comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lit qui uobis dudũ tracta¬
tib loqui consueueram.
ut nouo loquendi gene¬
re scĩs quȩ uob̾cũ degua
uirginib latino utens
eloquio ex hortationis
gr̃a sermonẽ faciã de as¬
sumptione beatȩ & glo¬
riosȩ semꝑ uirginis ma¬
riȩ : more eorum qui
de clamatorie in eccłiis
solent loqui ad popłm.
quod utiq genꝰ docen-¬
di nec dum attigeram.
Sed quia negare neqͥo
quic quid iniungitis.
lectione exꝑiar quȩ
hortamini affectu.
infantium more balbu¬
tientium : qui quȩcũq:
audierint fari gestiunt
cum nec dum possint
ad plenũ uerba forma¬
re: maxime quia ꝓpt̃
simpliciores quasq id me
deꝓmere compellitis. ut
quib se occupent lau¬
dib ex eadem die. qui¬
busue diuinis uacent
lectionib prȩsertĩ cũ ce
eadem in multis festiui¬
tatib multoꝵ scorum
patrũstudia miro cude¬
riit eloquio. quȩ de
hac qui dem ub̾iꝰ ubiq
inscripturis diuinis prȩ¬
dicta legunturꝯ
aliud sonant eu¬
centem dnm̃ ex maria

Expanded text:
 tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhortationis gratia, sermonem faciam de Assumptione beatae et gloriosae semper Virginis Mariae, more eorum qui declamatorie in Ecclesiis solent loqui ad populum: quod utique genus docendi, necdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, lectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut quibus se occupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. aliud sonant Evnascentem ex Maria
Abbreviated transcription (Latin):
digni inueniam᷑ in eiꝰ
laudib.UILI
uod si quęrit᷑ post.
ascensionẽ dnũ qͥd
egerit. unũ ꝓcer¬
to est. quia uirgo sc̃a
corpore ac mente per¬
mansit: Quã sane angłs
gabriel ac si cȩlestis pa¬
ranimphus uitactam
uirgo uirginẽ seruauit
suisq ei deseruunt ob¬
sequiis. non quod ille
quos post resurrectionẽ¬
dñi intrans & exiens
familiariꝰ contulit de
xp̃i incarnatione. tan¬
to siquidẽ ueriꝰ quanto
abinitio pleniꝰ per sp̃m
sc̃m cuncta didicerat.
& per spẽrat oculis u
nem edocti perueneriii
ueritatẽ: Quã sane
beatã uirginem & si
om̃s uenerati sunt dis¬
cipłi eiq famulabant᷑

Expanded text:
digni inveniamur in ejus digni inveniamur in ejus laudibus. Quod si quaeritur post ascensionem Domini quid egerit, unum pro certo est, quia Virgo sancta corpore ac mente permansit: quam sane angelus Gabriel, ac si coelestis paranymphus, intactam virgo virginem servavit, suisque ei deservivit obsequiis: non quod eximiquos post resurrectionem intrans et exiens, familiarius contulit de Christi Incarnatione: tanto siquidem verius, quanto ab initio plenius per Spiritum sanctum cuncta didicerat, et perspexerat oculis unnem edocti pervenerint veritatem. Quam sane beatam Virginem, etsi omnes venerati sunt discipuli, eique famulaban
Abbreviated transcription (Latin):
tua sit completa re¬
gitur cũ de dauid lo¬
queret᷑ uestimoniũ.
& sepul chru inquit
ciꝰ apud nos est: qͣsi
nonsit ausus dicere quod
ipse aut corpꝰ eiꝰ apud
nos est: sed tantũ sepul¬
chrum quo conditꝰ fue¬
inc aiunt resur¬
rexisse & ipsum
ideo uacuum remansis¬
beatȩ mariȩ cernitur.
Quod sane factũ & de
aliis quibiislibet locis
scripturarũ firmare co¬
nantur. quod hi iã cũ
xp̃o regnant resuscita¬
ti in eterna societate.
Quod quia dõ nichil ÷
impossibile nec nos de
beata maria factũ ab¬
cautelam salua fide pio
magis desiderio opina¬
ri oporteat. quã incon¬
sulte definiri quod sine
ꝑicło nescit᷑. Unde de
his ex quib certi sum
tantisꝑ loquam᷑ ad edi¬
minis dei. ut & religio
conseruet᷑ ꝓ famulatu:
& deuotio augeat᷑ paf.
quȩ sola interemit u¬
niuersam hȩreticã pra-¬
uitatem. Sola sit post
dm̃ quȩ nos confirmet
in omni ueritate. suisq
cõmendet meritis. & pre¬
cib auxiliet᷑: ut & ipsi

Expanded text:
tua sit completa retua sit completa regitur, cum de David loqueretur in testimonium: Et sepulcrum, inquit, ejus apud nos est : quasi non sit ausus dicere, quod ipse, aut corpus ejus apud nos est: sed tantum sepulcrum quo conditus fueinc aiunt resurrexisse et eum ideo vacuum remansisbeatae Mariae cernitur. Quod sane factum, et de aliis quibuslibet locis Scripturarum affirmare conantur: quod hi jam cum Christo regnent resuscitati in aeterna societate. Quod quia Deo nihil est impossibile nec nos de beata Maria Virgine factum abcautelam salva fide pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire, quod sine periculo nescitur. III. Unde de his ex quibus certi sumus, tantisper loquamur ad exei: ut et religio conservetur pro famulatu, et devotio augeatur pro quae sola interemit universam haereticam pravitatem: sola post Deum quae nos confirmet in omni veritate, suisque commendet meritis, et precibus auxilietur, ut et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
eccla miro lapideo ta¬
bulatu. inqua sepulta
fuisse ut scire potestis
ab om nib ibidem p̃¬
dicatur. sed nunc ua
dixerim. qͥa multi no¬
stroꝵ dubitant utrund
assumpta fuerit simul
cũ corpore. an obierit
relicto corpore. Quo¬
modo autem uł quo
tempore. aut aquib
per sonis sc̃issimum cor¬
pus eiꝰ inde ablatum
fuerit. uł ubi transpo¬
situm. utruue resur¬
rexerit nescit᷑: quã¬
uis non nulli astrue¬
re uelint eam iam re¬
suscitatam. & beata
cun xp̃o immortalita¬
te incęlestib uestiri.
quod & debeato iohe
euangelista eiꝰ ministro.
cui uirgini axp̃o uir¬
go cõmissa est pluri¬
mi asseuerant. quia in
sepulchro eiꝰ ut fertur
non nisi manna inue¬
nitur. quod & scaturi¬
re cernitur. Uerũta¬
men quid hoꝵ ueriꝰ
censeatur: ambigimꝰ.
eliꝰ tamens
dõ totum cui nichil
impossibile est cõmit¬
re definire uelimꝰ Auc¬
totitate nr̃a quod ñ
phamtꝰ. sicuti & de
suis reliquer̃ scriptis:
quod iã in illis perpe¬

Expanded text:
Ecclesia miro lapide taEcclesia miro lapide tabulata: in qua sepulta fuisse ut scire potestis ab omnibus ibidem praedicatur: sed nunc vacdixerim, quia multi nostrorum dubitant, utrum assumpta fuerit simul cum corpore, an abierit relicto corpore. Quomodo autem, vel quo tempore, aut a quibus personis sanctissimum corpus ejus inde ablatum fuerit, vel ubi transpositum: utrumne resurrexerit, nescitur: quamvis nonnulli astruere velint eam jam resuscitatam, et beata cum Christo immortalitate in coelestibus vestiri. Quod et de beato Joanne Evangelista ejus ministro, cui virgini a Christo Virgo commissa est, plurimi asseverant: quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur: quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambigimus. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, commitre definire velimus auctoritate nostra, quod non probemus: sicuti et de suis reliquerunt scriptis, quod jam in illis perpe
Abbreviated transcription (Latin):
ut abaliquo docto¬
rum requiratis.
De assũptione tamen eiꝰ
tio. prȩsentia absens
scribere uobis curaui.
quȩ absentia prȩsens
deuotꝰ obtuli. ut habeat
scm̃ collegium ur̃m
indie tante so lem ni¬
tatis munꝰ latini sermo¬
nis. in quo discat tene¬
ra infantia lactis expe¬
riri dulcedinẽ. & de
exiguis eximia cogi¬
tare. qualiter fauente
deo per singłos
tota hȩc dies exp̃i
in laudem. & cuno
dio celebretur. ne for¬
nib illud apocrifũ de
transitu eiusdẽ uirgi¬
nis. dubia ꝓcertis re¬
cipiatis. quod multi la¬
tinorũ pietatis amore.
studio legendi cariꝰ am¬
plectuntur. prȩsertĩ
exhis cũ nichil aliud
experiri potest ꝓcerto.
nisi quod hodierna die
głosa migrauit a cor¬
pore.
onstrat᷑ autem
sepulchrũ eiꝰ cer¬
nentib nob̾ usq
ad presens in uallis io¬
saphat medio. quȩ ual-¬
lis est inter montem
syon & montẽ oliueti
posita. quã & tu opau¬
la oculis aspexisti: ubi
inhonore eiꝰ fabricata est

Expanded text:
ut ab aliquo doctout ab aliquo doctorum requiratis? II. De Assumptione ejusdem tio, praesentia absens scribere vobis curavi, quae absentia praesens devotus obtuli, ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantae solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis experiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare: qualiter favente Deo, per singulos annos tota haec dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur: ne forstras illud apocryphum, De Transitu ejusdem Virginis, dubia pro certis recipiatis: quod multi Latinorum pietatis amore, studio legendi charius amplectuntur: praesertim cum ex his nihil aliud experiri possit pro certo, nisi quod hodierna die gloriosa migravit a corpore. onstratur autem sepulcrum ejus cernentibus nobis usque ad praesens in vallis Josaphat medio, quae vallis est inter montem Sion et montem Oliveti posita: quam et tu, o Paula, oculis aspexisti, ubi in ejus honore fabricata est
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. cantantẽ audisti
& radiantẽ stellã uidi¬
sti. Dastorib in super
euanglizantib credi-¬
disti. magos prȩterea
tria deferentes munera
inuisione beatis ocłis
conspexisti. Ipsa eadẽ
munera bene intelligen¬
do uotis omĩb fidem
deo obtulisti. Hlam &
cũ eisdem magis om̃
quod ego. Si cęlatum
esse uolebas teste con¬
scientia. michi nasrare
ante prȩsipiũ ubi plu-¬
rimũ lacrimata es ñ
deberes. Quod ut ue¬
rum fatear . xp̃i prȩ¬
conia etiam si uoluero
adiuratꝰ neq tuas lau¬
des omĩno tacere queo.
Iccirco tuȩ de int̾rogei
filiȩ quas lacte nutris.
tu ea meliꝰ reserabis.
quȩ nescio si ꝑspeciẽ
sp̃u uidisti. Unde uos
o filiȩ pulsate matrẽ
precib. pulsate ad o¬
stiũ inuitantis amici.
si quomodo tandem
uobis aꝑiant᷑ quȩ rese¬
rata sunt matri. Ue¬
runtamen de his quid
plura dicam: Omĩa
saluatoris gesta & be¬
ate mariȩ obsequia
nec non actꝰ uite. ex eu¬
angłio didicisto.l Iiil.
t nunc quid suꝑ÷

Expanded text:
 cantantium audivisti, et radiantem stellam vidisti. Pastoribus insuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deumquod ego: Si celatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas lacte nutris: tu ea melius reserabis, quae nescio si per speciem spiritu vidisti. Unde vos, o filiae, pulsate matrem precibus, pulsate ad ostium invitantis amici: si quomodo tandem vobis aperiantur, quae reserata sunt matri. Verumtamen de his quid plura dicam? Omnia Salvatoris gesta, et beatae Mariae obsequia, necnon actus vitae ex Evangelio didicistis. Et nunc quid superest,
Abbreviated transcription (Latin):
uirgini cohereret. & de¬¬
seriuiret officiosissime
cura adoptionis. Non
enim pudicissima uir¬
ginitas alicui discipu¬
iorum rectiꝰ quã uir-¬
gini cõmendatur. ut
esset ad inuicem gra¬
ta societas & floridꝰ as¬
pectus. nec non & ue¬
nustꝰ conuersandi alter¬
natim pudiciarũ splen¬
dor decoratꝰ. Una si¬
quidem uirtꝰ uirgini¬
tatis in ambob. sed al¬
dera ꝓportio in maria:
Altera quidem quia fe-¬
cundior. sed ipsa. Ipsa
uero sed altera: quia &¬
si ipsa eadẽq in corrup¬
tio. tamen fecunditas
indegritatis longe glo¬
riosior quã uirginitaᷤ.
Iccirco & fȩcunditas
in illa tota deifica ÷.
& uirguutas: Alioqͥn.
tiusquã scd̃m naturã
nascendr uirginitas
ubi fecunditasneq fe¬
predicat᷑.¬

Expanded text:
virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius quam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decoratur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior, sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecunditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusquam secundum naturam nascendi virginitas, ubi fecunditas praedicat
Abbreviated transcription (Latin):
ergo circa caulas.
stabula tamen xp̃i in¬
trare nꝰ audent. & id̾o
non sanant᷑ : qͥa insta¬
bulũ suũ non uult eos
xp̃c inducere. in qͦ cu¬
ratꝰ ÷ ille qͥ de ierłm
descendens cͥecidit in
latrones: quẽ uulnerib
alligatis infuso oleo &
uino imponens in ium̃¬
tum suũ samaritanꝰ
ille dux̃ in stabulũ: &
sanandũ stabulario
dereliqͥt: Non accipiuis
ergo medicinã: qͥ me¬
dicũ non reqͥrunt. Si
enĩ reqͥrerent : ñ dero¬
garent.

Expanded text:
ergo circa caulas, stabula tamen Christi intrare non audent et ideo non sanantur, quia in stabulum suum non uult eos Christus inducere, in quo curatus est ille qui de Hierusalem descendens incidit in latrones. quem uulneribus adligatis, infuso oleo et uino inponens in iumentum suum Samaritanus ille duxit in stabulum et sanandum stabulario dereliquit. non accipiunt ergo medicinam qui medicum non requirunt; si enim requirerent, non derogarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. Et si uere credideris.¬
mox saluabit᷑ filia tua.
snprudentiã consilii tui.
Te ds tuus lib̾are ñ potest
c̃i in illũ credas & cotidie
ꝓ eiꝰ nomine plagas & uin¬
cula ꝑferas. qͦ modo pote¬
rit meã filiã liberare si

Expanded text:
ium. Si credideris, salvabitur filia tua. imprudentiam consilii tui. Te Deus tuus liberare non potest, cum illi credas, et quotidie pro ejus nomine plagas et vincula perferas, quomodo poterit filiam meam liberare si
Abbreviated transcription (Latin):
bitos tẽptationis tuȩ sed
ad declarationẽ dĩtatis do¬
mini mei iiu xp̃i.¬
unc agitans¬
caput̃ artemiꝰ dix̃.
Iste homo miniis passio¬
nib faticgatꝰ aliena lo¬
quit᷑. E Tix dicens abs¬

Expanded text:
bitum tenta tionis tuae, sed ad declarationem divinitatis Domini mei Jesu Christi. Agitanscaput Artemius: Iste, inquit, homo nimiis passionibus fatigatus aliena loquitur, et haec dicens abs
Abbreviated transcription (Latin):
plicabo suꝑ te catenas. &
claustra om̃ia carceris mu¬
niã deipsũ in ista ima &¬
tenebrosa custodia solum
includã. Si de his om̃ib
liberauerit te ds tuus. cre¬

Expanded text:
plicabo super te catenas, et claustra omnia carceris muniam; te autem ipsum in ipsa ima tenebrosa solum includam. Si de his omnibus liberaverit te Deus tuus, cre
Abbreviated transcription (Latin):
taq qui antea turbulentiᷤ¬
sime dissidebant. qͥa &
arriani sibi & catholici
sibi ep̃m cupiebant supe¬
ratis alterutris ordinari.
repente in hunc mirabili
& incredibili concordia
consenser. Quo ille cog¬
nito. egressꝰ eccłam tri¬
bunal sibi parari fecit.
Quippe mox futurꝰ ep̃s al¬
tiora conscendit. Tunc
contra consuetudinem
sit adhibere̾ quod cũ fa¬
ceret. popłs nichilominꝰ
acclamabat. Peccatum
tuũ suꝑ nos. Sed ñ similit᷑
hic popłs tunc clamauit.
sic̃ popłs iudeoꝵ. Illi enim
uocib suis sanguinẽ do¬
minicũ effuderunt dicen¬
tes. sanguis huiꝰ suꝑ nos:
isti uͦ caticuminũ scienteᷤᷤ.
fideli uoce remissionem
illi peccatoꝵ om̃iũ per
baptismatis gr̾am ꝓmit¬

Expanded text:
ta qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem sonis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum super nos. Sed non similiter is populus tunc clamavit, sicut populus Judaeorum; illi enim vocibus suis sanguinem Dominicum effuderunt, dicentes: Sanguis hujus super nos : isti vero catechumenum scientes, fideli voce remissionem illi peccatorum omnium per baptismatis gratiam promit
Abbreviated transcription (Latin):
uertens domũ. phi¬
se futurũ: Sed uerꝰ phi¬
losophus xp̃i. qͥ contep¬
tis secularib pompis.
piscatoꝵ secuturꝰ. ẽet.
missi si¬
ne pera.
sine uir ga. etiã ipsos
philosopħos conu̾dert.
Qđ ubi ne faceret reuoca¬
tus est. publicas mu¬
lieres publice adse m¬
gredi fecit: Ad hoc tan¬
tũ ut uisis his popłs¬
abintentione reuoca¬
retur. At uͦ popłs ma¬
gis magisq clamabat.
peccatũ tuũ suꝑ nos¬
tille cũ uideret
nichil intentionẽ
parauit. E gressus noc¬
tis medio ciuitatẽ. cũ
ticinũ se ꝑgere putaret.
mane ad portã ciuita¬
tis mediolanensis quȩ
romana dicit᷑ inuenit᷑.
D̾s enĩ qͥ eccłȩ suȩ cat¬
holicȩ murũ parabat
aduersus mninncos suos.
& turre̾ erigebat dauid
contra faciem damasci.
pło. missa relatio est
qui sũmo gaudio accepit
qđ iudices asẽ directi
ad sacerdotiũ peterent᷑.¬
quia u̾bũ eiꝰ impleretur
in ambrosio. Dixerat enĩ
ꝓficiscenti. cũ mandata
abeodẽ darent᷑ ut mo-¬

Expanded text:
domum, phit, futurus sed verus philosophus Christi, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset missi sine pera, sine virga, etiam ipsos philosophos converterunt. Quod ubi ne faceret, revocatus est; publicas mulieres publice ad se ingredi fecit, ad hoc tantum, ut visis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum supille cum videret nihil intentionem paravit: egressusque noctis medio civitatem, cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Mediolanensis, quae Romana dicitur, invenitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, pulo, missa relatione qui hoc summo gaudio accepit, quod iudices a se directi ad sacerdotium peterentquod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem darentur, ut mo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nescitis qͦ hora dñs
tendit saluador de
die autẽ illa nemo scit.
ut penidule expectati¬
on÷ incerti semꝑ eum
creꝰ ant ẽe. uenturũ.
que ignorant qͣado uen-
turꝰ sit. Et ñ dix̃ qͥa nes¬
cimꝰ qͣ hora dñs uenturꝰ
sit: sed nescitis. Prȩmissoq:
patris familias exẽplo.
cur reticeat consumma¬
tionis diẽ. manifestius
docet dicens. E stote pa¬
rati: qͥa nescitis qͦ hora fi¬
liꝰ hominis uenturꝰ est:¬

Expanded text:
citis qua hora Dominus tendit quare die autem illa nemo scit, ut pendulae exspectationis incerti semper eum credant esse venturum quem ignorant. Quando dixit venturus sit, et non dixit: Quia nescimus qua hora Dominus venturus sit, sed nescitis, praemissoque patrisfamiliae exemplo, cur reticeat consummationis diem manifestius docet, dicens: Estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus est
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃ȩ marie
DEST
nobis
dile¬
tissi¬
mi op¬
tatus
dies beatȩꝰ ac uenera¬
bilis semꝑ uirginis ma¬
riȩ.ideo cũ suma exul¬
tatione gaudeat terra
nr̃a. tañte uirginis
Hec est enim flos cam¬
pi. Sequa ortũ ÷ pre¬
tiosum liliũ conualliũ:
qua deletur & culpa.
Prȩcisum est in ea illud
ęuȩ infelicitatis eło¬
gium. qui dicit᷑ in
tristitia paries filios.
quia ista in letitia dñm
parturiuit. E ua emĩ
luxit. ista exultauit.
crimas maria
gaudiũ inuen¬
tre portauit . quia illa
peccatorẽ ista edidit
innocentem. Uirgo
quippe genuit. quia
uirgo concepit. Inui¬
olat̾a peꝑit. quia in
conceptu libido ñ fuix.
Utrobiq miracłm. &
ũre corruptione gra¬
uida. & in partu uir¬
go puerpera. Aue in¬

Expanded text:
et Mariae Adest nobis, dilectissimi, optatus dies beatae ac venerabilis semper Virginis Mariae: ideo cum summa exsultatione gaudeat terra nostra, tantae Virginis Haec est enim flos campi, de qua ortum est pretiosum lilium convallium, mque deletur et culpa. Praecisum est in ea illud Evae infelicitatis elogium quo dicitur, In tristitia paries filios : quia ista in laetitia Dominum parturivit. Eva enim luxit, ista exsultavit; crymas, Maria gaudium in ventre portavit: quia illa peccatorem, ista edidit innocentem. Virgo quippe genuit, quia virgo concepit; inviolata peperit, quia in conceptu libido non fuit. Utrobique miraculum, et sine corruptione gravida, et in partu virgo puerpera. Desce
Abbreviated transcription (Latin):
suo arbitrio credidit:
quia hoc quippe didi-¬
cit ut prȩ esse ñ audeat
qui sub. ẽẽ. ñ didice¬
rit. nec obͦedientiam
subiectis imꝑet. quã
prȩlatis ex hib̾e non
nouit. Sed seruũ dĩ
inquirendũ studuit.
cuiꝰ uehemens religio
pbatissima foret:
diit igit᷑¬
quenda dĩ mi¬
litẽ agilum
nomine qui prgerat
cenobio rasbacensi.
que sc̃s audoenꝰ m
suis consartib inꝓpͥa
construxerat telsure :¬
& ipium iurũ dei ibi
insticuerat demonasterio
luxouiensium patrẽ.¬
Q quicqd habere potuit
inelemosinã eroga¬
uit: Nec quicqͣm ex¬
inde amicis uł paren¬
tib gratũ aliquid tri¬
buit. sed totum ac
si regalia negotia si¬
bi credita. caute &
fideliter dispensauit.

Expanded text:
suo arbitrio credidit, suo arbitrio credidit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima foret. Agnito igitquendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habere in eleemosynam erogavit, nec quidquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit; sed totum ac si regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit.
Abbreviated transcription (Latin):
filibertꝰ
helisano
Eterritorio or¬
tiũ. scłari prudentia
non indoctꝰ. undiq iu¬
ta morem gentis stre¬
miui. uico nalii est nu¬
Tritꝰ eade causa ma¬
xime quod genitorẽ
ipsiꝰ filibaudũ. obtentũ
regio munere laicali
ad ministratione cessan¬
te ciues loci illiꝰ expe¬
tissent pontificem. Qui
cum prȩdictũ adolescen¬
dem bone indolis flore¬
re cerneret. eũ regi da-¬
goberto cõmendare stu-¬
duit. qui int̾ reliqͦs fran¬
corum reges fortissimꝰ
fuit¬
unc ille nobilitatis
lampade fulgens
consortiũ indeptꝰ
est audoeni optimatis.
qui sukaureo balteo dm̃
ual de diligens. inter
reliqs regni ꝓceres ual-¬
de habebatur inlustris.
meritis cãthedram su¬
buĩt rodomagensis
ciuitatis : & nunc uir¬
tutum sigus sil guran¬
te radio choruscat in
terris: Cũ igitar filib̾tꝰ
iuuenis quaternis an¬
norum polleret lustris.
diuina prȩcepta audi¬
ens elegit xp̃i discipłs
fieri. ꝓp̾riis om̃ĩb de¬
relictis: Nec. tamen se

Expanded text:
Filibertus Helisano territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuitunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. 2. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen se
Abbreviated transcription (Latin):
uir dñi filibertꝰ om̃a
deposuit. ac iugum
riꝰ leue suscepit: in¬
tanteq religionis
culmen excreuit.
ut uiris ꝑfectiorib
imitabilis fieret.
Iussus igitur adpri¬
orem mensam sede¬
re. studuit ipse om¬
nib mitstrare.
ut ipsum reficiendi so¬
latium infratrũ im¬
plicaret obsequio. nec
satiatꝰ a mensa consur.¬
geret. ꝑ acte coniuiuio.
antiquus hostis
eius inuidens ab¬
stinentiae. pulsaret
animam illiꝰ ut sume¬
ret ampliora edulia:
nutu dei detectꝰ uiro
dñi persominiũ ÷ o¬
stensus. Nam cũ qua¬
dam nocte fuisset ei¬
bo refectꝰ: ipse uentrẽ
illiꝰ palpare cepit ac
dicere: Modo. hic be¬
ne: modo hic bene.
Tunc miles dñi cog¬
noscens ignita ia eu¬
la inimicĩ. crucils ẽ
uallꝰ as munimine
rigorem abstineutiȩ
Rũduit replicare :¬
&' dei auxiliura mi¬
ƿlorare contra arma
tẏranni. Cũq noctib
singłis eccłam frequen¬
dirus anguis erexit.
am cũ
mursi specie eũ

Expanded text:
vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum eius leve suscepit tantaeque religionis culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus igitur ad priorem mensam sedere, studuit ipse omnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solatium in fratrum inplicaret obsequio nec satiatus a mensa consurgeret, peracto convivio. antiquus hostis, eius invidens abstinentiam, pulsaret animum illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu Dei detectus, viro Domini per somnium est ostensus. Nam cum quadam nocte fuisset cybo refectus, ipse ventrem illius palpare coepit hac dicere: 'Modo hic bene, modo hic bene!' Tunc miles Domini cognoscens ignita iacula inimici, crucis se vallans munimine, rigore abstinentiae studuit triplicare et Dei auxilium implorare contra armam tyranni. Cumque noctibus singulis ecclesiam frequens dirus anguis erexit. Nam cum in ursi speciem eu
Abbreviated transcription (Latin):
pos
ascensione¬
xp̃i generaliter cum
apłis fuit. qͦ usq disper¬
guntur. sicuti lucas me¬
munt dicens. quod re¬
gras quidã a monde
oliueti hierosolimã ue¬
nerunt. & ascenderuñ
incenaculum ubi ma-¬

Expanded text:
post ascensionsti generaliter cum apostolis fuit quousque disperguntur: sicut Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi ma
Abbreviated transcription (Latin):
angłis cognata uir¬
ginitas.UIII¬
rofecto incarne
prȩter carnem
uiuere ñ terre¬
na uita est. seo cȩlestis.
Unde in carne ange¬
licam głam ac quire¬
re. maĩoris ÷ meriti
quã habere. Esse
enim auełm felicita¬
tis est. ẽt uͦ uirginẽ
uirtutis. dU HOC
tinere uuib niticur

Expanded text:
a virginitas. Profecto in carne præter carnem viuere, non terrena vita est, sed cœlestis. Vnde in carne Angelicam gloriam adquirere, maius est meritum, quam habere. Esse enim Angelum felicitatis est, esse vero Virginem virtutis: dum hoc obtinere viribus nititur
Abbreviated transcription (Latin):
ubi una societas oĩũ
so lennitas angłoꝵ.
ubi post labores &
cum xp̃o regnat inȩ¬
ternum: Regina mun¬
di hodie dederris &
deprȩsenti scło nequã
eripitur. iterũ dico
gaudete : quia secura
desua immarcescibili
gla ad cęli iam ꝑue¬
int palatium/
xultate
inquã & gau¬
dete. & lȩtet᷑
omis orbis : quia ho¬
die nobis omĩb eiꝰ
int̾uementib meri¬
tũ ialꝰ aucta est.
Uob̾ quoq diligen¬
tib eam. bonor &
uirtꝰ una cũ reliqͥs¬
plior prȩstatur & gr̃a.
Iccirco dilectissimȩ leta¬
mini & laudate. quia
si dm̃ ore ꝓphetico in
scĩs suis laudare iube¬
mur: multomagis eũ
in hac cęlebritate bea
tȩ uirginis matris eiꝰ
oportet cũ ymnis &
canticis diligentiꝰ ex

Expanded text:
ubi una societas civium ubi una societas civium solemnitas angelorum, ubi post labores etcum Christo regnat in aeternum. Regina mundi hodie de terris et de praesenti saeculo nequam eripitur: iterum dico gaudete, quia secura de sua immarcescibili gloria ad coeli jam pervenit palatium. Exsultate, inquam, et gaudete, et laetetur omnis orbis, quia hodie nobis omnibus ejus intervenientibus meritis salus aucta est. Vobis quoque diligentibus eam, honor, et virtus una cuplior praestatur et gratia. Idcirco, dilectissimae, laetamini et laudate, quia si Deum ore prophetico in sanctis suis laudare jubemur, multo magis eum in hac celebritate beatae Mariae Virginis matris ejus oportet cum hymnis et canticis diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
Q dei. contremiscit.
dicit. As huc semel. e
ego moucho non solum
derrã: sed etiam celum.
Ad cuiꝰ examen omne
humanum genꝰ di¬
ducitur: eũ̃ a
uind ctam maioꝵ re¬
muneratiouẽq: bonoꝵ
angłi. archangłi. thro¬
ni.principatũs & do¬
minationes obsequunt᷑.¬

Expanded text:
it: it: dicitur: Adhuc semel, et ego movebo non solum terram, sed etiam coelum . Ad cujus examen omne humanum genus deducitur. Cui ad vindictam malorum, remunerationemque bonorum, angeli, archangeli, throni, principatus et dominationes obsequunt
Abbreviated transcription (Latin):
quiescentib loquor
sibimetipsi testimo¬
niũ uniꝰ cuiꝰq uix suf¬
ficit . quantominus
& ꝓtinꝰ per increpa-¬
tionem subdunt. Ite
potiꝰ ad uendentes:
& emite uob. Uen¬
ditores quippe olei:
adulatores sunt.
Qui enĩ accepta qua¬
libet gr̃a uanis suis
laudibus nitorem
gloriȩ offerunt: qͣsi
oleum uendunt.
Dequo ꝓfecto oleo psal¬
mista ait. oleũ aut̃
peccatoris nonimpin¬
guet caput meum.
rincipalȩ & enĩ
caput est. Appel¬
latione aut̃ capitis:
ea quȩ principatur
corpori mens uocat᷑.
Inpinguat ergo caput
oleum peccatõris : cũ
demulcet mentẽ fa-¬
uor adulantis. Sed
dum irent emere ue¬
Quȩ aut̃ paratȩ erañ
intrauer cũ eo adnup¬
tias : & clausa ed ianua.
Osi sapere incorsis pa¬
lato possi quit am¬
miratior: hahet qͦd
diciturt spons.
quid dulcedinis. intra¬
uerunt cũ eo ad nuptias:
quid a maritudinis &
clausa est ianua.
enit quippe il
qui aduentu ĩuo
elementa concutit:
Sincuiꝰ conspectu cęlum

Expanded text:
quiescentibus loquor quiescentibus loquor sibimetipsi testimonium uniuscujusque vix sufficit; quanto minus et protinus per increpationem subdunt: Ite potius ad vendentes, et emite vobis. Venditores quippe olei adulatores sunt. Qui enim accepta qualibet gratia, vanis suis laudibus nitorem gloriae offerunt, quasi oleum vendunt. De quo profecto oleo psalmista dicit: Oleum autem peccatoris non inpinguet caput meum. Principale etenim caput est. Appellatione autem capitis ea, quae principatur corpori, mens vocatur. Inpinguat ergo caput oleum peccatoris, cum demulcet mentem favor dum irent emere, veQuae autem paratae erant, intraverunt cum eo ad nuptias, et clausa est janua. 4. O si sapere in cordis palato possit quid admirationis habet quod dicitur: Venit sponsus! quid dulcedinis: Intraverunt cum eo ad nuptias! quid amaritudinis: Et clausa est janua! enit quippe ille qui adventu suo elementa concutit, in cujus con
Abbreviated transcription (Latin):
ripit. ut prȩuideri rua
leat quando uenit.
Unde scriptũ ÷. Dies
domini sic̃ fur innoc¬
te : ita ueniet. Tunc
om̃s uirgines surgunt.
quia & electi & repbi
a somno suȩ mortis exci¬
tantur. Lampades or-¬
nant : quia sua secum
opera numerant ꝓqͥb
eternam recipere beati¬
tudinẽ expectant:
ed lampadesł
fatuarũ uirginũ
ex tinguntur:
quiã earum̃ opera qͤ
clara hominib appa¬
ruerant in aduentu
iudicis intꝰ obscurant᷑.
&a dõ retributionem
non inueniunt.
quia peis receꝑunt ab
hominib laudes quas
amauer. Quid ÷ aut̃
quod tunc apruden¬
tib oleum petunt.
nisi quod inaduentu
iudicis cũ sẽ intꝰ ua¬
cuas inuenerint. testi¬
moniũ foris quȩxuii :
Ac si a sua fiducia de¬
ceptȩ. ꝓximis dican.
Quia nos quasi sine oꝑe
repelli conspicitis: di¬
cite de nr̃is oꝑib qͥd
uidistis.
ed prudentes iur¬
gines respondent
dicentes. nefor¬
de non sufficiat nob̾
& uobis. In illo enim
die quod tamen dequi¬
busdam in pace excłe

Expanded text:
repit, ut praevideri non valeat quando venit. Unde scriptum est: Dies Domini sicut fur in nocte ita veniet . Tunc omnes virgines surgunt, quia et electi et reprobi a somno suae mortis excitantur. Lampades ornant, quia sua secum opera numerant, pro quibus aeternam recipere beatitudinem exspectant. Sed lampades fatuarum virginum exstinguuntur, quia earum opera, quae clara hominibus foris apparuerant, in adventu judicis intus obscurantur. Et a Deo retributionem non inveniunt, quia pro eis receperunt ab hominibus laudes quas amaverunt. Quid est autem quod tunc a prudentibus oleum petunt, nisi quod in adventu judicis cum se intus vacuas invenerint, testimonium foris quaerunt? Ac si a sua fiducia deceptae proximis dicant: Quia nos quasi sine opere repelli conspicitis, dicite de nostris operibus quid vidistis. ed prudentes virgines respondent, dicentes: Ne forte non sufficiat nobis et vobis. In illo enim die quod tamen de quibusdam in pace Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
ulli dubium qͥn
totum ad głam
laudis eiꝰ per¬
tineat. quicqͥd digne
genitrici suȩ impensũ
fuerit. ac so lemniter
attributũ. Ex quo
timeo satis & ualde
ꝑtimesco dũ ur̃is cu-¬
pio parere ꝓfectibus.
neforte sicut imꝓb
ita & indignꝰ lauda¬
tor inueniar. ꝓfecto
cum nec scĩtas uel fa-¬
cundia suppeditet
ut beatam & glorio¬
sam uirginẽ digne
laudare queã. qm ut
uerũ fatear quic qͣd
humanis dici potest
uerbis minꝰ est a lau¬
de cȩli. quia diuinis
est & angelicis excel¬
lentiꝰ prȩdicata &
laudata prȩconiis. a
ꝓphetis quidem prȩñ¬
tiata: a patriarehis fi¬
guris & enigmatib
prȩsignata. ab euange¬
listis exhibita & mon¬
strata. ab angło uene¬
rabiliter atq officio¬
sissime salutata¬
rȩterea qualis

Expanded text:
ulli dubium quin totum ad gloriam laudis ejus pertineat, quidquid digne genitrici suae impensum fuerit, ac solemniter attributum. Ex quo timeo satis, et valde pertimesco, dum vestris cupio parere profectibus, ne forte sicut improbus, ita et indignus laudator inveniar, profecto cum nec sanctitas vel facundia suppetat, ut beatam et gloriosam virginem digne laudare queam; quoniam, ut verum fatear, quidquid humanis dici potest verbis, minus est a laude coeli, quia divinis est et angelicis excellentius praedicata et laudata praeconiis. A prophetis quidem praenuntiata, a patriarchis figuris et aenigmatibus praesignata, ab evangelistis exhibita et monstrata, ab angelo venerabiliter et officiosissime salutataraeterea qualis
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃. quia dũ ue¬
nire uidex ad extremũ
iudiciũ differt. electi
& reꝓbi in mortis somno
sopiuntur. Dormire
& enĩ mori ÷. Ante
somnũ uͦ dormitare ÷
ande mortẽ a salute
languescere . quia per
pondꝰ egritudinis ꝑue¬
nitur ad somnũ mortis.

Expanded text:
unt. Quia dum venire judex ad extremum judicium differt, electi et reprobi in mortis somno sopiuntur: dormire etenim mori est. Ante somnum vero dormitare, est ante mortem a salute languescere, quia per pondus aegritudinis pervenitur ad somnum mortis.
Abbreviated transcription (Latin):
uero quod om̃s lampadeᷤ
habent sed om̃s oleũ ñ
habent. quia plerunq
bona inse opera cum
electis & reꝓbi osten¬
dunt. sed soli ad spon¬
sum cum oleo uenuns
qui de his quȩ foris e¬
gerint intꝰ głam que¬
runt. Unde ꝑ psalmistã
quoq de scã electorũ
eccła dicitur. Omĩs gła
eiꝰ filiȩ regum abint̾ꝰ¬

Expanded text:
 quod omnes lampades habent, sed omnes oleum non habent, quia plerumque bona in se opera cum electis et reprobi ostendunt, sed soli ad sponsum cum oleo veniunt qui de his quae foris egerint intus gloriam requirunt. Unde per psalmistam quoque de sancta electorum Ecclesia dicitur: Omnis gloria ejus fili
Abbreviated transcription (Latin):
la quȩ p̃ueniunt indi¬
cantur mala ꝑpetua
quȩ subsecuntur. Et idõ
ꝑ bella & seditiones ñ
statim finis : qͥa multa
debent mala prȩcurre¬
re. ut malũ ualeant si¬
ne fine nuntiare. Sed
cũ tot signa ꝑturbatio¬
nis dicta sint: oportet
ut eorũ considerationẽ
breuit᷑ ꝑ singła ꝑstrin¬
gamꝰ : quia necesse ÷
ut alia e cȩlo. alia e t̾̃ra.
alia abelementis. alia

Expanded text:
ndicantur mala perpetua quae subsequentur. Et ideo post bella et seditiones non statim finis, quia multa debent mala praecurrere, ut malum valeant sine fine nuntiare. Sed cum tot signa perturbationis dicta sint, oportet ut eorum considerationem breviter per singula perstringamus, quia necesse est ut alia e coelo, alia e terra, ali
Abbreviated transcription (Latin):
presentis occasus
A suscepta abeis ꝓ xp̃i
nomine passio conseerauit.
Multimoda nanq uete¬
rũ relatione didicimus
non nullos martyrum
ꝓstratos gladio. igne alioᷤᷤ
concrematos: cõ plures
bestiarũ dilacẽratos den¬
tib. innumeros etiam
uariis torm̃toꝵ. cruciatib
affectos. spreta sui corpo¬
ris morte xp̾̃ianȩ fidĩ
testimoniũ reddidisse.

Expanded text:
praesentis occasus, et suscepta ab eis pro Christi nomine passio consecravit. Multimoda namque veterum relatione didicimus nonnullos martyrum prostratos gladio, igni alios concrematos, complures bestiarum dilaceratos dentibus, innumeros et jam variis tormentorum cruciatibus affectos, spreta sui corporis morte Christianae fidei testimonium reddidisse.
Abbreviated transcription (Latin):
cce dñs dicit. Cum
audieritis prȩlia &
seditiones: nolite derreri.
Oportet pͥmũ hȩc fieri:
sed ñ dũ statĩ finis. Pen¬
sanda st̃ uerba redẽptoriˢ
nr̃i. ꝑquę nos aliud inte¬
riꝰ. aliud exteriꝰ passuros ẽe
denuitiat. Bella qͥmoe
ad hostes ꝑtinent: sediti¬
ones ad ciues.
T gͥ nos indicec in¬
teriꝰ a teriꝰq turba

Expanded text:
t: Cum audieritis praelia et seditiones, nolite terreri; oportet enim primum haec fieri, sed nondum statim finis. Pensanda sunt verba Redemptoris nostri, per quae nos aliud interius, aliud exterius passuros esse denuntiat. Bella quippe ad hostes pertinent, seditiones ad cives. ergo nos indicet interius exteriusque turba
Abbreviated transcription (Latin):
lũ inuenimꝰ. in quo erant
hȩc ꝑ ordinẽ uniu̾sa con¬
scripta. Ego seruus xp̃i
lio meo rapui. & sepeliui.
Quorũ mat̾ ualeria &
pater uitalis dicti sunt:
quos uno ort geminos
genuer̃: & unũ ꝓtasium.
uorũ pat̾ uitalis. mili¬
tans consularis
cũ fuisset cũ pauli¬
No iudice suo rauennã
nomine ursicinũ arte
medicũ natione liguriũ.
post nimia dormenta
capitalẽ accepisse seaden¬
tiam. Locꝰ aut̃ ubi decol¬
labant᷑ xp̾iani. hoc ha-¬
bebat uocabulũ ut dicere¬
tur ad palmã eo quod ar-¬
bores antiq palmȩ illi:
essent: Igitur cũ ut yxmꝰ
post nimia dormenta de¬
collandꝰ ueniret ad pal
noli ursicine medice: qͥ
alios curare consuesti.
deipsũ aet̾re nortis ia¬
culo uulnerare uis : Et
qui ꝑpassiones nimias
uenisti ad palmã. coro¬
nã ꝑdere uis a dño tibi
udiens hȩc ursicinꝰ
genu posuit. & spi¬
culatorẽ ut feriret hor
Statimq ipse uitalis corpꝰ
martẏris rapiens. intra

Expanded text:
lum invenimus, in quo erant lum invenimus, in quo erant haec per ordinem universa conscripta: 6. Ego servus Christi lio meo rapui, sepelivi. Quorum mater Valeria et pater Vitalis sunt dicti: quos uno ortu geminos genuere, et unum Protasium, Quorum pater Vitalis miles consularis, cum fuisset cum Paulino judice suo Ravennam nomine Ursicinum, arte medicum, natione Ligurium, post nimia tormenta capitalem accepisse sententiam locus autem ubi decollabantur Christiani hoc habebat vocabulum ut diceretur, ad Palmam, eo quod arbores antiquae palmae illic essent: ille igitur, ut diximus, post nimia tormenta decollandus cum veniret ad Palmnoli, Ursicine medice, qui alios curare consuevisti, teipsum aeternae mortis jaculo vulnerare, et qui per passiones nimias venisti ad Palmam, coronam perdere a Domino tibi udiens haec Ursicinus genu posuit, et spiculatorem ut feriret hortStatimque sanctus Vitalis corpus martyris rapiens, intra
Abbreviated transcription (Latin):
dormienti sed stupenti cũ
quȩdã mͥ tertia apparuit
tũ me pictura docuerat:
intantũ ut ipse mẽ cum
illis tacentib loqueret᷑
dicens: Isti st̃ qͥ monita
gia.
nichil terrenũ. nͥcͥhilq
carnale concupiscentes: &¬
inmedia hac mediolanen¬
si urbe ꝑ decẽ annos indĩ
seruitio ꝑ durantes. ad
hoc ꝑtingere meruerunt
ut xp̃i martyres fierent.
Quorũ corpora in eo loco
inuenies. inqͦ stas & oras.
Duodecĩ pedũ altitudine
terra cooꝑtã arcã inue¬
mes. quã arcã suꝑiꝰ exal.¬
tabis: & in nomine eorũ
excłam fabricabis. Cũq
abeo nominã reqͥrerem:
dix̃ mͥ. Ad caput eorũ
libellũ scriptũ inuenies:
Inquo & ortꝰ eoꝵ. & finis
onuocans itaq om̃s
ẽpiscopos urbiũ uicinarũ.
referens uniu̾sa quȩ ui-¬
deram & quȩ audieram.
ipsis coram positis primꝰ
ego terrȩ fossor accessi:
Quã aꝑientes. Inuẽnimus
quasi ipsa hora positos
scos. miro odore fraglan¬
tes. Ad quoꝵ. caput libel¬

Expanded text:
dormienti, sed stupenti, cum dormienti, sed stupenti, cum quadam mihi tertia apparuere vultum pictura docuerat, in tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita gia, nihil terrenum, nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis Convocans itaque omnes episcopos urbium vicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessi: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libel
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ame. Quasi dõ diceret.
Sic̃ ego feci alios miscđiam
inuenire: Ita & ipse ñpati¬
aris longe fieri miscđias
tuas ame.P II.¬
ꝑiamꝰ ergo cur ista
nimos qͥ pie de dõ sentitis
faceret. ẽẽ. participẽ: in
oratione posito. ita michi
somnꝰ obrepsit. ut nec ui¬
gilans aꝑte nec dormiens
integre uiderem aꝑtis
ocłis mecũ duos iuuenes
ephebos uestib candidis¬
simos. id est colobio & pal¬
lio indutos. calidulis calci¬
atos. manib extensis oran¬
ces. Nullã qͥdem grauidinẽ
patiens. loqͥ cũ eis ñpoterã.
ed qͥa ut
dixi pars in me sõni
in cũbebat: qui me adeoꝵ.
in t̾rogationẽ uerbũ ꝓferre
non sinebat. Plene aut̃¬
me eiugilante: uisio eoꝵ
aboculis meis elapsa est.
dñi miscdiã. ut si ludifi¬
catio demonũ. ẽẽt. absce¬
pleniꝰ appareret. Ad impe¬
trandũ uͦ que poscebã a
dño augmentaui ieuniũ:
Similiq modo canente gal¬
lo orantes mecũ iuuenes
apꝑaruer̃.
ertia uͦ nocte defecto
ieuiniis corpore. non

Expanded text:
tuam a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista nimos qui pie de Domino sentitis faceret esse participem, in oratione positum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio eorum ab oculis meis elapsa est. Domini misericordiam, ut si ludificatio daemonum esset, absceplenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquã. & ibi eũ supinũ
deponite. & t̾ra atq la¬
dimittite. Quod cum fa
sibi uitalem ita martyrẽ
consecrauit. Ut sacerdos
apollinis qͥ hoc consilium
paulino dederat diabo¬
lo repletꝰ eẽt. & ꝑseptẽ dieᷤᷤ
merguminꝰ ibi clamaret
ubi õbrutꝰ erat sc̃s uitaliᷤᷤ
dicens. Incendis me sc̃e¬

Expanded text:
ad aquam, et ibi eum supinum deponite, et terra atque ladimittite. Quod cum fui sanctum Vitalem ita martyrem consecravit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, diabolo repletus, per septem dies energumenus clamaret ibi, ubi obrutus est sanctus Vitalis, dicens: Incendis me
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib ꝑom
nẽ italiã indn̾o
ȩternã salutẽ. In diuinis
uoluminib reus subscribit᷑.
qui ñ studuerit dare gra-¬
tis quod ipse gratis accepit.
guit᷑ Cũ noluerit tradere
om̃ib qͦd ipse ñ cęlandũ
accepit. Unde & psalmo¬
Iustitiã tuã ñ abscondi in
corde meo.ueritatẽ tuam
& salutare tuũ dixi. Nlon

Expanded text:
fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; guitur, cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde PsalmoJustitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare
Abbreviated transcription (Latin):
suã. in omnẽ ciuitatẽ & lo¬
cũ qͥ erat ipse uenturꝰ. Prȩ¬
dicatores enĩ suos dñs se-¬
& tunc admentis nr̃ȩ ha¬
hitacłm dñs uenit. quan¬
do uerba exhortationis
prȩcurrunt: atq ꝑhȩc ue-
ritas inmente suscipit᷑. Huic¬
nanq eiꝰdẽ predicatorib
esaias dicit. Parade uiã
dñi. rectas facite semitas
inc illis psalmista ait.
Iter facite ei. qͥ ascen¬
dit suꝑ occasũ. Suꝑ oc casũ
nanq: dñs ascendit: quia
unde inpassione occubuit:
inde maiorẽ suã głiã re¬
surgendo manifestauit.
Suꝑ occasũ uidelicet ascen¬
dit: qͥ mortẽ quã ꝑtu

Expanded text:
itatem et locum quo erat ipse venturus. Praedicatores enim suos Dominus se tunc ad mentis nostrae habitaculum Dominus venit. Verba exhortationis praecurrunt, atque per haec veritas in mente suscipitunamque eisdem praedicatoribus Isaias dicit: Parate viam Domini, rectas facite semitas Hinc illis Psalmista ait: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum namque Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. Super occasum videlicet ascendi
Abbreviated transcription (Latin):
sit castitatis incorpore.
& lumen ueritatis in oꝑa¬
tione. Redemptori & enĩ
nr̃o unu̾ sine altero place¬
re nequaqͣm potest: si
aut is qui bona agit ad¬
huc luxuriȩ inqͥnamenta
nondeserit. aut is qui
castitate pręminet nec¬
dũ se ꝑbona oꝑa excercet.
Nec castitas ergo magna
est sine bono oꝑe: nec
opus bonũ est aliqͥd sine
castitate: Sed & si utrunq
agitur. restat ut qͥs qͥs
ille ÷ spe ad suꝑnã pa
triã tendat. nequaquam
se a uitiis ꝓmundi huiꝰ
honestate contineat.
Qui & si quȩdã bona ali¬
qnͣdo ꝓ honestate inchoat:
ineius damen intentio¬
ne ñ debet ꝑmanere. nec
ꝑbona oꝑa prȩsentis mun¬
di glam quȩrere: sed
totam spem in redẽptoris
sui aduentu constituat.
Unde & ꝓtinꝰ subdit. Et
uos similes hominib
expectantib dñm suum.

Expanded text:
in corpore, et lumen veritatis in operatione. Redemptori etenim nostro unum sine altero placere nequaquam potest, si aut is qui bona agit adhuc luxuriae inquinamenta non deserit, aut is qui castitate praeeminet necdum se per bona opera exercet. Nec castitas ergo magna est sine bono opere, nec opus bonum est aliquod sine castitate. 2. Sed et si utrumque agitur, restat ut quisquis ille est spe ad supernam pnequaquam se a vitiis pro mundi hujus honestate contineat. Qui etsi quaedam bona aliquando pro honestate inchoat, in ejus tamen intentione non debet permanere, nec per bona opera praesentis mundi gloriam quaerere, sed totam spem in Redemptoris sui adventum constituat. Unde et protinus subditur: Et vos similes hominibus exspectantibus dominum suu
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ euangelii
fratres kĩni¬
mi aꝑta uob̾ est
lectio recitata:
sed ne aliqͥb
ipsa eiꝰ plani¬
ties alta fortasse uideat᷑ eam
sub breuitate transcurrimus:
quatinus eiꝰ expositio ita nes¬
cientib fiat cognita. ut ta¬
men scientib nõ sit onerosa.
Qͥa iuris luxuria in lumbis
sit. feminis inumbilico. testat᷑¬

Expanded text:
i Evangelii, fratres charissimi, aperta vobis est lectio recitata. Sed ne aliquibus ipsa ejus planities alta fortasse videatur, eam sub brevitate transcurrimus, quatenus ejus expositio ita nescientibus fiat cognita, ut tamen scientibus non sit onerosa. Quia viris luxuria in lumbis sit, feminis in umbilico, testat
Abbreviated transcription (Latin):
mnagro dñco con¬
stituti: ds est au¬
dem nr̃ agricola. Ille
nos comp̾luit. ille co¬
lit. ipse ficunditatem
donat. ipse fructifican¬
di grãm subminiferat.
Pluiia dei est sermo
sc̾ȩ predicationis. cul¬
tura dei est infusio
prȩcepto nos compluit.
ad iitorio colit. Dũ
compluit: aufert a
nobis ignorantiȩ si.¬
citatẽ. Dũ colit : bene
uiuendi condonat uber¬
tatem. Dum pluit ter¬
ram nr̃i cordis irrigat.
dũ uͦ colit deipsa ter¬
ra spinas & tribulos
mundanȩ cupiditatis
extirpat. Debemꝰ itaq
fecundari cȩlestib plu¬
uiis. debemꝰ congrua
fructificatione mãnib
suꝑni respondere culto¬
ris. Et si ñ posst̃ om̃s
arbores ȩquales fructꝰ
afferre . nulla tamen
debet in agro domini¬
co sterilis ꝑmanere.

Expanded text:
agro dominico constitutae. Deus est autem noster agricola: ille nos compluit, ille colit, ipse fecunditatem donat, ipse fructificandi gratiam subministrat. Pluvia Dei est sermo sanctae praedicationis, cultura Dei est infusio praecepto nos compluit, adjutorio colit. Dum compluit, aufert a nobis ignorantiae siccitatem; dum colit, bene vivendi condonat ubertatem; dum pluit, terram nostri cordis irrigat; dum vero colit, de ipsa terra spinas et tribulos mundanae cupiditatis exstirpat. Debemus itaque fecundari coelestibus pluviis, debemus congrua fructificatione manibus superni respondere cultoris. Et si non possunt omnes arbores aequales fructus afferre, nulla tamen debet in agro dominico sterilis permanere.