comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus phariseorꝵ tẽptamenta ꝓferret se¬
cutus adiunxit Igitur ĩa non sunt duo
s una caro Qđ gͦ deus conuinxit: homo nõ
separet: Ut gͦ in illo sc̃o conubio qđ factũ est
in thalamo uteri uͥginalis. iam non essent duo
s una caro: spͣali gr̃a factũ est: hoc eciã ut in¬
duisruptũ iugiter ceneatur sp̃ualis gr̃a opera
tur. quia ut capiti suo inhereatͭ initas corpo¬
ris. & ut sciens qͥa om̃s qͥ se elonguant ab ipso
ꝑibunt. & qͥa ꝑdet om̃s qui fornicantur ab eo
possit ipsa caste ac suainter dicere Michi ãu
aoherere deo bonũ est & rursus. Adhesit
xp̃i & eccłȩ. ut cũ electionis uas̃ dicat. qͥa xp̃s
caput est corporis eccłiȩ. ipsũ tamen corpus
xͥ non dubitet xp̃m ueraciter appellare: Demi¬
q sic ait ad chorinthios scribens Sicut enim
corpus um̃i ẽ & mẽbra habet multa. omĩa
aũt menbra corporis cũ sint multa unũ est
corpꝰ: ita & xp̃s. ut ostenderet qͥa hoc corpus¬

Expanded text:
ersus Pharisaeorum tentamenta proferret, secutus adjunxit: Igitur jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Ut ergo in illo sancto connubio, quod factum est in thalamo uteri virginalis, jam non essent duo, sed una caro, spiritali gratia factum est. Hoc etiam ut indisruptum jugiter teneatur, spiritalis gratia operaec unitas corporis, et ut sciens quia omnes qui se elongant ab ipso peribunt, et quia perdet omnes qui fornicantur ab eo, possit ipsa caste ac suaviter dicere: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Et rursus: Adhaesit i et Ecclesiae, ut cum electionis Vas dicat: Quia Christus caput est corporis Ecclesiae , ipsum tamen corpus Christi non dubitet Christum veraciter appellare. Denique sic ait ad Corinthios scribens: Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corp
Abbreviated transcription (Latin):
et ambos in uno corpore deõ ꝑ crucẽ interfi¬
ciens inimicicias in semecipso. & ueniens euan¬
gelitauit pacẽ his qͥ longe & pacẽ his qͥ ꝓpe.
quia in ipso habemꝰ ambo accessum in uno pũ
ad patrem hoc gͦ factũ est caritate diuina.
ut ex ipso sp̃u corpꝰ illius capitis esset renatũ
de quo ipsũ caput est natũ: et ob hoc neces¬
sariũ nobis ẽ ut sicut ex sp̃u scõ natus est xp̃s
quando deus unigenitꝰ in utero uͥginis unitꝰ
homini suo tamquã sponsus ꝓcessit de thala¬
mo suo. sic eccła dono sp̃s scĩ adhereat xp̃o
tamꝗͣ mulier uiro suo. & tãquã corpus capi¬
sumus corporis eiꝰ. de carne & de ossib eiꝰ: ꝓp

Expanded text:
interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem, his qui longe, et pacem his qui prope, quia in ipso habemus ambo accessum in uno Spiritu ad Patrem . Hoc ergo factum est caritate divina, ut ex ipso Spiritu corpus illius capitis esset renatum, de quo ipsum caput est natum. Et ob hoc necessarium nobis est, ut sicut ex Spiritu sancto natus est Christus, quando Deus unigenitus in utero Virginis, unitus homini tanquam sponsus processit de thalamo suo: sic Ecclesia dono Spiritus sancti adhaereat Christo, tanquam mulier viro suo, et tanquam corpus capicorporis. E
Abbreviated transcription (Latin):
tem pacis & caritatẽ corpus xp̃i ꝑdies singłos
edificare non desunt. quȩ in utero marie
rurginis donũ sapientiȩ qã est caput huiꝰ
corporis fabricauit: Unde nos quoq in ipso
edificari beatꝰ apłs his uerbis ostendit: Ergo
ĩa non estis hospites & aduene. s estis ciues sc̃oꝵ
& domestici dei suꝑedificati supͣ fundamentũ

Expanded text:
tem pacis et caritatem corpus Christi per dies singulos aedificare non desinit, quae in utero Mariae virginis donum sapientiae, quod est caput hujus corporis, fabricavit. Unde nos quoque in ipso aedificari beatus Apostolus his verbis ostendit: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici
Abbreviated transcription (Latin):
ddicit: lustus dñs ãs nr̃ & non est iniquitas
in eo Paulus uero dicit: Nũquid iniqͥcas
apud deũ : apsit: aut gͥ fateantur apłicũ sen¬
sum legali ꝓpheticoq sensui conuenire: aut dicãt
apłm paulũ a legali & ꝓphetica intelligenti¬
a discrepare Paulus equidem apłs eundẽ
se sp̃m fidei habere dicit. quẽ dđ beatꝰ habu¬
it. quẽ eciã mox ses sc̃s accepit sicuit ipse
diu̾sa sensert̃: Magna enĩ sentiendi diu̾si¬
tas: Si diuersũ ẽ qđ dicit paulus non esse
dicunt non esse iniquitatẽ in deo: et si di
dicente paulo eundẽ se habere sp̃m fidei
quẽ eciã ꝓphetȩ habuerunt. in eoꝵ fide di¬
uersus est sensus. m̃dax qd absit apłs ꝓnun

Expanded text:
Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo. Paulus vero dicit: Nunquid iniquitas apud Deum? absit. Aut igitur fateantur apostolicum sensum legali propheticoque sensui convenire, aut dicant apostolum Paulum a legali et prophetica intelligentia discrepare. Paulus equidem apostolus eumdem se spiritum fidei habere dicit, quem David beatus habuit, quem etiam Moyses sanctus accepit, sicut ipse diversa senserunt? Magna est autem sentiendi diversitas, si diversum est quod dicit Paulus, Non esse dicunt, Non esse iniquitatem in Deo. Et si dicente Paulo, eumdem se habere spiritum fidei, quem et prophetae habuerunt, in eorum fide diversus est sensus, mendax quod absit Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
considerare debemus nomine sp̃s scĩ non¬
niunquã dona spiritalis gr̃a nuncupari:
Nam leginus in libro regũ cũ esset he¬
lias diuino inunere transferendus. & dis¬
cipulo pͥusquã tolleretur dednset fiduciã
postulandi ꝗꝙ uellet: ille sp̃m quẽ heli
utiq intelligimus sp̃s nomine. donũ spiri¬
sicut est sine micio & sine termino sepit̾aus
sic est sine augiento decrimento q ꝑfectus¬
Siliꝰ tamen dona secundum ipsius inꝑscruta¬
dilẽ atq in rep̃ hensibilem uoluntate. sicut
in hominib posse augeri credimꝰ. sic in eis
posse minii non negamꝰ: Nam cũ dona sit̃
sp̃s sc̃ĩ caritas. gaudiũ. pax. longuanimtas
bonitas. benȩgnitas. fides modestia. continen¬

Expanded text:
considerare debemus nomine Spiritus sancti nonnunquam dona spiritalis gratiae nuncupari. Nam legimus in libro Regum: Cum esset Elias divino munere transferendus, et discipulo, priusquam tolleretur, dedisset fiduciam postulandi quod vellet, ille spiritum, quem Eliautique intelligimus spiritus nomine donum spirisicut est sine initio et sine termino sempiternus, sic est sine augmento detrimentoque perfectuss tamen dona, secundum ipsius imperscrutabilem atque irreprehensibilem voluntatem, sicut in hominibus posse augeri credimus, sic in eis posse minui non negamus. Nam cum dona sunt Spiritus sancti, caritas, gaudium, pax, longanimitas, bonitas, benignitas, fides, modestia, continen
Abbreviated transcription (Latin):
captu uel angeri uł minui ddicunt᷑ in nob̃.
Qm̃ taliũ crementũ decͥmentaq Narismã¬
tum secundũ id dicuntur quod quib dam
seu plus seu minus insunt: non quod inse
uel augeri uel minui poss int: Nam & sol
tantus est cũ uidetur ab oculis sanis quan¬
tus est cũ uidetur a sautus Nec ipse minu¬
rur cũ minus ab oculis turbatis percipit᷑.
nec augetur cũ ãpliꝰ ab oculis sanis infun¬
ditur: Quia diuersitas illa uisionis nonex
diuersitate solis euenit. sed in diuersitate sa¬
nitatis infirmitatisq consiti: Et quamuu
uñu minus alterũ magis illuminet. ipse
tamen un̾u atq idem in se lumen habet qdđͣ
unus minus alter amplius uidet. Sie eciã
sp̃u sc̃o in. se sine augm̃to ac detrimento
imnutabiliter ꝑmanente. duplicẽ sibi heli¬
seus sp̃m poposcit in eo quđ augmentum
nͥ ut per gũm spũalem in corpore xp̃i q̃
num angłoꝵ q loquatur⁊ uelui ȩs sonãs
aut eimbalum tinniens sonũ dare potest:

Expanded text:
captu, vel augeri vel minui dicuntur in nobis. Quoniam talium crementa detrimentaque charismatum, secundum id dicuntur, quod quibusdam seu plus seu minus insunt, non quod in se vel augeri vel minui possunt. Nam et sol tantus est cum videtur ab oculis sanis, quantus cum videtur a sauciis, nec ipse minuitur, cum minus ab oculis turbatis percipitur, nec augetur, cum amplius oculis sanis infunditur. Quia diversitas illa visionis non ex diversitate solis evenit, sed in diversitate sanitatis infirmitatisque consistit. Et quamvis unum minus, alterum magis illuminet, ipse tamen unum atque idem in se lumen habet, quod unus minus, alter amplius videt. Sic etiam Spiritu sancto, in se sine augmento ac detrimento immutabiliter permanente, duplicem sibi Eliseus spiritum poposcit, in eo quod augmentum  ut per gratiam spiritalem in corpore Christi num angelorumque loquitur, velut aes sonans, aut cymbalum tinniens, sonum dare potest,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis salubriter recentanda cautela. ut sc̃ĩ
sp̃s nullatenꝰ locatis cogitetur aut existimet᷑
aduentus: Fͤ idelib qͥppe dicit apłs: Nescicis qͥa
tẽplum dei estis & sp̃s sc̃s habitat in uobis: &
alio loco: Grantes om̃i tp̃r in sp̃u: & in ipso ugi

Expanded text:
Christianis salubriter retentanda cautela, ut sancti Christianis salubriter retentanda cautela, ut sancti Spiritus nullatenus localis cogitetur aut existimetur adventus. Fidelibus quippe dicit Apostolus: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis . Et alio loco: Orantes omni tempore i
Abbreviated transcription (Latin):
siue dñationes. siue pͥncipatus siue potestates.
omĩa ꝑ ipsũ & in ipso creata s. & ipse est ante
om̃s & om̃ia in ipso constant: Quid gͦ est qđ
implere sua p̃sentia nequeat: in qͦ apłs umuer¬
sa incelis & interra uisibilia & muisibilia consta
inm̃sicatẽ non solũ corde credens ad iusticiã.
qͥn eciã ore confitens ad salutẽ. sic cecinit:
ibo a sp̃u tuo & a facie tua qͦ fugiã : Si ascendo
in celũ tuillic es. & si descendero in infernum
ades & si assũpsero pennas meas ante lucẽ
& habitauero in nouissimo maris. & enĩ illic
manus tua deducet me. & cenebit me dexcera cu¬
ddeitatis sue naturaliter in mensa infinitaq
ꝑmaneat. & sic localiter nusquã sit ut tamen
nusquã desit. atq ita sit uͥq tota. ut nec per
partes creaturȩ totius particulariter diuidi. nec
uniuersitate totiꝰ possit creaturȩ concludi. qͦ¬
tiens sp̃s sc̃s ad consecrandũ sacͥficiũ a patre¬
poscitur. pͥma est fidei ratio pͥmaq cunctis

Expanded text:
e principatus, sive potestates. Omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant . Quid ergo est quod implere sua praesentia nequeat, in quo Apostolus universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia constarimmensitatem non solum corde credens ad justitiam, quin etiam ore confitens ad salutem, sic cecinit: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es, et si descendero in infernum, ades. Et si assumpsero pennas meas ante lucem, et habitavero in novissimo maris, etenim illuc manus tua deducet me, et tenebit me dextera tudeitatis suae naturaliter immensa infinitaque permaneat, et sic localiter nusquam sit ut tamen nusquam desit, atque ita sit ubique tota, ut nec per partes creaturae totius particulariter dividi, nec universitate totius possit creaturae concludi, quoties Spiritus sanctus ad consecrandum sacrificium a poscitur, prima est fidei ratio, prima est cunctis
Abbreviated transcription (Latin):
postulat mitti. doñi sibi caritatis & itnanimita¬
ns postulat adeo conferri Quando aũt congru¬
entius. quam ad consecrandũ sacrificiũ corporis
cat aduentũ: Que ipsum caput suũ scd̾m car¬
nem de sp̃u sc̃õ nouerit natũ: Sic eñ angelico
maria informatur eloquio: Sp̃s sc̃s super ue¬
met in te. & uͥtus altissimi obumbrabit᷑. ideoq
qaꝰ nascetur ex te sc̃m. uocabit᷑ filius dei: Gu¬
angelista qͦ matheus eoddẽ sp̃u sc̃o repletur af¬
sirmat: quia cũ desponsata esset mater eius
maria ioseph. pͥusquã conuenirent inuenta est
in utero habens de sp̃u scõ: & ad ioseph sic memo¬
rat angł̃m in somnis dississe: Ioseph fili dd no¬
li timere accipere marĩa conuigẽ tuã. qđ enĩ
in ea natũ est de sp̃u sc̃o ẽ Qd uercͤ illiꝰ incarna

Expanded text:
postulat mitti, donum sibi caritatis et unanimitatis postulat a Deo conferri. Quando autem congruentius quam ad consecrandum sacrificium corporis cat adventum? quae ipsum caput suum secundum carnem de Spiritu sancto noverit natum. Sic enim angelico Maria informatur eloquio: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei . Evangelista quoque Matthaeus eodem Spiritu sancto repletus affirmat, quia cum desponsata esset mater ejus Maria Joseph, priusquam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto . Et ad Joseph sic memorat angelum in somnis dixisse: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam: quod enim in ea n
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilis quͣa suauis: Quis em̃ eã non mi¬
retur. aut quis non ad modũ delectur:
Ctuiꝰ sarcina cũ portatur non fatigatione
animũ debilitat. sed alacͥcate confortat.
Ipsa enĩ cũ onerat subleuat: & miro
modo quem onerat. non permittit cõpri¬
mi. quem subleuat non sinit extolli: hec me
tibi p̃teritũ debitũ cũ dñi adiutorio ꝑsoluẽ¬
tẽ. ruͣsus efficit debitorẽ: lam enĩ de.iiii
questionib quas mihi miseras ꝑtͣttandas
illo adiuuante qͥ sapientiã prestat par¬
uitis duos libros absoluerã cupiens tͥ
reddere qđ debebã: Sic repente cuiꝰdam
assertionis arrianȩ meas ꝑstrinxit aures¬
opino quȩ tanto magis inutili est ad¬
inuentione genita. quanto magis aboĩ¬
reperitur intellectu non solũ druinau
scripturarũ. sed eciã ipsius humanitatis
externa: Cõperi quippe quandã eos de eͦuĩa¬

Expanded text:
mirabilis quam suavis. Quis enim eam non miretur, aut quis ea non admodum delectetur, cujus sarcina cum portatur, non fatigatione animum debilitat, sed alacritate confortat? Ipsa enim cum onerat, sublevat, et miro modo, quem onerat, non permittit comprimi, quem sublevat, non sinit extolli. Haec me tibi praeteritum debitum, cum Domini adjutorio, persolventem, rursus efficit debitorem. Jam enim de quatuor quaestionibus quas mihi miseras pertractandas, illo adjuvante qui sapientiam praestat parvulis, duos libros absolveram cupiens tibi reddere quod debebam. Sic repente cujusdam assertionis Arianae meas aures perstrinxit opinio, quae tanto magis inutili est adinventione genita, quanto magis reperitur ab omni intellectu, non solum divinarum Scripturarum, sed etiam ipsius humanitatis externa. Comperi quippe quamdam eos de i
Abbreviated transcription (Latin):
mundus non pocest accipere quia non uid̃.
eũ nec scit eũ: Uos aũt cognoscetis eũ. qͥa
apud uos manebit & in uobis erit:. Unde
& paulus eundem nos sp̃m adoptionis ac¬
cepisse sic p̃dicat: Non enĩ accepistis sp̃m ser¬
uitutis iterũ intimore. sed accepistis sp̃m ad¬
optionis filioꝵ in quo clamamus ałba pat̃

Expanded text:
est accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis erit . Unde et Paulus eumdem nos Spiritum adoptionis accepisse sic praedicat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis fili
Abbreviated transcription (Latin):
mem᷑ eremplis: Iam nunc eciã illa nobis
est de sp̃s scĩ missione questio reuoluen¬
da. cur seilicet si omni trinteari facͥficiũ of¬
fertur: ad scĩficandũ oblationis nr̃e munꝰ
scĩ sp̃s tantũ missio postuletur. Quasi uero
saceificiũ sibi oblatũ scificare non possit. aut
ad consecrandũ eccłȩ sacͥficiũ mitendis sit.
tanquã pater ꝙͣfilius sacͥficantib desit. Primo
missionis. nec inferiorẽ accipi debere sp̃m scm̃
nec minorẽ. qͥa siminor utiq inferiors & sun¬
ferior. utiq minor. ħ oc aũt p̃monumus
scientes ab herecicis quã maxime fidei nr̃e
frequenter obiectũ. Idõ sp̃m sc̃m minorẽ ere¬
dendũ patre acfilio. qͥa & apatre missus est¬
& a filio: Porro aũt simisso mittens potior est
cridendus. Cognoscu̾nt in hoc suã conuinei
ꝑfidiã. qͥa sicutapatre & filio missus legitur
sp̃s sc̃s. sic a patre ⁊ spu missus inuenit᷑ &
filius: Quod ipse silius & ꝑ propħam multo

Expanded text:
m regem. Jam nunc etiam illa nobis est de Spiritus sancti missione quaestio revolvenda, cur scilicet, si omni Trinitati sacrificium offertur, ad sanctificandum oblationis nostrae munus sancti Spiritus tantum missio postuletur. Quasi vero,sacrificium sibi oblatum sanctificare non possit: aut ad consecrandum Ecclesiae sacrificium mittendus sit, tanquam Pater aut Filius sacrificantibus desit. Primo missionis, nec inferiorem accipi debere Spiritum sanctum, nec minorem: quia si minor, utique inferior: et si inferior, utique minor. Hoc autem praemonuimus, scientes ab haereticis quam maxime fidei nostrae frequenter objectum, ideo sanctum minorem credendum Patre ac Filio, quia et a Patre missus est et a Filio. Porro autem si misso mittens potior est credendus, cognoscent in hoc suam convinci perfidiam, quia sicut a Patre et Filio missus legitur Spiritus sanctus, sic a Patre et Spiritu missus invenitur et Filius. Quod ipse Filius et per prophetam multo
Abbreviated transcription (Latin):
deo punitionẽ: non ad trans gressionẽ: dco interitũ
quẽ ira iusti iudicis peccantib reddidit: non ad
interitũ quo in se trã dei peccantiũ iniquitas ꝓuo¬
cauit. Qd beati apłi p̃dicatio manifestat. qui
malos quos inȩcernũ damnat᷑us ẽ ds. uasa uo.¬
cat irȩ non culpȩ: ait enĩ: Quod si uolens as
ostendere iram & notam facere potentiã suam.

Expanded text:
ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, quem ira justi judicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos, quos in aeternum damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae. Ait enim: Quod si volens Deus ostend
Abbreviated transcription (Latin):
is dei: Porro aũt in iuqͥs puniturus ẽ qđ ut essent ma¬
li non dedit:⁊ neo eos ad miqͥtatẽ aliꝗͣ p̃. destinauit:
qͥa ut iniq uellent. hoc eis ipse daturus non fuit:
Et quia male uoluntatis ꝑseuerans iniqͥtas in¬
ulta remanere non debuit:⁊ tales ad interitum
p̃destinauit: quia talibus iustȩ punttiois
suppliciũ p̃parauit: Quod utiq manifesto dñs
ipse sermone ꝑdocuit: in eo qd a se oftendit pa¬
ratũ non solũ regnũ uͥ letentur boni: s & ignem
eternũ ubi crucientur mali: bonis & enĩ dicturuis
est. Uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ
uobis paratũ est ab origine mundi: Malis aũt diefꝰ¬
est: Ite maledicti inignẽ eternũ qui p̃paratus est
diabolo & angelis eiꝰ fecce ad qͦd dñs iniquos & ĩpi¬
os p̃ ddestinauit. id est ad suppliciũ iustũ: nonada¬
liquod opus iniustũ: Ad pȩnã: non ad culpam:

Expanded text:
is Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mais Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali, non dedit, nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit, quia ut inique vellent, hoc eis daturus ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus justae punitionis supplicium praeparavit. Quod utique manifesto Dominus ipse sermone perdocuit, in eo quod a se ostendit paratum, non solum regnum, ubi laetentur boni, sed et ignem aeternum, ubi crucientur mali. Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a connem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, non ad culpam;
Abbreviated transcription (Latin):
ipse reliquit inuste: Ita factũ et ut pse¬
uerans in ordinatus exse. ordinaretꝰ insee
& in eo qͥ inse ordinẽ ꝑderet. diuini odinis
ratio non ꝑ iretz hoc & in homine contingt.
quem ipse diabolus serpentina callidrate
deiecit: a dño qͥppe bono dissentiens & ser-¬
uo malo consentiens: malȩ tioluntats esfe¬
ctum plenũ adipisci non potuit: qͥa ipsa
malicia uoluntatis a deo non fuit: Hanc enĩ
si a dõ non ddiscederet non haberet: Bonꝰ gds̃

Expanded text:
ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non haberet. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
mitiũ peccati reqͥrit᷑. nichil aliuaꝰ nisi sup¬
bia inuenit᷑ . Dicit eñĩ scͥptura. Iniciũ om̃u
peccati suꝑbia: Quȩ utiq tũc initiũ sũpsit
cũ angelus aduersus qm̃ elatus & ipsa ela¬
tione ꝓstratꝰ⁊ ꝑ concupientiã quȩ radia est
omium maloꝵ uolens usurpare qã illi da¬
tum a dõ non fuit: adeo discessit & cecidit.
In qͦ si stecisset non cecidisset. Sec ꝑ concu¬
piscentiã malam qͣ concupiuit plus extra
se: minꝰ factꝰ est in se: quam eoncupiscentiã
licet explere nequiuerit oꝑer tamen recinu¬
it uoluntate: Sic ipse sibi ĩa factus ẽ pena
ut suppliciũ sẽꝑ esset malo uoluntas malla:
tãquam cȩco ipsa cȩcitas sua. & cone uiolã.¬
centia peccandi tormentũ fieret peccatori⁊
& rebellis ac refuga qͥ illã ĩꝑturbabilem re¬
quiem fug̾et deinceps ꝑ turbationi seruiret:
ato a bono dño derelinqueret᷑ iuste c. aue

Expanded text:
initium peccati requiritur, nihil aliud nisi supinitium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccandi tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ret ostendit dicens Quomͦ potestis uos ere¬
dere qͥ głam ab inuicẽ accipitis: & gł̃am
que a solo des est non queritise he sensu ha¬
bens paulus & ueraciter dicens. nos aũt seu¬
esse nouerat: ita iusticiam uerã ex deo esse
confirmat dicens Ut inueniar in illo non
habens meam iusticiã quȩ eylege ẽ: sea illã q̃
ex fide est xp̃i. quȩ ex deo ẽ iusticia e fide.
Et quamuis habundant plurima docum¬
ta. quib clareat non solũ bonȩ uoluntatis
boneq oꝑationis gratiã: sed eciã ipsã sc̃ou
glorificationẽ diuuitꝰ & inchoari ꝓtsus ce
es temꝑet᷑. maloꝵ qͦq uoluntatẽ oꝑationem
ac retributionẽ considerare debemus: ut aꝙ¬
noscamus utrũ malos deus iustus ad hoc pͣ¬
destinau̾it faciendũ qđ in eis puniturus ẽ
factũ an idçireo iniqͦs ad suppliciũ uiste p̃¬
destinau̾it. qͥa eoꝵ mala oꝑa licet futura
p̃sciret.⁊ non tam̃ ipse p̃deftinauit ut firea
essent: qͥa non ipse fecit ut fierent. Itaq sa

Expanded text:
testis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sena Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inches temperetur, malorum quoque voluntatem, operationem ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si
Abbreviated transcription (Latin):
ii iustus udex p̃destinatione iusta decreũ :
non ipeccatũ qͦd homo non ex p̃destinacione
diuina: sed ex uoluntate sua male cõcupis¬
cendo cepit: & male operando ꝑfecit: Concu¬
piscentia enĩ concipiens peꝑit peccatũ: pecca¬
destinatisunt ad mortẽ animȩ pͥmã⁊ sed pre¬
destinati sunt ad sccłam. id est ad stagnum
ignis & sulphuris: de qͦ beatꝰ ioh̃s art Ẽt diabo¬

Expanded text:
ri justus judex praedestinatione justa decrevit. ri justus judex praedestinatione justa decrevit. Non in peccatum quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua, male concupiscendo coepit, et male operando perfecit: concupiscentia enim concipiens peperit peccatum, peccaaedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est « ad stagnum ignis et sulphuris, » de quo beatus Joannes di
Abbreviated transcription (Latin):
i peccata p̃destinaret:⁊ non eos apłs uasa irȩ
mallet nominare sed culpȩ: Nec in iceritũ
calia uasa sed inpeccatũ dicerentur apta:
Nunc aũt ideo uasa irȩ dicuntur. ut often¬
datur iutalib ex predestinatione dei non¬
hoc esse. qͦd ẽ male ab eis admissum: sea qͦ aͥ
est calib bene readditũ: Bene qͥrpe malis in¬
ceritus adeo reddit᷑ quamuis sit malus in¬
teritus eis qui nunc iuste deserunt᷑ de pꝰ modũ
iuste torquebunt᷑: In talib enĩ idiciũ fuũ
desertione inchoat: cruciatione consũinat.
Nam& hoc tp̃r quo disceclentes malos dese¬
rit ds̃. non operatur ineis qd̃ et displicet.i
sedl operatur per eos qđ ei placet: post modũ
cis reddicurꝰ quod ab eiꝰ iusticia merentur.
Recipient em̃ nonꝑ eo q̃ deus bene usus
est eoꝵ operib malis: s ꝓ eo qđ ipsi malab¬
usi sunt dei ope: ee ribus: tales itaq dõ
aptauit in intericũ puntionis: quẽ peccato¬

Expanded text:
in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus « vasa irae » mallet nominare, sed culpae; nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autem ideo « vasa irae » dicuntur, ut ostendatur in talibus ex Dei praedestinatione hoc non esse quod est male ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum . Bene quippe malis interitus a Deo redditur, quamvis sit malus interitus eis qui nunc juste deseruntur et postmodum juste torquebuntur. In talibus enim judicium suum Deus desertione inchoat, cruciatione consummat; nam et hoc tempore, quo discedentes malos deserit, Deus non operatur in eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab ejus justitia merentur. Recipient enim, non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
ra nonsit imusta: acꝑ hoc &e illos indignos pre.¬
ueniat bonitate quos iustificat: & illos dignos
inueniat punitione qͦs damnat: Ac sic apare¬
at & in uasis miscdiȩ non ex ipsis s ex deo esse
quod boni sunt: & in uasis ire non exdeo sed ex
ipsis esse quod mali sunt: Posset enĩ apłs quos
aixit uasa miscdiȩ potius uasa iusticiȩ nun¬
cupare: Sed si uasa iusticiȩ uocarentur: forsi¬
tan exse ipsis habere iusticiã putarentur: Nũc
aũt cũ uasa miscdiȩ dicit: ꝓcul dubio quid
ipsi fuerint non tacuit: qͥa quid eis adõ collatũsit
euidenter oftendit: Sieñ ꝑ se ipsos essent iusti
mercedem eis dñs ꝓ oꝑibus suis redderet: non
miãm prerogaret: Sicut idem apł̃s alio loco
dicit Ei aũt qui operatur. merces non ĩputat᷑
secał̃m grãm: sed scãm debitũ: Uasa itaq mĩȩ¬
nus super ueniet eis interitus: Q̃ si ds̃ tales¬

Expanded text:
ra non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praera non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos justificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt. Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae, potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere justitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, 22 quia quid eis a Deo collatum sit, evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, mercedem eis Dominus pro operibus suis redderet, non misericordiam praerogaret: sicut idem Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque mie ad indebitam sunt gloriam praeparata, quia gra
Abbreviated transcription (Latin):
nime sim̃e ut hunc apł̃i locũ diligent̃ atten¬
das: Notũ namq ẽ ir̃a dei dici non posse: nisi uͥ
creditur hominis iniqͥtas p̃cessisse: Neq enĩ ds̃
aut ignarus esse potuit aut iniustus⁊ qui pos¬
sẽt aut peccantis hominis culp̃ã non agnoscere:
aut non petcanti iudiciũ punitionis inferre.
Nam & ipse bectus pauiluꝰ ininqͥtate hominis
iufticiam dei predicat cõmendari: ut oftendat
non inuste irã om̃ipotentis inferri: ait namq
Siaũt iniqͥtas nr̃a iusticiã dei cõmendat:
quid dicemus: Numqͥd iniquus deus quim
fert irã e Secundum hominẽ dico: absit Ali¬
oquin qͦ modo iudicabit ds̃ mundũ: Non
itaq talis ẽ frustra talis est ab eo facta inter
puniendos gl̃ificandosq discretioꝵ ut illos
uocaret uasa irȩ istos aũt uasa miscđiȩ:
nisi ut ostenderet tam in uasis irȩ quam in
uasis miscd̃iȩ iniqͥtatẽ ꝓpͥam p̃cessise: Talis ẽ
eñ dñs uerus: cuiꝰ ut gratuita sit miscłia: & i¬

Expanded text:
nime carissime, ut hunc Apostoli locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse. Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut injustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti judicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis justitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non injuste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? nunquid iniquus Deus, qui infert iram? secundum hominem dico absit, alioquin quomodo judicabit Deus mundum ? Non itaque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae iniquitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cujus et gratuita sit misericordia, et i
Abbreviated transcription (Latin):
reddit: primȩ mortis ẽ pena: Et quia istam
sibi homo iniustus intulit. iniuste illam a
iusto iudice iuste ꝑcepit: Ut quia in ifta
uolens semen iniquitatis seminat peccator in¬
prouidus. in illa ietat fructum puntionis
inuitus: Qui eñ seminat in carne ͥ de carne¬
ex metet corruptionẽ qui aũt seminat
in sp̃u: de spͣu metet uitã ecernã: S qͥ se¬

Expanded text:
reddidit, primae mortis est poena. Et quia istam reddidit, primae mortis est poena. Et quia istam sibi homo injustus injuste intulit, illam a justo judice juste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in sp
Abbreviated transcription (Latin):
est inmiscd̃ia ꝓpter nimiã caritatẽ suã cͥ
dilerit nos & cu essemus mortui peccatis con¬
uiuificauit nos xp̃o: De has morte qua homo
est mortuus in peccatis: dicit dleus: Nolo mor¬
tem morientis: sed ut reuertat᷑ auia sua
quam ipse nolle testatur: Mors gͦ ista mo¬
rientis uia sua mala ẽ: que quia mala. dõ
ignota E Scriptũ naq est Uias eñi quę
a dextris s̃ nouit dñs: ꝑuerse aũt sunt que¬
quas non fenit perdꝰ. Unde scriptũ est. No¬
uit dñs uiã iustoꝵ: & iter impioꝵ peribit.
Ille gͥ qui scit omĩa ante quã fiant: & cuꝰ ocu¬
li in om̃i loco speculantur bonos & malos. cuius
etiam uultus super facientes mala ut ꝑdat de
terra memoriã eorp: ideo uiã malã non nouit
nonqͥa scientiã ipsius aliqͥd in oꝑib hominũ
fugit:⁊ s qͥa mortẽ morientis non fecit. quita¬
men mortuo m̃ortẽ iuste recribuit Prima gͥ
mors animȩ quã sibi homo intulit. secunae
mortis est causa: & scd̃a mors qũa ãs homini

Expanded text:
nimiam caritatem suam, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo . De hac morte qua homo est mortuus in peccatis dicit Deus: Nolo mortem morientis, sed ut revertatur a via suquam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae auteas non novit. Unde scriptum est: Novit Dominus viam justorum, et iter impiorum peribit . Ille igitur, qui scit omnia antequam fiant, et cujus oculi in omni loco speculantur bonos et malos, cujus etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum , ideo viam malam non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo juste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ consummatio dũ filii & sp̃s sc̃i cõplectit᷑
uomen. ostendit nullum esse int̾nitate dis¬
crimen: Quia dum add solius patͥs ꝑsonã hono¬
ris sermo dirigitur: bene credentis fide tota
trinitas honorabatur: Et dũ ad pacrẽ lita¬
tis destinatur intentio. sacͥficii munus om̃i
trinitati uno eodemq offertur litantis officio
Nos itaq dum trinitrati quȩ unꝰ & uerus est̃
deus unũ sacrificiũ offerimꝰ uanis hereticoꝵ
non moueamꝰ obiectis. cũ ad hoc seq̃ndũ aoro¬

Expanded text:
Cujus consummatio, dum Filii et Spiritus sancti complectitur Cujus consummatio, dum Filii et Spiritus sancti complectitur nomen, ostendit nullum esse in Trinitate discrimen. Quia dum ad solius Patris personam honoris sermo dirigitur, bene credentis fide tota Trinitas honoratur: et cum ad Patrem litantis destinatur intentio, sacrificii munus omni Trinitati, uno eodemque offertur litantis officio. Nos itaque dum Trinitati, quae unus et verus est Deus, unum sacrificium offerimus, vanis haereticorum non moveam
Abbreviated transcription (Latin):
lium puraq deuocio: his atq huiꝰmodi testimnoni¬
is heretici cõmoniti. utinã non surddis ãudiant
Aurib sed ueritatẽ fidei concessa sibi diuinitus
illuminatione cognoscant. ut recepto salutari lu¬
mi e. desinant deinceps in tenebris mortiferȩ
infidelitatis errare: Qui cũ filio sacͥficiũ non offer̃t.¬
& a fide patriarcbarũ ac ꝓphetarũ miserabili
ob auratione disunt. ĩpie delinquentes se ipsos
asemet ipsis damnatos ostendunt: A plica qͥp¬
pe omẽm hereticũ tali cognosçitur ꝓnunciatiõe
suo sit uidicio condẽnatꝰ. Si qui uͦ catholici
fideles huniꝰ sacramenti nunc usq indebantur
ignari deinceps scire debent om̃e cuiꝰ libet
honorificentie ⁊ sacrificu salutaris obsequium.
opat̾ & filio & spũi scõ hoc est scȩ trinitati ab exła
catholica pariter exhiberi: In cuiꝰ łtaq uno no¬
mine manifestũ est scm quoq babtisma celebra

Expanded text:
lium puraque devotio. His atque hujusmodi testimonilium puraque devotio. His atque hujusmodi testimoniis haeretici commoniti, utinam non surdis auribus audiant, sed veritatem fidei, concessa sibi divinitus illuminatione cognoscant, ut recepto salutari lumine, desinant deinceps in tenebris mortiferae infidelitatis errare. Qui cum Filio sacrificium non offerunt, et a fide patriarcharum ac prophetarum miserabili obduratione desciscunt, impie delinquentes, seipsos a semetipsis damnatos ostendunt. Apostolica quippe omnem haereticum tali cognoscitur pronuntiatione suo sit judicio condemnatus. Si qui vero catholici fideles, hujus sacramenti nunc usque videbantur ignari, deinceps scire debent omne cujuslibet honorificentiae et sacrificii salutaris obsequium, et Patri et Filio et Spiritui sancto, hoc est sanctae Trinitati, ab Ecclesia catholica pariter exhiberi. In cujus utique uno nomine manifestum est sanctum quoque baptisma celebrar
Abbreviated transcription (Latin):
furoris mei: qm in ignẽ emulationis meȩ consũ¬
mabitur om̃is terra Qͥa tunc transferã suꝑ ppłos
linguam in ꝓgenies eiꝰ. ut inuocent om̃es nomen
diũ & seruiant ei sub iugo uno a trans flumine
etyopie suscipiã obseruantes me. qͥ dispersist̃.
afferent mͥ hostias in illa die Eo hac rogo uati¬
cinatione lucidiꝰ: Uel q̃ hic tenebrosȩ obstinatioĩt
heretica potest infidelitas reperire: quo possit lu¬
men tante manifestationis effugere Cũ sio in
sole tabernaculũ suũ posuerit dñs ut nonsit
ali frigore infidelitatis stupefactus abscondat.
sibi ꝓpitiationis potest auxiliũ subtrahere. se
aũt non potest celare uindicte. Ecce ille qͥ se
expectandũ in die resurrectionis suȩ p̃cipit:
ipse sibi hostias ab om̃ib gentib offerendas ostẽ¬
dit. ut agnosceretur sacficiũ illud ẽe acceptabile
deo qdđ cõminiter patri & filio suplex offert fide¬

Expanded text:
furoris mei: quoniam in igne aemula ionis meae consumfuroris mei: quoniam in igne aemula ionis meae consummabitur 640 omnis terra. Quia tunc transferam super populos linguam in progenies ejus, ut invocent omnes nomen Domini, et serviant ei sub jugo uno. A trans flumine Aethiopiae suscipiam observantes me. Qui dispersi sunt, offerent hostias mihi in illo die . cinatione lucidius? vel quod hic tenebrosae obstinationis latibulum haeretica potest infidelitas reperire, quo possit lumen tantae manifestationis effugere? Cum sic in sole tabernaculum suum posuerit Dominus , ut non sitali frigore infidelitatis stupefactus abscondat, sibi propitiationis potest auxilium subtrahere, se autem non potest celare vindictae. Ecce ille qui se exspectandum in die resurrectionis suae praecipit, ipse sibi hostias ab omnibus gentibus offerendas ostendit: ut agnosceretur sacrificium illud esse acceptabile Deo, quod communiter Patri et Filio supplex offert fide
Abbreviated transcription (Latin):
nulli dubiũ sit patriarcalis sacrificii testimo¬
nio rectitudinẽ nr̃e fidei cõmuniri. cui quam¬
diu obdurato corde qͥlibet obnitendũ existi¬
mat a fide consorcioq sc̃or alienus exerrat:
possumꝰ & deꝓphetis testimonia non imparis fir¬
mitatis ac roboris innecꝰtere: nͥ totius redden¬
di memores debiti. ac residuarũ & iã questi¬
onũ solutione mallemus quantotiꝰ festinare: Ue¬
runtanien ne sub nomine habundantiȩ quisꝗͣ.
nos penuriã defensionis existimet obcȩlasse. unu
de. ꝓpħis testimonid̾m ꝓferemus ⁊ qͦ possit euidenter
oftendi ꝓpħas scõs diuinitus inspiratos. certo
fidelissimoq uaticino p̃dixisse: Noui quoq tp̃r
testamenti sp̃ales hostias non patri tantũ: sed etiã
dicit Sustine me dicit añs in diẽ resurrectionis
mee intestimoniũ: qͣm iudiciũ meũ in congͤgatio
nẽ eritnut recipiam reges & effundã suꝑ eos irã

Expanded text:
nulli dubium sit patriarchalis sacrificii testimonulli dubium sit patriarchalis sacrificii testimonio rectitudinem nostrae fidei communiri, cui quandiu obdurato corde quilibet obnitendum existimat, a fide consortioque sanctorum alienus exerrat; possemus et de prophetis testimonia non imparis firmitatis ac roboris innectere, nisi totius reddendi memores debiti, ad residuarum etiam quaestionum solutionem mallemus quantocius festinare. rumtamen, ne sub nomine abundantiae quisquam nos penuriam defensionis existimet obcelasse , unum de prophetis testimonium proferemus, quo possit evidenter ostendi prophetas sanctos divinitus inspiratos, 31 certo fidelissimoque vaticinio praedixisse, Novi quoque tempore Testamenti spiritales hostias non Patri tantum, sed etiam Sustine me, dicit Dominus, in die resurrectionis meae, in testimonium. Quoniam judicium meum in congregationem gentium erit, ut recipiam reges, et effundam super eos iram
Abbreviated transcription (Latin):
esau fr̃is tui: Et subsequenter dicitur: Uenit aũt
iacob in luza quȩ est in terra chanaan quȩ est
bethel ipse & om̃is plebs quȩ erat cũ eo: & edifi¬
cauit ibi altare & uocauit nomen loci illiꝰ domꝰ
di Ibi eñi aparuit ei ds cũ fugeret a facie frĩs
sui esau Eece in ore duoꝵ & triũ testiũ: uerbũ
fidei nr̃ȩ consistit: Ecce amicori dei sac̾ficio ꝓr¬
sus eccłȩ cacholicȩ concordat oblatio: quȩ sic sa¬
crificat patri ut simul omni sacrificet trinitati:
Qm̃ & sc̃i pat̾archȩ sacͥficiũ qͦd filio iubebantur
offerre: sciebant se patͥ filioq simul placitis ob¬
sequiis exhibere: Iacco aũt eis diuinitꝰ iubebat᷑
ut filio altare construerent: non qͥa sacrificandũ
non esset patri: sed ut quod ĩmolabatur a scĩs:
simul filio ĩmolaretur & patri: Neq enĩ ut pre¬
ponendus esset pat̾ filius. s ne putaretur geni¬
tori genitꝰ i aliqͦ postponendus: Proinde licet

Expanded text:
Esau fratris tui . Et subsequenter dicitur: Venit autem Esau fratris tui . Et subsequenter dicitur: Venit autem Jacob in Lusa, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel, ipse et omnis plebs quae erat cum eo, et aedificavit ibi altare, et vocavit nomen loci illius Domus Dei; ibi enim apparuit ei Deus, cum fugeret a facie fratris sui Esau . Ecce in ore duorum et trium testium verbum fidei nostrae consistit; ecce amicorum Dei sacrificio prorsus Ecclesiae catholicae concordat oblatio, quae sic sacrificat Patri, ut simul omni sacrificet Trinitati; quoniam et sancti patriarchae, sacrificium quod Filio jubebantur offerre, sciebant se Patri simul et Filio placitis obsequiis exhibere. Idcirco autem eis divinitus jubebatur, ut Filio altare construerent, non quia sacrificandum non esset Patri, sed ut quod immolabatur a sanctis, simul Filio immolaretur et Patri, neque ut praeponendus esset Patri Filius, sed ne putaretur genitori genitus in aliquo postponendus. Proinde licet
Abbreviated transcription (Latin):
tici conuincantur: aut patrẽ uidit aut filio sa¬
ham non utiq ad aliud quã ad offerendũ sacri¬
ficiũ edificauit: ysaac quoq uidit & ei pater¬
ne fidei tenax altare construxit: Scriptũ & enĩ
de ysaac hoc liber geneseos cõtinet ascendit
aũt inde ad puteũ uramenti. & uisus ẽ ei dns
in illa nocte & d̾ixit ei Ego sum ds abraham
pats tui ne timeas. tecũ enĩ sum & benedic̃a te. &
multiplicabo semen tuũ ꝓpt̾ abrabam patrẽ cu¬
um: & edificauit ibi altare. & inuocauit in nomi¬
ne dñi Procul aubio eiꝰ dñq qͥ ei uisus est p̃sentiȩ
suȩ auxiliũ. & benedictionis donũ: ꝙ multiplican¬
di seminis ꝓmisit augmentũ: Iacob non alteri dõ
sed illi qͥ uisus est ei altare fecisse cognoscitur⁊ &
qđ amplius est non hoc sponte arripuit: s diuinis
ascende in locũ bethel. & inhabita ibi & fac ibi
altare deo qui uisus est tibi cũ fugeres a facie

Expanded text:
tici convincantur, aut Patrem vidit, aut Filio satici convincantur, aut Patrem vidit, aut Filio saham, non utique ad aliud, quam ad offerendum sacrificium, aedificavit altare; Isaac quoque vidit, et ei, paternae fidei tenax, altare construxit. Scriptum est enim de Isaac hoc liber Geneseos continet: Ascendit autem inde ad puteum juramenti, et visus est ei Dominus in illa nocte, et dixit ei: Ego sum Deus Abraham patris tui; ne timeas, tecum enim sum, et benedicam te, et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum. Et aedificavit ibi ni . Procul dubio ejus Domini, qui ei visus praesentiae suae auxilium, et benedictionis donum, et multiplicandi seminis promisit augmentum. Jacob quoque non alteri Deo, sed illi qui visus est ei, altare fecisse cognoscitur. Et quod amplius est, non hoc sponte arripuit, sed divinisascende in locum Bethel, et inhabita ibi, et fac ibi altare Deo, qui visus est tibi, cum fugeres a facie
Abbreviated transcription (Latin):
filio abraham sacrificasse consentiant. Utͦq
eñi tãquam bis acuto gladio: nefariȩ diũstatis
obtruncatur aserutio: Quia sidm̃ patrẽ abra¬
he uisum dicunt ut soli sacrificiũ asserant ĩ.¬
molatũ in eo qđ uisus asserit᷑: non erit tamꝙͣ.
inuisibilis pater uisibili filio p̃ponendus Siaũt
filius uisus est ꝙ ei sacͥficiũ sc̃s patͥarcha obtulit:
non est pat̾ filius in aliqͦ postponendus: Neq eñĩ
ili abraham sacrificiũ offerret: si potiorẽ illo
quemquã aliũ credidisset. Ac sic isti qui fidẽ
nrãm huiꝰ ĩpulsu questionis existimant quati¬
endã: utrobiq necesse ẽ mendaciũ suȩ creduli¬
tatis agnoscant: Et utina cognoscentes abiei¬
ant: & ad uerã fidẽ quã inaniter ͤ mpugnãt.
salubriter humiles pa catiq iã redeant: Abra¬
am enĩ qͥ non alteri deo sed ei qui sibi uisus est al¬
tare construxit: ut scd̃m id qđ sentiunt here¬

Expanded text:
Filio Abraham sacrificasse consentiant. Utroque Filio Abraham sacrificasse consentiant. Utroque enim tanquam bis acuto gladio, nefariae diversitatis obtruncatur assertio; quia, si Deum Patrem Abrahae visum dicunt, ut ei soli sacrificium asserant immolatum, in eo quod visus asseritur, non erit tanquam invisibilis Pater invisibili Filio praeponendus: si autem Filius visus est, et ei sacrificium sanctus patriarcha obtulit, non est Patri Filius in aliquo praeponendus; neque enim illi Abraham sacrificium offerret, si potiorem illo quemquam alium credidisset. Ac sic isti, qui fidem nostram hujus impulsu quaestionis 30 existimant quatiendam, utrobique necesse est mendacium suae credulitatis agnoscant. Et utinam cognoscentes abjiciant, et ad veram fidem quam inaniter rebelles impugnant salubriter humiles pacatique jam redeant! Abraham enim qui non alteri Deo, sed ei qui sibi visus est altare construxit, ut secundum id quod sentiunt haere
Abbreviated transcription (Latin):
siusetiq nomen iuocauit: Ipse aũt non iusi dõ
qͥ ei uisus ẽ altare construxit: quẽ hereciei filiũ dic̃e
ꝯsuerunt: Nitentes quippe patris & filii diuersam
Aocere substantiã. om̃s corporearũ rerũ cons¬
picabiles formas: quas ad insinuandã se homini¬
bus om̃i potentissima deitas. creaturȩ totiꝰ aña
nis nouerat coaptauit: filio tantũmͦ existimant
deputandas Inde asserentes in equalem pat̾ atq
imparẽ filiũ: quod eiꝰ natura capaxr mutabilium
potuerit esse formarũ: & tãquã eo naturaliter
eiꝰ diuinitas uisibilis fuerit: quo se ad uiforinaudas
homunũ mentes. usibilib reb demonstrare non spre¬
uit Deqͣ re non ẽ nobis hoc oꝑe dispritandũ. cium
p̃sentis questionis hoc tantũ deposcat intentio: ut
quia sc̃s abraham illi deo sacficasse coquos¬
citur. quem ei iusum fuisse diuna scriptura te¬
statur⁊ aut patr̃ẽ uisum abrahȩ dicant: aut̃

Expanded text:
sius utique nomen invocavit. Ipse autem non nisi Deo, sius utique nomen invocavit. Ipse autem non nisi Deo, qui ei visus est, altare construxit, quem haeretici Filium dicere consuerunt: nitentes quippe Patris et Filii diversam docere substantiam, omnes corporearum rerum conspicabiles formas quas ad insinuandam se hominibus omnipotentissima deitas, creaturae totius domiac personis noverat, coaptavit Filio tantummodo existimant deputandas: inde asserentes inaequalem Patri atque imparem Filium, quod ejus natura capax mutabilium potuerit esse formarum. Et tanquam eo naturaliter ejus divinitas visibilis fuerit, quo se ad infirmas hominum mentes visibilibus rebus demonstrare non sprevit. De qua re non est nobis hoc opere disputandum, cum praesentis quaestionis hoc tantum deposcat intentio: ut quia sanctus Abraham illi Deo sacrificasse cognoscitur, quem ei visum fuisse divina Scriptura testatur, aut Patrem visum Abrahae dicant, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ob hoc deo qͥ ei uisus ẽ edificasse altare: ut
ei posset sacrificiũ congruȩ immolationis
offerre Ne aũt cũ in nomine nñi dei dicit᷑
inuocasse quisquã gristimet dm̃ alcerũ in noĩe
dei alterius inuocatũ⁊ cũ non aliud sit iuo¬
casse innomine dñi dei quã inuocasse nomen
dñi dei: subsequenter euidenti manifestt¬
one hoc qͦꝙ scriptura curauit diuina monstrare.
Saulo post eñ sic dicitur: abraham aũt erat onui¬
stus ualde peccorib & argento ꝙauro⁊ & abut illuc
unde uenerat indesertũ usq bethel acl locĩ. ubi
fuerat tabernaculũ eiꝰ pͥustuiter bechel & inter ag¬
ge. in locũ uͥ altare fecerat ininitio: & inuocauerat
ibi ab raham nomen dñi dei : Cognoscitur itaq
hoc fuisse inuocare in nomine dñi clei: quodẽ
inuocare nomen dñi dei: Quo cirea dicant
herecici. utrũ patͥ an filio abraham exiftimant
conftruxisse altare: qͥa cui altare conftrirent. lp¬

Expanded text:
ob hoc Deo qui ei visus est aedificasse altare, ut ob hoc Deo qui ei visus est aedificasse altare, ut ei posset sacrificium congruae immolationis offerre. Ne autem, cum in nomine Domini Dei dicitur invocasse, quisquam existimet alterum Deum in nomine Dei alterius invocatum, cum non aliud sit, invocasse in nomine Domini Dei, quam invocasse nomen Domini Dei, subsequenter evidenti manifestatione hoc quoque Scriptura curavit divina monstrare; paulo post enim sic dicitur: Abraham autem erat onustus valde pecoribus, et argento, et auro, et abiit illo , unde venerat, in desertum usque Bethel, ad locum ubi fuerat tabernaculum ejus prius, inter Bethel et inter Agge, in locum ubi altare fecerat initio, et invocaverat ibi Abraham nomen Dei . Cognoscitur itaque hoc fuisse invocare in nomine Domini Dei, quod est invocare nomen Domini Dei. Quocirca dicant haeretici, utrum Patri an Filio Abraham existiment construxisse altare? quia, cui altare construxit, ip