comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Contra luxuriã deus qmͣ multa man¬
uite faciat ea qr si uoluert ꝯẜuabit mai¬
data. Quid ẽ qd̃ clamat ad dm̃ uentris ap¬
petitio et ꝯcubtrus ne app̾hendat me: Si hec
ei in p̾senti dit̾emus rectissime nob̾ sꝑ dereo
et dicerer. Ex ista orone mea qua hoc adũo
peto ĩtelligite. qũõ dixerim. si uolueris con¬
ẜuabis mandata. Certũ est .n. nos manda¬
ta I seruare. si uolumꝰ. Sed qr s̾paratur uo¬
luntas a dño: ab ilło petendũ est ut tm̃ ne

Expanded text:
contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣuis ex lege ẽci qr sua uoluntate legẽ sepos¬
se putabant implere. sine adintorio grẽ que ẽ
ꝑ fidem xp̃i: Adeo cum dixisseo. nõ hñs meã iusti¬
ciam q̃ ex lege est. secutus adũixit. Sed eã que ẽ
ꝑ fidem xp̃i que est ex deo. hanc ignorabant: de
quib ait dͥgnorantes dei iusticiam .i. que ẽ ex d̾o.
hanon. dat non liccera occidens. sed uiuificans

Expanded text:
amvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivific
Abbreviated transcription (Latin):
ritis ad inuicem. Hec omĩa p̾cepta dilectionis
ii. catitatis quenauta et talia sunt ut quiogx¬
homo se putaueris tacere bene si fiat sine ca¬
titate niu̾lo mõ fiat bñ. Hec ergo p̃cepta cari¬
tatis manit᷑ darentur hom̃ib ñõ hñtibus
lib̾m uoluitatis arbitriũ. Sed q per legem
dantur eo ueterem et nouam quͣiuis ĩ noua
uenerit gr̾a que ꝑmtcebatur in uet̾e. Lex
aũ sine gr̃a licteta est occidens. in gr̃a uero
spͣc muificans. Unde est in hom̃ib caritas
dei et pxiim isi ex ip̃o deo. Nam si nõ ed̃o sed
ex hom̃ib uicerũt pelagiam.Si añ ex d̾o nici¬
in pelagianos. Sedeat ergo ntꝰ nos uidex apꝰ¬

Expanded text:
II. 37. Haec omnia praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex ap
Abbreviated transcription (Latin):
nullis bonis: uerũ eciã multis meritis ma¬
lis p̾cedentib uidemꝰ datam: et condie iude¬
m᷑ dari. Sed plane cñ data fu̾t: iaipuũ ẽẽ
eciam m̾ita nt̃a bona ꝑ illam tñ. Nam si illã
sbtraretit: cadit homo non erestus. s p̾cipita¬
tus libo arbittio. Quaĩ nec qsñ ceperit homo
hĩe m̾ita bona sbi tebes tribuere illa. sed d̾o cui
dicitur in spalmo. Aduitor meus esto ne derelĩ¬
quas me. Dicendo ne dereliniquas me ostũdit
qr si derelictus fu̾io ncħ boni ostũdit ip̃e per se.
Unde et ille air. Ego dixi in hũndantia mea
non mouebor in et̾num. P̾mauerat .n. suum
fuisse bonũ. ꝙ ei sio hũndabat ut nõ mou̾e¬
tur. sed uo ostenderetur iili cuiꝰ eẽt bonũ. de qͦ
tanqm suo ceꝑat głan. paululum gr̃a desẽn¬
te admonit᷑ dicit. One in uoluntate tua p̾¬
stitis decori mes uirtutẽ. Au̾tisti añ faciẽ tuã¬

Expanded text:
nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie videmus dari. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tua
Abbreviated transcription (Latin):
nissimi hoiẽs et ꝑu̾sissimi pelagiam legem di¬
cunt ẽẽ gr̃am qua uiuamur ad ño peccandũ:
Quid est miseri ꝙ dicunt. qui sine ulla dubi¬
tatione tanto apło ꝯͣdicunt. Ille dicit. pccm̃
iures adu̾sum hoiẽm accepisse ꝑ legẽ: et eñ
cidere. et ꝑ bonum oꝑari ei mortẽ. de quanõ
ciderat. sicut alio loco dicit. Littera occidit sp̾e
aũ uinificat. Et isti indociles contra lucẽ dei
ceci. et contra uocem dei surdi. Occidentẽ litte¬
ram uiuificate dicune. et iniuficanti spirita¬
i contradicut. Ergo frẽs ut ip̃ius pocuis apłi
u̾bis uos moneam: debitores sumꝰ nõ carm¬

Expanded text:
nissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum cidere, et per bonum operari ei mortem, de qua nonciderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus no
Abbreviated transcription (Latin):
sus taua cognanti i̾ssime d̾:. Dona sua coron¬
at deus. non n̾ta tua: Si tibi a ce ip̃o nõ ab¬
illo sunt m̾ita tua. heo n. si taua suro maia
sunt que ñõ coronat deus. Si aũ bona sũt. dei
dona sunit. Quia sicut dicit apłs iacobꝰ̾. Om̃e
datum optimũ. et om̃e donĩ ꝑfestũ desutsũ
est. descendens a pr̃e luminũ. Unde dicio ioħ̾es

Expanded text:
sus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non illo, sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt, quae non coronat Deus; si autem bona sunt, Dei dona sunt, quia sicut dicit apostolus Jacobus: « Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descend
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝯmemorat. ut post bona nũta ꝯ sequar᷑
coronam. qui post mala mita ꝯsecutus est
grãm. Demq attendite quid sequatur. St̃.¬
est inquit mͥ corona iusticie qmͣ reddeo mi¬
ch̾i dñs in illa die iustus uidex. Cici redd̾er
coronam iuistus uidex si nõ daret gr̃am misi̾¬
cors pr̃. Et qũo eẽt ista corona iustĩe isi p̾ces¬
sisset gr̃a que iustificat impiũ. Qũo ista do¬
bita redd̾etur nisi prius alla gratuita douare¬
tur. Sed cũ dicunt pelagiani hano ẽẽ rolam
nam uitã m̃itis nr̾is p̾cedentib reddi. Res¬
pondendũ ess eis. Si .n. m̾ita nt̃a sic intellige¬
rent ut eciam ip̃a dona dei eõ cognosterent. ño cẽt
reproba ita sententia. Qm̃ uero m̾ita humana
sic p̾dicant ut ea ex semet ip̃o hrẽ hoiem dicant.
porsus rectissime respondet apłs. Quis .n. tedis¬
ceruit: Quid .n. ħes quod nõ accepisti: Si autẽ
et accepisti. quid głaris quasi ño acceperis : Pror¬

Expanded text:
na commemorat; ut post bona merita consequatur na commemorat; ut post bona merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam nam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Pror
Abbreviated transcription (Latin):
Pp̾ hoc ccriptum ẽ in cantico canticoꝵ de ip̃a
etc̃a. Que est ista q̃ astendit deatbata incũ¬
bens suꝑ fratuelem sĩ: Dealbata est em̃
q̃ ꝑ se ip̃am alba õe nõ posser. Et a quo deal¬
bata est insi ab illo qui ꝑ ꝓpħam dicit. Si fu¬
ount pcc̃a nr̃a ut fenicium. sicut nuem de¬
albabo. qũ ergo de albata est nicħ boni m̃e¬
batur. Iam uero alba fc̃a bñ ambulat. s si
suꝑ cum a quo deaibata est ꝑseuerant᷑ ĩcũ
bat p̃p quod et ip̃e shesus suꝑ quẽ incũbit doalba¬
ta dixto discipulis sus. sine me nicħ potestis ta
c̾e. Ergo redeamꝰ ad apłm paulũ. ꝙͣ c̾te inue¬
nimꝰ. sine ullis m̾itis boms ĩmotũ multis me¬
dͣitis malis dei gr̃am consecutũ reddentis bo¬
na pro malis. Uideamꝰ quid dicat suaia ꝓpĩ¬
qnͣte passione. scribens ad timotheũ. Ego .n.
iam ĩmolor inquit. et tp̃c resolutionis ice
nistat. bonũ c̾tamẽ c̾tani. cursum ꝯsũma¬
ii. fidem ẜnam. Ista eitus iam m̾ita sua bo¬

Expanded text:
n Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveraquod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bo
Abbreviated transcription (Latin):
na uoluntas inqͥunt: p̾cedit orantis. ꝙ p̾cessio
uobãtas credentis: ut ẜm hec m̾ita: gr̃a seqͤtur
exaudientis dei. Iam quid̃ de fide. hoc ẽ de uo¬
limtate credentis supuis disputaui: usq adeo
eam demostrans ad gr̃am ꝑtinere. ut apłs ñ¬
dic̾et. Mĩam ꝯsecut᷑ sum. ut fidelis eẽm. Sũo
et aua testimonia in quib est qd̃ au Sapite
ad tepantiam: sicut unituiq ꝑtitus ẽ men¬
suram fidei. Et ꝙ iam ꝯmemoraui. gr̃a sai¬
ui fc̃i estis ꝑ fidem: et hoc nõ ex nob̾. sed doi doñ
est. Et illud qd̃ scupst ad ephesios. Pͥax fr̃ib
lud ubiait. Quia uob̾ donatũ est pro xp̃o ño
solum uo credatis in eũ: sed eciã ut paciamini
pro eo. Utrũq gͦ ad dei gĩam ꝑtinet eo fider cꝰ¬
dentiũ et tosantia pacientiũ. qr utr̃q dixit cẽ
donatũ. Et illud maxime ubi dicit. Hñtes a̾

Expanded text:
na voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Aposicordiam consecutus sum, quia fidelis eet alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribulud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donat
Abbreviated transcription (Latin):
nõ suꝑius dixisset cũ timore et tremore. u¬
ut̾am ip̃oꝵ salutẽ oꝑ amini. Qñ .n. iube¬
tur ut oꝑentur lib̾m eoꝵ ꝯuenitur arbi¬
triũ. Sed ĩo cũ timore et tremore. ne sͥ tri¬
buendo qd̾ bñ oꝑantur. de bonis tanꝙͣ
suis extollantur oꝑib. Tanꝙͣ ergo int̾¬
rogarerur apłs et dicererurei. quare dixisti
intimore et tremore: hoꝵ uerboꝵ rõnem
reddidit dicens. Deus est .n. qui oꝑatur ĩ
uobis. Si .n. rimetis et tremitis non extol
facere bona. hoc .n. uob̾ lex dei p̾cepit in li¬
bris scĩs siue uet̾ib. sine nouis. Sed lega¬
mus et adiuuante dño intelligamꝰ apłm
dicentem. qr ño iustificabitur ex lege oĩs
caro coram ip̃o. per legem .n. cognitio pcã
Cognitio dixit non ꝯsũmatio. Qñ aũ cog¬
noscit homo pocm̃r᷑ si nõ adiuuet gr̃a ut
cognitum caueatur. sine dubio lex iramo¬
parur. Quod alio loco ip̃e apss dicit. Ip̃ius
.n. uerba sum. Lex iram oꝑatur. Hoc aut

Expanded text:
sset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extolfacere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
lege iusticiam. cũ diceret ño hñs meã iusticiã
que ex lege est: iusticie dei nõ sunt sb̾iecti. hoc ẽ
gr̃e deiño sunt sb̾iecti. Sub lege .n. erant ñ sb̾
gr̃a. et ideo eis dñabatur pctm̃. a quo non fio
homo liber lege: sod gr̃a: pp̃ quod aubi dicii. pec¬
catum .n. nobis nõ dñabitur. Non .n. estis sb̾ lege
sed sb̾ gr̃a. Non qr lex maia: sed qr sẜ illa suntu
quos reos facir iubendo: nõ aduiuando. Gracia
quippe aduuati ut legis quisq sit factor. sine
qua gr̾a sb̾ lege posirus tm̃m̾o erit legis audi¬
cas uoces quis ita desipiat. ĩmo insaniat. nesci¬
ens quid loquatur ut audear dice legem esse
gr̃am. Qum dames qui stiebat quio loqͥret̃
qui in lege uistificamini. a gr̃a extidistio . Si
aũ lex ño est gi̾a. qr ut ip̃a lex fiat nõ põt ad
uiuare lex sed gr̃a. nũquid natura ent gr̾a
Nam et hoc pelagiam ausi sunt dice̾ gr̃amõe
naturam: in qua sic creati sunsꝰ ut ħeamus
m̃tem rõnalem qua intellig̾oꝰ ualeamꝰ fc̃i ad

Expanded text:
ns meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis audicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad
Abbreviated transcription (Latin):
ricatio est. pp̃ hoc es alibi ai ut suiamꝰ in
nouitate sp̃o: et nõ in nonstate litiere
legem uolens intelligi littere uetustatẽ
taretur accusasse legem uł rep̾ hñ disse: continuo
sͥ opposuut q̃onem et ait. Quid ergo dicemus. Lex
pocmn est: absit. Nemde sb̾ iuinxit. Sed pocm̃ nõ
cognoui insi per legem. hoc est quod dixerat. per
legem: cognitio pccĩ. Nam ꝯcupĩam inquit ne¬
sriebam. uisi lex diceret: ño cõcuputes. Occ̃o¬
ne aũ accepta pcc̾m ꝑ mandatũ: oꝑatum ẽ
in me omnẽ ꝯcupĩam. ꝯmne lege .n. peccatũ

Expanded text:
atio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatemtaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me
Abbreviated transcription (Latin):
euellam corlapideũ de carne eoꝵ et dabo eis cor
carneum: ut m̃ p̾ceptis men ambulẽt. eo ĩtifica¬
tiones meas ẜuent. eo faciant eas. eo erũs mͥ in
ppłm. et ego ero eis ĩ dm̃ dicio dñs. Nũquid ergo
possumꝰ isi ab surdissime diceꝰ bonũmĩtũ boẽ
uoluntatis ĩ hoĩe p̾cessisse. ut auelleret̃ ab eo cor
lapideũ. Qñ quid̃ ipm̃ cor lapideũ nõ sig̃cao nͥ
durissimã uolũatẽ. et adu̾sus din̾ oĩs ĩflexibi

Expanded text:
evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexib
Abbreviated transcription (Latin):
fidem ĩpertemꝰ orando ut possimꝰ fate̾ q̃ ibẽ¬
mur. Ideo ip̃e apłs assidue legi p̃ponit fidem.
rogando ĩpetremꝰ. ut fac̾e̾ ualeamꝰ. Nam si fi¬
des lib̾i ẽ tm̃m̃o arbitrii: nec datur ad̾o. pp qͥd¬
prosus faco̾mꝰ mnanit᷑. nisi restissime cred̾em
eciã pu̾sas et fidei ꝯtrarias uoliuiates oĩpotẽ¬
tem dm̃i ad credendũ pone ꝯu̾tere. Lib̾m qui¬
dem arbitriũ hom̃is pulcatur ubi dicitur.
hodie si uocẽ enis adientis. nonte obdura¬
re corda nr̃a. Sed nisi posser d̾s eciã duriciã
cordis auferre: ño diceret ꝑ ipħ̾am. Auferã
ab eis cor lapideũ. et dabo eis cor carneum.
m̃to. sed spũ dei uimi. Non ͣ tabuls lapideis.
sed in tabulis cordis carnalib. Quod nõ ĩo dem̃
putemꝰ: ut carnalit᷑ nuant: qui debent spiritalit᷑
uiuere. Sed qr lapis sine sensu ẽ cui ꝯꝑatũ ẽ cor
durũ. cuinisi carni sentienti. cor intelligens debuit
eis inquit cor alud. ex spm̃ nouum dabo eis. Et

Expanded text:
fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propteprorsus faceremus inaniter nisi rectissime crederemus etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. XIX.  arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. mento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ꝑua q̃o: que dño donante soluenda ẽ. Si .n.
uita et᷑la bomis oꝑib redditur: sicut aꝑtissic
elc̃onem gr̃e caie fcẽ sunt. Et mox addidit.
Si aũ gr̃a:iam non ex oꝑib. Alioqͥn gr̃a ĩa
ño est gr̃a. Qũo est ergo gr̾a uita eterna q̃ ex
oꝑib sumitur: An forte uitã et̾liã ũo dixit
apłs gr̃am: Immo uero sio dixit: ut negari
om̃io ño possis. Nec intellectorẽ acutũ. s tm̃¬
ño intentũ desiderat auditorẽ. ¶ũ .ni. dixiss

Expanded text:
o, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime electionem gratiae salvae factae sunt: et mox addidit, Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixiss
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ cor carneũ et spm̃ meũ dabo in uob̾. Et fa¬
ciam ut in uistificationib meis ambulens. et
iudicia mea obẜuetis et raciatis. Quis ita sit
cecus ut nõ uideat. Quis ia lapideus ut ño sen¬
dari. dño dicente atq testante. ego facio domus
isrł. sed pp̃ nomẽ meũ scm̃: Quare .n. dixit ego
facio. sed p̃p̃ nomẽ meũ scm̃. insi ne illi putarẽt
ip̃ bona m̾ita aia fi: Quos nõ erubescunt di¬
cere pelagiani. Non solum aũ bona m̃ua eoꝵ
nulla. uerũ eciam maia m̃ita p̾cessisse dem̃ost᷑
qd̃ ꝓphanastis uos. ego faciam uos bonos. nõ pp̃
uos et sc̃ificabo inquit nom̃ meũ magnũ qd̾ ꝓ
eoꝵ. Scĩficare se dicit nomẽ suũ: qd̾ suꝑius di¬
xerat stm̃. hoc ẽ ergo qd̾ oramꝰ i or̃one dnĩta
dĩites. S c̃ificetur nomen tuũ. ut sãficetur i hõib

Expanded text:
 meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sendari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nome
Abbreviated transcription (Latin):
iꝰ Quid ost ꝙ cũ dei gr̃am ꝯm̃dans dixiss
nõ ex oꝑib. ne forte quis extollatur: cur hoc
dixent r̾onem reddens. ip̃ius .n. sumꝰ inqͥo
fignientũ. creati in xp̃o ħ̃u in oꝑib boms:
Qũo ergo nõ ex oꝑib. no forte quis extolla¬
tut. sed audiet ĩtellige nõ ex oꝑib dictũ.
qua hoĩes fã sumꝰ: sed ea de qua ille dicebat.
qui uti iam homo erat: cor mũdũ crea ĩ me
uimus nos: sed p̃paramt teus: ut in ilłis ã¬
aluio qmͣdei gr̃a sine dubio et uita erna
que bone uite redditur: dei gr̃a est. Et ip̃a .ni.
gratis datur. qr gratis data est ilła cui dicib ᷑
Sed illa cui datur: tm̃m̃o gr̾a est. Hec aũ que

Expanded text:
 quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, n praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis amquam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfistere: Demde tam muslta m̃adata q̃ ip̃am qͦ¬
dammodo nõiatim ꝯueniunt uolũtatẽ. sicut
est nołi uinci amaio. et alia similia si cut sutt.
Nolite fĩ sicut equus es mulus quib ño estĩ¬
tellestus. Et noli repellere consilia mr̃is tue. et
noli ẽẽ capiens apud de ipm̃. et noli deficerea
disciplina dñi. et noli neglige̾ legem. et no¬
li abstinere bñfac̾e egenti. et noli fabricare
in amicũ tuũ maia ed noli intñdere fauacu
mulietieo noluit intellig̾e ut bñ agerer. Eto
noluetũt actiꝑe dntpłlinam. Et ĩumiabibia

Expanded text:
Deinde tam multa mandata, quae ipsam quodam modo nominatim conveniunt voluntatem, sicut est, Noli vinci a malo : et alia similia, sicut sunt, Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus ; et, Noli repellere consilia matris tuae ; et, Noli esse sapiens apud te ipsum; et, Noli deficere a disciplina Domini; et, Noli negligere legem; et, Noli abstinere bene facere egenti; et, Noli fabricare in amicum tuum mala ; et, Noli intendere fallaci mulieri ; et, Noluit intelligere ut bene ageret ; et, Noluerunt acci
Abbreviated transcription (Latin):
memorans dicit. fuimꝰ .n. stulti et nos aliqũ
et incredisli errantes. ẜuientes desidiis et uo¬
luptanb uariis in malicia et iuidia. agen¬
tes. ab hoĩabuos inuitem odio hñtes. Quid
istis tam mał m̾itis. insi pena ntiꝙ debebat᷑.
Seddeo reddente bona pro mał. ꝑ grãm que¬

Expanded text:
memorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam qu
Abbreviated transcription (Latin):
sentiret uas elestionis. Quicũ dixisset quodã
loco. in xp̃o .n. sħii. neq circsĩ cisio aliquid ualec
neq p̃pittiũ mox addidit. Sed fides q̃ ꝑ dilec¬
tionem oꝑanit. Ip̃a est fides que fideles dei.
separat ab ĩmũdis demonib. Nam et ip̃i si

Expanded text:
s: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, si
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is nõ possio: Nuua ergo pcc̃a sunt. Quis
.ni. poccat meo quod cueri nullo mo põte
Peccatur aũ: caueri igͥ pot̃ agnosco. uerba
mea sunt. sed ociã ip̃e dignetur agnost̾e fu¬
pus cuncta q̃ dc̃a sum. De gr̃a quippe deia¬
gitur. que nobis per mediatorem mediema
opitiaturr ñõ de impomibilitate iuticie. po¬
test orgo eicause quetũq ua rensti: Pot

Expanded text:
 ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci cau
Abbreviated transcription (Latin):
lectus. Non aũ intret in tẽprationẽ: si nolũ¬
tate bona uincat ꝯcupĩam maiã. Nec tñ suf¬
ficit arbitriũ uolumatis humane: insi a dño
iustoria ꝯcedatur orandi ne intrer in tẽpta¬
tionẽ. Quidu̾o euidentiꝰ qmͣdei ostũditur
gĩa. ubi quod oatur accipitur.Si. n. dixisser seni¬
uator nr̃. uigiate ne intretis in tẽptationẽ. adi¬
onuisse cm̃mõ uid̾etur hoĩs uoluntatem. Cum
uo addidit es oeate. ostñdit dm̃ adiuuare ue
intretur in tẽprationẽ. Ocm̃ est libo arbitrio. fili
noli defic̾e a disciplina dñi. Et dñs dicit. Ego ro¬
gaui prote petre. ne deficiat fides tua. homo ergo
gr̃a iuuatur ne sine causa eius uolutati ibea¬

Expanded text:
lectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate bona vincat concupiscentiam malam. Nec tamen sufficit arbitrium voluntatis humanae, nisi a Domino victoria concedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . Homo ergo gratia juvatur, ne sine causa voluntati e
Abbreviated transcription (Latin):
Quos cũ ad monuisser adiecit. Wellem aut̃
om̃s hoies eẽ sicut me ipm. Quia utus ipse
ab om̃i ꝯcubitu ꝯtinebat. Et continuo sb̾¬
uixit. Sed unꝰ quisq ppriũ donũht̃ a d̾o. alu
sic aluc aũ sic. Nũquid tam multa q̃ p̃ciprũ¬
tur in lege doi. ne formcationes et adult̾ia con¬
mittantur indicant aliud qmͣ lib̾m arbitriũ.
Neq .n. p̾cipentur nisi homo hrẽt ꝓpriã uolũ¬
tatem qua diuinis p̾ceptis obediret. Et tñ donũ
doi ẽ sine quo ẜuari castitatis p̾cepta nõ possiũt
Unde ait ille in libro capiẽ. Cũ scirem qr nẽo
oẽ p̃di continẽs ma deus deus det. Eo hoc ipm̃
erat sapiẽ scire. cuiꝰ eẽt hoc donũ. t aut̃ ista¬

Expanded text:
cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapie
Abbreviated transcription (Latin):
tere uideos. qui in lego peccant nõ ẽẽ ꝑitu¬
ros. cũ in xp̃o nõ crediderint. Qã quidẽ de¬
illis dcm̃ est ꝓ legem udicabunt᷑ sino fide .n.
⁊p̃i nemo lib̾ari porest. Ac per hoc ita iudicabũ¬
tur ut pereant. Nam si peior est conditõ nesci¬
entium qm scientium legem dei. quo uerum
eti quod i euu̾głio dñs ait. Seriuis quines¬
cio uoluntatem dñi sui. et facit digna plagis
napisiabit panta. Seriuis aũ qui scit uolur¬
tatem dñ su et facit digna plagis uapula¬
bio multa. ecce ubi ostendendũ grauiꝰ peccare
hoiẽm scientem. qm̃ nescientem. Nec tñ ideo
ꝯ fugiendũ est ad ignorancie tenebras ut in
eis quisq requitat excusationẽ. Aluid est .n.
nesasse. Alud scire noluisse Uolitas quip¬
pe argutur meo de quo dicitur. noluit intel¬
ligerent bñ ageret. sed et illa ignorantia q̃
non est eoꝵ qui scire nolunt. sed coꝵ qui t̾a¬
qm simplicit nesciunt. neminẽ sic extusat

Expanded text:
cere Judaeos qui in lege peccant, non esse peritucere Judaeos qui in lege peccant, non esse perituros, cum in Christum non crediderint; quandoquideillis dictum est, per legem judicabuntur? Sine fide enim Christi nemo liberari potest, ac per hoc ita judicabuntur ut pereant. Nam si pejor est conditio nescientium quam scientium legem Dei, quomodo verum erit quod in Evangelio Dominus ait: Servus qui nescit voluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat,
Abbreviated transcription (Latin):
dicttur. Noli hoc et noli illud et ubi Aliquid
faciendũ. uł non faciendũ in diuinis mõi¬
tis opus uoluntatis exigitur. satis lib̾m dem̃o¬
stratur arbitriũ. Nemo gͦ dm̃ causetur ĩ cor¬
luntate. Qñ .n. uolens facit tũc dicendũ est
opus bonũ. tituc spanda est bom oꝑis m̾ces
ab co de quo dcm̃ est. Qui redder unicuiq ẜm
fertur eis excusatio ꝙͣ solent hrẽ hoĩes de ig¬
norantia. Sed nec ip̃i sine pena erunt quile¬
gem dei nesciunt. Qui .n. sine lege pectane¬
runt. sine lege ꝑibunt. Qui aũ in lege pec¬
cauerunt. per legem uidicabuntur. Qd̃ mͥ
nõ uidetur apłs ita dixisse. tancꝙͣ peiꝰ aliquid
sig̾cauert ẽẽ passuros. qui legem nesciunt
ĩ pcc̃ĩs suis. qm̃ illos qui sciũt peiꝰ .n. uidetur
ẽẽ perire qmͣ iudicari. Sed cũ hoc de gentib
et ideir loqueretur. qr illi sine lege suntii
isti aũ legem acceperunt. Quis audeat di¬

Expanded text:
dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corluntate. Quando enim volens facit, tunc dicendum est opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo, de quo dictum est, Qui reddet unicuique sefertur eis excusatio, quam solent homines habere de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt, qui legem Dei nesciunt. Qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: qui autem in lege peccaverunt, per legem judicabuntur . Quod mihi non videtur Apostolus ita dixisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros, qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt. Pejus enim videtur esse perire, quam judicari: sed cum hoc de Gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt; quis audeat di
Abbreviated transcription (Latin):
mee uincor. Et cũ uoluntas euis ꝯuenituri
dicitur. noli uincia malo. quid ei ꝓdest insi
gr̃a succurrente. fiat quod ip̃e apłs secutꝰ ad¬
isixir: Nam et cũ dixisset uirtꝰ pcãlex: conti¬
nuo sb̾iecit. gr̃as aũ d̾o qui dat nob̾ uctoriam

Expanded text:
meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
et pudicitiam conuigalem ꝑ qñ nõ futur ad¬
ult̾ia eo ꝑfestiorem continentiam per qm miliꝰ
cõcubitꝰ quetitur suo smone ꝯmẽdant et hoc
ex illud donũ dei eõ monsttauto scribens ad. coꝵ.

Expanded text:
et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adet pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens a
Abbreviated transcription (Latin):
gregaret uos ista societas ĩ qua ꝯtinentꝰ ui¬
uitis insi uoluptatẽ ꝯuigalem ꝯtẽpneretiꝰ
hinc aũ dño logñti cũ dixistent discipuli.
Si talis ẽ causl hom̃i cũ uxore ño expedioi
nubere. Nespondit eis. Non om̃s capu̾tt ner¬
bũ hoc sed quib datũ ẽ. Nonquit nõ lib̾m
arbitriũ timothei est exhortatꝰ apłs dicens.
ꝯtine te ipm̃. Et inhac re potestatẽ uolũ¬
tatis ostũdit ubi am Non hũs ncãtatẽ po¬
testatem aũ hñs sue uolimiatis ut seruet
hoc. s quib datũ ẽ. Quib .n. ñõ ẽ datũ aut
uolunt aut nõ ĩplent ex uolunt. Quib aũ
datũ est sic uolunt ut ĩpleant ꝙ uolunt.
Itaq ut hoc u̾bum quos ñ ab õib capitur
ab aliquib capiatut et dei donũ est et lib̾m
arbittiũ. De ip̃a quoq pudicitia ꝯugali
nempe apło ait. Quod iat faciat. nõ pecrat.
nubat. Et tñ eciã hoo dei donũ ẽ. dicente scͥpt᷑a.
Adño ungitur mulier uito. Ideo doctor genciũ

Expanded text:
qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium
Abbreviated transcription (Latin):
eciam uenio sp̃t scũs qñ iħc ascendit in altũ cap¬
tiuauit captiuitatẽ. dedir dona hõib. Si ergod̾i
dona sum. bona m̃iratua. nõ deus coronat mĩta
dona dei sint. bonũ in quit c̾tamẽ certaui oͣ¬
sum ꝯsũmaui fidẽ ẜiaui. P̾amo ista bona
oꝑa si nõ ea p̾cessissent cogitationes bone a
nulla ẽõnt. actendite inquit quid de ip̃is cogita¬
tionib dicat. aut n. scribens ad corinthios. Non

Expanded text:
endit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens
Abbreviated transcription (Latin):
Nopter eos qui hom̃is lib̾m
arbitrium sic p̃dicant et defẽ¬
unt. ut deigr̃am qua uoca¬
sirad eum et anĩs malis
mͣtis lib̾amur es ꝑ qmͣ bo¬
na m̃ita ꝯparamꝰ. quib ad
are audeamauserre. multa ĩa disseruimꝰ
gnatus ẽ. Sed qm̃ sunt quidã qui sic gra̾nde.
hinc angud scribere ad nr̃am caritatẽ uaiẽ¬
tine tr̃ eo ceti qui simł d̾o ẜuitis. ꝯpellente
mutua cariate cuam. Nuncatũ ẽ .n. mͥ de
nob̾ frẽs ab aliquib qui m ur̃a c̃ogregatõe
suns eo ad nos iñ uenerunt ꝑquos et istadi¬
ximꝰ. ꝙ de hac re dissensiones iuob̾sint. Ira¬
qp dilectissimi ne uos ꝑturbet huiꝰ qõmis ob¬
intenigitis. ibi ambulate quo ꝑuenire po
ito ñodum ad ꝑfc̃onẽ qͥ nob̾ aifficit uenerimꝰ.
Cdntinuoq sb̾iũxit. Et si quid alit̾ sapitis. s
quoq uobis deus renelabit. u̾mptñ in quod
ꝑuenius in eo ambulemꝰ. ambulando qmp¬
uenire pot̾imꝰ. Qoo nob̾ reuelante si quid air
sapiiꝰ: si ell que iam reuelauit nõ reliqͣmꝰ.¬

Expanded text:
opter eos qui hominis liberum arbitrium sic praedicant et defendunt, ut Dei gratiam qua vocamur ad eum et a nostris malis ritis liberamur, et per quam bona merita comparamus quibus ad isseruimus, gnatus est. Sed quoniam sunt quidam, qui sic gratiam Dei hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de vobis, fratres, ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obintelligitis, ibi ambulate quo pervenire put nondum ad perfectionem quae nobis sufficit t, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit: verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus. . Ambulando quipervenire poterimus, Deo nobis revelante si quid aliter sapimus, si ea quae jam revelavit non reli
Abbreviated transcription (Latin):
sunt intellecta ꝯspiciũtur. Se̾piina quoq n̾tꝰ
eiꝰ ac diuinitas ut sino inextusabiles quoq me¬
Qũo dicto mexcurabiles. nisi de ssla excusatione
qua soler dicere humana suꝑbia. Si scissem:
fetisem. Ideo nõ fear qr nesciui. atit si scirẽ face¬
rem. Id̾o ñõ facio: q nescio. ħ eis excusat̾o tol

Expanded text:
sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescivi? aut, Si scirem, facerem; ideo non facio, quia nescio? Haec eis excus
Abbreviated transcription (Latin):
sinit regnare. cui subrepit impbanda cogia¬
tio. qmͣ ꝑuenire ad finem oꝑis nõ ꝑmitcit.
Sed aluid est non hrẽ pccm̃: aliud non obedire
desid̾iis eius. Alind ẽ implere quod p̾ceptum
est. non concupisces. et aliud est mplere ꝑ qñ¬
dam abstinentie conatũ saitẽ id age quod itẽ
scrptũ ẽ post ꝯcupistentias tuas ñõ cas. Ni
cħ tñ hoꝵ scire se recte posse. sine gr̃a saluatoriᷤ.
face̾ est ergo iusticiam: in uero dei cultu. cũ in¬
t̾ no cõcupistentie malo: int̾na conflictatione
pugnare. ꝑfic̾e̾ autẽ om̃io: adu̾sariũ nõ hrẽ.

Expanded text:
sinit, cui subrepit inprobanda cogitatio, quam peruenire ad finem operis non permittit. sed aliud est non habere peccatum. aliud non oboedire desideriis eius; aliud est inplere quod praeceptum est: non concup i sces et aliud est per quendam abstinentiae conatum saltem id agere quod item scriptum est: post concupiscentias tuas non e a s, ni tamen scire se recte posse sine gratia saluatoris. facere est ergo iustitiam in uero dei cultu cum interno concupiscentiae malo interna conflietatione pugnare, perficere autem omnino aduersarium no
Abbreviated transcription (Latin):
am eẽ non posse. Quod uttum uetum sit: post
iusti eẽ xp̃ianũ. sed id lices tenuitꝰ recordacus ẽ:
rereisic a defensione nature ubi est ergo inseꝑa¬
baias posibilitatis: an forte nondũ baptizatũ
patirta hominũ nd sinto. Hic prorsus. hic possep
uiglare et si adu̾tat pot̾ Qui fiꝰ pot in quit ut
cuitumo baptizato sit caro contraria. Ergo ñõ
baptiatis: pot̃ eẽ caro contraria. Exponat qm̃¬
aꝯmodũ sit eciam in ip̃is illa ab eo multũ de¬
fensã natuta: certe uł in eis concedite eẽ inicia¬
tam. si iam in baptizatis slle sancius sanus de
aabulo ogressus est aut sanus in stabulo est. qͦ
eum curandũ misericors samaritanꝰ aduexit.
Porto si iel istis concedit carnem eẽ contrariã.
dicas quid contig̾it cimpsit utrũq. hoc est et
cato et sp̃o cresitura imius eiusdẽq creatoris. ꝓ¬
ta canetur eo ip̃o opus est saluatore quo insti¬
tuta ẽ natura creatore hoc saluatore: eaq illiꝰ

Expanded text:
am esse non posse; quod utrum uerum sit post am esse non posse; quod utrum uerum sit post uisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille saucius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris prra sanetur, co ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius
Abbreviated transcription (Latin):
ubi.n. est insoparabilis possibilitas ei accidere
non põt uoluntatis infirmitas uł pocius uolũ¬
ratis adiacentia es ꝑ sc̾ons indigentia. Si ergo
ita est unde uenit uelle adiacer. ꝑficere autẽ
bonum non adiacen Si .n. iste qui hunc librũ
scripsit. de illa hominis natura loq̃ retur que
primo inculpata et salua condita ẽ utrumq
acceptaret hoc dcm̃. Qmͣqmͣ inseparabilem
hr̃e possibilitatem .i. ut ita dicam inamissibilẽ
nõ debuit illa natura dici que uiciari po̾test.¬
set. et medicũ querere qui ceci oculos sana¬
ret uidenoi possibilitatẽ restitueres q̃ fu̾at
uelit uidere sed nõ porest. Si aũt uult et ñ
põt inest uoluntas. sed amissa est possibilitas.
Adhuc uidete quas moles conetur ꝙͣ suã
sententiam ducat irrũpere si ualeret. Obi
fieri pot̃ itt quicumq baptizato sit caro cõ¬
eẽ inteligatut. Ia .n. aits uos autẽ in carne nõ
esi. bene quod baptizatis dicit carnem conttari¬

Expanded text:
ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scripsit de illa hominis natura loqueretur, quae primo inculpata et salua condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum; quamquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae uitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret et uidendi possibilitatem restitueret, quae fuerat uelit uidere. sed non potest; si autem uult et non potes, inest uoluntas, sed amissa est possibilitas. Adhuc uidete quas moles conetur, qua suam sententiam ducat, inrumpere, si ualeret. obicfieri potest, ut contraria baptizato sit caro conteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrari
Abbreviated transcription (Latin):
humana natura inseꝑabilem incħ peceandi p¬
sibilitatẽ hrẽ defenditur. Sod hiis uerbis idagi¬
tur eciam a nesciente qui loquitur: nõ autẽ nes¬
ciente uło qui hec loquenda incautis eciam dm̃
timentib suggͥn. ut euacuetur xpĩ grͣa: huma¬
na sͥ ad iusticiam suam. quaa sufficiente natu¬
te sua clamant ex dicunt quare sine adutorio
gr̃e dei dicis hoiẽm posse ño peccare: Ip̾a ĩquit
no peccandi possibiitas. non tam in arbitrii po¬
testate. qmͣ in nature necessitate est. Quicquid
in nature ncc̃ĩtate positum ẽ. ad nature ꝑtin̾e
n̾o dubitatur austorẽ utiq dm̃. Qũo ergo in¬
quit abste dei gr̃a dici existimatur. qd̾ ad dm̃
ꝓprie ꝑtinere monstratur: Expressa est senten¬
cia que latebat. Non est ꝙ̃ admodũ possit ab scõ¬
di. id̾o dei grẽ tribuit non peccandi possibilita¬
tem. qr euus nature deus auctor est cui possibi¬
litatem non peccandi in sepabilit᷑ insitam di¬
cui Cum uult ergo faciat q non nult nõ facit

Expanded text:
humana natura inseparabilem nihil peccandi possibilitatem habere defenditur. sed his uerbis id agitur etiam a nesciente qui loquitur, non autem nesciente illo qui haec loquenda incautis etiam deum timentibus suggeret, ut euacuetur Christi gratia humana sibi ad iustitiam suam quasi sufficiente natute sua clamant et dicunt: \'quare sine adiutorio gratiaedei dicishominem posse non peccare ?\' ipsa, inquit, non peccandi possibilitas non tam in arbitrii potestate quam in naturae necessitate est. quicquid in naturae necessitate positum est, ad naturae pertinere non dubitatur auctorem, utique deum. quomodo ergo, inquit, absque dei gratia dici existimatur, quod ad deum proprie pertinere monstratur ? expressa est sententia quae latebat, non est quemadmodum possit abscondi. ideo dei gratiae tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit.
Abbreviated transcription (Latin):
dessemt ma hr̃et lib̾m uolũtatis arbitriũ quo
ea faciens ad ꝑmita p̾mia ꝑuenirer. Id̾o .ai.
data sunt: ut homo excusationẽ de ignorau¬
cia ñ hrẽc. Sicut dñs dicit in euugelio de iu¬
deis. Si nõ uenissem et lociꝰ eis nõ fuissemꝰ¬

Expanded text:
rodessent, nisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicut Dominus dicit in Evangelio de Judaeis, Si non venissem et loc
Abbreviated transcription (Latin):
Nam unde sunt ille uoces. ño .n. quod uolo facio
bonũ. sed quod odi malũ hec ago: atoꝑ aliis in hac
sententia ꝯmemorats testimoniis diuinoꝵ elo¬
quioꝵ sed hec in qͣm om̃ia hominũ sũt uoces. ex
illa mortis dãpnariono uenientiũ. amsi nõ est
ista pena homĩis sed natiua: nulla ista pcc̃a sunt

Expanded text:
nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt