comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pe creature adeo est ñ est d̾s quam illũ
mendacium conu̾terunt tanquam de¬
tit qd̾ autem u̾m indoctna quamus
multis falsitatib cõmixta ꝑfusa per¬
nuixta confusaq seruarunt aꝓpbat
testatur affirmat. nam ⁊ hic eundẽ
locum ita capit ut dr̃et reuelat᷑.a.i
ra dei de celo sr̃ oẽm impietatem ⁊ in¬
iusticiam hoĩm eoꝵ qui u̾itatem inĩ¬
iquitate derinent ñ abnegans u̾itatẽ
quamuis ininiquitate detentam ⁊ ĩ
actib apłorum cum de deo uno ⁊ uero
atthemenses deceret qd̾ in illo uiuimꝰ
mouemur ⁊ sumus continuo subi¬
uinxit. Sicut quidam contin scd̾m uos
dixunt. hoc igitur qd̾ indeo uiuimus
mouemur ⁊ sumus ex illa u̾itate est
quam ⁊ illi impii simulachroꝵ culto¬
res ininiquitate detinent qui cognos¬
centes deum ñ sicut deum glificauert̃
hanc tm̃ ueritatem sicut iudemꝰ apd̃
impios ⁊ sacrilegos inuentam non
destruit s confirmat apłs eiusq utit᷑

Expanded text:
pe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in pe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam detit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur
Abbreviated transcription (Latin):
mutau̾nt głam incorruptibilis dei
insimilitudinem ymaginis corrup¬
tibilis hoĩs ⁊ uolucrum ⁊ quadrupe¬
dum ⁊ serpencium. Talia quippeno¬
uimus fuisse simulachra egipcioꝵ
ui ⁊ institiuta ẽẽ isbriplicior multo¬
q ignominiosior ydolatͥa ꝑ hibetur
sunquid tũ cognitionem dei neganit
illis fuisse ac ñ potiuis confirmauit di¬
cens cognoscentes deum non ut deum
głificau̾nt. si ergo istam cognitionẽ
tanquam mendatium repellere ⁊ dest̾e¬
re conaretur qd̃ eam insacrilegis inue¬
nisset nonne qd̾ ab sit u̾itatis inimicꝰ
existeret. Ideo id qd̾ immutau̾nt inmẽ¬
dacium suum nam ⁊ hic dixit immu¬
tau̾nt głam dei insimilitudinem yma¬
ginis corruptibilis hoĩs talem .s. finge¬
tes deum qualis ñ est deus ⁊ ñ sicut eum
cognou̾nt tradentes hoĩb ⁊ paulo pꝰ
detalib dicit qui ĩmutau̾nt uitatẽ
dei ĩmendacium ⁊uoluerunt ⁊ serui¬
erunt creature potius quam creatori
qui est benedictus inscła u̾itas quip¬

Expanded text:
ncorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula; ueritas quip
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis quorumdam suoꝵ pecc̃a õĩb ĩ¬
putentur. Qd̃ si iustum arbitrantur
rei st̃ õs cuuislibet apd̃ se inumo hoĩe
inuenti manifestissimi criminis
si autem ħ sicut iniustum est iniꝰ¬
tum ẽẽ cognoscunt rei sunt om̃s ini¬
quissime seꝑationis. Iam u̾o qd̃ in
iec sermone deunco magis bap̃mo
questio est ut uide coepta ẽ nr̃a dis¬
putatio conludatur sicut imp̃a u¬
nitate aree dñice nec pp̃ bonos laudã¬
di sunt mali. nec pp̃ malos deserendi
sunt hom ut inuno hoĩe nec pp̃ illd̾
qd̃ ineo integrum est eius est accipiẽ¬
da ꝑu̾sitas nec pp̃ id qd in eo ꝑu̾sũ e̾
negari cuis debet integritas qr ⁊ in
condidit mundum ⁊ in coꝵ iniqͥta¬
te qui tum xp̃o qr ñ colligunt spar¬
gunt decinetur u̾itas qr in ens noĩe
pellunt sp̃m mimindum ⁊ intemplo¬
rum sacrsegorum iniquitate inue
est u̾itas qua colebant ignotum de¬
um ⁊ indemonum iniquitate inuen¬

Expanded text:
ut eis quorundam suorum peccata omnibus inut eis quorundam suorum peccata omnibus inputentur. quod si iustum arbitrantur, rei sunt omnes cuiuslibet apud se in uno homine inuenti manifestissimi criminis. si autem hoc, sicut iniustum est, iniustum esse cognoscunt, rei sunt omnes iniquissimae separationis. Iam uero quoniam in hoc sermone de unico magis baptismo quaestio est, ut unde coepta est nostra disputatio concludatur: sicut in ipsa unitate areae dominicae nec propter bonos laudandi sunt mali nec propter malos deserendi sunt boni, sicut in uno homine nec propter illud, quod in eo integrum est, eius est accipienda peruersitas nec propter id, quod in eo peruersum est, negari eius debet integritas, quia etcondidit mundum, et in eorum iniquitate, qui cum Christo quia non colligunt spargunt, detinetur ueritas, qua in eius nomine pellunt spiritum inmundum, et in templorum sacrilegorum iniquitate inuenta est ueritas, qua colebant ignotum deum, et in daemonum iniquitate inuen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s inꝑtedonati qr inea isti fue¬
runt nec ideo est innocens parsdo¬
nati si isti innocentes atraditio¬
nis iniquitate monstrent᷑ meliꝰ
autem audimus scãm scripturam quã
ł cuiquam calumpniamur de pects alie¬
nis ł cuiusquam similem calumpniã
formidamus. Aĩa .N. que peccat ip̃a mo¬
rictur. Et unusquisq ꝓprium omus porta¬
bit. Et qui manducat ⁊ bibit indigne
non alt̾i s sibi iudicium manducat ⁊¬
bibit. Et sinuntur utraq crescere ad
messem ne cum ante tp̃c colliguntur
⁊izania eradicetur simul ⁊ triticum.
Et cum mixti optimis paschius hedi
agniq pascuntur donec a pastore qui
errare ñ potest segregentur. Et ex oĩ gn̾e
piscium recia complentur unitatis
donec adiuditium lutoris complent᷑¬
ꝑducantur. susi qid̃ isti sua ꝑuersa
falsaq snĩa sibi p̾iudicant qui pp̃a
cõione seꝑatos. ꝑ hanc .N. ab surdã
insanamq opinionem ip̃i faciunt

Expanded text:
omnes in parte Donati, quia in ea isti fueomnes in parte Donati, quia in ea isti fuerunt; nec ideo est innocens pars Donati, si isti innocentes a traditionis iniquitate monstrentur. Melius enim audimus sanctam Scripturam, quam vel cuiquam calumniamur de peccatis alienis, vel cujusquam similem calumniam formidamus. Anima enim quae peccat, ipsa morietur : et, Unusquisque proprium onus portabit : et, Qui manducat et bibit indigne, non alteri, sed sibi judicium manducat et bibit . Et sinuntur utraque crescere usque ad messem, ne, cum ante tempus colliguntur zizania, eradicetur simul et triticum : et commixti optimis pascuis haedi agnique pascuntur, donec a pastore, qui errare non potest, segregentur : et ex omni genere piscium retia complentur unitatis, donec ad judicium littoris perducantur . Nisi quod isti sua perversa falsaque sententia sibi praejudicant, qui propter communione separatos. per hanc enim absurdam insanamque opinionem ipsi faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
do eoꝵ innocencia coronamur nul¬
lo modo eorum iniquitate damp¬
namur. Si boni fuerunt iuareeca¬
tholice tritura tanquam stipute¬
graira mundati sunt. Si mali fue¬
runt maree catholice tritura tan¬
quam stipisle cõminuti st̃. Intra
istam aream boni ⁊ mali eẽ pos¬
sunt extra eam boni ẽẽ ñ possũt
Quisquis ab hac unitate uento sr̃¬
bie tanquam sola palea separat᷑
cõꝓbamus scd̃m tigisitanũ cuis
congregato concilio cecilianum
dñt ẽẽ dampnatum confessis tra¬
ditorib nec nescisma fieret pace
dedisse cum eidem ip̃i a purpurio
lunatensi crimen traditionis fuis¬
set obiectum. Dm̃s uictorem rusic¬
candiem donatum calamensem.
donatum masculitanũ mauriũ
ab aquis tibilitanis. siluanuni co¬
riensem fuisse traditores eosdem¬
q .q. traditorum seuerissi mos
dampnatores. hoc ꝓbamus ⁊ ecc̃as¬
titis ⁊ municipalib ⁊ iudicialib
gestis. S nec ideo traditores sunt

Expanded text:
do eorum innocentia coronamur, nuldo eorum innocentia coronamur, nullo modo eorum iniquitate damnamur. si boni fuerunt, in areae catholicae tritura tamquam grana mundati sunt, si mali fuerunt, in areae catholicae tritura tamquam stipulae comminuti sunt. intra istam aream et boni et mali esse possunt, extra eam boni esse non possunt. quisquis ab hac unitate uento superbiae tamquam sola palea separaturcomprobamus Secundum Tigisitanum, cuius congregato concilio Caecilianum dicunt esse damnatum, confessis traditoribus, ne schisma fieret, pacem dedisse, cum et eidem ipsi a Purpurio Liniatensi crimen traditionis fuisset obiectum, dicimus Uictorem Rusiccadiensem, Donatum Calamensem, Donatum Masculitanum, Marinum ab Aquis Tibilitanis, Siluanum Cirtensem fuisse traditores eosdemque quasi traditorum seuerissimos damticis, et municipalibus, et judicialibus gestis. Sed nec ideo traditores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de cirtensi ecc̃a dr̃e uoluit ⁊ epcos i
catholicos maledictis insectatus ẽ
quib uoluit quidaliud egit ni
satis ostenderet quid ⁊̃ deignotis qͥ¬
b siłr maledicis sentire deleamus
ꝓ inde si ꝓ futurus ante paucissi¬
mos annos defunctus ⁊ fortunatꝰ
qui incorpore ad huc est atq illic
successit epc̃o qũo manichei fuerãt.
sic fu̾nt ⁊ illi traditores quoslon
cusare ñ cessant ⁊̃ illoꝵ nob̾ pura
ab istoꝵ obpbriis uita notissima ẽ
Non sane ꝑua est parumq głosa
consolatiõ cirscumt ur̃m si ab
inimicis ecc̃e cum ip̃a ec̃c̃a criminamꝰ᷑
Ciuis tũ defensio ñ incoꝵ hoĩm defen¬
sione consistit quos isti nominañ
falsis criminationib appetunt. pror¬
sus qualescumq futrint marcelliꝰ
marcellus siluester miliciades mensu¬
rius cecilianus atq alii quib obi¬
ciunt ꝓsua dissensione qd̃ uolũt
nichil preuidicat ecc̃e catholice to¬
to terrarum orbe diffuse. Nullo mo¬

Expanded text:
de Cirtensi ecclesia dicere uoluit et episcopos ibi de Cirtensi ecclesia dicere uoluit et episcopos ibi catholicos maledictis . insectatus est quibus uoluit, quid aliud egit, nisatis ostenderet, quid etiam de ignotis, quibus similiter maledicit, sentire debeamus? proinde si Profuturus ante paucissimos annos defunctus et Fortunatus, qui in corpore adhuc est atque illi successit episcopo, quomodo Manichei fuerunt, sic fuerunt et illi traditores, quos loncusare non cessant et iam illorum nobis pura ab istorum probris uita notissima est. Non sane parua est parumque gloriosa consolatio cuiuscumque nostrum, si ab inimicis ecclesiae cum ipsa ecclesia criminamur; eius tamen defensio non in eorum hominum defensione confalsis criminationibus appetunt. Prorsus qualescumque fuerint Marcellinus, Marcellus, Silvester, Melchiades, Mensurius, Caecilianus, atque alii quibus objiciunt pro sua dissensione quod volunt, nihil praeiudicant ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; nullo mo
Abbreviated transcription (Latin):
nulum ꝑtinet ip̃iusq felitis eiuden¬
tissimam purgationem atq illoꝵ
talumpnias dedarandas qui eum
fontem oĩm maloꝵ incontilio suo
dixerant u̾m ⁊̃ ad cogitandam muili¬
tiadis ab eoꝵ criminationib purissi¬
mam uitam. Nisi forte quisquam
tam insipiens ut credat eos cũ fe¬
lici non peꝑterint aquo cetilianus
fuerat ordinatus mliciadi parcere
potiusse aquo fuerat absolutus si
illuis ep̃c uitam quamuis nullum
uulnus conscĩe ꝑemisset saitẽ qua¬
liscumq fama culpasset. An u̾o ꝙ
de foro aptugnensium fc̃m fuerat
ab istis accusaretur ⁊ qd̾ incapitoli¬
o romanorum fcm̃ fuerat taceret᷑
Demensurio autem quid respondeaᷤ
tum ab enis tp̃re usq ad obitũ pleb̾
unitatis nulla concisa est ip̃eq lit¬
tere scl̃i tigisitam quib rep̾bens
asseritur cos ad se inuicem pacifice
scripsisse confirmant atq incoile¬
gii societatemansisse.Iam u̾o ⁊̃ cid̃

Expanded text:
mulum pertinet ipsiusque Felicis euidenmulum pertinet ipsiusque Felicis euidentissimam purgationem atque illorum calumnias declarandas, qui eum fontem omnium malorum in concilio suo dixerant, uerum etiam ad cogitandam Miltiadis ab eorum criminationibus purissimam uitam. nisi forte quisquam tam sit insipiens, ut credat eos, cum Felici non pepercerint, a quo Caecilianus fuerat ordinatus, Miltiadi parcere potuisse, a quo fuerat absolutus, si illius episcopi uitam, quamuis nullum uulnus conscientiae peremisset, saltem qualiscumque fama culpasset. an uero quod de foro Aptucensium fictum fuerat ab istis accusaretur, et quod in Capitolio Romanorum factum fuerat taceretur? De Mensurio autem quid respondeam, cum eius tempore usque ad obitus diem plebs unitatis nulla conscissa est ipsaeque litterae Secundi Tigisitani, quibus reprehensus asseritur, eos ad se inuicem pacifice scripsisse confirmant atque in collegii societate mansisse? iam uero quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
re quemquam qualicũq uidicio
potuerunt nec aliquẽ suorũ uelud
mlocum subrogare dampnati ccͣ
quam pautissimis affris ꝑtis suepͥ¬
mo int̾uentores aduenticios furtĩ
longeq mutebant quos istum no¬
minatim cõmemorare non puduit
donec decepte plebicule. q. ꝓprios e¬
piscopos ordinarent. Nempe ep̃tmn
antũpgnensium felicẽ post cecilia¬
ni purgationem atq imꝑatorẽ
accusanerunt ꝙ ip̃e eẽt manifes¬
tissimus traditoꝵ ⁊ ĩo cecilianus
ep̃c ẽẽ non posset tid̾ abillo tradito¬
refr̾at ordinatus. Tunc constariti¬
nus nec huic eoꝵ accusationi ne¬
gauit locum quamius eos inceci¬
liani fc̃is criminib calumpnio sos
fusset exꝑtus ⁊ iõ p̾cepit ut causa
felitis discuteretur inaffrica. Dis¬
cussa est aꝓconsule eliano felix qͦ
innotens declaratus est. Extant ges¬
ta ꝓ consularia qui uoluerit sumat¬
⁊ legat. hoc autem non solum ad ĩno¬
centie ceciliani demonstrandum cu¬

Expanded text:
re quemquam suo qualicumque iudicio re quemquam suo qualicumque iudicio potuerunt nec aliquem suorum uelut in locum subrogare damnati, contra quam paucissimis Afris partis suae primo interuentores aduenticios furtim longeque mittebant, quos istum nominatim commemorare non puduit, donec deceptae plebiculae quasi proprios episcopos ordinarent? nempe episcopum Aptucensem Felicem post Caeciliani purgationem apud imperatorem accusauerunt, quod ipse esset manifestissimus traditor et ideo Caecilianus episcopus esse non posset, quod ab illo traditore fuerit ordinatus. tunc Constantinus nec huic eorum accusationi negauit locum, quamuis eos in Caeciliani fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, et ideo praecepit, ut causa Felicis discuteretur. in Africa discussa est a proconsule Aeliano; Felix quoque innocens declaratus est. extant gesta proconsularia; qui uoluerit, sumat et legat. hoc autem non solum ad innocentiae Caeciliani demonstrandae cu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepto constantini imꝑatoris ad q̃
totam illam causam accusatores
ep̃ti cartagimiensis ecc̃e cetiliani ꝑ
amoilinum ꝓconsulem ꝑnilerũt
idem cecilianus innocens uidicatus ẽ
de quo iudicio cum maiores istorũ
importunissima ꝑuicatia meniora¬
to imꝑatori quererentur cid̃ ñ ple¬
ne neq recte fu̾it examinatum at¬
q depromptum nicħ de miliciadis
traditione ł thurificatione dixe¬
runt.Ad cuius audienciam nec ue¬
nire utiq debuerunt hoc pocius aut
suggerentes imꝑatori aut ut sug¬
geretur instantes qd̃ apud tradi¬
torem codicum diuinoꝵ ⁊ ydoloꝵ
sacrificiis inquinatum causam
suam agere non deberent.Cum
hec ergo nec ante suggesserint nec
postea quam contra eos ꝓ cetilia¬
no iudicatum est saltem uicti ⁊ura¬
ti obitiendum putarunt qd̃ nunc
inanes tam sero connectum calũp¬
nias. q. ⁊ innocencia teciliani mili¬
ciadis uidicis decoioratione fuscet᷑
⁊ ip̃a romana ecc̃a ubi nec dampna¬

Expanded text:
praecepto Constantini imperatoris, ad quem praecepto Constantini imperatoris, ad quem totam illam causam accusatores episcopi Carthaginiensis ecclesiae Caeciliani per Anullinum proconsulem detulerunt, idem Caecilianus innocens pronuntiatus est. de quo iudicio cum maiores istorum inportunissima peruicacia memorato imperatori quererentur, quod non plene neque recte fuerit examinatum atque depromptum, nihil de Miltiadis traditione uel turificatione dixerunt, ad cuius audientiam nec uenire utique debuerunt, hoc potius ante suggerentes imperatori aut ut suggereretur instantes, quod apud traditorem codicum diuinorum et idolorum sacrificiis inquinatum causam suam agere non deberent. cum hoc ergo nec ante suggesserint nec, posteaquam contra eos pro Caeciliano iudicatum est, saltem uicti et irati obiciendum putarint, quid nunc inanes tam sero conectunt calumnias, quasi ut innocentiae Caeciliani Miltiadis iudicis decoloratione fuscetur et ipsa Romana ecclesia,. ubi nec damna
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Marcellinus ⁊ p̾brĩ eius milia¬
des marcellus ⁊ siluiester traditionis
coditum diuinoꝵ ⁊ thurificationis
abeo crimine arguuntur. S nun¬
quid ideo ⁊̃ comuncuntur aut con¬
iuncti aliqua documentorum fir¬
mitate monstrantur. Ipse scelera¬
tos ⁊ satrilegos fuisse dicit ego in¬
nocentes fuisse Rendeo. Quid laborẽ
ꝓbare defensionẽ meam tum ille
nec tenuit̾ ꝓbare conatus sit actu¬
sationem suam. Si est ulla huma¬
nitas in reb humanis puto nos iꝰ¬
crimen ulla testificatione demons¬
trant nocentes pocus quam inno¬
centes credidimus. Quia si forte se a¬
liter u̾itas ht̃ ip̃i certe humanitati.
debitum redditur cum homo deho¬
mine nichil mali temere suspitat᷑
nec tuiquam triminanti. facile cre¬
dit qñ sine teste ac sine ullo dccumẽ¬
to trimen obiciens maledicus pocius
conuiciator quam ueriditus atcusa¬
tor extr̾it. huc accedit qr miliciade
tunc ep̃co romane ecc̃e presidente ex

Expanded text:
mus? Marcellinus et presbyteri eius Miltiamus? Marcellinus et presbyteri eius Miltiades, Marcellus et Siluester traditionis codicum diuinorum et turificationis ab eo crimine arguuntur. sed numquid ideo etiam conuincuntur aut conuicti aliqua documentorum firmitate monstrantur? ipse sceleratos et sacrilegos fuisse dicit, ego innocentes fuisse respondeo. quid laborem probare defensionem meam, cum ille nec tenuiter probare conatus sit accusationem suam? si est ulla humanitas in rebus humanis, puto nos iusimici nec eorum crimen ulla testificatione demonstrant, nocentes potius quam innocentes crediderimus, quia, si forte se aliter ueritas habet, ipsi certe humanitati debitum redditur, cum homo de homine nihil mali temere suspicatur nec cuiquam criminanti facile credit, quando sine teste ac sine ullo documento crimen obiciens maledicus potius conuiciator quam ueridicus accusator extiterit. Huc accedit, quia Miltiade tunc episcopo Romanae ecclesiae praesidente ex
Abbreviated transcription (Latin):
miserant ineis erant ⁊ reos illos sñ
ulla remissione retinebant. Tales
ad mittebat stephanus cum talib
erat inunitate catholica cyprianus
Nec tñ ꝑ iit s ꝑ seuerauit ecc̃a. Non
igitur quemquam in eius unita¬
te pec̃ca maculant aliena. frustra
filius malus a familia ppr̃ĩs ł exire
ꝓperauit. frustra seuistum dicit exi¬
tum autem suum ñ abluit. An for¬
te dicturi sunt eoꝰ quos stephanꝰ
ad mutebat ip̃ius unitatis ꝑticipa¬
tione mundatos q̃m q̃n caritas co¬
opit multaud inẽ pecc̃oꝵ. Utinã
dicant. hcc . N. ⁊ nos dm̃s qñ eos adu¬
nitatem ł urgemus ut redeant ł mo¬
nemus hoc autem pacto iam ⁊̃ nulla
tate mundantur ꝓ fecto sine causa
rebaptitantur. uides itaq inhec ser¬
mone cui me yendere uoliusti quã
multa dixerit ille ꝓnob̾. Quid ergo
iam opus est ut epcoꝵ romane ecc̃e.
quos incredibilib calumpniis ĩsec¬
tatus est obiecta ab eo trimina dilua¬

Expanded text:
miserant, in eis erant et reos illos sine miserant, in eis erant et reos illos sine ulla remissione retinebant. tales admittebat Stephanus, cum talibus erat in unitate catholica Cyprianus, nec tamen periit, sed perseuerauit ecclesia. non igitur quemquam in eius unitate maculant aliena peccata; frustra filius malus a familia patris exire properauit, frustra se iustum dicit, exitum autem suum non abluit. an forte dicturi sunt eos, quos ita Stephanus admittebat, ipsius unitatis participatione mundatos, quoniam caritas cooperit multitudinem peccatorum? utinam dicant! hoc enim et nos dicimus, quando eos ad unitatem uel urgemus ut redeant uel monemus. hoc autem pacto iam etiam nulla tate mundantur, profecto sine causa rebaptizantur. Uides itaque in hoc sermone, cui me respondere uoluisti, quam multa dixerit ille pro nobis. quid ergo iam opus est ut episcoporum Romanae ecclesiae, quos incredibilibus calumniis insectatus est, obiecta ab eo crimina dilua
Abbreviated transcription (Latin):
mum ⁊ inꝑadisi felicitate decepit
ñ coĩone sacramentorum inqua
tum discipulos uidas mundos in¬
mundus contaminare non potuit
Amalis autem tum quib dei saira¬
menta cõicant ⁊̃ ninc inarea non¬
dum inhorreo iam tñ boni discedt̃
⁊ seꝑantur moꝵ dissimilitudine
ñ corpoꝵ segregatione ałr uiuendo¬
ñ ad alia conuenticula ueniendo sic
nec cum malis unum fuint nec ab
ecc̃e unitate discedunt. Quid ergo
nob̾ nescio quoꝵ traditoꝵ crimen
ex aggerant quos tñ nec ip̃os unquã
conuincere potuerunt s si eos contͣ
istoꝵ calumpnias defendamus qͦ¬
rumdam hoĩm causam uidebi mur
agere ñ ecc̃e. ꝓrsus quicũq ⁊ ubic̃
traditores fuerunt ⁊ ñ tm̃ tradito
cõpellebant ⁊ oũm oĩo ñ fatinoro¬
soꝵ flagitiosoꝵ sacrilegor admit¬
rebat stephanus in ecc̃am scd̾m istos
Quia si lup̃m ñ hẽbant oĩa peccata
quetumq grauia ⁊ horrenda com¬

Expanded text:
mum etiam in paradisi felicitate decepit, mum etiam in paradisi felicitate decepit, non communione sacramentorum, in qua condiscipulos ludas mundos inmundus contaminare non potuit. a malis autem, cum quibus dei sacramenta communicant, etiam nunc in area, nondum in horreo, iam tamen boni discedunt et separantur morum dissimilitudine, non corporum segregatione, aliter uiuendo, non ad alia conuenticula ueniendo. sic nec cum malis unum fiunt nec ab ecclesiae unitate discedunt. Quid ergo nobis nescio quorum traditorum crimen exaggerant, quos tamen nec ipsos umquam conuincere potuerunt? sed si eos contra istorum calumnias defendamus, quorundam hominum causam uidebimur agere, non ecclesiae. prorsus quicumque et ubicumque traditores fuerunt et non tantum traditorcompellebant et omnium omnino facinerosorum flagitiosorum sacrilegorum admittebat Stephanus in ecclesiam secundum istos, quia, si baptismum non habebant, omnia peccata, quaecumque grauia et horrenda com
Abbreviated transcription (Latin):
matico inhereticam pestem de domo
dei exire ꝓpauit.Quia si u̾e iustus
eẽt sicut apłs paulus cum fr̃ibus
falsis de quib insuis epłis ingemit
⁊ sicuit cyprianus cum eis quos si¬
ne bap̃mo suis pec̃cis preteritis ple¬
nos estunabat ⁊ admitti ad ecc̃am.¬
eis quos iniustos nouerat łputa¬
bat sine ulla siti contaminatione
ꝑ sisteret nec bonos pp̃ malos dese¬
reret s malos ppõ bonos pocius to¬
leraret tanquam granum cum
palea pondere caritatis trtturam
ferens ñ tanquam leuissimus
puluis ante uentilationem fla¬
tib cedens. Co quippe modo ⁊̃ cum
iniquis quos nec̃ce est usq ad litꝰ
retia ista contineant inmitate
catholica ꝑ seuerans ñ tñ cũ fure
concurreret nec pec̃tis cõicaret a¬
lienis nec tuꝰquam immundi cõ
tretatione macularetur net pollue¬
retur tangendo pollutum nec tuius¬
quam fermento corrumperetur
hec enim fiuint consensione pec̃toꝵ
qua ꝑ feminam serpens hoĩem pri¬

Expanded text:
matico in haereticam pestem de domo matico in haereticam pestem de domo Dei exire non timuit: quia si vere justus esset, sicut apostolus Paulus cum fratribus falsis, de quibus in suis Epistolis ingemit, et sicut Cyprianus cum eis, quos sine Baptismo suis peccatis praeteritis plenos aestimabat, et admitti ad Eccisti cum eis, quos iniustos uel nouerat uel putabat, sine ulla sui commaculatione persisteret nec bonos propter malos desereret, sed malos propter bonos potius toleraret, tamquam granum cum palea pondere caritatis trituram ferens, non tamquam leuissimus puluis etiam ante uentilationem flatibus cedens. eo quippe modo etiam cum iniquis, quos necesse est usque ad litus retia ista contineant, in unitate catholica perseuerans non tamen cum fure concurreret nec peccatis communicaret alienis nec cuiusquam inmunditiae ntrectatione macularetur nec pollueretur tangendo pollutum nec cuiusquam fermento corrumperetur. haec enim fiunt consensione peccatorum, qua per feminam serpens hominem pri
Abbreviated transcription (Latin):
bat pec̾tis alienis qr iudelicet peccata
eoꝵ qui hap̃mo uero abluti non e¬
rant ineis utiq ꝑmanebant. De¬
buit ergo cỹprianus ab hꝰ coĩone
discedere ne tũ fure cõcurreret ne
recc̃is coĩcaretalienis ne contagio¬
ne inquinaretur inquin inmundi
ne pollutus fieret tangendo pollutũ
ne fermento corrũperetur aliorũ
massa torrupta est nec ꝑ seuerauit
ecc̃a que postea scos istoꝵ maiorinũ
pareret acdonatum. hoc qr dr̃ e nullo
niͦ audent restat ut fateantur bonoᷤ
cum malis insatramentoꝵ xp̃iano¬
rum cõione sine ulla sua lare man¬
sisse ⁊ usq ad tp̃c ceciliani ꝑseueras¬
se ecc̃am xp̃i non sine ulls hõibus
malis tanquam inhorreo iam re¬
conditam s ad huc cõ nuixta palea
tanquam inarea constitutam sic
ergo ⁊deinceps potuit ꝑ manere
sicut ⁊ ꝑmanet donec ultimo iudi¬
igitur sibi nult tantus furor seꝑa
atq inomnib gentib dilatat᷑
hic certe sicut scriptum est. filius

Expanded text:
bat peccatis alienis; quia videlicet peccata bat peccatis alienis; quia videlicet peccata eorum qui Baptismo vero abluti non erant, in eis utique permanebant. Debuit ergo Cyprianus ab hujus communione discedere, ne cum fure concurreret, ne peccatis communicaret alienis, ne contagione inquinaretur immundi, ne pollutus fieret tangendo pollutum, ne fermento corrumperetur aliorum.massa corrupta est, nec perseveravit Ecclesia, quae postea sanctos istorum Majorinum pareret ac Donatum. Hoc quia dicere nullo modo audent; restat ut fateantur bonos cum malis in Sacramentorum christianorum communione sine ulla sua labe mansisse, et usque ad tempus Caeciliani perseverasse Ecclesiam Christi, non sine ullis hominibus malis, tanquam in horreo jam reconditam, sed adhuc commixta palea tanquam in area constitutam. Sic ergo et deinceps potuit permanere, sicut et permanet, donec ultimo judiigitur sibi vult tantus furor separatque in omnibus gentibus dilatatur. Hic certe, sicut scriptum est, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sertim qr hec ⁊ rarissime audent
dr̃e ipsi quo uerecundantes ⁊ senti¬
entes uana se loqui ⁊ cum eo dicũt
nullo diuino testimonio fulcire ni¬
tuntur. magis .il. solent inore hr̃e qñ
cusandum nefas seꝑationis sue iuide¬
bas furem ⁊ concurrebas c̃eo ⁊ ne cõi¬
tau̾is pec̃cis alienis ⁊ recedite exite mñ
⁊ ĩmundum neteng̾itis ⁊ qui tetige¬
rit pollutum polluns est ⁊ modicũ
fermentum totam massam corrũ¬
pit ⁊ alia hꝰ cemodi. quib ñ traditio¬
nis crimen ab aliis criminib aliqua
ꝓprietate discernitur s oĩs pec̃ci con¬
sonatio ꝓhiretur. Que tam duuina
testimonia ł p̾cepta si eo modo quo
iste intelligeret cy prianus ꝓfecto se
a stephano seꝑaret ne. cum illo ĩca¬
tholice unitatis coĩone ꝑ sisteret. Ille
quippe scd̃m suĩam quam de bap̃o
tenendam isti putant ħ eticos ⁊ scis¬
maticos sicut opiuantur bap̃m nõ
hñtes admittendo in ec̃cam coĩta¬

Expanded text:
praesertim quia hoc et rarissime audent praesertim quia hoc et rarissime audent dicere, ipsi quoque uerecundantes et sentientes uana se loqui, et cum ea dicunt, nullo diuino testimonio fulcire nituntur. magis enim solent in ore habere, cusandum nefas separationis suae: uidebas furem et concurrebas cum eo et: ne communicaueris peccatis alienis et: recedite, exite inde et inmundum ne tetigeritis et: qui tetigerifermentum totam massam corrumpit : et alia hujusmodi, quibus non traditionis crimen ab aliis criminibus aliqua proprietate discernitur, sed omnis peccati consociatio prohibetur. Quae tamen divina testimonia, vel praecepta, si eo modo quo isti, intelligeret Cyprianus, profecto se ab Stephano separaret, nec cum illo in catholicae unitatis communione persisteret. Ille quippe secundum sententiam quam de Baptismo isti tenendam, putant, haereticos et schismaticos sicut opinantur, Baptismum non habentes, admittendo in Ecclesiam, communica
Abbreviated transcription (Latin):
ne sacramentoꝵ xp̃i alienis malis
posse maculari sic potuit ⁊ deinceps
ecc̃a ꝑ manere quam toto sicut de
illa p̾dictum est terrarum orbe cres¬
centem nullo mͦ pot̾̃ant quoꝵ libet
traditoꝵ ac facinosoꝵ aliena crimi¬
na maculare sicut inuna area usq
ad tp̃c uentilationis maculari paleis
frumenta non possunt sicut intra
recia usq ad tp̃c litoris mali pisces
bonos sunul natando non ꝑdunt.
Nulla igitur ratio fuit s maximꝰ¬
fuit furor tid̃ isti uelud malorum
coĩonem cauentes se ab unitate xp̃i
que toto orbe diffunditur separart̃
susi forte acriminib crimina mira¬
bili arte discernunt ñ de scripturis s
de cordib sius distinctionum regulas
ꝓferentes atq dicentes inunitate coi¬
onis sacramentorum alia crimina a¬
liena sine contaminatione tolerari
trad itionis ã crimine om̃s qui tali¬
b sacramenta cõitau̾nt detineri. sed
hinc diutius disputare sẽfluum est

Expanded text:
ne sacramentorum Christi alienis malis ne sacramentorum Christi alienis malis posse maculari, sic potuit et deinceps ecclesia permanere, quam toto sicut de illa praedictum est terrarum orbe crescentem nullo modo poterant quorumlibet traditorum ac facinerosorum aliena crimina maculare, sicut in una area usque ad tempus uentilationis maculari paleis frumenta non possunt, sicut intra una retia usque ad tempus litoris mali pisces bonos simul natando non perdunt. Nulla igitur ratio fuit, sed maximus furor, quo isti uelut malorum communionem cauentes se ab unitate Christi, quae toto orbe diffunditur, separarunt. nisi forte a criminibus crimina mirabili arte discernunt, non de scripturis, sed de cordibus suis distinctionum regulas proferentes atque dicentes in unitate communionis sacramentorum alia crimina aliena sine contaminatione tolerari, traditionis autem crimine omnes, qui cum talibus sacramenta communicauerint, detineri. sed hinc diutius disputare superfluum est,
Abbreviated transcription (Latin):
succensebat xp̃ianus cỹ peianus autem ĩ
tholica existimabat. Multi cum illoqͥ¬
dam cum isto ⁊̃ sentiebant utriq c̃
eis inunitate sistentes. Si ergo u̾m est
qd̾ isti dñt ⁊ undecausam sue seꝑatio¬
nis asserere ł excusare conantur ĩuna
coĩone sacramentorum mali matu¬
lant bonos ⁊ iõ corporali disiunctio¬
ne amalorum contagione recedendũ
est ne õs pariter ꝑeant. iam tuneste
posteris derelictam ubi donatus est.¬
ip̃e sp̃ualiter nasceretur. Qd̃ si dr̃e
nefarium udicant qr reuera nefari¬
um est sicut mansit ecc̃a ex illis tp̃rib
usq ad tp̃ra ticiliani ⁊ maiorini siue
donati nec eam maculando ꝑdere po¬
tuerunt quicumq ineam scd̃m ip̃os
sine bap̃mo ad missi sunt pleni õĩb
pec̃cis ⁊ criminib suis nec ulla fc̃a esta
cypriano ⁊ cis qui parit̾ de bap̃mo sa¬
piebantabilloꝵ cõione diuisio q̃m
ñ se arbitrabantur inunitate ⁊ coĩo¬

Expanded text:
succensebat; Cyprianus autem in succensebat; Cyprianus autem in tholica existimabat. Multi cum illo, quidam cum isto etiam sentiebant, utrique cum eis in unitate consistentes. Si ergo verum est quod isti dicunt, et unde causam suae separationis asserere, vel excusare conantur, In una communione Sacramentorum mali malant bonos, et ideo corporali disiunctione a malorum contagione recedendum est, ne omnes pariter pereant, iam tunc Steposteris derelictam, ubi Donatus ipse spiritaliter nasceretur. quod si dicere nefarium iudicant, quia re uera nefarium est, si mansit ecclesia ex illis temporibus usque ad tempora Caeciliani et Maiorini sine Donati nec eam maculando perdere potuerunt, quicumque in eam secundum ipsos sine baptismo admissi sunt pleni omnibus peccatis et criminibus suis, nec ulla facta est a Cypriano et eis, qui pariter de baptismo sapiebant, ab illorum communione diuisio, quoniam non se arbitrabantur in unitate et communio
Abbreviated transcription (Latin):
it quemad modum suscipiendi eẽnt
niciem uehement̾ nũto detestantes
ip̃a nouitate turbauit ut crederent
suo tenebant bonum. Ego autẽ ut
fuit humani erroris rebaptizare ã
catholicos quod adhuc isti faciunt
semꝑ est diabolice p̾sumptionis. S
uolo mͥ fiat iste soluat questio nem
qñquidem tum romane ecc̃e ꝑ ordi
nem cõmemoraret ep̃c̃os int᷑ eos coꝰ¬
memorauit ⁊ stephanum quos e¬
piscopatum illibate gessisse confes¬
sus est. Cum ergo stephanus nõ so
tñ cum eo cỹpriamis inunitatis
pace ꝑ mansit. Quid hunc dicturist̾¬
.Excuciant ingenia sua quantũ
possunt ⁊ utrum ualeant rendere
considerent. Ecce duo erant uno tẽ¬
pore ut de aliis taceam qui diu̾sa
senciebant duo erant eminentissi¬
maꝵ ecc̃are romane. scilicet ⁊ carta¬
ginensis ept̃i step hanus ⁊ cyprianꝰ
ambo inunitate catholica constitut. Qͦ
stephanus bap̃m xp̃i innullo iteran¬
dum ẽe censebat ⁊ hoc facientib grauit̾

Expanded text:
it, quemadmodum suscipiendi essent it, quemadmodum suscipiendi essent erniciem uehementer merito detestantes ipsa nouitate turbauit, ut crederent suo tenebant bonum. ego autem ut fuit humani erroris, rebaptizare autem catholicos, quod adhuc isti faciunt, semper est diabolicae praesumptionis. Sed uolo mihi soluat iste quaestionem, quandoquidem, cum Romanae enem commemoraret episcopos, inter eos commemoravit et Stephanum quos episcopatum illibatum gessisse confessus est. Cum ergo Stephanus non soltamen cum eo Cyprianus in unitatis illos Corinthios arbitror, quos in schisExcutiant ingenia sua quantum possunt, et utrum valeant respondere considerent. Ecce duo erant uno tempore, ut de aliis taceam, qui diversa sentiebant; duo erant eminentissimarum Ecclesiarum, Romanae scilicet et Carthaginensis episcopi, Stephanus et Cyprianus, ambo in unitate catholica constituti: quorum Stephanus Baptismum Christi in nullo iterandum esse censebat, et hoc facientibus graviter
Abbreviated transcription (Latin):
ferri s saltem possit equari aut de ꝓ¬
lerit. sic ⁊̃ martirem głosissimum ꝙy¬
prianum si apud ħ eticos ł scismati¬
cos datum xp̃i bap̃m nolebat agnoᷤᷤ¬
cere dum eos inumĩdetestaretur quoᷤ
a catholica unitate quam multũ
dilexit seꝑatos dolebat tanta eius
nu̾ta usq ad triump hum martirii
consecuta suntut ⁊ caritatis qua ex¬
cellebat luce illa obumbratio fuga¬
retur ⁊ ut sarmentum fructuo sum
fieret fructuosius si quid habcbabat᷑
purgandum si nulla realia certepas¬
tate agnostimus pocius quam nega¬
mus ideo meliores cypriano sumus
situt nec petro qr gentes uidaitare
ñ cogimus. hoc de agripino aliisq
ep̃cis qui illa concilia ꝑ fecisse ꝑhibẽ¬
tur responderim qui sic diu̾sa sense¬
runt ut cum eis contra qͦs de hac q̃sti¬
one senciebant inunitate ꝑ sisterent
ubi caritas cooꝑ it multitudinem pec¬
catorum. Sic namq ambulantib ĩ ec̃ce
u̾itate inquam ꝑuenerant potuit ds
sapiebant. Noua .N. tunc questio fu¬

Expanded text:
aeferri, sed saltem possit aequari, aut de prolerit. Sic et in martyre gloriosissimo Cypriano: si apud haereticos vel schismaticos datum Christi Baptismum nolebat agnoscere, dum eos nimium detestaretur, quos a catholica unitate, quam multum dilexit, separatos dolebat; tanta ejus merita usque ad triumphum martyrii consecuta sunt, ut et charitatis qua excellebat luce, illa obumbratio fugaretur, et ut sarmentum fructuosum fieret fructuosius, si quid habebat purgandum, si nulla re alia, certe pastate agnoscimus potius quam negamus, ideo meliores Cypriano sumus: sicut nec Petro, quia Gentes Judaizare non cogimus. Hoc de Agriepiscopis, qui illa concilia fecisse perhibentur, responderim, qui sic diuersa senserunt, ut cum eis, contra quos de hac quaestione sentiebant, in unitate persisterent, ubi caritas cooperit multitudinem peccatorum. sic namque ambulantibus in ecclesiae ueritate in quam peruenerant potuit deusapiebant. noua enim tunc quaestio fu
Abbreviated transcription (Latin):
lus qr est hoĩm qui ñ illuminetur
s qr nͥ ab ip̃o nullus illuminatur.
aut certe sic dc̃m est qui õs hoĩes
iuslt saluos fi̾. Non qd̾ nullus hoĩm
quos dicit acturos fuisse pnĩam
si fetisset s ut õs hoĩes. õe genus
humanum intelligamꝰ ꝑ quas¬
cũq diffr̃as distributũ reges pri
mates nobues ⁊ ignobiles subli¬
mes humiles doctos ⁊ indectos in¬
tegri corporis debiles ingeniosos
tardi cordes fatuos diuites pauꝑes
med iocres mares feminas infã¬
tes pueros ad olescentes iuuenes
seniores inlinguis omnb ĩmori¬
b omnib in artib omnib ⁊ ꝓfes¬
sionib omnib inuoluntatũ con¬
scientiarum uarietate innu̾abi¬
li constitutos ⁊ si quid aluid dif¬
luerit

Expanded text:
lus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum os quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distvatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes, in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud difluerit
Abbreviated transcription (Latin):
spei hoĩs. Inquib si pia ꝑ seuerãtia
quisq ꝓfiniat postrema pax restat
que posthanc uitam inrequie sp̃c.
deinde in resurretnone ⁊̃ carnis im¬
plebuur. har .iiii.differentiarum
prima est ante legem scd̃a sublege
t̃cia sub gr̃a quarta inpace plena.
atq ꝑfecta. Sic est ⁊ dei ppłs ꝑ inter
ualla tp̃rm sicut dño płacuit qui
mensura ⁊ nu̾o ⁊ pondere tuncta dis¬
posuit. Nam fuit primitꝰ ante legẽ
scd̾o sublege quedata est ꝑ moysẽ.
Deinde sub gr̃a q̃ reuelata est ꝑ pͥ¬
mum mediatoris aduentũ. Que
quidẽ grã nec antea defuit quib
eam oportuit imꝑtiri qͣmius ꝓ tp̃ris
dispensatione reuelata ⁊ occulta
sieq .ii. antiquoꝵ quicumq ustoꝵ¬
p̾ter fidem xp̃i salutem potuit in¬
uenire aut u̾o nisi ⁊ illis cognitus
fuisset pouusset nob̾ ꝑ eoꝵ ministe¬
rium alias aꝑtuis alias occulcius

Expanded text:
spei hominis; in quibus si pia perseverantia spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus orvalla, sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justoti fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum altissimis ignorancie
tenebris nulla resistente rõe
scd̃m carnem niuitur ħ st̃ prima ho¬
minis. Dem̃ cum ꝑ legem cognitio
fu̾it fc̃o pec̃ti si ñdum diuinus adiu¬
uat sp̃c scd̃m legem uolens uiuere.
conuincitur ⁊ sciens peccat pec̃coq sub¬
ditus seruit a quo .N. quis deuictus e̾
huic ⁊ seruus addictus est id agente
scĩa mandati ut peccatum oꝑetur ĩ
hoĩe õem concupiscenciam cumulo
p̾uaricationis addito atq itaq scͥp¬
tum est impleatur. lex autem sb̃ in¬
trauit ut hũndaret delictum. hec st̃
scd̃a hoĩs. si ã respexit deus utadim¬
plenda quemandat ip̃e aduiuare cͣ¬
datur ⁊ agi hõ ceꝑit dei sp̃u concupiᷤᷤ¬
citur adu̾sus carnem forciore robo
re caritatis ut tͣuis ad huc sit ꝙ hoĩ
repugnet exhoĩe ñdum tota infir¬
mitate sanata exfide tñ iustus ui¬
uat iusteq iuuat inquantum nõ
cedit male contupiscentie uincen¬
te dilectio ñ usticie. ħ st̃ t̾tia bone

Expanded text:
ed cum in altissimis ignorantiae tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortire charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae
Abbreviated transcription (Latin):
si penitus totumq consumpserit
iõ nullum bonum inerit qr nat᷑a
nulla erit. Quo circa bonum corrup¬
tio ñ pot̾ consumere nisi consumẽ¬
do natura. Omnis qͦ natura bonũ
est magnum si corrumpi ñ potest
ꝑuum. si potest. Negari tñ bonũ eẽ
nisi stulte atq inepte ꝓrsus non pͣ.
Que si corruptione consumitur n
ip̃a corruptio remanebit nulla uͥ
possit esse sub sistente natura¬

Expanded text:
si penitus totamque consumpserit, si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consutio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura
Abbreviated transcription (Latin):
ature igntur om̃s qm̃ natura¬
rum ꝓrsus oĩm conditor sũ¬
me bonus est bone sunt. S qr non
situt earum conditor sũme atq ĩ¬
cõmutabiliter bonest̃ ideo ineis ⁊mi
nusbonum necaugi pͭ. s bono minui
malum est. Quamius quantumtũq
minuatur remaneat aliquid neci ẽẽ
est. si adhuc natura est. uñ natura sit.
Neq si qualiscumq ⁊ quantula c̃q
natura est consumi bonum ꝙ nat᷑a
est nͥ ⁊ ip̃a consumatur pot̾. merito
qiuppe natura incorrupta laudatur.
P̾orro si ⁊ incorruptibilis sit q̃ cor¬
rũpi oĩo ñ possit multo est ꝓcul du¬
bio laudabilior. Cum u̾o corrumpr᷑
ideo malum est eius corruptio qr ea
qualicumq priuuat bona. Nam si i¬
nullo bono pͥuat non nocet. Nocet aut̃
adimendo bonum. Quamdiu itaq
nͥ corrumpitur in est ei bonum quo
priuetur Ac ꝑ hoc si nature aliquid
remanebit qd̃ iam corrumpi neq̃¬
at ꝓfecto natura incorruptibilis
erit. Et adhec tam magnumbonũ ĩ¬
eam possit priuare corruptio. Qm

Expanded text:
aturae igitur omnes, quoniam naturarum prorsus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et nui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum eam possit privare corruptio. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
ale aliquid ⁊̃ post hancuitam.
fieri incredibile non est ⁊utre
ita sit queri potest ⁊ aut inueniri aut
latere non ⁊ illos fideles ꝑ ignem quẽ¬
dam purgatorium quanto magis
minus sue bona ꝑ euncia dilexerũt
tando tardiusq ciciusq saluari. Nõ
tñ tales sunt dequalib dcm̃ est q d̾
regnum dei ñ possidebunt nisi cõ¬
uenienter penitentib eadem crimi¬
na remittantur. Conuenient̾ ã dixi
ut steriles inelemosinis ñ sunt quib
tm̃ tribuit scripnira diuina ut eare
tm̃ mͦ fructum se imputaturum ꝓ¬
nuntiat dñs dextris ⁊ eare tm̃ modo
st̾ilitatem sinistris qñ id duturus e
uenute bñdicti bñdica pris mei ꝑcipi¬
te regnum. illis autem. ite maledc̃i¬
inignẽ et̾num.¬

Expanded text:
ale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
formam dei. Ac ꝑ hoc minor est fc̃s ⁊ i
mãsit equalis utrumq unus sicut
dictum est s est aliud pp̃ u̾bum ⁊ ali
hoĩem minor. unus dei filus idemq
s unus dei filius deus sine initio hõ
acerto initio deus ñr shec̃ xp̃c.¬

Expanded text:
formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, alihominem minor. Unus Dei Filius, idemqsed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo a certo initio, Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
bum. homo autem inunitate ꝑ sone
accessit u̾bo aĩa rõnalis ⁊ caro. Quo cir¬
ca inquantum deus est ip̃e ⁊ pr̃ unũ
sununt inquantum homo est pr̃i
maior est illo. Cum .i. ẽẽt dei filuis u¬

Expanded text:
bum. Homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis, et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt: in quantum autem homo est, Pater major est illo. Cum enim esset unicus
Abbreviated transcription (Latin):
on igitur concedendum est qͥc¬
quid de aliqua renascitur con¬
tinuo eiusdem dei filium nuncupa¬
xi ut .ii. cõminitam aliam alr dehoĩe
nasci filium aliter capillum pedicu¬
lum. ł lumbritum quoꝵ nͥl ẽ filius
ut ergo ħ ominittam quam tante
rei deformit̾ comꝑantur certe qui nas¬
cuntur exaqua ⁊ sp̃u sc̃o ñ aque fili¬
os eos recte dixit quispiam s plane
dñr filii dei prĩs ⁊ mr̃is ecc̃e. Sic ergo

Expanded text:
on igitur concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur; certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios eos rite dixerit quispiam: sed plane dicuntur filii Dei Patris et matris Ecclesiae. Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ce de aliqͦ nascitur possedici sicut
ñ õs qui dñr alituius filii conse¬
quens est. ut deillo ⁊iam nati eẽdi¬
cantur sicut sunt qui ad optantur
Dũr ⁊̃ filii gehenne ñ exilla natis
in illa p̾parati sicut filii regni p̾ꝑan¬
nir in regnum¬

Expanded text:
 de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
inhõĩb erat q̃m pec̃tis att suppli¬
ciis ⁊ originalib ⁊ ꝓpriis tota ꝑierat ex
eius ꝑte reꝑata qd̃ angłice societati rui¬
na illa diabolica minuerat suppleret
hoc a. ꝓmissum est resurgentib sc̃is
qd̃ erunt equales angłis scu dei ita

Expanded text:
am peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita
Abbreviated transcription (Latin):
uit. uͦm ħ pars generis humani cui li¬
uerationem deus regnumq ꝓmitat
et̾num. Nũquid m̾itis oꝑm suorum.
reꝑari potest ab sit. Quid est boni oꝑa¬
ri potest ꝑditus nͥ quantum fu̾it aꝑ
ditione reꝑatus. Nunquid libero uo¬
luntans arbitrio ⁊ hoc absit.¬

Expanded text:
um haec pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit