comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
modi facmorib suacolla abiecto
leui iugo xp̃isubdentes. lnt̾ea su¬
bito corruptȩ mentis homines acer¬
ba pestis corripuit. quȩ in breuai tan¬
tã eiꝰ multitudinẽ strauit ut ne se.¬
peliendis quidẽ mortuis uiui suffi¬
cerent. Sed ne morte qͥdẽ suorũ. nec
timore mortis hii quisuꝑerant amor.¬
te animȩ qua peccando sterneban¬
tur reuocari poterant. Unde non
multopost. acrior gentẽ peccatri¬
cc̃. ultio diri sceleris secuta est. Ini:¬
tũnamq est consiliũ. quidagendũ.
ubi quȩrendũ ess& p̃sidiũ. ad eui.¬
tandas uł repellendas tam feras
tamq crebęrrimas gentiũ aqͥlo
b cũ suo rege uuirtigerno ut
saronũ gentẽ de transmarinis par s. n¬
tib in auxiliũ uocarent. Qđ dĩnutu
dispositũ esse constat. ut uenir &
contra improbos malũ sicut euiden¬
tius rerũ exitus ꝓbauit. Anno ab
xu.

Expanded text:
modi facinoribus sua colla, abjecto modi facinoribus sua colla, abjecto levi jugo Christi, subdentes. Interea subito corruptae mentis homines acerba pestis corripuit, quae in brevi tantam ejus multitudinem stravit ut ne sepeliendis quidem mortuis vivi sufficerent: sed ne morte quidem suorum nec timore mortis, hi qui supererant a morte animae qua peccando sternebantur, revocari poterant: unde non multo post acrior gentem peccatricem ultio diri sceleris secuta est. Initum namque est consilium quid agendum, ubi quaerendum esset praesidium ad evitandas vel repellendas tam feras tamque creberrimas gentium Aquilous cum suo rege Vurtigerno ut Saxonum gentem de transmarinis partibus in auxilium vocarent: quod Domini nutu dispositum esse constat, ut veniret contra inprobos malum, sicut evidentius rerum exitus probavit. CAPUT XV.
Abbreviated transcription (Latin):
suc malitie posteris diͣturnã re¬
linquens multos eorũ cogit ui¬
ba̾t auciliũ: de ipsis montib spe¬
luncis ac saltib continue rebella¬
bant. Q cũ primũ. in imicis qui ꝑ
multos annos p̃das in t̾raagebaÑ
strages dare coeper̃. Reuertun
ma parte insule.Tunc primũ &
deinceps quieuer̃ p̃das tamen
nonnũquã ex inde & contritioneᷤᷤ
de brittonũ gente agereñ cessar̃.
Cessante aut̃ uastatione hostili.
nulla retro etas meminit afflu¬
ere coepit. Cũ quib & luxuria
erescere. & hane contiuuo oũuũ
lues scelerũ comitari accelera¬
uit. Crudelitas p̃cipue. & odiũ
ueritatis: amorq mendatii.
itaut siquis eorũ mitior & uerita¬
In aliquatenus ꝓprior uideret᷑.
ihune quasi britannue subuer¬
sorẽ. om̃ium odia telaq. sine
respectu torquerentur. Et ñ¬
solũ hȩc scłares uiri. sed etiã ipse
grex dñi eiusq pastores egeruñ.
ebrietati. animositati. litigio. con¬
tentioni. inuidiȩ. exterisq huius¬

Expanded text:
suae malitiae posteris diuturnam relinquens, multos eorum coegit vibat auxilium, de ipsis montibus, speluncis ac saltibus continue rebellabant: et tum primum inimicis qui per multos annos praedas in terra agebant, strages dare coeperunt. Revertuma parte insulae tunc primum et deinceps quieverunt, praedas tamen nonnunquam exinde et contritiones de Brittonum gente agere non cessarunt. Cessante autem vastatione hostili, nulla retro aetas meminit, affluere coepit: cum quibus et luxuria crescere, et hanc continuo omnium lues scelerum comitari adceleravit, crudelitas praecipue, et odium veritatis amorque mendacii, ita ut si quis eorum mitior, et veritati aliquatenus propior videretur, in hunc quasi Brittaniae subversorem, omnirespectu contorquerentur. Et nsolum haec saeculares viri, sed etiam ipse grex Domini ejusque pastores egerunt; ebrietati, animositati, litigio, contentioni, invidiae, caeterisque hujus
Abbreviated transcription (Latin):
beatus lupus om̃sq tũrbati exet¬
tant seniorẽ. elem̃tis furentib op¬
ponendũ. Qui ꝑicłi immanitate
coustantior xp̃m inuocat. & assũp
opprimit. collegã cõmon&. hor¬
tatur uniuersos. oratio uno ore&
clamore ꝓfundit᷑. Ad est diuinitas.
fugant᷑ inimici. tranquillitas sere¬
na subseqͥt᷑ uentie contrario ad
iͥtineris ministeria reuertuntur.
decursisq breui spatiis pelagilopta.¬
ti. licoris quie te pot̾iunt᷑. Ibi con¬
ueniens ex diuersis partib mul¬
titudo excepit sac̃dotes. quos
uenturos etiã uaticinta aduer¬
sa p̃dixerat. Nuntiabant enim
sinistri sp̃s qđ timebant. qͥ imꝑio
sac̃dotũ dũ ab obsessis corporib de¬
trudunt᷑. & tempestatis or dinẽ &
ꝑicła quȩ intulerant fatebant᷑.
uictosq se eorũ meritis & imꝑio¬
ñ negabant. Int̾̃eabritaniuarũ in:¬
sulã aplici sac̃dotes raptim opini.¬
one. p̃dicatione. uircutib imple¬

Expanded text:
beatus Lupus, omnesque turbati excibeatus Lupus, omnesque turbati excitant seniorem elementis furentibus opponendum; qui periculi inmanitate constantior Christum invocat, et adsumptopprimit, collegam commonet, hortatur universos, oratio uno ore et clamore profunditur: adest Divinitas, fugantur inimici, tranquillitas serena subsequitur, venti e contrario ad itineris ministeria revertuntur, decursisque brevi spatiis pelagi, optati littoris quiete potiuntur. Ibi conveniens ex diversis partibus multitudo excepit sacerdotes, quos venturos etiam vaticinatio adversa praedixerat. Nunciabant enim sinistri spiritus quod timebant, qui imperio sacerdotum dum ab obsessis corporibus detruduntur, et tempestatis ordinem et pericula quae intulerant fatebantur, victosque se eorum meritis et imperio non negabant. Interea Brittaniarum insulam apostolici sacerdotes raptim opinione, praedicatione, virtutibus imple
Abbreviated transcription (Latin):
pelagiani filiũ. britanniarũ
fidẽ peste comnaculauerat. Uerũ
britanni cũ neq susciꝑe dogma
ꝑuersũ grãm xp̃i blasphemando
ullatenus uellent. neq uersu¬
tiã ne farie ꝑsuasionis refutare
uerbis certando sufficerent. in¬
ueniunt salubre consiliũ. ut
agallicanis antistitib auxilium
belli spualis in quirant. Quã ob
causã. collecta magna synodo.
succurrendũ fidei mitti debent.
atq om̃ium iuditio electi sunt
cũ prompta deuotione p̃ces & iussa
sc̃ę eccłe suscepissent:. intrant oce¬
anũ. &usq ad mediũ ituieris quo
ꝓcellas. celũ diẽq nubiũ nocte sub¬
ducunt. Uentorũ furores uela ñ
sustinent. Cedebant ministeria ui¬
cta nautarũ. ferebat᷑ nauigiũ or a¬
tione ñ uirib. & casu dipe ipse & pon¬
tifex factus. corpore lassitudine
ac sopore resolutus . ẽ. Tum uͦ quasi
repugnatore cessante. tẽpestas
excitata conualuit. & iã nauigiũ
suꝑ fusis fluctib mergebat᷑. Tum

Expanded text:
taniarum foeda peste commaculaverat. Verum Brittani cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbis certando sufficerent, inveniunt salubre consilium, ut a Gallicanis antistitibus auxilium belli spiritalis inquirant. Quam ob causam collecta magna synodo qsuccurrendum fidei mitti deberent: atque omnium judicio electi sunt cum prompta devotione preces et jussa sanctae Ecclesiae suscepissent, intrant Oceanum, et usque ad medium itineris quo procellas, caelum diemque nubium nocte subducunt; ventorum furores vela non sustinent; cedebant ministeria victa nautarum; ferebatur navigium oratione, non viribus: et casu dux ipse vel pontifex fractus corpore, lassitudine ac sopore resolutus est. Tum vero quasi repugnatore cessante, tempestas excitata convaluit, et jam navigium superfusis fluctibus mergebatur. Tum
Abbreviated transcription (Latin):
tis sex annos imꝑiũ tenuit. quãuis
iam dudũ antea cũ patruo ualen¬
te & cũ ualentiniano fr̃e regnar&.¬
Qui cũ afflictũ & pene lapsũ reipu¬
blicȩ statũ uid&. theodosiũ hispa¬
nũ uirũ restituendȩ reipublice
necessitate apud syriniũ purpura
induit. orientisq & thraciȩ simul
p̃fecit imꝑio. Qua tempestate. ma¬
ximus uir qͥdẽ strenuus & ꝓbus atq
augusto dignꝰ. nisi contra sacram̃¬
ti fidẽ ꝑ trraunidẽ emersiss&.in
britannia inutcus ꝓpemodũ ab
exercitu imꝑator ereatus. ingalliã
ta incursione ꝑterritũ atq in ita:¬
liã transire meditantẽ. doliscirũ.¬
uentũ int̾fecit. fr̃emq eiꝰ ualenti.¬
nianũ augustũ italia expulit.Ualen¬
tinianꝰ inorientẽ refugiens: atheo¬
dosio pat̾na pietate susceptꝰ max
etiã imꝑio restitutus. ẽ. clauso ui¬
delic& intramuros aquileiȩ. cap

Expanded text:
tis sex annis imperium tenuit, quamvis tis sex annis imperium tenuit, quamvis iamdudum antea cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre regnarctum et pene conlapsum reipublicae statum videret, Theodosium Hispanum virum, restituendae reipublicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio. Qua tempestate Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus propemodum ab exercitu imperator creatus in Galliam ta incursione perterritum atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio paterna pietate susceptus, mox etiam imperio restitutus est: clauso videlicet intra muros Aquileiae,  Al
Abbreviated transcription (Latin):
inde suꝑbia. inde pelagius auctor
hinc xp̃s. Primo in loco beatissum
disputandi. quȩ sola nuditate uer¬
borũ diuin anit̃ & aures occupauit
otempora. Deinde antistites uene¬
rindi torrentẽ eloquii sui cũ apłi¬
cis & euangłicis imbrib ꝓfuderuq̃.
Miscebat᷑ sermo ꝓprius cũ diuno. &
assertiones molestissim aslectionũ
testimonia sequebant᷑. Conuincit᷑
uanitas ꝑfidia confutat᷑: ita ut ad
singulas uerborũ obiectiones. er¬
rarẽ se dũresponde neqͥt fateret᷑.

Expanded text:
inde superbia; inde Pelagius auctor, inde superbia; inde Pelagius auctor, hinc Christus. Primo in loco beatissimidisputandi, quae sola nuditate verborum, diu inaniter et aures occupavit et tempora: deinde antistites venerandi, torrentes eloquii sui cum apostolicis et evangelicis imbribus profuderunt: miscebatur sermo proprius cum divino, et adsertiones molestissimas lectionum testimonia sequebantur: convincitur vanitas, perfidia confutatur; ita ut ad singulas verborum objectiones errare se, dum respondere nequiit  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
triuia. ꝑ rura p̃dicabat᷑: itaue
passim & fideles catholiei firma¬
rent᷑ & deprauati uiã correctio¬
nis agnoscerent. Erat illis apłorũ
instar & gła. & auctoritas ꝑ con¬
scientiã. doctrina ꝑ litteras: uir:¬
tutes ex meritis. ltaq regionis
uniuersitas in eorũ sententiã
prompta transierat. Latebant
abditi sinistre ꝑsuasionis auctorᷤ.
& more maligni sp̃s gemebant.
ꝑire sibi popłos euadentes. Ad ex¬
tu tremũ diuturna meditatione
concepta p̃sumunt inire con¬
flictũ. Procedunt conspicui. diui¬
ee tiis. uesteq fulgentes: circũda.¬
ti assentatione multorũ: discrim̃¬
q certaminis subire maluerun
quã in popło quẽ sub uerterant᷑
pudorẽ taciturnitatis in curre¬
re. ne uident᷑ se ipsi silentio dãp¬
nauisse. Iilic plane inmensa mul¬
titudo. etiã cũ coniugib ac liberis
expectator & futurus uidex: asta¬
bant partes dispari. conditione
dissimiles. Hic dimina fides inde
humana p̃sũptio: hinc pietas.

Expanded text:
rura praedicabatur; ita ut passim et fideles catholici firmarentur, et depravati viam correctionis agnoscerent. Erat illis apostolorum instar, et gloria et auctoritas per conscientiam, doctrina per litteras, virtutes ex meritis. Itaque regionis universitas in eorum sententiam prompta transierat. Latebant abditi sinistrae persuasionis auctores, et more maligni spiritus, gemebant perire sibi populos evadentes, ad extremum diuturna meditatione concepta praesumunt inire conflictum. Procedunt conspicui divitiis, veste fulgentes, circumdati adsentatione multorum: discrimenque certaminis subire maluerunt, quam in populo quem subverterant pudorem taciturnitatis incurrere, ne viderentur se ipsi silentio damnavisse. Illic plane inmensa multitudo, etiam cum conjugibus ac liberis expectator, et futurus judex, adstabant partes dispari conditione dissimiles; hinc divina fides, inde humana praesumptio; hinc pietas,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis diuersȩ & ętatis. quȩ sine
dubio diuinitatis instinctũ ad ob¬
sequiũ beatissimi confessoris ac
martyris uocabat᷑: & ita fluminis
ipsius occupabat pontẽ. ut intra
uesꝑam transire uix poss&. Deniq
cunctis pene egressis. iudex sine ob¬
sequio in ciuitate substiterat. Igit᷑
sc̃s albanꝰ cui ardens ĩn erat deuotio
mentis ad martiriũ otius ꝑuenire.
accessit ad torrentẽ: & dirigens
ad cęlũ ocłos ilicosiecato alueo. ui¬
dit undã secessisse. ac uiã dedisse suis¬
uestigiis. Qđ cũ int̾ alios etiã ipse car

Expanded text:
tionis diversae, et aetatis, quae sine tionis diversae, et aetatis, quae sine dubio, divinitatis instinctu ad obsequium beatissimi confessoris ac martyris vocabatur, et ita fluminis ipsius occupabat pontem ut intra vesperam transire vix posset. Denique cunctis pene egressis, judex sine obsequio in civitate substiterat. Igitur sanctus Albanus cui ardens inerat devotio mentis ad martyrium ocius pervenire, accessit ad torrentem, et dirigens ad coelum oculos, illico siccato alveo, vidit undam suis cessisse ac viam dedisse vestigiis. Quod cum i
Abbreviated transcription (Latin):
oro semꝑ & colo. Tunc iudex repletꝰ
iracundia dix̃. Siuisꝑennis uite
felicitate ꝑ frui: diis magnis sacri.¬
ficare ne differas. Albanus res¬
pondit. Sacrifitia hȩc quȩ auobis
reddunt᷑ dȩionib. nee auxilia¬
ri subiectis possunt. nec supplican¬
tiũ sibi desidia ułuota cõplere:
qͥn imino qͥcũq his sacrifitia simu¬
lachris obtulerit. et̾nas inferni
pȩnas ꝓmercede recipi&. His au¬
ditis uidex. nimio furore cõmotus.
cȩdi sc̃m dĩconfessorẽ a tortorib p̃¬
cepit autumans se uerbib quam
retur acerrimis .: pacient̾ hȩc ꝓ
dño immo gaudent̾ ferebat. Atubi
udex torm̃tis illũ suꝑari uł acultu
xp̃ianȩ religionis reuocari ñ posse
ꝑsenit.: capite eũ plecti iussit. Cũ¬
q ad mortẽ duceret᷑. ꝑuenit ad flu¬
men qđ muro & harena ubi ferien¬
dus erat meatu rapidissimo diuide¬
bat᷑. uiditq ibi ñ paruã hominum
multitudinẽ utriusq sexus condi¬

Expanded text:
oro semper et colo. Tum judex repletus oro semper et colo. Tum judex repletus iracundia dixit: Si vis perennis vitae felicitate perfrui, diis magnis sacrificare ne differas. Albanus respondit: Sacrificia haec quae a vobis redduntur daemonibus, nec auxiliari subjectis possunt, nec supplicantium sibi desideria vel vota complere. Quinimmo quicumque his sacrificia simulacris obtulerit, aeternas inferni poenas pro mercede recipiet. His auditis judex nimio furore commotus, caedi sanctum Dei confessorem a tortoribus praecepit, autumans se verberibus, quam retur acerrimis, patienter haec pro Domino, immo gaudenter ferebat. At ubi judex tormentis illum superari vel a cultu Christianae religionis revocari non posse persensit, capite eum plecti jussit. Cumque ad mortem duceretur, pervenit ad flumen quod muro et harena ubi feriendus erat, meatu rapidissimo dividebatur: viditque ibi non parvam hominum multitudinem utriusque sexus, condi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhospite quẽ susceꝑat militib of¬
ferre ac discrimini dare p̃supsiss&.
ad simulachra demonũ qͥb assiste¬
bat eũ iussit ꝑtrabi. Quia rebellẽ
inquiens ac sacrilegũ celare quã
militib redđe maliusti. ut con¬
tẽptor diuũ meritorum blas¬
phemiȩ suȩ poenã luer& quȩcũ¬
q illi debebant᷑ supplitia tu sol.¬
uere habes: si acultu nr̃e religi.¬
onis discede tẽptas. At sc̃s albanus
qͥ se ultro ꝑ secutorib fidei xp̃ia¬
nũ esse ꝓdidat.: nequaquã minas
principis mecuit: sed accinctus ar¬
mis militix sp̃ualis.: palãse iussis
illiꝰ parere nolle ꝓnuntiabat. Tunc
iudex. Cuiꝰ inqͥt familiȩ uł generis
es: Albanus respondit. Quid ad
Sed siueritatẽ religionis audire
q offitiis uacare cognosce. Ait
iudex. Nom̃ tuũ quȩro. qd̾ sine
mora mͥ insinua. Et ille. Albanꝰ in¬
quit aparentib uocor & dm̃ ue¬
rũ ac uiuũ qͥ uniuersa creauit ad:¬

Expanded text:
pro hospite quem susceperat militibus ofpro hospite quem susceperat militibus offerre ac discrimini dare praesumpsisset, ad simulacra daemonum quibus adsistebat eum jussit pertrahi: Quia rebellem, inquiens, ac sacrilegum celare quam militibus reddere maluisti, ut contemptor divum meritam blasphemiae suae poenam lueret, quaecumque illi debebantur supplicia tu solvere habes, si a cultu nostrae religionis discedere tentas. At sanctus Albanus qui se ultro persecutoribus fidei Christianum esse prodiderat, nequaquam minas principis metuit; sed accinctus armis militiae spiritalis, palam jussis illius parere nolle pronunciabat. Tum judex: Cujus, inquit, familiae vel generis es? Albanus respondit: Quid ad sed si veritatem religionis audire ue officiis vacare cognosce. Ait judex: Nomen tuum quaero, quod sine mora mihi insinua. Et ille: Albanus, inquit, a parentibus vocor, et Deum verum ac vivum qui universa creavit ad
Abbreviated transcription (Latin):
fert. Qui uidelic& albanꝰ paganꝰ
adhuc cũ ꝑfidorũ principũm an¬
elericũ quendã ꝑsecutores fugien¬
tẽ hospitio recepit. Quẽ dũ oratio¬
diuina gr̃a respectus. ex ẽplum
fidei ac pictatis illius coepit emu¬
lari: ac salutarib eiꝰ exhortationi.¬
b paulatim ed octus. relictis idola¬
triȩ tenebris. xp̃i anꝰ integro ex
corde factus ẽ. Cũq p̃fatus cleri¬
eus aliquot dieb apudeũ hospita¬
ret᷑: ꝑuenit ad aures nefandi
principis. confessorẽ xp̃i cui nec¬
dũ fuerat locus martyrii deputa¬
tusꝰ penes albanũ latere. Unde
statim iussit milites eũ diligentiꝰ
inquirere. Quicũ ad tugurium
ipsius habitu idest caracalla qua
uestiebat᷑ inditus. militib se ex¬
hibuit. atq ad iudicẽ uinctus ꝑdu¬
ctus . ẽ. Contigit aut̃ iudicẽ ea ho¬
ra qua ad eũ albanꝰ adducebat᷑
aris assistere ac demonib hostias
offerre. Cũq uidiss& albanũ. mex
ira succensus nimia. qđ se ille ultro

Expanded text:
 Albanus paganus adhuc, cum perfidorum principum manclericum quemdam persecutores fugientem hospitio recepit: quem dum oratiodivina gratia respectus exemplum fidei ac pietatis illius coepit aemulari, ac salutaribus ejus exhortationibus paulatim edoctus, relictis idolatriae tenebris Christianus integro ex corde factus est. Cumque praefatus clericus aliquot diebus apud eum hospitaretur, pervenit ad aures nefandi principis confessorem Christi cui necdum fuerat locus martyrii deputatus, penes Albanum latere. Unde statim jussit milites eum diligentius inquirere. Qui cum ad tugurium ipsius habitu, id est, caracalla qua vestiebatur indutus, militibus exhibuit, atque ad judicem vinctus perductus est. Contigit autem judicem ea hora qua ad eum Albanus adducebatur, aris adsistere ac daemonibus hostias offerre, numque vidisset Albanum, mox ira succensus nimia quod se ille ultro
Abbreviated transcription (Latin):
in oriente maximianꝰ herculiꝰ
in occidente uastari ȩccłas affli¬
gi. int̾ficiq xp̃ianos decimo post
nior atq immanior fuit. Namꝑ
decẽ annos incendiis eccłarũ. ꝓͥ¬
seriptionib innocentũ. cȩdib mar¬
trrũ incessabilit̾ acta est. Deniq
sionis dõ deuote gła sublimauit.
uirginũ cũ beatorũ martyrũ
qͥ dẽ toto orbe ad dñm uenirent

Expanded text:
in Oriente, Maximianus Herculius in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Christianos decimo post nior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus martyrum incessabiliter acta est. Deniquesionis Deo devotae gloria sublimavit. virginum, cum beatorum martyrum qui de toto orbe ad Dominum venirent
Abbreviated transcription (Latin):
eboracũ oppidũ morbo obiit. Reliqͥt
duos filios. basianũ & getã. quorum
geta hostis publicus iudicatus interi.¬
it. basianus antonini cognomine.
assũpto regno potitus.ẽ. Anno ab
in carnatione dñi ducentesimo octo¬
gesimo sexto. diocletianꝰ tricesimus
terciꝰ ab augusto imꝑator ab exercitu
electus annis uiginti fuit. maximi.¬
anũq cognom̃to herculiũ socium
ereauit imꝑii. Quorũ tẽpore. carau.¬
sius qͥdã genere qͥdẽ infimꝰ sed con¬
silio & manu promptus: cũ ad ob¬
seruanda occanilitoraquȩ tunc fran.¬
ei & saxones infestabant positus. plus
inꝑniciẽ quã in ꝓuectũ rripubliee
ager& ⁊ ereptam p̃donib p̃dã nulla
ex parte restituendo dominisssed sibi
purpurã sũpsit acbrictanos occupa¬
uit. Quib sibi ꝑ septẽ annos fortis.¬
sime uindicatis ac retentis. tan¬
insulã ꝑ trienniũ tenuit. quem
pressit britanniãq post decem
annos recepit. In t̾ea diocletianus

Expanded text:
Eboracum oppidum morbo obiit. reliquit Eboracum oppidum morbo obiit. reliquit duos filios, Bassianum et Getam: quorum Geta hostis publicus indicatus interiit, Bassianus Antonini cognomine adsumpto regno potitus est. 504 Anno abIncarnationis Dominicae ducentesimo octogesimo sexto, Diocletianus tricesimus tertius ab Augusto imperator ab exercitu electus, annis viginti fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creavit imperii. Quorum tempore Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in provectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus sibi per septem annos fortissime vindicatis ac retentis, taninsulam per triennium tenuit, quem pressit, Brittaniamque post decem annos recepit. Interea Diocletianus
Abbreviated transcription (Latin):
natione dñi centesim̃o octogesimo
nono. seuerus genere afer tripolita:¬
nus. ab oppido lepti. septimꝰdecimꝰ ab
augusto imꝑiũ adeptus: decẽ & septẽ
tis semꝑ bellis lacessitus. fortissime
quidẽ rem publicã sed laboriosis sime
rexit. Uictor gͦ ciuiliũbellorũ quȩ ei
grauissima occurrerant inbritan:¬
nias defectu pene om̃ium sociorũ tra¬
hitur. Ubi magnis grauibusq proebis
sȩpegestis : receptã partẽ insulȩ acȩtĩs
indomitis gentib ñ muro ut qͥdã esti¬
mant: sed uallo distinguendã putauit.
Murus & enĩ de lapidib. uallũ uͦ qđ ad
repellendã uim hostiũ castra muni:¬
unt᷑ fit de cespitib. qͥb circũcisis
e terra uelut murus extruit᷑ altus
suꝑ terrã ita ut antesit fossa de qua
leuati sunt cespites. supra quã sudes
de lignis fortissimis p̃figunt᷑. Itaq
seuerus magnã fossã firmissimũq
uallũ erebris insuꝑ turrib cõmuni:¬
tũ amari ad mare dux̃. ibiq apud

Expanded text:
natione Domini centesimo octogesimo nono, Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti, decimus septimus ab Augusto imperium adeptus, decem et septemtis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, ubi magnis gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris indomitis gentibus, non muro, ut quidam aestimant, sed vallo distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus, vallum vero quo ad repellendam vim hostium castra muniuntur fit de cespitibus, quibus circumcisis, e terra velut murus extruitur altus supra terram, ita ut in ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communium a mari ad mare duxit. ibique apud
Abbreviated transcription (Latin):
quã sepe lucidiorib dieb delon¬
ge aspicere solemꝰ. Hane adire
siuultis:: habitabilẽ uobis face¬
re ualetis: uł qui restiterit uob
nobis auxili ariis utimini. Itaq
petentes britanniã picti: habi¬
tare ꝑ septentrionales insulȩ par¬
nes occupauerant. Cũq uxores
pictiñ habentes peterent ascotti
ea solũ conditione dare consenser̃.
ut ubi res ꝑuenir& indubiũ. magi
de feminea regũ ꝓsapia. quã dẽ
mascłina regem sibi eligerent.
Qđusq hodie apud pictos constat
eẽi seruatũ. P rocedente aut̃ tẽpo¬

Expanded text:
quam saepe lucidioribus diebus de lonquam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insulae parnes occupaverant. Cumque uxores Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pictos constat esse servatum. Procedente autem tempo
Abbreviated transcription (Latin):
thia ut ꝑhibent longis nauib
ñ multis oceanũ ingressã: circũ¬
agente flatuuentorũ ex trafineᷤ
om̃s britanniȩ hyberniã ꝑuenis.¬
se. esq septentrion ales oras in¬
trasse atq inuenta ibi gente
scottorũ. sibi qͦq in partib illiꝰ
sedes petiisse. nec impetrare po¬
tuisse. Est aut̃ hybernia insula
om̃ium post britanniã in axima:
ad occidentẽ qͥdẽ britanniȩ sita.
sedsicut contra aquilonẽ: eabre¬¬
uior lta in meridiẽ se trans illius
fines plurimũ ꝓtendens usq con¬
tra hispaniȩ septentrionalia quã¬
uis magno ȩquore int̾ iacente ꝑ¬
uenit. Adhanc gͦ usq ꝑuenien¬
tes tauigio picti ut diximꝰ pe¬
tier in ea sibi qͦq sedes & habita¬
tionẽ donari. Respondebant
scotti qͥañ ambos eos caꝑ& in su¬
la Sed possumꝰ inquiunt salu-¬
bre uobis dare consiliũ. qͥd age¬
re ualeatis. Nouimꝰ insulã aliã
e̾e. ñ ꝓcul anr̃a contra ortũ solis:

Expanded text:
thia, ut perhibent, longis navibus thia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circumagente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibus illius sedes petisse, nec inpetrare potuisse. Est autem Hibernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque contra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam aliam esse non procul a nostra, contra ortum solis,
Abbreviated transcription (Latin):
in partes secedente: id est hora¬
rũ decẽ & octo. Plurimȩ itẽ bre¬
uitatis uoctis estate & dies hab&
inbruma. hoc est sex solũmͦ eqͥ¬
noctialiũ horarũ: cũin arme¬
nia.macetlonia. italia. cȩterisqi
eiusdẽ linee regionib longissi¬
ma dies siue nox .xu. breuissima
uIIII. cõpleat horas. Hȩe inp̃sen¬
ti iurta numerũ librorũ quib
lex diuina scripta. ẽ. in qͥnq gen¬
tiũ linguis. unã eandẽq sũmȩ
ueritatis & uere sublimitatis seien¬
tiã serutat᷑ & confitet᷑. anglorũ
uidelica. brittonũ. scottoruni.
pictorũ & latinorũ: quȩ medi¬
tatione seripturarũ cęteris
om̃ib est facta cõmuns. In pri¬
mis aut̃ insula brittonessolum
a quib nom̃ accepit incolas ha¬
buit. qͥ de tractu armoricano
ut fertur britanniã aduecti.
australes sibi partes illiꝰ uindi¬
car̃. & cũ plurimã insule partẽ
incipientis ab austro possedisseq̃.
contigit gentẽ pictoiũ de ser¬

Expanded text:
in partes secedente, id est, horain partes secedente, id est, horarum decem et octo: plurimae item brevitatis noctes aestate et dies habet in bruma, hoc est, sex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies sive nox quindecim, brevissima novem compleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque summae veritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum, videlicet, Brittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scy
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ calida sed & ardens. Quȩ
eciã uenis metallorũ ȩris. ferri.
& plũbi & argenti foeeunda: gi¬
gnit & lapidẽ gagatem plurimũ uñbͥr¬
opcunũq. Est aut̃ nigro gẽmeus.
& ardens igni ad motus. Incensus
serpentes fugat. attritu calefa¬
ctus. applicita detin& ęque ut suei¬
nũ. Est & ciuitatib quondã uign¬
ti & octo nobilissimis insignitã.
p̃ter castella innumera. quȩ &
ipsa muris. turrib. portis & seris
erant instructa firmissimis. Et
qͥa ꝓpe subipso septentrionali uer¬
tice mundi iac&: lucidas estate
noctes hab&. ita ut medio sepe
tempore noctis. in quȩstionẽue¬
niat intuentib: utrũ crepuscu¬
lũ adhuc ꝑmaneat uesꝑtinũ.
aniã aduenerit matutinũ. ut¬
pote nocturno sole ñ longe sub
terris adorientẽ boreales ꝑ pla¬
gas redeunte. Unde etiã. plu¬
rune longitudinis hab& dies
estite sicut & noctes contra i
bruma. sole nuirũ tunc lỹbicas

Expanded text:
non solum calida, sed et ardens. Quae non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus serpentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet aeque ut succinum. Erat et civitatibus quondam viginti et octo nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas
Abbreviated transcription (Latin):
ac fontib p̃elara copiosis. Et qͥdẽ
p̃cipue esotio abundat & anguilla.
Capiunt᷑ aut̃ sepissime & uituli
marini & del fines. neeñ & bal¬
lene. exceptis uariorũ generib
conchiliorũ. in qͥb sunt & mus¬
culȩ. quib incluĩã sepę marga¬
ritã om̃is qͥdẽ coloris optunã inue¬
niunt. idest & rubicundi & pur¬
purei. & iacintini & prasini. sed
maxime candidi. Sunt & coclex
satis suꝑq abundantes. qͥb tin¬
ctura coccinri coloris conficitur.
cuiꝰ rubor pulcherrimꝰ. nulla
umquã solis ardore. nullaual&
pluuiarũ iniuria pallescere:
sed quo uetustior. eo sol& esse
uenustior. Hab& fontes salina¬
rũ. hab& et fontescalidos.
&ex eis fliunos bal fia nea¬
rũ calidarũ. om̃icta ͫti&
sexui ꝑ distincta loca. iuxta suũ
euiꝰq modũ accõmodos. Aqua enĩ
ut sc̃s basilius dicit feruidam.
qualitatẽ recipit: cũ ꝑcerta
quȩdã metalla transcurrit. & fto

Expanded text:
ac fontibus praeclara copiosis, et quidem ac fontibus praeclara copiosis, et quidem raecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generibus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit
Abbreviated transcription (Latin):
RITANNIA OCBANI IN SU¬
la. cui quondã albion
nom̃ fuit: int̾ septen¬
trionẽ & occidentẽ lo¬
cata .ẽ. germaniȩ. gal¬
liȩ. hispaniȩ. maximĩs
europe partib. multo in t̃uallo
aduer sa. Quȩ ꝑmilia passuũ
oc ua tingentorũ in boreã lon¬
ga. latitudinis hab& milia
ducenta. exceptis dũ taxat ꝓli¬
xiorib diuersorũ ꝓmdntoriorũ
tractib. quib effcit᷑ ut circuitus
eiꝰ quadragies octies septuaguita
qͥnq milia conpleat. Hab& ame-¬
ridie galliã belgicã. cuiꝰ ꝓocimũ
litus transmeantib. appar& eiui¬
tas quȩ dicit᷑ Ruth. ubiportus a
gente anglorũ nunc corrupte
septa cestir uocata. int̃posito ma¬
ria gessoriaco morinorũ gentis. li¬
tore ꝓocimo craiectir miliũ qͥnqua¬
guita. siue ut qͥdã scripsere. sta
oceano infinito pat&. orchadas
pecorib ac ium̃tis. uineas etiam
quib dã in locis germinans sed
& auiũ ferax t̾rãmariq generis
diuersi. fluuus qͦq multũ piscosis..

Expanded text:
rittania Oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum promontoriorum tractibus, quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies octies septuaginta quinque milia compleat. Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessoriaco Morinorum gentis litore proximo, trajectu milium quinquaginta, sive, ut quidam scripsere, stadOceano infinito patet, Orcadas pecoribus ac jumentis; vineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque multum piscosis,
Abbreviated transcription (Latin):
ream duodecĩ in orientalib suispar¬
tib marisexmiliũ in occidentalib
triũ a meridiano britanniȩ litore di¬
stans. Succedens aut̃ claudio in imꝑiũ
nero. nihil om̃ino in remilitare usus
ẽ. Unde int̃ alia romani regnidetrũta
innumera ÷ britanniã pene amisit. Nã
duo subeo nobilissima oppida illie cap¬
uta. atq subuersa sunt. Anno ab incar¬
natione dñi eentesimo quinqͣgesimo
sexto marcus antoninus uerus. qͦrtus
decimꝰ ab augustol regnũ cũ aurelio
cõmodo fr̃ȩ sciscepit. Quorũ temporib

Expanded text:
ream duodecim, in Orientalibus suis parream duodecim, in Orientalibus suis partibus mari sex milium, in Occidentalibus trium a meridiano Brittaniae litore distans. Succedens autem Claudio in imperium Nero, nihil omnino in re militari ausus est. Unde inter alia Romani regni detrimenta innumera Brittaniam pene amisit; nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atque subversa sunt. CAPUT Inatione Domini centesimo quinquagesimo sexto Marcus Antoninus Verus, decimus quartus ab Augusto, regnum cum Aurelio Commodo fratre suscepit: quorum temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
cupiens utilẽ reipublice ostentare se
principẽ: bellũ ubiq & uictoriã un¬¬
decũq quesiuit. Itaq expeditionẽ
inbritanmiã moui̾t ꝓ que excitata in
tumultũ ꝓpt̃ redhibitos trans fugas¬
uidebat᷑. transuectus in insulã est.
quã neq ante iuliũ cȩsarẽ. neq post
eũ qͥsquã adire ausus fuerat: ibiq
paucissimos dies plurimã insulȩ par
tẽ in deditionẽ recepit. Orchadas etiã
insulas ultra britanniã in oceano po¬
sitas romano adiecit imꝑio: ac sexto
quã ꝓfectus erat mense romã rediit
filioq suo britannici nom̃ in posuit.
Hoc aut̃ bellũ qͣrtoiꝑii sui anno com¬
pleuit : qͥ est annꝰ ab incarnatione
dñi quadragesimꝰ sextus. Quo etiã
anno fames grauissima ꝑ syriãfacta
nẽ imꝑauit in britanniã missus. etiã
uectam insulãbritannie ꝓximã amerĩ:¬
die. romanorũ ditioni sub iugauit. quȩ
hab& ab oriente in occidentẽ circiter
triginta milia passuũ. ab austro in bo¬

Expanded text:
cupiens utilem reipublicae ostentare se principem, bellum ubique et uictoriam undecumque quaesiuit. itaque expeditionem in Britanniam mouit, quae excitata in tumultum propter non redhibitos transfugasuidebatur: transuectus in insulam est, quam neque ante Iulium Caesarem neque post eum quisquam adire ausus fuerat, ibiquepaucistem in deditionem recepit. Orcadas etiam insulas ultra Brittaniam in Oceano positas Romano adjecit imperio, ac sexto quam profectus erat mense Romam rediit, filioque suo Brittanici nomen imposuit. Hoc autem bellum quarto imperii sui anno complevit, qui est annus ab Incarnatione Domini quadragesimus sextus, quo etiam anno fames gravissima per Syriam facnem imperavit, in Brittaniam missus, etiam Vectam insulam Brittaniae proximam a Meridie, Romanorum ditioni subjugavit; quae habet ab Oriente in Occasum triginta circiter milia passuum, ab Austro in Bo
Abbreviated transcription (Latin):
crebris eructionib romanos grauit̃
ac sepe lacerabant. Int̾ea trinouan¬
tũ firmissima ciuitas cũ androgio
duce datis qͣdraginta obsidib cȩsari
uener̃. Isdẽ demonstrantib eesar
oppidũ cassobellauni int̃ duas pa¬
ludes sitũ. obtentd insuꝑ siluarũ mu¬¬
nitũ om̃ibusq reb confertissimũ.
tandẽ grauipugna cępit. Ex in cȩsar
abritannia reuersus in galliã. post¬
quã legiones in hiberniã misit: repen¬
tinis bellorũ tumultib undiq cir¬
Icũuentus & conflictatus. ẽ. Anno¬

Expanded text:
crebris irruptionibus Romanos graviter crebris irruptionibus Romanos graviter ac saepe lacerabant. Interea Trinovantum firmissima civitas cum Androgio duce datis quadraginta obsidibus Caesari venerunt. Iisdem demonstrantibus, Caesar oppidum Cassobellauni intludes situm, obtentu insuper silvarum munitum, omnibusque rebus confertissimum, tandem gravi pugna cepit. Exhinc Caesar, a Britannis reversus in Galliam, postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumventus et conflictatus est. N
Abbreviated transcription (Latin):
transuehitur. Ubi acerba primũ pu¬
gna fatigatus. deinde aduersa tẽpe¬
sit: ac sexcentas naues utriusq cõmodi
fieriimꝑauit. Quib iterũ inbritan¬
niã primo uere cransuectus. dũ ipse
choris stantes tempestate correpte :
uł conlisȩ int̾ se uł harenis illise acdis¬
solute sunt. Ex quib qͣdraginta ꝑier̃.
cetere cũ. nagna difficultate reparatȩ
sunt. Cȩsaris equitatus primo congres¬
su abritannis uictus. ibiq lauienus
tribunꝰ occisus. ẽ. Scd̃o proelio. eũma: oid¬
gna suorũ discrimine. uictos britannos
bellauno duce in mensa hostiũ consedat.
uadũ acutissimis sudib p̃struxerat:
quarũ uestigia sudiũ. ibidẽ usq hodie
uisunt᷑ & uident᷑ inspestantib: qđ
singula earũ ad modũ humani femo.¬
ris grossȩ & circũ fusȩ plũbo inmo¬
biliter erant in ꝓfundũ fluminis in
uitatũ est: barbari legionũ impetũ
ñferentes. siluis sese obdidere. unde

Expanded text:
transvehitur, ubi acerba primum putransvehitur, ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde adversa tempesit, ac sexcentas naves utriusque commodi fieri imperavit: quibus iterum in Brittaniam primo vere transvectus, dum ipse choris stantes, tempestate correptae, vel conlisae inter se, vel arenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, caeterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo congressu a Brittanis victus, ibique Labienus tribunus occisus est: secundo praelio cum magno suorum discrimine victos Brittanos bellauno duce, immensa hostium multitudo vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum fluminis infvitatum est, barbari legionum impetum non ferentes, silvis sese obdidere  Al., abdidere, unde
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ. Diues lactis ac mellis insula.
nec ucciearũ expers. pisciũ uolucrũ¬
q. sed & ceruorũ caprearũq uena¬
tu insignis. Hec aut̃ ꝓprie patria
scoctorũ est. Abhac egressi ut dici¬
smus: tertiã inbritanniã brittonib
& pictis gentẽ addider̃. Est aut̃ sunꝰ
maris ꝑmaximꝰ. qͥ antiqͥtus gentẽ
britannie apictis secernebat. Qui
ab occidente in t̾ras longo spatio
erũpit ubi.ẽ. ciuitas britannie
munitissima usq hodie quȩ uocat᷑
alduith. Ad cuiꝰ uidelic& sinuspar¬
tẽ septentrionẽ scottiut diximus
aduenientes. sibilocũ patriȩ fecer̃.
erũ eadẽ britauina. romanis usq
lad gaiũ iuliũ cȩsarẽ inaccessa
atq in cognita fuit.. qͥ anno ab-
gesimo functꝰ gradu consulatus.¬
cũ lutio bibulo. dũ contra germanoꝵ
gallorũq gentes quti hreno tantũ
flumine dirimebant᷑ bellũ gerer&/
uenit ad morinos unde inbrittanniã
ꝓocimꝰ & breussimꝰ transitus.ẽ. & na¬

Expanded text:
morem. Dives lactis ac mellis insula, morem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima usque hodie quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem Septemtrionalem Scotti, quos diximus, advenienterum eadem Brittania Romanis usque ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno ab Ugesimo, functus gradu consulatuscum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et brevissimus transitus est, et na
Abbreviated transcription (Latin):
de hybernia ꝓgressi uł amicitia
ut ferro sibim& int̃ eos sedes quas
hactenus habent uindicar̃. A quo
uidelic& duce usq hodie d alreu¬
dii uocant᷑. Nã lingua eorũ. da al.
partẽ significat. Hybernia aut̃
& latitudine sui status: & salubri.¬
tate acserenitate aerũ multum
brittaniȩ prȩstat: ita ut raro ibi
nix plus quã triduanaremaneat.
Nemo ꝓpt̾ hiemẽ aut foena sec&.
estate: aut stabula fabric& ium̃tis
ullũ ibi reptile uideri soleat. nul¬
lus uiuere serpens ualeat. Nã sepe
illo debritannia allatiserpentes.
mox ut ꝓpximante terris nauigio.
odore aeris illius attacti fuerint.
int̾eunt. Qum potius om̃ia pene
quȩ de eadẽ insula sunt: con¬
tra uenenũ ualent. Deniq uidimꝰ
quib dã aserpente ꝑcussis. rasa
folia codicũ qui de hybernia fue.¬
rant & ipsã rasurã aquȩ iumissã.
ac potui datã talib: ꝓtinus totã
uim ueneni grassantũ: totũ infla¬
ti corporis absũpsisse ac sedasse tu¬¬

Expanded text:
 amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt: a quo videlicet duce usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tu
Abbreviated transcription (Latin):
pate denuatiãtos cã laboriosis ex.
no steginate tantũ talemq exercitũ
t̾ra ac mari fatigari: s. ut potuis
solis cõsuetudo armis ac uixiliter
dimicãdo. t̾ram. substantiã. coͣui¬
ges. lib̾os : ⁊ qd̾ his maiꝰ ẽ lib̾tatẽ

Expanded text:
tes nequaquam se tam laboriosis expena stigmata, tantum talemque exercitum, terra ac mari fatigari: sed ut insula potius, consuescendo armis ac viriliter dimicando, terram, substantiolam, conjuges, liberos
Abbreviated transcription (Latin):
tia ipsiꝰ uindictã siinet. Restaurabit
pͥstinis incolis mansiones : ⁊ ruiuas
alienigenarũ patebit. Germ̃ albi¬
draconis ex ortuł nr̃is abradetur: ⁊
reliqͥe geuerationis eiꝰ decimabuntur.
Iugum ꝑpetue seruitutis ferent: ma
Suecedent duo dracones quoꝵ alter
in li uidie spiculo suffocabitur: alter
uͦ sub uiubra nom̃is redibit. Succedet
leo iusticie: ad tuiꝰ rugitũ gallicane
t᷑res. ⁊ insulam dracones tremebut᷑.
Indieb eiꝰ aurũ ex lilio ⁊ urtica ex¬
corqͥbis ili tur: ⁊ argentũ ex inigu¬
lis mugieiniũ iuouabit. Calami¬
strati uabia uellera uestibunt: ⁊ ex¬
terior liabitꝰ int̾iora signabit. Bedes
latrantiũ truncabinitur. Pade̾ ha¬
bebnit fere : humanitas supplicuimi.
dolebit. Fndet᷑ forma c̃mertii: ro¬

Expanded text:
itia ipsius sumet. Restaurabit pristinis incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matrabunt. Succedent duo dracones, quorum alter invidiae spiculo suffocabitur, alter vero sub umbra nominis redibit. Succedet leo justitiae, ad cujus rugitum Gallicanae turres et insulani dracones tremebunt. In diebus ejus aurum ex lilio et urtica extorquebitur, et argentum ex ungulis mugientum manabit. Calamistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur forma commercii,
Abbreviated transcription (Latin):
ad discipłos suos habuisse sermo¬
nẽ dicitur breuit̾ scribendum
arbitram̃. Hliuc ñ neglegent̃ inqui¬
rendũ est. qualẽ sermonẽ. & quo
tẽpore. ł ad quas speciales ꝑsonas
discipłorũ dñs st̃t locutus. Quȩ tria
sĩ criũ euangłia seriptorũ aꝑire uo¬
luerimꝰ. matheus. marcits. lucas.
nobis manifestabunt. qͥ de sermo¬
nis qualitate continent̃ locunt᷑.
De loco ipsius conuentionis nemo
dubitare poterit & sermonis forma.
qͥ matthei euangłm legit. ubi de dño
ipse cõmemorat euangłista dicens.
S odente aut̃ eosuꝑ iontẽ oliu&t ac¬
cesser̃ ad eũ discipłi seer&o dicentes.
Dic nobis quando hecerunt. & qđ signũ

Expanded text:
ad discipulos habuisse sermoad discipulos habuisse sermonem dicitur, breuiter scribendum arbitramur. Hinc non neglegenter inquirendum est, qualem sermonem et quo tempore uel ad quas speciales personas discipulorum Dominus sit locutus. Quae tria, si trium euangelia scriptorum aperire uoluerimus, Matthaei, Marci, Lucae, nobis manifeste clarebunt, qui de sermonis qualitate concinentes loquuntur; de loco ipsius conuentionis nemo dubitare poterit et de sermonis forma, qui Matthaei euangelium legit, ubi de Domino ipse commemorat euangelista dicens: Sedente autem eo super montem Oliueti accesserunt ad eum discipuli secreto dicentes: Dic nob
Abbreviated transcription (Latin):
uili quã uus pictura sie depicta
declarat᷑ ere. necũ in esꝰ medietate
collocate formule rote. hac descrip.¬
tiuncła de monstratur subiecta.
Sed & hoc etiã sc̃i arculfĩ relatione
didicimus.. qđ in eadẽ rotunda xc¬
clesia ad consuetũ octo supͣ memo¬
ratarũ noctu intrinsecus reful¬
gentiũ lucernarũ. ꝓpe innume¬
rabiles innocte festiua dñicȩ ascen¬
sionis alie adici soleant lampades.
quarũ terribili & ammirabili coru
ter effusa. mons oliueti ñ solũ illu¬
minari sed etiã ardere totus ui
detur. totaq ciuitas illustrari
in humiliori & uicino sita loco.
rculfus scõrũ supra
Imemoratorũ frequentator
locorũ. quendã b& hane cãpũ
magna oliuarũ silua cireũda
monasteriũ & grandis basilica
supra illã ȩdificata spelingam
de qua dñs quatriduanũ mortuũ
suscitauit lararũ.
ealia celebriori ȩccła ad austra.¬
lẽ b& hanie partẽ in eo montis
oliueti loco fundata. in quo dñs

Expanded text:
uili quamuis pictura sic depicta uili quamuis pictura sic depicta declaratur, aereae nec non in eius medietate collocatae rotae formula hac discriptiuncula monstratur subiecta. Sed et hoc etiam sancti Arculfi relatione didicimus, quod in eadem rotunda ecclesia ad consuetum octo supra memoratarum noctu intrinsecus refulgentium lucernarum prope innumerabiles in nocte festiua dominicae ascensionis aliae adici soleant lampades, quarum terribili et ammirabili coruster effusa mons Oliueti non solum inluminari, sed etiam detur, totaque civitas illustrari in humiliore et vicino sita loco. Arculfus sanctorum supra memoratorum frequentator locorum quendam Bethaniae campulum magna oliuarum silua circumdatmonasterium et grandis basilica supra illam aedificata speluncam, de qua Dominus quadriduanum mortuum suscitauit Lazarum. e alia celebriore ecclesia ad australem Bethaniae partem in eo montis Oliueti loco fundata, in quo Dominus