comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ogantes recepit. Trrannos gladio int̃emit & postquã hostilẽ terrã obtinuit delecis hostiũ ciuitatib
denuo nouas urbes constituit. Dato iterũ coloniȩ nomineciues ampliauit. Milites colones fecit
alios initalia aliis inpuintus quibusdã hȩcq diues augustus ad signatas urbes ꝓuinciarũ exe¬
tito usstz ꝓpt̃ subitã bellorũ acrem non salũ easciuitates demucingere muris. uerũ etiã loca as
noua dedicatione culture collonias appellauit: quȩ coloniȩ hisuctorib: quitẽporis causa arma
coeperunt ad signate sunt. Ergone quid nos preterisse uideamur sed magis coru exempla soqua¬
mur sȩpeerit ad forma respiciendũ & qui a montiũ altitud ines prȩ eẽ ortuo monstrabat. ꝑ a scen¬
sũ precel si ca cuminis aciem laboriose figna ex lapidib: constructa relinquimus & estmunita dis¬

Expanded text:
rogantes recepit, tyrannos gladio interemit, et postquam hostilem terram obtinuit, deletis hostium civitatibus, rogantes recepit, tyrannos gladio interemit, et postquam hostilem terram obtinuit, deletis hostium civitatibus, denuo novas urbes constituit, dato iterum coloniae nomine cives ampliavit. Milites colonos fecit, alios in Italia, alios in provinciis quibusdam. Haec quae divus Augustus assignatus urbes provinciarum exercitui jussit propter subitas bellorum acies, non solum eas civitates demum cingere muris, verum etiam loca aspnova dedicatione culturae colonias appellavit, quae coloniae his victoribus, qui temporis causa arma coepere, assignatae sunt. Ergo ne quid nos praeterisse videamur, sed magis eorum exempla sequamur, saepe erit ad formam respiciendum; et quia montium altitudines praeesse oratio monstrabat, per ascensum praecelsi cacuminis aciem laboriose signa ex lapidibus constructa reliquimus, et est munita dis
Abbreviated transcription (Latin):
& siquadratũ parib horis efficiat. Rursũ quad rata triangulistriangula ipsaplus aequis
literib: quã in equalib: & alia forsitan obscuriora. quod etiã operissequi opostet experim̃tũ
hec in planis Nã in montib & collib etiam inperitopatet qui a ꝑsoliscursũ & umbrarũ motũ
conp̃henditur. & ꝑdiuergia aquarũ segregatur. Nunc adepistulã iulii caesaris ueniamus qđ
idhuius astis originẽꝑtin& ut nec ipsiusauetoris gloria pereat. & nobis plenissime reiueritas ad
noticiã ueniat. Quisqui sille tam̃ hanc epistulam studioselegere uoluerit quibusdã compendiis
ir acerrimus & multarũ gentiũ dominator frequentia bellimilitẽ exercuit: ampliorũ bl¬
lorum operibus augende reicaus u nlustriũ uirorũ urbes ingressus ẽ. Gentiũ populus

Expanded text:
Et si quadratum paribus horis efficiat rursus quadrata, triangulus triangula, ipsa plus aequis Et si quadratum paribus horis efficiat rursus quadrata, triangulus triangula, ipsa plus aequis lateribus quam inaequalibus, et alia forsitan obscuriora, quod etiam operis sequi oportet experimentum. Haec in planis. Nam in montibus et collibus etiam imperito patet, quia per solum cursum et umbrarum motum comprehenditur, et per divergia aquarum segregatur. Nunc ad epistolam Julii Caesaris veniamus, quod ad hujus artis originem pertinet, ut nec ipsius auctoris gloria pereat, ut nobis plenissime rei veritas ad notitiam veniat; quisquis ille tamen hanc epistolam studiose legere voluerit quibusdem compendiis lius Caesar, vir acerrimus et multarum gentium dominator, frequentia belli militem exercuit, ampliorum bellorum operibus augendae rei causa illustrium virorum urbes ingressus est, gentium populos
Abbreviated transcription (Latin):
et ad scientiã ut ilissima & ad excitationẽ ualde iocundissima. Inciusis uero frequen¬
tissime queritur quia primũ ordo est geametriȩ necessarius. Nonne &eloquentiȩ
expriorbus gea metria ꝓbat in sequentiu & cestis in cesta. propt qu od plures i nuenus quidialeticisi¬
milit̃ & rechorici ingreduntur hanc astem. Dialecticonaq sillogismosi resposcit utitur. Et qui sunt
potentis simigtam matici quos a podixis grecedicunt: idem ꝓbant &ceste enihimimate qui rechori¬
cusest syllogis mus qđ lat inȩ int̾p̃tat᷑ mentis corceptio quẽ ꝓfecto solent astigra finuncupare. & ipse
deniq ꝓbat cuiussit formecircuitus qđ lineis retis continetur. Quibus modis finitur quȩ illa cir¬
ũ currens linea sicefficiat orbemque formȩ in planis maxime ꝑfecta inquã tor spatia cõplectitur

Expanded text:
et ad scientiam utilissima, et ad exercitationem valde jucundissima. In causis vero frequenet ad scientiam utilissima, et ad exercitationem valde jucundissima. In causis vero frequentissime quaeritur, quia primum ordo est geometriae necessarius. Nonne et eloquentiae, ex prioribus geometria probat insequentia, et certis incerta, propter quod plures invenies, qui dialectici similiter et rhetorici ingrediantur hanc artem. Dialectico namque syllogismo si res poscit utitur, et qui sunt potentissimi grammatici, qui apodixis Graece dicuntur, idem probant, et certe enthimemate, qui rhetoricus est syllogismus, quod Latine interpretatur mentis conceptio, quem imperfectum solent artigraphi nuncupare, et ipse denique probat cujus sit formae circuitus, quot lineis rectis continetur. Quibus modis finitur, quae illa circumcurrens linea si efficiat orbem, quae forma est in planis maxima perfecta, in qua tot spatia complectitur.
Abbreviated transcription (Latin):
mani festumest: Sensus nros magna claritatedilucidat. Et illud supra quale est enĩa ni¬
mo subiretotãq illam madinã suꝑnã indagabili ratione discutere & inspectiua ment is
sublimitate ex aliqua paste colligere. & agnoscere mundi factorem quitanta & talia
archana uelauit. Nammundus ipse spherica festur rotunditate collactus ut diuer¬
sasrerũ formas ambitus sui circuitione conduder&. Vnde librũ seneca conseneta¬
nea philosophis disputatione formauit. cuititulus est deformamundi. Nã ingea me¬
tria utiq pastẽ fatemur eẽ utilẽ teneri & altib. agitari i n omnib: prodesse eã exesti¬
mamus. Nec sinecausa summiuiri etiam in pensam huic scientiȩ opera dederunt: Cũ
sit geo metria diuisa innumerosatq formas numerorũ nota nontantũ cratori sed eui¬
q primissaltim litteris erudit o necessaria est quod ad subtilitatẽ constattenuissima

Expanded text:
manifestum est, sensus nostros magna claritate dilucidat, et illud supra, quale est coelum animanifestum est, sensus nostros magna claritate dilucidat, et illud supra, quale est coelum animo subire, totamque illam machinam supernam indagabili ratione aliter discutere, et inspectiva mentis sublimitate, ex aliqua parte colligere et agnoscere mundi factorem qui tanta et talia arcana velavit. Nam mundus ipse sphaerica fertur rotunditate collectus, ut diversas rerum formas ambitus sui circuitione concluderet, unde librum Seneca consentanea philosophis disputatione formavit, cui titulus est de Forma mundi. Nam in geometria utique partem fatemur esse utilem teneri, et actibus agitari, in omnibus prodesse eam existimamus, nec sine causa summi viri etiam impensam huic scientiae operam dederunt, cum sit geometria divisa in numeros atque formas numerorum. Nota non tantum oratori, sed cuique primis saltem litteris erudito necessaria est, quod ad subtilitatem constat tenuissima,
Abbreviated transcription (Latin):
EUMETRIA EST DISCIPLIUA
iscenitudimnis inmobilis formarũq discriptio conteplatiua ꝑqua uni¬
uscuiusq t̃ minidecla rarisolent : Documtũ etim uisibile philo sopho¬
rũ quod litine dicitur terraedimensio: Quõ ꝑdiuersas formas ipsiuss dis¬
ciplineprimũ aegptus festur fuis se pastius pnecessitate t̃ minos terraequos nilus fluilius
inderionis teripore in fundebat. Cuius disciplinȩ magistri mensores antedicet antur
Sed uarro peritis simus lait inorũ huius nominis causa sic extetisse commemort dict as .
Prius quidem demensiones errirũ terminis positisuagantib: acdiscordantib: populis pa¬
cis utilia presteͥtisse. Deindetotius annicirculũ mensuali numero fuis repastitũ tunc& ipsi
menses quod annũ metiantur edicti sunt tunc & dimensionã orbisterre ꝓbabili refest rati¬
onecollectũ. Ideo factũ est ut disciplina ipsagea metriȩ nom̃ acceperit qđ ꝑ secula longa

Expanded text:
eometria est disciplina magnitudinis immobilis, formarumque descriptio contemplativa, per quam uniuscujusque termini declarari solent, documentum etiam visibile philosophorum, quod Latine dicitur terrae dimensio. Quoniam per diversas formas ipsius disciplinae primum Aegyptus fertur fuisse partita, pro necessitate terminorum terrae quos Nilus fluvius inundationis tempore infundebat, cujus disciplinae magistri mensores ante dicebantur. Sed Varro peritissimus Latinorum hujus nominis causam sic exstitisse commemorat dicens: Prius quidem dimensiones terrarum terminis positis, vagantibus ac discordantibus populis pacis utilia praestitisse. Deinde totius anni circulum mensuali numero fuisse partitum. Tunc et ipsi menses quod annum metiuntur, dicti sunt. Tunc et dimensionem orbis terrae probabili refert ratione collectam, ideo factum est ut disciplina ipsa geometriae nomen acciperet quod per saecula longa
Abbreviated transcription (Latin):
sed infinita sunt multa aliatestimonia lege felicit̃ & intellegere curabis qui intelleg& qđ ui¬
d& agrorũ intentionẽ &cestam̃ tollere potest. prudentiã tam̃ hi mensor es habere debeNT
qui iudicatur is & quos ad uocant ut prestatores . Iniudicando autẽ mensorem bonũ uirũ &
iustũ agere ut nulla ambitione ut pordibus moueitur. seruare opinionẽ mecris deb&¬
& morib:. Omnieniastificiueritas custiodienda est cxdusisint ili quifalsa pueris oppo¬

Expanded text:
sed infinita sunt multa alia testimonia, lege feliciter et intelligere curabis; qui intelliget quod vised infinita sunt multa alia testimonia, lege feliciter et intelligere curabis; qui intelliget quod videt, agrorum intentionem et certamen tollere potest, prudentiam tamen hi mensores habere debent, qui judicaturi sunt, et quos advocant, ut praestatores. In judicando autem mensorem bonum virum et justum agere, ut nulla ambitione aut t moribus. Omnis illi artifici ueritas custodienda est, exclusis illis s
Abbreviated transcription (Latin):
mensori. quiomniũ ꝓuinciarũ mñsuras distinx̃. acdeclarauit ꝑquastestimonia supra scripta
fines locorũ terminantur. Sunt enĩtmini quib fides non est adhibenda istidicuntur. it ine¬
rarii omnes limites itineripubuco rerur quidextra a sinistra fines pribatos diui¬
dunt &inmedio iterpublicũ hitales nonsunt omnib: locis. Vtiq sub omnes terminos signũ in¬
ueniri opost&. Quodergo fuerit inuentũ ꝑloco termini obseruentur &custodiri debeNt
ut abuno ad unũ dirigantur & sinotȩ sint a nota ad notã. Sic enĩ sunt cestelegis consuetudines
& obseruationes. Semꝑ signũ nomnib: t̃minis positu est. aut aliquos cineres aut carbones auttesta aut
ssa aut uitrũ aut assaes ferri aut ȩs aut calcem auigipsũ autuas fictile inuenimus. qđ etiã quib¬
dã saxorũ fragminib conculcabant. atq: ntadilegenticura confirmabant ut firmius star&.

Expanded text:
mensore, qui omnium provinciarum mensuras distinxit ac declaravit, perque testimonia suprascripta mensore, qui omnium provinciarum mensuras distinxit ac declaravit, perque testimonia suprascripta fines locorum terminentur. Sunt enim termini quibus fides non est adhibenda, isti dicuntur itinerarii. Omnes enim limites itineri publico servire debebunt, qui dextra ac sinistra fines privatos dividunt, et in medio iter publicum, hi tales non sunt omnibus locis, utique sub omnes terminos signum inveniri oportet; quod ergo inventum pro loco termini observetur et custodiri debeat, ut ab uno ad unum dirigatur, et si nocte sive a nota ad notam. Sic enim sunt certae legis consuetudines et observationes, semper signum in omnibus terminis positum est, aut aliquos cineres, aut carbones, aut testa, aut ossa, aut vitrum, aut massa ferri, aut aes, aut calcem, aut gypsum, aut vas fictile invenimus, quod etiam quibusdam saxorum fragminibus conculcabant atque diligenti cura confirmabant, ut firmius staret.
Abbreviated transcription (Latin):
pectant. Omã monum̃ta dominos testantur.
unt terminicursorii ineffigicmtituli constituti cestaloca riui finalescunabule ł
nouercȩ qđ tegulis construitur. Scorpiones ubiduo finescuneati seiungunt. Si for¬
te incampestria loca ubi agri. inplanitiȩ s̃ constituti iniugerib ad signata inueniuntur.
Itẽ int̃uoratos ripis. arborib: ante missis intactis ut supradixi sacrificalistumor terrȩ in ef¬
figiem limitis constitutus petras molares foueas ł mecas lacos & ligonatos & fabricis cons¬
ructos. calauiones aliquotiens enĩ petras quadratas & scriptas qui indicant cuius agri quis dñs
qđ spatiũ intueantur. Nonen ĩ omnistitulu s inscriptionib ẽ indutus qm̃ aliquib. locis nons
lapides scripti sed ineffigiem t̃minorũ positis quoscursorios uocamus. Nã& ipsi monte s omnino
loca dec̃minantur : terminiuero ñunã m̃ surã int̃secontinent iubente augusto cȩsarebalbo

Expanded text:
spectant. Omnia enim monumenta dominos testantur. spectant. Omnia enim monumenta dominos testantur. Sunt termini cursorii in effigiem tituli constituti, certa loca rivi, finales cunabulae vel novercae, quod regulis construitur, scorpiones ubi fines duo cuneati se jungunt. Si forte in campestria loca ubi agri in planitie sunt constituti in jugeribus assignata inveniuntur. Item inter voratos rupis arboribus ante missis intactis, ut supra dixi sacrificales, tumor terrae in effigiem limitis constitutos, petras molares foveas, vel metas, lacus et legonatus, et fabritiis constructos calaviones. Aliquotiens enim petras quadratas et scriptas, quae indicant cujus agri quis dominus, quot spatium tueantur. Non enim omnis titulus inscriptionibus est inductus, quoniam aliquibus locis non sunt lapides scripti, sed in effigiem terminorum positi sunt, quos cursorios vocamus. Nam et ipsi montes omnino loca determinant, termini vero non unam mensuram inter se continent, jubente Augusto Caesare Balbo
Abbreviated transcription (Latin):
limitũ finaliũ indiuersas regiones. siue uocabula uicos uel possessiones hȩcs̃ int̾utrosq
possessores testimonia agralia diuidenda
Inmontib: loca arida & confragosa petras signata s inuenimus. Summa montiũ t̃ minos
augusteos idest rotundos in effigiem columnȩ aliquos littera signatos. Arcas finales in pastib
grumos id est congeriem petrarũ. arbores antemissas. intactas a ferro congeriem maceriȩ
id estubi saxa collecta. abutrisq pastib limitẽ facit. Itẽ petras sacrificales aras inquibus lo¬
cis arbares intacte stareuidentur inqoloco ueteres errantes sacrifitiũ faciebant.
lia loca uiȩ militares finem fatiunt quit̾mino muniunt᷑ alia uero deflexa montiũ. id est
platere montis ripȩcurrentes finẽ faciunt. aliquando sepulchra finẽ fatiunt. Ideo
sepulchra sequendas quȩ extremis finib: concurrentib: plures concursus a grorũ ex¬

Expanded text:
limitum finalium in diversas regiones, sive vocabula, vicos, vel possessiones haec sunt inter utrosque limitum finalium in diversas regiones, sive vocabula, vicos, vel possessiones haec sunt inter utrosque possessores testimonia agralia dividenda. In montibus loca arida et confragosa petras signatas invenimus. Summa montium terminos agusteos, id est rotundos, in effigiem columnae aliquos littera signatos, archas finales in partibus grumos, id est congeriem petrarum, arbores antemissas intactas a ferro, congeriem maceriae, id est ubi saxa collecta ab utrisque partibus limitem faciunt, item petras sacrificales aras, in quibus locis arbores intactae stare videntur, in quo loco veteres errantes sacrificium faciebant. Alio loco viae militares finem faciunt, qui termino muniuntur. Alia vero dextera montium, id est pro latere montis ripae currentes finem faciunt. Aliquando sepulcra finem faciunt, ideo sepulcra sequenda sunt quae extremis finibus concurrentibus plures concursus agrorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
flumin is maioris agnoscere deb&& eã insulamipsesibi uindicabit. cuiusterrã tẽpestatiuȩ prȩ¬
occupauit . qm̃ non possessoris neglegentia sed tẽpestatis uiolentia appar& arreptum
suas det̃minationes ad scriptu sẽ infinibus suis t̃abulario cesaris inferimus & quod bene¬
itio concessa aut ad signata coloniȩ fuerint. siue in ꝓximo siue int̃alia sciuitate libros benesi¬
tiorum ad scribimus. & quicquid aliud ad strum̃tũ m̃sorũ ꝑtirebit ad solũ colonie. sed & tabulariũ
cȩsaris manu conditorissubscriptũ habere debebit¬
ger est similis subsicciuorũ conditionis extracdusus & nonad signatus. Quisi reipubli¬
cȩ. populo romano aut ipsius colonie cuius finẽ circũdatur. aut ad populũ roma¬
nũ ꝑtin& datus nonest. in eius quiad signare potuerit reman& potestate. Signa

Expanded text:
fluminis majoris agnoscere debet, et eam insulam ipse sibi vindicabit, cujus terram tempestative praefluminis majoris agnoscere debet, et eam insulam ipse sibi vindicabit, cujus terram tempestative praeoccupavit, quoniam non possessoris negligentia, sed tempestatis violentia apparet arreptum. s determinationes ascriptus est, in finibus suis tabulario Caesaris inferimus, et quod beneficio concessa aut assignata coloniae fuerint, sive in proximo, sive inter alias civitates, libros beneficiorum ascribimus, et quidquid aliud ad instrumentum mensorum pertinebit ad solum coloniae, sed ad tabularium Caesaris manu conditoris subscriptum habere debebitger est similis subsiccivus condictionis extraclusus et non assignatus, qui, si rei publicae, populo Romano, aut ipsius coloniae cujus fine circumdatur, aut ad populum Romanum pertinet, datus non est, in ejus qui assignare potuerit remanet potestate. Signa
Abbreviated transcription (Latin):
iure ordinariolitigatur. Prius tam̃ iniuditio suꝑpossessionẽ questio finiatur. & tunc agri¬
messor ad loca ireprȩcipiatur ut pate factaueritate huitis modilitigiũ t̃minet᷑ DEALPVBIONE¬
enera controuersiarũ ex flumine hȩes ũqđ deoccupati sagrisagit sed qđuis aq abstule¬
Orit repeticione habebit quȩres necessitate ripȩ muniendes. sinealterius damno quis¬
quis ille faciat quiripamsuã muni&. qđ si fluminis torrens aliquando tã uiolentus decurre¬
rit ut alueũ mutet suũ multorũ agros transripam occupat. sepe eciã insula effici&. Sed cas¬
sius longinus prudentissimus iuris auctor & iudex hocstatuit. ut quicquid aqualambiendo ab stu¬
lerit possessor amitat qm̃ scilic& ripam suã sinealterius dam notueri deb&. Si uero maior uis de¬
currerit & infines alterius alueũ mutat sitũ & fiat insula in quocucurrerit unusquisq modũ

Expanded text:
jure ordinario litigatur. Prius tamen in judicio super possessionem quaestio finiatur, et tunc agrijure ordinario litigatur. Prius tamen in judicio super possessionem quaestio finiatur, et tunc agrimensor ad loca ire praecipiatur, ut patefacta veritate hujusmodi litigium terminetur. Genera controversiarum ex flumine haec sunt, non quod occupatis agris agitur, sed quod vis aquae abstulerit repetitionem non habebit, quae res necessitate ripae muniendae sunt, sine alterius damno quisquis ille faciat qui ripam suam muniet. Quod si fluminis torrens aliquando tam violentus decurrerit, ut alveum mutet suum, multorum agros trans ripam occupat, saepe etiam insulas efficiet. Sed Cassius Longinus prudentissimus juris auctor et judex hoc statuit, ut quidquid aqua lambendo abstulerit possessor admittat, quoniam scilicet ripam suam sine alterius damno tueri debet. Si vero major vis decurrerit et in fines alterius alveum mutat suum, et fiat insula in quo concurrerit, unusquisque modum
Abbreviated transcription (Latin):
disconuenit. Sed qm̃his quaq pastib singulȩ controuersiȩ diuersas habent conditiones
ut potuiego conp̃hendere ꝓpriesunt nominande.
Ieneras controuersiarũ x IIII. depositione cerminorũ. derigore define. deloco de
domopprietatis depossessione. Deadlubione. Deiu re cerriturii. Desubsicciuis igri
elocis publicis. deloc srelictis & extraclusis. delocis saeris acreligiosis. Deaq pluuie
ontrouersia est intduos pluresq uicinos. int̃duos aninrigoresit ceterorũ siuerationis
sngenplures trifinium facit aliquib locis & quadri finiũ secundũ ꝓximas possessio¬
nes di hoenesciunt poneis conuenit & diuersas controuersias ipsipos ses iores interso
faciunt . Aluideloco alii uero defindineȩ litigant. alide fundis adtendunt: Sed auido modo quȩ¬
rendũest prius origo causȩ. Nã ꝑhereditates opinionis. huius generis controuersiȩ fiunt . quare

Expanded text:
disconvenit. Sed quoniam his quoque partibus signatae controversiae diversas habent conditiones, ut potui ego comprehendere, propriae sunt nominandae. Genera sunt controversiarum 14: De positione terminorum. De regione. De fine. De loco. De domo proprietas. De possessione. De alluvione. De jure territorii. De subsiccivis agris. De locis publicis. De locis relictis et extraclusis. De locis sacris ac religiosis. De aquae pluviae ersia est inter duos pluresque vicinos. Inter duos, an in rigore sit caeterorum sine rationis, inter plures trifinium facit, aliquibus locis et quadrifinium, secundum proximas possessiones, dum hoc nesciunt, non eis convenit, et diversas controversias ipsi possessores inter se faciunt. Alii de loco, alii vero de fine lineae litigant, alii de fundis attendunt. Sed avido modo quaerendum est prius origo causae. Natura per haereditates opinionis hujus generis controversiae fiunt, quare
Abbreviated transcription (Latin):
minois it ceteris quȩacutis uocib contnguntur. Sedinus eaque pises groui namust antrde
debent utdue ppostiones quegauitatisunt pximȩ minorer sint csppostiono quero lin quitur
adacutũ ompissis uero ut indiatomicis generib niusquã unce¬

Expanded text:
minor sit caeteris, quae acutis vocibus conjunguntur. Sed in his ea quae spissa nominamus talia esse minor sit caeteris, quae acutis vocibus conjunguntur. Sed in his ea quae spissa nominamus talia esse debent, ut duae proportiones, quae gravitati sunt proximae, minores sint ea proportione quae relinquuntur ad acutum, in non spissis vero ut in diatonicis generibus nusquam un
Abbreviated transcription (Latin):
fat uit duprimas agriui ꝓpostiones intribi generib: sesqui ugnsimas septimas ponit riex soxcotiues
culpaet qñ inchiromite molli & erhomate heni liatiles posuerit primas seandusq a griumetio ꝓ po¬
diones quȩ a seminumo & quantũ sensus p possit int nosecre distirent : E st quipre ꝓ postio prina i
chromatis mollis diuisione secundu aristoxenũ octoat incromito hemiolionouem. Sedocto adno¬
diromatis hemiolii uigensima quasta pastetoni distant. qđ ꝓpt breuntatẽ differentiȩ mullo modo
sentit auditus. Idemetiã aristoxenũ rephendit cur diatonicigeneris duastantũ fecerit diisio¬
nes ut in mollaẽ incitin .q. di. iderccuporuint aliequoq diatonicigeneris species inuenir duisio
XUIIIE QUEAI ADAIODUXEPIOIOEITETESPERT UENIRA¬
DIUSSIONEMFIER DICAT OPORTE ET
TNOLPͦMEUSENEMT ITRACHORDADIUERSA RATIONEPARTITUA
iluid in principio statuens ut in tduos altr in secus sonostales uocule aptenturquȩ sesuꝑ pisti¬

Expanded text:
atuit, dum primas a gravi proportione in tribus generibus sesquivicesimas septimas ponit. Aristoxenum vero culpat, quoniam in chromate molli et in chromate hemiolio tales posuerit primas secundasque a gravi nervo proportiones, quae a se a minimo et quantum sensus non possit internoscere distarent. Est quippe proportio prima in chromatis mollis, prima divisione secundum Aristoxenum octo, at in chromate hemiolio novem. Sed octo ad noet chromatis hemiolii 24 parte toni distant, quod propter brevitatem differentiae nullo modo sentit auditus. Idem etiam Aristoxenum reprehendit cur diatonici generis duas tantum fecerit divisiones, ut in molle incitatumque divideret, cum possint aliae quoque diatonici generis species inveniri. CAPUT XVIII. Quedivisionem fieri dicat oportere. Ptolemaeus tetrachorda diversa ratione partitur. Illud in principio statuens, ut inter duos altrinsecus sonos tales voculae aptentur, quae se superparti
Abbreviated transcription (Latin):
nelongius fuerit scamnũ ẽqͥđ uero in longitudinẽ longius fuerit striga. Sunt fundipe
ne meritorũ & pestimo ubestatis angustiores ad signatisunt. Loca macra & arida ampliori t̃mino aom¬
dusas. sunloca subsicciua quȩa diusordinariũ niptinent sed si conuenerit interpossessores possi¬
deant si non conuenerit remanec potestati.
Sunt aute publica loca hȩequȩserbuntur silua & pastua publica augustinorũ uillo modo alienare
nequeunt & possident tutdã auttẽplorũ publicorũ autbalnearũ queloca collina appellant. Ager
extradususẽ qui intra finitimi linect̃ &centuria s int iac&ideo extradususqr ultralimites finitimocludit᷑¬

Expanded text:
ne longius fuerit, scamnum est, quod vero in longitudinem longius fuerit striga. Sunt fundi bene meritorum et pro aestimatione ubertatis angustiores assignati sunt. Loca macra et arida ampliori termino conclusa sunt. Sunt loca subsicciva quae ad jus ordinarium non pertinent, sed si convenerit inter possessores, possideant; si non convenerit, remanet potestati. Sunt autem loca publica haec quae scribuntur silva et pascua publica augustinorum, quae illo modo alienari nequeunt, et possident tutelam aut templorum publicorum, aut balnearum, quae loca colliva appellant. Ager extraclusus est, qui intra finitimam line
Abbreviated transcription (Latin):
RCHYTASUEROCUXCTARATIOUE CONSTITUENS VOVModo
sensum auriũ in primis consonantiis obseruare neglexit. uerum etiã maxime intetrachor¬
dorum diuisione rationẽ sequutus õsedita ut noq cũ quãquȩrebat efficacit expedir&. neq
sensui ꝓposita abeo rationȩ consentir&: illeenim triagenera eẽ arbitratur. enarmoniorũ. diatonicũ dro
maticiũ n quib eosdegra uissimos staituit atq acutissi mossn omnib: quidẽ generib: grauissi mossonos
faciens ṼI XVI. acutissi mosuero ODXII: Inthos intribus generib neruu grauissimo ꝓximũ col¬
locat. eũ scilic& quisit . ICCCC XLIIII utad eũperuũ .iIXUI. sesquiuigesimã septimã optine

Expanded text:
rchitas vero cuncta in ratione constituens non modo sensum aurium in primis consonantiis observare neglexerit, verum etiam maxime in tetrachordorum divisione rationem secutus est. Sed ita, ut neque ea quam quaerebat efficaciter expediret, neque sensui proposita ab eo ratio consentiret. Ille enim tria esse genera arbitratur, enharmonium, chromaticum, diatonicum. In quibus eosdem gravissimos statuit atque acutissimos sonos, in omnibus quidem generibus gravissimos sonos faciens 2016, acutissimos vero 1512; inter hos in tribus generibus nervum gravissimo proximum collocat
Abbreviated transcription (Latin):
disiungi Diatessiron que est consonantia uocũ quidẽ est quattuor interuallorũ trium
onstatautẽ ex duob tonis & in tegrosemitonio. Sitenĩ subiecta dsscriptio CXC IΙ CCXUI¬
tia ꝓportio fi& acdiatessaron concinentũ resonabit. Sed sicC XVI. adexc ii cõparem
sesquioctuu ꝓportio est. Estenicorũ differentu xxiiii qua est octaua pars decentũ no nagn¬
Estigitur tonufrursus cc xL .III .SICCXUI cõmparatur erit aliter acsesquioctiua ꝓp¬

Expanded text:
disjungi. Diatessaron, quae est consonantia, vocum quidem est quatuor, intervallorum trium. disjungi. Diatessaron, quae est consonantia, vocum quidem est quatuor, intervallorum trium. Constat autem ex duobus tonistia proportio fiet, ac diatessaron concinentiam resonabit. Sed si 216 ad 192 comparemus, sesquioctava proportio est; est enim eorum differentia 24, quae est octava pars, 192 esigitur tonus. Rursus si
Abbreviated transcription (Latin):
XXII. Quidisponantur inordinẽ XUI XXII XUIII. igitusa+s¬
actauã retinent ꝓportionẽ atqidcircotonũ sed hancꝓportionẽ xXII numerus Medius nonequa¬
lia pirtit᷑. Cõnparatus enĩ ad x VI. hab& inse totũ xUI. &eius sex tãdecimã pastem scilic& unitatẽ
decimã pustem. Nonigitur hisdem partib & minorem superat & amaiore superatur. Et est
minor pars septima decima. Maior sexta decima. Sedutraq semitonia nuncupantur. Nonqđ
omnino semitoni exȩquosi. tmedia. sed qđ semũ dici sol&. quod ad inte gritatatẽ usq nom per¬
uenit. Sed interhaec unũ maius semitoniũ nuncupatur aliudminusX Uii
IN QUIBUS PRIMIS NUMERIS SEMITONIUM CONSTAT
uoduerosit integrũ semitoniũ autquibus Primis numeris const& &nunc euidentius
explicabo: Idenĩ qđ dediuisione tonidictũ ÷ Non ad hocꝑtin& &semitoniorũ modos
uoluerimus ostendere sedadid potius quod tonũ ingemina aequa diceremus non posse

Expanded text:
t 17. Qui disponantur in ordinem 16, 17, 18. Igitut 17. Qui disponantur in ordinem 16, 17, 18. Igituctavam retinent proportionem, atque idcirco tonum. Sed hanc proportionem 17 numerus medius non in aequalia partitur. Comparatus enim ad 16, habet in se totum 16, et ejus sextam decimam partem, scilseptimam partem. Non igitur iisdem partibus et minorem superat, et a majore superatur. Est enim minor pars septima decima, major sexta decima. Sed utraque semitonia nuncupantur. Non quod omnino semitonia ex aequo sint media, sed quod semum dici solet, quod ad integritatem usque non pervenit. Sed inter haec unum majus semitonium nuncupatur, aliud minus. CAPUT XVII. In quibus primis numeris semitonium constet. Quod vero integrum sit semitonium, aut in quibus primis numeris constet, nunc evidentius explicabo. Id enim quod de divisione toni dictum est, non ad hoc pertinet, ut semitoniorum modos voluerimus ostendere. Sed ad id potius quod tonum in gemina aequa diceremus non posse
Abbreviated transcription (Latin):
ut duos ad quat tuor & quat tuor adocto quadrupla fiat consonantia que estbis dupason: quod
sisesqualtera & sesquitertiua id ÷ diapente &diatessaroꝵ ut u adii. & ii adui coniungantur¬
Dupladiã pason nuimirũ nascitur concinentia. Quat tuorenim adires sesquitertũ optines
ꝓportionẽ Tresuero adbiniriũ sesquailteri cohlationeiunguntur. &idem quaternarius ad bin̾iriũ
ad positus duplati cõparatione copulatur. Sed sesquitertia diatessiron sesqualtera ꝓportio
Dapente consonantiã creat. Duplauero dupa sonefficit symphonũ. Dutessironigitur acdia¬
pente Vnã diapason concinentiã iungunt. Rursustonus in equa nondiuidi non potest
Curautẽ posterius liquebit. Nunchoctantũ nossesufficiat qđ nũ quãtonus ingemini aequa
diuiditur atq utid facillime cõnꝓb&ur. Sitsesquioctaua ꝓportio .xiii. &viiii. horũ nullus
naturalit̃ mediusnumeru s incid&. hosigiturbinario multiplicemus fiuntq bis viii x uibis

Expanded text:
ut duo ad quatuor, et quatuor ad octo, quadrupla fiet consonantia, quae est bisdiapason. Quod si sesquialtera et sesquitertia, id est diapente et diatessaron, ut duo ad tres, et tres ad quatuenim ad tres sesquitertiam obtinent proportionem. Tres vero ad binarium sesquialtera collatione junguntur, et idem quaternarius ad binarium appositus dupla ei comparatione copulatur. Sed sesquitertia diatessaron, sesquialtera proportio diapente consonantiam creant. Dupla vero diapason efficit symphoniam. Diatessaron igitur ac diapente unam diapason consonantiam jungunt. Rursus tonus in aequa dividi non potest, cur autem posterius liquebit. Nunc hoc tantum nosse sufficiat, quod nunquam tonus in gemina aequa dividitur. Atque ut id facillime comprobetur, sit sesquioctava proportio 8 et 9. Horum nullus naturaliter medius numerus incidet. Hos igitur si binario multiplicemus, fiuntque bis 8 16, bis 9
Abbreviated transcription (Latin):
isoctauam simius licaon adiunxit atq: interpara mesen quaȩ&ũ tritedicitur &
pari neten neruũ mediũ coaptiuit utipsetertius ess& anete & parimese quidẽ
uocata est sola quae postmedũ conlocabatur Rit esuero nomen ꝑdidit post¬
quã intereã atq paraneten Tertius an&e locatus est neruus Quidigne trit es
nom̃ exciper& ut si tocto chordũ secundũ li caonis additionẽ hoc
nsuperiorib igitur diub dispositionib eptachordi & octachordi eptachordũ qui
Idicitur synemmenon qđ e stconiunctũ. Oe thacordũ uero die zcumenon qđ est disiunctũ
Ineptachordo enĩ est unũ tetrachorddm. hypate parhypate licanos mese. Aliuduero

Expanded text:
is octavam Samius Lichaon adjunxit, atque inter paramesen, quae etiam trite dicitur, et paraneten nervum medium coaptavit, ut ipse tertius esset a nete. Et paramese quidem vocata est solum, quae post mediam collocabatur. Trites vero nomen perdidit, posteaquam inter eam atque paraneten tertius a nete locatus est nervus, qui digne trites nomen exciperet, ut sit octochordum secundum Lichaonis additionem, hoc modo: In superioribus igitur duabus dispositionibus heptachordi et octochordi. Heptachordum quidem dicitur synemmenon, quod est conjunctum. Octochordum vero diezeugmenon, quod est disjunctum. In heptachordo enim est unum tetrachordum, hypate, parhypate, lichanos, mese. Aliud vero
Abbreviated transcription (Latin):
Quorũ differentia est tredecim. Quiocties facti medietatẽ ducentorũ quad raginta tri
nonuidentur implere. Non ÷igitur semitoniũ sedminus asemitonio. Tunc enĩ imo¬
grũ cẽsemitoniũ iureputaretur Sieorũ differentia que est xiii factaocties medica¬
DIXTES SARON ABDIAPENTE TONODISTARE
VRSUS DIAPENTE CONSONANTIA UOCVQUIDE E QUINQ: INTERUAL¬
rũ quattuor. Triũ tonorũ &minore semitonio. Ponat᷑ enĩ idẽ numerus
XC .II. & eius sesqualt̃ sumatur quiad eũ diapente facut consonantiam
Sitigitur numerus .CClXXXVIII. Igiturhorũ & superius de prehensorũ exCii
ponantur in medionu meri hi CCΧΥΙCCXLII .CC LUI Etsithocmodo formati¬

Expanded text:
quorum differentia est 13. Qui octies facti, medietatem 243 non videntur implere. Non est igitur semitonium, sed minus a semitonio. Tunc enim integrum esse semitonium jure putaretur, si eorum differentia, quae est 13 facta octies, medietaDiatessaron aRursus diapente consonantia, vocum quidem est quinque intervallorum quatuor, trium tonorum, et minore semitonio. Ponatur enim idem numerus 192, et ejus sesquialter sumatur, qui ad eum diapente faciat consonantiam. Sit igitur numerus 288. Igitur horum et superius deprehensorum 192, ponantur in medio numeri hi 216, 243, 256, et sit hoc modo format
Abbreviated transcription (Latin):
sextũhis ad posuitneruũ Sed septima neruus ater pandrolesbio adiunctus: secundũ septẽ scili¬
o& planctarũ similitudinẽ. In quehis quaegriuissimi quidẽerat uocatiest hypatequasimuior atq
quo licinos digitus dicitur quẽ nos indicẽuocamꝰ Grecusa lingendo lichanon appellat
& quõ incanendo adeamchordã quaeerat tertu ab hypita indexdigitus qui ÷ lichanosi¬
id estinferior inter qua net tt riramesen ÷ Sexti quaeuocat᷑ paren &e quasi iuxta pi&en

Expanded text:
sextum his apposuit nervum. Sed septimus nervus a Terpandro Lesbio adjunctus est, secundum septem scilisextum his apposuit nervum. Sed septimus nervus a Terpandro Lesbio adjunctus est, secundum septem scilicet planetarum similitudinem. Inque his quae gravissima quidem erat, vocata est hypate, quasi major atquoniam lichanos digitus dicitur, quem nos indicem vocamus. Graecus a lingendo lichanon appellat. Et quoniam in canendo ad eam chordam, quae erat tertia ab hypate, index digitus, qui est lichanos iid est inferior. Inter quam neten et paramesen est sexta, quae vocatur paranete, quasi juxta neten
Abbreviated transcription (Latin):
senentie musce repperuntur postcaliquidius caplinabituriu Intereipresenti disputa¬
ni subinedioer intellegentia credulitis adhibendiest. Tunc uero firmi omnis fides
sumendiest cũ ꝓprit unum quodq demonstritione claruerit hisigitur itadis positis
Queqͥ eorũ ciusasit nominũ hisenĩprimitus ad notitumuenientib facileerit scientu quese¬
cuntur amplati .XX. DEADDITIONE CHORDARV EARVMR NOMINISUS¬
N implicem principio fuissemusicĩ pichomachus refert. Adeo ut quattuor neruis
tota constar&. Idq usq ador pheũ durauit. Vt primus quidẽneruus & quistus
dupi sonconsonantũ resonirent. Mediuero ad seinuicẽ atq ad extremos diapen
e acditessiron. Nihiluero incisess& in consonũ : A dimitationẽ scilic& musicȩ munda¬
ne quae exquit tuor constit dementis. Cuius quad richordi mercuriu sdicit᷑ inuentor
Quintãuero chordĩ postõroeb: atr isfilius adiunx qui fuithiidorũ rexhyagnis uerofhi

Expanded text:
sonantiae reperiantur, postea liquidius explanabitur. Interea praesenti disputationi sub mediocri intelligentia credulitatis adhibenda est: tunc vero firma omnis fides sumenda est, cum propria unum quodque demonstratione claruerit. His igitur ita dispositisseramus, quaque eorum causa sit nominum. His enim primum ad notitiam venientibus facile erit scientia, quae sequuntur, amplecti. CAPUT XX. De additone chordarum earumque nominibus. Simplicem principio fuisse musicam refert Nicomachus, adeo ut quatuor nervis tota constaret. Idque usque ad Orpheum duravit, ut primus quidem nervus et quartus diapason consonantiam resonarent. Mis esset inconsonum, ad imitationem scilicet musicae mundanae, quae ex quatuor constat elementis. Cujus quadrichordi Mercurius dicitur inventor. Quintam vero chordam post Chorebus Athys filius adjunxit, qui fuit Lydorum rex. Hyagnis vero Phryx
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ exquinq: tonis & duob: semitonus quaesicut ad integrũ tonũ non adspirant
Itaultra in tegrũ semitoniũ ꝓdeuNt Sed que horum ratiofit uelquẽ ad modũ ipsac¬

Expanded text:
rationem ex quinque tonis et duobus semitoniis. Quae sicut ad integrum tonum non aspirant, rationem ex quinque tonis et duobus semitoniis. Quae sicut ad integrum tonum non aspirant, ita ultra integrum semitonium prodeunt. Sed quae horum sit ratio, vel quemadmodum ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ginta atq sex. Itaque monstrata est diapente consonantia extribustonis semitonioqueo
consistere. Seddudũ diatessaron consonantia acentũ noniginta duob: numeris usqad
cc lUI uenerit nuncuero diapente ab eisdem centũ nonaginta duobus numeris usque
adcc lxxxviii distentur: Superatur igitur dutessiron consonantia adiapente e
Al sibutonus dutearon igitur si mphonia ad iapente tonotranscenditur.
XUIIII DIAPASONQUINQ TONIS ET DUOB SEMITONIIS IVNGI
upi son consonantia constat exquinquetonis & duabus semitoniis. Quitam̃ unui
nonimpleant tonũ. Quõ enĩ monstratũ ÷ diapaso exdiates saron & diapente
consistere. Dutessironuero ꝓbataest ex duobustonis semito nioq constare
Dipente extrib tonis acsemitonio simuliuncta efficiunt quinq: tonos sed quõ duo
illa semitonia nonerant in tegrȩ medietatiseorũ coniunctio ad plenũ usq non ꝑuent
Sedmedietatẽ quidẽsuperat. ab integritate relinquit᷑. Estq. diapasm secundũ hanen

Expanded text:
256. Itaque monstrata est diapente consonantia ex tribus tonis semitonioque constare. Sed dubium diatessaron consonantia a centum nonaginta duobus numeris usque ad 256 venerat. Nunc vero diapente ab eisdem 192 numeris usque ad 288 distenditur. Superatur igitur diatessaron consonantia a diapente, ea at est hic tonus. Diatessaron igitur symphonia a diapente tono transcenditur. CAPUT XIX. Diapason quinque tonis et duobus semitoniis jungi. Diapason consonantia constat ex quinque tonis et duobus semitoniis, quae tamen unum non impleant tonum. Quoniam enim monstratum est diapason ex diapente et diatessaron consistere, diatessaron vero probata est ex duobus tonis et semitonio constare; diapente ex tribus tonis ac semitonio simul juncta efficiunt quinque tonos. Sed quoniam illa duo semitonia non erant integrae medietatis, eorum conjunctio ad plenum usque non pervenit. Sed medietatem quidem superat, ab integritate relinquitur. Estque diapason secundum hanc
Abbreviated transcription (Latin):
intentio misceitur ꝰ atq incomaximȩ aristoxenũ acphitagoricos rephendit. quod aristoxenus
nihil rationi sectantũ sensib credit: Pithagoricos aute quiaminimũ sensib: plurimũ tam̃ ꝓportionb:
rationis inuigilent . IIII. I QUO AISIOXENUS ł PUIHA GOROCIL
prolͦmeus cuauitatemaie. Acumen consta

Expanded text:
intentio misceatur. Atque in eo maxime Aristoxenum ac Pythagoricos reprehendit, quod Aristoxenus intentio misceatur. Atque in eo maxime Aristoxenum ac Pythagoricos reprehendit, quod Aristoxenus nihil rationi, sed tantum sensibus credit, Pythagoricos autem quod minimum sensibus, plurimum tamen proportionibus rationis invigilent. CAPUT III. In quo Aristoxenus vel Pythagorici vel Ptolemaeus gravitatem atque acumen constar
Abbreviated transcription (Latin):
rentie ꝑquiruntur: uocatur armonica regula: inquare multa doctorũ sententiȩ discordia fuĩt::
quid amenim quipitagoricis disciplinis maxime credider̃. hanc intentionẽ armonie cẽdicebant. ut
cuncta rationi consentanea sequerentur : sensu enĩdare quȩdĩ quodã modo semina cognitionis. rationẽ
uero ꝑficere. Aristox enus uero econtrariorationẽ quidem comitẽ ac secundariã eẽdicebat. cuncta łi
sensus iuditio t̃minar i & adeius modulationẽ consensũq cẽtenendũ :aptolomeo aut ẽ alio quod am
modo armonio definitur intentio. ea scilic& ut nihil aurib rationiq possit eẽ contrariũ. Id
enĩ secundũ ptoleͦmeũ armonicus uidetur intendere : Vt id qđ sensus iudicat ratio quoq ꝑpen¬
dat : et it aratiopportionss inueniat. ut nesensus reclamet. duorũq: horũ concordia omnis armonici

Expanded text:
rentiae perquiruntur, vocatur harmonica regula, in qua re multorum doctorum sententiae discordia fuit. rentiae perquiruntur, vocatur harmonica regula, in qua re multorum doctorum sententiae discordia fuit. Quidam enim qui Pythagoricis disciplinis maxime crediderunt, hanc intentionem harmonicae esse dicebant, ut cuncta rationi consentanea sequerentur. Sensum enim dare quaedam quodam modo semina cognitionis, rationem vero perficere. Aristoxenus vero econtrario rationem quidem comitem ac secundarium esse dicebat, cuncta vero sensus judicio terminari, et ad ejus modulation possit esse contrarium. Id enim secundum Ptolemaeum harmonicus videtur intendere, ut id quod sensus judicat ratio quoque perpendat, et ita ratio proportiones inveniat ut ne sensus reclamet, duorumque horum concordia omnis harmonicae
Abbreviated transcription (Latin):
dimidiecatem ut sit quasta. quastȩ dimidium auit sit octatia: Rursusq totius duplam. dupleq
duplam ut sit quadrupla. quad ruplequeduplam ut sit octupla : Ataq intantarerũ numerosita¬
te nihilefficit sensus cuius omne iuditiũ subitũ atq insuꝑfitie positum antegritatẽ ꝑ fectio¬
nẽq ñ explicat dcirco non est aurium sensui dandũ omne iuditiũ. sed exhibenda est etiã ratio
quȩ errantẽ sensũ regat ac temper& qualabens sensus deficiensq ł utibaculo innitatur INã
ut singule astes habent instrum̃ta quȩdã quib: pastim confusȩ aliquid informent. ut aciscu¬
lũ. partsnero qđ est integrũ dep̾hendat. ut circinũ. ita etiam armonica uis habetduas iudicu
quam ipsarũ differentiarũ integrũ modũ mensurãq consider&. III. Quid SiTanmo
IUIUEMODI IGITUR INSTRUMENTG̃ IN QUORATIONIS ADHIBITOMODO SONORṼ DIEEE¬

Expanded text:
dimidiam, ut sit quarta, quartae quae dimidium, ut sit octava. Rursusque totius duplam, duplaeque dimidiam, ut sit quarta, quartae quae dimidium, ut sit octava. Rursusque totius duplam, duplaeque duplam, ut sit quadrupla, quadruplaeque duplam, ut sit octupla. Itaque in tanta rerum numerositate nihil efficit sensus. Cujus omne judicium subitum, atque in superficie positum integritatem persecutionemque non explicat. Idcirco non est aurium sensui dandum omne judicium, sed exhibenda est etiam ratio quae errantem sensum regat ac temperet, qua labens sensus deficiensque veluti baculo innitatur. Nam ut singule artes habent instrumenta quedam, quibus partim confusum aliquid informent, ut asciolam; partim vero quo et integrum deprehendmichiant, ut circinum; ita etiam harmonica vis habet duas iudiciquam ipsarum differentiarum integrum modum mensuram que consideret. Huiusmo esse dixere. Hujusmodi igitur instrumentum in quo rationis adhibito modo, sonorum diffe
Abbreviated transcription (Latin):
minorem ue aliam repperire nihilest difficile sensui propositauero mensura ut tanto
maiorem tantoue minorem repperiat. id ñ faci& sensũ sprima conceptio. sed sollers ra¬
tionis inuentio ł sirursusdatam lineã ꝓpositum sit. ł duplicare ł dimidiã secare id fostas¬
selic& paulo difficilius quã confuse maiorem minorem uerepperire poterit: Tam̃ sensus
inuentione constitui. Siueroimperetur ut ꝓposite lineȩ triplaponatur. ł ab eaparstestia
recidatur ł quad rupla constituatur. ł pars quasta resecetur. Nonne impossibilefit sensui
siñt integritas rationis accedat : Hoc ideo qui a pprocessus quidem rationilocus accressit
deficit sensui. Sienimoctauam pastem ꝓpositȩlineȩ auferre aliquis imperetur. ł eius¬
dem occuplamdare cogatur : Totius quidem dimidiam sumere compellitus. dimidieq

Expanded text:
minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui. Proposita vero mensura in tanto minorem ne aliam reperire, nihil est difficile sensui. Proposita vero mensura in tanto majorem, tantove minorem reperiat, id non faciet sensus prima conceptio, sed solers rationis inventio. Vel si rursus datam lineam propositum sit vel duplicare, vel dimidiam secare, id fortasse licet paulo difficilius quam confuse majorem minoremve reperire, poterit tamen sensus inventione constitui. Si vero imperetur, ut propositae lineae tripla ponatur, vel ab ea pars tertia recidatur, vel quadrupla constituatur, vel pars quarta resecetur nonne impossibile sit sensui, nisi integritas rationis accedat, hoc ideo, quia per processus quidem rationi locus accrescit, deficit sensui. Si enim octavam partem propositae lineae auferre aliquis imperetur, vel ejusdem octuplam dare cogatur, totius quidem dimidiam sumere compellitur, dimidiaeque
Abbreviated transcription (Latin):
distare putettestiam neq sit integra acuera tonidistantia. Itemtestiȩ quastȩ quesoni sensus
differentiã putet atq incadem quoq err&. neq sitdifferentiatoni. ab hac etiã quasta quin¬
tã distare semitoniuput&: Neq uero atq integre ȩstim& insingulis fortasseminus ui¬
deatur erratũ : qd uero in primotono sensus reliquit atq id quod insecundo &testio atq in
quasto semitonio peccatũ est inunũ congregitũ atq collectũ effiti& ut primauox adquin¬
tã uocem diapente non contineat consonantiã. qđ oportebat fieri sitrestonos ac semitonui sen¬
sus integre iudicass&. Quodigitur in singulis tonis minus puidebatur id collectũ nconso¬
nantiam euidentꝰ apparuit. Atq ut puideatur sensum quidem confusa colligere pullo
modo autẽ ad integritatem rationis a scendere. sic consideremus. Date eni lincȩ maiorẽ

Expanded text:
distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus distare tertiam, neque sit integra ac vera toni sit distantia. Item tertiae quartaeque toni sensus differentiam putet, atque in eadem quoque errent, neque sit differentia toni, ab hac etiam quarta, quintam distare semitonium putet, neque vere, neque integre aestimet, in singulis fortasse minus videatur erratum. Quod vero in primo tono sensus reliquit atque id quod in secundo et tertio atque in quarto semitonio peccatum est, in unum congregatum atque collectum efficiet, ut prima vox ad quintam vocem diapente non contineat consonantiam, quod oportebat fieri si tres tonos ac semitonium sensus integre judicasset. Quod igitur in singulis tonis minus pervidebatur, id collectum in consonantiam evidenter apparuit. Atque ut pervideatur sensum quidem confusa colligere, nullo modo autem ad integritatem rationis ascendere, sic consideremus: Datae enim lineae majorem
Abbreviated transcription (Latin):
Hocuero idciroo est qm̃ sensus circa materiam uestitur speciesque in ea cõnp̃hendit quȩ ita sunt
fluuidȩ atꝗim ꝑfecte. necdet̾ minatȩ atq adunguẽ expolite sicut est ipsamateria. quare sensũ
quoq confusio sequitur. mentẽ uero atquerationẽ qm̃ materia non moratur.species quas ꝑ¬
uid& pret̃ subiecti communione intu&᷑ .ut . id eo eã intetritas commitat᷑ acueritas. potiusq¬
quodinsensu. aut peccatur aut minusest autemdit aut compl&. Fostasse autẽ id ꝗđ sensus p̃
integre sed confusȩ atq aueritate minus quasi quidã incallid estimat agnoscit ansingulis minus ha¬
beat errati : collecta uero multiplicant᷑ insũmã atq id circo maximã faciunt differentiã
Namsiduas uoculas tonũ sensus distare arbitretur neq distent: Rursusq a una carũ tonũ

Expanded text:
Hoc vero idcirco est, quoniam sensus circa materiam vertitur, speciesque in ea comprehenditur, quae ita sunt Hoc vero idcirco est, quoniam sensus circa materiam vertitur, speciesque in ea comprehenditur, quae ita sunt fluide atque imperfecte. Neque determinate, et usque ad unguem expolite, sicut est ipsa materia. Quare ipsum quoque confusio sequitur, mentem vero atque rationem, quoniam materia non moratur, species quas praevidet, praeter subjecti communionem intuetur, atque ideo eam integritas comitatur ac veritas, potiusque in sensum quod peccatur, aut minus est, aut emendat, aut complet. Fortasse autem id quod sensus non integre, sed confuse, atque veritate minus quasi quidam incallidus aestimator agnoscit, in singulis minus habeat errati. Collecta vero multiplicantur in summam, atque idcirco magnam faciunt differentiam. Nam si duas voculas tono sensus distare arbitretur, neque distent, rursusque ab una earum tono putet