comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Oununquam tamen sentiunt se malos esse: et ueterũ
saeculorum statum laudant: et de moribus suis me-¬
ritsq coniectant abesse iusticiam: quam obuersantem
oculis suis non tantum non suscipiunt: nec agnoscunt: ue¬
runetiam uiolenter oderunt: et prosequuntur: et exter¬
minare contendunt. fingamus hanc iterum non esse iu¬
sticiam: quam nos sequimur. quomodo si illa uenerit: qͣm
ueram putant: eam recipient: qui laniant et occidũt
eos: quos et ipsi fatentur imitatores esse iustoꝵ: qͥa
bona operentur et iusta: cum si tantũmodo malos oc¬
ciderent: digni essent ad quos iusticia non ueniret: cui
nulla fuat alia causa linquendi terram ꝗͣ humani cruo-¬
ris effusio. quantomagis cum pios interficiant: et ipsos
iusticiae sectatores pro hostibus ducant: immo uero plus
ꝗͣ prohostibus: quibus utiq cum animas eorum et opes
et liberos ferro et igni appetant: tamen parcitur uictis.
et est locus inter arma clementiae. Aut si adeo serui¬

Expanded text:
onnumquam tamen sentiunt se malos esse et ueterum saeculorum statum laudant et de suis moribus meritisque coniectant abesse iustitiam: quam obuersantem oculis suis non tantum non suscipiunt nec adgnoscunt, uerum etiam uiolenter oderunt et persecuntur et exterminare contendunt. fingamus hanc interim non esse iustitiam quam nos sequimur: quomodo si illa uenerit quam ueram putant, eam recipient? qui laniant et occidunt eos quos et ipsi fatentur imitatores esse iustorum, quia bona operentur et iusta, cum si tantummodo malos occiderent, digni essent ad quos iustitia non ueniret: cui nulla fuit alia causa linquendi terram quam humani cruoris effusio. quanto magis, cum pios interficiant et ipsos iustitiae sectatores pro hostibus ducant, immo uero plus quam pro hostibus? quibus utique, cum animas eorum et opes et liberos ferro et igni adpetant, tamen parcitur uictis et est locus inter arma clementiae, aut si adeo saeui
Abbreviated transcription (Latin):
ritas argumenti huius inducit: falsa omnino suscepta in ma¬
ximum errorem cadunt. Non enim sic oportebat eos argu¬
mentari: quia deus non irascitur: ergo nec gratia commo¬
uetur. sed ita: quia deus gratia mouetur: ergo et irascitur.
i enim certum et indubitatum fuisset non irasci deum. tũc¬
et ad illud alterum ueniri esset necesse. Cum autem ma-¬
gis sit ambiguum de ira: pene manifestum de gratia. Ab¬
surdum est ex incerto certum uelle subuertere: cum sit prom¬
ptiuus de certis incerta firmare.
Capͫ. uI. Quod Deus irascitur.

Expanded text:
ritas argumenti hujus inducit, falsa omnino sententia suscepta, in maritas argumenti hujus inducit, falsa omnino sententia suscepta, in maximum errorem cadunt. Non enim sic oportebat eos argumentari: Quia Deus non irascitur, ergo nec gratia commovetur; sed ita, Quia Deus gratia movetur, ergo et irascitur. Si enim certum et indubitatum fuisset, non irasci Deum, tunc ad illud alterum veniri esset necesse. Cum autem magis sit ambiguum de ira, pene manifestum de gratia; absurdum est, ex incerto certum velle subvertere, cum sit promptius, de certis incerta firmare. CAPUT VI. Quod Deus irascatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bens in familia seruos: bonum ac malum: non utiq aut am¬
bos odit : aut ambos beneficiis et honore prosequitur. qd
si faciat: et iniquus et stultus est. sed bonum et alloꝗt᷑
amice: et ornat: et domui ac familiae: suisq omnibus
rebus praeficit. malum uero maledictis: uerberibus: nudita¬
te: fame: siti: compedibus punit. Ut et hic exemplo caete¬
ris sit ad non peccandum. et ille ad promerendum ut ali¬
os maetus coerceat: alios honor prouocet. Qui ergo diligit.
et odit: qui odit et diligit. Sunt enim qui diligi debe¬
ant. sunt qui odio haberi. Et sicut is qui diligit: confert
bona in eos: quos diligit. ita qui odit: irrogat mala iis qͦs
odio habet. Quod argumentum quia uerum est: dissolui
nullo pacto potest. Uana ergo et falsa est sententia eorũ:
ed illi ut ostendimus: ex parte non errant: sed id quod
melius est: ex duobus retinent. Hi uero quos ratio et ue¬

Expanded text:
bet in familia seruos bonum ac malum, utique non aut ambet in familia seruos bonum ac malum, utique non aut ambos odit aut ambos beneficiis et honore prosequitur — quod si faciat, et iniquus et stultus est —, sed bonum et adloquitur amice et ornat et domui ac familiae suisque rebus omnibus praeficit, malum uero maledictis uerberibus nuditate fame siti conpedibus punit, ut et hic exemplo ceteris sit ad non peccandum et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor prouocet. qui ergo diligit. et odit, qui odit, et diligit: sunt enim qui diligi debeant. sunt qui odio haberi. et sicut is qui diligit, confert bona in eos quos diligit, ita qui odit, inrogat mala iis quos odio habet: quod argumentum quia uerum est, dissolui nullo pacto potest. uana erdetrahunt. Sed illi, ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est ex duobus retinent. Ii vero, quos ratio et ve
Abbreviated transcription (Latin):
cellentem atq ab omni terrena labe summotum: diuinis et
caelestibus beneficiis omne genus hominum promereri. Spe¬
ciose ista populariterq dicuntur: et multos illiciunt ad
credendum. Sed qui haec consentiunt: ad ueritatem qͥ¬
dem propius accedunt: sed in parte labuntur: naturam
rei parum considerantes. Nam si deus non irascitur: impi-¬
is et iniustis: nec pios utiq iustosq diligit. Ergo constan¬
tior est error illorum: qui et iram simul et gratiam tollũt
In rebus enim diuersis aut utranq partem moueri necesse ẽ:
aut in neutram. Itaq qui bonos diligit: et malos non odit.
nec bonos diligit. quia et diligere bonos: ex odio maloꝵ
uenit. et malos odisse ex bonorum caritate descendit. Ne¬
mo est qui amet uitam sine odio mortis. qui appetat lucẽ:
nisi qui tenebras fugit. Adeo natura ista connexa sunt:
ut alterum sine altero fieri nequeat. Siquis dominus ha¬

Expanded text:
cellentem atque ab omni labe terrena submotum diuinis et cellentem atque ab omni labe terrena submotum diuinis et caelestibus beneficiis omne genus hominum promereri? speciose ista populariterque dicuntur et multos inliciunt ad credendum, sed qui haec sentiunt, ad ueritatem quidem propius accedunt, sed in parte labuntur naturam rei parum considerantes. nam si deus non irascitur inpiis et iniustis, nec pios utique iustosque diligit. ergo constantior est error illorum qui et iram simul et gratiam tollunt. in rebus enim diuersis aut in utramque partem moueri necesse est aut in neutram. ita qui bonos diligit, et malos odit, et qui malos non odit, nec bonos diligit, quia et diligere bonos ex odio malorum uenit et malos odisse ex bonorum caritate descendit. nemo est qui amet uitam sine odio mortis, nec adpetit lucem nisi qui tenebras fugit: adeo natura ista conexa sunt, ut alterum sine altero fieri nequeat. si quis dominus ha
Abbreviated transcription (Latin):
gis deum qui habeat totius generis humani et ipsius mundi
potestatem. perditurum fuisse uniuersa credibile sit: si ira¬
sceretur: Abesse igitur ab eo tam magnum tam pernicio¬
sum malum oportere. Etsi absit ab eo ira et concitatio qͥa
et deformis et noxia est: nec cuiꝗͣ male facit: nihil ali¬
ud superest: nisi ut sit lenis: tranquillus: propitius: bene¬
ficus: conseruator. ita enim demum et cõmunis omni¬
um pater: et optimus maximus dici poterit. quod expe¬
tit diuina calestisq natura. Nam si inter homines lau¬
dabile uidetur. prodesse protinus ꝗͣ nocere: uiuificare ꝗͣ oc-¬
cidere: saluare ꝗͣ perdere: nec immerito innocentia inter
uirtutes numeratur. et qui haec fecerit: diligitur: praefer¬
tur: ornatur: benedictis omnibus uotisq celebratur. Deni¬
q ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur: quanto
magis ipsum deum patrem diuinis perfectioq uirtutibus prae¬

Expanded text:
gis deum qui habeat totius generis humani et ipsius mundi gis deum qui habeat totius generis humani et ipsius mundi potestatem, perditurum fuisse uniuersa credibile sit, si irasceretur? abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. et si absit ab eo ira et concitatio, quia et deformis et noxia est, nec cuiquam male faciat, nihil aliud superesse nisi ut sit lenis tranquillus propitius beneficus conseruator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus maximus dici poterit, quod expetit diuina caelestisque natura. nam si inter homines laudabile uidetur prodesse potius quam nocere, uiuificare quam occidere, saluare quam perdere nec inmerito innocentia inter uirtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur praefertur ornatur benedictis omnibus uotisque celebratur. denique ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur, quanto magis ipsum deum par est diuinis perfectisque uirtutibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
Xl stimantur Stoici: et alii nõnulli aliquando me¬
lius de diuinitate sensisse. qui auint gratiam in
deo esse: iram non esse. fauorabilis ac popularis oratio: nõ
cadere in deum. Hanc animi pusillanimitatem: ut ab ul¬
lo se laesum putet: qui laedi non potest. ut quieta illa et
sancta Maiestas concitetur: perturbetur: insaniat. quod ẽ
terrenae fragilitatis. Iram enim commotionem mentis esse
ac perturbationem: quae sit a deo aliena. Quod si hominẽ
quoq qui modo sit sapiens et grauis: ira non deceat. siꝗ¬
dem cum in animum cuiusꝗͣ incidit: uelut saeua tempestas
tantos excitet fluctus: ut statum mentis immutet: arde¬
scant oculi: os tremat: lingua titubet: dentes concrepent:
alternis uultum maculet. nunc suffusus rubor: nunc pal¬
lor albescens: quantomagis deum non deceat tam faeda mu¬
tatio: Et si homo qui habet imperium ac potestatem late no¬
ceat: per iram sanguinem fundat: urbes subuertat: popu¬
los deleat: prouintias ad solitudinem redigat. quantoma¬

Expanded text:
xistimantur Stoici et alii nonnulli aliquanto melius de diuinitate sensisse, qui aiunt gratiam in deo esse, iram non esse. fauorabilis admodum ac popularis oratio, non cadere in deum hanc animi pusillitatem, ut ab ullo se laesum putet qui laedi non potest, ut quieta illa et sancta maiestas concitetur perturbetur insaniat, quod est terrenae fragilitatis: iram enim commotionem mentis esse ac perturbationem, quae sit a deo aliena. quod si hominem quoque, qui modo sit sapiens et grauis, ira non deceat, siquidem cum in animum cuiusque incidit, uelut saeua tempestas tantos excitet fluctus, ut statum mentis inmutet, ardescant oculi, tremat os, lingua titubet, dentes concrepent, alternis uultum maculet nunc suffusus rubor nunc pallor albescens, quanto magis deum non deceat tam foeda mutatio ? et si homo qui habeat imperium ac potestatem, late noceat per iram, sanguinem fundat, urbes subuertat, populos deleat, prouincias ad solitudinem redigat, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
Is. igitur tot et tantis testibus comprobatur
unius dei potestate ac prouidentia mundum
gubernari. cuius uim maiestatemq tantam ẽẽ dicit
in Timeo Plato: ut eam neq mente concipere: neq
uerbis enarrare quisquam possit ob nimiam et in exti¬
mabilem potestatem. Dubitet ergo aliquis an quicꝗͣ
difficile aut impossibile sit deo qui tanta tamq mi¬
rifica opera prouidentia excogitauit. uirtute consti¬
tuit: ratione perfecit. nunc autem spiritu sustentet.
potestate moderetur. in excogitabilis: in effabilis: et
nulli alii satis notus ꝗͣ sibi. Unde mihi de tanta maie¬
state saepius cogitanti qui deos colunt interdum ui¬
deri solent: tam caeci: tam incogitabiles: tam excor¬
des: tam non multum a mutis animalibus differẽtes
qui credant eos: qui geniti sunt maris ac femin&e
coitu aliquid maiestatis diuinaeq uirtutis habere po¬
tuisse. cum Sibylla Erythrea dicat. OU OUP&T oi¬

Expanded text:
is igitur tot et tantis testibus comprobatur unius Dei potestate ac providentia mundum gubernari; cujus vim majestatemque tantam esse dicit in Timaeo Plato, ut eam neque mente concipere, neque verbis enarrare quisquam possit, ob nimiam ejus et inaestimabilem potestatem. Dubitet vero aliquis, an quidquam difficile aut impossibile sit Deo, qui tanta tamque mirifica opera providentia excogitavit, virtute constituit, ratione perfecit; nunc autem spiritu sustentet, potestate moderetur, inexcogitabilis, ineffabilis, et nulli alii satis notus quam sibi? Unde mihi de tanta majestate saepius cogitanti, qui deos colunt, interdum videri solent tam caeci, tam incogitabiles, tam excordes, tam non multum a mutis animalibus differentes, qui credant eos, qui geniti sunt maris ac foeminae coïtu, aliquid majestatis divinaeque virtutis habere potuisse; cum Sibylla Erythraea dicat: . .
Abbreviated transcription (Latin):
modo. nihil est praestantius deo: ab eo igitur mundum re¬
gi necesse est. Nulli igitur est naturae obediens aut sub-¬
iectus deus: omnem ergo regit ipse naturam. Quid autẽ
sit deus in consolatione definit.Nec uero deus ipse qͥ
intelligitur a nobis alio modo intelligi potest: nisi mens
soluta quaedam et libera segregata ab omni concretione
mortali: omnia sentiens et omnia mouens. Anneus qͦq
Seneca qui ex Romanis uel acerrimus Stoicus fuit: ꝗͣ sae¬
pe summum deum merita laude prosequitur. Nam cum
de immatura morte dissereret. non intelligis inquit au¬
toritatem ac maiestatem iudicis tui rectoris orbis teͬra¬
rum caeliq et deoꝵ omnium deum: a quo ista numina

Expanded text:
modo: « Nihil est praestantius Deo; ab eo igitur mundum remodo: « Nihil est praestantius Deo; ab eo igitur mundum regi necesse est. Nulli igitur est naturae obediens aut subjectus Deus; omnem ergo regit ipse naturam. » Quid autem sit Deus, in Consolatione definit: « Nec vero Deus ipse, qui intelligitur a nobis, alio modo intelligi potest, nisi mens soluta quaedam et libera, segregata ab omni concretione mortali, omnia sentiens ac movens. » Annaeus quoque Seneca, qui ex Romanis vel acerrimus Stoicus fuit, quam saepe summum Deum merita laude prosequitur! Nam cum de immatura morte dissereret: « Non intelligis, inquit, auctoritatem ac majestatem judicis tui, rectorem orbis terrarum, coelique et deorum omnium Deum, a quo ista numina
Abbreviated transcription (Latin):
na ratione praeditam: interdum diuinam necessitatẽ de-¬
orum enim omnium sententia quanuis sit incerta: eodẽ
tamen spectat: ut prouidentiam unam esse consentiat.
siue enim natura: siue aether: siue ratio: siue mens: siue fa-¬
talis necessitas: siue diuina lex: siue quid aliud dixeris:
idem est: quod a nobis dicitur deus. Nec obstat appella¬
tionum diuersitas cum ipsa significatione ad unum omĩa
reuoluantur. Aristoteles quanuis ipse secum dissideat:
ac repugnantia sibi et dicat: et sentiat. in summum tamen
unam mentem mundo praeesse testatur. Plato qui om¬
nium sapientissimus iudicatur: monarchiam plene aperte¬
q defendit. nec aethera: aut rationem: aut naturam.sed
ut est: deum nominat: ab eo mundum hunc perfectũ at¬
q mirabilem esse fabricatum. Quem Cicero secutus atq
imitatus in plurimis deum confitetur: ac supremum uo¬
cat in his libris quos de legibus scripsit. ab eoq mundũ¬
regi argumentatur: cum disputat de natura deoꝵ hoc

Expanded text:
necessitatem dehorum omnium sententia quamuis sit incerta, eodem tamen spectat, ut prouidentiam unam esse consentiant. siue enim natura siue aether siue ratio siue mens siue fatalis necessitas siue diuina lex siue quid aliut dixeris, idem etionum diversitas, cum ipsa significatione ad unum omnia revolvantur. Aristoteles, quamvis secum ipse dissideat, ac repugnantia sibi et dicat et sentiat, in summum tamen unam mentem mundo praeesse testatur. Plato, qui omnium sapientissimus judicatur, monarchiam plane aperteque defendit; nec aethera, aut rationem, aut naturam, sed, ut est, Deum nominat; ab eo mundum hunc perfectum atque mirabilem esse fabricatum. Quem Cicero secutus atque imitatus in plurimis, Deum frequenter confitetur, ac supremum vocat in iis libris, quos de Legibus scripsit; ab eoque regi mundum argumentatur, cum disputat de Natura deorum, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
appropin quante ultimo tempore nuntium misit: qui
uetus illud saeculum fugatamq iusticiam reduceret: ne hu-¬
manum genus maximis et perpetus agitaretur erroribus.
Rediit ergo species illius aurei temporis: et reddita quidem
terrae: sed assignata paucis iusticia est. quae nihil alud est ꝗͣ
dei unici sola pia et religiosa cultura. Sed moueat fortasse ali¬
quem: cur si haec sit iusticia: non omni humano generi sit da¬
ta: nec in eam multitudo uniuersa consenserit: magnae hoc
disputationis est: cur a deo cum iusticiam terrae daret. non¬

Expanded text:
appropinquante ultimo tempore, nuntium misit, qui vetus illud saeculum fugatamque justitiam reduceret; ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. Rediit ergo species illius aurei temporis, et reddita quidem terrae, sed paucis assignata justitia est; quae nihil aliud est, quam Dei unici pia et religiosa cultura. Sed moveat aliquem fortasse, cur si haec sit justitia, non omni humano generi sit data; nec in eam multitudo universa consenserit. Magnae hoc disputationis est, cur a Deo, cum justitiam terrae daret,
Abbreviated transcription (Latin):
ore: Quando est: aut a quibus absoluta: Nam qđ ait
stultissimos fuisse qui putauissent ingeniis suis perfectã
esse sapientiam: uerum est. sed ne ipse quidem satis pru-
denter: qui aut a ueteribus ceptam: aut a nouis auctã.
aut mox a posterioribus perfectum iri putauit. Nunꝗͣ
enim potest inuestigari: qđ non periuiam suam q̃ritui¬

Expanded text:
ore? quando est aut a quibus absoluta? Nam quod ait ore? quando est aut a quibus absoluta? Nam quod ait stultissimos fuisse, qui putassent ingeniis suis perfectam esse sapientiam, verum est: sed ne ipse qudenter, qui aut a ueteribus coeptam aut a nouis auctam aut mox a posterioribus perfectuiri putauit. numquam enim potest inuestigari quod non per uiam suam quaeritu
Abbreviated transcription (Latin):
se nihil scire dixit: nisi hoc unum: ꝙ nihil sciat. Hinc Aca¬
demie disciplinae manauit: si tamen disciplina dici potest
in qua ignoratio et discitur et docetur. Sed ne illi qͥdẽ
qui scientiam sibi assumpserunt: id ipsum quod se scire
putabant: constanter defendere potuerunt. Qui quoĩam
ratio illis non quadrabat per ignorantiam rerum diui¬
narum tam uarii tam incerti fuerunt. sibiq saepe cõtra¬
ria disserentes: ut quid sentirent: quid uellent satis
statuere ac diiuidicare non possis. Quid igitur pugnes
aduersus homines eos: qui suo sibi gladio pereunt: Quid
labores: ut eos destruas: quos sua ipsos destruit atq af¬
ficit oratio: Aristoteles inquit Cicero ueteres philoso¬
fuisse: qui existimassent philosophiam suis ingeniis ẽẽ¬
perfectam. sedne uidere quod paucis annis magna ac¬
cessio facta esset: breui tempore: hilosophiam plane
absolutam fore. Quod igitur fuit illud tempus: Quo ĩ¬

Expanded text:
se nihil scire dixit, nisi hoc unum, quod nihil sciat. Hinc Acase nihil scire dixit, nisi hoc unum, quod nihil sciat. Hinc Academiae disciplina manavit; si tamen disciplina dici potest, in qua ignoratio et discitur et docetur. Sed ne illi quidem, qui scientiam sibi assumpserunt, id ipsum, quod se scire putabant, constanter defendere potuerunt. Qui, quoniam ratio illis non quadrabat, per ignorantiam rerum divinarum tam varii, tam incerti fuerunt, sibique saepe contraria disserentes, ut quid sentirent, quid vellent, statuere ac dijudicare non possis. Quid igitur pugnes adversus eos homines, qui suo sibi gladio pereunt? Quid labores, ut eos destruas, quos sua ipsos destruit atque afficit oratio? Aristoteles, inquit Cicero , veteres philososimos fuisse, qui existimassent philosophiam suis ingeniis perfectam: sed se videre, quod paucis annis magna accessio facta esset, brevi tempore philosophiam plane absolutam fore. Quod igitur fuit illud tempus? quo m
Abbreviated transcription (Latin):
se caecos esse et excordes. Anaxagoras pronuntiat cir¬
cunfusa esse tenebris omnia. Empedocles angustas
esse sensuum semitas quaeritur: tanquam illi ad cogi¬
tandum rheda et quadrigis opus esset. Democritus qua¬
si in puteo quodam sic alto ut funditus sit nullus: ueri¬
tatem iacere demersam: nimirum stulte ut caetera. Nõ
enim tanquam in puteo demersa est ueritas: quo uel descẽ-¬
dere uel etiam cadere illi licebat. sed tanquam in summo
montis excelsi uertice: uel potius in caelo quod est uerissi¬
mum. Quid enim est: cur eam potius in imum depressa
diceret: ꝗͣ in summum leuatam: nisi forte mentem quo¬
q in pedibus aut in imis calcibus constituere malebat.
potius ꝗͣ in pectore aut in capite: Adeo remotissimi fue¬
runt ab ea ueritate: ut eos ne status quidem sui corpo¬
ris admoneret: ueritatem illis in summo eẽ quaerendã.
Exhac desperatione confessio illa Socratis nata est: qua

Expanded text:
se caecos esse et excordes. Anaxagoras pronuntiat cirse caecos esse et excordes. Anaxagoras pronuntiat circumfusa esse tenebris omnia. Empedocles angustas esse sensuum semitas queritur, tamquam illi ad cogitandum rheda et quadrigis opus esset. Democritus quasi in puteo quodam sic alto, ut fundus sit nullus, veritatem jacere demersam; nimirum stulte, ut caetera. Non enim tamquam in puteo demersa veritas est, quo vel descendere, vel etiam cadere illi licebat, sed tamquam in summo montis excelsi vertice, vel potius in coelo, quod est verissimum. Quid enim est, cur eam potius in imum depressam diceret, quam in summum levatam? nisi forte mentem quoque in pedibus, aut in imis calcibus constituere malebat potius, quam in pectore, aut in capite. Adeo remotissimi fuerunt ab ipsa veritate, ut eos ne status quidem sui corporis admoneret, veritatem in summo illis esse quaerendam. Ex hac desperatione confessio illa Socratis nata est, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nam loquitur: eamq a se esse superatam: cum fortiter
inimicoꝵ impetus retudisset. nec tum quidem se ab ea
fractum: cum domo pulsus patria caruit. Tum autem cum a¬
miserit carissimam filiam: uictum se a fortuna turpiter cõ¬
fitetur. Credo inquit et manum tollo. Quid hoc homine
miserius: qui sic iaceat: Insipienter inquit: siquis profi¬
tetur se esse sapientem. Quid ergo sibi uult assumptio
nominis: Quid contemptus ille rerum: qui magnificis ueͣ¬
bis praetenditur: Quid dispar caeteris habitus: Aut cur
omnino praecepta sapienti ae dantur: si nemo qui sapi-¬
at adhuc inuentus est: Et quisquam nobis inuidiam
facit: quia philosophos negamus esse sapientes. cum ip̃i
nec scire se quicꝗͣ: nec sapere fateantur : Nam siquãdo
ita defecerint: ut ne effingere quidem quicquam possĩt:
quod faciunt in rebus caeteris: Tum uero ignorantiae ad¬
mouentur: et quasi furibundi exiliunt: et exclamant

Expanded text:
nam loquitur, eamque a se esse superatam, cum fortiter nam loquitur, eamque a se esse superatam, cum fortiter inimicorum impetus retudisset; ne tum quidem se ab ea fractum, cum domo pulsus patria caruit: tum autem, cum amiserit charissimam filiam, victum se a fortuna turpiter confitetur. Cedo, inquit, et manum tollo. Quid hoc homine miserius, qui sic jaceat? Insipienter, inquit: sed qui profitetur se esse sapientem. Quid ergo sibi vult assumptio nominis? Quid contemptus ille rerum, qui magnificis verbis praetenditur? Quid dispar caeteris habitus? Aut cur omnino praecepta sapientiae datis, si nemo, qui sapiat, adhuc inventus est? Et quisquam nobis invidiam facit, quia philosophos negamus esse sapientes? cum ipsi nec scire se quidquam, nec sapere fateantur. Nam si quando ita defecerint, ut ne affingere quidem quidquam possint, quod faciunt in rebus caeteris: tum vero ignorantiae admonentur, et quasi furibundi exiliunt, et exclamant
Abbreviated transcription (Latin):
us ꝗͣ deum nominare: Si autem natura ratio est: uel neces¬
sitas uel conditio nascendi: non est perseipsam sensibilis.
quia necesse est mentem esse diuinã quae sua prouiden¬
tia nascendi principium rebus omnibus prebeat. Aut si
natura est caelum atq terra: et omne quod natum ẽ: non
est dei natura: sed dei opus. Non dissimili errore exrore
credunt esse fortunam quasi deam quandam res bumanas
uariis casibus illudentem: quia nesciunt unde sibi bona
et mala eueniant. Cum hac se compositos ad praeliandum
putant: nec ullam tamen rationem reddunt. a quo et quã
ob causam: sed tantum cum fortuna se digladiari momẽtis
omnibus gloriantur. lam quicunq alios consolati sunt ob
interitum amissionemq caroꝵ: fortunae nomen acerrimis
accusationibus prosciderunt. nec omnino ulla eoꝵ dispu¬
tatio de uirtute ẽ. in qua non fortuna uexetur. M. Tul¬
lius in sua consolatione pugnasse se semper contra fortu¬

Expanded text:
us quam Deum nominare? Si autem natura ratio est, vel necesus quam Deum nominare? Si autem natura ratio est, vel necessitas, vel conditio nascendi, non est per seipsam sensibilis: sed necesse est mentem esse divinam, quae sua providentia nascendi principium rebus omnibus praebeat. Aut si natura est coelum atque terra, et omne, quod natum est, non est Deus natura, sed Dei opus. Non dissimili errore credunt esse fortunam, quasi deam quamdam res humanas variis casibus illudentem; quia nesciunt, unde sibi bona, et mala eveniant. Cum hac se compositos ad praeliandum putant; nec ullam tamen rationem reddunt, a quo et quam ob causam: sed tantum cum fortuna se digladiari momentis omnibus gloriantur. Jam quicumque aliquos consolati sunt ob interitum amissionemque charorum, fortunae nomen acerrimis accusationibus prosciderunt; nec omnino ulla eorum disputatio de virtute est, in qua non fortuna vexetur. M. Tullius in sua Consolatione pugnasse se semper contra fortu
Abbreviated transcription (Latin):
UA PROPTER. nihil aliud est in uita quo ratio: quo
conditio nostra nitatur: nisi dei qui nos genuit agni¬
tio: et religiosus ac pius cultus. Unde quoniam philosophi ab-¬
errauerunt: sapientes utiq non fuerunt. Quaesierunt illi ꝗ¬
dem sapientiam. sed quia non rite quaerebant prolapsi sunt¬
Longius: et in maximos errores inciderunt: ut etiam cõ¬
munem sapientiam non tenerent.Non enim tantum reli¬
gionem asserere uoluerunt: uerunetiam sustulerunt: dũ
specie uirtutis falsae inducti: conantur animos omni metu
liberare. quat religionis euersio naturae nomen inuenit.
lli enim cum aut ignorarent a quo esset effectus mundus:
aut persuadere uellent nihil esse diuina mente perfectũ.
naturam esse dixerunt rerum omnium matrem: quasi di¬
cerent omnia sua sponte esse nata: quo uerbo plane im¬
prudentiam suam confitentur. Natura enim remota pro¬
uidentia et potestate diuina prorsus nihil est. Ouod si de¬
um naturam uocant: quae peruersitas ẽ: naturam poti¬

Expanded text:
uapropter nihil aliud est in vita, quo ratio, quo conditio nostra nitatur, nisi Dei, qui nos genuit, agnitio et religiosus ac pius cultus: unde quoniam philosophi aberraverunt, sapientes utique non fuerunt. Quaesierunt illi quidem sapientiam: sed quia non rite quaerebant, prolapsi suntlongius; et in tantos errores inciderunt, ut etiam communem sapientiam non tenerent. Non enim tantum religionem asserere noluerunt: verum etiam sustulerunt; dum specie falsae virtutis inducti, conantur animos omni metu liberare: quae religionis eversio naturae nomen invenit. Illi enim, cum aut ignorarent, a quo esset effectus mundus, aut persuadere vellent, nihil esse divina mente perfectum, naturam esse dixerunt rerum omnium matrem, quasi dicerent, omnia sua sponte esse nata: quo verbo plane imprudentiam suam confitentur. Natura enim, remota providentia et potestate divina, prorsus nihil est. Quod si Deum naturam vocent, quae perversitas est, naturam poti
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nunc Orphica nominantur. in quibus ipse postea
dilaceratus et carptus ẽ. et fuit per eadem fere tempora
quibus faunus. Sed quis aetate praecesserit dubitari põt
si quidẽ per eosdem annos Latinus Priamusq regnarunt.
Item patres eoꝵ Picus et Laomedon: quo regnante Orphe¬
us cum argonautis ad lliensium littus accessit. Proceda¬
mus igitur ulterius et quaeramus quis omnino colendoꝵ
deoꝵ primus autor extitit. Didymus in libris E3NE NO¬

Expanded text:
etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea etiamnunc Orphica nominantur, in quibus ipse postea dilaceratus, et carptus est, et fuit per eadem fere tempora, quibus Faunus. Sed quis aetate praecesserit, dubitari potest: siquidem per eosdem annos Latinus Priamusque regnaverunt; item patres eorum Faunus et Laomedon, quo regnante, Orpheus cum Argonautis ad Iliensium littus accessit. Procedamus igitur ulterius, et quaeramus, quis omnino colendorum deorum primus auctor extiterit. Didymus in libris
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquit ergo posteris faunus quoq non parum erroris:
quem tamen prudentes quiq perspiciunt. Nam Iucilliꝰ
eorum stulticiam qui simulacra deos putant esse: deridet
his uersibus. Terri colas Lamias fauni quas pompiliiq
nstituere Nume: tremit has. Hic omnia ponit. Ut pue¬
ri infantes credunt signa omnia ahena Uiuere et esseho¬
mines: sic isti omnia ficta Uera putant: credunt signis cor
inesse ahenis: Pergula pictorum. Et caetera. Poeta quidẽ
stultos homines infantibus comparauit. at ego multo impru¬
dentiores esse dico. Illi enim simulacra homines putant es¬
se: hi deos. Illos aetas facit putare quod non est: hos stulti¬
cia. Illi utiq breui desinunt falli: horum uanitas et de¬
lirat semper et crescit. Sacra liberi patris primus Orphe¬
us induxit in graecia: primusq celebrauit in monte Boetie
Thebis: ubi liber natus est proximo: qui cum frequẽter
cytharae cantu ꝑsonaret Cytheron appellatus ẽ. Ea sacra

Expanded text:
reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, reliquit ergo posteris Faunus quoque non parum erroris, quem tamen prudentes quique perspiciunt. nam Lucilius eorum stultitiam, qui simhis versibus: Terricolas Lamias Fauni, quas Pompiliique Instituere Numae, tremit has; hic omnia ponit. Ut pueri infantes credunt signa omnia ahena Vivere, et esse homines: sic isti omnia ficta Vera putant; credunt signis cor inesse in ahenis. Pergula pictorum; veri nihil: omnia ficta Poeta quidem stultos homines infantibus comparavit. At ego multo imprudentiores esse dico. Illi enim simulacra homines putant esse, hi deos. Illos aetas facit putare quod non est, hos stultitia. Illi utique brevi desinunt falli, horum vanitas et durat, et semper crescit. Sacra Liberi Patris primus Orpheus induxit in Graeciam, primusque celebravit in monte Boeotiae Thebis, ubi Liber natus est, proximo, qui cum frequenter citharae cantu personaret, Citeron appellatus est. Ea sacra
Abbreviated transcription (Latin):
Pompilius apud Romanos institutor ineptaꝵ religionum
fuit sic ante Pompilium faunus in latio qui et Saturno auo
nefaria sacra constituit: et Licum patrem inter deos hono¬
rauit: et sororem suam faunam eandemq coniugem cõse¬
crauit. Ouam Gabius Bassus fatuam nominatam tradit.¬
ꝙ mulieribus fata canere consueuisset: ut faunus uiris.
Fandem Uarro seribit tantae pudiciciae fuisse: ut nemo eam
quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit: nec nomen
eius audierit. Iccirco illi mulieres in operto sacrificãt: et
bonam deam nominant. Et. C. Sex. clodius in eo libro quẽ
graece scripsit: refert fauni hanc uxorem fuisse quae quia
contra mortem decusq Regium clam uini ollam ebiberat:
et ebria facta erat: Uirgis myrteis a uiro usq ad mortẽ
caesam. Postea uero cum eum facti sui peniteret: et deside¬
rium eius ferre non posset: diuinum illi honorem detulis¬
se: iccirco in sacris eius obuolutam uini amphoram poni.

Expanded text:
Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum Pompilius aput Romanos institutor ineptarum religionum fuit, sic ante Pompilium Faunus in Latio, qui et Saturno auo nefaria sacra constituit et Picum patrem inter deos honorauit et sororem suam Fentam Faunam eandemque coniugem consecrauit; quam Gauius Bassus tradit Fatuam nominatam, quod mulieribus fata canere consuesset ut Faunus uiris. eandem Varro scribit tantae pudicitiae fuisse, ut nemo illam quoad uixerit praeter suum uirum mas uiderit nec nomen eius audierit. idcirco illi mulieres in operto sacrificant et Bonam Deam nominant. et Sextus Clodius in eo libro quem Graece scripsit, refert Fauni hanc uxorem fuisse; quae quia contra morem decusque regium clam uini ollam ebiberat et ebria facta erat, uirgis myrteis a uiro ad mortem usque caesam; postea uero cum eum facti sui paeniteret ac desiderium eius ferre non posset, diuinum illi honorem detulisse; idcirco in sacris eius obuolutam uini amphoram poni.
Abbreviated transcription (Latin):
ret. seipsum tamen non fefellit. nam post annos plurimos
Cornelio et Bebio consulibus in agro scribe Petilii subiani¬
culo arce duae lapideae sunt repertae a fossoribus quaꝵ
in altera corpus Numae fuit: in altera septem latini libri
de iure pontificio. Item graeci totidem de disciplina sapi¬
entiae scripti: quibus religiones non eas modo quas ipse ĩ¬
stituerat: sed omnes praeterea dissoluit. Iuare ad senatũ
delata: decretum est: ut hi libri abolerentur. lta eos.O.
Petilius praetor Urbanus in concione populi concremauit.
Insipienter id quidem. Iuid enim profuit libros esse com¬
bustos: cum hoc ipsum qđ sunt ideo combusti: quia religio¬
nibꝰ derogabant: memoriae sit traditum. Nemo ergo tũc̃
in senatu non stultissimus. Potuerunt enim et libri aboleri:
et res tamen in memoriam non excire. Ita dum uolunt et
posteris approbare quanta pietate defenderint religiones:
autorem religionum ipsarum testando minuerunt. Sed ut

Expanded text:
ret, se ipsum tamen non fefellit. nam post annos plurimos ret, se ipsum tamen non fefellit. nam post annos plurimos Cornelio et Baebio consulibus in agro scribae Petili sub Ianiculo arcae duae lapideae sunt repertae a fossoribus, quarum in altera corpus Numae fuit, in altera septem Latini libri de iure pontificio, item Graeci totidem de disciplina sapientiae scripti, quibus religiones non eas modo quas ipse instituerat, sed omnes praeterea dissoluit. qua re ad senatum delata decretum est, ut hi libri abolerentur. ita eos Quintus Petilius praetor urbanus in contione populi concremauit. insipienter id quidem: quid enim profuit libros esse combustos, cum hoc ipsum, quod sunt ideo combusti, quia religionibus derogabant, memoriae sit traditum? nemo ergo tunc in senatu non stultissimus: potuerunt enim et libri aboleri et tamen res in memoriam non exire. ita dum uolunt etiam posteris adprobare quanta pietate defenderint religiones, auctoritatem religionum ipsarum testando minuerunt. sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
ARUM. Uanitatum apud Romanos autor et
constitutor Sabinus ille Rex qui maxime ani¬
mos hominũ rudes atq imperitos nouis superstitionibus
implicauit. quod ut faceret aliqua cum autoritate: simu¬
lauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus.
Frat quaedam spelunca peropaca in nemore Aricino: un¬
de riuus perenni fonte manabat. Huc remotis arbitͥs¬
se inferre consueuerat: ut mentiri posset monitu deae
conuigis ea sacra populo se tradere quae acceptissima
diis essent. Uidelicet astutiam Minois uoluit imitari: ꝗ
se in antrum louis recondebat: et ibi diu moratus leges tã¬
ꝗͣ sibi a ioue traditas afferebat: ut homines ad parendus
non modo imperio: sed etiam religione constringeret. Nec
difficile sane fuit ꝑsuadere pastoribus. Itaq pontifices
flamines. Salios. augures creauit. deos per familias de¬
scripsit. sic noui populi feroces animos mitigauit: et ad
studia pacis a rebus bellicis auocauit. Sed cum alios falle¬

Expanded text:
arum uanitatum aput Romanos auctor et constitutor Sabinus ille rex fuit, qui maxime animos hominum rudes atque inperitos nouis superstitionibus implicauit: quod ut faceret aliqua cum auctoritate, simulauit cum dea Egeria nocturnos se habere congressus. erat spelunca quaedam peropaca in nemore Aricino, unde riuus perenni fonte manabat. huc se remotis arbitris inferre consueuerat, ut mentiri posset monitu deae coniugis ea sacra populo se tradere, quae acceptissima diis essent. uidelicet astutiam Minois uoluit imitari, qui se in antrum Iouis recondebat et ibi diu moratus leges tamquam sibi a Ioue traditas adferebat, ut homines ad parendum non modo imperio, sed etiam religione constringeret. nec difficile sane fuit persuadere pastoribus. itaque pontifices flamines Salios augures creauit, deos per familias discripsit: sic noui populi feroces animos mitigauit et ad studia pacis a rebus bellicis auocauit. sed cum alios falle
Abbreviated transcription (Latin):
speret: Qui domum aedificat non idcirco aedificat: ut
tantũmodo domus sit: sed ut in ea possit habitari. Qui
nauem fabricat: non ideo insumit operam ut tantum na¬
vis appareat: sed ut in ea nauigetur. Item qui uas ali-¬
quod instituit: aut format: non propterea id facit: ut tã-¬
tum fecisse uideatur : sed ut uas illud effectum capiat ali-¬
quid necessarium. Similiter caetera quaecunq fuint: non
utiq in superuacuum: sed ad usus aliquos laborantur. Mũ¬
dus igitur a deo factus est: non utiq propter ipsum mũ¬
dum: neq enim aut calore solis: aut lumine: aut aspi

Expanded text:
speret? Qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut speret? Qui domum aedificat, non idcirco aedificat, ut tantummodo domus sit: sed ut in ea possit habitari. Qui navem fabricat, non ideo insumit operam, ut tantum navis appareat: sed ut in ea navigetur. Item qui vas aliquod instituit ac format, non propterea id facit, ut tantum fecisse videatur: sed ut vas illud effectum capiat aliquid necessarium. Similiter caetera, quaecumque fiunt, non utique in supervacuum, sed ad usus aliquos utiles laborantur. Mundus igitur a Deo factus est, non utique propter ipsum mundum; neque enim aut calore solis, aut lumine, aut aspi
Abbreviated transcription (Latin):
ED. de prouidentia satis in primo libro diximus:¬
quia etsi est: quia etsi est ut apparet ex mirabili-¬
tate operum suorum necesse est etiam hominem caeteras¬
q animantes eadem prouidentia creauerit. Uideamus er-¬
go quae ratio fuerit fingendi generis humani: quoniam con-¬
stat id quod Stoici dicunt: hominum causa mundum esse
fabricatum. quanquam in hoc ipso non mediocriter peccẽt:
ꝙ non hominis causa dicunt: sed hominum. Unius enim
singularis appellatio totum compraebendunt humanum
genus. Sed hoc ideo quoniam ignorant unum hominem
a deo esse formatum. putantq homines in omnibus teͬris
et agris tanquam fungos esse generatos. At Hermes nõ
ignorauit hominem et a deo et ad dei similitudinem fac-¬
tum. sed redeo ad propositum. Nihil est. ut opinor: quod
sit propter seipsum factum: sed quicquid omnino fit ad
vsum aliquem fieri necesse est. Quis est enim uel tam
ineptus: uel tam ociosus: ut aggrediatur facere aliquid
frustra: ex quo nullam utilitatem: nullum commodum

Expanded text:
ed de providentia satis in primo libro diximus. Quia et si est, ut apparet ex mirabilitate operum suorum, necesse est etiam hominem, caeterasque animantes, eadem providentia creaverit. Videamus ergo, quae ratio fuerit fingendi generis humani; quoniam constat, id quod Stoici dicunt, hominum causa mundum esse fabricatum: quanquam in hoc ipso non mediocriter peccent, quod non hominis causa dicunt, sed hominum. Unius enim singularis appellatio totum comprehendit humanum genus. Sed hoc ideo, quia ignorant unum hominem a Deo esse formatum, putantque homines in omnibus terris et agris tanquam fungos esse generatos. At Hermes non ignoravit hominem, et a Deo, et ad Dei similitudinem fictum. Sed redeo ad propositum. Nihil est ut opinor quod sit propter seipsum factum: sed quidquid omnino fit, ad usum aliquem fieri necesse est. Quis est enim vel tam ineptus, vel tam otiosus, ut aggrediatur aliquid facere frustra, ex quo nullam utilitatem, nullum commodum
Abbreviated transcription (Latin):
luctuosum illum sonitum contremescent. Tunc uero per irã
dei aduersus homines qui iusticiam dei non agnouerunt: se¬
uiet ferrum: ignis: fames: morbus. Et super omnia metꝰ
semper impendens: tunc orabunt deum: et non ex audi¬
et: optabitur mors: et non ueniet. Ne nox quidem requi¬
em timori dabit: nec ad oculos somnus accedet. sed animas
hominum solicitudo ac uigilia macerabit. plorabunt et ge¬
ment: et dentibus stridebunt. gratulabuntur mortuis: et
uiuos plangent. His et aliis pluribus malis solitudo fiet ĩ
terra: et erit deformatus orbis atq desertus. quod in car¬
minibus Sibyllinis ita dicitur. ETXΙΚΟΘMΟO αΚΟGoC
genus: ut uix decima pars hominum relinquatur. et unde
mille processerant : uix prodient centum. de cultoribus etiã
dei duae partes interibunt: et tertia quae fuerit probata:
remanebit.

Expanded text:
luctuosum illum sonitum contremiscent. Tum vero per iram Dei adversus homines qui justitiam non agnoverunt, saeviet ferrum, ignis, fames, morbus, et super omnia metus semper impendens. Tunc orabunt Deum, et non exaudiet; optabitur mors, et non veniet: ne nox quidem requiem timori dabit; nec ad oculos somnus accedet: sed animas hominum sollicitudo ac vigilia macerabit: plorabunt, et gement, et dentibus strident; gratulabuntur mortuis, et vivos plangent. His et aliis pluribus malis solitudo fiet in terra, et erit deformatus orbis atque desertus; quod in carminibus Sibyllinis ita dicitur: Ἔσται κόσμος ἄκοσμος, genus, ut vix decima pars hominum relinquatur; et unde mille processerant, vix prodient centum. De cultoribus etiam Dei duae partes interibunt, et tertia quae fuerit probata, remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
terra quadrupedes: et in aere uolucres: et in mari pisces.
Prodigia quoq in caelo mirabilia mentes hominum maximo
terrore confundent. Et crines Cometaꝵ: et Solis tenebrae
et color Lunae: et cadentium syderum lapsus. Nec tamen
haec usitato modo fient: sed existent subito ignota et in¬
uisa oculis astra. Sol imperpetuum fuscabitur. Ut uix int
noetem diemq discernat. Luna iam non tribus deficiet ho¬
ris: sed. perpetuo sanguine obfusa: meatos extraordinarioᷤ
peraget. ut non sit homini promptum, aut syderum cursus
aut rationem temporum agnoscere. fiet .N. uel aestas in hye¬
me: uel hyems in aestate. tunc annus breuiabitur: et mensis
minuetur: et dies in angustum coartabitur. Stelle uero
er aeberrime cadent: ut caelum omne caecum sine ullis lu¬
minibus appareat. Montes quoq altissimi decident: et pla¬
nis aequabuntur. mare innauigabile constituetur. Ac ne
quid malis hominum terrae desit: audietur de caelo tuba.

Expanded text:
terra quadrupedes, et in aere volucres, et in mari pisces. terra quadrupedes, et in aere volucres, et in mari pisces. Prodigia quoque in coelo mirabilia mentes homterrore confundent, et crines cometarum et solis tenebrae et color lunae et cadentium siderum lapsus. nec tamen haec usitato modo fient, sed existent subito ignota et inuisa oculis astra. sol in perpetuum fuscabitur, ut uix inter noctem diemque discernat, luna iam non tribus deficiet horis, sed perpetuo sanguine offusa meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum aut siderum cursus aut rationem temporum agnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate. tunc annus breuiabitur et mensis minuetur et dies in angustum coartabitur, stellae uero creberrimae cadent, ut caelum omne caecum sine ullis luminibus appareat. montes quoque altissimi decident et planis aequabuntur, mare innauigabile constituetur. ac ne quid malis hominum terraeque desit, audietur e caelo tuba:
Abbreviated transcription (Latin):
as sanciet. contaminabit: diripiet: spoliabit: occidet. deni¬
q immutato nomine: atq imperii sede translata: confusio
ac perturbatio humani generis consequetur. Tam uero de¬
te stabile atq abominandum tempus existet: ꝙ nulli ho-¬
minum sit uita iucunda. Euertentur funditus ciuitates:
atq interibunt: non modo ferro atq igni: uerun etiam teͣ¬
raemotibus assiduis et eluuie aquaꝵ: et morbis frequen¬
tibus: et fame eraebra. Aer enim uitiabitur: et corruptꝰ
ac pestilens fiet: et modo importunis hymbribus: modo in¬
utili siccitate: nunc frigoribus: nunc aestibus nimiis: nec
terra homini dabit fructum: nec seges quicꝗͣ: non arbor
non uitis feret. sed cum in florem spem maximam dederit:
in fruge decipient. Fontes quoq cum fluminibus arescent:
ut ne potius quidem suppetat: et aquae in sanguinem: aut
amaritudinem mutabuntur. Propter haec deficient et in

Expanded text:
as sanciat; contaminabit, diripiet, spoliabit, occidet. Denias sanciat; contaminabit, diripiet, spoliabit, occidet. Denique immutato nomine, atque imperii, sede translata, confusio ac perturbatio humani generis consequetur. Tum vero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit vita jucunda. Evertentur funditus civitates, atque interibunt, non modo ferro atque igni, verum etiam terrae motibus assiduis, et eluvie aquarum, et morbis frequentibus, et fame crebra. Aer enim vitiabitur, et corruptus ac pestilens fiet, modo importunis imbribus, modo inutili siccitate, nunc frigoribus, nunc aestibus nimiis; nec terra homini dabit fructum: non seges quidquam, non arbor, non vitis feret. Sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient. Fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat; et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur. Propter haec deficient et in
Abbreviated transcription (Latin):
UOMO DO. autem id futurum sit nequis incredi¬
bile arbitretur: ostendam. In primis multipli cabit᷑
Regnum. et summa rerum potestas per plurimos dissipata
et concisa minuetur. tunc discordia ciuiles in perpetuum
serentur. nec ulla requies bellis exitialibus erit. donec et¬
Reges decem pariter existant: qui orbem terrae non ad
regendum: sed ad consumendum partiantur. Hi exerci¬
tibus in immensum auctis: et agroꝵ cultibus destitutis:
quod est principium euersionis et cladis: disperdent omnia
et cõminuent: et uorabunt. Tunc repente aduersus eos hostis
potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis ori¬
etur. qui tribus ex eo numero deletis qui tunc Asiam op¬
tinebunt. assumetur in societatem a cateris: ac princeps om¬
nium constituetur. Hic insustentabili dominatione uexabit
orbem: diuina et humana miscebit. infanda dictu et execra¬
bilia molietur. noua consilia in pectore suo uolutabit: ut ꝓ¬
prium sibi constituat imperium. leges commutabit: et su¬

Expanded text:
uomodo autem id futurum sit, ne quis incredibile arbirtretur, ostendam. In primis multiplicabitur regnum, et summa rerum potestas per plurimos dissipata et concisa minuetur. Tunc discordiae civiles in perpetuum serentur; nec ulla requies bellis exitialibus erit, donec reges decem pariter existant, qui orbem terrae, non ad regendum, sed ad consumendum partiantur. Hi, exercitibus in immensum auctis, et agrorum cultibus destitutis, quod est principium eversionis et cladis, disperdent omnia, et comminuent, et vorabunt. Tum repente adversus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis, qui tunc Asiam obtinebunt, assumetur in societatem a caeteris, ac princeps omnium constituetur. Hic insustentabili dominatione vexabit orbem: divina et humana miscebit; infanda dictu et execrabilia molietur; nova consilia in pectore suo volutabit, ut proprium sibi constituat imperium, leges commutet, et su
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad seruitutem: uel ad lupanar. Quae autem possint:
uel soleant accidere in utroq sexu: uel per errorem quis
non intelligit: quis ignorat : Quod uel unius Edipodis de¬
clarat exemplum duplici scelere confusum. Tam igitur
nefarium est exponere: ꝗͣ necare. At enim parricide fa¬
cultatum angustias conqueruntur. nec se pluribus liberis
educandis sufficere posse praetendunt. quasi uero aut fa¬
cultates in potestate sint possidentium: aut non quotidie
deus ex diuitibus pauperes: et ex pauperibus diuites fa¬
ciat. Quare siquis liberos ob paupertatem non poterit edu-¬
care : satius est ut ab uxoris congressione contineat: ꝗͣ
sceleratis manibus dei opera corrumpat. Ergo si homicidi¬
um facere nullo modo licet: nec interesse omnino concedit᷑.¬

Expanded text:
uel ad seruitutem uel ad lupanar. quae autem possint uel ad seruitutem uel ad lupanar. quae autem possint uel soleant accidere in utroque sexu per errorem, quis non intellegit, quis ignorat? quod uel unius Oedipodis declarat exemplum duplici scelere confusum. tam igitur nefarium est exponere quam necare. at enim parricidae facultatum angustias conqueruntur nec se pluribus liberis educandis sufficere posse praetendunt: quasi uero aut facultates in potestate sint possiden-. tium aut non cottidie deus et ex diuitibus pauperes et ex pauperibus diuites faciat. quare si quis liberos ob pauperiem non poterit educare, satius est ut se ab uxoris congressione contineat quam sceleratis manibus dei opera corrumpat. ergo si homicidium facere nullo modo licet, nec interesse omnino concedit