comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qse tant mdufet. ad actusatorẽ suum ꝓtici¬
pem Euie dampnations effic̾ct. Ex tnsgsione
enim deitatem illi spospondit aqua ise dum as¬
fectatur: deiectus est. et quia omĩs natur at̾mi¬
ne libera est: ex actidente sumit nomins. Aute.
n tes postea significatio ac per hoc sathanas et
Dẏabolus ex actu euus compostta sunt nomuia
ut sit ño nature cius Seo nolitatis significa¬
tio. Itaq ut ꝓpõitum dci quod in causa treatio¬
minis decreu̾it maneret et fc̃m dẏaboli perꝙx
hominem citꝯuenit. ad cumulum reatus eiꝰ
ctus est. ut et homineni a tnsgressionis sm̃a uib̾a¬
ret et dẏaboli futurã perditionẽ nequis fcm̃ eiꝰ
malus eẽt: penam ei ꝑmut̾e aut dementiꝰ erit
Aut iniqui. Quis enim aiguet cum qũe tu¬
infrigidat. cimi ñ utiq uoluntate hoc faciati
Sednatura. unde et dyabolus si natura malus
cẽtꝰ uolinitatem nõ hrẽt. Nec enim posset dis¬
cͥnere. Sedrno atq eodem modo: om̃ib se qͣsi
cetus nm̃geret. Dorro autem iudicio quodam

Expanded text:
se ruit, induceret, ut accusatorem suum participem suae damnationis efficeret. ex transgressione enim deitatem illi spopondit, ad quam ipse dum adfectatur deiectus est. et quia omnis natura a crimine libera est, ex accidenti sunt nomina — ante enim res, postea significatio — ac per hoc satanas et diabolus ex actu eius conposita sunt nomina, ut sit non naturae eius, sed uoluntatis significatio. Itaque ut propositum dei, quod in causa creati hominis decreuit, maneret et factum diaboli, per quod hominem circumuenit, ad cumulum reatus eiustus est, ut et hominem a transgressionis sententia liberaret et diaboli futuram perditionem, ne quis factum eius malus esset. poenam illi promittere aut dementis erat aut iniqui. quia enim arguat eum, quem uiinfrigidat, cum non utique uoluntate hoc faciat, sed natura? unde et diabolus, si natura malus esset, uoluntatem non haberet. nec enim posset discernere, sed uno adque eodem modo omnibus se quasi caecus inmergeret. Porro autem iudicio quodam
Abbreviated transcription (Latin):
tendunt deum uoce suppliti dep̾cantur et
exandi se et liberati posse confidunt. unde y
si d̾o nulla ur̃i est cura si quid agamus igno¬
rat: mauis est igitur ista persuasio omina st̃
d̾o cognita. Nullus sibi de impietate emis¬
sorum scelerum blandiatur. bone uite ma¬

Expanded text:
tendunt, deum supplici uoce deprecantur et tendunt, deum supplici uoce deprecantur et exaudiri se et liberari posse confidunt. unde haec, si deo nulla nostri est cura et quod agimus ignorat? Inanis est igitur ista persuasio: omnia deo sunt cognita. nullus sibi de inpunitate commissorum scelerum blandiatur. bonae uitae ma
Abbreviated transcription (Latin):
Uanitas uanitatum uniu̾sa uanitas. Quoꝵ
siña desperatione fi̾nata. ut diuini sensus au¬
ctoritate dissomitur. sic ip̃orum sacro sermo¬
ne ulgari qui maximus ħetur in usu coniũ¬
citur expuguata. Nam cum mĩ negocia du̾i¬
sorumq contractus. fides perfidia q contend̾t
ut testis ditas adhibetur q̃ auqñ quid agam
scire negatur. Testis est inquiunt deus deus
uideat. deus indicet. deus faciat. deus reddat
et cum ad necessitatem iurisinrandi uenitur
et uirantis animus metuit ne sͥ anquid ob¬
ueniat pegerantiet insiurand̾ exigit: reddi
ei posse confidit quisͥ male uirauit et cum
sanitas exoptata et uona uolitudo fu̾t con¬
sccuta: diuinitati grẽ referimtur et cum a¬
liqua decidente in casu ꝓximus illesus ena¬
serit. Deus bonus dicitur p̾stitisse et cum au¬
u̾so urentorum flatum commoti equoris flu¬
ctus insurgunt et narus undiq cesa quassa¬
tur. nauigantium turbe ad celum manus ex¬

Expanded text:
uanitas uanitantium, uniuersa uanitas.\' Quorum uanitas uanitantium, uniuersa uanitas.\' Quorum sententia desperatione firmata ut diuini sensus auctoritate dissoluitur, sic ipsorum sacro sermone uulgari, qui maximus habetur in usu, conuincitur expugnata. nam cum inter negotia diuersorumque contractus fides perfidiaque contendunt. ut testis diuinitas adhibetur, quae aliquando quid agamus scire negatur. \'testis est\', inquiunt, deus: deus uideat, deus iudicet, deus faciat, deus reddat. et cum ad necessitatem iuris iurandi uenitur et iurantis animus metuit, ne sibi aliquid obueniat peieranti, et iusiurandum exigit, reddi ei posse confidit, qui sibi male iurarit. et cum sanitas exoptata et bona ualitudo fuerit consecuta, diuinitati gratiae referuntur; et cum aliqua decidente materia casu proximus inlaesus euaserit, deus bonus dicitur praestitisse; et cum aduerso uentorum flatu commoti aequoris fluctus insurgunt et nauis undique caesa quassatur, nauigantium turbae ad caelum manus ex
Abbreviated transcription (Latin):
caĩo ꝓprio morbo q gerentem sollicite festinet as¬
pitere et fedis aliquando tiuis actib oculos per¬
mistere uariast̃ om̃ia queut libitum fu̾it cele¬
brantur is qui ad dm̃ pertinet. secretus est et re¬
motus ab istis reb humanis et ideo nec uasci¬
ccur nec mouenir nulla illi humanaꝵ rerum
nulla nr̃i actus est contemplatio totus rota¬
cti scłi cuisus et quedam mundani orb explica¬
bił uolutatio. Ita correptum rapit et ꝓicit ut stu¬
ltus credatur. Quisquis se ad curam dei reuo¬
careͥ posse pritaret nec martium quidem ꝓbã¬
Dus est animus qui dm̃ suum quomiaui mise¬
ricordem ẽẽ ꝑnũciant effusione sui sangͥnis esti¬
mant delectari. Nich̾ id carum in nob̾ nicħ ẽ.
ociosum nulla mortis nr̃e conditione nulla sa¬
nitatis integritate letatur nec quid ubi gerat᷑
ticiam. Sed quod scire nolit miserias hominũ
uanitatesq nundanas. Sic deniq scriptumẽ.

Expanded text:
tuto proprio morboque gerentem sollicite festinet astuto proprio morboque gerentem sollicite festinet aspicere, et foedis aliquando tuis actibus oculos permiscere. Vana sunt omnia, quae ut libitum fuerit celebrantur: is qui ad Deum pertinet, secretus est et remotus ab istis rebus humanis, et ideo nec irascitur, nec movetur; nulla illi humanarum rerum, nulla nostri actus est contemplatio; totus rotati saeculi cursus, et quaedam mundani orbis inexplicabilis volutatio, ita correptum rapit et projicit, ut stultus credatur quisquis se ad curam Dei revocare posse putaret. Nec martyrum quidem probandus est animus, qui Deum suum, quem misericordem esse pronuntiant, effusione sui sanguinis aestimant delectari. Nihil illi charum in nobis, nihil est odiosum; nulla mortis nostrae conditione, nulla sanitatis integritate laetatur; nec quid ubi geratur titiam, sed quod scire nolit miserias hominum uanitatesque mundanas. sic denique scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
quos constat ex int̾uallo creari. quia ñ sumꝰ
quod deus est. Sic aritem male audimͦ si au¬
Dientes ydola d̾os ẽe consentiam᷑ aut si turpia
cantantib autem conmnodem᷑. Tunc autem
bene audimus audientes de d̾o quod uns
sit oblectemur. Si quis autem contra legeni
anquid audiens assenciat peccat hoc erit i¬
omale audire. Aduersum eos qui¬
casiones delinquendi fugiam᷑. Si bona om̃ia
saiitaristudio implere conemur si illecebra¬
rum uicioꝵq blandimenta seductoria ne¬
gligam᷑ si nulla nos secular dulcedine capi
paciamur. Sisponte pro dei nomine cruciat᷑
ienasꝙ sbcamns. Si mortem ip̃am rrtute
quod geritur sensus iste mortał. nec laude nec
uitaperatione dignum ẽẽ ꝑsuasit. Nols̃it .n.
ad deum horum alquid pertinere. NIõ nlli
a dosceła ua crimina ꝙ defendere cupientes
nich inquiunt ꝓdest bene an maleuiuas. Aeq
enim ista nunc deo cura est. ut te du̾sa pro insti¬

Expanded text:
quod constat ex interuallo creari, quia non sumus quod constat ex interuallo creari, quia non sumus quod deus est. sic autem male audimus, si audientes idola deos esse consentiamus, ant si turpia cantantibus aurem commodemus. tunc autem bene audimus, si audientes de deo quod unus sit oblectemur. si quis autem contra legem aliquid audiens adsentiat, peccat: hoc erit male audire. II. CUR DEUS MUcasiones delinquendi fugiamus, si bona omnia salutari studio implere conemur, si illecebrarum, vitiorumque blandimenta seductoria negligamus, si nulla nos saeculari dulcedine capi patiamur, si sponte pro Dei nomine cruciatus poenasque subeamus, si mortem ipsam virtutequod geritur, sensus iste mortalis nec laude nec vituperatione dignum esse persuasit. Nolunt enim ad Deum horum aliquid pertinere. Nonnulli  sua criminaque defendere cupientes, Nihil, inquiunt, prodest, bene an male vivas. Neque enim ista nunc Deo cura est, ut te diversa pro insti
Abbreviated transcription (Latin):
um tiel rõnem maiꝰ aut aspicimꝰ aut audi¬
uimꝰ .i. si solem iudentes ad orãdum eum
putemꝰ ip̃ pulctitudinem eius: tunc male
uidemꝰ quia ad iniuriam pertinet creatoriᷤ
ꝯmumꝰ ut quod illi soli debitum est deputet᷑
creature quippe cum ab eo ꝓhibitum sit per
legem. aut cum corpora bene compõita ei de¬
cora uidemꝰ. aut aliquid ꝓximi concupisca¬
mus et auter ea aspitianiꝰ quam mandat
lex. Tunc fit peccatum quod uocatur malũ.
S forte dicatur nicħ formosum debuĩt fic¬
ri ne nos peccaremus. ut sꝑdet tutela nr̃a ex
aliorum deformitate constaret. Nec ferrimi
eẽt ne de eo fierent homicidia neq lucerna. ĩ
nsu eẽt ne fures lumine eius ad fringendũ
uterentur ut quod magno opere hominib
ttile est deeẽt pp̃quorumdam uaniloquia.
Cum constet semper nos om̃ia aspicere et nõ
tam̃ semper concupistere quia non illorum
uitium. s ed nrm̃ est cum siim̃̃us negligentes

Expanded text:
um uel rationem aliquid aspicimus aut audium uel rationem aliquid aspicimus aut audimus, id est si solem uidentes adorandum eum putemus propter pulchritudinem eius, tunc male uidemus, quia ad iniuriam pertinet creatoris communis, ut quod illi soli debitum est deputetur creaturae, quippe cum ab eo prohibitum sit per legem. aut cum corpora bene conposita et decora uidemus aut, aliquid proximi si concupiscamus, aliter ea aspicimus, quam mandat lex, tunc fit peccatum quod uocatur malum. sed forte dicatur: nihil formonsum debuit fieri, ne nos peccaremus\', ut tutela nostra ex aliorum deformitate constaret, nec ferrum esset, ne de eo fierent homicidia, neque lucerna in usu esset, ne fures lumine eius ad effringendum uterentur, ut quod magnopere omnibus utile est deesset propter quorundam uaniloquia, cum constet semper nos omnia aspicere et non tamen semper concupiscere, quia non illorum uitium, sed nostrum est cum sumus neglegentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sin necessatia sicut plumbum aut testam.
Nam utiq requiem dant pꝰ laborem. Igi᷑
om̃is qui collustatur in mundo sic eniti deb
nem re asperauictus abscedat et fiat rens iux
exitus et exeat hinc cum peccato. Qui .n. om̃i
iuitute remutitur si elisus forte fuctit: quasi
uir cadit nec sustineus ei quis s hortatum qd̃
ãĩm cuis reꝑeat. uidi .n. eum ꝓpo̾itum hũisse
nincendi et sperat talem possẽ proficere ad ui¬
ctoriam quem non sinc fatigatione sui hostis
elisit. Qui enim facile uincitur nõ h̃t aĩmre¬
ditatur ne pectet. etiam si peccarũt non aspe¬
re peccat. Diligenti orib enim aliquãdo mino¬
ra peccata sbrepunt: quanto cium minora st̃:
ctanto magis sb̾tiliora et dum contempnim¬
ctur. non uitantur. Maiora .n. longe apparẽt
io ꝑ hoc qui inmaiorib peccat. uoluntas eius ẽ
crimen. Sane qm̃ superiꝰ peccata ex sensib
ortum capere dixunꝰ dum contra legis imꝑi¬

Expanded text:
suo necessarias, sicut plumbum aut testam. suo necessarias, sicut plumbum aut testam. nam utique requiem dant post laborem. Igitur omnis qui conluctatur in mundo sic eniti debet, ne in re aspera uictus abscedat et fiat reus, uix exitus, et exeat hinc cum peccato. qui enim omni uirtute renititur, si elisus forte fuerit, quasi uir cadit, nec suscenset ei quis, sed hortatu quodam animum eius reparat. uidit enim eum propositum habuisse uincendi et sperat talem posse proficere ad uictoriam, quem non sine fatigatione sui hostis elisit. qui enim facile uincitur non habet animum remeditatur ne peccet, etiam si peccauerit, non aspere peccat. diligentibus enim aliquando minora peccata subrepunt. quanto enim minora sunt, tanto magis subtiliora, et dum contemnuntur, non uitantur. maiora enim longe apparent, ac per hoc qui in maioribus peccat, uoluntatis eius est crimen. Sane quoniam superius peccata ex sensibus ortum capere diximus, dum contra legis imperi
Abbreviated transcription (Latin):
expeccatorib. ornomam gͦ ad utrumq fcĩ
sumiis possibiles ut per negligenciã deliqua¬
mus ut quod bene audire et iudere debemus
male .i. extra naturam audiamus et rõnem ꝑ
nigllanciam aut nature bonumm cͦtodiamus.
et cauti ẽẽ semper non possumus quia sicut di¬
x adutrimiq fc̃i sumus possibiles. Si peccam᷑
repamre se debet ne demio peccet: ut par sit ci
qui seinterat. ut iterum si non peccet iamsu¬
ietior habeatur quia semel elapsus bis trium¬
phat ħ iusticia est. ut quia colluctatio in unm¬
do est. Qui ꝓpensior est inñ peccando coronct᷑
Nich̾ ergo i dei opere si marum si a quib dã¬
dam malaᷤ quedam dicantur ut ueuenum
et tenebre ut quia corpora nr̃a nimn neneni
ferre non possunt. malum dicantur quasi
ferant ignem uel aquam ferrum uel plum¬
bum quia multum ab auro distat maium
dicitur. ad comparationem enm lucis te¬
nebras condempnant. Cumsciant pro loco

Expanded text:
ex pecoribus. Quoniam ergo ad utrumque facti ex pecoribus. Quoniam ergo ad utrumque facti sumus possibiles, ut per neglegentiam delinquamus, si quod bene audire et uidere debemus, male, id est extra naturam audiamus et rationem, per uigilantiam autem naturae bonum custodiamus, et cauti esse semper non possumus, quia, sicut dixi, ad utrumque facti sumus possibiles, si peccamusreparare se debet ne denuo peccet, ne par sit ei qui se uicerat, ut iterum si non peccet, iam superior habeatur, quia semel elisus bis triumphauit. haec iustitia est ut, quia conluctatio in mundo est, qui propensior est in non peccando coronetur. Nihil ergo in dei opere malum ac, si a quibusdam mala quaedam dicantur, ut uenenum, ut tenebrae — quia enim corpora nostra uim ueneni ferre non possunt, malum dicatur, quasi ferant ignem aut aquam —, et ferrum uel plumbum. quia multum ab auro distat, malum dicetur. ad comparationem enim lucis tenebras condemnant, cum sciant pro loco
Abbreviated transcription (Latin):
est: offertur⁊yabolo et cum quis non tollit
suum. Sed alienum et cũ pͥuaricatorem occi¬
diliceat: occiditur innocens. Nulla igitur na¬
tura ꝓbatat malum. uolantas autem est
accidens nature concepta ex causis q̃ male
mouentur dum excedit modum nt illa
generat que nature sue non sunt. Canse autem
puancationis orimitur ex sensibus quando ad
male nidenus aut audimus quomamerrorẽ
ħres facit quia homo non ẽ deus qui solus etra
re potest. Natura ergo hominum ꝓprio arbitͥo
temissa est ut possit facere quod Uñ si bonũna¬
ture sue ex̾citio uel melioret meuor honori sit
Si autem inf̾met ingorem suũ contumelia
resta sequitur. gaudeat in se semper id ꝙ oꝑe
suo uidet se meliorem aut certe sͥ imputer qͥ
cam potuit non dedit operam ut melioraret
sebonis. Di autem homo potestati sue ñõ eẽt
soiectus forit᷑᷑ necessitati ut neq bom opens ha¬
beret glam noq mali penam. Sed fuisset unũ

Expanded text:
erat offertur diabolo; et cum quia non tollit erat offertur diabolo; et cum quia non tollit suum, sed alienum; et cum praeuaricatorem occidi liceat, occiditur innocens. nulla igitur natura probatur malum. uoluntas autem est accidens naturae concepta ex causis, quae male mouetur, dum excedit modum, ut illa gerat quae naturae suae non sunt. causae autem praeuaricationis oriuntur ex sensibus, quando aliquid male uidemus aut audimus. quem errorem haec res facit, quia homo non est deus, qui solus errare non potest. Natura ergo hominum proprio arbitrio remissa est, ut possit facere quod uult, ut si bonum naturae suae exercitatio melioret, honoris sit, si autem infirmet uigorem suum, contumelia recta sequitur, gaudeat in sese per id, quod opere suo uidet se meliorem, aut certe sibi inputet, qui cum potuit, non dedit operam ut melioraret se bonis. si autem homo potestatis suae non esset, subiectus fuerat necessitati, ut neque boni operis haberet gloriam neque mali poenam, sed fuisset unus
Abbreviated transcription (Latin):
quia nontam perfc̃a sut ut labi non possĩt. Se¬
mina hus ieg̾ mẽe decreuit uatutałr addens
auxcilium manifeste legis ut austoritas cuis
petfecta ec̃t hominib. Misericors qͣia peccantib
ño facile pedditur Sed sustmet ut couusis iguos
cant cmi et seu̾us ut tͥrore q̃ ab eo condita sunt¬
bene conseruentur. Ne negligentia parenͣt iu¬
te p̃cipitiu et ne quod admitabiliꝰ est preter¬
mutamꝰ. Tanta est eius clem̃tia ut ꝯtumelias
pasfus ab eis quos fecit. sufferat et prius nocat
cos ad pacem. Nunquid nõ maiores uirtuteͥs
ħ sunt quam condidisse creaturam in qua sic
permanet ninia bonitas eis: obeẽt creature.
Unde auꝙyͣdo diligi ancyͣdo timeri se uult. ne ob¬
sempertacebo. Itaq deus bonus omnia que fe¬
⁊ cit bonsi. unde ergo malum: nͥ est mallum i¬
si p̾naricatio boni. Dum inconcessa p̾sumũt᷑
aut concessa mordinate fuint ⁊it alii mãda¬
tum: aliifiat. Quando quod in uxore conces¬
sum est fit etiam mettice et quoddeo offerend̾̃

Expanded text:
sunt; quia tamen non tam perfecta sunt ut labi non possint, semina his legis inesse decrevit naturaliter, addens auxilium manifestatae legis, ut auctoritas ejus perfecta esset hominibus: misericors vero, quia peccantibus non facile reddit, sed sustinet cat. est et seuerus, ut terrore quae ab eo bene condita sunt conseruentur, ne neglegentia pareret uitae praecipitium, et, ne quod mirabilius est praetermittam, tanta est eius clementia, ut contumelias passus ab his quos fecit sufferat et prior uocet eos ad pacem. numquid non maioris uirtutis hoc est, quam condidisse creaturam? in quo si permaneret, nimia bonitas eius obesset creaturae. unde aliquando diligi, aliquando timeri se uult, ne absemper tacebo? Itaque deus bonus omnia quae fecit bona sunt. unde ergo malum? nihil est malum nisi praeuaricatio boni, dum inconcessa praesumuntur aut concessa inordinate fiunt, ut alibi mandatum alibi fiat: quando quod in uxore concessum est fit in meretrice; et quod deo offerendum
Abbreviated transcription (Latin):
oiint quami saluator p̃dicauit uire pĩam dicẽ¬
di funt abinitio .i. saluator uenturꝰ ꝓmisus est
tione mundi. Itaq semper xpĩani sumus. Hi . n.
oiñs quos supradixi a pͥmo honiine creato ĩmũdo
per quos tradux tenditur ad saluatorẽ huius
tei fidem hũetunt. Dequo xp̃e locutus est di¬
cens ħ est autem uita et̾na ut cognostant te so

Expanded text:
i, quam saluator praedicauit, iure Christiani dicendi sunt; ab initio enim saluator uenturus promissus tione mundi. itaque semper Christianismus. hi enim omnes. quos supra dixi. a primo homine creato in mundo per quos tradux tenditur ad saluatorem, huius dei fidem habuerunt, de quo Christus locutus est dicens: haec est autem uita aeterna, ut cognoscant
Abbreviated transcription (Latin):
orirentur ostenderet. Ideo .ii. ĩmum fecit ut do¬
ceret ab uno om̃ia eẽ. ac per hoc unũ ẽe deuinũ
superior creatura ad confusionem in bomine dis¬
ceret q̃ terra conditus est u̾tatem ex eo dẏabo¬
lus iniinicus extitit homĩs p̾uidit cñi quodab
accusationem eiꝰ fẽc est homo. Uñ sb̾tilitate sua

Expanded text:
orientur, ostenderet. Ideo enim unus unum fecit, ut doorientur, ostenderet. Ideo enim unus unum fecit, ut doceret ab uno omnia esse, ac per hoc unum esse Deum, ut superior creatura ad confusionem suam in homine disceret, qui de terra conditus est, veritatem. Ex eo diabolus inimicus exstitit hominis. Praevidit enim quia ad accusationem ejus factus est homo: unde subtil
Abbreviated transcription (Latin):
dit cͥtam̃. uidens .n. int̾ra se multas spiritales
potencias quipe cum in paradyso dei p̾stanci¬
or ẽẽt. coguitionis misterii celestis ipsa relatõne
ti uita exemplum eius quosdam nuitatos ude¬
mus. qui contemplatione aggregatis cirta semi
litib etati de satellitib ĩ hac tefomitẽ con¬
spuationis p̾bentib imꝑium sͥ uendicare uo¬
lu̾nit. Hinc est ude deus ut eius p̾sumptionẽ
ñ peccare. Sed ratione destrueret materiam ꝯdi¬
dit q̃ eẽt rerum confusio ex qua fac̾et inũdũ
Distincta .ni. que simul confusa crant. hunc
p̾sticerunt cruem uidemus ornatum. Discre¬
tis .n. ab inuicem sb̾stanciis. fc̃a compat̃one
mũdꝰ nocatur qrua una q̃q res ab alt̾a segre¬
gata: ad mundꝰ apparuit ut hic homo poĩtus
creatus ex superiꝰ et inferius .i. ex celestib et t̾re¬
nis tinius dei dñium. non tm̃ uoce S et ymagi¬
ne quia nnus ab uno d̾o fac̾tus est ex quo cet̾i

Expanded text:
dit certamen. uidens enim infra se multas spiritales dit certamen. uidens enim infra se multas spiritales potentias, quippe cum in paradiso dei praestantior esset cognitione mysterii caelestis, ipsa elatione iti uita exemplum eius quosdam imitatos uidemus, qui contemplatione adgregati circa se litis extolliti satellitibus in hac re fomitem conspirationis praebentibus imperium sibi uindicare uoluerunt. Hinc est unde deus, ut eius praesumptionem non potestate, sed ratione destrueret, materiam condidit, quae esset rerum confusio, ex qua faceret mundum. distincta enim, quae simul confusa erant, hunc praestiterunt quem uidemus ornatum. discretis enim ab inuicem substantiis facta conpaginatione mundus uocatur, quia una quaeque res ab altera segregata ad mundum apparuit, ut hic homo positus, creatus ex supernis et inferis, id est ex caelestibus et terrenis, unius dei dominum non tantum uoce, sed et imagine, qua un
Abbreviated transcription (Latin):
unstno quli dcum selcra sua ciminrante nesiue
recutit arthana: ignis flamma consumens
mcendumq scnper indeficiens ministra ortut¬
aut negetur si nõ ẽ sed ẽc̃ ip̃a oꝑama
nifestant fecit ergo ut eñquod añ nõ
Eat quia sine dibio meluis est eẽ qũa ñoesse
Sed dicitur mane fuit anguid ubi fac̾et aui
qui prius erat uͥ fecit hoc uas elc̾oms paucis ab¬
coluit ait n. cum de d̾o eẽt sermo in ip̃o uiuima
ct mou̾emur et sumus. hoc est omĩa ec̃ in do
quia u̾eq est et ante om̃ia sauis etnus miusibi¬
ł on creature et ne mistertum pͥt̾misisse. uide¬
amut a ut poctus ignorare cur mundꝰ fẽs sit.¬
Dicim᷑ dẏaboli apostasiã multos angelos .i.
spiitales potencias setum in p̾uaricationem
ttaxisse dum uult sͥ regnum impia p̾sump¬
tione defendere. Quod ꝓpħa ysaias significat
tur i qui de cet̾is lucidiorum apparebat. Frat
.n. quasi princeps multorum int̾ quos clari¬
or erat quorum societate ad impium descen¬

Expanded text:
 qui Deum scelera sua, criminumque nescire docuerunt arcana, ignis flamma consumens, incendiumque semper indeficiens ministrabituaut negetur, si non est. sed esse ipsa opera manifestant. fecit ergo ut esset quod ante non erat, quia sine dubio melius est esse, quam non esse. sed dicitur: <inane fuit aliquid ubi faceret, aut quid prius erat ubi fecit?\' hoc uas electionis paucis absoluit. ait enim cum de deo esset sermo: in ipso uiuimus et mouemur et sumus, hoc est omnia esse in deo, quia ubique est et ante omnia solus, aeternus, inuisibilis omni creaturae. Et ne mysterium praetermisisse uideamur aut potius ignoradicimus diaboli apostasiam multos angelos, id est spirituales potentias, secum in praevaricationem traxisse, dum voluit sibi regnum impia praesumptione defendere: quod propheta Isaias significat, tur? id est qui ceteris lucidior apparebat\'. erat enim quasi princeps multorum, inter quos clarior erat, quorum societate ad impium descen
Abbreviated transcription (Latin):
portuit ut scirent cuncti aperta ratione deũ
requisiturum actus humanos quãns per
diluuium uindicatum legatur et in sodomã
et gomorram. Sed hec uetustatis obliuio texe¬
rat. unde per moysen t̾roris causa ad disciplinã
corrigendam et fidem in dni formandam: cõme¬
tis. Sed niuistis ydola colentib fornicatiorib
ec alia. Nunc uideamus anconueniat hiis qui
dei iudicium audientes rident futurum si ꝑde¬
rid an oberit. Si ueritate munituran caret rõe
lex quidem data est mũdo. Sed uidemus illa ccͣ
multos cessare. Non ergo iustum iudetur ut
qui hic peccantes per potenciam. securi sunt
alii leges sunt illudunt. pauperes deprim init᷑
iustis accusatio componitur bene agentes ob¬
ꝓbrio sunt. pii idigent. inali forflorent. iniqui
ñne inquin uidetur si conditor terum non
hreqpurat ut qui hͥ iniuste pressi funt reue¬
lentur et qui beno uiuendo indiguetunt: ie¬
immn̾entur. et qui p̃p̃ iusticiam obprobrio erant

Expanded text:
oportuit, ut scirent cuncti aperta ratione, Deum oportuit, ut scirent cuncti aperta ratione, Deum requisiturum actus humanos. Quamvis per diluvium vindicatum legatur, et in Sodomam et Gomorrham : sed haec vetustatis oblivio texerat. Unde per Moysen terroris causa ad disciplinam corrigendam, et fidem in Deum reformandam, commeta, sed injustis, idola colentibus, fornicatoribus , et talia. Nunc videamus an conveniat iis, qui Dei judicium audientes rident futurum; si proderit, an oberit; si veritate munitur, an caret ratione. Lex quidem data est mundo, sed videmus eam circa multos cessare. Non ergo justum videtur, ut qui hic peccant per potentiam, securi sint. Alii legibus illudunt, pauperes deprimuntur, justis accusatio componitur, bene agentes opprobrio sunt, pii indigent, mali florent, iniqui Nonne iniquum videtur si Conditor rerum non haec requirat: ut qui hic injuste oppressi sunt, releventur; et qui bene vivendo indiguerunt, remunerentur; et qui propter justitiam opprobrio erant,
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃. Quare legem ñ pͥmordio dedit.
Rnum lex formata in literis dariñ
debuit quia in natura ipsa inserta
quodam modo est et creatoris noticia ex tradu¬
ce non latebat. Namquis nesciat quid bone
uite conueniat aut ignorat quia quod sibi
fien non urlt alii non debeat fieri. at uͥ autẽ
naturał lex euanuit oppressa consuctudme de¬
linqñdi. Tunc oportuit matiifestari ut inui
deiꝰ om̃s audirent. Non quod penitus oblitt̾a¬
ta ẽet. Sed maxima eius austoritate carebãt
ydolatrie studebatur. Timor dei in terris non
erat fornicatio operabatur cuta rem pximi a¬
uida erat concupiscentia. Data ergo lex est u̾
et que sciebantur auctoritatem hreñt et c̃ĩ
latere ceperant: manifestarentur. Nam iu¬
uenimus aute moysen non solum non latu¬
isse. Set et uiindicata ẽẽ peccata. Qmobremi
et iusti fuisse repenuntur multi. Scientes .n.¬
dm̃ m̃dicem timebant peccare. Quod cum
cepisset negligi legem naturalem reuelauo

Expanded text:
. QVARE LEGEM NON IN PRIMORDIO DEDIT? Primum lex formata in litteris dari non debuit, quia in natura ipsa inserta quodam modo est et creatoris notice non latebat. Nam quis nesciat, quid bonae vitae conveniat; aut ignoret, quia quod sibi fieri non vult, alii minime debeat facere? At ubi naturalis lex evanuit, oppressa consuetudine delinquendi, tunc oportuit Legem manifestari, ut in Judaeis omnes homines audirent. Non quod penitus oblitterata esset, sed quia maxima ejus auctoritate carebant, idololatriae studebatur. Timor Dei in terris non erat. Fornicatio operabatur. Circa rem proximi avida erat concupiscentia. Danda ergo Lex erat, ut et quae sciebantur auctoritatem haberent, et quae latere coeperant, manifestarentur. Nam invenimus ante Moysen non solum non latuisse, sed etiam vindicata esse peccata. Quammobrem et justi fuisse reperiuntur multi, qui scientes Deum vindicem, timebant peccare. Quod cum coepisset jam negligi, legem naturalem revelari
Abbreviated transcription (Latin):
uideorum ut ostenderet abraham huic deo cre
didisse qui opifex mũdi est / et ipm̃ legem de¬
disse in qua futurus xp̃e ꝓmissus est qui lib̾a¬
ret genus humanum de dm̃o dyaboni. Ex hi
is rõnb pbatur fidesnrã. Testimoniũ enim
huic est origo descripta euis qui ab initio ge¬
adarud ad mariam. ex maria despũ sto nas

Expanded text:
Iudaeorum, ut ostIudaeorum, ut ostdidisse, qui opifex mundi est, et ipsum Legem dedisse, in qua futurus Christus promissus est, qui liberaret genus humanum de dominio diaboli. Ex his rationabilis probatur fides nostra. Testimonium enim huic dat origo descripta, quia ab initio gea David ad Mariam, ex Maria de Spiritu s
Abbreviated transcription (Latin):
ct̾ra est ut quianto magna st̃ uirtute. tanto in¬
fĩora sint tempore. Hominẽ autem sexto die
constituit ut in domum fc̃am ħ̾itatorem in¬
sexto dic. fcm̃ declaratum est. quem idcirco sb̾¬
liuiorem dixit quia interior euis natura ĩui¬
b dam displicet: dictum est. et uidit deus lucẽ
quia bona est. ut qrua om̃ia a malo fc̃a dicebã¬
tur et bona credi non poterant. Moyses ut bo¬
na q̃ fc̃a sunt ꝓbaret ip̃e deo placita que fecit
ostũdit ut cui displicerent: reum facerent. Qã
÷ quõ posset nescire licem: qui dixtt fiat lux et
facta est lux. aliquid enim facit quod nescit.
fc̃a est lux placuit ei qui se fecit. Q.uisopifex ĩ
opere suo non lecetur. Si dcm̃ est uidit deus lil¬
cem quia bona est et non desinit qui disant ma¬
la est. quid si sine cestimonio eẽt relictum. Igͥ
descripta mundi fabͥca et pͥmi hom̾is originẽ
et craducem tenrit generis. sech qui redditus ẽ
ꝑ abel. et per ordinem uenit ad abraham patrẽ

Expanded text:
cta, ut quanto magna sunt uirtute, tanto inferiora sint tempore. hominem autem sexto die constituit, ut in domum factam habitatorem insexto die factum declaratum est: quem idcirco sublimiorem dixi, quia interior ejus natura invibusdam displicet dictum est: et uidit deus lucem quia bona est. ut, quia omnia a malo facta dicebantur et bona credi non poterant, Moyses ut bona quae facta sunt probaret, ipsi deo placita quae fecit ostendit, ut cui displicerent reum faceret. nam quo modo posset nescire lucem qui dixit: fiat lux et facta est lux? aliquis facit quod nescit? facta autem lux conplacuit ei qui se fecit. quis opifex in opere suo non laetetur? si dictum est: uidit deus lucem quia bona est, et de non sunt qui dicant \'mala est\\ quid, si sine testimonio esset relictum? Igitur descripta mundi fabrica et primi hominis origine traducem tenuit generis Seth, qui redditus est pro Abel, et per ordinem uenit ad Abraham patrem
Abbreviated transcription (Latin):
natos. qũo non cepugnet. nicħ fututũ
ẽẽ qd̃ nõ sit apd̾ deumi: Ex quo necesse
est ordine omĩa fieri: et tñ nõ frustra
rogati. Postremo quando istum utrum e¬
mouebilt. aut ulla hon̾a. aut ulla pericu¬
la. aut ulia fastidia. aut ulla blandim̃ta
fortune: In hoc .n. sensibili mũdo uehe¬
m̃t̾ ꝯsid̾andum est quid sit tp̃s et locus
ut qd̾ delestat in parte sine loci siue tpr̃is
itelligatur tñ multo ẽẽ meliꝰ totum cuiꝰ
na pars est: et ruisum qd̾ offendit ĩ par¬
te. ꝑspicuum sit hoĩ dicto nõ ob amid of¬
fendere. nisi qr nõ uidetur totum cui ꝑs
illa mirabilit̾ ꝯgruit. In illo uero mũdo
intelligibili ꝙͣꝑlibet ꝑtem tanquã totũ
pulcram ẽe atq ꝑfectam. Dicentur ita
lacius. si ur̃a studia siue memoratũ istũ
a nob̾ siue aliũ fortasse breuiorẽ atq cõ¬
modiorẽ tectũ tlĩ ordinẽ ut hortor a ꝓe

Expanded text:
natos? quomodo non repugnet nihil futurum natos? quomodo non repugnet nihil futurum esse, quod non sit apud deum. ex quo necesse est ordine omnia fieri et tamen non frustra deum rogari ? postremo quando istum uirum mouebunt aut ulla onera aut ulla pericula aut ulla fastidia aut ulla blandimenta fortunae ? in hoc enim sensibili mundo uehementer considerandum est, quid sit tempus et locus, ut, quod delectat in parte siue loci siue temporis, intellegatur tamen multo esse melius totum, cuius illa pars est, et rursus, quod offendit in parte, perspicuum sit homini docto non ob aliud offendere, nisi quia non uidetur totum, cui pars illa mirabiliter congruit, in illo uero mundo intellegibili quamlibet partem tamquam totum pulchram esse atque perfectam. dicentur ista latius, si uestra studia siue memoratum istum a nobis siue alium fortasse breuiorem atque commodiorem, rectum tamen ordinem, ut hortor
Abbreviated transcription (Latin):
tuenti. minis indignũ in deb̾r. et minꝰ flẽ¬
dum. per suam sciãm u̾sum bñ crrrere. o¬
cycharamq concinere. et suam uitã seq
ipam que amia est. deuiũ iter sequi:
et dominante sibi libidine cum turpis¬
sumno se intioꝵ strepitu dissonate. Cũ añ
ce ꝯposuerit. et ordinarit atq concĩnã
pulcramq reddiderit: audebit iam deuni
indere. ates ipmũ fontem unde manat õ¬
ne uerum ipmq patrem uecitetis. De¬
uis magne qui eriunt illi oculi. quã sani
quã decori. quam ualentes. ꝙͣ constan¬
tes. quã sereni. quã beati. Quid añ est
illud quod uident  Quid queso. quid ar¬
bitremuri quid estimemus illud. quid lo¬
quinuir: Cotidiana uerba occurrunt uł¬
de sordida st̃ omĩa uilissimis reb. nicħã¬
debit aũ qui bñ inuiti bñ orat orat. uene
studet qñ cum mouebit. cur ainis optãs
hr̃e filios ñ heat. alius habundant᷑ expo¬
nat. aluus oderit nascituros. auus diligat

Expanded text:
tuenti nimis indignum uidebitur et nimis flentuenti nimis indignum uidebitur et nimis flendum per suam scientiam uersum bene currere citharamque concinere et suam uitam seque ipsam, quae anima est, deuium iter sequi et dominante sibi libidine cum turpissimo se uitiorum strepitu dissonare. Cum autem se conposuerit et ordinarit atque concinnam pulchramque reddiderit, audebit iam deum uidere atque ipsum fontem, unde manat omne uerum, ipsumque patrem ueritatis. deus magne, qui erunt illi oculi, quam sani, quam decori, quam ualentes, quam constantes, quam sereni, quam beati! quid autem est illud, quod uident ? quid quaeso, quid arbitremur, quid aestimemus, quid loquamur ? cotidiana uerba occurrunt et sordidata sunt omnia uilissimis rebus. nihil amdebit autem, qui bene uiuit, bene orat, bene studet — quando eum mouebit, cur alius optans habere filios non habet, alius abundanter, exponat alius, oderit nascituros, diligat
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ponendus: Qñ nouit quid faciat. ac nicħ
et unũ duo ł duo et duo quatuor uerassi¬
t̾it ista rõ nõ ẽẽ. Ista .ii. semꝑ tał est: mũ¬
dus autẽ iste. nec heri huĩt. nec cras ħ̾ebit
qd̃ ht̃ hodie. nec hodienio ip̃o die. uł spaci¬
o unuis hore eodem loco solem huit. Ita c̃
in eo inch̾ manet. ncħ uł patuo spacio tẽ¬
poris ħt eodem modo. Igitut si ĩmortał est
tõ. et ego qui ista oĩa. uł discerno ł cõnecto
tõ sum. illud quo mortale appellor nõ est
in eum. Aut si anima non id id est. qd̾ rõ
det̾iore ad meluis. a mortalli ad ĩmortaie
fugiendũ est. Hec et alia multa secũ aĩa
bñ erudita loquitut atep agitat. q̃ ꝑsecͥl
nolo. ne cum ordinem nos docere cupio
modum excedam qui pr̃ est ordinis. G̃ta¬
datim .ii. se et ad mores uitamq optimã
ñ iam sola fide. s c̾ca tõne ꝑducit. Cũ mi¬
netoꝵ uim atq potenciam diligenter in¬

Expanded text:
praeponendus ? quando nouit, quod faciat. nihil praeponendus ? quando nouit, quod faciat. nihil ed unum ad duo uel duo ad quattuor uerissterit ista ratio non esse. Ista enim semper talis est; mundus autem iste nec heri habuit, nec cras habebit quod habet hodie, nec hodierno ipso die, vel spatio unius horae eodem loco solem habuit: ita cum in eo nihil manet, nihil vel parvo spatio temporis habet eodem modo. Igitur, si immortalis est ratio, et ego qui ista omnia vel discerno vel connecto, ratio sum; illud quo mortale appellor, non est meum. Aut, si anima non id est quod ratio, deteriore ad melius, a mortali ad immortale fugiendum est. Haec et alia multa secum anima bene erudita loquitur, atque agitat: quae persequi nolo, ne cum ordinem vos docere cupio, modum excedam, qui pater est ordinis. Gradatim enim se, et ad mores vitamque optimam non jam sola fide, sed certa ratione perducit. Cui numerorum uim atque potentiam diligenter in
Abbreviated transcription (Latin):
dubium est. inde me ẽẽ meliorẽ erũa do¬
miis est. Sed non inide sum melior hitũ¬
dme aut apicula. Nam et illa indos a¬
tabre struit. et illa fauos. Sed hiis meli¬
or qr tõnale anmal sum. At si in ratis
dĩisionib tõ est. nũquiduã et aues qd
fabricant minus apte ꝯgruent̾q dimẽ¬
sum est ĩmo numerosusum̃ est. ñ ergon¬
umerosa faciendo. sed numeros cognos¬
cendo melior sum. Quid gͦ: ille nestien¬
tes operani numerosa pot̾ante poterant
ꝑfecto. Uñ id docetur: Ex eo qd̃ uos quo¬
q ceitis dim̾sionib lingña dentib. et
palato accomodam᷑: ut ex ore littere ac
u̾ba ꝓrũpanti Nec cñ cogitamꝰ cum locͥ¬
mut. quo moui oris id facere debeamꝰ
Deinde quis bonus cantor. etiã si mu-¬
sice fit imperitus non ip̃o sensu nat᷑ali
et tithinum et melos ꝑceptum inemoria
custodiat incando: Quo quid fieri num
ꝑante natura. Qñ aũ melior et pecoribꝰ

Expanded text:
dubium est inde Ille esse meliorem, quam dodubium est inde Ille esse meliorem, quam domus est. sed non inde sum melior hirundine aut apicula — nam et illa nidos adfabre struit et illa fauos — sed his melior, quia rationale animal sum. at si in ratis dimensionibus ratio est, numquidnam et aues quod fabricant, minus apte congruenterque dimensum est? immo numerosissimum est. non ergo numerosa faciendo sed numeros cognoscendo melior sum. quid ergo? illae nescientes operari numerosa poterant? poterant profecto. unde id docetur? ex eo, quod nos quoque certis dimensionibus linguam dentibus et palato adcommodamus, ut ex ore litterae ac uerba prorumpant, nec tamen cogitamus, cum loquimur, quo motu oris id facere debeamus. deinde quis bonus cantator, etiamsi musicae sit imperitus, non ipso sensu naturali et rhythmum et melos perceptum memoria custodiat in canendo, quo quid fieri numeperante natura. quando autem melior et pecoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ał. Aunici quid aliud quã unũ eẽ conã¬
tur. Et quãto mag̾ unũ: tancomagis
amici st̃. Populus una cutitas est. Cui
peticulosa discentio. Quid est disfenta¬
aũ nsi non unũ sentire. Ex multis mi¬
lib fit inuis excercius. Nonne q̃ ins
multitudo. eo mimus itincitur quo nt¬
agis inium coit: Uñ ip̃a coicio in uiuĩ
cuneus noĩatus ẽi: quasi couneus. Quid
amor omis homĩs nonie unãt uist
fieti cum eo qid̾ amat: Et s ei continga.¬
triũ. dim eo fit uoluptas. Ip̃a nou ob
anud delectat uehem̃itius. nisi qd̃ anr̃a¬
cia sese corpora in umnum cogunt᷑. Dolor
rrade ꝑnisiosus est. Qmia id quod unum
erat dissicere intitur. Etgo molestũ et ꝑi¬
cutosum est. unũ fieri cum eo qd scꝑan
potest. Qt nultis reb pacsim añ iacͥenti¬
iii. deide in unani formã ꝯgregatis n¬
nam facio doniũ. Melior gͦ ego. si quid̾
ego facio illa fit. Io melior qr facio. non

Expanded text:
animal. amici quid aliud quam unum esse conananimal. amici quid aliud quam unum esse conantur? et quanto magis unum, tanto magis amici sunt. populus una ciuitas est, cui est periculosa dissensio. quid est autem dissentire nisi non unum sentire? ex multis militibus fit unus exercitus. nonne quaeuis multitudo eo minus uincitur, quo magis in unum coit? unde ipsa coitio in unum cuneus nominatus est quasi couneus. quid amor omnis ? nonne unum uult fieri cum eo, quod amat et, si ei contingat, unum cum eo fit? uoluptas ipsa non ob aliud delectat uehementius, nisi quod amantia sese corpora in unum coguntur. dolor unde perniciosus est? quia id, quod unum erat, dissicere nititur. ergo molestum et periculosum est unum fieri cum eo, quod separari potest. Ex multis rebus passim ante iacentibus, deinde in unam formam congregatis unam facio domum. melior ego, si quidem ego facio, illa fit, ideo melior, quia facio; non
Abbreviated transcription (Latin):
patentẽ uniu̾sitatis. cuiꝰ nulla scĩa est ĩ
aĩa. isi scire qũo eum uesciat. Hunc gͥor
dinem tenens aĩa. iam philosophie tra¬
dita primo seipãm inspicit. et cui iam il¬
la eruditio periuast. aut suam aut seiꝑ¬
meluis eo potentius munetis. aut nicħ
alud quã muerũ ẽẽ rõnem. tra secũ
loquitur. Ego quid̃ in eo motu int̾iore
et occulto. ea q̃ discenda sunt possum dis¬
cͥ̾nete. ł conectere. et ħ uis mea rõ ueca¬
tur. Quid aũ disc̾nendũ est. nisi qd̃ att
ꝯnestendum est. isi ut unum fiat. qu̾a¬
ꝯnecto. integrũ uolo. In illa parte intã¬
tur aliena: in hac ꝓpria copulantur: ut
miũ anquid ꝑfem̃ fiat. Lapis ut eẽt la¬
pis. om̃s eius partes. omĩsq in eo natu¬
ra in unũ sondata est. Quid arbor. nõ¬
ne atbor non eẽt. si una non eẽt. Qund
mẽbra ciuꝰlibet ammantis et iustera. et
quicquid est eoꝵ equib contat. Certes
unitatis paciantur diuortium. non erit

Expanded text:
parentem uniuersitatis, cuius nulla scientia est in parentem uniuersitatis, cuius nulla scientia est in anima nisi scire, quomodo eum nesciat. Hunc igitur ordinem tenens anima iam philosophiae tradita primo se ipsam inspicit et, cui iam illa eruditio persuasit aut suam aut se ipmelius et potentius numeris aut nihil aliud quam numerum esse rationem, ita secum loquetur: ego quodam meo motu interiore et occulto ea, quae discenda sunt, possum discernere uel conectere et haec uis mea ratio uocatur. quid autem discernendum est, nisi quod aut connectendum est, nisi ut unum fiat, quanconnecto, integrum volo. In illa parte vitantur aliena, in hac propria copulantur, ut unum aliquid perfectum fiat. Lapis ut esset lapis, omnes ejus partes, omnisque natura in unum solidata est. Quid arbor? nonne arbor non esset, si una non esset? Quid membra cuiuslibet animantis ac uiscera et quidquid est eorum, e quibus constat? certe si unitatis patiantur diuortium, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ duplici smña bone dupoĩtionis po¬
tentieqs mineroꝵ. Si quis eciam hoc
plutimũ putat solos nimmeros opti¬
me noueriti aut solam dyaleticam
si et hoc infinitum est. tm̃ ꝑfc̃e sciat
quid sit inĩ in nimeris quantũq ua¬
leat: nondum illa sũma lege sũmoq or¬
dine terum oĩm. sed in hiis q̃ cotidie pas¬
sim sentimus atq agimꝰ. Excipit .n. hane
eruditionẽ iam ipa philosophie discipli¬
na. et in ea nicħ plus intiemer quã quid
sit unũ. sed longe altius longeq duĩ¬
altera de d̾o. Cuius duplex q̃o est: una
de aĩa altera de deo. Prmnia efficit ut nos¬
met ipõs nouetimꝰ. Alt̾a ut originẽ nr̃ã.
Iua nob̾ dulcior. ista catior. Illa nos dig¬
nos beata utta uita. beatos ħ facit. pri¬
ma est illa discentib. uta iam doctis. hͥ
est ordo studiorum sapĩe. per ꝙ̃ fit qͥsq
ydoneus ad intelligend̾ ordinẽ rerum
.i. ad dinoscendos duos mũdos. et ip̃m

Expanded text:
quasi duplici scientia bonae disputationis poquasi duplici scientia bonae disputationis potentiaeque numerorum. si quis etiam hoc plurimum putat, solos numeros optime nouerit aut solam dialecticam. si et hoc infinitum est, tantum perfecte sciat, quid sit unum in numeris quantumque ualeat nondum in illa summa lege summoque ordine rerum omnium, sed in his, quae cotidie passim sentimus atque agimus. excipit enim hanc eruditionem iam ipsa philosophiae disciplina et in ea nihil plus inueniet, quam quid sit unum, sed longe altius longeque diuinius. cuius duplex quaestio est, una de anima, altera de deo. prima efficit, ut nosmet ipsos nouerimus, altera, ut originem nostram. illa nobis dulcior, ista carior, illa nos dignos beata uita, beatos haec facit, prima est illa discentibus, ista iam doctis. hic est ordo studiorum sapientiae, per quem fit quisque idoneus ad intellegendum ordinem rerum, id est ad dinoscendos duos mundos et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾ dei dño malum non erar. quid ib̾ito
accidit. qd̾ per et̾na retro tp̃a non acci¬
derat. In d̾o .n. nomim exititisse ꝯfiliũ
ne dicam impumi: ineprissimũ est di¬
cere. Si autem ĩporunũ fuisse et qiͣ
imꝓb̾um mal uni deo duĩs quod non¬
nuli existimant ĩa nemo doctus risũ
tenebit. nemo suscensebit ĩ doctus. o¬
Quid .n. potuit deo noc̾e mau nescio
q̃ ilła natura. Si .ii. dñt: non potuise
fabricandi. mudi causa nouerit. Si
pocuuse dñt mexpiabile nefas esti d̾m
molabilem credere nec ita saitem ut
l uiture ꝑuidetit ne sua sb̾a muolaret᷑.
Nam aĩam penas hic pendere faterur
cũ inter enis et dei sb̾am ncħ uelint
oĩo distare. Si aũ istum mũdũ non
fcm̃ dicamꝰ ĩmpitem est atq ingratum
cretere. ne illud sequatur qd̃ dens
nillo modo quicquã requitendũ ẽ.
plamus acqp ureuius ad istaꝵ terum
cognitionẽ aspirare debere sine illa

Expanded text:
sub dei dominio malum non erat, quid subito sub dei dominio malum non erat, quid subito accidit, quod per aeterna retro tempora non acciderat? in deo enim nouum extitisse consilium, ne dicam impium, ineptissimum est dicere. si autem inportunum fuisse et quasi improbum malum deo dicimus, quod nonnulli existimant, iam nemo doctus risum tenebit, nemo non suscensebit indoctus; quid enim potuit deo nocere mali nescio qua illa natura? si enim dicunt non potuisse, fabricandi mundi causa non erit; si potuisse dicunt, inexpiabile nefas est deum uiolabilem credere, nec ita saltem, ut uel uirtute prouiderit, ne sua substantia uiolaretur; namque animam poenas hic pendere fatentur, cum inter eius et dei substantiam nihil uelint omnino distare. si autem istum mundum non factum dicamus, impium est atque ingratum credere, ne illud sequatur, quod deunullo modo quicquam requirendum est.planius atque breuius, ad istarum rerum cognitionem neminem adspirare debere sine illa
Abbreviated transcription (Latin):
istis. uł puetilib reb. uł ad te ñ perti¬
nentib ita gramatice pene dunam
uim naturamq cognostis: ut eiis a¬
nimam timnisse. corpus disctetis re¬
liquisse uideatis. Hoc eciã do cetetis hui
modi artib dixetim. quas si penit᷑ fortas¬
se contẽpins. ad monco te. quatũ filius au¬
deo. quãtumq ꝑmittis ut fidem istam cu¬
am quam uenerand̾ misteriis ꝑcepisti fir¬
me cauteq custodias. Deinde: ut in hac mn¬
ta atq morib ꝯstant̾ uigilant̾ q ꝑmane¬
as. De reb aũ obscurissimis. et tñ diuinis
qũo deus et nicħ mali faciat. et sit oĩpo¬
tens. et tanta mala fiant. et cui bono m̃¬
dum fecerit. qui non erat indigus et u¬
trũ semꝑ fr̾it malum an tp̃e ceperit
semꝑ fu̾it. in quo illud malum d̾io or¬
dine domaretur. Si autẽ hic m̃dꝰ ali¬
qũ effecisse cepit: quõ añquã eẽt pote¬
state dei malum tenebatur. Et quid
includerert. Si autẽ fuit tempus. qͦ

Expanded text:
istis uel puerilibus rebus uel ad te non pertiistis uel puerilibus rebus uel ad te non pertinentibus ita grammaticae paene diuinam uim naturamque cognosces, ut eius animam tenuisse, corpus disertis liquisse uidearis. Hoc etiam de ceteris huius modi artibus dixerim, quas si penitus fortasse contemnis, admoneo te, quantum filius audeo quantumque permittis, ut fidem istam tuam, quam uenerandis mysteriis percepisti, firme cauteque custodias, deinde ut in hac uita atque moribus constanter uigilanterque permaneas. de rebus autem obscurissimis et tamen diuinis, quomodo deus et nihil mali faciat et sit omnipotens et tanta mala fiant et cui bono mundum fecerit, qui non erat indiguus, et utrum semper fuerit malum an tempore coeperit semper fuerit, in quo illud malum diuino ordine domaretur-si autem hic mundus aliquando esse coepit, quomodo, antequam esset, potestate dei malum tenebatur et quid includeretur? si autem fuit tempus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
die mͥ nouum est. et cinus animũ. ul
etate.uł admirabili temperantia re¬
motissimũ ab om̃ib nugis. et a mag¬
na labe corporis emergentẽ. in se mł¬
cum surrexisse cognosto: tam erunt
facilia. quam difficilia tardissimus mi¬
serrimeq inuentib. Si .n. dieam te
facile ad eum ẜmoniem ꝑuenturã qui
locutionis et lingue uicio cateat: pro¬
fecto mentiar. Me .ii. ipm̃ cii magna
necessitas fuit ista perdiscere: adhuc ĩ
multis uerboꝵ sonis ytali exagitant.
et a me uicissimi quod ad ipm̃ sonum
accinet rep̾hendũtur. Aliud est .ii. eise
arte. aliuo gente securum. Soloectano
aũ quos dicimus: fortasse quisquis doc¬
tus diligent̾ aicendens in or̃one mea re¬
iperiet. Non .n. defuit: qui mͥ non ulła
hiiꝰmodi uicia ipm̃ ciceronem fecisse pe¬
ntissime petsuasissec. barbarissimorum
aũ genus. nris tẽporib tale ꝯꝑtum ẽ.
ut et ip̃a eiis or̃o batbata ideatur¬
qua toma ẜuata est. S tu contẽptis

Expanded text:
idie mihi novum est, et cujus animum vel idie mihi novum est, et cujus animum vel aetate vel admirabili temperantia remotissimum ab omnibus nugis, et a magna labe corporis emergentem, in se multum surrexisse cognosco, tam erunt facilia quam difficilia tardissimis miserrimeque viventibus. Si enim dicam te facile ad eum sermonem perventuram, qui locutionis et linguae vitio careat, profecto mentiar. Me enim ipsum, cui magna necessitas fuit ista perdiscere, adhuc in multis verborum sonis Itali exagitant; et a me vicissim, quod ad ipsum sonum attinet, reprehenduntur. Aliud est enim esse arte, aliud gente securum. Soloecismos autem quos dicimus, fortasse quisque doctus diligenter attendens in oratione mea reperiet; non enim defuit qui mihi nonnulla hujusmodi vitia ipsum Ciceronem fecisse peritissime persuaserit. Barbarismorum autem genus nostris temporibus tale compertum est, ut et ipsa euata est. sed tu contemtis