comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris uoluptate sine ullo amissiõis t̾rore
uiuerem. cut non eẽmus beati. aut qͥd
aliud quereremꝰ. uesciens id ip̃m ad
magnã miseriam ꝑtinete. qd̃ ita dem̾-¬
sus. ⁊ cecus cogitare ñ possem lumẽ ho-¬
nestatis: ⁊ gratissime ãplectende pul-¬
crituduus. quã non uidet oculus car-¬
nis ⁊ uidetur exĩtimo. Nec consid̾abam
miser. ex qua uena mͥ manaret. qdi
sta ip̃a feda tam̃ cũ amicis dulcit confe¬
rebam: nec ẽẽ sine amicis poterã beat᷑.
etiã scd̃m sensum quẽ tũc babebã: ĩquã¬
talibet affluentia carnaliũ uolupta¬
tum. Quos utiq gratis diligebã: uicis¬
simq ab eis me diligi gratis sentiebã.
rauit si a te recessisset. se aliqͥd melius
habitutã. U̾sa. ⁊ reu̾sa ĩtgum et in la-¬
tera. ⁊ ĩuentrem. ⁊ dura sũt oĩa: ⁊ tu
solus requies. Et ecte ades. ⁊ libetas a
miserabilib errorib. ⁊ conscituis nos
ĩuia tua: ⁊ consolaris. ⁊ dicis. Currite
ego feram. ⁊ ego ꝑducam: ⁊ibi egofe¬

Expanded text:
ris uoluptate sine ullo amissionis terrore uiueremus, cur non essemus beati aut quid aliud quaereremus, nesciens id ipsum ad magnam miseriam pertinere, quod ita demersus et caecus\' cogitare non possem lumen honestatis et gratis amplectendae pulchritudinis, quam non uidet oculus carnis et uidetur ex intimo. nec considerabam miser, ex qua uena mihi manaret, quod ista ipsa foeda tamen cum amicis dulciter conferebam nec esse sine amicis poteram beatus etiam secundum sensum, quem tunc habebam quantalibet affluentia carnalium uoluptatum. quos utique amicos gratis diligebam uicissimque ab eis me diligi gratis sentiebam. rauit, si a te recessisset, se aliquid melius habituram! uersa et reuersa in tergum et in latera et in uentrem, et dura sunt omnia, et tu solus requies. et ecce ades et liberas a miserabilibus erroribus et constitues nos in uia tua et consolaris et dicis: "currite, ego feram et ego perducam et ibi ego fe
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ nos posse securo ocio simul ĩ amore
sap̃ie uiu̾e. sicut iam du desid̾are. si id
fecissem. Erat .ii. ip̃e in ea re. etiã tunc ca-¬
stissimꝰ. ita ut mirũ esset qr uel exꝑien¬
tiam concubit᷑ ceꝑat ĩ ingͥssu adolescẽ¬
tie sue: s non heserat. magisq doluerat
et sp̾uerat: ⁊ deinde iam continentissime
uiuebat. Ego aũt resistebã illi exemplis
eoꝵ. qui conuigati coluissent sap̃iam
et ꝓmeruissẽt dm̃ ⁊ habussẽt fidelit̾
ac dilexissent amicos a quorũ ego qui¬
dem granditate anini longe aberamt
delicatꝰ morbo carnis. mortifera suauita¬
te trahebam cathenã meam. soluitimẽs.
et qͣi concusso uulnere. repellẽs u̾ba
bñ suadentis. tanqͣm manũ soluentis
Insuꝑ etiã ꝓ me ip̃i quoq alipio loq̃ba¬
tur seipens ⁊ ĩnectebat atq spargebat

Expanded text:
modo nos posse securo otio simul in amore modo nos posse securo otio simul in amore sapientiae uiuere, sicut iam diu desideraremus, si id fecissem. erat enim ipse in ea re etiam tunc castissimus, ita ut mirum esset, quia uel experientiam concubitus ceperat in ingressu adulescentiae suae, sed non haeserat magisque doluerat et spreuerat et deinde iam continentissime uiuebat. ego autem resistebam illi exemplis eorum, qui coniugati coluissent sapientiam et promeruissent deum et habuissent fideliter ac dilexissent amicos. a quorum ego granditate quidem animi longe aberam et deligatus morbo carnis mortifera suauitate trahebam catenam meam solui timens et quasi concusso uulnere repellens uerba bene suadentis tamquam manum soluentis. insuper etiam per me ipsi quoque Alypio loquebatur serpens et innectebat atque spargebat
Abbreviated transcription (Latin):
liqua pecunia. ne sũptum nr̃m gra-
uet. ⁊ ille erit modꝰ cupiditatis. Mul¬
ti magniuiri ⁊ imitatione dignissi¬
mi. sap̃ie studio cũ coniugib dediti
fuerũt. Cũ hec dicebã. ⁊ alt̾nabant hi
uenti ⁊ ĩpellebant huc atq illuc cor
meũ tnͣsibant tempora. ⁊ tardabam
conu̾ti ad dñm ⁊ differebam de diẽ
ĩ diem uiuere ĩ te: ⁊ ñ differebã coti¬
die ĩmemet ip̃o mori. Amans beatam
uitam. timebam illam ĩ sede suaz⁊ ab ea
fugiens querebã eam. Putabã eñ me mi¬
serum fore nimis: si femine pͥuarer ãple¬
non eram. ⁊ ꝓpͥarum uiriũ credebã esse
continẽtiã: qͣrum mͥ nonerã conscius. cũ
tam stultus eẽm. ut nescrtem sicut scrip¬
tum est: neminẽ posse ẽẽ continẽtem n¬
si tu dederis ͤxtiq dates si gemitu int̾no
pulsatẽ aures tuas ⁊ fide solida ĩ te iac¬
tarẽ curam meã Phibebat me sane ali¬
pius ab utore ducenda: cantans nullo

Expanded text:
liqua pecunia, ne sumptum nostrum grauet, liqua pecunia, ne sumptum nostrum grauet, et ille erit modus cupiditatis. multi magni uiri et imitatione dignissimi sapientiae studio cum coniugibus dediti fuerunt." Cum haec dicebam et alternabant hi uenti et inpellebant huc atque illuc cor meum, transibant tempora, et tardabam conuerti ad dominum et differebam de die in diem uiuere in te et non differebam cotidie in memet ipso mori: amans beatam uitam timebam illam in sede sua et ab ea fugiens quaerebam eam. putabam enim me miserum fore nimis, si feminae priuarer amplenon eram; et propriarum virium credebam esse continentiam, quarum mihi non eram conscius, cum tam stultus essem ut nescirem, sicut scriptum est, neminem posse esse continentem, nisi tu dederis. utique dares, si gemitu interno pulsarem aures tuas et fide solida in te iactarem curam meam. Prohibebat me sane Alypius ab uxore ducenda cantans nullo
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Et ubi nobis discenda sũt que
hic negleximꝰ: Ac non potius negligẽ¬
tie supplicia luenda sũt: Quid si gorᷤ
ip̃a omnẽ curam cum sensu ãputabit
et finiet: Ergo. ⁊ hoc q̃rendũ. Ns absit. ut
ita sit. Nonuacat. non est inane. quod
tam eminens culmẽ auctoridatis xp̃iane
fidei: toto orbe diffũditur. Nunqͣm dan¬
ta ⁊ talia alia ꝓ nobis diuinitꝰ agetẽ¬
tur. simorte corporis etiã uita aĩe con-¬
sumeret᷑. Quid cũctamur igit᷑ relicta
spe seculi. conferre nos totos ad queren¬
dum dm̃ ⁊ uitã beatam: N expecta. io¬
cũda sũt etiam ista. habent ñ patuam
dulcedinẽ suã. Non facile abeis p̾ciden¬
da ẽ intentio: qi turpe est ad ea rinsũ re¬
dire. Ette iam qͣntũ est. ut ĩpetretur ali¬
quis honor: Et quid ãpli inhis deside¬
randũ: Suppetit amicoꝵ maioꝵ copia.
ut nich̃ aliud ⁊ multũ festinemꝰ uel p̾¬
sidatꝰ dari potest: ⁊ ducenda ixor cũ a¬

Expanded text:
mus? et ubi nobis discenda sunt quae mus? et ubi nobis discenda sunt quae hinc negleximus? ac non potius huius neglegentiae supplicia luenda? quid, si mors ipsa omnem curam cum sensu amputabit et finiet? ergo et hoc quaerendum. sed absit, ut ita sit. non uacat, non est inane, quod tam eminens culmen auctoritatis Christianae fidei toto orbe diffunditur. numquam tanta et talia pro nobis diuinitus agerentur, si morte corporis etiam uita animae consumeretur. quid cunctamur igitur relicta spe saeculi conferre nos totos, ad quaerendum deum et uitam beatam? sed expecta: iucunda sunt etiam ista, habent non paruam dulcedinem suam; non facile ab eis praecidenda est intentio, quia turpe est ad ea rursum redire. ecce iam quantum est, ut inpetretur aliquis honor. et quid amplius in his desiderandum? suppetit amicorum maiorum copia: ut nihil aliud multum festinemus, uel praesidatus dari potest. et ducenda uxor cum a
Abbreviated transcription (Latin):
tib positus eram: donec ĩueniat᷑ ꝓspicu
au̾itas. s ubi q̃retur: Quãdo queretur:
Non uacat ãbrosio. ñ uacat legetebi
ip̃os codices q̃ rimus: Unde aut qͣndo cõ¬
ꝑami: Aquib sumimꝰ: Deputent᷑ tẽpo¬
ra: distribuãtur hore. ꝓsalute aĩe. Ma-¬
gna spes oborta est. Non docet catholi¬
ca fides qd̃ putabam. ⁊ uani accusaba¬
mus: nefas hñt docti euis cred̾e dm̃. fi¬
gura hũani corporis terminatũ. Et
dubitamꝰ pulsare quo aꝑiant᷑ cetera:
Ante metidianis horis discipuli occu¬
pant. Ceteris quid facimꝰ: Curidñ agi¬
mus: N qͣndo salutamꝰ amicos maiores:
quoꝵ suffragiit opus habemus: Qxͣ¬
do preꝑamus qd̃ emant scolasitici:
Quãdo reꝑamus nos ip̃os relaxando
cũmos ab intentione curarũ: Pereãt
oĩa: ⁊ dimittamꝰ hec uana. ⁊ mania.
Conferamꝰ nos ad solam ĩquisitõnẽ
u̾itatisUita hec misera est: mors int̾
ta subito obrepit. Quom̾ hincexibi¬

Expanded text:
tibus positus eram, donec inueniatur perspicua tibus positus eram, donec inueniatur perspicua ueritas. sed ubi quaeretur? quando quaeretur? non uacat Ambrosio, non uacat legere. ubi ipsos codices quaerimus? unde aut quando conparamus? a quibus sumimus? deputentur tempora, distribuantur horae pro salute animae. magna spes oborta est: non docet catholica fides, quod putabamus et uani accusabamus. nefas habent docti eius credere deum figura humani corporis terminatum. et dubitamus pulsare, quo aperiantur cetera? antemeridianis horis discipuli occupant; ceteris quid facimus? cur non id agimus? sed quando salutamus amicos maiores, quorum suffragiis opus habemus? quando praeparamus quod emant scholastici? quando reparamus nos ipsos relaxando animo ab intentione curarum? pereant omnia et dimittamus haec uana et inania: conferamus nos ad solam inquisitionem ueritatis. uita misera est, mors incerta est; subito obrepat: quomodo hinc exibi
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ relinq̃bamꝰ ea q ñ elucebat certũ a¬
liquid: qd̾ illis relictis app̾hend̾emus. Et
ego maxĩe mirabar. satagens. ⁊ recolens.
quã longum tempꝰ eẽt ab undeuicessĩõ
anno etatis mee quo feruiere ceꝑam stu-¬
dio sap̃ie. disponẽs ea ĩuenta relĩquere
om̃s uanarũ cupiditatũ spes manes. ⁊
ĩsamias mẽdaces. Et ecce iam tricenaui¬
ã etatẽ gerebam ĩ eodem luto hesitans.
auiditate fiuendi p̾sentib fugientib
et dissipantib me: dũ dico cras ĩueniã.
Ette manifestũ apparebit. ⁊ tenebo: ec-
ce faustus ueniet ⁊ exponet oĩa. Omag-
muiri a chademici. Nichil adagendũ ui¬
tam c̾ci comp̾hendi potest: ĩmo q̃ramꝰ di¬
ligenti ⁊ ñ desꝑxmꝰ. Ette iam ñ sũt absur¬
da ĩ libris ecclasticis. que absurda uidebã¬
tur:. ⁊ possũt alit̾ atq honeste ĩtelligi Fi¬
gam pedes ĩ eogradu ĩ quo puet apatẽ¬

Expanded text:
tes non relinquebamus ea, quia non elucebat certum ates non relinquebamus ea, quia non elucebat certum aliquid, quod illis relictis adprehenderemus. Et ego maxime mirabar satagens et recolens, quam\' longum tempus esset ab undeuicensimo anno aetatis meae, quo feruere coeperam studio sapientiae, disponens ea inuenta relinquere omnes uanarum cupiditatum spes inanes et insanias mendaces. et ecce iam tricenariam aetatem gerebam in eodem luto haesitans auiditate fruendi praesentibus fugientibus et dissipantibus me, dum dico: "cras inueniam; ecce manifestum appce Faustus veniet et exponet omnia. O magni viri Academici! nihil ad agendam vitam certi comprehendi potest. Imo quaeramus diligentius et non desperemus. ecce iam non sunt absurda in libris ecclesiasticis, quae absurda uidebantur, et possunt aliter atque honeste intellegi. figam pedes in eo gradu, in quo puer a paren
Abbreviated transcription (Latin):
rum est qui scd̃m uobis. ⁊ si ĩ alieno fi¬
deles ñ fuistis. qd̾ ũtm est qͥs dabit uobis ͤ
bat ĩ consilio: quisnã eẽt tenendꝰ uite mo¬
dus. Nebridius aũt qui telicta pr̃ia iui-¬
cina carchagini. atq ip̃a carthagine ubi¬
erat freq̃ntissimus. relicto pat̾no rure
optimo. relicta domo. ⁊ ñsetut᷑a matre:
nullã ob aliam causã mediolañi uene-¬
rat. nisi ut mecũ uiu̾et. Inflagͣntissĩo
studio u̾itatis atq sap̃ie parit̾ suspirabat.
parit̾q fluctuabat beate uite ĩquisitor ar¬
dens: ⁊ q̃stionũ difficillimaꝵ scruta¬
tor acerrimꝰ. Et erant ora triũ egentiũ. ⁊
ĩopiam suã sibimet ĩuicẽ anhelãtiũ. ⁊
a te expectantiũ. ut dares eis escã ĩtempo¬
re oportimo. ⁊ ionĩ amaritudĩe q̃ nr̃os
seculares actus de mĩa tua seq̃ bat᷑ intuẽti¬
bus nob̾ finẽ cur ea pat̾emur. Octurrebant
tenebre. ⁊ au̾sabam᷑ gem̃tes: ⁊ dicebamus
Qmͣdui het: Et hoc crebro dicebamꝰ. ⁊ dicẽ¬

Expanded text:
rum quis dabit uobis? et si in alieno fideles non fuistis, uestrum quis dabit uobis? bat in consilio, quisnam esset tenendus uitae modus. Nebridius etiam, qui relicta patria uicina Carthagini atque ipsa Carthagine, ubi frequentissimus erat, relicto paterno rure optimo, relicta domo et non secutura matre nullam ob aliam causam Mediolanium uenerat, nisi ut mecum uiueret in flagrantissimo studio ueritatis atque sapientiae, pariter suspirabat pariterque fluctuabat beatae uitae inquisitor ardens et quaestionum difficillimarum scrutator acerrimus. et erant ora trium egentium et inopiam suam sibimet inuicem anhelantium et ad te expectantium, ut dares eis escam in tempore opportuno. et in omni amaritudine, quae nostros saeculares actus de misericordia tua sequebatur, intuentibus nobis finem, cur ea pateremur, occurrebant tenebrae, et auersabamur gementes et dicebamus: "quamdiu haec?" et hoc crebro dicebamus et dicen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ acerͥde. compatientis alloqͥo.¬
non exprobrantis elogio. qd̃
si uel te quondã uel me semꝑ
audire uoluisset. et martinũ
magis qm illum quem nomi¬
nare nolo fuisset imitatus. nũ¬
qm a metam crudelit̾ disꝑatuᷤ
ignoti pulu̾is regione tegeret᷑.
naufragi sorte predonis passuᷤ
in medio mari mortem: et uix
in extremo nactus lictore sepł¬
turam. Nideant hoc opus suũ.
am. et uel nunc aduersum me
grassari desinant uindicati.
Hec cum maxime flebili uoce.
gem̾emus. om̃ium lacrimis ꝑ-
nr̃a lamenta cõmotis. cum ma¬
gna quidẽ martini admiratõ¬
ne. sed ñ minore ex nr̃is fletib
dolore discessum est.
Incipit ui

Expanded text:
non acerbe, compatientis alloquionon acerbe, compatientis alloquionon exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus litore sepulturam. uideant hoc opus suum, am et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemeremus, omnium lacrimis per nostra lamenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore discessum est.lis diceretur. sed istum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ie sinum paululum deuerus
intraueris. sciat chorinthus. sci¬
ant athene. ñ sapientiorem in
achademia platonem: nec socra¬
tam in carcere fortiorem. Felicẽ
quidem gretiam. q̃ meruit au¬
dire apl̃m predicantem. sed ne-¬
quaqͣm a xp̃o gallias derelic¬
tas. quib donauerit habere
martinum. Qum uero ad egy¬
ptum usq ꝑueneris. quãqͣm
tib sit suꝑba. tam̃ ñ dedigne
tur audire. quia illi uł uniu̾¬
se asie in solo martino europa
non cesserit.
Eterum cum ierosolimã
inde petiturus. uentis cursum
uela cõmiserif. negotium tibi
nr̃i doloris miungo. ut si unꝙͣ
illustris illius tholomaidis litͤ
accesseris. sollicitus inquiras.
ubi sit consepultus nr̃ ille põ¬
ponius. Nec fastidias uisita
re ossa ꝑegrina. Multas illic
lacrimas tam ex affectu tuo.
qͣm ex nr̃is funde uiscerib. Ac
licet inani munere. solum ip̃m
flore purpureo. ⁊suaue re¬
dolentib sparge graminibus.
Sices tamen illi. sed ñ aspere.

Expanded text:
iae sinum paululum deuexus iae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum. cum uero ad Aegyptum usque perueneris, quamquam mero sitse tandem sanior confitetur. tur audire, quia illi vel universae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. XVIII. Caeterum cum Hierosolymam inde petiturus ventis rursum vela commiseris, negotium tibi nostri doloris injungo, ut, si umquam illustris illius Ptolemaidis littus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pompersaepe premeretur, cogi non potuit re ossa peregrina. Multas illic lacrymas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde visceribus: ac, licet inani munere, solum ipsum flore purpureo et suave redolentibus sparge graminibus. Dices tamen illi, sed non aspere,
Abbreviated transcription (Latin):
mis memento non p̃terire cã¬
paniam, et si maxime cursuᷤᷤ
in deuio sit. non tam̃ tibi tã¬
ti sint uel magnarum mo¬
rarum ulla dispendia. quin
illic adeas illustrem uirum.
ac toto laudatum orbe pau¬
linum. Illi queso te primũ
sermonis nr̃i quem uel hest̾¬
no die confecimus uel hodie
diximus. uolumen euolue.
Illi om̃ia referes. illi cuncta
recitabis. ut mox ꝑ illum sa¬
cras uiri laudes. roma cognoᷤ¬
cat: sicut pruum illum
nr̃m libellum ñ ꝑ italiam
tantum. sed ꝑtotum etiam
diffudit illiricum. Ille mar¬
tim ñ inuidus głiarum. scã¬
rumq in xp̃o uirtutum piis¬
simus estimator. nõ abnuet
presulem nr̃m. cum suo felice
componere. Inde si forte ad af¬
fricam tnͣsfretabis refer au¬
dita cartagine. Licet iam pͥ
dem ut ip̃e dixisti uirum nou̾it.
tamen nũc precipue de eo plu¬
ra cognoscat. ne solum ibi ac¬
ta cipriani mrͣis sui quãuis
scõ illius sanguine ꝯsecrata
miretur. Iam si adleuã acha¬

Expanded text:
imis memento non praeterire Camimis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, referes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Acha
Abbreviated transcription (Latin):
te premeretur. Nerum ista ei
patientie et tnquillitatis exẽ¬
pla. referre sepius galle debu¬
eras ut sciret irasci. ⁊ sciret
ignoscere. Qui si istum ip̃m
breuit᷑ insertum sermonem
meum. in se prolatum forte
cognouerit. sciat magis nõ¬
ore inimici. quã amici aĩmo
me locutum. Qa si fieri poss.
optaret ut martino potius
ep̃o. qmͣ falari tirannosimi¬
lis diceretur. S istum cuius
cõmemoratio parum suauis
est transeamus. et ad mͣrtinõ
nr̃m galle redeamus. Tũ ego
cum adeẽ uesꝑum occiduo so¬
le sentirem. dies in quã abiit
postumiane. surgendum ẽ.
Simul tam studiosis audi¬
torib. cena debetur.
E martino aut̃ expecta¬
re ñ debes. ut ulla sit me¬
ta referendi. Latius ille dif¬
funditur. qm ut ullo ualeat
sermone concludi. Ista interim
de illo uiro portabis orienti. S
dum recurris diuersasq regio¬
nes. loca. portus. insulas. urbeᷤ¬
q pret̾legis. martini nomen
⁊ głiam sparge ꝑ ppłos. In pͥ¬

Expanded text:
te premeretur. uerum ista ei te premeretur. uerum ista ei patientiae et tranquillitatis exempla referre saepius, Galle, debueras, ut nesciret irasci et sciret ignoscere. qui si istum ipsum breuiter insertum sermonem meum in se prolatum forte cognouerit, sciat non magis ore inimici quam amici animo me locutum, quia, si fieri posset, optarem ut Martino potius episcopo quam Phalari tyranno similis diceretur. sed istum, cuius commemoratio parum suauis est, transeamus et ad Martinum nostrum, Galle, redeamus. Tum ego, cum iam adesse uesperum occiduo sole sentirem, dies, inquam, abiit, Postumiane: surgendum est: simul tam studiosis auditoribus cena debetur. de Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in pr
Abbreviated transcription (Latin):
se. tandem sanior confitetur.
Non erat apud martinum
labor iste difficilis. ut ignosc̃et
supplicanti. Tunc et ip̃i ⁊ nob̃
om̃ib. sc̃s exposuit. qualit̾ illũ
a demonib uidisset agitari:
se conuiciis ñ moueri: q̃ magiᷤᷤ
illi a quo eẽnt effusa nocuissẽt.
Exinde cum idem briccio. młtiᷤ
apc̃ eum magnisq criminibꝰ
ꝑsepe premetur. cogi ñ potuit
ut eum a p̾sbitio submou̾et.
ne suam ꝑsequi uideretur ĩui¬
riam. illud sepe commemorãs.
Si xp̃c iudam pasus est. cur ego
ñ patiar briccionem: Adhec pos¬
tumianus. Audiat inquit istõ
exemplum. nr̃ iste de proximo.
Qui cum sit sapiens.imemor
presentium. ĩmemor futuroꝵ.
si fũit offensus insanit: in sua
se ñ habens potestate. Seuit ĩ
cłicos. grassat᷑ in laicos. totũq
terrarũ orbem. in suam commo¬
uet ultionem. In qua ꝑ triẽni¬
um iugiter dimicatione con¬
sistens. nec tempore nec ratione
sedatur. Dolenda hominis et
miseranda conditio. etiam si
hac sola insanabilis mali pes¬

Expanded text:
se tandem sanior confitetur. non erat apud Martinum labor iste difficilis, ut ignosceret supplicanti. tunc et ipsi et nobis omnibus sanctus exposuit, qualiter illum a daemonibus uidisset agitari: se conuiciis non moueri, quae magis illi, a quo essent effusa , nocuissent. exinde cum idem Brictio multis apud eum magnisque criminibus persaepe premeretur, cogi non potuit ut eum a presbyterio submoueret, ne suam persequi uideretur iniuriam, illud saepe commemorans: si Christus ludam passus est, cur ego non patiar Brictionem ? Ad haec Postumianus, audiat, inquit, istud exemplum noster iste de proximo. qui cum sit sapiens, immemor praesentium, immemor futurorum: si fuerit offensus, insanit in sua se non habens potestate: saeuit in clericos, grassatur in laicos, totumque terrarum orbem in suam commouet ultionem: in qua per triennium iugiter dimicatione consistens nec tempore nec ratione sedatur. dolenda hominis et miseranda condicio, etiamsi hac sola insanabilis mali pes
Abbreviated transcription (Latin):
quilla. infelicis amentiam ꝑ
mitia uerba cohiberet. S ita in
eo nequã sp̃c redundabat. ut
ne sua quidẽ illi qͣmuis uana
admodum mens subeẽt. Remẽ¬
tib labiis incertoq uultir: de co¬
lore prefurore. rotabat u̾ba pecc̃i.
se asserens sanctiorem. quippe qr
a pͥmis annis in monasterio. int̾
sacras eccłie disciplinas. ip̃o mͣr¬
tino educante creuisset. Marti¬
num u̾o ⁊ a principio qd̃ ip̃e dif¬
fiteri ñ posset. militie actib sor¬
duissez et nunc ꝑ inanes suꝑsti¬
tiones. et fantasmata uisionũ
ridicula. prorsus int̾ deliram̃ta
senuisse. Hec cum mlta atq alia
etiam que reticere melius est as¬
cerbiora uomuisset. Egressus
tandem furore satiato. quasi qͥ
se penitus uindicasset. rapidus
fugatis ad illius corde demonibꝰ.
reductus in penitentiam. mox re¬
uertit᷑: atq ad martini se genua
ꝓsternit. Ueniam poscens fatet᷑
erroremz nec sine demone se fuiᷤ¬

Expanded text:
quilla infelicis amentiam per quilla infelicis amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur errorem nec sine daemone se fui
Abbreviated transcription (Latin):
suum ñ sine martini uirtute cõ¬
fesus.
uodam itidem die. dum
mn area que parua admodum
tabernacłin illius ambiebat. ĩ
illosuo qd̃ nostiᷤ om̃es. sedili lig¬
neo resedisset. uidit duo demoneᷤ
incessa illa que monast̾io super¬
eminet rupe. consisterez inde ala¬
cres ac letos. uocem istius adhor¬
tationis emittere. Fya te briccio.
eya te briccio. Credo cernebant
miserum eminus ꝓpinquantẽ.
conscii qͣntam illi nabiem sp̃s
suscitassent. Nec mora briccio
furibundꝰ irrupit. Ibi plenus
insanie. euomit in martinũ.
nulle conuitia. Obiurgatus
enim pridie ab eo fuerat. cur qͥ
nichil unqm ante clericatum.
quippe qui in monasterio abip¬
so martino nutritus habuisset.
equos aleretz mancipia compa¬
raret. Nam illo tempore argu¬
uultib coemisset. Quib reb in¬
felicissimus insano felle cõmo¬
tus. et ut credo precipue demonũ
illoꝵ agitatus instinctu. Mar¬
tinum ita agressus estut uix
manib temꝑaret: cum qͥdem
sc̃s uultu placido. mente tran¬

Expanded text:
suum non sine Martini uirtute confessus. Quodam itidem die, dum in area, quae parua admodum tabemaculum illius ambiebat, in illo suo, quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, uidit duos daemones in excelsa illa, quae monasterio supereminet, rupe consistere , inde alacres ac laetos uocem istiusmodi adhortationis emittere.: heia te Brictio, heia te Brictio. credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. nec mora, Brictio furibundus inrupit: ibi plenus insaniae euomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguuultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tran
Abbreviated transcription (Latin):
mus. semꝑ animo retineamus:
Taliterq nos agamus. ut non
ad iudicium. s sicut dñs his qͥ
bona egerunt ꝓmisit. resurg̾e
mereamur ad uitam. Nec sine di ᷤ¬
cussione p̾tereundũ. qd̃ dedicãs
templum salomon. ubi cõpleuit
preces. descendit ignis de celo, ⁊
deuorauit holocaustum ⁊ uic¬
timas. Hololocausta ⁊ iuictime¬

Expanded text:
mper in animo retineamus; mper in animo retineamus; taliterque nos agamus, ut non ad judicium, sed, sicut Dominus his qui bona egerunt promisit, resurgere mereamur ad vitam. Nec sine discussione praetereundum quod dedicans templum Salomon, ubi complevit preces, descendit ignis de coelo, et devoravit holocausta et victimas. Holocausta nam
Abbreviated transcription (Latin):
bris. hostis antiqui ꝑiclitatur ĩ¬
sidiis. nũc instante sollertia doc¬
torum fidelium. quos adhoram
ꝑdere uidebatur. ꝑpenitentiam
iam castigatos recipit. Q.d u̾o¬
templũ scd̃o quadraginta et
sex annis edificatum est. adsi¬
gnificationem dñiti corporis. ꝙ
de uirgine assũpsit. spetialit̾
respicit. De quo. ip̃e dicit iudei ᷤ.
Soluite templũ hoc: ⁊ in trib di¬
eb excitabo illud. Quia uidelicz
solutum passione corpus suum:
ip̃e die tercia resuscitauit adiu¬
tam. Ferunt siquidẽ qd̃ corpus
hom̃is. quadragesimo sexto die
post conceptionis initium. in mẽ¬
broꝵ distinctione formetur: at¬
q ideo ñ casu gestum. s diuinitꝰ
ꝓcuratum est. ut eo annoꝵ nu¬
m̾o tẽplum edificaretur. quodi
erum num̃o. corpus dñicum ꝙ.
uirginali ꝑfici oportebat. Quod
aut̃ encenia ꝑ om̃s annos celebra¬
ri sancitum÷ hoc ꝓfecto nos am¬
monet: ut memoriam dñice re¬
surrectionis. qm iam fcãm sꝑa

Expanded text:
bris hostis antiqui periclitatur inbris hostis antiqui periclitatur insidiis, nunc instante solertia doctorum fidelium, quos ad horam perdere videbatur, per poenitentiam jam castigatos recipit. Quotemplum secundo quadraginta et sex annis aedificatum est, ad significationem Dominici corporis, quod de Virgine assumpsit, specialiter respicit. De quo ipse Judaeis: Solvite, inquit, templum hoc, in tribus diebus excitabo illud . Quia videlicet solutum passione corpus suum ipse die tertia resuscitavit ad vitam. Ferunt siquidem qui corpus hominis quadragesimo sexto die post conceptionis initium in membrorum distinctione formetur; atque ideo non casu gestum, sed divinitus procuratum est, ut in eo annorum numero templum aedificaretur, 98 quo dierum numero corpus Dominicum, virginali perfici oportebat. Quod autem Encaenia per omnes annos celebrari statutum est, hoc profecto nos admonet ut memoriam dominicae Resurrectionis, quam jam fa
Abbreviated transcription (Latin):
cere nũqͣm desinit. Qd̃ octauo ã¬
no dedicatum est. ⁊ celeberrima il¬
la ac maxima sollẽpnitas a sa¬
lomone rege cunctisq filiis isrł
tẽꝑe complete dedicatõnis exhibi¬
ta. insinuat mistice. quia ꝑfecto
in fine mundi numo electoꝵ. diu
desiderate ĩmortalitatis ẽ secut᷑a
festiuitas. ⁊ ꝑactouniũsalis resur¬
rectionis miraculo. mox om̃s qͥ
ad patifici regis. ueriscilicet salo¬
monis regnum ꝑtinent. et̾na c̃
eo gaudia patrie celestis intrab̃t.
Nam quia dñs nr̃. octauo die. id
est post septimam sabbati. resus-¬
citari a mortuis uoluit: recte nu¬
merus octonarius. nr̃e quoq re¬
surrectionis festa uentura desig¬
nat. Qd̃ templũ abhostib incen¬
sum. rursum dño miserante cõ¬
struitur. quia abydolatriis coin¬
quinatum. denuo suꝑne pietatis
auxilio mundatur. uarios sc̃e
eccł̃ie insinuat euentus. que nũc
infidelium ꝑsecutione premitur.
nũc a ꝑsecutionib reddita lib̃ior.
latur: nunc in quibzdã suis mẽ¬

Expanded text:
cere nunquam desinit. Quod autem octavo anno dedicatum est, et celeberrima illa ac maxima solemnitas a Salomone rege cunctis filiis Israel tempore completae dedicationis exhibita, insinuat mystice quia, perfecto in fine mundi numero electorum, diu desideratae immortalitatis est futura festivitas; et peracto universalis resurrectioniad pacifici regis veri, scilicet Salomonis, regnum pertinent, aeterna cum eo gaudia patriae coelestis intrabunt. Nam quia Dominus noster octava die, id est, post septimam sabbati, resuscitari a morte voluit, recte numerus octonarius nostrae quoque resurrectionis festa ventura designat. Quod templum ab hostibus incensum rursum Domino miserante construitur; quod ab idololatris coinquinatum denuo, supernae pietatis auxilio, mundatur; varios sanctae Ecclesiae insinuat eventus, quae nunc infidelium persecutione premitur, nunc autem, persecutoribus reddita liberior, latur: nunc in quibusdam suis mem
Abbreviated transcription (Latin):
um iam loca eadem in amo¬
lateq feruescerent. secularem ui¬
tam multi relinq̃rent. et subleni
redemptoris iugo ceruicem cordiᷤ
edomarent. sicut prauoꝵ moris ẽ.
inuidere aliis uirtutis bonũ. qd̃ ip¬
si habere nõ appetunt. uicine eccł̃ie
p̾sbit̾ florentius noĩe. huius nr̃i
subdiaconi florencii auus. anti¬
qui hostis malicia ꝑculsus. sc̃ĩ uiri
studiis cepit emulari: eius quoq
conu̾sationi derogare: quos q etiã
posset ab illiꝰ uisitatione compesce.
Qumqz iam se conspicet.eius pro¬
fectib obuiare nõ posse. & conu̾sa¬
tionis illius opinionẽ crescere. at¬
q multos ad statum uite melio¬
ris. ip̃o quoq opinionis eius p̾co¬
nio indesinent̾ uocari. inuidie fa¬
cib magis magisq succensus. det̾i¬
or fiebatz quia conuersationis illiꝰ

Expanded text:
um jam loca eadem in amolateque fervescerent, saecularem vitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo cervicem cordis edomarent, sicut mos pravorum est invidere aliis virtutis bonum quod ipsi habere non appetunt, vicinae ecclesiae presbyter, Florentius nomine, hujus nostri subdiaconi Florentii avus, antiqui hostis malitia percussus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, deterior fiebat: quia conversationis illius
Abbreviated transcription (Latin):
et succensus apparebat: qui ĩ eũ
ore ccłisq flãmantib seuire ui¬
debatur. Iam ueroque diceret. au¬
diebant omnes. Prius enim hũc
uocabat ex nomine. Nui cum uir
dei minime responderet. ad eius
mox contumelias erumpebat.
Nam cum clamaret dicens. bene

Expanded text:
et succensus apparebat, qui in eum et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Bene
Abbreviated transcription (Latin):
recipit: sed ꝑtria milia in altũ
se subrigens. uelut ad aera ca¬
cumen tendit. Ubi uetustissimũ
fanum fuit: in quo ex antiqͦꝵ
more gentilium. a stulto rusti¬
coꝵ ppło apollo colebatur. Nircũ¬
quaq etiam in cultu demonum.
luci succreuerant: in quib adhuc
eodem tẽpore. infidelium insana
multitudo sacrificiis sacrilegis in¬
sudabat. Ibi itaq uir dei ꝑueniẽs.
contriuit idolum subũtit aram:
succendit lucos. Utq in ip̃o tem¬
tini. ubi uero ara eiusdẽ apolliniᷤ
titudinem. p̾dicatione cõtinua.
ad fidem uocabat. S hec antiquuˢ
hostis tacite ñ ferens. ñ occulte sed
ꝑsompnium. sed aꝑta uisione.
eiusdem patris se ocłis ingerebat
et magnis clamorib uim se ꝑpe¬
ti conquerebatur: ita ut uoces il¬
lius etiam frẽs audirent. qmͣuis
ymaginem minime cernerent.
Ut enim discipłis sui uen̾abilis
pater dicebat. corporalib eius ocu¬
lis. idem antiquus hostis teterimꝰ

Expanded text:
recepit, sed per tria millia in altum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso temtini, ubi vero ara ejusdem Apollinis,ltitudinem praedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus
Abbreviated transcription (Latin):
in solario. bñdictum discessisse.
cognosceret. et exultaret. ꝑdurã¬
te immobiliter tota domus fabrica.
hoc ip̃m in quo stabat solarium
cecidit: et bñdicti hostem ꝯterens.
extinxit. Quod uiri clĩ discipls
maurus noĩe. statim uen̾abili
patri benedicto. qui adhuc a loco
eodem uix decem milib aberat.
estimauit ẽẽ nuntiandum. dicẽs
Reuertere, quia presbit̾ qui te
ꝑsequebatur. extinctus est. Q d̃
uir dei benedictus audiens. sese
in grauibz lamentis dedit: uel qr
inimicus occubuit. uel quia de
inimici morte. discipłs exultauͭ.
Qͣ dere factum ẽ: ut eidem quoq
discipło penitentiam indiceret.
qd̃ mandans talia. gaudere de in¬
imici interitu presumpsisset.
demigrans loca. ñ hostem
mutauit. Nam tanto post gͣ¬
uiora prelia prelia ꝑtulit. qnͣ¬
to contra se aꝑte pugnantẽ.
Castrum namq qd̃ casinum
dicitur. in excelsi montis lat̾e
situm est. Qui uidelicet mons.
distensosinu hoc idem castrum

Expanded text:
in solario Benedictum discessisse in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te persequebatur, exstinctus est. Quod vir Dei Benedictus audiens, sese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia inimicus occubuit, vel quia de inimici morte discipulus exsultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia, gaudere de inimici interitu praesumpsisset. demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum
Abbreviated transcription (Latin):
Hen̾abilis aut pat̾. contra uitam
suam in ardescere sacerdotis ani¬
mum uidens. illi magis quam
sibi doluit. S predictus florenti¬
nus. quia magr̃i corpus necare
nõ potuit se ad extinguendas diᷤᷤ¬
cipłoꝵ aias accendit: ita ut ĩ hor¬
to celle cui benedictus inerat. an¬
te eorum ocłos nudas septem puel¬
las mitteret: que coram eis sibi ĩ¬
uicem manus tenentes. ⁊ diutuᷤ
ludentes. illoꝵ mentem ad ꝑu̾si¬
tatem libidinis inflãmarent.
Qd̾ sc̃s uir de cella conspiciens.
lapsumq adhuc teneriorib dis¬
cipulis ꝑtimescens. idq ꝓsua so¬
lius fieri ꝑsecutõne ꝑtractans.
inuidie locum dedit: atq orato¬
.ria cuncta que construxerat. sub¬
statutis prepositis. adiunctis frĩ¬
bus ordinauit: ⁊ paucis secum
monachis ablatis. habitationẽ
mutauit loci. Moxq ut uir dei
eius hodia humilit̾ declinauit.
hunc omp̃c ds t̾ribiliter ꝑcussit.
Nam cum p̃dictus p̾sbiter stanᷤ

Expanded text:
Venerabilis autem Pater contra vitam Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans
Abbreviated transcription (Latin):
bere laudabilem uitam nolebat.
Qui eiusdem inuidie tenebris ce¬
catus. adhoc usq ꝑductus est: ut
seruo om̃ipotentis dñi. infectum
ueneno panem. qͣsi ꝓost bñdictõ¬
ne tnͣsmitteret. Quem uir clĩ. cũ
gr̃arum actione suscepit. sed eum
que pestis lateret in pane. ñ latu¬
it. Ad horam uero refectionis illiꝰ.
ex uicina silua coruus uenire cõ¬
sueuerat: et panem de manu eiꝰ
acciꝑe. Qͥ cum more solito uenis¬
set. panem quem p̾sbit tnsmise¬
rat. uir di ante coruum ꝓiecit:
eiq precepit. dicens. In nõie ih̾u
xp̃idñi. tolle hunc panẽ ⁊ tali. eũ
in loco ꝓice. ubi a nullo hoĩe possit
inueniri. Tunc coruus aperto ore.
expansis alis. circa eundem panẽ
cepit discurrere. atq crocitare: ac
si aꝑte diceret. ce obedire se uelle.
ri ñ possit. Quem diu demoratꝰ.
qnͣdoq coruus momordit: leua¬
uit. oe recessit. Post trium u̾o ho¬
rarum spatium. abiecto pane
rediit: et de manu hominis dei.
annonam qͣm consueu̾at a ccep̃.

Expanded text:
bere laudabilem vitam nolebat. Qui ejusdem invidiae tenebris caecatus, ad hoc usque perductus est, ut servo omnipotentis Dei infectum veneno panem quasi pro benedictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum actione suscepit, sed eum quae pestis lateret in pane non latuit. Ad horam vero refectionis illius ex vicina silva corvus venire consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui cum more solito venisset, panem quem presbyter transmiserat, vir Dei ante corvum projecit, eique praecepit, dicens: In nomine Jesui tolle hunc panem, et tali eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, eniri non possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinam ⁊ dognia salutis au¬
diens. ⁊ nichil eẽ ydola quibus
seruiebat. quin magis demoĩa
qm deos ẽẽ cognoscens. scm̃ uero
sp̃m ⁊ uerba uitalia. in pauli do¬
ctrina euidentissime sentiens.
diuino lumine corde tactus. ei¬
dem paulo cessit. ⁊ abeo expetiit
quatinꝰ ꝓ illo ip̃ius l̃i quẽ pre¬
dicabat misccł̃iam deprecaret᷑.
ut illius cultor uerus. ⁊ suus
iter. cetus quidã cepit eum ob¬
secrationis uocib compellare.
mox uidentem. his est uerbi ᷤ af¬
fatus. uade inquiens ad dyoni¬
sium ⁊ dic ei. quia paulus seruuᷤ
ih̾u xp̃i ad te me misit. ut nemor
sponsionis tue. ad eum uenire ñ
differas: quo baptismũ salutis
accipiens. ab om̃ib possis absol¬
ui nexib delictoꝵ. Is aũt qui lu¬
men accepit. obedienter uerba iu¬
bentis impleuit: et ad dyonisiũ
ꝓperans. pauli uerba ꝑ ordinẽ nũ¬
tiauit. Byonisius uero electõnis

Expanded text:
doctrinam et dogma salutis audoctrinam et dogma salutis audiens, et nihil esse idola, quibus serviebat, quin magis daemonia quam deos esse cognoscens, sanctum vero Spiritum et verba vitalia in Pauli doctrina evidentissime sentiens, divino lumine corde tactus, eidem Paulo cessit, et ab illo expetiit, quatenus pro illo ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ut illius cultor verus et suus iter, caecus quidam coepit eum obsecrationis vocibus compellare. mox videntem his est verbis affatus: vade, inquiens ad Dionysium, et dic ei quia Paulus servus Jesu Christi ad te me misit, ut memor sponsionis tuae, ad eum venire non differas, quo baptismum salutis accipiens, ab omnibus possis absolvi nexibus delictorum. Is autem, qui lumen recepit, obedienter verba jubentis implevit, et ad Dionysium properans, Pauli ei verba per ordinem nuntiavit. Dionysius vero, electionis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ apd̃dm in celo conuersatõ¬
eius est. Et ait paulus. Illum
dm predico uobis. quẽ incogni¬
tum appellatis. Natus enĩm̃ex
maria uirgine. passus sub pon¬
tio pylato ꝓ salute humana.
mortuus resurrexit. celosq ascẽ¬
dens. sedet in dextera cli patris.
uerus deus ⁊ uerus homo. ꝑ qͦm
facta sunt om̃ia: et uenturꝰ est
in fine scl̃i. iudex om̃ium que ge¬
runtur. Qͥ notꝰ est iã ĩ uidea ds
⁊ magnum in isrł. et scm no¬
men eius. Quaꝓpter quẽ ĩcog¬
nitum usq nũc habuistis. in
egnoscite. quia ip̃e est d̃s solꝰ
⁊pret̾ eum ñ est alter. qui noᷤ
reduxit ad uitam: qui celum
et t̾ram. homies scilicet ⁊ ange¬
los. in unitate regni sui cõiun¬
xit. qui mortificat iustus. ⁊ ui¬
uificat pius: qui claudit ⁊ ne
trante. comm̃dando xp̃m ih̾m dl̃i
filium et cdm uerum eẽ. q̃ ami¬
ca curiositate athenienses ꝓpt̾
ipãm nouitatem offitiosissĩẽ
acceptabant. dyonisius ueram

Expanded text:
am apud Deum in coelo ejus conversatam apud Deum in coelo ejus conversatio est. Et ait Paulus: Illum Deum praedico vobis, quem incognitum appellatis. Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana mortuus, resurrexit, coelosque ascendens, sedet in dextera Dei Patris, verus Deus et verus homo, per quem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi judex omnium quae geruntur. Qui natus est in Judaea Deus, et magnum in Israel, et sanctum nomen ejus . Quapropter quem incognitum usque nunc habuistis, modo cognoscite, quia ipse est Deus solus, et praeter eum non est alter , qui nos reduxit ad vitam, qui coelum et terram, homines scilicet et angelos, in unitate regni sui conjunxit, qui mortificat justus et vivificat pius: qui claudit, et ntrante, commendando Christum Jesum Dei Filium et Deum verum esse, quae amica curiositate Athenienses, propter ipsam novitatem officiosissime acceptabant, Dionysius veram
Abbreviated transcription (Latin):
bili loco inseruiret. Cui respond̃
dyonisius. Deos quos coluerũt
pres nr̃i. quoꝵ uirtute ⁊ solercia
mat̾ terra continetur. hos colimꝰ
⁊ adoramus. Aras quas uides.
martis ⁊ herculis. mercurii ⁊ pͥa¬
pinomine ⁊ honore sa crate sunt.
Dum u̾o paulus singula alta¬
ria et simulacra falsoꝵ deoꝵ ꝑ
lustrasset. int̾ cet̾as aras reppit
altare unum. cui erat titulus
suꝑscriptꝰ. deo ignoto. Et conu̾¬
sus ad eum paulus. int̾rogauit
eum dicens. Qͥs est ille łs ig¬
notus: Ad quem dyonisius.
Adhuc inquit. non est ip̃e ds
demostratus int̾ deos. s est ĩcog¬
nitus nob̃: et scło fut᷑o uent᷑us.
Ip̃e est enim d̾s qui regnat᷑us ẽ. in celo ⁊ ĩ t̾ra.
et regnum ip̃ius ñ accipiet fi¬
nem. Subiungens itaq paulꝰ.
ait. Qͥd uob̃ uidetur: Homo
erit an sp̃c deoꝵ: Respondẽs dy¬
onisius. dixit. Uerus d̾s ⁊ uerꝰ
homo. et ip̃e renouaturus est mũ¬
dum. S adhuc ĩcognitus ẽ hõib.¬

Expanded text:
bili loco inserviret. Cui respondit bili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogavit illum dicens: Quis est ille Deus incognitus? Ad quem Dionysius: adhuc, inquit, non est ipse Deus demonstratus inter deos, sed est incognitus nobis, et saeculo futuro venturus. Ipse enim est Deus, qui regnaturus est in coelo et in terra, et regnum ejus non accipiet finem. Subjungens itaque Paulus ait: Quid vobis videtur? homo erit, an spiritus deorum? Respondens Dionysius, dixit: verus Deus et verus homo, et ipse renovaturus est mundum: s
Abbreviated transcription (Latin):
tonitus. ut om̃ium litt̾̃arum
disciplinis edoctus. dixit. H̾ nox
qͣm nr̃is ocl̃is nouam descendiͤ¬
se miramur. totius mũdiuerã
lucem aduenturam signauit.
atq dm humano geñ effulsis¬
se serena dignatione dictauit.
liciter rediit. arciq totius urbis
athene preerat. ⁊ curie ariopagi p̃¬
sidens. om̃ium negotioꝵ ciuiliũ
publice ⁊ priuatim. ut nobilior
nobilissimis moderamina dispo¬
nebat: atq int̾ primos primuˢ.
sophistica ⁊ syllogistica uniu̾sa¬
lium doctrinarum acumina. ⁊
strophas. infulatus toga phylo¬
sophica. ciuib atq undiq ad
id studium confluentib ꝓfun¬
debat. Hunc siquidẽ uatem. qui
olim paganis adhuc uiscerib.
tanti mysterii qd̃uentum erat qͣi
futurum ualuit reserare. ut pote
loci primatem. cum ariopagum
adisset. erectis ad uerbum om̃iũ
aurib. int̾rogare spetialit̾ cepit
paulus quid coleret:⁊ quib nu¬
minib in tam spetioso ⁊ uen̾a¬

Expanded text:
tonitus, ut omnium litterarum tonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. liciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus in tam spatioso et venera
Abbreviated transcription (Latin):
nienses ꝑmõti. quadã die pau¬
lum ad ariopagum duxissẽt.
ut ibi examen sua doctrina
accipet. adorsus ẽ dionisiũ.
qui ob plenitudinem diue
suꝑnoꝵ numinum scientie.
theosophus idest dm sapienᷤ.
et a regione urbis qͣsedule cõ¬
morabat᷑. ⁊ ĩnatus principabat᷑ ari¬
opagita qͣi genuino uocabło utebat᷑.
altissimo sanguine primi. et
magni dyonisii. ñ illius semele
uł deucalionis. s eius qui uitiͤ
inuentor apud athenas insig¬
nis est hĩtus. longissima ⁊ cla¬
cunctis pene artib copiose imbu¬
tus. crementi studio excitus. u¬
na cum appollophanio cõphilo¬
sopho suo. astrologice discipline
uoto. egyptiꝰ eliopolim tnͣsmigra¬
uit. Ubi simul cum eo degens.ꝙͣ
lute. inuidia iudeoꝵ cruci pepen¬
dit affixus. ⁊ sol sui dñi mortẽ
pauescens. lucis sue radios in te¬
q orbis climata tenebrarũ tex̃
caligine. earundẽ tenebrarũ sig¬
no antea inuiso ⁊ in audito at¬

Expanded text:
nienses permoti, quadam die Paunienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clacunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, qulute invidia Judaeorum cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in teque orbis climata tenebrarum obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito at