comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uem enis eẽ ci pot̾tassit quaac¬
tione utiuelit.i. legatarii.
¶Hinismodi legatimi illi aut
illiut᷑ corum prior capitolũ
ascencłit utile eẽ eindeniti arg¬
umto probari ait. ꝙ constet᷑
nsum fructum liħ̾tis legatum
⁊ eiqui corum suꝑiuxit ꝓprice¬
tatem utilit̾̃ scgari ioq ⁊ tehr̾¬
dt iniiituto dicend̾ existmmaũ
¶Stichum quem decestipła¬
tiũ eram ticins ate hrͣde mͥ leg̃¬
int si quid̃ non cxlucͣtina c̾i
stipuło int̾cessit utile legatũ
trac magisplacet in utile eẽ
legatum quia nec absitquic¬
qmͣ nec biseadem resprar pos¬
sit. s si cum michi extestõticu
stichum ceb̾es eundem ate hr̾¬
de sempiis michi leg.nnt fi¬
deiq mec cõmiẜit ut eum ali¬
cin restituam logatum utile
crit quia non sum ħiturus
Idem niris erit ⁊ sipecuniam
Amc logauit multomag̾sũ

Expanded text:
em eius esse, cui potestas sit qua actione uti uelit, id est legatarii. Huiusmodi legatum 'illi aut illi, uter eorum prior Capitolium ascenderit' utile esse euidenti argumento probari ait, quod constet usum fructum libertis legatum et qui eorum superuixerit proprietatem utiliter legari. idque et de herede instituendo dicendum, quem de te stipulatus eram, Titius a te herede mihi legauit: si quidem non ex lucratiua causa stipulatio intercessit, utile legatum tunc magis placet inutile esse legatum, quia nec absit quicquam nec bis eadem res praestari possit. Sed si, cum mihi ex testamento Titii Stichum deberes, eundem a te herede Sempronius mihi legauerit fideique meae commiserit, ut eum alicui restituam, legatum utile erit, quia non sum habiturus: idem iuris erit et si pecuniam a me legauerit: mu
Abbreviated transcription (Latin):
ticio lega hr̃imeus seio .x. di¬
todubitandum nonerit qui
ticio sinim legatum maneat
rusitatum feree̾ sic legare luci¬
oticio tot⁊ hoc aꝑlus urori
.s. hoc amplius aliquid leget

Expanded text:
Titio legaui heres meus Seio decem dato', dubitandum non erit, quin et Titio suum legatum maneat et usitatum fere est sic legare: 'Lucio Titio tot et hoc amplius uxori 'hoc amplius' aliquid legetur,
Abbreviated transcription (Latin):
am colocopiãre hr̃idebeat in
quo atestato re fintrelicta.
Si idq ex testo̾ michi debxs qui¬
lib alius ruomeo donam̃t ma¬
nebit ad huc michi extesto̾ ac¬
tio ⁊ maxmnic si ignoremmeã
ut etiam situ ip̃e serno incoeã
millo modo recipiend̾ ẽ qnince¬

Expanded text:
am eo loco praestare heres debeat, in quo a testatore sit relicta. Si id quod ex testamento mihi debes quilibet alius seruo meo donauerit, manebit adhuc mihi ex testamento actio et maxime, si ignorem meam ut etiam, si tu ipse seruo meo eam nullo modo recipiendum est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
tes exquib mintuti erant reliqͦs
hituros ẽe. ꝙ si non solum ticur
s etiam alios adieciss br̾des hos
tres puta cohrdes fuissent subsi¬
tuti. ex̃noi duo adiecti. hosqum¬
tas ꝑtes atticiane ꝑtis ręliquo a
coh̾rdes hr̾ditanas ꝑtesituros eẽ¬
q ĩp̃upitlarib tabuł si sibi hr̃s

Expanded text:
tes, ex quibus instituti erant, reliquos habituros esse. quod si non solum Titium, sed etiam alios adiecisset heredes, hos: veluti si tres puta coheredes fuissent substituti, extranei duo adiecti, hos quintas partes Attianae partis, reliquos autem coheredes hereditarias partes habituros eque pupillaribus tabulis, si sibi heres
Abbreviated transcription (Latin):
adbrẽuet p̾e̾ etaͣti subsitũe pot̾
ut puta si filius minit᷑. ninũ de¬
cmiũ decessit tiaus eih̾rs esto. ita¬
q ⁊si diu̾sos substituat post fi¬
nem etatis admittũd̾ erit. ue¬
liti si intͣ .x. amnum decessit tici

Expanded text:
substituere potest, ut puta "si filius meus intra annum decimum decesserit, Titius ei heres esto". Itaque et si diversos substituat post finem aetatis, admittendum erit, veluti "si intra decimum annum decesserit, Titius
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si pubes tilius inuo pre
captus fuit dem̾ mortuo ra
itate pr̃e ip̃e in homum poti¬
te decessit patri hr̃ditas ex lege
nelia adagnatum ꝑtimet peo¬

Expanded text:
pubes filius vivo patre captus fuerit, deinde mortuo in civitate patre in hostium potestate decesserit, patris hereditas ex lege nelia ad adgnatum proximum pe
Abbreviated transcription (Latin):
itint. dem̃ si atticius non adis¬
sticium cohr̾dem eis qui sub¬
intuti sunt adiecit. q̾situmẽ
issent ticium ꝑtem qͣuartam
atticiane patrish̾iturimm reli¬
quarumꝑtium hr̾ditarias ꝑ¬

Expanded text:
inde, si Attius non adisset, Titium coheredem eis qui substituti sunt adiecit. quaesitum issent, Titium partem quartam Attianae partis habiturum, reliquarum partium hereditarias
Abbreviated transcription (Latin):
pit scriptus hr̃s esh̾rditatem
pecr̃ti cogendꝰ est ⁊ pdia ⁊ ser¬
tushr̃s nanciscitur ad eumꝙͣ
p̾cor hrclis loco constiturt¶
duos filios ⁊ exalto eoruinne¬
potem hebat eniͣmi madoptõ¬
nem dedit hr̾demq mititut

Expanded text:
pit, scriptus heres ei hereditatem petenti cogendus est et praedia et sertus heres nanciscitur, ad eum, quem praetor heredis loco con stituit. Qui duos filios et ex altero eorum nepotem habebat, eum in adoptionem de
Abbreviated transcription (Latin):
possõ competat. ⁊ alt̾ exnepoti¬
ꝑs eiͣui fr̃i accrescit. Siuo exfili¬
is alt̾ non petat. tam fri. qmͣi
nepotib id prodest. namq tr̃
duo sẽmisses fumt exquib al̃¬
terum filiui altm̃ nepotes con¬
sequuntur. ¶Si pr̃ius temin
exstet nirefr̾m quo filius ex
nem: ¶ Si remoto qͣuo filio
potioressunt mea h̾rditate pͦ¬
teriore testõ scripti lides ⁊ita
nis hñtut cum i contͣ que fili
petit ponoꝵ possõm remoto
filio possit optin̾e̾ hr̾ditatem
filius quo recte indeatur petẽ
bonorum possõm. si uo ille nõ
ille non possit hrlitatem opti

Expanded text:
sio competat et alter ex nepotipars eius fratri adcrescit. si uero ex filiis alter non petat, tam fratri quam nepotibus id prodest: namque tunc duo semisses fiunt, ex quibus alterum filius, alterum nepotes consequuntur. Si prius testamentum exstet iure factum, quo filius exhnem, si remoto quoque filio potiores sunt in ea hereditate posteriore testamento scripti heredes: et ita ius habet, ut, cum is, contra quem filius petit bonorum possessionem, amoto filio possit optinere hereditatem, filius quoque recte uideatur petere bonorum possessionem, si uero ille non possit opti
Abbreviated transcription (Latin):
post constitutõnem dinipuq
hoc inluxit. ¶Inptura dnobꝰ
om̃em casum quo solui possit
petita suꝑstite filio utiq̾n pte̾
ca mmi̾mo mułre defuncta a
maritus si de tota dote cõueni¬
atura filio doli.m. exceptione
sc tueri possit. ⁊ an ultͦ excã fidĩ¬
cõmissi actio ei ꝯpetat ut de ꝑte
obligo̾nis accepto ei feratur
et ultro exfid̃i cõmisso peti p̃oͣr¬
seademq̾rit.an de reliqua pte¬
sit h̾rdib mnułris adu̾sus fili¬
tur marime post litt̾as ad fili¬
umscriptas non fore utilem
plac̾ut. ¶ Codicuł ita scrips

Expanded text:
post constitutionem diui Pii, quae hoc induxit.Nuptura duobus entur in omnem casum, quo solui posset petit a superstite filio, uti quandoque atrimonio muliere defuncta, an maritus, si de tota dote conueniatur a filio, doli mali exceptione se tueri possit et an ultro ex causa fideicommissi actio ei competit, ut de parte obligationis accepto ei feratur.et ultro ex fideicommisso peti posse. idem quaerit, an de reliqua dimsit heredibus mulieris aduersus filitur, maxime post litteras ad filium scriptas non fore utilem.placuit.Codicillis ita scrips
Abbreviated transcription (Latin):
constituaturrem ei saluam fu̾¬
ꝑcontumaciam coliatõm non¬
mmpletIs quo quimadop¬
tiua famila est conferrecogitꝰ¬
hoc est non ipẽ. s is qui cum ht᷑¬
inpotãte si malu̾it contͣ tabu¬
las bonorum possõm petita ac¬
ciꝑe plane si ħ adoptinus pat̾
ante bonorum possom petit. a̾
emancipau̾it eum non coge¬
uorum fr̃m exp̾ssimi est. Si¬
ta demum ad optinus eniancip¬
atus colłone fres priuaubit si
sñ frande ħ fc̃m sit. ¶ Nec canst¬
rensc nͨ qͣͣ castrense peculium
fr̃ib confertur. ħ enm pcipu¬
uni ee oꝑteremultis constituti¬
omb continetur. s anidꝙ di
gnitatis nomine aprẽ datu̾
estaur debetur cõnferre quii
incoͥnune cogatur in deam

Expanded text:
constituatur rem ei saluam faccontumaciam collatiomplet.Is quoque, qui in adoptiua familia est, conferrehoc est non ipse, sed is qui ‹e›um habet, si maluerit contra tabulas bonorum possessionem accipere. plane si hic adoptiuus pater ante bonorum possessionem petitam emancipauerit eum, non cogediuorum fratrum expressum est: ta demum adoptiuus emancipatus collatione fratres priuabit, si sine fraude hoc factum sit.Nec castrense nec quasi castrense peculium fratribus confertur: hoc enim praecipuum esse oportere multis constitutionibus continetur.Sed an id, quod dignitatis nomine a patre datum est uel debetur, conferre quis in commune cogatur, uideam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ puto si quidem ꝑcontuma¬
ciam non caueat tocius trien¬
tis ei denegandas accõnes. nͨ¬
emiin indetur cauisse quinõ
sextantis tm̃ deuegandas. sictñ

Expanded text:
 puto, si quidem per contumciam non caueat, totius trientis ei denegandas actiones nenim uidetur cauisse, qui sextantis tantum denegandas, si
Abbreviated transcription (Latin):
lnis cefuncti mutua pecinã
flama chonisia acceꝑit et
locatis edib ꝓꝑtesua pensto¬
nessibi debitas creditrici dele¬
gam̾it an condis̾ tess̾ extitis¬
am frib tuns relniͣquas habfili¬
defendi fidi cõmissũ deb̃i. ¶u.¬
ciusticuis hoc menin testir
scripsi. sñ uulo us ꝑito ro̾nes
anmii mei potiꝰ secutas omm

Expanded text:
lius defuncti mutuam pecuniam a Flavia Dionysia acceperit et locatis aedibus pro parte sua pensiones sibi debitas creditrici delegaverit, an condicio testamenti exstitisam fratribus tuis relinquas: habes filidefendi fideicommissum deberi. "Lucius Titius hoc meum testamentum scripsi sine ullo iuris perito, rationem animi mei pot
Abbreviated transcription (Latin):
oitatis ere alieno dedueto. nec
tñ qͣrtam retin̾e fidĩ ꝯmissario
ꝑmittitur. ¶Idem neracnis scb̾.
ahrs rogatusest restituere to¬
tamhrortgte non degucta fa¬
iciora rogato ⁊ ip̃o ut. lii restitu
iam h̾rditatis sempmo restituẽ
rogauit extretelliano recrõm
faciendam.quł ait ⁊ legatorñ¬

Expanded text:
ducto. nec tamen quartam retinere fideicommissario permittitur.Inde Neratius scribit, si heres rogatus restituere totam hereditatem non deducta Falcidia rogato et ipsi, ut alii restituaiam hereditatis Sempronio restituere rogauerit, ex Trebelliano restitutionem faciendam
Abbreviated transcription (Latin):
missano ut si forte fundus fu̾it
ualet sñ hac cantõne. ñ est qnͣti
facit quarta ꝑs bonoꝵ ertre bes¬
liano tnͣsiturat accõnes. Simi¬
qͣtemis ad eum exhr̾ditate pnͣ᷑e¬
requid̃ adũsus eum crecetoꝵ pẽtiti¬

Expanded text:
missario, ut, si forte fundus fuerit valet sine hac cautione, hoc est quanti facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si miquatenus ad eum ex hereditate peruequidem aduersus eum
Abbreviated transcription (Latin):
Sublata ẽ hoc.nit̾ senatus cõns¬
uito dubitato eoqui adirehr̾di¬
tatem recusarẽt seu metu licnͣm¬
ticium seu p̾textu metus censue¬
runt. ¶Qm̃qmͣ aut̾ senatiis sub¬
uenire noluit nrdib sũbuent
tñ tfidi cõmissario. nammn eoq
hr̃dessi comiemãt᷑ erceptõne util
possunt hr̃dib subuentum est.
Ineono q. si agant hrdes repellũt᷑
cultasfidi comissariis ꝯpetit pro¬
culdubio subuentum est fidemꝰ¬
missariii. ¶ Haut̾ senatiis cõsul¬
tum locimi ht̾ siuc ertestõ qun
hr̃s ee̾t. siue. ab intest. ato. rogatꝰq
ẽ restitue̾ hr̃ditateni. Infilii
quo familias militis iuiditio ꝗ
decastrensi peculio ułꝙͣi camĩsisi
testari pot̾ senatus consultum
locumht. ¶onor quor possor¬
es uii. mi successores extreuellia¬
no restituẽ pot̾unt hr̾oitatem.

Expanded text:
Sublata est hoc senatus consulto dubitatio eorum, qui adire hereditatem recusare seu metu litium seu praetextu metus censuerunt.Quamquam autem senatus subuentum uoluit heredibus, subuenit tamen et fideicommissario: nam in eo, quod redes, si conveniantur, exceptione uti possunt, heredibus subventum est: in eo vero, quod, si agant heredes, repelluntur cultas fideicommissariis competit, procul dubio consultum est fideicommissariis. Hoc autem senatus consultum locum habet, sive ex testamenheres esset siue ab intestato rogatusque sit restituere hereditatem.In filii quoque familias militis iudicio, qui de castrensi peculio uel quasi castrensi testari potest, senatus consultum locum habet.Bonorum quoque possessores uel alii successores ex Trebelliano restituere potuerunt hereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
gatin pure.uł indiem restituẽ
int̾im unũsam h̾rditatem res¬
titue̾ senatꝰ.ꝯ. censuit. ꝯ autẽ cxcit᷑n
conditio si nelit alius fideicomi¬
ssarius ꝑtem suan susciꝑe tñsire
ad euin iponire ałtiones. ¶ Si
filiouł ruo h̾rdemitituto rog¬
atoq restitu̾e hr̾ditatẽ dñt uł pr̾
restituat extreremiano tnͣsfei̾t᷑
accõnes ꝙ est etiam si suo noĩe
rogati suͣt restitue̾. Idem e̾. ⁊ si
ip̃i fuͣio pit̾ rogatin sit restitue̾
hr̾ditatem.s ⁊si tutor uecura
tor adolescentis nł furion roga¬
tussit restitue hrditatem sine
dubio extrebelliano locuserit.¬
gatus sit restitue̾ pupitiiis. an
ipo actore restitutionem face̾
possit. ⁊ est decretum. ad mosend
non posse tutori eidemq aucco¬
ri resitue ħ̾rditatem qmam
rem suam actor eẽnon pot c̾u
ratori tñ adolescentis. ab adoles
tionem. si aut̾ collegium uł
scorpnisit q rogaitum ẽ renitu¬

Expanded text:
diem restituere, interim uniuersam hereditatem restitui senatus censuit, cum autem exstiterit condicio, si uelit alius fideicommissarius partem suam suscipere, transire ad eum ipso iure actiones.Si filio uel seruo herede instituto rogatoque restituere hereditatem dominus uel pater restituat, ex Trebelliano transferuntur actiones: quod est etiam, si suo nomine rogati sunt restituere.Idem est et si ipsi filio pater rogatus sit restituere hereditatem.Sed tor adulescentis vel furiosi rogatus sit restituere hereditatem, sine dubio Trebelliano locus erit.gatus sit restituere pupillus, an ipso auctore restitutionem facere possit? et est decretum a divo Severo non posse tutori se auctore restituere hereditatem, quia in rem suam auctor esse non potest. Curatori tamen adultionem.Si autem collegium uel corpus sit, quod rogatum est restitu
Abbreviated transcription (Latin):
sionib quo p̾dioꝵ urbanorũ
.id̾ ẽ ꝙ infructib rusticoꝵ. ¶ Si
fundum uro uxor indõte̾ deoit
isq inde arbores decid̾it. since
fructꝰ intelligũt᷑ ꝓportõne. an¬
ni debent᷑ restiiui. ¶ Puto aut̾
si arbores cr̃due funt łg̾mma
les us alias dici oꝑtet infructꝰ
maritus cenebitur. s⁊siuite̾

Expanded text:
sionibus quoque praediorum urbanorum idem est quod in fructibus rusticorum. Si fundum viro uxor in dotem dederit isque inde arbores deciderit, si hae fructus intelleguntur, pro portione anni debent restitui puto autem, si arbores caeduae fuerunt vel gremiales, dici oportet in fructu maritus
Abbreviated transcription (Latin):
n petũt cummaritꝰ fructꝰ tociꝰ
anni retn. qr ex fictib pͥus
ĩpensis satisfaciend̾ e̾. ¶Plane
si nouam uiuã nccͣio excruxit
łuec̾em totam sñ culpa sua co¬
napsam restitiũt erit eiꝰ ipense
pecito. simli modo ⁊ si pascuai
sntint. hee enĩ ĩpense aut i̾res

Expanded text:
ntur, cum maritus fructum totum anni retinet, qu‹i›a ex fructibus prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae petitio: simili modo et si pastina instituit. hae enim inpensae aut in res
Abbreviated transcription (Latin):
asse expieto alium sñ ꝑte hrde
scrrpeit malium assem ueniet
nt̾atq si itascripsiss expletoas¬
se exreliqua ꝑte hr̃s esto. qm̃ c̃
tͥrum insingłos asses is duo. an
munũ assem comunganturq̃¬
ritur. ⁊ putat lab̾. ⁊ in̾u ẽ in unꝰ
assem uemre. namt si uinu sũ
ꝑte duo commincti sine ꝑte msti¬
tuantim: non tres trientes sĩ cel
sit. ncc aristo uł pauł ut pote ꝓ¬
Abo qͥitũm est si plus asse pat̾ fa.
rusforet anidduntarat ꝙ ex
dispondio deẽet. ⁊ hanc ẽe tossa¬
blissimam sin̾am puto ut eade

Expanded text:
asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum trum in singulos asses isti duo an in unum assem coniungantur, quaeritur. et putat Labeo, et uerius est, in unum assem uenire: nam et si unus sine parte, duo coniunctim sine parte instituantur, non tres trientes fieri Cesit, nec Aristo uel Aulus utpote paesitum est, si plus asse pater famrus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam sententiam puto, ut eadem
Abbreviated transcription (Latin):
Uliamis quo .ł. xxx refert sigs
ita h̾rdem scripẜit. ticins exꝑte
onndia hr̃s esto. señs exꝑte dim¬
dia. exqua ꝑtt senim istitui ex
hr̾s esto dubitarĩ pot̾ utrum in
tres semisses dunde̾ uoluit h̾r̾di¬
tatem. an uo̾ munũ semissem

Expanded text:
fert, si quis ita heredem scripserit: 'Titius ex parte dimidia heres esto: Seius ex parte dimidia: ex qua parte Seium institui, ex heres esto', dubitari posse, utrum in tres semisses diuidere uoluit hereditatem an uero in unum semissem
Abbreviated transcription (Latin):
iectõ eque hr̾des sunto testatoris
noluntatent hnͣc expͥmit. ut
puta primus ⁊ fris mei filii eque
hr̾des sunto. nanħ̾ a diectio de¬
clarat om̃i exurilib ꝑtib ĩsti¬
tutos ut ⁊ lab̾o scripsit. qua detc̃¬
ta semissem frĩsfilii ⁊ semissem

Expanded text:
iectio 'aeque heredes sunto' testatoris uoluntatem exprimit, ut puta 'Primus et fratris mei filii ‹ae›que heredes sunto': nam haec adiectio declarat omnes ex uirilibus partibus institutos, ut et Labeo scripsit, qua detracta semissem fratris filii, semissem
Abbreviated transcription (Latin):
q si minus distribint potãte in¬
ris in hoc reuolintur. ut putasi
duos hr̃des exqͣdnͣte scripsit. nam
hr̾ditis eis residua accedit ut ex
semissib udeatur scripti.¬
¶ E si alt̾ exquadnͣte alt̾ exsemi¬
sse h̾rdes scripti sunt ꝙ accedit
cniadrans ꝓꝑtib hrditarus eis
crescet. ut puta me ex.xii. unci¬
uncui scapti sunt exsemisse

Expanded text:
ique si minus distribuit, potestate iuris in hoc reuoluitur: ut puta si duos heredes ex quadrante scripserit: nam hereditas eius residua accedit, ut ex semissibus uideantur scripti.Sed si alter ex quadrante, alter ex semisse heredes scripti sunt, qui accedit quadrancrescet: ut puta me ex duodecim unciunciis scripti sunt, ex semisse
Abbreviated transcription (Latin):
cessint instituti umis exꝑte t̾tia fu¬
di corneliam. Alt̾ exbesse enudem
fimdi celsin expeditissimam sabi
in snniam semuiturut deccͣtata
fumdi mentione qͣ sñ ꝑ̃tib hr¬
des scripti hrditate potirentirr.
si modo uoluntas prirfa. mani¬
festissime non refragatur.¬
Si quis ita scripsit stichus lib̾ es¬
to ⁊ postea qmͣ lib̾ erit hr̃s entola
b̾oneracius ⁊ ait aristo opmantꝰ

Expanded text:
es instituti, unus ex parte tertia fundi Corneliani, alter ex besse eiusdem fundi, Celsus expeditissimam Sabini sententiam sequitur, ut detracta fundi mentione quasi sine partibus heredes scripti hereditate potirentur, si modo uoluntas patris familias manifestissime non refragatur.Si quis ita scripserit: 'Stichus liber esto et, posteaquam liber erit, heres esto', Labeo, Neratius et Aristo op
Abbreviated transcription (Latin):
Amt̾cium ⁊ miituti ⁊ substitu¬
ti ꝑsonam susme. intres pͣtes
uastitutum iid̾i. in sex substit
⁊ lar̾o. m̃idem tͣrͣcat si duos ex
.xi. post duioi sñ ꝑte scripsit mox

Expanded text:
tium et instituti et substituti personam sustinere, in tres partes institut‹um› uideri, in sex substituet Labeo.Unde idem tractat, si duos ex undecim, duos sine parte scripsit, mox
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ¶Si quis primũ extriente
sm extriente hr̃dem nistituit.
⁊ si scdꝰ hr̃s non erit tunc t̾rium
exbesse hr̾dem scribit. hic scdõre¬
cui alienatus ẽ.s si redemptus
morsit auenatus uł manimmi¬
ssus ideamus. annisto nrͣaieat. ⁊
quid̾ sialienatus non e̾et pot̾ de¬
fendi institutõnem ualent dieue

Expanded text:
tur.Si quis Primum ex triente, Secundum ex triente heredem instituerit et, si Secundus heres non erit, Tertium ex besse heredem scribat, hic Secundo recui alienatus est: sed si redemptus mox sit alienatus uel manumissus, uideamus, an institutio ualeat. et quidem si alienatus non esset, potest defend
Abbreviated transcription (Latin):
Aueerĩ ẜintusia es⁊ qr natura
natus hr̃s cõit̾ uti frui passus ẽ.
qrebatir. an utriq extestõ tene¬
tur dixi tem̾ si testator utrũcĩ
solidu hr̃e uolnt. nam ip̃iꝰ
homis est ut solidum singilis

Expanded text:
seruitus una est, quia natura natus heres communiter uti frui passus est: quaerebatur, an utrique ex testamento teneretur. dixi teneri, si testator utrumque solidum habere uoluit: nam ipsius onus est, ut solidum singulis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si sit ex prono filius umus. ex
alto duo ⁊ unicoꝵ lib̾tꝰ assignat
est. uitend̾ quot ꝑtesfiant hr̾di¬
tatis lib̃ti utrum tres ut duaspat
iscui assignatus ẽ id est suam et

Expanded text:
rono filius unus, ex altero duo et uni eorum libertus adsignatus est, videndum, quot partes fiant hereditatis liberti, utrum tres, ut duas habeat is cui adsignatus est, id est suam et
Abbreviated transcription (Latin):
Apatronimn exdebita põr O aui.¬
tõne hr̃dem initituas ⁊ pureroges
fudum dare eiq ie suocondcone
tim̾dem legetur. incondcõne fidĩ¬
cõmissũ redigitur. erit tñ ⁊ n quod
moucat. honerabr̾ enis pronꝰ sat̾¬
tution efid̾i co̾missi. s dicend̾ ẽ au
eo fid̾icõnmario cauend̾ aqͦ prõ

Expanded text:
patronum ex debita portione heredem instituas et pure roges fundum dare eique sub condicione tantundem leges, in condicionem fideicommissum redigitur. erit tamen et hic quod moveat: onerabitur enim patronus satisdatione fideicommissi. sed dicendum est ab eo fideico
Abbreviated transcription (Latin):
mis accipe contͣ tabuias bonoꝵ po¬
ssõm. s nũ quid p̃tor ei denegare
possessoriat. ictones debeat si frau¬
demedcõ eius face̾ noluit ut p̾cio
libiore p̾cepto uł tacit a pactione
etiamhr̾ditatis ex mintutõe deiate ꝯ¬
modumet bonoꝵ possõmi contra
tabilas hr̾et. faciliorq sup̾itõ ꝑfi
lium scriptum hrdem qmͣsem¬
cipatum ad eiitem lib̾ti nr̾ditatẽ¬

Expanded text:
nus accipere contra tabulas bonorum possessionem. Sed numquid praetor ei denegare possessorias actiones debeat, si fraudem edicto eius facere voluit, ut pretio uberiore percepto vel tacita pactione etiam hereditatis ex institutione delatae commodum et bonorum possessionis contra tabulas haberet? faciliorque suspicio per filium scriptum heredem quamvis emancipatum adeuntem liberti hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
um idiciũ s auemĩ secuta e̾ex
Prõm fuius epłam talem lib̾to e¬
misit semꝑnius. z oilo lib̾to suoi
saitꝰ ob m̃ita tua fidemq tuamꝙͣ
filio nich̾ relinq̾re depeat. pauł. i¬

Expanded text:
um iudicium, sed alienum exsecuta est. Patroni filius epistulam talem liberto emisit: "Sempronius Zoilo liberto suo salutem. ob merita tua fidemque tuam, filio nihil relinquere debeat. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ possone ccͣ tabulas utetᷤ᷑
Si prõnus ex debita portioneali¬
b̾to scriptus rogatꝰ q hr̃ditaten
restitue susp̾tam dixit et ꝯpuls
adirecum retie̾ poss restitu̾t ñ

Expanded text:
bonorum possessione contra tabulas utetur. Si patronus ex debita portione a liberto scriptus rogatusque hereditatem restituere suspectam dixit et compulsus adire, cum retinere posset, restituerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tõm ⁊ mida uoluntate pot̾tt.
S ⁊ si exirtato filio lib̾tum cmis
assignau̾it urassignatio necno¬
cet ei nota exy̾rtationi qnͣt̾ad
nis prõnatin. s si pꝰassi gnatom
fu̾it exhrdatus ñ semꝑ exhrtato̾

Expanded text:
etiam nuda voluntate poterit. Sed et si exheredato filio libertum quis adsignaverit, valet adsignatio, nec nocet ei nota exheredationis quantum ad ius patronatus. Sed si post adsignationem fuerit exheredatus, non semper exheredatio
Abbreviated transcription (Latin):
assignationem alius excluditur ⁊
admitti potuit adłimam mr̾dita¬
tem. cet̾i si fu̾it capite mĩnͣut
licco filio ⁊ fr̃e ⁊ alt̾ius pronifino
semissem hiturum eum nepo¬
tem. quem ee̾t filius meus isqui
muit h̾iturus si ego eumlib̾tũ
non assignassem.Adem.¬
Irit. dicendum ⁊ suquifilium¬
Enepotem he̾bat nepotilib̾tum
assignau̾it a dunttetur nẽpos ad
limam hrditatẽ licet sit alt̾ius
proni filius ⁊ ħ contingit paͣtrui
iutacetm̃ si ille non ee̾t nicħ eiꝑ
dee̾t assignatio adminued̾ius al¬
t̾is proni fiuii. ¶ Posse aut̃ ⁊ ne¬
poti assignari cegͣtum ẽ ⁊ p̾fr̃i filio
nepotem assignatoris constat. U¬
nde qͥri pt̾ an si filium ħ̾at ⁊ exeo
nepotem possit qͣ duoshãt in po¬
tãte nis senatus consulti inducẽ
inqua spe cum placeat ⁊ ei qui m

Expanded text:
adsignationem alius excluditur. eadmitti potuit ad legitimam hereditatem: ceterum si fuerit capite minutus,licto filio et fratre et alterius patroni filio, semissem habiturum eum nepotem, quem esset filius meus is qui vivit habiturus, si ego eum libertum non adsignassem.erit dicendum et si is, qui filiumnepotem habebat, nepoti libertum adsignaverit: admittetur nepos ad legitimam hereditatem, licet sit alterius patroni filius, et hoc contingit patrui vita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius alterius patroni filii. Posse autem et nepoti adsignari certum est et praeferri filio nepotem adsignatoris constat. Vnde quaeri poterit, an, si filium habeat et ex eo nepotem, possit, quasi duos habeat in potestate, ius senatus consulti inducere. in qua specie cum placeat etiam ei, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
neo fu̾it legatiis. ¶ Si ex̃płib
hr̃dib exdisparib ꝑtib min¬
tutis duob cad̾ reslegata sit
hr̾des non ꝓ hroitaria portõe.
mortuo pre̾ad filium ꝑtine¬
at legatim. nec int̾ sit anꝑi¬
trishrs extit̾it. necne. ¶ S si
suopost mortem dmiꝰ relict
legatum ẽ. si quid meacã dui

Expanded text:
neo fuerit legatus. Si ex pluribus heredibus ex disparibus partibus institutis duobus eadem res legata sit, heredes non pro hereditaria portione, mortuo patre ad filium pertineat legatum nec intersit, an patri heres exstiterit nec ne, sed si servo post mortem domini relictum legatum est, si q
Abbreviated transcription (Latin):
ub̾eẽ m̃ssus finit. m̾ em̾ cedit
dieslegati qmͣ aliquis hr̃i dnõ
exͣntat. quofit ut hr̾clitati ac¬
quisitum legatum poste. ⁊ h̾rde
aliquo exiãte ad eum ꝑtine¬

Expanded text:
e iussus fuerit: ante enim cedit dies legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad eum pertine
Abbreviated transcription (Latin):
mpt᷑us. aut̾ in reficiẽ Ołp.¬
da domo neccͣios legatario frõs
petenti ei legatim cunis postea
conditio existit non eẽ reput
⁊ ancilla solasi non sint lib̾i.
enis negat deb̃i quia accessio¬
ms locõ legatus sit. ꝙ. pudo fai¬

Expanded text:
mptus autem in reficienda domu necessarios a legatario factos petenti ei legatum, cuius postea condicio exstitit, non esse reputa ancilla sola, si non sint liberi, eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod fa
Abbreviated transcription (Latin):
huc utile legatum ẽ. quid enĩ
si legatarins a quo emie fund̾
hr̃i nisus est cum exnecc̾itati
euifundum ueͣndet millũ
ĩuemiret emptorem.uł exdi¬
u̾so. quid si legatarii magis
int̾eẽt eum fundum em̃e. nͦ
alit̾ hrs nenditurus eẽt qmͣ si
testator ninisset. ¶ Dem.

Expanded text:
huc utile legatum est. quid enim si legatarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum venderet, nullum inveniret emptorem ? vel ex diverso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres venditurus esset, quam si testator iussisset ?. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
niris est si quid tacite continet᷑
aliudsi u̾b exprmĩatur. ¶ Si
latimita refecta sit ut nicħ er
pͥstinamatĩa suꝑ sit. tñ dicemꝰ
utue manelegatum acsi ea
domo desructa aliam eod̾ lo¬
cotestator coificnnt ducensꝰi¬

Expanded text:
ris, si quid tacite contineatur, aliud, si verbis exprimatur. Si latim ita refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus i
Abbreviated transcription (Latin):
antur inhr̃dit. ate mutile e̾ le¬
gatum. Siuo ampliores p̾ter
cosquos ticius elegit incetis ua¬
l legatum. s ñ ĩ ampliores qͣ
.x. qui legati sunt. ꝙ. si mimis
sunt intantos qnͣti m̃ueniat᷑.
Illi si uolz sichum do ꝯdcona¬

Expanded text:
antur in hereditate, inutile est legatum, si vero ampliores, post eos, quos Titius elegit, in ceteris valet legatum, sed non in ampliores quam decem qui legati sunt: quod si minus sunt, in tantos, quanti inveniantur. " Illi, si volet, Stichum do": cond
Abbreviated transcription (Latin):
mus post biemnũ debi. si.xui.
post annũ delrbitin. Simiẽses
serdesunt adseptimum decim̃
annũ resid᷑ins m̃nb debebit.
hecita si putans minore̾ esse

Expanded text:
mus post biennium deberi: si sedecim, post annum debebitur: si menses desint ad septimum decimum annum, residuis mensibus debetur. haec ita, si putans minorem esse
Abbreviated transcription (Latin):
Ihr̃s pecumam hrclitariam cre¬
did̾it ⁊ mn eam cãm pignora ac¬
ceꝑit accones non competẽt
ei cui restituta fint h̾rditas ad¬
nius ipa p̃ignora. S alia du¬
bitatio remanebit. Si meu̾tẽ¬

Expanded text:
res pecuniam hereditariam crediderit et in eam causam pignora acceperit, actiones non competunt ei, cui restituta fuerit hereditas, adversus ipsa pignora. sed aliqua dubitatio remanebit, si in e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpr fid̾i.ꝯ. ex hac scriptura de
stari petis ut fr̾em suum hr¬
demfacet. sic enim accipien¬
dam eam scripͣturam acsihr̃¬
ditatem suam rogass eam
restitue. ¶Sabmui ant̾ ĩpu¬
łem fiuum antoni ⁊ fiuã
honatam relinqni exhrela¬
tis hiu mrẽm eoꝵniliamua

Expanded text:
icommissum ex hac scriptura debstari, petisset, ut fratrem suum heredem faceret: sic enim accipiendam eam scripturam, ac si hereditatem suam rogasset eam restituere. Fabius Antoninus impuberem filium Antoninum et filiam Honoratam relinquens exheredatis his matrem e
Abbreviated transcription (Latin):
at ut michi fundum aiit.c. mi
ret. fundum ticio uendidit
cumelecto eiꝰ relinquitur utr̾
malit dandi ut tm̃ altĩn soli¬
dum p̾ste̾t p̾toris offõ conue¬
mire existimo ut si pocuman
titius offãt inhiteat fundi ꝑ¬
secutõnem. itaeñ cadem c̾a
constituetur que futura ce̾t
si alienatus fundus non finss
ut si fundꝰ non praretur neq¬

Expanded text:
at, ut mihi fundum aut centum daret, fundum Titio vendidit: cum electio ei relinquitur utrum malit dandi, ut tamen alterum solidum praestet, praetoris officio convenire existimo, ut, si pecuniam Titius offerat, inhibeat fundi persecutionem. ita enim eadem causa constitueretur, quae futura esset, si alienatus fundus non fuissetut, si fundus non praestaretur, neq
Abbreviated transcription (Latin):
sentireait. qmͣ de huisqueiure
ualiture nonsintalioqu fru¬
stra legaturus sit. atq si ita ex¬
primat quenxoriniredonau¬
ero uł ita que uyori mee ma¬
numissiõnis cã donauo ea a
lego. naninutile legatum

Expanded text:
sentire ait, quam de his quae iure valiturae non sunt: alioquin et frustra legaturus sit atque si ita exprimat: "quae uxori iure donavero" vel ita: "quae uxori manumissionis causa donavero, ea ei leg
Abbreviated transcription (Latin):
modimi u̾setur eti am culpa
s imrussolius sit dolis ⁊ nalus
tm̾modo p̾stetur. ¶Quima¬
rgaritam ticiopignori ded̾it
filium hr̃dem maituit ⁊ filiã
tĩtii rogo fidiq tue cõmntoi
ut margaritani qmͣ tibipig¬
nori dediuendas. et deducto oĩ
cebito tuoꝙ amplius ent id
ome ꝙ filie mec restituas.
fuas adũsus cebitorem ei prã¬
ret. hoc enim cãu cum quicre¬
ditor finss debitorem intelli
aut̾ mirandum si cum alius¬
sit rogatus aliusfidi comiso
obsingatur.nam et cumin
testo itascribatur tecici rogo
ut acceptis.c. illum ẜuum mͣ¬
mimittas uł sempmoqind¬

Expanded text:
modum versetur, etiam culpa, sin unius solius, dolus malus tantummodo praestetur. Qui margarita Titio pignori dederat, filium heredem instituit et filiam Titi, rogo fideique tuae committo, uti margarita, quae tibi pignori dedi, uendas et deducto omni debito tuo quod amplius erit id omne filiae meae restituas'. suas aduersus debitorem ei praestaret: hoc enim casu eum, qui creditor fuisseautem mirandum, si, cum alius rogatus sit, alius fidei commisso obstringatur: nam et cum in testamento ita scribatur: "te, Titi, rogo, ut acceptis centum illum servum manumittas" vel "Sempron
Abbreviated transcription (Latin):
tibi hr̃ditas fũ̾it delata an spalit̾.
cet magis placet.ut ganis cassius
scripsit sp̃alr debe mandare.an
nominatun denm hr̾ditatei
mandari possit. qrͣ s ego non pu¬
to recipiendum ut deumi h̾rdi¬
tate mandetur. planc si rum̃or
fu̾it lucium ticium decessissepe
tuit ei mandareut si scripsit e¬
umadeat. aut si clause ad huc
tabule suit ⁊ sit in c̾cum an
filius scriptussit hr̃s s quid si¬
mandaui̾t ut hr̃ditatem colli¬
gat an urͣ mandasse ut ad eat.
quid si ut petat bonoꝵ possõm¬
uł ut rem hrditariam distra¬
hat.aut qund si pẽtitam bonor
possonem ratam hu̾it moxfi¬
lius ad eat hr̃ditatem. uł quid
si prohr̃de ge̾rẽmandauit et.
filius adnt h̾rditate an issu
indeatur adisse dubitari potꝰ
ĩmo ui̾us est exhns om̃ib a¬
ditionem eẽ introdũcendã
Pat̾ filio ptascripsit scio fili
ꝙ protua prudntia mingila¬
bis hr̃ditati delate tibi lucuti¬
cu puto iussu patris adisse.

Expanded text:
tibi hereditas fuerit delata', an specialiter? et magis placet, ut Gaius Cassius scribit, specialiter debere mandare.An nominatim de uiui hereditate mandari possit, quaeritur: sed ego non puto recipiendum, ut de uiui hereditate mandetur. plane si rumor fuit Lucium Titium decessisse, terit ei mandare, ut, si scripsit eum, adeat: aut si clusae adhuc tabulae sunt et sit incertum, an filius scriptus sit heres. Sed quid simandavit, ut hereditatem colligat, an videtur mandasse, ut adeat? quid si ut petat bonorum possessut ut rem hereditariam distrahat? aut quid si petitam bonorum possessionem ratam habuit, mox filius adeat hereditatem? vel quid si pro herede gerere mandavit, filius adiit hereditatem? an iussu videatur adisse, dubitari potest. immo verius est ex his omnibus aditionem esse introducendam. Pater filio ita scquod pro tua prudentia inuigilabis hereditati delatae tibi Lucii Titii'. puto iussu patris adisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Eres institutussi put ULp̃.
testatorem uue qmͣuisiam de¬
functus sit adire hr̾ditate non
p̃ot̾. s ⁊ si scit seh̾rdem insnitutũ
s utrum pure an sub conditiõe
ignoret non potit a dire hr̾dita¬
temlicet pure msnitutus sit hr̃¬
⁊ sub conditione licet paru̾it
condcom.s tsi deconditione
testatoris inc̾tus sit. pat̾ fa. anfi
luis fa. sit. non potit. adne hr̃di¬
tatem. ⁊ si enis condcomisit in
ueritate ut testari potu̾it
hostes decessit. an cuusrõmanꝰ
qui utro cãu est miad eundi ⁊
m̾re ẽ possit ut. adire dicendu̾e
posse adire. ¶Lp.

Expanded text:
eres institutus si putet testatorem uiuere, quamuis iam defunctus sit, adire hereditatem non potest.Sed et si scit se heredem institutum, sed utrum pure an sub condicione ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub condicione licet paruerit condicioni.Sed et si de condicione testatoris incertus silias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius condicionis sit in ueritate, ut testari pot‹u›erhostes decessit an ciuis Romanus, quoniam utroque casu est ius adeundi et in re est, ut possit adire, dicendum est posse adire. 34
Abbreviated transcription (Latin):
adire. adito si putas expedire adi¬
toerit nissui aditum. ¶ Si corã
ticio nissit adire. si arbitrio lu¬
cii ticii recte pũto nississe. S Si¬
mandauit qrex. ĩsse mitituto et
muematur expti non puto ei
nissu adisse. ¶ Qsi ex ꝑte aussit
pot̾ exasse adire. alit̾ at̾mi si man¬
anĩit qͣiͣ ab intestato ⁊ extesto
adit. na nõ puto quicqm̃ egisse
at siextest̾o mandauit᷑ potitar¬
qͣi martuto p̾cepit ⁊ inueniatur¬
sub stitirtus uł contis si manda
int ut pitris adiret sit aut̾ ⁊ ĩpu¬
bi supstitutus non sinficit᷑ iussũ¬
piane sisic mandaint si quaer
testõ lucu ticui deferatur hr̃dita
potꝰ defentli iussu adisse. ¶ S si¬
prnusqm̃ adiret nicħ̾ egitade¬
undo. Item sise ad arogand̾ ded̾it
priniqm̃ funs adiret non estac¬

Expanded text:
adire, adito'? 'si putas expedire adi? erit iussu aditum.Si 'coram tio' iussit adire, si 'arbitrio Lucii Titii', recte puto iussisse.Sed simandauit quasi ex asse instituto et inueniatur ex parte, non puto ex iussu adisse. quod si ex parte iussit, potest ex asse adire. aliter atque si mandauit quasi ab intestato et ex testamento adiit: nam non puto quicquam egisse. at si ex testamento mandauit, poterinstituto praecepit et inueniatursubstitutus, uel contra. Sed uit, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iuPlane si sic mandauit 'si qua ex testamento Lucii Titii deferatur hereditas', potest defenprius quam adiret, nihil agit adeundo.Item si se adrogandum dederit prius quam filius adiret, non est ad
Abbreviated transcription (Latin):
uł ẜmis instituti sũnͣt. utrum ip
fuige prem putasse p̾gnantem
filium c̾tum eẽ finge ⁊ sic adire.
anacquirat hĩditatem puto ac¬
quirere. s cõntͣ non acquirere.¬
¶ Si certussum non ẽc faisum test
uł irritum uł ruptum licet esse¬
dicatur possum adire h̾rditatẽ¬

Expanded text:
uus instituti sunt, utrum ipsfinge patrem putasse praegnatem, filium certum esse fingere et sic adire, an adquirat hereditatem? puto adquirere: sed contra non adquirere.Si certus sum non esse falsum testamentum uel irritum uel ruptum, licet dicatur esse, possum adire hereditate
Abbreviated transcription (Latin):
cumobiinget hrditatiut pi¬
tusi renonhrditaria qͣi hrne
sussit.s ita demu̾ prohr̾dege¬
rendo acquuhrditatem siia
sit ei delata. cet̾um exquibi
cais repudianteninch̾ agere
diximius exhusder⁊ cais nec ꝓ
nrde gento quicꝙͣ age. ¶ Ecie¬
du est siquis ꝑten exqua

Expanded text:
eum obstringet hereditati, ut puta si re non hereditaria quasi heres usus sit.Sed ita demum pro herede gerendo adquiret hereditatem, si iam sit ei delata: ceterum ex quibus causis repudiantem nihil agere diximus, ex isdem causis nec pro herede gerendo quicquam agere sciendum est.Si quis partem ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
ut uolurtarns non p̃otĩt re¬
uoluntarius existerenon p̃ot̾.
diare pot̾. s si cci sĩt falsum
coacquirit.taut repuenado
anuttit nr̃ditatem. ¶Dr̃s m¬
initutus idẽq legittmuis si qͣn
institutus repudiam̾t qiͣ legit¬
timus non amittit h̾r̾ditate.
S si qͣi legitimus repudiau̾t
si quid scit se hr̾dem institutũ
credñdum est utͣrũq repudi¬
tam̾tariam qm̃ hnͣ  epudi

Expanded text:
it uoluntarius, non poterit reuoluntarius existere non potestdiare potest. sed si certum sit falsum do adquirit, ita et repudiando amittit hereditatem.Heres institutus idemque legitimus si quasi institutus repudiauerit, quasi legitimus non amittit hereditatem: sed si quasi legitimus repudiauit, si quidem scit se heredem institutum, credendus est utrumque repudit
Abbreviated transcription (Latin):
fecitsi quid custodie eã fecit. si
quid qiͣ non hr̃s egitis qͣi alio
nirecominus apparet non iudi
ꝓrohr̾de grisisse⁊ io solent testa
aut prosuo. ut puta si patrem
sepeilunt uriust᷑a ei fecit. si ar̃o
hrdis prohrde gessit. enm u̾o
si pietatis cã hoc feat non urͣ ꝓ¬
p̾rde gessitse. ¶ Seruoshr̃dit.¬
nos pauit. nmita. qit paiit aut
distrarit. si hoc ut hr̃s gessit pro
n̾de. autsi non ut hr̾s fect. srut
custodiat. aut putauit sua. at̾
dum delibat quid fecit consul¬
ensut saluc sint reshr̾ditarie.
si forte einon placu̾it prohr¬
de gere apparet non udĩ ꝓhr̃de
geifisse. promd̃e ⁊ si fundos aut
edes locaint. uł fulsit. iii si. aliꝗd
aliud feat non hoc amno qͣsi
prohrde ge̾ret. s dum ei qui sb̾¬
intiitus est ut ab intestato hr̃s
ertituriis prospicit. aut restpre
ꝑituras distr̾it m ea cã est ut pro
hr̃de non gessit. quia non Hoc&
petit s exhisque adyrdemnõ¬

Expanded text:
a fecit, si quid quasi non heres egit, sed quasi alio iure dominus, apparet non uideri pro herede gessisse.Et ideo solent testaraut pro suo. ut puta patrem sepeliuit uel iusta ei fecit: si animo heredis, pro herede gessit: enimuero si pietatis causa hoc fecit, non ude gessisse. seruos hereditarios pauit iumenta aut pauit aut distraxit: si hoc ut heres, gessit pro herede: aut si non ut heres, sed ut custodiat, aut putauit sua, aut dum deliberat, quid fecit, consulens ut saluae sint res hereditariae, si forte ei non placuerit pro herede gerere, apparet non uideri pro herede gessisse. proinde et si fundos aut aedes locauit uel fulsit uel si quid aliud fecit non hoc animo, quasi pro herede gereret, sed dum ei, qui substitutus est uel ab intestato heres exstaturus, prospicit, aut res tempore perituras distraxit: in ea causa est, ut pro herede non gesserit, quia non hoc petit, sed ex his, quae ad heredem ex
Abbreviated transcription (Latin):
iste filiusfa. hrsnonerit. semp¬
mus hr̾secto filio adeiite iussu
pͥatris substitutus excludetur.¬
¶Si filius priqm̃ scͣiret se nccͣi¬
um est extitisse pri h̾rdem. decess.¬
it relicto fulio nccͣio ꝑmittñd̃ est
nepoti abimne sc. ab. nuh̾rdita¬
te. quia ⁊ pri enisdem tribuetur.¬
¶In onñ successione qui ci hr̃sex¬

Expanded text:
iste filius familias heres non erit, Sempronius heres esto' filio adeunte iussu patris substitutus excluditur.Si filius prius quam sciret se necessarium exstitisse patri heredem decesserit relicto filio necessario, permittendum est nepoti abstinere se aui hereditate, quia et patri eius idem tribueretur.In omni successione qui ei heres ex
Abbreviated transcription (Latin):
Iuł aut̾ ⁊ si non abituit idem
existimauit. Eta dem̃ũ audez
prohrde gͣeͣisisse ait pap̾. si solus
hr̃s sitͣ. cetm si coh̾rdenihãti⁊ co¬
hr̃̾s adut non est cogendisnã¬
quit uqui accepit astatulibo
acciones cclitorum susciꝑe. na
cum se filius apstinetidem debe
tem repudiauit. quofcoitatu¬
li̾ filio nonimatun pecunia
dareniisus potuss.⁊ non hr̃di
dando ad lib̾tatem ꝑuenire.
SItaq tunc prohrde geri diced
ce̾ ait quocien accepit ꝙ atra
nom̃ ⁊ nishrdis acciꝑe non potãt¬
Si sepulcri mnolati filisaget
qnͣmis hrditarii quianichꝰ ex
donis patris capit. non indetur
bonis se inmiscẽ. hec enim actõ
penam et undictam pot̾iusqͣ
reipsetutõnem continet. Ad̾

Expanded text:
us autem et si non abstinuit, idem existimauit. ita demum autem pro herede gessisse ait Papinianus, si solus heres sit: ceterum si coheredem habeat et coheres adiit, non est cogendus, inquit, is qui accepit a statulibero actiones creditorum suscipere: nam cum se filius abstinet, idem debtem repudiauit, quo facto statuliber filio nominatim pecuniam dare iussus potuisset non heredi dando ad libertatem peruenire. itaque tunc pro herede geri dicendum esse ait, quotiens accipit quod citra nomen et ius heredis accipere non poterat.Si sepulchri uiolati filius aget quamuis hereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non uidetur bonis inmiscere: haec enim actio poenam et uindictam quam rei persecutionem conti
Abbreviated transcription (Latin):
cuniege boms int̾clicitur hr̃dems
gestate est non pot̾ muitum hr̃¬
ditati obligare eum incinus po
testate est neeri alieno pat̾ obli¬
getur. ¶ S in bonoꝵ possonem
placuit ratam hr̃i posse eam ꝙͣ
citra uoluntatem agnouit.is
qui potestati subiectus est. S et
si logittima h̾rditat filio dela¬
ta sit exsenatiis cõnsulto orphi¬
ciano mris idem erit ꝓbantͥ. sr
qͥuiste hr̾ditatem constat ꝙͣ ꝙͣ¬
adierit iam mortuo prẽ obli

Expanded text:
dem testate, non potest inuitum hereditati obligare eum in cuius est potestate, ne aeri alieno pater obligaretur.Sed in bonorum possessione placuit ratam haberi posse eam, quam citra uoluntatem adgnouit is qui potestati subiectus est.Sed et si legitima hereditas filio delata sit ex senatus consulto Orfitiano matris, idem erit probandum.Sed quaesisse hereditatem constat: qadir
Abbreviated transcription (Latin):
testo
hr̃dauit filium urscĩens eumfi¬
lium suum eẽ silentio pt̾ierit ai
legatum a subsituto enͦuͣ dare
possit qͥnitum est dixinon posse
ncet ampla legata reliq̾rit.
Exhrdato miles ⁊ em̃an cipa¬
to filio subintue pot̾ uerum ħ
nis in hiis ex̾cebitur que ab ipõ
non etiam inhiis si quehun̾t
uł postea acquisierit. nam et
si filio suo uino ad huc auo
subintuit post acquisit. imia
aui hr̃ditatem nemo dicet
ad subintutum ꝑtiñe ¶Si
substitutõ qmͣ prpilo fecit ua¬
leat. qrͣ ⁊ conseqͣns erit ħ dicẽ¬

Expanded text:
est exheredauerit filium uel sciens eum filium suum esse silentio praeterierit, an legatum a substituto eius dare possit, quaesitum est. dixi non posse, licet ampla legata reliquerit exheredato.Miles et emancipato filio substituere potest: uerum hoc ius in his exercebitur, quae ab ipso non etiam in his, si quae habuerit uel postea adqu‹i›sierit. nam et si filio suo uiuo adhuc auo substituit, post adquisitam ei aui hereditatem nemo diceret ad substitutum pertinere.Si substitutio quam pupillo fecit ualeat, quaeritur. et consequens erit hoc dice
Abbreviated transcription (Latin):
qui totum d restitue ⁊ em̾ scic̃¬
dum est legem falcidiam int̾õ
totum renocare.cum enm hĩ
tarõne eris alie ni falcidia mea¬
tur. plerũq enent ut enĩgete
debito nrconditõne eru auen
existũte totum ꝙ legatum est
exhauriatur. ¶S ⁊ lib̾tatumꝯ
ditiont̾dum existens efficiet le¬
gatum non deb̃i. quippe cum oĩ¬
ħ̾ita rõne lib̾tatum ⁊ deductis
p̾cus eorum tic demu legato¬
rum meaturro ¶Ii quib dam
aut̃ testĩs falcidia quid̾ locimi ñ
qͣdrantem hr̃s non retineat tñ
hactemis legata debeantur qͣtenꝰ
prĩmonii inres sufficiunt. utiq
deducto ere alieno. Item deduc¬
ti p̾cus eoꝵ qui lib̾tatem ĩtesto
uł directam. uł fid̾i cõmissana

Expanded text:
qui totum debet restituere. etenim sciendum est legem Falcidiam interdutotum reuocare. cum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non deberi, quippe cum habita ratione libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissa
Abbreviated transcription (Latin):
nił scribit eum an qͣnadrans sb̾
conditione ⁊ dodrans pure legat᷑
est cane̾ debe qnͣto ampliusqmͣ
ꝑlegem falcidiam liceat ceꝑit
reddi. ¶ Hec inpuło iõ locum
hat quiat si repeti pot̾ idq solutꝰ
est tñ fĩ pot̾ ut non sit soluendo
is cui solutum est. ac ꝑ hoc peat
q datum est. in mortis quo cãdo¬

Expanded text:
nus scribit eum, cui quadrans sub condicione et dodrans pure legatus est, cauere debere 'quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi'. Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi repeti potest id quod solutum est, tamen fieri potest, ut non sit soluendo is cui solutum est ac per hoc pereat quod datum est. In mortis ca
Abbreviated transcription (Latin):
p̃rationem acciꝑe posse nt irqui
tehrdes sint. ꝙͥ dextantemita
onndi oportet ut seis qͥncũce
fit. ¶Illa mintutõ ualet. fumis
ment ĩpinsimus male de me me¬
ritus hr̾s esto. pure euit hrs in¬
Einis a dna hr̃s mitituitur. ut ꝯ¬
ificatur cums ħ sunt u̾ba ẜmĩ
nis est. qͣre seꝗtur ut in eunde
adna coslata mirituto inchil

Expanded text:
erpretationem accipere posse, ut Lucius nte heredes sint: quem dextantem ita diuidi oportet, ut Seius quincuncem, fit.Illa institutio ualet: 'filius meus inpiissimus male de me meritus heres esto': pure enim heres inseruus a domina heres instituitur, ut cificatur, cuiusionis est : quare sequitur, ut in eundem a domina collata institutio nul
Abbreviated transcription (Latin):
gilũ gerunt. ¶ eoꝵ qui rei .p. cã
ab sunt comites ꝗ st̃ intͣ statu¬
tum m̾m detutela q̃ ab sũtib
ł ꝓfecturis delata est excusantur.
nam iusceptã antea nͥ depomĩt
¶Qui corꝑis. Item qui excolle¬
gii nire excũis antur ⁊collegaꝵ
filioꝵq eoꝵ tuteia non excusã¬

Expanded text:
vigilum gerunt. Eorum, qui rei publicae causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus vel profecturis delata est, excusantur: nam susceptam antea non deponunt. Qui corporis, item collegii iure excusantur, a collegarum filio
Abbreviated transcription (Latin):
Siuegͥ emancipati sunt. siue
alias exierunt ceprĩs potãte ad¬
adoptim prĩs nõp̃ot̾. ut em̾ad¬
mitti pomĩt ex lib̾is eum ẽe oꝑ¬
tet. ¶ Qui hebat filium et
nepotem exeo filium eman¬
ciparnit ⁊ adoptamt mlocu̾
nepotii. detũ emancipauit qͥri¬
turan nepoti obstet ⁊ michi
magis indetur hime nepotẽ¬

Expanded text:
ur emancipati sunt siue alias exierunt de patris potestate, adadoptivi patris non potest: ut enim admitti possit, ex liberis esse eum oportet. Qui habebat filium, habebat et nepotem ex eo, filium emancipavit et adoptavit in locum nepotis, deinde emancipavit: quaeritur an nepoti obstet. et mihi magis videtur hunc nepote