comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
errores coargue atq apire decreuerĩ.
ue sũt me ꝑ quas hũan ã uicã pro¬
gredi ucc̾e est na q̃ in celũ ferat¬
altera que ad inferos depͥmat. quas ⁊
porte in carminibus et phi in dispu¬
tacionibus sius induxerunt. Et qui
aitãm uiciorũ. Eam q que fit assig¬
nata u̾tutibus. pͥmo aditu ẽẽ ardu¬
am et confragosam. In qua siquis
difficuitate suꝑata ĩ sũmũ ciꝰ euase¬
ric. hr̃e eiun de cetero planũ iter lu¬
cidũ amenũq campũ. et omẽs labo¬
rum suorũ caꝑe fructus uberes et
iocũdos. Quos ã pͥmi aditus diffi¬
cultas deterruerit. eos in illam in¬
ciorum uiam labi atq deflectẽ que
pͥmno ingressi fit quasi amena ml̾to¬
q tricior. Demde cum ni cam paulo
uit̾ius processerint. amematis illi
spom repente subduci. Eeoriri aũt
uiam p̾cipitem nũc saris as̃pera
mĩc obductam sentib. mĩc gurgi¬
tibus intercisam uł torrentib̾ rapi¬
dam. ut laborare. hr̃e labi cadere sit

Expanded text:
im. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferataltera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et philosophi in disputationibus suis induxerunt. et quiteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit
Abbreviated transcription (Latin):
erd̾ autẽ transire ab alto ad altm põt
uirtus nõ ẽ quia uirtus sua auq est
Scĩa igit᷑ aliem oñficii est. quia poĩta ẽ
in audiendo. untus tota nr̃a est. qr
posita ẽ in uolũtate faciẽdi tona
Sicut ergo in itin̾e celebrando incħ¬
põt prodest uiam nosse insi conat̾
ac uires suppetant ambulandi. ⁊ta
uero scĩa nich ꝓdest si untus ꝓp̾a de¬

Expanded text:
d autem transire ab altero ad alterum potest, uirtus non est, quia uirtus sua cuique est. scientia igitur alieni beneficii est, quia posita est in audiendo, uirtus tota nostra est, quia posita est in uoluntate faciendi boni. sicut ergo in itinere celebrando nihil prodest uiam nosse, nisi conatus ac uires suppetant ambulandi, ita uero sci
Abbreviated transcription (Latin):
et falsa sit ut om̃i errore sb̃lato uẽitasᷤ
patefacta clarestat. Ordiamur itaq
to facilior nobis aditus pateat ad ex¬
citendum om̃e corpꝰ si tamẽ corpꝰ põt
uocaĩ cuiꝰ ꝑtes ac mẽbra discordent
qiͣ deiecta et dissiꝑata palpitãe pociꝰ

Expanded text:
et falsa sit, ut omni errore sublato ueritas et falsa sit, ut omni errore sublato ueritas patefacta clarescat. ordiamur itaquto facilior nobis aditus pateat ad excindendum omne corpus, si tamen potest corpus uocari, cuius partes ac membra discordent  sed quasi disiecta et dissipata palpitare potius
Abbreviated transcription (Latin):
tradica sunt brenitꝰ ac mde nec eĩ
decebat alit̾ ut cum deus ad hõiem lo¬
quetur argumẽtis assereret suas nocel
tuit locutꝰ ẽ tanꝙͣ reꝵ omĩum maxis
index Cmiꝰ est non argumẽtai s pro¬
nũciare ueꝵ ipẽ ut deus nos aũt cũ
id res singłas testimoiã diuine uocis
habeamꝰ profecto monstrabimꝰ qnͣto
cercõrib argumẽtis possint uera de¬
fendi cum eciam falsa sic defendant᷑
eloquẽtiam pertimestamꝰ loqui eiĩ
bene potunt ut hoĩes eruditi Ueꝵãt
ab eo qui eis potens eẽt nec sane
magnũ aliqd efficiemꝰ ꝙ illos igno¬
rancie redarguimꝰ. qmͣ ipĩ sepissime
cõficentur in quo solo qm is nõ cre¬
ditur in quo solo credi debuit Cona¬
bor ostende̾ nũquã illos tam uendicoᷤ
fuisse. qmͣ cum snĩam de sua ignora¬
cione dixerunt
unc qm̃ duob pͥõib lib̾s religio¬
nũ falsitas demostrata ẽ net̾ nõ
oigo ip̃a tocius erroris expoĩta hio

Expanded text:
tradita sunt bremter ac nude. nec enim tradita sunt bremter ac nude. nec enim decebat ut cum deus ad hominem loqueretur, argumentis adsereret suas uoces,tuit locutus est tamquam rerum omnium maximus iudex, cuius est non argumentari, sed pronuntiare. uerum ipse, ut deus: nos autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, eloquentiam pertimescamus. loqui enim bene potuerunt ut homines eruditi, uere aab eo qui eius potens esset. nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur. in eo solo his quoniam non creditur in quo solo credi debuit, conabor ostendere numquam illos tam ueridicos fuisse quam cum sententiam de sua ignoratione dixerunt. Nunc, quoniam duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata est nec non origo ipsa totius erroris exposita., hu
Abbreviated transcription (Latin):
oracõne nrã que detenui fonte ad med̾
exilis emanat liumĩe tamẽ suo cara
qui põt neq ego nũc reprehendo cor
studiũ qui ue̾itatem sare uolũnt quia
naͣm honñs deus uen adipiscendi cu¬
pientissimam fecit. S id arguo idie¬
sunco ꝙ honestam illoꝵ optimã uolũ¬
tatem non sit secutus effectus Qa neꝙ
quid eẽt uerum ip̃m sciebant n quõ
aut ubi ã qua niente querendũ ⁊ta
dum suctͣre hũims enorib cupunt
ipĩ se m plagas et merores marimos
meluserũt ad hoc igit̾ me opꝰ coar¬
guerdi phiam suscepte mati̾e ordo ip̃e
dedirxit nam cum error oĩs ãt ex reli¬
gione falsa oriatur aut ex sapĩa ĩ eo
cõnĩcendo ncce est utrũq sb̃nert̾e Cur
enĩ sit nobis diuinis lris traditum
et argumẽtis docendum ẽ nequis ho¬
neste sapie noie inductus aut ĩans
eloquẽcie splendore deceptus huanis
malit qmͣ diins cred̾e. Quequide

Expanded text:
oratione nostra, quae de tenui fonte admodum oratione nostra, quae de tenui fonte admodum exilis emanat, lumine tamen suo clara qui potest. Ne que ego nunc reprehendo eorum studium qui ueritatem scire uoluerunt, quia naturam hominis deus ueri adipiscendi cupientissimam fecit, sed id arguo, id reuinco, quod honestam illorum et optimam uoluntatem non sit secutus effectus, quia neque quid esset uerum ipsum sciebant neque quomodo aut ubi aut qua mente quaerendum. ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas et in errores maximos induerunt. ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam susceptae materiae ordo ipse deduxit. nam cum error omnis aut ei religione falsa oriatur aut ex sapientia, in eo conuincendo necesse est utrumque subuertere. cum enim sit nobis diuinis litteris traditum et argumentis docendum est, ne quis honesto sapientiae nomine inductus aut inanis eloquentiae splendore deceptus humanis malit quam diuinis credere. quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uł e̾te ut ipĩ pħi sus armis potissimũ
quib place̾ sibi et confide̾ solent oppͥme¬
rentur a nobis S qm̃ domiꝰ hanc uo¬
luit eẽ naturam ut simplex et mida
uertas eẽt luculencior qr satis orna¬
ta perse est itco q ornametis ex tn̾setꝰ
additis fucata corrũpit᷑ mẽdaciũ uero
spe placeret aliena q per se corruptũ
uanescit ac diffluit nͥ ornatu alumde
quesito c̾cumlitũ fu̾it ac politũ Equo aĩ¬
mo fero igeium mͥ mediocre ẽẽ con¬
⁊cessum Uerum ego non eloquẽcie sed
ue̾itatis fiducia suscepi hoc opus mains
fortasse qm̃ ut possit meis unibr susti¬
neĩ O tamen eciam si ego defecerim
ipũ complebit Et enĩ cũ sciam maxĩos
quosq oratores a causidicis mediocri¬
b sepe uictos ꝙ tanta ẽ pote̾cia ui̾tatis
ut seipam ꝙͣuis in rebr exigius sua da¬
titate defendat Cur hanc ego ĩ mari¬
ma causa ab ingeiõsis quit̾e illis ac
disertis uris s tamẽ falsa cocẽtib op¬
pressum iri putem ac non illam si miꝰ

Expanded text:
ut ipsi philosophi suis armis potissimum, quibus placere sibi et confidere solent, opprimerentur a nobis. Sed quoniam Deus hanc voluit rei esse naturam, ut simplex et nuda veritas esset luculentior, quia satis ornata per se est, ideoque ornamentis extrinsecus additis fucata corrumpitur, mendacium vero specie placeret aliena, quia per se corruptum vanescit ac diffluit, nisi ornatu aliunde quaesito circumlitum fuerit ac politum: aequo animo fero, ingenium mihi mediocre fuisse concessum. Verum ego non eloquentiae, sed veritatis fiducia suscepi hoc opus, fortasse majus quam ut possit meis viribus sustineri: quod tamen, etiamsi ego defecerim, ipsa complebit. Etenim cum sciam maximos quoque oratores a causidicis mediocribus saepe victos, quod tanta est potentia veritatis, ut seipsam, quamvis in rebus exiguis, sua claritate defendat: cur hanc ego in maxima causa, ab ingeniosis quidem illis ac disertis viris, sed tamen falsa dicentibus, oppressum iri putem? ac non illa, si minus
Abbreviated transcription (Latin):
qui de reb naturalib disputant opmã¬
emplum age oꝑinemur de statu et
qualitate urbis illiis que nobis re¬
bo om̃ib preter nomẽ ignota ẽ uisi¬
mile ẽ in plano si tam lapideis meni¬
ornatisq delubris describamus il pl
mores habitũq ciuiũ s cũ hec dixe̾i¬
mꝰ alius contraria disputabit Et cũ
alii de inceps et oppinabunt᷑ multo

Expanded text:
qui de rebus naturalibus disputant, opinanqui de rebus naturalibus disputant, opinanemplum. Age, opinemur de statu et qualitate urbis illius, quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. Verisimile est, in plano sitam, lapideis moeniornatisque delubris. Describamus, si placet, mores habitumque civium. Sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit; et cumalii deinceps, et opiniabuntur multo
Abbreviated transcription (Latin):
su ferantur Celum ipm̃ quã magni¬
cudine qua mat̾ia constet utrũ quie¬
tum sit et ĩmodile an incredibili ce¬
le̾i̾tate uoluatur Quanta sit t̾re seis¬
situdo aut quib fundamẽtis librata
et suspensa sit ħ in qmͣ disputando
et cõiecturis uelle cõprehend̾e tale ẽ
profecto quale si dissere uelimꝰ qͣlẽ
eẽ arbitremur cin piam remotissiẽ
gentis urbem qmͣ nr̃qmͣ uidimꝰ cuiꝰ¬
S inchil aluid quã nomẽ audiuimꝰ
Si nobis mea re sciam uẽdicemꝰ que
non põt scri nõne in sam̾e indeaniur
qui affirmare id andeamus in quã
re unnci possimꝰ qnͣto magis qui na¬
turalia que sari ab hoiẽ nõ possunt stĩe
se putant fimosi demẽtesq sut̃ indi¬
sandi fecte eigo socrates et eũ secuti
achademici scĩam sustulerunt: que nõ
disputantis est s diuinantis Suꝑest
ut opinacõ mn phia sola sit nam unde
abest scĩa id totum possid oppmnacio
id enĩ oꝑmatur qͥsq qd̾ nescit Illi at

Expanded text:
su ferantur, caelum ipsum qua magnisu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec inquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihil aliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uindicemus quae non potest sciri, nonne insanire uideamur qui adfirmare id audeamus in quo reuinci possimus? quanto magis qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosi dementesque sunt iudicandi! recte ergo Socrates et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis est, sed diuinantis. superest ut opinatio in philosophia sola sit: nam unde abest scId enim opinatur quisque, quod nescit. Illi autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sapĩa non ergo sapĩe student qui
philosephant sed ipĩ stude̾ se putant
qr illud qd querunt ubi aut quale sit
nesciũt Sine igitꝰ sapĩe strident siue
non strcẽt sapientes non sunt. quia
iteamus tamẽ idipm possit ne hoc
stridio reꝑiri aliud aunchil dua¬
bus reb idetur phia constare. scĩa et
opmacõne nec ulla re alia sciã ueĩre ꝓ
ingenio põt/ nec cogitacõne cõp̃hendi
qr a seip̃o hr̃e ppͥam scĩam non homĩs
s dei est Mortalis ant natura nõ ca¬
pit scĩam insi que ueĩat extu̾secus
dc̾co emĩ et oculos et aues et ceteros
sensus potefect in corpore diuina soler¬
cia ut per eos aditus sciã peruẽiat ad mẽ¬
tem nam cansas naturaliũ reꝵ disqre
et scire uelle sol utrum ne tantus fit¬
qnͣtus uideatur an młtis partib ma¬
ior qmͣ omĩs hec terra Itẽ luna gło¬
bosa sit an cõcaua et stelle utrũ ne ad¬
hereant celo an per aerem libero cur¬

Expanded text:
esse sapientiam. non ergo sapientiae student qui esse sapientiam. non ergo sapientiae student qui philosophantur, sed ipsi studere se putant, quia illut quod quaerunt ubi aut quale sit nesciunt. siue igitur sapientiae student siue non student, sapientes non sunt, quiaideamus tamen id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an nihil. Duabus rebus uidetur philosophia constare, scientia et opinatione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi se ipso habere propriam scientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natura non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. idcirco enim oculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanet ad mentem. nam causas naturalium rerum disquirere aut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne adhaereant caelo an per aerem libero cur
Abbreviated transcription (Latin):
ex ip̃ius noĩs significacõne Qui em̃
sapie studet utiq nõdũ sapit s ut sa¬
ꝑe possit studet In cetei̾s artib studiũ
qd efficiat et quo tendat aꝑꝑet Qmͣ
cum discendo aliquis assecutus ẽ iam
non studiosus artificu s arnifer noĩ itur
at enĩ uecundie causa sindiosos sapie nõ
sapientes uocanerunt Imo uo̾ pytagois
qui hoc p̾mus nomen ĩuenit cum
paulo plus saperet qmͣ illi pnores qui
se sapientes putauerunt Intellexitnlło
humano studio posse ad sapĩam ꝑueni
et iõ non opportere ĩcõprehense ãtq m¬
perfecte rei perfcctum nomẽ ĩpom Ita¬
q cum ab eo quetur ꝙ̃ nam se profi
nd qd queritur Nec quesicõ ip̃a recta
ẽ qr nichil põt ĩueĩre Ego u̾o ne studi¬
illo studio ad sapĩam non perueĩtur na
si ficultas ĩneĩende m̾tatis huic studio
sb̃iace̾t si eẽt studiũ cãꝙͣ iter ad sapĩam
non sit cõprehensa apparet nullã ẽẽ

Expanded text:
ex ipsius nominis significatione? qui enim sapientiae studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. in ceteris artibus studium quid efficiat et quo tendat apparet:. quas cum discendo aliquis adsecutus est, iam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. at enim uerecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes uocauerunt. immo uero Pythagoras, qui hoc primus nomen inuenit, cum paulo plus saperet quam illi priores qui se sapientes putauerant, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perueniri et ideo non oportere inconprehensae atque inperfectae rei perfectum nomen inponi. itaque cum ab eo quaereretur quemnam se profitut quod quaeritur, nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest inuenire. ego uero ne studiesserim, quia illo studio ad sapientiam non peruenitur. nam si facultas inueniendae ueritatis huic studio subiaceret, si esset id studium tamquam iter ad sapientinon sit conprehensa, apparet nullam ibi
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. unũ illd̾ uetus qd̾ scĩam sibi ñ¬
dicat atterũ nomĩ repignans qd̾ cã
detrahit In hiꝑs duob gni̾b indco
discidiũ et qiͣ cinile bellum sapĩam
que distrahi nõ põt in qua parte pom¬
mus si natura reiũ sciri põt ħ tyronũ
catherua inte̾rbit si non põt ueteram cõ¬
ficientur. Si pares fumĩt ich̾õiꝰ peribit
cogit Itaq peundum ẽ nͥ scias que
ad uitam sint utilia ut appetas q̃ ꝑicr¬
losa sint aut fugias et uites Preterca
multa sunt que usus ĩneĩt na solis
et lune uarii cursus ac meatus sideꝵ
et racio tempoꝵ deprehensa ẽ et natã
corpoꝵ a medicis herbaꝵq uires et ab
agncolis na t̾raꝵ necriõ ymbriũ futu¬
roꝵ ac tẽpestatũ signa collecta sunt Aul¬
la demnq ars est. que non sciã constet
debint ergo archesilas/ siquid saperet
distĩgn̾e que sciri possent que ue nes¬
ciri S si id fecisset ip̃e se ĩ populum
redegiss Nam nulgꝰ int̾dũ plus sapit

Expanded text:
runt, unum illut uetus, quod scientiam sibi uindicat, alterum nouum repugnans, quod eam detrahit. in his duobus generibus uideo discidium et quasi ciuile bellum: sapientiam, quae distrahi non potest, in qua parte ponemus? si natura rerum sciri potest, haec tironum caterua interibit; si non potest, ueterani conficientur; si pares fuerint, nihilominus peribit cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculosa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus interdum plus sapit,
Abbreviated transcription (Latin):
eo fit qr gladiũ habent stutũ nõ hñt
Si ergo single secte młtaꝵ sectaꝵ ui
dicõ stulticiẽ cõuĩcũtur om̃s igitur
uane atq ĩ anes reꝑuint Ita se ipã
ph̾ia cõsumit et conficit et cũ intelli¬
gẽt archisilas archadennie cõditor
reprehensiones int̾se ommum colle¬
git confessionẽq ignorancie claroꝵ¬

Expanded text:
eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. si ergo singulae sectae multarum sectarum iudicio stultitiae conuincuntur, omnes igitur uanae atque inanes reperiuntur: ita se ipsa philosophia consumit et conficit. quod cum intellegeret Arcesilas Academiae conditor, reprehensiones inter se omnium collegit confessionemque ignorantiae claro
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb ut uideitur iam pridem sins
armis eẽ confecta In młtas secras phi¬
losophia diuisa ẽ et om̃s uana sençi¬
unt in qua ponimꝰ iu̾tatem in õĩb
c̾te non põt de signemꝰ qmͣlib nem¬
pe in ceteris om̃ib sapĩa non etit tns¬
scams ad singnlas codem m̃o quid¬
ꝙ uni dabimꝰ ceteis anfe̾mꝰ una
queq emĩ secta omẽs alias eu̾tit ut
se suaq cõfirmet nec ulli alti̾ sapere
concedit ne se desip̾e fateatur S si¬
qui eam stulticie accusant qmͣcũq lan
ratur ut falsa Credamꝰ ne igitur
umi se suãq doct̾nam laudanti an mł¬
tis umiꝰ alteĩꝰ ignoranciam culpanti
iudicae̾ qd̾ nobłes poete statuerunt
alienaut melius uideant et diuidicẽt
qmͣ sua Cum igitꝰ omĩa inc̾ta sint at
omĩb c̾dendum ẽ a̾ uemĩ si nemĩ
sapientes ergo non sunt qr singulisa¬
piẽtes se ẽẽ putant Si oĩb eq̃ nõ sũt
sapiẽtes qr singuli ab omib negãt᷑
ingulant. ut nc̃o ex omĩb restet co̾

Expanded text:
omnibus, ut iam uideatur iam pridem suis armis esse confecta? in multas sectas philosophia diuisa est et omnes uaria sentiunt. in qua ponimus ueritatem? in omnibus certe non potest. designemus quamlibet: nempe in ceteris omnibus sapientia non erit. transeamus ad singulas: eodem modo quidquid uni dabimus, ceteris auferemus. una quaeque enim secta omnes alias. euertit, ut se suaque confirmet, nec ulli alteri sapere concedit, ne se desipere fateatur: sed siqui eam stultitiae accusant. quamcumque lratur ut falsa. credemusne igitur uni se suamque doctrinam laudanti an multis unius alterius ignorantiam culpantibiudicare: quod nobilis poeta testatur: aliena ut melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est aut nemini. si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singuli sapientes esse se putant, si omnibus, aeque non sunt sapientes, quia singuli ab omnibus negantur iugulant, ut nemo ex omnibus restet: quod
Abbreviated transcription (Latin):
nobsatis ẽ ꝙ dum honoraẽ se uult
et inçelo collocare confessus ẽ io qd
res ht̃ qũo sint appellandi qui deo sꝑ
assistunt Retrahant eigo se hoñes
ab enonb et abiectis religionib pra¬
ius parentẽ suũ dñnq cognoscãt
cuiꝰ nec u̾tus estimai̾ põt nec mag̾¬
tudo ꝑspici nec pn̾cipiñ cõprehendi
cum ad illũ hũane mentis intentio
et acumẽ et memoria ꝑuem̃t qua¬
si sb̾ductis et consũptis om̃ib in s
sb̾sistit heret deficit nec ẽ alind ul¬
cutus in exhortacõib idit. nos in¬
quit alĩde pendemꝰ ita ꝙ ad aliquẽ
respicimꝰ cui qd̾ ẽ optimũ ĩnob̾ de¬
bemꝰ alius nos edidit alius instr¬
uxit deus ipẽ se fecit
iis igitur tot et tantis cestib

Expanded text:
nobis satis est quod dum honorare se uult et in caelo conlocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui deo semper adsistunt. retrahant ergo se homines ab erroribus et abiectis religionibus prauis parentem suum dominumque cognoscant, cuius nec uirtus aestimari potest nec magnitudo perspici nec principium conprehendi. cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria peruenerit, quasi subductis et consumptis omnibus uiis subsistit haeret deficit nec est aliquid ulcutus in Exhortationibus uidit. nos inquit aliunde pendemus. itaque ad aliquem respicimus, cui quod est optimum in nobis debeamus. alius nos edidit, alius instruxit: deus ipse se fecit.. His igitur tot ac tantis testib
Abbreviated transcription (Latin):
eatem scil que tullũi uiolate deorũ
maiestatis ultorẽ Qnͥ ecia felix in
eo ip̃o fint ꝙ añ suam mortem crui¬
delissimũ exitũ sin acc̃atoris audunt
diis indel pronid̾etib ut sacͥlegus ac
predo ille religionũ suar non ante
moreret᷑ ꝙͣ solaciũ de ulcõne retepisẜ
uanto igitꝰ roctius est obiniss
in sensibłib et uamis oculos co
tendere ubi sedes ubr habitatio ẽ
dei ueri qui terram stabili firmitate
suspendit qui celum distureit astris.
fulgentib qui solem reb humanis la¬
rissimũ ac singulare lumen in argume¬
tum sue unice maiestatis accendit Ter¬
ris. aũt maria c̾cũfudit fliuinã sempit̾¬
no lapsu fluere precepit Iussit et exten¬
di campos so̾sidere ualles fronde tegi sil¬
uaꝵ lapidosos surg̾e montes que utiq
onñã non iupit̾ fecit qui añ annos mil¬
le septingentos natus est s ille opifer
reru mundi melioris ongo qui uocat᷑

Expanded text:
eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum eadem scilicet quae Tullium uiolatae deorum maiestatis ultorem. quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audiuit, diis uidelicet prouidentibus ut sacrilegus ac praedo ille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione cepisset. Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumen in argumentum suae unicae maiestatis accendit, terris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere montes. quae utique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui uocatur
Abbreviated transcription (Latin):
deos illos nchil uale̾ Ess em̃ stultissi¬
mi si ad eos ad defendendas ĩiunas
hominũ confugissent qui gaio uerri
nec pro seip̃is irati ẽẽ potun̾t. at emni
uerres obhec facmora dampnatꝰ est
non ergo dii uindicaun̾t. s cyceronis in¬
dustria qua uł defensores eus opp̾ssit
uł grẽ restitit Quidqd apud ip̃m nerrẽ
non fint illa dampnaco. s uacacõ ut
ꝙͣadmodũ dyomsio deor spolia gestan¬
ti dii ĩmoͬrles tonã dedert̃ nauigacõe
sic eciam uerri bonã quietẽ tͥbuisse uide¬
ant᷑ In qua sac̾legiis sius tranquille
fru poss nam fremẽtib postea bellis ci¬
iulib so̾ obtentu dampnacõnis ab oñni
piculo ac metu remotus alioꝵ graues
calis et imẜabłes eritus andiebat et
qui cecidisse solus umu̾sis stantib iu¬
debatur is uero umu̾s cidentib stetit
solus donec illam ex opib sac̾legio ꝑ¬
tis es uita saciatum ac senectute cõn¬
fectum ꝓ scpcio t̾ͥumphales anferret

Expanded text:
deos illos nihil valere. Essent enim stultissideos illos nihil valere. Essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas injurias hominum confugissent, qui Caio Verri nec pro seipsis irati esse potuerunt. At enim Verres ob haec facinora damnatus est. Non ergo dii vindicaverunt, sed Ciceronis industria, qua vel defensores ejus oppressit, vel gratiae restitit. Quid, quod apud ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed vacatio? ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii immortales bonam dederant navigationem, sic etiam Verri bonam quietem tri}uisse uideantur, m qua. sacrilegiis suis tranquille frui posset? nam frpmentibus postea bellis ciuilibus sub obtentu damnationis ab omni periculo ac metu remotus aliorum graues casus ac miserabiles exitus audiebat et qui cecidisse solus uniuersis stantibus uidebatur, is uero uniuersis cadentibus stetit solus, donec illum et opibus sacrilegio partis et uita satiatum ac senectute confectum proscriptio triumuiralis auferret,
Abbreviated transcription (Latin):
et eotem loco captam Demꝙ gracha¬
nis tempib turbata re publica et cedi
cõnib eiortis. Cum repertum ess ĩ car¬
mib sybillims antiquissima Cererem
deben placai̾ legiti sunt honnã missi
hec igit᷑ ceres uł religiosissima qua
inde marib ne atoranda quidẽ grã
licebat ul antiquissima qm senatus
plle̾q romanus sac̾ficiis donsq placa¬
nãt exarchams ac netustis penetra¬
lib a gaio uerce t̃missis latronibus
seruis ĩpune sb̾lata est Idem u̾o cum
affirmaret se a siculis us causam ꝓiũ.¬
Se se iam ne deos quidẽ insiuis urbi¬
b ad quos confugeient hr̃e ꝙ eoium
simulat̃ scissuma ganis uerres ex de¬
res ex urbib delubusq sustulerat de
celo quoq sustulat/ unde apparet istos
deos nnchil nse hr̃e aniplius qmͣ ma¬
teriam de qua sint fabucati nec ĩmeᷤ¬
to ad te marce tulli. hoc ẽ ad hoĩem si¬
culi cõfugerũt. qm t̾enmo sũt ex ꝑti

Expanded text:
ex eodem loco raptam. denique Gracchaex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus ttionibus et ostentis, cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Ennam missi. Haec igitur Ceres vel religiosissima, quam videre maribus ne adorandi quidem gratia licebat, vel antiquissima, quam Senatus Populusque Romanus sacrificiis donisque placaverat, ex arcanis et vetustis penetralibus, a Caio Verre, immissis latronibus servis, impune sublata est. Idem vero cum affirmaret se a Siculis, ut causam proviSese jam ne deos quidem in suis urbibus, ad quos confugerent, habere; quod eorum simulacra sanctissima C. Verres ex deres ex urbibus delubrisque sustulerat, de coelo quoque sustulerat. Unde apparet istos deos nihil habere in se amplius quam materiam de qua sunt fabricati. Nec immerito ad te, Marce Tulli, hoc est, ad hominem, Siculi confugerunt; quoniam triennio sunt experti
Abbreviated transcription (Latin):
ab ymaginib sins nõ arguerũt Cur
eciam sacris rebr ablatis ꝓsꝑe nauiga¬
uit qd̾ ioco ipẽ testatus est ut solebt᷑
uidetis ne inqͥt comitib sins naufra¬
gĩ tinẽtib qmͣ prosperis sac̾legis
nanigacõ ab ipĩs diis ĩmor̾lib e̾buat᷑
S hic fortasse a platone didicerat de¬
os nchil eẽ Qind gaiꝰ uerres que
culliꝰ acc̃ator eius eidem dyonisio et
fallandi. et tyrannis om̃ib cõpat nõ¬
ne om̃em siciliam cõpilauit sublatis
deoꝵ simulacris. ornamẽtisq fmoꝵ
ociosum est ꝑsequi singula unũ libet
cõmeorae in quo accãtor omĩb elo¬
quẽcie untib omĩ demq conatu nocis
et corꝑis deplorauit detere uł catmẽ¬
si uł hemiensi quaꝵ altiꝰ tanta fuit
religio ut adne templi enis sec̾ta pe¬
netraha uiris nefas ess alt̾ius anti¬
quitas tanta. ut omĩes histonie locũ¬
tur ip̃am deam fruges in henne solo
pͥmũ repisse filiamq eius u̾ginem

Expanded text:
ab imaginibus suis non arcuerunt? Cur ab imaginibus suis non arcuerunt? Cur etiam sacris rebus ablatis, prospere navigavit? quod joco ipse testatus est ut solebat. Videtisne inquit comitibus suis naufragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse filiamque eius uirginem
Abbreviated transcription (Latin):
tis ac furentib licet s cum pumũt de¬
p̾hensos in saclegio ipĩ de deoꝵ suorum
ptãte diffidunt Cur eciam nõ ip̃is
potissimũ relinquant ulcistendi sin lo¬
tum si eos posse aliquid arbitrant᷑ Qm
em̃ eciam putant illoꝵ uinanniẽ accidis¬
se ut predones reꝵ sacraꝵ cõp̾bensi
tenentur et seuiũt non tam ira qu̾ã
metu ne si deorum ĩuiriam nõ uindi¬
cauerint ip̃os expectant pene incredi¬
błi scil uanitate qui nocituros sibide¬
os putent ob aliena stelera qui ipĩs
a quib uiolati spoliatiq sunt ꝑ seipõs
nichil noce̾ potum̃t at enĩ sepẽ ip̃i qͦ
in sac̾legos uindicauerũt/ pot̃ id uel
caũ accidisse ꝙ aliqñ non semꝑ s tam̃
paulo post quõ id accideĩt ostendam¬
Nũc interim quero. cur illa tot ac
tanta sac̾legia in dyonsio nõ uindica¬
rint qui non furtim s palam ludi
buo deos fabint Cur hũc tam poten¬
tem sac̾legum. a templis. acerimõiis

Expanded text:
tis ac furentibus licet. sed cum puniunt detis ac furentibus licet. sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi ! e deorum suorum potestate diffidunt. cur enim non ipsis potissimum relinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitra-ntur? quin etiam putant illorum numine accidisse, ut prapdones rerum sacrarum conprehensi tenerentur, et saeuiunt non tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicauerint, in ipsos expetant poenae: incredibi!i scilicet. uanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis a quibus uiola.ti spolia-tique sunt per se ipsos nihil nocere potuerunt. at enim saepe ipsi quoque in sacrilegos uindica.uerunt. potpst id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo id accideNunc interim quaero, cur illi tot et tanta sacrilegia in Dionysio non vindicaverunt, qui non furtim, sed palam deos ludibrio habuit? Cur hunc tam potentem sacrilegum a templis, a ceremoniis,
Abbreviated transcription (Latin):
amiculum detraxiss laneũ iussit
ĩpom dicens / Estate graue ẽẽ aurũ
hyeme frigidum laneũ uõ ut̾q
tp̃i aptum Item auream bardam
tethens esculapio incongrũes ĩmmi¬
cũ ẽẽ Ait cum apollo pr̃ eius ĩberbis
adhuc eẽt ac leius pͥorem filiũ quͣ
patrem barbatum uideiꝰ. Itẽ pateras
et exuuias et ꝑua q̃dã figuli que
simulacroꝵ ꝓtentis manib tone¬
bant᷑ detrhebat et actipe se ilła
non auferre dicebat per quẽ enĩ stultũ
eẽ et ingratũ nolle acciꝑe abhiis ultͣ
porrigentib a quib bona sibi homĩos
precarent᷑. hec ille fecit ĩpune qr rex
et uictor fuit quin eciam secuta est
enĩ solita fencitas urcit em̃ usq ad se¬
nectutem regnũq ꝑmanus filio trãdi¬
dit In eo igitur qr honñes sacͥlegia uĩ¬
dicare nõ potant opportuit deos ip̃os si
uindices eẽ at si hũilis quid tale cõ¬
miserit huic presto sunt flagella ignis
eculei cruces et quidꝗd excogitare ira¬

Expanded text:
amiculum detraxisset, laneum iussit amiculum detraxisset, laneum iussit inponi dicens aestate graue esse aureum, hieme frigidum, laneum uero utrique tempori aptum. idem auream barbain detrahens Aesculapio incongruens et inicum esse ait, cum Apollo pater eius inberbis adhuc esset ac leuis, priorem filium quam patrem barbatum uideri. item pateras et exuuias et parua quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat et accipere se illa, non auferre dicebat: perquam enim stultum esse et ingratum nolle accipere ab iis ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. haec ille fecit inpune, quia rex et uictor fuit, quin etiam secuta est eum solita felicitas: uixit enim usque ad senectutem regnumque per manus filio tradidit. in eo igitur, quia homines sacrilegia uindicare non poterant, oportuit deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit, huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et quidquid excogitare ira
Abbreviated transcription (Latin):
gnie. pupe quas ille ob minuciem for¬
tasse cõtempsei̾t non uideb em̃ simu¬
lacra ip̃a. et effigies deoꝵ poluditi. et
euf̾moris et fidie manus ex auro
atꝙ cbore ꝑfectas nichil aliid esse
qm̃ grandes pupas non a unginb
quaꝵ lisib uema dari põt S abar¬
baris hõib consecratas. Mento igit᷑
eciam senum stulticia seneca de ridit
non inquit bis puei̾ sumꝰ ut uulgo
iora nos ludimꝰ. Ergo hiis lndicͥs
et ornatis et grandib pupis ungnẽ¬
ta et thures et odores inferũt. Hnꝰ
opimas et pingues hostias ĩmolant
quibr est quidem os. s careus offon
denciũ hus peplos et indumenta
p̃cõsa quib usus uelamĩs msłs est
hiis auꝵ et argontum consecrant
que tam nõ habent qui accipiũt qu
qui ilła donarũt nec ĩmerito dyo¬
insius cicilie Tyramnns post uicto¬
niam grecia potitus deos tales cõ¬
tempsit spoliauit ulusit siquidem sacͥ¬
tur nam cum ioui olympio aureũ

Expanded text:
rgine pupae; quas ille ob minutiem forrgine pupae; quas ille ob minutiem fortasse contemserit. non uidebat enim simulacra ipsa et effigies deorum Polycleti et Euphranoris et Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas nihil aliut esse quam grandes pupas non a uirginibus, quaj-um lusibus uenia dari potest, sed a barbatis hominibus consecra.tas. merito igitur etiam Renum stultitiam Seneca deridet. non inquit bis pueri sumus ut uulgoiora nos ludimus. ergo his ludicris et ornatis et grandibus pupis unguenta et tura et odores inferunt, his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium, his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus uelaminis nullus est, his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt quam qui illa dona-runt. nec inmerito Dionysius Siciliae tyrannus post uictoriam Graecia potitus deos tales contempsit spoliauit inlusit, siquidem sacriequebatur. nam cum Ioui Olympio aureum
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a cum molant᷑ ĩulta sũt nͥ acolenti¬
b uindicent᷑ Ubi ergo uĩtas ẽ ubi
ulła ius adhiberi põt religioĩ ubi nł
qd̾ uolan possit apparet ubi sacͥlegiũ
fie̾i̾ non põt Quidod aũt oculis maĩb¬
Ꝙ sb̃iectũ est id uo quia fragile ẽ ab
oĩ rõne ĩmorͣlitatis alienũ est frustͫ
igitin: homĩes auro. ctore. gẽmis de¬
os excolũt et exornãt qiͣ no̾ exhiis re¬
b ullam possint cape uoluptate Q̾s
deos honorant/ Qui neq cũ fierẽt sẽ¬
ciebant neq cũ colũt᷑. scuĩt uec enĩ
sensũ consecracõne sumpserũt nou
placebat ꝑsio ꝙ anrea nasa templis
inferantur Suꝑnacua putanti esse
int̾ religiones. ꝙ nõ scĩtatis s anai̾¬
cie sit instrumẽtũ Illa em̃ saciuus ẽ
deo ꝙ itẽ colas/ inferre ꝓ minie̾/ cõ¬
poĩtum uis. fadq aĩo. sanctosq re¬
cessus mẽtis et in coctum generoso
pectus honesto Egregie sapient̾q sen
in templis ꝙ sint ueneri donate a y̾¬

Expanded text:
colentibus vindicentur? Ubi ergo veritas est? ubi nulla vis adhiberi potest Religioni; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrilegium fieri non potest. Quidquid autem oculis manibusque subjectum est, id vero, quia fragile est, ab omni ratione immortalitatis est alienum. Frustra igitur homines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exornant; quasi vero ex his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis deos honorant, qui neque cum fierent, sentiebant, neque cum coluntur, sciunt; nec enim sensum consecratione sumpserunt. Non panti esse inter religiones quod non sanctitatis, sed auaritiae sit instrumentum. illa enim satius est deo, quem recte colas, inferre pro munere compositum ius fasque animo sanctosque recessus mentis et incoctum generoso pectus honesto. egregie sapienterque sensin templis, quod sint Veneri donatae a ui
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant adimrantes elementa mũd
celum solem t̾ram mare sine ullis
ymaginib ac templis uenerabantur
Et hiis sacrificia in aperto celebrant do¬
nec processu tempoꝵ põtentissimis regi¬
b templa et simulacra fecerunt Eaq
ceperunt Errant igitur qui deoꝵ cultꝰ
ab exordio rerum fuisse contendunt
et pͥotem ẽẽ gentilitatem qmͣ dei te¬
ligionem qmͣ putant postẽ̾ius iuẽta
qr fontem atq oiginem ueĩtatis igno

Expanded text:
fuerunt, admirantes elementa mundi, fuerunt, admirantes elementa mundi, coelum, solem, terram, male, sine ullis imaginibus ac templis venerabantur, et his sacrificia in aperto celebrabant; donec processu temporum, potentissimis regibus templa et simulacra fecerunt; eaqucoeperunt. Errant igitur, qui deorum cultus ab exordio rerum fuisse contendunt, et priorem esse gentilitatem, quam Dei religionem: quam putant posterius inventam, quia fonte
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine increscente fluxerunt
Ĩpñus aũt pitris poste̾i hebrei dicti pe¬
nes quos religio dei resedit s et abhi
postea multiplicato ĩ minensum nuo
cum eos angustie locoꝵ suoꝵ cape nõ pos¬
sent inde adolescentes uł missi a pa¬
rentib uł sua sponte cum reꝵ pemina ce¬
get profugi ad querendas sibi nouas se¬
des huc atq illuc dispersi omẽs insula
et orbem totum repleuerunt et ab stir¬
pe sce radicis auulsi nouos sibi mores
atq instituta pro arbituo condideriut
s omniũ pͥmi qui egiptum occupauer̾t
celestia suspice atq adotire cepetũt. Et
qr neq domiciliis cegebantur ꝓpt̾ aens
bib obceritur celum cursus siderum
et effectus notauerunt Dum ea sepe
uenerantes curiosius ac liberus in¬
tuentur Postca deinde portentificas
ammalium figuras quas cosent con¬
menti sunt quibusdam prodigiis in¬
ducti quoꝵ mox anctores apiemus
Ceteri autem qui perterram dispersi

Expanded text:
multitudine increscente fluxerunt. multitudine increscente fluxerunt. ipsius autem patris posteri Hebraei dicti: penes quos religio dei resedit. sed et ab his postea multiplicato in inmensum numero cum eos angustiae locorum suorum capere non possent, tum adulescentes uel missi a parentibus uel sua sponte, cum rerum penuria cogeret, profugi ad quaerendas sibi nouas sedes huc atque illuc dispersi omnes insulas et orbem totum repleuerunt et a stirpe sanctae radicis auulsi nouos sibi mores atque instituta pro arbitrio condiderunt. sed omnium primi qui Aegyptum occupauerant caelestia. suspicere atque adorare coeperunt. et quia neque domiciliis tegebantur propter aeris bibus subtexitur coelum, cursus siderum, et defectus notaverunt, dum ea saepe venerantes, curiosius atque liberius intuerentur. Postea deinde potentificas animalium figuras, quas colerent, commenti sunt, quibusdam prodigiis inducti: quorum mox auctores aperiemus. Caeteri autem, qui per terram dispersi
Abbreviated transcription (Latin):
cum eg̾ssus esset ex aicha sicuti sanctelĩe
docent t̾ram stuoiose colins ac iuneas
sua manu erint uñ arguu̾tur. qui auc¬
torem uim liberum putant Ille emĩ
non moto liberum / sed eciam saturmĩ
atq uranũ multis antetessit etatibir
Quia ex iunea cum pͥmum fructum ce¬
pisset letus fcũs bibitq usq aebrieta¬
tem iacuit et nudus. Q̾ cum uidiss
unus ex filiis cui nomẽ fint cham nõ
texit patris nuditatem s eg̾ssus ecum fra¬
trib idicant at illi sumpto pallo int̾¬
Que ficti cum pr̃. recognose̾t abdicamt
atq expulit filium at ille profugus ĩ
eius pute t̾re consedit que ñc irib
noĩatur eaq t̾ra de noĩe eius chanũ
dcĩ ẽ et postei̾ eius chananei Hec fint
p̾ma ꝓgemes que deimi ignorauit qm̃
pn̾cẽps eius et conditor cultũ dei aprẽ
non accepit maledcũs ab eo Itaq igno¬
ranciam diuinitatis i moĩb suis re¬
liquit ab hac gente ꝓximi quiq ppłi

Expanded text:
cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae cum egressus esset ex arca, sicuti sanctae litterae docent, terram studiose coluit ac uineam sua manu seuit. unde arguuntur qui auctorem uini Liberum putant. ille enim non modo Liberum, sed etiam Saturnum atque Uranum multis antecessit aetatibus. qua ei uinea cum primum fructum cepisset, laetus factas bibit usque ad ebrietatem iacuitque nudus. quod cum uidisset unus ei filiis, cui nomen fuit Cham, non texit patris nuditatem, sed egressus etiam fratribus indicauit. at illi sumpto pallio intquae facta cum pater recognosset, abdicauit atque expulit filium. at ille profugus in eius terrae parte consedit quae nunc Arabia, nominatur, eaque terra de nomine eius Chanaan dicta est et posteri eius Chananaei. haec fuit prima gens quae deum ignoranit, quoniam princeps eius et conditor cultum dei a patre non accepit maledictus ab eo: itaque ignorantiam diuinitatis minoribus suis reliquit. ab hac gente proximi quique populi
Abbreviated transcription (Latin):
mo euim tut imillesłi annum tñsgs¬
uenũt. qd̾ fit sepissime mille certe ac
ducentis mensib uiuũt Et auctores
ydonei tradunt adcentum et uigniti an¬
nos puemi̾e sose S quia ignoribat uano
ip̃am deminint cum saret mille et qua¬
diĩgentis mensib posse hoĩem uiu̾e
Eus aut̃ postea cum uidet orbẽ t̾re
malicia et scelerib oppletum stituit
hitanũ genus dilumo perd̾e s tamen
ad mulcitudinẽ reparandam delegit unũ
qd̾ corruptis om̃ib singulari iusticie suꝑ¬
erat exemplo hic cum sercentoꝵ esset
annoꝵ fabucaut archam sicut ei p̃ceꝑat
deus in qua ip̃e cum cõinge et trib fili
totidẽq murib reẜuatus est cum aqͣ um¬
uersos montes altissimos operuiss De¬
inde orbe siccato execratus ĩ iusticiam pri¬
oris seculi deus ne rursus longitudo uite
causa ess excogitandoꝵ maloꝵ panlatim
per singulas progemes diminut hom̃s
etatem atq incentum et xx. annis metam
collocauit qmͣ tnͣsgredi non lice̾t Isse ueõ

Expanded text:
millesimum annum transgrunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus vivunt. Et auctores idonei tradunt, ad centum et viginti annos perveniri solere. Sed quia ignorabat Varro, ipse diminuit; cum sciret mille et quadringentis mensibus posse vivereDeus autem postea cum uideret orbem terrae malitia et sceleribus obpletum, statuit humanum genus diluuio perdere. sed tamen ad multitudinem reparandam delegit unum, quod corruptis omnibus singulare iustitia supererat exemplum. hic cum sescentorum esset annorum, fabrica-uit arcam, sicut ei praeceperat deus, in qua ipse cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus reseruatus est, cum aqua uniuersos montes altissimos operuisset. deinde orbe siccato exsecratus iniustitiam prioris saeculi deus, ne rursus longitudo uitae causa esset excogitandorum malorum, paulatim per singulas progenies deminuit hominis aetatem atque in centum et uiginti annis metam conlocauit, quam transgredi non liceret. ille uero
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑpetua tempenes et ner equabile Cur
ergo nichil hoꝵ fieĩ eciam nuc iudemius
qr semel fieri necessariũ fuit ut ammalia
nasterent᷑ postqmͣ uo̾ ẽẽ ceperunt cõ¬
cessa hiis facultate generandi et terra
pare̾ desiit et temꝑis condicõ mutata
est oqmͣ facile est redargu̾e mendacia
pͥmũ ꝙ nchil põt ẽẽ in hoc mundo qd̾
non sic ꝑmaneat ut ceꝑit nec enĩ
sol et lũna et astra tuñt non fun̾t

Expanded text:
perpetua temperies et uer aequabile. cur ergo nihil horum fieri etiamnunc uidemus? \'quia semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram nouam semen genitale ietinente
folliculos ex se quosdam muteroꝵ silitudi¬
nem protulisse de quib lucrecius. Cresce¬
bant uteri t̾re radicib apti eosq cũ mã¬
turuissent natura cogente ruptos aĩalia
tenera profuisse Dem̃de t̾ram ipam hũo¬
re quodam qui esset lacti similis exube

Expanded text:
genitale retinentem folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse — de quibus Lucretius: crescebant uteri terram radicibus apti — eosque cum maturuissent, natura cogente ruptos animalia tenera profudisse. deinde terram ipsam umore quodam qui esset lacti similis
Abbreviated transcription (Latin):
per singulos inteimus fiei̾ põt ut aliqͥ
cañ om̃es simł uel steilitate t̾raꝵ que
accide particulatim sol / uel pestilencia
ubiq diffusa que singulas urbes ac re¬
giones plenĩq populatur uł incendio
in orbem ĩmisso quale iam fuisse sb̾ fe¬
tonte dititꝰ uel dilumo aquaꝵ quale so̾
deucalione traditur gum pret̾ unũ hoie̾

Expanded text:
per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum pr
Abbreviated transcription (Latin):
umi ergo numerus hominũ cepiss
increscere prouidens deus ne fran¬
dib sius diabolus tmi ab mcõ dederat
terre potestatem ut corrumpet homĩes
uł dispeideret ꝙ in eroedio fecerat mi¬
sit angelos ad tutel.mi cultunq gem̾s
humam quibr precepit añ omta ne
terre cõtagione maculati substancie ce¬
lestis amittẽt dignitatem sol id eos
fac̾e prohibuit qd̾ sciebat ẽẽ facturos
ut ueniam sperare non possent Ita¬
qr illos cum homĩb cõmorantes do¬
muxintor ille terre fallacisamꝰ cõsue¬
tudie ip̃a panlatim ad uicia pesseret
et mulleꝵ cong̾ssib in quinauit Tũ
in celum obpcc̃i in quib se in merse¬
runt non recepti cecierunt in t̾ram
sic eos dyabolus ex angelis dei suos
fecit satalites ac mimistros. Qui autẽ
sunt ex hips procteati quia neq angeli
cepti sicut in celum pentes eorum Ita
duo genera demonũ facta sunt unũ
celeste alteꝵ t̾ienũ hii sunt ĩimindi
sp̃s maloꝵ que geruntur auctores

Expanded text:
um ergo numerus hominum coepisset increscere, prouidens deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae potestatem, uel corrumperet homines uel disperderet, quod in exordio fecerat, misit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac ministros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angelicepti sicut in caelum parentes eorum. ita duo genera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores,
Abbreviated transcription (Latin):
legem ꝑcepta igitur sciã boĩ et mali pu¬
dere eum nuditatis sue cepit absconditꝙ
a ficie dei ꝙ antea non solebat Tum deus
acced̾e donec ssimũ iudiciũ faciat int̾ra
et iustos niros cultores suos in eundem

Expanded text:
legem. Percepta igitur scientia boni et mali, pulegem. Percepta igitur scientia boni et mali, pudere eum nuditatis suae coepit, absconditque se a facie Dei, quod antea non solebat. Tum Deusaccedere, donec summum iudicium faciat in terra et iustos uiros cultores suos in eundem