comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ : hoc qͦq nemo exaffectu dice¬
re p̃ualeb̾at. nͥ is solus qͥ dm̃ credit
om̃ia
que uident᷑ uł aduersa uł ꝓspera.
ꝓ nr̃is utilitatibꝰ dispensare:llagisq¬
ꝓsuorũ salute ⁊ cõmodis ꝓuidũ atq
sollicitũ. ꝗͦ nos ipsos ẽẽ ꝓnobis. bł
cerde talit̃ accipiendũ. Holun¬
tas dei salus omniũ ẽ. scd̃m
illiꝰ beati pauli sententiã. qͥ om̃s
homines uult saluos fieri. ⁊ ad ag¬
nitionẽ ueritatis ueritatr uenire
de qͣ ⁊̃ uoluntate isaias ꝓpħa ex
ꝑsona dei patris. Et om̃is inquit
uoluntas mea fiet. Dicentes gͦ ei
fiat uoluntas tua. si cut incȩlo
et int̾ra. hoc eũ uerbis oramꝰ. ut¬

Expanded text:
tatem? hoc quoque nemo ea affectu dicetatem? hoc quoque nemo ea affectu dicere praeualebit nisi is solus, qui deum credit omnia quae uidentur uel aduersa uel prospera pro nostris utilitatibalute et commodis prouidum atque sollicitum quam nos ipsos esse pro nobis. uel certe taliter accipiendum: uoluntas dei salus omnium est secundum illam beati Pauli sententiam: qui omnes homines uult saluos fieri et ad agnitionem ueritatis uenire. de qua etiam uoluntate Esaias propheta ex persona dei patris et omnis, inquit, uoluntas mea fiet. dicentes ergo ei fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra hoc eum aliis oramus u
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd p̃stituto tẽpore. om̃ib ẽ ꝑfec¬
ctis ac dei filiis generat reꝑmis
tibꝰ ac defixis. desiderans ⁊ expe.¬
ctans dicẽsq adeũ. Aduenidt
regnũ tuũ. Nouit enĩ desti¬
monio cõscientiȩ suȩ: cũ appa¬
ruerit mox eiꝰ se futurũ ẽẽ cõsor¬
tẽ. hȩc enĩ dicẽ ⁊ optare. cͥmi¬
nosoꝵ nullꝰ audebit: qͥa nec ui-¬
dere tͥbunal iudicis uult. qͥsqͥs
sub aduentu eiꝰ ñ palmã nec p̃-¬
mia suis m̃itis. s penã nouit
Tercia sup. fiat uoluntas tua.¬
plicatio ẽ filiorũ. frat uolũ¬
tas tua sic̃ incelo ⁊ int̾̃ra. Nõ
pot̃ ẽẽ maior oracio: ꝗͣ optare
ut t̾rena mereant᷑ celestib̾ coe¬
qͣri. Nã qͥd ẽ aliud dicere fiat
uoluntã tua sic̃ incelo ⁊ ĩ t̾ra.
quã ut sint homines similes an¬
głis. ⁊ sic̃ uoluntas dei abillis im¬
plet incęlo. ita etiã hiqͥ int̾ra st̃
ñ suã sed eiꝰ uniuersã faciant uolũ¬

Expanded text:
quod praestituto tempore omnibus est perfequod praestituto tempore omnibus est perfectis ac dei filiis generaliter reptibus ac defixis desiderans et expectans dicensque ad eum: ueniat regnum tuum. nouit enim testimonio conscientiae suae, cum apparuerit, mox eius se futuram esse consortem. haec enim dicere uel optare criminosorum nullus audebit, quia nec uidere tribunal iudicis uolet, quisque sub aduentu eius non palmam nec praemia suis meritis, sed poenam nouit Tertia supo filiorum est: fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. non potest esse iam maior oratio quam optare, ut terrena mereantur caelestibus coaequari. nam quid est aliud dicere fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra quam ut sint homines similes angelis, et sicut uoluntas dei ab illis elo, ita etiam hi qui in terra sunt non suam, sed eius uniuersi faciant uolun
Abbreviated transcription (Latin):
gnĩ: aut duntte eis hãe nol̃
uit si ñ facis. dele me de libro
tuo quẽ scͥpsisti. Lotest autẽ
congrue satis istud qd̃ dicit᷑
scificet᷑ nom̃ tuũ ⁊̃ talit̾ acci¬
pi. Scĩsicatio dei nr̃a ꝑfectio est.
taq dicentes ei scĩficet᷑ nom̃ tu.¬
ĩ. aliis uerbis hoc dicimꝰ. Tales
nos facito pat̾. ut scificationẽ
tuã ł intelligere qͦnta sit. uł.
capere meream᷑. ł certe ut in
nra c̃õu̾satione spiritali sc̃s
uopareas. Quod tc̃ efficacit᷑ im¬
ilet᷑ ĩnobis. qͥndo uident ho¬
mines oꝑa nr̃a bona. ⁊ glorificãt
xd̾a petitio mentis purissi¬
me aduenire iãiã regnũ sui
iatris exoptat. uł istud scilicet
sͦo cotidie xp̃c regnat in sc̃is.
qd̃ ita sit cũ diaboli ĩꝑio ꝑ ex¬
unctionẽ fetentiũ uitiorũ de
tutũ bonã flagrantiã ceꝑit dña.¬
ri. ⁊ deuicta fornicatione casti.¬
tas. suꝑato furore tranqͥllitas.
alcata suꝑbia humilitaᷤ ĩnr̃a¬
m̃te regnauerit. Uel certe illud

Expanded text:
num: aut dimitte eis hanc noxam, aut si non facis, dele me de libro tuo quem scripsisti. potest autem congrue satis istud quod dicitur sanctificetur nomen tuum etiam taliter accipi: sanctificatio dei nostra perfectio est. itaque dicentes ei sanctificetur nomen tuum aliis uerbis hoc dicimus: tales nos facito, pater, ut sanctificationem tuam uel intellegere quanta sit uel capere mereamur, uel certe ut in nostra conuersatione spiritali sanctus appareas. quod tunc efficaciter inpletur in nobis, quando uident homines opera nostra bona et glorificant da petitio mentis purissimae aduenire iam iamque regnum sui patris exoptat, uel istud scilicet quo cotidie Christus regnat in sanctis quod ita fit, cum diaboli imperio per extinctionem ftutum bonam fragrantiam coeperit dominari et deuicta fornicatione castitas, superato furore tranquillitas, calcata superbia humilitas in nomente regnanerit, uel certe illud
Abbreviated transcription (Latin):
supplicationũ genã. sublimi¬
or adhuc statꝰ. ac p̃celsior subseqͥ¬
t᷑ qͥ cõtẽplatione dei soliꝰ ⁊ carita¬
tis ardore format᷑. ꝑquẽ mens
ulliꝰ dilectione resoluta atq re¬
iecta. familiarissime deo uelut
pat ꝓͥo. peculiari pietate collo¬
qt̃ E Quẽ statũ deb̾e nos dili¬
gẽ i ter expetere. formula do¬
minicȩ orationis instituit dicẽs
Lat̃ nr̃. Cũ gͦ uniu̾sitatis dm̃ ac
confqͥtem᷑. ꝓfecto deconditione
seruili in adoptionẽ filiorũ nõ
ꝓsitem̃ adscitos: Adicientes deinde qͥ.
es incęlis: ut cõmorationẽ uitȩ p̃¬
sentis. qua in hac degimꝰ t̾ra. uelut
ꝑegrinã atq anĩo patre nos lon¬
gissime separantẽ. toto horrore ui.¬
tantes. ad illã potiꝰ regionẽ in qua
patrẽ nr̃m cõmorari fatem̃. sum¬
mo desiderio ꝓperemꝰ: nichilꝙ
admittamꝰ eius modi. qͦd indignõ
nos ac nr̃a ꝓfessione ac nobilita¬
te tãtȩ adoptionis efficiens. et he¬
ditate pat̾na uelut degeneres p.¬

Expanded text:
supplicationum genera sublimior adhuc status ac praecelsior subsequetur, qui contemplatione dei solius et caritatis ardore formatur, per quem mens in illius dilectionem resoluta atque reiecta familiarissime deo uelut patri proprio peculiari pietate conloquitur. quem statum debere nos diligenter ezpetere formula dominicae orationis instituit dicens: pater noster. cum ergo uniuersitatis deum ac confitemur, profecto de condicione seruili in adoptionem filiorum nos profitemur adscitos, adicientes deinde: qui es in caelis, ut conmorationem uitae praesentis qua in hac degimus terra uelut peregrinam atque a nostro patre nos longissime separantem toto horrore uitantes ad illam potius regionem, in qua patrem nostrum conmorari fatemur, summo desiderio properemus nihilque admittamus eiusmodi, quod indignos nos hac nostra professione ac nobilitate tantae adoptionis efficiens et hereditate paterna uelut degeneres pr
Abbreviated transcription (Latin):
qui autẽ qͣrit gloriã eiꝰ qͥ mi.¬
sit illũ. hic uerax ẽ. ⁊ ĩusticia
in illo ñ est. Deniq uas electio¬
nis hoc repletꝰ affectu. etiã a¬
nathema fieri optat axp̃o dũ
ei mͦ familia multiplex adqͥ¬
rat᷑: ⁊adgloriã sui patris salus
tis exitia. qͣ sua uaticinatione
p̃drxerat. plebs uidaicȩ natiois
euadat: Utinã inqͥens ñ ẽẽm
uir habens sp̃m. ⁊ m̃daciũ po¬
tiꝰ loq̃rer. Ut ñ pt̃mittamꝰ ills
legis latoris affectũ: qui cũ sis¬

Expanded text:
qui autem quaerit gloriam eius qui misit illum, hic uerax est, et iniustitia in eo non est. denique uas electionis hoc repletus affectu etiam anathema fieri optat a Christo, dummodo familia ei multiplex adquiratur et ad gloriam sui patris salus tis exitia quae sua uaticinatione praedixerat plebs ludaicae nationis euadat, utinam, inquiens, non essem uir habens spiritum, et mendacium potius loquerer: ut praetermittamus illum legislatoris adfectum, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ demõstrari. ut eã p̃ oculsꝰ
retentanteᷤᷤ. cũ sapsos nos ab ea¬
dẽ senserimꝰ. habeamꝰ inp̃ptu qͦ
resipiscentes ilico reuertam᷑:
ac resumere illã sine ulla cͥ¬
cuitꝰ mora. ⁊ ĩqͥsitionis diffici¬

Expanded text:
pimus demonstrari, ut eam prae oculis retentantes, cum elapsos nos ab eadem senserimus, habeamus in promptu quo resipiscentes ilico reuertamur ac resumere illam sine ulla circuitus mora et inquisitionis difficu
Abbreviated transcription (Latin):
iniurias ꝓpͥas umdicare s le¬
tales calces ac deloꝵ uulnera.
ꝓ alapa leuissima rependebãt
⁊ ꝓ uno dente ꝑcutientiũ. ani¬
mas expetebãt. S nec illis di¬
ci poterat diligite in unicos
ur̃os in qͥbꝰ magnꝰ fructꝰ ⁊ ut¬
litas dutebat᷑. ut amicos suo
diligerent declinarent uͦ ab
ĩimicis. ⁊ sola abeis odio di¬
siderent. nec oppͥmere illoc.
⁊ int̾ficere festinarent. Qͣmͦ in

Expanded text:
iniurias proprias uindicare, sed leiniurias proprias uindicare, sed letales calces ac telorum uulnera pro alapa leuissima rependebant et pro uno dente percutientium animas expetebant. sed nec dici illis poterat: diligite inimicos uestros, in quibus magnus fructus et utilitas ducebatur, ut amicos suos diligerent, declinarent uero ab inimicis et solo ab eis odio dissiderent nec obprimere illos et interficere festinarent. I
Abbreviated transcription (Latin):
dinationes suas ĩmeliꝰ em̃dare.
Qd̃ in m̃se p̃scientiȩ dei penitꝰ ꝯue¬
nire ñ poterit. nec sine ingenti
blasphemia hec de ipso heretica
ĩsania ꝓferũt᷑. dicente ecclesiaste.
Cognoui qm̃ oĩa q̃ fecit dõ abĩ¬
ta ĩ iustis aũ ⁊ ñ subditis ĩpiis ⁊
peccatorib sceleratis ⁊ cõtamina¬
tis Illi nãq habentes natubaliˢ
atq insitȩ legis sanã atq inte¬
grã oisciplinã neqͥ quã lege hac
extr̃isecꝰ ad hibita. litterisq descͥ.¬
pta.qͦq ad iutoriũ illi. natuiali
data ẽ. indigebãt. Exqͥbus aꝑtissi¬
me ratione colligit᷑. nec legem
istã ꝑscͥptã litteris dari abũcia
debuisse. Erat enĩ hoc suꝑfluũ
fieri. stãte ad huc naturali le¬
ge. nec ad integrũ uiolata ne
euangelicã ꝑfectionẽ tradian¬
te legis potuisse custodiã. Nõ
enĩ poterant audire. qͥ teꝑcul¬
serit indexterã maxillã tuã
p̃be illi ⁊ alterã qͥ c̃tẽti ñ erãt¬

Expanded text:
dinationes suas in melius emendare. dinationes suas in melius emendare. quod inmensae praescientiae dei penitus conuenire non poterit nec sine ingenti blasphemia haec de ipso ab haeretica insania proferentur, dicente Ecclesiaste: cognoui quoniam omnia quae fecit dens ab inta, iniustis autem et non subditis, inpiis et peccatoribus, sceleratis et contaminatis. illi namque habentes naturalis atque insitae legis sanam atque integram disciplinam nequaquam lege hac extrinsecus adhibita litterisque descripta quaeque in adiutorium illi naturali data est indigebant. ex quibus apertissima ratione colligitur nec legem istam perscriptam litteris dari ab initio debuisse erat enim hoc superfluum fieri stante adhuc naturali lege nec ad integrum uiolata nec euangelicam perfectionem tradi ante legis potuisse custodiam. non enim poterant audire: qui te percusserit in dextera maxilla tua, praebe illi et alteram, qui c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓxum tui. aliaq his multo maia
puniti sit hi qͥ ante diluuiũ peccauert̃:
ta gͦ intelligimꝰ abinitio dm̃ oĩa
creasse ꝑfecta. nec fuisse qͦd ordi¬
nationi eiꝰ pͥncipali. uelut ĩ ꝓui¬
de eũ ꝑfecte necẽe eẽt adiungi.
sũ illo statu ac dispositione qua
ab ipso creata uniuersa mansis¬
sent. Et idcͥco ineos qͥ ante dilu¬
iudicio animaduertisse dm̃ ꝓba¬
mꝰ qͥa tr̃asgressi nat̾alẽ legẽ sine
ulla meruert excusatione puni¬
ri. Nec in illoꝵ incidemꝰ blasphe¬
miã calũniãq qͥ ignorãtes hanc
rationẽ derogant deo. ueteris cesta¬
m̃ti ac detrahenteᷤ nr̃e fidei. sub¬
sannantesq respõdent. Quid gͦ pla¬
cuit deo ur̃o. ut post tot annorũ
milia legẽ uoluerit ꝓmulgari. tã¬
ta scła passus sine lege tr̃asire:
Qd̃ si postea meliꝰ aliqͥd ad̾uenit.
apparet eũ ĩpͥmordio mũdi ĩferi¬
ora ł deteriora sapuisse. ⁊ post ħ
uelut exꝑim̃tis edoctũ. cepisse
rectiora ꝓspicere. ac pͥncipales or¬

Expanded text:
 XX, aliaque his multo majorpuniti sunt hi qui ante diluvium peccaverunt. Ita ergo intelligimus ab initio Deum omnia creasse perfecta, nec fuisse quod ordinationi eius principali uelut inprouidae et inperfectae necesse esset adiungi, si in illo statu ac dispositione qua ab ipso creata sunt uniuersa mansissent, et idcirco in eos qui ante legeiudicio animaduertisse deum probamus, quia transgressi naturalem legem sine ulla meruerunt excusatione puniri, nec in illorum incidemus blasphemam calumniam, qui ignorantes hanc rationem derogant deo ueteris testamenti ac detrahentes nostrae fidei subsannantesque respondent: quid ergo placuit deo uestro, ut post tot annorum milia legem uoluerit promulgare, tanta saecula passus sine lege transire? quodsi postea melius aliquid adinuenit, apparet eum in primordio mundi inferiora uel deteriora sapuisse et post haec uelut experimentis edoctum coepisse rectiora prospicere ac principales or
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ ac ꝑ egͥnis humanitatis iii.¬
sa. ⁊ ablutionẽ pedũ. nec dũ euã¬
głico corusc̾ate mãdato. supplici¬
t̃ obtuleĩt : Unde iob tantã de
uotionẽ fidei. tatã castimoniȩ pu-¬
ritatẽ. tãtã humilitatis. mãsue¬
tudinis. miscdiȩ. humanitatiᷤ. sci¬
etiã cõsecutꝰ ẽ. qͥntã nc ne ab illiᷤ
qͥdẽ qͥ euangłia memorit᷑ tenent.
uidemꝰ ĩpleri: Quẽ scoꝵ legimꝰ
ante legẽ ullũ. legis ñ obseruã
mandante¬

Expanded text:
tibus ac peregrinis humanitatis iutibus ac peregrinis humanitatis iura et ablutionem pedum necdum euangelico coruscante mandato suppliciter obtulerunt? unde Iob tantam de uotionem fidei, tantam castimoniae puritatem, tantam humilitatis, mansuetudinis, misericordiae, humanitatis scientiam consecutus est, quantam nunc ne ab illis quidem qui euangelia memoriter tenent uidemus inpleri ? quem sanctorum legimus ante legem ullum legis non obseruasse mandat
Abbreviated transcription (Latin):
uelut paruulis data fuisse desi¬
bit᷑. erudiens scllicet eos atq c¬
stodieis. ne ab illa disciplina i
qͣ naturalit fuerãt instituti. qͦt
obliuione discederẽt. nã qͥa sit
hõi omĩs scientia legis ab intt¬
on creationis ĩ susa. hĩc manist¬
ste ꝓbat᷑. qd mãdata legis absi
lictere lectiõe ante legẽ ĩmoq
te diluuiũ om̃s scõs cognose¬
dĩs uł qd̃ ĩmũdũ eẽt animal discre¬
uisset. ñ dũ hȩc legali distinguẽte
mãdatd. nͥ scientia naturali fuisset
insituctꝰ: Onde enoch didicit q̃¬
bulare c̃ deo. nullã legis illumi¬
nationẽ ab aliqͦ consecutꝰ: Ubi
sem ⁊ iafeth legerant. turpitudi¬
nẽ patris tui ñ reuelabis. ut ince¬
dentes retrorsũ patris uerec̃da
uelarent: Unde monitꝰ abrahã
spoliis hostiũ q̃ sibi offerebant᷑.
ne retributionẽ laboris sui cõse¬
q̃ret᷑ abstinuit. uł decimas sacer¬
doti melchise dech q̃ mosaica le¬
ge p̃cipiunt᷑ exoluit: Unde idẽ
ipse abrahã unde loth tͣnseũ¬

Expanded text:
uelut paruulis data fuisse describitur, erudiens scilicet eos atque custodiens, ne ab illa disciplina in qua naturaliter fuerant instituti quadam obliuione discederent. nam quia sit homini omnis scientia legis ab initio creationis nfosa, hinc manifeste probatur, quod mandata legis absque litterae lectione ante legem, immo ante diluuium omnes sanctosquod immundum esset animal discrevisset, nondum haec legali distinguente mandato, nisi scientia naturali fuisset instructus? Unde Enoch didicit ambulare cum Deo, nullam legis illuminationem ab aliquo consecutus? Ubi Sem et Japhet legerant, Turpitudinem patris tui non revelabis , ut incedentes retrorsum, patris verenda velarent ? Unde monitus Abraham spoliis hostium quae sibi offerebantur, ne retributionem laboris sui consequeretur, abstinuit ; vel decimas sacerdoti Melchisedec, quae Mosaica lege praecipiuntur, exsolvit ? Unde idem ipse Abraham, unde Lot , transeun
Abbreviated transcription (Latin):
lut huiꝰ executor ac uindex ⁊ ui
ipsis scͥptuiȩ uerbis eloquar
ad iutrix apposita ẽ. legis mos¬
aice seuera districtio ut ł me¬
tu penȩ p̃sentis. ñ penitꝰ bonũ s¬
entiȩ naturalis extinguerẽt scõ¬

Expanded text:
t executor ac vindex, et, ut ipsis Scripturae verbis eloquar, adjutrix apposita est Mosaicae l seuera districtio, ut uel metu poenae praesentis non penitus bonum scientiae naturalis extinguerent, s
Abbreviated transcription (Latin):
uiciorũ genera sunt duosant it na¬
turalia sunt. ut castrimargia. ait
extra naturã. ut filargiria Efficie¬
tia uͦ. quadriꝑtita ẽ. Quedã enĩs¬
ne actione carnali. ꝯsũmari ñpe¬
sunt: ut ẽ castrimargia ⁊ fornica
Quedã uero. etiã sine ulla corpors
actione complent᷑. ut ẽ supbia io
nodoxia. Non nulla cõmotionis s
causas extͥnsecꝰ capiunt: ut ẽ filar¬
giria et ia. Alia uͦ intestinis mo¬
bꝰexcitant᷑: ut ẽ. accidia atq tͥliti

Expanded text:
itiorum genera sunt duo; aut enim naturalia sunt, ut gastrimargia; aut extra naturam, ut philargyria; efficientia vero quadripartita est: quaedam enim sine actione carnali consummari non possunt, ut est gastrimargia et fornicatio; quaedam uero etiam sine ulla corporis actione conplentur, ut est superbia et cenodoxia. nonnulla commotionis suae causas extrinsecus capiunt, ut est filargyria et ira alia uero intestinis motibus excitantur, ut est acedia atque tristi
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitatẽ meã. Intantũ itaq sen¬
sert euangelici & apłici uiri. un¬
uersa quȩ bona ft̃ auxilio dñi cĩ¬
sũmari. & ne ipsam quidẽ fidem
suã confisi sũt illesam se posse si¬
is uirib uł arbitrii lib̾tate ser¬
uare: ut hanc uł adiuari inise. it
donari sibi adño postularent:
Quȩ si inpetro ne dificeret. qñi eg¬
bat auxilio: qͥs erit tam p̃sũptu
& cetus. qͥse erga huiꝰ custodian
cotidiano dñi credat ad iutori
ñ egere p̃sertim cũ ipse dñs inei¬
głio hoc ipsum euident᷑ exp̃sser
dicens. Sicut palmes ñ potest fn¬
ccũ facere a semet ipso. nisi man
manseritis. Et it̾m. Quia sine
nichil potestis facere. Qm sit s
in eptũ ac sacrilegũ. quicqͣm de
nifeste ꝓbat᷑ dñicaptestante ser¬
tentia. sine sua inspiratione. i
cooꝑatione. spiritales fructꝰ en¬
bere neminẽ posse. Om̃e eñi dꝰ
honũ & om̃e donũ ꝑfectũ desursũ
est. descendens apatre luminũ. Ta¬

Expanded text:
fidelitatemmeam. in tantum itaque senfidelitatemmeam. in tantum itaque senserunt euangelici et apostolici uiri uniuersa quae bona sunt auxilio domini consummari, et ne ipsam quidem fidem suam confisi sunt inlaesam se posse suis uiribus uel arbitrii libertate seruare, ut hanc uel adiuuari in se uel donari sibi a domino postularent. quae si in Petro ne deficeret domini egebat auxilio, quis erit tam praesumptor et caecus, qui se erga huius custodiam cotidiano domini credat adiutorio non egere ? praesertim cum ipse dominus in euangelio hoc ipsum euidenter expresserit dicens: sicut palmes non potest fructum facere a semet ipso nisi in manseritis, et iterum: quia sine me nihil potestis facere. quam sit igitur ineptum ac sacrilegum quicquam de anifeste probatur dominica protestante sententia sine sua inspiratione uel cooperatione spiritales fructus exhibere neminem posse. omne enim datum bonum et omne donum peest, descendens a Patre luminum . Za
Abbreviated transcription (Latin):
ficientia nr̃a ex dõ ẽ. Qd̾ minꝰ
latine s expressius dici potest. ido¬
uitas nr̃a exło ẽ. Deniq sequit.
qui ce idoneos nos fecit ministrd
aut̃ uniu̾sa quȩ ad salutẽ ꝑti¬
nent. apłi sibimet adño larg¬
ta sensert̃ ut ipsam qͦq fidẽ ps.¬
tari sibi a dño postularent c¬
centes. Dñe. adq̾e nob̃ fidẽ. łle¬
nitudinẽ eiꝰ ñ libero arbitrio
nere conferendã. Deniq docet
nos idem auctor salutis huma¬
ne. qͣm ipsa fides nr̃a lubrica sit
et infirma. & neqͣqͣm sibi suffi.¬
ciens: nͥ fuerit auxilio dñi ro¬
borata dicens ad petrũ. Simon.
simon. ecce satanas expetruit
uos si ut cribraret tangͣm tri¬
ticũ. s ego rogaui patrẽ meum
ne deficeret fides tua. Qđ aliꝰ
insemet ipsosentiens fieri & qͦ¬
dãmͦ fidẽ suã infidelitati suȩ
fluctib ad ꝑniciosi naufragii
uidens scopulos ꝑurgeri. ad
eundẽ ãnm auxiliũ fidei suȩ
postulanᷤ. dicit᷑. Dñe. adiuua in¬

Expanded text:
ficientia nostra ex deo est. quod minus ficientia nostra ex deo est. quod minus Latine, sed expressius dici potest: idonitas nostra ex deo est. denique sequitur: qui et idoneos nos fecit ministros autem universa quae ad salutem pertinent apostoli sibimet a Domino largita senserunt, ut ipsam quoque fidem praestari sibi a Domino postularent, dicentes, Domine, auge nobis fidem; plenitudinem ejus non libero arbitrio nere conferendam. denique docet nos idem auctor salutis humanae, quam ipsa fides nostra lubrica sit et infirma et nequaquam sibi sufficiens, nisi fuerit auxilio domini roborata, dicens ad Petrum: Simon Simon, ecce Satanas expetiuit uos ut cribraret uos tamquam triticum: sed ego rogaui patrem meum, ne deficeret fides t u a. quod alius in semet ipso sentiens fieri et quodammodo fidem suam infidelitatis fluctibus ad perniciosi naufragii uidens scopulos perurgueri ad eundem dominum auxilium fidei suae postulans dicit: domine, adiuua in
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ. dñs sapientes facit cecos.
Ion nr̃a cautio. s dñs cus
todit aduenas. Nnr̃a fortitudo.
s dñs alleuat. seusuffulcit om̃s
qui corruunt. Hȩc aut̃ dicimꝰ
ñ ut studiũ nr̃m uł laborẽ atq
industriã qͣsi in anit᷑ & suꝑfluo
impendenda uatuemꝰ. s ut
nouerimꝰ nos sine auxilio dei
nec adniti posse. nec efficaces
esse nr̃os conatꝰ ad capessendũ
tam ĩmane p̃miũ puritatis.
nͥ nob̃ adiutorio dni ac mise¬
ricordia fuerit contͥbutum.
Equus enĩ parat᷑ indiẽ belli.
est infortitudine potenꝰ uir.
Oportet gͦ nos semꝑ cũ beato
dauid canere. Fortitudo mea
ce laudatio mea. non lib̃ũ ar-¬
bitriũ. s dñs. Eł factꝰ ẽ mͥ in
salutẽ. Qđ doctor quoq genti¬
um ñ ignorans idoneũ se fac.¬
tũ ministerio noui testam̃ti.
ñ suo merito nec sudore s d̃
miseratione ꝓclamat. Ñ qd
simꝰ inqͥt idonei cogitare ali¬
quid ex nob quasi a nob̾:. s suf¬

Expanded text:
dominus sapientes facit caecos: dominus sapientes facit caecos: non nostra cautio, sed dominus todit aduenas: non nostra fortitudo, sed dominus adleuat siue suffulcit omnes, qui conruunt. haec autem dicimus, non ut studium nostrum uel laborem atque industriam quasi inaniter et superfluo inpendenda uacuemus, sed ut nouerimus nos sine auxilio dei nec adniti posse nec efficaces nostros esse conatus ad capessendum tam inmane praemium puritatis, nisi nobis adiutorio domini ac misericordia fuerit contributum. equus enim paratur in diem belli: est in fortitudine potens uir. oportet ergo nos semper cum beato Dauid canere: fortitudo mea, et laudatio mea non liberum arbitrium, sed dominus: et factus est mihi in salutem. quod doctor quoque gentium non ignorans idoneum se factum ministerio noui testamenti non suo merito nec sudore, sed dei miseratione, proclamat: non quod simus, inquit, idonei cogitare aliquid ex nobis quasi a nobis, sed suf
Abbreviated transcription (Latin):
tratꝰ. Ipso oeiã uaselectionis. hos
qd̃ dicimꝰ clarius p̃dicante. Ws ̃
enĩ qui oꝑat᷑ in uob̾. & uelle &
ꝑficere ꝓbona uoluntate. quid
potuit aꝑtius dici. qͣm ut & bo¬
nam uoluntatẽ nr̃am. & oꝑis
consũmationẽ. a dño in nob̃ pro¬
nuntiaret implers: Et iterum.
Qitia uob̃ donatũ ẽ ꝓxp̃o ñ¬
solũ ut in eum credatis: s &ĩa
ut ꝓ illo patiamini. Hic qͦq
mniciũ conu̾sionis ac ficdi nr̃ȩ.
& passionũ tolerantiã do
nari nob̃ a dño declarauit. Id
intelligens dauid qͦq similit̃.
orat sibi hoc ipsũ dnĩ misera¬
cione concedi dicens. Confir¬
ma ds̃ hoc qđ oꝑatꝰ es in nob̾:
Ostendens ñ sufficere sibi sa¬
lutis pͥncipia dono dĩ gr̃aq
collata. nͥ fuerint eadẽ misera¬
tione ipsius. & cotidiana opi¬
culatione ꝑfecta. N enĩ lib̾ũ
arbitriũ. s dñs soluit cõpedi¬
tos. Non nr̃a uirtꝰ. s dñs erig̃
elisos. Ñ lectionis industria.
sdñs illuminat cecos: Qd̃

Expanded text:
ctionis hoc quod dicimus clarius praedicante: deus est enim qui operatur in uobis et uelle et perficere, pro bona uoluntate. quid potuit apertius dici quam ut et bonam uoluntatem nostram et operis consummationem a domino in nobis pronuntiaret impleri? et iterum: quia uobis donatum est pro solum ut in eum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini. hic quoque et initium conuersionis ac fidei nostrae et passionum toleranti-I un donari nobis a domino declarauit. quod intellegens Dauid quoque similiter orat sibi hoc ipsum domini miseratione concedi dicens: confirma deus hoc, quod operatus es in nobis, ostendens non sufficere sibi salutis principia dono dei gratiaque conlata, nisi fuerint eadem miseratione ipsius et cotidiana opitulatione perfecta. non enim liberum arbitrium, sed dominus soluit conpeditos: non nostra uirtus, sed dominus erigit elisos: non lectionis industria, sed dominus inluminat caecos, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dispensationi & ꝓuidentie er¬
ga nos benignissima dignatio¬
ne collatȩ. uł negleximꝰ. uł ñ
studuimꝰ nr̃e obedientiȩ deuo¬
tione congruere. Qd euident᷑
in deutero mio aꝑteq describit᷑.
Cũ inqͥt introduxerit te dñs
ds̃ tuus in t̾ram qm possessurꝰ¬
ingredieris. & deleuerit mul¬
tai  gentes coram te. etheũ. &¬
gergeseũ. & amorreũ. canane.¬
um. & ferezeũ. eueum. & ie¬

Expanded text:
dispensationi ac providentiae, erga nos benignissima dignatione collatae, vel negleximus vel studuimus nostrae obedientiae devotione congruere. Quod evidenter in Deuteronomio aperteque describitur: Cum, inquit, introduxerit te Dominus Deus tuus in tingredieris, et deleverit gentes multas coram te, Etheum, Gergeseum, Amorreum, Chananeum, Ferezeum, Eveum e
Abbreviated transcription (Latin):
deniq timorẽ dĩ qͦ firmit̾ eum
tenere possimꝰ adño nobis donari¬
leremias ꝓpħa exꝑsona dĩ mani¬
feste testat᷑ infundi. ita dicens.
Et dabo eis cor unũ. ce uiã unã.
ut timeant me uniu̾sis dieb
& bene sit eis & filiis eoꝵ pꝰ eos:
Et feriã eis pactũ sempit̾nũ. & ñ
desinã eis bene facere. Et timorẽ.
meũ dabo incorde eoꝵ. ut ñ re-¬

Expanded text:
denique timorem dei, quo firmiter eum tenere possimus, a domino nobis Hieremias propheta ex persona dei manifeste testatur infundi ita dicens: et dabo eis cor unum, et uiam unam, ut timeant me uniuersis diebus: et bene sit eis, et filiis eorum post eos. et ferdesinam eis benefacere: Et timorem meum dabo in corde eorum ut non re
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ incͦussa fide nos conue.¬
it. nichil sine dõ ꝓrsus in hoc
undo geri. aut enĩ uoluntate
. aut ꝑmissu agi uniu̾sa faten¬
uĩẽ.: ut scilicet hȩc quȩ bona
st̃ uoluntate dĩ ꝑfici auxilioq
credant᷑. Quȩ aut̃ contraria sut̃.
ꝑmissu: cũ ꝓmnequiciis acduritia
cordis nr̃i deserens nos diuina
ꝓtectio. diabolũ nobis uł igno.¬
miniosas corꝑis passiones pati.¬

Expanded text:
cussa fide nos convenit, nihil sine Deo prorsus in hoc mundo geri. Aut enim voluntate ejus aut permissu agi universa fatendum est, ut scilicet haec quae bona sunt, voluntate Dei perfici auxilioque credantur; quae autem contraria sunt, permissu; cum pro nequitiis ac duritia cordis nostri deserens nos divina protectio, diabolum nobis vel ignominiosas corporis passiones pati
Abbreviated transcription (Latin):
modis obseruanda. Primũ. sol¬
licitudo carnaliũ rer genera¬
lit̃ abscidenda ẽ. De mñ nulle
negotũ causȩ. ñ solũ cura. s ne
memoria qͥdẽ penitꝰ admittẽdis
detractiones uani loqͥa seu mu¬
tiloqͥa scurrilitates. qͦq similit
ãputãdȩ Ire p̃õibꝰ siue tͥsticie
ꝑt̾batio simditꝰ eruenda. Con¬
cupiscentiȩ carnalis. ac filargi¬
rie nonꝰ fomes. radicitꝰ euellẽ¬
dus Et ita his ac similibꝰ uici¬
is extrusis penitꝰ ⁊ abscisis q̃
cõspectibꝰ. taliq
oiximꝰ repurgii
datione p̃missa. q̃ simplicitati
⁊̃ inocentiȩ puritate ꝑficitur
iacienda: st̃ pͥmũ ꝑfunde hu¬
militatis inc̃cussa fundami¬
na q̃ scił turrẽ intraturams
ualeant sustinere:De inde suꝑ¬
ponenda uͥtutỹ spiritalio¬
instructio. ⁊ ab oĩ discursu atq
euagatione lubͥica. animꝰ inhi

Expanded text:
imodis obseruanda. primum solimodis obseruanda. primum sollicitudo rerum carnalium generaliter abscidenda est, deinde nullius negotii causaeue non solum cura, sed ne memoria quidem penitus admittenda, detractationes, uaniloquia seu multiloquia, scurrilitates quoque similiter amputandae, irae prae omnibus siue tristitiae perturbatio funditus eruenda, concupiscentiae carnalis ac filargyriae noxius fomes radicitus I euellendus. et ita his ac similibus uitiis extrusis penitus et abscisis, quae conspectibus, talique ut diximus repurgii datione praemissa, quae simplicitatis et innocentiae puritate perficitur, iacienda sunt primum profundae humilitatis inconcussa fundamina, quae scilicet turrem intraturam caelos ualeant sustinere, deinde superponenda uirtutum spiritalixtructio et ab omni discursu atque euagatione lubrica animus inhi
Abbreviated transcription (Latin):
structionẽ ꝑtinent turris. sub¬
putata fuerint. ac diligenter
parata. nec recte suꝑ poni sibimet
excelsa culmina ꝑfectionis admnit.¬
tent nͥ egesto priꝰ oĩ repurgio
uitiorũ. ⁊ effossis succidius mor¬
tiusq ruderibꝰ passionũ uiuȩ
ut aunt ac solidȩ t̾re pectori
nr̃i. ĩmo illi euangelicȩ petrȩ
suꝑiecta fuerĩt. simplicitatis ⁊ hu¬
militatis firmissima fundam̃ta:
qͥbꝰ hec t̾ris spiritaliũ uͥtutũ
molitionibꝰ instruenda. ⁊ ĩmobi.¬
lit̾ ualeat stabiliri. ⁊ adsũma
oȩloꝵ fastigia. cũ fidentia ꝓprie
firmitatiꝰ actolli. Fundam̃tis
et enĩ talibꝰ innitentẽ. quãuiᷤ
passionũ imbres largissime ꝑ¬
ꝑsecutionẽ uolenti torrentis
instar arietes in lidant᷑. qͦuis
irrunt ⁊ incũbat adũsariorũ
sp̃uũ seua tẽpestas: ñ solũ ru¬
ina ñ diruet. s ne ipsa qͥdẽ ali
quatenꝰ uexabit inpulsio.¬
T idcirco ut eo fer.¬
uore ac puritate qͣ debec¬
em̃itti possit oratio. hec sc̃ oĩ¬

Expanded text:
tructionem pertinent turris, subputata fuerint ac diligenter nt praeparata nec recte superponi sibimet excelsa culmina perfectionis admittent, nisi egesto prius omni repurgio uitiorum et effossis succiduis mortuisque ruderibus passionum uiuae ut aiunt ac solidae terrae pectoris nostri, immo illi euangelicae petrae superiecta fuerint simplicitatis et humilitatis firmissima fundamenta, quibus haec turris spiritalium uirtutum molitionibus extruenda et inmobiliter ualeat stabiliri et ad summa caelorum fastigia confidentia propriae firmitatis adtolli. fundamentis etenim talibus innitentem, quamuis passionum imbres largissimi ppersecutionum uiolenti torrentes instar arietis inlidantur, quamuis inruat et incumbat aduersariorum spirituum saeua tempestas, non solum ruina non diruequatenus uexabit inpulsio.t idcirco ut eo fuore ac puritate qua debeemitti possit oratio, haec sunt omn
Abbreviated transcription (Latin):
paliũ uitioꝵ remediis. decẽ libel¬
lis dño ad uiuante disgesta st̃: in
qͦ tenuitas nr̃i sufficit ingeni ut¬
cũq sarcitũ est Siderim sane qͥd
ꝓfundis tamq sublimib & q̃ in
usũ stili ut arbitror antea ñ uene¬
rũt. dignũ aliqͥd cognitioni ur̃ȩ¬

Expanded text:
ibellis domino adiuaante digesta sunt, in quo tenuitas nostri suffecit ingenii, utcumque sarcitum est. uiderim sane quidprofundis tamque sublimibus et quae in usum stili ut arbitror antea non uenerunt, dignum aliquid cognitione ue
Abbreviated transcription (Latin):
ifrłi. qd̃ in hoc quoq ꝑfectioniꝰ cul¬
mine debeat obseruare similit̃
instruat᷑ Obtineant itaq orati¬
ones ur̃ȩ ab eo qui dignos nos uł
usu eoꝵ uł discipłatu. uł consor¬
tio iudicauit. ut nob̾ earũ dem
traditionũ memoriã plenã. & ser.

Expanded text:
Israhelis, quid in hoc quoque perfectionis culIsrahelis, quid in hoc quoque perfectionis culmine debeat obseruare similiter instruatur. obtineant itaque orationes uestrae ab eo qui dignos nos uel uisu eorum uel discipulatu uel consortio iudicauit, ut nobis earundem traditionum memoriam plenam et ser
Abbreviated transcription (Latin):
tantoꝵ uiroꝵ quȩdam tͣdere
adeam memoriȩ litterarũ. Lan.¬
to enim ꝓfundioris naiugatio¬
nis pericuł fragelis ingenii cu.¬
ba iactanda ẽ. qnͣtũ a cenobiis
a nachoresis ce abactuali uita
q̃ incongregationib exercet᷑: con¬
templatio dĩ cui illi mestimabi.¬
les uiri semꝑ intenti st̾. maior
atq sublimior est. Ur̃m igit᷑
est conatꝰ nr̃os piis orationib ad.¬
iuuare. ne aut tam sc̃a materia
imperito qͥdẽ s fideli sermone
ꝓmenda ꝑiclitet᷑ in nob: aut rursus
eiꝰdẽ materiȩ abyssis obruat᷑ nr̃a
rusticitas. Proinde ab exteriore ac
uisibili monachorũ cultu quẽ pri¬
oribus digessimꝰ libris. ad inuisibi.
ut quisqͥs iam suꝑioris oꝑis lectio¬
ne. iacob illiꝰ intelligibił nom̃. car.¬
naliũ uitioꝵ supplantatione ꝓme¬
ruit: nc̃ etiã ñ tam mea qͣm patrỹ
instituta suscipiens. diumno celam
puritatis intuitu. ad meritũ & ut
ita dixerim dignitatẽ tͣnsiens

Expanded text:
tantorum uirorum quaedam tradere tantorum uirorum quaedam tradere audeam memoriae litterarum. tanto enim profundioris nauigationis periculis fragilis ingenii cumba iactanda est, quantum a coenobiis anachoresis et ab actuali uita, quae in congregationibus exercetur, contemplatio dei, cui illi inaestimabiles uiri semper intenti sunt, maior actuque sublimior est. uestrum igitur est conatus nostros piis orationibus adiuuare, ne aut tam sancta materia inperito quidem, sed fideli sermone promenda periclitetur in nobis aut rursum eiusdem materiae abyssis obruatur nostra rusticitas. proinde ab exteriore ac uisibili monachorum cultu, quem prioribus digessimus libris, ad inuisibileut quisquis iam superioris operis lectione Iacob illius intellegibilis nomen carnalium uitiorum subplantatione promeruit, nunc etiam non tam mea quam patrum instituta suscipiens diuinae iam puritatis intuitu ad meritum et ut ita dixerim dignitatem transiens
Abbreviated transcription (Latin):
has interi decem collationes sũmoꝵ
patrũ. id ẽ anachoritarũ qͥ in here¬
mo sciti cõmorabant᷑. qͣs ille icõ¬
ꝑabili flagrans studio scĩtatiꝰ. simi.¬
li sibi uisserat sermone cõscribi. ñ
expendens p̃multitudine carita¬
tis. qͣnto infirmas ceruices pon¬
dere p̃gu̾aret. uob̃ potissimũ
obeatissime papa leonq. & sc̃e
frat̃ helladi. credidi cõsecrandaᷤ:
Alt̾ siquidẽ ur̃m memorato uiro
& germanitatis affectu & sacdotii
dignitate. & qd̾ his iaaiꝰ ẽ scĩ studii
feruore conuintꝰ. hereditario fr̃nũ
debitũ iuire deposcit alt̃ anacho¬
ritarũ instituta sublimia. ñ ut
quidã ꝓpria aggressus est p̃sump¬
tione sectari. s legitimũ doctͥne
tramitẽ scõ spũ suggerentẽ. pe¬
ne anteqͣm disceret apphendenᷤᷤ.¬
ñ tã suis adinuentionib ꝙͣ illoꝵ
tͣditionib maluit erudiri. In
qͥb mͥ nc̃ inportu silentii cõstitu.¬
to. ummeasũ pelagꝰ aperit᷑. ut
scilicet de instituto atq doctͥna

Expanded text:
cem conlationes summorum patrum, id est anachoretarum qui in heremo Sciti morabantur, quas ille ineonparabili flagrans studio sanctitatis simili sibi iusserat sermone conscribi, non expendens prae multitudine caritatis quanto infirmas ceruices pondere praegrauaret, uobis potissimum, o beatissime papa Leonti et sancte frater Halladi, credidi consecrandas. alter siquidem uestrum memorato uiro et germanitatis affectu et sacerdotii dignitate et quod his maius est sancti studii feruore coniunctus hedebitum jure deposcit; alter anachoretarum instituta sublimia, non, ut quidam, propria aggressus est praesumptione sectari, sed legitimum doctrinae tramitem sancto Spiritu suggerente, pene anteqnon tam suis adinuentionibus quam illorum traditionibus maluit erudiri. in quibus mihi nunc in portu silentii constituto inmensum pelagus aperitur, ut scilicet de instituto atque doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
nũ aduenire adme cõpelle. Cõ¬
cito ille gradu uenit adbeatũ co¬
lũbanũ in eclesia positũ flẽte
repperit. postulat ut ad egrotũ
festinꝰ accedat. Uenit gͦ ꝑnciter
⁊ qͥd uellet int̾rogauit At ille
causã obicit. Cur me inqͥt tuis
orationibꝰ in hac erũpnosa uita
detines. nã ad st̃ qͥ me ducere
uolunt si tuis fletibꝰ ⁊ p̃cibꝰ ñ
p̃pediunt᷑. Retentationis solue
obstacula. ut mͥ ĩa pateant ce¬
lestia regna. Tũ metu colũba
sodalis amissionẽ gaudio tẽ¬
ꝑauit. Corpꝰ. xp̃i abeu̾nti de
hac uita uiaticũ p̃bet. hec
post extrema oscula. functio¬
nis cantꝰ impleuit. Erat enĩ
exeodẽ genere. quo ⁊ beatꝰ colũla¬
nꝰ unoq comitaty ⁊ nomine ex
hib̃ nia ꝓcessit.¬
galliȩ. Erat q õiũ rumore lau¬
dabilis. omniũq cultu uenen¬
bilis. in tm ut theodaeric. rexqͥ
eo regnabat ĩtẽpore. adeũ sepe
ueniret ⁊ orationũ eiꝰ  suffragi.
ũ õi cũ humilitate deposceret.

Expanded text:
enire compelle. Concito ille gradu venit, ac B. Columbanum in ecclesia positum flentem reperit, postulat ut ad aegrotum festinus accedat. Venit ergo perniciter, et quid vellet interrogavit. At ille causam objicit: Cur me, inquit, tuis orationibus in hac aerumnosa vita detines? nam adsunt qui me ducere volunt, si tuis fletibus et precibus non praepedirentur. Retentationis, quaeso, solve obstacula, ut mihi jam pateant coelestia regna. Tum metu Columbansodalis amissionem gaudio temperavit; corpus Christi abeunti de hac vita viaticum praebuit, et post extrema oscula defunctionis cantus implevit. Erat enim ex eodem genere quo et B. Columbanus, unoque comitatu et nomine ex Hibernia processas, eratque omnium rumore laudabilis, omnium cultu venerabilis, in tantum ut Theudericus rex, qui eo regnabat in tempore, ad eum saepe veniret et orationum suarum suffragio omni cum humilitate deposcerit.
Abbreviated transcription (Latin):
latu q̃sierat uidit ad se uirũ
fulua luce acced̾e sibiq dicere.
N te m a corꝑe ducere possũ. qͥa
orationibꝰ ⁊ lacrimis patriꝰ tui
colũbani p̃pedior. Cũq hec colũ¬
banꝰ audisset. merẽs acsi exsõno
euigilasset. suũ ministrũ theo¬
degisilũ cuiꝰ suꝑiꝰ mentionẽ fe¬
cimꝰ. clamare cepit. festiua in

Expanded text:
idit ad se virum fulva luce amictum accedere sibique dicere: 'Non te modo a corpore ducere possum, quia orationibus et lacrimis patris tui Columbani praepedior'. Cumque haec Columbanus audisset, merens, acsi e somno evigilasset, suum ministrum Theudegisilum, cuius superius mentionem fecimus, clamare c
Abbreviated transcription (Latin):
adiit. eãq inuirũ dĩ stimulatã su-¬
ꝑbie aculeo excitat. qͥa cerneret
uiro dĩ theodericũ obedire. uere¬
bat᷑ enĩ ne si abiectiᷤ c̃cubinis re¬
ginã aulȩ p̃fecisset. dignitatẽ re
uenit gͦ ut quadã die bea¬
tus colu̾banꝰ ad brunichil¬
dẽ ueniret. Erat enĩ tc̃ ap̃ bru-¬
cariacũ uillã Cũq illa eũ in
aulã uenisse cerneret filios the-¬
oderici qͦs de adulterinis ꝑmix¬
tionibꝰ habebat adue̾rũ dei ad¬
ducit. Quoscũ iudisset. suscita¬
t᷑ qͥd sibi uellent. Cui brunichil.
scepturos scias. qͥa de lupanaribꝰ e

Expanded text:
adiit, eamque contra virum Dei stimulatam supadiit, eamque contra virum Dei stimulatam superbiae aculeo excitat, quia cerneret viro Dei Theudericum obedire. Verebatur enim ne, si abjectis concubinis reginam aulae praefecisset, dignitatis atque Evenit ergo ut quadam die beatus Columbanus ad Brunichildem veniret. Erat enim tunc apud Brucariacum villam. Cumque illa eum in aulam venire cerneret, filios Theuderici, quos de adulterinis permixtionibus habebat, ad virum Dei adducit; quos cum vidisset, sciscitatur quid sibi vellent. Cui Brunscepturos scias, quia de lupanaribus e
Abbreviated transcription (Latin):
uellã publicã q̃ in suburba¬
no atrauitensis urbis sita est.
helperici germani sui doloqͥ
apud tornacũ oppidũ tc̃ erat.
nẽ ꝑsequebat᷑ interfectus ẽ ł.
ento itaq sigib̾to heldebertꝰ
filiꝰ eiꝰ regni suscepit sceptia. ã¬
nuente matre brunichiloe.
Mortuo deinde heldeb̾to intra
adolescentiȩ annos. regnauert̃
filii heldeb̾ti duo. theodeb̾tꝰ
⁊ theod̾icꝰ cũ auia brunichilde
ter t̾minos regni sui beatũ co¬
lũbanũ haberet. gratulaba¬
t᷑. ad quẽ sepissime cũ ueni¬
ret. cepit uir dei eũ increpa¬
re. cur concubinaꝵ ad ulteri¬
is misceret᷑. ⁊ ñ potiꝰ legitimȩ cõ¬
iugis solamine frueret᷑ ut rega¬
lis ꝓles ⁊ honorabili regina ꝓdi-¬
ret. ⁊ ñ potiꝰ exlupanaribꝰ uidẽt᷑
emergi. Cũq iã aduiri dei ĩꝑi¬
ũ regis sermo obtẽꝑaret ⁊ se ab
oĩbꝰ inlicitis segregaret repentẽ
m̃tẽ brunichildis auiȩ. scd̃e ut
erat iezabelis antiquiis anguis

Expanded text:
llam publicam, quae in suburbano Atrebatensis urbis sita est, Hilperici germani sui dolo, qui apud Tornacum oppidum tunc erat, persequebatur, interfectus est. Perempto itaque Sigeberto, Hildebertus filius ejus regni sceptra suscepit, annuente matre Brunechilde. Mortuo deinde Hildeberto intra adolescentiae annos, regnaverunt filii Hildeberti duo Theodebertus et Theodericus cum avia Brunechilde.termino regni sui B. Columbanum haberet, gratulabatur. Ad quem cum saepissime veniret, coepit vir Dei eum increpare cur concubinais misceretur, et non potius legitimi conjugii solaminibus frueretur; ut regalis proles ex honorabili regina procederet, et non potius ex lupanaribus videretur emergere. Cumque jam ad viri Dei imperium regis sermo obtemperaret, et se ab omnibus illicitis segregare sponderet, mentem Brunichildis aviae, secunda ut erat Jezabelis, antiquus anguis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑemerat ursũ deuorare uelle
Cuiꝰ iã sanguinẽ lãbens anteqͣ
exiguã cairnis parce uorauis.¬
set. ad eũ uir dei accessit. ĩpe¬
rans ne coriũ qͦd adusus calci.¬
am̃toꝵ necessariũ erat led̾et.
Tc̃ bestia oblita ferocitatis mi.¬
tis ẽẽ cepit. et contͣ naturã absq
murme blandiens. atq colla
submittẽs cadauer reliqͥt. Qd̃ in
dei ad fr̃s rediens indicauit . iii.¬
bẽs ut irent ⁊ excerui cadauere
coriũ auelłent. Abeuntes gͦ
dinẽ adẽẽ. nec adcadauer supͣ
Diuq expectantes alonge si uł
fera ł aues audaci conatu ꝓhi¬
bitȩ escȩ. urgerẽt᷑ p̃dã caꝑe. Cõ¬
spiciunt adodorẽ cadaueris ad¬
uentare. ⁊ ꝓcuil astantes ac si
mortiferu aliqͥd ac letale deu¬
are ⁊ celeri fuga omittere. Mo
rans q alia uice penes luxoui¬
ũ colũbanꝰ. uiuniocus p̃sbit̃

Expanded text:
le, cujus sanguinem lambens, antequam exiguam carnis partem voravisset, ad eum vir Dei accessit, imperans ne corium quod ad usus calceamentorum necessarium erat laederet. Tunc bestia oblita ferocitatis, mitis esse coepit; et contra naturam absque murmure blandiens, atque colla submittens, cadaver reliquit. Quod vir Dei ad fratres rediens indicavit, jubens ut irent, et ex cervi cadavere corium avellerent. Abeuntes ergdinem adesse, nec cadaver supra Diuque exspectantes a longe, si vel fera vel avis audaci conatu prohibitae escae urgeretur praedam capere, conspiciunt ad odorem cadaveris adventare, et procul astantes ac si mortiferum aliquid ac lethale deviare et celeri fuga omittere. 28. Moransque alia vice penes Luxovium Columbanus, Winnocus presbyter,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas cuiq fuit. dupla mini¬
ster fragminũ splolia relexit. po¬
tusq duplacauit m̃surã Sic q
indellexit plusmereri fidẽ dig¬
na diuimi muneris lucra ꝗͣ de¬
sꝑationẽ. q̃ solet diminuere ⁊
collata.
Iu qͦdã tẽpore meodẽ ceno¬
bio luxouio uir dei c̃mora¬
⁊ ipse ⁊ colũbanꝰ febre correptꝰ. at.¬
q inextremis positꝰ. felicẽ postu

Expanded text:
voluntas cuiqvoluntas cuiqster fragminum spolia recollexit, potusque duplicavit mensura; sicque intellexit, plus merere fidem digna divini muneris lucra, quam disperationem, quae solet diminuere etiam conlata. Cum quodam tempore in eodem caenubio Luxovio vir Dei commorat ipse Columbanus, febre correptus adque in extremis positus, felicem
Abbreviated transcription (Latin):
cessert. s obserrato horrei hostio
diuino solamine frum̃to repletũẽ.
horreũ. Cep̃ deĩtdustria ille int̾ẽ¬
tis ocłis int̾rã respic̃e. ⁊ deferen¬
tiũ uestigiũ diligenti examinati¬
one cognoscere. Cũq nichil hoꝵ
simile qͥd reꝑisset ait. Lotẽs est
dñs seruis suis parare m̃sã ĩde¬
serto Trãsiecto ex in teporis int¬
uallo uenit isdẽ colũbanꝰ ad fon
futuro c̃fecta glebis aruapara¬
re. Cũq uidisset magno labore
glebas scĩdere. ait. Sit uob̾ frẽs
adño collata refectio Quo audi¬
bis ãpliꝰ quã duo panes ⁊ paulu¬
lũ ceruise. Ille uade inqͥt. ⁊ defer
huc. Concito ille gradu ꝑrexit
duosq panes ⁊ parũ ceruise detu¬
lit. Intuens cȩlos colũbanꝰ ait.
xp̃e iħu unica spes orbis. tu
hos panes ⁊ hẽ potũ multiplica.
qͥ deqͥnq panibꝰ qͥnq milia homi¬
nũ saciasti inheremo. Mira fioeᷤ.
satiati st̃ om̃s. Potuq hausto ut

Expanded text:
cesserunt; sed obserato horrei ostio, cesserunt; sed obserato horrei ostio, divino solamine frumento repletum est horreum. Coepit de industria ille intentis oculis in terram respicere, et deferentium vestigia diligenti examinatione cognoscere. Cumque nihil horum simile quid reperisset, ait: Potens est Dominus servis suis parare mensam in deserto. Trajecto exin temporis intervallo venit isdem Columbanus ad Fontfuturo confectis glebis arva parare. Cumque vidisset eos magno labore glebas scindere, ait: Sit vobis, o fratres, a Domino collata refectio. Quo audibis amplius quam duo panes et paululum cervisiae. Ille, Vade, inquit, et defer huc. Concito ille gradu perrexit, duosque panes et parum cervisiae detulit. Intuens in coelos Columbanus ait: Christe Jesu, unica spes orbis, tu hos panes et hunc potum multiplica, qui de quinque panibus quinque millia hominum satiasti in eremo. Mira fides! satiati sunt omnes, potuque hausto prout
Abbreviated transcription (Latin):
it̃q adhorreũ qͦ frum̃ta c̃debã¬
t᷑. aspiciens uiuniocꝰ.⁊ pariupẽ¬
dens suȩ copie exiguitatẽ aiebat
se ñ habere panis habundãtiã.
unde t̾ata multitudo aleret᷑.Cur¬
q segnitia torpeat. q̃rendi fru-¬
m̃ta increpat. Cui beatꝰ colũ¬
banꝰ respõdit. Si recte c̃ditori
suo deseruiant plebes. ñ quã e¬
suriẽ scient. Sic it uox p̃conã¬
tis psalmografi c̃celebrat. Non
uidi iustũ derelictũ nec semẽ
eiꝰ q̃rens panẽ. ꝑfacile farre hor
oco. uiri dei fide. ⁊ oratione hor¬
reũ repletũ ẽ. Maneq c̃surgẽs
uiuniocꝰ ⁊ iuxta horreũ tͣnsiens.
ĩopinato horreũ aꝑtũ cernit.
Clauigerũq simul ante hostiũ
astantẽ. sci̾citat᷑ qͥs hoc direxit
aut q̃ plaustroꝵ c̃geries hec fru¬
m̃ta deuexerit. Cui horrei cu¬
ltos ait. Non ita ẽ ut putaᷤ. Nã¬
cerne si uestigia plaustrorũ ł iu¬
m̃toꝵ delluri ĩp̃ssa pareant Neqͣ¬
quã enĩ claues ame hac nocte diͤ¬

Expanded text:
horreum quo frumenta condebantur. Aspiciens Winnocus et parvipendens copiae exiguitatem, aiebat se non habere panis abundantiam unde tanta multitudo aleretur, curque segnitia torpeat quaerendi frumenta increpat. Cui B. Columbanus respondit: Si rite Conditori suo deserviant plebes, nunquam esuriem sentient, sic enim vox praeconantis Psalmographi concelebrat: Non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem . Perfacile farre horroco, viri Dei fide et oratione horreum repletum est. Maneque consurgens Winnocus, et juxta horreum transiens, inopinate horreum apertum cernit, clavigerumque simul ante ostium astantem sciscitatur quis hoc direxerit, aut quae plaustrorum congeries haec frumenta devexerit. Cui horrei custos ait: Non ita est ut putas, nacerne si vestigia plaustrorum vel jumentorum telluri impressa pareant? nequaquam enim claves a me hac nocte dis
Abbreviated transcription (Latin):
tuis muneribꝰ. nec qͥbꝰc̃q subsidiis
me fore ate scias sustendc̃adũ Et si
obhãc causã hoc in loco uenisti.
ut seruoꝵ dei cenobia destruas. ⁊
ĩgressus fuerat. His gͦ t̾ritꝰ dictis.
foras celerrime repedat. duris
post hoec uiri dei increpationibꝰ
rex urgebat᷑ Contra q̃ theod̾icꝰ
ait. Martirũ coronã me tͥ inla-¬
turũ sꝑas. ñ ẽẽ me tandȩ dem̃.¬
tiȩ scias. ut hoc tm̃ ꝑpetr̃e scelus
S potioris c̃silii tͥ scias utilia para¬
turũ ut qͥ abõiũ scłariũ more.
deciscis. quo uessas. ea uia repe¬
dare staideas. Et aulicus si¬
mul senectꝰ consona uoce

Expanded text:
tuis muneribus, nec quibuscunque subsidiis tuis muneribus, nec quibuscunque subsidiis me fore a te sustentaturum. Et si hanc ob causam tu hoc in loco venisti, ut servorum Dei coenobia destruas, etingressus fuerat. His ergo territus dictis foras celer repedat. Duris post haec viri Dei increpationibus rex urgetur. Contra quem Theudericus ait: Martyrii coronam me tibi illaturum speras: non esse me tantae dementiae scias, ut hoc tantum patrarem scelus, sed potioris consilii tibi scias utilia paraturum, ut qui ab omnium saecularium moribus disciscit, qua venerit, ea via repedare studeat. Aulici simul consona voce