comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merita ulla nr̃a p̃cedunt: pro¬
fecto aut facti alicuiꝰ aut dicti
aut cogitatione̾s est meritum.
Ybi & ipsa intelligit᷑ uoluntas
bona. B reuissime cõplexus ẽ
om̃iũ genera meritoꝵ. qͥ dicit
innullo głandũ qͣndo nr̃m nichi
sit. Qui uero ait ñ ẽ in nr̃a po¬
testate cor nr̃m ⁊ nr̃e cogitatio¬
nes: nec ipse facta ⁊ dicta p̃teriit.
Nonem̃ est ulla factũ ue homi-¬
nis: qđ ñ ex cordis cogitatione
ꝓcedat. Quid aut̃ ampliꝰ agere
dehacre cyprianꝰ martir głosis¬
simus ⁊ doctor lucidissimꝰ po¬
tuit. quã ubi nos in oratione
dnica etiã ꝓ inimicis fidei xp̃ia.¬
nȩ orare oportere cõmonuit.
ubi de initio fidei qđ etiam hoc
donũ disit quid sentir&e osten

Expanded text:
merita ulla nostra praecedunt, promerita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret osten
Abbreviated transcription (Latin):
nes: ñ tam̃ hortari ⁊ corripe
destiterunt. ut fierent p̃cep.¬
ta diuina. Nec timuert̃ ne
diceretur eis. quid nos hor¬
tamini: Quid & corripitis
si nichil boni ut habeamꝰ est
nr̃m. & si ñ ẽ in potestate
nr̃a cor nr̃m : Hȩc ne dic̾ent᷑¬
eis nequaquã illiscĩ ea m̃te ti¬
mere potuert̃: qua intelligebãt
paucissimis ẽẽ donatũ. ut millo
sibi homine p̃dicante ꝑ ipsũ dũm
uł ꝑangłos cȩloꝵ doctrinã salu¬
tis accipiant  multis ui id esse
donatũ. it do ꝑ homines credãt.
Quolib& tam̃ modo dicat᷑ homi-¬
ni uerbũ di: ꝓculdubio qui sic
audit ut illi oboediat: donũ ẽ dĩ.
Unde sup̃dicti excellentissimi
⁊ grãm di uerã sicut p̃dicanda ẽ.
predicart̃: id .ẽ quã nulla me.¬
rita humana p̃cedunt. ⁊ ad fa-¬
cienda diuina p̃cepta instant̃
hortati st̃: ut qui hab̃ent donũ
obȩdientie. quib iussis oboedi¬
endũ ẽẽt audirent. Si enĩ grãm

Expanded text:
nes » ; non tamen hortari et corripere nes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerenteis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat tissimi et gratiam Dei veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
tractatores legimꝰ dei p̃scientiam.
&agit᷑ de uocatione el ectoꝵ. ean¬
dem p̃destinationẽ intelligere:
Magis enĩ fortasse uoluerunt
hoc u̾bo in ea re uti qđ & faciliꝰ
intelligit᷑ ⁊ ñ repugnat: immo
⁊ congruit ueritatĩ. quȩ de p̃¬
destinatione grẽ p̃dicatur. hoc
scio neminẽ contͣ istã p̾destinat¬
onẽ quã scđm scripturas scãs
defendimꝰ. nisi errando dispu.¬
tare potuisse. Puto tam̃ eis qui
de hac re sententias tractatoꝵ
requirunt. scõs ⁊ infideatq
doctrina xp̃iana laudabiliter
usq quaq diffamatos iuros cy¬
prianũ ⁊ ambrosiũ. quoꝵ tam
clara testimonia posiumꝰ debere
da atq p̃dicanda est ꝑ omĩa ere¬
p̃dicationẽ p̃dicationi qua hor¬
tamur pigros uł corripimus
malos: ñ opinent᷑ aduersam.
Quia & istiuiri cũ sic p̾dicarent
dei grãm ut unꝰ eoꝵ dicerce in
nullo głandũ qͣndo nr̃m nichil
sit: alit̾ aut̃ non ẽ in potestate
nr̃a cor nr̃m ⁊ nr̃e cogitatio.¬

Expanded text:
ei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere da atque praedicanda est, per omnia crepraedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
&e mͥ. potest inqͥt᷑ ñ soli uisũ eẽ
qd sibi uisũ eẽ declarat. Non
eñi uoluntate tantũ humana
uisũ. ẽ. sed sicut placuit ei qui
in me loquit᷑ xp̃s. qui ut id qđ
bonũ ẽ. nob̃ quoq uideribonũ
possit oꝑatur. Quẽ enĩ miserat᷑.¬
⁊ uocat. Et idõ qui xp̃m sequit᷑.
potest int̾rogatus cur ẽẽ uolu.¬
erit xp̃ianꝰ: respondere. Uisum
ẽ & michi. qđ cũ dic̃: ñ negat
d̾o uisũ. Adeo enĩ p̃paratur uo-¬
luntas hominũ. Ut enĩ ds̃ hono¬
rificetur a scõ: di gr̃ã ẽ. Itemq
erunt: simul disce inquit qͥa
recipi noluit ñ simplici m̃te
conuersos. Nã si uoluissoe: ex
indeuotis deuotos fecisso. Cur
aut̃ ñ recepert̃ eũ. euangłista
ipse monstrat dicens. qͥa facies
eius erat euntis in ierłm. Dis¬
cipuli aut̃ recipi intra samariã
gestiebant. Sed ds̃ quos dignat᷑:
uocat. Et quẽ uult religios ũ

Expanded text:
 « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est nobis quoque bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit conuersos; nam si uoluisset, ex indeuotis deuotes fecisset. cur autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant, sed deus quos dignatur uocat et quem uult religiosum
Abbreviated transcription (Latin):
quã exhortationis inueniant:
Neo correptionis stinulis aduerꝰ
se ipsos. sed potius aduersus nos
excitent᷑. quia eos corripimꝰ hec ñ
habentes quȩ ipsi dicimꝰ ñ humana
uoluntate ꝓferri. sed diuina largi¬
tate donari : Cur deniq ipsumꝰ
det̾ruit corriꝑe in quietos ⁊ dicere.
si relũ amarũ habetis ⁊ contentio.

Expanded text:
quam exhortationis inveniant; quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amar
Abbreviated transcription (Latin):
tandẽ causa ẽ ut existiment im.¬
pediri exhortationẽ qua exhor¬
tamur homines uenire ad fidẽ.
⁊ in ea ꝑmanere usq in finem.
scripturis eiꝰ testib cõꝓbatur :
Ecce ut de continentia taceamꝰ.
& de sola in hoc loco sapientia dis¬
putemꝰ. nẽpe supͣ memoratꝰ apłs
iacobus dicit. Quȩ desursũ ẽ sapi-¬
entia. primũ quidẽ pudica ẽ. dein¬
de pacifica. modesta. suadibilis.
plena miscđiȩ ⁊ fructib bonis. in¬
esti mabilis sine simulatione. Cer¬
nitisne obsecro apatre luminum
sapientia quãmultis ⁊ magnis bonis
referta descendat: Omẽ q̃uippe
datũ optimũ sic̃ idem dicit. ⁊ om̃e
donũ ꝑfectũ desursũ ẽ.: descen-¬
dens a patre luminũ. Cur gͦ ut
omittã cet̾a corripimꝰ impudicos
⁊ contentiosos quib tam̃ p̃dicamꝰ
donũ dĩ ẽẽ sapientiã pudicã atq
pacificã : Nec timemus ne ꝑmoti
diuine uoluntatis incerto. plus
in hac p̃dicatione desꝑationis

Expanded text:
tandem causa est ut existiment imtandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra memoratus apostolus Jacobus dicit, Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis
Abbreviated transcription (Latin):
tere dixerimꝰ. atq ostenderimus
& initiũ fidei ⁊ usq infinẽ ꝑseue.¬
rantiã dĩ dona ẽẽ : nec ulla sua
futura dona ⁊ quȩ danda eẽnt:
& quib danda ẽẽnt dm̃ ñ p̾scire
potuisse: ac ꝑ hoc p̃destinatos ab
illo eẽ quos lib̾at ⁊ coronat. respon¬
dendũ putant p̃destinationis defi¬
nitionẽ utilitati p̃dicationis aduer.¬
sam: eo qđ hac audita. nemo pos¬
sit correptionis stimulis excitari.
Hȩc dicentes: nolunt hominibus
p̃dicari dona di ẽẽ. ut ueniat᷑ ad
fidẽ ⁊ ꝑmaneat᷑ infide. ne plus des¬
peratio quã exhortatio uideatur
afferri. Dũ cogitant qui audiunt
incertũ eẽ humanȩ ignorantie
cui largiat᷑ ds̃: cui ñ largiat᷑ hȩc
dona. Cur ergo ⁊ ipsi nõbiscum
p̃dicant dona dei ẽẽ sapientiã et
continentiã : Qđ si hȩc cum dei
dona eẽ p̃dicant᷑ non impeditur
hortatio. qua homunes hortamur
ẽẽ sapientes ⁊ continentes. quȩ

Expanded text:
tere, dixerimus; atque ostenderimus, tere, dixerimus; atque ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedicari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio videatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in ꝓuerbiis salomonis: qm̃ dñs
dat sapientiã. Q de continen¬
tia legit᷑ in libro sapientiȩ cuiꝰ
auctoritate usi sunt magni
& docti uiri qͥ longe ante nos
eloquia diuina tractarunt.
lbi ergo legit᷑. Cũ scirem quia
nemo ẽẽ potest continens nͥ
ds̃ do. Et hoc ipsũ erat sapi¬
entiȩ scire cuiꝰ efset hoc donũ.
Hȩc ergodi dona sunt. id.ẽ.
ut de aliis taceã sapientia &
continentia. Acquiescunt &
isti. Neq enĩ pelagiani sunt.
ut aduersus istam ꝑspicuam
ueritatẽ dura ⁊ heretica per¬
uersitate contendant. Sed
hȩc inquiunt ut a do dent᷑
nobis. fides impetrat quȩ
incipit a nob. Quã fidẽ &
incipere habere. & in ea usq
infinẽ ꝑmanere. tãquã id
contendunt. Hic ꝓ cul dubio contͣ¬
dicit᷑ apło dicenti. quid enĩ habes
qđ non accepisti: Contradicit᷑ et
martyri cypriano dicenti innullo
głandũ qͣndo nr̃m nichil sit. Cũ
hȩc & alia multa quȩ pigoe repe¬

Expanded text:
et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus et in Proverbiis Salomonis, Quoniam Dominus dat sapientiam . Et de continentia legitur in libro Sapientiae, cujus auctoritate usi sunt magni et docti viri, qui longe ante nos eloquia divina tractarunt: ibi ergo legitur, Cum scirem quia nemo esse potest continens, nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Haec ergo Dei dona sunt, id est, ut de aliis taceam, sapientia et continentia. Acquiescunt et isti: neque enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem permanere, tanquam id contendunt. Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Cum haec, et alia multa quae piget repe
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. caritatẽ. pietatẽ ⁊ cet̾a quȩ
di dona eẽ confitent᷑. eaq ab illo
eẽ p̃cognita ac ꝑhoc p̃destinata
negare ñ possunt.: nec dicunt
exhortationes suas impediri p̃di¬
catione p̃destionis dei. hoc ẽ p̃di¬
catione de his donis eiꝰ futuris p̃¬
scientiȩ dĩ: sic uideant nec ad fidẽ
nec ad ꝑseuerantiã impediri exhor¬
tationes suas. si & ipsa qđ uerũ ẽ
ẽẽ di dona eaq p̃cognita idest
ad donandũ p̃destinata eẽ dicant᷑.
Sed impediri potius atq subuer¬
ti hac p̃destinationis p̾dicatione.
illũ tantũ modo ꝑnitiosissimũ
errorẽ quo dicitur grãm dei
scđm merita nr̃a dari : ut qui
głatur ñ in dit̃o sed inseipso
głietur. Qđ ut aꝑtius propt̃
tardiusculos explicemꝰ: reme¬
morationẽ meã ferant. quib
ingenio p̾uolare donatum ẽ.
Dicit apłs iacob. Siquis ur̃m
indig& sapientiã. postuloł a dõ
qui dat om̃ib affluent̃ ⁊ non
imꝓꝑat & dabit᷑ ei. Scriptũ ẽ

Expanded text:
tem, charitatem, pietatem, et caetera quae Dei dona esse confitentur, eaque ab illo esse praecognita, ac per hoc praedestinata negare non possunt; nec dicunt exhortationes suas impediri praedicatione praedestinationis Dei, hoc est, praedicatione de his donis ejus futuris praescientiae Dei: sic videant nec ad fidem nec ad perseverantiam impediri exhortationes suas, si et ipsa, quod verum est, esse Dei dona, eaque praecognita, id est, ad donandum praedestinata esse dicantur; sed impediri potius atque subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur, gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur. 43. Quod ut apertius propter tardiusculos explicemus, remorationem meam ferant, quibus ingenio praevolare donatum est. Dicit apostolus Jacobus, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, quimproperat; et dabitur ei . Scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
rantes usq in funẽ hinc ire: alioᷤᷤ
quousq decidant hic teneri.
Qui utiq ñ decidissent: si anteꝗͣ
laberentur hinc issent. ⁊ rursus
quosdam lapsos quousq rede¬
ant ñ exire de hac uita qͥ utiq
perirent si anteꝗͣ redirent exi-¬
rent. Unde satis dilucide osten¬
dit᷑ & inchoandi ⁊usq infinẽ
ꝑseuerandi grãm di ñ scđm me-¬
rita nr̃a darĩ. sed donari scđm
ipsius secretissimã. eandẽq us-¬
tissimã. sapientissi mã. beneficien¬
tissimã uoluntatẽ. Qm̃ quos
p̃destinauit ipsos ⁊ uocauit uo.¬
catione illa de qua dictum est.
sine penitentia sunt dona ⁊ uoca¬
tio di. Ad quã uocationẽ ꝑtinere
nullus ẽ homo abhominib certa
asseueratione dicendꝰ: nͥ cũ de
hoc scło exierit. In hac aut̃ uita
humana quȩ tẽptatio ẽ. super
t̃rã : qui uidet᷑ stare uideat ne
cadat. Ideo quippe siẽ iam sup¬
ris ꝓuidentissima di uoluntate

Expanded text:
rantes usque in finem hinc ire, alios rantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi gratiam Dei non secundum merita nostra dari; sed dari secundum ipsius secretissimam, eamdemque justissimam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat ne cadat . Ideo quippe non pris providentissima Dei voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
ne sine baptismate moriat᷑. &
baptizato casuro ñ subuenitur
ut ante moriat᷑ Nisi forte illi
adhuc absurditati aus cultabimꝰ:
qua dicit᷑ nichil ꝓdẽe cuiquã
mori antequã cãdat. quia scd̃m
eos actꝰ iudicabit᷑ quos eũ p̃sciuit
ds̃ acturũ fuisse si uiuer&e̾. Hanc
ꝑuersitatẽ sanitati fidei tã uehe¬
ment̃ aduersa. quis patient̃ au¬
diat: quis ferat : Et tamen hoc
dicere urgent᷑: qui ñ fatentur
grãm di ñ scđm merita nr̃a dari.
Qui aut̃ nolunt dicere unum¬
quẽq mortuoꝵ scđm ea iudica-¬
ri quȩ ds̃ illũ p̾̃sciuit acturum
fiusse si uiuer&e. intuentes quã
manifesta falsitate.⁊ qͣnta absur¬
ditate dicat᷑. ñ eis remanet cur
dicant qđ in pelagianis dãpna¬
uit ⁊ ab ipso pelagio dãpnari
ta nr̃a dari. cũ uideant pariui
los alios ñ regeneratos ad et̾nã
mortẽ : alios aut̃ regeneratos
ad ęt̃nam uitã tolli de hac uita.
Ipsosq regeneratos alios ꝑseue¬

Expanded text:
ne sine Baptismate moriatur; et ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus, qua dicitur nihil prodesse cuiquam mori antequam cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseve
Abbreviated transcription (Latin):
uł lib̾andȩ sint auimȩ. Quando¬
quidem nec passer cadit in t̾ram
sine uoluntate patris nr̃i qui in
cęlis. ẽ. Aut parentũ negligentiȩ
sic tribuendũ ẽ. qđ paruuli sine
buptismate moriunt᷑: ut nichil
ibi agant suꝑna iudicia tãquam
ipsi qui hoc modo male moriunt᷑
parentes sibi negligentes uolunta¬
te ꝓpria de quib nascerent᷑ ele¬
gerint. Quid dicã qđ paruulus
aliqͣndo anteꝗͣ illi ꝑ ministeriũ
baptis matis succurri possit expi¬
rat. Plerũq enĩ festinantib pa-¬
rentib ⁊ parentis ministris ut
baptismꝰ paruulo det᷑. dõ tamen
uolente ñ dat᷑ qui eũ paululũ in
hac uita ñ tenuit ut daretur.
Quid. ẽ. etiã qđ aliqͣndo paruulis
infideliũ filiis potuit ne ire̾t in
ꝑditionẽ. ⁊ filiis fideliũ ñ potuit
baptisiate subueniri: Ebi certe
ostenditur qđ ꝑsonarũ apđ dm̃
ñ sit acceptio. Alioquin: cultoꝵ
morituro ñ baptizato subuenit᷑

Expanded text:
vel liberandae sint animae; quandovel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, quod parvulus aliquando antequam illi per ministerium baptizantis succurri possit, exspirat? Plerumque enim festinantibus parentibus et paratis ministris ut Baptismus parvulo detur, Deo tamen nolente non datur, qui eum paululum in hac vita non tenuit ut daretur. Quid etiam, quod aliquando parvulis infidelium filiis potuit, ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit Baptismate subveniri? Ubi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio : alioquin cultorummorituro non baptizato subvenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lapsũ primi hominis in qua
om̃s cecidimꝰ subuenit᷑ scđm
merita nr̃a dari ad huc sibi ex¬
timent eẽ credendũ: ⁊ disputa¬
tione in suꝑ ꝓferendũ: Quod
ipse pelagius ante orientales
ep̃os iudices dãpnationis suȩ
tinore dãpnauit. Hoc aut̃ si ñ
dicatur de mortuoꝵ scilicor
oꝑib quȩ facturi erant si uiue.¬
rent boiis aut malis ac ꝑ hoc
nullis ⁊ in ipsa dĩ p̃scientia non
futuris: hoc ergo si non dicat᷑.
qđ cernitis quantꝰ erroredicat᷑.
quid restabit nͥ ut grã di non
scđm merita nr̃adari. qđ contͣ
heresim pelagianã catholica
defendit ȩccła remota conten¬
tionis caligine fateam᷑. atq id
maxime in paruulis euiderti.¬
ore ueritate cernamꝰ: Neq
enĩ fato cogitur ds̃ illis infan.¬
tib subuenire. illis aut̃ ñ sub¬
uienire : cũ sit utrisq causa
cõmunis aut res humanas in
paruulis ñ diuina ꝓuidentia.
sed fortuitis agi casib opinabim᷑:
cũ rationalib uł dampnandȩ

Expanded text:
lapsum primi hominis, in quo lapsum primi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae
Abbreviated transcription (Latin):
potest. nec amorte ꝑpetua quȩ
iustissime. ẽ. retributa peccato.
lib̾at quẽquã pusilloꝵ atq mag.¬
noꝵ. nisi ille qui ꝓpt̃ renutten¬
da ⁊ originalia ⁊ propria nr̃a pec.¬
cata. mortuus. ẽ. sine suo ullo ori¬
guiali ꝓprioue peccato. Sed qua¬
re illos potiꝰ quã illos. iterũ atq
iterũ dicimꝰ. nec nos piget. O ho¬
mo tu qui es qui respondeas dõ:
Inscrutabilia st̃ uidicia eiꝰ. ⁊ in¬
uestigabiles iuȩ eiꝰ. Et hoc adicia.¬
mus. Altiora a de ne quesieris.
⁊ fortiora a te ne scrutatꝰ fueris.
Uidetis eñi carissimi quam sit̃
ab surdũ ⁊ afidei sanitate ac since¬
ritate ueritatis alienũ. ut dicamꝰ
paruulos mortuos scđm ea uidi¬
cari quȩ p̃sciti sunt facturi eẽ
si uiuerent: In hac aut̃ sententiua
quã certe omĩs sensus humanꝰ
quantulacũq ratione subnixus
maximeq xp̃ianus exhorra.
ire cõpulsi ft̃: qui sic apelagia.¬
noꝵ errore alieni ẽẽ uoluert̃

Expanded text:
potest: nec a morte perpetua, quae potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria ncata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . Et hoc adjiciamus: Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . 31. Videtis enim, charissimi, quam sit absurdum, et a fidei sanitate atque sinceritate veritatis alienum, ut dicamus parvulos mortuos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
centiũ libatione dubitarẽ: nemo
ut opinor ẽẽt tã iniustꝰ atq in¬
uidus. qui me ꝓficere ꝓhiber&.
atq in hac dubitationẽ rema.¬
nendũ mͥ ẽẽ iudicar&. Cum uͦ
rectius possit intelligi ñ me ꝓpt̃¬
ea de hac re dubitasse credi opor¬
tere: quia contͣ quos mea diri.¬
gebat᷑ intentio sic mͥ uisi st̃ re-¬
fellendi. ut siue poena ẽẽt pecca¬
ti originalis in paruulis qd ueri¬
tas hab&e. siue ñ eẽt qđ ñ nulli
errantes opinant᷑: nullo mͦ tam̃
quã manicheoꝵ error inducit
duarũ naturarũ boni scilicce &
mali ꝑmixtio crederet᷑. Absit ut
causam paruuloꝵ sic relinquamꝰ.
ut nob̾ ẽẽ dicamꝰ in certũ utrũ
in xp̃o regenerati si moriantur
paruuli transeant inet̃nã salu¬
tem: ñ regenerati autẽ transead̃
in mortemꝰ secundã: Qm̃ quod¬
scriptũ ẽ ꝑ unũ hominẽ pecca¬
tũ intrauit inmundũ ⁊ ꝑ pecca¬
tũ mors. ⁊ ita in om̃s homines
ꝑ transiit: alit̾ recte intelligi ñ

Expanded text:
tarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: qscriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit ; aliter recte intelligi non
Abbreviated transcription (Latin):
dens. sed t̾rena. animalis. diabo¬
lica. Ubi enĩ zelus ⁊ contentio. ibi
inconstantia & om̃e opꝰ prauũ:
Sic̃ ergo corripiendi sunt inqͥeti
⁊diuinis eloquiis testib & ipsis
quos nob̾ cũ isti cõmunes habent
actib nr̃is: neq hanc impedit
correptionẽ qđ sapientiã pacificã
qua contenciosi corrigunt᷑ atq
sanant᷑ donũ di ẽẽ p̃dicamꝰ: ita
corripiendi sunt infideles uł in
fide ñ ꝑmanentes. ñ impediente
istã correptionẽ p̃dicatione grẽ
dĩ: quȩ fidẽ quoq ipsa ⁊ in ea

Expanded text:
terrena, animalis, diabolica: ubi enim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem q
Abbreviated transcription (Latin):
credentes fide : cur ad ipsa cetera
exhortationẽ eoꝵq ceteroꝵ p̃di.¬
cationẽ defuntione p̃destinationis
ñ metuunt impediri : Anforte
nec ipsa dicurdit p̃destinata : Ergo
necdant᷑ ad eo. At ea se daturũ eẽ
p̃seiuit. Qđ oe si dant᷑. & ea se datu¬
rũ ẽẽ p̃sciuit : ꝓfecto p̃destinauit.¬

Expanded text:
credentis fide; cur ad ipsa caetera credentis fide; cur ad ipsa caetera exhortationem, eorumque caeterorum praedicationem definitione praedestinationis non metuunt impediri? An forte nec ipsa dicunt praedestinata? Ergo nec dantur a Deo, aut ea se daturum esse nescivit. Quod si et dantur, et ea se daturum esse praescivit; profecto p
Abbreviated transcription (Latin):
sepe cõmemorare ñ pig&: de qua
dictũ ẽ sine penitentiã sunt do¬
na ⁊ uocatio dĩ. Nãq in sua quȩ
falli mutariq ñ potest p̾scientia
oꝑa sua futura disponere. id
omĩno nec aliud quicquã ẽ. pre¬
destinare. Sicut tam̃ ille quem
castũ futurũ eẽ p̃sciuit quãuis
id incertũ habeat agit ut castꝰ
sit: ita ille quẽ castũ futurũ p̃¬
destinauit. quãuis id incertũ
habeat : ñ id̾o ñ agit ut castus
sit. qm̃ di dono se audit futurũ
eẽ qđ erit. Immo etiã gaudet eiꝰ
caritas: nec inflatur taquã id
ñ acceꝑit. Non solũ gͦ p̃dicatione
p̃destinationis ab hoc oꝑe ñ impe
de om̃i oboedientia qua oboedit᷑
do ueracissime dici potest. Sed hi
qui solũ initiũ fidei ⁊usq infinẽ
ꝑseuerantiã sic in nr̃a constituunt
potestate. ut dĩ dona ẽẽ ñ putent.
neq ad hȩc hab enda atq retinen¬
da dm̃ oꝑari nr̃as cogitationes &
uoluntates : cetera uero ipsũ dare
concedunt. cũ ab illo impetrant

Expanded text:
epe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non imde omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum initium fidei et usque in finem perseverantiam sic in nostra constituunt potestate, ut Dei dona esse non putent, neque ad haec habenda atque retinenda Deum operari nostras cogitationes et voluntates, caetera vero ipsum dare concedunt, cum ab illo impetrantur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ xp̃o ꝑseuerantissime uixit: ido
cessauit p̃dicare euangłiũ. exhor¬
tari ad fidẽ. piosq mores. atq ad
ipsã usq in finẽ ꝑseuerantiã. qm̃
dixit innullo gloriandũ qͣndo
nr̃m nichil sit. Ubi uerã dei grãm
id.ẽ. que ñ scđm merita nr̃a datur
cypriani uerbis ꝓculdubio pre¬
destinatio p̃dicata ẽ. Quȩ si cy¬
prianũ ap̃dicatione oboedientię
homines exhortam᷑ ad eã. Sed
illis qui ueritatis exhortationẽ
oboedient̃ audiunt: ipsũ di do
nũ datũ ẽ hoc ẽ oboedient̃ au¬
dire. Illis aut̃ qui ñ sic audiuti:
ñ ẽdatui. Non eni quicũq: sed
xp̃s nemo inquit uenit adme.
nͥ fuerit ei datũ apatre meo. Et

Expanded text:
 perseverantissime vixit, ideo cessavit praedicare Evangelium, exhortari ad fidem piosque mores, atque ad ipsam usque in finem perseverantiam, quoniam dixit, « in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit; » ubi veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedientiae homines exhortamur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim quicumque, sed Christus, Nemo, inquit, venit ad me, nisi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt om̃s homines ẽẽ sicut me
ipsũ. sed unꝰ quisq ꝓpriũ donĩ
hab& ado. alius sic alius autẽ
sic. Ubi satis ostendit ñ tantum
continentiã donũ d̃i ẽẽ. sed con¬
iugatorum etiã castitatẽ. Quȩ
cũ uera sint : hortam᷑ tam̃ ad
hȩc quantũ cuiq nr̃m datũ est
ut possit hortari: quia & hoc
eiꝰ donũ ẽ. incuiꝰ manu sunt &
nos ⁊ sermones nr̃i. Unde ⁊ apłs

Expanded text:
inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostendit, non tantum continentiam donum Dei esse, sed conjugatorum etiam castitatem. Quae cum vera sint, hortamur tamen ad haec, quantum cuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto ille oboedient̃ audit qͥ
accepit hoc donũ. Hinc ẽ. quod
dñs cũ eis loqueret᷑ qui carnales
aures aꝑtas haberent. dicebat
tam̃. Qui hab& aures audiendi
audiat: quas ñ om̃s habere
ꝓcul dubio nouerat. Aquo aut̃
habeant quicũq habent. ipse
dñs ostendit ubi ait. dabo eis
cor cognoscendi me. ⁊ aures au¬
dientes. Aures gͦ audiendi.
ipsũ ẽ donũ oboediendrut qͥ id
haberent: uenirent ad eũ ad
quẽ nemouenit nͥ fuerit ei da-¬
tũ a patre. Ex hortam ergo atq
p̃dicamꝰs Sea qui habent aures
Didiendi oboedient̃ nos audi-¬
unt. Qui uͦ eas ñ habent : fit
in eis qđ scriptũ ẽ. ut audien¬
tes ñ audiant. Audientes uide¬
lic& corporis sensu: ñ aũdiant
cordis ascensu. Cur autẽ illi
habeant aures audiendi. illi
ñ habeant: hoc ẽ illis datũ sit
apatre ut ueniant ad filiũ.
illis aut̃ ñ sit datũ. quis cogno¬
uit sensũ dñi : Aut qͥs eiꝰ consi-¬
liarnis fuit : Aut tu qͥs es homo
qui respondeas do: Nũ qͥd ido

Expanded text:
edienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere ocul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi, ut qui id haberent, venirent ad eum, ad quem nemo venit, nisi fuerit ei datum a Patre ipsius. Exhortamur ergo atque praedicamus: sed qui habent aures audiendi, obedienter nos audiunt: qui vero eas non habent, fit in eis quod scriptum est, ut audientes non audiant ; audientes videlicet corporis sensu, non audiant cordis assensu. Cur autem illi habeant aures audiendi, illi non habeant, hoc est, cur illis datum sit a Patre ut veniant ad Filium, illis autem non sit datum, quis cognovit sensum Domini, aut quis ejus consilarius fuit ? aut tu quis es, o homo, qui respondeas Deo ? Numquid ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere audebit dm̃ ñ prescisse qͥb
ẽẽt daturꝰ ut credent: Aut quos
daturꝰ ẽẽt filio suo ut exeis ñ ꝑde.¬
ret quẽquã : Quȩ utiq si p̾scunt:
ꝓfecto beneficia sua quib nos
dignat᷑ lib̾are p̾sciuit. hȩc. ẽ.p̃.¬
destinatio scõꝵ nichil aliud. Pre¬
scientia scilico & p̃paratio bene.¬
ficioꝵ di quib certissime lib̾ant᷑
quicũq liberantur ceteri autẽ.
ubi nisi in massa ꝑditionis iusto
diuino iudicio relinquunt᷑ : Ubi.
tyrii relicti st̃ ⁊ sidonii qui etiã
credere potuert̃ si mira illa xp̃i
signa uidissent. Sed qm̃ ut crede.¬
rent ñ eis erat datũ.: etiã unde
credent ẽ negatũ. Ex quo appa¬
ret hab̾e quosdã in ipso inge¬
nio diuinum naturalit̃ munꝰ
intelligentiȩ quo moueantur
ad fidẽ : si congrua siuis iñ tib
uł audiant u̾ba uł signa conspi.¬
ciant. Et tam si di altiore iudicio
a ꝑditionis massa ñ sunt gratię

Expanded text:
dicere audebit, Deum non praescisse quibus dicere audebit, Deum non praescisse quibus esset daturus ut crederent, aut quos daturus esset Filio suo, ut ex eis non perderet quemquam ? Quae utique si praescivit, profecto beneficia sua, quibus nos dignatur liberare, praescivit. Haec est praedestinatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur. Ceteri autem, ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur, ubi Tyrii relicti sunt et Sydonii, qui etiam credere potuerant, si mira illa Christi signa vidissent? Sed quoniam, ut crederent, non eis erat datum, etiam unde crederent, est negatum. Ex quo apparet, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant, et tamen si Dei altiore judicio a perditionis massa
Abbreviated transcription (Latin):
& p̃destinationẽ totiens cõmenda.¬
uit. ⁊ uerbũ di p̃dicare ñ destitit:
Nũquid quia dixit ds̃ ẽ qͥ oꝑatur
uoluntate. idõ non ipse ⁊ ut ueli¬
mus quȩ dõ placeant. ⁊ ut oꝑe¬
mur hortatꝰ. ẽ : Aut quia dixit
qͥ in uob̾ bonũ opꝰ coepit ꝑficio
usq indiem xp̃i iħu. idõ ut inci-¬
perent homines ⁊ ꝑseuerarent
usq infinẽ ipse ñ suasit: Nẽpe ipse
dñs hominib p̃cepit ut crederent:
atq ait. Credite in dm̃: ⁊ in me cre¬
dite. Nec tam̃ iđo eius falsa sententia
est. nec uana definitio: ubi ait. Ne¬
mo uenit adme. id ẽ nemo credit
in me nisi fuerit ei datũ apatre
meo. Nec rursus quia uera ẽ hȩc
definicio: ideo uana ẽ illa p̃ceptio.
Cur ergo p̾dicationi. p̃ceptioni
exhortationi correptioni que
om̃ia frequentat scriptura diuina
existimamꝰ inutilẽ definitionem
p̃destinationis quã cõm̃dat eadẽ
scriptura diuina: Anquisquam

Expanded text:
et praedestinationem toties commendaet praedestinationem toties commendavit, et verbum Dei praedicare non destitit? Numquid quia dixit, Deus est qui operatur voluntate ; ideo non ipse, et ut velimus quae Deo placeant, et ut operemur, hortatus est? aut quia dixit, Qui in vobis bonum opus coepit, perficiet usque in diem Christi Jesu ; ideo ut inciperent homines et perseverarent usque in finem, ipse non suasit? Nempe ipse Dominus hominibus praecepit ut crederent, atque ait, Credite in Deum, et in me credite : nec tamen ideo ejus falsa sententia est, nec vana definitio ubi ait, Nemo venit ad me, id est, nemo credit in me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Nec rursus, quia vera est haec definitio, ideo vana est illa praeceptio. Cur ergo praedicationi, praeceptioni, exhortationi, correptioni, quae omnia frequentat Scriptura divina, existimamus inutilem definitionem praedestinationis, quam commendat eadem Scriptura divina. 35. An quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
esaias. excecauit ocłos eoꝵ ⁊ in¬
durauit cor illoꝵ ut ñ uideant
ocłis nec intelligant corde. ⁊
conu̾tantur & sanẽ illos. Non
erant ergo sic excecati ocłi. nec
sic induratũ corteriorũ ⁊ sido¬
nioꝵ: qm̃ credidissent si qualia
uidert̃ isti signa uidissent. Sed
nec illis ꝓfuit qđ poterant cre-¬
dere : quia p̃destinati ñ erant
abeo cuiꝰ inscrutabilia ft̃ uidicia.
⁊ inuestigabiles uiȩ. Nec istis ob¬
fuiss& qđ ñ pot̾ant crede. si ita
p̃destinati eẽnt ut eos cecos ds̃
illuminarde. ⁊ induratis cor lapi¬
deũ uell& auferre. Uerum qđ
dixit dñs de tyriis ⁊ sidoniis.
aliquo alio modo potest fortas.¬
sis intelligi Neminem tam̃
uenire ad xp̃m nͥ cui fuerat datũ.
⁊ eis dari qui in illo electi st̃ ante
constitutionẽ mundi ꝓcul dubio
confitet᷑: a quo ñ surdis aurib
cordis. eloquiũ diuinũ auribus
carnis audit᷑. Q tam̃ hȩc p̃ desti¬
natio quȩ satis aꝑte etiã u̾bis
euangłicis explicat᷑: ñ ꝓhibuit

Expanded text:
t oculos eorum, et induravit cor illorum; ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum et Sidoniorum: quoniam credidissent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminem tamen venire ad Christum, nisi cui fuerit datum, et eis dari qui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohibuit
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. Nec p̃destinationis igitur
p̃dicatione impedienda ẽ p̃di¬
catio fidei ꝑseuerantis ⁊ ꝓficien¬
tis. ut qđ oport& audiant. qͥb
datũ ẽ ut oboediant. quomodo
enĩ audient. sine p̾dicante.:
nec rursus p̃dicatione fidei ꝓfi-¬
cientis ⁊ usq ad ultimũ ꝑ ma¬
nentis impedienda ẽ p̃dicatio
p̃destinationis: ut qui fidelit̃
⁊ obedient̃ uiuit. ñ de ipsa oboe.¬
dientia tãꝗͣ de suo ñ accepto bo
andũ qͣndo nrm nichil sit. qđ
uidit fidelissime cyprianꝰ ⁊ fiden¬
tissime definiuit. ꝑ qđ utiq pre.¬
destinationẽ certissimã ꝓnuncia¬
uit. Nã si in nullo głandũ ẽ. qͣn¬
oboedientia ꝑseuerantissima głi¬
andũ ẽ. Nec ita nr̃a tãquã ñ sit
nob̾ sed suꝑdonata dicenda est.
Et ipsa igitaur di donũ ẽ. quodse
daturũ ds̃ uocatis suis illa uoca¬
tione de qua dictũ ẽ sine pęniten¬
tia sunt dona ⁊ uocatio di: oñi
xp̃iano confitente p̃sciuit. Hec ẽ
igitur p̃destinatio quam fidelit̃

Expanded text:
. Nec praedestinationis igitur praedicatione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bonandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo gloriandum est, quanobedientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
obedient audire. idẽ. ut qͥ gloriat᷑
indño głetur. similit̃ ut cętera di
donũ ẽ. qđ donũ qui ñ hab&. non
dubito dicere. alia quȩcũq hab&
in anit̾ hab&. Hoc pelagiani optamꝰ
ut habeant. isti aut̃ nr̃i. ut plenius
habeant. Non itaq simꝰ indisputa.¬
tionib prompti. ⁊ in orationibus
pigri.
re.nꝰ dilectissimi. orens ut ds
grẽ det etiã inimicis nr̃is ma.¬
ximeq frĩb ⁊ dilectorib nr̃is intel¬
ligere ⁊ confiteri pꝰ ingentẽ ⁊ in.

Expanded text:
obedienter audire, id est, ut qui gloriatobedienter audire, id est, ut qui gloriatino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui non habet, non dubito dicere, alia quaecumque habet, inaniter habet. Hoc Pelagiani, optamus, ut habeant; isti autem nostri ut plenius habeant. Non itaque simus in disputationibus prompti, et in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confit
Abbreviated transcription (Latin):
dicat eccłiam aliqͣndo infide sua
ñ habuisse ueritatẽ p̃destinatio¬
hereticos cura diligentiore de¬
fendit᷑. ille inquã hoc dicat. qui
dicere audet aliqͣndo eã ñ orasse.
uł ñ ueracit̾ orasse. siue ut credẽnt
infideles. stue ut ꝑseuerarent fideles.
Quȩ bona si sẽꝑ orauit. semꝑ ea dei
dona &e utiq credidit. nec ab illo sẽꝑ
cognita unquã ei negare fas fuit.
Ac ꝑ hoc p̃destinationis huiꝰ fidẽ quȩ
contͣ nouos hereticos noua sollicitu.¬
aduitã piã qua ds̃ recte colitur
ꝑtinentia. etiã ipsi ꝓpt̃ quos hȩc
agimꝰ. dĩ dona ẽẽ concedunt. Omĩa
porro dona sua. ⁊ qͥb ea fuerat largi.¬
turus. dm̃ p̾scisse negare ñ possunt.
Sic̃ gͦ cet̾a p̃dicanda st̃. ut qui ea
p̃dicat obȩdient̃ audiat᷑: ita p̾desti¬
natio p̃dicanda ẽ: ut qͥ obedient̃
hȩc audit. ñ in homine. ac ꝑhoc
nec inseipso. s in dño głetur. quia
& hoc di p̃ceptũ ẽ. ⁊ hoc preceptũ

Expanded text:
dicat Ecclesiam aliquando in fide sua non habuisse veritatem praedestinatiohaereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicituad vitam piam, qua Deus recte colitur, pertinentia, etiam ipsi propter quos haec agimus, Dei dona esse concedunt. Omnia porro dona sua, et quibus ea fuerat largiturus, Deum praescisse negare non possunt. Sicut ergo caetera praedicanda sunt, ut qui ea praedicat, obedienter audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac per hoc nec in se ipso, sed in Domino glorietur: quia et hoc Dei praeceptum est; et hoc praeceptum
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad eas causas p̃destinationis.
hec diuina iudicia ꝑtinere: sine
quaꝵ causarũ latẽntiũ p̃iudicio
tunc ista respondere me dixi.
Facile. ẽ. quippe ut infidelitatẽ
accusemꝰ iudeoꝵ de lib̃a uolun.¬
tate uenientẽ: qͥ factis apud se tã
magnis uirtutib crede noluert̃.

Expanded text:
mus ad eas causas praedestinationis mus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
eos facta ñ sint qͥ credent si uident.
qͥd respondebimꝰ : Nũquid dictun
sumꝰ qđ in libro illo dixi ubi sex
quib dã questionib paganorũ.
sine p̃iudicio tam̃ aliaꝵ causarũ
quas prudentes possunt uesti.¬
gare respondi : Hoc quippe ui
s̃citis cũ xp̃s quare post tã longa
tẽpora uenerit quereret᷑ dixi. qđ
his tẽporib ⁊ his locis quib euan¬
geliũ eiꝰ non ẽ p̃dicatũ tales om̃s
in eiꝰ p̃destinatione futuros esse
p̃sciebat: quales multi in eiꝰ cor¬
porali p̾sentia fuerunt. qui in
eũ nec suscitatis abeo mortius
crede uoluert̃. Itẽ paulo post in
eodẽ libro atq in eadẽ questione.
Quid mirũ in quã si tã infidelib
plenũ orbem t̾rarũ xp̃s priorib
scłis nouerat: ut eis p̾dicari me.¬
rito noll&. quos nec uerbis nec
miracłis suis credituros ẽẽ p̃scie¬
bat: Hȩc certe de tyro ⁊ sydone
ñ possumꝰ dicere. ⁊ in eis cognosci.¬

Expanded text:
eos facta non sint qui crederent si viderent; eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus? Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognosci
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ ꝑossunt: ut ergo idñ dicã.
certe poterat illos dͤs p̾sciens ẽẽ
lapsuros. ante quã id fieroe au.¬
ferre de hac uita. An eo redituri
sumus ut adhuc disputemus
qͣnta absurditate dicat᷑ iudica¬
ri homines mortuos etiã de his
peccatis quȩ p̃sciuit eos ds̃ ꝑpe-¬
traturos fuisse si uiuerent: qđ
ita abhorr& a sensib xp̃ianis aut
prorsus humanis : ut id etiam
refellere pudeat. Cur enĩ ñ dica-¬
tur & ipsũ euangłiũ cũ tanto
sent. Nec dãpnarent᷑ trrus et
sydon quãuis remissius quã ille
ciuitates in quib ñ credentib a
dño xp̃o mirabilia ⁊ signa sunt
facta. Qm̃ si apd̃ illas facta ẽẽnt:
incinere ⁊ cilicio poenitentiã egis¬
sent. sicut se habent eloquia ueri¬
tatis. In qͥb u̾bis suis dñs iħs altiꝰ
nob̾ misteriũ p̃destinationis osten¬
dit. Si enĩ querat᷑ a nob̾ cur apd̃
eos tanta miracła facta st̃ qui ui¬
dentes ea ñ fuerant credituri: & a pd̃

Expanded text:
id quod possunt : ut ergo id non dicam, id quod possunt : ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita. An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus, quanta absurditate dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto sent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus non credentibus a Domino Christo mirabilia signa sunt facta: quoniam si apud illas facta essent, in cinere et cilicio poenitentiam egissent; sicut se habent eloquia veritatis, in quibus verbis suis Dominus Jesus altius nobis mysterium praedestinationis ostendit. 23. Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri, et apud