comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ni ꝯͣria p̾sit nec ullo consilio uł m̃dacio ent¬
meliorem ẽẽ animũ corꝑe: integrirati corporis
integrtas animi p̃ponenda est. q̃ ĩ et̾nũ ẜuari
potest. Quis aũ dixerio integrũ aminũ eẽ iẽci
entis: et enĩ libido quoq ip̃a recte diffinitur ap¬
petitus aĩ: quo et̾us bonis q̃libes tẽporana p̃po¬
ninitur. Nemo itaq potest ꝯuĩcere aliqũ esse
m̃daciũ: nisi qui potiu̾t ostendere etͥmĩ anqͦd¬
bonũ obtineti posse mendacio. Sed cũ tanto
quisq ab eceruitate discedat qͣnto a u̾itate disce¬
dit. ab surdissimũ est dicere discedendo iñ ad bo¬
ui anquid aliqũẽ ꝑuenire. aut si est aliquod bo¬
nũ et̾nũ qd̾ ñ cõplectatur ueritas. nõ erit uerũ.
et ĩo nec bonũ eriti qr fłm erit. ut aũ animꝰ cor¬
pori. ita ueritas ip̃i anino p̃ponenda est. ut eãñ
solum magis qmcorpus sed eciã magꝰ qũa se

Expanded text:
nec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuinec ui contraria possit nec ullo consilio uel mendacio deuimeliorem esse animum corpore, integritati corporis integritas animi praeponenda est, quae in aeternum seruari poentis? Etenim libido quoque ipsa recte definitur, Appetitus animi quo aeternis bonis quaelibet temporalia praeponuntur. Nemo itaque potest convincere aliquando esse mentiendum, nisi qui potuerit ostendere aeternum abonum obtineri posse mendacio. sed cum tanto quisque ab aeternitate discedat, quanto a ueritate discedit, absurdissimum est dicere discedendo inde posse ad boni aliquid aliquem peruenire. aut si est aliquod bonum aeternum, quod non conplectatur ueritas, non erit uerum, et ideo nec bonum erit, quia falsum erit. ut autem animus corpori, ita ueritas etiam ipsi animo praeponenda est, ut eam non solum magis quam corpus, sed etiam magis quam se
Abbreviated transcription (Latin):
uto si stupͣtorrruat quiꝰ possit m̃dacio deuitarr᷑
sine dubitatione mẽciendũ sit. facile syuden
potest mullam ẽẽ pudicitiam corꝑis nisi ab integͥ¬
tate animi pendeat. qua dirupta cadat ncc̃e est.
eciam siitacta indeatur et iõ nõ in reb tẽpo¬
ralib ẽẽ nu̾andũ quasi q̃ muitis possit auferti.
Nullo modo gͥ se ammꝰ mendacio corrumpit ꝓ
corpore suo: quod sit manere incorruptu. si
ab ip̃o animo incorrptis nõ recedat. Quod .n.
iolenter ñ p̃cedente libidine patitur corpus.
ueratio pociꝰ quã corruptio noĩanda est. aut si
om̃is uexatio corruptio est. ñ om̃is cortuptio tͤ¬
pis est: sed qũa libido ꝓcuran̾it. ant cui libido
consensent Qnͣto aũ p̃stanciorẽ ãñmis corꝑe
tanto sceleratiꝰ corrumpitur. Ibi gͦ ẜuari põt
pudicitia: ubi milla nͥ noluntaria põt ẽẽ cor¬
ruptio. Cette .n. si stupͣtor corpus inuaserit qͥ

Expanded text:
ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, ut, si stuprator inruat, qui possit mendacio deuitari, sine dubitatione mentiendum sit, facile responderi potest nullam esse pudicitiam corporis, nisi ab integritate animi pendeat: qua disrupta cadat necesse est, etiamsi intacta uideatur, et ideo non in rebus temporalibus esse numerandam, quasi quae inuitis possit auferri. nullo modo igitur se animus mendacio corrumpit pro corpore suo, quod scit manere incorruptum, si ab ipso animo incorruptio non recedat. quod enim uiolenter non praecedente libidine patitur corpus, uexatio potius quam corruptio nominanda est. aut si omnis uexatio corruptio est, non omnis corruptio turpis est, sed quam libido procurauerit aut cui libido consenserit. quanto autem praestantior est animus corpore. tanto sceleratius corrumpitur. ibi ergo seruari potest pudicitia. ubi nulla nisi uoluntaria potest esse corruptio. certe enim si stuprator corpus inuaserit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
datio corrumpat. ut alt̾ iuuat in corpore: cũ si
suũ corpus pp̃ea corrumpend̾ daret oĩm iudicio
nefane tupitudinis dampnaret᷑  Im̃ nõ ẽ in
ista q̃one attendñdũ: islutr̃ inquias sit m̃e¬
dacium. Quod cũ supra ꝯmemoratis documẽ¬
tis asseratur: iudendũ ẽ. ita quen utr̃ ꝓ alt̾us
salute m̃tri aliquis debeat at si q̃ reretur u¬
trũ ꝓ alt̾ius salute iniquus aliquis ẽẽ debeat.¬
lum alt̾ius ced eciã nr̃e saluti tẽporau iuber:
quid restat inquisit quodubitare debeamus
nũqũa om̃io esse m̃ciendum : Non .n. dici põt
ẽẽ aliquid in tp̃alib cõmodis salute ac uita coͣr¬
li maius aut carnis. Uñ si nec ip̃a p̃ponenda est ue¬
ritati: quid obicipõt pp̃ quod mẽciend̾ ẽẽ contẽ¬
dant: qui aliqñ putant oportere ñtiri: Pudici¬
tia quippe corporis qr multũ honorabiliꝑsone
iudetur occurrere. et ꝓ se flagiare mẽdaciũ.

Expanded text:
dacio corrumpat, ut alter vivat in corpore; cum si dacio corrumpat, ut alter vivat in corpore; cum si suum corpus propterea corrumpendum daret, omnium judicio nefariae turpitudinis damnaretur? Proinde non est in ista quaestione attendendum, nisi utrum iniquitas sit mendacium. Quod cum supra commemoratis documentis asseratur, videndum est ita quaeri utrum pro alterius salute mentiri aliquis debeat, ac si quaereretur utrum pro alterius salute iniquus esse aliquis debeat.lum alterius, sed etiam nostrae saluti temporali iubet, quid restat, inquiunt, quo dubitare debeamus numquam omnino esse mentiendum? non enim dici potest esse aliquid in temporalibus commodis salute ac uita corporali maius aut carius. unde si nec ipsa praeponenda est ueritati, quid obici potest propter quod mentiendum esse contendant, qui aliquando putant oportere mentiri? Pudicitia quippe corporis quia multum honorabili persona uidetur occurrere et pro se flagitare mendacium,
Abbreviated transcription (Latin):
cessit exẽplum. ut ꝓ nob̾ dñs ip̃e moreretur.
d hoc .n. et au. hoc est mãdatũ meũ ut dili¬
atis inuicem: sicut dilexi uos. Maiorem di¬
estionem nemoħt quã ut auimiã ponat quis
amicis siis. nõ .n. quiscx est ita desipiens. ut
icat aiuid qũa saluti sempit̾ne hoĩm consulis¬
e dominũ. uel faciendo qd̃ p̾cepit. uł p̾cipiendo
d̾ fecit. Cũ gͥ menciẽdo uta eterna amittatur.
tũquã pro ciuiꝰ ꝙͣ tp̃an uita m̃ciendũ. Enĩ uero
sti qui stomacantur et indignantur si nolit a¬
iquis m̾dacio ꝑmiere animam suam ut auus
duescat in carne. quid si eciã furto nr̃o quid
adulterio liberari posset aliquis de morte: Io¬
pe furandil ẽ aut met̾handũ: Necciunt om̃
ad hoc se cogitare nt si laqueum ferat homo et
stuprum petat conf̾mans quod sibi collum li¬
gabit nisi ei cõcedatur ꝙ peti: consenciatur
ip̃ animam sicut ip̃i dñt lib̾andam. Quod si ab
surdum et nefariũ est: curannnã suã qui sq m̃e¬

Expanded text:
ominus ipse moreretur. ad hoc enim et ait: hoc est mandatum meum, ut diligatis inuicem, sicut et ego dilexi uos. maiorem dilectionem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. non enim quisquam est ita desipiens, ut dicat aliud quam saluti sempiternae hominum consuluisse dominum uel faciendo, quod praecepit, uel praecipiendo, quod fecit. cum igitur mentiendo uita aeterna amittatur, numquam pro cuiusquam temporali uita mentiendum est. enimuero isti, qui stomachantur et indignantur, si nolit aliquis mendacio perimere animam suam, ut alius senescat in carne, quid, si etiam furto nostro, quid, si adulterio liberari possit aliquis de morte? ideone furandum est aut moechandum? nesciunt enim ad hoc se cogere, ut, si laqueum ferat homo et stuprum petat, confirmans, quod sibi collum ligabit, nisi ei concedatur, quod petit, consentiatur propter animam, sicut ipsi dicunt, liberandam. quod si asurdum et nefarium est, cur animam suam quisque men
Abbreviated transcription (Latin):
ne discipline sit. ut neq de cuiꝰqũa correstionedi¬
speretur. neq cuiqm penitendi additus int̾eu
nam controu̾si ã ratis tractauimꝰ. et quid nob
placeret ostendimus: ut suscipiendis incõmo
ditatib q̃ honeste ac fortirer cołantur. ħ quo
gn̾a dcuitentur a fortib et fidelib et uerati¬
b uiris ac fenrinis. Octanũ est gen᷑ menda tis
quod et nulli obest et ad hoc ꝑdest ut ab ĩmn¬
dicia corporali auquẽ tueatur. dum tayat eaq̃
suꝑius cõmemorauinĩ. Nam eciã ñ lotis mani¬
b manducare ĩmũdiciam putabant iuidei sut
si et hanc quisqm ĩ mũdiciam uocat. ñõ tñ ta¬
lem ꝓ qua eurtanda m̃ciendũ siti Si añ mon¬
dacium tale est quod aucui faciat iuinã etã¬
si ab hac ĩmundicia qmͣ om̃s homines ab horrem at
detestantur. miuuant hominẽ. utrũ et hoc gn̾e mi¬
ciendũ sit. si talis frat inuiria ꝑ m̃daciũ q̃ nõ si

Expanded text:
e disciplinae sit, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus interclu habere magnam controuersiam. satis tractauimus et quid nobis placeret osteditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. octauum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest, ut ab inmunditia corporali aliquem tueatur, dumtaxat ea, quam superius commemorauimus. nam etiam non lotis manibus manducare inmunditiam putabant iudaei. aut si et hanc quisquam inmunditiam uocat, non tamen talem, pro qua euitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendac
Abbreviated transcription (Latin):
nescit fłm ẽẽ ex enũciat ñ m̃tiri: si hoc putet
uerũ. eumq pocius m̃tiri qͥ eciã u̾m enu̾̃cit
cum falsum putat. qr ex aĩ sui sm̃a uidicãd
dicit ne fallat: uelut si aliqũa iuam nou̾t aͥli¬
deri a latronib. et timens no ꝑ illam ꝑgar hm
ciuiꝰ saluri ꝓspicit et eũ scit ꝯͥ ñ credere. dien c̃
ẽẽ ubi reuera eos ẽẽ cognouit: ut ilłe qui nls
illam uiam mag̾ ꝑgat atq ita in latrones ͥ¬
cui dixit. sn forte ambo m̃titi sant. ille ꝙ nꝰ¬
luit fłm dicere: iste qr uõlret fallere: I npͥ¬

Expanded text:
nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat nescit falsum esse quod enuntiat, non mentiri, si hoc putat uerum, eumque potius mentiri, qui etiam uerum enuntiat, cum falsum putat, quia ex animi sui sententia iudicandi dicit, ne fallat — uelut si aliquam uiam nouerit obsideri a latronibus et timens, ne per illam pergat homo, cuius saluti prospicit et eum scit sibi non credere, dicat esse, ubi reuera eos esse cognouit, ut ille, cui dicit, per illam uiam magis pergat atque ita in latrones incicui dixit, uoluit falsum dicere, iste, quia uoluit fallere. an
Abbreviated transcription (Latin):
nosse uł putare ut enũciat. qũaqu̾a sb̾t eu
om̃ĩo m̃daciũ. Qitid .n. si quisq falsum loqu
qd̾ falsum ẽẽ existimat. ĩo tñ facit qr prqrs
bi nõ credi. ut eo mõ falsa fide absterreat eu ꝰ
loquitur quẽ sentit sibi nolle credere: hia
studio nõ fallendi mẽtitui: si mẽdaciũ ẽ enui¬
are aliquid alit̾ qũã scis ẽẽ uł putas. Si aũ m
daciũ uõ est insi cũ aliquis enrĩciat᷑ cũ uolie
ut nõ ei credendo ñ fallatur. qi eũ sͥ ñ credmn¬
rũ uł scit uel purat. Unde si appareat fier pe¬
se ut aliquis ppẽa faisum dicat ne faliatur
ille cui dicitur: existit aliud eꝯͣrio genꝰ pp̾ca
cũ ĩo uerum dicit ut fallat.¶Qrendũ gͦ et qͥs
pocius mẽciatur. utr̃ ille qui fłm dicit ne fil¬
sum lat. an ille qui u̾i dicit ut fallat: cum
et ille sciat uł putet faisũ se dicere. et iste st¬
at uł pucet se n̾m dicere. Iani .n. diximꝰ eũqͥ

Expanded text:
nosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilisnosse uel putare ut enuntiat. Quamquam subtilisomnino mendacium. Quid enim? si quisque falsum loquens, quod falsum esse existimat, ideo tamen facit, quia putat sibi non credi, ut eo modo falsa fide absterreat eum, cui loquitur, quem sentit sibi nolle credere? hic enim studio non fallendi mentitur, si mendacium est enuntiare aliquid aliter quam scis esse uel putas; si autem mendacium non est nur non ei credendo non fallatur, quia eum sibi non crediturum vel scit vel putat. Unde si appareat fieri posse ut aliquis propterea falsum dicat, ne fallatur ille cui dicitur; existit aliud e contrario genus,o uerum dicit, ut fallat. quaerendum ergo est, quis potius mentiatur: utrum ille, qui falsum dicit, ne fallat, an ille, qui uerum dicit, ut fallat, cum et ille sciat uel putet falsum se dicere et iste sciat uel putet uerum se dicere. iam enim diximus eum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñciat. qd̃ uel creditũ amino uł putatũ te¬
net: eciã si fłm sit nõ m̃titur. hoc .n. debet e¬
ñciationis site fidei ut illud ꝑ cã ꝑferat qd̾
aĩo tener et sic ht ut ꝓferr. Nec ĩo̾ tñ sine ui¬
cio est qũaus nõ m̃ciatur. si aut ño credẽda
credit aut quod ignorat nosse se putar eciam¬
si nerũ sit. Incognitũ .ii. ht̃ ꝓ cognito. Quapõ
ille m̃tirur: qui alid ht̃ ĩ aĩo. et aliud ĩ ubis:
uel quib libes sig̃catõib eñciat. Uñ eciãdu¬
plex cordicitur ẽẽ m̃cientis. id est duplex cogitatõ.
una reieius quã ueram ẽẽ uł scit uł putat qid̾ si¬
fłm dicere menciens si putat ẽe fłm et ꝑ uero
raus diciet tem̾arius. m̃ciens aũ ñ reste dictent
q cor duplex cũ enũciat: ño ha nec faslere cuẜ.¬
tate fallendi qd̃ nõ putat u̾m. Quod ñ aoe
ditut ñ utiq fallit: quãnis fallero uolsi u
si hactenus fallit quatenus putatur me em

Expanded text:
nuntiat quod uel creditum animo uel opinatum tenuntiat quod uel creditum animo uel opinatum tenet, etiamsi falsum sit, non mentitur. hoc enim debet enuntiationis suae fidei, ut illud per eam proferat, quod animo tenet, et sic habet, ut profert. nec ideo tamen sine uitio est, quamuis non mentiatur, si. aut non credenda credit aut quod ignorat nosse se putat, etiamsi uerum sit; incognitum enim habet pro cognito. quapropter ille mentitur, qui aliud habet in animo et aliud uerbis uel quibuslibet significationibus enuntiat. unde etiam duplex cor dicitur esse mentientis, id est duplex cogitatio: una rei eius, quam ueram esse uel scit uel putat et non pruerum dicere mentiens. si putat falsum esse et pro uero rans dici et temerarius; mentiens autem non recte dicitur, quia cor duplex cum enuntiat non habet nec fallere cuuntate fallendi quod non putat uerum. quod cum ei creditur, non utique fallit, quamuis fallere uoluerit: nisi hactenus fallit, quatenus putatur ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uendi tam necessarii cotidiane uite oꝑis: uñ¬
hactentis ꝓprie nulla fuit nobis cura uerboꝵ.¬
¶ Exceptis ergo iocis q̃ nũqũa sunt putata m̃da¬
tia hñt .n. euidñtissimã ex ꝓmuĩciatione atq
ip̃o iocantis affectit significatõmi animi neqͣ¬
quã falsitatis et si ñ uera enũciantis. Oꝰ gñe
utrũ sit utendũ ꝑfestis animis alia qõ ẽ. qũa
modo enodandam ñ suscepimꝰ. exceptis ergo
iocis prius agendũ ẽ ne m̃tiri existimetur qui
nõ mẽtitr. Qua pp̃ uidendũ est quid sit mẽ¬
ciendũdaciũ. Non .i. om̃is qͥ fłm dicit m̃tit᷑.
si credit aut opinatur uerũ ẽẽ qd̃ dicit. Int̾
credere aũ atq opinari hoc distat: qd̾ aliqũa¬
do ille qui credit sentit se ignorare qd̃ crediti
quãuis de re quã se ignorare nouit om̃ioñ
dubitet. Sic .n. firme credit. Qui aũ opinat᷑.
purat se scire quod nescit. Quisqͥs añ hoc e¬

Expanded text:
uendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unuendi tam necessarii cotidianae uitae operis: unde tenuis, ac prope nulla fuit nobis cura uerborum. Exceptis igitur iocis, quae numquam sunt putata mendacia — habent enim euidentissimam ex pronuntiatione atque ipso iocantis affectu significationem animi nequaquam fallentis, etsi non uera enuntiantis: quo genere utrum sit utendum perfectis animis, alia quaestio est, quam modo enodandam non suscepimus — exceptis ergo iocis prius agendum est, ne mentiri existimetur qui non mentitur. Quapropter uidendum est, quid sit mendacium. non enim omnis, qui falsum dicit, mentitur, si credit aut opinatur uerum esse quod dicit. inter credere autem atque opinari hoc distat, quod aliquando ille, qui credit, sentit se ignorare quod credit, quamuis de re, quam se ignorare nouit, omnino non dubitet, si eam firmissime credit; qui autem opinatur, putat se scire quod nescit. quisquis autem hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
sepe conturbãt nc aut ooodo¬
temere accusemꝰ mẽdacium
qd̾ ñ ẽ m̃daciũ: aut arbitrem᷑
sericordi m̾dacio. Qm q̃om tã sollicite ꝑt̾ctabi¬
mꝰ: ut q̃ ramus cũ q̃ rentib. Utrũ aũ aliqnͣtum
inueniamꝰ nncħ nob̾ cemete affirmantib: lec¬
tori bñ attendenti sat̾ indicabit ip̃a tͣctatio. La¬
tobrosa ẽ .n. nimis et quibdã quasi calimmosis
anfractib sepe intentõm q̃rentis eludit ut mͦ
uelit elabatur e manib qd̃ inuentũ erat. m̃o
ruisus appareat. et rursus ab sorbeatur. ad extm̃
si utilis error est. cum ab om̃i errore uĩtas liberet.
atq in omĩ errore faisitas implicet: nũqũa erra¬
ritucuis existimo: qũa cũ in amore nmio iũ¬
tatis et reiectione inmia falsitatis eriatur. Q̾ .n.
tas fortasse adhuc dicat ñd̾ est satis. Sane qͥs¬
quis legis nicħ rep̃hñdas nͥ cũ totũ leg̾is: atq
ita minus rep̾hñdis. Eloquiũ noli q̃ rere. mul¬
tũ .n. de reb laborauimꝰ. et de necessitate ab sol¬

Expanded text:
saepe conturbat, ne aut temere accusemus mendacium, quod non est mendacium, aut arbitremursericordi mendacio. quam quaestionem tam sollicite pertractabimus, ut quaeramus cum quaerentibus; utrum autem aliquantum inueniamus, nihil nobis temere adfirmantibus lectori bene adtendenti satis indicabit ipsa tractatio. latebrosa est enim nimis et quibusdam quasi cauernosis anfractibus saepe intentionem quaerentis eludit, ut modo uelut elabatur e manibus quod inuentum erat, modo rursus adpareat et rursus absorbeatur. ad extremehendet. in qua si ullus error est, cum ab omni errore ueritas liberet atque in omni errore falsitas inplicet, numquam errari tutius existimo, quam cum in amore nimio ueritatis et reiectione nimia falsitatis erratur. qui enim tas fortasse adhuc dicat: nondum est satis. sane quisquis legis, nihil reprehendas, nisi cum totum legeris; atque ita minus reprehendes. eloquium noli quaerere; multum enim de rebus laborauimus et de celeritate absol
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potest eutrare. Nullus aũt recte agens ĩ nrũdꝰ
fieri potest quolibet contagio corporali. Imũd̾
est .n. ante dñm omĩs iniquus mũdus gͦ est oĩs
uistus et si ñ ante homĩes. tñ aute dum̃ qui si¬
ne errore uidicat. ꝓ indenet cũ ea paritur data
euitandi potestate contactu ip̃o iinũdus fiui
sed pecrat dũ ea cũ posset uolui eiurare. ꝓpcer¬

Expanded text:
non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus non potest euitare. nullus autem recte agens inmundus fieri potest quolibet contagio corporali. inmundus est enim ante deum omnis iniquus. mundus ergo est omnis iustus, etsi non ante homines, tamen ante deum, qui sine errore iudicat. proinde nec cum ea patitur data euitandi potestate, contactu ipso inmundus fit, sed peccato, quo ea, cum posset, noluit euitare.
Abbreviated transcription (Latin):
spolierur honorib atq in gentes accipiat ꝯtu¬
melias per q̃ eumq ꝯuicia quitquid horũ qͥs
inuiste passus fu̾it nemo ẽ tã demẽs. qui eñ
minũdũ ficri dicat. aut si fimo ꝑfundatur. aũ
si taie aliquid ei per os ĩfunditur uł inculter᷑.
paciatur ne muliebria om̃i fere sensus abhor¬
ret. constupratũ atq ĩmũdũ uocant ¶ita gͥ con¬
oludendũ est ut q̃cũq aliena pcc̃a exceptis hiis
quisq pccĩs suis. neq pro se neq pis quoqmͣ
s ea suffetat pocius fortiterq paciatur. Et sin
imũdum. eciã pcc̃is nr̃is enitare debeamꝰ. ac ꝑ
hoc nec pcc̃a dicenda sint. q̃ ppẽa fuint ut ula ĩ¬
mũdicia deuitetur. Quieqͥd .n. irafit. ut nͥ fi̾e̾t
iuste rep̃hñd̾etur: nõ ẽ pcom̃. Ex quo conficit᷑
no nec illa i̾mũdicia uocanda sit. qñ eiutan di
eam nulla facultas est. Hr̃ .n. eciã tunc qd̾ cerre
agat qui ea paciatur: ut pacienter ferat quiegͥe

Expanded text:
spolietur honoribus atque ingentes accipiat contuspolietur honoribus atque ingentes accipiat contumelias per quaecumque conuicia: quidquid horum quisque iniuste passus fuerit, nemo est tam demens, qui eum inmundum fieri dicat. at si fimo perfundatur aut si tale aliquid ei per os infundatur uel inculcetur patiaturue muliebria, omnium fere sensus abhorret, et constupratum atque inmundum uocant. ita igitur concludendum est, ut quaecumque aliena peccata exceptis his, quisque peccatis suis neque pro se neque pro quoquam, sed ea sufferat potius fortiterque patiatur, etsi nuinmundum, etiam peccatis nostris euitare debeamus, ac per hoc nec peccata dicenda sint, quae propterea fiunt, ut illa inmunditia deuitetur. quidquid enim ita fit, ut, nisi fieret, iuste reprehenderetur, non est peccatum. ex quo conficitur, ut nec illa inmunditia uocanda sit, quando euitandi eam nulla facultas est; habet enim etiam tunc, quod recte agat qui eam patitur, ut patienter ferat, quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑpetraretur. Cuiꝰ autẽ fcm̃: eius et pccm̃. eꝵͣ¬
us .n. grauius fit homicidiũ qmͣ furtum: peiꝰ
tñ facere furtum. qmͣ pati homicidiũ. Itaq
iciuqm᷑ ꝓponeretur ut si furtum facere uollet
nt̾ficeretur hoc est comitt̾eturm eũ homicidiũ
utrũq uitare ñ ponet. id deuitaret pocius ex
nũ pcc̃m̃ eẽt. qmͣ ꝙ alienũ. Nec ĩo et illud eus
sert. qr meum ꝯmitt̾etur. et q id posseo eus¬
tare. si suũ uellet admittere. T̃otus itaq huiꝰ
q̃onis modꝰ ad hoc adducit ut q̃ratur utrũ a¬
lienim nullum pccm̃ qmͣuis ĩ te ꝯmissum t̾ ĩ¬
puterur si ieuiore tuo pcc̃o id possis eurtare nec
facis. An excepta om̃i ĩmũdicia corporali. nemo
.n. anqu̾e ĩ mundũ fi̾ dicit si occidatur aut i¬
mutatur ĩ carcerem. aut ĩ unicuł habeatur.
aut fiagelletur cet̾is q tormẽtis et cruciatib
affligatur. aut ꝓscribatur. dampnisq afficia¬
tur grauissimis usq ad ulrimã nuditatẽ. aut

Expanded text:
ipse perpeteretur; cuius autem factum, eius et peccatum. quamuis enim grauius sit homicidium quam furtum, peius est tamen facere furtum quam pati homicidium. itaque si cuiquam proponeretur, ut, si furtum facere nollet, interficeretur, hoc est committeretur in eum homicidium, quia utrumque euitare non posset, id euitaret quod alienum. nec ideo et illud eius fieret, quia in eum committeretur et quia id posset euitare, si suum uellet admittere. Totus itaque huius quaestionis nodus ad hoc adducit. ut quaeratur, utrum alienum nullum peccatum, quamuis in te commissum, tibi inputetur, si leuiore tuo peccato id possis euitare nec facis, an excepta est omnis inmunditia corporalis. nemo enim aliquem inmundum fieri dicit, si occidatur aut mittatur in carcerem aut in uinculis habeatur aut flagelletur ceterisque tormentis et cruciatibus adfligatur aut proscribatur damnisque afficiatur grauissimis usque ad ultimam nuditatem aut
Abbreviated transcription (Latin):
la calus eẽ nõ posset. Petrigͦ simulatio lib̾a¬
ti pauli ñ est comꝑanda. et iõ petrũ amals
debemus libent̾ correctũ. ñ aũ astruere eal
de auctoritate pauli mẽdaciũ qi et petrũa
rã om̃ib ĩ rectam iniã reuocauit. ne gentes
eũ uidaizare cog̾e̾ntur: et ip̃e p̾dicationisis
attestatus est. Quicũ putaretur hostis pans¬
rũ traditionũ eo quod uolebat eas impone
gentib: nõ asꝑnatus eas ip̃e more patriosde¬
brare satis ostendit. hoc in eis xp̃o aduemos
remansisse. ut nec uidens eeñt ꝑuiciose. nas
tib necessane. nec iam citiqũa hõim salu
Quod si auctoritas mẽciendi. nec de antiqul
libris ꝓfr̾i potest. uł qr nõ est m̃daciũ quo niẜ¬
te gestum dictũ ue recipitur. uł qr bonis a ĩ¬
tandum nõ ꝓponitur quod ĩ malis cũ ꝓ fcans

Expanded text:
illas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertaillas salus esse non posset. Petri ergo simulatio libertati Pauli non est conparanda. et ideo Petrum amare debemus libenter correctum, non autem astruere etiam de auctoritate Pauli mendacium, quia et Petrum coram omnibus in rectam uiam reuocauit, ne gentes per eum iudaeizare cogerentur, et ipse suae praedicationi adtestatus est, qui cum putaretur hostis paternarum traditionum eo quod nolebat eas inponere gentibus, non aspernatus eas ipse more patrio celebrare satis ostendit hoc in eis Christo adueniente remansisse, ut nec iudaeis essent perniciosae nec gentibus necessariae nec iam cuiquam hominum salutares. Quodsi auctoritas mentiendi nec de antiquis libris proferri potest, uel quia non est mendacium, quod figurate gestum dictumue recipitur, uel quia bonis ad imitandum non proponitur, quod in malis, cum proficere
Abbreviated transcription (Latin):
set. Non .n. si salus ex eo iam nulla eẽt eai
exitum in de metuendũ fuit. Ad̾oq et ymole¬
us cũ ĩ p̃pucio uocatus ẽẽt: tñ qr de inda mr̃e
natus erat et ostend̾e cognatis suis debebat
ad cos hͣcrifaciendos ũ hoo se didicisse ĩ dii¬
plina xpĩana ut illa sactamẽta q̃ legis uenie
eeñt ab hoĩaretur cͥꝯcisus est ab apło ud ho m̾ꝰ
demonstratent uideis ñ iõ gentes ñ ea suti¬
pere qi mala sunt et ꝑniciosaa prĩb obsia¬
tai sed quia iam saluti non necessana postadũt¬
tum tanti sacram̃ti. q uod ꝑ tam longa tẽpra
ꝑturiuit Nam et titum cͥꝯcideret dũ hocurꝰ¬
quã corũ ueritati cesserit qui spem saluti eo
unde est illud. Ecce ego paulus dico uob̾ qr si
libertate paulus pai̾nas obẜnationes obẜuaut
hoc unde cauens et p̾dicans ne sine hiis sallus pͥ¬
na nulla putatur. petrus aũ simulatione sud
tanquã ĩ iudaismo salus ẽẽt. cogebat gentis
iudaizare. quod u̾ba pauli ostendunt dici̾nis

Expanded text:
set; non enim, si salus ex eo iam nulla esset, etiam exitium inde metuendum fuit. ideoque et Timotheus, cum in praeputio uocatus esset, tamen, quia de iudaea matre ortus erat et ostendere cognatis suis debebat ad eos lucrifaciendos non hoc se didicisse in disciplina christiana, ut illa sacramenta, quae legis ueteris essent, abominaretur, circumcisus est ab apostolo: ut hoc modo demonstrarent iudaeis non ideo gentes non ea suscipere, quia mala sunt et perniciose a patribus obseruata, sed quia iam saluti non necessaria post aduentum tanti sacramenti, quod per tam longa tempora parturiuit. nam et Titum circumcideret, cum hoc urgquam eorum ueritati cesserit, qui spem salutis euunde est illud: ecce ego Paulus dico uobis, quialibertate Paulus paternas obseruationes obseruauit, hoc unum cauens et praedicans, ne sine his salus christiana nulla putaretur. Petrus autem simulatione sua, tamquam in iudaismo salus esset, cogebat gentes iudaeizare, quod uerba Pauli ostendunt dicentis:
Abbreviated transcription (Latin):
Cirꝯcino tua p̃puetum facta est. Et hoc nõ tan¬
quã cogens dixit apłs. aut illos umancre inp̃¬
putio. aut uidcos ĩ consuetudine patrũ suoꝵ
s ut neuter in altera cogeretur. potestatẽ hrẽt
quisq manendi ĩ sua consuetudine nõ ne¬
ꝑturbaret recedere a indaicis obẜuatiombꝰ¬

Expanded text:
circumcisio tua praeputium facta est. et hoc non tamcircumcisio tua praeputium facta est. et hoc non tamquam cogens dixit apostolus aut illos manere in praeputio aut iudaeos in consuetudine patrum suorum, sed ut neutri in alteram cogerentur, potestatem autem haberet quisque manendi in sua consuetudine, non neullum perturbaret, recedere a iudaeicis obseruatio
Abbreviated transcription (Latin):
spe approbentur aut sigcationis autuiꝰ causa
si siit om̃io m̃dacia ¶ Et iõ de libris noui testa¬
nicħ tale ꝓfemi potest qd̾ ad imitationẽ ꝓuo¬
cet mẽdacii. Simulatio .n. petri et barn̾abe
ex eadem simu latione eciã paulus apłs. aut
tymotheũ circuncidit: aut ip̃e quedã utu
iudaico sacram̃ta celebrauit: sed ex illa
libetiate siñe sue qua p̾dicauit. nec gentibꝰ
prodeste cirtuncissonẽ. nec uidcis obesse. m̃
nec illos astringendos ad consuetudinẽ in¬
deoꝵ nec illos a pat̾na det̾tendos censuit.
Uñ illa uerba eius sunt. Cucũ cisus quis uo¬
catus est nõ adducat p̃pucuitm. In p̃putio qͥs
nocatus ẽ: nõ cͥcuncidatur. Cirꝯcisio nicħ est
et p̃pucium ncħ est. s obẜuatio mãdatoꝵ
d̾i. unꝰ quisq ĩ qua uotatiõe uocatus ẽ ĩ ea
quã nudauit rursus tegimẽ carns attrax̾it
et quasi usdens ẽẽ destiterit sicut alibi dicit.

Expanded text:
et spe approbentur, aut significationis alicujus causa et spe approbentur, aut significationis alicujus causa non sint omnino mendacia. 8. Et ideo de libris Novi Testanihil tale proferri potest, quod ad imitationem provocet mentiendi. Simulatio namque Petri et Barnabae ex eadem simulatione etiam Paulus apostolus aut Timotheum circumcidit, aut ipse quaedam ritu Judaico sacramenta celebravit; sed ex illa libertate sententiae suae, qua praedicavit nec Gentibus prodesse circumcisionem nec iudaeis obesse. unde nec illos astringendos ad consuetudinem iudaeorum nec illos a paterna deterrendos censuit. unde illa uerba eius sunt: circumcisus quis uocatus est? non adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et dei. unusquisque in qua uocatione uocatus est, in ea quam nudauit, rursus tegmen carnis adtraxerit et quasi iudaeus esse destiterit, sicut alibi dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
acridisse õ cumq sic acciderum. ut eod̾ ꝓphetico
spũ memorie litt̾is q mandanda iuidicarẽtur.
Roustetricib aũ qi ñ eas possunt dic̾e ꝓphetico
spũ sig̾tandi futuri boni gr̃a auud ꝓ alio renũ¬
ciasse pharaomi. eciam si aliquid ip̃is nescien¬
tib quod per eas fcm ẽ sig̃cauit ꝑ gradu suo
dñt approbatas et remumeratas a d̾o. Qͥ enĩ
nocendi cauta m̃tiri solece si iam consulendi c̃a
m̃ciatur multum ꝓ ficit. S aluid est quod ꝑ se
ipm̃ laudabile ꝓponitur. aliud qd̃ in det̾ioris
ꝯparatione ĩ ponitur. Ałrm. gͣtulamur cum
sanus est homo: alit̾ cũ meluis hr̃ egrotus e
Nam ĩ scpturis ip̃is iustificata eciã sodoma
diciit ĩ ꝯparatione sceler̃ ppłi istł. Et ad hnͣc
regulã dirigunt omĩa mẽdacia q̃ ꝓferũtur
de uetenb libris nec rep̃hñsa ĩuenttur uł
rep̃hñdinõ possunt ut aut indole ꝓficientis

Expanded text:
accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico accidisse, quaecumque sic acciderunt, ut eodem prophetico spiritu memoriae litterisque mandanda iudicarentur. de obstetricibus autem, quia non eas possunt dicere prophetico spiritu significandi futuri ueri gratia aliud pro alio renuntiasse Pharaoni, etiamsi aliquid ipsis nescientibus quod per eas actum est significauit, pro gradu suo dicunt adprobatas et remuneratas a deo. qui enim nocendi causa mentiri solet, si iam consulendi causa mentiatur, multum profecit. sed aliud est, quod per se ipsum laudabile proponitur, aliud, quod in deterioris conparatione praeponsanus est homo, aliter cum melius habet aegrotus. Nam in Scripturis ipsis justificata etiam Sodoma dicitur in comparatione scelerum populi Israel . Et ad hanc regulam dirigunt omnia mendacia quae proferuntur de veteribus Libris, nec reprehensa inveniuntur, vel reprehendi non possunt, ut aut indole proficientium
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ appellandũ: quid dicturꝰ ẽ ad id qd̾ scͥptũ
est. os qd̃ m̃titur occidit aĩam : Quod ne qͥs
arbitretur exceptis auquib mẽcientib p̾se
intelligi. alio loco legat. ꝑdes om̃s qͥ loquũt᷑¬
ẽ. nõ nõ. Quodaũ amplius est: a malo est.
hinic et apłs cũ exuendũ ueterem hoĩem p̃¬
ciperet quo nõie omĩa pcc̃a intelliguntur:
conseqñt᷑ ait ĩ pͥmit ponens. Quapp̃ deponẽtes
om̃e m̃daciũ. loqͥmini uitatẽ. Nec illis q̃ de
uetenb libris m̃dacioꝵ exẽpla plata st̃. terreri
se dñt uͥ quicqͥd gestum est figutate accipi p̃t
ꝙͣuis reuera contigent. Quicqͥd añ figura¬
te fit aut dicitur. ñ est m̃daciũ. Om̃is .n. eñ¬
ciatio ad ꝙ enũciat referenda ẽ. om̃e aũ figa᷑¬
te aut factumaut dictum: hoc enũciat qd̃ sig̃cat
eis quib intelligendũ platum est. uñ credãdũ
est islos hoĩes qui ꝓphericis tꝑib digni auc̃torita
tice gesfisseatq dixisse. nec minus ꝓphetice eis

Expanded text:
e appellandum, quid dicturus est ad id, quod scriptum est: os quod mentitur occidit animam? quod ne quis arbitretur exceptis aliquibus mentientibus posse intellegi, alio loco legat: perdes omnes, qui loquuntest, non non; quod autem amplius est, a malo est. hinc et apostolus, cum exuendum ueterem hominem praeciperet, quo nomine omnia peccata intelleguntur, consequenter ait in primis ponens: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. Nec illis, quae de ueteribus libris mendaciorum exempla prolata sunt, terreri se dicunt: ubi quidquid gestum est, figurate accipi potest, quamuis reuera contigerit; quidquid autem figurate fit aut dicitur, non est mendacium. omnis enim enuntatio ad id, quod enuntiat, referenda est. omne autem figurate aut factum aut dictum hoc enuntiat, quod significat eis, quibus intellegendum prolatum est. unde credendum est illos homines, qui propheticis temporibus digni auctoritatetice gessisse atque dixisse; nec minus prophetice eis
Abbreviated transcription (Latin):
gentes eoꝵ hoĩm m̃dacia cõmemorant quos
culpare nõ audeas. atq ita farearis aliqñ esse
posse nõ solum rep̾hñsione nõ dignum. sed
eciam dignum laude m̃daciũ: annũciantes
quis ad te confugiat quti m̃dacio tuo possio a
morte liberari: nõ es m̃titurus. Si auquid
egrotus int̾roget qd̾ ei scire ñõ expedit: que eri¬
am possit te nõ respõdente grauius affligi: an¬
debis ne aut u̾m dicerem ꝑniciem hom̃is. ant
silere pocius qu̾a honesto et misericordi mẽda¬
cio: nalitudini eius opiulari  Hiis atq ta¬
lib copiosissime se arbitrantur urgere: ut
si consulendi cansa exigitur aliqñ iñciam᷑
¶Contra illi quib placer nũquã m̃ciendum.
inulto fortius agunt. utentes pͥmo auctorna e¬
te diuina qm̃ in ip̃o decalogo siͥptumest. falsũ¬
q testimoniũ nõ dicas: quo gñe ꝯplestituri
om̃e mõdacium. Quisquis .n. aliquid enũci¬

Expanded text:
gentes eorum hominum mendacia commemorant, quos gentes eorum hominum mendacia commemorant, quos culpare non audeas atque ita fatearis aliquando esse posse non solum reprehensione non dignum, sed etiam dignum laude mendacium. addunt etiam, quis ad te confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari, non es mentiturus? si aliquid aegrotus interroget, quod ei scire non expedit, qui etiam possit te non respondente grauius adfligi, audebisne aut uerum dicere in perniciem hominis aut silere potius quam honesto et misericordi mendacio ualitudini eius opitulari? his atque talibus copiosissime se arbitrantur urgere, ut, si consulendi causa exigit, aliquando mentiamur. Contra illi, quibus placet numquam mentiendum, multo fortius agunt, utentes primo auctoritate diuina, quoniam in ipso Decalogo scriptum est: falsum testimonium ne dicas, quo genere complectitur omne mendacium; quisquis enim aliquid enunti
Abbreviated transcription (Latin):
sulla .n. diffinitõnũ illaꝵ timẽda est.: cũ bñ sͥ con¬
sanus est animꝰ. hoc se enũciare qd̾ u̾m ẽe aut no¬
uir. aut opinatur. aut credit. neq nelle aliqͥd
n̾ed̾ enũciat ꝑsuadere. S utr̃ sit utue aliqñ m̃¬
uꝰ eciã id agit ne fanatur qui alicui denũciat:
qssuus enũctationẽ ip̃am tsam hr̃e uoluerit.
qĩo uoluit ut uerũ ꝑsuaderet: et utr̃ mẽciat᷑
quisquis eciã uerã uolens emĩciat causa fallẽ¬
di dubitari põt. siemo aũ dubitat eim mẽti¬
i qui uolens fłm enũtiat causa fallendi. Qͣ
platam maifestũ est ẽe m̃daciũ. sed ntr̃ hoc so¬
lum sit mñdaciũ. aua q̃õ ess. Int̾i de hoc gñe ĩ
gelus negasse qd̾ riserit. iacob a pr̃e int̾rogatũ
respõdisse qd̾ ip̃e eẽt esan maior filius eiꝰ. egy¬
ptias quoq obstetrices ne in fantes hebrei nas¬
centes int̾ficerent᷑ eciã d̾o appobante et renui¬
nerante m̃titas et multa eꝰiꝰ modi exempla eli¬

Expanded text:
num illarum timenda est, cum bene sibi conscius est animus hoc se enuntiare, quod uerum esse aut nouit aut opinatur aut credit, neque uelle aliquid nisi quod enuntiat persuadere. Sed utrum sit utile aliquando meuel etiam id agit, ne fallatur, cui aliquid enuntiat, quamuis enuntiationem ipsam falsam habere uoluerit, quia ideo uoluit, ut uerum persuaderet; et utrum mentiatur quisquis etiam uerum uolens enuntiat causa fallendi, dubitari potest. nemo autem dubitat mentiri eum, qui uolens falsum enuntiat causa fallendi. quaprolatam manifestum est esse mendacium. sed utrum hoc solum sit mendacium, alia quaestio est. Interim de hoc genere, in gelis negasse quod riserit; Iacob a patre interrogatum respondisse, quod ipse esset Esau maior filius eius; Aegyptias, quoque obstetrices, ne infantes Hebraei nascentes interficerentur, etiam deo adprobante et remunerante mentitas et multa eius modi exempla eli
Abbreviated transcription (Latin):
ceuen punio. Om̃s aũ odat qui oꝑantur ini¬
uitatẽ. ac om̃s qui loquũtur m̃daciũ eciam
bet. Quo constituto quis eoꝵ qui hecasserunt
mouebitur ilł exẽplis cũ dicitur qd̾ siad te
omo confugiat qͥ mẽdacio tuo possita morte
uar:. Illa .n. mors qũa stulte ciment homĩes
ui pesdare nontiment non aĩam sed corpꝰ octi¬

Expanded text:
us punit. Odit autem omnes qui operantur iniquitatem: at omnes qui loquuntur mendacium etiam perdit. Quo constituto, quis eorum qui haec asserunt commovebitur illis exemplis, cum dicitur: Quid si ad te homo confugiat, qui mendacio tuo possit a morte liberari? Illa enim mors quam stulte timent homines, qui peccare non timent, non animam, sed corpus occ
Abbreviated transcription (Latin):
mĩciandi: ille pocus m̃titus est qui fłm dicere
uolui et dixit qd uoluit: qũauis ne falleret di¬
to. Si aũ mendaciũ est q̃l enũciatio cũ uolũ¬
datẽ fallendi: ñ ille s iste m̃titus est. qui eciam
u̾m dicendo fallere uoluit. Quod si mẽdaciũẽ
enũciatio cũ uoluntate aliciꝰ falsitatis: ambo
m̃titi sunt: quia et ille suam enũciationẽ fłam
eẽ uoluit. et ille de uera sua fłmcredi uolitit
Porro si m̃daciũ est enũciatio fłm enũciare.
nolentis ut fallat. nenter m̃titus est: qr et ille ha-¬
buit uoluntatẽ fłm dicẽdo uerũ ꝑsuadere: et
aiste ut fłm diceret ꝑsuaderet uer̃ dicere ¶Aber̃
gͥ om̃is temeritas atq om̃c m̃daciũ. si id quod ue¬
tum credendũ recognouimꝰ cl̃ opus est enũciamꝰ:
et id uolumus ꝑsuadere qd̾ enũciam᷑. Si autem
uł quod fłm est uerił putantes uł qd̾ incognitũ
est nob̾ cognitũ habentes. uł quod credñdũ ñẽ

Expanded text:
enuntiandi, ille potius mentitus est qui falsum dicere enuntiandi, ille potius mentitus est qui falsum dicere voluit, et dixit quod voluit, quamvis ne falleret dixerit: si autem mendacium est quaelibet enuntiatio cum voluntate fallendi. non ille, sed iste mentitus est, qui etiam uerum dicendo fallere uoluit. quodsi mendacium est enuntiatio cum uoluntate alicuius falsitatis, ambo mentiti sunt, quia et ille suam enuntiationem falsam esse uoluit et ille de uera sua falsum credi uoluit. porro si mendacium est enuntiatio falsum enuntiare uolentis, ut fallat, neuter mentitus est, quia et ille habuit uoluntatem falsum dicendo uerum persuadere et iste, ut falsum persuaderet, uerum dicere. aberit igitur omnis temeritas atque omne mendacium, cum et id, quod uerum credendumque cognouimus, cum opus est, enuntiamus et id uolumus persuadere, quod enuntiamus. si autem uel quod falsum est uerum putantes uel quod incognitum est nobis pro cognit
Abbreviated transcription (Latin):
qui uerum dicendo egit. ut homo meiderer ĩ la¬
ones ille aũ ñ peccasse uł eciã bñfecisse qui fai¬
mdscendo egit ut homo ꝑniciem deuitaret. S
omant et epla ista ꝯĩeti. ut et ille aliquid grauiꝰ
unipatiueli: qũe falli nõ iuilt. Multi .n. qͥ̃dam
um cognostendo s̾ intulerũt ꝑniciẽ: si talia fue
unt ut eos iatere debuerinti et iste aliquid con¬
pod uelio adipisti: eũ qũe uiat falli. Non nul
¶n. qͥuii sibi mortem intulissent si aliquid mali
uod uere contigerat de caris siuis cognouissenti fai¬
mi putando s peꝑcerũt: atq ita falli eis ꝓfuit. si¬
ut aliis obfuit uera cognoscere. Non gͦ id agitur
no aĩo consulendi aut nocendi uł ille fł̾m dixit
efasserer: uł iste u̾ni dixit ut fallerer. sed excep¬
tis ꝯmodis. aut inꝯmodis eoꝵ quib locuti sunti.
ͣtum ad ip̃am iu̾tatem falsitatemq attinet q̃¬
tuir quis coꝵ. aut ut̾q uent̾ ue m̃titus sit. Si
n. mendaciũ est enũciatio eũ uoluntate fłme

Expanded text:
qui uerum dicendo egit, ut homo incideret in latrones, ille autem non peccasse uel etiam bene fecisse, qui falsum dicendo egit, ut homo perniciem deuitaret. sed possunt exempla ista conuerti, ut et ille aliquid grauius eum pati uelit, quem falli non uult — multi enim quaedam uera cognoscendo sibi intulerunt perniciem, runt ut eos latere debuerint: et iste aliquid commodi velit adipisci eum quem vult falli; nonnulli enim qui sibi mortem intulissent, si aliquid mali quod vere contigerat de charis suis cognovissent, falsum putando sibi pepercerunt; atque ita falli eis profuit, sicut aliis obfuit vera cognoscere. Non ergo id agitur, quo animo consulendi aut nocendi, vel ille falsum dixit ne falleret, vel iste verum dixit ut falleret: sed exceptis commodis aut incommodis eorum quibus locuti sunt, quantum ad ipsam veritatem falsitatemque attinet, quaeritur quis eorum, an uterque, neuterve mentitus sit. Si enim mendacium est enuntiatio cum voluntate falsum
Abbreviated transcription (Latin):
qua totus fructus ẽ ex̾cendis lectorib setua¬
cetur. Sedex multis q̃ aperte sunt scmpta ma¬
nifestatur nob quomodo illa intellex̾it q̃ sic
nbris posuerunt quomodo figurate illis te¬
monstrata sunt. Ad duo eĩgña illa iusions
pronent figurate demones. ad mentis autẽ
rocͣ ad intesligennie uisionẽ simplex et ꝓpria
distribitionib exibet atq mod̾atur sp̃e scũs.¬

Expanded text:
qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaqua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria distributionibus exhibet atque moderatur sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit adrung̾e mentis aspectum. quere.¬
bat adhuc uid̾e quod inderat. Tali autẽ lu
mente uidit qd̃ ille uiderat corpore. Rursus
illa parte anmi qĩ ymagines corpoꝵ capit in¬
dit somniũ nabugodonosor rex. Et qm̃ nõ
hẽbat ydoneum ocaltim m̃tis ad melius in
sum suum aspectũ quesiit alienum. eius¬
dẽ scilicet damelis. Cui tũ aperienti ut c̾tã
accomodaret fidem. etiã ipm̃ sompniũ sͥ ut
dic̾etur exegit. Samel autẽ reuelante scõ
dei spũ. et quid ille iidisset in sonnis ea par¬
te indit qua corpoꝵ capruntur ymagines
et quid significaret mẽte conspexit. Non ẽ
antem ꝓpħa dei ueri et simum. qui oblatan
sa uel solo corpore uł etiam illa parte sp̃c ui
dec qua corporũ capiuntur ymagines: et mẽ¬
de nonuidet. Sed plerumo insctiptatis sic
ponta muemumtur. quemadmoᷤ insa sunt. ñ
eciam ꝙͣ admod̾ nitellcã sit ut m̃tis uisioĩ

Expanded text:
non potuit adiungere mentis aspectum, quaerenon potuit adiungere mentis aspectum, quaerebat adhuc uidere, quod uiderat. tali autem aciraeditus mente uidit, quod ille uiderat corpore. rursus illa parte animi, quae imagines corporum capit, uidit somnium Nabuchodonosor rex: et quoniam non habebat idoneum oculum mentis ad melius uidsum suum aspectum quaesiuit alienum, eiusdem scilicet Danihelis: cui tamen aperienti, ut certam adcommodaret fidem, etiam ipsum somnium sibi ut diceretur exegit. Danihel autem reuelante sancto spiritu. et quid ille uidisset in somnis ea parte uidit, qua corporum capiuntur imagines. et quid significaret mente conspexit. non est autem propheta dei ueri et summi, qui oblata diuinitus uisa uel solo corpore uel etiam illa parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in
Abbreviated transcription (Latin):
cori. datinnillum sbmiti e celo ctimuani¬
to aninalib. Ex hoc gn̾e ẽ etiamistud ysai
essd mꝑtissime impi rephendunt. Nonenĩ
te maita monstrant᷑. Tertium autem gents
teisionis est sectnd̃ mentis intiitũ. qͦ intel¬
iccta conspiciitur u̾itas atq sapientia si¬
ue quogne illa duo que prius postri: nelm
frctuosa sunt rił etiam ĩ etrorem muttũt.
Ctmenĩ in ea q̃ siue corporis sensib siue il¬
li partique corporaliũ terũ ymagines capit di¬
ntus monstrantur nõ solum semiuntur
hiis modis. s etiam mente intelligũt᷑: tũc est
ꝑ fc̃a teuelatio. Ex hoc tͥcio gn̾e est iusio illa qũa
ħmemoram dicente apło. Inuisibilia em̃ dei a
ꝯstitutione mr̃di per ea q̃ fcã sunt intellca q¬
spitintur. Hac uisione uidetur deus cran ier
pietatemfidei et per agnitionem dei moꝵ op¬
timoꝵ corda mũdantur. Quid eĩ profuit bal¬
tasan regi qd̃ manũ scribentẽ ante oculos
suos in patiete conspexit. Cui iusioni quia

Expanded text:
illum submitti e coelo cum variis animalibus . Ex hoc genere est etiam istud Isaiae, quod imperitissime impii reprehendunt. Non enim ate multa monstrantur. Tertium autem genus visionis est secundum mentis intuitum, quo intellecta conspiciuntur veritas atque sapientia: sine quo genere illa duo quae prius posui, vel infructuosa sunt, vel etiam in errorem mittunt. Cum enim ea, quae sive corporeis sensibus, sive illi parti animae quae corporalium rerum imagines capit, divinitus demonstrantur, non solum sentiuntur his modis, sed etiam mente intelliguntur, tunc est perfecta revelatio. Ex hoc tertio genere est visio illa quam memoraui dicente apostolo: inuisibilia enim dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. hac uisione ut uideatur deus per pietatem fidei et per actionem dei morum optimorum corda mundantur. quid enim profuit Balthasari regi. quod manum scribentem ante oculos suos in -pariete conspexit? cui uisioni quia
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibili deo. respond̾ent illi quod nũc istis
dicimus. Qdgͦ incorruptibui c̾o fractura etat
gens tenebraꝵ. s cũ ea pugnare noluisset.
Aut si forte mencosos codices legerat. aut isse
mentostis est tͥ nos ipm̃ admiantũ legimus
non est diutius de te dubia disserendũ. S iã
qͣtendũ ẽ quomodo et ꝓpħa dixent iidilie se
deum in sede altissima. et apłs paulus uerũd
inrasibilia possint conspici. Si dicũt posse. qͥd
ergo calumpniant᷑ si deum ĩnisibilẽ ꝓpħa con¬
spexit. Si autẽ dicunt nõ posse illi apło poci
caltmpnient᷑ si atitent qͥ ait. In iisibilia em̃
dei a constitutione mandi per ea que fc̃a fũ

Expanded text:
ruptibili Deo; responderetur illi quod nunc istis ruptibili Deo; responderetur illi quod nunc istis dicimus: Quid ergo incorruptibili Deo factura erat gens tenebrarum, si cum ea pugnare noluisset? Aut si forte mendosos codices legerat, aut iste mendosus est ubi nos ipsum Adimantum legimus, non est diutius de re dubia disserendum: sed jam quaerendum est quomodo et Propheta dixerit vidisse se Deum in sede altissima, et apostolus Paulus vee istos utrum invisibilia possint conspici. Si dicunt posse; quid ergo calumniantur, si Deum invisibilem Propheta conspexit? Si autem dicunt non posse; ipsi Apostolo potius calumnientur, si audent, qui ait: Invisibilia enim Dei, a constit
Abbreviated transcription (Latin):
tatem geminante malicia secum parit̾ p̃cipi¬
taret. Qͥ antem oculo pio legit et in notio testa¬
mento inuenit. quod isti accuisant ĩ tiet̾e et ĩ ne¬
De eo quod scriptum ẽ in ysaia. Et fcm̃est
eo anno quo mortiuis est orias tex. in¬
di dnñi sedentem sede altissima. et plena
erat domus głe ip̃ĩus et in cirtuitu seraphĩ sta¬
bant senas alas hñtes et binis quid̃ opene¬
bant faciem ip̃ius. binis uero redes. Huic loco
illud opponit adimantus. quod ait apłs. Re.
gi autẽ sectlorũ ĩmortali muisibili honor et
laus in secula. In qua q̃one querend̾ ẽ quid ei
tusum fuerit uel m illa uisione ysaie biuas a¬
las p̃t̾mittere qrub uolabant seraphĩ ditentes
nõ totum dicere. Nam ita dixit apłs. Regi aũ
seculorum inuisibili incortuptibili soli deo
honor et gła in secula scłoꝵ. An forte tintiit ne
tͥnitatis cõmemoratõ ꝯmedaret ꝓpħ̾am lecto¬
ti et aliqutid magnum ibi iatere suspicaretur
In apło aũt forte tudit quod si dixisset icor¬

Expanded text:
tatem geminata malitia secum pariter praecipitaret? qui autem oculo pio legit, et in nouo testamento inuenit, quod isti accusant in uetere. et in ueDe eo, quod scriptum est in Esaia: et factum est eo anno, quo mortuus est Ozias rex: uidi dominum sedentem in sede altissima; et plena erat domus gloriae ipsius et in circuitu Seraphim stabant senas alas habentes, et binis quidem operiebant faciem ipsius, binis uero pedes. huic loco illud obponit Adimantus, quod ait apostolus: regi autem saeculorum inuisibili honor et laus in saecula. in qua quaestione quaerendum est, quid ei uisum fuerit uel in illa uisione Esaiae binas alas praetermittere, quibus uolabant Seraphim dicentes:non totum dicere. nam ita dixit apostolus: regi autem saeculorum inuisibili, incorruptibili, soli deo honor et gloria in saecula saeculorum. an forte tTrinitatis commemoratio commendaret Prophetam lectori, et aliquid magnum ibi latere suspicaretur?In Apostolo autem forte vidit, quod si dixisset, incor
Abbreviated transcription (Latin):
obicientes aliqũa sententiam uͥ inuisibilem
dixit. Si enim alter obiciat huis apostolico nͥ¬
bo eumangelicum uerbum quo dñs ait le¬
ati inundicordes quoniam ip̃i tetimm tute¬
bunt. quomodo respondebunt posse m̃nisi¬
uilem uiteri: U̾bo enim premunt imperitos.
et quatinus inisibilis deus dictus sit: et¬
si cognostunt cognosci timent. Tauta est ꝑ¬
nicies annorum. quicum uincere hominẽ
uolunt: ab errore uincuntur.

Expanded text:
obicientes apostolicam sententiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt, quomodo respondebunt posse inuisibilem uideri? uerbo enim premunt inperitos et quatenus inuisibilis deus dictus sit, etsi cognoscunt, cognosci timent. tanta est pernicies animorum, qui cum uincere hominem uolunt, ab errore uincuntur.