comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ succenseas. quod cum in opuscłis tuis aliqͣ
me mouerent. motum meum intimaui tͥ:
hoc erga me ab omnib seruari uolens. quod
erga te ipse seruaui: ut quicquid imꝓbandr̃
putant in scriptis meis necͤ laudant᷑ sub do¬
lo pectore: nec ita reprehendant alios apđ̃
ut taceant apud me. hinc potius existimãs
ledi amicitiam: & necessitudinis iura
uiolari. Nescio enim utrum xp̃iane amicitie
putande sint. in quib magis ualet uulgare
ꝓuerbium obsequium amicos. ueritas odiũ
parit: quam eccłiasticum: fideliora sunt uul¬
nera amici. quam uoluntaria oscła inimici.
Proinde harissimos nrõs qui nr̃is laborib
sincerissime fauent. hoc potius quanta pos¬
sumus instantia doceamus. quosciant fieri
posse. ut inter karissimos aliquid alterutro
sermone contradicatur. nec tamen haritas
ipsa minuatur. nec ueritas odium pariat q̃
debetur amicitie: siue illud uerum sit quod
contradicitur. siue corde ueraci qualecũq

Expanded text:
non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostros, qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque
Abbreviated transcription (Latin):
adderes appareres: & dicis Hȩc scribo. quia
ce pure & xp̃iane diligere cupio: nec quicꝗͣ.
in mea mente retinere. quod distet a labiis: O
uir sc̃ȩ. michiq ut deus uidet animã meam.
ueraci corde dilecte: hoc ipsum quod posus¬
ti in licteris tuis quod te michi exhibuisse ñ
dubito. hoc ipsum omnino apłm paulum cre¬
do ex hibuisse in litteris suis ñ uni culibet
homini. s uideis & grecis & omnib gentib
filiis suis. quos in ęuanglio genuerat. & qͦs
parcuriendõ parturiebat: et deinde posteroꝵ
memorie mandabatur epła.: ut nichil in sua
m̃te retineret. quod distaret alabiis. Certe fac¬
tus es etiam tu camq̃. ego. ñ mentientis astu. sed
compatientis affectu: cum cogitares tam me
non relinquendum in ea culpa in qua me ꝓ-¬
lapsum existimasti. quam nec te uelles si eo
modo ꝑlapsus eẽs. Unde agens grãs beniuolȩ
mentiꝰ erga me tuȩ. simul posco. ut ȩtiam mͥ

Expanded text:
adderes, appareret, et dicis Haec scribo, quia adderes, appareret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere quod distet a labiis: O vir sancte mihique ut Deus videt animam meam veraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quo te mihi exposuisse non dubito, hoc ipsum omnino Apostolum Paulum credo exhibuisse in litteris suis, non uni cuilibet homini, sed Judaeis, et Graecis, et omnibus gentibus filiis suis, quos in Evangelio genuerat, et quos pariendo parturiebat: et deimemoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi
Abbreviated transcription (Latin):
misediter subueniret. Hoc ÷ ñ mencientis as¬
tu: s compatientis affectu. Sic iudȩo. sic genti¬
li. sic cuilibet homiri paulus in errore uł pec¬
cato aliquo constituto. ñ simulando quod non
erat. s compatiendo quia eẽ potuisset. tamquã
qui se hominem cogitaret: omnib omnia fae¬
tus ẽ. ut omnes lucrifaceret. Te ipsum si placet
obsecro. te paulis ꝑ intuere: te ipsum inquã
erga me ipsum. & recole. uł si habes conscrip¬
ta relege uerba tua. in illa epła cua quam mi¬
chi ꝑ fratrem nr̃m iam collegam meum ci pri¬
anum. breuiorem misisti. quam ueraci quam
germano. quam pleno haritatis affectu: cũ que¬
dam me inte commisisse ex postulasses graui¬
ter. subiunxisti. In hoc leditur amiticia. ĩhoc
necessitudinis iura uiolantur. ne uideamus
certare pueriliter. & fautorib inuicem uel de¬
tractorib nrĩs tribuere materiam conten¬
ta sentio: uerum ȩtiam berigno animo ad cõ

Expanded text:
misericorditer subueniret, hoc est non mentientis asmisericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu sed compatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed compatiendo. quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem nostrum iam collegam meum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano, quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc laeditur amicitia, in hoc necessitudinis iura ucertare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contenta, sentio, verum etiam benigno animo ad cons
Abbreviated transcription (Latin):
distinguebat. Tunc autem ñ mentientis as¬
tu s compacientis affectu. iudeis tainquam
iudeus fiebat: quando eos ab illo errore qͦ
ul in xp̃m credẽ nolebant. ul ꝑ uetera sacer¬
dotia sua cerimoniarum obseruationes se a
peccatis posse mundari. fieriq saluos existi¬
mabant: sic liderare cupiebat. tamquam ipse
llos errore teneretur: diligens utiq ꝓximũ
anquam se ipsum: et hȩc aliis faciens quȩ
sibi ab aliis fieri uellet: si hoc illi opus esset.
ere ꝓpħȩ. hunc compacientis affectum. in
eadem epła galat᷑as precipit dicens. Si preo¬
eupatus fuerit homo in aliquo delicto: uos
qui spũales estis instruite huiumodi in spũ
lenitatis. intendens te ipsum ne et tu tẽpteris.
Wide siñ dixit fieri tamquam ille ut illũ lucri¬
facias. ñ utiq ut ipsis delictum fallaciter aget.
aut se id hab̾e simularet: s ut in alterius de¬
atq ita alteri tamquam sibi ab altero uellet.

Expanded text:
distinguebat. tunc autem non mentientis asdistinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caeremoniarumque | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. m lex et prophetae. Hunc compatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: Si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius det atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet,
Abbreviated transcription (Latin):
nscrto dispensationis ueracem fidem. & na¬
tiralib ramis ñ extra s in arbore constitu¬
us nescio quo dispensatorie simulationis
uclimen obtendit: cur factus camquã gen¬
al gentib quod sentit docet. quod agit sen¬
utꝰ fictus autem camquam uideus iudeis.
aliud claudit in pectore. aliud ꝑmit in uer¬
uis: in factis. in scriptis sͦ absit hoc sapere.
Utrisq enum debeat haritatem de corde pu¬
ro & conscientia bona & fide ñ ficta: ac per
hoc omnib omnia factus ẽ. ut om̃s lucri¬
ficeret. ñ mentientis astu. s compatientis
ffectu id ÷ ñ omnia mala hominum falla¬
eiter agendo. s aliors omnium mał omribꝰ
ucine ꝓeurando. Cum itaq illa testamen¬
d ueteris sacramenta ȩtiam sibi agenda mi¬
nine recusabat. ñ miscđiter fallebat: s om¬
nino ñ fallens. atq hoc modo adno deo illa
usq ad certi temꝑis dispensationem iussa eẽ
commendans: a sacrilegis sacris gentium

Expanded text:
ruauit dispensationis ueracem fidem et naruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo sed aliorum omnium malis omnibus, e diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium
Abbreviated transcription (Latin):
dampnant uidei. Ubi quero utrum & hoc
simulate fecerit. Quod si absurdissimum at¬
q falsissuum est: sic ergo & illa in quibus
iudeoꝵ consuetudiꝰ^ congruebat. lib̾tate
prudenti. ñ necessitate seruili. aut quod ẽ
indignius dispensatione fallaci. potius ꝙͣ
fideli. E idelib enim & his qui cognoueruis
ueritatem sicut ipse testatur. nisi forte &lli
fallit. omnis creatura dei bona ẽ: & iuehil b¬
ciendisi quod eum gratiarum actione ae¬
eindi ⁊ ego et ipsi paulo ñ solum uiro. sed¬
ipiorgam dispensacori maxime fideli.n
odlis cognitori uerum etiam doctoriue¬
ns omnis utiq in eib ereatura dei.ñ si¬
ulite s uere bona erat. Cur gͥ nichil simx¬
t suscipiendo sacrors. cerimoniarumque
gentilium. s de cyb & prepucio uerum sẽ¬
uendo ac docendo. tamen tam quam gentil
fictus ẽ gentib & ñ potuit fieri tam quam
udeus uideis: nisi fallaciter suscipiendo
srimenta iudeors: cur oleastro seruauit¬

Expanded text:
damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro uenim etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caeremoniarumque gentilium sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto se
Abbreviated transcription (Latin):
unponenda. ut iustificationi quoꝵq fidelũ
necessaria. Quod autem dixi eiun factũ iude¬
is tamquam iudeum. & camquam genise
gentilib. ñ mentientis astu. s compatiente
affectu. quemadinodum dixerim parumm
uisus es atcendisse: unmo ego fortasse ñ sati
hoc explanare potuerim. Neq enĩ hoc ideo
dixi quod miscditer illa sunulauerit: s quia
sic ea ñ simulauit quȩ faciebat similia uide¬
is. quemadmodum nec illa quȩ faciebat si¬
milia gentib quȩ tu quoq cominemorastĩ
atq in eo me quod ñ ingrate fateor adiuuisti.
Cum eium abste quesissem in epła mea quomͦ
putetur ideo factus iudeis tamquã iudcus
quia fallaciter suscepit sacrainenta iudõis.
cum et gentib camquam gentił factus sit.
nec tamen susc eꝑit fallaciter sacrificia gẽ¬
tium: tu respondisti in eo factum gentib
tamquam gentilem quod preputiũ recepss:
quod indiferenter ꝑmiserit uesci cib. quos

Expanded text:
inponenda uel iustificationi quorumque fidelium inponenda uel iustificationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu, sed conpatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quomodo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, quia fallaciter suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit \'nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti I in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis,- quos
Abbreviated transcription (Latin):
izare cõgeret: utrum uerum scripserit. anfor¬
te nescio qua dispensatiua falsitate mentitus
sit. & audio paulo suꝑi in eius farratiois exordio
religiosa uoce michi clamantem. Quȩ autẽ
scribouob: ecce coram deo quia ñ mentior.
Denueniam quilibet aliuo opinantes: egomi
gis credo tanto apło. in suis & ꝓ suis litteris
iuranti: quam cuiq doctissio de alienis lt¬
teris disputanti. Nec dici timeo sic paulun
defendẽ quod ñ simularit errorem iudeoꝵ.
s uere fuerit in errore qm̃ neq simulabat et¬
rorem. qui lib̾tate aplica sicut illi temꝑi cõgn¬
eb.at. uetera illa sacramenta ubi opus erat age¬
do commendabat ea. ñ sathane uersucia de¬
cipiendis hominibus. s dei ꝓuidencia abre¬
nunciandis rebus futuris. ꝓpħice constitu¬
ta. Nec uere fuerat in errore iudeoꝵ: quis
solum nouerat s etiam instanter et acrit̃ pr¬
dicabat eos errare: qui putabant gentibu

Expanded text:
izare cogebat, utrum verum scripserit, an forizare cogebat, utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . 25. Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego gis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus, sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
cali gradu constantinopolitanam rexit ȩccłiam.
itidem cyprianus: inuenies fortasse nec nobis
defuisse quos in eo quod asserimus sequerem᷑:
quamꝗͣ sicut paulo ante dixi tantum modo ca¬
scripturis canonicis hanc ingenuam debeã ser¬
uitutem. qua eas solas ita sequar. ut conscripto¬
res earum nichil in eis omnino errasse. nic hil fal¬
laciter posuisse ñ dubitem. Proinde cum que
ro tercium. ut cres etiamͣ trib opponam: possẽ
quidem ut arbitror facile reꝑire. si multa legissẽ.
Uerumtamen ipse mͥ ꝓ his omnib immo supra
hos omnes: apłs paulus occurrit. Ad ipsũ con¬
fugio: ad ipsum ab omnib qui hoeͣsentiunt. lit¬
terarum eius tractatorib ꝓuoco. Ipsum inter¬
rogans. interpello et reqiuiro: in eo quod scrip¬
sit ad galatas. uidisse se petrum ñ recte ingredi¬
entem ad ueritatem euangłii. eiq in faciem ꝓp¬
terea resticisse quod eͥa simulatione gentes uida¬

Expanded text:
cali gradu Constantinopolitanam rexit Ecclesiam.cali gradu Constantinopolitanam rexit Ecclesiam.itidem Cyprianus, invenies fortasse, nec nobis defuisse, quos in eo, quod asserimus, sequeremur, quanquam sicut paulo ante dixi, TANTUMMODO Scripturis Canonicis hanc ingenuam debeam servitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaciter posuisse ro tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem; verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. Ad ipsum confugio: ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum ejus tractatoribus provoco; ipsum interrogans interpello et requiro in eo quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione Gentes juda
Abbreviated transcription (Latin):
portare. Flagitas ame ut aliquem saltem unũ
ostendam. cuius in hac re sententiam su secutꝰ.
cum tu tam plures nominatim cominemoraue¬
ris. qui te in eo quod astruis precesserunt: petẽs¬
ut in eo si te reprehendo errantem. patiar ce er¬
rare cum talibus: quoꝵ ego fateor neminẽ legi.
S cum sinrt ferme sex uł septem: hors quatuor
auctoritatem. cu quoq infringis. Nam laodi¬
cenum cuius nomen taces. de eccłia dicisnu¬
ꝑ egressum. alexandrum autem ueterem here¬
ticum. origenem uero ac didimum. reprehen¬
sos abste lego in recentiorib opuscłis tuis: et
ñ mediocriter. nec de mediocrib questionib:
quamius origenem mirabiliter ante laudaue
ris. Cum his ergo errare puto quia nec te ipse
pacieris: quamiuis hoc ꝑinde dicatur. ac si ĩ hac
sententia ñ errauerĩt. Nam quis ẽ qui se uelit
cum quolibet errare:t res gͥ restant. eusebius¬
eusemisenus. theodorus eracletes. & quẽ paulo

Expanded text:
portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum portare. Flagitas a me, ut aliquem saltem unum ostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, peteut in eo, si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi: sed cum sint ferme sex, vel septem, horum quatuor auctoritatem tu quoque infringis. Nam Laodicenum, cujus nomen taces, de Ecclesia dicis nuper egressum; Alexandrum autem veterem haereticum; Origenem vero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis, et non mediocriter, nec de mediocribus quaestionibus, quamvis Origenem mirabiris. Cum his ergo errare puto, quia nec te ipse patieris; quamvis hoc perinde dicatur ac si in hac sententia non erraverint. Nam quis est, qui se velit cum quolibet errare? Tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes, et quem paulo
Abbreviated transcription (Latin):
tem euangłis. eiq in faciem restitisse. quod gen
lofiebat utiliter lib̾tate haritatis. scẽ ac benig¬
na pietate humilitatis accepit. atq tam rarius
& sanctius exemplum posteris prebuit. qͦ ñ de¬
dignarentur sic ubi forte recti tramitem reli¬
qͥssent. etiam aposteriorib corrigi: quã paulus
quo fidenter auderent ȩtiam minores maiorib
ꝑ defendenda euanglica ueritate: salua fr̃na ha¬
ritate resistere. Nam cum sacius sit atenend o
itinere in nullo quam in aliquo declinare: mul¬
to est tamen mirabilius & laudabilius libent̃
acciꝑe corrigentem. quam audacter corrig̾e
deuantem. Laus itaq iustȩ lib̾tatis in paulo.
& sc̃ȩ humilitatis in petro. quantum mͥ ꝓ mo¬
dulo meo uidetur. magis fuerat adu̾sus ca¬
lumpniantem porfirium dafendendĩ. quam¬
ut ei daretur obtrectandi maior occasio: qua
multo mordatius crimina retur xp̃ianos falla¬
citer. uł suas litteras scribe. uł de sui sacram̃ta

Expanded text:
tem euangelii eique in faciem restitisse, quod genttem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentlo fiebat utiliter libertate caritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus. quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere. nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare. multo est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quaut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
ni: qualibꝰ dictum ẽ. sit in ore ur̃o ẽ. ẽ: non. nõ:
& qui fide audiunt ꝑdes omnes qui loquuntur
mendacium: s ut dixi. & alia & magna questioẽ.
Eligat quod uoluerit qui hoc existimat. ubi
mentiatur. dum tamen ab scribentib auctorib
sanctarum scripturarum. & maxime canoiuca¬
rum inconcusse credatur. et defendatur ab eẽ.
omnino mendatium: ne dispensatores xp̃i de qͥb
dictũ ẽ. hic iam queritur inter dispensatores ut
fideł quis inueniatur. tamꝗͣ magnum aliqͥd.sͥ.
fideliter didicisse udeantur. ꝓ ueritatis dispen¬
satione mentiri: cum ipsa fides in latino sermo¬
ne ab eo dicatur appellata. quia fit quodr̃ ubi
autem fit quod dr̃: mentiendi utiq ñ ÷ locꝰ. F idel
gͥ dispensator apłs paulus. ꝓcul dudio nob ex hi¬
bet in scͥibendo fidem: quia ueritatis dispensa¬
tor erat. ñ falsitatis: ac ꝑ hoc uerum scripsit. ui¬
disse se petrum ñ recte ingredientem ad uerita¬

Expanded text:
ni. qualibus dictum est: sit in ore uestro \'est, est; non, non\', ni. qualibus dictum est: sit in ore uestro \'est, est; non, non\', et qui cum fide audiunt: perdes omnes, qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mentiatur, dum tamen ab scribentibus auctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendacium, ne dispensatores Christi, de quibus dictum est: hic iam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inueniatur, tamquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse uideantur pro ueritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in Latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit, quodautem fit. quod dicitur, mentiendi utique non est locus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad uerita
Abbreviated transcription (Latin):
uillo popło cui data sunt uenerant: postea uͦ
⁊eꝑabiliter deserenda hoc autem quod dicis
ñ dispensatiue ut nr̃i uoluere maiores. quid
sibi uult oro te: aut enim hoc ẽ quod ego appel
uofficiosum mendatium. iũ hȩc dispensatio
difficium ueluti oneste mentiendi: aut quid
luo sit omiino ñ uideo: nisi forte addito no¬
nine dispensationis fit. ut mendatium ñ sit m̃¬
titium. Qd si absurdumẽ. cur eigo ñ aꝑte dicis
officiosum mendatium defendendum. nisi force
te mouet quia ñ tam usitatum ẽ in eccłiasticis
libris uocabulum officii: quod ambrosius nt̃
ñ timuit. qui suos quosdam libros utiliũ pre.¬
ceptionum plenos. de officus uoluerit appelare:
ansi officiose mentiatur qͥsq culpandus ẽ. si dis¬
pensatiue apꝓbandus : Rogo te mentiatur ubi
legerit qui hoc putat. quia & in hoc magna q̃stio ẽ:
sit ne aliquando mentiri uiriboni. immo uiri xͥa¬

Expanded text:
ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, ex illo populo, cui data sunt, uenerant, postea uero, us inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis: \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\', quid sibi uult, oro te? aut enim hoc est, quod ego appello officiosum mendacium, ut haec dispensatio sit officium uelut honeste mentiendi, aut, quid aliud sit, omnino non uideo, nisi forte addito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos \'De officiis\' uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus, rogo te ? mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, immo uiri Christia
Abbreviated transcription (Latin):
n donec ueriret semen ciui ꝑmissum ẽ. hoe
‸ uimpnabilit̃ dicit eẽ sub lege quos reos fa
alrñ implentes legem: dum ñ iitelligen¬
s gr beneficium ad facienda dei precepta
uusi de siuis uirib suꝑba elatione presumũt.
dlmntudo erũ legis. caritas. Caritas uero ddei
difussa ẽ in cordib nrĩs: ñ ꝑnos ipsos. s ꝑ sp̃m
uis ÷ explicande: ꝓlixꝰ fortasse & sui ꝓpri uo¬
iminis sermo debetur. Si gͦ illud quod lȩx
ñ concupisces. si humana infirmitas grã
madiuta ñ fuerit. subse reum tenet. & preua¬
ncatorem potius dãpnat quãntum lib̾at pec¬
mrem: quantomagis illa quȩ significatio
suelatione lacius uinotescente necesse fu¬
triboleri: ustificare neminem poterãt: ñ
nen ideo fuerant camꝗͣ. diabolica gentͥum
scrilegia fugienda. etiam cum ipsa gr̃a iam in¬
ciet reuelari: quȩ umbris talib fuerat p̃nun¬
cuta. s ꝑmitenda paululum eis maxie qui

Expanded text:
est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non implentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei praecepta quasi de suis uiribus superba elatione praesumunt. plenitudo enim legis caritas; caritas uero dei diffusa est in cordibus nostris non per nos ipsos sed per satis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanto magis illa, quae significationis e gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tas uoluisse maiores: s uere ut ego intelligo. eu
culpat. Neq enum hoc eum ꝓpter circumcili¬
onem arbitror dicere. aut illa sacrificia une
facta apatrib nunc a xp̃ianis ñ fiunt & ceta
huius modi. s hoc ipsum ȩtiam qd̾ lex dicit ñ
concupisces. quod fademur certe. xp̃iano
obseruare deb̾e. atq euanglica maxime illil¬
rasion predicari. Legem dicit eẽ sanctam.
sdatum sanctum. & iustum & bonum.
onl subiungit. Quod gͦ bonum ẽ. mnͥ factũẽ¬
s: absit. sed peccatũ ut appareat pecca¬
nui ꝓbonum mͥ oꝑatum ẽ mortem: ut fiat
iꝯri modum peccator. aut peccatum ꝑman¬
uium Suod autem hic dicit peccatũ ꝑmanda¬
ain ficri supra modum: hoc alibilex subĩtra¬
ut ut habundaret delictumꝰ ubi autem ha¬
hundauit delictum: suꝑhabundauit gratia.
ilibi cum suꝑius de dispeniatione gratis
d ergo lex: atq huic interrogatiõi. con¬
alo respondit. Preuaricationis gratia posi

Expanded text:
tas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eumtas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intellego, eumculpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: non concupisces, quod fatemur certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum. deinde subiungit: quod ergo bonum est, mihi factupareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae ogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita
Abbreviated transcription (Latin):
gi nisi fallaciter: ita ñ impudenter flagito u
etiam nos illic intelligere sinas eis dictum
circumcidamini qui ꝓpterea uolebant cuti¬
cidi: quod aliter se putabant ii xp̃o saluos ẽ
ñ posse. hoc ergo animo ac uoluntate. ista ĩten¬
tione. quisqͥs tunc circumcidebatur. xp̃c e
omnino nichil ꝓderat. sicut alibi aꝑte dicit
Nam si ꝑ legem iusticia. gͦ. xp̃e gratis mortiusã
Hoc declarat & quod ipse commemorasti. au¬
cuati esti a xp̃o. Qͥ in lege iustificamini: a gr̃a
excidistis. Illos itaq arguit. qͥse iustificari in
lege credebant. ñ qui legituma illa in cius ho¬
nore aquo mandata sunt obseruabant: intel¬
ligendes & quia prenuntiande ueritatis rac¬
one mandata sint. & quousq debeant ꝑdura¬
re. Unde ÷ illud quod ait: si spu ducimani si
adhuc estis sub lege. Unde uelut colligis appi¬
rere. qui sub lege ẽ. ñ dispensatiue ut nrõs pu¬

Expanded text:
gi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut gi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebatur, Christus ei omnino nihil proderat, sicut alibi aperte dicit: nam si per legem iustitiaergo.Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue; ut nostros pu
Abbreviated transcription (Latin):
inissum est daturum dm̃ testamentũ nouũ
domui iuda. ñ scđm testaientũ qd disposuit
patrib eoꝵ. ñ camen arbitror ipsum dnin
fallaciter a parentib circumcisum. Aut s
hoc ꝓpter etatem minune ꝓhibebat. nec u
arbitror eũ dixisse fallaciter lepso qua
certe ñ illa ꝑ moy sen precepta obseruatio:
ipse mundauerat. uade & offer ꝓ te sacrisd¬
um quod precepit moy ses ui testimonum
illis: nec fallaciter ascendit ad diem festun
usq ad eo ñ causa obstentationis corã homa¬
bus: ut ñ euidenter ascendĩt. s latenter ai
enuim dixit idem apłs. Ecce ego paulus dic
ꝓderit. decepit ergo timotͥeum: & fecit eini¬
chil ꝓdesse xp̃m. An quia hoc fallaciter factu
id eo ñ obfuit: at ipse hoc ñ posuit. nec ait si
circumcidamini ueraciter sicut nec fallaci.
s sine ulla exceptione dixit. si circumcidami¬
ni xp̃c uob nichil ꝓderit. Sicut gͦ tu uis hie
locum dare sententiȩ tuȩ. ut uelis subintelli¬

Expanded text:
romissum est daturum deum testamentum nouum domui Iuda non secundum testamentum, quod disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus dico  nihil proderit. decepit ergo Timotheum et fecit ei nihil prodesse Christum? an, quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit ? at ipse hoc non posuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec \'fallaciter\', sed sine ulla exceptione dixit: si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintelle
Abbreviated transcription (Latin):
raciter. uerum etiam simulate: eum in baratrũ
apłoꝵ ab huiꝰ temꝑis ratione secernis: ita ego
apłi p̃auli ueracem tunc in his omĩb conu̾sa¬
cionem ab huiꝰ temꝑis quainius minime simu¬
lata cerimoniarum iudaicarum obseruatione
secerno: qͣm tunc fuit apꝓbanda. nunc detestan¬
da. Ita quamuis legerius. lex & ꝓpħe usq ad
iohem baptistam. & quia ꝓpterea querebant
iudei xp̃m interficere. quia ñ solum soluebat

Expanded text:
raciter, uerum etiam simulate, eum in barathrumraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrumapostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis legerimus: lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interficere, quia non so
Abbreviated transcription (Latin):
nitas tua. & aharissimis nris ꝑ quos hȩc scripta
nunc misi. quomͦ uolueris tibi fides fiat: illud
me ante ditasse. Michiq de animo meo crede.
quod coram deo loquens iure haritatis expos
conumꝙ mͥ uisum fuisse eiã nunc xp̃ianos ex u-¬
deis factos. sacramenta illa uetera quolibet af¬
fectu. quolibet animo cȩlebrare deb̾e: aut
eis ullomͦ licere. cum illud de paulo semꝑ ita
senserun. ex quo illiꝰ lictere inichi innotuert̃.
sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiꝙͣ. ita ͤ si¬
mulanda. cum hoc fecisse apłos credas. Proĩde
sicut cu e contrario loquȩris. & licet reclamãte
sicut scrib mundo liba uoce ꝓnuntias. cerimo¬
nias iudeoꝵ & ꝑniciosas eẽ & mortiferas xͥ anis.
& quic̃q eas obseruauerit suie ex iudeis siue
ex gentib eum in baratrum diaboli deuolutũ:
ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo:
& addo quic̃q eas obseruauerit. ñ solum ue¬

Expanded text:
nitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritaco, nunquam mihi visum fuisse, etiam nunc Christianos ex Judaeis factos, sacramenta illa vetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere, aut eis ullo modo licere; cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi Litterae innotuerunt: sicut nec tibi videtur, hoc tempore cuiquam esse simulanda ista, cum hoc fecisse Apostolos credas. 18. Proinde sicut tu e contrario loqueris, et licet reclamante, sicut scribis, mundo, libera voce pronuntias, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis, et, quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ue
Abbreviated transcription (Latin):
neres seruans. ñ erit pius deductor. uł baiuilꝰ
corporis. s impius sepulture iuolator. Fateor
sane in eo quod epła mea continet. qͦd ideo sacra¬
menta iudeors paulus cęlebranda susceꝑat.
qui ea uellent sicut a parentib ꝑ legem acceꝑ ant
custodire: minus me posuisse illo duntaxat cp̃r
qͦ prunum fidei grã reuelata ẽ: cunc enuim hoc ñ
erat ꝑnitiosum: ꝓgressu u tempis ille obseruati¬
sones
ab omĩb xpĩanis dese̾rentur: ne si tunc fieret
ñ discerneretur qͦd deus popło suo ꝑ moysen pre¬
cepit ab eo quod in templis demoniors inmun
dis sp̃s instituit. Proinde potius culpanda est
negligentia mea: quia hoc ñ addidi. quam ob¬
uirgatio tua. Uerumtamen longe anteqͣ. licte
ras cuas accepissem. scribens contra faustũ ma¬
nicheum. quomodo eumdem locum quamuis
breuiter explicaueru. & hoc illic ñ pretermi¬
serun. & legere potuerit si ñ dedignetur benig¬

Expanded text:
neres eruens non erit pius deductor uel baiulus neres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta ludaeorum Paulus celebranda susceperat, qui ea vellent, sicut a parentibus per Legem acceperant custodire, minus me posuisse, illo duntaxat tempore, quo primum fidei gratia revelata est: tunc enim hoc non erat perniciosum. progressuuero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit, ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est neglegentia mea, quia hoc non I addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante, quam tuas I litteras accepissem, scribens contra Faustum Manicheum, quomodo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benig
Abbreviated transcription (Latin):
didant. & ea respuenda ñdum intelligebant. nẽ
uero confirmata ꝑ dot gentes doctrina grȩ xp̃i
uoluerit. agere uideatur insanire: cur michi
ñ licet dicere apłm paulum & alios ñ recte fidĩ
xpĩanos tunc illa uetera sacramenta paululũ
obseruando ueraciter comendare debuisse:
ne putarentur ille ꝓpħicȩ significatioĩs obser¬
uationes apissimis patrib custodite. tamq
sacrilegia diabolica aposteris detestande: la
enim cum uenisset fides. quȩ priꝰ illis obserua¬
tionib prenunciata. post mortem & resurrec¬
cionem diũ reuelata ẽ amisera tamquam uitã
officii sui. uerumtamen sicut defunta corꝑa
necessariors deducenda erant quodãm ad se¬
pulturam: nec simulate s religiose: ñ aut̃
deserenda continuo. uł inimicoꝵ obtrectati¬
onib tamq. canum morsib picienda. Pro inde
nunc quisquis xp̃ianoꝵ quamuis sit ex iudĩs
similiter ea celebrare uoluerit. tamꝙ. sospitos ei¬

Expanded text:
diderant, et ea respuenda, nondum intelligebant: nunc diderant, et ea respuenda, nondum intelligebant: nunc vero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Chagere voluerit, videatur insanire: cur mihi non licet dicere Apostolum Paulum, et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui. uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc quisquis Christianorum, quamuis sit ex Iudaeis, similiter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos ci
Abbreviated transcription (Latin):
suscipienda compelle̾t. sic autem credo apłm
uulum ueraciter cuncta illa freggessisse. nec
amen nunc quemꝗ. factum ex iudeo xp̃ia¬
lum uel cogo uł sino calia ueraciter cȩlebra¬
re sicut nec tu cui uidetur paulus ea simu
se cogis istum uł sinis calia simulare. anius
ut ȩtiam ego dicam hanc eẽ summam questiois
ĩmo sententiȩ tuȩ: ut post euangłium xp̃i bñfa¬
ciant credentes iudei. si sacrificia offerant quȩ
obtulit paulus. si filios circiuncidant. si sab¬
batum obseruent ut paulus in timotheo. et
om̃s obseruauere iudei: dum modohȩc simu¬
late ac fallaciter agant: hoc si itaẽ: noniã in he¬
resim hebionis. uł eors quos uulgo nazareos nũ¬
cupant. uł quamlibet aliam ueterem. s in nescio
quam nouam delabimur. quȩ sit eo ꝑniciosior:
quo ñ errore s ꝓposito ẽ. ac uoluntate fallaci.
Qd si respondes ut te abhac purges sententia.
dalizarentur infirmi qui ex uideis multi cre¬

Expanded text:
suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare, sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simuse, cogis istum vel sinis talia simulare. 16. « An vis ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, imo sententiae tuae, 770 ut post Evangelium Christi, bene faciant credentes Judobtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter agant? hoc si ita est, non iam in haeresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore sed proposito est ac uoluntate fallaci. quod si respondes, ut te ab hac purges sententia. dalizarentur infirmi, qui ex Judaeis multi cre
Abbreviated transcription (Latin):
pectindum eẽt ut ueniret fidei reuelacio. qͥ
iosignificabatur eẽ uentura: s quamiuis genti¬
bamponenda s̃ eeñt. ñ camen sic debuisse auffer¬
niaconsuetudine uideoꝵ. tamq detestanda at
ylimnanda: sensim ꝓinde atq paulatim feruẽ
qmentes iustificari saluosq fieri. ñ illis ũbris
trum ance futurarum cune iam uenientiũ ac¬
ĩt omnuis illa actio consumeretur umbrarũ.
nc eis suffecisse ad commendationẽ ut ñ tamꝗͣ
testanda & simił ydolatrie uitaretur. ultra u̾
il ibilla salus eẽt. uł sine illa eẽ ñ posset: qd pu¬
mim. tamen benaiuolentissune ad monere dig¬
uins es. in cuiꝰ sententie ñ consensionẽ s simu¬
litunem timore petrus in eidat: ut de illo pau¬
gentes iudaizare cogebat. qd paulus utiq nõ
igebat: obhoc illa uetera ueraciter ubi opu
it obseruans. ut dãnanda eẽ monstraret: pre¬
dicins tamen instanter. ñ eis s reuelata gr̃a fidĩ

Expanded text:
expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruentcredentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum, tunc iam uenientium atrant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra ueruel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod pufuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem, sed simula tionem timore Petrus inciderat, ut de illo Paugentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei
Abbreviated transcription (Latin):
boni ñ fiant. Uellem me doceret benigna since¬
ritas cua. utrũ simulate quis quam sanctus or¬
entał cum romam uenerit ieuinet sab̃b̃o: excep¬
to illo die pascał uigiliȩ. Qdsi malum ẽẽ dixe¬
rimus. non solum romanam eccłiam s ei ȩtiã
multa uicina. & aliquanto remotiora loca dam¬
nabimus: ubi mos idem tenetur & manet. Si aut̃
ñ ieuinare sabbo malum putauerimus. tot e¬
ellas orientis & inulto maiorem orb xpĩani par¬
tem qua temeritate crimiꝰabimur: placet ne
tibi. medium quiddã ẽẽ dicamus. quod tamen
acceptabile sit ei qui hoc ñ simulate s congru¬
enti societate atq obseruantia fecerit: & tamen
uichis side legimus in canonicis libris precep
es ipianis. Quantomagis illud malũ dict̃
qspossum: qͥ didici ñ eo me iustificari. si gr̃a
npreputi & cetera huiꝰmodi priori popło ꝓ
nes legenda. tantum ad intelligentiam premisse
is ñ autem necessario facienda quasi ad huc

Expanded text:
boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceboni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicerenon possum, qua didici non eo me iustificari, sed gratonem praeputii et cetera huius modi priori populo pnis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
disputatione ueri aliquid dicunt: quãndo fi¬
rensium aduocatoꝵ. quando in alienarumc¬
sarum actione menciuntur. Quors sim¬
litudo si in ipsa expositione epłȩ ad galatas ad
confirmandam simulationem petri pubata est
decenter induci. quid ego apud te timea mum̃
philosophoꝵ. qui ñ ꝓpterea uani sunt quia ũ
falsa dicunt.s quia & falsis plerisq confidum
ubi uera inueniuntur dicere. a grã xpĩana qͥ
ẽ ipsa ueritas alieni sunt: c̃ur autem ñ dicã
precepta illa ueterum sacramentoꝵ nec bona
ẽẽ quia homines non eis iustificantur: Umbr
sunt enim prenuntiantes gratiã qua iustifio¬
mur. Nec tamen mala: quia diuinitus prece¬
ca sunt. temꝑi ꝑsonisq congruentia. cum mi
adiuuet ętiam ꝓpħica. sententia. qua dicit ds̃
se illi popło dedisse precepta ñ bona. F orte eiũ
ꝓpterea ñ dixit mala. s tantum ñ bona: id: ñ
talia ut illis homines boni fiant. aut sine ill

Expanded text:
disputatione ueri aliquid dicunt, quam fodisputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt ? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis
Abbreviated transcription (Latin):
sub introductos autem falsos fr̃s qui subintroi¬
erant ꝑscrutari lib̾tatem nrãm. ut nos in serui¬
cutem redigerent. quib nec ad horam cessimus
subiectioni: ut ueritas euangłis ꝑmaneat ad uoᷤ.
Hic apparet quid eos captare intellex̾it. ut nõ
faceret quod in timotheo fecerat: quod ea libta¬
te facere poterat qua ostendẽt illa sacrament
nec tamq. necessaria deb̾e appeti. nec tamquã
sacrilega debe dap̃nari. Sed cauendum : uid̃c
in hac disputatione. ne sicut philosophi que¬
dam facta hominum. media dicamus int̾ rect
factum & peccatum. quȩ neq in recte factis n¬
q in peccatis numerentur: & urgemur eo qd
obseruare legis cerimonias ñ potest ẽẽ indiffe¬
rens. s aut bonum aut malum: ut si bonũ di¬
xerunus. eas nos quoq obseruare cogamur.
si audem malumñ uere s simulate ab apłis o¬
seruatas eẽ credamus. E go uero apłis ñ tã gxẽ¬
plum philosophoꝵ timeo. quando & illi in sua

Expanded text:
subintroductos autem falsos fratres, qui subintroisubintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgueamur eo, quod obseruare legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua