comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ille primus ascensus te a terris
separat. Aerem calcas. ubi ab hu¬
mo. eleuariuestigium In uirtu¬
te positus surgendo liquisti ter¬
ram. Terram relĩquis. si culpã
declinas. Exordium ergo ꝓces¬
sionis ad uirtutem: est absti¬
nere a peccato. Ut sciamus au¬
tem hanc disciplinam ẽẽ doc¬
trinȩ: audi legem dicentem.
Non adulterabis: ñ homicidium
facies. Inꝑfectis enim ista precep¬
ta conuenientia uidebantur.
Deniq ipse dñs iħc sciens imꝑ¬
fectum a quo interrogabatur.
quib ad uitam et̾nam oꝑib ꝑue¬
niret: respondit ei. Non ad¬
ulterabis: ñ homicidium fa¬
tera. Deinde dicenti quod fecis¬
set illa omnia: adiecit ꝑfectio¬
ra dicens. Uende omnia quȩ
habes & da pauꝑib: & habebis
thesaurum in celo: Tantumq
abesse docuit inter malorum
declinationem & imitationem
bonorum: ut hec abuueret qui
illa sibi facilia iudicabat.S¬
quia nec illa ascenderat. ideo ad
hȩc se aptare non potuit. Nam si

Expanded text:
ille primus ascensus te a terris ille primus ascensus te a terris separataaerem calcas, ubi ab humo eleuaueris uestigium. in uirtute positus surgendo reliquisti terram; terram relinquis, si culpam declinas. exordium ergo processionis ad uirtutem est abstinere a peccato. Ut sciamus autem hanc disciplinam esse doctrinae, audi legem dicentem: non adulterabis, non homicidium facies; inperfectis enim ista praecepta conuenientia uidebantur. denique ipse dominus Iesus sciens inperfectum, a quo interrogabatur quibus ad uitam aeternam operibus perueniret, respondit ei: non adulterabis, non homicidium fatera. deinde dicenti, quod fecisset illa omnia, adiecit perfectiora dicens: uende omnia quae habes et da pauperibus et habebis thesaurum i n c a e 10, tantumque abesse docuit inter malorum declinationem et imitationem bonorum, ut haec abnueret qui illa sibi facilia iudicabat. squia nec illa ascenderat, ideo ad haec se aptare non potuit; nam si
Abbreviated transcription (Latin):
de legis affectum: De rationali
nobis. Nobis autem initium bo¬
norum. abstinentia peccatorum
est: qm legimus. declina a ma¬
lo & fac bonum. Hic enim ordo:
est disciplinȩ. ut ab inferiorib
ad ꝑfectiora contendas: deterre¬
aris mole malorum: qui leuioꝵ
exordio debeas ꝓuocari Sca la¬
rum enim similem e̾ẽ scriptura
nos docet pietatis ascensum. ꝑ
quas uidit angłos dñi ascenden¬
tes & descendentes sc̃s iacob.
uir exercitationis: qui nob̾ ꝓ¬
positus est. ut ꝑ illum cognoscere¬
mus gradum uirtutis paulatim
nos ꝓferre debere. & ita posse
ab unis ad sumina contende¬
re: si ꝑ ꝓcessus gradi amur
exiguos. ad ea quȩ uidentur
humanȩ altiora nature. Has
tͥ scalas semꝑ habeto ꝓpositas:
ie timeas o homo grãdus hos
ascendere disciplinȩ. Primus gra¬
dus uicinus est terrȩ. Sequens
similis est priori. Sic ꝑ equales
gradus ad summa conscenditur.
Ne fastidias o homo primum il¬
lum uelut uilissimum gradũ.

Expanded text:
dae legis affectum? de rationabildae legis affectum? de rationabilnobis. nobis autem initium bonorum abstinentia peccatorum est, quoniam legimus: declina a malo et fac bonum. hic enim ordo est disciplinae, ut ab inferioribus ad perfectiora contendas, ne terrearis mole maiorum, qui leuiorum exordio debeas prouocari. scalarum enim similem esse scriptura nos docet pietatis ascensum, per quas uidit angelos domini ascendentes et descendentes sanctus Iacob uir exercitationis, qui nobis propositus est, ut per illum cognosceremus gradum uirtutis paulatim nos proferre debere et ita posse ab imis ad summa contendere, si per processus gradiamur exiguos ad ea, quae uidentur humanae altiora naturae. has tibi scalas semper habeto propositas. ne timeas, o homo, gradus hos ascendere disciplinae. primus gradus uicinus est terrae, sequens similis est prioris. sic per aequales gradus ad summa conscenditur. ne fastidias, o homo, primum illum uelut uilissimum gradum.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ egeuum &e pauꝑem: Non
enim dixit. beatum qui intellexe¬
rit: s eum qui intelligit. Quo¬
niam qui bonum oꝑantur. in
ipso oꝑe & quod ꝓbentur inue¬
munt: remunerationem sui in
ipso oꝑe consequentes. Siqui¬
dem beatȩ fructus est constien¬
tiȩ bonum fac̾tum. Qui autem
a malo temꝑant. ñ si semel aut
bis delinauerint culpan. statun
beati: s si potueruit culpȩ con¬
tagium ꝑ omne uitȩ sue tempꝰ
euadere. Nunc illud occurrit
cur beatum dicere malucrit.
nͥ eum qui pietatis aliquo sit
fuctus officio: s eum qui ab
impiorum consilio temꝑa¬
uerint. Uidetur enim magis lau¬
dandus qui urtutis inunus im¬
pleuerit: quam qui peccatum eua¬
serit. Siquidem nec bos. nec equꝰ
nec lapis inpeccato ẽẽ consuerit:
aut sedere in cathedra pestilen¬
tie. S illa beatitudinis nͣ hñt fru¬
cꝰtum: que uirtutis ñ habent sensũ.
Nam quomͦ ꝑueniunt ad legis
premium : que ñ habent sequẽ¬

Expanded text:
super egenum et pauperem? non super egenum et pauperem? non enim dixit beatum qui intellexerit, sed eum qui intellegit\'. quoniam, qui bonum operantur, in ipso opere et quo probentur inueniunt, remunerationem sui in ipso opere consequentes, siquidem beatae fructus est conscientiae bonum factum. qui autem a malo temperant, non, si semel aut bis declinauerint culpam, statim beati, sed si potuerint culpae contagium per omne tutae suae tempus euadere.. Nunc illud occurrit, cur beatum dicere maluerit non eum, qui pietatis aliquo sit functus officio, sed eum, qui ab impiorum consilio temperauerit. uidetur enim magis laudandus, qui uirtutis munus impleuerit quam qui peccatum euaserit, siquidem nec bos nec equus nec lapis in peccato esse consueuerit aut sedere in cathedra pestilentiae. sed illa beatitudinis non haber. t fructum, quae uirtutis non habent sensum; nam quomodo perueniunt ad legis praemium quae non habent sequen
Abbreviated transcription (Latin):
ad culpam exhibent ei qui u¬
ti his nesciat. Quis enim iustꝰ
ꝓpter pecuniam: quis humił
in potestatib: quis misericorᷤ
ꝓpter nobilitatem: Quis cas¬
tus ꝓpter decorem: Illecebro¬
sa hȩc magis sunt ad peccatũ:
quam fruccuosa ad uirtutis
ꝓfectum. Quid sibi deinde
uult quod maluit dicere nõ
abiit & nͨ stetit. quasi de pre¬
terito. cum potuerit dicere:
beatus uir qui ñ abit in con¬
silio impioꝵ. & in uia pecca¬
torum non stat. & in cathedra pes¬
tilentie nͣ sedet: uide dognna. Non
enim statim beatus qui non est
impius. aut peccator ꝓpter in¬
certa exitus. Non enim ociose scͥp¬
tum est: ante mortem ne lau¬
daueris aliquem. Ergo dum
in hac uita quisquam est: non
potest defiuita predicatione
laudari. quem petere adhuc
possit error Ille autem qui ui¬
tam siue offensione conduserit.
iuire beati appellatione censetur:
qui utitur consortio beatorum.
S forte dicas. Qua ratione ergo
alibi dixit̾. beatus qui intelligit

Expanded text:
ad culpam exhibent ei, qui uad culpam exhibent ei, qui uti his nesciat. quis enim iustus propter pecuniam, quis humilis in potestatibus, quis misericors propter nobilitatem, quis castus propter decorem? illecebrosa haec magis sunt ad peccatum quam fructuosa ad uirtutis profectum. Quid sibi deinde uult quod maluit dicere: non abiit et non stetit quasi de praeterito, cum potuerit dicere: \'beatus uir qui non abit in consilio impiorum et in uia peccatorum non stat et in cathedra pestilentiae non sedet\'? uide dogma; non enim statim beatus, qui non est impius aut peccator, propter incerta exitus. non enim otiose scriptum est: ante mortem ne lauda a u e r i s aliquem. ergo dum in hac uita quisquam est, non potest definita praedicatione laudari, cum patere adhuc possit errori; ille autem, qui uitam sine offensione concluserit, iure beati appellatione censetur, qui utitur consortio beatorum. Sed forte dicas: \'qua ratione ergo alibi dixit: beatus qui intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
sexum ñ habet: Non ergo il¬
lic discernas honoren. merce¬
dem diuidas: ubi ñ discerni¬
tur sexus. Non incaute tam̃.
si prior uocetur ad exercitiũ.
qui fuit posterior a Alapsu.
Quȩ male cepit: sequi debet ñ prece¬
dere. Uel post exꝑimentum. sit
uerecundior. Male eua naturȩ
ordinem pretermisit. Expectare
debuit precedentem. Astute ser¬
pens a posteriore cepit: ideo ꝓ¬
pheta ad suꝑiorem reuerticur:
eum utiq qui lapsus ñ ẽẽt. in¬
si e̾ct posteriorem secutus. De¬
nq priꝰ nõ reuocauit a lapsu:
quam ad palmam uictorie ꝓ¬
uocauit. Beatus inquit uir qͥ
ñ abiit in ꝯsilio impioꝵ. Uide uͥ be¬
at᷑ appelleris. o homo. Nonĩ diuitiis.
ñ ĩ potestatib. ⁊ honorib. ñ ĩ nobilita¬
te gen̾is aut decore ⁊ pulcͥtudĩe. ñ ĩ cor
poriᷤ salubͥtate: in quib nichil na¬
ture bonũ est. Deniq ñ solũ facilẽ
ꝯmutationem habent in contͣ¬
ria: uerum etiam ministeriũ

Expanded text:
sexum non habet ? non ergo ilsexum non habet ? non ergo illic discernas honorem, mercedem diuidas, ubi non discernitur sexus. non incaute tamen, si prior uocetur ad exercitium, qui fuit posterior ad lapsum. quae male coepit, sequi debet, non praecedere; uel post experimentum sit uerecundior. male Eua naturae ordinem praetermisit, expectare debuit praecedentem. astute serpens a posteriore coepit; ideo propheta ad superiorem reuertitur, eum utique qui lapsus non esset, nisi esset posteriorem secutus. Denique prius nos reuocauit a lapsu quam ad palmam uictoriae prouocauit. beatus, inquit, uir qui non abiit in consilio impiorum. uide, ubi beatus appelleris o homo: non in diuitiis, non in potestatibus et honoribus, non in nobilitate generis aut decore et pulchritudine, nporis salubritate, in quibus nihil naturae est bonum; denique non solum facilem commutationem habent in contraria, uerum etiam ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
homine uterq signatur: in
uiro sexus exprimitur. Sed
quemadmodum cum homo
licitur. uterq comprehendi¬
tur: ita cum uir nominatur.
&̾ mulier cuilis uir ille sit in¬
telligitur. Deniq hȩc uocabi¬
tur inquit mulier: quoniã
de uiro sumpta suo est. Acce¬
dit illud: quoniam quorũ
natura eadem. eorum oꝑa¬
tiones utiq ñ possunt esse
discretȩ. & quorum opus e¬
quale ÷ eorum utiq equaliᷤ
&̾ merces. Uirum igitur scͥp¬
tura dicendo. consortem co¬
pulȩ ñ pretermisit : quia &
hominem dicendo. consorte
nͥ tacuit creaturȩ. Itaq quẽ¬
adinodum illic hominem
factum legiinus. & cum sit
una natura. tamen principalem
sexum prius creatum negare
ñ possumus : ita & hic cum
legimus uirum. de principa¬
li portione sexum quoq sub¬
parem recognoscimus. Paria
igitur studia uirtutis: quia
par prerogatiua est creaturȩ.
Quid autem sexum discutias.
ubi uͦ corporis a te. s anime
certamina postulantur. quȩ

Expanded text:
homine uterque signatur, in homine uterque signatur, in uiro sexus exprimitur. sed quemadmodum, cum homo dicitur, uterque comprehenditur, ita, cum uir nominatur, et mulier cuius uir ille sit intellegitur. denique haec uocabitur, inquit, mulier, quoniam de uiro suo sumpta est. accedit illud, quoniam, quorum natura eadem, eorum operationes utique non possunt esse discretae, et quorum opus aequale, eorum utique aequalis et merces. uirum igitur scriptura dicendo consortem copulae non praetermisit, quia et hominem dicendo consortem non tacuit naturae. itaque quemadmodum illic hominem factum legimus et, cum sit una natura, tamen principalem sexum prius creatum negare non possumus, ita et hic, cum legimus uirum, de principali portione sexum quoque subparem recognoscimus. paria igitur studia uirtutis, quia par praerogatiua est creaturae. quid autem sexum discutias, ubi non corporis a te, sed animae certamina postulantur, quae
Abbreviated transcription (Latin):
atitudinem futtroꝵ. acuda fes¬
tinatione contenderet. Beatus
inquit uir. Quid plus potuit
homini donari: qͣm quo nichil
amplius potuit deo apostolica
auctoritate deferri: Beatus e¬
nu & solus potens.⁊ rex regũ. &
dñs dominantium. deus dic¬
tus est: Ille solus potens. ille
rex regum. ille dñs dñantiũ.
beatitudinis tamen ñ suꝑgre¬
ditur potestatem. Donauit
nob̾ appellationiᷤ eiꝰ commnune
consortium. quȩ digna estima¬
ta est honore diuino. Consi¬
deremus nunc qua ratione
beatus uir dixerit. & ñ magiꝰ
beati homines: cum uterq
sexus uocetur ad grãm. Nunqͥd
a consortio beatitudinis exclu¬
sit mulieres: quia uirum solũ
beatum nuncupauit: Absit.
Quia nec a consortio creature
exclusit ds̃ feminas: quia priꝰ
uirum condidit. Dixit enim
d̾s. faciamus hominem scđ̾m
imaginem nr̃am: & secundũ
similitudinem uram. & fecit
inquit d̾s hominem: ad ima¬
ginem dei fecit illum: mascu¬
lum & feminam fecit eos In

Expanded text:
atitudinem futurorum auida fesatitudinem futurorum auida festinatione contenderet. beatus, inquit, uir. quid plus potuit homini donari quam quo nihil amplius potuit deo apostolica auctoritate deferri ? beatus enim et solus potens et rex regum et dominus dominantium deus dictus est. ille solus potens, ille rex regum, ille dominus dominantium beatitudinis tamen non supergreditur potestatem; donauit nobis appellationis eius commune consortium, quae digna aestimata est honore diuino. Consideremus nunc, qua ratione \'beatus uir\' dixerit et non magis \'beati homines\', cum uterque sexus uocetur ad gratiam. numquid a consortio beatitudinis exclusit mulieres, quia uirum solum beatum nuncupauit? absit, quia nec a consortio creaturae exclusit deus feminas , quia prius uirum condidit. dixit enim deus: faciamus hominem secundum imaginem nostram et secundum similitudinem nostram, et fecit, inquit, deus hominem, ad imaginem dei fecit illum, masculum et feminam fecit e o s. in
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis: ingrediamur exordia.
Beatus inquit uir qui nͣ abiit
in consilio impiorum. Quam
aptum: quam oportunum pͥn¬
cipium. Namq ut bni qui ago¬
nis aliquam sollennitatem rece¬
ꝑint exhibendam ꝓponere pre¬
mium solent: iactare corone
nobilitatem. quo certaturi studio
mnaiori conueniant. nisu quoq
ꝓpensiore decertant: ita dñs
beatitudinem. ad uirtutis hu¬
manȩ incentiua ꝓposuit. Imꝑa¬
tor quoq cum ꝓgreditur ad
bellum. donatiuum militi &
ꝓmotiones dignitatum. nume¬
ris militaril pollicetur: ut spes
cominodi furetur labores: &
metum abscondat ꝑiculi. Uel¬
lut preco igitur magni imꝑa¬
toris sc̃s dauid hortatur mi¬
lites. aulites uocat: premium
exprimit dicens. Beatus uir
qui non abiit in consilio impi¬
orum. A premio cepit: ut pon¬
dus futuri certaminis eleuaret.
Mercedem premisit: ut unus¬
quisq presentium rerum sol¬
licitudines ac labores corde
transiliens: ad emerendam be¬

Expanded text:
est nobis, ingrediamur exordia. est nobis, ingrediamur exordia. Beatus, inquit, uir qui non abiit in consilio impiorum. quam aptum, quam oportunum principium ! namque ut hi, qui agonis aliquam sollemnitatem receperint exhibendam, proponere praemium solent, iactare coronae nobilitatem, quo certaturi studio maiore conueniant, nisu quoque propensiore decertent, ita dominbeatitudinem ad uirtutis humanae incentiua proposuit. imperator quoque, cum progreditur ad bellum, donatiuum militi et promotiones dignitatum in numeris militaribus pollicetur, ut spes commodi furetur labores et metum abscondat periculi. uelut praeco igitur magni imperatoris sanctus Dauid hortatur milites, athletas uocat, praemium exprimit dicens: beatus uir qui non abiit in consilio impiorum. a praemio coepit, ut pondus futuri certaminis eleuaret, mercedem praemisit, ut unusquisque praesentium rerum sollicitudines ac labores corde transi- liens ad emerendam be
Abbreviated transcription (Latin):
la irrumꝑet terrenorum libi¬
do uitiorum: simul animus
cȩlestis grͣȩ suauitate nitesceret.
Merito igitur tant̾i ministrũ
muneris dñs laudans ait.
Inueni dauid scđm cormeu᷑.
Aiunt etiam eorum qui cytha¬
ra canunt peritiores. intus ca¬
nere ut ferunt fabulȩ. de aspen¬
dio ꝙytharista. Causas quoq
modulaminum &e quedam clau¬
stra morum in suꝑiore parte
ẽẽ psalterii. Docuit ergo dauid
intus nos canere oportere. int̾
psallere: quemad modum cant¬
bat & paulus dicens: orabo
sp̃u. orabo & mente: psallam
sp̃u. psallam & mente: & ad
suꝑiorum intuitum uitam
nrãm actusq formare : ne de¬
lectatio dulcedinis excitet cor¬
poris passiones: quib ñ redimi¬
tur anima nr̃a s grauatur:
cum ad redemptionem animȩ
sue psallere se sc̃s ꝓpha memo¬
rauerit dicens. Psallam tͥ d̾s in
cythara sc̃s israel. Gaudebunt
labia mea cum cantauero tͥ:
ce anima mea quam redemisti.
S iam psalmi istius qui ꝓpositus

Expanded text:
la inreperet terrenorum libila inreperet terrenorum libido uitiorum, simul animus caelestis gratiae suauitate nitesceret. n erito igitur tanti ministrum muneris dominus laudans ait: inueni Dauid secundum cor meum. Aiunt etiam eorum, qui cithara canunt, peritiores intus canere, ut ferunt fabulae de Aspendio citharista, causas quoque modulaminum et quaedam claustra rhythmorum in superiore parte esse psalterii. docuit ergo Dauid intus nos canere oportere, intus psallere , quemadmodum canebat et Paulus dicens: orabo s p iritu, orabo et mente; psallam spiritu, psallam e t m e n t e, et ad superiorum intuitum uitam nostram actusque formare, ne delectatio dulcedinis excitet corporis passiones, quibus non redimitur nostra anima, sed grauatur, cum ad redemptionem animae suae psallere se sanctus propheta memorauerit dcithara, Deus Israel: gaudebunt labia mea, cum cantauero tibi, et anima mea quam redemisti. sed iam psalmi istius, qui propositus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ t̾ occurrat psalmos legenti:
In biis lego canticum ꝓ dilecco:
& sacre desiderio caritatis in¬
flammor. In hiis torcularia di¬
iuimi ministerii recognosco: in
huis reuelationum gr̃am re¬
surrectionis recenseo testimo¬
nia: reꝓmissionis mun̾a In his
disco uitare peccatum. dedisco
erubescere pęnitentiam delicto¬
rum. Tantus rex. tantus ꝓpħa.
suo me ꝓuocauit exemplo: ut
aut commissum studeam exte¬
nuare peccatum : aut ñ cõmis¬
sum cauere. Quid igitur psal¬
mus. nisi uirtutum est orga¬
num: Quod sc̃i sp̃s plectro
Pangens ꝓpħa uenerabilis:
celestis sonitus fecit in terriꝰdul¬
cedinem resultare. Simul cum
ille in fidib & cordis. hoc est
in reliquiis mortuis diuersa¬
rum uocum. modulatur dis¬
crimina: ut diuine laudatio¬
nis ad celestia dirigeret canti¬
lenam. docuit utiq prius no¬
bis peccato ẽẽ moriendum. & tunc
demum in hoc corpore diu̾sa oꝑa
patis intentione cȩlestium. nul¬

Expanded text:
non tibi occurrat psalmos legenti? non tibi occurrat psalmos legenti? in his lego canticum pro dilecto et sacrae desiderio caritatis inflammor, in his torcularia diuini mysterii recognosco, in his reuelationum gratiam, resurrectionis recenseo testimonia, repromissionis munera, in his disco uitare peccatum, dedisco erubescere paenitentiam delictorum. tantus rex, tantus propheta suo me prouocauit exemplo, ut aut commissum studeam extenuare peccatum aut non commissum cauere. Quid igitur psalmus nisi uirtutum est organum, quod sancti spiritus plectro pangens propheta uenerabilis caelestis sonitus fecit in terris dulcedinem resultare? simul, cum ille in fidibus et chordis, hoc est in reliquiis mortuis diuersarum uocum modulatus discrimina diuinae laudationis ad caelestia dirigeret cantilenam, docuit utique prius nobis peccato esse moriendum et tunc demum in hoc corpore diuersa opepatis intentione caelestium nul
Abbreviated transcription (Latin):
mus dissidentes copulat: discor¬
des sociat: offensos reconciliat.
Quis enim ñ remittat ei : cum
quo unam ad deum uocem e¬
miserit: Magnum plane uni¬
tatis uinculum: in unum cho¬
rum totius numerum plebis
coire. Disi ares cytbarȩ nerui
sunt: s una symponia In pau¬
cissimis chordis sepe errant digi¬
ti artificis: s in populo sp̃s ar-¬
tifex nescit errare. Psalmus.
nocturni oꝑis commertium:
diurnȩ requiei stipendium In¬
stitutio incipientium : ꝑfectoꝵ
confirmatio: angłorum mini¬
sterium: militia cęlestis: bos¬
tia spiritalis. Psalmum & saxa
respondent. Esalmus canitur:
&e ipsa etiam saxosa pectora
molliuntur. Uidemus flere p̃¬
duros: flecti unmisericordes. Cer¬
tat in psalmo doctrina. cum gr̃a
simul cantatur ad delectationẽ.
discitur ad cruditionem. Nam
iuolentiora precepta ñ ꝑmaneñ.
Quod autem cum suauitate ꝑ¬
ceꝑit : id infusum semel p̾cordus
ñ consueuit elabi. Quid est qͦd

Expanded text:
mus dissidentes copulat, discormus dissidentes copulat, discordes sociat, offensos reconciliat; quis enim non remittat ei, cum quo unam ad deum uocem emiserit? magnum plane unitatis uinculum, in unum chorum totius numerum plebis coire. dispares citharae nerui sunt, sed una symphonia. in paucissimis chordis saepe errant digiti artificis, sed in populo spiritus artifex nescit errare. psalmus nocturni operis commercium, diurnae requiei stipendium, institutio incipientium, perfectorum confirmatio, angelorum ministerium, militia caelestis, hostia spiritalis. psalmum et saxa respondent; psalmus canitur et ipsa etiam saxosa pectora molliuntur: uidemus flere praeduros , flecti inmisericordes. Certat in psalmo doctrina cum gratia; simul cantatur ad delectationem, discitur ad eruditionem. nam uiolentiora praecepta non permanent; quod autem cum suauitate perceperis, id infusum semel praecordiis non consueuit elabi. quid est quod
Abbreviated transcription (Latin):
sine inuidia cantant lasciuiȩ:
hunc adolescentes sine lubricȩ
etatis ꝑiculo & temptamento
concinunt uoluptatis. Iuuenculȩ
ipse sine dispendio matroua¬
lis psallunt pudoris : puellule
sine plapsione uerecundiȩ cum
sobrictate grauitatis ymnum
deo inflexe uocis suauitate.
modulantur Hunc tenera ge¬
stit pueritia: hunc meditari
gaudet infantia: quȩ alia dedi-¬
nat ediscere. Iudus quidam est
iste doctrinȩ. maioris ꝓfectus :¬
quam cum seria traditur dis¬
ciplina. Quantum laboratur
in ecclesia ut fiat silentium cũ
lectiones leguntur: si unuslo¬
quatur. obstrepit uniuersis. Cũ
psalmus legitur. ipse sibi est
effector silentii. Omnes locunt᷑:
& nullus obstrepit. Psalmum re¬
ges sine potestatis suꝑcilio resul¬
tant. In hoc se ministerio dauid
gaudebat uideri. Psalmus ab
a populis. Certant clamare
singuli: quod omnib ꝓficit.
Domi psalmus canitur: foris
recensetur. Sine labore ꝑcipit᷑:
cum uoluptate seruatur. Psal¬

Expanded text:
sine inuidia cantant lasciuiae, sine inuidia cantant lasciuiae, hunc adulescentes sine lubricae aetatis periculo et temptamento concinunt uoluptatis, iuuenculae ipsae sine dispendio matronalis psallunt pudoris, puellulae sine prolapsione uerecundiae cum sobrietate grauitatis hymnum deo inflexae uocis suauitate modulantur. hunc tenere gestit pueritia, hunc meditari gaudet infantia, quae alia declinat ediscere; ludus quidam est iste doctrinae maioris profectus quam cum seria traditur disciplina. quantum laboratur in ecclesia, ut fiat silentium, cum lectiones leguntur! si unus loquatur, obstrepunt uniuersi ; cum psalmus legitur, ipse sibi est effector silentii; omnes locuntur et nullus obstrepit. psalmum reges sme potestatis supercilio resultant, in hoc se ministerio Dauid gaudebat uideri; psalmus canur a populis. certantur clamare singuli quod omnibus proficit. domi psalmus canitur, foris recensetur; sine labore percipitur, cum uoluptate seruatur. psal
Abbreviated transcription (Latin):
scriptores psalmorum in suis
scriptis exempla posuerunt. aut
aliqua dicta suꝑiorum: psalmi.
nichil preter quod suum
est babent. Quid igitur psalmo
gratius. Unde pulcre ipse da¬
populi est: dei lau. plebis lau¬
datio. Nausus omnium ⁊ sermo
uniuersorum: uox ecclesie: fidi
canora confessio. auctoritatis ple¬
na deuotio. libertatis lecitia. cla-¬
mor iocunditatis. letitiȩ resul¬
tatio Iracundiam mitigat: sol¬
licididinem abdit: merorem
alleuat. Nocturna arma. diuina
magisteria. scutum in timore:
festum in sc̾itate. imago tranqͥlli¬
tatis. pignus pacis atq concordie:
cythare modo. ex diuersis &e dispa¬
rib uocib unam exprimens cã¬
tilenam. Dici ortus psalmuni re¬
sultat: psalmum resonat occa¬
sus. Mulieres apostolus tacere¬
am bene clauiant. Iic omun dul¬
cis etati. hic utriq aptus est
sexui. Hounc senes rigore senee¬
tutis deposito canunt: hunc ue¬
terani tͥstes in cordis sui iocundi¬
tate respondent. Hunc iuueneᷤ

Expanded text:
scriptores psalmorum in suis scriptores psalmorum in suis scriptis exempla posuerunt aut aliqua dicta superiorum; psalmi nihil praeter quod suum est habent. quid igitur psalmo gratius? unde pulchre ipse Dapopuli est, dei laus, plebis laudatio, plausus omnium, sermo uniuersorum, uox ecclesiae, fidei canora confessio, auctoritatis plena deuotio, libertatis laetitia, clamor iocunditatis, laetitiae resultatio. ab iracundia mitigat, a sollicitudine abdicat, a maerore alleuat; nocturna arma, diurna magisteria, scutum in timore, festum in sanctitate, imago tranquillitatis, pignus pacis atque concordiae, citharae modo ex diuersis et disparibus uocibus unam exprimens cantilenam. diei ortus psalmum resultat, psalmum resonat occasus. Mulieres apostolus in eccleam bene clamant; hic omni dulcis aetati, hic utrique aptus est sexui. hunc senes rigore senectutis deposito canunt, hunc ueterani tristes in cordis sui iocunditate respondent, hunc iuuenes
Abbreviated transcription (Latin):
tat quiã preceptum ȩuuangeli¬
cum sp̃u preuidit. uirtute pre¬
uenit. Habes itaq illud ꝓuerbi¬
ale: quia mansuctus homo cor¬
dis est medicus. Siquis preterea
aduersus nequitie spiritalis in¬
cursus uult ẽt̾ munitus: quid
magis quam psallendum si¬
bi esse nouerit: Psallebat da¬
uid adolescentior: & saulis neqͣm
sp̃s fugabatur. qui eum antea
stringebat. De uirtute autem ꝓ¬
phetica quid loquar: Quod aliĩ
annuntiarunt ꝑ enigmata:
huic soli palam atq aꝑte uidet᷑
esse ꝓmissum: ut dñs iħc ex eius
semine nascetur: sicut dixit ad
cum dñs. De fructu uentris tui
ponam suꝑ sedem meam In psal¬
mis itaq nobis ñ solum nascit᷑
xp̃c: s etiam salutaremillam
suscipit passionem: quiescit. re¬
surgit. ascẽdit ad cęlum. sedec
ad dexteram patris. Id quod ne¬
mo presumpserit hominum di¬
cere. hoc solus hic ꝓpħa annun¬
tiauit: postea ipse dñs in euuan¬
gelio predicauit. Omnnes preterea

Expanded text:
tat, quia praeceptum euangelitat, quia praeceptum euangelicum spiritu praeuidit, uirtute praeuenit. habes itaque illud prouerbiale, quia m a nsuetus homo cordis est medicus. si quis praeterea aduersus nequitiae spiritalis incursus uult esse munitus, quid magis quam psallendum sibi esse nouerit ? psallebat Dauid adulescentior et Saulis nequam spiritum fugabat, qui eum antea stringebat. De uirtute autem prophetiae quid loquar? quod alii annuntiauerunt per aenigmata, huic soli palam atque aperte uidetur esse promissum, ut dominus Iesus ex eius semine nasceretur, sicut dixit ad eum dominus: de fructu uentris tui ponam guper sedem tuam. in psalmis itaque nobis non solum nascitur Iesus , sed etiam salutarem illam suscipit corporis passionem, quiescit, resurgit, ascendit ad caelum, sedet ad dexteram patris. id quod nemo praesumpserit hominum dicere, hoc solus hic propheta annuntiauit, postea ipse dominus in euangelio praedicauit. Omnes praeterea
Abbreviated transcription (Latin):
atq imitari uelit: intra unum
psalmum totam paternȩ his¬
toriȩ seriem accipit comprehen¬
sam: ut thesaurum memoriȩ
compendio lectionis acqͥrat.
faciliora quoq uidentur: quȩ
brtuius explicantur. Illud etiã
quantȩ altitudinis quod bre¬
ui interuallo offensionum
aduersa distinxit: & reconciliatio¬
nis secunda subtexuit: docens
ta conferret. Si quis uim legis
explorat: quȩ tota in uinculo ca¬
ritatis est. qui enim diligit. ꝓri¬
mum. legem impleuit: in psal¬
mis legat quanto dilectionis
affectu. ꝓ totius plebis obꝓbrio
repellendo. ꝑiculis se grauib
solus ohiecerit. In quo non impa¬
pho uirtutis agnoscet. Siquis
correptionum seua formidat:
audiat dicentẽ. dñe ne in ira tua
arguas ine. neq in furore tuo
corripias me: & discat quemad¬
modum debeat irati iudicis tem¬
perare censuram. Siquis pati¬
entiȩ cognoscere gestit exemplũ:
legat inpsalmis. si reddidi retͥ¬
buentib michi mala: &e̾ aduer¬

Expanded text:
atque imitari uelit, intra unum atque imitari uelit, intra unum psalmum totam paternae historiae seriem accipit conprehensam, ut thesaurum memoriae conpendio lectionis adquirat. faciliora quoque uidentur quae breuius explicantur. illud etiam quantae altitudinis, quod breui interuallo offensionum aduersa distinxit et reconciliationis secunda subtexuit, ut simuta conferret! si quis uim legis explorat, quae tota m uinculo caritatis est — qui enim diligit proximum legem i m p 1 e u i t —, in psalmis legat, quanto dilectionis affectu pro totius plebis obprobrio repellendo periculis se grauibus solus obiecerit; in quo non impapho uirtutis agnoscet. si quis correptionum saeua formidat, audiat dicentem: domine, ne in ira tua arguas me neque in furore tuo corripias meet discat, quemadmodum debeat irati iudicis temperare censuram. si quis patientiae cognoscere gestit exemplum, legat in psalmis: si reddidi retribuentibus mihi mala et aduer
Abbreviated transcription (Latin):
ticum scripsit. quo legentium
corda mulceret : in reliquis ter¬
ribilis tuba correptionis infre¬
muit. Canticum ei. ne ipsi qui¬
dem inimici obicere potueruis:
qui cum propter alia dicta.
usq ad necem ꝑsecuti. sunt. Unu̾
daniel: unum abbacucb. Salomõ
ipse dauid filius licet innume¬
ra cantica cecinisse dicatur:
unum tamen quod ecclesia re¬
ceꝑit canticum canticorum de¬
reliquit. Scripsit idem ꝓuerbia.
In aluis igitur singula aduer¬
tere licet. Historia instruit. lex
docet. ꝓpħia annunti u at. cor¬
reptio castigat: moralitas sua¬
det. In libro psalmorum ꝓfec¬
tus est omnium : & medicina
quedam salutis humanȩ. Qui¬
cunq legcrit. habet quo propriȩ
uulnera passionis speciali possit
uoluerit. tanquam in commu¬
ni animarum gymnasio. &
quoda stadio uirtutum diuer¬
sa genera certaminũ repperiens
preparata id sibi eligat᷑. cui se
intelligit aptiorem: quo facili¬
tis ꝑueniat ad coronam. Siqͥs

Expanded text:
ticum scripsit, quo legentium ticum scripsit, quo legentium corda mulceret, in reliquis terribili tuba correptionis infremuit. canticum ei ne ipsi quidem inimici obicere potuerunt, qui eum propter alia dicta usque ad necem sunt persecuti. unum Danihel, unum Habacuc, Salomon ipse Dauid filius, licet innumera cantica cecinisse dicatur, unum tamen quod ecclesia receperit Canticorum canticum dereliquit; scripsit idem Prouerbia. in aliis igitur singula aduertere licet. Historia instruit, lex docet, prophetia annuntiat, correptio castigat, moralitas suadet; in libro Psalmorum profectus est omnium et medicina quaedam salutis humanae. quicumque legerit, habet quo propriae uulnera passionis speciali possit uoluerit, tamquam in communi animarum gymnasio et quodam stadio uirtutum diuersa genera certaminum rep- periens praeparata id sibi eligat, cui se intellegit aptiorem, quo facilius perueniat ad coronam. si quis
Abbreviated transcription (Latin):
laudari: s etiam reconciliari.
Inde &e moyses tunc maxime
cantico usus est: quando cȩlũ
testificabatur & terram. Ut salutẽ
suam gelestis sono gr̃e concinentẽ
auidius mundus audiret. & sacre
suauitate dulcedinis inęxernum
legis obseruantiam mentibus
mnoleret humanis. Deniq legis
tabulȩ priusquam cantico fir¬
marentur. ꝑ indignationem
quia sc̃ificatio eam sacrȩ suaui¬
tatis exlusit. Canticum itaq do¬
mini sicut ros mollior descendit
ẽ celo: & fidem hominum sicut
gramen ymbre quodam gr̃e
spiritalis infudit. Duo igitur can¬
tica in libris moysi: tanquam
duo mundi oculi. celiq lumina:
totum corpus oꝑis cuis illustͣnt.
At uero dauid principaliter a
dño ad hoc munus electus est:
ut quod in aliis rarum premine¬
re reliquo oꝑe uidetur: in hoc.
iuge ce continuum refulgeret.
lnum canticum legimus in li¬
bro iudicum: reliqua historiȩ mo¬
re decursa. quib expressa sunt
gesta maioꝵ. Unum ysaias can¬

Expanded text:
laudari, sed etiam reconciliari. laudari, sed etiam reconciliari. Inde et cantico usus est, quando caelum testificabatur et terram, ut salutem suam caelestis sono gratiae concinentem auidius mundus audiret et sacrae suauitate dulcedinis in aeternum legis obseruantia mentibus inoleret humanis. denique legis tabulae priusquam cantico firmarentur, per indignationem quia sanctificatio eam sacrae suauitatis exclusit. canticum itaque domini sicut ros mollior descendit e caelo et fidem hominum sicut gramen imbre quodam gratiae spiritalis infudit. duo igitur haec cantica in libris Moysi tamquam duo mundi oculi caelique lumina totum corpus operis eius illustrant. At uero Dauid principaliter a domino ad hoc munus electus est, ut, quod in aliis rarum praeminere reliquo operi uidetur, in hoc iuge et continuum refulgeret. unum canticum legimus in libro Iudicum, reliqua historiae more decursa, quibus expressa sunt gesta maiorum. unum Esaias can
Abbreviated transcription (Latin):
sttularib captus amisisset illece
reparare eam studens ac reforma¬
re: psallendi in unere cȩlestis nob̾
rat. Precipue tamen. dulcis psal¬
morum liber. Quandoquidem
ipse moyses qui plano gesta ma¬
iorum sermone descripsit: ubi
tamen ꝑ mare rubrum popu¬
lum patrum memorabili am¬
miratione transduxit: demer¬
sum aspiciens regem pharao
cum suis copiis in maiora in¬
genium attollens suum. quia
maiora uirib suis fuerat assecu¬
tus. canticum dño cecunit tri¬
umphale. Maria quoꝙ tympa¬
num sumens: citeras hortabat᷑
dicens. Cantemus dño gloriose
enim bonorificatus est: equum
ce ascensorem ꝓiecit in mare.
Ipse etiam moyses cum legem
dñi legisset: quo cius memoriã
pectorib affigerit audientium.
ꝑcanticum locutus est dicens.
Audi cȩlum & loquar. Expecte¬
tur sicut pluuia eloquiu᷑meu:
&e descendant sicut ros uerba
mea: sicut ymber suꝑ gramen.¬
sicut nix suꝑ fenum. Delectat᷑
igitur cantico deus. nͨ solum

Expanded text:
saecularibus captus amisisset illecebsaecularibus captus amisisset illecebreparare eam studens et reformare psallendi munere caelestis nobis ret, praecipue tamen dulcis Psalmorum liber, quandoquidem ipse Moyses, qui plano gesta maiorum sermone descripsit, ubi tamen per Mare Rubrum populum patrum memorabili admiratione transduxit, demersum aspiciens regem Pharaonem cum suis copiis, in maiora ingenium attollens suum, quia maiora uiribus suis fuerat assecutus, canticum domino cecinit triumphale. Maria quoque tympanum sumens ceteras hortabatur dicens: cantemus domino, gloriose enim honorificatus est; equum et ascensorem proiecit in mare. ipse etiam Moyses cum legem domini legisset, quo eius memoriam pectoribus affigeret audientium, per canticum locutus est dicens: audi cae 1 um, et loquar; expectetur sicut pluuia eloquium meum et descendant sicut ros uerba mea, sicut imber susicut nix super fenum . 5. Delectatur igitur cantico Deus non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. Laudant angeli dñm ⁊ psal¬
lunt ei potestates celorum: ce ante
ipsum untium mundi cherubin
& seraphin cum suauitate canorȩ
mera angelorum milia assistunt :
semores & turba magna sicut uo¬
ces aquarum multarum conci¬
nunt alleluia. Ipsum maxime
dam ꝑpetui concentus suauitate
uersari: ut sonus cius extremis
terrarum partib audirctur.
ubi sunt quedam secreta naturȩ
Nec id abusu naturȩ alienum tu¬
detur: quandoquidem uox missa
tet ⁊ & suauiore sono reddant q̃ͥd
acceꝑint. In scopulis quoq ipsis
& lapidib. repperit natura quod
delectaret. Aliorum specula: ali¬
orum uisus delectat aut gr᷑a. Etiȩ
ipse atq aues. loci amenitate.
seueritas terrori est: aut blandi¬
tiȩ uoluptati. Naturalis igitur de¬
lectatio est. Unde &e dauid sc̃s qui
aduerterat. unde honio & qua ec̃t
fraude deiccius: nam si tenuisset
infusam sibi a dño ȩternȩ illius
celestisq delectationis gram. nec

Expanded text:
ualde. Laudant angeli dominum, psalualde. Laudant angeli dominum, psallunt ei potestates caelorum et ante ipsum initium mundi Cherubim et Seraphim cum suauitate canorae mera angelorum milia adsistunt et seniores et turba magna sicut uoces aquarum multarum concinunt: alleluia. ipsum axem adam perpetui concentus suauitate uersari, ut sonus eius extremis terrarum partibus audiretur, ubi sunt quaedam secreta naturae. nec id ab usu naturae alienum uidetur, quandoquidem uox missa tet aut montibus et suauiore sono reddant quod acceperint. in scopulis quoque ipsis et lapidibus repperit natura quod delectaret; aliorum specula, aliorum usus delectat aut gratia. ferae ipsae atque aues loci amoenioris seueritas terrori est aut blanditiae uoluptati. naturalis igitur delectatio est. Unde et Dauid sanctus, qui aduerteret, unde homo et qua esset fraude deiectus — nam si tenuisset infusam sibi a domino aeternae illius caelestisque delectationis gratiam nec
Abbreviated transcription (Latin):
uminum incentiuum
uirtutis ꝓpostut dcus
futurȩ beatitudinis
delectationem. Nehe.¬
mens quoq calcar
crroris delectationem esse diabolꝰ
excogitauit. Utriusq sententie
prestat iudicium primus huma¬
ni gentris adam: & a dño deo in
parediso positus uoluptatis. ut
poerna delectatione frueritur ad
untutem futurȩ sobolis ꝓuocan¬
dam. Neq enim erat incognitũ
dco. locum eum errori daturum.
ce tteris ꝓpositam spem salutis c̾t̾
debcit: qua in prerptam buma¬
no sedem grneri contenderent re¬
formari. Q idem ꝑ specicm serpen¬
tis prefigurauit delectationis il¬
lecebram: uxoria ꝑsuasione de¬
ciptus. Occasione igitur accepta
aduersarius. ꝑ delectationẽ michi
opatus est mortem. Itaq quod
diuina gr̃a tributum erat ad
uitam. factum est michi in mor¬
tem: eoq faciliorem inimicus as¬
sinsum hominis habuit adlap¬
sum: quo spetiem pretendit na¬
tury. Delectart̃ enĩ oꝑa sua dñm ⁊
deleccarunt prima nature exori¬
dia: quȩ uidens dñs. ait bonã

Expanded text:
Summum incentiuum uirtutis proposuit deus futurae beatitudinis delectationem; uehemens quoque calcar erroris delectationem esse diabolus excogitauit. utriusque sententiae praestat indicium primus humani generis Adam a domino deo in paradiso positus uoluptatis, ut aeterna delectatione frueretur ad uirtutem futurae subolis prouocandam — neque enim erat incognitum deo locum eum errori daturum et ceteris propositam spem salutis esse debere, qua in praereptam humano sedem generi contenderent reformari —, et idem per speciem serpentis, quae praefigurauit delectationis illecebras, uxoria persuasione deceptus. occasione igitur accepta aduersarius per delectationem mihi operatus est mortem. itaque quod diuina gratia tributum erat ad uitam, factum est mihi in mortem eoque faciliorem inimicus assensum hominis habuit ad lapsum, quo speciem praetendit naturae. delectarunt enim opera sua dominum, delectarunt prima naturae exordia, quae uidens dominus ait: bona
Abbreviated transcription (Latin):
tum statẽre. & sputo illi substanti¬
am boni corporis donans. dignatꝰ
est omnes gentes in unum corpus
ȩccl̃iȩ congregari Inter gentes au¬
tem & israel annumerari potest.
Nequaqͣm expers diuinȩ iustitiȩ
quia ipse moyses dixit de israel.
Toce populus sapiens. & disciplinȩ te¬
nax: gens magna. Q ut scias quia
supra meritum nr̃m deibonitas
locum interpretatus ait. Condu¬
sit d̾s omnia in incredulitate: ut
omnium misereatur. Q subiuxt
Oaltitudo sapientiȩ & scientie dei

Expanded text:
tum staterae et sputo illi substantitum staterae et sputo illi substantiam boni corporis donare dignatus est, id est: gentes omnes in unum corpus ecclesiae congregare. inter gentes autem et Israel annumerari potest nequaquam expers diuinae eius iustitiae, quia ipse Moyses dixit de Israel: ecce populus sapiens et disciplinae tenax gens magna. et scias, quia supra meritum nostrum dei bonitas locum interpretatus ait: conclusit deus omnia in incredulitate, ut omnium misereatur, et subiunxit: o altitudo diuitiarum sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
terra ẽ. ut a plerisq punctum cõ¬
paratione celi. terra sit estimata.
angłorum. archangłorum. princi¬
patuum. potestatum. thronoꝵ.
dominationum. milium. & decem
milium & innumerabilium mi¬
lium. Contemplatione ergo hoꝵ
gentes ut stillicidium de urceo esti¬
matȩ sunt: cuius est omnis plenitu¬
gutta cadens: estimatȩ sunt gen¬
tes. Quomodo enim poterant maxi¬
mȩ uideri. cum ipsa terra in qua
sint gentes. minima mundi portio
sit. & omnium quȩ oꝑatus ẽ ds.
tanqͣm statere exigua indinatio
gentes sint: Simul cognosce ꝑ
banc stateram. omnia deum cum
iustitia condidisse. & in ipsis genti¬
b inẽe quiddam naturaliter. in qͦ
iustitie uideretur uel exiguum esse
momentum: & sputum ipsum tan¬
qͣm ex uniuersitate tocius corporis
interiorem existere portionem. Mags
ergo hic miscdia predicatur. Quo¬
niam qui uenit querere quod ꝑie¬
rat. nec stillicidium illud quasi ui¬
le contempsit: s alleuauit momen¬

Expanded text:
terra est, ut a plerisque punctum comterra est, ut a plerisque punctum comparatione caeli terra sit aestimata, angelorum, archangelorum, principatuum et potestatum, thronorum, dominationum, milium et decem milium et innumerabilium milium, contemplatione ergo horum gentes ut stillicidium de urceo aestimatae sunt, cuius est omnis plenitugutta cadens aestimatae sunt gentes. quomodo enim poterant maximae uideri, cum ipsa terra, in qua sunt gentes, minima mundi portio sit et omnium, quae operatus est deus, tamquam staterae exigua inclinatio gentes sint? simul cognosce per hanc stateram omnia deum cum iustitia condidisse et in ipsis gentibus inesse quiddam naturaliter, in quo iustitiae uideretur uel exiguum esse momentum, et sputum ipsum tamquam ex uniuersitate totius corporis interiorem existere portionem. Magis ergo hic misericordia praedicatur, quoniam, qui uenit quaerere quod perierat, nec stillicidium illud quasi uile contempsit et alleuauit momen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit fraudata consortio. Nec illud
suꝑẽe arbitramur. quod in mul¬
torum ore uersatur. qua ratione
ds cuius sine uoluntate nec pas¬
ser uilissimus cadit. & apud quem
capilli capitis numerati sunt.
dixerit ꝑ ysaiam. Sic omnes gen¬
tes ut stillicidium de urcco. & sicut
momentum statere estimatȩ sunt:
& ut sputum estimabuntur. Ita gͦ
ꝑibunt omnes gentes ut stillicidi¬
um de urceo. & ut sputũ perit: &¬
ad nullos usus proficit. S tuqͥ
nosti quia gentes ñ eo usq ꝓ nichi¬
lo habuit ds̃ nrͣ. ut & abrãȩ dix̾ic¬
benedicentur in te omnes gentes. & sr̃
dđ locutus sit ad filium dicens: Da¬
bo tͥ gentes hereditatem tuam. &
infra. Omnes gentes seruient ei a
legisti quia obtulit deus filium su
um pro omni gente. ut saluos fac̾et
peccatores. debes hoc loco uim di¬
uinȩ sententiȩ considerare. contem¬
platione ecenim creaturarum cele¬
stium quȩ multe sunt sicut celum
quod multipliciter maius quam

Expanded text:
non sit fraudata consortio. Nunc illud non sit fraudata consortio. Nunc illud superesse arbitramur quod in multorum ore uersatur, qua ratione deus, cuius sine uoluntate nec passer uilissimus cadit et apud quem capilli dixerit per Isaiam: Sic omnes gentes ut stillicidium de 761 urceo, et sicut momentum staterae aestimatae sunt, et ut sputum aestimabuntur . Ita ergo peribunt omnes gentes sicut stillicidium de urceo, et ut sputum perit, et ad nullos usus proficit. Sed tu qui nosti quia gentes non eo usque pro nihilo habuit Deus noster, ut et Abrahae dixeBenedicentur in te omnes gentes ; et per David locutus sit ad Filium dicens: Dabo tibi gentes haereditatem tuam ; et infra: Omnes gentes servient ei ; qui legisti, quia obtulit Deus Filium pro omni gente, ut saluos faceret peccatores, debes hoc loco uim diuinae sententiae considerare. contemplatione etenim creaturarum caelestium quae multae sunt, sicut caeli, quod multipliciter maius quam
Abbreviated transcription (Latin):
hili expurgatur. & neq natura ẽ:¬
Transit itaq &e anima purgata
ab omni labe. In id quod est defi¬
cit. nͥ in id quod nͦ est. Utiuam mo¬
quidam imꝓbitatis usus tran
et in consuetudinem uitamq
torum. Omuia ciuim d̃s salua
uult esse. nde &e salomon ait. Deus
mortem ñ fecit: nec letatur de ꝑditio¬
ne uiuorum. Fecit animain ut sit:
creauit hominem in incorruptionẽ.
quem ad imaginem sui fecit. Sed
homines a naturȩ munere deuian¬
tes. ob noxios fecere se morti: ut qua¬
si morte pleni corrumpantur. Sed
deus ꝑ tribulationes ad pęnitentiã
cogit. ut ꝑ pęnitentiam uratur &
consu matur illud accidens ma¬
lum imꝓbitatis. & ꝑeat: & locus
ille animȩ qui erat accidentis im¬
pietatis possessio. pateat ad recep¬
tionem uirtutis & gr̃ȩ. sercum ẽ
autẽ animȩ naturam c̃ẽ preciosã:
quȩ ad sumilitudinem dei facta. re¬
ceptionem omnis uirtutis admit¬
tit. ut pote quȩ cognitionis suꝑnę

Expanded text:
riali expurgatur, et neque natura riali expurgatur, et neque natura transit. Itaque et anima purgata ab omni labe, in id quod est deficit, non in id quod non est; unde quidam improbitatis usus, transiret autem in consuetudinem uitamque iustorum; omnia enim deus salua uult esse. unde et Salomon dixit: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum. fecit animam ut sit, creauit hominem in incorruptionem quem ad imaginem sui fecit; sed homines a naturae munere deuiantes obnoxios fecere se morti, ut quasi terreni corrumpantur. sed deus per tribulationes ad paenitentiam cogit, ut per paenitentiam uratur et consumatur illud accidens malum inprobitatis et pereat et locus ille animae, qui erat accidentis impietatis possessio, pateat ad receptionem uirtutis et gratiae. certum est autem animae naturam esse pretiosam, quae ad similitudinem dei facta receptionem omnis uirtutis admittit, utpote quae cognitionis supernae
Abbreviated transcription (Latin):
Quid obstat igitur quin & ille
uerbi iiitute & ratione comii¬
Qutur. ut puliis ñ in nicbilum dissi¬
tur: s commutetur in melius. ut
terreno fiat spiritalis homo: Elu
tam platearum sic deletur. ut collat᷑
quicquid asꝑum ac sordidum uide¬
tur: remancat quicquid purum ac
mundum est. Q quod ait de aduer¬
sariis bierłm. sunt sicut qui nꝰ sunt:
Ntiq ñ potuit dicere. nͦ erunt. S:
cum dixerit. confundentur & reue¬
rebuntur: utiq intelligis quia ert
ꝑ substautiam & profectum conuer¬
sionis: s ñ crunt aduersarii quasi
quoa fucrunt. Itaq ꝑ imꝓbitatis
defectum ñ erunt: erunt fide ac de¬
ugione mutati. Deniq & alibi ex
peccatoris ꝑsona dicitur. & iram dĩ
sustinebo. quia peccaui: donec iusti¬
ficet iudicium meum. Conuertere
cium ds̃ cupiens peccatorem: pu¬
nit cum & urit ut purget. Unde
ait. Q educet me in lucem. Nam
ceram urit ignis. & liquescit ut
irgetur: & uos ꝑ ignem ꝓbamur.
fumus consumpto omni mate¬

Expanded text:
Quid obstat igitur quin et ille Quid obstat igitur quin et ille qui verbi virtute et ratione comminuitur ut pulvis, non in nihilum dissipetur, sed commutetur in melius; ut ex terreno fiat spiritalis homo, et ut lutum platearum sic deleatur, ut tollatur quidquid asperum ac sordidum videtur, remaneat quidquid planum ac mundum est? Et quod ait de adversariis Hierusalem: Sunt sicut qui non sunt; utique potuit dicere: Non erunt. Sed cum dixerit: Confundentur et reverebuntur; utique intelligis quia erunt per substantiam, et profectum conversionis, sed non erunt quasi adversarii, quod fuerunt. Itaque per improbitatis defectum non erunt, erunt fide ac devotione mutati. Denique et alibi ex peccatoris persona dicitur: Et iram Dei sustinebo, quia peccavi, donec justificet judicium meum . Convertere enim Deus cupiens peccatorem, punit eum et urit, ut purget. Unde ait: Et educet me in lucem . Nam et ceram urit ignis, et liquescit, ut purgetur: et nos per ignem probamur: et fumus consumpto omni mate
Abbreviated transcription (Latin):
est. Deniq dicant utrum naturȩ
peccatum conueniat: an non.S
certum est peccare. deuiare cẽ ab
eo: quod est secundum naturam.
Quid igitur tam ineptum qͣm ut
dicant minus uideri impium e̾ẽ
qͣm peccare: cum omnium acerbi¬
sunum sit. quicquid in dei fieri
uidetur inuriam: Quod si im¬
pie agere ñ est preter naturam.
uuere ergo impie: secundum na¬
turam est. Nec peccati loco haben¬
dum: nec dignum reprehensione
estimandum. Nemo enim repre¬
benditur: qui oꝑatur secundũ
naturam. Unde conduditur qͥa
impietas preter naturam est.
Quomodo igitur cum ꝑditione
naturas inducit scriptura: cum
impietas ñ utiq naturalis . sit.
s preter naturam: Quod enim
nͨ habet. ñ amittit: nec potest
ea substantia perire. quȩ ñ fuit.
Nam &e puluis commotus. aut
in aquȩ substantiam transfert᷑.
aut in aerem. aut in ignem. Hoc
est in aliam uidetur sepe tran¬
sire naturam. Non ergo in nichi¬
lum deficit: s in aliud transit.

Expanded text:
est. Denique dicant, utrum naturae est. Denique dicant, utrum naturae peccatum conveniat, an non? Sed certum est peccare, deviare esse ab eo quod est secundum naturam. Quid igitur tam ineptum, quam ut dicant minus videri, impium esse, quam peccatorem; cum omnium acerbissimum sit, quidquid in Dei fieri videtur injuriam? Quod si impie agere, non est praeter naturam: vivere ergo Impie secundum naturam est, nec peccati loco habendum, nec dignum reprehensione existimandum; nemo enim reprehenditur, qui operatur secundum naturam. Unde concluditur, quia impietas praeter naturam 760 est. Quomodo igitur cum perditione naturas inducit Scriptura, cum impietas non utique naturalis sit, sed praeter naturam? Quod enim non habet, non amittit: nec potest ea substantia perire, quae non fuit. Nam et pulvis commotus, aut in aquae substantiam transfertur, aut in aerem, aut in ignem, hoc est, in aliam videtur saepe transire naturam. Non ergo in nihilum deficit, sed in aliud transit. 48.