comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ostendit qͣ ratione. quo oecline. uł irã ds̾ osten¬
dat in uasis irȩ. ł diuitias glȩ suȩ in uasis miscdĩȩ.
& docuit qͦd uas irȩ fiat unusqͥsq ex eo quod
ꝑ duriciã suã ⁊ cor impenitens tesaurizet sibi
irã in die irȩ. uasa aut̃ miscđiȩ sint hi qͥ se
emundauerint ab his. ⁊ ad om̃e opꝰ bonũ p̃ꝑaue¬
rint: nc̃ ut hȩc ipsa maiore auctoritate confir-¬
met. etiã in ꝓpħis docet ẽẽ p̾scripta. lsaias
inqͥt clamat ꝓ isrł. Si fuerit numerꝰ filioꝵ isrł
t᷑ãqu̾a harena mͣris : reliquiȩ saluȩ fient.
Frouidens & enĩ de futuris ꝓpħa. uidebat qͦd
plurimi ex isrł. ⁊ hi maxime qͥ harenȩ maris
cõꝑant᷑. ꝑ duriciã suã ⁊ cor ĩpenitens futuri erant
uasa irȩ apta ad ꝑclitionẽ. ñ credentes uitę
suȩ. s dñm maiestatis crucifigentes. Si gͦ in qͥt
fuerint tãꝗͣ harena maris : reliqͥȩ saluȩ fient.
Illi qͥ ñ saluant᷑. tãꝗͣ harena maris st̃: reliquiȩ

Expanded text:
 iram Deus ostendat in vasis irae, vel divitias gloriae suae in vasis misericordiae, t docuit quod vas irae fiat unusquisque ex eo quod per duritiam suam et cor impoenitens thesaurizet sibi iram in die irae, vasa autem misericordiae sint hi, qui se emundaverint ab his, et ad omne opus bonum praeparaverint, nunc, ut haec ipsa majore auctoritate confirmet, etiam in Prophetis docet esse praescripta. Isaias, inquit, clamat pro Israel: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris, reliquiae salvae fient. Providens etenim de futuris Propheta, videbat quod plurimi ex Israel, et hi maxime qui arenae maris comparantur, per duritiam suam et cor impoenitens futuri erant « vasa irae, aptata ad perditionem, » non credentes vitae suae, sed Dominum majestatis crucifigentes; si ergo, inquit, fuerint « tanquam arena maris, reliquiae salvae fient » Illi qui non salvantur tanquam arena maris sunt; reliquiae
Abbreviated transcription (Latin):
ad locũ ipsũ ꝓpħȩ ꝑtinet. ñ uidet᷑ de gentib sed
ex simili paulꝰ sumit exemplũ: ut ostendat. qͥa
sic̃ illis quondã cũ abiecti ee̾nt ⁊ desꝑati. dic tũ
dit post hȩc ⁊ dic̃. ⁊erit in loco in qͦ dictũ ẽ eis.

Expanded text:
ad locum ipsum prophetae pertinet, non videtur de gentibus esse, sed ad locum ipsum prophetae pertinet, non videtur de gentibus esse, sed oribus diximus, ex simili Paulus sumit exemplum, ut ostendat quia sicut illis quondam, cum abjecti essent et desperati, dictum dit p
Abbreviated transcription (Latin):
homines ⁊ abiecta.a dõ miscdtã consecuta ẽ: itagͦ
⁊ nc̃ popłs gentiũ qͥ sꝑnebat᷑ ⁊ desꝑabat᷑ ab his qui
in circũcisione głantur. miscdiã ẽ consecutꝰ. Sed
illud ẽ qͦd acrius debemꝰ intendere: qͥ a illi conse¬
cuti st̃ miscdiã. ⁊ plebs dĩ appellati st̃. ⁊ dilec¬
ti dĩ fuert̃. s qm̃ seruare acceptã gr̃am nescie¬
rt̃. dr̃ ad eos in qͥb mechabat᷑ cõmemoratio
isrł: dimisi eã ⁊ dedi ei libellũ repudii in manꝰ
Ne forte etiã nos qͥ ñ fuimꝰ plebs dĩ. s ꝑ diuitias
głȩ suȩ uocauit nos pleb̾e suã. ⁊ qui ñ fuimꝰ
dilecti s fac ti sumꝰ dilecti ⁊ filii dĩ uiui. si ñ.
ut filii lucis ⁊ filii diei ãbulemꝰ. si ñ ut plebs
dĩ ita agamꝰ. ut uidentes homines oꝑa nr̃a bona.¬
ne illũ sermonẽ incurramꝰ apłi quo ait. Si enĩ ds̃
naturalib ramis ñ peꝑcit: nec tibi parcat. Testi
moniũ sane hoc q̃d de os ee assumit apłs. qͣntũ

Expanded text:
homines et abjecta a Deo misericordiam consecuta est; ita ergo et nunc populus gentium, qui spernebatur ab his qui in circumcisione gloriantur, misericordiam consecutus est. Sed illud est quod acrius debemus intendere, quod et illi consecuti sunt misericordiam, et plebes Dei appellati sunt, et dilecti Dei fuerunt. Sed quoniam servare acceptam gratiam nescierunt, dicitur ad eos, in quibus moechabatur commoratio Israel, dimisi eam, et dedi ei libellum repudii in manus Ne forte etiam nos qui non fuimus plebs Dei, sed per divitias gloriae suae vocavit nos plebem suam, et qui non fuimus dilecti, sed facti sumus dilecti, et filii Dei vivi, si non ut filii lucis, et filii Dei ambulemus, si non ut plebs Dei ita agamus, « ut videntes » homines « opera » nne illum sermonem incurramus Apostoli, quo ait: : Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit; nec tibi parcet.--Simonium quod de Osee assumit Apostolus, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricator es legis: Custodit gͦ legem is qui
scđm litterã obseruat: et is p̾uaricat᷑ eam
qui spiritalẽ eius non denet sensũ. Iustitia¬
uͦ legis. moralis eius est locus.L. ex eñ gene¬
rale uocabulũ ẽ: iustitia uͦ pars legisẽ. Con¬
tinet enĩ lex iustitias et iudicia et mandata
et iustificationes: aliasq qu̾aplur imas spes¬

Expanded text:
varicator est legis. Custodit ergo legem is qui secundum litteram custodit; et is praevaricatur eam, qui spiritalem ejus non tenet sensum. Silegis. Lex enim generale vocabulum: justitia vero legis pars est. Continet enim lex justitias, et judicia, et mandata, et justificationes, aliasque quam plurimas spe
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Sed et illud obseruandũ est: qđ cũ dixe¬
rit. circũcisio quidẽ ꝓdest si legem custodiaᷤ
non addit. si aut̃ non custodias. sic̃ conseques
uidebat᷑. sed ait. si aut̃ p̾uaricator sis legis: in
quo ostendit. aliud ẽẽ non custodire legem:
aliud p̃uaricari legem. Nam et paulus ip¬
se non semꝑ legem custodit: nũquã tamen

Expanded text:
rahae. Illud observandum est, quod cum dixisset, circumcisio quidem prodest, si legem custodias, non addit: Si autem non custodias, sicut consequens videatur; sed ait: Si autem praevaricator sis legis. In quo aliud ostendit esse non custodire legem, aliud praevaricari legem, nam et Paulus ipse non semper legem custodit, nunquam tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ne mandatũ: cũ responsa darent᷑ ad abrahã
hoc mͦ. Et dixit ds ad abrahã. Tuaut̃ testa¬
mentũ meũ seruabis: et om̃e semen tuũ post
te in generationes suas. Et hoc testam̃tum
menti int̾ me et uos. Et puer octaua die cir¬
cũcidet᷑ uob. om̃is masculus in gn̾ationib uriꝰ
uernaculus et pecunia emptꝰ ab om̃ib filiis
alienigenarũ qui non est ex semine tuo. cir¬
fuerit circũcisus in carne p̃putii sui die oc¬
taua. ex terminabit᷑ anima illa de genere
suo: quia testamentũ meum disipauit
Non nos tam̃ latere debet. qđ in aliis exẽplari¬
bus non habet positũ octaua die. in hoc dũ¬
cutus est dñs ad moysen dicens. Loquere filiis
isrł: et dices ad eos. Mulier quȩcũq susceperit
sem̃ et peꝑerit masculũ. immunda erit septẽ
diebus. scđm dies purgationis suȩ immunda
erit septem diebuf: et die octaua circũcidet
carnem pͣputii eius. et triginta tͥb dieb sedebit
in sanguine suo immuncla. Hȩc quidẽ de lege

Expanded text:
 ad Abraham, hoc modo: Et dixit Dominus ad Abraham: Tu autem testamentum meum servabis, et omne genus tuum post te in generationes tuas; et hoc est testamentum menti inter me et vos; et puer octavo die circumcidetur in vobis; omnis masculus in generationibus vestris, vernaculus et pecunia emptus, ab omnibus filiis alienigenarum, et qui non est ex semine tuo, cirfuerit circumcisus in carne praeputii sui die octava, exterminabitur ille de genere suo, quia testamentum Dei dissipavit Non nos tamen latere debet quod in aliis exemplaribus non habemus positum, octava die. Icutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Mulier quaecunque susceperit semen, et pepererit masculum, immunda erit septem diebus secundum dies purgationis ejus immunda erit, et die octava circumcidetur caro praeputii ejus, et triginta diebus sedebit in sanguine suo immunda. Nec dubitari de hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rationis huiꝰ. et condemnabit eos: quia uenit
a finibus terrȩ audire sapientiam salomonis
dicta sunt: uerũ considera si possit hoc in lo¬
co et ille intellectus admitti: ut dicat᷑ etiam
post aduentũ xꝑi carnalis circũcisio quȩ ex
lege obseruabatur: ꝓdesse aliquid custodien¬
tibus legem: scđ̃m hoc qđ inicio fidi nr̃ȩ ad¬
huc a credentib obseruabatur ut in actibus
apłorum docetur. uł petrus in discretione ci¬
borum. uł paulus in sacrificiis purificationiᷤ

Expanded text:
ratione hac, et condemnabit eam, quia venit ratione hac, et condemnabit eam, quia venit a finibus tfac bonum . Verum considera si possit hoc in loco et ille intellectus admitti, ut dicatur etiam post adventum Christi carnalis circumcisio, quae ex lege observabatur, prodesse aliquid custodientibus legem, secundum hoc quod initio fidei nostrae adhuc a credentibus observabatur, ut in Actibus apostolorum docetur, vel Petrus in discretione ciborum, vel Paulus in sacrificiis purgationis
Abbreviated transcription (Latin):
circu̾cisione comiemoret. Uidetur gͦ in p̃¬
senti loco p̃putium dicere gentes quȩ in
prȩputio carnis ad fidem xꝑi uenert̃: quas le-¬
gem sꝑitalem seruantes cõponit et cõꝑat iudȩ¬
is. qui ꝑ litterã et circũcisionem carnis p̃uari¬
catores sunt legis: quos et uidicandos ab his di¬
cit. in quib non carnis circũcisio. sed legis ob¬
seruantia est. Possumus aut̃ exx cõꝑatione eti-¬
am nr̃os in eccła cõmonere: uerbi causa si di¬
camus in p̃putio adhuc ẽẽ catscuminos aut
etiam gentiles: et circu̾cisos ẽẽ fideles ꝑ grͣam
baptismi. Si gͦ cathecuminꝰ qui nondũ per
gr̃am lauachri circũcisus ẽ legem xꝑi seruet.
iustititias eius et mandata custodiat: nonne
ex cõꝑatione uidicat eũ qui fidelis est aicitur
et p̃cepta non seruat ac legem xꝑi et manda¬
ta contemnit: Deniq et ipse dñs dicebat. Re-¬
gina austri surget in iudicio cũ uiris gene¬

Expanded text:
piritali commemorat. Videtur ergo in prpiritali commemorat. Videtur ergo in praesenti loco praeputium dicere gentes quae in praeputium carnis ad fidem Christi venerunt, quas legem spiritalem servantes componit et comparat Judaeis, qui per litteram et circumcisionem carnis praevaricatores sunt legis, quos et judicandos ab his dicit, in quibus non carnis circumcisio, sed legis observatio est. Possumus autem ex hac comparatione etiam nostros in Ecclesia commonere, verbi causa: si dicamus in praeputio adhuc esse catechumenos aut etiam gentiles, et circumcisos esse fideles per gratiam baptismi. Si ergo catechumenus, qui nondum per gratiam lavacri circumcisus est, legem Christi servet, justitias et mandata custodiat, nonne ex comparatione judicat eum qui fidelis dicitur et praecepta non servat ac legem Christi et mandata contemnit? Denique et ipse Dominus dicebat: Regina Austri surget in judicio cum gene
Abbreviated transcription (Latin):
est: dũ et hoc tͥ qđ abstinere a malo uisus es.
oꝑa fidei et iustitiȩ non agenti. ad infidelita¬
tem reputatur. Neq enim possibile est alicui
carnalem circũcisionem rursum in p̃putiũ
uerti: cũ utiq abscisa p̃putii caro ultra redi¬
re non possit. Dignius gͦ et euidentius intel¬
ligitur: quod continentia mali oꝑis quȩ per
circũcisionem significatur. si oꝑa fidei ñ habe¬
at: ad immunditiã reputetur. Sed et in ȩccła
qui ꝑ gr̃am baptismi circũciditur. si post hȩc
p̃uaricator legis sit xꝑi. circũcisio baptismi ad
infidelitatis ei p̃putium reputabitur: quia et
fides sine oꝑibus mortua dicitur: et mali uil¬
lici pars cũ infidelib ponit᷑. Si aut̃ p̃pu¬
cabit id quod ex natura est pͣputiũ legem
ꝑficiens. te qui ꝑ litterã et cireũcisionem p̃¬
uaricator es legis : Suꝑius diximus. quod¬
duos iudeos et duas circũcisiones discutiat

Expanded text:
est, dum et hoc tibi quod abstinere a malo visus es, est, dum et hoc tibi quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti ad infidelitatem reputatur; neque enim possibile est alicui carnalem circumcisionem rursum in praeputium verti, cum utique abscissa praeputii carne ultra redire non possit. Dignius ergo et evidentius intelligitur, quod continentia mali operis, quae per circumcisionem significatur, si opera fidei non habeat, ad immunditiam reputetur. Sed in Ecclesia, qui per gratiam baptismi circumciditur, si post haec praevaricator sit legis Christi, circumcisio baptismi ad infidelitatis ei praeputium reputabitur, quia et fides sine operibus mortua dicitur, et mali villici pars cum infidelibus ponitur; si autem pcabit id, quod ex natura est praeputium, legem consummans, te, qui per litteram et circumcisionem praeuaricator legis esduos Judaeos et duas circumcisiones discutiit
Abbreviated transcription (Latin):
de et ipsa circũcisio quȩ fiebat in carne: non
absq huiꝰ intelligentiȩ quã nunc exponimus
significabatur imagine. Deniq octaua tlie
paruulis dabat᷑: quia nichil utiq adhuc oꝑis
agerent. Qͦd si quis nobis ꝓferat illud. quod
in pͥncipio libri iob de laude eiꝰ positũ ẽ. ubi
dicit. et erat iob homo uerax sine querela. ui¬
stus dĩ cultor. abstinens seab om̃i re mala. cur
p̃cedente boni oꝑis laude in ultimo mali conti¬
nentia numeretur: illud arbitror indicari.
quod sepe fieri solet. quia plurimi hominum
agunt quidẽ quȩ bona sunt. misceant tamen
aliquid et oꝑis mali: pauci uͦ sicut et iob qui
ita et ueraces et irreprehensibiles. ita iusti
sint et cultores dĩ: ut hȩc omña agentes absti¬
neant se ab om̃i re mala. Si gͦ inquit p̃uari¬
cator sis legis. sicut supra exposuimus non agnͣ¬
do quȩ bona sunt. circũcisio tua pͣputiũ facta

Expanded text:
de et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non de et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique adhuc operis agerent. Quod si quis nobis proferat illud quod in principio libri Job de laude ejus positum est, ubi dicit: Et erat Job homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror judicari quod saepe fieri solet, quia plurimi hominum agunt quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci vero sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re mala. Si ergo, inquit, praevaricator sis legis, sicut supra exposuimus, non agendo quae bona sunt, circumcisio tua praeputium facta
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑc aut̃ uiuificat: quia et lex d̃i non refert᷑
atramento scripta sed digito d̃i qui ẽ sꝑc euiᷤ:
sionem ꝓdee̾ dicit. quȩ utiq non alia intelli¬
git᷑ eẽ quã animȩ purgatio et abiectio uiciors:
quomͦ addidit adhuc ita demũ ꝓdesse huiꝰ¬
modi circũcisionẽ si legem custodias: cũ hec
ipsa circũcisio non nisi ex legis obseruantia
fieri uideat᷑: Sed intuere ne forte abscidere
uicia et cessare a malis circũcisionem signifi¬
cat: agere aut̃ quȩ bona sunt. et efficere quȩ
ꝑfecta sunt. custodire sit legem: Neq enim
in eo ꝑfectio est si cessetur a malis. sed in eo si
agantur bona: sicut in psalmo euidentius
ꝑdocemur cũ dicit: declina a malo: et non
hic stetit. sed addidit. et fac bonũ. Similit̾
et abiectionem maloꝵ: s̃ custodias legem
bonoꝵ. Neq enim ꝑfectus quis eẽ potest si ni¬
chil egerit mali: sed si aliquid gerit bonĩ. Un¬

Expanded text:
spiritus autem vivificat , quia et lex Dei non refertur spiritus autem vivificat , quia et lex Dei non refertur atramento scripta, sed digito Dei, qui est spiritussionem prodesse dicit. Quae utique non alia intelligitur esse, quam animae purgatio et abjectio vitiorum. Quomodo addit adhuc ita demum prodesse hujusmodi circumcisionem, si legem custodias, cum haec ipsa circumcisio non nisi ex legis observantia fieri videatur. Sed intuere ne forte abscindere vitia, et cessare a malis circumcisionem significet: agere autem quae bona sunt, et efficere quae perfecta sunt, custodire sit legem; neque enim in eo perfectio est, si cessetur a malis, sed in eo si agantur bona, sicut in Psalmo evidentius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit, sed addidit, et fac bonum . Similiteet abjectionem malorum, si custodias legem bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Un
Abbreviated transcription (Latin):
legis custodiat: nonne p̃putiũ illius in cir¬
cũcisione reputabitur: et iudicabit id qͦd
ex natura est p̃putium legem ꝑficiens. te
qui ꝑ litteram et circũcisionẽ p̃uaricator¬
est neq quȩ manifeste in carne ẽ circũcio:
diat᷑. diligentius requirendũ uidet᷑: ut cũ
hȩc intellexerimꝰ possimus et circũoidi: qͥppe
quia circũcisio ꝓdest si legem custodias. Ipse
apłs in consequentib docet: quia ñ illa quȩ
in manifesto in carne est circu̾cisio. sed circũ¬
cisio cordis ꝑ sꝑm sc̃m̃ non ꝑ litterã facta.
laudem habet non ab hominib sed ex deo
Et alibi dicit᷑. Yidete concisionem. Nos enĩ
sumꝰ circũcisio. qui sꝑu deo seruimus: et non
in carne confidimus. Hȩc ut opinor est cir¬
cũcisio quã ꝓdesse dicit apłs. si legem custodi¬
as: non legem litterȩ. cuius utiq circũcisio¬
nem in carne non recipis. sed legensꝑo. scđm
qua circũcid eris corde. Littera enim occidit

Expanded text:
legis custodiat, nonne praeputium illius in circumcisione reputabitur, et iudicabit id, quod ex natura est praeputium, legem consummans, te, qui per litteram et circumcisionem praeuaricator neque quae manifeste in carne est circumcisio, diatur, diligenter requirendum videtur, ut cum haec intellexerimus, possimus et circumcidi. Quippe quia circumcisio prodest, si legem custodias, ipse Apostolus in consequentibus docet, quia non illa quae in manifesto est in carne circumcisio, sed circumcisio cordis per spiritum, non per litteram facta, laudem non ab hominibus habet, sed ex Deo; et alibi dicit: Videte circumcisionem: nos enim sumus circumcisio, qui spiritu Deo servimus, et non in carne confidimus. Haec, ut opinor, est circumcisio quam prodesse dicit Apostolus, si legem custodias: non legem litterae, cujus utique circumcisionem in carne non recipis, sed legem spiritus, secundum quam circumcideris corde; littera enim occidit,
Abbreviated transcription (Latin):
circu̾̃cisio. his qui ex ea putant aliquid rustisi¬
cationis assumi. Prodest aut̃ his: qui putabasꝰ
filios non uetaret᷑. Erant eniꝰ nonnulli in ini¬
ciis. qui circu̾cisionem uelut insigne uerna¬
culũ gentis suȩ nimio amore seruarent: et im¬
pedire uidebant᷑ a fide: si hoc eis uetaret᷑. quo

Expanded text:
circumcisio his qui ex ea putant aliquid justificationis assumi, prodest autem his qui putant sibfilios vitaretur. Erant enim nonnulli in initiis qui circumcisionem velut insigne vernaculum gentis suae nimio amore servarent, et impediri videbantur a fide, si hoc eis vitaretur quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicas non furandũ furaris. qui dicis non
mechandũ. mecharis. Et qui abhominan¬
tur idola. sacrilegiũ cõmittunt: p̃ciosa ua¬
sa de templo dĩ. id est uerȩ fidi margaritaᷤᷤ
de scripturis scĩs furantes. Per quos et nom̃
dni blasphemat᷑ int̾ gentes: dũ casta et ho¬
nesta ȩccłȩ di dogmata corruptis ac turpib
maculant hereticȩ prauitatis errorib. Ex
illis enĩ et infanticidii et incesti. cȩt̾orumq
similiũ scelerum probxa. ad inuidiã sc̃ae
religionis exorta sunt. Sciendũ tam̃ est: hȩc
apłm ꝑ ironiam dicere ad iudȩos: neq enim
qui uere requiescit in lege et głatur in do
et ꝓbat utiliora : hec quȩ enumerata sunt fa¬
cere credendus est. Testimoniũ sane quod

Expanded text:
dicas non furandum, furaris; qui dicis non dicas non furandum, furaris; qui dicis non maechandum, maecharis; et qui abominantur idola, sacrilegium committunt, pretiosa vasa de templo Dei, id est, verae fidei margaritas in Scripturis sanctis furantes, per quos et nomen Dei blasphematur inter gentes, dum casta et honesta Ecclesiae dogmata, corruptis ac turpibus maculant haereticae pravitatis erroribus. Ex illis enim et infanticidii et incesti, caeterorumque similium scelerum probra ad invidiam sanctae religionis exorta sunt. Sciendum tamen est haec Apostolum per ironiam dicere ad Judaeos: neque enim qui vere requiescit in lege, et gloriatur in Deo, et probat utiliora, haec quae enumerata sunt facere credendus est. Circumcisio quid
Abbreviated transcription (Latin):
et stipem in usus pauꝑũ datam. ad ꝓpria lu¬
era conu̾terit: recte ei dicet᷑. qui abhomina¬
ris idola. facis sacrilegiũ. Si uͦ etiã aꝑta in¬
currat opprobria. et de auaritia eiusatq
iniquis iudiciis ⁊ temulentia. publica iam
teneat᷑ nota: dehonorat᷑ ds̃ in actib eius. łt
cũ doctor ȩccłȩ talis eẽ ppłis innotuerit: no¬
men d̃i blasphematur in gentib: certi sugs
enĩ magistro similes eẽ discipłos. Possunt ca¬
men hȩc eadem tertio loco etiam hereticis
aptari. Et̃ ipsi enĩ cognominant᷑ xꝑiani:
et nonnulli eorũ etiam legem denere: per
quã instructi doctores se eẽ cȩcorũ. et ma¬
gistros infantiũ ꝓfitent᷑. ꝓbantes utiliora
quȩ latere ab ȩccłasticis dicunt. Sed isti qm
furant᷑ u̾ba dĩ. et intellectũ eoꝵs ꝑuersa ex¬
positione subripiunt. atq adulterũ fidei
sensum ad sponsam xꝑi ȩccłam in regioscha¬
lamos inducunt: recte ad eos dicit᷑. qui prȩ¬

Expanded text:
pria lucra converteret, recte ei dicitur: Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Si vero etiam aperta incurrat opprobria, et de avaritia ejus atque iniquis judiciis et temulentia publicam jam teneat notam, dehonoratur Deus in actibus ejus; et cum doctor Ecclesiae talis esse, populis innotuerit, nomen Dei blasphematur in gentibus; certi sunt enim magistro similes esse discipulos. Possunt tamen haec eadem tertio loco, etiam haereticis aptari: et ipsi enim cognominantur Christiani, et nonnulli eorum etiam legem tenuere, per quam instructi, ductores se esse caeterorum et magistros infantium profitentur, probantur utiliora quae latere ab ecclesiasticis dicunt. Sed isti quoniam furantur verba Dei, et intellectum eorum perversa expositione subripiunt, et adulterum fidei sensum ad sponsam Christi Ecclesiam in regios thalamos inducunt, recte ad eos dicitur: Qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
tur iudȩi et non sunt. nom̃ dĩ blasphemat᷑
int̾ gentes. non solũ ꝓ oꝑibus eorũ pessimis. s
et ꝓpt̾ humilem et deiectam intelligentiam
quã habent in lege & ꝓpħis. Ridicula nãq
etiam ipsis gentibus fuint: cũ legis litteram
sequentes dicunt. ne tet igeris ne gustaueris

Expanded text:
tur Judaei et non sunt, nomen Dei blasphematur inter gentes, non solum pro operibus eorum pessimis, sed et propter humilem et dejectam intelligentiam quam habent in lege et prophetis: ridicula etiam in ipsis gentibus fiunt, cum legis litteram sequentes dicunt: Ne tetigeris, ne gustaveris,
Abbreviated transcription (Latin):
& horũ similia. Portassis et qđ ds unꝰ creator sit
om̃iũ. scriptũ ẽ in cordib gentiũ: magis tamen
mͥ uident᷑ hȩc quȩ in corda scͥpta uident᷑ dicunt᷑.¬
cũ eugłicis legi hus conuenire. ubi cuncta ad
nat᷑alem referunt᷑ equitatem. Quid enĩ ita¬
nat᷑alibus sensib ꝓximũ: qu̾a ut quȩ nolunt
sibi fieri homines: Hȩc ne faciant aliis : L egiuͦ
moysi concordare. lex nat᷑alis scđm sꝑm ñ sc̃đi

Expanded text:
 horum similia. Fortassis et quod Deus unus Creator sit omnium, scriptum in cordibus gentium; magis tamen mihi videntur haec, quae in corde scripta esse dicuntur, evangelicis legibus convenire, ubi cuncta ad naturalem referuntur aequitatem: quid enim naturalibus sensibus proximius, quam ut quae nolunt sibi fieri homines, haec ne faciant aliis? Legi vero Moysi concordare lex naturalis secundum spi
Abbreviated transcription (Latin):
quod in tͥbus dieb resuscitatũ est his qͥ credt̃.
Sed et qui ex lege et ꝓpħis sermonẽ xꝑm prȩ
nuntiantem furatur et occultat ne ppłs audi¬
at et credat: sacrilegiũ cõmittit. & uere dei¬
templũ uiolat. Idem quoq hic qui cognomi¬
natur iudȩus. et głatur in littera legis moysi.
p̃uaricator legis arguit᷑: cũ non credit xꝑoSi

Expanded text:
quod in tribus diebus resuscitandum est his qui credunt. Sed et qui ex lege et prophetis sermonem Christum pronuntiantem furatur, et occultat ne populus audiat, et credat, sacrilegium committit, et vere templum Dei violat; item quoque hic qui cognominatur Judaeus, et gloriatur in littera legis Moysi, praevaricator legis arguitur cum non credit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
santibus aut etiã defendentib in die uidiciicũ
ꝑ iħm xꝑm. Rectũ iudiciũ dĩ eẽ quis dubitet:
ubi accusatores et defensores adhibent᷑ et testes:
Etquid̾e de hoc iusto dĩ iudicio nos homines
capiamus exemplũ: ne putemus umquã sine
aceusante et defendente. et testib iustũ habe
riiudiciũ. Demde uidendũ ẽ. quomͦ in illa de
cũ iudicabit ds̃ occulta hominũ. cogitatione ᷤᷤ
uł accusabunt animã uł defendent: ñ utiq
illȩ cogitationes quȩ tunc erunt. sed istȩ quae
nunc sunt in nob̾. Cũ enĩ siue bona siue mala
cogitam᷑. uelut in ceris ita in corde nr̃o tã bo¬
narũ quã malarũ cogitationũ notȩ quȩdã
et signacula relinquunt᷑: quȩ in occulto nunc
lo alio nͥ ab eo qui solus potest occulta hominũ
ñ latere dm̃ etiã nr̃a conscientia contestabitur
quod tam̃ uidiciũ scđ̾m eugłiũ pauli hoc est¬
et. Pater enĩ neminẽ iudicat: sed om̃e uidiciũ

Expanded text:
e judicii m nostrum. Rectum judicium Dei esse quis dubitet, ubi accusatores, et defensores adhibentur, et testes? Et quidem de hoc justo judicio nos homines capiamus exemplum, nec putemus unquam sine accusante et defendente, et testibus justum haberi posse judicium. Deinde videndum est quomodo in illa die, cum judicabit Deus occulta hominum, s accusabunt animas, vel defendent: non utique illae cogitationes quae tunc erunt, sed istae quanunc sunt in nobis. Cum enim sive bona sive mala cogitamus velut incerta, sic in corde nostro tam bonarum quam malarum cogitationum notae quaedam et signacula relinquuntur. Quae in occulto nunc r ab eo, qui solus potest occulta hominum non latere Deum, etiam conscientia nostra contestabiturquod judicium secundum evangelium Pauli, hoc estet: Pater enim neminem judicat, sed omne judicium
Abbreviated transcription (Latin):
dicit in cordib: non ẽ putandũ quia in m̃bro
corporis qͦd cor appellatur. lex scripta dicatur.
Unde enĩ caro aut tantos prudentiȩ sensus
possit emittere. aut tanta memoriȩ recepta¬
cula conuenire: Sed sciendũ est rationabi¬
lem animȩ uirtutem cor solere nominari.
Testimonio sanȩ conscientiȩ uti apłs diciteo
qui descriptã continent in cordib lege̾. Unde
necessariũ uidet᷑ discutere. qͥd istud sit. qͦd con-¬
scientiã apłs uocat: utrumne alia sit aliqua sub¬
stantia qu̾a cor ułanima. De hac enĩ conscientia
et alibi d̃r. quia rep̃hendat ñ rep̃hendat᷑. et
udicet hominẽ non ipsa uidicetur: sic̃ ait ioħs.
si conscientia inquit nr̃a non rep̾hendat nos. fi¬
dutiã habemus ad dm̃. Et iterũ ipse paulus
alibi dicit. quia głatio nr̃a hȩc ẽ testimoniũ
conscientiȩ nr̃e. Qua gͦ tantã eiꝰ uideo lib̾tatẽ
quȩ in bonis quidẽ gestis gaudeat semꝑ et ex ultet.
in malis uͦ non arguat᷑. sed ipsã aĩam cui coheret

Expanded text:
dicit, in cordibus, non est putandum quia in membro corporis quod cor appellatur, lex scripta dicatur, unde enim caro, aut tantos prudentiae sensus possit emittere, aut tanto memoriae receptaculo continere? Sed sciendum est rationalem animae virtutem, cor solere nominari testimonia sanae conscientiae, ut Apostolus dicit eos qui descriptam continent in cordibus legem. Unde necessarium videtur discutere, quid istud sit quod conscientiam Apostolus vocat, utrumne alia sit aliqua substantia quam cor vel anima, haec enim conscientia, et alibi dicitur, quia reprehendat, non reprebendatur, et judicet hominem, non ipsa judicetur sicut ait Joannes: Si conscientia, inquit, nostra non reprehendat nos, fiduciam habemus ad Deum . Et iterum ipse Paulus alibi dicit, quia gloriatio nostra haec est testimonium conscientiae nostrae . Quia ergo tantam ejus video libertatem, quae in bonis quidem gestis gaudeat semper, et exsultet, in malis vero non arguatur, sed ipsam animam, cui cohaeret,
Abbreviated transcription (Latin):
modi gͦ hominem apłicus hic sermo cõpeten¬
ter aptatur. dicens ei. tu qui doces aliũ. de ipsũ
non doces: qui p̾dicas non furandũ. furaris:
qui dicis non mȩchandũ mȩcharis. Qđ si etiã¬

Expanded text:
smodi ergo hominem apostolicus hic sermo competensmodi ergo hominem apostolicus hic sermo competenter aptatur, dicens ei: Tu qui doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecharis. Q
Abbreviated transcription (Latin):
dȩus ẽ. dicit: ꝑtinere tam̃ etiã ad om̃em ho¬
minem possunt. in quo nomͣ tantũ religioniᷤ
et pietatis ẽ: oꝑa aut̃ et scientia et fides deest
Et ido maiori cura hȩc in nob̃ ipsis quã in his
qui ad fidem xꝑi non ueniunt discutere debe-¬
mus. ne qui nr̃m qui ꝑ fidem xꝑi et circũcisi¬
onem in baptismo datam uerus iuidȩus effectꝰ
est. & in lege xꝑi requiescit. głatur quoq se ido¬
lorũ errore depulso agnouisse dm. et eiꝰ sibi in¬
notuisse uoluntatem. scit enĩ ꝓbare qͦd bonum
et beneplacitũ ẽ et ꝑfectũ. et eo usq ꝑuenit
ut e̾et dux et doctor eccłȩ ad illuminandos eos
qui in scientia oȩci sunt. et instruendos paruu¬
los in xꝑo. ne is iniquã talis alios quide uelit
docere districtius. et de his quos instruit sũmã
disciplinȩ et castitatis ex igere. ipse uͦ intemꝑan¬
tiȩ uiciorũ & cupiditatis arguat᷑: ñnũquã etiã
flaminis occultȩ libidinis ȩstuat. Et ad huiꝰ¬

Expanded text:
men ad omnem hominem possunt, in quo tantum nomen religionis et pietatis est; opera autem et scientia, et fides deest, et ideo majore cura haec in nobis ipsis quam in ipsis his qui ad fidem Christi non veniunt, discutere debemus, ne quis nostrum, qui per fidem Christi et circumcisionem in baptismo datam verus Judaeus effectus est, et in lege Christi requiescit, gloriatur quoque se, idolorum errore depulso, agnovisse Deum, et ejus sibi innotuisse voluntatem. Scit enim probare quod bonum et beneplacitum est et perfectum; et eo usque pervenit, ut esset dux et doctor Ecclesiae, ad illuminandos eos qui in scientia caeci sunt, et instruendos parvulos in Christo, ne is, inquam, talis alios quidem velit docere districtius, et de his quos instruit summam disciplinam castitatis exigere, ipse vero intemperantiae vitio et cupiditatis urgeatur, nonnunquam etiam flammis occultae libidinis aestuet. Ad huju
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi in baptismo nom̃ assũpserit dicens qͥcũq baptirat
sumꝰ in xꝑo. cũ utiq ñ habeat᷑ legitimũ baptismũ nͥ sub
nomine trinitatis. S intuere prudentiã pauli.: qm̃qͥde
in p̃senti loco ñ tã baptismatis rationẽ. ꝗͣ mortis xꝑi discite
cupiebat. ad cuiꝰ similitudinẽ etiã nos suaderet mori debe
peccato. ⁊ consepeliri xꝑo. & non erat utiq conueniens
morte trac tat᷑. Nec conueniebat ut dicet. qͥcũq baptira¬
ti sumꝰ in nomine patͥs. uł in nomine sꝑc sci: in morte ppsi
baptizati sumͦ. Unde obseruanda ẽ ex hoc loco etiã in

Expanded text:
nomen assumpserit, dicens, Quicunque baptizati sumus in Christo : cum utique non habeatur legitimum baptismum nisi sub nomine Trinitatis? RESPONSIO. Intuere prudentiam Pauli, quomodo quidem in praesenti loco non tam baptismatis rationem, quam mortis Christi discutere cupiebat: ad cujus similitudinem etiam nos suaderet, mori debere peccato, consepeliri Christo. Et non erat utique conveniens morte tractatur; nec conveniebat ut diceret: Quicunque baptizati sumus in nomine Patris, et Spiritus sancti, in morte ipsius baptizati sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
nãq similis ẽ forma. in eo qͦd sic̃ ab uno adam¬
in plures homines diffunditur. ita ⁊ ab uno xꝑo
in plures homines diffundit᷑ : species uͦ contraria.
qͦd ex adã p̃uaricatioẽ cȩpta. peccatores constitu¬
ti st̾ multi: xꝑi uͦ obȩdientia. iusti constituent᷑

Expanded text:
namque similis forma in eo, quod sicin plures diffunditur, ita et ab uno Christo in plures homines infunditur; species vero contraria, quod ex Adam praevaricatione peccatores constitut
Abbreviated transcription (Latin):
apłs adã futuri formã dixerat q̃d ẽ scłi uenturi:
an a semet ipso id ẽ ab adã futuri. ut in xꝑo acci¬
piat᷑. Qͦd tẽpꝰ. apło hȩc scribente futurũ ñ erat
sed p̃teritũ: qu̾auis ⁊ in alio loco cũ de adã ⁊ eua
loqueret᷑ idem apłs dixerit. mysteriũ hoc mag¬
nũ ẽ. ego aut̃ dico in xꝑo ⁊ in ęccła. In quo uidet᷑
hoc magis nobis ad intelligendũ dedisse: q̃d forma
sibi sociandã. Nescio sane quomͦ qͥs possit ⁊ p̾uarica¬
tionẽ eiꝰ ⁊ peccatũ. ⁊ hoc q̾d mors ꝑ ipsũ in om̃s ho¬
mines ꝑtransiit. in forma xꝑi coaptare: nͥ forte ex
contrariis. ut ide apłs in suꝑiorib exponit cũ dic̃
Sic̃ enĩ ꝑ unũ hominẽ mors: ita ⁊ ꝑ unũ resurrec¬
tio mortuoꝵ. Et iterũ. Sic̃ enĩ ꝑ inobȩdientiam

Expanded text:
Apostolus Adam futuri forma dicitur, quod est saeculi venturi; Apostolus Adam futuri forma dicitur, quod est saeculi venturi; an a semetipso, id est, ab Adam futuri, ut in Christo accipiatur, quod tempus Apostolo haec scribenti futurum non erat, sed praeteritum. Quamvis et in alio loco, cum de Adam et Eva loqueretur, idem Apostolus dixerit: Mysterium hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia , quo videtur hoc magis nobis ad intelligendum dedisse, quod forma Ecclesiam sibi sociandam: nescio sane quomodo quis possit et praevaricationem ejus, et peccatum, et hoc quod mors per ipsum in omnes homines pertransiit in forma Christi coaptari, ne forte et contrariis, ut idem Apostolus in superioribus exponit, cum dicit, sicut enim per unum hominem mors, ita et per unum resurrectio mort
Abbreviated transcription (Latin):
tem. In quo & ꝓpħȩ dicta cõplent᷑: quib ait
de xꝑo. Ascendens in altũ captiũa duxit capti¬
uitatem. Et hoc mͦ ꝑ resurrectionẽ suã mortis
qͥdẽ iã regna destruxit. unde & captiuitatem
scribit᷑ lib̾asse. ipsũ uero inimicũ ⁊ tẏrannũ euiꝰ
regna dissoluit. audi quomͦ dicat apłs destruen¬
dũ. Nonissimꝰ inqͥt inimicꝰ destruetur mors.
sub ea tenebat᷑ abducta ẽ. Sed qͥa ipse inimicus
& tẏrannꝰ adhuc in nouissimo ⁊ in fine scłi destru¬
endus ẽ: idcirco etiã nc̃ uidemꝰ eũ ñ tã regnare
qũa latrocinari. ⁊ depulsũ regno ꝑ deserta et
auia circuientẽ: querere sibi infideliũ manum.
& idõ clamabat apłs. Non gͦ ĩa regnet peccatũ
in ur̃o mortali corpore: ad obediendũ desideriis
eiꝰ. Uerũ nos contenti ꝑstrinxisse paucis ea quȩ apłs
obtecta ẽẽ uoluit : sequentia requiramꝰ. Addidit
post hȩc. Q est forma futuri. Qd qͥdẽ ambiguũ
michi uidet᷑: utrũ ex eo tp̃re quo hȩc scribebat

Expanded text:
tem , in quo et prophetae dicta complentur, quibus ait de Christo: Ascendens in altum captivam duxit captivitatem ; et hoc modo per resurrectionem suam mortis quidem jam regna destruxit. Unde et captivitatem scribitur liberasse, ipsum vero inimicum et tyrannum, cujus regna dissolvit, audi, quando dicat Apostolus destruendum. Novissimus, inquit, inimicus destruetur mors . s et tyrannus adhuc in novissimo et in fine saeculi destruendus est, idcirco etiam nunc videmus eum non tam regnare quam latrocinari, et depulsum regno per deserta et avia circumeuntem quaerere sibi infidelium manum, et ideo clamabat Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Verum nos contenti perstrinxisse paucis ea quae Apostolus obtecta esse voluit, sequentia requiramus. Addidit post haec, qui est forma futuri. Quod quidem ambiguum mihi videtur utrum ex eo tempore quo haec scribebat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniꝰ obȩdientiã iusti constituent᷑ multi. Si uero
intelligamꝰ apłm a suis tẽporib qͥb hȩc scribebat
dixisse adã futuri ẽẽ formã: ita magis intelligit᷑.
qͦd sic̃ in hoc scło mors regnauit ꝑ unũ acda & mor¬
tale effectũ ẽ om̃e hominũ genus: ita ⁊ in futuro

Expanded text:
 unius obedientiam justi constituentur multi. Si vero intelligamus Apostolum a suis temporibus, quibus haec scribebat dixisse Adam futuri esse formam; ita magis intelligitur, quod sicut in hoc saeculo mors regnavit per unum Adam, et mortale effectum est omne hominum genus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ⁊ dic̃. ñ sic̃ delictũ ita ⁊ domĩ. Ꝙ itẽ post hec
ait legẽ subintroisse ut habundaret peccatũ: ha¬
bundante uͦ peccato. suꝑhabundasse gr̃am: ⁊ in his
soluit qͦd uidebat᷑ ẽẽ contrariũ ⁊ dic̃. Qui enĩ mor¬
tui sumꝰ peccato. quomͦ adhuc uiuimꝰ in eo: Nunc

Expanded text:
 « non sicut delictum, ita et donum. » Et item post haec, ait, legem subintroisse, ut abundaret peccatum; abundante vero peccato superabundasse gratiam. Et in his solvit quod videbatur esse contrarium, et dicit : « Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nauerit mors. Si uͦ ut in ñnullis exemplarib ha¬
bet᷑. etiã in eos qͥ ñ peccauert̃ in similitudinẽ p̾ua¬
ricationis adȩ mors ista id ẽ q̃ in ͥnferno animas
detinebat regnasse dicat᷑: intelligimꝰ ⁊ scõs qͦsq
sub ista morte etiã si ñ peccandi aut certe mo¬
riendi lege decidisse: xꝑm uͦ idcirco in infernũ
descendisse. ñ solũ ut ipse ñ teneret᷑ a morte. s it¬
⁊ eos qͥ inibi ñ tã p̃uaricatioĩs ut diximꝰ crimine.

Expanded text:
t in nonnullis exemplaribus habetur, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, mors ista, id est, quae in inferno animas detinebit, regnasse dicatur, intelligimus, et sanctos quosque sub ista morte etiamsi non peccandi, at certe moriendi lege decidisse: Christum vero idcirco in infernum descendisse, non solum ut ipse non teneretur a morte, sed ut eos qui inibi non tam praevaricationis, u
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ eiꝰ cepit infringere: ⁊ sublege iusti pͥncipis
in eos qͥ peccauert̃ in similitudinẽ p̃uaricationis
adȩ. Nam introiuit qͥdẽ mors in mundũ ⁊ in om̃s
ꝑtransiuit: ñ tam̃ in om̃s regnauit. Aliud ẽ enim
ꝑtransire. ⁊ aliud regnare. feccatũ enĩ ꝑtransiit
etiã iniustos: ⁊ leui quadã eos contagione ꝑstrin¬
xit. In p̃uaricatorib uͦ id ẽ his qͥ se ei tota mente
ac deuotione subiciunt. regnũ tenet: ⁊ cũ om̃i

Expanded text:
it in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Nam introivit quidem mors in mundum, et in omnes pertransivit, non tamen in omnes regnavit. Aliud est enim pertransire, et aliud regnare: peccatum etenim pertransit etiam in justos, et levi quadam eos contagione perstringit, in praevaricationibus vero, id est, quia se tota mente ac devotione deficiunt, regnum tenet, et omni
Abbreviated transcription (Latin):
facto aut in uerbo. aut qͥ cautissimꝰ certe ẽ. uł in co¬
gitatione peccauerit: Wid̃o ut dixi peccasse quidẽ¬
om̃s merito dicent᷑: peccatores aũt fac ti non om̃s secl mul

Expanded text:
facto, aut in verbo aut qui cautissimus certe est, vel in cofacto, aut in verbo aut qui cautissimus certe est, vel in cogitatione peccaverit? Et ideo dixi, peccasse quidem merito omnes dicentur, peccatores vero facti, non omnes, sed mul
Abbreviated transcription (Latin):
in usu ⁊ consuetudine iusticiã habet. Nam siqui in
cȩt̾is fere om̃ib iniustꝰ sit. semel aut̃ aut bis aliquid
iusti oꝑis ȩgerit: iste in eo qͥdẽ oꝑe in quo iusticiam
tenuit iuste egisse dr̃. ñ tam̃ ex hoc iustꝰ appellabit᷑.
ita ⁊ iustꝰ peccasse qͥdẽ dr̃. si aliqͥd cõmiserit aliqͣndo
qͦd ñ licet. ñ tam̃ ex hoc peccator appellabit᷑. qui pec¬
candi usũ ⁊ consuetudinẽ ñ tenet. Sic̃ ⁊ medicus ñ
ille dr̃ qͥ aut leuit̃ ruptȩ capitis cuti scit imponere
araneã. aut qͥ tumorẽ uulneris aqua calida fouerit
qũauis etiã hȩc medicina ẽe uideant᷑: s ille dr̃ me¬
dicus. qͥ usũ ac studiũ ⁊ disciplinã habet medendi
Ex qͥb om̃ib puto sufficient̃ ostendi: qͦd aliud sit
peccare. aliud peccatorẽ eẽ. Om̃s enĩ potest fieri ut
peccauerint etiã si sci fuerint : qͥa nemo mundꝰ a sorde.
nec si uniꝰ diei fuerit uita eiꝰ. Quis enĩ ẽ. qͥ ñ aut in

Expanded text:
e justitiam habet. Nam si quis in caeteris fere omnibus injustus sit, semel autem vel bis aliquid justi operis egerit, iste in eo quidem opere in quo justitiam tenuit juste egisse diceretur, non tamen ex hoc justus appellabitur. Ita et justus peccasse quidem dicitur, si aliquid commiserit aliquando quod non licet. Non tamen ex hoc peccator appellabitur, qui peccandi usum et consuetudinem non tenet. Sicut et medicus non ille dicitur, qui et leviter ruptae capitis cuti scit imponere araneam, aut qui tumorem vulneris aqua calida fovere, quamvis etiam hoc medicinae esse videatur; sed ille dicitur medicus, qui usum et studium et disciplinam habet medendi. Ex quibus omnibus puto sufficienter ostendi quod aliud sit peccare, aliud peccatorem esse. Omnes enim potest fieri ut peccaverint, etiamsi sancti fuerint, quia nemo mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vita ejus . Quis enim est qui non aut in
Abbreviated transcription (Latin):
delicto regnauit ꝑ unũ: qͥ aut̃ habundantiã gr̾ȩ.
⁊ doni iustificationẽ accipiunt. ñ solũ ultra ñ reg¬
nat in eis mors. qͦd ⁊ ipsũ utiq ñ paruȩ e̾ẽt gr̃ȩ:
s & alia duo eis conferunt᷑ bona. Unũ qͦd pro
morte in uita in eis regnat xp̃c iħc: aliud qͦd
tis effugiant. ⁊ ꝑ mortẽ regnet in eis uita. ĩmo ut
& ipsi regnent in uita ꝑ unũ iħm xꝑm: manifestũ
ẽ. quomͦ non sit delic tũ ita sic̃ ⁊ donũ. Et qͦmͦ dr̃¬

Expanded text:
delicto regnavit per unum. Qui autem abundantiam gratiae et doni justificationem accipiunt, non solum ultra non regnat in eis mors, quod et ipsum utique non parvae esset gratiae, sed et alia duo eis feruntur bona: unum, quod pro morte in eis regnat Jesus Christus; aliud, quod tis effugiant et pro morte regnet in eis Christus: imo ut cum eo ipsi regnent in vita, manifestum est quoniam non sit delictum ita ut donum. Volens
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. ꝗͣ ut unꝰqͥsq ministeriũ suũ qd ꝑ dĩ ꝓuiden¬
tiã suscipit exornet. s Exoenat aut̃ ⁊ illustrat
ministeriũ qͥ bene ministrat : sic̃ econtrario de¬
houestat ministeriũ suũ ⁊ notabile facit. qui
negligent̃ ⁊ indigne ministrauerit: uerbi cau

Expanded text:
num, quam ut unusquisque ministerium suum quod per Dei providentiam suscipit, exornet? Exornat autem et illustrat ministerium suum, qui bene ministrat. Sicut econtrario dehonestat ministerium suum, et notabile facit, qui negligenter et indigne ministraverit. Verbi cau
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ apponunt᷑ tͥ. ⁊ mitte manũ tuã: sciens qͥa ta¬
lia te parare oportet. S & saluator ubi dicit.
cũ manducaueritis ⁊ biberitis ad m̃sã meã. qͥd
aliud m̃sã eiꝰ intelligimꝰ. nͥ ubi dignos ⁊ eos qui
caꝑe posst̃ uerbũ. sapientia ⁊ rerũ scientia docent:¬

Expanded text:
quae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens quia taquae apponuntur tibi, et mitte manum tuam, sciens quia talia te parare oportet . Sed et Salvator, ubi dicit: Cum manducaveritis et biberitis ad mensam meam, quid aliud mensam ejus intelligimus, nisi ubi dignos et eos qui capere possunt verbum sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ etiã de m̃sa q̃ in laqueũ ⁊ in captionẽ ⁊ in
scandalũ.⁊ in retributionẽ eis fieri dr̃ uideamꝰ
S pͥmo ad eos pauca dicenda st̃: qui allegorias
in scripturis diuinis refutant. ⁊ ridere solent
eos. qͥ ñ in om̃ib secunt᷑ hc̃ historicũ sensum.
Dicant gͦ nob̃. si m̃sã hic udeoꝵ illã dic̃ ꝓpħa.
in qͣ prandere ł canere solent. ut ipsa eis fiat
in laqueũ ut capiat eos. ł ipsa m̃sa efficiat᷑ eis
in retributionẽ. ut ab ipsa ꝓ his q̃ deliquer t̃
recipiant ultionẽ. ł qͦmͦ eis in scandalũ sit ex¬
ponant. Qͦd si de his singłis explicare se ñ ua¬
lent. ⁊ risũ suũ in confusionẽ uiderint uersũ:
tc̃ nob̃cũ parit̾ ueniant. ⁊ reqͥrant de scͥpturis
diuinis. qualit̃ m̃sa hȩc isrł possit intelligi.
Nob̃ gͥ ꝓ captu sensus nr̃i ita uidet᷑ : qr om̃s
puto ẽẽ mensã: de qua dic̃ salomon. Si sederis
cenare ad m̃sã potentis. intelligibilit intellige

Expanded text:
 de mensa quae in laqueum et in captionem, et in scandalum, et in retributionem eis fieri dicitur, videamus. Sed primo ad eos pauca dicenda sunt, qui allegorias in Scripturis divinis refutant, et ridere solent eos qui non in omnibus sequuntur historicum sensum. Dicant ergo nobis, si mensam hic Judaeorum illam dicit Propheta in qua prandere vel coenare solent, ut ipsa eis fiat in laqueum ut capiat eos; vel si ipsa mensa efficiatur eis in retributionem, ut ab ipsa pro his quae deliquerunt recipiant ultionem; vel quomodo eis in scandalum sit exponant. Quod si de his singulis explicare se non valent, et risum suum in confusionem viderint versum, tunc nobiscum pariter veniant, et requirant de Scripturis divinis, qualiter mensa haec Israel possit intelligi. Nobis igitur pro captu sensus nostri ita videtur, quod omnes puto esse mensam de qua dicit Salomon: Si sederis coenare ad mensam potentis, intelligibiliter intellige
Abbreviated transcription (Latin):
tia discesserit. s iusticiã teneat. miscdiã colat.
fidẽ. pietatẽ. mansue tudinẽ seruet. ⁊ legẽ dĩ
meditari ñ negligat : de hoc possumꝰ dicere.
qͥa nũqͥd sic offendit ut cadet.Absit. Quia
⁊ isrłitȩ qͣuis redẽptorẽ suũ negauerint. ⁊ eos
qͥ ab eo missi st̃ ad p̃dicandã salutẽ lapidaue¬
rint ⁊ ꝑsecuti sint : tam̃ habent ad huc aliqͥd
residui. Est apud illos meditatio legis: licet
ñ credentes. nec intelligentes. Est apud illos
⁊ emulatio dĩ: licet non scdm scientiã. & prop¬
t̾ea dic̃ apłs. qͥa ñ sic offendert̃ ut cađent :
hoc ẽ. ut ab om̃i legis dĩ obseruantia uł me¬
ditatiõe penitꝰ declinarent. ⁊ huiꝰmodi casũ.
delictũ nominauit. Illoꝵ enĩ inqͥt delicto: salꝰ
gentib. Propt̾ea gͦ ⁊ dauid sciens huiꝰ modi
consũmatiõe scłi: dicebat. Delicta siue lapsus
qͥs intelligit. S Seqͥt᷑ post hȩc. Qd si delictũ
illoꝵ diuitiȩ mundi. ⁊ diminutio eoꝵ diuitiȩ

Expanded text:
discesserit, sed justitiam teneat, misericordiam colat, fidem, pietatem, mansuetudinem servet, et legem Dei meditari non negligat: de hoc possumus dicere, quia Nunquid sic offendit ut caderet? Absit. Ita et Israelitae, quamvis redemptorem suum negaverint, et eos qui ab ipso missi sunt ad praedicandum salutem, lapidaverint et persecuti sint: tanen habent adhuc aliquid residui. Est apud illos meditatio legis, licet non credant, nec intelligant; est apud illos aemulatio Dei, licet non secundum scientiam. Et proptbservantia, vel meditatione penitus declinarent. Et hujusmodi casum delictum nominavit. Illorum enim, inquit, delicto salus est gentibus. Propterea ergo et David sciens hujusmodi consummatione saeculi, dicebat: Delicta, sive lapsus, quis intelligit? Sequitur post haec: Quod si delictum illo
Abbreviated transcription (Latin):
uirib tale aliqͥd intelligo. Nc̃ quidẽ donec
om̃s gentes ueniunt ad salutẽ. congregant᷑
diuitiȩ dĩ ex credentiũ multitudine: s donec
isrł in incredulitate ꝑsistit. nondũ plenitu¬
do portionis dñi dr̃ ẽẽ cõpleta. Deest enim
ad integrũ popłs isrł. Cũ uͦ plenitudo gen¬
tiũ subintrauerit.⁊ isrł in nouissimo tẽꝑe
ꝑ fidẽ uenerit ad salutẽ: ipse erit popłs
qui prior qͥde fuerat. s nouissimꝰ ueniens.
ipsã quodãm hereditatis ⁊ poetionis dĩ ple¬
nitudinẽ cõpleat. Ꝙ idõ plenitudo appellat᷑.
qͥa qͦd deerat in portione dĩ. in nouissimis
ipse cõplebit. Et ita om̃ipotentis ⁊ boni dĩ
dispensatio delicꝰta alioꝵ. fruc tuosa aliis effi¬
cit: sic̃ in p̃senti delicta isrł diuitias mundi
facit. ⁊ ĩminutionẽ eoꝵ diuitias gentium.¬

Expanded text:
is tale aliquid intelligo: nunc quidem donec omnes gentes veniunt ad salutem, congregantur divitiae Dei ex credentium multitudine; sed donec Israel incredulitate persistit, nondum plenitudo portionis Domini dicetur esse completa. Deest enim ad integrum populus Israel. Cum vero plenitudo gentium subintraverit, et Israel in novissimo tempore per fidem venerit a sed novissimus veniens ipsam quodammodo haereditatis et portionis Dei plenitudinem complebit. Et ideo plenitudo appellatur, quia quod deerat in portione Dei, in novissimis ipse complebit: et ita omnipotentis et boni Dei dispensatio delicta aliorum fructuosa aliis efficit, sicut in praesenti delicta Israel divitias mundi facit, et diminutionem eorum divitias gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
tia. ⁊ dic̾e. det illis ds̃ ocłos ut ñ uideant ꝑuersi
sensꝰ acumina. ⁊ aures ut ñ audiant m̃dacii scili¬
cet magistros: ⁊ obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant.
Non tͥ uidet᷑ ãplecꝰtendꝰ is qͥ hȩc optat eis ꝑ q̃
eoꝵ peccata minuant᷑. multo enĩ meliꝰ ẽ ñ saꝑe
adu̾sũ creatorẽ dm̃ blasphema scripta cõposuit.
uł basilides ł ualentinꝰ. ł cęt̃i auctores prauoꝵ
dogmatũ. beati fuissent. si nullos qͥb male sapu¬
erunt cordis ocłos habuissent.  De his enĩ ⁊ esaias
dic̃. Uȩ scͥbentibꝰ. scͥbentes enĩ neqͥtiã scribunt.
ant᷑ labia iniqͣ: ꝗ̃ locunt᷑ adũsus iustũ scelꝰ. in
suꝑbia ⁊ contẽptu. Sic gͦ ⁊ de isrł dr̃. Obscu¬

Expanded text:
tia, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi tia, et dicere: Det illis Deus oculos ut non videant perversi sensus acumina, et aures ut non audiant, mandacii scilicet magistros, et obscurentur oculi eorum ne videant: non tibi videtur amplectendus is qui haec optat eis, per quae eorum peccata minuantur? Multo enim melius est non sapeadversum creatorem Deum blasphema scripta composuit, vel Basilides vel Valentinus, vel caeteri auctores pravorum dogmatum, beati fuissent, si non illos quibus male sapuerunt, cordis oculos habuissent? De his enim Isaias dicit: Vae scribentibus; scribentes enim nequitiam scribunt. antur labia iniqua, quae loquuntur adversus justum scelus in superbia et contemptu . Sic ergo et de Israel