comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ledat᷑. si eis ñ utat᷑. Quedam uͦ noxia quib si utit᷑ ledit᷑.
alia aut media sunt quib uti ⁊ ñ uti sñ lesione po¬
test. Nam quia uita ista inferior suꝑioris uite yma¬
go est. congruũ erat. ut in illis q̃ ad hanc uitam̃ su̾iit᷑
eorũ q̃ ad suꝑiorem tutam spectant docum̃tũ hõi p̃po¬
neret᷑. Sunt aũ q̃ ꝑ ista foris demonstrari debuer̃t. q̃dã
intus noxia uite sp̃uali. quib ip̃a simłr uti sñ lesio¬
ne ñ potest. ut sunt uicia omĩa que anime corruptio¬
nem adducunt. Sunt item uitꝰ q̃dam salubria. ⁊
uccͣia. quib sñ lesione carere ñ potest. qͣlis est cognitiõ
dei. ⁊ cognitio sui. ⁊ iitutes om̃s q̃ sanitatẽ aĩe ope¬
rant᷑. ⁊ nutͥm̃tum p̾stant. Sunt item alia ñ ad ẽẽ ⁊
abẽe sũ lesione possunt. ⁊ ħ ad utrlibet se hñt. quia
salutem nec ĩpediũt quasi noxia. nec ueld̾ nccͣia ope¬
rant᷑. qualis est cognitio rerum extͥnsecaꝵ. ⁊ alia q̃¬

Expanded text:
 eis utatur. Quaedam vero noxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, ut sunt vitia omnia quae animae corruptionem adducunt. Sunt item intus quaedam salubria et necessaria, quibus sine laesione carere non potest, qualis est cognitio Dei et cognitio sui, et virtutes omnes quae ad sanitatem animae operantur, et nutrimentum praestant. Sunt item alia quae adesse et abesse sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia qu
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatꝰ est sp̃c rõnalis usq ad consortiũ t̃reni cor¬
poris ne forte ħ ip̃m ad dep̃ssionem eiꝰ ꝑtin̾e uid̾et᷑:
aduncit ꝓuidentia dei. ut postmodũ cũ eodẽ corꝑe głi¬
ficato ad consortiũ illoꝵ qui in sua puritate ꝑstit̾ant
sb̾limaret᷑ ut qd̾ minꝰ ex dispensatõne creatoris sui ac¬
ceꝑat tonditus ꝑ gr̃am eiꝰdem pꝰt modũ acciꝑet głifi¬
candꝰ. Sic gͦ conditor deus rõnales sp̃c qd̾ fecerat ua¬
ria sorte ꝓ arbitrio om̃ipotentis uoluntatis suediᷤ¬
posuit illis quos in sua puritate reliq̃rat. sursũ
in celo mansionem constituens. illos uͦ quos corꝑib
frenis sociau̾at deorsum in t̾ra habitat̃one disponẽs.
Utrisq regłam p̃ponens obedientie. qͣtinꝰ ⁊ illi ab eo
ubi erant ñ cad̾enti ⁊ isti ab eo ubi erant ad id uͥ nõ
erant ascend̾ent. ut cum isti ꝑuenissent. ⁊ illi nõ
discessissent supͣ id ꝙͥ fcĩ erant ad id ad qd̾ fĩ erãt

Expanded text:
lis Spiritus usque ad consortium terreni corporis, ne forte hoc ipsum ad depressionem ejus pertinere videretur, adjunxit providentia Dei ut postmodum cum eodem corpore glorificato ad consortium illorum qui in sua puritate perstiterant sublimaretur, ut quod minus ex dispensatione creatoris sui acceperat conditus, per gratiam ejusdem postmodum acciperet glorificandus. Sic ergo conditor Deus rationales spiritus quos fecerat, varia forte pro arbitrio omnipotentis voluntatis suae disposuit; illis quos in sua puritate reliquerat, sursum in coelo mansionem constituens; illos vero quos corporibus terrenis sociaverat deorsum in terrena habitatione disponens. Utrisque regulam proponens obedientiae, quatenus et illi ab eo ubi erant non caderent, et isti ab eo ubi erant ad id ubi non erant ascenderent, ut cum isti pervenissent et illi non cecidissent, supra id quod facti erant ad id ad quod facti erant
Abbreviated transcription (Latin):
tem. in qua ꝓpositũ est qualis cieatus sit homo. ⁊ quałr
disposit᷑: discutiendo tͣnseamꝰ. Deus omp̃o cuiꝰ beatitu
et̃na est sola karitate. nulla sui ncc̃itate rõnalẽ sp̃m
creauit ut eum illiꝰ boni qd̾ ip̃e erat. ⁊ quo ip̃ebeatꝰ
erat ꝑticipem fac̾et. u̾m qi hoc ad felicitatis illiꝰ aug¬
m̃tũ ꝑtinuit. ut gr̃am conditoris sui ꝑ quem głifi¬
candꝰ erat agnosceret. uoluit ip̃e conditor p̾us ei in
sua conditone ostend̾e qd̾ post modũ in ip̃o fcũs eratex
dignatõne. Creat᷑am gͦ rõnalẽ qmͣ fecerat: uissit ꝑ¬
tim in sua puritate ꝑsistere. ꝑtĩ eam corꝑis indum̃¬
tis. ⁊ t̾renis mansionib copłans liteam mat̾iã fec̃
ad uite sensũ uegetare. Hoc siqͥdẽꝓ exemplo future
q qd̾ tunc erat in conditione corpꝰ sp̃m ħ aliqͥd qd̾ pꝰt¬

Expanded text:
qua propositum est qualis creatus sit homo, et qualiter dispositus: discutiendam transeamus. Deus omnipotens cujus beatitudaeterna est, sola charitate, nulla sui necessitate, rationalem Spiritum creavit, ut eum illius boni quod ipse erat, et quo ipse beatus erat, participem faceret. Verum quia hoc ad felicitatis illius augmentum pertinuit ut gratiam conditoris sui per quem glorificandus erat agnosceret, voluit ipse conditor prius ei in sua conditione ostendere quod postmodum in ipso facturus erat ex dignatione. Creaturam ergo rationalem quam fecerat, jussit partim in sua puritate persistere; partim eam corporeis indumentis et terrenis mansionibus copulans, luteam materiam fecit ad vitae sensum vegetare. Hoc siquidem pro exemplo futuraequia quod tunc erat in conditione corpus spiritui: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓhibitio. concessio. Preceptũ aũ nat᷑e nos nicħ aliud
intsligimꝰ qm ip̃am discretõem nat᷑alem q̃ intrinsecuᷤᷤ
aspirata est ut ꝑ eam homo erudiret᷑ de hiis q̃ sͥ. uel
appetenda. uł fugienda fu̾ant. Quasi enĩ qd̾dam p̃cep¬
tum dare erat disc̾cõem. ⁊ intelligentiã agendi cordi
hominis aspirare. Quid gͦ cognitio faciendoꝵ fuit. nͥ.
q̃ dam ad cor hominis facta pceptio. Et quid ruitꝰ cagnĩ¬
tio uitandoꝵ fuit. nisi q̃dam ꝓhibitio: Quid uͦ cog¬
uitiõ eorum q̃ media fuerunt estimanda est nͥ quedam
concessio: ut illic hõ suo arbitrio relinq̃ret᷑. uͥ ꝗͣtũ ꝙ̃ pͥ¬
testatem elegisset nõ lederet᷑. dõ gͥ p̃ciꝑe erat. doc̾e hõi¬

Expanded text:
ssio. Praeceptum autem naturae nos nihil aliud intelligimus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo i
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt᷑ ⁊ qͣm płima anime. artia
de origine anime qñ creata fuit ⁊ unde cãta
fuit. ⁊ qualis c̾ata suit. Nos uͦ in p̃senti adbreniati¬
one tam młt̾iplices opiniones ꝑsequi suꝑuacuũ
⁊ infructuosũ estimamꝰ. ⁊ hoc solũ nobis suffice̾pu¬
tamus. Si ea tm̃ que sentienda sunt ⁊ asserenda ꝓ
ponimꝰ. In hiis gͦ fides catħica hoc potiꝰ elegit᷑. ⁊ ĩu¬
tati magis consentaneũ uidicauit. ut credamꝰ anĩ¬
mam p̾mi hominis qñ fcã est ñ de piacenti auq ͤ
matĩa fc̃ara. s de nichilo c̾atam. n fc̃am a pͥncipio
qñ angłi fcĩ sunt. s postea cum corpus ip̃m crui ip̃a¬
infundenda fu̾at formatũ est ab ip̃o catore simud
⁊ fcãm ⁊ corꝑi sociatam utrũ uͦ in corꝑe uł extra
corpus cͤata sit qͣnto difficiliꝰ est scue: tanto minꝰ
ꝑicłosum est ignorare. Neq uͦ in hoc ingeniũ hõis

Expanded text:
a de origine animae, quando creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare
Abbreviated transcription (Latin):
ex officio potestatẽ ñ hr̃e. s aliqũ ex ꝑmissio potestatem
e in pͥma ꝑte huiꝰ oꝑis de conditõne homĩs ꝓseq̃.¬
da distinximꝰ ordine nunc suscipimꝰ explananda.
luatuor enĩ erant a p̾ncipio ꝓposita. pmũ qͣre creatꝰ sit
homo. Scdm qͥlit̾ c̾atus sit ⁊ qualit̃ institut᷑. Terciũ nͣlr̾¬

Expanded text:
S ANTE Quae in prima parte hujus operis de conditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enim erant a principio proposita. Primum quare creatus sit homo, secundum qualis creatus
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ ip̃am ad ꝑficiend̾ qd̾ illi fĩ placet uolũtatẽ q̃ illi diͤ¬
dixiius ꝑficit᷑ modis aut t̾mino nat᷑alit collate pote¬
statis. aut miracło tp̃alit̾ illate impossiblitatis. aut
obstaculo extrinsecus ad hibite difficultatis. aut indi
cio intrinsecus oꝑantis dispositõnis. Terminꝰ nat᷑ałr

Expanded text:
contra ipsam ad perficiendum quod illi fieri placet voluntate quae illi discontra ipsam ad perficiendum quod illi fieri placet voluntate quae illi disperficitur modis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obcio intrinsecus operantis dispositionis. § VI.-- Quadr
Abbreviated transcription (Latin):
faciũt qd̃ uolunt. ⁊ uolunt qd̾ deus ñ uult. quõ faciũt
qd̾ deus uult: Ruisus si deus ñ uult qd̾ faciũt q̃r ꝑmittit
ut faciant qd̾ ñ uult. cum fł ñ possit nisi ꝑmittente. nec
ꝑmitti. nisi eo uolente. Hic crartam᷑ diligentiꝰ inuestiga¬
re quomͦ rõnalem nat᷑am. p̃cipue illam que uoluntate
iniusta a diuina uoluntate. discordat iusta dei mod̾atõ
gub̾nat. Hinc consid̾amꝰ .iiͦiiͬ. gn̾ales modos gub̾natio¬
ius diuine in ip̃is quib disponunt᷑. ⁊ ordinant᷑ ĩ oĩb
que agunt ut ip̃a mala que contͣ dei uolũtatẽ st̃ qd̾ sũt.
quia ñ aꝓpbant᷑ a deo qd̃ mala sunt extͣ eius dispositõ¬
nem ñ effluũt in quib hoc bonũ est. ⁊ plac qd̾ ordina¬
ta sunt. Mħod̾at᷑ gͦ deus ⁊ regis fm̃ suam uoluntatẽ eos
qui pͣua. ⁊ inuista uolũtate contͣ suam nitunt᷑ uolũ¬
tatem. ut conducant᷑. ⁊ disponant᷑ sin ip̃am qui surgũt

Expanded text:
unt, et volunt quod Deus non vult, quomodo faciunt quod Deus vult? Rursum si Deus non vult quod faciunt, quare permittit ut faciant quod non vult, cum fieri non possit nisi eo permittente, nec permitti nisi eo volente? Hinc coarctamur diligentius investigere quomodo rationalem naturam praecipue illam quae voluntate injusta a divina voluntate discordat; justa Dei moderatio gubernat. Hinc consideramus quatuor generales modos gubernationis divinae in ipsis quibus disponuntur et ordinantur in omnibus quae agunt, ut et ipsa mala quae contra Dei voluntatem sunt quod sunt quia non approbantur a Deo quod mala sunt extra ejus dispositionem non effluant, in quibus bonum est et placet quod ordinata sunt. Et moderatur ergo Deus et regis secundum voluntatem suam eos qui prava et injusta voluntate contra suam nituntur voluntatem, ut conducantur et disponantur secundum ipsam qui surgunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alit̾ ẽẽ. s sic ẽẽ bonũ erat. ⁊̃ in eo qd̾ bonũ erat. ⁊ ip̃m
qd̾ bonũ ñ erat ñ uoluit. s eẽ ip̃m uoluit: qm̃ id bonũ
erat. Et cum fc̃m est id fc̃m est qd̾ uoluit. qm̃ bonũ e¬
rat. ⁊ hoc uoluit. Cñ dicis. Minus hũit uolũtas eiꝰ ⁊ mi¬
nus adepta est. ⁊ minꝰ ĩpleta. ⁊ ĩꝑfcã remansit. qr fc̃m
ñ est bonũ qd̾ uoluit. ⁊ qd̾ noluit malũ fc̃m est ¶lõ
gͦ consid̾as cum̃ sicut malũ ñ ht̃ qd̾ fc̃m est qd̾ noluit.iͣ
nec bono caret. qd̾ fc̃m ñ est qd̾ uoluit. Qd̃ uiit enĩ¬

Expanded text:
etiam in eo quod bonum non erat. Et ipsum quod bonum non erat non voluit, sed esse ipsum voluit quoniam id bonum erat. Et cum factum est, id factum est quod voluit; quoniam bonum erat, et hoc voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras quod sicut malum non habet quod factum est quod noluit; ita neque bono caret, q
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾t donec ip̃a uoluntate uelle incipit. ⁊ aliqͥ uelle.
Sicut enĩ ñ omnis qui uisionẽ ħt. statim ad aliquid
nõ potest nisi ad aliqͥ. Omĩs gͦ uoluntas alicꝰ est. s
ñ semꝑ ad aliꝙͥ est. donec uelle incipiat. Uelle aũt
om̃e ⁊ alicuiꝰ est. quia in aliquo est. ⁊ ad aliqͥd est.
quia de aliquo est. Omnis aũ uoluntas aut bona
est si ꝑ uł ex natura uł scd̾m iusticiam. aut mala ẽ.
si p̃t̃ nat᷑am est. uł contͣ uisticiam. uoluntati q male
uiciũ est ex ip̃a quo mala est. Ordo aũt ex deo est. quo
ꝑ uelle sine ad ħ. siue ad slid̾ est. In uoluntate gͦ uici¬
um est. ⁊ ip̃m malũ est. ⁊ ex ip̃o uoluntas mala est.
In uelle aũ ⁊ uiciũ est in qͣntũ uelle ex uoluntate ⁊
Et cum ip̃m uelle ad hoc aliqͥ est: malũ est qd̾ ad ħẽ.¬

Expanded text:
 donec ipsa voluntate velle incipit et aliquid velle, sicut non omnis qui visionem habet statim ad aliquid non potest nisi ad aliquid. Omnis ergo voluntas est alicujus, sed non semper ad aliquid est, donec velle incipiat. Velle autem omne et alicujus est quia in aliquo est; et ad aliquid est quia de aliquo est. Omnis autem voluntas aut bona est si vel ex natura est vel secundum justitiam: aut mala est si praeter naturam est vel contra justitiam. Voluntati ergo malae vitium est ex ipsa quo mala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est. In voluntate ergo vitium est, et ipsum malum est, et ex ipso voluntas mala est. In velle autem et vitium est in quantum velle ex voluntate maEt cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
unus qͥsq hõium ouos angłos hr̃e deputatos sibi u¬
nũ malũ ad impugnatõem. ⁊ unũ bonũ ad defensio¬
quet sunt angłi boni constat sñ ulla dubitatone pileo
huntanũ s ꝑ tp̃alem successionẽ alii post alios fequr
posse eos quimi hõib simul subsistũt angui comitãr
nu̾o. licet uuĩsitate p̃cedant. Qd̾ tñ iꝑ ctum ẽẽ nõ
potest. melius int̃ ccculta deputat᷑ ubi ignorantia
ñ culpat᷑. ẜ sumptio aiguit᷑. De discreta cgnoĩa¬
nitudo boni est. lidͥet q̃dam data sint excellent᷑ nicħ posside¬
tur singli. Omĩa enĩ in om̃ib sunt ñ qd eqilit . q. alis¬

Expanded text:
unusquisque hominum duos angelos habere deputatos sibi, unum malum ad impugnationem et unum bonum ad defensioquot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures hominum; sed per temporum successionem alii post alios sequuntur, posse eos qui in hominibus simul subsistunt angelis comparari numero, licet universitate praecedant. Quod tamen quia certum esse non potest, melius inter occe cognominanitudo boni est, licet quaedam data sint excellenter, nihil possidetur singulariter. Omnia enim in omnibus sunt non quidem aequali
Abbreviated transcription (Latin):
angłi.i. nuncii fuint. Alii dñt tres ordines supremos.
⁊ seraphin. ⁊ cherubin. ⁊ chronos. ad sola diina. ⁊ m̃¬
t̾̃na conu̾sionem hr̃e semꝑis treatori assistere. Infiores
asĩt tres ad extĩora agenda. ⁊ nũtianda mittit. Tres autẽ
modios. ñ solum dignitate. uł loco. s officio ⁊̃ int̾ rit᷑sq¬
tonsiste qͥ ẜceptũ diuinũa suꝑiorib accipiũt. ⁊ defe

Expanded text:
 nuntii fiunt. Alii dicunt tres ordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam int
Abbreviated transcription (Latin):
archangłos p̃ncipatus. potestates. uirtutes. Dñatões.
thronos chenibin. ⁊ seraphin. ut addito hoĩe. denareᷤ
cõ sũ maret᷑ ꝑfectionis celestisslon enĩ ut q̃dã pu¬
tant consid̾atio hominis ita ad restauratõem an
consenserũt. quasi unũ ex se ꝑu̾se societatis ordi¬
nem effeceit. Ht̃ aũ traditio ex singłis aliqͥs ordi¬
uib cetidisse. Uñ ⁊ apłs paulus cum de maligno¬
rũ sp̃uũ tyrannide m̃tionem fac̾et. p̾ncipatꝰ. ⁊ pote¬
states tenebrarũ noĩauit ut uideliq ostenc̾et. quia
idem nunc quisq ĩ malo ministiũ ex ꝑũsitate excer¬
teret. qd ad bonũ ꝑficiendũ ex conditõne accepit.
lo possideant caritatem tñ ⁊ dilestdem dei neqͣcimã
Enũo aũ lapsoꝵ c̾ta auctoritas manserunt.¬
nulla ĩuenit᷑ Omĩo tñ ꝓbabłe uide. plures
remansisse qͣmͣ cecidisse. ꝓpħa enĩ cum demonstr
currus igneos consolant᷑ ait. Plures sunt qͥ nobistũ

Expanded text:
archangelos, principatus, potestates, virtutes, dominationes, thronos, cherubim, et seraphim, ut addito homine denarius consummaretur perfectionis coelestis. Non enim ut quidam putant conditio hominis ita ad restaurationem anconsenserunt quasi unum ex se perversae societatis ordinem effecerunt. Habet autem traditio ex singulis ordinibus aliquos cecidisse. Unde et Apostolus Paulus cum de malignorum spirituum tyrannide mentionem faceret, principatus et potestates tenebrarum nominavit. Ut videlicet osteidem nunc quisque in malo ministerium ex perversitate exerceret, quod ad bonum perficiendum ex conditione accepit. lo possideant, caritatem tamen in dilectione dei nequaquam numero autem lapsorum certa autoritas nulla invenitur; omnino autem probabile videtur plures remansisse quam cecidisse». Propheta enim, cum demonstraret currus igneos, consolans
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ inuisibiles illas ⁊ sp̃uales nat᷑as sinanem in¬
modat᷑ deus. Si enimi lib̾i arbitrii sunt. facu̾it corquet.¬
qd̾ uolunt. Et si faciunt qd uolunt. quomͦ ex sententia
qd̃ uult deus quia ñ aliud uolunt. aut uelle possũt ꝙͣꝙ
uult deus. qui ⁊ ip̃m uelle tribuit. sicut posse concedit. ħ
⁊ si de bonis aliquo mͦ concedit᷑. de malis nulla rõne aꝓpbat᷑.
Malis si quid̾ deus potestatẽ tribuit solam ñ uolũtatem.
q licet ex ip̃iꝰ ꝑmissione sit qd̾ malũ possunt. ex inspira¬
tione tñ eius ñ est qd̾ malũ uolunt. Malarũ enĩ uolũ¬
tatum deus ordinator est non creator. Quomͦ gͦ ñ fa¬
ciunt nisi qd̾ deus uult. qui ñ qͣm uolunt. nͥ qd̾ deus ñ¬

Expanded text:
 invisibiles illas et spirituales naturas moderatur Deus. Si enim liberi arbitrii sunt, faciunt quod volunt; et si faciunt quod volunt, quomodo ex sententia faciunt quod vult Deus, quia non aliud volunt aut velle possunt quam quod vult Deus, qui et ipsum velle tribuit sicut posse concedit, hoc tametsi de bonis aliquando conceditur, de malis nulla ratione approbatur. Malis siquidem Deus potestatem tribuit solam non voluntatem; quia licet ex ipsius permissione sit quod malum possunt, ex inspiratione, tamen ejus non est quod malum volunt. Malarum enim voluntatum ordinator est Deus, non Creator. Quomodo ergo non faciunt nisi quod Deus vult, qui n
Abbreviated transcription (Latin):
ignem diletionis ardens uł succendens d̃r. Adhatit mꝙx¬
dum etiam de seq̃ntib intelligendũ ordinib. t m
telestes sp̃ ad ext̾iora ñtianda tantur¬
mittant. Nudam putant alios ẽẽ ĩ illa multitudi
cm foras ꝓ officio ad exc̾lora ñtianda exeunt: Auos inu
untꝰ semꝑ assistunt sicut scͥptũ est. Miua mudiũ mimi¬
strabiant ei ⁊ decies milies centena milia assistebant
ei. Apis aũt excellentiã fili cõmendans Sangłis. oẽt
admimift̾orios spõ eẽ in ministeriũ missos p̃pꝰ eos ħ

Expanded text:
ignem dilectionis ardens vel succendens dicitur. Ad hunc modum etiam de sequentibus intelligendum est ordinibus. CAP. stes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos
Abbreviated transcription (Latin):
secñr lib̾m arbitͥum. Sic enĩ ista fuit dispositõ nat᷑e.
Nam motꝰ m̃tis uoluntarius est appetit᷑. In uolũta
rio lib̾m  in appetitu arbitum. Mensgͦ ꝑ se moue¬
tur. ⁊ est pͥmꝰ uoluntatis motꝰ. Motum uolũtatis se¬
quit᷑ motus corporis. Mens itaq sicut dixi ꝑ se mo¬
ueri ħt. s scd̾m se mou̾i ñ debet ĩmo scdm uolũta¬
tem creatoris sui. que forma illi est. ⁊ exemplar. ⁊
ꝓpõa regula qm sequat᷑. ⁊ p̃phoc si scd̾m deum moue

Expanded text:
sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam rio liberum; in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non debet, imo secundum voluntatem creatoris sui quae forma illi est, et exemplar, et proposita regula quam sequatur. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
sistit. s pocuis si ea q̃ scienda sunt prudent᷑ discͥuit.
Equalis enim stulticie est p̃sum̾e in hiis q̃ ñ possunt i¬
sciri. ⁊ defic̾e in hiis que ñ debent ignorari. ꝓpt̾ca ꝙͣ¬
tum sane fidei satis est q̃ramꝰ agnoscere. ⁊ ea ã ciositaᷤᷤ
sola suadet agnoscere desistamꝰ inuestigare. Creauit¬
enĩ deus aĩam pͥmi hominus de nichilo. ⁊ inspirauit
eam corꝑi de t̾ra de mat̾iam sũpto ⁊ formato. dams
ei sensum ⁊ disc̾cõem boni ⁊ mali. ut corpꝰ ip̃m sibi so¬
ciatũ ꝑ sensum uiuificaret ꝑ rõem regeret. ⁊ in ip̃o ho¬
mine sensus ẽet subiectus rõni. ratio creatori. ut scd̾m
Orro tres sunt mot᷑ in hoĩe. Motus m̃tis. Motꝰ
ocorporis. Motus sensualitatis. Mentis mot̾ ĩ uo¬
luntate est. Motus corporis in oꝑe. Modus sensuatita¬
tis medius in delectatõne. In motu ñttis solo lib̾m ar¬
bit̾um est. In motu corporis ⁊ sensualitatis auia st̃ que

Expanded text:
 discernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt sciri, et deficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et foipsum sibi sociatum per sensum vivificaret, per rationem regeret, et in ipso homine sensus esset subjectus rationi; ratio creatori, ut secundum bero arbitrio. Porro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. ut eciam ip̃as uoluntates malas in quib fit
lateat. que putant se solum arbito dirigi qr senti¬
ut se pt̾ coactionem ꝓprio appetitu mou̾i. E enĩ
ñ impellut᷑. neqͣam̃ intelligunt qd duigñ ⁊ nescũ¬
uit se hr̃e coram pcedente ut ordinent᷑ q ñ sentũitꝰ re¬
trorsũ tpellentẽ ut ẜcipitent᷑. De aliis modis diune
gubnat̃onis ñ multa hic disputare uolumꝰ. q ꝑse
magis ꝑatent nec tantam q̃onem adducunt. Ne¬

Expanded text:
ta est ut etiam ipsas voluntates malas in quibus sit lateat, quae putant suo se solum arbitrio dirigi; quia se sentiunt praeter coactionem proprio appetitu moveri. Quia enim non impelluntur, nequaquam intelligunt quod diriguntur, et nesciunt se habere coram praecedentem ut ordinentur, quia non sentiunt retrorsum impellentem ut praecipitentur. De aliis modis divinae gubernationis non multa hic disputare volumus, quia per se magis patent, nec tantam quaestionem adducunt.
Abbreviated transcription (Latin):
malum erat mou̾i ad qd̾ mota est. s scd̾m m̃suram¬
ñ nõ mou̾i ad qd̾ mota ñ est. quia si scd̾m m̃suram mo¬
ta fuisset etiam ad ħ mota: pc̃cm ñ fuisset. Extra aũi mẽ
suram mon̾i uolũtate erat appet̾e qd̾ concessũ non erat.
in quo fin m̃suram ñ mou̾i erat. ⁊ id malũ erat. ip̃m aũt
cctasio mali. Quia enim extra m̃suram uoluntas mota.
scõm m̃suram mota ñ est. nec tñ illi matũ erat mou̾i. ad ꝙ
mota est. s scd̾m m̃suram ñ mou̾i scd̾m ꝙ mota ñ est. ⁊ hoc¬

Expanded text:
malum erat moveri ad quod mota est; sed secundum mensuram non moveri ad quod mota non est quia si secundum mensuram mota fuisset etiam ad hoc mota peccatum non fuisset. Extra mensuram autem moveri voluntate erat appetere quod concessum non erat; in quo secundum mensuram non moveri erat, et id malum erat; ipsum autem occasio mali. Quia enim extra mensuram voluntas mota est, secundum mensuram mota non est. Nes tamen illi malum erat moveri ad quod mota est, sed secundum mensuram non mo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ei alum̃ ñ dat᷑. s ñ potest ꝑ uelle excra se p̃cipitari.
nisi qua uia ei aꝑit᷑. Et qui p̃cipiti qua uult ad rui¬
donosor ut disꝑdat t̾ram. ⁊ in die illa sibilabit oñs
miꝰce que est in eitremo fluminũ egr̾pti. ⁊ apiãet
in t̾ra assur. ⁊ uenient ⁊ reqͥescent om̃s iñ torrenti

Expanded text:
quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruirvum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae est in t
Abbreviated transcription (Latin):
arbitͥum de p̃senti esse ñ potest. ⁊̃ si ip̃m in p̃senti
est. s spectat semꝑ ad fut᷑os euent᷑ ⁊ eos solũ qui in
contĩgenti mat̾ia consistunt. futtra qͥppe que ex ne¬
cessitate futura sunt lib̾m arbitũ ñ seqũr. s constãt
ĩmobłit̾ ad imũ tm̃ nec recipiũt utr̃q rtingentis.

Expanded text:
arbitrium de praesenti esse non potest, tametsi ipsum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis.
Abbreviated transcription (Latin):
posse subita ⁊ occulta uutute diuine p̃sentie. sñ exc̃i¬
ori impeduũto compͥmit᷑. Obstacłmr extrinsecꝰ adhibi¬
te difficultatis est qñ nitu diuino ꝑ alias extͥnsetꝰ po
testates obuuantes aliarum uoluntatis. ne ad effectum
uenue possint impediunt᷑. Iudiciũ intrinsecꝰ oꝑantis diͤ¬
positonis est qñ ip̃a uis duiina q̃ ambitꝰ om̃i creat᷑e pre¬
sidet. illas etiam uoluntates que contͣ suam uolũnta¬
tem orte sunt ad ꝑficiendũ suam uoluntatẽ intorquet.
Hiis gͦ .uiͦuiͬ. modis prauas uoluntates angłoꝵ. ⁊ homi¬
nũ deus ad imꝑiũ sue uoluntatis dispoñ. ut in eo ⁊̃ ĩ qͦ
displicet id qd̾ est qr malũ est placeat. qr est qd̾ ordina¬

Expanded text:
a virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes aliarum voluntates ne ad effectum venire possint impediuntur. Judicium intrinsecus operantis dispositionis est quando ipsa vis divina, quae intus omni creaturae praesidet; illas etiam voluntates quae contra suam voluntatem ortae sunt, ad perficiendam suam voluntatem intorquet. His ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in eo etiam in quo displicet id quod est quia malum est placeat quia est quod ordina
Abbreviated transcription (Latin):
is lib̾tas. ⁊ qͣntum in hiis cõmune om̃ib. ⁊ qͥc sin¬
gulis ꝓpͥum. uł singłare ac differens datũ sit uai¬
de in ẽsfabile est.⁊ a sensu humano remotũ. Sola .n.
diuina potestas. ⁊ sapĩa diuina. nec t̃mino nͨ m̃su¬
ra concludit᷑. ⁊ arbitrii lib̾tas et̾ni. atq ĩcõmuta

Expanded text:
 libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
tͤ quomͦ om̃s mittunt᷑ si qͥdam semꝑ assistunt. ⁊ S
om̃s murtis sunt quomͦ quidã semꝑ assistere dñr Sie
nun om̃s nuntii sunt: om̃s angłi silnt. ⁊ si om̃s angeli
cio qͥaprie angui siue angli noĩant᷑. alios ex tempore
⁊ tã extra cõem dispositdem oborta. qui ⁊ ip̃i qͦ cũ ange¬
lorũ minisfiũ ex temꝑe suscipũt. nom̃ in ministio assu-¬
mũt Sicut scuptũ est. Qui facit angłos suos sp̃o. Qã

Expanded text:
ttuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli cio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore suscipiunt, nomen in ministerio assumunt. Sicut scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
natumq parit̃ possidentes quo pot̾at sine uolentia ad
utr̃lib ppria uoluntate deflecti. in alt̾o aditi sñ coacti¬
one. in alt̾o derelecti sñ oppressione. De quatuor ꝓpͥeta¬
frã sit uł condita sp̃ualis natura: uiiͬ. nature.
sunt ista cĩ ꝓposuimꝰ ⁊ diximꝰ angłis in conditõe sua at¬
tributa hoc est pͥmũ sub̾am simplicem ⁊ ĩmat̾ialẽ. ⁊¬
telligentie rõnalem. Quartũ uͦ sũ ad bonũ siue ad ma¬
lum lib̾am inclinande uoluntatis. ⁊ electionis ꝓprie po¬
testatem. Et sequit᷑ post hec consid̾atio magna ⁊ ne¬
b inerant. Equalit̃ enĩ omnib omnib inerant: q̃
cõmunia omnib erant. de quib nicħ exipiebat᷑ ꝙ
nõ erat in omnib. s ñdum constat si equale erat.
qd̃ equalit̃ in erat. ⁊ hoc q̃rendũ est pͥmũ de sub̾a . pꝰ
ea de forma. ac dem̃ de potestate. In ꝑsona enĩ sub̾a est.
claritas. ad potestatẽ uͦ motꝰ intlłigibłis. ⁊ appetitꝰ ⁊

Expanded text:
natum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione, in altero derelicti sine oppressione. CAP. Va sit vel condita spiritualis natura, quatuor sunt ista quae proposuimus et diximus angelis in conditione sua attributa; hoc est primum substantiam simplicem et immaterialem; sintelligentiae rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis propriae potestatem. Et sequitur post hoc consideratio magna neibus inerant. Aequaliter enim omnibus inerant quae communia omnibus erant, de quibus nihil excipiebatur quod non erat in omnibus. Sed nondum constat an aequale erat quod aequaliter inerat. Et hic quaerendum est primum de substantia, postea de forma, ac deinde de potestate. In personis enim substantia est, claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et
Abbreviated transcription (Latin):
curiositas humane m̃tis qͥeta ẽẽ ñ sunt.us miseri.
Int̾rogant si boni fuerint. uł mali creati angłi. iusti
an iniusti. beati an miseri. Et fortassis alia q̃dam his
similia. ⁊ qr multa sunt alia que in q̃stione coac̾uãt᷑
ñ possumꝰ nos ad omĩa ꝓlixa responsione occitrere.
dio inchoationis. qd̾ humana consid̾atio ita breue
⁊ mnom̃tanesi simplicisq instantis sine mora ⁊ ĩ¬
teruallo. sͤ fubsistentie de nichilo in aliꝙͥ apparen¬
tis accipiat. ut id qd̾ pͥmũ oĩum illis erat ĩ telligat
hoc solum suenit᷑ in conditis qd̃ natura contulit̃
conditonis. Qd̃ enim ceperunt: totũ acceper̾t. ⁊ ñ
tñ facti sunt. ⁊ qd̾ facti sunt: boni facti sunt totũ. Sie¬
nim qd̃ facti sunt mali fc̃i sunt: culpa est facientis ñ fc̃i.
quia laliuid ẽẽ ñ potuert̃. neq facere ip̃i cum fc̃i sunt
tunc ut aliud ẽẽt qmͣ fcĩ sunt. Itaq ex faciente erant
qñ pͥmũ erant totũ qd̾ erant. ⁊ acceꝑant totũ qd̾ erãt

Expanded text:
curiositas humanae mentis quieta esse non sinitur. Interrogant utrum boni fuerunt an mali creati angeli, justi an injusti, beati an miseri; et fortassis alia quaedam his similia. Et, quia multa sunt alia quae in quaestione coacervantur, non possumus nos ad omnia prolixa responsione occurrere; dio inchoationis quod humana consideratio ita breve et momentaneum simplicisque instantis sine mora et intervallo primae subsistentiae de nihilo in aliquid apparentis accipiat, ut id quod primum omnium illis erat intelligat: hoc solum invenitur in conditis quod natura contulit conditionis. Quod enim ceperunt totum acceperunt. Et non tantum facti sunt et quod facti sunt boni facti sunt totum. Si enim quod facti sunt mali facti sunt, culpa est facientis non facti; quia aliud esse non potuerunt neque facere ipsi cum facti sunt tunc ut aliud essent quam facti sunt. Itaque ex faciente erant quando primum erant totum quod erant, et acceperant totum quod erant,
Abbreviated transcription (Latin):
optimꝰ. auctor mali ẽẽ. ⁊ ideo cotũ bonũ erat qd̾ ex ip̃o
illis erat. ⁊ totũ bonũ erat. qm̃ ex ip̃o totũ erat. hoc mõ
ꝓbamꝰ qm̃ boni erant angłi qñ pͥmũ fcĩ sunt. ⁊ qd̾ boĩ
fcĩ sunt om̃s qm̃ a bono fci sunt. qui malũ facere nõ pͭ.
Sic itaq boni erant ⁊ ñ mali. ⁊ quẽad̾m bom erant: ita
⁊ usti erant. ⁊ beati erant. s ea bonitate ⁊ iusticia. ⁊
beatitudine qmͣ natura incipiens acceꝑat ñqmͣ fece¬
rat ip̃a uł m̾uerat faciendo. Si enĩ bom dñr boni erãt.
q̃mad̾m bonũ erat qd̾ bonus fec̾at totũ. ⁊ si melioreᷤᷤ
erant. sicut erant meliores erant ꝓ eo qd̃ fc̃ĩ erant.
dñr solum hoc illis enit inuistos ñ fuisse. Et qd̾ be¬
ati: nõ miseros extitisse. Uerũptũ n iusti ad merit.
seri u̾issime affirmant᷑. Et forte exp̃ssius. ⁊ ad ĩ¬
telligentiam euidentius sit. nec bonos. nͨ malos
nec iustos. nec inuistos. nec conũsos. nec au̾sos. nec

Expanded text:
um bonum erat quod ex ipso illis erat; et totum bonum erat, quoniam ex ipso totum erat. Hoc modo probamus quod boni erant angeli quando primum facti sunt, et quod boni facti sunt omnes, quoniam a bono facti sunt qui malum facere non potest. Sic itaque boni erant et non mali; et quemadmodum boni erant, ita et justi erant et beati erant. Sed ea bonitate et justitia et beatitudine quam natura incipiens acceperat, non quam fecerat ipsa vel meruerat faciendo. Si enim boni dicuntur boni erant, quemadmodum bonum erat quod bonus fecerat totum. Et si meliores erant sicut erar, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, seri verissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec
Abbreviated transcription (Latin):
aduita. uł derelicta. qm̃ lib̾tas est uoluntatis ex qͦ ẽ
uoluntas ip̃a in ip̃o iͦ. pͥncipio. Ppt̃ hoc li̾m arbitu ĩ
alis erat. qm̃ in illis uoluntas erat potens morũ. ⁊
arpetit᷑ lib̾m arbitriũ est. lib̾m qͥdem in eo qd̃
est uolustari. arbit̾um uͦ in eo qd̾ est appecitꝰ. S ⁊ip̃a¬

Expanded text:
adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex quo est voluntas ipsa in ipso primo principio. Propter hoc erat arbitrium liberum in illis, quoniam appetitus liberum arbitrium est: liberum quidem in eo quod est voluntarius; arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
le aũt uolũtate est uelle. Om mouet᷑ uoluntas:
⁊ oꝑat᷑ iam aliqͥd. ⁊ est ibi hoc ⁊ islo̾. ⁊ de hoc in illd̾.
qd̃ p̃cessit uoluntas ex qua uelle erat. cum ad huc
uelle ñ erat. S uoluntas erat tm̃: ut ex ea uelle ẽẽt.
qd̃ incipientis ñ erat. aut facere. Non gͦ sic intelli¬
gendũ est: simplex pͥncipiũ. ⁊ pͥma origo nascenteᷤ
nature s unũ ip̃m ⁊ hoc tm̃. ⁊ ñ ampltꝰ sñ spacio. ⁊
mora ⁊ motu. que omĩa subsequũt᷑ postea. in quib
uelle constat ⁊ facere ⁊ ꝓcessus motuũ̃. ⁊ actioñ
post pͥmũ pͥncipiũ. Ex quo aũt uoluntas ioueba¬
tur: uelle erat ⁊ a uoluntate erat que libere mo¬
uebat᷑. quia ꝑ se mouebat᷑. ⁊ ñ impulsu alieno. Et
hoc ip̃m m̃itum erat. ⁊ uocabat᷑ bonũ. uł malũ. q
lib̾m erat ⁊ ex se ñerat. Et extunc m̾eri ceperunt.
rat. quia uoluntatis est lib̾tas. qm̃ potens erat ꝑ se
moueri. ut ultra iret huc uł illuc sñ coatione. uel

Expanded text:
m movetur voluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat et facere, et processus motuum et actionum post primum principium. Ex quo autem voluntas movebatur velle erat; et a voluntate erat, quae libere movebatur, quia per se movebatur et non impulsu alieno. Et hoc ipsum meritum erat et vocabatur bonum vel malum, quia liberum erat et ex se erat. Et extunc mereri coeperuntrat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad nos. ita sentire ⁊ ita cͥdere. qm̃ deus ħ uult
fieri. siue faciamꝰ siue ñ faciamꝰ. qd̾ p̃cipit nob̾. ⁊ si
faciamꝰ bonũ uoluit hoc deus. ⁊ uoluit ꝙ scm̃ est h.¬
nũ est. Et si faciamꝰ malũ. uult qd̃ non facimꝰ bonum
⁊ approbat illud qm̃ bonũ est. ⁊ ñ approbat malũ qd̾ fa
euis cerca ⁊ firma in bñplacito suo aꝓpbans bona. ⁊ ꝑ¬
mittens mala p̃pbona. que ñ potest impediri. ut ñ fiat ꝙ
in ip̃a est nec infirmari aliqñ ut fiat qd̾ in ip̃a ñ est. Q d̾¬

Expanded text:
rtinet ad nos ita sentire et ita credere quod Deus hoc vult fieri, sive faciamus sive non faciamus quod praecepit nobis. Et si facimus bonum, voluit hoc Deus; et voluit num est. Et si facimus malum vult quod non facimus bonum; et approbat illud quoniam bonum est, et non approbat malum quod faejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmari aliquando ut fiat quod in ipsa non est.
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscerent qd̾ ftĩ erant. Simłr ⁊ a quo cđ facti erant.
⁊ cum quo fc̃ĩ erant. In eo qd̾ facti erant mali ⁊ bom co¬
gnitdem acceꝑant ut intellig̾ent quid appetendũ alł
firet. us quid respondendũ scd̾m potentiam uttutis
ui se. ⁊ lib̾tatem uolintatis. S ⁊ ip̃uis a quo facti¬

Expanded text:
agnoscerent quod facti erant, similiter et a quo facti erant, et cum quo facti erant. In eo quod facti erant, mali et boni cognitionem acceperant, ut intelligerent quid appetendum sibi foret vel quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. S
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ fti erant. ut aliud iam eẽnt uł ꝓficientes supͣ aldꝰ ut
boni eent. uł sub illo deficiuit᷑ ut mali eẽnt. Hec ẽ ⁊ u̾sio
⁊ aũsio qua diuisi sunt q̃ unũ erant ⁊ bomi naturaut
sint alii supͣ illd̾ bom ꝑ iusticiã. alii sub sllo mali ꝑ cspem
Conũsio eni iustos fecit. ⁊ au̾sio iniustos. Utraꝙ  enim

Expanded text:
quod facti erant, ut aliud jam essent, vel proficientes supra illud et boni essent; vel sub illo deficientes ut mali essent. Haec est conversio et aversio qua divisi sunt qui unum erant et boni natura ut sint alii supra illud boni per justitiam: alii sub illo mali per culpam. Conversio enim justos fecit et aversi
Abbreviated transcription (Latin):
subtiles erant: qd intelligentia sapientes erant.
⁊ lib̾tatis uoluntate ꝓmti: ad utr̃lib ⁊ habiles:
ñ equale omnib erat. ⁊ tñ sufficient᷑ erat Istas dẽ¬
cretiones inuisibses inuisibłium ⁊ intelligiosiũ
naturaꝵ solus deus ponderare potuit. ⁊ unꝰciiq
mensuiã ⁊ modũ ⁊ t̾minũ sapiã sua comp̃hende.
Cuiꝰ potentia conditum erat totũ. ⁊ ꝑuidentia or¬
dinatũ. Nos uͦ caligante intelligentia timide m¬
cedimꝰ ad illa. ⁊ palpamꝰ sensu cegnitõnis infume
que uͥtute ñ comp̃hendimꝰ. Que gͥ uis ⁊ qͣntapo

Expanded text:
iles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscujusque mensuram et modum et terminum sapientia sua comprehendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
saũ ip̃m ad pͥmũ pͥncipiũ non erat. qm̃ lib̾m arbi¬
triũ ad p̃sens tempus ñ refert. s ad ea q̃ futura stĩc
postea incontingenti. Om̃e enĩ qd̾ est dec̾minatũ ẽ¬
nec potest aluid ẽẽ qm est dum ip̃m est. Et̃ si aliud
potest esse: potest ẽẽ aliud postea.⁊ ñ aluid ẽẽ tunc.
im̃ est hoc qd est. s postea ut desinat hoc eẽ qd̃ ẽ. ⁊ in¬
nisi ad fut᷑ͣm potest. Qd̾ gͥ pͥmũ facti sunt ip̃i ñ eẽ
ñ potuert̃ qi fc̃i sunt ħ totum ⁊ ñ fecert̃ ip̃i ⁊ ñ potu

Expanded text:
mum principium non erat; quoniam liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est determinatum nec potest aliud esse, quam est dum ipsum est; et si aliud potest esse potest esse aliud postea; et non aliud esse tunc quando est hoc quod est, sed postea ut desinat hoc esse quod est, et innisi ad futurum potest. Quod igitur primum facti sunt ipsi, non esse non potuerunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
mot uoluntatis erat malũ erat. qm̃ aliqͥd erat. ⁊
om̃e qd̾ aliquid erat a deo erat. ⁊ bonũ erat. ua¬
ert. ad qd̾ debuerat ẽẽ. ⁊ id̾o ñ erat qr ad aliud ertt
ad qd̾ euat ẽẽ ñ debuenit. nec tñ ad hoc eẽ s ad itld̾
ñ eẽ poc̾m erat. qr siillo̾ ñ esset. etiam si hoc eẽt⁊ pc̃em
ñ ẽẽt. Mens itaq rõnalis sicut uolũtatem acceꝑat.
⁊ mou̾i uoluntate acceꝑat: sic ⁊ ad quelicite uolũ¬
tate mou̾i posset acceꝑat.⁊ ad illa moui: erat. si:

Expanded text:
motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et motus voluntatis erat malum erat, quoniam aliquid erat, et omne quod aliquid erat a Deo erat, et bonum erat. CAaliud erat ad quod esse non debuerat, nec tamen ad hoc esse sed ad illud non esse peccatum erat, quia si illud non esset etiam si hoc esset, peccatum non esset. Mens itaque rationalis sicut voluntatem acceperat, et moveri voluntate acceperat; sic et ad quae licite voluntate mo
Abbreviated transcription (Latin):
ceserebent᷑: qr aũtebent᷑. ⁊ p̃cipitabant᷑. ⁊ qui au̾te¬
bant᷑ ñ p̾us aũtebant᷑ ⁊ postea deserebant᷑ qr tum gr̃a
ñ ceciderunt. ⁊ qui conũtebant᷑ ñ p̾us conũtebũt᷑. ⁊ p̃¬
bant᷑. ꝓ aũsione deserti. ⁊ ad rũsionem assumpti. N¬
ꝑit̾ ⁊ culpa inuenta ẽ: quia motu uoluntatis fãm
est ut mali fierent au̾si a bono in quo eranti ⁊ siłr
motu uolũtatis fcm̃ est. ut boni ẽẽnt conũsi abono ĩ
quo erant ad bonũ in quo ñdum erant. ꝓpt̃ea ĩ mo¬
tu rõnalis uoluntatis om̃e m̃ttũ constabat quo łuoi
uł mali erat. Ilic gͦ ⁊ bonũ ⁊ malũ q̃rendũ est. u̾
iusticia. ⁊ culpa est. qm̃ iusticia bonũ est. ⁊ malũest¬
culpa. ⁊ ip̃a culpa nec uoluntas erat. qm̃ uoluntas
malũ ñ erat. qm̃ a deo data erat. neo motus uolũta¬
tis malũ erat. qm̃ ex uoluntate erant. ⁊ uolũtatis
erat. ⁊ mou̾i uoluntas a deo acceꝑat. nec idad quod

Expanded text:
deserebantur quia avertebantur et praecipitabantur. Et qui avertebantur non prius avertebantur et postea deserebantur, quia cum gratia non ceciderunt; et qui convertebantur non prius convertebantur et postbantur, pro aversione deserti et ad conversionem assumpti. Cet culpa inventa est, quia motu voluntatis factum est ut mali fierent aversi a bono in quo erant; et similiter motu voluntatis factum est ut boni essent conversi a bono in quo erant ad bonum in quo nondum erant, propterea in motu rationis voluntatis omne meritum constabat quo vel boni vel mali ejustitia et culpa est, quoniam justitia bonum et culpa malum est. Et ipsa culpa nec voluntas erat, quoniam voluntas malum non erat; quoniam a Deo data erat; nec motus voluntatis malum erat quoniam ex voluntate erat, et voluntatis erat, et moveri voluntas a Deo acceperat; nec id ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
tates unuis sb̾cilitatis uł p᷑itatis siue iugoris eiꝰdẽ.
uł quol alio noĩe significand̾ sit. qͣlibet eẽntia bõa
siue alia melior. aut decentior forma iure applłat᷑:
c̾ate sint. Sic enĩ corꝑum nat᷑a se demonstrat. ⁊ sũt
q̃dam corꝑa solida magis ⁊ firma ⁊ alia puriora
ꝓxima ⁊ insirma ⁊ feculenta ⁊ uilia. ⁊ pondo̾sa ⁊
incongrua. Et est pulchra tñ in uniu̾sitatis ⁊page
⁊ ordine ista diu̾sitas in qua minꝰ bonũ malũ ñ est.
⁊ differens bonũ maus bonũ est. Ad hũc gͦmod̾:
rõnabile est istas qͦ sp̃uales nat᷑as que uniu̾salit᷑ be¬

Expanded text:
atis vel puritatis sive vigoris ejusdem vel quolibet alio nomine significandum sit quaelibet essentia bona, sive alia melior aut decentior forma jure appellatur, creatae sunt. Sic enim corporum natura se demonstrat; et sunt quaedam corpora solida magis et firma, et alia puriora proxima et infirma et feculenta et vilia et ponderosa et incongrua. Et est pulchra tamen in universitatis compage et ordine ista diversitas, in qua minus bonum malum non est, et differens bonum majus bonum est. Ad hunc ergo modum rationabile est illas q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ natura minꝰ subtiles ⁊ sapĩa minꝰ ꝑspicaces ⁊dicist̃.
merto dignitatis inferuis sunt ordinati. ita tñ ut ⁊¬
hu qui exdelsiores constituti sunt sine sine suba suꝑ¬
bia ẜlati essent. ⁊ trni infi̾ores positi sunt sine mite¬
ria subiecti. De differentia liberi arbitri. ⁊ecrco
ed ⁊ ip̃am arbitrii lib̾tatem scd̾m diffẽntẽ ao¬
nature uitutem.⁊ sapse ⁊ cogntt̃onis. ⁊ intelli¬
gentie ueri. si quis diffe̾ntem assignare uoluent. nõ
est qui ex rõne occurrat. Quia sicut differens uiꝰ¬
gor. ⁊ subtilitas nature infirmitatem ñ adduc.
minor q cognitio sapĩe ignorantiã ñ ingerit̃. sic¬

Expanded text:
 natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miseria subjecti. CAP. XI. De differentia liberi arbitrii. Sed et ipsam arbitrii libertatem secundum differentem naturae virtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas naturae infirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam n
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ uisibiliũ. ⁊ corꝑalium oĩum mat̾ia in ex¬
ordio illo conditionis pͥmarie. ⁊ formam confusioniᷤᷤ
n hũit: ⁊ ñ hũit formam dispositõnis: donec ip̃a for¬
maret᷑ ⁊ ad ordĩem conscend̾et ac dispositõem: ita spi¬
ritualis ⁊ angłica natura in sua condicõne ꝑ sapĩam
⁊ discͥcõem scd̾m ħitum nature formata suit. ⁊ tñ illã
qͣm postea ꝑ amorem. ⁊ conu̾sionem ad c̾atorem suum
acceptura erat formam ñ hu̾it. s erat in formis sine
onem ꝓponiniꝰ Nam diximꝰ qñ st̃ĩ sunt ⁊ quia fc̃i sunt ĩ¬

Expanded text:
Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia in exordio illo conditionis primariae et formam confusionis habuit et non habuit formam dispositionis donec postea formaretur et ordinem concederet ac dispositionem; ita spiritualis et angelica natura in sui conditione per sapientiam et discretionem secundum habitum naturae formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem ad creatorem suum acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine onem proponimus. Nam diximus q
Abbreviated transcription (Latin):
gis conducit̃ ⁊ expedit: uire semꝑ maiꝰ estimat᷑ lo¬
nũ. qm̃ in fructu suo est om̃e bonum. ⁊ est tm̃ om̃e
eals est cid̾ ꝑcipiti⁊ bonsi illi est pcepti sui impletio.
S quom p̾cipit p̃p se qui ꝓfectu ñ indiget insem
bono alieno adiuuari potest. qͥ melior ee ñ potest:
Clamat hoc scriptu. ⁊ p̃fector mandetgi ĩ scͥptura.

Expanded text:
gis conducit et expedit, jure semper majus aestimatur bonum; quoniam in fructu suo est omne bonum, et est tantum omne ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in Scriptura:
Abbreviated transcription (Latin):
subsistentia. ⁊ itio conditionis sue in eo qd̾ pͥmũ esse
ceperunt. ⁊ quale illd̾ fuit qd̾ pͥmũ fuit meis conditum
aliud eẽ potest id qd̾ est. ⁊ id de quo est. qr unũ ⁊ sim¬
ñ ut massa. aut confusa mat̾ia. aut rudis moles. au̾
ac̾uus aut congregatio cumulata. aut ex hiis aliqͥ
i illam ñ contingit. s ꝑsonalit̾ distincta ⁊ exp̃ssa. ⁊ cõ¬

Expanded text:
sistentia et initio conditionis suae; in eo quod primum esse coeperunt, et quale illud fuit, quod primum fuit in eis conditum aliud esse potest id quod est, et id de quo est. Quia unum et simm perfecta; non ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et con