comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti sed dõ. Decuius bonis alisenor.
non tantum ab eis grae illi referunt᷑
sed et aliis fratribus qui prohis grãs
agunt dõ. commendantes factum
illorum dño ut paucistribuentes¬
acmultorum obsecrationibus dõ
commendentur. Probantes enim
mentem eorum in hoc opere mag¬
nificant in eis dnm. cuius spefir¬
mati oboediunt euangelio xp̃i in
subiectio mentis. neuelineos sibi hu¬
miliari ut prebeant. quae necessa¬
ria sunt scĩs. Et hoc erit insimpli¬
citate hocagere communicationis
illorum. commendantes seoratio¬
nibus illorum et desideris eorum
quis enim non cupiat oculisuidere
necessitatibus suis propt̃ nomendĩ
subiectos: denique donadĩ uocant᷑
Dõ enim dat qui hisministrat quia
qui iubet fieri ipsi imputatur qđ datꝰ
effabili donoeius Donum enĩdĩ est
quod incitat ad bonum op homines
Spes enim ꝓmissa lacessit. ad supra
etudinem et modestiam xp̃i qui
ad faciem quidem humilis sum

Expanded text:
ti, sed Deo, de cujus bonis ali se norunt: ti, sed Deo, de cujus bonis ali se norunt: non tantum ab eis gratiae illis referuntur, sed a reliquis fratribus, qui pro his gratias agant Deo commendantes factum ipsorum Domino; ut paucis tribuentes, multorum obsecrationibus Deo, commendentur. Probantes enim mentem eorum in hoc opere, magnificant in eis Dominum, cujus spe firmati, obediunt Evangelio Christi in subjectione mentis: ne velint eos sibi humiliari, ut praebeant quae necessaria sunt sanctis. Et hoc erit in simplicitate gratias agere communicationis illorum, commendantes se orationibus illorum, et desideriis eorum. Quis enim non cupiat oculis videre necessitatibus suis propter Dei nomen subjectos? Denique Dei dona vocantur; Deo enim dat, qui his ministrat; quia qui jubet fieri, ipsi imputatur, quod daeffabili dono ejus. Donum enim Dei est, quod incitat homines ad bonum opus; spes enim promissa lacessit ad ministeetudinem et modestiam Christi, qui ad faciem quidem humilis sum
Abbreviated transcription (Latin):
pletatus et infuturum Semelenĩ
seminans bis metet: ita ut futuris
rebus consulit nolit eos subiectos
habere sed magis se eis indinet. quia
adõ huius reiaccipiet mercedem
Sienim ad praesens humiliari eos
sibi uoluerit. spemfutum amitc et
hic enim accipit mercedem operis
sui non simpliciter hoc agens sicut
dicit dñs. A mendico uobis perce¬
perunt merce dem suam rdu
et abundab permultorum. gratia¬
rum actionẽ in dõ perꝓbationem
÷ministeri huius magnificantes dm̃
sin subiectione confessionis uestrae
Sin euangelio xp̃i insimplicitate com¬
munionis in illos et ipsorum orationis¬
s prouobis desiderantium uosuidere
propter super abundantem grãm dĩ
Sinuobis. gratias dõsuper en arrabili
dono eiꝰ hoc dicit quia quicum que
operatur perdispensatores doni dĩ
hoc opus unde grãe aguntur dõ ab his
qui necessarios sumptus accipiunt.
sub nomine xp̃i mendicitati subiec¬

Expanded text:
pletatus, et in futurum. Semel enim pletatus, et in futurum. Semel enim seminans, bis metet; ita ut si futuris consulit spebus, nolit eos subjectos habere, sed magis se eis inclinet; quia a Deo hujus rei accipiet mercedem. Si enim ad praesens humiliari eos sibi voluerit, spem futuri amittit; hic enim accipit mercedem operis sui, hoc non simpliciter agens, sicut dicit Dominus: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam . et abundabit per multorum gratiarum actiones in Deo, per probationem ministerii hujus, magnificantes Deum in subjectione confessionis vestrae in Evangelio Christi, et in simplicitate communicationis in illos, et ipsorum orationes pro vobis desiderantium vos videre, propter superabundantem gratiam 195 Dei in vobis. Gratia autem Deo super inenarrabili dono ejus. Hoc dicit quia quicumque operatur per dispensatores doni Dei hoc opus unde gratiae agantur Deo, ab iis qui necessarios sumptus accipiunt sub nomine Christi, non mendicitati subjec
Abbreviated transcription (Latin):
ficab fructum ustitiae urãe ut in
omnibus locuple temini in omni
simplitate Omãdĩsunt et semina
et nascentiadĩ nutucrescunt et mul¬
tiplicantur adusus hominum la¬
dsergo qui haecdat. ipseetiũbet
dehis communicarieis quu ndigent
Acper hoc non poterit qui tribuit
uixta dĩ uoluntatem dĩnutunom
augeri. incrementis huius modi
amplificandum fructum iustitiae
Dantienim addit utam plius hab eat
undelargiri: Haecest ius titia ut
quia ds̃dat netribuat exeo ethomoei
cuide est: hos enim uult ministros.
esse eorum qui potiora eligentes copias
presentis temporis spernunt. totos
sedĩ rebus obligantes. unicuquei
enim scđm bonam uoluntatem
ds̃ prestat auxiliumscĩenĩ quia
nihil uolunt hicpossiderdi nisi
uictum et uestitum habere. hos qui
hicha bere uolunt tutores illorum
ds̃ esse dispofuit Vt qui bene et
simpliciter eisminis trauerit. amp¬
plificetur dĩnutu ut habeat unde

Expanded text:
ficabit fructum justitiae vestrae; ut in ficabit fructum justitiae vestrae; ut in omnibus locupletemini in omni simplicitate. Omnia Dei sunt, et semina et nascentia Dei nutu crescunt, et multiplicantur ad usus hominum: Deus ergo qui haec dat, ipse et jubet de his communicari eis, qui indigent; ac per hoc non poterit, qui tribuit juxta Dei voluntatem, Dei nutu non augeri incrementis hujusmodi ad amplificandum fructum justitiae; danti enim addit, ut eo amplius habeat, unde largiri possit. Haec est justitia, ut quia Deus dat, retribuat ex eo et homo ei, cui deest. Hos enim vult ministros esse eorum, qui potiora eligentes, copias praesentis temporis spernunt, totos se Dei rebus obligantes. Unicuique enim secundum bonam voluntatem Deus praestat auxilium; sancti enim qui nihil volunt hic possidere, nisi victum habere et vestitum, hos qui haec habere volunt, tutores illorum Deus esse disposuit; ut qui bene et simpliciter eis ministraverit, amplificetur Dei nutu; ut habeat, unde
Abbreviated transcription (Latin):
huius pͥauperibus largit᷑ iustitia
manet inȩternum quanto magis eiꝰ
quiministrat scĩs n Pauperes enim
possunt dici. quipublicani egenis
scĩ enim discernunt᷑ ab his. quiahi
seruidĩ sunt insistentes orationb
et ieiuunus puram uitam agentes
sicut et anna prophetissa quae non
discedebat de templo ieuinus et
orationibus seruiens die ac nocte
omnem mundicurã postponens.
Miscrico dia ergohaet iustitia
appellata᷑ quia sciens qui largitur
omnia dm̃ communiter omnibus
dare quia sol eius omnibus oritur
et pliut omnibus et terra omnibus
dedit. Id circo diuidit eum his qui
copiam terrȩ non habent nebene¬
ficiis dĩ priuati uideantur. iustus
ergo est qui sibi solinondetinet qđ
scit omnibus datum. et ustus non
solum sedet in ae ternum quia in
futuro scło hanc habebit secum
inperpetuum. Quiautem sub¬
ministrat semen seminanti etpa¬
nem adedendum minis trabit et
multiplicabsemenurm et ampli¬

Expanded text:
ui pauperibus largitur, justitia manet in aeternum; quanto magis ejus, qui ministrat sanctis? Pauperes enim possunt dici, qui publice egeni sunt: sancti enim discernuntur ab his; quia hi servi Dei sunt, insistentes orationibus et jejuniis, puram vitam agentes, sicut et Anna prophetissa , quae non discedebat de templo, jejuniis et orationibus serviens die ac nocte, omnem mundi curam postponens. Misericordia ergo haec, justitia appellata est; quia sciens qui largitur, omnia Deum communiter omnibus dare, quia sol ejus omnibus oritur, et pluit omnibus, et terram omnibus dedit: idcirco dividit cum iis, qui copiam terrae non habent; ne beneficiis Dei privati videantur. Justus ergo est, qui sibi soli non detinet, quod scit omnibus datum: et justus non solum hoc in tempore, sed et in aeternum; quia in saeculo futuro hanc habebit secum in perpetuum. Qui autem subministrat semen seminanti: et panem ad edendum ministrabit: et multiplicabit semen vestrum, et ampli
Abbreviated transcription (Latin):
haberent: Vt sine sollicitud ine
omnino nones sent: Igitur
ut inxp̃o sine lege spem uitae
ipsum esse omnium doceat
sic incipit

Expanded text:
haberent, ut sine sollicitudine omnino non essent. Igitur ut in Christo sine lege spem vitae t Dominum ipsum esse omnium doceat, sic incipit
Abbreviated transcription (Latin):
Rur ei Hoc inesaia scrip¬
tum hab&ur. Manifes¬
tum est solum dm̃ esse qui
nouerit om̃nia consilia.
& hunc unum eẽ: qui nullius
egeat quia abipso sunt om¬
nia Ac ꝑhoc consiliũ
eius dnullo nec conp̃hen¬
ditur nec mentitur.
Qui in inferiore superia¬
nf sensum scire ñ possunT
Denique iudgis credentibus
inpossibile indebatur con¬
silium eẽ &uoluntatẽ dĩ.
ad redemptionem genuum
Simili modo & gentibus
Arduum & incredulũ uide¬
batur iudeos qui noncredide¬
rant pos se conuerii. autore¬
dentes suscipi ut saluarentur
Inter c&era hoc est consiliũ
dĩ quod latuit. nec potuit
ruit sensum qui oc cultus
erat mundo. quia enĩom¬
nuum creator est ds̃. exipso
sunt omnia. It qm̃ abipso
sunt. ꝑfilium eius qui eius dẽ
utique substantie est. eẽ
cosperunt. Cuius opus pa¬
tris est opus. Quia ergo
ipse operatur ꝑfilium.
qm̃ quȩ ex dõ ꝑ dm̃ sunt post
renata in spũ scõ sunt imp¬
sosunt omnia. Quia & sp̃s

Expanded text:
etur ei ? Hoc in Esaia scripetur ei ? Hoc in Esaia scriptum habetur. Manifestum est solum Deum esse qui noverit omnia consilia, et hunc unum esse qui nullius egeat; quia ab ipso sunt omnia: ac per hoc consilium ejus a nullo nec comprehenditur, nec metitur; quia in inferiora superioris sensum scire non possunt. Denique Judaeis credentibus impossibile videbatur consilium esse et voluntatem Dei ad redesimili modo et gentibus arduum et incredulum videbatur Judaeos, qui non crediderant, posse converti, aut credentes suscipi ut salvarentur. Inter caetera hoc est consilium Dei, quod latuit, nec potuit ruit sensum, qui occultus erat mundo: quia enim omnium creator est Deus, ideo ex ipso sunt omnia; et quoniam ab ipso sunt, per Filium ejus, qui ejusdem utique substantiae est, esse coeperunt, cujus opus Patris est opus. Quia ergo ipse operatur per Filium, quoniam quae ex Deo, per Deum sunt, post renata in Spiritu sancto sunt, in ipso sunt omnia, quia Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
neque sola misericordia ad ꝓ¬
fectum meritorum ꝑueni¬
re. uno quoque tempore
decreuit quod es s& predicor¬
dum. Ante tamen ꝑmittens
unum quemque suo iuditio.
quia natura ipsa duçȩ cog¬
noscitur iustitia & quia aue¬
toritas naturalis iusliuae
obtor ꝑuerat consugudine
liquendi data lox ost ut hu¬
nunum gotis terrore ina¬
nifestat᷑ logis frenar&ur
Sed quiassnon cohibentes
rei tenebantur alege. p̃dica¬
ta Misericordia ẽ quȩ ad sẽ
confugientes saluar &. Refu¬
tantos autem cecar& ddte¬
pus ad ꝑmis sionem eorum
gentes
inuitans que prius iustitiã
dĩ ꝑ mosen datam sequi no¬
luerint Vt horum saluti
dum inuidem ipso Telo
adradicis saluatoris origi¬
nẽ so reformarent ꝑinis¬
se in lege: Haec est̾ alutu¬
do diuitiarum sapienti e
& scientiȩ di quitã iudeos
quam gemes multifaria
puidercia ad quesiit ad
lntã. Quis enim cognouit
sensum dñi. Aut quis illi¬
consiliarius fuit : Aut quis
prior dodit illi & r&ribu¬

Expanded text:
neque sola misericordia ad proneque sola misericordia ad profectum meritorum pervenire, unoquoque tempore decrevit quid esset praedicandum: ante tamen permittens unumquemque suo judicio; quia natura ipsa duce, cognoscitur justitia. Et quia auctoritas naturalis justitiae obtorpuerat consuetudine delinquendi, data est Lex; ut humanum genus terrore manifestatae Legis frenaretur. Sed quia non se cohibentes, rei tenebantur a Lege; praedicata misericordia est, quae ad se confugientes salvaret, refutantes autem caecaret ad tempus, ad promissionem eorum gentes invitans, quae prius justitiam Dei per Moysen datam sequi noluerunt; ut horum saluti dum invident, 94 ipso zelo ad radicis Salvatoris originem se reformarent promissae in Lege. Haec est altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei qui tam Judaeos quam gentes multitaria providentia acquis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribu
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ inter dictum magis
reus homo constituer&ur
Ds clementia bonuatis suȩ
semꝑ homini ꝓcurans. ut &¬
quod sine lege peccatũ erat¬
& in lege possit deleri hoc
decreuit ut solam fidẽ pone
r& ꝑquam omnium peccata
abo lerentur. Vt quia nulla
spes ꝑlegem omnibus homi¬
nibus erat dĩ misericordia
saluarentur Hoc est omni¬
A conclusis se in incredulnta¬
te. ut tunc decr&um donũ
ado uenir& quando omnes
diffidentia laborarent.
Vt gratia muneris es s&
gratis si ma Itaque ie mose
iact&. Miserum est enim
suꝑbum eum eẽ cũ ignotũ
Abtitudo diuitta rum
sapientiȩ. & scientiȩ dĩ
quam inscrutabilia sunt rudi
cia cius & inuestigabiles uie
ipsius. Exelsum &timensum
dm diuitus sapientiȩ & suien¬
tie suȩ cum omni lude gra¬
tigrum actionis testatur
Est eniin consilium &iuditium
cius inconprehensibile. Nam
sciens abinitio conuer sationes
& opera hominum quia neq..
sola se ueritate iustutx salua¬
ri possit hominuni Senus

Expanded text:
ut per interdictum magis ut per interdictum magis reus homo constitueretur; Deus clementia bonitatis suae semper homini procurans, ut et quod sine lege peccatum erat, et in Lege posset deleri; hoc decrevit ut solam fidem poneret, per quam omnium peccata abolerentur; ut quia nulla spes per Legem omnibus hominibus erat, Dei misericordia salvarentur. Hoc est omnia conclusisse in incredulitate, ut tunc decretum donum a Deo veniret, quando omnes diffidentia laborarent; ut gratia muneris esset gratissima. Itaque nemo se jactet; miserum est enim superbum esse eum, cui ignotum O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilgabiles viae ipsius! Excelsum et immensum Deum in divitiis sapientiae et scientiae suae cum omni laude gratiarum actionis testatur; est enim consilium et judicium ejus incomprehensibile. Nam sciens ab initio conversationes et opera hominum; quia neque sola severitate justitiae salvari possit hominum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
uos aliquando non credi¬
distis dõ. Nunc autem mi¬
sericordiã consequuti esbis
pp̃t illorum diffidentiã.
ila & isti nunc tioncredi¬
derunt inuestra miserati¬
one. ut & ipsi misericordi¬
am consequantur: Incre¬
dulitatẽ gentium memo¬
rat. ut ipso rubore non
se iactarent insultames
cudeis. qui non crediderant:
sed oblectarent illos agnas¬
cere ꝓmissum dĩ. Quia erũ
uos in quit gentes cũ his
eloquia dĩ credita sint
repugnantes fuistis. Nunc
autem misericordiã acce¬
pistis non uro merito sed
adhorum obebrium quare
non magis isti conuersi
accipiamt misericor diam
qui prius in lege dĩ conuer¬
satisunt & quibus facta
ꝓmissio est Conclusit enĩ
ds omnia incredulitate ut
omniũ misereaturꝰ Gen¬
tes porro ab antiquis tẽpo¬
ribus iimpieate & ignoran¬
tia uer sabantur. Vt pote
sunendõ propter quod mani¬
festata lex in litteris est qua
possent infrenari p̃cipites
It qm̃ uersutia aduersaru
cumulari peccata coeper̃

Expanded text:
vos aliquando non credivos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis propter illorum diffidentiam: ita et isti nunc non crediderunt in vestra miseratione, ut et ipsi misericordiam consequantur. Incredulitatem gentium memorat, ut ipso rubore non se jactarent insultantes Judaeis, qui non crediderant: sed oblectarent illos agnoscere promissum Dei. Quia enim vos, inquit, gentes, cum his eloquia Dei credita sint, repugnantes fuistis: nunc autem misericordiam accepistis, non vestro merito, sed ad horum opprobrium; quare non magis isti conversi accipiant misericordiam, qui prius in lege Dei conversati sunt, et quibus facta promissio est? Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur. Gentes porro ab antiquis temporibus in impietate et ignorantia versabantur, ut pote sine Deo: propter quod manifestata Lex in litteris est, qua possent infrenari praecipites. Et quoniam versutia adversarii cumulari peccata coeperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tesunt. sic conuersione eorũ
lxentur Ipsorũ enim occa¬
sione dĩ gratiam citius ꝑ¬
ceperunt. Secundũ electi¬
onẽ autem dilecti pp̃t pa¬
tres Quam uis grauiter
peccauerint iudȩi repban¬
do donum dĩ &dignisunt
morte. Iamen quia filus
bonorum quorum pre¬
rogatiua & merito pluri¬
ma ado beneficia ꝑceper.
regres si adfidem. suscipi¬
entur cum l&itia Quia
dilecto in his dĩ ex susci¬
tatur memoria patrum.
Sine penientia sunt enĩ
dona & uocatio dr Verã
est qui a gratia dĩ inbap¬
tismate non querit gemi¬
tui. Aut plactũ. aut opus
aliquod nisi solam excor¬
de ꝓfessionẽ Nec enim
quia grauiter delique¬
rant non recipiendo pro¬
mis sum dĩ & quia quae
grauiter peccantur non
nisi fl&o & gemitu
adueniã ꝑtinent. Ne
ideo illos non posse iam
accipere misericordiam
putarent quia dolere
illis nonuidebant. ostendit
hoc inter primordia fidei
non requiri. Donurri enĩ
dĩ gratis donat peccata in
baptismo: Sicut enim &

Expanded text:
tae sunt: sic conversione eorum tae sunt: sic conversione eorum laetentur, ipsorum enim occasione Dei gratiam citius perceperunt. Secundum electionem autem dilecti propter Patres. Quamvis graviter peccaverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte; tamen quia filii sunt bonorum, quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia; quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria Patrum. Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei. Verum est, quia gratia Dei in baptismate non quaerit gemitum, aut planctum, aliquod, nisi solum ex corde professionem: non enim quia graviter deliquerant, non recipiendo promissum Dei, graviter peccantur, non nisi fletu et gemitu ad veniam pertinent; ne ideo illos non posse jam accipere misericordiam putarent, quia dolere illos non videbant; ostendit hoc inter primordia fidei non requiri; donum enim Dei gratis donat peccata in baptismo. Sicut enim et
Abbreviated transcription (Latin):
peccata eorum Oxem pli
huius ratio semꝑ man&
quam diusunt qui credant
hic enim dñs ihs qui deçelis
uenturus ꝓmissus est addi¬
borationem humani gene¬
ris ipse cottidie remittit
peccata conuersis ad se. Nec
statim non credentes condẽ¬
nat sed expectat. Sciens pos¬
se ꝑficere adagnitionem
d  Secundum euangelium
quidem imiici propt̃ uos
Causa incredulitatis inimici
sunt euangelii. Vt error &
delictum illorum gentibus
aperir& uiã ante tempus
intrandi ad fidem. sicut su¬
pra memoraui. Prius enim
ubique omnibus iudȩis pre¬
dicandum erat. Tunc dȩmũ
& gentibus oportebat credi
uerbum dt̃ Sed quia non
crediderunt. ab latum ab his
regnum datum est gentibus
Itaque non insultandum his
p̃mon& quorum delictũ
ꝑfuit gentibus. Illi em̾m in¬
ssultandum est. cuius pecca¬
tum obfuit dliquibus: Non
enimꝰ ꝑ fidie illorum gra¬
tulandum est sed dolendũ.
sitardant conuerti. Vt quo¬
modo peccato illorum ga¬
uisesunt gentes quia salua¬

Expanded text:
peccata eorum . Exempli peccata eorum . Exempli hujus ratio semper manet, quamdiu sunt, qui credant. Hic enim Dominus Jesus, qui de coelis venturus promissus est ad liberationem humani generis, ipse quotidie remittit peccata conversis ad se: nec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agnitionem Dei. Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Causa incredulitatis 93 inimici sunt Evangelii, ut error et delictum illorum gentibus aperiret viam ante tempus intrandi ad fidem, sicut supra memoravi; prius enim ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei. Sed quia non crediderunt, ablatum ab eis regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus; illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit aliquibus. Non enim in perfidia illorum gratulandum est, sed dolendum, si tardant converti; ut quomodo peccato illorum gavisae sunt gentes, quia salva
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩis his quidum ep¬
muli sunt legis sian uider̃
quod predicabatur Ax põ
Selo enim excecatisunt. pu¬
tantes legem factorũ num¬
quã debore cessare Vnde
sabbatuim Telabantur.
qu a offensione exparte
obtunsi sunt. ut ꝓ incredu¬
litate sua cruciarentur.
Uidentes gentes ꝓfitem cũ
eaudio consequutos ropro¬
missio nẽ habrahȩ copia
tamen admissa gent¬
um abstoniger& ar caligo
aboculis corum Vt possint
credere. ut sp̃m conpuncta¬
nis ꝓhibens a cordibus corã
qui eis prostar caecitatem
reddat eis arbitrium libe¬
rũ uoluntatis: Quia nondo
maliuolentia erat incredu¬
litas. sed de errore omenda¬
renitur ut postea salua rent᷑
Sicut scripium est Vt ꝓbar&
doncim illis reseruatum Adõ
Exemplum esaig ꝓph&e
in subioctis pon& Vt hac gra¬
tia qualiperati sunt idei cre¬
dentes & hos liberari posse
docer&. Quia non erata exi¬
nanita. sed semꝑ abundat
Dicit ergo. Ueni& exion qui
Ieripiit &auertat impi&atem
abiacob. Et hoc illis a me
testamentũ leum abstulero

Expanded text:
is iis, qui dum aemuli Legis sunt, non viderunt quod praedicabatur a Christo. Zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum numquam debere cessare; unde sabbatum zelabantur. Qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium, abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis; quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, emendarentur, ut postea salvarentur. Sicut scriptum est. Ut probaret donum illis reservatum a Deo, exemplum Esaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non erat exinanita, sed semper abundat. Dicit ergo: Veniet ex Sion, qui eripiat, et avertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero
Abbreviated transcription (Latin):
disse ostendit. Quo modo
non &iam cum illo ommia
nobis donauit: Om̃ olim de¬
creuis se dicit. Remunerin¬
dos credentes in xp̃m. Si em̃
quod mais & precipuum est¬
prestitit nobis filium suũ ue¬
rumi& carissimum trader&
propternos ad huc imrios
Qua re non quod minusẽ fac
enim omnia nobis cum illo
donare. qui illum nr̃i cau¬
sa morti tradere.
uis accusabit aduersus
clectos di m Neminem
audere nec posse iuditium
& prescientiam dĩ In nobis
retractare aꝑtum est. Quis
est enim quipos sit hȩc quȩ
ds̃ ꝓbat imꝑbare cum nemo
aequalis dor Ds̃ qui iustificat.n
Hoc in esaia ꝓphea est. qđ
hic quasi suu̾m ponit quia
nemoest alius. qui quod ꝑ¬
bat ds̃ Arguat aut nẽ for¬
te ipse nos els accus&&
Sed non potest qui iostifi¬
cat accusare. Et quis erit
qui condemn& Xp̃s qui
mortuus est: immo qui & re¬
sur rexit Et est index¬
tera dĩ: qui &iam imerpel¬
lat ꝓnobis dm̃ quia nos
iusti ficat accus re nos ne¬
gat p̃m autẽ cdamnare

Expanded text:
disse ostendat. Quomodo disse ostendat. Quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? Deum olim decrevisse dicit remunerandos credentes in Christum. Si enim quod majus et praecipuum estaestitit nobis, ut Filium suum verum et charissimum traderet propter nos adhuc impios; quare non quod minus est factenim nobis omnia cum illo donare, quam illum nostri causa morti tradere. Quis accusabit adversus electos Dei? Neminem audere nec posse judicium et praescientiam Dei in nobis retractare apertum est. Quis est enim qui possit haec, quae Deus probat, improbare; cum nemo aequalis sit Deo? Deus qui justificat . Hoc in Esaia propheta est, quod hic quasi suum ponit; quia nemo est alius qui, quod probat Deus, arguat. Aut ne forte ipse nos Deus accuset: sed non potest quod justificat, accusare. Et quis erit, qui condemnet? Christus qui mortuus est, immo qui et resurrexit, et est in dextera Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Deum, quia nos justificat, accusare nos negat: Christum autem damnare
Abbreviated transcription (Latin):
Et quos uocauit. ipsos &ius¬
tificauit. Quos autem iusti¬
i. ficauit. hos & magnificauit
Hoc dicit quod supra quia
quos prescut ds̃ aptos sibi:
Hi credentes ꝑmanent quia
.aliter fieri non potest. nisi
quos prescut ds̃ ipsos & iusti¬
ficauit. Ac ꝑ hoc magni¬
ficauit illos. ut similes fiant
filio di dec&eris quos non pra¬
sil. hon est illi cura in hanc
Atsi credant aut eli gantur
adiempus. quia uidentes
bon ne iustitia contempta
uideatur. Non ꝑ manent
ut magnificentur. Sicut &
si reces serunt a saluatore
Quid ergo dicemus adhec -
sids̃ ꝓ nobis quis contranos
Manifestum est quia do no¬
bis testimonium ꝑhibente
quis est qui audeat ac cusare
nos quando ipse qui iudex est
Ante pręscit nos &idoncos
iudicauit : Qui ꝑprio filio
suo non pepercit. sed ꝓnobis
ꝯmnibus tradidit illum
Sic securõs nos debere esse.
fidei causa hortatur. ut dm̃
quo prescio amequã ex im¬
pus fideles es semus filiũ
suum ꝓ nobis morte tradi¬

Expanded text:
Et quos vocavit, ipsos et jusEt quos vocavit, ipsos et justificavit: quos autem justificavit, hos et magnificavit. Hoc dicit quod supra, quia quos praescivit Deus aptos sibi, hi credentes permanent, quia aliter fieri non potest, nisi quos praescivit Deus, ipsos et justificavit: ac per hoc et magnificavit illos, ut similes fiant Filio Dei. De caeteris quos non praDeus, non est illi cura in hac gAt si credant, aut eligantur ad tempus; quia videntur boni, ne justitia contempta videatur, non permanent ut magnificentur, sicut etsi recesserunt a Salvatore . Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Manifestum est, quia Deo nobis testimonium perhibente, quis est qui audeat accusare nos, quando ipse qui judex est, ante praescivit nos, et idoneos judicavit? Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Sic securos nos debere esse fidei causa hortatur; ut Deum, quasi praescium, antequam ex impiis fideles essemus, Filium suum pro nobis morti tradi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ clegit apud se ꝑmanent
Est enim qui ad tẽpus eligitur.
sicut saul & iudas. Non de p̃sci¬
entia sed de presenti iustitia
Confor mes fieri imaginis si¬
lii sui. Hoc dicit. quia ideo prȩdes¬
tinantur infuturum seculum.
ut similes fiant filio di. quod iã
supra memoraui. Vt sit ipse pria¬
mogenitus inmultis fratribus.¬
Recte primo genitus. quiante
omnem creaturam non factus
sed natus est. Ad cutus exem¬
plum ds̃ homines infilios sibi
ad optaro dignatus est Est
& primogenitus in regenerati
one xp̃s Est & primo geni¬
tis exmortuis. cuius natura¬
ignoratur Est & primogem¬
tus post uictoriam ascendens
Incaelos Primogenitus igitur
in omnibus frater nr̃ dicitur:
qui a dignatus est nasci dñs
uero estꝰ quia dĩ noster est.
Si cut dicit ꝑ ph&a hieremi¬
as. Hic est ds noster
nec reputaturaliũs absq eo
uos autem predistinauit.
illos & uocauit: Uo¬
caro est. cogitantem defide
adiuuare. Aut conpungere
eum quem sciat dudire.

Expanded text:
Deus elegit, apud se permanent. Deus elegit, apud se permanent. Est enim qui ad tempus eligitur, sicut Saul et Judas; non de praescientia, sed de praesenti justitia. Conformes fieri imaginis Filii sui. Hoc dicit quia ideo 77 praedestinantur in futurum saeculum, ut similes fiant Filio Dei, quod jam supra memoravi. Ut sit ipse primogenitus in multis fratribus.Recte primogenitus, qui ante omnem creaturam non factus, sed natus est: ad cujus exemplum Deus homines in filios sibi adoptare dignatus est. Est et primoone spiritus; est primogenitus ex mortuis, cuignoratur. Et primogenitus post victoriam ascendens in coelos. Primogenitus igitur in omnibus frater noster dicitur; quia homo dignatus est nasci: Dominus vero est; quia Deus noster est, sicut dicit propheta Hieremias: Hic est Deus noster, nec reputatur alius absque eo . Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Vocare est cogitantem de fide adjuvare, aut compungere eum, quem sciat audire.
Abbreviated transcription (Latin):
cum nonuideatur. & h ec p&it
quae scit dõ placere. & nobis
prodes se. lunc sane ꝓnobis
inter ponit se idem sp̃s cũ scit
nos ꝑ ignorantiam non ꝑ iactan¬
tiam contraria poftula re
Scimus autem qm̃ dili gentibus
dm̃ om̃s ꝓcedunt inbonum. his
qui secundum ꝓpositũ uocati sunt
scĩ. Hoc dicit̾ quia diligentes dm̃
& si inperite precati fuerint
Non illis oberit. quia ꝓpositũ
cordis illorum sciens ds &ig¬
nauiã non illis inputat que ad¬
uersa postalai. sed ea annuit
quȩdanda sunt dm̃ amantibus
Vnde & dñs dit Scit autem in¬
quit pater uester quid uobis o¬
pussit. Antaquam p&atis ab eo
Hi ergo secundum ꝓpositum
uocantur. quos credentes prescnt
ds̃ futuros sibi idoneos. ut ante¬
quam croderent. scirentur¬
Istos quos prȩsciuit futuros de
uotos sibi. ipsos elegit ad pro¬
missa premia capessenda: ut
hi qui credere uidentur & non
ꝑmanent infide cepta. ado
electi negentur. Quia quos

Expanded text:
cum non videatur, et haec petit, cum non videatur, et haec petit, quae scit Deo placere, et nobis prodesse. Tunc sane pro nobis interponit se idem Spiritus, cum scit nos per ignorantiam, non per jactantiam contraria postulare. Scimus autem quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti. Hoc dicit, quia diligentes Deum etsi imperite precati fuerint, non illis oberit; quia propositum cordis illorum sciens Deus et ignaviam, non illis imputat, quae adversa postulant; sed ea annuit, quae danda sunt Deum amantibus. Unde et Dominus ait: Scit autem, inquit, Pater vester quid vobis opus sit, antequam petatis ab eo . Ili ergo secundum propositum vocantur, quos credentes praescivit Deus futuros sibi idoneos; ut antequam crederent, scirenturIstos quos praescivit futuros sibi devotos, ipsos elegit ad promissa praemia capessenda; ut hi qui credere videntur, et non permanent in fide coepta, a Deo electi negentur; quia quos
Abbreviated transcription (Latin):
cit ergo contra se esse qđ
p&ebat. Est & aliquando
suꝑba & stulta p&itio sicut
fuit duorum a postolorum
iacobi &iohannis. quibus in¬
congrua & in mensa p&enti¬
bũs dictum est. Nescitis quid
p&atis Sed ipse sp̃s postblat
ꝓnobis gemitibus In enarrabili¬
bus : Nonhumanis eloquiis.
ille loquitur dequo est. Ne¬
mo enim cum uice suo Alia lin¬
gua loquitur. Suꝑ fundit em̃
se precibus nr̃is sp̃s dattis
nobis ut inperitiam & in ꝓuiden¬
tiam nr̃am motu suo Aperiat.
& illa nobis ado p&at quȩ pro
nobis sint Qui autem scrutatur
corda scit quid desider& sp̃s
quia secundum dm̃ postolat
proscĩs. Manifestum ẽ quia
dõ cumnihil tacitum ẽ & occul¬
tum Nota est p̃catio omnium
spirituum. quanto magis sp̃s
scĩ quie uisdem utique sub stan¬
tiȩ est eloquitur non in pul su
aeris Neque ut angeli aut
sicut cera excreaturis sed si¬
cut conp&it eius diuinitatis.
dõ ergo loquitur. cum nobis
tacerẽ uid&ur Quia &uid &

Expanded text:
cit ergo contra se esse quod cit ergo contra se esse quod petebat. Est et aliquando superba et stulta petitio, sicut fuit duorum apostolorum Jacobi et Joannis, quibus incongrua et immensa petentibus dictum est: Nescitis quid petatis . Sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Non humanis eloquiis pille loquitur, de quo est. Nemo enim cum cive suo alia lingua loquitur. Superfundit enim se precibus nostris Spiritus datus nobis; ut imperitiam, et improvidentiam nostram motu suo operiat; et illa nobis a Deo petat, quae prosint nobis. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret Spiritus, quia secundum Deum postulat pro sanctis. Manifestum est quia Deo, cui nihil tacitum est et occultum, nota est precatio omnium spirituum; quanto magis Spiritus sancti, qui ejusdem utique substantiae est, et loquitur non impulsu aeris, neque ut angeli, aut sicut caetera ex creaturis, sed sicut competit ejus divinitati! Deo ergo loquitur, cum nobis tacere videtur; quia et videt,
Abbreviated transcription (Latin):
nire regnum dĩ: & non dubit&
quia tar̃dat. Similiter Aũt
& sp̃s adiuuat infirmitatem
nostrã gratianis. qm̃ superi¬
us ingemescere nos & preca¬
ri li herationem memorauit.
Et indolore positi aut quȩ
longe futura dittasunt mox
fieri uolumus. aut cito tolli
negatur affectus In firma
ost enim quia contra rationẽ
postolat. Ac ꝑ hoc infirmitatẽ
banc ascõ spũ dato nobis adu¬
uari ostendit. Ad iuuat auĩe.
quia que aut ante p&untur
quã peti debeant. & sunt contra¬
ria & non sinl fieri Nam
quid oremus sicut opor t&
nescimus Infirmitatem ora¬
tionis nostrae. ignorantiam
significare declarauit: Ealli¬
mur enim putantes ꝓđosse
quȩ poscimus. cum non sint
Deniqueeidem a postolo tertio
de precanti ut temptatio nes
ab eo cessarent quia crebre
erant. dictum ad nõ est. Suf¬
ficit tibi gratia mea. Nauir¬
tus in infirmitate ꝑficitur.
Id est. sic meritum quis con¬
locat dum intribulatione¬
bus patiens inuenitur. Di¬

Expanded text:
nire regnum Dei, et non dubitet, nire regnum Dei, et non dubitet, quia tardat. Similiter autem et spiritus adjuvat infirmitatem nostrae orationis. Quoniam superius ingemiscere nos, et precari liberationem memoravit, et in dolore positi, aut quae longe futura dicta sunt, mox fieri volumus, aut cito tolli, negatur effectus. Infirma est enim, qui contra rationem postulat: ac per hoc infirmitatem hanc a sancto Spiritu dato nobis adjuvari ostendit. Adjuvat autem, quia quae aut ante petuntur, quam peti debeant, aut sunt contraria, non sinit fieri. Nam quid oremus sicut oportet, nescimus. Infirmitatem orationis nostrae ignorantiam significare declaravit; fallimur enim putantes prodesse quae poscimus, cum non prosint. Denique eidem Apostolo tertio deprecanti, ut tentationes ab eo cessarent, quia crebrae erant, dictum a Domino est: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur , id est, sic meritum quis collocat, dum in tribulationibus patiens invenitur. Didi
Abbreviated transcription (Latin):
um eius ꝓficit. quibus. dĩ spm̃
adiutorem habemus. ingemes¬
cimus ut hinc liberemur ut
pͥmissa consequa mur p̃mia
quamomagis ergo creatura
hoc ut oaquę labore suo ge¬
nerat ut ali mentis seruorum
dĩ profitiat Contra fas uid&
idolis immolar Unde plus
dol& & optat citius liberari.
Sciens hoc ad iniuriã pro¬
ficere creatoris.
po enim saluati sumus.
hoc dicit. quia sperando quod
pmisit ds̃ in xp̃o nobis meritũ
fecimus ut liberemur. Ergo
in spe liberati sumus. qui a non
aliud futurum putamus quã
credimus spes enim que uid&
non est spes Manifestum est
non ẽẽ spem quodud&ur. sod
quod non uidetur : Hac ꝑhoc
sperantes prȩmiis ad fitiendi
sunt. quia quȩ nonuident spe¬
quid sperat& sed si quod non uide¬
mus speramus. ꝑ patientiã ex¬
pectamus: Dubium non est
ea sperari quȩ non uidentur
expectantur enim futura hec
expectatio patientia est. quę̧
multũ mer&ur ađõ. Ot dedie
indiem expectans copiat ue¬

Expanded text:
um ejus proficit, quique Dei Spiritum um ejus proficit, quique Dei Spiritum adjutorem habemus, ingemiscimus, ut hinc liberemur, ut promissa consequamur praemia. Quanto magis ergo creatura hoc, quod ea quae labore suo generat, ut alimentis servorum Dei proficiant, contra fas videt idolis immolari! Unde plus dolet, et optat citius liberari, 76 sciens hoc ad injuriam proficere Creatoris. Spe enim salvati sumus. Hoc dicit, quia sperando quod promisit Deus in Christo, nobis meritum fecimus, ut liberemur. Ergo in spe liberati sumus, quia non aliud futurum putamus quam credimus. Spes autem quae videtur non est spes. Manifestum est non esse spem quae videtur, sed quae non videtur, ac per hoc sperantes praemiis reficiendi sunt, quia quae non vident spequid sperat? Sed si quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus. Dubium non est ea sperari, quae non videntur; exspectantur enim futura. Haec exspectatio patientia est, quae multum meretur a Deo; ut de die in diem exspectans cupiat ve
Abbreviated transcription (Latin):
excitatur: procellis insilit
& tẽ pestatõ nauigantibus fa¬
cit. Ita & scculum ꝑfidorã
conspiratione cõmotũ ꝑtur¬
hat fidelium mentes. & tanta
diuersitateb Agit inimicus. ut:
quid primum euitandum sit
ignor &ur Si enim potestas
desinit eẽ aduersum nos pri¬
uatorum mentes exagitat
Si & hi cõ pescantur: ꝑdomes¬
ticos conflat incendium &
si hoc subditum fuerit. Arte
sua inter ipsos germanos fa¬
cit discordia. Ut quattuor
angulis pulsata domus. Exa¬
liqua parte facit ruinam
Propter quod uno consilio
fugiendum est hinc xp̃ianis
sc̃t si moonis quisciens bellũ
hic geri contra ꝑfidiã. In pa¬
ce dimitti se postolauit. Hoc
est quod singuli orantes ꝓom¬
nibus oramus. ut ueniat reg.¬
num dĩ Tunc enim. liberatio
corporis nostri Id est omniũ
xp̃ianorum Incorporo eñĩ
om̃s significauit. quia sumus¬
alter aluerius menbra Igit
ostendit quam uim creatura
patiatur nostri causa. Cum
quando nos quibus ob soqui¬

Expanded text:
excitatur procellis, insilit, excitatur procellis, insilit, et tempestatem navigantibus facit; ita et saeculum perfidorum conspiratione commotum, perturbat fidelium mentes: et tanta diversitate hoc agit inimicus, ut quid prius evitandum sit, ignoretur. Si enim potestas desinit esse adversum nos, privatorum mentes exagitat: si et hi compescantur, per domesticos conflat incendium; et si hoc positum fuerit, arte sua inter ipsos germanos facit discordiam; ut quatuor angulis pulsata domus, ex aliqua parte faciat ruinam. Propter quod uno consilio fugiendum est hinc christianis; sancti Simeonis, qui sciens bellum hic geri contra perfidiam, in pace dimitti se postulavit . Hoc est quod singuli orantes pro omnibus oramus, ut veniat regnum Dei ; tunc enim erit liberatio corporis nostri, id est, omnium christianorum: in corpore enim omnes significaalter alterius membra . Amostendit quam vim creatura patiatur nostri causa; cum quando nos quibus obsequi
Abbreviated transcription (Latin):
ra Sed quia nostri causa sub¬
iecta est ser uituti corruptio¬
nis dol& Uid& enĩ cottidie
opera sua Interire. Cottidie
enim moritur. & occidit
opus eius. Recte ergo dol&.
cuius operatio non ad &orni¬
tatẽ ꝑtin& sed adcorruptio¬
nẽ quantũ ergo datur intel¬
legi satis nra salute sollici
nos citius agnos camus auo¬
torẽ. haec itaque scientes.
omni cura diligentia que
dignos nos prebeamus. Alus
quoque ut oxẽ plo simus non
nostra solum miscratione
cõmoti sedoius causa dis
bus ac noctibus iniurias pati¬
ens ingemescit. Solemus enĩ
in alienis causis ꝓpensius uigi¬
lare : Non solum atem all
seđ & nos qui recoptaculum spsio
Rabemus nos ipsi intornos m&
ipsos ingenascimus. ex pectan¬
tes uedemptionem corporis
nostri Post creturã munda¬
nã Adiecit & iam nos hoc
ex pectare & ingemes cero
addin ut hino liberemur cunc¬
ti destinati aduitã quia xp̃ĩ¬
anis mundus hio pelagus ost.
Sicut enim mare. aduersis

Expanded text:
ra: sed quia nostri causa subra: sed quia nostri causa subjecta est servituti corruptionis, dolet. Videt enim quotidie opera sua interire; quotidie enim oritur et occidit opus ejus. Recte ergo dolet, cujus operatio non ad aeternitatem pertinet, sed ad corruptionem. Quantum ergo datur intelligi, satis de nostra salute sollicitnos citius agnoscamus auctorem. Haec itaque scientes, omni cura diligentiaque dignos nos praebeamus, aliis quoque ut exemplo simus, non nostra solum miseratione commoti, sed et ejus causa quae diebus ac noctibus injurias patiens ingemiscit; solemus enim in alienis causis propensius vigilare. Non solum autem illa, sed et nos qui receptaculum Spiritus habemus, nos ipsi intra nosmet ipsos ingemiscimus, exspectantes redemptionem corporis nostri. Post creaturam mundanam adjecit etiam nos hoc exspectare, et ingemiscere ad Deum, ut hinc liberemur cuncti destinati ad vitam; quia christianis mundus hic pelagus est. Sicut enim mare adversis
Abbreviated transcription (Latin):
Scessaria. Sed propter eum
qui sub iecit illam inspe
Quad ͭ spes. statim subiecit dicens
Qm̃ & ipsa creatura liberabi¬
tur a seruitute corruptelae.
inlibertatom glorie filiorũ
dĩ. Qm̃ contra dicere non po¬
test creatura crea tori suo.
eius causa sabieota est nonsi¬
no sp̃e. Hab& enim in labo¬
re posita hoc solatiũ. qm̃ ha¬
bebit requiem cũ credide¬
rint om̃s quos scit ds̃ credi¬
turos. quorum & iã caus a¬
S subiecit Scimus oñi qm̃ om¬
nis creatura ingemoscit. &
parturit usquẽ ad huc.
parturire. dolero est Ipse
sensus ost. quia omnis cre¬
atura ꝑ cottidianum labo
Ipsa enim el ementa cum
sollicitudine oporas suas
exibent. quia sol & luna
non sine labore statuta sibi
implent spatia. & sp̃s anima¬
lium magno gemitu artat
adexhibenda seruitia Nam
uidemus illa gementia cogi
inuita ad labore. haec orgo
omnia ex pectant requiem.
ut a seruili opero liberontur
Si autem haec ess& seruitus
gauder& non doler& creatu¬

Expanded text:
cessaria. Sed propter eum cessaria. Sed propter eum qui subjecit illam in spe. Quae spes sit, statim subjecit, dicens: Quoniam et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptelae in libertatem gloriae filiorum Dei. Quoniam contradicere non potest creatura conditori suo, ejus causa subjecta est non sine spe. Habet enim in labore posita hoc solatium, quoniam habebit requiem, cum crediderint omnes, quos scit Deus credituros; quorum etiam causa subjecit. Scimus enim quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Parturire dolere est. Ipse sensus est, quia omnis creatura per quotidianum laborr. Ipsa enim elementa cum sollicitudine operas suas exhibent; quia et sol et luna non sine labore statuta sibi implent spatia, et spiritus animalium magno gemitu artatur ad exhibenda servitia; nam videmus illa gementia cogi invita ad laborem. Haec ergo omnia exspectant requiem, ut a servili opere liberentur. Si autem haec esset servitus, gauderet, non doleret creatu
Abbreviated transcription (Latin):
In dñi & creatoris potestate
posita creatura. non uti que
sponte subiecta est uanitati
non enim sibi ꝓderit quod sub¬
iecta est. sed nobis quidest er.¬
go in quo uanitati sub iecta ẽ
nisi quia quȩ generat cadu¬
ca sunt Operatur enĩ. ut
fructus faciat corruptibiles
corruptio ergo ipsa est ua
nitas Omnia enĩ quȩ nascun¬
tur inmundo infirma cadu.¬
ca E&corruptibilia. ac ꝑ hoc
uana sunt uanasunt enim.
quia statũ suũ. tenere non
possunt nam cuncta defor¬
mata ꝑ fluxum semꝑ inse
redeunt confusã innaturã.
hoc dicit dehis & salomon.
quia omma haec uanitas
nec discordat ab his d auid
dicens Uerunta men uani¬
tas omnis homo uiuens man¬
ducare enim & bibere &
res mundi curare. non ne
uanitas est & ꝓdest tamen
ipsã uanitas ꝓficit enim
hominibus natis inmundo ut
ꝑhaec incor poribus exercita¬
ti discant mysteriũ creatoris
ad conparatione enim aer¬
norum uanasunt Nã si obo¬
nasunt. quippe cum sint ne¬

Expanded text:
In Domini et creatoris potestate In Domini et creatoris potestate posita creatura, non utique sponte subjecta est vanitati; non enim proderit sibi quod subjecta est, sed nobis. Quid est ergo in quo vanitati subjecta est, nisi quia quae generat, caduca sunt? Operatur enim, ut fructus faciat corruptibiles: corruptio ergo ipsa vanitas est; omnia enim quae nascuntur in mundo, infirma, caduca et corruptibilia, ac per hoc vana sunt. Vana sunt enim, quia statum suum tenere non possunt: nam cuncta deformata per fluxum semper in se redeunt confusa in naturam. 75 Hoc dicit de his et Salomon, quia omnia haec vanitas . Nec discordat ab his David, dicens: Verumtamen vanitas omnis homo vivens . Manducare enim et bibere, et res mundi curare, nonne vanitas est? Et prodest tamen ipsa vanitas; proficit enim hominibus natis in mundo, ut per haec in corporibus exercitati, discant mysterium Creatoris. Ad comparationem enim aeternorum vana sunt; nam in suo bona sunt, quippe cum sint ne
Abbreviated transcription (Latin):
mortem ante oculos ẽẽ quam
uitam Et milites spem prae¬
sentis praemii. cum incerta
uictoriasit ingladios insurge¬
re non dubitant quanto ergo
magis ꝓ xp̃o patiendum est
cuius & iam protelata sunt
nobis benoficia quiꝓparuis
ria pollic&ur ꝓ xp̃o dicimur
pati. cum nobis non illi profi¬
ciat quod patimur. Sed quia¬
Sed quia
ille occasignem quȩ̨rit remu¬
nerandi nos. hoc prȩcepit ut
bonus enim uel ꝓfusus largi¬
tor causas quȩrit. quo modo
don& aut indignis. aut ue¬
recundis Denique ut ipsa
exinia tolerari possint.
ipse suggerit uires. Nam
expectatio creaturȩ reuola¬
tionem filiorum dĩ expectat
Qm presentis tẽporis passi¬
ones indignas dixit ad futu¬
ram gloriã. subiecit quod
creatura hoc expect& ut con¬
pleatur numerus filiorũ dĩ
destinatus aduitã. ut tunc
demum &iam ipsa creatura
possit liberari a ser uitute
corruptionis. & cessar& in¬
s uitio: uanitati onim creatu¬
Ira subiecta est. non uoluntaria

Expanded text:
mortem ante oculos esse, quam mortem ante oculos esse, quam vitam? Et milites spe praesentis praemii, cum incerta victoria sit, in gladios insurgere non dubitant. Quanto ergo magis pro Christo patiendum est, cujus etiam protelata sunt nobis beneficia: qui pro parvis ria pollicetur! Pro Christo dicimur pati, cum nobis non illi proficiat, quod patimur: sed quia ille occasionem quaerit remunerandi nos, hoc praecipit; ut bonus enim vel profusus largitor causam quaerit, quomodo donet aut indignis, aut verecundis. Denique ut ipsa exitia tolerari possint, ipse suggerit vires. Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Quoniam praesentis temporis passiones indignas dixit ad superventuram gloriam, subjecit quod creatura hoc exspectat, ut compleatur numerus filiorum Dei, destinatus ad vitam; ut tunc demum etiam ipsa creatura possit liberari a servitute corruptionis, et cessare a vitio. Vanitati enim creatura subjecta est non voluntaria.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutio nes tolerare. propter
spem futurorum. carnem que
cruci figere cum uitus & con¬
cupiscentus hoc est uoluptates.
& pom pas sȩculis per nere
Cum enim haec omnia mortua
fuerint apud hominemi cru¬
cifigit mundum. Futuri sęculi
uitam credens in qua se sperat.
scoheredem xpi futurũ. Existi¬
mo ergo quod non sunt condig¬
ne passiones huius temporis.
ad futuram glo riam quȩ reue¬
labitur In nõbis. Exortatio
haec adsuperiora ꝑtin&. ꝑ
quam ostendit parua es se
quae hic possunt a ꝑfidis in ro¬
gari ad conparationem decre¬
ratos esse debere. quia mag¬
na ꝓhis reꝓmis sasunt prȩmia
ut intribulatione consol&ur
se animus. & spos crescat
Nam & quos dam in mo mul¬
tos scimus ꝓ prȩsentibus lucris
ad modicum utique ꝓfutur is
quam as peros & duros subire
quia ipsa uita fragilis est &
in certa ꝑuenire non possunt
Nautȩ ꝓquibus commodis tan¬
tis procellis & tempestatibus
credunt. cum sci ant in his magis

Expanded text:
persecutiones tolerare propter persecutiones tolerare propter spem futurorum, carnemque crucifigere cum vitiis et concupiscentiis, hoc est, voluptates et pompas saeculi spernere. Cum enim haec omnia mortua fuerint apud hominem, crucifigit mundum, futuri saeculi vitam credens, in qua se sperat cohaeredem Christi futurum. Existimo ergo quod non sint condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Exhortatio haec ad superiora pertinet, per quam ostendit parva esse, quae hic possunt a perfidis irrogari, ad comparationem decreratos esse debere, quia magna pro his repromissa sunt praemia; ut in tribulatione consoletur se animus, et spe crescat. Nam et quosdam, immo multos scimus pro praesentibus lucris, ad modicum utique profuturis, quam asperos et duros subire quia ipsa vita fragilis est et incerta, pervenire non possunt. Nautae pro quibus commodis tantis se procellis et tempestatibus credunt; cum sciant in his magis
Abbreviated transcription (Latin):
sed hȩc causa humanitatis
non diuinitatis est
Nam apud dm̃ quȩ apud nos
hereditas dicitur. donum est
patris infilios oboedientes
trans fusum. ut uiuus uiuentis
hereses sit merito proprio ñ
neces sitate defuncti. UNde
& dñs in euan gelio non magis
humana quã diuina ratio nes
uiuũ uiuentibus sub stanti am
suam partitum esse lic&
inparabola signauit᷑ Nec enĩ
parabola absurda ratione.
conponitur Vt ergo prõptos
nos ad oboediendum do patri
facer&. ac spe exortatur
dicens di nos futuros heredesi
to magis indo rebus ꝓpensio¬
res essemus. post ponentes
curam mundanarum Quid
Quid
sit aute coheredem es se filii
di ab apostolo iohanne. doce¬
mur inter cera enim. ait
Scimus qm̃ cum apparuerit.
similes ei erimus. Sita men¬
Sita men
conpatimur. ut & si mul glo¬
rificemur quo modo cohe¬
redes xp̃i fieri possumus. de¬
cdarat dicens: Sitamen con¬
patimur. ut & simul glori¬
ficemur. Uide amus ergo
quid sit compati. compati est.

Expanded text:
Sed haec causa humanitatis, Sed haec causa humanitatis, non divinitatis est. Nam apud Deum quae apud nos haereditas dicitur, donum est patris in filios obedientes transfusum; ut vivus viventis haeres sit merito proprio, non necessitate defuncti. Unde et Dominus in Evangelio non magis humana quam divina ratione vivam viventibus substantiam suam partitum esse, licet in parabola significavit ; nec enim parabola absurda ratione componitur. Ut ergo promptos nos ad obediendum Deo Patri faceret, hac spe exhortatur dicens Dei nos futuros haeredes,to magis in Dei rebus propensiores essemus, postpcuram mundanorum. Quid sit autem cohaeredem esse filii Dei, ab apostolo Joanne docemur: inter cScimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimus . Si tamen compatiamur, ut et simul glorificemur. Quomodo cohaeredes Christi fieri possumus declarat, dicens: Si tamen compatiamur, ut et simul glorificemur. Videamus ergo quid sit compati. Compati est