sentire animos suos non poterant, ad eos sibi copulandos sensu quasi interprete uterentur. sed audiri absentium uerba non poterant; ergo illa ratio peperit litteras notatis omnibus oris ac linguae sonis atque discretis. nihil autem horum facere poterat, si multitudo rerum sine quodam defixo termino infinito patere uideretur. ergo utilitas numerandi magna necessitate animaduersa est. quibus duobus repertis nata est illa librariorum et calculonum professio uelut quaedam grammaticae infantia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tus: persensũ autem cenimũ solum pulchra in motur significatio:
hoc&iam maurib: facilius coduestitur : Nam quicquidiocundȩ
sonat. illũ ipsum auditum lib& atquemlicit: quod autem per
eundem sonum bene significatur : nuntio quidem auriums sed ad
solam mentem refestur : Itaquecũ audimus illos uersus quid
tantum oceano ꝓperentie tinguere soles hiberni uelquȩ tardis
mora noctib: obst&. Aliter m&ra laudamus: aliter quesenten¬
tiam : Nec sub eodem intellectudicimus rationabiliter sonat &ra¬
tionabiliter dictum est: ergoiamtria genera sunt rerum in
quib illudrationabile appar& : unuest infactis ad aliquem fi¬
nemrclatis. alterum indiscendo. Testiũ indelectando primum
nos codmon& nihiltemere facere secundum rectedocere᷑ ul¬
timum bete contemplecri in morib: & illud superius: hȩc autem
duo indisciplinis : de quib: nunc agimus: namq: illud quod in nobis

Expanded text:
tus, per sensum autem animum solum pulchra in motu significatio. tus, per sensum autem animum solum pulchra in motu significatio. hoc etiam in auribus facilius aduertitur; nam quidquid iucunde sonat, illud ipsum auditum libet atque inlicit; quod autem per eundem sonum bene significatur, nuntio quidem aurium sed ad solam mentem refertur. itaque cum audimus illos uersus: quid tantum Oceano properent se tinguere soles hiberni uel quae tardis mora noctibus obstet, aliter metra laudamus aliterque sententiam nec sub eodem intellectu dicimus: \'rationabiliter sonat\' et \'rationabiliter dictum est\'. Ergo iam tria genera sunt rerum, in quibus illud rationabile apparet, unum est in factis ad aliquem finem relatis, alterum in discendo, tertium in delectando. primum nos admonet nihil temere facere, secundum recte docere, ultimum beate contemplari; in moribus est illud superius, haec autem duo in disciplinis, de quibus nunc agimus. namque illud, quod in nobis