comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu eius omĩs uuens actionem gra¬
nim semper indulgentie ip̃irs debeamus et
sic ab illa causa omiũ iuiciorũ hoc est acumore
suerbie sca himulitate saueniuir hanc epłã
dum disputatio mea breuem ꝑturit: liber ꝑli¬
tus est natus. Utinam tam perfectus quam
tandem aliquando finitus ¶ Questiones¬
Ed̾olet de hom̃ĩs libero arbitͥo .i.
aou̾sum eos qui negant ad deũ .ii.¬
aliquid petinere.
nr deus mũdum fecerit
bid opus erat per moysen pꝰea et nõ añexor .iiii.¬
diũm mundi et ordinem creat᷑e expou̾e¬

Expanded text:
in conspectu eius omnis uiuens, actionem grain conspectu eius omnis uiuens, actionem gratiarum semper indulgentiae ipsius debeamus et sic ab illa prima causa omnium uitiorum, hoc est a tumore superbiae, sancta humilitate sanemur. hanc epistolam dum dispositio mea breuem parturit, liber prolixus est natus, utinam tam perfectus quam tandem aliquando finitus! AVGVSTINDeo et de hominis libero arbitrio. 2.  Adversum eos qui negant ad Deum aliquid pertinere. 3. Cur Deus mundum feceritID OPUS ERAT PER MOVSEN, ET NON ANTE, EXORDIUM MUNDI ET ORDINEM CREATURAE EXPONE
Abbreviated transcription (Latin):
dumẽ. ut fiat. non tñ quasi fcm̃ fui̾t confiten¬
dum h. enim optantib et conantib et digna
supplicatione dep̾cantib q tucquid remansi̾t
peccatorũ per hoc cotidie soluitur qd̾ uãcit̾ in
scienti atq facienti p̃ter unum stm̃ scõrum di¬
cit i hac uita ncc̾iam non fuisse: multum er¬
uit non potest omio illi ip̃ĩ placere ꝙ̃ laudat.⁊
Si autem se ipĩtalem putat: ipse se occipit
et uitas in eo non est non obad: nisi quia fłm
putat. slouit ergo iłle medicus qui nou est opͦ
fanis. Sed egrotantib cxad mod̾ nos curaudo
pficiat in eternam salutem qui et ipam mor¬
tem qũanis pcc̃ĩ merito inflicta sit. nõ aufert
in hoc scło eis quib peccata dimittit ut etiam
c̃ euis timore superando suscipiant ꝓ fidei sin¬
ceritace certamen et in quib dam etiam iustos
suos qm̃ adhus extolli possunt non adiuuãt
ad ꝑficiendam ĩticiam. ut dumn nõ ĩtificatur

Expanded text:
dum est ut fiat, non tamen quasi factum fuerit confidendum est ut fiat, non tamen quasi factum fuerit confidendum. hoc enim optantibus et conantibus et digna supplicatione deprecantibus, quidquid remanserit peccatorum, per hoc cotidie soluitur, quod ueraciterscienti atque facienti, praeter unum sanctum sanctorum dicit in hac uita necessariam non fuisse, multum errat nec potest omnino illi ipsi placere quem laudat; si autem se ipsum talem putat, ipse sc decipit et ueritas in eo nonest, non ob aliud, nisi quia falsum putat. nouit ergo ille medicus, qui non est opus sanis, sed aegrotantibus, quemadmodum nos curando perficiat in aeternam salutem, qui et ipsam mortem, quamuis peccati merito inflicta sit, non aufert in hoc saeculo eis quibus peccata dimittit, ut etiam cum eius timore superando suscipiant pro fidei sinceritate certamen, et in quibusdam etiam iustos suos, quoniam adhuc extolli possunt, non adiuuat ad perficiendam iustitiam, ut, dum non iustificatur
Abbreviated transcription (Latin):
ualere ad xp̃ianos faciendos atq ad mittenda
ieccata nisi xp̃iani et eccãstici institutione sa
cram̃ti efficiautur fideles. Nlam nec coniuges
ratos indampnatione uenire compellit nec ꝑ¬
iuli in quib libet sanctis iuistis quia ꝓcreati
orignał peccati reatu absoluutirr. nisi in xp̃õ
fum̃t baptirati ꝓ quib tanto impensuis locͥi
debemus: quanto per se. ipĩminus possunt
Id enimi agit istad isputatio. contra ciuꝰ uam¬
ctatem antiqua uanitate utendum ẽ. ut in¬
fantes oĩo superfluo baptirari uideantur. S
aperte hoc non dicitur neitam fma salubrit᷑
ctõẽ consuetudo uolatores suos firre ño pos¬
sit. Sed si pupillis orem ferre p̾cipunur qusa¬
to magis ꝑ istis laborare debemus. qͥ destitu¬
tiores et misiores pupillis etiam sb̾ ꝑentib re¬
manebunt. si eis xp̃i gm̃ denegabitur qũã ꝑ
se ip̃i flagitare nõ possunt. Illud autem qd̾ di¬
cunt sine ullo peccato aliquos homines iam

Expanded text:
ad  dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione et sacramentis efficiantur fideles. nam nec coniuges ratos in damnationem uenire conpellit, nec paruuli de quibuslibet sanctis iustisque procreati originalis pecfuerint baptizati; pro quibus tanto impensius loqui debemus quanto pro se ipsi minus possunt. Id enim agit illa disputatio, contra cuius nouitatem antiqua ueritate nitendum est, ut infantes omnino superfluo baptizari uideantur. sed aperte hoc non dicitur. ne tam firmata salubriter ecclesiae consuetudo uiolatoros suos ferre non possit. sed si pupillis opem ferre praecipimur, quanto magis pro istis laborare debemus, qui destitutiores et miseriores pupillis etiam sub parentibus remanebunt, si eis Christi gratia denegabitur, quam per se ipsi flagitare non possunt ! Illud autem quod dicunt sine ullo peccato aliquos homines iam
Abbreviated transcription (Latin):
ta est mulier infideł infrẽ. Alioqum filii nrĩ imn et s̾.¬
mundi eeñt. Nunc autem sc̃i sunt. aut sic est ac¬
cipiendum quemad mod̾ et nos alibi et pelagiꝰ
cum eandem ad corithios tractaret epłam ex¬
posuit q uod exempla iam p̾cessa̾nt et uirorũ
quos uxores et feminaꝵ mariti lutrifacerant
xpõ et ꝑuulorum ad quos faciendos xp̃ianos¬
xp̃ĩanos. uoluntas xp̃iana etiam uiꝰ pentis
euic̾at aut si quod magis u̾ba apłi iudentur
sonare et quodammodo cogere: aliqua illic ĩ¬
telligenda est sc̃ificatio qua scĩficabĩtur uir
uł mulier infideł in conuige fideli et qua
cancti nascebantur filii fi delium siue qruaĩ
mẽstruo cruore mulieris ꝯcubitu continebat
quicũq uir uel femina io in lege oidicant.i
slam hoc erechiel iter illa p̃cepta pouit que ũ
figurate accipienda sunt. sue pp̃ aliam qmͣli¬

Expanded text:
ta est mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, aut sic est accipiendum, quemadmodum et nos alibi et Pelagius cum eandem ad Corinthios epistolam tractaret exposuit, quod exempla iam praecesserant et uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos faciendos Christianos uoluntas christiana etiam unius parentis cuicerat, aut si, quod magis uerba apostoli uidentur sonare et quodam modo cogere, aliqua illic intellegenda est sanctificatio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu continebat, quicumque uir uel femina id in lege didicerat — nam hoc Hiezechiel inter illa praecepta ponit, quae non figurate accipienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut moreremur in uno omnes. accepimus
legem non ut emendatione fiuiremus pctiũ
S ut trans gressione augeremus. lex em̃ sb̾¬
intraruit ut habundaret peccatum. et concł¬
sit scriptura o nũa sb̾ peccato. Sed deo gracias
ĩmortalitatem rrͦm et aculeum euis petcat̃
per gratuitam iustificationem itac de
hac re fallatur et fallat. om̃s adimit ate au¬
fert iste sc̃e scripture seusus manifestus. am¬
bages quem admod̾ au origine trabitur mor̾
corpore mortis huius. Sic ab origine tractũ
est peccatum i hac carne petrati p̃p̃quam
sanandum et ꝓpagine attractum et uolim¬
tate actum. atͦq ad ipsam carnem resustitã¬
tam medicus ueuit in sinulitudine carms
peccati qui est opus sanis. Sed egrotantibus.
Nou uerit uoc are uistos. sed peccatores. pro¬
inde quod ait apłs cũ adeles mou̾et. ut se ab

Expanded text:
ut moreremur in uno omnes; accepimus ut moreremur in uno omnes; accepimus legem, non ut emendatione finiremus peccatum, sed ut transgressione augeremus. lex enim subintrauit, ut abundaret peccatumet: conclusit scriptura omnia sub peccato. sed deo gratias,inmortalem resurrectionem et aculeum eius peccatum per gratuitam iustificationem\'. Nemo itaque de hac re fallatur et fallat. omnes adimit atque aufert iste sanctae scripturae sensus manifestus ambages. quemadmodum ab origine trahitur mors in corpore mortis huius, sic ab origine tractum est et peccatum in hac carne peccati; propter quod sanandum et propagine adtractum et uoluntate auctum atque ipsam carnem resuscitandam medicus uenit in similitudine carnis peccati, qui non est opus sanis. sed aegrotantibus, nec uenit uocare iustos, sed peccatores. proinde quod ait apostolus, cum fideles moneret, ut se ab
Abbreviated transcription (Latin):
tis peccatum. U̾tus uero peccati lex. de resurre¬
ctione corporis agebat qua ab sorbebitur mors
ĩ uictoria. cum mortale hoc induerit ĩmorta¬
litatem. cunc ip̃i morti insultabitur que ĩ ui¬
ctoriam resurrectione corporis ab sorbebitur.i
Trnc ei dicetur ubi est mors contentiotua uͥ
est mors aculeus tuus. Morti ergo corporis hoc
dicetur. Hanc enim absorbebitur uictoriosa
ĩmortalitas. cum mortale hoc inducretur ĩ¬
etiam filius dei tetum confligeret. teq non
uritando sed suscipiendo superaret: uicisti ĩ mo¬
rientib uicta es in resurgentib. uictoria tua¬
qua ab sorbueras corpora morientium: tempo¬
ralis flat uictoria nra qua incorporib ab sor¬
ta es resurgentium: eterna constabit. uͥ est a¬
culus tuus hoc est peccatum quo punsti et
nencnati sumus ut etiam in nr̃s corporib
fleres. et ea tam longo tempore possideres
aculeus autem mortis est peccatum. untus
uero peceati lex peccauumis in uno omnes

Expanded text:
tis peccatum, uirtus uero peccati lex. de resurretis peccatum, uirtus uero peccati lex. de resurrectione corporis agebat, quod absorbebitur mors in uictoriam, cum mortale hoc induerit inmortalitatem.. tunc ipsi morti insultabitur, quae in uictoriam resurrectione corporis absorbebitur. tunc ei dicetur: ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? morti ergo corporis hoc dicetur. hanc enim absorbebit uictoriosa inmortalitas, cum mortale hoc inmortalitetiam dei filius tecum confligeret teque non uitando, sed suscipiendo superaret? uicisti in morientibus, uicta es in resurgentibus. uictoria tuaqua absorbueras corpora morientium, temporalis fuit, uictoria nostra, qua in corporibus absorta es resurgentium, aeterna constabit. ubi est aculeus tuus? hoc est peccatum, quo puncti et uenenati sumus, ut etiam in nostris corporibus fieres et ea tam longo saeculo possideres? aculeus autem -mortis est peccatum, uirtus uero peccati lex. peccauimusin uno omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
mortis est pectatum. u̾cus autem reccati lex.
Quia ergosicut apostoli apertissima uerba
declarant eo absorbebitur mors ĩ uictoria cͦ
corruptibile et mortale hoc indueret ĩ corruy
tis que resurrectioni corporis contraria efi acu¬
leum fuisse peccatum. Aculeum autem quo
mors fc̃a est nonquem mors fent. peccato enu
morimur non morte peccamus. Sic itaq dcm̃
est. Aculens mortis quomodo lignũ inte non
qd̃ hominis uita fa̾cetet. Sed quo homis uitafi¬
fit uel mori possit nonquem moriens mortu¬
us ue ꝯfet̾it. Aculens iaq mortis peccatum ẽ
peceati puncto mortificatum est genus uũa¬
num. Quid ad huc q̃rimus cuius mortis. utr̃
lotus apłi uerba quibus io agebat: int̾rogatares¬
pondent. Cum mortale hoc inquit mouetunt m¬
mortalitatem cunc fiet sermo qui scriptus est ab¬
sorta est mors in uistoria. uͥ est mors. uictoriatu¬
a. U̾ẽ mors aculeus tuus: Aculus autem mor¬

Expanded text:
mortis est peccatum, uirtus uero peccati lex. mortis est peccatum, uirtus uero peccati lex. quia ergo, sicut apostoli apertissima uerba declarant, 10 absorbebitur mors in uictoriam, quo corruptibile et mortale hoc induet incorruptionorporis, quae resurrectioni corporis contraria est, aculeum fuisse peccatum, aculeum autem, quo mors facta est, non quem mors fecit; peccato enim morimur, non morte peccamus. sic itaque dictum est \'aculeus mortis\', quomodo lignum uitae, non quod hominis uita faceret, sed quo uita hominis fisit ucl mori possit, non quod moriens mortuusue confecerit. aculeus itaque mortis peccatum est, peccato punctum mortificatum est genus humanum. quid adhuc quaerimus cuius mortis, utrum locus; apostoli uerba, quibus id agebat, interrogata respondent.. cum mortale hoc, inquit, induerit inmortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: absorta es.t mors in uictoriam. ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mor
Abbreviated transcription (Latin):
mors etͣ per hominẽ tesurrectio mortuorum.
Sicut enimm adam or̃s moriuntur sic et ĩ
tõ om̃s uinificabuntur. Nemo quidem ã¬
u̾sabatur. et ideo uidetur ibi de petcato tacuis¬
se quianon erat cõ de iunsticia. hic autem ad
romanos utrumq posuit et utiumq ditiᷤ¬
sime ꝯmendauit peccatum in adam iusticiã
in xp̃õ et mortem in adam: uitam in xp̃o. Que
om̃ia uerba sermonis apłici quantum potui
satistp iusum est. In pͥmo ut iam dixi duorũ
illorum libro perscrutatus aꝑui quamcx etiã
ibr ad cormchios locum ipsum detrͦne diu
tare non sineret mortem quoq corporis me¬
tito accidise peccati. Cum enm dixisser opor¬
tet corruptibue hoc mouere incortuptionẽ
et mortaie hoc induere ĩcortuptibilitatem.
sum autem cortuptibile hoc indutum fui̾t ĩ¬
corruptionem et mortale hoc ĩortalitatẽ t̃c
fiet inquit sermo qui scriptus est. Absorta est
mors in uictoria. uͥ est mors contentio tua. uͥ
est aculens tuus. Demde sbiecit. aculeus añt

Expanded text:
et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. nemo quippe amuersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque posuit et utrumque diutissime commendauit, peccatum in Adam, iustitiam in Christo et mortem in Adam, uitam in Christo; quae omnia uerba sermonis apostolici, quantum potui satisque uisum est, in primo, ut iam dixi, duorum illorum libro perscrutatus aperui. Quamquam etiam ibi ad Corinthios locum ipsum de resurrecttare non sineret mortem quoque corporis merito accidisse peccati. cum enim dixisset: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. cum autem corruptibile hoc indutum fuerit incorruptionem et mortale hoc inmortalitatem, tunc fiet, inquit, sermo qui scriptus est: absorta est mors in uictoriam. ubi est, mors, uictoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? deinde subiecit: aculeus autem
Abbreviated transcription (Latin):
re. uel obstrusa inuestigare sme ulla hestta¬
tione credantur. Quid autem apertius tot
tantisq testimoniis diuinorum eloquioꝵ
ad uitam salutemq eternam posse ꝙ̃ quam
honñ peruenire nec diuiuo uidicio miuste
auꝙ̃ posse dampnari. hoc est ab illa uita
brisq socientur manifestum sit eos ad dãp
nationem uisi eis consultũ fũt pertincre.
Non autem dampnan possent si peccatum
utic non hr̃ent. hoc quia illa etas nullũ
in nita ꝓpria contrahere potuit: restat intelli¬
gere nel si hoc nondum possimuis sattim crede
trabete parunlos origmaie peccatum. Ac per
hoc si ambigui auguid hñt uerba apostolica qͥ¬
Uꝰ dicit per unum hominẽ peccatum intrauit ĩ
mundum et per petcatum mors et ita in om̃s
homuines ꝑtransiit. possuntes in alam duci
trrinfferriq sententiam. Nunquid et illudã¬
biguum est. nisi quis renatus fuerit ex aqua
et spũ scõ non potest intrare in regnum dei:

Expanded text:
re uel abstrusa uestigare, sine ulla haesitare uel abstrusa uestigare, sine ulla haesitatione credantur. quid autem apertius tot tantisque testimoniis diuinorum eloquiorum, ad uitam salutemque aeternam posse quemquam hominum peruenire nec diuino iudicio iniuste aliquem posse damnari, hoc est ab illa uita et brisque socientur, manifnationem, nisi hoc eis collatum fuerit, pertinere. Non autem damnari possent, si peccatum utique non haberent. Hoc quia illa aetas nulla in vita propria contrahere potuit, restat intelligere vel si hoc nondum possumus, saltem credere, trahere parvulos originale peccatum. 8. Ac per hoc si ambigui aliquid habent verba apostolica quus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, possuntque in aliam duci transferrique sententiam, numquid et illud ambiguum est: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei?
Abbreviated transcription (Latin):
paratum est ab mitio mundi: manifestaue¬
cit etiam quid sit ip̃m regirm quod dice¬
bat ita concludens sic ibunt illi in combusti¬
onem eternam. iusti autem in uitam eter¬
nam ħ ergo et alia que istum sequñtur er¬
rorem nimium petu̾sa et xp̃iane repugnã¬
cia u̾itati. Credo quod uir ille tamegregie
xpĩanus om̃io non sentiat. Sed fieri potest
ut etiam istorum argum̃tis qui contra tra
ducẽ sentiuunt adhuc fortasse ita moueatur
ut andire uel nosce quid contra eos dicatur. ex¬
pectet et ideo quid illi dicant qui contra pecra¬
ti trducẽ sentiunt nec tacere uolut ut q̃stio
diseutienda insiuaretur et apersona stia re¬
morut ne hoc etiam ip̃e sentire iudicaretur.
Ego autem et si refellere istorum arguñtta
non uaieam uideo tñ inberendum ẽẽ hiis q̃
in serpturis sunt apertissima ut ex hiis re¬
rielentur obscura aut si mens nondun est
ydonea. que possit uel demonstrata cerne¬

Expanded text:
paratum est ab initio mundi, manifestaueparatum est ab initio mundi, manifestauerit etiam quid sit ipsum regnum quod dicebat ita concludens: sic ibunt illi in ambustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. haec ergo et alia, quae hunc sequuntur errorem, nimium peruersa et christianae repugnantia ueritati credo quod uir ille tam egregie christianus omnino non sentiat. sed fieri potest, ut etiam istorum argumentis, qui contra peccati traducem sentiunt, adhuc fortasse ita moueatur, ut audire uel nosse quid contra eos dicatur expectet; et ideo quid illi dicant qui contra peccati traducem sentiunt nec tacere uoluit, ut quaestio discutienda insinuaretur, et a persona sua remouit, ne hoc etiam ipse sentire iudicaretur Ego autem etsi refellere istorum argumenta non ualeam, uideo tamen inhaerendum esse his quae in scripturis sunt apertissima, ut ex his reuelentur obscura aut, si mens nondum est idonea, quae possit ea uel demonstrata cerne
Abbreviated transcription (Latin):
cro quemadiodum hoc totum pelagus
non ex sua. Sed ex aliorum persona indide.¬
tit scriptimis suis useꝑ adeo sciens hanc nes
cit ut eam ne confiteri aut uereꝯ datus
aut uinctus fui̾t et forte hoc ip̃e non sentir
quod sine peccato nascitur hono cui fatetur
netessarium c̃ẽ baptisium in quo fit renus.¬
so pectatorum. quod sine peccato dampuetur
homo quoniam mĩe est ut non baptrratum
in noncredentib deputari quia utiq scrip¬
tira enuglica fallere minc potest. inqua a¬
pertisime legitur qui non credid̾it condemp¬
nabitur postremo quod sine petcato ymago
dei non admittatur in regnum dei. Quoni¬
am nisiquis renatus fuit ex aqua et spiri¬
tu sancto non potest introire ⁊̃ regnum dei
attp ita uel meternam mortem sinc pec̃o p̃¬
cipitetur uel quod absurdius extra regnũ
del. hanc uitam et̾nam. cum dñs. p̃cidens
quod suis in fine dignaturꝰ sit. uenite bene¬
dcĩ prĩs mei percipite regnum quod uobis

Expanded text:
cro, quemadmodum hoc totum Pelagius cro, quemadmodum hoc totum Pelagius non ex sua, sed ex aliorum persona indiderit scriptis suis usque adeo sciens hanc nescrit, ut eam ipse confiteri aut uerecundatus aut ueritus fuerit. et forte hoc ipse non sentit, quod sine peccato nascatur homo, cui fatetur necessarium esse baptismum, in quo fit remissio peccatorum; quod sine peccato damnetur homo, quem necesse est non baptizatum in non credentibus deputari, quia utique scriptura euangelica fallere non potest, in qua apertissime legitur: qui non crediderit, condemnabitur; postremo quod sine peccato imago dei non admittatur ad regnum dei, quoniam nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum dei, atque ita uel in aeternam mortem sine peccato praecipitetur aut, quod est absurdius, extra regnum dei habeat uitam aeternam, cum dominus praedicens quid suis in fine dicturus sit: ucnitc, benedicti patris mei, percipite regnum quod uobis
Abbreviated transcription (Latin):
non negligenter oportet attendere istum
candum uirum. bane argumentationem
contua reccati ꝓpaginem non ex ꝓpria ĩtu¬
lisse persona. S ed quid illi dicant quieã
non approbant intimasse. Nec solum hoc
quod modo ꝓposui eiq respondi. U̾m eti¬
am cetem quib me in ilł libris iam respõ¬
disse recolui. Nam cum dixisset. si ade ĩ¬
quiunt reccatum etiam non peccantib
nocuit. ergo et xpi iusticia non credenti
b podest quod in biis que respond̾i. cͥius
quam non solum non repugnẽt ꝙ dnĩs
S etiam nos admoueant quid oicauꝰ
secutus adiuxit. denide aiunt. Si bap̃s¬
peccato. Non enim potuerunt ad posteros
transintetere quod ip̃i minime hũerunt. il
ludq addunt. inquit. quia si amma nõ ẽ
Inaustum autem ẽẽ dicentes ut hodie na¬
ta anima ex ade massa tam antiquum per¬
catum portet alienum. Dicut etiam incͥit.
nulla r̃one concedi ut deus qui ꝓpria pecca¬
ta remittit imputet auena. Uides ne obse¬

Expanded text:
non neglegenter oportet aduertere istum, non neglegenter oportet aduertere istum, candum uirum hanc argumentationem contra peccati propaginem non ex propria intulisse persona, sed quid illi dicant qui eam non adprobant intimasse nec solum hoc quod modo proposui eique respondi, uerum etiam cetera quibus me in illis libris iam respondisse recolui. nam cum dixisset: si Adae, inquiunt, peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etibus prodest; quod in iis quae respondi, cernis quam non solum non expugnet quod dicimus, sed etiam nos admoneat quid dicamus: secutus adjunxit, Deinde aiunt, Si Bappeccato: non enim potuerunt ad posteros transmittere, quod ipsi minime habuerunt. In hoc addunt, » inquit, « Quoniam si anima non est iniustum esse dicentes, ut hodie nata anima non ex massa Adae tam antiquum peccatum portet alienum. dicunt etiam, inquit, nulla ratione concedi, ut deus qui propria peccata remittit imputet aliena. Videsne, obse
Abbreviated transcription (Latin):
iam uidicatus est. et contempnabinitur
cim̃ qui credid̾it et baptiratꝰ fuit saliis
crit. qui autem ño credid̾it ꝯdempnabi¬
tur. Iam nunc uideant isti qiua uisticia¬
temptẽs. uel conentur asserere. non ad uitã
eternam. Sed ad iram oci pertinere et iudi¬
cari diuinitus ate dampnari homines qui
sine pccõ sunt. Si ꝙ̃admod ꝓprium ita nullũ
meis est etiam originaie peccatum. Iamce¬
tenis que pelaguis infintiat eos dice qui con¬
tra origmaie pectatum disputant. m illis du¬
ob plrxi mei opens meilibris. satis quant̃
arbitror dilucider respondi. qd̃ et a quibꝰ¬
dam uel parum uel obsturum iidebitur
dent ueniam et componant cum eis cru
fortasse illud ño que quia parum est. Sed
quia niniimi rep̃hendunt. et qui ca que
pro natura q̃onum onucide dicta existimo:
adhuc non intelligunt non mͥ calumpui¬
entur pro negligencia uł ꝓiuẽẽ facultatis
indigencia. Sed deum pocnus pro accipiẽ¬
da idulgencia deprecentur. U̾mptũ noᷤ

Expanded text:
et condemnabuntur, quoniam qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit, qui autem non crediderit, condemnabitur. iam nunc uideant isti, qua iustitiatemptent uel conentur adserere non ad uitam aeternam, sed ad iram dei pertinere et iudicari diuinitus atque damnari homines, qui sine peccato sunt, si quemadmodum proprium ita nullum in eis est etiam originale peccatum. Iam ceteris, quae Pelagius insinuat eos dicere, qui contra originale peccatum disputant, in illis duobus prolixi mei operis libris satis, quantum arbitror, dilucideque respondi. quod etsi quibusdam uel parum uel obscurum uidebitur, dent ueniam et conponant cum eis, qui fortasse illud non quia parum est, sed quia nimium reprehendunt; et qui ea, quae pro natura quaestionum dilucide dicta existimo, adhuc non intellegunt, non mihi calumnientur pro neglegentia uel pro meae facultatis indigentia, sed deum potius pro accipienda intellegentia deprecentur. Verum tamen nos
Abbreviated transcription (Latin):
intellestu perspicacisstino assequi nõ ualem .
auctoritate diuina consequi non ualemꝰ
cogamu. bene quodipĩ admouent iusti¬
ciam xp̃i nisi credentib ꝓ desse non posse c⁊
pdcẽ aliquid paruuł con̾fiteretur. Unde di
Rimus necesse est eos baptiatos inccedenti¬
um numero sine ulla tͥgm̾isatione consti¬
tuant. Conseqũter igitur s̃ non baptirẽtut
inter eos qui noncredumt. erunt ac per
hoo nec intam hebunt. Sed un dei manet
fuper eos quam qui non credit filio: nou
Bebit uitam. Sed ira dei manet super eum

Expanded text:
intellectu perspicacissimo assequi non valemus, intellectu perspicacissimo assequi non valemus, auctoritate divina consentire cogamur. Bene quod ipsi nos admonent, justitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse, et prodesse aliquid parvulis confitentur: unde, ut diximus, necesse est eos baptizatos in credentium numero sine ulla tergiversatione constituant. Consequenter igitur, si non baptizentur, inter eos qui non credunt, erunt; ac per hoc nec vitam habebunt, sed ira Dei manet super eos; quoniam qui non credit Filio, non habebit vitam, sed i
Abbreviated transcription (Latin):
im hominis peccatum paruuł non tͣreden¬
ctib nocere potuisse sicut et xpĩ iusticia ꝓdc̃e
misł non credentib potest. Sicant itac ĩti
omĩo quod uolunt. ꝓfecto .i. si se xpĩanos
cẽ memiuerunt: aliꝰquid ꝓdesse nõ ambigt̃
Quodlibet igitur ꝑsit prodẽe sicat etiam
ip̃i asserunt non cͤredentib non põt. Uñ
coguntur paruulos baptiratos incredenti¬
tum numero repritare et auctoritati sc̃e
ubiq eccẽ consentire que fidelium eos
nomine censet non indignos quib iusti¬
cia xp̃i etiam scd̾mistos prodese non nisicre¬
dentib posset. Sicut ergo corum ier quos
pria ñdum hr̃e potuerunt sic eorum per
cruos nascuntur caro peccati trahicit ine¬
mutrat poccatores. Illa .ii. carnał generatõ
est ħ sp̃alis illa facit filios carnis. ħ filios spc̃.
illa filios mortis h̃ filios resurrectionis illa fi
om̃is pcc̃i uinculo liberatos postremo ad id ꝙꝑ

Expanded text:
mi hominis peccatum paruulis non peccami hominis peccatum paruulis non peccantibus nocere potuisse, sicut Christi iustitia prodesse ullis non credentibus non potest. dicantomnino quod uolunt. profecto enim, si se Christianos esse meminerunt, aliquid prodesse non ambigunt. quodlibet igitur prosit, prodesse, sicut etiam ipsi adserunt, non credentibus non potest. unde coguntur paruulos baptizatos in credentium numero deputare et auctoritati sanctae ubique ecclesiae consentire, quae fidelium eos nomine non censet indignos, quibus iustitia Christi etiam secundum istos prodesse non nisi credentibus posset. sicut ergo eorum per quos pria nondum habere potuerunt, sic eorum per quos nascuntur caro peccati traicit in erauerat peccatores; illa enim carnalis generatio est. haec spiritalis; illa facit filios carnis, haec spiritus; illa filios mortis, omnis peccati vinculo liberatos. 3. Postremo ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
minem peccatum intrasse in nurdum et ꝑ
peccatum mortem atq ita i om̃s ho nũet
pertranssisse qnͣdam corũ argum̃tationem
qui negant ꝑuulos peccatum originale gesta¬
re. Quam fateor mnilł tam longis uolunu̾b
mei non refelli. quia in mentem mͥ nõ uene
nisi addere uolui et ipsam eisdem uerbis qͥ¬
b eam legi et quid nichi contra iudeatur
huic epłe inserend̾ puitaui. Sic ergo illa
aigumentatio posita est. Hii autem inqui
qui contra traducem pectati sunt ita illam
per inum añ perierunt. Hinc ergo ut dix
argumento in illis duob quos ad te scͥpsi
nicħ respondi. neq id in ꝓrsus redarguendũ
ꝓposuii. Nunc ergo pruis illud attende c̾ya d̾m
cum dicunt si ade pettatum etiam non petcã¬
dtib nocet. ergo et xp̃i iusticia etiam noncredt̃¬
ttib prodest: absurdissimum itato et falsissi¬
iumiudicant ut xp̃i iusticia etiam nõ cre¬
dentib prosit. unde putant confiti nec pri¬

Expanded text:
minem peccatum intrasse in mundum et per minem peccatum intrasse in mundum et per peccatum mortem atque ita in omnes homines pertransisse, quandam eorum argumentationem qui negant paruulos peccatum originale gestare, quam, fateor, in illis tam longis uoluminibus meis non refelli, quia in mentem mihi omnino nihil addere uolui, et ipsam eisdem uerbis quibus cam legi et quid mihi contra uideatur huic epistolae inserendum putaui. Sic ergo illa argumentatio posita est: hi autem, inquit, qui contra traducem peccati sunt, ita illam per unum ante perierunt. huic ergo, ut dixi, argumento in illis duobus libris, quos ad te scripsi, nihil respondi neque id mihi prorsus redarguendum proposui. nunc ergo prius illud adtende quemadmodum, cum dicunt: si Adae peccatum etiam non peccantibus nocet, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest, absurdissimum utique et falsissimum iudicant, ut Christi iustitia etiam non credentibus prosit. unde putant confici nec pri
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse defenderem nisi id uererer facere de
onib quas mͥ ꝓposueras tit ad te filiquid scͥ¬
berẽ aduersus eos qui dñt adam etami si non
peccasset fuisse moriturum. nec ex eus pcc̃o
quict᷑ꝵ ad eus posteros ꝓpagando transsisse nia¬
xime pp̃ baptismum paruulorum quoniã mo¬
te piissimo acq materno uniuersa frec̃tat
ecc̃a et quod in hac uita fiu̾nt futuri quisĩt
filii hominum nlłm hũtes om̃io peccatum
iam duos ꝓlixos ab solueram libros quib
mͥ russus siue non quidem om̃ib om̃i occidis¬
se in hac causa motib aĩmorum quod ame
ilł a cioqũa utrum fieri possit ignoro. ĩ¬
mo fien non posse non dubito. S tñ egis¬
se aliqud quo de hiis reb a maiorib tra¬
dite fidei defensores. contra nouitates e¬
orum qui aliter sentrunt non mermes us¬
q q consisterent. U̾m post paucissimosoi¬
es legi pelagii quedam scripta. sancti uiri
continerent atq ibi ꝯꝑi cũ ad illum uenis¬
set locum. Ubi dicit apostolus per unum ho¬

Expanded text:
fortasse defenderem, nisi id uererer facere defonibus, quas mihi proposueras ut ad te aliquid scriberem aduersus eos qui dicunt Adam, etiamsi non peccasset, fuisse moriturum nec ex eius peccato quicquam ad eius posteros propagando transisse maxime propter baptismum paruulorum, quem more piissimo atque materno uniuersa frequentat ecclesia, et quod in hac uita sint, fuerint futurique sint filii hominum nullum habentes omnino peccatum, iam duos prolixos absolueram libros. quibus mihi uisus sum non quidem omnibus omnium occurrisse in hac causa motibus animorum, quod uel a me uel a quoquam utrum fieri possit ignoro, immo fieri non posse non dubito, sed tamen egisse aliquid, quo de his rebus a maioribus traditae fidei defensores contra nouitates eorum qui aliter sentiunt non inermes usquequaque consisterent. uerum post paucissimos dies legi Pelagii quaedam scripta, sancti uiri, continerent, atque ibi conperi, cum ad illum uenisset locum, ubi dicit apostolus per unum ho
Abbreviated transcription (Latin):
tum famus et nos homines ẽe meminermus.
aut alias aliid de alrud anima opus si necesse
uidebitur cautela sobria dispitando molamur
Alunc tam̾ illud quod ait apłs. perunum h̾oiem
rettatum itiauit in mundum et per peccatũ

Expanded text:
tum feramus et nos homines esse meminerimus tum feramus et nos homines esse meminerimus aut alias aliud de anima opus, si necesse uidebitur, cautela sobria disputando moliamur\'. Nunc tamen illud, quod ait apostolus: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per pec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uerba cranscͥpta sentit quam in difficili a
niia q̃one uersetur. Nonenim ait quia ai¬
mano est extraduce. Sed si ait anima non est
ex traduce rectissime faciens de retam obs¬
curaꝰ qria nulla in scripturis scĩs cerca et aꝑ¬
ea testimonia possumus inuenire cunctant᷑
non extraduce. ergoque ista msticia est ut recẽ
creata et ab om̃i delicto prorsus inminus ab oĩ
contagione peccati penitus libera passiones car¬
nis diuersos q truciatus. et quod est horribilusꝰ
ctiam demonium nicuisus in paruulis sufti¬
nere cogatur. Acq enim aliquid horum caro
sic patitur ut nõ ibi anima pocius que uiuit
ac sentit penas luat. Hoc .n. si iustum ostendi¬
tur sic etiam ostñdi potest qua iusticia in carne
quoq peccati sb̾eat origniale peccatum uaptis¬
matis sacramento et gracie miseratione mun¬
dandum si autem islud ostendi non potest: nẽ¬
q hoc posse arbitror aui ergoutrumq occul¬

Expanded text:
i uerba transcripsi — sensit quam in difficili de i uerba transcripsi — sensit quam in difficili de anima quaestione uersetur. non enim ait, quia anima non est ex traduce, sed \'si anima uon est ex traduce\', rectissime faciens de re tam obscura, de qua nulla in scripturis sanctis certa et aperta testimonia possumus inuenire aut difficnon est ex traduce, ergo quae ista iustitia est, ut recens creata et ab omni delicto prorsus inmunis, ab omni peccati contagione penitus libera, passiones carnis diuersosque cruciatus et, quod est horribilius, etiam daemonum incursus in paruulis sustinere cogatur? neque enim aliquid horum caro sic patitur, ut non ibi anima potius, quae uiuit ac sentit, poenas luat. hoc enim si iustum ostenditur, sic etiam ostendi potest qua iustitia in carne quoque peccati subeat originale peccatum baptismatis sacramento et gratiae miseratione mundandum. si autem illud ostendi non potest, neque hoc posse arbitror. aut ergo utrumque occul
Abbreviated transcription (Latin):
neratio xpĩanos. Hanc igitur nob̾ reddite
rõm quia similit̾ a petcatis nemo nascẽdo.
Sed om̃s renascendo mundantur ac per hoc de
opb ido mrundatis quoniam renatis homo
honnastitur tenascaturrit etiam ñe mundet᷑
potiretunt enim patentes ad posteros transmit¬
ro quod ip̃i minime hũerunt non solum sic̾
fumenta paleam et p̃pricium curtũcisus. Sed
etiam quod dñ et uos dicitis: fideles infideli¬
tatem m posteros trahiciunt quod nõ est iam
ilorum per spnĩ regeneratorũ. Sed quo ĩ car¬
negtnerati sunt mortalis seminis incium
sam iitiq quos ꝑuulos per sacramentũfi¬
deltum fideles faciendos ẽe iudicatis. infide¬
les natos expentib fidelib ño negatis. Atenĩ
li anma non est eptraduce. Sed sola caro ipsa
em̃ ht craducem petcati et ipsa sola penam me¬
res ut hodie nata anima non ex massa ade.
lam antiquum peccatum portet alienum:
pelagins. Nam ex eius libro ħ que modo posu¬

Expanded text:
neratio Christianos? hanc igitur uobis reddite neratio Christianos? hanc igitur uobis reddite rationem, quia similiter a peccatis nemo nascendo, sed omnes renascendo mundantur. ac per hoc de hominibus ideo mundatis, quoniam renatis, homo qui nascitur renascatur, ut etiam ipse mundetur. potuerunt enim parentes ad posteros transmittere, quod ipsi minime habuerunt, non solum sicut frumenta paleam et praeputium circumcisus, sed etiam, quod et uos dicitis, fideles infidelitatem in posteros traieiunt; quod non est iam illorum per spiritum regeneratorum, sed, quo in carne generati sunt, mortalis seminis uitium. nam utique quos paruulos per sacramentum fidelium fideles faciendos esse iudicatis, infideles natos ex parentibus fidelibus non negatis'. At enim: si anima non est ex traduce, sed sola caro, ipsa tantum habet traducem peccati et ipsa sola poenam meim. ut hodie nata anima non ex massa Adae tam antiquum peccatum portet alienum, Pelagius — nam ex eius libro haec quae modo posu
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio ħ est uirtutũ acc ꝓdiioꝵ signa
ꝑhibent testimonium ut dyaboli imꝑbi
tas inuotescat qm̃ .ii. sola est que facile su¬
adeat. ħ contra uenuciã et p̾uentum dẏa¬
boli posita est ut simulacõm eius reuser.
Nemo .n. et mimicoꝵ negare auoeat illic
ẽc ueritatem ubi xp̃c apparet. ¶.Lxxxuii.
quod ueniens inquit ille arguet mundimm
de peccato et de iusticia et de iuditio. De
peccato quidem quia non crediderunt

Expanded text:
ab initio haec est, uirtutum adque prodigiorum signa ab initio haec est, uirtutum adque prodigiorum signa perhibent testimonium, ut teste tas innotescat. Quoniam enim sola est quae facile suadeat, haec contra versutiam et praeventum diaboli posita est, ut simulationem ejus revelet. Nemo enim etiam inimicorum negare audeat illic esse veritatem, ubi virtus apparet. LXXXV. quod Veniens, inquit, ille arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, quia non crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
In corpore .ni. dñi totus ꝓpe mundꝰ resurrexit.
et restauratꝰ est. ab solutum nos lunam co¬
łe sed num quiper lue cursum institutus ẽ:
custodire dyabolus autẽ qui est sathanas
ut fallacie sue auctoritatem aliqũa pos¬
sit adhibere et mendacia sua ꝯm̃taia u̾i¬
tate cołe: primo mense quos sacram̃ta dñi¬
ca sic celebranda. quia ũo mediocris: potẽ¬
cia est: paganis que obseruarent instituit
ctate p̾iudicans u̾itati et quia in primo m̃e¬
se in quo equinoctu hñt rationi sicut q
nos ea ip̃a obseruatio ab hiis custodiatur.
ita nt et per sanguinem dicant expiationẽ
fieri sicut et nos per crucem ħ uersucia paga¬
nos detinet in errore ut putent ueritatẽ
nr̃am iuuitationõ pocuis inderi quã ueri¬
tatem quasi per emulationem suꝑ institu¬
tione quadam muenta. nec .n. uerum po¬
test inquit estimari quod postea est ĩuẽ¬
tum sed quia apud nos ꝑcerto u̾itas ẽ et

Expanded text:
in corpore enim domini totus prope mundus resurrexit in corpore enim domini totus prope mundus resurrexit et instauratus est. Absolutum est non nos lunam colere, sed numerum, qui per lunae cursum institutus est, custodire. diabolus autem, qui est satanas, ut fallaciae suae auctoritatem aliquam posset adhibere et mendacia sua commenticia ueritate colorare, primo mense quo sacramenta dominica scit celebranda, quia non mediocris potentiae est, paganis quae obseruarent instituit tate praeiudicans ueritati; et quia in primo mense, in quo aequinoctium habent Romani, sicuti et nos, ea ipsa obseruatio ab his custoditur, ita ut et per sanguinem dicant expiationem fieri, sicut et nos per crucem. hac uersutia paganos detinet in errore, ut putent ueritatem nostram imitationem potius uideri quam ueritatem, quasi per aemulationem superstitione quadam inuentam. \'nec enim uerum potest\', inquiunt, \'aestimari quod postea est inuentum\'. sed quia apud nos pro certo ueritas est et
Abbreviated transcription (Latin):
de hiis .uii. aliqui dies. a parascheue usq ad
resurrectionem dm̃ concludantur. ut neq
tͥcia decima in passione sit. neq. xiiii. ĩ resur¬
passio xp̃i sit neq resurrectio eius. Non pͥmo
die quo ceptus mundus est. Omĩa enĩ mũdi
tempora unius ebdomade curcicuł numerã¬
ctur. quia deus mundi menbra et ornamẽta
composuit. Sod enim dreb mũdum apta¬
rii. et septua cessauit qũa salb̃m appella¬
uit. hiis enĩ.uii. dieb tocius mundi ratio
et numerꝰ continetur. Sempenn. inse rede¬
mites multiplicant nũm temporũ. pꝰ salba¬
tum .n. a primo die repetit semper usq diẽ
septimũ .i. salõm ut resurrectio dñi primo
dic intoati mundi fc̃a discatur qui dies do¬
minicus dicitur. Ip̃m .n. fecit dñs unũ. qui
uesꝑe in septenanum num euolutus: incrp̃
it̾i ut fit post ebdomadam primus quodita
dec̾tum ab iuitio est: pp̃ sacramẽtum incar¬
nationis diũ et resurrectionis et passionis.

Expanded text:
de his septem aliqui dies a parasceve usque ad de his septem aliqui dies a parasceve usque ad resurrectionem Domini concludantur: ut neque tertia decima in passione sit, neque quarta depassio Christi sit neque resurrectio eius non primo die, quo coeptus mundus est. Omnia enim mundi tempora unius ebdomadae curriculis numerantur, qua deus mundi membra et ornamenta conposuit. sex enim diebus mundum aptauit et septima cessauit, quam sabbatum appellauit. his enet numerus continetur. semper enim in se redeuntes multiplicant numerum temporum. post sabbatum enim a primo die repetit semper usque in diem septimum, id est sabbatum, ut resurrectio domini primo die inchoati mundi facta discatur, qui dies dominicus dicitur. ipsum enim fecit dominus unum, qui uespere in septenarium numerum euolutus incipit iterum, ut sit post ebdomadam primus. quod ita decretum ab initio est propter sacramentum incarnationis domini et passionis et resurrectionis.
Abbreviated transcription (Latin):
dulta est spiritał cultura et modum custo¬
hiis que innisibilia et superce ¶ lxxxui.¬
lestia sunt copłentur et ħ om̃ia tnͣ a oooco¬
scendant futuri cum angeł dei. Nam coeuo¬
et desid̾ium cultores aut cum ip̃is etũt. aut
intra ista. qui .n. fi̾ potest. ut aliquis suꝑ hec
sit que colet. pagani itaq nõ compotum lu¬
ne obseruant sedliam ip̃am uelud deã ue¬
n̾antur et effc̃s circulorum euis apprehendis¬
se se arbitrantes quid certis dieb agendum
quid no cauendum sit decͤuer̃ imꝑio. huius
iutam et conuersionem suam ordine quodã
sb̾icientes quos quia erunt d̾i ordinationem
ħ ausi sunt insupare falli freqñt̾ oepͥhendi¬
mus. ħ eñ luminaria insigna tpm̃ deus con¬
stiturt. Unde et nos numer̃ lune custodimus
non illam excolimus ut a quarta decuna lu¬
ua que nob̾ scd̾m legẽ pͥma est: rõnem pasche
obseruemus. Om̃ia .ii. plena deus instituit.
dieb pascha nob̾ celebrare concessum ẽ. ut

Expanded text:
dulta est spiritalis cultura, uhis, quae inuisibilia et supercaelestia sunt, copulentur, ut haec omnia transcendant futuri cum angelis dei. nam siderum cultores aut cum ipsis erunt aut intra ista. qui enim fieri potest, ut aliquis super haec sit quae colit? pagani itaque non conputum lunae obseruant, sed lunam ipsam uelut deam uenerantur et effectus curriculorum eius adprehendisse se arbitrantes, quid certis diebus agendum quidue cauendum sit. decreuerunt imperio huius uitam et conuersationem suam ordine quodam subicientes, quos, quia extra dei ordinationem haec ausi sunt usurpare, falli frequenter deprehendimus. haec enim luminaria in signa temporum deus constituit, unde et nos numerum lunae custodimus, non illam ipsam excolimus. ut a quarta decima luna, quae nobis secundum legem prima est. rationem paschae obseruemus. omnia enim plena deus instituit; diebus Pascha nobis celebrare concessum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hiis dicit qma se ꝑicidio macuiauit uͣt re¬
um fetit mortis inuetitate nõ stetisse. ab nõ
eñ forma data est fratricidii. istum ipsum
dicio cum loquitur mendatium de sius ꝓpͥ¬
ã locruint ostend̾et unũquẽq nõ nͥ ꝓpria
noluntate peccare. sed quia imitat᷑or dya¬
boliest: adiecit quia mendax est. sicut et pa¬
er etus. Huic .ii. ut primum hominem in¬
te dampnaret simul ait. se nestisse quid p̾¬
ceptum fuisset a d̾o similit̾ et caymint̾ro¬
gatus fuxit se nescire ubi eẽt fr̃ suus abel
ꝙ occid̾at. Hoc ergo in loco dẏabolum caym
cẽ dixit. patrem autem eius dyabolum cu¬
uis opera secutus est. dyaboli .n. filius dya¬
bolus est. Sed dyabolus ille qui est sachana:
patrem in malicia sua nullum ħt. ip̃e enĩ
per hoc quicumq illum imitati fuerũt
fuii enis dicentur et ille pater eorũ. Et n.

Expanded text:
cit eum, quia se parricidio maculavit, et reum fecit mortis, in veritate non stetisse. Ab ipso enim forma data est fratricidii. Istum ipsum dicit, cum loquitur mendacium, de suis propriis loqui, ut ostenderet unum quemque non nisi propria uoluntate peccare. sed quia imitator diaboli est, adiecit: quia mendax eat, sicut et pater eius. hic enim ut primum hominem morte condemnaret, simulauit se nescisse quid praeceptum fuisset a deo. similiter et Cain interrogatus finxit se nescire, ubi esset frater suus Abel, quem occiderat. hoc ergo in loco diabolum Cain esse dixit, patrem autem eius diabolum, cuius opera secutus est; diaboli enim filius diabolus est. sed diabolus ille, qui et satanas, patrem in malitia sua nullum habet; ipse enper hoc quicumque imitati illum fuerint filii eius dicentur, et ille pater eorum. eten
Abbreviated transcription (Latin):
eum de indicio u̾o sic eos corripuit. dum ostẽ¬
dit principem niidi reum fcm̃ et opp̃ssum
ab eo cuius fidei non ꝯmunicarent. Uidẽtes
enim aminas de inferis ire in celos: cogno¬
u̾nt ab iudicatum ẽẽ pͥncipem huius mun¬
di ut reus fcũs in causa saluatoris que te¬
nebat amuteret ħ quidem ascendente sal¬
uatore iuisa sunt sed superueniente in dis¬
cipulos spũ scõ ꝑ alam aperteq manifestata
sunt. Uera .n. correptio tunc fuit. quando:
fidis iudebantur resurgentes mortui. clan¬
di curtentes. leꝑsi mundati. et ꝑalitici cõ¬
firmati. ceti aspicere. surdi audire. raucilo¬
qui demoniaci purgati infirmi recuꝑata
sanitate grãs agere hoc modo sp̃c sc̾s arguit
mundum. quia in nomine saluatoris qui
repbatus est a mundo. om̃ium curationũ
uirtutes oꝑatus est. ¶.laxuiii. Sed dya¬
bolus ip̃e sathanas est quid est ut inter ce

Expanded text:
eum. de iudicio uero sic eos corripuit, dum osteneum. de iudicio uero sic eos corripuit, dum ostendit principem mundi reum factum et conpressum ab eo, cuius fidei non communicarunt. uidentes enim animas de inferis ire in caelos cognouerunt adiudicatum esse principem huius mundi, ut reus factus in causa saluatoris quae tenebat amitteret. Haec quidem ascendente saluatore uisa sunt, sed superueniente in discipulos spiritu sancto palam aperteque manifestata sunt. uera enim correptio tunc fuit, quando pfidis uidebantur resurgentes mortui, claudi currentes, leprosi mundati, paralytici confirmati, caeci aspicere, surdi audire, muti eloqui, daemoniatici purgati, infirmi recuperata sanitate gratias agere. hoc modo spiritus sanctus arguit mundum, quia in nomine saluatoris, qui reprobatus est a mundo, omnium curationum uirtutes operatus est. XC. SI DIABOLUS IPSE EST SATANAS, QVID EST UT INTE
Abbreviated transcription (Latin):
trem et iam non iuidebitis me. De iuditi¬
o autem quia princeps mundi huius.
indicatus est. Cansam quidem iudetur
dixisse arguendi. Sed indiget explanatõe.
un saluatori ñõ credentes u dei
utiq mũdane potestates quia ñ
solum honũb se manifestare uo¬
luit sed etiam pͥncipib et potestatib etiam
os post passionem suam uera se locutũ spm̃
scm̃ pbaturum ostendit et hoc ẽ arguere
mundum: ostendere illi uera ẽẽ que crede̾
noluit. Credere .n. noluit aduenisse salua¬
torem. Saluator aritem seruata iusticia ñ
trepidauit uentati ad eum qui se mis̾at. ꝙ
per illud quod regressus est: ꝓbauit se inde
uenisse quia nemo ascendit ad dm̃ nisi qui
descendit de d̾o. iudentes ergo potestates.
ascendere eum confuse sunt uidentes ne¬
rum ẽẽ quod falsum uelut spͥuerunt. Ita¬
q ista iusticia arguet eos qua iustum pro¬
batum est. quia regressus est unde uen̾at
sic autem arguit eos de poc̃o quia nonso¬
lum credere uoluerunt ei: s et occid̾unt

Expanded text:
non videbitis me; de judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est . Causam quidem videtur dixisse arguendi mundi, sed indiget explanatione. Cum Salvatori non crederent Judaei, neque mundanae potestates; quia non solum hominibus se manifestari voluit, sed et principibus et potestatibus in —, post passionem suam uera se locutum spiritum sanctum probaturum ostendit. et hoc est \'arguere mundum\', ostendere illi uera esse quae credere noluit. credere enim noluit a deo uenisse saluatorem. saluator autem seruata iustitia non trepidauit reuerti ad eum qui se miserat, et per id quod regressus est, probauit se inde uenisse, quia nemo ascendit ad deum, nisi qui descendit a deo. uidentes ergo potestates ascendere eum confusae sunt, uidentes uerum esse quod uelut falsum spreuerant. itaque ista iustitia arguit eos, qua iustum probatum est, quia regressus est unde uenerat. sic autem arguit eos de peccato, quia non solum credere ei noluerunt, sed et occiderunt
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ergo ab est ut hino tue caritati suctenseã
qr fecisti ut pocus nͥ feasses. integro iure ami¬
citie succensere deb̾em. Ago itaq uberes gͣs.
Q m̃admodũ aũ acceꝑim fcm̃tuũ. huic ma¬
infestiꝰ iudicaui ꝙꝓ hunc ad te librũ mox ut il¬
los legi sine aliqua dilectione conscripsi.

Expanded text:
tum ergo abest, ut hinc tuae caritati succenseam, quia fecisti, ut potius, nisi fecisses, integro iure amicitiae succensere deberem. ago itaque uberes gratias. quemadmodum autem acceperim factum tuum, hinc manifestius indicaui, quod hunc ad te librum, mox ut illos legi, sine aliqua dilatione conscripsi.
Abbreviated transcription (Latin):
frẽs. et alio loco. Ex qiub plures manant ir¬
cp adhut. quidam aũ dormier̃ et aua m̃nuni¬
bilia in hoc testimonio aꝑte ꝑ scͥpturas iuttus
testam̃ti repperiũtur. Unde et ille au. Cousai¬
guineus leti sopor. et si adu̾tas multas mue¬

Expanded text:
fratres, et alio loco: Ex quibus plures manent usque adhuc; quidam autem dormierunt; et alia innumerabilia in hoc testimonia aperte per scripturas utriusque testamenti reperiuntur. unde et ille ait: Consanguineus leti sopor et, si aduertas, multa inue