comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uixerint quam scã scͥptura testatur. &t utrum pro¬
portione longioris ctatis filios sera pubertate gignere
ceꝑint. Ubi potuerit matusalem uiuere. qui maitha
non fuit. qui sicut inplerisq codicib et gircis et. latimꝰ
numerantur anni.irꝑitur suꝑuirisse diluuio: uel
utrum pauciorib qui rarissum inueniuntur potius
ciedendum sit. in quib ita ẽ numerꝰ conscͥptus annoꝵ
ut ante diluuium defunctus fuisse monstut᷑. Quis .N.
ñ sentiat in his atq huiusmodi uarus et innumerabi¬
lib questionib siue ad obscurissima oꝑa dei. siue ad scͥp¬
turarum abditissimas latebras ꝑtinentib. quas cerco
aliquo genere complecti ac definire difficile est. et mul¬
ta ignorari salua rͥana fide: et alicubi errari sine aliqͦ
heretici dogmatis cͥmine: S in causa duoꝵ homi¬
num. quoꝵ ꝑ unum uenundati sumus sub peccato.
ꝑ alterum redimimur apeccatis. ꝑ unum precipitati

Expanded text:
uixerint quam sancta scriptura testatur et utrum prouixerint quam sancta scriptura testatur et utrum proportione longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperint; ubi potuerit Mathusalem uiuere, qui in arca non fuit, qui, sicut in plerisque codicibus et graecis et latinis numerantur anni, reperitur superuixisse diluuio; uel utrum paucioribus, qui rarissimi inueniuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus annorum, ut ante diluuium defunctus fuisse monstretur. quis enim non sentiat in his atque huius modi uariis et innumera bilibus quaestionibus siue ad obscurissima opera dei siue ad scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa ignorari salua christiana fide et alicubi errari sine aliquo haeretici dogmatis crimine?. Sed in causa duorum hominum, quorum per unum uenundati sumus sub peccato, per alterum redimimur a peccatis, per unum praecipitati
Abbreviated transcription (Latin):
uerum sit. et. sententia desinitiua suspenditur. aut aliter
quam ẽ. humana et. infirma suspicione conicit᷑. ueluti
cum que querit᷑ qual uł ubi sit paradisus. ubi constitu¬
it ds̃ hominẽ quem formauit expuluere. cum tamen
c̃ẽ illum paradisum fides xp̃iana non dubitet. uł. cũ
queritur utrum ibi sit nunc helias uł enoch an alicu¬
bi alibi. quos tam̃ non dubitamus in quib nati sunt cor¬
porib iunuere. uł cum querit᷑ utrum in corpore an extra
corpus int̾tium celum sit raptus apłs. quanquam sit
ista inpudens in quisitio idscire uolentium. quod se ille
cuihoc prestitum ẽ salua utiq fide nescur testatur. uł
quot sint celi. in quoꝵ tercium se raptum eẽ comiicino¬
rat. uł utrum clem̃ta mundi hinus conspicabił quatu¬
or an plura sint. Quid faciat solem lunam ue de ficere.
his defectib quos prodicere astrologi ccita tempoꝵ di¬
numeratioẽ consueit̃. Cur antiqui homines tam diu

Expanded text:
uerum sit et sententia definitiua suspenditur aut aliter uerum sit et sententia definitiua suspenditur aut aliter quam est humana et infirma suspicione conicitur, ueluti cum quaeritur, qualis uel ubi sit paradisus ubi constituit deus hominem quem formauit ex puluere, cum tamen esse illum paradisum fides christiana non dubitet; uel cum quaeritur, utrum ibi sit nunc Helias uel Enoch an alicubi alibi, quos tamen non dubitamus in quibus nati sunt corporibus uiuere; uel cum quaeritur, utrum in corpore an extra corpus in tertium caelum sit raptus apostolus, quamquam sit ista inpudens inquisitio id scire uolentium, quod se ille cui hoc praestitum est salua utique fide nescire testatur; uel quot sint caeli, in quorum tertium se raptum esse commemorat; uel utrum elementa mundi huius conspicabilis quattuor an plura sint; quid faciat solem lunamue deficere his defectibus, quos praedicere astrologi certa temporum dinumeratione consuerunt; cur antiqui homines tam diu
Abbreviated transcription (Latin):
batur eius sermo puenit. si que uero inquit p̃ter fidẽ
questiones nate sunt. de quib eẽt inter plerosq conten¬
tio. non ego quasi auctor alicuius doginatis definita
te suscepi. ur̃i apłatus offerimus probanda eẽ iudicio:
ut si forte ut hominib quispiam ignorantie error ob¬
irpsit. ur̃a scientia corrigatur. Nempe ꝑspicitis ideum
egisse hac prelocutione pirmissa. ut siquid in illo appa¬
ruisset crioris. non infide s inquestionib que sunt prẽt
fidem uid̾etur errasse: ubi et sicorrigendus est. error. non
tam̃ tanquam heresis corrigatur. et qui correctus non
fucrit. ita dicatur errair ut non tam̃ neieticus iudicet᷑.
S multum eum ista fallit oppimio. Longe aliter se habẽt.
questiones iste quas ẽẽ p̃ter fidem arbitrat᷑. quam sunt.
ille inquib salua fide qua xp̃iam sumus. aut ignorat᷑ qd̃

Expanded text:
batur eius sermo peruenit, \'si quae uero\', inquit, \'praeter fidem batur eius sermo peruenit, \'si quae uero\', inquit, \'praeter fidem quaestiones natae sunt, de quibus esset inter plerosque contentio, non ego quasi auctor alicuius dogmatis definita stolorum fonte suscepi, uestri apostolatus offerimus probanda esse iudicio, ut, si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepsit, uestra sententia corrigatur\\ nempe perspicitis id eum egisse hac praelocutione praemissa, ut, si quid in illo apparuisset erroris, non in fide, sed in quaestionibus quae sunt praeter fidem uideretur errasse, ubi, etsi corrigendus est error, non tamen tamquam haeresis corrigatur et qui correctus non fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen haereticus iudicetur. Sed multum eum ista fallit opinio. longe aliter se habent quaestiones istae, quas esse praeter fidem arbitratur, quam sunt illae, in quibus salua fide, qua christiani sumus, aut ignoratur quid
Abbreviated transcription (Latin):
uideant᷑. Sic enim celestiꝰ apud carthaginẽ gestis eccłia¬
sticis ẽ. locutus. Iam inquit de traduce peccati dixi. qa
intra catholicam constitutos plures audiui destrue¬
re: necnon et alios astruere: licet questionis ressit ista¬
ñ heresis. Infantes semꝑ dixi egere baptismo: ac debe¬
re baptirari. Quid querit aliud: Ita hoc dixit tanqͣm
significare uoluerit tunc fuisse heresim iudicandam:
si baptirari debere negaret infantes. Nunc i qm̃ bapti¬
randos fatetur. etiã si causã baptismatis eoꝵ ñ eã dicat ꝙͣ
u̾itas habet. si que ad fidem ñ ꝑtinet. ñ se arbitratur er¬
rare: & ideo ñ ẽẽ hereticũ iudicandũ. Ite in libello quẽ
romȩ dedit cũ fidem suã a trinitate unĩ ditatis usq
ad resurrectionẽ quał: futura est mortuoꝵ. de quib eũ
nullus int̾rogauerat. et unde illi nulla questio moue¬
batur. qntum dicẽ libuit explicass: ubiad id qd̾ age¬

Expanded text:
uideantur. sic enim Caelestius apud Carthaginem gestis ecclesiauideantur. sic enim Caelestius apud Carthaginem gestis ecclesiasticis est locutus: \'iam\', inquit, \'de traduce peccati dixi, quia intra catholicam constitutos plures audiui destruere necnon et alios astruerenon haeresis. Infantes semper dixi egere Baptismo, ac debere baptizari: quid quaerit aliud? » Ita hoc dixit, tanquam significare voluerit, tunc fuisse haeresim judicandam, si baptizari debere negaret infantes: nunc vero quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam Baptismatis eorum non eam dicat, quam veritas habet, sed quae ad fidem non pertinet; non se arbitratur errare, et ideo non esse haereticum judicandum. Item in libello quem Romae dedit, cum fidem suam a trinitate unius deitatis usque ad resurrectionem qualis futura est mortuorum, de quibus eum nullus interrogauerat et unde nulla illi quaestio mouebatur, quantum dicere libuit, explicasset, ubi ad id quod age
Abbreviated transcription (Latin):
ret. et u̾bis et litteris suis. et competentib indicuis. &
fama ex his omnib surgente. & crebrescente iactantur:
quid restat. nisi ut quisq catholicus ꝓ uirib quas su¬
mit a dño redarguat istam pestem. eiq uigilant ob¬
sistat. ut cum respondendi necessitate sine studio con¬
tentionis ꝓ u̾itate certat᷑. instruantur indocti: atq ita
in eccłie cõnu̾tat᷑ utilitatẽ qͦd ẽ inimicꝰ in ꝑniciem ma¬
chinatꝰ iuxta illud apłi oportet et hereses ẽẽ: ut ꝓbati
manifesti fiant int̃ uos: Quappt̾ post multa quȩ adũ¬
nr̃m pusillis magnisq largitur. scͥbendo disputare
potiumꝰ. nũc illud oportet excutere: qͦd uolentes here¬
seos astute inuidiã declinare asserunt istã p̃ter fidei
ꝑiculũ ẽẽ questionem: ut uidelicet si in ea fuerint ex¬
orbitasse conuicti. ñ criminalit̃. s quasi ciuilit errasse

Expanded text:
ret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et ret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et fama ex his omnibus surgente et crebrescente iactantur: quid restat, nisi ut quisque catholicus pro uiribus, quas sumit a domino, redarguat istam pestem eique uigilanter obsistat, ut, cum respondendi necessitate sine studio contentionis pro ueritate certatur, instruantur indocti atque ita in ecclesiae conuertatur utilitatem, quod est inimicus in perniciem machinatus iuxta illud apostoli: oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uos? Quapropter post multa, quae aduehristum dominum nostrum pusillis magnisque largitur, scribendo disputare potuimus, nunc illud oportet excutere, quod uolentes haereseos astute inuidiam declinare asserunt <istam praeter fidei periculum esse quaestionem\': ut uidelicet. si in ea fuerint exorbitasse conuicti, non criminaliter, sed quasi ciuiliter errasse
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsis quasi expositionib ñ ex sua ꝑsona est ausus
obicere: s ibi hoc dicebat. ubi multis notissimus erat
et quid sentiret ac diceret latere non poterat. Qd̾ in
libris ilis de quoꝵ primo quiddam supra cõmemo¬
raui. ñ dissimulant̃. s: aꝑtissime quantis potest dis¬
putandi uirib agit. ut natura humana in paruulis
nullom ex ꝓpagine uiciata credatur: cui arrogando
salutem. inuidet saluatorẽ. Hec cum ita sint.cũq ĩa
constet dogina extitisse pestiferum et hereticũ errorẽ.
qũe dño adiuuante aꝑtiꝰ iam deuitat eccłia. duob istis
pelagio scilicet et celestio. aut in locũ penitentiȩ redac¬
tis. aut si id recusauerint om̃ino damnatis. qui huiꝰ
ꝑu̾sitatis auctores uł ꝑhibentur uł etiã ꝓbantur. uel
certe si auctores ñ sunt. s hoc ab alus didicerũt. asserto¬
res tam̃ atq doctores ꝑ quos id latius reptaret et cresce¬

Expanded text:
in ipsis quasi expositionibus suis non ex sua persona est ausus in ipsis quasi expositionibus suis non ex sua persona est ausus obicere, sed ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat et quid sentiret ac diceret latere non poterat, quod in libris illis, de quorum primo quiddam supra commemoraui. non dissimulanter, sed apertissime quantis potest disputandi uiribus agit. ut natura humana in paruulis nullo modo ex propagine uitiata credatur, cui arrogando salutem inuidet saluatorem. Haec cum ita sint cumque iam constet dogma extitisse pestiferum et haereticum errorem, quem domino adiuuante apertius iam deuitat ecclesia duobus istis, Pelagio scilicet et Caelestio, aut in locum paenitentiae redactis aut, si id recusauerint, omnino damnatis, qui huius peruersitatis auctores uel perhibentur uel etiam probantur uel certe, si auctores non sunt, sed hoc ab aliis didicerunt, assertores tamen atque doctores, per quos id latius reptaret et cresce
Abbreviated transcription (Latin):
Qd fidei catholicȩ conueniret: s illam sedem usq in finẽ
fallere ñ p̃ualuit. Post rescͥpta quippe africani conci¬
lii. in quã ꝓuinciã quide doctrina illa pestifera ser¬
pendo ꝑuenerat. s: eam ñ tam late occupauerat alte¬
q puaserat. alia quoq ipsius in urbe roma ubi di¬
utissime uixerat. atq in his fuerat prius sermonib
contentionibꝰq u̾satus. cura fidelium fr̃m ꝓlata pa¬
tuerũt. quȩ litteris suis quas conscͥpsit ꝑ orbem catho¬
licum ꝑferendas papa rosimꝰ execranda sicut legere
potestis attexuit: ubi pelagius eplam pauli apłi ad
romanos uelut exponens argumentatur. et dicit. Si
adȩ peccatũ etiam ñ peccantib nocuit: gͥ et xp̃i iusti¬
cia etiam ñ credentib ꝓdest. Et cȩtera huiusmodi. Quȩ
om̃ia dño aduiuante in libris quos scͥpsimꝰ de baptis¬
mo paruuloꝵ refutata et dissoluta sunt. Et ea quidẽ

Expanded text:
quod fidei catholicae conueniret; sed illam sedem usque in finem quod fidei catholicae conueniret; sed illam sedem usque in finem fallere non praeualuit. post rescripta quippe Africani concilii, in quam prouinciam quidem doctrina illa pestifera serpendo peruenerat, sed eam non tam late occupauerat alteque peruaserat, alia quoque ipsius in urbe Roma, ubi diutissime uitam duxerat atque in his fuerat prius sermonibus contentionibusque uersatus, cura fidelium fratrum prolata patuerunt, quae litteris suis, quas conscripsit per orbem catholicum perferendas, papa Zosimus execranda, sicut legere potestis, attexuit. ubi Pelagius epistulam Pauli apostoli ad Romanos uelut exponens argumentatur et dicit: \'si Adae peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest\' et cetera huius modi, quae omnia domino adiuuante in libris, quos scripsimus de baptismo paruulorum, refutata et dissoluta sunt. et ea quidem
Abbreviated transcription (Latin):
isse peccatũ ñ consentiebat. Itaq et ista eius u̾ba ro¬
mã ꝓ magna eius purgatione transmissa tam sunt
ambigua. ut possint eorũ dogmati p̃bere latibula.
unde ad insidiandũ ꝓsiliat hereticꝰ sensus: quando
nullo existente qui ualeat respondere:tanquã in so¬
litudine aliquis inuenit᷑ infirmꝰ. Iam uͦ in libro fidei
suȩ que romã cũ ipsis litteris misit ad eundẽ papam
innocentiũ. ad quẽ etiam epłam scͥpserat. multo eui¬
dentiꝰ se ipsũ tegendo nudauit: dicens. Baptisma unũ
tenemꝰ. qͦd hisdem sacram̃ti u̾bis in infantib quib
etiam in maiorib dicimꝰ eẽ celebrandũ. Non saltem
dix̃ eodem sacram̃to qͦd quidẽ si dixisset adhuc eẽt am¬
biguũ. s hisdem inquit sacramenti u̾bis: tanquã in¬
fantib remissio peccatoꝵ u̾boꝵ sonitu diceret᷑. ñ rerũ
ageret᷑ effectu. Hisus ẽ. tam̃ ad tempus aliquid dicere:

Expanded text:
isse peccatum non consentiebat. itaque et ista eius uerba Roisse peccatum non consentiebat. itaque et ista eius uerba Romam pro magna eius purgatione transmissa tam sunt ambigua, ut possint eorum dogmati praebere latibula, unde ad insidiandum prosiliat haereticus sensus, quando nullo existente, qui ualeat respondere, tamquam in solitudine aliquis inuenitur infirmus. Iam uero in libro fidei suae, quem Romam cum ipsis litteris misit ad eundem papam Innocentium, ad quem etiam epistulam scripserat, multo euidentius se ipsum tegendo nudauit dicens: baptisma unum tenemus, quod isdem sacramenti uerbis in infantibus quibus etiam in maioribus dicimus esse celebrandudixit, Eodem Sacramento; quod quidem si dixisset, adhuc esset ambiguum: sed, « iisdem, » inquit, « Sacramenti verbis; » tanquam infantibus remissio peccatorum verborum sonitu diceretur, non rerum ageretur effectu. uisus est tamen ad tempus aliquid dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
baptisinatis sacram̃to ex uita migrantiũ aꝑte nolue¬
rit confiteri: tam̃ de illo sollicitudinẽ nr̃am quasicer¬
ta ratiocinatio solabat᷑. Dicebamꝰ enun. Si ꝑpetua uita
sicut confiteri uidetur. nͥ eoꝵ qͥ baptirati sũt ñ potest ẽẽ.
ꝓfecto eos qui ñ baptirati moriunt᷑. mors ꝑpetua con¬
sequet᷑. Qd nulla iusticia potest accidere: his a quibus
in hac uita nulla peccata cõmissa sũt. nisi originale
peccatum. S postea ñ defuerunt fr̃s qui nos admo¬
nerent hoc ideo dicere pelagiũ potuisse.quia de ista
questione ita ꝑhibetur solitus respondere querentib.
ut diceret sine baptismo paruuli morientes. quo ñ
eant scio. quo eant nescio: id est ñ ire in regnũ cȩlorũ
scio. qͦ uͦ eant ideo se nescire dicebat aut dicit. quia di¬
cere ñ audebat in mortẽ illos ire ꝑpetuam. quos et
hic nichil mali commisisse sentiebat. & originale trax¬

Expanded text:
baptismatis sacramento ex hac uita migrantium aperte noluebaptismatis sacramento ex hac uita migrantium aperte noluerit confiteri, tamen de illo sollicitudinem nostram quasi certa ratiocinatio solabatur. dicebamus enim: si perpetua uita, sicut confiteri uidetur, nisi eorum qui baptizati sunt non potest esse, profecto eos qui non baptizati moriuntur mors perpetua consequetur, quod nulla iustitia dei potest accidere his, a quibus in hac uita nulla peccata commissa sunt, nisi propter originale peccatum. Sed postea non defuerunt fratres, qui nos admonerent hoc ideo dicere potuisse Pelagium, quia de ista quaestione ita perhibetur solitus respondere quaerentibus, ut diceret: \'sine baptismo paruuli morientes, quo non eant, scio; quo eant, nescio\': id est non ire in regnum caelorum scio; quo uero eant, ideo se nescire dicebat aut dicit, quia dicere non audebat in mortem illos ire perpetuam, quos et hic nihil mali commisisse sentiebat et originale trax
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Quis ille tam impius ẽ. qui cuiꝰlibet ȩtatis par¬
uulo int̾dicat cõmuꝑtonẽ humani generis redempti¬
oñe: Et hoc ambiguũ ẽ: quałe dicat redemptionem:u¬
trum ex malo ad bonũ. an ex bono ad meliꝰ. Nã et celestiꝰ
apud carthaginẽ in libello suo confessus ẽ: redemptio¬
nẽ paruuloꝵ: et tam̃ noluit confiteri ex adã in eos tr̃an
in ꝑpetuam inquit certamq uitam renasci uetet. eũ qͥ
natꝰ sit ad incertam: Id est quis tam impiꝰ ẽ. ut uecet re¬
nasci ad ꝑpetuam certamq uita. eum qui natus sit ad
incertã: hec u̾ba quando primit᷑ legunus. credidimꝰ
eũ incertã uit̃a istã uoluisse dicere temporalem. quãuis
nobis uideret᷑ magis eum mortalẽ dicere debuisse quã
incert̃a. eo qͦd certa morte finiat᷑. Tam̃ quandui ducit᷑
qm̃ mom̃tis om̃ib ẽẽ ñ dubitat᷑ incerta: nichil aliud
eũ putauimꝰ quã istã mortalem uitã maluisse dicere
incert̾a. Ac ꝑ hoc quãuis et̾nã mortẽ paruuloꝵ sine

Expanded text:
dicens: « Quis ille tam impius est, qui cujuslibet aetatis parvulo interdicat communem humani generis redemptionem? » Et hoc ambiguum est, qualem dicat redemptionem: utrum ex malo ad bonum, an ex bono ad melius. Nam et Coelestius apud Carthaginem in libello suo confessus est redemptionem parvulorum, et tamen noluit confiteri ex Adam in eos transin perpetuam, » inquit, « certamque vitam renasci vetet eum qui natus sit ad incertam? » id est, Quis tam impius est, ut vetet renasci ad perpetuam certamque vitam eum qui natus sit ad incertam? Haec verba quando primitus legimus, credidimus eum incertam vitam istam voluisse dicere temporalem: quamvis nobis videretur magis eam mortalem dicere debuisse, quam incertam, eo quod certa morte finiatur. Tamen quamdiu ducitur, m momentis omnibus esse non dubitatur incerta, nihil aliud eum putauimus quam istam mortalem uitam maluisse dicere incertam. ac per hoc, quamuis aeternam mortem paruulorum sine
Abbreviated transcription (Latin):
uenit plenitudo temporis. misit deus filium suum na¬
tum ex muliere. Ipse qui uoluntate patris carnẽ suscepit.
ipse et uoluntate et precepto ipsnus in corpore conũsatus
est. sicut. ipse ait. descendi de celo ñ ut faciam uolunta¬
tem meã. s uoluntatem eius quie misit. ipse et uolũ¬
tate patris tͥgnita annoꝵ baptiratus. uoce et testimonio pa¬
tris manifestatus. uoluntate et precepto patris euangłm
regni celoꝵ p̾dicabat. sicut ipse ait. et aliis ciuitatib oppor¬
tet me euangłm p̃dicare. in hoc enim missus sum. et ip¬
sc mͥ mandatum dedit. quid dicam. aut quid loquar. & sic
uoluntate et precepto patͥs ad passionẽ et mortem ꝓꝑaiit

Expanded text:
enit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum naenit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum natum ex muliere » . Ipse qui voluntate Patris carnem suscepit, ipse et voluntate et praecepto ipsius in corpore conversatus est, sicut ipse ait: « Descendi de coelo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit » . Ipse et voluntate Patris triginta annorum baptizatus, voce et testimonio Patris manifestatus , voluntate et praecepto Patris Evangelium regni coelorum praedicabat, sicut ipse ait, « Et aliis civitatibus oportet me Evangelium praedicare; in hoc enim missus sum » ; et, « Ipse mihi mandatum dedit quid dicam, aut quid loquar » . Et sic voluntate et praecepto Patris ad p
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilia. corpora et sp̃c. ex nullis exstantib ut eẽnt
sua untute fecit. MEt ante quam fac̾et uniu̾sa.
omniũ futuroꝵ deus et dominus. rex et creator erat
constitutus. et om̃iũ futuroꝵ innatura habens prescien¬
tiam. et infaciendo in omnib expectans patris iussionẽ.
ipse uoluntate et p̃cepto patris descendit de celo et
uenit in hunc mundum. sicut ipse ait. Nec enĩ ame
ipso ueni. s ille me misit. U Et quia de om̃ib spirita¬
lib et rationalib gradib ꝓpter qualitatem et fragili
tatem corporis paulominus ab angelis inferior minora¬
tus. homo uidebatur. ne se uilem speraret. et de salute
sua desperaret: dñs iħc honorans facturam suam. digna¬
tus ẽ humanam carnẽ suscipere. et ostendere quia non ẽ
homo uilis. s preciosus. sicut scͥptum ẽ. magnus homo et
preciosus uir. Et ideo solum hominẽ patri suo heredem.
sibi enim coheredem facere dignatus ẽ. ut quod minus ac¬
ceꝑat innatura. plus haberet. in honore.U Cum inqͥt

Expanded text:
nullis exstantibus, ut essent, sua virtute fecit. 4. Et antequam faceret universa, omnium futurorum Deus et Dominus, rex et creator erat constitutus, et omnium futurorum in natura habens praescientiam, et in faciendo in omnibus exspectans Patris jussionem; ipse voluntate et praecepto Patris descendit de coelo, et venit in hunc mundum, sicut ipse ait: Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit . 5. Et quia de omnibus spiritualibus et rationalibus gradibus, prtatem corporis paulo minus ab Angelis inferior minoratus homo videbatur ; ne se vilem speraret, et de salute sua desperaret, Dominus Jesus honorans facturam suam, dignatus est humanam carnem suscipere, et ostendere quia non est homo vilis, sed pretiosus, sicut scriptum est: « Magnus homo et pretiosus vir » . Et ideo solum hominem Patri suo haeredem, sibi enim cohaeredem facere dignatus est; ut quod minus acceperat in natura, plus haberet in honore. Haec dicent
Abbreviated transcription (Latin):
ente. s sub gratia delectante. sanante. lib̾ante. Erant qͥ
dr̃ent. ego in iniquitatib conceptus sum: et in peccatis
mater mea me in utero aluit. Et non ẽ par ossib mes
a facie peccatoꝵ icoꝵ. Et cor mundum cita in me deus.
et sp̃m iectum innoua inuiscerib meis. Et sp̃u pͥncipali
confirma me: et sp̃m sc̃m tuũ ne auferas ame. Crant qͥ
dicerẽt: credidi ꝓpter qd locut᷑ sũ. eadẽ qͥppe & ipsi mũda

Expanded text:
iente, sed sub gratia delectante, sanante, liberante; erant qui iente, sed sub gratia delectante, sanante, liberante; erant qui dicerent: ego in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit, et: non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. et: cormundum crea in me, deus, etspiritumrectum innoua in uisceribus meis, et: spiritu principali confirma me, et: spiritum sanctum tuum ne auferas a me; erant qui dicerent: credidi propter quod locutus sum. eadem quippe et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
dei gr̃a. grãerit ullo modo: nisi gratuita fucrit om̃i
iodo. Quamuis gͦ mors iognauit ab adam usq ad
moysen. quia non eam potuit uincere. noc lex data ꝑ
moysen. ñ enim data ẽ que poss uiuificare. s que mor¬
tuos quib uiuificandis eẽt gr̃a necessaria. ñ solũ pec¬
cati pio pagatione. et dñatione ꝓstratos. uerũ etiã ipsius
legis addita preuaricatiõe conuictos deberet ostendere.
ñ ut ꝑurt quisquis ħ in dimisodia etiã tunc intelligẽt.
s ut ꝑ regnum mortis ad supplicium destinatus. eciam
sibi ip̃i per p̃uaricationẽ logis manifestatus. di quere¬
iet adiutoriũ. ut ubi habundauit peccatũ. suꝑhabun¬
cdairt grã: que sola lib̾at acorpore mortis huius. Quam¬
uis gͦ nec lex ꝑ moysen data. potuerit aquoquam ho¬
mine iognum mortis auferre: erant tam̃ et legis tempo¬
re homines di. non sub lege terrente. conuincente. pum¬

Expanded text:
dei gratia gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni dei gratia gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni modo. Quamuis ergo mors regnauerit ab Adam usque ad Moysen, quia non eam potuit uincere nec lex data per Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed quae mortuos, quibus uiuificandis esset gratia necessaria, non solum peccati propagatione et dominatione prostratos, uerum I etiam ipsius legis addita praeuaricatione conuictos deberet ostendere, non ut periret quisquis hoc in dei misericordia etiam tunc intellegeret, sed ut per regnum mortis ad supplicium destinatus etiam sibi ipsi per praeuaricationem legis manifestatus dei quaereret adiutorium, ut ubi abundauit peccatum superabundaret gratia, quae sola liberat a corpore mortis huius — quamuis ergo nec lex per Moysen data potuerit a quoquam homine regnum mortis auferre, erant tamen et legis tempore homines dei non sub lege terrente, conuincente, pun
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est aluid nomen sub celo datum hominib. in quo o¬
oporteat nos saluos fieri: et in illo definiuit d̾s fidẽ õĩb
suscitans illum amortuis. Itaq sine ista fide. hoc ẽ sine¬
fide uniꝰ mediatoris di & hominũ homini p̃i ihũ. sine fide
in qu̾a resurrectionis eius quam deus hominib definiuit.
que utiq sinc incarnatioẽ eius ac morte ñ potest ueracit᷑
cirdi. sine fide eigo incarnationis et mortis. et resurrectio¬
nis xp̃i. nec antiquos iustos ut iusti ẽẽnt a peocatis potuis¬
se mundari. et dĩ gratia iustificari. u̾itas xp̃iana ñ dubi¬
tat: siuc in eis iustis quos scã scͥptura cominemorat. siue
incis quos quidẽ illa ñ cõmemnorat: s tam̃ fuisse credẽ¬
disunt. uł ante diluuium. uł inde usq ad legem datã.
enim corda cadem mundabant᷑ mediatoris fide: et dif¬
fundebatur in eis caritas. ꝑ sp̃m scm qui ubi uult spirat
ñ merita seq̃ns. s etiam ipsa merita faciens. Nonciĩ

Expanded text:
n est aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri : et in illo definivit Deus fidem omnibus, suscitans illum a mortuis . Itaqfide unius mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu, sine fide, inquam, resurrectionis eius, quam deus omnibus definiuit, quae utique sine incarnatione eius ac morte non potest ueraciter credi: sine fide ergo incarnationis et mortis et resurrectionis Christi nec antiquos iustos, ut iusti essent, a peccatis potuisse mundari et dei gratia iustificari ueritas christiana non dubitat, siue in eis iustis, quos sancta scriptura commemorat, siue in eis, quos quidem illa non commemorat, sed tamen fuisse credendi sunt uel ante diluuium uel inde usque ad legem datam enim corda eadem mundabantur mediatoris fide et diffundebatur in eis caritas per spiritum sanctum, qui ubi uult spirat non merita sequens, sed etiam ipsa merita faciens. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
missus. qm̃ solus non habet auctorẽ. a quo genit̾ sit
uł a quo procedat. Et idco non ꝓpter natuir diu̾sitati
que in tͥnitate nulla ẽ. s ꝓpter ipsam auctoritatẽ solꝰ
pater non dicitur missus. Non enim splendoe aut
feruor ignem. s ignis mittit. siue splendorẽ. siuc feruo¬
rem. qũãuis hec longe sint dissimilia. nec inueniat᷑ aliqͥd
uł inspiritalib uł incorporalib ciraturis. quod ei tͥnita¬
de omnib spiritalib et rationabilib gradib ꝓpter
qualitatẽ et fragilitatẽ corporis. paulominꝰ ab ange

Expanded text:
missus, quoniam solus non habet auctorem a quo genitus sit, missus, quoniam solus non habet auctorem a quo genitus sit, vel a quo procedat. Et ideo non propter naturae diversitatem, quae in Trinitate nulla est, sed propter ipsam auctoritatem solus Pater non dicitur missus. Non enim splendor aut fervor ignem; sed ignis mittit, sive splendorem, sive fervorem. Quamvis haec longe sint dissimilia; nec inveniatur aliquid vel in spiritualibus vel in corporalibus creaturis, quod ei Trinitade omnibus spiritualibus et rationalibus gradibus, propter qualitatem et fragilitatem corporis paulo minus ab
Abbreviated transcription (Latin):
one possit. quomͦ hinc ostendant filium alteriꝰ atq inferio¬
ris essentie ñ inueniunt. qͣndoquidẽ nec homo missus ab
homine diũsam naturam mittentis et missi eẽ demõstrat
non pater. Quis cruim mittit᷑ illo ubi est: Ubi autem
non est sapientia dci quod est xp̃s. de qua legit᷑. at¬
tingit a fine usq ad finẽ fortiter et disponit om̃ia
suauiter: Cum ergo uͥq sit ctiam filius quo mittend̾
fuerat ubi non erat. nisi appaiendo sicutꝰ apparebat:
Quan qua et sp̃m scm̃ missum legamus. qui certe in um¬
tatem ꝑsonc sue. naturam ñ assumpsit humanã. noc
a solo filio missus ẽ. sicut scͥptum ẽ. Cum ego iero mit¬
tam illum ad uos. s a patre quoq sicut scͥptum est.
quem mittet pater in nomine meo. ubi ostendit᷑.
quod nec pater sine filio. nec filius sine patre misit
lia quippe sunt opera tͥnitatis. Solus pater non legitꝰ

Expanded text:
one possit, quomodo hinc ostendant Filium alterius atque inferioone possit, quomodo hinc ostendant Filium alterius atque inferioris essentiae, non inveniunt; quandoquidem nec homo missus ab homine, diversam naturam mittentis et missi esse demonstratnon Pater. Quis enim mittitur illo ubi est? Ubi autem non est Sapientia Dei, quod est Christus, de qua legitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Cum ergo ubique sit etiam Filius, quo mittendus fuerat ubi non erat, nisi apparendo sicut non apparebat? Quanquam et Spiritum sanctum missum legamus, qui certe in unitatem personae suae naturam non assumpsit humanam. Nec a solo Filio missus est, sicut scriptum est, Cum ego iero, mittam illum ad vos ; sed a Patre quoque, sicut scriptum est, Quem mittet Pater in nomine meo . Ubi ostenditur quod nec Pater sine Filio, nec Filius sine Patre misit lia quippe sunt opera Trinitatis. Solus Pater non legitur
Abbreviated transcription (Latin):
mecum ẽ : ̃ quomodo libet missum intelligant. nũ¬
quid ideo diuersa natura ẽ. quia pater nttit. et mittit᷑
filius: Nisi forte potest homo pater mittere hominẽ
filium. unius eiusdemq substantie. et non pocest ds̃
cum homo missus ab homine mittente separetur. qd̃
ñ potest deus. S ignis mittit splendorem suũ. nec po¬
cest splendor missus separi ab igne mittente. quamiuis
et ista quia creatura ẽ uisibit. non omni ex parte huic rei
sit comꝑabit. Cum enin splendorẽ mittit ignis longius
ꝑuenit splendor qͦra ignis non ꝑuenit. Unde splendor ab
igne qui ẽ inlucerna missus. si loqui poss non utiq poss
uerum dicere in pariete. quo sine lucerne igue ꝑuenit.
ignis qui me misit mecũ ẽ. Potuit autẽ missus a patre
filius dicere. pater mecum ẽ. Cum igitur hec apatre
inissio filui prorsus in effabil sit. nec capiullius cogitati¬

Expanded text:
mecum est . Sed quomodo libet missum intelligant, nummecum est . Sed quomodo libet missum intelligant, numquid ideo diversa natura est, quia Pater mittit et mittitur Filius? Nisi forte potest homo pater mittere hominem filium unius ejusdemque substantiae, et non potest Deus: cum homo missus ab homine mittente separetur, quod Deus non potest. Sed ignis mitit splendorem suum, nec potest splendor missus separari ab igne mittente: quamvis et ista quia creatura est visibilis, non omni ex parte huic rei sit comparabilis. Cum enim splendorem mittit ignis, longius pervenit splendor, quo ignis non pervenit. Unde splendor ab igne qui est in lucerna missus, si loqui posset, non utique posset verum dicere in pariete, quo sine lucernae igne pervenit, Ignis qui me misit mecum est: potuit autem missus a Patre Filius dicere, Pater mecum est. Cum igitur haec a Patre missio Filii prorsus ineffabilis sit, nec capi ullius cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
tate patͥs descendit de celo. et uenit in hunc mundum.
sicut ipse ait. nec enum a me ipso ueni. s ille me misit. Uel¬
lemisti ut dic̾ent. utrum duos constituant ciratores. Qd
si non audent. unus est enim. qm̃ ex ip̃o et ꝑ ipsum et
in ipso sunt om̃ia. unus quippe deus ẽ ipsa trinitas. et
sic unus deus quomͦ unus cirator. quid est quod dicũt
iubente patir creasse omnia filiũ. tanquã pater non
creauerit. s a filio creari iusserit: Cogitent qui carnaliter
sapiunt. quib aliis uerbis uisserit pater unico uerbo. for¬
mant enim sibi in fantasinate cordissui. quasi duos ali¬
quos. et si uxta micem insiuis tam̃ locis constitutos. u¬
num iubentem. alterũ obtemꝑantẽ. Nec intelligunt
ipsam iussionẽ patris ut ficrent omina. non cẽ nisi
uerbum patris per quod facta sunt omnia. Quod
autem miscrit pater filium. negari non potest. s con¬
siderent si possunt. quomͦ eum miscrit. cum quo ipse
uenit. An ille m̃titus ẽ qui ait. ñ sum solus qm̃ pater

Expanded text:
endit de coelo, et venit in hunc mundum sicut ipse ait: « Nec enim a me ipso veni, sed ille me misit » . Vellem isti ut dicerent, utrum duos constituant creatores. Quod si non audent: unus est enim; quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ; unus quippe Deus est ipsa Trinitas, et sic unus Deus, quomodo unus creator: quid est quod dicunt, jubente Patre creasse omnia Filium, tanquam Pater non creaverit, sed a Filio creari jusserit? Cogitent qui carnaliter sapiunt, quibus aliis verbis jusserit Pater unico Verbo. Formant enim sibi in phantasmate cordis sui quasi duos aliquos, etsi juxta invicem, in suis tamen locis constitutos, unum jubentem, alterum obtemperantem. Nec intelligunt ipsam jussionem Patris ut fierent omnia, non esse nisi Verbum Patris per quod facta sunt omnia. Quod autem miserit Pater Filium, negari non potest. Sed considerent, si possunt, quomodo eum miserit, cum quo ipse venit. An ille mentitus est qui ait: Non sum solus, quoniam Pater
Abbreviated transcription (Latin):
satis ẽẽ uidebuntur exprimere. Explic lib pͥru¬
gra xp̃i Incip̃ lib sẽds de peccato originli pir¬
am nunc diligent̃ aduertite de baptismate paruis¬
lorum quam caute debeatis audire homines eiusmo¬
ai. qui neq aꝑte illi etati lauachrum regenerationis
et percatorum remissionis audent negare. ne hoc p̃¬
ane aures ferre ñ possint: et tam opinione suan
qua p

Expanded text:
satis esse uidebuntur exprimere.satis esse uidebuntur exprimere. ORIGINALI LIBER SECVNDVS. DE PECCATO ORIGINALI. Iam nunc diligenter aduertite de baptismate paruulorum quam caute debeatis audire homines eius modi, qui neque aperte illi aetati lauacrum regenerationis et peccatorum remissionis audent negare, ne hoc christianae aures ferre non possint, et tamen opinionem suam, qua p
Abbreviated transcription (Latin):
pelagius ñ uult fideliter respicere. peccato ẽẽ uiciatã.
et ideo iactanter extollit. eneruem infirmamq testa¬
tur uenerandus ambrosius ꝓculdubio contra istius
uoluntatem: s ñ contra apłicam ueritatem. ubi legit᷑
fumꝰ & nos aliqͣndo nat᷑a filiurȩ: sicut et cȩteri. Ipsa
est enim ꝑ peccatum primi hominis quod ex libero¬
arbitris eius uenit arbitrio uiciata et damnata nata
cui sola ꝑmediatorem q̃i et hominũ et om̃ipotente
medicum diuina subuenit gr̃a. De cuius adiutorio
ad iustificationẽ nr̃am. quo d̾s diligentib eum. om¬
nia cooꝑatur in bonum. qͦs prior dilexit donans eis us
diligeretur ab eis. quia iam du ẽ. ut disserimꝰ: dem¬
ceps incipiamꝰ quantum dñs adiuuerit etiam de pered¬
to qͦd ꝑ unum hominem cum morte intrauit in munal
atq ita in om̃s homines ꝑtransut. aduersus istos. qua
errorem huic contrarium u̾itati. aꝑtius eruꝑunt. qus

Expanded text:
Pelagius non uult fideliter respicere peccato esse uitiatam Pelagius non uult fideliter respicere peccato esse uitiatam et ideo iactanter extollit, eneruem infirmamque testatur uenerandus Ambrosius, procul dubio contra istius uoluntatem, sed non contra apostolicam ueritatem, ubi legitur: fuimus et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. ipsa est enim per peccatum primi hominis, quod ex libero eius uenit arbitrio, uitiata et damnata natura, cui sola per mediatorem dei et hominum et omnipotentem medicum diuina subuenit gratia. de cuius adiutorio ad iustificationem nostram, quo deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum, quos prior dilexit, donans eis ut diligeretur ab eis, quia iam diu est ut disserimus, deinceps incipiamus, quantum dominus adiuuerit, etiam de peccato, quod per unum hominem cum morte intrauit in mundum atque ita in omnes homines pertransiit aduersus istos, qui in errorem huic contrarium ueritati apertius eruperunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
speculum in enigmate: tunc autẽ facie ad faciem. Xui
cognosco ex parte: tunc autem cognoscam. sicut et cog¬
nitus sum. Ita et immaculati sunt in hoc mundo. et
iminaculati erunt in regno di. cum utiq si minutiꝰ
excutias. unmaculatus nemo ẽẽ possit. quia nemo si¬
ne peccato. Inud gͦ scĩ ambrosii testimonium. quo pro
sua sententia. pelagius utitur. aut scđm quendã mo¬
dũ dictũ ꝓbabilem quidẽ est. si ñ minutius excussũ.
aut certe si ille uir sẽs atq humilis zachariam et he¬
lis abeth summe atq omnino ꝑfecte iusticiȩ. cui meh
adcli iam posset fuisse existimauit: ꝓfecto sententam
suã minutiꝰ excutiendo correxit. Attendat sane iste in
eodem ipso loco. unde hoc ambrosianũ testimonium
qͦd ei placebat assumpsit. etiam illud eum dixisse. qͥͦa
ab initio ẽẽ immaculatũ. humane impossibile sit na¬
turȩ. Ubi omnino illã naturalem possibilitatem qũa

Expanded text:
speculum in aenigmate, tunc autem facie speculum in aenigmate, tunc autem facie cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. ita et inmaculati sunt in hoc mundo et inmaculati erunt in regno dei, cum utique, si minutius excutias, inmaculatus esse nemo possit, quia nemo sine peccato\'. illud ergo sancti Ambrosii testimonium, quo pro sua sententia Pelagius utitur, aut secundum quendam modum dictum est, probabilem quidem, sed non minutius excussum, aut certe, si ille uir sanctus atque humilis Zachariam et Elisabeth summae atque omnimodo perfectae iustitiae, cui nihil addi iam posset, fuisse existimauit, profecto sententiam suam minutius excutiendo correxit. Attendat sane iste in eodem ipso loco, unde hoc Ambrosianum testimonium, quod ei placebat, assumpsit, etiam illud eum dixisse, quod \'ab initio esse inmaculatum humanae inpossibile sit naturae\', ubi omnino illam naturalem possibilitatem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ in qua uere atq omnino immaculati ꝑfectiq ui¬
uemus. Nam et apłs paulus dixit scđ̾m iusticiam
quȩ ex lege est se fuisse sine querela: in qua lege etiã
tacharias sine querela conusabatur. S hanc apls
iusticiam in stercoribus et detrimentis deputauit. in
comparatione iusticie quã sꝑamus. et quã nunc esu¬
rire ac sitire debemus: ut ea quandoq saturemui
in specie. quȩ nunc est in fide: quandiu iustus ex fide
uiuit. Audiat deniq ipsum uenerabilem antistitem
cum exponeret esaiam ꝓpħam dicentem. neminẽ in
hoc mundo ẽẽ posse sine peccato. Ubi nemo potest dice¬
re. in hoc mundo eum dixisse: uelut in dilectione huiꝰ
mundi. De apło etenim loquebatur. qui dix nra conu¬
ꝑfectos inquit secum multos ait apłs in hoc adhuc
mundo sitos: qui si ad ꝑfectionem ueram respicias.
ꝑfecti ẽe ñ poterant. Quia ipse dixit. Nidemus nuncꝑ

Expanded text:
tiae, in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uitiae, in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus. nam et apostolus Paulus dixit secundum iustitiam, quae ex lege est, se fuisse sine querela, in qua lege etiam Zacharias sine querela conuersabatur; sed hanc apostolus iustitiam in stercoribus et detrimentis deputauit in comparatione iustitiae, quam speramus et quam nunc esurire ac sitire debemus ut ea quandoque saturemur in specie, quae nunc est in fide, quamdiu iustus ex fide uiuit. Audiat denique ipsum uenerabilem antistitem, cum exponeret Esaiam prophetam, dicentem neminem in hoc mundo esse sine peccato, ubi nemo potest dicere <in hoc mundo\' eum dixisse uelut in dilectione huius mundi. de apostolo etenim loquebatur, qui dixit: conuPerfectos, » inquit, « secum multos ait Apostolus in hoc adhuc mundo sitos, qui si ad perfectionem veram respicias, perfecti esse non poterant. Quia ipse dixit, Videmus nunc per
Abbreviated transcription (Latin):
oñe diuinitus adiuuari. et sic adiuuari. ut sine illo
nr̃a iusticia iustos facit. ut ea sit uera nr̃a iusticia. q̃
nobis ab illo ẽ: nichil de adurtorio gr̃ȩ di. quantum
arbitror int̃ nos controu̾sie relinquetur. Illud autem
scͥptis eius inuenit ex laudib racharie et helisabeth pos¬
se hominem in hac uita ẽẽ sine peccato. quanquam ne¬
gandum ñ sit. si hoc uelit d̾s apud quẽ sunt omnia pos¬
sibilia: consideret tam̃ diligentius. quemadmodum
dictum sit. Dictum est enim quantũ mͥ uidetur scd̾m
quandã int̾ homines conu̾sationẽ ꝓbabilem atq lau¬
dabilem: qũa nullus hominũ iuste posset in accusatio¬
nis et criminationis querelam uocare. Qua ꝓpterea
in di conspectu racharias et eiꝰ uxor habuisse referun¬
tur. quia in ea homines nulla dissimulatione fallebãt.
s. ut apparebant hominib. ita noti erant oculis dei.
Non autem dictum ẽ. hoc scd̾m illam ꝑfectionem iusti¬

Expanded text:
onem diuinitus adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo onem diuinitus adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo nostra iustitia iustos facit, ut ea sit uera nostra iustitia, quae nobis ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror, inter nos controuersiae relinquetur. Illud autem scriptis eius inuenit ex laudibus Zachariae et Elisabeth posse hominem in hac uita esse sine peccato, quamquam negandum non sit, si hoc uelit deus, apud quem sunt omnia possibilia, consideret tamen diligentius quemadmodum dictum sit. dictum enim est, quantum mihi uidetur, secundum quandam inter homines conuersationem probabilem atque laudabilem, quam nullus hominum iuste posset in accusationis et criminationis querelam uocare. quam propterea in dei conspectu Zacharias et eius uxor habuisse referuntur, quia in ea homines nulla dissimulatione fallebant, sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis dei. non autem dictum est hoc secundum illam perfectionem iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ut quando defenditur liberum arbitrium negari
dei gracia uideat᷑. quando aut̃ asseritur di gr̃a. liberũ
arbitrium putetur auferri: potest pelagius ita se late¬
bris obscuritatis huius inuoluere. ut etiam his quȩ a
scõ ambrosio conscripta posuimꝰ consentire se dicat. &
ea se quoq sequoq sentire ꝓclamet. semꝑq sensisse. at¬
q ita singła conetur exponere. ut etiam eius sententiȩ
conuenire credantur. Quaypt̾ quantum attinet ad
istam de diuina gr̃a et adiutorio questionem.tria illa
que aꝑtissime distinxit attendite. posse. uelle. ẽe: ia
est possibilitatẽ. uoluntatẽ. actionem. Si gͦ consenserit
nobis ñ solam possibilitatem in homine etiam si nec
uelit. nec agat bene: s ipsam quoq uoluntatẽ. et ac¬
tionem. id est ut bene uelimus. et bene agamꝰ. quȩ ñ
sunt in homine nisi quando bene uult. et bene agit.
si ut dixi consenserit etiam ipsam uoluntatem et acti¬

Expanded text:
ut, quando defenditur liberum arbitrium, negari ut, quando defenditur liberum arbitrium, negari dei gratia uideatur, quando autem asseritur dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri, potest Pelagius ita se latebris obscuritatis huius inuoluere, ut etiam his quae a sancto Ambrosio conscripta posuimus consentire se dicat et ea se quoque sentire proclamet semperque sensisse atque ita singula conetur exponere, ut etiam eius sententiae conuenire credantur. quapropter quantum attinet ad istam de diuina gratia et adiutorio quaestionem, tria illa quae apertissime distinxit attendite: posse, uelle, esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem. si ergo consenserit nobis non solam possibilitatem in homine, etiamsi nec uelit nec agat bene, sed ipsam quoque uoluntatem et actionem, id est ut bene uelimus et bene agamus. quae non sunt in homine, nisi quando bene uult et bene agit — si, ut dixi, consenserit etiam ipsam uoluntatem et acti
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicit etiam nr̃oꝵ tempoꝵ homo eius. quem digna¬
tur uocat. et quem uult religiosum facit. Nunquid
aliquis dicere audebit nondum ẽẽ religiosum qui cur¬
rit ad dñm. et ab eo se regi cupit. et uoluntatẽ suam
ex eius uoluntate suspendit: eiq adherendo iugit̃.
unus scd̃m apłm cum eo fit sp̃s : At hoc totũ tã mag¬
num religiosi hominis opus. pelagius ñ dicit effici.
nisi arbitrii libertate: Contra autem beatus ambrosiꝰ.
ipsius tam excellenter ore laudatus: d̾ns ds̃ inquit
quẽ dignatur uocat. & quem uult religiosum facit.
Ergo ut currat ad dñm. et ab eo se regi cupiat. suamq
uoluntatem ex eius uoluntate suspendat. eiq adhe
uult religiosum facit: & hoc totũ homo nisi religiosus
ñ facit. Qua ꝓpt̾ nisi a do fiat. ut hoc faciat: quis hoc
facit: S quia ista questio ubi de arbitrio uoluntatis
et di gr̃a disputatur: ita est ad discernendum difficilis.

Expanded text:
ut dicit etiam nostrorum temporum homo eius, \'quem dignaut dicit etiam nostrorum temporum homo eius, \'quem dignatur uocat et quem uult religiosum facit\'. numquid aliquis dicere audebit nondum esse religiosum, qui currit ad dominum et ab eo se regi cupit et uoluntatem suam eius uoluntate suspendit et qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum cum eo fit spiritus\'? at hoc totum tam magnum religiosi hominis opus Pelagius \'non\' dicit effici nisi arbitrii libertate\'. contra autem beatus Ambrosius ipsius tam excellenter ore laudatus dominus deus\', inquit, \'quem dignatur uocat et quem uult religiosum facit\\ ergo ut currat ad dominum et ab eo se regi cupiat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspendat eique adhaeuult religiosum facit: et hoc totum homo nisi religiosus non facit. quapropter nisi a deo fiat, ut hoc faciat, quis hoc facit? Sed quia ista quaestio, ubi de arbitrio uoluntatis et dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ꝓfitetur dicens. Au̾tisti faciem tuam: et factus sũ
conturbatus. Audiat iste tantũ uirum docentem: imi¬
cetur credentem. cuius doctrinam fidemq laudauit.
Audiat humilit̃. imitet᷑ fidelit̃: ñ de se ꝑtinacit̃ p̃sumat
ne ꝑeat. Quid in eo pelago uult mergi pelagius. unde
ꝑ petram liberatus est petrus : Audiat eundem antisti¬
tẽ di insexto itidem libro eiusdem oꝑis. dicentẽ: Cur au¬
tem ñ receꝑint eum euangłista ipse memorauit dicens:
quia facies eius erat euntis in iherłm. Discipłi autẽ re¬
cipi intra samariam gestiebant: s ds quos dignat᷑ uo¬
cat. et quem uult religiosum facit. O sensum hominis
di: ex ipso haustum fonte gr̃e di. Ds̃ inquit quos dig¬
natur uocat: et quem uult religiosum facit. Hidete si
ñ illud est ꝓpħicum. miserebor cuius misertus ero. & in
gitur ñ uolentis neq currentis: s miserentis ẽ d̃i. Ca

Expanded text:
fuisse profitetur dicens: auertisti faciem tuam et factus sum fuisse profitetur dicens: auertisti faciem tuam et factus sum conturbatus\'. audiat iste tantum uirum docentem, imitetur credentem, cuius doctrinam fidemque laudauit; audiat humiliter imitetur fideliter; non de se pertinaciter praesumat, ne pereat. quid in eo pelago uult mergi Pelagius, unde per petram liberatus est Petrus? \' Audiat eundem antistitem dei in sexto itidem libro eiusdem operis dicentem: <cur autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. sed deus quos dignatur uocat et quem uult religiosum facit\'. o sensum hominis dei ex ipso haustum fonte gratiae dei! \'deus\', inquit, quos dignatur uocat et quem uult religiosum facit\'. uidete, si non illud est propheticum: miserebor, cuius misertus ero, et miigitur non uolentis neque currentis, sed miserentis est dei, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
recur: apłm uͦ petrum foris et deorsum iatrio cum
serius ad focum. nunc sedentem nunc stantem. sicut
ueracissima et concordissima euangłistarum narrati¬
one monstrat᷑. Vnde ñ potest dici qͦd corporalib ocłis
eum dñs uisibilit̾ admonendo respexerit. Et ideo quod
ibi scriptum ẽ. respexit eum dñs. intus actum ẽ. in m̃te
subuenit. cor tetigit. memoriam reuocauit. interiore
gr̃a sua iusitauit petrum: interioris hominis usq ad
exteriores lacrimas mouit et ꝓduxit affectum. Eece
quemadiodũ ds̃ adiuuando adest uoluntatib & ac¬
tionib nr̃is. Ecce quemadmodũ & uelle et oꝑari oꝑat᷑
in nobis. Item in eodem libro idem sc̃s ambrosius. Nã
si petrus inquit lapsus est qui dix̃. et si alii scandalirati
fuerint. ego ñ scandalitabor: quis aliꝰ iure de se p̃sumat:
Deniq dauid quia dixerat. ego dixi in abundantia¬
mea ñ mouebor in ȩt̾num: suam sibi iactantiam ob¬

Expanded text:
retur, apostolum uero Petrum foris et deorsum in atrio cum retur, apostolum uero Petrum foris et deorsum in atrio cum seruis ad focum nunc sedentem, nunc stantem, sicut ueracissima et concordissima euangelistarum narratione monstratur. unde non potest dici, quod corporalibus oculis eum dominus uisibiliter admonendo respexerit. et ideo quod ibi scriptum est: respexit eum dominus, intus actum est, in mente subuenit, cor tetigit, memoriam reuocauit, interiorem gratia sua uisitauit Petrum, interioris hominis usque ad exteriores lacrimas mouit et produxit affectum. ecce quemadmodum deus adiuuando adest uoluntatibus et actionibus nostris! ecce quemadmodum et uelle et operari operatur in nobis! Item in eodem libro idem sanctus Ambrosius \'nam si Petrus\', inquit, \'lapsus est, qui dixit: et si alii scandalizati fuerint, ego non scandalizabor, quis alius iure de se praesumat? denique Dauid quia dixerat: ego dixi in mea abundantia: non mouebor in aeternum, suam sibi iactantiam ob