comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altitudinẽ surgat et solida fiat: rursꝰ
centũ decies multiplicant᷑ et mille .s̃. Por
et eũ seqͣnti ꝓmisit dicens. accipiet in hoc
totꝰ mund ᷤ diuitiaꝵ. ẽ: qntomag̃ mille
ꝓ uniui̾sitate pomunt᷑. uͥ ẽ soliditas ipfiꝰ
denariȩ qͣdrate. Unde nec illud me¬
liꝰ intelligit᷑ qͦd in psalmo legit᷑ me¬
mor fint in scłm testam̃ti sui u̾bi qͦd
mandaũ in mille genationes: id. ẽ. in

Expanded text:
altitudine surgat et solida fiat, rursus altitudine surgat et solida fiat, rursus centum decies multiplicantur et mille sunt. porret eum sequenti promittit dicens: accipiet in hoc totus mundus diuitiarum est - quanto magis mille pro uniuersitate ponuntur, ubi est soliditas ipsius denariae quadraturae? unde nec illud melius intellegitur quod in psalmo legitur: memor fuit in saeculum testamenti sui uerbi, quod mandauit in mille ge
Abbreviated transcription (Latin):
pentẽ antiquũ qͥ cognominatꝰ. ẽ diabolꝰ
et sathanas. et alligauit illũ nulle. ãnis:
hoc. ẽ eiͦ potestatẽ ab eis seducendis ac
possidendis qͥ fuerant lib̃andi cohibuit
atq frenauit. Mille autẽ anni duob mo¬
dis possunt qͣntũ mͥ occurrit ilitelligi:
aut qͥa in ultimis anis mille ista res agi¬
t᷑. id. ẽ sexto annoꝵ miliario. tãqm sexto
die. cuiꝰ nc̃ spacia posteriora uoluñt᷑.
secuto demde sabbato qͦd ñ habet uesꝑã
reqͥe scilicet scõrs q̃ non habet finem:
ut huiꝰ miliarii tamqͣm diei nouissimã
partem que remanebat usq ad t̾minũ
scłi mille annos appellauit. eo loquendi
mͦ qͦ pars significat᷑ a toto. aut certe mil¬
le annos. ꝓ annis om̃ib huiꝰ scłi posuit:
ut ꝑfecto num̾o notaret᷑ ipsa tẽꝑis ple¬
nitudo. Millenariꝰ qͥppe num̾us: denariũ
num̾ũ qͣdratũ solidũ reddit. Decem qͥp¬
pe decies ducta: siunt centũ. Que iã fi¬
gura quadrata: s plana. ẽ. Ut autẽ in

Expanded text:
ui cognominatus est diabolus et satanas; et alligauit illum mille annis, hoc est eius potestatem ab eis seducendis ac possidendis qui fuerant liberandi cohibuit atque frenauit. mille autem anni duobus modis possunt, quantum mihi occurrit, intellegi: aut quia in ultimis annis mille ista res agitur, id est sexto annorum miliario tamquam sexto die, cuius nunc spatia posteriora uoluuntur, secuturo deinde sabbato, quod non habet uesperam, requie scilicet sanctorum, quae non habet finem, ut huius miliarii tamquam diei nouissimam partem, quae remanebat usque ad terminum saeculi, mille annos appellauerit eo loquendi modo, quo pars significatur a toto; aut certe mille annos pro annis omnibus huius saeculi posuit, ut perfecto numero notaretur ipsa temporis plenitudo. millenarius quippe numerus denarii numeri quadratum solidum reddit. decem quippe decies ducta fiunt centum, quae iam figura quadrata, sed plana est. ut autem in
Abbreviated transcription (Latin):
moria in ꝯmunicatione corꝑis xp̃i.
nec aliqͥd ꝓdesset ad eiꝰ baptismũ in
ꝑicłis currere. ne sine illo simat᷑ hec
uita: nec ad rec̃ciliationẽ si forte ꝑpe
nitentiã malam ue. ꝯscientiã qͥsq ab
eodẽ corꝑe separatꝰ. ẽ. Cir enĩ fuĩt
ista nͥ qͥa fideles cẽ defuncti m̃bra s̃ eiͦ:
eoꝵ amine regnant cũ illo: dũ isti
anni mille decurr̃t. Unde in hoc eo¬

Expanded text:
moria in communicatione corporis Christi; nec aliquid prodesset ad eius baptismum in periculis currere, ne sine illo finiatur haec uita; nec ad reconciliationem, si forte per paenitentiam malamue conscientiam quisque ab eodem corpore separatus est. Quur ista, nisi quia fideles etiam defuncti membra sunt eius? eorum animae regnant cum illo, dum isti anni mille decurrunt. Unde in hoc eo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ sit beatꝰ ex utriq rei bonis ꝯstare
dic̃ et anime sciłae et corꝑis: ac ꝑ hoc
pͥma illa nat᷑e. ꝓpt̾ se ipsa existimat ex¬
petenda: ipsamq uircutẽ quã doct᷑¬
na inserit uelut artẽ uiuendi: que in
anime bonis. ẽ. excellentissimũ bonũ.
Qua ꝓpt̃ eadem uirtꝰ id. ẽ ars agende
uite c̃ acceꝑit pͥma nat᷑e᷑ que sine il¬
la erant. s tñ erant &ẽ qñ eis doctͥna
adhuc deerat: omĩa ꝓpt̃ se ipsam ap¬
petit. sinił q &̃ se ipsam om̃ib q si¬
mul et se ipsa utit᷑ eo fine ut om̃ib de¬
lectet᷑ atq ꝑfruat᷑ mag̃ minꝰq ut qͦͣ¬

Expanded text:
it beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae vitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsam appetit, simulque etiam se ipsam: omnibus que simul et se ipsa utitur, eo fine ut omnibus delectetur atque perfruatur, magis minusque, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
be simulꝰ q̃nqͥdem pͥma nateͣ et ipsas
et p̃t̾ ipsas alia multa ꝯtineant:
De trib gͦ sectis ei placet diligenter
eẽ. tractandũ: que nã sit potiꝰ eligen¬
da. Non enĩ ueram plusqͣm unã ue¬
ra ratio. eẽ. ꝑmutit: siue in his trib
sit siue alicubi qͦd post iudebimꝰ. Inte¬
rim de his trib quomͦ unã uarro eli¬
gat: qͣntũ breuit̾ aꝑteq possumꝰ dis¬
seramꝰ. Iste nẽpe tres sectȩ ita fiunt.
pͥma nat᷑e. uł utraq id. ẽ et uirtꝰ et

Expanded text:
bae simul, quando quidem prima naturae et ipsas bae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, prima naturae, uel utraque, id est et uirtus et
Abbreviated transcription (Latin):
nes bonoꝵ et maloꝵs Inuentis autẽ bonoꝵ
sinib ꝓfecto e contrario s̃ malors. Hec
autẽ ut fiant .xͦii. secte: illa iiii. triplicãt᷑
uoluptas. quies. utrũq et pͥma nateͣ. que
sigillatu uircuti aliqũ subdunt᷑. ut ñ ꝓp¬
t᷑ se ipsa s ꝓpt̾ officiũ uirtutis appeten¬
da uideant᷑ : aliqũ p̃ferunt᷑. ut ñ ꝓpter
se ipsam s ꝓpt̾ hec adipiscenda uł conser¬
uanda necessaria uirtꝰ putet᷑ : aliqñ iun¬
gunt᷑. ut ꝓpt̾ se ipsa et uirtꝰ et ista appe¬
tenda c̾dant᷑: quat̾nariũ numerũ tri¬
plũ reddunt et ad duodecĩ sectas ꝑue¬
niunt. Ex illis autẽ .iiii. reb uarro tres
tollit. uoluptatem scilicet et quietẽ. et
utrũq: ñ qͦd eas imꝓbet. s qͦd pͥmigenia
illa nature et uoluptatẽ in se habeant et
qͥetem. Qd gͦ opus. ẽ. ex his duab tria
quedam facẽ. duo scilicet cũ sigillatum
appetunt᷑ uoluptas aut qͥes. et tercũ c̃ am¬

Expanded text:
nes bonorum et malorum. Inventis autem bonorum nes bonorum et malorum. Inventis autem bonorum finibus, profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut fiant duodecim sectae, illa quatuor triplicantur, voluptas, quies, utrumquesingillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum am
Abbreviated transcription (Latin):
ex uita sociali. ex achatlemicis nouis.
et cynicis. ex isto uite gen̾e triꝑtito.
ad sectas ducentas octoginta .uiii. ꝑue¬
nit. et si que alie possunt similit adici
remotis eis om̃ib qm̃ de sectando sũ¬
mo bono nullam inferunt questionẽ :
et ideo secte nec s̃ nec uocande s̃: ad il¬
las duodecĩ in quib querit᷑ qͥd sit bonũ
hois qͥ assecuto sit beat᷑: ut ex eis unã
ueram. cetãs falsas ostendat. eẽ. reu̾tit᷑.
Nam remoto illo triꝑtito gene̾ uite. due
parces huiꝰ imeri detrahunt᷑: et sec¬
te nonaguita sex remanẽt. Remota uͦ
differentia ex cynicis addita. ad dimi¬
feramꝰ cẽ qͦd ex achademicis nouis adhi¬
bitũ. ẽ: rursus diidia pars remanet
cesserat similit᷑ auferat᷑ .xͨii. s̃ relique
quas ista differentia ut .xx.iiii. fierent
duplicauerat. De his gͥ duodecĩ nichil
dici potest: cur secte non sint habende.
Hichil quippe aliud in eis querit᷑: qͣm fi¬

Expanded text:
ex vita sociali, ex Academicis novis, ex vita sociali, ex Academicis novis, ex Cynicis, ex isto vitae genere tripartito ad sectas ducentas octoginta octo pervenit, et si quae aliae possunt similiter adjici; remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem, et ideo sectae nec sunt, nec vocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur quid sit bonum hominis, quo assecuto fit beatus, ut ex eis unam veram, caeteras falsas ostendat esse, revertitur. Nam remoto illo tripartito genere vitae, duae partes hujus numeri detrahuntur, et sectae nonaginta sex remanent. Remota vero differentia ex Cynicis addita, ad dimiferamus etiam quod ex Academicis novis adhibitum est, rursus dimidia pars remanet,cesserat, similiter auferatur, duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut viginti quatuor fierent, duplicaverat. De his ergo duodecim nihil dici potest, cur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur, quam fi
Abbreviated transcription (Latin):
nere temꝑato: cũ querit᷑ quid hoꝵ po
tiꝰ sit eligendum: ñ finis boni habet
controuersiã. s quid hoꝵ triũ disficul¬
tatẽ uł facilitatẽ asferat ad consequẽclũ
uł retinendũ finem boni. id in ista qͣsti¬
one uersatur. Finis enĩ boni cũ ad eum
qͥsq ꝑuenerit: ꝓtinꝰ beatũ facit. In ocio
autẽ litterato. uł in negocio publico. uł
qñ utrũq uicib agitur: ñ contumo qͥs¬
q beatꝰ ẽ. Multi qͥppe in quolibet hors
triũ possunt uiu̾e: et in appetendo bo¬
ni fine quo fit homo beatꝰ errare. Alia ẽ.
gͥ questio de finib bonoꝵ et maloꝵ. que
unãquãq philosophoꝵ sectam fac̃. et
alie s̃ questiones de sociali uta. de cũcta¬
tione achademicoꝵ. de uestitu et iuctu
cẏnicors. de trib uite generib ocioso.
actuoso. et ex utroq modificato: quaꝵ
nulla. ẽ in qua de bonoꝵ et maloꝵ fi¬
nib disputat᷑. ꝑinde qm marcꝰ uarro
has qͣtuor adhibens disferentias . id. est

Expanded text:
nere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uCynicorum, de tribus vitae generibus, otioso, actuoso, et ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quatuor adhibens differentias, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tas eas habere dẽbeamꝰ: ñ querit᷑
qͥd in boni fine sectandũ sit. s de ipsi
boni ueritate qͦd sectandũ indet᷑. utrũ
sit necne dubitandũ: hoc. ẽ. ut id pla¬
niꝰ eloquar: utrũ ita sectandũ sit ut
qͥ sectat᷑ dicat. eẽ. uerũ. an ita ut qui
sectat᷑ dicat uerũ sͥ uideri: cẽ si for¬
te sit falsum: tñ uterq sectet᷑ unũ
atq idem bonũ. In illa cẽ differen¬
tia que ad hibet᷑ ex habitu et consue¬
tudine cẏnicoꝵ. ñ querit᷑ quisnã sit
finis boni s utrum in illo habitu et
consuetudine sit uuiuendũ erqͥ uerũ
sectat᷑ bonum: qͦdlibet ei uerũ uide¬
at᷑ esse atq sectandũ. Deniq fuer̃t
qͥ cũ diuersa sequerent᷑ bona fina¬
tam̃ habitũ et consuetudinẽ tenebãt
ex qͦ cynici appellabant᷑. Ita illud
qͥcqͥd. ẽ. unde philosophi cynici dis¬
cernunt᷑ a ceteris: ad eligendũ ac
tenendũ bonũ quo beati fierent u¬

Expanded text:
tas eas habere debeamus: non quaeritur tas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finatamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, u
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ existimat ullã philosophiȩ sectã
essẽ dicendam. que ñ eo distat a cet̾is
qͦd diuersos habeat fines bonoꝵ et
maloꝵ: q̃nquidẽ nulla. ẽ. homini cau¬
sa philosophandi. nͥ ut beatus sit. Qoͦ
autẽ beatũ fac̃: ipse. ẽ. fuus boni.
Hulla. ẽ gͥ causa philosophandi: nͥ
finis bom. Quãobrẽ quȩ nullũ bo¬
n finiem sectat᷑: nulla philosophie
secta dicenda. ẽ. Cũ gͦ querit᷑ de so¬
ciali uita utrũ sit tenenda sapienti.
ut sũmũ bonũ quo fit homo beatus.
ita uelit et curet amici sui quẽadmo¬
dũ suũ an sue tantũ mͦ beatitudinis
causa faciat qͥ cqͥd facit. ñ de ipso sĩno
bono questio. ẽ: s de. assum̃do uł ñ as¬
sum̃do socio ad huiꝰ participationem
ut eiꝰ bono ita gaudeat sic̃ gaudet suo.
Item cũ querit᷑ de achademicis nouis
quib incerta s̃ omĩa. utrũ ita sint
res habende ui quib philosophandũ
.ẽ. an sic̃ aliis philosophis placuit cer¬

Expanded text:
enim existimat ullam philosophiae sectam enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, cer
Abbreviated transcription (Latin):
potest cẽ triplicari numus iste sectarũ.
et ad ducentas octoginta .uiii. ꝑduci.¬
Hec de uarronis libro qͣntũ potiu
breuit᷑ ac dilucide posui: sententias
eiꝰ meis explicans uerbis. Qͦ mͦ autẽ
refuscitatis cet̾is unã eligat quã uult
esse achademicoꝵ ueterũ. quos a pla¬
tone institutos usq ad palemonẽ. qui
ab  qͣrtꝰ eiꝰ scolam tenuit. q̃ achade¬
mia dicta .ẽ. habuisse certa dognata
uult uideri. et ob hoc distingnit ab
achademicis nouis qͥb incerta s̃ oĩã
qͦd philosophie genꝰ ab archesila cep̃
successore pu̾lemonis eamq sectam.
id.ẽ. ueterũ achademicoꝵ. sic̃ dubi¬
tatione ita om̃i errore carere arbi¬
tret᷑: longũ. ẽ. ꝑ omĩa demonstrare.
nec tam̃ om̃i ex parte res omitcenda
.ẽ. Remonet gͦ prius illas om̃s disfe¬
rentias: que numerũ multiplicau̾e
sectarũ. Quas ideo remouendas pu¬
tant.: qͥa ñ in eis est sinis boni. Neq

Expanded text:
potest etiam triplicari numerus iste sectarum potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduciaec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
.iiii. unãquãq sectarũ potest quisq sic
tenere ac defendere ut certam: quẽad
modũ defender̃t stoyci qͦd hominisbo¬
nũ qͦ beatꝰ eẽt. in animi tãtũ mͦ uircu¬
te ꝯsisteret. Potest aliꝰ ut incertã sicut
defendert achademici norii. qͦd eis et¬
ꝑ eos qui easdem qͣmius incertas ꝓpter
ueri similitudinẽ sequendas putant.
philosophoꝵ: itemq aliꝰ potest habitu
cinichoꝵ. ex hac cẽ differentia duplicã¬
t᷑. et nonaguita sex fuuit. Deuide qͥa
earum singłas quasq ita tueri hoĩes
possunt atq sectari. ut aut ociosam di¬
ligant intam. sic̃ hi. qui tantũmͦ studi¬
is doctrine uacare uoluer̃t. atq ua¬
luer̃t. aut negotiosam sic̃ qui c̃ philo¬
sopharent᷑. tanĩ ãministratione rei pu¬
blice regendisq reb humanis. occupa¬
tissimi fuert: aut ex utroq gen̾e tẽꝑatã.
sic̃ hi qͥ partim eruditi ocio. parcĩ ne¬
cessario negotio alt̾nantia uitȩ suȩ tẽ¬
ꝑa tribuert̃. Ppter has differentias

Expanded text:
 unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etper eos, qui easdem quamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas putant. philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽẽ distantiã: nec eoꝵ intest qͥcqͣm. siue
cymeo sine alio qͦlibet habitu et uictu¬
in his finib qͦs ueros putant qͥsq phi¬
losophet᷑. Eo trib porro illis uite ge¬
nerib ocioso. actuoso. et qͦd ex utroq cõ¬
positum. ẽ. hoc tciũ sͥ placere asseuerant.

Expanded text:
esse distantiam, nec eorum interest quidquam, sive esse distantiam, nec eorum interest quidquam, sive cynico, sive alio quolibet habitu et victin his finibus, quos veros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis vitae generibus, otioso, aetuoso, et quod ex utroque compositum est, hoc tertium sibi placere asseverant.
Abbreviated transcription (Latin):
.eẽ. ulla doctrina: ac ꝑ hoc nec uirtꝰ que
utiq discit᷑. Bene autẽ currere pulchrũ
ẽẽ. corꝑe. uirib ingentib p̃ualere. et ce¬
tera. huiꝰmodi talia s̃: ut et uirtꝰ sine eis
esse possit. et ipsa sine uirtutẽ. Bona s̃ tñ.
decet. Hãc uitã beatam aẽ socialẽ esse ꝑ¬
hibent: que amicoꝵ bona ꝓpt̃ se ipsa di¬
ligat sic̃ sua. eis q ꝓpter ipsos hoc uelit
qͦd sͥ siue in domo sint sic̃ conux. et lib̃i
et qͥc̃q domestici. sine in locouͭ domꝰ. ẽ.
eiꝰ. ficuti. ẽ ubrs. ut s̃ hi qui ciuies uocãt᷑.
siue in orbe toto ut s̃ gentes quas ei soci¬
etas humana ꝯiungit: sine in ipso mun¬
do qͥ censet᷑ nomine celi et terre : sic̃. eẽ.
dicunt deos qͦs uolunt amicos eẽ hõi sa¬
pienti. qͦs nos familiariꝰ angłos dicimꝰ.¬
De bonors autẽ et e contrario maloꝵs fi¬
nib negant ullo mͦ. eẽ. dubitandũ. et hãc
int᷑ se et nouos achadenucos affirmant

Expanded text:
esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamedecet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, qDe bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum, et hanc inter se et novos Academicos affirmant
Abbreviated transcription (Latin):
cenda uł teuenda contẽpnens. Om̃ũ
autẽ bonoꝵ uł animi uł corꝑis: n¬
chil sͥ uirtꝰ om̃ino p̃ponit. Hec enĩ bñ
utit᷑ et se ipsa et ceteris: que hominẽ
faciũt beatũ bonis Ubi uͦ ipsa ñ. ẽ.
qͣmlibet multa sint bona. ñ bono eiꝰ s̃
cuiꝰ sũt: ac ꝑ hoc nec eiꝰ bona dicenda
s̃ cui male utenti utibia. eẽ. ñ possũt.
hec gͦ uita hominis que uͥtute et alis
ammo et corꝑis bonis siune qͥb urtꝰ
esse ñ potest. fruit᷑. beata esse dicit᷑: si uͦ
et aliis sine qͥb eẽ iurtꝰ potest. uł ullis ut
plurib beatior. Si autẽ ꝓrsꝰ om̃ib ut
nullũ om̃ino bonũ desit uł animi uł cor¬
poris: beatissima. Non enĩ hoc ẽ. uita qͦd
.ẽ: et tñ qualisc̃q uita sine ulla uͥtute po¬
test eẽ. uirtꝰ uͦ sine ulla uita ñ potest esse.
Hoc et de memoria dixerim atq ratioẽ:
et si qͥd tale aluid. ẽ in homine. St enĩħ
et ante docꝰtrinã. Sine his aut̾ ñ potest

Expanded text:
ntemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quoest; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest
Abbreviated transcription (Latin):
dũ: isto mͦ ꝑsuadere conatur. Primũ.
qͥa sũmũ bonũ in philosophia. ñ arbo¬
ris. ñ peccoris. ñ dĩ. s hominis querit᷑.
Qͥd sit ipse homo querendũ putat:
sentit qͥppe in eiꝰ natura duo eẽ. q̃dã
corpꝰ et aiuimã. & hoꝵ quidẽ duoꝵs
meliꝰ esse animã longeq p̃stabiliꝰ om
ñ dubitat: s utrũ anima sola sit hõ
ut ita sit ei corpꝰtãqͣm equus eqͥti. e¬
ques enĩ ñ homo et eqꝰ s solus homo
est: ideo tñ eques dicit᷑. qͦd aliqͦ mͦ se
habet ad equũ: an corpꝰ solum sit hõ
aliqͦ mͦ se habens ad animã: sic̃ pocu¬
lũ ad potionẽ. Non enĩ calix et po¬
tio quã continet calix simul dicit᷑
poculũ s calix solus: ideo tñ qͦd po¬
tioni ꝯtuiende sit accõmodatꝰ: an uͦ
nec anima sola. nec solũ corpꝰ s simł
utrũq sit homo cuiꝰ sit pars. una siue
anima siue corp. ile autẽ tot᷑ ex ut̾q
ꝯstet ut homo sit. sic̃ duos eqͦs uĩctos

Expanded text:
r. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in ejus natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq ita pͥma nat᷑e : alias t̾nas inueni¬
unt᷑ esficere. Pro uarietate qͥppe huma¬
narũ oppinionũ uirtuti aliqñ subdũt᷑.
aliqͣndo p̃ferunt᷑ aliqñ tungunt᷑: et sic
ad duodenariũ seclarũ numerũ ꝑue¬
nit᷑. S iste qͦ numerꝰ dupplicat᷑ adhibi¬
ta una disferentia sociał uidelicet intȩ:
qm̃. qͥs qͥs sectat᷑ aliqͣm istarũ duodecĩ
sectam. ꝓfecto aut ꝓpt̾ se tantũ id agit.
aut aẽ ꝓpt̾ socium: cui debet hoc uelle
qͦd sͥ. Qoͦ circa duodecĩ st̃ eoꝵ qͥ ꝓpter
se tantũ unã quãq tenendã putant. et
sic philosophandũ. eẽ. decernũt. s cẽ

Expanded text:
utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniutrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant, et sic philosophandum esse decernunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ti: q̃n in usum uircutis assumit᷑. ꝑtiunet
qͥppe ad uircutis officiũ et uiuere patͥȩ
et ꝓpt̾ patriã filios ꝓc̾are: quoꝵ nentrũ
fieri potest sine corꝑis uoluptate. Nam
sine illa nec cibus potusq sumit᷑ ut uni¬
at᷑: nec cõcũbit᷑ ut generatio ꝓpaget᷑.
Cũ gͦ p̃fertur iurtuti ipsa appetitur ꝓpt̾
se ipsam. uirtꝰ autẽ assum̃da credit᷑ ꝓpt̃
illam: id.ẽ. ut nichil uirtus agat. nͥ ad
consequẽdã uł conseruandã corꝑis uo¬
luptatẽ. que uita deformis. ẽ. qͥdem. qͥp¬
pe uͥ uirtꝰ seruit dñe uoluptati: qͣmuis
nullo mͦ hec dicenda sit uirtꝰ. S tam̃
cẽ ista horribilis turpitudo. habuit qͦs¬
dam philosophos patronos et defenso¬
res suos. Uirtuti porro uoluptas iuin¬
git᷑ . qñ neutra earũ ꝓpt̾ alt̾am s ꝓpter
se ipsas ambe appetunt᷑. Qua ꝓpt̾ sic̃
uoluptas uł subdita uł p̃lata. uł iuncta
uirtuti. tres sectas facit: ita quies. ita

Expanded text:
ti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet ti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita
Abbreviated transcription (Latin):
delectabilit̾ mouet᷑ corꝑis sens . aut
qͥetem qua fit ut nullam molestiam
corꝑis quisq patiat᷑. aut utrãq quam
tam̃ uno noĩe uoluptatis epicurꝰ ap¬
pellat: aut uniuisalit᷑ pͥma nate᷑. inqͥb
et hec sunt et alia. uł in corꝑe ut m̃¬
broꝵ integritas. et salus atq inco¬
lumitas eiꝰ uł in animo ut s̃ ea q̃ uł
parua uł magna in hominũ repꝑuĩt᷑
ingeniis. Hec gͥ quatuor. id. ẽ uolup¬
tas. qͥes. utrũq pͥma nature in nob̃
ita .s̃. ut uł uirtꝰ quã postea doctrina
inserit ꝓpt̾ hec appetenda sit: aut ista
ꝓpt̾ uirtutẽ. aut utraq ꝓpt̃ se ipsa. ac
ꝑ hoc fiunt hinc duodecĩ secte. ꝑhãc
enĩ rationem singłe triplicant᷑. qͦd c̃
in una demonstrauero: difficile ñ e¬
rit id in cecis inuenire. Cũ gͦ uolup¬
tas corꝑis animi uͥtute aut subcditur
aut p̃fert᷑ aut iungit᷑: triptita uari¬
at᷑ diusitate sectarũ. Subdit᷑ autẽ uͭtu¬

Expanded text:
delectabiliter mouetur corporis sensus, aut delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo malo multũ sic̃ dixi laboraue¬
rt̃. qui studiũ sapientie in fcłi huiꝰ ua¬
nitate ꝓfessi s̃: nec tñ eos qͣmius diũ¬
sis errantes modis. nate᷑ lunes in tã¬
tũ ab itin̾e u̾itatis deinare ꝑmisit.
ut ñ alii in animo. alii in corꝑe. alii
in utroq fines bonoꝵ ponerent et
maloꝵ. Ex qua triꝑtita uelut ge¬
neului cisgribitiõe sectas marcs
uarro in libro de philosophia. tam
multã doginatũ uarietatẽ diligent̃
et subtiliter scrutatꝰ ad uercit: ut ad
ducentas octoginta et .uiͦii. sectas. ñ
iã que eent. s que esse possent. adhi¬
bens quasdam differentias facillime
ꝑueniret. Qͦ ut breuit̃ ostendã. inde
oportet incipiam qͦd ipse aduertit
&ꝰ posuit in libro memorato quatuor
esse quedam que homines sine ma-¬
gistro sine ullo doctrine ãminicło. si¬
ne industria uł arte uiuendi. que
uͥtꝰ dicit᷑ et ꝓculdubio discit᷑ uelut
naturalit̾ appetunt. aut uoluptatẽ qͣ

Expanded text:
summo malo, multum, sicut dixi, laborauesummo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uoni¬
am de
CIUITA¬
tis utriꝰq
terrene
sciłe et
celestis. de
deinceps
t᷑ argumĩta mortaliũ quib sͥ ipsi be¬
atitudinẽ facẽ in huiꝰ uitȩ infelicita¬
te molitis̃: ud ab eoꝵs reb uanis spes
nrã qͥd disferat quã ds̃ nob̃ dedit. et
res ipsa hoc. ẽ uera beatitudo quam
dabit. ñ tm̃ auctoritate diuina. s ad¬
hibitacẽ ratione qualem ꝓpt̾ infideles
possumꝰ adhibere clarescat. De finib
enĩ bonoꝵ et maloꝵ multa et multi¬
plicit᷑ inter se philosophi disputar̃t.
Quã questionẽ marima intentione
uersantes. inuenire conati s̃. qͥd effici¬
at hominẽ beatũ. Illud enini. ẽ. finis
boni nr̃i ꝓpt̾ qͦd appetenda s̃ cetã. ip¬
sũ autẽ ꝓpt̾ se ipsum et illud finis ma¬
li ꝓpt̾ qͦd uitanda s̃ cetã. ipsũ aut̃ ꝓpt̾
qͦusq nocendo ꝑducat. finis itaq isti
s̃ sũmũ bonũ et sũmũ malum. De
qͥb inueniendis atq in hac uita sũ¬
mo bono adhipiscendo. uitando autẽ

Expanded text:
uoniam de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debdeinceps tur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod adpetenda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum; et illud finis mali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem propter quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto aut̾ thara in mesopota
tum. ẽ. Et fuer̃t dies thara in charra
qͥnq et .cc. anni et mortuꝰ ẽ thara
in charram. Non sic autẽ accipiendũ
.ẽ. quasi om̃s hos dies ibi egerit: s qͥa
iuxerit thara: qm̃ ñ legit᷑ quoto anno
uite sue in charrã uen̾it. Et absurdũ
ẽ. existimare in ista serie generationũ
nͥ diligent̃ ꝯmemorat᷑. qͦt annos qͥsq
uixerit: huiꝰ soliꝰ numerũ annoꝵ uitȩ

Expanded text:
efuncto autem Thara in Mesopotamin Charra quinque et ducenti anni, et mortuus est Thara in Charra. Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quiuixerit Thara, quoniam non legitur quoto anno uitae suae in Charran uenent; et absurdum est existimare in ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse rex nr̃. Esrues me de contradic¬
tionib p̾płi: ꝯstitues me in caput gen¬
tiũ. Popłe quẽ ñ cognoui seruiuit
mͥ: in obauditu auris obaudiuit mͥ.
Inde quippe erat uirgo maria. in qua
carnem xp̃c ut homo esset assũpsit.
de qua ciuitate. psalmꝰ aliꝰ ait. Mat̾ sy¬
on dicet homo et homo factus. ẽ in ea:
et ipse fundaiit eam altissimꝰ. Qͥs. est
homo: ipse in patriarchis et ꝓpħis fun¬
dauit eã. Cumgͥ huic regine ci¬
uitati di tanto ante dictum sit ꝑ ꝓphe¬
tiam qͦd iam uidemꝰ impletũ. ꝓ patͥb
tus nati s̃ tͥ filii ꝯstitues eos pͥncipes
suꝑ omem tr̾am: ex filiis quippe eiꝰ ꝑ om¬
nem t̾ram s̃ p̃positi et patres eiꝰ cũ con¬
fiteant᷑ ei pͦpłi concurrentes ad eam cũ
suboscure dictum. ẽ. qͦqͦmͦ intelligat᷑.
debet his reb manifestissime ꝯuenire:¬

Expanded text:
ipse rex noster: Erues me de contradicipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; in obauditu auris obaudiuit mihi. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate psalmus alius ait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est homo, ipse in patriarchis et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto ante dictum sit per prophetiam, quod iam uidemus inpletum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confsubobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m utiq p̃. xp̃ianis. Hi s̃ enim par¬
ticipes eiꝰ: ex quoꝵ in om̃ib gentib
unitate atq concordia fit ista regi¬
na: sic̃ in alio psalmo de illa dicit᷑.
Cuutas regis magiuĩ. Ipsa. ẽ syonspĩ¬
talit̾: qͦd nom̃ latine int̾pretatum
speculatio. ẽ. Speculat᷑ enĩ fut᷑i scł̃i
magnũ bonũ: qm̃ illuc dirigit᷑ eiꝰ
utentio. Ipsa. ẽ. et ierłm eodem mͦ
sp̃tc alit̾: unde multa iam diximꝰ
Eiꝰ mimica. ẽ ciuitas diaboli babi¬
lon: que confusio int̾pretat᷑. Ex qua
tam̃ babilone regina ista in om̃ib
gentib regeneratione lib̃at᷑. et a
pessimo rege ad obtimũ regem. io
ẽ a diabolo transit ad xp̃m. ꝓpter
qͦd ei dicit᷑ Obliuiscere popłm tuũ
et domũ patris tui. Cuiꝰ cuutatis
impie portio s̃ et ifraelite. sola car¬
i regis eiꝰq regine. Id ipsos enun
ueniens et ab ipsis: xp̃c occisꝰ mag̃
alioꝵ factus. ẽ qͦs ñ uidit in carne.
Unde ꝑ cuiꝰdam psalmi ꝓpħiam dic̃

Expanded text:
m utique prae Christianis. Hi sunt enim participes eius, ex quorum in omnibus gentibus unitate adque concordia fit ista regina, sicut in alio psalmo de illa dicitur: Ciuitas regis magni. Ipsa est Sion spiritaliter; quod nomen Latine interpretatum speculatio est; speculatur enim futuri saeculi magnum bonum, quoniam illuc dirigitur eius intentio. Ipsa est et Hierusalem eodem modo spiritaliter, unde multa iam diximus. Eius inimica est ciuitas diaboli Babylon, quae confusio interpretatur; ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur et a pessimo rege ad optimum regem, id est a diabolo transit ad Christum. Propter quod ei dicitur: Obliuiscere populum tuum et domum patris tui. Cuius ciuitatis inpiae portio sunt et Israelitae sola carhuius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psalmi prophetiam dicit
Abbreviated transcription (Latin):
uocamꝰ: ut eã uirgam uͥtutis eiꝰ agnos¬
cimꝰ Dñari uͦ eum in medio inimi¬
coꝵ suoꝵ: idem ipse uiter qͦs dñatur
dentib frendendo et tabescendo. et
nichil aduersꝰ eũ ualendo testãt᷑. De¬
inde qͦd paulo pꝰ dic̃ uirauit dñs et ñ
penitebit eũ. quib uerb̾ ĩmutabile¬
futum. eẽ. significat qͦd adiung̃. tu es
sacerdos inet̾um scdm ordinẽ mel¬
chisedech: ex eo qͦd iam nusqͣm. ẽ et sac̾¬
dotium et sacͥficium scđm ordinẽ aarõ
lit melchisedech qñ benedix̃ abrahã
qͥs ambig̾e ꝑnuittit᷑ de quo ista dic̃t᷑:
Ad hec itaq manifesta referunt᷑ que
paulo obscuriꝰ in eodem psalmo posi¬
ta s̃ qñ recte intelligunt᷑: qͦd in nr̃is
iam p̾płarib sermonib fecimꝰ. Sic et
in illo uͥ humilitatẽ passionis sue ꝑ ꝓ

Expanded text:
 et eam uirgam uirtutis eius agnoscimus. Dominari uero eum in medio inimicorum suorum idem ipsi, inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbifuturum esse significat, quod adjungit, Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , ex eo quod jam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron, lit Melchisedech, quando benedixit Abraham, quis ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelleguntur; quod in nostris iam popularibus sermonibus fecimus. Sic et in illo, ubi humilitatem passionis suae per
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb te delectauer̃t filie regũ in ho¬
nore tro. Quis ñ hic xp̃m quẽ p̃¬
dicamꝰ et in quẽ c̾dimꝰ qualibet sit
utiq sic̃ ungit ds̃ ũ uisibili s sp̃ali at¬
q intelligibili chrismate: Qͥs enim
tã rudis. ẽ in hac religioe̾ uł tã surd̃
adu̾sꝰ eiꝰ famam longe lateq diffusã:
ut. xp̃m a chrismate hoc.ẽ. ab uucti¬
one appellatũ eẽ. ñ nou̾it: Agnito a
rege. xp̃o. iã cetã que hic tropice
dicta s̃: qͦmͦ sit speciosꝰ forma p̃ filiis
hominũ. quadã tantomag̾ amanda
atq miranda. qͣnto minꝰ corꝑea pul
chritudine. qͥs gladiꝰ eiꝰ que sagute.
et cet̾a isto mͦ ñ ꝓprie s tropice po¬
sita. iã subditꝰ ei qui regnat ꝓpt̃ ue¬
ritatem et mansuetudinẽ. et iusticiã.
inqͥrat ex ocio. Deinde aspiciat eiꝰ
ȩccłiam. tanto uiro suo spiritali co¬
nubio et diuino amore ꝯuincꝰtam:
de qua dicit᷑ in his que secunt᷑. Asti¬
tit regina adextris tius in uestitu de¬

Expanded text:
 te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit utique sicut unguit Deus, non uisibili, sed spiritali adque intellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerit? Agnito autem rege Christo, iam cetera, quae hic tropice dicta sunt, quo modo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda adque miranda, quanto minus corchritudine; quis gladius ejus, quae sagittae, et caetera isto modo non proprie, sed tropice posita, jam subditus ei qui regnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam, tanto viro suo spirituali connubio et divino amore conjunctam: de qua dicitur in his quae sequuntur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu de
Abbreviated transcription (Latin):
eis interĩ temꝑalẽ disciplinã: excep¬
to qͦd ñ correctis seruat. qñ iuiuos
mi huiꝰ ꝯmemoraũ: et in se dix̃ imple¬
tũ. Qͥ edebat panes meos: ampliauit
suꝑ me calcaneũ. Qͦs autẽ ait in quẽ
sꝑaui: ñ congriut capiti s corꝑi. Neq
enĩ nesciebat eũ ipse saluator de qͦ ante
ex uob diabolꝰ ẽ. S solet in se m̃broꝵ
suoꝵ tranferre ꝑsonã et sͥ tribuere
Unde illud. ẽ. in enuangło. Esurui:
et dedisti mͥ manducare. Qs exponẽs
ait. Qndo uni ex minimis meis fecistis.
mͥ fecistis. Se itaq dixit sꝑasse. qͦd tc̃
sꝑau̾ant de iuda discipłi eiꝰ: qñ. ẽ cõ¬
num̾atꝰ apłis. Iudei autẽ : xp̃m quem
sꝑant. morit᷑m. eẽ. ñ sꝑant: ideo quẽ¬

Expanded text:
eis interim temporariam disciplinam, excepeis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos mi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non consciebat eum ipse Saluator, de quo ante diabolus est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere euangelio: Esuriui, et dedistis mihi manducare, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus apostolis. Iudaei autem Christum. quem sperant, moriturum esse non sperant. Ideo que
Abbreviated transcription (Latin):
disposuisse inunicos eiꝰ: et hoc actũ
esse ꝑ eũ qͥ egrediebat᷑ ut uidet. et
egrediebat᷑ ut ꝓderet. Cui aut̃ hic
ñ occurrat ex discipło eiꝰ. factus tra¬
ditor iudas: Qͥa gͦ facturi erant
qͦd moliebant᷑. id. ẽ occisuri erant
eũ: ostendens illos uana molitos.
frustra occisuros resurrectm: sic
adiec̃ hc̃ uersũ uelut dice̾t. Qͥd agi¬
tis uani: Qͦd ur̃m scelus erit: m̃s
sõpnꝰ erit:. Dũqͥd qui dormit ñ adi¬
ciet ut resurgat: &tam̃ eos tã ma¬
gnũ nefas ñ impune factos: ꝯseqͦn¬
tib indicat u̾sib dicens. Et enĩ hõ
pacis mee in quẽ sꝑaui qͥ edebat
panes meos ãpliauit suꝑ me calca¬
neũ: hoc. ẽ. conculcauit me. Tu a̾
me et reddã illis. Qͥs hoc iã neget:
qͥ uideos pꝰ passionem resurrectiõẽ
q xͥ de sedib suis bellica strage. et
excidio funditꝰ eradicatos uidet:
Occisꝰ enĩ ab eis resurrex̃. et reddid̃

Expanded text:
disposuisse inimicos eius. et hoc actum disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrnon occurrat ex discipulo ejus factus traditor Judas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, id est, occisuri erant eum, ostendens illos vana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adjecit hunc versum, velut si diceret, Quid agitis vani? quod vestrum scelus erit, meus somnus erit. Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non impune facturos, consequentibus indicat versibus, dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. Tu autme, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit
Abbreviated transcription (Latin):
tuim. De resurrectione qͦ eiꝰ. neqͣqͣm
psalmoꝵ oracła tacuert̃. Nam qͥd. ẽ.
aliud qͦd in psalmo tc̾io ex ꝑsona eiꝰ
canit᷑. ego dormiui et sompnũ cepi
ex surrexi qm̃ dñs suscepit me: An
forte. qͥsqͣm ita desipit. ut c̾dat uelut
aliqͥd magnũ nob̃ indicare uoluisse
ꝓpħam qͦd dormierit et exsurrexerit:
nͥ sompnꝰ iste mors eẽt. et eugilatio
resurrectio. qͣm de xp̃o sic oportuit
ꝓphari: Nam et in quadragesimo
multo manifestiꝰ id ostendit᷑. uͥ ex ꝑ¬
sona eiusdẽ mediatoris more solito
locutũ. ẽ. cor eoꝵ: cong̾gauer̃t ini¬
qͥtatẽ sͥ. Esgrediebant᷑ foras: et loq̃¬
bant᷑. Simul in unũ adu̾sꝰ me su¬
me cogitabant mala mͥ. Cerbũ mi¬
quũ disposuer̃t aduersũ me. Nũqͥd
qui dorut ñ adiciet ut resurgat:
Hic certe ita posita s̃ uerba. hec: ut
nichil aluid dixisse intelligat᷑ qͣm si
dicet. Nũqͥd qui morit᷑ non adici¬
et ut reuiuiscat: Suꝑiora qͥppe de¬
monstrant mortem ipsiꝰᷤ cogitasse &

Expanded text:
tur. De resurrectione quoque eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ex persona eius canitur: Ego dormiui et somnum cepi; exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me? An forte quisquam ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egrediebatur foras et loquebantur simul in unum. Adume cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et
Abbreviated transcription (Latin):
Sodẽ ronulo regnante tales milesiꝰ
fuisse ꝑhibet᷑ unꝰ ex septẽ sapientib qͥ
pꝰ theologos poetas in quib orpheꝰ ma¬
xime om̃iũ nobilitatꝰ. ẽ. sophy appella¬
tis̃: qͦd. ẽ latine sapientes.

Expanded text:
odem Romulo regnante Thales Milesius fuisse perhibetur, unus e septem Sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latine Sapientes.
Abbreviated transcription (Latin):
tari: tam̃ ñ erat de filiis a aron: cuiꝰ
ꝓgenies fuerat deputata unde fierẽt
sacerdotes. Ac ꝑ hoc in ea qͦ regesta
tura fuerat obumbrata. ẽ et ad uetꝰ
testam̃tũ ꝓprie: sigurate uͦ ꝑtine¬
bat ad nouũ ꝓpħia facti &ẽ ipsa ñ
uerbi id scilicet facto significans:
qͦd ad heli sacerdotẽ dictũ ẽ ꝑ ꝓphe¬
tam. Nam suer̃t postea sac̾dotes de
gen̾e aaron sic̃ sadoch. et abiathar
regnante dauid: et alii deinceps an¬
te qm tempꝰ ueniret qͦ ista que de
sacerdotio mutando tanto ante p̃
mine aaron ordinaret᷑. in d̃i fuerat
lege mandatũ. qͦd et hic ꝯmemora¬
tum. ẽ illo dicente ꝓpheta.

Expanded text:
tari, tamen non erat de fitari, tamen non erat de fiprogenies fuerat deputata, unde fierent sacerdotes. Ac per hoc in ea quoque re gestatura fuerat, adumbrata est: et ad vetus testamentum proprie, figurate vero pertinebat ad novum: prophetia facti etiam ipsa, non verbi; id scilicet facto significans, quod verbo ad Heli sacerdotem dictum est per prophetam. Nam fuerunt postea sacerdotes ex genere Aaron: sicut Sadoch , et Abiathar regnante David, et alii deinceps antequam tempus veniret, quo ista, quae de sacerdotio mutando tanto ante pramine Aaron ordinaretur, in Dei fuerat lege mandatum. Quod et hic commemoratum est, illo dicente propheta