comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
festunq cesaris legiones consequi spaciumq se non dare colligẽ¬
di. qui postq̃ adca castra que petebant perfugerunt ut refectis ca¬
stris rursus se se defenderent ducem aliquem requisiuerunt quez
respicerent cuiusq autoritate imperioq rem gererent. Qui postꝙͣ
animaduerterunt neminem ibi esse presidio protinus armis ab¬
iectis in regia castra fugere contendunt. Quo postꝙͣ peruenerunt
eaq ipsi a uilianis teneri uident desperata salute inquod amcolle
consistunt atq armis dimissis salutationem more militari faci¬
unt: quibus miseris ea res paruo fuit presidio. Namq milites ue¬
terani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non po¬
terant adduci sedetiam ex suo exercitu ullustres urbanos quos
autores appellabant complures aut uulnerauerunt aut interfe¬
cerunt. In quo numero fuit tullius rufus questorus qui pilo
traiectus interut. Item pompeius rufus brachium gladio per¬

Expanded text:
festim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare colligenfestim Caesaris legiones consequi spatiumque se non dare colligendi. Qui postquam ad ea castra quae petebant perfugerunt, ut refecti castris rursus sese defenderent ducemque aliquem requirerent, quem respicerent, cuius auctoritate imperioque rem gererent: — qui postquam animadverterunt neminem ibi esse praesidio, protinus armis abiectis in regia castra fugere contendunt. Quo postquam pervenerunt, ea quoque ab Iulianis teneri vident. Desperata salute in quodam colle consistunt atque armis demissis salutationem more militari faciunt. Quibus miseris ea res parvo praesidio fuit. Namque milites veterani ira et dolore incensi non modo ut parcerent hosti non poterant adduci sed etiam ex suo exercitu inlustris urbanos, quos auctores appellabant, compluris aut vulnerarunt aut interfecerunt; in quo numero fuit Tullius Rufus quaestorius, qui pilo traiectus consulto a milite interiit; item Pompeius Rufus bracchium gladio per
Abbreviated transcription (Latin):
bestic offerrer. Quem postꝙͣ elephas ad sc telo infesto uenire anim¬
aduertit relicto cadauere militem pro moscide circundat atq in
sublime extollit. armatus qui in cius modi periculo constanter sibi¬
agendum uideret gladio promoscidem quo erat circundatus ce¬
dere quantum uiribus poterat non destitit. quo dolore adductus
elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuq conuersus
ad reliquas bestias se recepit. Interum tapso qui erant presidio ex
oppido cruptionem porta maritima faciunt et suic ut suis subsidio
occurrerent sue ut oppido deserto fuga salutem sibi parerent egre¬
diuntur atq ita per mare umbelici fine ingressi terram petebãt
qui a serius pucrisq qui in castris erant lapidibus pilisq prohi¬
biti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim t¬
scipionis copus prostratis passumq toto campo fugientibus con¬

Expanded text:
bestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animbestiae offerret. Quem postquam elephas ad se telo infesto venire animadvertit, reliquo cadavere militem proboscide circumdat atque in sublime extollit. Armatus, qui in eiusmodi periculo constanter agendum sibi videret, gladio proboscidem qua erat circumdatus caedere quantum viribus poterat non destitit. Quo dolore adductus elephas milite abiecto maximo cum stridore cursuque conversus ad reliquas bestias se recepit. § 85 Interim Thapso qui erant praesidio ex oppido eruptionem porta maritima faciunt et, sive ut suis subsidio occurrerent, sive ut oppido deserto fuga salutem sibi parerent, egrediuntur atque ita per mare umbilici fine ingressi terram petebant. Qui a servitiis puerisque qui in castris erant lapidibus pilisque prohibiti terram attingere rursus se in oppidum receperunt. Interim Scipionis copiis prostratis passimque toto campo fugientibus con
Abbreviated transcription (Latin):
principem ire contendit. A dextro incerim cornu funditores sagit¬
tariq concita tela in clefantes frequenter miciunt: quo facto be¬
suos post se frequentes stipatosq proterere et in portas ualli se¬
mifractas ruere contendunt. Item mauri cquitesq in codem cor¬
nu cum elephantis erant presidio deserti principesq fugiunt.
Ita celeriter bestus circuitis legiones uallo hostium sunt potite et
pancis acriter repugnantibus interfectisq reliqui concitati in ca¬
stra unde pridie erant egressi confugiunt. non uidetur esse preter¬
mittendum de uirtute militis ueterani.u. legionis nam cum in
sinistro cornu elephas uulnere ictus et dolore concitatus in lixaz
in crincm impetum fecisset cumq sub pede subditum genu in nixꝰ
pondere suo pro moscide crecta iubrantiq stridore maximo pre¬
meret atq enccaret miles hic non potuit pati quin se armatus

Expanded text:
principes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagitprincipes ire contendit. A dextro interim cornu funditores sagittariique concita tela in elephantos frequentes iniciunt. Quo facto besuos post se frequentis stipatosque proterere et in portas valli semifactas ruere contendunt. Item Mauri equites, qui in eodem cornu elephantis erant, praesidio deserti principes fugiunt. Ita celeriter bestiis circumitis legiones vallo hostium sunt potitae, et paucis acriter repugnantibus interfectisque reliqui concitati in castra unde pridie erant egressi confugiunt. § 84 Non videtur esse praetermittendum de virtute militis veterani V. legionis. Nam cum in sinistro cornu elephas vulnere ictus et dolore concitatus in lixam inermem impetum fecisset eumque sub pede subditum dein genu innixus pondere suo proboscide erecta vibrantique stridore maximo premeret atque enecaret, miles hic non potuit pati quin se armatus
Abbreviated transcription (Latin):
pidare atq ultro citroq pauidos concursare et modo se intra por¬
tas recipere modo inconstanter immoderateq prodire.Cumq
idem a pluribus animaduerti ceptum esset subito legati euoca¬
tiq obsecrare cesarem ne dubitaret signum dare. uictoriam si¬
bi propriam adus immortalibus portendi dubitante cesare. atq
corum studio cupiditatiq resistente sibiq eruptione. pugnare nõ
placere clamitante et etiam atq etiam aciem sustentante. subito
dextro cornu iniussu cesaris tubicina amilitibus coactus canere ce¬
pit. Quo facto ab uniuersis cohortibus signa in hostem cepere infͤ¬
ri: cum centuriones pectore aduerso resisterent uiq continerent
milites ne inuissu imperatoris concurrerent ne quicꝙͣ profecert¬
Quol postꝙ̃ cesar inteuerit uicitatis iuitum auimis resuti nui¬
io modo posse signo felicitatis dato equo admisso in hostem contra

Expanded text:
pidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra porpidare atque ultro citroque pavidos concursare et modo se intra portas recipere, modo inconstanter immoderateque prodire. Cum idem a pluribus animadverti coeptum esset, subito legati evocatique obsecrare Caesarem ne dubitaret signum dare: victoriam sibi propriam a dis immortalibus portendi. Dubitante Caesare atque eorum studio cupiditatique resistente sibique eruptione pugnari non placere clamitante, etiam atque etiam aciem sustentante, subito dextro cornu iniussu Caesaris tubicen a militibus coactus canere coepit. Quo facto ab universis cohortibus signa in hostem coepere inferri, cum centuriones pectore adverso resisterent vique continerent milites, ne iniussu imperatoris concurrerent, nec quicquam proficerQuod postquam Caesar intellexit incitatis militum animis resisti nullo modo posse, signo Felicitatis dato equo admisso in hostem contra
Abbreviated transcription (Latin):
cere post terga cogerentur. Quo postquam cesar peruenit ⁊ anim¬
aduertit aciem prouallo scipionis castris elephantisq dextro si¬
nistroq cornu collocatis et nichilominus partem militum etia
non ignauiter munitam ipse acie triplici collocata legione decima¬
secundaq dextro cornu. uiii. et uiiii sinistro oppositis.u. legionib
in quarta acie ante ipsa cornua quinis cohortibus contra be¬
stias collocatis sagitarus funditoribus in utrisq cornibus di¬
spositis leuiq armatura interequites interiecta ipse pedibus ⁊¬
circum milites concursans uirtutesq ueteranorum prelaq
superiora cominemorans blandeq appellans animos corum
excitabat. Tirones autem qui nunꝙͣ in acie dimicassent horta¬
batur ut ueteranorum uirtutem emularentur eorumq famã
nomen locorumq uictoriam partam cuperent possidere. Itaq
circumeundo exercitum animaduerut hostes circa uallum tre¬

Expanded text:
cere post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et animcere post terga cogerentur. § 81 Quo postquam Caesar pervenit et animadvertit aciem pro vallo Scipionis constitutam elephantis dextro sinistroque cornu collocatis, et nihilo minus partem militum castra non ignaviter munire, ipse acie triplici collocata, legione X. VII.que dextro cornu, VIII. et VIIII. sinistro oppositis, quintae legionis in quarta acie ad ipsa cornua quinis cohortibus contra bestias collocatis, sagittariis, funditoribus in utrisque cornibus dispositis levique armatura inter equites interiecta, ipse pedibus circum milites concursans virtutesque veteranorum proeliaque superiora commemorans blandeque appellans animos eorum excitabat. Tirones autem, qui numquam in acie dimicassent, hortabatur ut veteranorum virtutem aemularentur eorumque famam, locum, nomen victoria parta cuperent possidere. § 82 Itaque in circumeundo exercitu animadvertit hostis circa vallum tre
Abbreviated transcription (Latin):
et tapsianis auxilium ferre conabatur quod futurum cesare
non fefellerat. Namq pridie in co loco castello munito ibiq t
magno presidio relicto ipse cum reliquis copus iunatis castris
tapsum operibus circummuniuit. Ecipio interim exclusus ab
incepto itinere supra stagnum postero die et nocte confecta ce¬
lo albescente non longe a castris presidioq quod supra cõme¬
morauimus M.d. passibus ad mare uersus consedit et castra
munire cepit. Quod postꝙͣ ccsari nuntiatum est milite ab ope
deducto castris presidio aspernate proconsule cum legionibus
duabus relcto ipse cum expedita copia in cum locum citatim cõ¬
tendit classiumq parte ad tapsum relicta reliquas naues uibet
post hostium tergum ꝙͣ maxime adlittus appelli signumq suu
obseruare. Quo signo dato subito clamore facto ex improiuso ho¬
stibus auersis uicuterent terrorem: ut perterriti ac perturbati respi¬

Expanded text:
et Thapsitanis auxilium ferre conabatur. Quod futurum Caesarem et Thapsitanis auxilium ferre conabatur. Quod futurum Caesarem non fefellerat. Namque pridie in eo loco castello munito ibique III cohortium praesidio relicto ipse cum reliquis copiis lunatis castris Thapsum operibus circummunivit. Scipio interim exclusus ab incepto, itinere supra stagnum postero die et nocte confecto, caelo albente non longe a castris praesidioque quod supra commemoravi MD passibus ad mare versus consedit et castra munire coepit. Quod postquam Caesari nuntiatum est, milite ab opere deducto, castris praesidio Asprenate pro consule cum legionibus duabus relicto ipse cum expedita copia in eum locum citatim contendit, classisque parte ad Thapsum relicta reliquas navis iubet post hostium tergum quam maxime ad litus appelli signumque observare, quo signo dato subito clamore facto ex improviso hostibus aversis incuterent terrorem, ut perturbati ac perterriti respi
Abbreviated transcription (Latin):
locum descenderent: legionumq periculum facerent neq ipse p¬
pius hostem castra ponere propter aque penuriam se posse anim¬
aduerteret aduersarios non uirtute corum confidere sed aquaꝵ
inopia fretos despicere se intellexit. pridic nonͣ aprilis tertia ui¬
gilia egressus ab aggar xxĩ. pass nocte progressus ad tabsum
ubi uirgilius cum grandi preerat castra ponit oppiduniq co dic
circummunire cepit locaq idonea oportunaq complura presi¬
diis occupat. hostes ne intrare aut loca interiora capere possent
Scipio interim cognitis cesaris consilus ad necessitatem adduc¬
tus dimicandi ne per summum dedecus fidissimos sius rebus
tapsianos et uirgilium amitteret confestim cesarem per supeĩo¬
ra loca consecutus milia pass. &to atapso binis castris consedit.
Erat stagnum salinarum inter quod et mare angustie queda
non amplius mille et .x. pass. intererant quas scipio intrare

Expanded text:
locum descenderent legionumque periculum facerent, neque ipse plocum descenderent legionumque periculum facerent, neque ipse propius hostem castra ponere propter aquae penuriam se posse animadvertebat, adversarios non virtute eorum confidere sed aquarum inopia fretos despicere se intellexit, II Non. Apr. tertia vigilia egressus ab Aggar XVI milia nocte progressus ad Thapsum, ubi Vergilius cum grandi praesidio praeerat, castra ponit oppidumque eo die circummunire coepit locaque idonea opportunaque complura praesidiis occupare, hostes ne intrare ad se ac loca interiora capere possent. Scipio interim cognitis Caesaris consiliis ad necessitatem adductus dimicandi, ne per summum dedecus fidissimos suis rebus Thapsitanos et Vergilium amitteret, confestim Caesarem per superiora loca consecutus milia passuum VIII a Thapso binis castris consedit. § 80 Erat stagnum salinarum, inter quod et mare angustiae quaedam non amplius mille et D passus intererant; quas Scipio intrare
Abbreviated transcription (Latin):
di et nichilominus fortissime acerrimeq pugnarent: quod
ubi cesar animaduertit. ccc. quos ex legionibus habere expedi
rat iubet equitatui succurrere. Labienus interim suis equitib
auxilia equestria summittere saucusq ac defatigatis integros re¬
centioribusq uiribus cquites subministrare. Postquam equiteᷤᷤ
uiliani.cccc. ium hostium ad iiii. numero sustinere non potuerã
et a leui armatura numidarum uulnerabantur minutatiniq cede¬
bantur cesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occ̃¬
rerent. quo facto sui sublati uniuersi in hostes impressione fatta
in fuga aduersarios deterunt. Multis occisis compluribus uul¬
neratis insecuti per. ui. pass. usq in collem hostibus adactis se
ad suos recipiunt. Cesar in horam decimam commoratus sicut
erat instructus se ad sua castra recepit omnibus incolumibus. In
quo prelio pacidius grauiter pilo per cassidem caputictus com¬

Expanded text:
di et nihilo minus fortissime acerrimeque pugnare. Quod di et nihilo minus fortissime acerrimeque pugnare. Quod ubi Caesar animadvertit, CCC, quos ex legionibus habere expeditrat iubet equitatui succurrere. Labienus interim suis equitibus auxilia equestria summittere sauciisque ac defatigatis integros recentioribusque viribus equites sumministrare. Postquam equites Iuliani CCCC vim hostium ad IIII milia numero sustinere non poterant et ab levi armatura Numidarum vulnerabantur minutatimque cedebant, Caesar alteram alam mittit qui satagentibus celeriter occurrerent. Quo facto sui sublati universi in hostis impressione facta in fugam adversarios dederunt; multis occisis, compluribus vulneratis insecuti per III milia passuum usque ad collem hostibus adactis se ad suos recipiunt. Caesar in horam X. commoratus, sicut erat instructus, se ad sua castra recepit omnibus incolumibus. In quo proelio Pacideius graviter pilo per cassidem caput ictus com
Abbreviated transcription (Latin):
tes. cccc. funditores sagictariiq. cc uno comineatu cesari cc¬
currerunt. Itaq cum hiis copiis et omnibus legionibus edu¬
ctis sicut erat instructus. xiii milia passuũ asius castris asci¬
pionis uero. iiiĩ. pass longe constirit. In campo erat oppidu
infra castra scipionis nominc thegea ubi presidium equestriũ
directo ab oppidi lateribus ipse legionibus ex castris eductis
atq in uigo inferiore instructis non longius fere milia pass.
asuis munitionibus progressus in acic constitit. Postꝙͣ diu¬
tius in uno loco scipio commorabatur et tempus dic in ocio
consumebatur: cesar cquitum turmas suorum iubet in hostiũ
equitatum qui ad oppidum in statione erat facere impressioẽ
ieuemq armaturam sagutarios funditoresq codem summit¬
tit. Quod ubi ceptum est fieri et equis concitatis uiliani impe¬
tum fecissent: pacidius suos equites exporrigere cepit in longi¬
tudinem ut haberent facultatem turmas iulianas circumfũ¬

Expanded text:
tes CCCC, funditores sagittariique mille uno commeatu Caesari occurrerunt. Itaque cum his copiis et omnibus legionibus eductis, sicut erat instructus, V milibus passuum ab suis castris, ab Scipionis vero II milibus passuum longe constitit in campo. § 78 Erat oppidum infra castra Scipionis nomine Tegea, ubi praesidium equestre ciderecto ab oppidi lateribus ipse legiones ex castris eductas atque in iugo inferiore instructas non longius fere mille passus ab suis munitionibus progressus in acie constituit. Postquam diutius in uno loco Scipio commorabatur et tempus diei in otio consumebatur, Caesar equitum turmas suorum iubet in hostium equitatum qui ad oppidum in statione erant facere impressionem levemque armaturam, sagittarios funditoresque eodem summittit. Quod ubi coeptum est fieri et equis concitatis Iuliani impetum fecissent, Pacideius suos equites exporrigere coepit in longitudinem, ut haberent facultatem turmas Iulianas circumfun
Abbreviated transcription (Latin):
interim çame auctione regia facta borl
qui de rege exclutendo consilium ceperant nbutis uectigalis¬
q regus irrogatis ex regnoq prouincia facta atq ibi cripo so¬
stio proconsule cum imperio itucro ipse cania egre lus utieꝙ
recepit ibi bonis uenditis eorum qui subiuba petreaq or dines dure¬
conaq eorum ab omni muiia rapinis ꝙ tefendit depura nore anor
e deennis octanas pendere iubet. bonaq paucorum uendit et

Expanded text:
interim Zamae auctione regia facta bonisensibus, qui de rege excludendo consilium ceperant, tributis vectigalibusque regiis locatis ex regnoque provincia facta atque ibi C. Sallustio pro consule cum imperio relicto ipse Zama egressus Uticam se recepit. Ibi bonis venditis eorum qui sub Iuba Petreioque ordines duxebonaque eorum ab omni iniuria rapinisque defendit. Leptitanos, quorum et pro decumis octavas pendere iubet bonaque paucorum vendit et
Abbreviated transcription (Latin):
magnus undiq numerus celeriter ꝯuenit. hec in omnib eburonũ
partib gerebantur diesq appetebat scptimus quem addiem cesar
ad impedimenta icgionemq reuerti ꝯstituerat. hic quantu ibeao
fortuna possit ⁊ quantos afferat casus gnosci potuit. Dissipatis ⁊ e¬
ꝑterius hostib ut temonstrauimꝰ manus erat nulla que paruamo¬
do causim timore. Eineanitamr ad germanes puenit fana

Expanded text:
Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum Magnus undique numerus celeriter convenit. Haec in omnibus Eburonum partibus gerebantur, diesque appetebat septimus, quem ad diem Caesar ad impedimenta legionemque reverti constituerat. Hic quantum in bello fortuna possit et quantos adferat casus cognosci potuit. Dissipatis ac perterritis hostibus, ut demonstravimus, manus erat nulla quae parvam modo causam timoris a
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditas multos longius euocabat ⁊ sue incertis occultisq itine¬
rib ꝯfertos adire prohibebant. Si negoturm: sici stirpemq hoĩu
sccleratoꝵ intersici ueuent oiittende pli es manus essent deducẽ¬
diq erant milites si ꝯtinere ad signa manipulos uellent ut institu¬
ta ratio.⁊ ꝯsuetudo erercitus romani postulabant. Locus ipie erat p̃¬
sidio barbaris neq ex occulto insidiandi. ⁊ dispsos circuneniendi sin¬
gulis deerat audacia ⁊ in eiusmodi difficultatib quantu diligenta
ꝓuiteri poterat ꝓuidebat̃ ut potius in nocento aliꝗd p̃termuteret.¬
militum nocerctur. Simittit ad finitunas ciutates nuncios cesar &e s
ad se uocat spe prede addiripiendos eburones ut potius in siluis gallo.¬
rum uita ꝙ̃ legionarius miles piclitetur simul ut magna multita¬
dine circumfusa pro talifacinore stirps ac nomen ciuitatis tolatur

Expanded text:
cupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itinecupiditas multos longius evocabat, et silvae incertis occultisque itineribus confertos adire prohibebant. Si negotium confici stirpemque hominum sceleratorum interfici vellet, dimittendae plures manus diducendique erant milites; si continere ad signa manipulos vellet, ut instituta ratio et consuetudo exercitus Romani postulabat, locus ipse erat praesidio barbaris, neque ex occulto insidiandi et dispersos circumveniendi singulis deerat audacia. Vt in eiusmodi difficultatibus, quantum diligentia provideri poterat providebatur, ut potius in nocendo aliquid praetermitteret noceretur. Dimittit ad finitimas civitates nuntios Caesar: omnes ad se vocat spe praedae ad diripiendos Eburones, ut potius in silvis Gallorum vita quam legionarius miles periclitetur, simul ut magna multitudine circumfusa pro tali facinore stirps ac nomen civitatis tollatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cis eqt b ꝓfea an ambioriger audiebat. Siscetens post diem se¬
ptimu sese reuersurꝯfirmat: qua ad diem ei legioni que presidio
relinquehat deberi frumentu sciebat. Labienu trebonũq hortatur
ꝯmunicato ꝯsilio exploratisq hostium rationib alurd initiu belli
caꝑe possent. Erat ut supra demõstrauimꝰ manus certa nulla non op¬
pidum non p̃sidiu quod se armis defenderet sed in omnes partes
disꝑsa multitudo ubicumq aut uallis ẽita art locus si luestris aut
palus impedita spem presidii aut salutis aliquam offerebat ꝯsedeãt.
Hec loca uicinitatib erant nota magnamq res diligentia reqrebat
non in sũma erercitus tuenda: nullu enim poterat uniuersis ꝑter¬
ritis ac dispsis piculum accitere sed in singnlis militib ꝯseruãdis
que tamen ex parte res ad salutem exercitus ptincbat. Nam ⁊ preoc

Expanded text:
cis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem secis equitibus profectum Ambiorigem audiebat. Discedens post diem septimum sese reversurum confirmat; quam ad diem ei legioni quae in praesidio relinquebatur deberi frumentum sciebat. Labienum Treboniumque hortatur,communicato consilio exploratisque hostium rationibus aliud initium belli capere possint. Erat, ut supra demonstravimus, manus certa nulla, non oppidum, non praesidium, quod se armis defenderet, sed in omnes partes dispersa multitudo. Vbi cuique aut valles abdita aut locus silvestris aut palus impedita spem praesidi aut salutis aliquam offerebat, consederat. Haec loca vicinitatibus erant nota, magnamque res diligentiam requirebat non in summa exercitus tuenda nullum enim poterat universis a perterritis ac dispersis periculum accidere, sed in singulis militibus conservandis; quae tamen ex parte res ad salutem exercitus pertinebat. Nam et praedae
Abbreviated transcription (Latin):
uiolatu negaie. Eun copus in tres partes distributis impedi¬
menta simni legnoniu aduatucar ꝯrulit id castelli nomen est.
hoc fere est inmecns eburonu finib ubititurius atq arunculeiꝰ
hyemauorausa  seterant: hunc cum reliquis reb locum proba¬
ret. tum ꝙ supioris anni munitiones integre manebant ut mili¬
tum laboem suncuarer. presidio impedimentis legionez quar¬
tartetina relitet un ex his trib quas ꝓxime ꝯscriptas ex
italia iindurera uegioni castrisq ꝗntu tulliu ciceronẽ prefe¬
cit duc ntosq euuntes attribint. Partito exercitu titum labienu
ciiia lequib uie ad occcanu uersus in eas partes que mena¬
pite autingunt.ꝓ eisciiubet . G. treboniu cum pari legionu nu¬
inero adeam regione que ad aduatucos adiacet depopulanda
nuttu. inse cum reliquis trib ad flumen scalden quod influit ĩ
mosam erium uq arduenne partes ire ꝯstituit. Quo cum pau¬

Expanded text:
violaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impediviolaturum negavit. Tum copiis in tres partes distributis impedimenta omnium legionum Aduatucam contulit. Id castelli nomen est. Hoc fere est in mediis Eburonum finibus, ubi Titurius atque Aurunculeius hiemandi causa consederant. Hunc cum reliquis rebus locum probabat, tum quod superioris anni munitiones integrae manebant, ut militum laborem sublevaret. Praesidio impedimentis legionem quartamdecimam reliquit, unam ex eis tribus, quas proxime conscriptas ex Italia traduxerat. Ei legioni castrisque Quintum Tullium Ciceronem praeficit ducentosque equites attribuit. Partito exercitu Titum Labienum cum legionibus tribus ad Oceanum versus in eas partes quae Menapios attingunt proficisci iubet; Gaium Trebonium cum pari legionum numero ad eam regionem quae ad Aduatucos adiacet depopulandam mittit; ipse cum reliquis tribus ad flumen Scaldem, quod influit in Mosam, extremasque Arduennae partis ire constituit, quo cum pau
Abbreviated transcription (Latin):
cqtu aduentu phibitus fuerit cum relquu erereitu sub sequi
creteret dubiu est. Sed certe dimissis ꝑagros nuntiis sibi quẽq
ꝯsulere iussit quoꝵ pars in ardueniã siluam pars in ꝯtinentes
pauiore ꝓfugit qui ꝓximi ceccano fuer his silius se occultauer
QUas ustus esticere ꝯsuer. Mlti ex sius finib egressi se suaq o¬
mnia alicnissimis credider. Catiuoleus rer dimidic partis eburo¬
uia tenna cum ambiorige ꝯsiliu micrat etate iam ꝯfectus cu
laborem belli aut suge ferre non posset omnib precib detestatus
ambiorigem qui eius ꝯsilii antor fuisset taro cuius magna in gal¬
lia germanaq ciet est se exanimauit. Segni zdrusiq ex gente
⁊ nimeru germantn ꝗsunt inter eburones treuerosq legatos ad
cosarem mider̃ oratium ne se in hestiuz numero duceret. ne ue oĩu
lictri se tebeuo regitisse mullaambiorigi aurilia misisse. Cesar

Expanded text:
equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi equitum adventu prohibitus, cum reliquum exercitum subsequi crederet, dubium est. Sed certe dimissis per agros nuntiis sibi quemque consulere iussit. Quorum pars in Arduennam silvam, pars in continentes paludes profugit; qui proximi Oceano fuerunt, his insulis sese occultaverunt, quas aestus efficere consuerunt; multi ex suis finibus egressi se suaque omnia alienissimis crediderunt. Catuvolcus, rex dimidiae partis Eburonum, qui una cum Ambiorige consilium inierat, aetate iam confectus, cum laborem aut belli aut fugae ferre non posset, omnibus precibus detestatus Ambiorigem, qui eius consilii auctor fuisset, taxo, cuius magna in Gallia Germaniaque copia est, se exanimavit. Segni Condrusique, ex gente et numero Germanorum, qui sunt inter Eburones Treverosque, legatos ad Caesarem miserunt oratum, ne se in hostium numero duceret neve omnium Gnihil se de bello cogitavisse, nulla Ambiorigi auxilia misisse. Caesar
Abbreviated transcription (Latin):
cꝗtib esse dicebatur. Multum cum in omnib reb tum in re milita¬
ri potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsu incau¬
tum ctiam atq imparatu incideret priusꝙͣ eius aduentus ab hoĩb
uideretur aut fama aut nuntius afferretur sic magne fuit fortunc
omni militari instrumẽto quod circum se habebat erepto redis cꝗs¬
q ꝯprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoq factum est ꝙ
cdificio circum dato silua ut sunt fere domicilia galloꝵ qui uitanibi
estus causa plerumq siluaꝵ atq fluminu petunt ꝓpinꝗtates coin¬
tes familiaresq cus angusto loco paulisꝑ eꝗtum nostroꝵ xim silsti¬
nuer̃. His pugnantib illum in cquu ꝗdam ex sius intulit fuglerẽ
siluc tercrunt. sic ⁊ ad subeundu piculum ⁊ aduitandu multi un
fortuna ualuit. Ambiorix ancopias suas iudicio non durent ꝙ

Expanded text:
equitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militaequitibus esse dicebatur. Multum cum in omnibus rebus tum in re militari potest fortuna. Nam sicut magno accidit casu ut in ipsum incautum etiam atque imparatum incideret, priusque eius adventus ab omnibus videretur, quam fama ac nuntius adferretur: sic magnae fuit fortunae omni militari instrumento, quod circum se habebat, erepto, raedis equisque comprehensis ipsum effugere mortem. Sed hoc quoque factum est, quod aedificio circumdato silva, ut sunt fere domicilia Gallorum, qui vitandi aestus causa plerumque silvarum atque fluminum petunt propinquitates, comites familiaresque eius angusto in loco paulisper equitum nostrorum vim sustinuerunt. His pugnantibus illum in equum quidam ex suis intulit: fugientem silvae texerunt. Sic et ad subeundum periculum et ad vitandum multum fortuna valuit. Ambiorix copias suas iudicione non conduxe
Abbreviated transcription (Latin):
ris que ripam ubioꝵ ꝯtingebat in longitudine pedum ducẽtoꝵ re¬
locum munitionib firmat. Ei loco presidioq. G. uulcatiu tuslum
adolescente preficit. Ipse cum maturescere frumenta incipent ad bel¬
lum ambiorigis ꝓfectus ꝑ arduenna silua que est totius gallie ma¬
xima atq aripis rheni finibusq treuiroꝵ ad neruios ptinet milib̾¬
q ampluis qngentis in longitudinẽ patet lucium minuciu basili¬
um cum omni eqratu premittit siquid celeritate itineris atq opor¬
tunitate temporis ꝓsicere possit: moner ut in castris ignes fieri pro¬
hibeat ne qua cius aduentus procul significatio fiat sese ꝯfestim ⁊¬
subsequi dicit. Basilius ut impatu era: facit celeriter ꝯtraq omĩũ
opinionez ꝯfecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit
coꝵ indicio ad ipsum ambiorigem ꝯtendit quo in loco cum paucis

Expanded text:
tis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum retis, quae ripas Vbiorum contingebat, in longitudinem pedum ducentorum relocum munitionibus firmat. Ei loco praesidioque Gaium Volcatium Tullum adulescentem praefecit. Ipse, cum maturescere frumenta inciperent, ad bellum Ambiorigis profectus per Arduennam silvam, quae est totius Galliae maxima atque ab ripis Rheni finibusque Treverorum ad Nervios pertinet milibusque amplius quingentis in longitudinem patet, Lucium Minucium Basilum cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris atque opportunitate temporis proficere possit; monet, ut ignes in castris fieri prohibeat, ne qua eius adventus procul significatio fiat: sese confestim subsequi dicit. Basilus, ut imperatum est, facit. Celeriter contraque omnium opinionem confecto itinere multos in agris inopinantes deprehendit: eorum indicio ad ipsum Ambiorigem contendit, quo in loco cum paucis
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ est ⁊ magna uelocitas neq homini neq fere quam ꝯsperer̃t
parcunt. hos studiose foueis captos interficiunt. hoc se labore du¬
rant adolescentes atq hoc genere uenationis erercent.⁊ ꝗplimoc
ex his interficiunt relatis in publicu cornib que sint testimoĩo
magna ferunt laudem sed assuescere ad homines ⁊ mansueti fieĩ
ne paruuli quidem excepti possunt. amplitudo cornuu ⁊ sigura⁊
species multum nostroꝵ boum cornib differunt. hec studiose ex¬
qsita alabris argento circũdudunt atq in amplissimis epulis
ppoculis utuntur. Cesar postꝙ̃ ꝑubios exploratores ꝯpit sueuos
sesc irl siluas recepisse inopiam frumenti ueritus ꝙ ut supra demõ¬
strauim minime omines germani agriculture student. ꝯstituit nõ
ꝓgredi longius sed ne omnino inctum reditus sui barbaris tolleret
atq ut eorum aurilia retardaret reducto exercitu parte ultimã pon¬

Expanded text:
eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt eorum est et magna velocitas, neque homini neque ferae quam conspexerunt parcunt. Hos studiose foveis captos interficiunt. Hoc se labore durant adulescentes atque hoc genere venationis exercent, et qui plurimos ex his interfecerunt, relatis in publicum cornibus, quae sint testimonio, magnam ferunt laudem. Sed adsuescere ad homines et mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt. Amplitudo cornuum et figura et species multum a nostrorum boum cornibus differt. Haec studiose conquisita ab labris argento circumcludunt atque in amplissimis epulis pro poculis utuntur. Caesar, postquam per Vbios exploratores comperit Suebos sese in silvas recepisse, inopiam frumenti veritus, quod, ut supra demonstravimus, minime omnes Germani agriculturae student, constituit non progredi longius; sed, ne omnino metum reditus sui barbaris tolleret atque ut eorum auxilia tardaret, reducto exercitu partem ultimam pon
Abbreviated transcription (Latin):
b. ab cuis summo sicut palme ramiq late diffundunt᷑. Eadez est
feminc marisq natura cadem forma magnitudoq corniiu. Sũt
item que appellantur altes. Harum est ꝯsimilis capris figura ⁊ ua¬
rietates pellium sed magnitudine paulo antecedunt mutileq sũt
cornib ⁊ crura sine nodis articulisq habent neq quictis causa
leuare possunt. his sunt arbores ꝓcubilib ad cas se applicant at¬
q ita paulu modo acclinate quietem capiunt quaru ex uestigiis
cum est animaduersu a uenatorib quo se recipe ꝯsuerint omnes
eo loco aut ab radicib subruunt aut icidunt arbores tantu ut
sũma species eaꝵ stantiu relinquatur. Huc cum se ꝯsuctudine ac¬
clmauer infirmas arbores pondere affligunt atq una ipse. xidõt
Tertium est genus coꝵ qui uri appeulantur. hi sunt magnitudine
paulo infra elephantes specie ⁊ colore ⁊ figura tauri magna uis

Expanded text:
bus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est bus: ab eius summo sicut palmae ramique late diffunduntur. Eadem est feminae marisque natura, eadem forma magnitudoque cornuum. Sunt item, quae appellantur alces. Harum est consimilis capris figura et varietas pellium, sed magnitudine paulo antecedunt mutilaeque sunt cornibus et crura sine nodis articulisque habent neque quietis causa levare possunt. His sunt arbores pro cubilibus: ad eas se applicant atque ita paulum modo reclinatae quietem capiunt. Quarum ex vestigiis cum est animadversum a venatoribus, quo se recipere consuerint, omnes eo loco aut ab radicibus subruunt aut accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur. Huc cum se consuetudine reclinaverunt, infirmas arbores pondere adfligunt atque una ipsae concidunt. Tertium est genus eorum, qui uri appellantur. Hi sunt magnitudine paulo infra elephantos, specie et colore et figura tauri. Magna vis
Abbreviated transcription (Latin):
se quidem ipsi cum illis uirtute ꝯparant. Hiuius hercine suue q̃
supra demonstrata est altitudo nouem dierũ iter expediro patet. ac¬
q enim aliter finiri potest neq mensuras itineꝵ nouer. Orittas
heluctioꝵ ⁊ nemetuu ⁊ taunacoꝵ finib rectaq fiuminis dam¬
bii regione ꝑtinet ad fines dacorum ⁊ anartiu. Huc se fiecuit ini¬
strorsum diuersis a flumine regionib multarumq gentium si¬
nes propter magnitudinez attingit. Neq quisꝙ̃ est huius gͥmaie
qui se aut audisse aut adisse mitiuz cuis suue dicat cum dieru t
lr processerit aut quo ex loco oriatur accepit multaq in co genera
feraꝵ nasci constat que reliquis in locis uisa non sint. Ex quib q̃¬
maxime differant a ceteris ⁊ memorie ꝓdenda uideantur hec sũt
Est bos cerui figura cuius a media fronte inter aures unuz cornu
eristit excelsius magisq directum his que nobis nota sunt corni¬

Expanded text:
se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae se quidem ipsi cum illis virtute comparant. Hujus Herciniae silvae, quae supra demonstrata est, latitudo novem dierum iter expedito patet. Non enim aliter finiri potest, neque mensuras itinerum noverunt. Oritur ab Helvetiorum, et Nemetum, et Rauriacorum finibus rectaque fluminis Danubii regione, et pertingit ad fines Dacorum et Anartium. Hinc se flectit sinistrorsus diversis a flumine regionibus, multarumque gentium fines propter magnitudinem attingit. Neque quisquam est hujus Germaniae qui se aut audisse aut adiisse initium hujus silvae dicat, cum dierum iter sexaginta processerit, aut quo ex loco oriatur acceperit. Multaque in ea genera feramaxime differant ab ceteris et memoriae prodenda videantur haec sunt. Est bos cervi figura, cuius a media fronte inter aures unum cornu exsistit excelsius magisque directum his, quae nobis nota sunt, corni
Abbreviated transcription (Latin):
putant quiquaq decausa ad eos uenerunt ab muiria ꝓhibent
sanctos habent hisq omniu domus patent uictusq ꝯmunicãt.
ac fuit antea tempus cum germanos galli uirtute suparent ut ul¬
tro bella inferrent propter hominu multitudinẽ agriq inopia¬
coloniam transrhenũ muterent. Itaq ea que fertilissima germanic
sunt loca circum hercinia siluam quam homero teste.⁊ ꝗbusdã gre¬
cis fama notam esse uideo quam illi orciniar appellant uolgetecto¬
sages occupant atq ibi ꝯseder. Que gens ad hoc tempus his sedi¬
b sese ꝯtiner summaq habet ustitie ⁊ bellice laudis opinionem
nuncq in eadem inopia egestate patientia qua germani ꝑmanẽt
eodem uictu ⁊ cultu corporis uruntur. Gallis autem ꝓunciaꝵ io¬
pinquitas ⁊ transmarinaꝵ rerum notitia multa. adcopiar atq u¬
sum largitur paulatim assuefacti suꝑari multisq uicti pre iis ne

Expanded text:
putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, putant; qui quacumque de causa ad eos venerunt, ab iniuria prohibent, sanctos habent, hisque omnium domus patent victusque communicatur. Ac fuit antea tempus, cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea quae fertilissima Germaniae sunt loca circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt; quae gens ad hoc tempus his sedibus sese continet summamque habet iustitiae et bellicae laudis opinionem. Nunc eodem victu et cultu corporis utuntur. Gallis autem provinciarum propinquitas et transmarinarum rerum notitia multa ad copiam atque usus largitur. » Qui, paulatim assuefacti superari multisque victi praeliis, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cedere neq quemiꝗ̃ prope audere ꝯsistere simul hoc se tutiores
fore arbitrantur repentine incursionis timore sublato: cum bel¬
lum ciuitas. aut illatum defendit aut infert: magistratusqui ei bel¬
io presint ut uite necisq habeant potestatem deliguntur. In pace
nullus est ꝯmunis magistratus sed pͥncipes regionu atq pagor
inter suos us dicunt ꝯtrouersiasq minuunt. Latrocinia nullã
habent infamia que extra fines cuiusq cuutatis fiunt atq ea ui¬
uentutis exercende ac desidie minuende causa fieri predicant.atq
ubi quis ex principib in ꝯsilio dixit se ducem fore qui sequiuelint
pfiteantur. ꝯsurgunt hii qui ⁊ causam ⁊ hominez probant suumq
auxilium pollicentur atq amultitudine collaudantur.Qui ex his
secuti non sunt in desertoꝵ ac ꝓditoꝵ numero ducuntur omniũ¬
q his rerum postea fides derogatur. Hospitem uiolare fas non

Expanded text:
cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore cedere, neque quemquam prope audere consistere: simul hoc se fore tutiores arbitrantur repentinae incursionis timore sublato. Cum bellum civitas aut inlatum defendit aut infert, magistratus, qui ei bello praesint, ut vitae necisque habeant potestatem, deliguntur. In pace nullus est communis magistratus, sed principes regionum atque pagorum inter suos ius dicunt controversiasque minuunt. Latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cuiusque civitatis fiunt, atque ea iuventutis exercendae ac desidiae minuendae causa fieri praedicant. Atque ubi quis ex principibus in concilio dixit se ducem fore, qui sequi velint, profiteantur, consurgunt ei qui et causam et hominem probant suumque auxilium pollicentur atque ab multitudine collaudantur: qui ex his secuti non sunt, in desertorum ac proditorum numero ducuntur, omniumque his rerum postea fides derogatur. Hospitem violare fas non
Abbreviated transcription (Latin):
gna corporis parte nuda. agriculture non student maiorq pars
eoꝵ uictus in lacte casco ⁊ carne ꝯsistit. neq quisꝙͣ agrimodu cer¬
tum aut fines habet ꝓprios. Sed magistratus ac principes inãnoc
singulos gentes cognationesq hominu post annu exactu uniꝰ
loci cultu abio transire cogunt. Eius rei multas afferunt causas
ne assidua ꝯsuctudine capti studium belligerendi agricultura cõ¬
mutent ne latos fines parare studeant potentioresq humiliores
possessionib expellant. ne accuratius adfrigora atq estus uitan¬
dos edificent ne qua oriatur pecunie cupiditas qua ex re factiones
dissensionesq nascuntur. ut animi equitate plebem ꝯtineant cu
suas quisq opes e quari cum potẽtissimis posse uideat. Cuntatibꝰ
marima laus ꝙͣ latissimas circum se uastatis finib solitudines
habere. hoc uirtutis proprium extimant expulsos agris finitimoͤ

Expanded text:
gna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars gna corporis parte nuda. Agriculturae non student, majorque pars eorum victus in lacte, caseo carneque consistit. Neque quisquam agri modum certum, aut fines habet proprios. Sed magistratus ac principes in annos singulos gentibus cognationibusque hominum, qui una o post alio transire cogunt. Eius rei multas adferunt causas: ne adsidua consuetudine capti studium belli gerendi agricultura commutent; ne latos fines parare studeant, potentioresque humiliores possessionibus expellant; ne accuratius ad frigora atque aestus vitandos aedificent; ne qua oriatur pecuniae cupiditas, qua ex re factiones dissensionesque nascuntur; ut animi aequitate plebem contineant, cum suas quisque opes cum potentissimis aequari videat. Civitatibus maxima laus est quam latissime circum se vastatis finibus solitudines habere. Hoc proprium virtutis existimant, expulsos agris finitimos
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de sũmis reb ꝯsilium cape ognitum est. Magistratus que uisa st̃
occultant queq esse ex usu urdicauerint multitudini ꝓdunt. De re
tudine differunt.Nam neq druides habent qui reb diuinis pre¬
sint neq sacrificus student. Deoꝵ numero eos solos dicunt quos
cernunt ⁊ quoꝵ opib apte iuuantur. Solem ⁊ uulcanu ⁊ luna
Reliquos ꝗdem ne fama accepunt. uita omnis in uenationib atq¬
in studiis rei familiaris ꝯsistit. a paruulis labori ac duritiei studẽt.
Qui diutissime impuberes ꝑmanser̃ marima intersuos ferunt a
lairdem. hoc alii staturaz alii uires neruosq ꝯfirmari putant. In¬
tra annu uero uigesimu femine notitia habuisse in turpissimiᷤ
habent reb cuius rei nulla est occultatio ꝙ ⁊ ꝓmiscue in flumini¬
b pluuntur ⁊ pellib aut parius renonu tegnentis utuntur ma¬

Expanded text:
et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt et de summis rebus consilium capere cognitum est. Magistratus quae visa sunt occultant, quaeque esse ex usu judicaverint multitudini produnt. De rtudine differunt. Nam neque druides habent, qui rebus divinis praesint, neque sacrificiis student. Deorum numero eos solos ducunt, quos cernunt et quorum aperte opibus iuvantur, Solem et Vulcanum et Lunam, reliquos ne fama in studiis rei militaris consistit. Ab parvulis labori ac duritiae student. Qui diutissime impuberes permanserunt maximam inter suos laudem ferunt. Hoc alii staturam, alii vires nervosque confirmari putant. Intra annum vero vicesimum feminae notitiam habuisse, in turpissimis habent rebus. Cujus rei nulla est occultatio, quod et promiscue in fluminibus perluuntur, et pellibus aut parvis rhenonum tegumentis utuntur, ma
Abbreviated transcription (Latin):
tib supioꝵ tempoꝵ aduenit. Uiri in uxores sicuti in liberos inte ne¬
cisq habent potestatem: ⁊ cum paterfamilie illustriore loco natus
decesserit ciuis. ꝓpinqui ꝯueniunt ⁊ de morte sires in suspicionez ue¬
nit de uxorib in seruilem modum questione habẽt ⁊ si ꝯptum est
igni atq omnib tormentis excruciatas interficiunt. funera sũt
pro cultu gallorum magnifica ⁊ sumptuosa omnia que uiuiscor¬
di fuisse arbitrantur. in ignem inferunt etiam animalia. ac paulo
supra hanc memoria serui et clientes quos abhis dilectos esse con¬
stabat ustis funcrib ꝯfectis una xremantur. Que ciuitates ꝯmo¬
dius suam remp. administrare extimantur habent legib sancitũ¬
ut si quis quid de re p. a finitimis rumore aut fama accepit uti ad
magistratum deferat neue cum quo alio ꝯmunicet ꝙ sepe homineᷤ
temerarios atq impitos falsis rumorib terreri ⁊ ad facinus ĩpelli

Expanded text:
tibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae netibus superiorum temporum pervenit. Viri in uxores, sicuti in liberos, vitae necisque habent potestatem; et cum paterfamiliae illustriore loco natus decessit, eius propinqui conveniunt et, de morte si res in suspicionem venit, de uxoribus in servilem modum quaestionem habent et, si compertum est, igni atque omnibus tormentis excruciatas interficiunt. Funera sunt pro cultu Gallorum magnifica et sumptuosa; omniaque quae vivis cordi fuisse arbisupra hanc memoriam, servi et clientes, quos ab his dilectos esse constabat, justis funeribus confectis, una cremabantur. Quae civitates commodius suam rempublicam administrare existimantur, habent legibus sanctum, si quis quid de republica a finitimis rumore aut fama acceperit, uti ad magistratum deferat, neve cum quo alio communicet; quod saepe homines temerarios atque impeditos falsis rumoribus terreri, et ad facinus impelli,
Abbreviated transcription (Latin):
aut posita tollere auderet granissimu est ei rei supplciu cum cruci¬
atu ꝯstitutu. Galli se omnes adite patre prognatos predicant idq
a dridib proditum dicunt. Ob eam causam spacia omnis tempo¬
ris non numero dierum sed noctiuz diffiniunt. Dies natales ⁊ mẽ¬
siu ⁊ annoꝵ initia sic obseruant ut noctem dies subsequatur. In re¬
uꝗs uite institutis hoc fere a reliꝗs differut ꝙ suos liberos nisi cũ
adoleuerint ut munus militie sustinere possint palam ad se adire
non patiuntur. filium puerili etate in publico in ꝯspectu patris as¬
sistere turpe dicunt. Uiri quantas pecunias ab uxorib dotis nomi¬
ne accepunt tantas ex suis bonis existimatione facta cum dotib
ꝯmunicant. Huius omnis pecunie ꝯiunctim ratio habetur fructuᷤ¬
q seruantur uter eoꝵ uita superit ad eum pars utriusq cum fruc¬

Expanded text:
aut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciaut posita tollere auderet, gravissimumque ei rei supplicium cum cruciatu constitutum est. Galli se omnes ab Dite patre prognatos praedicant idque ab druidibus proditum dicunt. Ob eam causam spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt; dies natales et mensum et annorum initia sic observant ut noctem dies subsequatur. In reliquis vitae institutis hoc fere ab reliquis differunt, quod suos liberos, nisi cum adoleverunt, ut munus militiae sustinere possint, palam ad se adire non patiuntur filiumque puerili aetate in publico in conspectu patris adsistere turpe ducunt. Viri, quantas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperunt, tantas ex suis bonis aestimatione facta cum dotibus communicant. Huius omnis pecuniae coniunctim ratio habetur fructusque servantur: uter eorum vita superarit, ad eum pars utriusque cum fruc
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib esse arbitrant᷑. Sed cum eius generis copia deficit etiã
ad inocentiu supplicia descendunt. Deum maxime mercuriu co¬
lunt. huius sunt plurina simulaera. hunc omniu inuentorẽ ar¬
tiuz ferunt. hunc uiaꝵ atq itinez ducem hunc ad questus pecu¬
nie mercaturasq habere uim maxima arbitrant. post hunc appol¬
linez ⁊ martem ⁊ iouez ⁊ mineruaz. De his eandez fere qua relique
gentes habent opinionez. apollinez morbos depellere dicunt. miner¬
uam opum atq artificioꝵ initia tradere. Iouez imꝑiu celestiũ tenẽ
martem bella gerere. Huic cum prelio dimicare ꝯstituer ea que bel¬
lo cepunt plerũq deuouent que supauerint animalia capta ĩmo¬
lant reliquasq res in unuz locum ꝯfer. Multis in ciuitatib haꝵ
rerum extructos cumulos locis ꝯsecratis ꝯspicari licet. atq sepci
accidit ut neglecta quispiar religione aut capta apud se occultãͬc

Expanded text:
mortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam mortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt. Deum maxime Mercurium colunt. Huius sunt plurima simulacra: hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem et Martem et Iovem et Minervam. De his eandem fere, quam reliquae gentes, habent opinionem: Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Iovem imperium caelestium tenere, Martem bella regere. Huic, cum proelio dimicare constituerunt, ea quae bello ceperint plerumque devovent: cum superaverunt, animalia capta immolant reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tumulos locis consecratis conspicari licet; neque saepe accidit, ut neglecta quispiam religione aut capta apud se occultare