comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
firmissima. uideret in principio
uerbum deum apud deum per
qd̾ fr̃a sunt omĩa. ⁊ ip̃m agno¬
sceret carnem fc̃m ut habitaret
in nobis. Item post aliquanta.
Unde michi uidentur inquit
qui exapocalipsi illa quatuor
animalia ad intelligendos qua¬
tuor eũngelistas interpretati sũt.
probabilius aliquid attendisse. illi
qui leonem in matheo. hominẽ in
marcho. uitulum in luca aquila
in iohanne intellexerunt. qͣm illi
qui hominẽ matheo aquilã mar¬
cho. leonem ioh̃i tribuerunt. De
pͥncipiis enĩ libroꝵ qͣndam come¬
cturam capere uoluerunt. nõ deto¬
ta intentione euͣngłistaꝵ que ma¬
gis fuerat ꝑsirutanda. Multo eñi
ꝯgruentiꝰ ille qui regiam xp̃i ꝑso¬
nam maxire ꝯmendauit. ꝑ leonẽ
significat᷑ꝰ accipitur. Unde ⁊ inaipo¬
calipsi cum ip̃a tribu regia leo
ꝯmemoratus est. ubi dictum est
uicit leo detribu iuda. Scd̃m ma¬
thm enim ⁊ magi narrantur
uenisse ab oriente ad regem que¬

Expanded text:
firmissima videret in principio firmissima videret in principio verbum Domini apud Deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum ut habitaret in nobis. Item post aliquanta: Unde mihi videntur, inquit, qui ex Apocalypsi illa quatuor animalia ad intelligendos quatuor evangelistas interpretati sunt, probabilius aliquid attendisse illi qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco, vitulum in Luca, aquilam in Joanne intellexerunt, quam illi qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est: Vicit leo de tribu Juda. Secundum Matthaeum enim et magi narrantur venisse ab Oriente ad regem quae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eet ad interpellandũ ꝑ nob̃
qm̃ breuiatorẽ. ⁊iunctũ lucas
sicut marcum matheus: ⁊ hoc
forte nõ sine aliquo sacm̃to.
quia regum est nõ ẽe sine co¬
mitũ obsequio. Unde ille qui
regiam personam xp̃i narrãdã
susceꝑat. habuit sibi tamqͣm co¬
mitem adiunctũ qui sua uesti¬
gia quodãmodo sequeretur. Sa
intrabat. propterea lucas cuiꝰ
cura sacerdotiũ xp̃i erat int̾ẽtio.
nõ habuit tanqͣm sociũ subse¬
quentẽ. qui suam narratiõem
quodãmodo breuiaret. Tres ta
liter gessit. Porro autem iohẽs
ip̃am maxime diuinitatẽ dñi
qua patri est equalis. intendit:
eamq precipue suc eungelio
quantum int̾homines suffic̾e
credidit ꝯmendare curauit.
Itaq longe a tribz iscis suꝑus
fertur itã ut hos uideas quodã¬
modo int̾ra cum xp̃o homine cõ¬
uersari. illum autem tͣnscendisse
nebulam qua tegitur omnis t̃¬
ra ⁊ ꝑuenisse ad liquidum celũ.
unde acie mentis acutissima atq

Expanded text:
et esset ad interpellandum pro nobet esset ad interpellandum pro nobquam breviatorem conjunctum Lucas, sicut Marcum Matthaeus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Unde ille qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tanquam comitem adjunctum qui sua vestigia quodammodo sequeretur. Sacrum solus intrabat, propterea Lucas cujus circa sacerdotium Christi erat intentio non habuit tanquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breviaret. Tres tamliter gessit. Porro autem Joannes ipsam maxime divinitatem Domini qua Patri est aequalis, intendit, eamque praecipue suo Evangelio quantum inter homines sufficere credidit, commendare curavit. Itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos videas quodammodo in terra cum Christo homine conversari, illum autem transcendisse nebulam qua tegitur omnis terra, et pervenisse ad liquidum coelum, unde acie mentis acutissima atque
Abbreviated transcription (Latin):
eum subsecutꝰ tamqͣm pedisse¬
quus ⁊ breuiator eius uidet᷑.
Cum solo quippe iohe nichildi¬
xit. solus ip̃e per pauca cum so¬
lura pautiora. Cum matheo
uero płima. ⁊ multa pene totidẽ
atq ipsis uerbis siue cum solo
siuie cura ceteris cõsonãte. Lucas
autẽ: cura sacerdotalem dñi stir¬
pem atq ꝑsonam magis occu¬
patus. apparet. Nam ⁊ ad ip̃m
dauid nõ regium stema setutꝰ
ascendit. sz ꝑeos qui reges non
fuerunt. exiit ad nathan filiũ
daiud qui nec ipse rex fuit. Nõ
sicut matheus qui ꝑ salomo¬
nẽ regem descendens. ceteros eti¬
am reges ex ordine prosecutꝰ ẽ
seruans ineis de quo postea
loquemur nuisticũ numeꝵ.
lud ad regendos nos.illud ad
expiandos has duas ꝑsonas
apud patres sigillatim ꝯmẽ¬
datas. suam figuram egisse
declarauit. Et paulo post scl̃m
homire quiꝑpe xp̃c inquit et
rex ⁊ sacrrdos effectus est. Cui
dedit deus sedem dauid patris
sui. ut regni eius nõẽet finis

Expanded text:
eum subsecutus tamquam pediseeum subsecutus tamquam pedisequus et breuiator eius uidetur. cum solo quippe Iohanne nihil dixit, solus ipLuca pauciora, cum Matthaeo vero plurima, et multa pene totidem atque ipse verbis sive cum solo sive cum caeteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipsum David non regium stemma secutus ascendit, sed per eos qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium David, qui nec ipse rex fuit. Non sicut Matthaeus, qui per Salomonem regem descendens caeteros etiam reges ex ordine persecutus est, servans in eis de quo postea loquimur mysticum numerumlud ad regendos nos, hoc ad expiandos, has duas personas apud Patres singillatim commendatas suam figuram egisse declaravit. Et paulo post: Secundum hominem quippe Christus inquit et rex et sacerdos effectus est. Cui dedit Deus sedem David patris sui ut, regni ejus non esset finis,
Abbreviated transcription (Latin):
arigustino expositũ fuisse me¬
moraui ⁊ paucis etiam unde
hoc affirmaret adiunxi. Cuiꝰ
nõ abre est. si ipsa quoq u̾ba
ponentes. quid de eungelistis
uel typis eorum anim alium
senserit. ostendamꝰ quib ⁊ ilło
nr̃m opus. ⁊ abiniusta uitu¬
ꝑatiõe saluetur. ⁊ hoc preposi¬
ta tanti doctoris auctoritate
firmetur. Cum ergo multa
pulchre ⁊ eximie de eunglisti
in libro de consensu eoꝵ pͥmo
premisiss. iungit inter cetera
dicens. Et qͣmius singuli suũ
quendam narrandi ordinem
tenuisse uideantur. nõ tamen
unꝰ quisq eoꝵ uelut alterius
precedentis ignarus uoluisse
scribere repperitur. uelignora¬
ta pretermisisse. que scripsisse
alius inuenitur. s sicut uni¬
cuiq inspiratũ est nõ suꝑflu¬
am cooꝑationem sui laboris
adiunxit. Nam matheus susce¬
pisse intelligitur incarnaticem
dñi scłm stirpem regiam ⁊ ple¬
raq sccłm hominũ presentem
uitam fasta et d̃ca eius. Martꝰ

Expanded text:
Augustino expositum fuisse meAugustino expositum fuisse memoravi, et paucis etiam unde hoc affirmaret adjunxi. Cujus non ab re est si ipsa quoque verba ponentes, quid de evangelistis vel typis eorum animalibus senserit ostendamus, quibus et illud nostrum opus ab injusta vituperatione salvetur, et hoc praeposita tanti doctoris auctoritate firmetur. Cum ergo multa pulchre et eximie de evangelistis in libro de Consensu eorum primo praemisisset, jungit inter caetera dicens: Et quamvis singuli suum quendam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
qualiacumq sunt opuscula tͥn¬
scriptione digna duxerũt memo¬
rata quoq nominũ signa ut
in nr̃o exemplari repperunt affi¬
gere meminerint. Nõnulla etiã
que ut uerbis tue sanctitatis lo¬
quar michi auctor lucis aꝑuit
proprii sudoris inditia. ubi opor¬
tunũ uidebatur annexui. qui
in legis diuine meditatione. ⁊¬
si nõ ut ipse scripsisti dies nocteꝰ¬
q ꝑuigiles ducere suffitio. non
tamen studium me in scriptis
impendisse nõ dubito. ⁊ ea solũ
que michi auctor lucis aꝑire
dignatus est. nõ in hoc tantũ
opusculo. s inonuĩ prorsus le¬
ctione potuisse uidere. idest refe¬
c̃te sentiendo dinoscere. Quod uͦ
ais mouere quosdam quare in
apocalipsi noua int̾pretatiõe
matheum leoni. marchũ hoĩ
assignarem: intueri debuerãt
quieumq illi sunt quos hoc
mouet. quia nõ hoc mea noua
s antiqua patrũ explanatiõe
traditum dixi. Neq enim michi
ameip̃o ita usum. s ita abeato

Expanded text:
qualiacunque sunt opuscula tranqualiacunque sunt opuscula transcriptione digna duxerint, memorata quoque nominum signa, ut in nostro exemplari reperiunt, affigere meminerint. Nonnulla etiam quae ut verbis tuae sanctitatis loquar mihi auctor lucis aperuit, proprii sudoris indicia, ubi opportunum videbatur, annexui. Qui in legis divinae meditatione etsi non ut ipse scripsisti dies noctesque pervigiles ducere sufficio, non parum tamen studii me in Scripturis impendisse non dubito, et ea solum quae mihi auctor lucis aperire dignatus est, non in hoc tantum opusculo, sed in omni prorsus lectione potuisse videre, id est, recte sentiendo dignoscere. Quod vero ais movere quosdam quare in Apocalypsis nova interpretatione Matthaeum leoni, Marcum homini assignarim, intueri debuerant quicunque illi sunt quos hoc movet, quod non hoc mea nova, sed antiqua patrum explanatione traditum dixi. Neque enim mihi a meipso ita visum; sed ita a beato
Abbreviated transcription (Latin):
hint inde quasi insignissimis ac
dignissimis tanti mun̾is artificibꝰ
opusculis patrũ. Quid beatus
ambrosius. quid augustinꝰ qͥd
demiq gregoriꝰ uigilantissimus
uixta suum nomen ñre gentis a¬
pls̃. quid hieronimꝰ satre inter¬
pres historie. quid ceteri patres ĩ
beati luce uerbis senserint. quid
dixerint diligentiꝰ inspicere saite¬
gi. Mandatumq continuo sce¬
dulis ut iussisti. uel ipsis eorũ
sillabis. uel certe meis breuian¬
di causa sermonib ut uidebat᷑
edidi. Quorũ quia oꝑosum erat
uocabula interserere ꝑ singula
quid a quo auctore sit dictum no¬
minatim ostendere. ꝯmodũ duxi
eminꝰ elatere primas nominũ
litteras imprimere ꝑ que has
uirttim ubi cuĩq patrum inci¬
piat ubi sermo quem tͣnstulit de¬
sinat intimare. sollicitꝰ ꝑ omnia
ne maioꝵ dicta furari. ⁊ hec quasi
mea propͥa componere dicar.
Multumq obsecro. ⁊ ꝑ dñm legẽ¬
tes obtestor. ut si qui forte nr̃a hec

Expanded text:
hinc inde quasi insignissimis ac hinc inde quasi insignissimis ac dignissimis tanti muneris artificibus, opusculis Patrum, quid beatus Ambrosius, quid Augustinus, quid denique Gregorius vigilantissimus juxta suum nomen nostrae gentis apostolus, quid Hieronymus sacrae interpres historiae, quid caeteri Patres in beati Lucae verbis senserint, quid dixerint, diligentius inspicere sategi; mandatumque continuo schedulis, ut jussisti, vel ipsis eorum syllabis, vel certe meis, breviandi causa, sermonibus, ut videbatur, edidi. Quorum quia operosum erat vocabula interserere per singula, et quid a quo auctore sit dictum nominatim ostendere, commodum duxi eminus e latere primas nominum litteras imprimere, perque has viritim ubi cujusque Patrum incipiat, ubi sermo quem transtuli desinat, intimare, sollicitus per omnia, ne majorum dicta furari, et haec quasi mea propria componere dicat. Multumque obsecro, et per Dominum legentes obtestor, ut si qui forte nostra haec
Abbreviated transcription (Latin):
ira uere est: et
uera mire docto¬
ris egregii sen¬
tentia: quia
caritas omnia
credit. om̃ia spe¬
rãt. Datis namq ad me eplis
ut alieua tibi scribam rogare
te dits. ⁊ interrogandũ cur nec¬
dum mes ꝯsensionis accepto
responso quesitis adhuc opus¬
cut quasi iam acquisitis ac
ꝑfecte ꝯsũmatis prefationis
signaculũ cordis. namdum
fundamine iacto. nõ allata
saltum materia ipso quasi cõ¬
pleto iam tanti laboris eclifi¬
to. claues quib introitus
municitur dirigis. ut pudeat
nõ. cito subire opus quod
cito subeundũ citiꝰ explendum fi¬
des amica presumat. Non hec cer¬
te alia qͣm inclubitata mutui
fidutia facit amorrs. que de ami¬
co pestore ut dictum est om̃ia dũ¬
taxat. que fieri possunt credit oĩa
sperat. Unde ⁊ ego moxlectis tue
dulcissime sanctitatis pagiulus
iniuncti me oꝑis labori subpo¬
sui. In quo ⁊ innumera monasti¬
ce seruitutis retinacula pretereã.
ipse michi dictator simul notariꝰ
⁊ librarius existerem: aggregatisq

Expanded text:
Mira vere est, et vera mire, doctoris egregii sententia, quia charitas omnia credit, omnia sperat. Datis namque ad me epistolis, ut aliqua tibi scribam rogare te dicis, et inter rogandum, necdumque meae consensionis accepto responso, quaesitis adhuc opusculis quasi jam acquisitis ac perfecte consummatis praefationis signaculum condis. Nondum fundamine jacto, non allata saltem materia, ipse quasi completo jam tanti laboris aedificio, claves quibus introitus muniatur dirigis, ut pudeat non cito subire opus quod cito subeundum, citius explendum fides amica praesumat. Non haec certe alia quam indubitata mutui fiducia facit amoris, quae de amico pectore ut dictum est omnia duntaxat quae fieri possunt credit, omnia sperat. Unde et ego mox lectis tuae dulcissimae sanctitatis paginulis injuncti me operis labori supposui, in quo ut innumera monasticae servitutis retinacula praeteream ipse mihi dictator simul notarius et librarius existerem. Aggregatisque
Abbreviated transcription (Latin):
atus ⁊ fidem suam laudari
a dño. ⁊ famulum saluari
ꝓmeruit. De quo pulchee per
sub tectum suũ inuitare nõ
auderet. quia prope timẽtes
eum salutare ip̃ius. ⁊ qui na¬
turali lege recte utitur. quo
uona que nouit operatur.
e ill qui uere bonus est ap-¬
popiat. at qui errori gentili¬
Talis ⁊ iam crimĩa iunxerũt:
hiis aptari potest. qd̾ cõfiuen¬
ib ad se turbis alibi dñs ait.
s ut uenirem ad te. Et nos
liede gentib credimus. nõ
ħ ad dũm uenire possumꝰ.
quem ñc in carne uidere neqͣqm
ualemus. s quicumq passiões
nr̃e seruitutis agnouimꝰ. ad resi¬
dentem in dextera patris iam per
fidem accedere debemus. iam se¬
niores uideorũ mittere. hoc ẽ sũ¬
mos eccłie uiros qui nos ad do¬
minũ precesserunt suplicit̾ ob¬
setrando patronos acquirere.
qui nobis testimõium redcentes.
qd̃ diligamus eccł̃iam. ⁊ qͣntũ
in nobis est edificare curemus.
fides centurionis qua uerbi opꝰ

Expanded text:
zatur, et fidem suam laudari zatur, et fidem suam laudari a Domino, et famulum salvari promeruit. De quo pulchre per  tamen sub tectum suum invitare non auderet: quia prope amantibus eum salutare ipsius: et qui naturali lege recte utitur, quo bona quae novit operatur, eo illi qui vere bonus est appropriat. At qui errore gentilitatis etiam crimina junxerunt, his aptari possunt, quibus confluentibus ad se turbis, alibi Dominus ait: tus, ut venirem ad te. » Et nos qui de gentibus credimus, non  ad Dominum venire possumus, quem nunc in carne videre nequaquam valemus; sed quicunque passiones nostrae servitutis agnovimus ad residentem in dextera Patris jam per fidem accedere debemus, jam seniores Judaeorum mittere, hoc est, summos Ecclesiae viros, qui nos ad Dominum praecesserunt, suppliciter obsecrando, patronos acquirere, qui nobis testimonium reddentes quod diligamus Ecclesiam, et, quantum in nobis est, aedificare curemus, fides centurionis, qua verbi opus
Abbreviated transcription (Latin):
num dignatus est uisitare
languentem. Nam quasi po¬
tens ⁊ benignus ⁊ rogatus
saluare pergebat. ⁊ itineris me¬
dio rogatus dicto saluauit.
sle tudelicet ob impotentiam
uiriũ. ⁊ nõ obhurailitatis e¬
emplum corporalit̾ ire puta¬
retur. Alibi ad sanandum re¬
guli filiũ uenire noluit. ne di¬
uitias honorasse iuderetur.
hic ne ꝯditic̃em spreuisse ser¬
uilem. ad centurionis famu¬
lum mox ire ꝯsensit. Et cũ
iam nõ longe eẽt adomo m¬
sit ad eum centurio amisos
dicens. Pomine noli uexari
son enir dignus sum utlb̃
tectum meur intres. Prop¬
ter uite gentilis cõscientiã
grauari se magis dignaid̃
⁊ si fide preditus. nõdum tamẽ
erat sacramentis imbutus.
S quia que nr̃a infirmitas
nõ presumit. diuina g̃ra dare
nouit. ⁊ alius centurio qui
situt ⁊ iste credentem ex gẽtib
popłmn prefigurat. magne fi¬
dei ⁊ iusticie merito sp̃c sc̃ido¬
num priusqͣm baptizaretur
accepit. ⁊ iste necdum catezi¬

Expanded text:
vum dignatus est visitare vum dignatus est visitare languentem. Nam quasi potens et benignus et rogatus salvare pergebat, et itineris medio rogatus dicto salvavit, ne videlicet ob impotentiam virium, et non ob humilitatis exemplum corporaliter ire putaretur. Alibi ad sanandum reguli filium venire voluit, ne divitias honorasse videretur. Hic, ne conditionem sprevisse servilem, ad centurionis famulum mox ire consensit. Et cum jam non longe esset a domo, misit ad eum centurio amicos dicens: Domine, noli vexariNon enim dignus sum ut sub tectum meum intres. » Propter vitae gentilis conscientiam gravari se magis dignationetsi fide praeditus, nondum tamen erat sacramentis imbutus. Sed quaecunque nostra infirmitas non praesumit, divina gratia dare novit. Et alius centurio, qui sicut et iste credentem ex gentibus populum praefigurat, magnae fidei et justitiae merito Spiritus sancti donum, priusquam baptizaretur, accedit. Et iste nondum catechi
Abbreviated transcription (Latin):
accessisse. ad ih̾m dicere uoluit.
prudens eungelista. qͣm illos
ꝑ quos uerba sua miserat. Poero
autem lucas ideo totum quem¬
admodum gestum sit aperuit.
ut ex hoc intelligere cogeremur.
quemadmodũ accessisse dixit
alius: qui mentiri nõ potuit.
Sicut enim illa mulier que
fluxum sanguinis paciebat᷑.
qͣmuiᷤ fimbriam uestimenti eiꝰ
tenuerit. magis tamen quia
credidit. tetigit d̃nm. qͣm ille
turbe a quib premebatur. ita
⁊ centurio quo magis credidit.
es magis accessit ad dñm. Di¬
ligit enira gentem nrãm:. ⁊ sy¬
nagogam ipse edificauit nob.
Quia edificatã sibi a centu¬
rione narrant synagogam
euidenter ostendunt. quia si¬
cut nos eccłiam. sic etiam illi
synagogam. nõ ꝯuentum so¬
lummodo fidelium. s ⁊ locum
quo ꝯueniebant appellare so¬
liti: uixta quod ⁊ supra docui¬
mus. Ih̾c autem ibat cum sst.
Magna dĩ sublimitas qu
solo uerbo curare ualebat. s
nõ minor humilitas qui ser¬

Expanded text:
accessisse ad Christum dicere voluit accessisse ad Christum dicere voluit prudens evangelista, quam illos per quos verba sua miserat. Porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum sit aperuit, ut ex hoc intelligere cogeremur, quemadmodum accessisse dixerit alius, qui mentiri non potuit. Sicut enim illa mulier quae fluxum sanguinis patiebatur , quamvis fimbriam vestimenti ejus tenuerit, magis tamen quia credidit, tetigit Dominum, quam illae turbae a quibus premebatur; ita et centurio quo magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Diligit enim gentem nostram, et synagogam ipse aedificavit nobis. Qui aedificatam sibi a centurione narrant synagogam, evidenter ostendunt quia sicut nos Ecclesiam, sic etiam illi synagogam, non conventum solummodo fidelium, sed et locum, quo conveniebant, sint appellare soliti, juxta quod et supra docuimus. Jesus autem ibat cum illis. Magna Domini sublimitas, qui solo verbo curare valebat, sed non minor humilitas, qui ser
Abbreviated transcription (Latin):
omnia in mensura ⁊ numero
⁊ pondere disposuit. quindec̃i
adhuc annoꝵ uitam lacͥmis
pretibq nacturus. Et cumau¬
diss de ih̾u. misit ad eum seno¬
res uideorum: rogans iumnt
uiniret ⁊ sanaret seruum eius
Suꝑna dispensatione fc̃m est.
ut seniores uideoꝵ mitterentur
ad dñm: hiisq astantib qui
languerat sanaretur. quo in¬
excusabiles forent. si credente
iuro gentili nõ trederent. Uerũ
queritur quomodo ꝯuemiat qd̃
lucas centurionem nuntios mi¬
sisse: matħs autẽ ip̃m accessisse
narrat ad dñm. S pie querẽtib
facilepatet. qd̃ matħs breuitatiᷤ
causa dixerit ip̃m accessisse: cuiꝰ
desideriũ ⁊ uoluntas ad dnm ne
raciter aliis licet deferentib est
ꝑlata. mistice etiam nobis com¬
mendans. hoc quod scriptumẽ.
accedite ad eum ⁊ illummanũ.
slam quia fidem cercuniois qͣ
uere acceditur ad ih̃m. ipse ita
laudauit ut diceret. nõ inueni
tantam fidem in isrł ip̃m potiꝰ

Expanded text:
omnia in mensura et numero omnia in mensura et numero et pondere disposuit , quindecim adhuc annorum vitam lacrymis precibusque nacturus. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans eum ut veniret et salvaret servum ejus. Superna dispensatione factum est ut seniores Judaeorum mitterentur ad Dominum, hisque astantibus qui languerat sanaretur, quo inexcusabiles forent si credente viro gentili non crederent. Verum quaeritur quomodo conveniat quod Lucas centurionem nuntios misisse, Matthaeus autem ipsum accessisse, narrat ad Dominum? Sed pie quaerentibus facile patet quod Matthaeus brevitatis causa dixerit ipsum accessisse, cujus desiderium et voluntas ad Dominum veraciter aliis licet deferentibus est perlata, mystice etiam nobis commendans hoc, quod scriptum est: Accedite ad eum, et illuminamini . Nam quia fidem centurionis qua vere acceditur ad Jesum, ipse ita laudavit ut diceret: Non inveni tantam fidem in Israel, ipsum potius
Abbreviated transcription (Latin):
incapharnaum. Hic intelli¬
gerdum est cum ĩpless qui-¬
dem omnia uerba sua ĩ au¬
ies plebis intrasse xp̃m ca¬
pharnaum: hoc est quia nõ
anteqm hec uerba terminaᷤˢ¬
s intrauit. s nõ ẽẽ expressũ.
post qͣntum temporis int̾¬
uallum cum istos sermoẽs
timass intrau̾it. caphar¬
naum. Ipso quippe int̾ual¬
I leprosus ille nuntiatus ẽ:
Quem loco suo maths impo-¬
lit iste autẽ antea p̾occupat.
inturionis autẽ cuiꝰ¬
dam serius male ha¬
bens erat moriturus:
qui illi erat pretiosus. Querit
ratic̃e eiingelista seruum qui
nõ mortuus s sanatus subin¬
fertur dixerit ẽẽ moriturũ. Cui
breuiter respondendum. qui a
reuera erat moriturus. s nõ
dum sui fide deprecantis. ⁊ xp̃i
pietate miserentis. fuiss redditꝰ
uite. Sic ⁊ ezechias rex iuixta q̃n-¬
erat moriturus. cum ueratis
prophe uerbis audinit. dispo
ne domui tue. quia morieris
tu ⁊ nõ inues. s occulto diui¬
ne prouidentie uiditio. que

Expanded text:
in Capharnaum. Hic intelliin Capharnaum. Hic intelligendum est, cum implesset quidem omnia verba sua in aures plebis, intrasse Christum Capharnaum, hoc est, quia non antequam haec verba terminasset, intravit, sed non esse expressum post quantum temporis intervallum, cum istos sermones terminasset, intraverit Capharnaum. Ipso quippe intervallo leprosus ille mundatus est, quem loco suo Matthaeus interponit, iste autem antea praeoccupat. Centurionis autem cujudam servus male habens, erat moriqui illi erat pretiosus, et reliratione Evangelista servum, qui non mortuus, sed sanatus subinfertur, dixerit esse moriturum. Cui breviter respondendum, quia revera erat moriturus, si non domini sui fide deprecantis, et Christi pietate miserentis fuisset redditus vitae. Sic Ezechias rex, juxta quemerat moriturus, cum veracis prophetae verbis audivit: « Dispone domui tuae, quia morieris tu, et non vives , sed occulto divinae providentiae judicio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
peccat. quasi puteo suo fun¬
dum subtrahit. ne ubi recime¬
ri possit inueniat. Ergo qui
mimicus homo hoc fecit In
qͣm illisus est flumꝰ. ⁊ comi¬
nuo occidit. ⁊ facta est ruiil
domus illiris magna. Mai¬
festum est quia ingruent
qualibet temptatione mox
⁊ uere mali ⁊ ficte bom pes¬
res fuint. donec ad extremĩ
perpetuam labantur in pena
Porro moraliter dicendum:
quia unꝰ quisq temptatura
atupiscentia sua abstratus.
⁊ illectus. Dehint ꝯcupiscentia
cum ceꝑit: parit peccatum.
sat̃m autem cũ ꝯsũmatum
estfiu̾t. generat mortem. Po¬
test etiam ꝑ impetũ fluminis
extremi iudicii discrimen ĩ¬
telligi: quando utraq domui
ꝯsũmata. om̃is qui se exaltat
humiliabitur: ⁊ qui se humi¬
liat exaltabitur. Ibuntq
impii. nõ solum homines. s
angeli. qui ad diaboli domũ
ꝑtinebant insupplitiũ et̾nũ:
iusti autẽ in uitam et̾nam .xxiiii
Em autem implesset
omĩa uerba sua ĩau¬
res plebis: intrauit

Expanded text:
peccat, quasi puteo suo funpeccat, quasi puteo suo fundum subtrahit, ne ubi retineri possit inveniat. Ergo qui Inimicus homo hoc fecit . In quam illisus est fluvius, et continuo cecidit. Et facta est ruina domus illius magna. Manifestum est quia, ingruente qualibet tentatione, mox et vere mali et ficte boni pejores fiunt, donec ad extremum perpetuam labantur in poenam. Porro moraliter dicendum quia unusquisque tentatur a concupiscentia sua, abstractus et illectus. Dehinc concupiscentia cum coeperit, parit peccatum. Peccatum autem cum consummatum fuerit generat mortem. Potest etiam per impetum fluminis extremi judicii discrimen intelligi, quando, utraque domo consummata, omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur; ibuntque impii, non solum homines, sed et angeli, qui ad diaboli domum pertinebant, in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam . CAPUT VII. Cum autem implesset omnia verba sua in aures plebis, intravit
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. Quam suꝑ terram
edificat. quia obsequentes sͥ
de celis ad terrena detrahit. Si¬
ne fundamento edificat: quia
om̃e peccatum fundameritũ
nõ habet. quod nõ expropria
natura subsiscit. Malum qͥp¬
pe sine substantia est. qd̃ tñ
utrumq sit in boni natura
salescit. Quia uero afundo
dicitur fundamentũ. possumꝰ
etiam fundamentũ profũdo
sicut auditus est ab aure.
dr̃. ⁊ tanen plerumq ipsa au
ris nomĩe designatur. Sicut
ergo quum puteo mergitur.
putei fundo retinetur ita cor¬
ruens quasi in quodam fũdi
loco ꝯsisteret anima. si semel
lapsa in aliqua se pecratimẽ¬
sura retineret. s cum peccato
in quo labitur nõ potest ẽ c̃¬
tenta. dum coticlie ad det̾iora
deicitur: quasi in puteo quo
cecidit fundum nõ inuenit.
quo figatur. Unde bene alias
dr̃. Peccator cum uercerit. in
ꝓfundum maloꝵ ꝯtempiit
Redire namq dissimulat:
quia misereri sibi posse despe¬
rat. S cum desꝑando ampliꝰ

Expanded text:
vocatur. Quam super terram vocatur. Quam super terram aedificat, quia obsequentes sibi de coelis ad terrena detrahit. Sine fundamento aedificat, quia omne peccatum fundamentum non habet, ut quod non ex propria natura subsistit. Malum quippe sine substantia est, quod tamen utcunque sit, in boni natura coalescit. Quia vero a fundo dicitur fundamentum, possumus etiam fundamentum pro fundoaccipere. Sicut auditus ab aure dicitur, et tamen plerumque ipsa auris auditus nomine designatur. Sicut ergo, qui in puteo mergitur putei fundo retinetur, ita corruens quasi in quodam fundi loco consisteret anima, si semel lapsa, in aliqua se peccati mensura retineret. Sed cum peccato, in quo labitur, non potest esse contenta, dum quotidie ad deteriora dejicitur, quasi in puteo, quo cecidit, fundum non invenit, quo figuratur. Unde bene alias dicitur: Peccator cum venerit in profundum malorum, contemnit . Redire namque dissimulat, quia misereri sibi posse desperat. Sed cum desperando amplius
Abbreviated transcription (Latin):
rau̾int uos ⁊ exprobrauint. ⁊
eieccrint nomen ur̃m tanqͣm
malum: que fumos eccl̃ie an¬
gulos. ⁊ si iriuere. nõ tamendi¬
ruere potuit. quia gaudebante
i illa die ⁊ exultabant. ita se
inuicem contraundaꝵ rabiẽ
cohortantes. Ecce beatificamus
eos: qui suscinuerunt. Paciẽ¬
tiam iob audistis. ⁊ finem dñi
uidistis. Et iterum. fluminis
impetus letificat ciuitatemdei.
sc̃ificauit tabernaculũ suũ al¬
tissimus. deus inmedio eius
nõ ꝯmouebitur. S ⁊ uxta leges
tropologie singule ur̃e domus
cotidie uel inmundoꝵ spũum
uel improboꝵ hominũ uel ipsa
sue mentis aut carnis inquie¬
tudine pulsantur. ⁊ qͣntum
ꝓpriis uirib fidunt ĩclinant᷑.
qͣntũ uero inuictissime illi pe¬
tre adherent. labefactari neqũt.
Qui autẽ audiuit ⁊ nõ fecit:
similis est homini edificanti
domum suam suꝑt̾ram sine
fundamento. Domus diabo¬
li mundꝰ qui in maligno po¬
situs est. nõ creatoris dignita¬
te. s magnitudine delinq̃ntiᷤᷤ

Expanded text:
exprobraverint, et ejecerint nomen vestrum tanquam malum . Quae firmos Ecclesiae angulos, et si irruere, non tamen diruere potuit. Quia gaudebant in illa die, et exsultabant, ita se invicem contra undarum rabiem cohortantes: Ecce, beatificamus eos, qui sustinuerunt. Patientiam Job audistis, et finem Domini vidistis . Et iterum: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus. Deus in medio ejus non commovebitur . Sed et juxta leges tropologiae singulae nostrae domus quotidie vel immundorum spirituum, vel improborum hominum, vel ipsa suae mentis aut carnis inquietudine pulsantur, et quantum propriis viribus fidunt inclinantur. Quantum vero invictissimae illi petrae adhaerent, labefactari nequeunt. Qui autem audivit, et non fecit, similis est homini aedificanti domum suam supra terram sine fundamento. Domus diaboli, mundus qui in maligno positus est, non Creatoris dignitate, sed magnitudine delinquentis
Abbreviated transcription (Latin):
num terrigenas. effici filios al¬
tissimi qui in celis est. Itaq qd̃
ait. ⁊ eritis filii altissimi. exilla
regula est intelligendum. qͣ ⁊
iohannes dicit. Dedit eis po¬
testatem filios dei fieri. Unus
enim naturalit̾ filius est qui
nescit omĩno peccare. Nos autẽ
potestate accepta effitinur fi¬
lii in qͣntum ea que ab illo p¬
cipiuntur implemus. Unde
apłica disciplina adoptic̃em
appellat. qua in eternam here¬
ditatem uocamur. ut coheredes
ẽe possimus. Igitur nõ ait. faci¬
te ista quia estis filii. s facite
ista et eritis filii. Cum auten
ad hoc nos uocat. ꝑ ip̃m uiige¬
nitum ad similitudinẽ suam
nos uocat: quia ipse benignꝰ
est inquiens. suꝑ ingratos. et
malos ⁊ cetera. Benignus est
deus suꝑ ingratos. ⁊ malos
uel multiplici scilicet sua mi¬
sccłia. qua etiam iumenta sel¬
uat. temporalia bona largiẽd
uel ad celestia dona singulan
gra quaelectos solum glorfi¬
cat inspirando. S suie hoc si¬

Expanded text:
num terrigenas, effici filios Alnum terrigenas, effici filios Altissimi, qui in coelis est. Itaque quod ait: Et eritis filii Altissimi, ex illa regula est intelligendum, qua et Joannes dicit: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unus enim naturaliter filius est, qui nescit omnino peccare. Nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea, quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes esse possimus. Igitur non ait: Facite ista, quia estis filii, sed facite ista, et eritis filii. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Quia ipse benignus est inquiens super ingratos et malos, etc. Benignus est Deus super ingratos et malos, vel multiplici scilicet, sua misericordia, qua etiam jumenta salvat, temporalia bona largiendo, vel ad coelestia dona singulari gratia, qua electos solum glorificat, inspirando. Sed sive hoc, si
Abbreviated transcription (Latin):
benesitium prestat feneratur.
aut si nõ placet accipere mutuã¬
tem. nisi eum qui accepit reddits:
intelligendum est dñm ipsa duo
genera prestandi ẽe complexum.
Nlamq aut donamꝰ qd̾ damꝰ beni¬
Quia enim multi ut scriptum ẽ
quasi inuentisẽm estimauerũt
fenus: ⁊ molestiam prestiterunt.
hiis qui se adiuuerunt. multi nõ
causa nequitie nõ fenerati sũt.
s fraudari gratis timuerunt. hu¬
ic etiam infirmati diuina mede¬
tur auctoritas. dicens. Et mutuũ
date nichil inde sperantes. id est
nõ in homine spem mercedis fi¬
gentes. qui siue reddat qd̃ cõmo¬
dastis. reddet ⁊ deus qd̃ illo iubẽte
fecistis: siue nõ reddat. hereditaᷤᷤ
ur̃a in eternum erit. Mutuat᷑
terram. Et alibi cum diceret. io¬
cundus homo qui miseretur ⁊
ꝯmodat: continuo subiunxit:
in memoria eterna erit iustus.
Et erit mertes ur̃a multa: ⁊ ertiᷤ
filii altissim. Nulla maior po¬
test ẽẽ merces: qͣm filios homi¬

Expanded text:
beneficium praestat, feneratur. beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem, nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est dominum ipsa duo genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus, quod damus beneQuia enim multi ut scriptum est quasi inventionem aestimaverunt fenus, et molestiam praestiterunt his qui se adjuverunt, multi non causa nequitiae non fenerati sunt, sed fraudari gratis timuerunt. Huic etiam infirmitati divina medetur auctoritas, dicens: Et mutuum date, nihil inde sperantes . Id est, non in homine spem mercedis figentes. Qui sive reddat quod commodastis, reddet et Deus quod illo jubente fecistis, sive non reddat, haereditas vestra in aeternum erit. Mutuaturterram . Et alibi cum diceret: Jucundus homo qui miseretur, et commodat, continuo subjunxit: In memoria aeterna erit justus . Et erit merces vestra multa, et eritis filii Altissimi. Nulla major potest esse merces, quam filios homi
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis ꝑfecta est. Quod si
quem monet suat eum nõ de
iimitoꝵ amore tacuisse. sed
illos fr̃m nomĩe comprehẽ¬
dsst. siatͥniq amoris intnitu
diligi. ⁊ pro eis precepisse orari.
scilicet ut nõ semꝑ inimici rema¬
neant. s resipiscant a diaboli
laqueis. nobisq germano fed̾e
socientur: Nec durum uideatur.
qd̾ nõdum credentes propt̾ spem
tamen credendi frẽs appltari poꝰ¬
se dicimus. Nam idem iohes eos
etiam filios dei uocitari legitur.
quia ih̾c inquit moriturus erat
pro gente. ⁊ nõ tantum pro gẽte.
s ut filios dei qui erant dispersi
ꝯgregaret in unum. Qmdiu
enim disꝑsi nõdum filii sunt
ficiuntur filii. Uerumptamen
rantes. Quia dilectic̃em. benefi¬
tium mutuũ pecc̃oꝵ infructuo¬
sa redarguit. nr̃c qualiter hec
a fidelib fructuose fieri debrant
oscendit. Mutuabitur autem
omnis qui accipit. etiam si nõ
ipse soluturꝰ est. Cum enim misctł̃ib
deus plura restituat. omnibqui

Expanded text:
in nobis perfecta est . Quod si in nobis perfecta est . Quod si quem movet, sciat eum non de inimicorum amore tacuisse, sed et illos fratrum nomine comprehendisse, fratremque amoris intuitu diligi, et pro eis praecepisse orari, scilicet ut non semper inimici remaneant, sed resipiscant a diaboli laqueis, nobisque germano foedere socientur. Nec durum videatur quod nondum credentes, propter spem tamen credendi fratres appellari posse dicimus. Nam idem Joannes eos etiam filios Dei vocitare legitur: Quia Jesus, inquit, moriturus erat pro gente, et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum . Quandiu enim dispersi, nondum filii sunt ficiuntur filii. Verumtamen dntes. Quia dilectionem beneficiumque mutuum peccatorum, infructuosa redarguit, nunc qualiter haec a fidelibus fructuose fieri debeant, ostendit. Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est. Cum enim misericordibus Deus plura restituat, omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
nos priores peo ut nobis fiel
uelimus. aliis facere iubene
eumdem mox sensum latus
astruendo firmauit dicens.
t si diligitis eos qui noᷤ
diligunt: que uobis ẽ
g̃ra: Nam ⁊ peccatores
Ailigentes se diligunt et cet̾a.
Si enim peccõres publicani et
ethniti. erga dilestores suos̃
natura duce norunt ẽẽ bene¬
fiti. qͣntũ uos inquit. quib
ut gradus professionis exi¬
mior. ita cura necesse est sit
iuirtutis uberior. latioris sinu
dilectionis amplecti debetis
etiam nõ amantes. Unde q̃¬
situ dignum uidetur. quomͦ
cum dominus eos qui diligẽ¬
tes se solum diligunt. benefa¬
cientib sibi benefaciunt. amiciᷤ
senerantur. nõ modo ꝑfectam
nõ habere caritatem. uerum
pacõrib equiꝑari testetur. ille
pectoris dominici recubitor e¬
plam de dei ⁊ proximi dilecti¬
one ꝯsũmans. nõ uspiam
iiicos monuerit ẽẽ diligẽ¬
ds. s absolute dixit. quia si
Alligamus inuicera deus in
nobis manet. ⁊ caritas eius

Expanded text:
nos priores prout nobis fieri nos priores prout nobis fieri velimus aliis facere juberet , eumdem mox sensum latius astruendo firmavit, dicens: Et si diligitis eos qui vos diligunt, quae vobis est gratia? Nam et peccatores diligentes se diligunt, etc. Si etiam peccatores, publicani et ethnici, erga dilectores suos natura duce norunt esse benefici, quantum vos, inquit, quibus ut gradus professionis eximior, ita cura necesse est sit virtutis uberior, latioris sinu dilectionis amplecti debetis etiam non amantes? Unde quaesitu dignum videtur, quomodo cum Dominus eos qui diligentes se solum diligunt, benefacientibus sibi benefaciunt, amicis fenerantur, non modo perfectam non habere charitatem, verum peccatoribus aequiparari testetur, ille pectoris dominici recubitor Epistolam de Dei et proximi dilectione consummans, non uspiam inimicos monuerit esse diligendos, sed absolute dixerit: Quia si diligamus invicem, Deus in nobis manet, et charitas Dei
Abbreviated transcription (Latin):
domu. fundo. iumento. ⁊ gene¬
raliter om̃ĩa pecunia dicit Utrũ
autem ce deseruis accipiendũ
sit: magna questio est. Nõ enĩ
xp̃ianun oportet sic possidere ser¬
num. quomodo equum aut
argentũ qͣm qͣm fieri possitait
mauis pricium ualeat equus
qͣm seruus: ⁊ multomagis ali¬
quid aurum uel argentum.
S ille seruus si restius ⁊ hone¬
stius ⁊ ad deum colendum acr
modatiꝰ abs te domino ecduicat᷑
aut regitur. qͣm ab illo potest
qui eum cupit auferre: nescio
utrum quisqͣm dicere uideat.
ut uestimentũ eum debere cõ¬
temni. Hominem namq bo¬
mo tamqmͣ se ip̃m diligere de¬
bet: cui ab om̃ium domino en
ratur¬
⁊ uos facite illiᷤ smilt̃
Quia caritas paciens est. be¬
ngna est. nõ tantum iniuria
inimici. fortissime suffeit: ha
mici quoq gram benignisĩe
preuenit. Nam reamare amã¬
tem cunctos natura docuis
nõ amanter uero beneficiis
ad amorem cogere. xp̃i soluis
doctͥna ꝑfectos inscituit. quil

Expanded text:
domo, fundo, jumento, et genedomo, fundo, jumento, et generaliter de omni pecunia dicit. Utrum autem de servis accipiendum sit, magna quaestio est. Non enim Christianum oportet sic possidere servum, quomodo equum aut argentum. Quanquam fieri possit, ut majore pretio valeat equus, quam servus, et multo magis aliquid aureum vel argenteum. Sed ille servus, si rectius et honestius, ommodatius abs te domino educatur et regitur, quam ab illo potest, qui eum cupit auferre, nescio utrum quisquam dicere audeat, ut vestimentum eum debere contemni. Hominem quippe homo sicut semetipsum diligere debet. Cui ab omnium Domino siraturet vos facite illis similiter. Quia charitas patiens est, benigna est , non tantum injurias inimici fortissime suffert, sed amici quoque gratiam benignissime praevenit. Nam redamare amantem, cunctos natura docuit; non amantem vero beneficiis ad amorem cogere Christi solum doctrina perfectos instituit; qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
stimentũ: etiam tunicam noli pro¬
hibere. Quod de uestiminto ⁊ tu¬
nica dictum est: nõ in eis solis
s in omnib faciendum est: que
aliquo iure temporalit̾ nr̃a ẽẽ di¬
cimus. Si enimi de necessariis
hoc imꝑatum est. quantomagiᷤ
suꝑflua ꝯtempnere ꝯuenit: Om̃i
autem te peteriti tribue. Omĩ pe¬
tenti inquit: nõ omĩa petenti:
ut id des quod dare honeste ⁊ iu¬
ste potes. Quid si enim pecuniã
pitat. qua innocentem conetur
opprimere: Quid si postremo stu¬
prum petat: S ne multa perse¬
quar que sunt innumerabilia:
id ꝑfecto dandum est. qd̃ nec tͥ
nec alteri noceat. qnͣtum sciri
aut credi ab homine potest. Et
cui iuste negaueris qd̃ petit.
indicanda est ip̃a insticia. nt
nõ eum inanem dimittas. Ita
omni petenti te tribues: qrͣnis
nõ semꝑ id quod petit tribues.
Et aliquando melius aliquid
tribues: cum petentem iniusta
correxeris. Et qui auferet que
tua sunt: ne repetas. De ueste.

Expanded text:
stimentum, etiam tunicam noli prostimentum, etiam tunicam noli prohibere. Quod de vestimento et tunica dictum est, non in eis solis, sed in omnibus faciendum est, quae aliquo jure temporaliter nostra esse dicimus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis superflua contemnere convenit. Omni autem petenti te, tribue. Omni petenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est, quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest. Et cui juste negaveris, quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum inanem dimittas. Ita omni petenti te tribues, quamvis non semper id quod petit, tribues. Et aliquando melius aliquid tribues, cum petentem injusta correxeris. Et qui aufert quae tua sunt, ne repetas. De veste,
Abbreviated transcription (Latin):
filiis id exigat. prebent si etiam
ut plura paciantur. donec uele¬
tatis uel morbi infirmitas tͣn¬
seat. Quos ergo dominꝰ medicꝰ
animaꝵ curandis proximis ĩ¬
struebat. quid eos aliquid doce-¬
re poss. nisi ut eorum quoꝵ sa¬
luti ꝯsulere uellent inbecillitates
equo animo tolerarent: Om̃is
namq improbitas ex inbecil¬
litate animi uenit: quia nichil
innocentiꝰ est. eo qui inuirtute
ꝑfatus est. Multi autem alterã
maxillam prebere nouerunt.
diligere uero illum a quo feri¬
unturꝰ ignorant. At uero ip̃e
domunꝰ qui utiq precepta que
docuit primꝰ impleuit. ꝑcuciẽti
se in maxillam ministro sacer¬
dotis nõ prebuit alteram: sed
insuꝑ dixit. Si male locutus
sum: testimõium ꝑhibe de ma¬
lo. Si autem bene: quid mece¬
dis: Non tamen ideo paratus
corde nõ fuit: nõ solum in alte¬
ram maxillam cedi pro salute
om̃iũ. s euiam toto eorpore cru¬
tifigi. Et ab eo qui auferet tibi ue-¬

Expanded text:
salus id exigat, praebent se etiam, salus id exigat, praebent se etiam, ut plura patiantur, donec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus, medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas ex imbecillitate animi venit, quia nihil innocentius est eo qui in virtute perfectus est. Multi autem alteram maxillam praebere noverunt, diligere vero illum, a quo feriuntur ignorant. At vero ipse Dominus, qui utique praecepta quae docuit primus implevit, percutienti se in maxillam ministro sacerdotis non praebuit alteram, sed insuper dixit: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me caedis ? Non tamen ideo paratus corde non fuit, non solum in alteram maxillam caedi pro salute omnium, sed etiam toto corpore crucifigi. Et ab eo qui aufert tibi ve
Abbreviated transcription (Latin):
tem idest inuidentiam frater¬
nitatem obpugnando pecca¬
uerat. Prohiis autem qui nõ
abruꝑant amorem. s timore
succubuerant orat: ut eis ig¬
noscatur: Sic enim dicit. Ale¬
xander erariꝰ multa malamͥ
ostendit. reddet illi dominꝰ sccl̃m
oꝑa illius: quem ⁊ tu euita.
ualde enim resistit: nr̃is sermo¬
nibz. Deinde subiungit ꝓ qui¬
b orat: ita dicens. In prima
mea defensicẽ neno michi af¬
fuit: s omnes me dereliquer̃t:
nõ illis imputetur. Ista diffe¬
rentia peccatorum iudam tra-¬
dentem. a petro negante distĩ¬
gliit.
iquis te ꝑcutit ĩ ma¬
xillam: prebe ei ⁊ alte¬
iam. Non ait eur qͥ
se ꝑcutnit. noli tu percutere qͦm¬
In. hoe etiam magnũ precep¬
dim sit: s ait. para te adhuc
hii maxime sentiunt. qui eis
quos multum diligunt. tamqͣ
filiis uel quiblibet dilectissimiᷤ
sus egrotantib seruiunt. ut
pariuilis. uel freneticis a quib
multa sepe paciuntur. Et si eoꝵ

Expanded text:
tem, id est, invidentiam, fratertem, id est, invidentiam, fraternitatem oppugnando peccaverit. Pro his autem qui non abruperant amorem, sed timore succubuerant, orat ut eis ignoscatur. Sic enim dicit: Alexander aerarius multa mala mihi ostendit, reddet illi Dominus secundum opera illius; quem et tu evita, valde enim resistit nostris sermonibus . Deinde subjungit, pro quibus orat, ita dicens: In prima mea defensione nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt: non illis imputetur . Ista differentia peccatorum, Judam tradentem a Petro negante distinguit. Si quis te percutit in maxillam, praebe et alteram. Non ait, eum qui te percutit noli tu percutere, quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit, sed ait: Para te adhuc hi maxime sentiunt, qui eis, quos multum diligunt, tanquam filiis, vel quibuslibet dilectissimis suis aegrotantibus serviunt, vel parvulis, vel phreneticis, a quibus multa saepe patiuntur. Et si eorum
Abbreviated transcription (Latin):
orare nõ nobis precipitur. cũ
dominꝰ ttiam pro ꝑsecutorib ñ¬
questio nõ potest. nisi fatranꝰ
eẽ aliqua peccata in fr̃ib im¬
micoꝵ ꝑsecutione gͣuiora fr̃e
autem xp̃ianos significan:
multis diuinaꝵ scripturay
documentis probari potest.
peccatum ergo fr̃ĩs ad mortẽ
puto eẽ. cum post agnitic̃em
tem. ⁊ adiisus ip̃am gr̃a qua
reconciliatus est deo. muidẽtie
facib agitatuur. Peccatum
autẽ nõ ad mortem est s quiꝰ¬
qͣm nõ amorem a fr̃e aliena¬
u̾it. s offitio fraternitatis de¬
bita per aliquam infirmita¬
tem aanumi nõ exhibuenit. Qͣ¬
propter ⁊ dominꝰ in cruce ait.
Pater ignosce illis: quia nesci¬
unt quid faciunt. Nondum
ierant. Et beatus steph̃s orat ꝑ
eis aquib lapidatur. quia nõ¬
dum xp̃o crediderant: neq ad¬
uersus illam ꝯmunẽ gr̃am di¬
micabant. Et apłs paulus ꝓp-¬
terea credo nõ orat ꝓ alexandro
quia iam frater erat: ⁊ ad mor¬

Expanded text:
orare nobis praecipitur; cum orare nobis praecipitur; cum Dominus etiam pro persecutoribus nquaestio non potest, nisi fateamur esse aliqua peccata in fratribus inimicorum persecutione graviora. Fratres autem Christianos significari, multis divinarum Scripturarum documentis probari potest. Peccatum ergo, fratres, ad mortem puto esse, cum post agnitionem tem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidentiae facibus agitatur. Peccatum autem non ad mortem est, si quisquam non amorem a fratre alienaverit, sed officia fraternitatis debita per aliquam infirmitatem animi non exhibuerit. Quapropter et Dominus in cruce ait: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Nondum ierant. Et beatus Stephanus orat pro eis, a quibus lapidatur, quia nondum Christo crediderant, neque adversus illam communem gratiam dimicabant. Et apostolus Paulus propterea, credo, non orat pro Alexandro, quia jam frater erat, et ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
bis: orate pro calumpniantib
uobis. Et hec se siuiq similes egiᷤ¬
se testatur apls: qui ait. Maledi¬
timur ⁊ benedicimꝰ. Blasphema¬
mur. ⁊ obsetramus. S hic meri¬
to mouet quomodo huic pcepto
donim nõ sit adu̾sum. qd̃ ⁊ in
propħis inueniuntur multe ĩ¬
precationes adu̾sus inimicos.
que malelictioẽs putantur si¬
cuti est illud. fiat mensa eoꝵ
coram ipsis in laqueum: ⁊ cete¬
ra que ibi dicuntur. Et ioh̾s
apłs ait. Qui scit frẽm suum
peccare peccatum nõ ad mortẽ petat:
et dabitur ei inta peccanti nõ ad
mortem. Est peccatum ad mortẽ:
nõ pro illo dico. ut roget quis.
Ubi primo uidendum. quia ꝓ¬
phete ꝑ inprecaticẽm quid ẽct̃fu¬
turũ cerinerunt. nõ optantis
uoto. s sp̃u prendentis qui
maxime solent figura impre¬
cantis futura predicere. sicut
sigura preteriti temporis eaq̃
uentura erant sepe cecinerunt:
deinde in apłi uerbis intelligẽ¬
dum ẽẽ. quosdam fr̃es pro quisꝰ

Expanded text:
bis, orate pro calumniantibus bis, orate pro calumniantibus vobis. Et haec se suique similes egisse, testatur Apostolus, qui ait: Maledicimur, et benedicimus. Blasphemamur, et obsecramus . Sed hic merito movet, quomodo huic praecepto Domini non sit adversum, quod et in prophetis inveniuntur multae imprecationes adversus inimicos, quae maledictiones putantur, sicuti est illud: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et caetera, quae ibi dicuntur. Joannes apostolus ait: Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petet, et dabitur ei vita peccanti non ad mortem. Est peccatum ad mortem, non pro illo dico ut roget quis. Ubi primo videndum quia prophetae per imprecationem quid esset futurum cecinerunt, non optantis voto, sed spiritu praevidentis: qui maxime solent figura imprecantis futura praedicere, sicut figura praeteriti temporis, ea quae ventura erant, saepe cecinerunt. Deinde in Apostoli verbis intelligendum esse quosdam fratres, pro quibus non