comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naros iuidiosam mĩdacꝯs nr̃is ftãm fuis¬
ꝥ conquestus es. iux dici pot̾ quͣi elongant̾ existi
hanc a uob̾ emositus muidiam. eo qd̃ ꝑuulos bap¬
trandos eẽ fateamini. quia gr̃ãm baptismatis di¬
etis non ꝓ causis eẽ mund mutandam qd̾ ip̃a do¬
nasua pro accedentium capacitate dispensat Iõ s xͤ
iem suam continua largitate bñficia: ⁊ qd̾ fecat
condendo bonos: facit mnouando adoptando ꝙ
meliores. Hoccine est totum cur uob̾ de haptis¬
mate ꝑuułoꝵ faciendam non existimatis inuidi¬
am: Quasi quisqmͣ nrm̃ nos dix̾it negare baꝑ¬
tizari pruilos oꝑtere. NIon eos dicitis non deb̾e lap¬
tizari. S ꝓ maguitudine sapĩẽ mẽ res in ira¬
biles ductis. In sacͣmento saluatoris suptiz ant᷑
S non saluantur redimũtur s nõ lib̾ant᷑. La¬
uantur. s non abliuĩtur. Exortizantur ⁊ exsuf¬
flantur. s a potestate dyaboli non eruunt᷑. Dec
sunt sĩarum portenta urãrum Dec inopia¬

Expanded text:
naros invidiosam mendaciis nostris factam fuisse conquestus es, vix dici potest, quam eleganter existi, hanc a vobis amolitus invidiam, eo quod parvulos baptizandos esse fateamini, quia « gratiam Baptismatis » dicitis, « non pro causis esse mutandam, quod ipsa dona sua pro accidentium capacitate dispensat. Ideoque nem suam continua largitate beneficia; et quos fecerat condendo bonos, facit innovando adoptandoque meliores. » Hoccine est totum, cur vobis de Baptismate parvulorum faciendam non existimatis invidiam? quasi quisquam nostrum vos dixerit negare, baptizari parvulos oportere. Non eos dicitis non debere baptizari; sed pro magnitudine sapientiae vestrabiles dicitis: In Sacramento Ssed non salvantur; redimuntur, sed non liberantur; lavantur, sed non abluuntur; exorcizantur et exsufflantur, sed a potestate diaboli non eruuntur; sictentiarum portenta vestrarum, haec inopina
Abbreviated transcription (Latin):
mi sat̾dotes. hyreneus. cypͥanus. reticuis. olympiu.
hylaruis. ambrosiis. gregorus innocencius. Iohãne.
lusilusꝰ quibus addo presb̾rm. uelis nolis. ieronimũ
ut eos omittam. qui nũduni dormierunt: adu̾sus uos
proferunt de oĩum hominũ pccõ origniali obuoxia
uiscessione sententiam unde uemo eruit: nisiquẽ

Expanded text:
renaeus, Cyprianus, Reticius, Olympius, Hilarius, Ambrosius, Gregorius, Innocentius, Joannes, Basilius, quibus addo presbyterum, velis nolis, Hieronymum, ut omittam eos qui nondum dormierunt, adversus vos proferunt de omnium hominum peccato originali obnoxia successione sententiam: unde nemo erui
Abbreviated transcription (Latin):
nt dic̾etur ad̾ euuꝰ fidem ⁊ inscͥpturis purissimum sen¬
sum ne mimicus quidem ausus est reꝑrehende. Ecͥ
creatorem deum non solum animaꝵ uerum etiã
corꝑum adu̾sus platonicorum pb̾orum asseuerauit
ertorem qui miptiarum bonum ⁊ causa ꝓpagandi
gen̾is humani diuinitus istitutum ⁊ pudicicia
conuigali ftãm euis copulam predicauit. qui ne¬
minem dixit iustificaria ptẽo. nisi cui fuerint. ꝑ
baptismum omnia pec̃a dimissa qui colut uste ł̾¬
tum dñi. qui ꝑscõnem hominis in u̾itate atꝙ iꝰ ti¬
cia. ab̾sit. ut impediat desꝑando: S eam tam̃ per¬
fcõrem cui ichibadiciendum fit malia uita spat
que implebitur resurrectione mortuorum In hac
aut uita humanam iusticiam in qnͣdam milicia bel¬
loq constituit non sosum adu̾sus emulas. aereas
potestates ⁊ quas ⁊ illi ext̾iores ⁊ inimiti nos deicẽ

Expanded text:
ut diceretur, quod ejus fidem et in Scripturis purissimum sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. Qui creatorem Deum non solum animarum, verum etiam corporum, adversus Platonicorum philosophorum asseveravit errorem. Qui nuptiarum bonum et causa propagandi generis humani divinitus institutum, et pudicitia conjugali sanctam ejus copulam praedicavit. Qui neminem dixit justificari a peccato, nisi cui fuerint per Baptismum dimissa omnia peccata. Qui coluit juste justum Deum. Qui perfectionem hominis in virtute atque justitia absit ut impediat desperando: sed eam tamen perfectionem cui nihil adjiciendum sit, in alia vita sperat, quae implebitur resurrectione mortuorum; in hac autem vita humanam justitiam in quadam militia belloque constituit, non solum adversus aemulas aerias p
Abbreviated transcription (Latin):
nat homo renatus quo reus ⁊ ipẽ teneretur nisire¬
nascendo liberatur: Non est hoc malum mafies
dei creantis s uuilnus dẏaboli eandem mat̾iem ui¬
ciantis. Non ẽ hoc malum nuptiaꝵ s pͥmorum:
hominum pcc̃m. in posteros ꝓpagatione traietum.
Etiam huiꝰ mali reatus baptismatis sanctificatione
remittitur. Neus aũt iustus si tanta ꝑuulis mala ꝙͣ¬
ta mic dicere non sufficõ. nichil peci trahentib ir̃¬
rogaret: magis appareret mustus. Iusticie uero
ꝑfca capatitas homini nõ negatur: quia net ui¬
tiorum oĩum ꝑlenssima sanitas sub oĩpotenti

Expanded text:
nat homo renatus, quo reus et ipse teneretur, nisi renat homo renatus, quo reus et ipse teneretur, nisi renascendo liberaretur? Non est hoc malum materies Dei creantis, sed vulnus diaboli eamdem materiem vitiantis. Non est hoc malum nuptiarum, sed primorum hominum peccatum, in posteros propagatione trajectum. Etiam hujus mali reatus, Baptismatis sanctificatione remittitur. Deus autem justus, si tanta parvulis mala, quanta nunc dicere non sufficio, nihil peccati trahentibus irrogaret, magis appareret injustus. Justitiae vero perfecta capacitas hominis non negatur, quia nec vitiorum omnium plenissim
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. In qnͣtum enim ad nos attinet sine ꝑcc̃o sꝑ
eẽmus donec sanaret᷑ hoc malum si ei mĩqm̃ consẽ¬
tirenuis ad malum. S inquib ab illo rebellante
⁊ si non letalit᷑. S uemi aliter tant̃ uincitur. In hi¬
is contͣhimus. Unde cotidie dicamus. Dimite uo¬
bis debita nr̃a. sicut ꝯiuges qnͣdo modum gene
S intentõem mentis non sicut oꝑtet ne milloiu¬
tidat inde au̾tentes aut si maid̾it inde rapientesͥ
e hac lege pccĩ que alio modo etiam uocatur
beatus dixit ambrosuis. attestantur etiam sancti
cypͥanus. hylarius. gregorius. aliiq qmͣ pli̾mi.
Qui ergo gen̾atur madam uiiificandꝰ in xpisto
mortiuis in adam uiuificandus in xp̃o. Ideo pt̃o
est obstrictus originis. quia de malo nascitur quo ca¬
ro concupiscit aduisus spm: non de bono quo spc̃ cõ¬
cupiscit adu̾sus carnem. Quid ergo mirum ẽ si
renasci debet homo ex illo mallo natus contͣ qd̾̃ pus¬

Expanded text:
nobis quantum enim ad nos attinet, sine peccato semper nobis quantum enim ad nos attinet, sine peccato semper essemus, donec sanaretur hoc malum, si ei nunquam consentiremus ad malum; sed in quibus ab illo rebellante, etsi non lethaliter, sed venialiter, tamen vincimur, in his contrahimus unde quotidie dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Sicut conjuges quando modum genersed intentionem mentis, non sicut oportet, ne illo incidat, inde avertentes, aut si inciderit inde rapientes. De hac lege peccati, quae alio modo etiam peccatumbeatus dixit Ambrosius, attestantur etiam sancti, Cyprianus, Hilarius, Gregorius, aliique quam plurimi. Qui ergo generatur in Adam, regenerandus in Christo, mortuus in Adam, vivificandus in Christo, ideo peccato est obstrictus originis, quia de malo nascitur, quo caro concupiscit adversus spiritum; non de bono, quo spiritus concupiscit adversus carnem . Quid ergo mirum est, si renasci debet homo ex illo malo natus, contra quod pug
Abbreviated transcription (Latin):
adiacet michi. ꝑfic̾e autem bonum non muenio. Ee¬
ce qnͣtam nos pugnam cum mortuis hr̃e pcc̃ĩs. ile
Quomodo enum pccm̃ mortuũ est. cum multa oꝑe¬
xia que consentientes m̾gunt in int̾itum ⁊ ꝑditio¬
nem: Que utiq ꝑpeti eisq non consentire cͥtamẽ
est: conflictus ẽ pugua ẽ. Quorum p̾ugna bomiꝰ nͥ
etiam iste uir dicit. Et quomodo ħitare m ĩbris
fatemur: ⁊ musta oꝑari defid̾ia reluctantib nob¬
quib quib non consentiendo resistinus sicut
etiam hic uir fatetur. nisi quia mortuũ est ĩ eo
reati quo nos tenebat. ⁊ donec sepusture ꝑfcõne
sacietur rebessat ⁊ mortuum: qmͣuis iam nõ eo
m ddo appłłetur pec̃m. quo facit reum: S quo fit
reatu primi hominis fom̃ ⁊ qd̾ rebellando nos
trahere nititur ad reatum. nisi ad iuuet nos gr̃a
eomodo ꝑec̃m diaitur. oꝑatur in menbris repugl̃s
legi mentis etiam non s̾ ad illicita consentientib

Expanded text:
adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Ecadjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Ecce quantam nos pugnam cum mortuis habere peccatis, ille Quomodo enim peccatum mortuum est, cum multa opexia, quae consentientes mergunt in interitum et perditionem ? quae utique perpeti, eisque non consentire, certamen est, conflictus est, pugna est. Quorum pugna, nisi boni etiam iste vir dicit, et quomodo habitare in membris fatemur, et multa operari desideria reluctantibus nobis, quibus non consentiendo resistimus, sicut etiam hic vir fatetur; nisi quia mortuum est in eo reatu quo nos tenebat, et donec sepulturae perfectione sanetur, rebellat et mortuum? Quamvis jam non eo modo appelletur peccatum, quo facit reum; sed quod sit reatu primi hominis factum, et quod rebellando nos trahere nititur ad reatum, nisi adjuvet nos gratiaeo modo peccatum dicitur, operatur in membris repugnans legi mentis, etiam non sibi ad illicita consentientibus
Abbreviated transcription (Latin):
q natura sicut primitus condita est nobiscum con¬
cordissima ꝑman̾et: nisi primi hominis p̾uarica¬
tõne uiciata suonobiscum languore confłiget. In
hoc bello ille iur scũs mouet nos scłm effugͥe ⁊ in
ea fuga qnͣta sit disticustas immo impossibłitas nͥ
dei gr̃a opituletur ostendit. Dicit mortua. quidẽ uici
a ꝑ remissionem in baptismate oĩm ꝑtc̃orum. Sed
eorum nos curare deb̾e quodam modo sepulturam. Et
hoc ipõ oꝑe talem describit cum uicis mortuis nos
hrẽ conflictum: ut non ad̾ uolumus agamus. S qd̃
odio hẽmus hoc faciamus. Multam nobis pec̃m no¬
bis reluctantib oꝑari rediuiuas płmq resurgere
uoluptates. Luctandum nobis ẽẽ adu̾sus carnem.
Adu̾sus qmͣ luctatus est paulus. qnͣdo dicebat. Ni¬
deo aliam legem in menbris meis repugnantem le¬
gi mentis mee. p̾cipit ne carni nr̃e confidamus. ne
nos ei tredamus cum apłs damet. Scio quia non
hitat n me. hoc est in carne mea bonum. Uelle enũ

Expanded text:
que natura sicut primitus condita est, nobiscum concordissima permaneret, nisi primi hominis praevaricatione vitiata, suo nobiscum languore confligeret. In hoc bello ille vir sanctus monet nos saeculum effugere, et in ea fuga quanta sit difficultas, imo impossibilitas, nisi Dei gratia opituletur, ostendit. Dicit mortua quidem vitia per remissionem in Baptismate omnium peccatorum, sed eorum nos curare debere quodam modo sepulturam. Et in hoc ipso opere talem describit cum vitiis mortuis nos habere conflictum, ut non quod volumus agamus; sed quod odio habemus, hoc faciamus: multa in nobis peccatum nobis reluctantibus operari, redivivas plerumque resurgere voluptates: luctandum nobis esse adversus carnem, adversus quam luctatus est Paulus quando dicebat, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. Praecipit ne carni nostrae confidamus, ne nos ei credamus, cum Apostolus clamet, Scio quia non habitat in me, id est, in carne mea, bonum: velle enim
Abbreviated transcription (Latin):
hominis transgressione fasta discordia est. Et quis
her dicit: Homo dei catholicus ⁊ catholice nitatiᷤᷤ
contra hrticos us ad ꝑid̾m sanguinis defensor
acerrinus. sic tui dactoris testimonio ẜ̾dicatus:

Expanded text:
hominis transgressione facta discordia est Et quis hominis transgressione facta discordia est Et quis haec dicit? Homo Dei, catholicus, et catholicae veritatis adversus haereticos usque ad periculum sanguinis defensor acerrimus, sic tui doct
Abbreviated transcription (Latin):
tismo nõ oĩum remissionem fieri pcc̃orum. deum eẽ
pites refrenetis. ⁊ tanqmͣ ex furore resipiscentes.
incipiatis i qͣ nutriti estis recolere ⁊ aduertere ⁊
resum̾e u̾itatem.
icit beatius ambrosius unum olum homi¬
nem mediatorem dei ⁊ homiũ eo qd̾ fit
natus ex iuirgie. nec sensit nasdendo ꝑcc̃m: gũa
tionis obnoxie uincusis non tem̾. Om̃s aũt ho¬
mines sb̾ pcc̃o nasci quoꝵ ip̃e ortus in uitio ẽ qͥ a
concupiscentie uoluptate concreti pͥus subirent
contagia delutorum: qmͣ uitalem de hoc aere spi¬
ritum duc̾e̾nt. Ipm̃q ⁊ concupiscentiam tangmͣ
legem pcã in corpore mortis huius legi meutis
usq adeo repugnare: ut ad u̾sus eam non solunm
quicumq boni fideles. S apłice etiam urtutiᷤ
magnitudo pugnau̾it ad hoc ut ꝑ xp̃i gr̃am caro
auiime sb̾iuigata. inconcordiam reuocetur. Quoꝵ
duoꝵ que pͥmitus sine pcc̃o creata sunt ex primi

Expanded text:
tismo non omnium remissionem fieri peccatorum, Deum esse tismo non omnium remissionem fieri peccatorum, Deum esse pites refrenetis, et tanquam ex furore resipiscentes, incipiatis in qua nutriti estis, recolere et advertere et resumere veritatem. 32. Dicit beatus Ambrosius, unum solum hominem mediatorem Dei et hominum, eo quod sit natus ex virgine, nec senserit nascendo peccanon teneri. Omnes autem homines sub peccato nasci, quorum ipse ortus in vitio est: quia concupiscentiae voluptate concreti, prius subirent contagia delictorum, quam vitalem de hoc aere spiritum ducerent. Ipsamque concupiscentiam tanquam legem peccati in corpore mortis hujus, legi mentis usque adeo repugnare, ut adversus eam, non solum quicumque boni fideles, sed apostolicae etiam virtutis magnitudo pugnaverit, ad hoc ut per Christi gratiam caro animae subjugata, in concordiam revocetur: quorum duorum, quae primitus sine peccato creata sunt, ex primi
Abbreviated transcription (Latin):
iustum ẽẽ deum. ⁊ ꝑ fcõe iusticie capacem huma¬
nam eẽ naturam. Et tam̃ cum hec omĩa uera siat.
obnoxios nasci homines orignui iuiciate. que trahi¬
tur ex homine primo. ⁊ ideo ire in dampnatõem:
origiali pec̃õ dĩis: et illa quinq eẽ uera omĩa con¬
fitentur. Ac ꝑ hoc: non est consequens. ut hoc fłm sit.
si uera sunt illa. Tales quippe ac tanti uiri scd̾m ca¬
tholicam fidem que antiquitꝰ toto orbe diffunditur.
⁊ ħ ⁊ illa uera eẽ confirmant: ut uã firagisis ⁊ qi
argutula nouitas sola auttoritate cont̾atur illorũ
p̾ter qͥd̾ ea dicunte ut se ꝑ eos łoqui u̾itas ipã teste¬
tur. S mint aucte pͥmitus eorum ur̃a est contuma¬
cia ꝯprimenda. ut ad pͥsumptõis impetu repaissi
⁊ quodam modo sauciati dum tales homines dei
sic in fide catholica errare potuisse non treditis ut Ali¬
quid dic̾ent unde esset conseques deum nõ cẽ hoĩ¬
num creatorem. ns̾ptias ẽẽ dampnandas. uit bap¬

Expanded text:
justum esse Deum; et perfectae justitiae capacem humanam esse naturam: et tamen cum haec omnia vera sint, obnoxios nasci homines origini vitiatae, quae trahitur ex homine primo; et ideo ire in damnationem, originali peccato dicimus, et illa quinque esse vera omnia confitentur. Ac per hoc non est consequens ut hoc falsum sit, quia vera sunt illa. Tales quippe ac tanti viri secundum catholicam fidem, quae antiquitus toto orbe diffunditur, et hoc, et illa vera esse confirmant; ut vestra fragilis, et quasi argutula novitas sola auctoritate conteratur illorum: praeterquam quod ea dicunt, ut se per eos loqui veritas ipsa testetur. Sed nunc auctoritate primitus eorum vestra est contumacia comprimenda, ut a praesumptionis impetu repercussi, et quodam modo sauciati, dum tales homines Dei sic in fide catholica errare potuisse non creditis, ut aliquid dicerent, unde esset consequens, Deum non esse hominum creatorem, nuptias esse damnandas, in Bap
Abbreviated transcription (Latin):
t debes qui tałib dispłices an lug̾e
ĩ sumnam sicut possumus breuit᷑ colligi¬
nuo. Pposuimus ħic auctoritatis mole sanctorũ¬
m ep̃i añ nos nõ solum sermone tum hic uiue¬
uent. Um etiam scͥptis que post̾itati relinq̃rent fi¬
dem catholicam strenue defenderunt. ur̃a aigumẽ¬
s confring̾e quib dicitis. Si deus homines cre¬
at⁊ non possunt cum asiquo malo uasci. Si nũp¬
tie bonum sunt: nichil ex eis oritur mali. Sĩ in
baptismate pcc̃a omnia remittunt᷑ uon possũt
ist deus: non potest infiliis ꝑentum pcca damp

Expanded text:
te debes, quia talibus displices, an lugerte debes, quia talibus displices, an lugerin summam sicut possumus breviter colligamus. Proposuimus hic auctoritatis mole sanctorupi ante nos, non solum sermone, cum hic viverent, verum etiam scriptis, quae posteritati relinquerent, fidem catholicam strenue defenderunt; vestra argumenta confringere, quibus dicitis: Si Deus homines creat, non possunt cum aliquo malo nasci. Si nuptiae bonum sunt, nihil ex eis oritur mali. Si in Baptismate peccata omnia remittuntur, non possunt tus est Deus, non potest in filiis parentum damnare
Abbreviated transcription (Latin):
us apłos. laude nature. ⁊ de colorant eos ista lumi¬
ia eccłie uituꝑatioue nature. quia eos dicunt ĩ cor¬
pre mortis ħuiꝰ ut ten̾ent castitatis bonũ dimicaᷤᷤ.¬
ii non fatis fatiebat ambrosus cum collegis suis.
aadem sentientib qui beatum apłm de se ipõ dixis¬
ndi Isti ergo sancti tasa dccendo suffadiunt. sic̃
nichi abicis murum pudoris. ⁊ uos ob ꝑscõnis
pdicatõem patimini inuidiam. S te ut scͥbis
ołmum consosaris. qñ sꝰaudis genus ẽ: ei displi¬
cusse qui apłis non peꝑcit: Si ego apłis dicendo
tilia non peꝑci: Ergo nec ambrosus poꝑcit aplis
iet coepĩ euisꝰ. eadem sentieutes. Si aist illi ⁊ ex
ałis ista didicerunt. ⁊ scd̾m apłos ista decuerũt.
iud me unum appetis: Ip̃os aspice ipõs etiam ab¬
q etiam deposito paulisꝑ tumore ceruitis intuere
Itne tandem inuenis confidentissime consosari

Expanded text:
hetas, Apostolos laude naturae, et decolorant eos ista lumihetas, Apostolos laude naturae, et decolorant eos ista lumina Ecclesiae vituperatione naturae; quia eos dicunt in corpore mortis hujus, ut tenerent castitatis bonum, dimicastu non facis, faciebat Ambrosius cum collegis suis eadem sentientibus, qui beatum Apostolum de se ipso dixist caetera hujusmodi? Isti ergo sancti talia docendo, suffodiunt, sicut mihi objicis, murum pudoris, et vos ob perfectionis praedicationem patimini invidiam? Sed te, ut scribis, plurimum consolaris, quoniam laudis genus est, ei displicuisse qui Apostolis non pepercit. Si ego Apostolis dicendo talia non peperci; ergo nec Ambrosius pepercit Apostolis, nec coepiscopi ejus eadem sentientes. Si autem illi et ex Apostolis ista didicerunt, et secundum Apostolos ista docuerunt, quid me unum appetis? Ipsos aspice, ipsos etiam atque etiam deposito paulisper tumore cervicis intuere. Itane tandem, juvenis confidentissime, consolari
Abbreviated transcription (Latin):
atus uir qu non imputauit dominus pcc̃m. ueq eñ
ẽ in ore euis dosus: Confitetur etiam pcc̃a nustorua
ticia sua fidere. Et iõ non est more euis dolus ĩmo
in ore oĩum islorum. quib hunis u̾acis hiũifitatis
ut humilis uitatis ꝑhibet testimoniũ qui dolus
huñdat more urõ. Ubi enim uirtus nõ ẽ. ⁊ tauta iat¬
Prorsus qnͣtum sancti de mĩa dei que magna et tã¬
tum uos de urã anͣtum que nulla ẽ uirtute p̾sumiti¬
tis. ⁊ qnͣtum ipi adu̾sus ingen̾ata uicia bellum ge¬
runt aduiti ꝑ dei gr̃am tantum uos bellum geri¬
tis adu̾sus ipam̃ dei gr̃am. S utmam ficut uos
uincit in suis: ita suos faciens. uos quo ipõs uineat
i uobis. Ita ne m corde urõ dicẽ audetis. qd̵ cum
uos audunt aiten dunt᷑ homine aduertere. Cum
uĩt istos audiunt tantos ac tases uiros. espͥanum
diis ꝑfcõnis: Boccine monstra cogitationum as¬
cendunt incor uĩm ⁊ non ełidunt frontem nr̃am.

Expanded text:
vir cui non imputavit Dominus peccatum, neque est in ore ejus dolus ? Confitetur enim etiam peccata justorum, uam de justitia sua fidere: et ideo non est in ore ejus dolus, imo in ore illorum omnium, quibus hujus veracis humilitatis vel humilis veritatis perhibet testimonium. Qui dolus abundat in ore vestro. Ubi enim virtus non est, et tanta jacProrsus quantum sancti de misericordia Dei quae magna est, tantum vos de vestra quae nulla est virtute praesumitis: et quantum ipsi adversus ingenerata vitia bellum gerunt adjuti per Dei gratiam, tantum vos belum geritis adversus ipsam Dei gratiam. Sed utinam sicut vos vincit in suis; ita suos faciens, vos quoque ipsos vincat in vobis. 30. Itane in corde vestro dicere audetis, quod cum vos audiunt, accenduntur homines ad virtutem, cum autem istos audiunt tantos ac tales viros, Cyprianum, diis perfectionis? Haeccine monstra cogitationum ascendunt in cor vestrum, et non elidunt frontem vestram?
Abbreviated transcription (Latin):
h̃tabat bouum ꝑp̃ qud̃ non ꝙ uolebat faciebat bo¬
num: S malum qd̾ oderat ħ agebat.
sicut pusius quem proicit uentus a facie t̾¬
re sic a cordibus eoꝵ quos deciꝑe seꝑatis. si ħ uosue¬
rint deposito studio contentionis cagitare ꝓiecta est.
Nunquid emm pausus apłs non erat baptizatus.
aut assiquid ei uel origmalium uł ꝓpitorum uł igno¬
rantie uł scĩe remisse non fu̾at pccõrum i ¶ Inde gͦ

Expanded text:
habitabat bonum, propter quod non quod volebat, faciebat bohabitabat bonum, propter quod non quod volebat, faciebat bonum; sed malum quod oderat, hoc agebat . sicut pulvis quem projicit ventus a facie terrae , sic a cordibus eorum quos decipere coeperatis, si haec voluerint deposito studio contentionis cogitare, projecta est. Numquid enim Paulus apostolus non erat baptizatus? aut aliquid ei vel originalium, vel propriorum, vel ignorantiae, vel scientiae remissum non fuerat peccatorum? Unde
Abbreviated transcription (Latin):
huius: xpĩ aũt caro dampnauit pc̃tm. qd̾ nascendo
non senfit. qd̾ moriendo crucifixit: ut in carne nostra
eẽ uistificatio ꝑ gr̃em ubi erat ante colliuro ꝑ cuspã.
Hic sane omnia simul ur̃a argum̃ta subu̾sa sunt.
Si enim om̃s homines sub pcc̃o uastinur quoꝵ ip̃e
Sixit qui hominũ creatorem dỹabolum eẽ si dixit:
S ougiałe petm: cur me dampnatõrem: Sicia eẽ
mptiaꝵ qd̾ dice non audebis ambrosium : Si qm̃
om̃s ẜomines sub pocõ nasciur ⁊ ipẽ nr̃ ortus in
uitio est. Io pausi caro corpus mortis erat sicut ipẽ
ant. Quis me lib̾abit de corꝑe mortis huiꝰ : Iam tã¬
dem ꝑspicis etiam se ipm̃ in huis suis u̾bis uoluisser
intelligi apłm. Ipĩus ergo int̾ior homo cum cõdelec¬
taretur legi deĩ. iudebat aliam legem in menbris
sus repugnãtem iegi nĩtis sue. ⁊ pp̃ea carnem su¬
am corpus mortis ẽẽ dicebat. In ipĩus gͦ carne nõ

Expanded text:
hujus ? Christi autem caro damnavit phujus ? Christi autem caro damnavit p moriendo crucifixit; ut in carne nostra esset justificatio per gratiam, ubi erat ante colluvio per culpam » . Hic sane omnia simul vestra argumenta subversa sunt. Si enim omnes homines sub peccato nascimur, quorum ipse dixit, qui hominum creatorem diabolum esse non dixit? sed originale peccatum: cur me damnatorem dicis esse nuptiarum, quod dicere non audebis Ambrosium? Si quoniam omnes homines sub peccato nascimur, et ipse ortus noster in vitio est, ideo Pauli caro corpus mortis erat, sicut ipse ait, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? jam tandem perspicis etiam se ipsum in his suis verbis voluisse intelligi Apostolum? Ipsius ergo interior homo cum condelectaretur legi Dei, videbat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, et propterea carnem suam corpus mortis esse dicebat. In ipsius ergo carne non
Abbreviated transcription (Latin):
non ex ħiis erat qui dẋabosum facurt h̾omiñ
creatorem uł ⁊ imptias dampnant. uł incapatẽ
uirtutis naturam opmant᷑ humanam: Si ex
hiis porius qui deumn sumnũ ac sumine bonĩ
tocius hominis .i. tocius anime torius corꝑis ags¬
cunt ⁊ confitentur auctorem: ⁊ honorant in fuis
dus Bouitate coniugia. nec hominem ꝑfcẽ iusti¬
ficati posse desꝑant: ħ int̾im tria ur̃a argumenta
tanti illius uiri austoritate ur̃a subm̾sa fũt. nͨ ul¬
teruis obicienda st̃ nobis qui de originasi pcc̃o ea
diũs que dixit ille qui n hominis creatõem dỹa¬
bolo attribuit. neq nͣuptias ꝯdempriauit. nec
iusticie ꝑfcõem in natura hominis desꝑauit.
e duob uero residuis argumentis nr̃is q̃
ad baptismum ꝑtinent. mox udebimus
quid ille uir senẜit ⁊ quomodo uos ingenti mole
austoritati attribu̾it ⁊ Srat enim in libro contͣ no¬
etusꝰ in uitio est. ficut Rabes sectum dicente. dauid̃.
rat sicut ip̃e ait. Quis me lib̾abit de corꝑe mortis

Expanded text:
non ex his erat, qui diabolum faciunt hominum creatorem, vel nuptias damnant, vel incapacem virtutis naturam opinantur humanam; sed ex his potius, qui Deum summum ac summe bonum totius hominis, id est, totius animae totiusque corporis agnoscunt et confitentur auctorem, et honorant in sui gradus bonitate conjugia, nec hominem perfecte justificari posse desperant: haec interim tria vestra argumenta tanti illius viri auctoritate subversa sunt, nec ulterius objicienda sunt nobis, qui de originali peccato ea dicimus, quae dixit ille, qui neque hominis creationem diabolo attribuit, neque nuptias condemnavit, neque justitiae perfectionem in natura hominis desperavit.e duobus vero residuis argumentis vestris, quae ad Baptismum pertinent, mox videbimus quid ille vir senserit, et quomodo vos ingenti mole auctoritatis obtriverit. Dicit enim in libro contra Noortus in vitio est, sicut habes lecturat, sicut ipse ait: Quis me liberabit de corpore mortis
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut nori solum regni xp̃i fruantur uero b̾ono: re¬
tum ⁊ a mało regni mortis eruantur. neq hoc fieri
potest nisi ꝑ eum qui pcc̃m sua carne dampnauit.
qd̾ nascendo non sensit. qd̾ moriendo trucifixit. ut m
cirne nr̃a eẽt iustificatio ꝑ gr̃am: ubi erat añ collu¬
is itaq łeati amb̾rosii ubis. n̾et dẏabolus
bonitate hominem creauit: S hoiẽm malig¬
intate uiciauit. nẽt concupiscentie malum niptia¬
cũ abstulit bonum. nec in baptismatis sacͣmento
pc̃ asicuiꝰ reatus resaiquitur insolictus. nec inuistꝰ
est deus qui eum dampnat lege uisticie qui pcc̃i se¬
ge fit reus. etiam si exissa natus este que parentem
eiuis pp̃ea iam reum fac̾e non pot̾ quia renatus est.
iuitꝰ porro q in nfirmitate ꝑficitur: qrͣ si hec u̾a
sunt despanda est. cum ꝑ carnem xp̃i que dampnat

Expanded text:
tur, ut non solum regni Christi fruantur bono, verum et a malo regni mortis eruantur. Neque hoc fieri potest, nisi per eum, qui peccatum sua carne damnavit, quod nascecarne nostra esset justificatio per gratiam, ubi erat ante colluHis itaque beati Ambrosii verbis, nec diabolus bonitate hominem creavit, sed hominem malignitate vitiavit: nec concupiscentiae malum nuptiarum abstulit bonum: nec in Baptismatis sacramento peccati alicujus reatus relinquitur insolutus: nec injustus est Deus, qui eum damnat lege justitiae, qui peccati lege fit reus, etiamsi ex illa natus est, quae parentem ejus propterea jam reum facere non potest, quia renatus est. Virtus porro, quae in infirmitate perficitur, quare, si haec vera sunt, desperanda e
Abbreviated transcription (Latin):
donum dei. Quomodo tu dicis nsi considando
quid dicas radicem mali locari non posse in domo
deiᷤ S manicheus qui ꝑ istas intõsid̾atas snĩas
tuas płimũ susffragaris: Quid tͥ dicat attende
si eẽ rõnasem creaturam dei donum ẽ. ⁊ dicis Peca¬
posse: Ne sic te suffragatore: introduxit manicheꝰ
radicem mali ex issa qmͣ non adeo creatam. S de
caet᷑nam fiungit naturam mali. Quĩ si dix̾is ixli¬
bers arbitrio nature bone a deo crcate ortam ma¬
li radicem qd̃ tatholica uitas dicit: alis ubis tuiᷤ
te facislime suꝑas. Ubi ais. radicem mali locari
qd alo dict t᷑. Ac sit conoludet non eẽ malũ aisio
malo ubi iustor uidebitur sibi ⁊ erit ꝓfecto: niłi
⁊ illi resistatur ⁊ tibi
eritas gͦ fidei cafhosice i hiis u̾dis ñis. i deo
uintit manicheum: quia imcn deipĩm. ehẽ

Expanded text:
donum Dei? Quomodo ergo tu dicis, nisi non considerando donum Dei? Quomodo ergo tu dicis, nisi non considerando quid dicas, « radicem mali locari non posse in dono Dei? » Sed Manichaeus, cui per istas inconsideratas sententias tuas plurimum suffragaris, quid tibi dicat attende. Si esse rationalem creaturam, Dei donum est, et dicis locao Dei? Ac sic te suffragatore introducit Manichaeus radicem mali ex illa quam non a Deo creatam, sed Deo coaeternam fingit naturam mali. Quoniam si dixeris, ex libero arbitrio naturae bonae a Deo creatae ortam mali radicem quod catholica veritas dicit; illis verbis tuis te facillime superat, ubi ais, « radicem mali locari quod ille dicit tibi. Ac sic concludet, non esse malum nisi ex malo: ubi victor videbitur sibi, et erit profecto, nisi et illi resistatur et tibi. Veritas ergo fidei catholicae in his verbis vestris ideo vincit Manichaeum, quia vincit e
Abbreviated transcription (Latin):
asibi querere. Ipm̃ d̃yabolum recese opus dei eẽ. na
Laborat enim manitheus ut ostendat ex bono dei
ope masum oriri non posse ut qd ip̃e uułt: malũ
uisi ex maso eẽ non posse credatur. Dic tu mira¬
bilis euis atouitor. Per opus inquis dei malum tnͣ¬
sire non sĩnitur ut ille tota fatiłitate celudat mul¬
to miitus inde ouri posse per quid nec transire per
mutitue.
graase pec̃m. quia non potest mala radix meo ꝙ¬
dei sonum uecas ł ocari. Qd̃ ego uideo: qmͣ mani¬
festa u̾itate conuincam. Nonne sensus hominis
donum dei est: Et tam̃ ibi łccauit inimicus ille
seminator radicem masi: qnͣdo pcc̃m homini ser¬
pentina fraude ꝑsuasit. Nsi emm radicem mali
humanus. tũt reciꝑet sensus nullo modo male sua¬
dendi actõmodaretur assensus. Quid dicam de
radite oĩum malorum auaricia: Et uͥ est bet insi
in hominis anima: Et quit est homins aĩa nisi

Expanded text:
alibi quaerere, ipsum diabolum recole. Opus Dei est, natalibi quaerere, ipsum diabolum recole. Opus Dei est, natsceris? Laborat enim Manichaeus, ut ostendat, ex bono Dei opere malum oriri non posse, ut, quod ipse vult, malum nisi ex malo esse non posse credatur. Hic tu mirabilis ejus adjutor, « Per opus, » inquis, « Dei malum transire non sinitur: » ut ille tota facilitate concludat, multo minus inde oriri posse, per quod nec transire permittitur. ginale peccatum, quia non potest mali radix in eo quod donum Dei vocas locari. » Quod ego vide quam manifesta veritate convincam. Nonne sensus hominis donum Dei est? Et tamen ibi locavit inimicus ille seminator radicem mali, quando peccatum homini serpentina fraude persuasit . Nisi enim radicem mali humanus tunc reciperet sensus, nullo modo male suadenti accommodaretur assensus. Quid dicam de radice omnium malorum avaritia? Et ubi est haec, nisi in hominis anima? et quid est hominis anima, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
os uincit quia unus ħomo ħ est. una natura pot̾e
ut raniq arborem facere: ⁊ te uincit. quia ex nat᷑a
bona potest mala arbor exist̾e. Ex quo falsum esse
monstratur qd̾ in maiicheorum suffragurm. dicis
mala ex bonis esse non posse ut nisi ex natura ma¬
li ipnͣ nepharius illorum error inducit. uon puteutꝰ
mala eẽ potuisse. Noq enim uno tantum locoubi
ex euuͣgłio arborem bonam cõmemoratam puta¬
sti S ex aliis etiam Pocis disputatõnis tue ista
duĩfitate suffragatus es manicheis. Sicuti ẽ illud
u rursusꝰ dixiti trahi ꝑoc̃m ꝑ uatiram non potest:
quia ꝑ opus dei opuł dyaboli tnͣsire non sinitur¬
Ad es tibi ego respondeo. Quomodo mope dei
opus dẏaboli manere finitur. Si ꝑopus dei nou¬
tnfire sinitur: Quis enim putet non peuus eẽ ut
illi inaneat quͣi ut ułsic tnͣseat: Queris fortasse
quomodo opus dẏaboli maneat mopere dei Noll

Expanded text:
os vincit, quia unus homo, hoc est, una natura potest os vincit, quia unus homo, hoc est, una natura potest utramque arborem facere; et te vincit, quia ex natura bona potest mala arbor existere. Ex quo falsum esse monstratur, quod in Manichaeorum suffragium dicis, « mala ex bonis esse non posse; » ut nisi ex natura mali, quam nefarius illorum error inducit, non putentur mala esse potuisse. 41. Neque enim uno tantum loco, ubi ex Evangelio arborem bonam commemorandam putasti, sed aliis etiam locis disputationis tuae, ista perversitate suffragatus es Manichaeis: sicuti est illud, ubi rursus dixisti, « Trahi peccatum per naturam non potest, quia per opus Dei opus diaboli transire non siniturod tibi ego respondeo, Quomodo in opere Dei opus diaboli manere sinitur, si per opus Dei transire non sinitur? Quis enim dubitet pejus esse ut illic maneat, quam ut illinc transeat? Quaeris fortasse, quomodo opus diaboli maneat in opere Dei. Noli
Abbreviated transcription (Latin):
que potu̾it mała geniare. quia ex bonis ea facis nõ
dhxis fauendo. S quid loquatis nesciendo.
ad aduuandam manĩ chxorur siñam pestilenciam
trotulisti: Quomodo enĩm dice̾t xp̃c: dut facte
arłorem bonam. ⁊ fructum enis sonum. aut faute
arłorem malam ⁊ fructus eius malum. Qnͣdo qͥ
dem si dicebat hominib qd̾ ipẽ treauerat si ex enis
oꝑe łono qd̾ est homo malum non pot̾it existere
sicut tu sapis. arforem b̾onam constitueus bonum
opus dei idest nuptias hominum uł naturan. ⁊
ideo dicens malum inde nasci non posse. quia si ex
bono malum nasci dix̾imus: resistemus ut puras
ei qui diat. arlor bona fructus malos non facit.
tum scias ex angesis ⁊ hominis naturis bonis quaᷤ
nusli ꝑentes mali genuierant. S deus sunrmie bo¬
nis de nuslis pentib fecerat. non fructus malos
S ipãs masas arbores extitisse. ex quib faudus
nascentur malis Nominus aũt ib̾c ⁊ mauiche¬

Expanded text:
quae potuerit mala generare; quia ex bonis ea non quae potuerit mala generare; quia ex bonis ea non chaeis favendo, sed quid loquaris nesciendo, ad adjuvandam Manichaeorum pestilentiam protulisti? Quomodo enim diceret Christus, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et frudem hoc dicebat hominibus, quos ipse creaverat, si ex ejus opere bono, quod est homo, malum non posset existere, sicut tu sapis, arborem bonam constituens bonum opus Dei, id est, nuptias hominum, vel naturam; et ideo dicens, malum inde nasci non posse, quia si ex bono malum nasci dixerimus, resistemus, ut putas, ei qui dixit, Arbor bona fructus malos non facit: cum scias ex angeli et hominis naturis bonis, quas nulli parentes mali genuerant, sed Deus summe bonus de nullis parentibus fecerat, non fructus malos, sed ipsas malas arbores exstitisse, ex quibus fructus nascerentur mali? Dominus autem Jesus et Manichae
Abbreviated transcription (Latin):
concubitum gignitur. ꝯuigalem. S de natura
simiłit᷑ Humana que in coniugibus quo dei ẽ
opus non rp̃õrum atq bonitati non tribui nuꝑti¬
aꝵ qd masum nascentes trahunt de uitio nature
sicut non tribuitur miquitati adisst̾orum qd̵ hoñ
nascentes trahunt de istitutõne nature: Qu a
pus dei tdest ẜominum uł nptias uł naturam
Et quia bona sunt hec opera der: malum inde ñ
posse ditis existere. quia masum fructum bona ar-¬
bor non potest face̾. Ac si adu̾sus te rõtiatõnem
suam concludit ꝓ suo dogmate manitheus quem
uerbis istis cuis ac adiuuas ut nichil magis oꝑtet
audire qmnͣ mała ex b̾onis ẽẽ non posse. Hxc enim
accepto: inferet ⁊ dicet tibi. Si malum eẽ non po¬
test ex bono: Unde erit msi ex malo: Necp etum
miasa ex se ip̃ã repente auctore nullo existe̾ potilũt
Tuautem dicis malum ex b̾ono eẽ non posse: ne ꝯͦ
euligil sententiam arfor b̾ona faciat fructus maloᷤᷤ
Remanet inquid: ut masi natura fũit sempit̾ba

Expanded text:
gnitur conjugalem; sed de natura similiter humana, quae in conjugibus quoque Dei opus est, non ipsorum: atque ita bonitati non tribui nuptiarum, quod malum nascentes trahunt de vitio naturae; sicut non tribuitur iniquitati adulteriorum, quod bonum nascentes trahunt de institutione naturae? Tu autem pus Dei, id est, hominum vel nuptias, vel naturam. Et quia bona sunt haec opera Dei, malum inde non posse dicis existere, quia malum fructum bona arbor non potest facere. Ac sic adversus te ratiocinationem suam concludit pro suo dogmate Manichaeus, quem verbis istis tuis sic adjuvas, ut nihil magis optet audire, quam mala ex bonis esse non posse. Hoc enim accepto, infert et dicit tibi: Si malum esse non potest ex bono, unde erit, nisi ex malo? Neque enim mala per se ipsa repente auctore nullo existere potuerunt. Tu autem dicis malum ex bono esse non posse, ne contra Evangelii sententiam arbor bona faciat fructus malos. Remanet, inquit, ut mali natura fuerit sempiterna,
Abbreviated transcription (Latin):
mala qͣi aliquid melius fatiat homo. unde nou
possit malus frustus existe. qmͣ est illud quod
fatt deus. Unde possit mala arbor exutere: ne qͥs
eigo sic erret: audiat diligent̾ ambrosiũ dñtem.
Quid est malicia: msi boni rndigentia: Non eñ
sunt mala msi que priuantur bonis quia indigẽ¬
tia boni: radix malicie est. Et huic intelligat iõ
ẽ arborem malam uolutatẽ malam: quia defec¬
us ẽ a sumino bono u bonũ creatum bono treau¬
de priuatur. ut in eoradix mali nichil aluid amͣ
indigentia boni. Arbor aũt bona ideo est uolun.
tas bona: quia ꝑ ip̃m comũtitur homo ad sum¬
mũ ates in cõmutabile bouum ⁊ impletur bono
ut fatiat fructum honum. At ꝑ hec deus austor¬
est oñii bonoꝵ. hoc est ⁊ nature bone ⁊ uolun¬
tatis bone. qmͣ insi deus i illo opetur: non fac̃

Expanded text:
mala: quasi aliquid melius faciat homo, unde non mala: quasi aliquid melius faciat homo, unde non possit malus fructus existere; quam est illud quod facit Deus, unde possit mala arbor existere? ne quis ergo sic erret, audiat diligenter Ambrosium dicentem, « Quid est malitia, nisi boni indigentia? Non enim sunt mala nisi quae privantur bonis; quia indigentia boni, radix malitiae est. » Et hinc intelligat ideo esse arborem malam, voluntatem malam; quia defectus est a summo bono, ubi bonum creatum bono creante privatur, ut sit in eo radix mali nihil aliud quam indigentia boni. Arbor autem bona ideo est volutas bona, quia per ipsam convertitur homo ad summum atque incommutabile bonum, et impletur bono ut faciat fructum bonum. Ac per hoc Deus est auctor omnium bonorum, hoc est et naturae bonae et voluntatis bon
Abbreviated transcription (Latin):
rut obitis noraie manitheorum mibncta male.¬
dͥia furoris ob ꝓbrium qui contͣ suffragiũ qd̾ eis
e prestas: tam inuictum ad eos debellandos catho¬
licis disputatorib prebet auxilumi. Ille quippe ad¬
ilsus manicheos clamat ex bonis mala orta sũt ⁊
adilsus eum pro maracheis tu reclama s. necẽ ẽ ma¬
cant dicentes ut alia. taceanꝑ Si rerum ratio nõ
sint ut de hono masum aliquid proferaturꝰ nõ
eito ex boms sicut dicit ambrosuis. S sicut noꝰ
dcunus ex małi natara orta sunt mala. Etce in
quͣtam uoragniem decidisti male intelligendo
dnm̃ dicentem. Nrłor bona fructus malos nou
fait. Cum hoc non sit dictum de patura uł ruꝑ
tĩs quas instituit deus. S de uofuntate homĩs
pna a qua non fiunt oꝑa mala.
P ne forte uel tu uł qͥuispiam dicat. Quõ¬
de arbore qmͣ facit homo idest uołuntate
bona non fuint frnctusꝰ mali ⁊ de natura qmͣ fac̃
deus ipã que faciat fructus malos nascitur ar bor

Expanded text:
ruit, objicis nomine Manichaeorum instinctu maledici furoris opprobrium, qui contra suffragium, quod eis tu praestas, tam invictum ad eos debellandos catholicis disputatoribus praebet auxilium. Ille quippe adversus Manichaeos clamat, « Ex bonis mala orta sunt: » et adversus eum pro Manichaeis tu reclamas, « Necesse est macant, dicentes, ut alia taceam, « Si rerum ratio non sinit ut de bono malum aliquid proferatur; » non ergo ex bonis, sicut dicit Ambrosius, sed, sicut nos dicimus, ex mali natura orta sunt mala. Ecce in quantam voraginem decidisti male intelligendo Dominum dicentem, Arbor bona fructus malos non facit: cum hoc non sit dictum de natura, vel de nuptiis, quas instituit Deus, sed de voluntate hominis bona, a qua non fiunt opera mala. 45. Sed ne forte vel tu, vel quispiam dicat, Quomde arbore quam facit homo, id est, voluntate bona non fiunt fructus mali; et de natura quam facit Deus, ipsa quae faciat fructus malos, nascitur arbor
Abbreviated transcription (Latin):
Unante qd̾ t̾cio loco me fcũrum eẽ ꝓmisi. Hoc ẽ
ut catholicorum qui filunt ante nos epoꝵ sen¬
tentiss. quascumcy reb de quib agitur ꝯgruen¬
tes potero reꝑire⁊ uitreas argutias tuas ⁊ fragila
quibus tibi multum uideris acutus ⁊ nitidusar¬
gumenta confringam. Otd̃ abislo aggrediemus
exordio: hic istus libri ꝓlixitate conclusa

Expanded text:
nante, quod tertio loco me facturum esse promisi, hoc est, ut catholicorum, qui fuerunt ante nos, episcoporum sententiis, quascumque rebus de quibus agitur congruentes potuero reperire, vitreas argutias tuas, et fragilia, quibus tibi multum videris acutus et nitidus, argumenta confringam. Quod ab alio aggrediemur exordio, hic istius libri prolixitate conclusa
Abbreviated transcription (Latin):
uitia creaturaꝵ quib deficunt a bono qm̃ muta¬
biles sũt. eo dd̾ ex iithilo facte sunt. Hec est docl̃¬
ne cafpolice sanitas qua manichee pestilentie u¬
rus expellitur.
Inde il le dector mens cu etiam mali doctoris ore
laudatus amb̾rosuis: m eo libro quem de ysa
da sũt. N on enim st mala: nusi que p̾uantur boĩs
Der mala tam̃ fcm̃ est ut bona emanarent. ergo m¬
Sigentia bom radrx masicie ẽ. Dides qm̃ uera ca¬
tholice fidei patione redarguat beatus ambrosuiᷤ
mantheos ⁊ Uides quẽ ad mod̾ eos qmͣins meaden
dispitatione nõ nomũaũit: pam̃ ista sententi aes̃

Expanded text:
 quibus deficiunt a bono quoniam muta quibus deficiunt a bono quoniam mutabiles sunt, eo quod ex nihilo factae sunt. Haec est doctrinae catholicae sanitas, qua Manichaeae pestilentiae virus expellitur. 44. Unde ille doctor meus, tui etiam mali doctoris ore laudatus Ambrosius, in eo libro quem de Isaata sunt. Non enim sunt mala, nisi quae privantur bonis: per mala tamen factum est ut bona eminerent. Ergo indigentia boni, radix malitiae est » . Vides quam vera catholicae fidei ratione redarguat beatus Ambrosius Manichaeos? Vides quemadmodum eos, quamvis in eadem disputatione non nominaverit, tamen ista sen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnatura iõnalb cui eẽ naturam rõalem ñ est ubi
Tonuni dei. S qm̃ a sumino atq incõmuta biꝰ i so¬
no de nichilo facta est ut esset qmͣus mutabile tã
Ronum defice̾ a bono a fasta esti honum hec est ex
illa radix małi quia nicħ aliud est malum: insi pr¬
uatio łoni. Iam porro ubi dicis perrem ratõ nõ luut
Porsus manicheoꝵ u̾ba dicis. Hor enim asserunt
non posse malum ꝓferri nisi de masoi ⁊ ibi tota
eorum nefanda secta consistit quia pͥus contendt̃
malum ꝓferri non posse de bouo qd si eus te aut¬
tore concesserimꝰ: nichil nobis penitus remanẽbit
Unde illorum uepharia dogmata redargu̾e ualcamꝰ
H est aũt iniquin de iusto: qd̾ est maluni de bouo
Cathołica gͦ fides̾ ut ⁊ tibi ⁊ tibi ⁊ illis resistat. he
dicit. nõ ꝓ łatm ẽẽ malum iusi de bono miqiuĩ
nisi de uisto: quia pͥus augelus ⁊ homo de quib
ista prolata st̃ boni erant utiq t iusti  Ions
tamsi ex bonis ñ ea mala sub̾as ẽẽ. S sub̾arum¬

Expanded text:
e naturam rationalem non est nisi donum Dei: sed quoniam a summo atque incommutabili bono de nihilo facta est, ut esset, quamvis mutabile, tamen bonum; deficere a bono a quo facta est, hoc est ex illa, vel in illa radix mali: quia nihil est aliud malum, nisi privatio boni. 43. Jam porro ubi dicis, « Rerum ratio non sinit prorsus Manichaeorum verba dicis. Hoc enim asserunt, non posse malum proferri nisi de malo; et ibi tota eorum nefanda secta consistit, quia prius contendunt malum proferri non posse de bono. Quod si eis te auctore concesserimus, nihil nobis penitus remanebit, unde illorum nefaria dogmata redarguere valeamus. Hoc est autem, Iniquum de justo; quod est, Malum de bono. Catholica igitur fides, ut et tibi et illis resistat, hoc dicit, non prolatum esse malum nisi de bono, et iniquum nisi de justo. Quia prius angelus et homo, de quibus ista prolata sunt, boni erant utique et justi. Non ta nisi ex bonis: nec ea mala substantias esse, sed sub
Abbreviated transcription (Latin):
de quo nich̃ aliud qmͣ malum prodire definit
iuis utiq arborem bonam conuigium deputari.
de qua uelus fructum malum nasci non us ho¬
minem contagio petĩ origialis obstrictum nec ui¬
des nec̃e tibi eẽ adult̾ium constitũe arborem ma¬
lam si conuigium est: arbor bona. ac ꝑhoc si decõ¬
iugio qui nascitur coniugii fructus est ⁊ ideo deb
ẽ sine uitio ne fruitus masus nascatur ex arbore
bona/ Sequitur ut quid de ast̾io nascitur nõ debe¬
at nasci sine initio ne fructus bonus nascatur ex
achore masa. qm̃ dominus uͭ a bona arbore fieri
frutus malos nͨ a mala bonos. diuina auctori¬
tate diffiniti ut ergo hunic exeas: quia ñ de alad¬
ust̾io dicis hominem nasci posse cum uitio. ne¬
gabis adult̾ium arhorem eẽ malam: ne ille qui se¬
cindumte sine uitio de sdult̾io nascitur: Cont᷑
definitõem domini fonus fructus nasci de masa
aus dicturus es uon de adult̾i̾o nasçi hominem qͥ

Expanded text:
de quo nihil aliud quam malum prodire definit: de quo nihil aliud quam malum prodire definit: » vis utique arborem bonam conjugium deputari, de qua velut fructum malum nasci non vis hominem contagio peccati originalis obstrictum; nec vides necesse tibi esse adulterium constituere arborem malam, si conjugium est arbor bona. Ac per hoc, si de conjugio qui nascitur, conjugii fructus est, et ideo debet esse sine vitio, ne fructus malus nascatur ex arbore bona; sequitur ut qui de adulterio nascitur, non debeat nasci sine vitio, ne fructus bonus nascatur ex arbore mala: quoniam Dominus nec a bona arbore fieri fructus malos, nec a mala bonos, divina auctoritate definit. Ut ergo hinc exeas, quia nec de adulterio dicis hominem nasci posse cum vitio, negabis adulterium esse arborem malam, ne ille qui secundum te sine vitio de adulterio nascitur, contra definitionem Domini bonus fructus nasci de mala ed dicturus es, non de adulterio nasci hominem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt mala: non ex bonis uoluntatib opera
mala. S ex bonis naturis uoluntates male. Qd̃
ergo sic optat audiure manicdheus qm̃ ex lonis
masa eẽ non posse Nt qm̃ negari non potꝰ esse
mala: nichil restet ut nisi ut ex malo fint. si ex
honis naturis ẽẽ non possunt. Ac sine mitio ha¬
beant mala originem suam naturam mali. que
sine mitio semꝑ fu̾it: ⁊ sint due nature uua bo¬
ni alt̾a mali. Lecesse est enim ut aut mllla st̃
nala aut ex bonis naturis sint. aut ex malis. Si
areͥnnus nulla ẽẽ masa: srustra dm̃s deo. Libera
uołꝰ a malo. Si aũt dix̾imus non oriri mala nisi
ex malis: manichea pestisentia fumphabit. totũq
uastab̾it ⁊ ipũis dei tanqmͣ mutabilem naturam ma¬
le nature cõmixtione iuolabit. Relmquimur gͦ ut
inlla ex bonis eẽ fateamur. quia si hoc negauerimꝰ.
er masis erunt ⁊ manicbeis utiq suffragabimur.
diendus putetur qui dicit honum ẽẽ coniugiũ

Expanded text:
ta sunt mala, non ex bonis voluntatibus opera ta sunt mala, non ex bonis voluntatibus opera mala, sed ex bonis naturis voluntates malae. Quid ergo sic optat audire Manichaeus, sicut ex bonis mala esse non posse, ut quoniam negari non potest esse mala, nihil restet nisi ut ex malo sint, si ex bonis naturis esse non possunt; ac sic sine initio habeant originem suam mala naturam mali, quae sine initio semper fuerit, et sint duae naturae, una boni, altera mali? Necesse est enim ut aut nulla sint mala, aut ex bonis naturis sint, aut ex malis. Si dixerimus nulla esse mala, frustra dicimus Deo, Libera nos a malo . Si autem dixerimus, non oriri mala nisi ex malis, Manichaea pestilentia triumphabit, totumque vastabit, et ipsius Dei tanquam mutabilem naturam malae naturae commixtione violabit. Relinquitur ergo, ut mala ex bonis esse fateamur: quia si hoc negaverimus, ex malis erunt, et Manichaeis utique suffragabimur. diendus putetur, qui dicit bonum esse conjugium,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m malum dicat ẽẽ naturam. et qd est insamꝰ
sine mitio sempit̾nam. eamq appellet corpui ⁊ spi¬
ritum. corpus uidelic unde spiritus operetur. Spm̃
uero qui opetur ex corpore: ita hunc adu̾sarium fi¬
dei dici non potest qnͣtum aduuet qui mala ex bo¬
nis oriri negat ⁊ meundem sensum accipit qd̾ ait
dominus. Arbor bona fructus malos non facit. aĩ
ille magister deus non utiq naturam constituit a¬
borem ex qua fructus de quo loquebatur existat. s
uoluntatem seu benam seu malam. Fructus autẽ
oꝑa que uec boua uolurtatis male nec mala pos¬
sunt eẽ uoluntatis bone: Hoc est enum qd̃ ait sl¬
bor masa fructus bonos uon facit. ⁊ arbor bona: fruc¬
tus malos non facit. tanqmͣ dic̾e̾t. nec oꝑa bona uo¬
luntas mala: nec mala opera. fatit uolurtas bona.
TIam ipãrum arborum id iparum uoluntatum
si querantur origines: que eccurrunt insi nature
quas bonas deus condidit:. Ac ꝑ hoc ex bouis or¬

Expanded text:
ipsum malum dicat esse naturam, et, quod est insanius, ipsum malum dicat esse naturam, et, quod est insanius, sine initio sempiternam; eamque appellat corpus et spiritum; corpus videlicet unde spiritus operetur, spiritum vero qui operetur ex corpore: ita hunc adversarium fidei dici non potest quantum adjuvet, qui mala ex bonis oriri negat, et in eumdem sensum accipit quod ait Dominus, Arbor bona fructus malos non facit: cum ille magister Deus, non utique naturam constituat arborem, ex qua fructus de quo loquebatur, existat; sed voluntatem seu bonam seu malam, fructus autem opera, quae nec bona voluntatis malae, nec mala possunt esse voluntatis bonae. Hoc est enim quod ait, Arbor mala fructus bonos non facit, et arbor bona fructus malos non facit : tanquam diceret, Nec opera bona voluntas mala, nec mala opera facit voluntas bona. Nam ipsarum arborum, id est, ipsarum voluntatum si quaerantur origines; quae occurrunt, nisi naturae, quas bonas Deus condidit? Ac per hoc ex bonis or