comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ scribitur lex dei m corde fideliũ que ꝑ uetũs
intabulis scripta ẽ. Hoc enĩ illic scribitur ꝓ renoua¬
tionẽ qd̃ nõ om̃i modo deletumtẽ ꝑuetustatem. Nã
sicut ip̃a ymago dei renouatur lmente credentium
ꝑ testam̃tum nouũ qmͣ nõ penttus impietas abole¬
uerat. Nam remanserat utiq id qd̾ auima hõts
nisi rõnalis ẽẽ nõ potest. ita etiam ibi lex dei nõ
exom̃i parte deleta ꝑ iniusticiam ꝓfecto scribitur
renouata ꝑ gr̃am. Nec ip̃am inscuptionẽ que iusti¬
ficatto ẽ poterat efficere ĩuideis lex ĩtabulis scͥpta
sed solam p̾uaricationẽ. Nam ⁊ ip̃i homines erant
et uis illa nature merat eis. qua legittamũ aliquid
anuma rõnalis ⁊ sentit ⁊ facitis pietas que ma
liam uitam transfert beatam ⁊ eternam legẽ ht̃
ĩ maculatam conuertentem animas ut exillo lumine
renouentur. fiat q meis. Signatum ẽ suꝑnos lum̃

Expanded text:
nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est super nos lumen
Abbreviated transcription (Latin):
quo om̃s peccauerũt st ideo qr nõ est diftmctio egent
grã tei. iustificati gratis ꝑ grãm ip̃ius. quagr̃a m
teriore homine rerouato iusticta scabitur qm culpa
xp̃i iustificat gr̃a. sed in eoꝵ potius quoꝵ etiã impi¬
oꝵ. nec d̾m uerum ueratiter iusteq colentiũ q̃dam
tm̃ fr̃a uł legimus uł nouimꝰ uł audiuimus que
scd̾m iusticie regislam. nõ solũ urtuperare ñ possu¬
mits. uerum etiam mrerito recte ꝙ laudamus. qͣm¬
qͣm si discutiantur quo fine frant uix ĩueniunt᷑
que iufticie debitam laudem defensionẽ uemere¬
antur. Uerum tm̃ qr nõ usq adeo ĩ anima huma¬
na ymago dei terrenoꝵ affectus̃ labe detrita est.
ut nulla mea uelut lineam̃ta extrema remanse¬
tinti unde merito dici passit etiam in ip̃a ĩpietate
uite sue facere aliqua legis uł sapere. si hoc ẽ qd̾ dt̃m
ẽ. quia gentes que legem nõ hñt hoc ẽ legem dei natu

Expanded text:
quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa Christi iustificat gratia, sed in eorum potius, quorum etiam impiorum nec deum uerum ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, natu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt testam̃ti noui. qr dat deus leges in mentes ip̃oꝵ
et incordib eoꝵ scribit eas digito suo spũ sc̃o quo
ibi diffunditur caritas que legis ẽ plenitudo. Nec
moueat qd̃ naturalit̾ eos dixit que legis sunt facere
nõ spũ dei. nõ fide nõ gr̃a. Hocenĩ agit sp̃t gr̃e ut yma¬
gniem dei inqua naturalit fcĩ sumus instauret ĩ nõb̾
Uitium quippe contra naturam ẽ qd̾ utiq sanat gr̃a
pp̃ qͣm deo dicit᷑. Miserere meisana aĩam mcã qm̃ pecca
ui tibi. Oide naturalit̾ homines que legis sũt fatumt
Qui enĩ hec nõ facumt uitio suo nõ fatunt. Quo uitio
lex deiest deleta de tordib. Ac per hoc uitiosanato cum
illic scribitur fiunt quelegis sunt naturalit nõ qd̾
ꝑ naturã negata sit gr̃a. sed potiuis ꝑ gr̃am sepata na¬
tura. Punũ quippe hõiem peccatũ intrauit ĩ mundũ.
et ꝓ peccatũ mors ⁊ itam om̃s homines ꝑtransit in

Expanded text:
sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis sunt facere, non spiritu dei, non fide, non gratia. hoc enim agit spiritus gratiae, ut imaginem dei, in qua naturaliter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per hoc uitio sanato, cum illic scribitur, fiunt quae legis sunt naturaliter, non quod per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i 11
Abbreviated transcription (Latin):
cordib scriptam. hoc est mintimo affectu iusticiam
legis amplecti. Ubi fides ꝑdilectionem oꝑatur. quia
exfide uistificat gentes deus. Quod scriptura p̃uidens
p̃nuntiauitabrabe dicens. Insemine tuo bñdicent᷑
tur oleaster. ⁊ fierent fideles gentes filii abrahe inse¬
accepta intabulis lege. nondũꝙ hñs ip̃ãm cutũti¬
sionem credidit deo ⁊ depitatum ẽ illi adiusticiã ac
opus legis scriptũ habeant incordib sins quale ẽ
illud ad corrintħ. nõ intabislis lapideis. s ntabulis
cordis carnalib Ita enĩ funt de domo isit cũ ĩputnũ
eoꝵ ĩcircũciosionem deputatur eo qd̾ iusticiam legis
nõ p̃cisione carnis ostendunt. sed cordis caritate custo¬
diunt. Qm̃ si sputium iustitias legis custodiat m̃ne
s̃ꝑitium eius inquit in cirtũcisionẽ deputabitur.
Et sp̃ea in domo ueri iscł in quo dolus ñ ẽ participes

Expanded text:
cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur tur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in senon accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac opus legis scriptum habeant in cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnalibus. ita enim fiunt de domo Israhel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, co quod iustitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes
Abbreviated transcription (Latin):
puitabuntur. sicut dc̃m ẽ de quodã Ille aũ uolẽs
le nsticare .i. ut iustus habereure᷑ ⁊ deputatetur
Unde alit̾ dicimus. deus aũ sc̃ificat scõs sitos.
Aliter aũ sc̃ficetur nom̃ tuũ. Nam illd̾ ideo qr
ip̃e illos facit e scõs qui nõ erant sc̃i. Hoc autẽ
sceo ut qd̾ semꝑ ap̃ se sc̃m̃ ẽ: scm̃ etiã abhomini¬
b habeatur .i. scẽ timeatur Si ergo gentes ⁊memo¬
rans naturalit᷑ que legis sunt fatientes ⁊ scrip¬
tum hñtes opus legis in cordib illos intelligi
uolunt qui credunt in xp̃m. qr nõ sicut uidei
p̃missa sibi lego uenuint ad ficem. ñ ẽ cur eos
conemur disceruere abhiis quib dñs ꝑ ꝓpħam
qm̃ oleastro p̾fcitam. dicit ad eaudem oleũ hoc ẽ
ad eũdem dei ppłm ꝓtinent. poti ꝙ cocordat ꝓphico
etiam hoc apłicum testimomũ. ut hec sit ꝓtinere ad
testam̃tum nouũ. legem dei hr̃e nõ nitabulis s m

Expanded text:
putabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens putabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, quia ipse illos facit esse sanctos, qui non erant sancti, hoc autem ideo, ut quod semper apud se sanctum est sanctum etiam ab hominibus habeatur, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus dominus per quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in
Abbreviated transcription (Latin):
scił qui uistificat impiũ. ut eximpio fiat iustus
Si enĩ ita loqueremĩ ut diceremꝰ homines libera
biuitur. hod utiq intelugeretur eis qui iam hõi¬
nes ernt accedere liberationeni. Si aũ diceremus
hotes creabuntur. nõ utiq intelligeret eos creare.
qui iam hõmes erant. sed ip̃a creatione hoĩes fieri.
Ita si dẽm eẽt fc̃ores legis honorabumturꝰ recte
nõ acciperenus nisi honorrem illis qui iam eẽnt
fcores legis accedere. Cum u̾o dcm̃ ẽ. fc̃ores legis
uistificabunt᷑. quid aliud dcm̃ ẽ. qm̃ iusti iustifi¬
cabuntur. fc̃ores enĩ legis utiq iusti sũt. Ac per
hoc tantũdem ẽ ac si diceret᷑ fc̃oras legis creabunt᷑
Nonqr erantis ut sint ut sit intelligerent etiam
uidet legis auditores indigere se grͣa instificatoris.
ut possutẽẽ fcõres. Aut certe ita dcm̃ ẽ. iustifica¬
buntur ac si diceret᷑. iusti habebunt᷑. iusti de¬

Expanded text:
scilicet qui justificat impium , ut ex impio fiat justus? scilicet qui justificat impium , ut ex impio fiat justus? Si enim ibuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui iam homines erant, sed ipsa creatione homines fieri. ita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificabuntur\' ? factores enim legis utique iusti sunt. ac per hoc tantundem est, ac si diceretur \'factores legis creabuntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti de
Abbreviated transcription (Latin):
et honorem pacem ꝗiꝓ mitt̾et extra eũigłi grãm cõ¬
stitutis. Quta enĩ ꝑsonaꝵ acceptio nõ ẽ apd̾ dm̃. ⁊ ñ
auditores legis sed fc̃ores uistificantir. Ideo siue ui¬
deus siuie grecus hoc ẽ quilibet exgentib crediderit
salutem ĩ eunͣgłio parit hẽbit. Nõ enĩ ẽ distinctio si¬
cut postea dicit. Onĩs enĩ peccauerunt ⁊ egent głia
dei iustificati gratis ꝑgrãm ip̃uts. Undẽ aũ fcorem
legis grecũ iustificari dixerit sine gr̃a saluatoris.
dieq enĩ contͣ se ip̃m diceret qd̾ ait fc̃ores legis uis
cũ dicat gratis iustificari hoĩem ꝑfidem sine oꝑib
legis. nitħ ꝙ ãlud uelit intelligi meo qd̾ dicit gͣ¬
tis msi qma iustificatõem oꝑa nõ p̃ceduntiapte
quippe alibi dicit. si gr̃a nõ exopib alioquar
gra iam nõ ẽ gr̃a. Nam sic intelligendum ẽ. facto¬
resilegis iustificabunt᷑ ut sciamus eos nõ aliter
ros ee fiores legis nisi iustificentur. ut nd̃ istifica¬

Expanded text:
mitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc est quilibet ex gentibus crediderit, salutem in euangelio pariter habebit; non enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod ait: factores lecum dicat gratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia. sed sic intellegendum est factores legis iustificabunon esse factores legis, nisi justificentur: ut non justifica
Abbreviated transcription (Latin):
tem etiam ĩ apło suo ⁊ dicentẽ. Si quis ur̃m indi¬
get sap̃ia postuletadeo qui dat om̃ib asfuuienter.
et ñ impperati ⁊ dabitur illi. postillet aũ infide incħ
hesitano. hec ẽ fides exqua iustus uiuit. Hec ẽ fides
qua credimus ĩ eũ quriustificat impiũ. Hec ẽ fides
pqm excluditur głiatio. siue ut abscedat qua in
nobis inflamur. sue ut emineat qua ĩ dño głia¬
mut hec ẽ fides qua impetratur largitas sp̃c. De
quo d̃r Nos enã sp̃ũ exfide. sꝑem iusticie expectamꝰ.
bi quidẽ queri pot̾ adhut. utrũ spem iusticie di¬
xerit qua sꝑat iusticia an qua spatur ip̃a iusticia
des esuriens sitiens ꝙ iisticiã renouatione de die
uidiem rat̾ioris hominis ꝓficit iea ⁊ sꝑat ea.se
saturari uita eterna. ubi fret qd̾ inpsalmo de d̾o
dititur. Qui satiat inbonis desideriũ suũ. Hec ẽ fides

Expanded text:
dicentem: si quis uestrum indidicentem: si quis uestrum indiget sapientia., postulet a deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, et dabitur illi, postulet autem in fide nihil haestitaus?haec est fides, ex qua iustus uiuit; haec est fides. qua creditur in eum qui iustificat impium; haec est fides. per quam excluditur gloriatio, siue ut abscedat qua in nobis inflamur siue ut emineat qua in domino gloriamur; haec est fides, qua inpetratur largitas spiritus, de quo dicitur: nos enim spiritu ex fide spem iustitiae expectamus. ubi quidem quaeri adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, des esuriens sitiensque iustitiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bonis desiderium tuum. haec est fides,
Abbreviated transcription (Latin):
sitiunt. ħ oc quid ẽ. nisi qd̃ deillis donũ ẽ. Beati qui
esuruuit ⁊ situit iusticiom qm̃ ip̃i saturabuntur
Lut ꝙ transeant qui sublege sũt ut ex seruis filui
fraut.nec sic cm̃ ut serui ẽẽ desistant. sed ut tanqͣm
tau dño ⁊ patri liberalit̾ seruiant qr ⁊ hoc accepe¬
tunt dedit enĩ potestatem ille mimicis filios dei
fieri credentib i noĩe enis. eos ꝙ ãmonuit pec̾e
querere pulsare. ut accipiant ⁊ ĩueniant ⁊ aꝑiatur
eis. addens intrepationẽ ⁊ dicens. diuos cũ sitis mali
nostis bona data dare filits ur̃is qnͣto magis pat̾
qui itelis ẽ dabit bona petentib se. Cũ ergo uutꝰ
peccati lex instãmauerit a culeũ mortis ut occasi¬
one accepta pettatũ ꝑmandatũ oꝑeturꝰ oẽm concu¬
piscentiam aquo petenda ẽ continentia. nisi ab illo
qui nouit bona data dare felus suis. An forte nesit
isipiens qs̾ nemio eẽ possit continens nisi deus det.
łt etgo ut sciat ip̃a indiget sap̃ia. Cur itaꝙ ñ au¬

Expanded text:
 nisi quod de illis dictum est, Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur ? Huc ergo transeant qui sub lege sunt, ut ex servis filii fiant: nec sic tamen, ut servi esse desistant; sed ut tanquam filii domino et patri liberaliter serviant, quia et hoc acceperunt: dedit enim potestatem ille Unicus, filios Dei fieri credentibus in nomine ejus : eosque admonuit petere, quaerere, pulsare, ut accipiant, et inveniant, et aperiatur eis; addens increpationem, et dicens, Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris, quanto magis Patqui in coelis est, dabit bona petentibus se ! Cum ergo virtus peccati lex inflammaverit aculeum mortis , ut occasione accepta peccatum per mandatum operetur omnem concupiscentiam , a quo petenda est continentia, nisi ab illo qui novit bona data dare filiis suis? An forte nescit insipiens, quod nemo esse possit continens, nisi Deus det ? Hoc ergo ut sciat, ipsa indiget sapientia. Cur itaque non au
Abbreviated transcription (Latin):
ad istam post concupiscentias tu ao n ne eupiscẽ
nich amplĩ querere. qmͣ iea ꝑfectione ꝑsistere Adistã
re ut ꝑ sslam iustus sine fine uiuat in sp̃e qmͣ mista
desiderauit. ꝑ hanc aũ iustus uiuat exfide. in qua illã
certo fine tesiderat. Hiis constitutis peccatũ ent ꝯo
fide uitentis aliq̃n alicui delectactomi illuite consen¬
tire. nõ tm̃ miłlis horrendis facinorib ⁊ flagicũs
ꝓetrandis. uerũ etram inistis leutorib. ut uł aurẽ
Alicus uoci que audienda nõ eẽt ist lingitã alicii &
dicenda nõ eẽnt accomodet. ist in ip̃o corde aliquid
ita cogitet ut mallet licitũ qd̾ male delectat. ⁊ ꝓ p̃¬
ceptum scitur illicitũ. Eetiam ista quippe consentio est
ad peccatũ qd̃ utiq fieret nisi pena terreret. tali uisti
exfide uiuentes nõ opus hñt dicere. dimitte nob̾
tebita nt̃a sit̃ ⁊ nos dimictimꝰ debitorib nr̃is. fal¬
sumq ẽẽ ꝯuincunt. ⁊ qd̾ scriptum ẽ. Nõ iustifica¬

Expanded text:
ad istam: post concupiscentias tuas non eas, ad illam nihil amplius quaerere quam in ea perfectione persistere, ad istam re, ut per illam iustus sine fine uiuat in sperare, quam in ista desiderauit, per hanc autem iustus uiuat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. his constitutis peccatum erit ex fide uiuentis aliquando alicui delectationi inlicitae consentire non tantum in illis horrendis facinoribus et flagitiis perpetrandis, uerum etiam in istis leuioribus, ut uel aurem alicui uoci, quae audienda non esset. uel linguam alicui, quae dicenda non essct. accommodet uel in ipso corde aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat et per praeceptum scitur inlicitum; etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret. tales iusti ex fide uiuentes non opus habent dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostr i s? falsumque esse conuincunt, quod scriptum est: non iustifica
Abbreviated transcription (Latin):
pas. Eimor etto ille seriults ẽ. Et ideo in illo qͣmuis
pdño credatint᷑ ũ tam̃ uisticia dĩligitut. s dampna¬
tio tinretur fili u̾o clamant ałba pater quaꝵ du¬
aꝵ uoctum iia ẽ excircũcisione. altera exp̃putio.
Iudei primũ ⁊ greti qm̃ unus ẽ deus qui iustificat
circuncisionẽ exfide ⁊ p̃putiũ ꝑfidem. Cũ aũ clam̃ãt¬

Expanded text:
illo quamuis domino credatur. non tamen iustitia diligitur. sed damnatio timetur. filii uero clamant: abba pater. quarum duarum uocum una est ex circumcisione, altera ex praeputio, Iudaei primum et Graeci. quoniam unus est deus, qui iustificat circumcisionem ex fide et praeputium
Abbreviated transcription (Latin):
fieri nõ pot̾ s ꝑfidem̃ contilians iustificatorẽ
pueniatri faciat ⁊ uuat mea. Opus enĩ quod
qui federit uiiet meo. ñ sit nisi a iustificato.
sustificatio aũ exfide impetratut᷑. de qua scriptũ
eͣ. te dixeris incordetuo. quis ascendet ĩ celũ¬

Expanded text:
fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascend
Abbreviated transcription (Latin):
titiam ⁊ fitã uolentes constitũe. uisticie dei nõ sũt
sicoiecti. finis enĩ legis xp̃c ad iusticiam om̃i core¬
denti. Et adhuc dubitamus qͥ sũt oꝑalegis quib
homo nõ uistificatur. si ea tanqͣm sua crediderit
dehiis satcam̃tis aliis inlocis talia q̃ damlegunt᷑.
S hitutit nõ crrtũcisionẽ tanqm suam iusticiã
nolebant constitũe. qr ⁊ ip̃am deus p̃cipiendo con¬
stituit. Nec de sslis oꝑib hoc intelligi pot̃ de quib
dñs dicit eis. Reicitis mandatũ dei ut traditões
ur̃as constituatis. Quia ꝑseq̃ns inquit legem
pseqͣns traditiones suas .i. consectans. hec engo
potest quisq illo merem̃tum intrinsecus dante
oꝑari iusticiam. de cuiꝰ oꝑib etiam ip̃e dixitioꝵ
sine me nicħ potestis facere. Ideo quiipe ꝓponis
iustitia legis quod qui fece̾nit eam uiuet ĩ illa
ut eũ quisq infirmitatem suam cognouerit
nͣ ꝑ suas iutes neq ꝑlut̾am ip̃ius legis quaod

Expanded text:
am nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. et adhuc dubitamus, quae sint opera legis, quibus homo non iustificatur, si ea tamquam sua crediderit de his sacramentis aliis in locis talia quaedam leguntur? sed hic utique non circum cisionem tamquam suam iustitiam nolebant constituere, quia et ipsam deus praecipiendo constituit. nec de illis operibus hoc intellegi potest, de quibus dominus eis dicit: reicitis mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis, quia persequens, inquit, legem \'persequens traditiones suapotest quisque illo incrementum intrinsecus dante, ari iustitiam. de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tium dixit iustificari exfide ⁊ circsicisionẽ ꝑfidẽ
si tam̃ circũcisio iusticiam fidei teneat. Sicẽnĩ
geutes q̃ nõ sectabant᷑ iusticiam ap̃p̃henderunt
iusticiam. Iusticiam aũ que exfide ẽ. impettande

Expanded text:
tium dixit iustificari ex fide et circumcisionem per fidem. tium dixit iustificari ex fide et circumcisionem per fidem. si tamen circumcisio iustitiam fidei teneat. sic enim gentes, quae non sectabantur iust itiam. adprehenderunt iustitiam, iustitiam autem quae ex fide est — inpet
Abbreviated transcription (Latin):
mtordib nt̃is. caritas nõ quelibet. s caritas di
tecorde puro ⁊ conscĩa bona. ⁊ fide nõ ficta. exqͣ
ustus ihac pegrinatõe uiuens ad spẽm quoeꝑ
pduciur post speculũ ⁊ enigmata. Et quicqd
erat exparte ut facte ad fatiem cognoscat sic̃
et cognitus ẽ. Unã enĩ petiit a dño ⁊ banc reqͥ¬
uo ut hĩtet indomo dm̃ ꝑ om̃s dies intesue
ad hoc ut contempletur dilectõem. dñi. Neꝙ
ponio. aut ides seputet accepisse qr lict̾a exccm¬
rccus uelut legeretur apparuit uelut audiretur ł¬
sonuit Nam si ꝑlegem iusticia erꝑo xp̃c gratis
tatem ⁊ dedit dona hominib. Inde habet qui¬
cumq habet. Quisquis aũ indele habere negat
ant quod ht̃ aut ꝗ id qd̾ nõ ht̃ auferetur ab eo.
Unus enĩ deus qui iustificat curũcisionẽ exfide
et p̃putium ꝓfidem qd̾ nõ ad aliqm differentiã¬
s ad uarietatem locutionis. Alio quippeloco cũ
cũ de eutl̃itisione lequeret᷑ unde erat ip̃e. Uoa in

Expanded text:
 quaelibet, sed caritas dei de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, ex qua iustus in hac peregrinatione uiuens ad speciem quoque perducitur post speculum et enigma et quicquid erat ex parte, ut facie ad faciem cognoscat, sicut et cognitus est. unam enim petit a domino et hanc requirit, ut habitet in domo domini per omnes dies uitae suae ad hoc. ut contempletur delectationem domini. Nemo perit, aut ideo se putet accepisse, quia littera extrinsecus uel ut legeretur apparuit uel ut audiretur insonuit. nam siper legem iustitia, ergo Christus gratis tatem, et dedit dona hominibus : inde habet, quicumque habet. Quisquis autem inde se habere negat, aut non habet, aut id quod habet auferetur ab eo . Unus enim Deus qui justificat circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem : quod non ad aliquam differentiased ad varietatem locutionis. Alio quippe loco, cum cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. in
Abbreviated transcription (Latin):
nõ concupisces. fides dicit. sana aĩam ueã qr
peccaui tͥ. Gr̃atia dicit. Eoce sanus fãis es iam
noli peccare. ne quid tͥ deterius contingati sam¬
tas dicit. Dñe deus m̃s exclamaui ad te ⁊ sanastu
Liberum arbit̾um dicit. uoluntarie sacrificabo tͥ.
Dflectio iusticie dicit. Narrauerunt mͥ iniqui de¬
lectationes. sed nõ sicut lextita dñe. Ut quid ergo
miseri hoĩes aut delibero arbitrio audent suꝑbire
ante qmͣ liberentur. aut de suis uirb si iantlibera¬
ti sunt. nec attendunt in ip̃o note liberi arbitrii uti¬
Si ergo serui sunt pecrati quid se iactant delibero
arbitrio. a quo enĩ quis deuictus ẽ huic ⁊ seruꝰ¬
ẽ addictus. Si aũ liberati sunt qui se iactant ueld̾¬

Expanded text:
non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utisi ergo serui sunt peccati, quid so iactant do libero arbitrio ? a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus o s t. si autem liberati sunt, quid sc iactant uel
Abbreviated transcription (Latin):
b atq diffusa ꝑficitur sꝑantib in eũ. ut anima
sanata nõ timore pene sed amore iusticie opetur
bonũ. Liberum ergo arbitͥum euacuamꝰ ꝑ grãm
absit. sedmagis liberũ arbitum statuimus. Sic̃
enĩ lex ꝑfidem: sic lib̃m arbitͥum ꝑ gr̃am ñ eua¬
citature. s statuitur. Neq enĩ lex impleret᷑ msclib̾o
arbitͥo. sed ꝑ legem cognitio pc̃ci. ꝑfidem impetratio
gr̃e contra pcc̃m. ẜ gram sanatio anime abolitiõe
pecrati ꝑ anime sanitatemlibertas arbitrii. Plibeꝵ
arbitͥum iustine dilectio. ꝑiusticiẽ dilectionem le¬
gis oꝑatio. At ꝑ hoc sicut lex nõ eitatitaturꝰ. s statui¬
tur ꝑfidem. qr fides impetrat grãm. qr lex implea.¬
tur. ita liberũ arbitͥum ñ eiracuatur ꝑ gram. sed
statuiturꝰ. qr gr̃a sanat uoluntatẽ. qua iusticia li¬
bere diligatur. Om̃ia hec que uelut cathenatim
cõnexui hñt uoces suas inscripturis scĩs. Lex dicit

Expanded text:
bus atque diffusa perficitur sperantibus in eum, ut anima bus atque diffusa perficitur sperantibus in eum, ut anima sanata non timore poenae, sed amore iustitiae operetur bonum. Liberum ergo arbitrium euacuamus per gratiam ? absit, sed magis liberum arbitrium statuimus. sicut enim lex per fidem, sic liberum arbitrium per gratiam non euacuatur, sed statuitur. neque enim lex inpletur nisi libero arbitrio. sed per legem cognitio peccati, per fidem inpetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a uitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio, per iustitiae dilectionem legis operatio. ac per hoc, sicut lex non euacuatur. sed statuitur per fidem, quia fides inpetrat gratiam, qua lex inpleatur, ita liberum arbitrium non euacuatur per gratiam, sed statuitur, quia gratia sanat uoluntatem, qua iustitia libere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
qr deus illũ suscitauit amortuis saluus ens¬
et intantũ uistus inefitũ saluus. Phanc enĩ
fidem eredimus qd̃ ettam nos deus amortuis
excitet int̾im sp̃u ut ĩurouitate eius gr̃e tempe¬
rant᷑ ⁊ iuste ⁊ pie uiuauus in hoc scło. Post cat¬
qd̾ ei m̾itum sp̃c fatit. qui eam ĩ resurõne sibi con¬
grua. hoc ẽ in ustificatione p̃cedit. Consepulti enĩ
cienda expatatur in spe. Om̃is enĩ qui ĩuccau̾it
nom̃ dñi saliuis erit. Quam multa multitudo
duloedinis tue dñe ait p̃s. qm abscondistitũti¬
b te. ꝑfecisti aũ sꝑantib inte. Exlege timenꝰ d̾m
ex fide sꝑamus ind̾m. s timentib penã abscondi¬
tur gr̃a sub quo timore aĩa laborans qñ concu¬
piscentiam malã nõ uicerit. nec timor ille qͣi cus¬
tos seuerus abscesserit: ꝑfidem confugiat admĩam
dei. ut det qd̃ uebet. atq inspirata gr̃e suauitate
lectat qd̃ impedit. Ita multa multitudo diticedĩs
eius hoc ẽ lex fidei caritas eius conscripta lcordi¬

Expanded text:
suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos deus a mortuis excitet: interim spiritu, ut in nouitate eius gratiae temperanter et iuste et pie uiuamus in hoc saeculo, post etquod ei meritum spiritus facit, qui eam in resurrectione sibi congrua, hoc est in iustifieatione, praecedit. consepulti enim cienda expectatur in spe. omnis enim qui inuocauerit nomen domini. sa 1 uus eri t. quam multa multitudodulcedinis tuae, domine, quam abscondisti timentibus te, perfecisti autem sperantibus in te! ex lege timemus deum, ex fide speramus in deum; sed timentibus poenam absconditur gratia. sub quo timore anima laborans, quando concupiscentiam malam non uiccrit nec timor ille quasi custos seuerus abscesserit, per fidem confugiat ad misericordiam dei, ut det quod iubet atque inspirata gratiae suauitalectat quod inpedit. ita multa multitudo dulcedinis eius, hoc est lex fidei, caritas eius conscripta in cordi
Abbreviated transcription (Latin):
rabit. Et si qua allia ihanc snĩam sc̃a scriptura cõ¬
memorat. sed qm̃ hec falisa eẽ nõ possunt sllsd ẽe
tiro illi ⁊ si quid ht̃ usticie nõ de suo sibi eẽ p̃su¬
mere sed de gr̃a nistificantis dei. Et ad̾hut tm̃ ab
ctio esiriti ⁊ sitire iusticiã qui ẽ panis uiuus ⁊ ap
quẽ fons uite qui opanuir iustitiã sic in scĩs surs. in
hui uite demptatẽe laborantib ut tm̃ sit qd̾ peten¬
tio largit᷑ aditiat. ⁊ qd̾ confitentib clem̃ter ignos¬
catis inuemiant isti si possunt aliquẽ sub onere
coruiptionis hus uiuentẽ ciũ iam ñ hẽat qd ig¬
noscat. nisi tm̃ eũ fateantur nõ dectrina legis dãta
ld etram ĩfinso spͣu gr̃e ut talis eẽt adiuitũ ñ hriͤ¬
cemodi petcat crmen s ip̃ius impietatis icurrẽt

Expanded text:
abit\' — et si qua alia in haec sententiam sancta scriptura commemorat? sed quoniam haec falsa esse non possunt, illud esse tur illi et. si quid habet iustitia?, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis dei et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis uiuus et apud quem fons uitae, qui sic operatur iushuius uitae temptatione laborantibus, ut tamen sit et quod petentibus largiter adiciat et quod confitentibus clementer ignoscat. Sed inueniant isti, si possunt, aliquem sub onere corruptionis huius uiuentem, cui iam non habeat quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur non doctrina legis data, sed etiam infuso spiritu gratiae, ut talis esset, adiutum, non cuiuscemodi peccati crimen, sed ipsius impietat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scciptũ ẽ i ustus aũ exfide uiuit. de indelo¬
ꝯunitur de illis impiis quib pp̃ iuꝑbiam neccogri¬
tto dei ꝓfuit qr nõ sicut d̾m gͣlificauerũt aut gr̃as
egetunt. Inde transit ad eos qui uidicant ⁊ agunt
talia qualia condempnant NIimnirũ pp̃ uideos qui
delege dei głiabantur. qͣmͣis adhuc eos nõiatim
ñ exp̃rimat ⁊ ideo dicit. Ira ⁊ indignatio tribulatio
et angustia racẽm aiam hõis oꝑantis malũ iu

Expanded text:
sicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde losicut scriptum e s t: iustus autem ex fide uiuit. deinde loquitur de illis impiis, quibus propter superbiam nec cognitio dei profuit, quia non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. inde transit ad eos, qui iudicant et agunt talia, qualia 20 condemnant, nimirum propter Iudaeos, qui de lege dei gloriabantur, quamuis adhuc eos nominatim non exprimat, et in eo dicit: ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operanti
Abbreviated transcription (Latin):
suis ne uideatur ñ ẽẽ certa distantia nouitesta¬
menti qd̾ leges suas deus in cordib ppłi sui sesc¬
turũ ẽẽ ꝓmisit qñ quidẽ hec gentes naturalit̾ habe¬
anti Ptractanda gͥ hec q̃stio que ñ mediocris exorta
ẽ. dĩcet enĩ aliqͥs. Si deus huic discerit a uereri
testam̃to nouũ qd muet̾i legem suam scripsit
utabulis. ĩ nouo aũ scripsit incordib. fideles
noui testam̃ti unde discernũtur agentib q̃ hñt
opus legisscriptũ incordĩb suis quo naturalie q̃
legis sunt facrunt qͣ iam illo ppło uetere podreres
quilestem accepit intabulis ⁊ nouo poło priores
cui het pͥstatutꝑtestam̃tum nonũ qd hiis natura
iam p̃sftit. Anforte eas gentes ⁊ memorauit a¬
postosus scciptã hr̃e in cordib legem que adnouũ
ꝓtinent testam̃tum Ad hec enĩ unde uenerit in¬
tuendũ ẽ. pͥmo eiingłm cõmendans aiti uirt
enĩ dei ẽ mĩalutẽ om̃i credenti uideo pͥmũ ⁊ gre¬
co qusticia em̃dei i eo reuelatur exfide ĩfidem

Expanded text:
stantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?\' An forte eas gentes commemorauit apostolus scriptam habere in cordibus legem, quae ad nouum pertinent testamentum ? ad hoc enim unde uenerit, intuendum est. primo euangelium commendans ait: uirtus enim dei est salutem omni credenti, Iudaeo primum et Graeco. iustitia enim dei in eo reuelatur ex fide in fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
llbis hic unde agitur subimgit ⁊ dicit. Cũ onim
gentes que legem nõ hñt naturalit᷑ que legisst̃
fatiunt. ⁊ cet̾a que iam supra cõmemoraui. ꝓmde
nõ uadetur alios hic sig̃casse subnoĩe gentiũ qm
eos quos nõie greci supͣ sig̃cabat cũ dice̾t. iudeo

Expanded text:
tur subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo
Abbreviated transcription (Latin):
tum fructib. Cum gͥ hinc appareat distantia ue¬
teris ⁊ noui testam̃iti qd lex sbi intabulis hic est
incordib scripta. ut qd̾ sbi formsecus terret̃ hic
delectet intrinsetus. Ibi q fiat p̃uaricator per
occidentẽ litt̃am. hic delector ꝑ uuificantẽ sp̃m
Nõ ideo dicendum ẽ qd̾ deus adiuuet uos ad ape¬
randam iusticiam atq oꝑetur ĩuobis ⁊ uelle

Expanded text:
istantia ueteris et noui testamenti, quod lex ibi in tabulis, hie in cordibus scribitur, ut quod ibi forinsecus terret, hic delectet intrinsecus, ibique fiat praeuaricator per occidentem litteram, hic dilector per uiuifieantem spiritum, non ideo dicendum est, quod deus adiuuet nos ad operan
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmolantur. In illis gͥ decem p̃ceptis excepta sałbi
obseruatõe dicatur mͥ quid nõ sit obseruandum.
a xp̃iano siue d̾m faciendis cõlendis ꝙ ydolis
alns ꝙ iallis diis p̃ter unĩ uerũ d̾m siue d̾m ac¬
cipiendo nomine. d̾m ĩ uanũ. sute de honore ꝑentib
deferendo. siue decauendis forncationtb homtcidi¬
is furtis falsis testimoniis. adulteriis. re aliena
concupiscenda. Quid hoꝵ quisqmͣ dixerit xp̃ianũ
nõ debere seritare. An forte nõ istam legẽ que ĩ illic
duab tabulis scripta ẽ litt̾am occidentẽ appellat
apłs. sed illam cirrumcisionis alioꝵ q ueterum
iani q abolitoꝵ sacram̃toꝵ.s quom᷑ id putabimꝰ
cũ in ea sit. ñ concupisaes. ꝑ quod maudatũ qͣmnus
euidentius eo ip̃o loco ad corrintħ. ubi ait. lict̾a
eccidit. sp̃t aũ uiuificat. nõ aliam uelit intelli¬
gilit̾am. qmͣ ipm decalogum ĩ illis duab tabut

Expanded text:
immolantur. in illis igitur decem praeceptis excepta sabbati immolantur. in illis igitur decem praeceptis excepta sabbati obscruatione dicatur mihi quid non sit obseruandum a Christiano siue de non faciendis. colendisique idolis aliisque ullis diis praeter unum uerum deum siue de non accipiendo nomine dei in nanum siue de honore parentibus deferendo siue decauendis fornicationibus, homicidiis, furtis, falsis testimouiis, adulteriis, re aliena concupiscenda. quid horum quisquam dixerit Christianum non debere seruare? an forte non istam legem, quae in illis duabus tabulis scripta est, litteram occidentem appellat apostolus. sed illam circumcisionis aliorumque ueterum iamque abolitorum sacramentorum? sed quomodo id putabimus, cum in ca sit \'noeuidentius eo ipso loco ad Corinthios, ubi ait: littera occidit, spiritus autem uiuificat. non aliam uelit intellegi litteram quam ipsum Decalogum in illis duabus tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
ihu xp̃i. hocẽ nõ lege oꝑm sed lege fidei. nõ litt̾a
s sp̃u. nõ fcõꝵ m̾itis. s gratuita gr̃a. Qmͣuis itaq
illos quib circũcisio ꝑsuadebatur. ita corriꝑe atq
corrig̾e uideatur apłs ut legis nomine otundem
cutumcisionem appełlet. ceterasq eiusmodi legis
obseruationes quas tanqm umibras futuri iam ñc
respuunt xp̃ian id tenentes qd̃ ꝑ illas umibras
figurate ꝓmutebatur tam̃ legem exqua neminẽ
dicit iuistificari. nõ tantũ mulis sacram̃tis q̃ hũe¬
iunt ꝓmissas siguras. uerum ⁊̃ millis oꝑt̃b uul̃t
intelligi que quisq fecerit iuste uluit. Ubi ẽ ⁊ ĩlld̾
nõ concupisces. Atq ut hoc qd̾ dicimus fiat plamiꝰ
ip̃m decalogũ uideamus. Certe enĩ legẽ moyses
ministrandam ppło accepit ĩ monte scriptam
⁊ lapiceis tabilis digito dei. Hec decẽ p̃ceptis con¬
stringitur ubi nicħ de circũcisionẽ mandatũ ẽ.
nich de uictimis pecoꝵ que nũt a xp̃ianis nõ

Expanded text:
dei, non littera, sed spiritu, non factorum meritis, sed gratuita gratia. Quamuis itaque illos, quibus circumcisio persuadebatur, ita corripere atque corrigere uideatur apostolus, ut legis nomine eandem circumcisionem appellet ceterasque eiusmodi legis obseruationes, quas tamquam umbras futuri iam nunc respuunt Christiani id tenentes quod per illas umbras figurate promittebatur, tamen legem, ex qua neminem dicit iustificari, non tantum in illis sacramentis, quae habuerunt promissiuas figuras, uerum etiam in illis operibus uult intellegi, quae quisquis fecerit iuste uiuit; ubi est et illud: non concupisces. atque ut hoc quod dicimus fiat planius, ipsum Decalogum uideamus. certe enim legem Moyses ministrandam populo accepit in monte, scriptam in lapideis tabulis digito dei. haec decem praeceptis constringitur, ubi nihil de circumcisione mandatum est, nihil de uictimus pecorum, quae nunc a Christianis non
Abbreviated transcription (Latin):
iteritatem mũquitate detinent. qr qd̾ notũ ẽ dei
manfestum ẽ mislis. Deus enĩ stlis manfestaut
Inuissbilia enĩ eius acreatura mundi ꝑea quae
fc̃a sunt intellecta conspitiunt᷑. sempit̾na quoq ui¬
tus eius. ac diuinitas ut sint mexcuiablles. qr eg¬
noscentes d̾m ñ ut d̾mgłificauerunt auogtas ege¬
runt. s eranuerũt in cogitationib suts ctobscira

Expanded text:
ueritatem in iniquitate detinent, quia quod not estdei ueritatem in iniquitate detinent, quia quod not estdei manifestum est in illis; deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles. quia cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed cuanu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scciptũ ẽ. Iustus aũ exfide uunt. Nece usti¬
cia dei que intestam̃to uet̾i uelata ĩ nouo renelatur
Que ideo iusticia dei dicit᷑ qd̾ imꝑtiendo eam iustes
fatit. sicut dñi ẽ salus qua salios fati. t hxcest
fides exqua ⁊ inquã reuelatur exfide .s. amuunti¬
antium infidem obedientium. qua fide iħi xp̃r .i.
niusꝙ futurũ eẽ qd̾ iuste uiuimus. Unde illi ea
pietate qua solus colendus ẽ gr̃as agimus. Nec
iienito se apłs ex hoc articillo coniltitad eos cũ
detestatione cõmemorandos. qui uitio illo qd suꝑpĩ
memoraui leues ⁊ inflati ac ꝑse ip̃os ũt ut ꝑmarie
sublati itbi ñ requiescerent. s fc̃i dislllirentũ fig¬
m̃ta ydoloꝵ tanqͣm in lapides deciderunt. Quia em̃
cõnendauemt pietatem fidei qua deo iustificati
grati eẽ debemus uelut contraris̃ qd detestarem̃
subinferens. Reuelatur enĩ inquit ira dei de cẽlo
suꝑ oem̃ imptetatẽ. ⁊ iniusticiam hõim eoꝵ qui

Expanded text:
ptum est: iustus autem ex fide uiuit. haec est iustitia dei, quae in testamento uetere uelata in nouo reuelatur; quae ideo iustitia dei dicitur, quod inpertiendo eam iustos facit, sicut domini est salus, qua saluos facit. et haec est fides, ex qua et in quam reuelatur, ex fide scilicet annuntiantium in fidem oboedientium. qua fide Iesu Christi,niusque futurum esse quod iuste uiuimus. unde illi ea pietate, qua solus colendus est, gratias agimus. Xec inmerito se apostolus ex hoc articulo conuertit ad eos cum detestatione commemorandos, qui uitio illo, quod superius memoraui, leues et inflati ac per se ipsos uelut per inane sublati, ubi non requiescerent, sed fracti dissilirent, in figmenta idolorum tamquam in lapides deciderunt. quia enim commendauerat pietatem fidei, qua deo iustificati grati esse dcbemus, uelut contrarium quod detestaremur subinferens: reuelatur enim, inquit, ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
ficationis ẽ. tNec uatat qd̾ int̾ om̃ia oꝑa que
fecit dñs. sllic pͥmo sc̃ificatio sonuit. ubi ab om̃i¬
b oꝑib requieuit. Unde nũc nõ ẽ disserendi locus.
uerumptũ qd̾ rei de qua agitur satis eẽ arbitror ũ
frustra illo die ppłs ab omm̃i oꝑe seruili abstinere
p̃ceptus ẽ. qd̾ sigcat petcatũ. nisi qr nõ peccare sc̃ĩ¬
ficationis ẽ. hoc ẽ mimeris d̾i ꝑ sp̃m sc̃m qd̃ mlege¬
que duãb lapideis tabulis conscupta ẽ. solumĩ¬
ter cetera m̃umibra fignrate positumẽ. in qua iud̾i
salb̃m obseruant. ut hoc ip̃o sig̃caretur tempꝰ tũc
fuisse occultande gr̃e qute nouo testam̃to fuerat ꝑ
xp̃i passionem tanqm scissione ueli reuelanda.
Hic aũ sp̃t dei cuiꝰ dono ustificam᷑ quo sit ĩ nobis

Expanded text:
ficationis est. nec uacat. quod inter omnia opera, quae ficationis est. nec uacat. quod inter omnia opera, quae fecit deus, illic primo sanctificatio sonuit. ubi ab omnibus operibus requieuit, unde nunc non est disserendi locus. uerum tamen, quod rei de qua agitur satis esse arbitror, non frustra illo die populus ab omni opere seruili abstinere praeceptus est, quo significatur peccatum, nisi quia non peccatum sanctificationis est, hoc est muneris dei apideis tabulis conscripta est, solum inter cetera in umbra figurae positum est, in qua ludaei sabbatum obseruant, ut hoc ipso significaretur tempus tunc fuisse occultandae gratiae, quae nouo testamento fuerat per Christi passionem tamquam scissione ueli reuelanda; hic autem spiritus dei, cuius dono iustificamur, quo fit in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
uit scĩam apponit dolorem. Nõ qr ip̃a lex malũ
ẽ. sed qr mandatum bonũ ht̃ in littera demonstrã¬
te. nõ in adiuuante sp̃u. Quod mandatũ si fit tuo¬
re pene nõ amore iustitie. seruflit᷑ fit nõ liberalit᷑
et ĩ deo nec fit. Nõ enĩ fructus ẽ bonus qui de ca¬
ritatis radice ñ surgiti Porro aũ si adst fides q̃
ꝑ dilconem oꝑatur meplt condelectars legi dei sid
iat̾iorem hoĩem que delectatio nõ litt̾e sed sp̃c donũ
ẽ. ettam si alia lex in menbris adhuc repugnat.
legim̃tis donec in nouitatẽ que de die in diem in
interiore homine augetur tota uetustas muta¬
ta ꝑtranseat liberante nos de corpore mortis huiꝰ
to uet̾i nelata que in xp̃i euuangłio reuelata est.
dispensatione tempoꝵ ordinatissima situt deus
nouit cuncta disponere. Et fortasse ad illud ip̃m
enus latibulũ ꝑtinet. qd̾ i eo decalego qui datꝰ
ẽ in montesynã hoc solũ p̃cepto figirato occul¬
tatum ẽ qd̃ ad salb̾m ꝑtinet Salb̾m aũ dies sc̃i¬

Expanded text:
nit scientiam, apponit et dolorem . Non quod lex ipsa malum sit, sed quia mandatum bonum hte, non in adiuuante spiritu. quod mandatum si fit timore poenae, non amore iustitiae, seruiliter fit, non liberaliter et ideo nec fit. non enim fructus est bonus, qui de caritatis radice non surgit. porro autem si adsit fides, quae per dilectionem operatur, incipit condelectari legi dei secundum interiorem hominem, quae delectatio non litterae, sed spiritus donum est, etiamsi alia lex in membris adhuc repugnat legi mentis, donec in nouitatem, quae de die in diem in interiore homine augetur. tota uetustas mutata pertranseat liberante nos de corpore mortis huius ta latitabat, quae in Christi euangelio reuelata est dispensatione temporum ordinatissima, sicut deus nouit cuncta disponere. et fortasse ad illud ipsum eius latibulum pertinet, quod in eo Decalogo, qui datus est in monte Sina, hoc solum praecepto figurato occultatum est. quod ad sabbatum pertinet. sabbatum autem dies sancti
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ẽ cutntisio ⁊ salbatũ. ⁊ alie dierũ obserua¬
tiones. ⁊ quaruundam estaꝵ certionie ⁊ multi¬
glex sacrficoꝵ sacroꝵ ꝙ itus q̃ uetustati carna
li iugo q serulli congruebant. Talia contineat
q̃cepta uustitie qualia mũt quoq obseruare p̃¬
cpiiur. que maxime diab illis tabulis sñ¬

Expanded text:
aliae dierum obseruationes et quarundam escarum cerimoniae et multiplex sacrificiorum sacrorumque ritus, quae uetustati carnali lege iugoque seruili congruebant — talia contineat praecepta iustitiae, qualia nunc quoque obseruare praecipimur, quae maxime duabus illis tabulis s
Abbreviated transcription (Latin):
induti ñ nudi inuentamur ⁊ p̃p̃ hoc ingenuscus
mortalitate p̃grauati hĩtaculumm nr̃m qd̾ decelo ẽ
suꝑndui cupientes ut absorbeatur mortale a uita
uide quid adiungat. Qut aũ oꝑatus ẽ nos inquit
in hoc ip̃m. deus qui dedit nobis pignus sp̃c. Et post
pauca iitilit ut nos simus insticia dei mip̃o. Hecẽ
illa iusticta dei nõ qua ip̃e iustus ẽ. sed qua nos abeo
fc̃i. Nemo ergo xp̃ianoꝵ aberret abhat fide que sala
xp̃iana ẽ. neq quisqm cũ ueretundatus fuerit di¬
cere ꝑ nos ip̃os fieri nos uistos. nõ hoc in nõbis oꝑan¬
te gr̃a dei. qr uidet hoc a fidelib ⁊ pits ferre ñ posse
cũ dicitur. Ad hoc se conu̾tat ut dicat. Ideo sine oꝑa¬
tionegr̃e dei nos iustos ẽẽ nõ posse. quia legẽ dedit.
qr doctrinã instituit. qr bona p̃ceptamandauit. ł¬
la enĩ sine adiuuante sp̃u ꝓculdũbio ẽ litt̃a occidẽs.

Expanded text:
induti non nudi inueniamur et propter hoc ingemescimus induti non nudi inueniamur et propter hoc ingemescimus mortalitate praegrauati habitaculum nostrum quod de caelo est superindui cupientes, ut absorbeatur mortale a uita, uide quid adiungat: qui autem operatus est nos. inquit, i n hoc ipsum deus qui dedit nobis pignus spiritus et post pauca intulit: ut nos simus iustitia dei in ipso. haec. est illa iustitia dei, non qua ipse iustus est, sed qua nos ab eo facti. Nemo ergo Christianorum aberret ab hac fide, quae sola christiana est, neque quisquam, cum uerecundatus fuerit dicere per nos ipsos fieri nos iustos non hoc in nobis operante gratia dei, quia uidet hoc a fidelibus et piis ferri non posse cum dicitur, ad hoc se conuertat, ut dicat ideo sine operatione gratiae dei nos iustos esse non posse, quia legem dedit, quia doctrinam instituit, quia bona praecepta mandauit. illa enim sine adiuuante spiritu procul dubio est littera occidens;