comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ces In libro genesẽos legimꝰ: Uisus est do¬
minus deus ab rabȩ Et dꝑxit ei Semini
tuo dabo terrã istã Ꝙ edificauit ibi abrab̃a
altare dño qͥ uisus ẽ ei: & recessit inde in m̃o
tem contra orientẽ bethel: Et edificauit altare
est ei cligant nunc heretici quod uolunt
ut aut patrẽ fateantur abrahȩ insũ. aut cer¬
te consentiant ab abraham filio altare con¬
structũ: altare uͦ non ob it aliuã edlifica¬
rin nisi ad offerendũ sacͥficiũ dõ: ueteris te¬
stamenti lectio frequent᷑ insinuat. Mox ses
quippe de noe iusto sic loquit᷑. & edifcaũ
noe alcare año: Et tãquam inter rogaretur
cuuis rei gr̃a uir uistis illud altare conftrix̃it.
secutius adiuuxit. et accepit ab om̃ib peceorib m̃e
ab om̃ib uolatilibꝰ mundis. & obtultt hostiã
suꝑ altare deo Claret gͥ scm̃ quoq abras¬
am anicũ dei fidelem & gentiũ suleliũ patrẽ

Expanded text:
ces. In libro Genesis legimus Visus est Doces. In libro Genesis legimus Visus est Dominus Deus Abrahae, et dixit ei: Semini tuo dabo terram istam. Et aedificavit ibi Abraham altare Domino, qui visus est eiontra orientem Bethel, et aedificavit ibi altare est . Eligant nunc haeretici quod volunt, ut aut Patrem fateantur Abrahae visum, aut certe consentiant ab Abraham Filio altare constructum; altare vero non ob aliud aedificari, nisi ad offerendum sacrificium Deo, Veteris Testamenti lectio frequenter insinuat. Moyses quippe de Noe justo sic loquitur: Et aedificavit Noe altare Deo, et tanquam interrogaretur, cujus rei gratia vir justus illud altare construxerit, secutus adjunxit: Et accepit ab omnibus pecoribus mundis, et ab omnibus volatilibus mundis, et obtulit hostiam super altare Deo . Claret igitur sanctum quoque Abraham, amicum Dei fidelem, et gentium fidelium patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
dicens ego sum ds̃ abraham. & ds ysaac. &
deus lacob hoc nomen ẽ mͥ sem piternũ. & me¬
moriale ingeneratione & generationẽ: Cum ita¬
q nos dicimꝰ sacͥficiũ non soli patri s simulꝰ
unũ patri filio q offerris illi aũt patri soli
existimant ĩmolari: in sacrificio patriarcha¬
rũ uere acdeo placite queramꝰ immolatiois
indiciũ: ab illo itaq nobis est documentor
series inchoanda: in cuiꝰ inuenitur semine
futura cunctarũ gentiũ benedictio repmis¬
sa: Dicente paulo: abrahȩ dicte sunt ꝓmilli¬
ones & semini eiꝰ: non dicit & seminib qͣsi in
multis: s quasi in uno & semini tuo qͥ ẽ xp̃e
Et iterũ Ut ingentib benedictio abra¬
hȩ fieret in xp̃o iñu: ut pollicitationẽ sp̃s
accipiamꝰ per fidem: Sit gͥ om̃mo cõꝑtũ
Ilos esse benedictionis diuine cõpotes: &
spũalis gr̃e participes quos conftat
fidei abrahȩ in sacrificio reperiri seqͥ¬

Expanded text:
dicens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et dicens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi nomen est sempiternum et memoriale in generationem et generationem . Cum itaque nos dicimus sacrificium non soli Patri, sed simul unum Patri Filioque offerri, illi autem Patri soli existimant immolari, in sacrificio patriarcharum, verae ac Deo placitae quaeramus immolationis indicium. Ab illo itaque nobis est documentorum series inchoanda, in cujus invenitur semine futura cunctarum gentium benedictio repromissa, dicente Paulo: Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi Et iterum: Ut in gentibus benedictio Abrahae fieret, in Christo Jesu ut pollicitationem Spiritus accipiamus per fidem . Sit igitur omnino compertum, illos esse benedictionis divinae compotes et spiritalis gratiae participes, 29 quos constat fidei Abrahae in sacrificio reperiri sequa
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ filiũ. dm̃ scilicet uerũ nec glorificari cũ
patre consentiunt. ⁊ nec uno eodẽq sacͥficio parii
honorari ꝑmittunt: Quib cũ dei adintorio
in quantũ series p̃sentis operis capit breuit̃
respondentes. hanc interrogationẽ p̃mitti¬
mus ut dicant utrũ eam fidem ds̃ suȩ do¬
narit eccłȩ: qua pater nr̃ abraham deo cre¬
dens placuit: & in qua cunctas gentes terrȩ
in suo semine benedicendas accepit: An ali¬
am sibi religionis normã diuinitus ꝓficeãt᷑¬
tre. lidi traditã: ut patͥarcharũ ac ꝓpħarũ
fidem estiment abdicandã: Et licet ab hac fi¬
dle sicut demonstratura ueritas om̃imodis ha¬
beantur extraner ipsam tamen ȩccłȩ ddatã di¬
cunt: ipsamq apuad se inuiolatã manere on-¬
Acur questior ad illos nobis returrendũ est pac̾s.
uta diguatus est a se inspiratã ostendere ut eoꝵ
se am̃ inueniatur euidentisime nominare.

Expanded text:
nitum Filium, Deum scilicet verum, nec glorificare cum nitum Filium, Deum scilicet verum, nec glorificare cum Patre consentiunt, nec uno eodemque sacrificio pariter honorari permittunt? Quibus, cum Dei adjutorio in quantum series praesentis operis capit, breviter respondentes hanc interrogationem praemittimus, ut dicant: Utrum eam fidem Deus suae donarit Ecclesiae, qua pater noster Abraham Deo credens placuit, et in qua cunctas gentes terrae in suo semine benedicendas accepit: an aliam sibi religionis normam divinitus profiteantur traditam, ut patriarcharum et prophetarum fidem aestiment abdicandam? Et licet ab hac fide sicut demonstratura est veritas omnimodis habeantur extranei, ipsam tamen Ecclesiae datam dicunt, ipsamque apud se inviolatam manere conrtitur quaestio, ad illos nobis recurrendum est patres,ita dignatus est a se inspiratam ostendere, ut eorum se Deum inveniatur evidentissime nominare,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut unde gloriantur: inde confundantur.
Non est igitur mirũ si illi quos mali cia. sicut
scriptũ est excecatos ueritas ipsa quȩ lux ẽ
uera deseruit. quoꝵ squalentẽ ꝑ uersĩ cordis
obtutũ tetri erroris obscuritas circusepsit:
inseparabilẽ tͥnitatem quam substantiali di¬
uersitate disparẽ p̃dicare non dubitant:
consequenter honorificentie quoq ĩpari of¬
ficio impie dissipare contendant: & q̃m in
ipsa sapientia peccare conuincuntur:⁊ ipsius
sapientiȩ in eis sermo impletur. ut dum in ip¬
sa peccant: in animas suas peccatũ impieta¬
tis admictant: Sic nãq dicit ipsa sapientia:
Qui aũt in me peccant: impie faciunt in a¬
nimas suas Et qͥme oderunt: diligunt
mortẽ Quomͦ eñĩ filiũ dei non oderunt. ꝗͣ
unigenitũ quidem uerb̃ negare non pos¬
sunt. ⁊ sed eum a natura patris inconsidera¬
ta ꝑuersitate discernunt: Aut quomͦ in a¬
nimas suas impie non faciunt: qͥ dei unige¬

Expanded text:
tur, ut unde gloriantur inde confundantur. tur, ut unde gloriantur inde confundantur. Non est igitur mirum, si illi, quos malitia sua sicut scriptum est excaecatos, veritas ipsa quae lux est vera deseruit, quorumque squalentem perversi cordis obtutum tetri erroris obscuritas circumsepsit, inseparabilem Trinitatem, quam substantiali diversitate disparem praedicare non dubitant, consequenter honorificentiae quoque imparis officio impie dissipare contendant. Et quoniam in ipsam sapientiam peccare convincuntur, ipsius sapientiae in eis sermo completur, ut dum in ipsam peccant, in animas suas peccatum impietatis admittant; sic namque dicit ipsa Sapientia: Qui autem in me peccant, impie faciunt in animas suas: et qui me oderunt diligunt mortem . Quomodo enim Dei Filium non oderunt, quem unigenitum quidem verbis negare non possunt, sed eum a natura Patris, inconsiderata perversitate, discernunt? aut quomodo in animas suas impie non faciunt, qui Dei unige
Abbreviated transcription (Latin):
turi. nͥ in eo quo fuissent a dño recessuri Nec
dm̃ predestinasse discessionẽ hominis. cũ
causa ipsius discessionis sola uoluntaria es¬
set auersio peccatoris. quȩ quia non latuit.
residuas questiones duce dño indagi an¬
das nostrȩ disputationis dirgat᷑ incentio
Dicis a nonnullis te interrogatũ de sacrifici¬
o corporis & sanguinis xp̃i. qđ pleriq soli pa¬
tri existimant ĩmolari. hanc eciã asseris here¬
ticoꝵ esse quasi palmarẽ interrogationẽ: Sedd
nouũ non est ut heretici pͥuati lumine ueri¬
tatis: illis se propositionib ueritatẽ suꝑat᷑os
arbitrentur quib facillime superantur:
Gła nãq in confusione ipsoꝵ ẽ: qͥ terrena
sapiunt: hoc gͥ secꝰtantes heretici ea sibi qua¬
si palmaria & inuicta uidentur ꝓponere: un¬
de sibi confusionẽ non uident ĩminere Sed
cũ a ueritate suꝑantur.⁊ hoc in illis utiq ĩple¬

Expanded text:
turi, nisi in eo quod fuissent a Domino recessuri, nec turi, nisi in eo quod fuissent a Domino recessuri, nec Deum praedestinasse discessionem hominis a se, cum causa ipsius discessionis sola voluntaria esset aversio peccatoris, quae quia Deum futura residuas quaestiones, duce Domino, indagandas nostrae disputationis dirigatur intentio. Dicis a nonnullis te interrogatum de sacrificio corporis et sanguinis Christi, quod plerique soli Patri existimant immolari. Hanc etiam asseris haereticorum esse quasi palmarem interrogationem. Sed novum non est, ut haeretici, privati lumine veritatis, 28 illis se propositionibus veritatem superaturos arbitrentur, quibus facillime superantur: Gloria namque in confusionem ipsorum est qui terrena sapiunt . Hoc ergo sectantes haeretici, ea sibi, quasi palmaria et invicta, videntur proponere, unde sibi confusionem non vident imminere. Sed cum a veritate superantur, hoc in illis utique imple
Abbreviated transcription (Latin):
destinationis iustoꝵ scilicet & iniqͦrũ. hoc est
eoꝵ qͦs gratuita miscłia dei p̃ueniens iustifi¬
cando conuertit glorificatura conuersos. &
eoꝵ quos iusta dei seueritas in peccatis de¬
relinquit punitura damnatos. superior
sermo in quantũ dñs pusillitatẽ nrãm di¬
gnatus est adiuuare & ꝑtractatã continet
ꝙ solutã. Ita ut pleriq licet in ea soleant
non leuiter ꝑmoueri. facile possint & diuinoꝵ¬
libroꝵ librorũ testimonus instrui. & sc̃i augus¬
stini libris & prosperi eruditissimi uiri respõ.¬
sionib informari. quib agnoscant p̃destina¬
tionem dei nichil aliud ẽẽ nͥ p̃parationẽ oꝑũ
eiꝰ. quȩ inȩterna sua dispositione aut miscđłi
ter se facturũ p̃sciuit aut iuste & qͥa in pecca¬
tis nec miscłia inuenitur nec iusticia: Ideo q
iniqͦrũ malã uoluntatẽ qua peccant adõ
p̃scitã nõ tamen esse adeo p̃destinatã: cum
ipsam uoluntatẽ małã non aliter essent habi¬

Expanded text:
tionis justorum scilicet et iniquorum, hoc est eorum quos gratuita misericordia Dei praeveniens justificando convertit, glorificatura conversos; et eorum quos justa Dei severitas in peccatis derelinquit punitura damnatos; superior sermo in quantum Dominus pusillitatem nostram dignatus est adjuvare et pertractatam continet et solutam, ita ut plerique, licet in ea soleant non leviter permoveri, facile possint, et divinorum librorum testimoniis instrui et sancti Augustini libris, et Prosperi eruditissimi viri responsionibus informari, quibus agnoscant praedestinationem Dei nihil aliud esse, nisi praeparationem operum ejus, quae in aeterna sua dispositer se facturum praescivit, aut juste. Et quia in peccatis nec misericordia invenitur nec justitia: ideoque omnem iniquorum malam voluntatem qua peccant a Deo praescitam, non tamen esse a Deo praedestinatam, cum ipsam voluntatem malam non aliter essent habi
Abbreviated transcription (Latin):
aptet uos in omni bono ut faciatis uo-¬
luntatẽ eiꝰ Quid est aũt facere uolunta.¬
tẽ eius. nisi facere oꝑa quȩ nobis inspirat
& in nobis oꝑat᷑ uoluntas eiꝰ e tale quid
& in ipsius redẽptoris nr̃i sermonib in¬
uenimus. dũ ueritatẽ fieri dicit ꝓ opere
ueritatis: Sic eñ loqͥtur Om̃is qui male

Expanded text:
aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus . Quid est autem facere voluntatem ejus, nisi facere opera quae nobis inspirat et in nobis operatur voluntas ejus? Tale aliquid et in ipsius Redemptoris nostri sermonibus invenimus, dum veritatem fieri dicit, pro opere veritatis. Sic enim loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
seuit. qͥa eũ nichil latere potuit: s sola bona p̃desti¬
nauit quȩ se infiluis gr̃ȩ facturũ esse p̃sciuit. Ma¬
la uero futura oꝑa illoꝵ qͦs non p̃destinauit adreg¬
num. ẜad interitũ p̃sciuit potentissima deitate: oidi¬
nauit prouida bonitate: Et qͥa p̃scius fuit qał eadẽ
mala nonsolũ ipse facturus non esset: sed nec homo
in quantũ ei humlter ad efisset in eo nobis iisupe.¬
rabisem potentiã p̃seientie suȩ magis oftendit: quia
nec ininalis p̃destimnationẽ iusticiȩ suȩ uacare ꝑii¬
p̾sciuit uoluntatis malȩ uitio discessuros & p̃ddesti
esse mansuros: In istis miscdiam custodiens: in illis
iusticiã tenens: Istis qđ̃ ꝓmisit pie tribuens. iulis
nichulominꝰ qđ p̃chixit iuste retribuens sS̃ie aũt
presciuit: quãuis omĩa p̃destinata p̃sciuerit: p̃sci¬
uit enĩ uoluntates hominũ honas & malas. prede.
ti humanȩ dedisset. fuit tam̃ in eiꝰ p̃destinatiõe
quid humanȩ uoluntatis maliciȩ redeidisse:.

Expanded text:
hil potuit, sed sola bona praedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit; mala vero futura opera illorum quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate; et quia praescius fuit quod eadem mala, non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permipraescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestesse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam tenens; istis quod promisit pie tribuens, illis nihilominus quod praedixit juste retribuens. Sic autem praescivit, quamvis omnia praedestinata praesciverit. Praescivit enim voluntateti humanae dedisset, fuit tamen in ejus praedestinatione, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset
Abbreviated transcription (Latin):
pecartoꝵ preparata ẽ pia remissio: aut peceatoꝵ iusta
punitio Nũquam gͥ deus ad hoc hominẽ potuit
paestinare qđ ipse disposuerat: ⁊ p̃cepto ꝓ hibere:⁊
seuuit deus banc uitã in pecato terminaturos pcle¬
ftinauit siuplicio interminqͣli puniendos Inqͦ sicut
culpauda non ẽ prescientia humanȩ iniqͥatis: ita
pdestinatio iustissime laudanda ẽ ultionis: Ut agnos.¬
ceretur nonabeo p̃destinatũ hominẽ aa qualecũq
peccatũ quẽ p̃ destiunauit pecati merito puniendũ.

Expanded text:
peccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa peccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse disposuerat et praecepto prohibere, et aescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminabili puniendos, in quo sicut culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio laudanda est ultionis, ut agnoscatur, non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum.
Abbreviated transcription (Latin):
tate canitur. gustate & uidete quã suauis est dñs:
& de cuiꝰ eloquiis denuo p̃dicatur: Qm dulcia fau¬
cibus meis eloqͥa tua suꝑ mel & fauũ ori meo & rur¬
sus ludicia dei uera iustificata in semetipsis. deside¬
rabilia suꝑ aurũ ⁊ lapidẽ p̃ciostim multũ. & dulcior¬
a suꝑ mel &e fauum: Quis gͣ putet abono ae suaui
deo predestinatũ hominẽ. aut ad maliciã uoluntatis
qua bonũ dm̃ relinqueret: aut amaritudine con-¬
tumaciȩ qua suauẽ dñm non timeret : Prouide fi¬
delibus congruit credere⁊ & confitert dm̃ bonũ
ꝙ iustũ p̃scisse qͥdem petcatos homines: qͥa nichil
latere potuit futuroꝵ. Neq enĩ uel futura essent
si in eiꝰ p̾scientia non fuissent: Non tam̃ p̃destinasse
quemlibet hominẽ ad peccatũ⁊ qͥa si ad pecca¬
tũ aliqͦd deus hominẽ predestinaret: ꝓ peccatis ho¬
minẽ non puniret: ds̃ enĩ predestinatione aut

Expanded text:
tate canitur: Gustate et videte quam suavis est Dominus . tate canitur: Gustate et videte quam suavis est Dominus . Et de cujus eloquiis denuo praedicatur: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Et rursus: Judicia Dei veraiora super mel et favum . Quis ergo putet a bono ac suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timeret? Proinde fidelibus congruit credere et fateri Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent, si in ejus praescientia non fuissent, non tamen praedestinasse quemlibet hominem ad peccatum, quia si ad peccatum aliquod hominem Deus praedestinaret, pro peccatis hominem non puniret. Dei enim praedestinatione aut
Abbreviated transcription (Latin):
Qtuita manifestat᷑ iustific̃õ ĩpior: et in eo qa sicit
inserit̃ pat̾ filis ta misertus est dñs aũtib cũ
gratuita claret ꝑ eandẽ fidei iustificationẽ adop¬
cio filioꝵ. Neq enĩ sicut pater filiis misereretur:
nsi nobis gr̃a pater factus: nos sibi filios facere
dignaretur: Quot qͦt enĩ receꝑunt eũ. dei fieri: hec ẽ¬
in scĩs causa p̃destinationis diuine: prȩparatio
scilicet iustificationis & adoptionis indebitȩ: quã
p̃destiuati non ad luenda supplicia. sed ad perpetͣn¬
da peccata ⁊ cũ causa ipsius p̃destinationis queri¬
tur: non inuenio quid respondere possit. quisqͥs
hanc asserere meditatur:. Nuiqͥd eñ sic recte
dicimꝰ ad hoc p̃destiuatos scõs: ut dõ ineis mi¬
sericorditer oꝑante ex malis fierent boni: & ex
impiis iusti :  Et cũ dicimꝰ: ad dei głam dicimͦ
Nũquid sic̃ dicere poterimꝰ recte ad hoc p̃desti¬
iuste exbonis fierent mali⁊ & ex iustis fierent ĩ pi¬

Expanded text:
ifestatur justificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei justificationem adoptio filiorum. Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potein sanctis causa praedestinationis divinae, praeparatio scilicet justificationis et adoptionis indebitae, quam praedestinati, non ad luenda supplicia, sed ad perpetranda peccata, cum causa praedestinationis quaeritur, non invenio quid 18 respondere posset, quisquis hanc asserere meditatur. Nunquid enim, sicut recte dicimus, ad hoc praedestinatos sanctos, ut Deo in eis misericorditer operante, ex malis fierent boni, et ex impiis justi, quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus, nunquid sic recte dicere poterimus, ad hoc praedestiuste operante, ex bonis fierent mali, aut ex justis tierent impi
Abbreviated transcription (Latin):
sernonẽ meũ seruabit. & pater meus diliget
eũ & ad eũ ueniemꝰ: ꝙ mnansionẽ apud eũ facie¬
mus Sicitt ergo pater & filius nusquã qͥdem de¬
sunt. & tamen ad quem uolunt ueniunt: ꝑ grã
eñ ueniunt qͥ ꝑ potentiã nusquã desunt: sic
eciã in missione uel aduentii spͣu sc̃i nullus
localis illius accipiendus est motus: sed nr̃e
cridendus est scĩficationis effectus: Nam si loca¬
liter sełm dercatẽ missus ẽ filus. aut localiter
mitri putatur sp̃s sanctꝰ: gͦ etiã dͥeus p̃at᷑ loco q̃ absit
crederetur inclusiis: & uͥ ẽ qaͣ inm̃sitatẽ suã
deus ipse taliter nobis insinuat dicens : ce¬
lum & terram ego ĩpleo: f ilu qͦq inñisitatẽ
mias sic loquitur: Magnꝰ ẽ & non habet finem.
excelsus & in mensus: Et qͥa ipse est iustus &
sapientia dei: de ipso utiq dicitur: attingens
a fine usq ad finẽ fortit᷑: & disponit omĩa su¬
auiter. Apłica qͦq tenemꝰ p̃dicatione cõꝑtum¬

Expanded text:
it, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus . Sicut ergo Pater et Filius nusquam quidem desunt, et tamen ad quem volunt, veniunt per gratiam enim veniunt, qui per potentiam nusquam desunt, sic etiam in missione vel adventu Spiritus sancti nullus localis illius accipiendus est motus, sed nostrae credendus est sanctificationis effectus. Nam si localiter secundum Deitatem missus est Filius, aut localiter mitti 33 putatur Spiritus sanctus, ergo etiam Deus Pater loco quod absit credetur inclusus. Et ubi est, quod immensitatem suam Deus ipse taliter nobis insinuat dicens: Coelum et terram ego impleo , Filii quoque immensitatem mias sic loquitur: Magnus est et non habet finem: excelsus et immensus . Et quia ipse est virtus et sapientia Dei, de ipso utique dicitur: Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Apostolica quoque tenem
Abbreviated transcription (Latin):
sequuta seueritas iudicis: ubi p̃cessit iniqͥtas
peccatoris: Qa illius rei ds̃ ultor ẽ cuiꝰ auctor non
est: Ia est iniqͥtatis qũapotest deus punire non
facere. Scͥptũ est enĩ: dmnis quisfacł peccatũ uin¬
iqͥcatẽ facit: & peccatũ est iniqͥtas: st seitis qͥa il¬

Expanded text:
secuta severitas judicis, ubi praecessit iniquitas secuta severitas judicis, ubi praecessit iniquitas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Et scitis, q
Abbreviated transcription (Latin):
ergo a sũmo bono ad infimũ bonũ. hoc est
peccatoris ꝓpͥum & uoluntariũ malũ: quo
malo se ipsum ꝑdit iniustus: & qͥa huic ma¬
lo auctor non ẽ deus. s homo ꝑuersus. dig¬
ne utiq homini qͥ se ꝑdidit peccato red¬
ditur in tormentis ȩterna ꝑditio: ut ꝑ eat
qͥdem qͥ ꝑire uoluit. Non tamen sic ꝑeat.
quemadmodũ uoluit Q enĩ sic ꝑit de ecda¬
Ctione
peceatorum illectus: ut si posset fieri mancret in
upere  peccati ꝑpetuus. iuste qͥdem ẽ in ꝑditiõe
peccati dimissus: quo ꝓpͥa cecidit uoluntate: Secd
non ibi fuit ĩpune dimictendus⁊ ne deus fidelis
inqͦ non est iniqͥtas qͥ est iustus ⁊ sc̃o: si peccatorẽ
semꝑ in peccato relinqueret ĩpunitũ. putaretur
illi placere peccatũ: quã sententiã in quibusdã
deus arguit ꝑ malachiã ꝓpħam qͥ qͥ dicunt: dm¬
nis qͥ facit malũ bonꝰ est corã d omino & ipse in
eo cõplacuit: & uͥ ẽ deus iusticie: Iuste g est con¬

Expanded text:
ergo a summo bono ad infimum bonum, hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est sub
Abbreviated transcription (Latin):
liter factã qͥsꝗͣ debet xp̃ianꝰ acciꝑe: sed illo
missionis nomine. opus intelligamus manife¬
stationis indultȩ: Sic enĩ non localiter missuis
est filius. nec localiter muititur sp̾s sc̃s sicut
nec ipsius patris est quoqua localis aduentus

Expanded text:
liter factam quisquam debet Christianus accipere: sed illo missionis nomine opus intelligamus manifestationis indultae. Sic enim non localiter missus est Filius, nec localiter mittitur Spiritus sanctus, sicut nec ipsius Patris est quoquam localis adventus
Abbreviated transcription (Latin):
endi s̃ qͥa aliqͣm substantiã malam diligunt:
cũ sub stantia naturalit᷑ nulla sit mala:s. quia
dilectionis ordinẽ non tentes dũ plus usto da¬
ligunt mundũ: minꝰ dm̃ diligunt quam dili¬
gere debuerunt: Nonaũt aliquid inordinatũ
As̾ feciti nec aliqͥd inordinatũ p̃destinauit.

Expanded text:
endi sunt, quia aliquam substantiam malam diligunt, cum substantia naturaliter nulla sit mala, sed quia dilectionis ordinem non tenentes, dum plus justo diligunt mundum, minus Deum diligunt quam diligere debuerunt. Non autem aliquid inordinatum Deus fecit, nec aliquid inordinatum fieri praedestinavit,
Abbreviated transcription (Latin):
ipse p̃destinatierat pecatorẽ: P redestinatio enum
elꝰ p̃paratio ẽ oꝑum eꝰ & sicut cõpetit des uono
ut eausa sit totius operis boni. sic in congruui est
ut in ipso putet᷑ causa cuius libet oꝑis mali: Deui¬
de attendamus qͥa nulla reddit᷑ ratio: qͥa homo
ad peccatũ p̃destinatus a deo credat᷑. Si enũ ui his

Expanded text:
ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Deo bono, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur. Si enim in his
Abbreviated transcription (Latin):
sum. sed sp̃u uobiscũ sum: gaudens &e uidens or¬
dinem ur̃m Peccati uͦ initiũ siattendat᷑ puto
q nichil aliud quã orlinatarũ a dõ rerũ
mnordinata rationalis creature dilectio: q̃ spon¬
te ꝑdendo dilectionis ordinẽ. ꝑdidit & salo¬
inueniri: qua ex uoluntate dei nũqua ꝓceslit origo
septũ est Oiscdiam ⁊ ueritatẽ diligit añs deius. Iu
om̃ib gͦ oꝑibus eiust aut iusta ueritas custoditur.
mus a deo bono factũ hominẽ bonũi: si dixerimꝰ eũ
adeo p̃destinatũ ad opus aliqͦͥd malua nos sericor
seriors possit iucuri nec iustꝰ sieñ cũ ades feret
homo sic erat inp̃senti opere dei bonus.: ut ii p̃re¬
destiuiatione eꝰ esset maluse ꝓcui dubio ddei oꝑe ma¬
lus futus erat: a qͦ ad peccantũ p̃destiunat᷑ fiebat.
ueui flacõ illa cõseͥtur absurditas: ut dicatur. qͥa
deus de qͦ ꝓpsa dicit qͥ fecit quȩ futura s̃. In se ha¬
buit quđ̃ absit inqͥtatis origine: si hominẽ ase facti

Expanded text:
ns ordinem vestrum . Peccati vero initium si attendatur, puto quod nihil est aliud quam ordinatarum a Deo rerum inordinata rationalis creaturae dilectio, quae sponte perdendo dilectionis ordinem, perdidit et saluinveniri, quia ex voluntate Dei nunquam processit origo scriptum est: Misericordiam et veritatem diligit Dominus Deus . In omnibus ergo operibus ejus, aut justa veritas custoditur, re non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo isericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei, bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus; procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequitur absurditas, ut dicatur, quia Deus de quo Propheta dicit, qui fecit quae futura sunt  in se habuit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum
Abbreviated transcription (Latin):
tio: ꝑtinet ad eqͥssimũ cognitorẽ: dcd uolun¬
tatem gͥ malam as̃ hominẽ non p̃destina¬
uit: quia homini eã daturus ipse nonfu¬
it: Quomͦ enĩ dd̃ hominẽ qũe at imaginem
suã fecit p̃ddestinaret ad malã uoluntatem
quã ipse non fecit: ita peccare mahos homocȩp̃
in q a deo discessit: Scͥptu est enĩ qͥa initiũ
suꝑbiȩ est apostatare deo: et alio loco: s cce

Expanded text:
tio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ds̃ ꝑ gratiã ddonat. ⁊ ut qͥsquis eã acceꝑ¬
it: humilis fiat: Propt᷑ qd̃ ipse unigenitꝰ scȩ
humilitatis doctor atq largitor dicit: Disci¬
te ame qͥa mitis sum & humilis corde: & in¬
uenietis reqͥem animab ur̃is hanc reqͥem ꝑdi¬
derunt qͥ humilitate reietta aduersus uita
suã tumuerunt: & in mortẽ ꝑ suꝑbiã recid̾unt:
De talibus eñ dictum ẽ: Deiecisti eos cũ extol¬
lerentur: Talibꝰ aũt ꝓpterea ds̃ resistit: qui¬
a in eis suꝑbiã ipse non fecit. ꝑ qua iniuste
malunt in peccatũ cadere: & ꝑ quã iuste me.¬
rentur in peccato remanere: Proinde qͥa in
itium malȩ uoluntatis suꝑbia ẽ quȩ ex deo
non est. ꝑspicue claret non ex deo esse homi¬
nibus interitũ malȩ oꝑationis: s a iusto iu¬
dice retribui malis interitũ ultionis: Mala
qͥppe uoluntas non ꝑtinet ad optimũ crea¬
torẽ: iusta uͦ iniusti angeli hominisq dãna¬

Expanded text:
enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperenim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cadere, et per quam juste merentur in peccato permanere. CAPUT XIX. Initium malae voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damna
Abbreviated transcription (Latin):
tas porro creaturȩ rationalis sine qualicũq
amore non potest esse: nec sic potest dilig̾e
ui amorem suũ non uelit ad aliqͥd religare:
quȩ inter summũ bonũ a qͦ creata ẽ & in¬
finũ bonũ cui p̃lata ẽ medio qͦdã loco po¬
sita. ꝓfecto aut in uifimo hono necesse ẽ mise¬
rabilit᷑ iaceat: aut in sũmo bono ueraciter
folic it᷑q reqescat:. Quodam & enĩ amore ra¬
pitur⁊ seu cũ obecdientia subleuatur. & cre¬
atori bono bene subicit᷑ siue cũ suꝑbia de¬
pͥmitur ut creaturȩ bonȩ maledñetur: Si¬
cut enĩ fit melatione humilis: sic fit hu¬
militate sublimis. Dicit enĩ dñs & magi¬
ster ñr. Om̃is qͥ se exaltat humiliabitur:
& qui se humiliauerit exaltabitur: Propt̃
qđ itẽ scriptũ est: Ds̃ suꝑbis resistit: humi¬
libus aũt dat gratiam: Neque uero deus
humiles qͥbus dat gratiã ance datã gr̃am.
humilesiuenit
sed clando grãm humiles facit: hoc ipsum

Expanded text:
tas porro creaturae rationalis sine qualicunque tas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit: sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
onalem creaturã meliorem ceteris fecit: Sic ta¬
men potiori creaturȩ maius uoluit inesse bo¬
num: ut eciã infimȩ creaturȩ nullũ inesset
substantialiter malũ. ac ꝑ hoc suꝑiꝰ esset infi¬
mo bono meliꝰ ereatũ bonũ⁊ eũi sũmũ bonũ
quͣ creatũ nonẽ & aqͦ om̃e mutabile bonum
reatũ est: iuste dominaret᷑. Cuiꝰ eciam parti¬
cipatione beatũ esset: si sũmo bono humili
dilectione seruiret: Creaturȩ qͥppe rationał
alia beatitudo nͤec pͣotest esse nec poterit: nisi
ut agnoscens a qͦ non solũ facta. sed eciã aqͦ
rationalis ẽ facta: maiorẽ dilectionẽ exhibe¬
at hono creatori quã sibi Neq enĩ ei inesse
posset ullatenꝰ ratio: nisi ei posset creatoris in¬
ese dilectio Qa nec ẽ alia quȩ uera sit sapi¬
entia uel intelligentia ereature rationalis:
nͥ dilectio creatoris Inqua tantomagis mi-¬
nusue ẽ dilectio sui: quantomagis minus¬
ue dilectionẽ suo exhibet creatori: Uolun¬

Expanded text:
onalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet creatori. Volun
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione plenitudinis tẽpoꝵ instaui¬
rare om̃ia in xp̃o. quȩ in celis ⁊ quȩ in
terra sũt in ipso . Ex ȩternitate dispositionis
suȩ in p̃destinatione iam fecit quecũq effec¬
tũ operis sui tp̃r cõgruo facienda dispo.¬
suit Sicut enĩ om̃e creatoris opꝰ sine ini¬
tio nec potuit. nec potest fieriisic illa sem.¬
piterna uoluntas eiꝰ nũquam mutabili
est: ut id qđ ẽ. nõ esse non possit: Ueragͥ
immutabilitas: digne uͦ uocatur eternitas.
In qͦ eternitate incõmutabilis uoluntatis suȩ
creator ille iã fecisse dicit᷑ qͦd in creatura
mutabili ꝓut oportune faciendũ disposu¬
it: sic rite dispositũ facit & ideo quetũq
promisit ĩa facta dicimꝰ: quia de facien¬
dis dubitare nõ debemꝰ: Abraham eñi pa¬
ter nrͣ sicut ait apłs in repmissione dei
non hesitauit diffidentia sed confortatꝰ

Expanded text:
dispensatione plenitudinis temporum, instaudispensatione plenitudinis temporum, instaurare omnia interra sunt ; in ipso ex aeternitate dispositionis suae, in praedestinatione jam fecit, quaecunque effectu operis sui, tempore congruo facienda disposuit. Sicut enim omne Creatoris opus sine initio non potuit, nec potest fieri: sic illa sempiterna voluntas ejus, nunquam mutabilitest, ut id quod est non esse non possit. Vera igitur immutabilitas, digne vera vocatur aeternitas, in qua aeternitate incommutabilis voluntatis suae Creator ille jam fecisse dicitur, quod in creatura mutabili, prout opportune faciendum disposuit, sic rite dispositum facit. Et ideo quaecunque promisit, jam facta dicimus, quia de faciendis dubitare non debemus. Abraham enim pater noster sicut ait Apostolus in repromissione Dei non haesitavit diffidentia, s
Abbreviated transcription (Latin):
fides exauditu. Unde iustꝰ exfide ui¬
uens fidutialit̾ dicit: Credo uiders bo¬
na dñi. ĩ terra uiuentiũ: Iste gͥ est in ho¬
mine ordo diuine redẽptionis ac re¬
munerationis ut nũc iustificatus ere¬
dat. qđ tũc glorificatꝰ accipiat. ꝓp¬
ter qͦd paulus ait Nõ qd̃ iam aeceꝑĩ.¬
tione sc̃i euntes eunt & flent᷑ mittẽtes
semina sua: in illa uͦ glorificatione ue¬
nientes uenient in exultatione portã¬
tes manipulos suos In hac oparui
patͥs familias in uinea ope rant᷑: in
illa aũt denaru mercede sine dubio
potientur: Istã deus nũc donat. ut
initium meriti boni gͣtis ĩdignꝰ accipiat:
illã uͦ ĩ futurũ repositã seruat. qua bo
deus iustificauit: illos ⁊ glorificauit.
Non utr̃uq p̃senti uitȩ deputat. sed ea
fide qd̃ futurũ est uelut factũ firmat.
qͣ fide ꝓpħa de deo dicit. Qͥ fecit que fu¬
tura s̾ In illa qͥppe ĩmobilitate consilii sui
scdm bonũ placitũ eiꝰ qd ꝓposuit in eo in

Expanded text:
de justus ex fide vivens, fiducialiter dicit: Credo videre bona Domini, in terra viventium . Iste igitur est in homine ordo divinae redemptionis ac remunerationis, ut nunc justificatus credat, quod tunc glorificatus accipiat. Propter quod Paulus ait: Non quod jam accetione sancti euntes eunt et flent, mittentes semina sua; in illa vero glorificatione venientes venient in exsultatione, portantes manipulos suos. In hac operarii patrisfamilias in vinea operantur; in illa autem denarii mercede sine dubio potientur. Istam Deus nunc donat, ut initium meriti boni gratis indignus accipiat; illam vero in futurum repositam servat, qua bonDeus justificavit, illos et glorificavit , non utrumque praesenti vitae deputat, sed ea fide quod futurum est, velut factum firmat, qua fide propheta de Deo dicit: Qui fecit quae futura sunt. In illa quippe immobilitate consilii sui, secundum bonum placitum ejus, quod proposuit in eo, in
Abbreviated transcription (Latin):
contendat: cũ siue credentes siue oꝑantes li¬
cet nr̃a sit fides & nr̃a sint opera ⁊ sicut ip¬
se dñs dicit: seccłm fidem tuã fiat tͥ. & be.¬
atus iohannes p̃dicat: hec est uictoria quȩ
fides ur̃a annunciatur in uniuerso mun
sic luceat lux ur̃a corã hominib ut ui¬
dentes bona oꝑa ur̃a głificent patrem
ur̃m qͥ in celis ẽ: Tamen ista cũ hab emꝰ:
non habemus ex nobis nata: sed adeo do
mundi accepimus: sed sp̃m qͥ ex deo est :
ut sciamꝰ quȩ adeo sunt donata nobis:
& qͥa quȩcũq nobis facienda donat sic̃
habere non possumus nisi ipse l argiat᷑.
sic facere non possumus nͥ ipse in nobis

Expanded text:
contendat? cum sive credentes, sive operantes, licontendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicut ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae fides vestra annuntiatur in universo mundSic luceat lux vestra coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donmundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩterna p̃destinatione p̃parauerat tribu¬
endum: hãc uoluntatis preparationẽ sc̃ẽ suꝑiꝰ¬
scripturȩ testimonio demonstraui: qͦ dicꝰ¬
tum est: preparatur uoluntas a dño: Ab
ipso ergo uoluntas p̃parat᷑: qͥ in nobis & uel¬
tam se ipsum facere confirmat. qd fidelibꝰ
donat.⁊ ut faciat scdm illud oraculũ: qđ
est a nobis supra ĩa positũ qͦd dicit: & faci¬
am ut in iustificationib meis ambuletis:
& iudicia mea obseruetis & faciatis Qͥd ẽ
aũt faciã ut faciatis ⁊ nͥ mei erit operis
om̃e bonũ qd oꝑati fueritis : Ipse gͥ facit
ut facianꝰ: qͦ in nobis oꝑante: fit om̃e bo¬
num qđ facimus: De quo dicitur adhe¬
breos: aptet uos in om̃i bono. faciens in uob̃
quod placeat corã se: Demonstrat itaq dĩ
gratia in bona uoluntate & oꝑatione ho¬
minis futurȩ qͦq retributionis glam: que
donabitur scĩs: Quis diuinȩ gr̃e non esse

Expanded text:
in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuin aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum. Hanc voluntatis praeparationem, suScripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino. Ab ipso ergo voluntas praeparatur, qui in nobis et veltam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, faciam ut faciatis, nisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae donabitur sanctis, quis divinae gratiae non esse
Abbreviated transcription (Latin):
sic p̃destinata credenda sũt diuinitꝰ oꝑ
a mala ꝓ qͥb ineternũ pumient᷑ in rusti: Di¬
citur enĩ in libro psalmor: Iniusti puni.¬
entur. & semen ĩpiori ꝑ ibit: salus aũt ius¬
torũ adño: De utrisq aũt & saluator nr
dicit: tunc ibunt in cõbustionẽ ȩternam:
iusti aũt in uitã ęt̃nam: In ut̾sq ergo ͦ uͤis¬
tis & iniustis: tria qdã consideranda existi¬
mo: Iniciũ uoluntatis. progressum oꝑis. fi.¬
nem recributionis: ut in his quȩcũq ius¬
ta & bona uidemꝰ: iusto & bono deo demꝰ.
Illa aũt deo indigna nouerimꝰ: in qͥbus
nec bonitatẽ nec iusticiã inuenimus Et cõ¬
siderata operũ qualitate: illa credamus
nȩ condigna repperiuntur & congrua:
mo totiꝰ bone uoluntatis mitiũ ab illa sẽ¬
piterna tͥnitate. quȩ unus solus & uerus ds̃: ẽ
& p̃destinatũ confitemur & datũ: Hoc eñĩ homini
gͣtuita iustificatione tribuit p̃paratũ: qđ

Expanded text:
sic cresic creera mala, pro quibus in aeternum punientur injusti? Dicitur enim in libro Psalmorum: Injusti punientur, et semen impiorum peribit, salus autem justorum a Domino . De utrisque et Salvator noster dicit: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam justis et injustis, tria quidem consideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis: ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus: illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec bonitatem, nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus uitati divinae condigna reperiuntur, et congrua. mo totius bonae voluntatis initium ab illa sempiterna Trinitate, qui unus solus, et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
incredulus ẽ filio: nõ uidebit uitã: sed
ira dei manet suꝑ eũ: Hanc ira phariseis
& saduceis cũ obiurgatione denuntiat ddi¬
cens: Genimina uiperarũ qͥs uobis ostendit
fugere a futura ira : Abhac ira dñs xp̃s
Quo mͦ conuersi estis ad dm̃ a simulaeris
seruire deo uiuo & uero: & expectare fi¬
liũ eiꝰ de celis quem suscitauit a martuis
iħm qͥ eripuit nos ab ira uentura. hanc
irã. idẽ punitionẽ quȩ p̃parata est ma¬
lis: alio loco interitũ uocat dicens: Cum
eñĩ dixerĩt pax& securitas: cũc repentinꝰ
eis suꝑueniet interitꝰ sicut dolor in utero
trũ credendus sit ds̃ inquoꝵ oꝑa pdes¬
tinasse ꝓ qͥbus condemnet: sicut inscĩs
predestinasse dicitur quod coronet: Cum
uero causam condẽnationis iniqͦrũ & glorifi¬
cationis scõꝵ querimꝰ: non p̃destinatoᷤ ne¬
gamus uel illos ad pęnã uel illos ad głam:
sed utrũ sicut credunt᷑ p̃destinata di¬
uinitꝰ oꝑa bona ꝓ qͥb glorificabunt᷑ iꝰti:

Expanded text:
ulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum . Hanc iram Pharisaeis et Sadducaeis cum objurgatione denuntiat dicens: Genimina viperarum, quis vobis ostendit fugere a futura ira ? Ab hac ira nos DominQuomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum, qui eripuit nos ab ira ventura . Hanc iram, id est punitionem, quae parata est malis, alio loco interitum vocat dicens: Cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interittrum credendus sit Deus iniquorum opera praedestinasse, pro quibus eos condemnet, sicut in sanctis praedestinasse dicitur, quod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi,
Abbreviated transcription (Latin):
& telle ꝓ bona uoluntate. P ropt᷑ea siẽ
salomon dieit qͥa p̃paratur uoluntas
a dño. sie eciam bona oꝑa nr̃a paulus
a dño asserit p̃parata. hoc est in p̃des¬
tinatione disposita: Dicit itaq. Gratia
salui facti estis ꝑ fidẽ. ⁊ hoc non ex uobã
quis glet᷑ ipsius enĩ sumꝰ factura c̃ati

Expanded text:
 bona voluntate . Propterea, sicut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a Domino; sic etiam bona opera nostra Paulus a Domino asserit praeparata, hoc est in praedestinatione disposita. Dicit itaque: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, quis
Abbreviated transcription (Latin):
nobis melius ꝓuidente. ne sine nobis ꝓficen¬
tur. Sicut gͦ p̃cedentes scĩ testimonio fidei
cõpͥbati non sunt  subsequentiũ ꝑfectione ꝑfe¬
ctͦ: sic subsequentes scĩ non possunt sinẽ
prȩcedentibus perfici: Donũ itaq ꝑfectom
tunc om̃ib dabit᷑: quanddo scĩs eterna qlori¬
ficatio tribuetur: Tunc sicut ueritas dier
iusti fulgebt sicut sol in regno patris hoi.
Illius ĩgit᷑ eciã hoc donũ ꝑfectũ. aqͦ est do¬

Expanded text:
nobis melius providente, ne sine nobis perficerentur . Sicut ergo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum
Abbreviated transcription (Latin):
habesꝰ non accepisti: Si aũt accepisti: qͥd̃
gloriaris quasi non acceꝑis : Et in sc̃o
euangelio p̃cursoris dominici uox est:
Non potest homo acciꝑe quicꝗͣ. nͥ datũ ei
fuerit de celo: Ia cobus quoq apłs ꝓte¬
statur: qͥa om̃e datũ optimũ ⁊ õe donũ
ꝑfectum desursũ est descendens a patre
luminũ: Qd est aũt magis donũ ꝑfectu:
quã glorificatio futa scõꝵ: Nunc enĩ di¬
uinoꝵ nͣumer̃ũ ut ita dicã nondũ ẽ ꝑfe¬
fuit aũt inꝑfectus onere corruptionis &
mortalitatis Corpꝰ eñi qđ corrũpit᷑ agͣuat
animã: & depͥmit terrena in habitatio sen¬
sum multa cogitantẽ: f uit ꝑfectus expe¬
ctatione muneris. fuit ĩꝑfectus fatigatione
certaminis: f uit ꝑfectus qđ mente serure¬
bat legi dei. fuit ĩꝑfectus qđ carne seruiẽ¬
bat legi peccati: F uit ꝑfect᷑ desiłiũ habens

Expanded text:
ti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Et in sancto Evangelio praecursoris dominici vox est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit de coelo . Jacobus quoque apostolus protestatur: Quia omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfefuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens
Abbreviated transcription (Latin):
& qͦs uocauit hosi iustificauit. Quos aũt
iustificauit: illos &magħ ficauit. Ue¬
runtam̃ cũ simul iustificatos & głi fica¬
tos audimꝰ non simul & iustificationis
& glorificattt opus p̃senti tp̃ri depute¬
mus: lustificationis enĩ gr̃a in p̃senti da¬
tur. glorificationis aũt futura reserurat᷑.
Ista est fidei:. illa speciei. Dic̃ aũt pau.¬
lus Qͥa nũc ꝑ fidẽ ambulamꝰ. nõ ꝑ spe¬

Expanded text:
justificavit: quos autem justificavit, illos et glorificavit . Verumtamen cum simul justificatos et glorificatos audimus, non simul et justificationis et glorificationis opus praesenti tempori deputemus. Justificationis enim gratia in praesenti datur, glorificationis autem futura servatur. Ista est fidei, illa speclei . Dicit autem Paulus: Quia nunc per fidem ambulamus, non per spe
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit ddonet: Subseqͥtur uidentẽ: ut
lumen quod cõtulit seruet. Preuenit eli¬
sum ut surgat: subseqͥtur eleuatũ ne ca¬
dat: Preuen̾itꝰ homini bonã uolũtatẽ. Sonãs¬
subseqͥtur bona uolentẽ oꝑanddo in illo
boni operis facultatẽ Hoc igit᷑ ifta mĩai
dei in homine subsequit᷑ quod p̃ueniens
ipsa largitur: & ideo nõ solũ errantẽ ius¬
tificando ad uiã reuocat: sed eciam be¬
ne ambulantẽ custodit ⁊ adiuat. ut ad
domũ glorificationis ȩternȩ ꝓducat:
hȩc aũt om̃ia. id ẽ ⁊ uocationis nr̃e in¬

Expanded text:
invenit, donet; subsequitur videntem, ut invenit, donet; subsequitur videntem, ut lumen quod contulit, servet. Praevenit elisum, ut surgat; subsequitur elevatum, ne cadat. Praevenit, donans homini bonam voluntatem; subsequitur benevolentem, operando in illo boni operis facultatem. Hoc igitur ista misericordia Dei in homine subsequitur, quod praeveniens ipsa largitur. Et ideo non solum errantem justificando ad viam revocat, sed etiam bene ambulantem custodit et 10 adjuvat, ut ad donum glorificationis aeternae perducat. Haec autem omnia, id est