comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concapiscentie assignatũ nale pec¬
q quomodo aparentib traha cattim¬
tur ⁊ orrginale peccatum dicatur su¬
per est inuestigare quomĩo in bap̃mo
dimitratur cum ⁊̃ post bap̃m remane
unde uidetur uel peccatum ortg̃ non
esse concupiscentia uel non remitiũ¬

Expanded text:
concupiscentiae, assignatumque quomodo a parentibus trahatur et originale dicatur, superest investigare quomodo in baptismo dimittatur, cum etiam post baptismum remaneUnde videtur vel peccatum originale non esse concupiscentiam, vel non remit
Abbreviated transcription (Latin):
erechiel. ĩ morpe deus qui ostendẽs¬
⁊ hic ⁊ ibilocutus est in sñis disc̾¬
pare uideantur. artendamus fine̾
itius auccoritatis exodi. Dido enĩ
reddo iniquitates patrum in fiuoᷤᷤ
addit hus uerbis qui oderunt me
heditario maio deum oderunt. Il¬
uidergo quod in exodo dominus di¬
cit sicut ieꝵ tradit nonid sonat qͦ¬
mutti extimant. nec est simrie hu¬
ic prouerbio. patres comederuntu
dicitur deus reddere petcata patrũ
quia punit eos eo quo imitantur
peccata patcum. non quia patres
peccaũnt. non itaq corrigit deusĩ
ꝓpħa quod ante dixerat inlege.
s qnomodo sit intelligendum aꝑe
tit. unde ⁊ illos qui praue intellige¬

Expanded text:
Ezechiel, imo ipse Deus qui et hic et ibi locutus est, in sententia discrepare videantur, attendamus finem illius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me;haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat qmulti existimant; nec est simile huic proverbio: Patres comederunt udicitur Deus reddere peccata patrum, quia punit eos eo quod imitantur peccata patrum, non quia patres peccaverunt. Non itaque corrigit Deus in propheta quod ante dixerat in lege, sed quomodo intelligendum sit aperit. Unde et illos qui prave intellig
Abbreviated transcription (Latin):
a aliis sit subtilior ⁊ ad intetirgẽ¬
dum memorandumq habiuor
ut pote acutiori ingenio ⁊ perspi¬
catori intellectu p̾dita quod non
ĩprobabilit̃ dr̃ cum in angelis tra
fuille constet ⁊ licet naturalib do¬
nis alie p̾aus polleant tñ añ bap¬
tismum a corpore discendentes pa¬
rempenam ⁊ post baptimum statĩ
equalem coronam soriuntur qr ĩ¬
genii acum̃ uel tarditas premium
uel penam infuturo non collocat
itiendumun imprecedentiũ
seant sicut illud primi peccatum¬
hominis delictum in omnes ade¬
cain̾alitẽi genitos diximus redit¬
dasse ⁊ sipeccata parentum transe¬
unt in pariiios. utrum omnium
qui fuerunt ab adã usq ad ip̃os a̾
aliquoꝵ ⁊ non omnium quid su¬
ta parentum precedentium ⁊̃ detiu¬
imputari pariuitus non omniũ tñ
rum parentum qui eos a quarta
tans iniquitates patrum usq in
t̃tiã ⁊ quartam generationẽ qͣi
peccata parentum proximoꝵ tan¬

Expanded text:
a aliis sit subtilior, et ad intelligena aliis sit subtilior, et ad intelligendum memorandumque habilior, utpote acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabiliter dicitur, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sortiuntur, quia ingenii acumen vel tarditas, praemium vel poenam in futuro non collocat.IUM PRAECEDENTIUM seant, sicut illud primi hominis delictum in omnes carnaliter genitos diximus redundasse. Et si peccata parentum transeant in parvulos, utrum omnium qui fuerunt ab Adam usque ad ipsos. an aliquorum et non omnium. 2. Quid suta parentum praecedentium imputari parvulis, non omnium tamen rum parentum qui eos a quarta tans iniquitates patrum usque in tertiam et quartam generationem; quasi peccata parentum proximorum tan
Abbreviated transcription (Latin):
cato macillatur qͣm eito igitur est
peccatum ħt. nec prius fuerit quã
peccatum huit non est igraur talis
qualis a deo creatur. Creatur enim
eam deus fecit. Deus enim bonam
fecit eam ⁊ bontratem ei sine corru¬
ꝑtione indidit. ⁊ dicitur illa natu¬
raus bonitas qͣm in creatione a cõ¬
ditore luscepit. qͣm bonitatem per
peccatum penitus non amisit sed
uicatam habuerit quam deusta¬
mensine uttio fecit. Sienim res bo¬
na non essẽanima. in ea maiũ eẽ
nequiret. cum nonpossit esse maiũ
nisi in bono ut post dicetur/ non gͥ
omninotaus est anima qͣlis est
adeo creata. Sicut quis potuttas
hñs manus nontaie hũit pomũ
quale ego dedi mundis manib.
EEgo enim dedimundum. an aĩo
ec creatione sint eqͣles in donisna
grue queri solet utrum omnes a¬
nime ex creatione equales sint. a̾
aue auis excellentiores plurib ñ
irationabiuter uidetur quod ex
ip̾a c̾atione aueauis excellant in
naturalib bonis ut in eẽntia au¬

Expanded text:
o maculatur. Quam cito ergo est, peccatum habet; nec prius fuit, quam peccatum habuit; non est ergo talis, qualis a Deo creatur. Creatur enim alem eam Deus fecit. Deus enim bonam eam fecit, et bonitatem ei sine corruptione indidit. Et dicitur illa naturalis bonitas, quam in creatione a conditore suscepit; quam bonitatem propter peccatum penitus non amisit, sed vitiatam habuit; quam Deus tamen sine vitio fecit. Si enim res bona non esset anima, in ea malum esse nequiret, cum non possit malum esse nisi in bono, ut post dicetur. Non ergo omnino talis est anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim dedi mundum. 9. An animae ex creatione sint aequales in donis narue quaeri solet, utrum omnes animae ex creatione aequales sint, an aliae aliis excellentiores. Pluribus non irrationabiliter videtur quod ex ipsa creatione aliae aliis excellant in naturalibus donis, ut in essentia ali
Abbreviated transcription (Latin):
corporis naturam tͣnseat ueriab adã ẽ¬
tas in enãgelio significat dicens. om
ne quod intrat in os ĩuentrem uadit
⁊ in secessum emittitur quod̾ ⁊̃ ratio¬
ne oftendi potest hoc modo puer qui
statim post ortum moritur in illa statu¬
ra resurget qͣm ħiturus erat liuiu̾̃et

Expanded text:
corporis naturam transeat, Veritas in Evangelio significat dicens, Matth. 35: Omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si viveret
Abbreviated transcription (Latin):
data reitenentur. hoc autem qua occoe
dỹcit inli. retracrationum pelagio Rdẽs¬
manicheos dixit qui in homine duas
naturas esse contendunt unam bonam
ex deo alteram malam ex gente tenebea¬
rum que nũqͣm bona fuit nec bonum
uesle pot̾ quod si eẽt non uidetur ei ĩpu¬
indum esse sinon bonum fatit alurd¬
huic gratie contradiͭr contͣ
bonum operari non pot̾ quod in nr̃a pot̾a¬
te esse postrum dominus docet ubi att
tiam dei quam predicamus ostendit.
potestate quippe hominis est mutare
in melius uoluntatem s ea potestas m̃¬
la est nisi a deo detur de quo dictum est
enim hoc sit in potestate quod cumuo¬
lumus facimus nichil tam in potesta
alud testimonium eiusdem quod
uidetur aduersum. Sicut ⁊̾ intel¬
ligendum quod in eod̾ ait .s. in nr̃a¬

Expanded text:
ei tenentur? Hoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio resManichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle potest; quod si esset, non videretur ei imputandum esse si bonum non facerhuic gratiae contradicere bonum operari non potest; quod in nostra potestate esse positum Dominus docet ubi ait,tiam Dei quam praedicamus, ostendit. In potestate quippe hominis est mutare in melius voluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a Deo detur; de quo dictum estenim hoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestat5. Aliud testimonium ejusdem, quod videtur adversum. Sic etiam intelligendum est quod in eodem ait, s
Abbreviated transcription (Latin):
torpora. ⁊̃ itapg̾oitur prot̾ationis ordo
lege ꝓpagationis usq ad finem hũ a¬
rationẽ ⁊ et eodescendisse ꝓ pagationis
lege auccoritate ⁊ intone probatur¬
uoduͦ nichil excrinsecũ conũr

Expanded text:
orpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humarationem, et ex eo descendisse propagationis lege. 14. Auctoritate et ratione probatur, nihil extrinsecum con
Abbreviated transcription (Latin):
omne quod in humanis gationis¬
corporib naturautter est. descendit¬
ꝙ a primo parente lege ꝓpagationiᷤ
⁊̃ inse aut̾um ⁊ muttiplicatum est ne¬
la exceriori iuẜa inid transeunte ⁊
ip̃m ĩ futuro resurget fomentum d¬
dem habet a cibis. s non conũteñt᷑
ꝓpagationem descendit ab adam qͦ¬
transmisit enim adam modicumq
de sua sitb̾a in corpora faioꝵ qñ eos
procreauit .i. atiquid modicum de
massa sub̾e eius diuisum est ⁊ inde
formatum corpus filii sitios mul¬
tiplicatione sine rei excrinsece ad¬
lectioneactum accum est. ⁊̃deitio
ita aigm̃tato auquid ttidem se¬
paranir unde formantur posteroꝑ¬

Expanded text:
mne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cilicet per propagationem descendit ab AdaTransmisit enim Adam modicum quid de substantia sua in corpora filiorum, quando eos procreavit, id est, aliquid modicum de massa substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur postero
Abbreviated transcription (Latin):
a adam perdita caritate maius inuentꝰ
est. It princeps uttioꝵ dumuitit adã
deumo terre ad ymaginem dei fact̃
pudititia armatum temperantia cõ¬
positũ caritate splendidum primos pa
rentes illis bonis spoliauit pariterq

Expanded text:
aritate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vidit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis spoliavit, pariterque
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio. hũit tam̃ quo potuit stare
reterea queri quod homo
hũit. id ita probare conantib iusha¬
titiam inquiunt non hũit quiap̃ uu¬
ceptum dei contempsit. net paudenit¬
tiam. quia sibi non proutdit. neq tẽ¬
perantiam. quia aliena appetut. nec
tortitudine̾. quia praue siggestio¬
ni cessit.¶quib Rdentes dicimus eñ
quidem non tunc hũisse haluirtu¬
ies as peccauit. s ante ⁊ tune amisĩ¬
te q̃ suuttis sc̃cer testimoniis comproba

Expanded text:
auxilio; habuit tamen quo poterat stareauxilio; habuit tamen quo poterat stare homo rit, id ita probare conantibus. Justitiam, inquiunt, non habuit, quia praeceptum Dei contempsit; nec prudentiam, quia sibi non providit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testimoniis comproba
Abbreviated transcription (Latin):
uttum homo antepͥte et coo¬
s̃i ccoperate tm̃ sed ⁊̃ operante gr̃a non
indrgebat. non quidem secundum in
omnem modum operantis gratie. Oꝑe¬
tatur enim lib̾ando ⁊ p̃parando Nolun¬
tatem hominis ad bonum. EEgebat ita¬
ꝙ homo ea nonut liberaret uolunta¬
temstiam q̃ peccati sua non fu̾at. s ut
p̃paret ad uolendum efficaciter bonũ
quod per se non poterat. Non enł po¬
terat bonum mereri sine gratia. ut
nonmori natura humana petdidit
pet liberum arbitrium. hanc uero ĩ
qua non pot̾at non mori accepturae
rat per gratiã qͣm fuerat si non pec¬
callet acceptura per meritum. quã¬
uis sine gtatia nec tunc itud meriiã
solo esset arbitrio constitittum non
tamen iustitie hñde ues retinende lrif¬
smre bat irberum arbitrium nisi diui¬
num preberet᷑ adintorium. Ecce ex¬
hiis uerbis satis ostenditur quod
ante peccatum homo indigebat gͣ¬
tia operante ⁊ tooperante. Non enĩ
habebat quo pedem mouere posset
lie gratie operantis ⁊ cooperantis

Expanded text:
et coonon cooperante tantum, sed etiam operante gratia indigebat: non quidem secundum omnem operandi modum operantis gratiae, operatur enim liberando et praeparando voluntatem hominis ad bonum. Egebat itaque homo ea, non ut liberaret voluntatem suam, quae peccati serva non fuerat; sed ut praepararet ad volendum efficaciter bonum, quod per se non poterat. Non enim poterat bonum mereri sine gratia, ut non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura est per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tsolo erat arbitrio constitutum, non tamen justitiae habendae vel retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem movere posset sine gratiae operantis et cooperantis
Abbreviated transcription (Latin):
dixit legem carnis. unde idem intͣcta¬
tu de u̾bis apostoli ait. semper pu¬
mus finiri non potest quam diuui¬
nõ pot̾. aug Que autem est concu¬
piscentia tum qͣnati sumus. uitĩ u¬
tiq est quod pariuilum habilem cõ¬
cupiscentie facit adiatum ⁊̃ concu¬
piscentẽ reddit. sicut enim in oculo
ceci innocte uitiũ cecitatis est sed ñ
apparet nec discernitur inter̾ uidẽtẽ
⁊ cecum nisi luce ueniente. sic ĩ pue¬
rouitium uitium est non apparet do¬
nec etatis prouectioris tempus occ̃¬
iomines contupiscentiauter natos
peradam intrauit eos ꝙ maciriauit

Expanded text:
dixit legem carnis. Unde idem in tractatu de Verbis Apostoli: Semper pumus, finiri non potest quamdiu vinon potest. Quae autem est concupiscentia cum qua nati sumus? Vitium utique est quod parvulum habilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentem reddit. Sicut enim in oculo caeci, in nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occuin omnes concupiscentialiter natos per Adam intravit, eosque vitiavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tlĩastitis dogmatib scciptum est fumᷤ¬
sime tene ⁊ nullatenus dubites homi¬
nem qui per concubitum uiri ⁊ mulie¬
ris concipitur tum orrginaui peccato
nasci impietati subditum mortiq sb̾¬
a qua nutius liberatur nisi per fidem
mediatoris dei ⁊ hominũ. Hiis auis¬
q auccoritatib euidenter ostenditur
peccatũ ortginai  culꝑam esse ⁊ in ho¬

Expanded text:
eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique suba qua nullus liberatur, nisi per fidem mediatoris Dei et hominum. His et aliis auctoritatibus evidenter ostenditur peccatum origina
Abbreviated transcription (Latin):
timoniis edocetut supet exobiis pro
dum ubi dicitur primogenteũ bat¬
asini mutas oue g̃g̃ att. Omnes in
peccato nat sumus. ⁊ ex carnis delet¬
tatione concepti cuipam ortginate
nobiscũ traximꝰ.unde ⁊ uoitĩ¬
tate nr̃a petratis implicamur. Etce
culpam orrginatem dixit nos trahe.
Unde constat originale peccatum eui¬
pam esse aug̾ quoq ini denatu¬
ra ⁊ gr̃a de hoc eodem sic atti omnes¬
dam quia sine peccato non sunt uet
quod originauter attrax̾unt uel
ciuod maus morib addiderunt pet¬
tatum enim primi hominis non so¬
lum ip̃mꝰs omne nocuit genus hu¬
manum. quia ex eo dampnationẽ
slimul ⁊̃ ciripam suscepimus ¶ Idem
cum uincitio peccatiorig̃ nasciturt
mortis. Ideo igitur le miquitatib
conceptum dicit dd̾ quia inomnib
itahitur iniquitas exadam ⁊ iuĩcu¬
lum mortis. Nemo enim nascttur
nisitrahens penam. ⁊ merctum pe¬
ne. Mertium autem pene pecrattĩ¬

Expanded text:
timoniis edocetur. Super Exod., c. 13, ubi dicitur: Primogenitum asini mutabis ove, Gregorius ait: Omnes in peccatis nati sumus, et ex carnis delectatione concepti, culpam originalem nobiscum traximus, unde et voluntate nostra peccatis implicamur. Ecce culpam originalem dixit nos trahere, unde constat originale peccatum culpam esse. August. quoque, in de hoc eodem sic ait: Omnesdam, quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter contraxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et culpam suscepimus. Idem scum vinculo peccati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum dicit David, quia in omnibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccat
Abbreviated transcription (Latin):
sit actuale non est actusti .i. concu¬
siue motus anime uel corpiscentra¬
poris. Si. enim actus est anime uel
corporis actuale utiq peccatum est s
actuale non est. non est tgitur actus
nei motus. Quid rgitur. Orig̃ ꝑeccatũ

Expanded text:
sit actuale, non est actus sive motus animae vel corporis. Si enim actus est animae vel corporis, actuale utique peccatum est; sed actuale non est, non est ergo actus vel motus. Quid ergo originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
tamm nec caipa esse nec penam. si¬
ꝑam s̃ esse ip̃i fatẽtur pena quoq
lecundum eos esle non põt̃. quia si de¬
est cum debitum pene non set peneai
nec orig̾ petcatum est pena ere¬
⁊̃ quidam eoꝵ admittãt dicentes in
icciptura. originaie peccatum nõi
nari sepe reatum. ⁊ reatum ibi intei¬
ligunt ut dictum est obnoxietatẽ
pene. ⁊ ea ratione asserunt peccatuĩ
orrginaie dici esse inparutus quai¬
a paruini pro tuo primo peccato re
sunt pene licut propeccato iniqui
parentis aliqũ exitiant fcii secũ¬
ed quod orrginale peccatum

Expanded text:
tum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest: quia si deest, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena, quoquidam eorum admittunt, dicentes in Scriptura originale peccatum saepe nominari reatum; et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secunQuod originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
le .i. an actuaie. ⁊ si de ortginau ĩtel¬
ligatur conseq̃nter quio sit origĩa¬
le peccatum ⁊ quare dicatur origł¬
naie peccatũ ⁊ quomodo pertranu¬
erit uei pertranseat in omnes diligẽ¬
ter inuestigandum est. quidam il¬
placuit de peccato accuauade illud
accipere acapere asserentib hoc a¬
postolum sensisse cum ĩferius alte
Situt per inobedientiam unius ho¬
minis pectatores cõstituti sunt mł¬
titta ⁊c̃. Euidenter inquiunt ⁊̾ ip̃o
nomine exprimit apłs peccatum ꝙ
perunum hominẽ intrauit in mũ¬
dum .s inobedientiam. Inobedien¬
tia uero peccatum actuaie est. quo¬
Hoc autem dicunt intrasse in mun¬
dum nontraductione ortginis sed
ꝙ ia initio uno peccasse dicuntuos
quia omnib itie unus peccandiex¬
emplum extitit. hoc dicunt peia¬

Expanded text:
inali intelligatur, consequenter quid sit originale peccatum, et quare dicatur originale; et quomodo pertransierit vel pertranseat in omnes, diligenter investigandum est. Quplacuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt, etiam ipso nomine exprimit Apostolus peccatum, quod per unum hominem intravit in mundum, scilicet inobedientiam. Inobedientia vero peccatum actuale est. 3. QuoHoc autem dicunt intrasse in mundum, non traductione originis, sed sque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male s
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia que non est permittenda
regnare. sunt ⁊ eius desideria q̃ sũt
actuales concupiscentie que sunt
arma diaboli que ueniunt ex lan¬
gore nature. langor autem iste ty¬
rannus est qui mouet maia deside¬
ria. Si ergo uis esse uictor tyranni ẜ
atq inhmem inimitum inuenire a
obedias concupiscentie maie. Hris¬
uerbis satis ostenditur fomitẽ pec¬
tati esse concupiscentiã. Quod no
concupiscenti centie ĩtetu¬

Expanded text:
piscentia, quae non est permittenda regnare. Sunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex lanuore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. Hisverbis satis ostenditur fomitem peccati esse concupiscentiam. 8. Quod nomine concupiscentiae inte
Abbreviated transcription (Latin):
omnes imitationis tantum gxẽplo
led ꝓpagationis ⁊ ortginis uttio hie
per adam transiuit in omne̾naie ꝙ¬
fer etus carem uitiatam cõ trãsit¬
tupiscentiauter generatos. in po
sit. de hoc enim sancti doc¬
tores subobicure iocuti sunt. atqr s¬
tolastici doctores uaria senserunt¬
Quidam enim putant ortg̃ peccatũ
essereatum pene propeccato primi
hominis .i. debitum uel obnoxieta¬
tem qua obnoxũ ⁊ addicti lumus
rene temporali. ⁊ eterne pro primi ho¬
minis actuali pectato. quaꝑro illo u
aunt omnib debetur pena eterna
nisi per gratiam liberentur. I hoꝵ
lententiam opoeter diti ortginales¬

Expanded text:
omnes imitationis tantum exemplo, omnes imitationis tantum exemplo, sed propagationis et originis vitio. 4. Hic per Adam transivit in omnes, per ejus carnem vitiatam concupiscentialiter generatos. 5. Quisit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senseruntQuidam enim putant originale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et addicti sumus poenae temporali et aeternae pro primi hominis actuali peccato, quia pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Juxta horum sententiam oportet dici originale
Abbreviated transcription (Latin):
b aug̃ inli. de bap̃to pariutloꝵ com¬
memorat dicens. Sciendum est ĩͥt
heticos quosdam qui nominati sũt
pelaginni dixisse peccatum prime
transgressionis in alos homines ñ
ꝓagatione si immitatione transisse
unde ⁊ in paruuł nolunt credere per
bap̃m solui orrginaie peccatum qd ĩ
nascentib nullum esse omnino cõtẽ¬
dunt. S eis dicitur quia si apłs pecca¬
tum imitationis non ꝓpagationis ĩ¬
tesirgiuoluisset etus principem non
adam s diabolum diceret. de quo inli
sapientie dicitur. Inuidia diestoli mor
intrauit in orbem terraꝵ ⁊ quia non
uult intetirgi hoc ẽe stm̃ in ꝓpagatio¬
ne s imitatione continuo sirplũxit
icciptura. Imitantur aitem eum qui
sunt ex parte ip̃ius. Imitantur quidẽ
adam quotqͦt ꝑ in obedientiam tͣns¬
grediuntur mandatum dei sed guud
est quod exemplum est uoluntate
peccantib. aliud quod origo est cũ
peccato nascentib. non est igitur ac¬
cipiendum peccatum ade transisse ĩ

Expanded text:
 Aug., in libro de Baptismo parvulorum, commemorat dicens: Sciendum est, inquit, haereticos quosdam qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed imitatione transisse. Unde etiam in parvulis nolunt credere per baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. Sed eis dicitur, quia si Apostolus peccatum imitationis, non propagationis, intelligi voluisset, ejus principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo in libro Sap. 2 dicitur: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum. Et quia non vult intelligi hoc esse factum propagatione, sed imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum, qui sunt ex parte ipsius. Imitantur quidem Adam, quotquot per inobedientiam transgrediuntur mandatum Dei. Sed aliud est quod exemplum est voluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. Non est igitur accipiendum peccatum Adae transisse in
Abbreviated transcription (Latin):
quod ex pena peccati ⁊ extraduce
mortis prouenit. Sed lex ista q̃ ẽ
inmenbris remusa est regenera¬
tione spuau. ⁊ mane̾t᷑ in carne m¬
mortali. Remissa est ergo quia re¬
dimicant fideles. Idem in sermõe
quodã de concupiscentia carnis ꝑ
gratiam bap̃tis ⁊ lauacrum rege¬
nerationis solutus est ⁊ ip̃e concu¬
piscentie reatus cum quo eras na¬
tus ⁊ quicquid antea consensisti
maie concupiscentie siue cogitati¬
one siue locutione sine accione. Id̾
inli. denupt̃. ⁊ concupiscentia. cõ¬
cupiscentia carnis licet in regeña¬
tis iamnon depitetur in peccatũ
quetũq tamen proles nasettur o¬
bligata est originau peccato. Item
h̾ere peccatũ nõ esse reum pecẽi¬

Expanded text:
quod ex poena peccati et ex traduce quod ex poena peccati et ex traduce mortis provenit. Sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali. Remissa est, quia redimicant etiam fideles. Idem in sermone quodam de Concupiscentia carnis: Per gratiam baptismatis et lavacrum regenerationis solutus est et ipse concupiscentiae reatus, cum quo eras natus; et quidquid ante consensisti malae concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive actione. Idem, in lib. de Nuptiis et Concupiscentia: Concupiscentia carnis, licet in regeneratis jam non deputetur in peccatum, quaecumque tamen proles nascitur, obligata est originali peccato. Item:habere peccatum, non esse reum pec
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentia resꝑsa ⁊ innata repen¬
te ablumatur ⁊ non sit. sed neobsit
mortuo que inerat natonam si post
iuuante deo superet.si tamen nonui
uacuum gratiam eius suscepit uel
maneat in cectamine Ecce bic aper¬
te ostend̾ earatione dimitti in bap̃o ñ
quia non maneat post bap̃m. Seͬ qui¬
a reatus in bap̾o aboletur./ Deinde ĩde̾
quam apostolus appellat peccatum
bris eoꝵ qui ex aqua ⁊ spirttu sancco
eius remissio u̾omnino plena fitre¬
missio peccatoꝵ. s man inuetusta¬
te carnis tanquam suꝑatͥim ⁊ per¬
emptum. nisi sticto consensu quo¬
dam modo reuiuiscat ⁊ in regnã
ꝓprium dominationem q reuoce¬
tutꝰ Hic aperte insinuat in bap̃os
cupiscentiam debilitari. ex quo
dictur dimitti. non solum ideo
quia reatus ibi soluttur qm re¬
missionis modum auis ⁊̃ pluri¬
b testimoniis scriptura  docet. a¬
it enim aug̾̃ contra uuanum lex
q̃ in menbris est uitium carnis E

Expanded text:
concupiscentia conspersa et innata repenconcupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post iuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si maneat in cete ostendit ea ratione dimitti in baptismo, non quia non maneat post baptismum, sed quia reatus in baptismo aboletur. § Deinde idem quam Apostolus appellat peccatum,bris eorum qui ex aqua et Spiritu sancto facta remissio, ubi omnino plena fit remissio peccatorum; sed manet in vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in regnum proprium dominationemque revocetur. Hic aperte insinuatur in baptismo concupiscentiam debilitari, ex quo et dicitur dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis Scriptura edocet. Ait enim Aug. contra Julianum: Lex quae in membris est, vitium carnis est,
Abbreviated transcription (Latin):
Manet quippe nt ait airg̾ in corpoie
mortis huius carnar contupiscentia
cuius uttiosis desiderĩs non obedire
precipimur. que tamen concupiscen¬
tia choctidie minuitur in profitenti¬
b ⁊ continentib s ucet remaneat ꝯ
cupiscentia post bap̾m nontamendo¬
miuatur ⁊ regnat licutante. ĩmo per̾
gratiam baptismi mitigatur ⁊ minu¬
ttur. ut post dominari nonuaieat nͥ
quis reddat uires hosti eunͣdoᷤ post cõ¬
cupiscen as nec post baptismum remi¬
net ad reatum quia non imputat᷑
inpeccatum. s tamen pena peccati ẽ.
ante bap̃m uero pena est ⁊ culpa ori¬
ginaie peccatum duob modis di¬
mnititur .s. extenuatione sur ⁊ so¬
lutione reatus. CocoooocO¬
ultiplici uero ratione origina
le peccatum dicitur dimitti in
baptismo quia per gratiam ba¬
pͣtismi. uitiũ concupiscentie debilita¬
turatos extennatur itaut iam ñ reg¬
net nisi consensu reddantur ei uirẽ.
⁊ qrreatus ip̃ius soluitur aug̃ un̾
aig̾̃ in li. de bapo pariunloꝵ auccori¬

Expanded text:
Manet quippe in corpore mortis hujus carnalis concupiscentia, cujus vitiosis desideriis nos non obedire praecipimur, quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibuManet quippe in corpore oncupiscentia post baptismum, non tamen dominatur et regnat sicut ante; imo per gratiam baptismi mitigatur et minuitur, ut post dominari non valeat, nisi quis reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum remanet ad reatum, quia non imputatur in peccatum; sed tantum poena peccati est; ante baptismum vero, poena est et culpaginale peccatum duobus modis dimittitur, scilicet, extenuatione sui, et solutione reatus. Duplici ergo ratione peccatum originale dicitur dimitti in baptismo, quia per gratiam baptismi vitium concupiscentiae debilitatur atque extenuatur; ita ut jam non regnet, nisi consensu reddantur ei vires; quia et reatus ipsius solvitur. Unde Aug., in lib. de Baptismo parvulor
Abbreviated transcription (Latin):
petcatum sumpserunt quib precep¬
tum erat ut de omni ligno paradisi
comederent nisi deligno scientie bo¬
ni ⁊ mau. quare non sunt facti in¬
uare er mortaies si comede
uiditate ⁊̃ beata ĩmortauite¬
uitate neititi non sunt. ut nutia in¬
firmitate nel etate indet̾ius mittarẽ¬
tur hanc enim uirtutem naturaut̃
ituud lignum hãisse dictaiesset for¬
te hoc ñ conferebatur nisi seꝑe deitio
lumeretur  potuit ergo fi̾
ut de isio sumeretur semel.⁊ nõ se¬
pius qui per aliquam moram in
paradiso fuisse intelirgitur cũ dicat
scriptura eum ibi soporatum qͣndo
costa de lat̾e eius assumpata es ⁊ ĩde
formata est mulier ⁊ animalia añ
eum ducta quib nomina ĩposuit¬
tum est licet exparte. ñ peccatũ pe¬
enim perfc̃e sufficimus qͣ na tͣnsit¬
lter primus homo deuq̃rit in pos
⁊̃ qͣm pro peccato penam subieter ꝯᷤ¬
rio quib addicͥendum est peccatũ si¬
mui atpenam per eum transisse in

Expanded text:
peccatum sumpserint, quibus praeceppeccatum sumpserint, quibus praeceptum erat ut de omni ligno paradisi comederent, nisi de ligno scientiae boni et mali. 7. Quare non sunt facti immortales, si comedeiditate, et beata immortalitate vestiti non sunt, ut nulla infirmitate vel aetate in deterius mutarentur? Hanc enim virtutem naturaliter illud lignum habuisse dicitur. Sed forte hoc non conferebat, nisi saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina imposuittum est, licet ex parte non enim perfecte sufficimus exponere, qualiter primus homo deliquerit, et quam pro peccato poenam subierit; quibus adjiciendum est peccatum simul ac poenam per eum transisse in
Abbreviated transcription (Latin):
de bonoꝵ congͣgatione pellitur ponde
pͣue conluetudinis pressus de tlam
locauit deus ante par polto¬
adisum cherubin ⁊ flãmeum gladi¬
sim atq uersatilem ad custodiendã
uiam ligniuite sitab Quod iuxta
lteram pot̾ hoc modo accipi quia ꝑ
mift̾tum angeloꝵ ignea custodia ibi
enim per celestes potestates in paradi¬
louisibili factum esse credendum est
ut per angłicum ministerium ibies¬
set quedam ignea tustodia. nonta¬
men frcistra s quia auquid srgnifica
de paradiso spirctuau. cherubin enĩ ĩ¬
t pretatur pienitudo scientie hec est
caritas quia plenitudo legis est daec¬
tio. gladius autem fia̾mers pelłe te¬
porales sunt que uersatues sunt qm̃
todiendam uiam ligniutte ideo po¬
sita sunt ante paradisum quia ad in¬
tam non redpitur nisi per cherubin
profecto intetiguntur primi ho de¬
mines ante maugnam diaboli ꝑsu¬
asionem abstinuise a cibo uetito at¬
q nsi fuisse concessis HIISu̾b
ostenditur quod de ligno uite ante

Expanded text:
de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flocavit Deus ante paradisum cherubin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi enim per coelestes potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium ibi esset quaedam ignea custodia; non tamen frustra, sed quia aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est haritas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia stodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non reditur nisi per cherubin,profecto intelliguntur primi homines ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a cibo vetito, atque usi fuisse concessis. His verbis ostenditur quod de ligno vitae ante
Abbreviated transcription (Latin):
flact ⁊ ñ sit donum dei ipa caritas queut
scientia noninflet edificatͭ destruunt
⁊̃ orationes quas facit ec̃ca siue proĩ¬
fidelib ⁊ doccrine dei resistentib utꝯ
uertantur ad deum. siue pro fidelib
ut augettur eis fides ⁊ perseuerent
inea. hoc quippe non ab ip̃o accipere si
a seip̃is homines ħere contendunt:
gratiam dei qua liberamur ab impi
niunt. Si inquiunt non potest tentes¬
ea facere ho que iubentur non est ĩpu¬
tandum ei ad mortem sicut tuipe au¬
gustine in li. de lib̾o arbitrio alferis.¬
cat in eo quod nullo modo caueri noᷤ¬
pot̾. peccatur autem caueri tgitur nõ
pot᷑. hoc testimonio aug̃i pelagius usuꝰ
est disputans aduersus eum iminoad¬
uersus gr̃am sicut aug̃ in li. retracta¬
tionum illud ⁊ alia huiusmodi recc¬
tans cõmemorat inquiens. In huis at¬
q huiusmodi uerbis meis. quia gr̃a
nos tenuisse sententiam seo frustͣ hoc
quippe est qua peccatur ⁊ recte uiutt᷑
quod hiis uerbis egimus. s ip̃a nistgͣ¬

Expanded text:
t non sit donum Dei ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat. Destruunt etiam orationes quas facit Ecclesia sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad Deum; sive pro fidelibus, ut augeatur Dei fides, et perseverent in ea. Haec quippe non ab ipso accipere, sed a seipsis homines habere contendunt; gratiam Dei, qua liberamur ab impieniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in libro de libero Arbitrio ascat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem. Caveri ergo potest. Hoc testimonio August. Pelagius usus est disputans adversus cum, imo adversus gratiam; sicut August. in libro Retract. illud et alia hujusmodi retractans commemorat, inquiens: In his atque hujusmodi verbis meis, quia gratinos tenuisse sententiam; sed frustra hoc quippe est qua peccatur et recte vivitur, quod his verbis egimus: sed ipsa nisi D
Abbreviated transcription (Latin):
quidam uerboꝵ sectatores lic obiciũt
dicentes. Non omnis caro qiue ab a¬
damtraducta est in eo simui gxisfe
potuit quia mutto maioris quanti¬
tatis est qͣm fu̾it corpus ade mano
nec tot ⁊̃ attomi fuerunt quot ab
eo homines descenderunt quo tir¬
ca uerum non esse aslenserunt ib̾¬
stantiam unius cutusq inprimofu¬

Expanded text:
quidam verborum sectatores sic objiciunt, quidam verborum sectatores sic objiciunt, dicentes: Non omnis caro quae ab Adam traducta est, in eo simul existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum non esse asserunt substantiam uniuscujusque in primo fu
Abbreviated transcription (Latin):
tico nutlum peccatum in par¬
uirus esse contendenti Bdens aperte
aslerit aug̃ peccatũ orig̾ ex uolũta¬
deade processisse at per eius inobedi¬
entiam in mundum intrasie qdiu¬
catum ĩuenit᷑ in partuulo itamquiẽs
non peccat iste qui nascitur non pecta
ille qui genutt. non peccattie quiꝰ
didit per quas igitut rimas inter
tot presidia ĩnocentie peccatum fm¬
⁊ dydet sancta pagina per unum ho¬
minem peccatum intrauit in muis
perunius inobedientiam attapis
quid querit amplius qtas quid qꝰ¬
rit aperius. Item inquit utuanus
di per hominem peccatum int̾uit
inmundum. petatumuel exuo¬
luntate uel ex natura est. Si exuo¬
iuntate est maia est uoluntas cꝰ¬
pectatum facit. Si aut̃ ex natuta est
mala est natura. aueg aua questid¬
reccatum est querit forte utrum o¬
rig̾ peccatum ex uoluntate sit. Re¬
deo proelus ⁊ ortginaie peccatũ ex
a hocex uoluntate primi hominis
leminatum est ut initio esset ⁊ in
tuille omnes homines homires

Expanded text:
tico nullum peccatum in parvulis esse contendenti respondens, aperte asserit peccatum originale ex voluntate Adae processisse, ac per ejus inobedientiam in mundum intrasse. Qucatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fidet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, per unius inobedientiam, ait Apostolus. Quid quaerit amplius, quid quaerit apertius? Idem inquit Julianus: Si per hominem peccatum intravit in mundum, peccatum vel ex voluntate est, vel ex natura est. Si ex voluntate est, mala voluntas epeccatum facit; si autem ex natura est, mala est natura. Cui respeccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex a seminatum est, ut et in illo esset et in fuisse omnes homines,
Abbreviated transcription (Latin):
unde apostolus recte ait. In quo om̃s
peccauerunt crocumspecte ⁊ sine ambi¬
guitate dixit hoc apostolus. Siue enĩi¬
tesligatur inquo homine. siue in quo
peccato sanum est. In adam enim os
peccauerunt ut in materia non solũ
eius exemplont dicunt pelagiani.
Omnes enim ille unus homo fuerãt
.i in eomat̾iauter erant. Manifestũ
est itaq omnes in adam pettasse qͣi
in massa. Ip̾e enim per peccatum cor¬
cuptus qͥuos genuit omnes natist̾
sirb peccato. ex eo igitur cuncti sunt
intrauit in mundum recte omnes di¬
cuntur peccasse quia sicut abtrio uno
homine licabuno eodem pect̃o ĩmu¬
nes esse nonpossunt nisi abeius rea
tum peccant quoꝵ peccata sunt. a¬
lio hoc uinum inquo omnes pecra

Expanded text:
Unde Apostolus recte ait: In quo omnes peccaverunt. §. Circumspecte et sine ambiguitate dicit hoc Apostolus. Sive enim intelligatur, in quo homine, sive in quo peccato, sanum est. In Adam enim omnes peccaverunt, ut in materia, non solum ejus exemplo, ut dicunt Pelagiani. Omnes enim illi unus homo fuerat, id est, in eo materialiter erant. Manifestum est itaque omnes in Adam peccasse, quasi in massa. Ipse enim per peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt sub peccato. Ex eo igitur sicut cunctiintravit in mundum, recte omnes dicuntur peccasse; quia sicut ab illo uno homine, sic ab eodem uno peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatn quibus tantum peccant quorum peccata sunt; aliud hoc unum in quo omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
le hr̃e fidem sicut posse here caritium.¬
tatem natura hominum h̾re autem
fidem sicut hr̃e caritatem gratia est
fidelium quod nonita dictum est tã¬
quam ex libero arbitrio a ualeat hc̃i
fides uel caritas s quia aptitudinem
preuenta tredit ⁊ diligit quod sine gͣ¬
tia non uaiet. testimonium iexxã¬

Expanded text:
bere fidem sicut posse habere charitatem, natura est hominum; habere autem fidem sicut habere charitatem, gratia est fidelium. Quod non ita dictum est, tanquam ex libero arbitrio valeat haberi fides vel charitas; sed quia aptitudinem praeventa credit et diligit; quod sine gratia non valet. 8. Testimonio Hie
Abbreviated transcription (Latin):
ei ac pelaguerrores cotudens tur
docet. liberum inquit sic confitemur
arbitrium. ut dicamus nos sempeo
indigere dei auxruo ⁊ tamitios erca¬
re qui cum manicheo dicunt homĩe
peccatum uitare non posse quam il¬
los qui cum iouiniano asserunt ho¬
minem non posse pectare ie Qure¬
tatem arbitrũ. Nos uero dicimus ho¬
minem semper peccare ⁊ non pecca¬
re posse. ut semper nos lrberi confite¬
amur esse arbitri: hec est fides qͣm

Expanded text:
et Pelagii errores collidens, docet. Liberum, inquit, sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper indigere Dei auxilio; et tam illos erre qui cum Manichaeis dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare; utetatem arbitrii. Nos vero dicimus, hominem semper et peccare, et non peccare posse; ut semper nos liberi confiteamur esse arbitrii. 14. Haec est fides,
Abbreviated transcription (Latin):
leq̾ntet per inobedientiam unius ho¬
minis muttos dicit esle constirtos
peccatores qͥile est actuaie peccatũ
tum ante dycerit perunum hominẽ
peccatum intrasseĩmundum ⁊ in e
domnes pectasse quod de ortginali
dictum est oꝑt̾e accipi. ex quo sen
tiam unius mulunus miaco¬

Expanded text:
ntiam unius hominis multos dicit constitutos esse peccatores, quae est actuale peccatum. Cum autem dixerit per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et in eo omnes peccasse, de originali dictum esse oportet accipi. 10. Ex tiam unius mul
Abbreviated transcription (Latin):
qñ adam solus erat non est preuarica¬
tus quia eius mens deo adherebat. lr̃
psasm quoq dicit quod liomo ante p̾¬
tatum begtislimuis auram carpebat
ditum fusse. Non ergo dubitandũ
hominem ante peccatum uictutibus
fulsisse sed illum per peccatum expo¬
latam fuisse de eiectione hominiꝰ¬
nunc ergo ne forte mittat manũ su¬
am ⁊ sumat de ligno uite ⁊ comedat
⁊ uiuat ineternum Emisit eum deᷤ¬

Expanded text:
 Adam solus erat, non est praevaricatus, quia ejus mens Deo adhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat ditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse, sed illis per peccatum expoliatum fuisse. 3. De ejectione hominiNunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitę et comedat et vivat in ęternum, emisit eum d
Abbreviated transcription (Latin):
dam ꝓpositionum epistole adro num¬
mañ. quedam aug̾ interlerit que uidẽ¬
tur huic doctrine gratie aduersari. ag̃¬
nim quod credimus nr̃m est. quod ã
bonum operamur fliuis est qui treden

Expanded text:
opositionum Epistolae ad Romanos quaedam August. interserit, quae videntur huic doctrinae gratiae adversari. AQuod credimus nostrum est; quod autem bonum
Abbreviated transcription (Latin):
re credentib ⁊̃ uolentib facultatem
bene operandi per spiritum sanctum¬
Quẽ quauter intelligi debeant aug̃
in li. retractioationum aperit dicens
u̾m est quid̃ a deo esse quod operamur
bonum sed eadem reguia utriusq est

Expanded text:
ibus facultatem bene operandi per Spiritum sanctumqualiter intelligi debeant August. in libro Retract. aperit dicens: Verum est quidem a Deo esse quod operamur bonum: sed eadem regula utriusque est
Abbreviated transcription (Latin):
te tenebraꝵ erui intantum inimiti st̃¬
ite si ne hac credant hominem posse fa¬
cere omnia diuina mandata. deniq
peiagius a frattib increpatus quod
ad elus mandata fatienda. non eam
catuditate supponebat dicens ad hoc
cere iusta diuina. Iam ergo gratiã
dei sine qua nich t boni possumus fa¬
cere non esse dicunt nisi in libero ar̃¬
brerio quod nitius suis precedenti¬
tas m̾itis ab clło accepit natura nr̃a
ppo ad hoc tantum̃ iuuante nos pet
luam legem atq doccrinam ut dis¬
camus qͦue facere ⁊ que iperare de¬
beamus non autem ad hot pet donũ
splectus sancti ut que didicerimus
esse fatienda laciamus. ac per hoc
diuinitus dari nobis icientiam con¬
fitentur qͣ ignorantia petiitur cari¬
tatem auttem negant diuintiusda

Expanded text:
te tenebrarum erui, in tantum inimici sunte tenebrarum erui, in tantum inimici sunut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod ad ejus mandata facienda, correpticalliditate supponeret, dicens, ad hoc facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit nostra naipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus. Ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem negant divi
Abbreviated transcription (Latin):
quo creditur. p̾dictum est autem fide̾
esse io quo creditur. sic tgitur trede
ñ est fides. qua credere non est id quo
creditur. addunt quoq uirtus opus
dei tantum est ꝙͣ ip̃e solus facit ĩ no¬
bis. ip̃a ergo non est usus uel accus
lberi arberi arbitcũ s credere est ac¬
tus uberi arbitrũ. non est itaq uir¬
alus q rationib actestimonũs mui¬
tantur utriq hoꝵ autem iuditium
diligentis lectoris relinquo exami
tit ut alia addat disfiitã asser¬
tionẽ ponens de gratia ⁊ libero ar
bittio contra peiagianos. cococo
um sine gr̾a p̾ueniente ⁊ ad¬
iuuante nõ sufficere ad iustitlam et
sauitem optinendam nec mertas pee¬
cedentib gratiam dei aduocari sicut
pelagiana heresis tradidit. nam ut
lagiani liberum lic asserunt uolun¬
tatis arbitrium ut gratie dei non re¬
linciuãt locum qͣm secundum m̃ita
um recẽtissima apelagio monacho e¬
exorta. hiidei gratie quam predestina¬
tisumus ⁊̃ qua meruimus de potesta¬

Expanded text:
uod creditur. Praedictum autem est fidem id esse quo creditur; sic ergo credere non est fides, quia credere non est id quo creditur. Addunt quoque: Virtus opus Dei tantum est, quam ipse solus facit in nobis; ipsa ergo non est usus vel actus liberi arbitrii, sed credere est actus liberi arbitrii; non est itaque viraliisque rationibus ac testimoniis innituntur utrique. Horum autem judicium diligentis lectoris relinquo examinTIT UT ALIA ADDAT, DEFINITAM ASSIGNATIONEM PONENS DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO CONTRA PELAGIANOS. 1. Id vrium sine gratia praeveniente et adjuvante non sufficere ad salutem et justitiam obtinendam; nec meritis praecedentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut lagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam secundum merita um recentissima a Pelagio monacho exorta est. Hi Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potesta
Abbreviated transcription (Latin):
queunt nisi deus ip̃mliberet ⁊ adiu¬
uet gratia sua operante ⁊ tooperante
qͣuam dei gratuitam uoluntate atci¬
piunt quia deus est ⁊ qui operatur ĩ
nob̾ uetle ⁊ operari bonum Quib aut
autem uirtites sint motus
quid est fides tredere ꝙ non uides. tre¬
dere autem motus mentis est. Idemĩ
autem uoto motum animi. Siuero
caritas ⁊ fides motus animi sunt. urir¬
tutes ergo motus animi sunt. Quo¬

Expanded text:
queunt nisi Deus ipsum liberet et adjuqueunt nisi Deus ipsum liberet et adjuvet gratia sua operante et cooperante, quam Dei gratuitam voluntatem acpiunt, quia Deus est qui et operatur in nobis velle et operari bonum. 11. Quibus uteQuid est fides? Credere quod non vides. Credere autem motus mentis est. Idem in autem voco motum animi. Si vero charitas et fides motus animi sunt, virtutes ergo motus animi sunt. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dat deus ⁊ nonnisi gratiam cum non
precedunt nisi maia m̃ita. Sed post
per gratiã incipiunt merita bona. ⁊
ut ostenderet ⁊ liberum arbitrium ad¬
dit ⁊̃ gr̃a eius in me uacua non fuit
⁊ ne ip̃a uoluntas sine gratia deiꝓu¬
tetur auquid boni posse subdit altg̃
fu̾̃it gratia incipiunt esse nr̃a m̾ita
bona per illam tam̃ quia si illa defu¬
erit cadit homo. alioꝵ sententia ħ¬
modo interiores qui in mente st̾tis.
Exc̃iores u̾o qui per corpus gerunt᷑
non uirtutes esse dicuntur s opera
uirtutum ⁊ ideo qiłia aug̃ dicit opꝰ¬
esse uirtittis bonum usum natura¬
lium potentiaꝵ de ulu exteriori ac¬
cipiunt. quod uero dicit bonum u¬
sum liberi arbitrii uirtutem esse ⁊
inmagnis numerari bonis de usus
tiori intelligunt ⁊ uirtutes nicħ
aluid esse ꝙͣ bonos asfectus uł mo¬
tus m̃tis esse allert̃ qͦs deus in homi¬
ne facit non homo. quia licet ilimo¬
tus sint uberi arbitrii nontamen eẽ

Expanded text:
dat Deus, et nonnisi gratiam, cum non dat Deus, et nonnisi gratiam, cum non praecedant nisi mala merita: sed post per gratiam incipiunt bona merita. Et ut ostenderet etiam liberum arbitrium, addit: Et gratia ejus in me vacua non fuit. Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid boni posse, subdit: Non fuerit gratia, incipiunt esse nostra merita bona; per illam tamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10. Aliorum sententia modo interiores qui in mente sunt; exteriores vero qui per corpus geruntur, non virtutes esse dicunt, sed opera virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus tus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus sint liberi arbitrii, non tamen esse