comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q aꝑtissimis diuinarum scriptura¬
rum testimoniis quib docemus pret̾
xp̃i societatem que in illo ⁊ cum illo
fit cum sacramentis eius imbuimur
⁊ euis membris incorporamur uita
salutemq et̃nam ad ipisci neminẽ
posse niimis insipient̾ atq infeliciter
repugnare udicemur. Neq .N. alio sẽ¬
tum mors. Atq ita inomnes hoĩes ꝑ¬
transiit quam illo quo dc̃m est ad
corinthios ꝑ hoĩem mors ⁊ ꝑ hoĩem
resurrectio mortuoꝵ. sicut it omnes
inadam moriuntur. sic ⁊ in xp̃o om̃s
uiuificabinitur. Nemo quippe ambig̃
one questio u̾sabatur ⁊ iõ udetur iͥ
depec̃c̃o tatuisse qr non erat questio
de iusticia. hic autem ad romanos
uirumq posuit ⁊ utrumq diutissi¬
me cõmendauit. pecc̃m in adam iusti¬
tiam inxp̃o ⁊ mortem inadam uitã
ci quantum potui satisq uisum est
ad corinthios locum ip̃m de resurrecui¬
one diu tractatum sic infine conclu¬
serit ut nos dubitare non sineret.
mortẽ qͦ corporis dubito actidisse

Expanded text:
tissimis divinarum Scripturarum testimoniis, quibus docemur praeter Christi societatem, quae in illo et cum illo fit, cum Sacramentis ejus imbuimur, et ejus membris incorporamur, vitam salutemque aeternam adipisci neminem posse, nimis insipienter atque infeliciter repugnare judicemur. Neque enim alio sentum mors; atque ita in omnes homines pertransiit: quam illo quo dictum est ad Corinthios, Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. nemo quippe ambigitone quaestio uersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque posuit et utrumque diutissime commendauit, peccatum in Adam, iustitiam in Christo et mortem in Adam, uitam ci, quantum potui satisque uisum est, ad Corinthios locum ipsum de resurrectione diu tractatum sic in fine concluserit, ut nos dubitare non sineret mortem quoque corporis merito accidisse
Abbreviated transcription (Latin):
isti qr iusticia temptent ł conent᷑
asserere ñ ad uitam et̾nam s ad irã
dei ꝑtinere ⁊ diuinitus iudicari atq
dampnari hoĩes qui sine pecc̃o sũt
si ꝙ̃admodum ꝓprium ita nullum
in eis ẽ ⁊̃ originale pecc̃m. Iam cet̾is
que pelagius insinuat eos dr̃e qui
cc originale pecc̃m disputant in ilł
duob ꝓlixi mei oꝑis libris satis ꝙͣ¬
tum arbitror dilutideq respondi:
Qd̃ ⁊ si quib dam ł parum ł obscur
uidebitur dent ueniã ⁊ cõponant c̃ eis
qui fortasseillud non qr pare est sqr
nimium rep̾hendunt. Et qui ea qui
mo adhuc non intelligunt non mͥ
talumpnientur ꝓnegligencia ł ꝓ
mee facultatis indigencia s dm̃i po¬
cius ꝓaccipienda intelligentia dep̾¬
tentur u̾mptñ nos nõ negligent̾
oportet adu̾tere istum sicut eum.
tati ꝓpaginem non exppria urtuliꝰ¬
se ꝑsona s quid illi dicant qui eã
ñ aꝓpbant. intimasse nec solum ħ
se recolui. Nam tum dixisset si ade¬

Expanded text:
isti, qua justitia tentent vel conentur asserere, non ad vitam aeternam, sed ad iram Dei pertinere, et divinitus judicari atque damnari homines qui sine peccato sunt; si quemadmodum proprium, ita nullum in eis est etiam originale peccatum. 4. Jam caeteris, quae Pelagius insinuat eos dicere, qui contra originale peccatum disputant, in illis duobus prolixi mei operis libris satis, quantum arbitror, dilucideque respondi. Quod etsi quibusdam vel parum vel obscurum videbitur, dent veniam, et componant cum eis, qui fortnimium reprehendunt; et qui ea, quamo, adhuc non intellegunt, non mihi calumnientur pro neglegentia uel pro meae facultatis indigentia, sed deum potius pro accipienda intellegentia deprecentur. Verum tamen nos non neglegenter oportet aduertere istum, sicut cum cati propaginem non ex propria intulisse persona, sed quid illi dicant qui eam non adprobant intimasse nec solum hose recolui. nam cum dixisset: si Ad
Abbreviated transcription (Latin):
istos ꝓdesse non nisi credentib pos¬
ineos firlem qr uoluntate ꝓpria
ñdum hr̃e potuerunt siceoꝵ per
quos nascuntur caro xp̃i ꝑ eccan
trahicit in eos noxam quam nõ¬
dum uita ꝓpria contraxerunt ⁊¬
inxp̃o fideles sic eos corpus mortis
inadam generauerat pecc̃ores:
sp̃ualis. Illa facit filios carnis hec
filios sp̃c. Illa filios mortis ħ filios
resurrectionis. Illa filios scłi ħ fili¬
tos ita oĩs pec̃ci iunculo liberatos.
p̾ostremo adidqid̃ intellectu ꝑ spi¬
catissimo assequi ñ ualemus auc¬
toritate diuina consentire coga¬
mur bene q d̃ ip̃i nosadmonent.
iusticiam xp̃i nisi credentib ꝓdesse nõ
posse ⁊ ꝓdesse aliquid ꝑuulis confiten¬
tur. uñ ud diximus nec̃c̃e est eos bap¬
tiratos in credencium numero sñ ul¬
la tergiu̾satione constituant. Con¬
sequenter igitur si ñ baptizentur.
int̾ eos qui non tredunt erũt. Ac ꝑ
hec nec uitam ħebunt. s ira dei ma¬
net sr̃ eos. Qm̃ qui non credit filio ñ

Expanded text:
desse non nisi credentibus posin eos fidem, quam uoluntate propria nondum habere potuerunt, sic eorum per quos nascuntur caro peccati traicit in eos noxam, quam nondum uita propria contraxerunt. et regenerat fideles, sic eos corpus mortis in Adam generauerat peccatores;aec spiritalis; illa facit filios carnis, haec spiritus; illa filios mortis, haec filios resurrectionis; illa filios saeculi, haec filitos, ista omnis peccati uinculo liberatos. Postremo ad id quod intellectu perspicacissimo adsequi non ualemus, auctoritate diuina consentire cogamur. bene, quod ipsi nos admonent, iustitiam Christi nisi credentibus prodesse non posse et prodesse aliquid paruulis confitentur. unde, ut diximus, necesse est eos baptizatos in credentium numero sine ulla tergiuersatione constituant. consequenter igitur, si non baptizentur, inter eos qui non credunt erunt ac per hoc nec uitam habebunt, sed ira dei manet super eos, quoniam qui non cred
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti a pr̃e plenum gr̃e ⁊ u̾itatis
Qd̃ ait u̾bum caro fc̃m est hoc est plenũ
gr̃a. Qd̃ ait gl̾am .q. unigeniti a patre¬
ħ est plenum u̾itatis u̾itas quippeipsa
lius natura. gr̃a suscepit hoĩem tanta
unitate ꝑsone ut idem ip̃e ẽẽt ⁊ iam ho¬

Expanded text:
unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam ho
Abbreviated transcription (Latin):
archangeli eus. Et quid int̾se distent
amplexus dicendo. Siue sedes siue dũa¬
tiones siue principatus surc potesta¬
tes. Sicant qui possunt si tñ possunt ꝓ¬
bare qd̾ dicunt ego me ista ignorare
confiteor. sed nec illud quidem c̾tũ
hẽo utrum ad eandem societatem ꝑti¬
neant sol ⁊ luna ⁊ cuncta sydera quã¬
ius ñ nullis lucida ẽẽ corpora ñ consen

Expanded text:
uid inter se distent complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis lucida corpora
Abbreviated transcription (Latin):
agis opus est iudicareatti di¬
noscere cum se sathanas trans¬
figurat ł ut inangłm lucis ne fallendo
inaliqua ꝑniciosa seducat. Nam q̃n tor
poris sensus fallit mentem uero ñ mo¬
lueta uera rectaq sñia qua.¬
ũo se hc̃at ht̃ beatissuma illa ⁊
suꝑna societas que ibi sint dif
ẽpła ad hebreos legimus tui .ii. ange¬
lorum aliqñ dixit deus. sede a dextͥs meis

Expanded text:
agis opus est dijudicare atque dignoscere, cum se satanas transfigurat velut angelum lucis , no fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non moa vera rectaque sententia, qua se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint diffEpistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis
Abbreviated transcription (Latin):
Ambo itaq gemini natura filii
ire nascebantur. nullus quidem
oꝑib ꝓpriis s originałr exadam
uinculo dãpnationis obstritti. s
tam. esau ã odio hũit ꝑ iudiciũ
debitum. Qd̃ cum deberetur am¬
bob malt̾o alt̾ agnouit ñ desuis
ñ incurrit s de diuine largita¬

Expanded text:
Ambo itaque gemini natura filii Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstrictitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis non incurrit; sed de divinae grati
Abbreviated transcription (Latin):
dabat ad cꝰ cõmendationem de
ilł in rebecce ut̾o geminis fu̾at iam
locutus quib nondum natis nẽt
aliquid agentib boni seu mali ut
scd̃m electionem ⁊ ꝓposnum dei ma¬
neret ñ ex oꝑib s exuccatione dic¬
tum est ei qr maior seruiet minori
moniũ ubi scriptum est. Iacob di¬
lexi esauã odio habui sentiens ã
ꝙ̃ ad modum possit hec qid̃ dictũ ẽ
ꝑ mouere eos qui penetrare intel¬
ligendo ñ possunt hanc altitudi¬
nem gr̃e. Quid ergo dm̃s ait: Nun¬
quid iniquitas est apd̃ deum: Ab¬
sit. Iniquum .N. uidetur ut sinei
ullis bonorũ maloꝵ ueoꝑm me¬
ritis unum deus diligat oderitt ałtere
la illius que deus utiq p̾sciebat uel¬
do istam solueret q̃onem immo:
nullam quam solui opus eẽt fa¬
ceret q̃onem. Nunc uo cum Rendis¬
set absit .i. absit ut sit iniquitas
apud deum mox ut ꝓbaret nulla
iniquum putet siue iudiciũ pe¬
fert ⁊ dicit.igitur ñ uolentis ne¬
q currentis s miserentis dei est.

Expanded text:
dabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. monium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. la illius, quae Deus utique praesciebat, veldo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla iniquum putet, sive judicium poefert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
audemus. Ip̃orum autem unquita¬
tem qua cum xp̃o non colligunt s
sꝑgunt m̾i̾to detestamur ⁊ inuio¬
lata que incis est uitate dampnamꝰ
ł quantum sinimur emendamus res¬
piciat ergo iste quo errore dix̾it quos
secutus adiunxit.uelint nolint ꝓ iñ
auditores sacrilegis satramentis xp̃m
magis offendunt alia ist quippeteme¬
ritas ⁊ ut cumq tolerabilis qd̃ tradi¬
tores dicit hoĩes quos ẽẽ non probat.
Illud autem quid ferat qd̃ sacrilega
dicit sacramenta xp̃i ⁊̃ si uere sicut ca¬
lumpniatura traditorib hr̃entur q̃
innomine prĩs ⁊ filii ⁊ sp̃c sc̃i ritum eu¬
uangelico celebrantur hic fortasse
dicat iam ñ ẽẽ xp̃i sacramentum qd̃
a sacrilegis datur.Cur non ergo dic̃.
igitur falsum opus ñ dubiuim ẽqui

Expanded text:
audemus, ipsorum autem iniquitaaudemus, ipsorum autem iniquitatem, qua cum Christo non colligunt sed spargunt, merito detestamur et inuiolata quae in eis est ueritate damnamus uel quantum sinimur emendamus. Perspiciat ergo iste, quo errore dixerit quod secutus adiunxit: uelint nolint, proinde traditores sacrilegis sacramentis Christum magis offendunt. alia est quippe temeritas sed utcumque tolerabilis, quod traditores dicit homines quos esse non probat; illud autem quis ferat, quod sacrilega dicit sacramenta Christi, etiamsi uere, sicut calumniatur, a traditoribus haberentur, quae in nomine patris et filii et spiritus sancti ritu euangelico celebrantur? hic fortasse dicat iam non esse Christi sacramentum, quod a sacrilegis datur. cur non ergo dicit igitur falsum opus non dubium est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃reisto ł paganus audeat affirma
rit. Qui mecum non colligi sꝑgit
tñ cum ei discipuli dixissent quem¬
dam se muenisse qui in nomine eiꝰ
demonia eietisset ⁊ ꝓ hibuisse qr cũ
eis dñm ñ sequelutur ad hec respond̾
Nolite ꝓhił̾e̾. Nemo .N. uirtutes facit
innomine meo ⁊ pot̃ male lo qͥ deme
Inhec utiq ꝓpria iniquitas erat qr
ñ tum dño colligebat nec in eius gͥ¬
gis unitate pastorem cum disciput
sequebatur. Inqua iniquitate sua
i̾tatem detinebat alienam qd̃ ĩno¬
mine euis iħuxp̃i eiciebat demonia
⁊ de illo maie non loquebatur nꝰ¬
taq illis u̾bis dñs clamat ubi ait qͥ
mecum ñ colligit sꝑgit. ueritatem
tm̃ suam in illo non negat nec ĩ¬
ꝓbat cum dicit. Nolite ꝓhibere. se¬
mo .i. iuirtutes facit innoĩe meo ⁊ p
male loqui deme. hoc dñicum exe¬
plum sequentes ⁊̃ nos ꝓuirib nr̃is
bap̃ĩni u̾itatem ⁊ quicquid aliudi
u̾m ħetii tenent negare non pos¬
sumus imꝓbare ac destruere non

Expanded text:
pore vel paganus audeat affirmarrit, Qui mecum non colligit, spargit: tamen cum ei discipuli dixissent, quemdam se invenisse, qui in nomine ejus daemonia ejiceret, et prohibuisse, quia cum eis Dominum non sequebatur; ad hoc respondit, nolite pr ohibere; nemo enim uirtutes facit in nomine meo et potest male loqui de me. in hoc utique propria iniquitas erat, quia non cum domino colligebat nec in eius gregis unitate pastorem cum discipulis sequebatur, in qua iniquitate sua ueritatem detinebat alienam, quod in nomine Iesu Christi eiciebat daemonia et de illo male non loquebaturtem illis uerbis dominus damnat ubi ait: qui mecum non colligit spargit, ueritatem tamen suam in illo non negat nec inprobat, cum dicit: nolite prohibere; nemo enim uirtutes facit in nomine meo et potest male loqui de me. hoc dominicum exemplum sequentes etiam nos pro uiribus nostris baptismi ueritatem et quidquid aliud uerum haeretici tenent negare non possumus, inprobare ac destruere non
Abbreviated transcription (Latin):
eum tũ colebant ĩmo ⁊ oberat ad ꝑni¬
tiem qd̃ falsos deos simul colentes ei¬
dem u̾o deo sacrilegam iniuriam faci
pnauonẽ qd̃ insacrilega iniquitate er¬
roris humani ⁊̃ diuini sacramenti ñ
ꝑ quam mundentur s ꝑ quam seue¬
rus iudicentur detinent u̾itatem. Et
sicut apłs q̃n illos sacrilegos corrige¬
bat deum tñ u̾m qui extra ecc̃am ab
eis ignorantib colebatur agnosce¬
s paulus inquiunt cum uenisset
ephesum quosdam qui se dicebant
ioħ̃is bap̃mate baptitatos uissit bap¬
titati ussit inxp̃o. Quisquis isto ex¬
emplo scismancos ⁊ ħeticos bapti¬
deerat datum est ñ qd̃ inerat im¬
tera sacramenta p̾cursorio quodã
⁊ p̾figuratorio fungebantur offõ
tatum est inquiunt quanto mag̾
post heticum baptizandum est. Po¬
test aluis uelud iusta simiłr indig¬
nationem cõmotus dr̃e si post io¬
hẽm baptitatum est qui uinum pe¬
nitus ñ bibebat quanto post ebrio¬

Expanded text:
eum tamen colebant, immo et oberat ad pernieum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam facienationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini sacramenti non per quam mundentur, sed per quam seuerius iudicentur detinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacrilegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnosceSed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se dicebant Iohannis baptismate baptixatos, baptizari iussit in Christo. quisquis isto exemplo schismaticos et haereticos baptideerat datum est, non quod inerat intera sacramenta praecursorio quodam et praefiguratorio fungebantur officizatum est, inquiunt, quanto magis post haereticum baptizandum est! potest alius uelut iusta similiter indignatione commotus dicere: si post Iohannem baptizatum est, qui uinum penitus non bibebat, quanto post ebrio
Abbreviated transcription (Latin):
inrtua iniquitate qua deoꝵ cultor nis
traduntur nulla sua falsitate muta
tate bap̃mans ininiquitatedetines
tue duisionis. Corrige iniquitatem
ħ̾ etiti figmeni ne ꝑdat te ⁊ noli sr̃¬
bire de u̾itate xp̃iam sacramenti que
ibi est ut uidicet te. Ego autem absit
ut sic detester iniquitatem tuam ut
xp̃i ab negem u̾itatem quam inte
inuenio ad dampnationem tuam
absit ut sic te corrigam ut illud unde
te corrigo destruam. Nisi forte destere
debeo uerum qd̃ inuenio inaĩa ħ eci
in lapidepaganoꝵ. Plus est unus d̾s
qr satramentum est. dei. Et tm̃ ipse
unus deus ⁊̃ extra ecc̃am ab ignoran¬
tib datur colebatur. Sic ergo ⁊ unꝰ
datur. Quidicit fĩ ñ potuissentimꝰ
deus ⁊ uerus ab ignorantib extra
ecc̃am coleretur uideat ñ quid mi¬
respondere dicenn. Quem uos igno¬
rantes couns hc̃c eego annuntio no¬
b is. &uamobrem sicut ñl eis ꝓderat.
ad salutem qui u̾m deum ignorantes

Expanded text:
iniquitate, qua deorum cultor uis iniquitate, qua deorum cultor uis traduntur, nulla sua falsitate mutautate baptismatis in iniquitate detines tuae diuisionis. corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam, ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte destruere debeo aerum quod inuenio in anima haerin lapide paganorum\'. Plus est unus deus quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unudatur. qui dicit fieri non potuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra ecclesiam coleretur, uideat non quid mirespondere dicenti: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat ad salutem, qui uerum deum ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
expectat iuidicium qd̃ uitam sperat et̾¬
nam qd̃ de carnis resurrectione non du¬
bitat laudamus aꝓpbamus agnoscimꝰ
sicut credebat credenda sicut tenebat tenẽ¬
da firmamus ita ⁊̃ cum ad nos uenit
scismatitus ł ħeticus ut catholicꝰ fiat
scisma eius ⁊ heresim dissuadendo ⁊ des¬
tituendo rescindimus satramenta u̾o
xp̃iana si eadem inillo inuenimus ⁊
quicquid aluid ueri tenet ab sit ut iuo¬
lemus absit ut si semel danda nouimꝰ
iteremus nedum uicia humana cu¬
ramus diuina medicamenta dampne¬
mus aut querendo sanare qd̃ uulnera¬
tum non est hoĩem sauciuim ⁊ ubi sa¬
nus est uulneremus. ꝓinde si de aliqͣ
gelica ⁊ ec̃castica regula baptizatũ
intellectum hoĩs corrigo si dei uolo
sacramentum. ⁊oquor de uideis ⁊ scis¬
maticis ł ħeticis sub xp̃i ut cumq no¬
qd̃ forte rectum est aꝓpbemus. Nam
utiq ydolatras ⁊ qd̾ est grauius nõ
croꝵ redarguebat ubiait. Qui cog¬

Expanded text:
expectat iudicium, quod uitam sperat aeteexpectat iudicium, quod uitam sperat aeternam, quod de carnis resurrectione non dubitat, laudamus approbamus agnoscimus, sicut credebat credenda, sicut tenebat tenenda firmamus —, ita etiam cum ad nos uenit schismaticus uel haereticus, ut catholicus fiat, schisma eius et haeresim dissuadendo et destruendo rescindimus, sacramenta uero christiana, si eadem in illo inuenimus, et quidquid aliud ueri tenet absit ut uiolemus, absit ut si semel danda nouimus iteremus, ne, dum uitia humana curamus, diuina medicamenta damnemus aut quaerendo sanare quod uulneratum non est hominem saucitfm et ubi sanus est uulneremus. proinde si de aliquagelica et ecclesiastica regula baptizatum, intellectum hominis corrigo, non dei uiolo sacramentum. loquor de Iudaeis et schismaticis uel haereticis sub Christi utcumque noquod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius non crorum redarguebat ubi ait: qui cog
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑimus appbemus hoc inquam ins¬
tum est ut ⁊̃ insacrilego non iolẽ
ꝙ u̾m inuenio satramentum. Nec
sic emendẽ sacrilegum ut in eo ꝑpe¬
trem sacrilegium. Nam sic st̃ uli ma¬
li inbap̃mo bono quemadmodimist̃
iuidei mali in lege bona. Itaq ut ipsi
ꝑ illam legem udicabuntur qua̾
bonum malitenuerunt. Ergo tp̃¬
admodum uideus cumadnos uene¬
rit ut xp̃ianus fiat non into destł¬
mus bona dei s mala ip̃ius nam qd̃
errat non credendo qd̃ xp̃c iam uenerit
natusq ⁊ passus sit ⁊ resurrexerit hec emẽ¬
damus eaq infidelitate destructa fidem.
qua ħ creduntur astriumus item c errat
inumbris ueterum sacramentoꝵ inhe¬
rendo dissuademus iamq uenisse ip̃c
quo ħ auferenda atq mutanda ꝓpħe
p̾dixerant demonstramus qd̃ uero
unum deum colendum credit qui fec̃
celum ⁊ tram qd̃ omnia ydoia ⁊ sacͥ¬
legia gentium detestatur qd̃ futurũ

Expanded text:
repperimus approbemus. hoc, inquam, iusrepperimus approbemus. hoc, inquam, iustum est, ut etiam in sacrilego non uiolem quod uerum inuenio sacramentum, ne sic emendem sacrilegum, ut in eo perpetrem sacrilegium. Nam sic sunt isti mali in baptismo bono, quemadmodum sunt Iudaei mali in lege bona. itaque ut illi per ipsam legem iudicabuntur, quam untur, quem bonum mali tenuerunt. ergo quemadmodum Iudaeus cum ad nos uenerit, ut christianus fiat, non in eo destruimus bona dei sed mala ipsius — nam quod errat non credendo, quod Christus iam uenerit natusque et passus sit et resurrexerit, hoc emendamus eaque infidelitate destructa fidem qua haec creduntur adstruimus, item quod errat umbris ueterum sacramentorum inhaerendo dissuademus iamque uenisse tempus, quo haec auferenda atque mutanda prophetae praedixerant, demonstramus; quod uero unum deum colendum credit, qui fecit caelum et terram, quod omnia idola et sacrilegia gentium detestatur, quod futurum
Abbreviated transcription (Latin):
pondeamꝰ ñ solum ccͣ sencientib ue¬
rum ⁊̃ contraria facientib. Debet enĩ
palam redargui. ꝙ inccculto nocet
qr ⁊ palem defenditur cum suadetur
occulto uoceat cum ꝑficttur. sam qͥs
coram ꝓphanis quemquam baptizat.
⁊ tm̃ baptizari xp̃ianos nullus ꝓpha¬
nus ignorat. Qui audit inpublico ꝙ
si credit ꝑcipiat inserreto. Uidea mus
ergo de baptisiatis iteratione quid
dicant qui ueretundantur hec in aꝑto
dr̃e qd̃ utinam aꝑto timerent ad¬
nuutere. ubi sit inquit u̾m bap̃ma.
q̃ritur. Deinde subiungit. ysq adeo
meum est ut cid̃ ameuuitũ datum ẽ
nec ab ip̃is satrilegis iteretur. Cui res¬
pondemus sacrilegus non est qui u
iterare ñ audet. xp̃i .il. est unica hoĩs
inbap̃mate consecratio tua estautẽ
unici lap̃atis ueratio. Corrigo inte
qd̃ tuum est. agnosco qd̃ xp̃i ẽ. hcc
.a. iustum est ut cum mala hoĩm re¬
ꝓbamus quetumq uullis bona dei

Expanded text:
pondeamus non solum contra sentientibus, uepondeamus non solum contra sentientibus, uerum etiam contra facientibus. debet enim palam redargui quod in occulto nocet, quia et palam defenditur cum suadetur, ut in occulto noceat cum perficitur. nam quis coram profanis quemquam baptizat? et tamen baptizari christianos nullus profanus ignorat, qui audit in publico quod, si credit, percipiat in secreto. Uideamus ergo de baptismatis iteratione quid dicant, qui uerecundantur hoc in aperto dicere, quod utinam in aperto timerent admittere: ubi sit, inquit, uerum baptisma quaeritur, deinde subiungit: usque adeo meum est, ut, quod a me unicum datum est, nec ab ipsis saer-ilegis iteretur. cui respondemus: sacrilegus non est qui uniterare non audet. Christi est enim unica hominis in baptismate consecratio, tua est autem unici baptismatis iteratio. corrigo in te quod tuum est, agnosco quod Christi est. hoc enim iustum est, ut, cum mala hominum reprobamus, quaecumque in illis bona dei
Abbreviated transcription (Latin):
espondere diuersa sẽ¬
ciemtib ⁊ a regulane¬
ritatis errantib con¬
stantine fr̃ sepissime
cogunur ⁊̃ de iis reb
quas aliis atq aliis
sermonib frequen¬
tauimus. qd̃ imiłr existimo fieri ⁊ põ
eoꝵ ingenia tardiora qui putant
aluid dici cum aliquid legunt aliter
dici ⁊ pp̃ip̃am disputationũ copiam
ut ñ solumad diligenciores res rara
ꝑueniat s qd̾ libet est multis inmanꝰ
⁊̃ negligenciores inturrat. ꝓinde ser¬
monem deunico bap̃mo adeis compo¬
situm aquib bap̃nis iteratur que̾
mͥ cum inture simul cẽmus anescio
quo donatistarum p̾br̃o acceptum
dedisti aiq ei ut responderem multũ
petisti ñ nsi u̾borum strepitu infla¬
tum ⁊ calumpniosis criminatiomi¬
b asꝑatum inde adiuuante dño quã
quanta fatilitate confutem. P̾rima
illic inuidia est qd̃ uentilatur inpu¬
blico res secreta. Taceant ergo qui lxc
fi̾ deb̾e non putant. Aut si adioquẽ¬
dum cogi sedñt ut respondeant ccͣ

Expanded text:
espondere diuersa sentientibus et a regula ueritatis errantibus, Constantine frater, saepissime cogimur etiam de his rebus, quas aliis atque aliis sermonibus frequentauimus. quod utiliter existimo fieri et propter eorum ingenia tardiora, qui putant aliud dici, cum aliquid legunt aliter dici, et propter ipsam disputationum copiam, ut non solum ad diligentes res rara perueniat, sed quodlibet ex multis in manus etiam neglegentioris incurrat. proinde sermonem de unico baptismo ab eis conpositum, a quibus baptismus iteratur, quem mihi, cum in rure simul essemus, a nescio quo Donatistarum presbytero acceptum dedisti atque ut ei responderem multum petisti, non nisi uerborum strepitu inflatum et calumniosis criminationibus asperatum uide adiuuante domino quanta facilitate confutem. Prima illic inuidia est, quod uentilatur in publico res secreta. taceant ergo, qui hoc fieri debere non putant, aut si ad loquendum cogi se dicunt, ut respondeant cont
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat negaretur s ei cid̃ deerat ad¬
deretur ita quisquis extra ecc̃am fu
uenerit ũ est negandum satrame̾¬
tum u̾itatis quõ imbutus est s adici¬
enda pietas unitatis aqua seꝑatus est⁊ si¬
cepimus hec incatholica etc̃a que toto or¬
bedisfunditur contra omnes falsitatis
nebuias custodimus. Quid ergo hinc
a nob̾ amplius disputandum estqñ
ip̃e soluit breuiter questionem cõme¬
morando enuangelica testimoma
quib ꝓfecto si contentiosus ẽẽ nol¬
let ⁊ suum dampnaret errorem tbap¬
tisii cognosceret n̾itatem. Quid itaz
opus est omina euis u̾ba retexere qͥ¬
b argute sibi uidetur dr̃e ⁊ multa
loquatitate u̾sare ideo apud se esse
negatur. Nam quisquis firmum ⁊
inconcussum inuen̾it qd̾ iu̾ssima
⁊ inuiolabilis regula i̾utatis osten¬
dit id inuno qͦ impbandum ł emẽ¬
dandum qd̾ falsum atq uiciosum ẽ
agnoscendum autem ⁊ acceptandũ
ꝙ u̾m atq rectum est simul uidit ⁊qͥd

Expanded text:
fuerat negaretur, sed ei quod deerat adfuerat negaretur, sed ei quod deerat adderetur, ita quisquis extra ecclesiam uenerit, non est negandum sacramentum ueritatis quo inbutus est, sed adicienda pietas unitatis a qua separatus est et sicepimus, hoc in catholica ecclesia, quae toto orbe diffunditur, contra omnes falsitatis nebulas custodimus. quid ergo hinc a nobis amplius disputandum est, quando ipse soluit breuiter quaestionem commemorando euangelica testimonia, quibus profecto, si contentiosus esse nollet, et suum damnaret errorem et baptismi cognosceret ueritatem? Quid itaque opus est omnia eius uerba retexere, quibus argute sibi uidetur dicere et multa loquacitate uersare ideo apud se esse negatur? nam quisquis firmum et inconcussum tenuerit, quod uerissima et inuiolabilis regula ueritatis ostendit, id in unoquoque inprobandum uel emendandum quod falsum atque uitiosum est, agnoscendum autem et acceptandum quod uerum atque rectum est, simul uidet et quid
Abbreviated transcription (Latin):
cruentis cirtiuncellionib dñm non
c̃ẽ dicturum receditea me qui oꝑam̃i
iniquitatem. Et tñ scuiit uident tenẽt
multos tales baptizare multos atali¬
b baptizari nec in eisxp̃i molant sa¬
tramentum ⁊̃ illi quib displicẽt sce¬
lera eoꝵ. Non solum itaq nͥl contra
exultans dicit solui breuit̾ questio¬
nem. Uere soluit eam s ꝓnob̾ quã¬
do quidem dicendo in indignis ñ eẽ
dissimiles causas baptizare demo¬
na pellere ceterasq non dissimiles
ceteras uirtutes quib dicentib in
nomine tuo ista fecimus dicturꝰ e̾.
ũ noui uos recediteame oꝑarii ini¬
quitatis manifestauit tam u̾m eẽ
s eos utrumq nec aduitam eternã
ꝑducere nec ab et̾nis suppliciis uin¬
dicare ac ꝑ hoc q̃admodum si ueniret
ad ecc̃am quisquam eoꝵ aquibus.
expulit demonia ille quem uiderũt
discipuli seꝑatum a grege iħu xp̃i
pellere de monia innomine ihu xͥ
nequaquam uirtus que in illo fc̃a

Expanded text:
cruentis circumcellionibus, dominum non cruentis circumcellionibus, dominum non esse dicturum: recedite a mequi operamini iniquitatem, et tamen sciunt uident tenent multos tales baptizare, multos a talibus baptizari, nec in eis Christi uiolant sacramentum etiam illi, quibus displicent scelera illorum. non solum itaque nihil contra exultans dicit: solui breuiter quaestionem, uere soluit eam sed pro nobis, quandoquidem dicendo in indignis non esse dissimiles causas baptizare, daemonia pellere ceterasque non dissimiles fecisse uirtutes, quibus dicentibus \'in nomine tuo ista fecimus\' dicturus est: non noui uos; recedite a me, operarii iniquitatis, manifestauit tam uerum esse, sed eos utrumque nec ad uitam aeternam perducere nec ab aeternis suppliciis uindicare. ac per hoc quemadmodum si ueniret ad ecclesiam quisquam eorum, a quibus expulit daemonia ille quem uiderunt discipuli separatum a grege Iesu Christi pellere daemonia in nomine Iesu Christi, nequaquam uirtus quae in illo facta
Abbreviated transcription (Latin):
q agnoscendum ⁊ appladum nõ
negandum ⁊destruendum est non
tantis donis dei fiat inuiria cum sa¬
ceilegorum eisdem donis maleuten¬
tium corrignur uita. Ille dicit sa cri¬
legis deum dicturum recedite ame
õs qui oꝑamini iniquitatem qui exͣ
ecc̃am baptitant ł demonia eiciunt
ł aliquas uirtutes innomine sħuxp̃i.
oꝑantur nos autem dm̃is inmo ip̃a
u̾itas dicit omnib hoc deum ẽẽ dic¬
turum qui int̃ ip̃a unitatis recia ma¬
li pisces cum bonis usq ad litus na¬
tant. Quid .N. aliud ei dicetur cum
inuasa collectis bonis illi mali sepa¬
rati ꝓitientur nͥ recedite ame quio¬
sacramenta testruimus cum P tales
baptitantes ł tales baptiratos intra
eadem recia untatis agnoscimus.ip¬
sos qͦ iam arbitror ẽe imprudentes
ut audeant dr̃e tam multis malis ⁊
sceleratis qui ineorum ꝑte sunt ma¬
nifestis flagiciis ⁊ fatinorib ꝑ diti ⁊
inquinati hec est auaris atq raptori¬
b siue trutulentis feneratorib siue

Expanded text:
 agnoscendum et approbandum, non negandum et destruendum est, ne tantis donis dei fiat iniuria, cum sacrilegorum eisdem bonis male utentium corrigitur uita. Ille dicit sacrilegis dicturum dominum: recedite a me qui operamini iniquitatem, qui extra ecclesiam baptizant uel daemonia eiciunt uel aliquas uirtutes in nomine Iesu Christi operantur; nos autem dicimus, immo ipsa ueritas dicit omnibus hoc dominum esse dicturum, etiam qui intra ipsa unitatis retia mali pisces cum bonis usque ad litus natant. quid enim eis aliud dicetur, cum in uasa collectis bonis illi mali separati proicientur, nisi: recedite a me qui osacramenta destruimus, cum uel tales baptizantes uel tales baptizatos intra eadem retia unitatis agnoscimus. ipsos quoque non arbitror tam esse- inpudentes, ut audeant dicere tam multis malis et sceleratis, qui in eorum parte sunt manifestis flagitiis et facinoribus perditi et inquinati, hoc est auaris atque raptoribus siue truculentis faeneratoribus siue
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sacrilegi tm̃ ausi sunt oꝑari. ue¬
luit nolint ꝓuide traditores sacrile¬
gis sacramentis xp̃m magis offendt̃
qui si ⁊ dr̃eaudeantinnoĩe tuo ꝓph̾a¬
uimus dicet illis ut cet̾is. Recedite a
me oꝑarii iniquitatis ñ nomi uos
Recte illis quo ħ dicet q̃m quidem in
indignis ñ dissimiles canse sũt bap¬
tizaredemonia pellere ⁊ ceteras mira¬
biles pellere uirtutes. uide quam mł¬
ta dixit ⁊ qd̃ ibi sibi exadu̾so ꝓposuit
solu̾e omnino non potuit. Nec solũ

Expanded text:
unt operari. uelint nolint, proinde traditores sacrilegis sacramentis Christum magis offendunt, qui si et dicere audeant: in nomine tuo prophetauimus, dicet illis ut ceteris: recedite a me, operarii iniquitatis; non noui uos. recte illis hoc dicet, quoniam quidem in indignis non dissimiles causae sunt baptizare, daemonia pellere ceterasque mirabiles fecisse uirtutes. uide quam multa dixit et quod sibi ex aduerso proposuit soluere omnino non p
Abbreviated transcription (Latin):
sit in xp̃o. Ac ꝑ hec neutrum destruxit
s utriuq distmxit hoc ⁊̃ iste contra
quem disserimus uidit. Qui tum sibi
uelud exadu̾sarii ꝑtib obiecisset qr
⁊ hii quos traditores uocant bap̃mo
ri oportere huic qõni dixit rendisse.
eum rensurum. Non noui uos recedite
ame qui oꝑamini iniquitatem. suĩ¬
quid ⁊̃ hic dixit pp̃ iniquitatem nes¬
tram negabo ⁊̃ u̾itatem meam ĩ ur̃a
iniquitate detentam. Neq .ii. inreg¬
num suum recepturus est om̃s inqui¬
b inuenerit aliquam iutatem s in
quib inuen̾it u̾itati congruam cari¬
tatem. Que si defuerit iniquitas erit
Inqua tñ detenta u̾itas neganda nõ
est s ip̃a iniquitas ñ destruta u̾ita¬
te dampnanda est unde ⁊ apł̾e dicit
uitatem insua iniquitate tennerit
hec ⁊ nos istis hereticis dmñs. son des¬
truimus u̾itatem bap̃matis quam
inur̃a iniquitate detinetis: S cũ uos
corrigiius illam destrumus ⁊ eũtim
hanc autem agnoscimus ⁊ tenemus

Expanded text:
sit in Christo, ac per hoc neutrum destruxit, sed utrumque distinxit. hoc etiam iste contra quem disserimus uidit, quod, cum sibi uelut ex aduersarii partibus obiecisset, quia et hi, quos traditores uocant, baptisri oportere, huic quaestioni dixit respondisse eum responsurum: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem. numquid etiam hic dixit: \'propter iniquitatem uestram negabo etiam ueritatem meam in uestra iniquitate detentam\'? neque enim in regnum suum recepturus est omnes, in quibus inuenerit aliquam ueritatem, sed in quibus inuenerit ueritati congruam caritatem, quae si defuerit iniquitas erit. in qua tamen detenta ueritas neganda non est, sed ipsa iniquitas non destructa ueritate damnanda est. unde et apostolus dicit: ueritatem in sua iniquitate tenuerit. hoc et nos istis haereticis dicimus: non destruimus ueritatem baptismatis, quam in uestra iniquitate detinetis, sed cum uos corrigimus illam destruimus et euertimus, hanc autem agnoscimus et tenemus\'.
Abbreviated transcription (Latin):
de uidius ꝓpositum est exortatiouis
exemplum. Quod autem in hec oꝑis
genere iudius electum est nisi descitu¬
tio ⁊ desolatio. Qua pp̃ si se omnis a¬
desotata quam dui ꝑegrinamur a
dũo ꝓfecto quandam iudiutatem su¬
am deo defensori assidua ⁊ impensissi¬
ma precatione commendat. Ora ergo
uidua xp̃i nondum habes eius cons¬
pectum cuius precaris auxilium. Et
licet sit ditissima sicut pauper ora.
scłi habes ubi nulla dampna formides.
licet habeas filios ⁊ nepotes numerosã¬
q familiam qd̃ ⁊ supra dictum est.
sicut desolata ora. Incerta enim sũt
omnia tp̃ralia ⁊ iam usq infinem
uite huius in ur̃am consolationem
mansura. Tu autem si ea que sursũ
sunt queris ⁊ sapis eternam cetera
desideras. Que quam dui non dum
hs̃ ⁊ iam salius omnib atq obsec̃p

Expanded text:
de uiduis propositum est exhortationis de uiduis propositum est exhortationis exemplum. Quid autem in hoc operis genere in uiduis electum est nisi destitutio et desolatio? quapropter si se omnis adesolatam, quam diu peregrinatur a domino, profecto quandam uiduitatem suam deo defensori assidua et inpensissima precatione commendat. ora ergo ut uidua Christi nondum habens eius conspectum, cuius precaris auxilium, et, licet sis ditissima, sicut pauper ora; iuitias habes, ubi nulla damna formides; licet habeas filios et nepotes numerosamque familiam, quod et supra dictum est, sicut desolata ora; incerta sunt enim omnia temporalia etiam usque in finem uitae huius in nostram consolationem mansura. tu autem si ea, quae sursum sunt, quaeris et sapis, aeterna et certa desideras, quae quam diu nondum habes, etiam saluis omni
Abbreviated transcription (Latin):
iuncta siam due fuerunt anne honora¬
biliter nominate una coniugata que
scm̃ sainuelem peperrt alia uidua que
nouit. Orauit ⁊̃ conuigata indolore a¬
uimi ⁊ afflictione cordis qr filios nõ ha¬
bebat. Tunc ip̃m samuelem impetra¬
uit ⁊ acceptum deo reddidit qr cũ posce
situm est lib̾a nos a maio. Non prauũ
malum iudetur ⁊ nupta esse ⁊ fructũ
carere nupciarum cum sola excuset
nupcias ꝓ creandorum causa filioꝵ.
De illa uero anna uidua uide qd̃ scͥp¬
tum sit. Quia non discedebat detem¬
plo ieiuniis ⁊ obsecrationib seriiẽs
nocte ac die.Nec aliunde apłs. Quod ⁊
die. Et dñs tum semper orandum ⁊ nõ
deficiendum nos hortaretur uiduam cõ¬
memorauit quelicet iniquum ⁊ impi¬
um iudicem acdei ⁊ hoĩm contemptorẽ
adaudiendam causam suam assidue
interpeslando conu̾tit. Quam ergo p̾
ceteris uidue dẽbeant uacare orationib
satis hiicintelligi potest quod om̃i¬
b ad suscipiendum orandi studium

Expanded text:
iuncta. nam duae fuerunt Annae honoraiuncta. nam duae fuerunt Annae honorabiliter nominatae, una coniugata, quae sanctum Samuhelem peperit, alia uidua, quae nouit. orauit et coniugata in dolore animi et afflictione cordis, quia filios non habebat; tunc ipsum Samuhelem impetrauit et acceptum deo reddidit, quia, cum positum est:. Libera nos a malo, non paruum malum uidetur et nuptam esse et fructum carere nuptiarum, cum sola excuset nuptias procreandorum causa filiorum. de illa uero Anna uidua uide quid scriptum sit, quia non discedebat de templo ieiuniis s et obsecrationibus seruiens nocte ac die. nec aliunde apostolus, qudie. et dominus cum semper orandum et non deficiendum nos hortaretur, uiduam commemorauit, quae licet iniquum et impium iudicem ac dei et hominum contemptorem ad audiendam causam suam assidue interpellando conuertit. quam ergo prae ceteris uiduae debeant uacare orationibus, satis hinc intellegi potest, quod omnibus ad suscipiendum orandi studium
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m dñm interpellat pro sanctis.
dictum est quippe interpellat pro
sanctis quia interpellare scõs facit
sicut dictum est temptat uos dũs
deus ur ut sciat si diligatis eum ħ
est ut scire uos faciat. Interpellate
itaq scõs facit gemitib inenarra¬
bilibus inspirans eis desiderium ⁊̃
ad huc incognite tante rei quam
per pacientiam expectamus. Qũo
eium narratur quando desiderat᷑
qd̾ ignoranr. Nam utiq si omni
uo ignoraretur non desideratur
noc gemitib quereretur hec om¬
nia considerans ⁊ si quid alud dehac
re tibi dñs insinuauerit quod uł
michi non eccurrerit ł dici amei
longum fuit qua certa inoratio¬
ne uincere hoc scłm ora in spe ora
fideliter ⁊ amant̾ ora instant̾ ora
atq pacienter sicut uidua xp̃i. Qm¬
ius enim ad omnra membra eius
hec est ad omnes qui ineum erecti
⁊ eius corpori sociantur situt docu¬
it orare ꝑtineat specialiter tameᷤ
diligencior cura orationum in
scriptura eius uidius inuenttur ĩ¬

Expanded text:
s est, interpellare pro sanctis; dictum est quippe: Inter pellat pro sanctis, quia interpellare sanctos facit, sicut dictum est: Temptat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum, hoc est ut scire uos faciat. interpellare itaque sanctos facit gemitibus inenarrabilibus inspirans eis desiderium etiam adhuc incognitae tantae rei, quam per patientiam expectamus. quo modo enim narretur, quando desideratur, quod ignoratur? nam utique, si omni modo ignoraretur, non desiderarnec gemitibus quaereretur. Haec omnia considerans et si quid aliud de hac re tibi dominus insinuauerit, quod uel mihi non occurrit uel dici a me longum fuit, concerta in oratione uincere hoc saeculum; ora in spe, ora fideliter et amanter, ora instanter atque patienter, ora sicut uidua Christi. quamuis enim ad omnia membra eius, hoc est ad omnes, qui in eum credunt et eius corpori sociantur, sicut docuit, orare pertineat, specialiter tamen diligentior cura orationum in scriptura eius uiduis inuenitur in
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ac sius honores ⁊ potestates sa¬
ne super hec consislunt eis qui ui¬
ud cid̾ in de fit bonum decet ea uelle
si autem pp̃ inaniter fastum ela¬
tionis pompamq suꝑ flua uelziã
noxiam uanitatis non decet. Quo¬
circa si optamus sibi ac sius liam¬
ciam rerum nec̃tiarum. De qua sic

Expanded text:
sibi ac suis honores et potestates? sasibi ac suis honores et potestates? sane, si, ut per haec consulant eis, qui uipropter aliud, quod inde fit bonum, decet ea uelle; si autem propter inanem fastum elationis pompamque superfluam uel etiam noxiam uanitatis, non decet. quocirca si optant sibi ac suitiam rerum necessariarum, de qua sic
Abbreviated transcription (Latin):
beatus est qui omnia que uult ht̃ nec
ciliquid uult quod non decet. Quod
si ita est uide iam que homines non de¬
center uelint alius iuat coniugari
auus a comugio iuduatus de inceps cõ¬
tinenter eligit uiuere alius nullum
conubium net inipsis nupciis exꝑiri
Et si alius hic alio melius repperitur
nullum tñ istorum possumus dicere¬
aliquid indecenter uelle. Sic ⁊ optare
filios nupciarum . s fructum ⁊ eis qui
uiuere. Ab omni hac cura immunisẽ
uirguialis integritas hũt enim õs
caro san. caras quib non indecent᷑
optant ⁊ iam tp̃ralem salutem.S
cum istam salutem inseip̃is ⁊ in eis
quos diligunt ad epti homines fu¬
erint non poterimus eos dr̃e iam be¬
atos habent enim aliquid quod
decet uelle sed alia non habent ma¬
iora atq meliora ⁊ utilitatis deco¬
risq pleniora. Ad hucꝰ beata uita
longe absunt. placet ne qui suꝑ
salitem istam temporalen optẽt

Expanded text:
beatus est, qui omnia, quae uult, habet nec beatus est, qui omnia, quae uult, habet nec aliquid uult, quod non decet. quod si ita est, uide iam, quae homines non indecenter uelint. alius uult coniugari, alius coniugio uiduatus deinceps continenter eligit uiuere, alius nullum concubitum nec in ipsis nuptiis experiri. et si aliud hic alio melius reperitur, nullum tamen istorum possumus dicere indecenter aliquid uelle; sic et optare filios nuptiarum scilicet fructum et eis, quiuiuere. ab hac omni cura immunis est uirginalis integritas; habent tamen omnes caros et caras, quibus non indecenter optent etiam temporalem salutem. sed cum istam salutem in se ipsis et in eis, quos diligunt, adepti homines fuerint, num poterimus eos dicere iam beatos? habent enim aliquid, quod non dedecet uelle; sed si alia non habent maiora atque meliora et utilitatis decorisque pleniora, adhuc a beata uita longe absunt. Placetne igitur, ut super salutem istam temporalem optent
Abbreviated transcription (Latin):
losophorum ingenia ocia qd̃ cõ¬
tricta sunt.Qui tamen eam tan¬
to minus inuenire potuerunt quã¬
to minus eius fontem honoraue¬
runt eiq gr̃as egerunt prius itaq
ad tende utrum acquiescendum
sit eis qui dicunt tum beatum
ẽẽ qui sd̃m suam uiuit uolunta¬
tem. Sed absit ut hec uerum esse
credamus. Quod si enim nequit̾
miserior esse conuincitur quã¬
to facilius mala uoiuntas eius
impletur. merito hanc ⁊ iam se̾¬
tenciam ⁊iam ipsi qui sine dei
cultu philosophat sunt respue¬
runt. Nam quidem eorum iure¬
loquentissimus ait. Ecce autem
alii non philosophi iã quidem
scd̃m prompti ꝓprium tamen
ad disputandum omnes aiunt
esse beatos qui uiuunt ut ipsiuo¬
lunt falsum id equidem. Uelle.n.
qd̃ non deceat idestipsum miser¬
rimum nectam miserum estñ
ad ipsum quod uelis quam adi¬
pisci uelle quod non oporteatui¬
ab ipsa ueritate perquemlibet
hominem dicta sunt possumus
Testimonium hccuerum est ille igitꝰ

Expanded text:
losophorum ingenia otiaque conlosophorum ingenia otiaque contrita sunt, qui tamen eam tanto minus inuenire potuerunt, quanto minus eius fontem honorauerunt eique gratias egerunt. prius itaque adtende, utrum adquiescendum sit eis, qui dicunt eum beatum esse, qui secundum suam uiuit uoluntatem. sed absit, ut hoc uerum esse credamus. quid, si enim nequiter serior esse conuincitur, quanto facilius mala uoluntas eius impletur? merito hanc sententiam etiam ipsi, qui sine dei cultu philosophati sunt, respuerunt. nam quidam eorum uir eloquentissimus ait: \'Ecce autem alii non philosophi quidem sed prompti tamen ad disputandum omnes aiunt esse beatos, qui uiuunt, ut ipsi uelint. falsum id quidem; uelle enim, quod non deceat, id est ipsum miserrimum nec tam miserum est non adipisci, quod uelis, quam adipisci uelle, quod non oporteaab ipsa ueritate per quemlibet hominem dicta sunt? possumus Testimonium hoc uerum est. Ille igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o est. Nos non debemus ante tẽ¬
pus quicquam iuidicare donec
ueniat dñs ⁊illuminet abscon¬
dita tenebrarru ⁊ manifesta¬
bit cogitationes cordis ⁊tunci
laus erit unicuiq adeo ꝑtinet ta¬
men ad iudualem curam tuam de¬
licie si affluant neapponas cor ne
in eis p utrescendo moriatur quod
sursum debet eẽ ut uiuat. Te in eo
numero deputa de quibus scriptũ
est inuenit corda eorum inseculũ
seculi.Audisti qualiter ores audi
quod ores ynde maxime consulen¬
aitapłs quid enim oremus sic decet
nescimus ⁊ timuisti me magis ti¬
bi obsit. non sicut oportet oraretpͣ
orare. Quod si itaqi breuiter dici¬
potest. Ora beatam uitam hanc .n.
habere omnes uolunt. Nam ⁊ qui
pessime ⁊ perdite uiuunt nullo mͦ
ita iuuerent nisi eo modo seuel eẽ
te oportet orare nisi id quod cupi¬
unt ⁊ mali ⁊ boni scd̃m quo ꝑ ue¬
nunt non nisi beati. hinic fortaᷤ¬
se iam queras qd̃ sit ista beata
uita. In qua questione multa phi¬

Expanded text:
ipso est. nos non debemus ante temipso est. nos non debemus ante tempus quicquam iudicare, donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. pertinet tamen ad uidualem curam tuam, deliciae si adfluant, ne adponas cor, ne in eis putrescendo moriatur, quod sursum esse debet, ut uiuat. te in eo numero deputato, de quibus scriptum est: Viuent corda eorum in saeculum saeculi. Audisti, qualiter ores, audi et, quid ores, unde me maxime consulenApostolus, Quid enim oremus, sicut oportet nescimus ; et timuisti ne magis tibi obsit, non sicut oportet orare, quam non orare. Quod itaque dici breviter potest, ora beatam vitam: hanc enim habere omnes homines uolunt; nam et qui pessime et perdite uiuunt, nullo modo ita uiuerent, nisi eo modo se uel esse  oportet orare, nisi id, quod cupiunt et mali et boni, sed ad quod perueniunt nonnisi boni? Hic fortasse iam quaeras, quid sit ipsa beata uita. in qua quaestione multa phi
Abbreviated transcription (Latin):
tua sanitateque non terrena in¬
firmitate defitiet nec corruptibi¬
li uoluptate refititur sed celestis
firmitate ꝑsistens eterna incorrup¬
tibilitate uegetatur. Nam ip̃eapłr
carnis inquit prouidentia ne feceri¬
tis in desideriis quia gerimus curã
carnis s̾ ad neccessitatem salutis.
Nemo enim nunquam carnem su¬
am odio habuit sicut ipse idem dic̃
hinic quod adtimotheum nimiũ
sicut apparet corporis castigatorẽ
ammonet ut modico uino utere¬
tur pp̃ stomacum ⁊ frequentes
infirmitates suas has ergo deliciaᷤ
inquib uidua sic agit hoc est si de¬
lectatione cordis heret atq h ĩtat¬
⁊ uiuens mortua est. multi scĩ⁊ sce
omni modo cauentes ipsas ueld̾
matres deliciarum diuicias di¬
ligendo pauperibus abiecerunt
⁊alio modo incelestibus thesau¬
ris potius condiderunt Quod sim
de iuicta aliquo pietatis officio
reddas deo. Nemo scit quid agat᷑
in homine nisi sp̃c hominis qui ĩ

Expanded text:
tua sanitate, quae non terrena intua sanitate, quae non terrena infirmitate deficiens corruptibili uoluptate reficitur, sed caelesti firmitate persistens aeterna incorruptibilitate uegetatur. nam et ipse apostolus: Carnis, inquit, prouidentiam ne feceritis in concupiscentiis, quia gerimus curam carnis sed ad necessitatem salutis. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc est, quod et Timotheum nimium, sicut apparet, corporis castigatorem admonet, ut modico uino utatur propter stomachum et frequentes suas infirmitates. Has ergo delicias, in quibus uidua si agit, hoc est si delectatione cordis haeret atque habitat, uiuens mortua est, multi sancti et sanctae omni modo cauentes ipsas uelut matres deliciarum diuitias dispergendo pauperibus abiecerunt et alio modo in caelestibus thesauris potius condiderunt. quod si tu deuincta aliquo pietatis officio  rationem reddas deo. nemo enim scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in