comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ñ euacuatur s statuitur. Neq .i.
lex impletur nisi li̾o arbitrio. s ꝑ
legem cognitio pẽcci ꝑfidem impet᷑
abolitione pec̃ci ꝑ anime sanitatem.
lĩtas arbitrii ꝑ lib̾m arbiteiũ ins¬
ticie dilectio ꝑ iusticie dilectionem.
legis oꝑatio ac ꝑ hec sicut lex ñ euatu¬
atur s statuitur ꝑfidem qr fides impe¬
trat gr̃am qua lex impleatur ita li¬
berum arbitrium ñ euacuatur per
gr̃am s statuitur qr gr̃a sanat uolũ¬
tatem qua iusticia lib̾ediligatur. Oĩa
ħ que uelut catenatim connexin hñt
uoces suas inscripturis scĩs lex dicit.
Nonconcupisces fides dicit. sana am¬
mam meam qm̃ peccaui tͥ. Grã dic̃. Ecce
sanus fc̃c es: iam noli peccare. ne quid
tͥ det̾ius contingat. sanitas dicit. Dñe
deus m̃s exclamaui ad te ⁊ sanastime.
lib̾m arbitrium dicit. uoluntarie
sacrificabo tibi. Dilectio iusticie ditit.
Narrau̾nt mͥ iniqui delectationes su

Expanded text:
tiam non evacuatur, sed statuitur. Neque enim tiam non evacuatur, sed statuitur. Neque enim lex impletur nisi libero arbitrio: sed per legem cognitio peccati, per fidem impetraa vitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium justitiae dilectio, per justitiae dilectionem legis operatio. Ac per hoc, sicut lex non evacuatur, sed statuitur per fidem, quia fides impetrat gratiam, qua lex impleatur: ita liberum arbitrium non evacuatur per gratiam, sed statuitur, quia gratia sanat voluntatem, qua justitia libere diligatur. Omnia haec quae velut catenatim connexi, habent voces suas in Scripturis sanctis. Lex dicit: Non concupisces . Fides dicit: Sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meus, o exclamaui ad te et sanasti me; liberum arbitrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed
Abbreviated transcription (Latin):
aris inore tuo qr dñs est ułx ⁊ credid̾is ĩ
corde tuo qr deus est illum suscrtauit a
mortius saluus eris inrtm̃ iustus in
quantum sauius. ꝑ hac .N. fidem credi¬
qui eam in resurrectione sibi tong᷑a
s est inustificatione p̾cedit. Consepł¬
in re: ⁊ quantũ ꝑficienda impetratur¬
expectatur inspe. Oĩs .ii. qui inuocau̾it
nomen dñi saluus erit. Quam magna
quam abscondisti timentib te. ꝑ fe¬
cisti ã sꝑantib unt. Ex legeã timemꝰ
deũ: exfide sꝑamus indeo. S timentib
penam absconditur gr̃a. sub quoti¬
more aĩa laborans qñ concupiscen¬
ciam malam ñ uicerit nec timor ille
.q. custos seuerus abscesserit ꝑ fidemꝰ
delectat qd̃ impedit. Ita multa mul¬
titudo dulcedinis cius ħ est lex fidei ca¬
ritatis eius conscripta incordib atq
diffusa ꝑficitur sꝑantib ineo ut aĩa
sanata ñ timore pene s amore iusti
lib̾m arbitrium statuimus. sicut .N.
lex ꝑfidem sic lib̾m arbitrium ꝑ gra¬

Expanded text:
ominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem crediqui eam in resurrectione sibi congrua, hoc est in iustifieatione, praecedit. consepuin re, et quantum perficienda exspectatur in spe. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Quam multa timentibus te, perfecisti autem sperantibus in te! ex lege timemus deum, ex fide speramus in deum; sed timentibus poenam absconditur gratia. sub quo timore anima laborans, quando concupiscentiam malam non uiccrit nec timor ille quasi custos seuerus abscesserit, per fidem delectat quod inpedit. ita multa multitudo dulcedinis eius, hoc est lex fidei, caritas eius conscripta in cordibus atque diffusa perficitur sperantibus in eum, ut anima sanata non timore poenae, sed amore iustiliberum arbitrium statuimus. Sicut enim lex per fidem , sic liberum arbitrium per gra
Abbreviated transcription (Latin):
nos coartet curilli ita suadeat ut ꝑsu¬
adeat illi autem ñ ita duo sola occur
rat doctiores s caueat ñ inueniat p̾¬
sumptores. Conludamus gͥ librum
aliqñ cuiꝰ tanta ꝓlixitate utrum a¬
liquid eg̾imus nescio ñ apud te cui
fidem scio s apd̾ aĩos eoꝵ pp̃ qͦs me scͥ¬

Expanded text:
nos coartet, cur illi ita suadeatur ut persunos coartet, cur illi ita suadeatur ut persuadeatur. illi autem non ita. duo sola occurrrat doctiores. sed caueat, ne inueniat praesumptores. Concludamus igitur librum aliquando. cuius tanta prolixitate utrum aliquid egerimus nescio; non apud te, cuius fidem scio. sed apud animos eorum. propter quos me scr
Abbreviated transcription (Latin):
quam deꝯ tribuendũ esse peccatũ
mus dono dei tribuitur qr de lib̾o
existit arbitrio qd̃ cũ crearemur
accepimus attendat ⁊ iuideat non
iõ tm̃ istam uoluntatem diuino nunu̾
tribuendam qr ex lib̾o arbitrio est qd̃ no¬
hortationes ubi ⁊ mandata legis aliqͥd
agunt si ad hecadmonent hoĩem infir¬
mitatis sue ut ad gr̃am iustificantem
credendo confrgiat siue intrinsetus u̾
nemo ht̃ inpotestate quid er ueniat
inmentẽ s consentire ł dissentire ꝓprie
uoluntatis est. his ergo modis qñ d̃s¬
agit. cum aĩa rõnali ut ei credat n
.a tredere potest ꝙ libet lib̾o arbitrio
si nulla sit suasio ł uocatio tui cred̾
ꝓfecto ⁊ ip̃m uelle credere ds oꝑatur
Consentireã uocationidei ł ab eadit¬
sentire sicut dixi ꝓprie uoluntatis e
Que res ñ solum ñ infirmat tid̾ dic¬
tum est quid .a. ħ̃s qd̃ ñ accepisti ue¬
rum ⁊̃ confirmat. Accipe quippe ⁊ hr̃e
aĩa ñ pot̃ dona de quib hec ad dit nec
consenciendo. Ac ꝑ hoc quid habeat ⁊

Expanded text:
tur mus, dono dei tribuitur, quia de libero existit arbitrio, quod cum crearemur accepimus, adteudat et uideat non tantum istam uoluntatem diuino muneri tribuendam, quia ex libero arbitrio est, quod nohortationes, ubi et mandata legis aliquid agunt, si ad hoc admonent hominem infirmitatis suae, ut ad gratiam iustificantcm credendo confugiat, siue intrinsecus, ubi nemo habet in potestate quid ei ueniat in mentem, sed consentire uel dissentire propriae uolagit cum anima rationali ut ei credat, neque enim credere potest quodlibet libero arbitrio, si nulla sit suasio vel vocatio cui credat, profecto et ipsum velle credere Deus operaConsentire autem vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut diximus, propriae voluntatis est. quae res non solum non infirmat quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? uerum etiam confirmat accipere quippe et habere anima non potest dona, de quibus hoc audit, nisi consentiendo ac per hoc quid habeat et
Abbreviated transcription (Latin):
contempserit contra uoluntatem
dñi sui fac̾e s tunc eam uincet sic
⁊ piftrinũ contempnens effugerit.
Qd̾ nullo mͦ fĩ potest subdei potesta¬
te. uñ scriptum est. semel locutus
est deus. hoc est incõmutabiliter ꝙͣ¬
quam ⁊ deunico u̾bo posset intelligi
Deinde subiungens ꝙ in cõmutabiũ
qui reddes unicuiq scd̃m oꝑa sua.
Ille igitur reus erit ad dampnatio¬
nem sub potestate eius qui contẽp¬
serit ad credendum mĩam euis Qͥs
ne eius accendendum illuminand̾¬
q ñ contempserit habebit ex eius
pus amortis corruptione redima¬
tur coronetur bonisq sacietur.
ñ tp̃ralib s et̾nis supra quam pe¬
timus ⁊ intelligius. hunc ordine

Expanded text:
contempserit contra uoluntatem contempserit contra uoluntatem domini sui facere, sed tunc eam uincet, si et pistrinum contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub dei potestate. unde scriptum est: semel locutus est deus, hoc est incommutabiliter, quamquam et de unico nerbo possit intellegi. deinde subiungens quid incommutabiliter qui reddes unicuique secundum opera sua. ille igitur reus erit ad damnationem sub potestate eius, qui contempserit ad credendum misericordiam ene eius accendendum inluminandumque commiserit, habebit ex eius pus a mortis corruptione redimatur, coronetur bonisque satietur non temporalibus, sed aeternis, supra quam petimus et intellegimus. Hunc ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
qñquidem uocante deo surgit deli¬
bero arbitrio ꝙ naturałr cũ creare¬
tur acceꝑit. uultã deus õs hoĩes sal¬
uos fieri ⁊ inagnitionẽ u̾itatis ueni¬
re ñ sic tñ ut eis adimat lib̾m arbi¬
trium qid̃ idem bñ ł maleutentes.
iustissime uidicentur. Qd̾ cum fit ĩ¬
fideles quidem contra uoluntatem.
dei facint cum enis euuangelio dei¬
ñ rredunt. Nec ĩo tñ eam uintunt ue¬
rum seip̃os fundant fraudant mag¬
no ⁊ summo malisq bono penalib
implicant exꝑturi insuppliciis po¬
testatem eius cuius in donis nuscd̾am
cõntempserunt ita uoluntafes dei sẽ¬
per inuicta est. uinceretur autem
si ñ inueniret quid de contemptori¬
b fac̾et. aut ullo mͦ possent euadere
tid̾ de talib ille constituit. Qui .n. dic̃.
u̾bi gr̃a uolo ut hi om̃s serui mei o¬
perentur in uinea ⁊post laborem
requiescentes epulentur ita ut qͥs¬
quis eoꝵ hec noluerit inpistrino sẽ¬
ꝑ molat uidetur quidem quicũq

Expanded text:
quando quidem uocante deo surgit de liquando quidem uocante deo surgit de libero arbitrio, quod naturaliter cum crearetur accepit. uult autem deus omnes homines saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo uel bene uel male utentes iustissime iudicentur. quod cum fit, infideles quidem contra uoluntatem dei faciunt, cum eius euangelio non credunt, nec ideo tamen eam uincunt, uerum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. ita uoluntas dei semper inuicta est; uinceretur autem, si non inueniret quid de contemptoribus faceret aut ullo modo possent euadere quod de talibus ille constituit. qui enim dicit uerbi gratia: \'uolo ut hi omnes serui mei operentur in uinea et post laborem requiescentes epulentur, ita ut quisquis eorum hoc noluerit, in pistrino semper molat\', uidetur quidem quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
hm̃is uoluntatẽ credendi quam nõ
tatem ñ eẽnͥ donimi dei rursus me¬
tuendum est ne uifideles atq impii
ñ in m̃ito seueluti niste excusare ⁊¬
iudeãtur iõ ñ credidisse qid̃ dare illis
deus istam noluit uoluntatem. Nã
illud qd̾ dc̃m est. deus est .N. qui o¬
peratur innob̾ ⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓbona
uoluntate iam gr̃e est qd̾ fides im¬
petrat ut possit ẽẽ hoĩes oꝑabona
q̃ oꝑatur fides ꝑ dilectionem que dis¬
funditur incorde ꝑ sp̃m sc̃m qui dat᷑¬
est nob̾ s credunus ut impetremus
hanc gr̃am. Et utiq uoluntate c̾¬
dimus de hac queritur unde sit nob̾
Si natura quareñ oĩb cum sit idẽ
deus oĩm creator. s dono dei ⁊ ħ qͣre
ñ oĩb cum om̃s hoĩes uelit saluos fieri
⁊ inagnitonẽ ueritatis uenire. priꝰ
igitur illud dicamus ⁊ iudeamus
ẽ que ł intendi ad fidem ł incłinari
ad infidelitatem. Potest ⁊ ideo nec
istam uoluntatem qua credit deo
dici potest hõ hr̃e quam ñ acceꝑti

Expanded text:
non tatem non esse nisi donum dei, rursus metuendum est, ne infideles atque impii non inmerito se ueluti iuste excusare uideantur ideo non credidisse, quod dare illis deus istam noluit uoluntatem. nam illud, quod dictum est: deus est enim qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate, iam gratiae est, quam fides inpetrat, ut possint esse hominis opera bona, quae operatur fides per dilectionem, quae diffunditur in corde per spiritum saest nobis. Sed credimus ut impetremus hanc gratiam, et utique voluntate credimus. De hac quaeretur unde sit nobis. Si natura, quare non omnibus, cum sit idem Deus omnium creator: si dono Dei, enibus, cum omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire ? Prius igitur illud dicamus et uideamus est, quae uel intendi ad fidem uel inclinari ad infidelitatem potest et ideo nec istam uoluntatem, qua credit deo, dici potest homo habere quam non acceperit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ip̃ius .ii. sumus fingmentum
creati inxp̃o iħu in oꝑib bonis q̃ pre¬
parauit deus ut inilłis ambulemus
Postremo ħ est fides que ꝑ dilectio¬
nem oꝑatur ñ ꝑtimorem ñ formi¬
dando ꝑenam s amando iusticiam
Unde ergo ista dilectio .i. caritas ꝑ qͣ
impetrauit. Neq .n. eẽt innobis qu¬
tatumq sit innobis nisi diffunde
est diffundi incordib nr̃is ñ qr nos
ip̃e diligit s qr nos facit dilectores
suos sicut iustitia dei qua uisti eius
mune efficimur ⁊ dñi salus quanõ
saluos facit ⁊ fides iħu xp̃i qua nos
fideles facit. ħ est iusticia dei qͣm ñ
illa qua credimus ⁊ ip̃a dei donum¬
sit an exillo naturaliter insito libero
ad hibeatur arbitrio. si .ni. dix̃imus
eam ñ ẽẽ donum dei metuendum est
ne qd̃ existimemꝰ inuenisse nos ali¬
quid tid̃ apło increpanti ⁊ dicenti

Expanded text:
tur; ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus ut in illis ambulemus. postremo haec est fides, quae per dilectionem operatur, non per timorem, non formidando poenam, sed amando iustitiam. unde ergo ista dilectio, id est caritas, inpetrauit ? neque enim esset in nobis, quantacumque sit in nobis, nisi diffunderest diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos, sicut iustitia dei, qua iusti eius munere efficimur, et domini salus, qua nos saluos facit, et fides Iesu Christi, qua nos fideles facit. haec est iustitia dei, quam non illa qua credimus etiam ipsa dei donumsit an ex illo naturaliter insito libero adhibeatur arbitrio. si enim dixerimus eam non esse donum dei, metuendum est ne existimemus inuenisse nos aliquid, quod apostolo increpanti et dicenti:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ñ potest ita ⁊̃ ibilex dei non exõiꝑ
te deleta ꝑ iniusticiam ꝓfecto scribit᷑
renouata ꝑgr̃am. Nec istam inscͥpn¬
onem q̃ uistificatio est pot̾at acced̾e̾
efficere inuideis lex intabulis scͥpta
s solum p̾uaricationem. Nam ⁊ ip̃a
hoĩes erant ⁊ uis illa uicture merat
eis qua legutimũ aliquid aĩal rõ¬
nale ⁊ seitit ⁊ facit s pietasque ĩ
aliam uitam tranffert beatam ⁊ et̾¬
nam legẽ ht̃ ĩmatulatam conuer¬
tem aĩas ut ex illo lumine renouẽ¬
tur fiat q ineis. Signatum est sr̃
atoris int̾cessu ñ possunt. unus .n.
deus unus ⁊ mediator dei ⁊ hoũm hõ¬

Expanded text:
esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni esse non potest — ita etiam ibi lex dei non ex omni parte deleta per iniustitiam profecto scribitur renouata per gratiam. nec istam scriptionem, quae iustificatio est, poterat efficere in Iudaeis lex in tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est supeatoris intercessione, non possunt. unus eni m d eni, unus et mediator dei et hom
Abbreviated transcription (Latin):
turałr que legis st̃ faciunt. nondũ
ł audimis que scd̃m iusticie regulã
ñ solum uituꝑare ñ possimiis ue¬
rum ⁊̃ m̾ito rectet laudamus qͣm¬
quam si discutrantur quo fine fi¬
ant iuix inueniuntur que iusticie
debitam laudem defensionẽ ueme
um labe derrita est ut luna inea ueld̾
lineamenta extrema remanserĩt
uñ m̃ito dici possit ⁊̃ in ip̃ã impie¬
tate uite sue face̾ aliqua legis ł saꝑe
suis. idẽ ñ oĩmodo deletum est qd̾ ibi
ꝑymaginem dei cũ trearentur ĩpres¬
sum est ⁊̃ sit illa differencia ñ ꝑtur¬
babitur qua distat auͤtere testamẽ¬
tum nouum eo qd̃ ꝑ nouum scribit᷑
lex dei incorde fidelium q̃ ꝑ uetus in
tabuslis scripta ẽ hes r. sslit scribitur
ꝑ renouationẽ ꝙ ñ oĩmodo deletum
est ꝑuetustatem. Nam sicut ip̃a yma¬
go dei renouatur inmente credenciũ
ꝑ testamentum nouum quam ñ peni¬
tus impietas aboleu̾at nam reman¬
serat utiq id qd̾̃ aĩa hoĩs nisi rõnał

Expanded text:
ter quae legis sunt faciunt, nondum uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue meum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere,suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabitur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
si dix̾imus qr pec̃cm ñ hm̃s nos ip̃os
decipimus ⁊ u̾itas innob̾ ñ ẽ. Et illd̾
qr ñ est hõ qui ñ peccabit ⁊ illd̃ qr
ñ est iustus int̾ra qui faciat bonũ
ł quanta libet inhac uita potuerimꝰ
de finire iustitiam nuillus inea sit hoĩm
qui nullum hẽat oĩo pecc̃m oĩq hoĩ
sit nec̃an dare ut detur illi dimittere
ut dimtatur illi ⁊ si quid ht̃ iusticie
ñ desuo sibi ẽẽ p̾sumere s de gr̃a ius¬
tificantis dei. ⁊ adhuc tñ abillo esu¬
rire ⁊sitire iusticiam.qui est panis
uiuus ⁊ apud quẽ fonsuite qui sic
oꝑatur iustificationẽ inscis sius mhꝰ

Expanded text:
si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est ? et illud: quia non est homo qui non peccabit? et illud: quia non est iustus in terra qui faciet bonum uel quantamlibet in hac uita potuerimus definire iustitiam, nullus in ea sit hominum qui nullum habeat omnino peccatum omnique homini sit necessarium dare ut detur illi, dimittere ut dimittatur illi et. si quid habet iustitia?, non de suo sibi esse praesumere, sed de gratia iustificantis dei et adhuc tamen ab illo esurire et sitire iustitiam, qui est panis uiuus et apud quem fons uitae, qui sic operatur iustificationem in sanctis suis in
Abbreviated transcription (Latin):
pore ad obediendum desideriis eius
ad illam ñ concupisces ad istam pꝰ
concupiscentias tuas ñ eas Adillam
nͥl amplius querere ꝙͣ in ea ꝑfeco¬
one ꝑ siste ad istam ħ qd̃ agił ĩ oꝑe
hr̃e ⁊ illuis ꝑ fectionẽ ꝓ mercede sꝑare.
Ut ꝑ illam ustus sine fideuiuat in
sp̃e quam inista desiderabat ꝑhãc
autẽ iustus uiuat ex fide inqua illã
certo fine defiderat. his constitutis
pec̃cin erit hoĩs ex fide uiuentis ali¬
qũ alitui delectationi illicite consẽ¬
tire ñ tminullis horrendis facino
de aliquid ita cogite ut malit lici¬
tum ꝙ male delectat ⁊ p̾ceptum sci¬
tur illicitum. Eciam ista quippe cõ¬
sensio est ad pec̃cm q̃ utiq fieret nͥ
pena t̾reret. Tales iusti exfide uiuẽ¬
tes ñ opushñt dr̃e dimute nobis
debita nr̃a sicut ⁊ nos dimittimus
debitorib nr̃is. falsumq ẽẽ conũ¬
cunt. ꝙ scriptum est. ñ iustificabr
inconspectu tuo oĩs uiuens. Et illd̃

Expanded text:
pore ad obediendum desideriis ejus pore ad obediendum desideriis ejus : ad illam, Non concupisces ; ad istam, Post concupiscentias tuas non eas : ad illam, nihil amplius quaerere, quam in ea perfectone persistere, ad istam hoc quod agit in opere habere et illius perfectionem pro mercede sperare, ut per illam iustus sine fine uiuat in sperare, quam in ista desiderauit, per hanc autem iustus uiuat ex fide, in qua illam certo fine desiderat. his constitutis peccatum erit ex fide uiuentis aliquando alicui delectationi inlicitae consentire non tantum in illis horrendis facinorde aliquid ita cogitet, ut mallet licitum quod male delectat et per praeceptum scitur inlicitum; etiam ista quippe consensio est ad peccatum, quae utique fieret, nisi poena terreret. tales iusti ex fide uiuentes non opus habent dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostr i s? falsumque esse conuincunt, quod scriptum est: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens ? et illud:
Abbreviated transcription (Latin):
illi cognitioni plene ꝑ fecteq debet᷑
iam culpe deputandum est. Aliud
est .i. totam ñdum assequi carita¬
tem aliud nullã sequi cupiditatẽ
Quãobrẽ debet homo quamius lõge
minus amet deum qͣm eum pot̾ ama¬
re conspectum nͥl tñ appetere illicitũ
sicut ĩ in iis que ad iatent sensib
corporis pot ocl̃s nullis tenebris delet¬
tari quamuis ñ potest ufulgẽtis¬
sima luge defigi. u̾n ecce iam talẽ
constituamus aĩam humanam ĩ
hec corruptibili corpore q̃ ⁊ si ñdum
illa sr̃ eminentissima ꝑfectione ca¬
ritatis dei omnes montes t̾rene libi¬
dinis ab sorbuerit atq consumpse¬
rit at tñ inrsta minore iusticia ad
illicitum aliquid oꝑandum eidem
libidini nulla indinatione consẽciat.
utadillam uitam iam ĩmortalem
sustine. ꝑtineat. diliges dñm dm̃
tuum extoto corde tuo ⁊ extota aĩa
tua ⁊ extota uirtute tua adhanc a
ñ regnet pec̃cm in nr̃o mortali cor¬

Expanded text:
illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, illi cognitioni plenae perfectaeque debetur, iam culpae deputandum est. aliud est enim totam nondum adsequi caritatem, aliud nullam sequi cupiditatem. quamobrem debet homo, quamuis longe minus amet deum quam eum potest amare conspectum, nihil tamen appetere inlicitum. sicut etiam in his quae adiacent sensibus corporis potest oculus nullis tenebris delectari, quamuis non possit in fulgentissima luce defigi. uerum ecce iam talem constituamus animam humanam in hoc corruptilla supereminentissima perfectione charitatis Dei omnes motus terrenae libidinis absorbuerit atque consumpserit, attamen in ista minore justitia ad illicitum aliquid operandum eidem libidini nulla inclinatione consentiat: ut ad illam vitam jam immortalem pertineat, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua ; ad hanc autem, Non regnet peccatum in vestro mortali cor
Abbreviated transcription (Latin):
ligimus erit. Nec iõ tñ plus cẽ poterti
quam extoto corde extota aĩa extota
mente. Neq .ni. restat in nob aliqͥd
qd̃ addi possit ad totum qr si restabit
aliquid illud ñ erit totum. ꝓindes
pͥmum p̾ceptum usticie quo uibemꝰ
diligere dũm extoto corde ⁊ extota
aĩa ⁊ extota mente tii est de ꝓximo
diligendo alt̾m consequens in illa
urta inplebimus cũ iudebimꝰ facie
ad faciem. s ideo nob̾ hoc ⁊̃ nunc p̾¬
ceptum est ut admon̾emur quid
fide exposcere quo spem p̾mittere ⁊
obliuiscendo q̃ retro sunt inquean¬
teriora nos extẽdere debeamus. Ac
ꝑ hec quantum mͥ uidetur inea q̃ꝑ
ficienda est iusticia multum in hac
uita ille ꝓfecit qui quam longe sit
a ꝑfectione iusticie ꝓficiendo cogno¬
uit s si dici pot̾ quedam iusticia mi¬
nor huic uite competens qua iustus
ex fide uiuit quamuis ꝑ egrinus a
dño ⁊ ideo ꝑfidem ambulans nõ
dum pot̃ tanta dilectio dei quãta

Expanded text:
ligimus erit ; nec ideo tamen plus esse poterit, quam ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente. Neque enim restat in nobis aliquid quod addi possit ad totum; quia si restabit aliquid, illud non erit totum. Proinde hoc primum praeceptum justitiae, quo jubemur diligere deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, cui est de proximo diligendo alterum consequens, in illa uita inplebimus, cum uidebimus faeie ad faciem. sed ideo nobis hoc etiam nunc praeceptum est, ut admoneremur, quid fide exposcere, quo spem praemittere et obliuiscendo quae retro sunt in quae anteriora nus extendere debeamus. ac per hoc, quantum mihi uidetur, in ea quae perficienda est iustitia multum in hac uita ille profecit, qui quam longe sit a perfectione iustitiae proficiendo cognouit. Sed si dici potest quaedam iustitia minor huic uitae conpetens, qua iustus ex fide uiuit, quamuis peregrinus a domino et ideo per fidem ambulans, nondum potest tanta dilectio dei. quanta
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa ꝓpħia ꝯmemorauimus. Cur er¬
go adhuc dicit unusquisq ciui suo ⁊
fr̃i suo cognoscedũm. An forte ñ dr᷑
cum euuangelium p̾dicetur ⁊ euis ip̃a
sit p̾dicatio ut hec ubiq dicatur. Nã
Uñ seapłs gencium hoc dicit ẽẽ dectorẽ
nͥqr hxc fit qd̾ ip̃eait. qũo inuocabunt¬
inquem ñ crediderunt. aut qũo credẽt¬
ei quẽ ñ audierunt qũo u̾s audient
sine p̾dicante. Cum ergo nunc ista p̾¬
dicatio unusqͣq crebrescat qũꝯ tp̃c ẽ

Expanded text:
ex illa prophetia commemorauimus. cur ergo adhuc dicit unusquisque ciui suo et fratri suo: cognosce dominum? an forte non dicitur, cum euangelium praedicetur et eius ipsa sit praedicatio, ut hoc ubique dicatur? nam unde se apostolus gentium dicit esse doctorem, nisi quia hoc fit quod ipse ait: quoin quem non crediderunt ? aut quomodo credunt quem non audierunt ? quomodo autem audient sine praedicante? cum ergo nunc ista praedicatio usquequaque crebrescat, quomodo tempus est
Abbreviated transcription (Latin):
ambustionem et̾nam iusti autẽ
inuitam et̾nam qr ñ est inquit iu¬
ta et̾nam ut cognoscant teunũ
uerum deum ⁊ quem misisti iħm
xp̃m. illa cognitione illa uisione
illa contemplatione saciabr in
bonis aĩe desiderium hcc .n. solum
ei satis est ustira non ht̃ qd̃ appe¬
tat quo inhiet qd̃ requirat. Et de¬
siderio hꝰ sacietatis ardebat quixͦ
nec arbitrium lib̾m tollimus.
⁊ bñdicit aĩa nr̃a dñm non o¬
bliuiscens ꝯ̃s retributiones eius
nec ignorans dei iusticiam sua
uolens constituere s credit ineũ
qui iustificat impium ⁊ uiuit ex
tio diffunditur incordib nr̃is nec
ꝑ sufficientiam ꝓprie uoluntatis

Expanded text:
ambustionem aeternam, iusti autem ambustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam, quia haec est, inquit. uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum ut quem misisti Iesum Christum, illa cognitione. illa uisione, illa contemplatione satiabitur in bonis animae desiderium. hoc enim solum ei sat est, ultra non habet quod adpetat, quod inhiet, quod requirat. nam desiderio huius satietatis ardebat, qui dt filii. ita nec arbitrium liberum tollimus et benedicit anima nostra dominum non obliuiscens omnes retributiones eius nec ignorans dei iustitiam suam uolet constituere, sed credit in eum qui iustificat impium et uiuit ex tio diffunditur in cordibus nostris nec per sufficientiam propriae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
nis desiderium tuum. Et ne forte ħ
tanta bona hꝰ uetustatis ħ est morta¬
litatis deformitas desꝑaret renoua¬
bitur inquit sicut aquile uiuentus
tua tanquam dr̃et ħ que audisti ad
nouum hoĩem ⁊ ad nouum ꝑtinent
testamentum. Recole mecum eadem
ip̃a paululum obsecro te ⁊ inspice de¬
obliuisci õs retribiones enis. Non
ait tributiones s retributiones qr re¬
tribuit bona ꝓmalis. Qui ꝓpitius fit
õib iniquitatib tuis. ħ agitur in
baptismatis sacramento. Qui sanat
om̃s langnores tuos. ħ agitur in hac
uita fidelis hoĩs dum caro conmupiscit
lex inmembris repugnat legi mẽtis
dum uesleadiacet. ꝑficere autẽ boñ
ñ. Qui langnores uetustatis ꝑ seue¬
rante si intentione ꝓficimꝰ dedie in
diem crescente nouitate sanantur ex
fide que ꝑ dilectionem oꝑatur. Qui
redimit decorruptione uitam tuã.
cum rex iustus sederit inthrono red¬
nectm fuit cõmemorare miseratio
deus. Iam u̾o cum sinistri ierint in

Expanded text:
nis desiderium tuum. Et ne forte haec tanta bona hujus vetustatis, hoc est, mortalitatis deformitas desperaret: Renovabitur, inquit, sicut aquilae juventus tua. Tanquam diceret: Haec quae audisti, ad novum hominem et ad Novum pertinent Testamentum. Recole mecum eadem ipsa paululum, obsecro te, et inspice deoblivisci omnes retributiones ejus: non ait, Tributiones,, sed, retributiones ejus; quia retribuit bona pro malis. Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis: hoc agitur in Baptismatis sacramento. Qui sanat omnes languores tuos: hoc agitur in hac vita fidelis hominis, dum caro concupiscit lex in membris repugnat legi mentis, dum uelle adiacet, perficere autem bonum non; qui languores uetustatis, si perseuerante intentione proficimus, de die in diem crescente nouitate sanantur ex fide, quae per dilectionem operatur. qui redimit de corruptione uitam tuam: cum rex iustus sederit in throno rednccessanum fuit commemorare miserationserebitur. iam uero cum sinistri ierint in
Abbreviated transcription (Latin):
postulet adeo qui dat om̃nib afflu¬
enter ⁊ ñ imꝓperat ⁊ dabr ei. postulet
autem infide nͥl hesitans. ħ est fides ex
qua iustus uiuit. ħ est fides qua credrͣ
ineum qui iustificat impiũ ħ est fi¬
des ꝑ quam excludr᷑ gł̾atio siue ut i¬
ab iscedat qr innob̾ in flamur siuent
ħ est fides qua impetratur largitas
ad hut pot̾ utrũ spem iusticie dix̾it
quẽ spat iusticia an qua sꝑatur ip¬
sa iusticia qm̃ iustus ex fideuiuens
sꝑat utiq uitam et̾nam. Itemq fides
esuriens siciensq iusticiam renona¬
tione de die indiem int̾ioris hoĩs ꝓfic

Expanded text:
deo, qui dat omnibus afluenter et non inproperat, et dabitur illi, postulet autem in fide nihil haestitaus?haec est fides, ex qua iustus uiuit; haec est fides. qua creditur in eum qui iustificat impium; haec est fides. per quam excluditur gloriatio, siue ut abscedat qua in nobis inflamur siue uthaec est fides, qua inpetratur largitas adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utique uitam aeternam itemque fides esuriens sitiensque iustitiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit
Abbreviated transcription (Latin):
in illa ut cum quisq infirmita¬
tem suam cognou̾it ñ ꝑsuas ui
torem ꝑueniat ⁊ fatiat ⁊ ueniat
inea. Opus .n. qd̾ qui fec̾it uiuetĩ
eo ñ fit nisi a ustificato iusttficatõ
autem ex fide impetratur de qua scͥp¬
tum est. Ne dix̾is incorde tuo. Quis ascẽ¬
dit incelum: ħ est xp̃m deducere. Aut
quis descendit in abyssum: ħ est xp̃m a¬

Expanded text:
in illa, ut cum quisque infirmitain illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uirtorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? hoc est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum ?
Abbreviated transcription (Latin):
denti. Et adhuc dubitamus q̃ st̃ o¬
pera legis quib homo non uistifi¬
catur si ea tanquam sua credid̾itsi¬
neadutorio ⁊ dono dei qd̃ est ex fi¬
de sħu xp̃i ⁊ circumtisionem cetera¬
q talia suspicamur qr ⁊̃ dehis sacra¬
mentis aliis inlocis talia quedam se¬
cuntur. s hi utiq ñ cirtutisione̾
tanquam suam iusticiam uolebãt
constituere qr ⁊ ip̃am deus p̾cipĩedo
constituit. Nec deillis oꝑib hec intel¬
ligi pot̾ dequib dñs eisdicit. reititis
mandatum dei ut traditiones ur̃as
statuatis qr ꝑ sequens inquit legẽ̾
iusticie inlegem iustitie ñ ꝑuenit
isrł. Non dixit ꝑ sequens traditiones
suas .i. consectans. ħ ergo sola distã¬
cia est qr ⁊ ip̃m ñ contupisces ⁊ cet̾a
mandata eius sc̃a ⁊ bona sibi tribue
pot̃ quisq illo intrementũ intͥnse¬
cus dante oꝑatur iusticiam. De tꝰ¬
oꝑib ⁊̃ ip̃e dixit qr sine me uͥlpotes¬
tis facere. Ideo quippeꝓponinir iuis¬
tina legis qd̃ qui fec̾it eam uiuet

Expanded text:
denti . Et adhuc dubitamus quae sint opera legis, quibus homo non justificatur, si ea tanquam sua crediderit sine adjutorio et dono Dei, quod est ex fide Jesu Christi? et circumcisionem caeteraque talia suspicamur, quia etiam de his sacramentis aliis in locis talia quaedam leguntur? Sed hic utique non circumcisionem tanquam suam justitiam volebant constituere: quia et ipsam Deus praecipiendo constituit. Nec de illis operibus hoc intelligi potest, de quibus Dominus eis dicit, Rejicitis mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis . Quia persequens, inquit, legem justitiae, in legem justitiae non pervenit Israel: non dixit, Persequens traditiones suas, id est, consectans. Haec ergo sola distantia est, quia ipsum, Non concupisces , et caetera mandata ejus sancta et bona sibi tribuebpotest quisque illo incrementum intrinsecus dante, operari justitiam: de iam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidem. Qd̃ ñ ad aliquam differen¬
tiam diccum est tanquam aliud sit
tib dr̃et hoc est depputio p̾uidens ĩ¬
quit scriptura qr ex fide iustifitat
gentes deus Itemq cum detirtũ ci¬
sione lo queretur uñ erat nos inqͥt
natura iudei ⁊ ñ exgentib pecc̃ores
scientes qr ñ iustificatur hõ exoꝑi¬
b legis nisi ꝑ fidem iħu xp̃i ⁊ nos¬
dixit iustificari ex fide ⁊ circiutisi¬
onem ꝑ fidem si tñ circũcisio iustici¬
am dei teneat. sic .ii. gs̃ q̃ ñ sectaba¬
tur iusticiam app̾henderunt iustiti¬
ã usticia ã q̃ exfide est impetrando
eam exdeo ñ ex sanet ip̃is ꝑpetrꝰ¬
uit. Quare: Quia ñ exfide. s .q. exo¬

Expanded text:
fidem; quod non ad aliquam differentiam dictum est, tamquam aliud sit tibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Iesu Chridixit justificari ex fide, et circumcisionem per fidem, si tamen circumcisio justitiam fidei teneat. Sic enim Gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, justitiam autem quae ex fide est: imeam ex deo, non ex se ipsis prnit. quare? quia non ex fide, se
Abbreviated transcription (Latin):
ne uideatur ñ ẽẽcerta distantia noui
testam̃ti tid̾ leges suas dñs incordib
ppłi sui scriptum seeẽ ꝓmisit qñ quidẽ
hoc gentes naturaliter habeant ꝑtrac¬
tanda igitur ħ questio que ñ medi¬
otris exorta est. dicet .ii. aliquis. sid̾s
hinc discernit a ueteri testamento no¬
uum qd̃ inuet̾e legem suam scripsit
intabulis innouo autem scripsit fideles
nuntur agentib que hñt opus legis
pulo uet̾e pociores qui legem accepit
intabulis ⁊ nouo ppło priores cui hoc
p̾testatur ꝑ testamentum nouum tp
iis natura iam p̾stint. an forte eos
gentes cõmemorauitapłs scriptam¬

Expanded text:
a distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordinuntur a gentibus, quae habent opus legis pulo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?\' An forte eas gentes commemorauit apos
Abbreviated transcription (Latin):
rũt se attendũt ẽẽ hoĩes. scio qd̃ sic̃
impossibilitas ita ⁊ inquitas ñ est
apd̃ deum. Et scio ꝙ suꝑbis resistit.
humilib ã dat gr̃am. Et scio ꝙ illi
cui ne extolleretur datus erat stimi¬
lus carnis angłs sathaneut eũ cola¬
phitaret semel ⁊ it̾m ⁊ t̾cio dep̾canti
dc̃m est sufficit tibi grã mea. Niam urt̃
ininfirmitate ꝑficitur. Aliqͥd gͦ ẽ inab¬
atur nͥ inlaudẽ dei. ħ ã aliquid quis
possit scrutari qͥs inuestigare quis
nosse. Tam st̃ inscrutabilia iudicia eiꝰ
⁊ inuestigabiles uie eiꝰ. Quis. it cogno¬
uit sensum dñi. aut quis consiliariꝰ

Expanded text:
runt se adtendunt esse homines. scio quod sicut runt se adtendunt esse homines. scio quod sicut inpossibilitas ita et iniquitas non est apud deum; et scio quod superbis resistit, humilibus autem dat gratiam; et scio quod illi, cui ne extolleretur datus erat stimulus carnis, angelus satanae, qui eum colaphizaret, semel et iterum et tertio deprecanti dictum est: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. aliquid ergo est in abatur nisi in laudem dei. hoc autem aliquid quis possit scrutari, quis uestigare, quis nosse? tam sunt inscrutabilia iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! quis enim cognouit sensum domini? aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant isti si possunt aliꝙ̃ sb̾ on̾e
corruptionis hꝰ uinentẽ cui iã ñ hẽat
deus cr ignoscat. susi tñ cũ fateantur
ut talis eẽt adutum ñ cꝰcemodi pec¬
cati crimen s ip̃ius impietatis incͦ¬
rent sane tͣ qͣ talem si testimonia
illa diuina cõpetent̾ accipiant pror¬
sus inuenire ñ possint nlło mͦ tñ dicẽ¬
dũ deo deẽe possibilitatẽ qua uolũtas
sic ad inuetur humana utñ solum
iusticia ista que ex fide est oĩ exꝑte ꝑ¬
postea in et̾num imp̃a eus contem¬
płone uiuendum ẽ qñquidẽ si ñc
uelit in quo quam ⁊̃ ħ corruptible̾
induere incorruptionem atq hic ĩ¬
t̾ hoĩes morriuros eum iubere uiuere
minime moriturum ut tota penitꝰ
uetustate consũpta nulla lexĩmẽ¬
bris eius repugnet legi mertis deũ¬
q ubici p̾sentẽ ita cognoscat sic̃ scĩ
postea cognituri sunt. quis clemẽs
audeat. affirmare ñ posse. S quare
ñ faciat q̃ runt hoĩes nec qui que¬

Expanded text:
b onere corruptionis huius uiuentem, cui iam non habeat quod ignoscat: nisi tamen eum fateantur ut talis esset, adiutum, non cuiuscemodi peccati crimen, sed ipsius impietatis incurrent. sane quamquam talem, si testimonia illa diuina conpetenter accipiant, prorsus inuenire non possunt, nullo modo tamen dicendum est deo deesse possibilitatem, qua uoluntas sic adiuuetur humana, ut non solum iustitia ista, quae ex fide est, omni ex postea in aeternum in ipsa eius contemplatione uiuendum est. quando quidem si nunc uelit in quoquam etiam hoc corruptibile induere incorruptionem atque hic inter homines morituros eum iubere uiuere minime moriturum, ut tota penitus uetustate consumpta nulla lex in membris eius repugnet legi mentis deumque ubique praesentem ita cognoscat, sicut sancti postea cognituri sunt, quis demens audeat adfirmare non posse? sed quare non faciat, quaerunt homines nec qui quae
Abbreviated transcription (Latin):
liter legis que st fatientes ⁊ scriptum
hñtes opus legis incordib illos intelli¬
nonum dixit leges suas se scripturum ĩ
uũ legem dei ꝑtinere hr̃e non intabuł
s incordib scriptam hoc est inintimo
affectu iusticiam legis amplecti ubi fi¬
des ꝑ dilectionem oꝑatur qr exfidei¬
tificat gs̃ d̾s. Qd̃ scriptura p̾udens p̾¬
nuntianit abrahedicens. Insemine tuo¬

Expanded text:
liter quae legis sunt . facientes et scriptum liter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in cordibus illos intellenouum dixit leges suas se scripturum in uum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hoc est intimo affectu iustitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur, quia ex fide iustificat gentes deus, quod scriptura praeuidens praenuntiauit Abrahae dicen
Abbreviated transcription (Latin):
res eẽ ñ legis nisi iustificentur. Nonut
ut iustificatio fc̃orib accedat s ut fc̃o¬
res iustificatio p̾ cedat. Quid est .il.ali
fiat iustus. Si .N. ita loqueremur
ut dr̃emus hoĩes lił̾abuntur ħ utiq
intellig̾enur eis qui iam hoĩes ẽẽnt.
accedere lib̾ationem. Si autem dr̃emꝰ
hoĩes creabuntur ñ utiq intellig̾etur
norabuntur ñ recce intellig̾emus ni¬
si honorem ilł. qui iam ẽẽnt fcõres le¬
gis accedere. Cum u̾o dcm̃ est fcõres
legis iustificabuntur quid aliud dic¬
tum est quam iusti iustificabiumir
buntur. Non qui iam erant s ut sĩt
Ut sic intelligent ⁊̃ iudei legis audi¬
tores indig̾e se gr̃a iustificatoris ut
possent ẽẽ fc̃ores. Aut certe ita dĩm e
iustificabuntur ac si dr̃etur iusti ha¬
bebuntur uisti deputabuntur. sic̃
dc̃m est dequodam. Ille ã uolens se
iustificare. idest ut iustus hr̃etur ⁊
deputaretur. unde aliterdĩs d̾s scĩfi
Si ergo gentes cõmemorans natura¬

Expanded text:
icentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliufiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur norabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificabuntur\buntur\', non quia erant, sed ut sint, ut sic intellegerent etiam Iudaei legis auditores indigere se gratia iustifieatoris, ut possint esse factores. aut certe ita dictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus Si ergo gentes commemorans natura
Abbreviated transcription (Latin):
ne ppͥncium eius inquit intutũcisi¬
onẽ deputabitur. Et ip̃ea indomo u̾i
isrł inquo dolus ñ est ꝑticipes st̃ testa¬
menti noui qr dat d̾s seges inmente
suo sp̃uscõ quo ibi difunditur ca¬
ritas que legis est plenitudo. Nec mo¬
ueat qd̃ naturaliter eos dixit q̃ legis
iinoy̾. utrum quipp e contra naturã
est qd̃ utiq sanat gr̃a pp̃ quam deo
dicitur. miserere mei sana aĩam meã
qr peccaui qm̃i tibi. pinde naturalit̾
hoĩes que legis st̃ facuit. Qui n. ħ
ñ faciut oĩo uicio ñ faciunt quo
uicio lex dei delecta est de cordib acꝑ
naturam negata sit gr̃a s pocius
ꝑ gr̃am reparata natura ꝑunum
qippe hoĩem pecc̃m intrauit mun¬
dum ⁊ ꝑ pec̃tm mors ⁊ ita in õs hoĩes
ꝑtransiit in quo omnes peccau̾nt.
Et iõ qr ñ est distinctio egent gła dei.
iustificati grans ꝑ gram ip̃ius. Qua
gr̃a int̾iore hoĩe renouato iustitia scͥ¬
bitur quam culpa deleuerat. Et hec

Expanded text:
inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem suo, spiritu sancto, quo ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae legis in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod utique sanat gratia, propter quam deo dicitur: miserere mei, sana ani mam meam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta de cordibus ac per naturam negata sit gratia, sed potius per gratiam reparata natura. per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum e t per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, i 11 quo omnes peccauerunt. et ideo quia non est distinctio, egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius. qua gratia in interiore homine renouato iustitia scribitur, quam culpa deleuerat, et haec
Abbreviated transcription (Latin):
sionis gr̃am oliue inscreretur oleast̃¬
⁊ fierent fideles gentes fun abrahe mse
ta intabulis lege s̃dumq hñs ip̃am
circumcisionem credidit deo ⁊ deputa¬
tum est illi ad iusticiam. ⁊csic tale
erit qd̃ ħ de eiusmodi gentib apł̃s

Expanded text:
sionis gratiam oliuae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae ita in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale erit hoc quod de eiusmodi gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ oꝑa ñ ꝑ gr̃am iustificentur cũ dicat
gratis iustificari hoĩem ꝑfidem sine
oꝑib legis nichil aliud uolens intel¬
ligi meo qd̃ dicit gratis nisi qr insti¬
ficationem oꝑa ñ p̾cedut eiꝑteqͥp¬
pe alibi ait si gr̃a iam ñ exoꝑibus.
Alioqum gr̃a iam non est gr̃a. s sic

Expanded text:
on per gratiam iustificentur, cum dicat gratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisi quia iustificationem opera non praecedunt. aperte quippe alibi dicit: s i gratia, non ex operibus; alioquin gratia
Abbreviated transcription (Latin):
inlectione uet̾is testamenti donec
ad xp̃m transeatur ⁊ auferaturue¬
lamen .i. transeatur ad gr̃am ⁊ iu¬
telligatur ab ip̃o nob̾ ẽẽ iustificatio¬
nem qua fatiamus qd̃ iubet qui pp̃¬
ea iubet ut a nob̾ deficientes ad illũ
confugiamus. Ideo uigilantissime
cum dixisset confidentiam talem
b tribueretur cõtinuo cõmenda¬
uit uñ agitur dicens Non ꝙ ydonei
simus cogitare aliquid .q. ex nobi¬
met ip̃is s sufficiencia nr̃a ex deo est
qui ⁊ ydo neos nos fecit ministros

Expanded text:
in lectione ueteris testamenti, donec in lectione ueteris testamenti, donec ad Christum transeatur et auferatur uelamen, id est transeatur ad gratiam et intellegatur ab ipso nobis esse iustificationem, qua faciamus quod iubet. qui propterea iubet, ut in nobis deficientes ad illum confugiamus. ideo uigilantissime cum dixisset: confidentiam talem bus tribueretur, continuo commcndauit unde agitur dicens: non quia idonei sumus cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iecta. Neq .N. potest s ad hanc prudẽ¬
ciam carnis t̾rendam tum intabuł
scribuntur oꝑa caritatis lex ẽ oꝑm
⁊ litt̾a occidens p̾uaricatorem. Cum
autem ip̃a caritas diffunditur ĩcor¬
de credentium. lexfidei est ⁊ sp̃cu ui
iuficans dilectorem. uidenunc ꝙ̃¬
amodum consonet ista discretio
illis apłicis u̾bis que paulo pꝰ añ ob
aliud cõmemorata ⁊ diligentius
ꝑtractanda distuleram. manifesta¬
ti inquit qm̃ estis epła xp̃i minist᷑¬
sp̃u dei uiui ñ intabislis lapideis
s intabulis cordis carnalib Ecce q̃¬
admodum ostendit qr hec extra ho¬
minem scribitur ut eum formsecꝰ
terrificet hoc inip̃o hoĩe ut eum intͥ¬
setus iustificet. Carnales autẽ tabu¬
las cordis xdixit ñ carnalis prudẽtie
s tanqͣm uiuentis sensumq hñtis ẽ
cõꝑatione lapidis qui sine sensu e⁊
qd̾ paulo post dicit qd̾ ñ poterant
intendere filii iscł usq infinẽ uultꝰ

Expanded text:
jecta; neque enim potest : sed ad hanc prudenjecta; neque enim potest : sed ad hanc prudentiam carnis terrendam cum in tabulis scribuntur opera charitatis, lex est operum, et littera occidens praevaricatorem: cum autem ipsa charitas diffunditur in corde credentium, lex est fiuiuificans dilectorem. Vide nunc quemadmodum consonet ista discretio illis apostolicis uerbis, quae paulo ante ob aliud commemorata et diligentius pertractanda distuleram. manifestati, inquit, quoniam estis epistospiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. ecce quemadmodum ostendit, quia illud extra hominem scribitur, ut eum forinsecus terrificet, hoc in ipso homine, ut eum intrinsecus iustificet. carnales autem tabulas cordis dixit non carnalis prudentiae, sed tamquam uiuentes sensumque habentes in conparatione lapidis, qui sine sensu est. et quod paulo post dicit, quod non poterant intendere filii Israhel usque in finem uultus
Abbreviated transcription (Latin):
b nr̃is que plenitudo legis est ⁊̃ digi¬
fide iuuentes ꝑ dilectionem bñ oꝑ emꝰ
quem ñ moneat ista congruencia ibi¬
legem accepit intabulis digito dei
conscripus. Siłr ab ecc̃one ⁊ resurrec¬
congregatos inunum fideles digit᷑
bili congruentia illud certe płimũ
distat qd̃ ibi ppł̾s accedere adlotum
ubi lex dabatur horrendo t̾rore pro¬
fu̾ant congregati ibi intabulis lapi¬
deis digitus dei oꝑatus est hic incordi¬
b hoĩm ibi ergo lex extrinsetus posita
est qua iniusti t̾reremur ħ intrinse¬
cus data est qua iustificarentur. Nam
non adulterabis non homicidium
faties. ñ concupisces ⁊ si qd̃ est aliud
mandatum qd̃ utiq inilł tabulis
scripium est. inhxc inquit fermone
recapitulatur ineo qd̃ diliges ꝓxi¬
mum tuum sicut te ip̃m. si lectio ꝓ¬
ximum malum ñ oꝑatur. p̾lenitu¬
do autem legis est caritas. ħ non in
tabulis conscripta lapideis s diffu
huic prudencia carnis non est. sub¬

Expanded text:
ris, quae plenitudo legis est, etiam digifide uiuentes per dilectionem bene operemur, quem non moueat ista congruentia ibilegem accepit in tabulis digito dei conscriptis; similiter ab occisione et resurreccongregatos in unum fideles digitusbili congruentia. illud certe plurimum distat, quod ibi populus accedere ad locum, ubi lex dabatur, horrendo terrore profuerant congregati; ibi in tabulis lapideis digitus dei operatus est, hic in cordibus hominum. ibi ergo lex extrinsecus posita est, qua iniusti terrerentur, hic intrinsecus data est, qua iustificarentur. nam: non adulterabis, non homicidium facies, non concupisces et si quod est aliud mandatum— quod utique in illis tabulscriptum est, in hoc, inquit, sermone recapitulatur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Haec non in tabulis conscripta lapideis, sed diffHuic prudentia carnis non est sub
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis hoc unde agitur subuĩgit
⁊ dicit. Cum .ni. gentes que legem ñ
hñt naturaliter que legis sunt fa¬
cunt ⁊ cet̾a que iam supra cõmemo¬
raui. ꝓinde ñ uidetur alios hic sig̃cas¬
se sub nomine gencium quam eos
quos noĩe greci supra sig̃cabat cũ
dr̃et uideo ⁊ primum ⁊ greco. P orro
si euuangelium uirtus dei est isa¬
lutem oĩ credenti uideo primum ⁊ gͦ¬
co ⁊ ira ⁊ indignatio ⁊ tribislano ⁊
angustia in õem aĩam hoĩs oꝑantis¬

Expanded text:
r subiungit et dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt et cetera quae iam supra commemoraui. proinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, tribulatio et angustia i