comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mistñ accepturꝰ inmo grauius
crutrandus ꝙͣ quilz hominum
Sictine gͦ nõ inueniebat᷑ nobis
ia ut ita dicam ut cũꝙ tollera¬
diior ad infernum : Si ita ncc̃e
erat ut illo descend̾emus. cur sal¬
tim illã qͣ multi incedũt uiam
nõ est respectus morti eoꝵ ⁊ fir¬
mamentũ in plaga eoꝵ. qui in¬

Expanded text:
men accepturus, imo gravius cruciandus, quam quilibet hominum. Siccine ergo non inveniebatur nobis via, ut ita dicam, utcunque tolerabilior ad infernum? Si ita necesse erat, ut illo descenderemus; cur saltem illam, qua multi incedunt, viamnon est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eo
Abbreviated transcription (Latin):
statutum est ne hii quiuo¬
cantur familiares ħ ẽ nͨ mo¬
nachi nec ꝯu̾si. quoꝵdã monas¬
tioꝵ pessumi detractores nͨ ⁊̃ pro
maximo lucro alicubi tecipiant᷑
Causa instituti huiꝰ fuit fami¬
liartum illoꝵ multis nota ꝑu̾¬
sitas qui nec dõ sermentes nec
manib oꝑantes nec ad utile do¬
ad detrahend̾ ad dissipand̃ q̃ pote¬
rant inquibzdam monastĩis ⁊
alebantur ⁊uestiebantur
sñ lumine noctib dormiant Qt
si adeo ꝑauꝑ fui̾t ut ꝓpriam lut̃¬
nam indormitorio suo ꝓuid̾e nõ
⁊ ad dormitorium tͣnsferat Cã
institutihꝰ fuit ut filis lucis sẽꝑ¬

Expanded text:
Statutum est ne hi qui vocantur familiares, hoc est nec monachi nec conversi, quorumdam monasteriorum pessimi destructores, nec etiam pro maximo lucro alicubi recipiantur. Causa instituti hujus fuit familiarium illorum multis nota perversitas, qui nec Deo servientes, nec manibus operantes, nec aliud utile doad detrahendum, ad dissipandum quæ poterant, in quibusdam Monasteriis & alebantur & vestiebantursine lumine noctibus dormiat. Qui, si adeo pauper fuerit ut propriam lucernam in dormitorio suo providere n ad dormitorium transferat. Causa instituti hujus fuit ut filii lucis se
Abbreviated transcription (Latin):
d me huiusmoĩ oꝑi operã
dare uibes ꝑ ꝙ tollendum
sit scandalum de regno dei libẽ¬
t̃ accipio. s quõ id ux fieri ueł
necdum satis elucet mͥ. Nam
illam tuam dulcissimam e¬
pi̾am dulcit̾ legens ac dultius
relegens. sepuis quippe repetita
piacerat. intellexi quid̾ te uelle
ut illis qui de nob̾ tantͣ de trac¬
torib dumacensis ordinis cõq̃¬
rmuitur sauffatiam qͣtinus ui¬
delz sciatur non eẽ uerum ꝙ ma¬
le hucusq de nobis putarunt
uł putari uoluerunt. At si pt
hanc satiffactoẽm rursus uidꝰ
eoꝵ ac uestitus suꝑfluitatem
intungis carpe uoluero ⁊ mͥ iu
fac̾e queam non uideo. nisi for¬
te ⁊ ordinem quid̃ laudabilẽ.
⁊ ordinis repreuensores rep̾ben¬
Si hoc mͦ uis. aut forte alit̾ ma¬
gil expedire uides. mauda aꝑtiꝰ
ora instantius. Scito tñ non
modico me inhuiusmõi scrip¬
titatõib feriri detͥmento qui¬
a multum hinc in deuotoĩs sb̾¬
trahitur d̾ studium oratõis in¬
t̾ mittitur. p̾sertu cũ nec usꝰ

Expanded text:
d me hujusmodi operam dare jubes, per quod tollendum sit scandalum de regno Dei, libenter accipio: sed quomodo id velis fieri, necdum satis elucet mihi. Nam illam tuam dulcissimam epistolam dulciter legens, ac dulcius relegens saepius quippe repetita placebat intellexi quidem te velle, ut illis qui de nobis tanquam detractoribus Cluniacensis Ordinis, conqueruntur, satisfaciam: quatenus videlicet sciatur non esse verum, quod male hucusque de nobis putarunt, vel putari voluerunt. At si post hanc satisfactionem rursus victus eorum ac vestitus superfluitatem, injungis, carpere voluero; et mihi facere queam, non video. Nisi forte, et Ordinem quidem laudabilem, et Ordinis reprehensores reprehenSi hoc modo vis, aut forte aliter magis expedire vides, manda apertius; ora instantius. Scito tamen non modico me hujusmodi scriptitationibus feriri detrimento: quia multum hinc mihi devotionis subtrahitur, dum studium orationis intermittitur, praesertim cum nec us
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ recompensaui̾s pace. qͥy
qui sua forte malitia frm̃ coba
salomonis sententia Quẽ deus
negligit nemo potest corrigere
Et ila saluatoris. Om̃s planta¬
tro ꝙͣ non plantaiit pr meus
geliste iohannus de scimaticis
A nob̾ exierunt s nõ erantex
nob̾ Et rursus apd apłm. Infi¬
delis si discedit discedat. alioquĩ
sortem iustoꝵ ut nõ extendant
iusti ad iniquitatẽ manus su

Expanded text:
multorum recompensaveris pace, quippe multorum recompensaveris pace, quippe qui sua forte malitia, fratrum cSalomonis sententia: Quem Deus negligit, nemo potest corrigere ; et illa Salvatoris: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus,evangelistae de schismaticis: A nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; et rursus apud Apostolum: Infidelis si discedit, discedat . Alioquin sortem justorum, ut non extendant justi ad iniquitatem manus s
Abbreviated transcription (Latin):
Uꝑ fr̃e turbato ⁊ turbante
frẽs ⁊ ꝯtempnente magisl
Diaboli studium est circiure in
domo dei.⁊q̃rere ꝙ̃ deuoret. tue e
ꝯͣ uigilantie in qͣntum potes ñ¬
ꝙͣ dare locum drabolo Quanti
igͥ ille acrius insistit quõ agre
infirmam separet oinculam
qͣtinus eo licentius rapiat quo ĩa
non fuit qui eripiat. tanto eui¬
xius t̾ inqͣntum inte ẽ resisten¬
dum ẽ ne de manu tua possit e¬
am eruere. neqͣndo dicat inimi¬
cus p̾ualui aou̾sus eum Itaq
agred̾e̾ frem om̃i offitio caritatiᷤᷤ
uidel ⁊ bñfitiis salutarib mo¬
nitis secretis increpationib. pu
ad apłi consilium ꝯfugiendũ ẽ.
dicentio. Auterte malum ex uo¬
b. Auferatur gͦ malus ne maloᷤᷤ
guet. Neq enun pot̾ arbor mala
fructus nͥ malos fac̾e. Auferaf
aut̃ dico s non quõ ip̃e uult. ut
uidel tanꝙͣ ex tua licentia. cum
ut putridum menbrum a corꝑe
qui iam ex inde se ꝓc̾to noui̾t ha
blicanum Et ne tuneas ẽẽ ꝯtra
caritatem si unus scandalum

Expanded text:
fratre turbato, et turbante fratres, et contemnente magistrDiaboli studium est circuire in domo Dei, et quaerere quem devoret; tuae e contra vigilantiae, in quantum potes, nunquam locum dare diabolo. Quanto igitur ille acrius insistit, quomodo a grege infirmam separet oviculam, quatenus eo licentius rapiat, quo jam non fuerit qui eripiat; tanto enixius tibi, quantum in te est, resistendum est, ne de manu tua possit eam eruere, ne quando dicat inimicus: Praevalui adversus eum. Itaque aggredere fratrem omni officio charitatis; videlicet beneficiis, salutaribus monitis, secretis increpationibus, puad Apostoli consilium confugiendum est, dicentis: Auferte malum ex vobis . Auferatur ergo malus, ne malos generet. Neque enim potest arbor mala fructus nisi malos facere. Auferatur autem dico, sed non quomodo ipse vult; ut videlicet tanquam ex tua licentia, cum ut putridum membrum a corpore; qui jam exinde se pro certo noverit a blicanum. Et ne timeas esse contra charitatem, si unius scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
tatutum ẽ ĩmo renouat᷑
ut nullus prioꝵ de priora¬
tui ad altum prioratum tͣnsla¬
tus famulum ality ad sebi con¬
manendum de priore loco ad¬
ducat Causa instram huiꝰ
fuit sinistra qͣrumdã rerum nͨ
non dicendarum suspinio ĩmo
mag̾ probatio que ⁊ siolim ihus
famuloꝵ de locis ad lora fͣnseũ¬
tib translationib prouen̾int.
ħ decreto qͣnto fi potuit ꝓuisũ

Expanded text:
TATVTVM est, imo renouatum, vt nullus Priorum, de Prioratu ad alterum Prioratum trāslatus, famulum aliquem ad sibi commanendum de priore loco adducat. Causa instituti huius fuit, sinistra quarumdam rerum, nec non dicendarum suspicio, immo magis probatio; quæ etsi olim in his famulorum de locis ad loca translationibus prouenerint: hoc decreto quantum fieri potuit, prouisu
Abbreviated transcription (Latin):
tatutũ est
batre saltem menstrua hest
quus m̃sis ꝓbatio gͣ nouitios
pobedientie astringantur
usa mstituti hꝰ fuit qi ãnua
ex regula p̾cepta ꝓbatio discͥ¬
ce sucredentium pr̃m tpr̃ata ad
ħ deuenat. ut ñ dico annus nõ
dito dimidius sed nec mensis
net ebdomata nec aliqͣndo gͣno
nouitioꝵ probationem dies in
unt uuisum ẽ eẽ rationabile ũ
unus saltẽ mensis nouitioꝵ
pbatio ꝯseruaretur tali mͦũ fro¬
cotantum inluti ⁊ ut alii regu¬
iariter rasi ac tonsi abst bñdic
professionetam incella nouiti¬
oꝵ ꝙͣ inclaustro cum cetis per¬
ix more ꝑmaneant Si finito
m̃se uł u̾bo coram priore ac fr̾i¬
b ł scripto coram domno alt̃e
stabilitatem suã firmaui̾t ⁊
obedientiam professus fu̾it cor
d̾e uolu̾i̾t facultas ei libũ ꝯcedat᷑¬

Expanded text:
TATVTVM est, probatione, saltem menstrua, hoc est, vnius mensis probatio erga nouitios obedientiæ astringantur. Causa instituti huius fuit, quia annua & ex regula præcepta probatio discretione succedentiū Patrum temperata ad hoc deuenerat, vt non dico annus, non dico dimidius, sed nec mensis, nec hebdomada, nec aliquando erga nouitiorum probationem dies intsunt; visum est esse rationabile, vt vnius saltem mensis nouitiorum probatio obseruaretur, tali modo vt frocco tantum induti, & vt alij regulariter rasi ac tonsi, absque professione, tam in cella nouitiorum, quam in claustro, cum cæteris ex more permaneant. Si finito mense vel verbo coram priore ac fratribus, & scripto coram Domino Abbate stabilitatem suam firmauerit, & obedientiam professus fuerit, corpdere voluerit, facultas ei libera concedat
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis ꝙ humanus sp̃t̃ sbdi¬
tusconditori subtectam sibi pos¬
coit carnem rebellis rebellem in¬
pen̾t factusq transg̾ssor legis su¬
huris. sentrre ceꝑit aliam legẽ
mnenbris sius repugnantẽ le
mentis sue ⁊ captiuantem se
mnlegem poc̃i. Miror quosdã¬

Expanded text:
fortassis, quod humanus spiritus, subdifortassis, quod humanus spiritus, subditus conditori subjectam sibi possederit carnem: rebellis rebellem invenerit: factusque transgressor legis superioris, sentire coeperit aliam legem in membris suis, repugnantem legi mentis suae, et captivantem se in lege
Abbreviated transcription (Latin):
pli ostend̾et ꝙ longe ante dixe¬
rat dauid. sciãt gentes qm̃ ho¬
mines sũt Homo inꝗtut sũ et¬
hõ sub potestate Iam qtuccͥ sb̾¬
inferas suspectam nõ hẽmits
iactantiam Premissa siquid̃
ẽ humilitas nealaitudo preci¬
pitet. Nec enim locum mueĩt
arrogantia. ubi tã clarum hu¬
militatis insigne precessi̾t Ag
qr nõ ꝯfusus est de subiectõẽ uite
ex p̾latione mu̾it honorari.
Nonerubiit suꝑ se potestatẽ
dinatas hũnit affectiones: fo¬
ris qͦ u̾ba decent̾ ꝯposint Dedit
prius honorẽ ppositis ut iam
a subditis iuste reciperet sciẽs
se asuꝑiorib accipere ꝙ impen¬
de̾t inf̾i̾orib ⁊ qꝑ melius ꝓpriess¬
iectionis disce̾t exꝑimento sua
ipẽ moderari imꝑia. Forte nõ
ignorabat ꝙ subiecto sibi hõi
d̾s omia subiecit sub pedib eiꝰ
offendenti se infensa reddid̾it
⁊ is ꝙ̃ humilem ꝯstituerat srͥ
ꝯꝑatus ium̃tis insipientibus
⁊ simił factus sit ux. Nou̾at ⁊

Expanded text:
pleri ostenderet, quod longe ante dixepleri ostenderet, quod longe ante dixerat David: Sciant gentes quoniam homines sunt . Homo, inquit, sum, et sub potestate. Jam quidquid subinferas, suspectam non habemus jactantiam. Praemissa siquidem est humilitas, ne altitudo praecipitet. Nec enim locum invenit arrogantia, ubi tam clarum humilitatis insigne praecesserit. quia non confusus est de subjectione, jure ex praelatione meruit honorari. Non erubuit super se potestatem, dinatas habuit affectiones, foris quoque verba decenter composuit. Dedit prius honorem praepositis, ut jam a subditis juste reciperet: sciens se a superioribus accipere, quod impenderet inferioribus, et quia melius prectionis disceret experimento sua ipse moderari imperia. Forte non ignorabat, quod subjecto sibi homini Deus omnia subjecerit sub pedibus ejus; offendenti se infensa reddiderit; et is, quem humilem constituerat super atus jumentis insipientibus, et similis factus sit illis. Noverat et
Abbreviated transcription (Latin):
rio talit᷑ exhibĩ qualit̾ ab anti¬
quo int̾ eccãs ordmnatũ est S
q̃sunt inquit apłs a deo ordi¬
nata sunt Uid̾u̾t gͦ huniꝰ igno¬
menie dissuasores quale sit di
ordinationi resist̾e Ualde igno¬
meniosum serus si sit situt do¬
eius. aut seruo si sit sicut ma¬
gr᷑ eius płimum se uob̾ deferre
putant cum uos xp̃o p̾ferre co¬
nantur tp̃o reclamante ac dice
nõ dedignatus ẽ magr̃ ⁊ dñs ta¬
lisq ⁊ magist̾ ⁊ dñs indignum
sͥ iudicab̾ seruus bonus deuotꝰ¬
q discipulus. Quã pulcre loqut
ẽ beatus ille centurio cuiꝰ filius
fider nulla par iuenta est in
isrł. Et ego inquit homo sum
sub potestate hñs sub me mili¬
tes Noniactabat potestatẽ qͣm
nec solam protulit nͨ priorem
Dicturꝰ quippe hñs sb̾ me mili¬
tes p̾misit homo sum sub poteᷤᷤ¬
tate.Prius se agnout hoĩem
ꝙͣ potentẽ. Agnouit intͣ se ho¬
minẽ hõ gentił cit inse iam im¬

Expanded text:
rio taliter exhiberi, qualiter ab antirio taliter exhiberi, qualiter ab antiquo inter Ecclesias ordinatum est? Sed quae sunt, inquit Apostolus, a Deo ordinata sunt . Viderint ergo hujus ignominiae dissuasores, quale sit Dei ordinationi resistere. Valde ignominiosum servo, si sit sicut doejus: aut discipulo, si sit sicut magister ejus. Plurimum se vobis deferre putant, cum vos Christo praeferre conantur, ipso reclamante ac dicente:non dedignatus est magist magister et dominus, indignum sibi judicabit servus bonus, devotusque discipulus? 32. Quam pulchre locutus est beatus ille Centurio, cujus fidei nulla par inventa est in Israel! Et ego, inquit, homo sum sub potestate, habens sub me milites . Non jactabat potestatem, quam nec solam protulit, nec priorem. Dicturus quippe, habens sub me milites, praemisit: Homo sum sub potestate. Prius se agnovit hominem, quam potentem. Agnovit, inquam, se hominem homo gentilis, ut in se jam im
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ subiectum. maioꝵ iugum
iugum quõ licebit ꝯtẽpnere:
uobꝰ redhibeant Intlłigitis qͥd
dico: Cui honorem lynorẽ Oĩs
anima inquit potestatib sbli¬
miorib subdita sit Si omĩset
ur̃a Quis uos excipit ab unu̾¬
sitate: Si quis temptat exriꝑe
conatur ⁊ decipere Nlolite illoꝵ
sũt qui nob̾ dic̾e soient Ser¬
uate urẽ sedis honorẽ Decebat
quid̃ ex uob̾ uob̾ comissam
ectͣm crescere Nunc u̾o saltem
in illa qua suscepistis maneat
dignitate Et uos enim ur̃o p̾¬
decessore impotentior: Si non
Reddite ait qͥsunt cesaris cesa¬
ri ⁊ q̃ sunt dei deo Qd̃ enim ore
lcqutus ẽ mox in opere implere
curauit Conditor cesaris cesa¬
ri nõ cunctatus est redd̾e censũ.
Exemplum enĩ dedit uod̃ nt uoᷤᷤ¬
⁊ ita fatiatis. Quando uo s acer¬
dotib debitam negaret ieue̾n¬
tiam qui hanc secularib qͦ po¬
testatib exhile̾ curauit ⁊ Porto
uos si cesaris sucressori idest re¬
gi sedulus insius curiis. ꝯsiliis.

Expanded text:
e subjectum, majorum jugum quomodo licebit contemnere? vobis redhibeant. Intelligitis quae dico: cui honorem, honorem. Omnis anima, inquit, potestatibus sublimioribus subdita sit . Si omnis, et vestra. Quis vos excipit ab universitate? Si quis tentat excipere, conatur decipere. Nolite illorum sunt qui vobis dicere solent: « Servate vestrae sedis honorem. Decebat quidem ex vobis, vobis commissam Ecclesiam crescere: nunc vero saltem in illa qua suscepistis maneat dignitate. Et vos enim vestro praedecessore impotentior? Si non Reddite, ait, quae sunt Caesaris, Caesari; et quae sunt Dei, Deo . Quod ore locutus est, mox opere implere curavit. Conditor Caesaris, Caesari non cunctatus est reddere censum: exemplum enim dedit vobis, ut et vos ita faciatis. Quando vero Dei sacerdotibus debitam negaret reverentiam, qui hanc saecularibus quoque potestatibus exhibere curavit? Porro vos, si Caesaris successori, id est regi, sedulus in suis curiis, consiliis,
Abbreviated transcription (Latin):
dicite si auderis sui p̾sulis deum
ordinationem nescrre cũ roma¬
fateatur fuisse celitus ordinatã
Uer aꝑte indirãt quidã hoꝵ qͥd
cogitent d̾ multo labore acp̾tio
uendicant insignia pontificali¬
a. titentes ⁊ tp̃i more pontific̾
mitra. anulo atq sandalus Sa¬
ne si attenditur rer̾ dignitas
hãc monachi ab horret ꝓfessio:
Se minist̾rum solis liqͥ̾t ꝯgrue¬
re pontificib. ꝓfecto eẽ desid̾ant
q ud̾i gestiunt. m̾ĩtoq neque¬
unt eẽ sucbrecti quib iam ip̃o
se ꝯꝑant desid̾io Quid ⁊ si nom̃
eis conferre pruuilegioꝵ possz
auictoritas: Quanto putas au¬
ro redimient: ut appellarentur
pontifices: Quo ista omonachi:
ubitimor mentis tebi rubor fr̃õ¬
tis: Quis umqͣ ꝓbatoꝵ mona¬
choꝵ tale alicuid aut u̾bo do¬
cuit aut reliquat exemplo: Du¬
odecim humilitatis gradus ma
delectari monachus. has q̃rere
debeat dignitates: Labor ⁊ late¬
bre ⁊uoluntaria pauꝑtas hec
sunt monachoꝵ insignia hec

Expanded text:
dicite, si audetis, sui Praesulis Deum ordinationem nescire, cum Romase quoque fateatur fuisse coelitus ordinatam. Verum aperte indicant quidam horum quid cogitent, dum multo labore ac pretio sa sibi vindicant insignia pontificalia, utentes et ipsi more pontificum, mitra, annulo, atque sandaliis . Sane si attenditur rerum dignitas, hanc monachi abhorret professio: si ministerium, solis liquet congruere pontificibus. Profecto esse desiderant, quod videri gestiunt; meritoque nequeunt esse subjecti, quibus jam ipso se comparant desiderio. Quid si et nomen eis conferre privilegiorum posset auctoritas? quanto putas auro redimerent, ut appellarentur pontifices? Quo ista, o monachi? Ubi timor mentis? ubi rubor frontis? Quis unquam probatorum monachorum tale aliquid aut verbo docuit, aut reliquit exemplo? Duodecim humilitatis gradus Magdelectari monachus, has quaerere debeat dignitates? 37. Labor, et latebrae, et voluntaria paupertas, haec sunt monachorum insignia; haec
Abbreviated transcription (Latin):
odicente ꝑragilant tanqͣ ra¬
nonem pro me redditint. Illi ⁊
Mhonorant onerant. hu nõ tã
pemunt ꝙͣ protegunt Sciome
uisse. iuditium durissimum
s qui pͥsunt exigno aut̃ ꝯce¬
qhisacertotum grauat anctori¬
tls : Metutis infestationem
Si quid patimmi ꝓpt̾ iustĩam
bati. Secularitatẽ ꝯtempnitis
S secularior nemo pilato cui
Uastitit idicandꝰ. Non hr̃es
inquit mie potestatẽ nisitͥ da¬
ea eẽt desuꝑ. Iam tũc ꝑse loq̾iba¬

Expanded text:
lo dicente, pervigilant, tanquam ralo dicente, pervigilant, tanquam rationem pro me reddituri . Illi etsi honorant, onerant: hi non tam premunt, quam protegunt. Scio me legisse: Judicium durissimum his qui praesunt; exiguo autem concechi, sacerdotum gravat auctoritas? Metuitis infestationem? Sed si quid patimini propter justitiam, beati. Saecularitatem contemnitis? Sed saecularior nemo Pilato, cui Dominus astitit judicandus. Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi tibi data esset desuper . Jam tunc per se lo
Abbreviated transcription (Latin):
hommes minimus uocabitur
mregno celoꝵ. Oide tu dorens
mandum est miimũ uoca¬
ri in regno celoꝵ: Simultum
suꝑb es plus minimꝰ qͣ minor
uorari ꝯfuund̾e Mmor quippo
uilitas ẽ minorẽ uid̾i qͣm mi¬
nĩmum. Longe aut̃ prestantꝰ
q̃ro ecc̃e lib̾tatem O lib̾tas oĩ
bie seruituti Plus timeo rars¬
dentes lupi qͣ uirgam pastoris
Certus sum enim ego monachꝰ
⁊ monachoꝵ qualistũt abbas
si mei qͣndocy pontificis appris
ꝙ sathane mox tyrannidi me¬
me ip̃m subitio. Ad u̾tẽs nimir̾
cruenta illa bestia q̃ circuit qͥ¬
rẽs ꝙ̃ deuoret esongatam cust¬
diam. heu statim insilit inpre¬
sũptorẽ Mito enĩ nõ cunctat
presid̾e suꝑbo qui se regẽ uire
głatur suꝑ om̃s filios suꝑbie
Quis dabit mͥ centũ in meig̾o¬
diam deputari pastores: Ento
plures sentio curam gerere.¬
mĩ tanto securior exeo inpal¬
aia. Stupenda insania. Anima¬
cum niõ cunctor turlus mͥ cus¬
codiendas colligere. ⁊ imum

Expanded text:
homines, minimus vocabitur homines, minimus vocabitur in regno coelorum . Proinde tu docens mandum est, minimum vocari in 476 regno coelorum? Si multum superbus es, plus minimus, quam minor vocari confundere. Minor quippe vilitas est minorem videri, quam minimum: longe autem praestantius, quaero ecclesiae libertatem. O libertas omni, rbiae servituti. Plus timeo dentes lupi, quam virgam pastoris. Certus sum enim ego monachus, et monachorum qualiscunque abbas, si mei quandoque pontificis a propriis quod Satanae mox tyrannidi me ipsum subjicio. Advertens nimirum cruenta illa bestia, quae circuit quaerens quem devoret, elongatam custodiam; heu! statim insilit in praesumptorem. Merito enim non cunctatur praesidere superbo, qui se jure regem gloriatur super omnes filios superbiae. Quis dabit mihi centum in mei custodiam deputari pastores? Quanto plures sentio mei curam gerere, tanto securior exeo in pascua. Stupenda insania! Animarum non cunctor turbas mihi custodiendas colligere, et unum
Abbreviated transcription (Latin):
subiectum ꝙͣ imꝑare sb̾iectis
Qd si semꝑ uis obedientes habe
ex obedientib. A quib dũ te
suꝑbiendo segregas quoꝵ aggre¬
ris ꝯsortio patent̾ adu̾timus.
⁊ si tu ł impident̾ ꝯtempnis
rimprudent̾ dissimulas Repu¬
tari ꝓfecto int̾ illos te nou̾is
de quib scͥptum est allligant
onera graitia ⁊ importabilia
monactoꝵ. qͦs amicos suos c̃¬
memoratẽ Ait siquid̾. Uos a¬
mici mei estis sifecitis que ego
precipio uobis. Uide gͥ quale ẽ
iubere ꝙ ip̃e nõ feci̾s arit nolle fa¬
ce̾ ꝙ docueris: Deinde ut tace¬
am illud de regula tibi a sc̃o be¬
nedicto tͥ precipitur. ut q̃ doces
discipulis eẽ ꝯtraria mitits fac¬
tis uidices nõ agenda. ut itẽ pre¬
t̾mittã ꝙ aꝑte diffinit t̾cium
humilitatis ẽẽ gradum ut qͥs
pro d̾i amore om̃i obediencia
se subdat maiori in regła u̾ita¬
cis accende ꝙ legitur Qui solue¬
rit inquit unũ de hiis minimiᷤ
meis mandatis ⁊ docuerit sic

Expanded text:
subjectum, quam imperare subjectis. subjectum, quam imperare subjectis. Quod si semper vis obedientes haberex obedientibus: a quibus dum te superbiendo segregas, quorum aggregeris consortio patenter advertimus: et si tu vel impudenter contemnis, vel imprudenter dissimulas, reputari profecto inter illos te noveris, de quibus scriptum est: Alligant onera gravia et importabilia, monachorum, quos amicos suos cmemorat? Ait siquidem: Vos amici mei estis, si feceritis quae praecipio vobis . Vides igitur quale est jubere quod ipse non feceris; aut nolle facere, quod docueris. 34. Deinde ut taceam illud de Regula, ubi a sancto Benedicto tibi praecipitur, ut quae doces discipulis esse contraria, in tuis factis indices non agenda; ut item praetermittam, quod aperte definit tertium humilitatis esse gradum, ut quis pro Dei amore omni obedientia se subdat majori ; in regula Veritatis attende quos legitur: Qui solverit, inquit, unum de his minimis meis mandatis et docuerit sic
Abbreviated transcription (Latin):
dimiliꝙ perus e habitu ⁊ ton¬
fra tam suꝑbe sapere. tit cũ ne
mt̃ quid̾ u̾bulum de sitis impe¬
iis subditos pret̾gredi patiant
ĩr ꝓpriis obedire ꝯtempnante¬
pistopis. Spoliant ecr̃as ut emã¬
apentur. redimunt se ne obedi¬
ant Nõ ita xp̃t llle siquid̾ dedit
iitã ne ꝑde̾t obedientiam qͣ isti
ut careant totũ fere suñ suoꝵ¬
quictum expend̃t Quid ħ estp̃¬
lumꝑtõis omonachi: Neq enĩ
qr p̾lati monachis ideo nõ mo¬
nachi. Nempe monathum facit
hofessio prelatum nc̃citas ut
aut̾ nõ preuidicet ncc̃itas pro¬
fessioni accedat nõ succedat ꝓ¬
sesio monachati p̾latio. Ali¬
oqiũ quo illud implebitur pͥn¬
cipẽ te constituerunt esto incer
illos tanꝙͣ imus ex illis. Qnõ
tanꝙͣ umus ex illis manens int̾
humiles suꝑb. int̾ subditos re¬
bellis. inmitis int̾ mransuetos
Ut te pritemus tanꝙͣ unũ ex ilłꝰ
uideamus tam exhire̾ paratum
ꝙͣ exig̾e obedientiam. uideamus
tam lbent̾ p̃̾positis obtemꝑare

Expanded text:
st habitu et tonsura tam superbe sapere, ut cum ne unum quidem verbulum de suis imperiis subditos praetergredi patiantur, ipsi propriis obedire contemnant episcopis. Spoliant ecclesias, ut emancipentur ; redimunt se, ne obediant. Non ita Christus. Ille siquidem dedit vitam, ne perderet obedientiam: qua isti ut careant, totum fere suum suorumque victum expendunt. Quid hoc est praesumptionis, o monachi? Neque enim quia praelati monachis, ideo non monachi. Nempe monachum facit professio, praelatum necessitas. Ut autem non praejudicet necessitas professioni, accedat, non succedat praelatio monachatui. Alioquin quomodo illud implebitur: Principem te constituerunt? esto inter illos tanquam unus ex illis? . Quomodo tanquam unus ex illis, manens inter humiles superbus, inter subditos rebellis, immitis inter mansuetos? Ut te putemus tanquam unum ex illis, videamus tam exhibere paratum, quam exigere obedientiam: videamus tam libenter praepositis obtemperare
Abbreviated transcription (Latin):
quitatem. Emulari magis oꝑ
sum nec se ultra se extendentẽ.
nec audentẽ se ut ip̃e fatetur ꝯ¬
pare quibusdam qui semet ipõs
ꝯmendant s se sibi ꝯparantem
⁊ metientem scd̃ m̃suram regłe
ꝙͣ mensus est ei deus. Audiendo
uicem ꝓpriis placebit eẽ ꝯtent᷑
Qui ⁊ proucrans ad humilitatẽ
suum illud archiep̃o nõ cuncta¬
bitur salubriter incimare Nio¬
li altum sapere s time In altopo¬
sito nõ altum sapere difficile s̃
⁊ oĩno musitatum. s qͣnto mnu¬
sitatius tanto głiositi. Gimor de
scepta altitudine tedere mag̃
uam plac̾e faciet altiora. Nõ
nos gͦ felicem quia preestis sed
no prodestis infelicem putate
Ut aut secure pre ẽe possitis. sub¬
es ⁊ uos si cuidebetis nõ dedigne¬
nuni Dedignatio quippe subiec¬
tionis prelationis reddit indigñ
Sapientis ẽ consilium qͣnto
maior es humilia te ip̃m in oĩ¬

Expanded text:
iquitatem . Aemulari magis opoiquitatem . Aemulari magis oposum, nec se ultra se extendentem: nec audentem se, ut ipse fatetur, comparare quibusdam qui se ipsos commendant, sed se sibi comparantem, et metientem secundum mensuram regulae, quam mensus est ei Deus . Audiendo vicem , propriis placebit esse contentum. Qui et provocans ad humilitatem, suum illud archiepiscopo non cunctabitur salubriter 474 intimare: Noli altum sapere, sed time . In alto posito non altum sapere difficile est et omnino inusitatum: sed, quanto inusitatius, tanto gloriosius. Timor de adepta jam altitudine taedere magis quam placere faciet altiora. Non vos ergo felicem, quia praeestis: sed si non prodestis, infelicem putate. 31. Ut autem secure praeesse possitis, subesse et vos, si cui debetis, non dedignemini. Dedignatio quippe subjectionis, praelationis reddit indignum. Sapientis est consilium: Quanto major es, tanto humilia te in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ip̃i utraꝙ unum adducẽtes
⁊ ip̃i ex diu̾sis paschuis greges
ut frat unus pastor ⁊ unum o¬
tule. Huius rei gra nõ pigri¬
tantur crebro terere limina a¬
dolendum est. qui sue faueãt
impbe uoluntati ñ ꝙ ualde rom¬
ã curent quo fine res t̾minent᷑
s qr tialde diligunt munera.
sequnt᷑ retributões. Unde nuda
lcquor nec retego u̾enda sed in¬
u̾ecumda ꝯfuto. Utinam priua
reliquerint mederni noe unde
a nob̃ possent aliqͣtenus oꝑrri.
Nunc n̾o c̾nente orbe mundi fa¬
bulam solitacebimus: Capud
meum umdiq ꝯquassatum ẽ
⁊ ego sanguine arcumqͣz ebulli¬
ente putaii̾m ẽẽ tegend̾ ͤ Quic¬
quid apposuero cruentabitur. ⁊
maior erit ꝯfusio uoluisse celare
cum celare ne quiuerit Bona
humilitas q̃ ⁊ inp̾sentiarum
ab hiꝰ mordacib curis mentem
facit eẽ quietam ⁊a minacibi
ꝯpescat. Audite potius ꝓph̾am
talit̾ atalib dehortantem : slo
lunquit emulari in maligni¬
tib neq zelaiui̾s fatientes mn¬

Expanded text:
t ipsi utraque unum, adducentes et ipsi ex diversis pascuis greges, ut fiat unus pastor, et unum ovile. Hujus rei gratia non pigritantur crebro terere limina adolendum est qui suae faveant improbae voluntati: non quod valde Romani curent, quo fine res terminentur; sed, quia valde diligunt munera, sequuntur retributiones. Nude nuda loquor, nec retego verenda, sed inverecunda confuto. Utinam privatreliquerint moderni Noe, unde a nobis possent aliquatenus operiri! Nunc vero cernente orbe mundi fabulam, soli tacebimus? Caput meum undique conquassatum est, et ego sanguine circumquaque ebulliente putaverim esse tegendum? Quidquid apposuero, cruentabitur; et major erit confusio voluisse celare, cum celari nequiverit. CAhumilitas, quae et in praesentiarum ab hujusmodi mordacibus curis mentem facit esse quietam, et a minacibus compescat. Audite potius Prophetam, taliter a talibus dehortantem: Noli, inquit, aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes in
Abbreviated transcription (Latin):
tus es ad cathedram. fugiebas
refugiebas. ium querebaris. mł¬
tum ad te ⁊ oĩno suprate ẽẽ di¬
cens misu̾m clamitans ⁊ ĩ dig¬
num qui nõ eẽs ydoneus tã scõ
ministio tantis ñ suffices curiᷤᷤ
formudine sponte ambis ad am¬
pliora. nnmo irreu̾enti audatia
ꝓpriis nõ ꝯtemptus inuadis alie¬
na. Cur hoc: forte ut plures po¬
pros salues: S in alienã mes¬
munus unius increm̃tum ꝙ
sit detrimentũ alt̾uis. Crudel
ambitio ⁊ incredibił si fidẽ occli
nõ astruerent. Uix tenent ma¬
nus quin uld̾ ad litt̾am imple¬
ant ꝙ legitur in ꝓpha Secuert̃
pgnantes galad ad dilatand̾

Expanded text:
tus es ad cathedram, flebas, refugiebas, vim querebaris, multum ad te et omnino supra te esse dicens; miserum clamitans et indignum, qui non esses idoneus tam sancto ministerio, tantis non sufficeres curis. formidine, sponte ambis ad ampliora; imo irreverenti audacia, propriis non contentus, invadis aliena? Cur hoc? Forte ut plures populos salves? Sed in alienam mes unius incrementum, quod sit detrimentum alterius. Crudelis ambitio, et incredibilis, si fidem oculi non adstruerent! Vix tenent manus, quin illud ad litteram impleant quod legitur in propheta: Secuerunt praegnantes Galaad ad dilatandum
Abbreviated transcription (Latin):
itadicam pũas ꝓprie dyocesis ã¬
uitucirrumcludant occõe inuen¬
ta. ex quocumq uet̾t pruułio sa¬
ssagunt ut ⁊ uicinas sibi subi¬
tant cruitates qͣtinus due qͥb
duo uix presules suffitiebãt su̾
uno redigantur antistite. Ro¬
go q̃ ħtam odiosa p̾sumptio qͥs
hir tantus ardor dommandi srͥ
tram que principandi tã effe̾ns
cupiditas: Certe cũ primũ trac

Expanded text:
ita dicam, patrias propriae dioecesis amita dicam, patrias propriae dioecesis ambitu circumcludant; occasione inventa ex quocunque veteri privilegio, satagunt ut vicinas sibi subjiciant civitates: quatenus duae, quibus duo vix praesules sufficiebant, sub uno redigantur antistite. Rogo, quae haec tam odiosa praesumptio? quis hic tantus ardor dominandi super terram? quae principandi tam effrenis cupiditas? Certe cum primum trac
Abbreviated transcription (Latin):
ne sũmisi̾t nõ solum ñ gemi
tanꝙͣ sub on̾e s insuꝑ appeter
plus onerari. nõ det̾rentuit ꝑicis
q̃ cupiditate cecati nõ uide̾t. s fi¬
uorib amplius quos ill ũ uidẽ
ꝓuocantur O infinita semꝑan
bitio ⁊ insatiabił anaritia. Cã
primos honoꝵ gradꝰ muerint
rito e pecunie siue ⁊ carnis ⁊ sã¬
guinis. qui regnũ dei ñ posside¬
bunt prerogatiua nõ ideo cor¬
da quiescunt duplici semꝑ esti¬
antia desid̾io quo utiq magil
ac magis ⁊ dilatentur inplura
plures sibi inmo quotqͦt ualer
ꝯquirere honores satagit tam
slaus eueni̾t libent̾ unius p̾fer¬
N episcopis dignitatem Si ncͥe
Ie satiabitur: factus ep̃c archi
usum nestio quid altius sõni¬
ins laboriosis itin̾ib ⁊ sumptuo¬
qs samiliaritatib romanũ sta¬
ait freqͥntare palatium. questu¬
osas sibi quaidam exinde ꝯꝑans
nista nõ possunt u̾tunt se ad aͥ
bion ualde populosis ⁊totas ut

Expanded text:
inae submiserint, non solum non gemere inae submiserint, non solum non gemere tanquam sub onere, sed insuper appetere plus onerari, non deterrentur periculis, quae cupiditate caecati non vident; sed favoribus amplius, quos illis invident, provocantur. O infinita semper ambitio, et insatiabilis avaritia! Cum primos honorum gradus rito, vel pecuniae, sive etiam carnis et sanguinis, quae regnum Dei non possidebunt, praerogativa, non ideo corda quiescunt, duplici semper aestuantia desiderio, quo utique magis ac magis et dilatentur in plura, plures sibi, imo quotquot valet, conquirere honores satagit, tam us evenerit, libenter unius praeferet episcopi dignitatem. Sed nunquid sic satiabitur? Factus episcopus, rursum nescio quid altius somnians, laboriosis itineribus et sumptuosis familiaritatibus Romanum statuit frequentare palatium, quaestuosas sibi quasdam exinde comparans cum ista non possunt, vertunt se ad aliud bibus valde populosis, et totas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.⁊ ẽ e regione senectus ue¬
nerabił nõ diuturna neq
numo annoꝵ ꝯputata Bo¬
nus puer samuel qui loq̃n¬
ti deo promptus aderat audi¬
tor dicens Loquere dñe qui¬
a audit seruus tuus. Ac si di¬
ceret. Paratus sum ⁊ ñ sumt᷑¬
batus ut custodiam mãdata
tua. Bonus ⁊ ih̾emias qui ã¬
te sc̾ifiratus ꝙͣ natus cumse ex¬
cusaret de pueritia. nicħomiꝰ
constitutus ẽ super gentes ⁊ sr̃
regna. Beatus qͦ daniel cuiꝰ
sp̃m suscitauit deus ut ꝯuin¬
c̾et miqͣ iuiditia.⁊ sanguinẽ
innoxium li bãret Deniq ca¬
ni sunt sensus hominis et e¬
tas senectutis uita inmacula¬
ta Sicubi huiꝰ cemodi puer se¬
nex promotus inuenitur opꝰ
deiẽ hus qui tales nõ sunt mi
⁊ ordine a doctis ꝑit̾ ⁊ indoctis¬
ad eccłasticas curas. tanꝙͦ sn
curis iam quisq uictarꝰ sit. ẽ
ad curas ꝑuenĩt Nec mirũ de
his qui necd̾ insemet ip̃is exp
sunt. Uidentes quippe illos qͥ
iam ꝓprios humõs cupite sara¬

Expanded text:
et est e regione senectus venerabilis, non diuturna, neque numero annorum computata . Bonus puer Samuel, qui loquenti Deo promptus aderat auditor, dicens: Loquere, Domine, quia audit servus tuus ; ac si diceret: Paratus sum et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua . Bonus et Jeremias, qui ante sanctificatus quam natus, cum se excusaret de pueritia, nihilominus constitutus est super gentes et super regna . Bonus quoque Daniel, cujus spiritum suscitavit Deus, ut convinceret iniqua judicia, et sanguinem innoxium liberaret . Denique cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Sicubi hujuscemodi puer senex promotus invenitur, opus Dei est, his qui tales non sunt, miet ordine, a doctis pariter et indoctiscclesiasticas curas, tanquam sine curis jam quisque victurus sit, cum ad curas pervenerit. Nec mirum de his qui necdum in semetipsis experti sunt. Videntes quippe illos qui jam proprios humeros cupitae sarc
Abbreviated transcription (Latin):
illam condidisse nemo urũm
audet affirmare Cum carita¬
te gͥ eam nõ negatis conditam
lamqr ꝑ caritatem condita cõ¬
stat mutanda nõ fuit. Si mu¬
tanda nõ fuit: tenenda fuit..
Aut gͦ mutando inturiam scõ
infertis. aut tenendo et in õibꝰ
obedins. Et nos adħ. Quia per
caritatem regula condita est.
constat. quia ideo mutanda nõ
fuit nõ constat. Inmo quia ꝑ
caritatem conclita est sequit᷑
qr mutanda fuit. Et ut ħ pate¬
at caritatis offitium requirat᷑
Et ꝗd̾ caritatis offitium: U¬
num ⁊ solum caritatis offm̃¬

Expanded text:
illam condidisse, nemo vestrum illam condidisse, nemo vestrum audet affirmare. Cum charitate igitur eam non negatis conditam. Jam quia per charitatem condita constat, mutanda non fuit. Si mutanda non fuit tenenda fuit. Aut ergo mutando injuriam sancto infertis, aut tenendo ei in omnibus obeditis. Et nos ad haec: Quia per charitatem Regula condita est, constat quia ideo mutanda non fuit, non constat. Imo, quia per charitatem condita est, sequitur quia mutanda fuit. Et ut hoc pateat, charitatis officium requiratur. Et quod est charitatis officium? Unum et solum charitatis off
Abbreviated transcription (Latin):
nunc ncc̃ium est facite. nam ñ
est meum aut huiꝰ tpr̃is sic no¬
uitios det̾rere. ut dum uolo ꝑ
annum ꝓbare. seqͣtur repbare.
nõ est inquam meum cibi et
potus atq uestitus . ł cet̾arum
uerum indigentiam ꝓ diu̾sita¬
tib infirmitatum regionum
ac tpr̃m nõ supplere. ne dũ nõ
reddo homini ꝙ suum est. ñ pꝰ¬
sit ip̃e redd̾e d̾o ꝙ eius est. super¬
ba suꝑstitione salutarib mo¬
nitis obtemperare dedignant᷑
Nec contenti auire caritatis
se solum seducere alios ei pa¬
rere cupientes. qua ualent in¬
stantia sue temptant trans¬
gͥssioni sociare. Sic uos o
cist̾cienses agere. sic caritati
resistere. sic nec regulam ꝓ qua
uos t̾tamini obieceratis ꝓbami¬
nitenẽ. S redeamus ad qõnis
nr̃e solutcẽm. quã ut lucidiꝰ
solu̾e possimus ipãm rursus
q̃onem solutõni s breuioribꝰ
ub̾ p̾ponamus. dixistis. Aut sñ
caritate beatus bndictus regu¬
lam. aut cum caritate tradi¬
dit condidit. S sn caritate eũ

Expanded text:
nunc necessarium est facite. Non enim est meum aut hujus temporis sic novitios deterrere, ut dum volo per annum probare, sequatur reprobare. Non est, inquam, meum cibi, et potus, atque vestitus, vel caeterarum rerum indigentiam, pro diversitatibus infirmitatum, regionum ac temporum non supplere, ne, dum non reddo homini quod suum est, non possit ipse reddere Deo quod ejus est. Superba superstitione salutaribus monitis obtemperare dedignantur, nec contenti a jure charitatis se solum subducere, alios ei parere cupientes, qua valent instantia, suae tentant transgressioni sociare. Sic vos, o Cistercienses, agere: sic charitati resistere; sic nec Regulam, pro qua vos certamini objeceratis, probamini tenere. Sed redeamus ad quaestrae solutionem. Quam ut lucidius solvere possimus, ipsam rursus quaestionem solutioni, sed brevioribus verbis praeponamus. Dixistis: Aut sine charitate beatus Benedictus Regulam, aut cum charitate condidit. Sed sine charitate eum
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ decreta murantib iuria
facta est. Et ut maiora dicamꝰ
legi ab euͣimgelio moysi axp̃o
iniuria fcã est. Qd si idcirco nec
moysi nec legi. nec canonicis i¬
statutis. nec alicui diumo mã¬
dato. nec hus ꝑquos ipã manda¬
saluti hominum ꝑ diu̾sa tpr̃a
congrueret ꝓuisum est ⁊ licet
quedam in mandatis sint mu¬
tata. ⁊ ipã mandata ꝑ mitatos
sunt data. tp̃e tñ mutatꝰ nõ ẽ.
qr in ꝯmutabilis ẽ. paret quia
regula sc̾ibn̾dc̃i inquibdam
sus capitulis absq ip̃ius rn¬
tib mutata est. ꝑ caritatem
namq mutata est. ꝑ ꝙͣ uer

Expanded text:
eorum decreta mutantibus injuria eorum decreta mutantibus injuria facta est. Et ut majora dicamus, legi ab Evangelio, Moysi a Christo injuria facta est. Quod si idcirco nec Moysi, nec legi, nec canonicis statutis, nec alicui divino mandato, nec his per quos ipsa mandasaluti hominum per diversa tempora congrueret provisum est; et licet quaedam in mandatis sint mutata, et ipsa mandata per mutatos sint data, ipse tamen mutatus non est, quia incommutabilis est, patet quia Regula sancti Benedicti in quibusdam suis capitulis, absque ipsius intibus, mutata est. Per charitatem namque mutata est, per
Abbreviated transcription (Latin):
ambitcẽ carent. indignari nes¬
cunt. In iuria gͦ scõ fc̃a non
est quia suã caritas regulã
pro tpris illuis congruentia
fecit. ac postꝙͣ utile uidit fore
uidit ꝙ fecerat inmutauit ꝙ¬
ꝙ seruari decuit de cad regula
reseruauit. Sicut gͦ nõ eẽt ꝯse¬
quens dicere inuiriam notariã
tator certa de causa faceret qͣm
causam forte ipẽ solus nosset.
sic nec sequit᷑ beato bñdicto fac¬
tam iniuriam siuł cuncta uł
rat. ł ꝑ ip̃m si sic uoluisset. uel
mutaiit. S nec indignũ ẽ sc̃o
karitatis ucrari notarium Io¬
hannes enĩ inepła sua deum
caritatem uocat. Et gregorus
scs iomeliis ait: Sp̃c sanctꝰ
amorest. Amor u̾o caritas est.
Ergo spe sc̃s caritas est. Non est
gͥ ei indignum sp̃r scĩ eẽ nota¬
rium. Nam ⁊ eius notarii ꝓpħe
om̃s fuerunt. Non dederet aut̃
illi regula inmutata ab ĩnu¬
tãtib ininria fra est. ⁊ priori¬
b quos supra memorauimꝰ
scĩs a subsequentibi sanctis et

Expanded text:
ambitione carent, indignari nesambitione carent, indignari nesciunt. Injuria ergo sancto facta non est, quia suam charitatis Regulam pro temporis illius congruentia fecit: ac postquam utile fore vidit, quod fecerat immutavit, quodque servari decuit de eadem Regula reservavit. Sicut ergo non esset consequens dicere injuriam notario ftator certa de causa faceret, quam causam forte ipse solus nosset: sic nec sequitur beato Benedicto factam injuriam, si vel cuncta vel sic voluisset, vel mutavit. Sed nec indignum est sancto charitatis vocari notarium. Joannes enim in Epistola sua Deum charitatem vocat . Et Gregorius sanctus in Homeliis ait: Spiritus sanctus amor est. Amor vero charitas est. Ergo Spiritus sanctus charitas est. Non est igitur ei indignum Spiritus sancti esse notarium. Nam et ejus notarii prophetae omnes fuerunt. Non dedecet autem illi Regula immutata ab immutantibus injuria facta est, et prioribus quos supra memoravimus sanctis a subsequentibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid illa precipit om̃s ut
sepe iam diximus diuini lib̾
testantur. Et ꝙ maiꝰ argum̃¬
tum: In ipã uniu̾sam legem
⁊ ꝓpħas pendere dñs dicit. Hãc
plenitudinem legis ⁊ finem ẽe
precepti apostolus testifiratur
De hac beatus augustinus ait
Si hec una desit mnania sunt
cuncta si ħ una adsit plens
sunt omĩa Dehac ⁊ ip̃e alibi
Fructus aut̾ totus est caritas
sñ qua nicħest homo: quidͥ
aliud homo habu̾it : Atq alio
in loco Habe caritatem ⁊ fac
quicquid uis Igitur ut salu¬
ti humane consulat facit qͥt¬
quiq uult. Qd si ei licet quichͥ
uult facere. licuit regulam fa¬
ce licuit ⁊ mutare. Nec iniuri¬
a scõ fc̃a dicenda est.quia non
ab alio mutata est.s ab ea q̃
disfusa incorde eius. ꝑsp̾m sãc¬
tum quidatus erat ei. ip̃o in cõ¬
dendo regulam tanꝙͣ organo
usa est. Et quia nõ emulat᷑.
nõ inflatur. nõ est ambitõsa.
nõ querit que sua sunt. hiiqͥ
ea pleni sunt nicħ hoꝵ scuint
Et qr emulatcẽ. a inflatione

Expanded text:
 omnes, ut saepe jam diximus, divini libri testantur. Et quod majus argumentum? In ipsa universam legem, et prophetas pendere Dominus dicit. Hanc plenitudinem legis et finem esse praecepti Apostolus testificatur . De hac beatus Augustinus ait: Si haec una desit, inania sunt cuncta; si haec sola adsit, plena sunt omnia. De hac et ipse alibi: Fructus autem totus est charitas, sine qua nihil est homo, quidquid aliud homo habuerit. Atque alio in loco: Habe charitatem, et fac quidquid vis. Igitur ut saluti humanae consulat, facit quidquid vult. Quod si ei licet quidquid vult facere, licuit Regulam facere, licuit et mutare. Nec injuria sancto facta dicenda est, quia non ab alio mutata est, sed ab ea, quae diffusa in corde ejus per Spiritum sanctum, qui datus erat ei, ipso in condendo Regulam tanquam organo usa est. Et quia non aemulatur, non inflatur; non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt , ii qui ea pleni sunt nihil horum sciunt. Et quia aemulatione, inflatione,
Abbreviated transcription (Latin):
ex ncc̃itate face̾nt ⁊̾ illos qui per
annũ ⁊ biennium de claustro nus¬
ꝙͣ ꝓcedentes sua ⁊ mundissima
ł noua caltiamenta. lauare qͥdẽ

Expanded text:
ex necessitate facerent, & illos qui per annū & biennū de claustro nusquam procedentes, sua & mundissima & noua calciamenta lauare quide
Abbreviated transcription (Latin):
ut ab om̃i mellis ac spe¬
rum cũ uino ꝯfectione ꝙ uul¬
gari nomine pigm̃tum uans
cena diũ tantum exrepta: qua
die mel absꝙ spẽbus. umno mis
antiquitas ꝑmisihom̃s cluna¬
censis ordinis fr̃s abstineant
Causa instituti eiꝰ fuit alaꝰ¬

Expanded text:
vt ab omni mellis ac specierum cum vino confectione, quod vulgari nomine pigmentum vocatur, cœna Domini tantum excepta, qua die mel absque speciebus vino mistum antiquitas permisit, omnes Cluniacensis ordinis fratres abstineant. Causa instituti huius fuit al
Abbreviated transcription (Latin):
monachis post̾ĩores fu̾nt tuxmn¬
dultum ẽ qͣ auctoritate qͣ uera¬
tione tͣnsmarina uł orientalis
spẽs magno labore qͥsita. mnulto
p̾tio empta. uino pauper̾ ⁊ absti¬
nentium monachoꝵ postmod
ad mixta est : Cũq uelud ex m¬
magna ꝯdescensione infirmo
discipulo apłs p̾cipi at dicens.
modico uino ut̾e pp̃ sto machũ
tuũ ⁊ freq̃ntes tuas infirmitatiᷤ
quid dicent monachi nõ egris
sanrñ infirmt s robusti. ñ ꝑuo
i nulto nec solum multo sed ⁊
pullito. nec solum mellito s et
yat apłs nolite mebriari uino
niquo ẽ luxuria. quid fiet de mo¬
i nd̃ solum ebrietatem ñ
Iauentib s ut magis eam ꝓ¬
nitent peregrinis saporib gulã
urtantib¬

Expanded text:
Monachis posteriores fuerunt, vix indultum est: qua authoritate, quaue ratione trāsmarina vel orientalis species magno labore quæsita, multo pretio empta, vino pauperum & abstinētium Monachorū postmodū admixta est? Cūq. velut ex magna condescensione infirmo discipulo Apostolus præcipiat, dicens, Modico vino vtere, propter stomachum tuum, & frequentes tuas infirmitates, quid dicent Monachi, non ægri, sed sani, non infirmi, sed robusti: nō paruo, sed multo, nec solum multo, sed & mellito: nec solum mellito, sed &piat Apostolus, Nolite inebriari vino, in quo est luxuria: quid fiet de Monachis non solum ebrietatem non præcauentibus, sed vt magis eam prouocent, peregrinis saporibus gulam irritantib
Abbreviated transcription (Latin):
institutihꝰ fint ip̃a regule auc¬
toitas inqͣ ħ id̾ precipitur. ⁊ ne
aanus ł integͥs uirib monachꝰ
carnem comedat prohibetur In
mutandihꝰ capitłi inueniri po¬
terat sicut in quibidã aliis eid̃

Expanded text:
nstituti fuit ipsa Regulae auctoritas, in qua hoc idem praecipitur, et ne sanus, et integris viribus monachus carnem comedat prohibetur. Inmutandi hujus capituli inveniri poterat, sicut in quibusdam aliis e
Abbreviated transcription (Latin):
homines ecͣͣsticos canones:
Et sanctus papa leo. Ubi incͥ
necessitas fuerit: ad utilita¬
tem eccłe qui potestatem h̃t̃.
ea dispenset. Ex necessitate er̃
fit mutatio legis Et felixꝓpͣ
Comtemplari oportet inqͥt
ꝙ ubi occurrit necessitas sepe
constitutiones pr̃um trans¬
gredimur. Hec diximus istis
uos impugnantib exẽplis.
⁊ cestimoniis cinximus ut n¬
nullus iam euadendi uobis
suꝑsit locus. Cum audiatis¬
enim necessitatis seu utilita¬
tis gr̃ã posse patr Ramandata
moderari negabitis hominem
ad monachatum nisi post an¬
num posse suscipi: Et q̃ ma¬
ior necessitas aut utilitas a¬
nimarum salute potest ĩue¬
niri: Illa necessitate illa uti¬
litate ne dilati pereant ad noᷤ
uenientes aliquando su̾ mo

Expanded text:
homines Ecclesiasticos canones. homines Ecclesiasticos canones. Et sanctus Papa Leo. Vbi, inquit, necessitas fuerit, ad vtilitatem Ecclesiæ qui potestatem habet, ea dispēset. Ex necessitate enim fit mutatio legis. Item Felix Papa. Contemplari oportet, inquit, quod vbi occurrit necessitas, sæpe Constitutiones Patrum transgredimur. Hæc diximus, istis vos expugnantibus exemplis & testimoniis cinximus: vt nullus iam euadendi vobis supersit locus. Cum enim audiatis, necessitatis, siue vtilitatis gratia posse Patres mandata moderari: negabitis hominem ad monachatum nisi post annum posse suscipię Et quæ maior necessitas aut vtilitas, animarum salute, potest inueniri? Illa necessitate, illa vtilitate, ne dilati pereant, ad nos venientes aliquando sine mo
Abbreviated transcription (Latin):
delicet prib bene prius sancti¬
ca.⁊ a subseqͥntib iuxta rati¬
onem temporum certis de ca¬
causis mutata. ut est. u̾bigͣ.
de illis qui in beresim uł ina¬
liq dampnabile pcc̃m ⁊ pu¬
blicum corruunt. quos pͥmi
canones ad pristinum cleri¬
catus ł dignitatis gradũ ac¬
ced̾e ꝓhibent. sequentes uero
necessariis cogentib causis.
aliquando ꝑmutunt Sic et
de pͥbr̃orum filuis ne p̾br̃i fi¬
ant. et de epĩs ne aliam sedẽ
transferantur ꝯstitutum ẽ:
s in multis utilitatis grati¬
a nõ seruatum. Papa etiã.
biegorius anglos nouit ad
fidem conu̾sos contra prede¬
cessorum suoꝵ at multorũ
conciliorum statuta. in qͥn¬
ta linea copulari ꝑmisit :
Hec ⁊ iulta hus sumilia a
quibdam prib statuta ab
alus certa necessitater utili¬
tate ĩmutata ꝑ sepe repperiũ¬
tur. Synodus nicena scco ca¬
pitulo dicit: Frequent̾ siue
ex necessitate sine alio quolz
modo transgredi contingit.

Expanded text:
delicet Patribus bene prius sancitadelicet Patribus bene prius sancita, et a subsequentibus juxta rationem temporum, certis de causis mutata, ut est, verbi gratia, de illis qui in haeresim vel in aliquod damnabile peccatum et publicum corruunt, quos primi canones ad pristinum clericatus vel dignitatis gradum accedere prohibent, sequentes vero, necessariis cogentibus causis, aliquando permittunt. Sic et de presbyterorum filiis, ne presbyteri fiant, et de episcopis ne ad aliam sedem transferantur constitutum est: sed in multis utilitatis gratia non servatum. Papa etiam Gregorius Anglos noviter ad fidem conversos, contra praedecessorum suorum, ac multorum conciliorum statuta, in qta linea copulari permisit. Hæc & multa his similia a quibusdam Patribus statuta, ab aliis certa necessitate vel vtilitate immutata, persæpe reperiuntur. Synodus Nicæna secundo Capitulo dicit. Frequenter siue ex necessitate, siue alio quolibet modo, transgredi contigit