comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regorius papa
uiniuerso ppło
prouinae saxo¬
nie Sapientiby
et inaxientibus de bitor sum fateor
scire qualem sollicitudinem
habeam pro uobis et ꝓ hũs qͥ
uerbũ exhortationis fidei iħ
corda uestra instructa in ca¬
ritate et in omnes diuitras
plenitudinis intellectus In
agnitionem nisterni dei pr̃is
ihesu xpristi ut ait egrogiꝰ
apostolus In quo sunt omnes
thesauri saxientie et stientie
abstonditi hoc auẽ dico quõ
ꝓpe est regid dei ut nemonos
te sermonũ aut in quocidx me¬
tallo saluet̾ urano q̃ratis ado¬
rantes ydola mamifacta au¬
rea argentea erca la pidea ul
de quacũꝵ matĩa facta qui
falfidica nomina a paganis
antiquitus quasi dii uocati st̾
in quibus de mones habita re
nostunt᷑ Qm̃i omnes dn gen¬
radicati et suꝑedifitati et
corffinati fide hndantes in gra¬
trarũ actione uidete ne quis
ros decipiat amplus peru
losoxhiam et manen facla¬

Expanded text:
REGORIUS PAPA UNIVERSO POPULO PROVINCIAE ALTSAXONUM. “Sapientibus et insipientibus debitor sum”, fateor, scire, qualem sollicitudinem habeam pro vobis” – et pro his, qui verbum exhortationis fidei Iescorda vestra instructa in caritate et in omnes divitias plenitudinis intellectus, in agnitionem mysterii Dei patris Iesu Christi”, ut ait egregius apostolus, “in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Hoc autem dico, quoniam pe est regnum Dei, ut nemo vos te verborum, aut in quocumque metallo salutem vestram quaeratis, adorantes idola manu facta, aurea, argentea, aerea, lapidea vel de quacumque materia facta, quae falsidica nomina a paganis antiquitus quasi du vocati sunt, in quibus demones habitare noscuntur, quoniam omnes Du genradicati, et superaedificati, et confirmati fide, « abundantes in gratiarum actione, videte ne quis vos decipiat amplius per philosophiam, et inanem falla
Abbreviated transcription (Latin):
touaifigi dignatus est et
amortuis et astendit in ce¬
los distipulis etram suis stĩs apłu¬
ait Cuntes docete ommes
gentes baptizantes eos in no¬
mne patris et silii et spiritꝰ
sancti ipse em̃ credentibus ĩ¬
si intam et̾niam ꝓmisit Cu¬
pientes gͦ nos i ꝑꝑctuũ
nobistum gande̾ ubi finis mul¬
lub est nec tibulatio nec
alqqua amaritudo ẜ gloria
sempiterna ideo sratrem
nestium sanctissimũ bonefa¬
sum episcopũ apud nos
dueximis ut uos debeat
liptizare et fidem xpĩ do¬
cere et ab errore ad mam
salutis reducere ut salutẽ
habeatis et uitam etͥnam
Suos ei In õmbus obe¬
ditl et siut preud uestr¬

Expanded text:
ifigi dignatus est, et a mortuis, et ascendit in coelos, discipulis etiam suis sanctis apait: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ipse in se credentibus vitam aeternam promisit. Cupientes ergo vos in perpetuum nobiscum gaudere, ubi finis nullus est nec tribulatio nec aliqua amaritudo, sed glsempiterna, ideo fratrem nostrum sanctissimum Bonifacium episcopum apud vos direximus, ut vos debeat baptizare, et fidem Christi docere et ab errore ad viam salutis reducere, ut salutem habeatis, et vitam aeternam. Sed vos ei in omnibus obedite, et si
Abbreviated transcription (Latin):
ex aplica auctoritate redar¬
guondo admoneas et ad
nũditiam ecclesiastice difa¬
pliue reducas Et siquider
obedierut saluabunt aias
suas et ipse mercedem lu¬
crasti uerumptamen collo¬
cutronem et mensam tõem
cum eis agere nou recuses
P lenũqs contingit ut quos
correctio distiplme tandos
facit ad ꝑcipiendã uitatis
normam cõniuiorũ seduli
tas cadmontio blanda
ad uiam ꝑducat iusticie
Idipsum autem et in illis
ꝓceribus qui tibi adrto¬
n prestant obseruae̾ de¬
bebis hec frater benr̃ie x
postolice sodi igore n¬
psise saffitiant de religuo
iplorantes misericordiã
dei at qui te illis in regi¬
ombus uice nr̃a ex aplica

Expanded text:
ex apostolica auctoritate redarex apostolica auctoritate redarguendo admoneas, et ad munditiam ecclesiasticae disciplinae reducas. Et siquidem obedierint, salvabunt animas suas, et ipse mercedem lucratus es, verumtamem collocutionem et mensam communem cum eis agere non Plerumque contigit, ut, quos correctio disciplinae tardos facit ad percipiendam veritatis normam, conviviorum sedula et ammonitio blanda ad viam perducat iustitiae. Id ipsum autem et in illis proceribus, qui tibi adiutorium prestant, observare debebis. Haec, frater karissime, ex apostolicae sedis vigore scripsisse sufficiant. De reliquo implorantes misericordiam Dei, ut, qui te illis in regionibus vice nostra ex apostolica
Abbreviated transcription (Latin):
gratie donuĩ ꝑcepit et te¬
neatur quod aplus ait uns
deus una fides unũ baxtis¬
ma doctrinã uero spirita¬
lem talibus studiosius ut
imꝑatias demundamus ꝓ
ꝑiilis uero qui a ꝑnt̾ibs
aibtracti sunt et an bapti¬
Iati sunt aut non ignorant
hos ut baptizare debens
scd̃m patrũ traditionem si
non fuit qui testificet᷑ ratio
postit lexrosi autẽ si fide¬
los xp̃iam fuerint diñci
corporis et sangͥnis ꝑbai¬
patio tribuat᷑. cum ssmns ãt
comuiua celebrare negen.
Adiecisti etiam quod si po¬
stifer morbus aut mortali¬
tas in ecclesia uel moͬstons
irrepsent quosuecdũ tetgᵗ
a loco fuguut mutats
ꝑculum unde fatuũ hoc
iudetur Non enui ualet
quisquam dei effugere
manus in finem epistola
continebat quod sunt qͥdã
pbrĩ seu episcopi in multꝭ
uitiis irretiti quorũ uita
in seipsis sacerdotiũ macu¬
lat et si cibi liceret cũeis
Dere aut loqui insi coherti¬
ti fuerint dicimus ut hos

Expanded text:
gratiae donum percepit. Et tegratiae donum percepit. Et teneatur, quod apostolus dicit: “Unus Deus, una fides, unum baptisma”. Doctrinam vero spiritalem talibus studiosius ut inpertias, demandamus. Pro parvulis vero, qui a parentibus subtracti sunt et, an baptizati sint vel non, ignorant, hos ut baptizare debeas secundum patrum traditionem, si non fuerit qui testificet, ratio poscit. Leprosis autem, si fideles christiani fuerint, dominici corporis et sanguinis participatio tribuatur; cum sanis autem convivia celebrare negentur. Adiecisti etiam, quodsi pestifer morbus aut mortalitas in ecclesia, vel monasteriis irrepserit, quos necdum tetigit a loco fugiunt evitantes periculum, unde fatuum hoc videtur. Non enim valet quisquam Dei effugere manus. In finem epistola continebat, quod sunt quidam presbyteri seu episcopi in multis vitiis irretiti, quorum vita in se ipsis sacerdotium maculat. Et si tibi liceret cum eis edere aut loqui, nisi coerciti fuerint, dicimus ut hos
Abbreviated transcription (Latin):
est duos uel tres calices
in altario ponere cum mis¬
sarũ solenna celebranter
De nimolatiis autẽ estis
consuliusti si a sidelibus
suꝑductũ fuerit iuiifice
crucis signũ edi liceret
agnũ ilud sufficit respõ¬
dere quod btũs aplus pare¬
lus dicit Si quis dixit
quia hoc inimolatrũ est
nolite ede ꝓpter eum qui
indicauit ꝓꝑter conssi¬
entram Addidistis ad huc
quod si pat̾ uel nat᷑ filiũ
filiamq intrasepta moste¬
rii in infantie ains sub
regulari tradiderint discipli¬
na utr ũ liceat eis postꝙͣ pu¬
bertatis moleuerunt annos
egredi et matrimomo copu¬
lare hoc onmino deuita¬
mus / q nefis est ut obla¬
tis a ꝑntibus deo filiis bo¬
luptatis frena laxentur E¬
muero quosdam baptizatos
absꝙ interrogatione simboli
gins fassus es in hus tua
dilectio teneat a nerquũ mo¬
rem ecclesie quia quisguis
in nomine prĩs et fañ et
spiritus sancti baptizatus
non em̃ in nomine baptizĩte
ẜ in nomĩe trmtatis huiq

Expanded text:
est duos vel tres calices est duos vel tres calices in altario ponere cum missarum solemnia celebrantur. VI. De immolatitiis autem escis consuluisti, si a fidelibus superductum fuerit vivificrucis signum, edi liceret an non. Illud sufficit respondere, quod beatus apostolus Paulus dicit: “Si quis dixerit, quia hoc immolaticium est, nolite edere propter eum, qui indicavit, et propter conscientiam”. Addidisti adhuc, quodsi pater vel mater filium filiamque intra septa monasterii in infantiae annis sub regulari tradiderint disciplinae, utrum liceat eis, postquam pubertatis inoleverint annos, egredi et matrimonio copulare. Hoc omnino devitamus, quia nefas est, ut oblatis a parentibus Deo filiis voluptatis frena laxentur. Enimvero quosdam baptizatos absque interrogatione simbuli sbiteris fassus es. In his tua dilectio teneat antiquum morem aecclesiae: quia, quisquis in nomine patris et filii et spiritus sancti baptizatus non enim in nomine baptizantis, sed in nomine trinitatis huius
Abbreviated transcription (Latin):
ignostunt affuitate gpm¬
quos ad huius copuile
ion accede sotiotatem ded
quia tꝑantia magis et p̃¬
sertum in tam barbaram gẽ¬
ctio censure concedendũ
est ut post quartã gua¬
ungãtur Naui quod pofu¬
isti quod a mulier infirii¬
tate correpta nou ualuent
fitiat iugalis bonũ esset
fi sic ꝑmaneret ut abstiẽ¬
tie uacaret Sed quia hoc
magnorũ est illo qui non
poterit si contine̾ mmbat.
magis Non tamen subsidui
opem substrahat ab illa cui
infirmieis p̃pedit et non
detestabilis culpa exclud ͭ
de ꝓbrõ uero uel quilz sa¬
cerdos a pplo accusatus
si car te non fuerint testes
qui crimini illato aꝓpbẽt
uentatem insuirandũ eit
in medio ctillũ testo ꝓss¬
rat de iuocentie sue puri¬
tate cui mda et aperta
sunt ommia sicq maneat
in ꝓprio gradu nar de ha¬
mine quia pontifice confir¬
matus fuerit denuo illi tał
reiteratio ꝓhibenda est in
dum est quod dñs nosten
ihesus xpũs senctis suis
cribuit discopulis Accepͭ

Expanded text:
agnoscunt affinitate propinagnoscunt affinitate propinquos, ad huius copulae non accedere societatem; sed quia temperantia magis, et presertim in tam barbaram genctione censure, concedendum est, at post quartam gNam quod posuisti, quodsi mulier infirmitate correpta non valuerit faciat iugalis: bonum esset, si sic permaneret, ut abstinentiae vacaret; sed, quia hoc magnorum est, ille, qui se non poterit continere, nubat magis. Non tamen subsidii opem subtrahat ab illa, cui infirmitas praepedit et non detestabilis culpa excludit. De presbitero vero vel quilibet sacerdos a populo accusatus, si certi non fuerint testes, qui crimini inlato approbent veritatem iureiurando, erit in medio. Et illum testem proferat de innocentiae suae puritate, cui nuda et aperta sunt omnia; sicque maneat in proprio gradu. Nam de homine, qui a pontifice confirmatus fuerit, denuo illi talis reiteratio prohibenda est. In dum est, quod Dominus noster Jesus Christus sanctis suis tribuit discipulis. Accepi
Abbreviated transcription (Latin):
euerentissimno et
sanctissimo fradr
bonefatio cogu¬
scopo Gregorius sonuis
seruorũ dei desiderabilen
michi a te missus denual
ieligiosus pbr̃ attulit mui¬
tium cum te sospitem mootaͭ
et in mĩsterio ꝓ quo missus
es fauente dẽo ꝓficere mĩ¬
tiauit de tulit etiã a te
missas lrãs ubi indicasti s
ager tñĩtus qui incultus
iacebat et spmarũ aculeis
eꝓ infidelitate riguerat ne¬
mere tue doctrine exarente
semen uerbi suscepit et
fentilem messem ꝓtulit
fidelititis In eisdem brĩs
quibusdam subuexiusti ta¬
pitulis siscitandõ qualit᷑
teneat uel doceat hec stã
apostolica romaua ecclesia
tus principiũ exstitit Et
consulenti tibi de statu egle¬
sãstico non ex nobis qͣsi
ex nobis ẜ eus gratia q
aꝑit os mutũ et lingnas
iñfantiũ facit disertas qͣlit̃
tonere debeas apostolici ui¬
poris doctrina dicemls
Igitur in primis legebat᷑
lt quota progemes ꝓpin¬
quorum matrimonis copa¬
letur dicimus qd̾ oport ue
rati quidem quaidur se

Expanded text:
entissimo ac sanctissimo fratri Bonifacio coepiscopo Gregorius servus servorum Dei. Desiderabilem mihi a te missus Denval religiosus presbyter attulit nuntium, cum te sospitem narravit, et in ministerio, pro quo missus es, favente Deo, proficere nunciavit. Detulit etiam a te missas litteras, ubi indicasti, quod ager dominicus, qui incultus jacebat, et spinarum aculeis ex infidelitate riguerat, vomere tuae doctrinae exarante, semen verbi suscepit, et fertilem messem protulit fidelitatis. In iisdem litteris quaedam subnexuisti capitula, sciscitando qualiter teneat vel doceat haec sancta apostolica Romana Ecclesia.tus principium exstitit, et consulenti tibi de statu Ecclesiae, non ex nobis quasi ex nobis, sed ejus gratia, qui aperit os mutorum, et linguas infantium facit disertas, qualiter tenere debeas apostolici vigoris doctrinam dicimus. I. Igitur in primis legebatur in quota progenie propinquorum matrimonium copulatur. Dicimus qrat quidem, quamdiu se
Abbreviated transcription (Latin):
Not enĩ habebis licentiam
frater pro iure cepti labo¬
ris in uno morari loco sed
confirmatis cordibus frarrũ
et cos oñn fidelĩ qui ru¬
des sunt an illis espiis ꝑti¬
bus ubi tibi dñs aperuũt
uiam salutis predicano nõ
defistas et ubi locum Inus¬
neris necessariũ secundã
cauouicam regulam existo¬
pos ordina eo nostra uice
apostolicam atq canoni¬
cam craditionem cos tene
idocebis Ex hoc enĩ ma¬
gñ mertodis p̃miũ tibi p̃¬
parabis qm̃ ommpotente
do nostros. fatres polebem
ꝓfectm Non pigeat dile¬
tassime frater itmera cape
ispera et diu̾sa ut xpĩana
sdes longe lateq tuo cona¬
nine extendat᷑. Scriptũ
namq est alrta et augusta
ma est quo ducit ad iuitã.
operare itaq frater bonũ
opus quod cepisti ut in die
ꝓpĩ dei nostra merearis di¬
cere inter cetũ sanctorũ
ꝓbabiliũ patrũ assistens
Sar ego et pueri quos dt¬
disti michi non ꝑdidi quẽ
quam ex eis Et iterum.
duẽ quils calenta tradida¬

Expanded text:
Nec enim habebis licentiam, Nec enim habebis licentiam, frater, percepti laboris in uno morari loco. Sed confirma corda fratrum et omnium fidelium, qui rures sunt in illis Speriis partibus; ubi tibi Dominus aperuerit viam salutis, praedicare non desistas. Et ubi locum inveneris necessarium, secundum canonicam regulam episcopos ordina ex nostra vice, et apostolicam atque canonicam traditionem eos tenere edocabis. Ex hoc enim magnum mercedis praemium tibi praeparabis, quoniam omnipotenti Deo nostro facies plebem perfectam. Non pigeat, dilectissime frater, itinera carpere aspera et diversa, ut Christiana fides longe lateque tuo conamine extendatur. Scriptum namque est: Arcta et angusta via est quae ducit ad vitam. Operare itaque, frater, bonum opus quod coepisti, ut in die Christi Dei nostri merearis dicere inter coetum sanctorum probabilium Patrum assistens: Ecce ego et pueri quos dedisti mihi; non perdidi ex eis quemquam. Et iterum: Domine, quinque talenta tradidi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmius itaͬ egasti Itaq nõ
Desmas frater reuerentissi¬
me docendo oos sanctam ca¬
tholicam et apostolicam ro¬
mane se dis traditronem ut
illuminent᷑ rudes et mã sa¬
illi a quibus fuerunt oidinati
non qui eos ordinauernt
si bone actioiuis et catholici
bũdictionem ꝓbratus susti¬
piant et tonfecrentur et sic
nnisterio sacro fungantur
ibl uero qui baxtizate sunit
ꝑ diu̾sitatem et declinatio¬
nem fuguarũ gentilitatis
tamen quia in nomĩe t̾rita¬
tis baxtizati funt o coe ꝑ
mari nam uiulo existoxꝯ
a nobis est ordinatus etsi
aliquid excedit extra cauo¬
ntam regulam doce et cor¬
rige eum iuxta romane egle¬
sie traditionem quã a nob
accexisti De concilio uero ut
iuxta ripam damby de¬
beas celebrare nostra ite
precipunus statornitati tue
apostolica auctoritate ibidẽ
presentari et inquantũ do¬
ninus tibi nres dedent p̾¬
dicare udbĩ salutis ne cests
ut religio xpiana in noie
dñi crestat et multiplicet᷑

Expanded text:
cipimus ita peregisti. Itaque non cipimus ita peregisti. Itaque non desinas, frater reverentissime, docendo tholicam et apostolicam Romanae sedis traditionem, ut illuminentur rudes, et viam sailli a quibus fuerint ordinati, fuisse annon qui eos ordinaverunt, si bonae actionis, et catholici benedictionem presbyteratus suscipiant, et consecrentur, et sic ministerio sacro fungantur. Illi vero qui baptizati sunt per diversitatem et declinationem linguarum gentilitatis, tamen quia in nomine Trinitatis baptizati sunt, oportet mari. Nam Vivilo episcopus a nobis est ordinatus. Et si aliquid excedit extra canonicam regulam, doce et corrige eum iuxta Romanae aecclesiae traditionem, quam a nobis accepisti. De concilio vero, ut iuxta ripam Danuvii debeas celebrare nostra vice, praecipimus fraternitati tuae, apostolica auctoritate te ibidem praesentari; et in quantum Dominus tibi vires dederit, praedicare verbum salutis non cesses, ut religio christiana in nomine Domini crescat et multiplicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
seruus seruorũ poi docto
tis Diligentibus deum
omma corpautur in bonũ
Agnostentes itaq in silłis
gentibus quas sua pietate
deus noscer de potestate
paganorũ liberauit eqͣtẽ¬
tũ milia aiãs in sui sauete
mris ecclesie tuo conanii¬
ne et karoli principis sr̃a¬
corum aggregare dignatus
est sed et in baioariorum
prouintia que a te acta sũt
agnostentes datori omni¬
um benorũ dño deo nostro
extensis ad celũ pa liuis
gratias netulmiuis qui ia¬
nuã iiẜicordie et pretatis
i illis ꝑtibus estis ad
cognostendã mã salutis osti
um misericoidie apuit g
mi sit angelu̾ suum qui ⁊d̾a¬
uit nam tuam ante te ip̃a
est gloria in sclã soculorã
Amem
gitur quia indicasti
ordinem occlesiastrcam uiuẽ¬
tos dum existopos non ha¬
bobant in ꝓuntia insi unũ
nomine iuuilo quem nos añ
tempus ordinauimus et qr
cam assensu otilo ducis cor¬
de baioariorũ seu optimatũ
ꝓuintie illius tres alios ordi¬
implesti et sicut tibi p̃ce¬

Expanded text:
SERVUS SERVORUM DEI. Doctortis: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Agnoscentes itaque in syllabis gentibus, quas sua pietate Deus noster de potestate paganorum liberavit et ad centum milia animas in sinu sanctae matris ęccclesiae tuo conamine et Karoli principis Francorum aggregare dignatus est, sed et in Bagoariorum provincia, quae a te acta sunt, agnoscentes, datori omnium bonorum, domino Deo nostro, extensis ad caelum manibus, gratias retulimus, qui ianuam misericordiae et pietatis in illis partibus Hesperiis ad cogum misericordiae aperuit, et misit angelum suum qui praeparavit viam tuam ante te , ipsi est gloria in saecula saeculorum. Amen. Igitur, quia indicastiordinem ecclesiasticum viventes, dum episcopos non habebant in provincia, nisi unum nomine Vivilo, quem nos ante tempus ordinavimus: et quia cum assensu Otilonis ducis eorumdem Bajoariorum, seu optimatum provinciae illius, tres alios ordiimplesti, et sicut tibi prae
Abbreviated transcription (Latin):
pati esse mueniamini qua¬
tuus cognostanus ꝑ eius
mandatũ de ur̃o conuentu
ut in diem aduentus sop̃a¬
ihesu cum fructu bom oꝑis
aute eius cribunal assiste
mereauuir dicentes Ecce
nos et pueri quos dedisti
nobis dñe non ꝑdidimus
g eis queiquam at et uos
Duĩcã uotem audie̾ merea¬
mini dicentem uenite bene

Expanded text:
ati esse inveniamini, quatenus cognoscamus per ejus mandatum de vestro conventu, ut in die adventus Christi Jesu cum fructu boni operis ante ejus tribunal assistere mereamini dicentes: Ecce nos, et pueri quos dedisti nobis, Domine, non perdidimus ex eis quemquam, ut et vos dominicam vocem audire mereamini dicentem: Veni
Abbreviated transcription (Latin):
tilitatis ritum et doctiinam
uel uenientiũ britonũ uel fal¬
sorum sacerdotum heretioꝵ
siue adulteros aut undecũq
suit / nõi̾entes ac prohiben¬
ces abitiatis et ut płm uo
bis a deo cõmissum pus ad¬
monitionibus edoceatis
et aut sacrifitiis mortuoꝵ
ominino deuicetis et iuxta
quod fueritis a predicto
nostro consacerdote edocti
ita catholicam et aplicam
Doctrinam tenentes dno
deo et saluatore nr̃o pla ce
festinetis Et in quo uobis
loco ad colebrandũ concilia
conuenire mandauerit suie
iuxta damibiĩ siue in cuu¬
tate augusta uel ubicmg¬

Expanded text:
tilitatis ritum et doctrinam vel venientium Brittonum vel falsorum sacerdotum hereticorum sive adulteros, aut undecumque sint, rennuentes ac prohibentes abiciatis. Et ut populum vobis a Deo commissum piis ammonitionibus edoceatis et a sacrificiis mortuorum omnino devitetis. Et iuxta quod fueritis a predicto nostro consacerdote edocti, ita catholicam et apostolicam doctrinam tenentes, domino Deo et salvatori nostro placere festinetis. Et in quo vobis loco ad celebranda concilia convenire mandaverit, sive iuxta Danuvium sive in civitate Augusta vel ubic
Abbreviated transcription (Latin):
ea fiuisti fidelis supra multa
intra in gaudiũ dñi tui doꝰ
te incolumem aistodiat re¬
uerentissime fuater data
dño pussimo augusto leone
Amo .xx. indictione o¬

Expanded text:
lta intra in gaudium domini tui! Deus te incolomem custodiat, reverentissime frater. Data domno piissimo augusto Leone, anno XX, indictione
Abbreviated transcription (Latin):
salomonem cui non addit᷑ regẽ
ligit᷑ pr̃is sui dd̾ regnũ salo¬
mon iure hereditario posside̾
et ad dd̾ honor regni plus ꝑ¬
tine quod pͥmus ex illa gene¬
racione regnũ obtinuit Sicut
et abel in iusticia hõi p̾ma
in t̾ra iustus fieri ceꝑit uñ qiͣ
hereditario iure pr̃m succedũt
Sic ões uistr uestigia abel in
cũctis iusticie ꝑtibus cupiũt
Sed ista muestigacõe recte mai¬
tatus aliquis forte int̾rogabͭ
Cur go inquiens dũ abel iusti ͤ
primãtũ tenuit non hũc deus
sine morte ad testimo nouissi¬
mi temꝑis reẜuauit ut in mũ¬
di fine ip̃e doctor existeret
ueritatis qui in pn̾cipio etat
auctor ꝑfecti oꝑis ac tamẽ
huic responsiomi obuiare po¬
terit qui iusticiã in tribus
ꝑtibus constare nouit Tota
eñ iusticia hec est uginitas
sacerdotiũ et mͣrtiriũ Que
criplex iusticia in abel pͥmo
fuit qui et munera deo pla¬
cita obtulit ꝓsapiã gn̾is in
qui in temꝑe illuis legis ui¬

Expanded text:
Salomonem , cui non additur, regeSalomonem , cui non additur, regeligitur patris sui David regnum Salomon haereditario jure possidere, et ad David honorem regni plus pertinere, quod primus ex illa generatione regnum obtinuit; sicut et Abel in justitia hominum in terra justus fieri coepit. Unde quasi haereditario jure patrum succedunt, sic omnes justi vestigia Abel in cunctis justitiae partibus capiunt. Sed ista investigatione recte incitatus aliquis fortasse interrogabit; Cur ergo, inquiens, dum Abel justitiae primatum tenuit, non hunc Deus sine morte ad testimonium novissimi temporis reservavit, ut in mundi fine ipse doctor existeret veritatis, qui in principio erat auctor perfecti operis? Attamen huic responsioni congrue obviare poterit, qui justitiam in tribus partibus constare novit. Tota enim justitia haec est, virginitas, sacerdotium, et martyrium. Quae triplex justitia in Abel primo fuit, qui et munera Deo placita obtulit, prosapiam generis in qui in tempore illius legis vi
Abbreviated transcription (Latin):
t autem ab ipso hũam
generis post pegatũ
origniale primordio hoiẽs qñz
paucos hoĩes elegit quibus
noticiã sue amicitie demonstra¬
ret quos ꝓcessu temꝑis pau¬
latim plures usq sue pñtie ad
uentũ qͦusq in aduentu suo õẽ
gonus humanũ per totũ orbẽ
illuĩaret Ex quibus paucis
primus abel tocius humane
uisticie princeps et 2ꝰ post
eũ enoch insiguissimus añ
diluuiũ eligit᷑ quibus sũma
iusticie in nutio ip̃o mũdi et
fine cõmittit᷑ unus enĩ stãti
mũdi principio sanguinis
sui tripudio coronatus mͣrti¬
rio arripit᷑ alt̾ adhuc sine
morte in testimoniũ nouissumm
temporis ⁊ eseruat᷑ Sed huic
ens A sanguĩẽ abel uisti usq̃
ad sanguinem zacharie in eo
enĩ ꝙ dicit a sangiuẽ ab el
iusti usq ad sanguinẽ zacha¬
rie et non addidit iusti here¬
ditatem iustitie abel tenere
zachariã ostendit Sicut ete
ii genealogia saluatoris sca¬
bit᷑ Iesse aut genuit dauld
regem dauid aut nex genuit

Expanded text:
t autem ab ipso humani generis post peccatum originale primordio homines quanpaucos homines elegit, quibus notitiam suae amicitiae demonstraret: quos processu temporis paulatim plures usque adventum, quousque in adventu suo omne genus humanum per totum orbem illuminaret. Ex quibus paucis primus Abel totius humanae justitiae princeps, et secundus post eum Enoch, insignissimus ante diluvium eligitur, quibus summa justitiae in initio ipso mundi et fine committitur. Unus enim statim mundi principio sanguinis sui tripudio coronatus, martyrio arripitur . Alter adhuc sine morte , in testimonium novissimi temporis reservatur. Sed huic ens, A sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae . In eo enim quod dicit, A sanguine Abel justi, usque ad sanguinem Zachariae, et non addidit, justi; haereditatem justitiae Abel tenere Zachariam ostendit. Sicut etiam in genealogia Salvatoris scribitur, Jesse autem genuit David regem, David autem rex genuit
Abbreviated transcription (Latin):
ris delicta remittit S dum
in hoc oꝑe intellectũ potius
rerũ gestarũ quã figuralem
exposicõm assumpsimus quod
menti aquas ad diluuiũ ue¬
nire putant etiam ante dilu¬
uiũ pliuuas in mũdo fuisse
non estimant occasione illiꝯ
qui post diluiũ in nubibꝰ
est constitutus dñi arcus in
hac est iacione ducti ex ip¬
sarũ natura creaturarłi In¬
uestigantes qd si ulla serena
ante diluuiũ pliuua fieret
yris idest arcus ille in nubi¬
bus trems aꝑꝑet qui per
solem semꝑ et humectas sere¬
nas q iibes efficit᷑ et non
a sole tm̃i fieri ẜ etiã per lu¬
nã aliquotiens in serens m¬
bibus iudet᷑. poterat ergo
ullis turbulenti aeris mota¬
tiombus et pluuiis ꝑ ma¬
tutinũ et uesꝑtinũ rorẽ ali
ut in ipsa sua fortitudine si¬
cut hoies longeuos et sain¬
tate corporũ alacres habue¬
rat ita et mũdus ip̃e nulł
adhuc ꝑturbatiombus agi¬
tatus aptos uestentibus fe¬
rens fructus confisteret et
a rͣ etate sicut turbulentis

Expanded text:
ris delicta remittat. Sed dum in hoc opere intellectum potius rerum gestarum, quam figuralem expositionem assumpsimus, quodmenti aquas ad diluvium venire ponunt, etiam ante diluvium pluvias in mundo fuisse non aestimant; occasione illius arcus, qui post diluvium in nubibus est constitutus, in hanc aestimationem ducti, ex ipsarum creaturarum natura investigantes, quod si ulla serena ante diluvium pluvia fieret, iris, id est, arcus ille in nubibus serenis appareret; qui per solem semper, et humectas serenasque nubes efficitur: et non a sole tantum fieri, sed etiam per lunam aliquoties in serenis nubibus videtur. Poterat ergo ullis turbulenti aeris immutationibus et pluviis per matutinum et vespertinum rorem ali; ut in ipsa fortitudine sicut homines longaevos et sanitate corporum alacres habuerit, ita et mundus ipse nullis adhuc perturbationibus agitatus aptos vescentibus ferens fructus consisteret: et a secunda aetate sicut turbulentis
Abbreviated transcription (Latin):
nũ namq oraculũ ita infertur
maledicta terra in eꝑe tuo et
reliqua Qrua in re notandũ¬
et ipsa aĩalia q̃ maledictã t̾rã
manducauerũt expertio ma¬
ledictionis esse nõ posse p̃ẜtĩ
cũ t̾ra cũ suis aĩalibus male¬
uicta erat itin gͦ alia adh ͭ
questio succurrit quãe deus
etiã aquis in ade maledut o
non maledixit Cui facilime
respondet᷑ ꝙ non aquã cont᷑
interdictu᷑ dñi bibit ẜ de t̾re
fuuctu homo cõmedit Excep¬
tis quoq hus rationibus aꝗs
cunata humana corꝑalia c̾mĩa
simul et spũalia purgant᷑
diquatilia tñi maledictio uindc̃e
mon succũbunt quia in male¬
dictionis ꝑticipatõe nõ funt
ac per hoc et dñs cũ mortis
humane maledictũ nesur gẽdo
deposuerat nen trescrur s
debat cum ad confirmacõm
piscis assi ꝑtem et faiuom
mellis accipies manducauit
e aĩalibus quoq q̃ in t̾¬

Expanded text:
vinum namque oraculum ita infertur, vinum namque oraculum ita infertur, Maledicta terra in opere tuo , etc. Qua in re notandum, ipsa animalia quae maledictam terram manducaverunt, expertia maledictionis esse non posse, praesertim cum terra cum suis animalibus maledicta erat. Iterum ergo alia adhuc quaestio surgit: Quare Deus etiam aquis in Adae maledicto non maledixit? Cui facillime respondetur, quod non aquam contra interdictum Domini bibit, sed de terrae fructu homo comedit. Exceptis quoque his rationibus, aquis cuncta humana corporalia crimina simul et spiritualia purgantur. Aquatilia enim maledicto vindictae non succumbunt, quia in maledictionis participatione non sunt. Ac per hoc et Dominus, cum mortis humanae maledictum resurgendo deposuerat, non terrestrium, sed debat, cum ad confirmationem piscis assi partem et favum mellis accipiens manducavit . De animalibus quae nec in te
Abbreviated transcription (Latin):
filio imisteriũ consulni sui solo
insmuat etꝙ archam per
lougi tꝑis spatiũ fabricare cõ¬
mendat ut uel ille per hoc ftm̃
morte inminente cũ domo
sua liberaretur uel uidentes¬
et inminens exitiũ ꝑtime¬
stentes ad delictorũ penitu¬
dinem reuocarent᷑ Sed illo
contumacit̾ et negligent̾ iudi ͦ
contempto ex insꝑato temꝑe
deus offensus ad cõe corps
tocius orbis excidiũ aquis
uniu̾sa t̾re spadia parit ob¬
texit et exceptis q̃ archa
clauserat cuncta q̃ in t̾ra
tm̃i uiue̾ possunt hoĩes et
cetera ciãntia ab ipo celo
aqua conducta deleuit ẜ
plaga illa non tetigit t̾re
na tm̃ aĩalia mortificauit
quo in loco astute q̃rentibꝰ
absolucõe indigens questro
subuent Quamobrẽ t̾re¬
na aĩalia huãne uindicte
plusquã aquatica succũbũt
quorũ nec plura peccanuiͫ
gesta sabueniũt In poc̃o tamẽ
primi hom̃ĩs t̾ra de qua gusta¬
uerat statim maledicit᷑ per di¬

Expanded text:
filio, mysterium consilii sui soli filio, mysterium consilii sui soli insinuat, eique arcam per longi temporis spatium fabricare commendat: ut vel ille per hoc factum morte imminente cum domo sua liberaretur, vel videntes imminens exitium pertimescentes ad delictorum poenitudinem revocarentur . Sed illo contumaciter et negligenter judicio contempto, ex insperato tempore Deus offensus, ad commune totius orbis excidium, aquis universa terrae spatia pariter obtexit: et exceptis quae arca clauserat, cuncta quae in terra tantum vivere possunt, homines et caetera animantia ab ipso coelo aqua conducta delevit . Sed plaga illa non tetigit; terrena tantum animalia mortificavit. Quo in loco astute quaerentibus ac solutione indigens quaestio subvenit: Quamobrem terrena animalia humanae vindictae plus quam aquatica succumbunt, quorum nec plura peccaminum gesta subveniunt? In peccato tamen primi hominis, terra de qua gustaverat, statim male dicitur. Per di
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris qui uirgo et mͣr¬
noch uero sme morte ꝑ
tocius pene seculi ep̃s
remotus ab hom̃ũ cõuersa ͦͦ
si non peccarent generata
prole cõmutarent᷑ in uitam
spũalem sine morte ostende᷑
Sed licet longo reẜuatus tꝑe
adhuc uiuit mortis tñ debitũ
quod omẽs in adã assumpsinꝯ
iutare non poterit Certe
quare quasi contra naturã
extra hũami eui methas ha
aite longo admodũ tꝑe distẽ¬
dit᷑. actamẽ in hoc non no¬
ua natura uni hoĩ gignit᷑
ẜ pristina  gu̾alis om̃ ho¬
minũ gub̾natur insitũ enĩ
om hõinũ in prima condi¬
libre geneseos historiã con¬
siderantibus esse apparet ut
mors nẽ methas extͥmĩarz
Nde ꝓcessu temporis hoĩ¬
bus pret̾ origniale pccm̃
ꝑ ꝓpria studia in dei
offensam procedentibus et in
obluuonẽ sui conditoris dici¬
dentibus cũ ꝑ enorme pccm
grandi corporis mole gigãtes
essent exorti tocus terre fa¬
cuis aquis diluun diluere
parat Et uiro ꝑfecto in gn̾e
suo reꝑto noc iudelicet lamech

Expanded text:
qui virgo, et sacernoch vero sine morte, per totius pene saeculi tempus remotus ab hominum conversatione si non peccarent, generata prole commutarentur in vitam spiritualem sine morte, ostenderetur. Sed licet longo reservatus tempore adhuc vivat; mortis tamen debitum, quod omnes in Adam sumpsimus, vitare non poterit. Certe quare quasi contra naturam, ultra humani aevi metas, hujus vita tam longo admodum tempore distenditur. Attamen in hoc non nova natura uni homini gignitur: sed pristina et generalis omnium hominum gubernatur. Insitum enim omni homini in prima conditione Geneseos libri historiam considerantibus esse apparet, utmors naturae metas exterminaret. nde processu temporis, hominibus post originale peccatum per propria studia in Dei offensam procedentibus, et in oblivionem sui Conditoris decidentibus, cum per enorme peccatum, grandi corporis mole gigantes essent exorti, totius terrae facinus aquis diluere parat: et viro perfecto in genere suo reperto, Noe videlicet Lamech
Abbreviated transcription (Latin):
deus indicare maluit ꝙͣ ad sta¬
tũ priscinũ in nouossimo it̾im
reuosauit et quomodo aiad¬
uersionis sñam accepit nõ
occultauit a quo aliqñ ꝑ cleme¬
tie sue ueniã satisfactionẽ acci¬
pere non recusauit hant go
anglos sed abrahe semen app̃¬
hendit deus cum enĩ creator
clemens et misericors in sũma
illa et in cõmuta ᷝ ͥ dei pris
manens sonã in serui formã
semetipmi exmanire uoluit
non angelicã naturã s hũã¬
nam appñdit Sed in hõc quest
nascitur cum deus angelis
peccantibus non peꝑcit et
tamẽ peccanti hoĩ ꝑ assump¬
tronem humane carins uemã
relaxauit quare gͦ irreme ᷝ ͥ

Expanded text:
statum pristinum in novissimo iterum revocavit. Et quomodo animadversionis sententiam accepit, non occultavit, a quo aliquando per clementiae suae veniam satisfactionem accipere non recusavit. Hanc erAngelos, sed Abrahae semen apprehendit Deus . Cum enim Creator clemens et misericors in summa illa et incommutabili Dei Patris manens substantia, in servi formam semetipsum exinanire voluit , non angelicam naturam, sed humanam apprehendit. Sed et in hoc quaestio nascitur: cum Deus angelis peccantibus non pepercit, et tamen peccanti homini per assumptionem humanae carnis veniam relaxavit; qua
Abbreviated transcription (Latin):
et similis ero altissimo het de
rege babiloms historica expõne
facilime pñt intelligi insi forte
figurali expõne daelcorpe a dr
caput uerba per allegoriã tu̾f¬
ferant᷑ unde assumpta questro
in hoc libro non dissoluit᷑ dum
historialit̾ in ipso euangelio cã
ruine et siñĩa et uindicta non
manifestat᷑ nsi forte ut cetrri
epistimant orignale illius
pccm̃ in seductione hoĩs per
serpentem esse aliquis dicat
acceꝑat dicente dño maledictꝰ
tu int̾ õma aĩalia et bestias
t̾re suꝑ pectus tuũ gradie¬
ris et trã cõmedes cũctis di¬
ebus iuite tue Ped absit hoc
ꝑsuadere hoĩ pcc̃m in t̾ra insi
ipẽ prius peccaret in tele di¬
tente dño uidi sathanã sicͭ¬

Expanded text:
et ero similis Altissimo ; haec de et ero similis Altissimo ; haec de rege Babylonis historica expositione facillime possunt intelligi, nisi forte figurali expositione de corpore ad caput verba per allegoriam transferantur. Unde loco assumpta quaestio in hoc loco non dissolvitur, dum historialiter in ipso Evangelio causa ruinae et sententia et vindicta non manifestatur. Nisi forte, ut caeteri existimant, originale illius peccatum in seductione hominis per serpentem esse aliquis dicat; acceperat, dicente Domino, Maledictus tu inter omnia animantia et bestias terrae; super pectus tuum gradieris, et terram comedes omnibus diebus vitae tuae ; sed absit hoc, suadere homini peccatum in terra, nisi prius ipse peccaret in coelo, dicente D
Abbreviated transcription (Latin):
orignalit̾ precessit et deinde
ne quod interius eroit hoc ex¬
teruis non esset in dei oꝑibs
etrã corꝑalis et uisibilis crea¬
tura fieri cepit in qua utrq
in spũali alterã in corꝑali in¬
scituit creatura naturas air¬
geloꝵ iudelicet et hõmũ Qui¬
bus pro naturarũ drñtia ex¬
petit etiã habitationũ loca
distinxit Celũ namq an¬
gelis terram hõibus hĩtan¬
dam prescitit Quibus insti¬
tutis utriusq nature ꝑ ccm
angeloꝵ scilicet et hoĩũ
consequit᷑ Sed mandati tnͣs¬
gressio q̃ in hõibus facta es¬
set libri geneseos historia
narrat᷑ Questronẽ uero
nõ mĩmã intuentibus p̾stat
qua causa augeloꝵ delictũ
scripture testuoniis qua¬
lit̾ fc̃m est reticetur Exuis
namq sub ꝑson a babilonici
regis illius angelice riine
uerba per ꝓphetã declarẽ
dicentem sedebo in monte testaͭ¬
iii lateribus aquiloms astendã
suꝑ altitudinem mibiũ et edisti¬
tabo thronũ meũ ad aquilonẽ

Expanded text:
originaliter processit. Et deinde originaliter processit. Et deinde ne quod interius erat, hoc exterius non esset in Dei operibus, etiam corporalis et visibilis creatura fieri coepit: in qua utique in spirituali, alteram in corporali instituit creator naturas, Angelorum videlicet et hominum, quibus, prout naturarum differentia expetit, etiam habitationum loca distinxit. Coelum namque Angelis, terram hominibus habitandam praestitit. Quibus institutis, utriusque naturae peccatum, Angelorum scilicet et hominum consequitur. Sed mandati transgressio quae in hominibus facta erat, libri Geneseos historia narratur. Quaestionem vero non minimam intuentibus praestat, qua causa Angelorum delictum Scripturae testimoniis, qualiter factum est, reticetur. Quamvis namque sub persona Babylonici regis illius angelicae ruinae verba per prophetam declarentur, dicentem: Sedebo in monte Testamenti, in lateribus aquilonis: ascendam super altitudinem nubium, et aedificabo thronum meum ad aquilonem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ efficatiã cotidiane adm̃ĩstͣ¬
tionis nõ fatuĩt in scripture
mira ͥͣ memorant᷑. Sed de
hus mirabilibus latius post¬
modũ qñ ad eoꝵ loca ueneri¬
mus disseremus hoc fixum
interim ꝑmaneat ꝙ consũ¬
matis naturarũ creationibꝰ
in die q ͫͦ deus ab oꝑe illo
requiescit et nũc postmodũ¬
ꝑ multũ om̃e tempus a cre¬
ature tocius gub̾nacõe non
cessat Sed quãus ꝑ six die¬
rũ alt̾nacõm omnis ĩstistita
fuisse creatura ꝑhibet᷑. non
tamẽ hec dierũ alt̾natio
ꝑ spatiũ temꝑis intelligit᷑
Sed in hus oꝑũ uifistitudo
declarat᷑ postea namq hi¬
storie narrator diuisit in
sermone quod deus diuisit in
oꝑis ꝑfectione Simul enĩ ꝯcta
que condidit deus creauit dũ
una uolũtate multiplicẽ õnũ
spẽrũ uarietatem fieri dispo¬
suit In qua uolũtate una õma
simul sine temꝑe fecit essi q̃
ab ip̃o ortu suo pet tempus
dispensare non desut in
primo spũalis creatura nusiᷝͥᷤᷤ

Expanded text:
 efficaciam quotidianae administrationis non faciunt, in Scripturis mirabilia memorantur. Sed dum de his mirabilibus latius postmodum, quando ad eorum loca venerimus, disseremus; hoc fixum interim permaneat, quod consummatis naturarum creationibus, in die septimo Deus ab opere suo requievit, et nunc postmodum per omne tempus a creaturae totius gubernatione non cessat. Sed quamvis per sex dierum alternationem omnis instituta fuisse creatura perhibetur; non tamen haec dierum alternatio per spatium temporis intelligitur: sed in his operum vicissitudo declaratur. Post namque historiae narrator divisit in sermone, quod Deus non divisit in operis perfectione. Simul enim cuncta quae condidit, Deus creavit , dum una voluntate multiplicem omnium specierum varietatem fieri disposuit, in qua voluntate una omnia simul sine tempore esse fecit, quae ab ipso ortu suo per tempus dispensare non desinit. primo spiritualis creatura invisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
creare ibi nouã naturã ẜ gub̾¬
nare oln creatã deus putan¬
dus est Sed ita est potens
in gubnatione creature qui cõ¬
didit ut ueluti natur ã nouani
creare iudeat᷑ cũ abditis nate᷑
finbus quod in illa latebat de¬
ꝓmt Illa gͬ. ĩusitata gub̾na¬
tione cum : es ꝑ uolũtatem

Expanded text:
creare ibi novam naturam, sed gubecreare ibi novam naturam, sed gubernare olim creatam Deus putandus est. Sed ita potens est in gubernatione creaturae qui condidit, ut veluti naturam novam creare videatur, cum ab abditis naturae sinibus, quod in illa latebat, depromit. Illa igitur inusitata gubernatione, cum res per voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse monstrat᷑ ita ut in die ui
cuncta consũmasse que ad insti¬
tucõm et instructionẽ ꝑtinẽt
treature firmissime declarat᷑
Sic enĩ scribit᷑ et consũmauit
deus õma oꝑa sua in die sexto et
Exquo intelligit᷑ deũ in die ui¬
ini die septimo non laborare ẜ
ab oꝑe udeat᷑. cessasse Sed
quod dñs ihesus iudeis die
sabbati requie querentiba respõ¬
dit pater meus usq modo la¬
borat et oꝑatur et ego opor
illũ quẽ die sexto cuncta ꝑfecis¬
se et in dio septmo requieuisse
credimꝰ et usq modo epari
non dubitamus sed quẽadmod̾
tunt consũrasse et nũt oꝑari¬
dem deus intelligit᷑ subtilius
huestigat᷑ in die etemͣ sento
creature naturas ꝑfecit quas
gubnate etiã nũt non desiuĩt
et in die septimo requieuit ab
oꝑe creationis qui nũꝙͣ cessat
a gubernacionis regiũẽ Tt
ergo creator nuc gubnator
deus intelligendũs est ac ꝑ
hoc etiã si noui aliquid in t̾re¬
aturis eporiri udeamꝰ non

Expanded text:
stratur; ita ut in die sexto cuncta consummasse, quae ad institutionem et instructionem pertinent creaturae, firmissime declaretur. Sic enim scribitur: Et consummavit Deus omnia opera sua in die sexto, et . Ex quo intelligitur, Deum in die in die septimo non a labore, sed ab opere videatur cessasse. Sed quod Dominus Jesus Judaeis de sabbati requie quaerentibus respondit, Pater meus usque modo operatur, et ego operor ; illum quidem die sexto cuncta perfecisse et in septimo requievisse credimus, et usque modo operari non dubitamus. Sed quemadmodum tunc consummasse, et nunc operari idem Deus intelligitur, subtilius investigatur. In die enim sexto creaturae, naturas perfecit, quas gubernare etiam nunc non desinit. Et in die septimo requievit ab opere creationis, qui nunquam cessat a gubernationis regimine. Tunc ergo creator, nunc gubernator Deus intelligendus est: ac per hoc etiamsi novi aliquid in creaturis exoriri videamus, non
Abbreviated transcription (Latin):
ignis ille inisi in ꝑfectione creatu¬
parũ omi insi forte dicanius pꝯ
sexti diei ꝑscõem deũ aliquid
creasse quod absit ne mendacem
scripturã ymo nosmetipsos fa¬
tiamus cii go carcer in illacre¬
aturarũ conditione p̃ꝑatus est
illius pccm originauit᷑ illas cre¬
aturas p̃cessit quomã ut scrip¬
tura ait ipẽ ab intro mendax
est et in ueritate non scetit Restat
g̃o ut runa angelica qua cã
a dño tacita est exponamus
dũ illũ treaturarũ dei pn̾
angelũ cecidisse non ambigama
angelicũ uero uulnus uerus
meditus qualit̾ fc̃m̃ sit iudicae
noluit dũ illud postea curae
non destinauit et qualit̾ sit
eiectus ꝑ sinã uindicte reti¬
cuit quem ꝑ penitentiã nullo ͦ¬

Expanded text:
ignis, nisi in perfectione creaturarum omnium? Nisi forte dicamus post sexti diei perfectionem Deum aliquid creasse: quod absit, ne mendacem Scripturam, imo nosmetipsos faciamus. Cui ego carcer in illa creaturarum conditione praeparatus est, illius peccatum originaliter illas creaturas praecessit. Quoniam, ut Scriptura inquit, Ipse ab initio mendax est, et in veritate non stetit . Restat ergo ut ruina angelica, qua causa a Domino tacita est, exponamus, dum illum creaturarum Dei principium angelum cecidisse non ambigamus. Angelicum vero vulnus verus medicus qualiter factum sit, indicare noluit, dum illud postea curare non destinavit. Et qualiter sit ejectus per sententiam vindictae, reticuit, quem per poenitentiam nullo
Abbreviated transcription (Latin):
Uni õipotentis dei aux¬
ilio de mirabilidꝰ re¬
rũ cupimius  tractare ẜ¬
monere unde repetendũ aptiꝰ
et sumendũ iudet᷑ exordiũ
quã ab ipso rerũ om̃i trea¬
tore de quo sepe scriptur a
actestat᷑ dicens Cui facit
magna et inscrutabilia et
mira ᷝ ͥ ͣ quibus non est nũs
Quor om̃i mira ᷝ ͣ uelut
princpale quoddã fũda ͫͣ̃
instituit quando om̃es quas condid̃
creaturas ex nichilo fecit Etmis
go et oĩpotens creator rex trinus
et indiuidua semꝑ manens sine ullo
potencie sue detrimento solus siĩ
temꝑe cunctas precessit creatu¬
ras eic deinde ut nimensã boni¬
tatem ac potentiã et beniuolen¬
tiam quas in se solo prius etiã
mi materia quã ip̃e prius exo
nichilo condidit cunctariẽ uisi¬
biliũ et inuisibiliũ rerũ hoc ⁊
sensibiliũ et insensibiliũ intelle̾c¬
tualiũ et intellcũ carentiũ spe

Expanded text:
um omnipotentis Dei auxilio de mirabilibus rerum cupimus tractare sermonem, unde repetendum aptius et sumendum videtur exordium, quam ab ipso rerum omnium Creatore, de quo saepe Scriptura attestatur dicens: Qui facit magna et inscrutabilia et mirabilia, quorum non est Quorum omnium mirabilium velut principale quoddam fundamentum instituit, quando omnes quas condidit creaturas, ex nihilo fecit. Aeternus ergo et omnipotens Creator rerum, trinus et individuus semper manens, sine ullo potentiae suae detrimento, solus sine tempore cunctas praecessit creaturas: ac deinde ut immensam bonitatem ac potentiam et benevolentiam, quas in se solo prius habuitmi materia, quam ipse prius ex nihilo condidit, cunctarum visibilium et invisibilium rerum, hoc est, sensibilium et insensibilium, intellectualium et intel
Abbreviated transcription (Latin):
nem celi dedit eis et possut
aues celi habitare et uolucͤs
celi indos habent ubi requie¬
scant Cataractes gͦ in celo
in nubibus iudelicet factas
ut pluuia ueninet illi p̃dicti
estimant Quẽadmod̾ etiã
nũc tale mĩsteriũ per nibes
fieri totus mũdus nõ ambi¬
gat S tunc cataractas aꝑtas
scriptura sancta ꝯmemorat
effusio pluiualis facta erat Ce¬
teri ueno istas catharactas ini
sũmo illo firmamento quod
ut diuderet inter aquas et
aquas deus in principio fe¬
cerat factas fuisse plus dili¬
gunt quidẽ illas aquas quas
sapra celt firmamentũ posu¬
erat ad tale mĩsteriũ pp̃asse
dicunt et in hac condicione
suꝑioris et inferioꝵ aq̃ sacri
baptismatis misteriũ figura¬
le exposicione inspituit᷑ dũ

Expanded text:
nem coeli dedit eis ; et, Possint nem coeli dedit eis ; et, Possint aves coeli habitare ; et, Volucres coeli nidos habent ubi requiescunt ? Cataractas ergo in coelo, in nubibus videlicet factas ut pluvia veniret, illi praedicti aestimant, quemadmodum etiam nunc tale ministerium per nubes fieri totus mundus non ambigit. Sed tunc cataractas coeli apertas Scriptura sancta commemorat, effusio pluvialis facta erat. Caeteri vero istas cataractas in summo illo firmamento, quod ut divideret inter aquas et aquas, Deus in principio fecerat, factas prius esse dicunt: qui Deum illas aquas, quas supra firmamentum posuerat, ad tale ministerium praeparasse dicunt: et in hac conditione et superioris et inferioris aquae, sacri Baptismatis ministerium figurali expositione inspici
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt fontes abissi magne
et ꝓhibite sunt pluuie de cele
Si fontes illi qui nũc ꝑ t̾ras
fluũt in diluiuo aꝑti sunt qͦ
iterũ clausi ꝓnũtian᷑ insi nõ
ommes fontes clausos esse de¬
nũtient pret̾ eos cm̃modo ꝑ
quos exitus huiꝰ aditus mi¬
instrabat᷑ uerũ etiã hoc pro
confirmant fontes etĩ qui clau¬
si erant cum illa insolens erup¬
tio prohiberet᷑ postea aꝑtos
fuisse sequens natio demonse̾t¬
pronũtiat dũ aque ibant
perant qui postea ut cessa¬
ret eruptio clausi erant ez
cum iterũ aqua reuocaret᷑
etram fontes qui tlausi erãt
referant᷑ Aque enĩ q̃ clauẜ
iamus uenire non poterãt
quo retro insi aꝑtis aditis
remeabant de eo auten
quod dr̃ et catharacte celi
aꝑte sunt et facta est pliuua
non mĩori modo diligentia in¬
digens questio diuersis inqui¬
sicor sententus uentilata di¬
nostitur quibusdam namq placz
Et celi dabunt ymbrem et
t̾ra dabit fructũ suũ et pa¬

Expanded text:
si sunt fontes abyssi magnae, si sunt fontes abyssi magnae, et prohibitae sunt pluviae de coelo? Si fontes illi, qui nunc per terras fluunt, in diluvio aperti sunt, quomodo iterum clausi pronuntiantur? nisi non omnes fontes clausos esse denuntient, praeter eos tantummodo, per quos exitus hujus aditus administrabatur. Verum etiam hoc pro confirmant. Fontes enim qui clausi erant, cum illa insolens eruptio prohiberetur, postea apertos fuisse sequens ratio pronuntiat, dum aquae ibant perant, qui post, ut cessaret eruptio, clausi erant. Sed cum iterum aqua revocaretur, etiam fontes, qui clausi fuerant, reserantur. Aquae enim quae clausis januis venire non poterant, quomodo retro, nisi apertis aditibus, reintrabant? De eo autem quod dicitur, Et cataractae coeli apertae sunt, et facta est pluvia, non minori diligentia indigens quaestio, diversis inquisitorum sententiis ventilata dignoscitur. Quibusdam namque placeEt coeli dabunt imbrem, et terra dabit fructum suum ; et, Pa