comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et humanũ et hospitałe uideri
cũ studeas utilitati tue. Uerũ hͦ
ille non potius mniaute. Quid enĩ
minus in ciceronẽ cõuenit. Ses
ignorãtia ueri iuris prudẽs ac
sciens in hos se laqueos induit.
Quod ut ei possit ignosti testifi¬
catus est nõ ad uerã iusticiã qͣm
nõ teneat p̃cepta se dare: sed
ad umbrã ymaginẽq iustitre.
Ignoscendũ est igit᷑ umbratico
et ymagmario p̃ceptori. nec ab
eo ueritas exigenda est. qͥ se
nestire fateanr. Captiuorũ
redemptio magnũ atq p̃ctarũ uis¬
ticie mimus est. qd̾ idẽ ip̃e tulliꝰ
aꝓpb̃auit. dicq hec bengnitas in¬
quit etiã rei publice est utilis:
redimi ex seruitute captos. locu¬
pletare tennores. hãc ig̃ cõsuetu¬
dinẽ bengnitatis. largitioni muneꝵ
antepono. Hec est grauiũ atq ma
alere pauꝑes ac redime̾ captiuos :
cũ apud iniustos si qui hoc faciant
graues et magni appelletur. Hns
em̃ maxime laudis est bñfacere.

Expanded text:
et humanum et hospitalem uideri, et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praeclarum iustitiae munus est, quod idem ipse Tullius adprobauit. atque haec benignitas inquit etiam rei publicae est utilis, redimi e seruitute captos, locupletari tenuiores. hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe antepono, haec est grauium hominum alere pauperes ac redimere captiuos, cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime laudis est bene facere
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatẽ: nec dissimilauit homo
ingemosus qued ex eo cõmodũ
speraret. Ait em̃. Quid faciat
potentẽ apud exteros futurũ
ꝑ gratiã pñcipũ quos sibi hos¬
picii et ir annacie iuix cõstrmxerĩt.
O qmͣ multis argumẽtis cice̾onis
incõstãtia si id agerẽ coargui pos¬
set: nec tã nrĩs ꝙͣ suis uerbis ue¬
fellẽtur. Idẽ quippe ait. ut qͣsq
maxnne ad suũ cõmodũ refeat
nũ uirũ. Idẽ etiã negat simpli¬
cis et aꝑti homĩs esse ambire. si¬
milare aliquid et ꝑtende̾. aliud
agere uideri cũ alud agat. p̃¬
stare se alteri finge̾. qd̾ sibi p̃stet
sed maliciosi potius et astuti et
fallatis et fubdoli. Quomo ig de¬
fende̾t: quo minus ambiciosa illa
hospitalitas malicia eẽt: Tu m̃
ꝑ omẽs portas cirtũcurses. ut
aduemẽtes ppłorũ atq p̾napũ
urbiũ pn̾cipes domũ tuã iuites
ut ꝑ eos apud ciues eorũ potẽ¬
tiã consequare: uelisq te iustũ

Expanded text:
utilitatem nec dissimulauit homo utilitatem nec dissimulauit homo ingeniosus quid ex eo commodi speraret. ait enim, qui id faciat, potentem aput exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae iure constrinxerit. o quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! nec tam nostris quam suis uerbis refelleretur. idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat rum bonum. idem etiam negat simplicis et aperti hominis esse ambire, simulare aliquid et praetendere, aliut agere uideri, cum aliut agat, praestare se alteri fingere quod sibi praestet, sed malitiosi potius et astuti et fallacis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum
Abbreviated transcription (Latin):
stiamus illud ad hoiẽm hoc ad¬
deũ ꝑtinere. Precipua igͣ uirtus
hospitalitas qd̾ philoro phi qͦq
auĩt. sed eã detorquẽt a uera
iusticia. et ad cõmodũ rapĩt.
Recte inquit cicero a theofeato
laudata est hospitalitas. Est¬
et enĩ ut michi quidẽ uidetur
ualde decorũ. pate̾ domos illus-
triũ homi hospitibus illustribus.
Eodẽ modo rursus errauit: quo
giendũ. Non enĩ iusti et sapiẽ¬
tis uiri domus illustribꝰ de bet
patere: sed humilibus et abiec¬
tis. Nã illustres illi ac potẽtes
nulla re possũt indigere: quos
opułetia sua et munit et hono¬
rat. Nichil aũt a uiro iusto fa¬
ciendũ est. nsi qd̾ sit bñficiũ
Beneficiũ aut si refertur: inte̾it
atq finitur. ⁊ lec eñ possumus
et incorrupta ꝑmanserĩt. ꝑma¬
nẽt autẽ nõ aliter. qͣm si p̃stẽtur
hom̃ibus qui ꝓdesse nullo modo
possũt. Ait ille in recipiendis illus-¬
tribus nichil spectauit alucd insi

Expanded text:
sciamus illud ad hosciamus illud ad hodeum pertinere. praecipua igitur uirtus hospitalitas, quod philosophi quoque aiunt, sed eam detorquent a uera iustitia et ad commodum rapiunt. recte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas. est enim, ut mihi quidem uidetur, ualde decorum patere domus hominum inlustrium hospitibus inlustribus. eodem modo rursus errauit quo giendum. non enim iusti et sapientis uiri domus inlustribus debet patere, sed humilibus et abiectis: nam inlustres illi ac potentes nulla re possunt indigere, quos opulentia sua et munit et honorat. nihil autem ciendum est, quod non sit beneficium ; aut si refertur, interit atque finitur: nec enim possumus et incorrupta permanserint, permanent autem non aliter quam si praestentur iis hominibus qui prodesse nullo modo possunt. at ille m recipiendis lnlustribus nihil spectauit aliut nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uti oꝑibus ad ꝓp̃ã uniꝰ uoluptatẽ
sed ad multoꝵ salutẽ. nõ ad p̃¬
sentẽ suũ fructũ s ad iusticiã q̃
sola nõ interit. Tenendũ est igit᷑
om̃i modo ut ab offĩcio mist die
spes recipiẽdi obsit om̃no. Hu
em̃ oꝑis et officu mertes a do
expetenda est solo. ⁊lam si ab hoĩe
expectes iã nõ humanitas eit illa
sed beneficii feneratio. Aec potest
uideri bene meruisse. quid qd̾ facit
non alteri sed sibi prestat. Et tñ
res eo redit ut ꝙͣuis altei quqq
presciterit nichil ab eo cõmodũ
sperãs uere sibi prestat. quia
mercedẽ capiet a deo. Ita deus
p̃cepit ut si qnͣdo cenã paraue¬
rnꝰ. eos in cõuictũ adhibeamꝰ
qu reuocare nõ possint et uitẽ
reddere: ut om̃is actus uite nr̃e
iõ careat misericordie s mune̾.
aec tamẽ quisqmͣ interdictũ
sibi putet aut cõmunionẽ cũ
amitis aut caritatẽ cũ ꝓ xinis.
sed notũ nobis deus fecit qd̾
sit uerũ et iustũ opus. Ita nos
oportet cũ ꝓximis uiu̾e dũmõ

Expanded text:
am unius uoluptatem, sed ad multorum salutem, non ad praesentem suum fructum, sed ad iustitiam, quae sola non interit. tenendum est igitur omni modo ut ab officio misericordiae spes recipiendi absit omnino: huius enim operis et officii merces a deo est expectanda solo. nam si ab homine expectes, iam non humanitas erit illa, sed beneficii faeneratio, nec potest uideri bene meruisse qui qnon alteri, sed sibi praestat; et tamen res eodem redit; ut quod alteri quisque praestiterit, nihil ab eo commodi sperans, vere sibi praestet, quia mercedem capiet a Deo. Idem Deus praecepit, ut si quando coenam paraverimus, eos in convictum adhibeamus, qui revocare non possint et vicem reddere; ut omnis actus vitae nostrae non careat misericordiae munere. Nec tamen quisquam interdictum sibi putet, aut communione cum amicis, aut charitate cum proximis. Sed notum nobis Deus fecit, quod sit verum et justum opus, ita nos oportet cum proximis vivere, dummodo
Abbreviated transcription (Latin):
qui publicis opibus extructis me¬
moriã nom̃ suo querũt: Ne isti
quidẽ recte bona sua in terra sepelũt
quia nec memoria quidẽ mortius cõ¬
fert quicqͣm. nec oꝑa eorũ sẽpit̾na
sũt. Siquidẽ aut uno tͤmore t̾re
dissipãtur et corriit. a̾ fortuto
cõsumũtur incẽdio aut hostili al¬
quo impetu diruũtur. ã certe u¬
custate ipã dissoluta labũtur
Nichil ẽ enĩ ut ait orator oꝑe et
manu factũ: qd̾ nõ cõficiat aut
cõsumat uetustas. dd hec iusti¬
cia et leuitas florestet cotidie
magis. Illi ig̃ melus qui tribuli¬
bus sius aut cliẽtibus largiũtur
diliq̃s enĩ prestãt homĩbus et
sunt. sed nõ illa uera et iustali¬
gitio. Beneficiẽtia enĩ nulla est.
ubicũq necessitas nõ est. Perit
igit᷑ quicq̃d gratie causa tribuitur
nõ indigẽtibus: aut cũ fenore re¬
dit et beneficiẽtia nõ erit. Qd̾ et¬
si gratũ est hiis quibus dat᷑ iu¬

Expanded text:
qui publicis operibus extructis, mequi publicis operibus extructis, memoriam nomini suo quaerunt? ne isti quidem recte bona sua in terra sepeliunt; quia nec memoria quidquam mortuis confert, nec opera eorum sempiterna sunt, siquidem aut uno tremore terrae dissipantur et corruunt aut fortuito consumuntur incendio aut hostili aliquo impetu diruuntur aut certe uetustate ipsa dissoluta labuntur. nihil est enim, ut ait orator, opere et manu factum quod non conficiat et consumat uetustas. at haec iustitia et lenitas florescet cottidie magis. illi ergo melius, qui tribulibus suis aut clientibus largiuntur — aliquid enim praestant hominibus et prosunt — sed non est illa uera et iusta largitio. beneficentia enim nulla est ubicumque necessitas non est. perit ergo quidquid gratiae causa tribuitur non indigentibus aut cum faenore redit, et beneficentia non erit. quod etsi gratum est iis quibus datur, iu
Abbreviated transcription (Latin):
suo nolũt. pacrimonia sua effũ¬
dũt: ut aut ꝑitura et fragilia
sibi cõꝑent. aut certe maximuis
suis damnis nchil cõse quãtur.
Qutd enĩ dicendũ est de hiis qui
populari leuitate ducti. uł magnis
uruibus suffecturas opes exhibe¬
dis muneibus impẽdũt. insi eos
demẽtes acq furiosos. qui p̃stent
is ppło qd̾ et ip̃i ꝑdant. et nemo
eorũ quibus p̃statur accipiat
Itaq ut est omĩs uoluptas caduca
et breuis oculoꝵ maxne et au¬
riũ aut obliuiscũtur honnes. et
altẽius damna ꝓ ingratis habẽt.
aut etiã offendũtur si nõ est libi¬
di uolgi faciffactũ. ut etiam
honnẽs stultissimi malũ sibi malo
cõꝑauerĩt. aut si adeo placuerũt
nchil amplius qͣm manẽ fauorẽ
paucorũq dierũ fabulas asseqũi¬
tur. Sic cotidie leuissimoꝵ hõm
patrimonia in res suꝑuacuas ꝓsi¬
gũtur. Num igit᷑ illi sapiẽtus
qui utiliora et diturmora ciuibq
suis exhibẽt munera: huis stilicet

Expanded text:
suo volunt, patrimonia sua effunsuo volunt, patrimonia sua effundunt, ut aut peritura et fragilia sibi comparent, aut certe maximis suis damnis nihil consequantur. Quid enim dicendum est de iis, qui populari levitate ducti, vel magnis urbibus suffecturas opes exhibendis muneribus impendunt? nisi eos dementes atque furiosos, qui praestent id populo, quod et ipsi perdant, et nemo eorum, quibus praestatur, accipiat. Itaque ut est omnis voluptas caduca et brevis, oculorum maxime et aurium, aut obliviscuntur homines, et alterius damna pro ingratis habent; aut etiam offenduntur, si non est libidini vulgi satisfactum: ut etiam homines stultissimi malum sibi malo comparaverint; aut si adeo placuerunt, nihil amplius, quam inanem favorem paucorumque dierum fabulas assequuntur. Sic quotidie levissimorum hominum patrimonia in res supervacuas prodiguntur. Num ergo illi sapientius, qui utiliora et diuturniora civibus suis exhibent munera? ii scilicet,
Abbreviated transcription (Latin):
suo p̃cio nõ tuo cõmodo estima.
Ei potissimũ cribue a quo nichil
speres. Quid ꝑsonã eligis. qͥd mẽ¬
bra ippicis ꝓ homĩe tibi habẽdus
est: quisq̃s ideo p̃catur quia te hoĩez
putat. Sibice umbras illas yma¬
giesq iusticie. atq ipam̃ uerã
et expressã tene. Largire cecis.
de bilibus claudis destitutis: q̃bus
insi largiare moriendũ est. Inu¬
tiles sũt homĩbus sed utiles deo.
qui eos retinet in uita. qͥ spĩtu
donat qui luce dignatur Foue
quãtũ in te est. et aĩmas homi
ne extinguãtur humãitate sustẽ¬
ta. Qau sucturẽ perituro pocest.
si nõ succurreĩt occidit. Uerũ isti
quia neq naturã retmẽt. ne q
p̃miũt in eo quod sit scuĩt. dũ ꝑ¬
dere timẽt ꝑ dũt et in id quos
marime cauẽt incidũt. ut qciis
sargĩtur aut pereat om̃mo. a̾
ad tẽpus breuissano ꝓsit. Nã q̃
exiguã scipẽ miseris negãt. qui
cõse ruare humanitatẽ sñ damno

Expanded text:
suo pretio, non tuo commodo aestima. suo pretio, non tuo commodo aestima. Ei potissimum tribue, a quo nihil speres. Quid personas eligis? quid membra inspicis? Pro homine tibi habendus est, quisquis ideo precatur, quia te hominem putet. Abjice umbras illas imaginesque justitiae, atque ipsam veram et expressam tene. Largire caecis, debilibus, claudis, destitutis; quibus, nisi largiare, moriendum est. Inutiles sunt hominibus, sed utiles Deo, qui eos retinet in vita, qui spiritu donat, qui luce dignatur. Fove, quantum in te est, et animas hominum, ne extinguantur, humanitate sustenta. Qui succurrere perituro potest, si non succurrerit, occidit. Verum isti, quia neque naturam retinent, neque praemium in eo quod sit sciunt, dum perdere timent, perdunt; et in id, quod maxime cavent, incidunt, ut quidquid largiuntur, aut pereat omnino, aut ad tempus brevissimum prosit. Nam qui exiguam stipem miseris negant, qui conservare humanitatem sine damno
Abbreviated transcription (Latin):
aberrasti a uera iusticia. eãq uno
uerbo sustulisti cũ pietatis et hu¬
manitatis officia utilitate metitꝰ
es. Non enĩ ydoneis homibꝰ lar¬
giendũ est. sed quãtũ potest nõ
ydoneis. Id enĩ iuste. id pie id hu¬
mane fit qd sine spe recipiendi
feceris. Hec est uera illa et ger¬
mana usticia: ciuꝯ solidã et ex¬
pressã effigiẽ nullã tenere uos
dicis. Ip̃e pluribus locis clamas
mercenariã nõ esse uirtutẽ fate¬
risq in libris legiõ tuarũ fibera¬
litatẽ gratiutã esse hiis uerbis.
Nec est dubiũ quin is qui libalis
benignusq dicitur officiũ nõ fruc¬
tũ sequatur. Cur igit᷑ ydoneis
potius largiris. insi postea mercedẽ
recipias. Te igit᷑ auctore at p̃¬
ceptore iusticie: quisquis ydoneus
non erit nudiccite siti fame cõficiet᷑
nec honniẽs copiosi usq ad delicias
abundãtes subuemẽt ultime neces¬
sitati. Si uirtus mercede nõ exiget.
si ꝓpter se ut dicitis expetenda est.

Expanded text:
aberrasti a uera iustitia eamque uno aberrasti a uera iustitia eamque uno uerbo sustulisti, cum pietatis et humanitatis officia utilitate metitus es. non enim idoneis hominibus largiendum est, sed quantum potest non idoneis. id enim iuste, id pie, id humane fit. quod sine spe recipiendi feceris. haec est uera illa et germana iustitia, cuius solidam et expressam effigiem nullam tenere uos dicis. ipse pluribus locis clamas mercennariam non esse uirtutem faterisque in libris legum tuarum liberalitatem gratuitam esse his uerbis: nec est dubium benignusque dicitur, officium, non fructum sequatur. » Cur ergo idoneis potius largiris, nisi ut postea mercedem recipias? Te igitur auctore ac praeceptore justitiae, quisquis idoneus non erit, nuditate, siti, fame conficietur; nec homines copiosi, et usque ad delicias abundantes subvenient ultimae necessitati. Si virtus mercedem non exigit, si propter se ut dicis, expetenda est;
Abbreviated transcription (Latin):
suis officialibus libris nõne h ͦ idẽ
suadet. nõ esse omino largiendũ:
Sic enĩ dixit. largitio q̃ fit ex re
familiari fontẽ ipm benig̾tatis
exhaurit. Ita bonitate benig̾tas
tollitur. Qua quo ĩ plures usus
sis: eo minꝰ in m̃łtos uti possis.
et itẽ paulo post. Quid autẽ est
scultius. qͣm qd libenter facias cu¬
rare ut id duicius fac̾e̾ nõ possis
uidelicet ꝓfessor sapiẽtie refrenat
honnẽs ab humanitate. mouet q
ut rẽ familiarẽ diligẽter custodiãt
malnitq areã ꝙͣ iusticiã cõsuare
Quod cũ intelligeret inhumanũ
esse ac nefariũ: ex alio capite qiͣ
actus penitẽtia sic ait. 2 lõ nũꝙͣ
tamẽ est largiendũ. nec hoc be¬
ing̾tatis genus om̃mo repudiãdũ
et sepe ydoneis homibus egeti¬
bus de re familiari imꝑtiendũ.
Quid est ydoneis: rempe hus
qui restituere ac referre grati ã
possint. Si nũc citero uiuẽt excla¬
marẽ ꝓfecto. Hic hic marte tulli

Expanded text:
suis officialibus libris nonne hoc idem suis officialibus libris nonne hoc idem suadet, non esse omnino largiendum? sic enim dixit: largitioque quae fit ex re familiari, fontem ipsum benignitatis exhaurit. ita benignitate benignitas tollitur: qua quo in plures usus sis, eo minus in multos uti possis. et idem paulo post: quid autem est stultius quam quod libenter facias, curare ut id diutius facere non possis? uidelicet professor sapientiae refrenat homines ab humanitate monetque ut rem familiarem diligenter custodiant malintque arcam quam iustitiam conseruare. quod cum intellegeret inhumanum esse ac nefarium, mox alio capite quasi actus paenitentia sic ait: nonnumquam tamen est largiendum nec hoc benignitatis genus omnino repudiandum et saepe idoneis hominibus egentibus de re far miliari inpertiendum. quid est idoneis? nempe iis qui restituere ac referre gratiam possint. si nunc Cicero uiueret, exclamarem profecto: hic, hic, Marce Tulli,
Abbreviated transcription (Latin):
si putẽt. Nemo emĩ potest huiꝯmõi
ꝑiculis nõ esse subiectus. Inmo uõ̾
et homĩs et fortis uiri esse dicẽt
seruare periturũ. Si igit᷑ in eius¬
modi casibus qui ꝑiculũ uite hõi
afferũt. succurrẽ humanitatis esse
concedut. quid cause est cur si hõ
esuriat. siciat. algeat. succurrendũ
esse nõ putẽt: Nie cũ sint paria
natura cũ illis casibus fortuitis et
unã eandẽq hũamtatẽ desiderẽt.
tamẽ illa disternũt. q̃a nõ re ip̃a uã
sed utilitati pñti omĩa mẽtũitur.
Illos enĩ quos ꝑ iculo subripuit
sperant sibi gratiã relaturos: egẽ¬
tes aũt quia nõ sperãt perire pu¬
tat̃ quicq̃d eiusmõi hõibus imꝑtiãt.
hnc est illa plauti detestanda
sm̃a. male meretur qui mendico
dat qd̃ edat: nã et illd qd̾ dat
perit. et illi ꝓducit uitã ad mise̾iã
dit enĩ poeta fortasse ꝓ ꝑsona lo¬
cutus est. Quid marcus tullius ĩ

Expanded text:
si putent — nemo enim potest eiusmodi si putent — nemo enim potest eiusmodi periculis non esse subiectus —, immo uero et hominis et fortis uiri esse dicent seruare periturum. si ergo in eiusmodi casibus, quia periculum uitae homini adferunt, succurrere humanitatis esse concedunt, quid causae est cur, si homo esuriat sitiat algeat, succurrendum esse non putent? quae cum sint paria natura cum illis casibus fortuitis et unam eandemque humanitatem desiderent, tamen illa discernunt, quia non re ipsa uera, sed utilitate praesenti omnia metiuntur. illos enim quos periculo subripiunt sperant sibi gratiam relaturos, egentes autem quia non sperant, perire arbitrantur quidquid eiusmodi hominibus inpertiant. hinc est illa Plauti detestanda sententia: male meretur qui mendico dat quod edat: nam et illut quod dat perit et illi producit uitam ad miseriam. at enim poeta fortasse pro persona locutus est. quid? Marcus Tullius in
Abbreviated transcription (Latin):
humanitas: si honnẽs recte dici
uelimus. Is aut̃ ipm̃ cõseruare hu¬
mantatẽ quid alud est. qͣm dilige̾
homiez quia homo sit. et idẽ qd
nos sumus: Distor dia igit᷑ atq
dissensio nõ est scdm̃ homĩs roẽm.
uerũq illud ciceronis qd ait. hoĩe
nature obedientẽ hom̃i nocere nõ
posse. Ergo si nocere homi contra
naturã est. ꝓdesse igit᷑ homi st̃d
naturã sit necesse est. Quod qui
nõ facit homĩs appellatiõe dispo¬
liat. quia humãitatis officiũ est.
necessitati homĩs ac ꝑcculo subue¬
mre. Quero igit᷑ ab hiis qui mise¬
reri ac flecti nõ putãt esse sapi¬
entis. si homo ab aliqͣ bestia cõ p̃¬
hensus auxiliũ sibi armati homĩs
imploret utrũ ne succurrẽdũ putẽt
an minime: Nõ sut tã impͣdẽtes.
ut negent fieri oporte̾. qd̾ flagi¬
tat. qd̾ expostit humanitas. It ẽ
si aliq̾s cirtũuẽiatur igmi. riuna
opp̾matur. mergatur mari. fluie
rapiatur: nõ putet homĩs esse

Expanded text:
humanitas, si homines recte dici humanitas, si homines recte dici uelimus. id autem ipsum, conseruare humanitatem, quid aliut est quam diligere hominem, quia homo sit et idem qnos sumus? Discordia igitur atque dissensio non est secundum hominis rationem. Verumque est illud Ciceronis, quod ait, hominem naturae obedientem homini nocere non posse. Ergo si nocere homini contra naturam est, prodesse igitur homini secundum naturam sit necesse est. Quod qui non facit, hominis se appellatione dispoliat; quia humanitatis officium est, necessitati hominis ac periculo subvenire. Quaero igitur ab iis, qui flecti ac misereri non putant esse sapientis: si homo ab aliqua bestia comprehensus, auxilium sibi armati hominis imploret, utrumne succurrendum putent, an minime? Non sunt tam impudentes, ut negent fieri oportere quod flagitat, quod exposcit humanitas. Item si aliquis circumveniatur igni, ruina opprimatur, mergatur mari, flumine rapiatur, num putent hominis esse,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ homĩbus ꝓ iierunt. et sanu̾nt
fedus: illud a prĩcipio sui ortu
inter honnẽs tutũ aut uiolare.
nõ cõseruare sũmũ ne fas put¬
dũ est. Nã qui se a pĩtando au¬
isiũ remonet etiã ab accipiẽdo r̾no¬
ueat necerse est. quia nuillius opera
indigere se putat qui alteri suã de¬
negat. Huic nõ qui seipẽ dissociat
ac seterint a corꝑe: nõ ritu hõis
ses ferarũ more uiuẽdũ ẽ igiᵗ¬
om̃i modo unicułu societatis hũa¬
ne: quia homo sine homie nlło mõ
potest uiuere. Retentio aut̾ socie¬
tatis est cõmunitas id ẽ auxiliũ
prestare ut possimꝰ acciꝑe. Sinuo
ut illi alni disputãt humanitatis
ip̃ius causa facta est hom̃i conqͥ
gatio. homo certe honnẽz debet
agnostere. Quod si fecerint ili
rudes et adhuc feri honnĩes. et
ratione. quis putemꝰ homĩbus
expolitis et sermonis rerũq e
faciendũ q̃ assuen hoĩbus solitudĩe
ferre nõ pñt: Cõseruãda est igit᷑

Expanded text:
cum hominibus inierint et sanxerint., cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter homines tutum aut uiolare aut non conseruare summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat. huic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum eomni modo vinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest vivere. Retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. Sin vero ut illi alii disputant humanitatis ipsius causa facta est hominum gatio, homo certe hominem debet adgnoscere. quod si fecerunt illi rudes et adhuc fen homines et ratione, quid putemus hominibus expolitis et sermonis rerumque ofaciendum, qui adsueti hominibus solitudinem ferre non possunt? Conseruanda est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
fugiens et cõmunionis ac societa¬
tis appetẽs esset: nõ magna int̾
eos disceptatio est. Siquid̾ cause
dispares sũt: res eadem est.
Potuit igit᷑ utrũq quia nõ r̾pag¬
nat. sed tamẽ utrũq nullo mod
uerũ est. quia nõ ꝑ omẽ terrãnati
fint honnẽs e terra tanꝙͣ ex dcois̃
alicius dentibus seminati ut poete
ferũt. sed unus homo a deo est¬
mano gen̾e cõpleta est eadẽ stilia
ratione qua rursus post diluuũ
quod certe negare nõ possũt ãl¬
la igit᷑ in pñcipio facta ẽ eiusmõi
congregatio. nec uniq̃m fuisse
honnẽs in terra qui p̃ter infatiã
nõ loqueñtur intessigit: cui ratio
nõ deest. Fingamꝰ tamẽ illa u̾a
esse que ociosi et mepti sener
fabulãtur: ut eos potissmmũ
Si hac de causa sut honnẽs
gregati ut mutius auxiliis mile¬
cillitatẽ suã tuentur. suct̾rendũ
est homi qui egeat auxilio. Cũ
eni p̃sidii causa hoiẽs societatĩ

Expanded text:
fugiens et communionis ac societafugiens et communionis ac societatis adpetens esset. non magna inter eos disceptdispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat: sed tamen utrumque nullo modo verum est; quia non per omnem terram nati sunt homines e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo mano genere completa est, eadem scilicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negare non possunt. Nulla igitur in principio facta est ejusmodi congregatio; nec unquam fuisse homines in terra, qui praeter infantiam non loquerentur, intelliget cui ratio non deest. fingamus tamen illa uera esse quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum llamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem
Abbreviated transcription (Latin):
ipãm uiderẽt cõtra bestias esse
tutã. opida etiã cepisse munire. ut
uel quietẽ noctis tutã sibi face̾nt.
uel ut incursiones atq meptiis
bestiarũ nõ pugnãdo sed obiectis
aggeribus arcerẽt. U ingemia
homibus indigna q̃ has meptias
ꝓtuberũt. miseõs atq misabiles q̃
stulticiã licteis memoĩeq mãdaue¬
rũt: qui cũ uident mutis quoq
ammalibus ingenitã esse ratiõe
uel ꝑiculi fugiẽdi. uel mala cauẽ¬
di. uł cubilia sibi et latibula parã¬
di honniẽs aut̃ ipõs existiauerĩt
nõ insi exemplis aut admoneri
aut distẽ potuisse. qͦd metuere
q̃d cauere quid fac̾e deben̾t: aut
nũ qm cõuenturos inter se fuisse.
nec loquẽdi rationẽ reꝑturos.
inisi eos bestie cõedissent. Hec
aliis delira uisa sũt ut fuerut.
dixerũtq nõ ferarũ lamatus cau¬
sa fuisse coeũdi. sed ipãm̃ potius
humanitatẽ. Itaq inter se cong᷑¬
gatos ꝙ natura homi solitudinis

Expanded text:
ipsam viderent contra bestias esse ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida etiam coepisse munire; vel ut quietem noctis tutam sibi facerent, vel ut incursiones atque impetus bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros, atque miserabiles, qui stultitiam suam litteris memoriaeque mandaverunt! Qui cum viderent mutis quoque animalibus ingenitam esse rationem, vel periculi fugiendi, vel mali cavendi, vel cubilia sibi et latibula parandi; homines autem ipsos existimaverint non nisi exemplis admoneri ac discere potuisse, quid metuere, quid cauere, quid facere deberent, aut numquam conuenturos inter se fuisse nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. haec aliis delira uisa sunt, ut fuerunt, dixeruntque non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, sed ipsam potius humanitatem, itaque inter se congregatos, quod natura hominum solitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
sustulerũt. et dũ uolut sanare
uiciauerũt. Et cũ idẽ plerũq
fateãtur societatis huane cõmu¬
monẽ esse retinẽdã: ab ea plane
seipõs inhumane uirtutis sue¬
rigore dissociãt. Coniũcẽdus ig̃
etiã hic error illorũ est: qui
Urbis condẽde originẽ atq causã
non unã intulerũt. sed alii eos hoiẽs
qui sint ex terra p̾mitus nati. cũ ꝑ
siluas et cãpos erraticã degent ui¬
tam. nec ullo inter se sermoins aut
iuris uniculo cohererẽt: sed frõdes
et herbas ꝓ cubilibus. speluncas
et antra ꝓ domibus haberẽt. bestiis
fortioribusq ammalibus prede
fuisse cõmemorãt. Tũ eos qui aut
lamati effugent. aut lamari ꝓx¬
ios uiderãt admonitos ꝑiculi
sui ad alios hoies decuciurirse p̃¬
sidiũ implorasse. et p̾mo nutibus¬
suã uolũtate significcisse. deinde
sermonis inicia temptasse. ac
singulis quibusq rebus nomĩa ĩ¬
p̾mẽdo paulatim loquẽdi ꝑfecis¬
se rationẽ. Cũ aut̃ nec m̃ltitudĩe

Expanded text:
t sanare, vitiaverunt. Et cum iidem plerumque fateantur, societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane seipsos inhumanae suae virtutis rigore dissociant. Convincendus ergo etiam hic error illorum est, qui Urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt: sed alii eos homines, qui sint ex terra primitus nati, cum per silvas et campos erraticam degerent vitam, nec ullo inter se sermonis aut juris vinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. Tum eos, qui aut laniati effugerant, aut laniari proximos viderant, admonitos periculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
in illo sermone ꝓfecto. cũ exaudis¬
set asclepiũ querẽtẽ a filio suo i¬
trũ placeat patri eius ꝓferri
thus et alios odores ad sacrifĩ¬
ciũ dei. exclamauit bñ o mi nate
o asclepi. Est enĩ maxima impĩ¬
etas: tale inquit de illo uno ac-
singulari bono animũ inducere᷑.
Hec et hiis similia huic nõ cõue¬
mũt. Om̃iũ em̃ quecũq sũt plenos
est. et oĩ minime indigẽs. Nos
uero gratias agẽtes adoremus
huius enĩ sacrificiũ sola benedic¬
tio. Et recte. Uerbo em̃ sacrificas
oportet deo: siquidẽ deus uerbũ
est ut ip̃e confessus est. Sũmus
igit᷑ colendi dei ritus ex ore iusti.
homĩs ad deũ directa laudatio. Q
tamẽ ipã ut deo sit accepta et hu¬
militate et timore et deuotione
maxnna opus est. ne qͥs forte
integritatis atq ĩnotẽtie fiduciã¬
rest. Quã qui tenuerit: hic ut añ

Expanded text:
in illo sermone perfecto, cum exaudisin illo sermone perfecto, cum exaudisset Asclepium quaerentem a filio suo utrum placeret patri eius proferri tus et alios odores ad sacrificium dei, exclamauit: bene, bene ominare, o Asclepi. est enim maxima inpietas tale quid de uno illo ac singulari bono in animum inducere. haec et his similia huic non conueniunt: omnium enim quaecumque sunt plenus est et omnium minime indigens. nos uero gratias agentes adoremus: huius enim sacrificium sola benedictio est. et recte. uerbo enim sacrificari oportet deo, siquidem deus uerbum est, ut ipse confessus est. summus igitur colendi dei ritus est ex ore iusti hominis ad deum directa laudatio, quae tamen ipsa ut deo sit accepta, et humilitate et timore et deuotione maxima opus est, ne quis forte integritatis atque innocentiae fiduciaest: quam qui tenuerit, hic, ut ant
Abbreviated transcription (Latin):
et ymnus. Si enĩ deus nõ uidet᷑.¬
igitur hiis rebus coli debet q̃ nõ
uidẽtur. Nulla igit᷑ alia religio
uera est: nsi que uirtute ac iuis¬
ticia constat. Quomõ aũt deus
iusticia homĩs utatur: intellectu
facile est. Si enĩ iustus fuei̾t hõ.
accepta ĩmorsitate deo meternũ
seruiet. honñes aũt nõ isi ad
iusticiã nasti. tũ philosophi uetes
tũ etiã cicero suspicatur. Disseñs
eñ de legibus: sed om̃iũ inquit
in hommiũ doctorũ disputatoẽ
uersãtur. nichil est ꝓfecto p̃stabi¬
suis: qͣm płane intessigi nos ad uis¬
ticiã esse natos. Id igit᷑ sõłu deo
ad quos capiendũ nos ip̃e gene¬
rauit. Hoc aũt duplex sacrificii
genus: qmͣ sit uerissimũ t̾rmegis¬
tus hermes ydoneus testis est.
qui nobistũ id est cũ ꝓphetis quos
seq̃mur. tam re qͣm uerbis congitͤ
de iusticia sic locutus est. Hoc
uerbũ o fili adora et cole. Cultus
autẽ unus est: malũ nõ esse. Itẽ

Expanded text:
et hymnus. Si enim Deus non videturet hymnus. Si enim Deus non videtur, ergo his rebus coli debet, quae non videntur. Nulla igitur alia religio est vera, nisi quae virtute ac justitia constat. Quomodo autem Deus justitia hominis utatur, intellectu facile est. Si enim justus fuerit haccepta immortalitate in aeternum deo seruiet. omnes autem non nisi ad iustitiam nasci cum philosophi ueteres tum etiam Cicero suspicatur. disserens enim de legibus sed omnium inquit quae in hominum doctorum disputatione uersantur, nihil est profecto praestabilius quam plane intellegi nos ad iustitiam esse natos. id ergo solum deo ad quod capiendum nos ipse generauit. hoc autem duplex sacrificii genus quam sit uerissimum, Trismegistus Hermes idoneus testis est, qui nobiscum, id est cum prophetis quos sequimur, tam re quam uerbis congruit. de iustitia sic locutus est: hoc uerbum, o fili, adora et cole. cultus autem dei unus est malum non esse. item
Abbreviated transcription (Latin):
et semꝑ in ꝓximo: nõ ĩmolacõi¬
bus et sangume m̃lto tolendũ
Que emĩ et trucidatiõe ĩmentiũ
uoluptas: Sed mente pura
honestoq ꝓposito. nõ tẽpla illi
congestis in alticudinẽ saxis
extruenda sũt: in suo cuiqm
consecrandus est pectore. Ues
tes et gẽmas et cete̾a q̃ habẽt
in precio si quis putat deo cara
is plane quis sit deus nescit.
cuius putas uoluptati esse eas
res. quas etiã homo si cõtẽpsẽit
iure laudabit᷑. Quid igit᷑ castũ
quis deo dignũ: insi qd̾ ip̃ẽ in
illa diuina lege sua popostit.
Duo sũt que offerri debeãt. donũ
et sacrificiũ. Donũ in ꝑpetuũ sat̾¬
ficiũ ad tempus. Uerũ apd̾ istos
tis intelligũt. donũ est quicqͥd
auro et argẽto fabritat᷑ itẽ
sacrificiũ est uictima et q̃cũꝙ ĩ
ara cremãtur. Sed utroq nõ
utitur deus: quia et ip̃e incor¬
ruptus et illud cotũ corruptibi
Itaq deo utrũq incorꝑale off¬
rẽdũ est: quo utitur. Dom
integritas amim: sacrificiũ

Expanded text:
in proximo, non immo lationibus nec sanguine multo colendum — quae enim ei trucidatione immerentium uoluptas est? —, sed mente pura, bono honestoque proposito? non templa illi congestis in altitudinem saxis extruenda sunt: in suo cuique consecrandus est pectore. uestes igitur et gemmas et cetera quae habentur in pretio si quis putat deo cara, is plane quid sit deus nescit: cui putat uoluptati esse eas res quas etiam homo si contempserit, iure laudabitur. quid ergo castum, quid deo dignum nisi quod ipse in illa diuina lege sua poposcit? duo sunt quae offerri debeant, donum et sacrificium, donum in perpetuum, sacrificium ad tempus. utis intelligunt, donum est, quidquid auro argentoque fabricatur; item Sacrificium est victima, et quaecumque in ara cremantur. Sed utroque non utitur Deus; quia et ipse incorruptus est, et illud totum corruptibile. Itaque Deo utrumque incorporale offerendum est, quo utitur. Donum est integritas animi; sacrificium, laus,
Abbreviated transcription (Latin):
ralibus illicẽ animos hominũ. et
maniũ iocũditatũ specie captos
ad acerbas amaricudines miseri¬
asq ꝑ duc̃e. Sapiẽs ꝓrsus dispu¬
tatio si uirtutũ ip̃arũ formas
atq termĩos stirẽt. Non enĩ didi¬
cerãt uel q̃ sint uł quid eas mer¬
cedis a deo maneat quod nos hiis
duobus libris docebimꝰ. hn uero
quia ignorabat aut dubitabãt
ammas homi immortales esse.
et uirtutes et uicia terrems hono¬
ribus aut peins est miauerint .
Omĩs igit᷑ hec de duabus uiis
disputatio ad frugalitatẽ ac lux¬
uriã speccat. Dicũt enĩ humane
uite cursũ y lictere simiłe. quod
unusquisq hoii cũ p̾me adolestẽ¬

Expanded text:
ralibus inlicere animos hominum et ralibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque homi
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluerũt. alterã uiciorũ. eam q
que sit assignata uirtutibus p̾mo
aditu esse arduã et confragosã
in qua si quis difficultate suꝑata ĩ
sũmũ eius euaferit hab̾e eũ de
cetero planũ iter. lucidũ amenũ¬
q campũ. et omẽs laborũ suorũ
caꝑe feuctus uberes atq iocudos.
Quos aut̃ p̾mi aditus diffiltas
detruierit eos in illã uiciorũ uã
labi atq deflecte. q̃ pͥmo ingres¬
su sit qĩ amena multoq t̾tior.
Dem̃ cũ in eã paulo inte̾ius ꝓcer¬
serint amenitatis eus sp̃e rͦpẽte
subduci: exoriri aut̃ uiã p̃cipitẽ.
saxis nũt asperã nunt obductã
sentibus. nũc gurgitibus interti¬
som. uł torrẽtibus rapidc̃: ut la¬
borare. herere. labi cade necesse¬
sit. Que omia eo ꝓferũtur. ut
appareat in uirtutibus capiẽtibus
labores esse maxios. in ꝑceptis
aũt maximos fructus. et solidas
atq incorruptas uoluptates: uicia
uero quibusdã delimamẽtis natu¬

Expanded text:
voluerunt, alteram vitiorum: eamque voluerunt, alteram vitiorum: eamque quae sit assignata virtutibus, primo aditu esse et arduam, et confragosam; in qua si quis, difficultate superata, in summum ejus evaserit, habere eum de caetero planum iter, lucidum amoenumque campum, et omnes laborum suorum capere fructus uberes atque jucundos. Quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in eam vitiorum viam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena, multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis natu
Abbreviated transcription (Latin):
ophia melius et fructuosius qmͣ
p̃cepta uite dare. Qd si hoc illi
faciũt quibus nõ est ueritas cog̾ta
quãtomagis nos facere debemus:
qui a deo eruditi et illumĩati pos¬
sumus uera ꝑciꝑe: ⁊ lec tamẽ
sic docebimnꝰ ut quasi pͥma u̾tutis
elemẽta tradamus qd ẽ infimiũ.
sed tanqͣm docen dũ suste ꝑimus
eũ qui apud illos iã ꝑfectus esse
uideatur. Manẽtibus enĩ p̃ceptis
eorũ que solet ad ꝓbitatẽ recte
dare. ignoca illis suꝑstruemus
ad ꝑficiendã cõstruẽdãq iusticiã
quã nõ tenẽt. Ea uero q̃ possut
cũ illis esse cõmunia p̃termictã
ne quid ab hiis uidear mutuari
quorũ errores coargue̾ atq aꝑire
decreuerimi. Due sũt uie ꝑ quas
humanã uitã ꝓgredi necesse est
una que in celũ ferat. algera que
ad inferos dep̃mat: quas et poete¬
in carmĩbus et philosophi ĩ dispu¬
cacõibus suis induxerũt. Et q̃dẽ
philosophi alterã uirtutũ esse

Expanded text:
ophia melius et fructuosius quam ophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus, quod est infinitum, sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos depin carminibus, et philosophi in disputationibus suis induxerunt. Et quidem philosophi alteram virtutum esse
Abbreviated transcription (Latin):
opus esse ad placãdã celestiũ
maiestatẽ. sed mẽte sancta et
uisto anmo et pectore ut ip̃e ait.
qd̾ naturali sit honestate gnosũ.
hec est religio celestis. nõ q̃ con¬
stat ex rebus corruptis. sed que
uirtutibus amim qͥ orit᷑ e celo.
hic uerus est cultus: in qͦ mens
colentis seipam̃ deo ĩmaculatã
uictimã sistit. Id aut̃ quomõ cõ¬
sequẽdũ. quomõ p̃standũ sit
docebit huius libri disputatio.
Nichil enĩ tã p̃clarũ homiq cõ¬
uemẽs potest esse. qͣm erudĩe ho¬
mẽs ad iusticiã. Apud ciceronẽ
catulus in hortẽsio philosophiam
rebus omibus p̃ferens. malle se di¬
at uel unũ ꝑuũ de officio libellũ.
qͣm longã orationẽ ꝓ sedicioso hoĩe
cornelio. Que sentẽtia nõ utiq
catuli qui illud fortasse nõ dixit.
sed ciceronis est putanda qui scrip¬
it: credo ut libros qͦs de officio eãt
tripturus cõmẽda̾et. in qbus ip¬
is nchil testatur ẽẽ in oĩ philo¬

Expanded text:
opus esse ad placaudam caelestem opus esse ad placaudam caelestem maiestatem, sed mente sancta et iusto animo et pectore, ut ipse ait, quod naturali sit honestate generosum. haec est religio caelestis, non quae constat ei rebus corruptis, sed quae uirtutibus animi qui oritur e caelo, hic uerus est cultus, in quo mens colentis se ipsam deo inmaculatam uictimam sistit. id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit huius libri disputatio. nihil enim tam praeclarum hominique conueniens potest esse quam erudire homines ad iustitiam. aput Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens malle se dicit uel unum paruum de officio libellum quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. quae sententia non utique Catuli, qui illut fortasse non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit, credo ut libros quos de officiis erat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philos
Abbreviated transcription (Latin):
manũ potius act̾buũt. Ideoq illis
necessarra et grata credũt eẽ q̃
nobis. quibꝰ ã esuriẽtibus opꝰ
s. cibo. aut siciẽtibus potu. aut
ueste algendis: aut cũ sol deces¬
serit lumine ut uidẽ possimꝰ.
Nullis igitur ex rͥbus cã ꝓbarip̃
et intelligi deos istos cũ aliqͣndo
uixerint mortuos esse. ꝙͣ ex ip̃o
ritu. q̃ est totus e terra. Quid
enĩ celestis in se bom potest habe¬
re pecudũ sangus effusus qͦ
aras inquinãt: Aisi forte deos
existimãt eo uesti qd̾ honiẽs
asꝑnãtur actinge̾. Et quisquis
illis hãc sagniã p̃sciterit. ꝙͣuis
ille grassator. adulter ueneficꝰ.¬
aut parricida sit. btũs ã felix
erit. hũc diligãt. hũc tuẽt᷑. huic
onĩa q̃ optauerit prestant.
merito igit᷑ ꝑsuis huiꝯmõi suꝑ¬
stitucões suo mõ deridet. Quia
inquit tu mercede deorũ emeris
auriculis pulmõe et lactibꝰ unctis
Sentiebat uidelicet nõ carne

Expanded text:
manum potius adtribuunt ideoque illis manum potius adtribuunt ideoque illis necessaria et grata credunt esse quae nobis, quibus aut esurientibus opus est cibo aut sitientibus potu aut ueste algentibus aut cum sol decesserit lumine, ut uidere possimus. nullis igitur ex rebus tam probari et intellegi potest deos istos, cum aliquando uixerint, mortuos esse quam ex ipso ritu, qui est totus e terra. quid enim caelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus, quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo uesci quod homines aspernantur attingere. et quisquis illis hanc saginam praestiterit, quamuis ille grassator adulter ueneficus parricida sit, beatus ac felix erit, hunc diligunt, hunc tuentur, huic omnia quae optauerit praestant. merito ergo Persius huiusmodi superstitiones suo more deridet: qua tu inquit mercede deorum emeris auriculas? pulmone et lactibus unctis? sentiebat uidelicet non carne
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ deũ penes quẽ nulla nox
est esse arbitremur. qͥ hãc lucẽ
sic moderatus est. ut neq niimio
fulgore neq calore uehemẽti
noceret ammãtibus. tantũq ista¬
rũ rerũ dedit ei quãtũ aut mor¬
lia corꝑa pati posfent ã frugũ
maturitas postularet: Nũ igit
mẽtis sue cõpos putãdus ẽ. qui¬
et autori et dacori lumĩs cãde¬
larũ aut cerarũ lumẽ offert ꝓ
munere: Alucd uero ille a nobis
exigit lumẽ et qdẽ nõ fumidũ
sed ut ait poeta liq̃dũ atq clarũ
mẽtis stilicet. ꝓpt̾ qd a poetis fortes
nũcupatur. qd exhib̾e nõ pocest
nisi qui deũ agnoue̾it. Illorũ
aũt dn quia terrem sũt egent
lumĩbus ne in tenebris sint. Qͣ¬
rũ custores quia celeste nichil
sapĩt: etiã r̾ligiones q̃bus de¬
seruiũt ad terrã reuocãt. In es
enĩ lumine opus est: quia ratio
eius et natura tenebrosa est
Itaq diis nõ celestẽ sensũ. s ha¬

Expanded text:
ipsum deum, penes quem nulla nox ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora pati possent aut frugum maturitas postularet. num igitur mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigit lumen et quidem non fumidum, sed, ut ait poeta, liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis Ϟω̃τες nuncupamur: quod exhibere non potest nisi qui deum agnouerit. illorum autem dii quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores quia caeleste nihil sapiunt, etiam religiones quibus deseruiunt ad terram reuocant: in ea enim lumine opus est, quia ratio eius et natura tenebrosa est. itaque diis non caelestem sensum, sed hu
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ miseros ubiq cecitas p̃mnit.
Sicut enĩ qui sit uerꝰ deus ita q̃
sit uerus cultus ignorãt. Mactãt
igit᷑ opinias ac puigues hostias
deo tãqͣm esuriẽti ꝓfũdũt uina
tanqͣm sitienti: accendut lumia
tanqͣm in tenebris agenti. Qd̾ si
suspuairi aut ꝑciꝑe ammo possẽt. q̃
sint bona illa celestia quorũ mag̾¬
cudinẽ terreno adhuc corꝑe obuo¬
luti sensu caꝑe caꝑe nõ possumꝰ
iã se cũ hiis officiis mambus
stultissimos esse cognostat̃. uel
si celeste lumen. qd̾ nos dicimꝯ
sołe contẽplari uoluerit. ic̃
fenciẽt qͣm nõ idigeat lucerns
eorũ deus. qui ip̃e in usũ homĩs
tam candidã lucẽ dedit. Et tamẽ
cũ in tã ꝑuo cieculo qͥ ꝓpter lon¬
ginq̃tatẽ nõ amplius ꝙͣ humam
capitis uidetur habe̾ mensurã.
tantã sit fulgoĩs ut eũ mortaliũ
luminũ acies nõ queat contueri
ligo ac tenebre cõsequãtur: quid
tandẽ lumĩs. quid claritatis. apd̾

Expanded text:
eadem miseros ubique caecitas premit. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant. Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in tenebris agenti. quodsi suspicari aut percipere animo possint quae sint bona illa caelestia, quorum magnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorum deus, qui ipse in usum hominis tam candidam lucem dedit. et tamen cum in tam paruo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri ligo ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe festimãt. cũ animꝯ ministĩo
corꝑis. nõ corpus ministĩo animi
uti debeat. Idẽ maximũ bonũ
uedgant opes: quas si bonis arti¬
bus assequi nõ possint. malis as¬
se quũtur. fraudãt rapĩt sp̃oli¬
ant insidiãtur. abiurat. Nichil
demq moderati aut pensi habẽt
dũmodo auro chorustẽt. argento
gẽmis. uestibus fulgeãt. auidissiõ
uencri opes ingerãt. scipati fami¬
liarũ gregibus ꝑ dimotũ popułu
semꝑ incedãt. Sic addicti eitq
seriuẽtes uoluptatibus uimi uigo¬
rẽq mẽtis extinguãt: et cũ ui̾e
se maxime putãt ad mortẽ cõci¬
tatiisime ꝓperãt. ⁊lã sicut ĩ stdo
libro docuunꝰ. celi ratio in aĩmo
terre aut̃ in corꝑe est. qui bona
negligũt aniii corꝑis appetũt
in tenebris ac morte u̾santur.
q̃ sũt terre acq corꝑis q̃a uita
et lumẽ de celo est. Cuius qͦmã
exꝑtes sũt corꝑi seruiẽdo. longe
absũt ab intellectu rerũ diumarũ

Expanded text:
capere festinant, cum animus ministerio capere festinant, cum animus ministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. idem maximum bonum iudicant opes: quas si bonis artibus adsequi non possunt, malis adsecuntur. fraudant rapiunt spoliant insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, sliarum gregibus per dimotum populum semper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, cterrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum.