comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iest. qui ex prȩrogatiua pasen¬
tum est it dicantur is rahelite
& tamen sitotum uelimus quođ
ad causam ꝑtin& conp̃hende¬
re cognomen iudȩis triꝑtito
genere significatum debemus
aduertere Primũ quia filis
abrahȩ. qui fidei suȩ meritum pa¬
ter positus est cunctarum gentiũ
Deinde propter iacob. quia aug¬
mentande fidei gratiam isrł
appellatus est. Coepta enim pa¬
tris dig Nitas. nobilitatur infilus
secundum carnem. Iudei cogno¬
minantur. quia iniuda hoc signi¬
ficatum est. quod futurum erat
Inxp̃o. Dic tum est enim iudas
erit dux uester & iuda tẽ conlau¬
dant fr̃stui quae laus data iuide
non ꝓbatur. sed xp̃o. Quem om̃s
cotidiȩ laudant hi quos fr̃s suos
dignatus est appellare Ipse
enim dixit mulieribus. Ite & di¬
cite fratribus meis. quia p̃cedo
uos ingalileã. Quis enim non lau¬
d& eum. cuius beneficio uiuit ma pos¬
tolusergo sub hac significatione
q: posterior numero sed perfectior

Expanded text:
ei est, quia ex praerogativa parenei est, quia ex praerogativa parentum est, ut dicantur Israelitae. Et tamen si totum velimus quod ad causam pertinet, comprehendere, cognomen Judaeis tripartito genere significatum debemus advertere. Primum quia filii sunt Abrahae, qui per fidei suae meritum pater positus est cunctarum gentium. Deinde propter Jacob, qui augmentandae fidei gratia Israel appellatus est; coepta enim patris dignitas nobilitatur in filiis. secundum carnem, Judaei cognominantur; quia in Juda hoc significatum est, quod futurum erat in Christo. Dictum est enim: Judas erit dux vester ; et, Juda, te collaudant fratres tui . Quae laus data Judae non probatur, sed Christo, quem omnes quotidie collaudant ii, quos fratres suos dignatus est appellare. Ipse enim dixit mulieribus: Ite, et dicite fratribus meis, quia praecedo vos in Galilaeam . Quis enim non laudet eum, cujus beneficio vivit? Apostolus ergo sub hac significatione, quae posterior numero, sed perfectior
Abbreviated transcription (Latin):
ni aut c& eri her&ici Horum co¬
gitationes inuicem se accus ab Ant
indie iudicit si intellexit. quis
emendatus sequi. noluit erubescens
ab id quod diu tenuit recedere. indi¬
e iudici cogitatione sua acus abi¬
tur Duae & enĩ cogitationes in
homine inuicẽ se accus abunt. bo¬
na & mala Bona accus atͥ malã.
quia contradixit ueritati Mala
iterum accusab it bonam. quia
non secuta est. ut sensit. & ꝑhoc
constituitur reus. qui cogitauit
sentiens bonã &ueram eẽ eccle¬
siam catholicam. & ꝑ mansit in
herose uel scis mate. Eorum aũt
cogitationes inuicem se accus abunT.
qui sem ꝑ hoc cogitauit putans
utile quod secutus est Dic tu¬
rus est enim semꝑ in cogitatio¬
nibus meis hoc p̾utaui utile
quod secutus sũ. Haec fuit fi¬
des mea. Hic leuiorẽ h abebit cau¬
sã quã uis emendan dumsit. Qui¬
a a conscientia sua non accusa¬
bitur indie iudicii. Hoc modo
iudicabuntur occulta hominũ
cognominaris Cogno men iud¬

Expanded text:
ni, aut caeteri haeretici: horum coni, aut caeteri haeretici: horum cogitationes invicem se accusabunt in die judicii. Si intellexit quis vemendatus sequi noluit, erubescens ab eo quod diu tenuit recedere, in die judicii cogitatione sua accusabitur. Duae etenim cogitationes in homine se invicem accusabunt, bona et mala. Bona accusat malam, quia contradixit veritati; mala iterum accusat bonam, quia non secuta est, ut sensit; et per haec constituitur reus, qui cogitavit sentiens bonam et veram esse Ecclesiam Catholicam, et permansit in haeresi vel schismate. Ejus autem cogitationes se invicem defendent, qui semper hoc cogitavit, putans utile 40 quod secutus est. Dicturus est enim: Semper in cogitationibus meis hoc putavi utile, quod secutus sum: haec fuit fides mea. Hic leviorem habebit causam, quamvis emendandum sit; quia a conscientia sua non accusabitur in die judicii. Hoc modo judicabuntur occulta hominum cognominaris. Cognomen Juda
Abbreviated transcription (Latin):
credentes. Ita & ꝑ conscientiã suã
accu santur diffidentes. Quam¬
uis enim sibi uideatur mini me
reus qui non credidit quia apud
se tractare istud non potuit.
ratione tamen conuincitur
quia non sibi sua sit uerdum hoc
eẽ quod & uirtutum testimonus ui¬
derat confirmari. & multos sequi
Puto autemꝰ sic posse intellegi
sitota questio degentibus creden¬
tibus dixis se credatur. Qui a qđ¬
ait quid mihi dehis quiforis sunt
iudicare: & qui non crediderit
inquit iam iudicatus est. Et quia
non surgent impii in iudicio.
Sine lege enim peccantes. sine
lege & peribunt. Ac ꝑ hoc ante
tribunal xp̃i stare non poteruat¬
& reddere causas. Quia resurgen¬
tes ducentur ad gehennã illi enim
quos dicit inuicẽ cogitati onibus
suis accusari. aut defendi indie iu
dicii  Xp̃ianisunt. hi quidis¬
cordant acatholica diuerse sen¬
tientes dexp̃o. aut desensu legis
intraditione ecdesie. siue catafri¬
gie. siue nouatiani. siue donatio¬

Expanded text:
credentes, ita et per conscientiam suam credentes, ita et per conscientiam suam accusentur diffidentes. Quamvis enim sibi videatur minime reus, qui non credidit; quia apud se tractare istud non potuit, ratione tamen convincitur; quia non sibi suasit verum hoc esse, quod et virtutum testimoniis viderat confirmari, et multos sequi. Puto etiam sic posse intelligi, si tota quaestio de gentibus credentibus dixisse credatur, quia ait: Quid mihi de iis, qui foris sunt, judicare ? Et, Qui non crediderit, inquit, jam judicatus est . Et, Quia non resurgunt impii in judicio . Sine lege enim peccantes, sine lege et peribunt; ac per hoc ante tribunal Christi stare non poterunt, et reddere causas; quia resurgentes ducentur ad gehennam. Illi enim quos dicit invicem cogitationibus suis acdicii Dei, Christiani sunt hi qui discordant a fide Catholica, diverse sentientes de Christo, aut de sensu legis in traditione Ecclesiae, sive Cataphryges, sive Novatiani, sive Donatia
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi sibi damnationẽ adquirun.
quia ad pixsons reisunt: Credere
autem aut non credere: uolunta¬
bis ost: Neque enim quis cogipo¬
test adid quod manifestum ñ est
sed inuitatur: Quia non exior¬
qu&ur sed suad&ur: Quã obrẽ
ad sentiens pręmus adfitienđ .e.
sicut &abraam quod non uidit
credidit: Ei uero qui non opera¬
tur: id est ei qui obino xius est.
peccatis qui nonoperatur quod
mandat lex Credenti autem
In eum qui iustificat impiuma
reputatur fides eius adiustiam:
Hoc dicit qui a sine operibus lo¬

Expanded text:
ipsi sibi damnationem adquirunt; ipsi sibi damnationem adquirunt; quia ad praesens rei sunt . Credere autem aut non credere, voluntatis est. Neque enim quis cogi potest ad id, quod manifestum non est, sed invitatur; quia non extorquetur, sed suadetur. Quamobrem assentiens praemiis afficiendus est, sicut et Abraham, qui quod non vidit, credidit. Ei vero qui non operatur, id est, ei qui obnoxius est peccatis; qui non operatur, quod mandat lex. Credenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Hoc dicit, quia sine operibus l
Abbreviated transcription (Latin):
siue naturale iustificantur ad p̃¬
sens Nereisint in prȩsenti iudicio
Ideo ait exoperibus legis si abra¬
ham iustificatus est: non hab&
apud dĩngloriam Quia qui fece¬
rit inquit legem uiu& inea Idẽ
non mori&ur ut reus: Necta¬
men meritum ex hoc habebit
apud dm̃ sed fidei causa Quid
enim dicit scriptura Credidit
sabraham dõ. & reputatum est illi
sadiustitiã Manifestauit non
ideo abraham gloriam apud
dm̃ habere quia circum cisus ẽ.
Aut quia abstinuit se ab inqui¬
tate. sed quia dõ credidit hinc
& iustificatus est laudis suȩ prȩ¬
mium infuturd consecuturus
Ei autem qui operatur merces¬
s non inputatur secundum gratiã¬
⁊ sed secundum debitum: ab solutũ
est ei quiligi factorum id est
moysi subiectus est aut natura¬
li non inputari meritum ad mer¬
cedem ut gloriam habeat apud
dm̃ Debitor enimest facere
legem quia neces sitas in pͦsitaẽ
ꝑlegem ut uelit nolit faciat le¬
gem nedam n&ur. Sicut alio
loco dicit: Qullautẽ contẽpnunt.

Expanded text:
sive naturalem, justificantur ad praesens; ne rei sint in praesenti judicio; ideo ait: Ex operibus legis si Abraham justificatus est, non habet apud Deum gloriam; quia qui fecerit, inquit, legem, vivet in ea, id est, non morietur ut reus: nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum habere, quia circumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absolutum est ei qui legi factorum, id est, Moysi, subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem, quia necessitas imposita est per legem; ut, velit nolit, faciat legem, ne damnetur, sicut alio loco dicit: Qui autem contemnunt,
Abbreviated transcription (Latin):
seruant. & duce natura credun
lium Hoc est legem seruare.
dnm legis agnoscere. Prima
enim sapientiȩ pars. haec est.
natura ꝓprio iudicio creatorẽ
suum agnoscit. Non ꝑlegem sol
ꝑrationẽ nature. Op̃us enim opi¬
ficem cernit inse Hilegẽ non
habentes ipsi sibi sunt lex. qui
ostendunt opus legis scriptum
In cordibus suis Idem sensus ost.
quiadum natura duce credunt.
opus legis ostendunt ñ ꝑlitteram
sed ꝑ conscientiã. Opus autem le¬
gis est fides Quam cum dictis
exib& dõ naturali iudicio ostes¬
dit sem & ipsum legem sibi es se.
quia quod mandat lex ultr o
facit ut credat in xp̃m Testimo¬
niũ reddente illis conscientia
ipsorum Teste in teriore consci¬
entia suacredunt. quia conscii
sibi sunt conuenire sibi quodcre¬
dunt Congruum est enim cre¬
ature credere & uenerari suum
conditorẽ. Nec absur dum. ẽẽ.
ut dnm seruus agnoscat. &int᷑
se cogitationibus inuicem acusan¬
tibus. aut &iam defendentibus.

Expanded text:
servant, et duce natura creduntservant, et duce natura creduntlium; hoc est enim Legem servare, Deum Legis agnoscere. Prima enim sapientiae pars haec est, natura proprio judicio creatorem suum agnoscit, non per legem, sed per rationem naturae; opus enim opificem cernit in se. Hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Idem sensus est; quia dum natura duce credunt, opus legis ostendunt non per litteram, sed per conscientiam. Opus autem legis est fides, quam cum dictis exhibet Deo, naturali judicio ostendit semetipsum legem sibi esse; quia quod mandat lex, ultro facit, ut credat in Christum. Testimonium reddente ipsis conscientia ipsorum. Teste interiore conscientia sua credunt, quia conscii sibi sunt convenire sibi, quod credunt; congruum est enim creaturae credere et venerari suum conditorem: nec absurdum est, ut dominum servus agnoscat. Et inter se cogitationibus invicem accusantibus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuqe grauior iudȩorum causa
est apudͤ iͦpsos. quam gentilium
Sicut enĩ credentes prȩferuntur.
lta ut cum diffidunt peiores
Inueniunt᷑. Plus enim dis plic&
qui quod habuit amisit. Quã
qui quod non sperauit consequi
non potinit. Iste enim non intra¬
bit in regauille foras missus ẽ.
Non enim auditores legis iusti
sunt apud dm̃. sed factores le¬
gis iustificabuntur. Hoc dicit.
quia nonhĩ iustisunt qui audi¬
est facere legen. Omnis autẽ¬
qui non facit legem. qui noncre¬
dit legi. dum non recipit cũi lex
cisus est carne Credit autẽ in
xpm. hic fecis se legem dicitur.
Et ille qui se dicit in lege.eẽ idẽ.
iudȩus. auditor legis fit non
factor. quia non credit in xpm
scriptum in lege. Sicut dicit phi¬
lippus ad natha nael : quem scrip¬
nimus ihm cum enim gentes
quęlegem non habent naturali¬
ter quȩlegissunt faciunt: Centes
xp̃ianos dicit alio loco uobis em̃
dico gentibus. qui in circum cisi
neque neo menias. neque sabba¬
tum. Neque escarum legem

Expanded text:
e gravior Judaeorum causa est apud eos ipsos, quam gentium. Sicut enim credentes praeferuntur; ita et cum diffidunt, pejores inveniuntur: plus enim displicet, qui quod habuit, amisit; quam qui quod non speravit, consequi non potuit. Iste enim non intravit in regiam, ille foras missus est. Non enim auditores Legis justi sunt apud Deum, sed factores Legis justificabuntur. Hoc dicit, quia non hi justi sunt qui audiest facere Legem. Omnis autem non facit Legem, qui non credit Legi; dum non recipit, cui Lex cisus est carne, credit autem in Christum, hic fecisse Legem dicitur. Et ille qui se dicit in Lege esse, id est, Judaeus, auditor Legis fit, non factor; quia non credit in Christum scriptum in Lege, sicut dixit Philippus ad Nathanael: Quem in lege scripnimus Jesum . 39 Cum enim gentes quae Legem non habent, naturaliter quae Legis sunt, faciunt. Gentes christianos dicit alio loco: Vobis enim dico gentibus ; quia incircumcisi neque neomenias, neque sabbatum, neque escarum legem
Abbreviated transcription (Latin):
li in honorent. Sicut scriptũ est
propter hoc consitebor tibi
ingentibus & nomini tuo canã
exemplo ꝓph&ico probat.¬
Scriotum est enim in psalmo
septimo decimo gentes ad mit¬
tendas ad gratiam dĩ ad perci¬
piendam salutẽ : Vox enim xp̃i
est qua futurum dixit. quod
ingentibus predicatio eius fruc¬
tum habitura ess& confessio¬
ne sacramenti : Ideo gratias
ea d sapientibus & prudentib
& reuelasti ea paruulis. qm bo¬
nũ placitũ dnte tẽ Confessio
ergo ista unius dĩ est intrini¬
tate. Etx qua exsurgit l&itia
ut post ueri confessionẽ l&us
decant& Misericordiã & donũ
mo. Olim decreuis se dm̃ osten¬
dit iner ueniente misericor¬
dia sua concordes facore¬

Expanded text:
li inhonorant. Sicut scriptum est: li inhonorant. Sicut scriptum est: Propter hoc confitebor tibi in gentibus, et nomini tuo cantabo. Exemplo pscriptum est enim in psalmo decimo septimo, gentes admittendas ad gratiam Dei ad percipiendam salutem. Vox enim Christi est, qua futurum dixit quod in gentibus praedicatio ejus fructum habitura esset confessionis sacramenti Dei: ideo gratias ea a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis, quoniam bonum placitum fuit ante te . Confessio ergo ista unius Dei est in Trinitate, ex qua surgit laetitia, ut post veri confessionem laetus decantet misericordiam et donum o olim decrevisse Deum ostendit, interveniente misericordia sua, concordes fac
Abbreviated transcription (Latin):
missam. Vnde saluator
Ego enim sum inquit in mo¬
dio ur̃m ut non minister. sed
ut ministem. ut ueritas in pro¬
missione facta patribus pro¬
b&ur Circum cisionelar¬
nis dataest abrahȩ infigurã
circum cisionis cordis quã
postea prophȩa futurã sig¬
nificauit dicens. Cirtum ci¬
dite duritiã cordis uestri
Huius uestris circum cisio¬
hoc est predicatoe De hino
a postolis ut circum cisis
carne ministrar& cordis
circum cisionem. Sic enim¬
dit: Sicut me misisti inhunc
mundum. Ita & ego misi eos
inhunc mundum : Circum cisio
autẽ cordis est. sublata erro¬
rumse misericordiami
& ꝓmiserat patribus iudeoꝵ
Nã dixerat habrahȩ. In semi¬
nituo benedicentur om̃s
gentes Et ad dauid dixit
De fructu uentris tui ponã
stella exiacob: Centes autẽ
suꝑ imisericordiãm honora¬
re dm̃ quia enim his nulla
promissio erat quasi indigni
ꝑsolã miseri cordia d sump¬
ti sunt ad salutem ut ꝑ confessio¬
nem honorent dm̃. quia Incredu¬

Expanded text:
missam. Unde Salvator: missam. Unde Salvator: Ego enim sum, inquit, in medio vestrum , non ut ministrer, sed ut ministrem; ut veritas in promissione facta Patribus probaretur. Circumcisio enim carnis data est Abrahae in figuram circumcisionis cordis, quam postea propheta futuram significavit, dicens: Circumcidite duritiam cordis vestri . Hujus verbis circumcisiohoc est, praedicator. Dehinc apostolis, ut circumcisis carne ministrarent cordis circumcisionem, sic ait: Sicut me misisti in hunc mundum, ita et ego misi eos in hunc mnndum . Circumcisio autem cordis est, sublata errorum se misericordiam, et promiserat patribus Judaeorum; nam dixerat Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes . Et ad David dixit: De fructu ventris tui ponam stella ex Jacob . Gentes autem super misericordiam honorare Deum. Quia enim his nulla promissio erat, quasi indigni per solam misericordiam assumpti sunt ad salutem; ut per confessionem honorent Deum; quia incredu
Abbreviated transcription (Latin):
huc tardent. DS autem patien¬
tio & consolationis d& uobis
ichipbm inuicem sapere secundũ
missus apostolus bono uoto
plebem ꝓsequitur. Optans ut
ds̃ d& eis unum sensum sapi¬
ut iuxta doctrinã . xp̃i sapiant
Lunc enim poterunt dilectionẽ
seruare exemplo dñi dicentis
Maias hac dilectione nemo
fes sione laudare dm̃ patrem
inxp̃osi inuicem se iuxta
sensum xp̃i fuerint. exortati.
ut sine cessatione lau̾dent
dom iterum erigere & refor¬
mare dignatus est. duplex
dans benefitium misericor¬
diam & operationẽ propt̃
quod ad sumite alterutrum
in honorẽ dĩ Sic ad sumpti
sumus a xp̃o dum infirmita¬
tes nostras accepit & egritu¬
dines nostras portauit᷑. Vt
exemplo nos inuicẽ nostras
infirmitates ꝑpatientiam
Confirmemus ut nomon.
honoris dĩ ad sumptũ in nos
mar& ꝑmissionss patrũ
originẽ commendat iudȩ¬
orũ. incircum cisione enĩ
filios siginficat habrahae:
quibus missus xp̃s ministra¬
uit patribus gratiã repro¬

Expanded text:
huc tardent. Deus autem patienhuc tardent. Deus autem patientiae et consolationis det vobis anum invicem 105 sapere secundum missus Apostolus bono voto plebem prosequitur, optans ut Deus det eis unum sensum sapiut juxta doctrinam Christi sapiant. Tunc enim poterunt dilectionem servare exemplo Domini dicentis: Majus hac dilectione nemo fessione laudare Deum Patrem in Christo, si invicem se juxta sensum Christi fuerint exhortati; ut sine cessatione laudent Ddem iterum erigere et reformare dignatus est, duplex dans beneficium, misericordiam et cognitionem. Propter quod assumite alterutrum, in honorem Dei . Sic assumpti sumus a Christo, dum infirmitates nostras accepit, et aegritudines nostras portavit; ut hoc exemplo nos invicem nostras infirmitates per patientiam confirmemus, ut nomen honoris Dei assumptum in nos maret promissiones Patrum. Originem commendat Judaeorum; in circumcisione enim filios significat Abrahae, quibus missus Christus ministravit Patribus gratiam repro
Abbreviated transcription (Latin):
non sibi m&ipsi dicit placuis¬
se. sed dõ patri quia dicit
Non enim descendi decęlo
ut faciam uoluntate meamo
sed uoluntatem eius qui me
misit patris & quia cum haec
dicer& contradicentibus iude¬
is quasi peccator occiditur
psalmographus ox ꝑsona eius
uerba facit addm̃ patrẽ dicens
Detractiones ex probantium
te ceciderunt suꝑ me hoc est.
ego cũuoluntatem tuã facerẽ.
dixerunt me peccare intẽ.
qui non me recipiendo quem
misisti ex probauerunt tẽ.
Quia iudȩi cum peccarent indm̃
peccantem indm sic peccata
peccantium in dm̃ cȩciderunt
suꝑ xp̃m in nocens enim apec¬
catoribus occiditur. qua si blas
phemus Sicut scriptum est
In euangelio
uae cum que enim scripta
sunt. ad nram confirmatio¬
Unẽ scripta sunt. ut ꝑ patien¬
uam & exhortationẽ scriptura¬
rum spem habeamus. Mani¬
festum est quia que cum quae
scripta sunt ad nostram disci¬
plinã scripta sunt. Vt ex ipsa
exortatione ꝓfitiamus ad spẽ
non diffidentes deꝑmissis. si ad¬

Expanded text:
non sibimetipsi dicit placuisse, sed Deo Patri, quia dicit: Non enim descendi de coelo, ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit, Patris . Et quia cum haec diceret, contradicentibus Judaeis quasi peccator occiditur, psalmographus ex persona ejus verba facit ad Deum Patrem, dicens: Detractiones exprobrantium te ceciderunt super me, hoc est: Ego cum voluntatem tuam facerem, dixerunt me peccare in te, qui non me recipiendo quem misisti exprobraverunt te, quia Judaei, cum peccarent in Deupeccantem in Deum. Sic peccata peccantium in Deum ceciderunt super Christum: innocens enim a peccatoribus occiditur quasi blphemus, sicut scriptum est in Evangelio . Quaecumque enim scripta sunt, ad nostram confirmationem scripta sunt; ut per patientiam et exhortationem Scripturarum, spem habeamus. Manifestum est quia, quaecumque scripta sunt, ad nostram disciplinam scripta sunt; ut ex ipsa exhortatione proficiamus ad spem, non diffidentes de promissis, si ad
Abbreviated transcription (Latin):
test habitare sp̃s sc̃s. sicut dice
salo mon. Si autem quis denuo
car naliter uiuat desertus absp̃u
sco. In in iustitia sua mori&ur
Corpus autem dicens totũ ho¬
minem significat mortuũ pec¬
cati causa. sicut & apro ph&a
sub uocabulo animę totus homo
significatur. quasi a parte to¬
tum Ait enim anima quȩ pec¬
cat ipsa mori&ur. Numquid
sine corpore hic corpus. pro
toto homine posuit Ille ani¬
ma & alius ꝓph&a carnem
dicendo. totum hominem signi¬
ficauit. Ait enim: Videbit
omnis caro salutare di. &qm̃
co c&era hominis ad conpara¬
tio nẽ eius corpus appellaut.
Pr&erea quod anima dum
peccat. caro dicatur. hoc enĩ¬
uocatur quod sequitur. Si¬
cut iam sȩpe dixi. Similimo¬
do & dñs cum in passione sua
diuinitatem suã minime for.¬
midare uell& intellegi sedhs¬
minis ẽẽ mestitiã. Ait. Sp̃s¬

Expanded text:
test habitare Spiritus sanctus, sicut dicit test habitare Spiritus sanctus, sicut dicit Salomon : si quis autem denuo carnaliter vivat, desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua morietur. Corpus autem dicens, totum hominem significat mortuum peccati causa, sicut et a propheta sub vocabulo animae totus homo significatur, quasi a parte totum; ait enim: Anima quae peccat, ipsa morietur . Numquid sine corpore? Hic corpus pro toto homine posuit, ille animam. Et alius propheta carnem dicendo totum hominem significavit; ait enim: Videbit omnis caro salutare Dei . Et quoniam co caetera hominis ad comparationem ejus corpus appellavit, propterea quod anima, dum peccat, caro dicatur; hoc enivocatur, quod sequitur, sicut saepe jam dixi. Simili modo et Dominus cum in passione sua divinitatem suam minime formidare vellet intelligi, sed hominis esse moestitiam, ait: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
tris filii sunt. Hoedicit quia
quisu pradictis erroribus sub
Duabus enim excausis descrit
hominẽ sp̃s sc̃s Qum aut sen¬
sũ carnis habi&. Aut gesta
uis enim bonitate dĩ erigant᷑
homines. honorantur tamen
filui dĩ uocati. nisi sic uixerint
Ne indigni concesso nomine
uideantur Corpus quidem
mortuum est. pp̃t peccatum
sp̃s uero ut propt̃ iustifica¬
tionẽ Peccati causa corpus
mortuum adserit eorum
quos deserit sp̃s sc̃s. Nec
ad istum id est spm necis eorũ
passionem ꝑuenir& sp̃s enim
dĩ nescit peccare Adiustifica¬
tionem enim datur. ut adiuto¬
rio suo iustific&. Ergo quia
peccare nescit. uita est Aori
enim non potest. quia ꝑ peccatũ¬
mors. ac perhoo sibt peccator
oberit Non spiu quem accepit:
Nec enim sp̃s erit incausa qui
uoluit iusti ficare: signum enun
iustificationis hic est in homine
ut ꝑ id quod in habitat In eo us¬
tificatus appareat eẽ filius di
Non enim in ficto homine neque
ncorpore sub dito peccatis Po¬

Expanded text:
tris, Filii sunt. Hoc ergo dicit, quia qui supradictis erroribus subjDuabus enim ex causis deserit hominem Spiritus sanctus; cum aut sensum carnis habet, aut gesta.vis enim bonitate Dei erigantur homines, onerantur tamen filii Dei vocati, nisi sic vixerint, ne indigni concesso nomine videantur. Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vera vita propter justificationem. Peccati causa corpus mortuum asserit eorum, quos deserit Spiritus sanctus, nec ad istum, id est, Spiritum, necis eorum passionem pervenire. Spiritus enim Dei nescit peccare; ad justificationem enim datur, ut adjutorio suo justificet. Ergo quia peccare nescit, vita est; mori enim non potest, quia per peccat: ac per hoc sibi peccator oberit, non Spiritui, quem accepit. Nec enim Spiritus erit in causa, qui vult justificare. Signum enim justificationis hoc est in homine, ut per id quod inhabitat in eo, justificatus appareat esse filius Dei; non enim in ficto homine, neque in corpore subdito peccatis po
Abbreviated transcription (Latin):
lius eg&. sed nõbis uitaiad¬
quirit adernã. Sic enim
diligit nos. ut sibi in put&.
÷quod nobis ꝓmisit Si enim
secundum carnem uixeritis
÷moriemini Nihil uerius. qui¬
asi secundum ada uixerix
moriemur adam enim pre¬
uari cans uendidit sepeccato.
carni deputatus. Omne pec
quod enim deforis uitia &
delicta nas cuntur ex sensib
gustu. carni deputatur Omĩs
enimi cogitatio foras respioi¬
ons. incurrit delictum Nã
& primi hominis deforis pec¬
catum natum est Secundũ
carnem ergo uiuere mors est:
Om nes enim actus carnis exua
legem est si autem spũ facta
carnis mortific&is. uiuc is
Cor pus uult. lege animę gu¬
bernari. VNde ostendit qui¬
a siduce scĩ sp̃s actus & consi¬
lia carnis quȩ huius mundi
instigantibus potestatibus con¬
cinnantur fuerint repressa
ne agendi reecipiant potesta¬
tem uitam prestare Morti¬
ficari enim dicuntur. si cessem.
non sunt enim sices sant. quia
peccatum non est si non fiat

Expanded text:
lius eget: sed nobis vitam aclius eget: sed nobis vitam acquirit aeternam; sic enim diligit nos, ut sibi imputet, quod proficit nobis. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Nihil verius, quia si secundum Adam vixerimus, moriemur; Adam enim praevaricans vendidit se peccato carni deputatus. Omne enimquod enim deforis vitia et delicta nascuntur ex sensibusgustu, carni deputantur. Omnis enim cogitatio foras respiciens, incurrit delictum; nam et primi hominis deforis peccatum natum est. Secundum carnem ergo vivere, mors est; omnis enim actus carnis extra Legem est. Si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis. Corpus vult lege animae gubernari; unde ostendit quia si duce sancto Spiritu, actus et consilia carnis, quae hujus mundi instigantibus postestatibus concinnantur, fuerint repressa, ne agendi accipiant potestatem, vitam praestari. Mortificari enim dicuntur, si cessent: non sunt enim, si cessant; quia peccatum non est, si non fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ruiui ficabit & mortalia
corpora ur̃a. propter in ha¬
bitantẽ spm̃ eius in uobis. Ip¬
sum sensum. eandem tractat
ratione Corpora enĩ dixit.
ꝑquȩ homines significat: &
qua supra propter peccatum
corpus dixit mori morte se¬
cunda: Hic iterum propter
bonam uitã mortalia corpo¬
ra uiuificare ꝓmisit: id est . to¬
tum. hominẽIgitur fr̃s de¬
bito res sumus non carni. ut
secundũ carnem uiua mus
Rectum & manifestum est. noi
nos adinuentione ade qude
carnaliter egiti obsecundare
debere. Qui prior peccans mor¬
tem nobis hereditatis titulo
dereliquid. Sed legi x piseriure
nos debere quinos spiritali
ratione a morte supradic¬
ta redemit. Huic eni sumus
debitores . qui nos carnalibus
uitis sordidatos. ꝑ lauacrum
sp̃s ab lutos iustificauit & fi¬
lios di fecit. Prius enim in
carne positi exemplo ado
uiuebamus sub iecti peccatis.
Nunc uero liberati reddere
debemus obsequium redẽp¬
tori quod quidẽ obsequiũ
non illi utique ꝑficit qui nul¬

Expanded text:
ivificabit et mortalia corpora vestra propter inhabitantem Spiritum ejus in vobis. Ipsum sensum eadem tractat ratione; corpora enim dixit, per quae homines significat. Et quia supra dixit propter peccatum corpus mori morte secunda, hic iterum propter bonam vitam mortalia corpora vivificari promisit, id est, totum hominem. Igitur, fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Rectum et manifestum est, non nos adinventioni Adae, qui carnaliter egit, obsecundare debere, qui prior peccans mortem nobis haereditatis titulo dereliquit: sed legi Christi servire nos debere, qui nos spiritali ratione a morte supradicta redemit; huic enim debitores sumus, qui nos carnalibus vitiis sordidatos per lavacrum Spiritus ablutos justificavit, et filios Dei fecit. Prius enim in carne positi, exemplo Adae vivebamus subjecti peccatis: nunc vero liberati, reddere debemus obsequium Redemptori. Quod quidem obsequium non illi utique proficit, qui nul
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑfectis loquitur. aliquan¬
do quasi ꝑfecturis. Hoc est. ali¬
quando laudat. aliquando cõ¬
mon& ut si secundum supra
memorata uersentur. iuxta
legem naturȩ. in spũ eẽ dicun¬
tur. Quia sp̃s di in eohabitare
non potest qui carnalia sequitur

Expanded text:
quasi perfectis loquitur, aliquanquasi perfectis loquitur, aliquando quasi perfecturis, hoc est, aliquando laudat, aliquando commonet; ut si secundum supra memorata versentur juxta legem naturae, in spiritu esse dicantur; quia Spiritus Dei in eo habitare non potes
Abbreviated transcription (Latin):
facit condita creatura ut ip¬
sesimilis creaturis put&ur.
Si cȩcati sunt neuide int qua¬
łe contumeliã dõ faci unt
opus enim quod in laudẽ
suã p̃dicandam facere dis¬
matus est isti uitu perantes
In credulũ & stultũ as serunt
Ae ꝑ hoc legidĩ hoc studium
n& Qui enim incarnesunt. dõ
placere non possunt. Sapicn¬
tes mundi incarnesunt. quia
sapientie resistunt. quia totus
mundus caro est Omne enim
uisibile. carnę deputatur cogna¬
ta enim sunt carnis. imino ele¬
menta carnis Ideoque qui
mundanis rebus obtem perat.
incarne est Uos autem non
estis incarne. sed in spũ Incar¬
ne positi dicuntur non eẽ in car¬
ne si ad sentientes ioh anni a¬
postolo mundana non diligant.
Sententia enim homini sua
quasi fingnatura. ut hoc ap¬
pell&ur quod sentit Sita men
sp̃s dĩ habitat in uobis hoc ideo
Ambuguȩ dicit. quia inlege
inducti non adhuc ꝑfectę erant
fidei sed spem ineis uidebat
ꝑfectionis: Unde aliquando

Expanded text:
ab eo condita creatura; ut ipab eo condita creatura; ut ipse similis creaturis putetur! Sic caecati sunt ne videant qualem contumeliam Deo faciunt; opus enim quod in laudem suam praedicandam facere dignatus est, isti vituperantes, incredulum esse et stultum asserunt, ac per hoc legi Dei hoc studium nent. Qui enim in carne sunt, Deo placere non possunt. Sapientes mundi in carne sunt, quia sapientiae resistunt, quia totus mundus caro est: omne enim visibile carni deputatur; cognata enim sunt carnis, immo elementa carnis. Ideoque qui mundanis rebus obtemperat, in carne est. Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. In carne positi, dicuntur non esse in carne, si assentientes Joanni apostolo, mundana non diligant; sententia enim hominis suam quasi fingit naturam; ut hoc appelletur, quod sentit. Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Hoc ideo ambigue dicit, quia in Legem inducti, non adhuc perfectae erant fidei: sed spem in eis videbat perfectionis. Unde aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
us sit quam peccare: est & a¬
lia prudentia carnis. quȩ
mundanis rationibus inflata
negat aliquid fieri ut mun¬
di careat ratione. UNde
derid& uirginis partum
carnise resur rectionẽ
Prudentia autem sp̃s. uit a
& pax. Uere haec est sapi¬
ontia que uitã adquirit &
pacẽ Sequens enim spirita¬
lia contemptis in lecebris
bebit uitã cum pace. Id est
carnẽ dixit inimicã sed
sapientiam carnis id esti
aut cogiatione siue ad se¬
ueratione. quȩ nascitur de
errore Sapientia ergo
carnis est. primũ in loco as¬
trorum ab hominbus inuen¬
ta disputatio Deinde uisi¬
bilium oblectatio. haec ini¬
elementorum dnm̃ & opifi¬
cem mundi his coequant
quȩ fecit astruentes nih il
posse fieri prȩter quã mun¬
di contin& ratio. Quã obrẽ
negant dm fecisse. ut uirgo
parer&. aut mortuorum
corpora resurgerent. Quia
stultum est inquiunt. ut ds
fecerit ultra quam sapit
homo O prudentes mundi
qui putant dõ non debere
aliter facere quam ab eis

Expanded text:
us sit, quam peccare. Est et aus sit, quam peccare. Est et alia prudentia carnis, quae mundanis rationibus inflata, negat aliquid fieri, ut mundi careat ratione. Unde deridet Virginis partum, carnis resurrectionem. Prudentia autem spiritus vita et pax. Vere haec est sapientia, quae vitam acquirit et pacem; sequens enim spiritalia, contemptis illecebris bebit vitam cum pace, id est,carnem dixit inimicam, sed sapientiam carnis; id est, aut cogitationem, sive asseverationem, quae nascitur de errore. Sapientia ergo carnis est primo in loco astrorum ab hominibus inventa disputatio, deinde visibilium oblectatio. Haec inielementorum Dominum, et opificem mundi his coaequant, quae fecit, astruentes nihil posse fieri, praeter quam mundi continet ratio. Quamobrem negant Deum fecisse, ut Virgo pareret, aut mortuorum corpora resurgerent; quia stultum est, inquiunt, ut Dfecerit ultra quam sapit homo. O prudentes mundi, qui putant Deum non debere aliter facere, quam facit
Abbreviated transcription (Latin):
nos cens aũt ei dam nauit in co
peccatum. Itaque si & nos sal¬
uatoris exemplo non peccenx.
dampnamus peccatum. qui
Senim secundum carnem sunt
que carnis sunt sapiunt
hoc dicit. quia suggestioni
quȩ fecit ꝑcarnemꝰ ob tempe¬
rat. quȩ carnissunt sapit
hoc enim illi suaue uid&ur.
quod sequitur. Contra fas ap¬
p&ens usum & sententia er¬
roris carnis. In carne eni¬
error mundanus signatur.
quacum que exparte qui
uero secundum spm̃ ea quȩ
sunt sp̃s sentiunt :Mani fes¬
tum est quia quise a carnis
desiderio contin&. iuxta legẽ
mentis uiuit hoc enim illi utile
uid&ur sapere. quod conueni
rat mortem Prudentia enim
ideo dicitur cumres stubta si.
quia sȩcularibus hominibus
errores uisibi libus concopti
siue insensu. siue in actui com¬
tra logem dĩ prudentia uiden
mMaxime quia omius¬
industria & astutia illorũ
ineo łt pecc&. Sapere enim
sibi uidentur. si istud diligen¬
tius curent. cum nihil stulti¬

Expanded text:
noscens autem ei damnavit in eo noscens autem ei damnavit in eo peccatum. Itaque si et nos Salvatoris exemplo non peccemus, damnamus peccatum. Qui enim secundum carnem sunt, quae carnis sunt sapiunt. Hoc dicit, quia qui suggestioni, quae efficitur per carnem, obtemperat; quae carnis sunt, sapit. Hoc enim illi suave videtur, quod sequitur, contra fas appetens usum et sententiam erroris carnis; in carne enim mundanus error signatur quacumque ex parte. Qui vero secundum spiritum, ea quae sunt spiritus, sentiunt. Manifestum est, quia qui se a carnis desideriis continet, juxta legem mentis vivit; hoc enim illi utile videtur sapere, quod conveniarat mortem. Prudentia enim ideo dicitur, cum res stulta sit; quia saecularibus hominibus errores ex visibilibus concepti sive in sensu sive in actu contra legem Dei, prudentia videntur: maxime quia omnisindustria et astutia illorum in eo est, ut peccent. Sapere enim sibi videntur, si istud diligentius curent; cum nihil stulti
Abbreviated transcription (Latin):
eusdem: iustificati enim. ami¬
ci legis sunt. Quomodo autem
impl&ur in nobis iustificatio
nisi cum datur remissio omni¬
um peccatorum. ut sublatis pec¬
catis iustificatus appareat
mente seruiens legi dic hocẽ
non secundum carnẽ ambu¬
lare. sed secundum sp̃m
ut deuotio animi qui est sp̃s
con
non sentiat desiderium peccati.
quia percarnẽ seminat con¬
cupiscentias anime. quod in¬
est peccatum sidampnatum
est peccatũ qͣuo modoͬ in est.¬
damnatũ est & asaluatore.
& triplici genere dam natum
Primo enim in loco dã nauit
peccatum. dum non peccauit
dissentiens a peccato deinde
incruce peccatum quia pecca¬
uitꝰ dã natum dicitur unde sub¬
lata est illi ductoritas quasi
peccati. quad &inebat homines
in inferno propter delictũ adȩ
ut de c&ero inquibus signum
crucis est d&inere non audeat.
Tertio dampnauit peccatum.
dum irrita fecit delicta re¬
missione peccatorũ concessa
Cum enim peccator causa ad¬
mis si eamnandus ess&. ig¬

Expanded text:
ejusdem, justificati enim amiejusdem, justificati enim amici Legis sunt. Quomodo autem impletur in nobis justificatio, nisi cum datur remissio omnium peccatorum; ut sublatis peccatis, justificatus appareat, mente serviens legi Dei? Hoc est non secundum earnem ambulare, sed secundum spiritum; ut devotio animi, qui est spiritus, non consentiat desiderio peccati; quia per carnem seminat concupiscentias animae, quod inest peccatum. Si enim damnatum est peccatum a Salvatore, quomodo inestDamnatum est a Salvatore, et triplici genere damnatum. Primo enim in loco damnavit peccatum, dum non peccavit, dissentiens a peccato. Deinde in cruce peccatum, quia peccavit, damnatum dicitur. Unde sublata est illi auctoritas quasi peccati, qua detinebat homines in inferno propter delictum Adae; ut de caetero in quibus signum crucis est, detinere non audeat. Tertio damnavit peccatum, dum irrita fecit delicta, remissione peccatorum concessa. Cum enim peccator causa adpeccati damnandus esset, ig
Abbreviated transcription (Latin):
est autem a spũ sco caro dñi.
ut intali corpore nascer&ur
quale fuit adae ante pecca¬
tum sola tamen sententia da¬
ta in adã misso ergo ds̃ xp̃o
depeccato dampnauit peccatũ.
hoc est peccatum peccato ꝓprio
a peccato crucifigitur. qui est
corporis saluatoris. Quo fac¬
to dampnauit ds̃ peccatum
incarne. ibi utique ubi pecca¬
uit. Sicut & inalia epistola
ait trium phans illos in ipso
de quocum que damnato Inqua
causa damnatus este responde¬
quod ãd misit in carne Hoc
itaque peccato reus factus sata¬
nas amisit dominium retenta¬
rum animarum Vt iam sig¬
natos signo crucis inqua uic¬
tus est. in secunda morte tene¬
re non audeat. Quam obrem
ad securitatẽ nram̃. haec trac¬
tat apostolus ut iustificatio
legis impler&ur In nobis. qui
non secundum carnem ambu¬
lamus. sed secundum spm̃
Ideo damnatum dicit pecca¬
tum. ut impler&ur in nobis
iustificatio legis datȩ a mor¬
se. Sub lati enim de conditi¬
one legis. factisumus amici

Expanded text:
est enim a Spiritu sancto caro Domini, est enim a Spiritu sancto caro Domini, ut in tali corpore nasceretur, quale fuit Adae ante peccatum; sola tamen sententia data in Adam. Misso ergo Deus Christo, De peccato damnavit peccatum, hoc est, peccatum peccato proprio a peccato crucifigitur, qui est corporis Salvatoris: quo facto damnavit Deus peccatum in carne, ibi utique ubi peccavit, sicut et in alia epistola ait: Detriumphans illos in ipso de quocumque damnato: In qua causa damnatus est? Respondequod admisit in carne. Hoc itaque peccato reus factus Satanas, amisit dominium retentarum animarum, ut jam signatos signo crucis, in qua victus est, in secunda morte tenere non audeat. Quamobrem ad securitatem nostram haec tractat Apostolus. Ut justificatio Legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Ideo damnatum dicit peccatum, ut impleretur in nobis justificatio legis 71 datae a Moyse; sublati enim de conditione Legis, facti sumus amici
Abbreviated transcription (Latin):
Illic ergo uerba sunt hic res il¬
lic quȩdĩ sunt hicds̃ ipse Nã
quod in possibile erat legis in
dam nauit peccatum incarne
haldͦdicit ut baptizatos securos
reddat. quia liberatisunt a pec¬
catos Qm̃ quod in pos sibile erat
inquit legis cui in possibilem
Nobis scilic& in possibile erat
mandatum legis implere. qua
subiecti eramus peccato. Ob
hoc ds filicm suum misit in
si militudinẽ carnis peccati.
haec est si militudo carnis quia
quãuis e ad em caro sit qu & & nr̃ã
nomamen ita facta in uero ẽ
& nata sicut & caro nr̃a. Est
enim scĩ ficata inuero & nata
sine peccato s &eque ipse inil¬
la peccauit ideo enim uirgi¬
nalis uterus electus est ad par¬
tum dominicum. ut inscĩtate dif¬
ferr& caro dñi a car nostra¬
IN causa enim similis est. non
inqualitate peccati substantiȩ
p̃pterea ergo similem dixit
quia de eadem sub stantia car¬
nis non eandem habuit natiui¬
tatem. Quia peccato subiectũ
non fuit corpus dñi. Expiata

Expanded text:
Illic ergo verba sunt, hic res: ilIllic ergo verba sunt, hic res: illic quae Dei sunt, hic Deus ipse. Quoniam  inpossibile crat legis, indamnauit peccatuHaec dicit, ut baptizatos securos reddat, quia liberati sunt a peccato. Quoniam quod impossibile erat, inquit, Legis. Cui impossibile est? Nobis scilicet impossibile erat mandatum Legis implere; quia subjecti eramus peccato. Ob hoc Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Haec est similitudo carnis; quia quamvis eadem caro sit, quae et nostra; non tamen ita facta in utero est et nata, sicut et caro nostra. Est enim sanctificata in utero, et nata sine peccato, et neque ipse in illa peccavit. Ideo enim virginalis uterus electus est ad partum Dominicum, ut in sanctitate differret caro Domini a carne nostrain causa enim similis est, non in qualitate peccati substantiae. Propterea ergo similem dixit, quia de eadem substantia carnis, non eamdem habuit nativitatem; quia peccato subjectum non fuit corpus Domini. Expiata
Abbreviated transcription (Latin):
pictꝰ aduõ deo tuo. Ro¬
pictorẽ. Noli bonam
delere pict᷑ami. ñ fu co
s u̾itate fulgẽtẽ: nõ
cera exp̃ssa. s grã. Deles
pict᷑aui mulier siul¬
obliuas. si acqͥsito ru¬
bore ꝑfũdas.Illa pict᷑a
uicu n decoris e. Ila pie¬
t᷑a fraudiᷤ ñ sĩplicitatis

Expanded text:
pictus a domino deo tuo. bopictorem. noli bonam delere picturam, non fuco sed ueritate fulgentem, non cera expressam sed gratia. deles picturam, mulier, si uuloblinas, si adquisito rubore perfundas. illa pictura uitii, non decoris est, illa pictura fraudis, non simplicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
adiciẽdã putauit. meli
eĩ q̃rit ista: si sola sit
abducẽs sea corporis
ceno ⁊ acupiditate car¬
nali. Ip̃ã ẽ eĩadimagi¬
Quiaũt ꝯfoͥmes filiid̾i.
scĩ st̃.Sic eĩ legimꝰ dicẽte¬

Expanded text:
adiciendam putauit; melius enim quaerit ista, si sola sit, abducens se a corporis caeno et a cupiditate carnali. ipsa est ad imagiqui autem conformes fili dei sancti sunt. sic enim legim
Abbreviated transcription (Latin):
bra mutatõ. s manẽ¬
occasꝰ. q̃ se sẽp reꝑat ac
reformat: młto mag̃
ꝯtristan tedebet si aĩa
ꝓfecro u̾tutis impleta.
ciã m̃tis atq ĩcuriam
a suo deflexa ꝓpoĩto. stu¬
dia sua sepe ꝯmutet. qͥ
ẽ ĩsipiẽtie atq ĩ sciẽtie.
uñ ⁊ scͥpta ait. stultus
ut luna mutat᷑. ⁊ iõsa¬

Expanded text:
bra mutatio, sed manenoccasus, quae se semper reparat ac reformat; multo magis contristare te debet, si anima profectu virtutis impleta ntiam mentis, atque incuriam a suo deflexa proposito studia sua saepe commutet, quod est insipientiae et inscientiae. Unde et Scriptura ait: Stultus ut luna mutatur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃am gũatõmi mollio¬
posset teña ieni exordia
aut asploris laborẽ cole¬
rare frigoris. aut torrẽtis
est̾ i uiriã sustiñe.simil
illõ adũt̾e licet:qr iure

Expanded text:
et ipsam generationem molliopossent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adhinnire licet, quia iure
Abbreviated transcription (Latin):
rios reos ñ ex necessitate
ꝯpulsos cul pa stugit: pe¬
ua ꝯdẽpnat. Ncqr eĩ si per
nt. ob uonus morti est.
or acło. siqͥs ꝑ ĩprndẽtia
ĩtulit necẽ. accip̃impũi¬
tatis sp̃e. refugii facłtatẽ.
ut possit euad̾e. ħgͥ de co

Expanded text:
rios reos, non ex necessitate conpulsos culpa astringit, poena condemnat. neque enim si per rit, obnoxius morti est. oraculo, si quis per inprudentiam intulerit necem, accipit inpunitatis spem, refugii facultatem, ut possit euadere. ho
Abbreviated transcription (Latin):
dedlinat eriorẽ. ⁊ ao uͥtut
semita uias suas dirig̃.
pore istud. accipiat᷑. qr
de paschadiñ loq̃batur.
qd uis mitõ celebrat᷑.

Expanded text:
declinat errorem et ad uirtutis semitam uias suas dirigit. de tempore istud accipiatur, quia de pascha domini loquebatur, quod ueris initio celebratur.
Abbreviated transcription (Latin):
collig̾e possemꝰ. si qͥd ad
cclificacõe ecclic ista pro¬
pari ĩ fructuosũ negotiũ
c̃. ad illa magis ĩcẽdaniꝰ
aĩũ. ĩ quibꝰ uite sit ꝓfeci¬

Expanded text:
colligere possemus, si quid ad aedificationem ecclesiae ista propari infructuosum negotium est, ad illa magis intendamus animum in quibus uitae sit profec
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ dignũ habitacło pa¬
tris familias astrũe desi¬
derat. añꝙͣ̃ fũdam̃tum
ponãuñ lucẽ enifũdat
Que si desit domꝰ defo.mi
horret incłtu: Luxẽ: q̃ n
liqͦs domiꝰ com̃dat ornatꝰ.
fiat ĩqͥt lux. Iolena box

Expanded text:
quod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat quae si desit, tota domus deformi horret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox
Abbreviated transcription (Latin):
uer tenebre noui lũmis
claritate. Rep̾ssit eas. ⁊ q̃si
ni abissos demĩsit repẽte
p uniu̾sa mĩdi fulgor lu¬
cis ĩ fusꝰ. pulcre itaq et
ꝓp̾e dix fca ẽ lux. sic eĩ ciro
lux celũ.⁊ tr̃as. maria il¬
sin ulla cõp̾hẽsione. ietet¬
tis surgẽtis diei splẽdore
buit explicari. Qd mira¬
mͣ si d̃s locutꝯ ẽ luce et
caligati mũ dolurũ esm¬
olcũ ore emisit.clanora
occultis: Dix̃ ds̃ nõ ut
puccis o:gana qͥdã sonꝰ
ẜmoiis exurt. nͦ ut lĩgueno
motꝰ celeste formaret al¬
loqͥũ. atq acrẽ istũ qdam
u̾bor strepit᷑ u̾baret. s ur
uolũtatis sue cogͥtõẽ pro¬
Eet opacõis effectu.⁊ dis

Expanded text:
unt tenebrae novi luminis claritate. Repressit eas, et quasi in abyssos demersit repente per universa mundi fulgor lucis infusus. Pulchre itaque et proprie dixit: Facta est lux. Sicut enim cito lux coelum, terras, maria ilsine ulla comprehensione retectis surgentis diei splendore buit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emioleum ore miserit, clariora occultis? dixit deus non ut per uocis organa quidam sonus sermonis exiret nec ut linguae motus caeleste formaret adloquium atque aerem istum quidam uerborum strepitus uerberaret, sed ut uoluntatis suae cognitionem proderet o
Abbreviated transcription (Latin):
deat. Deqͦ sat putamus
uͥ eras cũ fũdarẽ t̾rã: Indi¬
camͥ si habes sciẽcia. Qͥs
posuit nĩsura es si nosti.
aut qͥs ẽ qui sr̃ idux ũisas¬

Expanded text:
putamus ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si habes scientiam. quis posuit mensuras eius, si nosti? aut quis est qui superinduxi
Abbreviated transcription (Latin):
debeuiꝰ. aoyses utiq ille
que de fluunne collectũ
filia pharaõĩs ut filiui
dilexit. ⁊ sb̃sidiis regalibꝰ
disciplinis ĩformari at
ĩ aula educatꝰ regia. iual¬
uit tũ ꝓ amore iusticie
subire exiliũ uolũtariũ.
ꝙͣ ĩtirauindis fastigio peti
p fũctõnẽ delicus adqͥre.

Expanded text:
lle quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibusdisciplinis informari atque in aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere.
Abbreviated transcription (Latin):
cice t̾rã deorsũ. qr celũ
ut fumꝰ solidatũ ẽ. fra
aũ ut uestuñtũ uet̾as¬
erat in cõposita. Nõdũ
ei erãt maria suofine
distĩcta: ⁊ iõ uago fluc
tu⁊ ꝓfũdo gurgite t̾ra
iudabat᷑. Cõsid̾a qr et̃
gine t̾ra ĩ horrere ꝯsueũ.
fusꝯ t̾ris humor ex ũda.
Erat gͦ ĩcõposita. ut po¬
te sollertis agͥcole uia¬
rata cultis: qr ad huc
de erat cultor. Erat ĩcõ¬
gignẽciũ. uͨ choris her¬
bosa rupparũ. n opacca
nemoribꝰ. nͨ leta segetibꝰ.
ni umbrosa supcilus mõ¬
tiũ. nͨ odora floribꝰ. nec
gͣta umetis. merito ĩ cõ¬
posita. ꝙ̃ ornatibꝰ ĩdige¬
bat: cui erat uittĩ serta
gẽmãtiũ. Ostẽde eĩ uo¬
luit ds. qr is mũdꝰ ipse¬

Expanded text:
erram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum uetereserat inconposita. nondum erant enim maria suo fine distincta, et ideo uago fluctu et profundo gurgite terra inundabatur. considera quia etiam gine terra inhorrere consueuinfusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. Erat incomgignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa superciliis montium, nec odora floribus, nec grata vinetis. Merito incomposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant vitium serta gemmantium. Ostendere enim voluit D
Abbreviated transcription (Latin):
s seuͤtus ipã ĩ bonis mo¬
nibꝰ dulcior. in ꝯsilus uti¬
lior. ad ꝯstãcia sõenude
mortis paratior. ad ie pri¬
mẽdas libidines foruo:
cũ ĩfinor: tũc potes sũ.
uinii refulsit oraculo sa
delicta uiuẽtutis.⁊ irõa¬
biles passiones co: poris.

Expanded text:
sed senectus ipsa in nobis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. cum infirmor, tunc potens sum. uinum refulsit oraculo saldelicta iuuentutis et inrationabiles passiones corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatiq enpuit.atq
om̃s regie domꝰ dedinãs
tumultꝰ. ĩ sec̾tũ ethiopie
se ꝯtulit. iͥq a cet̾is ñgo¬
tiis remotꝰ. totũ dunie
uidet facie ad faciem.
Cui testificat᷑ scͥpt᷑a. qͥ a
nẽo surrex ampliꝰ ꝓph̃a
diũm facie ad faciẽ. ñ in¬

Expanded text:
tatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta dominum faciem ad faciem, n
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eĩ cũ legiiiꝰ ego cõ¬
fiͥnaui colũpnas eius
ue colũpins eã sb̃nixan
possuniꝰ estunare: s ea uͥ¬
tute q̃ suffulciat sub̃ã ti
ego semiel ꝯutio t̾ram.
Nõ gͦ libram̃tis sius i

Expanded text:
egimus: Ego confirmavi columnas ejus , vere columnis eam subnixam possumus aestimare, sed ea virtute quae suffulciat substantiaego semel concutio terram . Non ergo lib