comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic docenddo illucl qd̾ magis ꝑsoneauctouᷤᷤ
congruit ꝓferre debemus. ut contra
uitium qd̾ in eo sanare cupimꝰ. cõpe¬
tens nr̃i sermonis remediũ opponamꝰ.
quẽad modum supͣdictũ ẽ. cũ irrelisio¬
so descitate. c̃ iniusto: de iustitia. cũ
pigro: de multa oꝑatiõe. loquendũee.
Facile gͦ cui sit loquendum agnoscimus.
si id qd̾ r̃ quale sit diligent̾ consicłemꝰ.
quia id ꝓfecto unicuiq magis dici
conuenit. qd̾ ad illud inquo ipse plꝰ
laborat malum sanandum consilio
cõmodiori occurrit. Uerbigr̃a. qͣndo
constantiam laudare uolumꝰ ad pu¬
sillanimes ñ ad suꝑbes sermonẽ nrm
dirigẽ debemus. quia c̃ uitium suꝑ bie
sub p̾tertu constantie ñminꝗͣ. se con¬
tegat. siceꝑimus suꝑb̾ laudare con¬
stantiam: dum eos ad iurtutẽ hor¬
tan credimus ampliꝰ in suo uitio
confirmamꝰ. Exhortemur gͦ ad con¬
stantiam tumndos. adtimorẽ suꝑbos.

Expanded text:
sic docendo, illud quod magis personae auditoris sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium opponamus, quemadmodum supradictum est: Cum irreligioso de sanctitate, cum injusto de justitia, cum pigro de multa operatione loquendum esse. Facile ergo cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos,
Abbreviated transcription (Latin):
ficationem ꝓximi loquimur: cũ illiᷤᷤ
loqͣmur quos sꝑamus ꝑ nrãm exhor¬
tationem a pͣuitate sua posse em̃dari.
lioqui ⁊ sapientes uelle doc̾e suꝑbia ẽ.
& obstinatos corriꝑire insipientia.
Qiuia ⁊ inuriosus ꝓximo ẽ qui meliori
nõ exhib reuerentiã. & iniuriosus
sibi ẽ qui ñ em̃dat s ꝓuocat erga se
insipientis uesaniam. Ergo qui cum
alio loquit. primum considẽt utrũ
ꝓpt̾ se an ꝓpt̾ illũ loquat᷑. Si ꝓpt̾ suam
utilitatem loquitur. uideat ut ille sit
talis de cuiꝰ colloquio utilitas ei ꝓue-¬
mre possit. Si ꝓpt̾ illũ loquitur:
caueat ne talis sit ille qui uł sua exhor¬
tatione ñ indigeat. uł ita in malo
obstinatus ut exhortatione altius cor
loqui debemꝰ. & in ipsa nr̃a locutione
talem discͤtionẽ seruare. ut semper
studeamꝰ ⁊ asapientib discẽ. ⁊ minꝰ
doccos ita dum taxat si se doceti
patiunt᷑. studeamꝰ erudire. ⁊sicut
int̾rogando de illo potissimũ qd̃
nos magis urget uerba facimus.

Expanded text:
ficationem proximi loquimur, cum illis loquamur quos speramus per nostram exhortationem a pravitate sua posse emendari. Alioquin et sapientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius coloqui debemus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum de sua disciplina ⁊ de aliorum
erga se reuẽntia loqueret᷑: int̾ceta sic ait.
Qui me aucuebant expectabant sententiã
meam. S intenti tacebant ad consiliũ
meum. Nerbͣ meis nicl̃ add̾e audebant.¬
.& suꝑ illos stillabat eloquium meum.
tem sepe ꝓpt̾ infirnntatẽ auditorim
tacendum ẽẽ dñs exemplo suo docet.
qui cum apłos suos adbuc imbeccilles
& adsullimioris doctrine eruditionem
impares aspicẽt: ait. Ad huc habeo uob̃
multa dicẽ: s non potestis portare mͦ.
tem aliguando tacendum ẽẽ ꝓpt̾ p̾cipi¬
tacionem loquendi uitandam: salonon
in ꝓu̾̃biis ostendit dicens. In multiloquio
peccatum ñ deerit. quiaũ modatur
labia sua: prudentissimus ẽ. Itẽ. labia
iusti. considãnt placita. ⁊ os impior. ꝑu̾si.¬

Expanded text:
qui cum de sua disciplina et de aliorum qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addillos stillabat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendum esse propter praecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi consid
Abbreviated transcription (Latin):
paratos adhuc ñẽẽ consicdamꝰ. Aliqͣndo
tacendum ẽ ꝓpt̾ multiloquiũ uitandum.
uł etiam ꝓpt̾a qd̾ ipsi qui locutur sumꝰ
ñ dum apud nosmet ipsos congcuã loqͣndi
formã inuenimus. qi ꝓfecto animꝰ audtͥoꝵ
magis offenditur. si sermo qui edificare
debet confusus ⁊ in orcdinatꝰ ꝓferatur.
liquando tacendũ ẽ ꝓpt̃ã qd̾ hũ qui p̃sen¬
tes habentur. nequaqͣm tales sunt adqͦs
u̾bum debeamus facẽ. quod duobs modis
fieri potest. scilicet dumi uł reuentia dig¬
cdignitati ꝑsone impendit᷑. uł malitia in¬
corrigibilis. atq idõ indigna admonitiõe
exstuatur. Singła hec exemplis scͥp
multis singłã queq ꝯfirmari scͥpturar̃
testimoniis inuenimus. Quod sermonẽ
corum qui priores nob̃ loqui cȩpant. ñ
debeamus int̾rumꝑe. s sẽꝑ loquentes
alios. ⁊ p̃cipue eos qui utilia ⁊ recta loqͥnt᷑.
ꝓpt̾ custocdiam discipline reue̾nt̾ sustmẽ
atq expectare. sc̃s iob nobis ostendit.

Expanded text:
paratos adhuc non esse consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus facere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripmultis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit locutionib eoꝵ qui st̃ p̾lati. aliud
locutionib eoꝵ qui st̃ subditi. Senes dedt̾
loqui de cdistretione bene consulendi.
uuenes de instantia bene agendi. Sapiẽ¬
tes de mistĩis scͥpt᷑arum. simplices de ex¬
emplis bonorũ oꝑũ. Hii qui extĩora nego¬
quietam uitam diicunt. de disciplina
uuendi. Prelati de ꝓuisione rerũ. sub¬
iecti de obedientia p̃ceptoꝵ. Etimus qͥss
qui loquit᷑ sccłni qualitatẽ ꝑ sone sue. qͥ¬
litatẽ mati̾e inquirat congruã de qua
attendat: quia sicut ait quidam sapiẽs.
qui narrat u̾bum ñ audienti. quasi
qui excitat doriientẽ de gͣui somno.
Et itẽ. Cum stulco multoũ nõ loquariᷤᷤ.
& cum insensato ne abieris. Et salomõ
dicit. qui arguit impium: generat
macłam sibi. Noli arguere densorem
ne oderit te. Argue sapientẽ ⁊ diliget
te. Da sapienti occasionẽ: ⁊ ad det᷑ ei

Expanded text:
onvenit locutionibus eorum qui sunt praelati, aliud locutionibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tracquietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congruam de qua attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addetur ei
Abbreviated transcription (Latin):
agendis. cũ impio de pietate. c̃ inho¬
nesto de honestate. c̃ oꝑanio agͣrio de
ommi oꝑe. c̃ oꝑario annuali: de cõsũ¬
matione auni. c̃ seruo pigro: de mul¬
ta oꝑatione. Ubi intellidatur. qd̾bo¬
n pͣuorũ colloquia aliqͣndo appetẽ.
aliquando uitare debent. Appecere
debent. bom pͣuorũ colloquia. qͣndo
ẜ sua exhortatione illos sꝑant posse
corrigi. & tantũ de sua stabilitate
confidunt. ut ñ timeant ex illorum
pͣua suggestione corrũpi. quando
uero ⁊ illor duntiã ⁊ suam nifirmita¬
dem consicdant. expedit eis ut fugiãt
ne dum illos ñ ualent admonitiõib
suis cornige̾: paulatim incipiant
ipsi ad pͣuitatem illorum declinare.

Expanded text:
agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, paulatim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare.
Abbreviated transcription (Latin):
N locutione quinq res obseruande st̃.
hoc est quid dicatur. cui dicat᷑. qͣndo
dicatur. ubi dicatur. qͦmͦ dicatur.
Quid aũ dicendũ sit. hac pͥmũ genali
distintione disc̾nitur. ut uidelicet
nunꝗͣ. insermonib disciplinatiᷤ oti¬
osa adhibeant᷑. Otiosa aũ sunt omnia.
que st̃ aut nociua. aut in honesta. aut
mutilia. Inutilia aũ st̃ que nec loqͦncibs
nec audiencib ꝓsũt. Inhonesta sc̃ qͦ ł¬
loquit᷑ dignitati ñ conueniũt. Nociua
sunt que suis suasionib anuinos audi¬
torum. siue ad errorem. siue ad pͣuitatẽ
inducunt. hec au̾ tria. idẽ nociua. in¬
honesta. inutilia. duob modis disc̾ni
posst̃. id ẽ scãm qͣlitatẽ rerũ de quib

Expanded text:
n locutione quinque res sunt observandae, hoc est quid dicatur, cui dicatur, ubi dicatur, quando dicatur, quomodo dicatur. Quid autem dicendum sit, hoc primum generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni possunt, id est secundum qualitatem rerum de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sione circunddate. que quotiens ear̃
culpa corripit᷑. ueritatis ad se iacła
non admittunt: Et quid ꝑ excelsos
angulos. duplex quippe semꝑest in
angulis paries: nisi impura corda
signant᷑ : Que dum ueritatis simpli¬
citatem fugiunt: asemet ipsa quodã¬
modo duplicitatis ꝑuersitate repli¬
cantur. et quod est det̾ius apud co¬
gitationes suas infastu prudentie
ex ipsa se culpa impuritatis extollt̃.
Dies gͥ dm̃i uindicte atq animadũ¬
sionis plena suꝑ tiuitates munitas
et suꝑ excelsos angulos uenit: quia
ira extremi iudicii humana corda
et defensionib contra ueritatem clau¬
sa destruet. et duplicitatib in uoluta
dissoluet. Tunc enim cunitates cadẽt:
quia mentes do impenetrate dam¬
nabunt᷑. Tunc excelsi anguli corru¬
ent: ils quia corda que se impuri¬
tatis prudentiam erigunt: ꝑ iusticie
sententiam ꝓsternentirr. X iiii.

Expanded text:
sione circumdatae, quae quoties earum sione circumdatae, quae quoties earum culpa corripitur, veritatis ad se jacula non admittunt? Et quid per excelsos angulos duplex quippe semper est in angulis paries nisi impura corda signantur? quae dum veritatis simplicitatem fugiunt, ad semetipsa quodammodo duplicitatis perversitate replicantur, et, quod est deterius, apud cogitationes suas in fastu prudentiae ex ipsa se culpa impuritatis extollunt. Dies igitur Domini vindictae atque animadversionis plena super civitates munitas et super excelsos angulos venit, quia ira extremi judicii humana corda et defensionibus contra veritatem clausa destruit, et duplicitatibus involuta dissolvit. Tunc enim munitae civitates cadunt, quia mentes Deo impenetratae damnabuntur. 49 Tunc excelsi anguli corruunt, quia corda quae se per impuritatis prudentiam erigunt, per justitiae sententiam prosternuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
quod scͥptura rursum ceste ꝑhibet᷑.
Cum simplicibus sermocinatio enis.
Deo sermocinari est: ꝑ illustrationẽ
sue p̃sentie humanis mentib archa¬
na reuelare. Cum simplicib gͥ ser¬
mocinari dr̃: quia de suꝑnis myssĩ¬
is illorum mentes radio sue uisitatio¬
nis illuminat. quos nulla umbra
duplicitatis obscurat. Est autem spe¬
ciale duplicium malum. quia dum
ꝑũsa et duplici actione cet̾os fallunt:
quasi p̃stantius cecis prudentes se
esse głantur. Et quia districtionem
retributionis non considerant: de
damnis suis miseri ex qultant.
Audiant autem quam suꝑ illos ꝑ¬
płia sophonias ium diuine animad¬
u̾sionis intentat dicens. ⁊ Eccẽ.
dies dñi uenit magnus et horribi¬
lis. Dies ire dies illa. dies tenebra¬
rum et caliginis. dies nebule et
turbinis. dies tube et clangoris suꝑ
omnes ciuitates munitas. et suꝑ
omnes angulos excelsos. Quid enim
ꝑciuitates munitas ex pͥmit᷑. nisi sus¬
pecte mentes et fallacii semꝑ defen¬

Expanded text:
quod Scriptura rursum teste perhibetur: Cum simplicibus sermocinatio ejus . Deo enim sermocinari, est per illustrationem suae praesentiae humanis mentibus arcana revelare. Cum simplicibus igitur sermocinari dicitur; quia de supernis mysteriis illorum mentes radio suae visitationis illuminat, quos nulla umbra duplicitatis obscurat. Est autem speciale duplicium malum, quia dum perversa et duplici actione caeteros fallunt, quasi praestantius caeteris prudentes se esse gloriantur; et quia districtionem retributionis non considerant, de damnis suis miseri exsultant. Audiant autem quomodo super illos propheta Sophonias vim divinae animadversionidies Domini venit magnus, et horribilis. Dies irae, dies illa, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulae et turbinis, dies tubae et clangoris super omnes civitates munitas, et super omnes angulos excelsos . Quid enim per civitates munitas exprimitur, nisi suspectae mentes et fallaci semper defen
Abbreviated transcription (Latin):
dent ꝓbonis. ⁊ alũsa ꝓ optinis. Bombo¬
benda est patientie. ut temptatio ũbique
foris impugnat. tolerantie uirtute de uie¬
ta discedat. Non omnnis qui patitur pri¬
bra. iustus ẽ: Sed qui ꝓ ũitate in nox pa¬
medio mens iusti corroborat. ut tanto soli¬
dius indm̃ figat᷑ int̾ius. quando ȩxt̃ius ab
humanis sꝑnit᷑ sensib. Qui illatas sibi con¬
tumelias tranquillo animo ꝓdit. dolorẽ
cordis aꝑit. ⁊ uirus quod feruet in ani¬
mo facile reicit. Wluera enim mentis a¬
ꝑta cito exalant. clausa nimis exulcerall
Qui dolorem iiurie elauso pectore te
to acͥorẽ dolorẽ intrinsecus nutrit.
Unde ⁊ uere quidam poetarum geui¬
lium dixit. Quoq magis tegie᷑ tectus
magis estuat ignis. Cetus enu langls
uehemens est ac mimius. quia tacitumi¬
nit sub pectore uulnus.xxx. De men

Expanded text:
dent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bodent pro bonis, et adversa pro optimis. Boni bobenda est patientiae, ut tentatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox pamedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius in Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile rejicit. 231 27. Vulnera enim mentis aperta cito exhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit sub pectore vulnus. CAPUT XXX. De men
Abbreviated transcription (Latin):
ter p̃dicare sentitur. Malum bene loqͥ¬
tu: qui aliquod narrando uitium de¬
testat᷑. ut ab eo homines auertantur.
Corde bene loquit᷑: qui caritatem non
simulat. Ore bene loquit᷑: qui ũitatem
annintiat. factis bene loquitur: qui bo
nis exemplis editicat. Corde male loqͥ¬
tur: qui int̾ius cogitationes noxias me¬
ditat᷑ ⁊ cogitat. Lingua male loqu̾itur.
qui ꝓ eo quod male agit flagellatur. ⁊
murmurat. facts male loquit᷑: qui ma¬
le uiuendo exemplit suis alios adl pͣue
agendum informat. Semel bene loquit:
quod se penitendo redarguit. Bis bene
loquit᷑: qui bene uiuendo ⁊ alios instruit.
Semel male loquitur: qui post uitiũ cito¬
non corrigit᷑. Bis male loquitur: qui¬
ꝯ male uiuit ⁊ male docet. Item bis male
loquit᷑: qui ⁊ male cogitat. ⁊ male refert
cogitata. Item bis male loquitur: ⁊ qui bo
num qd̃ debuit non egit. ⁊ malum quod
non oportebat admisit. Mali mala respon¬

Expanded text:
ter praedicare sentitur. Malum bene loquter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquitur qui post vitium cito corrigitur. Bis male loquitur qui male vivit et male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respon
Abbreviated transcription (Latin):
non de sententia. Ille enim sapit. qui re¬
cte ⁊ scdm dm sapit. In suam dicunt
contumeliam doctores. si dum sint ab eiꝰ
dicta sapienter nimium tamen eloquan¬
tur. horret enim sapientia spumeum
ũborum ambitum. afoͣco mundiał elo¬
quentie inflatis sermonib pornatum.
Quidam curiosi delectantiur audire quos¬
libet sapientes. nonueritatem ab eis que¬
rant: sed ut facundiam sermonis eorum
agnoscant. more poetarum. qui magis cõ¬
uł quomodo aliquid ꝓferatur. Item qua¬
drimoda ẽ. dicendi ratio. qua aut bene
sentiendo quid bene ꝓfertur. aut nil sen¬
tieudo nil dr̃. aut parum sentiendo
quadriꝑtita est loquendi ratio. qua uł
bonum bene. uł malum male. uł bonũ
male. uł ialum bene ꝓfertur. Bonũ
quippe bene loquitira: qui ea que
recta sunt. hunuilit̾ annuntiare uidet᷑.
Malum male loquit᷑: qui quodlibet fla¬
gitium ꝑ suade conatur. B onum male
loquit᷑: qui quodcunq rectum arrogã¬

Expanded text:
non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui renon de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaerant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis comvel qualiter aliquid proferatur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ut ait quidam sicut ꝓ otioso ũbo ora¬
tio ponitur: ꝑ sermone in iusto pena exol¬
uitur. Uani sermones in ore xp̃iani ẽe
non debent. Nam sicut malos mores bo¬
na colloquia corrigunt: ita pͣua colloquia
bonos mores corrumpunt. Custodia ori
ponitur. dum quisꝙ non se iustum
sed quod magis uerum ẽ. peccatorem
fatet᷑. Manum suꝑos ponit. qui bonis
oꝑib lingue excessum oꝑit. Manum su¬
ꝑ os ponit. qui male locutionis culpas.
bone actionis uelamine tegit. Loquens
que ad deum ꝑtinent nec faciens: ⁊si
inutilis sibi ẽ. audientib tamen ꝓdest.
Qui de sapientia se lauclari affectant.
loquentem ꝓpłiam attendant. Ne qui
sapientes estis in ocłis ur̃is. ⁊ coram uo¬
b̾metipsis prudentes. Recte ex senten¬
tia dicit. qui u̾am sapientiam gustu int̃¬
n saporis sentit. Asentiendo enim. sentẽ¬
tia đr. Ac ꝑ hoc arrogantes qui sine
humilitate dicunt. de sola scientia dicũt.

Expanded text:
Nam sicut ait quidam: Sicut pro otioso verbo raNam sicut ait quidam: Sicut pro otioso verbo ratio ponitur, ita pro sermone injusto poena exsolvitur . 5. Vani sermones in ore Christiani esse non debent. Nam sicut malos mores bona colloquia corrigunt, ita prava bonos mores corrumpunt . 6. Custodia ori ponitur , dum quisbue non se justum, sed, quod magis verum est, peccatorem fatetur. 7. Manum super os ponit, qui bonis operibus linguae excessus operit. Manum super os ponit, qui malae locutionis culpas bonae actionis velamine tegit. 8. Loquens quae ad Deum pertinent, nec faciens, etsi inutilis sibi est, audientibus tamen prodest. 9. Qui de sapientia se laudari affectant, loquentem prophetam 226 attendant: Vae qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quando ꝑ sensus carnis labem anime inge¬
it. Idõꝙ in ipsis portis. id ẽ. in ipsis sen¬
ĩb Regnant. Neq enim aliunde pecca¬
mus. insi uidendo. audiendo. attctando.
gustando atq tangendo. Unde ⁊ alias d̃r.
Intrauit mors ꝑ fenestras ur̃as. Et alibi.
pe immundos ẽe sp̃c. Qui tanquam ꝑpor¬
tas ita ꝑsensus carnis animã irrepunt. ⁊
facta quedam non grauia lib̾e ac sine me¬
iu cõmittimꝰ. ad potiora scelera ⁊ horrenda
petcandi consuetudine labimur. Sicut
plerunq multiloquior⁊ stultitia rep̃hen¬
liur. tta rursus nimis tacentium uitia
denotant᷑. Illi enim satis laxando linguã
leuitatis uitio defluunt. isti nimis reti¬
tendo ab utilitate t̃orpescunt. Imꝑiti si¬
aire loqui nesciunt. ita tac̃e non posst̃.
Dente enm ineruditiore loquaces ũb̃
ꝓlrepuie. sensu nichil dicuite. Sicut
falsitatis cͥmen a ꝓficientib ꝑtimescitur:.
ita otiosa u̾ba aꝑfectis uiris uitantur.

Expanded text:
quando per sensus carnis labem animae ingequando per sensus carnis labem animae ingerunt; ideoque in ipsis portis, id est, in ipsis sensibus regnant. 2. Neque enim aliunde peccamus, nisi videndo, audiendo, attrectando, gustando, atque tangendo. Unde et alias dicitur: Intravit mors per fenestras nostras. Et alibi: pe immundos esse spiritus, qui tanquam per portas, ita per sensus carnis animam irrepunt, et facta quaedam non gravia libere ac sine metu committimus, ad potiora scelera et horrenda peccandi consuetudine labimur. 2. Sicut plerumque multiloquorum stultitia reprehenditur, ita rursus nimis tacentium vitia denotantur. Illi enim satis laxando linguam in levitatis vitio defluunt, isti nimis reticendo ab utilitate torpescunt. 3. Imperiti, sicut loqui nesciunt, ita tacere non possunt. Mente enim ineruditi, ore loquaces, verbis perstrepunt, sensu nihil dicunt. 4. Sicut falsitatis crimina a proficientibus pertimescuntur, ita otiosa verba a perfectis viris vitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
intentio oꝑis eiis ẽ. Si gͥ intentis
euis bona est: ⁊ opus intentioins ipsus
honum est. Aloquin male intentionis e¬
tiam si bonum in factis opus appareat:
bonum tamen non est. Quoniam ex su
intentione aunt ꝓbatur bonuni. aite re¬
ꝓbatur indignum. Bona est g inteits.
bona intentione non facuint. ꝑ hoc ni¬
gũ cecant᷑ oꝑe : quod ilimninari pou¬
er uite. Nnusquisq: bontum opus quos
agre. intentione bona agat. Qm̃i ꝓue
la initentione plexunꝙ opus bonum
quod agirus ꝑdimus. et minus acis¬
iudicia bona patent. apud examtu
diligentissimi et atutissim uudicis res¬
ba deteguntira. Id̃o ꝙ: omnis sc̃s urs¬
tur. ne forte bonum quod agl. uil
aliqua ammi intentione in otulis al
repbum sit .xxuiii. De sensib carnus.
er sensus carnis. morb irrepit m̃
Omnes cogitationes t̃re ab aquilone ueni¬
ent. ⁊ ponet unusquisq solium suum in
it̾tu portarum iersin. Regna aquilomiꝰ
uitia sunt. que sedes suas in portis poũt.

Expanded text:
intentio operis ejus est. Si ergo intentio ejus bona est, et opus intentionis ipsius bonum est. Alioquin malae intentionis etiam si bonum in factis opus appareat, bonum tamen jam non est, quoniam ex sua intentione aut probatur bonum, aut reprobatur indignum. Bona est ergo intentio, bona intentione non faciunt, per hoc magis caecantur opere per quod illuminari potuerant. 3. Unusquisque bonum opus, quod agit, intentione bona agat; quoniam pro mala intentione plerumque opus bonum, quod agimus, perdimus, et minus a culjudicium bona apparent, apud examen diligentissimi et acutissimi judicis reproba deteguntur. Ideoque omnis sanctus veretur ne forte bonum quod agit, pro aliqua animi intentione in oculis Dei reprobum sit. CAPUT XXVIII. De sensibus carnis. 1. Per sensus carnis morbus irrepit menOmnes cognationes terrae ab Aquilone venient, et ponet unusquisque solium suum in introitu portarum Jerusalem . Regna Aquilonis vitia sunt, quae sedes suas in portis ponunt,
Abbreviated transcription (Latin):
resistimus. in lapsum oꝑis non incur¬
rimus. Non est timendum. si bona
malaq in togitationem ueniant. sed
magis głandtum ẽ. si mala mens abonĩ
inceslecta rationis discernat. Item nilu
uat quod int̃ bonum et malum sensu
prudentiore discermimus. insioꝑe aut
mala cogitata caueamus. aut bona in
conturbat. etiam ante penas gehen
ne. ꝑin conditum amie appetitum
iam penas conscientie paticur. Omma
fugere pot̾it homo. p̃ter cor suum.
Nou enim potest a se quisq recede.
Ubitumq enim abierte. reatus sui
conscientia illum non derelinquit.
Quanuuis humana uidicia subc̃fugiat
omnis qui mala̾ agit. iudicium tam̃
conscientie sue effug̃e non potest.
Nam si aliis celat quod egit. sibi tam̃
celare non potexit: qui plene nout
malum᷑ quod gessit. Ouplex fit gͥ meo
iuditium. Quia et hic sue conscientie re¬
atu piinitur. ⁊ illic ꝑpetuali pena clami¬
natur. hoc ẽ. significat abyssus abyssum

Expanded text:
resistimus, in lapsum operis non incurresistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intconturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quisque recedere. Ubicunque enim abierit, reatus sui conscientia illum non derelinquit. 3. Quamvis humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum
Abbreviated transcription (Latin):
pe ꝓpͥe umputatur. Nam cogitationes
illicitas occurrere demonum est: cogi¬
tationib oblectari ꝑuersis. nr̃m est.
plerunq fieri solet ut immuude cor¬
poralium rerum species quas didicimꝰ.
nr̃is mentib opponantur. ⁊ nolentes
eas cogitemus. Quantoq ab eis aciem
mentis auercere intimur. tanto se ille
magis animo ingerunt. obscenisꝙ
in nobis motib obrepunt. Sed fit hoc
ꝓconditione carnali. quam meruit pͥ¬
mus homo in penam sui peccati. dum
unnuiquisq diuna illumiatione p̃ue¬
nntur. statim molestiis tur pium cogitati¬
onum pusatur. sed dei seruus. iuditi¬
o timoris ãi earum temptamenta ase¬
net ipso reicit. bonisq contra obie¬
ctis cogitationib. turpes a se repelit.
Magna obseruantia circa cordis est
custodram adhibenda. quia aut bone
ant male rei consistit origo. Nam sieut
septum ẽ. ex corde gxeuite togitationes
male. Idoq si pͥus praue cogitatiomi

Expanded text:
pae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes pae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi
Abbreviated transcription (Latin):
ope geritur: aliud iniusticia. quod cogi¬
ttione admnittit᷑. Pus autem actio rese¬
ala est postea cogitatio. Pͥus praua
oꝑa. post modum desicłia. Uicissim autẽ
⁊a cogitatione oꝑa ꝓcedunt. ⁊ ab oꝑe
cogitatio nascitur. Quanins ⁊ si aboꝑe ma¬
lo quisq uacet. ꝓsolius tamen praua co¬
gitationis malicia non erit innocens. Un¬
de ⁊ dñs ꝑ ysaiam. Auferte inquit ma¬
lum cogitationum uestrarum ab ocłis
meis. Non enim solum factis. seo ⁊ cogi¬
tationib delinquimus. si eis illicite oc¬
turrentib delectemuri. Sicut iꝑa afili¬
is in utero postais lacerata ꝑimitura: ita
nos cogitationes nr̃e intra nos enutri¬
te occidunt. ⁊ concepte int̾ius uiꝑeo ue.¬
neuo consumunt. animamq nram
crudeli uulnere ꝑiaunt. Non est ar¬
biteii nr̃i. cogitationis praue suggesti¬
onib p̃uenire. Iacere autem in ammno
cogitationem. nr̃e attinet uoluntati.
Illud gͦ ad culpam non religit᷑. istud cul

Expanded text:
opere geritur; aliud injustitia, quod cogiopere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . 3. Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. 4. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. 5. Non est arbitrii nostri cogitationis pravae suggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud cul
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥa adhibe delicta. scđm psalmi sententiã.
Et peccatum meum ante me est semꝑ.
hicut. enum uon oportet remunsci pecca¬
⁊i affectun. sic semꝑ necesse est unumq̃nq
suum in deflendo commemorare pecca¬
tum. Apud iustum recordatio peccati.
facit tediun ammi. Qui autem luxurie
⁊ tupiditati subditi sunt. contumaci suꝑbi¬
a stiam de ipso peccati oꝑe głantur. Ser¬
uo dei tauta recordatio esse debet pecca¬
u. ut ea que gessit. semꝑ lacͥmãs confite¬
aur. Unde ⁊ psalmus dicit. Conuersus
sum in erumna mea dum configitur spi¬
na. Peccatum meum cognitum tibi feci.
Dixi. ꝓnuntiabo aduersum me iustici¬
is meas domino. Supra enim dixerat.
qm̃ tacui hoc est non sum confessus in¬
usterauerunt omnia ossa mea. dum ela¬
narem tota die. Quid gͦ tacuisse se pemi¬
it. nisi confessionem peccatorum: Quid
lmasse se dolet. nisi defensionem malo¬
tim: Qui gͦ peccatorum suorum defen¬
la extiterit. necesse est ut penitendo ac
donis. Quorum umun iniquitas dr. qd̃

Expanded text:
pria adhibere delicta, secundum psalmi sententiam: Et peccatum meum ante me est semper . Sicut enim non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in flendo commemorare peccatum. 2. Apud justum recordatio peccati facit taedium animi. Qui autem luxuriae et cupiditati subditi sunt, contumaci superbia etiam de ipso peccati opere gloriantur. 3. Servo Dei tanta recordatio esse debet peccati, ut ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in aerumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitum tibi feci. Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitias meas Domino . Supra enim dixerat: Quoniam tacui, hoc est, non sum confessus, inveteraverunt omnia ossa mea, dum clamarem tota die. Quid ergo tacuisse se poenitet, nisi confessionem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor exstitit, necesse est ut poenitendo acctionis, quorum unum iniquitas dicitur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. quanto mirabile est. tanto pra¬
rum est. ꝓptẽa metuendum est confid̾e
ita saluari. ne forte dum expectamus
auitiis sanari: ⁊ uitia multiplicemus.
⁊ s alutem non adipistamur. Ergo stude¬
amus aut non cade. aut cito conuersi
alapsu consurge. Omnino pectare eaue¬
dum est. Quod si humana fraglitate
pecͣtum surrepserit. confestim corr igcl¬
dium erit. quod nequĩt sentitur comis¬
sum. Cito enum corrigitur culpa. que
cito cognoscit᷑. Tardius autem sanatur
uulnus. quod iam putrecentib menbris
longo post tei. pore curationib adhibe¬
tur. Mora peccandi. immanitatem faci
sceleris. Unde ⁊ ꝓpħa. Ue in quit quitra¬
lntis iniquitatem in funiculis uautal
⁊ quasi uincłum plaustri peccatum. sid¬
hit emm iniqutatem ut funicłm. qul

Expanded text:
operatur, quanto mirabile est, tanto perraoperatur, quanto mirabile est, tanto perrarum est. Propterea metuendum est confidere ita salvari, ne forte dum exspectamus a vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum, quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa quae cito cognoscitur; tardius autem sanatur vulnus quod jam putrescentibus membris longo post tempore curationibus adhibetur. sceleris, unde et Propheta: Vae, inquit, qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum ! Trahit enim iniquitatem ut
Abbreviated transcription (Latin):
peccata dimittuntur. quo ꝓtegeute
fit ne uiclet̾ius peccando eatur. Neqͥs¬
simum est peccare. peius est peccan¬
di consuetudinem fac̃e. Ab illo facile.
ab hoc cum labore resurgitur. dnm
male consuͤtudim repugnatur. Ma¬
le agendi consuetudinem. recessum
esse ꝓpħa asserit in ꝓfundum. Cuius
usu quasi quatlam lege homo tenet᷑
astrictus. ut etiam quando non uult
pectatum admittat. Alapsu uͦ cito re¬
surg̾e. non est in ꝓtundum ire. Apls
legem peccati dicit in menbris nr̃is.
Que lex consuetudo est. quam pectan¬
do con cmus. ⁊ non ab ea cum uo¬
lumus discedimus. qui iam uecessita¬
tis uincło ꝑ consuetudinem retinemur.
Multum ueri amor agit in homine. sed
resultat caro male consuetudiis lege.
Bene antem audacter ꝓbona conscientia
exultat. qui ualent̃ in se repͥmit. quod
in solent̃ impugnat. frequenter peccare.
cauendum est. Nam hoc ipsum quod
de malo nr̃o plerunꝙ ds nobis salutem

Expanded text:
peccata dimittuntur quo protegente peccata dimittuntur quo protegente fit ne in deterius peccando eatur. 5. Nequissimum est peccare, pejus est peccandi consuetudinem facere. Ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur, dum malae consuetudini repugnatur. 6. Male agendi consuetudinem recessum esse propheta asserit , in profundum, cujus usu, quasi quadam lege, homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum committat. A lapsu vero cito resurgere, non est in profundum ire. 7. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris , quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et non ab ea, cum volumus, discedimus, quia jam necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. 8. Multum veri amor agit in homine, sed resultat caro malae consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter peccare cavendum est; nam hoc ipsum, quod de malo nostro plerumque Deus nobis salutem
Abbreviated transcription (Latin):
elius est .xxiii. De peccan
cauere. quam emendare. Facilius enĩ
resistimus hosti aquo non dum uicti su¬
mus. quam ei aquo iam suꝑati ac de¬
uicti cognoscimun. Om̃e peccatum an¬
te quam admittatur. amplius ꝑtimes¬
citur. Quanuis autem graue sit. dũ
inusum uenerit. leue existimatur.
et sine ullo metu committitur. Istis fo¬
mitib quasi quib dam gradib. eo alescit
omne peccatum. Cogitatio nanq praua
delectationem parit. deͣctatio conseniouẽ.
consensio actionem. actio consuetudinẽ.
consuetudo necessitatem. Sicq his uin¬
culis homo implicatus. quadam catena
uitiorum tenetur astrictus. ita ut ab
ea euelli nequaqͣm ualeat. nisi diuina
gr̃a manum iacentis app̃hendat. Pec¬
catum admitere. cade est in puteum.
Consuetudinem uͦ peccandi facere:
os putei est coangustari. ne is qui ce¬
tidit ualeat exire. Sed nuterdum eti¬
am tales dłs liberat. dum eorum de¬
sꝑationem ad conuersionem liberta¬
tis commutat. Ipio enim miserante

Expanded text:
UT XXIII. De peccandest peccatum cavere quam emendare. Facilius enim resistimus hosti a quo nondum victi sumus, quam ei a quo jam superati ac devicti cognoscimur. 2. Omne peccatum, antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quantumvis autem grave sit, dum in usu venerit, leve existimatur et sine ullo metu committitur. 3. Istis fomitibus, quasi quibusdam gradibus, coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus, quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum jacentis apprehendat. 222 4. Peccatum admittere cadere est in puteum; consuetudinem vero peccandi facere, os putei est angustare, ne is qui cecidit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat, dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. Ipso enim miserante,
Abbreviated transcription (Latin):
cauendas insidias inimici. qͥd ad
bonos affectus nutriendos ⁊ praua
desicłia extinguenda iubeat. ⁊ quid
citius corꝑ cõpuntionem ardorem
accendat. quid disciplinã in oꝑe.
quid humilitatẽ in cogitatiõe. qͥd
tiam madu̾sis hab̾e doceat. quid
demq ad agenda bona sedulum
spectũ. hoc mͦ lecta script̾a intelli¬
gentiam confert salutarem. ⁊⁊ hanc
ipsam sapientiam qͣm ꝓ uirtute li¬
bent̾ despicitis. melius pꝰmodũ per.

Expanded text:
cavendas insidias inimici, quid ad cavendas insidias inimici, quid ad bonos affectus nutriendos et parva desideria exstinguenda valeat, et quid citius cor per compunctionis ardorem accendat. Quid disciplinam in opere, quid humilitatem in cogitatione, quid rsis habere doceat, quid denique ad agenda bona securum, spectum. Hoc modo lecta scriptura intelligentiam confert salutarem, et hanc ipsam sapientiam quam pro virtute libenter despicitis melius postmodum per
Abbreviated transcription (Latin):
uilitatis p̃mium retributionis amittãt.
escio quam homo habeat deinceps ex
cusationem ignorantie. cui tot iam uie
demonstrantur. quib possit ad scientiã
ueritatis ꝑ uenire. Elece post disctionẽ
rationis ꝓpͥe ꝑ qͣm chrigitur. pͦ doctͥnã
sapientium ꝑ quam eruditur. pͦ exẽpla
bonoruin quib instruitur. addit᷑
etiam p̾cepta scriptãrum. quib adom¬
nẽ uiuendi ro̾nem informatur. post¬
tremo adiunguntur tẽptationẽ quib
exercitat᷑ ꝑ cotidianã eꝑientiã de ueri¬
tate p̾ceptorum certior efficitur.
iam intrastis in lectione diuina
pꝰ debetis querere qͦd mores ur̃os aduir¬
tutem instruat. qͣm quod sensum acuat
ad subtilitatem. magisq uelle infor¬
mari p̾ceptis scͥpturarũ. qͣm qͤstionib
impediri. Cum gͥ diunas scͥpt᷑as legi.¬
tis. sollerter peipencdite quid ibi dictũ
sit. ad eccitandum in uob̃ amorem
cdĩ. quid ad ꝯtẽptum scłi. quid ad

Expanded text:
vilitatis, praemium retributionis amittant. vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certior efficitur. jam intrastis, in lectione divina prius debetis quaerere, quod mores instruat ad virtutem, quam quod sensum acuat ad subtilitatem, magisque velle informari praeceptis Scripturarum, quam quaestionibus impediri. Cum igitur divinas Scripturas legitis, solerter perpendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad contemptum saeculi, quid ad
Abbreviated transcription (Latin):
figͤata demonstratur. Quid gͦ alind̃
in isto nob̾ innuitur. nͥ qi nos qui
ꝑ eremplum bonorũ quasi ꝑ quoddã sigillũ
aptine exsculptum infornari cupimꝰ. que¬
dam in eis sullmua & qͣsi eminentia. qͤdã
uͦ abiecta & quasi dep̾ssa oꝑum uestigia
inuenimus  Sc̃orun quippe oꝑa que
qͣntum ad reputationem hominũ. non
acch gnitatem s adiulitatem ꝑtinent. il.¬
la inconu̾satione eorum quasi deoisũ pres¬
sa iacent. Quando uͦ talia oꝑantur que
humanaͣs mentes in ãmirationẽ sinꝑ¬
trahunt: quasi qͣsclam inse eminenteᷤᷤ
scułturas ostendint. Quod gͦ misliz
eminet in nobis introisum recondi deb.
s qd̾ in illis dep̾ssum ẽ: in nob̾ ẽ erigen¬
dum. qr nos cum facta illoꝵ adimitatio¬
nem trahimus: sullma quidem inabs¬
condito. ⁊ abiecta in manifesto facere
debemus. ne uł illa si ostendant᷑. ꝑ amo¬
rem accepti fauoris inam głe seruire in¬
cpiant. uł ista si abscondantur. ꝑ timorẽ

Expanded text:
figurata demonstratur. Quid ergo aliud figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobis innuitur, nisi quia nos qui per exemplum bonorum, quasi per quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam vero abjecta et quasi depressa operum vestigia invenimus? Sanctorum quippe opera quae quantum ad existimationem hominum non ad dignitatem, sed ad utilitatem pertinent, illa in conversatione eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia nos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debemus, ne vel illa si ostendantur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem
Abbreviated transcription (Latin):
impͥmimur. ad eusdem similitudins
imaginem nos quoq fig̾amur. S sciẽ¬
formam non recipit: sic ⁊ ho quidẽ per
manum accionis alieue ad formã uirtu¬
tis non fleccitur. nͥ prius ꝑhumilitatem
ab omni elationis & ꝯtradictionis rigone
molliatur. Neq ꝑ exemplum alt̾ns ali¬
quando in melius reformari pot̾it. qͥ
ad huc ꝑ elationis uitium ⁊ bona aliena
oppuguat: ⁊ sua mala defendit Heces¬
se ẽ gͦ ut siuaciter bonos imitari uolu¬
mus: pꝰ ꝑ ueram humilitatẽ ad obedit¬
tiam corda nr̃a tẽꝑemus. qͣtmus uita
nostra tanto citius ad nouitatem redet
aliene bonitatis incipiat in herere:
qͣnto artius studet bona aliorũ imitan
potiꝰ qͣm carꝑe. Aliam nobis ad hucũ
contẽpnendam consicłationẽ. ad presc̃
negotium forma sigilli exhibet.
igura namq que in sigillis foris em¬
net: in imp̾ssione cere intͦrrsum sis¬
nata apparet. & que insigillo intͥnse¬
cus sculpta ostendr: incera ext̾ius

Expanded text:
imprimimur, ad ejusdem similitudinis imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur. Sed scienformam non recipit, sic et homo quidem per manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exemplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam corda nostra temperemus, quatenus vita nostra tanto citius ad novitatem redeat, alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius
Abbreviated transcription (Latin):
amat: qͥ eam ⁊ asapientib exhibitam
humilit̾ suscipiunt. ⁊ a simplicioribus
qͦ ãministratamarrogant̾ ñ ꝯtẽpnũt.
qui inscientia di hoc est inꝑitia bene
agenc̾i cuntos pͣdentiores ac sapientio¬
res qͣm se existimant. nec erubescũt
magistros hab̾e om̃s aquib discere
possunt qđ ignorant. qui benedicta
om̃ium libent̾ approbant. errores uͦ
alienos qͣntum ad se ꝑtin̾e cognoum̃t
ꝓ tempore student uł modeste corriꝑe
uł prudent̾ dissimulare. Qui deniq
studium scientie morum disciplina
exomant. ⁊ mansuetudinẽ ac modestĩã
mentis sue ñ solum incustodia oris. s
etiam in habitu ⁊ gestu corporis sui
demonstrant. S. E de bonorũ exempli
que in p̾senti uob̃ dicenda estimo: pau
sationem bonoꝵ imitari p̾cipi¬
mur. nͥ utꝑ eonun imitationẽ ad
noue uite similitudinẽ reforme mu
n ipsis siquidem similitudinis cũ form
exp̾sa ẽ: & iccͥco cum eis ꝑ muitationem

Expanded text:
amat, qui eam et a sapientibus exhibitam amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda existimo, paucrsationem bonorum imitari praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae vitae similitudinem reformemur? In ipsis siquidem similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imitationem