comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spacium mora ẽ subsistendi uiter principium & finem.
& ipsa spacia multoꝵ similia multoꝵ distimilia sunt.
omnia tam̃ equo iudicio compens ata. Et cum mora
fit hiis qui in lecicia & gaudio uiuunt. & in bonis
cuicunt chies suos feueitas magna uidetur. & cũ hiis
qui inerumpniꝰ sunt & aduersis fatigantur spacia
longa ꝓeurrunt magna miseria ⁊ ifelcitas magna
existimatur. & nescit tam̃ homo sortem suam. neq iu.¬
dicium e suꝑ se scrutari potest. Nam & ipsatp̃ta
longafinem habent. & cum finem acceꝑint ipsa ĩa
nonsunt quȩ bona uidebantur. similiter ⁊ quȩ ma¬
laputabantur iamnonsunt. & succedunt sepe
boniscranseurtib mala mansura. & malis tianse.¬
untib ptfinem bona que nonhabent finem. st̃c
bona prcc̾ta ꝓciesse nu possunt inmultitudins̃ ma¬
lorum. & mala prec̾ita nihabundantia bonorum
ꝓtempore suo ante tempus. neq tempoꝵ aduersis
fiangatur qui intribulatione ẽ. quia transeunt oĩa

Expanded text:
spatium mora est subsistendi inter principium et finem; et ipsa spatia multorum similia, multorum dissimilia sunt; omnia tamen aequo judicio compensata. Et cum mora fit iis, qui in laetitia et gaudio vivunt, et in bonis ducunt dies suos, felicitas magna videtur; et cum iis qui in aerumnis sunt et adversis fatigantur, spatia longa procurrunt, magna miseria et infelicitas magna existimatur, et nescit tamen homo sortem suam neque judicium Dei super se scrutari potest: nam et ipsa tempora longa finem habent: et cum finem acceperint, ipsa jam non sunt, quae bona videbantur; similiter, et quae mala putabantur, jam non sunt. Et succedunt saepe bonis transeuntibus mala mansura, et malis transeuntibus post finem, bona quae non habent finem: et tunc bona praeterita prodesse nil possunt in multitudine malorum, et mala praeterita in abundantia bonorum  homo pro tempore suo, ante tempus, neque temporum adversis frangatur, qui in tribulatione est; quia transeunt omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ERBA ecclastis que cuncta
subsole uana ẽẽ testantur. nes¬
cio quo pacto modo cum legeren¬
tur dulcia facta sunt in auribus
noncliigimus tam̃ audire diligimus. Mala enim
nr̃a nondiligimus:⁊ mala nr̃a audue ciligimis.
quia audiendo mala quȩ nondiligimus. bonorũ
tecoitamur quȩ diligimus. Et ipsa hec bonorumre¬
cordatio etiam int̃ mala dulcis animõ ẽ. & tanto
utiq dulcior quanto amariora st̃ ipsa mala quȩ
uelaucuiendo uel sentiendo agnos cimus longe nos¬
ẽẽ abhis botus ad que uel saltem ꝑrecordationem
suspuamus. Hoc totum erat quod in hac relatione

Expanded text:
erba Ecclesiastes, quae cuncta erba Ecclesiastes, quae cuncta sub sole vana esse testantur, nescio quo pacto, modo cum legerentur dulcia facta sunt in auribus non diligimus tamen audire diligimus. Mala enim nostra non diligimus, et mala nostra audire diligimus; quia audiendo mala quae non diligimus, bonorum recordamur quae diligimus. Et ipsa haec bonorum recordatio etiam inter mala dulcis animo est, et tanto utique dulcior quanto amariora sunt ipsa mala, quae vel audiendo, vel sentiendo agnoscimus longe esse ab iis bonis ad quae, vel saltem per recordationem suspiramus. Hoc totum erat, quod in hac relatione
Abbreviated transcription (Latin):
meternum diat. Generatio precent ⁊ generatio adue¬
nes. tera aũt inec̾num stat. hoc scãm paruntatem uel
eniguitatem sensus nr̃i diximus inexordium libri. Salo¬
monis qui ȩclaetes cictur neqiuaqũa presumentes
nos citiese quod potiszimum cdicendum erat. cum
hoctantum nobis magnum sit nchil dixisse quod
Cicenium ñ erat. Cet̾m sciendum ẽ hunc librum no¬
ium quotdam expositionis genus requirere. quia
cum totus ad cõmouendos affectus cortus humani
intendat. sepus ineo quasi colloquendo qũã expo¬
nendo sermonem formaro oportet. NInde necesse ẽ
inhis etiam aliquando quȩ plana ⁊ aꝑta uidentur
ciutius uerbis immorari. ut ipsa locutionis incuil¬
catio ualidius tangat ⁊ efficatius penetret cor audi.¬
entis. Qui aliter hanc scripturam tractare uoluerit.
etigmn si cõmode intelligentie audientium setuit.
uꝰn tam̃ ꝓprietatemq non retinens minꝰ foitassis
ꝓͦficit adedificationeo:¬

Expanded text:
aeternum stat. Generatio praeterit, et generatio adveaeternum stat. Generatio praeterit, et generatio advenit; terra autem in aeternum stat. Haec secundum parvitatem vel exiguitatem sensus nostri diximus in exordium libri Salomonis, qui Ecclesiastes dicitur, nequaquam praesumentes nos dixisse, quod potissimum dicendum erat, cum hoc tantum nobis magnum sit nihil dixisse, quod dicendum non erat. Caeterum sciendum est hunc librum novum quoddam expositionis genus requirere; quia cum totus ad commovendos affectus cordis humani intendat, saepius in eo quasi colloquendo quam exponendo sermonem formare oportet. Unde necesse est in iis etiam aliquando, quae plana et aperta videntur, diutius verbis immorari, ut ipsa locutionis inculcatio validius tangat et efficacius penetret cor audientis. Qui aliter hanc Scripturam tractare voluerit, etiamsi commode intelligentiae audientium servit, vim tamen proprietatemque non retinens, minus fortassis proficit ad aedificatione
Abbreviated transcription (Latin):
facta ẽ: Quare degenerazti ut non saltem uniteris.
mat̾iam tuam quȩ intantum seruat quod ẽ. ut¬
⁊ tu cumterra factus fueris non possis aliud ẽe
quã terra ẽs: uis q adillam defluis uitio tuo. uitͣ
ꝓgredi ñ ꝑmitteris natura sua. Ecce quantum
custodit quod ẽ. ut ⁊ tefluentem ⁊ instabilem cũ
exceꝑit. non sinat ultra transur inaliud quod ipsa
nonẽ. Unde gͦ tibi fuiero: Quere diligent ⁊ cogita.
Neq artifex tuus neq mat̾ia tua hoc tibi fecit.
quia illa stando inet̾num ⁊ inte seruat quod ips a
ẽ. ille te ad et̾nitatẽ faciendo ⁊ amplius dedit quã
ipsa ẽ. Unde gͥtibi hoc. nisi uitiotuo exquo tͥ
nunc pena ẽ ut reuertaris inillam cuihoc ex
gr̃a catum erat ut stares semꝑ supra illam: ̃ git᷑
tutransis. ⁊ terra stat intestimoniũ contrate.
ut mortalem arguens ⁊ morientem excipiens.
prius teconuincat quã puniat. Proptea terra

Expanded text:
facta est? Quare degenerasti, ut non saltem imiteris facta est? Quare degenerasti, ut non saltem imiteris materiam tuam, quae in tantum servat quod est, ut et tu cum terra factus fueris, non possis aliud esse quam terra est? Usque ad illam defluis vitio tuo; ultra progredi non permitteris natura ejus. Ecce quantum custodit quod est, ut et te fluentem et instabilem cum exceperit, non sinat ultra transire in aliud quod ipsa non est. Unde ergo tibi fluere? Quaere diligenter, et cogita. Neque artifex tuus neque materia tua hoc tibi fecit; quia, et illa stando in aeternum, et in te servat, quod ipsa est, et ille te ad aeternitatem faciendo, et amplius dedit, quam ipsa est. Unde igitur tibi hoc nisi vitio tuo ex quo tibi nunc poena est, ut revertaris in illam, cui hoc ex gratia datum erat, ut stares semper supra illam? Igitur tu transis, et terra stat in testimonium contra te, ut mortalem arguens, et morientem excipiens, prius te convincat quam puniat. Propterea terra in
Abbreviated transcription (Latin):
seruat naturam suam. conditionẽ suam ñ dese.¬
rit. quod accepit hoc retinet incorruptũ. Terra
facta ẽ & terra ꝑmanet. numqꝗͣ aluid ẽ qũã qd̾ ẽ.
⁊ cum aluio ẽ non exdefectu corruptionis aliud
ẽ. sed exꝓuectii sublunationis. Quẽ admodum
ninte aliud effecta ẽ.: ⁊ aliud futura ẽ quã nataẽ.
sed sublimatione ñ corruptione. Et cuminqͥb¬
dam terrenis sedealio traufferre uidetur in aliud.
numquã tam̃ aliud ẽ quã ẽ quia terra ẽ ⁊ semꝑ
terra ẽ. ⁊ id quod transit terra ẽ. ⁊ inquod transit
terra ẽ. ⁊ cum hoc inuiud uelillud transit. ñ tran.¬
Sit tamen quodterra ẽ. quod in hoc ⁊ illo idemẽ.
Ergo terra intra naturȩ suȩ gremium moueri h̃t
⁊ oꝑari habet deulo quodẽ. hoc quodẽ. extra t̃¬
minos nature suȩ transire non habet de eo quod
ẽ in id quod nonẽ. ⁊ idcuro terra inet̾num stat
factus es suꝑterram. sicut ⁊ terra stat ineo quod

Expanded text:
servat naturam suam; conditionem suam non deseservat naturam suam; conditionem suam non deserit; quod accepit, hoc retinet incorruptum. Terra facta est, et terra permanet, nunquam aliud est quam quod est. Et cum aliud est, non ex defectu corruptionis aliud est, sed ex provectu sublimationis. Quemadmodum et in te aliud effecta est, et aliud futura est, quam nata est; sed sublimatione, non corruptione. Et cum in quibusdam terrenis se de alio transferre videtur in aliud, nunquam tamen aliud est, quam est; quia terra est, et semper terra est, et id quod transit terra est et in quod transit terra est; et cum hoc in illud, vel in illud transit, non transit tamen quod terra est, quod in hoc et illo idem est. Ergo terra intra naturae suae gremium moveri habet, et operari habet de illo quod est, hoc quod est: extra terminos naturae suae transire non habet de eo quod est in id, quod non est: et idcirco, terra in aeternum stat factus es super terram, sicut et terra stat in eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
unde te fecit. Non gͦ exaitifice ꝓcessit corruptio
tua. quitanta potestate ⁊ tali bonitate te fecit. ut
nichil posset aꝑfecto minus. nichil aboptio
uellet det̾ius. Itaq optimus artifex plasma bonũ
fecit. cuius et̾na incorruptio ⁊ bonitas immorta¬
lis nec uitium gignit nec recipit. Sed forte mat̾ia
culpanda sit quȩ talis erat. dequa aliud fieri ñ
poterat. Terra enĩ erat mat̾ia. ⁊ exiuit uas teste¬
um. Quid: mirum hocẽ : Hoc gͦ tti dicens respi.¬
cere debueras. quia siuas testeum es. gͦ de molli
luto intestam solidatus es. ⁊ gleba tua si naturã
non habuit firmitatis. habuit tam̃ naturam con¬
sirmationis. S. i nonhabuit ut hoc eẽt exnatura
habuit tam̃ exnatura ut hoc ẽẽ posset ex gr̃a.
Ergo materia tua nichil tibi nocuit. quȩ ⁊ hoc in¬
tegrum conseruat quod natura contulit.⁊ quod
gr̃a dedit. ipsa non minuit. Nam terra ntt̾num
stat. Quid ẽ stat: Perseuerat ineo quod facta ẽ.

Expanded text:
unde te fecit. Non ergo ex artifice processit corruptio unde te fecit. Non ergo ex artifice processit corruptio tui, qui tanta potestate et tali bonitate te fecit, ut nihil posset a perfecto minus, nihil ab optimo vellet deterius. Itaque optimus artifex plasma bonum fecit, cujus aeterna incorruptio et bonitas immortalis nec vitium gignit, nec vitium recipit. Sed forte materia culpanda sit, quae talis erat de qua aliud fieri non poterat. Terra enim erat materia, et exivit vas testeum. Quid? Mirum hoc est. Hoc ergo tu dicens respicere debueras, quia, si vas testeum es, ergo de molli luto in testam solidatus es, et gleba tua, si naturam non habuit firmitatis, habuit tamen naturam confirmationis. Si non habuit ut hoc esset ex natura, habuit tamen ex natura ut hoc esse posset ex gratia. Ergo materia tua nihil tibi nocuit quae et hoc integrum conservat quod natura contulit, et quod gratia dedit, ipsa non minuit. Nam terra in aeternum stat. Quid est stat? Perseverat in eo quod facta est;
Abbreviated transcription (Latin):
penam tuam ꝑlaborem tuum. Eigo non solum stat.
ad consolationẽ tuam. sed multomagis stat adcon¬
fuzionem tuam. Stat non solum leuamen mise¬
riȩtus. sed stat intestimonium ⁊ penam cuaps tus.
Terra stat. ⁊ tu suꝑterram stas. stabilis ipsa ẽ que
portat. ⁊ tu corruis qui portaris. Quare hoc: Num¬
quid. ituterra non es: Quid eͦ dictum ẽ tibi : terra
es. ⁊ interram ibis. Ergo terta es. ⁊ suꝑterram es:⁊
deterra es. Quare gͦ non stas inet̃num: Numquid
tu infirmior factus es terra illa dequa sumptus es.
Quid cͦ oꝑata ẽ manus artificis. sinon ꝓuexit opꝰ
suum inmelius: Erggo scientia non erat apud ipsũ.
aut infirmus inuentus ẽ. ut inmanib eius bo¬
na illa mat̾ia det̾ior esficeretur: absit. Immo uero
multo meliorem te fecit quã illud fuerat. unde te
fecit. quia terram fecerat stabilem. te autẽ deterra
fecit immortalem. Ergo meliorẽ te fecit quã fuerat

Expanded text:
poenam tuam per laborem tuum. Ergo non solum stat poenam tuam per laborem tuum. Ergo non solum stat ad consolationem tui, sed multo magis stat ad confusionem tui. Stat non solum ad levamen miseriae tuae, sed stat in testimonium et poenam culpae tuae. Terra stat, et tu super terram stas. Stabilis ipsa est quae portet, et tu corruis qui portaris. Quare hoc? Nunquid et tu terra non es? Quid ergo dictum est tibi: Terra es, et in terram ibis? Ergo terra es, et super terram es, et de terra es. Quare ergo non stas in aeternum? Nunquid tu infirmior factus es terra illa de qua sumptus es? Quid ergo operata est manus artificis si non provexit opus suum in melius? Ergo scientia non erat apud ipsum, aut infirmus inventus est, ut in manibus ejus bona illa materia deterior efficeretur? Absit! Imo vero multo meliorem te fecit, quam illud fuerat unde te fecit; quia terram fecerat stabilem, te autem de terra fecit immortalem. Ergo meliorem te fecit, quam fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
interram redeunt ꝑ catiĩs corruptionẽ. Eigo ffac
ad cons olationẽ tuam. ł mmo uͦ ad confusioñe
tuam scat. Quomodo: Uide qualis stat. qualis
portat ⁊ quales portat. ⁊ dequali portat. Qualis
s portar: audi qualis. oraldicta tera mope tas.
spinas & tribulos germinabit tsbi. Quales aut̃ por¬
tat: Rursus audi. Maledictus es suꝑterram. Et de
quali poitat: Insudore uultus tui uesceris pane
tuo. ⁊ comedes herbas terre. Ergo maledicta male.¬
dictos portat. Et tamen portat. Sedunde portat.
habet aliquid ad cons olationẽ tuam. ⁊ aliquid ad
penam tuam. Quod ad consolationẽ tuamẽ cũ
laboretuo. quod adpenam tuam ẽ ꝑlaborẽ tuum.
Habet panẽ. habet ⁊ spinas. Panem cũ labore tuo
ad consolationẽ tuam. Spinas ꝑlaborem tuum
ad penam tuam. Insudore uultus tui uesceris
pane tuo. hoc ad cons olationẽ tuam cum labore
tuo. Cum oꝑatus fueris terram. ñ dabit tͥ fructũ
suum. sed spinas ⁊ tribulos germinabro tͥ. hoc ad

Expanded text:
is corruptionem. Ergo stat ad consolationem tui; imo vero ad confusionem tui stat. Quomodo? Vide qualis stat, qualis portat, et quales portat, et de quali portat. Qualis ergo portat? Audi qualis: Maledicta terra in opere tuo spinas et tribulos germinabit tibi . Quales autem portat? Rursus audi: Maledictus es super terram . Et de quali portat: In sudore vultus tui vesceris pane tuo; et comedes herbas terrae? Ergo maledicta maledictos portat. Et tamen portat. Sed unde portat, habet aliquid ad consolationem tui et aliquid ad poenam tuam. Quod ad consolationem tui, est cum labore tuo; quod ad poenam tuam, est per laborem tuum. Habet panem, habet et spinas. Panem cum labore tuo ad consolationem tui; spinas per laborem tuum, ad poenam tuam. In sudore vultus tui vesceris pane tuo: hoc ad consolationem tui cum labore tuo. Cum operatus fueris, terra non dabit tibi fructum suum, sed spinas et tribulos germinabit tibi. Hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
accectit. Corporales gͥ oculi. ⁊ aures. licet precipua
sint instrum̃ta. quib uia disciplinis aꝑitar adani.¬
mum. quia tam̃ intus afonte u̾itatis ñ ueniunt
notiones rerum uisibilium ad corhominis ꝑan¬
gustos sue capacitatis ductus. quasi aquas sparsim
couectas incisternam deducunt. ⁊ quia ineisdem
rebus quas ꝑcipiunt neq unu̾sitatẽ comp̃hen¬
dere. neq intia penettare ualent. reste nuncdr.
Non satiatur oculus uisu. nec auris impletur
auditu. quia humanus animus uel uidendo uel
audiendo etiam sialiquid quantulumcumq de
ueritate ꝑcipit. longe tam̃ abuuus plenituame
sue eum conditio infirmitatis repellit. Non gͦ
mirum ẽ sihumani sermotlis ariditos ad expli¬
candam rerum tlifficuliatẽ nonsufficit. qͥa sensꝰ
ctiam humanus ineius consideratione succum.¬
bit. toeo q cuncte res difficiles. nec ualet eas hõ
explicare sermone. non saturtur oculus uisu.

Expanded text:
accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua sint instrumenta, quibus via disciplinis aperitur ad animum, quia tamen intus a fonte veritatis non veniunt notiones rerum visibilium, ad cor hominis per angustos suae capacitatis ductus et quasi aquas sparsim collectas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque universitatem comprehendere, neque intima penetrare valent, recte nunc dicitur: Non satiatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia humanus animus vel vivendo vel audiendo, etiamsi aliquid quantulumcunque de veritate percipit: longe tamen ab ejus plenitudine, suae eum conditio infirmitatis repellit. Non ergo mirum est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerum difficultatem non sufficit; quia sensus etiam humanus in ejus consideratione succumbit. Ideoque cunctae res difficiles, nec valet eas homo explicare serm
Abbreviated transcription (Latin):
reos oculos ⁊ aures aꝑire cogitur. ut foris aliquã
saitem inrerum sp̃e ueritatis stcuam hauriat qua
sitis eius licet non ualeat omnino extingui. uel
admodum ualeat temperari. Hoc̃ ẽ enu qd dñs
cata fecit popłs m̃s. Me dereliquerunt fontẽ aque
uuie ⁊ foderunt s̃ cisternas dissipatas: non ua¬
lentes aquas continero. Scimus namq quia cister¬
na idcuto foditur: ut aqua extrinsecus collecta in
eam defluat. ⁊ exea rursum inusus hominum
transitura hauriatur. Sed hȩc quia uenam uiũã
non habet. quantumlibet magna ⁊ aquarũ col¬
lestione redundans uideatu: aliquando exhauriri
potest ⁊ exsictari. quia cum sublatum fuerit ⁊ con.¬
sumptum quod̾ aliunde infunditur. nichil ei de
suo suꝑ ẽ unde reparetur. Sed fons qui ueͣxͥam h̃t
uenam eciã si modicus ẽ. deficere tam̃ omnino ñ
potest. neq effusionis suȩ defecttim aliquando
sentit. cui sine defectu semꝑ deꝓprio incrementũ

Expanded text:
reos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam reos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam saltem in rerum specie veritatis stillam hauriat, qua sitis ejus licet non valeat omnino exstingui, vel ad modicum valeat temperari. Hoc est enim quod Docata fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, et non valentes aquas continere . Scimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus collecta in eam defluat, et ex ea rursum in usus hominum transitura hauriatur. Sed haec quia venam vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione redundans videatur, aliquando exhauriri potest et exsiccari; quia, cum sublatum fuerit, et consumptum quod aliunde infunditur, nihil ei de suo superest unde reparetur. Sed fons qui vivam habet venam etiamsi modicus est, deficere tamen omnino non potest, neque effusionis suae defectum aliquando sentit, cui sine defectu semper de proprio incrementum
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte putaretur uel scientia eas comprehendere
posse aduuixit. Hon satuatur oculus uisi. nec auñ
impletur auditu. Ac sidice̾t. Nonẽ mirum si homo
qui nec sensu earum ꝓfuinditatẽ capere uel iuesti¬
gare pocest. Siue enim ꝑsemetipsum inuenienda
querat. Siue abalio iam inuenta audiat. infra ple¬
iitucinis sacietatem ẽ omne quod capere potegt.
Namsi ꝑsemetipsum contemplari incipiat. ⁊̃
saturatur oculus usti. si enictiri querat abaltero.
non impletur auris aucitu. Angustiȩ eñ corpo¬
ralium instrum̾toꝵ. sise foras effundant ꝓfum¬
ditati rerum siuie imĩnsitati explicande non
suficiunt. Si autem se infundan. capacitatem
cordtis humani implere nonpossunt. Quia enuim
cor hominis peccati tenebris cȩcatum intus ocu¬
lum non habet quolum̃ ueritatis plene uideait.
nec aurem qua di uerbum intrinsecus sonans ꝑ¬
cipiat ad ariditat̃ ignorantiȩ sue rigandam corpo¬

Expanded text:
Ne forte putaretur vel scientia eas comprehendere Ne forte putaretur vel scientia eas comprehendere posse, adjunxit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ac si diceret: Non est mirum si homo qui nec sensu earum profunditatem capere vel pervestigare potest. Sive enim persemetipsum invenienda quaerat, sive ab alio jam inventa audiat, infra plenitudinis satietatem est omne quod capere potest. Nam, si per semetipsum contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat ab altero, non impletur auris auditu. Angustiae enim corporalium instrumentorum, si se foras effundant, profunditati rerum sive immensitati explicandae non sufficiunt. Si autem se infundant, capacitatem cordis humani implere non possunt. Quia enim cor hominis peccati tenebris caecatum intus oculum non habet, quo lumen veritatis plene videat, nec aurem qua Dei verbum intrinsecus sonans percipiat, ad ariditatem ignorantiae suae rigandam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
corhumanũ potest. satiart non potest. nisi sola
illa dulcedo ad quam factum ẽ Nam sp̃ẽs rerũ
uisibilium quasi ueno tantũmodo quȩdam s̃t
ꝑ quas inuisibilis pulchritudo se manifestans
ad nos usq emanat. ⁊ iđo cumista sensum ntm
atq affectum inse natumaliter ꝓuocant. non
quidem desiderium replent. sed adinquirend̃a
concitoris sp̃em ⁊ eiuis puichritudiñe concu¬
piscentam urtaro. Ergo ista omla que foris uiden¬
tut ad ꝓuocandum affestum bumanũ non ad satian¬
ctum facta sunt. ut abeis excitatus surgat ⁊ea auctus
transcend̾at. Qua ꝓpter nonsaturatur oculus uisui.
necauris implecur auditu. quia cdelestat aiuidem
quod pulchrũ factum cernimus. sed non sufficit¬
nisiuum quifecit inueniamꝰ. Telsic intelligi põt
quos dacit. non saturatur oculus iusui. nesduris im¬
pletur aucitu. Quia emm p̃miserat cundt̾is res ẽẽ
cufficiles. nec pos se hominẽ eas explicare sermone.

Expanded text:
cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola illa dulcedo ad quam factum est. Nam species rerum visibilium quasi venae tantummodo quaedam sunt, per quas invisibilis pulchritudo se manifestans ad nos usque emanat. Et ideo, cum ista sensum nostrum atque affectum in se naturaliter provocant, non quidem desiderium replent, sed ad inquirendam Conditoris speciem et ejus pulchritudinem concupiscendam irritant. Ergo ista omnia quae foris videntur ad provocandum affectum humanum, non ad satiandum facta sunt, ut ab eis excitatus surgat et ea auctus transcendat. Quapropter non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia delectat quidem quod pulchrum factum cernimus, sed non sufficitnisi illum qui fecit, inveniamus. Vel sic intelligi potest quod dicit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia enim praemiserat cunctas res esse difficiles, nec posse hominem eas explicare sermone.
Abbreviated transcription (Latin):
amgrem inuisibilium bonoꝵ sinceruis accendurĩ.
C uncte res difficiles non ualet eas homo explicare
sermone. Non saturatur oculus uisii. nec auris
impletur auditu Mirum ẽ. Cor bumanũ toti
mundo ñ sufficio: ⁊ totus mundus cordi humano
non sufficto. Quare corhumanũ toti mundo non
sufficio: Quia cuncte res difficiles nec ualet eas h̃o
explicare sermone. Quare cordi humano totus mun¬
cius non sufficit : Quia ñ saturatur oculus uisu.
nec auris impletur auditu. Ergo scientia succum.¬
bit. affectus transcendit. Tendit sescientia quantũ
potezo ⁊ totum capere non pocest. amor uero totũ
haurit ⁊ adhuc satiari non potest. Quare hoc: a
scientiȩ caritas suꝑeminet. nec dicit sufficit cor hu¬
manum. donec adillum ꝑuenerit. ⁊ alum inuene¬
rto aquofactim ẽ ut ẽẽt. ⁊ ad quẽ factumẽ. ut in
niobeatum ẽẽt. Omtus iocunditas. omnis suaui¬
tas. omnis puichritudo rerum conditarũ afficere

Expanded text:
amorem invisibilium bonorum sincerius accendunt. amorem invisibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res difficiles non valet eas homo explicare sermone. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Mirum est. Cor humanum toti mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. Quare cor humanum toti mundo non sufficit? Quia cunctae res difficiles nec valet eas homo explicare sermone. Quare cordi humano totus mundus non sufficit? Quia non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ergo scientia succumbit, affectus transcendit. Tendit se scientia quantum potest, et totum capere non potest; amor vero totum haurit, et adhuc satiari non potest. Quare hoc? Quia scientiae charitas supereminet, nec dicit: Sufficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum invenerit a quo factum est ut esset, et ad quem factum est ut in illo beatum esset. Omnis jucunditas, omnis suavitas, omnis pulchritudo rerum conditarum afficere
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilium rerum aspectum castis mentib noxiũ
pitet. quia si uaere oꝑa cd̃ omnino noxium
foret. neqiuaq̾ abipso uidendi usus creatus fuisset.
Opus enu ci quadi uerbum ilius ẽ ꝑquod nos
loquitur nosi ocidi quasi instram̾ta sunt quabꝰ
ꝑcontemplatioñẽ uerbacũ ꝑcipiuntur. Sĩc ergo
autis inftrumentumẽ adꝑcipiendũ uerbum ho¬
minis. sic oculus instrumentum ẽ ad ꝑcipiendum
uerbum creatoris. Propterea congnuie himano cor¬
pote ⁊ oculi coiam positi sunt ei auros alatere con¬
sticuts. quasi ꝑhoc nobis significetur quod ñra m¬
tentio secundario cdirigi debeat ad ꝓximum. princi.¬
paliteradiam. Recte gͦ ut ostenderetur qualiter ex
consid̾atione rerum uisibilium nascitur in animo
desicerium ȩcnoꝵ solioculi ⁊ aures c̃õmemorantur.
quia his solis fere sapientiȩ ⁊ iurtuti uia patet ad
animum. quia dũ usibilium pulchritudinem
pre cet̾is sensibus meram ꝑcipiunt. soli interus

Expanded text:
visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium visibilium rerum aspectum castis mentibus noxium putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab ipso videndi usus creatus fuisset. Opus enim Dei quasi verbum illius est, per quod nobis loquitur, et ipsi oculi quasi instrumenta sunt quibus per contemplaticulus instrumentum est ad percipiendum verbum hominis, sic oculus instrumentum est ad percipiendum verbum Creatoris. Propterea congrue in humano corpore, et oculi coram positi sunt, et aures a latere constitutae, quasi per hoc nobis significetur quod nostra intentio secundario dirigi debeat ad proximum, principaliter ad Deum. Recte ergo ut ostenderetur qualiter ex consideratione rerum visibilium, nascitur in animo desiderium aeternorum, soli oculi et aures commemorantur. Quia his solis fere sapientiae et virtuti via patet ad animum, quia, dum visibilium pulchritudinem prae caeteris sensibus meram percipiunt, soli interius
Abbreviated transcription (Latin):
festibus ii quo ert̾ius tastum se sentir respondenꝰ
Eo st nonnumqͣ uto ꝑeam quam sensu corporeo tra¬
hit auicecinẽ. recleat aclinusibilium bonoꝵ recor¬
cationẽ. ⁊ quodamm ex similitudine ammonitus
inenarrabsli destt̾io uiud incipiat concupiscere.
cuius quasi umbram iimaginem in affectu corꝑali
iocunditate in sui contemplatione afficit. inenar.¬
rabilem ineo concupiscentiam inuisibiliũ bonoꝵ
acenciit. Quȩ uidelicet concupiscentia ineffabilẽ
aulcectiñẽ sitiens. uisu uel auditu corporeo quo
excitatur quantaicũ ꝙ iocuncitate afferant urtta¬
ri poteso potius quã expleri:⁊ sermone humano
qualibet ꝓfusus fuerit uel disertus. & sitenuit
uix eicitur. numqͣ ꝑfecte explicatur. Asp̃s enum
uisibilium rerum quasi quedam tantummodo
rationalis animus semina concipit gaudioꝵ. sed
exciescente mox in inmensum desid̾io partunt
ipse ⁊ non se capt intanta iocunditate. Nemo S̃

Expanded text:
fectibus, illi quo exterius tactum se sentit, respondens. fectibus, illi quo exterius tactum se sentit, respondens. Et fit nonnunquam, ut per eam quam sensu corporeo trahit dulcedinem, redeat ad invisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corporali jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit. Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humano quantumlibet profusus fuerit vel disertus, etsi tenuiter vix dicitur, nunquam perfecte explicatur. A specie enim visibilium rerum, quasi quaedam tantummodo rationalis animus semina concipit gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
bio parte qua uel defectum uel confusionẽ horum
patitur. mizerta necẽe ẽ efficiatur. Tota eͦ anime
rationalis substantia his duobus regitur. idẽ cog¬
nitione. ⁊ affectu. ut ꝓsapientiam quidẽ u̾itatem
inueniat. ꝑamorem autẽ amplectatur uircutem.
Ut gͥ ad beatituciñe suam rationali animȩ etĩa ex¬
t̾iora seruirent. posita sunt incotpore humano hȩc
duo instrum̃ta sensuum. ut ꝑea adanimam noti¬
ones uizibilium ingrederentur. atq inipsa sapi¬
entiã sius uirtutem uelsi omnino ñ ẽẽt efficerent. uel
simuius eet augerent. Eigo ẽentia rerum ꝑiusum
adanimam ingrediens ⁊ uocum significatio ꝑaucli.¬
tum scientiam paruuit forma uͦ rerum ꝑuisum in¬
trans ⁊ melocia uocum ꝑauitum adiocunditatẽ
animum accendunt. Quotiens enim foris siue
rerum sp̃e uisus afficitur. siue auditus uocũ dulce¬
dine cemulcetur: eiugilat animus uitus miris af¬

Expanded text:
bio parte qua vel defectum vel confusionem horum bio parte qua vel defectum vel confusionem horum patitur, misera, necesse est, efficiatur. Tota ergo animae rationalis substantia his duobus regitur, id est cognitione et affectu, ut per sapientiam quidem veritatem inveniat, per amorem autem amplectatur virtutem. Ut igitur ob beatitudinem rationali animae etiam exteriora servirent, posita sunt in corpore humano haec duo instrumenta sensuum, ut per ea ad animam notiones visibilium ingrederentur atque in ipsa sapientiam sive virtutem, vel si omnino non esset, efficerent, vel si minus esset augerent. Ergo essentia rerum per visum ad animam ingrediens, et vocum significatio per auditum scientiam pariunt. Forma vero rerum per visum intrans, et melodia vocum per auditum ad jucunditatem animum accendunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive auditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris af
Abbreviated transcription (Latin):
sublimiorẽ incorpore sedem sortiti sunt. ut libere
⁊ sine obstaculo ad suas delectiones effiuant. uel
infiuentes inse sine difficuitate admitant./ Sa¬
ne duo sunt quȩ exrerum sp̃e ꝑuisum intiant
ad animũ. ⁊ duo item quȩ exuocum ꝑceptione
ingrediurtur ꝑauditum. Peruisum namq ad
animi cognitionẽ exrebus ꝑuenit substantia⁊
forma. Exuocibus ꝑauditum si gnificatio. ⁊ melo¬
cia. Et iddem oꝑatur in animo ꝑiusum suba¬
ex rebus quod ꝑauditum significatio exuocibꝰ.
Itemq idem facit ꝑiuisum in animo forma ex
rebus. quod ꝑauditum melodia exuocibus. Duo
quiypesunt. quib animȩ rationalis naturato.¬
ta cusponitur. uidelicet cognitio ⁊ affectus. tõe
sapientia ⁊ amor. quȩ duo si anima ꝑfecte opti¬
neat ⁊ legitime disponat benta ẽi siuero uelin
his quantum natura expetit optinendis deficiat.
uel optenta contra naturam ꝑuertat. inea ꝓcul du¬

Expanded text:
sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere et sine obstaculo ad suas delectationes effluant, vel influentes, in se sine difficultate admittant. Sane duo sunt, quae ex rerum specie per visum intrant ad animum. Et duo item, quae ex vocum perceptione ingrediuntur per auditum. Per visum namque ad animi cognitionem ex rebus pervenit substantia et forma. Ex vocibus per auditum, significatio et melodia. Et idem operatur in animo per visum subex rebus, quod per auditum significatio ex vocibus. Itemque idem facit per visum in animo forma ex rebus, quod per auditum melodia ex vocibus. Duo quippe sunt, quibus animae rationalis natura tota disponitur, videlicet cognitio et affectus, id est sapientia et amor. Quae duo si anima perfecte obtineat et legitime disponat, beata est. Si vero vel in his quantum natura expetit obtinendis deficiat, vel obtenta, contra naturam pervertat, in ea procul du
Abbreviated transcription (Latin):
melodis cdulcedinem. ol factus oiorem. saporem
gustas. ⁊ tactus lenitatem. cȩt̾i quidem omnes cor¬
pores neces sitati. uel etiam uoluptati seruiunt.
h uͦ ciuo sensus. idest uisus ⁊ auditus alim̃ta sua
magis adspiitalem iocunditatem trahunt: ⁊ Incde
⁊ illoꝵ refectio defecationem ñ habet. quia cũ ꝑcep¬
tione auicedinis nullam trahunt massam corrup¬
tiõins. Propter quod illoꝵ refectio ad cdulcedinis
sacietatem nonꝑuento. quia aꝑcipienda auicedine
appecitum illoꝵ nec precurrens difficultas tardat.
neq succedens molestia ulla restringit. Purum eͦs
att sincerum bq alimentum sine omni mole cor¬
porea totum in refectionem anime transit. quia
licet a sp̃e corporali emaneo. ⁊ ꝑcorporis sensum
transeat. non potest tam̃ retineri a corport. quia
corporeum nichil habet. nec ingerit corpolentũ.
lacirco gͦ uisus ⁊ auditus quasi excellentiores
cet̾is ⁊ nichil ponderis deprimentis habentes

Expanded text:
melodiae dulcedinem, olfactus odorem, saporem melodiae dulcedinem, olfactus odorem, saporem gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae necessitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque succedens molestia ulla restringit. Purum ergo atque sincerum hoc alimentum sine omni mole corporea totum in refectionem animae transit; quia licet a specie corporali emanet et per corporis sensum transeat, non potest tamen retineri a corpore, quia corporeum nihil habet, nec ingerit corpulentum. Idcirco ergo visus et auditus quasi excellentiores caeteris et nihil ponderis deprimentis habentes,
Abbreviated transcription (Latin):
tione hoꝵ succumbens suanter ex defectu suo reficit᷑.
quia ineo quod scd̃m corruiptionem displicet: inordi¬
natissima pulchritudine uniũditatis etiam ipsa
corruptio pulc̾ra ẽ ⁊ placet. Sic miro ⁊ ineffabili mͦ
conctitor increatura sua simul ⁊ ꝑ corruptionem
ut agnoscat homo inpena sua qiud ꝑculpam̃ me.¬
rutt ⁊ incelectatione quid amisto. Quautam enim
increatore rerum dulcedinis affluentiam ẽẽ credimꝰ.
sitam miram increaturarũ pulchinttidine suauttatẽ
inuenimus : Propterea cum dixiss et intam mutti¬
plici ⁊ ꝑplexa uariaꝙ renum ꝓfunditate defectũ hu¬
manȩ intelligentie. subdit statim inpulchritudine
earundem iocunditatem nature. Hon saturatur
oculus uisu. nec auris impletur auditu. Cũ om̃s
sensus corporei in rebus conditis oblectamenta
sua. ⁊ quasi ꝓprias quasdam delicias singli pre¬
paratas inueniant. ut pote uisus spẽm. auditus

Expanded text:
tione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; tione horum succumbens suaviter ex defectu suo reficitur; quia in eo quod secundum corruptionem displicet, in ordinatissima pulchritudine universitatis, etiam ipsa corruptio pulchra est et placet. Sic miro et ineffabili modo, Conditor in creatura sua simul et per corruptionem ut agnoscat homo in poena sua quid per culpam meruit, et in delectatione quid amisit. Quantam enim in Creatore rerum dulcedinis affluentiam esse credimus, si tam miram in creaturarum pulchritudine suavitatem invenimus? Propterea cum dixisset in tam multiplici et perplexa variaque rerum profunditate defectum humanae intelligentiae, subdit statim in pulchritudine earumdem jucunditatem naturae. Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Cum omnes sensus corporei in rebus conditis oblectamenta sua, et quasi proprias quasdam delicias singuli praeparatas inveniant, utpote visus speciem, auditus
Abbreviated transcription (Latin):
ad sensum ueuiunt. alie ꝓrsus absconduntur.
uel quia localiter remota st. uel quia etiam loco.
presentia. suptilitate sui tarditatem sensus huma¬
n excedunt. Uix gͦ aliqua sensus humanus in
rebus attingere sufficro. nichl autẽ uniu̾soꝵ per.¬
fects ut ẽ comp̃nendit. Ergo cuncte res aufficiles
sunt. ⁊i scđłm uniuerzitatẽ uidelicet utt nec ualeant
at tingi. ⁊ scđłm singula queq clifficues. quia nul¬
losensu possuit uel intellectui plene comp̃hendi.
Quȩ si ratione ꝑfecte inuestigari non pos ͣt. mut¬
tominus sermono poss̃t explicari. Nam hoc ipsũ
in rebus magis omnib in effabile ẽ. quod utanta
mutabilitatis confusione nus quã bene consid̾anti
tatio euidens ⁊ manifesta dẽẽ. Quod tam bene dis¬
ponitur to etiam quod inrebus bonum non ẽ. ut
quodammodo singuloꝵ corruptio uniuersoꝵ sit
pulchittudo: ꝑropt̾ea sensus humanus inconsid̾a¬

Expanded text:
ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, ad sensum veniunt, aliae prorsus absconduntur, vel quia localiter remotae sunt, vel quia etiam loco praesentes, subtilitate sui tarditatem sensus humani excedunt. Vix ergo aliqua sensus humanus in rebus attingere sufficit; nihil autem universorum, perfecte ut est, comprehendit. Ergo cunctae res difficiles sunt: et secundum universitatem videlicet, ut nec valeant attingi, et secundum singula quaeque difficiles, quia nullo sensu possunt vel intellectu plene comprehendi. Quae si ratione perfecte investigari non possunt, multo minus sermone possunt explicari. Nam hoc ipsum in rebus magis omnibus ineffabile est, quod in tanta mutabilitatis confusione nusquam bene consideranti ratio evidens et manifesta deest: quod tam bene disponitur id etiam quod in rebus bonum non est, ut quodammodo singulorum corruptio, universorum sit pulchritudo. Propterea sensus humanus in considera
Abbreviated transcription (Latin):
auditu. Cum res quelibet insuꝑficie sua cernitur.
nondum ad huc uel causa eius occusta. uel natura
penecratur. Uidstur namq quodẽ. sec quale sit
alud quod uidetur. uel quã in occulto ubi sensus
corporeus acceders non potest retient qualitatem.
cur etiam sic sit ut uidetur. uel unde siczit. uel ad
quid sic sit. quis hominum ñ dicat in reb om̃ib
sed nec inuna qua libet readplenum comphend̾ẽ
ualeo : Quantis gͦtenebris homo inuoluitur. qͣnta
ignorantiȩ cecitate coartatur. cuius sensus uix etĩa
suꝑficie tenus pauca rerum potest attingere. Qui
⁊ sicuncta quȩ sunt scłm spẽm ext̾iorem cerneret.
nonlum tam̃ um latentem rerum iniuisiblemq
naturam penetraret. Ergo uniu̾sitas rerum utroq
modo homini incõprehensibilis ẽ. iudelicet &
scc̃m ext̾iorem spẽm. ⁊ scam int̾iorem qualitatem.
Singule autẽ rerum aliȩ quide exparte foras sp̃e

Expanded text:
auditu. Cum res quaelibet in superficie sua cernitur, auditu. Cum res quaelibet in superficie sua cernitur, nondum adhuc vel causa ejus occulta, vel natura penetratur. Videtur namque quod est, sed quale sit illud quod videtur, vel quam in occulto quo sensus corporeus accedere non potest retineat qualitatem: cur etiam sic sit ut videtur, vel unde sic sit, vel ad quid sit, quis hominum non dicam in rebus omnibus, sed nec in una qualibet re ad plenum comprehendere valet? Quantis ergo tenebris homo involvitur; quanta ignorantiae caecitate coarctatur, cujus sensus vix etiam superficie tenus pauca rerum potest attingere? Qui etsi cuncta, quae sunt secundum speciem exteriorem, cerneret, nondum tamen vim latentem rerum, invisibilemque naturam penetraret. Ergo universitas rerum utroque modo homini incomprehensibilis est; videlicet et secundum exteriorem speciem, et secundum interiorem qualitatem. Singulae autem rerum, aliae quidem ex parte foras specie
Abbreviated transcription (Latin):
umquã desit quod possit deficere ut semper
deficiat. Unde inuna eademq re ⁊ miserum ẽ qd ẽ.
⁊ mirabile quod factum ẽ. quia in eodem oꝑe &
fragilis inuenitur mat̾ia ⁊ ratio artificis admiran.¬
da. & contemptum quidem mundi suadet nat᷑a
corruptibilis. sed succumbit mens admiratione
incontemplatione rationis. Adhanc gͦ rationẽ
intuendam pꝰt explicitum cursumrerum muta¬
bilium nr̃ ecclastes se conũtit. ut in ea mentis aci¬
em ꝑcontemplatioñẽ exerceat ⁊i quia eam scientia
sufficient̃ nonualet comphendere. digna stuidet
uenerari admiratione. Nam quia mittabilitatem
omniũ intribus rerum generibus. igne. aere:
aqua. scłm motum mouentem explicuit. quam
inexplicabilis eaddem sit scđm motum qui moue¬
tur ꝑsingula queq: orientia ⁊ occidentia in uni.¬
uersitate subsequent̃ ostendit. ¶uncte res¬
difficiles. nonuale ⁊ eas homo explicare sermone.
hon saturatur oculus unsu. nec auris impletur

Expanded text:
unquam desit quod possit deficere, ut semper unquam desit quod possit deficere, ut semper deficiat. Unde in una eademque re, et miserum est, quod est; et mirabile quod factum est, quia in eodem opere et fragilis invenitur materia, et ratio artificis admiranda. Et contemptum quidem mundi suadet natura corruptibilis, sed succumbit mens admiratione in contemplatione rationis. Ad hanc ergo rationem intuendam post explicitum cursum rerum mutabilium noster Ecclesiastes se convertit, ut in ea mentis aciem per contemplationem exerceat; quia eam scientia sufficienter non valet comprehendere, digna studet venerari admiratione. Nam, quia mutabilitatem omnium, in tribus rerum generibus igne, aere et aqua, secundum motum moventem explicuit quam inexplicabilis eadem sit secundum motum qui movetur per singula quaeque orientia et occidentia in universitate subsequentdifficiles non valet eas homo explicare sermone: non saturatur oculus visu, nec auris impletur
Abbreviated transcription (Latin):
uolui: ⁊ t̾m. Restus ẽ cailis iusti. Ralsbi tursũ.
lount inquit citecte ꝓmisziones. ⁊ ad certum
itus quo ducis tu. ⁊ tuqiuo ducis: Tuas̾cis &
ꝑdticis. tu uero ducis ⁊ seducis. quia quosducͥ.
ꝑais. nonꝑducis. Ocutuitus quomocio inuoliu̾.
quomodo complecteris sequaces tuos. Tu eurren¬
tibis ꝑte neq exitum tribuis ãte nec inte ꝑuen¬
tionem. Ergo omnia transitoria ⁊ caduca ꝑcuru¬
itus uoluuntur dum transeunt. ut ineis bonũ
et̾nitatis non queramus que cernimus semper
NSic aduenire ut trans eart: ⁊ sic transire ut ñ
subsistant. Nideamus gͦ adhuc eucuitus istos
uanitatis. Dei eñĩ sapientia ut iam cictum ẽ hoc
mirabilit̃ ꝓuictit. ut rerum omniũ motus in
orbem ageretur. quatinus corporea natura quȩ
effuiendo aliquando defectum sentirs potuis: et
semꝑ insuam recurrendo originem. dũ sino m̃t.¬
imesione recipit quod esfudit sine defectueffun¬
dat quod recipit. ⁊ sit defectus sine defectu. nec

Expanded text:
olui . Et iterum: Rectus est callis justi . Et alibi rursum: Ibunt, inquit, directe emissiones; et ad certum itus, quo ducis tu. Et tu quo ducis? Tu ducis, et perducis. Tu vero ducis, et seducis; quia quos ducis, perdis, non perducis. O circuitus, quomodo involvis, quomodo complecteris sequaces tuos? Tu currentibus per te, neque exitum tribuis a te, nec in te perventionem. Ergo omnia transitoria et caduca per circuitus volvuntur dum transeunt, ut in eis bonum aeternitatis non quaeramus, quae cernimus semper, et sic advenire ut transeant, et sic transire ut non subsistant. Videamus ergo adhuc circuitus istos vanitatis. Dei enim sapientia, ut jam dictum est, hoc mirabiliter providit, ut rerum omnium motus in orbem ageretur, quatenus corporea natura, quae effluendo aliquando defectum sentire potuisset, semper in suam recurrendo originem dum sine intermissione recipit quod effudit, sine defectu effundat quod recipit, et sit defectus sine defectu; nec
Abbreviated transcription (Latin):
necaurem pos sit implere auditus. quia uidelcet
rerum transitoriarũ spẽs ꝑsensum quidẽ ad uenien¬
tes concupiscentiam excitant. sedcito fugientes transi¬
tu desid̾̃ium fraudant. Deboc eñĩtransitu sententĩa
subiungit dicens. Quid ẽ quod fuit: Tam nonest.
p̾cerũt eñi ⁊ am nonẽ. Ipsum idẽ taleerit ⁊ id quod
futurum ẽ. nam ⁊ ipsum cum uenerio ꝑtransibit.
⁊ cum ꝑtransierit amplius non erio. Quidẽ qiuod
factum ẽ : etiam ipsum ĩa ꝑtransĩit. monẽ. Ipsũ
gͦ adẽ tale ertrullud quod faciendum ẽ. quia ⁊ip.¬
sum cum factum fuerit ꝑtransibit. ⁊ amplius non
erto. Sed queri potest. quare pret̾ita solum ⁊ futura
cõmemorauit. cum presentium rerũ potius coritẽp.¬
tum ꝑsuadere intenciat. Setlhoc ipsum admagnũ
contemptũ ꝑmyet eoꝵ que uidentur quod easolum
inmimero eorum ꝯmemorare uoluit que sola
seusus carus presencia ꝯphendit. quasi il¬

Expanded text:
nec aurem possit implere auditus; quia videlicet nec aurem possit implere auditus; quia videlicet rerum transitoriarum species per sensum quidem advenientes, concupiscentiam excitant, sed cito fugientes transitu desiderium fraudant. De hoc enim transitu sententiam subjungit, dicens: Quid est quod fuit? Jam non est: praeteriit enim, et jam non est. Ipsum idem tale erit et id quod futurum est: nam et ipsum cum venerit pertransibit, et cum pertransierit amplius non erit. Quid est quod factum est? Etiam ipsum jam pertransiit, et non est ipsum. Ergo idem tale erit et illud quod faciendum est; quia et ipsum cum factum fuerit, pertransibit, et amplius non erit. Sed quaeri potest quare praeterita solum et futura commemoravit, cum praesentium rerum potius contemptum persuadere intendat? Sed hoc ipsum ad magnum contemptum pertinet eorum quae videntur, quod ea solum in numero eorum commemorare voluit, quae sola sensus carnis praesentia comprehendit, quasi il
Abbreviated transcription (Latin):
spes presentium tollatur. hĩi quoc qi post nos fu¬
turi sunt. non ꝑmansuri dicuntur. nec inrecordatio.¬
nem apito suos posteros uenturi. ne uel hoc incon¬
Solationem prauis mentibus ueniat. sus quunse¬
metipso stare non potest. saltem insuo herede aut
succes sore subsiecat. Propterea prec̾itoꝵ p̃sentium
ac futuroꝵ omĩum unum ostendio int̾itum. non
ẽ prioꝵ memoria sed neceoꝵ qui post nos futuri
sunt erit recordatio apud eos qui futuri sunt in no¬
iussimo ut omnia uanitati subiciat. ⁊ humanum
animum ab amore eoꝵ quȩ subsole iudentur ad de.¬
sidiũ et̃norũ conueitat. Si quis aut̃e simplici expo¬
stione contentus ẽẽ uelit. habet aliud quod inbis uer¬
bis que supra exposita sunt conuenient satis ⁊i forte
manifestius intelligert poszit. Quia eñ diperar nec
oculum uisu satiari. nec aurem impleri auditu. con¬
festim causam adiungit quare nec oculum uisus.

Expanded text:
spes praesentium tollatur, ii quoque qui post nos fuspes praesentium tollatur, ii quoque qui post nos futuri sunt non permansuri dicuntur; nec in recordationem apud suos posteros venturi, ne vel hoc in consolationem pravis mentibus veniat, si is qui in semetipso stare non potest, saltem in suo haerede aut successore subsistat. Propterea, praeteritorum, praesentium ac futurorum omnium unum ostendit interitum. Non est priorum memoria; sed nec eorum qui post nos futuri sunt erit recordatio, apud eos qui futuri sunt in novissimo, ut omnia vanitati subjiciat, et humanum animum ab amore eorum, quae sub sole videntur, ad desiderium aeternorum convertat. Si quis autem simplici expositione contentus esse non velit, habet aliud quod in his verbis, quae supra exposita sunt, convenienter satis et forte manifestius intelligere possit. Quia enim dixerat nec oculum visu satiari, nec aurem impleri auditu, confestim causam adjungit, quare nec oculum visus,
Abbreviated transcription (Latin):
corda hominum tiangitus prec̾itoꝵ ad cortemptĩl
rerun uisibilium trahere nonsufficeret. si ulis sub¬
latis hii qui presentes sunt destatu suo fiduciam
habere potiussent. ideo ptqũa aloꝵ transitum
cõmemorauerat: uouẽ prioꝵ memoria. statum istoꝵ
etiã interitum demonstrat cdicens. sed nec eoꝵ qui
posrnos futuri sunt. Nams i gꝰtnos fituri sunt
alĩi. ꝓfecto constat quia nos qui modo subsstimus
cũ uenerirt qui post nos futuri sunt. mos quoq
eaciem sorte sublati. etiam inrecordatioñe uiuentiũ
tunc nequaqũã ueniemus. Quid g̃ nobis ꝓcegt
quod hĩis qui ꝑmortem sublati sunt in hanc
uitam successimus. quia ⁊ nos quoq cũ tp̃s
m̃m aduenerit discedientes alios succes s oresrelin¬
quemus. Sigͥ scite uolumuis quales erimus apis
eos qui post nos futuri sunt. considemus quales
modo apud nos sint qui nos abhac uta ia oum
subsiati preceozerunt. Et ut omnis imꝑꝓbis m̃tious

Expanded text:
corda hominum transitus praeteritorum ad contemptum corda hominum transitus praeteritorum ad contemptum rerum visibilium trahere non sufficeret, si illis sublatis ii qui praesentes sunt de statu suo fiduciam habere potuissent. Ideo postquam illorum transitum commemorando ait: Non est priorum memoria, statim istorum etiam interitum demonstrat, dicens: Sed nec eorum qui post nos futuri sunt. Nam si post nos futuri sunt, alii profecto constat quod nos qui modo subsistimus, cum venerint qui post nos futuri sunt, et nos quoque eadem forte sublati, etiam in recordationem viventium tunc nequaquam veniemus. Quid ergo nobis prodest, quod illis qui per mortem sublati sunt, in hanc vitam successimus; quia et nos quoque cum tempus nostrum advenerit descendentes, alios successores relinquemus. Si ergo scire volumus quales erimus apud eos qui post nos futuri sunt, consideremus quales modo apud nos sint qui nos ab hac vita jam sublati praecesserunt. Et ut omnis improbis mentibus