comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Giegorius theologno. et Gregoruis nazanzenus
ep̃o. Ambrosius mediolanensis ep̃c. Theophilus a¬
lexandrinus ep̃s. Iohannes constantino polita¬
y̾sdorus. Spalensis. Beda Cyprianus martyr et
cartaginensis ep̃o iheronimus presbiter. Prosper.
origenes cuius scripta nec omnino refutat nec ꝑ
omua recpit ecclests. Oroslus. Dedulus prudẽtł
Inuencus. arator ⁊ rufinus multos libros edidit
et interpretatus est quasdam scaipturas. sed qm̃
beatus iheronimus in aliquib eum de aybitrii
libertate notauit. illa sentire de bemus q̃ iheroni
rium. et euticem. ⁊ crattatus in modum ambrosis.
Item libros duos aduersus arrium. fecit eciam
sacramentoꝵ prestationes ⁊ orõnes et epistolas
fidei. Dyonisius ariopagita ep̃o. ordinatus corm̃¬
thioꝵ. mulda ingeniĩ sui uolumina reliquit.
Item cronica eusebiĩ cesariensis atq eiusdem hy¬
storie ecclesiastice libros. quamuis in primo nar¬

Expanded text:
Gregorius Theologus, et Gregorius Nazianzenus Gregorius Theologus, et Gregorius Nazianzenus episcopus, Ambrosius Mediolanensis episcopus, Theophilus Alexandrinus episcoIsidorus Hispalensis, Beda, Cyprianus martyr et Carthaginensis episcopus, Hieronymus presbyter, Origenes, cujus scripta nec omnino refutat, nec per omnia recipit Ecclesia, Orosius, Sedulius, Prudentius, Juvencus, Arator et Ruphinus, qui multos libros edidit, et interpretatus est quasdam scripturas. Sed quoniam beatus Hieronymus in aliquibus eum de arbitrii libertate notavit, illa sentire debemus, quae et Hierium et Eutichem, et tractatus in modum Ambrosii. Item libros duos adversus Arium, fecit etiam sacramentorum praefata, et orationes et epistolas fidei. Dionysius Areopagita, episcopus ordinatus Corinthiorum, multa ingenii sui volumina reliquit. Item Chronica Eusebii Caesariensis, atque ejusdem historiae ecclesiasticae libri, quamvis in primo nar
Abbreviated transcription (Latin):
ipse iohannes dicit. Apoalipsis ihesu xp̃i qmͣ dedit
illi deus palam facere seruo suo iohanni. Qui bi¬
tỹr cuius uitam ensebius cesarien. ¶.xiii.¬
sis conscripsit. pisistrattum in sacre bibliotece studio
a dequare contendit. Hic enim in biblioteca sua ꝓ¬
pe triginta milia uoluminum habuit. Iheroni¬
mus quoq atq genandius ecclesiasticos scripto¬
res toto orbe querentes ordine persecuti sunt. eoꝵq
studia in uno uoluminis indiculo comprehñdert̃
labore tam grecos quam latinos operum suorum
unuũso superauit. Demiq iheronimus sex milia li¬
broꝵ eius legisse fatetur hoꝵ tamen onnsum stu¬
dia angustinus ingenio uel sciencia sui uiat. nam
tanta scripst ut dieb ac noctib non solum scrib̾e
libros eius auisquam. sed nec legere quidem co
currat. Scripserunt ⁊ alii catholiai uii multa et
insignia opera. Athanasius alexandrinus ep̃o. Hy
larius pictaniensis ep̃o. Basilius capadotenꝰ ep̃c.

Expanded text:
quod Joannes dicit: Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit quod Joannes dicit: Apocalypsis Jesu Christi, quam dedit illis Deus palam facere servo suo Joanni . yr, cujus vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio adaequare contendit. Hic enim in Bibliotheca sua prope triginta millia voluminum habuit. Hieronymus quoque atque Gennadius ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes, ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo comprehenderuntlabore tam Graecos quam Latinos operum suorum numero superavit. Denique Hieronymus sex millia librorum ejus se legisse fatetur. Horum tamen omnium studia Augustinus ingenio vel scientia sua vicit. Nam tanta scripsit, ut diebus ac noctibus non solum scribere libros ejus quisquam, sed ne legere quidem accurate valeat. Scripserunt et alii catholici viri multa, et insignia opera; Athanasius Alexandrinus episcopus, Hilarius Pictaviensis episcopus, Basilius Capadocenus episcopus,
Abbreviated transcription (Latin):
uel cetum. Concilii uero nomen trattum ex more ro¬
mano. Tempore enim quo canse agebantur ꝯuenie¬
bant omines iuunum. communiq intentione trac¬
tabant. Unde et conalium a communi intentione
dictum quasi consilium. Nam cilia occulorum st̃
Unde et considium consilium. d .in. litteta transe¬
unte. Cetus uero conuentus est. uel congregatio a
coeundo .i. conueniendo in umum. Unde et ꝯuentus
est nuncupatus. sicut conuentus cetus. uel ꝯalium
a societate multoꝵ iu unum. Epistola grece mssa
iuter pretatur latine. Epistole aanonice .i. regulares
que eciam dicuntur cacholice .i. uniuersales. quia ñ
uni tantum populo uel cuntati sed inuuersis gen¬
tib generaliter scripte sunt. Actus aposto loꝵ p̾mor¬
dia fidei xp̃iane in gentib. et nascentis ecclesic hysto¬
riam digerunt. et apostoloꝵ gesta narrant. Unde¬
eciam actus apostoloꝵ uocantur.Apolialipsis ex
greco in latinum reuelatio interpretatur uxta ꝙ¬

Expanded text:
vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Rovel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi consilium. Nam cilia oculorum sunt integumenta. Unde et considium consilium, d in l littera transeunte. Coetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epistola Graece missa interpretatur Latine. Epistolae canonicae, id est regulares, quae etiam dicuntur catholicae, id est universales; quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus, et nascentis Ecclesiae historiam digerunt, et apostolorum vocantuet apostolorum vocantur: Apocalypsis ex Graeco in Latinum revelatio interpretatur, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
formam quam tota grecoꝵ et latinoꝵ ꝯfessio
in ecclesiĩs predicat. Tecia synodus ephesina
prima .cc. episcopoꝵ sub iunore theodosio augꝰ¬
to edita est. que nestorium duas personas inxͦ
asserentem iusto anathemate condempnauit.
ostendens in duas naturas unram diuini nr̃i
ihesu xp̃i personam. Quarta Synodus calcido¬
nensis. d.c.xxx. Sacerdotum sub marciano pͥn
ape habita est. in qua euthicem constantino po¬
licanum abbatem uerbi dei et cariuꝰ unam na¬
turam pronuntiantem. et eius defensorem di¬
oscorum quendam alexandrinum ep̃m ⁊ ip¬
sum rursum nestorium cum reliquis hereticis
iura patoum sententia predampnauit. p̾dioãs
eadem synodus xp̃m deum sic natum de uͥgine
criuam plenissime predicantes. sed et si qua sunt cẽ¬
silia que saucti patres spiritu dei pleni sanxertunt. pt̾
istoꝵ quatuor auctoritatem omni manent stabilita
ta. Sẏnodum autem ex greco inter pretari conutatũ

Expanded text:
formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio formam, quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima CC episcoporum sub juniore Theodosio Augusto edita est, quae Nestorium, duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendens in duabus naturis unam Domini nostri Jesu Christi personam. Quarta synodus Chalcedonensis DCXXX, sacecipe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia condemnavit; praedicans eadem synodus Christum Dominum sic natum de Virgine,ctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita ta. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum
Abbreviated transcription (Latin):
docendarum plebium minime dabatur facul¬
das. inde xpistianitas et diuersa heresi scisa ẽ. qr
cultatem xpistianis libere congregari. Sub hoc
eciam sancti patres in concilio inceno de onitu¬
orbe terrarum conuenientes ilixta fidem eiurã¬
gelicam et apostolicam secundum post apostolos
esse uenerabiles Synodos. que dotam principa¬
liter fidem complectantur. quasi enuangelra uel
totidem paradisi flumuina. Harum prior in cenaᷤ
Synodus trecentorum decem ⁊ otto ep̃oꝵ cõstan¬
tino augusto imꝑaite ꝑacta est in qua arria¬
ne perfidie condempnata blasphemia quam de
in equalitate sancte trintatis idem arrianus
asserebat. consubstancullem deo patri dm̃i filiurn
eadem saucta. Synodus per symbolum diffiru¬
uit. Secunda sỹnodus .c. i. patrum sub theodosio
semore constantinopolum congregata est que
macedonium sp̃m sanctum uegantem deum ẽẽ
condempnans. consubstantialem patri et filio
spiritum sanctum demonstrauit. Dans quiboli

Expanded text:
docendarum plebium minime dabatur faculdocendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est: quia cultatem Christianis libere congregari. Sub hoc etiam sancti patres in concilio Nicaeno de omni urbe terrarum convenientes, juxta fidem Evangelicam et Aposvenerabiles synodi, quae totam principaliter fidem complectuntur quasi Evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prima Nicaena synodus trecentorum XVIII episcoporum Constantino Augusto imperante, peracta est, in qua Arianae perfidiae condemnata blasphemia, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis, idem Arius asserebat, consubstantialem Deo Patri Deum Filium, eadem sancta synodus per Symbolum definivit. Secunda synodus, CL Patrum sub Theodosio seniore Constantinopolim congregata est, quae Macedonium, Spiritum sanctum negantem Deum esse condemnans, consubstantialem Patri et Filio Spiritum sanctum demonstravit dans symboli
Abbreviated transcription (Latin):
positus sit numerus. as sibiecta est area d̾ bi
gracia. Si est area prima in primo canone. Si
secunda in secundo. Si tercia i terrio. et sic per
ordinem usq ad decimum peruenies. Si igitur
aꝑto auolibet eiurangelio ꝑlacuerit scire qui
reliquoꝵ euuangelistarum similia dixerunt
Aslumes adiaceuter uumerum capituli. et
reqinies ipsum numerum in suo canone quem
indicat. ibiq iuuenies. qui et qui dixerint. et
ita demum sn corpore incuisita loca que ex ip̃is
numeris indicantur per singula euuangelta de
eisdem dyxsse inuenies. De canonib concilior. ¶xi¬
anon autem grece latine regula nuricu¬
pat.et. Regula autem dicta quod recte da¬
cit. nec aliquando aliorsum trahit.Alii dixerunt
regulam dictam. uel quod regat uel qd normam
rette uiuendi prebeat. uel quod distortum prauũ¬
q auid corrigat. Canones autem generalium
conalioꝵ a temporib. constantini ceperunt. In
precedentib nlmiq annis persecutione f̾uente

Expanded text:
positus sit numerus, cui subjecta est area. Verbi positus sit numerus, cui subjecta est area. Verbi gratia: Si est area prima in primo canone. Si secunda in secundo, si tertia in tertio, et sic per ordinem usque ad decimum pervenies. Si igitur aperto quolibet Evangelio placuerit scire, qui reliquorum evangelistarum similia dixerint, assumes adjacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, et ibi invenies, qui et quid dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. CAP. XI. De canonibus conciliorum. Canon autem Graece, Latine regula interpretatur. Regula autem dicta, quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam, vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravuquid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente,
Abbreviated transcription (Latin):
prmus excogitauit. quem post ea eufibius cesuł¬
riensis secutus plenius composuit. qui ideo fũ
sunt. ut per eos inuenire et scire possimus qui
reliquoꝵ euuangelistarum sumlia aut ꝓprra
dixerunt. Sunt autem numero decem. Qluoꝵ
priinus continet nimeros in quib auatuor
cadem dixerurt. Matheus. Marchus. Lucas Io¬
hannes. Secundus. in quib tres. matheus mar¬
chus. lucas. Tercius in quib tres. matheus. lu¬
das. Iohannes. Quartus in qiuib tres. Matho.
Marchus. Iohannes. Quintus in auibus duo
Marchus. lucas. Sexcus in quib duo. matho
Marchus. Seꝑtilus in quib duo. Matheus.
Iohannes. Octauus in quib duo. luoas. Marẽ
Nonus in quib duo. lucas. Iohannes. deciniꝰ
in quib singulieoꝵ piopria quedam dix̾unt.
Quoꝵ expositio hec est. Pet singulos enim eu
uangelistas numerus quidam capitulis affix
aduacet. quib numeris subdita est area quedã
nimuio notata que indicat in quoto canone

Expanded text:
primus excogitavit, quem postea Eusebius Caesaprimus excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire poreliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per sinvangelistas numerus quidem capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est area quaedam in imo notata, quae indicat in quo canone
Abbreviated transcription (Latin):
igitur. xoii. elementa sunt per que hebraice scri¬
bimus omne quod loquimur. et eoꝵ iniciis uox
humana comprehenditur: ita iuginti duo uolu¬
iina supputantut quib quasi licteris exordiĩs
in dei doctrma tenera ad huc et lactens uiri iusti
eruditur infantia. Quidam hystoriam ruch et la¬
mentationes iheremie. Seorsum per se uider agyo¬
grafa. computantes. et hos duos precedentib ui
teris testamenti large lex appellari potest
Specialiter tamen libri moysi quinq lex dicunt᷑
ita generaliter totum nouum destamentum
euuangelium dici potest. Sed tamen specialiter
quatuor illa uolumina mathei scilicet ⁊ mara¬
⁊ luce atq iohannis. in quib facta et dicta sal¬
uatoris plane explicantur euuangelium numn¬
cupari meruerunt. Euitangelium inter pret a¬
tur bonum nuntium. quia eterna bona ꝓmit¬
t̾it. non terrenam felicitatem ut uetus testam̃¬
tum secundum litteram aitellettum. De canoni
ammonius alexandrie orum.¶ .x.

Expanded text:
iginti duo elementa sunt, per quae Hebraice scribimus omne quod loquimur, et eorum initiis vox humana comprehenditur; ita viginti duo volumina supputantur, quibus quasi litteris et exordiis in Dei doctrina tenera adhuc et lactens viri justi eruditur infantia. Quidam historiam Ruth et lamentationes Jeremiae seorsum per se inter agiographa computantes, et hos duos praecedentibus vTestamenti lex appellari potest, specialiter tamen libri Moysi quinque lex dicuntur; ita generaliter totum Novum Testamentum Evangelium dici potest, sed tamen specialiter ista quatuor volumina, Matthaei scilicet Marci, Lucae atque Joannis, in quibus facta et dicta Salvatoris plane explicantur, nuncupari meruerunt. Evangelium interpretatur bonum nuntium, quia aeterna bona promittit; non terrenam felicitatem, ut Vetus Testamentum secundum litterae intellectum. CAP. X. De Ammonius, Alexandriae episcopus,
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio pars st philosophie diuisiua. Est tam̃
prorsus omnis sciencia sue discplina sinc auelib
cognitio sit pars philosophie uel diuisina uelĩ¬
tegralis. Disciplina autem est saencia que absolu¬
tum finem habet in quo propositum artis ꝑfrẽ
explicatur quod scieticie inueniendi uel iudicã¬
di non conuenit quia neutra per se ab soluta ẽ
et ideo disciplina. dici non possunt. sed partes dis¬
cipline. id est disertiue. Rursum queritur si in¬
uentio et iuditium ee dem sint partes dialettice
et rectorice. quod incominuniens uidetur. ut duo
opposita genera eisdem prorsus constituantur ꝑ¬
tib. Dici ergo potest has duas uoces equiuoras
esse ad partes dialectice et rectorice. Uel quod for¬
tassis meluis est dicamus inuentionem et iu¬
dicium. proprie partes esse disertiue. et sub his
uocib uinorari. In infecioril tamei huius ge¬
neris quibdam proprietatib a se inuicem dif¬

Expanded text:
cognitio, pars sit philosophiae divisiva. Est tamen cognitio, pars sit philosophiae divisiva. Est tamen prorsus omnis scientia, sive disciplina, sive quaelibet cognitio pars philosophiae, vel divisiva, vel integralis; disciplina autem est scientia, quae absolutum finem habet, in quo propositum artis perfecte explicatur, quod scientiae inveniendi vel judicandi non convenit; quia neutra per se absoluta est, et ideo disciplina dici non possunt, sed partes disciplinae, id est dissertivae, Rursum quaeritur utrum inventio et judicium eaedem partes sint dialecticae et rhetoricae; quod inconveniens videtur, ut duo opposita genera eisdem prorsus constituantur partibus. Dici ergo potest has duas voces aequivocas esse ad partes dialecticae et rhetoricae, vel quod fortassis melius est dicamus inventionem et judicium proprie partes esse dissertivae et sub his vocibus univocari. In inferioribus tamen hujus generis quibusdam proprietatibus se dif
Abbreviated transcription (Latin):
tuant nulla autem res esse possit simul integͣł
et diuisiua pars eiusdem generis. Sio q philo¬
sophia non omnem scientiam continere uide¬
tur. Sed sciendum quod sciencia duob modis
accipi solet id est ꝓer aliqua disciplinarum siõ
cum dico dialecticam esse scienciam. id ẽ attem
uel disciplinam. et pro qualibet cognitione. si¬
cut cum dico scientismi habere eum qui scit ad
Uerbi gracia. Si scio dialectidam. Scienciam ha¬
beo et si scio natare scienciam hibeo. ⁊ si scio so¬
cratem esse sophronia filium. scientiam habeo.
et uiuersaliter omnis qui aliquid sat. potest
dia scieticam habere. Sed damen aliud est cum
dico dialectica est scientia. id est ars uel discb¬
atꝙ aliud cum dico scire quod socratis est sophio¬
nici filius est sciencia. id est cognitio. de omni sciã
que est ars. uel disciplina. uerum est dicere quod
sit pars philosophie diuisma. non autem uni¬
uersaliter dia potest. quod omnis scencia que est

Expanded text:
tuant; nulla autem res esse possit simul integralis tuant; nulla autem res esse possit simul integralis et divisiva pars ejusdem generis. Sicque philosophia non omnem scientiam continere videtur. Sed sciendum quod scientia duobus modis accipi solet, id est pro aliqua disciplinarum, sicut, cum dico dialecticam esse scientiam, id est artem vel disciplinam; et pro qualibet cognitione, sicut cum dico scientiam habere eum qui scit aliquid. Verbi gratia: Si scio dialecticam, scientiam habeo, et si scio notare, scientiam habeo; et si scio Socratem esse Sophronici filium, scientiam habeo. Et universaliter omnis qui aliquid scit, potest dici scientiam habere. Sed tamen aliud, est cum dico: dialectica scientia, id est ars vel discque aliud cum dico: scire quod Socrates est Sophronici filius est scientia, id est cognitio. De omni scientia quae est ars vel disciplina, verum est dicere quod sit pars philosophiae divisiva; non autem universaliter dici potest, quod omnis scientia, quae est
Abbreviated transcription (Latin):
monstratio est in necessariis argumentis ⁊ per¬
tinet ad philosophos Probabilis pertinet ad di¬
alecticos. et ad rectores. Sophista ad sophistas
et cauillatores. Probabilis dunditur in dialec¬
ticam. et rectoricam. quarum utraq integrales
partes habec inuentionem et iuditium. Qluia .a.
ipsum genus. id est disertiram integraliter cou¬
sciunt. necesse est ut in compositione omnium spe¬
cierum eius simul inueruantur Inuentio ẽ que
docet inuenire argumenta. et consticuere arguũ¬
tationes. Siencia indicandi que de utroꝙ uidica¬
re docet. Elueri pot̾. si inuentio et iudicium sub
philosophia contineantur. Uidentur enim neq
sub theorica neq sub prattica. neq sub mechami¬
ca. neq sub logica. de qua magis iuderetur ꝯti¬
neri. Sub logica non continentur quia neꝙ per
grãmaticam neq per disertinam. Per disertinã
non continentur cum integralitet eam consti¬

Expanded text:
monstratio est in necessariis argumentis, et permonstratio est in necessariis argumentis, et pertinet ad philosophos. Probabilis pertinet ad dialecticos et ad rhetores. Sophistica ad sophistas et cavillatores. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam, quarum utraque integrales habet partes inventionem et judicium. Quia enim ipsum genus, id est artem dissertivam, integraliter constituunt, necesse est ut in compositione omnium specierum ejus simul inveniatur. Inventio est quae docet invenire argumenta et constituere argumentationes. Scientia judicandi, quae de utroque judicare docet. Quaeri potest, utrum inventio et judicium sub philosophia contineantur. Videtur enim neque sub theorica, neque, sub practica, neque sub mechanica, neque sub logica de qua magis videretur contineri. Sub logica non continetur, quia neque per grammaticam, neque per dissertivam. Per dissertivam non continentur, cum integraliter eam consti
Abbreviated transcription (Latin):
pertinentia percrattans. Ratio disserendi agit
Grãmatica diuiditur. in nom̃. uerbum. participi¬
um. prononien. aduerbium. prepesitionem. con¬
iuuctionem. interiectionem. uocem articislatam.
luteram sillabam. Pedes. accentus. pofituras tio¬
tas. orto graphiam. aualogiam. echimologiam
Glosas. differentias. barbarisimum. soloecisium.
uitia. methaplasma. Scemata. tropos. prosas. metͣ
fabulas. hystorias. Quoꝵ id cirto expositõnem
transeo. quia et prolixior esset quam huius sce¬
dule breuitas expetat et quia eciam in hoc opus¬
culo diuisiones tantum retum et nomina in¬
uestigare proposui. ut tantum modo quoddam
principium doctrine lectori conderetur. Qui aũ¬
hec scire desiderat. legat donatum. seruium pisa¬
anum de accidentib. ⁊ puscianum de duodecim
uersib uirgilii. et barbarisium. et ysidorum
acio disserendi integrales partes habec
inuentionem ⁊ iudicium. Dismas u̾o
demonstrationem. probabilem. Sophisticam. De¬

Expanded text:
pertinentia pertractans. Ratio disserendi agit pertinentia pertractans. Ratio disserendi agit Grammatica dividitur in nomen, verbum, participium, pronomen, adverbium, praepositionem, conjunctionem et interjectionem; in vocem articulatam, litteram, syllabam, pedes, accentus, posituras, notas, orthographiam, analogiam, etymologiam, glossas, differentias, barbarismum, soloecismum, vitia, metaplasmas, schemata, tropos, prosas, metra, fabulas, historias. Quorum idcirco expositionem transeo, quia prolixior esset quam hujus schedulae brevitas expetat, et quia etiam in hoc opusculo, divisiones tantum rerum et nomina investigare proposui, ut tantummodo quoddam principium doctrinae lectori conderetur. Qui autem scire desiderat, legat Donatum, Servium, Priscianum de accentibus et de duodecim versibus Virgilii, et Barbarismum, et Isidorum isserendi. Ratio disserendi integrales partes habet, inventionem et judicium; divisivas vero, demonstrationem, probabilem, sophisticam. De
Abbreviated transcription (Latin):
curalis calor nutritur in corpore. et leticia animus
reparatur Uel auod magis uidetur: quia necesse
fuit populum aliquando ad ludendum conueni¬
re uoluerunt determinata esse loca laudendi. ne
i diuersoriis conuenticula facientes probrosa
aliqua aut facinorosa perpecrarent. De logica q̃
di. Gramina gre. littera interpretatur latine. m̃
dicta est grammatica. id est litteralis scientia. lit.¬
tera proprie est fi᷑. que scribitur. Elementum
sonus qui pronuntiatur. Ceterum hic large ac¬
cipienda est littera. ut et uocem et scripturam
intelligamus. Utrumq enim ad grãmaticam
pertinet. Quidam dicunt grãmaticam non esse
partem ph̃ie. sed quasi quoddam appenditium
et instrumentum ad philosophiaui. De ratõne
autem disserendi boetius dicit. quod ⁊ pars esse
possit. et instrumentum ad philosophiam. sicꝰ
mationem. compositionem. inflexionem. prolati¬
onem. et cetera ad promuitiationem tantum

Expanded text:
turalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus turalis calor nutritur in corpore; et laetitia ejus reparatur. Vel quod magis videtur, quia necesse fuit populum aliquando ad ludum convenire, voluerunt determinata esse loca ludendi, ne in diversoriis conventicula facientes, probrosa aliqua aut facinorosa perpetrarent. CAP. XXIX. De Γράμμα Graece, littera interpretatur Latine, inde dicta est grammatica, id est litteralis scientia. Littera proprie est figura quae scribitur; elementum sonus qui pronuntiatur. Caeterum hic large accipienda est littera, ut et vocem et scripturam intelligamus utrumque enim ad grammaticam pertinet. Quidam dicunt grammaticam non esse partem philosophiae, sed quasi quoddam appendicium et instrumentum ad philosophiam. De ratione autem disserendi Boetius dicit: « Quod pars esse possit et instrumentum ad philosophiam, sicut mationem, compositionem, inflectionem, prolationem, et caetera ad pronuntiationem tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩn gustu medici. Similiter aiboꝵ apparatus. ad pi¬
strinum. macellum. coquinam pertinet uirtus
heatrica dicitur saencia ludoꝵ a theatro. uͥ po¬
pulus ad ludendum conuenire solebat. nõ
quia in theatro tantum ludus fieret. sed quia ce¬
lebrior locus fuerat ceteris. fiebant autem ludi
alii in theatris. alii in gubulis. alii ingininasiĩs
ałi in amphicrctis. alii in harenis. aliĩ in ꝯuiuis
alii in fanis. In theatro gesta recitabantur. uł oat¬
minib uel personis. uel iarius. uel oscillis. In gabu¬
lis choreas ducebant. et saltabant. Iirgỹmnasiis
luttabanti In amphicutis cursu certabant:
uel pedum. uel equoꝵ. uel currum. In harenis
pugiles exercebantur. In conuiuiis richinis ⁊ mu¬
sicis instrumentis et odis psallebant. et alea lu¬
debant. In faius tempore sollempni deoꝵ laudes
canebant. Ludos uero idcuro inter legitimas atti¬
ones comnumerabant. quia temꝑato motu na¬

Expanded text:
in gustu, medici. Similiter ciborum apparatus ad piin gustu, medici. Similiter ciborum apparatus ad pistrinum, macellum, coquinam pertinet; virtus cientia. Theatrica dicitur scientia ludorum a theatro quo populus ad ludendum convenire solebat, non quia in theatro tantum ludus fieret, sed quia celebrior locus fuerat caeteris. Fiebant autem ludi alii in theatris, alii in atriis, alii in gymnasiis, alii in amphicircis, alii in arenis, alii in conviviis, alii in fanis. In theatro gesta recitabantur, vel carminibus, vel larvis, vel personis, vel oscillis. In atriis choreas ducebant et saltabant. In gymnasiis luctabantur. In amphicircis cursu certabant vel pedum, vel equorum, vel curruum. In arenis pugiles exercebantur. In conviviis, rhythmis et musicis instrumentis, et odis psallebant, et alea ludebant. In fanis tempore solemni deorum laudes canebant. Ludos vero idcirco inter legitimas actiones connumerabant, quod temperato motu na
Abbreviated transcription (Latin):
edicina diuiditur in duas partes. occasio¬
nes. et operationes. Ocasiones sex sunt
Aer motus. et quies. manitio et repletio. cibus.
et potus. soninus et iugilie. et accidentia ani¬
et conserirant sanitatem. Si temꝑata fuerint
occasio sanitatis uel infirmitatis. quia aliqnͣdo
uel ꝯmonent calorem impetuose ut ira. uł le¬
niter ut delectationes. nel attrahunt et celant.
aut impetnose ut derror. et timor. aut lenit̾ nt
tuntur. ut potiones. uouutationes. pulueres.
et cetera que libenda. nel masticando. nel attra¬
hendo. sumuntur foris. ut epitimata cataplas¬
mata. emplastra. arurgia. que duplex est in
carne. ut madere. suere. urere. In ose. ut solida¬
re et iuntture reddere. Nec moueat quenigm᷑
quod abum. et potum. interatributa medicine an¬
numero. que superius uenationi actribui. quia se¬
cundum diuersos respectus hos fattum est. Uctium
namq in botro agriculture est in peno cellerarii.

Expanded text:
Medicina dividitur in duas partes, occasioMedicina dividitur in duas partes, occasiones et operationes. Occasiones sex sunt: aer, motus et quies, inanitio et repletio; cibus et potus; somnus et vigiliae, et accidentia aniet conservant sanitatem, si temperata fuerinoccasio sanitatis vel infirmitatis, quia aliquando vel commovent calorem impetuose ut ira, vel leniter ut delectationes, vel attrahunt et celant; idque aut impetuose ut terror et timor, aut leniter uttuntur, ut potiones, vomitiones, pulveres, clystera, etc. quae bibendo, vel masticando, vel attrahendo sumuntur. Foris ut epidimata, cataplasmata, emplastra. Chirurgia, quae duplex est in carne, ut incidere, suere, urere. In osse, ut solidare, et juncturae reddere. Nec moveat quampiam, quod cibum et potum inter attributa medicinae annumero, quae superius venationi attribui, quia secundum diversos respectus hoc factum est. Vinum quoque in botro agriculturae est; in penu, cellarii;
Abbreviated transcription (Latin):
Huius multa sunt genera carnes. pulmenta.
mulsa. olera. fruttus. Carnies alie sunt asse alie
fixe. alie elixe. alie crude. alie salse. alie dicuntur
succidia. lardum quoq siue taxea. ꝑna uel peta¬
sunculus. axinigia. aruina. adeps. Pulmenti. itẽ¬
multa sunt genera. lucanie. farcimen. minutal.
afrotum. mortisia. Galatie. et cetera quecumq
princeps cocoꝵ excogitare potuit. Mulsa. hñt
las. colostrum. babdutam. Butyrum. cascum.
Serum. Olerum. ⁊ fruttuum nonuna enuni̾et.
qui potest. Sapores. Alii calidi sunt. alii frigidi.
alii amari. Alii disices. aliĩ sicai. alii humidi. Po¬
tus alii tantum sunt potus id est qui humectãt
tantum. non nutriunt. ut aqua. aliĩ potus et
cib. id est qui humettant et nuttiunt. utusnũ
Rursum qui cib sunt alii naturaliter sunt a¬
bus. ut uinum et cicera quelibet. alii acciden¬
taliter. ut ceruisia. medones. Uenatio igitur
continet omnia pistoꝵ carnficum. coquorũ

Expanded text:
Hujus multa sunt genera. Carnes, pulmenta, Hujus multa sunt genera. Carnes, pulmenta, mulsa, olera, fructus. Carnium, aliae sunt assae, aliae frixae, aliae elixae, aliae crudae, aliae salsae. Aliae dicuntur succidia: Lardum quoque sive taxea; perna vel petasunculus; axungia, arvina, sepum, adeps. Pulmenti item sunt genera, lucanicae farcimen, minutal, afrotum, mortisia, galantiae, et caetera quaecunque princeps cocorum excogitare potuit. Mulsa habent lac, colostrum, babdutam, bu t yrum, caseum, serum. Olerum et fructuum nomina annumerare quis potest? Saporum alii calidi sunt; alii frigidi, alii amari, alii dulces, alii sicci, alii humidi. Potuum alii tantum sunt potus, id est qui humectant tantum, non nutriunt, ut aqua; alii potus et cibus, id est qui humectant et nutriunt, ut vinum. Rursus qui cibus sunt, alii naturaliter sunt cibus, ut vinum et sicera quaelibet, alii accidentaliter, ut cervisia, medones. Venatio igitur continet omnia pistorum laniorum, cocorum,
Abbreviated transcription (Latin):
horrida lustrat. et cum barbaris nationib et lin¬
guis incognicis cõmercia humanitatis exercet. Hui
studium gentes conaliat. bella sedat. pacẽ firmat.
Et priuata bona ad communem usum omniũ
gricultura quatuor species habet. aruum.i.¬
agrum. qui sationi deputatur: et consitũ
piscaturam. fẽrtua multis modis exerret᷑
aiboꝵ sapoꝵ. et pocuum apparatus nomen tam̃
accepit ab una parte sua. quia antiquitus plus ue¬
natione uesa solẽbant. Sicut ad huc in quib dã
regionib ubi rarissimus usus panis est. carnẽ
pro cibo. et mulsum uel aquam pro potu habent.
Tib in duo diuiditim in panem et obsonium.
Panis dictus est uel quasi ponis. quia omnibus
mensis apponitur uel a pan. greco quod ẽ om̃e.
quia nullum conuiuium bonum sine pane duci
tus. Subcinercius. rubigus. Spongia. placenta.
⁊ cetera multa. Obsonum dicitur quasi ad uĩc¬
tum ꝑani. quod nos cibarium dicere possimius.

Expanded text:
horrida lustrat, et cum barbaris nationibus et linhorrida lustrat, et cum barbaris nationibus et linguis incognitis commercia humanitatis exercet. Hujus studium gentes conciliat, bella sedat, pacem firmat, et privata bona ad communem usum omnium gricultura quatuor species habet; arvumagrum qui satis dationi deputatur, et consitum piscaturam. Ferina multis modis exerceturciborum, saporum et potuum apparatus. Nomen tamen accepit ab una parte sui, quia antiquitus plus venaticis vesci solebant, sicut adhuc in quibusdam regionibus ubi rarissimus panis est, carnem pro cibo, et mulsum vel aquam pro potu habent. Cibus in duo dividitur: in panem et obsonium. Panis dictus est, vel quasi ponis, quia omnibus mensis apponitur, vel a graeco πᾶν, quod est omne, quia nullum convivium bonum sine pane ducittus, subcinericius, rubigus, spongia, placenta, et caetera multa. Obsonium dicitur quasi adjunctum pani, quod nos cibarium dicere possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
pentarios et tignarios pertinet. aliosq huius modi
utriusq artifices. In dolabris et securib. luia ⁊ a sa¬
culo. serra. et cerebro. runcinis. arcaius. trulla ex¬
amussi. Polientes. dolantes. sculpentes. luantes.
scalpentes. compingentes. liuientes. in qualibet
materia. luto. latere. lapide. ligno. osse. sabuls. cll¬
ce. gipso. et si qua sunt similia operantium. fabri¬
lis diuiditur in malleatoriam que feriendo mas¬
sam in formam extendit. et exclusoriam que fũ¬
deudo massam iu formam redigit̃. Unde exolusio¬
res dicti sunt qui de confusione masse nouerunt
emendis uendendis. mutandis domestias
siũe peregrinis mercib negociationem. Hec rectis¬
sime quasi quedam sui generis rethorida esti eo ꝙ
Iuic professiomi eloquenqa maxime sit necessaria
uͣ et hic qui facundie preesse dicitur merrurius qiͣ
mercatoꝵ. Ryrrius id est dominus appellatur. Hec
secreta mundi penetrat lictora inuisa addit. deserta

Expanded text:
pentarios et tignarios pertinet, aliosque hujusmodi pentarios et tignarios pertinet, aliosque hujusmodi utriusque artifices, in dolabris et securibus, lima et asciculo, serra et terebra, runcinis, artavis, trulla, examussi, polientes, dolantes, sculpentes, limantes, scalpentes, compingentes, linientes, in qualibet materia, luto, latore, lapide, ligno, osse, sabulo, calce, gypso, et si qua sunt similia operantium. Fabrilis dividitur in malleatoriam, quae feriendo massam in formam redigit. Et in exclusoriam, quae fundendo massam in formam redigit. Unde exclusores dicti sunt, qui de confusione massae noverunt emendis, vendendis, mutandis, domesticis sive peregrinis mercibus negotiationem. Haec rectissime quasi quaedam sui generis rhetorica est; eo quod huic professioni eloquentia maxime sit necessaria. Unde et is qui facundiae praeesse dicitur, Mercurius, quasi mercatorum κύριος, id est Dominus appellatur. Haec secreta mundi penetrat, littora invisa adit; deserta
Abbreviated transcription (Latin):
na belli. arma nanis. id est iustrumenta belli et
nauis. Cec̾m proprie arma sunt quib tegiliuir ut
scutum. tor ꝗx galea. uel quib ꝑditinus. ut gludĩ.¬
bipennus. Sarisa. Tela autem sunt quib iaculari
possumus. ut hasta. sagitta. Dicta autem arma
ab armo. id est brachio. quia brachium muniunt.
quod ittib opponere solemus. Tela autem dicuntur
a greco telon. id est longum. eo quod longa sint huiꝰ¬
modi. unde. ⁊ protelare. id est prolongare dicitur. Ar¬
matura igitur quasi instrumentalis sciencia dicit᷑.
non tantum ideo quod instrumentis operando u¬
tatur quantum quod de preiacenti alicuius masse
materia aliquod ud ita dicam instrumentum ef¬
ficiat. Ad haut omnis materia. lapidum. lignorũ
metalloꝵ. harenarum. argillarum pertinet. Heo
diras habet species. architectonicam. et fabͥlem. Ar¬
chitectonica diuiditur in cementariam. que ad laro¬
mos ⁊ cementarios. et in carpentariam. que ad car¬

Expanded text:
a belli, arma navis, id est instrumenta belli et a belli, arma navis, id est instrumenta belli et navis. Caeterum proprie arma sunt quibus tegimur, ut scutum, thorax, galea, vel quibus percutimus, ut gladbipennis, sarissa. Tela autem sunt quibus jaculari possumus, ut hasta, sagitta. Dicta autem arma ab armo, id est brachio, quia brachium muniunt, quod ictibus opponere solemus. Tela autem dicuntur a Graeco telon, id est longum, eo quod longa sint hujusmodi, inde et protelare, id est prolongare dicitur. Armatura igitur quasi instrumentalis dicitur scientia, non tam ideo quod instrumentis operando utatur, quam quod de praejacenti alicujus massae materia aliquod, ut ita dicam, instrumentum efficiat. Ad hanc omnis materia lapidum, lignorum, metallorum, arenarum, argillarum pertinet. Haec duas habet species, architectonicam et fabrilem. Architectonica dividitur in coementariam, quae ad latomos et coementarios; et in carpentariam, quae ad car
Abbreviated transcription (Latin):
peticiam operandi. In quo magna priscoꝵ appa¬
ret diligentia qui nil intemptatum linquere
uoluerunt. sed omnia sub certis regulist pre¬
ceptis stringere. Mechanica est scientia ad quam
s abricam omnium rerum concurrere dicunt.
continet omnia exendi. consuendi. redor¬
quendi genera. que fiunt manu. acu. fuso. subu¬
la. girgillo. pectineꝰ libro. calamistto. chilindra su̾
aliis quib libet instrumentis. ex quacumq lin
uel lane materia. et omni genere pellium erasa¬
tum uel pilos habentium. canabis quoq uł sõ¬
eris. imicoꝵ. piloꝵ. flocoꝵ. Aut alia qualibet re
huiꝰcemodi. que in usum nestimentoꝵ. opetimẽ¬
torum. lintheoꝵ. sagoꝵ. Sagmatum. substrato¬
riorum. cortinarum. matularum. filtrorum. cor¬
darum. cassium. fimium. redigi potest. Strami¬
na quoq ex quib galeros et sportulas texere so¬
lent homines. Hec ommia studia ad lamficium ꝑ
instrumenta dicuntur. sicut dicimus ar-¬

Expanded text:
peritiam operandi. In quo priscorum appaperitiam operandi. In quo priscorum apparet diligentia, qui nihil intentatum linquere voluerunt; sed omnia sub certis regulis et praeceptis stringere. Mechanica est scientia ad quam fabricae omnium rerum concurrere debent. continet omnia texendi, consuendi, retorquendi genera, quae fiunt manu, acu, fuso, subula, girgillo, pectine, alibro, calamistro, chilindro, sive aliis quibuslibet instrumentis: ex quacunque lini vel lanae materia, et omni genere pellium erasarum vel pilos habentium, canabis quoque vel suberis juncorum, pilorum, floccorum, aut alia qualibet re hujusmodi, quae in usum vestimentorum, operimentorum, linteorum, sagorum, saginarum, substratoriorum, cortinarum, matularum, filtrorum, telarum, cassium, funium, redigi potest. Stramina quoque ex quibus galeros et sportellas texere solent homines: haec omnia studia ad lanificium pinstrumenta dicuntur; sicut dicimus, arm
Abbreviated transcription (Latin):
trattat. Hee sunt septem ancille quas metruriu̾s
a phisologia indotem accepit. quia nimirum elo¬
quentie cui iuncta fuerit sapientia omnis huma¬
na attio seruit. sicut tullius in libro rechoricorũ
de studio eloquentie dicit hoc tuta. Hoc honesta. ħ
illustris. hoc eadem uita iocunda fiat. Nam hĩc
ad rem publicam plurima commoda ueniunt.
Si moderatrix ominium presto est sapientia. hiu
ad eos qui ad eam adepti sunt laus. honos. dig¬
nitas confluit. Huic amicis quoq eoꝵ certissim̃¬
et cutissimum presidium est. Hee mechanice aꝑ¬
pellantur. id est adulterine. quia de opere artifi¬
cis agunt. quod a natura formam nuituatur
sicut alie septem liberales appellate sunt. uel
quia liberos id est expeditos et exercitatos ami¬
cos inquirunt quia subtilicer de rerum causis
disputant. uel quia liberi tantum autiquitus
id est nobiles in eis studere consueuerant. ꝑͥlebei
uero et ignobilium filii in mechanicis propter

Expanded text:
ertractat. Hae sunt septem ancillae quas Mercurius ertractat. Hae sunt septem ancillae quas Mercurius a philologia in dotem accepit; quia nimirum eloquentiae cui juncta fuerit sapientia, omnis humana actio servit, sicut Tullius in libro Rhetoricorum de studio eloquentiae dicit: haec tuta, haec honesta, haec illustris, haec eadem vita jucunda fit. Nam hinc ad rempublicam plurima commoda veniunt, si moderatrix omnium praesto est sapientia. Hinc ad eos qui ipsam adepti sunt, laus, honos, dignitas, confluit. Hinc amicis quoque eorum certissimum, tutissimumque praesidium est. Hae mechanicae appellantur, id est adulterinae: quia de opere artificis agunt quod a natura formam mutuatur. Sicut aliae septem liberales appellatae sunt; vel quia liberos, id est, expeditos et exercitatos animos requirunt, quia subtiliter de causis rerum disputant; vel quia liberi tantum antiquitus, id est, nobiles in eis studere consueverant: plebei vero et ignobilium filii in mechanicis propter
Abbreviated transcription (Latin):
et temperantie pacientia medetui Solitaria igit᷑
conuenit singularib priuata patrib familias.
politica rectorib urbium. Prattica attualis dicitur.
co quod res propositas operationib suis explicet.
Moralis dicitur. per quam ma̾s uiuendi honestus
parantur. Dispensatiua dr̃ cum domesticarum re¬
uum sapienter ordo disponicur. Ciulis diatimper
quam tocius ciuitatis utilitas auministratur:¬
Diuisio mechiuice in seꝑtem. C.xxi.¬
sa
echanica septem scientias continet. Lanisia¬
um. armaturam. nauigationem. agricul¬
turam. uenationem. medicinam theat̾cam. Ex qͥb
tres ad extrinsecus uestimentum nature pertinent.
quo se ipsa natura ab icõmodis protegit. Quatuor
ad intrinsecus. quo se alendo et fouendo nutrit ad
sumlitudinem quidem triuii et quadruuii. quia tri¬
uium de uoxib que extrinsecus sunit. et quadruui¬
um de intellectib qui intrinsecus concepti sunt ꝑ¬

Expanded text:
et temperantiae patientia medetur. Solitaria igitur et temperantiae patientia medetur. Solitaria igitur convenit singularibus, privata patribusfamilias, politica rectoribus urbium. Practica actualis dicitur, eo quod res propositas operationibus suis explicet. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus parantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis dicitur; per quam totius civitatis utilitas administraturDivisio mechanicae in septem scientias. Mechanica septem scientias continet: lanificium, armaturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Ex quibus tres ad extrinsecum vestimentum naturae pertinent, quo seipsa natura ab incommodis protegit, quatuor ad intrinsecum, quo se alendo et fovendo nutrit, ad similitudinem quidem trivii et quadrivii; quia trivium de vocibus quae extrinsecus sunt, et quadrivium de intellectibus qui intrinsecus concepti sunt p
Abbreviated transcription (Latin):
ractica diuiditur in solitariam. priuatuã.
⁊ publicam. uel aliter. In echicam ẏcononu¬
am. ⁊ politicam. uel aliter. In moralem et dispensati¬
Quam. et cuulem̃. una est solitaria. echica ⁊ morał.
Una rursus priuata. equononuca. et dispensati¬
ua. Eademq publica. politica. atq auilis. Equo¬
nomus interpretatur dispensator. inde yquono¬
mica dicta est dispensatiua. P̾olis grece. latine ciui¬
tas dicitur inde politica dicta est. id est ciulis. Qñ
ethicam partem constitumus practice stricte accipi¬
enda est echica in morib iiniscuiusq persone:
et est cadem que solitaria Dolitaria igitur est que
sui curam gerens cunttis sese etigit. exornat. au¬
get q uirtutib nichil in uita admittens quo ñ
gaudeat. nichil saciens penitendum. Priuata est
que famliatis officium mediocti componens dispo¬
sitione distribuit. Publica est que rei publice cu¬
ram. suscipiens cunctoꝵ saluti sue prouidentie sol¬
lercia. et susticie libra. et fortitudinis stabilitate.

Expanded text:
ractica dividitur in solitariam privatam, et publicam. Vel aliter: In ethicam, oeconomicam, et politicam, vel aliter: moralem et dispensativam, et civilem. Una est solitaria, ethica, et moralis. Una rursum, privata, oeconomica et dispensativa. Eademque publica, politica, atque civilis. Oeconomus interpretatur dispensator. Inde oeconomica dicta est dispensativa. Πόλις Graece, Latine civitas dicitur, inde politica dicta est, id est civilis. Quando ethicam partem constituimus practicae, stricte accipienda est ethica in moribus uniuscujusque personae, et est eadem quae solitaria. Solitaria igitur est quae sui curam gerens cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nihil in vita admittens, quo non gaudeat, nihilque faciens poenitendum. Privata est, quae rei familiaris officium mediocri componens dispositione distribuit. Publica est, quae reipublicae curam suscipiens cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate,
Abbreviated transcription (Latin):
et cãticum canticoꝵ ut similitudinem sellonio¬
tus non solum libro ꝵ numero. sed eciam ma¬
terrarum genere coequaret. Secundus apud
hebreos nusquam est. quia et ipse stilus gre¬
cam eloquentiam redolet. et non nulli scripto¬
rum ueterum hunc esse uidei philonis affirmãt.
Sicut ergo iudich ⁊ cobi ⁊ machabeoꝵ libros
legit quidem eos ecolesu sed inter canonicas
scripturas non recipit. Sio ⁊ hec duo uolumt¬
na legat ad edificationem ꝓ lebis. ñ auttoritatẽ¬

Expanded text:
et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomoet Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequaret. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet: et nonnulli scriptorum veterum hunc esse Judaei Philonis affirmant. Sicut ergo Judith, et Tobi, et Machabaeorum libros legit quidem Ecclesia, sed inter canonicas Scripturas non recipit: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
nos preteriussoꝵ uel reliquoꝵ dicere possumus
quia ea quc in lege uel regum libris uł omissa
uel non plene relata sunt in isto sũmatun ac b ͤ¬
uiter cxplicantur. Hic hebraice dicitur dabrena¬
num quod interpretatur uerba dierum qd̾ sig¬
nificantius cronicon tocius diuine hystorre pos¬
sumus appellare. Liber esdre unus est. in quo eiꝰ¬
dem esdre neenueq sermones sub imo uolumine
continentur. Secuidus terrius. ⁊ quartus. apo¬
crisi sunt. Liber qui sapiencia salomonis iuscor
ter expumitur. Liber᷑ ihesu filiĩ syrach ideo ec¬
clesiasticum diatur. quod de tocius ecclesie disci¬
plina religiose conuersationis magna cura et
racione sit editus. De his duob iheronimus sic
dicit. Fertus panaretos ihesu filii sỹrach liber.
et alius pheudographus qui sapiencia salomo¬
nis inscribitur. quorum priorem hebrlicum rep
peri. non ecclesiasticum ut apud latinos s para¬
bolas prenotatum. Cui iuntti eradnt eccłastes

Expanded text:
nos praetermissorum, vel reliquorum dicere possumus; nos praetermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea quae in lege, vel regum libris, vel omissa, vel non plene relata sunt, in isto summatim ac breviter replicantur. Hic Hebraice dicitur , Dabreiamin, quod interpretatur Verba dierum; quod significantius Chronicon totius divinae historiae possumus appellare. Liber Esdrae quartus est, in quo ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones sub uno volumine continentur. Secundus, tertius et quartus apocryphi sunt. Liber qui Sapientia Salomonis inscrter exprimitur. Liber Jesu filii Sirac ideo Ecclesiasticus dicitur, quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis, magna cura et ratione sit deditus. De his duobus Hieronymus sic dicit. Fertur paranetos Jesu filii Sirac liber, et alius pseudographus, qui Sapientia Salomonis inscribitur, quorperi, non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes
Abbreviated transcription (Latin):
instituit. ne quicquam in mundi reb putet esse
perpetuum. Sed caduca et breuia uniuersa q̃ cer¬
nimus. Ad extremum iam consummatum uirũ
et calcato. Soło preparatum in cantico. Canticoꝵ
sponsi inuigit amplexib Hant procul ab hoc ordiẽ
doctrinarum ⁊ philosophi suos sectatores erudi¬
unt. ut primum ethicam doceant. deunide phisicã
interpretantint et quem in his profecisse ꝓspe¬
xerint. ad theologiam usq perducant. Daniel a¬
pud hebreos non inter prophetas sed iuter agyo¬
graphos habetur. Huno secundum septuaginta
interpretes catholica ecolesia non legit. eo qd̾ mł¬
tum a neritate discordet. Daniel maxime. ⁊ esdias
propheta. et una pars iheremie hebraias qͥdem
luteris. Sed caldaico sermone conscripti sunt.Iob
quoq cum arabica lingua plurimam ht̃ societa¬
tem. Damel apud hebreos. nec susanne ħt̃ hystori¬
am. nec ymnum trium pueroꝵ nec belis diaco¬
nisq fabulas. Paralipomenon grece dicctur. ꝙ

Expanded text:
instituit, ne quidquam in mundi rebus putet esse instituit, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum in Cantico canticorum Sponsi jungit amplexibus. Haud procul dubio ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi suos sectatores erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologiam usque perducant. Daniel apud Hebraeos non inter prophetas, sed inter agiographos habetur. Hunc secundum LXX interpretes catholica Ecclesia non legit, eo quod multum a veritate discordet. Daniel maxime et Abdias propheta, et una pars Jeremiae, Hebraicis quidem litteris, sed Chaldaico sermone conscripti sunt. Job quoque cum Arabica lingua plurimam habet societatem. Daniel apud Hebraeos nec Susannae habet historiam, nec hymnum trium puerorum, nec Beli, draconisque fabulas. Paralipomenon Graece dicitur, quod