comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiseruus aduersitateulla non frangitur.
S pro ueritatis defensione ultro se certa¬
mini offert. Nec umiqͣm pro ueritate diffidit. Se¬
pe ex discipulis ad martiriũ eliguntur qui suos
doctores ad coronam precedunt. ⁊ qui sũt ordine
postremi: fiũt non numqm in certamine primi.
Uir sanctus ultro se in agone pro certamine nõ
delet offerre iusticie. s camen si agonis fructum
uidet uberrimum non debet declinare laboris peri¬
culum. quod si maior est labor qͣm animar̃ lucrum.
Declinandus est labor. quẽ minimũ comitatur
augmentum utrumq .n. fecit apostolus qui et
pericuł se ultro dedit ubi maximum anime lucrũ
uidit. ⁊ sapient̾ se a pericło abstulit in quo pocio¬
rem laborem qm lucrum esse perpexit. Ultro se pau¬
lus apud ephesum periculis opculit. qr pociorẽ
periculo lucrum uidit. Damasco autem ideo a¬
ꝑicło subtrahit semz ip̃m. qr nullũ pericłi pĩuꝰ
arbitratus est fructum. Disce quõ se ad martỹ¬

Expanded text:
ei servus adversitate ulla non frangitur, sed pro veritatis defensione ultro se certamini offert, nec unquam pro veritate diffidit. 2. Saepe ex discipulis ad martyrium eliguntur, qui suos doctores ad coronam praecedunt; et qui sunt ordine postremi, fiunt nonnunquam in certamine primi. 3. Vir sanctus ultro se pro agone certaminis debet offerre justitiae; sed tamen agonis fructum videns uberrimum, non debet 178 declinare laboris periculum. Quod si major est labor quam animarum lucrum, declinandus est labor, quem minimum comitatur augmentum. Utrumque enim fecit Apostolus qui et periculis se ultro dedit, ubi maximum animarum lucrum vidit; et sapienter se periculo abstulit, in quo potiorem laborem quam lucrum esse perspexit. Ultro se Paulus apud Ephesum periculis obtulit, quia 179 potius periculo lucrum vidit. Damasci autem ideo periculo subtraxit semetipsum, quia nullum periculi ipsius arbitratus est fructum. 4. Disce quomodo ad marty
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. Ip̃a .n. uere et ꝓpͥe natura hõis dicit᷑.
Translato autem ũbo utimur ut naturam
dicamus. ⁊ quali nascitur homo. si quam
incipit. Si elig̾ent manichei quos deciꝑent.¬
De musica libri sex.

Expanded text:
ta est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, ta est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichei, quos deciperent.DE MVSICA LIBRI SEX.
Abbreviated transcription (Latin):
autem hinc potaui esse monstrand aĩalem
fc̃m pͥus hominem non corpus hõis solum.
Quod autem dixi nulli nature docere pcc̃a nͥ
sua ideo dixi qm̃ iusto qui nocet non ei u̾e
nocet qñquidem ⁊mercedem eius auget ⁊¬
in ceł. Sibi autem pecrando uere noc. qĩ
ꝙ nocuit. Possunt sane pelagiani ad suum
aliena aliena non nocuisse peccata. qr dyxi
nulli nature nocere pectata nͥ sua Non in¬
tuentes ideo ꝑuulos qui utiq ꝑtinent ad
humanam naturam trab̾e originale pet¬
catum. qr ĩ primis hõib natura humana
pectauit. Ac per hoc nature humane nulla
nocuerũt pecrata nͥ sua. ꝑ unũ quippeho¬
minem in quo om̃es pecrauerunt peccatũ
intrauit in mundum. Non enim nulli hoĩ
s nulli nacure dixi pecrata nocere nisi sua.
Item in eo qd̾ paulo post dixi nullum esse
malum naturale possunt quer̾e similem
latebram ñ hoc dictum ad naturam talẽ
referatur. quał sine uicio primitus condi¬

Expanded text:
autem hinc putaui esse monstrandum animalem autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoquod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum ulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condi
Abbreviated transcription (Latin):
tanqm in mari gentiũ populus ille legi ser
pot̾ant sicut eos et nunc uidemus sine sacͥ¬
ficiis remansisse nisi force qd̃ per paschaim¬
molant ouem hoc ĩ sacrificio depuceturr.
In scd̾o ⁊̃ libro illud qd̾ posui nomine pabuli
significari posse uitam. cũ meliores int̾pre¬
tãtõnis codices non habeant pabulum s
fenum. non satis apte dãn uidetur Non .n.
congruit feni nomen significatõni uite
quõ pabuli. Item non uideor recte appellas¬
se uerba ꝓphetica. quib scriptum ÷. quid su¬
perbit terra ⁊ cinis. qr non in eius libro legͣ
quẽ certi sumus appelland̾ esse ꝓpħam. N illd
apłi ubi adhibũ testimoniũ de genesi dicẽ.
factus est primus homo adam in animam
uiuentem sicut ille uoluit intlłexi cum ex¬
pon̾em ꝙ scriptum est. insufflauit deus inf
faciem eius flatum uite ⁊ factus est homo
in anuam uiuam uł in animam uiuẽ¬
tem. Apłs .ni. ad hoc adbibuit illud testimo¬
nium ut ꝓbaret esse corpus animale. Ego

Expanded text:
tanquam in mari gentium populus ille legi servpoterant, sicut eos et nunc videmus sine sacrificiis remansisse; nisi forte quod per Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio deputetur. 3. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. Item videor non recte appellasse verba prophetica quibus scriptum est, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. Nec illud Apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi, dicens, Factus est primus homo Adam in animam viventem ; sicut ille voluit, intellexi, cum exponerem quod scriptum est, Insufflavit Deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego
Abbreviated transcription (Latin):
Terciũ sustinemus. Primũ est originale. Se¬
cũdum est actuale. Cerciũ est penale &dalũ
autem uitamus ꝑ spm timoris. Namũ inqͥt
scriptura. eimor dñi pcr̃m expellit. porro cͥplex¬
lo: partim formidine pene. partim amore
iusticie Seruił timor est incipiertiũ. Inici¬
alis est ꝓficientiũ filiał est perficientiũ. qͣsi
spm timoris uitemus mala. per pauꝑtatẽ sp̃c̃¬
abdicemusbona. qͣtemus exclusis uiciis ⁊ cõ¬
temptis terrenis haleamus eterna .s. regnũ
celorum quod lucifer ⁊ p̾mi ꝑentes ꝑ ĩanem
głiam amiserant. a qua nos retrahunt timor
teriora de ilł corde nõ p̃sum̃do. Excĩora: cor illis

Expanded text:
tertium sustinemus. Primum est originale, secundum actuale, tertium poenale. Malum autem vitamus per spiritum timoris; nam, ut inquit Scriptura: Timor Domini peccatum expellit Ecclilo, partim formidine poenae partim amore justitiae. Servilis timor est incipientium, initialis est proficientium, filialis est perficientium. Quasi um timoris abdicemus bona; quatenus, exclusis vitiis et contemptis terrenis, habemus aeterna scilicet regnum coelorum, quod Lucifer et primi parentes per inanem gloriam amiserunt, a qua nos retrahunt timor,teriora, de illis corde non praesumendo; exteriora, cor illis
Abbreviated transcription (Latin):
uis .n. multiplices species sufficient
ualeat explicare: Hoc enĩ pentapolĩ
tum adiacenti regione subuertit. S ychẽ
cum ppło int̾emit. her ⁊onam filios iude
ꝑcusit Iudeũ ⁊ madiamtidem pugione tͣns¬
fodit. Tribum beniamin ꝓ ipeore leuite de¬
leuit. filios heli sacerdotis in bello ꝓstrauit.
Bec uriam ocadit. Amon interfecit. pbr̃os
lapidauit. Hec ruben maledixit.Sansonẽ
⁊ fortissimi qͥsq interfecti suntab ea. uie
inferi domus eius penetrantes in interiora

Expanded text:
uis eius multiplices species sufficienter valeat explicare? Hec enim Pentapolim cum adiacenti regione subvertit, Sichem cum populo interemit, Her et Onam filios Iuda percussit, Iudeum et Madianitidem pugione transfodit, tribus Beniamin pro uxore levite delevit, filios Eli sacerdotis in bello prostravit; hec Uriam occidit, Ammon interfecit, presbiteros lapidavit, Ruben maledixit, Samsonem et fortissimi quique interfecti sunt ab ea, vie inferi domus eius, penetr
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃am in qͣntum eas uidet in tantũ de hiis u̾a
respondeat. Nec sane omes artes eo modo secũ
acculit ac secum habet. Nam de arcib que ad
sensus corporis ꝑtinent sicut multamedicĩe
sicut astrologie omĩa nͥ qd̃ hic didic̾it non
potest dic̾e: ea uõ q̃ sola intelligentia capit
pp̃ id qd̃ dixi cum uel a se ip̃a uel ab alio fu̾it
bene interrogata ⁊ recordata respond. Alio
loco uellem inqͣm hinc plura dic̾e. ac me ip̃m
constring̾e. dum quasi tͥ precipio ut nichil
Ubi uideor dic̾e potius debuisse redd̾er d̾o cui
reddendus est. ut illic qiͣ gradu fc̃o inde surgat.
atq actollatur ad deum. sicut filus ille mi¬
nor pͥus reuersus est ad seinz ip̃m. ⁊ tunc ait.
Surgam et ibo ad patrem meum: ideo sic
sum loquutus. Deniq mox addidi atq ita
fieri amicũ mancipium d̃m. Ꝙ ergo dixi
cuime inaxime debeo ad homines retuli n
Magis enimmͥ me debeo qͣm hominib cet̾is.

Expanded text:
ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui e homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris,
Abbreviated transcription (Latin):
in quo de anima młta querunt᷑ ac disserũt
id est unde sit. qualis sit. quanta sit. cur corpori
fu̾t data. cum ad corpus uen̾it quał efficia¬
tur quał cum abscesserit S qm̃ quanta sit
diligentissime ac subcilissime disputatũ ẽ
ut eam si possemus ostend̾emus corporalis qnͣ¬
titatis non esse ⁊ tñ magnũ aliquid esse ex hͣc
una inquisitõne totus liber nom̃ accep̃. uappel¬
laretur de anime quantitate. in quo libͦ illud
qd̾ dixi omes artes animam secum attulisse mͥ
qͣiͣ ex hoc approbet᷑ animam. uel hic in alio cor
pore uel alibi siue incorpore siue extra corp
aliqñ uixisse. et ea que interrogata respond
cum hic non didic̾it in alia uita aute didicisse
fieri .n. pot̃ sicut iamin hoc oꝑe supra drximꝰ.
ut hoc ideo possit qr natura intelligibilis est
ut conectatur ñ solum intłłigibilib. uerũ ⁊
ĩmutabilib reb. Co ordine fc̃a est ut cumse
ad eas res mouet quib cõnexa est. uel ad se

Expanded text:
in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur; id est, unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. Sed quoniam quanta sit, diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse, et tamen magnum aliquid esse; ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit ut appellaretur, de Animae quantitate. 2. In quo libro illud quod dixi, omnes artes animam secum attulisse mihi quasi ex hoc approbetur, animam vel hic in alio cpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se
Abbreviated transcription (Latin):
tes inausractus inciderunt errorm. Prim̃ uni¬
cuiq est scire quid appetat. scd̃m uero est ũ id
qd̾ appetit app̃hendat. Imꝑfc̃a quippe sapĩa est
quo tendas scire ⁊ nescire iter. ꝑ quod expediat
ire. Qid enĩ prodest siquis famis temꝑe ub̾tatiᷤ
regionem uideat. ⁊ uiam ꝑ quam ad illã ꝑgat
ignoret: Ecce patriam quisq q̃rit: sed uiam per¬
didit. Errando graditur non proficiendo. Qnͣtoq
plus ambulat: tanto magis ab eo quod querit
per desertum leonem incurrerit seinz ip̃m redar

Expanded text:
tes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unites, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisque quaerit, sed qui viam perdidit errando graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit per desertum leonem incurrerit, semetipsum redar
Abbreviated transcription (Latin):
oporcet deum querentes in angelos incider̃t
preuaricatores. Factusq est ilł mediator dỹabolꝰ
ad mortem: sicut nobis xp̃c ad uitam. Multum
mundi philosophi predicantur in dimensione tẽ¬
porũ. cursuq sider̃ ac discursione elem̃toꝵ: ⁊ tñ
hoc ñ nͥ a deo habuerunt. Uolando .n. suꝑbeũ aueᷤᷤ
acrem ꝙ em̾gentes in ꝓfundum ut pisces mare.
et ut pecora gradientes terram descripserunt uer̃¬
tñ toca m̃te auctorem eorũ intellig̾e noluerunt.
Quare non possunt animalia bruta inc̃togare:
quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles
gentiles hoĩes animalib extiterunt. Qui talia ñ
consid̾antes ⁊ ip̃a amplius diligentes: usq ad eoꝵ
cultum euanuerunt. uia xp̃c est. si quis in ea non
graditur non est quõ ueniat ad deum. pħi at̃
plicuit illis humilitas xp̃i ininuio transier̃t.
⁊ ñ inuia. Ideoq euanescentes głiam dei in men¬
daciũ mutauerunt. & rectitudinem uie relĩquẽ¬

Expanded text:
oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus ad mortem, sicut nobis Christus ad vitam. 2. Multum mundi philosophi praedicantur in dimensione temporum, cursuque siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles gentiles homines animalibus exstiterunt; qui talia non considerantes, et ipsa amplius diligentes usque ad eorum cultum evanuerunt. 4. Via Christus est; si quis in ea non graditur, non est quomodo veniat ad Deum. Philosopplicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquen
Abbreviated transcription (Latin):
habeat sic ⁊ potestates ꝑ elacõnem et per
oppressionem. Per iustĩe qͦ preuaricatõnem
male existunt. Nocent .n. nuptie nocent ⁊ po¬
testates s per id quod eis iuxta ponitur nõ ꝑ se
exemplo itim̾s recti uixta ꝙ spine nascuntur.
que surgentes elat̾e noceant eis qui rectoitine
gradiuntur.

Expanded text:
eat . Sic et potestates per elationem, per oppressionem, per justitiae quoque praevaricationem malae existunt. Nocent enim divitiae, nocent et potestates, sed per id, quod eis juxta ponitur, non per se; exemplo itineris recti, juxta quod spinae nascuntur, quae surgentes a latere nocent eis qui recto itinere gradiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
i inquit ysaias pot̾ĩt habitare de uob¬
cum ardorib sempiternis: Istierũt fumꝰ
in furore meo ignis ardens tota die Nocte
et die non extinguetur. s ascendet fumus
que nũqͣm obluuone delebitur. Danel.¬
Qui dormient in terre pulu̾e eiugilabũt
alii in uitam eternam. alii in obprobriũ
hoĩe impio: nlła spes erit de eo. Hinc excun¬
plo ueniet ꝑditio sua. ⁊ subito cont̾etur
nec habebit ultra medicinam. Ioħes apłs.
Siquis adorauit bestiam uel ymaginem
eius hic bibet de uino ire dei. ⁊ cruciabit᷑
igne ⁊ sulpbure. ⁊ fumus torm̃toꝵ ascẽ¬
det in scła scłoꝵ. nec habebit requiem die
ac nocte qͥ adoraũt bestiam ⁊ymaginẽ
eius. Contirmat hoc u̾itas que dampnã¬
maledã in ignem eternĩ. qui preparatuͤ
est dyabolo ⁊ angłis eius. si sm̃n diuinũ iu

Expanded text:
 inquit Ysaias, poterit habitare de vobcum ardoribus sempiternis?». «Isti fumus erunt in furore meo, ignis ardens tota die», «nocte et die non exstinguetur, sed ascendet fumus que nunquam oblivione delebitur». «Qui dormierunt in pulvere terre evigilabunt, alii in vitam eternam, alii in opprobrium omine impio, nulla spes erit de eo». 2 Huic extemplo veniet perditio sua et subito conteretur, nec habebit ultra medicinam. «Si quis adoraverit bestiam et ymaginem eius, hic bibet de vino ire Dei et cruciabitur igne et sulphure: et fumus tormentorum ascendet in secula seculorum, nec habebit requiem die ac nocte qui adoraverit bestiam et ymaginem eius». Confirmat hec veritas, que dampnanmaledicti in ignem eternum, qui paratus est diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit agite. appropinquabit enĩ regũ
penitencie lam̃tũ insinuat. Propt̃ qd̃ in dieb
penthecostes tollitur de officio. qr dies illi fucur̃
in regno dei felicem eccłie statum significant
qñiam area xp̃i uentilabro qd̃ est in manu eiͦ
purgata grana reponent᷑ in borreo quod ẽ¬
felicitatis eterne. Dicitur autẽ gradale uł gra¬
duale a gradib humilitatis. utpote illi conue¬
niens qui necdum ascendit de uirtute in uir
iam tamen ascensiones in corde disposuit. Rec¬
tius ergo faciunt qui graduale non festiuis.
aut modulatis uocib efferunt s qͣsi cantum
grauem ⁊ asꝑum simpͣ pocius ⁊ lam̃tabiliter
canunt. Potest tñ sensorium istud quod gra

Expanded text:
inquit, agite, appropinquabit enim regnum poenitentiae lamentum insinuat. Propter quod in diebus Pentecostes tollitur de officio, quia videlicet dies illi futurum in regno Dei felicem Ecclesiae statum significant. Quando jam area Christi ventilabro quod est in manu ejus purgata, grana reponentur in horreo felicitatis aeternae. Dicitur autem graduale a gradibus humilitatis, utpote illi conveniens, qui necdum ascendit de virtute in virtsal. LXXXIII, jam tamen ascensiones in corde disposuit. Rectius ergo faciunt, qui graduale non festivis aut modulationis vocibus efferunt; sed quasi cantum gravem et asperum simpliciter potius et lamentabiliter canunt. Potest tamen responsorium illud quod grad
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m seruitutis iterũ in timore. s accepimꝰ
Ipm̃ adoptõnis filiorũ. in quo clamanius ab¬
Ua pater Illũ eum timorem credo dr̃e qͥ datuꝰ
erat in ueti testam̃to. ne amittentur temꝑa¬
lia bona.que deus ꝓmiserat nondũ sub gr̃a
filiis. s sub lege ad huc seruis. Est eciã timor
ignis eterni. propter quem deuitandũ deo
seruire. nondum est utiq perfecte caritatis.
Aliud .n. desiderium premii. aliud formido
supplicu. Alie noces sunt quo abibo a spũ cu
o. et a facie tua quo fugiam. ꝙ alie uoces st̃.
unam pecii a domino hanc requiram. ũ in
hĩcantem in domo diuĩ. ꝑ omẽs dies uite mee
ut contempler delectationẽ doͥ. ⁊ ꝓtegar a
templo eius. & ne auertas faciem tuam a
me.⁊desiderat et deficit anima mea ĩ atria
domini Illas uoces habuerit qui oculos le

Expanded text:
tum seruitutis iterum in timore; sed accepimus spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: abba, pater. illum eum timorem credo dicere, qui datus erat in uetere testamento, ne amitterentur temporalia bona, quae deus promiserat nondum sub gratia filiis, sed sub lege adhuc seruis. est etiam timor ignis aeterni, propter quem deuitandum deo seruire nondum est utique perfectae caritatis. aliud est enim desiderium praemii, aliud formido supplicii. aliae uoces sunt: quo abibo ab spiritu tuo? et a facie tua quo fugiam? et aliae uoces sunt: unam peti itae meae, ut contempler delectationem domini et protegi templum eius, et: ne auertas faciem tuam a me, et: desiderat et deficit anima mea in atria domini. illas uoces habuerit, qui oculos le
Abbreviated transcription (Latin):
Corporalis. spũalis. doctrinalis. ⁊ sacramĩtalis.
⁊ eternalis Corporał ad sustentatõnem. spũa¬
lis ad informationeni. doctͥualis ad eruditio¬
nem. sacram̃talis ad expiatõnem. eternał ad
fruitõnem. De pͥmo. Non in solo pane iu̾¬

Expanded text:
Corporalis, spiritualis, doctrinalis, sacramentalis et aeternalis. Corporalis vero ad sustentationem, spiritualis ad informationem, doctrinalis ad eruditionem, sacramentalis ad expiationem, aeternalis ad fruitionem. De primo: Non in solo pane
Abbreviated transcription (Latin):
homine ĩ omnes eius filios ꝓpagata. Ut qͥ noluit
cum deo ẽẽ unitus: ess in sem ipõ diuisus. Et qui
imꝑanti domino noluit esse subiectus: fieret sibi¬
met ipi rebelł. atq contrarius. Unde nec sͥ pot̾it
subiugari si prius deo non fu̾it subiugatus. eq
seruiet nolens qui deo noluit seruire uolens. Qmͣ
ab una stabili semꝑq manente diuinitatis soli¬
ditate subtraxit slam dum opus quodlib appet̃
quasi ut ibi iam requiem mentis infigat. querit.
Sed dum ei non sufficit: nuitata intentione ad a¬
lias atq alias actiones transit & dũ per diuersa
requiem solidam querit nec inuenit: in labore mi¬
ser et uarietate uiuit.⁊ uacuus a requie manet
Qmͣuis eadem mutabilitas non sit hõi concreata:
s pro merito pͥme preuaricationis illi accesserit.

Expanded text:
homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit,
Abbreviated transcription (Latin):
formata est. Pariter ergo conditi sunt utriq.
rõnis ordine. non tñ ꝑiter temporis unitate.
uirad ỹmaginem dei factus ÷. Mulierad x̃¬
magiuem uiri formataz. Unde et illi lege nate
subiecta ẽ. Item uir p̃p̃ semet ip̃mn factus ẽ. Mu¬
lier ob adiutoriũ uiri creata ẽ. homo p̃p̃ pct̃m
tunc trãditus ẽ dẏabolo: qñ audiuit. Tra es ⁊ in
t̾ram ibis. Tunc eiũ dcm est ad dẏabolum. terrã
manducabis. Unde et ꝓpheta ait. Serpenti puluiꝰ
panis eius ẽ. Serpens .n. dỹabolus puluis impii.
et ip̃i sunt cibus dyaboli. Qia praua uolũtate
ad uuia cõlabimur. recte ad bene agendũ cum la¬
bore consurgimus. Qd̃ ñ ita ess si delectatio fla¬
gitiũ primorum hominũ non ꝑsuasiss. Qͥbus
ad bene uiuendum cm̃ uelle suffic̾et. ⁊ sine diffi¬
cultate statim actio obtemꝑaret. Diuisio ⁊ pug¬
na ut sit in hominis animo. Pena pcũ est ex pͥmo

Expanded text:
formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo
Abbreviated transcription (Latin):
et om̃ia ꝑ figuram ad eius similitudinem re¬
feruntur. Cõmunia hõi omĩa naturalia esse
cum om̃ib reb que constant & in homine
omĩa contineri. Atq in eo om̃ium rerum na¬
ua quedam portio ẽ. Tantoq gradu ẽ ceteris
excellentior: quanto diuine ymagini uicinior.
Qbantũ cet̾is creaturis prestet bomo digͥtate
uirtutis ex ip̃a reuerencia discitur creationis.
Dum omia dixit deus fiant et fc̃a sunt. Creare
uero hominem quadam et̃ni consilii delib̾atõe
uolu̾t dicens. Facianius hoĩem ad ymaginem
et similitudinem ur̃am. Quia .n. boni sumius
naturaliter conditi culpe quodam mͦ merito
ꝯͣ naturam mali sumus effecti. Sicut presciuit
deus hominem pecraturum: ita ⁊ presciuit qͣlit̃
illũ ꝑ suam grãm reꝑaret. Qi suo arbit̾o depe¬
rire potuisset. originalit̾ adam et eua simł crea¬
ti sunt. Sp̃ałr uero postea nulier de lat̾e uiri i¬

Expanded text:
et omnia per figuram ad ejus similitudinem reet omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium rerum naae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem eum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodam modo merito contra naturam mali sumus effecti. 3. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit 142 qualiter illum per suam gratiam repararet, qui suo arbitrio deperire potuisset. 4. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ angelos ⁊ homines fuit. Ueniens autẽ xp̃c
pacem inter angelos ⁊ homines fec̃. Eo quippe
nato clamauerunt angłi. In terra pax hõibu
bone uoluutatis. Per incarnatõnem igicuꝵ
xp̃i non solum deo reconciliatus est homo. uer̃
quod salutati in ueti testõ. ab hominibus an¬
geli despiciunt se salutari ab eis. quod in noue
testõ a iohanne fcm non solum reuerent̾ an¬
gelus suscip̃. uerũetiam ne faciat incerdicit.
Ob hoc ergo homo in uet̾i testõ despicitur nec
resalutatur ab angło: eo qd̾ homo adhuc n¬
nondum cransiss in deo. Suscipitur autem
homo a deo. et reuerenter salutatur ab anglo¬
Nam et mariam angelus gabriel legitur sa¬
lutasse. & iohanni angłm salutanti: ab eod̾
angelo dicitur. uide ne fecis. conseruus .n. tuuꝰ
sum. ⁊ fratrum tuorum. per quod agnoscitur
ꝑ incarnatõnem dominicam pacem hõibus
fc̃a sunt. Homo autem ꝓpter se ip̃m. Inde

Expanded text:
inter angelos et homines fuit: veniens autem Christus, inter angelos et homines fuit: veniens autem Christus, pacem in se, et angelis, et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi non solum Deo reconciliatus est homo, verum quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angNam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibuter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde
Abbreviated transcription (Latin):
sic uidere desiderant ut affectu desiderii non ꝑ¬
fruantur. Desideriũ hoc necessitatem habet.
Necessitas ista penalis est. &a beatis angelis oĩs
pena longe ẽ. qr nũqͣm simul pena et bĩtudo
ꝯueniunt. Rursum si eos dicimus deiuisione sa¬
tiari satietas fastidium habere solet. & scimus
illos dei uisionem quam et desiderant fastidi¬
re non posse. Quid ergo ẽ uisi ut miro modo siml
utrumq credamus. qr et desiderant et satiant᷑.
s desiderant sinue labore ⁊ satiuntur sine fastidio
Ne enim sit in desiderio necessitas desiderante
satiuntur. & iterum ne sit in satietate fasti¬
dium satiaci desiderant. Uident ergo angłi fa¬
ciem patris per satietatem: S qr satietas ista
fastidium nescit. Angeli desid̾ant semꝑ in eo
gelus ponitur: non pater non sp̃c sc̃s. sed pre
incarnatõnis dispensatione solus filius intelłi
Ance dñice incarnatõnis aduentum discordia

Expanded text:
sic videre desiderant ut effectu desiderii non psic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet. Necessitas illa poenalis non est, et beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul et poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet; et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur; sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit necessitate fastidium, satiati desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prosgelus ponitur, non Pater, non Spiritus sanctus; sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur. Ante Domini incarnationis adventum, discordia
Abbreviated transcription (Latin):
angelos habere creduntur quod ostendit᷑ cesti¬
monio daniheli angłi loquentis. Eego inquit
ueni ut nuntiarem tibi. s princeps regni ꝑsar̃
resticit michi. & post alia non ẽ qui me adiuuec
nisi michael princeps uester. Item om̃es hoĩes
angelos halere ꝓbantur. loquente domino in
ewangelio. Amen amen dico uob̃ qr angłi eoꝵ
semꝑ uident faciem patris mei qui est in celis
Unde et petrus in actib apostolorum. cum pul¬
saret ianuam dixerunt uitus apłi. nõ ẽ petrus
s angelus eius est. Si deũ angeli contuent᷑ et
uident cur petrus apostolus dicit. In queni de¬
siderant angeli dei conspic̾e: Item si eum non
non contuentur nec uident quomodo iuxͣ sen¬
tenciam domini angeli eorum semꝑ uidẽt fa¬
ciem pacris qui est in celis: s bene utrũq est.
Nam ueraciter credimus quod deum angeli ⁊
uident et uidere desiderant. & habent ⁊halere
festinant. et amant ⁊ amare nituntur. Si er̃

Expanded text:
angelos habere creduntur, quod ostenditur testiangelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi . Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester . Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis, quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui est in coelis . Unde et Petrus in Actibus Apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus . Si Deum angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dicit: In quem desiderant angeli Dei conspicere ? Item si tunc non contuentur nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in coelis est? Sed bene utrumque est: nam veraciter credimus, quod Deum angeli et vident, et videre desiderant; et habent, et habere festinant; et amant, et amare nituntur. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
lante deo nouerunt. Preuaricatores angłi ⁊̃
scĩtate amissa non tñ am̃serunt uiuacem
creature angłice sensum. Criplici .n. modo pre¬
sciencie acumine uigent .i. subtilitate nature
exꝑiencia temporũ. reuelatõne suꝑiorum po¬
teitatum. Qotiens deus quocũq flagello.
huic mundo irascitur ad m̾isterium uindicte¬
apostate angłi mittunt᷑. Ni tam̃ diuina
potestate cohercentur ne tantũ noceant qnͣ¬
tum cupiunt. Boni autem angłi ad mituste¬
riũ salucis humane deputati sunt. ut curas
administrent mundi et regant omĩa iussu
dei. testante apło Nõne omẽs inquit sunt ad¬
ministratorii sp̃c. ĩministeriũ missi. Propter
eos qui hereditatem capiunt salutis: augeli cor¬
pora in quib hominib apparent desuperno ae¬
re sumũt. solidamq speciem ex celesti elemento
inducunt. ꝑ quam humanis optutib manifes¬
tius demonstrentur singule gentes p̃positos

Expanded text:
lante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam lante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quotiens Deus quocumque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae angeli mittuntur, qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt, ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent, in superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento inducunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. Singulae gentes praepositos
Abbreviated transcription (Latin):
archangelos. thronos. dominationes. Uirtutes
principatus. potestates. cherubim. ⁊ seraphim.
Horum ordinem nuierum ⁊̃ ezechiel ꝓpheta¬
matu apostate angłiloqueretur. Om̃is in quit
lapis preciosus oꝑĩmentum tuũ. Sardius. ⁊ tho¬
pazius. ⁊ Iaspis. Crisolitus. et onx et berillus
Sapbirus. carbunculus. ⁊ synaragdus. Quo
numero lapidum ip̃i designati sunt ordines¬
angelorum. quos apostata angłs aute lapsum
qi in uestimento ornam̃ti sui affixos habuit.
ad quoꝵ comꝑationem dum se clariorem cũc¬
tis aspexit consestim incumuit: et cor suũ ad
suꝑbiam eleuauit. Angeli semꝑ in deo gaudẽt
nõn in se. Malus uero .i. dỹabolus in se: quia
non que dei s que sua sunt requisunt Nulla
autem maior iniquitas qͣm non in deumi s in
se uelle quẽpiam gloriari. Angeli in uerbo dĩ
cognoscunt omĩa anteqm uire fiant ⁊ q̃ apd̃
homines adbuc futura sunt. angeli iam reue¬

Expanded text:
archangelos, thronos, dominationes, virtutes, archangelos, thronos, dominationes, virtutes, principatus, potestates, cherubim et seraphim. Horum ordinum numatu apostate angeli loquitur dicens: Omnis lapis preciosus operimentum tuum: Sardius, topasius et iaspis, crsaphyrus, carbunculus, et smaragdus. Quo numero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum. Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam reve
Abbreviated transcription (Latin):
S uocatum est firmamentũ celum Nimirũ
ostendens qd̾ post angłorum ruinam hiiqui
ꝑ manserunt firmitatem meruerunt eterne
ꝑseu̾ancie. et beatitudinis: quam antea miꝰ
acceꝑant. Post diaboli deiectõnem angeli
oportet agnosci quod maloꝵ iniquitas scõꝵ
seruiat hũilitati. qr unde mali corruũt inde
boni ꝓficiunt. Bonorũ angłorum numerisꝰ
qui post ruinani angelorum maloꝵ est di¬
minutꝰ. ex num̾o electoꝵ uel hominũ om¬
nium supplebitur. qui numerus soli deo est
cognitus. Int̾ angelos distancia potestatum
est. et pro graduũ dignitate miist̾ia eisdẽ
sunt distributa. Aliisq alii preferunt᷑ tam
culmine potestatis qͣm scĩa uirtutis b̾mistnͣt.¬
Igitur alii aliorum p̾ceptis atq obediunt
uisis. Unde et ad ꝓphetam zachariam augłs
angelum mittit. et quecumq annũtiare debea
precipit Nouem ẽẽ distinctõnes uel ordines an
gelorum sacre scͥpture testantur. Idest angelos.

Expanded text:
et vocatum est firmamentum coelum; nimirum et vocatum est firmamentum coelum; nimirum ostendens, quod post angelorum ruinam, hi qui permanserunt, firmitatem meruerunt aeternae perseverantiae et beatitudinis, quam antea minus acceperant: post diaboli dejectionem, angelooportet cognosci quod malorum iniquitas, sanctorum serviat humilitati: quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, qui numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate, ministeria eisdem sunt distributa. Aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subminigitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecunque annuntiare debeat praecipit. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum sacrae Scripturae testantur, id est: angelos,
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ꝑ ypocrisin deprecant᷑. quod tñ ꝓ mala
consciencia ad ipisci non merentur. Discat
humana iniseria quod ea causa citius ꝓuoce¬
tur deus prestare ueniam dũ infirmo compa¬
titur homini. qr ipẽ homo traxit ex parte in¬
feriori infirmitatem pectandi. hoc est ex car¬
ne qua inclusa anima detinetur. Apostate
angeli ideo ueniam non habent qr carnaliꝰ
fragilitatis nulla infirmitate grauati sunt.
ut peccarent. Homines autem post pectatũ
id curto reu̾tunt᷑ ad ueniam. propter qd̾ ex
lutea materia pondus traxerunt infirmita¬
tis. deoq pro infiria carnis conditõne redi¬
tus patet hõi ad salutem. Sicut ⁊ psalmuꝰ
dicit. Ip̃e scit figmentũ nr̃m: memento dñe
quod terra sumus. & iterum. Memorare ĩ¬
quit q̃ sit mea sub̾a. Postqͣm apostate angłi
ceciderunt reliqͥ ꝑ seuerancia eterne beati¬
tudinis solidati sunt. Unde ⁊ post celi creatio¬
nem ĩ principio repecitur fiat firmamientũ.

Expanded text:
saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini, quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae vero angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homiidcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento, Domine, quod terra sumus; et iterum: Memorare, inquit, quae sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantiam aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem in principio repetitur: Fiat firmamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus decore in deliciis dei fuisti. Quanto .n.
subtilior est eius natura: tanto plenius ex¬
titit ad similitudinem diuine ueritatis exp̃s¬
sa. Prius de celo cecidisse dẏabolum: qͣm hõ
conderet᷑. Nam mox ut factus in suꝑbiam
erumpit. ⁊ precipitatus de celo est. Nam iuxͣ
ueritatis cestimonium ab inicio mendaxfũ.
et in u̾itate nou stecit qi statim ut factus ÷
cecidit fuit quidem in ueritate conditus sed
non stando confestim a u̾itate est lapsus. Uno
suꝑbie lapsu dum deo ꝑ tumorem se confer̃t
et homo cecidit et diabolus. S homo reu̾¬
sus ad pñam deo se inferiorem ẽẽ cognoscit.
Dyabolus uero non solũ in hoc contemptus
quod se deo equalem existimans cecidit in sr̃
ait de ancrxpõ. Qui aduersatur ⁊ extollitur
supra om̃e quod dicitur deus aut qd̃ colit᷑.
Dyabolus ideo iam non petit ueniam qr nõ
compungitur ad pnĩam. membra uero eiꝰ

Expanded text:
perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum, quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis estimonium, ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit: fuit quidem in veritate conditus, sed, non stando, confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et hoc cecidit et diabolus. Sed homo reversus ad poenitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit: diabolus vero non solum in hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insupeait de Antichristo: Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, auDiabolus ideo jam non petit veniam, quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus
Abbreviated transcription (Latin):
inherendo sapiencie. ⁊ dum sint mucabiles
natura. Non tũ sinit eos contemplacio muta¬
ri diuina. Ante ominem creationem mundi
creati sunt angłi. Et aute omẽm creacõnem
angłorum dẏabolus conditus ẽ sic̃ scriptũ ẽ
Ipse pͥncipium uiarum dei. Unde ⁊ ad com¬
ꝑationem augłorum archaugłs applłatꝰ ÷
Prius enĩ creatus extitit ordinis prelatõne ño
temporis quancitate. Primatum habuisse int̾
sine reꝑatione laberetur. Cuiꝰ prelationis ex¬
cellenciam ꝓpheta hiis uerb̾ annũtiat. Gedri
ñ fuerunt alciores illo in ꝑadiso dei. abietes
non ad equauerunt sũmitatem illius. Om̃e
lignũ ꝑadisi non ẽ assimilatum illi: qm̃ spe¬
ciosiorem fecit eum deus. Distat conditõ an¬
geli a conditione hominis. Homo .ni. ad dei¬
similitudinem conditus est. Archangelus
u̾o qui lapsus est signałm dei d similitud̾is
appellatus est. testante dño ꝑ ezechielem. Eu
signaculum similitudinis plenus sapiencia

Expanded text:
inhaerendo sapientiae. Et cum sint mutabiles inhaerendo sapientiae. Et cum sint mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. Ante omnem creationem mundi, creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum, diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum, archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. Primatum habuisse angelsine reparatione laberetur, cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius. Omne lignum paradisi non est assimilatum illi, quomodo speciosiorem fecit eum Deus. Distat conditio angeli a conditione hominis: homo enim ad similitudinem Dei conditus est; archangelus vero qui lapsus est, signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
qui deo subiectus non est ille potius subicitur¬
eis qui suam uoluntatem subiugat amori e¬
orum. q̃ sibi subiecta existimat. de angelis.
Nam sm̃ naturam spiritus nũcupant᷑.
Quando .ii. de celis ad annũtiand̾ hominibuꝰ
mittuntur. ex ip̃a annuntiatõne angłi nomi¬
nantur. Natura .n. sp̃c sunt: tunc autem angeli
uocantur qñ mittunt. Natura angłorũ muta¬
bił est qr inest illis mutabilitas in natura. s fac̃
eos incorruptos caritas sempiterna. Gracia ñ
ĩcõmutabiles essent zabulus nõ utiq cecidis¬
set. Mutabilitatem itaq nature suffragat᷑
in illis contemplatio creatoris Inde ⁊ pͥuacus
ẽ apostata augelus dum forcitudinem suã
non adeo s a se uoluit custodire. Ante om̃ẽ
creaturã angłi fc̃i sunt: dum dcm est fiat lux
De ip̃is .n. dicit scriptura. prior om̃iũ creata ẽ
sapiencia. lux eium dicunt᷑ participando. lu¬
cis eterne. Sapiencia uero dicũtur genite

Expanded text:
qui Deo subjectus non est, ille potius subjicituqui Deo subjectus non est, ille potius subjicitueis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat. CAPUT X. De nam secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos charitas sempiterna. Gratia dicincommutabiles essent, diabolus utique non cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragat in illis contemplatio Creatoris. Inde et privatus est apostata angelus, dum fortitudinem suam non a Deo, sed a se voluit custodire. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est: Fiat lux. De ipsis enim dicit Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur, participando lucis aeternae: sapientiae vero dicuntur, ignitae
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum subiecta. Nr̃o uicio non sua natura
nob̾ mala sunt: ea que nobis nocent Nam
lux dum sit bona infirmis ocłis noxia est. et
tunc ocłoꝵ uicium: non lucis est. Sic ⁊ cet̾a.
Cum creaturarũ stimuł et elementoꝵ adu̾si¬
tatib hono uerberatur peccatum. H exigit
pene ut deo suꝑbiens homo. ea que infra ipso
sunt patiatur aduersa. Unde ⁊ in sapiencia
legitur. ꝓdeo. Pͥugnauit cũ eo orbis terrarũ
contra insensatos Merito ergo peccatorum
hoc actum est ut naturaliter prosꝑa mutẽt᷑
homini ĩ adu̾sis. Unde ⁊ salon. Creatura exar¬
descit in tormentum aduersus iniustos et le¬
nior est ad benefaciend̾ biis qui in deum cõfi¬
dunt. Non erit caro subiecta anime. nec uicia
rõni. si animus non est subditus conditori. Tũc
autẽ recte subiciuntur nobis omĩa q̃ sub noꝰ
sunt si nos subicumir ei a quo nobis illa sub¬
iecta sunt. Nam et que uidentur ẽẽ subiecta ei

Expanded text:
peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmiserit deus mali oboriri statum. nisi ut
gx ꝯtrariis malis. bone nature decor emineret.
positum nominat᷑ . Et fit pulcra eloquutõ qñ
mox contraria prosꝑis proferunt᷑. Ita ⁊ in rebͦ
ꝑmixtum est malum. ut nature bonum ad cõ¬
paratõnem excelłet mali. Si radas suꝑcilium¬
hominis paruam rem demis s totius corꝑis
ingeris feditatem. Ita et in uniũsitate create᷑
si extremũ uermiculum natura malũ dixeris.
uniũse creature ĩuiriam facis. Cuncta mala ꝑ
pectatum primi hominis pro pena sunt trans¬
lata. in uniu̾sum genus humanũ. P̃roĩ q̃cq̃
udentur mala partim nob̾ seuiunt origine:
partim culpa. Mala dicunt multa in creatiͣs
ꝑuersi. ut ignem qr urit ut ferrum qi occidit.
ut feram qr mordet s ꝯmoda ip̃oꝵ ñ intẽdẽs
homo accusat in illis qd̾ sibi deb potus im¬
putari. cuiusq pro pecrato ista effecta sũt
noxia. que illi omĩ ex parte fuerant ante

Expanded text:
permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? positum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. 6. Fecit hominis, parvam rem demes, sed totius corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante