comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs daligent̾ inquirit ⁊ ne certis
amet certamia ꝑtecate mansue¬
¶tus. p̃munitis ⁊̃ scientia lingna¬
rum. nẽ inuerbis locutionib ignotis hereat
p̃munitus ⁊ cognitõe quaꝵdam rerũ necessa¬
tiaꝵ ⁊ itim naturam ue eaꝵ que pp̃ similitu¬
dnem adhsbentur ignoretiad iuisante ⁊̃ codi¬
cũ u̾itate qmͣ sollers emendationis daigentia
ꝓcurainit ueniat ista mstructus ad ambigua¬
pueriles ut̃ magnitudine ingenii. uł maioris sl¬
luminationis claritate derideat. set tñ ut ceꝑam dice
ut ꝑ nos instrui ualeat. sciat ambiguitatẽ scripture
aut inuerbis scripture ꝓpriis ẽẽ aut intranslatis.
que genera inscd̃o libro demonstrauimꝰ. S cũ uerba
ppria faciunt ambiguã scripturã pͥmo indendum ẽ
ne male diftucerimus aut ꝓninitiau̾imus. Cũ gͦ
adhibita intentio incertũ eẽ ꝓuiderit qũõ disting¬
utendum aut qũo ꝓnuntiandũ. consulat regulã
fidei qͣm de scripturaꝵ planiorib locis ⁊ eccł̃ie auc¬

Expanded text:
nctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigupueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, ut per nos instrui ualeat, sciat ambiguitatem scripturae aut in uerbis propriis esse aut in translatis, quae genera in secundo libro demonstrauimus. Sed cum uerba propria faciunt ambiguam scripturam, primo uidendum est, ne male distinxerimus aut pronuntiauerimus. cum ergo adhibita intentio incertum esse peruiderit, quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam de scripturarum planioribus locis et ecclesiae auc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nobis. Hic si quis ut ita dixerim ĩꝑite. ꝑitꝰ
artis eloq̃ntie p̃cepta apłm secitum fuisse cõten¬
dat. ñ ne a xp̃ianis doctis in doctisq ridebitur.
Et tam̃ agnoscit᷑ hic figira q̃d̃ climax g̃ce
latine u̾o aquibdam ẽ appellata gradatio. q̃m
scalam dice̾ noluerunt. cũ uerba ut sensa ⁊ nectũ¬
tur alterũ ex altero. sicut hic extribłone patĩam
ex pat̾ĩa ꝓbationẽ. exꝓbatione spẽ enexam uide¬
mus. Agnoscitur ⁊ aliud decus. qm̃ post aliqua
ambitus siue circuitus quẽ peryodon illi appel¬
lant. cuĩ m̃bra suspendunt᷑ uoce dicentis. donec
ultimo finiatur. tameoꝵ q̃ pcedũt curuitum

Expanded text:
quis, ut ita dixerim, imperite peritus, artis eloquentiae praecepta Apostolum secutum fuisse contendat, nonne a Christianis doctis indoctisque ridebitur? Et tamen agnoscitur hic figura, quae κλίμαξ graece, latine vero a quibusdam est appellata gradatio, quoniam scalam dicere noluerunt, cum verba vel sensa connectuntur alterum ex altero; sicut hic, ex tribulatione patientiam, ex patientia probationem, ex probatione spem connexam videmus. Agnoscitur et aliud decus, quoniam post aliqua ambitus sive circuitus, quem περίοδον illi appellant, cujus membra suspenduntur voce dicentis, donec ultimo finiatur. Nam eorum quae praecedunt circuitum,
Abbreviated transcription (Latin):
qui datus ẽ nõbis. At hec atꝙ huiusmodi ĩ
elocutionis arte traduntur. Situt ergo apłm
p̃cepta eleq̃ntie secutũ fuisse ñ dicimus ita ꝙ
quosdam qui erant exiudeis psendo apłi ei ꝙ
detrahebant. Et qm̃ se ip̃m p̃dicare cõpellitur
hant sibi itelut insip̃iam tribuens qͣm sapiẽ¬
ter dicit. qmq eloq̃nter. S comes sapientie
duxeloq̃ntie. illam seq̃ns. istam p̃cedens. ⁊ se¬
qnitem ñ respuens. Iterũ dico inquit nequis
me existimet insipientem ẽẽ: altocͥn uelut
nisipientem suscipite me. ut ⁊ ego modicum
quid głier. Qd̾ loquor nõ loquor scd̾m d̾m

Expanded text:
qui datus est nobis. At haec atque huiuscemodi in elocutionis arte traduntur. Sicut ergo Apostolum praecepta eloquentiae secutum fuisse non dicimus, ita quarguit quosdam, qui erant ex Iudaeis pseudoapostoli, eique detrahebant. Et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc velut sibi insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? Sed comes sapientiae, dux eloquentiae: illam sequens, istam praecedens, et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me existimet insipientem esse, alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier.
Abbreviated transcription (Latin):
oftendere mistoꝵ litteris sacris quos nobis erudi¬
eisdis. ⁊ ab hoc scło prauo in beatũ scłm transferẽ¬
dis ꝓuidentia diuina ꝓuidit. S nõ ip̃a me plus
quam dici potest in illa eloq̃ntia delectant que
sunt hiis uiris cũ oratorib gentiliũ poetis ue
cõmunia. Illud magis ad miror ⁊ stupeo qd̾ ista
nr̃a eloq̃ntia ita usi sunt ꝑ alt̾am qͣmdam eloq̃n¬
tiam suam. ut nec de esset eis. nec imineret ĩ eis.
qr eam nec imꝓbari ab fllis. nec ostentari opor¬
tebat. Quoꝵ alterum fieret si uitaret᷑: Alteri pu¬
tariposset si fatile agnosceret᷑. Et inquib forte
locis agnosatur a doctis res tales dicunt᷑. ut
uerba quib dicuntur ñ adicente adhibita. set
ip̃is reb uelut sponte suburcta utdeantur. qͣ
sapĩam de domo sua .i. de pectore sapientis ꝓce¬
dere intelligas ⁊ tanqͣm insepabilem famulã
etiam ĩuocatam sequi eloq̃ntiam. Quis enĩ nõ¬

Expanded text:
erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferendis, providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus Gentilium poetisve communia: illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam, ut nec deesset eis, nec emineret in eis: quia eam nec improbari ab illis, nec ostentari oportebat; quorum alterum fieret, si vitaretur; alterum putari posset, si facile agnosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur, non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subjuncta videantur: quasi sapientiam de domo sua, id est, pectore sapientis procedere intelligas, et tanquam inseparabilem famulam etiam non vocatam sequi eloquentiam. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
doctor defensor recte fidei ac debellator erroris.
et bona decere ⁊ mala dedocere. atꝙ in hoc oꝑe ser¬
monts conteltare au̾sos. remissos eng̾e. nesctẽ¬
tib quid agitur. quid expectare debeant ĩtima¬
re ubi aũ benutolos intentos dociles aut ĩue¬
uerit. aut ip̃e fecerit. cet̾a ꝑagenda st̃: sic̃ postu¬
lat causa. Si docendi suñt qui audiunt narra¬
tionem fatiendum ẽ. si tam̃ indigeat ut res de
qua agitur ĩ notescat. Ut aũ que difbia sũt cer¬
ta fiant decum̃tis adhebitis sationandum ẽ
siut̃o qui audiunt monendi sũt potiꝰ qͣm de¬
cendi ut meo qd̾ iam sciunt agendo ñ torpeãt
et reb assensũ quas ueras ẽẽ fatentur accõ¬
modent maiorib dicendi uirib opus ẽ ĩbi ob¬
secrationes ⁊ intrepationes. cõcitationes ⁊ coher¬

Expanded text:
doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi, ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coer
Abbreviated transcription (Latin):
uł cũ eloq̃rentur ñ cogitaitetũt sute Illa di¬
datissent. siuẽ ne antingissẽt quidẽ Implẽt¬
nisi locutiones discendo leq̃ntium cureloq̃ntes
fieri nõ possent nulla eloq̃ndi arde tradita.S
elocutiones eloqñtium. legendo ⁊ audiendo:⁊
qͣntum assequi conceditur imitando. Qd̾̃ ita
steri ip̃is quoq exꝑimur exemplis. Nam sine
p̃ceptis rethoricis nouimus płimos eloq̃ntio¬
res płimis qui illa didicerunt. Sine lectis u̾o
et auditis eloqñtium disputationib uł dicti¬
onib neminẽ. Nam neq ip̃a arte gramatica
qua dititut locutionis integritas indig̾ent
pueri: si eis int̾ hoĩes qui integre loq̃rent᷑ cresc̾e
daretur. ⁊ inuere. nescientes quippe illa nõta ui¬
tioꝵ: quitquid uitioꝵ cuiꝰqmͣ ore loq̃ntis audirẽt.
sana sua consuetudine rephend̾ent ⁊ cauerent
sicut rusticos urbam rep̃hendunt ⁊̃ qui lict̾asnes¬

Expanded text:
vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa divel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implnisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nes
Abbreviated transcription (Latin):
ti arce salubrit̾ collocatũ. qͣs legendo homo
capax. ⁊ s id nõ agat. s tantũ mͦ rẽb que ibi
te uł maxime exercitatione. sute scrfbendi
siue dictandi. postremo ettã dicendi q̃ scd̾m
ptetatis ac fidei regulam sentit. Si aũ tale
desit ĩgenium: nec ula rethorica p̃cepta capiunt᷑
Hec si magno labore inculcata qͣntislacumq
exparte capuint᷑ aliquid ꝓsunt. qñ quidẽ etia
ip̃i qui ea didicerunt ⁊ copiose ornateq dicũt
ñ oñis ut scdm ip̃ãm dicant possũt ea togita¬
recũ dicunt. si nõ dẽhiis disputant. ĩmo ue¬
ro itix illos eoꝵ ẽẽ existimo qut utrũq pos¬
sint ⁊ dicere bene. ⁊ ad hoc fatiend̃ p̃ceptã illa
ditendi cogitare cũ dicunt. Cauendum ẽ. it
ne fugiant exanimo q̃ ditenda sũt. dũ attẽ¬
ditur ut arte ditantur. Et tam̃ insermomib
atq dictionib eloq̃ntium impleta reꝑunt᷑.
p̃cepta ẽloq̃ntie dequib ali ut eloq̃rentur.

Expanded text:
tis arce salubriter collocatum, quas legendo homo tis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi te vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis ꝙ u̾boꝵ lingue sollertissima cõsuetudo
fit illa que facundia uł eloqutia nominat᷑
extra istas lit̾as nr̃as seposito ad hoc congiuo
tempis spatio apta ⁊ cõuenienti etate discen¬
de sunt eis qui hoc celerit̾ possunt. Nam ⁊ ip̃os
romianes pͥncipes eloqntie nõ piguit dicete
qd̃ hanc artem nisi quis cito posfit: numqͣm
opus q̃tere. Non etiam si possint hec atardiori¬
b tandem aliqñ ꝑ disci nos ea tantipendimꝰ
ut eis discendis iam maturas uł etiam gͣites
hõim etates uelimus impendi. Satis ẽ uut ado.¬
lescentifloꝵ istat sit cura nec ip̃oꝵ oĩum qͦs
utilitatieccłiastice cupimiꝰ erudiri. s eoꝵ qͦs
si dum magis urgens ⁊ huic rei sine dũbio
pponenda secc̃itas occuꝑauit. qm̃ si accutum
et feruens adsit ingenium. fatilius adheret
eleqñtia legentib. ⁊ audientib eloq̃ntes qͣm
eloqñtie p̃cepta sectantib. Nec desunt eccłra¬
sticelitere. ettam p̃ter caronem ĩ auttorita¬

Expanded text:
is linguae solertissima consuetudo, fit illa quae facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam on enim, etiam si possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
escinit. S cũ faciunt alii obtunse deformit̃ fri¬
gide atq acute ornate uehem̃ter: illũ ad hoc op̃
unde agunus iam oportet atted̾e. qui pot̃ dis¬
putare ut dicere sapienter etiam si nõ potest e¬
minus quam ꝓdesset. si ⁊ eloq̃nter posset dice.
Qui it̾o affluit insipienti el aq̃ntia tanto ma¬
gis cauendus ẽ. qnͣto magis ab eo in his que
audire ĩutile ẽ delectatur auditor. ⁊ eũ qm̃
diserte dic̾e audit. etiam u̾e dicere existimat.
Hec aũ sententia nec illos fugit. qui artẽ retho¬
ricam docendam putarũt. Fassi sũt enĩ sap̃iam
sine eloq̃ñtia parum ꝓdesse tiuitatib. eloq̃n¬
tiam enĩ sine sap̃ia niimiũ obesse ꝓdesse nũqͣm¬

Expanded text:
faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eminus prodesset, quam si et eloquenter posset dicere: qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis. quae audire inutile est, delectatur auditor: et eum quem diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem Rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim, sapientiam sine eloquentia parum prodesse civibus: eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerunq
Abbreviated transcription (Latin):
atq p̃posterũ quo inlinatur temꝑalib ut eterna
nõ querat. Scriptum ẽ. damiscd̃i ⁊ ne suscipias poc̃o¬
rem. Posterior ꝑs huĩ sententie uidetur uetare be¬
neficientiam. Ait enĩ ne suscipias peccatorem. Intesli¬
gas ergo pcc̃orem figurate positum ꝓ pc̃co: ut peccatũ

Expanded text:
ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
deat dicere adu̾sus mendatiũ in defensorib
sius merinẽ debere consistereueritatẽ ut in¬
delicet illi qui res falsas ꝑsuadere conantur
nouerint auditorem. uł beniuolũ it inten¬
tum ist docilem ꝓemuo facere isti aũ ñ noueit᷑
Illi falsa breuit aꝑte ueri similit̾ ⁊ iftiuer
sic narrent ut audire tedeat. intellige ñ pa¬
teat. credere postremo nõ libeat illi faliatib
argum̃tis u̾itatem obpugnẽt asserant falsi¬
tatem. Isti net uera defendere ñ falsa ualeant
refutare. Illi animos audientiũ i errorem
mouentes. impellentesq dicendo terreant cõtrffẽt.
exhylarent. exhortentur ardent̾ isti ꝓ u̾itate len¬
ti frigidiq dormitent quis ita desipiat ut hoc sa¬
piat. Oũiggͦ sit in medio posita fatultas eloqͥi
que ad ꝑsuradenda seu praua seu recta ualet płi¬
mum cur nõ bonoꝵ studto comꝑatur ut iflitet
u̾itati si eam mali ad optinendas ꝑu̾sas uanas¬

Expanded text:
deat dicere, adversus mendacium in defensoribus deat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, si eam mali ad obtinendas perversas vanas
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur de doctͥna xp̃iana tug
inr duo q̃dam fuerã pͥma distributi¬
one partitus. Nam pꝰ ꝓemiũ quo
respondi eis qui hoc fuerant reprehensurri due
sunt res inqͣm quib nititur om̃is tractano
scripturaꝵ: modus ĩuemenda que ĩtelligenda
suntt i modus ꝓferendi que intellecta sunt. de
inueniendo prius. de ꝓferendo postea disserr
Quia ergo de inueniendo mistra iam diximꝰ
ut si fieri potuit uno libro cuncta claudam᷑.
totumq hoc opus quatuor uoluminib t̾mi¬
netur. Primo itaq expectationẽ legentium
qui forte me putant rethorica daturũ p̃cepta ẽẽ
que iscolis scłarib ⁊ didici ⁊ docui ista ꝓioca¬
tione ꝓhibeo: atq ut anie ñ expectent᷑ admoneo
Non qd̾ nicħ hẽant utilitatis: s si quid hc̃ant
seorsum dicendum ẽ. S cuifortassis bono uiro
etiam hec uasat discere. ñ aũ ame. it inhoc ope
uł maliquo alio requirendũ. Nam cũ ꝑ artẽm
rethoricam ⁊ uera suadeantur ⁊ falsa q̃liis au¬

Expanded text:
inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me vel in hoc opere, vel in aliquo alio requirendum. CAPUT II.-- Rhetorica
Abbreviated transcription (Latin):
uiri utdere ac dicere potuerũt ea que oratoria¬
uelut aite discuntur ñ obseruarentur. ⁊ notarẽ¬
tut ⁊ in hanc doctriman redigerentur. nisi prius
in oratoꝵ ĩuenretur ingenus. Quid mirum ⁊
si mistas ĩuenrintur quos ille misit qͥ fecit ñge

Expanded text:
viri videre ac dicere potuerunt, ea quae velut oratoria arte discuntur, non observarentur et notarentur, et in hanc doctrinam non redigerentur, nisi prius in oratorum invenirentur ingeniis; quid mirum si et in istis inveniuntur, quos ille misit qui facit inge
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ẽ aliud qmͣ semꝑ laus ens ĩore suo
tantũ demualent ⁊ cũ mmsitiplicant᷑ suie ꝑde
narsum sic̃ septuaginta ⁊ septingenti unde
possunt ⁊ septuaginta anni ierennie ꝓ uniu̾so
temꝑe ¶p̃ualit̾ accipi. quo ẽ ap̃ alienos eccłia
siue ꝑ se ip̃os situt ditem. ꝑ decem centum sũt.
et duodetim ꝑ duodetim centũ qͣdraginta .iiiiͣ.
Quo numero significatur uniuersitas sc̃oꝵ
in apocalipsi. Unde apparet nõ solas tempoꝵ
qͣstiones istis num̃is ẽẽ soluendas. s laturs
ad homines. Sextam regulã tychonius recapi¬
tislationẽ uocat in obscuritate scripturaꝵ sa¬
tis uigilant̾ inueritam. Sic enĩ ditunt᷑ quedã
qs sequantur mordine temꝑis ist terĩ conti¬
nuatione narrantur. cũ ad priora q̃ p̃termissa
fuerant latent̃ narratio reuocetur. Qd̾ insi
erhat regala intelligatur erraturꝰ. Sicut ĩgenesi
Et plantauit inquit dñs deus paradysũ in eden

Expanded text:
, nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo , nihil est aliud quam, Semper laus ejus in ore meo tantundem ualent et cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuaginta et septingenti — unde possunt et septuaginta anni Hieremiae pro uniuerso tempore spiritaliter accipi, quo est apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem per decem centum sunt et duodecim per duodecim centum XLIIII, quo numero significatur uniuersitas sanctorum in Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones istis numeris esse soluendas, sed latius ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat, in obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus paradisum in Aedem
Abbreviated transcription (Latin):
gatur nouissimã partẽ dei ex quo id xp̃c p̃dixit
futurũ.⁊ partẽ pͥmam diei quo id ostendit im¬
pletum ꝓ totis diẽb duob atq integris posuis¬
se. Cum uero qui dixit. Post dies sex integros õs
et totos. s solos medios computasse. hoc modo lo¬
cutionis quo sig̃catur aparte totum etiã ella
de resurrõne xp̃i soluitur q̃stio. Pars enĩ nouis¬
sima diei quo passus ẽ. nisi ꝓ toto die acciprat᷑¬
ta etrã nẽcte p̃terita. ⁊ nox inciuiꝰ parte ultima
resurrexit. nisi totus dies accipiatur adiũcto
.s. die illucescente dm̃ico. nõ possunt ẽẽ tres
dies ⁊ tres noctes quib se incorde terre p̃dixit
futurũ. Legitimos aũ mimeros dicit quos
emmenturs diuina scriptura cõmendat. sicut
septenarium ist denariũ uł duodenariũ. ⁊ qͥcũt
alii sũt quos legendo studtosi libent̾ agnoscũt
pore ponuntur. sicut septies in die laudabo te

Expanded text:
gatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit gatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatta etiam nocte praeterita; et nox in cujus parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum . 51. Legitimos autem numeros dicit, quos eminentius divina Scriptura commendat, sicut septenarium, vel denarium, vel duodenarium, et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunterso tempore ponuntur: sicut, Septies in die laudabo te
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ indispositione atq p̃destinatione deiiam fc̃m
erat qd̃ suo temꝑe futuilim erat quo ẽẽ dixit
manifestatã. Quamus hec possint intelligi. ⁊
de terra futuri scł̃i qñ erit celum nouũ ⁊ terra
noua inqua ĩiusti hĩtare ñ poterunt. Et ideo
recte dicitur piis qd̾ ip̃a sit terra eoꝵ queilla
exparte nõ erit impioꝵ qr ⁊ ip̃a similit᷑ data
lam ponit qͣm de tempb appellat. Qua regła
płm ꝙ inueniri uł conici possit latens in scriptis
scĩs quantitas tempoꝵ. Duob aũ modis dicit ui¬
gere hanc regulam aut tropo synodoche aut legit¬
tinus num̾is. Tropus synodoche aut a parte to¬
tum aut atoto partem facit intesligi. Sicut unus
eungelista post dies octo fcm̃ dicit qd̾ alius pꝰ
dies sex qñ in monte discipulis tm̃ trib p̃sen¬
tib facies dñi fulsitut sol ⁊ uestim̃ta eĩ ut iux.
Utrumq enĩ uerũ ẽẽ nõ posset qd̾ denim̃o dieꝵꝵ
dc̃m sit. nisi ille qui dixit. Post dies octo intelli¬

Expanded text:
destinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data lam ponit, quam De temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit utUtrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelli
Abbreviated transcription (Latin):
illo istłe carnali qui ẽ uniꝰ gentis nouitate gr̃e
ñ nobilitate patrie ⁊ mente nõ gente distinguit᷑
S altitudo ꝓpħica dum de sllo ut ad illũ loquit᷑.
latenter transit adhunc. Et cũ iam de isto adistũ
loquatur adhuc de illo uł ad illũ uidetur loqui ñ¬
ad intellectũ scripturaꝵ nobis qiͣ hostilit̾ musdẽs
sed exercens meditinalit̾ nr̃m. Unde ⁊ illd̾ qd̾ ait
et indicamuos int̾ram ur̃ãm. ⁊ paulo post tan¬
qͣm id ip̃m repetens. ⁊ hr̃tabitis inquit interra
isit. s sp̃ualit̾ sic̃ sp̃ualis iscł debemus accipere
Eccł̃ia quippe sine macula ⁊ ruga exom̃ib genti¬
b congregata atq met̾num regnatura cũ xp̃o: ip̃a
ẽ terra beatoꝵ tetra uiuentiũ. Ip̃a intelligenda
ẽ patrib data. qñ eis certa ⁊ ĩmutabili dei uolũ¬
tate ꝓmissa ẽ. qm ip̃a ꝓmissionis ist p̃destinati¬
onis firmitate iam danda ẽ data: qite danda
suo temꝑe a pr̃ib credita ẽ. Sic̃ de ip̃a gr̃a que

Expanded text:
illo Israele carnali, qui est unius gentis, novitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente non gente distinguitur: sed altitudo prophetica dum de illo vel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc; et cum jam de isto vel ad istum loquatur, adhuc de illo vel ad illum loqui videtur; non intellectum Scripturarum nobis quasi hostiliter invidens, sed exercens medicinaliter nostrum. Unde et illud quod ait, Et inducam vos in terram vestram; et paulo post, tanquam idipsum repetens, Et habitabitis, inquit, in terra Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium, ipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam data est, quae danda suo tempore patribus credita est. sicut de ipsa gratia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tes legentium. ⁊ ad rumpenda fastidia. atqacu¬
enda studia discere uolentium celandos quoꝙ. siue
ut ad pietatem conũtant᷑ siue ut amisteriis seclu¬
dantur. animos impioꝵ ittili ac salubri obscutita¬
te dixerunt. Sit quippe illi locuti sunt ut post̾iores
qui eos recte intelligerent ⁊exponerent alteram gͣtiã
disparem quidẽ. uerumptũ subseq̃ntem iuidei ecͣa¬

Expanded text:
a atque acuenda studia discere volentium, celandos quoque, sive ut ad pietatem convertantur, sive ut a mysteriis secludantur, animos impiorum, utili ac salubri obscuritate dixerunt. Sic quippe illi locuti sunt, ut posteriores qui eos recte intelligerent et exponerent, alteram gratiam, disparem quidem, verumtamen subsequentem in Dei Ec
Abbreviated transcription (Latin):
eritis mͥ in ppłm. ⁊ ego ero uõbis ĩd̾m. stinm¬
dabo uos ab om̃b inmunditis ur̃is. hoc deno¬
solum una gens illa in reliquiis sus dequib
alibi scriptum ẽ Si fu̾it numerus filioꝵ ilst qͣi
harena maris reliquie salue fient. uersi etiã cet̾e
gentes que pmisse sũt patrib eoꝵ qui etiã nr̃i st̃.
Non ambigit quisq intuetur. ⁊ lauacrũ regene¬
rationis hic eẽ ꝓmissum qd̾ nũc usdemꝰ om̃ib
gentib redditum. Et illd̾ qd̾ ait apłs cũ testam̃ti
noui grãm cõmendaret. ut incõꝑatione uet̾is
emineret. epła nr̃a uos estis scripta ñ attram̃to
s sp̃u dei uiui ñ intabulis lapideis. s uitabialis
cordis catualib. Hunt ẽẽ respicit ⁊ ꝑspicit ductũ
ubi iste ꝓpħa dicit. Et dabouobis cor nouũ ⁊ sp̃m
nous̃ dabo inuos. ⁊ auferam cor lapideũ decame
ur̃a. ⁊ dabo uobis cor carneum. Cor quippe carneũ
unde ait apłs. tabislis cordis carnalib. a corde

Expanded text:
eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nosolum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Ina maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordi et dabo nobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde
Abbreviated transcription (Latin):
coacti sunt confit̾i. ueram hoc ẽ suꝑnam que apõe
luminũ descendit sapĩam nescientes qnͣto mag̃
nos nõ altud sentire debemus qui huiꝰ sapie filii
et ministri sumus. Sapient̾ aĩt dicit hõ tantona¬
gis uł minus. qͣnͣto inscripturis scĩs magis mi¬
nis ue ꝓficit. Non dico meis multũ legendis
memorie q mandandis: set bene intelligendis
et diligentereaꝵ sensib indagandis Sunt enĩ
qui eas legunt ⁊ negligunt. Legunt ut ceneant
negligunt ut intelligant. Quib longe sinedu¬
bio p̃ferenda sunt. qui u̾ba eaꝵ minus tenent.
et cor eaꝵ sui cordis oculis uident. S utrisq ille
melioꝵr qui ⁊ cũ uoles eas dicet. ⁊ sit̃ oportet intel¬
ligit. Huit ergo sapient̾ qͥ debet dicere. etiam qꝙ
nõ potest eloq̃nter uerba scripturaꝵ ten̾e maxime
necessarium est. Quanto enĩ se pauꝑtoreni ceruit
in surs. tanto eum oportet mistis esse ditiorem
ut qd̃ dixerit suis uerbis ꝓbet exillis. Et qui ꝓpͥ¬

Expanded text:
confiteri, veram, hoc est, supernam, quae a patre luminum descendit, sapientiam nescientes: quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui huius sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit hoc tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit: non dico in eis multum legendis, memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt: legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt, qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. Huic ergo, qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest, eloquenter verba Scripturarum tenere, maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem, ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propr
Abbreviated transcription (Latin):
ficent. Contraria scilicet cũ alias in bono alias
ĩmalo res eadem ꝑsimslitudinẽ ponitur sit̃ hoc ẽ
qd̃ deferm̃to supra daximus. Tale ẽ etiam qd leo
Sigc̃at ⁊ diabolũ ubi scriptum ẽ. Adu̾sarius ur̃
diabolus tanqm leo rugiens crrtuit q̃rens quem
deuoret. Ita serpens inbono ẽ. astuti ut serpentes
in malo aũ. Serpens euam sedircit ĩ astutia sua.
Inbono panis. Ego sũ panis uiuus qͥ de celo des¬
cendi. In malo panis. Panes occultos libent̾ edi¬
te. sic ⁊ alia plirrima. Et hec quidẽ que cõmemo¬
raui minime dubiam sig̃cationem gerunt. qr
exempli gr̃a cõmemorari ñ nisi manifesta debite¬
runt. Sunt aũ q̃ incertum sit in quã ꝑtem accipi
debeant. sicut calix ĩ manu dñi uini meri plenits
mixto. Incertum ẽ enĩ utrũ tram dei significet. nõ
usq ad noitissimtã penam .i. usq ad fecem. an potiꝰ
gr̃am scripturaꝵ auideis ad gentes tnͣseuntẽ. qui

Expanded text:
ficent. contraria scilicet, cum alias in bono, alias ficent. contraria scilicet, cum alias in bono, alias in malo res eadem per similitudinem ponitur» sicut hoc est quod de fermento supra diximus. tale est etiam, quod significat et diabolum ubi scriptum est: aduersarius uester d\\. bolus tamquam leo rugiena circuit, quaerens quam <deuoret. ita serpens ia bono est: astuti ut şerpentea, in malo autem: serpens Euam seduxit astutia sua. in bono panis: ego sum panis uiuus, qui de caelo descendi,. in malo panis: panes occultos libenter edite; sic e.t alia plurima. et haec quidem quae commemoraui minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. sunt autem quae incertum., sit in quam partem accipi debeant, sicut: calix in quam domini uini meri plenus est mixto. incertum est$nim, utrum iram dei significet non usque ad nouissimam poenam id est usque ad faecem, an potius gratiam scripturarum a Iudaeis ad gentes transeuntem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
b aũt dat gr̃am. Maxime itaq inuestigand̾ẽ
utrũ ꝓpria sit an figurata locutro qm intellige
conamur. ⁊ iam compto qd̾ figurata sit ad hibi¬
tis regulis rerũ quas in primo lebro digessimus
facile est eam ueriare om̃ib modas. donet ꝑueni¬
amus ad sñiam ueritatis. p̾sertim cũ usus acces¬
sent pietatis exercitatõe roboratus. In uenimus
aũ utrũ ꝓpria sit an figurata locutio. ¶lla intu¬
continetur aut a similib reb ducta inueniunt᷑
aut ab aliqua utmartate attingentib. S qm̃
multis modis res similes reb apparent ñ pute¬
mus ẽẽ p̃scriptũ. ut m aliquo loco res aliqia ꝑ si¬
militudinẽ sig̃cauerit hoc eam semꝑ sig̃care creda.¬
mus. Nam ⁊ inuituꝑationẽ posuit ferm̃tum dñs¬
dit ferm̃tum untrib mensuris farine donec totũ
ferm̃taretur Huiꝰ gͥuarietatis obseruatio duas
ht̃ formas. Sĩc enĩ aliud atꝙ aliud res queq̃ sig̃¬
cantiut aut contraria. aut tm̃ mͦ diu̾sa signi¬

Expanded text:
Maxime itaque investigandum est utrum propria sit, an figurata locutio, quam intelligere conamur. Nam comperto quod figurata sit, adhibitis regulis rerum quas in primo libro digessimus, facile est eam versare omnibus modis, donec perveniamus ad sententiam veritatis, praesertim cum usus accesserit pietatis exercitatione roboratus. Invenimus autem utrum propria sit, an figurata locutio, illa intucontinetur, aut a similibus rebus ducta invenientur, aut ab aliqua vicinitate attingentibus. 35. Sed quoniam multis modis res similes rebus apparent, non putemus esse praescriptum ut quod in aliquo loco res aliqua per similitudinem significaverit, hoc eam semper significare credamus. Nam et in vituperatione fermentum posdit fermentum in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. huius igitur uarietatis obseruatio duas habet formas; sic enim aliud atque aliud res quaeque significant, ut aut contraria aut tantummodo diuersa signi
Abbreviated transcription (Latin):
he qd̃ ẽ xp̃c. nõ hesitemus qñ a capite adcorpus
ut a corpore transitur ad cap̃. ⁊ tñ nõ receditur ab
una eademq ꝑsona. Una enĩ ꝑsona loquit ditẽs
sictt sponso imposuit mͥ mitram. ⁊ situt sponsã
at. utiq intelligendum ẽ. Scd̾a est de dñi corpore
biꝑtito qd̃ quidẽ nõ ita debuit appellare. ⁊ Iõ emĩ
re uera dñi corpus ẽ. qd̾ cũ fllo nõ erit met̾num.
s ditendum fuit de dñi corpore u̾o atꝙ ꝑmixto
aut nero atq simulato ist quid aliud. Quia nõ
solum met̾num. uerũ etiã nĩc ypocrite ñ cũ illo
ẽẽ dicendi sũt qmuis in eiꝰ ẽẽ uideantur eccłia. Uñ
poterat ista regula ⁊ sic appellari. it dic̾etur de
ꝑmixta eccł̃ia. Que regula intellectorẽ ugilãtẽ
requirit. qñ scriptura cũ ad alios soquatur. tan¬
qm ad eos ip̃os ad quos loq̃batur uidetur loqui.
Uł de ip̃as cum de aliis iam loquatur tantq̃mn unũ
sit utroꝵq corpits pp̃ temporalem cd̃mixtionem

Expanded text:
 , non haesitemus quando a capite ad corpus, vel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. Una enim persona loquitur dicens, sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam at, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit, quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem
Abbreviated transcription (Latin):
enda sintitam̃ etiam illa que ꝓprie lector accepe¬
rit. sslaudati sũt illi qut ea fecerunt. s ea tñ ab¬
horrent a consuctudine bonoꝵ. qui postaditentũ
dñi diuina p̃cepta custediunt. figirram adĩtelli¬
gentiã referati fcm u̾o ip̃m ad iores ñ transfãt.

Expanded text:
enda sint: tamen etiam illa quae proprie lector accepeenda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figuram ad intelligentiam refera
Abbreviated transcription (Latin):
terempto hoc ẽ de ip̃o pauꝑe qui unã ouẽ habe¬
bat occiso. Non ẽ ꝑsimilitudinẽ int̾rogatus dd.
ut in solum adult̾ium deiceret sũam dampra¬
tionis sue. Exqito intelligit᷑ qnͣta temꝑantia mu¬
lieres multas hũerit: qñ de una inqua excessit
modũ a se ip̃o pimiri coactus ẽ. S in isto iuro ĩmo¬
derato huiꝰ libn᷑as nõ ꝑmausto. s transitus fuit
pp̃ea etiam ab arguente ꝓpħa ille fllicitus appeti¬
tus hospes uecatus ẽ. Nonenĩ dixit eñ regi suo
s hospiti suo: uitim pauꝑis ouem adepislandã
exhebuisse. At ũo in eius filio sałone nõ qł hos¬
pes transitum hũit. sed regnũ ista libido possedit
De quo scriptura nõ tacuit tulpans eũ fuisse a¬
matorem multerũ: cuiꝰ tam̃ mitia desid̾io sap̃re
slagrauerunt: qm aͣmore spĩtali ad eptus eẽta¬
ne om̃na que inueteris testam̃ti libris gesta con¬
tinentur. nõ solum ꝓprie. s ettam figurate accipi¬

Expanded text:
terempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habeterempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quando de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus ene omnia quae in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipi
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ĩ iuirie sue. s peccata filii cõmouebant. Nõ id̾o
si unceretur en occidi ꝓhibuerat: ut edomito pe
tem doluit in euts int̾itu. s uoiterat in qͣs penas
tam impta ⁊ adieltera ⁊ parracidalis aĩa rapetur
Namq alio prius filio qui ĩnocens erat ꝓ quo
egrotante affugebatur. moriente letatus ẽ. Et ħ
maxime apparet qua moderatione ⁊ temꝑantia
illuuri feminis utebant᷑. qd̾ cum ĩ unam illici¬
te urruisset rex idem estu quodam etatis ⁊ tem
simflitudinẽ de pauꝑe qui habebat ouẽ unã
tis sui unicam potius uicini sui paitꝑis outcu¬
lam exhibuit epulandã. Inquẽ cõmotus dd.
occidi eũ iussit ⁊ quadruplitari ouem paupen
ut se nesciens condẽpnaret qui peccauerat sciens.
Qd̾ cũ ei manifestatũ ẽẽt ⁊ diuinitus denũtia¬
similitudine stuprum tm̃ medo designatũ ẽ.
de oue uicini paupis. de marito aũ mulieris ĩ¬

Expanded text:
modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito sertem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quodam aetatis et tesimilitudinem de paupere qui habebat ovem unam, tis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat sciens. Quod cum ei manifestatum esset, et divinitus denuntiasimilitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris in
Abbreviated transcription (Latin):
sit atꝙ difficile. nec laudis esca illici. nec cõtumeliaꝵ
dant potiis apłos nr̃os. nec cum suspic̾entur ab
hom̃ib inflatos fuisse. net cum despicerentur eli¬
sos. Nentra quippe temptatio defint illis uiris.
nam ⁊ credentium celebralantur p̃conio ⁊ ꝑse¬
q̃ntium maledictis infamabantur. Sicut esgo
isti ꝓtemꝑe utebantur hiis om̃ib ⁊ ñ corrum¬
pebant᷑: sic illi uet̾es usum feminaꝵ ad sui tpris
conuenientiam referentes. ñ patiebant᷑ eã dãia¬
tionem libidinis cui seruiunt qui ista ñ credũt.
et ideo isti nullo mͦ se cohsberent ab inexpiabili
odio filioꝵ a quib ist hxores uł concubinas suas
attentatas uł autrectatas ẽẽ cognoscenti si ers for
teᷤ aliquid accidisset. Rexaũ dauid cũ hoc ab im
pio atꝙ ĩ mani filto passus eẽt nõ solum feroci¬
antem tolerauit. s etiam planxit extinctũ. Non
enĩ carnali ⁊ elo irretitus tenebatur quẽ nullo

Expanded text:
sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum dant potius Apostolos nostros nec cum suspicerentur ab hominibus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: nam et credentium celebrabantur praeconio, et persequentium maledictis infamabantur. Sicut ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum ad sui temporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut attrectatas esse cognoscerent, si eis forte tale aliquid accidisset. CAPUT XXI.-- pio atque immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo
Abbreviated transcription (Latin):
ta stupra diffluentes euagantur. icłt in ip̃a una cõ¬
iuge nõ solum excedunt ad uberoꝵ ꝓcreationẽ ꝑti¬
nentem modũ. s etiam maioris intempantie sordes
ĩ ueretundia oĩno licentia serullis cuidan liberta¬
tis accumuslant ñ credunt fieri potuisse ut tempe¬
rant̾ misttis femms antiqui uterent᷑ iuiri. incħ
seruantes in illo usu nisi congruũ temꝑis ꝓpagan¬
de ꝓlis officium. Et qd̾ ip̃i laqueis libsomis obstrit¬
ti. uł in una nõ faciunt nullo mͦ ĩmisttis fieri pos¬
se arbitrantur. S isti possunt dicẽ nec honorari
quidẽ atq laudari oportere iuiros bonos ⁊ sc̃os:
qr ip̃i cũ honorantur atq laudant᷑ intumescũt
suꝑbia. Tanto auidiores iuanissime głie. qnͣto
eos freq̃ntius atq latius lingua blandior uenti¬
lauerit. qui ita leues fuit ut eos rumoris aura
siue q̃ ꝓspera. siue que adũsa existimat᷑ inquasli¬
bet inuehat uoragines flagitioꝵ aug infacinoꝵ
etiam saxa collidat. uideant ergo qͣm sibi arduũ

Expanded text:
ta stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis cujusdam libertatis accumulant; non credunt fieri potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una non faciunt, nullo modo in multis fieri posse arbitrantur. 29. Sed isti possunt dicere nec honorari quidem atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilaverit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣm figurã rerum futuraꝵ animadu̾tere atꝙ
indagare potuerit. rei tñ geste ꝓprietatẽ adhũt
usum assumat ut se nequaqͣm recte fr̃ĩs suis hĩt¬
tactare audeate ⁊ p̃sua iusticia cet̾os tanqm
pectores contẽpnaticũ uideat tantoꝵ uiroꝵ. ⁊
cauendas tempestates ⁊ fienda naufragia. Ad
hoc enĩ etiam pectata slloꝵ hominũ scripta sñt
ut apͣłica illa sententia ubiq tremenda sit cũ
ant. Quaꝓpter qui indetur stare: uideat ne ca¬
dat. Nictia enĩ fere pagina cũ scõꝵ libroꝵ in¬

Expanded text:
is figuram rerum futurarum animadvertere atque indagare potuerit; rei tamen gestae proprietatem ad hunc usum assumat, ut se nequaquam recte factis suis jactare audeat, et prae sua justitia caeteros tanquam peccatores contemnat, cum videat tantorum virorum et cavendas tempestates, et flenda naufragia. Ad hoc enim etiam peccata illorum hominum scripta sunt, ut Apostolica illa sententia ubique tremenda sit, qua ait: Quapropter qui videtur stare, videat, ne cadat . Nulla enim fere pagina est sanctorum Libro
Abbreviated transcription (Latin):
flagitiũ neq fatinus. Ad ista etiam temꝑa quis pu¬
tet inusum uite posse tranfferri qd̾ nisi dñante cu¬
piditate.⁊ ip̃aꝵ quoq scripturaꝵ quib eũtenda est
satelliciũ querente nõ fatiet. nec intelliget miser
ad hant utilitatem illa ẽẽ posita ut spei bone hoĩes
salubriter uideant. ⁊ consuetudinẽ qm̃i asꝑnantur
posse hab̃r usum bonũ. ⁊ eam qm amplerantur ẽẽ
posse dampnabilem. Sic ⁊ fbi caritas utentiũ. ⁊ hic
cupiditas aitendatur. Nam si misttis uxorib caste
uti quisqmͣ ꝓtemꝑe potuit: potest alius una libi¬
dinose. Maigis enĩ ꝓbo misttaꝵ fecunditate utentẽ
pp̃ aliud. qm̃ unius carne fruentẽ pp̃ ip̃am. Ibi enĩ
queritur utilitas tempoꝵ oportunitͥatib congrua
hic satiatur cupiditas temporalib uoluptatib ĩ¬
plicata. Inferioris ꝙ gradus ad d̾m sũt. quib scd̾
ueniam concedit apls carnalem cũ singillis cõtu¬

Expanded text:
flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis puflagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conju