comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sem̃ qͥ datꝰ ẽ nob̾. Ipsa caritate
fit quã donũ dĩ ẽẽ manifestat. ut
tribulatio ñ auferat. sed potius
oꝑet᷑ patientiã. Ad ephesios etiã.
pax in quit frĩb ⁊ caritas cũ fide.
Magna bona: sed dicat unde. Ad̾o
tenebris: ⁊ denebre eã ñ cõp̃hen¬
dunt. In iohanne lux dicit. Ecce
qualẽ dilectionẽ dedit nob̾ pi
ut filii dĩ uocem᷑ ⁊ simꝰ.⁊ in pe¬
gianis tenebrȩ dicunt. Dilectu
nob̾. ex nob̃ ẽ. Quã si uerã id et
xp̃iana dilectionẽ haberent:
scirent & unde haberent: Sicui
sciebat apłs qͥ dicebat. Nos autẽ
ñ sp̃m huiꝰ mundi accepimꝰ. sed
sp̃m qui ex d̾o.ẽ: ut sciamꝰ quȩ
acło donata st̃ nob̾. Iohannes dic̃.
ds̃ dilectio. ẽ: & pelagiani etũ
ipsũ dñi ñ ex dõ. sed ex semor iss
hab̾e se dicunt. Et cũ scientiam
legis ex q̾o nob̾ eẽ fateant᷑ : cariaa.¬
tẽ ex nob̃ ipsis uolunt. Nec audi¬
unt apłm dicentẽ. scientia infla
caritas aut̃ ȩdificat. Quid est

Expanded text:
sanctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? a Deotenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
nit: Quid aut̃ habes qđ non ac¬
cepisti: Si aut̃ ⁊ accepisti. quid
głaris quasi ñ accepis: Prorsus
talia cogitanti uerissime dr̃. Dona
sua coronat ds̃: ñ merita tua. Si
tibi a de ipso ñ ab illo sunt merita
tua hȩc enĩ si talia st̃: mala sunt.
quȩ ñ coronat ds̃. Si aut̃ bona sunt:
di dona st̃. Quia sicut dicit apłs

Expanded text:
nit? Quid autem habes quod non acnit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
merita consequat᷑ coronã. qͥ post
mala merita consecutus est grãm.
Deniq attendite quid sequatur.
Suꝑ est inquit m corona iustitię:
quã redd& mͥ dñs in illa die iustꝰ
uidex. Cui redder&e cordnã iustꝰ
iudex. si nondonassoe grãm mise¬
ricors pat̾ : Et quomodo esset
ista corona iustitiȩ. Nisi p̃cessiss&e
grã quȩ iustificat impiũ: Quomͦ
ista debita redderetur. nisi prius
illa gratuita donaretur: Sed cũ
dicunt pelagiani hanc ẽẽ solam.
ñ sod̾m merĩta nr̃a gram qua ho¬
mini peccata dimittunt᷑ illã uero
quȩ datur infinẽ. id.ẽ ȩt̃nã uitã
meritis nr̃is p̃cedentib reddi.
respondendũ ẽ eis. Si enĩ merita
nr̃a sic intelligerent ut etiã ipsa
dona di ẽẽ cognoscerent: ñ ẽẽt
repba ista sententia. Qm̃ uero
merita humana sic p̃dicant. ut
ea ex semoe ipso habere hominẽ
dicant: prorsus rectissime res.¬
pondet apłs. Quis enĩ te discer¬

Expanded text:
merita consequatur coronam, qui post merita consequatur coronam, qui post merita mala consecutus est gratiam. Denique attendite quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discer
Abbreviated transcription (Latin):
dealbata in cũbens suꝑ fratrue¬
lemsuũ: Dealbata ẽ enĩ. quȩ
ꝑse ipsam alba ẽẽ non posset.¬
& a quo dealluta.ẽ. nisi ab illo
qui ꝑ propħam dic̃. si fueruit
peccata urã ut phęnitiũ. sicut
niuẽ dealbabo: Quando ergo
dealbata ẽ: nichil boni mereba¬
tur. Iam uero alba facta bene
ãbulat: sed si suꝑ eũ a quo de¬
alluta ẽ. ꝑseuerant̃ incumbat.
Propt̃ quod ⁊ ipse ihs suꝑ quẽ
incumbit dealbata: dixit dis¬
apłis suis. Sine me nicħ potes¬
ds facere. Ergo redeamꝰ ad
apłm paulũ: quẽ certe inue.¬
nimꝰ sine ullis meritis bonis.
immo cũ multis meritis malis
dei grãm consecutũ: reddentes
bona ꝓmalis. Uideamꝰ quid dicat.
sua iã ꝓpinquante passione seri¬
bens ad timotheũ. Ego enum iam
immolor unquit. ⁊ tempꝰ resolita¬
onis meȩ instat. Bonũ certamen
certaui. cursũ consumaui: fidem
seruaui. Ista utiq iã merita sua
bona cõmemorat: ut post bona

Expanded text:
dealbata, incumbens super fratruedealbata, incumbens super fratruelem suum? » Dealbata est enim quae per seipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo qui per prophetam dicit, Si fuerint peccata vestra ut phoenicium, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona commemorat; ut post bona
Abbreviated transcription (Latin):
merita bona sibi deboe tribuere
illa: sed d̾o cui dr̃ in psalmo.
Aduitor nĩs esto: ne derelinqͣs
me. Dicendo ne derelinquas
me : ostendit quia si derelictꝰ
fuerit. nichil boni ualet ipse ꝑ
se. Unde ⁊ ille ait. Ego dixi¬
in habundantia mea: ñ mouebor
in ȩt̾nũ. Putauerat enĩ suũ fuisse
bonũ : quod ei sic habundabat ut
ñ moueret᷑. Sed ut ostenderetur
illi cuiꝰ eẽt bonũ. de quo tanquã
suo coeꝑat głari: paululũ grã
deserente ad monitꝰ dicit. Dnẽ.
inuoluntate tua p̃stitisti decori
meo iurtutẽ. Auertisti autem
faciem tuã. ⁊ factꝰ sũ cont᷑bat᷑.
Ido necessariũ ẽ homuini. ut grã
dĩ ñ solũ iustificet᷑ impius. id ÷
ex impio fiat iustꝰ. cũ reddunt᷑
a bona ꝓmalis: sed etiã cũ fue¬
rit iam iustificatꝰ exfide. ambu.¬
let cũ illo grã: & incũbat suꝑ
ipsam ne cadat. Propt̃ hoc scrip¬
tũ .ẽ. in cantico canticoꝵ de ipsa
eccła. Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit

Expanded text:
merita bona, debet sibi tribuere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Dicendo, ne derelinquas me, ostendit quia si derelictus fuerit, nihil boni valet ipse per se: unde et ille ait, Ego dixiin abundantia mea, Non movebor in aeternum. Putaverat enim suum fuisse bonum, quod ei sic abundabat, ut non moveretur: sed ut ostenderetur illi, cujus esset illud, de quo tanquam suo coeperat gloriari, paululum gratia deserente admonitus dicit, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ideo necessarium est homini, ut gratia Dei non solum justificetur impiex impio fiat justus, cum redduntur ei bona pro malis, sed etiam, cum fuerit jam justificatus ex fide, ambulet cum illo gratia, et incumbat super ipsam ne cadat. Propter hoc scriptum est in Cantico canticorum de ipsa Ecclesia: « Quae est ista quae ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
stulti ⁊ nos aliquando. & incre¬
duli.: errantes. seruientes deside.¬
riis ⁊ uoluptatib uariis. in mai¬
tia. & inuidia agentes abomina¬
biles in uicẽ odio habentes. ois
istis tã malis meritis. Nisi poeni
utiq debebat᷑ : Sed do reddente
bona ꝓmalis. ꝑ grãm que ñ sedm
merita nr̃a datur: factũ ẽ quod
deinde sub iunxit ⁊ dicit. Cum
aut̃ benignitas ⁊ humanitas illui.¬
xit saluatoris nr̃̃ di: ñ ex oꝑib
iustitiȩ quȩ nos fecimꝰ. sed scđ̾m
suã miscdiam saluos nos fecit.
ꝑlauacrũ regenerationis ⁊ rei¬
uationis s̃s sc̃i. quẽ ditissime
gr̃a heredes efficiam᷑. sođ̾m spem
quidẽ nonsolũ nullis bonis. ueri
etiã multis meritis malis p̃ceden¬
tib uideluꝰ datã: ⁊ cotidie uidemꝰ
dari. Sed plane cũ data fuerit. in¬
cipiunt eẽ etiã merita nr̃a bona:
ꝑ illã tam̃. Nam si illã subtraxe¬
rit: cadit homo ñ erectꝰ. sed p̃ci¬
pitatꝰ lib̾o arbitrio. Quaꝓppter
neo qͣndo cȩꝑit homo habere

Expanded text:
iquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae quae fecimsuam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis spiritus sancti, quem ditissime gratia heredes efficiamur secundum spem quidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus. Sed plane cum data fuerit, incipiunt esse etiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere
Abbreviated transcription (Latin):
orũ quȩ om̃ia cõmemorare ni.¬
nis longũ ẽ: satis qͣntũ ex istimo
manifestatur oꝑari dm̃ in cordib
hominũ. ad inclinandas eoꝵ uo¬
luntates. quocũq uoluerit. fiue
adbona ꝓsua miscđia. siue ad
mala ꝓ meritis eoꝵ. Iudicio unꝙ
suo aliqͣndo aꝑto. aliquandix
culto: semꝑ aut̃ iusto. Rixũ en
deb& ẽẽ ⁊ immobile incorde
ur̃o : quia ñ ẽ inquitas apud
dm̃. Aoꝑhoc qͣndo legitis in
litteris ueritatis. ad eõ seduci
homines. aut obtundi. uł obdu¬
rari corda eoꝵ.: Nolite dubitari
p̃cessisse mala merita eoꝵ ut
iuste ista paterent᷑ : ne incurra¬
tis in illud ꝓuerbiũ salomonis.
Insipientia uiri uiolat uias eiꝰ
dm̃ aut̃ causat᷑ incorde suo.
Gr̃ã uero: ñ sod̾m merita hom¬
nũ datur. Alioquin gr̃ã: iam
non. ẽ. grã. Quia ideo gratia
uocat᷑. ÷ quia gratis dat᷑. Si auĩ
potens est suie ꝑ angłos uel¬

Expanded text:
orum, quae omnia commemorare niorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per ange
Abbreviated transcription (Latin):
uerbiis salomonis. Sic̃ impetꝰ
aquȩ. sic cor regis in manu
di. quo cũq uoluerit declina¬
bit illud. & in psalmo centesi¬
mo quarto legitur dictũ de
egiptiis: quid eis fecerit ds̃.
conuertit cor eoꝵ ut odisseñ
popłm eiꝰ : ut dolũ facerent in
seruos eiꝰ. In litteris etiã apłicis
uidete quȩ scripta sunt in epła
pauli apłi ad romanos. Propt̃¬
ca tradidit illos ds̃ indesidia
cordis eoꝵ in iminundicia.
Itẽ paulo post. Propta tradi.¬
dit illos ds̃ in passiones igno¬
minie. Itẽ paulo post. Sic̃ ñ
ꝓbauerunt dm̃ babe in noti.¬
tiam: tradidit illos d̾s in re-¬
probã mentẽ. ut faciant quȩ
ñ conueniunt. Et ad tesaloni.¬
censes in epła scđa ait de qui¬
busdã. Pro eo qđ dilectionẽ
ueritatis ñ recepert̃ ut salui fierent.
iđo mittoe illis ds̃ oꝑationẽ erro
ris. ut credant m̃datio. ut iudicen.¬
tur om̃s qui ñ credidert̃ ueritati
sed con senserunt iniquitati. His
⁊ talib testimoniis diuinoꝵ eloqͥ.¬

Expanded text:
uerbiis Salomonis: sicut impetus aquae, sic cor regis in manu dei; quocumque uoluerit, declinabit illud. et in psalmo CIIII legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius, ut dolum facerent in seruos eius. in litteris etiavide quae scripta sunt in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: « Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam. » Item paulo post: « Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operation ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloqui
Abbreviated transcription (Latin):
pharao cor suũ ⁊ inisto tẽpore.
⁊ noluit dimittere popłm. Ac ꝑ
hoc & ds̃ indurauit ꝑiustũ iudi¬
ciũ: ⁊ ipse pharao ꝑliberũ arbi¬
triũ. Certi gͦ estote quia ñ erii
inanis labor ur: si in bono ꝓpo¬
sito ꝓficientes ꝑseueretis usq in
finem. Ds̃ em̃ qui modo illis qͦs

Expanded text:
Pharao cor suum et in isto tempore, Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos
Abbreviated transcription (Latin):
uł insipientiã do. apud quẽ ius.¬
titiȩ fons ẽ. ⁊ sapientiȩ. sed sicut
uos ex hortatꝰ sũ ab initio sermo
nis hiniꝰ : in qđ ꝑuenistis in eo am¬
bulate. Et hoc quoq uobis ds̃
reuelabit. & si non ithac uita.
certe in altera. Nichil.ẽ. enim oc¬
cultũ: quod ñ reuelabit᷑. Quan¬
do gͦ auditis dicentẽ dñm. ego
dñs seduxi ꝓpħam illũ. & qđ ait
apłs cuiꝰ uult miseretur. ⁊ quẽ
uult obdurat. in eo quẽ seduci
ꝑmittit uł obdurari. mala eius
merita credite. In eo uero cuius
miseret᷑: grãm di ñ reddentis
mala ꝓmalis. sed bona ꝓmalis:
fidelitꝰ ⁊ indubitant̃ agnoscite.
Nec ido auferatis a pharaone libe¬
rũ arbitriũ. quia multis lecis
dicit ds̃. Ego in duraui pharao.¬
nẽ. uł induraui aut indurabo
cor pharaonis. Non eni ꝓpt̾e
ipse pharao indurauit cor suũ
Nã ⁊ hoc de illolegit᷑. quando
ablata. ẽ. ab egy pt̾iis cx nomia.
dicente scriptura. Et ingrauaut

Expanded text:
uel insipientiam deo, aput quem iusuel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum anis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi prophetam illum ; et cuius uult miseretur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit
Abbreviated transcription (Latin):
bona: ⁊ infuturo scło recipiamꝰ
ꝓbonis bona. qͥ in hoc scło recepi¬
mus ꝓ malis bona. Propt̃ quod
scriptũ ẽ. inpsalmo. Miscđiam
⁊ iudiciũ. cantabo tͥ dñe. Prius
itaq ñ id̾o uenit filius hominis
in mundũ. ut udicoe mundũ:
sed ut saluet᷑ mundꝰ ꝑ ipsũ. Hoc
iudiciũ: uenturꝰ ẽ. iudicare uiuos
⁊ mortuos. Quãuis ⁊ in hoc tẽ¬
pore. ipsa saluatio ñ fiat sine iudi¬
cio. sed occulto. Idõ ait. In iudici¬
um ueni in hunc mundũ: ut qͥ
ñ uident uideant. ⁊ qui uident:
cecifiant. Ad occulta gͦ di iudi¬
cia reuocate. qͣndo uidetis in
una causa quã certe habent oms
paruuli. hereditariũ malũ tra.¬
hentes ex adã. huic subueniri ut
baptiretur: illi ñ subueniri. ut
in ipsa obligatione moriat᷑. Illũ
baptir atũ relinqui in hac uita.
quẽ p̃sciuit ds̃ impiũ futurũ:
istũ uero baptizatũ. rapi ex hac
uita. ne malitia mut& intellectũ
eiꝰ. Q nolite in istis dare in iustitiã

Expanded text:
bona, ut in futuro saeculo recipiamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius hominis in mundum, ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, hoc iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam
Abbreviated transcription (Latin):
tentię suȩ certã quidẽ ueritatẽ.
sed magnã ꝓfunditatẽ. quomͦ
conclusit d̾s om̃s in infid elitate.
ut omiũ misereat᷑. quasi faciens
mala ut uenirent bona: mox
exclamauit atq ait. Oaltitudo
diuitiarũ sapientię ⁊ scientie dĩ.
quã inscrutabilia sunt iudicia
eiꝰ ⁊ inuestigabiles uie eiꝰ. Hec
enĩ iudicia inscrutabilia. ⁊ inues¬
tigabiles uias. ꝑuersi homines
ñ cogitantes. ⁊̃ ꝓcliues ad rep̃ hen¬
dendũi: ñ idonei ad intelligen¬
dũ: putabant ⁊ iactabant᷑ apłos
dicere. Faciamꝰ mala: ut ueniaN
bona. Qđ absit ut apłi dicerent.
Sed homines ñ intelligentes. hoc
putabant dici: qͣndo audiebant
ut habundaroe delictũ. Ubi aut̃
habundauit delictũ : suꝑhabun¬
dauit grã. Sed utiq grã id agu.
ut iã fiant bona abess qͥ fecerant
mala: ñ ut ꝑseuerent in malis.
⁊ reddi sibi existiment bona.
Non itaq debent dicere. faciamꝰ
mala ut ueniant bona: fed fecimꝰ
mala. & uenert̃ bona. Ia faci amꝰ

Expanded text:
ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ bone uitȩ reddit᷑: di grã ẽ.
Et ipsa enĩ gratis datur: quia
ꝗͣtis data ẽ illa cui dr̃. Sedilla
cui dat᷑: tantũ modo grã. ẽ. Hȩc
autẽ quȩ illi datur qm̃ p̾miũ¬

Expanded text:
quae bonae vitae redditur, Dei gratia est. Et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est. Haec autem quae illi datur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
illũ nos elegimꝰ. ut ab illo eligi me-¬
rerem᷑. Sed ipse qui ueritas . ẽ. aliud
dicit. ⁊ huic uanitati hominũ aꝑ¬
tissime contͣdicit. Nonuos me ele-¬
gistis inqͥt. Si gͦ ñelegistis. sine
dubio nec dilexistis. Quomͦ enĩ
eũ eligerent. quẽ non diligerent:
Sed ego inqͥt uos elegi. Nunquid
ñ & ip̃si postea elegert̃ eũ. ⁊ om̃ib
bonis huiꝰ scłi p̃tulert̃: Sed qͥa
electist̃. elegert̃. Non qͥa elegert̃:
electisunt. Eligentiũ hominum
meritũ nullũ eẽt: nͥ eos eligentis
lus benedicens colosenses: uos in qͥt
dñs multi plicet. ⁊ habundare faciat
incaritate in inuicẽ ⁊ in om̃s. Hauc
benedictionẽ dedit. ut nos inuicẽ
diligeremꝰ : qui legẽ dederat. ut
inuicẽ diligamꝰ. Deniq alio loco
ad eosdẽ. quia sine dubio in quib dã
eoꝵ iã erat : qđ eis ut eẽt optauerat.
grãs inqͥt agere debemꝰ do semꝑ ꝓ¬

Expanded text:
illum nos elegimus, ut ab illo eligi meillum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis lus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo sem
Abbreviated transcription (Latin):
do .ẽ. Nisi quia p̃cepto admoni¬
tũ.ẽ. liberũ arbitriũ. ut quęrer&
didonũ: Qđ quidẽ sine suo fru¬
ctu prorsus admoneret᷑: nͥ priꝰ
acciꝑ& aliqͥd dilectionis. ut ad di
sibi quereret: unde qđ iubeat᷑
impler&e. Cũ dr̃ diligamꝰ inuicẽ:
lexẽ. Cũ dr̃ quia dilectio ex deo
ẽ: grã. ẽ. Sapientia qͥppe dei:
legẽ ⁊ miscđiam in lingua por-¬
tat. Unde scriptũ ẽ in ꝑsalmo.
Et enĩ benedictionẽ dabit: qui
legẽ dedit. Nemo gͦ uos fallat¬
fr̃s mei: quia ñ diligeremꝰ dm̃. nͥ
nos prior ipse diligerae. Idẽ ioħes
aꝑtissime hoc ostendit ⁊ dicit. Nos
diligimꝰ : quia ipse prior dilexit nos.
Grã nos facit legis dilectores: lex
uero ipsa sine grãtia ñ nisi p̃uarica¬
tores facit. Et qđ discipłis suis dĩx
dñs. Non uos me elegistis. sed ego¬
uos elegi: nichil aliud indicat nob̾.
Si enĩ nos prius dileximꝰ. ut hoc
merito nos ipse diligerae: prius

Expanded text:
Deo est; nisi quia praecepto admoniDeo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallattres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta dilectionis. id ÷ caritaas
quȩ tanta ⁊ talia sunt ut qͥc qͥd¬
homo se putauerit facere bene. si
fiat sine caritate. nullo modo fiat
bene: hȩc gͦ p̃cepta caritatis in ani¬
ter darentur hominib ñ habentibꝰ
liberũ uoluntatis arbitriũ. Sed
quia ꝑ legẽ dantur ⁊ ueterẽ ⁊ nouã
quaus in noua uenerit grã quȩ
ꝓmitcebat᷑ in uetere. lex aut̃ sine
grã litt̾a ẽ occidens. in grã uero
sp̃s uiuificans: unde. ẽ. in hominibꝰ
caritas di & ꝓximi. Nisi exipso do:
Iã si ñ exdo. sed ex hominib: uice¬
runt pelagiani. Si aut̃ ex do: ui¬
cimꝰ pelagianos. Sedeat gͦ inter
Am̃i: diligamꝰ inuicẽ. In his uer-¬
bis ioħis cũ se illi extollere ceꝑint:¬
& dicere. ut quid nob̾ hoc p̃cipit᷑.
nisi quia ex nob̾ habemꝰ ut inui-¬
cẽ diligamꝰ : sequit᷑ continuo idẽ
ioħs confundens eos ⁊ dicens. quia
dilectio ex dõ ẽ. Non itaq ex
nob: sed ex d̾o ẽ. Cur ergo dictũe
diligamꝰ iniucẽ quia dilectio ex

Expanded text:
praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter mi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ aut̃ non habeã : nichil
mͥ ꝓdest. Caritas magnanima
est. benigna. ẽ. Caritas ñ emu¬
latur. ñ agit ꝑperã: ñ uflatur.
ñ dehonestatur. ñ querit quȩ sua
sunt. Non irritat᷑. ñ cogitat ma¬
lũ. ñ gaud& suꝑ iniqͥtatẽ: con¬
gaudoe autẽ ueritati. Omĩa to¬
lerat. om̃ia credit. om̃ia sꝑat.
om̃ia suffert: caritas nunquã
cadit. Et paulo post. M anet
inqͥt fides. spes. caritas. tria hȩc.
maior aut̃ hoꝵ caritas. Secta.¬
mini caritatẽ. Itẽ dic̃ ad galathaᷤ.

Expanded text:
aritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Charitas magnanima est, benigna est; charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non dehonestatur, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad
Abbreviated transcription (Latin):
tu oras sicut anna: facta ẽ. illa
qđ maria. Hec dona di ẽẽ qͣnto
magis nosti : tantomagis es eis¬
dem donis beata. Immõ alit̃ ñ es:
nisi qđ habes noris a quo habeas.
Attende enĩ qͥd de hac re apłs
dixit. Nos aut̃ ñ sp̃m huiꝰ mundi ac¬
cepiniꝰ. sed sp̃m qui ex d̾o. ẽ. ut sciamꝰ
quȩ ado donata sunt nob̾. Multi
quippe habent multa dona di: &
nesciendo a quo habent impia uani.¬
tate iactant᷑. Nemo ÷ aut̃ donis dei
beatꝰ. qui donanti existit ingratus.
quia & illud qđ int̾ sacra misteria
cor hab̾e sursũ tubenur. ipso ad.¬
uiuante id ualemꝰ. quo iubente ad.¬
monem᷑. Et ido sequit᷑ ut de hoc tanto
bono sursũ leuati cordis non nobis
głam quasi nr̃arũ uiriũ tribuamꝰ:
sed dño donr̃o grãs agamꝰ. Hoc eni
continuo cõmonem᷑ : quia hoc dig.
nũ ẽ. hoc iustũ. ẽ. Recordaris hȩc
uerba unde sint. Int̾quȩ scĩ om̃s
⁊ qͣnta sc̃itate cõmendent᷑ agnoscis.

Expanded text:
tu oras sicut Anna, facta est illa tu oras sicut Anna, facta est illa quod Maria. Haec dona Dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eisdem donis beata: imo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. Attende enim quid de hac re Apostolus dixit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus, sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, num est, hoc justum est. Recordaris haec verba unde sint, intus qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis.
Abbreviated transcription (Latin):
patriartharii ⁊ ꝓpħarũ casta con-¬
iugia mordacissime rep̃hendendo
scriptis siuis quoꝵdã indoctoꝵ ani.¬
mos a fidei sanitate detorsit inde
qm̃ in exordio huiꝰ opusculi duo
quȩdã necessaria ꝓposuerã. ⁊ exe¬
quenda pollicitꝰ erã unũ qđ ad
doctrinam alterũ qđ ad exhortati.¬
onẽ ꝑtinet. ⁊ priori parti ut potui
ꝓsuscepto negotio ñ defui: ad ex¬
hortationẽ ueniamꝰ. ut qđ bonũ
prudent̾ scitur: etiã diligatur ar¬
dent̃. Quainre priꝰ illud moneo.
ut quantãcũq tͥ ineẽ cernis piȩ
continentiȩ dilectionẽ beneficio
dĩ tribuas. eiq grãs agas. qui de
spũ suo tibi tantũ larg̃itꝰ.ẽ. ut eiꝰ
incorde tuo caritate diffusa lici¬
de reilicentiã tibi amor boni me-¬
lioris auferret. Donauit enĩ ne
liberet nubere cũ liceret: ut iã
ñ liceret etiã si liberet. Et ex hoc
firmius ñ liberet: ne fieret quod
ñ liceret. qđ factũ nonẽ. etiam

Expanded text:
patriarcharum et prophetarum casta conpatriarcharum et prophetarum casta coniugia mordacissime reprehendendo scriptis suis quorundam indoctorum animos a fidei sanitate detorsit. Proinde quoniam in exordio huius opusculi duo quaedam necessaria proposueram et exsequenda pollicitus eram, unum, quod ad doctrinam, alterum, quod ad exhortationem pertinet, et priori parti, ut potui, pro suscepto negotio non defui, ad exhortationem ueniamus, ut quod bonum prudenter scitur etiam diligatur ardenter. qua in re prius illud admoneo, ut quantumcumque tibi inesse sentis piae continentiae dilectionem beneficio dei tribuas eique gratias agas, qui de spiritu suo tibi tantum largitus est, ut eius in corde tuo caritate diffusa licitae rei licentiam tibi amor boni melioris auferret. donauit enim, ne liberet nubere, cum liceret et, ut iam non liceret, etiamsi liberet, et ex hoc firmius non liceret, quod factum non est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ornet & muniat. Inde ẽ quippe
qđ catholicȩ feminȩ etiã sepius
nuptȩ: ñ solũ uniuiris uidius
sed & uirginib hereticorũ iusto
iudicio p̾ferunt᷑. Multisunt
quidẽ de his trib reb coniugii.
uiduitatis. ⁊ uirginitatis questi¬
onsi sinꝰ. multȩ ꝑplexitates: qͥb
disputando penetrandis id dis¬
soluendis. & maiore cura opꝰ est
⁊ copiosiore sermone. ut uł in
om̃ib eis recte sapiamꝰ: uł si qͥd
alit̃ sapimꝰ. id quoq nob̾ reuelet.
Uerũtam̃ qđ etĩa illic consequen¬
ter dicit apłs: in quo ꝑuenimꝰ
in eo ãbulemꝰ. Peruenimꝰ autẽ
qđ adhanc rẽ de qua loquimur
attinet. ut continentiã conui¬
gio pponamꝰ : scãm uero uir-¬
ginitatẽ etiã continentiȩ uidu¬
ali. & ne aliquis nuptias quȩ
laude dampnamꝰ. Multa alia
de istis reb dicta sunt a nobis in libro
aduersus faustũ manicheũ qͣnto
potiumꝰ labore conscripsimꝰ. quonĩa

Expanded text:
et ornet et muniat. inde est quippe et ornet et muniat. inde est quippe quod catholicae feminae etiam saepius nuptae non solum uniuiris uiduis, sed et uirginibus haereticorum iusto iudicio praeferuntur. multi sunt quidem de his tribus rebus coniugii, uiduitatis et uirginitatis quaestionum sinus, multae perplexitates: quibus disputando penetrandis uel dissoluendis et maiore cura opus est et copiosiore sermone, ut uel in omnibus eis recte sapiamus uel, si quid aliter sapiamus, id quoque nobis deus reuelet. uerumtamen, quod etiam illic consequenter dicit apostolus, in quod peruenimus, in eo ambulemus. peruenimus autem, quod ad hanc rem, de qua loquimur, adtinet, ut continentiam coniugio praeponamus, sanctam uero uirginitatem etiam continentiae uiduali et ne aliquas nuptias, quae laude damnemus. multa alia de istis rebus dicta sunt a nobis in libro aduersus Faustum Manichaeum quanto potuimus labore conscripsimus, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
si id qd ad te scribo tͥ tantũ modo
scriberẽ. Sed qm sunt quȩdam in
hoc genere sermonis dificillumȩ
questiones : aliquid ãplius quã
qđ ad te ꝓprie ꝑtinet dicere uo-¬
lui. ꝓpt̾ quosdã qui sibi docti ñ
uidentur nͥ alienos labores ñ iudi¬
cando conent᷑ discutere: sed la¬
cerando conscindere. Deinde ut
etiã tu ipsa ñ solũ serues qđ uoui.¬
sti ⁊ in eo bono ꝓficias. uerũ etiã
diligentius firmiusq noueris
idem bonũ tuũ ñ a malo nuptiaꝵ
distingui. sed bono nuptiaꝵ ante¬
poni. Nam qͥuiduatarũ feminaꝵ
nuptias dampnant: etiã si conti-¬
nentiã suã multaꝵ quib tu ute¬
ris rerũ abstinentia mirabiliter
⁊ feruent̃ exerceant. ñ ido se du¬
cant ut sentias qđ sentiunt: etiã¬
si facere ñ possis qđ faciunt. Ne-¬
mo enĩ uult ẽẽ freneticus: etiã¬
siuideat frenetici uires uirib
sanoꝵ ẽẽ fortiores. Precipue igit᷑
doctrina sana bonitatem ꝓpositi

Expanded text:
si id, quod ad te scribo, tibi tantummodo si id, quod ad te scribo, tibi tantummodo scriberem. sed quoniam sunt quaedam in hoc genere sermonis difficillimae quaestiones, aliquid amplius quam quod ad te proprie pertinet dicere uolui propter quosdam, qui sibi docti non uidentur, nisi alienos labores non iudicando conentur discutere, sed lacerando conscindere; deinde ut etiam tu ipsa non solum serues, quod uouisti, et in eo bono proficias, uerum etiam diligentius firmiusque noueris idem bonum tuum non a malo nuptiarum distingui, sed bono nuptiarum anteponi. nam qui uiduatarum feminarum nuptias damnant, etiamsi continentiam suam multarum, quibus tu uteris, rerum abstinentia mirabiliter et feruenter exerceant, non ideo te seducant, ut sentias quod sentiunt, etiamsi facere non possis quod faciunt. nemo enim uult esse phreneticus, etiamsi uideat phrenetici uires uiribus sanorum esse fortiores. praecipue igitur doctrina sana bonitatem propositi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ annȩ fuerunt.⁊ tua erunt.
⁊ibi aut̃ sunt ⁊ filii. quos forte
illa ñ habuit. Nec ido laudanda
es quia eos habes: sed quia pie
nutrire atq educare studes. Ut
eni tibi nascerent᷑ fȩcunditatis:
ut uiuant felicitatis. ẽ. Ut aut̃ sic
instituantur: uoluntatis. ẽ. ⁊ po¬
testatis. In illis tibi homines gra¬
tulentur: in hoc de imitentur.
Anna ꝑ ꝓpħiȩ scientia cognouit
apud matrẽ uirginẽ xp̃m: de
euangłica grã fec̾it matrẽ uirgi-¬
nis xp̃i. Illa itaq sc̃a uirgo qũa
xp̃o uolentẽ ⁊ petentẽ ob̃tulistis:
uidualib auiȩ matrisq meritis
addidit aliquid de merito uirgi¬
nali. Non enĩ nichil inde habetis:
quȩ hanc habetis. ⁊ in illa estis
qd inuob̾ ñ estis. Nam ut sca
iurginitas ad imeretur nubentib
uobis: ido factũ .ẽ. ut nas ceretur
ex uobis. Hȩc itaq de meritis di¬
uersis coniuigatarũ diuersarũq
uiduarũ hoc oꝑe ñ disputarem:

Expanded text:
quae Annae fuerunt, et tua erunt. quae Annae fuerunt, et tua erunt. tibi autem sunt et filii, quos forte illa non habuit; nec ideo laudanda es, quia eos habes, sed quia pie nutrire atque educare studes. ut enim tibi nascerentur, fecunditatis, ut uiuant, felicitatis est; ut autem sic instituantur, uoluntatis et potestatis. in illis tibi homines gratulentur, in hoc te imitentur. Anna per propheticam scientiam cognouit apud matrem uirginem Christum; te euangelica gratia fecit matrem uirginis Christi. illa itaque sancta uirgo, quam Christo uolentem et petentem obtulistis, uidualibus auiae matrisque meritis addidit aliquid de merito uirginali. non enim nihil inde habetis, quae hanc habetis, et in illa estis, quod in uobis non estis. nam ut sancta uirginitas adimeretur nubentibus uobis, ideo factum est, ut nasceretur ex uobis. Haec itaque de meritis diuersis coniugatarum t diuersarumque uiduarum hoc opere non disputarem,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut anna ieiuniis ⁊ obsecratio.¬
nib seruiens. Si contendatur
quȩnã istaꝵ sit meritis potior.
quis ñ uideat in hoc certamine
palmã dandã ẽe maiori feruen¬
tioriq pietati : Ita & si tres aliȩ
constituant᷑. quib illoꝵ trium
bina insint. singula desint : quis
dubitet ⁊ illas meliores fore quib
p̾pollentius fuerit insuis bonis
duob pia humilitas ut alta sit
pietas: Nulla quidẽ istarũ sex
uiduarũ tuȩ normȩ ad ęquatur.
Tu enĩ si hoc uotũ ad senectutem
usq ꝑduxeris: om̃ia tria hab̾e
potes quib annȩ meritũ excel.¬
lunt. Nam ⁊ unũ uirũ habiusti
& ñ diu tecũ iuxit incarne.
Ac ꝑ hoc si exhibueris obȩdien¬
tiam uerbis apłi dicentis. quę
aut̃ uerȩ uidua. ẽ. ⁊ desolata sꝑa¬
bit indm̃. ⁊ ꝑsistit inorationib
nocte ⁊ die. atq illud qđ sequi᷑
sobria iugilantia deuitaueris.
quȩ aut̃ in deliciis agit. uiuens
mortua. ẽ. omĩa illa tria bona¬

Expanded text:
sicut Anna ieiuniis et obsecratiosicut Anna ieiuniis et obsecrationibus seruiens. si contendatur, quaenam istarum sit meritis potior, quis non uideat in hoc certamine palmam dandam esse maiori feruentiorique pietati? ita et si tres aliae constituantur, quibus illarum trium bina insint, singula desint, quis dubitet eas meliores fore, quibus praepollentius fuerit in suis bonis duobus pia humilitas, ut alta sit pietas? Nulla quidem istarum sex uiduarum tuae normae adaequatur. tu enim, si hoc uotum ad senectutem usque perduxeris, omnia tria potes habere, quibus Annae meritum excelluit; nam et unum uirum habuisti et non diu tecum uixit in carne. ac per hoc, si exhibueris oboedientiam uerbis apostoli dicentis: quae autem uere uidua est et desolata, sperauit in dominum et persistit in orationibus nocte et die, atque illud quod sequitur sobria uigilantia deuitaueris: quae autem in deliciis agit, uiuens mortua est, omnia illa tria bona
Abbreviated transcription (Latin):
a uirginitate sua. ⁊ uidualis con-¬
tinentiȩ usq ad tantã senectutẽ
tanta pietatis seruitute ꝑduxerit.
Constituamꝰ igit᷑ ante ocłos nr̃os
uiduas tres: habentes singula eoꝵ
quȩ huic erant omĩa. Unã ponamꝰ
uniuirã cui desit ⁊ tanta ꝓlixitaᷤᷤ
iuduitatis. qđ diu cũ marito in¬
xerit. ⁊ tantũ studiũ pietas. qđ
ñ ita ieiuniis ⁊ obsecrationib ser¬
uiat. Alterã quȩ post prioris
mariti breuissimã uitã etiã scd̃m
cito amiserit. ⁊ diuturna ȩtate
sit iudua: sed etiã ipsa ñ tantũ
det oꝑam ieiunioꝵ ⁊ obserationũ
religiosissimȩ seruituti. Tertiam
quȩ non solũ duos iuros habue.¬
rit. sed etiã cũ ambob singulatĩ
uł cũ aliquo eoꝵ diu uixerit &
posteriore ȩtate uiduata in qua
quidẽ si nub̾e uoluisset posset
& filios ꝓcreare suscepit conti.¬
nentiã uidualẽ: sed plus inten.¬
ta indm̃. plus sit sollicita quȩ illi
placeant actitare. nocte ac die

Expanded text:
a uirginitate sua et uidualis cona uirginitate sua et uidualis continentiae munus usque ad tantam senectutem tanta pietatis seruitute perduxerit. Constituamus igitur ante oculos nostros uiduas tres habentes singula eorum, quae huic inerant omnia: unam ponamus uniuiram, cui desit et tanta prolixitas uiduitatis, quod diu cum marito uixerit, et tantum studium pietatis, quod non ita ieiuniis et obsecrationibus seruiat; alteram, quae post prioris mariti breuissimam uitam etiam secundum cito amiserit et diuturna aetate sit uidua, sed etiam ipsa non tantum det operam ieiuniorum et obsecrationum religiosissimae seruituti; tertiam, quae non solum duos uiros habuerit, sed etiam cum ambobus singillatim uel cum aliquo eorum diutius uixerit et posteriore aetate uiduata, in qua quidem si nubere uoluisset, posset et filios procreare, suscepit continentiam uidualem, sed plus intenta in deum plus sit sollicita quae illi placeant actitare, nocte et die
Abbreviated transcription (Latin):
sant merita uiduarũ. Si eñi illi
aliquã rationẽ uł auctoritatem.
ꝓfecto inueniunt᷑ iurtuti animi
ñ maiorẽ uirtutẽ animi sed carnis
felicitatẽ ante ponere. Ad felicita.¬
tẽ quippe carnis ꝑtinuit: ⁊ diu
cũ uiro uiuerẽ. ⁊ filios ꝓcreare. Sed
si ñ eam obhoc ꝓponunt qͥa filios
habuit: idipsũ certe qđ du cum
uiro uixit quid aliud quã carnis
felicitas fuit: Meritũ porro annȩ
illius eo maxime cõmendat᷑: quia
cũ tam cito extulisset uirũ per
ꝓlixã etatẽ suã diucũ carne con-¬
flixit ⁊ uixit. Sic enĩ scriptũ est.
Et erat anna ꝓpħissa filia phanu¬
el: de tribu aser. Hec ꝓcesserat
indieb multis. & uixerat cum
uiro suo annis septẽ. a uirginita.
nos octoginta quatuor. Quȩ
ñ discedebat de templo: ieiuniis
⁊ obsecrationib seruiens nocte
ac die. Uides quẽ ad modum sc̃a
uidua ñ solũ eo p̃dicat᷑ quod
uniuira fuerit: uerũ etiam qđ
paucos annos cũ marito uixerit

Expanded text:
sant merita uiduarum. si enim dixersant merita uiduarum. si enim dixeraliquam rationem uel auctoritatem, profecto inuenientur uirtuti animi non maiorem uirtutem animi, sed carnis felicitatem anteponere. ad felicitatem quippe carnis pertinuit et diu cum uiro uiuere et filios procreare. sed si non eam ob hoc praeponunt, quia filios habuit, id ipsum certe, quod diu cum uiro uixit, quid aliud quam carnis felicitas fuit? meritum porro Annae illius eo maxime commendatur, quia cum tam cito extulisset uirum, per prolixam aetatem suam diu cum carne conflixit et uicit. sic enim scriptum est: et erat Anna prophetissa, filia Phanuel, de tribu Aser: haec processerat in diebus multis et uixerat cum uiro suo annos octoginta quattuor, quae non discedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus seruiens nocte ac die. uides, quemadmodum sancta uidua non solum eo praedicatur, quod uniuira fuerit, uerum etiam quod paucos annos cum marito uixerit
Abbreviated transcription (Latin):
ut uidemꝰ tot maritoꝵ mulieres
ulla suȩ sententię significatione
dãpnauit. Quaꝓpt̃ nec contra hu-¬
manȩ uerecundiȩ sensũ audeo di-¬
cere ut quotiens uoluerit uiri
mortius nubat femina: nec ex meo
corde preter scripturę sc̃ę auctori.¬
tatẽ quaslibet nuptias audeo
condẽpnare. Quod aut̃ dico uniuire
uiduę: hoc dico om̃i uiduę. Beatior
eris. si sic ꝑmanseris. Nam &e illud
ñ insipient ꝓponi solet: ut dicat qͥ
potest quȩnã uidua meritis prefe.¬
renda sit. utrũ uniuira quȩ cum
uixisset diutius cũ marito filiis
ꝓcreatis saliusq uiduata continen¬
tiam ꝓfessa ẽ: an ea quȩ adolescen¬
tula intraduos annos amissis duobꝰ
uiris nullis ad consolationẽ extan¬
tib libis continentiã do uouit. &
inea ꝑ seuerantissima sc̃itate con-¬
senuit. Hic se exerceant si possunt
dispucando ⁊ nob̾ aliquid demon-¬
strando: qui de numero uirorũ
ñ de ipsius continentię uirib pen-¬

Expanded text:
ut uidemus, tot maritorum mulierem ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic permanseris. Nam et illud non insipienter proponi solet, ut dicat qui potest, quaenam uidua meritis praeferenda sit: utrum uniuira, quae cum uixisset diutius cum marito, filiis procreatis saluisque uiduata continentiam professa est, an ea, quae adulescentula intra duos annos amissis duobus uiris nullis. ad consolationem extantibus liberis continentiam deo uouit et in ea perseuerantissima sanctitate consenuit. hic se exerceant, si possunt, disputando et nobis aliquid demonstrando, qui de numero uirorum, non de ipsius continentiae uiribus pen
Abbreviated transcription (Latin):
qui putẽ definiendũ qđ nec apłm
uideo definisse : Ait eni. Mulier
alligata ẽ. quãdui uir eius uiuit.¬
Si autẽ mortuus fuerit uir eius.
libata. ẽ. cui uult nubat: tantũ
in dño. Beatior aut̃ erit: si sic ꝑ-¬
manserit. Quid huic sententiȩ
qͣntũ ad hancrem attinet ad di
uł detrahi possit: ignoro. Deinde
ñ uniuiram uł biuiram. sed dici
potest septiuirã in resurrectione
cuiꝰ futura eẽt uxor. Increpans
enĩ eos ait. Frratis ñ scientes scri-¬
pturas: neq uirtutẽ di. In re-¬
surrectione enĩ neq nubent:
neq uxores ducent. Non enim
incipient mori : sed erunt ȩqͣ¬
les angłis di. Eoꝵ itaq resur-¬
rectionẽ cõmemorauit qui
resurgent ad uitã : non qui
resurgent adpęnã. Potuit gͦ
dicere. Erratis: nescientes scrĩp¬
turas neq uirtutẽ di. In illa
eni resurrectione multinubȩ istȩ
ẽẽ non potert̃. Deinde addere. Quia
nec aliqua ibi nubit. Sed nec ipse

Expanded text:
qui putem definiendum, quod nec apostolum qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuitortuus fuerit uir eius, liberata est. cui uult nubat, tantum in domino; beatior autem erit, si sic permanserit. quid huic sententiae, quantum ad hanc rem adtinet, addi uel detrahi possit, ignoro. deinde non uniuiram uel biuiram, sed, si dici potest, septiuiram in resurrectionem cuius futura esset uxor. increpans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
uł quascũq nuptias cũ sint nuptie
malũ ẽẽ. Non itaq illas abs te
dampnatas uelis ẽẽ: sed spretas.
Bonũ gͦ continentiȩ uidualis lu¬
culentius decet: cũ ꝓ illo uouen¬
do ⁊ ꝓfitendo possunt contẽpnere
feminȩ qđ & lib& & licet. Sed post
uoti ꝓfessionẽ ꝑseuerant̾ frenandũ
& uincendũ ẽ. qđ libet: quia ĩã
ñ licet. De terciis & de quartis &
de ultra plurib nuptiis.: solent
homines mouere questionẽ. Unde
ut breuit̾ respondeã nec ullas
nuptias audeo dampnare. nec eis
uerecundiã numerositatis auferre.
Sed neciuꝗͣ breuitas huiꝰ responsio¬
nis meȩ forte displiceat: uberius
disputantẽ reprehensorẽ meũ au¬
dire paratꝰ sũ. Fortassis enĩ affert
aliquã rationẽ: quare scđȩ nup.¬
tiȩ ñ dampnent᷑. t̾ciȩ dãpnent᷑.
Nam ego sic̃ in exordio sermonis
huiꝰ admonui: ñ audeo plus saꝑe
quã oportor saꝑe. Quis eni sum

Expanded text:
uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, uel quascumque nuptias, cum sint nuptiae, malum esse. non itaque illas abs te damnatas uelis esse, sed spretas. bonum ergo continentiae uidualis luculentius decet, cum pro illo uouendo et profitendo possunt contemnere feminae quod et libet et licet; sed post uoti professionem perseueranter frenandum et uincendum est quod libet, quia iam non licet. De tertiis et de quartis et de ultra pluribus nuptiis solent homines mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum,