comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Enin siueo olophonus damam ingrauiorem pust̃ autuut dnidam: Tinoticus ueromlesus indeoman
uequenuam suphĩ paten ato parhepaten sunt ad dieȩ hi patȩ quidem hepatoꝵ uocate sunt quas maximie
Qm ionĩ antaxiuissime griuis̃ aut excallentes excellentium. Seduocitaestprima interun decin hi pite
mpitopo Setan dlauero porbi pathi piton. qñ uxtah patexii piton eollocata est Tertia quedudum men
noue hoidomephi pate uocibatur lrchanos hrpatest reuncuruta : Quastau robi pateantiquũ tenut noñ
Quntapioshr pate. Sextalrchanos antiquũsclic& habens uocabilũ. Septina mese. Octaua paramese. Nona
etue Pccimna paranae. Vndecima p&e Estigtur unũ t &rachordũ hi pateh paton parhi pate hi peton¬

Expanded text:
mam in graviorem partem coaptavit chordam, Timotheus vero Milesius undecimam. Quae quoniam super hypaten atque parhypaten sunt additae, hypate quidem hypaton vocatae sunt quasi maximae magnarum et gravissimae gravium, aut excellentes excellentium. Sed vocata est prima inter undecim hypate hypaton. Secunda vero parhypate hypaton, quoniam juxta hypaten hypaton collocata est. Tertia quae dudum in enneachordo parhypate vocabatur, lichanos hypaton est nuncupata. Quarta vero hypate antiquum tenuit nomen. Quinta parhypate. Sexta lichanos antiquum scilicet habens vocabulum. Septima mese. Octava paramese. Nona trite. Decima parane
Abbreviated transcription (Latin):
ita .G. ad d̃. qm̃igitur .s̃. multiplexeius quod est . c̃. mecitur .c̃. terminus id quodest. B. uelbis
testio. ueldeincepsãt est ut .c̃. ad .s. ita .B. ad . dꝰ metitur igitur. s̃. terminus id quod est. d̃.
& est. dc̃. Int̃uallum effectum ex composito copulatoquesibim& et ꝑbinarium multiplicato
Sc̃. Int̾uallo innumeris quoq idẽpbatur.: Sit enim .B. ad .c̃. duplũ utbinarius adunita¬
tẽ & fiatut . c̃. ad .G. ita. B. ad .d. eritigitur .d̃. quat̾narius multiplex. est autẽ .B. ad . c̃.
quadruplus quat narius unitatis &binariomultiplicata medi&as qđ ẽ int̃uallũ. BC.
Cunt̃ uallũ binariomultiplicatum multiplex effecerit intt iallũ ipsũ quoq multiplexent
Cit int̾uallũ . B. c̃ & fiatut .c̃. ad .ẜ. ita .B̾. ad .õ. R õ. sit ad .c̃. multiplex̃i

Expanded text:
ita B ad D. Quoniam igitur B multiplex est, ejus quod est C metitur C terminus, id quod est B, vel bis, ita B ad D. Quoniam igitur B multiplex est, ejus quod est C metitur C terminus, id quod est B, vel bis, vel tertio, vel deinceps, et est ut C ad B, ita B ad D. Metitur igituret est C D intervallum, effectum ex composito bis copulatoque sibimet et per binarium multiplicato B C intervallo. In numeris quoque idem probatur. Sit enim B ad C duplum, ut binarius ad unitatem, et fiat ut C ad B, ita B ad D. Erit igitur D quaternarius. Multiplex est autem B ad C, quadruplus quaternarius unitatis, et binario multiplicata medietas quod est intervallum B C. ntervallum binario multiplicatum, multiplex effecerit, intervallum ipsum quoque multiplex erit. Sit intervallum B C, et fiat ut C ad B, ita B ad D,
Abbreviated transcription (Latin):
pastib compositus eẽuideatur Omnis aũ pastium coniunctioquadã ꝓportione cõmit¬
tit᷑. Sonorũ igitur coniunctioꝓportionib: constituta est. P roportiones autem principalit̃
innumeris considerantur: propostio uero simplex numẽrorũ. uel in multiplicibus uel
in suꝑpasticularib:. uel in suꝑpastientib: inuenitur: Secundum multiplices uero ꝓportio¬
nes. uel suꝑ pasticulares consonae. ueldissonȩ uoces exaudiuntur Consone quidem sunt quȩsi¬
mulpulsȩ. suauem ꝑ mixtũq int̾seconiungunt sonũ: Dissonae & que simulpulsae ÑreddiNt
suauem. Neq ꝑmixtũ sonũ. Hisigitur ita p̃dictis deppostionibus paucadicamus
II. DIUERSAO DEINTERULLIS SEECULariones
iint̃ uallũ multiplexbinario multiplicetur. id quod fit ex hacmultiplicatione int̾ uallũ mul¬
tiplexerit Sit multiplex in t̾uallum. Ec̃. & õ multiplex eius quod est. c̃. & fiat ut est c̃. ad .B.

Expanded text:
partibus compositus esse videatur. Omnis autem partium conjunctio quadam proportione commitpartibus compositus esse videatur. Omnis autem partium conjunctio quadam proportione committitur. Sonorum igitur conjunctio proportionibus constituta est. Proportiones autem principaliter in numeris considerantur, proportio vero simplex numerorum vel in multiplicibus, vel in superparticularibus, vel in superpartientibus invenitur. Secundum vero multiplices proportiones, vel superparticulares, consonae vel dissonae voces exaudiuntur. Consonae quidem sunt quae simul pulsae suavem permixtumque inter se conjungunt sonum; dissonae vero quae simul pulsae non reddunt suavem neque permixtum sonum. His igitur ita praedictis, de proportionibus pauca dicamus. CAPUT II. Diversae de intervallis speculationes. Si intervallum multiplex binario multiplicetur, id quod fit ex hac multiplicatione intervallum, multiplex est. Sit multiplex intervallum B C, et B multiplex ejus quod est C, et fiat ut est C ad B,
Abbreviated transcription (Latin):
UOCUMDIEFERENTAS IN QUANTITATE CONSISTTRT¬
TSIOMNIA QUAEDEMONSTMNDA ERANT SUPERIORIS LIBRITRACTA¬
cionedigessimus nonpenit&. Tam̃ rursusea dembreuit̃ memoriae recolligen¬
da prestare . Cumquadã diuersitate tractatus. ut his rursus ad memoriã redeuntibus
ad regulȩ diuisionẽ. quototaten dit intentio ueniamus. Si for& rerũ omniũ quies nul¬
lu sauditũ sonus ferir&. Id autẽ fier& qm̃ces santibus cunctis nulle int̾serespulsus
cierent. Ut igitur situox pulsuẽopus sedut sitpulsus motus Necesse est antecędat
ut ergosituox motum eẽnecesse est. Sed omnis motus hab& insetum uelocitatẽ. Tũ
ettam tarditatẽ. Siigitur sĩtardus inpellendo motus grauior redditursonus Nã
uttarditas ꝓxima stationiẽ. Ita grauitas contigua taciturnitati. uelox uero mo¬
tus acutam uoculã prestat: Prȩterea quegrauisẽ intentione crescit admediũ.
quaeuero acuta remissionedecrescit ad medium. Vndefit ut omnissonus quasiexquibusdã

Expanded text:
ocum differentias in quantitate consistertsi omnia quae demonstranda erunt superioris libri tractatione digessimus, non poenitet tamen rursus eadem breviter memoriae recolligenda praestare, cum quadam diversitate tractatus, ut his rursus ad memoriam redeuntibus ad regulae divisionem, quo tota tendit intentio, veniamus. Si foret rerum omnium quies, nullus auditum sonus feriret. Id autem fieret, quoniam cessantibus cunctis motibus nullae inter se res pulsum cierent: ut igitur sit vox, pulsu est opus. Sed ut sit pulsus, motus necesse est antecedat. Ut ergo sit vox, motum esse necesse est. Sed omnis motus habet in se tum velocitatem, tum etiam tarditatem. Si igitur sit tardus in pellendo motus, gravior redditur sonus. Nam ut tarditas proxima stationi est, ita gravitas contigua taciturnitati. Velox vero motus acutam voculam praestat. Praeterea, quae gravis est, intensione decrescit ad medium. Quae vero acuta, remissione decrescit ad medium. Unde fit ut omnis sonus quasi ex quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
VI. ad .iIII. fiatqueut sunt .iIII. ad .VI. ita .uI. ad aliumquẽ lib& numerũ . Hicerit
igitur nouenarius qui quaternarii. neq multiplex neq suppasticularis est.
Ei interuallumbinario multiplicetur atqueid quodex eamultiplicatione creabit᷑
multiplex non sitipsum quoque nonerit multiplex
Cit enimint̃ uallum. Sẽ. fiatq ut .c̃. ad.s̃. ita .s̃. ad .d̾. & nonsit .d̃. eiusquod est. C̃.
multiplexdico qm̃ nec .d. eius quod est . c̃. erit multiplex. Sienim est: &d̃. eius quodi
c. multiplex estrat nonest noneritigitur.B. eiusquod est .c̃. multiplex¬
UI Duplexint uallũ exduob maximis suꝑpasticularib: coniungit᷑ sesqualtero & sesquitestio¬

Expanded text:
6 ad 6, fiatque ut sunt 4 ad 6, ita sex ad alium quemlibet numerum. Hic erit 6 ad 6, fiatque ut sunt 4 ad 6, ita sex ad alium quemlibet numerum. Hic erit igitur novenarius, qui quaternarii neque multiplex neque superparticularis est. Si intervallum binario multiplicetur, atque id quod ex ea multiplicatione creabitur multiplex non fit, ipsum quoque non erit multiplex. Sit enim intervallum B C, fiatque ut C ad B, ita B ad D, et non fit D ejus quod est C multiplex. Dico quoniam nec B ejus quod est C erit multiplex. Si enim est et D ejus quod est C, est multiplex. At non est, non erit igitur B ejus quod est C multiplex. Duplex intervallum ex duobus maximis superparticularibus, conjungitur sesqu
Abbreviated transcription (Latin):
Sit enimint̃ uallum ñ multiplex. Sc̃. & fiat ut .c̃. ad .G. sic .s. ad .õ. Nico qm̃ .d. eus
quod est
c̃. Neq multiplex est. neq suppasticularis : Sit enimsi fieripot estprimum
d. eius quod est . c̃. multiplex : Et qmĩ cognitũ ẽ sunt̃ uallũbinario multiplicatũ sit
& multiplex int̃uallum creatũ : Id quod multiplicatum ẽ bis int uallum eẽ multiplex::
Fritigitur . Sc̃. multiplex sed nonẽ compositum: Nonigitur erit . d. eius quod est . c̃. multi¬
plex. Nec uero suꝑ pasticulare : nam sup pasticularis pportionis. medius ꝓpostionalit̃ termi¬
nus nullus int̃uenit : Inter .d. uero & .c̃. estꝓportionalit̃ terminus constitutus. id est . B.:
uamut est .c̃. ad .b. ita .B. ad .d̃: inpossibileigitur erit . d. eius quod est .c̃. uel multiplicem
eẽ uel suꝑ pasticularem. quod o postebat ostendere : & innumeris .: sitmultiplex int̾ uallũ.

Expanded text:
Sit enim intervallum non multiplex B C, et fiat ut C ad B, sic B ad D. Dico quoniam D ejus Sit enim intervallum non multiplex B C, et fiat ut C ad B, sic B ad D. Dico quoniam D ejus quod est C, neque multiplex est, neque superparticularis. Sit enim, si fieri potest, primum D ejus quod est C multiplex, et quoniam cognitum est. Si intervallum binario multiplicatum sit, et multiplex intervallum creatum, id quod multiplicatum est bis intervallum esse multiplex. Erit igitur B C multiplex, sed non est positum. Non igitur erit D ejus quod est C multiplex, nec vero superparticulare. Nam superparticularis proportionis medius proportionaliter terminus nullus intervenit. Inter D vero et C est proportionaliter terminus constitutus, id est B. Nam ut est C ad B, ita B ad D; impossibile igitur erit D ejus quod est C, vel multiplicem esse, vel superparticularem, quod oportebat ostendere. Et in numeris sit non multiplex intervallum
Abbreviated transcription (Latin):
quantiuero insuꝑ pasticularibus ꝓportionibus. ꝓpostionalit̃. int̾ eius dẽꝓportionis mi¬
nimos intͣident: Tot etiam int̃ c&eros eiusdẽpportionis incident: Sed nullus int̃. p̃d. atq
C. minimos eius dẽꝓpostionis int̃uenire potest : Nullus igitur. int̃ .d. atq. c̃. ꝓportionalit̃
cad& Et in numeris sit que lib& suꝑ pasticularis ꝓportio. ut sesqualtera hic uerosint.
X.& .XU. In eadem uero ꝓpostione minimi II .& .iii. tiu fero de cribus hinarium fit
reliqua unitas eademqua eutrosq metitur. Nullus erit igitur int̾binarũ. ternariũq
numerusquis itbinariomaior Minor uero ternario: alioquin unitas diuidetur. quod est in¬
conueniens : quare peint̃ decemquidem atq quindecim quisquĩ inuenietur numerus quit a¬
lem ad .x. optineatꝓpostionem quale madeumtenent .XU.

Expanded text:
quanti vero in superparticularibus proportionibus proportionaliter inter ejusdem proportionis miquanti vero in superparticularibus proportionibus proportionaliter inter ejusdem proportionis minimos intercident, tot etiam inter caeteros ejusdem proportionis incident. Sed nullus inter F D atque G minimos ejusdem proportionis intervenire potest. Nullus igitur inter B atque C proportionaliter cadet, et in numeris sit quaelibet superparticularis proportio, ut sesquialtera; hi vero sunt 10 et 15, in eadem vero proportione minimi 2 et 3, aufero de 3 binarium; fit reliqua unitas, eadem utrosque metitur. Nullus erit igitur inter binarium ternariumque numerus, qui sit binario major, minor vero ternario. Alioquin unitas dividetur, quod est inconveniens. Quare ne inter 10 quidem atque 15 quisquam invenietur numerus qui talem ad 10 obtineat proportionem qualem ad eum tenent 15.
Abbreviated transcription (Latin):
paratus. Si primũ ultimus fuerit mensus metietur & mediũ .C. igitur metietur id qđ st
s̃. multiplexestigitur .s. eiusquodest .C̃. Idrursus exnumerissit .c̃. unitas . d. uero exdu¬
plicat aꝓportione. Sc̃. Sitquat̾ narius & est multiplex eius quodest . c̃. est enim quadru¬
plus: qm̃ igitur hiquadruplus exduplicata. Sc̃. ꝓpostionegeneratur: Bc̃. ꝓportionȩdimi¬
diumeiuserit: Igitur. Sc̃ ꝓpostio duplaest. Sed duplum multiplexterit. Sc̃. ꝓpostio multi
C it enim. Sc̃. propostio suꝑ pasticularis. & in eadem ꝓpostione minimȩsint. dp. & q̃.
qũ . df. &c̃. minimȩ s̃ ineadẽ ꝓportione: Sunt eius dȩꝓportionis primit uocirca sola
eo sunitas metietur : auferatur ignur.c̃. ab. dp̃. & relinquatur.d⁊ hic est igitur ut ro¬
rũq mensura communis : Hȩc igitur erit unitas qͥuocircanullus int̃. F̃d. atque.qͦ. inci¬
decnumerus. quisit ab. F̃o. quidemminor. maior uero ab ̃. Sola enim int̃ ẽ unitas:

Expanded text:
paratus, si primus ultimum fuerit mensus, metietur et medium. C igitur metietur id quod est B. Multiplex est igitur B ejus quod est C. Id rursus ex numeris, sit C unitas, D vero ex duplicata proportione, B C sit quaternarius, et est multiplex ejus quod est C. Est enim quadruplus. Quoniam igitur quadruplus ex duplicata B C proportione generatur, B C proportio dimidium ejus erit, igitur B C proportio dupla est. Sed duplum multiplex est: erit igitur B C prop. Sit enim B C proportio superparticularis, et in eadem proportione minimi sint D F et G. Quoniam D F et G minimi sunt in eadem proportione, sunt ejusdem proportionis primi. Quo circa eos unitas metietur. Auferatur igitur G ab D F et relinquatur D, hic est igitur utrorumque mensura communis: haec igitur erit unitas. Quocirca nullus inter F D atque G incidet numerus, qui sit ab F D quidem minor, major vero ab G. Sola enim interest unitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Quide senituis ternario. Sesqualt᷑ uero ternarius bimario: senariusigitur triplex
est binario.¬
III Si ses qualtero interuallo. Sesquitestiumdemtĩ fuerit int̃ uallumerit quod
relinquitur ses quioctauum.
qualte estiA. igitur hab& inse .S. & eiusdimidiam pastem: octoigitur .A. aequis
adduodeci: B. rursus qm̃ .c̃. eiusquod es .b. Ses quitestius est : c: igitur hab& in
sc .S. &e dimidiam eiu s pastem : Noue migitur .c̃. ae quisunt adduodecim .S.
duodec im autem .B. aequierant a docto A & occoigitur .x. aequi sunt ad
nouem. Cigitur.x. acquus est eiquocsest . c̃. & octaue eiis pustem .A
igitur eiusquod est .c̃. sesquioctauus ẽ &innumeris Sesqualterum quidemint̃ uallumsit. nouena¬
rius ad senarium. Sesquitestiumuero octonarius adsenarium: nouemigitur adoctosesquioetaua

Expanded text:
quidem senarius ternario, sesquialter vero ternarius, binario. Senarius igitur triplex quidem senarius ternario, sesquialter vero ternarius, binario. Senarius igitur triplex est binario. Si sesquialtero intervallo sesquitertium demptum fuerit intervallum, erit quod relinquitur sesquioctavum. ialter est, A igitur habet in se B et ejus dimidiam partem. Octo igitur A aequi sunt ad duodecim B. Rursus quoniam C ejus quod est B sesquitertius est, C igitur habet in se B et tertiam ejus partem. Novem igitur C aequi sunt ad duodecim B. Duodecim B aequi erant ad octo A; et octo igitur A aequi sunt ad novem C. Igitur A aequus est ei quod est C, et octavae ejus parti. A igitur ejus quod est C sesquioctavus est. Et in numeris sesquialterum quidem intervallum sit novenarius ad senarium, sesquitertium vero octonarius ad senarium. Novem igitur ad octo sesquioctava
Abbreviated transcription (Latin):
a. hab& in secotum .s. eiusquedimidium : Buo igitur .x. aequi sunttribus . S. rursus
qm̃.B. eiusquodest.c̃. Sesquitestius est .B. igitur hab&.C. & eiustestiam pastem n res
igitur s̃. aequis unt ad quattuor c̃ itresautem .s. acqui erant duobus A. duoigitur. A.
aequis ad quattuor. c̃unusigitur .i. aequusestduobus c̃ : duplexeritigitur .A. eiusquodẽ
c: &inumeris Sit en ĩ esquiltꝰ xiad uiisei quitestiusuero im ad .uI. ego Xi. ad urduplites t̃¬
U Exduplicunter uallo atq sesqualtero triplex nascitur interuallum.
Sit enim .ã. eius quod est .S. duplex.⁊s. autẽ eiusquodest .c̃. sesqualt̃dico. Qm̃. A.
eius quod est .c̃. triplexest: Namqm̃ .a. eiusquod est .B. duplexest . a. igitur aequus est
duobus .s: rursus qm̃ .b. eius quod est .c̃. Sesqualter est .S. igitur hab& in setotum .c̃. &
eiusdimidiampastem.: Ouoigitur .S. aquisuntribus .c. sedduo .B. aequierant uni
Asci nensigiuerex ae quu sfribus. cligitur .i. uno . c̃. triplexẽ : et innumeris stt duplex

Expanded text:
m B ejusque dimidium. Duo igitur A aequi sunt tribus B. Rursus quoniam B ejus quod est C sesquitertius est, B igitur habet C, et ejus tertiam partem. Tres igitur B aequi sunt ad quatuor C. Tres autem B aequi erant duobus A. Duo igitur A aequi sunt ad quatuor C; unus igitur A aequus est duobus CC. Duplex erit igitur A ejus qui est C, et in numeris. Sit enim sesquialter 12 ad 8, sesquitertius vero 8 ad 6: ergo 12 ad 6 duplices sunt. Ex duplici intervallo atque sesquialtero triplex nascitur intervallum. Sit enim A ejus quod est B duplex, B autem ejus quod est C sesquialter. Dico quoniam A ejus quod est C triplex est. Nam quoniam A ejus quod est B duplex est, A igitur aequus est duobus B. Rursus quoniam B ejus quod est C sesquialter est, B igitur habet in se totum C et ejus dimidiam partem. Duo igitur B aequi sunt tribus C. Sed duo B aequi erant uni A, et unus igitur A aequus est tribus C; igitur A uno C triplex est. Et in numeris sit duplex
Abbreviated transcription (Latin):
Cursui demonstrandum ꝑponotonũ duob. semitoniis minorib: solo comma¬
te essemaiorem: Sit .ã. numerus ccccłXXII cCxCIi, abhoc intendaturtonus. dxx̃¬
ccccxli . & sithoc .d̃. ab eouero quod est . a. intendat᷑ semitoniũ minus quod est.B.
acsit .s. cc̃cexcuiĩ delxnii. Itemabeo quod est .s̃. semitoniũ. aliud intendatur
ueroduo contin& minora semitonia: Videamus hȩc quasit differentia. inter. c̃.
atq d̃. numeros constituta : Aut . Ẽ. Scilic& unitatũ. uii cl .iii. der¬

Expanded text:
Rursus demonstrandum propono tonum duobus semitoniis minoribus solo commate esse majorem. Sit A numerus 472392. Ab hoc intendatur tonus 531441, et sit hoc D ab eo vero quod est A intendatur semitonium minus, quod est B, ac sit B 497664. Item ab eo quod est B semitonium aliud intendatur vero duo continent minora semitonia: videamus quae sit differentia inter C atque D numeros constituta. Est autem E, scilicet unitatum 7153. Dem
Abbreviated transcription (Latin):
HPAT EMESON¬
LICHANOSMESON CHROMÃ
TRITESPNEMMENON
NETESYNEM MENON
TRITIDIE ZEUG MENON
NETEDIE TEUCMENON
TRITE BUIERBOLAEON

Expanded text:
ypate mesonlichanos meson, <mese>, trite synemmenon, nete synemmenon, trite diezeugmenon, diezeugmenon, trite hyperbolaeon,
Abbreviated transcription (Latin):
peneruinimũ tensi uocis tenuititerũ pint᷑ Sed totũ sibisit consentancũ atq conueniens
lta&ũ in mundi musica puidemꝰ ihilitaes senimiũ poss& ut alterũ ꝓpria nimi&ite dissol¬
uit. Uerũ quicquidillud÷ aut suoseffert fructus autilis auxibatur ut afferant
Nã qđ constringit hiemps uerlaxit Tor& estas maiturat autũ nus tẽporaq uicissim
uclipsisuos adser̃ fructus łaliis ut ad ferant subministrant: De qͥb posterius studiosi cs
disputindũ est humanĩuero musicĩ quis quis in sescipsũ discendit intelligit . Quidest

Expanded text:
ne nervi nimium tensi vocis tenuitate rumpantur, sed totum sibi sit consentaneum atque conveniens; ne nervi nimium tensi vocis tenuitate rumpantur, sed totum sibi sit consentaneum atque conveniens; ita etiam in mundi musica pervidemus, nihil ita nimium esse posse ut alterum propria nimietate dissolvat. Verum quidquid illud est, aut suos affert fructus, aut aliis auxiliatur ut afferant. Nam quod constringit hiems, ver laxat, torret aestas, maturat autumnus, temporaque vicissim vel ipsa suos afferunt fructus, vel aliis ut afferant subministrant. De quibus posterius studiosius disputandum est. Humanam vero musicam, quisquis in sese ipsum descendit, intelligit. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
tione coniuncti: Vtnihilȩque conpiginitũ pihilita cõmissũ possit intellegi
Naquli excelsiores. aliinferiores feruntur atqutiom̃s a quali incititio ne uoluuntur. Ut ꝑ
dispiris inequalitates ratuscursuũ ordoducat᷑: Vnde non potest ab hac clesti uertigine ratus
ordo modulationis absistere. lamuero quattuor dim̃torũ diuersitates contrariasq: poten¬
tias nisi quadĩ armonia coniunger& quifieriposs& utin unũ corpus ac machinã c̃uenireNT
sed he comnis diuersitas ita & tẽporũ uari&atẽ purit & fructuũ ut tamenunũ annicorpus efficiut
Vndesi quid horũ quetantã uari&itẽ reb ministrant Animo & cogitatione decerpas cunc¬
ti portanT Necutitidicã quicquã consonũ seruent & sicut in grauib chordis isuocis est mod
ut nonad taciturnitatẽ grauita susq d escendit. Atq in acutis illecustodit᷑ acuminis modus:

Expanded text:
tatione conjuncti, ut nihil aeque compaginatum, nihil ita commixtum possit intelligi. tatione conjuncti, ut nihil aeque compaginatum, nihil ita commixtum possit intelligi. Namque alii excelsiores, alii inferiores feruntur, atque ita omnes aequali incitatione volvuntur, ut per dispares inaequalitates ratus cursuum ordo ducatur. Unde non potest ab hac coelesti vertigine ratus ordo modulationis absistere. Jam vero quatuor elementorum diversitates contrariasque potentias, nisi quaedam harmonia conjungeret, qui fieri posset, ut in unum corpus ac machinam convenirent? Sed haec omnis diversitas ita et temporum varietatem parit et fructuum, ut tamen unum anni corpus efficiat. Unde si quid horum, quae tantam varietatem rebus ministrant, animo et cogitatione discerpas, cuncta pereant, nec ut ita dicam quidquam consonum servent. Et ut in gravibus chordis is vocis est modus, ut non ad taciturnitatem gravitas usque descendat, atque in acutis ille custoditur acuminis modus,
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficit cantilenis musicis delectari. nisi&iã qualunt̃se conunctȩ sint uoci
illud interim dicendũ uid&ur. quod musice genera ab eiusstu diosis comprehe
eẽ nouerimus Suntautẽ tria & prima quidẽ mundanaest. Secunda uero humina
Tertiaqueinquib dã constituta est instrum̃tis. Vnncithara uel tibiis ceterisq quac
cantilenȩ famulant᷑. Etprimũea que ẽ mundana in his maxime ꝑspicienda est Qui
in ipsocedo ł conpige elim̃torũ uel tẽporũ uari&ate uisuntur. Quienĩ fieri potest ut
tamulox caelimachina Tacitosilenti quecursu moueatur. & siad nostras aures son
ille uonperuenit qđ multisfieri decausis uecesst est Non poterittim̃ motus tã uelocissimo
tamignorũ corporũ nullos omnino sonosciere. cũ presertĩ tantasit stellarũ cursus cois¬

Expanded text:
non sufficit cantilenis musicis delectari, nisi etiam quali inter se conjunctae sint vocum non sufficit cantilenis musicis delectari, nisi etiam quali inter se conjunctae sint vocum illud interim dicendum videtur, quot musicae genera ab ejus studiosis comprehensa esse noverimus. Sunt autem tria. Et prima quidem mundana est; secunda vero humana; tertia quae in quibusdam constituta est instrumentis, ut in cithara vel in tibiis, caeterisque quae cantilenae famulantur. Et primum ea quae est mundana in his maxime perspicienda est quae in ipso coelo, vel compage elementorum, vel temporum varietate visuntur. Qui enim fieri potest, ut tam velox coeli machina tacito silentique cursu moveatur? Et si ad nostras aures sonus ille non pervenit, quod multis fieri de causis necesse est, non poterit tamen motus tam velocissimus ita magnorum corporum, nullos omnino sonos ciere, cum praesertim tanta sint stellarum cursus coap
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Nonne illud &iã manifestũ ÷ in bellũ pugnantiũ animos tubarũ carmine accend
qđ siueri simi le est ab animi pacato statuquẽquã ad furorem atq iracundiam posse ꝓferri. no
estdubiũ qđ conturbatȩm̃tis iracundiã uelnimiã cupiditatẽ modestior modus possit ad stri¬
gere. Quid qđ aliquis cantilenã libentius aurib atq: animocapit. a dillud &iã non spom
qđ omnino aliquod melos auditũ sibi memoranimus ipsedecerpat. ut exhis omnib ꝑ spi
Nec dubitanterappareat. Ita nob̵ musicã naturalit̃ eẽ coniunictã. ut eac nec siuelimus
quidem carere possim. Quocirca intendenda uismentis ÷ utid qd natura est insitũ. scio¬
tia quoq: possit conprehensũ teneri. Sicutenĩ in uisu quoq: nonsufficit eruditis o¬
lores formasq conspicere. nisi&iã quaesit horũ ꝓpri&as inuestigauerint Si

Expanded text:
tantur. Nonne illud etiam manifestum est, in bellum pugnantium animos tubarum carmine accendi? tantur. Nonne illud etiam manifestum est, in bellum pugnantium animos tubarum carmine accendi? Quod si verisimile est, ab animi pacato statu, quemquam ad furorem atque iracundiam posse proferri. Non est dubium, quod conturbatae mentis iracundiam, vel nimiam cupiditatem modestior modus possit astringere. Quid quod cum aliquis cantilenam libentius auribus atque animo capit, ad illud etiam non sponte  omnino aliquod melos auditum sibi memor animus ipse decerpat? Ut ex his omnibus perspicue nec dubitanter appareat, ita quidem nobis musicam naturaliter esse conjunctam, ut ea ne si velimus quidem carere possimus. Quocirca intendenda vis mentis est, ut id quod natura est insitum, scientia quoque possit comprehensum teneri. Sicut enim in visu quoque non sufficit eruditis colores formasque conspicere, nisi etiam quae sit horum proprietas investigaverint: sic
Abbreviated transcription (Latin):
modulationes posterior disputatio coniungi copulariq monstrabit. Indeẽ enĩ qđ in fio
tesquoq cantilena dulcisoblectat. aliquiduero asperũ atq inmite ab audiendi uolupt
suspendit. Nimirũ id&uiã omĩs &as patitur omnisq sexus quelic&bus actib distrib¬
tasint: Vna tam̃ musicȩ delectatione coniuncta sunT Quidenĩ fit cũ infletib luctus¬
ipsos modulantur dolentis. Qđ maxime muliebre est utcũ cantico quodã dulcior fa
causadeflendi. Iduero &iã fuitantiquis inmorẽ. Ut cantus tibiȩ luctib preir&
Testis÷ papinius tatius hocuersu. Cornugraue mugitabunco. Tibiacui tencrossu&ũ ꝓduce¬
remanes. Etqͥ suauit̃ canere ñ potest sibitamem aliquidcanit ñ qđ eũ aliqua uoluptate. ld
qđ canit ad ficut. sed qđ quandã in sitã dulcedinẽ exanimo ꝓferentis quomodo ꝓferant delec¬

Expanded text:
modulationes posterior disputatio coniungi, copularique monstrabit. Inde enim est quod modulationes posterior disputatio coniungi, copularique monstrabit. Inde enim est quod infantes cantilena dulcis oblectat, aliquid vero asperum atque immite, ab audiendi voluptate suspendit. Nimirum id etiam omnis etas patitur, omnisque sexus; que licet suis actibus distributa sunt, una tamen musica delectatione coniuncta sunt. Quid enim fit, cum in fletibipsos modulantur dolentes? Quod maxime muliebre est, ut cum cantico quodam dulcior fiat causa flendi. Id vero etiam fuit antiquis in morem, ut cantus tibiae luctibus praeiret. Testis est Papinius Statius hoc versu: Cornu grave mugit adunco, Tibia cui teneros suetum producere manes. Et qui suaviter canere non potest, sibi tamen aliquid canit, non quod eum aliqua voluptate id quod canit afficiat, sed quod quamdam insitam dulcedinem ex animo proferentis quoquomodo proferant, delec
Abbreviated transcription (Latin):
se modũ dicit᷑ canendi. Itaq adulescentis iracundĩ tẽperisse: In tantũ uero
priscȩ philosophiȩ studus uis musicȩ artis in notuit. Utprthagorici cũdiun¬
nas in somno resoluerent curis Quib cantilenis uterentur uteis lenis
& qui&us sopoa i reper& Itaq experrecti aliis quib dã modis stuporem
somni confusionẽq purgabant Id nimirũ sientes qđ totanrȩ anime torpo¬
tis que conpugo misicu cuptitione coniunctisit. Nĩ ut sese corporis affectius habe
ttassũ pulsus cordis motibꝰ incitant᷑. Quod scilic& democritus h ippocrati meosco tri¬
didissefertur Cũcũ qua siutin sinũ cunctis democriti ciuib id opinintib incusto¬
diã edendi causiuuseret Sed quor sũ istahec quu non potest dubitiri. Quin nr̃ȩ animȩ
& corporis status cisdẽ quodã modo ꝓportionib: uideatur eẽ compositus. Quib armonicas

Expanded text:
nflexisse dicitur modum canendi, itaque adolescentis iracundiam temperasse. In tantum vero nflexisse dicitur modum canendi, itaque adolescentis iracundiam temperasse. In tantum vero priscae philosophiae studiis vis musicae artis innotuit, ut Pythagorici, cum diurnas in somno resolverent curas, quibusdam cantilenis uterentur, ut eis lenis et quietus sopor irreperet. Itaque experrecti, aliis quibusdam modis stuporem somni confusionemque purgabant. Id nimirum scientes, quod tota nostrae animae corporisque compago musica coaptatione conjuncta sit. Nam ut sese corporis habet affectus, ita etiam pulsus cordis motibus incitantur. Quod scilicet Democritus Hippocrati medico tradidisse fertur, cum eum quasi insanum cunctis Democriti civibus id opinantibus, in custodia medendi causa viseret. Sed quorsum ista haec? Quia non potest dubitari quin nostrae animae  corporisque status, eisdem quodammodo proportionibus videtur esse compositus, quibus harmonicas
Abbreviated transcription (Latin):
tũ multis amicorũ monitionib: a facinore noluisse desistere. Mutirimodũ pi¬
cepit. atq ita furentis animũ aduliscentis ad statũm̃tis pacatissime tẽperiuit
Qđ scilic& marcus tullius cõmemorat in eolibro quede consiliis suis composuit
ma conferã utcũ uinolenti adulescentes tibiarũ &iam cantu ut fit instincti Mulieris
pudicȩfores frangerent ad monuisse tibicinã ut spondeũ caner& Pxthagoras dici
qđcũ illa feciss& tarditate modorũ & grauitate canentis illorũ furentẽ petulantim
consedisse. Sedutsimilia breuiter exemplaconqͥrã terpander. atqarion.
m& humnȩus lesbios atq iones grauissimis morbis cantus eripuere presidio
Ismenias uero thebunus bo&iorũ plurib quosischiadici doloris tormenta uexabanT
Modisfertur cunns ihstersisse molestias. Sed empedocles cũ eius hospitem

Expanded text:
tum, multis amicorum admonitionibus a facinore noluisse desistere, mutari modum prtum, multis amicorum admonitionibus a facinore noluisse desistere, mutari modum praecepit atque ita furentis animum adolescentis ad statum mentis pacatissimae temperavit. Quod scilicet Marcus Tullius commemorat in eo libro quem de consiliis suis composuit,ma conferam, ut cum vinolenti adolescentes tibiarum etiam cantu ut fit instincti, mulieris pudicae fores frangerent, admonuisse tibicinam ut spondeum caneret Pythagoras dicitur; quod cum illa fecisset, tarditate modorum et gravitate canentis, illorum furentem petulantiam consedasse. Sed ut similia breviter exempla conquiram. Terpander atque Arion Methimneus Lesbios atque Iones, gravissimis morbis, cantus eripuere praesidio. Hismenias vero Thebanus Boetiorum pluribus, quos schiatici doloris tormenta vexabat, modis fertur cunctas abstersisse molestias. Sed et Empedocles cum ejus hospitem
Abbreviated transcription (Latin):
UOD CON SULNŨ IDSCILACET CONTINET
Idenco timotheo milesio spartiatas suscensuisse quod multiplicẽ musicã reo¬
Edens puerorũ animis quos accepercet erudiendos officer& & iuirtutis modes¬
tia prepedir&. Et qđirmoniã quã modestã susceperit. ingenuschromaticũ qđ est mollius
inuertis&. Tintagitur apudeos fuit musicȩ diligentia ut eamanimos quoq: obtinere
arbitraentur. Vulgatũ quippeest quã sȩpeiracundias cantilena represserit. quam
multa ł incorporũ ł inanimorũ affectionib miranda ꝑfecerit. Cuienĩ ÷ illudigno¬
tũ qđ pytagoras ebriũ adulescentẽ tauro menitanũ. Subphrygii modisono incita¬
tũ spondeo succinente reddideritmitiorẽ o¬
tũ spondeo succinente reddideritmitiorẽ & sui cõpotẽ: Namcũ scortũ in riu¬
lis domo e& clausum atq ille furensdomũ uell& amburere. cumq pythagoras stel¬
larũ cursus uteimos nocturnus inspicer&. Vbi intellexit sono phrygii modiincita¬

Expanded text:
uod consultum id scilicet continet, idcirco Timotheo Milesio Spartiatas succensuisse, quod multiplicem musicam reddens puerorum animis quos acceperat erudiendos, officeret, et a virtutis modestia praepediret, et quod harmoniam, quam modestam susceperat, in genus chromaticum, quod est mollius, invertisset. Tanta igitur fuit apud eos musicae diligentia, ut eam animos quoque obtinere arbitrarentur. Vulgatum quippe est, quam saepe iracundias cantilena represserit, quam multa vel in corporum, vel in animorum affectionibus miranda perfecerit. Cui enim est illud ignotum, quod Pythagoras ebrium adolescentem Taurominitanum sub Phrygii modi sono incitatum, spondeo succinente reddiderit mitiorem tum, spondeo succinente reddiderit mitiorem et sui compotem. Nam cum scortum in rivalis domo esset clausum, atque ille furens domum vellet amburere, cumque Pythagoras stellarum cursus ut ei mos nocturnus erat inspiceret, ubi intellexit sono Phrygii modi incita
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ phtongos dictus a similitudine loquendi id ÷ ΦΟ ΟΤΓΟC ΘΛΙ Int̃uallu
ero est soniacuti grauisq: distantia. Confonantia ẽ acuti soni grauisq: mixtura suauit̃ unifc¬
mit̃q: aurib: accidens. Dissonantiauero ÷ duorũ sonorũ sibim& ꝑmixtorũ adaurẽ ueniens
Asperai atq: iniucunda ꝑcussio Namdũ sibim& miscerinoluNt & quodã modo integer
ONI ESSE CREDENDUM. IN QUO DESEN SUUMA FALLATIA
Scd principiũ quodĩmodo & quisi ad monition suicẽ ten&uiditus: postremiuero ꝑfeccio agnitio¬
nisq uis inritiotinitione consistit: Quecertis regulis sesetenens pͥũ quã ullo errore ꝓlabitur
ns c quuid duitius dict dũ deerroresensuũ quan done comnib eadẽsentiendiuis Nȩceidẽ hominis ẽper
equilis .÷: frustrauittẽurio uditio quisquã cõmitt& quoduricit ad fect& indrere. Idereo pyela¬

Expanded text:
dicitur phthongus, dictus a similitudine loquendi φθέγγεσθαι. Intervallum dicitur phthongus, dictus a similitudine loquendi φθέγγεσθαι. Intervallum vero est soni acuti gravisque distantia. Consonantia est acuti soni gravisque mixtura, suaviter uniformiterque auribus accidens. Dissonantia vero est duorum sonorum sibimet permixtorum ad aurem veniens aspera atque injocunda percussio. Nam dum sibimet misceri nolunt, et quodammodo integer oni esse credendum, in quo de sensuum fallacia. Sed principium quodammodo, et quasi admonitionis vicem tenet auditus. Postrema ergo perfectio, agnitionisque vis in ratione consistit, quae certis regulis sese tenens nullo unquam errore prolabitur. Nam quid diutius dicendum est de errore sensuum, quando nec omnibus eadem sentiendi vis, nec eidem homini semper aequalis est? Frustra autem vario judicio quisquam committ
Abbreviated transcription (Latin):
ta ł quinta. Sed tamendiuisionẽ singulis ac simplicib partib operitur. Suꝑ partiens
autẽ in ȩqualitas nec seruit in tegrũ nec singulas adimit partes. Atq id circo secun
phytagoricos minime musicis consonantiis adhibentur: ꝑtholomaeus tam̃ &io
Vlud tamenesse cognitũ deb& qđ om̃ĩs musicȩ consoruntiae aut induplici autintriplici
Aut in quadrupla autinsesqualtera autin sesqui tertia ꝓportione consistant. & uocabitͥ
quidem quae innu merissesquitertia est. Diatessaror insonis quae in numeris sesqualten
diapente appellatur in uocibus. Quaeuero in ꝓportionib dupla est. Di pason incon¬
sonantiis. Triplauero diapente acdiapason. quidrupla autẽ bisdiapason: Et nunc¬
onusigiturest uocis casus emmeles id ÷ aptusmelo. In unã NENTIA¬
intensionem Sonũ uero nongenerilẽ nuncuolu mus definire. sed eũ qui grece

Expanded text:
ta, vel quinta; sed tamen divisionem singulis ac simplicibus partibus operatur. Superpartiens ta, vel quinta; sed tamen divisionem singulis ac simplicibus partibus operatur. Superpartiens autem inequalitas nec servat integrum, nec singulas adimit partes atque idcirco secundum pythagoricos minime musicis consonantiis adhibetur. Ptolomeus tamen etiam Illud tamen esse cognitum debet, quod omnes musicae consonantiae, aut in duplici, aut in triplici, aut in quadrupla, aut in sesququidem que in numeris sesquitertia est, diatessaron in sonis, que in numeris sesquialtera, diapente appellatur in vocibus; que vero in proportionibus dupla est, diapason, in consonantiis tripla vero diapente et diapason, quadrupla autem bisSonus igitur est vocis casus, emmeles, id est aptus melo, in unam intensionem. Sonum vero non generalem nunc volumus definire; sed eum qui graece
Abbreviated transcription (Latin):
Quocircanumerus semper in infinita conerescit. Continui uero quantitas in infinita minutꝰ¬
A ultiplicita sigitur quõ finẽ crescendi non hab&: Numerimaximeseruat naturã. Suꝑ por¬
ticularitas autẽ quõ in infinitũ minorẽminuit ꝓ ori&atẽ seruit continue quantitatis
minuit autẽ minorẽ cũ semꝑ eũ contin& eius ł dimidiã partẽ ł tertũ ł quartã uel quintam
Nam semꝑ pars a maiore numero denominata ipsadecrescit: Nãcũ tertia atrib: denom¬
tasit. quartauero aquat tuor cũ quattuor tressuperent. quarta potius quamt tertia min¬
tior inuenit᷑ Suꝑ partiens uero imquodã modo a simplicitate discendit. Dua senim
tres ł quat tuor hab& in fuꝑpartes &isimplicitate discendens. exuberat ad quandã partium
pluralitatẽ:. Rursus multiplicitas omnis in inte gritate secontin&. Nam duplũbis hal
totũ minorẽ. Triplũ item tertio contin& totũ minorẽ. Atq ad eundẽ modũ c&era

Expanded text:
Quocirca numerus semper in infinita concrescit, continua vero quantitas in infinita minuitur. Multiplicitas igitur quoniam crescendi finem non habet, numeri maxime servat naturam. Superparticularitas autem, quoniam in infinitum minorem minuit, proprietatem servat continuae quantitatis. Minuit autem minorem, cum semper eum continet, et ejus vel dimidiam partem, vel tertiam, vel quartam, vel quintam. Nam semper pars a majore numero denominata ipsa decrescit. Nam cum tertia a tribus denominata sit, quarta vero a quatuor, cum quatuor tres superent, quarta potius quam tertia minutior invenitur. Superpartiens vero jam quodammodo a simplicitate discedit. Duas enim, vel tres, vel quatuor habet insuper partes, et a simplicitate discedens exuberat ad quamdam partium pluralitatem. Rursus multiplicitas omnis in integritate se continet. Nam duplum bis habet totum minorem; triplum item tertio continet totum minorem, atque ad eumdem modu
Abbreviated transcription (Latin):
Etrursuftriplex suꝑbipartiens. acdehis idcirco nuncstrietim acbrcuit᷑ explicam
Quo imnlibris quosdeithine&ica institutione conseripsime diligentius enodiuim ciss la
ahisigitur in equailitatis generib postremaduo quõ ex superiorib mixta s̃ relinquant᷑
Detribiuero priorib speculatio facienda ÷. Optinereigit᷑ maiorẽ ad consonantius po¬
testitẽ undetier multiplee i s qn sequent̃autẽ su ꝑ pasticularis : Su ꝑ partiensuero ab armoniȩ
TANANIQUE PROBANTUR COAPTATIONI CONSENTANEA QUAE
suntnetura sim̃plicu. & quõ grauitas &acumen in quantite consistune¬

Expanded text:
dcirco nunc strictim ac breviter explicamus, quoniam in libris quos de Arithmetica Institutione conscripsimus, diligentius enodavimus. CAPUTEx his igitur inaequalitatis generibus postrema duo, quoniam ex superioribus mixta sunt, relinquamus. De tribus vero prioribus speculatio facienda est. Otestatem videtur multiplex, consequenter autem superparticularis, superpartiens vero ab harmonie namque probantur comparationi consentanea, quae sunt natura simplicia. Et quoniam gravitas et acumen in quantitate consistun
Abbreviated transcription (Latin):
tiplexapellat᷑. Estuero multiplex ubi maiornumerus minorẽ numerũ hab& in
s&otũ uelbis uł ter uelquat̃ acdeinceps. nihilquede est nihilexuberat. appellatur
ł duplũ ueltriplũ ł quaidruplũ. Atq ad hurac ordinẽ in infinita ꝓgredit᷑. Secunb
uero in ȩqualititis genus ÷ qđ appellatͥ suꝑ pasticulare. Id ÷ cũ maior numerus minori

Expanded text:
tiplex appellatur. Est vero multiplex ubi major numerus minorem numerum habet in tiplex appellatur. Est vero multiplex ubi major numerus minorem numerum habet in se totum, vel bis, vel ter, vel quater, ac deinceps, nihilque deest, nihilque exuberat, appellaturque vel duplum, vel triplum, vel quadruplum, atque ad hunc ordinem in infinita progreditur. Secundum vero i
Abbreviated transcription (Latin):
motuũ laxari exacumine grauitatẽ. Explurib enĩ motib acum̃ quã grauita sconstat
Inquib autẽ pluralitas differentiã facit ea necesse est in quadã noncresitate c̃sistere
Omnis uero paucitas ad pluralitatẽ ita sese hab& ut numerus ad numerũ comparatus. łorũi
quae secundũ numerũ conferunt᷑. Partĩ sibis̃ ȩqualia partim in equalia. Quocir cason
quoq pastims̃ aȩquales pertĩ ueros̃ in ȩqualitate distantes: Sed in his uocib: quaenulla mn¬
equalitate discordañ Nulla omnino consonantia ẽ. Estenĩ consonantia dissimilus
int̃seuocũ in unũ redacta concordia. .IIII. DESPECIEBUS MNAE QUALITATIS
VE UERO SUN IN EQUALIA QUINQ INTER SE
modis inequalitatis mom̃ta custodiuNT Aut enĩ alterũ ab altero mult¬
plicitate trascendit᷑. aut singulis partib autplurib: aut multiplicitate & pu¬
eautmultiplicitate & pistib. Ei primũ quidẽ in equalitatis genus mus¬

Expanded text:
motuum laxari ex acumine gravitatem. Ex pluribus enim motibus acumen, quam gravitas constat. In quibus autem pluralitas differentiam facit, eam necesse est in quadam numerositate consistere. Omnis vero paucitas ad pluralitatem ita sese habet, ut numerus ad numerum comparatus. Eorum vero quae secundum numerum conferuntur, partim sibi sunt aequalia, partim inaequalia. Quocirca soni quoque partim sunt aequales, partim vero sunt inaequalitate distantes. Sed in his vocibus, quae nulla inaequalitate discordant, nulla omnino consonantia est, etenim consonantia est dissimilium inter se vocum in unum redacta concordia. CAPUT IV. De speciebus inaequalitatum. Quae vero sunt inaequalia, quinque inter se modis inaequalitatis momenta custodiunt. Aut enim alterum ab altero multiplicate transcenditur, aut singulis partibus, aut pluribus, aut multiplicitate et parte, aut multiplicitate et partibus. Et primum quidem inaequalitatis genus mul
Abbreviated transcription (Latin):
nisuuribi explorantur. ipsis &enĩconsonantus uurem&iuntur Quibus uero inte sedis¬
tintis consonantiedifforint. idim noniurib quirũ sun obtusi iuditua sed regulis rationi que
ꝑmittũ : Vt quasi oboedions quidĩ fimulus que sitsensus Iud exuero atq imperansratio l¬
Ui lic& omniũ pencartiũ atq ipsiusuite momenti sensuũ occisione ꝓductasint Nullum
tam̃ in hisiudicucertũ Nullaueri est cõmprehensio surbitriũ rationis abscedat. Ipseenim
sensus equemaximis minimisq: coħrũpitur. Namneq minimi sentire ꝓpt̃ ipsorum
sensibiliũ paruitatẽ potest & aiorib sȩpe confundit᷑ ut inuocib. Quas siminimȩ sint
difficilius captata udte non onu rsi issanitus intentione surdescit

Expanded text:
iuntur. Quibus vero inter se distantiis consonantiae differant, id jam non auribus, quarum sunt obtusa judicia, sed regulis rationique permittunt, ut quasi obediens quidem famulusque sit sensus, judex vero atque imperans ratio. Nam licet omnium pene artium, atque ipsius vitae momenta, sensuum occasione producta sint, nullum tamen in his judicium certum, nulla veri est comprehensio, si arbitrium ratiosensus eque maximis minimisque corrumpitur. Nam neque minima sentire, propter ipsorum sensibilium parvitatem potest et a maioribus sepe confunditur: ut in vocibus, quas si minime sint, diff
Abbreviated transcription (Latin):
cillitate feriendi. necdiutius tremit Neq enĩ quotiens chorda pellitur unuseditantẽ
putandus ÷ solius autunã in his esse ꝑcussionẽ. Sed totiens aerferitur quotiens eũ cho¬
da tremebunda ꝑcusserit. Sed quõ iunctaes uelocitates sonorũ nulla int̃capedo sentit᷑
aurib &unussonus sensũpellit ł grauis ł acutus : Quã ui sut̃q ex plurib const& Gra¬
uis quidẽ extardiorib: & rariorib: acutu suero excelsioribi ac spissis. uelut siconũ quem
turbonẽ uocant quis diligent̃ extorn& eiq unã uirgulã colorisrubri łalterius ducat. &eũ
qua patest celeritate conuertat. Tunc totus conus coloreuid&ur infectus. Non quo totis
itisit sed quo partes puras rubre uirge uelocitas conprehendat &ipparere nonsinat. sed dehs
posterius  Igit᷑ quõ acutȩ uocesspissiorib &uelociorib motib incitant᷑ grauesuero tardion¬

Expanded text:
cillitate feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pellitur, unus edi tantum cillitate feriendi, nec diutius tremit. Neque enim quotiens chorda pellitur, unus edi tantum putandus est sonus, aut unam in his esse percussionem, sed totiens aer feritur quotiens eum chorda tremebunda percusserit. Sed quoniam junctae sunt velocitates sonorum, nulla intercapedo sentitur auribus. Et unus sonus sensum pellit vel gravis, vel acutus, quamvis uterque ex pluribus constet, gravis quidem ex tardioribus et rarioribus, acutus vero ex celeribus ac spissis, veluti si conum, quem turbonem vocant, quis diligenter exornet, eique unam virgulam coloris rubri vel alterius ducat, et eum qua potest celeritate convertat, tunc totus conus rubro colore videtur infectus, non quod totus ita sit, sed quod partes puras rubrae virgae velocitas comprehendat, et apparere non sinat. Sed de his posterius. Igitur quoniam acutae voces spissioribus et velocioribus motibus incitantur, graves vero tardio
Abbreviated transcription (Latin):
cuntis stantib motuq carentib Nullũ fieri necesse : sonũ Ideirco definitur son
ꝑcussiueris in dissoluta usq adiuditũ. Motuũ uero alii suNTt uelociores alii tardiores
Sorumdẽq motuũ alui rariores sunt alii spissiores. Nãsiquis in continuũ motũ respicit
ibi autudocititẽ aut tarditatẽ pecesse est conprehendat. Sin uero qͥs moueit minum
aut frequenticũ motu mouebit autraro. łtsitardus quidẽfuerit acrariormotus graues ne¬
cesse ÷ sonoseffici ipsitarditate &aritatepellendi Sinuero sint motus celeres acspisst
Acutos necesse ÷ reddisonos. Id circo enĩ idẽneruus suntendat᷑ ampliusacutũ sonit siremo¬
tat᷑ graue. Quanto enĩ tensior ÷ uelociorẽ pulsũ reddit celeriusq: reuertitur & frequentu
acspissius aerẽferit. Quiuero laxiorest solutos actardos pulsuseffert rarasq ipsec inbe¬

Expanded text:
cunctis stantibus motuque carentibus, nullum fieri necesse est sonum. Idcirco definitur sonucunctis stantibus motuque carentibus, nullum fieri necesse est sonum. Idcirco definitur sonus: Aeris percussio indissoluta usque ad auditum. Motuum vero alii sunt velociores, alii tardiores, eorumdemque motuum alii rariores sunt, alii spissiores. Nam si quis in continuum motum respiciat, ibi aut velocitatem aut tarditatem necesse est comprehendat. Sin vero quis moveat manum, aut frequenti eam motu movebit aut raro. Et si tardus quidem fuerit ac rarior motus, graves necesse est sonos effici ipsa tarditate et raritate pellendi. Sin vero motus sint celeres ac spissi, acutos reddi necesse est sonos. Idcirco enim idem nervus si intendatur amplius, acutum sonat; si remittatur, grave. Quando enim tensior est, velociorem pulsum reddit, celeriusque revertitur, et frequentius ac spissius aerem ferit. Qui vero laxior est, solutos ac tardos pulsus effert, rarusque ipsa imbe
Abbreviated transcription (Latin):
int̃se partes animi iungati queutaristoteli plac& exrationabili in rationibili que c̃iuncta :
quiduero qđ corporis elim̃ta ꝑ misc& autpastes sibi marita coaptatione contineit  Sedde
hacquoq posteriusdicã. Tertuest musica quae in quibdã consistere dicit᷑ instrumentis
Haecuero ad ministrat᷑ autintentione utneruis. Autspũ ut tibis uelhis queadaquã mo¬
uentur. autꝑcussione quadã. utinhis quae in concaua quȩdĩ aerea feriunt᷑ atqiinde diuersi effici¬
untursori : Dehucuu instrum̃torũ musicaprimã hoc opere disputandũ uid&ur: Sedpr¬
ACDE MU SICAE ELEMENTIS
ONSONANTIA QUAEOMNE MUSICAE MODULATIONEMA REGIT
Pretersonũ fieri no potestSo nusctro preterquendã pulsũ ꝑcissionẽq nonred¬
ditur: Pulsusuero cu ꝑcussio nullo modo eẽ potest nisi precesseritnotus : Sienĩcuncta
sint immobilia nonpoteritalterũ alteri concurrere utalterũ inpellitur ab altero seqd

Expanded text:
ex rationabili irrationabilique conjuncta est? Quid vero quod corporis elementa permisceat, aut partes sibimet rata coaptatione contineat? Sed de hac quoque posterius dicam. Tertia est musica, quae in quibusdam consistere dicitur instrumentis. Haec vero administratur, aut intentione, ut nervis, aut spiritu, ut tibiis, vel his quae ad aquam moventur, aut percussione quadam, ut in his quae in concava quaedam virga aerea feriuntur, atque inde diversi efficiuntur soni. De hac igitur instrumentorum musica primum hoc opere disputandum videtur. Sed prooac de musicae elementis. Consonantia, quae omnem musicae modulationem regit, praeter sonum fieri non potest. Sonus vero praeter quemdam pulsum percussionemque non redditur. Pulsus vero atque percussio nullo modo esse potest, nisi praecesserit motus. Si enim cuncta sint immobilia, non poterit alterum alteri concurrere, ut alterum impellatur ab altero. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
& similitudinẽ nominũ & differentiam ꝑ notabis. ut sinerui similes in omnibuscũ eis quisunt dissimiles
colligantur. Fient simulomnes octo & uginti. hoc autẽ monstrat suluecta descriptio
CHRO MATIO¬

Expanded text:
et similitudinem nominum et differentiam pernotabis, ut si nervi similes in omnibus, cum eis qui sunt dissimiles et similitudinem nominum et differentiam pernotabis, ut si nervi similes in omnibus, cum eis qui sunt dissimiles colligantur, fiant simul omnes octo et viginti. Hoc autem monstrat subjecta descriptio. CHROMATI