comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
đ lingua loqͥt᷑. attestat᷑ c̃scientia: qr dudũ
dids & nulliꝰ dignitatis occupationib ĩ plicatis
multũ dilexi. multũq uenęratꝰ sũ. Ipsanãq
incessus ur̃i modestia qͥb dã conatib exigebat:
ut diligi &̃ anolente debuisset. Et cũ uos uenisle
adãministrandã p̃turã siciliȩ audirẽ: ualde

Expanded text:
ua loquitur, attestatur conscientia: quia dudum vos et nullius dignitatis occupationibus implicatos multum dilexi, multumque veneratus sum. Ipsa namque incessus vestri modestia quibusdam conatibus exigebat, ut diligi etiam a nolente debuisset. Et cum vos venisse ad administrandam praeturam Siciliae audirem, valde
Abbreviated transcription (Latin):
constantinꝰ quondã pussimꝰ imꝑator. romanã rem¬
subiectis ppłis tota adeũ m̃te com̃itit. Unde
factum ẽ. ut antiquoꝵ pͥncipũ nom̃ suis iur ille
laudib uinceret. & tanto in opi nione p̃cessores
suos. quanto ⁊ inbone oꝑe suꝑ aret. Et nc̃ itaq¬

Expanded text:
Constantinus quondam piissimus imperator Romanam remsubjectis populis tota ad eum mente convertit. Unde factum est, ut antiquorum principum nomen suis vir ille laudibus vinceret, et tanto in opinione praedecessores suos, quanto in bono opere superaret. Deniq
Abbreviated transcription (Latin):
głose fili eã qua accepisti diuinitꝰ gr̃am:
sollicita m̃te custodi xp̃ianã fidẽ inppłistͥ
fubditi extende festina: zelũ reciitudinis
tuȩ. in eor c̃ũsione multiplica. Idoloꝵ
cultꝰ insequens: fanoꝵ edificia euerte.
Subditoꝵ mores in magna uite mundicia
exhortando. t̃rendo. corrigendo. ⁊ bonioꝑis
exẽpla monstrando ȩdifica : ut illũ retri-¬
butorẽ inuenias incelo: cuiꝰ nom̃ atq cogni¬
tionẽ dilataueris in t̾ra. Ipse enĩ urẽ qͦque

Expanded text:
ili. eam. quam accepisti divinitus, gratiam sollicita mente custodi, Christianam fidem in populis tibi subditis extendere festina: zelum rectitudinis tuae in eorum conversione multiplica, idolorum cultus insequens, fanorum aedificia everte. Subditorum mores in magna vitae mundicia exhortando, terrendo, corrigendo, et boni operis exempla monstrando, aedifica, ut illum retributorem invenias in coelo, cujus nomen atque cognitionem dilataveris in terra. Ipse enim ve
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ heredes iussa testatoris ñ ad ĩpleue
acetis emolum̃tis. ut atͦta defuncti adim¬
sticis facultatib aliqͥd disponendi umquã
ui res eccłȩ petunt aregib & horrendȩ
cupiditatis inpulsu egentium substantian
rapiunt: irrita habeant᷑ quȩ obtinent. &
a cõmunione ȩccłȩ cuiꝰ facultatẽ auferre
cuprunt excluduntur.De eo si ep̃s

Expanded text:
i heredes iussa testatoris non impleverinet caeteris emolumentis, ut vota defuncti imsticis facultatibus aliquid disponendi unquam Ecclesiae petunt a regibus, et horrendae cupiditatis impulsu egentium substantiam rapiunt, irrita habeantur quae obtinent, et a communione Ecclesiae, cujus facultatem auferre cupiunt, excludantur. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Exeodem. Cap̃. xxx.
e oꝑtorio dominici corporis uł alta¬
ris nũquã corpꝰ dũ ad tumulum
euehitur ohtegatur. & sacro uelamine
dum honorantur corpora. altaria pollu
mystĩa prestent᷑. Ex eodẽ. Cap̃ .uiii.
Ie adnuptiarũ ornatũ myͣsteria
diuina prestentur : ut dũ improborum
tactu uł pompa scłaris luxuriȩ pollu¬
untur. ad officia sacri mysterii uideant᷑

Expanded text:
. De opertorio Dominici corporis vel altaris, nunquam corpus dum ad tumulum evehitur, obtegatur, et sacro velamine dum corpora honorantur, altaria polluadivina praestentur. Ex eodem, cap. 8. Nec ad nuptiarum ornatum ministeria divintactu vel pompa saecularis luxuriae polluuntur, ad officium sacri ministerii videantur
Abbreviated transcription (Latin):
ad popłm. sed illa intra scã dimittat
a colloquio diuino rediens Et cui in tab̾¬
nas adbibendum a sacris canonib ingre-¬
di ꝓhibetur. scĩficata sacro mysterio nec
ad contingendũ inmundis. quantominꝰ
inuadimonium exhibere debet: Sicut
stephamis sc̃ĩ papa & martyr. sc̃m hyla¬
rium in sius decretis docuit sut nuilluf¬

Expanded text:
ad populum, sed illa intra sancta dimittat ad populum, sed illa intra sancta dimittat a colloquio divino rediens. Et cui in tabernas ad bibendum a sacris canonibus ingredi prohibetur, sanctificata sacro mysterio nec ad contingendum immundis, quanto minus in vadimonium exhibere debet? Sicut Stephanus sanctus papa et martyr sanctum Hilarium in suis decretis docuit.
Abbreviated transcription (Latin):
nastasius ep̃s cunctis germanicis &
Et quãuis non prolixe seid succinete hoc
denuo tam̃ si necesse fuerit obhas & alias
necessitates quasi ad caput mittere carita.¬
tiue non dubitetis. quia urãs p̾ces ⁊ nunc
& tunc acceptabiles habemus. Significastis
dire. & hoc ex maiorũ traditione se acce¬
pisse narrantur: Quod nullatenꝰ de inceps
fieri sinatis. apłica auctoritate mandamꝰ:
sed dum scã euuangłia in eccłarecitant᷑.
sacerdotes & cetĩ om̃s ñ sedentes. s uenera
nica uerba intente audiant. & feliciter
uestimentũ sacerdotale inuadimonum
tabnario prestare presumat. Exconcilio
remensi. Cap̃ xi.
tnullus prb̃r p̾sumat calicẽ uł patenã.
uł pallium altaris : uł uestimentum
sacerdotale. aut librum eccłiasticũ taber¬
nario uł negotiatori. aut ciulibet laico uł
feminȩ inuadimonium dare. nͥ iustissima
necessicate urgente: quia tanta est scĩtas
sacrimisterii. ut salua altioris mysterii in
ne cum scĩs uestimentis sacerdos procedat

Expanded text:
NASTASIUS episcopus cunctis Germaniae et  Et quamvis non prolixe, sed succincte hoc denuo tamen, si necesse fuerit, ob has vel alias necessitates, quasi ad caput, mittere charitative non dubitetis, quia vestras preces et nunc et tunc acceptas habemus. I. Significastis dire, et hoc ex majorum traditione se accepisse narrant: quod ut nullatenus deinceps fieri sinatis, apostolica auctoritate mandamus. Sed dum SS. Evangelia in ecclesia recitantur, sacerdotes et caeteri omnes nica verba intente audiant, et fideliter  sacerdotalia in vadimonio tabernario praestare praesumat. Ex concilio Remensi, cap. 11. Ut nullus presbyter praesumat calicem vel patenam, vel pallium altaris, vel vestimentum sacerdotale, aut librum ecclesiasticum tabernario vel negotiatori, aut cuilibet laico vel feminae, in vadimonio dare, nisi justissima necessitate urgente; quia tanta est sanctitas sacri ministerii, ut, salva altioris mysterii intne cum sanctis vestimentis sacerdos procedat
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Ex concilio aurelianensi. Cap̃ uiiii.
ullus sacerdos seu laicus calicẽ aut
patenã. aut quelibet uasa sacra
& diuino cultu mancipata ad alios suos
usus recorquere p̃sumat. Nã quicũq de
calice sacro aliud bibit pret̃ xp̃i sanguinẽ
qui insacramento accipitur. & patenã ad
aliud officium habet quã altaris myniste¬
rium: decerendus ẽ. exemplo baltasar.
qui dum uasa domini inusus communes
assumpsit. uitã parit̃ cum regno amisit:
de thesauro ȩccłȩ suȩ familiȩ innecessitate
succurrere. Exconcł aureliañ . Cap̃ u.
icitũ sit epĩs p̃sentib prb̃is & diaconib¬

Expanded text:
140. - Ex concilio Aurelianensi, cap. 9. Nullus sacerdos seu laicus calicem aut patenam aut quaelibet vasa sacra, et divino cultui mancipata ad alios suos usus retorquere praesumat. Nam quicunque de calice sacro aliquid aliud bibit praeter Christi sanguinem qui in sacramento accipitur, et patenam ad aliud officium habet quam ad altaris ministerium, deterrendus est exemplo Balthasar, qui dum vasa Domini in usus communes assumpsit, vitam pariter cum regno amisit. de thesauro ecclesiae, suae familiae in necessitate subvenire. Ex concilio Aurelianensi, cap. 5. Licitum sit epis
Abbreviated transcription (Latin):
cem pulsatus si uoluerit taceat. & ut
pulsatis quotiens appellauerint in
libet temere obiecerit: conuitium
non est ꝓ accusatione habendũ. Sed
ꝑmisso tractandi spatio: id qđ iratus
dixit. ꝑscripturam seꝓbaturum. ee.
fateatur. Ut si fortasse resipiscens quȩ
ꝓ iracundia dixit iterare aut scribere
noluerit : ñ ut reus criminis teneat᷑.
Om̃is ergo qui crimen obicit: scribat
se ꝓbaturum. Reuera ibi semꝑ causa
agatur. ubi crimen admittitur. Et
qͥ ñ ꝓbauerit qđ obiecit: pęnam quam
intulerit ipse paciatur. De alieno ii-
alieno committat iudicio. nisi ad sedẽ
apłicã fuerit appellatũ : sed unus quisq
comꝓuinciales uidices & notos habeat
nisi aliquã iim temerarię multitudi-¬
nis illic timuerit. aut infestos uel sus¬
peccos in ibi idices habuerit: ꝓquib
causis admaioris auctoritatis iudi¬
ces & adalias ꝓuincias appellare &
uenire concessũ est. Om̃ĩa ergo quȩ
aduersus absentes inom̃i negotio
aut loco agunt᷑. aut iudicantur.

Expanded text:
cem, pulsatus, si voluerit, taceat: et ut pulsatis quoties appellaverint, inlibet temere obiecerit, convitium non est pro accusatione habendum. Sed permisso tractandi spatio, id quod iratus dixit, per scripturam se probaturum esse fateatur; ut si forprae iracundia dixit, iterare aut scribere noluerit, non ut reus criminis teneatur. Omnis ergo qui crimen objicit, scribat se probaturum. Revera ibi semper causa agatur, ubi crimen admittitur: et qui non probaverit quod objecit, poenam quam intulerit ipse patiatur. Placuit alieno committat judicio, nisi ad sedem apostolicam fuerit appellatum; sed unusquisque provinciales judices et notos habeat, nisi aliquam vim temerariae multitudinis illic tumuerit; aut infestos vel suspectos inibi judices habuerit; pro quibus causis ad majoris auctoritatis judices, et ad alias provincias appellare et venire concessum est. Omnia ergo quae adversus absentes in omni negotio aut loco aguntur, aut judicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
eptẽ gͦ diaconi sunt inurbe roma
ꝑ septẽ regiones ciuitatis. sic̃ a patri.¬
bus accepimus. qui ꝑsingłas ebdoma das
& dñicos dies. atq festiuitatũ sollẽpnia
cũ subdiaconib & accolitis. ac sequentiũ
ordinũ ministris. inucta sibi obser¬
uent ministeria. & parati om̃i hora
aadiuinum officium sint: & qͥc quid

Expanded text:
nt in urbe Roma per septem regiones civitatis, sicut a Patribus accepimus, qui per singulas hebdomadas et Dominicos dies atque festivitatum solemnia, cum subdiaconibus et acolytis ac sequentium ordinum ministris, injuncta sibi observent ministeria, et parati omni hora divinum officium sint, et quid
Abbreviated transcription (Latin):
tate adconcordiã trahat. in obedi¬
mutuã cedẽ ꝓruꝑint: ꝓut digni.¬
tas officioꝵ intali excessu contumeliã
ꝑtulerit. apontifice districtius uindice¬
rat᷑ infratrẽ si ausus fuerit manum
mittere : legitimã disciplinã accipiat.

Expanded text:
tate ad concordiam trahat, inobedimutuam caedem proruperint, prout dignitas officiorum in tali excessu contumeliam pertulerit, a pontifice districtius vindiceFrater in fratrem si ausus fuerit manum mittere, legitimam disciplinam accipiat.
Abbreviated transcription (Latin):
dum aut accipitres. aut huiꝰmodi
res habere non licet: Qđ siquis talium ꝑ¬
sonarum in hac uoluntate sepius detectus
fuerit: si ep̾c . ẽ. tribus mensibus a cõmu.¬
nione suspendatur. pb̃r duob mensibus
diaconus uno. ab om̃i officio & cõmunione
suspendatur. De seruis dei. ut om̃s sal.o

Expanded text:
dum, aut accipitres, aut hujusmodi res habere non licet. Quod si quis talium personarum in hac voluptate detectus saepius fuerit, si episcopus est, tribus mensibus a communione privetur; presbyter duobus mensibus; diaconus, uno, ab omni officio et a communione suspendatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam gentilis plangendꝰ ẽ.
atq uideus qui in eccłia ñ fuert̃¬
& semel mortui sunt. de quibus
saluator dicit. dimitte mortuos
nolunt ultra reũti ad eã damna.¬
de uet̾i & nouo testamento
abolus non spĩ ale nomen ẽ.
s cominune. In quocumque
enim oꝑa diaboli fuerint inuenta.
sine dubio diabolus appellandus ẽ.
ẽi temporis sacerdotes qui ꝑ
exorcissimi grãm demones eicere
norunt solent dicere patientes
non aliter ualere curari. nͥqͣntũ
sapere possunt. omne qđ ab im¬
mundis sp̃itib iusu. auditu.
gustu. tactu. uel alio quolibet
corporis uł animi sensu uigilan¬
tes dormientes ue ꝑtulerint.
confitendo patenter exponant.
& maxime quando uł iuiris
inspecie feminea. uel inurili
habitu feminis apparentes.
quos demones gallidusios uo¬
cant. Infando miraculo sp̃s in¬
corporei corꝑoris humani con¬
cubitum petere. se ac patrare con¬
fingunt. & nomen demonis quo
se censeri dixerit. & degerandi
modos quib amoris sui fedus

Expanded text:
nequaquam igitur gentilis plangendus est atque Iudaeus, qui in ecclesia non fuerunt et semel mortui sunt, de quibus saluator dicit: dimitte mortuos,nolunt ultra reuerti ad eam damna et Novi Testamenti . Diabolus non speciale nomen est, sed commune: in quocunque enim opera diaboli fuerint inventa, sine dubio diabolus appellandus est. Nostri temporis sacerdotes, qui per exorcismi gratiam daemones ejicere norunt, solent dicere patientes non aliter valere curari, nisi quantum sapere possunt omne quod ab immundis spiritibus visu, auditu, gustu, tactu, vel alio quolibet corporis vel animi sensu vigilantes dormientesve protulerint, confitendo patenter exponant. Et maxime quando vel viris in specie feminea, vel in virili habitu feminis apparentes quos daemones Galli dusios vocant infando miraculo spiritus incorporei corporis humani concubitum petere se ac patrare confingunt. Et nomen daemonis quo se censeri dixerit, et dejerandi modos, quibus amoris sui foedus
Abbreviated transcription (Latin):
infeminam. & sexus arte mutetur.
ae diabolo diuinum plasma macu¬
lante ꝑ corrupti atq eneruati
corporis delicta placeatur. Quod si
pęnuriã tałis & necessitatẽ pauꝑtatis
ostendit. pacest int̾ cȩcõs qui in eccłȩ
alimentis sustinentur huiꝰ quoque
necessitas adiuuari. si tam̃ conteptꝰ
sit frugaliorib ⁊ in nocentib cibis.
nec putet saraliose eẽ. redimendũ
ut apeccatis cesset. quando hoc ñ
nob sed sibi prestet¬
res suas histrionib uicium est
immane. non iuirtꝰ. Et scitis detalib¬
quam sit frequens fama cũ laude:
quia siout scriptum ẽ. laudatur
peccator in desideriis animȩ fuae
& qui iniqua gerit benedicitur.
e iis autem qui xp̃ianitatis
uob̾. nisi ut eos ad fidem rectam
monitis. ex hortationib & ratione
illos potiꝰ quã ui qđ uane sapiunt
qui non credunt idolaq ad orant
miscenda communio ẽ: Porro iłl
iuolentia ut credant nullatenus
inferenda ẽ : nam omne qđ exuoto

Expanded text:
in feminam et sexus arte mutetur in feminam et sexus arte mutetur et diabolo diuinum plasma maculanti per corrupti adque eneruati corporis delicta placeatur. quod si paenuriam talis et necessitatem paupertatis optendit, potest inter ceteros qui ecclesiae alimentis sustinentur huius quoque necessitas adiuuari, si tamen contentus sit frugalioribus et innocentibus cibis nec putet salario se esse redimendum ut a peccatis cesset, quando hoc non nobis sed sibi praestetres suas histrionibus vitium est immane, non virtus. Et scitis de talibquam sit frequens fama cum laude, quia sicut scriptum est, laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur De iis autem qui Christianitatis umus vobis, nisi ut eos ad fidem rectam monitis, exhortationibus, et ratione illos potius quam vi, quod vane sapiant qui non credunt, idolaque adorant, miscenda communio est. Porro illis violentia, ut credant, nullatenus inferenda est. Nam omne quod ex voto
Abbreviated transcription (Latin):
non tantum professionẽ uitȩ aut
habitis speciem dõ esse placitam.
de histrione quodam. qui ap̃ uos
constitutus in eiusdem adhuc
artis suȩ dedecore ꝑseuerat. &
magister & doctor ñ erudiendorũ
s ꝑdendorũ pueroꝵ id qđ male didiat
cȩt̃is quoq insinuat. antalis debeat
communicare nob̾cum: quod puto
ego nec maiestati diuinȩ nec euan¬
gelicȩ discipline congruere: ut
pudor ⁊ honor eccłȩ tã turpi & in¬
fami contagione fedetur Nam
cum in lege ꝓhibeantur uirĩ indu-¬
ere muliebrem uestẽ. & maledicti
eiusmodi iudicentur. quanto
maioris ẽ. criminis. non tantum
muliebria indumenta accipere.
sal & gestus quoq turpes. & molles
& muliebres. magistĩo inpudice
artis exprimit᷑: nec excuset se
quisquã si atheatro ipse cessauerit.
cum tñ hoc cȩtos doceat: Npotest
enim uidi cessasse. qui uicarios
substituit. & qui ꝓse uno plures
succidaneos suggerit. contra consti-¬
tutionẽ dei erudiens & docens.
quẽ ad modum masculus frangat᷑

Expanded text:
non tantum professionem vitae, aut habitus speciem Deo esse placitam, histrione quodam, qui apud vos constitutus in eiusdem adhuc artis suae dedecore perseuerat et magister et doctor non erudiendorum sed perdendorum puerorum id quod male didicit ceteris quoque insinuat, an talis debeat communicare nobiscum, quod puto ego nec maiestati diuinae nec euangelicae disciplinae congruere, ut pudor et honor ecclesiae tam turpi et infami contagione foedetur. nam cum in lege prohibeantur uiri induere muliebrem uestem et maledicti eiusmodi iudicentur, quanto maioris est criminis non tantum muliebria indumenta accipere sed et gestu quoque turpes et molles et muliebres magisterio inpudicae artis exprimere? Nec excuset se quisquam si a theatro ipse cessauerit, cum tamen hoc ceteros doceat. non potest enim uideri cessasse qui uicarios substituit et qui pro se uno plures succidaneos suggerit contra institutionem Dei erudiens et docens quemadmodum masculus frangatur
Abbreviated transcription (Latin):
eius eẽ predictũ paulo ante
cominemorauimus. & nc̃ repetamꝰ:
Preualebit inquit dñs aduersus
cos. & exterminabit om̃s deos
gentium derrȩ: & ad orabunt eũ
unus quisque deloco suo. omnes
insulȩ gentium: Neq enĩ solȩ
insulȩ hic intelligende sunt:
sed potius om̃s gs̃ inhis positȩ
adorant dm̃. Nec mirũ quando
quidem alibi non insulas nominat.
sed uniũsum orbem terrarum.
dicens: cominemorabuntur &
conũtentur ad dñm unu̾si fines
terrȩ. & adorabunt in conspectũ
eusuniũse patriȩ gentium. qm̃

Expanded text:
eius esse praedictum paulo ante eius esse praedictum paulo ante commemoraui et nunc repeto. praeualebit, inquit, dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco insulae gentium. » Neque enim solae insulae hic intelligendae sunt, sed potius omnes gentes in his positae adorant Deum. Nec mirum: quando quidem alibi non insulas nominat, sed universum orbem terrarum, dicens: « Commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus universae pa
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. de quo dõ doctissimi eorũ
auctores. qui omĩa illa legere ac
nosse potuerunt: magis que siuer̃
quis dñ eẽt. quam dm̃ negare po¬
tuerunt. Porro autẽ ds̃ iste quem
nullus eorum negare ausus ẽ. uerũ
dm̃: quia & si negaret : non solum
sub iaceret debitis penis. uerũ etiã
certis conuinceretur effectibus
iste ergo ds̃ quẽ nemo ut diximus
illorum negare ausus ẽ. uerũ dm̃:
illos falsos eẽ. deos. & om̃ino deseren¬
dos. eorũq templa & simulacra.¬
& sacra euertenda. ꝑ suos uates hoc
ẽ. ꝓpħas aꝑta denuntiatione pre¬
dixit ⁊ aꝑta potestate precepit.
apta ueritate compleuit. Unde
quis ẽ. qui usq adeo desipiat. ut¬
non eum potiꝰ colendum eligat
quem coli non prohibent quos
colebat: Quẽ ꝓculdẽbe̾o cum
colere ceꝑit. illos utiq non ẽ.
culturus. quos ꝓhibet coli quẽ
colit. Qđ autem ipsum essent
culturȩ gentes. exterminatis dus
falsis quos anteacolebant: aꝓpħis

Expanded text:
dicere. de quo deo doctissimi eorum dicere. de quo deo doctissimi eorum auctores, qui omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo deus, quem nemo, ut dixi, illorum negare ausus est uerum deum, illos falsos esse deos et omnino deserendos eorumque templa et simulacra euertenda per suos uates, hoc est prophetas, aperta denuntiatione praedixit, aperta potestate praecepit, aperta ueritate conpleuit. unde quis usque adeo desipiat, qnon eum potius colendum eligat, quem coli non prohibent, quos colebat? quem procul dubio cum colere coeperit, illos utique non est culturas, quos prohibet coli quem colit. Quod autem ipsum essent culturae gentes exterminatis diis falsis, quos antea colebant, a prophetis
Abbreviated transcription (Latin):
sunc uero pꝰea quã tempꝰ aduenit.
quo complerentur uaticinia ꝓpħa
ne colantur uehem̃tissime p̃cipit:
sinerentur. ut inde clariꝰ appareret
eos hec antea uł minime credidisse:
uł suis cultorib enuntiare timuisse :
infine aut̃ tamquã nichil ampliꝰ
habentes quod agereͥtͥur : etiam
ibi uoluisse suam ostentare duini¬
tatem. ubi iam produntur diu
simulasse diuinationem. Iam̃ nec
ista ipsa quȩ ab eis uix raro et
clanculo ꝓferuntur. mouere nos
debent. Si cuiquam demonum ex-¬
tortum ẽ. id ꝓdere cuitorib suis qđ
didicerat ex eloquiis ꝓpħarũ uel
ex oraculis angłorum: quod cur
non fieret : cum & ista nonsit oppu¬
gnatio sed attestatio ueritatis :¬
llud enim qđ solum abipsis fanati¬
cis flagitandũ ẽ: nec umquã antea
protulerunt. nec umquã post ea:
nisi forte confictum ꝓferre conabunt᷑.
aliquid dõs suos ꝑuates suos. contͣ
dm̃ isrł ausos fuisse p̃dicere aut¬

Expanded text:
Nunc vero posteaquam tempus advenit, Nunc vero posteaquam tempus advenit, quo complerentur vaticinia prophne colantur vehementissime praecipit, sinerentur, ut inde clarius appareret eos haec antea vel minime credidisse, vel suis cultoribus enuntiare timuisse: in fine autem tanquam nihil amplius habentes quod agerent, etiam ibi voluisse suam ostentare divinitatem, ubi jam produntur diu simulasse divinationem? Tamen nec ista ipsa quae ab eis vix raro et clanculo proferuntur, movere nos debent, si cuiquam daemonum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat ex eloquiis prophetarum, vel ex oraculis angelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed attestatio veritatis? Illud enim quod solum ab ipsis fanaticis flagitandum est, nec unquam antea protulerunt, nec unquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per vates suos contra Deum Israel ausos fuisse p
Abbreviated transcription (Latin):
lacia. cultusq fugiendus : qui cũ ante
ꝑtam longum tempꝰ intemplis sis
hec futura tacuissent. quȩ ꝑ ꝓpħas
predicta ignorare non possent:
postea quam apꝓpinquare ceper̃.
uoluerunt ea quasi predicere:
ne ignari uictiq putarentur:¬
ũ igitur tã longe ante p̃dictũ
ẽẽt. atq conscriptum. ut alia
interim taceamus: dicamus illud
quod sophonias propħa dicit
Preualebit dñs adũsus eos extͣmina¬
bit om̃s deos gentium terrȩ: & ad
orabunt eum unusquisq deloco
suo. om̃s insulȩ gentium Aut ñ
oredehant ista sibi euentura qui
intemplis gentium colebantur.
& hȩc idõ ꝑsuos uates ac fanaticos
frequentare noluerunt : aut cũ ea
uentura certissime scirent: ideo
ꝑ sua templa tacuerunt. ne iam
tunc inciꝑent ab hominib intelligei¬
tib deseri atq contẽpni: quod̃¬
de templorũ & simulacrorũ suorũ
sutura eu̾sione eis aꝓpħis attesta.¬
retur qui cos coli prohibebant:

Expanded text:
lacia cultusque fugiendus? qui cum ante lacia cultusque fugiendus? qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec futura tacuissent, quae per prophetas praedicta ignorare non possent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoluerunt ea quasi praedicere, ne ignari uictique putarentu igitur tam longe ante praedictum esset atque conscriptum, ut alia interim taceam, illud, quod Sophonias propheta dicit: praeualebit dominus aduersus eos et exterminaborabunt eum, unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium , » aut non credebant ista sibi eventura, qui in templis gentium colebantur, et haec ideo per suos vates ad fanaticos frequentare noluerunt: aut cum ea ventura certissime scirent, ideo per sua templa tacuerunt, ne jam tunc inciperent ab hominibus intelligentibus deseri atque contemni, quodde templorum et simulacrorum suorum futura eversione eis a prophetis attestaretur, qui eos coli prohibebant.
Abbreviated transcription (Latin):
decepti fuerint. uł mentiti. Noti¬
nũquã uero ipsi maligni sp̃s. a
illusores hominum atq inuisores sa¬
lutis eoꝵ. solent predicere defectũ¬
culture suȩ & idolorum ruinã: qͣtinꝰ
p̃scu uideantur. quid insingulis regnis
aut locis uenturum sit: & si quid
adũsi suȩ factioni contingere possit
Quod etiam illi qui gentiliu historias
legunt. non ignorant. Quid ergo mi¬
rum. si iam imminente temporũ &
simulacrorum euersione: quã ꝓpħȩ
dei summi tanto ante predixerant.
serapis demon alicui cultorũ suorũ
hoc deproximo ꝓdidit. ut suã qͥsi
diinationẽ recedens uł fugiens
commendaret.: fugantur enim isti
uł etiam iussis suꝑiorib colligati
abstrauntur & alienantur a locis suis.
uoluntas dei. qui hoc tanto ante
om̃s gentes futurũ eẽ. predixit :¬
& ut ꝑ suos fideles fieres imꝑauit.
Cur autem hoc non sineretur immi
&e prudentib daret intelligi. quam
uigilant̃ eẽt. demonũ cauenda fal¬

Expanded text:
decepti fuerint, vel mentiti. Nondecepti fuerint, vel mentiti. Nonnunquam vero ipsi maligni spiritus, et illusores hominum atque invisores salutis eorum, solent praedicere defectuculturae suae, et idolorum ruinam: quatenus praescii videantur, quid in singulis regnis aut locis eventurum sit: et quid adversi suae factioni contingere possit: quod etiam illi qui gentilium historias legunt, non ignorant. Quid ergo mirum, si jam imminente templorum et simulacrorum eversione, quam prophetae Dei summi, tanto ante prSerapis daemon alicui cultorum suorum hoc de proximo prodidit, ut suam quasi diuinitatem recedens uel fugiens commendaret? Fugantur enim isti uel etiam iussis superioribus conligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, uoluntas dei, qui hoc tanto ante per omnes gentes futurum esse praedixit et, ut per suos fideles fieret, imperauit. cur autem hoc non sineretur daemoet prudentibus daretur intellegi, quam uigilanter esset daemonum cauenda fal
Abbreviated transcription (Latin):
seruientib ex alia dispositione
ignota demonib. exinꝓuiso ac
repente mutantur. tanquã si aliqͥd
egro extrinsecus accedat qͦ moriatur.
quẽ medicus ueris salutis p̃ceden¬
tib signis uicturum eẽ. ꝓmiserat.
Aut si aeris qualitate prouisa diu
flaturum illum uentũ nautarũ
ceret imꝑauit. & facta ẽ. tranqͥllitas
magna. uł si agricola illo anno
fructificaturam uitem aliquam
polliceatur. naturam utiq terrȩ
&e numeros seminum callens. qͦ t̃n
anno eam uł in ꝓuisam celi in tẽꝑies
predictionẽq demonum ꝑtinentia.
quȩ minorib & usitatiorib causis¬
futura p̃uidentur: eadẽ maiorib
& occultiorib causis impedita
mutantur. Fallunt᷑ etiã studio
fallendi ÷ & inuida uoluntate quia
hominum errore letantur. Sed ne
apud cultores suos pondus auctori¬
tatis amittant: id agunt ut int̾¬
pretib suis signorum q suorũ conie¬
ctorib culpa tribuatur. quando uł

Expanded text:
seruientibus ex alia dispositione seruientibus ex alia dispositione ignota daemonibus ex inprouiso ac repente mutantur. tamquam si aliquid aegro extrinsecus accidat, quo moriatur, quem medicus ueris salutis praecedentibus signis uicturum esse promiserat; aut si aeris qualitate praeuisa diu flaturum illum uentum nautarum ceret, imperauit, et facta est tranquillitas magna; uel si agricola illo anno fructificaturam uitem aliquam polliceatur, naturam utique terrae et numerum seminum callens, quo tamen anno eam uel inprouisa caeli intemperies praedictionemque daemonum pertinentia, quae minoribus et usitatioribfutura praevidentur, eadem majoribus et occultioribus causis impedita mutantur. Fallunt autem etiam studio fallendi, et invida voluntate, quia hominum errore laetantur. Sed ne apud cultores suos pondus auctoritatis amittant, id agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum conjectoribus culpa tribuatur, quando vel
Abbreviated transcription (Latin):
taceant. cũ in ipsis hominib etiã
uitȩ bonȩ p̃cepta uideamꝰ parit̃
auistis ꝑũsisq cantari : nec obeẽ.
aliquid immo etiã ꝓdesse ad
maiorem noticiã famamq ueri¬
tatis : cum de illa eciã hi qͥcquid
nouert̃ dicunt. qui ei ꝑuersis
morib contradicunt.In ceteris
autem suis p̃dictionib demones
quidem: quia cũ suas dispensationes
prenuntiant. ex inprouiso de suꝑ
aliquid iubetur: quod eorũ consilia
cuncta ꝑturbat. uelut si aliquid
disponant quilibet homines qͥbq
potestatib subditi: quod ñ ꝓhibitu.¬
ros suos p̃positos arbitrentur. idq
facturos se eẽ. ꝓmittant : at illȩ
penes quos maior potestas ẽ. ex
alio suꝑiore consilio hoc totum
ł alluntur etiam cum causis natura¬
lib. sicut medici & nautȩ. & agricolȩ
s longe acutius longeq p̃stantiꝰ
ꝓ aerii corporis sensu sollertiore
& excitatiore prenosount: quia
& hec abangłis dõ summo pie

Expanded text:
taceant. cum in ipsis hominibus etiam taceant. cum in ipsis hominibus etiam uitae bonae praecepta uideamus pariter a iustis peruersisque cantari, non obesse aliquid, immo etiam prodesse ad maiorem notitiam famamque ueritatis, cum de illa etiam hi quidquid nouerunt dicunt, qui ei peruersis moribus contradicunt. in ceteris autem suis praedicationibus daemones quidem, quia, cum suas dispositiones praenuntiant, ex inprouiso de- . super aliquid iubetur, quod eorum consilia cuncta perturbet. uelut si aliquid disponant quilibet homines quibusque potestatibus subditi, quod non prohibituros suos praepositos arbitrentur idque facturos se esse promittant, at illi, penes quos maior potestas est, ex alio superiore consilio hoc totum falluntur etiam in causis naturalibus — sicut medici et nautae et agricolae, sed longe acutius longeque praestantius pro aerii corporis sensu sollertiore et exercitatiore praenoscunt — quia et haec ab angelis deo summo pie
Abbreviated transcription (Latin):
exprimuntur incorpore. tota facili.¬
tate ꝑdiscunt: atq hinc etiã multa
futura prenuntiant. aliis iudelicet
mira. qui ista disposita ñ nouerunt:
Sic̃ enim apparet concitatior animi
motꝰ inuultu. ut ab hominib quoq
aliquid forisecꝰ agnoscatur. qđ
intrinsecus agitur : ita non deb&
ec̃ in credibile. s etiam leniores cogi¬
tationes dant aliqua signa ꝑ corpꝰ
quȩ obtuso sensu hominũ cognosci
non possunt. acuto a ut̃ demonũ
possunt. Hac atq huiꝰmodi facul¬
tate. multa demones futura pre¬
nuntiant : oum tñ abeis longe
sit altitudo illiꝰ ꝓphetiȩ quã ds¬
Nã si quid de ilła dĩ dispositione
prenuntiant : audiunt ut p̃ñtien:
& cũ ea p̃dicunt. quȩ inde audi¬
sunt: angłica & ꝓpħica oracula
Sic aut̃ indignanter accipitur
quod aliquã etiã talia demones
audiant &e p̃dicant. quasi aliqͥ
hominib in notescat. hoc non e.¬
solum boni. uerum etiã mali non

Expanded text:
exprimuntur in corpore, tota faciliexprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscunt, atque hinc etiam multa futura praenuntiant, aliis videlicet mira, qui ista disposita non noverunt. Sicut enim apparet concitatior animi motus in vultu, ut ab hominibus quoque aliquid forinsecus agnoscatur, quod intrinsecus agitur: ita non debet esse incredibile, si etiam leniores cogitationes dant aliqua signa per corpus, quae obtuso sensu hominum cognosci non possunt, acuto autem daemonum possunt. Hac atque hujusmodi facultate multa daemones futura praenuntiant, cum tamen ab eis longe sit altitudo illius prophetiae, quam Denam si quid de illa dei dispositione praenuntiant, audiunt. ut praenuntient; et cum ea praedicunt, quae inde audisunt angelica et prophetica oracula. sic autem indignanter accipitur, quod aliqua etiam talia daemones audiant et praedicant, quasi aliquihominibus innotescat, hoc non solum boni, uerum etiam mali non
Abbreviated transcription (Latin):
suadere. de quorum morib certisunt:
quod sint eis talia suadentib c̃ sensuri
Suadent aut̃ miris ⁊ inuisibilibus
modis ꝑ illam subtilitatem corporũ
suorum: corpora hominum ñsentien¬
tium penetrando. & se cogitationib
eorum ꝑquȩdam imaginaria uisa
miscendo: siue uigil antium siue
dormientium Aliquan do autem
non quȩ ipsi faciunt. s quȩ natura-¬
lib signis futura prenoscunt :
quȩ signa in hominum sensus uenire
non possunt. ante p̃dicunt. Neq enĩ
nescit huuis artis ignarus : ideo
iam dunmis habendus ẽ. Quidaut̃
mirum. siquẽ ad modũ ille in corporis
humani uł ꝑturbata uł modificata
temꝑiȩ seu bonas seu malas futuras¬
p̃udet ualitudines. sic demon in
aeris affectione atq ordinatione
sibi nota. nob̾ ignota futurasp̃ui¬
det tempestates : Aliquando &
hominum dispositiones non solũ
uoce ꝓlatas. uerum etiã oogitatione
conceptas : cũ signa quȩdã exammo

Expanded text:
suadere, de quorum moribus certi sunt, suadere, de quorum moribus certi sunt, quod sint eis talia suadentibus consensuri. suadent autem miris et inuisibilibus modis per illam subtilitatem corporum suorum corpora hominum non sentientium penetrando et se cogitationibus eorum per quaedam imaginaria uisa miscendo, siue uigilantium siue dormientium. aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt, quae signa in hominum sensus uenire non possunt, ante praedicunt. neque enim raeuidet eius artis ignarus, ideo iam diuinus habendus est. quid autem mirum, si quemadmodum ille in corporis humani uel perturbata uel modificata tempraevidet valetudines, sic daemon in aeris affectione atque ordinatione sibi nota, nobis ignota, futuras praevidet tempestates? Aliquando et hominum dispositiones, non solum voce prolatas, verum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo
Abbreviated transcription (Latin):
terre. & aquȩ. lapidum atq lignoꝵ
metallorumq uariors tanta quidẽ
hmines possunt : ut eos illi quibȩ
in possunt. plerumq stupendo
insui comparatione diuinos uocent.
cum quidam illorum sint artibus
potentiores. quidam istorum morib
cultate ac facilitate demones possint.
cum tñ sint prauitate uoluntatis
maximeq suꝑbie fastu. & euidenti
malicia sp̃s immundi. atq ꝑ uersi:
Quantum autem ualeat aeris elem̃tũ
quou eorum corpora preualent. ad
multa uisibilia inuisibilit̃ molienda
mouenda. mutanda. atq ũsanda:
longum ẽ. nunc demonstrare. &
putamus qđ uł mediocrit̃ conside¬
ranti facile occurrat. De diuinati¬
Gitor nunc pͥmum soiendum est:
qm̃ de diuinatione demonũ q̃stio ẽ:
illos ea plerumq prenuntiare quȩ
ipsi facturi sunt. Accipuint enim
sepe potestatem & morbos imnuttẽ.
& ipsum aerem uiciando morbidũ
reddere : & ꝑũsis atq amatoribus
terrenorum commodorum malefacta

Expanded text:
terrae et aquae, lapidum atque lignorum terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribuscultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare et puto quod uel mediocriter consideranti facile occurrat. Quaint, primum sciendum est, quoniam de diuinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare, quae ipsi facturi sunt. accipiunt enim saepe potestatem et morbos inmittere et ipsum aerem uitiando morbidum reddere et peruersis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta
Abbreviated transcription (Latin):
existiment. ut nec medicos. nec nau.¬
tas. nec agricolas quos praue uolun¬
tatis & inĩquis morib uidint. idõ
putent sibi eẽ. p̃ferendos. quod illi
de ualitudinibus: illi de cẽpestatib
inexpto diuinare udeantur.
Qđ uͦ non solum quȩdã demones
futura p̃dicunt. uerunt etiam
quȩdam faciunt. pro ipsa utique
sui corporis excellentia: cur non
contempnatur aprudentib. cum
pleriq iniqui ac ꝑditi homines
ita excͤeant corpora sua. tantaq
diũsis artib possint. ut ea qui hec
nesciunt neo aliquando uiderunt
etiam narrata uix credant. Quam
multa funambuli cęt̃iq theatri
artifices. quã multa opifices maxi¬
me mechanici miranda fecerunt:
Non idõ meliores sunt bonis & scã
pietate predictis hominib: Quȩ
idõ non commnemoraiumꝰ. ut qui
hȩc sine ꝑuiatica & sine uana
resistendi ammositate considerat:¬
simul cogitet si de subiacenti crassiore
mat̾ia. uł sui quisq corporis uel

Expanded text:
existiment nec medicos nec nauexistiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, ideo putent sibi esse praeferendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, inexperto diuinare uideantur. Quod uero non solum quaedam daemones futura praedicunt, uerum etiam quaedam mira faciunt, pro ipsa utique sui corporis excellentia, cur non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? num ideo meliores sunt bonis et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat,simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel
Abbreviated transcription (Latin):
multa innoxia qđ sint in exꝑta
formidet. Unde conicere facile ẽ:
quantum posset in aeriͥs corporib
sensus eẽ. acrior. nec ideo tamen
demones qui eo p̃dicti sunt : bonis
hominib p̃ponendos prudens quisq
censuerit. hoc & de corporũ celeritate
dicimus. Et hac enim prestantia
non solum auoluorib homines: uerũ
amultis etiam quadrupedib ita su¬
perantur. ut in eorum comparatione
plumbei deputandi sint : nec tñidõ
sibi hȩc animantium genera existi.¬
mant p̃ponenda quib capiendis¬
& mansue faciendis. atq in sue uolun¬
tatis usum commodumq redigenđ.
non ui corporis s rationis imꝑitant.
Illam uͦ terciã demonum potentiã.
quod diuturna rerũ exꝑientia.
quead modum prenoscant atq pre¬
nuntient multa didicerunt. ita
contempnunt qui hec uigilanter
curant auerissime lucis ueritate
discernere. ut nec malos senes plura
exꝑtos. & obhoc quasi doctiores. idõ
probi ad olescentes sibi antecellere

Expanded text:
multa innoxia, quod sint inexperta, multa innoxia, quod sint inexperta, formidet. unde conicere facile est, quanto possit in aeriis corporibus sensus esse acrior. nec ideo tamen aemones, qui eo praediti sunt, bonis hominibus praeponendos prudens quisque censuerit. hoc et de corporum celeritate dixerim. et hac enim praestantia non solum a uolucribus homines, uerum etiam a multis quadrupedibus ita superantur, ut in eorum conparatione plumbei deputandi sint; nec tamen ideo sibi haec animantium genera existimant praeponenda, quibus capiendis, mansuefaciendis atque in suae uoluntatis usum commodumque redigendis non ui corporis, sed rationis imperant. Illam uero tertiam daemonum potentiam, quod diuturna rerum experientia quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere
Abbreviated transcription (Latin):
ditatib mundant: nec eis se feri¬
endos rapiendosq ꝑmittunt. sed
inquirunt & amant aliquid qđ
eodem modo semꝑ ẽ. cuiꝰ participa¬
tione beati sint: primũ considant
non idõ sibi p̃ponendos eẽ. demones
quod actiore sensu corporis p̃ualent
aeris scilicet. hoc ẽ. subtilioris ele¬
menti : quia nec ipsis terrenis
corporib bestias sibi preponendas
putant. quȩ acrius multa ꝑsenti¬
unt. ueluti sagacem canem. qr
latentem feram olfatu acerrimo
sic inuenit. ut ad eam capiendã
ducatum quendã homini p̃beat.
non utiq prudentiore intellectu
animi. s acutiore corporis sensu.
ułiulturẽ : quia proiecto cadauere
ex inꝓuisa longinquitate aduolat.
nec aquilã quia sublimit᷑ uolans
de tanto int̾uallo natantẽ sub flu
raꝑe. nec alia multa animantium
genera quȩ int̾ herbas saluti suȩ
noxias pascendo circũ errant. nec
aliquid earum quo ledantur
attngunt : cum eas homo uix
exꝑimento cauere didicerit. &¬

Expanded text:
ditatibus mundant, nec eis se feriditatibus mundant, nec eis se feriendos rapiendosque permittunt, sed inquirunt, et amant aliquid quod eodem modo semper est, cujus participatione beati sint, primum considerant non ideo sibi praeponendos esse daemones, quod acriore sensu corporis praevalent, aeris scilicet, hoc est, subtilioris clementi: quia nec ipsis terrenis corporibus bestias sibi praeponendas putant, quae acrius multa persentiunt: veluti sagacem canem, quia latentem feram olfactu acerrimo sic invenit ut ad eam capiendam ducatum quendam homini praebeat, non utique prudentiore intanimi, sed acutiore corporis sensu; uel uulturem. quia proiecto cadauere ex inprouisa longinquitate aduolat: nec aquilam, quia sublimiter uolans de tanto interuallo natantem sub flucrapere; nec alia multa animantium genera, quae inter herbas saluti suae noxias pascendo circumerrant nec aliquid earum, quo laedantur, adtingunt, cum eas homo uix experiendo cauere didicerit et
Abbreviated transcription (Latin):
facile precedant. celeritate etiã
libet hominum uł ferarũ: uerũ
etiã uolatus auium in compara¬
biliter uincant: Quib duabus
reb quantũ ad aerium corpꝰ adci¬
net predicti. hoc ẽ. acrimonia
sensus. & celeritate motus: multo
ante cogitata prenuntiant. uel
nuntiant. quȩ homines prosensus
terrem traditȩ mirentur. Accessit
etiã demonib ꝑ tã longũ tempꝰ quo
eorum uita ꝓtenditur rerũ longe
maior exꝑientia. quã potest homini¬
b ꝓpt̃ breuitatẽ uitȩ ꝓuenire. Per
has efficacias quas aeri corporis
natura sortita ẽ : non solum multa
futura p̃dicunt demones. uerum
etiam mira multa faciunt. Quȩ
qm̃ homines dicere ac facere ñ posst᷑:
eos dignos quidã quib seruiant
& quib honores diuinos deferant
arbitrantur : in uestigante maxime
uicio curiositatis. ꝓpt̾ amorẽ felici¬
tatis falsȩ atq terrenȩ & excellentie
temporalis: Qui autẽ se ab eis cupi-¬

Expanded text:
facile praecedant; celeritate etiam facile praecedant; celeritate etiam libet hominum vel ferarum, verum etiam volatus avium incomparabiliter uincant. quibus duabus rebus, quantum ad aerium corpus attinet, praediti, hoc est acrimonia sensus et celeritate motus, multo ante cognita praenuntiant uel nuntiant, quae homines pro sensus terreni tarditate mirentur. accessit etiam daemonibus per tam longum tempus. quo eorum uita protenditur, rerum longe maior experientia, quam potest hominibus propter breuitatem uitae prouenire. per has efficacias, quas aerii corporis natura sortita est, non solum multa futura praedicunt daemones, ueretiam mira multa faciunt. Quae quoniam homines dicere ac facere non possunt, eos dignos quidam quibus serviant, et quibus honores divinos deferant, arbitrantur, instigante maxime vitio curiositatis propter amorem felicitatis falsae, atque terrenae, et excellentiae temporalis. Qui autem se ab eis cupi
Abbreviated transcription (Latin):
domini popło dĩ p̃cepisse ita dicens
Si surrexit in medio tui ꝓphetes aut
qui somnium uidisse se dicat. &e
predixerit signum ac portentum.
& uenerit quod locutus ẽ: & dixerit
eamus & sequamur dõs alienos ignoran
& seruiamus eis : ñ audies uerba
ꝓpħȩ aut somniatoris. quia tẽptat
ta illius custodite & audite uocẽ eiꝰ
Ipsi seruietis. & ipsi adherebitis. & cȩta¬
Ubi sane intelligi uoluit etiã illa
quȩ adiuinantib non scđm dm̃
enda. uel etiam si fiant quȩ preci¬
puntur ab eis. aut colantur quȩ
coluntur ab eis Nec preter suã po¬
testatem dĩ ostendit eẽ. qđ uta
contingunt. sed quasi quereretur
cur ea ꝑmittat : causam tẽptationis
ex posuit. ad cognoscendã utiq eoꝵ
dilectionem utrum eam habeant
erga dm̃ suum. Cognoscendã uero
ab ipsis potius quam ab illo qui scit
om̃ia antequã fiant: De natuła
Iẽẽ. naturã: ut aers corporis
sensu terrenorũ corporum sensũ

Expanded text:
Domini populo Dei praecepisse, ita dicens: Domini populo Dei praecepisse, ita dicens: Si surrexerit in medio tui prophetes, aut qui somnium vidisse se dicat, et praedixerit signum ac portentum, et evenerit quod locutus est, et dixerit: Eamus et sequamur deos alienos quos ignoras, et serviamus eis, non audies verba prophetae aut somniatoris, quia tentat vta illius custodite et audite vocem ejus. Ipsi servietis, ei ipsi adhaerebitis , etubi sane intellegi uoluit etiam illa quae a diuinantibus non secundum enda: vel etiam si fiant quae praecipiuntur ab eis, aut colantur quae coluntur ab eis. Nec praeter suam potestatem Deus ostendit esse, quod ista contingunt: sed quasi quaereretur, cur ea permittit, causam tentationis exposuit, ad cognoscendam utique eorum dilectionem, utrum eam habeant erga Deum suum: cognoscendum vero ab ipsis potius quam ab illo, qui scit omnia antequam fiant. Sciendum ea est natura, ut aerii corporis sensu terrenorum corporum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
nomine samuhelis contra legenr &
uirum peccatis pressum. cũ magna
distantia peccatoꝵ & iustorum sit.
cum samuhele ustissimo futurũ m̃titꝰ
ẽ. Uerum potest uidi sed de samuhel
nomine taceatur. quia saul cum
diabolo futurus erat. Ad eũ emm
transmigrauit : quẽ ad orauit. Semꝑ
ergo diabolus sub uelamine latens:
reant ꝑsonis: ꝑ quas fallere nititur.
Si aut̃ quislibet opponit ac dicit.
quomodo eueniunt illa que illi
diuini predicunt futura. aut qͦmͦ
possunt egris prebere medelam. aut
sanis immittere egritudinẽ. si aliqͥd
propriȩ uirtutis ac potestatis non
habent: hoc anob recipiat responsũ
qđ idõ quisꝙ non debet eis credere.
quia aliquando eueniunt quȩ p̃di¬
cunt. aut sanare uidentur languidos
uł lede sanos: quia hoc ꝑmissũ dei¬
fit: ut ipsi qui hȩc audiunt uł uident
ꝓbentur. & appareat quali fide sint
uł deuotione erga dm̃ sicut in
deut̃o nomio legitur moyses uerbo

Expanded text:
nomine Samuhelis contra legem et nomine Samuhelis contra legem et uirum peccatis pressum, cum magna distantia peccatorum et iustorum sit, cum Samuhele iustissimo futurum mentitus est. uerum potest uideri si de Samuhelis nomine taceatur, quia Saul cum diabolo futurus erat. ad eum enim transmigrauit, quem adorauit. semper ergo diabolus sub uelamine latens reant personis per quas fallere nititur. Si autem quibuslibet opponit ac dicit: quomodo eveniunt illa quae illi divini praedicunt futura, aut quomodo possunt aegris praebere medelam, aut sanis immittere aegritudinem, si aliquid proprie virtutis ac potehabent? Hoc a nobis recipiat responsum, quod ideo quisquam non debet eis credere, quia aliquando eveniunt quae praedicunt, aut sanare videntur languidos, vel laedere sanos, quia hoc permissu Defit, ut ipsi qui haec audiunt vel vident probentur, et appareat quali fide sint, vel devotione erga Deum. Sicut in Deuteronomio legitur Moyses verbo
Abbreviated transcription (Latin):
s adiusum &e intellectum saul. neq
enim reꝓb factus. poterat bonum in¬
tellectum hab̾e. Historicꝰ enim mentẽ
saul. & habitum samuhelis descripsit:
ea quȩ dicta &e iuisa sunt exp̾imens
preter mittens si uera an falsa sint:
Quid enim ait audiens in quo habitu
eẽt. excitatus : intellexit inquit. hunc
eẽ. samuhel. Quid intellȩxerit retulit.
& quia bene non intellexit: contra
scripturã alium ad orauit quã dnm̃:
& putans samuelẽ : ad orauit diabolũ
ut fructum fallacie suȩ hab̃et satanas
Hoc enim nititur : ut ad oretur quasi
ds̃. Si enim uere samuhel illi appa-¬
riuiss&e: non utiq uir iustꝰ ꝑmisissce
se adorari. qui p̃dicauerat dñm solũ
eẽ. ad orandum: Et quomodo homodĩ
qui cum abraham in refrigerio erat.
dicebat aduirum pestilentiȩ dignũ
ardore gehenne. cras mecum eris:
his duob titulis subtilitatẽ fallaciȩ
suȩ ꝓuidit in ꝓuidus satanas. quia
& adorari se ꝑmisit. subhabitu &e

Expanded text:
sed ad uisum et intellectum Saul. neque sed ad uisum et intellectum Saul. neque enim reprobus factus poterat bonum intellectum habere. historicus enim mentem Saul et habitum Samuhelis descripsit ea quae dicta et uisa sunt exprimens, praetermittens si uera an falsa sint. quid enim ait? audiens in quo habitu esset excitatus: intellexit, inquit, hunc esse Samuhel. quid intellexerit rettulit et, quia non bene intellexit, contra scripturam alium adorauit quam dominum et putans Samuhelem adorauit diabolum, ut fructum fallaciae suae haberet satanas. hoc enim nititur, ut adoretur quasi deus. si enim uere Samuhel illi apparuisset, non utique uir iustus permisisset se adorari, qui praedicauerat dominum solum esse adorandum. et quo modo homo dei, qui cum Abraham in refrigerio erat, dicebat ad uirum pestilentiae dignum ardore gehennae: \'cras mecum eris\'? His duobus titulis subtilitatem fallaciae suae prodidit inprouidus satanas, quia et adorari se permisit sub habitu et