comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ei dampnationis sue cecitas ab¬
scondit. Ortus uero aurore est. illa no
ua natiuitas resurrectionis: qua sc̃a
ecclesia. etiam carne suscitata erigit᷑
ad contemplandũ lumen eternitatis.
Si enum ipsa carnis nr̃e resurrectio qͣ¬
si quedam natiuitas non esset: de
ea ueritas non dixisset. In regeneratio¬
ne cum sederit filius hominis in sede
maiestatis sue. Esse ergo hanc. ortũ
uidit: quam regenerationẽ uocauit.
Eed quantalibet uirtute electi nunc
fulgeant: penetrare nequeunt. que
erit illa noue natiuitatis gła. qua
ninc cum carne ad contemplandum
ecernitatis lumen ascendunt. Inde ce¬
paulus ait. Quod oculus non uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hominiˢ
ascendit: que preparauit deus diligen¬
tibus se. Dicat ergo. Expectet lucem &
non uideat. nec ortum surgentis au¬
re: quia spontaneo uitio tenebrata
nr̃a infirmitas. nisi prius per mor-¬
tem pene sue debitum soluat. clari¬
tatem lucis interne non penetrat. de¬

Expanded text:
hanc ei damnationis suae caecitas abhanc ei damnationis suae caecitas abscondit. Ortus vero aurorva nativitas resurrectionis qua sancta Ecclesia etiam carne suscitata oritur ad contemplandum lumen aeternitatis. Si enim ipsa carnis nostrae resurrectio, quasi quaedam nativitas non esset, de ea Veritas non dixisset: In regeneratione cum sederit filius hominis in sede majestatis suae. . Esse ergo hanc ortum vidit, quam regenerationem 123 vocavit. Sed quantalibet virtute electi nunc fulgeant, penetrare nequeunt, quae erit illa novae nativitatis gloria, qua tunc cum carne ad contemplandum aeternitatis lumen ascendunt. Unde ePaulus ait: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Dicat ergo: Exspectet lucem, et non videat, nec ortum surgentis aurorae; quia spontaneo vitio tenebrata nostra infirmitas, nisi prius per mortem poenae suae debitum solvat, claritatem lucis internae non penetrat. Se
Abbreviated transcription (Latin):
um tamen omni subiugata cogi¬
deũ sicut est conspicit. quia hans
nimirũ sicut dictum est in carne
corruptibili. pondus prime damp¬
nationis premit. Seꝑe ita ut est al¬
sorberi desiderat: ut eternã uitã si
possit fieri. sine interuentii corporee
mortis atcingãt. Unde &e paulus cũ
itlenter internã lucem quereret. sed
amen ut cumq exterioris mortis¬
dampna formidaret: ait. Quam diu
sumus in hoc habitaculo. ingemisci¬
muis grauati. eo quod uolumus expo¬
lari sed suꝑ uestiri: ut absorbeatur
quoo mortale est a tuta. Sc̃i igitur
uri uidere uerũ mane appetunt. &
si concedatur. etiã cum corpore illud
attingere lucis intime secretum uo¬
lum: sed quantolibet ardore inten¬
tionis exiliant. adhuc antiqua nox
oculos quos hostis callidus ad con¬
cupiscentiam aperuit. iudex iust
acontiutu interni sui fulgõris pre¬
tis aurore. Quantalibet namq intẽ¬
tione adhuc ꝑeregrina mens satagat.
uroere lucem sicut est non ualet: qͥa

Expanded text:
um tamen omni subjugata carum tamen omni subjugata carDeum sicut est conspicit, quia hanc nimirum, sicut dictum est, in carne corruptibili pondus primae damnationis premit. Saepe ita ut est, asorberi desiderat, ut aeternam vitam, si possit fieri, sine interventu corporeae mortis attingat. Unde Paulus, cum ardenter internam lucem quaereret, sed tamen utcunque mortis exterioris damna formidaret, ait: Quandiu sumus in hoc habitaculo, ingemiscimus gravati: eo quod nolumus exspoliari, sed supervestiri: ut absorbeatur quod mortale est, a vita. Sancti igitur viri videre verum lumen appetunt, et si concedatur, etiam cum corpore illud attingere lucis intimae secretum volunt. Sed quantolibet ardore intentionis exiliant, adhuc antiqua nox,oculos, quos hostis callidus ad concupiscentiam aperuit, Judex justus a contuitu interni sui fulgoris pretis claritas. --Quantalibet namque intentione adhuc peregrina mens satagat videre lucem sicut est, non valet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
roborati sunt: ut splendere mun¬
do quasi stelle potuissent. Multi
in tenebris uite presentis. dum su¬
periora exempla de se exhibent: astir¬
rum more. nobis desuper lucent. Se
quantalibet choruscatione operis fus¬
geant. quantolibet se igne compun¬
tionis accendant. nimirum constat.
quia dum corruptibili adhuc carne
grauati sunt: eternũ lumen sicut
est uidere nequaquã possunt. Dicat
ergo. Ob tenebrentur stelle caligine
eius: idest etiam illi in contempla¬
tione suaantique noctis adhuc te¬
nebras sentiant. de quib nimirũ
constat. quod humano generi in
huiꝰ uite caligine. uirtutũ suarũ
iam radios expandant: quia & si
mente iam adsumina exiliunt. ad¬
huc tamen. in infimis. prime cul¬
pe pondere. grauantur. Unde fit.
ut & foris exempla lucis uelut a¬
stra prebeant: sed tamen intus usꝙ
ad fixe uisionis certitudinẽ presi
noctis caligine non ascendant. Se¬
ꝑe autẽ ita mens accenditur. ut
quamuis in carne sit posita. in de¬

Expanded text:
roborati sunt, ut resplendere munroborati sunt, ut resplendere mundo quasi stellae potuissent. Multi in tenebris vitae praesentis, dum superiora de se exempla exhibent, astrorum more nobis desuper lucent; sed quantalibet coruscatione operis fulgeant, quantolibet se igne compunctionis accendant; nimirum constat quia dum corruptibili adhuc carne gravati sunt, aeternum lumen, sicut est, videre nequaquam possunt. Dicat ergo: Obtenebrentur stellae caligine ejus; id est, etiam illi in contemplatione sua, antiquae noctis adhuc tenebras sentiant, de quibus nimirum constat quod humano generi in hujus vitae caligine virtutum suarum jam radios expandant, quia etsi mente jam ad summa exsiliunt, adhuc tamen in infimis primae culpae pondere gravantur. Unde fit ut et foras exempla lucis velut astra praebeant, sed tamen intus usque ad fixae visionis certitudinem pressi noctis caligine non ascendant. Saepe autem ita mens accenditur, ut quamvis in carne sit posita, in De
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut sese nr̃a intentio sollicita
incertamine semꝑ exerceat: & eo de
uictoria non superbiat. quo uiuere
in se hostes conspicit. a quib adhuc
uinci formidat. Israhel uero reser¬
uatis gentib eruditur. quando in
quibusdam minimis uitiis. elatio
uirtutis nr̃e comprimitur: & in par¬
uis sibi resistentib discit. quod ex
quod dicitur. ob tenebrent᷑ stelle. ca¬
ligine eius: intelligi &e aliter potest.
Nox quippe illa uidelicet consensus
ad culꝑam. que ad nos primi paren¬
tis est excessu propagata. mentis nr̃e
oculũ tanta obscuritate ꝑculit: ut
in huius uite exilio cecitatis sue te¬
nebris pressus. quantalibet ui eter¬
nitatis lumen intenderit. penetra¬
re non possit. Post penam namq
dampnati peccatoris nascimur: atq
adhanc uitam cũ mortis nr̃e meri¬
to uenimus. Et cum ad superne
lucis radium. aciem mentis erigimn.
ipsa infirmitatis nr̃e obscuritate
caligamus. Et quidem multi in ha
infirmitate carnis. tanta uirtu

Expanded text:
tur, ut sese nostra intentio sollicita tur, ut sese nostra intentio sollicita in certamine semper exerceat; et eo de victoria non superbiat, quo vivere in se hostes conspicit, a quibus adhuc vinci formidat. Israel ergo, reservatis gentibus, eruditur, quando in quibusdam minimis vitiis elatio virtutis nostrae comprimitur, et in parvis sibi resistentibus discit, quod ex quod dicitur: Obtenebrentur stellae caligine ejus; intelligi et aliter potest. Nox quippe illa, videlicet consensus ad culpam, quae ad nos primi parentis est excessu propagata, mentis nostrae oculum tanta obscuritate perculit, ut in hujus vitae exsilio, caecitatis suae tenebris pressus, quantalibet vi aeternitatis lumen intenderit, penetrare non possit. Post poenam namque damnati 122 peccatores nascimur, atque ad hanc vitam cum mortis nostrae merito venimus; et cum ad supernae lucis radium aciem mentis erigimus, ipsa infirmitatis nostrae obscuritate caligamus. Et quidem multi in hac infirmitate carnis tanta virtute
Abbreviated transcription (Latin):
ua reprehensibilia humiliter obscu¬
rant. Unde &e bene cum israhelitico
popłõ percepta reꝓmissionis terra
partiretur. effraim tribui. cananeus
gentilis popls non occisus. factus
tributarius dicitur: sicut scriptũ
est. Habitauit chananeus in medio
effraim: tributarius. Quid enim
chananeus gentilis uidelicet po-¬
pulus. nisi uitium signat: Eͣt se¬
pe in magnis uirtutib. terram re¬
promissionis in gredimur: quia spe
intima. de eternitate roboram᷑. Sed
dum inter acta sublimia uitia que¬
dam praua retinemus: quasi chana¬
mus. Qui tam̃ tributarius efficit᷑.
quia hoc ipsum uitiũ quod subi¬
gere non possumus. ad usum nr̃e
utilitatis humiliter retorquemꝰ:
ut eo de se mens & insuminis uilla
sentiat. quo suis uiribus etiam par¬
ua que appetit non expugnat. Un
de rursum scriptum est. He sunt gẽ¬
tes quas dñs dereliquit: ut erudi-¬
ret in eis israhelem. Ad hoc namq
quedã minima uitia nr̃a retinen¬

Expanded text:
va reprehensibilia humiliter obscuva reprehensibilia humiliter obscurant. Unde et bene cum Israelitico populo, percepta repromissionis terra, partiretur, Ephraim tribui Chananaeus gentilis populus non occisus, sed factus tributarius dicitur, sicut scriptum est: Habitavit Chananaeus in medio Ephraim tributarius Chananaeus, gentilis videlicet populus, nisi vitium signat? Et in magnis virtutibus terram repromissionis ingredimur, quia spe intima de aeternitate roboramur. Sed dum inter acta sublimia vitia quaedam parva retinemus, quasi Chanamus, qui tamen tributarius efficitur, quia hoc ipsum vitium, quod subigere non poutilitatis humiliter retorquemus. Ut eo de se mens, et in summis vilia sentiat, quo suis viribus, etiam parva, quae appetit, non expugnat. Unde bene rursum scriptum est: Hae sunt gentes, quas Dominus dereliquit, ut erudiret in eis Israel . Ad hoc namque quaedam minima vitia nostra retinen
Abbreviated transcription (Latin):
sem accingitur. quo alia uitia su-¬
bigat. aliis reluctatur: aliquando
de culpa aliquid quod tamen nõ
Et sepe mens que aduersa multa
& fortia superat: unum in se & for¬
tasse minimũ quamius magna
intentione inuigilet nõ exꝑugnat.
Quod nimirũ diuina dispensatio¬
ne agitur. ne ex omni parte uir¬
tutib splendens. in elationem sub¬
leuetur: ut dum in se paruũ qͥd
reprehensibile uidet. sed tamen hoc
subigere nõ ualet. nequaqͣm sibi
sed auctori uictoriam tribuat. in his
que subigere fortiter ualet. Unde &
huiꝰ noctis caligine tenebrantur:
quando & hi qui magnis iam uir-¬
tutib splendent. adhuc de obscuri-¬
tate culpe. aliquid renitentes susti-¬
nent. ut etiam magna uite clari-¬
tate luceant: & tamen adhuc noctis
reliquias nolentes trahant. Quod
adhoc sicut dictum est agitur. ut
mens proficiens ad uirtutem iusti¬
cie. sua melius infirmitate robo¬
retur: & inde uerius in bonis luce¬
at. unde eam etiam nolentem par-¬

Expanded text:
stem accingitur, quod alia vitia sustem accingitur, quod alia vitia subigit, aliis reluctatur, aliquando de culpa aliquid, quod tamen non Et saepe mens, quae adversa multa et fortia superat, unum in se et fortasse minimum et quamvis magna intentione invigilet, non expugnat: quod divina nimirum dispensatione agitur, ne ex omni parte virtutibus splendens in elatione sublevetur; ut dum in se parvum quid reprehensibile videt, et tamen hoc subigere non valet, nequaquam sibi, sed auctori victoriam tribuat in his quae subigere fortiter valet. Unde et hujus noctis caligine tenebrantur, quando et hi qui magnis jam virtutibus splendent, adhuc de obscuritate culpae aliquid renitentes sustinent, ut etiam magna vitae claritate luceant, et tamen adhuc noctis reliquias nolentes trahant. Quod ad hoc, sicut dictum est, agitur, ut mens proficiens ad virtutem justitiae suae, melius infirmitate roboretur; et inde verius in bonis luceat, unde eam etiam nolentem par
Abbreviated transcription (Latin):
tationes in numeras contra rebel¬
lantem mentẽ se excitat. atq in õi
arte lacerationis instigat: ut tẽp¬
tationũ iacula intorquendo confo-¬
diat cor. quod dudum quieto iu-¬
re possidebat. Quasi dormiebat qͥp¬
pe.dum sopitus in prauo corde qͥ¬
esceret: sed excitatur in prouocatio¬
ne certaminis. cum ius amiserit ꝑ¬
uerse dominationis. Huic ergo noc¬
ti maledicant qui parati sunt Sͦ¬
citare leuiathan: idest hi se contra
peccatũ fortiter iudicio districtio¬
nis erigant. qui in suis tempta¬
tionib excitare antiquũ aduersa¬
rium non formidant. Scriptum
namq est. fili accedens ad seruitutẽ
dei. sta in iusticia & timore: & pre¬
para animam tuã ad temptationẽ.
Quisquis enĩ accingi in diuino ser¬
uitio properat. quid aliud quam
se contra antiqui aduersarii cer¬
tamen parat. ut liber incertamine
ictus suscipiat. qui quietus sub ty¬
ranuide in captiuitate seruiebat:
D in eo ipso quod mens contra ho¬

Expanded text:
tationes innumeras contra rebeltationes innumeras contra rebellantem mentem se excitat, atque in omni arte lacerationis instigat, ut tentationum jacula intorquendo confodiat cor, quod dudum quieto jure possidebat. Quasi dormiebat quippe, dum sopitus in pravo corde quiesceret: sed excitatur in provocatione certaminis, cum jus amiserit perversae dominationis. Huic ergo nocti maledicant, qui parati sunt suscitare Leviathan: id est, hi se contra peccatum fortiter judicio districtionis erigant, qui in suis tentationibus excitare antiquum adversarium non formidant. Scriptum namque est: Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia 121 et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Quisquis enim accingi in divino servitio properat, quid aliud, quam se contra antiqui adversarii certamen parat, ut liber in certamine ictus suscipiat, qui quietus sub tyrannide in captivitate serviebat? Sed in eo ipso, quod mens contra ho
Abbreviated transcription (Latin):
ledicunt diei: quia scilicet illi transa¬
tas culpas uere puniunt. qui malig¬
ni seductoris insidias. in ipsa blanda
suggestione deprehendunt. Bene au¬
mundi sunt mente calcant. et ca
que dei sunt plena intentione deli¬
derant. leuiathan contra se suscitãt
quia eius malitiam instigatione iue
conuersationis inflammant. Nam
qui eius uoluntati subiecti sunt. qͣ¬
si quieto ab illo iure possident᷑. Et
superbꝰ eorũ rex quasi quadam secu¬
ritate perfrutur: dum eorũ cordib̾
nconcussa potestate domina itur. ded
cum uniꝰcuiusq sp̃c ad conditoris sui
deuiderium recalescit. cum torporem
Negligentie deserit & frigus in sen¬
ubilitatis pristine igne scĩ amoris
actendit. cum libertatis ingenite
meminit. & teneri ab hoste seruus
aubescit. quia idem hostis se consi¬
derat despici. quuia uias dei uidet
apprehendi. dolet contra se. captũ
reniti: & mox zelo accenditur. mox
ad certamen mouetur: mox ad tẽp¬

Expanded text:
maledicunt; quia scilicet illi transamaledicunt; quia scilicet illi transactas culpas vere puniunt, qui maligni seductoris insidias in ipsa blanda suggestione deprehendunt. Bene aumundi sunt mente calcant, et ea quae Dei sunt plena intentione desiderant, Leviathan contra se suscitant, quia ejus malitiam instigatione suae conversationis inflammant. Nam qui ejus voluntati subjecti sunt, quasi quieto ab illo jure possidentur, et superbus eorum rex quasi quadam securitate perfruitur, dum eorum cordibus nconcussa potestate dominatur. Sed cum uniuscujusque spiritus ad conditoris sui desiderium recalescit, cum torporem negligentiae deserit, et frigus insensibilitatis pristinae igne sancti amoris accendit; cum libertatis ingenitae meminit, et teneri ab hoste servus erubescit, quia isdem hostis se considerat despici, quia vias Dei videt apprehendi, dolet contra se captum reniti, et mox zelo accenditur, mox ad certamen movetur, mox ad ten
Abbreviated transcription (Latin):
ea que fecimus sola deseramus. Sed¬
inter hec sciendũ est: quia ille cul¬
pam suam ueraciter insequitur. qui
iam ad amorem presentis scł̃i nusio
appetitu prosperitatis instigatur.
qui huiꝰ mundi blandimenta quã
sint fraudulenta considerat. fauores¬
ꝙ: eiꝰ quasi quasdam persecutiones po¬
sat. Unde & bene subditur. Maledicn¬
dicat. Illi huius noctis tenebras ue¬
re penitendo feriant: qui iam lucẽ
prosperitatis scl̃i. despicientes calcañ
Si enĩ diem leticiam delectationis ac¬
cipimus. recte de hac nocte dicitur
maledicant ei qui maledicunt diei:
quia nimirũ illi ueraciter mala tiãs¬
acta per animaduersionẽ penitentie
corrigunt. qui iam ad bona fallentia
nulla delectatione rapiunt᷑. Nam qͦs
adhuc noxia alia delectant: falsum
est quod cernitur. quia per petrata
alia deplorant. Si autẽ ut supra dic¬
tum est diem suggestionem callidã
antiqui hostis accipimus. illi male¬
dicere nocti intelligendi sunt. qͥ ma

Expanded text:
ea, quae fecimus, sola deseramus. Alea, quae fecimus, sola deseramus. Alinter haec sciendum est, quia ille culpam suam veraciter insequitur, qui jam ad amorem praesentis saeculi nullo appetitu prosperitatis instigatur; qui hujus mundi blandimenta quam sint fraudulenta considerat, favoresque ejus quasi quasdam persecutiones pensat. Unde et bene subditur: Cdicat: Illi hujus noctis tenebras vere poenitendo feriant, qui jam lucem prosperitatis saeculi despicientes calcant. Si enim diem laetitiam delectationis accipimus, recte de hac nocte dicitur: Maledicant ei qui maledicunt diei; quia nimirum illi veraciter mala transacta per animadversionem poenitentiae corrigunt, qui jam ad bona fallentia nulla delectatione rapiuntur. Nam quos adhuc noxia alia delectant, falsum est quod cernitur, quia perpetrata alia deplorant. Si autem, ut supra dictum est, suggestionem callidam antiqui hostis accipimus, illi maledicere noctem intelligendi sunt, qui diei
Abbreviated transcription (Latin):
fendit. Et noctem solitariam nõ re-¬
linquit: qui culpe sue tenebris. eti¬
am patrociniũ defensionis adiungit.
hinc est quod primus homo de erro¬
ris sui nocte requisitus. eandem noc¬
tem esse solitariam noluit: quia dũ
requisitione ad penitentiam uocare¬
tur. ei ad minicula excusationis ad¬
iunxit dicens. Mulier quam dedisti
michi sociam. ipsa dedit michi de
ligno & comedi: scilicet excessus sui
uitium in auctorem latenter intor¬
quens. Ac si diceret. Tu occasionem
delinquendi prebuisti: qui mulie
rem dedisti. Hinc est quod huiꝰ erro¬
ris ramus. in humano genere ex
illa nunc usq radice protrahitur:
ut quod male agitur. adhuc etiam
defendatur. Dicat ergo. Sit nox illa
solitaria: nec laude digna. Ac si aꝑ-¬
te exoret dicens. Culpa quã fecimus
sola remaneat: ne dum laudatur
& defenditur. in conspectu nos iudi¬
cis. multiplicius ad stringat. Pec¬
care quidem non debuimus: sed u¬
tinam alia non cõiungentes. uel

Expanded text:
fendit; et noctem solitariam non refendit; et noctem solitariam non relinquit, qui culpae suae tenebris etiam patrocinia defensionis adjungit. Hinc est, quod primus homo de erroris sui nocte requisitus, eamdem noctem esse solitariam noluit; quia dum requisitione ad poenitentiam vocaretur, ei adminicula excusationis adjunxit, dicens: Mulier, quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi ; scilicet excessus sui vitium in auctorem latenter intorquens, ac si diceret: Tu occasionem delrem dedisti. Hinc est, quod hujus erroris ramus in humano genere ex illa nunc usque radice protrahitur, ut quod male agitur, adhuc etiam defendatur. Dicat ergo: « Sit nox illa solitaria, nec laude digna. » Ac si aperte exoret, dicens: Culpa, quam fecimus, sola remaneat, ne dum laudatur et defenditur, in conspectu nos judicis multiplicius astringat. Peccare quidem non debuimus, sed utinam alia non jungentes, vel
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Cum completo sc̃e eccl̃ie tẽpore
extremo te examini manifestas. sic do¬
na que contulisti remunera: ut ma¬
la que comisimus non requiras. Si
enim nox illa in dieb anni compu-¬
tatur: omne quod egimus exprauita¬
tis nr̃e estimatione confunditur. Et
dies urtutũ iam non lucent: si hos
in conspectu tuo ad numerata nr̃e
noctis tenebrosa confusio obscuret.
quisitionẽ nolumus. magnopere
nunc curandum est. ut nos in eius
discussione uigilemus: ne quelibet
nobis culpa impunita remaneat.
ne mens peruersa quod fecit defendẽ¬
audeat: & defendendo. nequitie neqͥ¬
tiam adiungat. Unde & bene subdi
digna. Sunt nõ nulli. qui nõ solum
nequaqͣm deflent quod faciunt: sed
etiam laudare & defendere non desi¬
stunt. Et nimirũ. cum culꝑa defen¬
ditur: geminatur. Contra quod. rec¬
te per quendam dicitur. Peccasti: ne
aditias iterũ. Peccatum quippe pec¬
cato adicit: qui male gesta etiam de¬

Expanded text:
dicens: Cum completo sanctae Ecclesiae tempore, dicens: Cum completo sanctae Ecclesiae tempore, extremo te examini manifestas, sic dona quae contulisti remunera, ut mala quae commisimus non requiras. Si enim nox illa in diebus anni computatur, omne quod egimus, ex pravitatis nostrae aestimatione confunditur. Et dies virtutum jam non lucent, si hos in conspectu tuo annum eratanostrae noctis tenebrosa confusio obscuret. quisitionem nolumus, magnopere nunc curandum est, ut nos in ejus discussione vigilemus; ne quaelibet nobis culpa impunita remaneat, ne mens perversa quod fecit, defendeaudeat, et defendendo, nequitiae nequitiam adjungat. Unde et bene subdiremus. --Sunt nonnulli, qui non solum nequaquam deflent quod faciunt, sed etiam laudare et defendere non desistunt. Et nimirum dum defenditur culpa, geminatur. Contra quod recte per quemdam dicitur: Peccasti, ne adjicias iterum . Peccatum quippe peccato adjicit, qui male gesta etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
lluminationis nr̃e annus tunc in¬
nos perficitur: quando apparente et̃¬
no iudice. sancte ecclesie peregrinatio¬
nis sue uita completur. Tunc laboris
sui remunerationem recipit: cum ex¬
pleto hoc belli tempore ad patriam re¬
dit. Unde bene per prophetam dicitur.
Benedices corone anni benignitatis tue.
Quasi enim corona anni bene dicitur:
cum finito laboris tempore. uirtutũ
remuneratio confertur. Dies uero anni
huius sunt. singule queq uirtutes:
menses autẽ. multiplicia facta uir¬
tutum. Sed ecce cum pertidutiã mens
erigitur. ut speret quod ueniente iudi-¬
ce de uirtutib remuneretur. ociurr̃t
eius memorie. etiã mala que gessit: &
ualde formidat. ne districtus iudex
qui uenit. ut uirtutes remiineret. eti¬
am ea que illicite gesta sunt examinãs
subtiliter penset: ne cum annum com¬
plet. etiam noctem numeret. Dicat itaq
de hac nocte: dicat. Non computetur
in dieb anni: nec numeretur in men¬
sibus. Ac si districtum iudicem exoret

Expanded text:
lluminationis nostrae annus tunc perficitur, quando apparente aeterno judice sanctae Ecclesiae, peregrinationis suae vita completur. Tunc laboris sui remunerationem recipit, cum expleto hoc belli tempore, ad patriam redit. Unde bene per Prophetam dicitur: Benedices coronae anni benignitatis tuae . Quasi enim corona anni benedicitur, cum finito laboris tempore, virtutum remuneratio confertur. Dies vero hujus anni sunt singulae quaeque virtutes; menses autem multiplicia facta virtutum. Sed ecce cum per fiduciam mens erigitur, ut speret quod veniente judice de virtutibus remuneretur, occurrunt ejus memoriae etiam mala quae gessit; et valde formidat, ne districtus judex qui venit ut virtutes remuneret, etiam ea quae illicite gesta sunt examinans, subtiliter penset; ne cum annum complet, etiam noctem numeret. Dicat itaque de hac nocte: Non computetur in diebus anni, nec numeretur in mensibus. Ac si districtum judicem exoret,
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur recte. Noctem illam tenebro¬
sus turbo possideat. Ac si aperte dice¬
retur. Ne captiua mens culpe seruiat:
culpam a penitentia liberam non re¬
linquat. Et quia quod flendo inse¬
quimur. nequaqͣm nobis auenturo¬
hoc iudice obici certe speramus: bene

Expanded text:
dicatur recte: Noctem illam tenebrodicatur recte: Noctem illam tenebrosus turbo possideat. Ac si aperte diceretur: Ne captiva mens culpae serviat, culpam a poenitentia liberam non relinquat. Et quia quod flendo insequimur, nequaquam nobis a venturo judice hoc objici certe speramus, bene
Abbreviated transcription (Latin):
ln Dicat igitur. Noctem illam tene¬
urosus turbo possideat: id est perpe¬
trationem culpe. non blandimenta
secure quietis foueant. sed pie seiuenᷤ
amaritudo penitentie irrumpat. Sci-¬
indum uero est quia cum peccata in¬
punita relinquimus. a nocte possi¬
demur: cum uero hec animaduersio¬
ne penitentie plectimus. nimirum
nos noctem quam fecimus posside¬
mus. Sed tunc peccatum cordis sub
iuris nr̃i possessione redigit᷑: si cũ
uicipit reprimatur. Unde. & diuina
uoce cam praua cogitanti dicit᷑. In fo¬
ribus peccatũ tuũ aderit: sed sub te
erit appetitus eius. & tu dominaberis
illius. In forib quippe. peccatũ ad est:
cum in cogitationib pulsat. Cuiꝰ ap¬
petitus subter est eiq homo domina¬
tur. si cordis nequitia inspecta citi¬
us prematur: & priusquam adduri¬
ciam crescat. reluctanti menti subi¬
gatur. Ut ergo delictum suum citius
animus sentiat. & culpe tyrannidem
iubiure suo penitendo restringat:

Expanded text:
dit. Dicat igitur: Noctem illam tenedit. Dicat igitur: Noctem illam tenebrosus turbo possideat; id est, perpetrationem culpae, non blandimenta securae quietis foveant, sed pie desaeviens amaritudo poenitentiae irrumpat. ndum vero est, quia cum peccata impunita relinquimus, a nocte possidemur; cum vero haec animadversione poenitentiae plectimus, nimirum nos noctem, quam fecimus, possidemus. Sed tunc peccatum cordis sub juris nostri possessionem reducitur, si cum incipit, reprimatur. Unde et divina voce Cain prava cogitanti dicitur: In foribus peccatum tuum aderit, sed sub te erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius . In foribus quippe peccatum adest, cum in cogitationibus pulsat. Cujus appetitus subter est, eique homo dominatur, si cordis nequitia inspecta, citius prematur, et priusquam ad duritiam crescat, reluctanti mente subigatur. Ut ergo delictum suum citius animus sentiat, 119 et culpae tyrannidem sub jure suo poenitendo restringat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ueat. Quasi enĩ quidã turbo tempes¬
tatis est: concitatus sp̃c meroris. Nã
dum peccatũ quisq quod fecit in¬
telligit. dum prauitatis sue nequi¬
tiam subtiliter pensat . merore men¬
tem obnubilat: & quasi concusso sẽ¬
rene leticie aere. omnẽ in se tranqͥl¬
litatem cordis. peͣtentie dirbine de¬
uastat. Nisi enĩ recognoscentem se
animũ iste turbo contereret: nequa¬
quam propheta dixisset. In spiritu
uehementi tonteres naues tharsis.
Tharsis quippe: ex ploratio gaudii
eam explorationem reprehensibilis
gaudii perturbat: ut nichil ei iam
nisi flere libeat. nichil nisi quod se
terrere possit. adtendat. Ponit nãꝙ
ante oculos illiric districtionem iu¬
sticie. hinc meritũ culpe: conspicit
quo supplicio digna sit. si parcentis
pietas desit. que perlamenta presen¬
tia. ab eterna eriiere pena consueuss
Sp̃c ergo uehemens tharsis naues
onterit: cum us compunctionis uali¬
Da. mentes nr̃as huic mundo quasi
mari deditas. salubri terrore confun¬

Expanded text:
Quasi enim quidam turbo tempestatis est concitatus spiritus moeroris. Nam dum peccatum quisque quod fecit, intelligit; dum pravitatis suae nequitiam subtiliter pensat, moerore mentem obnubilat et quasi concusso serenae laetitiae aere, omnem in se tranquillitatem cordis poenitentiae turbine devastat. Nisi enim recognoscentem se animum iste turbo contereret, nequaquam Propheta dixisset: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis . Tharsis quippe exploratio gaudii ea explorationem reprehensibilis gaudii perturbat, ut nihil ei jam nisi flere libeat, nihil nisi quod se terrere possit attendat. Ponit namque ante oculos illinc districtionem justitiae, hinc meritum culpae: conspicit quo supplicio digna sit, si parcentis pietas desit, quae per lamenta praesentia ab aeterna eruere poena consuevit. Spiritus ergo vehemens Tharsis naves onterit, cum vis compunctionis valida mentes nostras huic mundo, quasi mari deditas, salubri terrore confun
Abbreviated transcription (Latin):
Unde scriptũ est. Qui auertit aurẽ
suam ne audiat legem: oratio eiꝰ
erit execrabilis. Uocare autẽ nr̃m
est: humili deum prece deposcere.
Respondere uero dei est: effectum
precibus prebere. Ait ergo Uoca. si
est qui tibi respondeat. Ac si aperte
dicat. Quantuimlibet afflictus cla¬
mes. deũ respondentem non habes:
quia uox intribulatione non in¬
uenit. quẽ mens intranquillitate
contempsit. Ubi adhuc deridendo
conuertere. Ac si despiciens dicat. Sc̃s
quosq inuenire in afflictione ad¬
uitores non uales: quos habere soci¬
os in hilaritate noliusti. Qui post
irrisionem: protinus sententiã sub¬

Expanded text:
criptum est: Qui avertit aurem suam ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis . Vocare autem nostrum, est humili Deum prece deposcere; respondere vero Dei, est effectum precibus praebere. Ait ergo: Voca, si est qui tibi respondeat. Ac si aperte dicat: Quantumlibet afflictus clames, Deum respondentem non habes, quia vox in tribulatione non invenit, quem mens in tranquillitate contempsit. Ubi adhuc deridendo convertere. 77. Ac si despiciens dicat: Sanctos quoque invenire in afflictione adjutores non vales, quos habere socios in hilaritate noluisti. Qui post irrisionem protinus sententiam sub
Abbreviated transcription (Latin):
latatur. In minutio ergo liuoris est
affectus surgens interne dulcedinis:
et plena mors eius est perfectus a¬
mor eternitatis. Nam cũ mens ab
eius rei appetĩtu retrahitur. que ac¬
cipientiũ numero partitur: tanto
magis proximũ diligit. quanto mi¬
nus exprouectu illius sua dampna
pertimescit. Que si perfecte in amorẽ
celestis patrie rãpitur. plene etiam
cum nulla terrena desiderat. nichil
est quod eius erga proximũ caritati
contradicat. Que nimirũ caritas. qͥd
est aliud quam oculus mentis: Qui¬
si terreni amoris puluere tangit᷑:
ab interne lucis mox intuitu lesus
reuerberatur. Quia autẽ paruulus
est qui terrena diligit. magnus qͥ
eterna concupiscit. potest etiã sic
non inconuenienter intelligi. par¬
uulum occidit in uidia: quia huiꝰ
pestis languore non moritur. ni¬
si qui adhuc indesideriis infirmat᷑.¬

Expanded text:
latatur. Inminutio ergo livoris est latatur. Inminutio ergo livoris est affectus surgens internę dulcedinis, et plena mors eius est perfectus amor aeternitatis. Nam cum mens ab eius rei appetitu retrahitur, quae accipientium numero partitur, tantmagis proximum diligit; quanto minus ex provectu illius sua damna pertimescit. Quae si perfecte in amore coelestis patriae rapitur, plene etiam cum nulla terrena desiderat, nihil est quod ejus erga proximum charitati contradicat. Quae nimirum charitas quid est aliud quam oculus mentis; quisi terreni amoris pulvere tangitur, ab internae lucis mox intuitu laesus reverberatur? Quia autem parvulus est qui terrena diligit, magnus qui aeterna concupiscit, potest etiam sic non inconvenienter intelligi: Parvulum occidit invidia, quoniam hujus pestis languore non moritur, nisi qui adhuc in desideriis infirmat
Abbreviated transcription (Latin):
Aia si mentis innocentia custodĩ¬
sle. etiam st qua foris infirma sunt
quandoq roborantur. Et recte sub¬
ditur. putredo ossium inuidia: quia
per liuoris uitiũ ante dei oculos ꝑe¬
pereunt. etiã fortia acta uirtutum.
Ossa quippe per inuidiam putres¬
cere est: quedam etiã robusta de¬
perire. Sed cur hec de inuidia dici¬
mus. si non etiã qualiter eruatur
intimemus: Difficile namq est ut
hoc alteri non inuideat. quod adi¬
pisci alter exoptat: quia quicquid
temporale percipitur. tanto fit minꝰ¬
in singulis. quanto diuiditur in
multis. Et iccirco desiderantis men¬
tem. liuor excruciat: quia hoc quod
appetit. aut funditus alter accipi¬
ens. alteri adimit. aut a quantita¬
te restringit. Qui ergo liuoris peste
plene carere desiderat. illam heredi¬
tatem diligat. quam coherẽdum nu¬
merus non angustat: que & omni¬
bus una est & singulis tota. Que
tanto largior esse ostenditur: quanto
ad hanc percipientiũ multitudo di¬

Expanded text:
quia si mentis innocentia custodiquia si mentis innocentia custoditur, etiamsi qua foris infirma sunt, quandoque roborantur. Et recte subditur: putredo ossuum invidia, quia per livoris vitium ante dei oculos pereunt etiam fortia acta virtutum. Ossa quippe per invidiam putrescere est, quaedam etiam robusta deperire. Sed cur haec de invidia dicimus, si non etiam, qualiter eruatur, intimemus? Difficile namque est, ut hoc/ alteri non invideat, quod adipisci alter exoptat, quia quicquid temporale percipitur, tanto fit minus singulis, quanto dividitur in multis. Et idcirco desiderantis mentem livor excruciat, quia hoc, quod appetit, aut funditus alter accipiens adimit, aut a quantitate restringit. Qui ergo livoris feste plene carere desiderat, illam hereditatem diligat, quam coheredum numerus non angustat. Quae et omnibus una est et singulis tota, quae tanto largior ostenditur, quanto ad hanc percipientium multitudo di
Abbreviated transcription (Latin):
lumq in latebris cordis. crescens
absconditur odium: dolore ceco tẽ¬
rebrat conscientiam uulnus ĩclu¬
sum. Nil letum depropriis libet:
quia tabescentem mentẽ sua pena
sauciat: quam felicitas torquet a¬
liena. Quantoq extranei operis in
altum fabrica ducitur. tanto fun-¬
uamentũ mentis liuide profundi-¬
us suffõditur: ut quo alii ad me¬
liora prõperant. eo ipsa deterius
ruat. Qua ruina uidelicet etiam
illud destruitur: quod in aliis ac¬
tibus perfecto opere surrexisse pu¬
tabatur. Nam inuidia cũ mentẽ
tabefecerit: cuncta que inuenerit
bene gesta consumit. Unde bene
inuidia. Quid enĩ ꝑ uitã carnis. ni¬
si infirma quedam ac tenera: Et
quid per ossa. nisi fortia acta sig¬
nantur. Et plerumq contingit. ut
quidam uero iam quedam ante hu-¬
manos oculos robusta exerceant: sed
tamen erga aliorũ bona intus in¬
uidie pestilentia tabescant. Sene er¬
q dicit᷑. uita carmũ sanitas cordis:

Expanded text:
cumque in latebris cordis crescens cumque in latebris cordis crescens absconditur odium, dolore caeco tenebrat conscientiam vulnus inclusum. Nil laetum de propriis libet, quia tabescentem mentem sua poena sauciat, quam felicitas torquet aliena; quantoque extranei operis in altum fabrica ducitur, tanto fundamentum mentis lividae profundius suffoditur, ut quo alii ad meliora properant, eo ipsa deterius ruant qua ruina videlicet etiam illud destruitur, quod in aliis actibus perfecto opere surrexisse putabatur. Nam invidia, cum mentem tabefecerit, cuncta quae invenerit bene gesta consumit. Per sapien, invidia . Quid enim per carnes, nisi infirma quaedam ac tenera? Et quid per ossa, nisi fortia acta signantur? Et plerumque contingit ut quidam vero iam quidam ante humanos oculos robusta exerceant, sed tamen erga aliorum bona intus invidiae pestilentia tabescant. Bene ergo dicitur: vita carnium sanitas cordis,
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph fratres sui i sinahelitis tns¬
euntib uendiderunt: quia cogni¬
to reuelationis mysterio. ne se me
lior fieret. eius prouectib obiuare
conati sunt. Hinc saul dauid sub.¬
ditum lanceam intorquendo perli¬
quitur: quia quẽ magnis cotidie
augeri uirtutũ successib sensit.
ultra se excrescere expauit. Paruu¬
lus itaq est qui in uidia occiditur.
quia nisi ipse inferior existeret. de
bono alteruis non doleret. Sed int̃
per omne uitiũ quod perpetratur.
humano cordi antĩqui hostis ui¬
rus infunditur. in hac tamen ne¬
quitia tota sua uiscera serpens con¬
cutit: &e imprimende malitie pe¬
stem uomit. De quo nimirũ scri¬
tum est. Inudia diaboli: mors intra¬
uit in orbem terrarũ. Nam cum de¬
uictum cor liuoris putredo corrum¬
hnt: ipsa quoq exteriora indicant.
quã grauiter animũ uesania instĩ
Quili deprimuntur: mens accendi¬
tur. & menbra frigescunt. fit in co¬
gitatione rabies: indentibus stridor.

Expanded text:
Joseph fratres sui Ismaelitis transJoseph fratres sui Ismaelitis transeuntibus vendiderunt , quia cognito revelior fieret, ejus profectibus obviare conati sunt . Saul rex David subditum lanceam intorquendo persequitur, quia quem magis quotidie augeri virtutum successibus sensit, ultra se excrescere expavit . Parvulus est qui invidia occiditur, quia nisi ipse inferior existeret, de bono alterius non doleret. Sciendum per omne vitium quod perpetratur, humano cordi antiqui hostis virus infunditur, in hac tamen nequitia, tota sua viscera serpens concutit, et imprimendae malitiae pestem vomit . De quo nimirum scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum . Nam cum devictum cor livoris putredo corruperit, ipsa quoque exteriora indicant quam graviter animum vesania instigaoculi deprimuntur, mens accenditur, et membra frigescunt; fit in cogitatione rabies, in dentibus stridor:
Abbreviated transcription (Latin):
ficit iracundia. Ac si aperte dice¬
retur. Ira per telum sapientes tͣ¬
bat. ira uero per uitiũ stultos tru-¬
cidat: quia illa subratione restrĩ¬
gitur. hec uero irrationabiliter
de uicte menti dominatur. Bene
autẽ subditur. & paruulũ occi
possumus: nisi eis quos nobis
in aliquo meliores putamus. Par¬
uulus ergo est qui liuore occidi¬
tur: quia ipse sibi testimonium
ꝑhibet. quod eo minor sit. cuiꝰ inui¬
dia torquetur. Hinc est quod hostis
callidus primo homini inuiden¬
do subripuit: quia amissa beati¬
tudine minorem se immortalita¬
te illius agnouit. Hinc est quod
cam ad perpetrandũ fratricidium
corruit: quia despecto suo sacrificio
prelatũ sibi infremuit cuiꝰ d̃s ho¬
stiam accepit. ce quẽ meliorem se
esse exhorruit: ne ut cumq esset
amputauit. Hinc esaii ad persecu¬
tionem fratris exarsit: quia be
quam tamen es u lenticule ipse
uendiderat. minorem se eo quẽ
nascendo preibat ingemuit. Hine

Expanded text:
ficit iracundia. Ac si aperte diceficit iracundia. Ac si aperte diceretur: Ira per zelum sapientes turbat, ira vero per vitium stultos trucidat, quia illa sub ratione restringitur, haec vero irrationabiliter devictae menti dominatur. Bene autem subditur. CAPUT XLVIpossumus, nisi eis quos nobis in aliquo meliores putamus. Parvulus ergo est qui livore occiditur, quia ipse sibi testimonium perhibet, quod ei minor sit cujus invidia torquetur. Hinc est quod hostis callidus primo homini invidendo subripuit, quia amissa beatitudine, minorem se immortalitati illius agnovit. Hinc est quod Cain ad perpetrandum fratricidium corruit ; quia despecto suo sacrificio, praelatum sibi infremuit, cujus Deus hostiam accepit: et quem meliorem se esse exhorruit, ne utcunque esset, amputavit. Hinc Esau ad persecutionem fratris exarsit , quia prquam tamen esu lenticulae ipse vendiderat, minorem se ei, 179 quem nascendo praeibat, ingemuit. Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
latur. Nam quantuimlibet ira ex
zelo rectitudinis surgat. si immo-¬
derata mentẽ uicerit. rationi pro-¬
tinus seruire contempnit: &e tanto
se impudentius dilatat. quanto ĩ¬
patientie uitium. uirtutem putat.
Unde necesse est: ut hoc ante omĩa
qui zelo rectitudinis mouetur at¬
tendat. ne ira extra mentis domini¬
um transeat. sed in ultione peccati
tempus modũq considerans. sur¬
gentem animi perturbationẽ sub¬
tilius pertractando restringat: ani-¬
mositatẽ reprimat. & motus ferui¬
dos subequitate disponat: ut eo fi¬
at iustior ultor alienus. quo pͥ¬
us extitit uictor suus. quatinus
sic culpas delinquentiũ corrigat.
ut ante ipse qui corrigit. per pa¬
tientiam crescat: & feruorem suũ
transcendendo diiidicet. ne in¬
temperanter excitatus ipso zelo
rectitudinis. longe a rectitudi-¬
ne aberret. Quia uero sicut dixi-¬
mus. etiam laudanda boni emu-¬
latio mentis oculũ turbat: recte
nunc dicitur. Uirũ stultũ inter¬

Expanded text:
latur. Nam quantumlibet ira ex latur. Nam quantumlibet ira ex zelo rectitudinis surgat, si inmoderata meutem vicerit, rationi protinus servire contempnit et tanto se inpudentius dilatat, quanto inpatientiae vitium virtutem putat. Unde necesse est, ut hoc ante omnia, qui zelo rectitudinis movetur, attendat, ne ira extra mentis dominium transeat, sed in ultione peccati tempus modumque considerans, surgentem animi perturbationem subtilius pertractando restringat, animositatem reprimat et motus fervidos sub aequitate disponat, ut eo fiat iustior ultor alienus, quo prius extitit Victor suus, quatenus sic culpas delinquentium corrigat, ut ante ipse, qui corrigit, per patientiam crescat, ut fervorem suum transcendendo diiudicett ne intemrectitudinis, longe a rectitudine aberret. Quia vero, sicut diximus, etiam laudanda boni aemulatio mentis oculum turbat, recte nunc dicitur: Virum stultum inter
Abbreviated transcription (Latin):
hec interim per cominotionẽ clau¬
dit. Et iuide mens turbatur ne
uideat. inde proficit ut ad uden¬
dum uerius clarescat: sicut infir¬
manti oculo cum collirium mit¬
titur. lux penitus negatur. Sed
inde eam post paululũ ueracit᷑
recipit: unde hanc ad tempus sa¬
lubriter amittit. Nunquã uero
commotioni contemplatio nngi¬
tur. nec preualet mens ꝑturbata
conspicere. ad quod uix tranquil¬
la ualet in hiare: quia nec solis
radius cernitur. cum commnote
nubes celi faciem obducunt. nec
turbatus fons respicientis yma¬
ginem reddit. quam tranquillus
proprie ostendit: quia quo eius
unda palpitat. inse speciem simi¬
litudinis obscurat. Sed cũ per ⁊e¬
lum animus mouetur. curandũ
summopere est ne hec eadem que
instrumento uirtutis assumitur.
menti ira dominetur: ne quasi
domina preeat. sed uelut ancil¬
la ad obsequium parata. a ra¬
tionis tergo nuniquam recedat.
Tunc enĩ robustius contra uitia
erigitur: cum subdita rationi famu¬

Expanded text:
hic interim per commotionem clauhic interim per commotionem claudit. Et unde mens turbatur ne videat, inde proficit ut ad videndum verius clarescat. Sicut infirmanti oculo cum collyrium immittitur, lux penitus negatur, sed inde eam post paululum veraciter recipit, unde hanc ad tempus salubriter amittit. Nunquam vero commotioni contemplatio jungitur, nec praevalet mens perturbata conspicere, ad quod vix tranquilla valet inhiare, quia nec solis radius cernitur, cum commotae nubes coeli faciem obducunt; nec turbatus fons inspicientis imaginem reddit, quam tranquillus proprie ostendunda palpitat, in se speciem similitudinis obscurat. Sed cum per zelum animus movetur, curandum summopere est, ne haec eadem, quae in instrumento virtutis adsumitur, menti ira dominetur, ne quasi domina pręeat, sed velut ancilla, ad obsequium parata,/ a rationis tergo numquam recedat. Tunc enim robustius contra vitia erigitur, cum subdita rationi famu
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligunt: qui irasci nos no¬
bis tantũmodo. non etiã proximis
delinquentib uolunt. Si enĩ sic pro¬
rimos ut nos amare precipimur:
testat ut sic eorũ erratib sicut no¬
stris uitiis irascamur. De hac per
salomonem dicitur. Melior est ira
risu: quia per tristiciam uultus.
aorrigitur animus delinquentis.
De hac iterũ psalmista ait. Tur¬
batus est pre ira oculus meus. Ira
quippe per uitium oculũ mentis
sececat. ira autẽ per zelum turbat:
quia quo saltem recti emulatione
concititur. ea que nisi tranquillo
corde percipi non potest. contẽpla¬
tio dissipatur. Ipse namq zelus rec¬
titudinis. quia inquietudine men¬
tem agitat. eius mox aciem obscu-¬
rat. ut altiora in commotionẽ nõ
uideat: que bene prius tranquilla
cernebat. Sed in de subtilius ad al¬
ta reducitur: unde ad tempus ne
uideat reuerberatur. Nam ipsa rec¬
ti emulatio. eterna post paululũ
intranquillitate largius aperit: qͤ

Expanded text:
recte intellegunt, qui irasci nos norecte intellegunt, qui irasci nos nobis tantummodo, non etiam proximis delinquentibus volunt. Si enim sic proximos ut nos amare praecipimur, restat, ut sic eorum erratibus sicut nostris vitiis irascamur. De hac per Salomonem dicitur: Melior est ira risu, quia per tristitiam vultus corrigitur animus delinquentis. De hac iterum psalmista ait: Turbatus est prae ira oculus meus. Ira quippe per vitium oculum mentis excaecat, ira autem per zelum turbat, quia quo saltem recti aemulatione concutitur, ea, quę nisi tranqucorde percipi non potest, contemplatio dissipatur. Ipse namque zelus rectitudinis, quia inquietudine mentem agitat, ejus mox aciem obscurat, ut altiora in commotione non videat, quae bene prius tranquilla cernebat. Sed inde subtilius ad alta reducitur, unde ad tempus ne videat reverberatur. Nam ipsa recti aemulatio aeterna, post paululum in tranquillitate largius aperit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
delicta cogitemus. Constoerata quip¬
ꝑe infirmitas propria: mala no¬
bis excusat aliena. Patienter namq
illatam in iuriam tolerat: qui pie
meminit quod fortasse adhuc ex se¬
habeat. in quo debeat ipse tolerari.
Et quau aqua ignis extinguitur.
cum surgente feruore animi. sua
cuiq ad mentẽ culpa reuocatur:
quia erubescit peccata non parcere.
qui uel deo uel proximo sepe se reco¬
lit parcenda peccasse. Sed inter hec sol¬
lerter sciendum est: quod alia est ira
quam in pacientia excitat. alia qͣm
⁊elus iusticie format. Illa ex uitio: hec
ex iurtute generatur. Si enĩ nulla
ua ex iuirtute surgeret: diuine ani¬
maduersionis impetũ finees ꝑ gla-¬
dium non placasset. Hanc tram
quia heli non habuit: motũ contͣ
ie implacabiter suꝑne ultionis ex¬
citauit. Nam quo contra subditoꝵ
uitia tepuit: eo contra illũ distric¬
tio eterni rectoris exarsit. De hac
per psalmistam dicitur. Irascimini:.
& nolite peccare. Quod nimirũ non

Expanded text:
delicta cogitemus. Considerata quipdelicta cogitemus. Considerata quippe infirmitas/ propria mala nobis excusat aliena. Patienter namque inlatam iniuriam tolerat, qui pie meminit, quod fortasse adhuc habeat, in quo debeat ipse tolerari. Et quasi aqua ignis extinguitur, cum surgente furore animi sua cuique ad mentem culpa revocatur, quia erubescit peccata non parcere, qui vel deo vel proximo sępe recolit parcenda peccasse. Sed inter haec sollerter sciendum est, quod alia est ira, quam inpatientia excitat, alia, quam zelus format: Illa ex vitio, haec ex virtute generatur. Si enim nulla ira ex virtute surgeret, divinae animadversionis impetum Finees per gladium non placasset. Hanc iram quia Heli non habuit, motum contra se inplacabiliter supernę ultionis excitavit. Nam quo contra subditorum vitia tepuit, eo contra illum districtio aeterni rectoris exarsit. De hac per psalmistam dicitur: Irascimini, / et nolite peccare! Quod nimirum non
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. om̃s sibi quas pati potest con¬
tumelias proponat. quatinus redẽp¬
toris sui probra cõgitans. ad aduersa
se preparet. Que nimirũ uenientia
tanto fortior excipit: quanto se cauti
exprescientia armauit. Qui enumn in¬
prõuidus ab aduersitate deprehendi¬
tur. quasi ab hoste dormiens inue-¬
nitur: eumq citius inimicus necat.
quia non repugnantem perforat.
Nam qui mala inminentia per sol¬
licitudinem prenotat. hostiles incui¬
sus quasi in insidiis uigilans exper¬
tat: &e iude ad uictoriam ualenter as¬
cingitur. unde nesciens deprehendi
putabatur. Sollerter ergo animꝰ ante
actionis sue primordia. cuncta deba
aduersa meditari. ut semper hec co¬
gitans. semper contra hec torace pa¬
tientie munitus. & quicquid accesse¬
rit prouidus superet: &e quicqͥs non
accesserit lucrum putet. Secundus
autẽ seruande mansuetudinis mo¬
uus est: ut cum alienos excessus alp¬
cimus. nr̃a quib in alis excedimul

Expanded text:
cipiat, omnes sibi, quas pati potest, concipiat, omnes sibi, quas pati potest, contumelias proponat, quatenus redemptoris sui probra cogitans, / ad adversa se praeparet. Quae nimirum venientia tanto fortius excipit, quanto se cautius ex praescientia armavit. Qui enim inprovidus ab adversitate deprehenditur, quasi ab hoste dormiens invenitur, eumque citius inimicus necat, quia non repugnantem perforat. Nam qui mala imminentia per sollicitudinem pręnotat, hostiles incursus, quasi in insidiis vigilans, expectat, et inde ad victoriam valenter accingitur, unde nesciens deprehendi putabatur. Sollerter ergo animus ante actionis suae primordia cuncta debet adversa meditari, ut semper haec cogitans, semper contra haec torace patientiae munitus, et quicquid accesserit, providus superet, et quicquid non accesserit, lucrum putet. Secundus autem servandę mansuetudinis modus est, ut, cum alienos excessus aspicimus, nostra, quibus in aliis excessimus,