comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nabis non in tantan blaphennam ul¬
tricia fulmiua iacnbere. tantum ne
probrum in tua familia sustines: hoc
audire hoc molere hoc tam diu comi¬
uentibus oculis preterne potes. sed
patieus es et multe misericordit
Uereor tamen ne patientia hec tua sit
porius tua ira et condenatio qualis
i illos fuit de quib dixisti Etdimi¬
si eos secundum desiderium cordis
eoꝵ ibinte ad in adientionibus
snis. Et alibi tradidi eos in reprobũ
sensum ut faciantq non comieniũt
quia non probautrũt se habere noti¬
ciam mer fube me queso domine
ut exclamem aduersus eos et forte con¬
uertantur O. Romani pontifices exe¬
plum faciuoꝵ omniu coeteris pontifi¬
cibus o Improbissimi scribe et phari¬
sei qui sedetis suꝑ cathedram moysi
et opera dathan et abiron facitis Ita
ne uestimenta apparatus pompa eqͥ¬
tatus omins deniq uita Cesaris uica¬
rium christi decebit: que comunicatõ
sacerdotis ad esarem. Ita ne siluester

Expanded text:
nabis? non in tantam blasphemiam ulnabis? non in tantam blasphemiam ultricia fulmina iaculabere? tantum ne probrum in tua familia sustines? Hoc audire, hoc videre, hoc tam diu conniventibus oculis preterire potes? Sed patiens es et multe misericordie, vereor tamen, ne patientia hec tua sit potius ira et condemnatio, qualis in illos fuit, de quibus dixisti: Et dimisi eos secundum desiderium cordis eorum; ibunt in adinventionibus suis, et alibi: Tradidi eos in reprobum sensum, ut faciant, que non conveniunt, quia non probaverunt se habere notitiam mei. Iube me queso, Domine, ut exclamem adversus eos, et forte convertantur. O Romani pontifices, exemplum facinorum omnium ceteris pontificibus, o improbissimi scribe et pharisei, qui sedetis super cathedram Moysi et opera Dathan et Abiron facitis, ita ne vestimenta, apparatus, pompa equitatus, oranis denique vita Cesaris vicarium Christi decebit? Que communicatio sacerdotis ad Cesarem! Ista ne Silvester
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis nr̃e uliris etia i diuersis or¬
diuis Rentrendissinuis clericis saucte
Romane eccłie seruitutibus illud cul¬
iuen singularis potentie et precelle¬
tie habere sancimus cuius amplissuus
noster senatus uidetuir gloria adorari
decorari Et sicut imꝑiał extat deco¬
rata militia ita clezo sancte Rouaę
ecclie adoruari deccenimus et quẽ¬
admedum fmꝑialis potentia diuersis
officiis cubicnlarioꝵ nempe: et histo¬
rioꝵ atq omnnium cõtubitoꝵ ordina:
ita et sauctam Romana ecclesiã
decorari uolunius et ut amplissime
Pontificale decus prefulgat decernimꝰ
et ut clericiscti eiusdem sc̃te romant
eccłie mapulis et liiteamiuibus it
candidisgnno calore decoratos equos
equitent et sicut uoster senatus cal¬
ciauientis utitur cum udonibus idesi
cauolido linteanne ilustrentur et
ita colestia sicut terrena ad landem dei
decorentur O sancte ihu cid hunc
sentẽtias uoluentente ser monibus imꝑitis
non respondentibus de turbine nõn to¬

Expanded text:
statis nostre. Viris etiam diversi ordinis, reverendissimis clericis sancte Romane ecclesie servientibus, illud culmen singularis potentie et precellentie habere sancimus, cuius amplissimus noster senatus videtur gloria adornaridecorari. Et sicut imperialis extat decorata militia, ita clerum sancte Romane ecclesie adornari decrevimus. Et quemadmodum imperialis potentia diversis officiis, cubiculariorum nempe et hostiariorum atque omnium concubitorumt ordinatur, ita et sanctam Romanam ecclesiam decorari volumus. Et ut amplissime pontificale decus prefulgeat, decernimus et, ut clerici sancti eiusdem sancte Romane ecclesie mappulis et linteaminibus, idest candidissimo colore decoratos equos equitent et, sicut noster senatus calciamentis utitur, cum udonibus, idest candido linteamine illustrentur, et ita celestia sicut terrena ad laudem Dei decorentur. O sancte Iesu, ad hunc sententias volventem sermonibus imperitis non respondebis de turbine? non to
Abbreviated transcription (Latin):
sanctoꝵ ole donatione Constantini ut
fabulosa nec digna que inter gesta
Silnestri poneretur. silentium egit lata
quodam modo sententia cõtra eos: si qui
hec licteris manolaniss ent sed ipsum
falsarium: ac uere paleam non triti¬
cum ob torto eollo in iudicium trahere
uelo Quid us falsarię. unde fit ꝙ istua
priuilegium inter siluestri gesta non
leginius Credo rarus hic liber est difficił
Inuentu nec uulgo habetur. sed tamꝗͣ
fasti clun a Pontificibus aut libri sybli¬
ni a olecem uiris custoditur Liugna
greca aut sgrica aut chaldaita scriptꝰ
est testatur Ezelafius a multis catadi
Legi. ł oraginensis de eo memunt Nos qͦq
mille et antiqua sccipta exemplaria. uidimis
et in omni fere cathedrali edesia quoni
adest sil uestri naturał dies lectitant᷑
et tamen uemio se illie legisse istud ait ꝙ

Expanded text:
sanctorum de donatione Constantini ut sanctorum de donatione Constantini ut fabulosa nec digna, que inter gesta Silvestri poneretur, silentium egit, lata quodammodo sententia contra eos, si qui hec litteris mandavissent. Sed ipsum falsarium ac vere paleam, non triticum, optorto collo in iudicium trahere volo. Quid ais, falsarie? unde fit, quod istud privilegium inter Silvestri gesta non legimus? Credo, rarus hic liber est difficilisque inventu nec vulgo habetur, sed tanquam fasti olim a pontificibus aut libri Sibyllini a decemviris custoditur, lingua Greca aut Syriaca aut Chaldaica scriptus est. Testatur Gelatius a multis catholicis legi, Varaginensis de eo meminit, nos quoque mille et antique scripta exemplaria vidimus, et in omni fere cathedrali ecclesia, cum adest Silvestri natalis dies, lectitantur, et tamen nemo se illic legisse istu
Abbreviated transcription (Latin):
guita episcopoꝵ loquitur id dixisse.
um id dixit paginam priuilegii in
beatissinii sil uestri gestis legi Is nero
rome enius eclesie auctoritatem multe
alie anime secuntur. Qued ego non nego.
concedo. fateor. Ne quoq una.: cum Ere lafic
testem exibeo. Uerum quid nobis ista res
prodest: nisi ut in adducendis testibus
mentiri uoluisse uideamini: ignoratur nom
solus is et falso testis affertur. et uosboni
uiri atq prudentes hoc satis superq
esse. ad tante rei testimonium existi¬
matis: at uidete quantũ inter meuni
intersit nestrumq Indiciũ Ego ne
si hoc quideui apud gesta. siluestri pri¬
iulegiiu contineretar pro uero habendũ
putarem cum ist historia illa nõ histoᵃ
sit sed poctica et inpnolentissima fabula
ut posterius ostendam nec quisq alius
alicuius dumi taxat anctoritatis de hoc
prinilegio habent mentionem et Iacobus
ueragimeusis propensus in amorem cle¬
ricoꝵ ut archiepiscopus tamẽ in oestis

Expanded text:
LXX episcoporum loquitur, id dixisse: LXX episcoporum loquitur, id dixisse: num idem dixit paginam privilegii in beatissimi Silvestri gestis legi? Is vero Rome, cuius ecclesie auctoritatem multe alie sequuntur, quod ego non nego, concedo, fateor, me quoque una cum Gelatio testem exhibeo. Verum quid vobis ista res prodest, nisi ut in adducendis testibus mentiri voluisse videamini? Ignoratur nomesolus is et falso testis affertur. Et vos, boni viri atque prudentes, hoc satis superque esse ad tante rei testimonium existimatis? At videte, quantum inter meum intersit vestrumque iudicium: ego ne si hoc quidem apud gesta Silvestri privilegium contineretur pro vero habendum putarem, cum historia illa non historia sit, sed poetica et impudentissima fabula – ut posterius ostendam – nec quisquam alius alicuius duntaxat auctoritatis de hoc privilegio habeat mentionem. Et Iacobus Varaginensis, propensus in amorem clericorum ut archiepiscopus, tamen in gestis
Abbreviated transcription (Latin):
auctorem profertis huins uius testi¬
monio utimini hunis cartulam ad tãtę
rei confirmationem contra sexcẽta pro¬
bationũ genera recitatis. At ego expec¬
tanerant ut aurea feit sigilla. marnio¬
ratos titulos mille auctores ostenderitis
sed ip̃e olititis palea anctorem profert
fontem historie ostendit Et E alatiuni
Papam cum multis episcopis in testimo¬
mum citat Ex gestis inquit sil uestri
qui beatus Etrelasius in contilio septuia¬
giunta episcopoꝵ a catholitis legi c̃õ me¬
morat: et pro antiquo usu mioltas hoc
dicit eclesias imitari iu quibus legit᷑
Oustantinus et cetera multo suꝑius
ubi de libris legendis agitur etiam di¬
xerat. Ictus beati siluestri presulis
Licet eius qui scripsit nomen ignoremꝰ
a multis tamen ab urbe Ronia catho¬
licis legi cognoninius et pro antiqno
usu hoc Imitantur eclesie. Mira. hec
auctoritas. Mirum testimonium : in¬
expugnabilis probatio. dono uobis hac
Celafium dum de confilio septua¬

Expanded text:
auctorem profertis? huius unius testiauctorem profertis? huius unius testimonio nitimini, huius chartulam ad tante rei conf irmationem contra sexcenta probationum genera recitatis? At ego expectaveram, ut aurea sigilla, marmoratos titulos, mille auctores ostenderetis. ,Sed ipse', dicitis, ,Palea auctorem profert, fontem historie ostendit et Gelatium papam cum multis episcopis in testimonium citat: Ex gestis, inquit, Silvestri, que beatus papa Gelatius in concilio LXX episcoporum a catholicis legi commemorat et pro antiquo usu multas hoc dicit ecclesias imitari, in quibus legitur Constantinus etc.. Multo superius, ubi de libris legendis et non legendis agitur, etiam dixerat: Actus beati Silvestri presulis, licet eius qui scripsit nomen ignoremus, a multis tamen ab urbe Roma catholicis legi cognovimus, et pro antiquo usu hoc imitantur ecclesie.' Mira hec auctoritas, mirum testimonium, inexpugnabilis probatio! Dono vobis hoc Gelatium, dum de concilio
Abbreviated transcription (Latin):
minisget non in hac ubi isti collocant sexis¬
em ip̃am orationis ab rũpentes: sed in eo
ubi agit de Lodoici pactione meminisset.
Preterea duc iuilia locoꝵe in decretis
sunt qui ab huius loci fide. dissentiãt.
queꝵ unus est: ubi quȩ suꝑis retuli Nd
chiadis uerba ponũtur Non uulli eum
qui hoc capitulum adierit aiunt uoca¬
tum paleam uel nero nomine nel ideo
quod quę de suo adiunxit ad gratia ini
comꝑata. instar paleaꝵ iusta iuxta
frumẽta existimẽtur. Ut cumq sit
molignissimũ est credere que ab hoc ad¬
iecta sunt ea decretoꝵ collectorem ant
ingnorasse aut magnifecisse habuesseq
proueris. Bene habet sufficit uitiimis.
Primum q hoc Eiratianis non ait ut
Isti mentiebantur mio adeo peo ut ex
infinitis locis datur intelligi negat atq
et nullius auctoritatis ac niunen hoĩe
afferñt. ita etiã stolidũ ut ea gratiauo
affinxerint que cum coeteris illiuis deĩs
congruere nõ possent Hunc ergo uos

Expanded text:
minisset, non in hoc, ubi isti collocant seriminisset, non in hoc, ubi isti collocant seriem ipsam orationis abrumpentes, sed in eo, ubi agit de Ludovici pactione, meminisset. Preterea duo milia locorum in decretis sunt, que ab huius loci fide dissentiant, quorum unus est, ubi – que superius retuli – Melchiadis verba ponuntur. Nonnulli eum, qui hoc capitulum adiecit, aiunt vocatum Paleam vel vero nomine vel ideo quod, que de suo adiunxit, ad Gratianum comparata instar palearum iuxta frumenta existimentur. Utcunque sit, indignissimum est credere, que ab hoc adiecta sunt, ea decretorum collectorem aut ignorasse aut magnifecisse habuisseque pro veris. Bene habet, sufficit, vicimus: primum, quod hoc Gratianus non ait, ut isti mentiebantur, immo adeo – prout ex infinitis locis datur intelligi – negat atque et nullius auctoritatis ae numeri hominem afferunt, ita etiam stolidum, ut ea Gratiano affinxerit, que cum ceteris illius dictis congruere non possent. Hunc ergo vos
Abbreviated transcription (Latin):
templi primę sedis beati Petri instituit a¬
deo ut sedem Papalem relinqueret et
beato Petro susq successoribus ꝑxofimrã
conceoleret En ihil melchiades a Con¬
stantino clatum ait nisi palatium latera¬
nensem et predia ode quibus E regoris
in regesto facit sepissime mentionemubi
sunt qui non indubium uocare nõ simĩt
donatio Constantini ualeat nec ne cum
illa donatio fuit et ante sil uestrũ et
rerum tantummodo prinataꝵ Qugres
q qͣ plana et aperta sit tamen de ipso
quod isti stolioli proferre solent priuilegio
disgerendum est et aute ommia nõ modo
ille qui gracianus uideri uoluit qui nõ¬
non ulla ad opus gratiani adierit Impro¬
bitatis arguendus est uerum eniam nifa¬
cie qui opinantur paginam prinilepii apo¬
E ratianũ contineri q uod neq docti umqͣ
putarent. et inuetustiss iis qui buseuimq¬
ditionibus decretoꝵ non muenitur et
si quo in loco hinus rei Gratiamis me¬

Expanded text:
templi prime sedis beati Petri instituit, atempli prime sedis beati Petri instituit, adeo ut sedem imperialem relinqueret et beato Petro suisque successoribus profuturam concederet. En nihil Melchiades a Constantino datum ait, nisi palatium Lateranense et predia, de quibus Gregorius in registro facit sepissime mentionem. ubi sunt, qui nos in dubium vocare non sinunt, donatio Constantini valeat nec ne, cum illa donatio fuerit et ante Silvestrum et rerum tantummodo privatarum? IV Que res quanquam plana et aperta sit, tamen de ipso, quod isti stolidi proferre solent, privilegio disserendum est. Et ante omnia non modo ille, qui Gratianus videri voluit, qui nonnulla ad opus Gratiani adiecit, improbitatis arguendus est, verum etiam inscitie, qui opinantur paginam privilegii apud Gratianum contineri, quod neque docti unquam putarunt, et in vetustissimis quibusque editionibus decretorum non invenitur. Et si quo in loco huius rei Gratianus me
Abbreviated transcription (Latin):
ante. Pontificatũ siluestri ut Eusebius ecle¬
siastice scriptor historie queni Rufiiuis
non in postremis doctus in latinũ inter¬
petratus duo uolumina de eno suo adiecit
q uoꝵ uterq pene Constantini temporibus
fuit Aode huc testimonium etia ii Romaĩ
Pontificis qui his rebus gerendis non inter¬
fuit sed prefuit. non testis sed auctor nõ
alienigeni negocii: sed sui narrator. Is est
malchiades papa qui proximius fuit ante
sil nestrum. qui ita ait. Eclesia ad hocusq
peruenit ut non solum gentes sed etia Ro¬
mani principes qui totius orbis Mouar¬
chiam tenebant ad fidem christi et fidei
sacramẽta concurrerent. Equibus uir
Rehigrosiss nuus. Constantinus prime
fidem ueritatis patenter adeptus licẽtia
dedit per uniuersum orbem suo degẽtib
imperie. non solum fieri christia uos. sed
etiam fabricandieeclesias et predia costituit
tribueuola. demiq ioleni prefactus princeps
donaria immensa contulit e fabrica m

Expanded text:
ante pontificatum Silvestri, ut Eusebius, eccleante pontificatum Silvestri, ut Eusebius, ecclesiastice scriptor historie, quem Rufinus, non in postremis doctus, in Latinum interpretatus duo volumina de evo suo adiecit, quorum uterque pene Constantini temporibus fuit. Adde huc testimonium etiam Romani pontificis, qui his rebus gerendis non interfuit, sed prefuit, non testis, sed auctor, non alieni negotii, sed sui narrator. Is est Melchiades papa, qui proximus fuit ante Silvestrum, qui ita ait: Ecclesia ad hoc usque pervenit, ut non solum gentes, sed etiam Romani principes, qui totius orbis monarchiam tenebant, ad fidem Christi et fidei sacramenta concurrerent. E quibus vir religiosissimus Constantinus primus fidem veritatis patenter adeptus licentiam dedit per universum orbem suo degentibus imperio non solum fieri christianos, sed etiam fabricandi ecclesias, et predia constituit tribuenda. Denique idem prefatus princeps donaria immensa contulit et fabricam
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris. aut petri. proh imperitiam
hominũ non cernitis si donatio. Constan¬
tim uera est Cesari de latino loquor ni¬
hil uelinqui En qualis imperator qͣlis
rex romanus erit cuius repnũ siq ha¬
beat nec aliud habeat. omnino nil habe.
Quod si itaq palam est. sil uestrũ non
poszedisse. hoc est onstantimi non tra¬
didisse possessionein. hand dubium erit
ne ius quidem ut dixi dedisoe. poszidẽdi
Aisi olicitis sus quidem datũ sed aliqua
causa possess iouem non traditam ita pla
eius eui dlabatur possibile erat q̃ esse extine¬
tum dabat olonum quod ante quingentos
annos aut numqͣ ualiturũ foret Uerũ
hoc loqui aut sentire insanũ est. sed iam
tempus est ne longior fiam. causȩ aduer¬
sarioꝵ. iam concisę: atꝗ laceratę letale
uulnus Imprimere et uno eam iugulare
ictu omins fere historia ꝙͣ nemen historie
meretur Constantini a puero cũ patre
Constantino christianũ refert multo et

Expanded text:
Salvatoris aut Petri. Proh imperitiam Salvatoris aut Petri. Proh imperitiam hominum! Non cernitis, si donatio Constantini vera est, Cesari – de Latino loquor – nihil relinqui? en qualis imperator, qualis rex Romanus erit, cuius regnum si quis habeat nec aliud habeat, omnino nil habeat? Quod si itaque palam est Silvestrum non possedisse, hoc est Constantinum non tradidisse possessionem, haud dubium erit ne ius quidem, ut dixi, dedisse possidendi, nisi dicitis ius quidem datum, sed aliqua causa possessionem non traditam. Ita plaeius, cui dabatur, possibile erat, quam esset extinctum? dabat donum, quod ante quingentos annos aut nunquam valiturum foret? Verum hoc loqui aut sentire insanum est. III Sed iam tempus est, ne longior fiam, cause adversariorum iam concise atque lacerate letale vulnus imprimere et uno eam iugulare ictu. Omnis fere historia, que nomen historie meretur, Constantinum a puero cum patre Constantio christianum refert multo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quod mĩquam aliquis ueterum romano¬
rum pontificum fecit nõ damascus apud
Theodosium non Sirpncius apud Archa¬
dium non. A nastasius apud. Honoriũ
non Iohannes apĩto iustinianum non
alii apud alios Sanctiss nnii Papę apd
optimos Cesares sed semper illoꝵ. Romã
Italiam cum prouintus quas nonnĩa ni
fuisse professi sunt Eoq nũnus mata
aurea ut de alus mominentis sileani:
templisq urbis Romanę circimferũtur
non grecis sed latinis licteris inscripta
onstantini iam christiaui et deinceps
cunctoꝵ ferme imperatorum ꝗ noꝵ mũta
penes me sunt cum hac pleruniq subsccip¬
tione subter imaginem crucis cõcordia
orbis. qualia infimta reperientur sum¬
moꝵ Pontificum si numꝗͣ Nome imperas¬
setis qua nulla reperiuntur neq aurea
neq argentea neq ab aliquo uisa memo¬
rantur. et tamen necesse erat illo tp̃e
proprium habere numisia quis quis ini¬
perium. Romȩ teneret saltem sub imagiẽ

Expanded text:
quod nunquam aliquis veterum Romanoquod nunquam aliquis veterum Romanorum pontificum fecit, non Damasus apud Theodosium, non Syricius apud Archadium, non Anastasius apud Honorium, non Ioannes apud Iustinianum, non alii apud alios, sanctissimi pape apud optimos Cesares, sed semper illorum Romam Italiamque cum provinciis, quas nominavi, fuisse professi sunt. Eoque nomismata aurea, ut de aliis monumentis sileam templisque urbis Romane, circunferuntur non Grecis, sed Latinis litteris inscripta Constantini iam christiani et deinceps cunctorum ferme imperatorum, quorum multa penes me sunt, cum hac plerunque subscriptione supter imaginem crucis: CONCORDIA ORBIS. Qualia infinita reperirentur summorum pontificum, si unquam Rome imperassetis, que nulla reperiuntur, neque aurea neque argentea, neque ab aliquo visa memorantur, et tamen necesse erat illo tempore proprium habere nomisma, quisquis imperium Rome teneret, saltem sub imagine
Abbreviated transcription (Latin):
cultu rerum potitus est ingentiq appa¬
ratu partis intulit bellunt cui expediciõi
ego quoq inter fui. nec de douatioue impii
oecidentis tacuisset nec paulo post de io¬
uiniano qui succesgit Iuliano ita dixisset
Pacem cum sapere necessariam quidẽ
si ignobilem fecit niutatis fimbus ac nõ¬
nulla impern romam parte tradita quõd
ante exquo Romanu imperium condi¬
tum erat numꝙͣ accidit quiu etiani
legiones nr̃ȩ apud Claudium propontũ
telesium et in hispania apud numãtiã
et in numidia subiugo imisse sunt ut
ihil tamen finium traderetur. Hoc loco
libet uos nuperrim licet defuncti estis
conuenire. pontifices Romani. Et te eu¬
geni qui uis cum foelicis ta uen uenia
cur donatione onstantiui mnagno ore
iactatis frequenterq uos ultores erepti im¬
pern Quibusdam regibus principibusq
mina mini et confesgioneni quanidam
seruitutis a Cesare. dum coronandus est¬
et a non nullis alus principibus extorquetis
Uelun ab rege neapolitano atq siciliȩ id

Expanded text:
us rerum potitus est ingentique apparatu Parthis intulit bellum, cui expeditioni ego quoque interfui. Nec de donatione imperii occidentis tacuisset nec paulo post de Ioviano, qui successit Iuliano, ita dixisset: Pacem cum Sapore necessariam quidem, sed ignobilem fecit mutatis finibus ac nonnulla imperii Romani parte tradita, quod ante, ex quo Romanum imperium conditum erat, nunquam accidit. Quin etiam legiones nostre apud Gaudium per Pontium Telesinum et in Hispania apud Numantiam et in Numidia sub iugo misse sunt, ut nihil tamen finium traderetur. Hoc loco libet vos nuperrimi, licet defuncti estis, convenire, pontifices Romani, et te, Eugeni, qui vivis cum Felicia tamen venia: cur donationem Constantini magno ore iactatis frequenterque vos ultores erepti imperii quibusdam regibus principibusque minamini? et confessionem quandam servitutis a Cesare, dum coronandus estet a nonnullis aliis principibus extorquetis? – veluti ab rege Neapolitano atque Sicilie –, id
Abbreviated transcription (Latin):
nam ex auro purisgnnd eũ geniis
preniosis iusi indicasset ⁊ ccipecãm
cur sic loquatut pro honore bean petri
quasi christus non sit summus angu¬
laris lapis In quo templum ecclie cõ¬
stitutum est sed petrus ꝙ iterum
postea facit quem si tantope uenera¬
ri uolebat cur non templum episco¬
pale illi potius ꝙͣ Iohãn baptiste
Rome dicanit Quid illa loquẽdi
barbaries non ne testatur: non se¬
culo Constantini sed posteriori cã¬
tilenam hanc esse confictam decer¬
minus ꝙ uti debeant pro eo ꝙ est
deceriminuis ut utantur Sie mine
barbari homines uulgo loquũtur
et scribunt iussi ꝙ deberes uenire
pro eo ꝙ est iussi ut uenires et de¬
creuimus et concessimus quasino
tune fiant illa. ses alio quo dam
tempore facta sunt ipse uero beatus para
super coronam dericatus quam gerit ao
gloriam beatissimi Petri ip̃a ex auto nõ

Expanded text:
nam ex auro purissimo cum gemmis nam ex auro purissimo cum gemmis pretiosis, nisi indicasset? Accipe causam, cur sic loquatur: pro honore beati Petri, quasi Christus non sit summus angularis lapis, in quo templum ecclesie constructum est, sed Petrus, quod iterum postea facit. Quem si tantopere venerari volebat, cur non templum episcopale illi potius quam Ioanni Baptiste Rome dicavit? Quid, illa loquendi barbaries nonne testatur non seculo Constantini, sed posteriori cantilenam hanc esse confictam? Decernimus quod uti debeant pro eo, quod est decernimus, ut utantur: sic nunc barbari homines vulgo loquuntur et scribunt iussi, quod deberes venire pro eo, quod est iussi, ut venires. Et decrevimus et concessimus: quasi non tunc fiant illa, sed alio quodam tempore facta sint. 59 Ipse vero beatus papa super coronam clericatus, quam gerit ad gloriam beatissimi P
Abbreviated transcription (Latin):
decreuimus itaq et hoc ut sẜt et suc¬
tessores eius diademate uidelicet co¬
rona quam ex capite nr̃o illi cõces¬
serunt ex auro purissimo et gc̃mis
pretiosis uti debeant pro honore beati
Petri Iterum Interpetratur diadema
Cum barbaris et obliuiosis loquebatur
et aditit de auro purissimo ne forte
aliquid eris aut seorie crederes adii¬
stum Et geminas quom dixit addit
pretiosas eõdem timore ne uiles forsi¬
tan suspicareris Cur tañ non pretio¬
siss mias queadmodum aurum pr¬
rissimum plus namq inter est inter
gemmam et gemniam ꝗͣ inter aup
et aurũ et cum dicere debuisset disti¬
nctum gẽonis dixit ex geminis Quis
non uidet ex eo loco sumptum quem
princeps gentilis non legerat posuisti
in capste eius coronam de lapiode p̃¬
tioso sic locutus est esar uanitate
quadam corone seu iactauole. si miõ
Cesares coronabanturĩse ipsum con¬
tu meliosus qui uenera᷑ͬ ne homines
opma rentur eum non gestare coro¬

Expanded text:
Decrevimus itaque et hoc, ut ipse et sucDecrevimus itaque et hoc, ut ipse et successores eius diademate, videlice corona, quam ex capite nostro illi concessimus, ex auro purissimo et gemmis pretiosis uti debeant pro honore beati Petri. Iterum interpretatur diadema cum barbaris enim et obliviosis loquebatur et adiicit de auro purissimo, ne forte aliquid eris aut scorie crederes admixtum. Et gemma s cum dixit, addit pretiosas eodem timore, ne viles forsitan suspicareris. Cur tamen non pretiosissimas quemadmodum aurum purissimum? Plus nanque interest inter gemmam et gemmam quam inter aurum et aurum. Et cum dicere debuisset, distinctum gemmis, dixit ex gemmis. Quis non videt ex eo loco sumptum, quem princeps gentilis non legerat?: «Posuisti in capite eius coronam de lapide pretioso». Sic locutus esset Cesar vanitate quadam corone sue iactande si modo Cesares coronabantur in se ipsum contumeliosus, qui vereretur, ne homines opinarentur eum non gestare coro
Abbreviated transcription (Latin):
Ego uea si qua nihi fides est inhil puto
nec deo nec teteris hominibus magis ẽẽ
iuisum ꝗͣ tantam clericoꝵ in reb
secularibus licentiam Uerum quid
ego in singula impetum facio. dies me
ddeficiat si uniuersa non dico ampli¬
sil uestro et suctessoribus eius ex nr̃o
in lictu: ut quem placatus proprio
onsilio clericare uoluerit: et in reli¬
gioso numero religiosoꝵ clericorum
comiumerare nullus ex omnibus pre¬
simiat suꝑbe agere quis est nelchi¬
seolhec qm patriarcam Abraam bene¬
dixit. Gnstantinuis ne iux christians
facultatem ei a quo baptizatus est et
quem beatũ appellari tribint clericandi.
quasi prius nec feciszet hoc siluester nec
facere potuisset. Et qua couminatõe
uetuit. nec quis impedimento esset
nullus ex omnibus presumat suꝑbe
agere. Qua enã eligantia cõmimerare
ne nuero Religioso religiosoꝵ cleri¬
care clericoꝵ et i indictu et platatus
Atq iterum ad diadena reuertitur

Expanded text:
ego vero, si qua mihi fides est, nihil puto ego vero, si qua mihi fides est, nihil puto nec Deo nec ceteris hominibus magis esse invisum quam tantam clericorum in rebus secularibus licentiam. Verum quid ego in singula impetum facio? Dies me deficiat, si universa non dico ampliSilvestro et successoribus eius ex nostro indictu, ut, quem placatus proprio consilio clericare voluerit et in religioso numero religiosorum clericorum connumerare, nullus ex omnibus presumat superbe agere. Quis est hic Melchisedech, qui patriarcham Abraam benedicit? Constantinus ne vix christianus facultatem ei, a quo baptizatus est et quem beatum appellat, tribuit clericandi, quasi prius nec fecisset hoc Silvester nec facere potuisset? Et qua comminatione vetuit, ne quis impedimento esset: nullus ex omnibus presumat superbe agere; qua etiam elegantia: connumerare in numero religioso religiosorum, clericare clericorum et indictu et placatus. Atque iterum ad diadema revertitur: 58
Abbreviated transcription (Latin):
candidiss nuo colore. dignus onstãtino
sermo Digna lactantio facundia
cum incẽteris tum uero in illo equos
equitent et cum de uestitu senatorũ
ihil dixerit non de laticlaus non de
pur pura non de ceteris de da caltia miẽ¬
tis sibi loquendum putauit. nec lunu¬
las appellauit sed udones fuit cũ udonib
quos ut solet homo ineptus exponit id¬
est candido liuteamine. quasi udones
Linteauiens sint non occurrit in pre¬
sentiaꝵo ubi reꝑerim udones in apnod
martialem Ualerium cuius disticon
ꝙ iiscribitur uolones cilicini hoc est
non hos laua dedit sed olentis barba
mariti. Imphio poterit planta latere
sinu Ergo non linei utiq non candidi
sunt uddnes quibus hic bipes a sella
non calcari pedes senatoꝵ ait sed se¬
natores illustrari. Atq per hoc sicut¬
cestia celestia ita terrena ad laudẽ
dei decorentur &tu celestia uocas.
que tertena q uomodo celestia de corã
Quȩ autem deo laus sit ista tu iuderis

Expanded text:
candidissimo colore. Dignus Constantino candidissimo colore. Dignus Constantino sermo, digna Lactantio facundia cum in ceteris tum vero in illo equos equitent. Et cum de vestitu senatorum nihil dixerit, non de laticlavo, non de purpura, non de ceteris, de calciamentis sibi loquendum putavit, nec lunulas appellavit, sed udones sive cum udonibus, quos, ut solet homo ineptus, exponit idest candido linteamine, quasi udones linteamen sint. Non occurrit impresentiarum, ubi reppererim udones, nisi apud Martialem Valerium, cuius distichon, quod inseribitur «Udones cilicini» hoc est: «Non hos lana dedit, sed olentis barba mariti / Cyniphio poterit planta latere sinu». Ergo non linei utique nec candidi sunt udones, quibus hic bipes asellus non calceari pedes senatorum ait, sed senatores illustrari. Atque per hoc sicut celestia ita terrena ad laudem Dei decorentur: que tu celestia vocas? Que terrena? Quomodo celestia decorantur? Que autem Deo laus sit ista, tu videris,
Abbreviated transcription (Latin):
et extat pro est posuerit quom x exfare
sit super eminere nel suy esse et nẽpe
pro scilicet et concubitores pro cõtuber¬
nales Concubitores sunt qui concubũt
et coeunt nimirũ scorta intelligẽda
sunt. Iddit cũ quibus dorunat ne
timeat opinor nocturna phãtasinata
addit cubicularios addit hostiarios.
non ociosum est quare hec ab eo ini¬
nuta referuntur. Pupillum instituit
aut adolescentem filium nou senem
cui omia quibus necesge habet tenera etas
ip̃e uelut amantiseius pater preparat.
ut damio. Salo mon feat atq ut per
ommesinuneros fabula impleatur dãtur
clericis eqni non asmario illo xp̃imo¬
re super asellos sedeant et dantur nõ
oꝑti siue instrati operimentis coloris
albi sed decorati colore albo. It quibus
oꝑimentis non stragulis non babylom¬
cis aut quo alio genere sed papulis et
Inteaminibus nape ad mensam ꝑtinẽt
linteamina ad lectulos Et quasi dubiũ
sit cuius sint hec coloris Interpretat:

Expanded text:
et extat pro est posuerit cum extare et extat pro est posuerit cum extare sit supereminere vel superesse et nempe pro scilicet et concubitores pro contubernales: concubitores sunt, qui concumbunt et coeunt, nimirum scorta intelligenda sunt. Addit, cum quibus dormiat, ne timeat, opinor, nocturna phantasmata, addit cubicularios, addit hostiarios. Non otiosum est, quare hec ab eo minuta referuntur: pupillum instituit aut adolescentem filium, non senem, cui omnia, quibus necesse habet tenera etas, ipse velut amantissimus pater preparat, ut David Salomoni fecit. 56 Atque ut per omnes numeros fabula impleatur, dantur clericis equi, ne asinario illo Christi more super asellos sedeant, et dantur non operti sive instrati operimentis coloris albi, sed decorati colore albo. At quibus operimentis? Non stragulis, non babylonicis aut quo alio genere, sed mappulis et linteaminibus: mappe ad mensam pertinent, linteamina ad lectulos. Et quasi dubium sit, cuius sint hec coloris, interpretatur idest
Abbreviated transcription (Latin):
fient. nec bini ut solebant sed centeniac
uullem ministri qui Romane eccl̃ie
seruient diginiate. afficientur imꝑatoria
Et ego stolidus ere mirabar quõo papa
effici diceretur Anustri Imꝑatores erũt
clerici uero milites Milites ne clerici
fient auit milita ria ornamenta gesta¬
bunt insi imꝑialia ornamẽta uiuer¬
sis clericis Imperitis Nam nescio ꝗd
dicas. Et quis non udet hane fabulã
ab his excogitata mn esse qui sibi omne
uestiendi licentiani esse uoluerunt
ut existimem si qua inter demones qͣa
ierem incolunt ludorum genera ex¬
ercentur eos exprimendo clericoꝵ cultu
fastu iuisu exerceri el hoc senici lusus
genere maxime delectari utrum ma¬
gis insequar sententiaꝵ aut uerboꝵ
stoliditatem sententiaꝵ audistis uer¬
borũ hec est ut dicat senatum uideri
et quod fit factum esse uelit ut proĩt¬
gauimus ꝙ perinulganius illo enim
modo sonat iocundius oratio et eande
rem per presens et per preteritum euũ¬
imnꝑialis imꝑatoria potentia gloria

Expanded text:
fient, nec bini, ut solebat, sed centeni ac milleni? Ministri, qui Romane ecclesie servient, dignitate afficientur imperatoria? Et ego stolidus mirabar, quod papa affici diceretur. Ministri imperatores erunt, clerici vero milites: milites ne clerici fient aut militaria ornamenta gestabunt? Nisi imperialia ornamenta universis clericis impertis, nam nescio quid dicas. Et quis non videt hanc fabulam ab iis excogitatam esse, qui sibi omnem vestiendi licentiam esse voluerunt? Ut existimem, si qua inter demones, qui aerem incolunt, ludorum gene- ra exercentur, eos exprimendo clericorum cultu, fastu, luxu exerceri et hoc scenici lusus genere maxime delectari. XVII. 55 Utrum magis insequar sententiarum an verborum stoliditatem? Sententiarum audistis, verborum hec est, ut dicat senatum videri et quod fit, factum esse velit, ut promulgavimus pro promulgamus, illo enim modo sonat iocundius oratio; et eandem rem per presens et per preteritum enunimperialis, imperatoria, potentia, gloria;
Abbreviated transcription (Latin):
tum seruitusq reposceret. Ut appareal
si cesar si poplilus Ro a petendo gxeelu¬
sus est. multo uehementius papami ẽe
exclusum et si licet alus nationibus
que sub roma fuerunt: aut regem sibt
treare aut rem publicam tenert iułto
magis id licere populo ro. precipue ad¬

Expanded text:
eposceret, ut appareat, si Cesar, si populus Romanus a repetendo exclusus est, multo vehementius papam esse exclusum, et si licet aliis nationibus, que sub Roma fuerunt, aut regem sibi creare aut rem publicam tenere, multo magis id licere populo Romano, precipue ad
Abbreviated transcription (Latin):
tum seruitusq reposceret Ut apparea
si cesar si poplilus Ro a petendo gxelu¬
sus est multo uehementius papam ẽe
eeclusum et si licet alus nationibus
que sub roma fuerunit. aut regem sibi
creare aut rem publicam tenert młto
magis id licere populo xo. precipue ad¬

Expanded text:
tum ser- vitiumque reposceret, ut appareat, si Cesar, si populus Romanus a repetendo exclusus est, multo vehementius papam esse exclusum, et si licet aliis nationibus, que sub Roma fuerunt, aut regem sibi creare aut rem publicam tenere, multo magis id licere populo Romano, precipue ad
Abbreviated transcription (Latin):
candidissnuo intore splendidum resur¬
rectonem dominicam designans eius
sacratisomio uertici manibus nostris
Imposuinius. et tenentes frenum eqni
pro reuerentia beati Petri dextratoris
officium illi exhibuinus. Statuentes
eodem frygio omnes eius sucessores sui¬
gulariter uti in processionibus ad im¬
perii nostri iitationem non ne inde
hic auctor fabule non per imprude

Expanded text:
idum resurrectionem dominicam designans eius sacratissimo vertici manibus nostris imposuimus, et tenentes frenum equi pro reverentia beati Petri dextratoris officium illi exhibuimus, statuentes eodem phrygio omnes eius successores singulariter uti in processionibus ad imperii nostri imitationem. Nonne videtur hic auctor
Abbreviated transcription (Latin):
et in oni fere cathedrali edesia quoni
adest sil uestri naturał dies lectitant᷑
et tamen uemio se illic legisse istud ait ꝙ
tu affingis Nemo audisse nemo sõmasse
In alia quadam fortassis historia est.
et qua nam ista erit Ego aliam nescio
nec abste aliam dici inter petror ꝗnippe
de ea tu loqueris. Quam Gelasnis apđ
multas ecelesias lectitari refert. In hacantẽ
tuum primilegium conenimus quod si¬

Expanded text:
et in omni fere cathedrali ecclesia, cum adest Silvestri natalis dies, lectitantur, et tamen nemo se illic legisse istud ait, quod tu affingis, nemo audisse, nemo somniasse. An alia quedam fortassis historia est? Et quenam ista erit? Ego aliam nescio nec abs te aliam dici interpretor, quippe de ea tu loqueris, quam Gelatius apud multas ecclesias lectitari refert. In hac autem tuum privilegium non
Abbreviated transcription (Latin):
Ita ne. Naman ille sprus ab hehsco
curatus munera tantum offerre uo¬
luit. noir dimidium bonorum. Constã.¬
tinus olimidium Imperii obtulisset: piget
me impudenti fabellę tanꝙͣ mdnbitate
historiẽ responderess ic enii hec fabula
ex historia. Naaman et helisei ut altero
draconis ex fabuloso dracone belli adum¬
brata est sed ut ista concedam minquid
in hac historia. de donatione fit mentio
Minime uerum de hoc commodius po¬
stea eleuatus est a lepra: Cepit ob id mẽ¬
tem cristianam dei timore dei amore
mibutus est illi honorem habere uoluit

Expanded text:
Ita ne? Naaman ille Syrus ab Heliseo Ita ne? Naaman ille Syrus ab Heliseo curatus munera tantum offerre voluit, non dimidium bonorum: Constantinus dimidium imperii optulisset. Piget me impudenti fabelle tanquam indubitate historie respondere, sic enim hec fabula ex historia Naaman et Helisei ut altera draconis ex fabuloso dracone Beli adumbrata est. Sed ut ista concedam, nunquid in hac historia de donatione fit mentio? Minime! Verum de hoc commodius postea. Levatus est a lepra, cepit ob id mentem christianam, Dei timore, Dei amore imbutus est, illi hono
Abbreviated transcription (Latin):
pietatemuindicare tuam. si consultum
non ico Romane eclesie uis sed eclie
dei nunc precipue huno principem
agas. ut pugnes pro his qui pugnare
nõ poss unt. nec debent. ut eos tua aue¬
toritate tutos xeoddas. qui insidus
miurusq ob noxii sunt. Nabugodono¬
sor cyro. Asguero multis q alus prin¬
cipibus sacramentum ueritatis deus
aperiri uoluit. a nullo tamen eorum
exegit ut imperio cederet ut partem
regni donaret: sed tantum libertatem
hẽbreus reoldereteosq ab infestantibus
finitimis protegeret. Hoc satis fuit iuideis
hoc satis erit et cristianis. Factus es Con¬
stantine cristianus: Ahđignissima res
est: cristianum te nune Imperatorem
minori esse principatu quam fueras
infidelis. Est enim principatus pre¬
cipuum quoddam dei munus ad quẽ
gentiles et principes a deo elegi existim̃ã¬
tur. At erat leuatus alepra: ideo ueri¬
simile est referre gratiam uoluisse et
maiore mensura reddere quod acceꝑat :

Expanded text:
pietatem indicare tuam, si consultum pietatem indicare tuam, si consultum non dico Romane ecclesie vis, sed ecclesie Dei, nunc, precipue nunc principem agas, ut pugnes pro iis, qui pugnare non possunt nec debent, ut eos tua auctoritate tutos reddas, qui insidiis iniuriisque obnoxii sunt. Nabuchodonosor, Cyro, Assuero multisque aliis principibus sacramentum veritatis Deus aperiri voluit, a nullo tamen eorum exegit, ut imperio cederet, ut partem regni donaret, sed tantum libertatem Hebreis redderet eosque ab infestantibus finitimis protegeret. Hoc satis fuit Iudeis, hoc sat erit et Christianis. Factus es, Constantine, christianus? at indignissima res est christianum te nunc imperatorem minori esse principatu, quam fueras infidelis. Est enim principatus precipuum quoddam Dei munus, ad quem gentiles etiam principes a Deo eligi existimantur. ,At erat levatus a lepra, ideo verisimile est referre gratiam voluisse et maiore mensura reddere quam acceperat.'
Abbreviated transcription (Latin):
tione patrum consensuꝙ plebis sed excer¬
citu armis bello dominlatum occupasset
Quę tam uehemens causa et urgens
aderat ut ista negligeret et tanta liber¬
tate uti uellet. Aiuint quia effectus
erat cristianus Ego ne. imperii opti¬
ma parte se abto abdicaret. Credo scoe¬
lus erat. flagitium nephas. iam regna¬
re nec cum cyistiana religione cõningi
poterat requum. Qui in adulterid
sunt qui usuris rem auferunt. qui
aliena poss ident. hi post baptisinum
alienam uxorem. alienam pecumam
aliena bona: reddere solent. Hanc co.¬
gitationem si habes Constantiue re¬
stituere urbibus libertatem nõ muta¬
re deminum debes. sed non id in cã
fuit Tantuni in honore religionis ut
faceres adductus es quasi religiosum
sit magis uegnum deponere quaui
pro tutela regionis illud administrare
Nam q ad accipientes attinet neꝗ ho¬
nesta erit illis. neq utilis ista donatio.
Tu uero si cristianum te ostendere: si

Expanded text:
ctione patrum consensuque plebis, sed exerctione patrum consensuque plebis, sed exercitu, armis, bello dominatum occupasse: que tam vehemens causa et urgens aderat, ut ista negligeret et tanta liberalitate uti vellet? Aiunt: ,quia effectus erat christianus'. Ergo ne imperii optima parte se abdicaret? Credo scelus erat, flagitium, nefas: iam regnare nec cum christiana religione coniungi poterat regnum? Qui in adulterio sunt, qui usuris rem auxerunt, qui aliena possident, ii post baptismum alienam uxorem, alienam pecuniam, aliena bona reddere solent: hanc cogitationem si habes, Constantine, restituere urbibus libertatem, non mutare dominum debes. Sed non id in causa fuit, tantum in honorem religionis ut faceres adductus es: quasi religiosum sit magis regnum deponere quam pro tutela religionis illud administrare. Nam quod ad accipientes attinet, neque honesta erit illis neque utilis ista donatio. Tu vero, si christianum te ostendere, si
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceret Nune queso abiecto amino et
minime geueroso uidentur eshe qui opi¬
nantur Constantimun meliorem a se
imperii alienasse partem. Non dico roma
Italiamq et cetera: sed gallus ubi ipse p̃lia
gesserat. ubi solum oliu dominatus fuerat
ubi sue glorie surq imperii eudimenta
posuerat hominem qui cupiditate donii¬
nanoli nationibus bella intullisset socios.
affinesq bello ciuili persecutus imperio
priuasset cui non dum perdomitę: ac pro¬
fligate reliquię eshent alterius factio nis.
qm̃ multis nationibus bella gerere nou
modo solebat spe glorię imperusq sed etiã
necesge haberet: ut pote quotidie a barbaris
lacessitus: qui filiis: qui cõiunctis saugnine.
qui anncis abundaret: qui senatum populũ
romanum huic facto repugnatur um uos¬
set: qui expertus esset instabilitatem uictarũ
nationum et ad omnem fere romar priu-¬
cipis mutationem rebellantium: qui se me¬
minisset more aliorum Cesarum non ela¬

Expanded text:
agnosceret. Nunc queso, nonne abiecto animo et agnosceret. Nunc queso, nonne abiecto animo et minime generoso videntur esse, qui opinantur Constantinum meliorem a se imperii alienasse partem – non dico Romam Italiamque et cetera, sed Gallias, ubi ipse prelia gesserat, ubi solum diu dominatus fuerat, ubi sue glorie suique imperii rudimenta posuerat –, hominem, qui cupiditate dominandi nationibus bella intullisset, socios affinesque bello civili persecutus imperio privasset; cui nondum perdomite ac profligate reliquie essent alterius factionis; qui cum multis nationibus bella gerere non modo soleret spe glorie imperiique, sed etiam necesse haberet utpote quotidie a barbaris lacessitus; qui filiis, qui coniunctis sanguine, qui amicitiis abundaret; qui senatum populumque Romanum huic facto repugnaturum nosset; qui expertus esset instabilitatem victarum nationum et adomnem fere Romani principis mutationem rebellantium; qui se meminisset more aliorum Cesarum non ele
Abbreviated transcription (Latin):
regum uoluntas. et si non omnium tał
audacia taceo quanta seclera hab onnuãda
propter imperium assequendum aniplian
du adinissa sunt ut nec fratre a fra.¬
trimi nec filni a parentum neo paren¬
tez a filiorum sanguine nefarias abstineãt
manus adeo muisꝙ magis. nusquam atrocius
grassari solet humana temeritas. Et quoa
mirari poscis. non segniores ab hoe uideas
anmos senum ꝙͣ iuuenum orborum quam
parentum. Riegum quam hrannorum. Ꝙ
si tanto conatu peti dominatus. solet. quãto
maiore necesse est conseruetur. Neq enin
tantopere inserinu est non ampliare imꝑ¬
ium. quam fmmi uuere: neꝙ ta n deforme
tibi alterius regnum non accedere tuo quã
tuum accedere alieno. Namq abrege aliq
ant populo leginius nõ millos prȩpositos. regno
aut urbibus: id factum est: non de prima
uec de maxima: sed de postreia quedam¬
modo ac minima impern parte atꝗ ea
rõne: ut donantem. qui donatus est quasi
dominium et se ministrum illius semꝑ

Expanded text:
regum voluntas, et si non omnium talis regum voluntas, et si non omnium talis audacia. Taceo quanta scelera, quot abominanda propter imperium assequendum ampliandum ve admissa sunt, ut nec fratres a fratrum nec filii a parentum nec parentes a filiorum sanguine nefarias abstineant manus. Adeo nusquam magis, nusquam atrocius grassari solet humana temeritas, et, quod mirari possis, non segniores ad hoc videas animos senum quam iuvenum, orborum quam parentum, regum quam tyrannorum. Quod si tanto conatu peti dominatus solet, quanto maiore necesse est conservetur? Neque enim tantopere miserum est non ampliare imperium quam imminuere, neque tam deforme tibi alterius regnum non accedere tuo quam tuum accedere alieno. Nam quod ab rege aliquo aut populo legimus nonnullos prepositos regno aut urbibus, id factum est non de prima nec de maxima, sed de postrema quodammodo ac minima imperii parte, atque ea ratione, ut donantem, qui donatus est, quasi dominum et se ministrum illius semper
Abbreviated transcription (Latin):
cariszima pignora. propter partem corporis
ęquo ammno amittitis. si quidem neminẽ
uestrum: aut audiui aut legi a conatu
ampliandi imperii fuisze deterritum qꝙ
aut luminii ant macius ant cruris
aut alterius membri iacturam fecisset.
Quin ip̃e hic ardor atꝙ hȩc late domi¬
nandi cupiditas ut quisq maxime potens
est ita eum maxime angit atq agitat.
Alesander non contentus deserta libiȩ
pedibus per agrasse. orientem ad extre.¬
mum usq occeanum uicisge: donuisge
septentrionem in ter tot uulnera tot re
cnsantibus iam destantibusꝙ tam longin¬
quas tam asperas expeditiones militibus
hose sibi inhil effecisse uideatur: insi et
occidentem et omnes nationes: aut ui: ant
nominis sui auctoritate sibi tributarias
redidiso et Parum dico iam oceanum tran¬
sire et siquis alius orbis esset expoliare.
ac suo subicere arbitrio destinauerat fn
cęlum tanden tandem ut opinor teuips¬
tasget ascendere. Talis fere est omnium

Expanded text:
carissima pignora, propter hoc partem corporis carissima pignora, propter hoc partem corporis equo animo amittitis. Siquidem neminem vestrum aut audivi aut legi a conatu ampliandi imperii fuisse deterritum, quod aut luminis aut manus aut cruris aut alterius membri iacturam fecisset: quin ipse hic ardor atque hec late dominandi cupiditas, ut quisque maxime potens est, ita eum maxime angit atque agitat. Alexander non contentus deserta Libye pedibus peragrasse, orientem ad extremum usque oceanum vicisse, domuisse septentrionem inter tot vulnera, tot casus, recusantibus iam detestantibusque tam longinquas, tam asperas expeditiones militibus, ipse sibi nihil effecisse videbatur, nisi et occidentem et omnes nationes aut vi aut nominis sui auctoritate sibi tributarias reddidisset. Parum dico: iam oceanum transire et, si quis alius orbis esset, explorare ac suo subiicere arbitrio destinaverat, in celum tandem, ut opinor, temptasset ascendere. 9 Talis fere est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
patriam suam. caput orbis ter rapum
Reginam eiuitatam ciuitatum. potentis¬
suam. nobilissimam ditissimami populoꝵ
triumphatricem nationum. et ipso aspectu
sacram liberatatis gratia donaret alteri
et se ad humile opidum conferet deinde
bizantium. Donaret preterea una cum
Rioina. Italiam nõ prouinciam s prouin¬
tiarum iuttricem donaret tres gallias. do¬
naret duas hispauias donaret gerinanos.
donaret britamq. totum donaret occidẽ¬
tem. et se altero ex duobus nperiis oculis
orbarer: Hoc ego ut quis agat compos
mentis addua uoic possum. ut credam.
Quid enim uobis expectatius. quid io¬
cundius. quidl gratius contigere solet: qua
accessionem imperuis nestris uos reguisq
adinugere et longe latęq quam maxime
proferre ditionem̃: In hoc ut uideo: omis¬
uestra cura omnis cogitatio onnis labor
dies noctesq consumitur Ex hoc p̃apua
spes glorie prorter u oluptates relinquitis ꝓp¬
ter hoc mille pericula additis propter hoc

Expanded text:
patriam suam, caput orbis terrarum, patriam suam, caput orbis terrarum, reginam civitatum, potentissimam, nobilissimam, ditissimam populorum, triumphatricem nationum et ipso aspectu sacram, liberalitatis gratia donaret alteri et se ad humile oppidum conferret, deinde Byzantium? donaret preterea una cum Roma Italiam, non provinciam, sed provinciarum victricem? donaret tres Gallias, donaret duas Hispanias, donaret Germanos, donaret Britannos, totum donaret occidentem et se altero ex duobus imperii oculis orbaret? Hoc ego, ut quis faciat compos mentis, adduci non possum ut credam. Quid enim vobis expectatius, quid iocundius, quid gratius contingere solet quam accessionem imperiis vestris vos regnisque adiungere et longe lateque quam maxime proferre dicionem? In hoc, ut videre vivestra cura, omnis cogitatio, omnis labor dies noctesque consumitur, ex hoc precipua spes glorie, propter hoc voluptates relinquitis, propter hoc mille pericula aditis, propter hoc