comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
demq creta in qua candidati. id ẽ
magistratũ petentes ambiebant ad¬
dieta ereta qd̾ candidior insignior¬
q esset. Cicero in oratione qͥuã ha¬
buit contra compititores in toga
candida scripsit. Cinctꝰ gabmus ẽ
cum tta imponit toga ut toge laci¬
nia que post secus reicitur adtra¬
hit᷑ ad pectus. itaut ex utroq late¬
re ex humeris picture pendeat.ait
sacerdotes gentilisi faciebant aut
cingebantur p̃tores. Trabea erat
toge species ex purpura et cocco
qua opeiti romani reges micio p̃¬
cedebant. hanc prins̃ romulus
adinuenisse ꝑhibet᷑. ad discretionẽ
regiih abitus. Trabea antẽ dicta
qd̾ in maiori gloria hominẽ trãsbe¬
aret. hoc ẽ ultra et inposterũ am¬
pliori dignitate honoris beatsĩ fa.¬
ceret. Palumentũ erat erat in signe
pallium imꝑatoꝵ. cocco purpura
q et auro diftinctũ. de quo salustiꝰ.
uit. Erat palliũ bellicũ dictũ ut qͥbꝰ¬
dam uidet᷑. qͦd eo indutꝰ palam fac̃et

Expanded text:
demque cretata in qua candidati, id est demque cretata in qua candidati, id est magistratum petentes, ambiebant, addita creta quo candidior insigniorque esset. Cicero in oratione quam habuit contra conpetitores 'In Toga Candida' scripsit. Cinctus Gabinus est cum ita inponitur toga ut togae lacinia, quae post secus reicitur, adtrahitur ad pectus, ita ut ex utroque latere ex humeris picturae pendeant, ut sacerdotes gentilium faciebant aut cingebantur praetores. Trabea erat togae species ex purpura et cocco qua operti Romanorum reges initio procedebant. Hanc primum Romulus adinvenisse perhibetur ad discretionem regii habitus. Trabea autem dicta quod in maiori gloria hominem transbearet, hoc est ultra et in posterum ampliori dignitate honoris beatum faceret. Paludamentum erat insigne pallium inperatorum cocco purpuraque et auro distinctum. De quo Sallustiusvit.' Erat autem pallium bellicum, dictum, aliquibus videtur, quod eo indutus palam faceret
Abbreviated transcription (Latin):
scapitiȩ contegunt᷑. ut dũ miniꝰ¬
trant expediti ducurrãt. plautꝰ. Si
quid facturus es adpende in hume¬
ris palliũet ꝑgas quantũ ualet
tuoꝵ pedum ꝑnicitas. Dictũ autẽ
palliũ a pellib qd̾ prius suꝑindu¬
menta pellicia ueteres utebant᷑.
quasi pellea. siue ampulla. siue a
exuna parte induit᷑ neq consuit᷑.
sed fibula infrenat᷑. hinc et grece no.¬
men accepit. Toga dicta qd̾ uelam̃¬
to sui corpus tegat. atq operiat. ẽ
autẽ palliũ purũ forma rotunda.
effusiore et quasi mnundante sinu.
et sub dextro ueniens supͣ humerõ
sinstrum ponit᷑. Cuiꝰ similitudinẽ
in oꝑimentis simulacroꝵ uel picto.¬
rarum aspicimus. easq statuas to¬
gatas uocamꝰ. T̃ogam autẽ romani
ludamentis. mensurẽ toge iuste. si
sex ulnas hãt. T̃ oga palmata dicebat᷑.
quã merebant᷑ hii qui reportabant
de hostib palmas. lpsa uocabat᷑ et
toga picta eo qd̾ uictorias cũ palmiꝰ
intextas haberet. Toga candida ea¬

Expanded text:
scapulae conteguntur, ut dum ministrant expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium, Et pergat, quantum valet, tuorum pedum pernicitas. Dictum autem pallium a pellibus, quia prius super indumenta pellicia veteres utebantur, quasi pellea, sive a palla per derix una parte induitur, neque consuitur, sed fibula infrenatur. Hinc et Graece nomen accepit. 3. Toga dicta, quod velamento sui corpus tegat, atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda effusiore, et quasi inundante sinu, et sub dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur, cujus similitudinem in operimentis simulacrorum, vel picturarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. 4. Toga autem Romani ludamentis. Mensura togae justa, si sex ulnas hquam merebantur hi qui reportabant de hostibus palmas: ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. Toga candida ea
Abbreviated transcription (Latin):
hinc euenit q̃m ut c̃ subillo ẽ: parte su¬
periore luceat. Inferiore ũo qͣm nt̃. ad
terras obscurasit: De formis lune
nima figura lune bicorniꝰ ẽ ita.
Quarta ple¬
AIIIIII Quinta ifi dimidia ex
maiore
ita. Sexta tem¬
sectilis ita. Se
Septima bicormꝰ ita
Septima autẽ semis. et uicesima

Expanded text:
Hinc evenit ut, quando sub illo est, parte superiore luceat, inferiore vero, quam habet ad terras, obscura sit. De formis lunae . Prima figura lunae bicornis est, ita.o Quarta pleita. Quinta iterum dimidia ex maiore ita. Sexta sectilis ita. Septima bicornis ita. Septima autem semis et vicesima
Abbreviated transcription (Latin):
mod̾ate dicendũ ẽ. Sed et qͣmurde ma-¬
gnis reb qͥsq dicat. ñ tam̃ semꝑ gͣndit᷑
docere debet. s submisse. cũ docet. tẽꝑ¬
ate aliqͥd uel daudat. uel uituperat. gnͣ¬
diter. cum ad cõu̾sionem adũsos aĩos

Expanded text:
oderate dicendum; sed et quamvis de magnis rebus quisque dicat, non tamen semper granditer dicere debet, sed submisse cum docet, temperate cum aliquid laudat vel vituperat, granditer cum ad conversionem aversos animos
Abbreviated transcription (Latin):
icenda st̃ quoq summissa leuit cenoi
incitata grauit̃. inflexa mod̾ate. hoc
est enĩ illud trimodũ genꝰ dicendi. hu¬
mile. mediũ. grandiloqũ. Cũ enĩ mag¬
na dicimꝰ. grandit̾ ꝓferendast̃. c̃ parua
dicimꝰ. subtiliter. cũ mediocria: tẽꝑate.
Naminparuis caĩs nicħ gͣnde. nicħ sub¬
limͤ dicend̾ ẽ. sed lem ac pedestri more
loq̃ndũ. In causis autẽ maiorib. uͥde
deo uł hominũ salute ẜeferimꝰ plus
magnificencie et fulgoris ẽ exibendũ
Intemꝑatis ũ caĩs ubi nicħ̃ agit᷑ ut aga

Expanded text:
icenda sunt quoque summissa leniter, incitata graviter, inflexa moderate. Hoc est enim illud trimodum genus dicendi: humile, medium, grandiloquum. Cum enim magna dicimus, granditer proferenda sunt; cum parva dicimus, subtiliter; cum mediocria, temperate. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem maioribus, ubi de Deo vel hominum salute referimus, plus magnificentiae et fulgoris est exhibendum. In temperatis vero causis, ubi nihil agitur ut aga
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ. figura ẽ quia suscipiens formã ser¬
ui oꝑm uirtutũq similitudine patris
in se imagmẽ atq in mensã magnitudi.¬
nẽ designauit. Manus dei ẽ. qd omĩa ꝑ
ip̃m facta st̃. hinc et dextera ꝓpt̾ offici¬
umoꝑis tociꝰ creaturȩ. que ꝑ ipͣm facta ẽ.
Brachiũ qr ꝑ sp̃m ł abip̃o oĩa continent᷑
uiit᷑ ꝓeo qd̾ omnẽ potestatẽ patris inse¬
met ipsohabeat. ⁊ omnẽ celi t̾req c̃atum̃
chana sapĩe. Sitam̃ cũ sit pat̾ et sp̃c scs¬
minib filiꝰ numcupat᷑. Splendor autẽ
appeliat᷑ ꝓpt̃ qt̃ manifestat. lum̃. qr illo¬
minat. Lux. qi ad ũitatẽ contẽplandã
cordis oculos reserat. Sol̃ q illuminat.
oriens: qr luminis fons. et iltuminator ẽ.
retum. et qd̃ oriri nos faciat sicientes.¬

Expanded text:
22. Figura est, quia suscipiens formam servi, operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque immensam magnitudinem designavit. 23. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia contine eo quod omnem potestatem Patris in semeptisum habeat, et omnem coeli terraeque creaturam cana sapientiae. Sed tamen cum sit Pater et Filiundor autem appellatur, propter quod manifestat. Lumen, quia illuminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordisoculos reserat. Sol, quia illuminator. 27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vit
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs ꝓpt̾ seruientẽ creaturã. d̾̃s autẽ ⁊
hõ: qr ũbum ⁊ caro. unde ⁊ bisgenitꝰ dr.
sine qr pater eum genuit sine matre
mẽtnitate. siue qi mater sine patre ĩtẽ¬
pore. Unigenit᷑ autẽ uocatꝰ scd̃m diumi¬
tatis excellentiã qr sine fratrib. pͥmoge¬
nitꝰ sc̃m susceptionẽ hoĩs in qua ꝑ ad¬
optionẽ gr̃a fratres hr̃e dignatꝰ ẽ quib¬

Expanded text:
nus propter servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive quia mater sine patre in tempore. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus, secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionis gratiam fratres habere dignatus est, quib
Abbreviated transcription (Latin):
de tractũ ẽ timor. unde tractum ẽ ds. qd̾
colentib eum sit timor. Ũs autẽ ꝓprie no¬
menẽ trmnitatis ꝑtinens ad patrẽ ⁊ fi¬
que infra in deo st̃ posita uocabula re
głe: dñs uirtutũ. St̃ enĩ in hꝰmodi ordina¬
tione iurtutes multe. ut angłi. et arcan¬
Qͥntũ elion. qd̾ intrrp̃r in latinũ excelsꝰ. qi
supra celos ẽ. sict̃ scͥptum ẽ deeo. Excelsꝰ¬

Expanded text:
d est timor, unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitatis pertinens ad Patrem et Fiquae in Deo infra sunt posita vocabula refituum. Sunt enim in hujusmodi ordinatione virtutes multae, ut Angeli, ArchanQuintum, ELYON, quod interpretatur excelsus, quia super coelos est, sicut scriptum est de eo: Excels
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o add̾m sumpta de menbriꝰ nr̃ĩs siue
de inferiorib. et qi in ꝓpria natura ininsi-¬
bilis et incorporẽ ẽ. ꝓ efficientiis tñ cau¬
saꝵ in ipsorerũ sp̃es ascribunt᷑ ut more
locutionis nr̃e faciliꝰ seip̃m insinuet. ut

Expanded text:
 de membris nostris, sive de inferioribus, et quia in propria natura invisibilis, et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species ascribuntur, ut more locutionis nostrae facilius seipsum insinuet, ut
Abbreviated transcription (Latin):
de q̃rendꝰ ẽ Impassibilis qr nullis pas¬
sionib afficitur. quib humana fragili.
tas subcumbit. Non enĩ attingt̃ eũ ul¬
le parsiones. ut libido. iratundia. cupi.¬
lare. aut dolere nr̃o usu dr. Apudd̾m .ii.¬
ꝑtiubafo nulla ẽ aps qͣm tranq̃llitas
sũma ẽ. Simplex autẽ dr. siueñ ãmittedo
qd̃ ht̃. seu qr ñ aliudẽ ipse et aliud̃ qd̾
in ip̃o ẽ sict̃ in hoĩe cuiꝰ aliud ẽ ẽẽ. ⁊ alid
sapere. Nam et ẽẽ pot̃. et sapiens ñ eẽ. bs
autẽ habet eẽntiam. ht̃ et sapĩam. sed
qd̃ habet hoc et ẽ. ⁊ omĩa unꝰ ẽ ac ꝓinde
simplex ẽ qr ñ in eo aliqͥd accidentis est.
s et qd̾ ẽ & qd̾ in ip̃o ẽ. eẽntialit ẽ excepto
qd̃ relatiue ad qͣmcũq ꝑsonã ẽ sũme bo¬
nus qr in cõmutabilis ẽ. Creatura uͦ bo

Expanded text:
de quaerendus est. Impassibilis, quod nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana succumbit. Non enim attingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupilare, aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enilla est, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homine, cuius aliud est esse, et aliud sapere. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam; sed quae habet, hoc et est, et omnia unus est; ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accidentis est, sed et quod est, et quod in ipso est, essentialiter est, excepto quod relative ad quamcumque personam est. Summe bon
Abbreviated transcription (Latin):
sacrum conficent unguentũ. qͦ ꝑungi poᷤ¬
sent hii qui uocabant᷑ at sacerdotiũ uel
ad regnũ. Et sic̃t nc̃ regib indum̃tũ pur¬
pure insigne ẽ regie dignitatis. sic illis¬
unctio sacriunguenti nom̃ ac potesta¬
tẽ regiam conferebat. Et in de xp̃iani dic¬
ti. acrismate. qd̾ ẽ unctio. Nam crisma
unctꝰ e adeo patre sict̃ in actib apłoꝵ d̾r.
Couecti ẽ nĩ in hac ciuitate aduersꝰ sc̃m
filiũ tuũ qͦm unxisti. Nlon utiq oleo ui¬
sibiti. sed gr̃e dono qd̾ iisibili significat᷑

Expanded text:
sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent ii qui uocabantur ad sacerdotium uel ad regnum, et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitasacrum conficerent unguentum, quo perungui posunctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat; et inde Christi dicti a chrismate, quod est unctio. Nam chrismaunctus est a Deo Patre, sicut in Actibus4, 27: 'Collecti sunt enim in hac civitate adversus sanctum Filium tuum, quem uncxisti': non utique oleo visibili, sed gratiae dono, quod visibili significatur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħadicit. lurauit dnis ex̾cituũ ꝑ aĩam
suã. ñ qd̃ dñs animã habeat. s hoc nr̃o
narrat effectui. Nam et facies in scͥpturiꝰ
sc̃is ñ caro sed diuina cogiͣtat̃o intelligr᷑.
eadẽ rõne qua ꝑ faciem conspectã qͥsq co¬
gnoscit᷑. hoc enĩ in orõne qr deo ostende
nobis faciẽ tuã. Ac si dicat᷑. Da nob̾ cogni¬
tionẽ tuã. Sic et uestigia dei dñr. qr nͦ
potens repꝑitur. dũ infut᷑m facie ad fa¬
ciẽ qͥbꝰq electis rep̃sentabit᷑. ut ip̃am spe¬
ciẽ contemplent. cuiꝰ nc̃ uestigia cõphen¬

Expanded text:
dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam; non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. 37. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intelligitur eadem ratione qua per faciem conspectam 299 quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione dicitur Deo: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicitur: Da nobis cognitionem tuam. 38. Sic et vestigia Dei dicuntur, qupotens reperietur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplent
Abbreviated transcription (Latin):
numqͣm ꝑ sub̃am suã apparuit oculis.
mortaliũ trinitas. nͥ ꝑ spẽm subiecte cͤ¬
ature eiꝰdemq incorporee. Nã nemo po¬
test ip̃am manifestatõnẽ eẽncie dei ui-¬
dere et iiuere sict dictũ ẽ moysi. Unde.¬

Expanded text:
ntiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subjectae creaturae, ejusdemque corporeae; nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre, et vivere, sicut et dictum est Moysi. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥis causis nominũ rõnem. In pͥncipio
enĩ decẽ nomina ponimꝰ quib aps̃ heb ͤ¬
os deus uocat᷑. Primũ enĩ apud hebreos
primit᷑ sed fortis ẽ et sufficiens ad oĩa
ꝑpetranda. Scd̃m nom̃ eloy. Terciũ heloe
qd̃ utrũq in latinũ ds d̾r. est autẽ nom̃

Expanded text:
is causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. 3. Primum apud Hprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, Eloi, tertium Eloe, quod utrumque in Latinum De
Abbreviated transcription (Latin):
massertione tntociꝰ trinitatis defend̾r.
qe dat᷑ racio unde recte dici oftendat᷑. sic̃
et pater in illis diuinis ubris nusqͣm
ingenitꝰ legit᷑. s tam̃ dicendꝰ ẽ atq cre¬
dend̾ non dubitat᷑. homousion similis sub¬
stantiȩ. qr qualis ds talis ẽ et imago eiꝰ
inuisibilis qds. et imago inuisibilis. pͥn¬
cipium eo qd̾ ab ipro st̃ omĩa. ⁊ qr ante
eum nicħ. finis uel qr dignatꝰ ẽ in fine
tẽpoꝵ humilit̃ in carne nascr ⁊ mori. &

Expanded text:
in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. Homoeusion, similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago eius. Invisibilis Deus et imago invisibilis. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. Finis, vel quia dignatus est in fine temporum humiliter in carn
Abbreviated transcription (Latin):
Iroconsularis inqͣẽ Rartago
Numidia. Bizanciũ. Tripolis.
Betica. lusitania in qͣ ẽ emerita.
Gallicia. Insule baleares
Tingitana trans fretum qd ab
occeano infusum terras intrat
P annonia . i. in qͣ ẽ sirmiũ.
Pannonia scd̾a. preualesa.
Suetus. Mesia superior.
E pirus uetꝰ. epirus noua.
Norica mediterranea.
s auia. Dardana.
hememontes. dãcia
Sicia. Creta insula.
a chaia. Macedonia. Tnessalia.
M esia inferior.
Scitia inferior.

Expanded text:
roconsularis, in qua est Cartago. Numidia. Bisanzium . Tripolis. Betica. Lusitania, in qua est Emerita. Gallitia. Insule Baleares. Tringitania trans fretum, quod ab Oceano infusum terras intrat Pannonia I, in qua est Firmium. Pannonia II. Valeria. Prevales. Missia superior. Epirus ventus. Epirus nomina. Noricus mediterranea. Favia. Dardania. Hermodontus. Datia . Scythia . Creta insula. Achaia. Macedonia. Thessalia. Misia inferior. Scithia inferior.
Abbreviated transcription (Latin):
uesperũ astella occidentali uocatũ. q̃d̃
solem occiduũ sequit᷑. et tenebras seqͦn
tas qd̾ teneãt umibras. Crepuscłm ẽ
dubia lux. nã creperũ dubiũ dicimꝰ. ħ
ẽ inter lucẽ et tenebras. Contimũ est
qͣndo om̃es silent. Contiscere enĩ siłe ẽ.
Intempestũ ẽ mediũ. & mactuosum noc¬
tis tempꝰ. qͣndo agi nicħ pot̃. et omĩa so.¬
pore quieta st̃. Nlam tempꝰ ꝑ señ intel¬
ligit᷑ nisi ꝑ actus humanos. Mediũ aũ
noctis actu caret. Ergo intempesta ĩ¬
actuosa qͣsi sine tempore. hoc ẽ sine ac¬
tu. ꝑ qͣm dinoscit᷑ tempꝰ. unde ẽ intẽ¬
pestiue uenisti. ergo intẽpesta d̾r. qi
caret tẽpore idẽ actu. Gallicimũ ꝓpter
gallos lucis p̃nuntios dictũ. Matutm̃¬
autẽ ẽ interabscessũ tenebrarũ. et auro¬
re aduentũ. & dictũ matutinũ qd̃ hoctẽ¬
pus inchoante mane sit. Diludm qͣsi
rora que solem p̾cedit. Est autẽ aurora

Expanded text:
Vesperum ab stella occidentali vocatum, quae Vesperum ab stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur et tenebras sequentas, quod teneant umbras. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est inter lucem et tenebras. Conticinium est quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum qurora, quae solem praecedit. Est autem aurora
Abbreviated transcription (Latin):
ues ante accessum id est prĩ. de nocti¬
ox autẽ anocendo dicta eoqd̃bus.
oculis nr̃is noceat. Que ideo lune
Ac siderũ lucẽ ht̃. ne in decora eẽt. & ut cõ¬
solarẽt᷑ omnes nocte oꝑantes. et ut qͥb.¬
dam animantib q̃ iucẽ solis ferre ñ
porst̃ ad sufficientiã tẽꝑaret᷑. Noctiꝰ aũ
et diei alt̾nat̃o ꝓpt̃ uitissitudinẽ dor¬
mient᷑iũ uigilandiq effecta ẽ. ⁊ ut oꝑiᷤ
diurm laborẽ noctis requie tẽꝑaret. Noc¬
stem autẽ fieri aut qr longo itin̾e lassatꝰ
sol. et cum adultimũ celi spaciũ ꝑuenit
elanguescit. at tabefactꝰ efflat suos ig¬
nes aut qr cadere ni sub t̾ras cogit᷑. qr su¬
ꝑ t̾ras ꝑtulit lumen. et sicumbra t̾re
noctem facit. unde et uirgiliꝰ. Ruit oc
ceano nox. inuoluens umbra magna
t̾ramq polumq. Noctis partes .ui. st̃. id
ẽ. uesper. crepuscłm. conticiniũ. intẽpe¬
stinũ. gallicimũ. matutinũ. diluculũ.

Expanded text:
vel in antecessum, id est prius. § 31 De noctvel in antecessum, id est prius. § 31 De nocte. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde et VergiliusAen. 2, 250: Ruit Oceano nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum.
Abbreviated transcription (Latin):
diei partes st̃ tres. Mane. meridies. et
supprema. mane lux matura et plena.
nec iam crepuscłm. Et dictũ mane. a
manu. Manũ enĩ antiqui bonũ dicebãt.
Quidem̃ melius luce: alii autẽ mane
estimãt uocari amanib quoꝵ cõsisio
a luna ad t̾ram ẽ. Alii putãt ab aere.
ridies dicta qͣsi medidies. hoc ẽ mediꝰ¬
dies. uł qi tc̃ purior dies ẽ. Merũ enĩ
purũ đr. In toto enĩ die nicħ clari me¬
ridie. qͣndo soł medio celo rutilat. ⁊ oẽm
orbem pari claritate illustrat. Sup̃ma
suum moccarsũ uercit. dicta qd̃ suꝑ¬
ẽ adultimã partẽ dici. Sero uocatũ a
clansis seris qͣndoꝰ nex uenit. ut unꝰqͥsq
sompno tutiorsit: hodie. qͣsi hoc die. oe
quotidie. qͦsi quoto die. ut sit qt diebꝰ.
Cras qͦd ẽ pꝰea. hesternũ ẽ pͥdie. ⁊ dictõ
hesternũ ab eo qd̃ iam dies ip̃e a nob̾ste
extranens ẽ. & p̃tereundo alienꝰ. p̃die
autẽ qͣsi pͥori die. ꝑenidie. idẽ sante diẽ

Expanded text:
rum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et rum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, ridies dicta qsdies, vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur, in toto enim die nihil clarius meridie, quando sol in medio coelo rutilat, et omnem orbem pari claritate illustrat. Inter. suum in 427 occasum vertit; et dicta suem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem,
Abbreviated transcription (Latin):
ganis. Quinta sabbati qͥnta feria ẽ.
idẽ qͥntꝰ dies adie dm̃co qui aps̃ gẽtileᷤ di¬
e iois uocant᷑. Sexta sabbati: sexta fe¬
nũenpatur. Sabbatũ autẽ septimꝰ a
dñico die ẽ. quẽ gentiles saturno de
batũ autẽ ex hebreo in latinũ reqͥes
interp̃tat᷑. eo qd̾ d̃s in eo reqͥenisset ab
omnib operib suis. Melius aũ ĩ uo¬
sabulis dierũ de ore xp̃iano ritꝰ loq̃ndi
eccłasticꝰ ꝓcedit. Tam̃ si qͤm consuetudo¬
nõib appellati et̃. hii dies hoiẽs fuise.
mũ potuert. et emininuer̃t in hoc scło.
delati st̃ eis ab amatoribꝰ suis diuini
honores. et indieb et insiderib S pͥ¬
mũ a nõib hominũ sic̾a nũcupatist̃.
et a siderib dies appellati st̃. Afando aũ
ferie nucupate st̃. qd̾ sit in eis nobis tẽ¬
pus dictõms. toẽ indiumo uł hũano
officio fari. sed exhis dies festos hõiũ
causa institutos feriatoᷤ diumoꝵ sacroꝵ.¬

Expanded text:
ganis. Quinta sabbati quinta feria est, ganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta fenuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gbatum autem ex Hebreo in Latinum requies interpretatur, eo quod in eo Deus requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit; tamen si quem forte consuetudnominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse; imum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacro
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine ꝓrima. et exeo mutuat
lum̃. Terciũ astelia martis: que uesꝑuoca¬
tur. Quartũ astella mercurii. qͣm qͥdã cã¬
didũ circłm dñt. Quintũ astella ious.
neris. quã luciferũ auint. que int̾ om̃ra
sidera plus lucis ht̃. Septimũ astella
saturm. que sexto celo locata triginta an¬
nis fercur explere cursũ suũ. ꝓinde aute
autẽ exipsis septẽ stellis. nõia didedeit᷑ di¬
timarẽt dicentes se a sole hr̃e sp̃m. a lu¬
na corpꝰ. a merturio ingemũ ⁊ lignãa
uenere uoluptatẽ. amarte sangͥnẽ. a ioue
temꝑantiã. a saturno humorẽ. Talis qͥppe
extitit gentiliũ stulcĩa qui sͥ finxeĩt tã
ridicłosa figmenta. Apud hebreos autẽ
dies pͥma una sabbati dr. qͥ apd̃ nos diẽ
diñcus d̾r. q̃m gentiles soli dicauert̃.
Scd̾a sabbati scd̃a feria qͤm scłares diẽ
lune uocant. Tercia sabbati t̾cia feria
qͣm illi diẽ maitis uocãt. Qnͣta sabbati

Expanded text:
magnitudine proxima est, et ex eo mutuat magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, stella, quam Luciferum asserunt, qui inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum a stella Saturni, quae septimo coelo locata, triginta annis fertur explere cursum suum. 4. Proinde autem gentiles ex his septem stellis nomina diebus dtimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
sol suꝑ t̾ras. sic̃t nox sol sub t̾ris.
Ut enĩ dies aut nox sit causa ẽ aut suꝑ
t̾ram sol. aut subterris. dies legitimꝰ
spatia sui cursus ab oriente usq ad occi
dentẽ aliũ solẽ celi uolubilitate cõclu¬
dat. Abusiue autẽ unꝰ dies ẽ sꝑaciũ ab
oriente soleusq ad occidentẽ. St̃ autẽ
spacia diei duo. interdianũ. atq noctur¬
horaꝵ duodecim. uocatꝰ autẽ dies a par¬
te meliore. Unde. et inusuẽ sinecõmemo¬
ratione noctis. nsim dicamꝰ dierũ sict̃
et in lege scͥptum ẽ. factũ ẽ uesꝑe ⁊ma
ab occasu solis. Scd̾m ꝑsas ab ortu solis.
Scđ̃m atthenienses a sexta hora diei. Se¬
cđ̃m romanoꝰ amedia nocte. Unde ⁊ tc̃
gallicimũ ẽ. quoꝵ uox diei ostendit p̃¬
coniũ. qͣndo et mesonictins afflatꝰ eͣt.
Dies dicti adiis quoꝵ noĩa romani sacra¬
sole appellauert̃ qui pͥnceps ẽ om̃iũ si¬
derum. sict̃ isdemdies capd̃ ẽ omniũ di¬
erũ. Scãm aluna que soliẽ splendore:

Expanded text:
sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimuss et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturhorarum duodecim. 3. Vocatus autem dies a parte meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. sine qd̾ turris speciẽ habeat
uis qui sine molestia sui breuitate
caicat᷑. Itẽ calculi qd̃ ꝑ uias ordina.¬
les eant qͣsi per calles. De thesse ris.
essare uocate quia q̃uadrate qͥt̃
ex omnib partib. has alii iepꝰ¬
culos uocant. eo qd̃ exisiendo discur¬
runt. Olim autẽ tessare iacułã ap¬
pellant᷑. a iaciendo. Quidã aũ¬
aleatores sibi uident᷑ phisiologice
ꝑ allegoriã hanc artem excerterei &e
sub qͣdam rerũ similitudine fing̃e.
Nam trib tessaris. ludere ꝓhibent.
et futura. quia ñ stant sed decurrũt
sed eo ipsas uias senariis locis distĩc¬
tas ꝓpt̾ etates hominũ. ternariis
lincis ꝓpt̾ tempora argumentant᷑
res ueteres ãnumero uocabat᷑. ut unio.
trio. quadrio. senio. postea appellatio
singłoꝵ mutata ẽ. et unionẽ canẽ.

Expanded text:
gant, sive quod turris speciem habeat.vis, qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales eant, quasi per calles. De tesseris . Tesserae vocatae quia quadrae sunt ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo. De aleatores sibi videntur physiologice per allegoriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent ppraesentia et futura, quia non stant, sed decurrunt. Sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter aetates hominum ternariis lineis propter tempora argumentantur. res veteres a numero vocabatur, ut unio, binio, trio, quatrio, quinio, senio. Postea appellatio singulorum 412 mutata est, et unionem CANE
Abbreviated transcription (Latin):
remotũ. Abba autẽ sirum nom̃ sigcat
in latinũ pater. qd̾ paulꝰ romanis ex
posuit dicens. in quo clamamꝰ ab ba
pat̃. in uno noĩe duab usus linguiˢ.
Dicit abba siro noĩe patrẽ. & rursꝰ lati¬
tine nominat itidem patrẽ: Decet̾is fideb¬

Expanded text:
remotum. 5. Abba autem Syrum nomen, significat in Latinum pater, quod Paulus Romanis scribens exposuit, dicens: In quo clamamus: Abba, pater, in uno nomine duabus usus linguis. Dicit enim abba Syro nomine patrem, et rursus Latine nominat itidem patrem. 345
Abbreviated transcription (Latin):
oseph abeo quodͥs aliud ad ditam̃tũ
optau̾it. uocauit augientũ. hc̃ pha¬
sconditoꝵ reꝑtorẽ sonat. ꝓ eo qd̃ obscu¬
ra somnia reuelauit. et sterslitatẽ p̃.¬
dixit. Tumq hoc nom̃ ab egipto op
mone saluator mundi.eo qd̃ orbẽ
terre abiminenti famis excidio li¬
nim. Mater qͥppe eiꝰ moriens uoca¬
uit nom̃ eiꝰ bennomm. idẽ filiꝰ do¬
loris mei. pater hoc mutauit filiũ.
dext̃e nominãs. Manases dictꝰ ab
eo qd̾ sit pater eius oblitus laboꝵ
Ephraim ĩ eo qd auxerit eũ d̃s ⁊ ex
hoc uocabulo in linguã nr̃am trans¬
fert᷑ augmentũ: de prophe tis.
uos gentilitas uate appłłat. hoc

Expanded text:
Joseph ab eo quod sibi alium addi mater Joseph ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit augmentum. Hinc Phasconditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit et sterilitatem praedixit. Tamen, quia hoc nomen ab Aegyptio mone salvator mundi, eo quod orbem terrae ab inminenti famis excidio limin. Mater quippe eius moriens vocaverat nomen eius Benoni, id est filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dexterae nominans. Manasses dictus ab eo, quod sit pater eius oblitus laborum Ephraim, eo quod auxerit eum Deus; et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum. § 8 De prophetis. Quos gentilitas vates appellant,a hos
Abbreviated transcription (Latin):
id confitebor dño. et ob id uocatꝰ ẽ in¬
da. A confeszione itaq nom̃ eiꝰ ẽ dic¬
tum. qd̃ ẽ grãrum actio. I sacar in¬
t̃p̃r. est merces. hic qͥrpe dictꝰ ẽ ysacar
merces. hoc autẽ ideo. qr mandragoriꝰ
filii ruben introitũ uiri qui debebat᷑
racheli ad se emerat lia. unde. ⁊ dũ
xtum enĩ hc̃ filiũ genuerat lia. ꝓpt¬
ea iam secura dixit. habitabit mecõ
uirm̃s. Unde et filius eiꝰ uocatꝰ ẽ ha.¬
bitacłm. Neꝑtalim de conũsionis
dixit rachel cũ eum peperisset ancil
bitatõne c̃ sorore mea. Han int̾p̾r
iuditiũ. Sala enĩ dum eũ peperus:
noĩs enus expreesit ut ab eo qd iridi.
casset se dñs filio ancilie iuditii no¬
men imponet. Gach ab euentu si¬
xelpha. dixit dña eiꝰ lia infortuna ñ
cinctu uel euentu. ¶Ser beatꝰ d̾a
.P
Dũ enĩ peperisset eum zelpha dixit
lia. Beata ego et beatificant me mx¬
lieres. et ab eo qd beata dicat᷑ ex ethi¬
molĩa nõĩs eum beatum uocauit.

Expanded text:
 confitebor Domino,' et ob id vocatus est Iudas. A confessione itaque nomen eius est dictum, quod est gratiarum actio. Issachar interpretatus est merces. Is quippe dicitur est, sachar merces. Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum viri, qui Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde et dum xtum enim hunc filium genuerat Lia: propterea iam secura dixitGenes. 30, 20: 'Habitabit mecum vir meus.' Unde et filius eius vocatus est habitaculum. Nephtalim. De conversione, dixit Rachel, cum eum peperisset ancillbitationem cum sorore mea.' Dan interpretatur iudicium. Bala enim dum eum peperisset, nominis expressit, ut ab eo quod iudcasset se Dominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. 15. Gad ab eventu, siZelpha, dixit domina ejus Lia: In fortuna, cinctu, vel eventu. 16. ASER beatus d. Dum enim peperisset eum Zelfa, dixit Lia: Beata ego et beatificant me mulieres, et ab eo quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
luctantis sortitꝰ ẽ nom̃. Nullꝰ enĩ
tam audaciuoce ausus ẽ dñm. ad
disceptat᷑onẽ ĩticie ꝓuocare c̃ inrebꝰ
humanis. et mundi reb istiꝰ. tanta
rerũ u̾satur iniquitas. ¶icheas
qͥs hic uł qͥs iste. Cõminat᷑ enĩ sama¬
rie obͣcam simulacroꝵ illo mͦ qͦ de

Expanded text:
rtitus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausus est Deum ad disceptationem justitiae provocare, cur in rebus humanis, et mundi istius πολιτεία tanta rerum versatur iniquitas. 15. MICHEAS, quis hic, vel quis iste? Comminatur enim Samariae ob causam simulacrorum illo modo, quo de
Abbreviated transcription (Latin):
chiel fortitudo dei. Daniel iuditiũ
dei. siue qr in p̾sbifoꝵ iuidicio setẽciã
diuine examinafonis exhibuit. dũ
reꝑta eoꝵ falsitate susannã ab int̾ito
liberauit. siue qd̾ uisiones et sõpn̾a
quib ꝑ signacła q̃dam. et enigniata
futura monstrabant᷑ sagaci mente
discernes aꝑuit. hic et desid̾ioꝵ uir ap¬
pellatꝰ ẽ. qr panẽ desiderii ñ maducauit.
et uinũ concupiscentie ñ bibit. Osee

Expanded text:
iudicium Dei, sive quia in presbyterorum iudicio sententiam divinae examinationis exhibuit, dum reperta eorum falsitate Susannam ab interitu liberavit; sive quod visiones et somnia, quibus per singula quaedam et aenigmata futura monstrabantur, sagaci mente discernens aperuit. Hic et desideriorum vir appellatus est, quia panem desiderii non manducavit et vinum concupi
Abbreviated transcription (Latin):
annotande ꝯt̃. Uocabula enĩ eoꝵ satiᷤ
ostendt̃ qͥd infuturis factis dictisq su¬
is p̃cinussent. Helias interp̃r dñs
tis sacerdotib baal: inuocato noĩe do¬
mim descendit de celo ignis suꝑ holo¬
caustũ. Qd̾ cũ udisset omĩs popłs ce.¬
cidit infaciẽ suã et ait. Dñs ip̃e ẽ d̾s.¬

Expanded text:
adnotandae sunt. Vocabula enim eorum satis ostendunt quid in futuris factis dictisque suis praenuntiassent. Helias interpretatur tis sacerdotibus Baal, invocato nomine Domini descendit de caelo ignis super holocaustum. 'Quod cum vidisset onmis populus, cecidit in faciem suam et ait: Dominus ipse es
Abbreviated transcription (Latin):
Erit nom̃ tuũ habraã. qr patrẽ multa¬
rũ gentiũ posurte. I. saac ex risuno.¬
men accepit. Riserat enĩ pat̾. qͣndo
ei ꝓmissũ ẽ ad mirans in gaudio. Ri¬
Sit. et mat̾ qͣndo ꝑ illos tres uiros ꝓ¬
missus ẽ: dubitans in gaudio. Ex hac
ueteri testam̃to absq ullo uelamine
sẏas. et lege scripturas. Iacob sup.¬
plantator interpr siue qd̾ in ortu plã¬
tam nascentis frĩs app̃henderit. siue
qd̃ pꝰea fratrẽ arte deceꝑit unde. &

Expanded text:
Erit nomen tuum Abraham, quia patrem multarum gentium posui te.' Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac Veteri Testamento absque ullo velamine sias. Lege Scripturas. Iacob subplantator interpretatur, sive quod in ortu plantam nascentis fratris adprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
Amos popłs auulsꝰ. ꝓpħia enĩ eiꝰ ad po¬
pulũ finsse isrł̃. qr iam auulsꝰ erat ã
dño. et aureis uitulis sermebat. siue
auulsꝰ a regno stirpis dauid. Naum
germ̃ siue consolator. Incrẽpat enĩ
ciuitatẽ sanguinũ. et pꝰ eu̾sionẽ ip¬
siuis consolatõr syon dicens. Ecce suꝑ
montes yedes euuangłirantis. ⁊ an¬
nunciantis pace. Abacuch amplexꝰ.¬

Expanded text:
AMOS, populus avulsus. Prophetia enim ejus ad populum fuit Israel, quia jam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David. 13. NAHUM, gemens, sive consolator. Increpat enim civitatem sanguinum, et post eversionem illius consolatur Sion dicens: Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem . 14. HABACUC amplex
Abbreviated transcription (Latin):
ua facta ẽ anima mea. Euben int̾̃¬
pretat᷑ uisionis filiꝰ. Sic enĩ qͣndo eũ
peꝑit lia uocauit nom̃ eiꝰ ruben di
lia qͥndo peperit eum. qi exaudunt
xit enĩ lia qͣndo peperit eum ñ ambi¬
gens de amore uiri. nc̃ mecũ erit uir
m̃s. qr peperiertres filios. Iuda cõ¬
fersio dicit᷑ q̃udo eum pepent lia la¬

Expanded text:
a est anima mea. 7. Ruben, interpretatur visionis filius. Sic enim quando eum peperit Lia vocavit nomen ejus Ruben dicLia quando peperit eum: Quia exaudivit xit enim Lia quando peperit eum, non 327 ambigens de amore viri: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios. 10. JUDAS confessio dicitur. Quando enim peperi
Abbreviated transcription (Latin):
agitta a sagaci iactu. id ẽ uelo¬
ci ictu uocata. pmnis enĩ fert᷑
qͣsi auis ut celerit᷑ mors ꝑcurrat ad
hominẽ. has pͥmũ cretenses usi st̃ qͥbꝰ
psnne ut diximꝰ. ideo ad glutinant᷑.
ut leues sint et ꝑuolent. scaptos. spi¬
cula st̃ sagittȩ uel lancee breues ad
spicarũ speciẽ nuncupate. Scorpio ẽ

Expanded text:
agitta a sagaci ictu, id est veloci ictu, vocata. Pinnis enim fertur, quasi avis, ut celeriter mors percurrat ad hominem. Has primum Cretenses usi sunt, quibus pinnae, ut diximus, ideo adglutinantur ut leves sint et pervolent. Scaptos. Spicula sunt sagittae vel lanceae breves, ab spicarum specie nuncupatae. Scorpio e
Abbreviated transcription (Latin):
dissidet c̃ magnete lapide ĩtm̃ ut iͦxta
positꝰ ferrũ ñ paciat᷑ abstrahi. mag¬
cõp̾hendit aapit atq aufert. feit᷑ qͦ
in electri simiitud̃ie uenena dep̃hũ¬
dere metꝰ uanos expelłe. maleficiis re¬
sistere artib. Gña enis sex. Galatia et

Expanded text:
dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magconprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera eius sex. Chal
Abbreviated transcription (Latin):
cussus. quales in celesti arcu spectant᷑.
cuiꝰ ccia causa cristallũ facit gelu uehe¬
mentͣi concreto. De cristallinis.
ristaliꝰ resplendẽs ⁊ aqͦsus coloret᷑
dr̃i qd̃ nix sit glacie ꝑdura ꝑ ãnos auñ.¬
ubi nec inestate sol feruentissimꝰ ĩue.¬
nit᷑. sõq ipsa adiurna et annosa du¬
oppositꝰ radiis solis ad eo rapit flamã.
ut aridis sfungiis uł foliis p̃beat ig¬
nem. Usus eiꝰ eciã ad pocula destinat᷑
Nicħ autẽ aliud qͣm frigidũ pati pot̃.
Adamas indicꝰ lapis. pariuis ⁊ ĩ decoritꝰ
ferrugieũ bñs colorẽ. ⁊splendorẽ cris¬
talli. Qumqͣm autẽ ultra magnitudi¬
nẽ nuclei auellani reꝑtꝰ. hic nulli ce¬
dit mat̾iei. nec ferro qͥdẽ nec igni nec
umꝙͣ incalescit. Unde &e nom̃ accepit.
macerat᷑. sicq multis ictib ferri ꝑstrĩ¬
git᷑. Cuiꝰ fragm̃ta sculptores ꝓ gẽmiꝰ
ĩ signiendis ꝑforandisq utunt᷑ bic ã

Expanded text:
cussus, quales in caelesti arcu spectantur. cussus, quales in caelesti arcu spectantur. Cuius contraria causa crystallum facit, gelu vehementiori concreto. De crystallinis . Crystallus resplendens et aquosus colore. Traditur quod nix sit glacie durata per annos; undubi nec aestate sol ferventissimus invenitur. Ideo ipsa nudatur, et annosa duoppositus radiis solis adeo rapit flammam, ut aridis fungis, vel foliis ignem praebeat. Usus ejus etiam ad pocula destinatur. Nihil autem aliud quam frigidum pati potest. 2. Adamas Indicus lapis parvus, et indecorus, ferrugineum habens colorem, et splendorem crystalli. Nunquam autem ultra magnitudinem nuclei avellani redit materiae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perforandisque utuntur. Hic autem
Abbreviated transcription (Latin):
tere putat᷑. Piritis ingra qͥdẽ s ad tritu
digitos adurit.D e u a RIIS.
angrus uarius ex omnib pene co-¬
lorib constãs unde et nominatꝰ.
Olca barbari nõis exfuluo ⁊ ngro uiridi¬
a q ẽt candidaᷤ ẽ. Mitridax sole
ꝑcussa colorib micat uariis gig.
sti fulgens purpura. smaragdi nitẽs ui¬
lucentia nom̃ ht̃ ex patria. sola enĩ eũ
parturit india. pontice a ponte dñr ge¬
nere diũso. Nunc sanguineis nẽ aurati
guttis micantes. Alie habenteꝰ stelłs.
alie longis colorũ ductib lineatȩ. Exo¬
contalitꝰ. in parua magnitud̾ie multi¬
color. Unde et hoc sͥ nom̃ adoptauit.
tam diũsis enĩ notis sparsꝰa ẽ ut sexa¬
ginta gẽmaꝵ colores in paruo orbicy¬
lo eiꝰ dep̃hendant᷑. Nascit᷑ autẽ ĩ libia:
sub tra putant calore densatũ. unde.
nom̃ sumpsit uarietafeiꝰ inpurpurã
candorẽq et ignẽ. cũ qͦsdam coloꝵ reꝑ¬

Expanded text:
tere putatur. Pyritis nigra quidem, sed adtritu tere putatur. Pyritis nigra quidem, sed adtritu digitos adurit. § 12 De variis. Panchrus varius ex omnibus pene coloribus constans; unde et nominatus. Olca barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignsti fulgens purpura, smaragdi nitens vilucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya sub terra putant calore densatum; unde et nomen sumpsit. Varietas eius in purpuram candoremque et ignem cum quosdam colorum reper
Abbreviated transcription (Latin):
est autẽ nigra hñs ĩ medio cͥculos ingroᷤ̃
et albos unctos et uariatoᷤ. sumt ema¬
titi Magi suffitu earũ si credit᷑ tẽpesta¬
tes aũtunt. flumina sistunt. Absictos ni¬
gras et pond̾osa distincta uenis rubẽ oi¬
tib hec excalefacta igni septẽ dieb
calorẽ tenet. Egiptilla nigra ẽ radice ce¬
rulea facie. ex egipto ubi inuenit᷑ uo¬
cata. Media nigra ẽ amedea illa famo¬
sa ẽ inuenta. ht̃ uenas aerii coloris .R.¬
dorem reddit croci saporẽ uini. uegẽ¬
tana italica gẽma ẽ ab eis reꝑta nigͣ
facie albis infmicanti notis. Bariptõ
nigra ẽ c̃ sanguineis. et albis notis. Me¬
lomelas nigrauenas qͤmlibet colorẽ
secante ꝑ medias. ueneriecrines niger¬
rimicoloris continẽs in se spẽm ruficri¬
cinis. Tcurnus ex affrica nigra ẽ. streᷤ
sulcos reddit. a radice nigrũ ẽ medio
sanguineũ. e sũmo ocree. dionisia nigͣ
mixt iꝰ rubentib notis. ex aqua trita
uinũ flagratr⁊ odore suo ebrietati resis.¬

Expanded text:
Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesomelas nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo ochrae. Dionysia nigra mixtis rubentibus notis ex aqua trita vinum fragrat, et odore suo ebrietati resis
Abbreviated transcription (Latin):
militudine. hunc ethiopia gignit. Crise¬
lectrus similis auro. sed incolore electri
uergens matutino tm̃ aspectu iocundꝰ.
rapacissimꝰ igniũ. et si uixta fuerit celer.¬
rime ardescens. Crisolanisis ex auro &
igne uocatas aurea ẽ enĩ die & noctu ig¬
nea. hanc ethiopia mitut. Amocriosꝰ
harenis auro intermixtꝰ. nc̃ bractearõ
nc̃ pulueris ht̃ qͣdrulas. Gignit᷑ inpsida.

Expanded text:
militudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chrysemilitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc Aethiopia gignit.harenis auro intermixtis nunc brattearum, nunc pulueris habet quadrulas. Aetites
Abbreviated transcription (Latin):
ingemiscit. Unde et eã magi dormienti¬
b draconib amputãt. Andaces enĩ ui.¬
ri explorant draconũ specus. sparg̃t ibi
gramina medicata ad exͣcitandũ draco.¬
ns soporẽ. atq ita sopitis capite somp¬
no desecant. et gẽmas detraht̃. St̃ aute
candore translutido. Usuearũ orientis
reges p̃cipue glant᷑. Crisoprasus ethiopi¬
cus ẽ qͦm lapidẽ lux celat. ꝓdit obscuri¬
tas. Nocte enĩ ignẽ ẽ die aureus. flegitaeᷤ.
ex ꝑsida ẽ. ostentãs intra se qͣi flãmas es¬
tuantes quȩ ñ exeant. Sirrites uocata qi
telucame. Color huiꝰ croceus intꝰ stellaᷤ
ꝯtinens elanguidas. et sub nubilo renitẽ.¬
tes. Crmmistion int̃ gratissimas aspicit᷑
ex igneo colore radians auro. portans
secũ in extremitatib candidã lucẽ. De
ex spẽ metatloꝵ uł lapids̃ cogno¬
minata. Crisopis aurũ tmuidet᷑ ẽẽ Cri¬
solitꝰ auro similis ẽ cũ marini coloris si¬

Expanded text:
ingemmescit; unde et eam magi dormientiingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum orientis reges praecipue gloriantur. Chrysoprasus Aethiopicus est; quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae non exeant. Syrtitis vocata quoniam te Lucaniae color huius croceus, intus stellas continens languidas, et sub nubilo renitentes. Hormiscion inter gratissimas aspicitur, ex igneo colore radians auro portantem secum in extremitatibus candidam lucem. § specie metallorum vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris si
Abbreviated transcription (Latin):
i. ut carbuncd̾s. sed candida uena p̃cine¬
tus. Cui ꝓprium e. qd̾ iactatꝰ igni uelut
int̾ mortuos extinguit᷑ at contͣ aqͥs ꝑ¬
fus exardescit. Sandasirꝰ nascit᷑ in indiꝰ
loco eiꝰdẽ noĩs. Sỹes eiꝰ qd ueluti intra¬
ardentiũ appellata a lucernaꝵ flagni¬
tia. Gignit᷑ in multis locis. s ꝓbatissi¬
ma apud indos. qͥdam eã remissiorẽ
carbuncłm eẽ dixeit̃. huiꝰ dupplex faci¬
es una que purpura radiat altaꝙ̃ coc¬
⁊iruboris. asole ex calefacta aut digitor
attritu paleas et cartaꝵ fila ad se rape
d̾r sculpturis resistit. ac si qͣndo seulyta
e dumsigna impͥmit qͣn q̃dã
anmali morsu parte decerꝑe tẽp¬
tati bña eĩ qͣtrior. Carredom̃a hoc
qd et lignis facere dr. qͣmqͣm multũ u¬
lior p̃dictis. Nascit᷑ a pd̃ nasamonas im-
stunt. Alabandina dicta ab alabanda a¬
sie regione cinꝰ color ad calcedoniũ uadit.
sed rarus. Dracontides ex cerebro draco¬
nis eruit᷑ que nͥ uiuenti abscisa fuit: ñ

Expanded text:
ena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in traardentium est, appellata a lucernarum flagrantia: gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies; una quae purpura radiat, alia quae cocci rubore. A sole excalefacta aut digitorum adtritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur; sculpturis resistit, ac si quando sculpta est, dum signa inprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera eius quattuor. Carchedonia hoc quod et lychnis facere dicitur, quamquam multo vilior praedictis. Nascitur apud Nasamonas imbrstunt. Alabandina dicta ab Alabanda Asiae regione, cuius color ad carchedoniam vadit, sed rarus. Dracontites ex cerebro draconis eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non