comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solũ in p̃sentis uitȩ iustificatione. sed eci¬
am in futuri scłi remuneratione dieit
gratrã ꝑmanere. ⁊ super nos hoc est suꝑ
omĩa bona cuiꝰ libet hominis merita in
dei bonitate asserit abundare dicens:
Ut ostendat in seculis suꝑ uenientibus
abundantes diuitias gr̃e sue in bonitate
suꝑ nos in xp̃o iħu: Gratia ẽ gͥ retributio
pia. qͣ ds̃ in p̃senti tpr malis bona tribu¬
it. illis uidelicet quos iustificat impios.
ut deputet᷑ fides ad iusticiã. De qua retͥ¬
butione dauid dicit Qͥd retribuã dño ꝓ
omĩb que recribuit mͥ Gr̃a est ⁊ illa nista
retributio qͣ bonis suis meliora retribu¬
ens ds̃ głificaturus ẽ ustos & hoc enĩ
gr̃e opus erit. qͥa ut hoc mereãt᷑ ip̃a p̾uenien¬
dõmiscdit̾ ĩcip̃. ip̃a sub seq̃ndo eustod̾. Ista gr̃a
loco: Misccłia tua subs equet᷑ me. ꝑ om̃s
dies uitȩ meȩ Preuenit gͥ impiũ ut
fiat iustus: Subsequit᷑ iustũ ne fiat
impius preuenit cecũ: ut lumen qđ nõ

Expanded text:
solum in praesentis vitae justificatione, sed etiam in futuri saeculi remuneratione, dicit gratiam permanere, et super nos, hoc est super omnia bona cujuslibet hominis merita in Dei bonitate asserit abundare, dicens: Ut ostendat in saeculis supervenientibus abundantes divitias gratiae suae, in bonitate super nos in Christo Jesu . Gratia est igitur retributio pia, qua Deus in praesenti tempore malis bona retribuit: illis videlicet quos justificat impios, ut deputetur fides ad justitiam. De qua retributione David dicit: Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi ? Gratia est et illa justa retributio, qua bonis suis meliora retribuens, Deus glorificaturus est justos. Et hoc enim gratiae opus erit. Quia ut hoc mereantur, ipsa praeveniendo, misericorditer incipit; ipsa subsequendo, custodit. Ista gratia loco: Misericordia tua subsequitur me per omnes dies vitae meae . Praevenit igitur impium, ut fiat justus; subsequitur justum, ne fiat impius. Praevenit caecum, ut lumen quod non
Abbreviated transcription (Latin):
& illecti recedũt cͥminosi. sed ad mortẽ scda
qũa necesse ẽ ut patiãtur retribuente
iuftissimo udice: Seu quiante ꝑceptam
grãm baptismi recedũt de sclo. Siie qui
in uacuum grãm recipientes. dei paceo¬
tũ baptismũ usq infinẽ p̃sentis uitẽ
malunt serui esse peceati. nec uolũt dũ
tẽpus ẽ acceptabile ⁊ dies salutis cõũ¬
ti a uia sua mala ut uiuant. ⁊ ignora¬
tes qͥa benignitas dĩ ad pęnitentiam eos
nitens cor. thesaurieant sibi irã in
die irȩ ⁊ reuelationis iusti iudicũ dĩ : De
illa g morte quã sibi peccatores manibas
ibiᷤ accersiert̃. ⁊ estimantes eam amica deflux̃¬
runt: dicit᷑: Nolite delare mortẽ in erro¬
rem uitȩ urȩ: neq ad qͥratis ꝑditionẽ ani

Expanded text:
ua abstracti et illecti recidunt criminosi, sed ad mortem secundam, ua abstracti et illecti recidunt criminosi, sed ad mortem secundam, quam necesse est patiantur, retribuente justissimo judice, seu qui ante perceptam gratiam baptismi discedunt de saeculo, sive qui, in vacuum gratiam Dei recipientes post acceptum baptismum, usque in finem praesentis vitae malunt servi esse peccati, nec volunt, dum tempus est acceptabile, et dies salutis, converti a via sua mala, ut vivant; et ignorantes, quoniam benignitas Dei ad poenitentiam eos thesaurizant sibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei . De illa ergo morte, quam sibi peccatores manibus et verbis accersierunt, et aestimantes eam amicam defluxerunt, dicitur: Nolite zelare mortem in errorem vitae vestrae, neque acquiratis perditionem ani
Abbreviated transcription (Latin):
scce qͥ seruiunt inͥ manducabunt:uos uͭ esire¬
teis: ecce qͥ seruunt mͥ bibent: uos uͦ sitietis: ⁊et qͥ
seriuiunt mͥ letibuntur: uos uero confundemini
Ecce qui seruunt mͥ exultabunt in letieatuos au¬
tẽ elamabitis p̃ dolore coradis ur̃i÷ cea contritione sp̃s
ꝑtinent: pdicta sunt tautit modo non ꝓmilsa. Neq
enĩ diceudũ ẽ bonitatis largitate ꝓmissum: qd intẽ¬
tat mniquitatis merito sȩueritas inferendũ: S qua
uero ad ꝑsonã serientiũ deo ꝑcinent: e p̃dicta sũs
epmissa: Tale aliqͥd ẽ in illo eciã saluatoris ir̃i
sermone quo ait Tunc illi ibunt in cõbustionem
pernã: iusti aũt in uitã eterña. Predixit &ꝓmisit
p̃miũ qͦ fruentur iusti: nori aũt ꝓmisit ẜ p̃dixit sup

Expanded text:
Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos vero esurieEcce qui serviunt mihi, manducabunt, vos vero esurietis. Ecce qui serviunt mihi, bibent, vos vero sitietis. Ecce qui serviunt mihi, laetabuntur, vos vero confundemini. Ecce qui serviunt mihi, exsultabunt in laetitia, vos autem clamabitis propter dolorem cordis vestri, et a contritione spiritus non promissa. Neque enim dicendum est bonitatis largitate promissum quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt, et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermone, quo ait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit praemium, quo fruerentur justi, non a
Abbreviated transcription (Latin):
onĩa qͥdem p̃destinata p̃dixerit. non tam̃ om̃a p̃.¬
ebestinata ꝓmiserit: respondemus. promissionẽ diem̃¬
posse neũ aliqͥd ad hoc p̃dicitur faciendũ. ut posit
ei ciui ꝓmitait᷑ ꝓdesse iam factũ: Et ꝓmissũ semper os¬
se doui non semꝑ esse idicu: cũ ꝓmissi largitas seꝑ
lecificet iudicu uͦ seueritas aliquando contstet. Qc̃ꝓ
pheta metuens: huiꝰcdemodi adam̃ orationẽ effunait.
Ne intres in iudiciũ cũ seruo tuo: qͥa non iustificabr
in conspectu tuo om̃is uiuens: Screbat eñ cunctos
pari retribuendos pumtionis uinculo. n ds̃ inqͥbus
beatio gͥ & glorficatio quȩ nonẽ honuni ex homines
exdeo⁊ qͥa multũ scĩs futura fuerat: ideo p̃ddicta ẽ
eo ꝓmissa: P unitio uͦ quȩ ineternũ fuit ĩpis obfuta
Padita ẽ tantũmꝰ non ꝓmissa Qã eciã diauiis te¬
tmonus ficilius ostendit᷑: Inillo qͥppe ꝓphe loco
utrũq parit inuenitur expressum ubi as̃ ꝑssai¬
ant eos qui sibi non seruiunt his arguit uerbis

Expanded text:
omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit, respondemus promissionem diut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii, cum promissi largitas semper laetificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod propheta metuens hujuscemodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitionis vinculo, nisi Deus, in quibus icatio igitur et glorificatio quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa. Punitio vero, quae in aeternum fuit impiis obfutura, praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae loco utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis:
Abbreviated transcription (Latin):
ficationis ȩternȩ: ꝓ gr̃a ius tificationis
indebitȩ Ut gr̃a ius tificationis om̃e
meritũ malũ deleat inqdebito benesicio:
& meritũ boñu iugi cõfirmet auxilio
cugr̃a glorificatioĩs ste recddat᷑ ⁊̃ p̃mio pra aũt
eciam ipsa ideo non iniuste dicit᷑. qã nõm
solũ donis suis ds̃ dona sua redait si
quia tancũ eciã ibi gr̃a diuinȩ recributi¬
onis exuberat. ut in cõparabilit᷑ atq in¬
effabilit̾ om̃e meritũ quãuis bone ⁊ er
deo date humanȩ uoluntatis. atqs oꝑa¬

Expanded text:
eternae pro gratia justificationis indebitae, ut gratia justificationis omne meritum malum deleat indebito beneficio: et meritum bonum jugi confirmet auxilio, cui gratia glorificationis justae reddatur in praemio. Gratia autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quia tantum etiam ibi gratia divinae retributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, quamvis bonae et ex Deo datae, humanae voluntatis atq
Abbreviated transcription (Latin):
Attendamꝰ eciã uitã ȩcerna regnumq
celoꝵ diuinitꝰ fide fidelib p̃paratũ
ipse quippe xp̃s dicturũ se dextris os¬
tendit: Uenite benedicti patͥs nĩ ꝑcipi.¬
te regnũ qđ uobis paratũ est ab ĩicio
mundi: Sed ⁊ hoc ipsũ opꝰ. ẽ. gr̃e. Exgr̃a
enĩ datur. nõ solũ iustifieatis uita bona:
sed eciã glificatis uita etͣna: Q q pauli
tenemus p̃dicatione comꝑtũ dicentis:
tur. nͥ qͥa illa redditur. hec donatures.
ubi illam ds̃ reddit. opꝰ malũ peccato¬
ris hominis punit. qđ nullatenus fecis.¬
set homo nͥ discessisset adeo: Cum uero
deus uitã ȩcernã donat. opꝰ suũ qqͣ in¬
choauit iustificans ĩpiũ. perficit glor¬

Expanded text:
ndamus etiam vitam aeternam, regnumque coelorum divinitus fide fidelibus praeparatum. Ipse quippe Christus dicturum se dextris ostendit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Sed et hoc ipsum opus est gratiae. Ex gratia enim datur non solum justificatis vita bona, sed etiam glorificatis vita aeterna. Quod Pauli tenemus praedicatione compertum, dicentis: tur, nisi quia illa redditur, haec donatur? Sed ubi illam Deus reddit, opus malum peccatoris hominis punit, quod nullatenus fecisset homo, nisi discessisset a Deo. Cum vero Deus vitam aeternam donat, opus suum quod inchoavit justificans impium, perficit glor
Abbreviated transcription (Latin):
facimus. qđ dõ in nobis faciente datur
nobis ut faciamꝰ: Qd̃ euidenter in epłã ad
hebreos ostenditur. uͥ cũ dedeo dictum
esset. aꝑtet uos in om̃i bono ut faciatis
uoluntatẽ eius cõtinuo sequit᷑. faciens in
uobis qd̾ placeat coiã se Om̃e igitur

Expanded text:
facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod evidenter in Epistola ad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus, continuo sequitur: Faciens in vobis quod p
Abbreviated transcription (Latin):
in his causa p̃destinationis querat᷑: non utiq alia
seil sola gratuita dei misericaidia reꝑte . Ipse est
enĩ deqͦ dicit psalmus Misericors & miserator auis :
lone animis & multe misedie Non insinẽ irascetur.
neq unȩc̃um indignabit᷑ non scãm peccata nr̃a
feeit nobis. neq scãm inioͥtates nr̃as retribuit nob̾.

Expanded text:
in his causa praedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia reperitur. Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae misericordiae: non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit no
Abbreviated transcription (Latin):
Nongͦ p̃destinati s̃ mali ad hoc qd male
operantur a concupiscentia sua abstrac¬
ti ⁊ illecti. sed ad hoc qđ iuste patiunt᷑ in¬
uiti: Predestinationis enĩ nomine. nõ aliqͣ
uoluntatis humanȩ coactiua necessitas ex

Expanded text:
o praedestinati sunt mali ad hoc quod male operantur, a concupiscentia sua abstracti et illecti, sed ad hoc quod juste patiuntur inviti. Praedestinationis enim nomine non aliqua voluntatis humanae coactitia n
Abbreviated transcription (Latin):
glorificat pius. Qa qͦs iustificauit. illos
& glorificauit. eadẽ sit oꝑatio gr̃ȩ quȩ
meritũ hominis bonũ ⁊ miciat ad iusticiã.
& consũmat ad głam: Pmo inchoans in ho¬
mine uoluntatẽ bonã: deinde eandẽ uolũ¬
tatem adiuuans inchoatã. ut eadẽ uolũtas
& diuino dono bona sit: ⁊ diuino adiutor¬
io malã suꝑare cõcupiscentiã possit. ⁊ dõ
ꝑficiente talis postinodũ ipsa uoluntas
Sit. ut malã concupiscentiã habere non
possit: Ac sic in p̃senti uita gr̃ae adiutorio
infirmitati nõ cȩdat. in futura aũt gr̃e be¬
neficio infirmitatẽ non habeat: Et nunc re¬
creetur continuo iuuamine medicaminis:
tũc uͦ fruat᷑ etererna plenitudine sam-¬
tatis: h ec aũt ds̃ sicut in p̃destinatione sẽ¬
ꝑ habuit: sic ꝑ grãm sicut p̃destinauerat
facit Predestinationis ĩpsius ĩtaq insinu¬
atur agnitio. cũ dicit scͥpt᷑a. ⁊ p̃paratur uo¬

Expanded text:
glorificat pius, « quia quos justificavit, illos glorificat pius, « quia quos justificavit, illos et glorificavit , » eadem sit operatio gratiae quae meritum hominis bonum, et initiat ad justitiam, et consummat ad gloriam. Primo inchoans in homine voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans inchoatam, ut eadem voluntas et divino dono bona sit, et divino adjutorio malam superare concupiscentiam possit, et Deo perficiente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit. Ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem, gratiae beneficio, infirmitatem non habeat. Et nunc recreetur continuo juvamine medicaminis, tunc vero fruatur aeterna plenitudine sanitatis. Haec autem Deus, sicut in praedestinatione semper habuit, sic per gratiam, sicut praedestinaverat, facit. Praedestinationis itaque ipsius insinuatur agnitio, cum dicit Scriptura: Et praeparatur vo
Abbreviated transcription (Latin):
miam ⁊ iudiciũ eantat ȩecła: cuiꝰ hoc opꝰ
ẽ in homine. ut oculto uoluntatis sue
nõ tamen iniusto cosilio aut graturtam
miscłiam p̃roget misero autꝰ debitam
iusticiã rependat iniusto. ĩmo aut mise¬
ricordite r debitori donet qđ si uellet iꝰ¬
te posset exigere. aut iuste cũ usuris qđ
suũ est exigat: ⁊ iniqͦ debitori qđ debet᷑
ueniat: Ipse enĩ donat gͣtis indigno gr̃am.
qua iustificatꝰ impiꝰ illuminetur mun̾e
bonȩ uoluntatis: ⁊ facultate bonȩ oꝑatio¬
nis. uͥt p̃ueniente diuina mĩa bonu uelle
incipiat. ⁊ subsequente miscdia: bonum
qđͣ uult facere ualeat Utrũq aũt p̃des
tate. in qua sic futurũ esfectũ hominis
renouandi disposuit: ut eius uoluntas
in oꝑe nouo. noua esse non possit: Donat
eciam gr̃am digno in retributione mer-¬
cedis ȩt̃nȩ. ut scilicet siue cũ imp⁊ ũ
pie ius tificat iustus. quia de apls ipsi
dicit. ut sit ipse iustus ⁊ iustificans eũ
qui ex ficie ẽ itsu. seu cũ iustũ iuste

Expanded text:
iam, et judicium » cantat Ecclesia, cujus hoc opus est in homine, ut occulto voluntatis suae, non tamen injusto consilio, aut gratuitam misericordiam praeroget misero, aut debitam justitiam rependat injusto. Imo aut misericorditer debitori donet quod si vellet juste posset exigere: aut juste cum usuris quod suum est exigat, et iniquo debitori quod debetur eniat. Ipse etenim donat gratis indigno gratiam, qua justificatus impius illuminetur munere bonae voluntatis, et facultate bonae cooperationis; ut praeveniente misericordia bonum velle incipiat et subsequente misericordia bonum quod vult facere valeat. Utrumque autem praedesttabili voluntate, in qua sic futurum effectum hominis renovandi disposuit, ut ejus voluntas in opere novo nova esse non possit . Donat etiam gratiam digno in retributionem mercedis aeternae, ut scilicet sive cum impium pie justificat justus, quia de ipso Apostolus dicit: « Ut sit ipse justus et justificans eum, qui ex fide est Jesu ; » seu cum justum juste
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte eiꝰ: huic uni marti quã peccator
sibi ꝑ contẽptum diuinȩ uissionis iniuste
cõ cupiscendo accersiuit. duplã ds mortẽ
iuste iudicando recribuit. hoc ẽ pͥmã in
separatione anime ⁊ corporis. scĩam inȩ¬
ternã cruciatione amme ⁊ corporis Ae
ꝑ hoc primã qͥa discedente anima caro so¬
la morit᷑ secundã uͦ quando rediens ani.
cauit carne torquet᷑. ut cũ qua cõmiru¬
cauit mortẽ peccati qđ dei bonitas inter¬
dixit homini. eũ ipsa cõmunicet mortem
surplieni. quod parauit diuina iusticia pec¬
catori: De hac morte saluator ñr dicit:
est diuini oꝑis Sed humani ͥ ł in gehẽ¬
nam ꝑ ituri si hoc facit dei eqͥuitas eu¬
I nulla placet peccantis iniqͥtas Q enĩ
diligit iniquitatẽ: odit animã suã: Et
dicit ioħs. quia om̃is qui facit peccatu

Expanded text:
e in gehenna. Huic uni morti, quam peccator sibi per contemptum divinae jussionis injuste concupiscendo arcessivit, duplam Deus mortem juste judicando retribuit; hoc est, primam in separatione animae et corporis, secundam in aeterna cruciatione animae et corporis. Ac per hoc primam, qua, discedente anima, caro sola moritur; secundam vero, quando rediens in cavit, carne torquetur; ut cum qua communicavit mortem peccati, quod Dei bonitas interdixit homini, cum ipsa communicet mortem supplicii, quod paravit divina justitia peccatori. De hac morte Salvator noster diciest divini operis, sed humani. Quod autem in gehenna perituri sunt, hoc facit Dei aequitas, cui nulla placet peccantis iniquitas. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Et dicit Joannes: Quia omnis qui facit peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
Hullus aũt hominũ iuste peccat: quam¬
uis eũ iuste ds̃ peccare ꝑmittat. Iuste eñ
deserit᷑ adeo: qui deserit dm̃: & quia homo
deserens dm̃ peccat: deserens peccator̃e qõ
iusticiã seruat Quid aũt magis iustũ quaut
ille qͥ d̃sid̃io perrandi : ꝓecat ꝓ eo quod deside¬
rans peccare. ipse sibi noxiꝰ eficit᷑. semetip¬
sum peccato suo ledere ꝑmittatur: In scĩs
igit᷑ coronat deus iusticiã ꝙͣ eis gratis ip¬
se tribuit: gͣtis seruauit: gratisq ꝑfecit:
Iniqͦs aũt condẽnauit ꝓ ĩpietate uel iniustici¬
A quã in eis ipse nõ fecit: In illis eñ oꝑa
sua glorificat: in istis aũt oꝑa nõ sua cõ¬
demnat: Hoc itaq p̃destinauit deus quod
erat ipse facturus. aut qđ fuerat largitius:
illud uero nullatenꝰ p̃destinauit: qͣd Siue
ꝑgrãm seu ꝑ iusticiã facturus ipse non fuit:
Pro inde diligentissime reqͥrendũ uidecur
quid in his ds̃ oꝑet᷑ qͦs gratis iustificat: qͥa

Expanded text:
Nullus autem hominum juste peccat, quamNullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui desiderio peccandi jam peccat, pro eo quod desiderans peccare, ipse sibi noxius efficitur, semetipsum peccato suo laedere permittatur? In sanctis igitur coronat Deus justitiam quam eis gratis ipse tribuit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera non sua condemnat. Hoc itaque praedestinavit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam facturus ipse non fuit. Proinde diligentissime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid
Abbreviated transcription (Latin):
tas Et ꝓpt̾ea ibi nũquã deest uoluntatis
effectus: quia uoluntas ipsa nõ aliua in¬
uenitur esse quã uirtꝰ. Quiqͥd aũt uult
potest: qͥ quantũ uult tantũ potest. Prop¬
terea de eo solo dicit᷑. Or̃a quecũq uo¬
luit fecit & iterũ Sub est enĩ tͥ cũ uoles¬
posse: Ideo diximus tantã ibi esse u̾tu¬
tem uoluntatis: quanta ẽ uoluntas ipsa
uirtutis Qͥa cui semꝑ sub est cum uolet
posse: nõ aluid est in illo uelle quã posse:
Quia gͦ deus nulla necessitate cõpellitur
ut aliquid nolens ꝓmittat: nullius utiq
aduersitatis ĩpedit᷑ obstaculo. quo id qđ
ꝓmisit. aut minus quã uult: aut tardi
faciat Proinde potuit sicut uoluit pre¬
narequosdã ad głam: qͦscdã ad pȩnã: Sed qͦs
predestinauit ad głam. p̃destinauit ad ius¬
ticiam: qͦs aũt predestinauit ad pęnã.
non p̃destinauit ad culpã: Posset enim
peccatũ aliqdꝰ ex p̃destinatione dei eẽ: si
posset aliqͥs hominũ iuste peccare:

Expanded text:
tas. Et propterea ibi nunquam deest 11 voluntatis effectus, quia voluntas ipsa non aliud invenitur esse quam virtus. Quidquid autem vult, potest, qui quantum vult, tantum potest. Propterea de solo digne dicitur: Omnia quaecunque voluit, fecit . Et iteruposse . » Ideo diximus tantam ibi esse virtutem voluntatis, quanta et voluntas ipsa virtutis: quia cui semper subest, cum volet, posse, non aliud est in illo velle, quam posse . Quia ergo Deus nulla necessitate compellitur, ut aliquid nolens permittat, nullius utique adversitatis impeditur obstaculo, quo id quod promisit, aut minus quam vult, aut tardius faciat. Proinde potuit, sicut voluit, praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam. Sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad justitiam. Quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Posset enim peccatum aliquod ex praedestinatione Dei esse, si posset aliquis hominum juste peccare.
Abbreviated transcription (Latin):
loquens fidelibus euident̃ oftendit. Ne¬
mini quiꝗͣ debeatis. nͥ ut in uic̃e diliga¬
tis Qͥs aũt fateat᷑ debitũ. si neget accep¬
tum: in eo gͥ qđ nos debe dicimꝰ. ꝓfec¬
to nos accepisse mõstramꝰ:. Dicit qͥppe
beatꝰ apłs: Quid enĩ habes qdđ non acce¬
pisti: si aũt accepisti. qͥd głaris qͣsi non¬

Expanded text:
loquens fidelibus, evidenter ostendit: Neloquens fidelibus, evidenter ostendit: Nemini quidquam debeatis, 2 nisi ut invicem diligatis . Quis autem fateatur debitum, si neget acceptum? In eo igitur, quod nos debere dicimus, profecto nos accepisse monstramus. Dicit quippe B. Apostolus: Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid glori
Abbreviated transcription (Latin):
pro his quos diligit poscit: dũ eciã illa
quȩ tuta sũt met̾uit: Metuit aũt nõ eo
timore quẽ ipsa foras expellit Nã ꝑfec¬
ta caritas foras mitit timorẽ. sed ilło ti¬
more quem nõ adtimorẽ sed ad amor¬
em hab̾e ẽõsuenit Timet gͦ nõ timido ti¬
more. sed casto: Non enĩ timet formidi.¬
ne eͥminis. sed robore p᷑itatis ⁊ firmita¬
te uͥtutis exigis ame p̃terea debitum
qͦd me ĩceleriter dño adiuuante spõdeo
redditurũ: Non enĩ hoc debitũ sic ꝓfite¬
or quẽadmodũ de qͦdã tuus maro me¬
morat. q ipse fatebat᷑. sed redđe posse
negabat. sea illo me deb̾e fateor. in quo
me redđe pꝰse ñ nego sed spondeo Ip̃se
enĩ mͥ donat unde reddã. qui donauit
ut debeã. Nisi enĩ ab illo acciꝑemꝰ. nõ
solũ reddere sed nec ipsum debere pꝰ¬
semus Quid enĩ nobis inuicẽ nͥ carita¬
tẽ debemus : qđutiq beatꝰ paulus hec

Expanded text:
pro his quos diligit poscit, dum etiam illa pro his quos diligit poscit, dum etiam illa quae tuta sunt metuit. Metuit autem non eo timore quem ipsa foras expellit, nam perfecta caritas foras mittit timorem , sed illo timore quem non ad timorem, sed ad amorem habere consuevit. Timet ergo non timido timore , sed casto. Non enim timet formidine criminis, sed robore puritatis et firmitate virtutis. Exigis a me praeterea debitum, quod me celeriter, Domino adjuvante, spondeo redditurum. Non enim hoc debitum sic profiteor quemadmodum de quodam tuus Maro memorat, quod ipse fatebatur, sed reddere posse negabat: sed illud me debere fateor, in quo me reddere posse non nego, sed spondeo. Ipse enim mihi donat unde reddam, qui donavit ut debeam. Nisi enim ab illo acciperemus, non solum reddere, sed nec ipsum debere possemus. Quid enim nobis invicem, nisi caritatem debemus? Quod utique B. Paulus haec
Abbreviated transcription (Latin):
Racias ago dño qđ de bono det.¬
thesauro cordis bona proferre ñ
desinis. & lingua eucharis quȩ in
bono homine abundat puritatẽ tui
cordis insimat: Quȩ licet diuinitꝰ cõcessis
eloquentie fluentis ex uberet. nõ tamen
tantũ credo sermonibꝰ expͥmi: quantũ cͧordis
tui penet᷑ lib cõtineri: Dnuno ⁊ enĩ igne
succensus sic nobis iugit̾ cõpateris ut exi.¬
am illas tͥbulationes quȩ licet accidint
nobis. dño tam̃ adiuuante fuerĩt suꝑatȩ:
tu sic eas ꝓ nobis pene semꝑ pateris. ut quo¬
tiens eas in corde reuolueris: totiens eas
pati qͦdã modo cõpellaris: Eece quãtũ
boni caritas habet. ecce quantã laudem
coram dõ ⁊ hominib possidet. ut dũ doli
qđ aeciit. illi quẽ amat. frequentꝰ recor¬
dando magis ipsa sustineat: Hoc gͦ suꝑ¬
est. ut qđ ipsa caritas facere cõsueũ: ꝓ
nobis iugiter faciatis: Quid aũt ẽ aliua
nisi ut ilłum in quo nos pure diligitis:
ipsũ sẽꝑ ꝓ nobis oretis: Sẽꝑ enĩ caritas

Expanded text:
ratias ago Domino quod de bono thesauro cordis bona proferre non desinis, Et lingua Eucharis, quae in bono homine abundat, puritatem tui cordis insinuat. Quae licet divinitus concessis eloquentiae fluentis exuberet, non tamen tantum credo sermonibus exprimi, quantum scio cordis tui penetralibus contineri. Divino etenim igne succensus, sic nobis jugiter compateris, ut etiam illas tribulationes quae, licet acciderint nobis, Domino tamen adjuvante fuerint superatae, tu sic eas pro nobis pene semper pateris, ut quoties eas corde revolveris, toties eas pati quodammodo compellaris. Ecce quantum boni caritas habet, ecce quantam laudem coram Deo et hominibus possidet, ut dum dolet quod accidit illi quem amat, frequentius recordando magis ipsa sustineat. Hoc ergo superest, ut quod ipsa caritas facere consuevit, pro nobis jugiter faciatis. Quid autem est aliud, nisi ut illum, in quo nos pure diligitis, ipsum semper pro nobis oretis? Semper enim caritas
Abbreviated transcription (Latin):
effectũ: Unde cognoscimꝰ dĩ esse. ut ⁊ bonũ
fac̾e uel imꝰ. ⁊ ut bonũ facere ualeamꝰ: Cui
sensui dauid om̃ino concordat. grãm be¬
ne uolendi sic ostendens diuinȩ largitats
q irectione ddonari: a dño gͦssus hominis
dirigẽt᷑. ⁊uiã eiꝰ uolet: Op̃us qͦq bonũ.
nõ nisi a deo in nobis: ⁊ indõ anobis fieri
mus uͥtutẽ. sci ẽ opus uͥtutis: Sic aũt pro
opere uͥtutis. uͥtutẽ dixit fieri. sicut iolis
pro opere iusticie iusticiam fieri dixit:
ait enĩ qͥ facit iusticiã iustus ẽ. sicut ille

Expanded text:
e facit. Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri mus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri, sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
auercite uos ab om̃ib inpietatibus ues¬
tris. ⁊ nõ erũt uobis in pęnã iniqͥtatis.
proicite auobis om̃s iniquitates ur̃as qͣs
impie fecistis aduersũ me. ⁊ facite uobis
cor nouũ ⁊ sp̃m nouũ & ut qͥd moriemini

Expanded text:
auertite uos ab omnibus impietatibus uestris, et non erunt uobis in poenam iniquitatis. proicite a uobis omnes impietates uestras, quas impie fecistis in me, et facite uobis cor nonum et spiritum nouum. et ut quid moriemini,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fidelib adẽpta cognitio Qͥs enĩ natũ
p̃dicet. cuiꝰ natiuitatẽ ignoret: Qͥs
filiũ dicat. & genitñ nesciat: Quis pa¬
trẽ ualeat credere. quẽ non consid̾at genu¬
isse: Genuit uere pater. & uere natus est¬
natus ẽ filiꝰ. Uerã gͦ filii natiuitatẽ ddatũ ẽ¬
nobis cognoscere. licet datũ non sit qͣlit̃ natꝰ
fuerit enarrare: Qm̃ & ꝓpłia non dixit. ge¬
nerationẽ aũt eiꝰ quis agnouit. s qͥs enarra¬
bit: Quo cͥca diuinã generationẽ quantũ
homini fas ẽ in eo digne cagnoscimꝰ. cũ & ue¬
ram generationẽ dicimꝰ. & ipsam generatio¬
nem que uera ẽ inenarrabilẽ p̃dicamꝰ t̾ iliꝰ
gͦ uere de patris substãtia natꝰ agnoscit᷑.
aũ natiuitas eiꝰ quȩ de in enarrabili do
est in enarrabilis pͣdica tur: In enarrabił
enĩ ꝓculdubio ẽ filu natiuitas uera. qͥa una
est illi cũ iuenarrabili genitore sub stantia:

Expanded text:
tamen fidelibus adempta cognitio. Quis enim natum tamen fidelibus adempta cognitio. Quis enim natum praedicet, cujus nativitatem ignoraret? Quis Filium dicat, et genitum nesciat? Quis Patrem valeat credere quem non consideret genuisse? Genuit vere Pater, et vere natus est Filius. Veram ergo Filii nativitatem datum nobis est agnoscere, licet datum non sit qualiter natus fuerit enarrare. Quoniam et propheta non dixit: Generationem autem ejus quis agnovit, sed quis enarravit ? Quocirca divinam generationem, quantum homini fas est, in eo digne cognoscimus, cum et veram generationem dicimus, et ipsam generationem, quae vera est, inenarrabilem praedicamus. Filius ergo vere de Patris substantia natus agnoscitur, dum nativitas 54 ejus, quae de inenarrabili Deo est, inenarrabilis praedicatur: inenarrabilis enim procul dubio est Filii nativitas vera, quia una est illi cum inenarrabili genitore substantia. O
Abbreviated transcription (Latin):
utiq cognouissetis: Nec philippũ dicentem
dñe oftende nobis patrẽ & sufficit nobis.
hac increpatione corriperet dicens: Tanto
tẽpore uo biscũ sũ & non cognouistis me
philippe: Qͥ me uidet uidet & patr̃e: hoc .N.
uerbo añs uoluit demonstrare totũ in se in¬
ueniri qd quȩrebat᷑. Nec enĩ fieri potest
ut sempiterno & in menso patre minꝰ ali¬
qͥd filius habeat. in qͦ corporalit̃ om̃is ple¬
nitudo diuinitatis inhabitat: Non ẽ ergo
ignorabilis deus. cu sit in enarrabilis. sed
a fidelib cognoscitur ut ametur. ꝗͣ. ius nec
humanis linguis. nec angelicis enarrecur.
Nã ignorationẽ dei non aliud esse. ꝗͣ. d emo¬
num seruitutẽ paulus demonstrat
apłs dicens. Sed tunc qͥdem ignorantes
dm. his qͥ nat᷑a non sunt au seriuebatis
Sicut gͦ xp̃i diuinitatẽ ignorare non debe¬
mus. licet enarrare non possimꝰ. ita natiuita¬
tis eiꝰ ꝗͣ uis nulla suppecit enarratio. Ñ est

Expanded text:
utique cognovissetis . Nec Philippum dicentem: utique cognovissetis . Nec Philippum dicentem: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, hac increpatione corriperet, dicens: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me: Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem; hoc enim verbo Dominus voluit demonstrare totum in se inveniri quod quaerebatur; nec enim fieri potest ut sempiterno et immenso Patre minus aliquid Filius habeat, in quo corporaliter omnis plenitudo divinitatis inhabitat . Non est ergo ignorabilis Deus, cum sit inenarrabilis; sed a fidelibus cognoscitur, ut ametur, quamvis nec humanis linguis, nec angelicis, enarretur. Nam ignorationem Dei non aliud esse quam daemonum servitutem Paulus demonstrat apostolus, dicens: Sed tunc quidem ignorantes Deum his qui natura non sunt dii, serviebatis . Sicut ergo Christi divinitatem ignorare non debemus, licet enarrare non possimus, ita nativitatis ejus quamvis nulli suppetat enarratio, non est
Abbreviated transcription (Latin):
namq duobus nominib generatio uera
cognoscitur. isto aũt uno cõmuni nomine ÷
suꝑiꝰ ꝓposita s̃ quia scriptũ ẽ de eo gene¬
Orationẽ aũt eius qͥs enarrabit: Et quã
nemo dixit scͥptura qͥ enarrat. auertendi
sunt hi homines ut dicant se nosse posse
qͥa in enarrabilis ẽ generatio eiꝰ non aũt
ignorabilis Responsio.Scriptũ est.
credidi ꝓpter qđ locutus sum. & nos credi¬
mus ꝓpt̾ qđ & loqͥmͦ: & fiducialiter ꝓfite¬
mur. quia filii generatio in enarrabilis ẽ.
ignorarabilis non ẽ: Neq enĩ consequens ẽ
ut qd non potest enarrari non possit sci¬
ri. cũ ipsũ dm̃ nullus ualeat enarrare. nec
ĩpune tam̃ alicui liceat ignorare: In tantũ
uero cognoscibilis deus est cũ sit menar¬
rabilis ut qͦsdã ob hoc inexcusabiles ꝓnũ¬
ciet beatꝰ apłs: quia cũ cognouissent dm̃
non sicut dm̃ glorificauerunt aut gr̃as
egert̃: Nã si a nobis dñs uollet agnosei. nõ
dixisset si cognouissecis me. & patr̃e meũ

Expanded text:
namque duobus nominibus generatio vera cognoscitur, isto autem uno communi nomine suus proposita sunt, quia scriptum est de eo: Generationem ejus quis enarrabit ? Et quam nemo, dixit Scriptura, qui enarret? Advertendi sunt hi homines, ut dicant se posse nosse, quia inenarrabilis est generatio ejus, non autem ignorabilis. Responsio. Scriptum est: Credidi propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod loquimur , et fiducialiter profitemur, quia Filii generatio inenarrabilis est, ignorabilis non est; neque enim consequens est ut quod non potest enarrari non possit sciri, cum ipsum Deum nullus valeat enarrare, nec impune tamen alicui liceat ignorare. Intantum vero cognoscibilis Deus est, cum sit inenarrabilis, ut quosdam ob hoc inexcusabiles pronuntiet beatus Apostolus, quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt . Nam si a nobis Dominus nollet agnosci, non dixisset: Si cognovissetis me, et Patrem meum
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ancilla gͦ natus ẽ seruus. qui ex patͤ
generatus ẽ dñs: Propt̾ formã gͥ serui dix̃.
dñs creauit me. Non se a patre dicit cre-¬
atũ. s a dño Nã uͥ scdm diuinitatẽ geni¬
tus dicit᷑. pater continuo nominatur: Sie¬
cut uere ᷤ ^ ĩpse: ego a patre ꝓdii & ueni. Et
beatus euangelista de eo & udimus głam
eiꝰ gloriam quasi unigeniti a patre Ui¬
des qͥa non dix̃ hic adño sed a patre:
Qđ aũt eũ pͥmogenitũ totiꝰ creaturȩ.
dicit apłs. creatura utiq intelligitur re¬
parata. non condita. Creatura filioꝵ dĩ
dicens Narrabo nom̃ tuũ fr̃ib meis. in
medio eccłȩ laudabo te. Et iterũ: Ego ero
fidens in eũ Et iterũ ecce ego & pueri.

Expanded text:
Ex ancilla ergo natus est servus, qui ex Patre Ex ancilla ergo natus est servus, qui ex Patre generatus est Dominus. Propter formam igitur servi dixit: Dominus creavit me, non se a Patre dicit creatum, sed a Domino. Nam ubi secundum divinitatem genitus dicitur, Pater continuo nominatur, sicut vere ipse dixit: Ego a Patre prodii, et veni ; et B. evangelista de eo: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre . Vides, quia non dixit hic, a Domino, sed a Patre. Quod autem eum Primogenitum totius creaturae dicit Apostolus, creatura utique intelligitur reparata, non condita: creatura filiorum Dei, dicens: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te. Et iterum: Ego ero fidens in eum. Et iterum: Ec
Abbreviated transcription (Latin):
cogitet᷑: Ae sic natiuitas filii dei sine ini¬
tio cognoscatur. in qͣ non aliud ꝗͣ ante¬
por᷑ positũ iugiter inuenitur. Uelimꝰ
aũt nobis responderi. utrũ hoc sit geni¬
tũ qđ creatũ: Qdđ si unũ putat᷑ utrũq di¬
catur gͦa deo genitus mundus aqͦ gen̾¬
ari non potẽ & creatus: Dicant᷑ etrã in¬
creduli homines filii dei. qͥ de potestate
tenebrarũ non fuerint liberati. dicant᷑ he¬
redes futurȩ beatitudinis. qͥ fidẽ non re¬
cipiunt saluatoris: Si aũt aliudd ẽ qđ uerũ
nerari. discernatur in qua xp̃s substanti¬
a creatus a deo dicit᷑. & in qua ex pat᷑ ge¬
nitus p̃dicetur: Nã & ipse scͥpture locus
perfacile querentib monstrat. inqua cre¬
atus natura dicendus ẽ xp̃s. in ea scilicet
in qua dñm nominat. ut ueritatẽ in se
formȩ seruilis ostendat: Sicut & in psal¬
mo loquitur dicens O dñe ego serus
tuus. ego seruus tuus & filiꝰ ancillȩ tuȩ.

Expanded text:
cogitetur: ac sic, nativitas Filii Dei sine inicogitetur: ac sic, nativitas Filii Dei sine initio cognoscatur, in qua non aliud quam ante positum jugiter invenitur. Vellemus autem nobis responderi, utrum hoc sit genitum, quod creatum? quod si unum putatur utrumque, dicatur ergo a Deo genitus mundus, a quo generari non potest, et creatus. Dicantur etiam increduli homines filii Dei, qui de potestate tenebrarum non fuerint liberati: dicantur haeredes futurae beatitudinis, qui fidem non recipiunt Salvatoris. Si autem, quod verum nerari, discernatur, in qua Christus substantia creatus a Deo dicatur, et in qua ex Patre genitus praedicetur: nam et ipse Scripturae locus perfacile quaerentibus monstrat, in qua creatus natura dicendus est Christus. In ea scilicet in qua Dominum nominat, ut veritatem in se formae servilis ostendat, sicut et in psalmo loquitur, dicens: O Domine, ego servus tuus; ego servus tuus et filius ancillae tuae .
Abbreviated transcription (Latin):
erat sp̃m rectũ in eiꝰ usctrib innouari. ael
hoc gͦ xp̃s uoluit creari. & huiꝰ ereationis a¬
postolos suos initiũ fieri.utt ꝑ eũ posset homo
qui uetustate ꝑierat in nouari: Ante scłm
aũt sapientiã fundatã se dix̃: ut natiui¬
tatẽ suam qͣ de patre natu̾s ẽ ĩmutabilẽ
de monstraret. Qct enĩ fundatũ dicitur:
nulla ratione conuellit᷑. Qđ aũt non con¬
uellitur. ñ mutatur: Ut aũt natiuitas
diuinitatis eiꝰ sine initio cognoscatur debet at¬
tendi qđ sequit᷑: priꝰquã terrã faceret. pͥus¬
Qͣabyssos cont̾itueret. pͥus ꝙͣ. ꝓcederent
fontes aqͣrũ. priusꝗͣ montes stabilit᷑. aute
om̃s aũt colles genuit me studd ante cum
terna demonstratur filii natuitas. ñ
dicitur quando natus sit. s ante semꝑ
ponitur. Et qͥcqͥd homo infinitatis ȩter¬
nitatisq cogitare uoluerit. ante om̃e qd
cogitatione concipit᷑. filii sẽꝑ natiuitas

Expanded text:
erat spiritum rectum in ejus visceribus innovari. Ad erat spiritum rectum in ejus visceribus innovari. Ad hoc ergo Christus voluit creari, et hujus creationis apostolos suos initium fieri, ut per eum posset homo, qui vetustate perierat, innovari. Ante saeculum autem sapientia fundatam se dixit, ut nativitatem suam, qua de Patre nata est, immutabilem demonstraret: quod enim fundatum dicitur, nulla ratione convellitur, quod autem non convellitur, non mutatur. Ut autem nativitas divinitatis ejus sine initio cognoscatur, debet attendi quod sequitur: Priusquam terram faceret, priusquam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, priusquam montes stabilirentur, ante omnes autem colles genuit me Istud ante, cum terna demonstratur Filii nativitas, non dicitur quando natus sit, sed ante semper ponitur, ut quidquid homo infinitatis aeternitatisque cogitare voluerit, ante omne quod cogitatione concipitur, Filii semper nativitas
Abbreviated transcription (Latin):
pimus grãm aiuino munere ad uͥcutũ
nobis ꝓfectũ pateret ingressus: Q ut e¬
uidentius apareat. debemꝰ attendere. ad
hoc filiũ creaturȩ initiũ factũ. nonut no¬
uam rursus creatam conderet. s ut
uetustatẽ ia p̾dẽ ꝑditã renouaret. Inue¬
nitur enĩ apłs quoq huiꝰ fecisse crea¬
tionis initiũ. quoꝵ officiti reparauit qd̵
fuerat ante ꝯlapsũ: b eato iacobo dicente
de dõ patre: Uoluntarie genuit nos u̾bo
ueritatis. ut simꝰ initiũ aliqd̃ creature
eius Eiudentissimis gͥ demonstrat᷑ inditũ
hoc in loco creationẽ non ad conditionem
om̃iũ creaturarũ sed ad reparationẽ ho-
dũ genuini fuisset criminis recordatiõe
ꝑterritꝰ. Non solũ temerati conubii sed ma¬
riti etiam insontis occisi: dũ gͥ tanti facino¬
ris neuũ lacͥmarũ flumine ineu̾itaretur
abluere hoc int̾ gemitꝰ qͦs testes hahuit
do loris effudit: Cor mundũ crea in me as̃

Expanded text:
pimus gratiam divino munere ad virtutum pimus gratiam divino munere ad virtutum nobis profectum pateret ingressus? Quod ut evidentius appareat, debemus attendere ad hoc Filium creaturae initium factum, non ut novam rursus creaturam conderet, sed ut vetustate jam pridem perditam renovaret. Invenitur enim apostolos quoque hujus fecisse creationis initium, quorum officio reparavit quod fuerat ante collapsum, beato Jacobo dicente de Deo Patre: Voluntarie genuit nos Verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus . Evidentissimis igitur demonstratur indiciis, hoc 55 loco creationem, non ad conditionem omnium creaturarum, sed ad reparationem homioravit, dum gemini fuisset criminis recordatione perterritus, non solum temerati connubii, sed mariti etiam insontis occisi. Dum igitur tanti facinoris naevum lacrymarum flumine meditaretur abluere, hoc inter gemitus, quos testes habuit doloris, effudit: Cor mundum crea in me, Deu
Abbreviated transcription (Latin):
ciare msteriũ. ut incarnationis fuę os¬
tenderet sacͣmentũ futum. ꝓphetico mo¬
re quo solent sub enunciatione p̃teriti
tp̃ris fat᷑a narrari dixit dñs creauit me
imitio uiarũ suarũ in oꝑa sua. Causam
creationis oste. uadit. dũ se mitio iuarũ
dñi in oꝑa eiꝰ creatũ esse non tacuit: Nam
ut ostenderet non illius ȩteruȩ natiuita¬
tis esse qđ creata dicit᷑. sei huiꝰ tẽporis qͦ
caruẽ suscepisse dei filius inuenit᷑. qͥd p̃mi¬
serit attendatur: Si nunciauero inqͥd uo¬
bis. ꝗ̃ cotidie fiunt. cõmemorabo q̃ a scło d̃.¬
Ergo cũ cotidie dicit ista fieri. & ascło fac¬
ta p̃monet nunciari. ostendit q̃ dictura ẽ
nobis n et̾nitatis. eẽ. s tẽporis: Obhoc statĩ
addidit: Dñs creauit me in tcid̾ uiarum
suarũ in oꝑa sua. Qa ergo sapientia cre
est nisi qđ ipse uia nobis ẽ factus. ut eo
ũuer atq rectore ꝑ adoptionis quã accȩ¬

Expanded text:
tiare mysterium, ut Incarnationis suae futurum ostiare mysterium, ut Incarnationis suae futurum ostenderet sacramentum, prophetico more, quo solent sub enuntiatione praeteriti temporis futura narrari, dixit: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua . Causam creationis ostendit dum se initium viarum Dei, in opera ejus creatum esse non tacuit: nam ut ostenderet, non illius aeternae nativitatis esse, quod creata dicitur, sed hujus temporis, quo carnem suscepisse Dei Filius invenitur, quid praemiserit attendatur: Si nuntiavero inquit vobis, quae quotidie fiunt; commemorabo, quae Ergo cum quotidie ista fierent, a saeculo facta praemonet nuntiari, ostendit quae dictura est nobis, non aeternitatis esse, sed temporis. Ob hoc statim addidit: Dominus creavit me initium viarum suarum in opera sua. Quod ergo sapientia creaest nisi quod ipse via nobis est factus, ut eo duce atque rectore per adoptionis quam acce
Abbreviated transcription (Latin):
creatũ. fundatũ. & genitũ ꝓfitem᷑. sinͭ e ꝰ aͣmbi¬
gir itate irrationabili. Responsio.
n utraq xp̃i natiuitate non fallit᷑ qui in
xp̃o dei & hominis filio & plenã ex patre di¬
uinitatẽ. & plenũ ex matre hominẽ ꝓfitet᷑.
atq ᷤ in illo utrãq substantiã uerã esse
cognoscit. dũ quid et̾uitati uł qͥd tẽpora.¬
litati congruat fideli pietate diftinxerit:
Neq enĩ ignorare debemꝰ ipsũ in scło scđm
carnẽ treatũrã ex homine. qui sine uutio se.¬
cuudũ diuinitatẽ creator ẽ generatus ex pa¬
tre: In illa nãq natiuitate quȩ uitiũ non
habet sempiterne diuinitatis maiestas ag¬
noscitur.in. hac uͦ sẽpiternȩ diuinita¬
tis pie tas inuenitũr̃: Qui enĩ noncreatꝰ
sed creator de creatore progenitus bonitã¬
te sua creauerat hominẽ. ipse postmodũ
est pietate sua creatus ex homine: Nec suũ
quo posset ꝑ eũ status sui operis reꝑari:
huiꝰ igit᷑ ereationis uoleus sapientia ꝓnũ¬

Expanded text:
creatum, fundatum et genitum profitemur, sine aliqua ambiguitate irrationabili. Responsio. In utraque Christi nativitate non fallitur, qui in Christo Dei, et hominis Filio, et plenam ex Patre divinitatem, et plenum ex matre hominem profitetur: atque ita in illo utramque substantiam veram esse cognoscit, dum quid aeternitati, vel quid temporalitati congruat, fideli pietate distinxerit. Neque enim ignorare debemus, ipsum in saeculo, secundum carnem creatum ex homine, qui sine initio secundum divinitatem creator, est generatus ex Patre: in illa namque nativitate, quae initium non habet, sempiternae divinitatis majestas agnoscitur; in hac vero sempiternae divinitatis pietas invenitur: qui enim non creatus, sed creator de creatore progenitus, bonitate sua creaverat hominem, ipse postmodum est pietate sua creatus ex homine. Nec suum quo posset per eum status sui operis reparari. Hujus igitur creationis volens sapientia praenun
Abbreviated transcription (Latin):
mularȩ. ut inisericors fieret. & fidelis ponti.¬
fex ad dñi. ut reꝓpiciaret delicta ppłi in eo .n.
quo passus ẽ & ipse tẽptatus. potens est
his qͥ cẽptantur auxiliari: Audimꝰ. xp̃m ha¬
bentẽ fr̃es. audimus sem̃ abrahȩ. audimꝰ
ꝑ mortẽ eũ qͥ habebat mortis ĩꝑiũ destru¬
entẽ. audimus tẽptatum. audimus passum. &
in qͦ eĩt pͥmogenitũ debeamꝰ acciꝑe. testimonio
suȩ p̃dicationis ostendat Scimꝰ inqͥens qm̃
diligentib dm̃ om̃ia cooperant᷑ in bonũ. his

Expanded text:
fidelis pontifex ad Deum, ut repropitiaret delicta populi. In eo enim, quod passus est ipse et tentatus, potens est his qui tentantur auxiliari . Audimus Christum habentem fratres, audimus semen Abrahae; audimus per mortem eum qui habebat mortis imperium destruentem; audimus tentatum; audimus passum, etin quo eum Primogenitum debemus accipere testimonio suae praedicationis ostendat: Scimus, inquiens, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his
Abbreviated transcription (Latin):
accipitur: quib testimonis ante omẽm cre¬
aturam pͥmogenitꝰ ex mortuis ostenditur. cũ
dici non possent mortui qͥ necdũ fuerant uł

Expanded text:
accipitur, quibus testimoniis ante omnem creaturam Primogenitus ex mortuis ostenditur? cum dici non possent mortui, qui necdum fuerant vel
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ fuit sine fr̃ibꝰ. factus est
scdm hominẽ pͥmo genitꝰ in
multis fr̃ib. Qđ euidentius illo
rursus apłi testimonio ꝑdo¬
cetur. uͥ primogenitꝰ ex mor¬
tuis nominat᷑. Qͥd enĩ est pͥmo¬
genitus ex mortuis. nͥ pͥmus
liũ exaltatus: Natꝰ aũt est non sic ex pec¬
catorib peccator. sicut ex hominib homo.
sed natꝰ ẽ homo susceptꝰ a deo sine ullo pec¬
cato. ut peccatores homines reconciliar et
deo liberatos ab om̃i peccato. Talẽ qͥppe
hominẽ oportuit adõ suscipi ꝑ quẽ pos¬
sent homines gratuita iustificatione c̃õ¬
iungi Primo genitꝰ gͥ ẽ totiꝰ creaturȩ illiꝰ ꝓ-¬
fecto de qͣ beatũ apłm iacobũ audiuimus
paulo ante dixisse uoluntarie genuit nos
uerbo ueritatis ut simus iniciũ aliqd̃ cre¬
aturȩ eiꝰ: de hac creatura dicit etiã beatꝰ
De qͣ etiã dd̃ p̃dixerat emitit sp̃m cuii & re¬

Expanded text:
genitus fuit sine fratribus, factus est secundum hominem Primogenitus in multis fratribus. Quod evidentius illo rursus Apostoli testimonio perdocetur: ubi Primogenitus ex mortuis nominatur . Quid enim est Primogenitus ex mortuis, nisi primus lium exaltatus? Natus autem est, non sic ex peccatoribus peccator, sicut ex hominibus homo, sed natus est homo, susceptus a Deo sine ullo peccato, ut peccatores homines reconciliaret Deo, liberatos ab omni peccato. Talem quippe hominem oportuit a Deo suscipi, per quem possent homines Deo gratuita justificatione conjungi. Primogenitus igitur est totius creaturae , illius profecto de qua beatum apostolum Jacobum audivimus paulo ante dixisse: Voluntarie genuit nos verbo veritatis, ut simus initium aliquod creaturae ejus . De hac creatura dicit etiam PaulusDe qua etiam David praedixerat: Emitte Spir
Abbreviated transcription (Latin):
abstinent. ñ tãqͣm res immundas
refugiunt: s mediocriᷤᷤ uitȩ ĩstituta
nuptiarũ bonũ crimen ẽe existi¬
mant. s ꝯtinentiã coniugii bonis
De nuptiis uͦ dr: qui se ñ continet
nubat. In uno enĩ oratiõe uirtus
exoritur. in alt̾o. infirmitas reme¬
dio subleuat᷑. Unde quia egritu¬
dini semꝑ ẽ consulendũ. ꝓpterea
si cui pͥmo ꝯtigerit pͥuari ꝯiugio.
si uoluerit scd̃as uł etiã tertias
inire nuptias. uullũ de illis pec¬
iuncti fidẽ seruent. ut nec ille mu¬
lieri p̾ter uxorẽ. nec illa uiro p̾ter
maritũ ullatenꝰ misceat᷑. In talibꝰ
& si fuerit aliquis connugalis ex

Expanded text:
abstinent, non tanquam res immundas refugiunt, sed mundioris vitae instituta nuptiarum bonum crimen esse existimant, sed continentiam jugem bonis de nuptiis vero dicitur: Qui se non continet, nubat . In uno enim hortatione virtus erigitur, in altero infirmitas remedio sublevatur. Unde quia aegritudini semper est consulendum, propterea si cui primo contigerit privari conjugio, si voluerit secundas, vel etiam tertias inire nuptias, nullum de illis pecjuncti, fidem servant, ut nec ille mulieri praeter uxorem, nec illa viro praeter maritum ullatenus misceatur. In talibus etsi fuerit aliquis conjuga
Abbreviated transcription (Latin):
debet sub mĩa di in suis dutius
reman̾e peccatis: cũ etiã in ipso cor¬
pore nemo uelit sub spe future sa¬
lutis dutiꝰ egrotare. Tales enĩ qui
ab iniquitatibꝰ suis recede negli¬
mittunt. ñ nũquã ita p̾ueniunt᷑
repentino dei furore: ut nec con¬
uersionis tẽpus. nec bñficiũ remiᷤ¬
sionis inueniant. Ideo unũquẽq
nr̃m sc̃a seriptura benigne p̾mo¬
net dicens. Ne tardes couu̾ti ad do¬
minũ: & ne differas de die in diem.

Expanded text:
diae Dei in suis diutius remanere peccatis, cum et in ipso corpore nemo velit sub spe futurae salutis diutius aegrotare. Tales enim, qui ab iniquitatibus recedere neglimittunt, nonnunquam ita praeveniuntur repentino Dei furore, ut nec conversionis tempus, nec beneficium remissionis inveniant. Ideo unumquemque nostrum sancta Scriptura praemonet dicens: « Ne tardaveris converti ad Dominum. » Et: « Ne differas