comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pauce sunt .i. solide in cibo ueritatis.u¬
tentes pascius bonns de munere d̾i. s ma¬
li illi pastores ñõ parcunt calib. Parũẽ
qd̾ illas languentes et infirmas et errã¬
tes et ꝑditas non curant. eciam istas fortes
et pingues necant: quautũ ĩ ipĩs est. Et
inquit occidunt. Male uiuendo. malum
exẽplum prebendo. An frustia desn est. ẜ¬
uo dei eminenti in m̾bris sũmi pastoris
circa om̃s ceipm̃ bonoꝵ operũ p̾bens exẽ¬
plum et forma esto fidelib. Attendendo
.n. ouis eciã fortis plerũq p̃põitũ suum
male iiuentẽ. si declinet oculos a rebibꝰ
diũ et intendat in hominẽ: incipit dic̾e
ĩ corde suo. Si p̃põitus meus sic uiuit ego
qui sum qui ño faciam qd̾ ille facit: Ocai¬
qñ illud quod ño ip̃c fortificauerat. s for¬
te ac robustum inuenerat male uinẽdo
int̾ficit: Dico caritati uestre. it̾m dico. Et¬
si uiuunt oues. et si fortes sunt oues ĩ u̾bo
dñi. et tenent illud quod audierunt a do¬

Expanded text:
 est solidae in cibo veritatis utentes pascuis bene de munere Dei; sed mali illi pastores non parcunt talibus: parum est quod illas languentes, et infirmas, et errantes, et perditas non curant; etiam istas fortes et pingues necant, quantum in ipsis est; et inquis, occidunt? Male vivendo, malum exemplum praebendo. An frustra dictum est servo Dei, eminenti in membris summi pastoris, Circa omnes te ipsum bonorum operum praebe exemplum ; et, Forma esto fidelibus . Attendit enim ovis etiam fortis plerumque praepositum suum male viventem: si declinet oculos a regulis Domini, et in tendat in hominem, incipit dicere in corde suo, Si praepositus meus sic vivit, ego quis sum qui non faciam quod ille facit? Occiqui illud quod non ipse fortificaverat, sed forte aut robustum invenerat, male vivendo interfecit? Dico Charitati vestrae, iterum dico: etsi vivunt oves, etsi fortes sunt oves in verbo Domini, et tenent illud quod audierunt a Do
Abbreviated transcription (Latin):
nii aluid inuemio nsi quod non patitur con¬
iuigis aduit̾ium. Mlaxime enm et ꝓprie int̾
conuigia relocipia dici solet. Itaq si maritus
cẽt per se ipm̃ibeatus. et omĩt et iustus sine
ullo cruciatu. et cota facilitate. et nulla iniqͥ¬
tate peccatum comũgis ruindicaret. Quiam
tam̃eius actionem humano loqui modo eti¬
am si non ꝓprie trauslate tamen et tecte ⁊ el̃
uecatem. Quis enim tullio calumpniat᷑ ẽ.
qui tecte uouerat latine loqui cum ait cesan
nulla de iircrtib tuis noc admirabilior
nec gratior misericordia est. Et tamen ex eo
appellatam mĩam dicunt. qd̾ miser̃ cor fa¬
ciat dolentis aliena miseria. Nunqͥd gͦ uͥtꝰ
responderet. isi misericordie nomine clemẽ¬
tiam se auellare uoluisse. Quoniã recte so¬
lemus loqui non solum u̾ba ꝓpͥa. sed etiam
itcina usurpantes. Cuius auctoris mentio¬
nem facere uolui. qm̃ non de te questio hic¬
sed de u̾lo est. Sicut enĩ nrĩ auctores diuina¬

Expanded text:
nihil aliud invenio, nisi quod non patitur connihil aliud invenio, nisi quod non patitur conjugis adulterium. Maxime enim et proprie inter conjugia zelotypia dici solet. Itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et justus, sine ullo cruciatu, et tota facilitate, et nulla iniquitate peccatum conjugis vindicaret. Quam tamen ejus actionem humano loquendi modo etiamsi non proprie, translate tamen et recte zelum vocarem. Quis enim Tullio calumniatus est, qui certe noverat latine loqui, cum ait Caesari: Nulla de virtutibus tuis, nec admirabilior, nec gratior misericordia est ? Et tamen ex eo appellatam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. Numquid ergo virtus responderet, nisi misericordiae nomine clementiam se appellare voluisse? Quoniam recte solemus loqui, non solum verba propria, sed etiam vicina usurpantes. Cujus auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuina
Abbreviated transcription (Latin):
ces totam q̃ em salutis nr̃e esse reltu dei
Txceuii nomtue dlactus significatur
prutentia qtia nuillam a se aninam Sormadrs
aa qouantus adusus uxorem ralcxor adũ¬
dis mamumtorq̃ti soient: sed tranquillis¬
sunam sincenissimãq iusticiam raantulla
anani trcta eẽ sinitur. falsis opiinonibtis
pramis q cupiditatib cortupta ec quodd̃
mnoto srauituta. Illi enim hec aterba rorcest
poi uordum tuterunt mestabili maiesta
te nusla uerba congruere. Sic enĩ ab istis
rb temerandum pritant quiasi aliquid di¬
gnum teo dicant: cum ista non dicunt. Sc̃c
einsinuans. quam si ineffabilia sũma dĩa
hiis etiam uerb̾ uti uoluit que apud ho¬
mi̾ies in rucio pomi solent ut inde ammo¬
nerentur eciam illa que cum aliqͦ dignita¬
teteise pritant homines dicete. idignatẽ
illius maiestate: cui honorific̃ potius suẽ
titm. qũa ulla uox humana competerec.
Queto ⁊elum hominis et ĩuenio pertrirba¬
tionem cruciantẽ cor. Tam̃ cũ quero car̃a

Expanded text:
es totam spem salutis nostrae esse zelum Dei. Hoc enim nomine illa ejus significatur providentia, qua nullam a se animam fornicari, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctgentibus insinuans, quam sint ineffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maitium, quam ulla vox humana competeret. Quaero zelum hominis, et invenio perturbationem cruciantem cor. Tamen cum quaero causam,
Abbreviated transcription (Latin):
eeo quod in exodo scriptum est ne ade¬
raueritis doos alienos. Et iterum. De
tis nĩ ⁊elans appellat᷑. telans enĩ re¬
sanit. Htuc capitulo quod scriptimi est. ne
adrauentis deos alienos cumcalimpniantur
manchei. satis ostendunt placere s adorari
multos teos. Nec mitum. Quando qidem
in secta stia numerosissimam teoꝵ familiam
ꝯmemorant atq ꝯmendant. quie quieciã
adita uasibilia uenerunt q̃ pro istius uerd¬
taus luce uenerantur et adorant. Et ⁊ dodis¬
plicet eis quod scriptim c̃ merodo ne ato¬
tauentis teos auienos. Addunt etiam alred
Pxopter bet dcm̃cẽ teus uester relano. apella¬
tur relans enim relauit: ut tanquam dermni
relantem non amemꝰ. cuiꝰ ⁊elo deos alieros.
gelio eecontraria. quĩ domintis dicit. Patui

Expanded text:
eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos gelio esse contraria, quoniam dominus dicit: pater
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃i homine quod michi destinetis hoc est
sum coctum. pilos caprinos. pelles rtibeas ag¬
noꝵ aigna integra. olleum ad illuminationẽ
thimaniata iapides p̾ciosos hoc est becillos.
et constitute tab̾naculum inquo compara¬
ti possim uob̾cum. Conmorient etiam hinc
manichei q̃onem. et huic striptutaꝵ leco illo
namangelio dñt eẽ contrarium quod ait do.
Non iuiabis neq ꝑ celum quia sedes dei est.
neq por terram quia scabeslum pedum eius
est. Dispittant enim et magnum aliquid est
siutentur dic̾e cum dicunt. Quomodo ille
dous cinus celum seces et terrascabellumꝑe¬
dum cius ẽ in tab̾naculo ħrtat quod ex au¬
ro uel argento et ere et purpura et pił recoꝵ
reluibuid constructum est : Aohibentes q̃¬

Expanded text:
ab omni homine, quod mihi destinetis, hoc est, ab omni homine, quod mihi destinetis, hoc est, sum, coccum, pilos caprinos, pelles rubras agnorum, ligna integra, oleum ad illuminationem, thymiamata, lapides pretiosos, hoc est, beryllos; et constituite tabernaculum, in quo commorari vobiscum possim . Commovent etiam hinc Manichaei quaestionem, et huic Scripturarum loco illud in Evangelio dicunt esse contrarium, quod ait Dominus, Non jurabis, neque per coelum, quia sedes Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est . Disputant enim, et magnum aliquid sibi videntur dicere, cum dicunt: Quomodo ille Deus, cujus coelum sedes, et terra scabellum pedum ejus est, in tabernaculo habitat, quod ex auro, et argento, et aere, et purpura, et pilis pecorum, pellibusque constructum est? Adhibentes
Abbreviated transcription (Latin):
uuo lequiebatur. Quib dicit etiam nec faciẽ
eiuo udistis: quia non potest Quodaũ dicit.
neq ubum eiꝰ ietis in nobis manens: qruar
quomanet ubum dei xp̃c in illo manet. quem
isti respterint. Namcum ñe dñs dixisset. pr
cdatifica me ea claritate quia fui apudte prius¬
quam itmdꝰ fieret: sonuit uox te telo et clam¬
ficam et clauficato. Quam mnuti iudeorum
p̃sentes audierunt. nec idcotamen audisse
dicendi sunt: quia nõ optemperauerunt in
crcderent. Qruapp̃ si nõ est mirandum quod
ubum dei idest uincus fllius dei quide patre
ãmintiat cuu utlt per se ip̃m. cui iult ꝑ au
crraturam. uel sonando uel apparento. cunita¬
uen qͣe per se ipsum mundo corde rideatur ꝙ
ꝑalltum pater. beati enĩ mnũdicortes qm̃ ipsi
deum uidebũt. non est mirandum ex titrdep
testamento ista omĩa testimonia consonare.
Loqueie ad filios isił. Sumite pͥmitias

Expanded text:
uibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem uibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius habetis in uobis manens, quia in quo manet uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt. nam cum ipse dominus dixisset: pater, clarifica me ea claritate, qua fui apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: et clarificaui et clarificabo. quam uocem multi Iudaeorum praesentes audierunt nec ideo tamen audisse dicendi sunt. quia non obtemperauerunt, ut crederent. quapropter si non est mirandum, quod uerbum dei, id est unicus filius dei, qui de patre adnuntiat, cui uult per se ipsum, cui uult per aliquam creaturam uel sonando uel adparendo, cum tamen ipse per se ipsum mundo corde uideatur et per illum pater — beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt —: non est mirandum ex utroque testamento ista omnia testiLoquere ad filios Israel: Sumite primitias
Abbreviated transcription (Latin):
alicu iiubiliter apparere: nisi ꝑ aliquam ui¬
sibulem creaturam. Sicut enĩ u̾bum dei est in
sic et in angelo ip̃e ĩcquitur qñ ueritatem an¬
gelus annũtiat. Et recte dicitur deus dixit.
et deus apparuit. et item dicitur recte ange¬
lus et apparuit cumillud dicatur ex ꝑsõa
inħitantis tei illud ex persona seruientis cr̃ea¬
tute. Ex hac reguia etiam apłs ait. Annults
enerimentum accipere eius qui in melecrittite
ueleue. uel serienti. attendant etiam ĩ nouo te¬
stamento cuius modi exemplum dñs posuit de
homine stulto et capito. q uomoto eilecutꝰ eit
donnintum au. Stunte haic nocte auferetur ate
amma tua. Hec que pparasti cuiꝰ erunt: Qum
onm uertas etiam pccõrib dicatur ꝑqͣmlibes
creaturam dicatur. non nisi abco dicitur qu
unus est uerax. Quod autem uideis dicit. nec
uocem aliquando eius audistis. ideo dicit. qui¬
auon obtemierauertut isti dumitaxat cũcͥ¬

Expanded text:
alicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uialicui uisibiliter adparere nisi per aliquam uisibilem creaturam. sicut enim uerbum dei est in sic et in angelo ipse loquitur, quando veritatem angelus annuntiat; et recte dicitur, Deus dixit; et, Deus apparuit: et item dicitur recte, Angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, vel Evae, vel serpenti; attendant etiam in Novo cujusmodi exemplum Dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus est Dominus, cum ait: Stulte, hac nocte auferetur a te a a te; haec quae praeparasti, cuius erunt? cum enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicitur, qui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum q
Abbreviated transcription (Latin):
Quia t̃e filiꝰ quiod est uerbrm dei non soltim
nouissinis temiorib cum incarne arparere
dignatus est: scd etiam prius a ꝯstitutione
loqrndo. uel per angelicam aliquam potestatẽ.
uel quamlibet creaturã. quia ip̃e est in om̃ib
teritas. et omĩa illi constant admitum sertinũ
creatutam cuinult quando dignatur appare¬
at cum ĩe tamen scdm diuinitatem luam et
secundum id quod u̾bum est patus. ccet̾ntim
patr et inꝯmutabile. ꝑ quod fc̃a sit omĩa. ũ
itisum: tibi dicit deum uuisum. Sicut in illã
luctatione iacobet angelus dictus est ille qͥ
appariuit. Et cum apparuit ĩ rubo moysi. et itẽ
in heiemo cumiam couxisset populum de t̾.¬
ra egypti quanto legem accepit: teus cilctu¬
tus est. Sed sine in rubo cum enim misit. siue
postea cum ci legem dedit. angelum dicit stepħ
in actibus apłorum ei apparuisse. Qr uod ideodi¬
cim̾ ne quis arbitretur u̾bum dei perquod
cc̃a sunt om̃ia quiasi perlecos posse diffiniri &

Expanded text:
e filius, quod est uerbum dei. non solum nouissimis temporibus, cum in carne adparere dignatus est, sed etiam prius a constitutionue loquendo siue adparendo uel per angelicam aliquam potestatem uel per quamlibet creaturam: quia ipse est in omnibus ueritas et omnia illi constant et omnia illi ad creaturam cui uult, cum dignatur, adpareat, cum ipse tamen secundum diuinitatem suam et secundum id, quod uerbum est patris, coaeternum patri et incommutabile, per quod facta sunt omnia, non uisum, ubi dicit deum uisum. sicut in illa luctatione Iacob et angelus dictus est ille, qui adparuit. et cum adparuit in rubo Moysi et item in heremo, cum iam eduxisset populum de terra Aegypti, quando legem accepit. deus ei locutus est. sed siue in rubo, cum eum misit. siue postea, cum ei legem dedit, angelum dicit Stephanus in actibus apostolorum ei adparuisse. quod ideo dicimus, ne quis arbitretur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, quasi per locos posse definiri et
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ differentia demostratur s amborim
tam̃ ab uno deo constitutoꝵ. Iam qm̃ primo
carnales homines arutebant multo ampliꝰ
se undicare quam erat illa minna de quaq̃¬
tebantur. ꝯstitutus est eis pͥmus lenitatis gͣ¬
dus. ut iniur ie accepte mensutam nullo mo¬
to dolor uundicantis exced̾et. Sic enĩ et donare
aliquãdo posset iniutiam qͥ eam primo non
superare didicisset. Unde dominus iam per e¬
uuangeli gram̃ ad sumniam pacem populũ
deducens: huic gradui suꝑedificat alterum
tit qui iam audierat non ampliorem uindcã
quam quisq lesus ẽ reddere: placata mente
totum se donare gauderet. Quod etiam ĩ ił
as ec lenissime tolerante. dabit pertucienti
se maxillam. saturabitur opprobriis. Ex quo
intelligitiu et mensuram iundicandi recte
carnalibus constitutam er onuoe dameititie re¬
menaosen uon tautumin norio testamento ess

Expanded text:
mentorum differentia demonstratur, sed amborum tamen ab uno deo constitutorum. nam quoniam primo carnales homines ardebant multo amplius se uindicare quam erat illa iniuria, de qua querebantur, constitutus est eis primus lenitatis gradus. ut iniuriae acceptae mensuram nullo modo dolor uindicantis excederet. sic enim et donare aliquando posset iniuriam, qui eam primo non superare didicisset. unde dominus iam per euangelii gratiam ad summam pacem populum ducens huic gradui superaedificat alterum, ut qui iam audierat non ampliorem uindictam, quam quisque laesus est, reddere, placata mente totum se donare gauderet. quod etiam in illas et lenissime tolerante: dabit percutienti se maxillam, saturabitur obprobriis. ex quo intellegitur et mensuram uindicandi recte carnalibus constitutam et omnimodam iniuriae remissionem non tantum in nouo testamento ess
Abbreviated transcription (Latin):
testem apłm paulum. quia dicit dm̃ lucẽ hĩ¬
tare in accessibilem. Qruib nos parem qõnẽ
referinus: et quod de nouo testamento pro¬
tulerunt. de tieteri testamento proferimus.
Ibi enim ĩuenitur prius scriptum. celum mͥ
sedes est: tetra autem scabellum reduum me¬
orum. Oruam domtum edificabitis mͥ. aut qͥs
lctus requiei mee Nonne manus mea fecit ħ
omĩa: Ecce hñt uͥlibri ueteris testamenti p̃¬
dicant deum in templis manu fc̃is non ħita¬
te: et tamen filius dei nrĩ flagello de testib
fcõ expulit de templo eos qui bones et colũ¬
bas uendebant. et nũmulanoꝵ eu̾tit men¬
sas et ait. Domtis patris mei. domus orõis
uccabitur. uos autem fecistis illam sielũ¬
cam lationum. Si uero aliqtus etiam istis
duobus exaduso capituł constitutis uelit
imeritos tecipere. et dicere in ueteri testam̃¬
to magnificati deum cuiuus dicitur sedes
celam et terra scabellum peditm. et negatur
hitate in tomo manu facta. ĩ nouo autẽ testa¬

Expanded text:
testem apostolum Paulum. quia dicit deum lucem habitare inaccessibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum meorum: quam domum aedificabitis mihi, aut quis locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? ecce habent, ubi libri ueteris testamenti praedicant deum in templis manufactis non habitare ; et tamen filius dei nostri flagello de restibus facto expulit de templo eos, qui boues et columbas uendebant, et nummulariorum euertit mensas et ait: domus patris mei domus orationis uocabitur, uos autem fecistis eam speluncam latronum. si ergo aliquis etiam istis duobus ex aduerso capitulis constitutis uelit inperitos decipere et dicere in uetere testamento magnificari deum, cuius dicitur sedes caelum et terra scabellum pedum et negatur habitare in domo manufacta, in nouo autem testa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tente  perdendrmm sic calumpniãtirqua¬
siec tp̃e tominus hec duo sibi ueluti adiaan¬
tia atẽpcontrania ĩ euuangelio demonstratie¬
ut. Ir̃e emum ait. Audistis quia dcm̃ est anticͥ
oculumpro cculo tentem protente. Ego arẽt
dico uos non resistere malo. sed sicius te per

Expanded text:
pro dente esse perdendum. sic calumniantur, quasi et ipse dominus haec duo, sibi ueluti aduersantia atque contraria in euangelio demonstrauerit. ipse enim ait: audistis, quia dictum est antiquis: oculum pro oculo et dentem pro dente: ego autem dico uobis non resistere malo, s
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ secuti. p̃dicando euuangelio parabant᷑
Inmo cciammistis duob capitulia quoꝵ
crmum te genesi alterimi de euangelio d̃¬
quam sibi inimica posuerunt. canta ĩuẽi¬
tut amicitia atꝙ concordia. ut nulla maior
quam ut illammi cuius crat sccłe frater occis
cciam ĩ terra iaborantem sterelitas scquedit
Ills anitem per quorum ministeriã ⁊ pdic¬
to ter uerbo fratres lilerabantur eciamete
cistnno miime cogitantib forctuosa teris
sertutet ornodsim neteri testamento erhor

Expanded text:
m secuti praedicando -euangelio parabantur. immo etiam in istis duobus capitulis, quorum unum de Genesi, alterum de euangelio tamquam sibi inimica posuerunt, tanta inuenitur amicitia atque concordia, ut nulla maior quam ut illum, cuius fuerat scelere frater occisus, etiam in terra laborantem sterilitas sequeretur, illis autem, per -quorum ministerium in praedicando dei uerbo fratres liberabantur, etiam de crastino minime cogitantibus fructuosa terra seruiret ? quodsi in uetere testamento
Abbreviated transcription (Latin):
uintralo secimdum toctrinam nt filitis eiꝰ
irs re qust apelletur a cuo abierruo didi¬
cio sicit filios suos apłs apellat. qui ab il¬
lo didierunt euuangelium. Lertio secim¬
dim mitationem sicut filios abrabe nos
obris crgo modis reccatores infideles iuder
fuii dabosiuccantur a dño. uel quod abit̃o
mpietatem didicerunt. sicut de tp̃ dy̾abole
apłs dict qui nunc operatur infiuios dissi¬
dentie nel quod cum imitantut. quod ma¬
gis iettinet ad id quod de illo dictinnẽ. ecẽ
uentate nonstetit. quia et ip̃i iudernue¬
titate legio que sibi data est nonstereriurt
coquod comio accestante et dicente sure¬
deretis moysi creteretis michi. ile enimde
me scripsit: secundum corumdem reccatoꝵ
tienena ctiam serpentrum et tuperaꝵ gna
uccantur. ad ymaginem autem dei factum
hominem non tantum genesis sed etiam apo¬
stoltis clamat cum dicit. Uir quidem non
delet uelare caput. cum sit ymago et gła de¬
⁊ mislier aritem gła uiri. Et tit manifeste

Expanded text:
dum doctrinam, ut filius ejus in ea re quisque appelletur, a quo aliquid didicit; sicut filios suos Apostolus appellat, qui ab illo didicerunt Evangelium : tertio, secundum imitationem, sicut filios Abrahae nos obus ergo modis peccatores infideles Iudaei filii diaboli uocantur a domino, uel quod ab ipso inpietatem didicerunt, sicut de ipso diabolo apostolus dicit: qui nunc operatur in filiis diffidentiae; uel quod eum imitantur, quod magis pertinet ad id, quod de illo dictum est: et in ueritate non stetit quia et ipsi Iudaei in ueritate legis, quae sibi data est, non steterunt eodem domino adtestante et dicente: si crederetis Moysi. crederetis et mihi: ille enim de me scripsit. secundum eorundem peccatorum uenena etiam serpentum et uiperarum genera uocantur. Ad imaginem autem dei factum hominem non tantum genesis sed etiam apostolus clamat, cum dicit: uir quidem non debet uelare caput. cum sit imago et gloria dei, mulier autem gloria uiri. et ut manifeste
Abbreviated transcription (Latin):
cam sece hnit confirmatam sententiam uete¬
cło testamti abtĩo dnõ adu̾sus imꝑiciam
cisccoꝵa sal etiam moysi perbitit᷑ testimo¬
nitanquod pp̃ diritiam eorum repudium
caangrłio delent ẽẽ contramim: otiod
sidinat he cãpitulum faisum ẽẽ et a cor¬
tuptorib sctipturaꝵ eẽ additum: nã ho¬
soient quanto nõ ĩueniunt quid tesponde
snnore. quid si alius dicat illud eẽ ĩmissũ
erfalsum qd ipĩ ꝓferunt dicente domino.
om̃is qui reliquetit tomum. aut uxorem
artt parentes. aut filios pp̃ regnum celortã
et cetera. Non intelligunt misen. qm̃ ad̾m
omnem fitem xp̃ianam cum ista dicunt.
conentut euertere. Fides antem uera et or¬
clie catholice disciplina utrumq uerum
et a dño dcm̃ ẽe confirmat. et nullo modo eẽ
contrarm. qrua et conuinctõ mariti et n¬
sous a dño ẽ. Non enim quia suscitauit iłx
rĩc mortuos et dedit eis uitam. pẽa ip̃a iuta
non est relmq̃nda ip̃ regnum dei celorum. s̾
eugo qͣsmus dominus dederit uxorem uuo. re¬

Expanded text:
tit. ecce habent confirmatam sententiam ueteris testamenti ab ipso domino aduersum inperitiam Iudaeorum. simul etiam Moysi perhibuit testimonium, quod propter duritiam eorum repudium euangelio dicunt esse contrarium? quod si dicunt hoc capitulum falsum esse et a corruptoribsolent, quando non inveniunt quid respondeant, dicere; quid, si alius dicat illud esse immissum et falsum, quod ipsi proferunt dicente Domino, Omnis qui reliquerit domum aut uxorem aut parentes aut filios propter regnum coelorum, etc.? Non intelligunt miseri quemadmodum omnem fidem christianam, cum ista dicunt, conentur evertere. Fides autem vera et Ecclesiae catholicae disciplina utrumque verum et a Domino dictum esse confirmat, et nullo modo esse contrarium: quia et conjunctio mariti et uum a domino est. non enim quia suscitauit Iesus Christus mortuos et dedit eis uitam. propterea ipsa uita non est relinquenda propter regnum caelorum. sic ergo quamuis dominus dederit uxorem uiro, re
Abbreviated transcription (Latin):
capitulo geneseos qͦ maledcm̃ accepit caym ũ
terte sterilitate ꝑriniretur. calũpniantes ma¬
nichei. et eriuangelio contrariũ demonstune
cupientes: non sane mͥ uidentut cogitaretũ
homimib se ag̾e. s prorsus qiasi pecora qui
cos audirent uel coꝵ scripta legerent. sic ab¬
usi sunt imiperitia corrimi et tarditate inge¬
nii uel pocius animi cecitate. Qiuipe dixeĩt
ħiic capitulo illud ĩ enuangelio ẽe cõtiari¬
ũ quod dominꝰ ait discipuir suis. Nolite cogi¬
tare de crastmo. nam crastinus dios ipe cogi¬
tabit sͥ. Respicite uolatilia celi. crma nõse¬
minant neq metunt. neq colligunt ⁊̃ horre

Expanded text:
capitulo Geneseos, quo meledictionem accepit Cain, ut capitulo Geneseos, quo meledictionem accepit Cain, ut terrae sterilitate puniretur, calumniantes Manichaei, et Evangelio contrarium demonstrare cupientes, non sane, mihi videntur cogitare cum hominibus se agere, sed prorsus quasi pecora forent, qui eos audirent vel eorum scripta legerent; sic abusi sunt imperitia eorum et tarditate ingenii, vel potius animi caecitate. Quippe dixerunt huic capitulo illud in Evangelio esse contrarium, quod Dominus ait discipulis suis: Nolite cogitare de crastino; nam crastinus dies ipse cogitabit sibi. Respicite volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque colligu
Abbreviated transcription (Latin):
locum nominatissimũ. meliorem uultum¬
filiorũ atq filiaꝵ. nomen et̾num delbo illis. nec
unquam deerit. Certis enim quibus umbuis ꝙ
figuris rerum. ante domini aduentum scdm
mirabilem atq ordinatissimam disttibutõnẽ
tpr̃m. ⁊opulus ille tenebatur qͥ testamentũ
uetus accepit. tamen in eo tanta p̃dicatio et p̃¬
nũtiatio noui testam̃ti est. ut nulla in euuan¬
gelica atq apłica disciplina teperiaurtr qͣm¬
tus ardua et diuina p̃cepta. et promissa que
illis etiam libris ueteribus desint. Sed sãcte
scripture non temerarios et suꝑbos accusato¬
tes scd diligentes et ꝑios lectores de sederant.
e coquod scriptum est .iiii. capitulũ.¬
⁊̃ genesi et dixit dñs ad caym. Quid fe¬
cisti: Uox sangũis fratris tui clamat
ad me de t̾ra. Nũc maledc̃s eris a facie terre.
que ab sorbuit et recepit sanguinem fratris
tui excede manus tue. Te enmoperari ncc̃e ẽ
terram que steriles tibi fructus dabit. Hitic

Expanded text:
locum nominatissimum, meliorem multlocum nominatissimum, meliorem multfiliorum atque filiarum: nomen aeternum dabo illis nec umquam deerit. certis enim quibusdam umbris et figuris rerum ante domini aduentum secundum mirabilem atque ordinatissimam distributionem temporum populus ille tenebatur, qui testamentum uetus accepit; tamen in eo tanta praedicatio et praenuntiatio noui testamenti est. ut nulla in euangelio atque apostolica disciplina reperiantur quamuis ardua et diuina praecepta et promissa. quae illis etiam libris ueteribus desint. sed sanctae scripturae non temerarios et superbos accusatores, sed diligentes et pios lectores desiderant. De eo quod scriptum est in si: Et dixit Dominus ad Cain: Quid fecisti? Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra. Nunc maledictus eris a facie terrae, quae absorbuit et recepit sanguinem fratris tui ex caede manus tuae: te enim operari necesse est terram, quae steriles tibi fructus dabit . Huic
Abbreviated transcription (Latin):
et itto comnixisse. pẽa quia in enuangelio di¬
cit dñs. Omĩs qui reliq̃nt tomum. aut uxo¬
rem. aut parentes aut fratres. aut filios pp̃
tegnum celorum septies tantũ accipiet in
hoc temiore ꝙ in fututo soculo possidebit ui¬
tam eternam. In qua calumpnia miror cos sic
et̃ cecatos : ⁊i el poctus non mitor extecauit eni
illos sicut scriptum est malcia corum faedeto¬
mens qus non uiteret tanta nnono cestamẽto
prep auis uone diligenda: Eiu enim pocius iee

Expanded text:
et uiro coniunxisse, propterea quia in euangelio diet uiro coniunxisse, propterea quia in euangelio dicit dominus: omnis qui reliquerit domum aut uxorem aut parentes aut fratres aut filios propter regnum caelorum, septies tantum accipiet in hoc tempore et in futuro saeculo possidebit uitam aeternam. in qua calumnia miror eos sic esse caecatos uel potius non miror; excaecauit enim illos, sicut scriptum est, malitia eorum. sed tamen quis non uideret tanta in nouo testamento praecepta de uxore diligen
Abbreviated transcription (Latin):
lont estect sartina mea ieuis. hoc salbatran
idest hono rentesligebant et pro temporũ dis¬
rensatione tarnalit sequiebantur imibrã.
renses ummbre quasi corptis idest ueritas no¬
dͥ timda erat. ⁊ed qͣmadmod̾ ila recuises de¬
e poss fabritttum midum insiitiatur. sic
mut emato hademus: si tusta fuerint con¬
sec̃mut. Septima autem scilicet eademe
sine scłi: de qua longum est disputare. Nõ
eugo cominus tescindit scripturam tiet̾is
cestamenti. sed cagit intelligi. nec salbatum
soluit ut pereat qd̃ figurabatur. s aperit
ltus ut appareat qd̾ tegebatur. iii. capłm
Se eo quod scriptum est ĩ genesi et di¬
eit deus. Non est bonum solum homi¬
nem eẽ. faciamus ei adiutoriũ. et ĩ¬
misit deus ate sonurũ et obdormiuit. ꝙ sũp¬
sit unam te costis eius exqua formauit euã
quam aduxit ad adam et ait. Idoo relinquet
suis loco manichei calampniantur dicentes.
contra nouum testamentũ eẽ istam senten¬
ciam. qua teus scrbitur et formasse mulierẽ

Expanded text:
t sarcina mea leuis est. hoc sabbatum, Iudaei non intellegebant et pro temporum dispensatione carnaliter sequebantur umbram, cuius umbrae quasi corpus, id est ueritas nobis danda erat. sed quemadmodum illa requies dei post fabricatum mundum insinuatur, sic hoc mundo habemus, si justa fuerint, consequemur, septima scilicet eademque ultima parte saeculi, de qua longum est disputare. Non ergo Dominus rescindit scripturam Veteris Testamenti, sed cogit intelligi: nec sabbatum solvit ut pereat quod figurabatur, sed aperit potius ut appareat quod tegebatur. CAPUT III. 1. De eo quod scriptum est in Genesi: Et dixit Deus, Non est bonum solum hominem esse; faciamus ei adiutorium. et inmisit deus Adae somnum et obdormiuit; et sumpsit unam de costis eius, ex qua formauit Euam, quam adduxit ad Adam et ait: ideo relinquet ae. huic rursus loco Manichaei calumniantur dicentes contra nouum testamentum esse istam sententiam, qua deus scribitur et formasse mulierem
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt genesi ubi tenis ita dicitur fecisse m̃¬
duim ut qetialiter filtus wi non sit noniia.¬
tus uehementer errant. et non uident si ita
est ipm̃i apłm sibi ẽẽ contrarium. cum alio loco
imum ducit ex qrio om̃ia. per qũe omĩa ĩquo
om̃i et fatum non nominat. Quomodo aũ
hit̃ fauus nominatus non ẽ intelligitur ta¬
nic̃: ita et in genesi. Et quomodo sͥ hec duo ca¬
pitula parili non adu̾santur: ita nec gene¬
eco quod scriptũ ẽ. et consũmauit
beus die septimo omĩa opera sua cruie
fecit. et ĩ septimo requieuit ab eistem
to adiap qͣuod in genesi scriptumẽ deũ septi¬
modie teesitieuisse ab om̃ibus opetib que te
uisq nunc operatur quod nullo moto contra¬
qui putabant deum sic requieuisse die sep¬
cino ut epalo prorsus nich operaretur. Set¬
ut iamieltra non fateret mundum ⁊ mmõ¬

Expanded text:
dicunt genesi, ubi deus ita dicitur fecisse mudicunt genesi, ubi deus ita dicitur fecisse mundum, ut specialiter filius ibi non sit nominatus, uehementer errant; ea non uident. si ita est, ipsum apostolum sibi esse contrarium, cum alio loco unum dicit: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia et filium non nominat. quomodo autem hic filius nominatus non est, intellegitur tamen, ita et in genesi; et quomodo sibi haec duo capitula Pauli non aduersantur, ita nec geneeo quod scriptum est: et consummauit deus die sexto omnia opera sua, quae fecit, et in septimo requieuit ab eisdem nto aduersari, quod in genesi scriptum est deum septimo die requieuisse ab omnibus operibus suis, usque modo operatur. quod nullo modo contraqui putabant sic requieuisse deum die septimo, ut ex illo prorsus nihil operaretur. requt iam ultra non faceret mundum cum o
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ tpãm xpĩamis accipit. tibi nou solũ paters
et filis et sp̃s sc̃s intelligitut. Non enĩtres e̾o
sed unum deum credimus patrẽ et filium et sꝑi¬
ritum sanctum. qͣmuis p̃r pater. ꝙ filius ꝙ fa᷑
tatis. hec loco longum est disputate. Demde qͥa
ubi dicitur dixit teus fiat et fcĩ est. ibi nccẽ m̃
telligatur ꝑ u̾bum eum fecisse quod fecit. Uer¬
bum aittem patris est flltus. Non gͦ repugnat
ha capitulum genescos ubi scͥptum est et dip̃
deus fiat. et fcm̃ est. illi loco eurigelii uͥ dicitut
criua non ẽ dem̃ quod per filiũ deus fecerit.
nec in eriuͣgelio per filitm deus et aues pascit
et lilia uestit. et cetera ĩnumerabilia que t̃e doꝰ
dicit deum facere pattem quanisnõ dicat quod
ea ier filium faciat. Quod autem etiam testi¬
tnoniũ apłi adiungunt quod att de dnõ nrõ ihe¬
su nõ. ñe est pͥmogenitꝰ tocius cieature. ꝙ oĩa
Ier ipm̃ facta sunt m celis et in terra uisibilia
et insibilia et hec capitulum adu̾sum esse

Expanded text:
tianus accipit, ubi non solum Pater, sed et Filius et Spiritus sanctus intelligitur. Non enim tres deos, sed unum Deum credimus, Patrem et Filium et Spiritum sanctum: quamvis Pater Pater, et Filius Filius te Trinitatis hoc loco longum est disputare. Deinde, quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum est: et dixit deus: fiat, et factum est, illi loco euangelii, ubi dicituquia non est dictum. quod per filium deus fecerit, nec in euangelio per filium deus et aues pascit et lilia uestit et cetera innumerabilia, quae ipse dominus dicit deum facere patrem, quamuis non dicat. quod ea per filium faciat. quod autem etiam testimonium apostoli adiungunt, quod ait de domino e est primogenitus totius creaturae; et omnia per ipsum facta sunt in caelis et in terris. uisibilia et inuisibilia et hoc capitulum aduersum esse
Abbreviated transcription (Latin):
saui enim nos uni uiro uirgnem castamer¬
de deo posse dici. Cur enim ño etiam u̾bait
dicantur de illa maiestate de qua quidquid
dcm̃ fu̾it indigne dicctur quia om̃s opes liu¬
guarum omĩum ineffabili sb̾limitate pre¬
cedit. Nam qmͣ ⁊ elando solent maitti iroꝵ¬
prdiciam ⁊ istodire: iotetaternexidisciplinã

Expanded text:
saui enim uos uni uiro uirginem castam exsaui enim uos uni uiro uirginem castam exde deo posse dici. cur enim non etiam ista uerba dicantur de illa maiestate, de qua quicquid dictum fuerit, indigne dicitur, quia omnes opes linguarum omnium ineffabili sublimitate praecedit? nam quoniam zelando solent mariti tiam custodire, potestatem et disciplinam
Abbreviated transcription (Latin):
te gn̾ãtionis ⁊cc̃a parentum redditrũ dm̃.
his utiq legitime atq debite qui purentum
pcta perseuerantes tenere. quam dii iuistiãm
sequi maluerunt. Nam non pertuere prĩs
pccã ad filium iuste uiuentem ꝓphaerechie
aꝑtissime ostendit. Quod autem ĩeuugłio
dicitur. Estote benigni qm̃admodũ pater ũr
celestis qui solem suum oriri facit super bo¬
nos et malos. non est ueteri testaminto con¬
trartum. Hec enim facit detis ut maitet ad
penitentiam. sicut dicit apłs. Ignoras quia
pacientia tei ad penitentiam te incutat. Na
tamen ideo credendum ẽ non puinitur̃ deũ.
cis autem omĩb qnoniam tua sunt om̃ia
qui ammas amas. et cetera ĩnumerabilia qͥb
intelligitur et ĩ bonitate et in seuentate mi¬
sencordiamet iusticiam dei testamentũ utẽ¬
q p̃dicare. Si autem mouentur qd̾ dcm̃ eit.
ego sum ⁊elans. moreantur etiam illo quoe
dixit apłs paulus. Telo dei uos relo. despon¬

Expanded text:
tae generationis peccata parentum redditurum deum, tae generationis peccata parentum redditurum deum, his utique legitime atque debite, qui parentum peccata perseueranter tenere quam dei iustitiam sequi maluerunt. nam non pertinere patris peccata ad filium iuste uiuentem propheta Ezechiel apertissime ostendit. Quod autem in euangelio dicitur: estote benigni quemadmodum pater uester caelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, non est ueteri testamento contrarium. hoc enim facit deus, ut inuitet ad paenitentiam, sicut dicit apostolus: ignoras, quia patientia dei ad paenitentiam te inuitat? nec tamen ideo credendum est non puniturum deum cis autem omnibus. quoniam tua sunt omnia, qui animas amas et cetera innumerabilia, quibus intellegitur et in bonitate et in seueritate misericordiam et iustitiam dei testamentum utrumque praedicare. Si autem mouentur, quod dictum est: ego sum zelans, moueantur etiam illo, quod dixit apostolus Paulus: zelo dei uos zelo; despon
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽe seitũ dm̃ sod unumquems ĩ se seuũe
peccando. Quod autem ĩ terciant quartam
scriptum est generationem uindstam ꝑced̾e
nõ aliud significari arbitror nisi ¶uodͤ ab ipõ
abraham qui pater ẽẽ intipit ppłixideorũ qua¬
tuor etates sunt cum ista que nonagitur. qͣs
matheus euuangelista distingun. Una est
ab abraham usq ad dauud. alia ad auid usc
ad tͣnsmigrationẽ ĩ babiloniã. t̾cu a tͣnsmi¬
gratione in babiloniam usq ad dñi aduẽ¬
tum. Inde usq ad finem quarta dputatur.
tanqͣm senectus seculi ceteris etatbus longi¬
or. Quas etates pro generationib psitas credi¬
mꝰ. quãius singule pluribus gn̾anonibus
constent. Et qm̃ tercia incipit a traisiigͣtõe
babilonie. quando udeorum facta s captiuita
⁊̃ quarta uero idest post aduentumdñ nr̃i g̃s
iudeorum a solo ꝓpͥo penitus eradicita ẽ. ho
datur intelligi qͥuod dcm̃ est tercie et quar¬

Expanded text:
non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire non esse saeuum deum, sed unumquemque in se saeuire peccando. Quod autem in tertiam et quartam scriptum est generationem uindictam procedere, non aliud significari arbitror, nisi quod ab ipso Abraham, qui pater esse incipit populi Iudaeorum, quattuor aetates sunt cum ista, quae nunc agitur, quas Matthaeus euangelista distinguit. una est ab Abraham usque ad Dauid, alia a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia a transmigratione in Babyloniam usque ad domini aduentum; inde usque ad finem quarta deputatur tamquam senectus saeculi ceteris aetatibus longior. quas aetates pro generationibus positas credimus, quamuis singulae pluribus generationibus constent. et quoniam tertia incipit a transmigratione Babyloniae, quando Iudaeorum est facta captiuitas, in quarta uero, id est post aduentum domini nostri, gens Iudaeorum a solo proprio penitus eradicata est: hoc datur intellegi, quod dictum est tertiae et quar
Abbreviated transcription (Latin):
fingunt se nurus uonos. Sed dicant nob̾ qͥẜ
dicturus est dominus. ite ĩ ignem et̾num. qͥ
ĩparat᷑ est dyarolo et angeł eius. si om̃ib par¬
cit et neminẽdampnat. Quare intelligend̾ ẽ
et illud rectum eẽ quod deus cribit paren¬
tum petcata filiis qui eum oderunt. Ex eo eĩ
peccatis. qui meadem petu̾sitate parentũ per¬
seuerate uoluerunt: eales enĩ non seuitia
sed pocius iustĩa et sua iniquitate puniũtur
sicut ꝓpb̃a ait Sanctus enim sp̾c discipline ef¬
frigie̾t fictum. et auferet se a cogitationib
que sunt sine intellectu. et corripietur suꝑ¬
trenientis iniquitate. Idest corcipitur ho¬
mo supueniente iniquitate sua: cum ab eo
peccatorum sciorũ unus quisq constring̃¬
Oruibus testimoniis uteris testamenti de
norto consentit apłs dicens. Eradidit illos
deus in cõcupiscentias cordis eorim. Quacõ¬
cordia utriusq testamenti satis estenditare

Expanded text:
fingunt se nimis bonos. sed dicant nobis. quibus fingunt se nimis bonos. sed dicant nobis. quibus dicturus est dominus: ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, si omnibus parcit et neminem damnat? quare intellegendum est et illud recte dictum esse, quod deus retribuet parentum peccata filiis, qui eum oderunt. ex eo enimpeccatis, qui in eadem peruersitate parentum perseuerare uoluerunt. tales enim non saeuitia, sed potius iustitia dei et sua iniquitate puniuntur, sicut propheta dicit: sanctus enim spiritus disciplinae effugiet fictum et auferet se a cogitationibus, quae sunt sine intellectu, et corripietur superueniente iniquitate, id est corripietur homo superueniente sibi iniquitate sua, cum ab eo peccatorum suorum unusquisque constringitur. quibus testimoniis ueteris testamenti de nouo consentit apostolus dicens: tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum. qua concordia utriusque testamenti satis ostenditur
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendatur parentum ꝯtemptꝰ: ex utto¬
q capite duo sibi testamenta consentiũt.
Ego sum deus zelans retribuens fi¬
liis t̾cie et quarte generationis parẽ¬
tum pectata qui me oderunt. Hiic loco ma¬
nchei illud de euriangelio dicint ẽe contͣ¬
tium quod dñs dicit. Estote benigni. sic̃
pater uester celestis qui solem suum oriri
facit suꝑ bonos et malos. Et illud aliud itẽ
dñs ait. non solum septies peccãti fratu di¬
mittendum. sed etiam septuagios septies.⁊
N quib tamen si queram utrum deus ñ
puniat inimicos stios: sine dubro turba¬
brintur. Ip̃i enĩ dicunt dm̃ genti tenebra¬
t̃ ec̾nũ carc̾em pp̃arare. quan õe dicunt i
minicã deo. Et parumẽ. sed cum etiam su
a m̃bra simul cum ip̃a gente priniturũ eẽ
non dubitant dr̃e. Sed cum ad capitula ne¬
teris et noru testam̃ti ueniunt ut impeti¬
tos dccipiant. et ea sͥ ad u̾sa ẽe criminent᷑

Expanded text:
commendatur parentum contemptus, ex utrocommendatur parentum contemptus, ex utroque capite duo sibi Testamenta consentiunt.  est: Ego sum Deus zelans, tribuens filiis tertiae et quartae generationis parentum peccata qui me oderunt . Huic loco Manichaei illud de Evangelio dicunt esse contrarium, quod Dominus dicit, Estote benigni sicut Pater vester coelestis, qui solem suum oriri facit super bonos et malos : et illud aliud quod idem Dominus ait, Non solum septies peccanti fratri dimittendum, sed etiam septuagies septies. . A quibus tamen si quaeram utrum Deus puniat inimicos suos, sine dubio turbabuntur. ipsi enim dicunt deum genti tenebrarum aeternum carcerem praeparare, quam dicunt . esse inimicam deo. et parum est, sed eum etiam sua membra simul cum ipsa gente puniturum esse non dubitant dicere. sed cum ad capitula ueteris et noui testamenti ueniunt, ut inperitos decipiant et ea sibi aduersa esse criminentur,
Abbreviated transcription (Latin):
et filios monet ut honorent parentesut di¬
ligant anos. sonsorum autẽ sed etiam tẽ
sutebitut sͥ ip̃i eẽ contrarius. qnod ccedere
netas est. qtia loco alio dicit hominiquerẽ
titattamerernam. Situs uenite aduitam
setua mandata. In quibrs etiam illud cõme¬
morat. honora patrem et matrem. Qr tubus
mandatis perfectis etiam ad dilectionẽ dei
crescitur. ĩ qua est tota ꝑfectio. Nam dilectio
primi certus gradus est ad dil ectionem dei
et ideo respondenti quod omĩa illa manda
bus et sequatur eum. Ex quo manifestũẽ.
et honorem parentum in gradu suo ẽẽ seruiã¬
dum. et eos tamen in diuini amoris compa¬
ratione. p̾sertim si impedimento sint: nulla
dubitatione oportet contempni. Namet ĩ
scripturis ueteribus habes poĩtum. Orin
dicit patriaut matri non noui uos. et qui
filios suos non agnoscit: ip̃e cognouit testa¬
mentum tuum. Ergo si ĩ nouo testamẽto
ꝯmendatur parentum duectio et ĩ ueteri

Expanded text:
et filios monet, ut honorent parentes. et parentes, ut diet filios monet, ut honorent parentes. et parentes, ut diligant filios. non solum autem, sed etiam dominus uidebitur sibi esse contrarius — quod credere nefas esti vitam aeternam, Si vis venire ad vitam, serva mandata: in quibus etiam illud commemorat, Honora patrem et matrem. Quibus mandatis perfectis etiam ad dilectionem Dei crescitur, in qua est tota perfectio. Nam dilectio proximi certus gradus est ad dilectionem Dei. Et ideo respondenti quod omnia mandata illbus, et sequatur eum . Ex quo manifestum est, et honorem parentum in gradu suo esse servandum, et eos tamen in divini amoris comparatione, praesertim si impedimento sunt, nulla dubitatione oportere contemni. Nam et in Scripturis veteribus habes positum: Qui dicit patri aut matri, Non novi vos, et qui filios suos non agnoscit, ipse autem cognovit testamentum tuum . Ergo si et in Novo Testamento commendatur parentum dilectio, et in Veteri
Abbreviated transcription (Latin):
ues tmnimitantur cius mmprani scepbrã
ea suco aq celssitudine sapientie. adiu
et uoncredint uentati quales domiuxes
argont cumditit uos ex paite d yaboloesti¬
dicens. sgo di dnĩ estis et fan altissimi om̃t
posautem ut homines morientui. et sicut
unus ex prancipibus cadetis ui. candram
e eo quos scriptumẽ ĩ exodo. honora pa¬
tremturm et matrem. Hinc etiamlo¬
coubi tehonorandis parentibus deus
pcepit. allum euuangeli locum maiicheioñt
c̃e tontiarium. ubi dñs cuidam dicerti i bopri¬
mnum ut sepeliam patiem mermi respondit. si¬
ne mortuos mortuos suos sepeliant. tuautẽ
uem et amĩcia tognum dei. Qrd̾ codem mo¬
do soluiaquo illud scpenꝰ uibr deutore de¬
linq̃nda dictum ꝓpter regnum celortan. s a
encarentes honorate cebemus. et coo raniẽ nõ.
ammtationem regni tei milla impeetare op̃¬
compiumus. Nam si ueter testamento con¬
traumest euuangeliumm p̃ istam senten¬
ciam incipit etian apło ẽẽ contrarium. ceii

Expanded text:
nes, cum imitantur ejus impiam superbiam, et a luce atque celsitudine sapientiae decidunt, et non credunt veritati: quales Dominus arguit, cum dicit, Vos ex patre diabolo estidicens: Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes: vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis . CAPUT VI. De eo quod scriptum est in Exodo: Honora patrem tuum, et matrem tuam . Huic etiam loco, ubi de honorandis parenpraecepit, illum euangelii locum Manichaei dicunt esse contrarium. ubi dominus cuidam dicenti: ibo primum, ut sepeliam patrem meum' respondit: sine mortuos, mortuos suos sepeliant; tu autem ueni et adnuntia regnum dei. quod eodem modo soluitur. quo illud superius. ubi de uxore relinquenda dictum est propter regnum caelorum'. quia et parentes honorare ationem regni dei nulla inpietate contemnimus. nam si uetere testamento contrarium est euangelium propter istam sententiam, incipit etiam apostolo esse contrarium. qui
Abbreviated transcription (Latin):
com inan uelote oue que in putesecidar
eno etemo qris d fouiendimi eit ut ad aquam
e uimen o sirifica compitione redagius. SaAb
cen donnt uctantis ad requiem ec dicẽtro.
cemnite ad̃ meqrun laloratis. et ego tios teficiã
Poute lugum meum suꝑ uos. et discto a
lot teia muttis sũ et humilis corte et mue

Expanded text:
locis de oue, quae in puteum cecidit, et iumento, quod soluendum est. ut ad aquam ducatur, mirifica comparatione redarguit. sabbatum cem domini uocantis ad requiem et dicentis: uenite ad me, qui laboratis, et ego uos reficiam; tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde et inue
Abbreviated transcription (Latin):
et alium paraclytum dabit uobis ut
nobiscum sit in eternum. spiitum ueri¬
tatis quem mundus non potest acciꝑe
quia nonuidet nec cognoscit eum uos ri¬
debitis eum et cognoscitis quia ap̃ uos
manet et uobiscumest. Quid est hoc
datum spiritum negat aute passionẽ.
Rogaturum autem se ꝓmittit prem
ut mittat eum. Item subicit qruia cum
ip̃ĩs erat et manebit apud eos post re¬
surrectionem autem legitur insuffla¬
perturbationes ut quid tenen dumsit
N hiis omũb que ꝓpõita sunt. Non unaẽ

Expanded text:
CLETUM DABIT UOBIS, UT UOBISCUM SIT IN AETERNUM, SPIRITUM UERITATIS, QVEM MUNDUS NUN POTEST ACCIPERE, QVIA NON UIDET NEC COGNOSCIT EUM; UOS UIDETIS EUM ET COGNOSCITIS, QVIA APUD UOS MANET ET UOBISCUM EST.\' QVID EST HOC? NEGAT DATUM SPIRITUM ANTE PASSIONEM, ROGATURUM AUTEM SE PROMITTIT PATREM, UT MITTAT EUM. ITEM SUBICIT, QVIA CUM IPSIS ERAT ET MANEBAT APUD EOS, POST RESURRECTIONEM AUTEM LEGITUR INSUFFLAPERTURBATIONES, UT QVID TENENDUM SIT n his omnibus quae proposita sunt non una
Abbreviated transcription (Latin):
ne uoluntatis sue. Cum .n. om̃is id circo det
pacem ut ꝓficiat sͥ hic ad hoc dat ut ꝓsit ñ
sͥ Sed eis quib ꝯat. alit̾ ergo mũdꝰ dat pa¬
cem ꝙͣ dedit saluator et mũdi pax non do¬
cet bonam uitam non suadet ad pacienti¬
am. non ꝓuocat ad iusticiam. nõ hortatur
ad misericordiam. nõ ꝑmittit eternã uitã.
Quicumq enim accerent pacem xp̃i ali¬
onus erit a uiciis huius mundi que mi¬
litant aduersus animã.. Querendum an
spiritum sanctum habu̾int apłi tempore
illo quo fuerunt cum dño quia int̾ multa
dicit enuangelista. Sp̃c in quit nundum

Expanded text:
nae uoluntatis suae. cum enim omnis idcirco det nae uoluntatis suae. cum enim omnis idcirco det pacem ut pro- Sciat sibi, hic ad hoc dat, ut prosit non sibi sed eis quibus dat aliter ergo mundus dat pacem, quam dedit saluator, et mundi pax non docet bonam uitam, non suadet ad patientiam, non prouocat ad iustitiam, non hortatur ad misericordiam, non promittit aeternam uitam. quicumque enim acceperit pacem Christi, alienus erit a uitiis huius mundi, quae militant aduersus animam. XCIII. QVAERENDUM AN SPIRITUM SANCTUM HABUERINT APOSTOLI TEMPORE ILLO QVO FUERINT CUM DOMINO, QVIA INTER MULTA DICIT EUANGELISTA: \'SPI