comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Modi sunt duo ⁊ uiedue. ⁊ manifestatoe due qͥ¬
b a pͥncipio cordi humano latens ꝓd̃it est. ⁊ indi¬
tim in hiͣi q̃ ẽxtͣse. Similit̾ ⁊ reuelatio diuina du¬
plici insinuatõne eum qui nesciebat᷑ uł dubie cre¬
debat᷑ ⁊ ñ cognitũ indicauit. ⁊ ꝑtim conditũ asserui¬
it. Nam humanã ignorantia nunc ab int̾ ꝑ aspi¬
rationem illuminans edocuit nunc si foris uł ꝑ
doctrine eruditcem instruxit. uł ꝑ miracłoꝵ ostt̃¬
sionem confirmauit. Utrũꝙ manifestatõ nis di

Expanded text:
Modi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quModi sunt duo et viae duae, et manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus est et judiis quae erant extra se. Similiter et revelatio divina duplici insinuatione eum qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cognitum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per doctrinae eruditionem instruxit, vel per miraculorum ostensionem confirmavit. Utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ãmonita est ⁊ extitata credere qd̾ nõ uidit. Deus
enĩ sic ab micio noticiam suam ab hoie cemꝑauit.
ut sicut ñ qł quid eẽt totũ pot̾at comp̃hendi. sͤ
esse uoluit. nec totus absconditꝰ nesi tos manifestus
ẽẽt: m̃itum fides ñ hĩet. ueo infidelitas locũ. In¬
fidelitas enĩ de manifesto cõuinc̾et᷑. ⁊ fidesde occilto
ñ exerceret᷑. Si lͦ absconditꝰ totus eẽc:fides qͥd̾ ad sci¬
entiã ñ iuuaret᷑. ⁊ infidelitas de ignorantia excu¬
saret᷑. Quo circa oportuit ut ꝓd̾et se occultũ deus.
ne totus celaret᷑. ⁊ prorsus nescires᷑. ⁊ rursũ ad ali¬
quid ꝓditũ se ⁊ agnitum. occultaret ne tos mani¬
festaret᷑. ut aliquid ẽẽt qd̾ cor hominis enutret co¬
gnitũ. ⁊ rursum aliq ꝙ absconditũ ꝓuoraret.
est quomͦ pͥmũ deus occultatꝰ ⁊ abscon hoĩem¬
ditus. ⁊ latens interi a corde humano dep̃hent᷑ ue
est. ut scui potuisset qr deus est. uł credi qd̃ erat uit

Expanded text:
admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat comprehendi, festus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifesto convinceretur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset quod cor hominis enutriret cognitum, et rursus aliquid quod absconditum provocaret. est quomodo primum Deus occultus et absconditus et latens interim a corde humano deprehensus est, ut sciri potuisset quia Deus est, vel quod erat credi.
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ in se ꝓbat. ⁊ in hiis q̃ uidet caturis.
eatia se. qr ortum ⁊ occasũ hñtia cuncta. sñ auctore.
nec origĩem hr̃e possunt nec reꝑatõem. que in toto a¬
liqñ cepisse idcuto dubiũ eẽ non potest: qr ĩ ꝑtib¬
qd̃ est. Om̃e aũt qd̾ mutabłe̾ est aliqñ ñ fuisse necesse
est. qd̾ quia stare ñ potuit cum p̃sens fuit indicat se
aliqñ ñ fuisse pͥus qm fuit. Sic respondent q̃ foris st̃
hiis que intus uident᷑ ad u̾itatem cõꝓbandã. ⁊ aue¬
torem suũ natura clamat que se ab ułlo fc̃am ostend̾.

Expanded text:
inventum in se probat, et in his quae videt extra se; quia ortum et occasum habentia cuncta, sine auctore nec originem habere possent nec reparationem. Quae in toto aliquando coepisse idcirco dubium esse non potest; quia etquod est. Omne autem quod mutabile est, aliquando non fuisse necesse est; quia quod stare non potuit cum praesens fuit, indicat se aliquando non fuisse priusquam fuit. Sic respondent qui foris sunt iis quae intus videntur ad veritatem comprobandam et auctorem suum natura clamat
Abbreviated transcription (Latin):
loco mutari qͥ ubiq est. nec tp̃r qui et̃nus est. nec
cognitõne qui sapientissimꝰ est nec affcũ qͥ op¬
foris. ⁊ ꝓbat rõem hanc ⁊ cõmendat qm̃ ita
est. ⁊ demonstrat sũma pulchritudo oꝑis ꝑ fc̃am eẽ
sapĩam conditoris. ⁊ opponit se ꝑseu̾antia decoris
ipsitis ⁊ quia ñ minuit᷑ qd̾ institutũ est pͥmũ bo¬
num. ⁊ clicit qm̃ et̾na est sapĩa eius ⁊ minui oĩno

Expanded text:
loco mutari qui ubique est; nec tempore qui aeternus est. Nec cognitione qui sapientissimus est; nec affectu qui opipsa rationem hanc, et commendat quoniam ita est. Et demonstrat summa pulchritudo operis perfectam esse sapientiam conditoris. Et apponit se perseverantia decoris ipsius. Et quod non minuitur quod institutum est primum bonum. Et dicit quod aeterna est sapientia ejus et minui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ pͥmum occuriit ⁊ scientib nicħ onalis.
minus ẽẽ potest. se ip̃am ẽẽ aliqͥd ignorare potest. cũ ex
hiis omnib. que in se hoc est incorpore suo insibilia u¬
det nicħ ẽẽ se aut ẽẽ posse uidet. Secerint gͦ ⁊ diuid ͭ
se ꝑse ab eo toto qd̃ uisibłe uidet in se. ⁊ inuisibłe oĩo

Expanded text:
d primum occurrit et scientibus nihil minus esse potest, seipsam esse aliquid ignorare potest, cum ex his omnibus quae in se hoc est in corpore suo visibila videt nihil se esse vel esse posse videt. Secernit ergo et dividit se per se ab
Abbreviated transcription (Latin):
qr se ignorare nõ potest: cogit᷑ ex se. se cepisse
⁊ ħ credere. qi alit̾ aliqñ se cepisse meminit intelli¬
qm̃ ñ semꝑ est quia se nescire ñ põt cumest. Cũ git.
gͦ ꝑ se ⁊ in se cepisse ⁊ iniciũ hũisse se uideat. necħ
ignorare potest qm̃ cum ñ fuit: sͥ ip̃i ut eẽt uncium
t gͦ inciꝑet qd̾ ñ erat ab alio fcm̃ est ⁊ quia si
qui erat. ꝙ̃ idcirco ip̃m ab alio ñ cepissene pͥnci¬
ncc̃e est. qm̃ qui ab alio ẽẽ accepit. p̾us omnib pio ẽ.¬
existendi auctor ẽẽ ñ potuit. Non qͦ ab alio acciꝑe õe
potuit. qui om̃ib ẽẽ dedit quem ꝑꝑea semꝑ fuisse. ⁊
ñqͣm cepisse fateri oporcet. qm̃ om̃e qd̾ aliqñ ẽẽ ince¬
pit: auctorem hũit ꝑ quẽ incepit. Constat gͦ nec du¬
bitari ullo mͦ potest quia ille ꝑ quem cepit ce ñ sẽꝑ
fuit ñqm cepit s semꝑ fuit. Illum aũt rr̃auctorem¬

Expanded text:
 se ignorare non potest cogitur ex se et hoc credere quod aliquando se coepisse meminit; quoniam non semper est, quia se nescire non potest cum est. Cum ergo per se et in se coepisse et initium habuisse videat, nec hoc ignorare poteUt ergo inciperet quod non erat ab alio factum est qui erat. Quem idcirco ipsum esse ab alio non coepisse necesse est; quoniam qui ab alio esse accepit primus omnibus existendi auctor esse non potuit. Non ergo ab alio accipere esse potuit qui omnibus esse dedit, quem propterea semper fuisse et nunquam coepisse fateri oportet; quoniam omne quod aliquando esse incoepit auctorem habuit per quem coepit. Constat ergo nec dubitari ullo modo potest quod ille per quem coepit quod non semper fuit nunquam coepit, sed semper fuit. Illum autem rerum auctorem
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑticipes fieri quam uidit deus ⁊ cõmunicar p̾se.
⁊ miu õmo non posse. Ild̾ ttaq bonũ qd̾ ĩpe erat.
⁊ quo ĩpe beatus erat bonitate sola ñ necessitate trahe¬
bat᷑ ad cõmunicandũ: qm̃ ⁊ optimi erat ꝓdesse. ⁊ poter¬
bontrate ꝑ fecta non fuisset. nisi parit̃ affuisset᷑¬
⁊ potestas. qm̃ io̾ d̾ bonitate peeeunte uoluit. potestate
subsec̃ite adimpleuit. In p̃cestinatõe itaq creandoꝵ
opata est bonttas. In creatõne aut p̃destinatoꝵ opata¬

Expanded text:
uam vidit et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud itaque bonum quod ipse erat et quo ipse beatus erat, bonitate sola non necessitate trahebatur ad communicandum. Quoniam et optimi erat prodesse vete perfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinato
Abbreviated transcription (Latin):
oĩum. ⁊ pͥncipiũ pͥmũ. que in esfabłia. ⁊ incõprehen¬
sibilia sunt om̃i creature. Sicut enĩ et̾nitatẽ dĩ non
equat᷑ tempꝰ. nec ĩm̃sitatem locus. sio nec sapĩam eiꝰ
sensus. nec bonitatem iuuit᷑. nec potentiã opꝰ. Deuo¬
luntate dei ⁊ ꝓuidentia multa qͣrenda restant. Pri
iam młta dicta sunt. Postea de uoluntatedei de qua
q̃dam dicenda sunt. ita cñ ut pͥus ad ip̃m fidei cculis
tontẽplandũ respiciamꝰ qnͣtum posubse est humane

Expanded text:
ia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primjam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei de qua quaedam dicenda sunt. Ita tamen ut prius ad ipsum fidei oculis contemplandum respiciamus quantum possibile e
Abbreviated transcription (Latin):
string̾e ad m̃suram : Aiunt enĩ ñ potest deus aliud fa¬
cere qm facit. nec meluis facẽ qͣm facit. Si enĩ aliud
potest fac̾e qm facit. põt fac̾e qd̾ non p̃uidet. ⁊ si potest
est. aliud fĩ qͣm fit nulia rõne possibłe est. Ampliꝰ.
Quicqͥd facit deus si meluis potest fac̾e qm facit ĩ hoc
ip̃o ñ bñ facit̃ qd̾ optime ꝙ ñ facit̃ qd̾ facit. Me¬
lius enĩ fac̾et si qd̾ facit melius fac̾et. fac̃e quippe ⁊
nolle meluis facere etiam bonũ facientis. male est
facere.S hoc pia mens ind̾m dici ñ sustinet. ⁊ ob ħ¬
ꝓximsi uidr̃ ⁊ conseq̃ns qr melius face ñ potest qm
facit. qui sic facit ut ñ faciat male in co qd̃ sic facit.
Eusmõi causis ⁊ rõ nib quidam inducunt᷑. ut di¬
tant deũ suoꝵ oꝑum mensura ac lege. ita ast̾nctñ
atq ligatũ. ut p̃t̾ qͣm facit qͥcqͣm nec aliud face ẜsit̃

Expanded text:
stringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud fastringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest facere quam facit, potest facere quod non praevidit; et si potest est, aliud fieri quam fit nulla ratione potest. Amplius. Quidquid facit Deus si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non benefacit, quod optime quidem non facit quod facit: melius enim faceret, si quod facit, melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis malum est facere. Sed haec pia mens in Deum dici non sustinet. Et ob ximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmodi causis atque rationibus quidam inducuntur ut dicant Deum suorum operum mensura ac lege ita astrictum atque alligatum, ut praeter quam facit, quidquam nec aliud facere possit
Abbreviated transcription (Latin):
fieri qd̾ fut᷑m esti ⁊ si ñ fieret qd̾ fiet. ⁊ ñ fieri pos¬
sibłe est. ñ qmͣ fut᷑m fuisset. nͨ p̃iisum Qd̃ qr fiet
⁊ fut᷑m semꝑ est ⁊ p̃uisum est. Nulla gͥ mutatio hic.
aut cassatio ꝓuidentie apparet. qr sicut ꝓuisũ est ⁊¬
fiet. Sic si p̃uisum est ñ ẽet ñ fieret. S iam inq̾unt.
iudentia mutari ñ potest. nec cassari. Euentꝰ aũ impe¬
diri potest. ut ñ fiat qd̾ fut᷑m est. Si aũt impedire¬
tͣ euentꝰ rei qd̾ fieri potest. mutaret᷑ uł cassaret᷑ ꝓui¬
dentia: qd̾ fieri omĩo ñ potest. S nos ad ħ responde¬
nꝰ quia simutaret᷑ euent᷑ qd̾ fieri potest: nec muta¬
ret᷑ nec cassaret᷑ ꝓuidentia. quia hoc omĩo fi̾ ñ potest.
s potius ñ qm fu̾isset p̃uisum. qd̾ ñqmͣ fuerat fu¬
turũ. ⁊ constaret ꝓuidentia in eo ut ñ fieret. sicut
in eo mͦ consistit ut fieret ñ mutata. ut post aliã
siue idem siue aluid faciat. ip̃e tñ semꝑsit idẽ Nunc

Expanded text:
et non fieri possibile est, nunquam futurum fuisset, nec praevisum. Quod, quia fiet, et futurum semper est, et praevisum est. Nulla ergo mutatio hic, aut cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, et fiet: sic, si praevisum non esset, non fieret. Sed jam, inquiunt, sari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providentia, quia hoc omnino fieri non potest: sed potius nunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝙ tue niala ñ ip̃e fecit s ꝑmisit qd debitũ ẽ des¬
pensat. ut nicħ in irgno suo ustam ordinationẽ euadat
Ram ⁊ ip̃a tniquitas ex hac ꝓudentia stipemiht e ⁊ ñ po¬
cutt uł ip̃a malicia in obluuonẽ uenite apud ꝓuisorem
oĩrm. uissue que sunit iniqͥtatis ⁊ pccistipendipeũ¬

Expanded text:
se mala non fecit sed permisit; quod debitum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia dei: nos recte dm̃s q ꝓuidentia est
ciua edꝵ que exhibenda sunt sicbiectis ⁊ ã cõmislis cõ¬
uento niꝑtiri. Scriptũ est qm̃ ip̃i cura est de omiba
Hec est ẽ ꝓͥuidentia sla qua deus cuit de om̃ces ã teet
u uieh dẽrelmqͥt ex omnib q̃ ꝑtinent ad ip̃m. ⁊ que
subieta sunt ip̃i s ꝓuidet singłis ut ħat iñaid toe¬

Expanded text:
 nos recte dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis convenit impertiri. Scriptum est, quoniam ipsi cura est de omnibus . Haec est ergo providentia illa qua Deus curat de omnibus quae fecit; et nihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
subiũgit. Inisibilia enĩ ip̃iꝰ a creatura mũdipea
qĩ fc̃a sunt intellecta conspiciunt᷑. Cum enĩdicit q
notum dei erat .i. noscibile de d̾o. ostendit neo totum
absconditũ. nec totum manifestum. Csĩ uͦdicit ma¬
nifestũ est in illis ⁊ ñ dicit manifestũ est illis ostẽ¬
dit plane. qm̃ ñ solum reuelatõne diuina que ft̃a ille fu¬
erat. s eciam rõne humana que in illis erat notũ illis
fc̃m fuerat. Cum aũ subiũgit deus enĩ alis reuelanit᷑.
ostendit quia rõ humana ad ħ sblunia. ⁊ altam̃nesti¬
ganda. ⁊ intelligenda: infirma ⁊ insufficiens omĩo
fuisset nisi diuina reuelatio illi in aduitoriũ. ⁊ firma¬
m̃tum cognoscende u̾itatis adiuncta fuisset. Postea
ostenso eo qui ab uitꝰ erat. inuestigatõnis uł reuela¬
tionis mͦ. statim de illo qui foris fit utͦq sententiam
siłr subungit dicens. inuisibsia enĩ dei q̃ mnt̾ erãt¬

Expanded text:
Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspisciuntur . Cum enim dicit: Quod notum Dei erat, id est noscibile de Deo, ostendit nec totum absconditum, nec totum manifestum. Cum vero dicit: manifestum est in illis, et non dicit, manifestum est illis, ostendit plane quoniam non solum revelatione divina quae facta illis fuerat, sed etiam ratione humana in iungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui foris sit utroque, sententiam simul subjungit, dicens: Invisibilia enim ipsius a creat
Abbreviated transcription (Latin):
stigandum est. ⁊ si hoc diligent̾ inhiis omnib scd̃m
seriem tempoꝵ. ⁊ successiones gn̾atõnũ ac dispensa¬
tiones p̃ceptoꝵ inqͥrimꝰ sũmam totam diuinarũ
scͥpturaꝵ fident̃ nos attigisse ꝓnuntiamꝰ. Hoc aũt
incipiendũ est aconditõne pruni ꝑentis ⁊ erudiẽ¬
dum. paulatum ꝓgredientib nobis semꝑ ad ea que

Expanded text:
stigandum est; et si hoc diligenter in his omnibus secundum seriem temporum et successiones generationum ac dispositionem praeceptorum inquirimus, summam totam divinarum Scripturarum fidenter nos attigisse pronuntiamus. Hoc autem incipiendum est a conditione primi parentis; et cernendum paulatim progredientib
Abbreviated transcription (Latin):
que ab ip̃o tp̃alt c̾ata sunt. ⁊ illic scie fisfent. ⁊ eoꝵ a¬
beuł ubi habebant᷑. ⁊ eo modo sciebant᷑ uen p̃sc̃a s¬
quomꝰ habebant᷑ ⁊ cognouit auquid extͣ scĩa erat
te detis qiui omĩa habebat in ce: slec ido sbi fuerunt
quia hic futura fuert̃. ne causa slloꝵ fuisse ⁊̃cat
ex istis. neq ido hiic uenerunt quia ibi sueĩt. qsi
eẽ ñ potuissent illa sñ istis. slam ⁊ illa fuissent᷑
etiam susta ex illis futura ñ futissent: tũnstoꝵcã
non fuisset eoꝵ q̃ fitura ñ eẽnt.Nec ceretur
id crto muꝰ adiquid in cãtore suisset. a p̃scĩa eoꝵ ã¬

Expanded text:
quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorn fuisset eorum quae futura non essent. Nec idcirco minus aliquid in Creatore fuisset si pra
Abbreviated transcription (Latin):
liud bonũ deorsum erat. ⁊ de subt᷑ sumebat᷑ ad neces¬
sitatem. aliud bonũ sursum erat.⁊ desuꝑ sumebat᷑
ad felicitatẽ. Honũ ꝯtuppe illud qd̾ in creatura po¬
situm erati. bonũ erat necessitatis. Qd̾ uͦ in creatore
erat bonũ bonum erat felicitatis. ⁊ utrũq ad ho¬
uũem ferebat᷑. quia utrũq homini debebat᷑ ꝙ ꝓpt̾
In tantũ gͦ rõnalis creature conditio. cet̾is om̃ib
que p̃p ip̃am ftã sunt. excellentior ẽẽ ꝓbat᷑. qd̾ oĩũ

Expanded text:
liud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia In tantum ergo rationalis creaturae conditio caeteris omnibus quae propter ipsam facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pientia. ⁊ ħ erant et̾na. aderat simł potestas coet̾na.
strat se consid̾atoni pͥma bonitas. quia ꝑ eam uoluit
deus. Demde sapĩa qr ꝑ eam disposuit. nouissime po¬
testas. quia ꝑ eam fecit qm̃ ordo uidet᷑ ẽẽ. ⁊ fuisse uolũ¬
tas pͥma. ⁊ post eam dispositio. ⁊ nouissime oꝑatio.
sub secuta. Nisi enim uoluisset: ñ disposiusset. ⁊ nisidis¬
posuisset: ñ fecisset. ⁊ occurrit magna rõ. quia semꝑ ĩ
omnib p̃cedit uoluntas consilium ⁊ consiliũ opꝰ sub¬
sequit᷑. Sed quid facimꝰ. Nunqͥd audebimꝰ p̃pea tp̃a
induo̾e in et̾nitatem: Nam siħ in d̾o sunt quẽad̾m ĩ
⁊ et̾na sapĩa semꝑ disposuit. qd̾ coet̾na potestate aliqñ
facit. ⁊ erant simul semꝑ bonitas ⁊ sapĩa ⁊ potestas.
cõsũmata sunt omĩa ab euo uichoationis. ⁊ et̾nitatiᷤ
enĩ formam potestatis rr̃ im̃sitas. sapĩe uͦ pulchͥtudo.
bonitatis utilitas. ⁊ uidebant᷑ ħ foris. ⁊ cõcurrebãt cũ

Expanded text:
eterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, is; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit Deus, deinde sapientia, quia per eam disposuit, novissima potestas quia per eam fecit; quoniam ordo videtur esse, et fuisse voluntas prima, et post eam dispositio, et novissime operatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si haec in Deo sunt quemadmodum in erna sapientia semper disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis enim formam potestatis rerum immensitas; sapientiae pulchritudo, bonitatis utilitas. Et videbantur haec foris et concurrebant cu
Abbreviated transcription (Latin):
cdisposuit. qd̾ uoluntate fc̃urus fuit. ⁊ uolũ¬
tas et̃na fuit. ⁊ opus uoluntatis et̾nũ ñ fuit. Semꝑ
enim uoluit ut faceret ⁊ ñ uoluit ut semꝑ fac̾et.
s ut aligñ fac̾et qd̾ semꝑ uoluit ut aliqñ faceret.
Sic uoluntas et̃na fuit de oꝑe temporali. qm̃ ⁊ ip̃m

Expanded text:
t quod voluntate facturus fuit; et voluntas aeterna fuit, et opus voluntatis aeternum non fuit. Semper enim voluit ut faceret, et non voluit ut semper faceret; sed ut aliquando faceret, quod semper voluit ut aliquando faceret. Sic voluntas aeterna fuit de opere temporali; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑfc̃o minꝰ hr̃e. uniu̾sitatẽ aũt reꝵ oĩtun ĩ tanta
cõsũmatõe boni exp̃ssam. ut ñ possit ẽẽ melior ꝙͣ est.
uͥ mͥ pͥmũ responderi postulo. Cum dicũt uniũsi¬
tatem rerũ oĩum ñ posse meliorẽ ẽẽ qmͣ est qͣlit̾ id
accipiendũ. qd̃ dicunt meliorẽ eam ẽẽ ñ posse. Si¬
ue ideo ñ potest ẽẽ melior q sũme bona est. ita ut
nulla õĩo boni ꝑfectio ei desitisine id̾o ñ põt eẽme¬
lior q mauis bonũ qd̾ deest ei caꝑe ip̃a ñ potest.s
si ita sũme bona dr̾ ut nulla ei ꝑfectio boni desit̃. iã
qd̃ infra est. uł infra ĩmensitatẽ coartat᷑ qd̾ sũmũ
est. qd̾ utrũq pari incõuenientia ĩpossibłe est Si lͦi
ip̃a ñ potest. tñ ħ ip̃m ñ posse defectionis est ñ cosũ¬
mationis. ⁊ potest melior ẽe. si fiat caperx maioesᷤ
boni. q ⁊ ħ ip̃e qui fecit potest. S in se ñ potest. in do̾
potest. qr ip̃a ñ potest. s deus potest. ⁊ qͣntũ ip̃e potest.¬

Expanded text:
ium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum omnium non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita summe boquod intra est, vel infra immensitatem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia iipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest
Abbreviated transcription (Latin):
nistrauit corruptibłia creans s manens qd̾ eint.
fecit qd̾ ñ erat in se continens potestatẽ faciendi ũ
sumens ipe ex se mat̾iam fc̃i. Nleꝙ enĩ degen̾ant ĩ¬
feriora condens ut natura in ip̃a descendẽt quib de¬
dit inicium. qm̃ ⁊ hoc ip̃m oĩpotentie euis natura
continebat. sñ natura nat᷑am creare qua iniciũ
sum̾ent que ñ erant: qm̃ opus ⁊ factor nat᷑a idẽ
ẽẽ non pot̾ant. Sicut gͦ in faciendis ñ seminuit
et̾nitas. sic in factis ñ se auxit ĩmensitas: s ante
fcã. sñ defectu plena consistit. ⁊ post scã sñ motu
indeficiens ꝑmansit. nich nouũ assumens nichii
cit enĩ ad siłitudĩem suam qd̾ disponebat ad ꝑtici¬
pationẽ suam. ut ex ip̃a eandẽ formã tͣheret qd cũ¬

Expanded text:
nistravit corruptibilia creans; sed manens quod erat, fecit quod non erat, in se continens potestatem faciendi, non sumens ex se materiam facti. Neque enim degeneravit inferiora condens, ut natura in ipsa descenderet, quibus dedit initium; quoniam et hoc ipsum omnipotentiae ejus natura continebat sine natura quae non erant, quoniam opus et factor natura idem esse non poterant. Sicut ergo in faciendis se non minuit aeternitas; sic in factis se non auxit immensitas. Sed ante facta sine defectu plena consistit; et post facta sine motu indeficiens permansit. Nihil novum assumens, nihil cit enim ad similitudinem suam, quod disponebat ad participationem sui, ut ex ipsa eamdem formam traheret
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ trib admonita dyxit tres ꝑsonas tria qi natalit᷑ de
erant ⁊ una suba. ⁊ idõ unus deus. ⁊ assignanit po¬
tentiam patri. ⁊ sapĩam filio. bonttatẽ sp̃m sc̃o⁊
triasi ñ desuo potens qi potentia am diciuit᷑.¬
priserat. n pat de suo sapiens q sapientia fib erat.

Expanded text:
 tribus admonita, dixit tres personas tria; quia naturaliter Deus erant, et una substantia, et ideo unus Deus; et assignavit potestatem Patri, sapientiam Filio, bonitatem Spiritui asi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat;
Abbreviated transcription (Latin):
destinatio. ⁊ ꝓuidentia. Scientia existẽ sa nomina¬
tiũ. Prescientia fut᷑oꝵ. Dispositio faciendoꝵ. sortitur.
Predestinatio saluandoꝵ ꝓuidentia sbiectorũ.
⁊ todum hoc una erat sapĩa ⁊ una dispositio. ⁊ ip̃a
et̾ua erlt. ⁊ cum ip̃a coet̾nas uoluntas erat. ⁊ scd̃m uo¬
luntatem ip̃a dispositio erat. ⁊ tñ uolũtate posf̾i̾or¬

Expanded text:
destinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum voluntatem ip
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃am inuestigare oportet supͣ omnia ⁊ añ ot̃a que
tẽpore orta sunt. ⁊ ante tp̃a ordinata sunt. Sienĩ d̾s
omĩa fecit p̃p hoĩem: causa oĩum homo est. ⁊ causalit̾¬
mine est. ⁊ multo añ omĩa quib homo causalit̾ pͥor

Expanded text:
et ipsam investigare oportet supra omnia et ante omnia quae et ipsam investigare oportet supra omnia et ante omnia quae tempore orta sunt, et ante tempora ordinata sunt. Si enim omnia Deus fecit propter hominem, causa omnium homo est; et causalitmine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ que sermo subseq̃ns ordine decurrere debet id
est pͥmum q̃r creatꝰ sit homo de huic qͣlit̃ creatꝰ. deinde
qualit̾ lapsus sit. postremo aũ qualit̃ reꝑatꝰ sit̃. De cau¬
Npͥncipio huiꝰ oꝑis qd̾ ur̃a instantia magis qui aia¬
critate ꝓpria aggressus sum mundi huiꝰ sensilis origi¬
nem ⁊ dispositõem qm breuissimo potui sermone.
⁊ qui maxime ut ꝓpositum nobis fu̾at intͦducendis
cõueniat explicui. N unc uͦ conseq̃ns est ut creatõem
fo sane ordine loq̃ndo incedentes qͣm creator ip̃e reꝵ
demonstrauit oꝑando. pͥmũ siqͥdem opifex deus mun¬
dum fecit. ac deinde hoĩem possessorem ⁊ dñm mũdi
ut cet̾is omnib iure conditõnis dñaret᷑ homo. ip̃i
a quo factus fu̾at soli uoluntaria lib̾tate subiectꝰ.
Uñ constat c̾ationem hominis. rerũ om̃ium uisibłi¬
um conditõne posfiorem quidẽ fuisse tp̃e. s causa fu¬
onnĩa. Causa ergo conditõnis humane añ omĩa est.

Expanded text:
 quae sermo subsequens ordine decurrere debet, id est, primum quare creatus sit homo; deinde qualis creatus sit; deinde qualiter lapsus sit; postremo autem qualiter sit reparatuncipio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem et dominum mundi, ut caeteris omnibus jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa pra facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est;
Abbreviated transcription (Latin):
possius cnit᷑ sic quid̾ hiis q̃ pͥma sunt. ⁊ cause tm̃ sb̾.¬
seqntiũ. nichil pͥus inuenit᷑. De mediis aũt q̃eq pͥora
ma causalissĩa. ⁊ q̃ pͥma sunt post pͥma: p̾mi sit̃t
effectus. ⁊ q̃ ultima sunt añ ultima. cause ultime
⁊ ultima gn̾ata ⁊ pͥma gn̾antia. Prime aũ canse
alie c̾ate sunt ⁊ q̃ sunt in suo gñe sunt p̾me. alie

Expanded text:
posterius cernitur; sic quidem iis quae prima sunt et causae tantum subsequentium, nihil prius invenitur. De mediis autem quaecunque priora ma causalissima. Et quae prima sunt post prima, primi sunt effectus; et quae ultima sunt ante ultima, causae ultimae, et ultima generata, et prima generantia. Primae autem causae aliae creatae sunt et quae
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã fecit. si iuuari ip̃e non potuit ꝑ creaturãͦ
Cui altĩ fecit qd̃ sibi ñ fecit. qñ alt̾ nemo erat iufi
tp̃e qui fecit: Quasi enĩ ꝓ nichilo fc̃m ẽẽ uidet᷑. ⁊
cãm ñ habuisse ut fieret. qd̾ ita fc̃m est ut inde nͨ
iiuaret᷑ ille qui fecit. qr ꝑfc̃s ñ eguit. nec alt̾ inde
ꝓpt̃ea causam conditõnis rõnaliũ quam insolo
fonte originis cãm trahunt gn̾ali quadã consi¬
derat᷑one inuestigare oportet. qm̃ in ip̃a pͥncipiũ
consistit uniu̾soꝵ que fc̃ã sunt. De causis primor¬
dialib.⁊ de esfectib earum. aro ao¬
Etum om̃ium ordo dispositio asñmo usꝙ ad
unũ in uniui̾sitatis huiꝰs compage ita sese ci
inueniat᷑. Quecũq enĩ sunt rerum õĩum ant cau¬
se ĩueniunt᷑ subseq̃ntiũ effectuũ ẽẽ aut essc̃s p̃ce¬
dentiũ causarũ. Et reꝵ quidẽ alia sunt canse tm̃ nõ¬

Expanded text:
ari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter indepropterea causam conditionis rationalium quam in solofonte originis causam trahunt: generali quadam consideratione investigare oportet; quoniam in ipsa principium consistit universorum quae fdialibus et effectibus earum. Rerum omnium ordo dispositioque a summo usque ad imum, in universitatis hujus compage ita sese cauinveniatur. Quaecunque enim sunt rerum omnium, aut causae inveniuntur subsequentium effectuum esse, aut effectus praecedentium causarum. Et re
Abbreviated transcription (Latin):
p̃p quẽ fõs est. ⁊ quasi idem erat ħo ⁊ idem nõ erat.
quia idem ñ erant p̃p quos erat. Dens ꝑfectus erat. ⁊¬
plenus bono consũmato. neq opus huit aliunde ad¬
iuuari: qm̃ nec minui potuit et̃nus. nec ĩm̃sus
augeri. Homo uͦ natura egens erat alieni auxi¬
lii: quo uł conseruaret qd̃ mutabile acceꝑat: uel
augeret qd̾ ñ cõsũmatum habebat. Ita positus est in
medio homo. ut ⁊ eiseruret᷑ ⁊ ip̃e seruiret. ut accipe¬
ret utrimq ip̃e ⁊ totum sibi uendicaret ⁊ reflue¬
ret totũ ad bonũ hominis. ⁊ qd̃ accepit obseqͥum.
⁊ qd̾ impendit. Uoluit enim deus ut ab hoĩe sͥser¬
uiret᷑ sic tñ ut ea seruitute ñ deus. s ħo ip̃e seruiẽs
iuuaret᷑. Et uoluit ut mundꝰ serruret homini. ⁊
exinde siłit̃ iuuaret᷑ homo. ⁊ totum hõis ẽet bonĩr q

Expanded text:
 quem factus est. Et quasi idem erat et idem non erat; quia idem non erat propter quos erat. Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acciperet utrinque ipse, et totum sibi vindicaret; et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium et quod impendit. Voluit enim Deus ut ab homine sibi serviretur; sic tamen ut ea servitute non Deus sed homo ipse serviens juvaretur, et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo, et totum hominis esset bonum, q
Abbreviated transcription (Latin):
in ouginali sede ꝑmanent. uolatilia sursũ tollũ
⁊ siunt quasi snpra id qd̾ fcã sunt. Sic de una mat¬
sa corruptibilis nature. ⁊ sua mutabui̾tate defluen¬
tis uniu̾sa gn̾is humani ꝓpago tͣhit᷑. s aliis deorstĩ
in ea qua nati sunt corruptione iuste relictis ali
rursum dono gr̃e ad sortem celestis pate eleuant᷑. A¬
dieb mistica dici potuerunt. S nos morant.¬
quasiegra mat̾iam nr̃am cursim ista ꝑstrinximꝰ ut
Ad eandẽ mat̾iam tractandã quasi ex p̃cedenti accessũ
cõuenientorẽ habemꝰ. Nos siquidẽ ꝓpositũ hm̃s de sa¬
cram̃to redempt̃onis humane qd̾ in pͥncipio ĩ oꝑi
b restauratõnis formatũ est. fͣntũ dñs ded̾it ĩ hx
opetractare. D quia oꝑa conditõnis tp̃a pͥora fuer̃ti
ab hiis exordiim sermonis sũpsimꝰ. ut inde ad reli

Expanded text:
iginali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatdiebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redt in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliq
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus ad intelligentiã dicendoꝵ comꝑandã. Oꝑa
gͦ conditõnis .⁊ mundꝰ iste sensilis cum omnib elem̃¬
tis suis in mat̾ia nͥdem añ omẽm diem in tempore pa¬
rit̾ ⁊ cum tempore fc̃a sunt. Postea sex dieb in formã
disposita trib pͥmis dieb ordinata seq̃ñtib tͥb orna¬
ta. Nouissime sexta die factus est homo. adam ⁊ ena.
ꝑꝑ quem fc̃a sunt cecera omnia. ⁊ ip̃e in ꝑadyso collo¬
catus est. Primo mansurꝰ ibi ⁊ oꝑaturꝰ ut post opus
consũmatũ ⁊ obedientiã impletam. exinde illuc ꝓ¬
seriem ad conditõem pͥmi hominis deduc̃e instituimꝰ.¬
n iustum est ut ip̃o exordio libri pͥmũ cãm conditõnis
humane inuestigemꝰ ut simul demonstret᷑ qd̾ ⁊ pͥmũ ra¬
tionabilit̾ a deo condit᷑ est. ⁊ postmodũ miscd̾it̃ reꝑatꝰ.¬

Expanded text:
us, ad intelligentiam dicendorum comparandam. Opera ergo conditionis, id est mundus iste sensibilis cum omnibus elementis suis in materia quidem ante omnem diem in tempore pariter et cum tempore facta sunt; postea sex diebus in formam disposita: tribus primis diebus ordinata, et sequentibus tribus ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caetera omnia; et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam impletam exinde illuc pseriem, a conditione primi hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum rationabiliter a Deo conditus, et postmodum misericordit
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ut ꝑ uisibłia inuisibłia uideret. ⁊ uidit creatoris co¬
potentiam ⁊ sapĩam. ⁊ bonitatem a semet ip̃a ꝑ ea que
foris patuerunt in agnitionẽ excitata. ⁊ ħ erant qͣsi
ãmonicio. ⁊ recordatio pͥma: tͥnum ẽẽ dm. s ñdũ ꝑfc̃a
cõsũmatio agnitionis. qm̃ ad sb̾am erant nec pot̾ant
singłarit̾ diuidi. q̃ unum erant. Non enĩ singłariter
ꝑsone patris potentia erat q̃ filii erat. ⁊ sp̃c sci erat.⁊
Neq fingłarit̃ sapĩa ꝑͤ fu erat. que pr̃is erat ⁊ sp̃c .s.
erat. ⁊ flii erat. s p̃dicabat᷑ trinitas ex istis. ñ signifi¬
cabat᷑ in istis. ⁊ tñ ħ tria et̾na erant: ⁊ cã oĩum erant

Expanded text:
, ut per visibilia invisibilia videret. Et vidit Creatoris potentiam et sapientiam et bonitatem a semetipsa, per ea quae foris apparuerunt in agnitionem excitata. Et haec erant quasi admonitio et recordatio prima trinum esse Deum; sed nondum perfecta consummatio agnitionis, quoniam ad substantiam erant; nec poterant singulariter dividi quae unum erant. Non enim singulariter personae Patris potentia erat quae Filii erat et Spiritus sancti erat; neque singulariter sapierat, et Filii erat; sed praedicabatur Trinitas ex istis, non significabatur in istis; et tamen haec tria aeterna erant, et causa omnium erant
Abbreviated transcription (Latin):
te omĩa oꝑa sua consũmauit. ut ꝑfc̃m ꝑfc̃a seq̃rent᷑. ⁊
emłaient᷑ auctorem suũ. cuncta que fecerat. Qcqͥd enĩ
in tp̃e apparuit. añ tempora in et̾nitate dispositũ fu
it. ⁊ ip̃a dispositio et̾na coet̾nam hu̾it causam uerũ
oĩum uolũtatem creatoris. qua fcm̃ est ut fierz qͥt¬

Expanded text:
te omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et te omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctriter ipse erat de quo magis an hoc esset dubitari poterat. Vocatus est etiam Spiritus Deus, et dictus est Spiritum habere Deus; et videbat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est pat̾. solus hoc ẽẽ dicebat᷑. s quia minus hoc esse
solus pat̾ putabat᷑. Rursum cum dic̾et scriptura fili¬
um deum ne piitaret homo. quia humana nouerat.
diuina ñ nouerat. ininiorationẽ quandã sensus ⁊
intelligentie ẽẽ in filio. quasi ad huc infͣ ꝑfectionem
etatis consũmate addidit sapientem. Non qͣ singłarit̃
hoc ip̃e erat. qd̾ esse cõmune omnib erat. s qr singła¬
rit̾ hoc ip̃e erat de quo magis an hoc ẽẽt dubitari pot̾at.
uocatꝰ est etiam sp̃o sanctꝰ deus. ⁊ dictus est sp̃m hab̾e
deus. ⁊ uidebat᷑ hoc quasi nom̃ inflatõnis ⁊ tumo
ris ⁊ constnebat᷑ conscĩa hũana ad d̾m ꝓ rigore. ⁊
trudelitate. ⁊ subsecuta est scripta ⁊ tẽꝑauit dc̃m su¬
um. sp̃m benignũ noĩans. ne crudelis putaret᷑ qͥ mitis
estimare discent cum contͣ consuetudĩem humanã
q̃dam de deo dici audiret. Deus gͦ tͥnitas t̾na hac uͥtu¬

Expanded text:
hoc est Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse hoc est Pater, solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis an hoc esset dubitari poterat. Vocatus est etiam Spiritus Deus, et dictus est Spiritum habere Deus; et videbactutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem ris; et consternebatur conscientia humana ad Deum pro rigore et crudelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaretur qui mitiaestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtu
Abbreviated transcription (Latin):
necessariam notionem ꝑsonis assignauit ut assereret ꝙ
scd̾m cõmunionem nature erant. Noĩandꝰ erat in tri¬
nitate pat̾ ⁊ filius. ⁊ assũpta sunt uocabula ip̃a ab usu
humano. cui pͥmo data sunt. ⁊ qd̾ scd̾m aliquid tm̃ siłe
erat. in toto similit̾ dicendum erat. ⁊ curauit prudentia
sacri eloqͥi. ne plene sisitudo cred̾et᷑ int̾ disparia. si i d̾ita¬
te pat̾ prior. aut filius posterior dic̃et᷑. Sic enim se in hõib
⁊ sapĩa filio. ñ quia mauis erat s quia minꝰ ẽẽ credi po¬
terat. Dyc̾at enĩ sacra scriptura quia deus pat̾ est.⁊ au¬
diuit hoc homo. qui hoĩem pr̃em uideat. d̾m pr̃em nõ
uideat. ⁊ cogitare cepit scd̾m hoĩem quẽ uidãt. euũ
qd̾dam ꝓlixum ⁊ młtitudĩem annoꝵ p̃t̾itoꝵ. ⁊ sene
ctutis defectum. ⁊ obscuirit scriptura. ⁊ clyxit pr̃em
omũipotentẽ. ne cred̾et ĩpotentem. aut minꝰ potentem.
nec solum potentem. s eciam oĩpotentẽ. Non gͦ qr solus

Expanded text:
necessariam notionem personis assignavit ut assereret quod secundum communionem naturae erant. Nominandus erat in Trinitate Pater et Filius; et sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humano, cui primo data sunt. Et quod secundum aliquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominibet sapientia Filio; non quia magis erat, sed quia minus esse credi poterat. Dixerat enim Scriptura sancta quod Deus Pater est; et audivit hoc homo, qui hominem Patrem viderat, Deum Patrem non viderat; et cogitare coepit secundum hominem quem viderat aerum quoddam ctutis defectum; et occurrit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes impotentem aut minus potentem; nec solum potentem, sed etiam omnipotentem. Non ergo quia solus
Abbreviated transcription (Latin):
hiis nicħ diminutũ. Constabat enĩ ut si adeẽnt criah̾:
matum eẽ non posset. Et ħ t̾a erant. potentia sapien¬
tia. uoluntas. ⁊ ad oẽm effc̃m ta ħ concurrunt. nec¬
aliquid absoluit᷑ nisi tͥa ista affuerint. uoliuitas
mouet. sapientia disponit. potestas oꝑat᷑ ⁊ si hoꝵ dis¬
⁊ discnit illa ratio. ⁊ natura ñ diuidit ⁊ uento nob̾
t̾nitas indiuisa que totum continet. ⁊ sñ ĩa totũ ii
est. Qͥcquid de deo uered̾r: aut pie conͣcui potest. in deo
ħ tua continent. potestas. sapientia. ⁊ bon̾itas. ⁊ ple¬
na sunt ħ cria parit̾. sĩm̃sum nominas. si mcorrupt̃
si inspectorem. si scrutantẽ. ⁊ considantẽ. ⁊ dictnentem.
totum hoc sapientie est.Si mitem. si mansuecũ. si pati¬

Expanded text:
his nihil diminutum. Constabat enim ut si adessent tria hamatum esse non posset. Et haec tria erant potentia, sapientia, voluntas: et ad omnem effectum concurrunt isi ista adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum disEt discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc sapientiae est. Si mitem, si mansuetum, si compati
Abbreviated transcription (Latin):
Rismatis unctionem iam ab anti¬
quo in rieteri testam̃to institutã
legimus. quatunc quidem reges
solum ⁊ sac̃dotes linebant᷑. Quioꝵ
unctione singłaris ille unctus p̃¬
figurabat᷑ qui pre cunctis ꝑticipi¬
biis suis uudus est ut cum illo ꝑticiparent ĩ noie
nipticipes aliuis ee mererent᷑ in unc̃tione. Nde¬

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione.
Abbreviated transcription (Latin):
obligari ceꝑtnt debito ꝑcipiendi baptismi. ħ
iũitati ⁊ rõni consentaneum esse ꝓbat᷑ ex eo unũꝙͣꝙ
obligari cepisse debito baptismatis suscipiendi:. ex
quo uł post institutõem p̃ceptũ. ut añ institutõem
consilium ꝑceꝑit baptizandi. Qui enĩ nec pͥus con¬
tempton consiuii. nec post p̃uaricator p̃cepti extitit:
culpandꝰ non fuit̃. nisi forte quis aut prius aut p̾ea¬
ita ignorans fuisse dicat᷑. ad quem diuine instituti¬
onis noticia ꝑ uenisset: nisi enus culpa obstitisset.

Expanded text:
obligari coeperunt debito percipiendi baptismi, hoc veritati et rationi consentaneum esse probatur; ex eo unumquemque obligari coepisse debito baptismatis suscipiendi, ex quo vel post institutionem praeceptum vel ante institutionem consilium percepit baptizandi. Qui enim nec prius contemptor consilii, nec post praevaricator praecepti exstitit culpandus non fuit, nisi forte quis aut prius aut postea ignorans fuisse dicatur, ad quem divinae institutionis notitia pervenisset, nisi ejus culpa obstitisset.
Abbreviated transcription (Latin):
est⁊ ⁊ ꝓponit᷑ spẽs ex principali refectionint nea
sumat᷑. ⁊ ꝑ eam u̾itas corporis ⁊ sanguinis ⁊ sigui¬
ficet᷑ sicut᷑ ip̃e testat᷑ dicens Caro mea uere⁊ ꝙ bisi
⁊ sanguis meus uere est potus. Que tñ cõꝓoriss.
sanguinis sumptio. quia sola sñ sp̃ali effetũ sali¬
tem non conferat: ip̃e idem saluator manifestatdi¬

Expanded text:
 refectionis, ut in ea sumatur, et per eam veritas corporis et sanguinis Christi significetur. Sicut ipse testatur, dicens: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Quae tamen corporis et sanguinis sumptio quia sola sine spirituali effectu salutem non conferat, ipse idem Salvator manifestat, di
Abbreviated transcription (Latin):
Oluit enun sapĩa dei que se ꝑ nisibilia ma¬
ꝓpossuit ut ꝑ cybum carnis ad gustum intutauet
diuinitatis. S ne rursum humana infirinttẽ
contatum carnis in assumptõe horreret cona¬
eti ⁊ ꝑticipalis edulii spe illam uelauit. ⁊ se iũ¬
iñdam ꝓposuit: ut sensus in uno fou̾et᷑ ⁊ ficesi
alt̾o edificaret᷑. Souet᷑ enim senstis in uno dums¬
lita tanĩ ⁊ consueta ꝑcipit. Edificat᷑ aitte sidebs
alt̃o. dum ieo qd̾ uidet quale sit illud qdꝰ nõ uscdos

Expanded text:
oluit Sapientia Dei, quae se per visibilia maproposuit, ut per cibum carnis ad gustum invitaret divinitatis. Sed ne rursum humana infirmitas contactum carnis in assumptione horreret, consueti et principalis edulii speciem illam velavit, et sic sumendam proposuit, ut sensus in uno foveretur, et fides in altero aedificaretur. Fovetur sensus in uno, dum solita tantum et consueta percipit. Aedificatur fides autem in altero, dum in eo quod videt, quale sit illud quod non videt
Abbreviated transcription (Latin):
um. ⁊ ñ intelligentium cecitas. neq sacram̃toꝵ
dei confusio. s p̾sum̃tium prauitas. Hic autẽ
ꝑicłose erratierunt tot manifestis sententiis.
⁊ assertionib ñ dubiis: q̃dam ambigua p̃fentes
⁊ in ip̃is magis mendatiũ qͣm u̾itatem diligẽ¬
tes ñ quia hoo sbi magis dicebat᷑. s quia ħ ab iłt.
mentum altaris u̾itas non est quia figurn. ͣ

Expanded text:
um et non intelligentium caecitas. Neque sacramentorum um et non intelligentium caecitas. Neque sacramentorum Dei confusio, sed praesumentium pravitas. Hic autem periculose erraverunt tot manifestis sententiis et assertionibus non dubiis; quaedam ambigua praeferentes, et in ipsis magis mendacium quam veritatem eligentes. Non quia hoc ibi magis dicebatur, sed quia hoc ab illis mentum altaris veritas non est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm illi qui sumit ⁊ manducat. ⁊ ñ credit nec
diligit. uł si credit: non diligit. Quod sactam̃¬
stumꝰ altaris ⁊ figura est qͣntum ad panis ⁊ iuns
sꝑem. ⁊ res est qͣntum ad corporis xp̃i u̾itatem.
unt qui ex quibdam script᷑arum locis muni¬
mentum erroris duc̾e putauerunt dñtes
in iacram̃to altaris u̾itatem corporis. ⁊ sangui¬
figuram ꝓpt̾ea q̃d̾ scriptura aliquotiens dicat
id qd̾ in encaristia altaris sumit᷑ ymaginem esse
sacram̃ta dei recta ⁊ humili ⁊ humili fide susci
ꝑent: aut scripturas conuenienti intelligẽtia
tractarent. Nunc autem quia in sacram̃tis dei sẽ¬
sum suum fidei p̃ferunt. in scupturis sacris sanã
int̾pretatõnis formam tenere contẽpnunt. ⁊ fit
ut sermo u̾itatis amplius eos caligare faciat: dũ
ñ recte intellectus errorem ꝓ ũttate ministrat.
Quod tamen sctipture uicium non est. s legenti¬

Expanded text:
quam illi qui sumit et manducat et non credit, nec quam illi qui sumit et manducat et non credit, nec diligit; vel si credit non diligit. CAP. VI. Quod sacramentum altaris et figura est quantum ad panis et vini speciem, et res est quantum ad corporis Christi veritatem. Sunt qui ex quibusdam Scripturarum locis munimentum erroris ducere putaverunt, dicentes in sacramento altaris veritatem corporis et sanguifiguram. Propterea, quia Scriptura aliquoties dicat id quod in eucharistia altaris sumit, imaginem illiusacramenta Dei recta et humili fide susciperent, aut Scripturas convenienti intelligentia tractarent. Nunc autem quia in sacramentis Dei sensum suum fidei praeferant in Scripturis sacris, sanam interpretationis formam tenere contemnunt; et fit ut sermo veritatis amplius eos caligare faciat, dum non recte intellectus errorem pro veritate ministrat. Quod tamen Scripturae vitium non est, sed legenti
Abbreviated transcription (Latin):
nis imitatõem. crucis signum intus. ⁊ foris oppo¬
uentes contͣ adu̾sarias potestates. Beniq car¬
nes agni comedimꝰ qñ in sacram̃to uerum cor¬
pus eius sumendo ꝑ fidem ⁊ dilectionem xp̃o ĩ¬
corꝑanur. Aubi quod manducat᷑ incorporat᷑ qñ
manducat᷑. s qui manducat ei quem mãducat
incorporat᷑. Idcuco uoluit xp̃o a nobis manduca¬
ri ut nos sibi incorporaret. hoc est sacram̃tum cor¬
poris xp̃i ⁊ res sacram̃ti corporis xp̃i. Qui man¬
ducat ⁊ incorporat᷑ sacram̃tum ħt ⁊ rem sacra
menti ħt. Qui manducat ⁊ ñ incorporat᷑. sa¬
cram̃tum ħt. s rem sacram̃ti non ħt. sicut qui ĩ¬
corporat᷑ etiam si manducare non contingat: rem
sacram̃ti habet. qͣmiuis sacram̃tum ñ ħat. Qui
sumit. sacram̃tum ħt. qui credit ⁊ diaigit: rẽ
sacram̃ti ħt. Meluis ergo est illi qui credit. ⁊ di¬
ligit eciam si sum̾e ⁊ manducare non posut:

Expanded text:
nis imitationem: crucis signum intus et foris opponis imitationem: crucis signum intus et foris opponentes contra adversarias potestates. Denique carnes agni comedimus, quando in sacramento verum corpus ejus sumendo, per fidem et dilectionem Christo incorporamur. Alibi quod manducatur incorporatur. Quando manducatur, sed qui manducat ei quem manducat incorporatur. Idcirco voluit Christus a nobis manducari, ut nos sibi incorporaret. Hoc est sacramentum corporis Christi, et res sacramenti corporis Christi. Qui manducat et incorporatur, sacramentum t. Qui manducat et non incorporatur, sacramentum habet, sed rem sacramenti non habet. Sicut qui incorporatur etiam si manducare non contingat, rem sacramenti habet quamvis sacramentum non habeat. Qui sumit sacramentum habet, qui credit et diligit, rem sacramenti habet. Melius ergo est illi qui credit et diligit, etiamsi sumere et manducare non possit,