comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
.n. tã senes ꝙ̃ pueri ta reges ꝙ infimi tã deniq sapientes
ꝙͣ stulti cupiũt tanti ẽ ut Anaxagore uisu est cotẽplatio
celi ac lucis ip̃iꝰ ut quastuq miẜias libeat sb̃stine cũ ig
tui cõsensũ magnũ bonũ eẽ ducat᷑ maĩfestum est eandẽ
sũm̃ ac ꝑfectum fieri bonũ si et fine careat et oñi malo.
Deniꝙ nemo unꝙͣ extitiss ꝗ hane ipam breũe cõtẽpnet
aut subiret mortem n spe uite longiõis. Nlam ili ꝗ pro
salute ciuium uoluntaie se neti obtulerũt. sic̃ thebis m enoe cheus
Athenis chodrꝰ. Rome curtiꝰ & decii duo. nũꝙ̃ mõtem uite tõ¬
modis p̃tulissent nͥ se ĩ mõtalitate opinione ciuiũ conseꝗ pu¬
tauissent. Qui tã & si nescierũt ĩmortalitatis uiã. res eos tñ
nõ fefellit. Si .n. uirtꝰ diuitias & opes iõ cõtempnit qr fragiles

Expanded text:
enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes enim tam senes quam pueri, tam reges quam infimi, tam denique sapientes quam stulti cupiunt. tanti est, ut Anaxagorae uisum est, contemplatio caeli ac lucis ipsius, ut quascumque miserias libeat sustinere. cum igitur arum animantium consensu magnum bonum esse ducatur, manifestum est eandem summum ac perfectum fieri bonum, si et fine careat et omni malo. denique nemo umquam extitisset qui hanc ipsam breuem contemneret aut subiret mortem nisi spe uitae longioris. nam illi qui pro salute ciuium uoluntariae se neci optulerunt, sicut Thebis Menoeceus, Athenis Codrus, Romae Curtius et Mures duo, numquam mortem uitae commodis praetulissent, nisi se inmortalitatem opinione ciuium consequi putauissent. qui tamenetsi nescierunt inmortalitatis uiam, res eos tamen non fefellit. si enim uirtus diuitias et opes ideo contemnit, quia fr
Abbreviated transcription (Latin):
pns & corporalis beata eẽ non põt qr malis sbiecta est per
corpꝰ. Epiturꝰ deum beatu & ĩ cõruptũ uocat qr sempit̾nꝰ
est. beatitudo .n. ꝑfecta ẽẽ debet ut nihil sit qđ eam uexãt
aut minue̾ aut ĩmutare possit. nec alit̾ ꝗcꝙͣ ixtimari
ĩmortale. Sola gͦ ĩmõtalitas beata est. qr cõrumpi tie disso¬
lui nõ ꝓot̃. Qđ si cadit ĩ hoĩem uirtus qđ negare nulł p̃ot
cadit us beatitudo. Non põt . n fieri ut sit mis ꝗ uirtute
est p̾ditus si cadit beatitudo gͦ & ĩ mõealitas cadit ÷ hõien
quȩ beata est. Sũm̃ ig̃ bonũ sola ĩ mõtalitas iuenit᷑ qr nec
sine dei cognitione. ac iustitia ꝑuenire. cuiꝰ appetitio ꝙ̃ recta
ꝙ uera sit᷑ ip̃a uitȩ huiꝰte cupiditas ĩdicat. quȩ licet sit tem¬
poral et labore plenissima. expetit eñ ab õĩb &e optat᷑. tlãc

Expanded text:
praesens et corporalis beata esse non potest, quia malis est subjecta per praesens et corporalis beata esse non potest, quia malis est subjecta per corpus. Epicurus Deum beatum et incorruptum vocat, quia sempiternus est. Beatitudo enim perfecta esse debet, ut nihil sit, quod eam vexare, ac imminuere, aut immutare possit. Nec aliter quidquam existimari si quod est immortale. Sola ergo immortalitas beata est, quia corrumpi ac dissolui non potest. quodsi cadit in hominem uirtus, quod negare nullus potest, cadit et beatitudo: non potest enim fieri ut sit miser qui uirtute est praeditus. si cadit beatitudo, ergo et inmortalitas cadit in hominem, quae beata est. summum igitur bonum sola inmortalitas inuenitur, quia nec rtute id est sine dei cognitione ac iustitia prouenire. cuius adpetitio quam recta, quam uera sit, ipsa uitae huiusce cupiditas indicat, quae licet sit temporalis et labore plenissima, expetitur tamen ab omnibus et optatur: hanc
Abbreviated transcription (Latin):
restat nͥ ut cȩleste aliꝗd efficiat qr terena uniu̾sa cõtempnit
et ad altiora nitat᷑ qr humilia despicit: Id uõ nihil põt eẽ
qui fuit megaricoꝵ conditor disciplinȩ disfentiens a cet̾is idẽ
sũm bonũ dixit qđ simile sit et idem semp. Intellexit pro¬
fecto ꝗ̃ sit nã sumi boni licet id nõ explicau̾it ꝗđ sit. Id
nui nec augei nec ĩmutiũ põt. Seneca q Imprudens
ĩcidit ut fatẽtur nullum eẽ alud uirtutis pmiu ꝙͣ̃ i mõ¬
talitatem. Laudans .n. uirtutẽ ĩ eo libro quẽ de ĩ matura
mõte cõscripsit. una inꝗt res est uirtꝰ que nos ĩmõtalitat
donare possit & pares diis face̾. S stoiti quos secutꝰ est
negant sine urtute effici posse qͥnꝙͣ beatum. Egͦ uirtu¬
tis p̾miu beata uita est si uirt̾ ut recte dictu ẽ beatam
gum̃tum docẽ eos potuit. qđ ẽẽt sũmũ bonũ hec aũt uita

Expanded text:
restat, nisi ut coeleste aliquid efficiat, quia terrena universa contemnit, restat, nisi ut coeleste aliquid efficiat, quia terrena universa contemnit, et ad altiora nitatur, quia humilia despicit? Id vero nihil aliud poqui fuit conditor Megaricorum disciplinae, dissentiens a caeteris, id esse summum bonum dixit, quod simile sit, et idem semper. Intellexit profecto quae sit natura summi boni, licet id non explicaverit quid sit: id nui nec augeri nec immutari potest. Seneca quoque inprudens incidit ut fateretur nullum esse aliud uirtutis praemium quam inmortalitatem. laudans enim uirtutem in eo libro quem de inmatura morte conscripsit, una inquit res est uirtus, quae nos inmortalitate donare possit et pares diis facere. sed et Stoici, quos secutus est, negant sine uirtute effici posse quemquam beatum. ergo uirtutis praemium beata uita est, si uirtus, at recte dictum est, beatam gumentum docere eos potuit, quod esset summum bonum. Haec autem vita
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis fortitudine. Qđ cũ ĩ aliquã cõgressionẽ certam̃e uẽir̾et
ꝗd aliud ex iuctoria ꝙͣ uitã petit: siue .n. cũ hoĩe siue cu bestia
dimites: ꝓ salute certat. gͦ ut corpꝰ iuĩcendo id asseꝗt̃ ut non
ĩtereat: sic & aũis ut ꝑmaneat. Et sic̃ corpꝰ ab hostibus suis
uictũ morte mulctat᷑ ita suꝑat̾ uiciis aĩs moriat᷑ necesse ẽ.
Quid gͦ interẽit int̾ c̃ & corpis dimicatõe nͥ ꝙ corpꝰ tẽporalẽ
uitã expetit / auis sempiteruam: Si gͦ uirẽ ꝑ se iꝑam beata
nõ ẽ / qm̃ ĩ ꝑferendis ut dixi malis tota uis eiꝰ est. Si oĩa q̃
ꝓbonis tõcupiscunt᷑ negligit si sumꝰ eiꝰ gradꝰ ad morcem
patet qñ qđ uitam que optat᷑ a cęt̾is seps respuit sinetẽ¬
timẽt fortiter suscipit si necesse ẽ ut aliꝗd ex se magͥ bẽi
pariat. qr sustentati & suꝑati usq ad mõtem labores siñ
p̃mio eẽ nõ post̾.Si nullu p̃miũ qđ ea dignũ e sit reꝑit᷑ ĩ

Expanded text:
 congressionem certamenque uenerit, quid aliut ex uictoria quam uitam petit? siue enim cum homine siue cum bestia dimices, pro salute certatur. ergo ut corpus uincendo id adsequitur, ut non intereat, sic et animus, ut permaneat, et sicut corpus ab hostibus suis uictum morte multatur, ita superatus a uitiis animus moriatur necesse est. quid ergo intererit inter animi et corporis dimicvitam expetit, animus sempiternam? Si ergo virtus per seipsam beata non est, quoniam in perferendis ut dixi malis tota vis ejus est; si omnia, quae pro bonis concupiscuntur, negligit; si summus ejus gradus ad mortem patet, quandoquidem vitam, quae optatur a caeteris, saepe respuit, mortetiment fortiter suscipit, si necesse est ut aliquid ex se magni boni pariat, quia suscepti et superati usque ad mortem labores sine praemio esse non possunt, si nullum praemium quod ea dignum sit reperitur in
Abbreviated transcription (Latin):
multo magis. Nam et pauciorib et plerũq caũ et ĩ ertib
sepe et nõnuꝙͣ scelere contingunt et optant ab his qui
hoĩes regnare post̾ et necesse est uniusos sũmi boni capa¬

Expanded text:
Multo magis. Nam et paucioribus, et plerumque casu, et inertibus Multo magis. Nam et paucioribus, et plerumque casu, et inertibus saepe, et nonnumquam scelere contingunt, et optantur ab iis qui im cuncti homines regnare possunt; et necesse est universos summi boni capa
Abbreviated transcription (Latin):
COnstat ig̃ totiꝰ huãne gn̾is cõsensu religionẽ suscipi oporte̾. S quõ
student omissa religione. cum alteꝵ sme altero uer ẽẽ nõ possi
Cadunt gͦ ad multiplices religiones. sed iõ falsas qr sapĩam
reliq̃runt. que illos dote̾ poterat deos multos eẽ nõ posseaut
student sapĩȩ sed iõ false qr religionẽ sum̃i dei omiserũt.
qui eos ad ueri sciãm potuit erudire. Sic̃ hoĩes ꝗ alterutͫ
suscipiũt uitam deuiam maxĩsq errõib plena sequũt᷑ qm̃
miciliũ sũmi boni reꝑiret. potuerunt .n. sic quere qđ cunq
est sũmu bonũ netesse est oĩb eẽ ꝓpositum. Uolupta sẽq̃
appetit᷑ a cũctis: s hec et cois est cũ boluis et honesti uim
non ht̃ et sacietatem affert et nimia nocet. et ꝓcessu mi¬
nuit᷑ etatis et multis non tõtingit. Nam qui opib carẽt:
quoꝵ mauor est nũs etiã uoluptate careãt necesse ẽ Nõ est
ig sũmu bonu. s ne bonũ qđ uoluptas. Quid diuitis.

Expanded text:
Constat igitur totius humani generis consensu religionem suscipi oportere. sed quomodo student omissa religione, cum alterum sine altero uerum esse non possit. cadunt ergo ad multiplices religiones, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse, aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi dei omiserunt, qui eos ad ueri scientiam potuit erudire. sic homines qui alterutrum suscipiunt uitam deuiam maximisque erroribus plenam secuntur, quoniam micilium summi boni reperiret. potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bo
Abbreviated transcription (Latin):
adici ꝗtꝙͣ neq detrahi possit. ꝗd ꝙ ĩ his oĩb cotẽnẽdis
uirtutis offitia consistũt. Nam uoluptates. opes. potentias
honores.eaq oĩa quȩ ꝓ hõis hñt᷑ Non cõtupisce̾ nõ appete
nõ amare qđ teteri faciũt uicti cupiditate. Id ẽ ꝓfecto u̾itꝰ.
aliud gͦ sublimiꝰ atq p̃clariꝰ efficit nec frustͣ his pñtib
bonis reluctat᷑. nͥ ꝙ maiora & uerioã desiderat. Nõ des¬
ꝑemꝰ ãueniri posse mõ u̾set se cogitatio ĩ oĩa¬
Ieq .n. leuia aut die ludicra petunt᷑ pręmia.
sic ĩuestigare. Duo st̃ ex quib homo constat aũis & corpꝰ
di gr̃a fortitudo noĩatur. Qm̃ ig̾ utriq sbiacet fortitude
utriq ꝓpoĩta dimitatio est et utq ex ddimitatoe iuctoria.
corpꝰ qr solidũ ẽ et cõphensibile: tũ solidis e cõphensibilib
cõfligat netesse est. Auĩs aũt qr tenuis est & ĩuisibilis cũ¬

Expanded text:
adici quicquam neque detrahi possit. quid quod in his omnibus contemnendis adici quicquam neque detrahi possit. quid quod in his omnibus contemnendis uirtutis officia consistunt? nam uoluptates opes potentias honores eaque omnia quae pro bonis habentur non concupiscere, non adpetere, non amare, quod ceteri faciunt uicti cupiditate, id est profecto uirtutis. aliut ergo sublimius atque praeclarius efficit nec frustra his praesentibus bonis reluctatur, nisi quod maiora et ueriora desiderat. non desperemus inueniri posse, modo uerset se cogitatio in oneque enim leuia aut ludicra petuntur praemia.sic inuestigare. duo sunt ex quibus homo constat, animus et cordi gratia fortitudo nominatur. quoniam igitur utrique subiacet fortitudo, utrique proposita dimicatio est et utrique ex dimicatione uictoria: corpus quia solidum est et conprehensibile, cum solidis et conprehensibilibus confligat necesse est, animus aut
Abbreviated transcription (Latin):
beata ẽẽ nõ põt qr uis et ñã eius ĩ maloꝵ ꝑfentia põita
est. nõ est ꝓfecto sumũ bonũ. Queramꝰ ałiud. at nihil
uirtute pulchriꝰ : nihil sapia digniꝰ ĩueniri põt. Si .n.
uicia ob turpitudinẽ fugienda st urtꝰ ig̃ appetenda ẽ
ob detorem. quid gͦ: põt ne fie̾i ut qđ bonũ qđ honestũ
ẽẽ constat m̾cede aͦc p̾mio careat. sitq tam sterils ut nihil
ex se comodi pariat labor ille magniis et difficultas et e¬
eluctatio adũsus mala. quib hȩc uita plena ẽ aliꝗd mag̾
boni pariat netesse est. Id uõ ꝗd ẽẽ dicemꝰ: Elũ uoluptate:
at nihil turpe ex honesto nasci põt. nũ diuitias: nũ poeates
at ea qđ fragilia st̃ et caduta flu głam: nũ honoremt
nu memoriam nõis: at hȩc oĩa noñ sunt ĩ ipsa iũtute.
s ĩ alioꝵ existimatõe atq arbitrio poĩta. Nam sȩpe uirtꝰ et ĩui¬
sa est & malo afficit᷑. debet aũt id bonũ qđ̃ ex ea nascitur

Expanded text:
e non potest, quia vis et natura ejus in malorum perferentia posita est, non est profecto summum bonum. Quaeramus aliud. At nihil virtute pulchrius, nihil sapiente dignius inveniri potest. Si enim vitia ob turpitudinem fugienda sunt, virtus igitur appetenda est ob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat necesse est. Id vero quid esse dicemus? Num voluptatem? at nihil turpe ex honesto nasci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem fragilia sunt, et caduca. Num gloriam? num honorem? num memoriam ed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. Nam saepe virtus et invisa est, et malo afficitur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur. quo minꝰ soluto ac libero sensu ternat oĩa. sciat
ig ꝙ̃ mepte faciat: qui res renarabiles queit. hoc ẽ .n. modũ
conditois sue transgredi nec ĩtelligẽ quousq hõi liceat acce¬
dere. Deniq cum aꝑiret hõĩ ueritatem deusi ea sola scire
nos uoluit quȩ interfuit hoiem stire ad uitã cõseq̃ndam: quȩ
ũs ad curiosam et ꝓphanã cupiditatem ꝑtinebant reticuit. ut
archana eẽnt. Quid gͦ quẽis quȩ nec potes scire. nec si scias
beatior fias ꝑfecta ost in hoĩe sapĩa.¬

Expanded text:
tenetur, quominus soluto ac libero sensu cernat omnia. Sciat igitur quam inepte faciat, qui res inenarrabiles quaerit. Hoc est enim modum conditionis suae transgredi, nec intelligere, quousque homini liceat accedere. Denique cum aperiret homini veritatem Deus, ea sola scire nos voluit, quae interfuit hominem scire ad vitam consequendam: quae vero ad curiosam et profanam cupiditatem pertinebant, reticuit, ut arcana essent. Quid ergo quaeris, quae nec potes scire, nec si scias, beatior fias? Perfecta est in homine sapi
Abbreviated transcription (Latin):
uertatem ꝙ credentem alienis exrõib decipi tanꝙͣ̃ ipm̃ rõnis
exꝑtem. Dedit oĩb deus ꝓ uirili portione sapĩa ut et ĩ audita
ĩuestigare possent et audita ꝑpendẽ. nec qr nos illis temꝑib
añ cesserunt: quẽ si om̃ib ȩqualiter dat᷑ occupari ab añcedẽ¬
tibus nõ põt. Inlibabilis ẽ tanꝙͣ lux et ti claritas solis. qr
ut sol otuloꝵ sie sapĩa lum̃ est tord hũani. Quũe cũ saꝑe
ullo iuditio ĩuenta maioꝵ ꝓbant/ et ab aliis more pecudu
ut aut plus ip̃i sapiant qr minores uotantur aut illi disipue¬
rint qr maiors nõĩant᷑. Quid gͦ impedit ꝗn ab ip̃is sũmamꝰ
exemplum: ut quõ illi qui falsa ĩuen̾ant posteris tradider̃t sic
nos qui ueꝵ ĩuenimꝰ. posteris meliora tradamꝰ. Suꝑest ingens
questio. tuiꝰ disputatio nõ ab ĩgenio s a sciã uenit que plĩub
explicanda eit. ne ꝗd oĩo dubiu relinqͣt. Nam fortasse aliq

Expanded text:
; quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. Dedit omnibus Deus pro virili portione sapientiam, ut et inaudita investigare possent, et audita perpendere. Nec quia nos illi temporibus antecesserant, quae si omnibus aequaliter datur, occupari ab antecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere ullo judicio inventa majorum probant, et ab aliis pecudum more ut aut ipsi plus sapiant, quia minores vocantur, aut illi desipuerint, quia majores nominantur. Quid ergo impedit, quin ab ipsis sumamus exemplum; ut quomodo illi, quae falsa invenerant, posteris tradiderunt, sic nos, qui verum invenimus, posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cujus disputatio non ab ingenio, sed a scientia venit, quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
illam putasses: nõ ab hoĩe eẽ edificatã qr quõ edificat᷑
ignorares: Idem ꝓfecto de domo queres qđ nũc de m̃do
reꝗris: ꝗb maib quib fer̾am̃tis homo tanta oꝑa eẽt molitꝰ
maxĩe si faxa ĩgentia ĩ mensa tem̃ta uastas colũnas opus
totu sublime et excelsum uidẽs nõ ne hec tibi hũanaru
ẽ tñ plus efficit rõe ꝙͣ uires eiꝰ exigue patiũt᷑ ꝗd est cur
ĩcxedibile tibi ẽẽ uideat᷑ cum m̃dus đr̃ factꝰ adeo ĩ qͦ qr

Expanded text:
illam putasses non esse ab homine aedificatam, quia quomodo aedificetur illam putasses non esse ab homine aedificatam, quia quomodo aedificetur ignorares? idem profecto de domo quaereres quod nunc de mundo requiris, quibus manibus, quibus ferramentis homo tanta esset opera molitus, maxime si saxa ingentia, inmensa caementa, uastas columnas, opus totum sublime et excelsum uideres. nonne haec tibi humanarum um est, tamen plus efficit ratione quam uires eius exiguae patiuntur, quid est cur incredibile tibi esse uideatur, cum mundus dicitur factus a deo, in quo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
telum: terxa s̾ter fundaretur tũ fortasse humida uł nimũs
cocta et solidata duxẽscent aut quõ uiueret sole nundũ
ĩstituto nec frugib aut aĩalib natis: Itaq necesse fuit hoĩe
postremo fie̾i tum iam mũdo tętẽisq rebus manꝰ sũma ẽẽt
ĩpoĩta. Deniq scẽ litterȩ docent hoiem fuisse ultim dei op̾
et sic ĩductum eẽ ĩ hunc mũdũ qͣi ĩ dom̃ iam paratam et
ĩstructam. Illiꝰ .n. cã fcã st̾ oĩa. idem etiã poetȩ̨ fatentur.
Ouidiꝰ ꝑfecto tam mũdo et uniu̾sis aĩalib figuratie
uoluit ẽẽ telata. ueꝵ ille nõ audiendi aut discendi studio
reꝗrebat : s reffellendi qr cõfidebat neminẽ id posse dis¬
cere. qiͣ uõ ex hoc putandũ sit nõ eẽ hȩc diuinitꝰ facta
qr qũo facta sint nõ põt ꝑudei̾ an tu si educatꝰ ĩ domo
fabre facta et ornata. nulla unꝙͣ fabricã uidisses: domu

Expanded text:
coelum, terraque subter fundaretur; cum fortasse humida, vel nimiis coelum, terraque subter fundaretur; cum fortasse humida, vel nimiis cocta et solidata durescerent? Aut quomodo viveret, sole nondum instituto, nec frugibus, nec animalibus natis? Itaque necesse fuit hominem postremo fieri, cum jam mundo caeterisque rebus manus summa esset inposita. denique sanctae litterae docent hominem fuisse ultimum dei opus et sic inductum esse in hunc mundum quasi in domum iam paratam et instructam; illius enim causa facta sunt omnia. idem etiam poetae fatentur. Omdius perfecto iam mundo et uniuersis animalibus figuratis uoluit esse celata. uerum ille non audiendi aut discendi studio requirebat, sed refellendi, quia confidebat neminem id posse dicere: quasi uero ex hoc putandum sit non esse haec diniuitus facta, quia quomodo facta sint non potest peruideri. an tu si educatus in domo fabre facta et ornata nullam umquam fabricam uidisses, domum
Abbreviated transcription (Latin):
docuit. tu demũ assentiar ne mũdu ꝗđ diuina ꝓuidẽtia
cõstitutum et tñ sic assentiar ut aliis illum laqueis tenẽã.
Eodem .n. quo nolet reuoluetur ut dicat et mam de qua m̃đ
est et m̃dum qui de mat̾ia est nã extitisse. Cum ego ipa
nã deum ẽẽ cõtendam.nec .n. põt facẽ mirabilia .i. maxͣ¬
rõe cõstantia nͥ qui ht̃ m̃tem ꝓuidentiã potestatem. ita fiei
ut deus feceit oĩa ne ꝗcꝗͣ ẽẽ possit oĩo ꝙ nõ originem
a deo trax̾it. At idem quotiens Epicureus est. ac nõ uult
ado factum eẽ mũdu. querẽ solet quib manib. ꝗb ma¬
chinis. quib uectib. qua molitione. tãtũ hoc opꝰ fece̾it.
Uideret fortasse si eo tempore potiuss ẽẽ quo deus fecit. S ne per¬
spicet hõ dei oꝑa: uoluit eum ĩdute ĩ hunc mũdu nͥ ꝑfectis õĩb
S ne induci ꝗđ poterat. Quõ .n. sb̾sistẽt cum fabricaret᷑ de sup¬

Expanded text:
docuerit, tum demum assentiar, ne mundum quidem divina providentia docuerit, tum demum assentiar, ne mundum quidem divina providentia constitutum; et tamen sic assentiar, ut aliis illum laqueis teneam. Eodem enim, quo nolet revolvetur, ut dicat, et materiam de qua mundus est, et mundum qui de materia est, natura extitisse: cum ego ipsam naturam Deum esse contendam. Nec enim potest facere mirabilia, id one constantia nisi qui habet mentem prouidentiam potestatem. ita. fiet ut deus fecerit omnia nec quicquam esse possit omnino quod non originem a deo traxerit. at idem. quotiens Epicureus est ac non uult a deo factum esse mundum, quaerere solet quibus manibus, quibus machinis, quibus uectibus, qua molitione tantum hoc opus fecerit. uideres fortasse, si eo tempore potuisses esse quo fecit. sed ne perspiceret homo dei opera, noluit eum inducere in hunc mundum nisi perfectis omnibus. sed ne induci quidem poterat: quo
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa. ꝙ mundum a deo nõ ẽẽ scm̃ qr sine mente c̃one coñ¬
silio nͥ fie̾i põt. Ueꝵ hȩc nõ Ciceronis est culpa sed sectę
Cum .n. suscepiss disputationem qua deoꝵ nã tolleret de
qua p̃ħi garriebant. om̃ diuinitatem. ignorantia ueril pu¬
tauit ẽe tollendam. Itaq deos potiut tollere qr nõ erant.
Cum aũt ꝓudentiam diuinam que est ĩ uno deo conaẽt᷑
eu̾tere qr contͣ ueritatem niti teꝑat deficientib argum̃tis
ĩ hanc foueam netessaĩo detidit un se extritaͬe non poss
hic gͦ illum teneo herentem. teneo defixum quo lucilius
qui cont disserebat obmutuit. hic est gͦ cardo rerum.
hic u̾tuntur oĩa. Explicet se Cotta si põt hac uoragine.
ꝓferat argum̃ta. quib doceae semꝑ fuisse mam quã nłła
piudentia effete̾it. oñdat quõ quicꝙͣ ponderosum et gue¬
aut ẽẽ potutt sine auctore aut ĩtmitari ualue̾it ac de-¬
sieĩt ẽẽ qđ semꝑ fuit ut ĩciꝑet ẽẽ qđ nũꝙͣ fuit. Quȩsi

Expanded text:
am mundum a Deo non esse factum, quia sine mente, ratione, consilio nihil fieri potest. Verum haec non Ciceronis est culpa, sed sectae. Cum enim suscepisset disputationem, qua deorum naturam tolleret, de qua ptauit esse tollendam. itaque deos potuit toilere, quia non erant: cum autem prouidentiam diuinam quae est in uno deo conaretur euertere, quia contra ueritatem niti coeperat, deficientibus argumentis in hanc foueam necessario decidit, unde se extricare non posset. hic ergo illum teneo hqui contra disserebat, obmutuit. Hic est ergo cardo rerum; hic vertuntur omnia. Explicet se Cotta, si potest, ex hac voragine; proferat argumenta, quibus doceat semper fuisse materiam, quam nulla providentia effecerit. Ostendat, quomodo quidquam ponderosum et ri valuerit, ac desierit esse, quod semper fuit, ut inciperet esse, quod numquam fuit. Quae si
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsensibili sãpiens ex bruto ĩpatibile de patibili exꝑs torpõis de¬
corporali nũꝙͣ põt oriri. s mat̾ia ꝓotiꝰ ex deo est. Quitꝗ .n. est
solido et cõtrectabili torꝑe accipit ẽternã uim. Qđ accipit ui
dissolubile est qđ dissoluit interibit. qđ interit ortum sit: ne¬
cesss est. Qđ ortum est huĩt fontẽ uñ oriret᷑ .i. factorẽ aliqͥm
sentiẽtem ꝓuidum ꝑitumq faciendi. Is est ꝓfecto nec ullus

Expanded text:
insensibili, sapiens ex bruto, iinsensibili, sapiens ex bruto, icorporali numquam potest oriri: sed materia potius ex Deo est. Quidquid enim est solido et contrectabili corpore, accipit externam vim. Quod accipit vim, dissolubile est. Quod dissolvitur, interit. Quod interit, ortum sit necesse est. Quod ortum est, habuit fontem unde oriretur, id est factorem aliquem sentientem, providum, peritumque fac
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ sit uerꝰ facile est intelligi. Ex his .n. duob alteꝵ sensi¬
bile est. alteꝵ caret sensu. Potẽstas faciendi aliꝗd nõ põt ẽẽ nͥ
in eo qđ sentit qđ sapit qđ cogitat qđ mouetur. nec ĩcipiant aut
fiat añ ꝙͣ est et quẽ admodu constet postꝙͣ fu̾i̾t effectum.
Deniq is facit aliꝗd ꝗ ht̃ uolũtatem ad fatiendũ et manꝰ ad
id q̃đ uoluit implendum. Qđ aũt ĩsensibile est ĩers et tor¬
pidu semꝑ iacet. niħil iñ oriri põt ubi nullus est motꝰ uo¬
luntariꝰ. Nam si om̃e aĩal rõe constet terte nasti nõ põt ex eo
qđ rõe p̃ditum non est. nec aliunde accipi põt id ꝗđ̃ ibi uñ
petitur non est nec tñ cõmoueat aliqͥm ꝙ aĩalia quȩdam de
terra nasci uident᷑ hec .n. ꝑ se non terra ꝑ se gignit. sed sp̃ũs dei siñ
quo nihil gignitur. Non gͦ deus ex materia qr sensu prȩditũ ex

Expanded text:
horum sit uerius facile est intellegi. ex his enim duobus alterum sensihorum sit uerius facile est intellegi. ex his enim duobus alterum sensibile est, alterum caret sensu. potestas faciendi aliquid non potest esse nisi in eo quod sentit, quod sapit, quod cogitat, quod mouetur. nec incipi aut fiat, antequam est, et quemadmodum constet, postquam fuerit effectum. Denique is facit aliquid, qui habet voluntatem ad faciendum et manus ad id quod voluit implendum. Quod autem insensibile est, ipidum semper iacet; nihil inde oriri potest ubi nullus est motus uoluntarius. nam si omne animal ratione constat, certe nasci non potest ex eo quod ratione praeditum non est, nec aliunde accipi potest id quod ibi unde petitur non est. nec tamen commoneat aliquem quod animalia quaedam de terra nasci uidentur. haec enim non terra per se gignit, sed spiritus dei, sine quo nihil gignitur. non ergo deus ex materia, quia sensu praeditum ex
Abbreviated transcription (Latin):
est. qr ꝑ mortalitatem ĩbetillus est ꝑ ĩbetilitatem definitȩ̨ ac
moditȩ potestatis. Deus aũt facit ex eo qđ non est qr ꝑ eter-¬
nitatem fortis est ꝑ fortitudinẽ potestatis ĩmense que fine ac
modo caret sic̃ uita factoͬis. Quid gͦ miꝵ si facturꝰ mũdu
deus pͥus nãm de qua face̾t p̃parauit: et y̾parauit ex et qđ
nõ erat qr nefas ẽ deu aliunde aliꝗd mutuai cũ ex ip̃o ul̃i
teĩa nũꝙͣ ftã est sicut deus qui ex materia fecit hũc mũdĩ.
Duo ig cõstituunt᷑ ȩterna et qđ inter se tontraria qđ fiei
sine distordia et ꝑnitię non põt. collidant .n. netesse ẽ ea qͦs
repugnãt: qr suꝑare alteꝵ netesse est. Egͦ fiei nõ põt ꝗ ȩter¬
ni natura sit simͭ. ut iñ oĩa uelut ex fonte descenderint.
Itaq aut deus ex mateĩa ortus est aut mateiã ex deo. Ꝙad

Expanded text:
est; quia per mortalitatem imbecillis est, per imbecillitatem, definitae ac est; quia per mortalitatem imbecillis est, per imbecillitatem, definitae ac modicae potestatis: Deus autem facit ex eo, quod non est; quia per aeternitatem fortis est, per fortitudinem, potestatis immensae, quae fine ac modo caret, sicut vita factoris. Quid ergo mirum, si facturus mundum Deus, prius materiam de qua faceret praeparavit, et praeparavit ex eo quod non erat? quia nefas est Deum aliunde aliquid mutuari, cum in ipso vel ex teria nunquam facta est, sicut Deus, qui ex materia fecit hunc mundum. Duo igitur constituuntur aeterna, et quidem inter se contraria; quod fieri sine discordia et pernicie non potest. Collidant enim necesse est ea qurepugnant, quia superare alterum necesse est. Ergo fieri non potest, quin aeterni natura sit simplex, ut inde omnia, velut ex fonte, descitaque aut deus ex materia ortus est aut materia ex deo. quid
Abbreviated transcription (Latin):
ad platonẽ ꝓ confesso et ĩdubitato hãitum est: donec unus¬
młtis post seculis extitit delixꝰ Epicurꝰ: qui audeẽt negãe id
qđ est eudentissim̃ studio .s. ĩueniendi noua ut noĩe suo cõ¬
stituẽt disciplinam et qr nichil noui potuit reꝑire ut tñ dis¬
sentire a ceteis iudetur. uetera uoluit eu̾terẽ. In quo illum
tircumlatrantes p̃ħi om̃s coarguerũt. Certiꝰ est ig̾ mũdu
ꝓuidentia ĩstructum ꝙͣ materiemam ꝓuidentia conglobata.
Quare nõ oportuit putare id circo mũdũ nõ ẽẽ diuina pro¬

Expanded text:
ac Platonem pro confesso et indubitato haac Platonem pro confesso et indubitato hamultis post saeculis extitit delirus Epicurus, qui auderet negare id quod est euidentissimum, studio scilicet inueniendi noua, ut nomine suo constitueret disciplinam. et quia nihil noui potuit reperire, ut tamen dissentire a ceteris uideretur, uetera. uoluit euertere: in quo illum circumlatrantes philosophi omnes coarguerunt. certius est igitur mundum prouidentia instructum quam materiam prouidentia conglobatam. quare non oportuit pntare idcirco non esse mundum diuina pro
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluat ex se ip̃o est. utxĩ pͥmo diximꝰ libro. et iõ talis est
qualem ẽe se uoluit ĩpassibilis ĩmutabilis ĩcoruptus beatꝰ
ȩternus. Iam uõ illa cõclusio qua sinã t̾minauit Tullius¬
m̃łto absurdior. Qđ si mate̾ia inge adeo nõ est facta: net̾ra
nõ est iꝗt a deo facta mate̾iã: nec mundus adeo factus
Et cum debeant iterta de certis ꝓbari: hic ꝓbationẽ sum¬
psit ex ĩcerto ad eũtendu qđ erat certum. Nam diuina
pudentia effectum eẽ mũdum ut taceã de ter maximo¬
trismegisto qui hoc prȩdicat tateam de tarminib sibyllar
quȩ iđem mĩtiãt. taceam de ꝓphetis qui opꝰ mundi et
opificem dei uno spũ et pariuote testant: etiã intex phõs pene uni¬
ulsos cõuẽĩt. Id .n. pitagorei stoyti ꝑ ipatetici quȩ st̾ pͥncipales oĩi
disciplinȩ. deniq apͥmis illis septem sapientib a locrate usq

Expanded text:
dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est dissoluat. ex se ipso est, ut in primo diximus libro, et ideo talis est qualem esse se uoluit, inpassibilis inmutabilis incorruptus beatus aeternus. iam uero illa comulto absurdior. « Quod si materia, inquit, a Deo non est facta, nec ternon est, inquit, a Deo facta materia, nec mundus a Deo factus  quod verum. Et cum debeant incerta de certis probari, hic probationem sumpsit ex incerto, ad evertendum quod erat certum. Nam divina Providentia effectum esse mundum ut taceam de Trismegisto, qui hoc praedicat, taceam de carminibus Sibyllarum, quae idem nuntiant; taceam de prophetis, qui opus mundi, ac opificium Dei uno spiritu ac pari voce testantur etiam inter philosophos pene universos convenit; id enim Pythagoraei, Stoici, Peripatetici, qui sunt principes omnis disciplinae. Denique a primis illis septem sapientibus ad Socratem usque
Abbreviated transcription (Latin):
quõ sit ꝗcq faciendũ. Matei̾ã uõ semꝑ fusse nõ põt quia
mutationem nõ caꝑet si fuiss. Qđ .n. semꝑ fuit semꝑ ẽẽ nõ
desinit et uñ ab fuit pͥncipiũ ab esse hinc et finẽ necesse
ẽ. Quĩ &ẽ fatiliꝰ est ut id qd hiũt initiũ fine careat. ꝗͣ ut
hẽat finem qđ initio caruit. Mateia ig̾ si ftã nõ ẽ nec
opificis manũ destruit᷑ et aliͣ eẽ ĩcipit. Egͦ qm̃ finẽ hiũt mat̾ia
tũ cum factus ẽ ex ea mũd̃ et initiũ qͦ huit. Nam qđ de¬
struitur edificatũ est. qđ soluitur alligatu. qđ finit᷑ ĩceptũ
Si gͦ ex comutatõe ac fine mateiͬe colligitur habuisse pͥnciꝰ.
a quo alio fieiͣ. nisi a deo potuit : Solus ig deus est: ꝗ fc̃s
nõ ẽ. et idcirto destruͬe alia põt. ip̃e destrui nõ põt. ꝑma¬
nebit semꝑ ĩ eo qđ fuit: qr nõ ẽ aliũde gn̾atꝰ nec ort̾ nec
natiuitas eiꝰ ex aliqua re altera pendet que illũ mutata

Expanded text:
ateria vero semper fuisse non potest, quia mutationem non caperet, si fuisset. Quod enim semper fuit, semper esse non desinit; et unde abfuit principium, abesse hinc etiam finem necesse est. Quin etiam facilius est, ut id quod habuit initium, fine careat, quam ut habeat finem quod initio caruit. materia igitur si facta non est, nec opificis manum, destruitur et aliut esse incipit. ergo quoniam finem habuit materia tum, cum factus est ex ea mundus, et initium quoque habuit. nam quod destruitur, aedificatum est, quod soluitur, alligatum, quod finitur, inceptum. si ergo ex commutatione ac fine materia colligitur habuisse principium, a quo alio fieri nisi a deo potuit? solus igitur deus est qui factus non est, et idcirco destruere alia potest, ipse destrui non potest. permanebit semper in eo quod fuit, quia non est aliunde generatus, nec ortus ac natiuitas eius ex aliqua re altera. pendet, quae illum mutata
Abbreviated transcription (Latin):
ualent. S iam finem libro facẽ detreui: ne modũ excedat. ea
.n. pleniꝰ sunt exeq̾nda: ut oĩb refutatis ꝗq̃ ueritati uidẽt᷑ ob¬
stare hoĩes ꝗ bonoꝵ ignorantia uagant᷑ ĩcerti ad religionẽ
ueram possimꝰ ibuere primꝰ aũt sapĩȩ gradꝰ est falsa ĩtellige̾.
Secundus uera cognoscẽ. Egͦ apud quem pͥma hȩe istitutio
nr̃a ꝓfeceit. qua falsa deteximꝰ excitabitur aduẽri cognitio¬
nem. qua nulla e hõĩ iocũdior uoluptas et erit iã celestis di¬
sciplinȩ sapientia dignus qui ad cognostenda cetera libens
ac paratus accesserit.¬

Expanded text:
ualeant, sed iam finem libro facere decreui, ne modum excedat. ea ualeant, sed iam finem libro facere decreui, ne modum excedat. ea enim plenius sunt exequenda, ut ommbus refutatis quae ueritati uidentur obstare homines qui bonorum ignorantia uagantur incerti ad religionem ueram possimus inbuere. primus autem sapientiae gradus est falsa intellegere, secundus uera cognoscere. ergo aput quem prima haec institutio nostra profecerit, qua falsa deteximus, excitabitur ad ueri cognitionem, qua nulla est homini iucundior uoluptas, et erit iam caelestis disciplinae sapientia dignus, qui ad cognoscenda cetera libens ac paratus accesserit.
Abbreviated transcription (Latin):
et idcirco fieri p̃t ut uel añ uł adhuc puero Ioue deos colere
premq saturnũ et ip̃e hoc exͦ atq ĩstituto Iouẽ ad tãta su¬
biã ꝑuen̾it ut p̾ea sibi diuinos honões auderet assũmẽ.
tempora colligamꝰ ꝑ que fuerint illi quoꝵ memoria colitur
Theophił ĩ libro de tempõib ad auctolicũ scripto ait ĩ histoia
sua Thallum dicẽ qđ belus quẽ babilonii et assirii colũt anti¬
qđ ado ueꝵ est ut rõe ipa colligi possit. Nam et agam̃non
ꝗ gessit troicũ bellũ iouis abnepos fuit et achilles tuaxq
fuisse nõ iouis. nec .n. si ita fuiss adus ĩpudicos ganimede
ꝓnepotem suũ hr̃e potusse. Itaq parentib illoꝵ quos supͣ
nõĩaui si cõgruenter aĩes diuidas annos nũs cõsentiet. Ab exci-¬
dio aut troiane urbis colligunt᷑ anni mille quadrigenti septua¬
estant adhuc aliqͣ quȩ ad arguendas religiones falsas plurimum

Expanded text:
et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere et idcirco fieri potest ut uel ante uel adhuc puero Ioue deos colere patremque Saturnum et ipse hoc exemplo atque instituto Iouem ad tantam superbiam prouexerit, ut postea sibi diuinos honores auderet assumere. erest ut etiam tempora colligamus, per quae fuerint illi quorum memoria colitur. Theophilus in libro de temporibus ad Autolycum scripto ait in historia sua Thallum dicere quod Belus, quem Babylonii et Assyrii colunt, antiquod adeo uerum est, ut ratione ipsa colligi possit. nam pt Agamemnon, qui gessit Troicum bellum, Iouis abnepos fuit et Achilles Aiaxque fuisse, non Ionis: nec enim si ita fuisset, ad usus inpudicos Ganymeden pronepotem suum habere potuisset. itaque parentibus illorum quos supra nominaui si congruentes annos diuidas, numerus consentiet. ab excidio autem Troianae urbis colliguntur anni mille quadringenti septuatant adhuc aliqua quae ad coarguendas religiones falsas plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
tes eius atq adiutores ĩ bello fuerũt. Itẽ ioui laprio. Ioui
melioni. Ioui cassio et que st̃ in eundem modũ. Quod ille
astutissime cogitauit ut et sibi honorem diuinũ et ut hospitib
sius ꝑpetuum nom̃ acꝗreret cum religione cõuinctu. Gau¬
debant gͦ illi et huic imꝑio eius libenter obseq̃bant᷑ et nõis
sui grã ritus anuos et festa celebrant. Simile ꝗddam in
sicilia fecit Eneas cum cõdite urbi aceste hospitis nom̃ ĩposu
ut eam postinodũ letus ac libens acestes dilligẽt. augeret orna¬
ret hoc mõ religionẽ cultus sui ꝑ orbem terre Iupiter semi¬
nauit et exemplum cęteris ad ĩmitandu dedit. Siue ig̃ a melli¬
sseo sic̃ didimꝰ tradidit colendoꝵ deoꝵ ritus effluxit siue ab ip̃o¬
qͦ loue ut euhemerꝰ de temꝑe tñ constat qñ dii coli ceꝑunt. Me¬
iliseus qđ multũ añcessit ȩtate. gppe qui educauei̾t Iouẽ ꝓ nepotẽ

Expanded text:
tes eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui tes eius atque adiutores in bello fuerunt; item Ioui Laprio, Ioui Molioni, Ioui Casio et quae sunt in eundem modum. quod ille astutissime excogitauit, ut et sibi honorem diuinum et hospitibus suis perpetuum nomen adquireret cum religione coniunctum. gaudebant ergo illi et huic imperio eius libenter obsequebantur et nominis sui gratia ritus annuos et festa celebrabant. simile quiddam in Sicilia fecit Aeneas, cum conditae urbi Acestae hospitis nomen inposuit, ut eam postmodum laetus ac libens Acestes diligeret augeret ornaret. hoc modo religionem cultus sui per orbem terrae Iuppiter seminauit et exemplum ceteris ad imitandum dedit. siue igitur a Melisseo, sicut Didymus tradidit, colendorum deorum ritus effluxit siue ab ipso Ioue, ut Euhemerus, de tempore tamen constat quando dii coli coeperint. Melisseus quidem multum antecessit aetate, quippe qui educauerit Iouem pro nepote.
Abbreviated transcription (Latin):
nouos sacroꝵq pompas ineroduxisse. huiꝰ duas fuisse filias.
Amaltheam et mellissa q̃ iouem puerum caprino lacteac
melle untrierũt. uñ poetita illa fabula originẽ sumpsit. Apes
aduolasse atq os pueri melle tomplesse. aellissam uo a pre
pͥmam sacerdotem matri magne cõstitutã. unde adhuc ma¬
tris rusdem antistites mellisse nũtupantur historia uõ sacͣ
testatur ipm̃ iouem postꝙͣ rerum potit᷑ sit ĩ tantã uenisse
i solentiã: ut ipẽ sibi fana ĩ multis locis cositue̾t. Nlam cun
terias circiuret ut ĩ quanq regionẽ uenerat reges pͥncipes¬
ue populoꝵ hospitio sibi et amiticia copulabat et cum a quoq digre¬
deretur uhebat sibi fanũ creari hospitis sui noĩe ꝙͣ ut posset
amititie ac federis memoĩa cõẜuari. Sic cõstituta st̃ templa ioui
athabyrio. Ioui labriandio. Athabyrus .n. et labbriandus hospi¬

Expanded text:
nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, nouos sacrorumque pompas introduxisse; huius duas fuisse filias, Amaltheam et Melissam, quae Iouem puerum caprino lacte ac melle nutrierint — unde poetica illa fabula originem sumpsit apes aduolasse atque os pueri melle complesse —; Melissam uero a patre primam sacerdotem Matri Magnae constitutam, unde adhuc eiusdem Matris antistites Melissae nuncupentur. Historia uero Sacra testatur ipsum Iouem postquam rerum potitus sit, in tantam uenisse insolentiam, ut ipse sibi fana in multis locis constituerit. nam cum terras circumiret, ut in quamque regionem uenerat, reges principesue populorum hospitio sibi et amicitia copulabat et cum a quoque digrederetur, iubebat sibi fanum creari hospitis sui nomine, quasi ut posset amicitiae ac foederis memoria conseruari. sic constituta sunt templa Ioui Ataburio, Ioui Labryandio: Ataburus enim et Labryandus hospi
Abbreviated transcription (Latin):
stultos homines ĩfantibus comꝑauit. at ego multo ĩprudentio¬
res ẽẽ dito. Illi .n. simulac homines putant ẽẽ hi deos. Illos ȩtas
facit putare qđ non est hos stulticia illi utiq breui desinunt
falli hoꝵ uanitas et durat semꝑ et crestit Sacra liberi pr̃is
pͥmus orpheus induxit ĩgrecia pͥmusq celebra ut ĩ mõte boetiş
thebis ubi liber natus est ꝓximo qui cum freqͥnter cythãe cã¬
tu ꝑsonaret Cytheron appellatus est Ea satra et nũe orphita
nõiantur. In quib ip̃e postea dilaceratꝰ et captus este. Et fuit ꝑ
eadem fere temꝑa quib faunꝰ. S quis etate pretesserit du¬
bitari põt. Si ꝗdem ꝑ eosdem annos latinus pͥamusq regnar̃
Item pres eoꝵ picas et lagmedon quo regnante orpheus cũ
argonantis ad ibensium lutꝰ accessit. Procedamꝰ igͥ ulterius
ait mellisea cretensium. Regem pͥmum dis sacrificasse. de rit

Expanded text:
stultos homines infantibus conparauit, at ego multo inprudentiostultos homines infantibus conparauit, at ego multo inprudentiores esse dico. illi enim simulacra homines putant esse, hi deos; illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia; illi utique breui desinent falli, horum uanitas et durat. semper et crescit. sacra Liberi patris primus Orpheus induxit in Graecia primusque celebrauit in monte Boeotiae Thebis ubi Liber natus est proximo; qui cum frequenter citharae cantu personaret, Cithaeron appellatus est. ea sacra etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea dilaceratus et carptas est; et fuit per eadem fere tempora quibus Faunus. sed quis aetate praecesserit dubitari potest, siquidem per eosdem annos Latinus Priamusque regnarunt, item patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante Orpheus cum Argonautis ad Iliensium litus accessit. procedamus igitur ulterius δαρικη̆ς ait Melissea Cretensium regem primum diis sacrificasse ac ritus
Abbreviated transcription (Latin):
minant. et .c. sextiis Clodius ĩ eo libro qͥm grete scripsit refert
fauni hanc uxorem fuisse. Quȩ qr cont᷑ morem detusq re¬
gum elam uini ollam ebiberat. et ebria facta erat. uirgis
mirteis a iuro usq ad mortem usq cȩ̨sam. Postea uo̾ cũ eum
facti sui poeniteret ac desideriũ eiꝰ ferre nõ poss: diuinũ illi
honorem detulisse. Idcirco ĩ sacris eiꝰ obuolutam uini ampho¬
ram poni. Reliꝗt egͦ posteris faunꝰ ꝙͦ nõ paꝵ errõis. Quem
tñ prudentes quiq ꝑspiciũt. Nam Iucilius eoꝵ stultitiam
qui simulat deos putant ẽẽ deridet his ũsibus. Terricolas
lamias fauni quas ponpiliiq ĩstitũẽ nume tremit. has hicaͣ
omina ponit ut pueri ĩfantes credant signa oĩa ueria uiue
et ẽẽ hoĩes sic isti oĩa ficta uera putãt. credunt signis cor
iesse aeriis ꝑgula pictoꝵ ueri nichil oia ficta. Poeta ꝗde

Expanded text:
minant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert minant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria facta erat, uirgis myrteis a uiro ad mortem usque caesam; postea uero cum eum facti sui paeniteret ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcirco in sacris eius obuolutam uini amphoram poni. reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. nam Lucilius eorum stultitiam, qui simulacra deos putant esse, deridet his uersibus: terriculas Lamias, Fauni quas Pompiliique instituere Numae, tremit has, hic omnia ponit. ut pueri infantes credunt signa omnia aena uiuere et esse homines, sic isti omnia ficta uera putant, credunt signis cor inesse in aenis. pergula pictorum, ueri nihil, omnia ficta! poeta quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cũ hoc ip̃m qđ sunt iõ cõbusti qr religionib derogabãt memoiȩ
sit traditum : Nemo gͦ tunc ĩ senatu nõ stultissimꝰ. potuerunt .n.
et libri aboleri et tñ res ĩ memoriam nõ exire. Ita dũ uolũit
ẽt posteris approbãer ꝙ̃ta pietate defenderint religiones. aucto¬
ritatem religionũ ip̃aꝵ testando minuerũt. S ut ẜompiliꝰ
apud romanos ĩstitutor ineptaꝵ religionũ fuit sic añ põpilui
faunꝰ ĩ latio qui et Saturno auo nefaria sacra cõstituit et
picum pr̃em inter deos honorauit et sororem suam fautam
faunam eandemq tõuigem cõsetrauit quã gabus bassus
fatuam noĩatam tradit qđ mulieribus fata tanẽ cõsuesset ut
faunus uiris. eandem uarro scrib t tante pudicitiȩ̨ fuisse. ut¬
nemo illam qđ iuxeit p̃ter suum uirum mas uidei̾t nec nom̃ eius au¬
diẽit. Id cirto illi mulieres ĩ oꝑto sacrificant et bonam deam no-¬

Expanded text:
cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae sit traditum? nemo ergo tunc in senatu non stultissimus: potuerunt enim et libri aboleri et tamen res in memoriam non exire. ita dum uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio, qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum patrem inter deos honorauit et sororem suam Fentam Faunam eandemque coniugem consecrauit; quam Gauius Bassus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scribit tantae pudicitiae fuisse, utnemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit nec nomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam no
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoĩes ad ꝑendum nõ mõ imꝑio s ẽt religione cõstringe̾t᷑.
Nec difficile sane fuit ꝑsuadere pastorib. staq p̃otifices flã¬
mines salios augures creduit. deos ꝑ familias descripsit sic
noui populi ferotes aĩos mitigauit et ad studia pacis a reb
post annos plurimos Cornelio et bebio cõsulib ĩ agro scbe
petilii sub ianiculo arcȩ due lepideȩ sunt reꝑte a fossorib qͦꝵ
ĩ altera torpus nume fuit ĩ altera septem satini ltbori de uire
põtifitio. Item gci totideme de disciplina sapĩȩ scripta: ꝗbus
religiones nõ eas mõ quas ip̃e ĩstituerat s om̃is preterea disso¬
luit. Qua re ad senatum delata decretum est ut hi libri
abolerentur ⁊ ita eos & petilius p̾tor urbanꝰ ĩ cõtione populi
cõcremauit. Insipienter id ꝙ. Quid .n. ꝓfuit libros eẽ cõbustoᷤᷤ

Expanded text:
ut homines ad parendum non modo imperio, sed etiam religione constringeret. ut homines ad parendum non modo imperio, sed etiam religione constringeret. nec difficile sane fuit persuadere pastoribus. itaque pontifices flamines Salios augures creauit, deos per familias discripsit: sic noui populi feroces animos mitigauit et ad studia pacis a rebus lit. nam post annos plurimos Cornelio et Baebio consulibus in agro scribae Petili sub Ianiculo arcae duae lapideae sunt repertae a fossoribus, quarum in altera corpus Numae fuit, in altera septem Latini libri de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit libros esse combustos,
Abbreviated transcription (Latin):
exclamat. Ostultas hoiũ m̃tes o pectora cȩta. qualib ĩ tenebris uitȩ
ꝙͣ̃tisq ꝑiclis. degit᷑ hoc eui qđ cunq est. Quis hȩc ludibria nõ
rideat . qui hẽat aliꝗd sanitatis cum uidecit homines uelut m̃te
captos ca serio fate que siquis faciat ĩ lusu niiniis lasciuus et
ineptus ẽẽ uideatur
Larum uanitatũ apud Romanos auctor et cõstitutor sabinꝰ ille
rex fuit. ꝗ maxĩe aĩos hoĩu rudes atq ĩꝑitos nouis suꝑstitĩoib¬
ĩplicauit qđ ut fatẽt aliqua cũ auctõitate simulauit cũ deałge¬
ria nocturnos se hr̃e cõgressus. Erat spelunca q̃dam ꝑopata
ĩ nemore ericino uñ ruiis ꝑhenni fonte manabat. huc se re¬
motis arbitris iferre cõsueu̾at ut iñtiri poss monitu deȩ con-¬
astutiã minois uoluit imitãi. ꝗ se ĩ antrum iouis recõdebat.
et ibi diu moratus leges tanꝙ sibi a Ioue traditas afferebat

Expanded text:
exclamat: o stultas hominum mentes, o pectora caeca! qualibus in tenebris uitae exclamat: o stultas hominum mentes, o pectora caeca! qualibus in tenebris uitae quantisque periclis degitur hoc aeui quodcumque est! quis haec ludibna non rideat qui habeat aliquid sanitatis, cum uideat homines uelut mente captos ea serio facere, quae si quis faciat in lusum nimis lasciuus et ineptus esse uideatur? Harum uanitatum aput Romanos auctor et constitutor Sabinus ille rex fuit, qui maxime animos hominum rudes atque inperitos nouis superstitioimplicauit: quod ut faceret aliqua cum auctoritate, simulauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus. erat spelunca quaedam peropaca in nemore Aricino, unde riuus perenni fonte manabat. huc se remotis arbitris inferre consueuerat, ut mentiri posset monitu deae conuidelicet astutiam Minois uoluit imitari, qui se in antrum Iouis recondebat et ibi diu moratus leges tamquam sibi a Ioue traditas adferebat,
Abbreviated transcription (Latin):
sublata. Ex ip̃is itaq mysteriis et ceximoniis intellige̾ debue¬
rũt hõibus se mõtuis supplicare. Non ig̾ exigo ut aliꝗs poetaꝵ
fictionib tredat qui hos mẽtiri putat. pontifitũ ip̃oꝵ scripta
cõsideret et ꝗcꝗ est litteraꝵ ad sacra ꝑtinẽtiũ reuoluat plu¬
ra fortasse ꝙͣ nos afferimꝰ ĩuerẽt. Ex quib ĩtelligat inania
Illos dico ꝗ uł in honesto saltatu tripudiãt nł qui nudi uncti
coronati aut ꝑsonati aut luto obliti curunt. Quid de scutis
uetustate iam putrib ditã q̃ cum põtant deos ipõs se gestãe
humẽis suis arbitrãt. Nam furius bibatulꝰ inter p̾cipua pieta
cũ hr̃et magistratꝰ bñficio mun̾is eiꝰ uatationẽ nõ gͦ ille fu¬
rius s plane furiosꝰ fuito qui p̃turam hoc mistei̾o se putaũ
ornãe. Aẽito ig̃ cum hȩc a uiris nõ imꝑitis ac rudib fiant. lucretiꝰ

Expanded text:
sublata. ex ipsis itaque mysteriis et caerimoniis intellegere debuesublata. ex ipsis itaque mysteriis et caerimoniis intellegere debuerunt hominibus se mortuis supplicare. non igitur exigo, ut aliquis poetarum fictionibus credat: qui hos mentiri putat, pontificum ipsorum scripta consideret et quidquid est litterarum ad sacra pertinentium reuoluat: plura fortasse quam nos adferimus inueniet, ex quibus intellegat inania illos dico qui uel inhonesto saltatu tripudiant uel qui nudi uncti coronati aut personati aut luto obliti currunt. quid de scutis uetustate iam putribus dicam? quae cum portant, deos ipsos se gestare umeris arbitrantur. nam Furius Bibaculus inter praecipua pietatcum haberet magistratus beneficio muneris eius uacationem. non ergo ille Funus, sed plane furiosus fuit, qui praeturam hoc ministerio se putauit ornare. merito igitur, cum haec a uiris non inperitis ac rudibus fiant, Lucretius