comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culis eciam que ad alios conscͥpserimꝰ. si qua
ĩ manus cuas uenire potuerunt. ad modum
delecteris: qnͣto magis ꝙ ad te scribitur. ubi
tamqͣm p̃senci loquar. ⁊ aduert̾e digneris ac¬
tentius. ⁊ acciꝑe gratius. Ab hac ergo epła ꝑ
te ad librũ quem simł misi. qui cue reu̾encie.
⁊ cur conscriptus sit. ⁊ cur ad te potissimum
missus. ip̃e suo principio cõmodius intima¬
bit..¬

Expanded text:
sculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua sculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac ergo epistula perge ad librum, quem simul misi, qui tuae reuerentiae et cur conscriptus sit et cur ad te potissimum missus ipse suo principio commodius intimabit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bonis. qͣm sit domus tua requies so¬
laciũq sc̃orum ⁊ terror impioꝵ. quante
tibi cure sit ne quis insidietur m̃bris xpĩ.
cooꝑtus uelamine noĩs xͥ. siũ in uet̾ib eiu
siũ in recentiorib inimicis. qͣmq sis eoꝵdẽ
inimicoꝵ saluti ꝓuidus infestus errori. H̾
atq huimodi ut dixi ⁊ ab aliis solemus
audire. s nunc ea ꝑ supradcm fratrẽ plura
⁊ testatiora cognouimus. Porro autem de
pudicicia ꝯuigali. ut eam quoq in te lau¬
dare ⁊ amare possemus. quid audiremus
nisi ab aliquõ int̾iore familiari tuo. qui
uitam tuam non in suꝑficie s penitꝰ nosse:
De hoc itaq bono tuo dei douo. me quoq
delectat familiarius. & aliqͣntũ diutius lo¬
qui tecũ. Scio me non esse oueri tͥ si aliqͥd
ꝓlixum mitto. quod legendo diu sis nob̾cũ.
Nam ⁊ hoc comperi ꝙ int̾ tuas młtas mag¬
nasq curas facile ac libent̾ legens. nrĩsq opꝰ¬

Expanded text:
operibus bonis, quam sit domus tua requies sooperibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opu
Abbreviated transcription (Latin):
i diu moleste haberem
d aliquociens scripsĩm.
ulla cue sublimitatis re¬
ta meruerim. repente e¬
olas tres tue benignita¬
firmũ duas qui uir sanctus nobisq ut
ab illo scire potuisses familiarissima cari¬
sate cõiunctus multa nob̃cũ de tua ex¬
cellencia colloquendo. ⁊ ueracit̾ insinuã¬
do. qualem te in xp̃i uiscerib nou̾it. Non
solũ eas quas memoratus ep̃c uł quas ipẽ
attulit s ⁊̃ illas quas non acrepisse que¬
rebamur lict̾as uicit. Et ĩdeo de te narra
eius suauior nob̾ erat qr ea dicebat q̃ uos
lantis incurram: domine ĩ
falłe me poss pp̃ fidem suam. E ras ignor.¬
̃rare poss pp̃ amiciciam tuam. s alia ⁊ ab
aliis ⁊ si non tam multa uel certa. uerũp¬
tamen audiuimus fides tua qͣm sit sana
⁊ catholica. qͣm pia expectatõ futurorũ.
que dei fratrũq dilectio. quã non suꝑbe
sapias in excelsis honorib. nec speres in in¬
certo diuiciarũ. s in deo uiuo. ⁊ diues sis ĩ

Expanded text:
 diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis aFirmum duas, qui uir sanctus nobisque, ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse lantis incurram, domine inlfallere me posset propter fidem suam et eas ignora posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso. ut oꝑaretur ibi ⁊ custodiret .i in uolũ¬
tate patris ut eam impleret atq seruaret. Nam¬
preceptum qd̾ accepit nos accepimus in illo. qr
unusquisq ep̃ĩanus non incongrue sustinet
ꝑsonam xp̃i dicente ip̃o domino. qd̃ fecistis uñ
exminisis meis mn fecistis. Atq utiram fruere¬
mur sicut p̃ceptũ ÷ om̃i ligno ꝑadisi ꝙ sigͥficat
spiritales delicias. fructus autem sp̃cz. caritas.¬

Expanded text:
paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in volunparadiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret atque servaret. CApraeceptum quod accepit, nos accepimus in illo, quia unusquisque christianus non incongrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis uni ex minimis meis, mihi fecistis . Atque utinam frueremur, sicut est praeceptum, omni ligno paradisi, quod significat spirituales delicias; Fructus autem spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
synagoge ueterem atq carnalem obseruatõ¬
nem. que illi mater erat ex semine dauid sc̃d̾m
duo in carne una. Dicit eiũ apłs ip̃m ẽẽ cap̃
eccłie. ⁊ eccłiam corpus eius. Ergo ⁊ ipẽ soporat
est dormitatõne passionis. ut ei coniunx eccłia
formaretur. Quam dormitõnem cantat per
ergo ⁊ ꝯuix eccłia delat̾e eius .i. de fide passioi
⁊ baptismi. Nam ꝑcussum latus eius lanceasan¬
guinem ⁊ aquam ꝓfudit factus est autẽ ut sˢ
dixi ex semine dauid sm̃ carnem sicut dic̃ apłs
.i. tamqͣm de limo cerre cum hõ non ess qͥ oꝑa¬
retur terram. q nlłs hõ oꝑatus ẽ in uirgine de
qua natus ẽ xp̃c fons autem ascendebat de t̾ra
⁊ irrigat omnem faciem terre. facies terre idest
dignitas terre. mater diũ uirgo maria rectissi¬
me accipitur quã irrigauit spc̃ sc̃s. qui fontis et
aque nomine in ebangłio significatur ut qͣi de
limo terre homo ille fieret qui constitutus in

Expanded text:
Synagogae veterem atque carnalem observatioSynagogae veterem atque carnalem observationem, quae illi mater erat ex semine David secundum duo in carne una. Dicit enim Apostolus ipsum esse caput Ecclesiae, et Ecclesiam corpus ejus . Ergo et ipse soporatus est dormitione passionis, ut ei conjux Ecclesia formaretur, quam dormitionem cantat per ergo ei conjux Ecclesia de latere ejus, id est de fide passionis et Baptismi. Nam percussum latus ejus lancea, sanguinem et aquam profudit . Factus autem, ut supra dixi, ex semine David secundum carnem, sicut Aposest tanquam de limo terrae, cum homo non esset qui operaretur in terra, quia nullus homo operatus est in Virgine, de qua natus est Christus. Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Facies terrae, id est dignitas terrae, mater Domini virgo Maria rectissime accipitur, quam irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur ; ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc sermone pollicitus sum consideradõnem
fc̃arum rerũ. quam puto explicatam. & deinde
ꝯsid̾atõnem ꝓphetie que remanet explicanda
iam breuit᷑. Posito .ii. tamqͣm signo quodam n¬
manifesto quo cet̾a dirigantur uondiu nos qͣnt
arbitror ista consid̾atio detinebit. Dic̃ enĩ apłs
sacramentũ magnũ esse qd̾ dc̃m est ꝓpter hoc
relinquet hõ patrem ⁊ macrem ⁊ ad herebit
uxori sue ⁊erunt duo in carne una. Qd̾ ip̃e int̾¬
pretatur subiciendo. ego autem dico in xp̃o ⁊in
ꝑ ꝓpħiam significat xp̃m qui reliquit patrem
dum. S non loco reliquit. qr deus loco non con¬
tinetur. neq auersione pcc̃ĩ sicut apostate relin¬
ea diuinitate apparuit hoĩb in qua est apud
patrem blandiens eoꝵ infirmitati. qͥ cor mũd̾
nond̾ habebant. unde uidetur ũbũ in principio
deus apd̾ deũ. Quid est ergo quod diximꝰ reliqͥt
patrem nͥ qd̾ reliquit apparere hominib sicut
est apud patrem: Item reliquit ⁊ matrem id ẽ

Expanded text:
in hoc sermone pollicitus sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam: et deinde considerationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum est, Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una: quod ipse interpretatur subjiciendo, Ego autem dico in Christo eper prophetiam significat Christum, qui reliquit patrem, ndum . Non loco reliquit, quia Deus loco non continetur, neque aversione peccati, sicut apostatae relinea dignitate apparuit hominibus in qua est apud Patrem, blandiens eorum infirmitati, qui cor mundum nondum habebant, unde videretur Verbum in principio Deus apud Deum . Quid est ergo quod diximus, reliquit Patrem, nisi, reliquit apparere hominibus sicut est apud Patrem? Item reliquit et matrem, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Qã ergo quem diligit deus corripit: flagel¬
lat autem omnẽ filium quem recipit sicut dic̃
ꝓbatõnem. & legunus et audiuimus ⁊ credend̾
est arborem uitẽ plenitudinem sc̃ie. ⁊ flãmeam
frameam custodire: qi nemo potest ꝑuenire ad
dentib ad arborem uite. Plenitudo autem sciẽ
ꝑueniunt ad arlorem uite ꝑ scĩe plenitudinem
ueniant. qͣmuis om̃es toleranciami molestiarũ
.i. flãmeam frameam u̾satilem sentiant. Sed si
attendatur qd̾ apłs dicit pleuitudo autẽ legis
caritas. et uideamus eamdem caritatem p̃cepte
illo gemino contineri. diliges dñm deum cuũ
ex toto corde tuo ⁊ extota auima tua. ⁊ ex tota
mente tua ⁊ diliges ꝓximũ cuũ tamqͣm te ip̃m.¬

Expanded text:
Quoniam ergo quem diligit Deus, corripit; et flagelQuoniam ergo quem diligit Deus, corripit; et flagellat omnem filium quem recipit ; sicut dicit bationem , et legimus et audimus, et credendum est arborem vitae, plenitudinem scientiae et flammeam frameam custodire. Nemo ergo potest pervenire ad dentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientperveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam frameam versatilem, sentiant. Sed si attendatur quod Apostolus dicit, Plenitudo autem Legis, charitas ; et videamus eamdem charitatem praecepto illo gemino contineri, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum ta
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑaretur terrani de qua ⁊ sumptus fuerat.
idest ut in corꝑe isto laboraret. & ibi si poss collo¬
caret sibi m̾itum redeundi. Moracus est contra
ꝑadisum ĩ miseria. que beate uite contraria ẽ.
Nam beatam uitam ꝑadisi uoĩe significatam¬
existimo. Posuit autem ds cherubin ⁊ flam¬
meam frameam que uersatur. que uno no¬
mine uersatilis dici potest. ad custodiendam
uiam arboris uite. Sicut illi uolunt qͥ hebrea
uerba in scripturis int̾pretati sunc. cherubin la¬
tine scĩe plenitudo ẽẽ dicitur. flãmea uero framea
gationeni. Nam ⁊ apłs dicit. Quis scaudaliza¬
tur ⁊ ego non uror: S iste affectus purgabat
eum mag̃. qr de caritate ueniebat. Et ille tri¬
bulatõnes quas iusti patiuntur ad ipãm per¬
tiuent flãmeam frameam. qm̃ in igne pro¬
batur aurũ ⁊ argentũ. ⁊ homines acceptabiles
in camino hũiliatõnis. Et it̾m. Uasa figłi ꝓbat
fornax ⁊ homines iustos cemptatõ cribu̾latõtꝰ

Expanded text:
aretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine sient. 35. Posuit autem Deus Cherubim et flammeam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea rgationem. Nam et Apostolus dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis . Et iterum: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis .
Abbreviated transcription (Latin):
seruare uell. et ex fide ꝑseu̾ant̾ uiu̾et. donͦ ydo¬
ũ cũ gͥ displic caro. qͣi nuditas sua carnalia magiꝰ
tegum̃ta mendacioꝵ. tãꝙͣ folia fici collig̾et. qͥb
sͥ fac̾et succĩctoria. Hoc .n. isti faciũt cũ de xp̃o mẽ¬
tiuntur. ⁊ ip̃m mencitũ ẽẽ predicant. Et tamqͣm
abscondunt se a facie dĩ ad sua mendatia ab illi

Expanded text:
servare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idoservare vellet, et ex fide perseveranter viveret, donec idout cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt, cum de Christo mentiuntur, et ipsum mentitum esse praedicant; et tanquam abscondunt se a facie Dei, ad sua mendacia ab illi
Abbreviated transcription (Latin):
istũ qui ꝑtinet ad ocłos corꝑis adorare compel
simpliciter credentes inuen̾int. et qr oĩo carnalia
ꝑsuadent qͣĩ ad carnaliũ ocłoꝵ aꝑtõnem conãtͤ
adduc̾e. ut int̾ior oculus excecetur. S istis ⁊̃ coͣr¬
sua displicẽt. nõ pp̃ penelem mortalitatẽ quã pet¬
cando meruimꝰ. s ita ut negent deum ẽẽ corpoꝵ
conditorem tamqͣm aꝑtis ocłis carneis nuditas
ista displiceat. S nichil uehementius istos de¬
signat et notat. qm qd̾ dicit serpens ñ morte
inoriemini. sciebat .n. deus qm̃ qua die ederitis
aꝑient᷑ ocłi ur̃i. Sic .n. isti credũt ꝙ serpenis ille
xp̃c su̾it. ⁊ deũ nescio quẽ gentis tenebrarũ sicu¬
ciaffirmant ĩ p̃ceptũ dedisse confingunt. cãqͣm
iuideret hõib sc̃iam boni ⁊ mali. Ex ista opĩo¬
ne ⁊̃ nescio qͦs serpẽtinos natos ẽẽ arbitror. qui s̃¬
p̃figuratos ẽẽ estimo. Seducitur autem uerbi᷑

Expanded text:
istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellistum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellsimpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus excaecetur. CAPUT sua displicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens illeis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, qui sepraefiguratos esse existimo. Seducitur autem verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ nõ tangeremus lignũ in medio paradisi plan
de natura nr̃a. que sicut iam diximus mẽdia est.
ut decepti experiremur quid int̾sit simplicẽ fidẽ
catholicã ⁊̃ fallacias hereticoꝵ. Ita enĩ ꝑuenimꝰ
ad dinoscenciam boni ⁊ mali. Nam orinquit etiã
heses ẽs ut probati manifesti fiant int̾ uos. Et .n.
maxime istorum manicheoꝵ. & quicũq ueteri
testõ adu̾santur. Non .n. aliquid manifestius p̾¬
nũtiatum arbitror qmͣ istos ĩ illo serpente. uel
potiꝰ illum in istis ẽẽ uitand̾. Nulli .n. loquatius
atq lactantius promittunt scĩam boni ⁊ mali
et in ip̃o hõie tamqͣm in arbore que plantata ÷ in¬
medio ꝑadisi. eam dinoscenciam demõstraturoᷤ¬
dii. qui magis dñt ꝙͣ isti qͥ ꝑ suã suꝑbam uanita¬
tem eamdem suꝑbiam ꝑsuadere conantes. dũ¬
affirmant aĩam naturalit̾ hoc ẽẽ qd̾ deus est s
&ad quos magis ꝑtinet aꝑtio carnaliũ ocłorũ
qͣm ad istos. qui relicta interioris sapĩe luce solẽ

Expanded text:
 non tangeremus lignum in medio paradisi plantde natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Etenim maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanqmedio paradisi eam dinoscentiam demonstraralii magis dicunt quam isti, qui per suam superbam vanitatem, eamdem superbiam persuadere conantes, affirmant animam naturaliter hoc esse quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem
Abbreviated transcription (Latin):
um igitur ip̃a uniu̾sa eccłia uirgi
sit desponsata uni uiro xp̃o sicut di
eius que hoc custodiunt. ⁊̃ in ip̃a carne q
tota custodit in fide. que imitatur matren
uiri ⁊ dnũ sui. Nam ecclesia quoq ⁊ matere
uirgo ÷. Cuius .n. integritati ꝯsulimus. si
go non ẽ: Aut cuius prolem alloquimur

Expanded text:
 igitur universa Ecclesia virgo sit desponsata uni viro Christo, sicutejus, quae hoc custodiunt etiam in ipsa carne, quod tota custodit in fide? quae imitatur matrem viri sui et domini sui. Nam Ecclesia quoque et mater et virgo est, Cujus enim integritati consulimus, si virgo non est? aut cujus prolem alloquimur, si
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾alem .i. necessarium ad sustentatõnem. q. d
panem nostrũ cotidianũ. ꝙ tam de corꝑali ꝙͣ
de sacram̃tali potest intelligi. uidelicet de uiã¬
tico. G̃recus halet eppusion. quod interp̃tat᷑
casuidens matheum dixisse sogolla ꝙ sonat
quod sonat peculiarem: dixit cotidianum.

Expanded text:
st necessarium ad sustentationem, quasiPanem nostrum quotidianum, quod tam de corporali quam de sacramentali pane potest intelligi, videlicet de viatico. Graecus habet epiousion, quod interpretatucas videns Matthaeum sogolla dixisse, quod sonat peculiarem, dixit « quotidianum.
Abbreviated transcription (Latin):
uiberatus a malo cũ uicerit temptationes.
cum fu̾int dimissa pcc̃a. necessarius ẽ ei sp̃c
fortitudinis. ne premium expectando deficiat.
⁊ id̾o dicit panem nr̃m cotidianũ da .no. ho.on
tiplici pane roborat auimam. ne deficiamus
in presenti. esuriendo iustĩam. per quam ex¬
pellentes accidiam plena iusticia saturabi¬
mur in futuro. sm̃ illud. Bĩ qui esuriunt et
sitiunt iustĩam: qm̃ ip̃i saturabunt᷑. Maths¬

Expanded text:
liberatus a malo, cum vicerit tentationes, cum fuerint dimissa peccata, necessarius est ei spiritus fortitudinis, ne praemium exspectando deficiat. Et ideo dicit: Panem nostrum quotidianum da nobis, tiplici pane roboret animam ne deficiamus in praesenti, esuriendo justitiam, per quam expellentes acediam plena justitia saturabimur in futuro, secundum illud: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur Mat
Abbreviated transcription (Latin):
tollatur. Ipĩus .n. sumus figmentũ creati in
xpõ iħu in oꝑib bonis. que p̃parauit deus ũ
millis ambulemus. Ergo ne hunc quanto
eius donis ornatiores estis. tantominus a¬
mabitis: Auert̾it tam horrendam ip̃e demẽ¬
ciam. Proinde qm̃ uerũ ueritas dixit ꝙ ille
cui modicum dimictitur modicũ diligit.
uos ut ardentissime diligatis. cui diligendo
a cõiugioꝵ nexib lib̾is uacatis. deputate
uob̾ tanqͣm omĩo dimissum quicquid ma¬
li a uob̃ non est illo regente ꝯmissum. Ocł̃i
tatem in uanũ uigilauit qui custodit. Et
de ip̃a continencia loquensapłs ait. Uolo ã
omnes homines ẽẽ sicut me ip̃m. s unusqͥs
ꝓpͥum donũ habet adeo. alius sic. alius autẽ
sic. Quis ergo donat ista: Quis distribuit
ꝓpria uniciuq sicut uult: Nempe deus apd̾
quem nonz iniquitas. Ac per hoc q̃ eqͥtate
ille faciat alios sic alios autẽ sic homini
nosse aut impossibile. aut oĩo difficile ẽ. qr
camen id equitate faciat dubitare fas ñ.

Expanded text:
llatur. ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. ergone hunc quanto eius donis ornatiores estis, tanto minus amabitis? auerterit tam horrendam ipse dementiam. proinde quoniam uerum ueritas dixit, quod ille, cui modicum dimittitur, modicum diligit, uos ut ardentissime diligatis, cui diligendo a coniugiorum nexibus liberi uacatis, deputate uobis tamquam omnino dimissum quidquid mali a uobis non est illo regente commissum. ocultatem, in uanum uigilauit qui custodit. et de ipsa continentia loquens apostolus ait: uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius autem sic. quis ergo donat ista? quis distribuit propria unicuique sicut uult? nempe deus, apud quem non est iniquitas. ac per hoc qua aequitate ille faciat alios sic, alios autem sic, homini nosse aut inpossibile aut omnino difficile est; quin tamen aequitate faciat, dubitare fas non est.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sacramentũ accipitur ꝓ resigni. sacram̃tũ
dr̃a sacro ⁊ secreto. qi sacrũ secretũ. Spẽs ergo
panis dr̃ sacramentũ actiue .i. sacrũ signans.
Unitas autem eccł̃ie dr̃ sacram̃tum passiue .i.
uerõ consistit in trib in reb. factis ⁊ uerbis.
Scd̾m ꝓpͥetatem. similitudinem. ⁊ int̾pretacõ¬
lum. Unde aduersarius ur̃ dyabolus tamqͣm
leo rugiens cirtuit q̃rens quem deuoret. Semi

Expanded text:
 sacramentum accipitur pro re signi, sacramentum dicitur a sacro et secreto, quasi sacrum secretum. Species ergo panis dicitur sacramentum active, id est sacrum significans; unitas autem Ecclesiae dicitur sacramentum passive, id est vero consistit in tribus, rebus, factis et verbis, secundum proprietatem, similitudinem et interpretatiolum, unde: Adversus vester diabolus tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret I
Abbreviated transcription (Latin):
naturalia. alia poĩtiua. Naturalia sunt
que sm̾̃ nacuram significant. Quoꝵ quedam
sunt que ꝑantecedens significant consequẽs.
Urulore uesꝑtino significatur serenitas inatu¬
tina. Alia sũt que per consequens significãt
antecedens. ut fumo uel cuĩe significatur ig¬
nis. Posiciua sunt illa que sm̾ impoĩtõnem sig¬
nificant. quorũ alia sunt signa rei sacre ut
serpens eneus erectus in heremo. Alia sũt sig¬
narei nõ sacre. ut archus tͥumphał erectus in
biuio. Signorũ rei sacre alia sunt sacra u̾ bap¬
tismus alia non sacra ut agnus paschał. Sacͣ
sunt signa noui testĩ. Non sacra uet̾is. Qm¬
uis .ii. utraq sint signa rei sacre .i. rem sacrqm
significantia: non tñ utraq sunt sacͣ signa.
.i. iustificantia. Licet non nulli dixerint sacra¬
menta legalia iustificasse. Hec enĩ est diffen¬
cia inter legalia ⁊ ewangłica sacram̃ta. qd
illa significabant tm̃. ⁊ non iustificabant. L
autem significant et iustificant. uerũ qũq

Expanded text:
naturalia, et alia positiva. Naturalia sunt, quae secundum naturam significant. Quorum quaedam sunt quae per antecedens significat subsequens, ut rubore vespertino significatur serenitas matutina. Alia sunt quae per consequens significant antecedens ut fumo vel cinere significatur ignis. Positiva sunt illa quae secundum impositionem significant, quorum alia sunt signum rei sacrae, ut serpens aeneus erectus in eremo . Alia sunt signa rei non sacrae, ut arcus triumphalis erectus in bivio. Signorum rei sacrae, alia sunt sacra, ut baptismus; alia non sacra, ut agnus paschalis. Sacra sunt signa Novi Testamenti, non sacra Veteris. Quamvis enim utraque sint signa rei sacrae, id est rem sacram significantia, non tamen utraque sunt sacra signa, id est justificantia; licet nonnulli dixerunt, legalia justificasse. Haec est enim differentia inter legalia et inter evangelica sacramenta, quod illa significabant tantum et non justificabant, haec autem significant et justi
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m. Uerũ ne ulla fiat iteratio uel diuisio sa¬
cramenti. nec aliquis scrupulus erroris uł du¬
bitatõnis remaneat: ꝯsultius ⁊ tutius iu¬
dicabatur. ut illa talis oblatõ studiosissime
recondatur. ⁊ suꝑaliam totum officiũ celebͤ¬

Expanded text:
factum. Verum ne illa fiat iteratio, vel divisio safactum. Verum ne illa fiat iteratio, vel divisio sacramenti, nec aliquis scrupulus erroris vel dubitationis remaneat, consultius et tutius judicatur, ut illa talis oblatio studiosissime recondatur, et super aliam totum officium celeb
Abbreviated transcription (Latin):
minius proced̾e ualeat. Uidetur ergo ꝙ panis
mutatus sit in carnem. uino mutato in san¬
guinemnon. Quid ergo iudicabit᷑ in ħ ar¬
ticulo faciendum: An alius sacerdos tocum
repetet a pͥncipio. ⁊ sic suꝑ panem iterabitur
consecratõ. an ab eo loco tm̃ incipiet in quo
sacerdos ille dimisit. ⁊ sic diuidetur mist̾ium
unitatis. De hoc itaq statutũ legitur in ꝯ¬
cilio toletano. Censumꝰ ꝯuenire ut cũ a sa¬
cerdotib missarum temꝑe sacra msteria:
ꝯsecrantur. si egritudinis accidat cuiuslib
euentus quo ceptũ non queat consecratõnis
explere misterium: sit liberũ epõ. uel alteri
cedentib libenter alii pro complem̃to succe
daut Porro cum incer theologos de tempore
consecratõnis sit diuersa snĩa qubdam di¬
centib quod cũ totũ est dõn. tot̃ est factũ
Aliis autem dicentibus quod panis añ mu¬
tatur in corpus. ⁊ postea uinũ mutatur in
sanguinem. pleriq tutius ꝓcedentes affir¬
tas non dicitur iteratum quod nescitur eẽ

Expanded text:
idetur ergo quod panis sit mutatus in carnem, vino in sanguinem non mutato. Quid ergo judicabitis in hoc articulo faciendum? an alius sacerdos totum repetet a principio, et sic super panem iterabitur consecratio? an ab eo tantum loco incipiet, in quo sacerdos ille dimisit, et sic divideretur mysterium unitatis? De hoc ita statutum legitur in concilio Toletano: Censuimus convenire, ut cum a sacerdotibus missarum tempore mysteria consecrantur, si aegritudinis cujuslibet accidat eventus, quo coeptum nequeat consecrationis explere mysterium, sit liberum episcopo vel prescedentibus, libenter alii pro complemento succedant Cant. VII. Porro cum inter theologos de tempore consecrationis sit diversa sententia, quibusdam dicentibus, quod cum totum est dictum, totum est factum; aliis autem dicentibus, quod panis ante mutatur in corpus, et postea vinum mutatur in sanguinem. Plerique tutius procedentes affirtas, non dicitur iteratum quod nescitur ante esse
Abbreviated transcription (Latin):
uino panem ⁊ sine pane uinũ ꝯsetraricon¬
tingit. Grauit̾ tñ offendit qui negligent̾ aut
ignoranter alt̾utram spẽm pretermittit. Gra¬
uius qui scienter aut sponte maxime si form
intendat mutare. uel heresim introduc̾e. Qͥd¬
ergo faciendũ est sacerdoti si post conserratio¬
nem uinũ comꝑiat p̾termissum. Dicũt aliqͥ
ꝙ uinũ appon̾e debet ⁊ suꝑ illud solũmͦ conse¬
cracõnem repet̾e. Alii quod appõito uino pa¬
nem consecratũ sicut in die parascene debet
ĩmitt̾e sicq sum̾e sacrificiũ. Ego semper in
dubiis quod tutius ẽ iudico preferendum.
De diuersis sacerdotibus super eaidem o¬

Expanded text:
vino panem, et sine pane vinum consecrari convino panem, et sine pane vinum consecrari contingit. Graviter tamen offendit, qui negligenter aut ignoranter alterutram speciem praetermittit: gravius qui scienter aut sponte, maxime si formam intendit mutare, vel haeresim introducere. ergo faciendum est sacerdoti, qui post consecrationem vinum comperiat praetermissum? Dicunt aliqui, quod vinum apponere debet, et super illud solummodo consecrationem repetere. Alii, quod, apposito vino, panem consecratum, sicut in die Parasceves, debet immittere, sicque sumere sacrificium. Ego vero semper in dubiis quod tutius est, judico praeferendum. CAPUT XX De diversis sacerdotibus super eamdem h
Abbreviated transcription (Latin):
casu defuerit. queritur utrũ ncc̃tate cogẽte
uel casu intercedente sola panis materia pos¬
sit in encharistiam ꝯsecrari. sicut sub sola
panis spẽ d eucharistia. reseruari. Sũt sane
qui dicunt. quod cum u̾bum ⁊ lelementum
efficiant sacramentum. nec forma uerborum
nec materia rerũ quas xp̃c expressit: mutari
nis sine uino minime consecratur. Unde siũ
ꝓ fumento formetur in panem: sicut neutr̃
ꝑ se: sic neutrum cũ alio transsub̾atur ĩ car¬
nem. aut mutatur in sanguinem. Nã si panis
sine uino. uel uinũ sine pane mutari posset
in carnem aut in sangumem. In hiis itaq¬
regionib in quib alt̾utrũ inueniri nõ potest.
licite poss alterum sine alt̾o consecrari. Minꝰ
.n. ignorancia qͣm ncc̃itas uel negligencia qmͣ
difficultas excusat. Alii uõ dicunt quod cũ
xp̃c prius conuert̾it panem in carnem. et
postea mutau̾it uinũ in sanguinem sicut
ewangłice lectõnis textus ostendit. ⁊ sine

Expanded text:
 quaeritur utrum, necessitate cogente vel casu intercedente, sola panis materia possit in eucharistiam consecrari, sicut sub sola panis specie debet eucharistia reservari? Sunt sane qui dicunt, quod cum verbum et elementum efficiant sacramentum, nec forma verborum nec materia rerum, quas Christus expressit, mutari nis sine vino minime consecratur, cum utrumqpro frumento formetur in panem. Sicut neutrum per se, sic neutrum cum alio transsubstantiatur in carnem, aut mutatur in sanguinem. Nam si panis sine vino, vel vinum sine pane, mutari posset in carnem aut in sanguinem: in his regionibus, in quibus alterutrum inveniri non potest, licite posset alterum sine altero consecrari. Minus enim ignorantia quam necessitas, vel negligentia quam difficultas excusat. Alii vero dicunt, quod cum Christus prius convertit panem in carnem, et postea vinum mutavit in sanguinem, sicut evangelicae lectionis textus ostendit, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
Ed queritur utrũ panis sine uino. uł
uinũ sine pane non dico deleat: sed ua¬
leat consecrari. Cum .n. ad ꝓ latõnem istorũ
uerboꝵ ħ ẽ corpus meum panis mutetur in
carnem. et ad ꝓlatõnem illorũ uerborũ. hic
est sanguis meus uinũ mutetur in sanguinẽ.
si post ꝓlatõnem istoꝵ uerboꝵ. ⁊ ante ꝓlatõ.

Expanded text:
ed quaeritur, utrum panis sine vino, vel vinum sine pane, non dico debeat, sed valeat consecrari. Cum enim ad prolationem istorum verborum: Hoc est corpus meum, panis mutetur in carnem: et ad prolationem illorum verborum: Hic est sanguis meus, vinum mutetur in sanguinem. Si post prolationem i
Abbreviated transcription (Latin):
but duo libri mei qͦꝵ libi
titulus est contra partem donati. quoꝵ
libro pͥmo dixi ñ mͥ placere ullius scłaris
testatis impetus. chismaticos ad ꝯmunio¬
in iolenter uehem̃t̾q artari. & uere mͥ tr̃
in placebat qm̃ nondũ exꝑtus eram uł qnͣ¬
im mala eorum auderet impunitas. uł ꝙͣt̃
is in melius mucandis conferre possit dili¬
goncia discipline. hoc opussic incip̃. qm̃

Expanded text:
t duo libri mei, quorum titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nteqͣm finirem libros de crinitate ⁊ libroͦ
de genesi ad litt̾am. irruit cã respondendi
lict̃is petiliami donatiste. quas adu̾sus catholicã
scripsit. quam differre non potui. ⁊ scripsi in
hanc rem tria uolumina. quoꝵ pͥmo prime ꝑti
manus uenerat. s pͥor parua pars eius: quanta
potui celeritate et ueritate respondi. Etiã ip̃a
epistola ẽ ad nr̃os: s ideo int̾̃ libros hr. qr ceteri
duo in eadem causa libri sunt. Postea quippe in¬
ueninus totam. eiq tanta diligencia respõdi
qͣnta fausto manicheo. uerba scilicet eius sub.
eius nomine prius ponens particulatim. ⁊ sub
meo per singla responsionem meam. Sz prius
quod scripseram anteqͣm totam repperiremus
ꝑuenit ad petilianũ ⁊ iratus sendere conacus est.
in me potius dicens quicquid eum libuit. ĩ cã
uero omio deficiens. Ꝙ cum poss c̃ latis utͥusq
nr̃m scriptis facilime adu̾ti. tamen pp̃ tardiores
hoc ip̃ẽ respondendo demonstrare curaui. sic qr ÷

Expanded text:
ntequam finirem libros de trinitate et libros de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam repperiremusenit ad Petilianum: et iratus respondere conatus est, in me potius dicens quidquid eum libuit, in causa vero omnino deficiens: quod cum posset collatis utriusque nostrum scriptis facillime adverti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curavi; sic est
Abbreviated transcription (Latin):
busdam tñ mentõ fit in sỹmbolo in quorũ:
ꝯmemoratõne sỹmbolũ non cautatur. ut
passionis ⁊ sepulture. qm̃ illorũ dierũ offm̃
aliorũ officiorũ regłam non sectacur..

Expanded text:
busdam tamen mentio fit in Symbolo, in quorum commemoratione Symbolum non cantatur, ut passionis et sepulturae, quoniam illorum dierum officium aliorum officiorum regulam non sectatur. C
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃oꝵ ꝯmunionem. Anglorũ: qui nomĩe
celi debent iutelligi. cum in symbolo dr᷑
creatorem uel fcõrem celi et terre. sm̃ illud.
In pͥncipio creauit deus celum et terram.¬
.i. naturam angłicam ⁊ mundanam. Qͥbꝰ¬
dam tũ udetur in festiuitatib angłorũ
ñ esse sẏmbolum decantandũ. eo ꝙ nũqmͣ
s agnoscentes. Dedicatõnis eccłarũ: ad quã
rectõ mortuorũ. de qua continetur ĩ symbo¬
lo. Expecto resurrectõnem mortuoꝵ. In festo
tñ agnetis scd̾e symbolũ non cantatur. qͥa
Unde nec in kalendario scribitur. nec ĩ eccła
ꝓnũtiatur octaua. Quidam non absurde
singłis dieb paschalib. sicut omĩb diebus
dominicis symbolũ cantant a die resurrtõis
usq ad festũ ascensionis. Quidã ⁊̃ symbolũ
dicunt in sollempnitate scẽ marie magdaleñ

Expanded text:
Sanctorum communionem. Angelorum, qui nomine Sanctorum communionem. Angelorum, qui nomine coeli debent intelligi, cum in Symbolo dicitur, Creatorem vel factorem coeli et terrae, secundum illud: In principio creavit Deus coelum et terram naturam angelicam et humanam. Quibusdam tamen videtur. in festivitatibus Angelorum non esse Symbolum decantandum, eo quod angesed agnoscentes. Dedicationis Ecclesiarum, ad qurrectio mortuorum, de qua continetur in Symbolo: Exspecto resurrectionem mortuorum. In festo tamen Agnetis secundo Symbolum non cantatur, quiaUnde nec in Kalendario scribitur, nec in ecclesia pronuntiatur octava. Quidam non absurde singulis diebus Paschalibus, sicut omnibus diebus Dominicis, Symbolum cantant, a die resurrectionis usque ad festum Ascensionis. Quidam etiam in festivitate sanctae Mariae Magdalen
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnitatib cantari d ad missam.
dequib aliqͣ mentio fit in sẏmbolo. uidelic
Om̃ibus festiuitatib scẽ Mari̾e. Sc̃e cruciᷤ
ip̃a sic dedicatõnis festiuitas. infra octab̾
natalis. excepta die ĩnocentiũ. in qua cã¬
tica leticie subticentur tum quia uox in
rama audita est. ploratus ⁊ ululatus mul¬
cantatur p̃p resurrectõis głiam. qͣm octaua
significat. Infra octauas epyphanie pasce
ascensionis. penthecost̾. apłoꝵ petri ⁊ pauli.
⁊ assũptõnus b̾e marie. Unde licet in nati¬
utate sc̃i iob̾is bapt̃e. ⁊ festiuitate sãcti
laurencii symbolũ non cantetur: ĩ octaui᷑
⁊ assumptõnis eueniant. Et ob hoc ĩ octaua
laurencii prefatio de assumptõne canta¬
tur. Horum om̃iũ ꝯmemoratõ fit in sym¬
bolo. Quoꝵdam tñ obscure. ut epyphanie
que ÷ festum baptimatis. de quo ꝯtinet᷑ ĩ
sẏmbolo. Confiteor unũ baptisma. Cenedo
que est sollempnitas encharistie. ad quã¬
respicit illud ꝙ in sẏmbolo continetur

Expanded text:
solemnitatibus cantari debet ad missam, de quibus aliqua mentio fit in Symbolo, videlicet omnibus festivitatibus beatae Mariae, Sanctae Crucis, ipsa sit dedicationis festivitas. Infra octavas Natalis Domini, excepta die Innocentum, in qua cantica laetitiae subticentur. Tum quia vox in Rama audita est ploratus et ululatus mulcantatur propter resurrectionis gloriam, quam octava signat. Infra octavas Epiphaniae, Paschae, Ascensionis, Pentecostes, apostolorum Petri et Pauli, et Assumptionis virginis Mariae. Unde licet in nativitate sancti Joannis Baptistae, et festivitate sancti Laurentii Symbolum non cantetur, in octavis et Assumptionis adveniant, et ob hoc in octavis Laurentii praefatio de Assumptione cantatur. Horum omnium commemoratio fit in Symbolo, quorumdam tamen obscure, ut Epiphaniae, quae est festum baptismatis, de quo continetur in symbolo: Confiteor unum baptisma: Coenae Domini, quae est solemnitas Eucharistiae, ad quarespicit illud, quod in Symbolo continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
apud tyconium postea repꝑi uel aduerti in u¬
crisq intelligendũ quedam in honore ñ sola
scil aurea ⁊ argentea. ⁊ rursus in utrisq q̃¬
dam ĩ contumelia non utiq sola lignea ⁊ fic¬
tilia. Hoc opus sic incipit. In eis libris quos ad
uersus epłam parmeniani
sontͣ qd̾ attulit cen

Expanded text:
apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in uapud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia, non utique lignea et fictilia. Hoc opus sic iversus epistolam Parmeniani. Contra quod attulit Cen
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate beatissimi epĩ ⁊ martiris
cypriani se defend̾e molientes sepcẽ libros
de baptismo scripsi. ĩ quib docui nicħ sic ua¬
lere ad refellendos donatistas ⁊ ad eoꝵ prorsitꝰ
ora claudenda ne aduersus catholicam etc̃am¬
suũ schisma defendant. quo mͦ litt̃as factũq
cypriani. Ubicũq aut in hiis libris comme¬
moraui eccłiam non habentem iuacłam aut
rugam: uon sic accipiend̾ ÷ quasi iam sit. s q̃
p̃paratur ut sit. qñ apparebit ⁊̃ gloriosa. Nũc
euim pp̃ quasdam ignorancias ⁊ infirmta¬
ces m̃broꝵ suoꝵ habet unde cotidie cota di¬
cat diitte nõbis debita nr̃a in quarto lib ͦ
cum dice̾m uicem bapti posse habere passio¬
uem. ñ sacis ydoneum posui illius latronis
exemplũ q ucrũ non fu̾it baptizatꝰ ĩcertũ:
In libro septimo de uasis aureis ⁊ argenteis in
domo magna constitutis. sensũ cypriani secu¬
tus sum. qui Hec accepit ĩn honis: in mał autẽ
alia uero in contumelia s magis approbo ꝗ

Expanded text:
auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum In libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui hod dictum est: alia uero in contumeliam. sed magis approbo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
licet a quibdam dicatur. quod p̾puciũ xp̃i fi̾t
in ierłmdelatum ab angelo karolo magno..
qui transtulit illud ⁊ posuit aquis grani. Sed
est in eccłia saluatoris aput corosium. Melius
est tamen deo totũ ꝯmitt̾e qͣm aliquid teme̾
diffinire. Illud autem oĩo nephas est opinari ꝙ
quidã dic̾e presumpserunt. Uidel aquam in
fleuma cõuerti. Nam ⁊ de lat̾e xp̃i non aquam
s humorem aquaticum .i. fleuma mentuntur
exisse non attendentes quod de latẽ xp̃i duo p̃¬
cipua eccłie sacramenta fluxerũt. uidel sacra¬
mentũ redemptõnis in sanguinem. ⁊ sacram̃tũ
regen̾atõnis in aquam. Non .n. baptizamur
in fleumate. s in aqua urxta siñam ewangłii.
Nisi quis renatus fuerit ex aqua ⁊ spũ scõ: non

Expanded text:
Licet a quibusdam dicatur, quod praeputium Christi fuit Licet a quibusdam dicatur, quod praeputium Christi fuit in Jerusalem delatum ab angelo, Carolo Magno qui sustulit illud et posuit Aquisgrani. Sed est in ecclesia Salvatoris apud Carosium. Melius est tamen Deo totum committere, quam aliud temere diffinire? Illud omnino nefas est opinari, quod quidam dicere praesumpserunt, videlicet aquam in flegma converti. Nam et de latere Christi non aquam, sed humorem aquaticum, id est flegma mentiuntur exivisse, non attendentes quod de latere Christi duo praecipua Ecclesiae sacramenta fluxerunt, videlicet et sacramentum redemptionis in sanguine, et sacramentum regenerationis in aqua. Non enim baptizamur in flegmate, sed in aqua, juxta sententiam Evangelii: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu san
Abbreviated transcription (Latin):
aqua cũ uino conu̾tatur in sangͥnem.
Si cõuertitur ergo sacramentũ est sangui
fuerat in uũ ꝯmixta: Preterea non solum
sanguinem bilet sacerdos in hoc sacramento
si post consecratõnem aqua pura ꝑmãserit.
post ergo unã sumptõnem iterũ eodem die
ꝯmuicare non delet. ac si prius aquam bi¬
bisset. Nam idcirro sacerdos postqͣm aquam
per fundit. eodem die itm non sacrificat.quia
uinũ purũ assumit. An forte sicut uinum
mutatur in sacram̃tum redemptõnis sic et
aqua transit in sacramentũ regn̾atõnis uel¬
ablutõnis. que de lat̾e xp̃i paricer effluxer̃
Quis hoc audeat diffinire: Nam ⁊ illud inqͥ¬
ritur utrũ xp̃c resurgens a mortuis sangͥnem
illum resumpsit. quem effudit in crucẽ. Si
enĩ capillus de capite non perit qͣnͣto magis
sanguis ille non periit qui fuit de ueritate na¬
capłmture: Quid ergo de cirtũcisione p̃pucii uel ui¬
bilici precisione dicetur: An in resurrectõne
xp̃i similiter rediit ad ui̾tatem. humane sub̾e:

Expanded text:
aqua cum vino convertatur in sanguinem? Si convertitur ergo sacramentum, sanguis esfuerat in unum commista? Praeterea non solum sanguinem exhibet sacerdos in hoc sacramento, si post consecrationem aqua pura permanserit, post unam ergo sumptionem iterum eodem die communicare non debet, ac si prius aquam bibisset. Nam idcirco sacerdos postquam profudit, eodem die iterum non sacrificat, quia vinum purum assumit. An forte sicut vinum mutatur in sacramentum redemptionis, sic et aqua transit in sacramentum ablutionis, quae de latere Christi pariter effluxerunt. Quis hoc audeat diffinire? Illud iratur, utrum Christus resurgens a mortuis, sanguinem illum resumpsit quem effudit in cruce. Si enim capillus de capite vestro non perit, quanto magis sanguis ille non periit qui fuit de veritate naturae. Quid ergo de circumcisione praeputii vel umbilici praecisione dicetur? an in resurrectione Christi similiter rediit, ad veritatem humanae substantiae?
Abbreviated transcription (Latin):
ut quoddam fiat ex illis confusum. ꝙ nec sit
aqua nec uinũ. Sic ergo tota fontis uł flumi¬
nis aqua pp̃ modicam uini stilłam in ꝯfusionis
spẽm mutaretur nec panis ille poss ĩ eucharis¬
tiam consecrari. qui factus est de frum̃to. cui
forte ꝯmixtũ fuerat unũ granũ ordei łauene.
Quid autem si plus apponatur aque qͣm uini:
erit irritũ sacramentum: Oportet quidẽ quod
tantũ uini ibi ponatur: quod aque ꝯmixtum
saporem uini retineat. Licet autẽ diligenti stu¬
dio uinũ optimũ sit querendum. ut insacrifi¬
cium offeratur uiciũ tñ uini nõ mad̾at sacra¬
mentũ uł mundiciam sacram̃ti. Quo cirra sũi
nouũ uinũ qd̾ dicitur mustũ sin uinũ acridũ
qd̾ appellatur acetum. in sacrificiũ offeratuꝵ
sacrificiũ conficitur ⁊ diuinitus consecratur.

Expanded text:
ut quoddam fiat ex illis confusum, quod nec sit aqua nec vinum. Sic ergo tota fontis vel fluminis aqua propter modicam vini stillam in confessionis speciem mutaretur, nec panis ille posset in eucharistiam consecrari, qui factus est de frumento, cui forte mistum fuerat unum granum hordei vel avenae. Quid autem si plus apponatur aquae quam vini, erit irritum sacramentum? Oportet quidem quod tantum vini ibi ponatur, quod aqua commistum saporem vini retineat. Licet autem diligenti studio vinum optimum sit quaerendum, ut sacrificium offeratur, vitium tamen vini non maculat munditiam sacramenti. Quocirca sive vinum novum, quod dicitur mustum, sive vinum acidum, quod appellatur acetum, in sacrificium offeratur, sacramentum conficitur et divinitus consecratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ie repientans cõuiuiũ in quo iuio ren̾tẽti
pater occidit uitulũ saginatum. panem uite
officium ip̃e xp̃c instituit: cum heredib suis
nouũ condidit testamentũ. Disponens eis
regnũ sicut pater sius sibi disposuit. ut super
mensam eius edant ⁊bibant in regno: quod
eccł̃ia consecrauit. Cenantibus .n. illis accepit
ih̾c panem. ⁊ gracias agens benedixit ac fre.

Expanded text:
epraesentans convivium, in quo filio revertenti pater occidit vitulum saginatum Luc. XV, panofficium ipse Christus instituit, cum haeredibus suis novum condidit testamentum, disponens eis regnum, sicut Pater suus sibi disposuit, ut super mensam ejus edant et bibant in regno suo, quod Ecclesia consecravit. Coenantibus enim illis, accepit Jesus panem, et gratias agens, benedixit
Abbreviated transcription (Latin):
me. com. Hac igitur institutõne formati ce¬
Sicut apłs corinthiis protestat᷑ Ego accepi in¬
quit a domino quod ⁊ tradidi uob̾. qm̃ dominꝰ¬
Primus ergo beatus petrus apłs missam ancio¬
chie dicitur celebrasse in qua tm̃ tres oratõnes
in pͥmordio uascentis eccłie dicobant᷑. Cet̃a u̾o
diuersis temporib ⁊ a diu̾sis ꝑsonis leguntur
adiecta. prout xpĩane teligionis cultu crescẽ¬
ce uisa sunt decentius conuenire. Hoc enim
descendit usq dũ ascendit in celum. ⁊ ea tam
uerbis qͣm signis admirabili qͣdam spẽ repre¬
sencat. Ip̃m autem officium consistit in qͣtuor
in personis. operib. uerbis. ⁊ rebus. Tres aut̃
sunt ordines ꝑsonarum celebrantes. ministrã¬
tes ⁊ cutũstantes. Tres operũ speties. Gestus. actꝰ
oratõnes. modulatõnes ⁊ lectiones. Tres rerum

Expanded text:
. XIV. Hac igitur institutione formati coesicut Apostolus Corinthiis protestatur: Ego, inquit, accepi a Domino, quod et tradidi vobis: quonPrimus ergo beatus Petrus apostolus missam Antiochiae dicitur celebrasse, in qua tres tantum orationes in primordio nascentis Ecclesiae dicebantur. Caetera vero diversis temporibus et a diversis personis leguntur adjecta, prout Christianae religionis cultu crescente, visa sunt decentius convenire. Hoc enim descendit, usque dum ascendit in coelum; et ea tam verbis, quam signis admirabili quadam specie repraesentat. Ipsum autem officium consistit in quatuor, scilicet in personis, operibus, verbis et rebus. Tres autem sunt ordines personarum: celebrantes, ministrantes et circumstantes. Tres operum species, scilicet gestorationes, modulationes et lectiones. Tres rerum
Abbreviated transcription (Latin):
nobis regendi ꝯmissi sunt. Prius docendist̾
seniores plebis ut per eos infra poĩti facilius do¬
qui ydonei sunt ⁊ alios docers Ingemũ boni
doctoris ẽ incipientis a laudib eoꝵ quos salu¬
briter obiurgatos corrig̾e cupit. Sicut apłs
ad corinch̃ facit quosa laudib in choat. et in¬
crepationib probat. s erant apud corinchioꝰ
qui et laude ⁊ increpatõne digni essent ille u̾o

Expanded text:
nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt nobis regendi sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doqui idonei sunt et alios docere . 8. Ingenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero