comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ desituꝵ ẽẽ qr coepit. Omĩa .n. trib temꝑib cõtineri
netesse est. p̾terito. pnti et futuro. Prȩteriti est origo. Pñtis
substantia. futuri dissolutio quȩ oĩa ĩ singulis hõib apparẽt.
Incipimꝰ .n. cũ nascim̃. et sumꝰ cum uuimꝰ et desinimꝰ cum
ĩterimꝰ. uñ etiã tres parcas eẽ uoluerũt. unam quȩ uitã
hõib ordiat᷑. Alteramq cõtexat. terciamq rumpat ac finiat
et qr coepit apƿaret qñq desituꝵ. Nec .n. põt ẽẽ id totu
ĩ mortale qđ ex mõtalib constat. Hlam sic̃ uniu̾si ꝑ singl̃os
ĩterimꝰ: fieri põt ut aliquo caũ om̃s sim̃ł uł sterilitate t̾raꝵ
que accide̾ uł ꝑticulati solet uł pestilentia ubiq diffusa.
quȩ singulas urbes aut regiones plerunq populat᷑ uł ĩcẽ¬
dio ĩ orbem misso quale iam fuisse sub phethonte dicitur.
uł diluuio aquaꝵ quale sb̃ deucalione traditur cum pret̾
unũ hoĩem genus ome deletum est. Quod diluuiu si taũ acci¬

Expanded text:
desiturum esse, quia coeperit. Omnia enim tribus temporibus contineri necesse est, praeterito, praesenti, futuro. Praeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. Quae omnia in singulis hominibus apparent, et incipimus enim, cum nascimur; et sumus, cum vivimus; et desinimus, cum interimus. Unde etiam tres Parcas esse voluerunt; unam, quae vitam hominibus ordiatur; alteram, quae contexat; tertiam, quae rumpat ac finiat. et quia coepit, apparet quandoque desiturum. Nec enim potest id totum esse inmortale quod ex mortalibus constat. nam sicut uniuersi per singulos interimus, fieri potest ut aliquo casu omnes simul, uel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet, uel pestilentia, ubique diffusa, quae singulas urbes aut regiones plerumque populatur, uel incendio in orbem inmisso, quale iam fuisse sub Phaethonte dicitur, uel diluuio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. quod diluuium si casu acci
Abbreviated transcription (Latin):
diderũt. Namq hoĩem de luto a ꝓmetheo factum ẽẽ dix̾ũt.
res eos nõ fefellit. s nom̃ artificis. nullas .n. luteras ueritatis
attigerant. s quȩ ꝓphetaꝵ uaticinio tradita ĩ sacrario dei cõ¬
tinẽbãtur. ea de fabulis et obscura opinione tollecta et de¬
prauata: ut ueritas a uulgo solet uaris ẜmonib dissipata

Expanded text:
diderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. diderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata
Abbreviated transcription (Latin):
Onsumato ig̃ mũdo aĩalia uarii gn̾is dissimilib forinis et
magna et minõa uti fie̾nt imꝑauit: et ftã st̾ bina .i. diuersi
sexus singula. Ex quoꝵ fetib et aer et terra et maiͬa com¬
pleta st̃. deditq his om̃ib gnati deus alim̃ta de terra ut
usu tẽ hõĩ possent alia nimiꝵ ad cibos. alia uõ ad uestim̃tũ¬
Que aũt magnaꝵ st uirut ut ĩ excolenda terra iuuarent.
uñ dicta st̃ u̾im̃ta. Ita rebus om̃ib migabili descriptione
cõpõitis regnũ sibi ȩternũ paraͬe cõstituit et ĩuuãbiles aĩas
ꝓcreare quib ĩmortalitatem daret. Tu fecit ip̃e sibi simulat᷑
sensibile atq ĩtelligens .i. ad imaginis sue formam qua nihil
põt eẽ ꝑfectius hoĩem figurauit᷑ ex limo terre uñ hõ nũcupatꝰ
est ꝙ sit factus ex humo. Deniq plato huimanã formam
thedidem eẽ ait. et Si bylla que dicit. EIRUN
De hac hõis fictione poetȩ q ꝙͣuis corupte tñ nõ alit̾ tra¬

Expanded text:
onsummato igitur mundo animalia uarii generis, dissimilibus formis, et magna et minora uti fierent imperauit. et facta sunt bina. id est diuersi sexus singula, ex quorum fetibus et aer et terra et maria conpleta sunt, deditque his omnibus generatim deus alimenta de terra., ut usui esse homini possent, alia nimiquae autem magnarum sunt virium, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi sibi simulacrum sensibile, atque intelligens, id potest esse perfectius: hominem figurauit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit fictus ex humo. denique Plato humanam formam θεοειδῆ esse ait, et Sibylla quae dicit: είκών de hac hominis fictione poetae quoque quamuis corrupte, tamen non aliter tra
Abbreviated transcription (Latin):
aure misceãt᷑ atq uanescãt: tñ plexũq ꝑmanẽt litt̾is cõphẽse
ꝙͥto magis dei uotẽ tredendũ est & manẽ ĩ ętnur & sensu
ac ũtute comitaĩ : quã de deo pr̃e tanꝙͣ riuus de fonte tra¬
duxit Qđ siquis mirat᷑ ex deo deum ꝓlatione uocis ac sps
potiusse gnari si sacras uoces ꝓphaꝵ cognou̾it desinet ꝓstõ
mirãi. Salomonẽ prem̃q eiꝰ dauid potẽtissimos reges fuisse
& eosdem ꝓp̃ħas & his fortasse sit notu. ꝗ diuinas luteras nõ
attigerunt. quoꝵ alter ꝗ posteriꝰ regnauit. troyane ur̃b excidiũ

Expanded text:
aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: aurae misceantur atque uanescant, tamen plerumque permanent litteris conprehensae: quanto magis dei uocem credendum est et manere in aeternum et sensu ac uirtute comitari, quam de deo patre tamquam riuus de fonte traduxerit! quodsi quis miratur ex deo deum prolatione uocis ac spiritus potuisse generari, si sacras uoces prophetarum cognouerit, desinet profecto mirari. Solomonem patremque eius Dauid potentissimos reges fuisse et eosdem prophetas etiam iis fortasse sit notum, qui diuinas litteras non attigerunt: quorum alter, qui posterius regnauit, Troianae urbis excidium
Abbreviated transcription (Latin):
s tñ scę̾ litt̾ę docẽt ĩ ꝗb cautu est illu dei filiu dei eẽ sex¬
monẽ. Itẽq cȩt̾os angelos dei spiritꝰ eẽ. Ham ẜmo ẽ spus cum
dei filũ cȩt̾osq angelos differẽtia est. Illi .n. ex delo taciti spũs
exierũt qr nõ ad doc̾trinã dei tradendã. s ad miste̾iu coͬebant᷑
Ille uõ cũ sit & ip̃e sim̃s tñ cũ uote ac sono ex dei ore ꝓcessit: sic̃
futurꝰ ẽẽt doctͥne dei & celestis archani ad hoĩes ꝑferendi. qͦd¬
ipm pͥmo locutꝰ est ut ꝑ eum ad nos loqu̾ẽt᷑ & ille uotẽ dei ac
conceꝑat. i excogitabili quadã maiestatis sue uirtute ac potẽtia
ĩ effigiẽ que ꝓpͥo sensu & sapĩa uigeat cõp̾hendit. & aliositẽ
siñis suos ĩ angelos figurauit. Nostri sp̃us dissolubiles sũt
qr mõtales sũmꝰ dei aũt spũs & uiuũt & manẽt & sentiũt qr
ipẽ ĩ mortalis est: & sensus ac uite dator. Hostre uoces licet

Expanded text:
sanctae litterae docent, in quibus cautum est illum dei filium dei esse sermonem itemque ceteros angelos dei spiritus esse. nam sermo est spiritus cum Dei Filium, et caeteros angelos differentia est. Illi enim ex Deo taciti spiritus exierunt; quia non ad doctrinam Dei tradendam, sed ad ministerium creabantur. Ille vero cum sit et ipse spiritus, tamen cum voce ac sono ex Dei ore processit, sicut futurus esset doctrinae dei et caelestis arcani ad homines perferendi. ipsum primo locutus est, ut per eum ad nos loqueretur et ille uocem dei ac conceperat, inexcogitabili quadam maiestatis suae uirtute ac potentia in effigiem, quae proprio sensu et sapientia uigeat, conprehendit; et alios item spiritus suos in angelos figurauit. nostri spiritus dissolubiles sunt, quia mortales sumus, dei autem spiritus et uiuunt et manent et sentiunt, quia ipse immortalis est et sensus ac uitae dator. nostrae uoces licet
Abbreviated transcription (Latin):
uidȩis añ p̃ceptu ut sacrũ conficent uuguẽtũ qͦ ꝑungi possẽt
hi ꝗ uocabant᷑ ad sac̾dotiũ uł ad regnu & sic̃ nũc Romais
ĩdum̃tu purpure ĩsigne est regiȩ digtatis assũpte sic illis un¬
ctio sac unguẽti nom̃ ac potestatẽ regiã cõferebat. ueru¬
dicebant ungi: quod ñẽ
Aqpcatar sicut indicat homeri uersus ille top̃ q¬

Expanded text:
 perungi possent ii, qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum. Et sicut nunc Romanis indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis assumptae: sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat. Veruicebant ungi, quod nunc ἀλείφεσθαι, sicut indicat Homericus versus ille:
Abbreviated transcription (Latin):
duz ueꝵ &̃ prudentia disposuei̾t uirtute cõstrux̾it. Prim̃ scĩe
nos conuẽit nomẽ eus. ne angelis qđ notum eẽ ꝗ morant᷑ in
celo. sed ipĩ soli ac deo patri nec ante id publitat᷑ ut ẽ scĩs
litteis traditum. ꝙͣ dispositio fuei̾t dei impleta. dem̃ nec enĩ¬
tiai posse homĩs ore sicut hermes docet hec dicens. Arnia

Expanded text:
um etiam prudentia disposuerit, virtute construxerit. Primum scire nos convenit, nomen ejus ne Angelis quidem notum esse, qui morantur in coelo, sed ipsi soli, ac Deo Patri; nec ante id publicabitur, ut est sanctis litteris traditum, quam dispositio Dei fuerit impleta. Deinde nec enuntiari posse homi
Abbreviated transcription (Latin):
Wibus &xreb appet om̃s ꝓphetas denũciasse de christo forte aliqn
ut ex genteͣ dauid corporaliter natꝰ cõstituẽt ęt̾nũ tẽplũ deo qđ
appellat etclesia & uniu̾sas gentes ad religionẽ dei uerã cõuocaras
hȩc est dimꝰ fidelis hoc ĩmoitale tẽplũ ĩ quo siꝗs nõ sacficau̾it ĩ¬
nõtalitatis p̃miũ nõ hẽbit. Cuĩ templi & magni & ȩterni qm̃ christ
fabritator fuit idẽ necesse ẽ heãt ĩ eo sacdotiũ sempit̾nũ nec põt
nisi ꝑ eu ꝗ cõstituit templus & ad adytũ tẽpli & ad cõspectũ dei puens
dauit ĩ psalmo. cuiui. id ipm docet dicens añ Luciferũ genui tẽ. Iu¬
rauit dñs & nõ penitebit eum tu es sac̾dos ĩ ęt̾nũ ẜm ord̃ie mel¬
chi sedeth. Itẽ basilion ĩ libro pͦ. Et suscitabo mihi sacdotẽ fidelẽ
ꝗ oiã quȩ st̾ ĩ corde meo faciet. & ȩdifitabo ei dom̃ fidelẽ & transi¬
bit ĩ cospectu meo oĩb dieb. Quis aũt futurꝰ eẽt cui deus ȩternũ

Expanded text:
bus apparet prophetas omnes denuntiasse de Christo, fore aliquando ut ex genere Dauid corporaliter natus constitueret aeternum templum deo, quod appellatur ecclesia, et uniuersas gentes ad religionem ueram dei conuocaret. haec est domus fidelis, hoc inmortale templum, in quo si quis non sacrimortalitatis praemium non habebit. Cujus templi, et magni, et aeterni quoniam Christus fabricator fuit, idem necesse est habeat in eo sacerdotium sempiternum. Nec potest nisi per eum, qui constituit templum, et ad aditum templi, et ad conspectum Dei perveniri. David, in psalmo CIX, id ipsum docet, dicens: Ante luciferum genui te. Juravit Dominus, et non poenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum seitem in Basilion libro primo: et suscitabo mihi sacerdotem fidelem, qui omnia quae sunt in corde meo faciet, et aedificabo ei domum fidelem, et transibit in conspectu meo omnibus diebus. quis autem futurus esset cui deus aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
nec obscur est. Deus .n. tum udet᷑ malitiã & falsoꝵ deoꝵ cultꝰ ꝑ orbem
terre ita ĩualusse ut iã nom̃ eiꝰ ex hoiũis memoi̾a fuiss pene sublatũ.
uiuo ad colenda figm̃ta irretiti demonũ fraudes aberrassẽt. nec
ĩ crepiti ꝑ ꝓpħas reu̾ti ad dñ. uellet. filiũ suu pͥncipẽ angeloꝵ
legauit ad hoĩes ut eos cõu̾tẽt ab impiis & uanis cultib ad cogno¬
stendũ & colendũ deu uerum. Itẽ ut eoꝵ m̃tes a stultitia ad sa¬
pientiã: ab iniꝗtate ad iustitiȩ oꝑa traducẽt᷑. hȩȩ st̃ uiȩ dĩn ĩ
qb eu ambulãe p̃cepit. hȩc p̃cepta q̃ ẜuanda mãdanit. Ille uõ ex¬

Expanded text:
malitiam et falsorum deorum cultus per orbem terrae ita inualuisse, ut iam nomen eius ex hominum memoria fuisset paene sublatum —uiuo ad colenda figmenta inretiti daemonum fraudibus aberrassent nec increpiti per prophetas reuerti ad deum uellent —, filium suum principem angelorum legauit ad homines, ut eos conuerteret ab inpiis et uanis cultibus ad cognoscendum et colendum deum uerum, item ut eorum mentes a stultitia ad sapientiam, ab iniquitate ad iustitiae opera traduceret. hae sunt uiae dei in quibus eum ambulare praecepit, haec praecepta quae seruanda manda
Abbreviated transcription (Latin):
aut gramatici dictos aint qĩ auoNaC id est peritos
ac rerum scios. hos .n. putant deos ẽẽ. Sciunt illi ꝗđ futura
mlta. s nõ oĩa. quipye quib penitꝰ cõsiliũ dei scire non
liceat. et iõ solent responsa ĩ ambiguos exit̾ temꝑare: eos
poete et sciunt eẽ demonas et locunt᷑. Hesiodꝰ ita tradit.¬

Expanded text:
autem grammatici dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est, peritos, autem grammatici dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est, peritos, ac rerum scios, hos enim putant deos esse. Sciunt illi quidem futura multa , sed non omnia, quippe quibus penitus consilium Dei scire non liceat: et ideo solent responsa in poetae et sciunt esse daemonas et locuntur. Hesiodus ita tradit
Abbreviated transcription (Latin):
deus ne fraudib suis diabolus tui abinitio dederat terre po
misit angelos ad tutelã cultumq gn̾is hũani ꝗb p̾cepit ãn oĩa
ne terre cõtagione maculãti sb̃stantiȩ cęlestis admittẽt digni-¬
tatem .s. id eos fatẽ ꝓhibuit. qđ sciebat ẽs̃ facturos: ut ue¬
niam spera̾e nõ possent. Itaq illos cum hõib cõmorantes do¬
minator ille t̾re fallacissimꝰ cõsuetudine ip̃a paulatĩ ad uitia
pellexit. et mulieꝵ cõgressib ĩꝗnauit. tu ĩ cęlum ob pecata ꝙͥ
se ĩm̾ẜant nõ recepti ceciderũt ĩ terram sic eos diabolꝰ ex an¬
gelis dei suos fecit satellites ac ministros. Qui aũt st̾ his
ꝓcreati qr neq angeli neq hoĩes fuerũt. s mediã quãdam
nam gerentes nõ stꝰ ad ĩferos recepti sicut ĩ cęlum parẽtes eoꝵ.
Ita duo gn̾a demonũ fcã st̃ unu cȩleste alteꝵ t̾renũ. hi st̃
ĩmundi sp̃us maloꝵ quẽ gerunt᷑ auctores: quoꝵ idem diaboł

Expanded text:
deus ne fraudibus suis diabolus, cui ab initio dederat terrae pomisit angelos ad tutelam cultumque generis humani: quibus praecepit ante omnia, ne terrae contagione maculati substantiae caelestis amitterent dignitatem. scilicet id eos facere prohibuit quod sciebat esse facturos, ut ueniam sperare non possent. itaque illos cum hominibus commorantes dominator ille terrae fallacissimus consuetudine ipsa paulatim ad uitia pellexit et mulierum congressibus inquinauit. tum in caelum ob peccata quibus se inmerserant non recepti ceciderunt in terram. sic eos diabolus ex angelis dei suos fecit satellites ac ministros. qui autem sunt ex his procreati quia neque angeli neque homines fuerunt, sed mediam quandam naturam gerentes, non sunt ad inferos recepti sicut in caelum parentes eorum. ita duo genera daemonum facta sunt, unum caeleste, alterum terrenum. hi sunt immundi spiritus, malorum quae geruntur auctores, quorum idem diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
se cõporib hom̃ et occulte ĩiuscerib oꝑati ualitudinẽ uitiãt.
mõbos citant somniis aĩos t̾rent. mẽtes furõ̾ib quatiũt ut
hoĩes his malis cogant ad eoꝵ auxiͣ decurrẽ.
OUaꝵ oiũ fallatiaꝵ r̃õ ex ꝑtib ue̾itatis obscura est ꝓdesse .n
putant eos cum nocẽ desinũt. qui nichil post̾ alud nͥ nocͥe.

Expanded text:
se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cu
Abbreviated transcription (Latin):
Quod idtirto dictũ est qm̃ custodes eos hũano gni deus miẜat
sed et id ip̃i cum sint ꝑditores houĩ custodes tñ se uideri
uolunt: ut ip̃i colantur et deus nõ tolat᷑. Phĩ q de his di¬
sserunt. Nam plato etiã nãs eoꝵ ĩ simposio exprimẽ conatꝰ
est. et Socrates eẽ circa se assiduũ demona loquebat᷑. qui
puero sibi adhesiss. Cuiꝰ nutu et arbitrio sua uita regẽt᷑.
Magoꝵ qͦ ars oĩs ac potentia hoꝵ a spirationib cõstatꝰ a ꝗb
ĩuocati uisus hoiu prȩstigiis obtȩcantib fallunt ut nõ ui-
tram uagant et solatiũ ꝓditionis suȩ ꝑdendis hõib oꝑant.
Itaq oĩa insidiis fraudib errorib cõplent. adherent .n sin¬
gulis hõib et om̃s hostiatĩ domos occupãt. ac sibi genioꝵ nom̃:
assumũt. Sic .n. latino ẜmone dȩmonas i terptant᷑. hos ĩ usus¬
et irrogant. qui qm̃ spũs st̾ tenues et ĩ cõprehensibiles ĩsinu̾ãt

Expanded text:
quod idcirco dictum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; sed et ipsi, cum sint perditores hominum, custodes tamen se uideri uolunt, ut ipsi colantur et deus non colatur. philosophi quoque de his disserunt. nam Plato etiam naturas eorum in Symposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum prterram uagantur et in solacium perditionis suae perdendis hominibus operantur. itaque omnia insidiis fra.udibus dolis erroribus conplent: adhaerent enim singulis hominibus et omnes ostiatim domos occupant ac sibi geniorum nomen adsumunt; sic enim latino sermone daemonas interpretantur. hos in set mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et inconprehensibiies, insinuant
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitate uitauit: Cur nõ maiestatẽ suam sub ipã saltẽ
mõtem patefecit: S ut ĩualidꝰ ĩ iuditiu ductꝰ est ut nõces
dãnatus ut mõtalis oitis. Refutabo hoc diligẽter nͦ qͥnꝙͣ

Expanded text:
diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem diuinitate uitauit? cur non maiestatem suam sub ipsa saltem morte patefecit, sed ut inualidus in iudicium ductus est, ut nocdamnatus, ut mortalis occisus. Refutabo haec diligenter, nec quemquam
Abbreviated transcription (Latin):
argum̃tis: ulargum̃ta sine testimoniis: nos tñ nõ tõtenti alt̾ut᷑
sũmꝰ. cu suppetat nõb utrunq nec cui ꝑu̾se ĩgenio ͦ aut ĩte¬
lligẽdis aut cõtͣ disserendi lotu relinquamꝰ. Negãt fie̾i potuisse
hõ fiei̾ uellet seq uellet ĩfirmitate carnis onerãe ut passio¬
nib ut dolõi ut mõti se ip̃e sb̾ice̾t. qiͣ nõ facile illi eẽt. ut
citra corpis ĩbecillitatẽ se hõib oñdẽt eosq uastitiã docẽt si qđ
id uolebat maio̾ẽ auctõitate ut ꝓfessi dei tũe .n. cũctos fuisse
p̃ceptis telestib parituros: si ad ea uirtꝰ ac potestis dei p̃cipĩe¬
tis acceder& Cum ig aiũt ad docendos hoĩes nõ ut deus
uenit: Cur se tam hiuilem ĩletillẽq cõstituit ut ab hõibus
& cõtempni & poena affici posset: Cur uĩ ab ĩbecillis & mõ¬
talib pass ẽ: Cur nõ manꝰ hoũ aut uirtute reppulit aut

Expanded text:
argumentis, vel argumenta sine testimoniis; nos tamen non contenti alterutro argumentis, vel argumenta sine testimoniis; nos tamen non contenti alterutro sumus, cum suppetat nobis utrumque, ne cui perverse ingenioso, aut non intellegendi aut contra disserendi locum relinquamus. negant fieri potuisse dignum ut homo fieri uellet seque infirmitate carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corporis inbecillitatem se hominibus ostenderet eosque iustitiam doceret, siquidem id uolebat, maiore auctoritate ut professi dei —: tunc enim cunctos fuisse praeceptis caelestibus parituros, si ad ea uirtus ac potestas dei praecipientis accederet. \'cur igitur aiunt \'ad docendos homines non ut deus uenit? cur se tam humilem inbecillumque constituit, ut ab hominibus et contemni et poena adfici posset? cur uim ab inbecillis et mortalibus passus est? cur non manus hominum aut uirtute reppulit aut
Abbreviated transcription (Latin):
& cõsumerẽt se ĩuicem. Postremo ut capti uenirẽt ĩ manꝰ ho¬
stiu & ĩ cõspectu suo uexãi at̾bissime tõuiges suas cẽnerẽt
uiolari ac ꝓstitui uĩgines. diripi pueros allidi paruulos oĩa
deniq igni ferroq uastari captiuos ĩ ꝑpetuũ t̾ris sius exter¬
minari: eo ꝙ exultauerũt suꝑ am̃atissimũ & ꝓbatissimũ dei
filiũ. Itaq post illoꝵ obitu cũ eos Nero ĩ teremiss&. uidȩoꝵ
nom̃ & gentem uespas ianꝰ extixit fecitq oͣ q̃ illi futuã p̃dix̾unt.
COnfirmata st̾ ut opmor quȩ falsa & incredibilia. Capitulum .xxii.¬
putant᷑ ab his quos uera cęlestiũ litteraꝵ doctrina nõ ĩbuit. s tñ
ut refellantur a nob &ẽ illi ꝗ nimiũ nõ sine malo suo sapiũt. rebq
diuinis fidẽ detrahũt. argum̃tis q illoꝵ coãguamꝰ errore ut tã¬
apud bonos iudices satis heant firmitatis uł testimoĩa sine

Expanded text:
et consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent in manus hoet consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent in manus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetuum terris suis exterminari, eo quod exultauerint super amantissimum et probatissimum dei filium. itaque post illorum obitum, cum eos Nero ii futura praedixerant. Confirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut taapud bonos judices satis habeant firmitatis vel testimonia sine
Abbreviated transcription (Latin):
Rdmata u̾õ discipulis suis euangelica ac nõis sui p̃dicatõe aitũ¬
dedit se repente nubes eumq ĩ cęlum sb̾stulit: quadra gessimo p
passionẽ die sic̃ daniel fore oñderat dices. Et ecce ĩ nubibus
cęli ut filiꝰ hõĩs ueniẽs usq ad uetustum dieꝵ ꝑuenit. discipuli¬
uõ ꝑ ꝓiũtias disꝑsi fundam̃ta ecclesiȩ ubiq posuer̃t facientes
& ip̃i ĩ noĩe magistri dei magna & pene ĩ credibilia miracula.
qr discedens ĩstrux̾at eos uirtute ac potãte qua posset noue
anũciationis rõ fundãi & confirmãi. s & futura illis apꝑiut
oia quȩ petrus & paul romȩ p̃dicau̾ũt & ea p̃dicatio ĩ memo¬
riã scripta ꝑmansit. In qua cum mñlta alia mira tũ aẽ hoc
futuꝵ eẽ dix̾unt ut post breue tp̃s ĩ mittet deus regem qui
expugnaret iudȩos & ciuitates eoꝵ solo adequãẽt. ip̃os aũt fa¬
me sitiq cõfectos obsideret. tũ fore ut corpib suoꝵ uescent

Expanded text:
rdinata uero discipulis suis euangelii ac nominis sui praedicatione circumfudit se repente nubes eumque in caelum sustulit, quadragesimo post passionem die, sicut Daniel fore ostenderat dicens: et ecce in nuceli ut filius hominis veniens usque ad vetustum dierum et puero per prouincias dispersi fundamenta ecclesiae ubique posuerunt facientes et ipsi in nomine magistri dei magna et paene incredibilia miracula, quia discedens instruxerat eos uirtute ac potestate, quo posset nouae adnuntiationis ratio fundari et confirmari. sed et futura illis aperuit omnia: quae Petrus et Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit. in qua cum multa alia mira tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breue tempus inmitteret deus regem, qui expugnaret Iudaeos et ciuitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. tum fore ut corporibus suorum uescerentur
Abbreviated transcription (Latin):
no hẽmꝰ : ꝗ hos mẽtiri putat ꝓferat alios ꝗͦb credamꝰ auctoes ꝗ nos do¬
mullus dabit. Credamꝰ ig istis ꝗ nõ ut rephenderent st̾ lotuti sed
ut p̃dicarẽt. Nauiganit gͦ cũ argonantis expugnauitq troiã iratꝰ Lau¬
medonti. ob negatã sibi ꝓ filis̨ salute m̾cedem. Uñ quo tempore fueit
appar&. Idem furore atq ĩ sagia ꝑcitꝰ uxorem suam cum liberis
ĩceremit. Hũc hoĩes deum putont sea ꝑbilc̃ata heres sius no pueaũ
qui facem supposuit arsuro qui artus eius ac neruos cremari ac
diffluere uidit qui ossa eius ac cineres ĩ oetaeo mõte sepeliuit
pro quo munere sagittas eiꝰ accepit. Capitulum. X.¬

Expanded text:
non habemus? qui hos mentiri putat, proferat alios quibus credamus auctores, qui nos donon habemus? qui hos mentiri putat, proferat alios quibus credamus auctores, qui nos donullos dabit. credamus igitur istis, qui non ut reprehenderent sunt locuti, sed ut praedicarent. nauigauit ergo cum Argonautis expugnauitque Troiam iratus Laomedonti ob negatam sibi pro filiae salute mercedem. unde quo tempore fuerit apparet. idem furore atque insania percitus uxorem suam cum liberis interemit. hunc homines deum putant! sed Philocteta heres eius non putauit, qui facem supposuit arsuro, qui artus eius ac neruos cremari ac diffluere uidit, qui ossa eius et cineres in Oetaeo monte sepeliuit, pro quo munere sagittas eius accepit. Aescul
Abbreviated transcription (Latin):
uolucres deiect ꝙͣ̃ qui cupiditates auidissimas coerc& aut qui
amaconẽ bellattem ꝙ qui libidinem uĩcit pudoĩs ac fame debel¬
latricem. aut qui fimũ de stabulo ꝙͣ qui uitia de corde suo egẽit
qui temꝑans & moderatꝰ est et iustus. Quod si cogit& aliꝗs q̃ sint
dei oꝑa iam hȩc oĩa quę mirant᷑ hoĩes ineptissimiꝰ ridicula iuidica¬
bit Illa .n. nõ diuinis urtutib quas igrant. sed ifirmitate suaꝵ ui¬
stheo ẜuisse regi qđ aliquatenꝰ honestũ iudei põt. sed &̃ ĩpudice mu¬
lieri omphales q̃ illũ uestib sius idutũ sedere ad pedes suos iube¬
bat pensa facientem. Detestabilis turpitudo sed tanti erat uoluptas.
Quid tũ in quiet aliꝗs poetis ne credendũ putas: quidni putem
Non .n. illa Luciliꝰ narrat aut Lucianꝰ ꝗ diis & hõĩb nõ pepcit sed
hi potissimũ ꝗ deoꝵ laudes canebãt ꝗͥo ig̃ credemꝰ si fidẽ Iaudantib

Expanded text:
uolucres deiecit quam qui cupiditates auidissimas cohercet, aut qui uolucres deiecit quam qui cupiditates auidissimas cohercet, aut qui Amazonem bellatricem quam qui libidinem uincit pudoris ac famae debellatricem, aut qui fimum de stabulo quam qui uitia de corde suo egerit, qui temperans, moderatus et justus est. Quod si cogitet aliquis, quae sint Dei opera: jam haec omnia, quae mirantur homines ineptissimi, ridicula judicabit. illa enim non diuinis uirtutibus, quas ignorant, sed infirmitate suarum uio tantum seruisse regi, quod aliquatenus honestum uideri potest, sed etiam inpudicae mulieri Omphalae, quae illum uestibus suis indutum sedere ad pedes suos iubebat pensa facientem. detestabilis turpitudo! sed tanti erat uoluptas. \'quid tu?\' inquiet aliquis \'poetisne credendum putas?\' quidni putem? non enim Lucilius ista narrat aut Lucianus, qui diis et hominibus non pepercit, set ii potissimum, qui deorum laudes canebant. quibus igitur credemus, si fidem laudantibus
Abbreviated transcription (Latin):
canda st ut uirtutibus duiinis thuenda uideant. Quid ntã magͥ¬
ficum si leonẽ aprumq suꝑauit. si aues deiecit sagutis si regium
stabulũ egessit. si uirginẽ uicit cingulũq detraxit si equos fero¬
ces cũ domino ĩ teremit. Oꝑa sunt ista fortis uiri hões tñ Illa .n.
que uicit fragilia & mõtalia fuerũt. Hulla .n. est qđ ait ora¬
tor tanta uis que nõ ferro ac iurib debilitari frangiq possit. At¬
aiumꝰ uincere iracundiã cohibe̾ fortissimũ ẽ. quę ille nec fecit uec¬
unꝙ̃ nec potuit. Hȩc qui faciat nõ mõ ego eum cũ sũmis iuiris
cõparo: sed simillimũ deo iudico. Uellem adieciss& de libidine lu¬
xuria cupiditate ĩ solentia & uirtutẽ eiꝰ ĩpler& quẽ deo similem
iudicabamt. Hon .n fortior putandus est qui leonẽ ꝙͣ ꝗ uolentiam
& in se ip̃o inclisame feram suꝑat iracumdiã. aut ꝗ rapacissimas

Expanded text:
cana sunt, ut uirtutibus diuinis tribuenda uideantur. quid enim tam magnicana sunt, ut uirtutibus diuinis tribuenda uideantur. quid enim tam magnificum, si leonem aprumque superauit, si aues deiecit sagittis, si regium stabulum egessit, si uiraginem uicit cingulumque detraxit, si equos feroces cum domino interemit? opera sunt ista fortis uiri, hominis tamen. illa enim quae : uicit fragilia et mort-alIa fuerunt. nulla est enim quod ait orator tanta uis, quae non ferro ac uiribus debilitari frangique possit: animum uincere, iracundiam cohibere fortissimi est: quae ille nec fecit umquam nec potuit. haec qui faciat, non ego eum cum summis uiris comparo, sed simillimum deo iudico. uellem adiecisset de libidine luxuria cupiditate insolentia, ut uirtutem eius inpleret, quem deo similem iudicabat. non enim fortior putandus est qui leonem quam qui uiolentam et in se ipso inclusam feram superat, iracundiam, aut qui rapacissimas
Abbreviated transcription (Latin):
minutis aĩalibus id p̃stitit ut sibi e foliis natos e suauib herbis
ore legant cur existim& aliquis ip̃m deu nͥ ex ꝓmixtione sexus
alterius nõ posse gnãre: Illos ig quos imꝑiti & insipientes tanꝙͣ
deos & nũcupant & adorant. nemo ẽ tã ĩconsideratꝰ ꝗ nõ ĩtelligat
maximi ac potentissimi fuerunt ob merita uirtutum suarum
aut munerũ aut artiũ reꝑtaꝵ cũ cari fuissent his quib ĩꝑitaue¬
rant ĩ memoriã st̃ cõsecrati. Qđ si ꝗs dubit& res eoꝵ gestas & fcã cõsi
dera q̃ uniu̾sa tã poetę ꝙͣ historiti ueteres ꝓdiderũt.
ERCUL ESqui ob iurtutẽ clarissimꝰ & qrͣ affricanus it deos habet᷑¬
nõ ne orbem terre q̃m ꝑagrasse ac purgasse nãrat᷑ stupris libidi
mancipatus & mares & femin&s contra om̃s leges ifamia sacrilegio dede¬
core affecit. Sed ne illa ꝗd que magna & mirabilia gessit talia uidi¬

Expanded text:
minutis animalibus id praestitit, ut sibi e foliis natos et suauibus herbis minutis animalibus id praestitit, ut sibi e foliis natos et suauibus herbis ore legant, cur existimet aliquis ipsum deum nisi ex permixtione sexus alterius non posse generare? illos igitur quos inperiti et insipientes tamquam deos et nuncupant et adorant, nemo est tam inconsideratus quin intellegat maximi ac potentissimi fuerunt, ob merita uirtutum suarum aut munerum aut artium repertarum, cum cari fuissent iis quibus inperitauerant, in memoriam sderet, quae uniuersa tam poetae quam historici ueteres prodiderunt. Hercules, qui ob uirtutem clarissimus et quasi Africanus inter deos habenonne orbem terrae, quem peragrasse ac purgasse narratur, stupris adultmancipatus et mares et feminas contra omnes leges infamia flagitio dedecore adfecit? sed ne illa quidem quae magna et mirabilia gessit talia iudi
Abbreviated transcription (Latin):
QUod si est uerum sicuti ẽ appar& Herculem Apollinem. Liberum Mer¬
curium Iouemq ipsum cum cęteris hoĩes fuisse: qñ sunt ex duob¬
ꝓpagandam sobolem me talibus tribuit &ꝙ sine substantia cõ¬
porali nullum potest esse Dii egͦ si sunt ĩ mortales ęterni quid opꝰ
est altero sexu: nimirũ ut generent: ip̃a ꝓgenie quid opus eꝰ: cũ
succestione nõ egeant qui semꝑ sunt futuri : Nam ꝓfecto in
hominib ceter.sq aiãntibus diu̾sitas sexus & coitio & generatio
nullam ht̃ aliam rõnem nisi ut oĩa gn̾a uiuentiu qñ st̃ conditiõe
mortalis obitura mutua possĩt successione ẜuari. Deo aut̃ ꝗ e̾ semipitnꝰ
neq alter sexus neq suctessio necessaria ẽ. dicet aliquis ut habeat
uel ministros uel in quos ipse possit dominari
Quid igitur sexu opus ẽ feminino: cum deus qui ẽ omnipotens ut
uocatur: sine usu & oꝑa femine possit filios ꝓcreare. Nã si ꝗbusdã

Expanded text:
quod si est uerum, sicuti est, apparet Herculem Apollinem Liberum Mercurium Iouemque ipsum cum ceteris homines fuisse, quoniam sunt ex duobse ad propagandam sobolem mortalibus tribuit, et quod sine substantia corporali nullum potest altero sexu — nimirum ut generent? ipsa progenie quid opus est, cum successione non egeant qui semper sunt futuri? nam profecto in hominibus ceterisque animantibus diuersitas sexus et coitio et generatio nullam habet aliam rationem nisi ut omnia genera uiuentium, quoniam sunt condicione mortalitatis obitura, mutua possint successione seruari, deo autem, qui est sempiternus, neque alter sexus neque successio necessaria est. dicet aliquis ut habeat uel ministros uel in quos possit ipse dominari.\' quid igitur sexu opus est feminino, cum deus, qui est omnipotens ut uocatur, sine usu et opera feminae possit. filios procreare? nam si quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
Dubit& uõ aliquis an quicꝙͣ difficile aut̃ i possibile sit deo qui tanta
tanq mirifica oꝑa prouidentia excogitauit uirtute dostituit ratione
ꝑfecit. Nunc aũt spiritu sustent& potestate moderctur ĩ excogitabil¬
ĩ effabilis & nulli alii sacis notus ꝙͣ sibi. Unde miba de tanta ma¬
iestate sępus cogitanti qui deos colunt ĩterdus uideri solent tam
ceti tã ĩextogitabiles tam excordes ta nõ multũ mutis aĩalib diffo¬
rentes qui credant eos qui geniti sunt maris ac femine coitu
aliꝗd maiestatis diuinȩq iũtutis hr̃e potuisse cũ Sibylla Frithrea dicat:

Expanded text:
Dubitet vero aliquis, an quidquam difficile aut impossibile sit Deo, qui tanta tamque mirifica opera providentia excogitavit, virtute constituit, ratione perfecit; nunc autem spiritu sustentet, potestate moderetur, inexcogitabilis, ineffabilis, et nulli alii satis notus quam sibi? Unde mihi de tanta majestate saepius cogitanti, qui deos colunt, interdum videri solent tam caeci, tam incogitabiles, tam excordes, tam non multum a mutis animalibus differentes, qui credant eos, qui geniti sunt maris ac foeminae coïtu, aliquid majestatis divinaeque virtutis habere potuisse; cum Sibylla Erythraea dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣtum inter oꝑa diuina & hũana interest. tãtũ distare
ĩter dei hõisq sapĩam necesse est. Namq deus ĩ cõruptus
rei deus ip̃e subiectus est. hõ aũt qr sb̾iẽctus ẽ passioni
shiecta estꝰ & sapĩa eiꝰ exrõi & sic̃ hõis uita multe res ĩpe¬
rebus ĩƿediri uecesse ẽ. quo minꝰ ĩ ꝑspitienda penitꝰ ueĩtate
ꝑfcã sit. Ergo nulla est hũana sapĩa si ꝑ se ad notitionem
& ĩ tenebroso domicilio ĩclusa neq liberius euagari neq
clariꝰ ꝑspicẽ u̾itatem põt. cuiꝰ notitia diuine conditionise
deo .n. soli oꝑa sua nota st̾. hõ aũt nõ cogitando aut dispu¬
tando assequi eam põt. s& discendo & audiendo ab eo ꝗ
ne trãsferens dicentis uẽisse tẽpꝰ ut ip̃e inigrara e uita
Illos aũt apud quos cãm suã ꝑorabat agẽ uita utrũ meliꝰ
sit inꝗt dii ĩmortales scĩt hoĩe arbitror scire hoiẽm

Expanded text:
quantum inter opera divina et humana interest, tantum distare quantum inter opera divina et humana interest, tantum distare inter Dei hominisque sapientiam necesse est. Nam quia Deus incorruptus, rei Deus ipse subjectus est. Homo autem quin subjectus est passioni, subiecta est et sapientia eius errori, et sicut hominis uitam multae res inperebus inpediri necesse est, quominus in perspicienda penitus ueritate perfecta sit. ergo nulla est humana sapientia, si per se ad notionem et in tenebroso domicilio inclusa neque liberius euagari neque clarius perspicere ueritatem potest, cuius notitia diuinae condicionis est. deo enim soli opera sua nota sunt. homo autem non cogitando aut disputando adsequi eam potest, sed discendo et audiendo ab eo qui ne transferens dicentis uenisse tempus ut ipse migraret e uita, illos autem aput quos causam suam perorabat agere uitam, utrum melius sit, inquit dii immortales sciunt, hominem arbitror scire neminem
Abbreviated transcription (Latin):
Unc ignaros uẽitatis istruamꝰ dispositioe sũmi dei sic or¬
dinatu & istitutũ hoc seculũ decurso tempoꝵ spatio t̾minũ
sumat extincta ꝓtinꝰ om̃i malitia te pioꝵ ãis ad beatam
uitam reuocatis. quietum tranqllu pacificu aureũ deniq
ut poetȩ uocãt fait deo ip̃o regnante florescat. In pͥmis
cõtinet nõ comphenderũt. Ea uo̾ sensu ꝓprio & interna dili¬
gentia nõ põt cõphendi qđ illi sine doctore ꝑ se ip̃os face̾
uoluer̃t̃. Itaq ĩ uarias sibiq contrarias sententias ĩciderũt
nõ põt eẽ ĩ hoĩe nͥ deo docente ꝑcepta. Nam si põt homo
ĩtelligẽ diuina pot̾it & fac̾e̾. Nam ĩtelligẽ est qͣi euestigio
subseq. Non põt ant facẽ q̃ deus. qr mortali corpoe idutus
ex ĩmensitate rerum atq opum diuinoꝵ facile est unituiq
metiri. Nam si mũdu cum oib ꝗ̃ st̾ in eo comtempla̾i ue¬
lis: ĩ telligas ꝓfecto ꝙͣtum dei opus huãnis oꝑib antestet ita

Expanded text:
unc ignaros ueritatis instruamus. dispositione summi dei sic ordinatum, ut iniustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat extinctaque protinus omni malitia et piorum animis ad beatam uitam reuocatis quietum tranquillum pacificum, aureum denique ut poetae uocant saeculum deo ipso regnante florescat. in primis continet, non conprehenderunt. ea uero sensu proprio et interna intellegentia non potest conprehendi: quod illi sine doctore per se ipsos facere noluerunt. itaque in uarias sibique saepe contrarias sententias inciderunt non potest esse in homine nisi deo docente percepta. nam si potest homo intellegere diuina, poterit et facere: nam intellegere est quasi e uestigio subsequi. non potest autem facere quae deus, quia mortali corpore indutus ex immensitate rerum atque operum divinorum facile est unicuique metiri. Nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari velis, intelliges profecto, quantum Dei opus humanis operibus antestet. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
si ĩuenerĩt. Nam si ueꝵ uł fortitudo iuderĩt qđ sepĩ cõtigit
cõmitut ut ab aliis id ꝓ falso refellat᷑. Nlon .n. destendit᷑¬
Qiꝗs e celo qui sma de singuloꝵ opinionib ferat qua ꝑꝑ
nemo dubitau̾it eos qui ista cõgrant stultos meptos i sanos ẽt¬
Aliquid gͦ socrates huit cordis hũani qui cũ ĩtellige̾t. hȩc nõ posse
ĩueniri. ab eiusmõi q̃stionib se remouit. Ueretrq ne ĩ eo solo.
młta .n. st̾ euis nõ m̃o laude ĩdigina. s &̃ rephẽsione dig̾ssiã.
ĩ quili fuit suoꝵ similimꝰ. Exhis unũ eligam q̃đ ab omib
sit ꝓbatum. Celebre hoc ꝓuerhiũ socrates huit. qđ sup nos
nihil ad nos. Procũbamꝰ ig̃ ĩ t̾ram. & manꝰ ad p̃clara opa
nobis datas cõuitamꝰ ĩ pedes. Nichil ad nos cȩlum ad cuiꝰ cõ¬
templationẽ sumꝰ excitati. Hihil deniq lux ipã ꝑtimeat c̾te

Expanded text:
si inuenerint. nam si uerum uel fortuito uiderint, quod saepius contingit, si inuenerint. nam si uerum uel fortuito uiderint, quod saepius contingit, committunt ut ab aliis id aliquis e caelo qui sententiam de singulorum opinionibus ferat. quapropter nemo dubitauerit eos qui ista conquirant stultos ineptos insanos essaliquid ergo Socrates habuit cordis humani, qui cum haec intellegeret non posse inueniri, ab eiusmodi quaestionibus se remouit, uereorque ne in eo solo. multa enim sunt eius non modo laude indigna, sed etiam reprehensione . dignissima, in quibus fuit suorum simillimus. ex his unum eligam quod ab omnibus sit probatum. celebre hoc prouerbium Socrates habuit: quod supra nos, nihil ad nos. procumbamus igitur in terram et manus ad praeclara opera nobis datas conuertamus in pedes, nihil ad nos caelum, ad cuius contemplationem sumus excitati, nihil denique lux ip
Abbreviated transcription (Latin):
Ideamꝰ nũc ꝗđ ĩ socrate ip̃o tã magnũ fu̾t. ut hõ sapiẽs m̾ito
gras agẽt illis temꝑib ẽẽ se natu. Non ĩferior fuisse illun
paulo cordatiorem ꝙ ceteros / qui nãm reꝵ putau̾unt ĩgenio
uoluerint inttẽ. Romȩ & ĩplerisq urbibus scimꝰ eẽ q̃da
sacra quȩ aspici a uiris nefais hẽtur. Abstinent ig̃ aspictu ꝗb¬
illa cõtaminae̾ nõ licet: & si forte uł errõe uł caũ quopĩa uir
aspexit: pͥmo poena eiꝰ. deinde ĩstauratõe sacͥficii scelꝰ expiat
Quid his facias qui ĩ cõcessa scrutari uolũt: nimiꝵ multo ste¬
leratiores qui archana mũdi & hoc celeste templũ ꝓphanare
ipiis disputationib qrũt ꝙͣ qui ȩdem uestȩ aut bonȩ dee aut
Cerẽĩs intrau̾it ꝗ̃ penetralia ꝙ̃uis adire uitis nõ liceat eñ a
uiris fabricata st̃. hi uo̾ nõ tm̃ ĩpietatis cͥmẽ effugiũt. s qu
est młto ĩdignius eloꝗntis fama & ĩgenis głas cõsequũt᷑

Expanded text:
Socrate ipso tam magnum fuerit, ut homo sapiens merito gratias ageret illius temporibus esse se natum. non infitior fuisse illum paulo cordatiorem quam ceteros, qui naturam rerum putauerint ingenio uoluerint inmittere. Romae et in plerisque urbibus scimus esse quaedam sacra quae aspici a uiris nefas habeatur. abstinent igitur aspectu quibus contaminare illa non licet, et si forte uel errore uel casu quopiam uir aspexit, primo poena eius, deinde instauratione sacrificii scelus expiatur. quid his facias qui inconcessa scrutari uolunt? nimirum multo sceleratiores qui arcana mundi et hoc caeleste templum profanare inpiis disputationibus quaerunt quam qui aedem Vestae aut Bonae Deae aut Cereris intrauerit. quae penetralia quamuis adire uiris non liceat, tamen a uiris fabricata sunt. hi uero non tantum inpietatis crimen effugiunt, sed, quod est multo indignius, eloquentiae famam et ingenii gloriam consecuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ab esculapio dem̃tissũ hoĩe putarẽ si mõbo affectꝰ ꝑiffet
Cum uõ hoc sanꝰ fec̾it. ẽ ip̃e ĩsanꝰ ꝗ eũ putat eẽ sapientem

Expanded text:
ab Aesculapio. Dementissimum hominem putarem, si morbo affectus periisset. ab Aesculapio. Dementissimum hominem putarem, si morbo affectus periisset. Cum vero hoc sanus fecerit, est ipse insanus, qui eum putat
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hende̾ que sb̃ pedib hẽbat. Quid gͦ: nũ exxauit ĩ ub:
Ueri simile nõ est. Sed miꝵ id sensit qđ̃ locutꝰ est ligioni
minime ẜunendũ est. Qđ si aꝑte dicẽt nemo pateretur
cõsistẽ: Sic domꝰ ab habitatore deẜta dilabit᷑. maiꝰ sine gu¬
b̾natore abit pessa & corpꝰ relictu ab aiã defluit. Ne du
putemꝰ tantã istam molem aut cõstrui sine artifice aut
stare tã diu sine rectõe potuisse. Quod si publicas illas re¬
scurã ut ait Geno. Epicure ineptũ ꝑditũ desꝑtitũ si cauillari
uoluit religionẽ dem̃tem si hoc serio fecit᷑ ut aĩal t̃pissim̃¬
ꝓ deo hr̃et quis iam suꝑstitiones egyptioꝵ audeat rephedẽ:
quas Socrates athenis auctoitate cofirmauit sua. Illud uõ
nõ ne sum̃e uanitatis ꝙ ante mõtẽ familiaẽs suos rogi¬
tauit ut ȩstulapio gallu quẽ uou̾at ꝓ se sacrarent timuit
uidelicrt ne apud rhadamãtũ retẽptorem reus uoti fiẽ̾t

Expanded text:
b pedibus habebat. quid ergo? num errauit in uerbis? ueri simile non est, sed nimirum id sensit quod locutus est, religioni minime seruiendum: quod si aperte diceret, nemo pateretur.consistere? sic domus ab habitatore deserta dilabitur, nauis sine gubernatore abit pessum et corpus relictum ab anima diffluit, nedum putemus tantam istam molem aut construi sine artifice aut stare tamdiu sine rectore potuisse. quodsi publicas illas rescurram, ut ait Zeno Epicureus, ineptum perditum desperatum, si cauillari uoluit religionem, dempro Deo haberet! Quis jam superstitiones Aegyptiorum audeat reprehendere, quas Socrates Athenis auctoritate confirmavit sua? Illud vero nonne summae vanitatis, quod ante mortem familiares suos rogavit, ut Aesculapio gallum, quem voverat, pro se sacrarent? Timuit videlicet, ne apud Rhadamanthum reciperatorem voti reus fieret
Abbreviated transcription (Latin):
s necesse est ipã me faciat cãę bonitas eloq̃ntiẽ ad qua
diẜte coposeq defendã sciã diuinitatis et ip̃a ueritas su-¬
fficit. Uellem ig̾ Ciconem paulisꝑ ab inferis surge̾: ut uir
eloq̃ntissimꝰ ab homũculo nõ diẜto doc̾et᷑. Prim̃ ꝗͦel nã sit q̾
sic̃ putauit. Postremo qm̃ est uirtꝰ disciplina ubi q̃renda sit
cum ab illo discendi gnẽ discessei̾s qđ ille audiendi discendiq
gr̃a q̃rebat. A quo .n. poss audire cu sciret id nemo s ut ĩ
magistra uirtutis qđ ꝗđ ĩ tusculanis disputatoib aꝑte pro¬
fessus est ad eam ip̃am tõu̾sa oratõe. tanꝙͣ se de clamatõio¬
sine te ẽẽ notuiss tu ĩuentrix legum tu magr̃a moꝵ & disci-¬
pline fiustĩ. quasi uõ aliꝗd ꝑ se ip̃a sentirẽt᷑. ac nõ potiꝰ ille
laudandus ẽet ꝗ eam t̾buit. potit eodem mõ gratias agẽ

Expanded text:
sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam sed necesse est ipsa me faciat causae bonitas eloquentem, ad quam diserte copioseque defendendam scientia diuinitatis et ipsa ueritas sufficit. uellem igitur Ciceronem paulisper ab inferis surgere, ut uir eloquentissimus ab homunculo non diserto doceretur: primum quidnam sit quod sicut putauit; postremo quoniam est uirtutis disciplina, ubi quaerenda sit, cum ab illo discendi genere discesseris, quod ille non audiendi discendique gratia quaerebat. a quo enim posset audire, cum sciret id nemo? sed ut in magistra uirtutis. quod quidem in Tusculanis disputationibus aperte professus est ad eam ipsam conuersa oratione, tamquam se declamatosine te esse potuisset? Tu inventrix legum, tu magistra morum ac disciplinae fuisti. » Quasi vero aliquid per se ipsa sentiret, ac non potius ille laudandus esset, qui eam tribuit. Potuit eodem modo gratias agere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ tur fallatur l ex illa smña ꝑudere qui cum ĩ libris offeꝵ
diu qui uituꝑat. haud sane ĩ telligo ꝗd nã sit qđ lan-¬
dandum putẽt. Hlam si oblectatio querit et aĩ requiesq
curaꝵ quȩ cõferri cũ eoꝵ studiis põt qui semꝑ aliꝗd ucꝗ¬
runt qđ syectet uͣt ualeat ad bene beateq uuendum
siue rõ cõstantie uirtutisq ducit᷑. aut hȩc est ars aut nulla oĩo ꝑ quã
eas assequam᷑. Nullam ditẽ maximaꝵ xeꝵ artem ẽẽ cũ minimoꝵ
sine arte nulla sit hoiu est paꝵ cõsiderate. loqͥntiũ atq ĩ max̃is
reb exrantiu. Si aũt est aliqua disciplina uixtutis ubi ea
q̃ratur cũ ab isto discendi gnẽ discessis eqđ̃ tamo& si opã dede¬
rim ut quãtulãcũq dicendi assequerer facultatẽ ꝑꝑ studium
dicẽdi tñ eloq̃ns nũꝙͣ fui. quippẽ qui forum ne attigerĩ ꝗd

Expanded text:
quantum fallatur, lquantum fallatur, ldium qui uituperat, haut sane intellego quidnam sit quod laudandum putet. nam si oblectatio quaeritur animi requiesque curarum, quae conferri cum eorum studiis potest, qui semper aliquid anquirunt quod spectet et ualeat ad bene beateque uiuendum? siue ratio constantiae uirtutisque ducitur, aut haec est ars aut nulla omnino, per quam eas adsequamur. nullam dicere maximarum rerum artem esse, cum, minimarum sine arte nulla sit, hominum est parum considerate loquentium atque in maximis rebus errantium. si autem est aliqua disciplina uirtutis, ubi ea quaeretur, cum ab isto discendi genere discesseris? equidem tametsi operam dederim ut quantulamcumque dicendi adsequerer facultatem propter studium docendi, tamen eloquens numquam fui, quippe qui forum ne adtigerim quidem:
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si neq illa phisica rõ necessaĩa est neq hec logica quia
beatu face̾ non post̾. Restat ut ĩ sola ęthica totiꝰ p̃ħiȩ iuis con¬
endi grã gr̃ati st̃ nõ cõphenderũt. aꝑꝑet falsam ẽẽ et manẽ¬
om̃s pħĩam qr nõ instruit ud iustitiȩ munera nec offm̃ ho¬
minis xõnemq cõfirmat. Sçiant ig̾ errare se ꝗ pħiam pu¬
tant cẽ sapĩam. nõ trahant᷑ auctõitate cuiꝰꝙͣ s ue̾itati potiꝰ¬
& faueãt & accedant. Nullus hic tem̾itati lotus ẽ. ĩ eternũ
stultitȩ poena subeunda est. si aut ꝑsona manis: aut opino
falsa decepit homo aũt qualiscunq est si sibi credit. hoc ẽ
si homini credit ut nõ dicam stultus ꝗ suu nõ udeat ex¬
rorem terte arrogans est qui sibi audeat uendicđe quod
huana cõditio nõ repit . Ille ip̃e romane linguȩ sũmꝰ auctor

Expanded text:
quodsi neque physica illa ratio necessaria est neque haec logica, quia quodsi neque physica illa ratio necessaria est neque haec logica, quia beatum facere non possunt, restat at in sola ethica totius philosophiae uis conendi gratia generati sumus non conprehenderunt, apparet falsam et inaneosophiam, quia nec instruit ad iustitiae munera nec officium hominis rationemque consummat. sciant igitur errare se qui ptant esse sapientiam: non trahantur auctoritate cujusquam; sed veritati potius faveant, et accedant. Nullus hic temeritati locus est: in aeternum stultitiae poena subeunda est, si aut persona inanis, aut opinio falsa deceperit. Homo autem, qualiscumque est, si sibi credit, hoc est si homini credit ut non dicam stultus, qui suum non videat errorem certe arrogans est, qui sibi audeat vendicare, quod humana conditio non recipit. Ille ipse romanae linguae summus auctor
Abbreviated transcription (Latin):
REs exigẽ iudetur hoc loco ut qm̃ docuimꝰ imõtalitatẽ esse
sũmu bonũ id ip̃m ĩ mõtalem ẽẽ oiãm comꝑbemꝰ. Qua de
re ingens inter pħos disceptatio est nec ꝗtꝙͣ tñ explicãe᷑¬
aut ꝓbare potuerũt hi qui ueꝵ de aĩa sentiebãt. exꝑtes .n.
diuine huiꝰ eruditõis nec argum̃ta uera ꝗb uĩcerent actu¬
lerũt. nec testimoiã quib ꝓbarent. s opportimiꝰ hanc que¬
stionẽ tractabimꝰ ĩ ultimo libro cũ de uita beata nobis disse¬
rendu eĩt. Suꝑest pars illa p̃ħiȩ tercia qͣm uotãt Aorueliuõ
ĩ qua tota dialectica et om̃is loq̃ndi rõ cõtinetur. hanc di¬
uina eruditio nõ desiderat. qr uõ ĩ lingua s ĩ corde sapĩa ẽ
nec int̾est quali uture ẜmone. Res .n. nõ u̾ba qͥunt᷑ et nos
nõ de gramatico aut oratoe. quoꝵ sciã est quõ loꝗ detent.
s de sapiente diẜimꝰ cuiꝰ doctrina est quõ uuẽ oporteat.

Expanded text:
Res exigere videtur hoc loco, ut quoniam docuimus immortalitatem esse summum bonum, id ipsum immortalem esse animam comprobemus. Qua de re ingens inter philosophos disceptatio est, nec quidquam tameaut probare potuerunt ii qui uerum de anima sentiebant. expertes enim diuinae huius eruditionis nec argumenta uera quibus uincerent adtulerunt nec testimonia quibus probarent. sed oportunius hanc quaestionem tractabimus in ultimo libro, cum de uita beata nobis erit disserendum. superest pars illa philosophiae tertia quam uocant Xoycxiav, in qua tota dialectica et omnis loquendi ratio continetur. hanc diuina eruditio non desiderat, quia non in lingua, sed in corde sapientia est nec interest quali utare sermone. res enim, non uerba quaeruntur. et nos non de grammatico aut oratore, quorum scientia est quomodo loqui deceat, sed de sapiente disserimus, cuius doctrina est quomodo uiuere oporteat.