comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum eccłasticã in eos non audemꝰ exeitere disci¬
plinam. qui aduersum nos appellant non confiden¬
tia iusticiȩ. sed ꝓdilatione sententiȩ. Qđ si uiue¬
nili uigore possenus adhuc peditare ꝑruino
torrentũ undas. & p̃ced̾e aut subsequi ad apłicam
sedem delatores nros. ꝓculdubio refrenaret se
murmurantiũ linguã. quȩ parũ adhuc noũ
quid dista int̃ serenitatẽ caritatis. & caliginẽ
cupiditatis. Sigͦ aliquod temꝑam̃tũ adu̾sus
hec in cõmoda non ꝓcuraueritis & inuet̾atis
dierũ maloꝵ ⁊ in disciplinatis iuuenib qͥuix
digni sunt hab̾e quȩ habent ne dum amb̾re
quȩ nͣ habent. uexandũ me exposueritis.
unũ restat mͥ tutũ ⁊ totũ c̃siliũ. assũptis
pennis colũbȩ a molestiis inutilib auola¬
re. & insolitudine m̃tis requiescere. ubi ex¬
pectem eũ qui saluũ me faciat a pusillani
ric magis in loco humili saluari. quã inꝯ

Expanded text:
cum ecclesiasticam in eos non audemus exercere discicum ecclesiasticam in eos non audemus exercere disciplinam, qui eam adversum nos appellant, non confidentia justitiae, sed pro dilatione sententiae. Quod si juvenili vigore possemus adhuc peditare per ruitorrentium undas, et praecedere aut subsequi ad apostolicam sedem delatores nostros, procul dubio refrenaret se murmurantium lingua, quae parum adhuc novit quid distet inter serenitatem charitatis, et caliginem cupiditatis. Si ergo aliquod temperamentum adversus haec incommoda non procuraveritis, et inveteratis dierum malorum et indisciplinatis juvenibus, qui vix sunt digni habere quae habent, nedum ambire quae non habent, vexandum me exposueritis, unum restat mihi tutum et totum consilium, assumptis pennis columbae a molestiis inutilibus avolare, et in solitudine montis requiescere, ubi exspectem eum qui salvum me faciat a pusillanimerit, magis in loco humili salvari quam in alto
Abbreviated transcription (Latin):
num ȩccłe & perme. ⁊ ꝑlittas domni richati
albanensis ep̃i legati ur̃ĩ studiose quesissem. ne
unus inuentus: qui uellet aut ualeret adhoc
officium promoueri aut eligi. Consilio itaqo
eiusdem legati uri. & penȩ totius ȩccłȩ nullo
repugnante. nullo cont̾dicente. prout meliu
pona ut ordinaui erho nesto bair¬
eidẽ rei administrandȩ & defensandȩ utili:
sissem. nisi illum qui denebat altãm parten.
s suspectus erat ȩccłȩ tanquã ꝑ eũ turba he
orta fuissec in ȩccła. isto uͦ ibi posito & mur
genib cordis pat̾nȩ pietati supplicamꝰ. ut causã
que semel decisa est propt̃ cupidorũ & maliuo¬
lo delationẽ non itẽtis. ut pacẽ quã nec hc̃
recła non tancũ non concutiatis: sed &iã debico
pat̾uitatis affectu collaudetis. & decet̃o senectu¬
tem meam propt̃ suꝑfluã & impunitãtẽ ap¬
pellatoꝵ licentiam uexari non ꝑmittatis.
um eñi nos p̃mit ap̃lata potestate illata ad¬
uersicas. regendi innobis debilitatur auctoritas

Expanded text:
as domni Richardi Albanensis episcopi, legati vestri, studiose quaesiissem, nec unus inventus est, qui vellet aut valeret ad hoc officium promoveri aut eligi. Consilio itaque ejusdem legati vestri, et pene totius Ecclesiae, nullo repugnante, nullo contradicente, prout meliuspersonaliter ordinavi, et honesto ceidem rei administrandae et defensandae utili issem, nisi illum qui tenebat alteram partem, sed suspectus erat Ecclesiae tanquam per eum turbatio haec orta fuisset in Ecclesia. Isto vero ibi posito, et murmgenibus cordis, paternae pietati supplicamus, ut causam, quae semel decisa est, propter cupidorum et malevolorum delationem, non iteretis, et pacem quam nunc habet Ecclesia non tantum non concutiatis, sed etiam debito paternitatis affectu collaudetis, et de caetero senectutem meam propter superfluam et impunitam appellatorum licentiam vexari non permittatis. Dum enim premit nos a praelata potestate illata adversitas, regendi in nobis debilitatur auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
usib mancipare. Alt̃ uͦ cłicuis qui cũ ad olescen-¬
te fuit & ipse mͥ infestus ẽ. qui in hoc negocio
nullus. ẽ. quia canonicus non est. nec in conuentu
bonorũ audiendus. qͥ ame suspensus. ẽ. ab officio
diaconii: ꝓpt̾ incestũ patratũ cũ uxore con¬
sanguinei sui. Hȩc deꝑsonis int̾im dicta sint.
Pret̾ea consuetudinẽ apłicȩ sedis bactenꝰ fuise
nec legimꝰ. nec audiuimꝰ. ut ad delationẽ unius
ꝑsonȩ quã lib&e splendide sentencia daret᷑ in a¬
sentem. p̃cipue qui nec audit᷑ fuerat nec uos¬

Expanded text:
usibus mancipare. Alter vero clericus qui cum adolescenusibus mancipare. Alter vero clericus qui cum adolescente fuit, et ipse mihi infestus est, qui in hoc negotio nullus est, quia canonicus non est, nec in conventu bonorum audiendus, qui a me suspensus est ab officio diaconi propter incestum patratum cum uxore consanguinei sui. Haec de personis interim dicta sint. Praeterea consuetudinem apostolicae sedis hactenus fuisse nec legimus nec audivimus, ut ad delationem unius personae, quamlibet splendidae, sententia daretur in absentem, praecipue qui nec auditus fuerat, nec vo
Abbreviated transcription (Latin):
uł uocatꝰ: Cum gͦ de huiꝰ modi iure possem con¬
queri. & plurimũ disceptare malui tam̃ seruare
humilitatẽ obsequentis. quã mͥ arrogare soller¬
ciuam disserentis. Restat gͦ ut excuse᷑ innocentiã
meã quȩ dñi testẽ hab&e et meã conscientiã
canonicis abstulisse. Ut cypͥani uerbis utar:
si aliqͣ falsitas de me ad apłicã sedẽ p̃cessit. opor¬
t& ut ueritas subseqͣtur. quȩ ⁊ latrocinia
noctis detegat: & ordinẽ rerum gestarũ luci¬
de aꝑiat. Nuꝑ enĩ litt̾as accepi aquodã adoles¬
cente canonico ȩccłȩ nr̃ȩ. caractere apłico sig¬
natas. Quas cũ aꝑuissẽ ⁊ ꝑlegissẽ: multis de cau-¬
sis suspectas habui. existimans eas aut eẽ fur¬
tiuas. aut aliqua fallaci suggestione surreptas.
Drimo quia p̃dictꝰ adolescens infestꝰ ÷ mͥ quod¬
eũ non ꝑmitto contͣ canones ⁊ c̃ciliorũ edicta
ꝑ manũ laycã in quadã eccła p̃sbit̾ium usur¬
pare. & prb̃ri oblationes ẜresbito ablatas suis

Expanded text:
ec vocatus. Cum ergo de hujusmodi jure possim conqueri et plurimum disceptare, malui tamen servare humilitatem obsequentis quam mihi arrogare solertiam disserentis. Restat ergo ut excusem innocentiam meam, quae Deum testem habet, et meam conscientiam. canonicis abstulisse. Cui calusi aliqua falsitas de me ad apostolicam sedem praecessit, oportet ut veritas subsequatur, » quae latrocinia noctis detegat , et ordinem gestarum rerum lucide aperiat. Nuper enim litteras accepi a quodam adolescente, canonico Ecclesiae nostrae, charactere apostolico signatas, quas cum aperuissem et perlegissem, multis de causis suspectas habui, existimans eas aut esse furtivas, aut aliqua suggestione fallaci subreptas. Primo, quia praedictus adolescens infestus  conciliorum edicta, per manum laicam in quadam Ecclesia presbyterium usurpare , et presbyteri oblationes presbytero ablatas suis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfideli dispensatione ȩt̃na ꝑfrui uisioni
uia dispensationis apostolicȩ consid̾atio ñ
om̃ib equȩ placet. uł non om̃ib eque
nota ẽ. murmurant aliquando adu̾sus
ritis impendunt miscđiam. bene meritis
non inferant uiolentiã. Qđ idõ p̃libaui fu¬
ali dilectione pat̾nitati urȩ̃. quia domnus
odo cameracensis ep̃s anxie gemit multis
bantensem archidiaconũ sine audientia.
sine iudicio archidiaconatu suo spoliastis.
qui cum romana eccła semꝑ fuit Galceri
archidiaconatu inuestistis. Unde tam
pro amore iusticiȩ quam pro bonore sedis apłi¬
cȩ consulendo supplicamus scĩtati ure. ut si ali¬
cuius importunitate exorta ẽ: de ore ur̃o in
bene meritũ seuera sententia. ita discretioẽ
urã modificetur. ut religiosi ep̃i anxietas rele¬
uetur. & bene meritus frat̾ non grauet᷑. qͣtinꝰ
in hoc facdo male meriti de sua p̾sumptione
non ualeant głari: nec bene meriti a sua
spe cadentes cogantur contristari. Uirorum

Expanded text:
fideli dispensatione, aeterna perfrui visione. Quia dispensationis apostolicae consideratio non omnibus aeque placet, vel non omnibus aeque nota est, murmurant aliquando adversus ritis impendunt misericordiam, benemeritis non inferant violentiam. Quod ideo praelibavi filiali dilectione paternitati vestrae, quia domnus Odo Cameracensis episcopus anxie gemit, multis ve Bribatensem archidiaconum sine audientia, sine judicio suo archidiaconatu spoliastis, qui cum Romana Ecclesia semper fuit: Galfriarchidiaconatu investistis. Unde tam pro amore justitiae quam pro honore sedis apostolicae consulendo, supplicamus sanctitati vestrae ut, si alicujus importunitate extorta est de ore vestro in bene meritum severa sententia, ita discretione vestra modificetur ut religiosi episcopi anxietas relevetur, et bene meritus frater non gravetur, quatenus in hoc facto male meriti de sua praesumptione non valeant gloriari, nec bene meriti, a sua spe cadentes, cogantur contristari. Virorum
Abbreviated transcription (Latin):
Io humił carnotensis eccłȩ minist̃: salutẽ
& seruicium: Consanguinitatẽ que dicieur. ẽẽ
int̃ filiũ flandensis comitis & filiam comitis
redonensis didici cum eẽm incuria papȩ ur¬
bani non propt̃ istos pueros quinundũ fortas¬
se nati erant. s propt̃ auos eoꝵ auc pro aua
pat̾nos aut mat̾nos de quoꝵ consanguinit¬
te tunc temporis urgente necessitate tracta¬
batur. Computauit enĩ eam ad suggestionẽ
dnĩ pape me audiente quidã monachus
aruernensis nomine castus. ȩtate maturꝰ.
de nobilib t̾rȩ illiꝰ progenit᷑. uita & fama
honestus. Computauert eandẽ consangui¬
nitatẽ alio tẽpore in p̃dicta curia legati
fulconis andegauensis comitis & proba¬
uerunt. cum accusaretur rex francoꝵ qu
subtͣx erat. quã etiam illicite retinebat

Expanded text:
iae Carnotensis minister, salutem et servitium. Consanguinitatem, quae dicitur esse inter filium Flandrensis comitis et filiam comitis Redonensis, didici, cum essem in curia papae Urbani, non propter istos pueros, qui nondum fortasse nati erant, sed propter avos eorum, aut proavos paternos aut maternos, de quorum consanguinitate tunc temporis, urgente necessitate, tractabatur. Computavit enim eam ad suggestionem domni papae, me audiente, quidam monachus Arvernensis, nomine Castus, aetate maturus, de nobilibus terrae illius progenitus, vita et fama honestus. Computaverunt eamdem consanguinitatem alio tempore in praedicta curia Fulconis Andegavensis comitis et probaverunt, cum accusaretur rex Francorum Psubtraxerat, quam etiam illicite retinebat.
Abbreviated transcription (Latin):
deuocio fideliũ pro redemptione animarũ
suarũ dare consucuit ad sustentationẽ eoꝵ
qͥ ibi cõmorantur non iã in humanis rebus
computanda sint quia dĩ sunt : oportet
rectores eccłarum ut ea tanquã diuina patͥ¬
monia indefensionẽ eccłȩ suscipiant. & exer¬
tanquã dĩ contempeores canonica seueritate
ferire non differant. Qd ego lyo carnotensis¬

Expanded text:
devotio fidelium pro redemptione animarum suarum dare consuevit ad sustentationem eorum qui ibi morantur non iam in humanis rebus computanda sunt quia dei sunt oportet rectores ecclesiarum ut ea tanquam divina patrimonia in defensione ecclesiae suscipiant et exeratque distractores canonica severitate ferire non differant Quod ego pio affe
Abbreviated transcription (Latin):
ex cõmunicatus
& benedicto. Hȩc scribo absens qui nichil
aliua quod ad rem ꝑtinẽret dicturus eẽm
p̃sens. Occurrerem tam̃ libent̃ a mabili mͥ
urõ colloqͥo nisi obsisterae mͥ coltiber ĩ uia.
cerastes in semita. uidelicet puteacensis dñs qͥ
nr̃ȩ a nobis ẽ excõmunicatus. Computato¬
res uͦ genealogiȩ quos monebatis mecir ueni¬
re. quoꝵ mentionẽ suꝑiꝰ feci non sunt par¬
rochiani mei neq etiam noui utrũ uiuant
ut possim eos ad hanc discussionẽ inuitare.
Generatio aũt sic est.

Expanded text:
excommunicatus et Benedicto. Haec scribo absens qui nihil aliud quod ad rem pertineret dicturus essem praesens. Occurrerem tamen libenter amabili mihi vestro colloquio, nisi obsisteret mihi coluber in via, cerastes in semita, videlicet Puteacensis dominus,nostrae, a nobis est excommunicatus. Computatores vero genealogiae quos monebatis mecum venire, quorum mentionem superius feci, non sunt parochiani mei, neque etiam novi utrum vivant, ut possim eos ad hanc discussionem invitare. Generatio autem sic est:
Abbreviated transcription (Latin):
contentꝰ eẽt. ⁊ alt̾ius metas alt̃ non occupars
ed infinita monachoꝵ cupiditas. infinitam
facit mane̾ discordiã: Propt̃ea satis in iuste
conquestꝰ ÷ bonȩuallensis abbas circa monas¬
t̃ium suũ iudiciũ non eẽ seruatũ qd inflo¬
riacensi concilio ꝓmulgatũ fuit de cimit̾io
unde controuersia erat int̾ abbatẽ monastũ
carnotensis. & abbatẽ monastii bonȩ uallensis
Nouit enĩ ueritas quia sacram̃ta in p̃taxato
concilio adiudicata cũ omĩ diligentia facta
sunt. sed abbas boneuallensis ea audire contĩ¬
psit. quia sͥ ea ob eẽ ꝑspex̃. cui p̃ciprie sua uo¬
luntas ratio est & auetoritas uał: de nouo¬

Expanded text:
contentus esset, et alterius metas alter non occuparet; contentus esset, et alterius metas alter non occuparet; sed infinita monachorum cupiditas infinitam facit manere discordiam. Propterea non suconquestus est Bonaevallensis abbas circa monasterium suum judicium non esse servatum, quod in Floriacensi concilio promulgatum fuit de coemeterio, unde controversia erat inter abbatem monasterii Carnotensis et abbatem monasterii Bonaevallensis. Novit enim veritas, quia sacramenta in praetaxato concilio adjudicata cum omni diligentia facta sunt. Sed abbas Bonaevallensis ea audire contempsit, quia sibi ea obesse perspexit; cui praecipue sua voluntas ratio est et auctoritas. Vale
Abbreviated transcription (Latin):
ichaudo dĩgrã albanensiũ ep̃o. scẽ sedis
apłicȩ uicario Iuo humił eccłe carnoten¬
sis minist̃: obȩdientiã ⁊ salutẽ. E requent̃
pulsat aures nr̃ȩ sollicitudinis boneuallensis
rans. tanquã ego aliqͥd de concessione sibi
ame facta minuã & abb̃i blesensi c̃cedam.
go uͦ illibatũ imicuiq defendere uolo qđ
concessi. cũ abbati bonȩuallensi nichil aliud
concesserim. nisi quod apossessorib imo de¬
tentorib cuiꝰdã parrochiȩ nr̃ȩ posset acqͥ¬
rere. Ipse uͦ &iam ea quȩ ab eis hab̾e non
potest uult nr̃a concessione extorquere.
Blesensi uͦ abbas reliquas parces eiꝰdẽ ecłe qͣs
bonȩ uallensi abbati nemo concesserat a de¬
tentorib obtinuit. quas si abbati bonȩ uallensi cõ¬
municare uoluisset. iam pax int̾ eos reformata
fuisset. Qua inie quia dictante iusticia blesens
abbati uolentiã inferre non ualui. ita licem
tam t̃minare uolui. ut qͥsq portione sibi c̃cessi

Expanded text:
e sedis apostolicae vicario, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, obedientiam et salutem. Frequenter pulsat aures vestrae sollicitudinis Bonaevallensis rans: tanquam ego aliquid de concessione sibi a me facta minuam, et abbati Blesensi concedam. Ego vero illibatum unicuique defendere volo quod concessi, cum abbati Bonaevallensi nihil aliud concesserim, nisi quod a possessoribus, imo detentoribus cujusdam parochiae nostrae posset acquirere. Ipse vero etiam ea quae ab eis habere non potest vult nostra concessione extorquere. Blesensis vero abbas reliquas partes ejusdem Ecclesiae, quas Bonaevallensi abbati nemo concesserat, a detentoribus obtinuit; quas si abbati Bonaevallensi communicare voluisset, jam pax inter eos reformata fuisset. Qua in re, quia dictante justitia Blesensi abbati violentiam inferre non valui, ita litem istam terminare volui, ut quisque portione sibi concessa
Abbreviated transcription (Latin):
nationib qui pͥmꝰ qui postĩor sit. s qui rem
tradente donatore possederit is eam euitͣdi¬
ta ÷ possidebit. Si alia quȩ non audiuimus
non impediant. sic potest de ꝓposita contro¬
uersia rationabilit̃ & legitime iudicari .N.¬

Expanded text:
nationibus qui primus, qui posterior sit: sed quirem, nationibus qui primus, qui posterior sit: sed quirem, tradente donatore, possederit: is eam cui tradita est possidebit. » Si alia quae non audivimus non impediant, sic potest de proposita controversia rationabiliter et legitime judicari.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ minist̃ salutẽ. De eo quiante plurimos
annos bona sua monastĩo scĩ simphoriani de¬
uouit & circa obitum suũ se & sua nuillo ca¬
lũpniante contradidit. hor respondeo di¬
lectioni ur̃e quod legib & morib & ratioĩ
concordat. uidelicet quia si aduersus mona¬
chum p̃taxatũ quã diu inmonastĩo uixit
nulla actio mota fuit. quod monastĩo con¬
tulit abeo iure alienari ñ pot̾it. si tamen
huic calumpniatori conuersio p̃dicti monachi
nota fuit. Sicut enĩ de criminationib sic de
pactionib lex & ratio docet ut qui iam tanti
pulsetur humano. Pret̾ea eciam siuera su
quȩ calumpniator ille ꝓponit ut heres fi¬
rit ap̃dicto monacho designat᷑. continetur
tam̃ in institutionib libro de heredib quia
pͥus testam̃tũ postĩore dissoluitur. Et in legi¬
b theodosianis. Si aliquis unã rem ꝑlegit¬
mas scripturas duob donauerit uni prius
& alt̃i postea. non querendum est inhis do¬

Expanded text:
copo, salutem. De eo qui ante plurimos annos bona sua monasterio Sancti Symphoriani devovit, et circa obitum suum se et sua, nullo calumniante, contradidit, hoc respondeo dilectioni vestrae quod legibus et moribus, et rationi concordat, videlicet quia si adversus monachum praetaxatum quandiu in monasterio vixit nulla actio mota fuit, quod monasterio contulit ab eo jure alienari non poterit, si tamen huic calumniatori conversio praedicti monachi nota fuit. Sicut enim de criminationibus sic de pactionibus lex et ratio docet , ut qui jam tantum pulsetur humano. Praeterea etiam si vera sunt quae calumniator ille proponit, ut haeres fuerit a praedicto monacho designatus, continetur tamen in libro Institutionum de haeredibus, quia prius testamentum posteriore dissolvitur; et in legibus Theodosianis : « Si aliquis unam rem per legitimas scripturas duobus donaverit, uni prius et alteri postea, non quaerendum est in his do
Abbreviated transcription (Latin):
gabitur. Nullꝰ quippe qui fidelitatẽ regi fece¬
rit. p̃sumet illud dare consiliũ quod fit con¬
tra suã fidelitatẽ. & regni minuat maiestatĩ
Cum his enĩ quȩ fidelitas contin&e p̃cipu¬
e obseruandũ ÷ utile & honestum. q̃
minime obseruarent. qui mulierẽ
de incesto coniugio natã. regiȩ ꝑsone
sociandã. eẽ. decernerent. Iam eñi insonuit
se a regno diuidere. si tam manifestam occasio¬
nem ualuerint inuenire. Uos itaq qui huius
coniugii paranimphus estis. potestis inutrũq
consulere. ut nec rex incurrat ꝑiuriũ. nec
turpe consobrina urã repudium: marime
cum rex se dicat hanc maculã ignorasse. et
meȩ fidelitati. & nobilitatis urȩ honestati. qͣti¬
nus ita discrete & ꝓuide rẽ istã modificetis.
ut om̃ib que de hoc contractu contingere
possunt. salubri consilio occurratis. Unde mͥ
consultiꝰ uidetur. ut conuentus conuocatus

Expanded text:
gabitur. Nullus quippe qui fidelitatem fecerit regi, praesumet illud dare consilium quod sit contra fidelitatem suam, et regni minuat majestatem. Cum his enim quae fidelitas continet, praecipue observandum est utile et honestum, quae minime observarent qui mulierem de incesto conjugio natam regiae personae sociandam esse decernerent. Jam enim insonuit se a regno dividere, si tam manifestam occasionem valuerint invenire. Vos itaque qui hujus conjugii paranymphus estis, potestis in utrumque cosulere, ut nec rex incurrat perjurium, nec turpe consobrina vestra repudium, maxime cum rex dicat hanc se maculam ignorasse, et meae fidelitati, et nobilitatis vestrae honestati, quatenus ita discrete et provide rem istam modificetis, ut omnibus quae de hoc contractu  antea, contactu contingere possunt, salubri consilio occurratis. Unde mibi consultius videtur, ut conventus convocatus
Abbreviated transcription (Latin):
nam partẽ diei. s etiam noctis. non tan
nib expendis. & secretũ locũ tuũ publi¬
cum facis. cũ i¬
debita curiosi¬
tate silentiũ mo¬
nachoꝵ in u̾ba
adhulatoria & detractori a. nescio qua
uanitate lenocinante int̾rumpi ꝑmittis
tiicitur &̃ quod milites illos qui beneficia
multa in hunc modũ. quȩ omiã sũmo stu¬
dio p̃cauere debae tua religio. ut
aut omnuro nonsint. aut ꝓbabili¬
der fingi non possint. Quȩ scripsi
tibi ds̃ nouit. idõ scripsi quia & si
non omĩa ita sunt ut dicuntur. s ab
emuł fortasse conficta sunt. tam̃ scio quod aliq
plus prosunt inimici dethentes quã amici ad¬
ulantes. & illud salomonis. quia meliora sunc
uulnera diligentis quã fraudulenta oscula
blandientis. Multa possem in hunc modum
scrib̾e prudentiȩ tuȩ. s sapienti ista suffici¬
minister: hugonu magnifico trecensium co¬
dini tue quia discussio illa quȩ uentilanda ẽ

Expanded text:
nam partem diei, sed etiam noctis, non tantnam partem diei, sed etiam noctis, non tantnibus expendis, et secretum locum tuum publicum facis, cum indebita curiositate silentium monachorum in verba adulatoria et detractoria nescio qua vanitate lenocinante interrumpi permittis. Dicitur etiam quod milites illos qui beneficia multa in hunc modum, quae omnia summo studio praecavere debet tua religio, ut aut omnino non sint, aut probabiliter fingi non possint. Quae scripsi tibi Deus novit; ideo scripsi quia et si non omnia ita sunt ut dicuntur, sed ab aemulis fortasse conficta sunt, tamen scio quod aliquando plus prosunt inimici detrahentes quam amici adulantes, et illud Salomonis, quia meliora sunt vulnera diligentis quam fraudulenta oscula blandientis . Multa possem in hunc modum scribere prudentiae tuae, sed sapienti ista sufficiminister, HUGONI magnifico Trecensium codini tuae, quia discussio illa quae ventilanda est
Abbreviated transcription (Latin):
sibi in xpo frĩ desyon ierłem contemplar.
N osti limẽ de te ipso & melius me nosti cum
quanta spei fiducia & cũ quanta laude
hominum calcato mundi flore solitariã
uitam elegeris. qͦmͦ post seruatã aliquan¬
diu laudibilit̾̃ solitariã conuersationem
ad regendũ monastĩum uocatus fueris.
nosti quia tumultus popłares sine quib
nec modica rei familiares dispensatio ad¬
ministrari potest p̃amore int̾nȩ quieas
ferre non potuisti. & iccirco ad int̾missã
quietẽ modis om̃ib reuolare studusti. in
loco tuo abbatẽ quẽ congregatio tibi cõmis¬
sa uoluit tuipse elegisti. & tanquã colũba
solitudine maneres. & eũ expectares qui
saluũ te faceret apusillo animo & inquie¬
to decreuisti. Nunc uͦ ut aiunt quidam
contra ꝓpositũ tuum monachos rumige¬
rulos de loco ad locũ discursantes. abbati
suo de trahentes. & bilingues. intra cellulã
tuã libent̃ suscipis. murmurationib eoꝵ
aurẽ delectabilit̾ aꝑis. non tantũ mag¬

Expanded text:
sto fratri, de Sion Hierusalem contemplari. Nosti, charissime, de te ipso, et melius me nosti, cum quanta spei fiducia, et cum quanta laude hominum, calcato mundi flore, solitariam vitam elegeris, quomodo post servatam aliquandiu laudabiliter solitariam conversationem, ad regendum monasterium vocatus fueris. Nosti quia tumultus populares, sine quibus nec modica rei familiaris dispensatio administrari potest, prae amore internae quietis ferre non potuisti, et idcirco ad intermissam quietem modis omnibus revolare studuisti, in loco tuo abbatem, quem congregatio tibi commissa voluit, tu ipse elegisti, et tanquam columba solitudine maneres, et eum exspectare qui salvum te faceret a pusillo animo et inquieto, decrevisti. Nunc vero, ut aiunt quidam, contra propositum tuum monachos rumigerulos de loco ad locum discursantes, abbati suo detrahentes, et bilingues, intra cellulam tuam libenter suscipis, murmurationibus eorum aurem delectabiliter aperis, et non tantum mag
Abbreviated transcription (Latin):
fame eoꝵ consultũ & saluti plebiũ sibi cõmis¬
sarum eẽ. necessariũ. Scripsissemꝰ plura. sed
nec ista intelligimꝰ prudentie ur̃e esse neces¬
ȩccłȩ minist̃ sał & seruiciũ. Licet marina
discrimina corporalem p̃sentiã locali positioẽ
discriminent. societatẽ tam̃ animoꝵ nulla lo¬
coꝵ spatia quam lib& longĩqua discriminati
Qđ tamen inparuitate mea euidenti dilectio¬
nis argum̃to aͥdigentia ur̃a ꝓbauit. quando
michi sandalia pedib apłicis digna transmis
urbanȩ. Uñ tarditatẽ meam cũ petitione
indulgentiȩ rep̃hendo. qui tam̃ tardus ñ
inuenirer. si oportunitas seruiendi nob̾ uł
uris desid̾anti animȩ se offerret. Int̾im at̃
germano affectu nos inuicẽ diligamꝰ. & ꝑ
hoc undosum & nau̾fragosũ mare nauigai¬
tes mutuas orationũ manꝰ ad alt̾utrũ por¬
rigamus. ut post hȩc marina discrimina
in tuto salutis portu quiescere ualeamꝰ. uł¬

Expanded text:
famae eorum consultum, et saluti plebium sibi commisfamae eorum consultum, et saluti plebium sibi commissarum esse necessarium. Scripsissemus vobis plura, sed nec ista intelligimus prudentiae vestra esse neces minister, salutem et servitium. Licet marina discrimina corporalem praesentiam locali positione discriminent, societatem tamen animorum nulla locorum spatia quamlibet longinqua discriminant. Quod tamen in parvitate mea evidenti dilectionis argumento diligentia vestra probavit, quando mihi sandalia pedibus apostolicis digna transmisiurbanae . Unde tarditatem meam cum petitione indulgentiae reprehendo, qui tamen tardus non invenirer, si opportunitas serviendi vobis vel vestris desideranti animae se offerret. Interim autem germano affectu nos invicem diligamus, et per hoc undosum et naufragosum mare navigantes, mutuas orationum manus ad alterutrum porrigamus, ut post haec marina discrimina in tuto salutis portu quiescere valeamu
Abbreviated transcription (Latin):
si certi testes non fuerint qui cͥmini illato
approbent ueritatẽ. iusiurandũ erit in
medio. & illum testem ꝑferat de innocei¬
tiȩ suȩ puritate. cui ñda & aꝑta sunt oua
sicq maneat in ꝓpͥo gradu. H ȩc p̃taratoꝵ
patrũ auctoritas cõꝓbare uidet᷑. quod qͥli¬
bet cłicꝰ sola fama pulsatꝰ. sola se manu
hominum cupiditas facile adderet flagitio
ꝑ iuriũ districtiorẽ in famiam adsedandam
ritati. ut sacerdotum studiosius consuleret
honestati. inquoꝵ non ẽ. apud simplices uerbũ
malã famã prb̃roꝵ crebrescere & in grauescere
exigant purgatoria sacram̃ta aprb̃is infamatis
plebe sibi cõmissa fuerit infamatꝰ. & epc̃ legi¬
timis testib apꝓbare non pot̾ĩt. suspendatur
usq ad dignã satisfactionẽ. ne popłs in eo scan¬
enã posito sacro euangłio uret ĩmune se. ẽẽ.
ab obiecto cͥmine. Quã satisfactionẽ non nulli
Fis & huiꝰmodi dictis & exemplis credimus in

Expanded text:
si certi testes non fuerint qui criminis illati si certi testes non fuerint qui criminis illati approbent veritatem, jusjurandum erit in medio, ut illum testem proferat de innocentiae suae puritate, cui nuda et aperta sunt omnia, sicque maneat in proprio gradu. » Haec praetaxatorum Patrum auctoritas comprobare videtur, quod quilibet clericus mala fama pulsatus, sola se manu hominum cupiditas facile adderet flagitio perjurium, districtiorem ad sedandam ritati, ut sacerdotum studiosius consuleret honestati in quorum ore non est apud simplices verbum malam famam presbyterorum crebrescere et ingravescere, exigant purgatoria sacramenta a presbyteris infamatis,plebe sibi commissa fuerit infamatus, et episcopus legitimis testibus approbare non potuerit, suspendatur usque ad dignam satisfactionem, ne populus in eo scancoram posito sacro Evangelio, juret immunem se esse ab objecto crimine. » Quam satisfactionem nonnulli His et hujusmodi dictis et exemplis credimus in
Abbreviated transcription (Latin):
tio suꝑdiaconũ habetur. & accusatores sdo¬
nei repꝑiunt᷑. & testes quales sacri cano¬
nes sanciunt. cum fuerit legitimis testib
approbatꝰ: canonica sententia feriatur.
Qd si nec sponte c̃ficet᷑. neq legitimi accusa¬
tores ł testes reꝑti fuerint. & mala fama
crebrescit. ñ publico examine. s corã te
a coram reuerentissimis prb̃ris & diaconi¬
b. secreto iuram̃to se purg&. et boni tes¬
timonĩ ꝑmaneat. De simili ne gocio pa¬
pa tucholaus ita scribit salomoni epõ
constantiensi. Si ex aminãte ep̃o causã¬
bit̃ ł diaconꝰ scelus sponte sua c̃fiteat᷑. Sola¬
enĩ spontanea confessio & legitimꝰ numerꝰ¬
ł qualitas testium dec̾nentib ep̃is. & accusa¬
tore quod obiecerat comprobante. łicũ pͥuat
ꝓpͥo gradu. Hinc beatꝰ gregoriꝰ scbit ioħi ꝑar¬
normitano epõ. Si qͥd de quocũq cłico ad
aures tuas ꝑuenerit qđ iuste possit offende
cerdos ł qͥlib& cłicꝰ apopło fuerit accusatas.

Expanded text:
cio super diaconum habetur, et accusatores idonei reperiuntur, et testes quales sacri canones sanciunt, cum fuerit legitimis testibus approbatus, canonica sententia feriatur, quod si nec sponte confitetur, neque legitimi accusatores vel testes reperti fuerint, et mala fama crebrescit, non publico examine, sed coram te et coram reverendissimis presbyteris et diaconibus secreto juramento se purget, et boni testimonii permaneat. » De simili negotio papa Nicolaus ita scribit Salomoni episcopo Constantiensi: « Si, examinante episcopo causabyter vel diaconenim spontanea confessio et legitimus numer qualitas testium decernentibus episcopis, et accusatore quod objecerat comprobante clericum privat proprio gradu. » Hinc beatus Gregorius scribit Joanni Panormitano episcopo : « Si quid de quocunque clerico ad aures tuas pervenerit, quod juste possit offendere, sacerdos vel quilibet clericus a populo fuerit accusatus,
Abbreviated transcription (Latin):
tis ferri parata eẽt cõprobare quod nũꝗ
fuerit cũ p̾dicto uiro una caro. de quo orta
erat tam flagitiosa suspicio. Paulo post
uentilata est hȩc causa ante iudices ȩccłas¬
dicos quoꝵ quidam dicebant quod in huiꝰ¬
modi causa non eẽt admittenda talis exi¬
minatio. in qua nulla iudiciario ordine
facta pͣcessisset accusatio. Alii uͦ aliis ita l¬
sentientib: iudicauerunt qđ iusta eẽt isa
ex aminatio quã mulier obtulerat ex suo
iudicio. non attendentes qr nemo debet
temptare dm̃ suum. quamdiu hab& qͥd
faciat. Tunc enĩ temptat homo dm̃ suum
quando pꝰposito ordine iudiciario ꝑ ex ami¬
nationẽ candentis ferri ł aquȩ feruents
diuinũ requirit testimoniũ. Unde stepħs pp̃
frruentis ex aminatione confessionem extorq̃ri
a quolib& sacͥ non cessent canones Et qđ scõre
trum docum̃to sancitũ non ẽ: suꝑstitiosa
admuentione non ÷ p̃sum̃dũ. Spontanea. it¬

Expanded text:
tis ferri parata esset comprobare quod nunquam tis ferri parata esset comprobare quod nunquam fuerit cum praedicto viro una caro, de quo orta erat tam flagitiosa suspicio. Paulo post ventilata est haec causa ante judices ecclesiasticos, quorum quidam dicebant quod in hujusmodi causa non esset admittenda talis examinatio, in qua nulla judiciario ordine facta praecessisset accusatio. Alii vero aliis ita dissentientibus judicaverunt, quod juxta esset ista examinatio quam mulier obtulerat ex suo judicio, non attendentes quia nemo debet tentare Deum suum, quandiu habet quid faciat . Tunc enim tentat homo Deum suum, quando postposito ordine judiciario per examinationem candentis ferri vel aquae ferventis divinum requirit testferventis examinatione confessionem extorqueri a quolibet, sacri non censent canones: et quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum. Item
Abbreviated transcription (Latin):
adulfo dĩ grã remoꝵ archiep̃o. Iuo hu¬
milis ȩcołȩ carnotensis minist̃: salu¬
tem & seruiciũ. Ausu caritatis mitto
patͣnitati ur̃ȩ pͣsentiũ latorem canonicũ
beati quintini bouȩ spei frẽu. ut ꝓdĩ amo¬
re & nr̃o negodium. propt̃ qđ patͣnita¬
tem urãm uisitauit diligent̃ attendatis.
pat̃nȩ dirigatis. quantũ salua iusticia
fieri potest auxilio & consilio sustentetis. hc
enĩ presens frat̃ sororem quandã coniuigati
quã ꝑ coniecturas suspectã habet maritꝰ s
de adult̾io. non in adult̾io depͣhensam. non
testib coniunctam. nec ab aliquo accusatum
Cum gͦ ita res se hãt. maritꝰ tam̃ huiꝰ muliens
thoꝵ cͣiugis deseruit. & debitũ coniugale
subtrar̃. Qđ audiens pat̾ generũ suũ cone¬
nit. ⁊ causam cur hoc faceret diligent̃ in¬
quisiuit. Qua audita. uoluit filiam suan
de obiecto cͥmine iureiurando purgare. a
insuꝑ pͣcipiti uoluntate & sine consilio al¬
didit. quod mulier examinatione candei.¬

Expanded text:
Dei gratia Remorum archiepiscopo, IVO, humilis Ecclesiae Carnotensis minister, salutem et servitium. Ausu charitatis mitto paternitati vestrae praesensentium latorem canonicum beati Quintini, bonae spei fratrem, ut pro Dei amore et nostro negotium, propter quod paternitatem vestram visitavit, diligenter attendatis, paterne dirigatis, quantum salva justitia fieri potest auxilio et consilio sustentetis; habet enim praesens frater sororem quamdam conjugatam, quam per conjecturas suspectam habet maritus suus de adulterio, non in adulterio deprehensam, non testibus convictam, nec ab aliquo accusatam. Cum ergo ita res se habeat, maritus tamen hujus mulieris horum conjugii deseruit, et debitum conjugale subtraxit. Quod audiens pater generum suum convenit, et causam cur hoc faceret, diligenter inquisivit. Qua audita voluit filiam suam de objecto crimine jurejurando purgare, et insuper praecipiti voluntate et sine consilio addidit, quod mulier examinatione canden
Abbreviated transcription (Latin):
non assumimꝰ quã p̃ceptã fuisse ñ repꝑmi
U licet inisse qͦsoam legamꝰ. sic̃ scm̃ daiud
ae gosiam saera ꝓdit historia. nusꝙ tanĩ
Si pro lege teneatur alicubi diuina sanx̃
auctoritas: cũ hoc & huiꝰcemodi sectantes.
pocest uxorẽ suam nisi legitimo destium
namero de adult̾io coniuncere. p̃sertim
euinec caritatem c̃iugii exhibuit. ł uix
debitum coniugii reddidit. Possem multa
in hunc modum rescrib̾e. s quia scienti le¬
geni scribo. puto ista sufficere Uł. uid ha

Expanded text:
non assumimus quam praeceptam fuisse non reperimus: quam licet inisse quosdam legerimus, sicut sanctum David et Goliam sacra prodit historia, nusquam tamen ut pro lege teneatur, alicubi divina sancit auctoritas, cum hoc et hujuscemodi sectantes potest uxorem suam nisi legitimo testium numero de adulterio convincere, praesertim cui nec charitatem conjugii exhibuit, vel vix debitum conjugii reddidit. Possem multa in hunc modum rescribere, sed, quia scienti legem scribo, puto ista sufficere. Va
Abbreviated transcription (Latin):
egimini iudicare. occultauͦ & incognita illiꝰ
suint iudicio relinquenda. qui solus nouit cor¬
da filioꝵ hominũ. Non negamꝰ tamen quin
ad diuina aliquando recurrendũ sit destimo¬
nia. quando p̃cedentẽs ordinaria accusatioẽ
omino desunt humana testimonia. non qđ
lex hoc instituerit diuina. s hoc qđ exigat
incredulitas humana. Sic̃ de iuram̃tis habe¬
mus in euangłio. non uirabis omino. Si aut̃
sermo ur̃ est. est. non. non. Qđ aut̃ amplius
est amalo ẽ. non iurantis s iurare cogentis.
ũ gͦ ita omne iuram̃tum ꝓhibeat p̾ceptũ
euangłicũ. paulus tam̃ negotia eccłastica
ita tͣminari ꝑmittit in ȩccła. ut ꝓpt̃ infir¬
mitatẽ litigantium: iuram̃tum finis sit
inomi controuersia. Non scribo talia igno¬
ranti: s cõmonefacio ut qđ nouit urã pru
dentia: ꝑficiat in hoc litigio & in om̃i pro¬
posito sibi negotio. ualete. Qđ consilium ẽ.¬

Expanded text:
t incognita illius sunt judicio relinquenda, qui solus novit corda filiorum hominum. » Non negamus tamen quin ad divina aliquando recurrendum sit testimonia quando, praecedente ordinaria accusatione , omnino desunt humana testimonia; non quod lex hoc instituerit divina, sed quod exigat incredulitas humana, sicut de juramentis habemus in Evangelio: Non jurabis omnino. Sit autem sermo vester, est, est, non, non, quod amplius est, a malo est, non jurantis, sed jurare cogentis . Cum ergo ita omne juramentum prohibeat praeceptum evangelicum, Paulus tamen negotia ecclesiastica ita terminari permittit in Ecclesia, ut propter infirmitatem litigantium, juramentum finis sit in omni controversia . Non scribo talia ignoranti, sed commonefacio, ut quod novit prudentia vestra perficiat in hoc litigio, et in omni proposito sibi negotio. Valete. 109 E
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eccła beati Euiritini sepe int̃pellauimꝰ bo¬
nã spem. bonũ ꝓmissũ. a duleiloqͥo ur̃o sepe
reportauimꝰ. Unde adhuc humili deuociõe
pus p̃cib eandẽ dilectionẽ urãm petendo
pulsando imploramꝰ. qͣtinus p̃dictȩ ȩccłȩ
qetem & ipse conseruetis. & ab aliis conser
sum uos iniudiciũ uenire uoluimꝰ. nũꝗ
emulis urĩs & detractorib aurẽ cordis accõ

Expanded text:
Beati Quintini saepe interpellavimus , bonam spem, bonum promissum a dulciloquio vestro reportavimus. Unde adhuc humili devotione piis precibus eamdem dilectionem vestram petendo, pulsando imploramus, quatenus praedictae Ecclesiae quietem et ipse conservetis, et ab aliis conservsum vos in judicium venire voluimus, nunquam aemulis vestris et detractoribus aurem cordis
Abbreviated transcription (Latin):
tractatu. xl uui. Dicit dñs qđ dicere debet
niansuetꝰ & iustus. Qui sine peccato ẽ: prior
est. Puniat᷑ pecatrir: s non apeccatore. Im¬
pleat᷑ lex: s non ap̃uaricatorib legis. Idem
sub uno impetu libidinis cadis. & uis uxorẽ
uir meliꝰ deb& uiuere : & om̃ib bonis factis
p̃ced̾e uxorẽ suam. Ex his & huiꝰmodi scors
patrũ sententiis ratiocinando colligi pot:
quia illicitꝰ coitꝰ ante nuptias uł sponsa¬
lia patͣtus. non potest postea initũ separa¬
re conuigiũ. quanto minꝰ part᷑. qui non ẽ.
fructꝰ uicii s nat᷑ȩ Ad hȩc siqͥs altiꝰ intuens

Expanded text:
tractatu 47: « Dicit Dominus quod dicere debet mansuetus et justus: Qui sine peccato est, prior est, puniatur peccatrix, sed non a peccatore. Impleatur lex, sed non a praevaricatoribus legis. » Itemsub uno impetu libidinis cadis, et vix uxeremvir, melius debet vivere, et omnibus bonis factis praecedere uxorem suam. » Ex his et hujusmodi sanctorum Patrum sententiis ratiocinando colligi potest quia illicitus coitus, ante nuptias vel sponsalia patratus, non potest postea initum separare conjugium, quanto minus partus, qui non est fructus vitii, sed naturae? Ad hoc si quis altius in
Abbreviated transcription (Latin):
tia publica. ꝑsona uͦ honesta. quãtũ de alt̾i
uita ȩstimare potest humana c̃scientia.
q̃ idõ nobis uidet᷑ dõ posse offerre sacͥfitiũ.
qr seipsa dõ fecit holocatistũ. Quis sit ille
frat̃ de qͦ agimꝰ dicent uob̾ fr̃s p̃sentium
portitores ꝓ quo supplicamꝰ urȩ reuerentię
ut mitigato rigore ur̃e c̃suetudinis. eũ ad
sacros ordines ꝓmoueri c̃c̃edatis. Prudenti
loqͥmur. nichil uos docentes. neq aliquid
dicentes. quod non nouerit urã prudentia
& sepe tractauerit urã sollertia. uat ubima¬

Expanded text:
sona vero honesta, quantum de alterius vita aestimare potest humana conscientia. Quae ideo nobis videtur Deo posse offerre sacrificium, quia seipsam Deo fecit holocaustum. Quis sit ille frater, de quo agimus, dicent vobis fratres praesentium portitores, pro quo supplicamus reverentiae vestrae, ut, mitigato rigore vestrae consuetudinis, eum ad sacros ordines promoveri concedatis. Prudenti loquimur, nihil vos docentes, neque aliquid dicentes quod non noverit vestra prudentia, et saepe tractaverit vestra solertia. Va
Abbreviated transcription (Latin):
uacensis ep̃c nullã multã peccunie. nullã
exactionẽ. nullã c̃suetudinẽ in p̃dicta eccła
uł inuico sibi adiacente. sibi uł successorib
suis. uł cuiq potestati retinuit: omiã hȩc
ꝑ regiã manũ. dein de ꝑ cõpro uincialium
apłicã dedit. omiã p̃dictȩ eccłȩ p̃taratis
sanctionib confiscauit. Hanc lib̾tatẽ ȩccła
tempore sacerdocii mei. & tẽpore dõni gua-¬
lonis postea parisiensis epĩ in concusse pos¬
sedit. quod mͦ ut audiui ad nichilare moli¬
tur maliuoloꝵ ꝑsuasionib urã intentio.
dicens rem se alit̾ habuisse quã dirimꝰ. cũ
constoe non. eẽ ꝓ lege habendũ. quod mani¬
festum fuerit contra sacra pͥuilegia fuisse
p̃sumptũ. Qđ si aliqͥs de clientela ȩccłȩ uł
parrochianis contra pacẽ ł xpianã legeni fe¬
cerit. ꝑ officiũ urm ad satisfactionẽ cogite . e

Expanded text:
vacensis episcopus, nullam mulctam pecuniae, nullam vacensis episcopus, nullam mulctam pecuniae, nullam exactionem, nullam consuetudinem in praedicta Ecclesia, vel in vico sibi adjacente sibi vel successoribus suis, vel cuicunque potestati retinuit. Omnia haec per regiam manum, deinde per comprovincialium taxatis sanctionibus confiscavit. Hanc libertatem Ecclesia a tempore sacerdotii mei, et tempore domni Galonis postea Parisiensis episcopi inconcusse possedit. Quod modo ut audivi adnihilare molitur malevolorum persuasionibus vestra intentio, dicens se rem aliter habuisse quam diximus, cum constet non esse pro lege habendum, quod manifestum fuerit contra privilegia fuisse praesumptum. Quod si aliquis de clientela Ecclesiae, vel parochianis contra pacem vel Christianam legem fecerit, per officium vestrum ad satisfactionem cogite; E
Abbreviated transcription (Latin):
gia quȩ p̃dicta beati qͥritini eccła ab ance¬
cessorib urĩs obtinuit. & apłica manꝰ roboraũ.
regia qͦq maiestas pragmatica sanctione
firmauit. intemerata seruetis. sicut si fie̾.¬
rent: urã illibata seruari uelletis. Nolumꝰ
aduersũ uos sullimiũ ꝑsonarũ aures pul¬
sare : donec exꝑiamur miscdiȩ uiscera in¬
uobis clausa ꝑdurare. Quia tunc demum
tumores ferro pungendi sunt: cũ sentire
fom̃ta refugiunt. Sciat urã prudentia qͥl¬
quȩcũq bona fecerunt antecessores urĩ p̃dic¬
futura: si congaudetis. temporalit̃ & ȩt̃nalit̃
obfut᷑a si pusillũ dnĩ gregẽ in qͥetare. & a
tranquillitate mentis quȩ seruis dĩ neces¬
saria est. perturbari aliqͣ temporalis emolu¬
menti occasione ꝑmittatis. Urm̃ est rigare
& nutrire qđ alii plantauer̃t. ut eundem
fructũ reddat scđa grã nutritori: quem re.¬
portatura. ẽ. p̾ma grã plantatori. Sriat qͥp¬
pe sollicitudo urã. quia fundator ȩcđȩ

Expanded text:
dicta beati Quintini Ecclesia ab antecessoribus vestris obtinuit, et apostolica manus roboravit, regia quoque majestas pragmatica sanctione firmavit, intemerata servetis, sicut, si fierent vestra, illibata servari velletis. Nolumus adversum vos sublimium personarum aures pulsare, donec experiamur misericordiae viscera vobis clausa perdurare, quia tunc demum tumores ferro pungendi sunt, cum sentire fomenta refugiunt. Sciat vestra prudentia, quoquaecunque bona fecerunt antecessores vestri praedicnaliter obfutura, si pusillum Domini gregem inquietare et a tranquillitate mentis, quae servis Dei necessaria est, perturbari aliqua temporalis emolumenti occasione permittatis. Vestrum est rigare et nutrire quod alii plantaverunt, ut eumdem fructum reddat secunda gratia nutritori, quam reportatura est prima gratia plantatori. Sciat quippe sollicitudo vestra, quia fundator praedic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iurio negauit. culpã lacrimis diluens.
Paulus pꝰ ꝑ secutionẽ & cedem discipłoꝵ anĩ.
ad apłicum fastigium ꝑuenit. homicida
ille quem beat᷑ ioħes ephesino ep̃o nutrien¬
dum erudiendũq cõmiserat. post cedes &
rapinas ductus penitentia non solũ indul¬
gentiã obtinuit: s &iã beato ioħe ordinan¬
te ephesinȩ aeccłȩ p̃positꝰ fuit: Iste memo¬
rabiles ꝑsonȩ qͥa ueram poenitentiã eger̃t:
plenã indulgentiã meruert̃. ñ tantũ ad

Expanded text:
perjurio negavit, culpam lacrymis diluens ,Paulus, post persecutionem et caedem discipulorum Domini, ad apostolicum fastigium pervenit. Homicida ille, quem beatus Joannes Ephesino episcopo nutriendum, erudiendumque commiserat, post caedes et rapinas ductus poenitentia, non solum indulgentiam obtinuit, sed etiam beato Joanne ordinante Ephesinae Ecclesiae praepositus fuit. Istae memorabiles personae quia veram poenitentiam egerunt, plenam indulgent
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑. ut uir mulierẽ quã dux̃ lic& nesciens
impudicã. retineat in uxorẽ: quã suo diuor¬
cio & illã fornicariã ⁊ se faciat fornicatorem.
Peati qͦq doctores nr̃i amsrosiꝰ ⁊ auoustiriꝰ
huiꝰmodi mulierũ lapsus suadent pociꝰ a uiriᷤ
debere dimitti: quã districte & sine miscdua
iudicari. cũ & ipsi uiri uix possint asimilib
impudicitiis inmunes inueniri. Unde aug̃¬
ducturi estis uxores. seruate uos uroribus
urĩs. Quales uultis eas ad uos uenire : tales
debent & ipse uos inuenire. Intactã queris:
intactꝰ esto. Purã queris: noli eẽ. impurus.
nde: ambrosiꝰ insermone de accusato dnõ.
Pudicitiȩ causã. nisiuir pudicꝰ accusare ñ
debet. Talẽ enĩ arbitriũ meret᷑ castimonia:
apud quẽ non ꝑiclitet᷑ uerec̃dia. Quid enĩ
tam diuinũ. qͥd tã iustũ sentias. quã ut

Expanded text:
videtur, ut vir mulierem quam duxit, licet nesciens videtur, ut vir mulierem quam duxit, licet nesciens impudicam retineat uxorem, quam suo divortio et illam fornicariam, et se faciat fornicatorem. Beati quoque doctores nostri, Ambrosius et Augustinus, hujusmodi mulierum lapsus suadent potius a viris debere dimitti quam districte et sine misericordia judicari, cum et ipsi viri vix possint a similibus impudicitiis immunes videri  al. inveniri . Unde Augducturi estis uxores, servate vos uxoribus vestris. Quales vultis eas ad vos venire, tales debent et ipsae vos invenire. Intactam quaeris? intactus esto. Puram quaeris? noli esse impurus. » Inde et Ambrosius in sermone De accusato Domino. « Pudicitiae causam nisi vir pudicus accusare non debet. Talem enim arbitrum meretur castimonia, apud quem non periclitetur verecundia. Quid enim tam divinum, quid tam justum sentias, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
liceat uiris eas ꝓpt̃ pͥorem lapsũ dimit
tere: dicente apło. Alligatꝰ es urori: noli
querere solutionẽ. Cũ enĩ fornicatio &̾ in
dampnabił habeat᷑. ut de in honesta facet
honestã: p̃ceptũ ÷ oseȩ a dnõ. ut uoxorem
sibi duceret mulierẽ fornicariã. Unde
beatus is Rotumꝰ in explanatione suꝑ oseȩ
ita scribit. Non ÷ culpandꝰ osee ꝓpħa si
meretricẽ quã dux̃ conuert̃it ad pudici¬
tiam. s pociꝰ lardandus: qđ ex mala bo¬
nam fecerit. Non enĩ qͥbonus ꝑmanet
ipse polluitur. si societur malo: s qui
malus. ẽ. in bonũ uertit᷑. siboni exẽpla
fornicariã assũpsisse pudicitiã. quã antea
non habebat. E x his beati is Ronim potest
colligi uerb̾. quia si propt̃ consorciũ pudic red¬
dicur mulier pudica: e contrario ꝑropt̃ di¬
uorciũ eiꝰdẽ reddicur impudica. Uñ c̃ leges
honestati c̃sulere debeant & saluti: tuciꝰ m ẽ.

Expanded text:
liceat viris eas propter priorem lliceat viris eas propter priorem lo: Alligatus es uxori, noli quaerere solutionem . Cum enim fornicatio et in damnabilis habeatur, ut de inhonesta faceret honestam, praeceptum est Oseae a Domino, ut uxorem sibi duceret mulierem fornicariam. Unde beatus Hieronymus in explanatione super Oscam ita scribit: « Non est culpandus Osea propheta, si meretricem converterit ad pudicitiam, sed potius laudandus quod ex mala bonam fecerit. Non enim qui bonus permanet, ipse polluitur, si societur malo; sed qui malus est, in bonum vertitur, si boni exempla fornicariam assumpsisse pudicitiam quam antea non habebcolligi potest quia si propter consortium pudici redditur mulier pudica, e contrario propter divortium ejus redditur impudica. Unde cum leges honestati consulere debeant et saluti, tutius mihi esse
Abbreviated transcription (Latin):
matrimoniales tabulȩ datȩ sunt. & cȩtera
coniugii sacram̃ta cõpleta sunt. tur &eiã et
mulier unũ corpꝰ ꝑ cõmixtionẽ carnis facti
sunt : non intelligo posse dissolui coniugiũ.
ñ diuorcii causa int̾currat adult̾iũ. quan
uis ex adultio docente euangłio possit mu¬
lier marito rec̃tiliari: quantomagis ex sim¬
plici fornicatione quȩ patͣta ÷. quando ñdũ
erat al ligata legi maritali : Continet᷑ n
honestiorẽ uitã eligere & matrimonii iura
conthere. ꝗtomagis mulieres quȩ occulte
peccauert.⁊ questum corpore ñ fecerun :
Uñ aug̃ in libro de conflictu uirtutũ atq¬
pune conceditur. Hȩc sententia nec forna¬
riam excipit nec fornicariũ alege coniugis
sic̃ & paulus lapsib humanȩ fragilitatis occn¬
rens scribit ad corinthios. Propt̃ fornicatio.
est: ut carnał cõmixtio quȩ dampnabilis
foret turpitudine flagitũ. ueniał fieret
honestate matrimonũ. nec iã reputent᷑
fornicariȩ quȩ priꝰ erant mhoneste. neq

Expanded text:
matrimoniales tabulae datae sunt, et caetera conjugii sacramenta completa sunt, vir et mulier unum corpus per commistionem carnis facti sunt, non intelligo posse dissolvi conjugium, nisi divortii causa intercurrat adulterium, quamvis enim ex adulterio, docente Evangelio, possit mulier marito reconciliari, quanto magis ex simplici fornicatione quae patrata est quando nondum erat alligata lege maritali? Continetur lihonestiorem vitam eligere, et matrimonii jura contrahere, quanto magis mulieres, quae occulte peccaverunt, et quaestum corpore non fecerunt? Unde Augustinus in libro De conflictu virtutum atqimpune conceditur. » Haec sententia non fornicariam excepit, nec fornicarium a lege conjugii, sicut et Paulus lapsibus humanae fragilitatis occurrens scribit ad Corinthios: Propter fornicationest, ut carnalis commistio quae damnabilis foret turpitudine flagitii, venialis fieret honestate matrimonii, nec jam reputentur fornicariae quae prius erant inhonestae, neque