comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod traditori suo dñs ad notandũ eum bucel¬
lam intuictam dedit: consuetudo ħt ut corpus
xp̃i fideles intinctam non accipiant. Qd̃ agnus
Stut circuncisio paschalis figura corporis
remissionis pec̾coꝵ baptismi uicem gerebat ma-
reuibrum ante eiuidem simłitudĩem ⁊ figuram
pferebat: ita agnus paschał cnius carnes a ppło
ecelant᷑. ⁊ sanguine postes domoꝵ signabant᷑
in figura sacramtti corporis xp̃i p̾cesst. Postquã.
autem u̾itas uenit: signum e medio sublatum
ex quo iam non erat que fittura significaret᷑ s q̃
presens ꝑciꝑet᷑. Mansit tamen figura qͣmdiu res
ñ dum fuit. ⁊ exibitum est prius in similitudine.
qd̃ post modum complendum erat in u̾itate. E¬
Qyptus mundꝰ. ext̾minator: dyalolus. agnus. xp̃c.
sanguis agni. passio xp̃i. domus aĩarum corpora.
domus cogitatõnum: corda. Hec sanguine tingimꝰ
ꝑ passionis fidem. illa sanguine tingimꝰ ꝑ passio¬

Expanded text:
quod traditori suo Dominus, ad notandum eum, buccelquod traditori suo Dominus, ad notandum eum, buccellam intinctam dedit, consuetudo habeat ut corpus Christi fideles intinctum non accipiant. CAP. V. Quod agnus paschalis figura corporisemissionis peccatorum baptismi vicem gerebat, mare Rubrum autem ejusdem similitudinem et figuram praeferebat, ita agnus paschalis cujus carnes a populo edebantur, et sanguine postes domorum signabantur, in figura sacramenti corporis Christi praecessit. Postquam autem veritas venit, signum e medio sublatum est, ex quo jam non erat res quae futura significaretur, sed quae praesens perciperetur. Mansit tamen figura quandiu res nondum fuit, et exhibitum prius est in similitudine quod postmodum complendum erat in veritate. Aegyptus, mundus; exterminator Deus, agnus Christus; sanguis agni, passio Christi; domus animarum, corpora; domus cogitationum, corda. Haec sanguine tingimus per passionis fidem, illa sanguine tingimus per passio
Abbreviated transcription (Latin):
utrum corpus xp̃i illud fuisse credendũ sit.
qd ip̃e craditori suo ꝑ intinctam bucellam porrexit.
sum intinxisset in quid iħx panem: oedit uide sy¬
monis scariothis. s ut dicit beatꝰ augnstinꝰ non
sicut putant quidam negligent̾ studentes legẽ¬
tes: tunc uidas xp̃i corpus accepit. Intelligendum
est enim qd̃ iam omnib eis distribuerat sacra¬
mentum corporis. ⁊ sanguinis sui ubi ⁊ ip̃e iudas
erat sicut sanctus lucas euidentissime narrat.
Ac deinde ad hoo uentũ est ubi scd̾m natratĩem
iohannus aꝑtissime ꝑ bucellam tinctam atq por¬
restam: suum expͥmit traditorem fortassis ꝑ pa¬
nis tinctionem. illius significans finctionem. Nõ
enim omnia que tingunt᷑: abluunt᷑. s ut infici¬
ant᷑: ñ nulla tingunt᷑. Si aũt bonum aliquid
significat. ħ tinctio: eidem bono ingͣtum ñ ĩme-¬
tito est secuta dampnatio. Et ħ quid̃ u̾ba sunt
beati augustini suꝑ eo quod quesitum est si
uidas in bucellam corpus xp̃i accepit̃. ex eo tñ

Expanded text:
utrum corpus Christi illud fuisse credendum sit quod ipse traditori suo per intinctam buccellam porrexit. Cum intinxisset, inquit, Jesus panem, dedit Judae Simonis Iscariotis . Sed, ut dicit beatus Augustinus, non sicut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim quod jam eis omnibus distribuerat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est ubi secundum narrationem Joannis apertissime per buccellam tinctam atque porrectam suum exprimit traditorem: fortassis per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquod significat haec tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Et haec quidem verba sunt beati Augustini super eo quod quaesitum est, an Judas in buccella corpus Christi accepit. Ex eo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
moriam᷑. ⁊ resiurectio enis exemplum fuit ut iusti¬
cie uiuamꝰ. Nunquid ideo ĩutas non fuit: G xp̃c i
uere mortiius nõ ÷ ⁊ uere ñ surrexit᷑. si mors euis ⁊
resurrectio uera ñ fuit. Absit. Nam de ip̃o scriptũ
fuit̃. ⁊ resurrectio xp̃i uera fuit ⁊ exempłum fuit. Q̃e
gͦ sacram̃tum altaris similitudo ẽẽ non porest. ⁊ ue¬
ritas. In alio quid̾̃ similitudo. in alio u̾itas. Ina cẽ¬

Expanded text:
um fuit, ut justitiae vivamus. Nunquid ideo veritas non fuit? Ergo Christus vero mortuus non est, et vere non resurrexit; si mors ejus vel resurrectio vera non fuit. Absit! Nam de ipso scriptum est: fuit; et resurrectio Christi vera fuit, et exemplum fuit. Quare ergo sacramentum altaris similitudo esse non potest et veritas? In alio quidem similitudo, in alio veritas. Nam c
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. ĩ mortalis fuit. ⁊ tamen ip̃e qui mortalis dabat.
⁊ qui ĩmortalis dabat᷑. non duo s unus ip̃e fuit. ⁊¬
ad spem sacram̃ti sui. Innusibilit̾ enim sumebat᷑
quia in eo qd̾ sumebat᷑. qd̾ ip̃e erat ñ uidebat᷑. ꝓp̾c enĩ
sumebat᷑. ⁊ sp̾es panis ⁊ uni tantum uidebat᷑. Ideo
dico inuisibilit̾ sumebat᷑. ⁊ qd̾ erat: non uid̾ebat᷑.
Si ergo in eo qd̾ dabat. quod ip̃e erat uidebat᷑. ⁊ in
eo qd̾ dabat᷑ qd̾ erat ipse non uidebat᷑. ⁊ in eo quod
dabat tenebat᷑ ⁊ crucifigebat᷑. ⁊ in eo qd̾ dabat᷑:
frangebat᷑. ⁊ non diuidebat᷑ edebat᷑ ⁊ ñ corrũpe¬

Expanded text:
men ipse qui mortalis dabat, et qui immortalis dabatur, non duo, sed unus fuit ipse. ad speciem sacramenti sui. Invisibiliter enim sumebatur quia in eo quod sumesumebatur et species panis et vini tantum videbatur. Ideo dico invisibiliter sumebatur, et quod erat non videbatur. Si ergo in eo quod dabat, quod ipse erat videbatur, et in eo quod dabatur, quod ipse erat non videbatur, etsi in eo quod dabat tenebatur et crucifigebatur, et in eo quod dabatur frangebatur et non dividebatur, edebatur et non corrumpe
Abbreviated transcription (Latin):
tient̃ tolerabat. cum aũt ẽẽt p̃cipitandꝰ: potent̃
ꝑ medium illoꝵ tͣnsiens ibat. Qnͣtum uoluitte¬
nebat᷑. ⁊ qnͣtum noluit ñ tenebat᷑. Qnͣtũ uolut
⁊ qͣn uolut naturam mortalitatis admisit. qͣ¬
tum aũt sustine eam noluit. ⁊ qͣndo noluit. eĩ¬
dem a se potestate remouit. Transiens inquit ꝑ
medium illoꝵ ibat. Nunquid putas qd̾ xp̃c luc¬
tando se de manib imicoꝵ subtrax̃ĩt cum ab as
ten̾et᷑ ut tͣnsiens liber ꝑ medium illoꝵ iret. Ergo
fortitudo temporis corporis sola in eo laudanda
ñ uirtus deitatis. ñ ita conuenit̃. s exibuit se qͣlẽ
uoluit. admittens ad se ex eo qd̃ sponte portalas
uictimis exueret. scd̾m tempuis aliqñ ex parcedis¬
posuit. ⁊ it̾m cum tempus postulabat assũpsis
men adhiic cum tempus potulabat: passurus fuit
Si ergo hoc esse potuit. ut ip̃e se ip̃m manib gesta¬
ret ⁊ discipulis sine corruptione sui edendum distͥ¬

Expanded text:
tienter tolerabat; cum autem esset praecipitandus, potenter tienter tolerabat; cum autem esset praecipitandus, potenter per medium illorum ibat: quantum voluit tenebatur, et quantum voluit non tenebatur. Quantum voluit, et quando voluit, naturam mortalitatis admisit. Quantum autem sustinere voluit eam, et quando voluit eamdem a se potestative removit. « Transiens, inquit, per medium illorum ibat . » Nunquid putas, quod Christus luctando se de manibus inimicorum subtraxerit, cum ab eis teneretur, ut transiens liber per medium eorum iret? Ergo fortitudo corporis sola in ea laudanda est, non virtus deitatis. Non ita convenit, sed exhibuit se qualem voluit, admittens ad se ex eo quod sponte portabat victurus exueret secundum tempus aliquando ex parte deposuit, et iterum cum tempus postulabat assumpsit,men adhuc cum tempus postulabat passurus fuit? Si ergo hoc esse potuit, ut ipse seipsum manibus gestaret, et discipulis sine corruptione sui edendum distr
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis ꝓpͥetatem. scdm qd̾ ratio ⁊ ordo temporis po¬
stulabat᷑. priusqmͣ eam ꝑ mortem totam exueret.
aliqñ ex parce qñ uoluit deposuit. ⁊ rursum qñ
uoluit recepit. ut in hoc ip̃o ꝓbaret. quia in qͣitũ
eam sustinuit: ex nc̃citate ñ eẽt. qui sic ꝓ ncc̃itate
in qͣnͣtum uoluit eam ñ hr̃e: sustin̾e omĩo ñ poss.
Legit᷑ in eu̾ngłio quia dñs iħo xp̃c cum ũbũ uĩ
te predicaret. ⁊ ad uitam mortales.⁊ moeͥtuosĩ¬
uitaret. zelantes hostes quem rõne coniunc̾e ñ
pot̾ant: furore extinguere uolebant. Itaq quasi
in eum qui nichil amplius mortali hr̃et: manł
iecerunt in ip̃m. ⁊ duxerunt eum in suꝑciliũ nõ¬
tis. ut illinc eum precipitarent. Ip̃e aũtͥ ut osc¬
deret se quidem mortalem ẽẽ: sustinuit ut tenͥt
⁊ ut it̾m demonstraret quia uoluntate si m̾¬
tate mortalitatẽ ⁊ passibłitatẽ ferebat: ñ sim

Expanded text:
talitatis proprietatem, secundum quod ratio et ordo temporis potalitatis proprietatem, secundum quod ratio et ordo temporis postulabat, priusquam eam per mortem totam exueret, aliquando ex parte quando voluit deposuit, et rursum quando voluit recepit. Ut in hoc ipso probaret, quod inquantum eam sustinuit, ex necessitate non esset, qui sic pro potestate inquantum voluit eam non habere, sustinere omnino non posset. Lege praedicaret, et ad vitam mortales et morituros invitaret, zelantes hostes quem ratione convincere non poterant, furore exstinguere volebant. Itaque quasi in eum qui nihil amplius mortali haberet: Manus injecerunt in ipsum, et duxerunt eum in supercilium montis, ut illinc eum praecipitarent . Ipse autem ut ostenderet se quidem mortalem esse, sustinuit ut teneretur; et ut iterum demonstraret, quod voluntate non necessitate mortalitatem et passibi
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum est: ego absq preuidicio u̾itatis magisi
sensu ad illtd accedo. ut illud impassibłẽ ⁊ ĩmorta¬
le. qͣntum scilic ꝑtinet ad sc̾ificatõem sacram̃t tra¬
didisse dicat᷑. Siquis aũt obiciendũ putet qd̾ ante¬
⁊ hoc ip̃i indubitant᷑ ꝓsitem᷑. mortalem fuisse dñm
iħm scd̃̾m susceptam humanitatem. quia si mortalẽ
suisse ñ cred̾emus: mortuum negaremꝰ. Humana
gͦ natura in xp̃o mortalis fuit. s uoluntate ñ ncã¬
tate. Ex eo enim quo ꝑ gr̃am ab omni pec̃to mundaũ¬
bo dei in unitatem ꝑsone tuncta est: ab omni mortis
ncãtate ⁊ debito: libera facta est. ut nichil mort de¬
beret pro eo qd̾ pect̃i nicħ hr̾et. Sustinuit tñ sponte
mortalitatem. quia mortem sustin̾e uolebat. qi
si mortalitatem ñ sustiniusset: mori omĩo ñ poruiᷤ¬
set. Sic gͦ sponte mortalitatẽ portauit. quousqi
mortem gustaret. ⁊ ita mortalitatẽ depon̾et. sa
gͦ uoluntate non nccitate mortalis fuit. ip̃i mor¬

Expanded text:
dicendum est, ego absque praejudicio veritatis magno sensu ad illud accedo, ut illud impassibile et immortale, quantum scilicet pertinet ad sanctificationem sacramenti tradidisse dicatur. Si quis autet hoc ipsi indubitanter profitemur mortalem fuisse Dominum Jesum secundum susceptam humanitatem; quia si mortalem fuisse non crederemus, mortuum negaremus. Humana ergo natura in Christo mortalis fuit, sed voluntate, non necessitate. Ex eo enim quo per gratiam ab omni peccato munda verbo Dei in unitatem personae juncta est, ab omni mortis necessitate et debito libera facta est, ut nihil morti deberet pro eo quod peccati nihil haberet. Sustinuit tamen sponte mortalitatem, quia mortem sustinere volebat; qui si mortalitatem non sustinuisset mori omnino non potuisset. Sic ergo sponte mortalitatem portavit, quousque mortem gustaret, et ita mortalitatem deponeret. Quia ergo voluntate non necessitate mortalis fuit, ipsius mor
Abbreviated transcription (Latin):
sollicite unu̾sis cauet᷑ ne forte sine ip̃o osten¬
ab hac uita subtrahant᷑. Manifestum est aũt qd̃ pͥ¬
mis temporib omnis unctio crismatis ꝑ solos põ¬
tifices fiebat. S ⁊ postea qmͣ institutũ est ut bap¬
tixati snic̃dos in u̾tice liniat consignatio tam̃ sron-¬
tis solis pontificib reseruat᷑. Solnis enĩ pontifer
frontem consignare ac linire potest. ⁊ sp̃m para
confirmatõnis. idest impõnis maniũ etiã
quent᷑. utrum maiis sit sacram̃tum qmͣbaptis¬
mus. D sicut sacricanones diffimũt: utrũꝙ
magnum omĩo est sacram̃tũ. ⁊ sũma deuotione
ata sunt in oꝑatione salutis: ut nisi morte intt̾ie¬
niente: omĩo seꝑau non possunt. Quod ñ dereat¬

Expanded text:
sollicite universis cavetur ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare et linire potest, et Spiritum confirmationis, id est impositionis manuum etiam quaeritur utrum majus sit sacramentum quam baptismus. Sed sicut sacri canones definiunt, utrumque magnum omnino est sacramentum, et summa devotione cta sunt in operatione salutis, ut nisi morte interveniente omnino separari non possint. CAP. V.
Abbreviated transcription (Latin):
ihc xp̃c instituit: qñ post cenam uet̾is pas¬
chẽ panem ⁊ uinum in corpus ⁊ sangiuinẽ suum
diuina potentia tͣnͣsmutans: apłis sumendum
distribuit. ⁊ ut idem post in memoriã sui agerent:
olent quidam q̃rere quale corpus suum dis d̾it.
cuti ⁊ in aliis ꝓfessus sum duuna secreta mag̾ ue¬
neranda qͣm discutienda censeo. Simplicitati fi¬
dei hoc sufficere puto. si dicimus quia tale dedit
quale uoluit. ⁊ tursum quale dedit ip̃e nouit.
Ideo enim tale dedit. quale uoluit. quia omp̃r e
rat. ⁊ potuit omne qd̾ uoluit. Ideo añt ip̃e nouit
quale dedit. quia sapientia erat. ⁊ ñ potuit igno¬
rare qd̃ fuit. Opt̃ea leuius se q̃õne ab soluit. ⁊
fortassis tutius insem ip̃o subsistit. qui ñ dicit n¬
mortale decdit. ne uideat᷑ dicere contra sacram̃ti
dignitatẽ. nec dicit ĩmortale dedit ne estimet᷑ cre¬
dere contra eam que in xp̃o eius ante resurrectionẽ
fuit mortalis corporis u̾itatem Ppt̃ea hoc fortassis¬

Expanded text:
stituit, quando post coenam veteris Paschae panem et vinum in corpus et sanguinem suum divina potentia transmutans, apostolis sumendum distribuit, et ut idem post hoc in memoriam sui agerent olent quidam quaerere quale corpus suum discipuliscut in aliis professus sum, divina secreta magis veneranda quam discutienda censeo. Simplicitati fidei hoc sufficere puto, si dicimus quia tale dedit quale voluit; et rursum quale dedit, ipse novit. Ideo enim tale dedit quale voluit, quia omnipotens erat, et potuit omne ququale dedit, quia sapientia erat; et non potuit ignorare quod fuit, propterea levius se quaestione absolvit, et fortassis tutius in semetipse subsistit, qui non dicit mortale dedit, ne videatur dicere contra sacramenti dignitatem, nec dicit immortale dedit, ne existimetur credere contra eam quae in Christo ante resurrectionem fuit mortalis corporis veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
olent qinidam quetere s uauto tempore debe¬
unctionem crismatis obseruare crismatis. qui ma¬
in capite. tit scilic capita non lauent nꝰ nnpõem ac¬
qui accipiiuit manus impõem absq tp̃re ceperũt.
baptisterii. Quib responderi potest conueniens eẽ
ut tanto tempore aduentus sp̃c sanc̃ti apud unum¬
quemq qui eum accipit celebret᷑. quanto tempore
gn̾alit̾ ab eccłia celebrat᷑ aduentus spõ sancti super
suum. ⁊ unictuq in die suo cõuiuium p̃paret᷑. Ali¬
um diem habet sapientia. alium intlłcus alium
consilium. alium fortitudo. alium scientia. ali¬
um scientia pietas. alium timor. Lalia cõniuia
est ex hiis in quib pͥncipłr salus
constat. et inter omnia: singulare
quia ex ip̃o omnis sanctificatio est.
Hec enim hostia semel pro mundi

Expanded text:
lent quidam quaerere quando tempore debeunctionem chrismatis observare in capite ut scilicet capita non lavent qui accipiunt manus impositionem, absque tempore baptisterii. Quibus responderi potest conveniens esse, ut tanto tempore adventus Spiritus sancti apud unumquemque qui eum accepit celebretur, quanto tempore generaliter ab Ecclesia celebratur adventus Spiritus sancti super suum et unicuique in die suo convivium praeparetur. Alium diem habet sapientia, alium intellectus, alium consilium, alium fortitudo, alium scientia, alium pietas, alium timor. Talia convivia est ex his in quibus principaliter salus constat, et inter omnia singulare; quia ex ipso omnis sanctificatio est. Haec enim hostia semel pro mundi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ siluester papa constituit. ut baptizatũ pb̃a
i uertice crismate liniat. pp occasionẽ quid̃ moti
ne forte ꝑ ab sentiam ep̃i. ⁊ difficultatem eum con¬
sequendi sine manus impositione baptꝵ atũ abix
uita migrare conting̾et. Quod quidꝰ omĩo ꝑiło¬
sum ẽet quia sicut in baptisio remissio pecceꝵ
accipit᷑: ita ꝑ manus impositõem sp̃c ꝑaclitꝰ dct᷑.¬
lapsu erig̾is nisi etiam ad standum confum̾is:
ꝓpt̾ea ti̾idum est hiis quiꝑ negligentiam amit¬
tunt ep̃i presentiam ⁊ ñ suscipiunt manus impo¬
sitd̃em ne forte ꝓpt̾ea dampnent᷑. quia festinate
debuerunt dum potuerunt. ꝓpt̾ es enim quiar

Expanded text:
od Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in vertice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migrare contingeret. Quod quidem omnino periculosum esset. Quia sicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, ita per manus impositionem Spiritlapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debueru
Abbreviated transcription (Latin):
regni. ⁊ sac̃dotali dignitate potiri. Ad ultium
dat᷑ cereus accensus in manu eius. quatenus ĩpłe
doceat᷑ illud eungłicum qͦd̾ d̾r. Sic luceat lux ur̃a
coram hominib. ut uideant ur̃a oꝑa bona. ⁊ głifi¬

Expanded text:
regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum regni et sacerdotali dignitate potiri. Ad ultimum datur cereus accensus in manum ejus, quatenus implere doceatur illud evangelicum quo dicitur: Sic luceat lux vestra coram hominibus ut videant vestra bona
Abbreviated transcription (Latin):
E domini. Dem̃ int̾rrgat᷑ si credat in deum pr̃em ⁊ filiũ¬
pecc̃orum ⁊ uitam ẽt̃nam. Sub hac gͥ fidei responsio¬
ne trina mersione a sordib uetustatis abluit᷑: ⁊ nouũ
hoĩem indictus tridtiane morti xp̃i consepelit᷑ sicut a¬
illo ꝑbaptismũ in mortem. ut quomͦ xp̃c resurrex̃
a mortuis: ita ⁊ nos in nouitate uite ambłemꝰ. Tri¬
na enim ĩ mersio crina est cognitõnis locutionis ⁊ oꝑa¬
tionis emundatio. Completis autem bapt̾i sacram̃¬
tis postqmͣ baptizatꝰ a fonte ascendit. sacro cͥsmate
ceps xp̃ianus applłet᷑ coheres regni. ⁊ nomĩe głe sa¬
cra unctione effectus. Exinde tradit᷑ xp̃iano uestis cã¬
dida ut qui pͥme natiuitatis decorem uetustatis pan¬
nis obfuscauerat ħitu regn̾at̃onis głe p̃ferat ĩdu¬
m̃tum. Legit᷑ etiam post sacram unctionem eius ca-¬
put sacro uelamine. ut intelligat se dyademate

Expanded text:
 Domini. Deinde interrogatur an credat in Deum Patrem, et Filiu Domini. Deinde interrogatur an credat in Deum Patrem, et Filiupeccatorum et vitam aeternam. Sub hac igitur fidei responsione, trina mersione a sordibus vetustatis abluitur, et novum hominem indutus triduanae morti Christi consepelitur, sicut aper baptismum in mortem, ut quomodo Christus resurrexit a mortuis, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Trina enim immersio, trina est cogitationis, locutionis et operationis emundatio. Completis autem baptismi sacramentis, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate ceps Christianus appelletur, cohaeres regni et gloriae sacra unctione effectus. Exinde traditur Christiano vestis candida, ut qui primae nativitatis decorem vetustatis pannis obfuscaverat, habitu regenerationis, gloriae praeferat indumentum. Tegitur etiam post sacram unctionem ejus caput sacro velamine, ut intelligat se diademate
Abbreviated transcription (Latin):
aperire: e hisque post exorcizationem seqstat
ad fontem. consecrat᷑ fons in nomĩe pefis.¬
s sit scitas sacram̃ti ñ exeo qni ministiat. ħ ex eoqͥ̃
scificat constare sciat᷑ sicut scriptum est hicest aᷤ
baptiz at. Snic enim nec a lono melius datt᷑ nẽt ã
maio peiis accipit᷑. quia scĩtas sacranti dei nonĩ
Pmdif etiam noue ute auoitorib ̃ m losui fadei.¬
⁊ in quo apsice dectrine forma contisit. Postremo oblat
ad baptismum paruulus ⁊ int̾rogatꝰ a sac̾dote. si abrenũ¬
tiet sarhane ⁊ omnib oꝑib enis atq omnib ponpis eusꝰ
ꝑ ora gestantium: respondet. ut qui aliena inquitate
obligatus est: aliena fide ⁊ confessione soluat᷑. Post ab¬
renũtiatõem fc̃am ungit᷑ oleo sacro in pectore tamꝗͣ mu¬
niat᷑ adũstis hostem. ne ei deinceps ĩmunda ⁊ noxia per¬
suad̾e possit. Ungit᷑ ⁊ int̾ scapulas ubi uigor portandi
honeris est. ut fortitudĩem accipiat ad portandũ omis¬

Expanded text:
AP. XI. De his quae post exorcizationem sequuntuacerdos ad fontem: consecratur fons In nomine Patrissanctitas sacramenti non ex eo qui ministrat, sed ex eo qui sanctificat constare sciatur, sicut scriptum est: Hic est qui baptizat . Sic enim nec a bono melius datur, nec a malo pejus accipitur, quia sanctitas sacramenti non in ur etiam novae vitae auditoribus symbolum fidei, in quo apostolicae doctrinae forma consistit. Postremo oblatus ad baptismum parvulus, et interrogatus a sacerdote an abrenuntiet Satanae, et omnibus operibus ejus, atque omnibus pompis ejus, per ora gestantium respondet, ut qui aliena iniquitate obligatus est, aliena fide et confessione salvatur. Post abrenuntiationem factam, ungitur oleo sacro in pectore tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps immunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter scapulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortitudinem accipiat ad portandum onus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ impõem manus occidens. ꝑ unctionẽ uͦ sacticcis¬
matis ad ingressum catholice eccłie oriens refor¬
mauit̃. Nam qui solum sacram̃tum foris accepe¬
runt: intus ꝑ impõem manus sp̃m accipiũt Pla¬
cuit tñ eos. qui se baptizatos nesciunt. ⁊ suibap¬
tismatis cestes ñ hs̃it: sine cunctatõe baptitare ꝑ
it̃atum dici non debet. qd̾ factum ẽẽ nescit᷑. Qñ

Expanded text:
per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrisper impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nesc
Abbreviated transcription (Latin):
quorum fide sponsionem fecerunt. De tebapt
a sanctis patrib institutumest ut qui semeł bapti
sacram̃tum ꝑcepisse cognoscit᷑: nlla rõne illud ĩ¬
terato accipiat. siue in eccła siue extra eccłam. hor
est siue a catholico. sine ab heretico. sine demiq afide¬
li. siue ab infideli cuiꝰcũq conditõnis etatis aut ses
baptismatis formam acceꝑit. ratum constare dẽle¬
bit nec ulla rõne pot̾it iterari. Qtiod enĩ bonun
accepit quare bonum ñ iudicet᷑ etiam si a bonoñ
accepit. Non enim illius erat a quo accepit̃ it po¬
tius ꝑ quem accepit qui bonus ñ fuit. s illiꝰ in cuiꝰ
nomine accepit qui semꝑ bonus malum dare ñ po¬
tuit. Opt̃ hoo eos qui ab hereticis in nomĩe tͥnitatiꝰ
baptriati sunt cum ad unitatem eccłie redeunt
ñ rebaptizare. s uł unctione crismatis. uł impo¬
sitõne manus reconciliare catholice eccłe antiqͣ
patrum traditio insticuit. sicut pridem arrianos

Expanded text:
quorum fide sponsionem fecerunt. CAP. XIII.quorum fide sponsionem fecerunt. CAP. XIII.a sanctis Patribus institutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive extra Ecclesiam, hoc est a Catholico, sive ab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, aut sexus baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem accepit, qui bonus non fuit, sed illius in cujus nomine accepit qui semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesiae antiqua Patrum traditio instituit, sicut pridem arianos,
Abbreviated transcription (Latin):
Atrimi uocant᷑ qui ꝑuulos ad baptismũ of¬
ferunt. ⁊ pro ip̃is spondendo quasi fideiussoreᷤᷤ
ad deum fiunt. Hii ꝓpt̾ea patrini uocant᷑. quia re¬
gn̾andos ad uitam nouam offerunt ⁊ quodam mͦ
auc̃tores fiunt ip̃is regn̾ationis noue. De qͥb pla¬
fortassis ne sp̃ualis cognatio cui reu̾entiam exibere
oportet᷑. passim diffusa in matͥmonii copula obẽẽ
potiusfet. s quedam eccłie hanc consuetudĩem non
seruant. plures ad susceptõem ꝑuuloꝵ admitten¬
tes. Hoc similit sanccituin est ut alium in baptis
mo. uł crismate hoc est confirmatõne in filiolum:
non suscipiat: qui ip̃e baptizatꝰ nõ est. uł conf̾ma¬
tus. S nec monachi compatres. aut ⁊matres fac̾e̾
possunt. quib euismodi cõmercia familiaritatiᷤ
ꝓhibent᷑. Pat̾rini fideiussores sunt ꝓ hiis quos in
baptismo susceꝑunt. ut eos cum ad legitimam:
tionem bonam custodire Ante omnia simbolumt
orõnem dñicam. ⁊ ip̃i teneant. ⁊ eis insinuant pro

Expanded text:
Patrini vocantur qui parvulos ad baptismum offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus plaer. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt, ut eos, cum ad legitimam versationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro
Abbreviated transcription (Latin):
effectum consecratõnis ⁊ scificatõnis hr̃e. quasi sa¬
cram̃ta dei sic instituta sint ut nitiłã oꝑandi rat¬
onem adititant. s tumittuosa quadam auolẽ¬
ta.ati urationabłi ꝑtinatia. sie om̃i intentione
aut uoluntate oꝑantium ad effectum procedant.
Ego filium meum forte ad balnea tuleram. ueni
ad aquam ñ ut baptit arem. s ut balncarem. ñ ut
sacram̃tum darem. s ut sordes abluerem. uł carnẽ
fou̾em. Posui ꝑuullim meum in aquam. ⁊ quia uo¬
iui ut bene sed̾e̾t ⁊ ꝓdesset: dyxi forte sicut dixissem iñ
manducando in bibendo. sicut in arando ⁊ seminando
siue aliud ꝗd̾cumq agendo dixissem dya in noĩe .p.¬
⁊ f. ⁊ s.s. Tu uenis ⁊ dicis mͥ quia baptizat᷑ est fuuiꝰ
meus. Ego balneatum scio: baptizatũ nescio. Qd̃

Expanded text:
effectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi saeffectum consecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sed quia volui ut bene cresceret, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque agendo dixissem, dixi: In nomine P sancti. Tu venis et dicis mihi, quod baptizatus est filius meus. Ego balneatum scio, baptizatum nescio. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe ⁊ tam̃ uelle dare aut accipe.⁊ hoc om̃o
intend̾e ut det᷑ ⁊ accipiat᷑. qd̾ iocose uł dat᷑ istac¬
cipit᷑. aliud aũ aliquid ag̃e qd̾ formam illius ta
oꝑe ħ̾at. ⁊ tam̃ hoc nolle agere. neq intend̾e it
hoc agat᷑. s aliud aliud aliud qd̾ cũq. Ubigͦi
tentio baptizandi est etiam si reu̾entia debita ma¬
gendo non est. sacram̃tum quidem est. quia omm̃o
agit᷑. ⁊ in hoc intendit᷑ nec tam̃ sine culpa agentis.
quia qd̃ agit᷑ ⁊ intendit᷑: non digneagit᷑. Ridici¬
lum aũt omĩo est ut ubi uitentio agendi nulla
constat: opus ẽẽ dicat᷑ ꝓpt̾ spẽm qͣndam assimila¬
tam oꝑi non p̃p̃ hoc assũptam. s forte ꝓuenientẽ
ex alio quocũq. Eiusmodiest qd̾ quidam imꝑiti esti¬
mant u̾ba illa que ad ꝑꝰficiendam eucaristiam in¬
stituta sunt a quacũq ꝑsona siue in quoc̾q loco ⁊
qualicũq intentõne suꝑ panem ⁊ runs̃i peolata

Expanded text:
et hoc omnino intendere, ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem aliquid agere quod formam illius in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendo non est, sacramentum quidem est, quia omnino agitur, et hoc intenditur; nec tamen sine culpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse dicatur, propter speciem quamdam assimilatam operi, non propter hoc assumptam, sed forte provenientem ex alio quocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Ego uos aqua baptizo. uenit aũt fortior ne
cuius ñ sum dignus talciam̃ta portare. ip̃e ue
nomine nec cum fide spc sc̃i baptizati fuert̃: ñ pe¬
tuerunt acciꝑe baptismatis sacram̃tum. Hapti¬
zati sunt itas in nomĩe iħu xp̃i. nec it̾atum et in
hiis baptisma. s nouatum. Unũ enim baptisma u̾
aũt ñ est plenum baptismatis sacram̃tũ: nec pͥnc¬
comprehendas. aut pr̃em. aut filiũ. aut sp̃m scñ
fide aũt nec pr̃em nec filium nec sp̃m sc̃m ab neges
plenum est fidei sacram̃tum: ita etiam qmħuis ⁊ pa
sterium. Deniq ⁊ illi ip̃i qui dix̾ant. nec si spẽ sgc
nr̃i tħu xp̃i. ⁊ hoc abundauit ad gr̃am. quia iã sp̃m
scm̃ paulo p̃dicante cagnou̾ant. Nec contͣriũ deb
uideri. quia qmͣuis etiam postea tacitum fit despi¬
ritu: tamen creditum est.⁊ quod ũbo tacttũ fidi
ep̃ssum est side. Cumenum diat᷑ in nomine dii nost

Expanded text:
. Venit autem fortior me, cujus non sum dignus calceamenta portare. Ipse vos n Christi nomine, nec cum fide Spiritus sancti baptizati fuerunt, non potuerunt accipere baptismatis sacramentum. Baptizati sunt itaque in nomine Jesu Christi, nec iteratum est in his baptisma, sed novatum; unum enim baptisma . Ubi autem non est plenum baptismatis sacramentum, nec princcomprehendas, aut Patrem, aut Filium, aut Spiritum sanctum; fide autem nec Patrem, nec Filium, nec Spiritum sanctum abneges, plenum est fidei sacramentum: ita etiam quamvis et Psterium. Denique et illi ipsi qui dixerant: Nec si Spiritus ni Jesu Christi . Et hoc abundavit ad gratiam; quia jam Spiritum sanctum, Paulo praedicante, cognoverant. 43. Nec contrarium debet videri, quia quamvis etiam postea tacitum sit de Spiritu, tamen creditum est: et quod verbo tacitum fuerat, expressum est fide. Cum enim dicitur: In nomine Domini nost
Abbreviated transcription (Latin):
Rxorciste enuim sunt qui suꝑ cathecuminos
inuocant nom̃ dñi iħu diuina uirtute obicta.
adiurantes eum ut egrediat᷑ ab illis. Recte gͥ post
cathentrat̃em exorcismus sequit᷑. ut ab eo quiiam
sd instrudtus est. adũsa uirtus pellat᷑. Etia qimipestͣ
usq ad su̾ceptõem nouitatis ꝑficienda. quib bap¬
trandis quasi concipit᷑ ⁊ nuttit᷑. ⁊ usq ad integti¬
tatem noue uite ꝓ mouet᷑. Hec aũt sunt cathecisimi
eros cist. &ones. Prmũ itaq cathezat᷑ baptiz an¬
dus. ut ad fidem ꝓpͥo moueat᷑ uoliuitatis arbit᷑o. dem̃
exorcizat᷑ ut ab eo̾ dyaboli potestas iniqua peliat᷑
Aodit᷑ etiam or̃o ut gr̃a preueniati ⁊ subsequat᷑ q̃
nres prebeat libero erbitrio. ⁊ qua ꝓcu fiat imnĩ¬
ũsa maligri sp̃o illusio. Forma gͥ exorcusinim huc
modum ꝑficit᷑. Signatur pͥmo laptirandꝰ crucis
signacuło. in fronte. inpectore. in oilis in narib.
mautib m ore ut tocius corporis sensus hoc signa¬

Expanded text:
nos; invocant nomen Domini Jesu divina virtute objecta; adjurantes eum ut egrediatur ab illis. Recte ergo post catechizationem exorcismus sequitur, ut ab eo qui jam fide instructus est, adversaria virtus pellatur. Tria quippe sunt usque ad susceptionem novitatis perficienda, quibus baptizandus quasi concipitur et nutritur, et usque ad integritatem novae vitae promovetur. Haec autem sunt catechismi, exorcismi, orationes. Primum itaque catechizatur baptizandus, ut ad fidem proprio moveatur voluntatis arbitrio. Deinde exorcizatur ut ab eo diaboli potestas iniqua pellatur. Additur etiam oratio ut gratia praeveniat et subsequatur, quae vires praebeat libero arbitrio, et qua procul fiat universa maligni spiritus illusio. Forma igitur exorcismi in hunc modum perficitur. Signatur primo baptizandus crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in auribus, in ore, ut totius corporis sensus hoc signa
Abbreviated transcription (Latin):
sistiniit. ut cuedentib in se morten mortis timorẽ
colłet ⁊ a morte sturexit ut ꝓ se morientib spemi
ute ⁊ uestitrectionis daret. Postea ascenslirꝰ ĩ celos
dscipulos in mundum uniũsum mistt docẽre ⁊
laptrzare om̃s gentes ut uocarent᷑ qui p̃cedentẽ
alent᷑ ad uitam. Hec sunt sacram̃ta sidei xere

Expanded text:
entibus in se mortis timorem tolleret, et a morte resurrexit ut pro se morientibus spem vitae et resurrectionis daret. Postea ascensurus in coelos discipulos in mundum universum misit docere et baptizare omnes gentes, ut vocarentur qui praecedentem sequerentur ad vitam. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ruptione lib̾atur. Sicgͥ ab inicio nullo tp̃r sacm̃ta
dei defuerunt quib fidelis ppłs ad ꝑceptõem inursi¬
błium mittuet᷑ ⁊ ex̾citaret᷑ ad cognitoem. Ad ultimũ

Expanded text:
ruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta ruptione liberatur. Sic igitur ab initio nullo tempore sacramenta Dei defuerunt, quibus fidelis populus ad perceptionem invisibilium nutriretur, et exercitaretur ad cognitionem, ad ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
dei sullimat᷑ temꝑale p̃figurans et̃num in quo
pͥnceps pacis pater futuri scłi fideles suos ad ii¬
sionem int̾ne pacis introducet. Hius aũ regni
exordium dauid extitit᷑. qui ꝑ multas tͣbulati¬
ones ꝓbatus. ⁊ glificatus: pãcis succesidrẽ fiim
relinquit ut ostendat᷑ quia ad future pacis qͥetẽ
ꝑuenire ñ possint qui in p̃senti uita contͣ tẽꝑ¬
tationes ⁊ tribulatões uincendas forte ñ fuert̃.
ꝓpt̾ hoc qui in salb̾o sco paschat souempnitati
baptizandi sunt quarta ebdomada quadrage¬
simalis obseruantie. que continentie nob̾ aima
zizandi. ⁊ exorcizandi deferunt᷑ ad eccłam. ibia¬
chalis laptismus eorum diffeit᷑. hoc attendente eccła.
quia qui ad agonem in p̃senti uita uocant᷑. in spe fu¬
ture quietis baptizant᷑. Quinta etate ppłs ꝓpt̾ pect̃a
sua in babilonem captiuus ducit᷑. ⁊ rursum mise
septenatio dierum uoluit᷑ uanitati ⁊ confusioni subeͤ¬
tus mortalitatis uigum portat. post finem enis a cor¬

Expanded text:
atur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes et tribulationes vincendas fortes non fuerint. Propter hoc qui in Sabbato sancto paschalis solemnitatis baptizandi sunt, quarta hebdomada quadragesimalis observantiae, quae continentiae nobis arma hizandi et exorcizandi deferuntur ad Ecclesiam: ibi a paschale baptismus eorum differtur, hoc aquod quid ad agnitionem in praesenti vita vocantur, in spe futurae quietis baptizantur. Quinta aetate populus propter peccata sua in Babylonem captivus ducitur, et rursus Deoseptenario dierum volvitur, vanitati et confusioni subjectus, mortalitatis jugum portat, post finem ejus a cor
Abbreviated transcription (Latin):
giose conu̾satõnis. Nouit̾ ad fidem conu̾si insibłi¬
b sacram̃tis iustruendi sunt. ut ꝑ ea que uident in¬
telligant que ñ uident. Amonendi sunt heimodi
ut consid̾e̾nt nouam ñ ẽẽ fidem in qua noui sunt
ip̃i. qm̃ ab iuicio mundi sicut nullo tempore defu¬
erunt fideles ⁊ iusti m̃bra xp̃i: ita ab iicio ñꝙͣ
defuerunt sacram̃ta salutis que p̃cesserunt in p̃¬
parationem.⁊ signum redemptõnis que completa
in morte xp̃i. Prima namq etate abel agnum ob̾¬
tulit insacrificio figuram mortis xp̃i. scd̃a etate
Tercia etate abraham ꝓ filio oblato arietẽ mac¬
⁊ auit. sicut deus pat u̾bum suũ ꝓ salute mina
obtulit. in quo tam̃ diuinitate in uiolabłip
nente: sola humanitas dolorem mortis stistinrt
Postea eductus est ppłs issł de egypto ꝑ maren
brum in colũpna ignis ⁊ nubis sicut fideleod
de tenebris pecc̃i liberant᷑ renouati ꝑ sacram̃tũ
baptismi: xp̃i sanguine consecratũ. ip̃m fidest¬

Expanded text:
em conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda aetate Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo tantem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ip
Abbreviated transcription (Latin):
salus non sit. Nisi forte dicere uelif neminẽ fiden
ueram ⁊ caut̾tatem u̾am habere posse. qui uisibae
sacram̃tum aque non sit ħiturus. Quod tñ quane
mꝰ utrum aliquis qui bapt̾i sacram̃tum ꝑcepturus
non est ista hr̃e possit. Ho solo duntaxat contante
quia si quis eet qui hec hr̃̾et etiam sine usirłi sat¬
mento aque. ꝑie non posset. Multa sunt alia que
suꝑ hoc approband̾ ad duci potuissent. s nos que sue¬
ꝑuis in tractatu sacram̃toꝵ ad id ip̃m ꝓbandũ
posnimus. nequaqm it̾m replicandũ putamꝰ. Q

Expanded text:
salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua mus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci potuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus: nequaquam iterum replicanda putamus.
Abbreviated transcription (Latin):
onem ñ satis ydoneum posui illuis latronis exem¬
plum qui utrum fuerit baptizatꝰ uc̾tum est. s
consid̾are debes quia in hoc loco exemplũ tm̃ qd ad
ꝓbat̃oem sententie addux̾at: correxit: sententiam¬
ip̃am ñ reprobauit. Quod si putas idcuro senten
tiam imꝓbandam. quia exemplũ correctum ÷ supo
falsum est qd̾ dyx̾at effusionem sanguins iucem
baptismi posse hab̾e. qm̃ ad illud ꝓband̾ exemplũ¬
baptismi posse hr̃e passionem qmͣuis utrũq in ip̃a
una sententia posuiss. Si gͦ ad id qd̾ dixit uicem
baptismi posse hĩe passionem exemplum posttũ ẽ
cum ip̃m sũ ambiguitate ulla u̾m ẽẽ tonstet: pat
quia exemplũ post mod̾ correctum est. s sententia
non est im pbata. Oportet gͦ ut aut confiteans ni¬
cem inptismi iarticulo necessttatis. f demneran
⁊ conu̾sionem cordis implere posse. aut ostendas
qualit̾ fides uera ⁊ caritas ñ ficta haberi posstt ab

Expanded text:
onem, non satis idoneum posui illius latronis exemonem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas idcirco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi posse habere, baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. Si forte euidentius tͥ demonstrari possit ubi
de quo dubitare non debes. Heatus augustimis ⁊̃
libro de unico baptismo sicait. Etiam ⁊ iam consi¬
derans inuenio. non tm̃ passionem ꝓ noĩe xp̃i id qd̾
deerat baptismo posse implere. s etiam fidem conii¬
sionemq cordis. si forte ad celebrand̾ mysf̾ium o¬
baptismi in angustiis tempoꝵ succurri ñ potest.
Uides qd̾ manifeste testat᷑ fidem ⁊ cordis ⁊ũsionẽ
bone noluntati ad salutem posse sufficere. ubi
uisibile sacram̃tũ aque ex ncc̾itate contingit
haberi non posse. S ne forte contͣrietas aliqͣ
tibi eẽ tudeat᷑. in eo qd̾ postea in libro retractatio¬
num exemplum de latrone. qd̾ ad hanc sententiã
in qua dixerat effusionem sangninis siue fidem
⁊ cordis conu̾sionem uicem baptismi impłe p̾se
⁊ ꝓbandam assũpserat imꝑbauit dicens. In quar¬
t̾o libro cum dr̃em uicem b̾aptismi posse hr̃e passi¬

Expanded text:
aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passi
Abbreviated transcription (Latin):
ribi fides est ⁊ baptismus est. ⁊ salus est. Et qͥd seq̃r:
Qui uͦ non credidit condẽpnabit᷑. Quare ita dice̾
uoltut: Quare non dixit. qui ñ credid̾it ⁊ baptiza¬
tus non fu̾it condempnabit᷑. sicut dix̾at. qui c̃didit
⁊ baptizatus fuerit. ẜe: Quare nisi quia uolunta
tis credere ÷ ⁊ quia fides cred̾e nolenti: deesse ñ p̾t:
Et idcuto in eo qui ñ credit semꝑ praua uoluntaᷤ
argnit᷑ ubi necessitas nulla ẽẽ potest que ad excu¬
sationem pretendat᷑. Haptrzari aũt in uolũta
te ẽẽ potest etiam qñ non est in possibłitate. ⁊ ide̾¬
co iuste hona uoluntas tum deuotione fidei sue ñ
despicit᷑ qͣmiuis ab eo qd̾ foris est sacram̃to aque ꝑ¬
cipiendo articulo necessitatis p̃pediat᷑. uis nosse płe¬
nius utrum ne ratio hec alicubi auctoritate mãi¬
festiori se ꝓbet qͣmuis ⁊ ille quas supea cõmemoraui¬
mus auctoritates tam maniseste uideant᷑. ut de ue¬
ritate ip̃arcm dubitari non possit. Audi tñ adħͤ

Expanded text:
ubi fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut dixerat: Qui crediderit et baptizatus fuerittis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizin possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
e. e. coram pr̃e .m. Quod gͦ ibi dictum ñ est subintel¬
ligendum est tũ. qmͣuis dictum non est qm̃ alibi di¬
ctum est. bidete gͦ quid dicunt. Ideo inqͥunt ꝙ dem
nonest: sub intlligendũ est ubi dictum ñ est tm̃ a
libi dictum est. Si gͦ hoc in hoc loco subintelligndꝰ ⁊

Expanded text:
ego eum coram patre meo . Quod ergo ibi dictum non est subintelligendum tamen est, quamvis dictum non est, quoniam alibi dictum est: Videte ergo quid dicunt: Ideo inquiunt quod dictum non est; subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est. Si ergo hoc in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe debitum fuit. Et sunt quidem suꝑ hoc diu̾se
płium estimatões. Alii dicunt ex eo institum bap¬
tisma: quo xp̃o nichodemo nocte ad se uenienti mo¬
dei. Alii dicunt instititutõem baptismi ex eo ce¬
pisse quo xp̃o post resurrectionem suam in celũ
ascensurus: discipłos ad p̃dicandũ: misit dicẽs.
institutõem baptismi ex eo cepisse putant: quo
matum est: omĩa uet̃ĩs testam̃ti sacram̃ta finẽ
accepisse. ⁊ noui exordium putant. Cõmodiuᷤᷤ
solum ne a consuetudine ab horreret: in usum ꝓ¬
ductum. Nouissime aũt qͣndo in unu̾sum mũ¬
dum p̃ditatores baptizare missi sunt gn̾alit̾ in¬
stitutum. Uidñr aũt hictria quedam tempora
distinguenda. Primũ enim ante bap̃tm circunci¬
sio sola statum hu̾it. ⁊ suscipiebat᷑ ad iustificatõem
sine baptismo. Nouissime aũt nunc post circuncisi¬
onem nouiis baptismꝰ statum ħt. ⁊ celebrat᷑ ad sa¬

Expanded text:
cipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae cipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium opiniones. Alii dicunt ex eo institutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti mointrare in regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: institutionem baptismi ex eo coepisse putant, quo matum est ; omnia Veteris Testamenti sacramenta finem accepisse, et novi exordium putant. Commodius solum ne a consuetudine abhorreret in usum productum: novissime autem quando universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem hic tria tempora distinguenda. Primo enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad sa
Abbreviated transcription (Latin):
quidem suꝑfluam. s illius qd̾ suꝑfluum erat in
homĩe: signum auferret ut ꝑ hoc agnosc̾et qr cul
qmͣ natura ꝑ illam parcem corporis traheret: gr̃a ꝑ
sacram̃tum cͥucuncisionis emundaret. S quia circuĩ¬
cisio eas tm̃ que foris sunt enormitates amputare
potest. eas uͦ que intrnsecus sunt pollution sordes
des mundare non potest: uenit post cicũcisionẽ:
lauacrum aque cotum purgans ut ꝑfecta iusti
cia signaret᷑. Rursum quia prioris ppłi qui sub
timore seruiebat mundatio laboriosa fuit. Ppt̾¬
ea sacram̃tũ circuncisionis in carne que doiorẽ
ħt: illi datum est. nouo aũt ppło qni uoluntate
⁊ dilestione seruit̃: sacram̃tum iustificatõnis ĩ
lauacio aque que suauem ħt purificatõem ꝓpo
situm. Et sic quidem rõem reddendam estimamꝰ ꝓ eo
qd̃ sacram̃tum circuncisionis: mutatũ est ⁊ sacͣ¬
deinceps licitum non sut illud neglig̾e qñ illd̾ sus¬

Expanded text:
quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine, signum auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio eas tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes des mundare non potest; venit post circumcisionem lavacrum aquae, totum purgans, ut perfecta justitia praesignaretur. Rursum quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne, quod dolorem habet, illi datum est; novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sacramentum justificationis in lavacro aqsitum est; et sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacrdeinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud sus