comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ intelligendũ est ꝙ pri¬
mũ urbem ceperunt. demnde
ad urbem captam et diciomi
sue subiettam captum regẽ
adduxerunt. Dedit ergo caseb
irriguũ superius et irriguũ
inferius. Persuperius ⁊ ĩ fe¬
rius montana campestra ĩ¬
tessigimus. filii autem cinei
cognati moysi ascenderunt
de ciuitate palmarũ cũ filiis
uda in desertũ sortis eius qd̾
est ameridie arad et habita¬
uerunt cũ eo. Cineus ip̃e est
iethro et ragues pater sopho¬
re bxoris moysi a quo ciney
dicti sunt. qui hic ad filios iu¬
da ascendisse. et cũ eis habitas¬
se dicũtur. Iebuseum autẽ ha-¬
bitatorem ihr̃lem nõ deleue¬
runt filii bemanim. habita¬
uitqz iebuseus cum filus bẽ¬
diem. Cum suꝑius filii iuda
ihr̃lem oppugnasse et cepisse
cuntamq ciuitatẽ incẽdio
tradidisse legantur quo mͦ
ĩ hoc loco filios beniamin ie
buseum habitatorem ihr̃lem
nõ deleuisse sz pocius ip̃m ie¬
buseum cũ filuis benianin in

Expanded text:
enim intelligendum est, quod prienim intelligendum est, quod primum urbem coeperunt, deinde ad urbem captam et ditioni suae subjectam captum regem adduxerunt. Dedit ergo ei Caleb irriguum superius, et irriguum inferius. Per superius et inferius montana et campestria intelligimus. Filii autem Cinei cognati Moysi ascenderunt de civitate Palmarum cum filiis Juda in desertum sortis ejus, quod est ad meridiem Arad, et habitaverunt cum eo. Cineus ipse est Jetro, et Raguel pater Sephorae, uxoris Moysi, a quo Cinei dicti sunt, qui hic ad filios Juda ascendisse, et cum eis habitasse dicuntur. Jebusaeum autem habitatorem Hierusalem non deleverunt filii Benjamin: habitavitque Jebusaeus cum filiis Bendiem. Cum superius filii Juda Hierusalem oppugnasse et cepisse cunctamque civitatem incendio tradidisse legantur: quomodo in hoc loco filios Benjamin in Jebusaeum habitatorem Hierusalem non delevisse, sed potius ipsum Jebusaeum cum filiis Benjamin in
Abbreviated transcription (Latin):
aber Iudicum¬
braice sophchim
dr̃ post quinqz¬
Esibros moysi et
librumI osue septimus ordi¬
natur. hic tempora iudicũ
describit. qui post iosue usq
ad hely sacerdotem populũ israel
iudicarunt. Hic insuꝑficie
sittere aꝑcior reliquis appet
Iudas ascendet. ꝑ iudam in
hoc loco non personam s po¬
pulum. tribum uidelicet iuda
intelligere debemus. quẽad¬
modũ per symeonem. tribũ
symeonis. ꝙͣ tribus uida ꝯtra
chananeos pugnatura ĩ au¬
xiliũ uocat. Quem secuti cõ¬
prehenderunt cesis sũmita¬
tibus manuũ eius ac pedũ
Quidam de hebraica uĩtate
magis ꝓprie interpretari pu¬
tauerunt cesis pollicib eo ꝙ
truncato pollice ad ferenda
arma deinceps homo ydoneꝰ
nõ sit. adduxerunt eum in
iherusalem. Cum usq ad tẽ¬
pora Aauid iebusei ihr̃lem
renuisse legantur. quomodo
hic fili israel ad ombez ech
in ihrlem adduxisse dicũtur
quasi in suam cuutatẽ. Ses
eam. et percusserunt more
gladii questionem soluit. Gic

Expanded text:
ber Judicumbraice Sopthim dicitur; post quinque libros Moysi, et librum Josue, septimus ordinatur. Hic tempora judicum describit, qui post Josue usque ad Heli sacerdotem populum Israel judicarunt. Hic in superficie litterae apertior reliquis apparet. Judas ascendet. Per Judam in hoc loco non personam, sed populum, tribum videlicet Juda intelligere debemus, quemadmodum per Simeonem tribum Simeonis quam tribus Juda contra Chananeos pugnatura in auxilium vocat. Quem secuti comprehenderunt, caesis summitatibus manuum ejus ac pedum. Quidam de Hebraica veritate magis proprie interpretari putaverunt: caesis pollicibus, eo quod truncato pollice ad ferenda arma deinceps homo idoneus non sit. Adduxerunt eum in Hierusalem. Cum usque ad tempora David Jebusei Hierusalem tenuisse legantur, quomodo filii Israel Adonibezec in Hierusalem adduxisse dicuntur, quasi in suam civitatem? Sed eam, et percusserunt in ore gladii, quaestionem solvit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
habitauitqz ibi .i. ĩ bethleem
Habuit.aput se puerũ. pue¬
rũ uocat uel proetate quia
adolescens. uel pro ministio
quia famulus. utentesqͥz illi
diu̾sorio. diuersoriũ dicit se¬
cretũ colloquiũ. uel cubiculũ
ĩ quo seorsum manebat. Filu
siue fanum quod micha edi¬
ficauerat sculptili quod fec̾at
Uosentes me occidere et uxo¬
rem meam incredibili libidi¬
nis furore uexantes. Pudice
de se tacet quod facere uolue¬
rant asiud cõmemorans pro
tum. Ille homo qui suo iuire ce¬
debat proximo soluebat calce¬
amentã suũ et dabat ꝓximo
suo cuicedebat. Hic boo ergo
qui ꝓpinquus erat dixit alt̾i
qui ei cedebat. Colle casciamen

Expanded text:
habitavitque ibi, id est in Bethlehem. habitavitque ibi, id est in Bethlehem. Habuit apud se puerum. Puerum vocat vel pro aetate, quia adolescens erat, vel pro ministerio quia famulus. Utentesque illius diversorio. Diversorium dicit secretum colloquium vel cubiculum, in quo seorsum manebat. Erantsive fanum quod Micha aedificaverat, sculptili quod fecerat. Volentes me occidere et uxorem meam incredibili libidinis furore vexantes. Pudice de se tacet, quod facore voluerunt, aliud commemorans protum. Ille homo, qui suo jure cedebat proximo, solvebat calceamentum suum, et dabat proximo suo cui cedebat. Hic Booz ergo qui propinquus erat, dixit alteri qui ei cedebat: Tolle calceamen
Abbreviated transcription (Latin):
nec ligatum aggredi sũt
donec uerũ fortitudinis eius
experimentũ cepissent. Tã¬
tus em̃ terror in ipĩs erat
ut nec appropinquare illi
auderent ne forte si indor¬
mientem aut ligatũ subito
irruerent. Postꝙͣe ñ extin¬
guere possent excitatus et
uinculis ruptis uniuersos
trucidaret. quẽ admodum
cum quis dormientẽ eciam
leonem expauescit. neqz ap¬
propinquare audet ut tan¬
gat ne subito uigilans irru¬
at ĩauctorem uusneris. tan¬
to crudelius seuiens quãto
iratus magis. Inpleuit qr
unius filioꝵ suoꝵ manum
et factus est sacerdos. Quod
ait impleuit manuĩ filioru
suorũ uel ad munera referẽ¬
dũ est quibus conduxit illũ
sicut de hebreo expressius dicẽ¬
dum uidetur. niuestuut manũ
unius filioꝵ suors donans ue
sacerdocio fungeretur fuit qͥͦ¬
alter a dolescens de bethleem
iuda et cognatione eius scilz
iuda eratqz ip̃e leuctes tam
officio ꝙͣ ex genere ex patre
de una tribu ex matre de alt̾a

Expanded text:
nec ligatum aggredi ausi sunt, nec ligatum aggredi ausi sunt, donec verum fortitudinis ejus experimentum cepissent. Tantus enim terror in ipsis erat ut nec appropinquare illi auderent, ne forte si in dormientem aut ligatum subito irruerent, priusquam eum exstinguere possent excitatus, et vinculis ruptis universos trucidaret, quemadmodum cum quis dormientem etiam leonem expavescit, neque appropinquare audet ut tangat, ne subito vigilans irruat in auctorem vulneris, tanto crudelius saeviens, quanto iratus magis. Implevitque unius filiorum suorum manum, et factus est ei sacerdos. Quod ait, implevit manum filiorum suorum, vel ad munera referendum est, quibus conduxit illum, sicut de Hebraeo expressius dicendum videtur: Investivit manum unius filiorum suorum, donans ut sacerdotio fungeretur. Fuit qalter adolescens de Bethlehem Juda ex cognatione ejus, scilicet Juda: eratque ipse levites tam officio quam genere; ex patre de una tribu; ex matre de altera,
Abbreviated transcription (Latin):
igitur. fons dr̃ de maxilla
scil productus. et ip̃e idem
fons inuocantis appellatur
uidelicet sansonis qui deum
inuocans illũ de maxilla ꝓ¬
duxit. hebreus autem quod
dr̃ inuocantis nõ ad precem
s⁊ ad appellacionem noĩs re¬
ferendũ dicit. ut sit sensus. No¬
men lociest inuocantis .i. no¬
minantis uel appellantis fõs
de maxilla. hoc est qui locum
suo noĩe appellare uolu̾it fon¬
tem de maxilla appellandũ
diat .i. lehi. Sic ergo nomẽ
lociest inuocantis uel appes¬
santis fontem de maxilla
Nomen itaq loci ⁊ inuotã¬
tis est ⁊ loci est. Inuocantis
quia ip̃e dicit. loci autemqr
de ipo dicit. Dicit autem qr
locum illum uel fontem illũ
noĩare uult. ꝙ locus ille ues
fons ille de maxilla noĩan¬
dus est et maxilla noĩan¬
dus. Nam de proiecta ma¬
xilla iuocans. locum uel fon¬
ten lehi uocat idest maxil¬
la. La tentibus apud se ĩsi¬
dus. non mirũ uideatui. y
philistei sansonem occidere
querentes nec dormiente

Expanded text:
igitur, fons dicitur de maxilla, igitur, fons dicitur de maxilla, scilicet productus, et ipse idem fons invocantis appellatur videlicet Samsonis, qui Deum invocans illum de maxilla produxit. Hebraeus autem quod dicitur invocantis, non ad precem, sed ad appellationem nominis, referendum dicit, ut sit sensus. Nomen loci est invocantis, id est nominantis vel appellantis, fons de maxilla, hoc est qui locum suo nomine appellare voluerit, fontem de maxilla appellandum dicit, id est Lechi. Si ergo nomen loci est invocantis vel appellantis fontem de maxilla. Nomen itaque loci et invocantis est, et loci est, invocantis, quia ipse dicit: loci autem, quia de ipso dicit. Dicit autem, quia locum illum vel fontem illum nominare vult, quod locus ille vel fons ille de maxilla nominandus est, et maxilla nominandus. Nam de projecta maxilla invocans locum vel fontem Lechi vocat, id est maxillam. Latentibus apud se insidiis. Non mirum videatur, quod Philisthaei Samsonem occidere quaerentes nec dormientem
Abbreviated transcription (Latin):
uerib mortuoꝵ quos straui
ĩmaxilla a sini. Quod autẽ
dicit cumulũ de cumulis sic
intelligendũ est. quia eos
diuersis locis prostrau̾at et
multos cumulos fecerat de
om̃ibus quasi unus factꝰ ace¬
uus et cumulus ingens. Par¬
co appellatũ est nomen loc il¬
lius fons iuocantis de ma¬
xilla. ne forte ꝯtrariũ esse
uideatur. quod suꝑius locus
hic lehi .i. maxilla uocandꝰ
dr̃. hic autem nõ maxilla
smpliciter. s fons iuocãtis
⁊ maxilla appellatus ꝑhi¬
betur. Sicut enĩ in genesi a¬
braham locũ appellasse legr̃
dñs uidet. et statim subum¬
git scriptura usq hodie dicit᷑¬
inquid ĩmonte dñs uidebit
ta et hoc nomen loci lehi .i. ma
postea nomen nõ maxilla
s. fons iuocantis de maxil¬
la esse ꝑhibetur. Appellatũ est
nomen loci illuis maxilla
appellatũ est et fons innocã¬
tis de maxilla .i. ꝑ diuersis
euentibus aliud nomen loci
sic .i. campi pro interfectoe
homniũ alius fontis pro e¬
manacione aquoꝵ. Fons

Expanded text:
veribus mortuorum quos stravi in maxilla asini. Quod autem dicit cumulum de cumulis, sic intelligendum est, quia eos in diversis locis prostraverat, et multos cumulos fecerat: de omnibus autem quasi unus factus est acervus, et cumulus ingens. Idcirco appellatum est nomen loci illius: Fons invocantis de maxilla. Ne forte contrarium esse videatur: quod superius locus hic Lechi, id est maxilla, vocandus dicitur; hic autem non maxilla simpliciter, sed Fons invocantis de maxilla appellatus perhibetur. Sicut enim in Genesi Abraham locum appellasse legitur, Dominus videt; et statim subjunxit Scriptura, usque hodie dicitur: In monte Dominus videbit . Ita et hic nomen loci Lechi, id espostea nomen non maxilla, sed Fons invocantis de maxilla esse perhibetur. Appellatum est nomen loci illius maxilla. Appellatum est et Fons invocantis de maxilla, ut pro diversis eventibus, aliud nomen loci sit, id est campi, pro interfectione hominum; aliud fontis pro emanatione aquarum. Fons
Abbreviated transcription (Latin):
calefacionẽ inteslige ignis
quia leuis materia facili ̃¬
cendio concrematur. In ma¬
xilla asini. ĩmandibula pu¬
li asmarum de leui eos ꝑcussi
nulle uiros. In hebreo sic halr
In maxilla a siui homor. inna¬
xilla asini ꝑcussi mille uurs.
Interpretatur autẽ homor henor

Expanded text:
calefactionem intellige ignis, calefactionem intellige ignis, quia levis materia facili incendio concrematur. In maxilla asini, in mandibula pulli asinarum delevi eos, et percussi mille viros. In Hebraeo sic habetur: In maxilla asini homor hemor, in maxilla asini percussi mille viros. Interpretatur autem homo
Abbreviated transcription (Latin):
stupentes ⁊ fatigati nõ nũ¬
ꝙͣ tibiam reflexam femori
alteri imponere suraq ip̃iꝰ
tibi ut pote parte inferiori
femori affixa. sic sedere. quasi
consiliũ nou hẽntes ⁊ nestie¬
tes ꝙ se mouere possint. In
hebreo sic habetur. Cogalghe¬
reth .i. thibiam super femui.
ut sic dicatur percussit eos
ingenti plaga tibiam super
femur. Quos tamen ad eũdẽ
sensum referri potest. Alius
sensus est. Percussit eos in¬
genti plaga sic stil quia ꝑ¬
cussit tibiam super femur.
hoc est percusso femore ĩ suꝑ
et tibiam ꝑcussit. Quia enĩ
stantes uel ambulantes tibiis
inuitũtur sedentes uo̾ femo¬
ri. possumꝰ nõ in ꝯuementer
ꝑ tibiam pedites per femui.
equites intelligere. Quid ẽ
ergo suꝑfemur tibiã ꝑcutere
insi percussis maioribus etiã
minores delere. In loco quipos¬
ea uocatus est hely .i. maxis¬
la eoꝵ fusus siue ex pansue
ingenti multitudine terram
occupans. Sicut solent ad
signea. Odorem autem pͥmã

Expanded text:
stupentes et fatigati nonnunqustupentes et fatigati nonnunquam tibiam reflexam femori alteri imponere: suraque ipsius tibiae, utpote parte inferiori, femori affixa sic sedere, quasi consilium non habentes et nescientes quo se movere possint. In Hebraeo sic habetur: Sogal ghereth, , id est tibiam super femur, ut sic dicatur, percussit eos ingenti plaga tibiam super femur. Quod tamen ad eumdem sensum referri potest. Alius sensus est: Percussit eos ingenti plaga, sic scilicet quod percussit tibiam super femur hoc est percusso femore insuper et tibiam percussit. Quia vero stantes vel ambulantes tibiis innituntur, sedentes vero femori, possumus non inconvenienter per tibiam pedites, per femur equites intelligere. Quid est ergo super femur tibiam percutere, nisi percussis majoribus etiam minores delere? In loco qui postea vocatus est Lechii, il effusus, sive expansus ingenti multitudine terram occupans. Sicut solent ad lignea. Odorem autem primam
Abbreviated transcription (Latin):
ti clausule non copuletur sit.
Per tres dies nõ potuerunt
sdluere ꝓposicionem. Cũqz
ad esset dies septimus. hic
suspende ut subaudiatur tũc
sdluerunt eam. Et quomodo
solucionem eius ĩuenerunt.
subiungit. quia locuti sunt
ad uxorem sanson. locuti sũt
stil post diem terciũ cũ deffe¬
cissent. Et illa precibus eor
susceptis fleuit apud uirum
suũ. septem diebus ꝯuiiiii.
non tamen totis septẽ die¬
bus sed quatuor diebus qui
superfuerunt de .uii. post tͤs
Fleuit igitur septem diebus
uit Sanson gener thãnathei
Thãnatha locus est unde thã¬
natheus dicitur nomen patri¬
um nõ ꝓpriũ licet hec fec̾itis.
licet hanc uindictã pro mea
ĩiuria ultiscenda in socerũ meũ
exerciustis. tamen nõdũ me
ita placastis ut adhut a nobis
ulcionẽ nõ expectam. ꝑcussit
qz ingenti plaga ita ut stupẽ¬
tes suram femori imponerẽt
Tipum stupenciũ ex primere
uoluit scriptura per suram fe¬
mori impositam. Solent enĩ

Expanded text:
enti clausulae non copuletur sic: enti clausulae non copuletur sic: per tres dies non potuerunt solvere propositionem. Cumque adesset dies septimus: hic suspende, ut subaudiatur, tunc solverunt eam. Et quomodo solutionem ejus invenerunt, subjungit: quia locuti sunt ad uxorem Samson; locuti sunt scilicet post diem tertium cum defecissent. Et illa, precibus eorum susceptis, flevit apud virum suum: septem diebus convivii, non tamen totis septem diebus; sed quatuor diebus qui superfuerunt de septem post tres. Flevit igitur septem diebus,vit. Samson gener Thanmathei. Thanmatha locus est, unde Thanmathaeus dicitur, nomen patrium, non proprium. Licet haec feceritis: licet hanc vindictam pro mea injuria ulciscenda in socerum meum exercuistis, tamen nondum me ita placastis, ut adhuc a vobis ultionem non expetam. Percussitque eos ingenti plaga, ita ut stupentes suram femori imponerent. Typum stupentium exponere voluit Scriptura, per suram femori impositam. Solent enim
Abbreviated transcription (Latin):
apud eũ: Quomodo enĩ ꝑ .uii.
dies ꝯuiuri solucionẽ ꝓposicio¬
nem postulans fleuit. que
septima die pͥmũ rogare cepͭ.
Si autem post tres dies quibz
frustra inso luendo ꝓbleuma¬
te saborauerãt. quarta die ad¬
eam locutisunt ad uxorẽ san¬
son. Sed nec tunc stare pt.
ut .uii. diebus fleuisse legat᷑
Prosolucione ꝓposicionis Itaq
sicut scriptum est suscepta ꝓpo¬
sicione pertres dies la boran¬
tes sosuere illam conati sunt.
Quarta autem die socuti sũt
quomodo uerũ est quod dictũ
est cum ad esset dies septini
locuti sunt ad uxorem sanso.
ut solucionẽ eius ĩuestigaret
et illa quatuor diebus qui
suꝑfuerunt importuna uur
ex istens tandem die septima
solucionẽ extorsit cuub qz
suis nunciauit. uerum est
itaq quod dicitur quia per
tres dies nõ potuerunt sol¬
uere ꝓposicionẽ quod autem
sequitur. Cumqz ad esset
dies septimus per se legend
est. ac distinguendũ. ut seꝙ̃¬

Expanded text:
apud eum? Quomodo enim per septem apud eum? Quomodo enim per septem dies convivii, solutionem propositionis postulans flevit, quae septima die primum rogare coepit? Si autem post tres dies quibus frustra in solvendo problemate laboraverant, quarta die locuti sunt ad uxorem Samson. Sed nec tunc stare potest, ut septem diebus flevisse legatur pro solutione propositionis. Itaque si, ut scriptum est, suscepta propositione per tres dies laborantes solvere illam conati sunt, quarta autem die ad eam locuti sunt: quomodo verum est, quod dictum est cum, adesset dies septimus, locuti sunt ad uxorem Samson, ut solutionem ejus investigaret, et illa quatuor diebus qui superfuerunt, importuna viro suo existens, tandem die septima solutionem extorsit, civibusque suis nuntiavit. Verum est itaque quod dicitur, quod per tres dies non potuerunt solvere propositionem, quod autem sequitur: Cumque adesset dies septimus: per se legendum est, ac distinguendum, ut sequ
Abbreviated transcription (Latin):
in cariathiarim uide mans¬
runt legimus ex eo castror
dan nomen accepisse. insi fo¬
te idcuco hic locum illum con¬
uenienter intessigere nõ pos¬
sumus quod ille in cariathia¬
rim rude iste inter saraa et
estaos noĩatur. Non potuert
per tres dies soluere ꝓposias¬
nem. Cumq ad esset dies
septiuius dixerunt ad b xore
sanson. Blandire uiro tuo. Cc
fundebat lacrimas apud san¬
son. et septem diebus conuiun
flebat apud eum. hec series
est narracionis. Sz aliquid
ĩ ꝯuemientis hunc surge uidet᷑
Siem̃ usq ad diem septimũ
t̾minus soluende ꝓposicionis
positus fuerat. et illi suscepta
ꝓposiciones per tres dies ĩsol¬
uenda ea laborantes nichilqz
proficientes tandem sicut le¬
gitur cũ dies septimus ad ess
ad uxorem sanson locutisunt
Illa uero tam precibus ꝙͣ ꝯmi¬
nacione issoro fsexa tũc demũ
ab ip̃a sansone ut sibiꝓposicio
solueretur lacrimis extorsit
quomodostare potest ꝙ quia
ꝑseptem dies ꝯuiun fleuit

Expanded text:
in Cariathiarim Judae mansin Cariathiarim Judae manserunt, legimus ex eo castrorum Dan nomen accepisse. Nisi forte idcirco hic locum illum convenienter intelligere non possumus, quod ille in Cariathiarim Judae, iste inter Saraa et Esthaol nominatur. Non potuerunt per tres dies solvere propositionem. Cumque adesset dies septimus, dixerunt ad uxorem Samson: Blandire viro tuo. Quae fundebat lacrymas apud Samson: et septem diebus convivii flebat apud eum. Haec series est narrationis. Sed aliquid inconvenientis hinc surgere videtur. Si enim usque ad diem septimum terminus solvendae propositionis positus fuerat, et illi, suscepta propositione, per tres dies in solvenda ea laborantes, nihil proficientes tandem, sicut legitur, cum dies septimus adesset, ad uxorem Samson locuti sunt. Illa vero tam precibus, quam comminatione illorum flexa, tunc demum ab ipso Samsone, ut sibi propositio solveretur, lacrymis extorsit: quomodo stare potest, quod per septem dies convivii flevit
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus fuerit egressus holocau¬
stum offeram dño. ritum gẽ¬
tilium secutus humanũ san¬
guiẽ nouit sicut postea le¬
ginius regem moab filium
suũ ĩ molasse super muros
hoc ergo ꝯtra legem. nsi forte
occulto instinctu diuino extu¬
setur. Ut recte ab aplõ interscõe
numeratus sit. Percusserũt¬
qz uiri galaad efframi. quia
dixerãt fugitiuus est galaas
de effrani. et habitat ĩ medio
effraim et manasse. Inhebreo
sic habetur. Atẽ galaal es
interpretatur. uos galaad. es
est cum in dignacione pronũ¬
tiatũ. Quasi dicẽtur. uos qui
estis aut quales inter nos
habitetis: Atẽ galaad inter
effraim et manasse. Cepit¬
qz spus dñi esse cũ eo ĩ castris
dam. uel sic intelligendũ est
quod dicitur in castas dan ac
si dice̾tur: mexercitusiue in¬
Aan. uel per castra dan nomen
loci signatur ubi mansit sansd̃
primũ. Et forte per anticipacõ¬
nem dictũ. quia postea locum
ubi sexcenti uiri de tribu dan

Expanded text:
primus fuerit egressus, holocauprimus fuerit egressus, holocaustum offeram Domino. Ritum gentilium secutus humanum sanguinem vovit, sicut postea legimus regem Moab filium suum immolasse super muros. Hoc ergo contra legem, nisi forte occulto instinctu divino excusetur, ut recte ab Apostolo inter sanctos numeratus sit . Percusseruntque viri Galaad Ephraim; quia dixerat: Fugitivus est Galaad de Ephraim, et habitat in medio Ephraim et Manasse. In Hebraeo sic habetur Atem Galaad, quod interpretatur vos Galaad, quod est cum indignatione pronuntiatum. Quasi diceretur: Vos qui estis? aut quales inter nos habitatis? Atem Galaad inter Ephraim et Manasse. Coepitque Spiritus Domini esse cum eo in castris Dan. Vel sic intelligendum est, quod dicitur in castris Dan; ac si diceretur in exercitu sive iDan. Vel per castra Dan nomen loci signatur, ubi mansit Samson primum. Et forte per anticipationem dictum; quia postea locum ubi sexcenti viri de tribu Dan
Abbreviated transcription (Latin):
ficat deũ cum saccificatur. et¬
et homines cũ bibitur.C. uis
est abimelech: Quasi nullius
precii est. Et ad huc aliud quia
seruũ zebulabiectum quendã
et uilem constituit principẽ
super nobiles uiros. Locutus ẽ
iepte omnes ẜmones suos co¬
ram dño ĩ maspha. Sermões
dicit uerba que facta fuerant
inter ip̃m et pͥncipes gala ad
de principatu suo. hec locutꝰ
est coram dño ad confirmacõ¬
nem pacti quod erat ĩter eos
Nisi forte melior es balach.
filio sephor qui scilz hoc repe¬
tis quod magis iuiris illiꝰ ẽẽ
uidebatur. qm̃ hec terra eius
fuit quã illi tulmmuis concedẽ¬
te deo nro. quã sublatam tãm
ille nunꝙͣ repetisse cognoscit᷑.
insi forte tu docere et mõstra¬
re potes quod ip̃e nũ ꝙͣ uirga¬
tus sit pro repetenda t̾ra ista
contra israel aut pugnau̾it
ꝯtra eum scil israel ommni illo
tempore quando israel habi¬
tauit in hesebon et ui culis
annos. Si tradideris ĩ manꝰ
meas filios amon quicunqz

Expanded text:
ficat Deum, cum sacrificatur, et homines cum bibitur. Quid est iste Abimelec? Quasi dicat nullius pretii est. Et adhuc aliud: quia servum suum Zebul abjectum quemdam, et vilem constituit principem super nobiles viros. Locutus est Jephte omnes sermones suos coram Domino in Maspha. Sermones dicit verba, quae facta fuerant inter ipsum, et principes Galaad de principatu suo. Haec locutus est coram Domino ad confirmationem pacti quod erat inter eos. Nisi forte melior es Balac filio Sophor, qui scilicet hoc repetis, quod magis juris illius esse videbatur; quoniam haec terra ejus fuit, quam illi abstulimus, concedente Deo nostro: quam sublatam tamen ille nunquam repetisse cognoscitur: nisi forte tu docere et monstrare potes, quod ipse unquam jurgatus sit pro repetenda terra ista contra Israel, aut pugnaverit contra eum; scilicet Israel omni illo tempore quando Israel habitavit in Hesebon, et vinculis annos. Si tradideris in manus meas filios Amon, quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpetracõne. composicio de
emendacione. Est eciam atten¬
dendũ ne dulcedo spiritalis
turfetur. amaritudine temipo¬
rasi. uel amaritudo habita de
pcc̃o corrũpatur dulcedine car¬
nali ne utilis tristicia turbet
Focio. uel mercia noc mens com¬
posita dissosuatur. per illicita.
Sed et amina fertur hre fua
pore temptacõis. Pro autũpno
et uere temꝑancia ⁊ mediocri¬
tate. Esto igitur tẽꝑatus ĩ corde
mediotris ĩ opere. aĩa enĩ. que

Expanded text:
erpetratione, compositio de emendatione. Est etiam attendendum, ne dulcedo spiritalis turbetur amaritudine temporali, vel amaritudo habita de peccato corrumpatur dulcedine carnali; ne utilis tristitia turbetur otio vel inertia, vel mens composita dissolvatur per illicita. Sed et anima fertur habere sua pore tentationis; pro autumno et vere, temperantia et mediocritate. Esto igitur temperatus in corde, mediocris in opere: anima enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
nõ affectũ. obłitus enĩ uide¬
batur quia tam du dimise¬
rat in pericuso. modo dicitui
recordatus. quial iberat. Pͥst
centũ quinquaginta dies.
Ab̾igressu uidelicet noe in
archam id est primo die sex¬
ti mensis ab ĩundacione. Cẽ¬
tum enĩ quinquagnita dies.
Quinqz menses integre fa¬
ciunt. et hic dies est .xuiii. sep
tumi mensis anni. Requieuit
se. scilz mundacionis. Prima
die mensis. que est salz .xuiii.¬

Expanded text:
non affectum. Oblitus enim videnon affectum. Oblitus enim videbatur quia tam diu dimiserat in periculo; modo dicitur recordatus, quia liberat eum. Post centum quinquaginta dies. Ab ingressu videlicet Noe in arcam, id est primo die sexti mensis ab inundatione. Centum enim quinquaginta dies quinque menses integre faciunt, et hic dies est decimus octavus septimi mensis anni. Requievit se, scilicet inundationis, prima die mensis, quae est scili
Abbreviated transcription (Latin):
De composicione arche utͫ
in ymo lata fuerit et semꝑ
usq ad sũmũ surgens strui¬
geretur magis ac magis
an parietes surrexerint e¬
qualiter in sũmo uel eciam
plusꝙͣ ĩ ymo a se distantes
et in tecto tantũ fuerit cacu¬
minata diuerse sunt o pimo¬
nes. Cenacula a cena sailicet
solaria. Triscega. id est distiic
parilitatem masculi ⁊ femine
Tolles septena. Hic notat nu¬
merunt. Septem in quolibet
genere. nõ quatuordecim. Si¬
quatuor. Rupti sunt onnes
abyssi magne rcͣ. Querttur
utrũ ex sd̃lis illis aquis que
tunc erant factũ sit diluiuũ
aaer et cetera esementa
conuersa sint in aquas. tam
pluiiales ꝙͣ labiles quibus
factũ sit diluuiũ. quod quidẽ
dubiũ est sicut et illud qͣndo
scil aque uaporaliter erggũ¬
tur ad suꝑiora ad temperan¬
dum suꝑiorem calorem utrũ
minuatur. aqua. an tantũdẽ
inferioribus remaneat. Ca
pluuias. quod dubiũ est sin¬
liter. Recordatus est autem
deus noe scil sedm̃ effectũ

Expanded text:
De compositione arcae utrum De compositione arcae utrum in imo lata fuerit et semper usque ad summum surgens stringeretur magis ac magis, an parietes surrexerint aequaliter in summo, vel etiam plus quam in imo a se distantes, et in tecto tantum fuerit cacuminata diversae sunt opiniones. Coenacula a coena scilicet solaria. Tristega, id est distinctparilitatem masculi et femellae. Tolles septena. Hic notat numerum. Septem in quolibet genere, non quatuordecim. Siquatuor. Rupti sunt omnes fontes abyssi magnae, etc. Quaeritur utrum ex solis illis aquis quae tunc erant, factum sit diluvium, an aer et caetera elementa conversa sint in aquas, tam pluviales quam labiles, quibus factum sit diluvium? Quod quidem dubium est, sicut et illud, quando scilicet aquae vaporaliter eriguntur ad superiora, ad temperandum superiorem calorem, utrum minuatur aqua, an tantumdem inferioribus remaneat. Catpluvias; quod dubium est similiter. Recordatus est autem Deus Noe, scilicet secundum effectum,
Abbreviated transcription (Latin):
lor dicitur ad esse magnus.
Ab homine usq ad ammã¬
cia. Maximã ostendit irã
dei transiturã a maximo
ad minimũ. et inde ab imo
ad sũmũ. Hee sunt genera¬
ciones noe scilz filn dequibz
eciam predixit. et item repe¬
tit ut addat. Corrupta est
terra coram deo ⁊c̃. Totum
hoc repetit et inculcat ad
augnentũ sceleris osten¬
dendũ. et iustam iram uindi¬
cis. Q uod dicit coram deo:
nisi cum probata corameo fue¬
rit. et si enimi per se sciat. ne¬
sat tanen ad uindictã. Hoc
autenfaci mus. ita erat ma¬
infestum ꝙ nulla egebat ꝓ¬
batione. uel coram deo qui pec¬
catũ eoꝵ attendebat. Ip̃i enĩ
ita negligenter pectabant
quod nec eciam pcc̃m esse re
bitoꝵ. Cubitus ꝓprie tenet
pedem et diuudiũ. s hic moy¬
ses degeometrico cubito agit
quẽ nouerat megipto qui
nouem integre cubitos con¬
tinet. unde constat tantã
fuisse magnitudinem arce q̃
sufficeret ad omĩa a ĩalia ca¬
pienda que uenerũt adeam

Expanded text:
lor dicitur adesse magnus. lor dicitur adesse magnus. Ab homine usque ad animantia. Maximam ostendit iram Dei, transituram a maximo ad minimum, et inde ab imo ad summum. Hae sunt generationes Noe, scilicet filii de quibus et jam praedixit, et item repetit, ut addat: Corrupta est terra coram Domino, etc. Totum hoc repetit et inculcat, ad augmentum sceleris ostendendum, et justam iram vindicis. Quod dicit, coram Domino, ire dicitur rem, nisi cum probata coram eo fuerit; etsi enim per se sciat, nescit tamen ad vindictam. Hoc autem facinus ita erat manifestum, quod nulla egebat probatione, vel coram Domino, qui peccatum eorum attendebat. Ipsi enim ita negligenter peccabant, quod nec etiam peccatum esse repbitorum. Cubitus proprie tenet pedem et dimidium; sed hic Moyses de geometrico cubito agit, quem noverat in Aegypto, qui novem integre cubitos continet. Unde constat tantam fuisse magnitudinem arcae, quae sufficeret ad omnia animalia capienda quae venerunt ad eam.
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ significaret superbiam
aĩoꝵ. Potentes a seculo .i.
in secularibus uel quantũ po¬
tentes apͥncipio seculi nõ sunt
inisi. uidens autem deus qd
multa esset malicia ⁊cͣ.  oci¬
ens replicat maliciã istorũ
et inicultat. ut ostendat paci¬
enciã nõ potuisse leuiter in¬
citari. ad tantã subuersionẽ
generis humaniabsqz iustissi
do quod uidebatur incepisse
in paradiso ubi ita loquitur
hominibus. Crescite ⁊ mul¬
tiplicamim et replete t̾rã.
Precauens in futurũ non
quos per imprudenciã modo
ad hoc uenerit. qd̾ nõ puta¬
uerat quẽ nichil latet. sed
tam precauet qui prohibet
ne fiat.ꝙͣ cui prohibetur et
sollicite iduitat. Tactus dolo¬
re cordis. Nota. nõ est dolor
nisi de amore. amisso. unde
cũ amittimus rem de qua nõ
curamus: Dicimus nõ attin¬
git nostrũ cor. Quanto igr̃
profundior erat amor tanto
ascuis tangit dolor. Hic uoͬ
agitur de Rei dilectione. de¬
structione. et ideo merito do¬

Expanded text:
brorum significaret superbiam brorum significaret superbiam animorum. Potentes a saeculo, id est in saecularibus, vel quantum potentes a principio saeculi non sunt visi. Videns autem Deus quod multa esset malitia, etc. Toties replicat malitiam istorum et inculcat, ut ostendat patientiam Dei non potuisse leviter incitari ad tantam subversionem generis humani absque justissimdo quod videbatur incoepisse in paradiso, ubi ita loquitur hominibus: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Praecavens in futurum. Non quod per imprudentiam modo ad hoc venerit, quod non putaverat, quem nihil latet; sed tam praecavet qui prohibet ne fiat, quam cui prohibetur et sollicite id vitat. Tactus dolore cordis. Nota: non est dolor nisi de amore amato amisso. Unde cum amittimus rem de qua non curamus, dicimus: Non attingit nostrum cor. Quanto igitur profundior erat amor, tanto altius tangit dolor. Hic vero agitur de rei dilectae destructione, et ideo merito do
Abbreviated transcription (Latin):
postea solus uir optinuit ip̃m
ꝓpriũ. Eenuit ad ymaginem
mortalis mortasem. ues corpꝰ
corpus. nõ anma aĩam. Iste
consolabitur nos operibus
pcc̃a. ꝑlabores penã pectati
significat. uel consolabitur na
sc̃il postꝙͣ ꝑ diluuiũ deletum
fuerit humanũ genus. ꝑ istũ
salcem restaurabitur quos di¬
gabitur. Cui maledixit dñs
cubuisse cũ mulieribus ⁊ genu¬
homo scil deprimit totum ho¬
minẽ et redigit spm̃ maĩa¬
litatem. qui pocuis debuerat
ex tossere carnem adspũalita¬
tem. Centũ .xxͫ. annoꝵ ⁊cͣ. Si¬
cut ezechie mortem instantẽ
minatur et quia penitet dif¬
fert mortem. Ita istis ad pem¬
concesserat et quia fuint de¬
teriores paciencia: spacium
indultum abbreuiatur. nec in
aliquo istoꝵ nutatur cõsiliũ
dei sed tantũ sentencia. Item
quod dicit generaliter. non
et tamen noe octauus ẜuat᷑
aimẜicordia eius. nõ distre¬
pat. uniuersaliter minatur.
s ut benignus ĩ ꝑte punit.

Expanded text:
Postea solus vir obtinuit ipsum Postea solus vir obtinuit ipsum proprium. Genuit ad imaginem, mortalis mortalem; vel corpus corpus, non anima animam. Iste consolabitur nos operibusper labores poenam peccati significat. Vel consolabitur nos; scilicet postquam diluvio deletum fuerit humanum genus, per istum saltem restaurabitur, quod dia cui maledixit Dominus, cubuisse cum mulieribus, et genuhomo scilicet deprimit totum hominem, et redigit spiritum in animalitatem, qui potius debuerat extollere carnem ad spiritualitatem. Centum viginti annorum, etc. Sicut Ezechiae mortem instantem minatur, et quia poenitet differt mortem, ita istis ad pconcesserat; et quia fiunt deteriores patientia, spatium indultum abbreviatur ; nec in aliquo istorum mutatur consilium Dei, sed tantum sententia. Item quod dicit generaliter: Non et tamen Noe octavus servatur a misericordia ejus, non discrepat: universaliter minatur, sed ut benignus in parte punit.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc modo. Occidi uirũ rcͣ. Sep¬
tuplũ ulcio rcͣ. Quasi dicat.
multũ punitus est caym. s
multo ampluis pumetur la¬
meth. Est etiam alia opĩo
de conquestione lameth. Di¬
cunt eni quidã ꝙ iste due
uxores lameth maletracta¬
bant eũ assidue. et hoc sine
causa. Unde ip̃e iratus aliqͣn¬
do quenit eas et allocutus est
huis uerbis. Audite uxores la¬
metħ ⁊cͣ. Occidi uirũ: aut
feci aliquod aliud scelus pro
quo sic debeam tractari. Cer¬
te septuplum ulcio sumetur
de capiii .i. de interfectore ca¬
ym magna pena accipietur.
sz multo maior pena inuos pro
me urrogabitur. Iste cepit in¬
uocare domniũ. Nouũ cultũ¬
uel nouas orõnes muemens
ad ĩuocandũ deum spetialiter
uel ymagnes ad deũ repñtã¬
dum et magis diligendũ. hic
est liber genesis Ideo recapitu¬
lat ut reprobata progeme ca¬
yii. ostendatur pro seth facta
ꝓpagacio humam generis. Et
uocauit nomen eoꝵ adam. pͥs
fuit eis cõmune nomen adam.

Expanded text:
hoc modo: Occidi virum, etc. Sephoc modo: Occidi virum, etc. Septuplum ultio, etc. Quasi dicat: multum punitus est Cain, sed multo amplius punietur Lamech. Est etiam alia opinio de conquestione Lamech . Dicunt enim quidam quod istae duae uxores Lamech male tractabant eum assidue, et hoc sine causa. Unde ipse iratus aliquando convenit eas et allocutus est his verbis: Audite, uxores Lamech, etc. Occidi virum; aut feci aliquod aliud scelus pro quo sic debeam tractari? Certe septuplum ultio sumetur de Cain, id est, de interfectore Cain magna poena accipietur, sed multo major poena in vos pro me irrogabitur. Iste coepit invocare nomvel novas orationes inveniens ad invocandum Deum specialiter, vel imagines ad Deum repraesentandum et magis diligendum. Hic est liber generationis, etc.. Ideo recapitulat, ut, reprobata progenie Cain, ostendatur per Seth facta propagatio humani generis. Et vocavit nomen eorum Adam. Prius fuit eis commune nomen Adam.
Abbreviated transcription (Latin):
caymn uxorem suam que ꝯce¬
pit et peperit. Post pcc̃m
dicũtur uiri cognosc̾e uxores
et uxores concipere et ꝑere
ꝑ quod notatur quia et filii
nastebantur pcc̃ores et om̃es isti
de genere caym ꝑoꝑa ꝓpria
notantur pcc̃ores fuisse. Oc¬
cidi uirũ in uulnus meũ. O¬
pimio antiqua tradit hebreoꝵ
lamet fuisse cocum ⁊ tame
uacasse uenaciomi per quoddã
instrumentũ .i. arcũ qui nõ
fallit. cuius cordam extensã
quodcũq aĩal tangit retẽ¬
dit arcum et uulneratur. Si
queratur ad quid uenaretur
cũ non liceret carne uesci ante
diluiuũ. Dicimꝰ ꝓpter pelles
ammaliũ quib faciebat cal¬
ciamenta et pessicias. Cum
igitur quodam tẽpore lameth
et puer quieum ducebat ua¬
carent uenaciom. et caym si¬
cuti furibundus curreret ꝑ
illum locum didirectione sui
ductoris la metheũ int̾fecit
Unde ille iratus puerũ suũ
qui eũ ducebat occidit. et idb
de utriusqz interfectione con¬
queritur. cum uxoribus suis

Expanded text:
Cain uxorem suam, quae conceCain uxorem suam, quae concepit et peperit. Post peccatum dicuntur viri cognoscere uxores, et uxores concipere et parere; per quod notatur quod et filii nascebantur peccatores, et omnes isti de genere Cain per opera propria notantur peccatores fuisse. Occidi virum in vulnus meum. Opinio antiqua tradit Hebraeorum, Lamech fuisse caecum, et tamen vacasse venationi per quoddam instrumentum, id est arcum qui non fallit; cujus chordam extensam quodcunque animal tangit tetendit arcum et vulneratur. Si quaeratur ad quid venaretur cum non liceret carne vesci ante diluvium, dicimus propter pelles animalium, quibus faciebant calceamenta et pelliceas. Cum igitur quodam tempore Lamech et puer qui eum ducebat vacarent venationi, et Cain sicuti furibundus curreret per illum locum, cum directione sui ductoris Lamech eum interfecit. Unde ille iratus puerum suum qui eum ducebat, occidit; ideo de utriusque interfectione conqueritur cum uxoribus suis
Abbreviated transcription (Latin):
testate erit cauere tibi. Ues
ab interiori praua uolũtate
uelexteriori occasione peccã¬
di. Ubi est abel frater tuus.
Confessionẽ requirit dñs ubi
Sne possit uoluntas excu¬
ari uox sangiums. ⁊cͣ. quia
nidiget bindicta Ideo clamat
Uagus mutatione scis mã¬
sionũ. Profugus timore. Ma¬
ior est iniquitas. Ecce semꝑ
augmentatur peccatũ pͥmũ
fecit fratricidiũ. deinde men¬
dacio uolens latere factum
negauit modo qui ctus de
crimine desperat. A facie t̾re
et a facie tua. Omnẽ huma¬
nam consolacionẽ putat
sibi aufferri. scilicet bonitatẽ
hominiũ et diuinã collocucio¬
nẽ. Qui interfecerit caymi.
malo suo quia uolo ut septu¬
psum pumatur .i. tempora¬
liter de te punicio fiat. Uel ĩ¬
terfector cayn multipliciter
pumietur. plus eciam qm
caym ꝓpter ꝓhibicionem ho¬
mitidii factam a deo. que nõ
erat facta cayni. In caym sig¬
nũ .i. tremorem membrorũ
quia percussus erat dei. et
ex cõmunicatus. Cognouit¬

Expanded text:
testate erit cavere tibi, vel testate erit cavere tibi, vel ab interiori prava voluntate, vel ab exteriori occasione peccandi. Ubi est Abel frater tuus? Confessionem requirit Dominus ubique, ne possit voluntas excusari. Vox sanguinis, etc. Quia indiget vindicta, ideo clamat. Vagus, mutatione scilicet mansionum; profugus, timore. Major est iniquitas. Ecce semper augmentatur peccatum: primum fecit fratricidium, deinde mendacio volens latere factum, negavit; modo convictus de crimine, desperat. A facie terrae et a facie tua. Omnem humanam consolationem putat sibi auferri: scilicet bonitatem hominum et divinam collocutionem. Qui interfecerit Cain. Malo suo, quia volo ut septuplum puniatur, id est temporaliter de te punitio fiat, vel interfector Cain multipliciter punietur. Plus etiam quam Cain propter prohibitionem homicidii factam a Deo, quae non erat facta Cain. In Cain signum, id est tremorem membrorum quia percussus erat ira Dei, et excommunicatus. Cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
illos primitiuos patres sacu¬
ficantes. quod mittebat ig¬
nem de celo ad comburenda
sacrificia eoꝵ que ei place¬
bant. Quod autem munera
nõ ex se. s ex merito offerẽtis
ei placebant per hoc ĩnuitur.
quia ad abel offerentẽ priusꝙͣ
ad munus d icitur respexis¬
se. peccatũ inforibus aderit
Duabus de causis dicit᷑ a liꝙͥ
in foribus ad esse. uel ut ĩtret
uel ut exeat similiter et hic
de pcc̃o potest intelligi. pcc̃m
inforibus est ut intret post
malam contagionem occasio
parata peccandi ꝙͣ merito
male uoluntatis homo me¬
retur et deus iusto iudicio
el obicit. hominis autembe¬
ue aut male agere. Ideo bonũ
besle aut masũ agere uocat
quia uoliuitas homnis libe¬
ra est. et ad hoc et ad ilsus
absq exteriori adminiculo.
peccatũ quidem quod est in
forib ut exeat. Praua uolũ¬
tas est que non celari quin
aliquando exeat et appareat
aliquo signo. Sub te erit ap¬
petitus euis. hoc est ĩtua po¬

Expanded text:
illos primitivos patres sacrillos primitivos patres sacrificantes, quod mittebat ignem de coelo ad comburenda sacrificia eorum qui ei placebant. Quod autem munera non ex se, sed ex merito offerentis ei placebant, per hoc innuitur quod ad Abel offerentem, prius quam ad munus dicitur respexisse. Peccatum in foribus aderit. Duabus de causis dicitur aliquid in foribus adesse, vel ut intret vel ut exeat. Similiter et hic de peccato potest intelligi. Peccatum in foribus est, ut intret post malam cogitationem occasio parata peccandi, quam merito malae voluntatis homo meretur, et Deus justo judicio ei objicit. Hominis autem bene aut male agere, ideo bonum velle aut malum vocat, quia voluntas hominis libera est et ad hoc et ad illud, absque exteriori adminiculo. Peccatum quidem quod in foribus ut exeat, prava voluntas est, quae non potest celari, quin aliquando exeat et appareat aliquo signo. Sub te erit appetitus ejus. Hoc est in tua po
Abbreviated transcription (Latin):
in paradiso peccauerant. Ut¬
qz eiectus est. Et ne alicui il¬
soꝵ iterum lic̾et intrare ꝯtra
utrũq posita est custodia et
offendiculum. Cherubini ut
repessant dyabolum. ignis
hoĩem. Et notandum deum
spem ignis fac̾e aut fecisse.
ut in uita sancti nycosai legi¬
tur cuius natura dicitur esse
ut si quis manũ ad hibuerit.
ardorem si quidem sentit. sed
nullã patitur adustionẽ. et
est ignis ille talis nature qui
comburit sp̃m. nec eget ma¬
teria quã consumat sicut nͨ
ille qui est inspera solis. Iste
autem noster ignis et egec
materia et solum corpus unt
fuit abel pastor ⁊cͣ. Brent̾
transcurrit ea que non est
opus narrare. Cai de fruc¬
tibus terre. Credimus deum
docuisse adam cultum diui¬
nũ quo recuꝑaret eius ben¬
uolenciam quam amiserat
per peccatum. trans gressi¬
nis et ip̃e docuit filios su¬
idest dare scil decimas. et
primicias. Respexit dñs ad
abel rcͣ. Hanc consuetudiie
creditur deus habuisse erga

Expanded text:
in paradiso peccaverant, utin paradiso peccaverant, uterque ejectus est. Et ne alterutri illorum iterum liceret intrare, contra utrumque posita est custodia et offendiculum. Cherubim ut repellat diabolum, ignis ut hominem. Et notandum, Deum speciem ignis facere aut fecisse, ut in vita sancti Nicolai legitur, cujus natura dicitur esse ut si quis manum adhibuerit, ardorem quidem sentit, sed nullam patitur adustionem, et est ignis ille talis naturae quod comburit spiritum, nec eget materia quam consumat, sicut nec ille qui est in sphaera solis. Iste autem noster ignis et eget materia, et solum corpus urit. Fuit Abel pastor, etc.. Breviter transcurrit ea quae non est opus narrare. Cain de fructibus terrae. Credimus Deum docuisse Adam cultum divinum, quo recuperaret ejus benevolentiam, quam amiserat per peccatum transgressionis; et ipse docuit filios suos, dare scilicet decimas et primitias. Respexit Dominus ad Abel, etc., hanc consuetudinem creditur Deus habuisse erga
Abbreviated transcription (Latin):
do dat hommibus herbamn
iescam cibum sal iumen¬
toꝵ. Mater esset scil futura
cunctoꝵ uiroꝵ. Fecit eis tum¬
cas pelliceas. uel de elemen¬
tis ministerio angeloꝵ. uel
docuit eos facere de trahen¬
do pesles ab aĩa libus. Ecce
adam factus est quasi unus
ex nobis. Irrisio est que respi¬
cit ad stultam credulitatẽ
eue. de uerbis serpentis. En¬
tis sicut dn scientes bonũ ⁊
malũ. et quãius sola eua
nõ adam hoc crederet tamẽ
illi quasi prelato et doctori
imputatur. Tasis autem
irrisio aliquando fit merito
pacientis et iusteshic aliquã¬
do nequicia insultantis ⁊ est
sarcasmos figura. Nunc
ergo ne forte mittat manũ
rcͣ. Hic ĩnuitur quod eciã post
peccatum si comederet hõ
de ligno uite fieret ĩmorta¬
lis et est oracio deffectiua
Quid autem defficiat subiũ¬
gens aperit hystoriographꝰ
ibi. Emisit eum ⁊cͣ. in quo
ĩnuitur supra defecisse. Ennt¬
tamus eũ extra paradisum
et sic sub uingeretur. Emisit

Expanded text:
do dat hominibus herbam do dat hominibus herbam in escam, cibum scilicet jumentorum. Mater esset, scilicet futura, cunctorum viventium. Fecit eis tunicas pelliceas vel de elementis ministerio angelorum, vel docuit eos facere detrahendo pelles ab animalibus. Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis. Irrisio est, quae respicit ad stultam credulitatem ejus de verbis serpentis. Eritis sicut dii scientes bonum et malum; et quamvis sola Eva, non Adam, hoc crederet, tamen illi quasi praelato et doctori imputatur. Talis autem irrisio aliquando fit merito patientis et juste, ut hic; aliquando nequitia insultantis, et est sarcasmos figura. Nunc ergo ne forte mittat manum, etc. Hic innuitur quod etiam post peccatum si comederet homo de ligno vitae fieret immortalis, et est oratio defectiva. Quid autem deficiat, subjungens aperit historiographus ibi, Emisit eum, etc. In quo innuitur supra defecisse. Emittamus eum extra paradisum, et sic subjungeretur. Emisit
Abbreviated transcription (Latin):
Multiplicabo erumpnas tuas
respectu erumpnarũ uiri. Et
conceptus tuos. nõ uidetur ẽẽ
hoc maledictio fz pocuis bene¬
dictio. In lege enim maledic¬
taerat sterilis. s hoc dicens
ad dolorem respicit pariẽdi
uel ꝓpter mutilitatem conci¬
piendi. qr non tociens pariet
ues quia morituri erant eciã
post partũ. uel quia nõ om̃es
predestinandierant a det̾nã
uitam sicut futurũ esset si nõ
peccasset. In dolore paries. ⁊cͣ
Iste dolor suꝑat ommes dolo¬
res. Et sub uiri ptãte eris.
nõ sub regimiie tantũ ut
prius. s sub uiolenta doni¬
nacione ut te uulneribus
affligat. M aledicta erit t̾ra
rcͣ. nõ feret per se sponte fruc¬
tũ ut uiuas. uel nõ responde¬
bit tibi aliquando scdm opꝰ
tuũ. Comedes herbas terre
Suꝑiuis dixerat. Ecce dedi
uobis ommẽ herbam uirentẽ
et omnẽ lignũ pomiferum
ĩ estam. Sed ibi dedit eis her¬
bam ad opus aĩalium sibi
ip̃is uero lignũ pomiferũ
mestam. Hic uero maledicẽ¬

Expanded text:
Multiplicabo aerumnas tuas, Multiplicabo aerumnas tuas, respectu aerumnarum viri. Et conceptus tuos. Non videtur esse hoc maledictio, sed potius benedictio; in lege enim maledicta erat sterilis. Sed hoc dicens ad dolorem respicit pariendi, vel propter inutilitatem concipiendi, quia non toties pariet, vel quia morituri erant etiam post partum, vel quia non omnes praedestinandi erant ad aeternam vitam, sicut futurum fuit si non peccasset. In dolore paries, etc. Iste dolor superat omnes dolores. Et sub viri potestate eris. Non sub regimine tantum, ut prius, sed sub violenta dominatione, ut te vulneribus affligat. Maledicta erit terra, etc. Non feret per se sponte fructum ut vivas, vel non respondebit tibi aliquando secundum opus tuum. Comedes herbas terrae. Superius dixerat: Ecce dedi vobis omnem herbam virentem et omne lignum pomiferum in escam. Sed ibi dedit eis herbam ad opus animalium, eis ipsis vero lignum pomiferum in escam; hic vero maledicen
Abbreviated transcription (Latin):
inserpente decepit mulierem
Et quia ommes a lu consense¬
runt ei omes cũ eo suscepe¬
runt maledicionẽ. Non em̃
serpens sz qui in serpente la te¬
bat dyabolus maledicitur. Uo¬
catur tamen nomine eiꝰ qr
eum quasi tunicã induerat.
sed derrisorie quẽ admodum
si latro aliquis ad sumeret
uestes monaschi ut magis la¬
tenter posset furari inter mo¬
nachos et sic deprehensus de
fuito derrisorie quidem mona¬
chus appellaretur ꝓpter assũp¬
tas uestes et uocando eum at¬
tribuit ea illi que sunt serpen¬
tis et est hystoria methapho¬
rica Inmicicias ponam inter
te.xcͣ. Hic ĩnuitur. ꝙ eua resi¬
piscens penitenciã egerit. un¬
de dyabosus doluit. C. uasi di¬
cas. tugaudebas modo quia
cam deieceras. s frustra. quia
uutus eris amusiere. Gemen
tuũ ⁊c. Semen dyaibosi fecat
alios demones. Mulieris se¬
tererent caput .i. superbiam
dyaboli de hoĩe deiecto. Et tu
insidiaberis calcaneo eius .i.
semper sequeris ut decipias

Expanded text:
in serpente decepit mulierem, in serpente decepit mulierem, et quia omnes alii consenserunt ei, omnes cum eo susceperunt maledictionem. Non enim serpens, sed qui in serpente latebat diabolus maledicitur. Vocatur tamen nomine ejus, quia eum quasi tunicam induerat, sed derisorie, quemadmodum si latro aliquis assumeret vestes monachi, ut magis latenter posset furari inter monachos, et si, deprehensus de furto, derisorie quidem monachus appellaretur propter assumptas vestes. Et, vocando eum, attribuit ea illi quae sunt serpentis, et est historia metaphorica. Inimicitias ponam inter te, etc. Hic innuitur quod Eva resipiscens poenitentiam egerit; unde diabolus doluit. Quasi dicat: Tu gaudebas modo, quia eam dejeceras; sed frustra, quia victus oris a muliere. Semen tuum, etc. Semen diaboli vocat alios daemones. Mulieris seterent caput, id est superbiam diaboli de homine dejecto. Et tu insidiaberis calcaneo ejus, id est semper sequeris ut decipias.