comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sendum conficiendum q que sit infiguris. animantiũ &
quam sollers subtilisq descrirtio partiñ quamq admira¬
sunt ita nata atq ita locata sunt. ut nichil eoꝵ sup erꝰ¬
uacuaneum sit. Nichil ad uitam dẽtinenduͦ non ne¬
cessarium. Dedit autem. eadem mat᷑abeluis & sensũ¬
& appecitilmi. ut alteros cͥonacum
haberent ad na¬
turales pastus cãpescendas alt̃o
se cernerent pesti¬
fera a salutarib Iam uero alia
aui malia gradien
uolando. alia nando
cibumq pastimoris hiacu ⁊ de¬
ntib ipsis capessunt¬
um tenacitate arripiũt
pastun aduncitate rostror
alia surgunt. alia car¬
punt . alia uorant. alia ma¬
ndunt. Atq eciam alioꝵ
cas ⁊ humiliatas. Ut cibũ
terrestrem rostris facile
contiugant. Que aut̃ al¬
tiora sunt ut anseres. ut
cinn. ut grues. ut ca¬
melli adiuuant᷑ pro certate
colloꝵ. Man̾us etiam
data elefantis quia propter
magnitudinem corpo¬
ris difficiles aditus habebat

Expanded text:
sendum conficiendumque quae sit in figuris animantium et sendum conficiendumque quae sit in figuris animantium et quam sollers subtilisque descriptio partium quamque admirasunt, ita nata atque ita locata sunt, ut nihil eorum supervacuaneum sit, nihil ad vitam retinendam non necessarium. Dedit autem eadem natura beluis et senst appetitum, ut altero conatum haberent ad naturales pastus capessendos, altero secernerent pestifera a salutaribus. Iam vero alia animalia gradiendunt, alia volando alia nando, cibumque partim oris hiatu et dentibus ipsis capessunum tenacitate arripiunt partim aduncitate rostrorum, alia sugunt alia carpunt alia vorant alia mandunt. atque etiam aliorum east humilitas ut cibum terrestrem rostris facile contingant, quae autem altiora sunt, ut anseres ut cygni ut grues ut camelli, adiuvantur proceritate collorum; manus etiam data elephantost, quia propter magnitudinem corporis difficiles aditus habebat
Abbreviated transcription (Latin):
ad terrestres uenianus. quid est in his in quo non nature
racio intelligentis appareat: Principio eoꝵq giguntur
eterra stirpes: ⁊ stabisicatem dant his que suitiieut at
acerra sucum trahunt quo alantur ea que radicib conci¬
uentur. obducunt᷑q libro. aut cortice quo sint aftigorib
⁊ talorib cuciores. Iam uero uites sic clauculis adminicula
tanquam manib ad prehendunt. Atq ita se erigunt ut ani¬
mautes. Quin etiam ã eaulib brassicis sipportet fatis suit.
ut apestiferis ⁊ nocentib refugere dicunt. Nec ulla et parte
concingere. Animantium uero quanta uarietas est quan¬
ta ad eãm rem uis ut in queq genere suo ꝑmaneat: quarũ
alie corus cecte sint. alie iullis uestice: alie s̃yuns hyrsute
pluma alias. alias squama iudemus obdrctas alias cẽ cor¬
nib armatas alia habere effugia perinarum. Pastum auc̃
animantib large ⁊ copiose natura: eum qui ciuq aptus
erat comparauit. E uumerare ꝓossum. ad eum pastum capes¬

Expanded text:
ad terrestres veniamus, quid est in his in quo non naturae ratio intellegentis appareat. Principio eorum quae gignuntur e terra stirpes et stabilitatem dant is quae sustinentur, et e terra sucum trahunt quo alantur ea quae radicibus continentur; obducunturque libro aut cortice trunci, quo sint a frigoribus et caloribus tutiores. iam vero vites sic claviculis adminicula tamquam manibus adprehendunt atque ita se erigunt ut animantes; quin etiam a caulibus brassicae, si propter sati sint, ut a pestiferis et nocentibus refugere dicuntur nec eos ulla ex parte contingere. Animantium vero quanta varietas est, quanta ad eam rem vis ut in suo quaeque genere permaneat. Quarum aliae coriis tectae sunt aliae villis vestitae aliae spinis hirsutae; pluma alias alias squama videmus obductas, alias esse cornibus armatas, alias habere effugia pinnarum. Pastum autem animantibus large et copiose natura eum qui cuique aptus erat comparavit. Enumerare possum ad eum pastum capes
Abbreviated transcription (Latin):
alĩ s eorum ⁊ quideum scmꝑ habere aliquid ⁊ moltri uolunt. Pum quaot
uera sei deum nec nocere. Quid aũt iratis iupiter plus nocere potims seti
quam nocuit sibi ipseregulus. Nullagius furt nengiorns qstanta iatub¬

Expanded text:
 etiam, qui deum semper agere aliquid et moliri volunt, numquam  etiam, qui deum semper agere aliquid et moliri volunt, numquam nec irasci deum nec nocere. Quid autem iratus Iuppiter plus nocere potuisset, quam nocuit sibi ipse Regulus Nulla igitur vis fuit religionis, quae t
Abbreviated transcription (Latin):
At fulte qui ñ modo ñ censuerit captiuos remittendos. uerũ ⁊̃ dissuaserit. Quo
modo stulte. etram ne sire.ẜ conducebat. Potest autẽ quod inutile re s. fit. id
cuiquam eiu utile eẽ. Puertunt homines eaquȩ sunt. fundam̃ta naturoe
cum utilitatẽ ab honestate se uingunt. Omnes enim ex petimus utilitatẽ.
adeam ꝙ rapimur. nec facere utilit̾ ullomodo possumus. Namquis ẽ qui¬
utilia fugiat. aut quis potius. que ea ñ studiosissime. ꝑsequaturs: qiuia
nusq uam possumus nisi mnlaude decore honestate utilia repperire ꝓprt̃a
ulla pͥma ⁊ summa habemus. utilitatis nom̃ nontam sp lendidum. citam
necessarium cuicumis. Quid ẽ. gͥ dixerit quis ture iuirando nũl ieatum.
timemus iouem. Ad noe quid̃ẽ commune ẽ omniũ phi losophorum.
Non toum modo qui deum niebi babere ipsum negotu dieunt Aichil ex dib̃e

Expanded text:
At stulte, qui non modo non censuerit captivos remittendos, verum etiam dissuaserit. Quo At stulte, qui non modo non censuerit captivos remittendos, verum etiam dissuaserit. Quo modo stulte? etiamne, si rei publicae conducebat? potest autem, quod inutile rei publicae sit, id cuiquam civi utile esse? Pervertunt homines ea, quae sunt fundamenta naturae, cum utilitatem ab honestate seiungunt. Omnes enim expetimus utilitatem ad eamutilia fugiat, aut quis potius est qui ea non studiosissime prosequatur? sed quia non possumus nisi laude, decore, honesilla prima et summa habemus, utilitatis nomen non tam splendidum quam necessarium ducimus. Quid est igitur, dixerit quis, in iure iurando? num iratum timemus lovem? At hoc quidem commune est omnium philosophorum, non eorum modo, qui deum nihil habere ipsum negotii dicunt, nihil exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
queris auctoris. harum ẽnim ẽ uirtutum ꝓpͥum. nichil extimescẽ. omnia hu¬
mana hdespicere. Nichil qd̾ homini accid̾e possit. intollerandum putare. Itaꝙ
qͥd fecit. In senatum uenit. mandata exposuit. sententiam ne diceret. recusa-¬
uit. Quam diu uire iurando. hostium teneret᷑. ñ eẽ senatorẽ ata illud ⁊̃.
O stultum hominẽ dixerit quispiam ⁊ repugnantẽ utilitatis sue. reddicaꝵ¬
tiuos. negauit eẽ utile. Illos enim adolescentes eẽ ⁊ bonos duces se iam con¬
fectum senectute. Cuius cum ualius auctoritas. captiui retenti st̃ ipse car¬
thaginem rediit. neq eum caritas pat̾e retinuit. nec suorum. Neqꝙ uͦ tum ig¬
norabat se. ad crudelissimum hostem. ⁊ erquisita supplicia ꝓficissouiat rus
uirandum conseruandum putabat. Itaq tum cum uigila nolo neg̾abat᷑ erate
in meliore causa. quam si domi sener. captiuus. ꝑ iuris consularis remansissec

Expanded text:
quaeris auctores? Harum enim est virtutum proprium nihil extimescere, omnia huquaeris auctores? Harum enim est virtutum proprium nihil extimescere, omnia humana despicere, nihil, quod homini accidere possit, intolerandum putare. Itaque quid fecit? In senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret recusavit, quam diu iure iurando hostium teneretur, non esse se senatorem. Atque illud etiam O stultum hominem, dixerit quispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos negavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam confectum senectute. Cuius cum valuisset auctoritas, captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, neque eum caritas patriae retinuit nec suorum. Neque vero tur ignorabat se ad crudelissimum hostem et ad exquisita supplicia proficisci, sed ius iurandum conservandum putabat. Itaque turn, cum vigilando necabatur, erat in meliore causa, quam si domi senex captivus, periurus consularis remansisset.
Abbreviated transcription (Latin):
tib id qd̾ fecit dimicare melius fuiti quã deserere. consentientẽ gretiam ad bel¬
lum barbaris inferendum. S omittamus. ⁊ fabulas. ⁊ externa. ad rem factam
nramq ueniamus. M. atilius pegulus. cum consul iterum. in africa. ex insidi¬
is captꝰ eẽt. duce xantippo. lacedemonio. Imꝑatore aut̃ patrs hanmbalis. hamil¬
care. iuratus missus ẽ. ad senatũs. ut nͥ red dici eeñt penis captiu nobiles quide̾m
rediret ipse carchaginem. His cum ueniss romam. utilitatis speciẽ uidebat. S
ea ut res declarauit. falsam iudicauit. Quȩ erat talis. manere inpatria. ẽẽ domus
sue. cum uxore cumliberis. Quam calamitatẽ accepiss inbello communȩ fortunȩ
bellice iudicantem. tenere consularis dignitatis gradum. Quis hȩc negat esse
ilia. quem censes. magnitudo animi ⁊ fortitudo negat. Nam locuple

Expanded text:
tibus, id quod fecit, dimicare melius fuit quam deserere consentientem Graeciam ad beltibus, id quod fecit, dimicare melius fuit quam deserere consentientem Graeciam ad bellum barbaris inferendum. Sed omittamus et fabulas et externa; ad rem factam nostramque veniamus. M. Atilius Regulus cum consul iterum in Africa ex insidiis captus esset duce Xanthippo Lacedaemonio, imperatore autem patre Hannibalis Hamilcare, iuratus missus est ad senatum, ut, nisi redditi essent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Carthaginem. Is cum Romam venisset, utilitatis speciem videbat, sed eam, ut res declarat, falsam iudicavit; quae erat talis: manere in patria, esse domui suae cum uxore, cum liberis, quam calamitatem accepisset in bello, communem fortunae bellicae iudicantem tenere consularis dignitatis gradum. Quis haec negat esse utilia? quem censes? Magnitudo animi et fortitudo negat. Num locupletiores
Abbreviated transcription (Latin):
nulla suspitio ẽ. s insimulant eum tragediȩ. simulatione in saniȩ. mi¬
litiam subt̃ fugere uoluisse. Nonhonestum consilium aut utile. aut
aliquas fortasse dixerit regnare. ⁊itachȩ iiuereotiose. cum parentib
cum igxore. cum filio. ullum tu decus in cotidianis laborib ⁊ꝑiculis.
eum hac tranqullitate conferendum putas. Ego uͦ istam ꝯtẽpnendam
n abiciendam. Qugniam quȩ honesta ñ sit. ne utilem quide eẽ arbitror. Quid
enimauditurum putas fuisse ulixem. siin illa simulatiõe ꝑseuerasset. Qui cum¬
maximas res gosserit inbello. tam̃ hec audiat. ab aiace. cuius ipse pͥnceps. iutis
ui randi fuit. Quod omnes scitis solus neglex it fidemf urece assumilauit. nen
couet institit. Quod nipalamedi ꝑspicar piudentia. istius ꝑcepiss malitiosam
audatiam. fide facrata uis ꝑpetuo falleret. Illi uͦ ñ mͦ cumhostib uerum ⁊̃cũ fluc¬

Expanded text:
nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae minulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluisse. Non honestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ullum tu decus in cotidianis laboribus et periculis cum hac tranquillitate conferendum putas? Ego vero istam contemnendam et abiciendam, quoniam, quae honesta non sit, ne utilem quidem esse arbitror. Quid enim auditurum putas fuisse Ulixem,si in illa simulatione perseveravisset? qui cummaximas res gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiace: Cuius ípse princeps iúris iurandí fuit, Quod ómnes scitis, sólus neglexít fidem; Furere ássimulare, né coiret, ínstitit. Quodní Palamedi pérspicax prudéntia Istíus percepset málitiosam audáciam, Fidé sacratae iús perpetuo fálleret. Illi vero non modo cum hostibus, verum etiam cum fluc
Abbreviated transcription (Latin):
nesta natura uidentur eẽ. temporib fiunt ñ honesta. Facere p romissai
stare conuentis reddere. deposita cum mutata utilitate nunt ñ honesta.
Ac de hil quidem que uident᷑ ẽẽ utilitates contra iusticiam.simulatione
prudentie satis arbitror dictum. S quoniam aquatuor. fontib honesta¬
tis pͥmolibro offitia duxunus. ineisdem uersemur. Cumdocebimus ea
q̃ uideantur ẽẽ utilia. neqsĩt. quã sit̃ uitutis inimica. Acde prudentia qͥd̃e
quam uult imitari malitia. Itemq deiusticia. que semꝑẽ utilis dispu¬
atum ẽ. Reliquȩ sunt duȩ partes honestatis. quarum altera in animi ex-¬
cellentis magnitudine ⁊ p̃stantiacernit᷑. Altera in conformatiõe ⁊ modera¬
tioẽ continẽtiȩ. ⁊ demperantiȩ. utile uidebatur ułexi: ut quid̾e poetȩ tra¬
gio ꝓ diderunt. Nam apud homerum optimum auctorẽ. taliẜde idire

Expanded text:
nesta natura videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, nesta natura videntur esse, temporibus fiunt non honesta; facere promissa, stare conventis, reddere deposita commutata utilitate fiunt non honesta. Ac de iis quidem, quae videntur esse utilitates contra iustitiam simulatione prudentiae, satis arbitror dictum. Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari malitia, itemque de iustitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur Ulixi, ut quidem poëtae tragici prodiderunt nam apud Homerum, optimum auctorem, talis de Ulixe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissum patͥs ñ eẽ seruatum. Quid qd̾ theseus oregit ꝓmissum. aneptuno:
cui cum tres optationes neptunus dedisset. optauit interitum. hẏppoliti filis
cum his pat̾ suspectus eẽt de nouerea. Quo optato impetrato theseus in mayimis
fuit luctib Quid agamen ñ cumdeuouiss dianȩ. qd̾ insuo regno. pulcherri-¬
mum natum eet̃. illo anno. immolauit iphigeniam. Qua nichil erat eo qui-¬
manno. natum pulchiius. ꝓmissum potius ñ facundum. quã i
trum facinus admitendũ fuit. Ergo ⁊ ꝓmissa ñ facienda numquam ne-¬
quȩ semꝑ deposita reddenda. Sigladium quis apͣ te sane m̃te deptisuerit.
repetat insaniens redd̾e peccatum sit. offitium ñ redd̾e. Quid si his qui apud
te pecuniam deposuent. bellum inferat patriȩ. reddes nedepositum. Non
credo. facies enim contra rem s. quȩ debet ẽẽ carissima. Sic multa quȩ hõ¬

Expanded text:
promissum patris non esse servatum! Quid, quod Theseus exegit promissum a Neptuno? promissum patris non esse servatum! Quid, quod Theseus exegit promissum a Neptuno? cui cum tres optationes Neptunus dedisset, optavit interitum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemnon cum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum esset illo anno, immolavit Iphigeniam, qua nihil erat eo quidem anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda non numquam, neque semper deposita reddenda. Si gladium quis apud te sana mente deposuerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne depositum? Non credo; facias enim contra rem publicam, quae debet esse carissima. Sic multa, quae ho
Abbreviated transcription (Latin):
tẽstam̃to sestertium milies relinquat᷑. ut ante quam ħeditatẽ adeat. luce palam
inforo saltef. Ioq sefacturum ꝓmiserit. quod alit̃ hered̾e eum scͥpturus ille. ñ esset.
faciat qͦs ꝓmiserit. nec ne ꝓmisisse nolłe. ⁊ id arbitror es̃ fuisse grauitatis. qm ꝓ-
misit. si saltare inforo turpe ctucet. honestius mentiet᷑. si exhereditate nichil
ceperit. quam si ceꝑit. Nisi forte eam pecuniam inre p. mãgnum aliquod
tempus. contulerit. ut uel saltare cum patriȩ consulturus sit. turpe ñ sit.
Aoneilla quidem ꝓ missa seruanda sunt. quȩ ñ sunt hisipsis. utilia. quib
illa ꝓ miseris sol phoetonti filio. ut redeamiis ad fabulas. facturum se eẽ dixit.
quicquid optals Qptauit ne in currum patiis tolleretur. sublatꝰ ẽ. atq his an¬
tequam constitit. ictu fulmuiis. deflagrauit. Quanto melius fuerat. in hoc

Expanded text:
testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam in foro saltet, idque se facturum promiserit, quod aliter heredem eum scripturus ille non esset, faciat, quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda sunt, quae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, facturum se esse dixit, quicquid optasset; optavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda uidentur. alt̾ ñ uident᷑ Siquis aurum uendens. orichalcum. se putet
uendere. Indicet neer uirbonus aurum illud eẽ anemat denario qd̾ sit mil¬
le denarium. Perspicuum ẽ iam ⁊ quid michi uideat᷑. ⁊ qͥd sit int̾ eos phi¬
losophos qͥs nominaui controuersia. Pacta ⁊ ꝓ missa semꝑ ne seruanda sit.
qus nec ui nec dolo malo. ut p̃tores solent facta sint. Siquis medicam̃¬
tum ciupiam dederit adaquam int̾cutem pepigeritq si eo med icam̃to sai
factꝰ ectꝰ. ne illo medicam̃to umquam postea uteret᷑. St eo medicam̃to sasꝰ
factis sit. ⁊ annis aliquot post inciderit in eund̾e morbum. Nlec  docis
cumn p pigerat imꝑp etret ut item eo liceat uti quid faciendum fit. ũ sit iesi
in humanus. qui ñ cedat. nec ei quic qu̾a fiat in uiriȩ. iutȩ ⁊ saluti confuler¬
dum quis si qui sapiens rogatꝰ sit. ab eo qui eum heredem. faciat cũ e

Expanded text:
dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod sit mille denarium? Perspictum est iam, et quid mihi videatur, et quae sit inter eos philosophos, quos nominavi, controversia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem pepigeritque, si eo medicamento sanus factus esset, ne illo medicamento umquam postea uteretur, si eo medicamento sanus factus sit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciendum sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedat, nec ei quicquam fiat iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stat. ominbo offitiis. unmo uͦ s ipsi patrie conducit. pios habere ciues inparen-¬
tes. Quid si tyrrannidem occupare. si patam ꝓdere conabitur pat̾. seͥlebit ne filiꝰ.
mino uͦ obsecrabit patrẽ. ne id faciat. si nicħ ꝓfitiet. accusabit. minabi
tremum .si ad ꝑnitiem patriȩ. respectabit. patͥe a salutẽ anteponĩt. saluti patͥs.
Quent ⁊̃ si sapiens adult̾mos nummos acceꝑit imprudetis ꝓbonis cũ id rescierit.
soluturus ne sit eos si cui debeat ꝓbonis. Diogenes ait. antipat̃ negat. eui potius
assentior. Qui uenenum fugiens uendat sciens. debeat nedicẽ. Non necesse pu-¬
tar diogenes antipat᷑ iurboni exiftimat. Hȩe sunt quasi controuersiȩ uira
soicorum in mancipio uendendo. Dicenda neuitia ñ ea q̃ nͥ dixens redhibeat᷑.
mancipium uire ciuili. S ħ mendacẽ ẽẽ aleatorẽ. furacem. ebriosum. Alteri

Expanded text:
praestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parenpraestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur pater, silebitne filius? Immo vero obsecrabit patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perniciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sit eos, si cui debeat, pro bonis. Diogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse, aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri
Abbreviated transcription (Latin):
liber de offitis ecatonis. talium questionũ sit ne boniiuri. in maxima cantate
annonȩ familiam. Nonalit̾ inutramq partẽ dissputat. S tñ ad extre¬
mum utilitate ut putat offitiũ dirigit. magisquã humanitate quęrit. Si
inmari iactura facienda ẽ. equi ne p̃tiosi potius iacturam faciat anseruu¬
li ulis. hic alio res famibaris. alio ducit humanitas. Si tabuła de naufra¬
gio stultus artipuerit. ex torquebit ne eam sapiens. si poruerit. negat. quia
sit inuniam. Quid dominus nauis. eripiet nesuum minime. Non plus qͣm¬
tabula sit duo naufragi. eq sapientes. sibi neuter rapiat. an alt̃ cedat altĩ.
mutͦq nultum erit certamen. S quia si forte. aut micando uictꝰ alñ cedat alt̃.
Quid si pater fana expilet. caniculos agat. ad ęrartum. iudicet ne id magistra¬
tib filius. nefas io quid̾e ẽ.quin ⁊̃ defendat patrem si arguat᷑. Nongͥ patria

Expanded text:
liber de officiis Hecatonis talium quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate liber de officiis Hecatonis talium quaestionum: sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potuerit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus qutabula sit, duo naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? c paria in utroque? Nullum erit certamen, sed quasi sorte aut micando victus alteri cedet alter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus filius? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria
Abbreviated transcription (Latin):
Nonpoterunt utiles eẽ. cum infamia. Nongͥ utilis illa .i. philippi ꝙ.e.f.
sententia. Quas ciuitates .L. sulla. pecunia accepta. ex s.c. liberauisset. ut
redderemus. ei senatiis ẽ. assensus tuipe imꝑio. Piratarum enĩ melior
fides. quã senatꝰ. Ad aucta uectigalia. utile gͥ. Quousq audebunt di¬
cumcatone meo sepe dissensi. Nimis michi p̃ fracte uidebatur erariũ
uectigalia qm̃ dofendere omnia pubicanis negare multa sotiis. Cum
inhos beneficei ẽẽ deberemus. cũ illis sicagere ut cũ colonis nr̃s
saereims. Eoq magisquo illa orlinum coniunctio ad salutem rei.p.
ptinebat. Male ⁊̃ curio. cũ causã transpaclanorum equam esse dice¬
bat. semꝑ aut̃ addebat iuncat utilitas. Ponus oocetet ñ eẽ equã quia ñ esset
utilisre .ẜ. quam cum utilem ẽẽ dicerȩret: ñ ẽẽ ȩquam fateret᷑. Pienus ẽ sextus

Expanded text:
non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consulto liberaredderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igitur. Quousque audebunt dicum Catone meo saepe dissensi; nimis mihi praefracte videbatur aerarium vectigaliaque defendere, omnia publicanis negare, multa sociis, cum in hos benefici esse deberemus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque magis, quod illa ordinum coniunctio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse aequam, quia non esset utilis rei publieae, quam, cum utilem non esse diceret, esse aequam fateretur. Plenusestsextus
Abbreviated transcription (Latin):
cumq de imꝑio certam̃ eẽt cum rege generoso. ac potente ꝑ fuga ab eouenit
in castra fabritii esq ẽ. pollicitus. si p̃mitim sibi ꝓposuiss se ut clam ueniss
sic clam inpẏrrhi castra rediturũ ⁊ eũ ueneno necaturum. Hunc fabritius
reducendum curauit. ad pẏrrhum. idq eiꝰ festum laudatũ asenatu ẽ. Atqui
sispeciemutilitatis opinionẽq quȩrimꝰ. magnũ illiund bellum ꝑfuga unꝰ.
⁊ grauem aduersarium imꝑi sustuliss. s magnum dedecus. ⁊ flagitium.
Qui cum laudis certamen fuiss eum ñ uirtute. s scełe suꝑatũ. Utrũ gͥ uti¬
lius uł fabricatio quitalis in hac urbe. qualis aristid es athenis fuit. uł se¬
natu nr̃o qui nuinquam utilitatem adignitate se iunxit. armis cum
oste certare. anuenenis. Si gloriȩ causa imꝑium expetendume
absit in quo ñ potest eẽ gloria. Sin ips ȩ opes expetunt᷑ quoquo modo.

Expanded text:
cumque de imperio certamen esset cum rege generoso ac potenti, perfuga ab eo venit cumque de imperio certamen esset cum rege generoso ac potenti, perfuga ab eo venit in castra Fabrici eique est pollicitus, si praemium sibi proposuisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui talis in hac urbe, qualis Aristides Athenis, fuit, vel senatui nostro, qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo,
Abbreviated transcription (Latin):
sidiarum ꝑiculorumq plenissima. Multi iniqui atq infideles regno. pauei
bonisunt. inquid accutius. At cui regnum qd̃ atantalo ⁊ paelope ꝓoicum
iure optinebatur. Nam quanto pluris ei regipitas. qui exercitu ppłi Ru po-¬
pulum ipsum romanum opp̃ssiss ciuitatẽ q ñ modo liberã. s ⁊̃ gentib
imperantẽ. seruire sibi coegiss. Hunc tu quas conscientiȩ labes in animo
censes babusse. quȩ uulnera. Cuius aut̃ uita ipsi potest utilis eẽ. cum eiꝰ
uitȩ ea conditio sit. ut qui illãeripuent. ĩ maxima ⁊ gr̃a futurꝰ sit. ⁊ gła.
d̾ si hec utilia ñ st̃ q̃ maxime uident᷑ quiaplena st̃. d edecoris ⁊ turi¬
nis. satis ꝑsuasum. eẽ debet. nichil eẽ. utile. qd̾ ñ honestũ sit. Quamquam
id quid̾̃e cum sepe alias. Tum pyrrhibello. ac fabritio consule. iterũ ⁊ asena-¬
tu nr̃o iudicatum ẽ. Cum enim rex pyrrhus ppło R.bellum ultro intuliss:

Expanded text:
sidiarur periculorumque plenissima? Múlti iniqui atque ínfideles régno, pauci sidiarur periculorumque plenissima? Múlti iniqui atque ínfideles régno, pauci bénivoli, inquit Accius. At cui regno? Quod a Tantalo et Pelope proditum iure optinebatur. Nam quanto pluris ei regi putas, qui exercitu populi Romani populum ipsum Romanum oppressisset civitatemque non modo liberam, sed etiam gentibus imperantem servire sibi coëgisset? Hunc tu quas conscientiae labes in animo censes habuisse, quae vulnera? Cuius autem vita ipsi potest utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitudinis, satis persuasum esse debet nihil esse utile, quod non honestum sit. Quamquam id quidem cum saepe alias, tum Pyrrhi bello a C. Fabricio consule iterum et a senatu nostro iudicatum est. Cum enim rex Pyrrhus populo Romano bellum ultro intulisset,
Abbreviated transcription (Latin):
sceleratissimum fuerit. exceꝑit. Quid gͥ minuta colligimus. hereditates m̃catu¬
ras. uenditiones fraudulentas. Eoce tͥ qui rex ppłi ex dominusq omnium gen¬
tium eõ concuperit. idq ꝑ fecerit. Hanc cupiditatẽ si honestam. qͥs ẽẽ dicit.
amens ẽ ꝓbat enimlegum ilibertatis int̾i̾tum. Earũq opp̃ssionẽ tȩcram ⁊ de¬
ob iurgatiõe. aut quo potius conuitio. atanto ercore coner auellere. Potest
enim dii immnortales cuiqua eẽ utile. feͦdissimum ⁊ tȩterrimũ partinet᷑
patnie. Quamius his qui se eo obstrinxerit. ab opp̃isis ciut parens ao auiere
pare unum sonare uideant᷑. Non habeo ad uulgi opinionẽ quȩ maioi
utilitas quã regnandi eẽ possit. Nichil contra inutilius ei qui idimuste con-¬
secutis sit inuenio. cum adueritatem cepi reuocare rationẽ. Posst̃ enun
cuiquam eẽ utiles. angores. sollicitudines. diurni. ⁊ nocturni metus. uita in¬

Expanded text:
sceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercatusceleratissimum fuerit, exceperit! Quid igitur minuta colligimus, hereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui rex populi Romani dominusque omnium gentium esse concupiverit idque perfecerit! Hanc cupiditatem si honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et deobiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et taeterrimum parricidium patriae, quamvis is, qui se eo obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur? crepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit,invenio,cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni et nocturni metus, vita in
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ amittas. Quid ẽ qd̃ afferre tantum utilitas ista quȩ dicit᷑. possit. qnͣtũ
auferre. fibom uiri. nom̃ eripuerit. fidẽ iusticiamq detraxerit. Quid enĩ int̾ est.
utrũ exhomine se conuertat quis inbeluam. anhominis figura immanitatẽ
gerat belue. quid qui omĩa recta ⁊ honesta negligunt. dummͦ potentiam con¬
sequant᷑. nonne id̾e faciunt. qd his qui ⁊̃ socerum habere uoluit eũ. eirius
ipse audatia. potens eet. Utile ei uidebatur. plurimũ posse alt̾iꝰ iniuidia. id qu̾ã
inustum inpatriam. ⁊ quã turpe eẽt ñ uidebat. Ipse autẽ socer. inore semꝑ
grecos uersus dephoenissis habebat. qͦs dicã ut potero. in condite fortasse. s cñ
ut res possit intelligi. Nam si uiolandum ẽ. ius. ragnandi grã uolandũ ẽ. aliis
ieb pietatẽ colas. Capitalis ⁊heocles. uł potius eripides quudunũ qd̾ omnium

Expanded text:
nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum auferre, si boni viri nomen eripuerit, fidem iustitiamque detraxerit? Quid enim interest, utrum ex homine se convertat quis in beluam an hominis figura immanitatem gerat beluae? Quid? qui omnia recta et honesta neglegunt, dum modo potentiam consequantur, nonne idem faciunt, quod is, qui etiam socerum habere voluit eum, cuius ipse audacia potens esset? Utile ei videbatur plurimum posse alterius invidia; id quam iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tamen, ut res possit intellegi: Nam sí violandum est Iús, regnandi grátia Violándum est; aliis rébus pietatém colas. Capitalis Eteocles vel potius Euripides, qui id unum, quod omnum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit cauor. Hȩc sunt que conturbent indeliberatiõe ñ numquã. Cũ id inquo uic¬
latur equitas. ñ ita magnum Iulud aũ qd exeo parit᷑ ꝑ magnum uidet᷑. Ut ma¬
rio p̾riꝑe collegis et tͥbunis plebi. popularem grãm ñ ita turpe consulem ob eam
rem fieri. Quod sibi tum ꝓposuerat ualde utile iudebat᷑. S omniũ unaregula ẽ.
quã t̾ cupio eẽ notissimam. aut illud qd̾ utile uidet᷑. turpe ne sit. aut sit᷑pe ẽ.
ne udeatur ẽẽ utile. Quod gͥ possumꝰ ne aut illum marium. uirũ bonum
iudicare. Atꝙ hĩc explica atq excute intelligentiamtuam. ut uideas quȩ
sit in easpecies. forma. ⁊ otio uiri boni. Cadit gͦ iniurũ bonum m̃tiri. emo¬
lum̃ti sui causa. criminari p̃riꝑe. fallere. nichil ꝓfecto minus. Est gͥ ulla res
tanti. aut commodum ullum tam expetendũ. ut uiri boni ⁊ sꝑlendorem ⁊

Expanded text:
fuit carior. Haec sunt, quae conturbent in deliberatione non numquam, cum id, in quo viofuit carior. Haec sunt, quae conturbent in deliberatione non numquam, cum id, in quo violatur aequitas, non ita magnum, illud autem, quod ex eo paritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere collegis et tribunis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si turpe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut hunc? Explica atque excute intellegentiam tuam, ut videas, quae sit in ea species forma et notio viri boni. Cadit ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causa, criminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum, ut viri boni et splendorem et
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ ipłi .R. redadcturum. Itaq factꝰ ẽ ille quide consul. s afide iusticia¬
q discossit. qui optimum ⁊ grauissimum cuiem. cuus legatꝰ ⁊ aqͦ missus es¬
set. ininiudiã falso crimine adduxerit. ne nr̃ quidem gratidianus officio
iuri boni functus ẽ. Tum cum p̃tor eẽt collegiumq p̃toriũ tribum plebi
adhibiussent ut res nummaria. de communi sententia. constitueret᷑. Iactabat᷑ enim tem¬
porib illis nunmus. sx ut nemo posset scire quid haberet. Conscͥpser̃t cominunit᷑ edie-¬
tum. cum pęna atq iuiditio. Constitueñty ut omines sunul in rostra p̾ meridiẽ ascen¬
derent. Et cȩti quid̾e alius alio. marius ab subselliis. in rostra recta. Ioq qd com¬
munit̾ compositum fuerat. solus edixit. Et ea res siqua eris e magno honori fuit
omnib uicis statuȩ ad eas thus cecei. quid multa. Nemo umquam multituditi

Expanded text:
testatem populi Romani redacturum. Itaque factus est ille quidem consul, sed a fide iustitiatestatem populi Romani redacturum. Itaque factus est ille quidem consul, sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de communi sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis nummus sic, ut nemo posset scire, quid haberet. Conscripserunt communiter edictum cum poena atque iudicio constitueruntque, ut omnes simul in rostra post meridiem escenderent. Et ceteri quidem alius alio, Marius ab subselliis in rostra recta idque, quod communiter compositum fuerat, solus edixit. Et ea res, si quaeris, ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, cerei; quid multa? nemo umquam multitudini
Abbreviated transcription (Latin):
ium. Nisi illam. Nichil expedire qd̾ ñ deceat. ñ si id possis nullo refellente
obtinere. Ihdes ne. hoc ꝓuerbio neq gigi illiposse ueniam dari. neq huic
quẽ paulo aute fingebam. digitorum ꝑcussione hereditates omnium pos¬
se comiertẽ. Ut enim qd̃ turpe ẽ id quamius occultetur. tam̃ honestum ste¬
ri nullomodo potest. sic qd̃ honestum ñ ẽ. idutile ut sit. effici ñ potest. ad¬
u̾sante ⁊ repugnante natura. At enim cum ꝑ magna p̃mia st̃. ẽ causa pec¬
candi .C. marius. cũ aspe consulatus longe ab ect. ⁊̃ septimum annum post
p̃turã iaceret. neq petiturus umquam consulatũ iuderet᷑.q. metallum
euuis legatus erat. suminumuirum ⁊ ciuem. cũ ab eo imperatore suo ro¬
mam missus eẽt. ap̃ ppłm romanũ criminatꝰ ẽ. bełbũ illũ ducẽ. Si se con¬
sulem fecissent. broui tempore aut uuiũ aut mortuum uguitam se inpo¬

Expanded text:
vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente optinere? Videsne hoc proverbio neque Gygi illi posse veniam dari neque huic, quem paulo ante fingebam digitorum percussione hereditates omnium posse converrere? Ut enim, quod turpe est, id, quamvis occultetur, tamen honestum fieri nullo modo potest, sic, quod honestum non est, id utile ut sit, effici non potest adversante et repugnante natura. At enim, cum permagna praemia sunt, est causa peccandi. C. Marius cum a spe consulatus longe abesset et iam septimum annum post praeturam iaceret, neque petiturus umquam consulatum videretur, Q. Metellum, cuius legatus erat, summum virum et civem, cum ab eo, imperatore suo, Romam missus esset, apud populum Romanum criminatus est bellum illum ducere; si se consulem fecissent, brevi tempore aut vivum aut mortuum Iugurtham se in po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potĩt. Fimbriam consularem audiebam. depatre nr̃o puer. iudicẽ .m. luta¬
tio pinthiȩ fuisse. equiti R. sane honesto. Cũ his sponsionẽ feciss niuir bonꝰ
eẽt. Itaq ei dixisse simbriam se illamrem numquã iudicaturum. neaut spo¬
liaret fama ꝓbatum hominẽ. si contͣ uidicauss aut statuisse iuideret᷑ uirũ
huic gͥ uiro bono quẽ fimbria ⁊̃ ñ modo socrates nouerat. nullo modo ui¬
deri potest quicquam eẽ utile. qd̾ ñ honestum sit. Itaq talis sit uir ñ modo
facẽ. s ne cogitare quid̾e quicquam audebit. qd̾ ñ audeat p̃dicare. Hȩc ñ tͦpe
ẽ. dubitare philospos quȩ ne rustici quid̾e dubitent. Aquib natũ ẽ. id quod
tritum ẽ. uetustate ꝓuerbium. Cum enim fidem alicuius bonita¬
tẽq laudant. Dignũ eẽ dicunt qui cum intenebris mices. hoc quã habet

Expanded text:
non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutanon poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicem M. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum eretur. Huic igitur viro bono, quem Fimbria etiam, non modo Socrates noverat, nullo modo videri potest quicquam esse utile, quod non honestum sit. Itaque talis vir non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit, quod non audeat praedicare. Haec non turpe est dubitare philosophos, quae ne rustici quidem dubitent? a quibus natum est id, quod iam contritum est vetustate, proverbium. Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris mices. Hoc quam habet
Abbreviated transcription (Latin):
diuellere: quifuns ẽ fraudium maleficioꝵ sceletũ omniũ q cđ
uur bonus habeat hanc ium. ut si digitis cõgerepuerut pͥsis ⁊ bocrlex e¬
tium restam̃to nom̃ eiꝰ inrepere. haciu ñ utat᷑. Nesi eyploratum quidem
habeat. id omnino neminem umquan suspicaturũ. At clares hanc ũ. m. cas¬
so. ut digitirum ꝑcussioẽ ueres posset scͥptꝰ eẽ. qͥ re uera ñ eẽt heres. inforo
arde inich saltaret. homo autẽ iustus hisq quẽ sentimus. uirum bonum.
nichil ciuquam qd̾ insetransferat. detrabet. hoc qui admiratur.his se qd̾ sit
uir bonus nescire fateat᷑. At uͦ siqui uoluerit animi sui complicatã notionẽ
e uoluere. iam se ipse doceat. eum uirumbonum ẽẽ. qui ꝓsit quib possit.
Non gͥ faciat. dixerit quis. qd̾ utile sit. quod expediat. Immo intelligat. nicb
nec expedire. nec utile eẽ. qd̾ sit inustum. hoc qui ñ cdidicerit. bonus uir eẽ.

Expanded text:
divellere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium. Itaque, si divellere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium. Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locupletium testamenta nomen eius inrepere, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digitorum percussione heres posset scriptus esse, qui re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam notionem evolvere, iam se ipse doceat cum virum bonum esse, qui prosit, quibus possit, Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse
Abbreviated transcription (Latin):
saororis filium. nom̃ suum ferre uolusset. eumq feciss heredem. hunc dico
patronum agripiceni. ⁊ sapͥmi. Oturpe notam temporum. nom̃ illorũ. Nõ
erat ȩquum pͥncipes ciuita rem habere. ad satrium nichil p̃t̃ nom̃ ꝑuenire.
Et enimsi his qui ñ defendit in uiriam neq ꝓpulsat a suis cũ potest inui¬
ste facit. ut in pͥmo libro disseru. qualis habendus ẽ. hisquis ñ mͦ ñ repel¬
lit. s ĩ adiuuat iniuriam. michi quid̾ e ñ uerẽ hereditates ñ honeste. udẽ.¬
tur sisunt mnalitiosis blanditus offitiorũ ñ ueritate s dissimulatione.
quȩsite. Atq in talib robi alind utile int̾clum aliud honestũ iuderi solet
saiso. slam eadẽ utilitatis q̃ honestatis ẽ aegula. qui hoc ñ ꝑuiderit. ab
hoc nulla fraus aberit nullum facinus. Sicenĩ cogitans est astuc ꝙ e
honestum uerum hoc ex pedit. res anatura copuatas. audebit qi die

Expanded text:
Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et Sabini; o turpem notam temporum nomen illorum!, non erat aequum principes civis rem habere, ad Satrium nihil praeter nomen pervenire. Etenim, si is, qui non defendit iniuriam neque propulsat, cum potest, iniuste facit, ut in primo libro disserui, qualis habendus est is, qui non modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore
Abbreviated transcription (Latin):
ria. Piclitemur si placet. ⁊ uihis quid̾e exemplis inquib peccari uulgus
hominum fortasse ñ putet. Neq enim desiccariis. ueneficis. testam̃tariis. fir¬
b. peculatorib. hoc locodisserendum ẽ. qui ñ uerbis sunt ⁊ disputa
philosophoꝵ. ẜ unclis ⁊ carcẽ. fatigandi. S noc consideremꝰ. q̃ faciunt hii
qui habentur boni .L. minucibasii. locup letis hominis falsum testam̃¬
tum. quid̃e egrecia romam attulerunt. Quod quo facilius optineront.
scͥpserunt hered es secum.m.crassum. ⁊ quintum hortensium. homa s eidẽ.
ȩtatis potẽtissimos. Quicum illud falsum ẽẽ suspicarentur. sibi autera
nulluis eeñt conscii culpȩ. aliem facinoris munusculum ñ repudiauert̃.
Quid gͦ in est hoc ut ñ delinquisse uideantur. Michi quid̾e ñ iudetur qͣm¬
quam alterum uinum amaui. Alterũ ñ od mortuum. S cum basiliis. M.

Expanded text:
ria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus ria? Periclitemur, si placet, et in iis quidem exemplis, in quibus peccari volgus hominum fortasse non putet. Neque enim de sicariis, veneficis, testamentariis, furibus, peculatoribus hoc loco disserendum est, qui non verbis sunt et disputatione philosophorum, sed vinclis et carcere fatigandi, sed haec consideremus, quae faciunt ii, qui habentur boni. L. Minuci Basili, locupletis hominis, falsum testamentum quidam e Graecia Romamn attulerunt. Quod quo facilius optinerent, scripserunt heredes secum M. Crassum et Q. Hortensium, homines eiusdem aetatis potentissimos; qui cum illud falsum esse suspicarentur, sibi autem nullius essent conscii culpae, alieni facinoris munusculum non repudiaverunt. Quid ergo? satin est hoc, ut non deliquisse videantur? Mihi quidem non videtur, quamquam alterum vivum amavi, alterum non odi mortuum; sed, cum Basilus M.
Abbreviated transcription (Latin):
quid quemq ciuq p̃stare oporteret. quo circa astutiȩ tollendȩ sunt. eaꝙ n
ltia quȩ uult illa quid̾e uideri se esse prudentiam: s ab est abea distatq
plurimum. Prudentia ẽ enim locata. indilectu bonorum ⁊ malorũ. Malitia si
omĩa q̃ tͦupia sunt. mala sunt. mala bonis ponit ante. Nec uͦ imp̃diis solũ
ius ciuile ductum anatura. malitiam fraudeq uendicat. S ⁊̃ in mancipi¬
ium uenditioe uenditoris fraus omnis excludit᷑. Qui enim scire de
desanitate defuga. defurtis p̾stat edicto ȩdilium. heredũ alia causa ost.
Ex quo intelligit᷑. qm̃ uiris. natura ñ sit. Hoc scđm naturam eẽ. neminẽ
id agere. ut exaltius p̃detur. inscitia. nec ulla ꝑnities uite maior inueniri
potest quã inmalitia simulatio intelligentiȩ. E x quo ista innumerabilia
nascuntur. ut utilia cim honestis pugnare uideant᷑. quotus enim quisq
reꝑꝑietur. qui impunitate. ⁊ ignoratiõe omnium ꝓposita. abstinẽ possit inui-¬

Expanded text:
quid quemque cuique praestare oporteret. Quocirca astutiae tollendae sunt eaque malitia, quae volt illa quidem videri se esse prudentiam, sed abest ab ea distatque plurimum. Prudentia est enim locata in dilectu bonorum et malorum, malitia, si omnia, quae turpia sunt, mala sunt, mala bonis ponit ante. Nec vero in praediis solum ius civile ductum a natura malitiam fraudemque vindicat, sed etiam in mancipiorum venditione venditoris fraus omnis excluditur. Qui enim scire debuit de sanitate, de fuga, de furtis, praestat edicto aedilium. Heredum alia causa est. Ex quo intellegitur, quoniam iuris natura fons sit, hoc secundum naturam esse, neminem id agere, ut ex alterius praedetur inscitia. Nec ulla pernicies vitae maior inveniri potest quam in malitia simulatio intellegentiae; ex quo ista innumerabilia nascuntur, ut utilia cum honestis pugnare videantur. Quotus enim quisque reperietur, qui impunitate et ignoratione omnium proposita abstinere possit iniu
Abbreviated transcription (Latin):
nec quen nec disputari pocest. quo uis rationis iunat que utilitatem ex
illo celi epicuri de regila ⁊ de iuditio uolumine accepinus. Quod gͥ fun¬
damentũ huiꝰ questionis : id p̃clare iactum indetis. cum em̃ non instituto
aliquo aut more aut lege sit. opinio ꝯstituta maneatq ad unũ omnũ firma

Expanded text:
nec quaeri nec disputari potest. quoius rationis vim atque utilitatem ex nec quaeri nec disputari potest. quoius rationis vim atque utilitatem ex illo caelesti Epicuri de regula et iudicio volumine accepimus. quod igitur fundamentum huius quaestionis est, id praeclare iactum videtis. cum enim non instituto aliquo aut more aut lege sit opinio constituta maneatque ad unum omnium firma
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera uideremꝰ. Odia. p̃terea. discidia. discordias.ortus. intentꝰ. querellas.
lamentationes. effusas. ui omni intẽperancia. libidines. adulteria. uncula.
cum humano generi ꝯcubitꝰ. mortalesq ex inmorcali procreatos Cuni poe¬
tarũ aut̃ errore ꝯuingere licet portenta magoꝵ egyptioꝵq in codem genẽ
dementiã. Tum eciã uulgi opunones que ĩmãxima in constancia ueritatis ig¬
norantie uersant. Ea que ꝯsideret quã inꝯsulte ac cemere dicant᷑ uenerati
epicurũ ⁊ in eoꝵ ipsoꝵ nuimero de quib hec questio ÷ habere debeat. Solus enĩ
uidit pͥmũ ẽẽ deos quod in omniũ amnus eor nocionẽ ip̃ssiss ipsa nat᷑a.
⁊ enĩ gens aut quod genꝰ hominũ quod non babeat sine doet
anticipationẽ quandã deoꝵ quã appellat. problebsin. epicurꝰ: Id÷ aute¬
ceptã ammo. rei quandã informationẽ. sine qua uec i ucelligi quiequã

Expanded text:
vulnera videremus, odia praeterea discidia discordias, ortus interitus, querellas vulnera videremus, odia praeterea discidia discordias, ortus interitus, querellas lamentationes, effusas in omni intemperantia libidines, adulteria vincula, cum humano genere concubitus mortalisque ex inmortali procreatos. Cum poetarum autem errore coniungere licet portenta magorum Aegyptiorumque in eodem genere dementiam, tum etiam vulgi opiniones, quae in maxima inconstantia veritatis ignoratione versantur. Ea qui consideret quam inconsulte ac temere dicantur, venerari Epicurum et in eorum ipsorum numero de quibus haec quaestio est habere debeat. Solus enim vidit primum esse deos, quod in omnium animis eorum notionem inpressisset ipsa natura. quae est enim gens aut quod genus hominum quod non habeat sine doctrina anticipationem quandam deorum, quam appellat pro/lhmyin Epicurus id est anteceptam animo rei quandam informationem, sine qua nec intellegi quicquam