comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricia. sextũ gula septimũ luxĩa Cont
hec secuñdo loco ꝯscituũt᷑ septem petia¬
dicit᷑ deo sanctifitet᷑ nomen tilũ sat̃
Secunda qua dr̃ aiduemat regnum
tuũ Tercia qua dicit᷑. fiat uoluntas tua¬
ctio loco secũt᷑ septem dona spiit sãcti

Expanded text:
ritia, sextum gula, septimum luxuria. Contra haec secundo loco constituuntur septem petitdicitur Deo: Sanctificetur nomen tuum; secunda, qua dicitur: Adveniat regnum tuum; tertia qua dicitur: Fiat voluntas tuatertio loco sequitur septem dona Spiritus sancti.
Abbreviated transcription (Latin):
i hũilitas Scdã masuetudo siue benig̾¬
tas Certia ꝯ̃pũctio siue dolor/ Qrta
esunes Iustitie siue desideriũ bonu qnta
amsentardia exta cordis mũdicia ⁊ep¬
tima pax. Nouissimo no loco dispoñt᷑
septem btitudines pͥma regnũ ebor¬
sida possessio tre uiueciũ Tercia ꝯsola¬
dia. sexta uisio dei. septima filiatio dei
Buꝑbia est amor ꝓp̾e excellentie ĩuidia
est odiũ felicitat᷑ aliue. Ira est furor

Expanded text:
benignitas; tertia, compunctio, sive dolor; quarta, esuries justitiae, sive desiderium bonum; quinta, misericordia; sexta, cordis munditia; septima, pax. Novissimo vero loco disponuntur septem beatitudines. Prima, regnum coda, possessio terrae viventium; tertia, consolardia; sexta, visio Dei; septima, filiatio Dei. Superbia est amor propriae excellentiae. Invidia est odium felicitatis alienae. Ira est furor
Abbreviated transcription (Latin):
Ira ⁊ inutdia indignatio anmi mittiga᷑
qr ex querso stultu ira int̾ficit qñ ꝑ iipa¬
aliu qͥd patitur se meruisse al bonũ¬
qd ħ ꝑ gr̃a accepisse non agnostit
qui se hac sponte corã deo ꝑ lamenta
aspligit / illic uerũ gaudium ⁊ letitiã
insenire mereat᷑ / Certa petitio ẽ ꝯtra

Expanded text:
ur, ira et indignatio animi mitigatur: quia e diverso stultum ira interficit, quando per impamalum quod patitur se meruisse, vel bonu per gratiam accepisse non agnoscit.qui se hic sponte coram Deo per lamenta affligit, illic verum gaudium et laetitiam invenire mereatur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
dem uite condicio que in hac
statua figuratur. qmͣuis unũ¬
qd̃q scd̃m aliqͥd in singłis in¬
uenitur. specialiꝰ tam̃ ⁊ exp̾ssiꝰ
ex imimo gnͣdis. ex alt̾o subli¬
mis. ⁊ ex alio inuenit᷑ t̾ribilis.
Una itaq humane conditi¬
onis consid̾atio. ⁊ in manisẽ
ex ea parte qua subiacet corru-¬
ptioni. ⁊ sublimis ẽ ex ea parte
qua reseruatur reparationi.
⁊ t̾rebilis ex ea parte qua patet
ꝑditioni. Uultis audire qnͣta
inmanitas corruptionis: sui
comparabo te uł cui assimi¬
labote filia ierłm. cui exeqͣ¬
bo te ⁊ consolabor te uirgo filia

Expanded text:
dem vitae conditio, quae in hac dem vitae conditio, quae in hac statua figuratur, quamvis unumquodque secundum aliquid in singulis invenitur, specialius tamen, et expressius, ex uno grandis, ex altero sublimis, et ex alio invenitur terribilis. Una itaque humanae conditionis consideratio et immanis est, ex ea parte qua subjacet corruptioni; et sublimis est ex ea parte qua reservatur reparationi; et terribilis ex ea parte qua patet perditioni. Vultis audire quanta immanitas corruptionis? Cui comparabo te, vel cui assimilabo te, filia Hierusalem; cui exaeguabo te, et consolabor te, virgo f
Abbreviated transcription (Latin):
qͣi ꝑspecłmn ⁊ in eniginate ocu-¬
lo contemplationis aspice. lu
rex inquit udebas: ⁊ecce qͣsi
statua unagnͣdis. Si modum
uł qualitatem humane uite
ꝑscrutari uelis. si ad dignitatẽ
conditionis. si ad facilitatẽ cor¬
te u̾teris. uidebis te insingłis
deficere. ⁊ nichil hoꝵ ad ple¬
num posse comprehendere:
Uide gͦ iintuentis oculis
qm gnde est qd̾ ab ipsiꝰ aspec-¬
tu omnino comp̾hendi non
potest. Statua inquit illa
magna ⁊ statura sublimis
stabat contͣ te ⁊ intuitꝰ eius
erat terribilis. Bene autẽ pꝰt¬
qͣm magnam dixit. ⁊ subli¬
mem fore ad uingit. Siquidem
aliud ẽ eẽ magnũ.⁊ aliud ẽ esse
altum. Nam ⁊ ager magnus
dicitrr: qui tamen nulla alti¬
tudine attollit᷑. Sic sane que¬
dam pene incomprehensibi¬
lia sunt. que tam̃ multa in¬
uestigatione uł ammiratiõe
digna non sunt.S qd̾ hanc
statuam gnͣdem. sublunem.
t̾ribilem audiuimꝰ. ad cͥplicẽ
confid̾ationem recte accomo¬
dare possumꝰ. Humane siqui¬

Expanded text:
 speculum, et in aenigmate oculo contemplationis aspicere? Tu rex, inquit, videbas, et ecce quasi statua una grandis . Si modum vel qualitatem humanae vitae perscrutari velis, si ad dignitatem conditionis, si ad facilitatem repverteris, videbis te in singulis deficere, et nihil horum ad plenum posse comprehendere. Vide ergo in intuentis oculis quam grande est, quod ab ipsius aspectu omnino comprehendi non potest: Statua, inquit, illa magna, et statura sublimis, stabat contra te, et intuitus ejus erat terribilis. Bene autem postquam magnam dixit, et sublimem forte adjungit. Siquidem aliud est esse magnum, et aliud est esse altum. Nam et ager magnus dicitur, qui tamen nulla altitudine attollitur. Sic sane quaedam pene incomprehensibilia sunt, quae tamen multa investigatione, vel admiratione digna non sunt. Sed quod hanc statuam grandem, sublimem, terribilem audivimus, ad triplicem considerationem recte accommodare possumus. Humanae siqui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fauilla. Uide gͦ quisquis es.
ne forte oporteat uelis nolis
interiꝰ apud te in tua existi¬
matione. uł ext̾ius etiam corã
aliis intua actione. Interiꝰ in¬
qͣm ex ꝓposito ⁊ studio uolũ¬
tatis. uł ext̾niis ex defectu⁊
fluxu humane corruptibili¬
tatis. Et qͣm multi sunt qui
nullo mͦ ab altitudine ꝓprie
estimationis descendunt. nͥ
tunc pͥmum cum exteriꝰ in
actione turpit̾ cadunt. Ad
hoc namq ꝓculdubio non¬
nulli ꝑmittuntur inactio¬
ne deformit̾ cadẽ. ⁊ aurum
suum in argentum. argen¬
tum ines. es infrum. fer¬
rum intestam mutare. ut
ex ꝓprio defectu. ⁊ quasi ꝑ ex¬
ꝑim̃tum discant quid de
ꝓpͥa uirtute ⁊ fortitudine
sentire debeant. Uideamꝰ gͦ
quomͦ quosdam contingat
iuxta ostense imaginis for¬
mam. quasi de suminisbo¬
is pene usq inextremaina¬
la ꝑuarios corruptionum
defectus corruere. ⁊ ueludau¬
reum caput intesteos pedes
t̾minare. ut discamꝰ inquo¬

Expanded text:
et favilla. Vide, quisquis es, et favilla. Vide, quisquis es, ne forte oporteat velis nolis, interius apud te in tua existimatione, vel exterius etiam coram aliis in tua actione. Interius, inquam, ex proposito et studio voluntatis, vel exterius ex defectu et fluctu humanae corruptibilitatis, et quam multi sunt qui nullo modo ab altitudine propriae aestimationis descendunt, nisi tunc primum cum exterius in actione turpiter cadunt. Ad hoc namque procul dubio nonnulli permittuntur in actione deformiter cadere, et aurum suum in argentum, argentum in aes, aes in ferrum, ferrum in testam mutare, ut ex proprio defectu, et quasi per experimentum discant, quid de propria virtute et fortitudine sentire debeant. Videamus ergo quomodo quosdam contingat, juxta ostensae imaginis formam, quasi de summis bonis pene usque in extrema mala per varios corruptionum defectus corruere, et velut aureum caput in testeos pedes terminare, ut discamus, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
mũ statua qͦdã mͦ statuit᷑. qñ ad sui
ip̃iꝰ ꝯfusionẽ. & humiliationẽ
diuino quodam nutu sue ei
corruptibilitatis ima¬
go ꝓponitur Disce itaq oho¬
mo. disce confidentiam tui. si
subito.⁊ semel ñ potes. grada¬
tin saltem. ⁊ ꝑ tempoꝵ int̾ual¬
la depon̾e. stude. satage. de te
humiliora semꝑ magis magis¬
q sentire. ut ad u̾am ꝑfectãq
humilitatẽ possis ł sero ꝑtin¬
gere. hec sunt consumate cari¬
tatis inconcussa fundamenta.
hec sunt et̾ne securitatis reg¬
nantis anime firma munim̃¬
ta. depone arrogantiam. depͥ-¬
me suꝑbiam. cont̾e pu̾samillã
de tua uirtute fiduciam. iac¬
ta indño curam tuam. Omnẽ
uirtutem. omnem fortitudi¬
nem. omnem industͥamtu¬
am reputa uelud cinerenri
fauillam. Quid aliud noũ
fauilla qm omni turbini ce¬
dere. imo ad quemilibet uł te¬
nuem flatum dissilire. quietisq
sue locũ deserere. Congrua satis
corruptele nr̃e forma:⁊ unago
conuenient̾ expressa. in cin̾e

Expanded text:
 ad sui ipsius confusionem, et humiliationem divino quodam nutu suae ei corruptibilitatis imago proponitur. Disce itaque, homo, disce confidentiam tui si subito, et semel non potes, gradatim saltem et per temporum intervalla, deponere stude; satage de te humiliora semper magis magisque sentire, ut ad veram perfectamque humilitatem possis vel sero pertingere. Haec sunt consummatae charitatis inconcussa fundamenta, haec sunt aeternae securitatis regnantis animae firma munimenta. Depone arrogantiam, deprime superbiam, contere perversam illam de tua virtute fiduciam, jacta in Domino curam tuam. Omnem virtutem, omnem fortitudinem, omnem industriam tuam reputa velut cinerem et favillam. Quid aliud notavit favillam quam omni turbini cedere, imo ad quemlibet, vel tenuem flatum dissilire, quietisque suae locum deserere? Congrua satis corruptelae nostrae forma, et imago convenienter expressa in cinere
Abbreviated transcription (Latin):
onis. Terribilis enĩ scdm eũ¬
dem apłm. quedam expecta¬
cio iudicũ ⁊ ignis emulatio
que consumpt᷑a ẽ adu̾sarios.
Ignis enĩ eoꝵ ñ extinguetur.
⁊ u̾mis eoꝵ ñ morietur. łoꝵ
utiq qͥ ducunt in bonodi
es suos. ⁊ inpuncto ad inferna
descendunt. Ex hiis omnibys
ut arbitror ꝑpendis qm sit hor¬
rendum incid̾e in manꝰ d̾i ui¬
uentis. Quid hiis t̾ribilius dici.
qͥd hiis horribiliꝰ potest exco¬
gitari: Et intuitꝰ inquit eius
erat t̾ribilis. Qd̃ autẽ de statu¬
a dicitur. stabat contͣ ce. non
multa eget expositione. Lũc
ꝓculdubio contͣ unum quem¬
libet huiꝰ mõi statua erigitur.
qͣnͣdo speculantis animi feclitaᷤ.
infirmitas. calamitas. ocłis eiꝰ
ingerit᷑. ⁊ qualis sit. łqualis¬
sit adhuc ẽẽ possit. ei ꝑreuela¬
tionem ostendit᷑. ut eiꝰ ĩpudẽtia.¬

Expanded text:
erribilis enim, secundum eumdem Apostolum, quaedam exspectatio judicii, et ignis aemulatio quae consumptura est adversarios. Ignis enim eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur. Eorum utique qui ducunt in bono es suos, et in puncto ad inferna descendunt. Ex his omnibus, ut arbitror, perpendis quam sit horrendum incidere in manus Dei viventis. Quid his terribilius dici, quid his horribilius potest excogitari? Et intuitus, inquit, ejus erat terribilis. Quod autem de statua dicitur, stabat contra te, non multa eget expositione. Tunc procul dubio contra unum quemlibet hujusmodi statua erigitur, quando speculantis animi foeditas, infirmitas, calamitas oculis ejus ingeritur, et qualis sit, vel qualis adhuc esse possit, ei per revelationem ostenditur, ut e
Abbreviated transcription (Latin):
nem. scd̃m grãm confirman¬
tem. Qm̃ scd̾m altitudinem
celia t̾ra. corroborauit mise¬
ricordiam suam suꝑ tũtes
se. Estima si potes dignitatis
sublimitatem. sccłm grãm
glorificantem. Quicumq it.
sp̃u dĩ agunt᷑. hũ filũ sunt
dei. Si autem filui ⁊ heredes.
heredes quidem di. cohere¬
des autẽ xp̃i. O statue nr̃e
aspectũ u̾e t̾ribilem. sccd̃m

Expanded text:
m confirmantem. Quoniam secundum altitudinem coeli terra corroboravit misericordiam suam super timentes se. Aestima, si potes, dignitatis sublimitatem, secundum gratiam glorificantem: Quicunque enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Si autem filii, et haeredes. Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . O statuae nostrae aspectum vere terribile
Abbreviated transcription (Latin):
m̾are: Reuelatur enĩ ira dide
celo suꝑ omnem impietatẽ ⁊ in¬
iusticiam hominũ eoꝵ qui u̾ita¬
tem dĩ in iniusticia detinent. At¬
tende gͦ magnitudinẽ statue no¬
stre inconsid̾atione culpe. altitu¬
dinem inconsid̾atione gr̾e. terro¬
rem inconsid̾atione pene. Ouere
culpe magnitudinẽ. ⁊ scd̾incril¬
pam originalem. ⁊ scd̾m culpã
actualem. Et ꝓculpa originali
audiqͥd de homine dicit᷑ hõĩ.
homo cum in honore ẽẽt nõ
incellexit. comparatꝰ ẽ ium̃¬
tis insipientib ⁊ similis factꝰ
est illis. et de culpa actuali:
accipe uocem imꝓpii. In om¬
nicolle sublimi: ⁊ sub omni
ligno frondoso tu ꝓst̾nebaris
metrix. Uñ ẽ qd ei dr. leua¬

Expanded text:
ur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem, et injustitiam hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent. Attende ergo magnitudinem statuae nostrae in consideratione culpae; altitudinem, in consideratione gratiae; terrorem, in consideratione poenae. Quaere culpae magnitudinem, et secundum culpam originalem, et secundum culpam actualem. Et pro culpa originali audi quid de homine dicitur homini: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Et de culpa actuali, accipe vocem improperii: In omni colle sublimi, et sub omni ligno frondoso tu prosternebaris meretrix . Unde est quod ei dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩueniri nõ põt. Ibi nãq
dilcõꝵ ut̾q amorẽ ĩpẽdit.
uñ absq dubio melliflua
illa dilectionis oblectamẽ¬
ta haurit. que unde hauri-¬
re posset om̃o nõ hrẽt si
solus esset ⁊ solitarius
uiu̾e̾t. magnus itaq cu¬
mulus gaudioꝵ ⁊ iocun¬
ditatis a ccrescit cuiq ex
cõsorcio exhibite ⁊ accepte
dilc̃ionis. Hinc gͦ mani¬
feste colligit᷑ ꝙ sũmus ille
benignitatis gradꝰ ĩ diui¬
nitate locũ nõ hr̃et si in
illa ꝑsonauĩ płalitate ter¬
cia ꝑsona deessz. et certe ĩ
sola geñacione ꝑsone
nõ essz cui poss qͥuis duoꝵ¬

Expanded text:
inveniri non potest. Ibi namque dilectorum uterque amorem impendit, unde absque dubio melliflua illa dilectionis oblectamenta haurit, quae unde haurire posset omnino non haberet si solus esset, et solitarius viveret. Magnus itaque cumulus gaudiorum et jucunditatis accrescit cuique ex consortio exhibitae et acceptae dilectionis. Hinc ergo manifeste colligitur quod summus ille benignitatis gradus in divinitate locum non haberet, si in illa personarum pluralitate tertia persona deesset, et certe in sola geminatione personae non esset cui posset q
Abbreviated transcription (Latin):
esse. Contrahit itaq suũ
esse bonitas uã tam a sa¬
piã ꝙͣ a potencia. In hac
itaq rerũ trinitate sola
potẽcia nõ ẽ de reliqͣꝵ aliqͣ.
sapĩa autẽ est de potẽtia
sola. bonitas u̾o de potẽcia
simul ⁊ sapĩa. uides certe
quomꝰ ĩ hac rerũ tͥnitate
exp̃sse sint ꝓprietates trim¬
tatis illius sũme et et̾ne.
Ibi ẽ ꝑsona ingeĩti q̃ nõ
ẽ ab alio aliq ͦ Ibi ẽ ꝑsoͣ
geniti que ab ĩgenito so

Expanded text:
esse. Contrahit itaque suum esse. Contrahit itaque suum esse bonitas non tam a sapientia quam potentia. In hac itaque rerum Trinitate sola potentia non est de reliquarum aliqua, sapientia autem est de potentia sola, bonitas vero de potentia simul et sapientia. Vides certe quomodo in hac rerum Trinitate expressae sunt proprietates Trinitatis illius summae et aeternae. Ibi est persona ingeniti quae non est ab alio aliquo; ibi est persona geniti, qu
Abbreviated transcription (Latin):
plex potencia ubi nulla
põt esse sapiencia. Ecõtͤ
autẽ ubi nulla potẽcia ẽ:
nulla sapĩa messe pt̃. nã
posse sapere absq dubio ẽ
aliquid posse. dat itaq esse
posse non sapĩa potencie sz
potẽcia sapĩe. Itẽ cõstat ꝙ
lucifer ille qui mane orie¬
bat᷑: multã ht̃ potenciã mł¬
tam sapĩam: s nullã oĩo
uoluntatẽ bonã. bonitatoᷤ
est autẽ bene uelle. Quid
est enĩ bonitas nisi bona
uoluntas. Testis itaq ẽ
lucifer ille obduratꝰ ĩ sua
pu̾sitate ꝙ possit esse mul¬
tiplex potẽcia simł ⁊ młti¬
formis sapĩa. ubi nulla
manẽt bonitatis uestigia.
ĩ esse poterit ubi sapĩa uel
potẽcia õmo defuerit. nã
posse bene uelle est aliquid
posse. Sapĩe uõ est disc̾n̾e
int̾ bonũ ⁊ malũ ⁊ sine
huiꝰmodi discretione nesc̃
uoluntas qͥd sit eligendũ¬
Ut possis gͦ bonitatẽ hr̃e.
oportet ut scias ⁊ ualeas
bonũ elige̾. potencia dat
posse. sapiã dat nosse sine
quibz bonitas nõ ꝓdit ad

Expanded text:
plex potentia, ubi nulla potest esse sapientia. Econtra autem ubi nulla potentia est, nulla sapientia inesse potest. Nam posse sapere, absque dubio est aliquid posse. Dat itaqueposse non sapientia potentiae, sed potentia sapientiae. Item, constat quod Lucifer ille, qui mane oriebatur, multam habet potentiam, multam sapientiam, sed nullam omnino voluntatem bonam. Bonitatis est autem bene velle. Quid est enim bonitas nisi bona voluntas? Testis itaque est Lucifer ille obduratus in sua perversitate quod possit esse multiplex potentia simul et multiformis sapientia, ubi nulla manent bonitatis vestigia. inesse poterit ubi sapientia vel potentia omnino defuerit. Nam posse bene velle est aliquid posse. Sapientiae vero est discernere inter bonum et malum, et sine hujusmodi discretione nescit voluntas quid sit eligenduUt possis ergo bonitatem habere, oportet ut scias et valeas bonum eligere. Potentia dat posse, sapientia dat nosse, sine quibus bonitas non prodest ad
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ ĩuẽit᷑: mĩto et eibo¬
nitas spãliuᷤ assignat᷑. Ec¬
ce quomodo ex hac rerũ
trinitate surgit conside¬
racio ex qua ꝑ exẽplũ
tatib legit¬

Expanded text:
sancti invenitur, merito et ei bonitas specialius assignatur. Ecce quomodo ex hac rerum Trinitate surgit consideratio ex qua per exemplum tatibus legit
Abbreviated transcription (Latin):
di modo potẽcia attribiit᷑
ĩgẽito. sapĩa gẽito. bõĩtaᷤ spñi scõ.
ibet me hoc loco re¬
pet̾e qd̾ recolo me
alias scripsisse qͣre sp̃ali
quodã dicendi modo: po¬
tencia attribuit᷑ ingeĩto
sapiã grĩto bonitas spiũ¬
scõ. Quid sit potencia quid
sit sapĩa. quid caritas uł
bonitas omnes ĩ cõe noui¬
mus ⁊ cotidiano exꝑimẽ¬
to ꝓbamꝰ. In hiis itaq que
manifesta et nobis nota
sũt erudim᷑ ni fallor ad eo¬
rũ nocionẽ que hũane ca¬
pacitatis modũ excedunt.
In hus enĩ trib forma q̃dã
et ymago sũme trinitatiᷤ
expͥmitur. et qd̾dã nobis
uelut speculũ ꝓponit᷑ ut
ĩuisibilia dei ꝑ ea que frã
sũt: intellecta cõspiciant᷑.
Que gͥ sũt ĩ trinitate ista
respondẽt hiis que sũt in
t̾nitate illa tria tribz siłia
gulis uidemꝰ. qr põt esse
multiplex potencia eciã
ubi nulla ẽ uł ẽẽ p̃t sapi¬
encia. Taceo de elemẽtis
uł quiblibet reb ĩsẽsatis.

Expanded text:
di modo potentia attribuitur ingenito, sapientia genito, bonitas Spiritui sancto. Libet me hoc loco repetere quod recolo me alias scripsisse. Quare speciali quodam dicendi modo potentia attribuitur ingenito, sapientia genito, bonitas Spio. Quid sit potentia, quid sit sapientia, quid charitas vel bonitas omnes in commune novimus, et quotidiano experimento probamus. In his itaque quae manifesta et nobis nota sunt erudimur, ni fallor, ad eorum notionem quae humanae capacitatis modum excedunt. In his enim tribus forma quaedam et imago summae Trinitatis exprimitur, et quoddam nobis velut speculum proponitur, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur. Quae igitur sunt in Trinitate ista, respondent his quae sunt in Trinitate illa, tria tribus, gulis. Videmus quia potest esse multiplex potentia etiam ubi nulla est vel esse potest sapientia. Taceo de elementis, vel quibuslibet rebus insensatis.
Abbreviated transcription (Latin):
mine eue. Ecce ĩ humana
natura quomͦ ꝑsonał ꝓ
cessio triplici distinguit᷑
modo. Et ꝙͣuis ista uideat᷑
multũ ꝑegrna ab illa sin¬
gulari ⁊̃ suꝑexcellẽti natu-¬
ra. est tñ similitudo ñ nlła.
utpote in ea q̃ ẽ ad siłitudi¬
nẽ illiꝰ fcã. oportet itaq
ex hac natura ad illã cõ¬
tẽplacionis speculã euge
⁊ iuxta dictã consideracio¬
nẽ quid ibi sit uł qͥd ibi
nõ sit ꝓporcione sili̾tudĩs
uł dissilĩtudĩs cũ sũma di¬
li gencia ĩuestigare. Sed
si tres eiusmodi existẽcias
ibi esse dicamꝰ: quales iã
suꝑius distinximꝰ excepta
ea que a semetip̃a esse de¬
p̃hendit᷑ ꝓculdubio ĩ ilã
naturã quat̾nariũ ꝑsonaꝵ
num introduc̾e uidem᷑. Qͣ¬

Expanded text:
mine Evae. Ecce in humana mine Evae. Ecce in humana natura quomodo personalis processio triplici distinguitur modo. Et quamvis ista videatur multum peregrina ab illa singulari, et superexcellenti natura, est tamen similitudo nonnulla, utpote in ea quae est ad similitudinem illius facta. Oportet itaque ex hac natura se ad illam contemplationis speculam erigere, et juxta dictam considerationem quid ibi sit, vel quid ibi non sit, proportione similitudinis, vel dissimilitudinis cum summa diligentia investigare. Sed si tres ejusdem existentias ibi esse dicamus, quales jam superius distinximus, excepta ea quae a semetipsa esse deprehenditur, procul dubio in illam naturam quaternarium personarum numerum introducere videm
Abbreviated transcription (Latin):
alia sit tm̃ ĩmediata. a¬
lia tm̃ mediata. alia
mediata siml̾ ⁊ ĩmediata.¬
x rebz quas ꝑ expe¬
rienciã nouimus
admonem᷑ quid circa ĩex¬
ꝑta et diuina quer̾e debea-¬
mꝰ. Inuisibilia enĩ dei ꝑ ea
que fc̃a sunt intlłca cõspi¬
ciunt᷑. ubi ad alta cõscen¬
de̾ uolumus scala quidẽ
uti solemꝰ nos qui hoĩes
sumꝰ ⁊ uolare nõ possumꝰ.
Rerũ gͦuisibiliũ siłitudi¬
ne ꝓ scala utam᷑. ut que
ĩ semetipĩs ꝑ spẽm uidere
nõ ualemus ex eiꝰmodi
specule ⁊ uelut ꝑ speculũ
uid̾e meamur. In reb hu¬
manis uidemꝰ ꝙ ꝑsona
de ꝑsona ꝓcedit ⁊ eiusmo¬
di ꝓcessio tribz ꝓcul dubio
modis fieri contingit. ꝓ¬
cedit nãq ꝑsona de ꝑso¬
diate. qñq autẽ mediate
siml ⁊ ĩmediate. Tã iacob
cessit. s uniꝰ ꝓcessio medi
modo ĩmediata. media u̾o
mediata simul et ĩmedia¬
ta. nã seth quidẽ ꝓcessit de
tũ fuit de ꝓprio semine. me¬
diate u̾o inqnͣtũ fuit de se¬

Expanded text:
alia sit tantum immediata, alia mediata, alia mediata simul et immediatax rebus quas per experientiam novimus, admonemur quid circa inexperta et divina quaerere debeamus: Invisibilia enim Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntscala quidem uti solemus, nos qui homines sumus et volare non possumus. Rerum ergo visibilium similitudine pro scala utamur, ut quae in semetipsis per speciem videre non valemus, ex ejusmodi specula, et velut per speculum videre mereamur. In rebus humanis videmus quod persona de persona procedit, et ejusmodi processio tribus procul dubio modis fieri contingit. Procedit namque persona de persodiate, quandoque autem mediate simul et immediate. Tam Jacob rocessit, sed unius processio mediatummodo immediata, media vero mediata simul et immediata. Nam Seth quidem processit de tum fuit de proprio semine, mediate vero in quantum fuit de se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sb̾stancia una sit dc̃a
tria an ꝙ tres ꝑsone sĩt
sibile. ueutrũ tñ incredi¬
bile. Ex hac tñ ut michi
uidet᷑ ĩ cõp̃hensibilitate
efficit᷑ ut scd̃m quosdam
ꝑsone significacio ꝑ mul¬
tas acceptiones uariet᷑
Nam sunt qui dicãt no¬

Expanded text:
quod substantia una sit dicta quod substantia una sit dicta tria, an quod tres personae sint sibile, neutrum tamen incredibile. Ex hac tamen, ut mihi videtur, incomprehensibilitate efficitur, ut secundum quosdam personae significatio per multas acceptiones varietur. Nam sunt qui dicunt no
Abbreviated transcription (Latin):
posse dubitare eciã si uide¬
ant᷑ humane capacitatiᷤ
modum exced̾e. addo quidẽ
quedã que sunt ĩcõp̃hen¬
sibilia esse nõ dubitas
que tñ ꝑ experienciã nõ
ꝓbas. Multa namq rõ
manifesta latere ñ sinit
ad que tamen cõp̃hendẽ¬
da mens humana nõ suf¬
ficit. nũqͥd dei et̾nitatẽ
cõp̃hendis: nec tñ de ei
et̾uitate diffidis Nũqͥd
de dei ĩmẽsitate dubitas
ꝙͣuis eam comp̃hend̾e ñ
ualeas. Nũqͥd de dei oĩpo¬
tencia ab oĩb cõp̾hẽdit᷑
a quib p̃dicat ᷑ ⁊̃ credit᷑.
Si singulos theologos
int̾roges ab omib id re-¬
sponsi accipies ꝙ idẽ sit
dei potencia qd̃ eius sapi¬
encia ꝙ eius bonitas mil
aliud sit ꝙͣ ista uł illa.
Si queras quid sĩt hec
tria. nil aliud ĩuenies ꝙͣ
diuina sbã. Hec oĩa racio
maifesta cõuincit ⁊ lat̾e
nõ sinit. In hoc sane om̃s
theologi cõsenciũt. hoc ões
ĩ cõmune defendũt. Quid
queso hoꝵ magis capabi¬
le qͥd magis cõp̃hẽsibile

Expanded text:
tare, etiamsi videantur humanae capacitatis modum excedere, addo quod quaedam quae sunt incomprehensibilia esse non dubitas, quae tamen per experientiam non probas. Multa namque ratio manifesta latere non sinit, ad quae tamen comprehendenda mens humana non sufficit. Nunquid Dei aeternitatem comprehendis, nec tamen de ejus aeternitate diffidis? Nunquid de Dei immensitate dubitas, quamvis eam comprehendere non valeas? Nunquid Dei omnipotentia ab omnibus comprehenditur, a quibus praedicatur et creditur? Si singulos theologos interroges, ab omnibus id responsi accipies, quod idem sit Dei potentia quod ejus sapientia, quod ejus bonitas nihil aliud sit quam ista vel illa. Si quaeras quid sint haec tria, nihil aliud invenies quam divina substantia. Haec omnia ratio manifesta convincit et latere non sinit. In hoc sane omnes theologi consentiunt. Hoc omnes in commune defendunt: quid, quaeso, horum magis capabile, quid magis comprehensibile,
Abbreviated transcription (Latin):
quo nichil ẽ maiꝰ patet oĩ¬
b intellectũ habentib ⁊
rõne utentib. hec ⁊ huius¬
modi qui audit si sensũ
u̾boꝵ ꝑcipit statim acqui¬
escit. nec ẽ unde dubitari
possit. Ne gͦ contra cõsciẽ¬
tiam nrãm diuinaꝵ ꝑso¬
narũ numerũ ĩfinitũ ex¬
tendamꝰ. oportet ꝓculdubio
ut cõcedamꝰ ꝙ aliqua ꝑso¬
na ex semetip̃a exstat: et
aliunde originẽ oĩno nõ
trahat. ꝑsonã autẽ ẽẽ nõ¬
de alia aliqͣ ꝑsona qmͣ de
semetip̃a. cõseꝙ̃t̾ quer̾e o¬
portet utrũ sit cõicabił an ĩ¬
coĩcabil existencia. hoc est
si sit solius unius exsemet¬
ip̃o ꝑsonã esse. an hoc ip̃m
possit esse pli̾bz cõe¬

Expanded text:
quo nihil est melius, patet omnibus intellectum habentibus et ratione utentibus. Haec et hujusmodi qui audit, si sensum verborum percipit, statim acquiescit, nec est unde dubitare possit. Ne igitur contra conscientiam nostram divinarum personarum numerum in infinitum extendamus, oportet procul dubio ut concedamus quod aliqua persona ex semetipsa existat, et aliunde omnino originem non trahat. Personam autem cum coona quam de semetipsa, consequenter quaerere oportet utrum sit communicabilis an incommunicabilis existentia, non est si sit solius unius ex semetipsa personam esse, an hoc ipsum possit esse pluribus co
Abbreviated transcription (Latin):
tet ut aliqua ꝑsona exi¬
stat q̃ sit a semetip̃a ⁊ nõ
ab alia aliqͣ. alioqͥn in u¬
na d̾initate essent absq
dubio ꝑsone ĩ finite nã
si ista eẽt ab illa ⁊ illa ab
alia ⁊ iuxta hũc ꝓgressio¬
nis modũ quelibet una eẽt
ab alia aliqua huiꝰ conca¬
thenationis ꝓductio absq
cedet ⁊ eiusmodi ꝓductoĩs
t̾minꝰ nullus occurre̾t sicq
fieret ut rerũ series ⁊ ordo
qui si ne pͥncipio esse non
ualet pͥncipiũ nõ hr̃et pͥn¬
cipiũ inꝙͣ non tã tẽporis ꝙͣ
ris. s in hiis et eiusmodi
aliis ẽ ip̃a ueritas a deo ma¬
nifesta et racio ꝑspicua ut
oĩno nõ egeant ꝓbatione
aliqua. nã qd̃ nullus fa-¬
cit qd̃ fac̾e̾ nõ ualet. ꝙ nul¬
lus põt dare qd̃ ip̃e nõ ht.¬

Expanded text:
tet ut aliqua existat, quae sit a semetipsa, et non ab alia aliqua, alioquin in una divinitate essent absque dubio personae infinitae. Nam, si ista esset ab illa, et illa ab alia, et juxta hunc progressionis modum quaelibet una eab alia aliqua, hujusmodi concatenationis productio, absque et ejusmodi productionis terminus nullus occurreret, sicque fieret ut rerum series, et ordo qui sine principio esse non valet, principium non haberet; principium, inquam, non tam temporis quam nis. Sed in his et ejusmodi aliis est ipsa veritas adeo manifesta et ratio perspicua, ut omnino non egeant probatione aliqua. Nam quod nullus facit quod facere non valet, quod nullus potest dare quod ipse non h
Abbreviated transcription (Latin):
nis modo. m̾ito ascͥbitur
illi. S qm̃ in sapĩa ex pri¬
mitur ꝓpͥetas geniti. m̃ito
& illa iuxta eumd̾ mod̾
sp̃aluis assignatur. Eoce
quomodo ex hac rer̃ tͥm¬
tate surg̃ ꝯsideratio exqͣ
ꝑ exemplum ostenditur
qualit̾ qͦd dediuinis ꝓͥe¬
tatib legitur in telligi
ualet. s ex ead̾ rer̃ specła¬
tione ꝯsideratio oritur
longe ista sublimior. ex
qua rõcinando colligit᷑
qđ idem ipsum oĩo fate¬
ri oportet. S in his me
credimus.
ueris
c̃omnia ĩpͥma
creatione dicantur bo¬
na. cur introducendoꝵ
in archam alia dicũt᷑
munda. alia uͦ ĩmũda.
cũ ista eo ipso quod in¬
munda sint. non uide¬
ant᷑ ẽẽ bona. S in rer̃
ꝯsid̾atione. Aliud iudicuĩ

Expanded text:
nis modo merito ascribitur nis modo merito ascribitur illi. Sed quoniam in sapientia exprimitur proprietas geniti, merito et illa juxta eumdem modum specialius assignatur. Ecce quomodo ex hac rerum Trinitate surgit consideratio ex qua per exemplum ostenditur qualiter quod de divinis proprietatibus legitur intelligi valet. Sed ex eadem rerum speculatione consideratio oritur longe ista sublimior, ex qua ratiocinando colligitur quod idem ipsum omnino fateri oportet. Sed in his metcredimus.eris cum omnia in prima creatione dicantur bona, cur introducendorum in arcam alia dicuntur munda, alia vero immunda, cum ista eo ipso quod immunda sint non videantur esse bona. Sed in rerum consideratione aliud judicium
Abbreviated transcription (Latin):
autem nulla bonitas ĩ eẽ
pot̾it. ubi sapientia uł po¬
tentia oĩo defu̾it. Nam
posse bene uelle: ẽ aliqͥd
p̾se. Sapĩe u̾o ẽ. discernere
int̾ bonum et malum. ⁊ sñ
huiꝰmͦi discretione nescit uo¬
luntas quid sit eligendũ.
Ut possis gͦ bonitatẽ hr̃e.
oportet ut scias ⁊ ualeas bo¬
num elig̾ẽ. Potentia dat
posse. sapĩa dat nosse. sine
quib bonitas ñ ꝓdit ad esse.
Contrahit itaq suum ẽẽ bo¬
nitas uera tam a sapĩa quã
potentia. In hac itaq rer̃
trinitate sola potentia ñ
est de reliquar aliqua.sa¬
pientia autẽ ẽ: depotẽtia
sola. bonitas uͦ: de potñtia
simul & sapĩa. Uides certe
quom in hac rer̃ tͥnitate
exp̃sse sunt ꝓͥetates tͥnitatiᷤ
illius sũme & et̾ne. Ibi est
ꝑsona ingeniti. q̃ ñ ẽ ab
alio aliquo.ibi ẽ ꝑsona ge¬
niti q̃ ẽ abingenito solo.
a genito quã ab ingeni¬
.to. Qm̃ gͦ in potentia ex¬
pͥmitur ꝓpͥetas ingeniti.
sp̃ali quodam ꝯsideratio¬

Expanded text:
autem nulla bonitas inesse autem nulla bonitas inesse poterit ubi sapientia vel potentia omnino defuerit. Nam posse bene velle, est aliquid posse. Sapientiae vero est discernere inter bonum et malum. Et sine hujusmodi discretione, nescit voluntas quid sit eligendum. Ut possit ergo bonitatem habere, oportet ut scias et valeas bonum eligere; potentia dat posse, sapientia dat nosse, sine quibus bonitas non prodit ad esse. Contrahit itaque suum esse bonitas vera tam a sapientia quam a potentia. In hac itaque rerum trinitate sola potentia non est de reliquarum aliqua. Sapientia autem est de potentia sola, bonitas vero de potentia simul et sapientia. Vides certo quomodo in hac rerum Trinitate expressae sunt proprietates Trinitillius summae et aeternae. Ibi est persona ingeniti quae non est ab alio aliquo; ibi est persona geniti, quae est ab ingenito solo; uae est tam a genito quam ab ingenito. Quoniam ergo in potentia exprimitur proprietas ingeniti, speciali quodam consideratio
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitate illa. tria tribus.
lementis uł quib libet
reb insensatis. In reb aũ
aĩatis & brutis ẽ potentia
audiendi. uidendi. poten¬
cia ambulandi. comeden¬
di & bibendi. ⁊c̃. Huiꝰmͦi.
In his uero nulla sapĩa:.
nulla naturalit̾ in ẽẽ potest.
Constat ergo quod suꝑius
iam dictum est quia pot̾
ẽẽ multiplex potentia. uͥ
nulla pot̾ ẽẽ sapientia. Eꝯͣ
autem ubi nulla potñtia
est nulla sapĩa inẽe pot̃.
Nam posse sapere. absop
dubio ẽ aliquid posse. Dat
itaq ẽẽ posse. non sapienta
potentiẽ. s potentia sap̃ie.
Item ꝯstat quod lucifer
ille qui mane oriebatur.
multam ht̃ potentiã. mul¬
tam sapientiam. s nullam
omnino uoluntatẽ bo¬
nam. Bonitatis ẽ aũ bene
uelle. Quid ẽ enim bonitas
nnsi bona uoluntas: Testĩ
itaq ẽ lucifer ille. obdura¬
tus in sua ꝑu̾sitate quod
possit ẽẽ multiplex potẽ¬
tia simul ⁊ multiformis
sapientia. uͥ nulla manẽt
bonitatis uestigia. Ecõtͣ

Expanded text:
Trinitate illa, tria tribus, Trinitate illa, tria tribus, lementis, vel quibuslibet rebus insensatis. In rebus autem animatis et brutis est potentia audiendi, videndi, potentia ambulandi, comedendi et bibendi, etc. hujusmodi, in his vero nulla sapientia est, nulla naturaliter inesse potest. Constat ergo, quod superius jam dictum est, quia potest esse multiplex potentia ubi nulla potest esse sapientia. Econtra autem ubi nulla potentia est, nulla sapientia inesse potest. Nam posse sapere absque dubio est aliquid posse. Dat itaque esse posse non sapientia potentiae, sed potentia sapientiae. Item, constat quod Lucifer ille, qui mane oriebatur, multam habet potentiam, multam sapientiam, sed nullam omnino voluntatem bonam. Bonitatis est autem bene velle. Quid est enim bonitas nisi bona voluntas? Testis itaque est Lucifer ille obduratus in sua perversitate quod possit esse multiplex potentia simul et multiformis sapientia, ubi nulla manent bonitatis vestigia. Econtra
Abbreviated transcription (Latin):
dais adhuc ut q̃¬
ras quid mͥ cause
iudetur. cur potentia pr̃ĩ
in scͥpturis scĩs sp̃alius atͥ¬
buitur. sapientia filio. ca¬
ritas uł bonitas spũi scõ.
Si ñ dixo nͥ qͦd incodicib
urĩs inuenit᷑. forte suꝑflu¬
um iudicabitur. si quid
aliud forte exuflab̾r. ir¬
rideb̾r. Merito eiꝰmͦi tim̾e
debuissẽ. si nescirem apd̾
quẽ in aure loquens ser¬
monem seu sensum meũ
effund̾em. Tibi utiq tibi
in quam libent̾ dico. qͦ d
sentio. Quid sit potentia. qͥd
sit sapĩa. quid caritas uł bo¬
nitas omnes in ꝯmune no¬
uimus. & cotidiano ex ꝑm̃¬
to ꝓbamus. In his itaq que
manifesta ce nob nota sunt.
erudim᷑nifallor ad eoꝵ noci¬
onem q̃ humane capacitatiᷤ
modũ excedunt. Inhis enĩ
tͥb forma quedam &e imago
sũme trinitatis expͥmitur.
& quoddã nobis ueludspe¬
culum ꝓponit᷑. ut in aisibi¬
lia dei ꝑea que facta sunt
in tellecta ꝯspiciant᷑. Que
gͥ sunt intrinitate ista. res¬
pondent his que sunt in

Expanded text:
dis adhuc ut quaeras quid mihi causae videtur cur potentia Patri in Scripturis sanctis specialius attribuitur, sapientia Filio, charitas vel bonitas Spiritui sancto. Si non dixero nisi quod in codicibus vestris invenitur, forte superfluum judicabitur; si quid aliud forte exsufflabitur, irridebitur. Merito ejusmodi timere debuissem si nescirem apud quem in aure loquens sermonem seu sensum meum effunderem. Tibi utique; tibi, inquam, libenter dico quod sentio. Quid sit potentia, quid sit sapientia, quid charitas vel bonitas omnes in commune novimus, et quotidiano experimento probamus. In his itaque quae manifesta et nobis nota sunt erudimur, ni fallor, ad eorum notionem quae humanae capacitatis modum excedunt. In his enim tribus forma quaedam et imago summae Trinitatis exprimitur, et quoddam nobis velut speculum proponitur, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur. Quae igitur sunt in Trinitate ista, respondent his quae sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
batur humane potiꝰ industͥe.
qͣmdiuine gr̃e innitebantur.
S illud ẽ ualdemirũ. immo
supͣ omnem humanum mo¬
dum stupendũ. qd̃ sepe cum
hec apd̃nos metipsos tacite
loquim᷑. ⁊ intime sentimꝰ. n-
commendatione subtiliter
aliqͥd apd̃ ꝓximos loqͥm᷑.
de nr̃e locutionis subtilita¬
te apd̃nos metip̃os głamur.
O infinita hominis stulticia.
Et recte quide̾ dicis homi¬
ne̾ nil posse sñ gr̃a. S si i̾u¬
tatem loqueris. un głaris:
Doceamꝰ itaq occultoꝵ ꝑscruta¬
trices. subtilissimas illas uideli¬
cet nras cogitaciones. ut in om̃i
nr̃o studio. in om̃i negotio. hoc
pͥmũ. ħ p̃cipue satagant. hanc
nobis sollicitudinẽ pͥmo ing̾ant.
ut studeamꝰ totũ qd̵ ꝓponimus
de grã p̾sum̾e. totum qd̃ efficimꝰ:
gre diuine ascrib̾e. ⁊ hoc ꝑtinet
quidam se ł eneruiter deiciunt.

Expanded text:
tur, humanae potius industriae, quam divinae gratiae innitebatur. Sed illud est valde mirum imo supra humanum modum stupendum quod saepe cum haec apud nosmetipsos tacite loquimur, et intime sentimus, nicommendatione, subtiliter aliquid apud proximos loquimur de nostrae locutionis subtilitate apud nosmetipsos gloriamur. O infinita hominis stultitia, et recte quidem dicis hominem nil posse sine gratia? Sed si veritatem loqueris, unde gloriaris? Doceamus itaque occultorum perscrutatrices subtilissimas, illas videlicet nostras cogitationes, ut in omni nostro studio, in omni negotio hoc primum, hoc praecipue satagant, hanc nobis sollicitudinem primo ingenerant, ut studeamus totum quod proponimus de gratia praesumere, totum quod efficimus gratiae divinae ascribere, et hoc pertinet quidam se, vel enerviter dejiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
tis atcestacio ẽ qi si ocłs tuus
fuerit neqͣm. totũ corpus tu¬
um tenebrosumerit. Quidgͥ
erit insempit̾num uin̾e. nisi
inomni oꝑe bono. intencio¬
nem bonam hr̃er Utinam
ad omnem conatum nr̃m.
ad om̃e inceptum bonum.
hec nobis responsio pͥmo occͣ¬
rat. in hoc om̃is nr̃a cogitacio
suspiret. ⁊ satagat. ut inet̾¬
num uiuamꝰ. qd̾ tunc quid̃
fiet. si nichil nͥ bonũ. ⁊ sñbona.
intencione agamꝰ. Ut enĩ de

Expanded text:
tis attestatio est: Quia, si oculus tuus tis attestatio est: Quia, si oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit . Quid igitur erit in sempiternum vivere, nisi in omni opere bono intentionem bonam habere? Utinam ad omnem conatum nostrum, ad omne incoeptum bonum, haec nobis responsio primo occurrat, in hoc omnis nostra cogitatio suspiret, et satagat, ut in aeternum vivamus, quod tunc quidem fiet, si nihil nisi bonum, et sine bona intentione agamus. Ut enim de
Abbreviated transcription (Latin):
studere ⁊ gr̃ẽ diuine ĩniti debeamus.
ex inquiunt insempiter¬
num uiue. Ut itaq ad
inuicem conferamꝰ ext̾iora cũ
int̾iorib corporalia cũ sp̃uali¬
b: utinam int̾nam illã fami-¬
liam tam disciplinatam habea¬
mꝰ. qm disciplinatã istam ext̾i¬
orem agnouimꝰ. Audiumꝰ qͥd
pͥma fronte suo regi respondeãt¬
⁊ forte hoc ip̃m eos ip̃e docue¬
rat. Doceamꝰ ⁊ nram in omni
uidelicet nr̃o conamine simili¬
a respond̾e. Rex insempit̾num
iuue. Quidtam̃ hocerit queso.
ex optacio. anadmonitio: Ex¬
optacio ut hoc ualeat. an ad¬
monitiout in hoc ip̃m omne
studium impendat: Que est
autem uita illiꝰ int̾ni pͥncipis.
⁊ interne illiꝰ familie dñato¬
ris: Que in qͣm ẽ illiꝰ pͥncipał
in anima humane uidłc mͣtis
uita. nͥ intenciobona: Quicqͥd
homo agat etiam si bonũ sit:
inutile tñ erit. nͥ bona intencio¬
ne fiat. Tunc autẽ mens hoĩs
etiam int̾ bona oꝑa moritur.
qͣnintencio depͣuat᷑. Uerita¬

Expanded text:
studere et gratiae divinae inniti debeamus. Rex, inquiunt, in sempiternum vive . Ut itaque ad invicem conferamus exteriora cum interioribus, corporalia cum spiritualibus, utinam internam illam familiam, tam disciplinatam habeamus quam disciplinatam, istam exteriorem agnovimus. Audivimus quid prima fronte suo regi respondeant, et forte hoc ipsum eos ipse docuerat, doceamus et nostram in omni videlicet nostro conamine simillima respondere: Rex, in sempiternum vive. Quid tamen hoc erit, quaeso, exoptatio, an admonitio? Exoptatio, ut hoc valeat, an admonitio, ut in hoc ipsum omne studium impendat? Quae est autem vita illius interni principis, et internae illius familiae dominatoris? Quae, inquam, est illius principalis in anima humanae videlicet mentis vita, nisi intentio bona? Quidquid homo agat, etiamsi bonum sit, inutile tamen erit, nisi bona intentione fiat. Tunc autem mens hominis etiam inter bona opera moritur, quando intentio depravatur. Verita
Abbreviated transcription (Latin):
te querimꝰ. ⁊ inuentã u̾itatem
nͣ inu̾itate s aduanitatẽ diligi¬
mꝰ ⁊ quod miserrimũ eͣ inu̾bis
uite. ad mortis lucra negotia¬
mͣ. Uel certe int̾ioris hominis
uitam recte intelligimꝰ grãm
diuinam. Sicut eniͣ corpꝰ nicħ
potest sñ uita sua .i. sũ anima.
sic int̾ior homo nr̃. nichilbo¬
ni potest sũgrã diuina. Grã
dei inquit apłs sum id qd̾sũ.
Et u̾itas ip̃a de se. sñ me nicħ
potestis face. Quid gͦ ẽ dicere.
insempit̾nũ uiue. nͥ indesinẽ¬
ter gr̃e adherere: Quicqͥd dis¬
ponas. ñ de tua industͥa. sed
quid ꝑagas. illi ñ cibi ascribaᷤ.
hoc utiq regi illi ⁊ eo max̾i̾e

Expanded text:
te quaerimus, et inventam veritatem, non in veritate, sed ad vanitatem diligimus, et quod miserrimum est, in verbis vitae ad mortis lucra negotiamur, vel certe interioris hominis vitam recte intelligimus gratiam divinam! Sicut enim corpus nihil potest sine vita sua, id est sine anima, sic interior homo noster nihil boni potest sine gratia divina: Gratia, Dei, inquit, apostolus, sum id quod sum . Et Veritas ipsa de se: Sine me nihil potestis facere . Quid ergo est dicere, in sempiternum vivere, nisi indesinenter gratiae adhaerere? Quidquid disponas non de tua industria, sed quid peragas, illi, non tibi ascribas hoc utique regi illi, et
Abbreviated transcription (Latin):
nabugodonosor uidit.s
ad huc enis int̾pretationẽ reqͥrit.
unde ce dicit. Hoc sompniũ udi
ego rex nabugodonosor. Tu gͦ
balthasar int̾pretationem narra
festinus. qr om̃s sapientes regni
mei nequeunt solutionẽ edice

Expanded text:
Nabuchodonosor vidit, sed adhuc ejus interpretationem requirit, unde et dicit: Hoc somnium vidi ego rex Nabuchodonosor. Tu ergo Balthassar interpretationem narra festinus, quia omnes sapientes regni mei nequeunt solutionem edicere
Abbreviated transcription (Latin):
assurgat. in istes exercet᷑ ce hu¬
miliatur ne p̃sumat. Innuitur
autem quod inhis que rex ude¬
rat sine timore ñ fuerit. quiint̃¬
pretationem cũ festinatione reqͥ¬
rit. Ad monemur aũ & nos eus
rei absolutionẽ cũ om̃i festinatiõe
querere uͥ ꝑicłi suspicio pot̃ me¬
tũ inentere

Expanded text:
assurgat, in istis exercetur et huassurgat, in istis exercetur et humiliatur, ne praesumat. Innuitur autem quod in his quae rex viderat, sine timore non fuerit qui interpretationem cum festinatione requirit. Admonemur autem et nos ejus rei absolutionem cum omni festinatione quaerere, ubi periculi suspicio potest metum incutere
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui cad̾e. Nam sic̃ unin̾si¬
tatis debitor ẽ qͥ omia fecit.
sic & singłoꝵ debitor est qui
singła instituit. Et sieut piũ ẽ
cominime bonum nõ impedire
lapsuro inẽẽ. ꝓpt̾ quam merito
debeat ĩminenti patere ruine.
Qui gͥ eusmodi causam nosse
concupiscit ce diuinoꝵ. uiditi¬
oꝵ rationẽ suminoꝑe querit:
quid aliud quam ostense uisiõis
int̾pretationem inquirit: Tc̃
autẽ eiꝰmodi int̾pretationem
quasi adaniele exigit. q̃n quod
ꝑ innestigationẽ ñ potest p̾cibꝰ
& summe deuotionis studio a
dño extorquere ñ desistit. Hoc
sompnium inquit uidi egona¬
bugodonosor. Tugͦ baltha¬
sar int̾pretationem eius nar¬
ra festinus. ꝑpendis ut arbi-¬
tror quia alia rex ꝑseip̃m uidi
⁊ alia adaniele extorquet. qͥa
alia sunt que aĩo lib̾e & ex faci¬
li occurrunt. alia q̃ sine mag¬
no labore & ingenti sollicitu¬
dine sciri non possunt. In illis
animus ꝓuocat᷑. ut ad maiora

Expanded text:
aliqui cadere. Nam, sicut universialiqui cadere. Nam, sicut universitatis debitor est qui omnia fecit, sic et singulorum debitor est qui singula instituit. Et, sicut pium est commune bonum non impedire, lapsuro inesse propter quam merito debeat imminenti patere ruinae. Qui igitur ejusmodi causam nosse concupiscit, et divinorum judiciorum rationem summopere quaerit, quid aliud quam ostensae visionis interpretationem inquirit? Tunc autem ejusmodi interpretationem quasi a Daniel exigit quando quod per investigationem non potest, praecipuo, et summae devotionis studio a Domino extorquere non desistit. Hoc somnium, inquit, vidi ego Nabuchodonosor. Tu ergo, Balthasar, interpretationem ejus narra festinus. Perpendis, ut arbitror, quia alia rex per seipsum videt, et alia a Daniele extorquet, quia alia sunt quae animo libere et ex facili occurrunt, alia quae sine magno labore, et ingenti sollicitudine sciri non possunt. In illis animus provocatur ut ad majora
Abbreviated transcription (Latin):
na reuelatione cognoscẽ. quid cõ¬
ting̾e opͦteat ad int̾pretationem
aũ sompnii ꝑtinet intellig̾e qͣlita¬
tem ꝑsone cui hoc accidere debeat.
modi casum qualemcumq ꝑsonã
impollere soleat. Hoc ẽ qͦd dam¬
el in uestigando muenit. & regi
int̾pretando aꝑuit cũ dicit.
Tues arbor illa quam uidisti.
Quid enim est dicere tu es.
nͥ talem te ẽe ꝑpendo. talem in
te cansam inuenio. unde tale
aliquid tibi accid̾e debere nõ
dubito. Uis autem ad huc
aꝑtius nosse. quomͦ pꝰ ostensã
diuinitꝰ uisionem solemꝰ immo
& debemiꝰ eiꝰ int̾pretationem qͦ¬
rere:᷑ Ecce forte quis ꝑ contem¬
plationis lucem uidet. quomͦ
quoꝵdam sublumũ iuroꝵ. lap¬
sum. & reꝑationem cõmunis
utilitas requirat. indet qͦmo¬
do hoc ip̃m grãm dĩ commñdat.
quomͦ hoc ipsum stantes ad huc.
ad cautelam informat. qͦmͦ
cõmͣne bonum impedire no¬
lit nec debeat. S ecce it̾m mi¬
rari incipit. quomͦ possit sũ¬
niu̾sitatis utilitatẽ ꝑmittant᷑

Expanded text:
cognoscere quid contingere oporteat, ad interpretationem autem somnii pertinet intelligere qualitatem personae cui hoc accidere debeat, modi casum qualemcunque personam impellere soleat. Hoc est quod Daniel investigando invenit, et regi interpretando aperuit, cum dicit: Tu es arbor illa quam vidisti. Quid enim est dicere, tu es, nisi talem te esse perpendo, talem in te causam invenio, unde tale aliquid tibi accidere debere non dubito? Vis autem adhuc apertius nosse quomodo post ostensam divinitus visionem solemus, imo et debemus ejus interpretationem quaerere? Ecce forte quis per contemplationis lucem videt quomodo quorumdam sublimium virorum lapsum, et reparationem communis utilitas requirat. Videt quomodo hoc ipsum ad gratiam Dei commendat, quomodo hoc ipsum stantes adhuc ad cautelam informat, quomodo commune bonum impedire nolit, nec debeat. Sed iterum mirari incipit quomodo possit sumniversitatis utilitatem, permittantur
Abbreviated transcription (Latin):
um gͥ p̃miserit. quod
promissus puer ema¬
nueł nom̃ accipiet.⁊ qͦd
ex ꝑientiam capiet. ⁊ eiꝰmͦ
scientiam exꝑiendo addiscet
c̃ ħ inquam p̾miserit.
statim ad nectit. qr añꝗͣ
sciat puer reꝓbare malũ.
⁊ elige̾ bonũ. derelinq̃t᷑
terra quam achar de testatur
afacie duoꝵ regum suoꝵ. Acsi
ꝓmissa persona uidete quanta
uł qualis sit. & tunc intelli¬
getis quã ꝯgruo quam neces¬
sario tempore uenit. Attẽdi¬
te diligent̃. & confid̾ate uehe¬
m̃ter. danda ꝑsona quã sit
sublimis. quam sit humilis
cuiꝰ sit potestatis. quante ꝯpas¬
sionis. Cuius q̃so sublimitatiꝰᷤ
quante in quã potestatis ꝑ soã
in qua nob̃cum ds̃. ꝑsona cuiꝰ
imꝑium suꝑ humer̃ eius.

Expanded text:
ur praemiserit quod promissus puer Emmanuelis nomen accipiet, et quod experientiam capiet, et ejusmodi scientiam experiendo addiscet; cum haec, inquam, praemiserit, statim adnectit, quia antequam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra quam Achaz detestatur a facie duorum regum suorum. Ac si Promissa persona videte quanta, vel qualis sit, et tunc intelligetis quam congruo, quam necessario tempore venit. Attendite diligenter et considerate vehementer, danda persona quam sit sublimis, quam sit humilis, cujus sit potestatis, quantae compassionis. Cujus, quaeso, sublimitatis, quantae, inquam, potestatis persona in qua nobiscum Deus, persona cujus imperium super humerum ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
cium: sublatum ẽ abeis
sceptr̃ & alienigenis & ĩfide¬
lib datum. Qñ gͥ inplebe
fidelium cepit omnino de¬
ficere humanũ solatium
atq p̃sidium. suꝑ abũ daũ
diuinum. ut ubi abũdauit
malicia. suꝑabundaret ce grã.
Causa gͥ aduentus ꝓmisse ꝑ sõe
redditur. in eo quod r. Qͥa añꝗͣ¬
sciat puer reꝓbare malum. ⁊ eli¬
gẽ bonum. delinquetur terra
a facie duoꝵ regum suors. Ac si
aꝑte dicetur. Icirco futurum ẽ.
ut det᷑ nob̃ puer. qui uxta nom̃
suum sit nobiscũ ds̃. qr sub eius
aduentu destituet᷑ t̾ra ab omni
regali p̃sidio. ut pote derelicta
a facie duoꝵ regum suoꝵ. Q

Expanded text:
tium sublatum est ab eis tium sublatum est ab eis sceptrum, et alienigenis et infidelibus datum. Quando ergo in plebe fidelium coepit omnino deficere humanum solatium atque praesidium, superabundavit divinum, ut ubi abundavit malitia, superabundaret et gratia. Causa ergo adventus promissae personae redditur, in eo quod er reprobare malum, et eligere bonum, derelinquetur terra a facie duorum regum suorum. Ac si aperte diceretur: Idcirco futurum est ut detur nobis puer, qui juxta nomen suum sit nobiscum Deus, quia sub ejus adventu destituetur terra ab omni regali praesidio, utpote derelicta a facie duorum regum suorum.