comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
continentia. quoꝵ alterũ ẽ. me¬
lius: sic̃ ista tẽporalis sanitas &
imbecillitas non sunt duo mala.
quoꝵ alterũ peius. sed ista sanitas
& ĩmortalitas duo bona sunt:
quoꝵ alterũ melius. Itẽ scientia
&& uanitas non duo mala sunt:
quoꝵ uanitas peius. sed scientia
& caritas duobona sunt. quorũ
caritas meliꝰ. Nãq scientia destru¬
etur ait apłs. & tam̃ huic tẽpori
necessaria. ẽ. Caritas aut̃ num quã
cadet. Sic & mortalis ista gene.¬
ratio ꝓpt̾ quã fiunt nuptie᷑: de¬
struetur. Ab om̃i aut̃ concubito
immunitas. ⁊ hic angłica medi¬
tatio ẽ: & ꝑmanet in ȩternum.
Sicut aut̃ ieiuniis sacrilegorũ
meliora sunt prandia iustoꝵ:
itanuptiȩ fideliũ uirginitati
ante ponunt᷑ ĩpioꝵ. Uerũtam̃
neq ibi prandiũ ieiunio. sed
iustitia sacrilegio: neq hic nup¬
tiȩ uirginitatĩ. sed fides impie¬
tati prefertur. Ad hoc enim
iusti cũ opus est prandent: ut

Expanded text:
continentia, quorum alterum est mecontinentia, quorum alterum est melius, sicut ista temporalis sanitas et inbecillitas non sunt duo mala, quorum alterum peius, sed ista sanitas et inmortalitas duo bona sunt, quorum alterum melius. item scientia et uanitas non duo mala sunt, quorum uanitas peius, sed scientia t caritas duo bona sunt, quorum caritas melius. namque scientia destruetur, ait apostolus, et tamen huic tempori necessaria est; caritas autem numquam cadet. sic et mortalis ista generatio, propter quam fiunt nuptiae, destruetur; ab omni autem concubitu inmunitas et hic angelica meditatio est et permanet in aeternum. sicut autem ieiuniis sacrilegorum meliora sunt prandia iustorum, ita nuptiae fidelium uirginitati anteponuntur inpiarum. uerumtamen neque ibi prandium ieiunio, sed iustitia sacrilegio neque hic nuptiae uirginitati, sed fides inpietati praefertur. ad hoc enim iusti, cum opus est, prandent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quo ultionis humane & illa cui
uoluerit nubit. & ille quã uolue.¬
rit ducit: Cui consuetudini simile
aliqͥd ꝓpt̾ israbelitarũ duritiã ui¬
detur ꝑmisisse moyses de libello
repudii. Quainre exꝓbratio quã
apꝓbatio diuortii magis apparet.
Honorabiles ergo nuptiȩ inom̃ĩb
& thorus ĩmaculatꝰ. Quod nonsic
dicimꝰ bonũ: ut infornicationis
cõparatione sit bonũ. Alio quin
duomala erunt: quoꝵ alterũ
peius. Aut bonũ erit & fornicatio.
quia peuis. ẽ. ad ulteriũ. Peiuis est
enĩ alienũ matrimoniũ uiolare.
quã meretrici adherere. Et bonũ
adulteriũ : quia peior ẽ. incestꝰ.
Peius ẽ. enĩ cũ matre : quam cum
aliena uxore concũbert. Et donec
ad ea ꝑueniatur quȩ sicut ait apłs
turpe. ẽ. etiam dicere: omĩ abona
erunt incõparatione peiorum.
Hoc autẽ falsũ ẽẽ quis dubitet:
N on gͦ duo mala sunt conubiũ
& fornicatio. quoꝵ alterũ peius.
sed duo bona sunt conubiũ et

Expanded text:
quo ultionis humanae et illa, cui quo ultionis humanae et illa, cui uoluerit, nubit et ille, quam uoluerit, ducit. cui consuetudini simile aliquid propter Israhelitarum duritiam uidetur permisisse Moyses de libello repudii. qua in re exprobratio quam approbatio diuortii magis apparet. Honorabiles ergo nuptiae in omnibus et torus inmaculatus. quod non sic dicimus bonum, ut in fornicationis conparatione sit bonum; alioquin duo mala erunt, quorum alterum peius; aut bonum erit et fornicatio, quia est peius adulterium — peius est enim alienum matrimonium uiolare quam meretrici adhaerere - et bonum adulterium, quia est peior incestus — peius est enim cum matre quam cum aliena uxore concumbere — et donec ad ea perueniatur, quae, sicut ait apostolus, turpe est etiam dicere, omnia bona erunt in conparatione peiorum. hoc autem falsum esse quis dubitet? non ergo duo mala sunt conubium et fornicatio, quorum alterum peius, sed duo bona sunt conubium et
Abbreviated transcription (Latin):
ultera uel relicto adultero
possent plures nasci homines:
si uel illa alteri nuberet. uel
ille alt̾am duceret. Qđ tamen
si non licet. sicut diuina regula
p̃scribere iudet᷑ : quẽ ñ fac̾iat
intentũ quid sibi uelit tanta
firmitas uinculi coniugalis. qđ
nequa ꝗͣ puto tantũ u̾alere po¬
tuisse. nisi alicuiꝰ rei maioris
ex hac infirma mortalitate ho¬
minũ qđdã sacram̃tũ adhiberet᷑.
qd deserentib hominib atq id
dissoluere cupientib in concussũ
illis maneret ad poenã. Si quidẽ
int̾ueniente diuortio ñ abolet᷑
illa confȩderatio nuptialis: ita
ut sibi coniuges sint etiã separati.
cũ illis autẽ adulteriũ cõmit.¬
tant quib fuerint etiã post suũ
repudium copulati. uł illa uiro.
siue ille mulieri. Nec t̃n nisi in
ciuitate dei nr̃i in monte scõ eiꝰ.
talis. ẽ. causa cũ uxore. Ceterũ alit̃
se habere iura gentiliũ quis ignorat.
Ubi int̃posito repudio sine reatu ali¬

Expanded text:
ultera uel relicto adultero ultera uel relicto adultero possent plures nasci homines, si uel illa alteri nuberet uel ille alteram duceret. quod tamen si non licet, sicut diuina regula praescribere uidetur, quem non faciat intentum, quid sibi uelit tanta firmitas uinculi coniugalis? quod nequaquam puto tantum ualere potuisse, nisi alicuius rei maioris ex hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissoluere cupientibus inconcussum illis maneret ad poenam, siquidem interueniente diuortio non aboletur illa confoederatio nuptialis, ita ut sibi coniuges sint etiam separati, cum illis autem adulterium committant, quibus fuerint etiam post suum repudium copulati, uel illa uiro uel ille mulieri. nec tamen nisi in ciuitate dei nostri, in monte sancto eius talis est causa cum uxore. Ceterum aliter se habere iura gentilium quia ignorat? ubi interposito repudio sine reatu. ali
Abbreviated transcription (Latin):
difficilẽ nodũ.: dicente apło ex
pcepto dñi. mulierẽ a uiro ñ debe
discedere. Qđ si discesserit: mane¬
re innuptã. aut uiro suo reconci¬
liari. Cũ recedere itaq & manere
inuupta nͥ abadultero uiro non
debeat ne recedendo abeo qui ad.¬
ulter non ẽ. faciat eũ mȩchari.
reconciliari aut̃ uiro uł toleran.¬
do si seipsa continere ñ pocest. ut
correcto forsitan iuste potest:
quomodo aut̃ uiro possit esse
licentia ducendȩ alterius. si ad¬
ulterã reliquerit cũ mulieri ñ
sit nubendi alteri. si alterũ reli¬
querit non uideo. Quȩ si ita st̃.
tantũ ualet illud sociale iunculũ
coniugũ ut cũ causa ꝓcreandi
colligetur. nec ipsa causa ꝓcrean-¬
di sosuatur. Posset enĩ di mitte¬
rehomo sterilẽ uxorẽ. & duce¬
re de qua filios hab̾et. Et tam̃
ñ licet. Ꝙ nr̃is quidẽ ĩa tẽpori¬
bus ac more romano nec super¬
ducere: ut ãplius habeat quã
unã uiuã. Et utiq relicta ad¬

Expanded text:
difficilem nodum, dicente Apostolo, ex difficilem nodum, dicente Apostolo, ex praecepto Domini mulierem a viro non debere discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari: cum recedere utique et manere innupta nisi ab adultero uiro non debeat, ne recedendo ab eo, qui adulter non est, faciat eum moechari. reconciliari autem uiro uel tolerando, si se ipsa continere non potest, uel correcto forsitan iuste potest. quomodo autem uiro possit esse licentia ducendae alterius, si adulteram reliquerit, cum mulieri non sit nubendi alteri, si adulterum reliquerit, non uideo. quae si ita sunt, tantum ualet illud sociale uinculum coniugum, ut, cum causa procreandi conligetur, nec ipsa causa procreandi soluatur. possit enim homo dimittere sterilem uxorem et ducere, de qua filios habeat, et tamen non licet, et nostris quidem iam temporibus ac more Romano nec superducere, ut amplius habeat quam unam uiuam; et utique relicta ad
Abbreviated transcription (Latin):
hoc melior. ẽ. quidem  om̃i con¬
cubitu continentia: quã uel
ipse matrimonialis concubitꝰ
qui fit causa gignendi. Sed qͥa
illa continentia meriti amplio.¬
ris ẽ: reddere uero debitũ con¬
uigale nullius ẽ. criminis. exi¬
gere aut̃ ultͣ generandi neces.¬
sitatẽ culpe uenialis. Forni¬
cari porro uł mȩchari punien¬
di criminis: cauere debet cari¬
tas conuigalis nedũ sibi quȩ¬
rit unde amplius honoretur.
conuigi faciat unde dampnet᷑.
Qui enĩ dimittit uxorem suã
excepta causa fornicationis. fa¬
cit eã mȩchari. Usq ad eo fedus
illud. initiũ nuptiale. cuiusdã
sacram̃ti res ẽ: ut nec ipsa separa.¬
tione irritũ fiat. quando quidẽ
uiuente uiro uł a quo relicta ẽ.
mechatur si alteri nupserit. et
ille huiꝰ mali causa. ẽ. qͥ relinqͥt.
Miror aut̃ si quẽ ad modũ licet
dimittere adulterã uxorẽ: ita
liceat ea dimissa alteram ducere.
Tacit enĩ de hacre scã scriptura

Expanded text:
hoc melior est quidem ab omni conhoc melior est quidem ab omni concubitu continentia quam uel ipse matrimonialis concubitus, qui fit causa gignendi. Sed quia illa continentia meriti amplioris est, reddere uero debitum coniugale nullius est criminis, exigere autem ultra generandi necessitatem culpae uenialis, fornicari porro uel moechari puniendi criminis, cauere debet caritas coniugalis, ne, dum sibi quaerit, unde amplius honoretur, coniugi faciat, unde damnetur. qui enim dimittit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. usque adeoillud initum nuptiale cujusdam sacramenti res est, ut nec ipsa separatione irritum fiat: quandoquidem vivente viro, et a quo relicta est, moechatur, si alteri nupserit; et ille hujus mali causa est qui reliquit. 7. Miror autem si quemadmodum licet dimittere adulteram uxorem, liceat ea dimissa alteram ducere. Facit enim de hac Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
causa. quȩ prima. ẽ. humani gene¬
ris inista mor talitate societas.
uerũ eciã infirmitatis inucẽ exci¬
piendȩ ad illicitos concubitꝰ eiu¬
tandos mutuã quodã modo seriu.¬
tutẽ. ut & si alt̾i eoꝵ ꝑpetua con¬
tinentia placeat. nͥ exalterius
consensu ñ possit. Et ad hoc enim
uxor ñ habet potestatẽ corporis
sui sed uir. similit̾ & uir ñ habet
potestatẽ corporis sui sedmulier:
ut & quod ñ filioꝵ ꝓcreandorũ
sed infirmitatis ce incontinentiȩ
causa expetit uł ille de matrimo¬
nio uł illa de marito ñ sibi alter¬
utrũ negent. ne ꝑ hoc incidant
in dãpnabiles corruptelas temp.¬
tante sathana. ꝑpt̾ incontinen¬
tiã uł amborũ uł cuiꝰquã eorũ
Conuigalis enĩ concubitꝰ gene¬
randi grͣa ñ habet culpã. Con¬
cupiscentiȩ uero saciandȩ sed
tam̃ cũ coniuge ꝓpt̃̾ thori si.¬
dem. uenialem habet culpã.
Adulteriũ uero siue fornicatio
letalem habet culpã. Ac per

Expanded text:
causa, quae prima eat humani genecausa, quae prima eat humani generis in ista mortalitate societas, uerum etiam infirmitatis inuicem excipiendae ad inlicitos concubitus euitandos mutuam quodam modo seruitutem, ut, etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu non possit; et ad hoc enim uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem corporis sui, sed mulier, ut et quod non filiorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit uel ille de matrimonio uel illa de marito, non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas temptante satana propter incontinentiam uel amborum uel cuiusquam eorum. coniugalis enim concubitus generandi gratia non habet culpam; concupiscentiae uero satiandae, sed tamen cum coniuge, propter tori fidem uenialem habet culpam; adulterium uero siue fornicatio letalem habet culpam. ac per
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. De se ipsa ꝓgressũ unmode¬
rate coeundi: de nuptiis modũ
castȩ ꝓcreandi. Et si enĩ durpe
ẽ. libidinose uti uł marito: ho¬
nestũ ẽ tam̃ nolle misceri nisi
marito. & non parere nisi de
marito. Sunt item uiri usq
ad eo incontinentes : ut coniu.¬
gib nec grauidis parcant. Quic¬
qͦuid gͦ int̾se coniuigati ĩmode.¬
stũ. inuerecundũ. sordidũ gert̃:
uitiũ ẽ hominũ. ñculpa nupti¬
arũ. Iam in ipsa quoq ĩmodera¬
tione & exactione debiti carna¬
lis. quã eis ñ scđm imꝑiũ p̾cipit.
sed scđm ueniã concedit apłs. ui¬
etia pret̃ causã ꝓcreandi sibi mis.¬
ceant᷑. & si eos praui mores ad talẽ
concubitũ impellunt: nuptiȩ ta¬
men abadulterio seu fornicatione
defendunt. Neq enĩ illud ꝓpter
nuptias admittitur: sed propter
nuptias ignoscit᷑. Debent ergosibi
coniugati non solũ ipsius sexus sui
cõmiscendi fidẽ liberoꝵ ꝓcreandoꝵ

Expanded text:
tatem, de se ipsa progressum inmodetatem, de se ipsa progressum inmoderate coeundi, de nuptiis modum caste procreandi. etsi enim turpe est libidinose uti uel marito, honestum est tamen nolle misceri nisi marito et non parere nisi de marito. Sunt item uiri usque adeo incontinentes, ut coniugibus nec grauidis parcant. quidquid ergo inter se coniugati inmodestum, inuerecundum, sordidum gerunt, uitium est hominum, non culpa nuptiarum. Iam in ipsa quoque inmoderatiore exactione debiti carnalis, quam eis non secundum imperium praecepit, sed secundum ueniam concedit apostolusetiam praeter causam procreandi sibi misceantur, etsi eos praui mores ad talem concubitum inpellunt, nuptiae tamen ab adulterio seu fornicatione defendunt. neque enim illud propter nuptias admittitur, sed propter nuptias ignoscitur. debent ergo sibi coniugati non solum ipsius sexus sui conmiscendi fidem liberorum procreandorum
Abbreviated transcription (Latin):
nubere ipsa ñ cogitet. atq a tali
prorsus oꝑe continere se ꝓper&:
ad ulderã quidẽ fortassis facile
appellare ñ audeã. Non peccare tam̃
quis dixerit. cũ eã uiro cuiꝰ uxor ñẽ
misceri sciat: Iã uerosi ex illo con¬
cubitu qͣntũ adipsã attinet ñ nisi
filios uelit. & quicquid ultͣ causã
ꝓcreandi patit᷑. inuita patiatur.
multis quidẽ matronis ista ante.¬
ponenda ẽ. quȩ tãcesi non sunt ad.¬
ultere. uiros tam̃ suos plerũq iam
continere cupientes ad reddendũ
carnale debitũ cogunt: ñ desidio
ꝓlis sed ardore concupiscentiȩ̨.
ipso suo iuire intẽperant᷑ utentes.
Inquarũ tam̃ nuptiis. bonũ est
hoc ipsũ qđ nuptȩ sunt. Ad hoc
enĩ nupte sunt: ut illa concupis¬
centia redacta ad legitimũ uin.¬
culũ ñ deformis & dissoluta flui.¬
taret: habens de seipsa irrefrena.¬
bilẽ carnis infirmitatẽ. de nup.¬
tiis aut̃: in dissolubilẽ fidei socie.¬

Expanded text:
nubere ipsa non cogitet atque a tali nubere ipsa non cogitet atque a tali prorsus opere continere se praeparet, adulteram quidem fortassis facile appellare non audeam; non peccare tamen quis dixerit, cum eam uiro, cuius uxor non est, misceri sciat? iam uero si ex illo concubitu, quantum ad ipsam attinet, nonnisi filios uelit et, quidquid ultra causam procreandi patitur, inuita patiatur, multis quidem ista matronis anteponenda est, quae tametsi non sunt adulterae, uiros tamen suos plerumque etiam continere cupientes ad reddendum carnale debitum cogunt non desiderio prolis, sed ardore concupiscentiae ipso suo iure intemperanter utentes, in quarum ...tamen nuptiis bonum est hoc ipsum, quod nuptae sunt. ad hoc enim nuptae sunt, ut illa concupiscentia redacta ad legitimum uinculum non deformis et dissoluta fluitaret, habens de se ipsa inrefrenabilem carnis infirmitatem, de nuptiis autem indissolubilem fidei socie
Abbreviated transcription (Latin):
media ut nec ille cũ alt̾a nec illa
cũ altero id faciat: utrũ nuptiȩ
sint uocandȩ. Et potest quidẽ
fortasse ñ absurde hoc appella¬
ri conubiũ : siusq ad mortem
alicuiꝰ eoꝵ id int̾eos placuerit.
& ꝓlis generationẽ quãiuis n̾
ca causa coniunctisint ñ tam̃
uitauerint. ut uł nolint sibi
nasci filios. uł etiã aliquo malo¬
oꝑe agant ne nascant᷑. Ceterum
si uł utrũq uł unũ hoꝵ desit:
non inuenio quẽ admodũ has
nuptias appellare possimꝰ. Et enĩ
si aliquã sibi uir ad tẽpus adhibu¬
erit. donec aliã dignam uł hono¬
rib uł facultatib suis inueniat
quã cõparẽ ducat: ipso animo
adulter. ẽ. nec cũ illa quã cupit
inuenire.: sed cũ ista cũ quasic
cubat ut cũ ea ñ habeat mari¬
tale consortiũ. Unde & ipsa hoc
sciens ac uolens impudice utiq
miscetur ei : cũ quo ñ habet fedꝰ
uxoriũ. Uerũtam̃ si ei fidẽ thori
seruet. & cũ ille uxorẽ duxerit

Expanded text:
media, ut nec ille cum altera nec illa media, ut nec ille cum altera nec illa cum altero id faciat, utrum nuptiae sint uocandae. et potest quidem fortasse non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adhibuerit, donec aliam dignam uel honoribus uel facultatibus suis inueniat, quam conparem ducat, ipso animo adulter est, nec cum illa, quam cupit inuenire, sed cum ista, cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. unde et ipsa hoc sciens ac uolens inpudice utique miscetur ei, cum quo non habet foedus uxorium. uerumtamen si ei tori fidem seruet et, cum ille uxorem duxerit,
Abbreviated transcription (Latin):
totũ solus auferat. Dolet quidẽ
ille: & fidẽ sibi seruatã non eẽ
conqueritur. Uerũ in ipsa sua
querela cogitare debet potuis
inbona uita ipsi humane socie.¬
tati fuisse seruandã ne p̃da iniqͥ
ex homine fieret : si sentit quã
inique sibi in peccati societate
seruata ñ fuerit. Ille qͥppe utro.¬
biq ꝑfidus: ꝓfecto sceleratior
iudicandꝰ ẽ. At si id qđ male fe¬
cerat ei displicusset. & ꝓpt̾ea cũ
participe facinoris p̃dã diuidẽ
noluisset. ut homini cui ablata
fuerat redderet᷑: eũ ꝑfidũ nec
ꝑfidus diceret. Ita mulier si fide
conuigali uiolata fidem seruet
adultero: utiq mala.ẽ. Sed si
nec adultero: peior ẽ. Porrosi
ea flagitii peniteat. & ad castita¬
tẽ rediens coniugalẽ pacta ac¬
placita ad ulterina rescindat.
miror si eã fidei uiolatricẽ uel
ipse adult̃ putauerit. Solet etĩã
queri cũ masculus &e fenina nec
ille maritus nec illa uxor alt̾ius
bitus causa copulant᷑. ea fide

Expanded text:
totum solus auferat. dolet quidem totum solus auferat. dolet quidem ille et fidem sibi seruatam non esse conqueritur; uerum in ipsa sua querela cogitare debet potius in bona uita ipsi humanae societati fuisse soruandam, ne praeda iniqua ex homine fieret, si sentit, quam inique sibi in peccati societate seruata non fuerit. ille quippe utrubique perfidus profecto sceleratior iudicandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta acplacita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet etiam quaeri, cum masculus et femina, nec ille maritus nec illa uxor alterius,bitus causa copulantur ea fide
Abbreviated transcription (Latin):
ulteriũ. cũ uł ꝓprie libidinis
instictu. uł alienȩ consensu
cũ altero & alt̾a contͣ pactũ con¬
uigale concũbitui. atq ita fran¬
gitur fides quȩ uireb etiã cor¬
poreis & abiectis magnũ animi
bonũ ẽ .: & ido eã saluti quoq
corporali qua etiã uita nr̃a ista
continet᷑ certũ. ẽ. debere p̃poni.
It si eni exigua palea pre multo
auro pene res nulla ẽ: fides tam̃
cũ in negotio paleȩ sicut in auri
sincera seruatur. ñ ido minor. ẽ.
quia in re minore seruat᷑. Cum
uero ad peccatũ admittendum
adhibetur fides: mirũ si fides
appellanda ẽ. Uerũtam̃ qualis.¬
cũq sit si & cont᷑ ipsã fit peius
fit: nisi cũ ꝑpt̾ea deseritur. ut
aduerã fidem ac legitunã redeat᷑.
id est ut peccatũ em̾endetur.
uoluntate prauitatis correcta.
Tanꝗͣ si quisq cũ hominẽ solus
expoliare ñ possit. inueniat so.¬
ciũ iniquitatis: &e cũ eopaciscat᷑
ut simul id faciant. spoliũq par¬
tiantur. Quo facinore cõmisso:

Expanded text:
ibidinis instinctu uel alienae consensu cum altero uel altera contra pactum coniugale concumbitur. atque ita frangitur fides, quae in rebus etiam corporeis et abiectis magnum animi bonum est; et ideo eam saluti quoque corporali, qua etiam uita ista continetur, certum est debere praeponi. etsi enim exigua palea prae multo auro paene res nulla est, fides tamen, cum in negotio paleae sicut in auri sincera seruatur, non ideo minor est, quia in re minore seruatur. cum uero ad peccatum admittendum adhibetur fides, mirum si fides appellanda est; uerumtamen qualiscumque sit, si et contra ipsam fit, peius fit, nisi cum propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti : ꝑ quã nefas. ẽ. etiã repu-¬
dio discedentẽ alteri nube dũ uir
eiꝰ uiuit. nec saltẽ ipsa causa pari-¬
endi. Quȩ cũ sola sit qua nuptię
fiunt: nec ea re subsequent̃ ꝓpt̃
quã fiunt soluitur uinculũ nup.¬
tiale nisi conuigis morte : quẽ ad.¬
modũ si fiat ordinatio cleri ad ple-¬
bẽ congregandã etiã si plebis con-¬
gregatio ñ subsequatur. manet
tam̃ in illis ordinatis sacram̃tum
ordinationis. Et si aliqua culpa
quisꝗͣ ab officio remoueat᷑: sacra¬
m̃to dñi semel imposito ñ carebit
quãuis adiudiciũ ꝑmanente. Ge-¬
nerationis itaq causa fieri nuptias
apłs ita testis ẽ. Uolo inquit iuni-¬
ores nubere. Et quasi eidiceretur.
ut quid: continuo subiecit. F ilios
ꝓcreare. matres familias eẽ. Ad
fidem castitatis illud pertinet.
Uxor autẽ ñ habet potestatẽ sui¬
corporis: sed uir. Similit̾ & uir ñ
habet potestatẽ corporis sui: sed

Expanded text:
sacramenti, per quam nefas est repusacramenti, per quam nefas est repudio discedentem alteri nubere, dum vir eius uiuit, nec saltem ipsa causa pariendi: quae cum sola sit qua nuptiae fiunt, nec ea re non subsequente propter quam fiunt soluitur uinculum nuptiale nisi coniugis morte. quemadmodum si fiat ordinatio cleri ad plebem congregandam, etiamsi plebis congregatio non subsequatur, manet tamen in illis ordinatis sacramentum ordinationis; et si aliqua culpa quisquam ab officio remoueatur, sacramento domini semel inposito non carebit, quamuis ad iudicium permanente. generationis itaque causa fieri nuptias apostolus ita testis est. uolo, inquit, iuniores nubere. et quasi ei diceretur: ut quid? continuo subiecit: filios procreare, matres familias esse. ad fidem autem castitatis illud pertinet: uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter et uir non habet potestatem cor
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdientiȩ minores. etiã si illis
hominib & in habitu animi
defuisset qđ in istoꝵ oꝑe mani-¬
festũ ẽ: Sequantur ergo agnũ
pueri cantantes canticũ nouũ:
sic̃ in apocalipsi scriptũ ẽ. qui
cũ mulierib se ñ contaminaue¬
runt. ñ ob aliud nisi quia uirgi¬
nes ꝑmansert̃. nec idose arbiꝰ.¬
trentur meliores ẽẽ pͥmis patrib
scĩs. qui nuptiis ut ita dicã non
nuptialit̃ usi sunt. Sarum quip¬
pe usus ita se habet: ut si qͥd in eis
ꝑ carnis cõmixtionẽ qđ excedat
generandi necessitatẽ quãuis ueni¬
alit̾ factũ fuerit: contaminatiosit.
Nã quid expiat uenia.si om̃ino ñ
contaminat illa ꝓgressio: Aqua
contaminatione mirũ si unmu.¬
nes eẽnt pueri sequentes agnum.
nisi uirgines ꝑmanerent. Bonũ
igit᷑ nup̾tiarũ ꝑ om̃s gentes atq
om̃s homines incausa generandi
ẽ: & infide castitatis. Qđ aut̃
ad popłm di ꝑtinet. etiã in scĩtate

Expanded text:
obedientiae minores; etiamsi illis obedientiae minores; etiamsi illis hominibus et in habitu animi defuisset, quod in istorum opere manifestum est? Sequantur ergo Agnum pueri cantantes canticum novum, sicut in Apocalypsi scriptum est, qui cum mulieribus se non contaminauerunt, non ob aliud nisi quia uirgines permanserunt. nec ideo se arbitrentur meliores esse primis patribus sanctis, qui nuptiis, ut ita dicam, nuptialiter usi sunt. earum quippe usus ita se habet, ut, si quid in eis per carnis conmixtionem, quod excedat generandi necessitatem, quamuis uenialiter factum fuerit, contaminatio sit. nam quid expiat uenia, si omnino non contaminat illa progressio? a qua contaminatione mirum si inmunes essent pueri sequentes agnum, nisi uirgines permanerent. Bonum igitur nuptiarum per omnes gentes atque omnes hoet in fide castitatis; quod autem ad populum Dei pertinet, etiam in sanctitate
Abbreviated transcription (Latin):
gines nouimꝰ uerbosas. curiosas.
ebriosas. litigiosas. auaras. suꝑbas.
Quȩ omia contͣ p̃cepta st̃. & sicut
ipsam euã in obȩdientiȩ crimine
occidunt. Quaꝓpt̃ ñ solũ obȩdiens
inobȩdienti : sed & obȩdientior
coniugata. minꝰ obȩdienti uirgi-¬
ni p̃ponenda.ẽ. Ex hac obȩdientia
pat̾ ille qui sine uxore ñ fuit : ẽẽ
sine unico filio & ase occiso paratꝰ
fuit. Unicũ enĩ non ĩmerito dixe¬
rim: de quo audiuit adño. In
ysaac uocabit᷑ tibi sem̃. Quanto
ergo citius ut etiã sine uxore ẽẽt.
si hoc iuberetur audiret. Unde
non frustra sepe miram᷑ ñ nullos
utriusq sexus ab omi concubitu
continentes negligenter obȩdire
p̃ceptis : cũ tam̃ ardent̃ arripue.¬
rint non uti concessis. Ynde qͥs
dubitet excellentię scõꝵ illorũ
patrũ atq matrũ filios generan.¬
tiũ ñ recte cõparari mares ac fe-
minas nr̃i tẽporis quãuis ab om̃i
concubitu immunes. in uirtute

Expanded text:
gines nouimus uerbosas, curiosas, gines nouimus uerbosas, curiosas, ebriosas, litigiosas, auaras, superbas: quae omnia contra praecepta sunt et sicut ipsam Euam inoboedientiae crimine occidunt. quapropter non solum oboediens inoboedienti, sed oboedientior coniugata minus oboedienti uirgini praeponenda est. Ex hac oboedientia pater ille, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit. unicum enim non inmerito dixerim, de quo audiuit a domino: in Isaac uocabitur tibi semen. quanto ergo citius, ut etiam sine uxore esset, si hoc iuberetur, audiret! unde non frustra saepe miramur nonnullos utriusque sexus ab omni concubitu continentes neglegenter oboedire praeceptis, cum tam ardenter adripuerint non uti concessis. unde quis dubitat et excellentiae sanctorum illorum patrum atque matrum filios generantium non recte minas nostri temporis, quamvis ab omni concubitu immunes, in virtute
Abbreviated transcription (Latin):
minus obȩdiens obȩdientiori com.¬
paranda sit: quia & illa nuptialis
castitas ẽ: & idobonũ.ẽ. sed minꝰ
quã uirginalis. Tanto ergo minor
inbono obȩdientiȩ quanto maior
in bono castitatis. si alt̾a alt̾i cõpa¬
retur: quȩ p̃ponenda sit iudicat.
qui primo ipsam castitatẽ & obȩ¬
dientiã cõparans. uidet omium
uirtutũ quodã modo matrẽ esse
obȩdientiã. Ac ꝑ hoc ido potest ẽẽ
obȩdientia sine uirginitate : quia
peratur. Idoq obȩdientia p̃ceptor
sine uirginitate quidẽ potest: sea
sine castiꝰtate esse ñ potest. Ad cali¬
tatẽ nãq ꝑtinet non fornicari. ñ
mȩchari. nullo illicito concubitu
maculari. Quȩ qui ñ obseruamt
contͣ p̃ceptũ di faciunt. & obho
extorres sunt a uirtite obȩdiei¬
tiȩ. Uirginitas aut̃ ꝓpt̾ea potes
ee sine obȩdientia: quia potes
femina consilio uirginitatis accep¬
to & custodita uirginitate p̃cepta
contẽpnere. sic̃ multas sacratas uir-¬

Expanded text:
minus obediens obedientiori comminus obediens obedientiori comparanda sit; quia et illa nuptialis castitas est, et ideo bonum est, sed minor quam virginalis. Tanto ergo minor in bono obedientiae, quanto major in bono castitatis, si altera alteri comparetur, quae praeponenda sit judicat, qui primo ipsam castitatem et obedientiam conparans uidet omnium uirtutum quodam modo matrem esse oboedientiam. ac per hoc ideo potest esse oboedientia sine uirginitate, quia peratur. ideoque oboedientia praeceptorum sine uirginitate quidem potest, sed sine castitate esse non potest. ad castitatem namque pertinet non fornicari, non moechari, nullo inlicito concubitu maculari: quae qui non obseruant, contra praecepta dei faciunt et ob hoc extorres sunt a uirtute oboedientiae. uirginitas autem propterea potest esse sine oboedientia, quia potest femina consilio uirginitatis accepto et custodita uirginitate praecepta contemnere: sicut multas sacras uir
Abbreviated transcription (Latin):
habeat qđ pluris ȩstimandũ ẽ.
Maius enĩ bonũ . ẽ. obȩdientiȩ:
quã continentiȩ. Nã conubium
nusꝗͣ nr̃aꝵ scripturarũ auctori.¬
tate dãpnatur: in obȩdientia uͦ¬
nusquã absoluit᷑. Si ergo ꝓpona-¬
tur uirgo ꝑmansura sed tam̃ in-¬
obȩdiens & maritata quȩ uirgo
ꝑmanere ñ posset. sed tam̃ obȩdi¬
ens: quã meliorẽ dicamꝰ. minus
laudabilẽ quã si uirgo ẽẽt. an con-¬
dẽpnabilẽ sicut uirgo ẽ. Ita si
conferas ebriosa iuirginẽ sobriȩ
coniuigatȩ. quis dubitet eandẽ ferre
sententiã : Nuptiȩ quippe & uir.¬
ginitas duobona st̃ : quoꝵ alterũ
mauis. Sobrietas aut̃ & ebriositas.
sicut obȩdientia & contumatia.
illa bona sunt: hȩc mala. Melius
ẽ. aut̃ hab̾e omĩa bona uł minora.
quã magnũ bonũ cũ magnomalo:
quia & incorporalib bonis melius
ẽ hab̾e zachei staturã cũ sanitate.
quã goliȩ cũ febre. Recte plane

Expanded text:
habeat quod pluris aestimandum est. habeat quod pluris aestimandum est. maius enim bonum est oboedientiae quam continentiae. nam conubium nusquam nostrarum scripturarum auctoritate danusquam absolvitur. Si ergo proponatur virgo permansura, sed tamen inobediens, et maritata quae virgo permanere non posset, sed tamen obediens, quam meliorem dicamus? Minus laudabilem quam si virgo esset, an damnabilem sicut virgo est? Ita si conferas ebriosam virginem sobriae conjugatae, quis dubitet eamdem ferre sententiam? Nuptiae quippe et virginitas duo bona sunt, quorum alterum majus: sobrietas autem et ebriositas, sicut obedientia et contumacia, illa bona sunt, haec mala. Melius est autem habere omnia bona vel minora, quam magnum bonum cum magno malo: quia et in corporis bonis melius est habere Zachaei staturam cum sanitate, quam Goliae cum febre. 30. Recte plane
Abbreviated transcription (Latin):
bat. quo ego sũ immunis: ut in
meo etiã corpore appareat qđ illa¬
in animo conseruabat. Res gͦ ipsis
si cõparemus: nullo modo dubitan¬
dũ. ẽ. meliorẽ ẽẽ castitatẽ continen.¬
tiȩ. quã castitatẽ nuptialẽ. cum
tam̃ utrũq sit bonũ. Homines uͦ¬
cũ cõparamus : ille ẽ melior qui
bonũ ampliꝰ quã alius habet. Porro
qui ampliꝰ eiusdẽ generis habet.
& id qđ minus. ẽ. habet. Qui autẽ
tantũ modo qđ minꝰ ẽ. habet: id
qd.ẽ. ampliꝰ non utiq habet. In
sexaginta enĩ sunt & triginta: ñ
in triginta st̃ & sexaginta. Non ope¬
rari aut̃ exco qđ habet. in distri.¬
butione officioꝵ positũ ẽ: ñ in
gesta uirtutũ. quia nec bono mi¬
sericordiȩ caret. qui ñ inuenit
miseros: quib possit miscđiter
subuenire. Huc accedit: quia ñ
recte cõparant᷑ homines homi¬
nib exuno aliquo bono. Fieri
enĩ potest ut alius ñ habeat ali-¬
quid qđ alius habeat: sed aliud

Expanded text:
bat, a quo ego sum immunis, ut in bat, a quo ego sum immunis, ut in meo etiam corpore appareat qin animo conseruabat. Res ergo ipsas si comparemus, nullo modo dubitandum est meliorem esse castitatem continentiae quam castitatem nuptialem, cum tamcum comparamus, ille est melior qui bonum amplius quam alius habet. Porro qui amplius ejusdem generis habet, et id quod minus est habet; qui autem tantummodo quod minus est habet, id quod est amplius non utique habet. in sexaginta enim sunt et triginta, non in triginta sunt et sexaginta. non operari autem ex eo, quod habet, in distributione officiorum positum est, non in egestate uirtutum, quia nec bono misericordiae caret, qui non inuenit miseros, quibus possit misericorditer subuenire. Huc accedit, quia non recte conparantur homines hominibus ex uno aliquo bono. fieri enim potest, ut alius non habeat aliquid quod alius habet, sed aliud
Abbreviated transcription (Latin):
apparebat: sed sũ talis non aliud
habens.sed aliud agens. Dicat
plane iste : quia &e si uoluerit
gloriari. non erit insipiens. Ueri¬
tatem enĩ dicet. Si aut̃ parcit
nequis eũ existimet suꝑ id quod
eũ uidet aut audit aliquid exillo:
auferat a ꝑsona sua nodũ questio¬
nis. & ñ de homine sed dere ipsa
respondeat & dicat. Qui tantũ
potest: talis ẽ qualis fuit abrahã.
Potest aut̃ fieri ut minor sit con-¬
tinentie uirtꝰ in animo eius qui
non utitur nuptiis : qͥb ẽ usus
eius: quã in animo eius qͥ ꝓpt̃ea
tenuit conuigni castitatẽ. quia
ñ potuit ãpliorẽ. Sic & femina
innupta quȩ cogitat ea que st̃
dñi. ut sit sc̃a & corpore & sp̃u.
cũ audierit impudentẽ illum
p̃cantatorẽ dicentẽ. ⁊ uergo me¬
lior quã sarra: Respondeat. Ego
melior sum: sed his quȩ uirtute
huiꝰ continentie carent. Qđ de
sarra ñ credo. Fecit gͦ illa cũ ista
uirtute qđ illi tẽpori congrue¬

Expanded text:
apparebat; sed sum talis, non aliud apparebat; sed sum talis, non aliud habens, sed aliud agens. Dicat plane ista: quia et si voluerit gloriari, non erit insipiens; veritatem enim dicit. Si autem parcit, ne quis eum existimet super id quod eum videt, aut audit aliquid ex illo ; auferat a persona sua nodum quaestionis, et non de homine, sed de re ipsa respondeat, et dicat, qui tantum potest, talis est qualis fuit Abraham. Potest autem fieri ut minor sit continentiae virtus in animo ejus qui non utitur nuptiis, quibus est usus st, quam in animo ejus qui propterea tenuit conjugii castitatem, quia non potuit ampliorem. Sic et femina innupta, quae cogitat ea quae sunt Domini, ut sit sancta et corpore et spiritu , cum audierit impudentem illum percontatorem dicentem, Tu ergo melior quam Sara? respondeat, Ego melior sum, sed iis quae virtute hujus continentiae carent, quod de Sara non credo: fecit ergo illa cum ista virtute quod illi tempori congrue
Abbreviated transcription (Latin):
unã habebat inusu: ambas in
habitu. Caste quippe coniuga¬
liter uixit. Esse autẽ castꝰ sine
coniugio potuit: sed tunc non
oportuit. Ego uero facilius non
utor nuptiis quib ẽ usus abrahã.
quã sic utor nuptiis quẽ ad modõ
ẽ usus abrahã. Et id̾o melior sũ
illis qui ꝑ anuniꝰ continentiã ñ
possunt qđ ego: non illis qͥ ꝓpt̃
tẽporis differentiã ñ fecerunt
qđ ego. Quod eñĩ ego nunc ago:
melius illi egissent si tc̃ agendũ
ẽet. Quod aut̃ illi egerunt sic
ego ñ agerẽ : & si nunc agendũ
ẽẽt. Et si se talem iste seutit &
nouit ut salua & ꝑmanente in
habitu animi sui uirtute continen¬
tiȩ si adusũ nuptiarũ ex aliquo
religionis officio descendisset talis
maritꝰ de talis pat̃ ẽẽt qualis fuit
abrahã: audeat plane responde
illi captioso int̾rogatori. & dicere.
Nonsũ quidẽ melior quã abrahã
inhoc dũtaxat genere continen¬
tiȩ. quo ille ñ carebat & si non

Expanded text:
unam habebat in usu, ambas in unam habebat in usu, ambas in habitu. Caste quippe conjugaliter vixit: esse autem castus sine conjugio potuit, sed tunc non oportuit. Ego vero facilius non utor nuptiis quibus est usus Abraham, quam sic utar nuptiis quemadmodum est usus Abraham: et ideo melior sum illis qui per animi incontinentiam non possunt quod ego, non illis qui propter temporis differentiam non fecerunt quod ego. Quod enim ego nunc ago, melius illi egissent, si tunc agendum esset: quod autem illi egerunt, sic ego non agerem, et si nunc agendum esset. Aut si talem se iste sentit et novit, ut salva et permanente in habitu animi sui virtute continentiae, si ad usum nuptiarum ex aliquo religionis officio descendisset, talis maritus et talis pater esset, qualis fuit Abraham; audeat plane respondere illi captioso interrogatori, et dicere, Non sum quidem melior quam Abraham, in hoc duntaxat genere continentiae, qua ille non carebat, etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtẽporũ distributione xp̃o mi¬
litauerunt. Sed continentiam
ioħs & in oꝑe. abrahã uero in solo
habitu habebat. Illo itaq tẽꝑe
cũ lex dies patriarcharũ subse¬
quens maledictũ dixit qui ñ
excitaret semen in isrł: & qͥ poterat
ñ ꝓmerebat. sed tam̃ habebat. Ex
quo aut̃ uenit plenitudo tẽporis
ut diceretur. qui potest cape capi¬
at: ex illo usq adhuc & deiceps
usq in finẽ. qui habet oꝑatur. qͥ
oꝑari noluerit: non se habe men¬
tiatur. Ac ꝑ hoc abeis qui corrũ¬
punt mores bonos colloquĩis ma¬
lis. mnani & uana uersutia dicit᷑
honuni xp̃iano: continenti & nu¬
ptias recusanti. Tu ergo melior
quã abraham: Qđ ille cũ audie.¬
rit : ñ ꝑturbetur. Nec audeat
dicere melior nec aꝓposito di¬
labatur. Illud enĩ ñ uere dicit:
hoc ñ recte facit. Sed dicat. Ego
quidẽ non sũ melior quã abbahã:
sed melior ẽ castitas cęlibũ quã
castitas nuptiarũ. Quaꝵ abrahã

Expanded text:
temporum distributione Christo mitemporum distributione Christo militauerunt; sed continentiam Iohannes et in opere, Abraham uero in solo habitu habebat. Illo itaque tempore, cum et lex dies patriarcharum subsequens maledictum dixit, qui non excitaret semen in Israhel, et qui poterat non promebat, sed tamen habebat; ex quo autem uenit plenitudo temporis, ut diceretur: qui potest capere, capiat, ex illo usque adhuc et deinceps usque in finem qui habet operatur, qui operari noluerit, non se habetiatur. Ac per hoc ab eis qui corrumpunt bonos mores colloquiis malis , inani et vana versutia dicitur homini christiano continenti et nuptias recusanti, Tu ergo melior quam Abraham? Quod ille cum audierit, non perturbetur; nec audeat dicere, Melior, nec a proposito delabatur: illud enim non vere dicit, hoc non recte facit. Sed dicat, Ego quidem non sum melior quam Abraham, sed melior est castitas caelibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
filius hominis manducans & bi.¬
bens: sic nec hoc in illis patrib
uerũ ẽ. quãuis uenerit modo apłs
xp̃i non coniugatus nec generans.
quẽ dicant pagani magũs erat.
ptias faciens ⁊ filios ꝓcreans. quẽ
dicant manichei. mulierosꝰ erat.
uistificata erat sapientia a filuis
suis. Quod dñs ibi subiecit: cũ
de iohanne ac de se illa dixisset.
Iustificata ẽ in quit sapientia a
filiis siuis. Qui uident continen.¬
tiã uirtutũ in habitu animi
semꝑ eẽ debere : in oꝑe aut̃ pro
rerum ac tempoꝵ oportuntate
manifestari. Sic̃ uirtꝰ patientiȩ
scõꝵ martirũ in oꝑe apparuit:
ceteroꝵ uero ȩque scõꝵ in habi¬
tu fuit. Quocirra sicut non est
impar meritũ patientiȩ in pecio
qui passus.ẽ. & in ioħe qui pas¬
sus non ẽ: sic ñ impar meritũ
continentiȩ in ioħe qui nullas
exꝑtus ẽ. nptias. & in abrahã
qui filios generauit. Et illius
enĩ cȩlibatus. & illius conubiũ:

Expanded text:
filius hominis manducans et bifilius hominis manducans et bibens - sic nec hoc in illis patribus uerum est, quamuis uenerit modo apostolus Christi non coniugatus nec generans, quem dicant pagani: magus erat; ptias faciens et filios procreans, quem dicant Manichaei: mulierosus erat. et iustificata est sapientia a filiis suis quod dominus ibi subiecit, cum de Iohanne ac de se illa dixisset, iustificata est, inquit, sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum oportunitate manifestari, sicut uirtus patientiae sanctorum martyrum in opere apparuit, ceterorum uero aeque sanctorum in habitu fuit. quocirca sicut non est inpar meritum patientiae in Petro, qui passus est, et in Iohanne, qui passus non est, sic non est inpar meritum continentiae in Iohanne, qui nullas expertus est nuptias, et in Abraham, qui filios generauit. et illius enim celibatus et illius conubium pro
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corrũpit. Uerũ ut aꝑtiuis non¬
intelligatur quomodo sit uirtꝰ
inhabitu. etiã si non sit in oꝑe:
loquor de exemplo de quo nullꝰ
tate carnis esurierit ac sitierit.
manducauerit ac biberit: nul¬
lus ambigit eoꝵ qui ex eiꝰ euan¬
gelio fide̾les sunt. Num igitur
non erat in illo continentĩe
uirtus a cibo &e potu. quanta
erat in ioħe baptista: Uenit
eñi ioħs ñmanducans neq bi¬
bens: & dixerunt. Demonium
habet. Uenit filius hominis
manducans & bibens: & dixer̃.
m: amicꝰ publicanoꝵ ⁊ peccatoꝵ
Nũquid non talia dicuntur in
domesticos eiꝰ patres nr̃os exalio
genere utendi t̾renis qͣntũ ad
concubitũ ꝑtinet: Ecce homi¬
nes libidinosi & ĩmundi: ama-¬
tores feminarũ & lascuuarum.
& tam̃ sicut in illo illud ñ erat
uerũ. quã uis uerũ eẽt qđ ñ
sicut ioħs abstineret a manducan.¬
do & bibendo: ipse enĩ aꝑtissime
uerissimeq ait. Uenit ioħs non
manducans neq bibens uenit

Expanded text:
non corrumpit. Verum ut apertius non corrumpit. Verum ut apertius intellegatur, quomodo sit uirtus in habitu, etiamsi non sit in opere, loquor de exemplo, de quo nullus stus quod in ueritate carnis esurierit ac sitierit, manducauerit et biberit, nullus ambigit eorum, qui ex eius euangelio fideles sunt. num igitur non erat in illo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne Baptista? uenit enim Iohannes non manducans neque bibens, et dixerunt: daemonium habet. uenit filius hominis manducans et bibens, et dixerunt: a, amicus publicanorum et peccatorum. numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et inmundi, amatores feminarum et lasciuiarum? et tamen sicut in illo illud non erat uerum — quamuis uerum esset, quod non sicut Iohannes abstineret a manducando et bibendo; ipse enim apertissime uerissimeque ait: uenit Iohannes non manducans neque bibens. uenit
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ẽ enĩ habitus : quo aliquid
agitur cũ opus ÷. Cũ autẽ non
agitur: potest agi. sed ñ opus ẽ.
hunc habitũ circa continentiam
quȩ fit a concubitu: ñ habent
hii de quib dicit᷑. Si se ñ conti¬
nent: nubant. Hunc uͦ habent:
quib dr̃. Qui potest capere ca¬
piat. Sicut si sunt ꝑfecti anuni.
bonis t̃renis ad aliud necessariis
ꝑ hunc habitũ continentiȩ quo
eis ñ alligarentur. & qđ possent
eis etiamꝰ non uti si non opus eẽt.
Ne quisquã eis bene utitur : nisi
qui &e non utipodest. Multi qui¬
dem facilius se abstinent ut non
utantur: quã temꝑant ut bene
utant᷑. Nemo tam̃ eis potest sapi.¬
ent̃ uti: nisi qui potest & conti.¬
nent̃ ñuti. Ex hoc habitu: & pau¬
lus dicebat. Scio & habundare:
& penitriam pati. Penuriã quip¬
pe pati: quoꝵ cũq hominum ẽ.
Sed soire penuriã pati: magnoꝵ
est. Sic & habundare quis nã
potest. Scire aut̃ habundare.
ñ nisi eoꝵ ẽ: quos habundantia

Expanded text:
ipse est enim habitus, quo aliqipse est enim habitus, quo aliqagitur, cum opus est; cum autem non agitur, potest agi, sed non opus est. Hunc habitum circa continentiam quae fit a concubitu non habent illi quibus dicitur, Si se non continent, nubant . Hunc vero habent quibus dicitur, Qui potest capere, capiat . Sic usi sunt perfecti animi bonis terrenis ad aliud necessariis per hunc habitum continentiae, quo eis non obligarentur, et quo possent eis etiam nec quisquam eis bene utitur, nisi qui et non uti potest. multi quidem facilius se abstinent, ut non utantur, quam temperant, ut bene utantur; nemo tamen potest sapienter uti, nisi qui potest et continenter non uti. ex hoc habitu et Paulus dicebat: scio et abundare et penuriam pati. penuriam quippe pati quorumcumque hominum est; sed scire penuriam pati magnorum est. sic et abundare quis non potest? scire autem abundare nonnisi eorum est, quos abundantia
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe manifestantur: aliqͣndo
inhabitu latent. Sic̃ martyrii
uirtꝰ emicuit. apparuitq tole.¬
rando passiones. Sed quã multi
sunt in eadẽ uirtute animi:
quib tẽptatio de est. qua id qđ
intꝰ ẽ in conspectu di etiã in hominũ
ꝓcedat. ne tunc ẽẽ incipiat: sed
tunc innotescat. Iã enĩ erat in iob
patientia quã nouerat ds̃. & cui
testimoniũ ꝑhibebat: sed homi.¬
nib innotuit tẽptationis exami-¬
ne. & qđ latebat intrinsecꝰ. ꝑ ea
quȩ forinsecus illata sunt ñ natũ
sed manifestatũ ẽ. Habebat utiq
& timotheus uirtutẽ continendi a
uino quã non ei abstulit paulus
monendo ut uino modico uteret᷑.
ꝓpt̾ stomachũ & frequentes suas
infirmitates. Alioquin ꝑniciose
docebat: ut ꝓpt̾ salutẽ corporis
fieret inanimo dampnũ uirtutis.
Sed quia poterat ea uirtute salua
fieri qđ monebat: ita relaxata ẽ
corpori utilitas bibendi. ut mane¬
ret in animo habitus continendi.

Expanded text:
opere manifestantur, aliquando opere manifestantur, aliquando in habitu latent, sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt in eadem uirtute animi, quibus temptatio deest, qua id, quod intus est in conspectu dei, etiam in hominum procedat nec tunc esse incipiat, sed tunc innotescat! iam enim erat in Iob patientia, quam nouerat deus et cui testimonium perhibebat, sed hominibus innotuit temptationis examine; et quod latebat intrinsecus, per ea, quae forinsecus inlata sunt, non natum, sed manifestatum est. habebat utique et Timotheus uirtutem continendi a uino, quam non ei abstulit Paulus monendo, ut uino modico uteretur propter stomachum et frequentes suas infirmitates — alioquin perniciose docebat, ut propter salutem corporis fieret in animo damnum uirtutis — sed quia poterat ea uirtute salua fieri quod monebat, ita relaxata est corpori utilitas bibendi, ut maneret in animo habitus continendi.
Abbreviated transcription (Latin):
rificari. Postremo nunquid &
Et tam̃ purificatio & inde man-¬
data ẽ: quia &e mortuũ corpꝰ
uita deserente ñ peccatũ ẽ: sed
peccatũ significat animȩ deser¬
tȩ a iustitia. Bonũ inquã sunt
nuptiȩ. ⁊ contͣ om̃s calũnas
possunt sana ratione defendi.
Nuptiis tam̃ scoꝵ patrũ ñ quas
nuptias sed quã continentiam
cõparem quȩro. Immo ñ nuptias
nuptiis. nã par in om̃ib munꝰ
ẽ mortali om̃iũ naturȩ datũ:
sed homines qui nuptiis utunt᷑.
illis hominib qui longe aliter
nuptiis usi sunt. quos conferã
qm̃ non inuenio: quinã conti¬
nentes illis coniugatis confe¬
rendi sunt requirendũ ẽ. Nisi
forte abrahã se continere non
posset nuptiis ꝓpt̾ regnũ cęlo¬
rũ: qui unicũ ꝓlis pignꝰ ꝓpt̃
quod nuptiȩ carȩ sunt᷑. potuit
intrepidus immolare propter
regnũ cęloꝵ. Continentia qͥp¬
pe: non corporis sed anmi uirtꝰ
ẽ. Uirtutes animi aliqͣndo in

Expanded text:
rificari. postremo numquid et rificari. postremo numquid et et tamen purificatio et inde mandata est, quia et mortuum corpus uita deserente non peccatum est, sed peccatum significat animae desertae a iustitia. Bonum, inquam, sunt nuptiae et contra omnes calumnias possunt sana ratione defendi. nuptiis tamen sanctorum patrum non quas nuptias, sed quam continentiam conparem quaero, immo non nuptias nuptiis — nam par in omnibus munus est mortali hominum naturae datum — sed homines, qui nuptiis utuntur, illis hominibus qui longe aliter nuptiis usi sunt quos conferam quoniam non inuenio, quinam continentes illis coniugatis conferendi sint requirendum est. nisi forte Abraham continere se non posset a nuptiis propter regnum caelorum, qui unicum prolis pignus, propter quod nuptiae carae sunt, potuit intrepidus immolare propter regnum caelorum. Continentia quippe non corporis, sed animi uirtus est. uirtutes autem animi aliquando in
Abbreviated transcription (Latin):
informitas quȩ formata corpus
hominis redditura ẽ. in signifi¬
catione posita. ẽ. uitȩ informis
& ineruditȩ. Aqua informitate
quia oportet hominẽ doctrina¬
& forma & eruditione munda¬
ri: in huiꝰ rei signũ illa purifica.¬
tio p̃cepta ẽ. post seminis emis¬
sionẽ. Neq enĩ & in somnis pec¬
catũ fit: & tam̃ etiã ibi p̃ceptaẽ.
purificatio. Aut si & hoc pecca.¬
tũ quis quã putet ñ arbitrans
accide nisi ex aliquo huiꝰmodi
desidio. qđ ꝓcul dubio falsũ ẽ.
Nunquid & solita menstruum
peccata sunt feminarũ: Aqͥb
tam̃ eas eadẽ legis uetustas p̃ce¬
pit expiari: ñ nsi propt̃ illam
ipsam materialẽ informitatẽ
quȩ facto conceptu tanquã in
edificationẽ corporis additur.
ac ꝑ hoc cũ informit̃ fluit sig¬
nificari ꝑ illam lex uoluit am̃¬
mũ sine disciplinȩ forma inde¬
cent̃ fluidũ ac di solutũ. Quẽ
formari oportere significat: cũ
talem fluxũ corporis uibet pu¬

Expanded text:
informitas, quae formata corpus informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae: a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit; et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum? a quibus tamen eas eadem legis uetustas praecepit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari oportere significat, cum talem fluxum corporis iubet pu