comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cecretam ⁊ reconditam heat dispensa¬
tionem. sacrifitium u̾o qͣi saccum factũ
quia p̃te mistica cõlecratur pronobis
in memoriam domineice pacsionis. Sa¬
camentum est in auqua celebratione
rerum diuina uirtus lec̾tiꝰ salin eoꝵde
sacram̃toꝵ operatur. Unde a secretius
uirtutib nel sacris sacramenta dicũ¬
tur. panis ⁊ calitis sacramentum gre¬
t̃ꝑ̃r ⁊ quid melius corpore ⁊ sangui¬
ne e xp̃r. siue ergo per bonos siue ꝑ
maios ministros intra ecc̃am dispe̾¬
tis ampliatur nec maioꝵ attenuat᷑
hoc de corpore domini. hoc ⁊̃ de bap̃ate
secretius operatur in eis ⁊ diuina so¬
lum modo est hec uirtus siue potesta ᷤ
non humane effitatie.¶ Ili uero qui
excõicati sunt. uel de heresi manifeste
notatiꝰ uidentur hoc sacramentum ñ¬
posse conficere. licet sacerdotes sint
quia nemo dicit in ip̃a consecratione
offero s offerimus quasi ex personaec¬
csie ⁊ ideo cum aua sacramenta exera
colite nomen ⁊ adu̾tite u̾itatem. Missa

Expanded text:
ecretam et reconditam habeat dispensationem; sacrificium vero, quasi sacrum factum, quia prece mystica consecratur pro nobis in memoriam dominicae passionis. Sacramentum est in aliqua celebratione,rerum divina virtus secretius salutem eorumdem sacramentorum operatur. Unde a secretis virtutibus vel sacris sacramenta dicuntur. Panis et calicis sacramentum Graeterpretatur: et quid melius corpore et sanguine Christi! Sive ergo per bonos, sive per malos ministros inter Ecclesiam dispentis ampliatur, nec malorum attenuatur. Hoc de corpore Domini, hoc et de Baptismasecretius operatur in eis, et divina solummodo est haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra colite nomen, et advertite veritatem. Missa
Abbreviated transcription (Latin):
rationabnius quam ut sanguini
simtutudinem sumamus. ut ita et
sacramentum. Ex premissus iamli¬
q̃nt qͣre sub auia sp̃e ⁊ quare sub
ista ^ lacramentum dominus celebea¬
u̾it ⁊ celebrari a nobis instiruerit
mitur cum subaiterutra to¬
tꝰ sit xͨ. ut ostenderetur totam huma
fertur. uinum ad animam. quia ui¬
num operatur ianguinem in qͦ sede

Expanded text:
rationabilius, quam ut sanguinis similitudinem sumamus; ut et ita sacramentum. Ex praemissis jam liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc sacramentum Dominus celebraverit, et celebrari a nobis instituerit.cie sumitur, cum sub alterutra totus sit Christus? Ut ostenderetur totam humanfertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sede
Abbreviated transcription (Latin):
ministerio angeloꝵ consotiandum
corꝑori xp̃i. ⁊ ante oculos lacerdons
in artari uidetur. sicut diuinitas uerꝰ¬
bitotum implet mundum. tta mitb¬
tis locis itlud corpus consecratur. Nec
sunt tamem mutta corpora xp̃i. Set
unum corpus ⁊ unꝰ sanguis. Ideoq si¬
ue plus sine ptus siue minus quisiñ
lub̾a panis uel uini. licet sp̃es remane

Expanded text:
angelorum consociandum corpori Christi, et ante oculos sacerdotis in altari videtur. Sicut divinitas Verbi totum implet mundum, ita multis locis illud corpus consecratur. Nec sunt tamen multa corpora Christi, sed unum corpus et unus sanguis. Ideoque sive plus sive minus quis inde a panis vel vini, licet species rem
Abbreviated transcription (Latin):
intesligitur quare Iub auia sp̃e. ccoro
Gub aliaͬ anͣtem sp̃e trib de cãi̾
carnem ⁊ sanguinem tradidit
xp̃c. ⁊ deinceps sumendum. ĩ¬
sticuit ut fides .s. haberet meritum
que estͣhiis que nonuidentur quia fi¬
des non ħt m̾itum cui humana ratio
prebet experimentum ⁊ ĩo ⁊̃ ne abhor¬
reret animus quod cerneret occituis¬
mus inulum carnem crudam ⁊ sãgui¬

Expanded text:
intelligitur. 5. Quare sub alia specie. Sub alia autem specie tribus de causis carnem et sanguinem tradidit Christus, et deinceps sumendum instituit, ut fides, scilicet, haberet meritum, quae est de his quae non videntur, quia fides non habet meritum, ubi humana ratio praebet experimentum. Et ideo etiam, ne abhorreret animus quod cerneret ocumus in usu carnem cruda
Abbreviated transcription (Latin):
naiem tamen non esle cognosco quia
sp̃es terum queante fuerant remanẽt
lapor ⁊ pondus / quib dam esle uidet᷑
sut̃am ut ħ essentiauter fiat iula. Cui
isensui ꝑremisse auccoritates consen
inquiunt uel uini conuercttr sito¬
stantiauterꝰ in corpus nel sanguinẽ
⁊̃ hodie est aliquid corpus xp̃i quod
heri non erat ⁊ condie aigetur corpꝰ
xp̃i atos formatur de materia. de qͣ¬
in conceptione non fuit faccum quo¬

Expanded text:
malem tamen non esse cognosco, quia species rerum quae ante fuerant remanent, et sapor, et pondus. Quibusdam esse videtur ut haec essentialiter fiat illa. Cui sensui praemissae auctoritates consentinquiunt, vel vini convertitur substantialiter in corpus vel sanguinem  hodie est aliquid corpus Christi, quod heri non erat: et quotidie augetur corpus Christi atque formatur de materia, de qua conceptione non fuit factum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut per spirctum sanctum u̾a caro si
ne cottu creatur. ita per eundem ex sb¬
stantia panis ⁊ uini idem corpus xp̃i ⁊̃
sanguis consecratur. corpus. xp̃i ⁊ u̾ita e
sentitur./Item eulebius emisenus. Inui¬
libiis sacerdos uisibues creaturas in sb̃¬
stantiam corporis ⁊ saiguinis suiner¬
bo suo secreta potestate cõmutat. Eohi¬
is aluisq plurib constat uerum corpuᷤ
xp̃i ⁊ sanguinem in artari esse. ĩmo in

Expanded text:
Sicut per Spiritum sanctum vera Christi caro sine coitu creatur, ita per eumdem ex substantia panis et vini idem corpus Christi et sanguis consecratur. Corpus Christi et veritsentitur. Item Eusebius Emisenus: Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui, verbo suo, secreta potestate, commutat. Ex his aliisque pluribus constat verum corpus Christi et sanguinem in altari esse; imo in
Abbreviated transcription (Latin):
ergo lupradictum est non posse ui¬
num soium offerri det̾minaci opor¬
tet. recipit enim exceptionem non
pot̃. nisi simpliciter uel ignoranter
fiat uel non pot̃ .i. non debet. quib¬
damtam̃ uidetur hoc generauter ue¬
rum Colligitut ⁊̃ ex predictis qd̃
xp̃c uinum aqͣ mixtum dedit disci
uero sumitur a nobi ĩmortale ⁊ in¬
passibile. nec tamen ħt maioraᷤm
charistia qͦ intĩcta non debet dari ppͦ¬

Expanded text:
ergo supra dictum est, non posse viergo supra dictum est, non posse vinum solum offerri, determinari oportet: recipit enim exceptionem. Non potest, nisi simpliciter vel ignoranter fiat; vel non potest, id est, non debet. Quibusdam tamen videtur hoc generaliter verum. Colligitur etiam ex praedictis, quod Christus vinum aqua mixtum dedit discip. Nunc vero sumitur a nobis immortale et impassibile; nec tamen majorem habet charistia q
Abbreviated transcription (Latin):
ligi inuino ostendi sanguinem xp̃i
Qum tgitur in cauce uino aqͣ miscetur
xp̃o populus adunatur ⁊ credentium
leparari. nam siuinum quis tantum
offerat sanguis xp̃i incupit esse sine
quod geritur. si aqua preterititat᷑
audi quid sequitur in eodem canone¬
ni ẽẽ aqͣ sola aut uinum solum nisi
unatum.⁊ panis unius compage io¬
udatumꝰ Si quis autem non inten¬
dens introducere hesim obliuiones
ignorantia aquam pretermiserit ñ
uidetur esse irritum sacramentum
s ille grauiter est corripiendus. Nã
sorib nr̃i uel ignoranter uel sĩpu¬
citer non hoc seruau̾it quod noi do¬
minus facere ⁊ exemplo ⁊ magist̾io
no instructi sumus ut caucem domi
ignoranter uinum offerat sine aqͣ
lacramentum conficiat. aqua uero
nutlatenus sine uino pot̃ offertim
lacrifitium. nec panis nisi de frumen¬
to. nec granum frumenti nisi redat¬
tum fu̾it in panem. quia xp̃c ⁊ pa¬
nem sedicit. ⁊ grano frumentiseꝯ¬

Expanded text:
ligi, in vino ostendi sanguinem Christi. ligi, in vino ostendi sanguinem Christi. Cum ergo in calice vino aqua miscetur, Christo populus adunatur, et credentium separari. Nam si vinum quis tantum offerat, sanguis Christi incipit esse sine quod geritur, si aqua praetermittatur, audi quod sequitur in eodem canoneni esse aqua sola, aut vinum solum, nisi unatum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter est corripiendus. Nam soribus nostris vel ignoranter vel simpliciter non hoc servaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio no instructi sumus ut calicem Domiignoranter vinum offerat sine aqua, sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificio, nec panis nisi de frumento; nec granum frumenti, nisi redactum fuerit in panem; quia Christus et panem se dicit, et grano frumenti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a offertur. sicut p̾figurauit moy seꝰ
caro inquit pro cõrpore nr̃o offertur. sã¬
guis uero pro anima s tamen subutra
cionem uaiere significaret᷑. S sub for¬
ma utraq tamen sp̃e totus sumitur cor¬
x. ñ plus sub utraq nec minus sib atte¬
ratantũ sumitur. Eadem enim ratio e̾¬
ut ait hłr. in corpore xp̃i que ĩ man¬
na precessit. de quo dicitur. Qui plus¬
nus parauerat h̃uit minus. ⁊ueet tb̃¬
utraq lp̃e sumatur totus xp̃c. tamen
non fit conuerlio panis nisi in carnem
nec uini nisiin sanguinemt.ec debt̃
dici duo sacramenta. s unum quia fb¬
lub utraq sp̃e idem sumitur. neq it̃a¬
ri sacramentum quia benedictio non
repetitut super spem eandem. Neq¬
xp̃i uel sangnis. quare aqͣ miscetur
qua uero ãmiscenda est uino qr
aqua ppłm significat qui per
xp̃i passionem redemptus est
Calix ergo dominicus tuxͣ canonum
precepta aqͣ ⁊ uino mixtus debet off̾¬
ti. quia uidemus in aqua pptm inter¬

Expanded text:
ertur, sicut praefiguravit Moyses. Caro, inquit, pro corpore nostro offertur, sanguis pro anima; sed tamen sub utrationem valere significaretur. Sub utraque specie tamen totus sumitur Christus; nec plus sub utraque, nec minus sub altera tantum sumitur. Eadem enim ratio est in corpore Christi, quae in manna praecessit. De quo dicitur, nus paraverat habuit minus. Et utraque specie sumatur totus Christus, tamen non fit conversio panis nisi in carnem, nec vini nisi in sanguinem. Nec debent dici duo sacramenta, sed unum, quia sub utraque specie idem sumitur. Neque debet iterari sacramentum, quia benedictio non repetitur super speciem eamdem. NeqQuare aqua admisceatur. Aqua vero admiscenda est vino, quia aqua populum signat, qui per Christi passionem redemptus est. Calix ergo dominicus, juxta canonum praeceptum, aqua in vino mixtus debet offerri, quia videmus in aqua populum intel
Abbreviated transcription (Latin):
tur. post consecrationem corpus sig
ud dicitur post consecrationem san¬
uidemus res inuisibries .i. carnem et
sanguinem honoramus nec sinitut̃
pendius haiduas sp̃es. sieut ante
secrationem pendebanius. cum fideli¬
ter fateamur ante consectationem
panem esse ⁊ uinum quod natura
formauit. post consecrationem uero
carnem xp̃i⁊ sanguinem quod bene¬
dictio consecrauit. Item ambꝵ. amb¬
in libro de sacramentis. panis estͥin
altari usitatus ante ĩrꝑa sacra ubiꝰ
accessit consecratio de pane xp̃i fit
caro. qu̾o autem pot̾ quod panis est

Expanded text:
tur, post consecrationem corpus signud dicitur, post consecrationem sanvidemus, res invisibiles, id est, carnem et sanguinem, honoramus; nec similiter pendimus has duas species, sicut ante consecrationem pendebamus, cum fideliter fateamur ante consecrationem panem esse et vinum, quod natura formavit; post consecrationem vero carnem Christi et sanguinem, quod benedictio consecravit. Item Ambr., lib. de Sacram., c. 4: Panis est in altari usitatus, ante verba sacra; ubi accessit consecratio, de pane fit Christi caro. Quomodo autem potest quod panis est
Abbreviated transcription (Latin):
tni. Quidam uero sit dicunt conuer¬
sionem illam ẽẽ intelligendã ut sub
itus accidentib sub quib erã prius
sub̾a panis ⁊ uini. post consecrationẽ
lit lub̃a corporis ⁊ sanguinis. sictam̃
ro piͣtaũnt ibi sub̾am panis ⁊ uini re¬
manere ⁊ ibi corpͣus xp̃i esłe ⁊ sanguinẽ
⁊ hac ratione dicuuam sub̾am fieri
istam. quia ubi est hec est ⁊ itia qd̃
mirum est. ⁊ ip̃am sub̾am panis uel
uini dicunt esse. lacramentum. s ꝙ
non sit ibi sura nisi corpus xp̃i⁊ sã¬
guis ex predictis ⁊ subditis aperte oᷤ¬
tenditur. ait enim ambꝵ ambꝵ ĩu
enim angeloꝵ factus est cibus homi¬
caro mea est. pro .ini.ui. Ex hiis nam¬
q duab sententiis aperte datur ĩtel¬
ligi quia panis itie est iste. non duo
s unus panis ⁊ unacaro procul du¬
bio unum efficitur corpus. Itlud u̾e
sllud sane quod sumptum est deuir¬
gine. quod resurrexit ⁊ in celum as¬
cendit. It̃. g̾g̾ g̃g momela paicau.
Quis fideuum habere dubium possit

Expanded text:
conversionem illam esse intelligendam, ut sub illis accidentibus, sub quibus erat prius substantia panis et vini, post consecrationem sit substantia corporis et sanguinis; sic tamen, ro putaverunt ibi substantiam panis et vini remanere, et ibidem corpus Christi esse et sanguinem, et hac ratione dici illam substantiam fieri istam, quia ubi est haec, est et illa, quod mirum est; et ipsam substantiam panis vel vini dicunt esse sacramentum. Sed quod non sit ibi substantia, nisi corpus Christi et sanguis, ex praedictis et subditis aperte ostenditur. Ait enim Ambros., de Saenim angelorum factus est cibus homaro mea est, pro mundi vita. Ex his namque duabus sententiis aperte datur intelligi quia panis ille et iste, non duo, sed unus panis, una caro procul dubio unum efficitur corpus. Illud vere, illud sane quod sumptum est de Virgine, quod resurrexit, et in coelum ascendit. Item Greg. in Hom. paschali: Quis fidelium habere dubium possit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis modum quo id fieri possit br̃ R
potest inuestigari subriter non potest
uimi conuersione eius uoluntatie po¬
tentie ascribatur qͥ idem corpusde
uirgine eduxit. fccꝰ ergo suba itia ista
sine augnientonec tamen concedũt
quidam quod sub̾a ꝑanis aliqñ sitͣ cã
ro xp̃i. ⁊ sifiat caro xp̃i sicut farina
facta est panis alio⁊ aqua facta uiñ.
nec tamen dicitur farina est panis. ⁊
sanguis. quia suba panis uel uini pꝰ¬
qͣm facta est caro xp̃i uel sanguis
non est suya panis uel uini. s catͦ et
saiguis. Ideo diftinguendum iui̾de
rat panis modo est corpus xp̃i. manes̃
enim panis non est corpus xp̃i. sed
modomutata .i. io quod facta est. ẽ
corpus xp̃i. nec dicimus sub̾am pr̃is
panis uel uini materiam esse corpo¬
ris uei sanguinis. quia non de ea ut
de materia formatur corpus. s ip̃a for
re couiectum ⁊ prece mistica consecra¬
tum sumimus in memoriam domi¬
nice passionis quod cum per manus

Expanded text:
is modum quo id fieri possit, brevitpotest, investigari salubriter non potest.vini conversione, ejus voluntati et potentiae adscribatur, qui idem corpus de Virgine eduxit; fit ergo substantia illa sine ejus augmento. Nec tamen concedunt quidam quod substantia panis aliquando fit caro Christi, etsi fiat caro Christi: sicut farina facta est panis, et aqua facta est vinum, nec tamen dicitur: Farina est panis, etsanguis, quia substantia panis vel vini postquam facta est caro Christi vel sanguis, non est substantia panis vel vini, sed caro et sanguis. Ideo distinguendum videturrat panis, modo est corpus Christi. Manens enim panis non est corpus Christi, sed mutata in id quod facta est, est corpus Christi. Nec dicimus substantiam panis vel vini materiam esse corporis vel sanguinis Domini, quia non de ea ut de materia conformatur corpus; sed ipsa formrae acceptum, et prece mystica consecratum sumimus in memoriam dominicae passionis. Quod cum per manus
Abbreviated transcription (Latin):
mistica consecratio⁊ie conuerti diceꝰ¬
tes: quis audeat manducare domi¬
num suum. quis ⁊̃ audeat dicere co¬
fidiam subdita conuicuntnem cõ¬
turtestimonia. ait enim ũi uerti.
tas. accipite hoc est corpus meum It̾¬

Expanded text:
tica consecratione converti, dicentes: Quis audeat manducare Dominum suum? Quis etiam audeat dicere quofidiam subdita convincunt testimonia. Ait enim Veritas, Matth. 26: Accipite, hoc est corpus meum; it
Abbreviated transcription (Latin):
aug̾ in libro sententiaꝵ ꝓperi. hoc
est quod dicimus quod modis omni¬
b approbare contendimus sacritatiũ
ec̾t̃e duob confiti duob contare ui¬
sibiu elementoꝵ spe. ⁊ inuisibili dñi
nt̃i. uxp̃i carne ⁊ sangnine satramẽ¬
to ⁊ re sacramenti .i. corpore xp̃i. ag̃¬
persona constat ⁊ conficitur exdeoet
⁊ i̾itatem inᷤ continet ex quib confi¬
titur. Conficctur auͣtem sacrificium
sacramento⁊ re sacramenti .i. corpore

Expanded text:
us in libro sententiarum Prosperi: « Hoc est quod dicimus quod modis omnibus approbare contendimus, sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobus constare: visibili elementorum specie, et invisibili Domi sanguine, sacramento et re sacramenti, id est corpore Christpersona constat et conficitur ex Deo et et veritatem in se continet ex quibus conficitur. Conficitur autem sacrificium sacramento et re sacramenti, id est corpore
Abbreviated transcription (Latin):
quem sensum confirmat aug̃ ape¬
riens quauter illa uerba predita
intelligenda sunt quia obscure dꝑ̃x¬
at. consequenter dicens. ita panem
uocari corpus xp̃i. cum u̾e sit sacra¬
mentum corporis xp̃i quod in crute
positum ect licut ip̃a ĩmoiatio que
fit manib sacerdotis nocatur xp̃i paᷤᷤ¬

Expanded text:
Quem sensum confirmat Aug., aperiens qualiter praedicta intelligenda sint, quia obscure dixerat: consequenter dicens ita panem vocari corpus Christi, cum vere sit sacramentum corporis Christi quod in cruce positum est; sicut ipsa immolatio quae fit manibus sacerdotis, vocatur Christi pas
Abbreviated transcription (Latin):
ci pot̾ fractio illa ⁊ parcitio nõ
in sũb̾a corporis s in ip̃a forma panis
lacramentali fieri ut uera fractio et
particio sit ibi que fit non in suba s
dari in aere. Est sbi uera fractio et
panis ibi frangitur. ⁊ in parces diui¬
ditur. xp̃c uero integer manet ⁊ co¬
tus est in singuus. unde aug̃ aug̃
sermone de uerbis enͣngelu. Quan¬
at manducare dominum suum. et¬
manducetut. s mortuos uiuificat
quando manducatur reficit non defi¬
cit. uiuit manducatus quia surrex̃
occisus. Nec qͣndo manducamus ꝑ¬
tes de illo facimus. ⁊ quidem in sacͥ¬

Expanded text:
partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et partitio sit ibi, quae fit non in substantdari in aere. Est ibi vera fractio et panis ibi frangitur, et in partes dividitur, Christus vero integer manet, et totus est in singulis. Unde Aug., in sermone de Verbis Evangelii: Quana manducamanducetur, sed mortuos vivificat; quando manducatur, reficit, non deficit; vivit manducatus, quia surrexit occisus; nec quando manducamus, partes de illo facimus, et quidem in sacra
Abbreviated transcription (Latin):
pła ad hyreneum. Ip̾mͣ quidem ⁊ nõ
ip̃m corpus quod uidebatur manduca
libiliter. Item. ⁊ sinecc̃e est sllud uisi¬
bilite  celebrari. nect̃e est tamen inui¬
sibiliter intelligi. Ita ⁊̃ intetugendũ ẽ

Expanded text:
a ad Irenaeum: Ipsum quidem, et non ipsum corpus quod videbatur, manducapsum, visibiliter. Item: Et si necesse est illud celebrari, necesse est tamen invisibiliter intelligi. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
It nõmand̾ucans mandutat. ⁊ man¬
ducãs non meanducat. quia non cuã
manducant spirituauter u̾itatemꝰ
carnis ⁊ sangninis dñi dñt sumere q
ip̃am efficientiam hĩtt .i. remissionem
peccatoꝵ pro qua uldetur orati cum
dt̃ perticiant in nobis. domine q̃s tu
a sacramenta quod tontinẽt ut qd̃
nunc sp̃e gerimus: rerum u̾itate ca¬
ꝑiamus. Rerum u̾itatem dicit ip̃ã
sicut sacramentauter carnem ⁊p̃i
lumimus ita spiritualiter sumamꝰ
testa uisione sicut in essentia diui¬
nitatis est qñꝙ capiatur. Constat
tgitur a ronis ⁊amaus sumi cospꝰ
xp̃i. s abonis ad salutem. a malis
tium insaniam trãsnisi in¬
tendentes qui dei uirtutem ntͣa tg
modum naturauum rerum meque¬
tientes audatius ac peritulosius u̾¬
tati contcadicunt. asserentes in ai¬
tari non esse corpus xp̃i. nel sang

Expanded text:
 Non manducans manducat, et manducans non manducat, quia non mandumanducant spiritualiter, veritatem carnis et sanguinis dicuntur sumere, quia ipsam efficientiam habent, id est, remissionem peant in nobis, Domine, quaesumus, tua sacramenta quod continent, ut quod nunc specie gerimus, rerum veritate capiamus. Rerum veritatem dicit ipsam sicut sacramentaliter carnem Christi sumimus, ita spiritualiter sumamusfesta visione, sicut in essentia divinitatis est, quandoque accipiatur. Constat ergo a bonis et a malis sumi corpus Christi; sed a bonis ad salutem, a malis tium insaniam transcendentes, qui Dei virtutem juxta modum naturalium rerum metientes, audacius ac periculosius veritati contradicunt, asserentes in altari non esse corpus Christi vel sang
Abbreviated transcription (Latin):
dixille hoc est corpus meum sicuta¬
no manducari a nobis. qui etcandi
occ̃onem sumunt a u̾bis u̾itatis u¬
de prima ħesis facca in discipłos ꝯp̃i
tum enim dicerent. nisi quii mandu

Expanded text:
dixisse: Hoc est corpus meum, sicut Antum in signo manducari a nobis. Qui errandi occasionem sumunt a verbis Veritatis, unde prima haeresis facta est in discipulis Christi: Cum enim d
Abbreviated transcription (Latin):
bi. per quod docemur quam ut ca¬
uendum maie accipere bonum. Et¬
te enim factum est malum. dũ ma¬
le accipitur bonum. licut etontra a¬
postolo factum est bonum cum bñ¬
le accipitur malum. s dum ftimu¬
lus lathane patienter portatur. er¬
go ⁊ maia prosunt bonis ueut ãge¬
lis lathane paitio. ⁊ sc̃a obsunt ma¬
lis. Gonil autem lunt ad sauitem ma¬
lis ad iuditium. unde qui manducat
res tuia maia est. s qu malus maie
quis sumẽs corpus xp̃i non efficit u̾
quia maius est maiũ lit quodac¬
cupit uei quia non ad sauttem accip̃
nil accipiat. Corpꝰ enim ⁊ sairgnis do¬
mini nichominus erat inillis quib
ait apostolus. qui manducat indig¬
ne ⁊ ẽ. hii auisq plurib aperte ostẽ¬
ditur quod ⁊̃ a maui uerum corpꝰ
xp̃i ⁊ sarguis sumitur set sacamẽ¬
tauter non spiritualit̾. de intesligen
u̾boꝵ ambrgue dictoꝵ distinguenda
lus sacramentum ⁊ non rem.Sacra¬
mentum hic dicit corpulctp̃i ꝓpriũ
de uirgine ductum. Rem uero ipiritu

Expanded text:
bit. Per quod docemur quam sit cavendum male accipere bonum. Ecce enim factum est malum, dum male accipitur bonum; sicut e contra Apostolo factum est bonum, cum bene accipitur malum, scilicet cum stimulus Satanae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, malis ad judicium. Unde qui manducatres illa mala est, sed quia malus male quis sumens corpus Christi, non efficit ut quia malus est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apostolus: Qui manducat indigne, etc. His aliisque pluribus aperte ostenditur, quod etiam a malis verum corpus Christi et sanguis sumitur; sed sacramentaliter, non spiritualiter. 3. De intelligenum ambigue dictorum distinguenda lus vero sacramentum, et non rem. Sacramentum hic dicit corpus Christi proprium, de virgine natum; rem vero, spir
Abbreviated transcription (Latin):
uis est in sermone domini ut inciꝑent eẽ
que non erant qͣnto mag̾ operatoriꝰ est
ut sint que erant. ⁊ in auud cõmutentur
⁊̃ lic quod erat panis ante consecrationẽ
iam corpꝰ xp̃i est post conlecrationem
quia sermo xp̃i creaturam mutat: et
lic ex pane fit corpus xp̃i. ⁊̃ uinum tum

Expanded text:
vis est in sermone Domini, ut incipiant esse quae non erant; quanto magis operatorius est ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Et sic quod erat panis ante consecrationem, jam corpus Christi est post consecrationem, quia sermo Christi creaturam mutat, et sic ex pane fit corpus Christi, et vinum cum
Abbreviated transcription (Latin):
per ħebitis uobiscum. me autem non sẽ¬
sentiam .s. qua cumeis conuersabatur
Similter per id quod homo est ince
apparet s forma panis ⁊ uini operitur
de ⁊ inuisibius caro eius dicitur que
uere est in attari. S quia non in sp̃e¬

Expanded text:
per habetis vobiscum, me autem non seet, qua cum eis conversabatur. Similiter per id quod homo est, in capparet, sed forma panis et vini operitur. ilis caro ejus dicitur, quae vere est in altari. S
Abbreviated transcription (Latin):
intellexisti sp̃uauter spicitus ⁊ utta
auter intetirgite que locutus sum
non hoc corpui quod uldetus mandu¬
caturi estis ⁊ bibituri sanguinemm
ilum q̃m fugsuri sunt qui me cru¬
citigent. sacramentum aiiquod uob̃
ꝯmendaui. spirituauter intellectum
uiuificab̾ uos caro autem non prodest
fomitem insanie ministrantia. ait e¬
in quo resurcexit uno loco esse oporꝰ¬
tet u̾itas autem eius ubiq diffu¬
la estitemuna persona est deus ⁊¬
homoubiq per id quod est deus in
celo per id quod homo est xp̃c ⁊̃ di

Expanded text:
Intellexisti spiritualiter? spiritus et vita aliter intellige quae locutus sum. Non hoc corpus quod videtis manducaturi estis, et bibituri illum sanguinem quem effusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi, spiritualiter intellectum vivificabit vos; caro autem non prodest lorum insaniae fomitem ministrantia. Ait ein quo resurrexit, uno loco esse oportet, veritas autem ejus ubique diffusa est. Item: homo; ubique per id quod est Deus, in coelo per id quod homo est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
unum est nec ĩpat. pp̃ ĩpares minist᷑s
B par ⁊ equaie. pp̃ hot. hic qui baꝑti¬
zat. Item ego dico ⁊ nos dicimus om¬
nes quia iustos oporret esse per qͦs
bap̾atur. iustoᷤ oꝑtet esse tanti iudi¬
me fecit magister meus. s xp̃o de qͦ
baptirauit li quos ergo baptirauto
ebriosus. homicida adiciter/ scraptis
micidam quia coumbam attendo ꝑ
quam michi dicitur. huc est᷑ qui bap¬

Expanded text:
unum est, nec impar propter impares ministros, sed par et aequale propter hoc, hic est qui baptizat. Item, ibid: Ego dico, et nos dicimus omnes, quia justos oportet esse per quos baptizatur; justos oportet esse tanti judime facit magister meus, scilicet baptizavit. Si quos ergo baptizavit ebriosus, homicida, adulter, si Christmicidam, quia columbam attendo per quam mihi dicitur: Hic est qui bap
Abbreviated transcription (Latin):
consequantur. Non ergo in infã¬
tib creatura dei exsustiatur ł ex¬
orciratur. s diabolus ut recedat
mationis addendumest
de cuius uirtute q̾risolet
forma enim aperta est .i. uerba q̃¬
q̃ dicit ep̃c cum raptiratol in fon¬
eoꝵ tenent perfici potest aut de¬
bet. Nam si auter presumptum
fuit ircitum habetur ⁊ uacuum

Expanded text:
consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel exorcizatur, sed diabolus ut recedat mationis addendum est; de cujus virtute quaeri solet. Forma enim aperta est, scilicet verba quae dicit episcopus, cum baptizatos in fronrum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum
Abbreviated transcription (Latin):
infringendo linguam baptitanł dixiss
non possumus consentire ut denuo bap¬
ret̾ea sciendum est quod illi de qͥ¬
b nulla extant inditia inter ꝓ¬
prinquos uel domesticol nel ui¬
cinos quib baptidati fuisse doceantur agĩ¬
est ut renascantur ne pereant ĩ quib
quod non ostenditur gestum ratio nõ
sinit ut uideatur interꝯatum. conte¬
rendum est eis quod collatum esse neͤᷤ¬
citur quia non rremeritas interuenit̃
presumptionis. ubi est diugentia pi¬

Expanded text:
infringendo linguam baptizans dixisset, non possumus consentire ut denuo bapterea sciendum est quod illi de quibus nulla extant indicia inter propinquos vel domesticos vel vicinos a quibus baptizati fuisse doceantur, agest ut renascantur ne pereant. In quibus quod non ostenditur gestum, ratio non sinit, ut videatur iteratum, conferendum eis videtur, quod collatum esse nescitur, quia non intervenit temeritas praesumptionis, ubi est diligentia pi
Abbreviated transcription (Latin):
gitur hictria diftinguenda. unum
ꝙ tantum est sacramentum. atcerũ
quod est sacramentum ⁊̃ res. ⁊ terciũ
quod est res ⁊̃ non sacramentum. Sa
panis uel uini. Saccamentum ⁊ res ca¬
ro xp̃i ꝓpria ⁊ sanguis. res ⁊̃ non sacra¬
mentum mistica eiui caro. porro iua
lpes uisibͣius sacramentum est gemi¬
ne rei quia utramq rem significat ⁊
utrius q rei sututudinem gerit ex¬
pressam. Nam sicut panis preceteris
cibis corpus reficit ⁊ lustentat. ⁊ uiñ¬
hominem letificat. atq in ebriat. Sic
caro p̃i interiorem hominem prusce¬
teris gratũs lp̃ualiter reficit ⁊ sagi¬
re mistica quod est unttas fidelium
quia licut ex multis granis confici¬
tur unus panis. ⁊ ex piuirib acinis in¬
num inunium conflit licex nultis
tidelium personis unitas ec̃castica co̾¬
stat. unde apostolus. Unus ꝑanis ⁊u¬
corpus ecc̃a dicitur. pro eo quod sicut
unus panis ex nuusttis granis ⁊ unũ
corpus ex muitis menbris componit᷑

Expanded text:
go hic tria distinguenda: unum, quod tantum est sacramentum; alterum, quod est sacramentum et res; et tertium, quod est res et non sacramentum. Sapanis et vini; sacramentum et res, caro Christi propria et sanguis; res et non sacramentum, mystica ejus caro. Porro illa species visibilis, sacramentum est geminae rei; quia utramque rem significat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinhominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et sagire mystica, quae est unitas fidelium: quia sicut et multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas ecclesiastica constat. Unde Apostolus, 1 Cor. 10: Ucorpus Ecclesia dicitur, pro eo quod sicut unus panis ex multis granis, et unum corpus ex multis membris componitur,
Abbreviated transcription (Latin):
huius autem sacramenti gemina
est res una .i. contenta ⁊ significa¬
ta ⁊ altera significata ⁊ non conteᷤ¬
ta. res contenta ⁊ significata est
caro xp̃i qͣm de uirgine tͣaxit. ⁊ san¬
gius q̃m pro nob̾ fudit. Res autem sig¬
nificata ⁊ non contenta est unttas ec̃¬
cesie in predestinationis nocatis iusti¬
ficatis ⁊̃ glorificatis ħ est duplex caco

Expanded text:
Hujus autem sacramenti gemina est res: una, scilicet, contenta et significata; altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis, vocatis, justificatis, et glorificatis. Haec est duplex, caro
Abbreviated transcription (Latin):
contra se cuius ⁊̃ sacramentum est cor¬
pus cp̃i ꝓprium de nirgine sumptũ
quia ut corpus xp̃i ex muttis men¬
bris purislimis ⁊ ĩmacitiã constati
ta societas ec̾castica ex multis ꝑsõis
a criminau macicia liberis consistit.
In huius rei typo facta est archa domi¬
ni de lignis sethim que sunt imꝑu.¬
t sicut due lunt res modis¬
illius sacramenti tra man¬
boni ⁊ mau edunt. altrer spirituat᷑
quo solboni manducant. Unde ag̾
solum in sacramento corpus eius
accipere. Multi enim indigne acci¬
piunt. s in ip̃o manere. ⁊̃ ħere ip̃m in
le manentem/ spirituauter enim
qui discordat a xp̃o nec carnem xp̃i
manducat nec sanguinembibit et¬
sitante rei sacramentum ad iuditiũ
lui cotidie accipiat. spiritualem ma̾¬
⁊ dentem. Crede ⁊ manducasti. cred̾e
quomodo manducandus est xp̃c qͦ
accipit sacramentum acquirit sibi¬
magnum tormentum aug. de lacͣ¬
inestbrum efficicur nec auenati ab
illius panis caucisq consortio ⁊̃ siañ¬

Expanded text:
contra se. Cujus etiam sacramentum est corpus Christi proprium de Virgine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, quae sunt imput sicut duae sunt res illius sacramenti, etiamboni et mali edunt; alter spiritualis, quo soli boni manducant. Unde Aug.solum in sacramento corpus ejus accipere: multi enim indigne accipiunt; sed in ipso manere, et habere ipsum in se manentem. Spiritualiter enimqui discordat a Christo, nec carnem Christi manducat, nec sanguinem bibit, etsi tantae rei sacramentum ad judicium sui quotidie accipiat. Spiritualem man dentem? crede, et manducasti. Crederequomodo manducandus est Christusaccipit sacramentum, acquirit magnum tormentum. Cmembrum efficitur; nec alienari ab illius panis calicisque consortio, etiamsi ant
Abbreviated transcription (Latin):
sumi oportet sicut apostolus docet
tia diiudicetur .i. discernatur ut ab
aliis cibis quod dominus apostous di¬
ponendum reliquit. unde aug̃ aug
paret cum primo a ceperunt discipłi
encharistiam non eos accepisse ieiu¬
nos non ideo tamen calumpniandũ
sancto ut in bonore tanti satramen¬
ti prius in os xp̃iani dominitum cor¬
pus intraret quamaui cibi. Ideoq
ubiq mox iste seruatur. Non enim
quia post cibos dedit dominus ido pͣn¬
li cenati itid accipere derent ut il¬
li faciebant quos apostolus redargur¬
it. Nam saluator quo uehementius
cõmendaret misterũ ituus altitudi¬
nem ultimum hoc uoluit infigere
ttur per apostous quos ecc̃as dispo
mentum sit ⁊ quid res uide¬
amus sacramentum ẽ ĩui¬
libius gratie nisibcus forma. For¬
maergo paris uel uini que ibĩ ui¬
detusr est sacramentum .i. signum
lacre rei quia preter sp̃em qͣm irge¬
rit sensib auud auqͥd facit incog¬
nitionem uenire tenent ergo ĩpeᷤᷤ

Expanded text:
sumi oportet, sicut Apostolus docet, sumi oportet, sicut Apostolus docet, tia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, quod Dominus apostolis disponendum reliquit. Unde August., paret, cum primo acceperunt discipuli Eucharistiam, non eos accepisse jejunos; non ideo tamen calumniandum esancto, ut in honore tanti sacramenti, prius in os Christiani dominicum corpus intraret quam alii cibi; ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, ideo pral coenati illud accipere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere retur, apostolis, per quos ecclesias dispomentum sit, et quid res, videamus. Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Forma ergo panis et vini quae ibi videtur, est sacramentum, id est, signum sacrae rei; quia praeter speciem quam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire. Tenent ergo species
Abbreviated transcription (Latin):
atcende que sunt uerba. accrpite ⁊
edite. ex hoc omnes ħ est corpus me¬
um. ⁊ it. accipite ⁊ bibite ex hocõs
hic est sanguis meus. per reliqua
omnia que dicuntur laus deo deoł¬
tur. Oratio premittitur pro ppło ⁊
lit instautio ⁊ forma huius sacra¬
menti. Ubi consideratione dignum
est quare illud sacramentum post
lus adinuiubilia ꝑaterne maiestatiᷤᷤ
migraturus celebrato cum discipuliᷤᷤ
tyꝑico pascha quoddam memorabrie
eis cõmendare uolens uoient sub sp̃e
panis ⁊ uini corpus ⁊ sanguinem su
um eis tradidit. ut oftenderet legisue¬
teris sacramenca inter que ꝑrecipũ
erat agni paschalis sacrifitium ĩ mor¬
te sua terminari ac legis noue sacra¬
menta substsu inquits exceslit mĩs¬
terium encharistie. Ideo ⁊̃ post aua dedit̾
ut hoc inum arcius memorie discipu¬
loꝵ infigeretur ⁊ ab ec̾ca deinceps fre¬
quentaretur. Sed non exinde disci¬
punam sanit imposterum ut post a¬
uos cibos sumatur. potius a ieuinis

Expanded text:
rba: Accipite et comedite ex eo omnes; hoc est corpus meum, et iterum.: Accipite et bibite ex hoc omnes, hic est sanguis meus . Per reliqua omnia quae dicuntur, laus Deo refertur, oratio praemittitur pro populo, sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est quare illud sacramentum post sus ad invisibilia paternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in quibus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis
Abbreviated transcription (Latin):
sacramento non modo est airgme̾tũ
uirtutis ⁊ gratie. s iuetotus sumtt
qui est fons ⁊ origo totius gratie tꝰ
frgura precessit qn̾ magna pluit
deus patrib indeserto. qui chotidia¬
no celi pascebanturꝰ aumento. unde
de telo descendit uitam mundo tribu
seruatum hoc ab omni corruptione
fuit antiquil post transitum mariᷤ
quum ad terram promissionis per
desecͥtum edirit. ħ esca cereatis fi¬
deles huius seciui desectum transeũ¬
tes incelo subuehit. Unde recte uiati¬
tum appetlatur. quia in uia nos resi¬
ciens usq in patriam deducit. ⁊ sic̾
ergo inmari inbro figura baptismi
ta demonstrata sunt. ubi de iatere
uenit. a diabolo ⁊a peccato. licut iltłi¬
tas ꝑ sanguinem agni paschaus ab
exterminatore.⁊ per aquuiam mariꝰ
uius sacramenti ritum mel¬
chisedech ostendit cũ panem

Expanded text:
sacramento non modo est argumentum virtutis et gratiae, sed ille totus sumitur, qui est fons et origo totius gratiae. Cujus figura praecessit, quando manna pluit Deus patribus in deserto, qui quotidiano coeli pascebantur alimento. Unde:de coelo descendit, vitam mundo tribuialterum reservatum, hoc ab omni corruptione fuit antiquis post transitum maris quum ad terram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos reficiens, usque in patriam deducit. Sicut ergo in mari Rubro figura Baptismi ta demonstrata sunt ubi de latere venit a diabolo et a peccato; sicut Israelitas per sanguinem agni paschalis ab exterminatore, et per aquam maris tiam sacramenti ritum Melchisedech ostendit, ubi panem
Abbreviated transcription (Latin):
mł.ib. corpus ⁊ sanguinem seium discipitlis
quia corꝑus assumptum ablaturuᷤ
erat ab ocuiis ⁊ itiatiums lid̾ib nec¬
cesse erat ut die cene sacramentum m
corporis ⁊ sanguinis consecraret no¬
bis. ut coleretur iugiter per minis¬
terium quod semei offerebatur in p̾¬
orma uero est qͣm ip̃e ibidem
edidit dicens ħ est corpus me¬
nin. ⁊ post hic est sairguis me¬
us. Cum enim ħ uerba proferuntur᷑
conuersio fit panis ⁊ uini in sub̾am
corpozis ⁊ sanguinis xp̃i. reuqua ad

Expanded text:
s et sanguinem suum discipulis Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in prorma vero est quam ipse ibidem edidit dicens: Hoc est corpus meum; et post: Hic est sanguis meus. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantiam corporis et sangu
Abbreviated transcription (Latin):
boretur per sp̃m sanctũ ad p̾dicandũ a¬
liis silud quod ip̃e in bap̃o consetutus ẽ¬
rabanus pp̃Item omnes fideles per ma¬
nus impolitionem ep̃oꝵ pos uaptismũ
tote utrũq ẽẽ magnum sacramentũ
l unum maiori ueneratione tenend̃
ucut a maiorib datur. Ecce mains di¬
cimus sacramentum confirmationis
forte non ob maiorem uictutem uł u¬
tilitatem qͣm confereat. Set quia a
digniorib datur ⁊̃ indigniori parte
te maius augmentum uircutum p̃s
nem uaieat quod uidetur ĩnuere ra¬
banus. dicens inunctione baptismi
bpirttum sanccum descendere ad ħita¬
tõem deo consecrandam. fn had nero e¬
lusdem septitormem gratiam. cum
omni plenitudine sanccitatis ⁊ uir¬
oc sacramentum tm̃ a ieiunis ⁊

Expanded text:
boretur per Spiritum sanctum, ad praedicandum aliis illud, quod ipse in Baptismo consecutus est. Item: Omnes fideles per manus impositionem episcoporum, post Baptismum tote utrumque esse magnum sacramentum, sed unum majori veneratione tenendum, sicut a majoribus datur. Ecce majus dicit sacramentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia a dignioribus datur, et in digniore parte ia majus augmentum virtutum nem valeat. Quod videtur innuere Rabanus dicens, in unctione Baptismi Spiritum sanctum descendere ad habitationem Deo consecrandam. In hac vero, ejusdem septiformem gratiam, cum omni plenitudine sanctitatis et viroc sacramentum tantum a
Abbreviated transcription (Latin):
lam possunt modo essebõi alia ad¬
datur que sinon ad datur non est ex
eoꝵ culꝑa qͥastiustificati a peccato¬
oppinio quidam putant gratiamo¬
perantem ⁊ cooperantem cunctis par¬
uius in baptismo dari. in msłniere ñ
inusu. ut cum ad maiorem uen̾int
etatem ex munere sortiantut usũ
nisi per urerum arbitetum usum
muneris extinguant peccando ⁊ ⁊̃
tta ex citipa eoꝵ e̾ ñ ex defectu gr̃e.
quod mau fiunt qui deimunere ua¬
lentes hr̃e usũ bonum per liberum ar¬
bitrium renuerunt ⁊ usum p̃uum e¬
endum est sa malo datus.
cramentum baptismi a bonis
⁊ a malis ministris dari licut a bonis
⁊ amalis sumitur. nec melior est bap̃s
qui per meliorem datur nec minus bonꝰ
qui per minus bonũ datur. nec malus
qui per malum datur nec maius munꝰ
datur in bap̃o a bono dato nec minus
in bap̃o dato amaio. led equale ꝙ ñ
est munus hominis s dei. quod totum
lubditis declatur testimonũs augatt

Expanded text:
lam possunt modo boni esse, nisi alia adlam possunt modo boni esse, nisi alia addatur; quae si non additur, non est ex eorum culpa, quia justificati sunt a peccato. Quidam putant gratiam operantem et cooperantem cunctis parvulis in Baptismo dari in munere, non in usu, ut cum ad majorem venerint aetatem, ex munere sortiantur usum, nisi per liberum arbitrium usum muneris extinguant peccando; et ita ex culpa eorum est, non ex defectu gratiae quod mali fiunt, qui ex Dei munere valentes habere usum bonum, per liberum arbitrium renuerunt, et usum pravum eNCTUS EST A cramentum Baptismi a bonis et a malis ministris dari, sicut a bonis et a malis sumitur. Nec melior est Baptismus qui per meliorem datur, nec minus bonus qui per minus bonum datur, nec malus qui per malum datur, nec majus munus datur in Baptismo dato a bono, nec minus in Baptismo dato a malo, sed aequale, quia non est munus hominis, sed Dei, quod totum subditis declaratur testimoniis. August
Abbreviated transcription (Latin):
incipiet baptismus prodesse. inquib
recederent cuius rei sacramentum ẽẽt
baptismus ab itus susceptus potest
dicirei que ibi fieret sinon itioꝵ enor¬
tempus hũint utendilibero armaiori¬
adisttis enim qui digne accipiunt
lacramentum non ambigitur quin
gratiam operantem ⁊ ecoperantem ꝑ¬
ceperint que inuacuum eiscedit siꝑe
itperum arbitrium ꝑost mortaliter ãs¬
ceperunt deliquerunt qui merito pec¬
cati gratiam appositam perdunt uñ¬
dñr contumeliam sp̃ui sancto fat̾e¬
fac ⁊ ip̃m a se firgare. de paruitus uͦ
qui nondum ratione utuntur q̃ ꝯẽ
maiorem uenientes etatem possint
uelle ⁊ operati bonum. Y idetur
quia non receperint quia gratia a¬
la illa caritas est ⁊ fides que uo¬
luntatem p̃parat ⁊ adiuuat. s sicͥ
dix̾it eos accepisse fidem ⁊ caritate¬
liuero gratiam non acceperint qͣ
bene operari possint cum fuenĩt ad¬
ulti. Nonergo suffic̾ eis ĩ hoc statis
gratia inraptismo data nec per il¬

Expanded text:
incipiet Baptismus prodesse; in quibuincipiet Baptismus prodesse; in quiburecederent, cujus rei sacramentum esse Baptismus ab illis susceptus? Potest dici: Rei quae ibi fieret, si non eorum etempus habuerint utendi libero aradultis enim qui digne recipiunt sacramentum non ambigitur quin gratiam operantem et cooperantem perceperint; quae in vacuum eis cedit, si per liberum arbitrium post mortaliter deliquerint, qui merito peccati gratiam appositam perdunt. Unntur contumeliam Spiritui sancto facere, et ipsum a se fugare. De parvulis vero qui nondum ratione utuntur, quaestmajorem venientes aetatem possint velle et operari bonum. Videtur quod non receperint, quia gratia illa charitas est, et fides quae voluntatem praeparat et adjuvat. Sed quis dixerit eos accepisse fidem et charitatevero gratiam non receperint, qua bene operari possunt cum fuerint adulti; non ergo sufficit eis in hoc statu gratia in Baptismo data, nec per il
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ramus a coiumba portartuo
in archam. ante intus erat iudsodei
s nunc ⁊̃ iuditio ecc̃e intus est Cũ
uero in baptismo peccatum deieat᷑
⁊̃ latrifactio excerior non imputet᷑
tradunt fieri sanctuquia si a pena ho¬
mines peo bap̃m liperarentur ip̃am
putarent baptismi ẽẽ precium. non
et̾num regnum. Ideo soluto reatu pet.¬
cati temporatis pena tñ manet ut iua¬
uita studiosius queratur q̃ erit apeni
omnib alienalideo s̃ manet ut sit fi¬
deli c̃tandi mat̾ia ⁊ uincendi occasio
qui non uinceret si non pugnaret nec
pͥugnaret ⁊ siin baptismo fieret ĩmor¬
taus auul rei baptismus maĩa iusta¬
saccamentum esse ⁊ rei q̃precessit .p re
fuissionis ante pet fidem date ⁊ remis¬
sionis temporaus pene siue peccati si
ibi prestite. omnis ⁊ enim rei signum
est cuius causa est. nec mireris temaii¬
qͣndo precedere sacramentũ cũ aliqñ ⁊̃
longe ptꝰ lequatur ut initus qui ficce
accedunt quib cum post penituerint

Expanded text:
quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat judicio Dei, sed nunc etiam judicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputeturtradunt fieri sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut ivita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec pugnaret si in Baptismo fieret immortalis. 7. Cujus rei Baptismus, qui datusacramentum esse et rei quae praecessit, id est, remissionis ante per fidem datae, et remissioibi praestitae. Omnis etenim rei signum est, cujus causa est. Nec mireris rem aliquando praecedere sacramentum, cum aliquando etiam longe post sequatur, ut in illis qui ficte accedunt, quibus, cum postea poenituerint,
Abbreviated transcription (Latin):
est lanccificatio uisibiuis quia ĩnui¬
sibilis p̾cessit.line nisibiu ergo in¬
uibilis sancciticatio esse potest. ⁊
prodesse. uisibilis autem que fit
Sacramento tenus sine inuibili ꝓd¬
esse non potest. cum ista sit omnis
iuius utaitas. Symoni mago uili¬
uitio quantum ꝓpria adutto ꝑiui¬
sine sacramento qui si absq bap̃o
fr̃unt detuncti ⁊̃ cum defunt᷑ ad uap¬
tismum dampnabuntur sicut ntẽ¬
tis sanccoꝵ auccoritatib compro¬
batur ad quod hoc unuim suffcci

Expanded text:
est sanctificatio visibilis, quia invisibilis praecessit. Sine visibili ergo invisibilis sanctificatio esse potest et prodesse: visibilis autem quae fit sacramento tenus, sine invisibili prodesse non potest, cum ita sit omnis illius utilitas. Simoni Mago visiulo, quantum propria adultosine sacramento, quia, si absque baptismo fuerint defuncti, etiam cum deferuntur ad baptismum, damnabuntur, sicut multis sanctorum auctoritatibus comprobatur. Ad quod hoc unum suffici
Abbreviated transcription (Latin):
dem .i. lacramentum fidei ⁊ doccei¬
nam. tta ⁊̃ pet linguia interrega¬
tus Redet se credere inpatrem ⁊ ti
uicius est non uaiens credere uelł
qui ad huc lo qui uel credere nesci¬
unt. sicut ⁊̃ pro egris mutis uł sur¬
dis auus proficetur dumbaptirã¬
tur. sic ⁊ de penitentib agendum
est siuero pro eo qui Redere potest a¬
uus edeat non idem uaiet sicut dit¬
tum est qui etatem ħt pro se ioqua Io¬
lueco querttur ex quo sensu ꝓ
quod Redetur petere cum desfectur
lensus cum dicitur fidem peto .i. sa
cramentum fidei presto sũ accipere
quod est hic paruulus presto est sa¬
cramentum fidei suscipere. undeag̃.
aliud credere quam fident ħere. ⁊i
sionis sacramentum. de sensu uer
quid de sacramento fideiande fi¬
de mentis toi agitur. si de sacram̃¬
to cur nominatim distinguntur
persone. siuero de fidei effectu qũo
uerum est cum eocareat pariusliᷤ¬

Expanded text:
dem, id est, sacramentum fidei et doctrinam. Ita etiam per singula interrogatus, respondet se credere in Patrem, et arvulus est, non valens credere vel qui adhuc loqui vel credere nesciunt: sicut etiam pro aegris, mutis, vel surdis alius profitetur dum baptizantur, sic et de poenitentibus agendum est. Si vero pro eo qui respondere potest, alius respondeat, non itidem valet, sicut dictum est. Aetatem habet, pro se loquavero quaeritur ex quo sensu pro quod respondetur petere cum defertur asensus cum dicitur: Fidem peto, id est, sacramentum fidei praesto sum recipere:quod est: Hic parvulus praesto est sacramentum fidei accipere. Unde aliud crsionis sacramentum, quia et quid de sacramento fidei, an de fide mentis ibi agitur? Si de sacramento, cur nominatim distinguuntur personae? Si vero de fidei affectu, quomodo verum est, cum ea parvul