comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
to educendum missus estrlii augusti¬
sic ei cdominum apparuisse scͥpni de tͥm¬
cum est. Pascebat inquit oues iechrotate.
soceni sui. sacerdotis madyan et egit oueᷤ
in desertum: et uenit in montem dei oreb.
Apparuit autem illi angelus domin in
flamma ignis de rubo. &e uidit quia in iu¬
bo arderet ignis. rubus uero non com¬
burebatur. Et ait moyses. Ibo ce uidebo
uisum istud quod tam magnum uidi:
qm̃ non comburitur rubus. Cum ergo
uidit dominus quia uenit uidere: cla¬
mauit eum dominus de rubo dicens.
Ego sum deus patris tui. deus abrahba
ce deus ysfaic. or deus iacob. Et hic pͥmo
angelus domini dictus est. deinde deus.
Numquid ergo angelus est deus abra¬
ham. ce deus ysalc ce deus iacobͦ Potest
ergo recte intelligi ip̃e saluator. de quo
secundum carnem. qui est suꝑ omnia
deus benedictus insecula. Qui ergo sr̃
omnia est deus benediftus in secula.
non absurde eciam hic ip̃e intelligit᷑
deus abraham et deus ysaic. ce deus ia¬
cob. Sed cur prius angelus domini

Expanded text:
to educendum missus est, sic ei Dominum apparuisse scriptum est: Pascebat, inquit, oves Jethro soceri sui sacerdotis Madian, et egit oves in desertum, et venit in montem Dei Horeb. Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo. Et vidit quia in rubo arderet ignis, rubus vero non comburebatur. Et ait Moyses: Ibo, et videbo visum istud, quod tam magnum vidi, quoniam non comburitur rubus. Cum ergo vidit Dominus quia venit videre, clamavit eum Dominus de rubo dicens: Ego sum Deus patris tui, Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. . Et hic primo angelus Domini dictus est, deinde Deus. Numquid ergo angelus est Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Potest ergo recte intelligi ipse Salvator, de quo secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula . Qui ergo super omnia est Deus benedictus in saecula, non absurde etiam hic ipse intelligitur Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. Sed cur prius angelus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
i exitu de Se apparitione dei in exitu¬
autem preibat illos clie quidem sancta ⁊¬
in columna nubis. et ossendebat nitate.¬
illis uiam: nocte autem in colunma
ignis. Et non deficiebat columna nub
die: et columna ignis nocte ande ppłm.
Qiuis et hic dubitet per subiectam cre¬
aturam eandemq corpoream. non per su¬
am substantiam deum oculis apparu¬
isse mortalium: Sed utrum patrem
an filium an sp̃m sanctum. an ip̃am
trinitatem unum deum. similiter non
apparet. nec ibi hoc distinguitur qͣn¬
tum existimo. ubi scriptum est. et ma

Expanded text:
em in exituautem praeibat illos, die quidem in columna nubis, et ostendebat illis viam; nocte autem in columna ignis: et non deficiebat columna nubis die, et columna ignis nocte ante populum . Quis et hic dubitet per subjectam creaturam eamdemque corpoream, non per suam substantiam, Deum oculis apparuisse mortalium? sed utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum, an ipsam Trinitatem unum Deum, similiter non apparet. Nec ibi hoc distinguitur, quantum existimo, ubi scriptum est: Et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ne quisquam putaret sic intimatum imũ
intribus fuissemaiorem. & eum dominũ
dei filium intelligendum. duos autem illos
angelos eius. quia cum tres uisi sunt. imi
domino illic loquitur abraham: sancta scͥp¬
tura futuris talibus cogitationibus ce o¬
pimonibus. contradicendo non pretermi¬
sit occurrere. quando paulo post duos an¬
gelos dicit uenisse ad loth. in quibus ⁊
ille uir uistus qui de sodomorum incendi¬
o meruit liberari. ad unum in alio dormi¬

Expanded text:
ne quisquam putaret sic intimatum unum ne quisquam putaret sic intimatum unum in tribus fuisse majorem, et eum Dominum Dei Filium intelligendum, duos autem alios angelos ejus, quia cum tres visi sint, uni Domino illic loquitur Abraham; sancta Scriptura futuris talibus cogitationibus atque opinionibus contradicendo non praetermisit occurrere, quando paulo post duos angelos dicit venisse ad Loth, in quibus et ille vir justus qui de Sodomorum incendio meruit liberari, ad unum Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ de patre inquiunt dictum est. inui¬
sibili. soli deo. &. tunc possemus adhuc
querere. quomodo aute susceptam car¬
nem habitu esti inuentus ut homo. quã¬
doquidem pedes ei loti sunt. ce humanis
epulis epulatus est: Quomodo istucl
fieri poterat. cum aclhuc in forma dei ẽẽt
non rapinam arbitratus ẽẽ equalis
deo. Numquid emim iam semetipsum
exinanterat formam formam serui
accipiens. in similitudinem homnium
factus. et habitu inuentus ut homo. cũ
hoo quando fecerit per partum iurgnus
nouerimus: Quomodo igitur antequan
hoc fecisset ut uir unus apparuit abrahe.
an alia forma uera non erat. Possem istã
querere. si unus uir apparuisset abrahe.
ideq dei filius crederetur: Cum uero tres
uisi sunt. nec quisquam in eis uel forma
uel etate uel potestate maior ceteris dic¬
tus est cur hic non accipiamus uisibi¬
lit̾ insinuatam ꝑ creaturam usibilem
crinitatis equalitatem. atq in tribus per¬
sonis unam eandemq substantiam. Nã

Expanded text:
de Patre, inquiunt, dictum est, Invisibili soli Deo . Et tamen possem adhuc quaerere, quomodo ante susceptam carnem, habitu est inventus ut homo: quandoquidem ei pedes loti sunt, et humanis epulis epulatus est? Quomodo istud fieri poterat, cum adhuc in forma Dei esset, non rapinam arbitratus esse aequalis Deo? Numquid enim jam semetipsum exinanierat, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo ? cum hoc quando fecerit per partum Virginis noverimus. Quomodo igitur antequam hoc fecisset, ut vir unus apparuit Abrahae? An illa forma vera non erat? Possem ista quaerere, si vir unus apparuisset Abrahae, idemque Dei Filius crederetur. Cum vero tres viri visi sunt, nec quisquam in eis vel forma, vel aetate, vel potestate major caeteris dictus est; cur non hic accipiamus visibiliter insinuatam per creaturam visibilem Trinitatis aequalitatem, atque in tribus personis unam eamdemque substantiam? 21. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
q nobis ea que exterioris sunt hominis
et ab eis que communia pecoribus habe¬
mus introrsum ascendere cupientibus
antequam ad cognitionem rerum intel¬
ligibilium atq summarum que sem¬
puterne sunt ueniremus temporalium
rerum cognitõ rationalis occurrit. Etiã
in hacigitur inueniamus si possumus
aliquam trimitatem sicut inuenreba.¬
mus insensibus corporis. et in his que
ꝑ eos in aminam uel sp̃m nostrum
ymaginaliter intrauerunt. ut ꝓcorpo¬
ralibus rebus quas coporeo foris posi¬
tas atcingimus sensu. intus corpoꝵ
similitudines haberemus impressag
memorie. ex quibus coguatio forma¬
retuR. tercia uoluntate uttrmmq umi¬
gente sicut formabatur foris acies
oculorum quam uoluntas ut uisio fi¬
eret adhibebat rei uisibili. et utrumq
ungebat. eciam illic pp̃a se admouẽs
terciam. Sed non est hoc coartandum
in hunc librum. ut in eo qui sequitur
si deus adiuuerit conuementer pos¬
sit inquiri. et quod inuentum fuerit

Expanded text:
que nobis ea quae sunt exterioris hominis, que nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus, antequam ad cognitionem rerum intelligibilium atque summarum quae sempiternae sunt veniremus, temporalium rerum cognitio rationalis occurrit. Etiam in hac igitur inveniamus, si possumus, aliquam trinitatem, sicut inveniebamus in sensibus corporis, et in iis quae per eos in animam vel spiritum nostrum imaginaliter intraverunt; ut pro corporalibus rebus quas corporeo foris positas attingimus sensu, intus corporum similitudines haberemus impressas memoriae, ex quibus cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam illic ipsa se admovens tertiam. Sed non est hoc coarctandum in hunc librum, ut in eo qui sequitur, si Deus adjuverit, convenienter possit inquiri, et quod inventum fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
ctuspirituum malignorum atq falla¬
tium quibus cura est de reuolutõnib
animarum falsam opinionem ad decipi¬
endos hommes firmare uel serere. Ex hoc
comci potest. quia si uere illa. recordarẽ¬
tur que hic in aliis antea positi corpori¬
bus uiderant. multis acpene omnibus
id contingeret. quandoquidem ut de u¬
ius mortuos. ita de mortuis uiuos. tã¬
quam de uigilantibus dormiendes et
de dormientib iugilantes sine cessatõ¬
ne fieri suspicanantur. Si ergo hec est
sapientie et scientie recta distinctio ut
ad sapientiam. ꝑtineat ecernarum reꝵ
cognitio intellectualis. ad scientiam uͦ
temporalium rerum cognitõ rationa.¬
lis quid cui pponeridum siuie post po¬
nendum sit non est difficie udicare. So
autem alia est adhibenda discretio quacig¬
noscantur het dno que procudubio dista
intio eternarum rerum. alia rationalis
temporalium et huic illam preferendam
ẽẽ ambigit nemo. Relinquentibus ita¬

Expanded text:
ctu spirituum malignorum atque fallactu spirituum malignorum atque fallacium, quibus curae est de revolutionibus animarum falsam opinionem ad decipiendos homines firmare vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distarnitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus ita
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝙ congriiens est creatris. Nont
mi et ip̃e ideo siue magistro alba et
nigra discerint. quia ista iam nouerat
antequam in hac carne crearetur.Se¬
niq cur de solis rebus intelligibilib
id est fieri potest ut bene int̾rogatus qͥs¬
q respondeat quid adquamq ꝑeinet
disciplinam. eciam si enis ignarus ẽ. Cur
hoc facere de rebus sensibilibus nullus
potest. nisi quas isto uidit in corpore con¬
stitutus. aut eis qui nouerant indican¬
tibus credidit seu litteris cuiusq seuu̾¬
bis: Non enim ad quiscendum eis est
qui samum pytagoram fuerunt recorda¬
tum fuisse talia non nulla que fuerat
cum hic alio iam fuisset incorpore. Et
alios non nullos narrant alii eiusmodi
aliquid in sius mentibus passos. quas
falsas fuisse memorias quales ploꝵq
exꝑrimimur in sompnis quando nobis
uidemirr reminisci quasi egerius au̾
uiderimus quod nec eginius omnino
nec iudimus et eo modo affectas ẽẽ illo¬
rum mentes eciam iugilantium instin¬

Expanded text:
eique congruens est creatus. Non eique congruens est creatus. Non nim et ipse ideo sine magistro alba et nigra discernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur. Denique cur de solis rebus intelligibilibus id fieri potest, ut bene interrogatus quisque respondeat quod ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas falsas fuisse memorias, quales plerumque experimur in somnis, quando nobis videmur reminisci quasi egerimus aut viderimus, quod nec egimus omnino nec vidimus; et eo modo affectas esse illorum mentes etiam vigilantium, instin
Abbreviated transcription (Latin):
as hominum et antequam Nabuisse.¬
ista corpora gererent. et hinc. oo oo¬
ẽe. quod eã que cliscirntur remio¬
niscuntur pocius in eoͥgnata quam o¬
cognoscuntur noua. Netislit enim pu¬
etum quendam nescio qua de geonie¬
trica int̾rogatum sit respondisse. tam ꝙͣ
et illius pertrssimus discipline. Grã¬
datim quippe atq artificiose interroga¬
tus uidebat quod uitendum erat dice¬
batq quod iuterat. S ed si recordatio
hedettretum antea cognttarum non u¬
tiq ommnes ua peneoumnes ciuilloma
iterrogarentur hoo po ssent. Ndirem̃
onnnuis in prtore uita geometre fuersit.
cum tam iari sint ingenere huma¬
no. utuꝯo possit aliquis inuenu. So
pocius tredendum est mestus intelles¬
trtalis tca conditam tẽ natusuaũt reb
ddelligibilibus natue aliorline dis¬
ponente concłitore subĩistam. sic ista
indere inquadam luce si genens
incorporea quem a dinoclum cculus
carius uidet que inhaccorporea lade
dicrumadia dent. cuut lucis capa.

Expanded text:
as hominum, et antequam ista corpora gererent: et hinc esse quod ea quae discuntur, reminiscuntur potius cognita, quam cognoscuntur nova. Retulit enim, puerum quemdam nescio quae de geometrica interrogatum, sic respondisse, tanquam esset illius peritissimus disciplinae. Gradatim quippe atque artificiose interrogatus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recordatio haec esset rerum antea cognitarum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut vix possit aliquis inveniri: sed potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax
Abbreviated transcription (Latin):
deus. S olus autem filius xp̃c est. ma¬
xime quia iam uerbum caro factum
loquitur. secundum quam humilita¬
tem eius eciam maior est. pater: sicut
dicit. qm̃ pater maior me est ut hoc ip¬
sum deum esse quod illi cum patre unũ
est. caput sit hominis mediatoris. qd̃
ip̃e solus est. Si enm mentem recte
dicimus principale hominis. id est tan¬
quam caput humane substantie. cum
ip̃e homo cum mente sit homo. cur non
multo congruentius multoq magiᷤ
uerbum cum patre quod simul deus
intelligi non possit. Sed hoc ut iam
diximus aliquando diligentius poste¬
a considerabimus. Nunc autem eqͣli¬
tas trinitatis et una eademq substã¬
tia. quantum breuiter potiumus de¬
monstrata est. ut quomodo se habeat
ista questio. quam disciendam atri¬
ore intentione disculimus. nichil m¬
pediat. quo minus fadeamuf summ¬
am equalitatem patris et filii et spi¬
ritus sancti. Capitulum decimum.

Expanded text:
Deus, solus autem Filius Christus est: maDeus, solus autem Filius Christus est: maxime quia jam Verbum caro factum loquitur, secundum quam humilitatem ejus etiam major est Pater, sicut dicit, Quoniam Pater major me est ; ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam aequalitatem Patris et Filii et Spir
Abbreviated transcription (Latin):
uerum deum. et sp̃m sanctum umum
uerum deum. et simul patrem et filiũ
et sp̃m sanctum il est simul ip̃am tri¬
nitatem. non tres ueros deos. sed imuu
uerum deum. An q̃m̃ acdlidit et quem
misisti iħm xp̃m. subauliendum est
unum uerum tetm. et ordo uerborum.
est ut et te et quem misisti iħm xp̃m cognoͤ¬
cant unum uerum deum: Cur ergo tacu¬
it de spũ sancto: An qm̃ consequens est.
ut ubicumq nominatur unum. tanta
pace uni adherens. ut ꝑ hanc utrumꝙ
unum sit. iam ex hoc eciam intelligatur
ip̃a pax. quanuus non commemoretur:
Nam et illo loco apłc uidetur quasi pre¬
termittere sp̃m̃ sanctum. et tamen ibi in¬
mulieris uir caput uiri xp̃c. caput au¬
tem xp̃i deus. Sed rursus si deus non
nisi omnia simul tria quomodo caput
xp̃i deus. id est caput xp̃i trinitas cum
intrmitate sit xp̃c. ut sit trinitas. An
quod est. pater cum filio. caput est. ei qd̃
est. solus filius: Cum filio enim pat̾

Expanded text:
verum Deum, et Spiritum sanctum unum verum Deum, et Spiritum sanctum unum verum Deum, et simul Patrem et Filium et Spiritum sanctum, id est, simul ipsam Trinitatem, non tres veros deos, sed unum verum Deum? An quoniam addidit, Et quem misisti Jesum Christum; subaudiendum est, unum verum Deum; et ordo verborum est, Ut te et quem misisti Jesum Christum, cognoscant unum verum Deum? Cur ergo tacuit de Spiritu sancto? An quoniam consequens est ut ubicumque nominatur unum tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sit, jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi praetermittere Spiritum sanctum, et tamen etiam ibi inmulieris, vir; caput viri, Christus; caput autem Christi, Deus . Sed rursus si Deus non nisi omnia simul tria, quomodo caput Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater
Abbreviated transcription (Latin):
quia non nisi ip̃e est pater. consideranda
est. illa sententia qua licitur. deum ueꝵ
non ẽẽ patrem solum. sed patrem et filiũ
et sp̃m sanctum. Si quis emim interro¬
get. pater solus utrum sit deus. quo¬
modo respondebitur non ẽẽ. nisi fortecta
dicamus ẽẽ quidem patrem deum. sed non
eum ẽẽ solum deum. ẽẽ autem solum
deum patrem et filium et sp̃m sanctũ:
Sed quicd agimus de illo testimonio
domini: Pacri enim dicebat. et patrem
nominauerat. ad quem ioquebatur cum
ait. Hec est. autem uita eterna. ut cogn¬
oscant te unum uerum deum. Quod qui¬
dem arriani sio solent accipere. quasi nõ
sit filius uerus deus. Quibus exclu¬
sis. udendum est an intelligere cogam᷑.
cum dictum est patri ut cognoscant de
imum uerum deum tamquam hoc in¬
sinuare uoluerit. quia et solus pater
deus uerus est. ne non intelligeremus
deum nisi ip̃a tria sumul patrem et fi¬
lium et sp̃m sanctum. Num ergo ex
domini testimonio et patrem unum
uerum deum dicimus. et filium unũ

Expanded text:
quia non nisi ipse ibi pater, consideranda est illa sententia, qua dicitur uerum deum non esse patrem solum, sed patrem et filium et spiritum sanctum. si quis enim interroget, pater solus utrum sit deus, quomodo respondebitur non esse, nisi forte ita dicamus, esse quidem patrem deum, sed non eam 15 esse solum deum, esse autem solum deum patrem et filium et spiritum sanctum? sed quid agimus de illo testimonio domini? patri enim dicebat et patrem nominauerat, ad quem loquebatur, cum ait: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum. quod quidem Arriani sic solent accipere, quasi non sit filius dei uerus. quibus exclusis uidendum est, an intellegere cogamur, cum dictum est patri: ut cognoscant te unum uerum deum, tamquam hoc insinuare uolueDeus verus est, ne non intelligeremus Deum, nisi ipsa tria simul, Patrem et Filium et Spiritum sanctum. Num ergo ex Domini testimonio, et Patrem unum verum Deum dicimus, et Filium unum
Abbreviated transcription (Latin):
est. A hoc se igitur ammus conuertit
ut bonus site a quo habet ut animus sit.
Tunc ergo uoluntas nature congruit. ut
perficiatur in bono ammus. cum illud
bonum diligitur conuersione uoluntatis.
unde est. et illud quod non amittitur nec
auersione uoluntatis. Auertendo emm
se a summo bono. amittit animus ut sit
bonus ammus. non autem amittit ut sit
animus. cum et hoc iam bonum sit. corpo¬
re melius. Hoc igitur amittit uoluntas.
quod uolurtas adipiscitur. Iam eninerat
ammus. qui conuerti ad id uellet a quoe¬
rat. qui autem uellet ẽẽ antequam eĩt nõ¬
dum erat. Et hoc est bonum nostrum. ubi
udemus utrum ẽẽ debuerit aut debeat.
quicquicd ẽẽ debuisse aut debere compre¬
hendimus. et ubi uidemus ẽẽ non potu¬
isse nisi ẽẽ debuisset. quicquid etiam quo¬
modo ẽẽ debuerit non possumus. Hoc ergo

Expanded text:
est. Ad hoc se igitur animus convertit est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: qui autem vellet esse antequam esset nondum erat. Et hoc est bonum nostrum, ubi videmus utrum esse debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse non potuisse nisi esse debuisset, quidquid etiam quomodo esse debuerit non comprehendimus. Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
boni bona sunt ꝑspicere ip̃m bonum. cu¬
ius participatione bonasunt: simul enĩ
et ip̃m intelligis. cum auclis hoc aut il¬
lud bonum. Si ergo potueris illis detra¬
ctis. per se ip̃m ꝑspicere bonum. ꝑspex̾is
deum. et si amore inheseris. continuo be¬
atificaberis. Pudeat autem. cumalia ñ
amentur nisi quia bona sunt. eis inhe¬
rendo non amare bonum ip̃m unde bõa
sunt. Illud eciam quod ammus tantum
quia est. amimus: non dum eo modo bo ẽcu¬
nus. quo se conuertit ad in cominutabi¬
le bonum. Sedut cdixi tantum ammuᷤ
cumita nobis placet. ut eum omni eciã
luci corporee cum bene intelligimus pre¬
feramus non in se ip̃o nobis placet. sed
milla aite qua factus est. Inde emmo
approbatui: factus: ubi iudetur fuis¬
se faciendus. Hec est ueritas: et simp¬
lex bonum. Non enim est aliud aliꝙͥ
qͣm ip̃m bonum: ac ꝑ hoc eciam summmum
bonum. Non enim minui uel augeri bo¬
num potest. nisi quod ex alio bono bonũ

Expanded text:
boni bona sunt, perspicere ipsum bonum cuboni bona sunt, perspicere ipsum bonum cujus participatione bona sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis detractis per se ipsum perspicere bonum, perspexeris Deum. Et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis. Pudeat autem, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Illud etiam, quod animus, tantum quia est animus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum
Abbreviated transcription (Latin):
est aliquid boni. nam inde iam dicitur. ⁊
uerissime dicitur corpore melior. sed ideo
non dum dicitur bonus anmnus. quia
restat ei actio uoluntatis quasit p̾stan¬
tior. quam neglexerit si. iure culpatur.
recteq dicitur non bonus animus. Sista
enim ab eo qui hodagit. et quia ille lauda¬
bilis. profecto iste qui hoc non aggit iu¬
ruperabilis est. Cum ergo agit hoc stu¬
dio. et fit bonus anmus. nisi se ad aliqͥ
conuertat quod ip̃e non est: non potest hoc
assequi. Quose autem conuertit ut fiat
bonus amimus. nisi ad bonum: Cum hoc
amat et appetit: et alipiscitur. unde se
sirursus auertat. Fiaq nonbonus hoc
ip̃o quo seauertit a bono. iisi maneat
in seillud bonum unde se auertit. nonẽ
quo se iterum si uoluerit emendare conu̾¬
tat. Quapp̃ nulla ẽẽnt mutabilia bona.
nisi ẽẽt in commutabile bonum. Cumi¬
taq aucdis bonum hoc et bonum illud.
que possunt alias clicieciam non bona.
si potueris sine illis que participatõne

Expanded text:
est aliquid boni; nam unde jam dicitur, et est aliquid boni; nam unde jam dicitur, et verissime dicitur corpore melior? sed ideo, nondum dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5. Quapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. Cum itaque audis bonum hoc et bonum illud, quae possunt alias dici etiam non bona, si potueris sine illis quae participatione
Abbreviated transcription (Latin):
boni. Neq enim in his omnibus bonis. ł
q commemoraui. uel que alia cernunt᷑
siue cogitantur. diceremus aliud alio
melius cum uere iudicamus. nisi ẽẽt
nobis impressa notio ip̃ius boni. secun¬
dum quod et ꝓbaremus aliquid. et ali¬
ud alii p̾poneremus. Sic amandus est
deus. non hoc aut illud bonum: sed ip̃m
bonum. Querendum enim bonum ani¬
me. non cui suꝑuolitet iulicando: sed cui
hereat amando. Et quid hoc nisi deus:
Non bonus animus. aut bonus ange¬
lus. aut bonum celum. sed bonum bonũ.
Sic emim forte facilius aduertitur. qͥd
uelimdicere. Cum enim audio uerbi gra¬
cia quod dicitur ammus bonus. sicut
duo uerba sunt. ita ex eis uerbis duo
quedam intelligo aliud quo amimus ẽ.
aliud quobonus est. Equidem ut animꝰ
eẽt. non egit ip̃e aliquid. non emin iam
erat qui ageret ut eẽt᷑. ut autem sit bonuᷤᷤ
animus. uideo agendum ẽẽ uoluntate.
non quia id ip̃m quo ammus est. non

Expanded text:
boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud alio melius cum vere judicamus, nisi esset nobis impressa notio ipsius boni, secundum quod et probaremus aliquid, et aliud alii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim dicere. Cum enim audio, verbi gratia, quod dicitur animus bonus, sicut duo verba sunt, ita ex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non
Abbreviated transcription (Latin):
nisi bonum. quia Co oo¬
uona est. cerra altitudine montium. ⁊
temporamento collium. et planitie cam¬
corum. et bonum predium. amenum.
ac fectile. et bona domus paribus mem¬
bris disposita. et ampla. ⁊ lucida. ⁊ bona
ammalia. ammata corpora. et bonus
aert modestus et salubris. et bonus cib
suauis atq aptus ualctudini. et bõsa
ualitudo sine doloribus et lassitudi¬
ne. et bona facies hominis dimensa parili¬
t̾ et effecta hylanter: et luculente colora¬
ta. et bonus ammus amici. consensioniᷤ
dulcecline et amoris fide. et bonus uir iu¬
stus. et bone diuitie. quia facile expedi¬
unt et bonum celum cum sole et luna.
et stellis sus. et boni angeli. sancta obe¬
dientia. et bona locutio. suauiter docens.
et congruenter moris auclientem. et
bonum carmen canorum. numeris ⁊ sen¬
tentiis graue. Quid pluras Et bonum
hoc: et bonum illud. Tolle hoo et illud: et
iide ip̃m bonum si potes. Ita deum uideb̾
non alio bono bonum: sed bonum omni

Expanded text:
nisi bonum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudiet bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tate: cernit discernitq qui potest. Potisti
et tu quamuis non potuetis neq possis
explicare sufficienti eloquio quod inter
nubila similitudinum corporalium q̃
cogitatõnibus humanis occursare non
desinunt uix iudisti. Sed illa lux que ñ¬
est quod tu: et hoc tibi ostendit. aluid eẽ
illas incorporeas similitudines corporum.
et aliudẽe uerum quod eis reprobatis
intelligentia contuemur. Hec et alia siłr
certa oculis tuis interiorib lux illa mon¬
strauit. Que igitur causa est cur acie fixa
ip̃am uidere non possis. nisi utiq infirmi
tas: Quis ergo sanat omnes languores

Expanded text:
tate, cernit discernitque qui potest. potuisti tate, cernit discernitque qui potest. potuisti et tu, quamuis non potueris neque possis explicare sufficienti eloquio, quod inter nubila similitudinum corporalium, quae cogitationibus humanis occursare non desinunt, uix uidisti. sed illa lux, quae nest quod tu, et hoc tibi ostendit, aliud esse illas incorporeas similitudines corporum, et aliud esse verum quod eis reprobatis intelligentia contuemur: haec et alia similiter certa oculis tuis interioribus lux illa monstravit. Quae igitur causa est, cur acie fixa ipsam videre non possis, nisi utique infirmitas? Quis ergo sanat omnes languores
Abbreviated transcription (Latin):
potes. uerum dico. quid non possim scio.
Ip̃a tibitamen ostendit intetria illa in
quibus te summe ip̃ius quam ficis
oculis contemplari nondum uales.
ymaginem trinitatis agnosceres. Ip̃a
ostendit tibi uerum uerbum ẽẽ in te
quando de scientia tuagignitur.id est
qn quod scimus dicimus et si nullius
gentis lingua significantem uocem ł
proferamus uel cogitemus. sed ex illo
quod nouimus cognatõ nostra forme¬
tilr sitq inacie cogitantis ymago simil¬
lima cognitõnis eius quam memoria
continebat. istaluo scilicet uelut paren¬
tem ac prolem tercia uoluntate siue di¬
lectone uingente. Quam quidem uolũ¬
tatem de cognitõne ꝓcedere. nemo enim
uult quod ommminoꝰ quid uel quale sit
nescit. non tamen ẽẽ cognitõnis yma¬
ginem et ideo quandam in hac re intel¬
ligibili natiuitatis et ꝓcessionis in sinuari
distantiam. q̃m non hoc est cogitatõne con¬
spicere. quod appete. uel etiam perfru uolũ¬

Expanded text:
potes. uerum dico, mihi dico, quid non possim scio. potes. uerum dico, mihi dico, quid non possim scio. ipsa tibi tamen ostendit in te tria illa, in quibus te summae ipsius, quam fixis oculis contemplari nondum uales, imaginem trinitatis agnosceres. ipsa ostendit tibi uerbum uerum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus, etsi nullius gentis lingua significantem uocem uel proferamus uel cogitemus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra formetur sitque in acie cogitantis imago simillima cognitionis eius, quam memoria continebat, ista duo scilicet uelut parentem ac prolem tertia uoluntate siue dilectione iungente. quam quidem uoluntatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod omnino quid uel quale sit nescit — non tamen esse cognitionis imaginem et ideo quandam in hac re intellegibili natinitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere uel etiam perfrui uolun
Abbreviated transcription (Latin):
tu animamea ubite sẽẽ sentis
ubi iaces. aut ubi stas donec¬
abeo qui ꝓpicius factus est
omnibus iniquitatibus tu¬
ls sanentur omnes languores tuis
Agnosce te certemislo ẽẽ stabitio. quo sa¬
maritanus ille petduxit eumquem reppe¬
rit multis a latronibus inflictis uulne¬
nbus semiuiuum. Et tamen multa ue¬
ra uidisti. nonhis oculis quibus iudent᷑
corpora colorata sed eis proquibus orabat
qui dicebat: oculimei uideant equitatem.
Sempe ergo multa uera uidisti eaq dis¬
creiusti ab illalice. qua tibilucente iua¬
isti. Atcolle ocilos ad ip̃am lucem: et eos
in ea fige si potes. Sic enim indebis quid
distet natiuitas uerbi dei aprocessione do¬
ni dei. ꝓpter quod filius unigenitus nõ
de patce genitum alioqum frater eius
dẽti sed ꝓcedere dixit sp̃m sanctum Uñ
cum sit cominunio quedam consubstã¬
cialis patris et filii amborum sp̃c: non
amborum quod absit dictus est filius.
Sed ad hoc cdilucide ꝑspitueq cernendũ
non potes ibi aciem figere. Scio non

Expanded text:
tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi iaces aut ubi stas, donecab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis sanentur omnes languores tui? agnoscis te certe in illo esse stabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem repperit multis a latronibus inflictis uulneribus semiuiuum, et tamen multa uera uidisti non his oculis, quibus uidentur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat: oculi mei uideant aequitatem. nempe ergo multa uera uidisti eaque discreuisti ab illa luce, qua tibi lucente uidisti. attolle oculos ad ipsam lucem et eos in ea fige, si potes. sic enim uidebis quid distet natiuitas uerbi dei a processione doni dei, propter quod filius unigenitus non de patre genitum — alioquin frater eius esset — sed procedere dixit spiritum sanctum, unde, cum sit communio quaedam consubstantialis patris et filii, amborum spiritus, non amborum, quod absit, dictus est filius. sed ad hoc lucide perspicueque cernendum non potes ibi aciem figere, scio, non
Abbreviated transcription (Latin):
de scientia loquimur. post de sapiertti
nec ista duo sic accipiamus quasi no
liceat dicere uel istam sapientiam c̃
in rebus humanis est. uel illamsci¬
entiam que indiumus. Loquendie¬
nun latiore consuetudine. utraq
sapientia. utraq scientia dici potest.
Dullo modo tamen scriptum eẽt a¬
put apłm alii datur sermo sapien¬
tie. alii sermo scientie: nisi et ꝓprie
singulis nominibus hed singula
uocarentur de quorum distinctione ñe
agimus. Iamitaq uideamus quid ser¬
mo iste prolixius effecent quid colle¬
gerit: quo peruenert. Capitulum

Expanded text:
de scientia loquimur, post de sapientia,de scientia loquimur, post de sapientia,ec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, deitur. Jam itaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
um phylosophi qui inuisibilia dei per
ea que facta sunt intellecta conspice¬
re potuetunt. tamen quia sine medi¬
atore id est fine homine xp̃o phyloso¬
pbatisunt: quem nec uenturum ꝓ¬
phetis. nec uenisse apłis crediderunt
ueritatem detinuerunt sicut de illis
dictum est in iniquitate. Non potue¬
runt enm unhis rebus infimis cen¬
stituti. nisi querere aliqua remedia.
per que ad illa que intellecerant ob¬
limia peruenirent. Atq ita in decepto¬
res demones inuiderunt per quos fa¬
ctum est ut immutarent gloriam
in corruptibilis in similitudinem y¬
magnus corruptibilis hominis et
uolucrum. et quadrupedum et ser¬
peritium. Intalibus enim formis eci¬
am ydola constituerunt. siue colue¬
usent. ip̃e de sempiternis exhibet ue¬
ritatem. Per ip̃m ꝑgimus ad ip̃m ten¬
dimus per scientiam ad sapientiã
ab imo tamen eodemq xp̃o non rece¬
dius. in quo sunt thesauri sapien¬
tie et scientie absconditi. Sed nunc

Expanded text:
um philosophi, qui invisibilia Dei, per um philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentium . In talibus enim formis etiam idola instituerunt, sive colueinserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eodemque Christo non recedimus, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc
Abbreviated transcription (Latin):
et mecum ominis eius fidelis. Et cum
lego uerbum factum est et habitauit
in nobis. inuerbo intelligo uerum d̾i
filium: in carne agnosco uerum hoĩs
filium. et utrumq simul in unam ꝑ¬
sonam dei et hominis in effabiligr̃a¬
cie largitate coniunctum. Proptet qd̃
sequitur et dicit. Et iudimus glori¬
am eius. gloriam quasi unigeniti a
patre. plenum gracie et uerctatis. Si
grãm referanus ad scientiam. ueri¬
tatem ad sapientiam: puto nos ab il¬
la duarum istarum rerum listino¬
tione quam commendauimus non
ab horrere. In rebus emm per tempus
ortis illa sumina gr̃a est quod homo
in unitate personẽ coniunctus est d̾o.
in rebus uero eternus summa u̾ctas
recte tribuitur dei uerbo. Quod uero
idem ip̃e est unigenitus a patre. plenꝰ
gracie et ueritatis: ud actum est. ut
idem ip̃e sit inrebus pro nobis tempora¬
liter gestis. cui ꝑ eandem mundamur: fidem¬
ut eum stabiliter contemplemur in
rebus et̾ns. Illi autem precipu geriti¬

Expanded text:
et mecum omnis ejus fidelis. Et cum et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur et dicit, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui genti
Abbreviated transcription (Latin):
factum temporaliter et ches auros ĩ¬
localiter fecit et pertulit se se ħat. et¬
cundum distinctionem quam scĩe.¬
demonstrare suscepimus. ad scienti¬
am pertinent non ad sapientiam.
Quod autem uerbum est sine tempo¬
re et sine loco est. patri coeternum et
ubiq totum. de quo si quisquam põt
quantum potest ueracem ꝓferre serm¬
onem: sermo erit isle sapsentie. Ac ꝑ
hoc uerbum caro factum quod est xp̃c
ch̾c: et sapientie thesauros habet et
scientie. Nam scribens apłc ad colosẽ¬
ses uolo enm uos scire inquit quan¬
tum certamen habeam ꝓ uobis. et pro
his qui sunt laoditie. et quicumq
non uiderunt faciem meam incarne.
ut consolentur corda eorum copula¬
ti in karitate et inommbus diuiciis ple¬
nitudinis intellectus ad cognoscend̃
thesauros istos. quantum eorum pe¬
netrauerat et in eis ad quanta per¬
uenerat quis potest nosse ͤ Ego tam̃
secundum id quod scriptum est. unicͥ¬
q autem nostrum datur manifestatõ
ta sit rebus. utrumq agnosco unͦo

Expanded text:
factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille erit sapientiae: ac per hoc Verbum caro factum, quod est Christus Jesus, et sapientiae thesauros habet et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inquit, quantum certamen habeam pro vobis, et pro iis qui sunt Laodiciae, et quicumque non viderunt faciem meam in carne; ut consolentur corda eorum, copulati in charitate et in omnibus divitiis plenitudinis intellectus, ad cognoscendum thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio ta sit rebus, utrumque agnosco in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
ena uera eciam fideles dei si possent ad
sua falsa traclucerent. Seus autem per
nescientes ul egit. ut ueritas undiq re¬
sonaret fidelibus in adiutorium impi¬
is intestimonium. Capitulum decimũ

Expanded text:
ena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, impiis in testimonium. CAPUT XVI
Abbreviated transcription (Latin):
falsitatis temeritas in ordinata preci¬
pitet. Neo pigebit autem me sicubi he¬
sito querere. nec pudebit sicubi erro dice¬

Expanded text:
falsitatis temeritas inordinata praecipitet. Nec pigebit autem me, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit, sicubi erro, disce
Abbreviated transcription (Latin):
est. non uidencli deum. quod ñ diligit
fratrem. Qui enim non diligit frẽm.
non est inclilectione. et qui non est in
clilectione non est in deo. quia deus di¬
lectio est. Porro qui non est indeo non
est in lumine. quia deus lumen est
et tenebre in eo non sunt ulle. Qui gͦ
non est. in lumine quid mirum si non
uidet lumen. idest non uidet deum. qr
intenebris est : Fratrem autem ui det
humano uisu. quo uideri deus non põti
Sed si enm quem uidet honis humano
uisu spiritali caritate diligeret. uideret
deum qui est. ip̃a caritas. uisu interiore
quo uideri potest. Itaq qui fratrem quẽ
udet non diligit deum quem pp̃terea ñ
uidet quia deus dilectio est. qua caret. qui
fratrem non cdiligit quomodo potest di¬
ligere. Ned ulla iam questio manet
quantum caritatis fratridebeamus mi¬
pendere: quantum deo. Fratri emm quã¬
cum nobis ip̃is. nos autem ip̃os tanto
magis diligimus. quantomagis dili¬
ex ea forma qua diligitur deus ustus

Expanded text:
est non uidendi deum, quod non diligit est non uidendi deum, quod non diligit fratrem. qui enim non diligit fratrem, non est in dilectione, et qui non est in dilectione, non est in deo, quia deus dilectio est. porro qui non est in deo, non est in lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia deus dilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest diligere? nec illa iam quaestio moueat, quantum caritatis fratri debeamus impendere, quantum deo. fratri enim quantum nobis ipsis; nos autem ipsos tanto magis diligimus, quanto magis diliex ea forma, qua diligitur iustus,
Abbreviated transcription (Latin):
pertissime enim in eadem epła paulo
posd ita dicit. Silectissimi diligamus
inuicem. quia dilectio ex deo est. et omĩs
qui diligit ex deo natus est. et cogno¬
uit deum. Qui non diligit non cog¬
nouit deum: quia deus clilectio est. Ista
contexio satis aperteq declarat. eandem
ip̃am fraternam clilectionem. nam fra¬
terna dilectio est. qua diligimus inuicẽ.
non solum exdeo. sed eciam deum ẽẽ tan¬
ta auctoritate predican. Cum ergo de
dilectione diligimus fratrum. de deo di¬
ligimus fratrem. Nec uderi potest ut
eandem dilectionem non precipue dili¬
gamus. qua fratrem diligimus. Un¬
de colligitur duo illa precepta ñ posse
sine inuicem. Qm̃ quippe deus dilectõ
este deum certe diligit. qui diligit dile¬
ctionem. Bilectionem autem necesse ẽ.
diligat: qui diligit fratrem. Et ideo ꝙ
paulo post ait non potest deum dilige¬
re quem nonuidet. qui fratrem quem
uidet. non cliligit. quia hec illa causa

Expanded text:
Apertissime enim in eadem Epistola paulo Apertissime enim in eadem Epistola paulo post ita ait: Dilectissimi, diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est. Et omnis, qui diligit ex Deo natus est, et cognovit Deum; qui non diligit, non cognovit Deum, quia Deus dilectio est . Ista contexipsam fraternam dilectionem - nam fraterna dilectio est, qua diligimus inuicem — non solum ex deo sed etiam deum esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrem. et ideo, quod paulo post ait, non potest deum diligere, quem non uidet, qui fratrem, quem uidet, non diligit, quia haec illa causa
Abbreviated transcription (Latin):
liquid. Ergoquid diligit caritas:
ut possit eciam ip̃a caritas diligi. Cari¬
tas enimnon est: que nichil diligit.
Si autem se ip̃am diligit. diligat ali¬
quid: oportet ut caritate sediligat. Si¬
cut enim uerbum indicat aliquid indi¬
cat eciam se ip̃m. sed non se uerbum inde¬
cat. nisi se aliquid indicare inlicet. sic ⁊
caritas diligit quidẽ se. sed nisi se aliꝙͥ
diligentem diligat. non caritatem se
cdiligit. Quid ergo diligit caritas
nisi quod caritate diligimnius. Id autẽ
ut a priximo prouebamur. frater est.
dilectionem autem fraternam quan¬
tum commendet iohannes apłc: at¬
tendamus. Qui diligit fratrem in¬
qut suum in lumme manet. et scan¬
dalumin eo non est. Manifestum est
quod iusticie perfectionem infratus di¬
lectione posuerit. Nam in quo scanda¬
lum non est. utiq ꝑfectus est. Et tame
uidetur de dilectione dei tacuisse. quod
numquam faceret nisi quia in ip̃a fra
terna dilectione uult intelligi deum.

Expanded text:
liquid. ergo quid diligit caritas, liquid. ergo quid diligit caritas, ut possit etiam ipsa caritas diligi? caritas enim non est, quae nihil diligit. si autem se ipsa diligit, diligat aliquid oportet, ut caritate se diligat. sicut enim uerbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum; sed non se uerbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et caritas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non caritate se diligit. quid ergo diligit caritas nisi quod caritate diligimus? id autem, ut proximo prouehamur, frater est. dilectionem autem fraternam quantum commendet Iohannes apostolus, attendamus: qui diligit, inquit, fratrem suum, in lumine manet et scandalum in eo non est. manifestum est, quod iustitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit; nam in quo scandalum non est, utique perfectus est. et tamen uidetur dilectionem dei tacuisse. quod numquam faceret, niterna dilectione vult intelligi Deum.