comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monitis perseuerat : ut desinant iudaei malucogiture uel facere ꝗm̃ senoueri nt diuinis
uirtutibus destruendos : Inquinta dn sxps damat ad patremuteius audiatur oratio et in
resurrectioneipsius mundo profutura concedat : Sexta: pertotum psalmum uerba sunt pae¬
nitentis cui unguntur eius ddemmodi Alii sex : qui tamen in condusione quinqua gesimipsalmi
descripti sunt : In septima parte : xp̃s humiliter quidem petit utei subueniatur a patre ssed ha¬
bet fiduciam rectȩ conuersationis quod magis ad eiuspertinet ditatem. Sed morehumanitatis
ad sumpte sibi postulat sub ueniri: nediabolus animã eius iniquaprae sumptione diripiat:
etgloriosaipsius inpuluerẽ deducta dispereat : In octuua parabolis eetropicis allusi omibus con¬
sõ umbiguitascunctatollatur: non postmultiplicia praeconia quae modo ad ĩtate modo a b

Expanded text:
monitis perseverat, ut desinant Judaei mala cogitare, vel facere: quoniam se noverint divinis monitis perseverat, ut desinant Judaei mala cogitare, vel facere: quoniam se noverint divinis virtutibus destruendos. In quinta Dominus Christus clamat ad Patrem, ut ejus audiatur oratio, et in resurrectione ipsius mundo profutura concedat. Sexta, per totum psalmum verba sunt poenitentis, cui junguntur ejusdem modi alii sex, qui tamen in conclusione quinquagesimi psalmi descripti sunt. In septima parte Christus humiliter quidem petit ut ei subveniatur a Patre, sed habet fiduciam rectae conversationis, quod magis pertinet ad ejus deitatem; sed more humanitatis assumptae sibi postulat subveniri: ne diabolus animam ejus iniqua praesumptione diripiat, et gloria ipsius in pulverem deducta dispereat. In octava, parabolis et tropicis allusionibus conso ambiguitas cuncta tollatur. Nona, post multiplicia praeconia, quae modo a deitate, modo ab h
Abbreviated transcription (Latin):
tonitis et desiderio superno diuinalargitate flammatis : Nunc ad soluenda qucce pro¬
missa sunt x p̃oiuuante ueniamus : praestadnẽ cuius ẽomne quod expedit : ut intel¬
legenter ut libenter p̃roficuł mere camur acidiri : Tui senim ad iutoriis omnimodis
in digemus : Vtucdecimus concessosermone aliquatenus uerbatuaem aies tatis expone¬
rolitomina id ẽ praedicentia ante quam caelestis psclterii mella degustem et ca¬
posillos gloriosissime passionis dnõ praestante contingam : Quaed am mihiuident᷑
diuisiscapitibus decextuipsius carminis intimare. Vt edegentes distinctius debeam
edocero : et nosordines ipsos sinetiliquaoffensione curamus : In primaituque partednĩ
carnadi suitudescribitur : Insecunda naturadĩ tatis ipsius subtiliter indicatur : Tertia
multiplicatos dicit populos quicum nitebantur extinguere : Quarta : propheta in eisdem

Expanded text:
tonitis et desiderio superno divina largitate flammatis, nunc ad solvenda quae protonitis et desiderio superno divina largitate flammatis, nunc ad solvenda quae promissa sunt, Christo juvante, veniamus. Praesta, Domine, cujus est omne quod expedit, ut intelligenter, ut libenter, ut proficue mereamur audiri. Tuis enim adjutoriis omnimodis indigemus, ut valeamus concesso sermone aliquatenus verba tuae majestatis exponerolegomena, id est, praecedentia antequam coelestis Psalterii mella degustem, et campos illos gloriosissimae passionis, Domino praestante, contingam, quaedam mihi videntur, divisis capitulis, de textu ipsius carminis intimare, ut et legentes distinctius debeamus edocere, et nos ordines ipsos sine aliqua offensione curramus. In prima itaque parte Domini carnalis vita describitur. In secunda, natura deitatis ipsius subtiliter indicatur. Tertia, multiplicatos dicit populos, qui eum nitebantur exstinguere. Quarta, propheta in iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
latet suius dentes sicut greges tonsarum qua ea scenderunt delauacro : Om̃s gemellis
foetibus et sterelis nonest inter eis : Sicut uita coccinet labiatũ mater et uirgo foeti
et in tegra genetrix et incorrupta : cuius os uirtutum omnium : flagrat odoribus. Dequa
sponsus dicit : Odor oristui sicut mcdorum set post paululum: odor ungentorum tuorum:
superomnia a romata fauum distillant labiatua sponsa : mel edac sublinguatua: quae
mereris denique osculari xp̃m et decus illud perenni terius todire uirgineum : Tibienim
dicitur osculeturme osculo orissui : quia melio rasunt uberatuaui no fługłantia unguen¬
tis obtimis etcetera. Quaeliber illediuinus mistica praedicatione conplectitur: qua¬
propter factis auditoribus perquandam isagogen quae ẽ sequenti soperis introducti
indexcaedestium mysteriorum et sacrȩ praenuntia dictionis ut opinor sufficienterad¬

Expanded text:
latet: cujus dentes sicut greges tonsarum quae ascenderunt de lavacro, omnes gemellis latet: cujus dentes sicut greges tonsarum quae ascenderunt de lavacro, omnes gemellis fetibus, et sterilis non est inter eas. Sicut vitta coccinea labia tua , mater et virgo, feta et integra, genitrix et incorrupta, cujus os virtutum omnium fragrat odoribus: de qua sponsus dicit: Odor oris tui sicut malorum . Et post paululum: Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Favus distillans labia tua, sponsa, mel et lac sub lingua tua . Quae mereris denique osculari Christum, et decus illud perenniter custodire virgineum; tibi enim dicitur: Osculetur me osculo oris sui, quia meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis optimis ; et caetera quae liber ille divinus mystica praedicatione complectitur. Quapropter factis auditoribus per quamdam isagogen, quae est sequentis operis introductio, index coelestium mysteriorum, et sacrae praenuntia dictionis, ut opinor, sufficienter at
Abbreviated transcription (Latin):
tar nescisloqui nisi quod expedit credi nam quamuis diuersis hica  ficiaris angustus
et dolosi hostis contrarietãte quaiaros : tamen de totius mundi circulo congreguta res¬
plendens immodum pulcherrimȩ prramidis ad aeternc rognaperduceres Qquaehui
schemati non in merito compararis : qm̃dediuersisgentibus extollens uerticem p̃cioscimius¬
torum aniinas quasi lumeneximium. ad superna regnatrans mictis imeta frumentis plena
cadestibus de diuersis gentibus scõrum becita collectioserenarum mentium lampabilis coecus
insolubilis constructiõ deuiuis lapidibus fabricata. Bectorum omnium aeternafelicitas:
solelucidior niuecandidior sinemaula si neruga dequa scriptum ẽ in cantico canticorum:
bilis ut acies ordinat᷑a : et pculo post: Oculitui columbarum absque eo quod intrinsecus

Expanded text:
tar, nescis loqui, nisi quod expedit credi. Nam quamvis diversis hic afficiaris angustiis, tar, nescis loqui, nisi quod expedit credi. Nam quamvis diversis hic afficiaris angustiis, et 9 dolosi hostis contrarietate quatiaris, tamen de totius mundi circulo congregata resplendens in modum pulcherrimae pyramidis ad aeterna regna perduceris. Quae huic schemati non immerito compararis, quoniam de universis gentibus extollens verticem pretiosum, justorum animas quasi lumen eximium ad superna regna transmittis: meta frumentis plena coelestibus, de diversis gentibus sanctorum beata collatio, serenarum mentium lampabilis coetus, insolubilis constructio de vivis lapidibus fabricata, beatorum omnium aeterna felicitas, sole lucidior, nive candidior, sine macula, sine ruga. De qua scriptum est in Cantico canticorum:  terribilis ut castrorum acies ordinata ? Et paulo ante: Oculi tui columbarum absque eo quod intrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
secussimas procellas in arcȩillius noesimilitudine quaetuam euidenter portauit imma¬
ginem sola in offensafideicursus ine periculo diluuii constanter enacuigas : Nec ulliserro¬
ribus ad quiescis quamuis adhuc interprauitates huius scłi grauissima necessita te uer¬
seris: Quic quidenim reperitur praeteruitale gremiumtuum : mortiferum constat
essencu fragium namcum sabellius detestibilis erret in patre. demens arrius delin¬
quat in filio  sacrilegus negat spm̃ scm̃ alii scelerati ueterites tamento derogent
non nulli noui gratiam non sequantur : tutantum deuotione fideli praestanted ño i n offense
cuncta complecteris. Patrem quippedoces ingenitum filium genitum spm̃ scm̃ depo
sala unius cuius que propriettte naturae. unam confiteris essepersonam : Veterites tamento
de nouo fidem faciens nouum auetere exortũ es secognoscens : Et ut breuiter cuncta conplec¬

Expanded text:
saevissimas procellas in arcae illius Noe similitudine, quae tuam evidenter portavit imasaevissimas procellas in arcae illius Noe similitudine, quae tuam evidenter portavit imaginem, sola inoffenso fidei cursu sine periculo diluvii constanter enavigas; nec ullis erroribus acquiescis, quamvis adhuc inter pravitates hujus saeculi gravissima necessitate verseris. Quidquid enim reperitur praeter vitale gremium tuum, mortiferum constat esse naufragium. Nam cum Sabellius detestabilis erret in Patre, demens Arius delinquat in Filio, Manes sacrilegus neget Spiritum sanctum, alii scelerati Veteri Testamento derogent, nonnulli Novi Testamenti gratiam non sequantur; tu tantum devotione fideli, praestante Domino, inoffense cuncta complecteris. Patrem quippe docens ingenitum, Filium genitum, Spiritum sanctsalva uniuscujusque proprietate naturae, unam confiteris esse personam. Veteri Testamento de Novo fidem faciens, Novum a Veteri exortum esse cognoscens. Et ut breviter cuncta complec
Abbreviated transcription (Latin):
terii quoque proprium ẽ quod pereum legis diuinȩ sc̃ĩtis introitur : Non enimty rones in¬
chocta genesi non apostolo non inter ipsainitia auctoritas cuangelicas cãpulsatur
Sedlicet psalterium quartus codexsit auctorititis diuine : Primum tamentp rones inch¬
antes scripturas scãs indiligendĩ faciunt decenter initium LAUS ECLΕSTΑC
uere : o inmaculata operfecta mater ecclesia : quaediuinagratia largiente sola
uiuificas sola scĩ ficas et perditum propriis culpis institutione tua humanumgenus
insticaras cuius pide confessione nihiladdi: nihilminui potest: Per om̃s qui ppepsclmos ꝓ
omnia cantica praeconia scãe trinitatis interseris. Vtcuius sunt sacra uerba quceloqu¬
mur ei laus semper eedulcissimagloria redderetur: Quaesalũ scłihuius ethereticorum

Expanded text:
terii quoque proprium est quod per ipsum legis divinae sanctitas introitur. Non enim tirones interii quoque proprium est quod per ipsum legis divinae sanctitas introitur. Non enim tirones inchoant a Genesi, non ab Apostolo, non inter ipsa initia auctoritas evangelica sancta pulsatur; sed licet Psalterium quartus codex sit divinae auctoritatis, primum tamen tirones inchoantes Scripturas sanctas, inde legendi faciunt decenter initium. CAPUT XVII. Laus Ecclesiae. O vere sancta, o immaculata, o perfecta mater Ecclesia, quae, divina gratia largiente, sola vivificas, sola sanctificas, et perditum propriis culpis institutione tua humanum genus instauras: cujus piae confessioni nihil addi, nihil minui potest. Per omnes quippe psalmos, per omnia cantica, praeconia sanctae Trinitatis interseris; ut cujus sunt sacrata verba quae loquimur, eis laus semper et dulcissima gloria redderetur. Quae salum saeculi hujus, et haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
ieiunis reficitur et inde potius crescit undemundus deficit : Quidenim in illo libro noninue¬
nies unde schumanum genus debecit suauiter consolar: thesaurus in pectoremundo semper
excrescens consolatiomagnalugentium : spes beata iustorum periditantium utile suffa¬
gium : Vnde semper quodpedit tollitur : eius que fonsinde fecta perhennitate seruatur
Becitus quoque athanasius alexandrinȩ ciuitatis ep̃s : in libro quemmꝰ arcellinosuo carissi¬
modestinauit depro prietutepsalteru ut uerbisipsiusutar. ita dicit : quicumquepsalmi
uerba recitat : quc si propria uerba decantat. Et tamquã a semetipsoeru
conscripta unus psallit set nontam quam aliodicente. aut decilio significat su imit edegit :
sed tam quam ipse desemetipsoloquens sichuius modi uerbu proferit. et qualia sunt quae
dicuntur : talicuelut ipsetigens ex semetipsõlo quens dõ uidetur offerreser mones: pal¬

Expanded text:
jejuniis reficitur, et inde potius crescit, unde mundus deficit. Quid enim in illo libro non invejejuniis reficitur, et inde potius crescit, unde mundus deficit. Quid enim in illo libro non invenies unde se humanum genus debeat suaviter consolari? Thesaurus in pectore mundo semper excrescens, consolatio magna lugentium, spes beata justorum, periclitantium utile suffugium, unde semper quod expedit tollitur, ejusque fons indefecta perennitate servatur. Beatus quoque Athanasius, Alexandrinae civitatis episcopus, in libro quem Marcellino suo charissimo destinavit de proprietate Psalterii, ut verbis ipsius utar, ita dicit: Quicunque Psalterii verba recitat, quasi propria verba decantat, et tanquam a semetipso conscripta unus psallit, et non tanquam alio dicente, aut de alio significante sumit et legit; sed tanquam ipse de semetipso loquens, sic hujusmodi verba profert; et qualia sunt quae dicuntur, talia velut ipse agens, ex semetipso loquens, Deo videtur offerre sermones. Psal
Abbreviated transcription (Latin):
continetur : ubi enim tottituli diuersaleguntur uarietate conscriptĩ hicilluduotiuum nom̃
alleluia. insuper scriptionibus inchoauit : Hic commemoratio historiae deregun tracta
uolumine in ipsoli mine posita uirtutes noscitur indicare psalmorum : Hic etiam diapsalmata
tantum interiecta monstrantur hic psalmi secundum uirtutes sucs numerorum ordines tenent :
Liber inchoans ab eatitud in exp̃ĩ noui et ueteris testamenti sacramenta percurrens lacidib:
sacris et scã iubi latione concluditur ut merito setidimunero consoletur eccla : qucehic multarum
calumitatum cognoscitur afflictionibus saucicor i. Nouitenim bene ficiodnĩ triumphare descus
cladibus in grauata : Per secutionibus siquidem proficit: afflictionibus semper augeturscengcui¬
nem martrrum rigatur. Tristitiam incgis erigitur. angustiadilatatur Fletibus pascitur

Expanded text:
continetur; ubi enim tot tituli diversa leguntur varietate conscripti? Hic illud votivum nomen continetur; ubi enim tot tituli diversa leguntur varietate conscripti? Hic illud votivum nomen alleluia in superscriptionibus inchoavit. Hic commemoratio historiae de Regum tracta volumine, in ipso limine posita virtutes noscitur indicare psalmorum. Hic etiam diapsalmata tantum interjecta monstrantur. Hic psalmi secundum virtutes suas numerorum ordines tenent. Liber inchoans a beatitudine Christi, Novi et Veteris Testamenti sacramenta percurrens, laudibus sacris et sancta jubilatione concluditur; ut merito se tali munere consoletur Ecclesia, quae hic multarum calamitatum cognoscitur afflictionibus sauciari. Novit enim beneficio Domini triumphare de suis cladibus ingravata; persecutionibus siquidem proficit, afflictionibus semper augetur, sanguine martyrum rigatur, tristitia magis erigitur, angustia dilatatur, fletibus pascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
salutinrae producit accõmodas. sic lectio diuina cumpersingula uerba requiritur
semperillic uiramentis sauciȩ reperitur : Decuius eloquentiue modis multi patres la¬
tius prolixius qued ixerunt : Quorum nomina in libris introductoriis commemoranda¬
perspeximus sed fonsille caelestis qucntum as sidue constat auriri : tantum nescit expen¬
di ac nediutius ingeneralibus remoremur specialici psalteriid nõiuucante tingamus : qm̃
ipsares euudenter gnoscitur quae communibus rebus praemissis postecc subaliquapro
Hrimumẽ quodipsitantum psalmi singulare nomine uocituntor : Quos nosadhibitis
Ehuius linguae peritis simos cumeorum uolumine conferentes seruato uso ꝓsallentum
suis uersibus aestimaliimus essereddendos nese in p̃sumptum ordinem auctoritas permixta co¬
funderet : Deinde quod nullum aliud opus auctoritatis diuinȩ centũ quinquaginta sectionib

Expanded text:
saluti nostrae producit accommodas, sic lectio divina cum per singula verba requiritur, saluti nostrae producit accommodas, sic lectio divina cum per singula verba requiritur, semper illic cura mentis sauciae reperitur. De cujus eloquentiae modis multi Patres latius prolixiusque dixerunt, quorum nomina in libris introductoriis commemorandperspeximus. Sed fons iste coelestis quantum assidue constat hauriri, tantum nescit expendi. Ac ne diutius in generalibus remoremur, specialia Psalterii, Domino juvante, tangamus: quoniam ipsa res evidenter agnoscitur, quae communibus rebus praemissis, postea sub aliqua pra Psalterii. Primum est quod ipsi tantum psalmi singulari numero vocitantur, quos nos adhibitis hujus linguae peritissimis cum eorum volumine conferentes, servato usu psallentium, suis versibus aestimavimus esse reddendos: ne se in praesumptum ordinem auctoritas permixta confunderet. Deinde quod nullum aliud opus auctoritatis divinae centum quinquaginta sectionibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne patrio cognõuis set it ceis uidebatur loqui ut nullatenus potuis set agnostu
quod non eadeceptione stu dium sumptum sed ad commodurmagn ꝑutilitatis effe¬
tum : E ebreos sermones adhibet caascis profundis simas innuentes uncm remi inmio¬
lo et in bonoplerum que ponit. Vt quod nomine uidetur es secommune probetur quã¬
litatibus discrepare : cad estia terreni s comparat : ut quod e conp̃hensibilas mnegni¬
tudo uetat intellegi pernotissimas simili tudines possit aduero : In uerbi scuitenseren
dis. mira potentia ẽ. Vt subito in men sa nobis at quȩ in conprachensibilia duob tribus¬
qu esermonibus explicentur : Quid breuius dicam frequenter et una syllaba in effabu¬
lem dñi naturam demonstrat : ut ẽ illud : Qui ẽ quimisit me : cuius om no uerbum subtilit
inquisitum copiosis se sibus scaturrit : nam sicut fecundissimus ageroderifera s erbas

Expanded text:
ne patrio cognovisset, ita eis videbatur loqui, ut nullatenus posset agnosci ne patrio cognovisset, ita eis videbatur loqui, ut nullatenus posset agnosci ; quod non est ad deceptionis studium sumptum, sed ad commodum magnae utilitatis effectum. Hebraeos sermones adhibet, causas profundissimas innuentes. Unam rem in malo et in bono plerumque ponit, ut, quod nomine videtur esse commune; probetur qualitatibus discrepare. Coelestia terrenis comparat, ut, quod incomprehensibilis magnitudo vetat intelligi, per notissimas similitdis mira potentia est; ut subito immensa nobis atque incomprehensibi ia duobus tribusque sermonibus explicentur. Quid brevius dicam, frequenter etiam una syllaba ineffabilem Domini naturam demonstrat; ut est illud: Qui est misit me . Cujus omne verbum subtiliter inquisitum copiosis sensibus scaturit. Nam sicut fecundissimus ager odoriferas herbas
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula disciplinarum: nec alichuius cemodi ullatenus inueniuntur im pstlmis : Inue¬
niuntur plane in uirtute sensuum : non in effiationo uerborum: Sicenim uina in uiti¬
bus messem insemine. Frondes in radicibus Pructus inramis Arbores ipsas ÷¬
sensucentemplamur innuleis : Nam et deprofundissima abyssodelitio sus piscis ad e¬
tingitur qui tamen antecaptionem suam. humanis oculis nonuidecur Merito
ergo essedicimus qua e in es senibil homincs uirtute sentimus. namecapostulus ue¬
tat nos seduci perucncm sapientiam mundi is taueronon abnegnit in uit teris ossedi¬
uinis certe accedamus ad salmos et interrogemus qua e omnidis putationentior est
rerum fidem : Istud ergo principale uirgineum et sclutarelicationis genus plerũq:
res aliquas refert et sepelonge aliequamaudiuntur exponit simplicittes duplex
et sinedolo bilingutas Sicut fecitio seph: quidum fratres suos aspectu ipsoeser mo¬

Expanded text:
vocabula disciplinarum, nec alia hujuscemodi ullatenus inveniuntur in psalmis. Invevocabula disciplinarum, nec alia hujuscemodi ullatenus inveniuntur in psalmis. Inveniuntur plane in virtute sensuum, non in effatione verborum. Sic enim vina in vitibus, messem in semine, frondes in radicibus, fructus in ramis, arbores ipsas sensu contemplamur in nucleis. Nam et de profundissima abysso deliciosus piscis attingitur, qui tamen ante captionem suam humanis oculis non videtur. Merito ergo esse dicimus, quae inesse nihilominus virtute sentimus. Nam et Apostolus vetat nos seduci per vanam sapientiam mundi ; ista vero non abnegat in litteris esse divinis. Certe accedamus ad psalmos, et interrogemus, quae omni disputatione major est, rerum fidem. Istud ergo principale, virgineum et salutare locutionis genus, plerumque res aliquas refert, et saepe longe alia, quae audiuntur exponit. Simplicitas duplex; et, sine dolo bilinguitas, sicut fecit Joseph; qui, dum fratres suos aspectu ipso et sermo
Abbreviated transcription (Latin):
actem litteratimodis omnium locutionum quos grammaticgrec& nomine tropos
uocant auctores nr̃os usus fuisso : et paulo post. sequitur quos tamentropos. idemo
das locutionum quinouerunt agnoscunt in litteris scis eorum quiescientia ad eas
intellegendas aliquantulum adiuuantur : cuius rei et ineliis codicibus suis fecit eui¬
dentis simammentionem in libris quippe quos appellauit demodis locutionum diuer¬
sa schemata saccularium litterarum in uenirꝓprobauit in lixtoris sacris : Alio scut̃
proprios modas indiuinis eloquus essed edarauit : quos grammati siuero tores nulla¬
tenus ad tigorunt: Dixerunt hoc apud nos. et aliidoctis sim patres I de hieronimꝰ
ambrosius hilarius . ut nequa quamnos praesumptores huius rei sed pedisequies secu¬
decimur : Sed dicit aliquis nec partes ipses yllogis morum nec nomina schematum. nec

Expanded text:
autem litterati modis omnium locutionum, quos grammatici Graeco nomine tropos autem litterati modis omnium locutionum, quos grammatici Graeco nomine tropos vocant, auctores nostros usos fuisse. » Et paulo post sequitur, « quos tamen tropos, id est, modos locutionum qui noverunt, agnoscunt in litteris sanctis, eorumque scientia, ad eas intelligendas aliquantulum adjuvantur. » Cujus rei et in aliis codicibus suis fecit evidentissimam mentionem. In libris quippe, quos appellavit de modis Locutionum, diversa schemata saecularium litterarum inveniri probavit in litteris sacris. Alios autem proprios modos in divinis eloquiis esse declaravit, quos grammatici, sive rhetores nullatenus attigerunt. Dixerunt hoc apud nos et alii doctissimi Patres, id est, Hieronymus, Ambrosius, Hilarius, ut nequaquam nos praesumptores hujus rei, sed pedissequi videamur. Sed dicit aliquis: Nec partes ipsae syllogismorum, nec nomina schematum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
reprobitatis excluditur. Sicut a postolus iacobus exipso orebenedicimus dm̃ et pri¬
trem et ex ipso orem a ledicimus hominem qui adimaginem et similitudinem difactus
ẽ : Haec mundancrum artium peria. Quos tamen multo posterius ab exordio diui¬
norum librorũ extitis se manifestum ẽ. Ad collectiones argumentorum quue greti
topica dicunt et ad artem di aleticam et retoricam transtulerunt ut cunctis euident̃
appcrecit. Prius ad ex primendam ueritatem iustis mentibus datum quod postete
gentiles humanȩ sapientiae aptandum essepute cuerunt : Haet in lectionibus sacris
tam quain clarissima sidera elucent : et significantias rerumutilissimis compendus
decenter inluminant: quaenos breuiter locis aptissimis ammonebimus. Qm̃ resipse
commodissime deducentor ad medium perquas concepti sensus lcrius elucebunt
Nam et pater agustinus in librotertio dedoctrinaxp̃ianeita professus ẽ : Scant

Expanded text:
re probitatis excluditur; sicut apostolus Jacobus dicit: Ex ipso ore benedicimus Deum et Pare probitatis excluditur; sicut apostolus Jacobus dicit: Ex ipso ore benedicimus Deum et Patrem, et ex ipso ore maledicimus hominem, qui ad imaginem et similitudinem Dei factus est . Haec mundanarum artium periti, quos tamen multo posterius ab exordio divinorum librorum exstitisse manifestum est, ad collectiones argumentorum, quae Graeci topica dicunt, et ad artem dialecticam et rhetoricam transtappareat, prius ad exprimendam veritatem justis mentibus datum, quod postea gentiles humanae sapientiae aptandum esse putaverunt. Haec in lectionibus sacris, tanquam clarissima sidera, relucent, et significantias rerum utilissimis compendiis decenter illuminant; quae nos breviter locis aptissimis admonebimus. Quoniam res ipsae commodissime deducentur ad medium, per quas concepti sensus clarius elucebunt. Nam et Pater Augustinus, in libro III, de Doctrina Christiana, ita professus est: « Sciant
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt : Donec scriptura ipsamundi ambitum diuulgata compleret sicut scriptumẽ :
In omnemi ternim exit sonus eorum et infines orbisterrae uerbaeorum : Vndead proba¬
tionem peruinetmaximam : Quialex diuina percunc tas mundi partes cognoscitur fuisse
suscepta : haec multis modis genera suael ocutionis exercet definitionibus succincta sche¬
ab eis accipiens extra necim decorem. sed potius illis propriam conferens dignitatem:
Haecenim quando indiuinis scripturis splerdent certa atquepurissima sunt Cum
uero ad opiniones hominum et qua estiones in anissimas ueniunt ambiguis alternatio¬
num fluctibus agitantur : Vt quod hicẽ firmis sim e sem peruerum frequenter ali¬
bi reddatur incertum: Sic ed ingucinĩa dumsal modiam canit : nobilitate uerita¬
tisornatur : Cumad fabulas ineptas etblas phema se uerba conuerterit: ab hono¬

Expanded text:
ta sunt, donec Scriptura ipsa mundi ambitum divulgata compleret? sicut scriptum est: ta sunt, donec Scriptura ipsa mundi ambitum divulgata compleret? sicut scriptum est: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Unde ad probationem pertinet maximam, quia lex divina per cunctas mundi partes cognoscitur fuisse suscepta. Haec multis modis genera suae locutionis exercet, definitionibus succincta, scheab eis accipiens extraneum decorem, sed potius illis propriam conferens dignitatem. Haec enim quando in divinis Scripturis splendent, certa atque purissima sunt; cum vero ad opiniones hominum et quaestiones inanissimas veniunt, ambiguis altercationum fluctibus agitantur; ut quod hic est firmissime semper verum, frequenter alibi reddatur incertum. Sic et lingua nostra dum psalmodiam canit, nobilitate veritatis ornatur; cum ad fabulas ineptas et blasphema se verba converterit, ab hono
Abbreviated transcription (Latin):
constat lege conposita quaeut ipsidicunt fastutiis continetur: fastutium enim ẽ per
commata procedens ad de promendum sensum nauiten explicata conceptio : Cuiussi
uirtutẽ lator diligen sperscrutaris: audia postolum adhebr eosdicentem : Viuus est
enim disermo et efficax et acrior omnigladio ancapiti et pertingens usque aad diuisio¬
nẽ animae ac sp̃s compagum quoque etmedullarum ei discretor cogitationum etin¬
tentionum cordis: Scriptum eautem diuinae scã profunditas ad eo communłs sermones
babet : ut eamuniuersi incuntanter ammittant : Sensuscutem recondit ueritas archano :
ut ini psa studio sissima uutalis sententia debetit indcgari: Nam eã reuera esse diuinã
hinc maximedatur intellegi quod in docti subtilis simatemporales aeterna nonnisi
dicnorepleti spũ potuis se tradere sentintur. Postremo quod miracula iugiter fac¬

Expanded text:
constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis continetur. Fastucium enim est per constat lege composita, quae, ut ipsi dicunt, fastuciis continetur. Fastucium enim est per commata procedens ad depromendum sensum, naviter explicata conceptio. Cujus si virtutem lector diligens perscrutaris, audi Apostolum ad Hebraeos dicentem: Vivus est enim Dei sermo et efficax, et acrior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque et medullarum, et discretor cogitationum et intentionum cordis . Scripturae autem divinae sancta profunditas adeo communes sermones habet, ut eam universi incunctanter admittant. Sensus autem recondit veritatis arcano, ut in ipsa studiosissime vitalis sententia debeat indagari. Nam eam revera esse divinam hinc maxime datur intelligi, quod indocti subtilissima, temporales aeterna nonnisi divino repleti Spiritu potuisse tradere sentiuntur. Postremo quot miracula jugiter fac
Abbreviated transcription (Latin):
tur esse subiectus : Eloquentia siquidem ẽ : adunam quam que rem competons et decora
locutio: Haecigitur casta fixa uerax et aeterna praedicatiqnimis purissimonitet elo¬
quio cuius utilitas lucet magnificentia uirtutis apparet operatio salutis anridet. sicut
et incentesimo octauo decimo psalmodicturus ẽ: Quia eloquiumtuum cuificabit me
quia semper uit alia iubet. noxia prohibet. Terrena remouet cad estiapersuadet: hino
et doc torgentium in epistola ad corinthios scribit : Nonenim in sermone ẽ regnum di
sed incurtute lidem ad thimotheum in secu da meminit dicens: omnis scripturadiuinitu
inspirata utilis ẽ ad docendim ad arguendum ad erudiendum ad corrigendum indis¬
ciplinaquȩ ẽ iustitiae ut perfectus sit homodĩ ad omneopus bonum instructus : Haec
sicut patris hieronimi testatur auctoritas apud hebreos aut rythmo aut metrica

Expanded text:
tur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque 7 rem competens et decora tur esse subjectus. Eloquentia siquidem est ad unamquamque 7 rem competens et decora locutio. Haec igitur casta, fixa, verax et aeterna praedicatio, nimis purissimo nitet eloquio, cujus utilitas lucet, magnificentia virtutis apparet, operatio salutis arridet; sicut et in centesimo octavo decimo psalmo dicturus est: Quia eloquium tuum vivificabit me quia semper vitalia jubet, noxia prohibet, terrena removet, coelestia persuadet. Hinc et Doctor gentium in Epistola ad Corinthios scribit: Non enim in sermone est regnum Dei, sed in virtute . Item ad Timotheum in secunda meminit dicens: Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad erudiendum, ad corrigendum in disciplina quae est justitiae, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus . Haec, sicut Patris Hieronymi testatur auctoritas, apud Hebraeos aut rhythmo, aut metrica
Abbreviated transcription (Latin):
fitemur: quod in terminatum atque sus pensum patrum etiam reliquit auc toritas : No¬
liquos autom sibical cubos diligens per scrutator ex quira : ꝗm̃ multa accessu tomporis
inscripturis diuinis fient clura. qua enunc uidentur abscondita : inclusioibus uero aut
summam totius psalmi subbreuitate complectimur : aut contrahereses aliquid dicimus des¬
truendas : Ipsa ẽ enim sincerad ñi dilectio aduersarios eius odio habere perfecto
Eloquentia legis diuinde humcinis non ẽformata sermonibus neque confusis incer¬
Eta fertur ambagibus ut aut arebus p̃teritis obliuione discedat. aut p̃sentium con¬
fusione turbetur. &ut futarum dubiis casibus el udactur : Sed cordi non corporalib:
dictum ẽ : Loquebatur autem sicut potestatem habens : non sicut scribgcorum et pha¬
risa ei: Ille enim in dubitata loqutur. cui omnia praesentia sunt et rerumexitus proba¬

Expanded text:
fitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Refitemur, quod indeterminatum atque suspensum Patrum etiam reliquit auctoritas. Reliquos autem sibi calculos diligens perscrutator exquirat, quoniam multa accessu temporis in Scripturis divinis fiunt clara, quae nunc videntur abscondita. In conclusionibus vero aut summam totius psalmi sub brevitate complectimur, aut contra haereses aliquid dicimus destruendas. Ipsa est enim Domini sincera dilectio, adversarios ejus odio habere perfecto.s divinae. Eloquentia legis divinae humanis non est formata sermonibus, neque confusis incerta fertur ambagibus, ut aut a rebus praeteritis oblivione discedat, aut praesentium confusione turbetur, aut futurorum dubiis casibus eludatur; sed cordi, non corporalibus catione dictum est: Loquebatur autem sicut potestatem habens, non sicut scribae eorum et Pharisaei . Ille enim indubitata loquitur, cui omnia praesentia sunt, et rerum exitus proba
Abbreviated transcription (Latin):
praessis lacteiis sensus diuinȩ praedicationis emandt. NTum unus quis que psalmus prosuco
qualitate diuidendus ẽ ne nobis intellectum ꝑmisceatꝰ aut occulta mutatiorerum aut
uarietas imtroducta loquentium : Tertio archanum psalmi partim secundumspiritalem
intellegentiam partim secundum historicam lectionem. Partim secđm sensum misticum
aperire : quarto proutlocus exegerit uirtutem eius breuiter demonstrare condendã
quatinus intentio digesti carminis diui nomunere oculis interioribus elucescat : uirtutẽ
psalmodico inspirationem diuinam. Qua nobis intentio superna reseratur : et sermone
dau itico auicus nos remouet. et recte nobis uiuere persuadet : Quinto deordine nu¬
merisalinorum cum res exegerit memorabimus : Qui reuerentis simarũ rerum hono¬
re sacratus ẽ. Hoc enimpersingulos quos quepsalios facere nobis difficile fuis sepro¬

Expanded text:
pressis lacteus sensus divinae praedicationis emanet. Secundo, unusquisque psalmus pro sua pressis lacteus sensus divinae praedicationis emanet. Secundo, unusquisque psalmus pro sua qualitate dividendus est, ne nobis intellectum permisceat aut occulta mutatio rerum, aut varietas introducta loquentium. Tertio, arcanum psalmi, partim secundum spiritualem intelligentiam, partim secundum historicam lectionem, partim secundum mysticum sensaperire. Quarto, prout locus exegerit, virtutem ejus breviter demonstrare contendam, quatenus intentio digesti carminis divino munere oculis interioribus elucescat. Virtutem psalmi dico inspirationem divinam, qua nobis intentio superna reseratur, et sermone Davidico a vitiis nos removet, et recte nobis vivere persuadet. Quinto, de ordine numeri psalmorum, cum res exegerit, memorabimus, qui reverendissimarum rerum honore sacratus est. Hoc enim per singulos quosque psalmos facere nobis difficile fuisse pro
Abbreviated transcription (Latin):
quo dsstam salubriter didicisse cognouerit illud iimen auccoritate patrum et udnatas
ipsius ad tesiatione firmissimu credulittite telendum ẽ : Vnqmdetrinittue sue unam ex
trinitate personam dm̃ uerbum miseratione mortalium exmama uirgine hominem fatũ
spontanea uirtute non ministratoria necessitate: Quia nec naturaesiue ulla mmutaodi¬
tatem sustinuit nec ad sumptione carnis &gmentum trinitatis effecn Sed sicut quidanat
maculas nr̃as lauitinsangiune ruga saetiam tetendit incruae : Hoccum sit speinrã esi¬
gulare p̃sidium becctitudo credentium felicitas magna iustorũ : non de sinunt hereticum pr
uoluntate conrodere q̃humano genera salutis causa cognoscitur prestitr e¬
que ad modua sit expositiocestaps almnorum
Primo nobis detitulorum in scriptione d ño iuu ante dicendum ẽ . Vn de uelud uberius ex¬

Expanded text:
quod se jam salubriter didicisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum et veritatis quod se jam salubriter didicisse cognoverit. Illud tamen auctoritate Patrum et veritatis ipsius attestatione firmissima credulitate tenendum est, unum de Trinitate, sive unam ex Trinitate personam, Deum Verbum miseratione mortalium ex Maria Virgine hominem factum spontanea virtute, non ministratoria necessitate: quia nec naturae suae ullam mutabilitatem sustinuit, nec assumptione carnis augmentum Trinitatis effecit. Sed, sicut quidam ait: Maculas nostras lavit in sanguine, rugas etiam tetendit in cruce. Hoc cum sit spei nostrae singulare praesidium, beatitudo credentium, felicitas magna justorum, non desinunt haeretici impia voluntate corrodere, quod humano generi salutis causaQuemadmodum sit expositio digesta psalmorum. Primo nobis de titulorum inscriptione, Domino juvante, dicendum est, unde velut uberibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
m& indenascitur : quando in conuenienter redditur alibiquoddictum constatadaliud. nam
siunomodo fuis set locutus. qui seius geminam substantiam potuis sec agnoscere : uimetim
nuncintam euidentissima distinctione naturam diuinitatis ehumanitatis dnĩ xp̃i aliqui
nitantur sacrilegtiuo luntate confundere : Multa quoq: secđmlitteram commonet : multa
spiritaliter iubet personas subito decenter in mutat ut nunixp̃s ds̃ uerbumin carnatus:
et homo factus caput ecdesiae. Nunc ipsa ecclesia nunc homoiustus. munc poenitens loqui
uidetitur. Vt omnici necessaria tangat atique condudot : Ubiq plenissimum cȩlps¬
tiumrerum scm ibrut eloquium : et multiplici diuersittq uirtutum propter humani
generis largiendam salutem regnisui ad oranda mysteria pius redemptor insinuata
Haecideo prefatisumus : Vt cumuentum fuerit ad loca talia itrepidus lector audire possita

Expanded text:
mus nascitur inde, quando inconvenienter redditur alibi, quod dictum constat ad aliud. Nam mus nascitur inde, quando inconvenienter redditur alibi, quod dictum constat ad aliud. Nam si uno modo fuisset locutus, quis ejus geminam substantiam potuisset agnoscere, cum etiam nunc in tam evidentissima distinctione, naturam divinitatis et humanitatis Domini Christi aliqui nitantur sacrilega voluntate confundere? Multa quoque secundum litteram commonet, multa spiritualiter jubet, personas subito decenter immutat: ut nunc Christus Deus, Verbum incarnatum et homo factus, caput Ecclesiae; nunc ipsa Ecclesia, nunc homo justus, nunc poenitens loqui videatur, ut omnia necessaria tangat atque concludat. Ubique plenissimum coelestium rerum sanctum vibrat eloquium; et multiplici diversitate virtutum propter humani generis largiendam salutem, regni sui adoranda mysteria pius Redemptor insinuat. Haec ideo praefati sumus, ut cum ventum fuerit ad loca talia, intrepidus lector audire possit
Abbreviated transcription (Latin):
et principes conuenerunt in unum ad uersus dnm̃ : et aduersus xp̃meius. Et incucesimo psalmo
desiderium animgeius tribuisti uo lunta te labiorum eius non fraudastieum : Secundo quod
aequadisetco aeternus ostenditur patri. Vt ẽ illud eius dem secundipsalmi. Dñs dixit ad
me filius meus estu egohodiegenuite. et incente simonona tecum principium in dieuirtũ¬
tistuae insplendoribus scorum exutero anteluciferum genuite : Tertio amembris ecclesiae
lctorumeorum. et in sexagesimooctuuo. Dstuscis insipientiam metem etdelicta mei a te
non scint abscondita : quod dictum prounoquoque fidelium debemus accipere : Ceterum de¬
licta axpõ probantur funditus alienc Vndetigonius in libris regularum latius diligent̃¬
qu e disseruit : hoc sicinimore condimus nulla confusione turbamur : Quiaerror maxi¬

Expanded text:
et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus ; et in vigesimo psalmo: et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus ; et in vigesimo psalmo: Desiderium animae ejus tribuisti ei, et voluntate labiorum ejus non fraudasti eum . Secundo quod aequalis et coaeternus ostenditur Patri, ut est illud ejusdem secundi psalmi: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Et in centesimo nono: Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum: ex utero ante Luciferum genui te . Tertio a membris Ecclesiae, lictorum meorum ; et in sexagesimo octavo: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt abscondita . Quod dictum pro unoquoque fidelium debemus accipere. Caeterum delicta a Christo probantur funditus aliena: unde Tichonius in libris Regularum latius diligenterque disseruit . Hoc si animo recondimus, nulla confusione turbamur, quia error maxi
Abbreviated transcription (Latin):
diconprobantur : Vnde et nos diuisiones congrue faciemus ubi cum que in psalmis diaosalma
potuerit in ueniri : Reliquas autem proutdatum fuerit indagabimus: uibitamendat¬
Sit sc̃canda contextio anconteunus liuendereat pun cupani :
Rectus hieronimus prophetiã psalmorum quinque libris putecuit esse diuidendam Quia
intex tooperis huius quaortolegitur fiat fiat. Dum hoc uerbo intercedente non nullase
uidectur aperire diuisio : Huic faultas sensa posteritatis : Credo dumsibi consultum iudicauit
quod in multas partescur tabatur tediosa longinquitas : Hilarius autempictauiensisep̃s
dicinarum rerum acutissimus et profundissimus ex quisitor congruentius librum aest¬
mat dicideberepsalmorum: Quia in hebreo unum uolumen ẽ et maexime cuminactib aplorũ
perid quod ad humanitatem eius nosciturꝰ. ut ẽ illud sec undi psalmi. Ad stiterunt regesters

Expanded text:
idi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma idi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri; reliquas autem, prout datum fuerit, indagabimus, ubi tamen auctsit secanda contextio, an certe unus liber debeat nuncupari. Beatus Hieronymus prophetiam psalmorum quinque libris putavit esse dividendam, quia in textu operis hujus quarto legitur: Fiat, fiat, dum hoc verbo intercedente, nonnulla se videatur aperire divisio. Huic favit assensa posteritas. Credo, dum sibi consultum judicavit: quod in multas partes curtabatur taediosa longinquitas. Hilarius autem Pictaviensis episcopus, divinarum rerum acutissimus et profundissimus exquisitor, congruentius librum aestimat dici debere psalmorum; quia in Hebraeo unum volumen est, et maxime, cum in Actibus apostolorum per id quod ad humanitatem ejus noscitur pertinere, ut est illud secundi psalmi: Astiterunt reges terrae
Abbreviated transcription (Latin):
eorum penetralia contueris : Qui senim totcausas tordiuersitiđs nominum putet ocio¬
sascumne fassit cnedere scripturas diuinas aliquid superuacuum continere Tegitur enim
amen amendicouobis quodiotaunum aut uncsapex nom practeribit alege done comnia
Inter expositores psalmorum : dehoc nomine quaed amnoscitur ꝓ uenis sediuersitas Hiero¬
quiadiapsclma signi ficet semꝑ. Becitus autem agustinus rerum obscurarum subtilis sunas
indagator intercrdua sine offensione discurrens: Hanc potius partem degis se cognos¬
citur ut magis diuisio esseuidectur nominis ipsius discuciens quaditatem. Srmpsalma
quippedicitur. greco uocabulo uocum ad unata copulatio : Diapsaliauero sermonum
rupta continuctio docen s ubicumq repertum fuerit. aut personarum aut rerum fiert
ꝑmutationem Merito ergotalenomen illic interponitur : ubi uel sensus uel person& diu¬

Expanded text:
eorum penetralia contueris. Quis enim tot causas, tot diversiteorum penetralia contueris. Quis enim tot causas, tot diversitsas? cum nefas sit, credere, Scripturas divinas aliquid supervacuum continere. Legitur enim: Amen, amen dico vobis quod iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege, donec omnia Inter expositores Psalmorum de hoc nomine quaedam noscitur provenisse diversitas. Hieroquia diapsalma significet semper. Beatus autem Augustinus, rerum obscurarum subtilissimus indagator, inter ardua sine offensione discurrens , hanc potius partem elegisse cognoscitur, ut magis divisio esse videatur, nominis ipsius discutiens qualitatem. Sympsalma quippe dicitur Graeco vocabulo vocum adunata copulatio; diapsalma vero sermonum rupta continuatio; docens ubicunque repertum fuerit, aut personarum, aut rerum fieri permutationem. Merito ergo tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus, vel personae div
Abbreviated transcription (Latin):
es set inde serto idum eaeꝰ ubidies sicut ẽ in prima scbbati : ubi hebrea nomina : sicut ẽ ididhun
ubi facta ẽ conparatiogestorum Vd ẽ cũ commutauit uultum suum coram abi mede ch uel
specierum consimilium Vdẽ protor culcribus: qua propt̃ insuperscriptionibus titulonũ
si ue psalmum siuecanticum si ueps almocanticum siue canticum pscilidꝰ um siue infinem
siuetliquid de sexta quam diximus conplexione re perire potueris aut singillatim aut
unum duo ueltria siue quattuor exeis inserti cognoueris adillas uirtũtes trahae¬
qua s unicuique in essedicimus : Quid rerumistarum comiemoratio ad similitudinem occul¬
te intelligentiae posita scibtilitor inuenitur : Isttienim ante fores ꝓsclmorum tam quam
sacrata uol apendent per quȩ si aciem mentis intendas rarescentibus quibusdum filis facile

Expanded text:
esset in deserto Idumaeae. Ubi dies, sicut est: in prima Sabbati. Ubi Hebraea nomina, sicut est: Idithun. esset in deserto Idumaeae. Ubi dies, sicut est: in prima Sabbati. Ubi Hebraea nomina, sicut est: Idithun. Ubi facta est comparatio gestorum, id est, cum mutavit vultum suum coram Abimelech. Vel specierum consimilium, id est, pro torcularibus. Quapropter in superscriptionibus titulorum: sive psalmum, sive canticum, sive psalmocanticum, sive canticumpsalmum, sive in finem, sive aliquid de sexta, quam diximus, complexione, reperire potueris; aut sigillatim, aut unum, duo vel tria, sive quatuor ex eis inserta cognoveris, ad illas virtutes trahquas unicuique inesse dicemus: quia rerum istarum commemoratio ad similitudinem occultae intelligentiae posita subtiliter invenitur. Ista enim ante fores psalmorum, tanquam sacrata vela pendent, per quae, si aciem mentis intendas rarescentibus quibusdam filis, facile
Abbreviated transcription (Latin):
de quix que pania diuistope
Hancautem quã diximus quinque fariam diuisionem pro ut una quaeq ec rum psalmo¬
rum titulis potuerit in uenire. locis aptissimis ammonebo ubi significanti quancipsilt¬
sequentibus rebus mistica interpraetatione contradunt : Sed quia sunt et aliae multifaride
superscriptionłs quas p̃tereundus esse non arbitror: Breuiterinun c̃comelusionẽ aestino
colligendas ut nec ftistidium lector incurrat nec indamno intellegentie necessria soorre
praetereat: DEVNI TAINS CRIpTIONETITuLoNuM
Quasdam superscriptiones psalmorum perallusionem consimilem constut spiri taditer
intuendas quia si litteram consideres extraneum ẽ cum nonea inuenias in psalmis quacecon¬
tinenter intitulis : Siuero trabantur ad tropicum intellectum nimis uidentur ac commodae
ut estillud ubi resgestae significantur. Id ẽcumfugit a faciae absalon subilo cusut ẽ. cum

Expanded text:
De quinquefaria divisione. De quinquefaria divisione. Hanc autem, quam diximus, quinquefariam divisionem, prout unaquaeque earum Psalmorum titulis potuerit convenire, locis aptissimis admonebo, ubi significantiam quamdam subsequentibus rebus mystica interpretatione contradunt. Sed quia sunt et aliae multifariae superscriptiones, quas praetereundas esse non arbitror, breviter in unam conclusionem aestimo colligendas, ut, nec fastidium lector incurrat, nec in damno intelligentiae necessaria forte praetereat. X. De unica inscriptione titulorum. Quasdam superscriptiones psalmorum per allusionem consimilem constat spiritualiter intuendas. Quia, si litteram non consideres, extraneum est, cum non ea invenias in psalmis quae continentur in titulis. Si vero trahantur ad tropicum intellectum, nimis videntur accommodatae, ut est illud: Ubi res gestae significantur, id est, cum fugit a facie Absalon. Ubi locus, ut est: cum
Abbreviated transcription (Latin):
pro excellentia sui dicantur psalmi : quiboc uolumine continentur : Nam et psaltorium geñ
essẽmusicorum : Danihel prophetatestatur inquiens uocemtu befistulȩ sambucae
citharȩ psalterii et simphoniae omnisgeneris musiconum: nametparalipomenonerponit:
cumdicit. Delignisthrinis qua e uulgo euelina uocantur. gradds factosindo modnĩ etindomo¬
regia Eythuras quoque et psalteria cantoribus: hoca pudhebreos dicitur ncbium e quodra¬
menin supra scripto libro frequenti repecitione uulgatum ẽ : Ipscimuero pscamum Qneo uce
neclo quaci instrumento cui quam musicoconsonamodulatione sociatun. hoc ẽ qđe tuam
Hsalmo canticum erat : cuminstrum entomusi co p̃cinente canenschorus sociatis uocibus ad¬
Canticumpsalmumerat: cumhoro antecedente ars intrumenti musiciinunã conuenientia
comitera ptabatur uerba quȩ brmnidiuini succuis copula personabat᷑¬

Expanded text:
pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psalterium genus pro excellentia sui dicantur Psalmi, qui hoc volumine continentur. Nam et psalterium genus esse musicorum Daniel propheta testatur, inquiens vocem tubae, fistulae, sambucae, citharae, psalterii, et symphoniae, omnisque generis musicorum. Nam et Paralipomenon exponit , cum dicit de lignis thyinis, quae vulgo ebena vocantur, gradus factos in domo Domini, et in domoregia, citharas quoque et psalteria cantoribus. Hoc apud Hebraeos dicitur nablum, quod tamen in suprascripto libro frequenti repetitione vulgatum est. Ipsum vero psalmum Graecum nec loquaci instrumento cuiquam musico consona modulatione sociatur, hoc est quod etiam ocanticum. Psalmocanticum erat, cum, instrumento musico praecinente, canens chorus sociatis vocibus aicumpsalmum. Canticum psalmum erat, cum, choro ante canente, ars instrumenti musici in unam convenientiam communiter aptabatur, verbaque hymni divini su