comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. scđm id qđ de illis p̃dictũ ẽ. ecce hic ẽ. xp̃c
eoce illic. alii hoc loco. alio alii uariarum p̃sumpti¬
onum uł ꝑotiꝰ amputationũ ꝓprias particulas o¬
stendentes. atq imꝑia suꝑbia radicem unde fracti
sunt ab negantes. hinc gͤ ecclie quȩ copiosis successi¬
bus cũ dilatatur toto orbe t̾rarum. ex om̃i gente. tri¬
bi. et lingua. parit multitudinẽ candidatorum.
& palmatoꝵ. sicut in apocalypsi scriptum ẽ. quam
Numerare nemo potest. Huic inquã eccłiȩ cui par¬
tẽ donati ñ communicare manifestum ẽ. maiores
ur̃i ꝑbare debuerunt quecunq uera documenta
de traditorib habuerunt. Qd̃ si fecissent. ipsi in illa
mansissent. extra illam uͦ illi quos accusassent. Nẽ
autem cum accusatos in illa ꝑmansisse uideamꝰ.
quid boni de accusatoribus sentire debemiꝰ. qͦs extra

Expanded text:
dicentes secundum id quod de illis praedictum est: ecce hic est Christus, dicentes secundum id quod de illis praedictum est: ecce hic est Christus, ecce illic, alii hoc loco, alio alii suarum praesumptionum uel potius amputationum proprias particulas ostendentes atque impia superbia radicem unde fracti sunt abnegantes. huic ergo ecclesiae, quae copiosis successibus, cum dilatatur toto orbe terrarum, ex omni gente, tribu et lingua parit multitudinem candidatorum et palmatorum, sicut in Apocalypsi scriptum est, quam numerare nemo potest, huic, inquam, ecclesiae, cui partem Donati non communicare manifestum est, maiores uestri probare debuerunt quaecumque uera documenta de traditoribus habuerunt. quod si fecissent, ipsi in illa essent, extra illam uero illi quos accusassent. nunc autem cum accusatos in illa permansisse uideamus, quid boni de accusatoribus sentire debemus, quos extra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ totũ mundũ tanta ubertate crescentium impu
desertores. et ñ audeant de quorumdã riramorũ
seꝑaratoꝵ paucitate głari. Qđ̃ sigłantur. etiam in
hoc ipso ꝓcedunt adu̾sus eos idem illi maximianen¬
ses iudicio diuino ad eos in om̃ibus confundendo ᷤᷤ.¬
& si sapiant corrigendos appositi. quos inulto pau¬
ciores p̃fidentia multitudinis sue ꝑsequuti suur
& ꝑsequendo ad suã cõmunionẽ aliquos eoꝵ de¬
nuo conuterunt. ac si ceteros iustissimos quo pau¬
cissimos reliquerunt. Non inquis communicat
oriens affrice nec affrica orienti. Non sane. s in
palcis hereticis ab area dñica separatis. in frum̃tis¬
autem catholicis et interiorib paleis. omnino com¬
inunicat oriens affrice: et affrica orienti. Aui quippe
hic. alii uͦ alibi atq alibi heretici cum diffusa ubi¬
q catholica unitate confligunt. Ubiq ẽ. enim illa
de qua exierunt qui ẽe ubiq minime potuerunt

Expanded text:
per totum mundum tanta ubertate crescentium impii per totum mundum tanta ubertate crescentium impii desertores et non audeant de quorundam zizaniorum separatorum paucitate gloriari. quodsi gloriantur, etiam in hoc ipso procedunt aduersus eos idem illi Maximianenses in iudicio diuino ad eos in omnibus confundendos et si sapiant corrigendos appositi, quos multo pauciores praefidentia multitudinis suae persecuti sunt et persequendo ad suam communionem aliquos eorum denuo conuerterunt ac sic ceteros iustissimos quo paucissimos reliquerunt. Non, inquis, communicat oriens Africae nec Africa orienti. non sane, sed in paleis hautem catholicis et interioribus paleis omnino communicat Oriens Africae, et Africa Orienti. Alii quippe hic, alii vero alibi atque alibi haeretici cum diffusa ubique catholica unitate confligunt. Ubique est enim illa de qua exierunt, qui esse ubique minime potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ci. qui multi. neq enim alterum horum ẽ. uerum.
alterũ falsum. cũ sit utrumq diuina ueritate ꝓla¬
sos multi sunt. in comꝑatione maloꝵ falsoꝵq iti¬
dem paucisunt: Sic multa grana quib horrea
magna complentur. pauca dicimꝰ in comꝑatione
palearũ. sic etiam ut de ipso dĩ testam̃to dicã quod
tas stellas quas numerare ñ possumꝰ. e quib tam
grande celum undiq circũ fulget. paucas dicimꝰ
in comparatione harene maris. Forte stelle signi¬
ficauerint spiritales. xp̃ianos. maris autẽ harena
carnales. ꝑquos ex quib etiam hereses et scismata
fiunt. Utroq tam̃ genere plenꝰ ẽ: mundus. quia
idem d̃ns dicit. ager est hic mundus. Et tu ipse tͥ
ueritate extorquente dixisti. in nom̃. xp̃i cotidie
totus uertitur mundus. ꝑtotum igituragrũ hoc
ẽ. ꝑ totũ mundũ frumenta. ꝑ totũ ⁊irana. quia
de utroq dixit qui falli ñ potest. sinite utraq cres¬
cere usq ad messem. Cohibeant itaq se frumentoꝵ

Expanded text:
ci qui multi. neque enim alterum horum est uerum, alterum falsum, cum sit utrumque diuina ueritate prolasos multi sunt, in conparatione malorum falsorumque itidem pauci sunt. sic multa grana, quibus horrea magna conplentur, pauca dicimus in comparatione palearum, sic etiam — ut de ipso dei testamento dicam, quod tas stellas, quas numerare non possumus, e quibus tam grande caelum undique circumfulget, paucas dicimus in comparatione harenae maris. forte stellae significauerint spiritales christianos, maris autem harena carnales, per quos et ex quibus etiam haereses et schismata fiunt, utroque tamen genere plenus est mundus, quia idem dominus dicit: ager est hic mundus et tu ipse tibi ueritate extorquente dixisti: in nomen Christi totus cotidie uertitur mundus. per totum igitur agrum, hoc est per totum mundum frumenta, per totum zizania, quia de utroque dixit qui falli non potest: sinite utraque crescere usque ad messem. Cohibeant itaque se frumentorum
Abbreviated transcription (Latin):
xistis. acsic ex ipsa area uanis calumnis turbulenti.
tanquam leuissimus triture puluis ꝑ mane subla¬
tus ante nouissimum uentilationis tempus existis.
Nox deniq arrogantissima atq falsissima ur̃a ẽ. illa
ñ nr̃a. quidꝑalee cum tritico: Qd de somnus uanoꝵ
et reuelationibus ꝓpħarum. iheremias ait. Et tan¬
quã de nobis et uobis dictum sit. parmenianꝰ hoc se¬
bit. Quere quoq a maximiano: nichil aliua de se dic̃
Non enim ẽ: alius impie suꝑbiȩ tumor apud om̃s qͥ
se a xp̃i unitate discindunt quã se solos. xp̃ianos ẽẽ
iactare. et damnare cȩteros. ñ solum quib eoꝵ lis
estis

Expanded text:
iistis, ac sic ex ipsa area uanis calumniis turbulenti, iistis, ac sic ex ipsa area uanis calumniis turbulenti, tamquam leuissimus triturae puluis per inane sublatus, ante nouissimum uentilationis tempus existis. uox denique adrogantissima atque falsissima uestra est illa, non nostra: quid paleae cum frumento ? quod de somniis uanorum et reuelationibus prophetarum Hieremias ait, et tamquam de nobis et uobis dictum sit, Parmenianus hoc scribit. quaere quoque a Maximiano; nihil aliud de se dicet. non enim est alius impiae superbiae tumor apud omnes, qui se a Christi unitate discindunt, quam se solos christianos esse iactare et damnare ceteros non solum quibus eorum lis est,
Abbreviated transcription (Latin):
nefas si attendis. si ꝑhorrescis. si contremiscis. uide
ubi sitis. et redite intro. qm̃ ñ misistis: s. uos potius
existis foras. Uide quid faciat animositas. cecitas.
Dicit᷑ qͦd maximianꝰ pͥmianũ miserit foras: et ride¬
t᷑.Dicitur qd̾ pars donati labores apłorũ ꝑ uniuer¬
sũ mundũ fructificantes et crescentes misit foras:
& ñ exhorretur. Ne quid sane fallaris aut fallas. qm̃
id qͦa tam crebro commemoraui ñ adu̾tens. uł te
aduertisse dissimulans. dixisse me affirmas ñ esse
frumenta dñica. quam ego eccłiam catholicam sic
asserui. quomͦ eam nunc asserit scriptura diuina.
frumenta sola in horreo recondentur. Nunc eccłia
tanquam. area cũ palea trituratur. Hoc ẽ. qđ uos ur¬
get ac p̃mit: et nisi corrigamini extinguit. Qa huiꝰ
aree paleam qͦd uos ẽẽ monstrastis. ñ uos posse tole¬
rare dixistis. purgatũ frum̃tũ impudent̃ uos ẽe fin¬

Expanded text:
nefas si attendis, si perhoiresois, si contremescis, uide nefas si attendis, si perhoiresois, si contremescis, uide ubi sitis et redite intro, quoniam non misistis, sed uos potius existis foras. uide, quid faciat animosa caecitas. dicitur, quod Maximianus Primianum miserit foras, et ridetur; dicitur, quod pars Donati labores apostolorum per uniuersum mundum fructificantes et crescentes misit foras, et non exhorretur. Ne quid sane fallaris aut fallas, quoniam id, quod tam crebro commemoraui, non aduertens uel te aduertisse dissimu lans dixisse me adfirmas non esse frumenta dominica quam ego ecclesiam catholicam sic adserui, quomodo eam non adserit scriptura diuina, frumenta sola in horreo recondentur, nunc ecclesia tamquam area cum palea trituratur. hoc est quod uos urget ac premit et nisi corrigamini extinguit, quia huius areae paleam; quod uos esse monstrastis, non uos posse tolerare dixistis, purgatum frumentum inpudenter uos esse fin
Abbreviated transcription (Latin):
cum tot gentib sit et affrice: S udelicet ista illam
misit foras. Ne queso tu istam uocẽ mittas foras. In
facie ẽ: frons hominis. ñ sub humero. Ergone istã
illa misit foras: Non uides si illa mittitur foras de
qua dicit ds ad abraham in semine tuo benedicen¬
t om̃s gentes. de qua p̃dictum legitur. qͦd erit in no¬
uissimis dieb manifestus mons domꝰ d̾ni. et ueni¬
ent ad eũ uniu̾se gentes de qua p̃dictum canitur.
cõmemorabuntur et conuertentur ad dñm uniu̾¬
si fines t̾re: & adorabunt in conspectu eiꝰ uniuersȩ
patriȩ gentium. de qua p̃dicatur qͦd in toto mundo
fructificet et crescat. quam ipse añs dicit dilatari ꝑ
om̃s gentes incipientib ab iherłm: Non inquam
uides si hec mittitur foras. eã cum lege di. cũ ꝓpħis.
cũ psalmis. cum apłis. cũ ipso euangłio. cum toto
deniq testam̃to. et cum ipso herede mitti foras. Qa

Expanded text:
cum tot gentibus sit et Africae? sed uidelicet ista illam cum tot gentibus sit et Africae? sed uidelicet ista illam misit foras.\' ne, quaeso, tu istam uocem mittas foras: in facie est frons hominis, non sub umero. ergone ista illam misit foras? non uides, si illa mittatur foras, de qua dicit deus ad Abraham: in semine tuo benedicentur omnes gentes, de qua praedictum legitur, quod erit in nouissimis diebus manifestus mons domini et uenient ad eum uniuersae gentes, de qua praedictum canitur: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium, de qua praedicatur, quod in toto mundo fructificet et crescat, quam ipse dominus dicit dilatari per omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem, non, inquam, uides, si haec mittitur foras, eam cum lege dei, eum prophetis, cum psalmis, cum apostolis, cum ipso euangelio, cum toto denique testamento et cum ipso herede mitti foras? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbare debuisse: ut uosintus ẽẽtis. illi autem qͦs con¬
uinceretis pellerent᷑ foras. quid ẽ. qͦd respondere uo¬
luisti. ideo separationem factam quo nos foras eẽmꝰ
ꝓpulsi. ur̃i autem in ȩccłia plenaria & catholica re¬
manser̃t: Hoc si totidem uerb uob̾ maximianenses
dicant quid respondebis. nisi nec refelli dignos.s:
tantum rideri. qui eccłiam plenariam cum ep̃is
iam minꝰ qua centum contra tantam numerosita¬
tem ac multitudinem cui ampliꝰ quam trecentip̾¬
sident audeant affirmare: cum ꝑ om̃s affricȩ regi¬
ones ubi maximianensessunt ñ desit etiam cõmu¬
nio primiam. ꝑ alias autẽ multo plures latioresq
affrice partes unum maximianensem nemo reppe¬
riat. nisi uix forte ꝑegrinantemꝰ. Quo gͥore contra
eccłaiam a solis ortii usq adoccasum ꝓmissam uoce
ueritatis et redditam. audes ȩccłiam plenariam di¬
cere partẽ donati. cum ipsa ñ sit nisi affricȩ. illa uͦ

Expanded text:
probare debuisse, ut uos intus essetis, illi autem quos conprobare debuisse, ut uos intus essetis, illi autem quos conuinceretis pellerentur foras, quid est quod respondere uoluisti ideo separationem factam, quod nos foras essemus propulsi, uestri autem in ecclesia plenaria et catholica remanserunt? hoc si totidem uerbis uobis Maximianenses dicant, quid respondebis nisi nec refelli dignos, sed tantum rideri, qui ecclesiam plenariam cum episcopis iam minus quam centum contra tantam numerositatem ac multitudinem, cui amplius quam trecenti praesident, audeant adfirmare, cum per omnes Africae regiones, ubi Maximianenses sunt, non desit etiam communio Primiani, per alias autem multo plures latioresque Africae partes unum Maximianensem nemo repperiat nisi uix forte peregrinantem? quo igitur ore contra ecclesiam a solis ortu usque ad occasum promissam uoce ueritatis et redditam audes ecclesiam plenariam dicere partem Donati, cum ipsa non sit nisi Africae, illa uero
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. si hoc iustissime dicture sũt plebes et clerici eoꝵ locoꝵ
ex quib erant trecenti et decem qui contͣ maximianen¬
ses bagaiense concilium condider̃t. si hoc inꝗͣ. recte dic¬
siuera eẽnt nescio quorum in affrica traditorũ. hȩc di
cit orbis t̾rarum afris. cum p̃sertim et in affrica ipsa
eccłia catholica tanta sit. ceteris gentib unitatis uin¬
culo sociata. quȩ nichilominꝰ eã et docum̃ta etiã cri¬
minũ alienorũ quȩ mͥ ñc conaris ostendere: ñ faciũt
reos ꝑopulos gentium. quib quando debuerunt ñ
in hac causa innocentib si me dissociauero ꝓ crimin¬
b alienis. innocens ẽẽ ñ potero a sacrilego crimine
scismatis. ꝓinde et plurimũ ualeatis: & nunc mi¬
chi hec uera ẽẽ doceatis. Damnamꝰ mortuos traditoresᷤ.
uiuos ñ deserimꝰ in nocentes. Cũ gͦ dixerim si qua ue¬
ra eẽnt ur̃a documenta eccłie. hoc ẽ. catholice: uos ea

Expanded text:
mus.\' si hoc iustissime dicturae sunt plebes et clerici eorum locorum, mus.\' si hoc iustissime dicturae sunt plebes et clerici eorum locorum, ex quibus erant trecenti et decem, qui contra Maximianenses Bagaiense concilium condiderunt, si hoc, inquam, recte dicsi uera essent, nescio quorum in Africa traditorum haec dicit Afris orbis terrarum, cum praesertim et in Africa ipsa ecclesia catholica tanta sit, ceteris gentibus unitatis uinculo sociata. quae nihilominus clamet:'documenta etiam criminum alienorum, quae mihi nunc conaris ostendere, non faciunt reos populos gentium, quibus quando debuerunt nonin hac causa innocentibus si me dissociauero pro criminibus alienis, innocens esse non potero a sacrilego crimine schismatis. proinde et plurimum ualeatis et nunc mihi haec uera esse doceatis: damnamus mortuos traditores, uiuos non deserimus innocentes.\' Cum ergo dixerim: sed si qua uera essent uestra documenta, ecclesiae, hoc est catholicae, uos ea
Abbreviated transcription (Latin):
Contra ur̃i conciliũ bagaiense recitabunt. flagitabt̃
illi ut diluta eẽ doceantur crimina primiani quȩ
suorũ maiorum sententia continentur. Nonne mul¬
to iustiꝰ dicent ur̃i: hȩc crimina quȩ obicitis etiã mor¬
tuo. si uera sint hoc ꝓbate qͦd ad maiores nr̃os ea de¬
tuleritis. qͦd eis hȩc ur̃a ẽẽ ostenderitis. Ed si facere co¬
nati estis nec implere potuistis. maiores ipsos nr̃os in¬
quinare ñ poterant aliena crimina quanuis uera q̃
illis ñ fuerant demonstrata. quanto minꝰ si ea nec cona¬
ti estis ostendere: Unde igitur ad nos causȩ illiꝰ reatus
transire potuit. qui nec ipsos qui cum primiano tunc
inuebant ignoratus et ñ ꝓbatꝰ inuoluit: Nositaq scis¬
matis reos ꝑspicua ueritate conuincimꝰ. qͦs a nob̾ fr̃ibus
ur̃is ꝓpt̃ aliena crimina q̃ tunc maiorib nr̃is demonst᷑¬
ta ñ sunt. quando fuerant demonstranda seꝑatos uide¬

Expanded text:
contra uestri concilium Bagaiense recitabunt. flagitabunt contra uestri concilium Bagaiense recitabunt. flagitabunt illi, ut diluta esse doceantur crimina Primiani, quae suorum maiorum sententia continentur. nonne multo iustius dicent uestri: haec crimina, quae obicitis iam mortuo, si uera sint, hoc probate, quod ad maiores nostros ea detuleritis, quod eis haec uera esse ostonderitis. quod si facere conati estis nec implere potuistis, maiores ipsos nostros inquinare non poterant aliena crimina quamuis uera, quae illis non fuerant demonstrata; quanto minus, si ea nec conati estis ostendere! unde igitur ad nos causae illius reatus transire potuit, qui nec ipsos, qui cum Primiano tunc uiuebant, ignoratus et non probatus inuoluit? uos itaque schismatis reos perspicua ueritate conuincimus, quos a nobis fratribus uestris propter aliena crimina, quae tunc maioribus nostris demonstrata non sunt, quando fuerant demonstranda, separatos uide
Abbreviated transcription (Latin):
uera et ur̃a falsa. aut nr̃a falsa. et ur̃a uera. Et cum
in trib suꝑiorib facillimam nr̃am uictoriam de¬
monstrassem: in quarta quoq uos uici. aut minꝰ
intellexisti. aut qͣd magis credo ne ab aliis intelli¬
geretur. nescio quib umbraculis id conatus obre¬
gere: de argumentationis genere disputandum pu¬
tasti. Unde etiã alias si opꝰ fu̾it fortasse tͣctabimꝰ: ne tempꝰ
ñc̃ reb ñ necessariis insumamꝰ. Pinde attende utrũ
ualeã in illo ꝑspicuo speculo ur̃o. hoc ẽ: in causa ma¬
ximianensium etiam hoc demonstrare. Nãq mor
potuerit. ut int̾ ur̃os et illoꝵ posteros questio cõmu¬
mionis agitet᷑. Dicturi sunt illi a maiorib suis ferme
centũ uł ampliꝰ ep̃is damnatũ ẽẽ primianũ. et illã
pͥmũ quȩ apud carthaginem. deinde aliã q̃ apud ce¬
barsussi contra eum conscripta ẽ. sententiam ꝓlaturi.

Expanded text:
uera et uestra falsa aut nostra falsa et uestra uera. et cum uera et uestra falsa aut nostra falsa et uestra uera. et cum in tribus superioribus facillimam nostram uictoriam demonstrassem, in quarta quoque uos uinci aut minus intellexisti aut, quod magis credo, ne ab aliis intellgeretur, nescio quibus umbraculis id conatus obtegere de argumentationis genere disputandum putasti; unde tecum alias, si opus fuerit, fortasse tractabimus, ne tempus nunc rebus non necessariis insumamus. Proinde attende, utrum ualeam in illo perspicuo speculo uestro, hoc est in causa Maximianensium, etiam hoc demonstrare. namque morpoterit, ut inter uestros et illorum posteros quaestio communionis agitetur. dicturi sunt illi a maioribus suis ferme centum uel amplius episcopis damnatum esse Primianum et illam primo quae apud Carthaginem, deinde aliam quae apud Cebarsussi contra eum conscripta est sententiam prolaturi;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tot gentium. xp̃ianarum t̃ras. tanto plurib ep̃is
ceteris. uł innotescere innocens potuit. uł occultari
nocens. Apud qͦs aut ab agnoscente meruit solui. aut
ñ meruit ab ignorante damnari. aut corrupto iudi¬
ce contra quam meruerat absolutus ñ potuit alus
qui ñ iudicauerant demonstrari. Uos igitur sacrile¬
ga separatione ab unitate popłorũ innocentiũ. tot
tantoꝵq separamini. qͥ cũ in hac causa iudices ẽẽ non
possent. aut nullos hĩc fuisse iudices. aut utrũ hinc
aliqͥd uł quid iudicatum sit nescierint. aut electis
iudicib potius quam uictis litigatorib crediderunt.
hinc docetur in eo etiam qͦd ex illa mea quadriꝑtita
distributione ultimum tibi neq enim aliud pote¬
ras elegisti: quã facile suꝑemini. Dixi enĩ qͦd si docu¬
menta criminũ traditionis ex utraq parte fuerint¬
ꝓlata. aut utraq sunt uera. aut utraq falsa. aut nr̃a

Expanded text:
per tot gentium christianarum terras tanto pluribus episcopis per tot gentium christianarum terras tanto pluribus episcopis ceteris uel innotescere innocens potuit uel occultari nocens, apud quos aut ab agnoscente meruit absolui aut non meruit ab ignorante damnari aut corrupto iudice contra quam meruerat absolutus non potuit aliis, qui non iudicauerant, demonstrari. uos igitur sacrilega separatione ab unitate populorum innocentium tot tantorumque separamini, qui cum in hac causa iudices esse non possent, aut ullos hinc fuisse iudices aut utrum hinc aliquid uel quid iudicatum sit nescierunt aut electis iudicibus potius quam uictis litigatoribus crediderunt. Hinc docetur in eo etiam, quod ex illa mea quadripertita distributione ultimum tibi — neque enim aliud poteras — elegisti, quam facile superemini. dixi enim, quod, si documenta criminum traditionis fuerint ex utraque parte prolata, aut utraque sunt uera aut utraque falsa aut nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tis pietatisq sententiã: qua dicit. Nam et si uiden¬
tur in eccłia ẽe rirania. ñ tam̃ impediri deb et fides
aut caritas nr̃a: ut qm̃ ⁊irania ẽẽ in eccłia cernimꝰ.
ipsi de ecclia recedamꝰ. Qͦd quidem illis tunc ꝓdesset.
si in eccłie catholice gremio purgati purgam̃ta tole.¬
rarent quȩ ante tempꝰ separare ñ possent. S: qͦd eos
dicimꝰ in hac erroris ur̃i societate quã uerã eccłiam
c̃ẽ arbitramini facere debuisse. hoc maiores uri in il¬
la ꝑspicue uera in cuiꝰ unitate fuer̃t. ne ab illa sepa¬
rarentur facere debuerunt. Sicut enim quilibet par¬
tis ur̃e homo causam primiani ꝓrsus ignorans. tam̃
quanius a centum maximianensib damnatũ. sim¬
plicit̃ innocentem credit eum qui tanto plurib se
ꝓbauit: ita etiam in communione catholica. quem
causa ceciliani latet. ñ immerito sibi innocentem
fuisse ꝑsuadet eum qui ñ solum ꝑ affricam. s etiam

Expanded text:
tis pietatisque sententiam, qua dicit: nam etsi uidentis pietatisque sententiam, qua dicit: nam etsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen impediri debet fides aut caritas nostra, ut quoniam zizania esse in ecclesia cernimus ipsi de ecclesia recedamus. quod quidem illis tono prodesset, si in ecclesiae catholicae gremio purgati purgamenta tolerarent, quae ante tempus separare non possent. sed quod eos dicimus in hac erroris uestri societate, quam ueram ecclesiam esse arbitramini, facere debuisse, hoc maiores uestri in illa perspicue uera, in cuius unitate fuerunt, ne ab illa separarentur, facere debuerunt. sicut enim quilibet partis uestrae homo causam Primiani prorsus ignorans tamen. quamuis a centum Maximianensibus damnatum, simpliciter innocentem credit eum, qui tanto pluribus se probauit, ita etiam in communione catholica, quem causa Caeciliani latet, non inmerito sibi innocentem fuisse persuadet eum, qui non solum per Africam. uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
de ilo possent ferre iudiciũ. qͣd uniuerse parti
donati facile ꝓbaret᷑. Nunc uͦ damnauer̃t eũ cen¬
tum. et amplius quam trecentis absoluendũ reliq̃¬
runt. apud qͦs ipsi ꝑiculum damnationis incur¬
rerent. E is quippe tam plurib suã debuerunt per¬
suadere sententiam. ut ipsi cum eis intus eẽnt. pͥmi¬
anꝰ autem foris si damnatus penitentiam respuisset.
Si autem hoc tam maiori numero collegarum. et tot
suȩ communionis eccłiis ꝑ totam affricam diffusis
ꝑsuadere ñ possent. aut sententiam suã consilio sa¬
more rescinderent. in qua falli sicut homines de ho¬
mine potuerunt. aut si uera eius crimina sine ul¬
la dubitatione didicerant. quȩ tamen ꝑsuadere.
tanto plurib cȩteris ñ ualebant. nocentem scienteᷤ
tolerarent prudentius et pacientius: quam se a tot
innocentib qͥ ista nescirent impio scismate seꝑarẽt.
Tenerent enim illam beati cypͥani plenissimã carita¬

Expanded text:
de illo possent ferre iudicium, quod uniuersae parti de illo possent ferre iudicium, quod uniuersae parti Donati facile probaretur. nunc uero damnauerunt eum centum, et amplius quam trecentis absoluendum reliquerunt, apud quos ipsi periculum damnationis incurrerent. eis quippe tam pluribus suam debuerunt persuadere sententiam, ut ipsi cum eis intus essent, Primianus autem foris, si damnatus paenitentiam respuisset. si autem hoc tam maiori numero collegarum et tot suae communionis ecclesiis per totam Africam diffusis persuadere non possent, aut sententiam suam consilio saniore rescinderent, in qua falli sicut homines de homine potuerunt, aut, si uera eius crimina sine ulla dubitatione didicerant, quae tamen persuadere tanto pluribus ceteris non ualebant, nocentem scientes tolerarent prudentius et patientius, quam se a tot innocentibus. qui ista nescirent, impio schismate separarent. tenerent enim illam beati Cypriani plenissimam carita
Abbreviated transcription (Latin):
ad ceciliani innocentiam etiam si ñ ep̃c tam̃ correc¬
recta prauitate transisset si felicianꝰ ad primianum
quem similit̾ ut ille cecilianũ damnauerat inno¬
centem. potuit tam̃ sine macula primiani uł sua
cum ep̃ali etiam honore transire. Nec illud qͦd dixi
nescio qͦs traditores quos ur̃i maiores arguebant. si
ueracit̃ arguebant debuisse conuincere: sic acceꝑis
tanquam hoc apud se ipsos facere debuerint. Sic e¬
nim respondes qͦd fecerint: et ideo nr̃os ꝑdidisse
baptisinum iudicauerint. lege prius diligent̃ con¬
tra qͦa scribis. et aut intellige que dicuntur. aut no¬
liqd intelligis uertere in aliud. Ego dixi ñ apud
ur̃os s apud eccłias transmarinas. quib innocen¬
des illi uidebantur qui arguebant᷑. a ur̃is eos debuis¬
econuinci. Nam et maximianenses conuictum
lii uident̃ damnasse primianũ . s. ñ apud eos qui
longius positi. et a gr̃a uł inuidia remotiores. tale

Expanded text:
ad Caeciliani innocentiam etiamsi non episcopus, tamen corad Caeciliani innocentiam etiamsi non episcopus, tamen correcta prauitate transisset, si Felicianus ad Primianum, quem similiter, ut ille Caecilianum, damnauerat innocentem, potuit tamen sine macula Primiani uel sua cum episcopali etiam honore transire. Nec illud, quod dixi: nescio quos traditores, quos uestri maiores arguebant, si ueraciter arguebant, debuisse conuincere, sic acceperis, tamquam hoc apud se ipsos facere debuerint sic enim respondes, quod fecerint et ideo nostros perdidisse baptismum iudicauerint. lege prius diligenter contra quod scribis, et aut intellege quae dicuntur aut noli quod intellegis uertere in aliud. ego dixi non apud uestros, sed apud ecclesias transmarinas, quibus innocentes illi uidebantur qui arguebantur a uestris, eos debuisse conuinci. nam et Maximianenses conuictum sibi uidentur damnasse Primianum, sed non apud eos, qui longius positi et a gratia uel inuidia remotiores tale
Abbreviated transcription (Latin):
Uictor respondit. Sub paulo ep̃o orta ꝑsequutione:
siluanus diaconꝰ fuit. Huic tu publicorum gestoꝵ
euidentissimo documento. quo minus credatur
magnum aliquid tibi uideris opponere: quia cõ¬
memoras sententiam quã dixit in cecilianũ. uelut
puniens traditores. et argumentaris fieri ñ potuis¬
se. ut traditor fuerit. qui traditionis tam seuerus ul¬
tor extiterit. Quasi aliquid seuerius uidebatur ill
nequissimis seniorib quando in occidendam su¬
sanñã tanta instantia seuiebant. cum eorum con¬
scientia ipso flagicio foderetur: qͦd se in illa punire
uelle fingebant.S: omittamꝰ alia. Quid felicianus :
Qunquia non cum primiano nunc damnat. quod
cũ maximiano ipse commisit: d: plane meliore sen¬
tentia correctior ñ impudentior. Ed siluanꝰ si facere
uoluisset. ñ in ceciliano falsam. s in se ipso ueram
traditionem salubri emendatione damnasset. et

Expanded text:
Uictor respondit: sub Paulo episcopo orta persecutione Uictor respondit: sub Paulo episcopo orta persecutione Siluanus subdiaconus fuit. huic tu publicorum gestorum euidentissimo documento quo minus credatur, magnum aliquid tibi uideris opponere, quia commemoras sententiam, quam dixit in Caecilianum uelut puniens traditores, et argumentaris fieri non potuisse ut traditor fuerit, qui traditionis tam seuerus ultor extiterit: quasi aliquid seuerius uidebatur illis nequissimis senioribus, quando in occidendam Susannam tanta instantia saeuiebant, cum eorum conscientia ipso flagitio foderetur, quod se in illa punire uelle fingebant. sed omittamus talia. quid Felicianus? numquid non cum Primiano nunc damnat, quod cum Maximiano ipse commisit, sed plane meliore sententia correctior, non inpudentior? quod Siluanus si facere uoluisset, non in Caeciliano falsam, sed in se ipso ueram traditionem salubri emendatione damnasset et
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ cuncta membra pestilens irreꝑet uirꝰ. Sic tͣdicionẽ.
ꝓbabilius nos uob̾ obicimꝰ. quanus eam uos nob
ñ ꝓbabilit̾ obiciatis. Iam illud qͦd in siluanũ cir¬
tensem ep̃m ur̃m dixi. fuisse traditorem municipa
lia gesta testant᷑. ibidem apud cirtam a curatore rei¬
publice munatio felice confecta. Nam ibi scͥptũ sic̃¬
legimꝰ postea quã aꝑtum ẽ. ad bibliothecam inuen¬
ta sunt ibi armaria inania. Ibi ꝓtulit siluanꝰ capi¬
tulat̾a argenteam. et lucernã argenteã. qͦ diceret se
post archam eas inuenisse. Cui uictor aufidudixit.
Mortuus fueras si ñ eas inuenisses. felix autem cu
rator cũ ei dixisset inquire diligentiꝰ ne qͥd hic re¬
manserit: siluanus dixit. Nichil hic remansit.
totum hoc eiecimꝰ. Quȩ gesta cum apud acta reno¬
phili consularis recitarentur. eisq insererent᷑ int
alia testium multa documenta. quesiurt consula¬
ris. qͥd nam ministrabat tunc siluanꝰ in clericatu.

Expanded text:
pestilens inreperet uirus. sic traditionem probabilius nos uobis obicimus, quamuis eam uos nobis non probabiliter obiciatis. Iam illud quod in Siluanum Cirtensem episcopum uestrum dixi, fuisse tlia gesta testantur, ibidem apud Cirtam a curatore reipublicae Munatio Felice confecta. Nam sicut ibi scriptum legimus, Posteaquam perventum est ad bibliothecam, inventa sunt ibi armaria inania: ibi protulit Silvanus capitulatam argenteam et lucernam argenteam, quod diceret se post arcam eas inuenisse. cui Uictor Aufidii dixit: mortuus fueras, si non eas inuenirator cum ei dixisset, Inquire diligentius, ne quid hic remanserit; Silvanus dixit, Nihil hic remansit, totum hoc ejecimus. Quae gesta cum apud acta Zenophili consularis recitarentur, eisque insererentur, inter alia testium multa documenta, quaesivit Consularis: Quid administrabat tunc Silvanus in clericatu?
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratur. Mutatio quippe ñ di ñ ipsiꝰ religioniᷤ
s sacrificiorũ & sacramentorum impudenter nunc
uideretur p̃dicata. nisi fuisset ante p̾dicta. Quemad
modum enim unꝰ idemq homo. si dõ mane aliud of¬
ferat. aliud uesꝑe: ꝑ congruentia diurni temporis.
ñ dm mutat nec religionem. sicut nec salutem qui
alio modo mane: alio uesꝑe salutat. ita in uniuer¬
so tractu scłorum. cum aliua oblatum ẽ ab antiqͥs¬

Expanded text:
demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiq
Abbreviated transcription (Latin):
mones. qui errore delectantur. & quodam modo pa¬
scuntur humano. qm̃ sc̃i angłi ñ approbant sacri¬
ficium. nisi quod ex doctrina uere sapientie uereq
religionis offertur uni uero dõ. cui sc̃a societate deser¬
uiunt. Pinde sicut impia suꝑbia. siue hominum.
siue demonum sibi hos diuinos honores exhiberi
uł iubet uł cupit. ita pia humilitas uł hominum
uł angłorum sc̃orum hec sibi oblata recusauit. et cui
deberentur ostendit. cuius rei manifestissima in sa¬
cris litteris nr̃is exempla monstrantur. Disꝑtita au¬
tem diumnis eloquus sacrificia ꝑ temporum congru¬
entiam. ut alia fierent ante manifestationem noui
testamenti. quod ex ipsa uera et in unius sacerdotis
uictima. hoc ẽ ex fuso. xp̃i sanguine ministratur. et
aliud nunc quod huic manifestationi congruum
quiiam declarato nomine. xp̃iani appellamur offe¬
rimꝰ. ñ solum euangłicis uerum etiam ꝓpħicis litt̾is

Expanded text:
mones, qui errore delectantur et quodam modo pamones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quoniam sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel angelorum sanctorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris
Abbreviated transcription (Latin):
nenda. Unde colligitur corporali creaturȩ ñ ẽe sacrifi¬
candum. Restat spiritalis que ułpia uł impia ẽ: pia
scilicet in hominib & angłis iustis. et do rite seruien¬
tibus. Impia uͦ in hominib et angłis iniquis. quos
etiam demones dicimꝰ. Ac ꝑ hoc nec spiritali quan¬
uis iuste creaturȩ sacrificandum ẽ. qm̃ quantoma¬
gis pia ẽ. &. subdita dõ. tantominꝰ se tali honore dig¬
natur quem scit ñ deberi nisido. Quanto gͦ ꝑniciosiꝰ
ẽ sacrificare demonus. hoc ẽ. inique spiritali creatu¬
re que in hoc ꝓximo et caliginoso celo habitans. tan¬
quam in aerio carcere suo p̃destinata ẽ: supplicio sem¬
pit̃no: Quam obrem etiam cum se homines suꝑio¬
ribus celestib potestatib que ñ sunt demonia sacri¬
ficare dicunt. & solius nominis int̾esse arbitrantur.
qͦd illi deos nos eos angłos appellamus. ñ se oppo¬
nunt eis ludificandis multiplici fallatia nisi de¬

Expanded text:
nenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrifinenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi dae
Abbreviated transcription (Latin):
latur rep̃hendi a uera religione in suꝑstitionibus gen¬
tium. Sicut enim ueritas hortatur homines fieri so¬
cios sc̃orum angłorum. ita seducit impictas ad societa¬
tem demoniorum. cui p̃paratur ignis ẽt̃nus. sicut reg¬
num et̾num societati scorum. Neq iline excusant im¬
pii sua sacrilega sacra et simulachra qͦd elegant̃ int̃¬
p̃tantur quid queq significent. om̃is quippe illa
interp̃tatio ad creaturam refertur ñ adcreatorem. cui
uni debetur seruitus religionis. illa que uno nomi¬
ne lathria grece appellatur: nec nos dicimus t̾ram. ma¬
ria. celum. solem. lunam.stellas. & quasdam non in
promptu sitas cȩlestes potestates ẽẽ demonum. Sed
cum omnis creatura partim corporalis sit. partim uͦ in¬
corporalis. qũa etiam spiritalem uocamꝰ: manifestum
ẽ id qͦd a nobis pie ac religiose fit. a uoluntate animmi ꝓ¬
ficisci. que creatura spiritalis est. & om̃i corporali p̃po¬

Expanded text:
latur, reprehendi a uera religione in superstitionibus genlatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praepo
Abbreviated transcription (Latin):
talib simulachris diuinum cum timore cultũ exhi¬
bent. eaq uiuentib similia uenerantes adorantesq
contuentur. eisq uelut p̃sentib p̃ces allegant uicti¬
mas immolant. uota ꝑsoluunt. sic afficiunt᷑ om̃ino
ut ea sensu carentia putare ñ audeant. Ne arbitren¬
tur autem isti hoc solum nr̃os libros uelle sonare. qͦd
huiuscemodi affectus humano cordi ex idolis innasci¬
tur aꝑtissime scriptum ẽ. Qm̃ om̃s dii gentium demo¬
nia. Unde et apłica disciplina. ñ solum dicit qͦd apud
ioħem legitur. fr̃s cauete cauete a simulachris. uerũ eti¬
ã qͦd ap̃paulũ. Ed gͦ dico: Qd idolis immolatum sit ali¬
quid. aut idolum ẽ aliquid: S: que immolant genteᷤ
demonus & ñ dõ immolant. Nolo autem uos socios
fieri demoniorum. Ulnde satis intelligi potest. ñ tam
ipsam immolationẽ. nam uero dõ prisci sc̃i immola¬
uerunt. s. quod dus falsis et impus demonib immo¬

Expanded text:
talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhitalibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hoc culpant in sacrilegis ritib paganorum quod
construant templa. et instituant sacerdotia. et faci¬
ant sacrificia. s: qͦd hec ydolis et demoniis exhibeãt.
Et idola quidem om̃i sensu carere quis dubitet: He¬
runtam̃ cum his locantur sedibus honorabili subli¬
mitate ut a p̃cantib atq: immolantibus attendant᷑.
ipsa similitudine animatorum membroꝵ atq sensu¬
um quanuis insensata et exanima afficiũt infir¬
mos animos ut uiuere ac spirare uideantur. acce¬
dente p̃sertim ueneratione multitudinis. qua tan¬
tus eis cultꝰ impenditur. Quib morbidis & pestilen¬
tiosis affectib medetur scriptura diuina quȩ rem
quidem notam s tamen salubri remedio admoni¬
tionis inculcat dicens. Oculos habent et ñ uident.
aures habent et ñ audiunt: & cetera talia. Hec enĩ
uerba quo magis aꝑta et popularit̃ uera sunt. eo
magis incutiunt salubrem pudorem illis qui cum

Expanded text:
non hoc culpant in sacrilegis ritibus Paganorum quod non hoc culpant in sacrilegis ritibus Paganorum quod construant templa, et instituant sacerdotia, et faciant sacrificia; sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. Et idola quidem omni sensu carere, quis dubitet? Verumtamen cum his locantur sedibus, honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus attendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum, quamvis insensata et exanima, afficiunt infirmos animos, ut vivere ac spirare videantur; accedente praesertim veneratione multitudinis, qua tantus eis cultus impenditur. 19. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus medetur Scriptura divina, quae rem quidem notam, sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quorum similitudines sunt siue scrutanda. siue
noscenda. siue recolenda. De qua re quantum satis
ẽ diserenda ñ breuis sermo fiagitandus est qͦ nũc
respondere nobis ꝓpositum ẽ: p̃sertim quia in aluis
opusculis nr̃is de hac re multa iam diximꝰ & qui an¬
te nos di eloquia tractauerunt de similitudinibus
sacrificiorum ueteriꝰ testamenti. tanquam umbris
figurisq futurorum copiose loquuti sunt. Hoc sa¬
ne nec in ista breuitate p̃tereundum ẽ. qͦd templũ.
sacerdotem.sacrificium. et alia quecunq ad hec ꝑ¬
tinentia. nisi uni uero deo deberi nossent di falsi
hoc ẽ: demones qui sunt p̾uaricatores angłi nunꝗͣ
hec sibi a cultororibus suis quos decipiunt expetissent.
Uerum hȩc cum exhibentur d̾o. scđm eius inspirationẽ
atq doctrinam uera religio ẽ: cum autem demonib
scđm eorum impiam suꝑbiam noxia suꝑsticio. Qua¬
ꝓpt̃ qui xp̃ianas litteras utriusq testamenti sciũt.

Expanded text:
quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam supropter qui christianas Litteras utriusque Testamenti sciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
templorum cultus exercuit. cum idem cultus ab ipsis
inquit. uł a do quem colunt exorsus ẽ. temporib pͥscis
cum inducitur ds̃ primitus eguisse. huic respondet᷑.
qm̃ ex illo scripturarum nr̃arum loco hec questio ꝓpo¬
sita agnoscitur. ubi scriptum ẽ. cam ex fructib t̾re. a¬
bel autem ex pͥmitiuis ouium obtulisse munus dño.
hinc potius ẽe intelligendum quã sit res antiqua sa¬
crificium. qͦd ñ nisi uno uero dõ offerri oportere ue¬
races & sacrȩ littere monent. ñ quod illo egeat ds cũ
in eisdem ipsis litteris aꝑtissime scriptum sit. dixi
endis ñ nisi hominib consulat. Nobis enim ꝓdest co¬
lere dm: ñ ipsi do. Cum gͦ inspirat et docet quomo¬
do colendus sit. ñ solum sua nulla indigentia facit.
s nr̃a maxima utilitate. Significatiua autem sunt
om̃ia talia sacrificia: & quarundam rerum simi¬
litudines. quib admoneri nos oportet ad ea ipsa.

Expanded text:
templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi endis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
societate in popło isrł. qui tamen huiꝰ sacramenti
participes fuerunt. cur ñ credamus etiam in cȩteris
hac atq illac gentib alias alios fuisse. quanuis eos
commemoratos in eisdem auctoritatib ñ legamꝰ: Ita
salus religionis huius. ꝑ quam solam ueram salus ue¬
ra ueracit᷑q ꝓmittitur:. nulli unquã defuit qui dignꝰ
fuit. et cui defuit dignus ñ fuit. et ab exordio ꝓpaga¬
tionis humane usq in finem. quibusdam ad p̃mi¬
um. quibusdam ad iudicium p̃dicatur. Ac ꝑ hoc et
quibus omnino annunciata ñ ẽ. ñ credituri p̃scie¬
bant᷑. et quib ñ creditur. his tam̃ annunciata ẽ. in
illorum exemplo demonstrantur.quib aut̃ creditur¬
his annunciatur. hi regno celorum et sc̃orum ange¬
lorum societati p̃ꝑant᷑: in. De sacticioꝵ distinctione:
Am uideamꝰ eam que sequitur questionem. Accusãt
inquit ritus sacrorum. hostias thura. et cetera quȩ

Expanded text:
societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad pum, quibusdam ad judicium praedicatur. Ac per hoc et quibus omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiatur, hi regno coelorum et sanctorum angelorum societati praeparantur. III. DE SACRIFICIORUM DISTINCTIONE. Iam uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dl. quandiu paruis et infirmꝰ est incellectus ho¬
minis diuine cedere ueritati. Quid gͦ mirũ si tam in¬
fidelibus plenum orbem t̾rarum xp̃c prioribus scł̃is
nouerat. ut eis apparere uł p̃dicari merito nollet.
quos nec uerbis nec miraculis suis credituros ẽẽ p̃scie¬
bat: Neq enim incredibile ẽ: tales fuisse tunc om̃s qͣles
ab eius aduentu usq ad hoc tempꝰ tam multos fuisse
atq ẽẽ miramur. et tam̃ ab initio generis humani. a¬
lias occultius. alias euidentiꝰ sicut congruere tempo¬
rib diuinitus uisum ẽ: nec ꝓpħari destitit. nec quim
eum crederent defuerunt ab adam usq ad moysen.
& in ipso popło isrł que speciali quodam mysterio
gens ꝓphica fuit. et in aliis gentib antequam uenis¬
set in carne. Cum enim nonnulli commemorentur
in sc̃is hebraicis libris iam ex tempore abrahȩ. nec
de stirpe carnis eius. nec ex popło isrł. nec aduenticia

Expanded text:
tati. Quandiu parvus et infirmus est intellectus hotati. Quandiu parvus et infirmus est intellectus hovinae debet cedere veritati. Quid ergo mirum si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia
Abbreviated transcription (Latin):
et scientiȩ dĩ. ubi fortassis aliud diuinum consiliũ
longe secretius latet. sine p̃iudicio etiam aliarum
forte causarum. que aprudentibus inuestigari que¬
unt. hoc solum eis breuitatis gr̃a in huiꝰ questionis
disputatione dicamꝰ. tunc uoluisse hominib appa¬
rere xp̃m et apud eos p̃dicari doctrinam suam. qn¬
do sciebat & ubi sciebat ẽẽ qͥm eum fuerant credi¬
turis His enim temporib et his locis quibs euange¬
lium eius ñ ẽ. p̃dicatum. tales om̃s in eius p̃dicatio¬
ne futuros eẽ p̃sciebat. quales ñ quidem om̃s. sed
tamen multi in eius corporali p̃sentia fuerunt. qui
in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere nolue
runt. quales etiam nunc multos uidemus. cũ tan¬
ta manifestatione de illo compleant᷑ p̃conia ꝓpħa¬
rum nolle adhuc credere: & malle humana astuti¬
aresistere. quam tam clare atq perspicue. tamq
sublimi et sublimit̃ diffamate: ciuine cedere auctori¬

Expanded text:
et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscirunt: quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia Prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae cedere auctori