comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cantib Si enĩ ille rex ꝙ dñs. seruo
debitori decẽ miliũ talentorũ cã
facile dimi sit. quanto magis ser¬
ui conserius sius debent minora
dimutere: Quod ut manifestiꝰ
fiat: dicam sub exemplo. Siquis
nr̃m cõmiserit adulteriũ. homi¬
cidiũ. sacrilegiũ. maiora crmmina.
decẽ miliũ talentorũ rogantib di-¬
mitt ͥ nt᷑: si ꝙ. ip̃se dimittat minora
peccantib. Ei autẽ ob factã con¬
tumeliam simꝰ inplacabiles. ꝙ ꝓpt̃
amarũ uerbũ ꝑpeces habeamus
discordias. nõne nobis iudemͣ iecte
redigendi incarcerem. et sub ex¬
empło oꝑis nr̃i hoc agere ut ma¬
iorũ nobis debĩtorũ uenia non
cẽ milia calenta diabolũ int̾yre¬
tari: cuiꝰ uxorẽ &. filios uenin¬
datos ꝑseuerante illo in malitia.
insipientiã et malas cogitatio
pellari stulticiã. Sed quomodo
ei dimictat dñs decẽ milia ca-¬
lenta. et ille nobis conserius su¬
is centũ denarios ñ dimiserit.
nec ecclasticȩ int̾ pretationis

Expanded text:
 servo debitori decem millia talentorum tam facile dimisit, quanto magis servi conservis suis debent minora dimittere? Quod ut manifestius fiat, dicamus sub exemplo: Si quis nostrum commiserit adulterium, homicidium, sacrilegium, majora crimina decem millium talentorum, rogantibus dimittuntur, si et ipsi dimittant minora peccantibus. Sin autem ob factam contumeliam simul implacabiles, et propter amarum verbum perpetes habeamus discordias: nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem: et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non cem millia tari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationpellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
orare ꝙ non deficere docebãt.
ita conclusit. ut diceret ueni¬
ente iudice difficile fidẽ in ter¬
ra repperiendam. ne qͥ sibi forte
de suꝑuacua fidei cogitatione.
uel etiam confessione blandiren¬
cur: mox altera iuncta parabo¬
ba examinanda. seo oꝑa. Inter
quȩ nimirũ oꝑa: maxime reg¬
nat humilitas. Unde ꝙ supra
ꝯ fidem grano ssinapis minuto qͥdẽ
sed ex cor itricione flagranti. cõ¬
parare quasi exponendo subiun¬
xit. Cum feceritis omĩa que p̃cep¬
ta sunt: dicite serui inutiles sumꝰ.
Cui contͣ suꝑbi. cũ nequaquã omĩa.
s modicũ quid eorũ que p̃cepta st̃
faciant. non solũ mox le sua iusti¬
cia. p̃sumunt. s infirmos qͦsq des-¬
pitiunt. atq ideo quasi fide uacui.
cũ mrauerint non exaudiunt᷑. Duo
homines ascendert̃ incemplũ: ut
orarent: Unus phariseus: ꝙ alt̃

Expanded text:
re et non deficere docebat, ita conclusit, ut diceret, veniente judice, difficile fidem in terra reperiendam, ne quis sibi forte de supervacua fide, cognitione, vel etiam confessione blandiretur, mox altera juncta paraboba examinanda, sed opera. Inter quae nimirum opera maxime regnat humilitas. Unde et supra, cum fidem grano sinapis minuto quidem, sed ex contritione flagranti compararet, quasi exponendo subjunxit: Cum feceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus . Cui contra superbi, cum nequaquam omnia, sed modicum quid eorum quae praecepta sunt faciant, non solum mox de sua justitia praesumunt, sed et infirmos quosque despiciunt, atque ideo, quasi fide vacui, cum oraverint, non exaudiuntur. Duo homines ascenderunt in templum, ut orarent. Unus Pharisaeu
Abbreviated transcription (Latin):
ita nos non solũ pigͥtia sed et me-¬
liorum uirtutibꝰ nspectis humiliem᷑
apud se supplex ac submissus obse¬
cret. Ds omĩ potens miserere sup¬
plici tuo. qͥa non sũ sicut innume¬
ri serui tui. contemptu scłi subli-¬
mes. iusticiȩ merito głosi. castita-¬
tis laude angłici: uelut etiã mul¬
ti illorũ qͥ post flagitia publica pe
nidendo. cibi meruer̃t esse deuo¬
ti. Qui etiam siqͥd boni cuagrã
largiente fecero: qͦ fine hoc faciam.
qua ue id a te districtione penset᷑
ignoro.
In die sc̃i laurentii. lec

Expanded text:
ita nos non nostra solum pigritia, sed et meita nos non nostra solum pigritia, sed et meiorum virtutibus inspectis humiliemurapud se supplex ac submissus obsecret: Deus omnipotens, miserere supplici tuo, quia non sum sicut innumeri servi tui, contemptu saeculi sublimes, justitiae merito gloriosi, castitatis laude angelici, velut etiam multi illorum, nitendo tibi meruerunt esse devoti, qui etiam si quid boni tua gratia largiente fecero, quo fine haec faciam, quave a te districtione pensetur ignoro. IN NATALI SANCTI LAURENTII. LEC
Abbreviated transcription (Latin):
leuare sed percutiebat pectus suũ
dicens deus ꝓpiciꝰ esto mͥ peccatori.
Dico uobis descendit hic iustisicat᷑
in domũ suã ab illo. Quantã uieniȩ
fidutiam digne penitentib p̃bet:
quod publicanꝰ qui reatũ suȩ neqͥ¬
tie ꝑfecte cognouit. fleuit. confes¬
sus est. Et sinͣiustus ad templũ ue¬
nititunc iustificatꝰ acemplo redũt
legis extollit merita sua. Publiea¬
nus uͦ gentilis ẽ. qͥ longe a deo posit᷑.
confidet᷑ peccata sua. Quorũ unus suꝑ.¬
biendo recessit humiliat᷑: alt̾ appro¬
qͥ se exaltat humiliabit᷑: ꝙ. qͥ se humiliat
exaltabit᷑. Et de utroq populo p̃fato.
q. de omni superbo uel humi li recte
potest intelligi sicut illud qd̃ ꝙ alibi
legimꝰ. ante rnnã exaltat᷑ cor. et ante
de uerbis elati pharisei. quib
humiliari meruit possumꝰ exdi¬
uerso formã humilitatis qua sub¬
limem assumere. Ut sicut ille
consideratis.ꝙ. peiorũ uitiis ꝙ.
sius ututib est elatꝰ adruinã:

Expanded text:
ctus suum, dicens: Deus, propitius esto mihi peccatori. Amen dico vobis, descendit hic justificatus in domum suam ab illo. Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet quod publicanus qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, etsi injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit!legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus confitetur peccata sua: quorum unus superbiendo recessit humiliatus, altqui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Et de utroque populo praefato, et de omni superbo vel humili recte potest intelligi, sicut et illud quod alibi legimus: Ante ruinam exaltatur cor, et ante de verbis elati Pharisaei quibus humiliari meruit, possumus ex diverso formam humilitatis qua sublimemur assumere: ut sicut ille consideratis et pejorum vitiis et suis virtutibus est elatus ad ruinam,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iactant se habere quod nõ habẽt
aut despectis ceteris singularit̾ ui¬
deri appetunt. habere quod non ha¬
bent. Qua pharileus iste iactanciȩ
peste laborasse dep̃ hendit᷑ qͥ idcirco
de templo absq iustificatione descen-¬
dit.qͥa bonorũ operũ merita sibi
quasi singłarit̃ tribuens. oranti
publicano se p̃culit. Ieiunobis in
sabbato: decimas do om̃iũ que pos¬
sideo. Hierechiel ꝓpħa ostensis
sibi animalib celi scribit. Et totũ
corpꝰ plenũ oculis: in circuitu ip¬
sorũ quatuor. Corꝑa quippe ani-¬
maliũ. idcirco plena oculis descri¬
bunt᷑. qͥa scõrũ actio. ab omi parte
circũspecta est: bona desiderabi-¬
lit̃ ꝓuidens. mala sollert̃ cauens.
S ed nos dũ aliis reb indendimus:
fit ut alia negligamꝰ᷑. Et ubi ne-¬
gligim᷑ ibi ꝓculdubio oculũ non
habemꝰ. Nam ecce phariseus ad exi-¬
bendam abstinentiã. ad inpendendã
miscdiam. ad referendas deo gr̃as ocłm
habuerat : sed ad humilitatis gr̃ãm

Expanded text:
ctant se habere, quod non habent, aut, despectis caeteris, singulariter videri appetunt habere quod habent. Qua Pharisaeus istae jactantiae peste laborasse deprehenditur, qui idcirco de templo absque justificatione descendit, quia bonorum operum merita sibi, quasi singulariter tribuens, oranti publicano se praetulit. Jejuno bis in Sabbato, decimas do omnium quae possideo. Ezechiel prosibi coeli animalibus scribit: Et totum corpus plenum oculis, in circuitu ipsorum quatuor . Corpora quippe animalium idcirco plena oculis describuntur, quia sanctorum actio ab omni parte circumspecta est, bona desiderabiliter providens, mala solerter cavens. Sed nos saepe dum aliis rebus intendimus, fit ut alia negligamus; et ubi negligimus, ibi procul dubio oculum non habemus. Nam ecce Pharisaeus ad exhibendam abstinentiam, ad impendendam misericordiam, ad referendas Deo gratias oculum habuerat, sed ad humilitatis custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
eccłẽ menbra ꝑtinet: de quib supra
dicit᷑. Ds̃ autẽ non faciet iundictã
electorũ suorũ clamantiũ ad se.
Phariseus aut̃ merita iactans.
ad eos ꝑtinet de qͥb derribilis in
conclisione sententia subdit᷑.
Ueruntam̃ filius hominis ue¬
niens putas inueniet fidẽ interra:
Phariseus stans: hec apud ora-¬

Expanded text:
e membra pertinet, de quibus supra dicitur, Deus autem faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se. Pharisaeus autem merita jactans, ad ea, de quibus terribilis in conclusione sententia subditur, verumtamen filius hominis veniens putas inveniet fidem in terra? Pharisaeus stans, haec apud
Abbreviated transcription (Latin):
lia ministrantẽ. reꝓbatũ potuis
quã honoratũ uidemꝰ. Wyt qͥd gͦ
alibi querimꝰ. qͥd sit ministrare
xp̃o .ꝙ. non potiꝰ in istis ipsis uer¬
bis agnoscimꝰ: Cũ enĩ dixit. si
qͥs mͥ mnistrat me sequat᷑. hoc
incelligi uoluit. ac si diceret si qͥs
me non seqͥtͣ. non mͥ ministrat.
ñ suas. Siciitalibi scriptũ est. Qui
se dicit in xp̃o manere. debet sicure
ille ambulauit & ipse ambulare.¬
Debet etiam si porrigit esurienti
quã opus bonũ. nesciente sinistra
quid faciat dextera: idest ut alie¬
necͣ intentio cupiditatis ab opere
caritatis. Qui sic ministrat. xp̃o
ministrat: recteq illi dicetur.
Quod uni ex minimis meis fecistis:
mͥ fecistiͭ. Nec ea tantũ que admi¬
sediam ꝑtinent corꝑalem. sed omiã

Expanded text:
lia ministrantem, reprobatum potius quam honoratum videmus. Utquid ergo alibi quaerimus quid sit ministrare Christo, et non potius in istis ipsis verbis agnoscimus? Cum enim dixit, Si quis mihi ministrat, me sequatur; hoc intelligi voluit, ac si diceret, Si quis me non sequitur, non mihi ministrat. non suas, sicut alibi scriptum est: Qui se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare. Etiamsi porrigit esurienti nisi opus bonum, nesciente sinistra quid faciat dextra, id est ut alienetur intentio cupiditatis ab opere charitaministrat, recteque illi dicetur: Cum uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Nec ea tantum quae ad misericordiam pertinent corporalem, sed omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ enĩ. Et qui odit animã suã
in hoc mundo: in uitã et̃nam
custodit eam. Ergo qd̾ supͣ dic¬
tũ ẽ. qͥ amat sub indelligit᷑ in hoc
mundo: ipse itaq ꝑdet. Qui au
tẽ utiq in hoc mundo odit: inui¬
cã eternã custodit eam ipse. Mag¬
na& mira sententia. quẽ admodũ

Expanded text:
ita. Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Ergo quod supra dictum est, qui amat subintelligitur in hoc mundo, ipse itaque perdet. Qui autem odit utique in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Magna et mira sent
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ bene erit sine illo. aut qͣdo
esse male poterit cũ illo: au¬
di euidentius. Di qͥs mͥ ministra¬
uerit. honori ficabit eũ pat̃ ms.
Quo honore. nisi ut sit cũ filio
eiꝰ : Quodem̃ suꝑuis ait. ubi ego
sũ. illic ꝙ minister m̃s erit. hoc
incelligit᷑ exposuisse cum dicit.
honorificabit eũ pat̾ m̃s. Nam
quẽ maiorẽ honorẽ acciꝑe poterit
adoptatus. quã ut sit. ubi siͣt uni¬
ti. sed consociat᷑ et̾nicati: Quid
us debemꝰ inquirere. Si enĩ hoc
putauerimꝰ ẽẽ xp̃o ministrare.
ea que sunt corꝑi necessaria pre¬
parare. aut cenanti cybũ coquere.
uel apponere: uel poculũ dare:
pocũq miscere: Fecert̃ hoc illi
qui potuert̃ illũ in corpore ha-¬
bere p̃sentẽ. sicut marthaq ma¬
ria quandoꝙ. latarus unꝰ erat ex
recunbentib. s eo mͦ xp̃o etiam
iudas ꝑditꝰ ministrauit. Nam ꝙ.
loculos ipse habebat.q. quamus er
eis que mictebant᷑ sceleratissime

Expanded text:
enim bene erit sine illo, aut quando enim bene erit sine illo, aut quando esse male poterit cum illo? Audi evidentius. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait, Ubi ego sum, illic et minister meus erit; hoc intelligitur exposuisse cum dicit, honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, quam ut sit ubi est Uniti, sed consociatus aeternitati? Quid us debemus inquirere. Si enim hoc putaverimus esse Christo ministrare, ea quae sunt corpori necessaria praeparare, aut coenanti cibum coquere vel apponere, vel poculum dare, potumque miscere, fecerunt hoc illi qui potuerunt eum in corpore habere praesentem, sicut Martha et Maria, quando et Lazarus unus erat ex recumbentibus. Sed eo modo Christo etiam Judas perditus ministravit; nam et loculos ipse habebat: et quamvis ex eis quae mittebantur sceleratissime
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dixit : significans qua morde
clarificaturus erat dm̃. Cum
esses iunior cingebas te ꝙ ambu
labas ubi uolebas: cum aut̃ senu¬
eris. alter cinget de.ꝙ. feret qͦ tu
non uis. Wbi satis exp̃ssit non
ascipso sed ab alio debere occidi:
qͥ uestigia seqͥtur xp̃i. Cũ gͦ cau¬
se articulus uenerit. ut hec con¬
ditio p̃ponat᷑. aut faciendũ esse
contra dei p̃ceptũ. aut ex hac
uita emigrandũ. quorũ duoꝵ
homo cogat᷑ alterũ eligere.
cõminante mortẽ ꝑsecudore: ibi
eligat dei dilector. mori quam
offense iuuere. ibi oderit in hoc
mundo animã suã. ut in uitã
eternã custocliat eam. Siqͥs
mͥ ministrat: me sequatur.
Quid ẽ. me sequat᷑. nisi me imi¬
est. ut ait apis petrus. relinquens
nobis exemplũ. ut sequamͣ uesti¬
gia eiꝰ. Ecce quod dictũ ẽ. siqͥs
mnͥ ministrat. me sequat᷑. Quo
fructu: Qua mercede: Quo
illic et minuster meus erit. Gratis
ametur et operis qͦ ministrat᷑
illi precium sit esse cũ illo. Ubi

Expanded text:
qua morte glorificaturus erat Deum: Cum esses junior, cingebas te, et ibas quo volebas; cum autem senueris, alter te cinget, et feret quo tu non vis . Ubi satis expressit, non a seipso, sed ab alio debere occidi, qui vestigia sequitur Christi. Cum ergo causae articulus venerit, ut haec conditio proponatur, aut faciendum esse contra Dei praeceptum, aut ex hac vita emigrandum, quorum duorum homo cogatur alterum eligere, comminante mortem persecutore; ibi eligat Deo dilecto emori, quam offenso vivere: ibi oderit in hoc mundo animam suam, ut in vitam aeternam custodiat eam. 11. Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quid eostolus Petrus, « relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . » Ecce quod dictum est, si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu? qua mercede? quo illic et minister meus erit. Gratis ametur, ut operis quo ministratur illi pretium sit esse cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ sua m̃bra dicturus ẽ. Cũ pro
istis fecisti: ꝓme fecisti. De tali qͥppe
oꝑe etiam ministrũ se facere qr
appellare dignatꝰ ẽ ubiait. Sicut
filius hominis non uenit ministra¬
ri sed ministrare:ꝙ. aniniã suã po-¬
nere ꝓmultis. Hinc gͦ est uns¬
qͥsq minister xp̃i. unde ꝙ minister
norificabit pat̾ eiꝰ honore magno
illo. ut sit cũ silio eiꝰ: nec unquã
deficiat felicitas eiꝰ. Cũ gͦ audistis
minister m̃s erit illic. nolite tan¬

Expanded text:
propter sua membra dicturus est: Cum pro istis fecisti, pro me fecisti. De tali quippe opere etiam se ministrum facere et appellare dignatus est, ubi ait: Sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et animam suam ponere pro multis . Hinc est quisque minister Christi unde est minister norificabit Pater ejus honore illo magno, ut sit cum Filio ejus, nec unquam deficiat felicitas ejus. Cum ergo audistis, minister meus erit, nolite tan
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑeat: odiũ ne ꝑeat. Si male
amaueris: cumc odistiꝰ Tune odisti:
stbene amaueris. Felices qͥ odert̃
custodiendo: ne ꝑdant aman¬
do. Sed uide ne tibi subrepat.
ut ce ipsũ uelis interimere: sic
intelligendo qd̃ debes odisse in
hoc mundo animã cuã. Hinc emĩ
qͥdã maligni atq ꝑuersiꝙ. inse
met ipsis crudelior es & scele¬
collidunt .ꝙ. ꝑeunt. Hoc ap̃e ñ¬
docuit. immo etiam diabolo p̃ci¬
ƿitium suggerenti. redi retro in

Expanded text:
 Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Sed vide ne tibi subrepat ut teipsum velis interimere, sic intelligendo quod debes odisse in hoc mundo animam tuam. Hinc enim quidam maligni atque perversi, et in seipsis crudeliores et scelecollidunt, et pereunt. Hoc docuit, imo etiam diabolo praecipitium suggerenti respon
Abbreviated transcription (Latin):
sa. Ideo hic autẽ frat̃ subaudien¬
dus est : qͥa deiimico postea dici¬
tͣ qͦmͦ etiam ipse tractandus est
maiore iusticia. Deinde hic seqͥ¬
tur. Si gͦ obtuleris mimꝰ tuũ
ad altare.ꝙ. ibi recordatꝰ fueris.
qd̾ fr̃ tuis habet aliqͥd aduersũ

Expanded text:
sa. Ideo autem hic frater subaudiensa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam ipse tractandus sit majore justitia. CAPUT X.--26. Deinde hic sequitur: Si ergo obtuleris munus tuum ad altare, et illic recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adve
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ iusticiam phariseorũ.&. istã
maiorẽ que in regnũ celorũ intro¬
ducit : qd cũ sit grauiꝰ occidere.
quã uerbo irrogare conuitiũ. ubi
occisio reũ facit iuditio. Hic
aut̃ ira facit reũ uditio. qd̃
triũ illorũ peccatorũ leuissi-¬
mũ ẽ: qͥa illic questionẽ homici¬
duĩ int̾ se hommnes agitant:
hic autẽ omĩa diuino iuditio
dimittunt᷑. ubi finis dãpnato¬
rũ est iehenna ignis. Quisqͥs
uel supplitio in maioꝵe iusticia
Sane in trib istis differentiis.
subauditio uerborũ intuenda
est. Habet enĩ ista sententia.¬
pͥma omĩa uerba necessaria. ut
suo sine causa reus erit iuditio.
In scd̃a uͦ cum ait. qͥaucẽ dixerit
fratri suo racha subaudit᷑ sine
causa. et ita iungit᷑ reus erit
consilio. Iam in t̾cia ubi ait. qͥ
autẽ d̾ ixerit fatuȩ. duo subaudi¬
unt᷑.ꝙ. fr̃i suo.ꝙ. sine causa. hoc
est. unde defendit᷑. qd̃ apłs gala-¬
thas uocat stultos quos etiam no¬
minat : nonenĩ id facit sine cau¬

Expanded text:
Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis re supplicio in majore justitia 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod Apostolus Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine cau
Abbreviated transcription (Latin):
nobis est assumenda de uotio.
ut ieiuniũ quod ex apłica scã
traditione sub sequitur. sancta¬
obseruantia celebremus. quia
dei numerandum est. quod no¬
bis ad uersus illecebras huius mun¬
di contraq insidias diaboli
ieiuni orum sunt collata benefi¬
cia: quibus omnes temptationes

Expanded text:
enda devotio, ut jejunium quod ex apostolica traditione subsequitur celebremus, quia itus dona numerandum est, quod nobis adversum illecebras carnis et insidias diaboli jejuniorum sunt collata praesidia, quibus omnes tentationes
Abbreviated transcription (Latin):
clẽ. ut sacerdotes illiꝰ his quos ꝑcipi¬
endis baptismi sacram̃tis p̃ꝑarant.
pͥus int̾ cetera consecrationis ex ordia.
de saliua oris sui nares tangant.¬
& aures: dicentes effeta. ꝑ saluiam
qͥdẽ oris sui: gustũ qͦ mnitiandi sunt.
naciis. solũ xpi semꝑ amplectm.¬
sumꝰ doan omĩ loco. Et ut memi¬
neruit se uixta exemplũ beati iob.
donec suꝑest alitꝰ in eis. ꝙ sp̃s dei
in narib eorũ. ñ loqͥ miqͥtatẽ la¬
biis : nec lingua mendatiũ medi¬
tari debere. Porro ꝑtactũ au¬
riũ. ut relicto auditu lingue ne¬
quã. audiant uerba xp̃iꝙ faciant
ea: similes uiro prudenti. qͥ edifica¬
uit domũ suã supͣ petrã. Et unꝰ

Expanded text:
clesiae, ut sacerdotes illius his quos percipiendis baptismi sacramentis praeparant, prius inter caetera consecrationis exordia, de saliva oris sui nares tangant et aures, dicentes: Effeta. Per salivam quidem oris sui gustum, quo initiandi sunt, noxiis, solum Christi semper amplectsumus Deo in omni loco . Et ut meminerit se juxta exemplum beati Job, donec superest halitus in eo et spiritus Dei in naribus ejus, non loqui iniquitatem labiis, nec lingua mendacium meditari debere. Porro per tactum aurium, ut relicto auditu linguae nequam, audiat verba Christi, et faciat ea: similis vero prudenti, qui aedificavit domum suam supra pe
Abbreviated transcription (Latin):
nullo labore qiesitis alen-¬
da fructib. Ad heo quã
xp̃e tribuuit. in ce lorum
est arce uita ꝑhennis. non
mortalis. ut possit in ea
homo non mori. si se
a peccati seductione cautus
seruaret. Secunda uͦ ita
fiet inmortalis. ut non¬
possit in ea homo mori. non
ulla peccati pulsantis sedue¬
tione dempcari. Bene autem
sp̃s reconciliator in columba
quȩ mulcum simpler ẽ auis
apparuit. ut et suȩ uideliced
nature sinplicitatem ꝑ huiꝰ
spẽm animalis o stenderet:
Sp̃s enim sanctus discipli¬
ne esfugiet fictum. et eum
in quem descendit mansue
q doceret mundo esse fu-¬
turum. simul et omnes
qui sua gr̃a essent reno¬
cordes admoneret ingredi.
iuxta quod scriptum est.
Sentice de domino in bo¬
nitate: et in simplicitate
cordis querite illum: qm̃
in maliuolam animã non

Expanded text:
nullo labore quaesitis alennullo labore quaesitis alenda fructibus: at haec quam Christus tribuit in coelorum est arce vita perennis non mortalis, ut posset in ea homo non mori, si se a peccati seductione cautus servaret; secunda vero ita fiet immortalis, ut nonpossit in ea homo mori, nec ulla peccati pulsantis seductione tentari. Bene autem Spiritus reconciliator in columba, quae multum simplex est avis, apparuit, ut et suae videlicet naturae simplicitatem per hujus speciem animalis ostenderet. Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, ut eum in quem descendit mansuetque doceret mundo esse futurum; simul et omnes qui sua gratia essent renocordes admoneret ingredi, juxta quod scriptum est: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite illum. Quoniam in malevolam animam non
Abbreviated transcription (Latin):
regni celestis amisit. feds̃
adam ab spũ sancto per
columbam glorificatus.
eiꝰdem regni limina rese-¬
rauit: flammã q uibran-¬
tem qua ingressum para¬
disi expulso adam primo.
cerub custos inter clisit.
Secundus adam hodierna
die. ꝑ aquam lauacri re¬
nascentis. ex tingui debe-¬
re monstrauit. ut unde
ille cum sua coniuge ab
hoste uictus exiit: ibi iste
cum sanctorum eccła. spon-¬
sa uideliced sua. de hoste
uictor rediret: Immo po¬
tiora redemptis a peccato iui-¬
te in mortalis munera. pa¬
cer futiiri scłi. pͥnceps pa¬
cis donaret: Quam p̃sen-¬
tis nr̃i seculi pater. princeps
discordie uenundatus sub
peccato. sua cum sty rpe ꝑ-¬
didit. Quia ni mirum ui¬
ta illa beatissima quam de¬
seruit adam. quamus in-¬
comparabili luce. et pace
sublimis. ab omni culparũ
stimulantiũ nube ferena.
crebra dei et angłor um
fuerit uisione et allo qu-¬
tione glorifica. interre ca-¬
men huiꝰ erat locis consti-¬
tuta derrenis: quamius

Expanded text:
regni coelestis amisit. Secundus regni coelestis amisit. Secundus Adam a Spiritu sancto per columbam glorificatus, ejusdem regni lumina reseravit, flammamque vibrantem, qua ingressum paradisi, expulso Adam primo, Cherub custos interclusit. Secundus Adam hodierna die per aquam lavacri renascentis exstingui debere monstravit, ut unde ille cum sua conjuge ab hoste victus exiit, ibi iste cum sanctorum Ecclesia, sponsa videlicet sua, de hoste victor rediret, imo potiora redemptis a peccato vitae immortalis munera pater futuri saeculi princeps pacis donaret, quae praesentis nostri saeculi pater princeps discordiae venundatus sub peccato sua cum stirpe perdidit; quia nimirum vita illa beatissima, quam deseruit Adam, quamvis incomparabili luce et pace sublimis ab omnium curarum stimulantium nube serena crebra Dei et angelorum fuerit visione et allocutione glorificata, in terrae tamen hujus erat locis constituta terrenis, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
confestim ascendit de aqua:
et ecce aꝑti sunt celi. et udit
spm̃ dei descendentem sicut
columbam. et uenientẽ suꝑ
se. Et hoc ad impletionem
omnis iusticiȩ ꝑtinet. quod
bapcizato domino. aꝑti sunt
ei celi. et spritꝰ dei descendit
suꝑ eũuthinc nimirũ fides
nr̃a confirmetui: ac ꝑ mẏ ste¬
rium sacri baptismatis ape¬
riri nobis introitum patriȩ
damꝰ ministrari. Numquid enĩ
credi de sec domino cunc pͥ¬
mum celestia patiusse se¬
creta. cum recta fides hal¬
beat. non minus cempore
quo cũ hominib conuer¬
satus est. quam post et añ¬
et sedem tenuisse celestem.
no quando baptitatus ẽ.
sp̃s scĩ dona ꝑcẽpit. qui
pͥma conceptione. spu sancto
plenꝰ semꝑ existit: Nobis.
braca mysteria: Siua enim
nobis dominuis sacroscõ
sui corꝑis intinctu. bapcis¬
mi lauacrum dedicauit.
nobis quoq post acceptũ
baptisma. celi aditum pa-
uit. Et con grua muldaĩ
distantia. quia pͥmus adam¬
ab in mundo spiritu derep¬
tus ꝑ serpentem. gaudia

Expanded text:
dit de aqua: et ecce aperti sunt ei coeli, et vidit Spiritum Dei descendentem sicut columbam, et venientem super se. Et hoc ad impletionem omnis justitiae pertinet quod baptizato Domino aperti sunt ei coeli, et Spiritus descendit super eum, ut hinc nimirum fides nostra confirmetur, per mysterium sacri baptismatis aperiri nobis introitum patriae atia ministrari. Numquid enim credi decet Domino tunc primum coelestia patuisse secreta, cum recta fides habeat non minus tempore quo cum hominibus conversatus est, quam et post et anet sedem tenuisse coelestem? no, quando baptizatus est, Spiritus sancti dona percepit qui prima conceptione Spiritu sancto plenus semper exstitit? Nobis brata mysteria. Quia enim nobis Dominus sacrosancto sui corporis intinctu baptismi lavacrum dedicavit, nobis quoque post acceptum baptisma coeli aditum patevit. Et congrua multum distantia, quia pab immundo spiritu deceptus per serpentem gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
te spũ incipit ẽẽ qd̾ ñ erat: ita ut ill¬
deles nesciant unde ueniat aut qͦ uadat.
Idest qͥa a gr̃a regenerationis uentt in ad¬
optionem filiorum dei. et uadit
in perceptionem regni celestis.
Querente autenr adhuc
nichodemo quomͦ possent
hec fieri: subiungit dñs di¬
cens. Tues magister in ifrahel
ꝙ hec ignoras: Non quasi
insulcare uolens ei quia ma¬
gister uocetur. cum sit ignarꝰ
sacramentorum celestrum. sed
ad humilitatis illum uiam
ꝓuocans: sine qua ianua ce

Expanded text:
nte spiritu incipit esse quod non erat; ita ut infinte spiritu incipit esse quod non erat; ita ut infideles nesciant unde veniat, et quo vadat; id est, quia per gratiam regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et vadit in perceptionem regni coelestis. Quaerente autem adhuc Nicodemo quomodo possint haec fieri, subjungit Dominus, dicens: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Non quasi insultare volens ei qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua c
Abbreviated transcription (Latin):
spus ẽ. qͥa qͥ ex aqua .o. spũ rege¬
neratur inuisibilit̾. in nouũ
efficit᷑ spiritalis. Qui i deo
recte non solum sꝑitalis sed
substantia sp̃s inuisibilis
est nostris aspectib ita. is qͥ ꝑ
grãm dei renouatur. inuisibi¬
lit̃ fit sꝑitalis et dei filius: cum
uisibiliter omnib caro. et fili¬
us hominis appareat. Sequit᷑.
Non mireris quia tibi chyer
oportet uos nasci denuo. Sp̃s ubi
uult spirat.&. uocẽ eiꝰ audis: sed
nescis unde ueniatꝰ. ꝙͣ. qͦ uadat. Sic
est om̃is: qͥ natus ẽ ex sp̃u. Sp̃s
ubi uult spirat: qͥa ipse habet
in potestate. cuiꝰ cor grã sue
uisitationis in lustret. Et uo¬
cẽ eiꝰ audis. cũ te p̃sente loqui¬
tur is qͥ spũ sco repletus ẽ.
sed non scis unde ueniat. ꝙ qͦ
uadat. quia etiam si te p̃sen¬
te quẽpiam sp̃s ad horã in ple-¬
uerit non potes uidere qͦmͦ eũ
intrauerit. uel qͦmͦ redierit: qͥa na
tura ẽ inuisibilis. Sic ẽ om̃is: qͥ na¬
tus ẽ ex spũ. Ipse enĩ inuisibilit̃ aga¬

Expanded text:
itus est: quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum spiritualis, substantia spiritus invisibilis est nostris aspectibus, ita is qui per gratiam Dei renovatur invisibiliter, fit spiritualis et Dei filius, cum visibiliter omnibus caro et Filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi, Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis: snescis unde veniat, et quo vadat. Sic est omnis, qui natus est ex spiritu. Spiritus ubi vult spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis, cum te praesente loquitur is, qui Spiritu sancto repletus est. Sed nescis unde veniat, et quo vadat, quia etiam, si te praesente quempiam spiritus ad horam impleverit, non potes videre quomodo intraverit, vel quomodo rediemnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter age
Abbreviated transcription (Latin):
lis insipientium. talis ui
detur exir̃e de fonte. qualis
intrauit. totum q ludus
quod agitur.Snde infi¬
ne uidentes gloriam sancto¬
rũ: dicent gemences in
tormentis. Hu sunt quos
aliquando habuimus in de¬
risum: et in similitudinẽ
in properii. Quomͦ ergo
conputati sunt inter filios

Expanded text:
lis insipientium videtur lis insipientium videtur talis exire de fonte, qualis intravit, totumque ludus esse quod agitur. Unde in finem videntes gloriam sancto, dicent gementes in tormentis: Hi sunt, quos aliquando habuimus in derisum, et in similitudinem improperii. Quomodo ergo computati sunt inter filios
Abbreviated transcription (Latin):
dum. sub sequenter exponens.
prorsusq a carnali distinguens:
ait. Quod natum est ex car¬
ne caro est : et quod natũ
est ex spiritu. spiritus est.
Natura sp̃s inuisibilis.
carnis ẽ iusibilis: atq ideo carna¬
lis generadio iusibilit̃ administrat᷑.
S isibilibus incrementis
qui in carne nascitur. per eta¬
cum momenta proficit: spi-¬
ritalis autem generatio tota
inuisibilit̾ agitur. Nam ui¬
in fondem descendere. uidetur
aquis intingui. uidetur de
aquis ascendere: quid audem
illo in lauacro regenerationis
egerit. minime potest uide
nouit. quia peccator. in fon-¬
tem descendit: sed purifi-¬
catus a scendit. filus mor¬
tis descendit: sed filius resur-¬
rectionis ascendit. filius pre¬
uaricationis descendit: sed
filius reconciliationis ascen¬
dit. filius ire descendit: sed
filius misericordie ascendit.
filius diaboli descendit: sed
filius dei ascendit. Sola
hec ecelesia mater. que ge-¬
Unerat nouit : ceterum ocu¬

Expanded text:
dum subsequenter exponens, dum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens ait: Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. Natura spiritus invisibilis, carnis est visibilis; atque ideo carnalis generatio visibiliter administratur visibilibus incrementis. Qui in carne nascitur, per aetatum momenta proficit: spiritalis autem generatio tota invisibiliter agitur. Nam viin fontem descendere, videtur aquis intingui, videtur de aquis ascendere; qui autem in illo lavacrum regenerationis egerit, minime potest vidernovit, quia peccator in fontem descendit, sed purificatus ascendit. Filius mortis descendit, sed filius resurrectionis ascendit. Filius praevaricationis descendit, sed filius reconciliationis ascendit. Filius irae descendit, sed filius misericordiae ascendit. Filius diaboli descendit, sed filius Dei ascendit. Sola hoc Ecclesia mater, quae generat, novit. Caeterum ocu
Abbreviated transcription (Latin):
posset iterari. uel quo ordine re¬
generatio posset inpleri que¬
rebat. ne huius expers rema-¬
nendo. uitȩ cȩlestis particeps esse
nequiret. Notandum autem
quia quod de carnali dixit.
hoc etiam de spiritali est ge¬
neratione sentiendum: nequa¬
quam uideliced eam postquã
semel expleta fuerit posse repe¬
Tt. Siue enim herecicus. si¬
ue scismaticus. siue facinoro¬
sus quisq in confessione sancte
trinitatis baptizet. non ua¬
let ille qui ita baptizatus
est. a bonis catholicis rebapti¬
tari: ne confessio uel inuoca¬
tio tanti nominis uideatur
ad nullart. Et quia nichode¬
mus ad primam domini res¬
ponsionem sollicitus quo mͦ
sit intelligenda. diligenter
inquirit. meretur iam ple¬
nius instrui: et quia secunda
natiuitas non carnalis sit. sed
spiritalis audire. Respondit
namq illi ihesus. A men am̃
dico tibi. nisi quis renatus
fuerit ex aqua et spiritu sc̃õ:
non potest introire in regnũ
dei. Cui us natiuitatis mo¬

Expanded text:
posset iterari, vel quo ordine reposset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive scismaticus sive facinorosus quisque in confessione sanctę trinitatis baptizet, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, / ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur adnullari, quia imus ad primam Domini responsionem sollicitus quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire. Respondit namque Jesus: Amen amen dico tibi: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest iDei. Cujus nativitatis mo
Abbreviated transcription (Latin):
princeps iudeorum uenit
ad iħm nocte. cupiens secreta
eius allocutione plenius dis¬
cere misteria ficdei: cuius
aꝑta ostensione signorum.
aliquãtenus iam rucdimen-
ca ꝑceperat. Qui qm̃ pru-¬
cdencer ea que ab illo fieri¬
sub limicer ea que ab illo
querebat inuestigare pro¬
meruit. Rabbi inquit sci¬
mus. quia a deo uenisti ma-¬
gister. Nemo enim pocest
hec signa facere que cu fa-¬
cis: nsi fuerit deus cum
eo. Adeo igitur iħm ue¬
ni̾sse aed magisterium ce¬
leste mundo adhibendũ
confessus est : deum cum illo
tibis intellexit. nec dum
camen ipsum deum. efse
cognouit. Sed quia quẽ
magistrum nouerat ueri¬
tatis studiose docendus
adiit: merito ad agnitionẽ
diuinitatis eius. perfecte
doctus subiit. Merido¬
Merito
utriusq natiuitatis eius
diuine sciliced. et humanȩ
sed & passionis atq ascensi¬
onif ipsius archana ꝑcepit.¬

Expanded text:
icet Judaeorum, venit ad Jesum nocte, cupiens secreta ejus allocutione, plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum, aliquatenus jam rudimenta perceperat, qui quoniam prudenter ea quae ab illo quaersublimiter ea quae ab illo quaerebat investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister. Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum venisse ad magisterium coeleste mundo adhibendum confessus est, Deum cum illo tibus intellexit, necdum tamen ipsum Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus adiit, merito ad agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius arcana
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. coniugatȩ. multi pacres ma-¬
tresq familias ministrandes
xp̃o. etiã animas suas in eiꝰ
martyrio posuert̃.ꝙ. honori¬
ficante patre coronas gloriosis¬
simas receperunt.

Expanded text:
et conjugatae, multi patres matresque familias, ministrantes Christo, etiam animas suas in ejus martyrio posuerunt, et honorificante Patre coronas gloriosissimas receperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nam non potest eicere. nichil
contra dnm quod dicerent inue¬
nire potuerunt. Si autẽ po¬
cest. mulcomagis sibi ꝓspi¬
tiant. et recedant de regno
eius: quod aduersum se diui¬
sum. stare non potest. In quo
existiment. adtendant quod
se quitur. Si audẽ ego in beel¬
zebub eicio demonia. filii ur̃i
in quo eiciunt.Ideo ipsi iudi¬
ignobilia et contemptibilia hu¬
ius mundi. in quib non artifi¬
si cestes mei: iudices urĩ erunt.
Alicer. Filios iudeorũ exorcis¬
tas gentis illius. ex more signi¬
ficat. qui adͥuocationẽ dei ei¬
ciebant demones: et coartat
eos inderrogatione prudenti.
ut confiteant᷑ sp̃s scĩ esse opꝰ.
Quod si expulsio inquid de¬
monũ in filus ur̃is. deo non
de monibus deputatur. qua¬
re inme idem opus. non
eandẽ habeañt causam.
Ergo ipsi iudices urĩ erunt.
Non potestate sed conparati-¬
one : dum illi expulsionẽ
demonũ deo assignant. uos
beelxebub pͥncipi demoniorum.
Porrosi indigito dei eicio cle¬

Expanded text:
nam non potest ejicere, nihil nam non potest ejicere, nihil contra Dominum quod dicerent, invenire potuerunt. Si autem potest, multo magis sibi prospiciant et recedant de regno ejus, quod adversum se divisum stare non potest. In quo existiment, attendant quod sequitur. Si autem ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judiignobilia et contemptibilia hujus mundi, in quibus non artifisi testes mei, judices erunt vestri. Aliter: Filios Judaeorum, exorcistas gentis illius ex more significat, qui ad invocationem ejiciebant daemones. Et coarctat eos interrogatione prudenti, ut confiteantur Spiritus sancti esse opus. Quod si expulsio inquit daemonum in filiis vestris, Deo, non daemonibus deputatur, quare in me idem opus non eamdem habeat causam? Ergo ipsi vestri judices erunt, non potestate, sed comparatione, dum illi expulsionem daemonum Deo assignant, vos Beelzebub principi daemoniorum. Porro si in digito Dei ejicio dae
Abbreviated transcription (Latin):
aut grãs egert̃. Qd̃ enĩdicit eos
dm̃ cognouisse. ostendit qͥdẽ alepͥ¬
fuisse mundatos: s tam̃ statĩ ac¬
cusat ingratos. Gt ait illi.Siuge
uade dͥa fides tua de saluũ fecit.
Qui deuotꝰ ante dnm̃ cecidit. sur¬
gere ꝙ. ire p̃cipit᷑. qͥa qͥ infirmitatẽ¬
suã subtilit̃ cognoscens: humilit̃
iacet ꝑ diumi uerbi consolationẽ
surgere ad fortia oꝑa.q. crescentib
cotidie meritis ad ꝑfectiora passim
ꝓsicere iuibet᷑. Si aut̃ fides saluũ
fecit cũ quẽ ad agendas saluatori

Expanded text:
as egerunt . Quod enim dicit eos Deum cognovisse, ostendit quidem a lepra mundatos, sed tamen statim accusat ingratos. Et ait illi, surge, vade, quia fides tua te salvum fecit. Qui devotus ante Deum cecidit, surgere et ire praecipitur, quia qui infirmitatem subtiliter cognoscens, humiliter jacet, per divini verbi consolationem surgere ad fortia opera, et crescentibus quotidie meritis, ad perfectiora passim proficere jubetur. Si autem fides salvum fecit eum quem ad agendas Salvatori
Abbreviated transcription (Latin):
numeri regula custodiat᷑. Nouẽ
itaq indigent uno. ut quadam
unitatis forma coagulent᷑ : ꝙ de¬
cẽ sunt. Unũ aut̃ non eis indi-¬
get: ut custodiat unicatẽ. Quã-¬
obrẽ sic. ut unꝰ ille qͥ grãs egit
unice eccłȩ significatione appro¬
batꝰ atq laudatꝰ ẽ : ita illi nouẽ qͥ
grãs ñ egert̃ reꝑbi effecti. a consor.¬
tio unitatis exclusi sunt. Ideoq
tales in nouennario numero tã¬
quã inꝑfecti remanebunt. Et me¬
rito eos saluator: quasi ignotos ubi
sint inqͥrit Scire enĩ dĩ eligere: est¬
nescire. reꝑbare. Non ẽ anuentꝰ qͥ
redirec. ꝙ daret głam deo: nisi hic alie¬
nigena. Scd̾in corpꝰ dͥdẽ facile ẽ. uide
re posse hominẽ ñ habere lepram:
ꝙ animi eẽ. ñ boni. Scd̾m significa¬
tionẽ aut̃ hutꝰ miraculi contur¬
bac considãntẽ: qͦmͦ mundus dici
potest ingrat᷑. Sed iã facile ẽ. etiã
illud uidere ficriposse. ut qͥsq in

Expanded text:
numeri regula custodiatur. Novem numeri regula custodiatur. Novem itaque indigent uno, ut quadam unitatis forma coagulentur, et decem sint. Unum autem non eis indiget, ut custodiat unitatem. Quamobrem ut unus ille, qui gratias egit, unice ecclesiae significatione approbatus atque laudatus est, ita illi novem qui gratias non egerunt reprobi effecti, a consortio unitatis exclusi sunt. Ideoque tales in novenario numero tanquam imperfecti remanebunt. Et merito eos Salvator quasi ignotos ubi sunt inquirit: scire enim Dei eligere, nescire reprobare est. Non est inventus qui rediret, et daret gloriam Deo, nisi hic alienre posse hominem non habere lepram, et tamen animi esse non boni. Secundum significationem autem hujus miraculi conturbat considerantem, quomodo mundus dici potest ingratus. Sed etiam facile est etiam illud videre fieri posse, ut quisque in
Abbreviated transcription (Latin):
icinera suggerens. et altiora
p̃miorũ celestium dona ꝓmit¬
tens. Deniq ciidam sciscitan-¬
ti. quid faciens. uitam ȩte rnã
possideret. quasi inferiꝰ ad huc
posito cõmunia sue largitatis

Expanded text:
itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito communia suae dona largitatis
Abbreviated transcription (Latin):
nec cam̃ eos esurientibus turbis
distribuit. sed domino distribu-¬
endos obtulit. populus ẽ. uide¬
orum. licterali sensupuerilis.
qui scripturarũ dicta clausa se¬
cum tenuit. que tam̃ dñs in car-¬
ne apparens accepit. et quid in¬
tus haberent utilitatis. ac dul

Expanded text:
nec tamen eos esurientibus turbis nec tamen eos esurientibus turbis distribuit, sed Domino distribuendos obtulit, populus est Judaeorum litterali sensu puerilis, qui Scripturarum dicta clausa secum tenuit, quae tamen Dominus in carne apparens accepit, et quid intus haberent utilitatis ac dul
Abbreviated transcription (Latin):
te ipse uesciebat. temptatus
agnoscat. et miraculo facto
castiget. Neq enim dubitare
debuerat. presente rerũ crea¬
tore. qui educit panẽ de ter¬
ra. et uino letificat cor hominis.
paucorum denariorũ panes.
susficere turbarum milibus
non paucis: ut unusquisq
sufficienter acciꝑet. et sacura¬
tus abiret. Quinq autem¬
panes. quibus mulcitudinem
populi saturauit. quinq sunt
libri moysi: quib sp̃uali intel¬
lectu patefactis. et habundan-¬
tiori iam sensu multiplicatis.
auditorũ fidelium corda refi¬
cit cotidie. Qui bene ordeacei
esse referuntur. ꝓpt̃ nimirũ
austeriora legis edicta. et inde
autem pisces quos addit. psal
cant: quorum unum canendo.
alterum colloquendo suis au¬
ditor ibus futura xp̃i et eccłȩ
sacramenta narrabant. Et
bene ꝑ aquatilia animantia
figurantur illius ẽui p̃cones:
in quo popłs fidelium.sine
aquis baptisini uiuere nulla¬
tenus posset. Puer qui qͥnq
panes et duos pisces habuit.

Expanded text:
te ipse nesciebat, tentatus te ipse nesciebat, tentatus agnoscat, et miraculo facto castiget. Neque enim dubitare debuerat, praesente rerum creatore, qui educit panem de terra, et vino laetificat cor hominis , paucorum denariorum panes sufficere turbarum millibus non paucis, ut unusquisque sufficienter acciperet, et jam saturatus abiret. Quinqpanes, quibus multitudinem populi saturavit, quinque sunt libri Moysi, quibus spiritali intellectu patefactis, et abundantiori jam sensu multiplicatis, auditorum fidelium quotidie corda reficit. Qui bene hordeacei fuisse referuntur, propter nimirum austeriora legis edicta, et integautem pisces quos addidit, psacant, quorum unum canendo, alterum colloquendo suis auditoribus futura Christi et Ecclesiae sacramenta narrabant. Et bene per aquatilia animantia figurantur illius aevi praecones, in quo populus fidelium sine aquis baptismi vivere nullatenus posset. Puer qui quinque panes et duos pisces habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil despitiant: iuxca exẽ¬
plum illius. qui uidens inpi-¬
um suꝑ exaltatum et eleua-¬
tum suꝑ cedros libant. Tran-¬
siit temporalia contemplan-¬
do. et quasi non esse uidebat
quẽ cico collendum pͣuidebat.
Quod sub leuasse oculos
iħ s. et uenientem ad se mul¬
cicudinẽ uidisse ꝑhibetur.
Diuines pietatis inditiũ eͣ̃.
quiauideliced
cunctis ad se uenire que ren
currere consueuit. et ne que¬
rendo errare possint: lucẽ
sui sp̃s aꝑire querentibus so¬
litus est. Nam quod oculi
iħu. dona sp̃s eiꝰ mystice desig¬
nent. cestatur in apocalipsi io¬
hannes.qͥ figurate loquens
de illo. et uidi inquit agnum
stantẽ tamquã occisum. haben¬
tem cornua septẽ. et oculos
septem: qui sunt septẽ sp̃s dei
missi in omnẽ cerram. Quod
cẽptans philippũ dominus.
unde inquid ememꝰ panesut
manducent hii. ꝓuda utiq
dispensatione facit: qua non
ut ipse que non nouerat dis¬
cat : sed ut philippus tarditatẽ
suȩ sidei quam magistro scien¬

Expanded text:
iciant; juxta exemplum illius qui videns imperium superexaltatum et elevatum super cedros Libani, transiit temporalia contemplando, et quasi non esse videbat quem cito tollendum praevidebat. Quod sublevasse oculos Jesus, et venientem ad se multitudinem vidisse perhibetur, divinae pietatis indicium est, quia videlicet cunctis ad se venire quaerentcurrere consuevit. Et ne quaerendo errare possint, lucem sui Spiritus aperire quaerentibus solitus est. Nam quod oculi Jesu dona Spiritus ejus mystice designent, testatur in Apocalypsi Joannes, qui figurate loquens de illo: Et vidi, inquit, Agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, et oculos septem : qui sunt septem spiritus Dei missi in omnem terram. Quod tentans Philippum Dominus, Unde, inquit, ememus panes, ut manducent hi? Provida utique dispensatione facit, non ut ipse quae non noverat discat, sed ut Philippus tarditatem suae fidei, quam magistro scien
Abbreviated transcription (Latin):
habes et da pauꝑib. et habebis
thessaurum in celo. et ueni se¬
quere me. Cuiꝰ discretionem
moderaminis. non ꝑ se solum
dñs in carne dõcens exibuit.
uerum nunc quoq ꝑ uerbi sui
ministros exhibere noncessat.
Unde de eisclem. sub uniꝰ boni
serui ꝑsona cestatur. quia dare
debeant conseruis ur tempore.
tritici mensuram. idest ꝓ captu
audientium oportune et mensu¬
rate uerbi dapes suggerere
Quod uͦ ꝓpinquante pascha
dominꝰ curbas docet. sanat.
et reficit. possunt ista mysti-¬
ce interpretari : quia pas-¬
cha cransitꝰ dicitur. Et quos¬
cumq dominꝰ interna mune¬
rum suorũ suauitate recupe¬
rat. ad salubrẽ ꝓfecto transi-¬
tum ꝓperant. ut carnis uide¬
liced concupiscencias. mentis
sublimicate cranscendant
insirma mundi desicderia.
pariter et ad uersa. ce lesti.
spe et amore conculcent. et
si nec dum anima uel carne¬
ad suꝑna ualent ascendere.
quia hoc nimirũ in futuro
ꝓ mictitur. quicquid tam̃ car-¬
nales. quasi alcũ conspiciunt

Expanded text:
habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo, et veni, sequere me . Cujus discretionem moderaminis, non per se solum Dominus in carne docens exhibuit, verum nunc quoque per verbi sui ministros exhibere non cessat Unde de eisdem sub unius boni servi persona testatur quia dare debeant conservis in tempore tritici mensuram, id est, pro captu audientium, opportune et mensurate verbi dapes suggerere . Quod vero propinquante Pascha Dominus turbas docet, et sanat, et reficit, possumus ita mystice interpretari, quia Pascha transitus dicitur; et quoscunque Dominus in terra munerum suorum 519 suavitate recuperat, ad salubrem profecto transitum praeparat, ut carnales videlicet concupiscentias mentis sublimitate transcendant; infima mundi desideria, prospera pariter et adversa, coelesti spe et amore conculcent; et si necdum anima ad superna valeant pertingere, quia hoc nimirum in futuro promittitur, quidquid tamen carnales quasi altum complect
Abbreviated transcription (Latin):
sciendũ. qͥa ꝓpopuli saluatio¬
ne rogabat quẽ ꝙ maxime pec¬
catorũ langore uexatũ.ꝙ in¬
suꝑ alienigenȩ regis dominio
oppressum nouerat. Unde an¬
głico oraculo. et se exauditũ
cognouit a deo: et qͦ ordine salus
quã querebat ẽẽt. aduentura
didicit. Qiria uideliced nasce¬
retur sibi filius. qͥ ꝓpħa e doc¬
tor eximiꝰ existens etund ẽ popłm
ad uiã ueritatis spẽq ꝓ̃merende¬

Expanded text:
sciendum quia pro populi salvatiosciendum quia pro populi salvatione rogabat, quem et maximo peccatorum languore vexatum, et insuper alienigenae regis dominio pressum noverat. Unde angelico oraculo et se exauditum cognovit a Domino, et quo ordine salus quam quaerebat esset adventura didicit: quia videlicet nasceretur sibi filius qui propheta et doctor eximius existens, eumdem populum ad viam veritatis spemque promerend