comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eos ñ deos nr̃os. eẽ. s unũ dm nobc̃
hab̾e c̾cdamꝰ. Deniq illi talib diis su¬
is et templa edificauert. et statuert̃
aras. et sac̾dotes instituert̃. et sacͥficia
fecert: nos aut̃ mr̃ib nr̃is ñ tẽplasic̃
mꝰ altaria in quib sacͥficemꝰ mr̃ib: sed
uni deo et mr̃m et nr̃oꝵ. ad qͦd sacͥfi¬
ciũ sic̃ hoĩes d̃ĩ qͥ mundũ in eiꝰ confessio¬
ne uicerunt. suo loco et ordine nomi¬
uant᷑: ñ tam̃ a sac̾dote qͥ sacͥficat inuo¬
cant᷑. deo qͥppe ñ ipsis sacrificat. qͣmus
in memoria sacͥficet eoꝵ. qͥa d̃i sacdos
qͦd ñ offertur ipsis: qͥa hoc s̃ et ipsi.
Quib gͥ potiꝰ c̾dendum. ẽ. miracła faci¬
entib. Eis ne qui se ipsos uolunt ha¬
totũ qͦd ueracit᷑ laudant᷑ ad eiꝰ głam ꝓfi¬
cere in qͦ laudant᷑: In dño qͥppe laudant᷑
anime eoꝵ. Credamꝰ gͦ eis et uera dicen¬
tib et mira facientib Dicendo enĩ uera

Expanded text:
eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum eos non deos nostros esse, sed unum Deum nobiscum habere credamus. Denique illi talibus dis suis et templa aedificauerunt et statuerunt aras, et sacerdotes instituerunt et sacrificia fecerunt; nos autem martyribus nostris non templa sicut us altaria, in quibus sacrificemus martyribus, sed uni Deo et martyrum et nostro; ad quod sacrificium sicut homines Dei, qui mundum in eius confessione uicerunt, suo loco et ordine nominantur, non tamen a sacerdote, qui sacrificat, inuocantur. Deo quippe, non ipsis sacrificat, quamuis in memoria sacrificet eorum, quia Dei sacerdos quod non offertur ipsis, quia hoc sunt et ipsi. Quibus igitur potius credendum est miracula facientibus? Eisne qui se ipsos uolunt hatotum, quod ueraciter laudantur, ad eius gloriam proficere in quo laudantur? in Domino quippe laudantur animae eorum. Credamus ergo eis et uera dicentibus et mira facientibus. Dicendo enim uera
Abbreviated transcription (Latin):
ministros ista faciat. et eadem ipsa
oꝑantib fiant. siue alia istis. alia illis
modis. qͥ nullo mͦ comp̃hendi amorta¬
lib possunt: ei tam̃ attestant᷑ hec ficd̃i
in qua carnis in ȩt̾nũ resurrectio p̃di¬
cat᷑. Hic forte dicturi s̃ deos suos aẽ¬
aliqua mira fecisse. Bene. si iam inci¬
piunt deos suos nr̃is mortus homi¬
nib comꝑare. Andicent &ẽ se hab̃e
deos ex hominib mortius sic̃ hercu¬
lem. sic̃ romulũ. sic̃ alios multos qͦs
in deoꝵs numerũ receptos opinant᷑
dm̃ et nr̃m scimꝰ et mr̃m: nec tam̃
miracłis que ꝑ memorias nr̃oꝵ mr̃m¬
fiunt. ullo mͦ s̃ comꝑanda miracła.
que facta ꝑtẽpla ꝑhibent᷑ illoꝵ. Ue¬
rum si qua fimilia uident᷑. sic̃ a moy¬
se magi pharaonis: sic eoꝵ deuicta s̃
nes eo fastu impure suꝑbie. quo eoꝵ
dii esse uoluert̃: faciunt autẽ ista ma¬
rtires uł potiꝰ d̾s aut cooꝑantib aut
orantib eis. ut fides illa ꝓficiat qua

Expanded text:
ministros ista faciat; et eadem ipsa, on etiam operantibus fiant; siue alia istis, alia illis modis, qui nullo modo conprehendi a mortalibus possunt: ei tamen adtestantur haec fidei, in qua carnis in aeternum resurrectio praedicatur. liqua mira fecisse. Bene, si iam incipiunt deos suos nostris mortuis hominibus conparare. An dicent etiam se habere deos ex hominibus mortuis, sicut Herculem, sicut Romulum, sicut alios multos, quos in deorum numerum receptos opinantur? Deum et nostrum scimus et martyrum. Nec tamen miraculis, quaeullo modo sunt conparanda miracula, quae facta per templa perhibentur illorum. Verum si qua similia uidentur, sicut a Moyse magi Pharaonis, sic eorum di uicti nes eo fastu inpurae superbiae, quo eorum di esse uoluerunt; faciunt autem ista martyres uel potius Deus aut cooperantibus aut orantibus eis, ut fides illa proficiat, qua
Abbreviated transcription (Latin):
babilon. et arad. et arcad. et chalan
ne in t̾ra sennaar. De t̾ra illa exiit
assur et eclificauit ninuien. et roboch
ciuitatẽ. et chalahac et dasem inter
mediũ niniue &e chalabac: hec citi¬
tas magna. Iste porro chus pat̾ gi¬
gantis nemroth primꝰ nominatꝰ. ẽ
in filiis cham: cuiꝰ quinq filii iã fue¬
rant computati. et nepotes duo. S
istum gigantẽ aut post nepotes suos
natos genuit: aut qͦd. ẽ c̾clibiliꝰ seor¬
sum de illo ꝓpt̃ eiꝰ eminentiã scͥptã
locuta. ẽ. qͣndoqͥdem et regnũeiꝰ cõ¬
memoratũ ẽ cuiꝰ iicuim erat illa
nobilissima babilon ciuitas: et que
uirta ꝯmemorat&s̃: siue ciuitates

Expanded text:
Babilon et Arach et Arcne in terra Sennaar. De terra illa exiit Assur, et aedificavit Niniven et Robooth civitatem, et Chalach, et Dasem inter medium Ninives et Chalach: haec civitas magna. Iste porro Chus pater gigantis Nebroth primus nominatus est in filiis Cham, cujus quinque filii jam fuerant computati, et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit; aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter ejus eminentiam Scriptura locuta est; quandoquidem et regnum ejus commemoratum est, cujus initium erat illa nobilissima Babylon civitas, et quae juxta commemoratae sunt, sive civitates
Abbreviated transcription (Latin):
huic oꝑi: qͦ ciuitatis utriusq t̾rene
sciłce et celestis ꝑtẽpora ꝓcursꝰ osten¬
dit᷑. Cepte s̃ enĩ ꝯmemorari a mini¬
mo filio qͥ uocatꝰ. ẽ. iafech: cuiꝰ. filii. uiii.
nominati .s̃. Nepotes autẽ septẽ: de
auob filiis eiꝰ. Tres ex uno: quatnor

Expanded text:
uo civitatis utriusque, terrenae scilicet et coelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt autem commemorari a minimo filio, qui vocatus est Japheth; cujus filii octo nominati sunt; nepotes autem septem de duobus filiis ejus, tres ex uno, quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
udet᷑ inuentus antixꝑ̃c forte fallam᷑.
Itq ita ille mopinatꝰ adueniat: ñ existen¬
tib tot regib in orbe romano. Qd si enĩ
numero isto denario uniu̾sitas regũ sig¬
nificata. ẽ. pꝰ qͦs ille uentus. ẽ sic̃ millena¬
rio. centenario. septenario. significat᷑ ple¬
tũq uniu̾sitas: et aliis atq aliis numeris
qͥs nc̃ ꝯmemorare ñ ẽ. necesse:

Expanded text:
uidetur inuenturus Antichristus, forte fallamur, uidetur inuenturus Antichristus, forte fallamur, adque ita ne ille inopinatus adueniat, non exsistentibus tot regibus in orbe Romano. Quid si enim numero isto denario uniuersitas regum significata est. post quos ille uenturus est; sicut millenario, centenario, septenario significatur plerumque uniuersitas, et aliis adque aliis numeris, quos nunc commemorare non est necesse
Abbreviated transcription (Latin):
cedonũ: et romanoꝵ. Quã uͦ ꝯuenient᷑
id fecerint: qui nosse desidant legant
prb̃i iheronimi librũ in danielẽ satis
erudite diligent᷑q conscriptũ. Antix ꝑ̃
tam̃ a duersꝰ eccłiã seuissimũ regnũ. li¬
cet exigno spacio temꝑis sustinendũ. do
nec ultimo iudicio regnũ scĩ accipiãt
sempit̾nũ: qͥ uł dormitans hec legit du
bitare ñ sinit᷑. Tempꝰ qͥppe et temꝑa et
dimidiũ tẽꝑis. unũ annũ eẽ. et duos et
dimidiũ: ac ꝑ hoc ꝑ tres annoset senilse
&̃ numero dierũ posteriꝰ posito diluces¬
cit aliqñ u scͥpturis. et mensiũ numero
declarat᷑. Uident᷑ enĩ tẽꝑa indefinite. hic
dicta lingua. latina. s ꝑ dualẽ num̾um
dicta s̃ quẽ latini ñ habent. Sic̃ autẽ
greti: ita hunc dicunt᷑ hab̾e et hebrei.
Sic gͦ dicta s̃ temꝑa: tamqͣm dic̾entur
duo tẽꝑa. Uereri me satis fateor: ne in
decem regib qͦs tamqͣm decem homines

Expanded text:
cedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter cedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscriptum. Antichristi tamen aduersus ecclesiam saeuissimum regnum licet exiguo spatio temporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui uel dormitans hbitare non sinitur. Tempus quippe et tempora et dimidium temporis, annum unum esse et duos et dimidium, ac per hoc tres annos et semissem, etiam numero dierum posterius posito dilucescit, aliquando in Scripturis et mensium numero declaratur. Videntur enim tempora indefinite hic dicta lingua latina: sed per dualem numerum dicta sunt, quem Latini non habent. Sicut autem Graeci, ita hunc dicuntur habere et Hebraei. Sic ergo dicta sunt tempora, tamquam dicerentur duo tempora. Vereri me sane fateor, ne in decem regibus, quos tamquam decem homines
Abbreviated transcription (Latin):
estia quarta qͣrtũ regnũ erit int̾ra:
qͦd p̃ualebit om̃ib regnis. et man¬
ducabit om̃em t̾ram. et conculcabit eam
et concidet. et decem cornua eiꝰ decem re¬
ges surgent: et post eos surget alius qͥ
suꝑabit malis om̃s qui aute eñ fuer̃t. et
tres reges humiliabit: et uerba adu̾dꝰ al¬
tissimũ loquet᷑. et scõs altissimi conteret.
et suspicabit᷑ mutare temꝑa et legen:
et dabit᷑ in manu eiꝰ usq ad tempus et
tẽꝑa et dimidiũ tempꝰ et uidiciũ sedebit
et pͥncipatum remouebunt ad ext̾minã¬
dũ et ꝑdendũ usq in finẽ et regnũ et po¬
testas et magnitudo regũ. qui sub om̃i
celo s̃ data ẽ. scis altissimi et regnũ eus
regnũ sempituũ: et om̃s pͥncipatꝰ ipsi
seruient et obaudient. Hec usq inqͥt fi¬
nis sermonis. Ego dauel multũ cogita¬
tiones mee turbant me. et forma mea ĩ¬
mutata. ẽ. suꝑ me: et uerbum in corde
meo consernaui. Quatuor illa regna
exposuert quidã assyrioꝵ. ꝑsarum. ma¬

Expanded text:
estia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t. Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatus ipsi seruient et obaudient. Huc usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Ma
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis ueritas. tãqͣm lex etna
ipsi st̃ ueritas: s c̾atricis participes
intatis. Eld illam mouent᷑ tãqͣm ad
fontem uite: ut qͦd ñ habent ex se
ipsis. capiant ex ipsa: et eoꝵ stabił
est iste motꝰ. Quo ueniunt qͥ ñ rece

Expanded text:
mutabilis Veritas, tamquam lex aeterna ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non rece
Abbreviated transcription (Latin):
ficauert filii hominũ hoc. ẽ ñ filii dĩ.
s illa societas scdm hominẽ uiuens qͣm
terrenã dm̃s ciuitatẽ. ñ loco mouet᷑
d̃s̃ qui semꝑ.ẽ ubiq totꝰ. s descendẽ
dicit᷑ cũ aliqͥd facit in terra. qͦd p̃t̃
usitatũ nature cursũ mirabilit̾ fac¬
tum p̃sentiam quodã mͦ eiꝰ ostendat.
Nec uidendo discit ad tempꝰ qui ñqͣm
potest aliqͥd ignorare: s ad tempꝰ
uidẽ et cognoscẽ dr̃ qͦd uideri et co¬
gnosci facit. Non sic gͦ udebat᷑ illa
ciitas qͦmͦ eam ds uideri fecit: qñ
sͥ qͣntum displicet ostendit. Quãuis
possit intelligi ds̃ ad illam cuutatẽ
descendisse. qͥa descendunt angli eiꝰ
in quib habitat ut qͦd adiunctũ. ẽ.
et dixit dñs ds̃. ecce genꝰ unũ et la¬
buim unũ om̃iũ et cetera. ac dein¬
de additum. uenite et descendentes
confundamꝰ ibi linguã eoꝵ. reca¬
pitulatio sit. demonstrans quẽ ad
modũ factum sit qͦd dictum fuerat
descendit dñs. Si enim iã descende¬

Expanded text:
lii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descende
Abbreviated transcription (Latin):
faciamꝰ: et fecit inqͥt d̃s̃ hominem
ad imaginẽ di ñ dixit fecert̃ dii ant
ad imaginẽ d̃oꝵ Poterat et hic ead
intelligi tͥnitas. tamqͣm pat̾ dix̾it
ad filium et sp̃m scm. uenite et des¬
cendentes ꝯfundamꝰ ibi linguam
eoꝵ: si aliqͥd eet qͦd angłos ꝓhibera

Expanded text:
am us: \'Et fecit, inquit, Deus hominem adimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum: Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet
Abbreviated transcription (Latin):
dictum. nͥ qͥa ꝑ angłos descendebat.
qͥ in angłis descendentib erat. Et
bñ ñ ait uenite et descendentes con¬
fundite. s confundamꝰ ibi linguam
eoꝵs: ostendens ita se oꝑari ꝑ minis¬
tros suos: ut sint cẽ ipsi cooꝑatores

Expanded text:
 per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat. Et bene, non ait, Venite, et descendentes confundite; sed, Confundamus ibi linguam eorum, ostendens ita se operari per ministros suos, ut sint etiam ipsi cooperatores
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quã significata ẽ. eccłia gentiũ qͣm
defenderunt sic̃ ex posui resaluati
ex monte syon: ut esset dño regnũ.
Hoc obscurũ erat: ante qͣm fieret.
S factũ qͥs non fidelis agnoscat:

Expanded text:
 quam significata est Ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resalvati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non fidelis agnoscat
Abbreviated transcription (Latin):
Erit in nouissimis dieb manifestꝰ mons
dñi: paratꝰ suꝑ uertices montiũ. et exal¬
tabit᷑ suꝑ colles. et festinabt̃ ad eũ ple¬
bes et ibunt gentes multe et dicent᷑. Ile¬
nite ascendamꝰ in montẽ dñi et in domũ
di iacob: et ostendet nob uiã suã. et ibi¬
mꝰ in semitis euꝰ qͥa ex syon ꝓcedet lex et
uerbũ dm̃ ex ierłm: et uidicabit int̃ ple

Expanded text:
Erit in nouissimis diebus manifestus mons Domini paratus super uertices montium et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter ple
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯm̃datũ eẽ. memoriȩ. Quod enĩ
quoꝵdam qͦs eadem scͥptura ꝯmemõ¬
rat tacent᷑ anni: ñ s̃ in hoc ordine in
quo temꝑũ dimim̾atio decessione gig¬
nentiũ et genitoꝵ successione conte¬
xit᷑. Iste antẽ ordo qui dirigit᷑ ab adã
usq ad noe et inde usq ad abraham:
sine num̾o annoꝵ uitȩ suȩ neminẽ ꝯ¬
tinet. Qd uͦ ꝯmemorata morte thare
pat̾s abraham. deinde legit᷑. et dixit
ds̃ ad abrahã exi de t̾ra tua. et de cog¬
natione tua. et de domo patͥs tui. et
cet̾a: ñ qͥa hoc sequit᷑ in sermone libͥ.
hoc cc̃ in rerũ gestaꝵ tẽꝑe seqͥ existi¬
mandũ.ẽ. Erit qͥpe si ita ẽ: insolu¬
bilis questio. Post hec enĩ uerba dei
q̃ ad abraham factas: scͥptura sic lo¬
quit᷑. Et exiit abraham quẽad¬
modũ locutus ẽ illi dñs: et abiit cũ
eo loth. A braham autẽ erat qͥnq &e

Expanded text:
ndatum esse memoriae. Quod enim quorumdam, quos eadem Scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine in quo temporum dinumeratio discessione gignentium et genitorum successione contexitur. Iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham, sine numero annorum vitae suae neminem continet. Quod vero commemorata morte Thare patris Abraham, deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abraham. Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et caethoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum est. Erit quippe, si ita est, insolubilis quaestio. Post haec enim verba Dei, quae ad Abraham facta sunt, Scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quemadmodum locutus est illi Dominus, et abiit cum eo Lot.
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵs: c̃ exiit ex charra. Tunc itaq
factũ. ẽ. qͣndo pat̾ eiꝰ centesimũ qua¬
qͥnq anni abrahe qñ egressus. ẽ de
charra ex illo ꝯputarent᷑ ex qͦ de ig¬
ne chaldeoꝵ lib̾atꝰ. ñ ex quo natꝰ est:
tãqͣm tc̃ potiꝰ natꝰ habendus sit.

Expanded text:
annorum, cum exiit ex Charra. Tunc itaque factum est, quando pater eius centensimum quaquinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus si
Abbreviated transcription (Latin):
lando. ẽ. reu̾sa narratio: Sic gͦ et hic
c̃ dictũ. eẽt. et fuert̃ dies thare in char
ra cͥcͥ. anni ⁊ S. et mortuus. ẽ thara ĩ
charra: deuide scͥptura redeundo
ad id qͦd ideo p̃t̾miserat. ut pꝰ de tha¬
ra id qͦd inchoatũ fuerat cõpleret᷑.
et dixit inqͥt dñs ad abraham. Exi
de tra tua. et cet̾a. Postq cłi u̾ba sub¬

Expanded text:
lando est reversa narratio? Sic ergo et hic lando est reversa narratio? Sic ergo et hic cum dictum esset, Et fuerunt dies Tharae in Charcenti anni, et mortuus est Thara in Charra : deinde Scriptura redeundo ad id quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod inchoatum fuerat compleretur, Et dixit, inquit, Dominus ad Abram, Exi de terra tua, et caetera. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ditis. Lxͫx.uͫ. annis qͦs agebat abra
thara qñ exiit abraham de illa me¬
sopotamie cmitate. Agebat enĩ an¬
nti ȩtatis sue septuagesimũ qͥntũ.
Ac ꝑ hoc pat̾ eiꝰ qͥ eum septua gesimo
anno suo genuerat: agebat ut dic¬
tũ ẽ centesimũ quadragesimũ ⁊ qͥn¬
tũ. Non gͦ inde pꝰ mortem patͥs id. ẽ
pꝰ ducentos u. annos qͥb pat̾ eiꝰ iux̃¬
egressus. ẽ: s ainꝰ de illo loco ꝓfecti¬
omis eiꝰ qm̃ ipsiꝰ septuagesimꝰ qͥntꝰ
erat ꝓculoubio patris eiꝰ qͥ eũ sep¬
tuagesimo suo anno genuerit. cen¬
tesimꝰ quadragesimꝰ.u̾. fuisse colli¬
git᷑. Ic ꝑ hoc intelligendũ. ẽ more
suo scͥpturam redisse ad tempꝰ. qͦd
fuisse in linguis et gentib sius. Est
tñ postea quasi hoc ce mordine tẽ¬
ꝑum sequeret᷑: et erat inqͥt om̃is
t̾ra labum unũ et uox una om̃ib¬
Qmͦ gͦ scđm suas gentes et scđm su¬
as linguas erant. si una erat om̃ib:
nͥ qͥa ad illud qͦd iã tnsierat recapitu¬

Expanded text:
ta quinque annis, quos agebat AbrahThara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae ciuitate; agebat enim annum aetatis suae septuagensimum quintum, ac per hoc pater eius, qui eum septuagensimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centensimum quadragensimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quinegressus est: sed annus de illo loco profectionis ejus, quoniam ipsius septuagesimus quintus erat, procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadragesimus quintus fuisse colligitur. Ac per hoc intelligendum est more suo Scripturam redisse ad tempus, quod fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea, quasi hoc etiam in ordine temporum sequeretur: Et erat, inquit, omnis terra labium unum et uox una omnibsecundum suas gentes et secundum suas linguas erant, si una erat omnibus; nisi quia ad illud quod jam transierat recapitu
Abbreviated transcription (Latin):
egnante uͦ apd̃ hebreos sedechia
et apd̃ romanos tarqͥuio pͥscho. qͥ
successerat aueo marcio. ductus ẽ cap¬
tuiꝰ in babiloniã pͦpłe uideoꝵ: euersa
iħrłm et templo illo a salomone ꝯstr¬
ucto. Inc̾pantes enĩ eos ꝓpħe de inqͥ¬
tatib et impiecatib sus. hec eis uenta᷑
p̃dixerant: maxime iheremias qͥ cẽ mi
merũ diffiniit annoꝵ. Eo tẽꝑe
pictacꝰ mitileneꝰ aliꝰ e septeni sapientib
fuisse ꝑhibet᷑ : et qͥnq cetõs qͥ ut septẽ
nument᷑ thaleti quẽ supͣ ꝯmemoraui¬
mͦ. et huic pictaco addunt᷑ eo tẽꝑe fu¬
isse scͥbit ensebiꝰ qͦ captuiꝰ di pͦpłe u
babilonia tenebat᷑. Hi s̃ autẽ. Solon
atheniensis. philon lacetdemoniꝰ. peri¬
andrus chorynthiꝰ cleobolus lidiꝰ bi¬
as pͥeneꝰ. Om̃s hi septẽ appellati sapi¬
entes pꝰ poetas theologos claruer̃t:
qͥa gen̾e uite. quodã laudabili p̃stabãt
hominib cet̾is: et moꝵ ñ nulla p̃cep¬
ta sententiaꝵ breuitate ꝯplexi s̃. Ni¬

Expanded text:
egnante uero aput Hebraeos Sedechia et aput Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam populus Iudaeorum euersa Hierusalem et templo illo a Salomone constructo. Increpantes enim eos prophetae de iniquitatibus et inpietatibus suis haec eis uentura praedixerane Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque ceteros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententia
Abbreviated transcription (Latin):
a regũ suoꝵ dn̾atioẽ liberi esse cepe¬
runt. Usq ad hoc tẽpꝰ ꝓpħas habu¬
it ppłc isrł. Qͥcũ multi fuerint: pa¬
ucoꝵ et apđ̃ iudeos et apud nos no¬
mina canonica scͥptura retinent᷑.
De quib me aliqua posit᷑um. eẽ. ꝓmi¬
si in hoc libro: cũ claudem suꝑiorẽ
Qͦs iã udeo esse faciendũ: Temꝑa gͥ¬
eoꝵ ut possimꝰ adu̾t̾e: in auteriora
paululũ recurramꝰ. In capite libri
achat. et ezechiȩ. regum inda. Amos
qͦ dieb regis oriȩ ꝓpħasse se scͥbit.¬

Expanded text:
a regum suorum dominatione liberi esse coepea regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus prophetas habuit populus Israel; qui cum multi fuerint, paucorum et aput Iudaeos et aput nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo esse faciendum.  ut possimus aduertere, in anteriora paululum recurramus. In capite libri Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se sc
Abbreviated transcription (Latin):
tinet posteris reliquer̃t: nͥ qͦd solon
qͣsoam leges attheniensib dedisse ꝑ¬
hibet᷑. Thales uͦ phisicꝰ fuit: et suoꝵ
dognatũ libros reliqͥt.
Iõ captiuitatis uidaice temꝑe et
anaximander. ẽt aneximenes
et xenophanes phisici claruer̃t. Tc̃
et pitagoras ex quo ceꝑunt appellari
rex ꝑsarum. qui oẽ chaldeis et assy¬
riis inꝑabat. relaxata aliqͣnta cap¬
ex eis ad instaurandũ tẽplũ reg̾di
fecit: a quib tantũ pͥma cepta fim¬
damina et altare ꝯstructũ. ẽ. Incur¬
santib autẽ hostib nequaqͣm ꝓg̾di
edificando ualuer̃t. dilatũq opꝰ est.
usq ad dariũ. Per idem tempꝰ ẽ
illa s̃ gesta que ꝯscripta s̃ in libro
iudith: quẽ sane in canonẽ scͥpturaꝵ
iudei ñ recepisse dicunt᷑. Sub dario
gͦ rege ꝑsaꝵ implecis septuaguita
annis quos iheremias ꝓpħ̃a p̃dixerat
reddita. ẽ. iudeis soluta captiuitati
lib̃tas: regnante romanoꝵ septimo
rege tarqͥnio. Quo expulso: &ẽ ipsi

Expanded text:
 quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales vero physicus fuit, et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captivitatis Judaicae tempore, et Anaximander, et Anaximenes, et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari rex Persarum, qui etiam Chaldaeis et Assyriis imperabat, relaxata aliquanta capex eis ad instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus nequaquam progredi aedificando ualuerunt, dilatumque opus est usque ad Darium. Per idem tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Iudith; quem sane in canone scripturarum Iudaei non recepisse dicuntur. Sub Dario ergo rege Persarum inpletis septuaginta annis, quos Hieremias propheta praedixerat, reddita est Iudaeis soluta captiuitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
eosdem dies fuit. Necñ ysaias filiꝰ
amos. sine supradicti ꝓpħe. siue qͦd
nomine uocabat᷑. eosdem reges .iiͦiiʳ.
qͦs posuit osee in capite libri sui
morat temꝑa post dies orie. Nam
tres qui secunt᷑ reges nominat qͦs
et osee nominauit: ioathan. et achat
et ȩtechiam. Hi s̃ qͦs eodẽ temꝑe

Expanded text:
 filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui morat tempora post dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nominat, quos et Osee nominauit, Ioatham et Achaz et Ezechian. Hi sunt, quos eodem tem
Abbreviated transcription (Latin):
regno apub chaldeos nuii tẽ¬
ꝑib natus. ẽ. S qm̃ res grece multo
s̃ nob̃ qͣm assyrie notiores: et ꝑ gre¬
cos ac latinos. ac deuide ad romanoᷤ
qͥ aẽ ipsi latinis. temꝑum seriem de¬
duxert. qͥ gentẽ pͦpłi romani in ori¬
ginis eiꝰ antiquitate rimati s̃. ob hoc
debeniꝰ uͥ opus. ẽ assirios nominare
reges. ut appareat quẽ admodũ ba¬
bilonia quasi prima roma c̃ ꝑegͥna
in hoc mundo dĩ ciuitate ꝓcurrat.
g̾cis et latinis uͥ et ipsa roma quasi scd̃a
babilonia. ẽ: debemꝰ assumeres.

Expanded text:
regno aput Chaldaeos Nini temporibus natus est. Sed quoniam res Graecae multo sunt nobis quam Assyriae notiores, et per Graecos ad Latinos ac deinde ad Romanos, qui etiam ipsi Latini sunt, temporum seriem deduxerunt qui gentem populi Romani in originis eius antiquitate rimati sunt: ob hoc debemus, ubi opus est, Assyrios memorare reges, ut appareat quem ad modum Babylonia, quasi prima Roma, cum peregrina in hoc mundo Dei ciuitate procurrat; Graecis et Latinis, ubi et ipsa Roma quasi secunda Babylonia est, debemus adsumere.
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑ pꝰ diliuũ. Propt̃ qͦd eũ ñ nulli
et si ñ intra uͭ omẽm carnẽ qͣm ui¬
uere in aquis nat᷑a non sinit. ꝯstat
fuisse delecã: cũ patre suo qͥ transla¬
tus fuerat aliqͣntũ fuisse atq ibi do¬
nec cdiluuiũ p̃teriret uixisse arbi¬
trant᷑: nolentes derogare fidem co¬
dicib qͦs in auctoritatẽ celebriorem
suscep̃ eccłia: et c̾dentes iudeoꝵ potiꝰ
qͣm istos ñ hab̾e qͦo uerũ. ẽ. Non enĩ¬
admittunt qͦd mag̃ hic esse potuerit
error interpretũ qͣm in ea lingua
esse falsum unde in nr̃am ꝑ grecã
scͥpturã ipsa translata. ẽ. S inqͥunt
mul tẽꝑe unoq sensu int̾pretati s̃.
errare potuisse: aut uͥ nichil eoꝵ in¬
tererat uoluisse intiri uideos uͦ dũ
nob inudent qͦd lex et ꝓpħe ad nos
int̃pretando transierint: mutasse
q̃dam in codicib suis: ut uris muui¬
eret᷑ auctoritas. N anc opimonẽ
ueł suspitionẽ accipiat qͥsq ut puta¬

Expanded text:
ditur post diluuium. Propter quod eum nonnulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habere quoadmittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per graecam Scriptura ipsa translata est. Sed inquiunt, mul tempore unoque sensu interpretati sunt, errare potuisse aut ubi nihil eorum intererat uoluisse mentiri; Iudaeos uero, dum nobis inuident, quod lex et prophetae ad nos interpretando transierint, mutasse quaedam in codicibus suis, ut nostris minueretur auctoritas. Hanc opinionem uel / suspicionem accipiat quisque ut puta
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃a tc̃ fuer̃t solos .uiͦii. homines in ar¬
cha exitiũ ꝯmemorat euafisse diliuuii
in quib matusalã ñ fuit. Scđm codi¬
ces enĩ nr̃os matusalam pͥusqͣm gig¬
n̾et illũ quẽ uocauit lamech: uix an
anteqͣm ex illo natꝰ. eẽt noe: uixcit an¬

Expanded text:
ra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secundum codices enim nostros Mathusalam priusquam gigneret illum, quem uocauit Lamech, uixit aantequam ex illo natus esset Noe, uixit an
Abbreviated transcription (Latin):
genuerit filiũ: s qͥ mimina ȩtate ge
runt᷑. Qͥa nemo inqͥunt.x. annors ho.
potest gign̾e filios qͥ num̾us centũ ap¬
pellabant᷑ anni ab illis hominib s in
la temꝑa nuncupabant.
Et aut̃ alit̾ anniũ tc̃ fuisse ꝯputa¬
tũ ñ sit inc̾dibile: addiciunt qͦt
apud plerosq scͥptores historie repꝑit
uitam: alios trecentors. qͦsdam ad qͥn¬
gentos. alios ad sexcentos. ñ nullos ad
poꝵ accidisse arbitratꝰ. ẽ

Expanded text:
genuerit filium; sed qui minima aetate genruntur: quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantur anni ab illis hominibus; sed in la tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse computatum non sit incredibile, adjiciunt quod aput plerosque scriptores historiae reperitur, uitam, alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sescentos, nonnullos ad porum accidisse arbitratus e
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. ẽ erictoniꝰ. Uerum qͦd fatendũ . ẽ.
refellunt. et a sins diis refellunt ista
doctiores. qͥ hãc opinionẽ fabulosã
hinc exortam. fert. qͥa in templo uũl¬
cani et minerue. qͦd ambo unũ ha¬
bebant athenis. expositꝰ inuentꝰ est
puer dracone inuolutꝰ: qͥ eum sig¬
ne templũ cũ essent parentes eiꝰ ig¬
noti: uulcam et minerue dictũ. eẽ.
filiũ. Nominis tam̃ eiꝰ originẽ fabu¬
la illa potiꝰ qͣm ista designat historia.
S qͥd ad nos: Hoc in ueracib libris
homines instruat religiosos. illud in
fallacib ludis demones delectet un¬
puros: qͦs tam̃ illi religiosi tamqͣm
deos colunt. Et cũ de illis hec negãt
ab om̃i eos crimine purgare ñ posst̾.
qm̃ ludos eis poscentib exhibent:
uͥ tpit̾ agunt᷑ que uelut sapient̃ ne¬
gant᷑: et his falsis et turpib dii pla¬
cant᷑ . Ubi et si fabula cantat cͥmen
numinũ falsum: delectaritam̃ fal¬

Expanded text:
lum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, lum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, refellunt et a suis dis repellunt ista doctiores, qui hanc opinionem fabulosam hinc exortam ferunt, quia in templo Vulcani et Mineruae, quod ambo unum habebant Athenis, expositus inuentus est puer dracone inuolutus, qui eum signe templum, cum essent parentes eius ignoti, Vulcani et Mineruae dictum esse filium. Nominis tamen eius originem fabula illa potius quam ista designat historia. Sed quid ad nos? Hoc in ueracibus libris homines instruat religiosos, illud in fallacibus ludis daemones delectet inpuros; quos tamen illi religiosi tamquam deos colunt, et cum de illis haec negant, ab omni eos crimine purgare non possunt, quoniam ludos eis poscentibus exhibent, ubi turpiter aguntur, quae uelut sapienter negantur, et his falsis ac turpibus di placantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen fal
Abbreviated transcription (Latin):
ta num̾ant. uit̾ que anthei afri necẽ
ñ ꝯmemorant. qͦd ea res ad alt̾m hercu¬
lem ꝑtinet: in oeta monte a se ipso ui¬
censum ꝓdunt suis littis cũ ea uͥtute
qua multa subegerat. morbũ tñ qͦ
languebat sustin̾e ñ poss Illo temꝑe
uł rex uł potiꝰ tiramiꝰ busiris: suis di¬
Is suos hospites ĩmolabat. Quẽ filiũ
ꝑhibent fuisse neptuni: ex matre libi¬
a filia paphĩ. Uerũ ñ credat᷑ hoc stu¬
prũ ꝑpetrasse neptunꝰ nedii accusent᷑
s poetis et theatris ista tribuant᷑. ut sit
unde placent᷑. Euictonii regis
atheniensiũ cuiꝰ nõuissimis auns iħe
naue mortuꝰ repꝑit᷑. uulcanꝰ et miner¬
ua parentes fuisse dicunt᷑. S qm̃ mi¬
neruã uirginẽ uolunt: in amboꝵ
ꝯtentione uulcanũ ꝯmotũ esfudisse
aiunt sem̃ in t̾r̃a: atq inde hoĩ nato
ob eam causam tale inditũ nom̃. Gre¬
.ẽ. Ex quib duob ꝯpositũ uocabu¬

Expanded text:
ta numerant, inter quae Antaei Afri necem ta numerant, inter quae Antaei Afri necem non commemorant, quod ea res ad alterum Herculem pertinet, in Oeta monte a se ipso, incensum produnt suis litteris, cum ea virtute, qua monstra subegerat, morbum tamen, quo languebat, sustinere non posset. Illo tempore vel rex, vel potius tyrannus Busiris suis diis suos hospites immolabat, quem filium perhibent fuisse Neptuni, ex matre Libya, filia Epaphi. Verum non credatur hoc stuprum perpetrasse Neptunus, ne dii accusentur: sed poetis et theatris ista tribuantur, ut sit unde placentur. Erichthonii regis Atheniensium, cujus novissimis annis Jesus Nave mortuus reperitur, Vulcanus et Minerva parentes fuisse dicuntur. Sed quoniam Minervam virginem volunt, in amborum contentione Vulcanum commotum effudisse aiunt semen in terram, atque inde homini nato ob eam causam tale inditum nomen. Graeest, ex quibus duobus conpositum uocabu
Abbreviated transcription (Latin):
ca uͦ rex erictoniꝰ ei ludos pͥmꝰ insti¬
tuit. Nec ei tantũ. s &̃ minerue uͥ p̃¬
miũ uictorib oleum ponebat᷑. qͦd eiꝰ
fructꝰ inuentͥcem inineruã sic̃ uini
lib̃um tͣdunt. Per eos ãnos a rege
rancło c̾tensiũ cuiꝰ apd̃ alios aliud
nom̃ inuenimꝰ rapta ꝑhibet᷑ europa:
et uide geniti radamanthus sarpedon
et minos. qͦs magis ex eadem muliere
filios iouis. eẽ. uulgatũ. ẽ. S taliũ de¬
oꝵ cultores illud qͦd de rege c̾tensium
diximꝰ historice u̾itati. hoc aut̃ qͦd de io¬
ue poete cantant. theatra ꝯc̾pant. ppłi
celebrant. uanitati deputant fabulaꝵ
ut ess unde ludi fierent placandis nui¬
minib oẽ falsis eoꝵ cͥminib His tem¬
ꝑib hercules insiria clarus habebat᷑:
s minirũ aliꝰ ñ ille de qͦ supͣlocuti sumꝰ.
Secretiore qͥppe historia plures fuisse
dicunt᷑: et liberi patres et hercules.
Hc̃ sane herculẽ cuiꝰ uigentia .xͦii. fac¬

Expanded text:
ca vero rex Erichthonius ei ludos primus instica vero rex Erichthonius ei ludos primus instituit: nec ei tantum, sed etiam Minervae, ubi praemium victoribus oleum ponebatur, quod ejus fructus inventricem Minervam, sicut vini Liberum tradunt. Per eos annos a rege Xantho Cretensium, cujus apud alios aliud nomen invenimus, rapta perhibetur Europa, et inde geniti Rhadamanthus, Sarpedon, et Minos, quos magis ex eadem muliere filios Jovis esse vulgatum est. Sed talium deorum cultores illud quod de rege Cretensium diximus, historicae veritati; hoc autem quod de Jove poetae cantant, theatra concrepant, populi celebrant, vanitati deputant fabularum, ut esset unde ludi fierent placandis numinibus etiam falsis eorum criminibus. His temporibus Hercules in Tyria clarus habebatur; sed nimirum alius, non ille de quo supra locuti sumus. Secretiore quippe historia plures fuisse dicuntur et Liberi patres et Hercules. Hunc sane Herculem, cujus ingentia duodecim fac
Abbreviated transcription (Latin):
er hec temꝑa. id. ẽ. ab exitu isrł
exegypto. usq ad mortẽ iħu na¬
ue ꝑ quẽ p̾płe idem t̾ram ꝓmisfionis
accepit. sacra s̃ instituta diis falsis are¬
gib grecie: que memoriam diluuii et
ab eo lib̾ationis hominũ uiteq tc̃ erũp¬
nose. modo ad alta mͦ ad plaua migͣn¬
tiũ: sollempni celebritate reuocart.
Nam et luꝑcoꝵ ꝑ sacram uiã ascensũ
atq descensum sic int̾p̃tant᷑. ut ab eis
significari dicant homines. qͥ ꝓpt̾ aque
mundationẽ sũma montiũ petiuer̃t:
et rursꝰ eadem residente ad ima redi¬
dictus ẽ. et post mortem ds̃ habitꝰ: u¬
tem fer̃t ostendisse in attica t̾ra hos
piti suo. Tc̃ apollini delfico instituti s̃
ludi musici. ut placcaret᷑ ira eiꝰ. qua
putabant afflictas. eẽ. sterilitate g̾cie
regiones: qͥa ñ defendint tẽplũ. eiꝰ qͦd
danaus rex c̃ easdem tras bello inuasi¬
ss incendit. Hos autẽ ludos ut insti¬
tuerent: oracło eiꝰ s̃ ãmoniti. In atti¬

Expanded text:
a, id est ab exitu Israel ex Aegypto usque ad mortem Iesu Naue, per quem populus idem terram promissionis accepit, sacra sunt instituta dis falsis a regibus Graeciae, quae memoriam diluuii et ab eo liberationis hominum uitaeque tunc aerumnosae modo ad alta, modo ad plana migrantium sollemni celebritate reuocarunt. Nam et Lupercorum per sacram uiam adscensum adque descensum sic interpretantur, ut ab eis significari dicant homines, qui propter aquae inundationem summa montium petiuerunt et rursus eadem residente ad ima redidictus est et post mortem deus habitus, uitem ferunt ostepiti suo. Tunc Apollini Delphico instituti sunt ludi musici, ut placaretur ira ejus, qua putabant afflictas esse sterilitate Graeciae regiones, quia non defenderint templum ejus, quod rex Danaus, cum easdem terras bello invasisset, incendit. Hos autem ludos ut instituerent oraculo sunt ejus admoniti. In Atti
Abbreviated transcription (Latin):
in tris ipsors. Propt̃ qͦd sequit᷑ eos:
qͦt in alio psalmo scͥptum. ẽ. Dñe in
ciuitate tua: imagines eoꝵ ad nichi¬
luĩ rediges filiꝰ autẽ sech hoc.c̃. fili¬
resurrectionis: sꝑet inuocare nom̃ dñi
d̃i. Esam qͥppe societatẽ hominũ p̃figat
Beatꝰ enĩ uir cuiꝰ ẽ nom̃ dñi spes eiꝰ et
ñ resper̃ in uanitates et insanias m̃da

Expanded text:
 quod sequitur eos quod in alio Psalmo scriptum est, Domine, in civitate tua imaginem ipsorum ad nihilum rediges . Filius autem Seth, hoc est filiresurrectionis, speret invocare nomen Domini Dei. Eam quippe societatem hominum praefigurat beatus est enim uir, cuius est nomen Domini spes eius, et non respexit in uanitates et insanias menda
Abbreviated transcription (Latin):
FEs mmaginem di fec llum: mascł̃m
et feminam fecit illos. et benedix̃ illos
et cognominaũ nom̃ eoꝵs adam. qua
die fecit illos. Qs mͥ uidet᷑ ad hoc in¬
t̾positum ut hinc rursꝰ inciꝑet ab
ipso adam cdinum̾atio tẽꝑum: quã
noluit fac̾e qͥ hec scͥpsit in ciuuitate t̾¬
rena: tãqͣm eam d̃s̃ sic cõmemoraret:
ut ñ computaret. S̾ quare hinc re¬
dit᷑ ad istam recapitulationẽ. post.¬
ea ꝗͣ cõmemoratꝰ. ẽ filiꝰ sech homo
sic oportebat istas duas ꝓponere ci¬
uitates. unam ꝑ homicidam usq ad
homicidam: nam et lamech duab
uxorib sius se ꝑpetrasse homicidiũ
confitet᷑: altam ꝑ eũ qͥ sꝑauit inuo¬
care nom̃ dñi di. Hoc. ẽ qͥppe in hoc
mundo ꝑegrinantis ciuitatis d̃ĩ to¬
tũ atq sũmũ in hac mortalitate ne¬
gotiũ qͦd ꝑ unũ hominẽ quẽ sane
occisi resurrectio genuit ꝯm̃dandũ
iꝰ totiꝰ suꝑne ciuitatis. ẽ. u.¬
nit᷑as. nondũ quidẽ completa: s p̃¬

Expanded text:
 imaginem Dei fecit illum. Masculum et feminam fecit illos, et benedixit illos, et cognominavit nomen eorum Adam, qua die fecit illos . Quod mihi videtur ad hoc interpositum, ut hinc rursus inciperet ab ipso Adam dinumeratio temporum, quam noluit facere qui haec scripsit in civitate terrena: tanquam eam Deus sic commemoraret, ut non computaret. Sed quare hinc reditur ad istam recapitulationem, postea quam commemoratus est filius Seth, homo sic oportebat istas duas proponere ciuitates, unam per homicidam usque ad homicidam nam et Lamech duabus uxoribus suis se perpetrasse homicidium confitetur, alteram per eum, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei? Hoc est quippe in hoc mundo peregrinantis ciuitatis Dei totum adque summum in hac mortalitate negotium, quod per unum hominem, quem sane occisi resurrectio genuit, commendanus totius supernae ciuitatis est unitas, nondum quidem conpleta, sed pr
Abbreviated transcription (Latin):
occidat suꝑ iracundiã ur̃am. &in euꝰ¬
głio. Si peccau̾it inte fr̃ tuus: corripe
eũ int̾ te et ipsũ solũ. Item de peccatis
in quib multoꝵ cauet᷑ offensio: apłe
dicit. Peccantes corã om̃ib argue: ut
ceti timorẽ habeant. Propt̾ hoc et de
uenia inuicem danda. multa p̃cipiũt᷑.
et magna cura ꝓpt̃ tenendã pacẽ sine
qua nemo pot̾it uidere dm̃: uͭ ille t̾ror
qͣndo uibet᷑ seriuuꝰ decẽ miliũ talen

Expanded text:
 iracundiam uestram; et in euangelio: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem mi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renã quãdam ꝓ reb infimis pacem:
ad eamq desidat ꝑuenire bellando.
Qm̃ si uicerit et qui resistat ñ fuerit:
pax erit quã ñ habebant partes inui¬
cem aduersantes: et ꝓ his reb quas si¬
mul hab̃e ñ pot̾ant. infelici egestate
certantes. Hanc pacem requir̃t labo¬
riosa bella: hanc ad ipiscit᷑ que putat᷑
głosa uictoria. Qñ autẽ iuincunt qui
cansa iustiore pugnabant: qͥs dubitet
gratulandũ eẽ. uictoriã ꝓuenisse et¬
obtabilem pacem: Hec st̾ bona: et si
ne dubio di dona st̃. S si neglectis
meliorib que ad suꝑnam ꝑtinent ci¬
uitatẽ: uͥ erit uictoria in ętna et
sũma pace secura: bona ista si sic cõ¬
cupiscunt᷑. ut uł sola. eẽ. c̾dant᷑ uł
his que meliora c̾dunt᷑ ampliꝰ dili¬
gant᷑. necesse. ẽ. miseria consequat᷑:

Expanded text:
terrenam quandam pro rebus infimis pacem; terrenam quandam pro rebus infimis pacem; ad eam namque desiderat peruenire bellando; quoniam si uicerit et qui resistat non fuerit, pax erit, quam non habebant partes in uicem aduersantes et pro bis rebus, quas simul habere non poterant, infelici egestate certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt ne dubio Dei dona. sunt. Sed si neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent ciuitatem, ubi erit uictoria in aeterna et summa pace secura, bona ista sic concupiscuntur, ut uel sola esse credantur uel his, quae meliora creduntur, amplius diligantur: necess
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ suũ cuiꝰ societate letat᷑. qualis. eẽ.
de talib leticia reb potest. Et qm̃ ñ
ẽ tale bonũ. ut nullas angustias faciat
amatorib suis: ideo ciuitas ista adui̾sꝰ
se ipsam plerũq diuidit᷑: litigando. bel¬
ligerando. atq pugnando: et aut mor¬
tiferas aut certe mortales uictorias re¬
qͥrendo. Nam ex quac̃q sui parce ad¬
uersus altam sui partem bellando sur¬
rexerit: querit. ẽẽ. uictrix gentiũ cũ
sit captina uicioꝵ. Et siquidẽ cũ ui¬
cerit suꝑbiꝰ extollit᷑: &̃ mortifera. Si uͦ
conditionẽ cogitans. casusq ꝯmunes.
mag̃ q̃ accidere possunt adu̾sis angit᷑:
ꝗͣm ei que ꝓuener̃t scd̃is reb inflat᷑.
Tantũmͦ mortalis. ẽ ista inctoria. Ne¬
q enĩ semꝑ dñari pot̾it ꝑmanendo eis.
quos potuerit subuigare uincendo. N
autẽ recte dr̃ ea bona ñeẽ. que concu¬
piscit hec cuutas: qñ. ẽ et ipsa in suo hu¬
mano gen̾e melior. Concupiscit enĩ

Expanded text:
um suum, cuius societate laetatur, qualis esse de talibus laetitia rebus potest. Et quoniam non est tale bonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo ciuitas ista aduersus se ipsam plerumque diuiditur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit captiua uitiorum; et si quidem, cum uicerit, superbius extollitur, etiam mortifera; si uero condicionem cogitans casusque communes magis quae accidere possunt aduersis angitur, quam eis quae prouenerunt secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista uictoria. Neque enim semper dominari poterit permanendo eis, quos potuerit subiugare uincendo. Non autem recte dicitur ea bona non esse, quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humano genere melior. Concupiscit enim
Abbreviated transcription (Latin):
pleti fuerint dies tuii. et dormies c̃
patrib tius: et suscitabo sem̃ tuũ
rabo regnũ. eiꝰ Hic edificabit mͥ
domũ nomini meo: et dirigam thro¬
nũ eiꝰ usq in et̾num. Ego ero illi
in patrem: et ipse erit mͥ in filium.
illũ in uirga uiroꝵ. et in tactib fi¬
lioꝵ hominũ: miscdiam autẽ meã
ñ amouebo ab eo. sic̃ amoui a quib
domꝰ eiꝰ et regnum eiꝰ usq in ȩt̾nũ
corã nie. et thronꝰ eiꝰ erit erectꝰ usq

Expanded text:
t dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum rabo regnum ejus. Hic aedificabit mihi domum in nomine meo: et erigam thronum ejus usque in saeculum; et ego ero ei in patrem, et ipse erit mihi in filium, illum in virga virorum, et in plagis filiorum hominum. Misericordiam autem meam non amovebo ab eo, sicut movi a quibusdomus ejus, et regnum ejus usque in aeternum coram me: et thronus ejus erit erectus
Abbreviated transcription (Latin):
finalis illa mutatio figurata. ẽ: ꝓpt̾ qͣm
diuinitꝰ cuncta dicta. cuncta ꝯscripta
s̃ que ds ꝓmiserit: qͦd ad rem de qua
agimꝰ ꝑtinet. Cum regi đđ̃
multa ꝓsꝑa ꝓuenisient cogitauit face̾
deo domum: templũ illud scilicet ex¬
cellentissime disfamatũ. qͦd a rege sa¬
lomone filio eiꝰ postea fabricatũ. ẽ Hoc
c̃ dixiss ds qͦd ñ ab ipso dauid sͥ edifi¬
caret᷑ domꝰ. ueq ꝑ tantũ tẽpꝰ se manda¬
sse ciiꝗͣ in pͦpło ut sͥ fieret domꝰ cedri
ouili ouium ut esses in ducẽ suꝑ po
inimicos tuos a facie tua: et feci te
nominatũ scđm nom̃ magnoꝵ qͥ s̃
isrł. et plantabo illũ et inhabita¬
bit seorsum: et ũ sollicitꝰ erit ultra
et ñ apponet filiꝰ unquitatis humi¬
liare eum sic̃ ab inicio adieb qͥb
ꝯstitui uidices suꝑ pͦpłm meũ ifrł:

Expanded text:
finalis illa mutatio figurata est, propter quam finalis illa mutatio figurata est, propter quam diuinitus cuncta dicta, cuncta conscripta sunt, Deus promiserit, quod ad rem de qua agimus pertinet. Cum regi Dauid multa prospera prouenissent, cogitauit facere Deo domum, templum illud scilicet excellentissime diffamatum, quod a rege Salomone filio eius postea fabricatum est. Hoc cum dixisset Deus, quod non ab ipso Dauid sibi aedificaretur domus. neque per tantum tempus se mandasse cuiquam in populo suo, ut sibi fieret domus cedrinte de ouili ouium, ut esses in ducem super pinimicos tuos a facie tua, et feci te nominatum secundum nomen magnorum, qui Israel, et plantabo illum, et inhabitabit seorsum, et non sollicitus erit ultra, et non apponet filius iniquitatis humiliare eum sicut ab initio, a diebus quibus constitui judices super populum me
Abbreviated transcription (Latin):
tentio ipsa mutat᷑ de uetere ad nouũ:
ut iã ñ quisq uitendat acciꝑe carnalẽ
s sp̃ualem felicitatẽ. Propt̃ qͦd ip¬
ꝗͣ nuriss regẽ saul qn exclamauit ad
dñm ꝓ ifrł et exaudiuit eũ: et c̃ offerrae
holocausta simul accedentib aliemige¬
nis ad pugnã cont᷑ pͦpłm di et tonuit
unũ et statuit illũ int̾ masephath no¬
uam et uet̾e̾m: et uocauit nom̃ eiꝰ ab¬
ennerer qͦd. ẽ. latine lapis adiutorii: &
dix̃ Usq hoc adiuuet nos dñs. Mase¬
phath interp̃tat᷑ intentio. Lapis ille
aduitorii. medietas. ẽ. saluatoris: ꝑ quẽ
tͣnseundũ. ẽ. a masephath uetere ad no¬
uam. id. ẽ ab intentione qua expectaba¬
t᷑ in carnali regno beatitudo falsa car¬
nalis ad intentionẽ qua ꝑ nouũ testa¬
m̃tũ expectat᷑ in regno cęloꝵ beatitu¬
do uerissima sp̃alis. Qua qm̃ nichil. ẽ
meliꝰ: hus usq adiuriat ds. Iam nc̃ ui¬
deo esse monstrandũ qͥd ipsi dauid qui
sauli successit in regnũ cuiꝰ mutatioe

Expanded text:
tentio ipsa mutatur de uetere ad nouum, ut iam non quisque intendat accipere carnalem, sed spiritalem felicitatem. Propter quod ipquam unxisset regem Saul, quando exclamauit adnum pro Israel, et exaudiuit eum, et, cum offerret holocaustosim, accedentibus alienigenis ad pugnam contra populum Dei tonuit unum et statuit illum inter Massephat nouam et ueterem, et uocauit nomen eius Abennezer, quod est Latine lapis adiutoris, et dixit: Usque hoc adiuuit nos Dominus. Massephat interpretatur intentio. Lapis ille adiutoris medietas est Saluatoris. per quem transeundum est a Massephat uetere ad nonam, id est ab intentione, qua exspectabatur in carnali regno beatitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per nouum testamentum exspectatur in regno caelorum beatitudo uerissima spiritalis; qua quoniam nihil est melius, huc usque adiuuat Deus. CAdeo esse monstrandum, quid ipsi Dauid. qui Sauli successit in regnum, cuius mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
tnsierunt uł transeunt. uł transibunt
ñ scdm generis humani eamdẽq nat᷑am
ꝓrsꝰ quic̃q ex israelitis adherentes xp̃o
ꝑ seuerant in illo. ñꝗͣm erunt cũ eis isra¬
elitis qͥ eiꝰ iniici usq in finem uite huiꝰ
esse ꝑsistunt: s in diuisione que hic p̃n

Expanded text:
transierunt uel transeunt uel transibunt transierunt uel transeunt uel transibunt non secundum generis humani unam eamdemque naturam. Rursus quicunque ex Israeliticis adhaerentes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum Israeliticis, qui ejus inimici usque in finem vitae hujus esse persistunt, sed in divisi