comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ existentib legib et iħu asseuerante nob̾.
qr non uenit soluere legem. sed ad implere.
no parua tura ac diligentia opus ẽ. de cĩ epe
dixerit intelligͥe. Item ꝓphe alii funit indeoꝵ anii
gentium. alii ueritatis. Sed de iudeoꝵ quid illꝰ
quesiuerit. Notum est .n. De gentiũ uero si cͥs
ambigir. audiat parilum qui scribens ad ti¬
timi de cretensib dicit. Dixit quidam ꝓprius
coꝵ ꝓpħa. Cretenses sẽper m̃dates. maie besti¬
e uentris pigri. Ac ꝑ hoc: eoꝵ dubitandũ non
est et gentes suos hr̃e ꝓph̾as. Noc nõ et u̾itatẽ
hr̃e ꝓpħas suos tam idem paulus significat.
qm eciam iħc. Et ih̾o quidem ubi dicio. Etce
mitto ad uos sapientes et scribas. et ex ip̃is in¬
t̃ficietis in singulis locio. Paulus uero es̃dic̾.
Ip̃e dñs cõstituit pͥmo apłos. deinde ꝓpħas ¶le¬
ge ergo triꝑtita et triꝑtitis ꝓpħis. de quonam
eoꝵ iħc dixerit: nõ satis liquet. Eit tñ conicere
ex seqñtib. Et .n. c̾cuncisionẽ statim noĩare

Expanded text:
ibus legibus et Iesu . adseuerante nobis, quia non uenit soluere legem, sed adinplere,. non parua cura ac diligentia opus est. de qua earum dixerit intellegere. item prophetae alii sunt Iudaeorum, alii gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus dicit: dixit quidam propriusopheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, uentres pigri. ac per hoc dubitandum non est et gentes suos habere prophetas. necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumcisionem statim nominaret
Abbreviated transcription (Latin):
catis quidem. adimpletio ẽ. Ocm̃ ẽ. Non
peierabis. Ego añ dico nob̾. ne uiretis quid̾
que adimpletio ẽ. In hiis .n. et priora robo¬
rat. co quod defuit adicit. Ubi uero iudeorũ
quedam iusus est noĩasse. illa quid̃ nec ad ĩ¬
pleuit. sed ociam penitus eradicauit. p̾cepti¬
one contrarioꝵ. Quid .n. sequit᷑ : Audistio di¬
ctum ẽt̃. ocłm pro ocło. dentem peo dente. Ego
aũt uobis dico. Qui te percusserit in maxilla: pre¬
be illi et atterã. Hoc iam destructio est. Dem̃ est
inquit. Amabis amicũ cuũ. et euͦslis mnimicũ
tuũ. Ego aũ dico nob̾. mate iminicos ur̾os.

Expanded text:
etio est. dictum est: non peierabis; ego autem dico uobis, ne iuretis quidem: aeque adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego autem dico uobis: qui te percusserit in maxilla, praebe illi et alteram: hoc iam destructio est. dictum est, inquit. amabis amicum tuum et oderis inimicum tuum; ego autem dico uobis: amate inimicos uestros
Abbreviated transcription (Latin):
ris grãn baptizatis ncħ auferre conferre credras
eos sanos sed uuln̾atos medico saluatori ad sta¬
tionẽ baptisii sanandos offerri. Nec ħituros
iutam nisi ip̃ius qui est uita manducauint qͣ¬
nem et sanguinem biberint. ip̃e .n. dixit. insi m¬
anducam̃tis carnem filii hoĩs. et .bi. eius sangͥ¬
natis ex a qua et spũ sc̃o nĩsi cibatis carne neq
potatis sangͥne xp̃i qui fusus est in remissione

Expanded text:
is gratiam baptizatis nihil auferre, conferre creditis tis utique, non eos sanos, sed vulneratos medico Salvatori ad stationem Baptismi sanandos offerri; nec habituros vitam, nisi ipsius qui est vita manducaverint carnem, et sanguinem biberint. Ipse enim dixit: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sangunatis ex aqua et Spiritu sancto, non cibatis carne, neque potatis sanguine Christi, qui fusus est in remissione
Abbreviated transcription (Latin):
reꝓpbat ꝯtumelie. ut si manserit inquassatũ.
ꝑmittat illio susceptos ur̃os quib sine illo ui¬
tam ꝓmittitis ꝑuulos hĩtare. Dic age adesto
assertõni tue refelle mim. Mansiones iste mł¬
te quas in mediũ ꝓtulisti de thesauris enuͣm¬
gelioꝵ. certũ est. ueritate dicente. eẽ apud

Expanded text:
robat contumeliae: ut si manserit inquassatum, permittat illic susceptos vestros, quibus sine illo vitam promittitis parvulos habitare. Dic, age, adesto assertioni tuae, refelle meam. Mansiones istas multas, quas in medium protulisti de thesauris Evangeliorum, certum est veritate dicente, esse apud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidisti locum qu̾e multa fabricau̾as arce ꝑuulis.
nõ .ii. iitrat in mansiones istas uõ baptiz atus.
Quia qui dixit. in domo pris mei multe mansi¬
ones sunt. ip̃e dixit qui ño renatus fu̾it ex aqͣ
et spũ sc̃o nõ introibit in regnũ celoꝵ Quid
deinceps a nob̾ decepti facient ꝑuuli quos ca¬
tholica rõ sine modico xp̃o in mansiones pr̃is uob dae
titis uitam autͤtis uitam. dum sanos pollice¬
mini ad mortẽ ꝑducitis. dum spondetis reqͥ¬
em p̾cipitatis in gehennã. masiones gͥ iste
aput prem̃ nõ sũt diuise cellulis. ad ħitand̾
uistis. sed conuincta caritate bonoꝵ p̾mia m̾i¬
unice concordie deitatis pr̃is et filii et sp̃c sã.
et nõ est ut qd̾dam gnͣde palatium uñ cõeludi
aut excludi possit nec t̾minũ ħt quõ regnũ
terre ut ultra regnãdi nõ ħeant potestatem.
ip̃e .n. qui impler omia et excedit om̃ĩa pat᷑
et filius et sp̃c st̃s. deus unus est omĩa in oĩb

Expanded text:
didisti locum, quem multa fabricaveras arte parvulis. Non enim intrat in mansiones istas non baptizatus: quia qui dixit, In domo Patris mei mansiones multae sunt; ipse dixit, Qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrdeinceps a vobis decepti facient parvuli, quos catholica ratio sine medico Christo in mansiones Patris vobis dtitis vitam, aufertis vitam: dum sanos pollicemini, ad mortem perducitis: dum spondetis requiem, praecipitatis in gehennam. Mansiones igitur istae apud Patrem non sunt divisae cellulis ad habitandum justis, sed conjuncta charitate bonorum praemiunitae concordiae deitatis, Patris et Filii et Spiritus sancti: et non est ut quoddam grande palatium, unde concludi aut excludi possit: nec terminum habet, quomodo regnum terrae, ut ultra regnandi non habeat potestatem. Ipse enim qui implet omnia et excedit omnia, Pater et Filius et Spiritus sanctus, Deus unus est, omnia in omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
plicia. ñ quid dampnatis istis si icirtũ cisus¬
t̾̃ituĩ abolera deus .n. locutꝰ ẽ. nõ homo dicens
infans qui octaua die circũcisus fuit disꝑier
aĩa iłia te ppło suo. Narrate gͦ si potestis iusti
ciam tur disꝑdat m̃ocentiã ĩ circuncisam qͥd¬
ne artũcidi ubet. si nilla donat cͥcũcisione de¬
licta. Rñdes plane uistus iustus ẽ deus ĩiudi¬
dicando rogo dic cãm ĩ circũcisi ꝑuuli ꝑituri
actualia certe milla sint eiꝰ delicta q̃ .n. pore

Expanded text:
cisusteritum abolere? Deus enim locutus est, non homo, dicens, Infans qui octavo die circumcisus non fuerit, disperiet anima illa de populo suo. Narrate ergo, si potestis, Deicur disperdat innocentiam incircumcisam, quidve circumcidi jubet, si nulla donat circumcisione delicta? Respondetis plane: Justus Deus in judidicando, rogo, dic causam incircumcisi parvuli perituri. Actualia certe nulla sunt ejus delicta. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
de alienꝰ eterna supplicia expietur. c̾tiũ penitus
ignoramꝰ ĩmo nec ẽẽ inscripturis scĩs inuenimꝰ¬
reꝑimꝰ finge pelagiane locũ ex officina ꝑu̾si dognatis
tui ubi aliem a xp̃i grã uitam requei et głe pͦ¬
sitere ꝑuuli pꝰsunt. dext̾a uisti sedentis iudicis
et sinistra. regnũ est et gehemia. uita ẽ et mor
cizatoꝵ. ĩ gehenna pena ĩ creduloꝵ. uita ad leti¬
ciam głe. mors ad fletũ et stridorem dentum
iusti in regno prĩs simul cũ xp̃o. miqui in igne
ererno ꝑato dyabolo et angeł eiͦ. sed ħ dicens ñ
duo regnũ uidel et gehemiã. hec om̃ia refũ¬
tur eciam si plura dicant᷑ dext̾a .n. uita iusti
na ad regin celoꝵ requiem referũtur. sinist᷑ uͦ¬
.i. humana . qui sinistre astabunt iniqui. Mor¬
aũ in iust̾ĩa. dosolitas. ĩpietas et qnͣtauber ma¬
la ad gehonne corm̃ta referunt᷑. ubi mors q̃

Expanded text:
eterna supplicia experietur: tertium penitus ignoramus, imo nec esse in Scripturis sanctis inveniemus. Finge, Pelagiane, locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitam requiei et gloriae possidere parvuli possint. Dextera est justi sedentis judicis et sinistra, regnum est et gehenna, vita est et mors, tizatorum, in gehenna poena incredulorum: vita ad laetitiam gloriae, mors ad fletum et stridorem dentium: justi in regno Patris cum Christo, iniqui in igne aeterno parato diabolo et angelis ejus. Sed haec dicens, non duo, regnum videlicet et gehennam, haec omnia referuntur, etiamsi plura dicantur. Dextera enim vita, justi, na ad regni coelorum requiem referuntur: sinistra vero, id est, ii qui sinistrae astabunt, iniqui, mors, injustitia, dolositas, impietas, et quantalibet mala ad gehennae tormenta, ubi mors q
Abbreviated transcription (Latin):
lem fecii. Iam ynsũ ẽ scriptũ ẽẽ. d̾s mortẽ ño fec̃
amicitias ĩt̾ dm̃i et dỹabłm faciatis qd̾ ab sit a dño
tos ut hoĩem uita priuare p̾sent. et iõ dem̃ ẽ ꝑ pccm¬
os. Quis nr̃m sit manichee pestis assertor nos qui
nicħ ꝯmune lucis ad tenebras dm̃is. anuos qͥ opꝰ
lucis ut putatis .i. mortẽ cũ oꝑe tenebraꝵ .i. pͣccõ¬

Expanded text:
lem fecit. » Jam responsum est scriptum esse, Deus mortem non fecit, amicitias inter Deum et diabolum faciatis, quod absit a Domino. tes, ut hominem vita privare possent: et ideo dicos, quis nostrum sit Manichaeae pestis assertor: nos, qui nihil commune luci ad tenebras dicimus; an vos qui opus lucis, ut putatis, id est, mortem, cum opere tenebrarum diabo
Abbreviated transcription (Latin):
si eos pctĩ ceigmał c̃ã pati credid̾itis sine dubio de¬
um qui ualde om̃ia fecit bona arguitis. s ab sit
ut miqꝰ sit deus iiuste infe̾ns iram ĩmo uistus
iudicia faciens. pena .n. pccĩ ẽ ut penis plestan¬
tur nõ mastu sed ortu ꝑuuli pcc̃ores Audi eci

Expanded text:
is causa pati credideritis, sine dubio Deum, qui valde bona omnia fecit, arguitis. Sed absit ut sit iniquus, inferens iram, imo justus judicia faciens poena enim peccati est, ut poenis plectantur, non in actu, sed ortu parvuli peccatore
Abbreviated transcription (Latin):
Andi ⁊ alt̾um dei sapĩam inqͥrentẽ. ⁊ ꝑ illam
u̾itatem mortalib p̃dicantem. Audi alu̾ qͥdẽ
qmͣ dauid loquentem. s nõ alr̾ ꝓphantẽ. ĩmo
inico spũ uera dicentem. qd̾ ade ꝑccõ ⁊ par¬
uuli nascendo premantur. Dano enĩ inqͥt
ut supra iam dcm̃ est. Ecce enĩ in inigͥtatib
ꝯceptus sũ ⁊ ĩ delictis peꝑit me mat̾ mea.

Expanded text:
Audi et alterum, Dei sapientiam inquirentem, et per illam veritatem mortalibus praedicantem: audi aliter quidem quam David loquentem, sed non aliter prophetantem; imo unito spiritu vera dicentem, quod Adae peccato et parvuli nascendo premantur. David enim inquit, ut supra jam dictum est, Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me m
Abbreviated transcription (Latin):
dinis uite eterne. diuisũs a gehenna dici tã
del autem potentia non in parte est et ĩ ꝑte
non est qr et sc̃oꝵ requiei et pcc̃oꝵ dampna¬
tatri medicina sua redonet uitam uenit n.
nõ inanitꝰ sed querere et saluare qd̾ perie¬
rat. uos uidebat p̃sentia sua futuros here¬
ticos uosq increpabat in apłis suis dicens.
Sinite infantes uenire ad me et nolite eos
Qd dicis h̾etice. unũ elige e duob cuiꝰ ꝑtis
defẽsor exist̾e̾ ꝓossis. In regno est pr̃ ⁊ man

Expanded text:
dinis vitae aeternae divisum a gehenna dici tant autem potentia non in parte est, et in parte non est; quia et sanctorum requiei et peccatorum damnaAdam medicina sua redonet vitam. Venit enim non inaniter quaerere et salvare quod perierat. Vos videbat praescientia sua futuros haereticos; vosque increpabat in Apostolis suis dicens: Sinite infantes venire ad me, et nolite eosd dicis, haeretice? Unum elige e duobus cujus partis defensor existere possis. In regno est Pater et man
Abbreviated transcription (Latin):
rchontici a pͥncipib appellati .xx.
uniu̾sitatẽ qmͣ deus ꝯdidit opera
pͥncipũ ẽe dicunt. Oꝑantur eciam
qnͣdam curpitudineꝰ resurrectionem carnis
uegant .xxi.
erdoniani a cerdone noĩati qui duo
pͥncipia sͥ adu̾sanfia dogmatizauit
buisse carnem nec uere mortuũ uł quicꝙͣ pas¬
sum sed simulasse passionem. Quidã u̾o ĩ du¬
eoꝵ eẽo bonꝰ. altꝰ aũ malus. Resurrestionẽ mor¬
tuoꝵ negans. sꝑnens etiã testim̃ uer .xii.

Expanded text:
re. XX. ARCHONTICI a principibus appellati, re. XX. ARCHONTICI a principibus appellati, universitatem, quam Deus condidit, opera esse principum dicunt. Operantur etiam quamdam turpitudinem. Resurrectionem carnis negant. XXI. CERDONIANI a Cerdone nominati, qui duo principia sibi adversantia dogmatizavit:buisse carnem; nec vere mortuum vel quidquam passum, sed simulasse passionem. Quidam vero in dueorum esset bonus, alter autem malus. Resurrectionem mortuorum negat, spernens etiam Testame
Abbreviated transcription (Latin):
pbite a colubro noĩati sunt. Coluber .n.
ctum eoꝵ panes lingua lamibere. atq ita eis ue¬
lud eucharistiam scificare. Quidã dicunt istos
ophitas ex incholartis siue gnosticis extitisse et
ꝑ eoꝵ fabuloma sigmenta ad colubrum colendũ
fuisse ꝑuentum. xuiii.¬
aiani ꝓpterea sic appellati sũt qm̃ ca¬
im honorant dicentes eũ fortissime
ẽe uirtutis. simul eo uidam traditorẽ
diimi aliquid putant eo scelus eiꝰ bñficiũ de¬
tradidisse. Illos eciam qui scisma facientes ĩ pri¬
mo ppło dei teria deistente ꝑierunt et sodomitã
colere ꝑhibentur. blasphemant legem et deu̾
ethiani nom̃ acceper̃ a filio ade qͥ noca¬
tꝰ est sech. Eñ quippe honorant. s fa¬
bulosa eo heretica uanitate. Dicũt
n. eũ dẽ suꝑna matre natũ qmͣ ꝑhibent ꝯue¬
nisse cum suꝑno pr̃e. unde diuinũ sem̃e aliud
nasteretur tanqmͣ filioꝵ dei. Isti quoq multa
de pͥncipatib eo potestatib uanissiima fabulan¬
tur. Quidam eos sem filium noe xpm̃ putare.

Expanded text:
i a colubro nominati sunt. Coluber enim, etum eorum panes lingua lambere, atque ita ex se velut eucharistiam sanctificare. Quidam dicunt istos Ophitas ex Nicolaitis sive Gnosticis exstitisse, et per eorum fabulosa figmenta ad colubrum colendum fuisse perventum . XVIII.opterea sic appellati, quoniam Cain honorant, dicentes eum fortissimae esse virtutis. Simul et Judam traditorem divinum aliquid putant, et scelus ejus beneficium detradidisse. Illos etiam, qui schisma facientes in primo populo Dei, terra dehiscente perierunt , et Sodomitas colere perhibentur. Blasphemant Legem, et Deum SETHIANI nomen acceperunt a filio Adae, qui vocatus est Seth: eum quippe honorant, sed fabulosa et haeretica vanitate. Dicunt enim eum de superna matre natum, quam perhibent convenisse cum superno patre, unde divinum semen aliud nasceretur, tanquam filiorum Dei. Hi quoque multa de principatibus et potestatibus vanissima fabulantur. Quidam eos dicunt Sem filium Noe Christum puta
Abbreviated transcription (Latin):
ritalib tuis laborib ꝓmerẽtur. eciam me ĩ digñ
cõsetuturs̃ ẽe p̾sumo dñe et m̾ito uen̾abilis
quo xpĩana religio ħeditatis ꝓmisisse nomen
accepit q̃ hereses fu̾int. sint quos errores intu¬
lerint. inferant quid adu̾sus catholicã ecc̃am sẽ¬
testam̃to. et omĩa om̃io quib a u̾itate dissen¬
cunt. que eciã bapm̃n ħeant. que ue ño ħeant
et postqmͣ baptizent. nec tñ rebaptizet ecc̃a qͣ¬
łr suscipiat uenientes. et quid singuł lege au¬
ctoritate atq rõne sꝑdeat: digneris exponere.
Nec me tante b̾itudo tua credat ineptie: ut ño
nisipiam qnͣtis et qmͣ ingentib uolu̾ib opꝰ
sit ut possint ista dusolui. uere hoc ego fĩñ ex

Expanded text:
ritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum ritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam sentestamento et omnia omnino, quibus a ueritate dissentiunt, quae etiam baptismum habeant quaeue non habeant et post quam baptizet nec tamen rebaptizet ecclesia. qualiter suscipiat uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego f
Abbreviated transcription (Latin):
m᷑ simł. Quid. i. cũ mr̃e agendũ sit quã certe
fr̃ uictor ño deserit tu multo melius calles. qũa
ego. alia scribere ne te ab ista cogitatione auer¬
¶Om trepidꝰ fu et ausus hos meos aliqͦ¬
liens distuli. sed pͥncipalit᷑ ut dici assolet amma¬
sut b̾itudinis tue bemuolentia om̃ib cõpbara
Qmͣ dũ consid̾o magͥ timui. ne nõ petendo suꝑbꝰ
nõ q̃rendo desidiosus. nõ pulsando pig̾ a dño ni
pro certo nouerim ob studiũ diuim sermonis qs̾¬
n uen̾ationi tue celestis grã patefecit. paratam esse
dere occupationi reuerentie tue multiloquio su¬
ꝑfluo morã ñõ faciã. sed desid̾ium ob seruatonis
mee breuiter iudicabo. Non nullos ĩ elero cuiꝰq
eciã amplissime ciuitatis ẽẽ imꝑrtos ex meip̃o
ꝯuitio. et qnͣtũ uniu̾so illo ordini ꝑ futurũ sit
qd̃ expeto ꝯsid̾at̃omi sc̃tatis tue discutiendum
offero. Priulegio namq cunctoꝵ qui hoc de spi¬

Expanded text:
mus simul. quid enim cum matre agendum + sit, quam certe mus simul. quid enim cum matre agendum + sit, quam certe frater Victor non deserit, tu multo melius calles quam ego. alia scribere, ne te ab ista cogitatione auerDiu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse dere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini profuturum sit. quod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spi
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ. nullis omĩo leticiis ulla ex ꝑticula con¬
fe̾ndum. Quod si in natura humana tas uita
cadit curaliqñ euenit ista secuittas: Cur tãto
euenit crebrius. qu̾ato quisq in mẽtis penetra¬
lib adorat dm̃: Cur in actu eciã humano ple¬
rũq ista transquillitas manet. si ex illo adito.
ad agendũ quisq ꝑcedat: Cur mt̃dũ cũ et loqͥ¬
mur mort̾e ño formidamꝰ. cum aũ ño loqͥmur.
etiam cupimus : ẽibi dico. ño .n. hoc ciulibet di¬
cerem. tͥ ĩ qu̾a dico. cuiꝰ itinera in suꝑna bene no¬
iii. Tune cũ exꝑtus sepe sis. qũã dulce uiuat cũ
amori corporeo animꝰ moritur. negab̾ tñ totam
hom̃is uirã posse intrepidam fiꝰ ut tite sapiens
noĩetur: Qut hanc asfect᷑onem qua rõ ntitur
tͥ accidisse inqu̾a nisi cũ in intimis tuis ange¬
ris asserere audebis. Qe cũ ita sint᷑ restare unu̾
uides. ut tu quoq ino̾omime cõsulas quo uiua¬

Expanded text:
gaudium nullis omnino laetitiis ulla ex particula congaudium nullis omnino laetitiis ulla ex particula conferendum. Quod si in natura humana talis uita non cadit, cur aliquando euenit ista securitas? cur tanto euenit crebrius, quanto quisque in mentis penetralibus adorat deum ? cur in actu etiam humano plerumque ista tranquillitas manet, si ex illo adyto ad agendum quisque procedat? cur interdum et cum loquimur, mortem non formidamus, cum autem non loquimur, etiam cupimus? tibi dico, non enim hoc cuilibet dicerem, tibi, inquam, dico, cuius itinera in superna bene noui, tune, cum expertus saepe sis, quam dulce uiuat, cum amori corporeo animus moritur, negabis tandem totam hominis uitam posse intrepidam fieri, ut rite sapiens nominetur? aut hanc affectionem, quam ratio nititur tibi accidisse umquam, nisi cum in intimis tuis ageris, asserere audebis? quae cum ita sint, restare unum uides, ut tu quoque in commune consulas, quo uiua
Abbreviated transcription (Latin):
paucis quibrdam. quos ecc̃aꝵ gubnatores ẽẽ uolu¬
i ut et illam nõ solum expectarent fortit̾. s a lacͥoͥ
eciam desidarent: et haꝵ obeundaꝵ labores sine ul¬
lo angore susciꝑent. Sed neq his qui ad huiꝰmodi
ãministratõnes tẽporał honoris amore rapunt
neq rursum his qui cũ sint pͥuati negociosã uitã
appetunt. hoc tm̃ bonũ concedi arbitror. ut inter
strepitus inquietosq ꝯuentꝰ atq discursus cum
morte familiaritatẽ qũa q̃rimus facianti. Meifi¬
cari enĩ utrisq initio licebat. Aut si hoc fłm ẽ. ego
sum õĩm ne dicam stultissim᷑. certe ignauissimꝰ
cũ rsi ꝓueniat secura q̃dam cessatio: sincerum
illud bonũ sslud gustare. atq amare n̾o possum.
Magna secessione a tumultu rer̃ labentiũ mͥ tre¬
de opus est: ut nõ duritia. u̾o audatia. nõ cupidi¬
tate manis głe. nõ suꝑstitiosa credulitate fiat in
homĩe nicħ tim̾e. Hinc .n. fit illud eciã solidic m

Expanded text:
paucis quibusdam, quos ecclesiarum gubernatores esse uoluit, ut et illam non solum expectarent fortiter, sed alacriter etiam desiderarent et harum obeundarum labores sine ullo angore susciperent; sed neque his, qui ad huius modi administrationes temporalis honoris amore raptantur, neque rursum his, qui cum sunt priuati, negotiosam uitam appetunt, hoc tantum bonum concedi arbitror, ut inter strepitus inquietosque conuentus atque discursus cum morte familiaritatem, quam quaerimus, faciant; deificari enim utrisque in otio licebat. aut si hoc falsum est, ego sum omnium ne dicam stultissimus, certe ignauissimus, cui nisi proueniat quaedam secura cessatio, sincerum illud bonum gustare atque amare non possum. magna secessione a tumultu rerum labentium, mihi crede, opus est, ut non duritia, non audacia, non cupiditate inanis gloriae, non superstitiosa credulitate fiat in homine nihil timere. hinc enim fit illud etiam solidum
Abbreviated transcription (Latin):
possit ap̃ carthaginẽ ĩ latinã linguam u̾ti.
facilius atꝙ ꝯmodiꝰ ut cu pocius prestes nob¬
dẏaconus ẽ de nr̃a diocisi. de fumdo aũ uiri specta¬
bilis nob̾q carissimi orontii. Pro illo aũ et ꝓeiꝰ
pr̃e a quo a doptatus est etiam ad eũ scripsi. Qͥs
luteras cũ leg̾i xp̃iana benignitas tua: peto
ut eas apud memoratũ uirũ tua int̾cessione
adinuare digneris. Aisi aũ cũ illo etiã hoiẽm

Expanded text:
possit apud Carthaginem in latinam linguam verti possit apud Carthaginem in latinam linguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobdiaconus est de nostra dioecesi; de fundo autem viri spectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo etiam hominem
Abbreviated transcription (Latin):
hinc librũ. nec illas hereses p̃t̾nuttens que ĩ ppło¬
us epiphanius in doctrina fidei catholice lauda¬
bilit᷑ disfamatur. sed ip̃e utriꝰq tprĩs hereses col¬
ligens: lic. cõplex᷑ est. Cũ gͦ ambo id uellent fa¬
c̾e quod a me petis qnͣtum tñ intͦ se differant de
numero interim sestaꝵ uides. Qd̾ utiq ñõ eue¬
nisset nisi aliud uni eoꝵ inderetur heresis. et ali¬
ud alteri. Neq .n. putand̾ ẽ aliquas ignorasse e¬
piphaniũ quas nouerat filastriꝰ cũ epiphamũ
longe filastrio doctiore. ĩuenerimꝰ. ita ut ꝑfila¬
strium pociꝰ dicere deberemꝰ latuisse plurimas. si
tñ plures ẽẽt ille complexꝰ. et iste panciores. Sed
ꝓculdubio in ea q̃one ubi disceptatur quid sit
om̃s innumerũ redig̾e conamur. ne p̾t̾muta¬
mꝰ aliquas qmͣuis hereses sum uide gͦ ne for
te librum sci epiphanii tͥ mitt̾e debeam. ipm̃
.n.arbitror filastrio doctius hunic locutũ. qui

Expanded text:
hinc librum nec illas haereses phinc librum nec illas haereses pus Epiphanius, in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus: sed ipse utriusque temporis haereses colligens, octoginta complexus est. Cum ergo ambo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen inter se differant de numero interim sectarum, vides: quod utique non evenisset, nisi aliud uni eorum videretur esse haeresis, et aliud alteri. Neque enim putandum est aliquas ignorasse Epiphanium, quas noverat Philastrius, cum Epiphanium longe Philastrio doctiorem invenerimus; ita ut Philastrium potius dicere deberemus latuisse plurimas, si tam plures esset ille complexus, et iste pauciores. Sed procul dubio in ea quaestione ubi disceptatur quid sit omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sinte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum; qui
Abbreviated transcription (Latin):
põt uentura p̾dixit. Non solũ gͦ nõ debetis mi
soletis. Sicut .n. ad loca munitiora festiuantiꝰ
mignͣt qui ruinã domꝰ uident coutͥtis parie¬
rec̾ot̾e disponebant in thesautũ celeste ĩ pigͣ
cesitate onͣfferre ut si alicui humanꝰ casugas¬
ciderit: gaudea qui deloco nunoso emigrauit
Si aũ nicħ cale fuit sb̾ securũ nõ cõuͣstetur qui
qñq moritutꝰ ĩ mortali dño ad ꝙ̃ uentur᷑ est
bonappria ꝯm̃daut. Ita frẽs mei dilecti ex¬
eo qd̾ quisq ht̃ ẜm suas uires quas ip̃e nou̾
facite qd̾ soletis alacͥore aĩo qmͣ soletis eo in
om̃s sołi huiꝰ molestias apłicam exhortat̾om
corte retinete. Ubi ait dñs. in ꝓximo ẽ nicħ solli

Expanded text:
potest, uentura praedixit. non solum ergo non debetis minpotest, uentura praedixit. non solum ergo non debetis minsoletis. sicut enim ad loca munitiora festinatius migrant, qui ruinam domus uident contritis parierecondere disponebant, in thesaurum caelestem inpigra celeritate transferre, ut, si aliqui humanus casus acciderit, gaudeat, qui de loco ruinoso emigrauit, si autem nihil tale fuerit subsecutum, non contristetur, qui quandoque moriturus inmortali domino, ad quem uenturus est, bona propria commendauit. itaque, fratres mei dilectiecundum suas uires, quas ipse nouit, facite, quod soletis, alacriore animo, quam soletis, et inter omnes saeculi huius molestias apostolicam exhortationem corda retinete, ubi ait: Dominus in proximo est; nihil solli
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ait apłs. Sme adueniens siue uidens nos si¬
ue ab sens. audiam de uob̾ qr statis mumo spu̾
imo aĩo collaborantes fidei euugelice. Si uos a¬
liqua molestia tp̃ał exagitat ip̃a uos mag̾̃ am¬
monere debet ꝙ ad modũ de illa uita cogitare
debeatis ubi sine aliquo labore uitatis euatẽ¬
tes nõ molestas angͦcias tpr̃is ꝑui sed horren¬
das penas ignis et̾m. siam si cauta cuta. tanta ĩ¬
tñtione. tanto labore agitis ne ialiquoᷤ cruci¬
atꝰ tñsitorios nicidatis qnͣtũ nos oportet ẽẽ sol¬
licitos eͣd sẽpit̾nas missas fugiatis. Et si mors
breues et sordide sic am̃ãtur qnͣto uehemtuis
futuri ccłi gaudia pura ex infiita q̃renda st.
Ista cogitantes nolite ẽẽ pigrim oꝑib bonis ut
hortatꝰ sum. et ñc exhortorne uos iũcat et pi¬
gros faciat contͥtio indi huiꝰ cui talia uidetis ac¬
cid̾e qualia dñs et redemptor nr̃ qui m̃tiri non

Expanded text:
 uidens uos si uidens uos siue absens audiam de uobis, quia statis in uno spiritu uno animo conlaborantes fidei euangelicae. si uos aliqua molestia temporalis exagitat, ipsa uos magis admonere debet, quem ad modum de illa uita cogitare debeatis, ubi sine aliquo labore uiuatis euadentes non molestas angustias temporis parui sed horrendas poenas ignis aeterni. nam si modo tanta cura, tanta intentione, tanto labore agitis, ne in aliquos cruciatus transitorios incidatis, quantum uos oportet esse sollicitos, ut sempiternas miserias fugiatis! et si mors breues et sordidae sic amantur, quanto uehementius futuri saeculi gaudia pura et infinita quaerenda sunt! ista cogitantes nolite esse pigri in operibus bonis, ut hortatus sum et nunc exhortor, ne uos uincat et pigros faciat contritio mundi huius, cui talia uidetis accidere, qualia dominus et redemptor noster, qui mentiri non
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebam. eosq trignita et duos ẽẽ cogno¬
ui. Restant epłe. deinde trastatus popula¬
ꝓes. quos greci omelias uotamt. epła sc̃i au
cũ clenicis et uiu̾se plebi aug̃ in
dño salutem. In pͥmis peto carita¬
tem ur̃am et ꝑ xp̃m obsecro ne uos mea c̾o¬
tustes ab sentia corporał. Nam spũ et cordi
affectu puto ros ñõ dubitare mlło^ isie a uob̾
posse disced̾e qmͣuis me ampluis contͥstet ꝙͣ
forte uos ip̃os qd̾ inf̾mitas mea suffic̾e no põt
om̃ib curis de me exigunt m̃bra xp̃i quib me
et rimor enis et caritas seruire ꝯpellit. Ilud .ni.
nou̾it ur̃a dilectio ñ qmͣ me absente fuisse lic̃e¬
tiosa lib̾tate. sed necessaria ẜuitute que sepe
scõs fr̃es et collegas meos eciã labores marinoᷤᷤ
et tnͣsmarinos ꝯpulit sustinete a quib me sꝑ
ñ indeuotio m̃ĩtis sed minꝰ ydonea ualirudo cor¬
poris excusauit. ꝑꝰ inde dilestissim fr̃es agite ut¬

Expanded text:
nesciebam eosque CCXXX et duos esse cognonesciebam eosque CCXXX et duos esse cognoui: restabant epistulae, deinde tractatus populares, quas Graeci homilias uocant. et pluCONCLERICIS ET UNIVERSAE PLEBI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. In primis peto caritatem uestram et per Iesum obsecro, ne uos mea contristet absentia corporalis. nam spiritu et cordis affectu puto uos non dubitare nullo modo me a uobis posse discedere, quamuis me amplius contristet quam forte uos ipsos, quod infirmitas mea sufficere non potest omnibus curis, quas de me exigunt membra Christi, quibus me et timor eius et caritas seruire compellit. illud enim nouerit uestra dilectio numquam me absentem fuisse licentiosa libertate sed necessaria seruitute, quae saepe sanctos fratres et collegas meos etiam labores marinos et transmarinos compulit sustinere, a quibus me semper non indeuotio mentis sed minus idonea ualitudo corporis excusauit. proinde, dilectissimi ro frat
Abbreviated transcription (Latin):
Omino sinc̾it᷑ dilectissimo fr̃ĩ et dy¬
scribendi offerretur occõ ꝑfusalensẽ
deberem. Ubi ꝯsid̾ans tanto ẽẽ difficiliꝰ. qnͦ¬
touis ẽẽ brcuus. Sed ne hoc quid̾ potuita¬
lib curis suꝑuenientib ĩpedimentis a qͥ¬
b om̃io dissimulare ũõ possem. Nam me
ab eo qd̃ ħebam ĩ manib aũterunt. hoc a̾
est ubi respondeo libris uiliani quos octo edi¬
dit post illos .iiiͦi. quib aute respondi. hos .i.
cũ r̾one accepisser frat̾ alipuis nõ idẽ om̃s
tres cito ẽẽ missur̃ et monens multũ ue res¬
pond̾e differrem. Cuiꝰ instancia coactus sũ
q nõ cessem uni dieb alteri noctib qsͣrum
mͥ ab aliis occupationib hunic atq hinc uẽĩ¬
re nõ denstentib ꝑc̾etur. habebam .n. rem
plurimũ ncc̃iam. Nam retractabam opus-¬
culaica. et si quid in eis me offend̾e̾t ꝑtim
deberer. Oꝑabar et duo iamuo lumina ab¬
soluerã. retractatis libris meis. quoꝵ nũm

Expanded text:
OMINO SINCERITER DILECTISSIMO FRATRI ET CONDIscribendi offerretur occasio per Fussalere. ubi considerares tanto esse difficilius, quanto uis effici breuius. sed ne hoc quidem potui talibus curis superuenientibus impeditus, a quibus omnino dissimulare non possem; nam me et ab eo, quod habebam in manibus. auerterunt. Hoc autem est, ubi respondeo libris IuJiani. quos octo edidit post illos quattuor, quibus ante respondi. hoc enim cum Romae accepisset frater Alypius, nondum omnes tres cito esse missurum et multum instans, ne respondere differrem. cuius instantia coactus sum ique non deessem uni diebus alteri noctibus. quantum mihi ab aliis occupationibus hinc atque inde uenire non desistentibus parceretur. agebam uero rem plurimum necessariam; nam retractabam opuscula mea et. si quid in eis me offenderet uel adeberet, operabar. et duo iam uolumina absolueram retractatis omnibus libris meis, quorum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
tur quaꝵ nullã illi fecer᷑ mẽtionẽ. Q m̃ ob
rem ad peculiare patrociniũ piecatis cue con¬
stratis saporib peregrinis consid̾ato textu pͥ¬
pulsanti et fam̃e patienti nõ deneges. pro¬
fecto .n. nec ego pulsare cessabo. doner ip̃e
ꝯcedas. ut qd̾ nõ ĩpetrat priuilegiũ ꝙ nul¬
lum est m̃itoꝵ. saltem in defessa ĩportuni¬

Expanded text:
ntur, quarum nullam illi fecerint mentionem. Quas ob ntur, quarum nullam illi fecerint mentionem. Quas ob res ad peculiare patrocinium pietatis tuae constratis saporibus peregrinis considerato textu prpulsanti sed famem patienti non deneges: profecto enim nec ego pulsare cessabo, donec ipse concedas, ut, quod non impetrat priuilegium, quod nullum est, meritorum, saltem indefessa importuni
Abbreviated transcription (Latin):
mir̃ filocalum. nec dũ ad me ꝑuenit. U̾m qmͣuis
neris dignatus est delere facinora. neo me ĩ ꝑ¬
niciem cunctoꝵ p̾ualere ꝑmittes pociͦq uͥ ha¬
bundaui pccĩ: gr̃am faciet redundare. Dñe
m̾ito uenerabił ac b̾issime et st̾e p̃r difficulta¬
añp̃dixi. sed de duuim fontis ub̾tate qmͣ tͥ dñs
tribuis ueraci corde p̾sumpsi. Nam et filastulꝰ
epiphanius uenerabiles ep̃i a tale ariquid scͥp
sicut om̃ia latent. Non tũ arbitror eos hanc
irutasq sb̾icerent. tũdemq opꝰ illud utrusq
qualecũq sit nõ ħs fortasais eã ꝙͣ desid̾o ueri¬
tatẽ frustra eciã homini qui latina nõ didic̃.
grera facondia delegatur qi nõ ego cĩm̾o cõ¬
ailiũ sed et auxiliũ postulauro. Quid aũ uen̾a¬
tionẽ tuã de int̾pretũ nõ solum difficultate
sed eciã obscuritate admoneo cu ip̃e plene hoc
ac magꝰ dnuidices accedit ad causã qd̾ ñ ncil¬
le eciã pꝰ illoꝵ mortem hereses emerssisse docẽ¬

Expanded text:
onorabilem Philocalum, necdum ad me peruenit. uerum quamuis neris dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praevalere permittet, potiusque ubi abundavit peccatum, gratiam faciet redundare , domine merito venerabilis, ac beatissime pater. Difficultaante praedixi; sed de divini fontis ubertate, quam tibi Dominus tribuit, veraci corde praesumpsi. 2. Nam etsi Philastrius et Epiphanius venerandi episcopi tale aliquid scripssicut omnia, latet; non tamen arbitror eos hanc de opus illud utriusque, qualecumque sit. non habet fortassis eam, quam desidero, breuitatem. frustra etiam homini, qui Latine non didici, Graeca facundia delegatur, quia non ego tantum modo consilium sed et auxilium postulaui. quid autem uenerationem tuam de interpretum non solum difficultate sed etiam obscuritate commoneam, cum ipse hoc magis ac plene diiudices? accedit ad causam, quod nonnullae etiam ab illorum obitu haereses emersisse docea
Abbreviated transcription (Latin):
as faii. deceptus ut auiit ꝓstitutionis habitu.¬
in quẽ se tnfformauerat eadem que socerũ suũ
bñ nosser cum hoo gnẽ feminaꝵ semꝑ huisse ꝯ¬
mertium. Neo quod dauid post tot mimero u¬
xores et mulierculam quoq urie militis sui
mechatus sid ipm̃q ꝑdiderio in bello. Nec qd
ciomon filius enis trecentes uxores et septin¬
gentas concubinas hu̾erit et regum filias sine
liero filios fec̾it cui tupitudini quod sit dec̾iuis
ascribitur et cõsilium dei. Sed nec illud qd̃ mo¬
yses homicidiũ fecerit qd̾ spoliauerit egyptũ.
dart et fecerio quod nec ip̃ẽ quidem uno con¬
tent᷑ matrimonio fuerit. hec inqm̃ et hoꝵ siłia
que in diuersis eoꝵ hñtut libris. nich a nob̾ strip¬
tum. incħ dictatum est. S ed aut scriptoꝵ ur̃oꝵ
ista ꝯmenta sunt faisa: ant patrum cͥmina ne¬
ra. cuos utrum uultis elgite. siam nos aut hos
aut ilłos parit̾ decestari nccẽ est. qi tam malos

Expanded text:
as filii, deceptus, ut aiuntas filii, deceptus, ut aiuntin quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine liere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deterius, ascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, darit et fecerit, quod ne ipse quidem uno contentus matrimonio fuerit: haec, inquam, et horum similia, quae in diuersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos
Abbreviated transcription (Latin):
de abraham scripsimus qd hñde prolis insana
flagrans cudpidine. Et ideo qui id iam qͥ de sara
conuge ꝓmiserat minime credens cũ pelice uo
pulc̾rima in cõcubitu uẽdicauit. Nec qd̃ loth
ip̃ius frat᷑ de sodoma lib̾atus cũ duab finab
suis in monte cõcubuit. Qui honestus arsiss
in sodoma ictu fulminis qmͣ in monte flagra¬
uio inconcesse flãma libidinis. Sed nec quod
ẏsaac eadem pr̃i suo gessit. ac paria erga rebes¬
cam comgẽ suã fingens eo ip̃e cam sororem
quo per ipam̃ uiueret turpitꝰ. Neo quod iacob fi¬
lris eiis intꝰ rachel eo ham duas g̾manas sorore
eaꝵ q singulas samłas quatuor uxoꝵ maritꝰ tan¬
quã hyrtus erraneri ut eẽt cotidie mtꝰ quatu¬
or storta certamen que nam eum uementẽ de
agro prior ad concubitum raꝑeo imdum eciam
mercedib in noctem ab inuitem conducerent
cumi. Item quod uidas faduis enis cum thamar
nuru sua dormierit post umiꝰ et alterius npti¬

Expanded text:
de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana de Abraham scripsimus. quod habendae prolis insana flagrans cupidine et deo, qui id iam sibi de Sara coniuge promiserat, minimepulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte flagrauit inconcessae libidinis flamma — sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor sagro prior ad concubitum raperet, interdumque etiam mercedibus in noctem ab invicem conducerent eum . Item quod Judas filius ejus cum Thamar nuru sua dormierit, post unius et alterius nupti
Abbreviated transcription (Latin):
satum dicentes. eo postea miratum. cũ uidisset
lucem. nũc ignaꝵ futuri. ut p̾ceptum illud qd̾
ño eẽt seruaturus adam ei mandaret. numo et
imꝑuidum ut eum latentem in angulo parady¬
si post nuditatem cognitam uidere nõ posser ⁊
nũo ed muidum ac timentem nesi gustares hõ
siuis de ligno in eternũ niueret. nũc auas et ap¬
petentẽ sangͥnis atq ad ipis ex om̃ĩ gnẽ sacri¬
ficioꝵ zelantemq si et aliis eadem offerrentur
ut sibi. et nũc irascentem in alienos. nũc et in
suos. nunc ꝑmientẽ milia hominũ obleuia qͥ¬
dem aut nulla cõmissa nũc eciam cõminantẽ
uenturũ se forte cũ gladio eo parciturum ne¬
mini. non iusto. nõ pcc̾ori. fieri inquam potui
ut et de dei hom̃ib mẽtirentur quide deo ip̃o
tanta ꝓt̾iutate mẽtiti sunti S ed uos consenti¬
te nobiscum. ut portent scͥptores noͣlen. si n¬
ultis eodem liberari ꝓpħas. Alioqͥn neq illa nos

Expanded text:
satum dicentes et postea miratum cum uidisset satum dicentes et postea miratum cum uidisset lucem. nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud, quod non esset seruaturus Adam. ei mandaret, nunc et inprouidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam uidere non posset, nunc et inuidum ac timentem, ne, si gustaret homo suus de ligno uitae, in aeternum uiueret, nunc alias et adpetentem sanguinis atque adipis ex omni genere sacrificiorum zelantemque, si et aliis eadem offerrentur ut sibi, et nunc irascentem in alienos, nunc et in suos, nunc perimentem milia hominum ob leuia quidem aut nulla commissa, nunc etiam comminantem uenturum se fore cum gladio et parciturum nemini, non iusto, non peccatori: fieri, inquam, potuit, ut et de dei hominibus mentirentur, qui de deo ipso tanta proteruitate mentiti sunt. sed uos consentite nobiscum, ut portent scriptores crimen. si uultis eodem liberari prophetas. Alioquin neque illa nos
Abbreviated transcription (Latin):
uerrutas incidite. deformationis eiꝰ crimẽ sc̾p¬
torib imputate. et statim uidebitis nos uidais¬
mi mimicos fuise no legis. Legis nomen est
quod uos decipto. qi cui uire debeat ascribi nõ ñostis.
¶ad hes eo ꝓphetas ac pẽiarchas ur̃os cur uos blasy¬
hemare existimetis: ego nõ uideo. Sam si a nob̾ scͥħ¬
ta hec dictata ue fuissent. que idem cõmisisse legũ¬
uero aut ab ipis eadem scͥpta sunt. contia honesta¬
tis morem duicus captantib gloriam. aut ab eoꝵ
socis ac parib nr̃a que hio cuꝑa est: Dampnamꝰ
em̃ decestati actus miquos quos ultro de se nec m¬
terrogati confessi sunt rei. Aut si hec ꝑ miudiam
scriptoꝵ ad u̾sus eos malignitas finxit prinant᷑
scriptores. dampnentur eoꝵ libri. ꝓpurgetur ꝓpħi¬
cum nomen indigna fama. grauituti atq cẽsu¬
re sue prĩarchaꝵ reddatur austoritas. Et sane
ta finxerunt nunc eũ in tenebris ex eterno uer¬

Expanded text:
uerrucas incidite, deformationis eius crimen scripuerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse legunuero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur auctoritas. Et sane dem tanta finxerunt, nunc eum in tenebris ex aeterno uer
Abbreviated transcription (Latin):
tum eit. Non occides. non methab̾is. ita eciã
epatesderes si quis te et incircũtisum uocar
et negligentem salbati erat intelligi. ꝓcul¬
dubio qdͤ eẽt utrũq lex et dei m̾adatũ. Nũt
uero eo de islis suꝑiorib laudem queris eo
głam: si ea conserues. et de hiis millam eiꝰdẽ
boni iactiram metius qr ꝯtempnis. Qura ꝯ¬
stat ħec ut dixi n̾o eẽ legem. sed legis pociꝰ ma¬
cislas et scabiem. Que si dampnant᷑ a nobis:
dampnantur ut fana non ud legittima. Nec tã¬
git comutiũ hoc: legem. nec legis austorẽ dm̃
sed eos qui hunc et illam nefariis sius religio¬
nib inscripserũt. Ut autꝰ int̾dum legis nos
reuerendũ nomen cũ iudaica p̾cepta ꝑ sequi¬
mur latessamus: ur̃o fit uicio qui int̾ hebrai¬
cãs institutiones et legem et millum nultis
eẽ discrimen. Alioqͥn reddite legi ꝓpriã dig̾ta¬
tem. ispłiticas ab eadem turpitudines tangi

Expanded text:
tum est, Non occides, vel, Non moechaberis; ita etiam tum est, Non occides, vel, Non moechaberis; ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum vocaret, et negligentem sadubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
des. non mechab̾is. nõ peierabis. et cͦ. Nui qꝙ
olim diffamare in gentib .i. ex quo mũdi hiu̾
creatura consistio. hebreoꝵ scͥptores irtuentes. et¬
a er turpissima pcepta cõmiscuerũt que ad pe¬
tom̃ spectant et sacrificia. Age si es certe et ty
ainicus logis. dampna eos metũ qui hanc iuo¬
lare ansi sunt ꝯmixtione ĩ conuenientiũ eidẽ
pͥceptoꝵ. que p̾cepta isiet uos legem non
eẽ sciretis. nec legis ꝑtem utiq aut eadem ser¬
uare interemim ꝑfessi iusticiam. aut uos corã
fateremim ẽẽ nõ uistos. Suunc uero et de illis
que scelera ꝓhibent mandatis et sollicita uo¬
s est cura recte uolentib uiuere. et de hiis
que ꝑtinent ad indeos: nulla fit mentio. ꝙ
quatemis excusatum uob̾ erit. insi eandem
legem non ẽẽ constiterit. Denit si uo ince̾
deris intolerabile conuitiũ indicans. si quis
co negligentem p̾cepti huiꝰ appelleo. quo dio¬

Expanded text:
des, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia des, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes taa et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant, et sacrificia, age si es certo et tu amicus Legis, damna eos mecum, qui hanc violare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse consderis, intolerabile convicium judicans, si quis te negligentem praecepti hujus appellet, quo dic
Abbreviated transcription (Latin):
et lanachea tolerare ño pꝰ sũt. ad uesperã uero p̃p ieiu¬
nantes. Si aũ quens cur eciam lauandi mos ortꝰ sit.
nicħ mͥ de hac re cogitanti ꝓbabiliꝰ occurtit: nͥ qr bap¬
tirandoꝵ corpora per obseruationem quadragesime
sordidata cũ offensione sensus ad fontẽ traccarẽtur
nͥ aliqua die lauarentur. Istum aũ diem pociꝰ ad hoc
electum quo cena diũca ãmuersaria celebratur: et q
concessimi ẽ hoc baptisma accepturis multi cum eis la¬
uare uoluerunt. ieiununiq laxare. His ut potuidis¬
putatis: moneo ut ea q̃ plocutꝰ sum. serues qnͣtũ potes.
ut decet ecc̃ẽ prudentem et pacificũ filiũ. alia q̃ int̾ro¬
gasti si dñs uoluerit alio tẽpore expediam

Expanded text:
simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiusimul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem uenirent, nisi aliqua die lauarentur. istum autem diem potius aelectum, quo coena dominica anniversarie celebratur. Et quia concessum est hoc Baptismum accepturis, multi cum his lavare voluerunt, jejuniumque relaxare. His ut potui disputatis, moneo, ut ea quae praelocutus sum serves quantum potes, ut decet Ecclesiae prudentem ac pacificum filium. Alia quae interrogasti, si Dominus voluerit, alio tempore expediam
Abbreviated transcription (Latin):
tema aũ cum uenero ordinabo. Unde inteligi daf.¬
qr multum erat ut in epsa totum illis agendi ordinem
insinuaret. qise uniusa per orbem seruat ect̾a ab ip̃o or¬
dinatum ẽe qd̾ nulla hoꝵ diuersitate uariatur. S nõ¬
nullos ꝓbabił quedam ratio delectauit ut imo ferto die
per annũ quo ip̃am cenam dñs dedit tanqmͣ ad ĩsig¬
morem cõmemoratonem post cibos offeiti. et accipi pda¬
ceat corpus et sanguinem om̃. Honestiꝰ aũ fieri arbitroꝵ
ea hora ut qͥ eciam ieurnauerit ante fc̃onem refectõnẽ
que hora nona fit ad obłonem possit occutrere. Quapp̃
neminẽ coginꝰ ante dñcam illam cenã prandere. sẽd
nulli eciam ꝯtradic̾e audemꝰ. Hoc tñ uõ arbitror institu¬
tum. msi qr plures et ꝓpe om̃s in plcrisq locis cotidie
lauare consueuerunt Et qr nõnullieciã ioiumum
t̾todiunt mane offertur pp̃ prandentes. qr et iciuma

Expanded text:
tera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi daia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectauit: uno certo die per annum, quo ipsam cenam dominus dedit, tamquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem domini. honestius autem arbitror ea hora fieri, ut, qui etiam ieiunauerit, post refectionem, quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. quapropter neminem cogimus ante dominicam illam cenam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia