comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
caminib et incaustis adhibit᷑. Altera
balanis lenis at leuis et nimiũ ꝑfo.¬
nus uocari fertur qd̾ magis in a spera
loca montanaq fraga nascant᷑. hinc
toxica uenena expͥmunt᷑. ex hac arcuᷤ
parchi et alie gentes faciunt. unde &
istireos autẽ dicit particos. Acer colo¬
rib imꝑar. robur autẽ gñalit̃ dicit᷑
ex om̃i matia qͥcqͥd ẽ firmissimũ. Aliiꝰ
uocat᷑ qd̃ alat᷑ amne ꝓximoͥ enĩ aque
nascit᷑. Nec facile extra undas uunt.
hinc et tenera &e mollis qr ĩ humectõ
locũ mutrit᷑. ulinus nom̃ accepit. qd̾
uliginosis locis et humidis meliꝰ ꝓfi¬
cit. Nã in montanis &e asperis minꝰ
leta ẽ. Larex cin hoc nom̃ a castello lau.¬
ricino inditũ ẽ. ex quo tabulȩ teguliᷤˢ
ad fixe flãmã repellũt. neq ex se car¬
bonẽ ambuste efficuit̃. Populus dicta
qd̃ ex eiꝰ calce muttitudo nascat᷑ cuiꝰ ge.¬
nus dupplex ẽ. Nam altera ẽ alba. al

Expanded text:
caminibus et incaustis adhibetur; altera caminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforia. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc toxica venena exprimuntur. Ex hac arcus Parthi et aliae gentes faciunt: unde et Ityraeos autem dicit Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. 42. Alnus vocatur, quod alatur amne. Proxima enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit. Hinc et tenera, et mollis, quia in humecto loco nutritur. 43. Ulmus nomen accepit, quod uliginosis locis et humidis melius proficit. Nam in montanis et asperis minus laeta est. 44. Larix, cui hoc nomen a Castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis affixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. 45. Populus dicta, quod ex ejus calce multitudo nascatur. Cujus genus duplex est.
Abbreviated transcription (Latin):
durescit in lapidẽ. cuiꝰ lignũ nigrũ ẽ.
et cortexͨ leuis ut lauri. sed indicum
maculosũ ẽ. In paruulis distinctio¬
nib albis ac fulus. ethiopũ ũo qd̃
prestantiꝰ accipit᷑ in nullo ẽ macłatũ
sed ẽ nigrũ. lene. et corneũ. Est autẽ ma¬
reotica palus in india. unde eu̾eniis ue
nus autẽ ercpundiis inligat᷑. ut infã¬
tem uisu nigra ñ teͬreant.. Platanꝰ al¬
titudine folioꝵ dicta. uł qd̃ ipsa ar¬
bor patuia sit et ampla. Nlam platoᷤ
greci latum uocant. expresserit huuis
is. Est autẽ tenerrimꝰ foliis ac mollib
& uitiũ similis. Quertꝰ siue quernꝰ qd̃ ea
soliti erant dii gentiũ q̃rentib respõ¬
sa p̾canere anbor muttũ annosa. sict̃
legit᷑ de quercu mambre sub qͦ habita.¬
uit abraã. q̃ fert᷑ usq ad constantiꝰ re¬
fructꝰ galla appellat᷑ ex quib una a¬
grestis. honfacitis dicta parua forma
sed firmo corpore. atq nodoso. q̃ medi¬

Expanded text:
durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est durescit in lapidem. Cuius lignum nigrum est et cortex levis, ut lauri; sed Indicum maculosum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Est autem Mareotica palus in India, unde ebenus venitnus autem crepundiis inligatur ut infantem visu nigra non terreant. Platanus a latitudine foliarum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam πλατύς Graeci latum vocant. Expressit huius is.' Est autem tenerissimis foliis ac mollibus et vitium similis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantis refructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medi
Abbreviated transcription (Latin):
et sẏria. Ciparissus grece d̾r. qd̃ ca¬
pud eiꝰ arotunditate in accutũ ten¬
dit ł erigit᷑. unde et cono uocat᷑ idẽ
alta rotunditas. hinc &e fructꝰ eiꝰ co¬
nus. qr rotunditas eiꝰ talis ẽ ut conũ
imitet᷑. unde et conifere ciparissi
dñr. huiꝰ lignũ cedro pene ꝓximã la¬
bet urtutẽ. Temploꝵ qͦq trabib ap.¬
tum inpenetrabili soliditate num¬
qͣm oneri cedit. sed ea que in pͥnci¬
pio fuerit firmitate ꝑ seuerat. An¬
tiqui crpreesi ramos ꝓpe rogũ cos̃ti¬
tuere solebant. ut odorẽ cadauerõ
dũ urerent᷑ opprimerent iocundita¬
te odoris sui. luniperus g̃ce dictã. siue
qd̾ abamplo in angũstũ finit. ut ig¬
nis siue qd̾ conceptũ diuteneat ignẽ
ad eo ut si prime exeiꝰ cinere fuerint
operte usq ad annũ ꝑueniãt. piro
enĩ apd̃ grecos ignis d̾r. luniperus¬
autẽ alia parua. alia magna ẽ. Euenus
mindia et ethiopia nascit᷑. qui cesus

Expanded text:
atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caatque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur, unde et conon vocatur idest alta rotunditas, et hinc fructus eius conus, quia rotunditas eius talis est ut conum imitetur, unde et conifere ciparissir. Huius lignum cedro pene proximam habet virtutem; templorum quoque trabibus aptum, inpenetrabili soliditate numquam oneri cedit, sed ea qua in principio fuerit firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constituere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent iucunditate odoris sui. Iuniperus Graece dicta sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex eius cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Iuniperualia parva, alia magna est. Ebenus in India et Aethiopia nascitur, qui caesus
Abbreviated transcription (Latin):
durescit. et gẽmã facit. de qͣlitate suano
menacosꝑtens id est succinũ eo qd̾ suc.¬
cus sit arboris. pinꝰ credit᷑ ꝓdẽe cunctiᷤᷤ
que subea seruant᷑. sict̃ ficus nocere õt¬
b Abies dicta qd̃ preceteris arborib lon¬
ge eat. et in excelsũ ꝓmineat. Cuiꝰ nat᷑a
expers ẽ terreni humoris. at ꝓinde habi
hanc qͥdã gallicũ uocãt ꝓptercandorẽ
so ẽ arboris humor ardentis. cuiꝰ foli¬
a ad cupress i similitudinẽ respõdẽt.
lignũ uero iocundi odoris ẽ & diu
durans. nec atinea umqͣm ext̃mina.¬
t᷑. De qua ꝑsius. et cedro digna loco¬
tus ẽ. scilicet ꝓpt̾ durabilem ꝓpetu¬
itatẽ. undeet intemplis ꝓpt̃ dut᷑¬
nitatẽ ex hoc ligno lacunaria fiunt.
huiꝰ ligni resina cedria đr. que ĩ cõ¬
seruandis libris adeo ẽ utilis ut ꝑbi¬
niti ex ea. nec tineaᷤᷤ paciant᷑. nec tẽpo.¬
re consenescant. nascit᷑ ĩcreta. africa.

Expanded text:
durescit et gemmam facit, de qualitate sua et durescit et gemmam facit, de qualitate sua et nomen accipiens, id est sucinum, eo quod sucus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura expers est terreni humoris, ac proinde habilHanc quidam Gallicum vocant propter candorem. γρόν, id est arboris humor ardentis, cuius folia ad cypressi similitudinem respondent. Lignum vero iucundi odoris est et diu durans, nec a tinea umquam exterminatur. De qua Persius1, 42: Et cedro digna locutus; scilicet propter durabilem perpetuitatem: unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunt. Huius ligni resina cedria dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur nec tempore consenescant. Nascitur in Creta, Africa
Abbreviated transcription (Latin):
de uixert̃. Suberies arbor ex qua ualidiꝰ¬
simꝰ cortex natetorius extrahit. ⁊ ĩo appel¬
lata suberies eo qd̃ fructꝰ eius sues edũt.
porcoꝵ enĩ st alimenta ñ hominũ. et
dicta suberies qͣsi subedies. fagͦ et esculꝰ
arbores glandifere. Ideo uocate credunt᷑.
qd harũ fructib olim homines uixei̾t.
cibumq sumpsert. escãq habueit. Nã
escuius ab esca dicta. fagus ũo ag̾co uo
ldeo ag̾cis tale nom̃ accepit. eo qd̾ lig¬
ni eiꝰ fructꝰ sit dulcis. xilo qͥipe dicũt
lignũ. licon dulce. huiꝰ arboris pomo suc¬
qd̃ cortex pomieiꝰ nardipistici odor ẽ re¬
ferat. pinus arbor picea ab acumine fo¬
lioꝵ uocata. pinsi enĩ antiqͥ accutũ nõi¬
abãt. Pinũ autẽ aliã ꝑitin aliã greci
desudet ꝑicem. Nam &e specie s diffeit᷑
ingermanie autẽ insulis huiꝰ arboris
lacrima electrũ. gignit. gutta enĩ de¬
fluens rigore uel tc̃pore in soliditatẽ

Expanded text:
de vixerunt. 27. Suberies arbor, ex qua validisde vixerunt. 27. Suberies arbor, ex qua validissimus cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus ejus sues edunt; porcorum enim sunt alimenta, non hominum, et dicta suberies, quasi subedies. 28. Fagus et aesculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur, quod harum fructibus olim homines vixerint, cibumque sumpserint, escamque habuerint. Nam aesculus ab esca dicta, fagus vero a Graecoideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni ejus fructus dulcis, ξύλον quippe dicunt lignum γλυκὺ dulce. Hujus arboris pomo suc Pistacia, quod cortex pomi ejus nardi pistici odorem referat. 334 31. Pinus arbor picea ab acumine foliorum vocata. Pinum enim antiqui acutum nominabant. Pinum autem aliam pitin, aliam Graeci desudet picem. Nam et specie differunt. In Germaniae autem insulis huius arboris lacrima electrum gignit. Gutta enim defluens rigore vel tepore in soliditatem
Abbreviated transcription (Latin):
ca. macidana. cidonia. & cetera. Amig¬
dala gͥcum ẽ. que latine nox longa uo¬
cat. hanc alii nucicłã uocant qͣsi mi¬
norẽ nucẽ de qua uirgiliꝰ. cum se nux¬
płima siluis induit inflorẽ. Cunctis
enĩ arborib prior se flore conuertit.
et ad inferenda ponia aubusta seq̃nci¬
a preuenit. Abellane a bellano cãpa¬
me oppido. ubi habundant ꝯgnoĩate
st̃. hec ã gretis pontice appellant᷑. eo
qd̃ ponticum cura mare habundãt.
sastaneã latini a greco appellant uo¬
cabulo. hanc enĩ greci castaneã uocãt.
ꝓpter qd̃ fructus eius gemini ĩ modõ
testiculoꝵ intra folliculũ reconditi
gt̃ qui dum eiciunt᷑ quasi castrant᷑
hec arbor simul ut excisa fuerit tã¬
quã suua expistulare consueuit. Ilex
ab electo uocata. huiꝰ em̃ arboris froc¬
tus homines pͥmũ ad uictum sͥ eleger̃t̃.¬
primni ructabãt gutture glandẽ. prius
enĩ qͣm frum̃tiusꝰ eẽt. antiqui hoĩes głã¬

Expanded text:
ca, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygca, Matiana, Cydonia, et cetera. Amygdala Graecum nomen, quae Latine nux longa vocatur. Hanc alii nuciclam vocant, quasi minorem nucem. De qua Vergiliusplurima silvis induet florem. Cunctis enim arboribus prior se flore convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod circa Ponticum mare abundant. Castaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci καστανίαν vocant, propter quod fructus eius gemini in modum testiculorum intra folliculum reconditi sunt, qui dum eiciuntur quasi castrantur. Haec arbor simul ut excisa fuerit, tamquam silva expullulare consuevit. Ilex ab electo vocata; huius enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerprimi ructabant gutture glandem. Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glan
Abbreviated transcription (Latin):
dator. Morus agrecis uocata: qͣm la¬
tini rubũ appellant. eo qd̃ fructus ut
uuirgula eiꝰ rubent. Eenĩ mora silue¬
stris fructꝰ ad ferens. quib in deserto
folia suꝑiactata serpenti fertͣ inte
noĩa st̃. dictꝰ autẽ sicomor eo qd̾ sĩt
similis foliaͣ moro. hanc latim celsã
appellant. ab altitudine qr ñ ẽ breuis
ut morus. Nux appellata qd̾ umbra
uel stillicidiũ folioꝵ eius ꝓximis ar¬
borib noceat. hanc alio noĩe latini io¬
iuis qͥlandẽ uocant. qͣi iouis glandẽ. fy¬
it enĩ hec arbor ꝯsecrata ioi. cuiꝰ po
mũ tantã uim ht̃. ut missũ int̾ sus¬
pectos herbaꝵ uel fungoꝵ cibos qͥcqͥd
ineis ui rulentũ ẽ exsudet rapiat. at¬
poma tecta corio duriore. ut pineȩ. nu¬
ces auellane. glandes. Castanee. amig¬
dale. hincẽt nuclei dicti qd̃ sint duro
corio tecti. At contͣ poma omĩa mol¬
lia mala dicta. s cũ adiectõne t̾raꝵ
in quib antea nata st̃. ut ꝑsica puni¬

Expanded text:
detur. 19. Morus a Graecis vocata, quam Ladetur. 19. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant, eo quod fructus ejus velut virgulti rubent. Est enim morus silvestris fructus afferens, quibus in deserto folia superjacta serpenti feruntur innomina sunt. Dicta autem sycomorus, quod sit foliis similis moro. Hanc Latini celsam appellant ab altitudine, quia non est brevis, ut morus. 21. Nux appellata, quod umbra vel stillicidium foliorum ejus proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini Juglandem vocant, quasi Jovis glandem. Fuit enim haec arbor consecrata Jovi, cujus pomum tantam vim habet ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, excudat, rapiat atpoma tecta corio duriore; ut pineae nuces, Abellanae, glandes, castaneae, amygdalae. Hinc et nuclei dicti, quod sint duro corio tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica, Puni
Abbreviated transcription (Latin):
cunditate uocat᷑. feracior ẽ enĩ arborib
ceteris. Nam terq quat᷑q ꝑsingłos an¬
nos genat fructũ atq altero matureᷤ¬
cente alter oborit᷑. hinc et carices a co¬
pia norãte. ficus egiptia fecundior fer.¬
tur. cuiꝰ lingnũ in aqua missũ ilico mn¬
git᷑ or c̃ in limo aliqͣmdui iacuerit. de¬
inde insuꝑficiẽ sustollit᷑. uersa uice na.¬
turȩ qͣndo madefactũ debuit humor̾eˢ
pond̾e residere. Antea athlete ficis ale¬
bant᷑. priqͣm eos pitagoras excercitator.
ad carnis usum qui forcior cib ẽ trãstu¬
lisset a senib in cibo sepiꝰ sumpte ficuᷤ
rugas eoꝵ fert᷑ diftrahere. Tauros qͦq fe.¬
rocissimos ad fici arborẽ colligatos re¬
pente mãsuescere dñt. Caprificꝰ appella¬
ta: eo qd parietes in quib nascit᷑ car¬
pit: rumpit enĩ et ꝓdit ex latebris qͥb
concepta ẽ. Alii caprificũ putant dic¬
tum. qd̃ ficus arbor eiꝰ remedio fecun¬

Expanded text:
cunditate vocatur; feracior est enim arboribus cunditate vocatur; feracior est enim arboribus ceteris. Nam terque quaterque per singulos annos generat fructum, atque altero maturescente alter oboritur. Hinc et caricae a copia nominatae. Ficus Aegyptia fecundior fertur, cuius lignum in aquam missum ilico mergitur, et cum in limo aliquandiu iacuerit, deinde in superficiem sustollitur versa vice naturae, quando madefactum debuit humoris pondere residere. Antea athletae ficis alebantur, priusquam eos Pythagoras exercitator ad carnis usum, qui fortior cibus est, transtulisset. A senibus in cibo saepius sumptae ficus rugas eorum fertur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad fici arborem conligatos repente mansuescere dicunt. Caprificus appellata eo quod parietes quibus innascitur carpit; rumpit enim et prodit ex latebris quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum quod ficus arbor ei
Abbreviated transcription (Latin):
arbor in affrica. punica lingua uocata.
ex qua ꝓfluit lentꝰ suceus qrͣ loco a¬
moniacis noĩat᷑. Mespuaᷤͤ arbor spino.¬
ea fructꝰ similitudine maloꝵ s pau¬
lo breuiore. unde et appellata. qd̾ pil¬
lule formã hãnt eiꝰ poma. pirus uo.¬
cata uidet᷑ qd̾ in ignis sp̃em diforma¬
ta ẽ. Nam hoc genus pomi abamplo
incipit et in ang̾tum finit ĩgnis sic̃
Pirus autẽ arbor fructꝰ eiꝰ pira ẽ cuiꝰ
multȩ sp̃es ex quib crustuia st̃.Q
ra ex parte rubentia ex oppido crus¬
tumio noĩata. poma piri iumentiꝰ
imposita. ut si pauca uebem̃ter one¬
roza ee dñr. Ceiasus a ceraso urbe
pontiuocata. Nam cũ lucullꝰ ceras ũ
ciuitatẽ ponti deless et. hoc genꝰ pomi
inde aduexit. et a ciuitate cerasiũ ap¬
pellauit. Arbor autẽ cerasus. pomũ ce¬
rasiũ d̃r. hoc oẽ et ante lucullũ erat in
italia s durũ. Unde et cornũ d̃r appel¬
latũ. Est autẽ arbor apta hastilib uñ

Expanded text:
arbor in Africa Punica lingua vocata, arbor in Africa Punica lingua vocata, ex qua profluit lentus sucus, qui a loco ammoniacus nominatur. Mespila arbor spinosa, fructu similis malorum, sed paulo breviore, unde et appellata, quod pilulae formam habeant ejus poma. 15. Pyrus vocata videtur, quod in ignis speciem deformata est, nam hoc genus pomi ab amplo incipit, et in angustum finit, sicut ignis. Pyrus autem arbor, fructus ejus pyrum est: cujus multae species, ex quibus Crustumia sra ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata. Poma piri iumentis inposita, vel si pauca, vehementer onerosa esse dicuntur. Cerasus a Ceraso urbe Ponti vocata. Nam Lucullus cum Cerasum civitatem Ponti delesset, hoc genus pomi inde advexit et a civitate cerasium appellavit. Arbor autem cerasus, pomum cerasium dicitur. Hoc etiam et ante Lucullum erat in Italia, sed durum; unde et cornum appellatum est. Est autem arbor apta hastilibus: un
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ adhuc intiore et posita. qd̾
inceteris arborib rarũ ẽ. Mella quãg̾¬
ci ioton appellant. q̃ uulgo ꝓpt̃ formã
et colorẽ faba syrica dr. arborem̃ ẽ mag¬
na fructũ ferens. comestibilẽ maiorẽ
pipere. gustu fuauẽ. Unde et melia uo.¬
cata ẽ. Coquimella qͣm latini obcolorẽ
prunũ uocant. alii amultitud̾ie enii
fructꝰ enixã appellant. cuiꝰ gem̃is dama¬
scena melior adamasco oppido. undepͣ
asportata dicta ẽ. cuiꝰ solũ pomũ stoma¬
cũ mederi ꝓbat᷑. Nam cetera noxia ꝑ.¬
hibent᷑. hec sola arbor gũmi glutinosũ¬
ce compactiuũ distillat q et medici. &
scriptores utunt᷑ Oleo meila nascit᷑. in
palmaria syriȩ ciuitate ex eo ita ap¬
peliata. qd̃ ex trunco oleũ defluat in
crassitudine mellis sapore suaui. Pome¬
lida sorbo similis medioeris arbor. &
flore candidolo dicta qd̾ dulcedo sit.
eius fructꝰ. et accuto sapore ꝯmixta.
hec arbor etate durat exigna. Meloso

Expanded text:
partim adhuc in flore sunt posita; quod partim adhuc in flore sunt posita; quod in caeteris arboribus rarum est. 9. Mella, quam Graeci loton appellant, quae vulgo propter formam et colorem faba Syriaca dicitur. Arbor est enim magna, fructum ferens comestibilem, majorem pipere, gustu suavem, unde et mella vocata est. 10. Coccimela, quam Latini ob colorem prunum vocant, alii a multitudine enixi fructus nixam appellant. Cujus generis Damascena melior, a Damasco oppido, unde prius asportata est, dicta; cujus solum pomum stomacho mederi probatur, nam caetera noxia perhibentur. Haec sola arbor guet conpactivum distillat, quod et medici et scriptores utuntur. Oleomela nascitur in Palmyra, Syriae civitate; ex eo ita appellata quod ex trunco oleum defluat in crassitudine mellis, sapore suavi. †Pomelida† sorbo similis, mediocris arbor et flore candidulo; dicta quod dulcedo sit eius fructus et acuto sapore conmixta. Haec arbor aetate durat exigua. Melopos
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑiunt᷑ similes florib matipunici. Ne¬
gant medici mali punici cibo corpora
nr̃a nutriri sedeosic opinant᷑ utendũ.
ut medicare potiꝰ ñ alere uideat᷑. Malõ
niacͦ. et ꝑsicus. Duratenꝰ nũcupatꝰ eo
qd̾̃ pomũ eiꝰ ingustui alcorẽ referat. ar¬
meniacꝰ dr qd primũ genꝰ eiꝰ ab arme.¬
nia sit adnectum. Pensicũ uocatũ. qd̃
eam arborẽ primꝰ in egipto seuerit ꝑ¬
sius. a quo se oruindos ꝑtolomei ferebãt.
hec inꝑsida fructũ generat interfectoꝵ.
Apud nos autẽ iocundũ ac suaue. hoꝵ
aliud pretox. Aliud uocat᷑ estiuũ. Medi.¬
ca arbor. cuiꝰ nom̃ oẽ in carmminib mã¬
tuanis inclaruit. asportata primũ
amedis. Unde et uocabulũ sumpsit.
hanc greci cedromelã. latimi citriam.
uocãt. qd̃ eiꝰ pomũ ac folia cedri odorẽ
Cum tradit ex illa foueri animã. hec
arbor omi pene tẽpore plena ẽ pomĩ.
que in ea partĩ matura. partĩ acerba

Expanded text:
reperiuntur, similes floribus mali Punici. Nereperiuntur, similes floribus mali Punici. Negant medici mali Punici cibo corpora nostra nutriri; sedut medicari potius, non alere uideatur. Mala nicum, et Persicum. Duracinum nuncupatur, eo quod pomum ejus in gustu acorem referat. Armeniacum dicitur, quod primum genus ab Armenia sit advectum. Persicum vocatum, quod eam arborem primus in Aegypto severit Perseus, a quo se oriundos Ptolemaei ferebant. Haec in Perside fructum generat interfectorium, apud nos autem jucundum, ac suavem. Horum aliud praecox, aliud vocatur aestivum. 8. Medica arbor cujus nomen etiam in carminibis Mantuanis inclaruit, asportata primum a Medis, unde et vocabulum sumpsit. Hanc Graeci κεδρὸμηλον, Latini citriam vocant, quod pomum ejus ac folia cedri odorem cum tradat ex illo foveri animam. Haec arbor omni pene tempore plena est pomis, quae in ea partim matura, partim acerba,
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ ẽ. Nam multe arbores noĩa ex pro¬
iuntiis et ciuitatib de quib ad late
st̃ accepert̃. Uirgiliꝰ amantib qͥd ex
malo qͣri soleat ostendit. malũ csdo¬
nũ: nom̃ sumpsit ab oppido qd̾̃ ẽ in
insula creta. de qua greci dicere solent.
urbiũ cretensiũ matrẽ cidoniã excꝰ
cuiꝰ pomo cidonitũ conficit᷑ fit qͦq
ex ea et uinũ. quo languentiũ desidia
fallunt᷑. Nã specie. ce gustu et ͥ oͣtore
cuiꝰlibet uiniueteris imaginẽ rep̃sen¬
tat. Malo mellũ ãdulcedine appella¬
ta qd̃ fructꝰ eiꝰ mellis saporẽ habeat.
ponent᷑ dicas. hec meli meua placẽt.
Malũ punicũ dici ex eo qd̃ ex puncare.¬
gione sit genus eiꝰ transiatum. Iem &e
malogranatũ. eoq intra corticis rotũ¬
ditatẽ granoꝵ continet multitudinẽ.
arborautẽ malogranata ẽ gẽneris fe.¬
res maloꝵ agrecis appellati st̃ qͥtinaᷤ.
latim caducũ uocant. Agrestiũ maloꝵ
quoꝵ alii albi alii. pipurei. alii rosei

Expanded text:
nomina ex provinciis vel civitatibus, de quibus allatae sunt, acceperunt. Virgilius amantibus, quid ex malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpserunt ab oppido quae est in Insula Creta, de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam, ex cujus pomo Cydonitum conficitur. Fit quoque ex ea et vinum, quo languentium desideria falluntur: nam specie, et gustu, et odore cujuslibet vini veteris imaginem reptat. Malomellum a dulcedine appellata, quod fructus eius mellis saporem habeat, ponentur, dicas: Haec melimela placent. Malum Punicum dici eo quod ex Punica regione sit genus eius translatum. Idem et malogranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Arbor autem malusgranata est generis femres malorum a Graecis appellati sunt κύτινοι ; Latini caducum vocant. Agrestium autem quorum alii albi, alii purpurei, alii rosei
Abbreviated transcription (Latin):
musicȩ q̃ armonia dr. id est modu lato
uocis ꝓtinet ad comedos. ł amcos. tra
ex motu sonũ. ex quo colligit᷑ mufica¬
q̃ inbomine nox appellat᷑. uox ẽ aer
sp̃u u̾beratus. unde et ũba sunt nucu¬
pata. ꝓprie autẽ uox hominũ ẽ. seu ir¬
rationabiliũ animantiũ. Nam ĩ aliis
uox tube infremuit fractasq alittore
uoces. Nlam ꝓpriũ ẽ ut littorei sonant

Expanded text:
musice que harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comedos, tragex motu sonum, ex quo colligituquae in homine vox appellatur. 2. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu irrationabilium animantium. Nam in aliis Vox tubae infremuit, fractasque ad littora voces. Nam proprium est ut littorei resonent
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ armonica rithinica. metrica. cȩ.¬
Anmonica ẽ que discernit in sonis acu¬
tum et grauẽ. Rithinica ẽ q̃ reqͥrit ĩ cur¬
sionẽ uenboꝵ. utrũ bene sonꝰ cohereat
anmale conueniat. Metrica ẽ q̃ mensurã
diũsoꝵ metroꝵ ꝓbabili rõne cognoscit
ut sibi gr̃a. heroicon. lambicon. elegiacon.
autẽ sonũ. qͥ materies cantilenaꝵ
ẽ triformẽ constat eẽ naturã. pͥma ẽ ar¬
monica. que ex uocũ cantib constat. Se¬
cunda: organica. que ex flatu consistit.
Tercia rithinica. q̃ inpulsu digitoꝵ nu¬
meros recipit. Nam aut auoce editur
sonꝰ sict̃ ꝑ fauces. aut flatu. sict ꝑtubã
uł ꝑtibiã. aut pulsu sict̃ ꝑ cytharã. aut
ꝑ qͦolibet aliud qd̾ ꝑcuciendo canoꝵ ẽ¬

Expanded text:
t, harmonica, rhythmica, metrica. Harmonica est, quae decernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambicon, elegiacon, autem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod percutiendo cano
Abbreviated transcription (Latin):
do nominata. Nam secta d̾r habitꝰ
religionis cultu opmantes qͣm ceter¶ Sci
cong̃gatonis delectat᷑ discidio. fit ã
scisma cũ dñt homines noꝰ i̾ti sumꝰ.¬
nos scificamꝰ in mundos. et cet̾a simili¬
ASuꝑsticio dicta. eo qd̃ sit suꝑflua. aũ
suꝑ instituta obseruatio. Alii dic̃t a
senib qr multi annis suꝑstites ꝑ eta¬
tẽ delirant. et errant suꝑsticione qͣdã
nescientes que uera colant. aut qd ue¬
rũ ignari adsciscant. Lucretiꝰ autẽ suꝑ¬
sticionẽ dicit suꝑstantiã rerũ idẽ celes¬
⁊ium et diumnoꝵ q̃ suꝑ nos stant. s ma¬
ledicitz hereticoꝵ autẽ dogmata ut fa¬
cile possint agnosci cãs eoꝵ uł noĩa
demonstrare o portuit: De hesib uide¬
ei confess ores inf̾pretant᷑. Muloꝵ¬
toi enĩ exbis sequit᷑ confersio qͦs ante ꝑ¬
fidia possidebat. hebi tnͣsitores dñr. qͦ
nõie admonent᷑. ut de peiorib ad me¬
liora transeat. ⁊ pͥstinos errores relin.¬

Expanded text:
do nominata; nam sectas dicimus hareligicongregationis delectatur discidio. Fit autem schisma, cum dicunt homines: Nos sanctificamus immundos, et caetera similia. Superstitio dicta eo, quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresibuei confessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur. Quo nomine admonentur ut de peioribus ad meliora transeant, et pristinos errores relinq
Abbreviated transcription (Latin):
eresis grece ab electione uocat᷑.
ripatetici. achademici. et epicurei. et
stoici. uel sic̃t alii qui ꝑũsum dogna co¬
gitantes arbitrio suo de eccła recess eit̃¬
Ex inde gͣ heresis dicta g̾ca uoce exint̃¬
pretat᷑one electionis sue. qr qͥsq arbitͥo
suo ad insinuanda. siue ad suscipienda
qͣlibet ipse s̃ eligit. Nobis uero nicħ ex
nr̃o arbitrio inducere licet. nec eligere.
qd̃ aliquis de arbitrio suo induxerit. A¬
plos dei habemꝰ auctores. qͥ nec ipsi qͥc¬
qͣm ex suo arbitrio qd̾̃ induc̃ent elege¬
nationib assignauert. Itaq si angłs

Expanded text:
rus, Graece ab electione vocatur,ripatetici, Academici, et Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi elegit. Nobis vero nihil ex nostro arbitrio inducere licet: sed nec eligere, quod aliquis de arbitrio suo induxerit. Apostolos Dei habemus auctores, quia nec ipsi quidquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegenationibus assignaverunt. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
noĩatum. qd̃ g̃ce obrutũ. hoc nõie nũ¬
cupat᷑. Est antẽ artissimũ triũ miliũ
spaciũ siciliã ab italia diuidẽs. fabulo.¬
sis infame monstris. cuiꝰ hinc inde.
scila et caribdis ostendit᷑. Scillam ac¬
cole saxum mari ĩminens appellat.
simile celebrͣate forme ꝓcul nisenti.¬
b. unde et monstruosã sp̃em fabule
illi dedert. qͣi formã hoĩs capitib suc¬
cinctã camins. qr collisi ibi fluctus:
latratꝰ uident᷑ exprim̃e. Caribdis dc̃a:
qd̃ gurgitib occultis naues absorbe¬
at. Est enĩ mare u̾ticosum. et m̃ ibila¬
mata naufragia ꝓfundo emergt̃.Ter
autẽ in die erigit fluctꝰ. et ter absor¬
bet. Nam accipit aquas ut uomat.
harenosa in mari loca. Sirtes autẽ
salustiꝰ atractu uocaridicit. qd̾ oĩa
ad se trahãt. et appropinqͣnti uado¬
So mari adhereant. hee autẽ ad ma
re egiptiũ uicine st̃ et parit̃ admi¬
scent᷑. uada gͦ st̃ ꝑ que inmari uł in
fluminib hoĩes uł ammalia pedib

Expanded text:
tum hoc nomine nuncupatur. Est autem arctissimum, trium millium spatio Siciliam ab Italia dividens, fabulosis infame monstris, quibus hinc inde Scylla et Charybdis ostenditur. 4. Scyllam, accolae saxum mari imminens appellant simile celebratae formae procul visentibus. Unde et monstrosam speciem fabulae illi dederunt, quasi formam hominis capitibus succinctam caninis, quia collisi ibi fluctus latratus videntur exprimere. 5. Charybdis dicta quod gurgitibus occultis naves absorbeat. Est enim mare verticosum, et inde ibi laniata naufragia profundo emergunt. 129 Ter autem in die erigit fluctus, et ter absorbet; nam accipit aquas, ut vomat; autem sunt arenosa in mari loca. Syrtes autem Sallustius a tractu vocari dicit, quod omnia ad se trahant, et appropinquanti vadoso mari re Aegyptium vicinae sunt, et pariter admiscentur. Vada vero sunt, per quae in mari, vel in fluminibus homines, vel animalia pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
lateres autẽ crudi st̃. qui et ipse in¬
de nominati. qd̾ lati ligneis formis
efficiunt᷑. quoꝵ crates dñr: in quib
lutum ꝓ eisdẽ laterib crudis por¬
tare solent. St enĩ conneciones cã¬
narũ dicti apotocratin. idẽ qd̾ se
inuicẽ teneãt. lutũ autẽ uocatũ qͥ¬

Expanded text:
Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inLateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis portare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou cratein, id est, quod se invicem teneant. Lutum aute
Abbreviated transcription (Latin):
busdam in socis et rubentes. Albi
scilices. contra uetustatẽ incorrupti.
ldem et inmonum̃tis scͣalpti. et ĩ cor¬
rupti ꝑmanẽt quib ne ignis qͥdem
nocet. Nam exhis etiã formitȩ fiuĩt
in quib era fundunt᷑. uiridis silex
uehement᷑ et ipse igni resistens. sed
nusquã copiosus. & ubi inuenit᷑ lapiꝰ
ñ saximiẽ. Paucous incemento raro
utilis. globus contra iniurias fortiꝰ.
sed instructura intid. nisi fuerit mul¬
ta sufrenatõne deuietꝰ fluialis silex
semꝑ ueluti madens. hic estate exhi¬
beri oportet. neᷤ ante bienniũ inserere
instructuris domoꝵ. fictiliũ operõ
ad parietes et fundamenta coctis
laterculis ad tecta imbriculis tegy¬
lisq aptant᷑. Tegule uocate qd̃ tegãt
edes. et imbrices. qd̾ accipiat᷑ imbrẽ.
Tegule autẽ prime impositionis no¬
men ͤ cuiꝰ diminut᷑m tigillũ. laterco¬
li uero uocati. qd̾ lati forment᷑ cir¬
cumactis undiq quatuor tabulis.

Expanded text:
ibusdam in locis et rubentes. Albi ibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti: idem et in monumentis scalpti et incorrupti permanent, quibus ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis.
Abbreviated transcription (Latin):
bilis incͥor pore ẽ. ita ut meo qͣsi in
ligno littere scribunt᷑. tiburtinꝰ a
a loco italice dictus qui dũ sit ad
fabricã fortis uapore tam̃ dissilit. To¬
sus edificiis inutilis ẽ fundam̃tis ap¬
tus mortalitate et mollicia. Ex estu
enĩ et alitu maris frsͤatur et uerbera¬
t᷑ imbrib. Arenatiꝰ lapis concretus
maris harenis. hic et bibulus dicit᷑.
seruat enĩ humorẽ acceptũ. Itẽ &
in betica gaditanus. ab insula occe¬
am ubi plurimꝰ excidit᷑. pipermꝰ sub¬
albidꝰ cum punctis nigris durꝰ. atq
tortissimꝰ. Cocleacius. cocleis lapillis¬
q et harena concritis asperrimꝰ. &
interdũ fistulosus. Columbinꝰ ã co
Mollicie similtimꝰ. Molaris in pa¬
rietib utilis. qi ẽ q̃dam pinguior
natura eius duraq et aspera. Ex
quo &e et mole furitt. unde et nom̃
traxit. huiꝰ .iiii. genera. alb nger.
losus et cameris aptus. Silex durꝰ
layis. ex ciiꝰ genere silices optuni qͥ¬

Expanded text:
bilis in opere est, ita ut in eo, quasi in bilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colmollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit. Huius quattuor genera: albus, niger, losus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ parietum. De dispositone.
dificioꝵ partes s̃t tres. dispo¬
sitio. constructõ. uenͣtas. Disp̃o
ẽ aree uel soli et fundam̃toꝵdiscͥpto¬
altitudinis edificato. Construrne.¬
tio aũ uel instructio uocata eo qd̾
instringat. et coherere faciat. ut la¬
pide . ut lignũ. et lapides inuicẽ s.
slam et intinctõ ferri in aquã ĩ struc
tura ẽ. Nisi enĩ candens tinguatur.
stringi et cohet̾ere ñ pot ferrũ. ltem
constructio amultituõre lapidũ. et
lignoꝵ dicta. unde et strues. Aliud
ẽ enĩ edificat᷑o aliud instaurat᷑o. sã
edificato noua constr̃o ẽ. Instaura¬
tio uero qd̾ reparat᷑ ad instar: poris.
Nam instar ueteres ꝓsimilitudi ne
ponebant. inde et instaurare dicebãt
Constat autẽ constructõ. fundam̃to.
lapidib calce. harena et lignis. funda
turis apti. albus. tiburtinꝰ. colũbinꝰ.
fluinatilis effungia rubrus et reliqͥ.
Abus lapis. alius durus. aliꝰ mollis.
mollis dentata serra secat᷑. tracta¬

Expanded text:
altitudinem parietum. De dispositione . Aedificiorum partes sunt tres: dispositio, constructio, venustas. Dispositio est areae vel solii et fundamentorum discriptaltitudinis aedificatio. Constructio autem, vel structio vocata, eo quod instringat et cohaerere faciat, ut lapides luto, et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intincttura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamturis apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tracta
Abbreviated transcription (Latin):
aut ampliꝰ parib laterum interual
lis. Bases fulturȩ sunt columnarũ.
que afundam̃to consurgt̃. et supposi¬
te fabrice sustinent pondꝰ. Bases aũ
nom̃ petre ẽ fortissime siro sermone
Capitała dicta qd̾ sint columnarũ
capita. qͣsi suꝑ collum capd̃. Episti¬
lia st̃ quã suꝑ capitella columna¬
rũ ponunt᷑. et ẽ grecũ. pauimenta
ta autẽ pauimenta eo qd̾ pauian¬
tur id ẽ celant᷑. Unde et panor qr ce¬
dit cor. Ostracus ẽ pauimentũ testa¬
cium eo qd̾ fractis testis calce ad¬
mixto feriat᷑. Testa enĩ greci ostra di¬
pides contusos. et calce admixtos. qͦs
in pauimentis faciendis fundt̃. unde¬

Expanded text:
aut amplius, paribus laterum intervalaut amplius, paribus laterum intervalis. Bases sunt fulture columnarum, que a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, qcapita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntur, et est graecum, id est, ta autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim Graeci ostracon dipides contusi et rotundi et calce admixti quos in pavimentis faciendis superfund
Abbreviated transcription (Latin):
erumpit. natura eiꝰ mirũ aliqͥd̃ fa¬
cit. post enĩ arserit aqͥs incendit᷑
quib solet ignis extingii oleo ex¬
tinguit᷑ quo sol et ignis accendi.
usus eius ẽ instructuris fabrice ne¬
cessarius. nam lapis lapidi ñ po
test adherere forcius nisi calce cõ¬
iunctus. Gipsum cognatũ calci est.
et est grecũ nom̃. plura eius gẽna.
Omniũ autẽ optimũ lapis specu.¬
laris. ẽ enĩ ignis edificioꝵ or coro¬
nis gratissimtꝰ. Arena ab ariditate
dicta non abherendo in fabricis ut
qͥdam uolunt. huiꝰ ꝓbatio si manu
impreosa stridet. aut sim uestẽ can¬
didam sparsa nicħ sordis relinqͣt.
Columne ꝓ longitudine et rotundi.¬
tate uocate in quib tociꝰ fabrice pon.¬
dus erigit᷑. Antiqua racio erat colũ
narũ altitudinis tercia pars latito¬
dinũ. genera rotundoꝵ. quatuor do
rice. ioniace. tuscanice. corrintee. mẽ¬
sura crassitudinis et altitudinis in¬
ter se distantes. Qu̾ntũ genus ẽ. eaꝵ
que uocant᷑ attice. quaternis anguliᷤ

Expanded text:
em. Natura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. test adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est grecum nomen; plura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et coronis gratissimum. Arena ab ariditdicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.Columnae pro longitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis
Abbreviated transcription (Latin):
aspera. Cotis nom̃ accepit qd̃ ferrum
ad incidendũ acuat. Cotis enĩ g̃co ser¬
mone incisio noĩat᷑. Ex his alie aqͣrie
st̃. alie. oleo indigent in accuendo. s ole¬
um lenẽ. aque aciem acertimã reddt.
Pumex notat᷑ eo qd̾ spume densitate
concretꝰ fiat. et ẽ arridũ candore pariuiᷤ.
tantãq natam refrigerendi habens.
nt inuase missus musta deferuere de¬
sinat. Rudos artifices appellãt lapideᷤᷤ
ꝯtusos et calce ad mixtos. qͦs in pauim

Expanded text:
aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lapides contusos et calce admixtos, quos in pavim
Abbreviated transcription (Latin):
incendit᷑. quib solet ignis extinguio¬
leo extinguit᷑. quo solet ignis accendi.
usus eius structuris fabrice neccessariꝰ.
Nam lapis lapidi ñ potest ad her̃e for¬
tius. nisi calce conñctus. Calcis ẽlapi.
de albo et duro melior structuris. ex
molli. utilis tenͤtoriis. Arena: ab ari
ditate dicta ñ ab herendo infabriciᷤ.
imp̃ssa stridat. aut si inuestẽ candidã

Expanded text:
incenditur quibus solet ignis extingui, oleo extinguitur quo solet ignis accendi. Usus eius in structuris fabrice necessarius est. Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce conde albo et duro melior structuris, ex molle utilis tectoriis. ditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis,t, si manu impressa stridat, aut si in vestem candida
Abbreviated transcription (Latin):
chil ualet: sed in copulatione sermonũ
qͣri qt̾dam exhibet glutinũ. Aut enĩ
nomina sociat: ut augustinꝰ ⁊ ierom¬
mꝰ: aut u̾ba ut scribit̾ legit. Una aũ
uis omnũ. siue copulẽt siue disũigãt
Copulatiue autẽ coniũctõnes dicte: eo
qd̾ sensũ uel ꝑsonas coniũgãt. ut ego
enĩ regiq hõiq. deoq ñ dicimꝰ. q regi.
q hõi.q deo. Expletiue dicte q explet̃
ꝓpositã rem. ut puta. si hoc ñ uis: saltẽ
illud fac. Cõmunes dñr. qi ubi uis &¬
s̃ponunt᷑. & subiungũt᷑. ut gͥ hoc faci

Expanded text:
hil valet, sed in copulatione sermonum quasi quoddam exhibet glutinum. Aut enim nomina sociat, ut 'Augustinus et Hieronymus': aut verba, ut 'scribit et legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod sensum vel personas coniungant, ut 'ego enim 'regique hominique Deoque'; non dicimus, 'que regi, que homini'. Expletivae dictae, quia explent propositam rem, ut puta, 'si hoc non vis, saltim illud fac'. Communes nominantur, quia ubivis ponuntur et subiunguntur, ut 'igitur hoc facia
Abbreviated transcription (Latin):
solem occiduũ sequit᷑. et tenebras seqͦn
tas qd̾ teneãt umibras. Crepuscłm ẽ
dubia lux. nã creperũ dubiũ dicimꝰ. ħ
ẽ inter lucẽ et tenebras. Contimũ est
qͣndo om̃es silent. Contiscere enĩ siłe ẽ.
Intempestũ ẽ mediũ. & mactuosum noc¬
tis tempꝰ. qͣndo agi nicħ pot̃. et omĩa so.¬
pore quieta st̃. Nlam tempꝰ ꝑ señ intel¬
ligit᷑ nisi ꝑ actus humanos. Mediũ aũ
noctis actu caret. Ergo intempesta ĩ¬
actuosa qͣsi sine tempore. hoc ẽ sine ac¬
tu. ꝑ qͣm dinoscit᷑ tempꝰ. unde ẽ intẽ¬
pestiue uenisti. ergo intẽpesta d̾r. qi
caret tẽpore idẽ actu. Gallicimũ ꝓpter
gallos lucis p̃nuntios dictũ. Matutm̃¬
autẽ ẽ interabscessũ tenebrarũ. et auro¬
re aduentũ. & dictũ matutinũ qd̃ hoctẽ¬
pus inchoante mane sit. Diludm qͣsi
rora que solem p̾cedit. Est autẽ aurora
diei clarescentis exordium et pͥmꝰ splẽ¬

Expanded text:
solem occiduum sequitur et tenebras sequensolem occiduum sequitur et tenebras sequentas, quod teneant umbras. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est inter lucem et tenebras. Conticinium est quando omnes silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus, quando agi nihil potest et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intellegitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actum caret. Ergo intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hoc est sine actu, per quem dinoscitur tempus; unde est: 'Intempestive venisti.' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum qurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium et primus splen
Abbreviated transcription (Latin):
ox autẽ anocendo dicta eoqd̃bus.
oculis nr̃is noceat. Que ideo lune
Ac siderũ lucẽ ht̃. ne in decora eẽt. & ut cõ¬
solarẽt᷑ omnes nocte oꝑantes. et ut qͥb.¬
dam animantib q̃ iucẽ solis ferre ñ
porst̃ ad sufficientiã tẽꝑaret᷑. Noctiꝰ aũ
et diei alt̾nat̃o ꝓpt̃ uitissitudinẽ dor¬
mient᷑iũ uigilandiq effecta ẽ. ⁊ ut oꝑiᷤ
diurm laborẽ noctis requie tẽꝑaret. Noc¬
stem autẽ fieri aut qr longo itin̾e lassatꝰ
sol. et cum adultimũ celi spaciũ ꝑuenit
elanguescit. at tabefactꝰ efflat suos ig¬
nes aut qr cadere ni sub t̾ras cogit᷑. qr su¬
ꝑ t̾ras ꝑtulit lumen. et sicumbra t̾re
noctem facit. unde et uirgiliꝰ. Ruit oc
ceano nox. inuoluens umbra magna
t̾ramq polumq. Noctis partes .ui. st̃. id
ẽ. uesper. crepuscłm. conticiniũ. intẽpe¬
stinũ. gallicimũ. matutinũ. diluculũ.
uesperũ astella occidentali uocatũ. q̃d̃

Expanded text:
e. Nox a nocendo dicta, eo quod e. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde et VergiliusAen. 2, 250: Ruit Oceano nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, conticinium, intempestum, gallicinium, matutinum, diluculum. Vesperum ab stella occidentali vocatum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
supprema. mane lux matura et plena.
nec iam crepuscłm. Et dictũ mane. a
manu. Manũ enĩ antiqui bonũ dicebãt.
Quidem̃ melius luce: alii autẽ mane
estimãt uocari amanib quoꝵ cõsisio
a luna ad t̾ram ẽ. Alii putãt ab aere.
ridies dicta qͣsi medidies. hoc ẽ mediꝰ¬
dies. uł qi tc̃ purior dies ẽ. Merũ enĩ
purũ đr. In toto enĩ die nicħ clari me¬
ridie. qͣndo soł medio celo rutilat. ⁊ oẽm
orbem pari claritate illustrat. Sup̃ma
suum moccarsũ uercit. dicta qd̃ suꝑ¬
ẽ adultimã partẽ dici. Sero uocatũ a
clansis seris qͣndoꝰ nex uenit. ut unꝰqͥsq
sompno tutiorsit: hodie. qͣsi hoc die. oe
quotidie. qͦsi quoto die. ut sit qt diebꝰ.
Cras qͦd ẽ pꝰea. hesternũ ẽ pͥdie. ⁊ dictõ
hesternũ ab eo qd̃ iam dies ip̃e a nob̾ste
extranens ẽ. & p̃tereundo alienꝰ. p̃die
autẽ qͣsi pͥori die. ꝑenidie. idẽ sante diẽ
ues ante accessum id est prĩ. de nocti¬

Expanded text:
suprema. Mane lux matura et plena, suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, ridies dicta qsdies, vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur, in toto enim die nihil clarius meridie, quando sol in medio coelo rutilat, et omnem orbem pari claritate illustrat. Inter. suum in 427 occasum vertit; et dicta suem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius. § 31 De noct
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ qͥntꝰ dies adie dm̃co qui aps̃ gẽtileᷤ di¬
e iois uocant᷑. Sexta sabbati: sexta fe¬
nũenpatur. Sabbatũ autẽ septimꝰ a
dñico die ẽ. quẽ gentiles saturno de
batũ autẽ ex hebreo in latinũ reqͥes
interp̃tat᷑. eo qd̾ d̃s in eo reqͥenisset ab
omnib operib suis. Melius aũ ĩ uo¬
sabulis dierũ de ore xp̃iano ritꝰ loq̃ndi
eccłasticꝰ ꝓcedit. Tam̃ si qͤm consuetudo¬
nõib appellati et̃. hii dies hoiẽs fuise.
mũ potuert. et emininuer̃t in hoc scło.
delati st̃ eis ab amatoribꝰ suis diuini
honores. et indieb et insiderib S pͥ¬
mũ a nõib hominũ sic̾a nũcupatist̃.
et a siderib dies appellati st̃. Afando aũ
ferie nucupate st̃. qd̾ sit in eis nobis tẽ¬
pus dictõms. toẽ indiumo uł hũano
officio fari. sed exhis dies festos hõiũ
causa institutos feriatoᷤ diumoꝵ sacroꝵ.¬
diei partes st̃ tres. Mane. meridies. et

Expanded text:
id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iid est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta fenuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gbatum autem ex Hebreo in Latinum requies interpretatur, eo quod in eo Deus requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit; tamen si quem forte consuetudnominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse; imum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et