comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliquicd operamur: iusumentis aspici¬
mus. atq inde conceptamrerum ueratem
notitiam. tamquam uerbum apud nos
habemus. et dicendo intus gigniimus.
nec a nobis nascendo disceclit. Cum au¬
tem ad alios loquimur. uerbo intus ma¬
nente miruisterium uocis adhibemus.
aut alicuius signi corporalis. ut ꝑ quan¬
dam commemorationem sensibilit̾ tale
aliquid fiateciam in animo audientis.
quale de loquentis animonon recedit.
Nichilitaq agimus ꝑ memibra corporis
infactis dictis q nostris. quibus uel ap¬
probantur uel improbantur mores ho¬
minum. quod non ueroo apud nos intus
eclito preuenimus. Nemo enim aliquiel¬
uolens facit quod non incorde suo prius
dixerit. Quod uerbum amore conciptaͣ
siue creature siue creatoris. idesti aut na¬
ture mutabilis. aut in commutabilis ue

Expanded text:
ne aliquid operamur, visu mentis aspicine aliquid operamur, visu mentis aspicimus: atque inde conceptam rerum veracem notitiam, tanquam verbum apud nos habemus, et dicendo intus gignimus; nec a nobis nascendo discedit. Cum autem ad alios loquimur, verbo intus manenti ministerium vocis adhibemus, aut alicujus signi corporalis, ut per quamdam commemorationem sensibilem tale aliquid fiat etiam in animo audientis, quale de loquentis animo non recedit. Nihil itaque agimus per membra corporis in factis dictisque nostris, quibus vel approbantur vel improbantur mores hominum, quod non verbo apud nos intus edito praevenimus. Nemo enim volens aliquid facit, quod non in corde suo prius dixerit. 13. Quod verbum amore concipitur, sive creaturae, sive Creatoris, id est, aut naturae mutabilis, aut incommutabilis ve
Abbreviated transcription (Latin):
uidi. uerbi gr̃a kartagine. ammo re¬
oculos memorieq transfusa. ymagina¬
rium conspectum facit. sed aliuclinen¬
te conspicio. secundlum quod michi opͦ
illud placet. Unde eciam sicdispliceret
corrigerem. Itaq de istis secuncdum
illam iulicamus. et illam cecumus.
rationalis mentis intuctu. Ista uero
aut ut presentia. sensu corporis tangi¬
mus aut ut ymagines absentium fi¬
xas in memoria recordamur. aut ex ea¬
rum similitudine dalia fingimus. qͣli¬
a nosinetip̃i si uellemus atq possemus.
eciam opere molitemira. aliter figuranteᷤ
ammo ymagines corporum. aut ꝑ corpus
corpora uidentes. Alit̾emautem rationes ar¬
temq in effabiliter pulchram talium figu¬
rarum suꝑ aciem mentis simplici intelligẽ¬
tia capientes. Capitulum septimum. De¬
tate. ex qua temporalia fc̃a ex eterna con¬
sunt omnia. formam secundum cipit u̾ita¬
quam sumus. et secundum quam uelin te
nobis uel in corporibus uera et recta ratio¬

Expanded text:
vidi, verbi gratia, Carthagine, animo revidi, verbi gratia, Carthagine, animo reoculos, memoriaeque transfusa, imaginarium conspectum facit. Sed aliud mente conspicio, secundum quod mihi opus illud placet; unde etiam, si displiceret, corrigerem. Itaque de istis secundum illam judicamus, et illam cernimus rationalis mentis intuitu. Ista vero aut praesentia sensu corporis tangimus, aut imagines absentium fixas in memoria recordamur, aut ex earum similitudine talia fingimus, qualia nos ipsi, si vellemus atque possemus, etiam opere moliremur: aliter figurantes animo imagines corporum, aut per corpus corpora videntes; aliter autem rationes artemque ineffabiliter pulchram talium figurarum super aciem mentis simplici intelligentia capientes. CAPUT VII. 12. Vetate, ex qua temporalia facta sunt omnia, formam secundum quam sumus, et secundum quam vel in nobis vel in corporibus vera et recta ratio
Abbreviated transcription (Latin):
dis humane. statim amor ille quo in eũ
ferebar offensus. et quasi reꝑcussusat¬
q ab iudigno homine ablatus in ea for¬
ma permanet ex qua eum talem credens
amaueram. nisi forte ad hoc amo iam ut
talis sit. cum talem non ẽe comperero.
At nullo homme nichil mutatum est.
mutari tamen potest. ut fiat quod eum
iam ẽẽ creclideram. in mente autem mea
mutata est utiq ip̃a existimatio que
de illo se aliter habebat et aliter ha¬
het. Idemq amor ab intentione ꝑ fru¬
encli ad intentionem consulendi. incõ¬
mutabili desuper iusticia iubente def¬
lexus est. Ip̾a uero forma inconcusse
ac stabilis ueritatis. et in qua fruerer
homine bonum eum credens. et qua cõ¬
sulo ut bonus sit. eadem luce incortup¬
tibilis sincerissimeq rationis et men
tis aspectum. et illam phantasie nubẽ
quam desupercero. cum eundem homi¬
nem quem iuderam cogcto inꝑturbabi¬
li eternitate ꝑ fundit. Item cum arcum
pulchre et equaliter intortum quem

Expanded text:
dis humanae: statim amor ille, quo in eum dis humanae: statim amor ille, quo in eum ferebar, offensus, et quasi repercussus, atque ab indigno homine ablatus, in ea forma permanet, ex qua eum talem credens amaveram. Nisi forte ad hoc amo jam, ut talis sit, cum talem non esse comperero. At in illo homine nihil mutatum est: mutari tamen potest, ut fiat quod cum jam esse credideram. In mente autem mea mutata est utique ipsa existimatio, quae de illo aliter se habebat, et aliter habet: idemque amor ab intentione perfruendi ad intentionem consulendi, incommutabili desuper justitia jubente deflexus est. Ipsa vero forma inconcussae ac stabilis veritatis, et in qua fruerer homine bonum eum credens, et in qua consulo ut bonus sit, eadem luce incorruptibilis sincerissimaeque rationis et meae mentis aspectum, et illam phantasiae nubem, quam desuper cerno, cum eumdem hominem quem videram cogito, imperturbabili aeternitate perfundit. Item cum arcum pulchre ac aequabiliter intortum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
in altissimis montibus accidere solet. int̾
utrumq aere libero fruens. et serenissi¬
mam lucem supra. et densissimas nebu¬
las subteraspiciam. Nam uride ĩ me
fratermi amoris inflaminatuur ardor
cum audio uirum aliquem profideio
pulchritulini et firmitate aciora tormẽ¬
ta tolerasse. et si michi digito ostendatur
ip̃e homo. studeo michi coniungere. notũ
facere. amicicia colligare. sicq si facul¬
tas datur accedo. alloquor. sermonem
consero. affectum meum in illum qͥb
possum ex primo uerbis. uicissimꝙ in
eo fieri que in me habeat atq exprimino¬
lo.spiritalemq complexum credendo mo¬
lior. quia peruestigare tam cito et cerne¬
repenctus eius interiora non possum:
Lmo itaq fidelem ac fortem iuitum a¬
more casto ato germano. Quod simi¬
incaritus aliquo modo se se indicet qd̾
uel. de deo credat incongrua. aut in illo
tali errore illa pectuletit. uel spẽrate pecu¬
nie cupicditatate. uel in anauiditate lau¬

Expanded text:
in altissimis montibus accidere solet, inter in altissimis montibus accidere solet, inter utrumque aere libero fruens, et serenissimam lucem supra, et densissimas nebulas subter aspiciam. Nam unde in me fraterni amoris inflammatur ardor, cum audio virum aliquem pro fidei pulchritudine et firmitate acria tormenta tolerasse? Et si mihi digito ostendatur ipse homo, studeo mihi conjungere, notum facere, amicitia colligare. Itaque si facultas datur, accedo, alloquor, sermonem confero, affectum meum in illum quibus verbis possum exprimo, vicissimque in eo fieri quem in me habeat atque exprimi volo, spiritualemque complexum credendo molior, quia pervestigare tam cito et cernere penitus ejus interiora non possum. Amo itaque fidelem et fortem virum amore casto atque germano. Quod si miincautus aliquo modo sese indicet, quod vel de Deo credat incongrua, atque in illo tali errore illa pertulerit, vel speratae pecuniae cupiditate, vel inani aviditate lau
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ hominis mens. sed qualis ẽẽ sempitͥius
rationibus debeat: Unde etiam phantasias
irum corporalium ꝑ corporis sensum hau¬
stas. et quodammodo infusas memorie.
Eax quibus eciam ea que non uisa sunt
ficto phamasmate gitentur. siuealit̾
qͣm sunt. siue fortuitu sicut sunt. aliis
omnino regulis supra mentem nostram
in comiutabiliter manentibus uel apo¬
bar apud nosmetipos uel improbare con¬
uincuur: cum tectealiquia approbamus
aut improbamus. N am et cum recolo
kartaginus menia que uidi. et cum fingo
alexandrre que non iudi. easdemq ymagi¬
nanas formas quasdam quibusdam pre¬
ferens. rationabiliter prefero. inget et da¬
ret desuꝑ iudicium ueritatis. ac suriiris
incorpruptissimis regulis firmum est.
Et si corporalium ymagnum quasi quo¬
dam nubilo subtexitur. non tamen inuol¬
uituratq confunditur. S ed interest u¬
trum ego sub illa uel ila caligine tam¬
quam a celo perspicuo secludar. an sicut

Expanded text:
que hominis mens, sed qualis esse sempiternis que hominis mens, sed qualis esse sempiternis rationibus debeat. 10. Unde etiam phantasias rerum corporalium per corporis sensum haustas, et quodam modo infusas memoriae, ex quibus etiam ea quae non visa sunt, ficto phantasmate cogitantur, sive aliter quam sunt, sive fortuitu sicuti sunt, aliis omnino regulis supra mentem nostram incommutabiliter manentibus, vel approbare apud nosmetipsos, vel improbare convincimur, cum recte aliquid approbamus aut improbamus. Nam et cum recolo Carthaginis moenia quae vidi, et cum fingo Alexandriae quae non vidi, easdemque imaginarias formas quasdam quibusdam praeferens, rationabiliter praefero; viget et claret desuper judicium veritatis, ac sui juris incorruptissimis regulis firmum est: et si corporalium imaginum quasi quodam nubilo subtexitur, non tamen involvitur atque confunditur. 11. Sed interest utrum ego sub illa vel in illa caligine, tanquam a coelo perspicuo secludar; an sicut
Abbreviated transcription (Latin):
et amat seip̃am. non aliquid in potest.¬
commutabile nouit et amat. aliterq
unusquisq homo loquendo enuntiat men¬
tem suam. quiel in so ip̃o agatur attendens.
Alcter autem humanam mentem speccali
aut generali cognitione desinit. Itaq cũ
michi desua ꝓpria loquitiu utrum intelli¬
gat hoo aut illucd. an non intelligat. et u¬
trum uelit aut nolit hoc aut illud credo.
Cum uero de humana specialiter autge¬
taliter uerum dicit. agnosco et approbo:
Unde manifestum est. aluid unum quem¬
ꝙ uidere in se. quod sibi alius dicenti cre¬
dat non tamen uideat. Aliud autem in ĩa
ueritate. quod alius quisq possit intueri.
quoꝵ alt̾um mutari per tempora. alt̾um
racommutabili eternitate consistere. Ne¬
q enm oculis corporeis multas merites
udendo ꝑ similitudinem colligimus gene¬
ralem uel specialem mentis humane no¬
ticiam. sed intuemur inuiolabilem ueri¬
tatem ex qua perfeste quantum possimiũ
diffiniamus. non qualis sit unusciuius¬

Expanded text:
et amat se ipsam, non aliquid incommutabile novit et amat: aliterque unusquisque homo loquendo enuntiat mentem suam, quid in se ipso agatur attendens; aliter autem humanam mentem speciali aut generali cognitione definit. Itaque cum mihi de sua propria loquitur, utrum intelligat hoc aut illud, an non intelligat, et utrum velit, an nolit hoc aut illud, credo: cum vero de humana specialiter aut generaliter verum dicit, agnosco et approbo. Unde manifestum est, aliud unumquemque videre in se, quod sibi alius dicenti credat, non tamen videat; aliud autem in ipsa veritate, quod alius quoque possit intueri: quorum alterum mutari per tempora, alterum incommutabili aeternitate consistere. Neque enim oculis corporeis multas mentes videndo, per similitudinem colligimus generalem vel specialem mentis humanae notitiam: sed intuemur inviolabilem veritatem, ex qua perfecte, quantum possumus, definiamus, non qualis sit uniuscujus
Abbreviated transcription (Latin):
te ip̃am eo ictu quo intelligit quod di¬
ctum esti te ip̃am cognoscit se ip̃am: nec
ob aluicd. quam in eo quod si presens
est Si autem quod dictum est nonĩ¬
telligit: non utiq facit. Hoc igitur ei
precipitur ut faciat. quod cum precep¬
tum ip̃m intelligite facit. Non ergo¬
adiungat aliuid̃ al id quod se ip̃a cog¬
noscit. cum audit. ut se ip̃a cognoscat.
Certe enim nouit sibi dici sibi scllicet
que est et uiuit et intelligit. Sed ẽ
et cadauer. uiuit et pecus. intelligit
autem nec cadauer nec pecus. Sicgͦ
se ẽẽ et iuuere scit: quomono est et ui¬
uit intelligentia. Capitulum .x. Ꝙ

Expanded text:
te ipsam, eo ictu quo intelligit quod dite ipsam, eo ictu quo intelligit quod dictum est, Te ipsam, cognoscit se ipsam; nec ob aliud, quam eo quod sibi praesens est. Si autem quod dictum est non intelligit, non utique facit. Hoc igitur ei praecipitur ut faciat, quod cum ipsum praeceptum intelligit, facit. adjungat aliud ad id quod se ipsam cognoscit, cum audit ut se ipsam cognoscat. Certe enim novit sibi dici, sibi scilicet quae est, et vivit, et intelligit. Sed est et cadaver, vivit et pecus: intelligit autem nec cadaver, nec pecus. Sic ergo se esse et vivere scit, quomodo est et vivit intelligentia. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
absentem se querat noseatse¬
cemere sed presentem ip̃am¬
Ie curet cliscemere. nec se quasi non no¬
uit cognoscat. sed ab eo quod alt̾um
nouit cdmnoscat. Ip̃m enim quod audit
cgnosce te ip̃amꝰ quomodo te agere cĩ¬
rabit. sinescit aut quid sit cognosce. aut
quid sit te ip̃am: Si autem uttumq
nouit nouit et se ip̃am: quia non ita d̾r
menti cognosce te ip̃am. sicut dicituraig¬
nosce cherubin et seraphum: de absentĩ¬
bus eram illis credimus. secundum
quod celestes quedam potestates ẽẽ predi¬
cantu: neq sicut clicitur cognosce uo¬
luntatem illius hominis que nobis
nec ad sentiendum ullomodo nec ad in¬
telligendum presto este nisi corporalibꝰ
signis editis. Et hoc ita. ut magis cre¬
damus qͣt incãlligamus: neq ut dicit᷑
homimi uide faciem tuam. quod nisi in
speculo fierinon potest. Nam et ipsa
nostra facies ab aspectu nostro absens¬
est. quia non ibi est. quo ille ditigi. po¬
test. Sed cum dicitur menti cognosce

Expanded text:
absentem se quaerat cernere, sed praesentem se curet discernere. Nec se quasi non norit cognoscat, sed ab eo quod alterum novit dignoscat. Ipsum enim quod audit, Cognosce te ipsam, quomodo agere curabit, si nescit, aut quid sit, Cognosce; aut quid sit, Te ipsam? Si autem utrumque novit, novit et se ipsam: quia non ita dicitur menti, Cognosce te ipsam, sicut dicitur, Cognosce Cherubim et Seraphim: de absentibus enim illis credimus, secundum quod coelestes quaedam potestates esse praedicantur. Neque sicut dicitur, Cognosce voluntatem illius hominis: quae nobis nec ad sentiendum ullo modo, nec ad intelligendum praesto est, nisi corporalibus signis editis; et hoc ita, ut magis credamus, quam intelligamus. Neque ita ut dicitur homini, Vide faciem tuam: quod nisi in speculo fieri non potest. Nam et ipsa nostra facies absens ab aspectu nostro est, quia non ibi est quo ille dirigi potest. Sed cum dicitur menti, Cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitas dum recolunt᷑ fit iam in ammo
ip̃o int̾ius. exhis ymaginib q̃ cũ disce¬
ientͣ sunt impresse in memoria et infor¬
matõne cogitatõnis ad ea conu̾so recor¬
dantis aspectu. et ex uoluntate q̃ t̾cia
ista duo ꝯungit. Ea uͦ q̃ oriunt᷑ in aĩo
ubi ñ fuer̃t sicut fides et cet̾a huiusmo¬
cdi. et si aduenticia udentur cum doct᷑¬
na inserunt᷑. ñ tñ foris posita ł foris ꝑ¬
acta sunt sicut illa q̃ credunt᷑. s intus
omnino in ip̃o aĩo ẽẽ ceperũt. Sides enim
non est ꝙ creditur. s qua credit᷑ . Itrd̃
credit᷑ ula ꝯspicitur. Tam̃ qr ẽẽ cepit
in aĩo. qr iam erat aĩmus anteqͣm in
illo ita ẽẽ cepisset: aduenticium quid¬
dam uidetur et in pret̾itis habebitur.
q̃n succedente specie iam ẽẽ destiterit. a¬
liamq nunc tͥnitatẽ facit ꝑsuam pre¬
sentiam retenta ꝯ specta. clilecta. aliã
tunc faciet ꝑ quodam sui uestigium

Expanded text:
trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniunt cognitionem discentunt.
Sunt enim cogno scibilia et anteqͣm
cognoscantur suiq cognitõem indis¬
centibus gignunt. S unt aũt uel in
locis suis. ł que tempore pret̾ierunt.
qͣmius que pret̾ierunt non ip̃a sint
s eoꝵ q̃dam signa pͥt̾itoꝵ quib uisis
eauditis cognoscant᷑ fuisse atq tran¬
sisse. Que signa ł inlocis sita sunt si¬
cut monum̃ta mortuoꝵ et quecumq
similia: e in litt̾is fide dignis. sicut
ẽ omĩs grauis et approbande auctori¬
tatis historia. ł in aĩs eoꝵ qui eamiã
nou̾unt. Eis quippe iam nota sunt.
et aliis ittiq sunt noscibilia quorũ
sciẽtiam pͥuenert et qͥ ea nosse ilł qͥb
nota sunt docentib possunt. Que oĩa
et qͥndiscunt᷑ quandã faciunt t̾ni¬
tatem spetie sua que noscibilis fuit eciã
anteqͣm nosceret᷑ eiq adiunc̾ta cogniti¬
one discẽtis q̃ tunt ẽẽ incipit quando
discitur. ac tercia uoluntate q̃ utrũq
ꝯiungit. Et cum cognita fuerint alia

Expanded text:
veniunt cognitionem discentium. veniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia
Abbreviated transcription (Latin):
stendebamus tͥnitatib fieri q̃ fieri que
in reb corporalib reꝑibant᷑ ł ex corpo¬
talib ꝑ sensũ corꝑis ĩtororsus quodã
mͦ thebant᷑ de qͥb õĩb in libro un decimo
disserummus. nec sicut fiebat. ł appare¬
bat qnde illa scientia disserebamus
iam in hoĩs int̾ioris opib ꝯstituta. quo
clistinguẽda fuit a sapĩa. Uñ q̃ sciunt᷑
uelut aduenticia sunt in aĩo siue cogi¬
tatõe historica illata. ut sunt facta ⁊
clicta q̃ tempore ꝑagunt᷑ et transeunt
łin natura roꝵ suis locis et regionibꝰ
ꝯstituta sunt. siuie in ip̃o hoĩe que nõ
erant orunt᷑ autaliis docentib aut
mũ unlibro tercio decimo ꝯm̃dauimus.
sicut uͥtutes quibsiuere sunt in hac
mortalitate ideo bene iuuit᷑ ut beate in
illa que dliuinitus ꝓmittit᷑ ĩmortalita¬
te iuuatur Secatq huiusmodihñtĩ
tempore ordinẽ suũ. in quo nob̾ tͥnitaᷤᷤ
memorie uisiorus. et amoris: facilli¬
us apparebat. Nam quedam eoꝵ pre¬

Expanded text:
trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus autmum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum prae
Abbreviated transcription (Latin):
nem ubi principale me ymago¬
mesitis humane quo nouit deũ tͥnitatiᷤ.¬
e põt nosse ꝯsid̾andum suscepimus.
ut in eo reperiamus ymaginem dei.
Qͣmius enm mens humana ñ sit
eius nature. cuius est deus. ymago ta¬
men nature illius qua natura meli¬
or nulla est. ibi querenda et inuenien¬
da est in nobis. Quo eciam natura nr̃a
nichil ht melius. S pͥus mens in se ip̃a
ꝯsid̾anda ẽ antequam sit ꝑticeps dei. et
in ea reperienda est. ymago eius. Dixi¬
mus enim eam et si amissa dei participa¬
tone obsoletam atq deformem dei t̃ny
maginem ꝑmanere. Eo quippe ip̃o y¬
mago eius est quo eins capax est: e̾uis
Ecce ergo mens memunit sui. intelli¬
git se diligit se. Hoc si cernimus: cer¬
nimus trinitatem non dum quidem
deum sed iam ymaginem dei. Non fo¬
riusetus accepit memoria quod ten̾et
nͨ foris inuenit quod aspiceret intelle¬
ctus. sic̃ corꝑis ocłs. Necista duo ueld̾
formã corꝑis et eam que iñ facta est
in acie ꝯtuentis uolũtas foris ucit.¬

Expanded text:
nem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusquEcce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie
Abbreviated transcription (Latin):
Facilius itaq licimus multas ammas
fuisse singulorum utiq singulas de
quibus legimus in actibus apłoꝵ qsd̾
cis fuerit anima una: quam ubi docit
apostolus uma fides. tot eas audet quis¬
quam dicere quot fideles. Et tamenqui
dicit omulier magna est fides tua. et
alteri modice fidei quare clubitasti: suã
cuiq ẽẽ significat. Sed ita dicitur eadeor
credentium fides una. quemadiodum
oadem uolentium uoluntas una. cum et
m̃m p̃is qui hoc idem uolunt sua uoluntaᷤᷤ
sit curq conspicua. Alterius autem lateat
quanius idem uelit. et si aliquibus sĩg¬
nis se se indicet creditur pocuis quam

Expanded text:
Facilius itaque dicitur multas animas Facilius itaque dicitur multas animas fuisse singulas utique singulorum, de quibus legimus in Actibus Apostolorum quod eis fuerit anima una ; quam ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
his qui credunt in nomine eius. qui
non ex sangumibus. neq ex nolunta¬
tate carns. neq eouoluntauiri. sed ex
deo nati sunt. fides ista commmuais est
presto est: ex ip̃a quippe una omnium
cernentium quodammodo informatur
aspectus: sed sicut dici potest ominbus
hominibus ẽẽ facies humana comu¬
nis. Nam hoc ita clicitur: ut tamen sin¬
guli suã habeant. Exuna sant dect̾iia
impressam fidem credentium cordib sin¬
gisloꝵ qui hoc idem creclunt uerissime
dicunus. S ed aluid sunt ea que credũ¬
tur aluso fides qua creduntur. ͥlla qͥp¬
pe inrebus sunt que ueb eẽ nel fiufse
uel futura ẽẽ dicuntur. Hed antemĩ
animno ccedentis est. ei taritum conspitu¬
a tuliis este quamnius sit ialiis non
ip̃a sed similis on enm numero ẽ unar
sed genere. Propter similitudinem tamẽ
et nullam diuersitatem. magis unam di¬
cumus ẽẽ quam multas. Nam et duos
homines simillimos cum uidemus imã
faciem dicimus. et miramur amborum.

Expanded text:
iis qui credunt in nomine ejus, qui iis qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe in rebus sunt quae vel esse vel fuisse vel futurae esse dicuntur: haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est una, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum.
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionis nostre ratione com br̃e corꝑeũ¬
pellimur: qͣm qui hñt fideles uocantur
et qui non habent infideles. sicut hi
quiuententem in ꝓpria dei filium nor
receperunt. quamius exauditu in nobis
facta sit. non tamen ad eum sensunicor¬
poris perinet que appellatur auditus.
qm̃ non est sonus: nec ad oculos huius
datias qmnon est color aut corporis forma:
nec ad eum. qui dicitur tactus q̃m corpu¬
lentie nichil habet. nec ad ullum ommino
sensum corporis. qm cordis est res ista
non corporis: nec foris est a nobis. Sed
uuntimis nobis: nec eam quis quam
hominum uidet in alio sed unus quisq
in semetip̃o. Semq potest et simulatoe
confingi et putari ẽẽ in quo non est. Su¬
uidit. maltero autem credit ẽẽ. non u¬
det et tanto fumius credit. quanto fru¬
stus eius magis nouit. quos operari
solet fides ꝑ dilectionem. Quamobrem
omnibus de quibus euangelista subiũ¬
git et dicit. quotquot autem receperunt
eum declit eis potestatem filios dei fieri

Expanded text:
dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suvidet: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamobrem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
de filio. non rapinami arbitratus esse
est equalis deo. Querimus secunłm
quid equał. Si enim non secundum
substantiam clicitur equalis. adinit¬
tunt ut clicatur aliquicl de deo non se¬
cuncdum substantiam. Admittunt
ergo non secuncdum substantiam
dici ingenitum et genitum. Quod
si p̃p̃ea non adinittunt. quia omnia
de deo secunclum substantiam dici
uolunt. sccłm sub̃am filius equalis
est patri. Capitulum quartum. De acci

Expanded text:
de Filio, Non rapinam arbitratus est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus secundum quid aequalis. Si enim non secundum substantiam dicitur aequalis, admittunt ut dicatur aliquid de Deo, non secundum substantiam: admittant ergo non secundum substantiam dici ingenitum et genitum. Quod si propterea non admittunt, quia omnia de Deo secundum substantiam dici volunt, secundum substantiam Filius aequalis est Patri. CAPUT IV. 5. Acci
Abbreviated transcription (Latin):
Nam arnanorum argumenta
tantur. nec cogitantur tatem. Aure¬
ut sunt respondere incipia lii augusti¬
mus. fdei nostre aluersarii s mãc̃
intꝰ multa que arriani auersus catholi¬
cam fidem solent disputare. hoc sibi maxi¬
me calliclissimum mach inamentum
ꝓponere uidentur. cum dicunt. Quicqͥd
de deo d̾r uel intelligitiu: non secundũ
accidens. sed secundum substantiam
Qua pp̃ igenitum ẽe patri secundum
substantiam esti et genitum ẽe filio. se¬
cundum substantiam est. Siuetsum
autem ingenitum ẽẽ et genitum esse.
Siuersa est. ergo substantia patris et
filii. Quibus respondemus. Si quic¬
quid de deo dicitur secundum substã¬
tiam dicitur. ergo quod dictum est ego
et pater unum sumus. secundum sb̃¬
stantiam clictum est. Nna est ergo sb̃¬
stantia patris et filii. Aut si hoc non
secunclum substantiam clictum est.
dicitur ergo aliquid de deo non secundũ
substantiam. Et ideo non iam cogimur
secundum substantiam intelligere. in¬
genitum et genitum. Item dictum est.

Expanded text:
4. Arianorum argumentumtantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Quidquid de Deo dicitur vel intelligitur, non secundum accidens, sed secundum substantiam ngenitum esse Patri secundum substantiam est, et genitum esse Filio secundum substantiam est. Diversum est autem ingenitum esse, et genitum esse: diversa est ergo substantia Patris et Filii. Quibus respondemus: Si quidquid de Deo dicitur, secundum substantiam dicitur; ergo quod dictum est, Ego et Pater unum sumus , secundum substantiam dictum est. Una est igitur substantia Patris et Filii. Aut si hoc non secundum substantiam dictum est, dicitur ergo aliquid de Deo non secundum substantiam; et ideo jam non cogimur secundum substantiam intelligere ingenitum et genitum. Item dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
filii ire sicut et oeteri. Filii diffidentie
sut infideles et quis hoc non est ante¬
quam fidelis fiat: Quo circa omnes
homines ab origine sub principe sunt
potestatis aeris. qui operatur in filiis
diffidentie. Et quod cdixi ab origine.
hoc est quod dicit apłc natura et se
fuisse sicut ceteros: natura scilicet ut
deprauata est peccato. non ut recta cre¬
ata est ab inctio. Modus autem iste
quo traditus est homo in diaboli po¬
testatem non ita debet intelligi. tam¬
quam hoc deus fecerit aut fieri uisse¬
rit. sed quod tantum ꝑmiserit. iuste
tamen. Illo enim deserente. peocantem
peccati auctor inuasit. Nec ita sane
deus deseruit creaturam suam. ut ñ
se illi exhiberet deum creantem et iu¬
uificantem et inter penalia mala eciã
bona malis multa prestantem. Non
enm continuit in ira miseratõnes su¬
as: nec hominem a lege sua potesta¬
tis amisst. quando in cliaboli potesta¬
te ẽẽ permisite quia nec ip̃e diabolus

Expanded text:
filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ubi cum serpenti dictum eẽt t̾¬
ram manclucabis: homini dictum ẽ.
cetra es et interram reuerteris ibis
Eo quod dictum est. in terram ibis in¬
ors corporis prenuntiata est: quia nec
ip̃am fuerat experturus. si perman¬
sisset ut factus est. rectus. Quod uero
iuuenti ait terra es: ostendit totum
hominem indeterius commitatum:. Ca¬
le est emim tͥra es quale illuel Non per¬
manebit sp̃c meus in hominibus istis:
qim caro sunt. Cunc ergo demonstrauit
ei traditum cui dictum fuerat. t̾ram
manducabis. Apłc autem apertius
hoc predicate ubi dicit. Et uos cum es¬
setis mortui delictis et peccatis uestris
inquibus aliquando ambulastis. se¬
cuncdum seculum mundi huius. se¬
cuncdum principem potestatis aeris
spc eius qui nunc operatur infiliis
diffidentie in quibus et nos ommes a¬
liquando conuersati sumus in desideri¬
is camnis nostre facientes uoluntates car¬
nis et affectionesum et eramus natura

Expanded text:
ta est, ubi cum serpenti dictum esset, Teta est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum mundi hujus, secundum principem potestatis aeris, spiritus hujus qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e pro nobis eum tradidit ad mor¬
teme S ed uideo quod et antea pater
dilexenit nos non solum antequam
pro nobis filius moreretur. sed anteqͣ
conteret mundum. ip̃o teste apło qui
clicit. sicut elegit nos in ip̃o ante con
stitutõnem mundi. nec filius patre
sibi non parcente pro nobis uelut inui¬
tus est traditus. quia et de ip̃o dictum
estr qui me cdilexit et tradidit se ip̃m
pro me. Omma ergo simul et pater. et
filius et amborum sp̃c pariter et concor¬
diter operantur. Tamen iustificati su¬
mus in xp̃i sanguine et reconciliati su¬
mus deo per mortem filii eius. Et quo¬
modo icd factum sit. ut potero eciam qnͣ
tum satis iudebitur explicabo. Capi
diaboli traditum ditus pote¬
est genus humanum peccato stati.¬
primi hominis in omnes utriusq se¬
xus commyctione nascentes origina¬
liter transeunt᷑ et parentum primorũ
debito uniuersos posteros obligante.
Hec traditio prius in genesi significa¬

Expanded text:
ipse pro nobis eum tradit ad moripse pro nobis eum tradit ad mortem. Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreretur, sed antequam conderet mundum, ipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concorditer operantur: tamen justificati sumus in Christi sanguine, et reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; et quomodo id factum sit, ut potero, etiam hic quantum satis videbitur explicabo. CAPUTdiaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significa
Abbreviated transcription (Latin):
cro ut in eo iustificentur cre operatio.¬
dentes: Et quid est. reconciliati oo t oo¬
ꝑ mortem filii eius: Ita ne uero oonto
cum irasceretur nobis deus pater oco.
uidit mortem filii sui pro nobis. et pla¬
catus est nobis: Numquid ergo fi¬
lius eius usq a deo nobis iam placatu
erat. ut pro nobis eciam dignaretur
mori pater uero usq a deo aclhuc iras¬
cebatur ut nisi filius pro nobis more¬
tur: non placaretur: Et quid est qd̾
alio loco idem ip̃e doctor gentium. quid¬
erggo in quit dicemus ad hec c Si deus
pro nobis. quis contra nos: Qui filio¬
suo ꝓprio non pepercit. Sed pro nobis
ommnbus tradidit eum. Quomodo ñ
et cum illo omnia nobis donauit: o
Num quid nisi iam placatus ẽẽt pat̾
ꝓprio filio non parcens. pro nobis e¬
um traderet: Nonne uidetur Hec illi
uelut aduersa eẽ sententia: In illa
moritur pro nobis filius et reconcilia¬
tur nobis pater ꝑ eius mortem: in hac
autem tamquam prior nos dilexerit pa¬
ter. ip̃e ꝓptes nos filio suo non parciti

Expanded text:
cro, ut in eo justificentur credentes? Et quid est, reconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobis etiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui o non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse propter nos Filio non parcit,
Abbreviated transcription (Latin):
re rationalis mentis offici tinet ad¬
um in temporibus rebus. ubi et̾na¬
non sola cognitio uerum et astio
nostra urrtatur. ab excellentiore es¬
demmentis offitio quod contemplã¬
dis eternis rebus impenditur ac
sola cognitione finitur. Commodi¬
us autem fieri puto. ut descriptu¬
ris sanstis aliquicl intersetam:
quo facilius possto utrumq aignos¬
ci. Euangelium suum iohannes

Expanded text:
re rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joann
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ip̃e intus in memoria nostra yma¬
ginem suam. ad quam recurrimus. uel
cum septi parietib uel in tenebris eum¬
cogitamus. Sed de his ymaginib reꝵꝑ
corporalium incorporibus quidem. habẽ¬
tibus tamen similitudines corporum. ⁊
ad uitam exterioris hominis pertinenti¬
bus. iam satis in undecimo libro locuti su¬
mus. Nunc autem agimus de homme
interiore. et eius ea scientia que rerum
est temporalium et mutabilium. incu¬
ius intentonem cum assummitur aliquid
etiam de rebus ad exteriorem hominem ꝑ¬
tinentibus. ad hoc assumendum estut
aliquid in de doceatur quod rat̾onalem
adiuuet scientiam. Ac ꝑ hoc retum qͣms
communes cum aimantibus irrationa¬
bilibus habemus. rationalis usus ad
uiteriorem hominem ꝑtinet nec recte dici
potest cum irrationalibus anmantib
uini nobis esse commnunem. Capitu

Expanded text:
etiam ipse intus in memoria nostra imaetiam ipse intus in memoria nostra imaginem suam, ad quam recurrimus, cum eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem agimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habemus, rationalis usus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis esse communem. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
itistem per oculos carnis. Mundus qͥp¬
pe in quantum notus est uidentib no¬
tus est At hoc u̾bum quatuor sillaba¬
bum quod est credidetunt sono suo q̃m
corpus est pauremcarius allabitur
Quod autem significat: nullo corporis
sensu. sed ammi ratione cognoscitur.
Eisiemm quid sit crediderant ꝑ aũ
nossemus ñ intelligeremꝰ ꝙ ñ fecerunt
illi de quibus clictum este et siueum
non receperunt. Sonus eigo uerbi fo¬
imsecus instrepit auribus corporis.
ed attingit sensum qui uocat᷑ audiũ
Speties qutoeq homnis etminobis ub̃is nob̃
nota istt et formsicuis in aliis ad est corpo¬
ns sensib oculis cumindetur aurib cum
auclitur cacti cum cenetur. et cangitar
Habet eciam iminemoria nostra ymagi¬
nem suam. incorporalem quidem si dorpo¬
risimilem. Mundi deqmno ip̃nis mira¬
bilis pulobritudo forusecus prestͦ est et
aspectibus nostris et ei sensui qui dicit᷑
ractus si quicd. eius attingimus. Habet

Expanded text:
it, id est, per oculos carnis. Mundus quipit, id est, per oculos carnis. Mundus quippe in quantum notus est, videntibus notus est. At hoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus: habet
Abbreviated transcription (Latin):
et mundus eum noncognouit. Inꝓpria
uenit. et sui eum non receperunt. Hec u̾¬
ba omina que latinam linguan sciunt
exrebus intelligunt quas nouerunt. qͣ¬
rum alique nobis innotuerunt ꝑ corporis
sensus. sicut homo. sicut ip̃e mundus
cuius camen uidentes magnitu dinem
cernimus. sicut eorumdem uerborum
soni. nam et auditus sensus eto corporis.
Alique autem perammi rationem sicut
id quod dictum est: su eumnon recepe¬
runt. Intesligitur enm non in eum cre¬
cdiderunt. Quod quid sit: nullo corꝑo¬
ris sensu sed animi ratione cognoiu¬
mus. Ip̃oꝵ eciam uerborum non sonos
mus. Neo ea uerba nunc primum audi¬
uimus. sed que iam audieramus: et
non solum ip̃a. Derum etiam que sig¬
nificarent cognita memoria cene ba¬
mus. et hicagnouimus. Hocemira no¬
nomen cdissalabum cum dicitur mim¬
cdus. qm̃ sonus est res utiq corporalis
per corpus innotuit id est ꝑ aurem. S
eciam quod significat ꝑ orpus unotu¬

Expanded text:
ndus eum non cognovit. In propria ndus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam verborum, non sonos, mus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimus. Hoc enim nomen dissyllabum cum dicitur, mundus, quoniam sonus est, res utique corporalis per corpus innotuit, id est, per aurem: sed etiam quod significat per corpus innotu
Abbreviated transcription (Latin):
habita est ei fides et decepit qualis fi¬
des. si tamen et ip̃a clicenda est si des.
Non emm culpabiliter de cordib perit.
quando eam inuenta ueritas pellit. Op¬
dabiliter autem rerum uerarum in ea sdẽm
res fides transit. Non emm dicenclumẽ
perit. quando ea que credebantur ĩudentur.
Numquid̃ eim ad hoc fides clicenda est
cum definita sitin epła adhebreos fides.
dictumq sit eam ẽẽ coniuictionem recũ
que non uidenture. Seinde quod sequit᷑
hic uenit in testimonium. ut testimoni¬
um ꝑhiberet de lumine. ut omnes crede¬
rent per illum: ac̾tio ut diximus tem¬
poralis est. T emporalit̾enm testimoniũ
phibetur eciam de re sempiterna. quod
est intelligibile lumei. de quo ut testemo¬
nium perhiberet uenit iohannes. qui ũ
etat lux sed ut testemonium pechibe¬
ret de lumine. Aduigit emm. erat lux
nera que illuminat omnem hominem
uenientem in hinc mutidime Imns̃¬
do erat et minduspet iõm factus est ĩ

Expanded text:
Habita est ei fides, et decepit. Qualis fiHabita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat, et
Abbreviated transcription (Latin):
et ex his que uiclimus cogitatõne ute¬
umq formamus. et memorie commẽ¬
damus. quo recurramus cum uolueri¬
mus. ut illic eam uel pociuis quales.¬
cumq ymagines eorum quas ibi fix¬
imus similiter retordatõne ceramus:
nec sicut hominem uiuum: cius ammã
etiam si non uidemus exnostra conitimus.
et exmotibus corporalibus hormmem iu¬
num situtuidendo didicimus. intummur
etiam cogitando. Non sic uidetur fides in
corde in quo est ab eo cuius est. sed tam
tenet certissima scientia. clamatq consci¬
entia. Cumq ttaq ꝓpterea credere iudem᷑
quando mest in nobis. uidemus in nob
quia et rerum absentium presens eit
fides. et rerum que foris sunt uttus est
fides. et renim que non uidentur uideo᷑
fides. et ip̃a tanen temporaliterꝰ fit in
cordibus hominum. et si exfidelibus
infideles fiunt: perit ab eis. Aliquando
autem et rebus falsis accominodatur
fides. Aoquimur enim sicut clicamuᷤᷤ

Expanded text:
et ex iis quae vidimus cogitatione utcet ex iis quae vidimus cogitatione utcumque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamuquando inest in nobis, videmus in nobis: quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum quae foris sunt intus est fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim sic, ut dicamus,