comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omitus dilectissimis. meritoq
honorandis frĩb. felici et hylari¬
no: augustinus in dño salutem:
Non muror sachanam fidelium
aiumos ꝑturbantemꝰ cui resis¬
tice ꝑmanentes in spe ꝓmissors
dei. qui fallere non pocest. qui non solum nob
in se credentib & sperantib. & in eius hari
tate usq in finem ꝑseuerantib polliceri p̃mia
ȩcerna dignatus ẽ: uerum etiam temporalia
seandala non defutura predixit. quib fidem
nram exerceri et ꝓbari oporteret. ait enĩ. Am̃
habundabit iniquitas: refrigescet karitas mul¬
cors: Sed continuo subiecit. Qui autem ꝑseue¬
rauerit usq in finem. hic saluus erit. Qͥd gͦ
mirum si homines seruis dei detrahant. & qͥa
eoꝵ uitam ꝑu̾tere non possunt famain de colo¬
rare conentur: cum ipsum dm̃ et dur̃a eors
quotidie blasphemare non cessent. cum eis
displicet quicquid contra coꝵ uoluntadem
iusto et occulto iudicio facit: unde exhorcor
prudentiam uram diũ dilectissimi meritoq

Expanded text:
OMINIS DILECTISSIMIS MERITOQVE HONORANDIS FRATRIBUS FELICI ET HILARINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Non miror satanan fidelium animos perturbantem. cui resistite permanentes in spe promissorum dei, qui fallere non potest, qui non solum nobis in se credentibus et sperantibus et in eius tate usque in finem perseverantibus polliceri praemia aeterna dignatus est, verum etiam temporalia scandala non defutura praedixit, quibus fidem nostram exerceri et probari oporteret: ait enim, Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum; sed continuo subiecit: Qui autem perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. quid ergo mirum, si homines seruis dei detrahunt et, quia eorum uitam peruertere non possunt, famam decolorare conantur, cum ipsum deum et dominum eorum cotidie blasphemare non cessent, cum eis displicet, quicquid contra eorum uoluntatem iusto et occulto iudicio facit? unde exhortor prudentiam uestram, domini dilectissimi meritoque
Abbreviated transcription (Latin):
lio orantio: augustinus
gratias qd̃ aduentum pe¬
etatis tuȩ litteris ętian pi¬
uenire dignatus es: & e
contuitum misisti colloquium. ut tuo pris
affatu quam aspectu frueremur.⁊ & duidii¬
pregustantes. expec taremus auidius e ar¬
dentius. quod iocundius gratiusq capen
mus: dñe eximie mericoq honorabił. s. ii¬
cipiende fili. Retddo itaq mericis tuis. & prr¬
currentib officiis debitum resalutations
obsequium. incolumitatem tuam gaudẽsnũ¬
tiatam. optansq continuam: & quod ricm¬
ta exiguitatis meȩ̨ iure prerogate beniuola¬
tiȩ reposcendo addidisti dicens. si camen id de
tanta scĩtate possumus ꝓmereri: nullomͦ u
deo desꝑare. sanctitatis eius dẽ cuius haua
ꝓ nr̃o modulo aliquid sumus. ipsum fonton
non solum laudandum uerum ȩtiam nobci
participandum due prudentiȩ placiturio
ut deus incomꝑabiliter atq incõmutabit
bonus. ꝑ suam potentiam tam bone tuȩ ñi
institutor. sit ętiam ꝑ gratiam resticutor.

Expanded text:
IO ORONTIO AUGUSTINUS. Ago gratias, quod aduentum eximietatis tuae litteris etiam praeuenire dignatus es et ante contuitum misisti conloquium, ut tuo prius affatu quam aspectu frueremur et diu desim modo praegustantes expectaremus auidius et ardentius, quod iucundius gratiusque cape-, remus, domine eximie meritoque honorabilis et suscipiende fili. reddo itaque meritis tuis et praecurrentibus officiis debitum resalutationis obsequium incolumitatem tuam gaudens nuntiatam optansque continuam. et quod rescripta exiguitatis meae iure praerogatae beniuolentiae reposcendo addidisti dicens: \'Si tamen id de tanta sanctitate possumus promereri\', nullo modo audeo desperare sanctitatis eiusdem, cuius haustu pro nostro modulo aliquid sumus, ipsum fontem non solum laudandum uerum etiam nobiscum participandum tuae prudentiae placiturum, ut deus incomparabiliter atque incommutabiliter bonus per suam potentiam tam bonae tuae mentis institutor sit etiam per gratiam restitutor.
Abbreviated transcription (Latin):
iconi officio: s apđ dm̃ nichil beatius si
ibm̃ milicetur quo nr̃ imperator iubet. Quis
litem iste. sic modus nec a pueritia nec ab
bolescencia mea didici: et eo tẽpore qͦ dis

Expanded text:
diaconi officio, sed apud deum nihil beatius, si eo modo militetur, quo noster imperator iubet. quis autem iste sit modus, nec a pueritia nec ab adulescentia mea didici. et eo tempore, quo dis
Abbreviated transcription (Latin):
sim: & instancius facies qd̾ rogauiꝰ ut et
ilios quos potueris michi aliquid aliud
scribendum uolentes iniungere: a me
demoliaris. Dñs ds̃ nr̃ impleat cordis
tui tam grandem et tam scm̃ sinũ quẽ
ipse fecit. domine beatissime.

Expanded text:
sim, et instantius facies, quod rogaui, ut et sim, et instantius facies, quod rogaui, ut et alios, quos potueris, mihi aliquid aliud scribendum uolentes iniungere a me demoliaris. dominus deus noster impleat cordis tui tam grandem et tam sanctum sinum, quem ipse fecit, . domine beatissime.
Abbreviated transcription (Latin):
contra officium meum mͥ facere uideor. Qđ
enum uis ut adte ꝓlixam epłam scribam. et
ioc quidem debeo faceor: debco ꝓrsꝰ hoc tã
dulci & tam sincere tam merȩ uoluntati tuȩ.
Sd quia bonus es amator iustiȩ: inde te ad¬
moneo ut de illa quam diligis. hoc ame. li¬
bencius audias. Cernis prius ẽẽ qd & tibi
& aliis. quam quod tibi tantumm᷑ debeo. &
tempus ad omĩa mͥ non sufficit: quando
nec ad illa quȩ priora sunt. Unde om̃s ħa¬
rissimi & familiarissimi mei quoꝵ in nomi¬
ne xp̃i inter primos michi es. rem facient
officii sui si non solum in alia scribenda ip¬
si non imponant: uerũ etiam ceteros qͣnca
possunt auctoritate & sancta benignitate
yhibeant: ne uidear ego durus cum a
singlis petita non dedero. dum ea uolo
magis reddere. quȩ omnib debeo. Deniq
cum sicut sꝑamus & ꝓmissum tenemus.
ad nos uenerit uenerabilitas tua: sciens qͥ¬
b oꝑib litterarum & quantum occupatus

Expanded text:
contra officium meum mihi facere uideor. Quod contra officium meum mihi facere uideor. Quod enim uis, ut ad te prolixam epistulam scribam, et hoc quidem debeo, fateor; debeo prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae uoluntati tuae. sed quia bonus es amator iustitiae, inde te admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me libentius audias. cernis prius esse, quod et tibi et aliis quam quod tibi tantum modo debeo; et tempus ad omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa, quae priora sunt. unde omnes carissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum mihi alia scribenda ipsi non inponant, uerum etiam ceteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant, ne uidear ego durus, cum a singulis petita non dedero, dum ea magis uolo reddere, quae omnibus debeo. denique cum, sicut speramus et promissum tenemus, ad nos uenerit uenerabilitas tua, scies, quibus operibus litterarum et quantum occupatus
Abbreviated transcription (Latin):
laudib meis desiderauerim. absit ut hol
de te credam. s epła tua nolo dicere quan
ueris uel quam non ueris. plena tamen lul¬
dib meis. hoc de me ut reprehenderẽ lal
te nolente flagitauit. Nam si quid aliud ub¬
lebas ut scriberem: largitorem me deside¬
rabas non redditorem. Porro uisticiȩ ordo
sic habet ut debitum prius reddamꝰ. ulsi
e cui reddidimus si hoc placet aliqͥd
pnemus: quamquam etiam talia qualia
iscrasti ut scriberem. si diligentius p̃cep
ꝯsnica cogitemus reddimus potius quã
inainus: si nemini quioquam debendum
snisi ut inuicem diligamus. Ipsa quippe
dilttio exigit debitum: ut fr̃ne karitati ser¬
uientes eum qui se adiuuari recte uelit: in
quo possumꝰ adiuuemus: Sed mi fr̃ et tu cre¬
do quod noueris quanta sint in manib me¬
is quib adu̾sus curas quas nr̃e seruitutis
necessicas habet. uix mͥ paucissime gutte tẽ¬
poris stillacitur: quas aliis reb si impendero

Expanded text:
laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam ueris uel quam non ueris plena tamen laudibus meis hoc de me ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut scriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. porro iustitiae ordo sic habet, ut debitum prius reddamus, tum e, cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus. quamquam etiam talia, qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sed, mi frater, et tu credo quod noueris, quanta sint in manibus meis, quibus aduersus curas, quas nostrae seruitutis necessitas habet, uix mihi paucissimae guttae temporis stillantur, quas aliis rebus si inpendero,
Abbreviated transcription (Latin):
quam molestum sit ętiam si uera dicantu:
quanto potius quia ȩtiam cum sis altera ũ
mea. immo sit una anima tua et mea sicm
me falleris putando michi adeẽ quȩ desie
quomodo et de se. ipse unus homo fallipo¬
test: quod non tantum ideo nolo ne quei
diligo tu fallaris. uerum ȩtiam ne minus
ores ut sim quod iam me ẽẽ credis: nec in
eo sum tibi debitor. ut eadem ꝓgressu beu¬
uolentiȩ credam. & loquar de ce bona. q
adhuc & cu cibi deesse cognoscis: s ut an¬
mno tam quidem beniuolo. ea tamendica
bona tua. dona dei: de quib in te certus
sum. Quoͦ non ideo non facio. ne fallat il
eis:s ne tu ame laudatus ipse te laudil¬
se uidearis: et ꝓpter illam uisticiȩ regła
quia mͥ fieri nolo. Quod si fieri debet elig
ẽẽ debitor. quandui pudo non ẽẽ faciendi
Si audem fieri non debet: nec debitor sum
noui quid mͥ ad hȩc respondere possis. o
ista loqueris: quasi plixam epłam tuam d

Expanded text:
quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse, quae desunt, quo modo et de se ipse unus homo falli potest! quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, uerum etiam ne minus ores, ut sim, quod iam esse me credis. nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beniuolentiae credam et loquar de te bona, quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem beniuolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse uidearis et propter illam institiae regulam, quia mihi fieri nolo. quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum. Sed noui, quid mihi ad haec respondere possis: \'Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de
Abbreviated transcription (Latin):
ad monui quam nosti : ece mͥ nouam feci qͦs¬
tionẽ quam tu non ꝓposuisti: & eam fortas¬
sis expectas ut soluam: ita michi parũ erat
qd̃ debitor eram. nisi ȩtiam me ampliori de-¬
bito ipse cumularem: quamquam hoc faci¬
le sit ostendere: & si non ostendam facit
tibi uidere: & uera infideliter dici posse.s
non uera fideliter. Qui enim sic credit il
quitur. & si non uera loquitur. fidelider lo¬
quitur. Qui autem non credit quȩ loqut̃.¬
& si uera loquitur. infideliter loquitur. Nun¬
quit ergo dubito quod eiꝰ de me credis
quȩ scripsisti: quȩ cum in me non agnosu
potiusti fideliter de me ñ uera dicere. S.u
lo te uł beniuolentia  falli cui beniuolentis
debitor sum: quia & tam fideliter & camb¬
nauole ea quȩ uera sunt possem de te di¬
re. nisi ut supra dixi uerecundiȩ tuȩ pa¬
rem. E go autem quando laudor a ger¬
nissimo & familiarissimo animȩ meȩ: uebi
a me ipso lauder sic habeo: quoid am cens

Expanded text:
admonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaesadmonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaestionem, quam tu non proposuisti et eam fortassis expectas ut soluam. ita mihi parum erat, quod debitor eram, nisi etiam me ampliore debito ipse cumularem. quamquam hoc facile sit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidere et uera infideliter dici posse et non uera fideliter. qui enim sic credit, ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; qui autem non credit, quae loquitur, etsi uera loquitur, infideliter loquitur. numquid ergo dubito, quod ea de me credas, quae scripsisti? quae cum in me non agnosco, potuisti fideliter de me non uera dicere. Sed nolo te uel beniuolentia sic falli. cui beniuolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam beniuole ea, quae uera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, uerecundiae tuae parcerem. ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animae meae, uelut a me ipso lauder, sic habeo. quod cernis
Abbreviated transcription (Latin):
runtamen & si non mͥ rei noue insinuatrix.
noua tamen rescriptors exactris fuit. Mira¬
ris fortasse cur me huiꝰ debiti ꝑsolutorẽ im¬
parem dicam. cum tu de me tam multum
sentias qui me tanquam anima mea no¬
ueris: s hoc ipsum est quod mͥ magnam dif¬
ficultatem facit respondendi licteris tuis:
quia & quantus mͥ uidearis parco dicere
ꝓpter ueretundiam tuam. & utiq minus
dicendo. cum tu in me tantam laudem cõ¬
culeris. quid nisi debitor remanebo: quod
non curarem si ea quȩ de me ad me loquu¬
tus es non ex learitate sincerissima dicta sci¬
rem: s adulatione inimica amicitiȩ. Hoc qͥp¬
pe modo nec debitor fierẽr: quia talia repẽ¬
dere non deberem.S quantomagis noui
quam fideli animo loqueris: tantomagis
uideo quanto debito grauer. Uide autẽ qͥd
mͥ contigit: ut me quodam mͦ ipse laudaue¬
rim: quia me ate fideliter laudatum dixe¬
rim. S quid aliud dicerem quam id qd de ce

Expanded text:
rum tamen etsi non mihi rei nouae insinuatrix, rum tamen etsi non mihi rei nouae insinuatrix, noua tamen rescriptorum exactrix fuit. Miraris fortasse, cur me huius debiti persolutorem inparem dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noueris. sed hoc ipsum est, quod mihi magnam difficultatem facit respondendi litteris tuis, quia et, quantus mihi uidearis, parco dicere propter uerecundiam tuam et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? quod non curarem, si ea, quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. hoc quippe modo nec debitor fierem, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis noui, quam fideli animo loqueris, tanto magis uideo, quanto debito grauer. Vide autem, quid mihi contigit, ut me quodam modo ipse laudauerim, qui me a te fideliter laudatum dixerim. sed quid aliud dicerem quam id, quod de te
Abbreviated transcription (Latin):
desiderabili frĩ et consacerdoti
seuero & qui decum sunc frĩb:
augustinus & qui mecum suns
fr̃s: in dño salutem. E pła mea quam ꝑue¬
xit karissimus filius & condiaconus nr̃ timo¬
theus iam ꝑata erat ꝓfecturo. quando filii nr̃i
quoduult deus et gaudentius ad nos uene¬
runt cum licteris tius. Inde factum ẽ ue cõ¬
cinuo ꝓficistens non afferret respõsionẽ in eã:
quoniam post illoꝵ aduentum quantulum¬
cumq apud nos immoratus eẽt. ꝓfecturus
ꝑhoras singłas uidebatur. s & si ꝑ eum res¬
pondissem: adhuc debitor forem. Nã et nẽ
quod uideor respondisse debitor sum. non
dico k̃aritatis quam tantomagis debemus.
quanto amplius impendimus: cuius nos
ꝑpȩtuos debitores ostendit apłs dicens ne¬
mini quicquam debeatis nisi ut inuicem di¬
ligatis: s ipsius epłȩ cuȩ. Quando enim suf¬
ficiam tue suauitati. tanteq auiditati ani¬
mi tui quam michi lecta nunciauit: rẽ qui¬
dem in te michi notissimam insinuauit: ue¬

Expanded text:
RABILI FRATRI ET CONSACERDOTI SEVERO ET QVI TECUM SUNT FRATRIBUS AUGUSTINUS ET QVI MECUM SUNT FRATRES IN DOMINO SALUTEM. Epistula mea, quam peruexit carissimus filius et condiaconus noster Timotheus, iam parata erat profecturo, quando filii nostri Quoduultdeus et Gaudentius ad nos uenerunt cum litteris tuis. inde factum est, ut continuo proficiscens non adferret responsionem meam, quoniam post illorum aduentum quantulumcumque apud nos inmoratus est et profecturus per horas singulas uidebatur. sed etsi per eum respondissem, adhuc debitor forem. nam et nunc, quod uideor respondisse, debitor sum non dico caritatis, quam tanto magis debemus, quanto amplius inpenderimus, cuius nos perpetuos debitores ostendit apostolus dicens: Nemini quicquam debeatis. nisi ut inuicem diligatis, sed ipsius epistulae tuae; quando enim sufficiam tuae suauitati tantaeque auiditati animi tui, quam mihi lecta nuntiauit? rem quidem in te mihi notissimam insinuauit; ue
Abbreviated transcription (Latin):
rent ad locum scm se ꝑgituros. ubi terribili¬
ora oꝑa dei non sanam cuiusq conscientiam
multo facilius aꝑirent: & ad confessionẽ uel
pena ul timore compellerent. Ubiq quidem
deus ẽ. & nullo continetur uł includitur lo¬
. qui condidit omĩa: & eum a ueris adora¬
torib in spũ et ueritate oportet adorari: ut
mnocculto exaudiens. in oculto  iustificet &¬
coronet. Uerumtamen ad ista quȩ homini¬
bus uisibiliter nota sunt. quis potest eius
consilium ꝑscrutari: quare in aliis locis ii
racla fiant. in alizs non fiant: multis enim
nocissima ẽ sancticas loci. ubi scĩ felicis no¬
linsis corpus conditum ẽ. quo uolui ut ꝑ¬
gerent. quia inde nob̃ facilius fideliusque
scribi pocest. quicquid in aliquo eors diui¬
nitus fuerit ꝓpalatum. Nam et nos nouimꝰ
nediolani apud memoriam scõꝵ. ubi mira¬
uliter & terribiliter demones conficentur
urem quemdam qui ad eum locum uene¬

Expanded text:
rent ad locum sanctum se pergituros, ubi terribilirent ad locum sanctum se pergituros, ubi terribiliora opera dei non sanam cuiusque conscientiam multo facilius aperirent et ad confessionem uel poena uel timore compellerent. ubique quidem deus est et nullo continetur uel includitur loco, qui condidit omnia, et eum a ueris adoratoribus in spiritu et ueritate oportet adorari, ut in occulto exaudiens in occulto etiam iustificet et coronet. uerum tamen ad ista, quae hominibus uisibiliter nota sunt, quis potest eius consilium perscrutari, quare in aliis locis haec miracula fiant, in aliis non fiant? multis enim notissima est sanctitas loci, ubi beati Felicis Nolensis corpus conditum est, quo uolui ut pergerent, quia inde nobis facilius fideliusque scribi potest, quicquid in eorum aliquo diuinitus fuerit propalatum. nam et nos nouimus Mediolani apud memoriam sanctorum, ubi mirabiliter et terribiliter daemones confitentur, furem quendam, qui ad eum locum uene
Abbreviated transcription (Latin):
erat aliquid existeret. unde non sine usta
manifesta causa de nr̃o habitacło ꝓhiceretus.
Sed cum ꝓmoueri in cleticatum. siue illicꝑ
me. siue alibi ꝑ licteras meas uehementissi¬
me conaretur: ego autem ullo modo ad duc¬
rer ei homini de quo cantum mali existima¬
rem. manus ordinationis imponere. aue ꝑ
cõmendationem meam alicui fri meo eũ sul¬
introducere: curbulentius agere cȩplt: us
si ipse in clericatu non ꝓmoueretur. nec pl¬
biter bonifacius in suo gradu eẽ ꝑmitcesd̃
um nolle quib libet infirmis. & ad suspi-¬
nem ꝓpensis de suȩ uitȩ dubitatione scã¬
ium fieri. ꝑatũq ẽẽ honoris sui apd homi¬
is dapnum ꝑpeti potius quam in ea conten¬
ane in qua non posset ignorantib & dubi¬
tintib uel ad male suspicandum ꝓcluuorib
suam demonstrare conscientiam. usq ad ȩccłiȩ
ꝑturbationem in aniter ꝓgedi: elegi aliquid
medium. ut certo placito se ambo constringe¬

Expanded text:
erat. aliquid existeret, unde non sine iusta et erat. aliquid existeret, unde non sine iusta et manifesta causa de nostro habitaculo proiceretur. sed cum promoueri in clericatu sine illic per me siue alibi per litteras meas uehementissime conaretur, ego autem nullo modo adducerer ei homini, de quo tantum mali existimarem, manus ordinationis inponere aut per commendationem meam alicui fratri meo eum subintroducere, turbulentius agere coepit, ut, si ipse in clericatu non. promoueretur, nec presbyter Bonifatius in suo gradu esse permitterum nolle quibuslibet infirmis et ad suspicionem propensis de suae uitae dubitatione scandalum fieri paratumque esse honoris sui apud homines damnum perpeti potius quam in ea contentione, in qua non posset ignorantibus et dubitantibus uel ad male suspicandum procliuioribus suam demonstrare conscientiam, usque ad Ecclesiae perturbationem inaniter progredi, elegi aliquid medium, ut certo placito se ambo constringe
Abbreviated transcription (Latin):
atur. & fit alderiꝰ fama apb̃ qͦs dã mala.a
quosdam dubia: etiam si non sic macłata cor¬
cientia. Dolete ista qm̃ dolenda sunt: non taũ
sic ut eo dolore ur̃a haritas abene uiuendo
refrigescat: s potius at uiuends dũm
deprecandum in ardescat. ut si in nocense
sec alterius motum impudicum et inmur
nec consentire uoluit nec tacere: cito eũ si
diuina sententia manifestatũ. ministerior¬
O representet. Si autem male sibi consciꝰ qu
suspicari non audeo. uoluit alterius exist¬
donem ledere cum eius pudicitiam conti¬
minare non posset. sicut dicit ipse cum qu
habet causam: non eum ꝑmittat suam occa¬
tare nequiciam: ut quod homines inuenit
non possunt: de quolibet eor diuinoudi¬
cio ꝓpaletur. Cum enim me causa ista diu
cruciasset. nec inuenirem quomͦ unus edis¬
ob conuinceretur. quamuis magis prbue¬
didissem: cogitauerã primo sic ambos de
linquere. donec in uno eoꝵ qui mͥ suspet

Expanded text:
eatur et sit alterius fama apud quosdam mala, apud eatur et sit alterius fama apud quosdam mala, apud quosdam dubia, etiam si non sit maculata conscientia. dolete ista, quoniam dolenda sunt, non tamen sic, ut eo dolore uestra caritas a bene uiuendo refrigescat, sed potius ad dominum deprecandum inardescat, ut, si innocens eset alterius motum inpudicum et inmundum, nec consentire uoluit nec tacere, cito eum sua diuina sententia manifestatum ministerio proprio repraesentet; si autem male sibi conscius, quod suspicari non audeo, uoluit alterius existimationem laedere, cum eius pudicitiam contaminare non posset, sicut dicit ipse, cum quo habet causam, non eum permittat suam occultare nequitiam, ut, quod homines inuenire non possunt, de quolibet eorum diuino iudicio propaletur. Cum enim me causa ista diu cruciasset nec inuenirem. quo modo unus e duobus conuinceretur, quamuis magis presbytero credidissem, cogitaueram primo sic ambos deo relinquere, donec in uno eorum, qui mihi suspectus
Abbreviated transcription (Latin):
temporalib mał exerciti non deficeremus:
Duid opus fuit ut diceret qm̃ habundauit
uuquitas refrigese et haritas mulcors: nisi
ut illi de quib concinuo loquucus adiunx̃.
qui ꝑseuerauerit usq in finem hic saluus
erit. cum hac iniquitatis habundantia re¬
frigentem karicatem uiderent non ꝑturba¬
rentur. non expauescerent. non quasi reb
insperatis & mopinatis contristati defice
finem: ut securi mererentur regnare post si¬
nem. in eauica quȩ non habet finem: ꝓinde
liarissimi in isto scandalo quod de bonifaci
presbicero non nulli ꝑcurbantur non uobs
dico ut non dolcatis: qui enĩ ista non dol
non ẽ in eis haritas xp̃i: qui autem ȩtiams
talib gaudent habundat in eis ȩtiam ma
nitas diaboli: non quia in memorato płm
paruit aliquid quod dignum dãpnationis¬
dicaretur: s quia duo  domo nr̃a calem habt
causam ut unus eors sine dubio ꝑditus hal¬

Expanded text:
temporalibus malis exerciti non defecerimus? temporalibus malis exerciti non defecerimus? quid opus fuit, ut diceret: Quoniam abundauit iniquitas, refrigescet caritas multorum, nisi ut illi, de quibus continuo locutus adiunxit: Qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit, cum hac iniquitatis\' abundantia refrigescentem caritatem uiderent, non perturbarentur, non expauescerent, non quasi rebus insperatis et inopinatis contristati deficerfinem, ut securi mererentur regnare post finem in ea uita, quae non habet finem? Proindecharissimi, in isto scandalo, quo de Bonifacio presbytero nonnulli perturbantur, non vobis dico ut non doleatis: qui enim ista non dolent, non est in eis charitas Christi; qui autem etiam de talibus gaudent, abundat in eis malignitas nitas diaboli —, non quia in memorato presbytero apparuit aliquid, quod dignum damnatione iudicaretur, sed quia duo de domo nostra talem habent causam, ut unus eorum sine dubio perditus hab
Abbreviated transcription (Latin):
lectissimis fratribus
clero et seniorib. & uniuerse
plebi ȩccłie yponensi. cuius
seruio in dilectione. xp̃i: au¬
Sustinus in dño salutẽ. u ti¬
nam scripture dei sollicita mente incenden¬
des. in quibq scandalis adiutorio nr̃i ser¬
monis non egerftis: et ille uos potius conso¬
laretur qui consolatur & nos: qui non solum
bona quȩ scĩs & fidelib suis ẽ reddicurus.
uerum ȩtiam mala quib erat hic mundus
habundaturus ante predixit: aute consẽ¬
benda curauit: ut bona post sclifinem secu¬
cura cerciores expectaremus. ꝗͣ in mala si¬
milicer prenunciata ante scłi finem prece¬
ta sunt. ut ꝑ patientiam et consolationẽ scͥp¬
turarum spem habeamus ad dm̃. Quid aut̃
opus erat ut ipse dñs iħs non solum dice¬
ret cunc iusti fulgebunt sieut sol in regno
pacris sui quod post seli finem futurum ẽ ue¬
rum ętiam ȩtiam exclamaret ue mundo ab
scandał: nisi ut nob non blandiremur ueni¬
re non posse ad sedes felicicatis ȩterne. nisi

Expanded text:
LECTISSIMIS FRATRIBUS, CLERO, SENIORIBUS ET UNIVERSAE PLEBI ECCLESIAE HIPPONIENSIS, CUI SERVIO, IN DILECTIONE CHRISTI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Utinam scripturae dei sollicita mente intendentes in quibusque scandalis adiutorio nostri sermonis non egeretis et ille uos potius consolaretur, qui consolatur et nos, qui non solum bona, quae sanctis et fidelibus suis est redditurus, uerum etiam mala, quibus erat hic mundus abundaturus, ante praedixit, ante conscribenda curauit, ut bona post saeculi finem secutura certiores expectaremus, quam mala similiter praenuntiata ante saeculi finem praeceta sunt, ut per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. quid autem opus erat, ut ipse dominus Iesus non solum diceret: Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui, quod post saeculi finem futurum est uerum etiam exclamaret: Vae mundo ab scandalis, nisi ut nobis non blandiremur uenire nos posse ad sedes felicitatis aeternae, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
nifestacionem diũi. et eam desideranter & ui¬
gilanter expectant: iudeamus tamen quid
amplius consonet. Unus dicit iugilenus.
oremus quia citius uenturus est dñs. alt
dicit uigilemus & oremus quia breuis et
certa ẽ uica ista. quamuis tardius uentin.
uenturus sit dñs: cercius dicit uigilen
& oremus quia breius atq uicerta ẽ stiu¬
ta: & nescimus tempus quando uentus
est dñs. E uangłium dicit. Uidete. uigla
& orate. Nescitis enim quando tempus
Obsecro ce quid aliud dicere audiuimus
tercium: quam quod dicere audiuimus
glium: omnes quidem pre desiderio ragi
hoc uolunt ẽẽ uerum. quod putat prin
s hoc scds negat: tercius uero non nega
quid hors: s ignorare se fatetur quis uta
dicat illors. P roinde si hoc fuerit qd dixta

Expanded text:
nifestationem domini et eam desideranter et uinifestationem domini et eam desideranter et uigilanter expectant, uideamus tamen. quis amplius consonet. Unus dicit: \'Vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est isuenturus sit dominus." tertius dicit: ;;uigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita et nescimus tempus, quando uenturus sit dominus". euangelium dicit: uidete, ui uigil ate et orate; nescitis enim quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus et euangelium? omnes quidem prae desiderio regni dei hoc uolunt esse uerum quod putat primus; sed hoc secundus negat, tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factam fuerit qu
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam sc̃o homini dei et sincerissimo frĩ
aꝑiam de hac questione quid sentiam. er¬
ror quiꝑdẽ in utroq uitandus ẽ. quantũ
ab homine uitari potest. siue cicius suie
cardius quam futurus ẽ. dñs uenturus
eẽ credatur. Sed mͥ quisquam non uidecur
errare. cum aliquid nescire se scit: sed cum
se putat scire quod nescit. Remoueamꝰ itaq
de medio seruum illum malum. qui dicẽs in
corde suo moram facit dñs meus uenire. do¬
minatur conseruis suis: & ebriosis conuiuã¬
do miscetur. Iste quippe ꝓculdubio dñi sui
odit aduencum. Quo seruo malo remoto:
constituamꝰ ante ocłos tres seruos bonos. fa¬
miliam dñicam diligenter sobrieq tractan¬
tes. aduentum drũi sui sicienter desidantes. ui¬
gilanter expectantes: fideliter amantes. Si unꝰ
eors cicius. alter tardius dnm̃ putant esse
uenturum. tercius uero suam de hac re
ignorantiam conficetur. quamquam om̃s
consonent euangłio. quia om̃s diligũt ma¬

Expanded text:
tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire. quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantes. si unus eorum citius, alter tardius dominum putat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur. quamquam omnes consonent euangelio, quia omnes diligunt ma
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur ȩtiam nunc nondum eẽ completũ:
quantomagis tunc quando ista dicebat: excłia
quippe tunc assumetur in głia. quando dice¬
cur uenite benedicti patris mei ꝑcipite reg¬
num: et tamen tanquam tune factũ fuisset.
dictum ẽ quod certo sciebatur futurum. Mul¬
to minus mirandum ẽ quod etiam uerbis
presentis temporis usus ẽ in eo qd̃ illũ idẽ¬
tidem dixisse memorasti. ꝓpter spem que
reposita ẽ nob̃. quam ant̾e audisti in uerbo¬
ueritatis euangłi quod aduenit in uos sicut¬
et in omni mundo ẽ fruccificans & crescẽs.
quamuis euangłium nondum tenebat uni¬
uersum: s fructificare illud in uniu̾so mundo
dixit. & crescere: ut ita significaret quousq
fuisset fructificando & crescendo uenturum.
s i ergo lacet quando eccłia fructificante atq
crescente uniu̾sus omnino a mari usq ad ma¬
re orb̃ implebitur. ꝓculdubio latet quando
finis erit. Ante quippe ñ erit. Ut aut̃ tibi

Expanded text:
posuit. etiam nunc nondum esse completum; posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uerbis praesentis: temporis usus est in eo, quod illum identidem dixisse memo rasti: Propter spem, quae reposita est uobueritatis euangelii quod peruenit in uos, sicuet in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando ecclesia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando finis. erit; ante quippe non erit. Ut autem tibi
Abbreviated transcription (Latin):
cio seruaretur. Quod autem dixit apl̃s nunqͥd
non audierunt in omnem terram exiit sonus
eors. & infines orbis terrȩ u̾ba eoꝵ. quamius
loqͤutus sit preteria tẽporis uerb̃. tamen quod
futurum fuerat dixit. non qd iam factum atq
complecum: sicut ipse ꝓpħa quo usus ẽ teste
non ait in omnem terram exiturus. s exiit
inquit sonus eoꝵ. quod utiq nondum erat
factum: quale ẽ ȩtiam illud foderunt manus
meas & pedes. qd tam longe postea factũ no-¬
uimus. Sed ne istas ꝓphicas tantũ loquuti¬
ones non & aplicas fuisse credamus: nonne
idem ipse apłs ait. quȩ ẽ eccłia dei uiui. & co-¬
lũpna & firmamentum ueritatis:& sine du¬
bio magnum ẽ pietatis sacratentum qd ma¬
nifestatum est in carne. iustificatum est ĩ sp̃u.
apparuit anglis. predicatum ẽ ingentibus.
creditum est in mundo: assuptum ẽ in głia
Nempe manifestum ẽ hoc quod in extremo

Expanded text:
tio servaretur? 50. Quod autem dixit Apostolus, Numquid tio servaretur? 50. Quod autem dixit Apostolus, Numquid non audierunt? In omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo
Abbreviated transcription (Latin):
Quo pacto gͥ ab apłis ẽ predicatio ista cõple¬
ta. quando adhuc usq sunt gentes qd cercissi¬
mum ẽ nobis in quib modo cȩpit. & in qui¬
b nondum cepit impleri: non itaq sic dic¬
cum ẽ apłis eritis mnͥ testes in irłm. & in tota
iudea & samaria & usq ad extremum terrȩ.
tanquam ipsi soli quib tunc loquebatur. can¬
tum munus fuerint impleturi. Sed sicut eis
solis uidetur dixisse quod dixit ecce ego uobis¬
sisse quȩ aliis morientib. aliis nascentibus
hic usq in consũmationem scłi fucutura est
quis non indelligat. sicut eis & illud ait quod
ad eos omnino non ꝑtinet. & tamensic dictũ
est tanquam ad solos ȩtiam ꝑtineret. cũ uide¬
ritis hȩc omĩa scitote quia ꝓpe ẽ in ianuis:
ad quos enim hoc ꝑtinet nisi ad eos qui in car¬
ne tunc erunt cum omnia complebuntur: qͣn¬
tomagis illud quod ex magna parte ꝑ eos agen¬
dum fuit. quamuis & posteris eors eadem ac¬

Expanded text:
Quo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista compleQuo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum tetanquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi: sed sicut eis solis videtur dixisse quod dixit, Ecce vobississe, quae aliis morientibus, aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intelligat? sicut eis et illud ait, quod ad eos omnino non pertinet, et tamen sic dictum est tanquam ad solos etiam pertineret, Cum videritis haec omnia, scitote quia prope est in januis : ad quos enim hoc pertinet, nisi ad eos qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamvis et posteris eorum eadem ac
Abbreviated transcription (Latin):
est insula: quia et ipsam cingit oceanus: ad
cui littora in occidentalib partib eccłiam
ꝑuenisse iam nouunus. Quocũq litors eius
nondum ꝑuenit ꝑuentura ẽ: utiq fructifi¬
cando atq crescendo. si ergo quia ꝓphecia
ueritatis mentiri non potest. necesse est ut om¬
nes gentes quotquot fecit ds̃ adorͣent eũ. Qͦ
nodo adorabunt eum. nisi inuocẽt eũ: quo
nodo autem inuocabunt in quẽ non credide¬
uit: aut quomͦ credent quem non audierũt:¬
uomodo autem audient sine predicante.:
aut quomͦ predicabt̃. nisi mittantur: mitit¬
qui angłos suos. & congregat electossuos a
quatuor uentis idẽ ab uniuerso orbe terra¬
un. In quib ergo gentib nondum est ȩx¬
ila. oporcet ut sit: non ut om̃s qui ibi fuerit
In ceteris non credit: & credentes odit. Quo
modo enim & illud implebitur. eritis odio om¬
iub gentibus ꝓpter nomen meum: nisi in om¬
nib gentib sint & qui ođint et quos ođint:

Expanded text:
est insula, quia et ipsam cingit Oceanus, ad est insula, quia et ipsam cingit Oceanus, ad cuius littora in occidentalibus partibus ecclesiam peruenisse iam nouimus et, quocumque litorum eius nondum peruenit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quo Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, si enim angelos suos et congregat electos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud implebitur: Eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum, nisi in omnibus gentibus sint, et qui oderint et quos oderint?
Abbreviated transcription (Latin):
omnib. quoniam mari oceano cingitur uni¬
uersꝰ. Quomodo autem implebitur aliter illa
ꝓpsia. om̃s gentes quotqͣt fecisti uenient &
adorabunt coram te dñe: non eiũ de locis
sius migraudo uenient: s in locis suis creden¬
do: de credentib quippe dñs dixit. Nemo
pocest uenire. ad me: nisi datum fuerit ei
iatre meo. Propħa autem dicit. Et ad ora-¬
bunt eum unusquisq de loco suo: om̃s in¬
ille gentium. Omnes insule dicit. tanquã
dueret ȩtiam om̃s insule: hinc ostendens ꝗͣ.
nulla relinquatur terrarum ubi non sit ȩe¬
dia. quando nulla relinquitur in ĩsularũ
quarum nonnulle ȩtiam in oceano sunt cõs¬
atuce. et quasdam earum euangłium iam
suscepisse didicimus: atq ita et in insulis
siungis quib impletur quod dictum ẽ dña¬
bitur amari usq ad mare. quo unaqueq in¬
sula cingitur sicut in uniu̾so orbe terrarũ.
Iuȩ canquam omtuum quodammͦ maxima

Expanded text:
omnibus, quoniam mari Oceano cingitur uniomnibus, quoniam mari Oceano cingitur uniuersus. quo modo autem implebitur aliter illa prophetia: Omnes gentes, quotquot fecisti, uenient et adorabunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo; propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae\' dixit, tamquam diceret \'etiam omnes insulae\' hinc ostendens, quam nulla relinquatur terrarum, ubi non sit ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano sunt constitutae et quasdam earum euangelium iam suscepisse didicimus. atque ita et in insulis singulis quibusque impletur, quod dictum est: Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur, sicut in uniuerso orbe terrarum, quae tamquam omnium quodam modo maxima
Abbreviated transcription (Latin):
centur: quotidie nobis addiscere in prõpa
ẽ. Pauci tamen annisunt. ex quo quidã s̃
rarissimi atq paucissimi qui paccati ro¬
nis finib adherent. ita ut non habearłs
suos s suꝑ eos prefecti a romano constie¬
tur imꝑio. et ipsi illi eoꝵ prefecti xp̃iatĩ¬
mana. ꝓrsꝰ nec religione. xp̃iana in suons
aliquib detinentur. neq ullomodo rected¬
ei potest istos ad ꝓmissionem dei non ꝑtiuci
Non enim romanos s om̃s gentes dñs seini¬
ni abrahȩ media quoq iuratione ꝓmist. E
qua ꝓmissione iam factum ẽ: ut nonnuille gy¬
tes quȩ non cenentur ditione romana recuẜͤ
t crescit in unuierso mundo. ad huc
ubet quo crescat. donec fiat quod de
amnis figura ꝓpħatum ẽ. dñabitur a ma
q ad mare: & a flumine usq ad cermi¬
s osb cerre. A flumine. scilicet ubi baptira
s:. quia inde cȩpit euangłium predicare:
anari autem usq ad mare totus est orb̃ cũ

Expanded text:
centur, cotidie nobis addiscere in promptu centur, cotidie nobis addiscere in promptu est. pauci tamen anni sunt, ex quo quidam eorum rarissimi atque paucissimi, qui pacati Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano constituantur imperio, et illi ipsi eorum praefecti ChristiRomana, prorsus nec religione Christiana in suorum aliquibus detinentur neque ullo modo recte dici potest istos ad promissionem dei non pertinere. Non enim Romanos sed omnes gentes dominus semini Abrahae media quoque iuratione promisit. ex qua promissione iam factum est, ut nonnullae gentes. quae non tenentur dicione Romana, recipeuctificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo crescat. donec fiat, quod denis figura prophetatum est: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, \'a flumine\' scilicet, ubi baptizatus est, quia inde coepit euangelium praedicare, \'a mari\' autem \'usque ad mare\' totus est orbis cum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s gentes et cetera usq ad illud ubias
ibunt hi in suplicium ȩternũ. iusti a
in uitam ȩternam. Hoc enĩ nullus an
isse predictum. Nam et illas quinq ẽq
iuigines non desuerunt. qui non conti¬
li disputatione docere uoluerint ad hu
hȩc non sunt temere pollicenda. ne aliqri
currat quod ualide contradicat: preserie
uon solum alius alio mouetur accutus er
qui scripturas scãs non imꝓbabiliter ũta
s ȩtiam quilibet unus illor aliquandonrt
aliquando melius intelligit. Nescio tan
incueri aliquid cercius in hac questione¬
mus. si ulla ratione seu facultate posseñ
illud quod in epła priore iam posui. qui
euanglio mundus uniu̾sus impleaturte
enim putat uenerabilitas tua iam hoci
ꝓbt̃aui. Sunt enim apd̾ nos hoc ẽ in asti
barbare innumerabiles gentes. in quib sili
eẽ predicatum eugłium ex his qui ducunt̃
inde captiui. et romanors seruitis iam mis¬

Expanded text:
omnes gentes et cetera usque ad illud, ubi ait: Et ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. hoc enim nullus ambfuisse praedictum. nam et illas quinque et quinque uirgines non defuerunt qui non contemptibili disputatione docere uoluerint ad hunc eius rtinere. sed haec non sunt temere pollicenda, ne aliquid occurrat, quod ualide contradicat, praesertinon solum alius alio mouetur acutius eorum, qui scripturas sanctas non inprobabiliter tractant, sed etiam quilibet unus illorum aliquando minus aliquando melius intellegit. Nescio tamen, utrum intueri aliquid certius in hac quaestione possemus, si ulla ratione seu facultate possemus, quam illud, quod in epistula priore iam posui, quando euangelio mundus uniuersus impleatur. quod enim putat uenerabilitas tua iam hoc pprobaui. sunt enim apud nos, hoc est in Africa barbarae innumerabiles gentes, in quibus nondum esse praedicatum euangelium ex his, qui ducuntur inde captiui et Romanorum seruitiis iam mis
Abbreviated transcription (Latin):
isti. Brãs deo: suꝑ menarrabili dono. O quam
mulcoꝵ cecum pariter senator. pariterq
sc̃ȩ eccłiȩ filioꝵ. tale opus desideramus in
affrica. de quali tuo letamur. s illos ꝑ icłosũ
est exortari. tibi autem securum ẽ congra¬
tulari. Iui enun forte non facient. & tanquã
nos in animo eoꝵ uicerint inimici eccłiȩ
decipiendis insidi abuntur infirmis: tu u
iam fecisti unde inimici ȩccłiȩ libatis con¬
fundantur infirmis. Proinde sufficere ui¬
sum ẽ ut ipse quib xpĩano iure potueriᷤᷤ.
amica fiducia istam epłam legas. Sic enĩ
ex cuo facto fieri posse in africa credunt:
quod forte dum putant fieri non posse. pi¬
grescunt. Insidias autem quas isi heretici
distorto corde moliuntur. quoniam risi eos
arbitratos ualere aliquid in possessione xp̃i
animo duo nec seribe uolui: audies tamen
hȩc a frĩb mcis quos plurimum comendo
eximietati tue: ne in tam magna tamq in¬

Expanded text:
isti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam isti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam multorum tecum pariter senatorum pariterque sanctae ecclesiae filiorum tale opus desideramus in Africa, de quali tuo laetamur! sed illos periculosum est exhortari, tibi securum est gratulari. illi enim forte non facient et, tamquam nos in animo eorum uicerint inimici ecclesiae, decipiendis insidiabuntur infirmis; tu uero iam fecisti, unde inimici ecclesiae liberatis confundantur infirmis. proinde sufficere uisum est, ut ipse, quibus Christiano iure potueris, amica fiducia istam epistulam legas. sic enim ex tuo facto fieri posse in Africa credunt, quod forte dum putant fieri non posse, pigrescunt. insidias autem, quas ipsi haeretici distorto corde moliuntur, quoniam risi eos arbitratos ualere aliquid in possessione Christi animo tuo, nec scribere uolui. audies tamen haec a fratribus meis. quos plurimum commendo eximietati tuae, ne in tam magna tamque in
Abbreviated transcription (Latin):
ac talem uirum non nisi agnica uericate se¬
qui cogitarenc: & tam longe a te locors in¬
derualis remoti irent sub idem caput. acq
in eius membris tecum in eternum depuca¬
rentur: cuius precepto tibi temporaliter ser¬
uunt. In hoe gͦ cuo ficto te cognitũ am¬
plectens exultaui ut gratularer tibi in xp̃o
mitterem. qualeciunq specimen cordis et
amoris erga te mei. Neq erum amplius po¬
tui: sed queso ne tu hactenus quicquic te
diligo metiaris. Perlectam transi hanc epłam.¬
transi transicu uisibili qui intus fic: & ꝑge
cogitando in pectus meum. et cerne quid il¬
lic agacur de ce. Patebit enu ocło karitatis
cubicłm haritatis. quod claudimus aduer¬
sus nugas tumulcuosas scłi cum illic dñm
adoramus: & uideb̾ ibi delicias leticie mec
de tam bono oꝑe tuo. quas nec linga ef¬
fari nec stilo exprimere ualeo. calentes atq
flagrantes in sacrificio laudis eius. quo in¬
spirante hoc uoluisti: & quo adiuuante potu¬

Expanded text:
ac talem uirum non nisi agnita ueritate seac talem uirum non nisi agnita ueritate sequi cogitarent, et tam longe a te locorum interuallis remoti irent sub idem caput atque in eius membris tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto te cognitum amplectens exultaui, ut gratularer tibi in Chrismitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatis cubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et quo adiuuante potu
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio et merito sus¬
cipiendo atq in xp̃i uiscerib
dilectissimo filio pammachio:
augustinus in dũo salutẽ. bo¬
na oꝑa tua xp̃i gracia germi¬
nantia: ce nob in membris eius honorandũ.
plane nocissimum dilectissimumq fecer̃
leq enim si quocidie faciem cuam uiderẽ
nodicior mn eẽs: quam cum inderiorem tuũ
pacis decore pulchrum ac ueritatis luce ra¬
diantem. in unius tui facti candore conspexi.
conspexi et agnoui: agnoui & amaui. hiuuic
nunc loquor. huic scribo dilecto amico mẽo.
quim corpore absenci absens innocuic:
uerum audem iam simul eramus. & coniuẽ¬
a sub uno capite uiuebamus: in cuiꝰ hari¬
tate nisi radicatus eẽs. non tibi tam dilecta
catholica unitas foret. nec colonos cuos af¬
froseo terrarum unde donatistarum furor
exortus est hoc ẽ in media consulari numi¬
dia constitutos tali admoneres eloquio. tanto
seruore sp̃s animares: ut deuocione ꝓmcissi¬
ma ad sequendum eligerent. quod t̾e tancũ

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO SUSCIPIENDO ATQVE IN CHRISTI VISCERIBUS DILECTISSIMO FILIO PAMMACHIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Bona opera tua Christi gratia germinantia te nobis in membris eius honorandum et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. neque enim, si cotidie faciem tuam uiderem, notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decorem pulchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candore conspexi, conspexi et agnoui, agnoui et amaui. huic nunc loquor, huic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta catholica unitas foret nec colonos tuos Afros eo terrarum, unde Donatistarum furor exortus est, hoc est in media consulari Numidia constitutos tali admoneres adloquio, tanto feruore spiritus animares, ut deuotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mittitur ds̃ sic uestit: nisi forte credendi
fenum a deo uestiri. & a deo corpora ñ fos¬
mari: cum enim dixit uestit: non de preten¬
ta ordinatione. s de presenti oꝑacione sacis
indicat. Unde ÷ ȩtiam illud apłi de semimb¬

Expanded text:
mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est faenum a deo uestiri et a deo corpora non formari. cum enim dixit \'uestit\', non de praeterita ordinatione sed de praesenti operatione satis indicat. unde est etiam illud ap