comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatib noc ꝓbauer̃t. Q. uare gͦ ab icimꝰ. qđ necessariũ
nobis ⁊ utile seimꝰ : Aliquando nẽpe quidã ex nobis dorstadũ
ad cuntes. huiꝰ religionis normã ꝓfutura sibi sentientes. spon¬
tanca uoluntate suscipiebant. Nunc multę int̾iacent insi¬
diȩ. ⁊ pyratarũ infestatione ꝑiculosũ ualde uobis iter il¬
lud factũ x̃. Qd gͦ tã. longe positũ priꝰ sollicite quereba

Expanded text:
tibus hoc probaverunt. Quare ergo abicimus, quod necessarium nobis et utile scimus? Aliquando nempe quidam ex nobis Dorstadum adeuntes, huius religionis normam profuturam sibi sentientes, spontanea voluntate suscipiebant. Nunc multae interiacent insidiae, et pyratarum infestatione periculosum valde nobis iter illud factum est. Quod ergo tam longe positum prius sollicite quaereba
Abbreviated transcription (Latin):
nomine houi. qui huic religioni p̾cipue resistebat. & ad
destruendã xp̃ianitatis fidem rege̾ ꝓuocabat. eccłiã ibi
factã iussit claudi. religionẽ q xͥanitatis ibidẽ ꝓhiluit
obseruari. Unde ⁊ prbt qui ibi aderat. ꝑ secutionis acer¬
bitate cõpulsus inde recessit: lxxi
ro hac itaq re dõniis cp̃s niniuĩ sollicitꝰ. & ad modũ
tristis esfectus fuerat. quia nullũ tc̃ c̃ horico nuimore

Expanded text:
nomine Hovi, qui huic religioni praecipue resistebat et ad nomine Hovi, qui huic religioni praecipue resistebat et ad destruendam christianitatis fidem regem provocabat, ecclesiam ibi factam iussit claudi religionemque christianitatis ibidem prohibuit observari. Unde et presbiter, qui ibi aderat, persecutionis acerbitate compulsus, inde recessit. 32. ro hac itaque re domnus episcopus nimium sollicitus et admodum tristis effectus f
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictus crimbtus sacerdos. ubere apud eos que di sunt agtir.
c ciccis xp̃i potentiã landantib religionis diuinȩ in illis
partib deuotio augm̃tũ sui ab eo tempore sine ulliꝰ contradic¬
cione cepit habere.lxxi.
ꝯter hec uͦ diuino contigit uidicio. ut piratarũ ifestatione
manoratꝰ horicus rex. quibdã ꝓpinquis eiꝰ regnũ ipsiꝰ inuade¬
Ire conantib uello int̾emptꝰ sit. Cũ quo parit̾ om̃s pͥmores
terre illiꝰ. qui olĩ dõno ep̃o famliares ⁊ amici habebantur.
gladio interiert̃: Deinde pꝰ hec constituto in regno ipsiꝰ horrico
iuniore. quidã eorũ quos ille tc̃ habebat pͥncipes.⁊ minus
antea dõno cogniti fuerant ep̃o ꝑsuadere ei ceper̃t̃. ut ecłia
apud eos facta destrueret᷑. & religio xͥanitatis ibi cepta an¬
nullaret᷑. dicentes dõs suos sibi iratos eẽ. & qđ icło tanta
eos mala inuenerint. qi alt̾us & ignoti di apud se culturã
receperint. Qua de re comes p̾fati uici scleaiiih udelicet

Expanded text:
sunt agere, et cunctis Christi potentiam laudantibus, religionis divinae in illis partibus devotio augmentum sui ab eo tempore sine ullius contradictione coepit habere. 31. Inter haec vero divino contigit iudicio, ut pyratarum infestatione memoratus Horicus rex, quibusdam propinquis eius regnum ipsius invadere conantibus, bello interemptus sit. Cum quo pariter omnes primores terrae illius, qui olim domno episcopo familiares et amici habebantur, gladio interierunt. Deinde post haec constituto in regno ipsius Horico iuniore, quidam eorum quos ille tunc habebat principes, et minus antea domno cogniti fuerant episcopo, persuadere ei coeperunt, ut ecclesia apud eos facta destrueretur, et religio christianitatis ibi coepta annullaretur, dicentes, deos suos sibi iratos esse, et quod ideo tanta eos mala invenerint, quia alterius et ignoti dei apud se culturam receperint. Qua de re comes praefati vici, Sliaswich videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
sionis scc̃ marię ipse qͦ in bone uoluntatis cursu. felicit̾ cõ
nimio affecisset merore. nequaquã tañi accepta retrahi
pocuit uoluntate. uerũ ñ multo pꝰ adhoc opus aliũ ordina
Di uẽ c̃ adillas partes ꝓ xp̃i nomine destinasset. benigne ibi a
rege & apopło susceptus. diuina apud eos mysteria largiente
dño. ubere nictenꝰ celebrauit. Deniq a ipsi sicut e ecteris
quos int̾ paganos ante constituerat denuntiauit sicerda¬
tib. ut uulliꝰ aliquid concupiscerent uncq pectrent. s ut
magii exemplo beati petri apłiꝰ panli ipsi ꝙͦ manib suis¬

Expanded text:
tionis sanctae Mariae ipse quoque in bonae voluntatis cursu feliciter constionis sanctae Mariae ipse quoque in bonae voluntatis cursu feliciter consmni episcopi animum nimio affecisset maerore, nequaquam tamen a coepta retrahi potuit voluntate; verum non multo post ad hoc opus alium ordinavQuem† cum ad illas partes pro Christi nomine destinasset, benigne ibi a rege et a populo susceptus, divina apud eos mysteria, largiente no, libere hactenus celebravit. Denique et ipsi, sicut et ceteris, quos inter paganos ante constituerat, denuntiavit sacerdotibus, ut nullius aliquid concupiscerent neque peterent, sed ut magis exemplo beati P
Abbreviated transcription (Latin):
eniq dũ hec agtrent᷑. p̃dictꝰ uenerabilis gauabtus ep̃c
ad gentẽ sueonũ quendã misit p̾bicerũ nomine aus fridũ.
qui ex gente danorũ oruudus. adõno ebone ad seruutiun
dñ educatꝰ fuerat. Qui c̃ illo adueuisset menoratꝰ erimb̾t᷑
sacerdos ex inde reuersus. & ille ibi c̃ multa omniũ ambĩti
gaurbęrti obitu. ipse qͦ ex inde reuersus ⁊ apud nos ali¬
quandiit cotuersatꝰ infirmitatis molestia coreptꝰ. aggraues¬
cente dolore defunctꝰ c̃. Oiuo facto. dõmis ep̃s ñ sufftiens
fidẽ xp̃ianitatis sibi cęꝑtã deꝑire. suũ illue prb̃m ragen¬
bertũ noime unttere disponebat:ũ¬
uic̃ ad hoc satis idoncus. ⁊ tanta ꝓfectione ualde eẽt
uoluntariꝰ. dũ ad portũ memoratũ sclealuuih in quo
naues c̃ negotiatorib qui c̃ eo ituri erant cõustabant ꝑgeret.
diabolica machinatione forcuitu iiiuia danorũ latrocinan¬
tiũ insidiis cirtũ actus. ⁊ his quihabebat. spoliatꝰ. die assũp¬

Expanded text:
dictus venerabilis Gauzbertus episcopus ad gentem Sueonum quendam misit presbiterum nomine Ansfridum, qui ex gente Danorum oriundus a domno Ebone ad servitium Domini educatus fuerat. Qui cum illo advenisset, memoratus Erimbertus sacerdos exinde reversus, et ille ibi cum multa omnium ambitionGauzberti obitu, ipse quoque exinde reversus et apud nos aliquandiu conversatus, infirmitatis molestia correptus, aggravescente dolore defunctus est. Quo facto, domnus episcopus non sufferens fidem christianitatis ibi coeptam deperire, suum illuc presbiterum Ragenbertum nomine mittere disponebat. Qui cum ad hoc satis idoneus et tantae profectioni valde esset voluntarius, dum ad portum memoratum Sliaswich, in quo naves cum negotiatoribus, qui cum eo ituri erant, constabant, pergeret, diabolica machinatione fortuitu in via Danorum latrocinantium insidiis circumactus et his quae habebat spoliatus, die assump
Abbreviated transcription (Latin):
uinã clem̃tiam intentiꝰ erorabat. c̃ ecet placiti tempiis adue¬
nt. e rex p̾conis uocc. legationẽ dẽm ep̃i. atq oĩi parita
quę inpͥori placito dicta acta fuerant intimari fecit. Di¬
uiua gͦ ꝓuidentia largiente. omniũ corda ita adunata st̃.
ut pͥoris placiti consensũ cuncti laudarent. & sc qͦ nis assen¬
rant gesta retulit. Sicq omniũ unanima uoletutate
& consensu decreuit. ut apud eos & eccłię fabricarentur.
et sac̃dotes adeẽnt. &e qͥc̃q uellet de ppło. absq contradicti¬
one fieret xͥanus. Uñs aut̃ ⁊ pastor nr̃ p̃dictũ nepotẽ uene

Expanded text:
vinam clementiam intentius exorabat; cum ecce placiti tempus advevinam clementiam intentius exorabat; cum ecce placiti tempus advenit, et rex praeconis voce legatiquae in priori placito dicta et acta fuerant, intimari fecit. Divina ergo providentia largiente, omnium corda ita adunata sunt, ut prioris placiti consensum cuncti laudarent, et se quoque his assenrant gesta retulit. Sicque omnium unanima voluntate et consensu decrevit, ut apud eos et ecclesiae fabricarentur, et sacerdotes adessent; et quicunque vellet de populo, absque contradictione fieret Christianus. Domnus autem
Abbreviated transcription (Latin):
bis ininultis utilẽ ꝓbanimꝰ. quare seruos eiꝰ nodiscũ mancre
ñ libent̃ adientiamꝰ : Attendite ppłi consiliũ ur̃m. ⁊ nolite
abicere utilitatẽ urãm. Nobis enĩ qͣndo nr̃os ꝓpicios iube¬
re ñ possumꝰ dos. uonũ ẽ huiꝰ di gram habere. qui semper
inomiub pocest & uult ad se clamantib auxiliari:
oc gͦ ita ꝑorante. omnis multitudo ppłi unaninis effec¬
ta. elegit ut secũ ⁊ saccrdotes ecĩt. & qͥa cõpetebant iny̾s¬
terus xp̃i. apud eos sine concradictione fierent. Rex itaq
surgens a placito. statĩ cõmisso dõni ep̃i suũ dixit mintium.
mandans popłi unanimitatẽ adsuã uoluntatẽ conuersam.
sibiq ꝑ omina placere. nec dũ tam̃ se plenã licentiã ei conce¬
dere posse. donec malio placito qđ erat in altera parte regni
fia futurũ. id ipsũ ppłis ibi positis nintiaret. Tunc iterum
bonc memoris pat̾ ur̃. consucta sua requirens sub sidia di¬

Expanded text:
imus, quare servos eius nobiscum manere non libenter assentiamus? Attendite, populi, consilium vestrum et nolite abicere utilitatem vestram. Nobis enim, quando nostros propitios habere non possumus deos, bonum est huius dei gratiam habere, qui semper in omnibus potest et vult ad se clamantibus auxiliari'. Hoc ergo ita perorante, omnis multitudo populi unanimis effecta, elegit, ut secum et sacerdotes essent, et quae competebant mysteriis Christi apud eos sine contradictione fierent. Rex itaque surgens a placito, statim cum misso domni episcopi suum direxit nuncium, mandans populi unanimitatem ad suam voluntatem conversam; sibique hoc per omnia placere, necdum tamen se plenam licentiam ei concedere posse, donec in alio placito, quod erat in altera parte regni sui futurum, id ipsum populis ibi positis nuntiaret. Tunc iterum bonae memoriae pater noster consueta sua requirens subsidia, di
Abbreviated transcription (Latin):
ec̃ gͦ diabolicũ. mandatũ publice denuntiitũ in idi ncu
irdomini ep̃i m̃ces cunctorũ ꝑturbabat.: error mniuis.
ac ꝑcarbatio. corda omniũ confuderat. Nã ⁊ templũ in ho¬
nore inpradicti regis dudũ defuncti statuert̃. ⁊ ipsi tanquã
do uota ⁊ sacrificia offerix cepert:. lduenẽs itaq illuc dõs
cp̃e. ab anneis suis qͥndũ cognitis qucreie cepit. qͣ mͦ regem
suꝑ iucre int̾pellaret. Qui om̃s toto annisu contradicentes.
afscrebant mͥ omnino ei incę legationẽ eiꝰ ꝓficete posse.
s si aliquid haberet p̃ci. caratione illũ dare debere. nt
minis inde tuaderet. Quib ille ñ inquit ꝓuice ince re¬
demptioni aliqͥd hic daturus sũt quia sidñs nĩs ita dispo¬
accepto confilio regei ad sim̃ inuitauit. nospiciũ. Cui con¬
uiuũ gribens. dona que pocuit obtulit. & legationis fuȩ man¬
data retulit. Nã nantea ꝑmissũ horici. ⁊ ꝑfideles domin
epĩ qui idi manebant. causa aduentꝰ ipsiꝰ. cidẽ regi denitu-¬

Expanded text:
ndatum publice denunciatum in adventu domni episcopi mentes cunctorum perturbabat, et error nimius ac perturbatio corda hominum confuderat. Nam et templum in honore supra dicti regis dudum defuncti statuerunt et ipsi tanquam deo vota et sacrificia offerre coeperunt. Adveniens itaque illuc doepiscopus, ab amicis suis, quondam ibi cognitis, quaerere coepit, quomodo regem super hac re interpellaret. Qui omnes toto adnisu contradicentes, asserebant nihil omnino ea vice legationem ejus proficere posse: sed, si quid haberet pretii, ea ratione eum dare debere, ut vivus inde evaderet. Quibus ille: Non, inquit, pro vitae meae redemptione aliquid hic daturus sum: quia si Dominus meus ita dispoaccepto consilio regem ad suum invitavit hospitium. Cui convivium exhibens, dona quae potuit obtulit, et legationis suae mandata retulit: nam et antea per missum Horici, et per fideles domni episcopi, qui ibi manebant, causa adventus ipsius eidem regi denun
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quippe eũ diĩs sꝑicali ii anmno consolatione. ⁊ tritꝰ otmiimo
factus ẽ: qd nullomͦ at hostes xp̃i machinarent᷑ religio
uenente grã idem rex expulso pͥus deuico memorato iam
dicco comite. ita ut ñ nuraquã post ea meiꝰ grãm redire
pocuerit. ad dõm̃i ep̃m suũ gratis direxit legatũ. mandatiᷤᷤ
ũt saccrdotem suũ ad ꝓpͥam remitteret eccłiam. ñ se minꝰ
quã semuorẽ horicũ. xp̃i uelle grãm ꝓmereri asserens. dõn¬
no facto c̃ ipie qͦ reuerentissimꝰ pastor nr̃ ad eiꝰdem
regis p̾sentiã. ẽ adiucor io burchardi illustrissimi
comitis uenasset. qui et iã autea apud horicũ seniorem
ad uitor illi inomnib fuerat. & apud regẽ utrũq bene
potenat. quia ꝓpinquiis erat ipsorũ. tanta gr̃a auimore sus¬
ceptuĩ ẽ horico. ut statĩ ei oĩa que antecessor siuis causa
⁊p̃iantatis in regno suo fieri ꝑmiserat. ipie qͥ concedene.
instꝑ etiã qđ autta nefandũ pagams uidebat᷑. ut cloca

Expanded text:
quippe eum Dominus spiritali in animo consolatione, et certus omnino factus est, quod nullo modo, ut hostes Christi machinarentur religio aeveniente gratia, idem rex, expulso prius de vico memorato jam dicto comite, ita ut nunquam postea in ejus gratiam redire potuerit, ad domnum episcopum suum gratis direxit legatum, mandans ut sacerdotem suum ad propriam remitteret ecclesiam: non se minus quam seniorem Horicum Christi velle gratiam promereri asserens, domnuo facto, cum ipse quoque reverendissimus Pater noster ad ejusdem regis praesentiam cum adjutorio Burchardi illustrissimi comitis venisset, qui etiam antea apud Horicum seniorem adjutor illi in omnibus fuerat, et apud regem utrumque bene poterat, quia propinquus erat ipsorum, tanta gratia a juniore susceptus est Horico, ut statim ei omnia quae antecessor suus causa Christianitatis in regno suo fieri permiserat, ipse quoque concederet. Insuper etiam, quod antea nefandum paganis videbatur, ut clocca
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s nr̃. dimimeratis inultis quc u̾di contigeiuit angusti s
qui& de eadẽ iegatione sibi uideref ipsũ requireret. qͥ lemqͥue
consolationẽ sibi suꝑ hoc diccee uellet ab co sollicite exposceret.
ille quasi ꝓpnico afflatus. spũ respondit. Certus fũ inquit.
indño Nã ita ẽ fides tutare sic firinit̃ credo. ĩ mo ueracit᷑ scio.
quia a si aliquando ꝓpter peccata quꝰdã mͦ ĩmpecitũ fucrit.¬

Expanded text:
is multis, quae sibi contigerant, angustiis, quid de eadem legatione sibi videretur, ipsum requireret, qualemque consolationem sibi super hoc dicere vellet, ab eo sollicite exposceret, ille, quasi prophetico afflatus spiritu, respondit: 'Certus sis', inquit, in Domino. Nam ita est fides mea, et sic firmiter credo, immo veraciter scio, quia, etsi aliquando p
Abbreviated transcription (Latin):
uir beatus ut semꝑ pauꝑtatis sue custos cunc¬
ta reiecit. Et quia palatium semel ingressi
sumus: uicet diuersis in palatio temporib gesta
conectam. Nequaqm̃ enm pretermittendum
indetur cuca martini admirationem regine

Expanded text:
uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncuir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem regin
Abbreviated transcription (Latin):
ppetuat. Septimo uero die astitit ei angłs: iubet
cum ad palatium ire. securum: regias fores qm¬
libet clausas sponte reserandas: imꝑatoris sp̃m
suꝑbum molliendum. Igitur istiusmodi pre¬
sentis angłi confirmatus est alloquio. & fretus
auxilio: palatium pecit. Patent limina. nul¬
lus obsistit. Postremo usq ad regem nemine
ꝓbibente ꝑuenit. Qui cum uenientem eminus
uderet. infrendens cur fuisset admissus: ne¬
quaqm assurgere est dignatus astanti: donec
sellam regiam ignis oꝑiret: ipsumq regem ea par¬
te corporis qua sedebat afflaret incendium. Ita
solio suꝑbus excutitur: & martino inuitus as¬
surgit. M ultumq complexus. quem sꝑnere
ante decreuerat. iurtutem sensisse se diuinam
emendatior fatebatur. Nec expectatis martini
precib: prius omnia prestitit qmͣ rogaretur:
colloquio illum atq conuiuio frequent̃ asciuit:
postremo abeunti multa munera optulit: que

Expanded text:
perpetuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet perpetuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
milem fidei untus. ac uirtutum oꝑa testantur.
Sed ꝑge queso quamqm nichil magnificentius
audire possimus. ꝑge tamen salle quod etiam
miis maiora esse nuui dubium est. Ita faciam
ballus inquit: uerum quodd dicturus sum ipse
non uidi: prius emm gesta res est. qmͣ me illi
uito iungerem: sed factum celebre est: ficleliũ
tr̃m qui interfuerant sermone uulgatum.
E
odem tempore fere quo primum ep̃s
datus est: fuit ei necessitas adire comita¬
dum.. salentimanus tum maior rerum poti¬
ebaumn dominatu. Is cum martinum ea pete¬
re eagnouisset que prestare nolebat: iussit
eum palatii forib arceri. Etenm ad animũ
illius immitem ac suꝑbum. uxor accesserat
ar aana. que totum ulum a scõ uiro neei de¬
itam reuerentiam prestaret. auerterat.: Itaq
marti nus ubi semel atq uterum suꝑbum pͥn¬
cipem adire temptauit: recurrit ad nota pre¬
sucina. Q uitio obuoluitur. cinere conspeigitur.
UI

Expanded text:
milem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. milem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiammis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore, quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, ue
Abbreviated transcription (Latin):
bar. consequi se posse uirtutem: defuncti corpꝰ
ꝓpriis manib accepit. Et cum expectantibus
cunctis genua flexisset: ubi consummata oratio¬
ne surrexit: uiuificatum paruulum matri resti¬
tuit. Tum uero multitudo omnis incelum cla¬
more sublato. xp̃m dñm fateri: postremo cuncti
cateruatim ad genua beati uiri ruere ceꝑunt:
fideliter postulantes: ut eos faceret. xp̃ianos.
Neccunctatus in medio ut erat campo cunctos
imposita uniuersis manu catecuminos fecit:
cum quidem ad nos conuersus diceret. non irra¬
tionabiliter in campo catecuminos fieri: ubi
solent martyres consecrari. Uicisti inquit po¬
stumianus Galle. uicisti: non utiq me. qui mar¬
tini sum potius assertor. & qui hec omnia de
illo uiro & sciui semꝑ & credidi: sed heremitas
omnes. anachoritasq uicisti. Nemo enim illo¬
rum sicut martinus hic ũr. immo nrͣ: mortib
imꝑauit. Meritoq hunc iste sulpicuis apł̃is

Expanded text:
bat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus bat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostol
Abbreviated transcription (Latin):
autem uobis. qualiter gestum sit explicabo.
Fuerat causa nescio qua: carnotum oppidum
petebamus. In tereai dum uicum quendam ha¬
bitantium multitudine frequentissimum pece¬
remus: obuiam nobis immans turba ꝓcessit:
que erat tora gentilium. Nam nemo inillo loco
nouerat.⁊p̾ianum Uerum ad famam tanti
uiri. campos omnes late patentes confluentiũ
multitudo contererat. Sensit hic martinus ope¬
randum: & annuntiante sibi sp̃u totiis infre¬
muit: nec mortale sonans. uerbum dei genti-¬
lib predicabat: sepius ingemiscens: cur tanta
dñm saluatorem turba nesciret. Interea sicut
nos incredibilis cutum dederat multitudo:
mulier quedam cuius filius pauloante defece¬
rat corpus examme beato uiro protensis mamil
cepit offerre dicens. Sennus quia amicus deies:
restitue michi filium meum: quia unicus mͥ
est. Iunxit se cetera multitudo: &e matris pre¬
tib acclamabat Tum martinus uidens pro
erpectantium salute. ut postea nobis ipse dice¬

Expanded text:
autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dice
Abbreviated transcription (Latin):
petusse: quam prius se habuisse meminisset. Qd̃
si uerum est. immo quia uerum est: conicere pos¬
sumus. quanta fuerint illa que monachus oꝑa¬
tus est. & que nullo teste exercuit: cum tanta illũ
in ep̃atu signa fecisse sub oculis omnium uide¬
rimus. Multa quidem illius prius gesta inno¬
tuere mundo neq potuere celari: sed innume¬
rabilia esse dicuntur. que dum iactantiam uicat
occultauit: neq in hominum notitia passus
est ꝑuenire: Quippẽ qui humanam substanti¬
am suꝑgressus: iuitutis sue conscientia mundi
glam calcans: celo teste frueretur. Quod uerum
esse uel ex his que comꝑta nobis sut nec latere
potuerunt: possumus estimare. Siquidemante
episcopatum duos mortuos uite restituerat: qd̃
liber tuus plenius est locutus. In ep̃atu uero.
quod pretermisisse te miror: unum tantum mo¬
do suscitauit. Quius rei ego testis sum: si tamen nich¬
de me minus idoneo teste dubitatis. Idipsum

Expanded text:
petisse, quam prius se habuisse meminisset. quod petisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae restituerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
iam poterant: quin ob illius uiri inuiriam tes¬
nerentur. Igitur omnes rapidis nos passibuis
consequuntur. conscu facti ac merito pudores
confusi: flentes &e puluere quo se ipsi fedatie¬
rant capud atq ora conspersi. ante martini se
genua ꝓuoluunt. ueniam precantes ut eos abne
ꝑmitteret. postulantes: satis uel se sola conscien¬
tia dedisse penarum. satisq intellexisse qmͣ eos¬
dem ipsos uiuos absorbere terra potuisset: uel
ipsi potius amissis sensib in immobilem saxoꝵ
naturam rigescere debuissent: sicut affixa locis
quib steterant iumenta uidissent: orare se. atq
obsecrare. ut indulgeret sceleri. uemam: ce copiã
prestaret abeundi. Senserat etiam priusqmͣ
accurrerent uir beatus illos teneri: nobisq id
ante iam dixerat. Uemam tamen clementer
induisit: eosdemq abire ꝑmisit: animalibus
sepe sulpici martinum tibi dicere solitum: ne¬
quaqm̃ sibi in ep̃atu eam uirtutum grãm sup¬

Expanded text:
iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam teiam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus i saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam sup
Abbreviated transcription (Latin):
atq uniuersa corꝑis parte lamatum. cũ¬
exanimis in terra procubuisset inuenimus.
Interea illi regressi ad rhedam suam furore satia¬
to: agi quo ire ceꝑant iumenta precipiunt. Que
cum omnia solo fixa ac si enea riguissent. tollen¬
tib altius uocem magistris: flagris hinc atq in¬
de resonantib: nichil penitus mouebantur.
Consurgunt deinde omnes pariter in uerbera:
consumit gallicas mularum pena mastigias.
Tota rapitur silua de proximo:trabib iumen¬
ta tunduntur: sed nichil penitus seue manus
agebant. Uno atq eodem in loco stabant fixa
simulachra. Quid agerent infelices homines
nesciebant. Nec iam ultra dissimulare poterañ:
quin quamlibet in brutis pectorib agnoscerenł:
diuino numine se teneri. Tandem ergo inse
regressi. ceꝑunt querere: quis ille esset quem in
eodem loco ante paululum cicidissent: cum
ꝑcunctantes cognoscunt ex uiantib: martinũ
a se tam crudeliter uerberatum. Tum uero
apparere omnib manifesta causa: nec ignorate

Expanded text:
adque uniuersa corporis parte lanexanimis in terram procubuisset, inuenimus:interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare
Abbreviated transcription (Latin):
tib se remouit.
ed plane ut expertisumus imminutam
ad tempus grãm multiplici mercede repa
qmͣ limen attingeret fuisse curatum.
estantem quendam nuꝑ audiui cum trr̃¬
reno mari cursu illo quo romam tencdit᷑
nauigaret: subito turbinib exortis. extremũ
uite omnium fuisse discrimen. In quo cum
quidam egyptius negotiator necdum xp̃ianꝰ
magna uoce clamauerit: deus martini eripe
nos ei : mox tempestatem fuisse sedatam: seq
optatum cursum cum summa placidi equo¬
ris quiete tenuisse.
icontius ex uicarus uir fidelis. cum fa

Expanded text:
tibus se removit. tibus se removit. Sed plane, ut experti sumus, imminutamad tempus gratiam multiplicata mercede reparquam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis, cum fa
Abbreviated transcription (Latin):
subscriptione firmaret: extorqueri non potu¬
.II. Postero die se inde proripiens: cum reuet¬
tens fe in uia mestus ingemisceret se uel adho¬
ram noxie communione fuisse ꝑmixtum:
haut longe auico cui nomen est andechanna
qua uasta solitudine siluarum secreta petunt᷑ :
progressiss paululum comitib. ille subsedit.
Cansam doloris et facti accusante ac defendente
inuicem cogitatione peruoluens: astitit ei re¬
pente angelus. Merito inquit martine cõm¬
pungeris: sed aliter exire nequisti. Repara
iurtutem: resume constantiam: ne iam non
piculum glorie sed salutis incurras. Itaq ab
illo tempore satis cauit cum illa itathia ir ne
partis communione misceri. Ceterum cum
quosdam ex energumins tardius qmͣ soletͣ
et grã mmore curaret: subinde nobis cum la¬
crimis fatebatur: se ꝓpter communonis illius
malum cui se uel puncto temporis necessitate
non spiritu miscuisset: detrimentum sentire
iurtutis. Sedecim postea uxit annos: nullã
synodum adut: ab omnib ep̃orum conuen¬

Expanded text:
subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea usynodum adiit, ab omnibus episcoporum conven
Abbreviated transcription (Latin):
rgo ubi prima heremi ingressus sum .xii.
fere anilo milib: habebam autẽ unũ
ex fr̃ib ducem locorum ꝑitum: ꝑuenimus
ad quendam senem monachum. sub radice
montis habitantem: ubi quod in illis locis
rarissimum est: puteus erat. Bouem unum
habebat: cuius hic erat totus labor: impulsa
rotali machina aquam ꝓducere. Nam fere
mille aut amplius pedum ꝓfundum putei
ferebatur Hortus illic erat: multis olerib
copiosus. Id quidem contra naturam heremi:
ubi omnia arentia. exusta solis ardorib: nul¬
lius umqm seminis uel ex iguam radicem¬
deꝑisse ferunt. Uerum hoc sc̃o illi labor cum
pecore communs: & ꝓpria prestabat industria.
Frequens enim irrigatio aquarum tantam
pinguedinem harenis dabat: ut mirum in
modum uirere atq fructificare horti illius
holera uideremus. Ex his igitur. unacum
domino. bos ille iuuebat. Nobis quoq ex ea
copia cenam sc̃s dedit. Ibi uidi quod uos galli

Expanded text:
rgo ubi prima eremi ingressus sum, duodecim fere a Nilo milibus - habebam autem unum ex fratribus ducem locorum peritum — peruenimus ad quendam senem monachum sub radice montis habitantem. ibi, quod in illis locis rarissimum est, puteus erat. bouem unum habebat, cuius hic erat totus labor, impulsa rotali machina aquam producere: nam fere mille aut amplius pedum profundum putei ferebatur. hortus illic erat multis Tioleribus copiosus, id quidem contra naturam eremi, ubi omnia arentia, exusta solis ardoribus, nullius umquam seminis uel exiguam radicem ferunt. uerum hoc sancto illi labor cum pecore communis et propria praestabat industria: frequens enim inrigatio aquarum tantam pinguedinem harenis dabat, ut mirum in modum uirere adque fructificare horti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli
Abbreviated transcription (Latin):
artificiose facis. itt excuses imꝑitiam: quia exsu¬
beras eloquentia. Sed neq monachum tam
astutum: neq gallum decet esse tam callidũ.
Uerum aggredere potius: & quod te manet
explica. Nimium enim dudum alias res agen¬
tes consumimus tempus: & iam solis occidu¬
& umbra ꝓlixior monet. non multum de iuci¬
na nocte superesse. Deinde cum paululum
omnes conticiussemus: Gallus ita cepit. Qaui¬
dum michi in primis esse arbitror: ne ea de
oartini uirtutib repetam: que in libro suo
sulpitius iste memorauit. Unde prima illiꝰ
interim militando gesta pretereo: neq ea attin¬
gam. que laicus egit ac monachus. Nec uero
audita ab aliis potius. qmͣ que uidi: ipse

Expanded text:
artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuartificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ut dixi & nobis debet loquendi uicem: &
martino suo credo prestabit. ut non ingratat
illius facta commemoret. X.x¬
go plane inquit Gallus licet impar sim
tanto oneri: tamen relatis superuis a
postumiano ebedientie cogor exemplis: ut mu¬
nus istud imponitis. non recusem. Sed dum
cogito me hominem gallum inter aquita¬
nos uerba facturum: uereor ne offendant
uras urbanas nimium aures sermo inculti¬
or. Audietis me tamen ut gurdonicum bo¬
minem: nichil fuco c̃um aut coturno loquen¬
tem. Nam si michi tribuͥtis martini me esse
discipulum. illud etiam concedite. ut michi
liceat. exemplo illius mnanes sermonum faleras
& uerborum ornamenta contempnere: Tu
uero inquit postumianus. uel celtice. aut si
mauis gallice loquere: dum modo iam mar¬
tinum loquaris. Ego autem profiteor quia eti¬
am si mutus esses. non defutura tibi uerba. qͥb
martinum facundo ore loquereris: sicut zacha¬
rie in iohis nomine lingua resoluta est. Qeterũ
cum sis scolasticus. hocipsum quasi scolasticus

Expanded text:
quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicem et Martino suo, credo, praestabit, ut non grauate illius facta commemoret. go plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem credo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus
Abbreviated transcription (Latin):
gentib consulendum fuit: ne quod his pareret copia
congesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi
sunt: ut fidem dictis adhibeant: neq me quicqm
nisi comꝑtum & probatum. scripsisse arbitrentur.
Alioquin. tacere: qmͣ falsa dicere maluissem. E rplicit

Expanded text:
gentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia gentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
or: si uitam sanctissimi uiri. exemplo aliis mox futu¬
ram ꝑscripsero: quo utiq ad ueram sapientiam &
celestem militiam. diuinamq uirtutem. legentes inci¬
tabuntur. In quo ita nr̃i quoq commodi rationẽ
ducimus: ut non inanem ab hominib memoriam:
s eternum a dõ premium expectemus: quia & si ip¬
si non ita uiximus. ut aliis exemplo esse possimus:
Dedimus tamen oꝑam. ne is lateret qui esset imitan¬
dus Igitur scĩ martini uitam scribere exordiar:
& que uel ante episcopatum uel in episcopatu ges¬
serit: quamius nequaquam ad omnia illius potu-¬
erim peruenire. Adeo ea inquib ipse tantum sibi con-¬
scius fuit. nesciuntur: quia laudem ab hominib non
requirens. quantum in ipso fuit. omnes uirtutes sua
latere uoluisset: Quamquam etiam ex his que cõꝑ¬
ta nobis erant plura omisimus. que sufficere credidi¬
mus. si tantum excellentia notarentur: simul & le¬

Expanded text:
or, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et le
Abbreviated transcription (Latin):
eiiuatio legentib excitabatur:. Sea tamem ipchu
ad beatam ulam eternamq uitam. hec eorum cura
ꝑtimut. Quid enim aut ipsis ocrasura cum seculo
scriptorum suorum gła profuit.d lut quio posteri¬
tas emolumenti tulit legendo. hectorem pugnantẽ
aut socratem philosophantem: cum eos non solum
iutari stulticia sit s non acerrime etiam impug¬
nare dementia. Quippe qui humanam uitam pre¬
sentib tantum actib estimantes: spes suas fabulis.
animas sepulchris dederunt. Siquidem ad solam
hominum memoriam se ꝑpetuandos crediderunt:
cum hominis officium sit. ꝑ hemnem potius uitam.
qmͣ ꝑhemnem memoriam querere: non scribendo
aut pugnando. uel philosophando: s pie. scẽ. religi¬
oseq uiuendo. Qui quidem error humanus litteris
traditus in tantum ualuit: ut multos tamen emu¬
los uel manis philosophie. uel stulte illius uirtutis.
inuenerit. Unde facturus michi oꝑeprecium uide¬

Expanded text:
aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uide
Abbreviated transcription (Latin):
utiq siutue fuisset id quoq dñs prestare potusset.
Ego enuim cum primum ammum ad scribendum ap¬
pul: quia nefas putarem tanti iliri iatere urture:
apud meipsum didici ut solecismis non erubescerem:
quia nec magnam istarum iuqm rerum scientiam
contigissem. Et siquid ex his studũs olim forcasse
ubassem: totum id dissuetudine tanti tempors pdi¬
Aissem. Sed tamen ne nos moueat tam molestasie¬
tensio: suppresso si tibi uidetur nomine. libellue
iiatur. Quod ut fieri ualeat. titulum frontis erad:
ut muta sit pagina: & quod sufficit loquatur matẽ¬
ries: non loquatur auctorem ꝓ rologII MCIIO
studio & gloria seculari maniter dediti. exin¬
de ꝑhempnem ut putabant memoriam
nominis sui quesierunt: si uitas clarorum iiorum
stilo illustrassent. Que res utiq non perhemnẽ quidẽ
ẜ aliquantulum concepte spei frictum afferedat
ei ꝓpositis magnorum uirorum exemplis non parua

Expanded text:
utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem. INCIPIT studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum afferebatpositis magnorum uirorum exemplis non parua
Abbreviated transcription (Latin):
euerus. desiderio fr̃i carissimo salutem.
Ego quicam fr̃ unanimis libellum
quem de uida sc̃i martini scripseram.
sceda sua premere: & intradomesticos parietes cohi¬
bere decreueram. Quia ut sum natura infirmus
iudicia humana uitabam: ne quod fore arbitror
sermo incultior legentib displiceret: omniumq
reprehensione clignissimus uidicarer: qui materi¬
am disertis merito scriptorib reseruandam ampu¬
dens occupassem. Sed petenti tibi sepius: negare
non potui. Quid enim esset quod non amori tuo.
Ea tibi fiducia libellum edidi: que̾m nulli a te
ꝑdendum reor: quia id spopondisti. Sed uereor
ne tu ei ianua sis futurus: ce emissus semel non
eum legi uideris: bona uenia id a lectorib postu¬
labis. ut res potius quam uerba ꝑpendant: & equo
animo ferant si aures eorum uitiosus forsitan ser¬
mo ꝑculerit: quia regnum dĩ non in eloquentia s¬
in fide constat. Meminerĩt etiam salutem seculo.
non ab oratorib s apiscatorib predicatam: cum

Expanded text:
euerus Desiderio fratri karissimo. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo umtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuoeum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuerus presbiter cog romento sipicius
aquitance prouisitie uir genere ce
litteratira nobno. &e paupertatis atꝙ
bammilitatis ꝯuore conspicuuscarus
nolensis. Ecripsit non cortempnencia opuscula. Nam
epłas ad amorem dei ꝙ contemptum mundui hortato¬
rias sctipsit sorori sue muitas: que nota sunt s. tip¬
sit & ad predicuin paulimum quas: &e ad alios alias:
sed in aliquib eu m familiaris necesitatis inserta est:¬
que non cligertinidur. Composuit &e cronicam. Scrip¬
sit &e ad multorum profectum uitam beati orartim
monãchi &e ep̃i: signis &e prodigns ar uirtictibus
illustris uri. & collationem P ostumian c G̃ati. se
mediante &e iudict de conuiersatione monachorum.
orientalium ce ipsius orantim habitam in dialogi
speciem: in duadus concisionib compitbenae In qua¬
tum priore: testit suo tempore apid alexanatiam si¬
nodo ep̃orum dccretum. Oigenẽ &e carttĩ a sapientib ꝓ
bonis legendum. a aminus capintib pii matis tesir¬

Expanded text:
ERUS presbyter, cognomento Sulpitius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteris nobilis, et paupertatis atque humilitatis amore conspicuus, clarNolensis notitia, scripsit non contemnenda opuscula. Nam epistolas, ad amorem Dei et contemptum mundi hortatorias, scripsit sorori suae multas, quae notae sunt. Scripsit ad Paulinum praedictum duas, et ad alios alias. Sed quia in aliquibus etiam familiaris necessitas inserta est, non digeruntur. Composuit et Chronica. Scripsit et ad multorum profectum vitam B. Martini monachi et episcopi, signis et prodigiis ac virtutibus illustris viri: et collationem Postumiani et Galli se mediante et judice de conversatione monachorum Orientalium et ipsius Martini habitam in Dialogi speciem duabus in concisionibus comprehendit: in quarum priore refert suo tempore apud Alexandriam synodo episcoporum decretum, Origenbonis legendum, et a minus capacibus pro malis refu
Abbreviated transcription (Latin):
autem beatus ambrosius: nolite inquit mirari.
Multum enim michi ualet sic obdormisse: cui ta¬
le miraculum dñs ostendere dignatus est. Nam.
noueritis frẽm meum orartinum sacerdotem ggres
sum de corpore fuisse: me autem eius funeri obse¬
quium prebuisse: ꝑactoq ex more seruitio: capi¬
tellum tantum uobis excitantib non expleu
Tunc illi stupefacti pariter & admirantes: Qiem &
tempus notant: sollicite requirentes. Qui ipsam
dixerat se eius exequiis deseruisse. O beatum ui¬
rum in cuius transitu scõrum canit numerus:
angelorum exultat chorus: omniumq celestium
uirtutum occurrit exercitus: diabolus presump¬
tione aiti confunditur. eccłia uirtute roborat᷑
sacerdotes reuelatione glorificantur: quem michael
assumpsit cum anglis: maria suscepit cum uirginũ
choris: parachysus retinet letum cum scĩs. Sed qͥd
nos in laudem eius temptamus: quod non sufficimnꝰ
adimplere. Ipse est enim laus illius: cuius laus ab

Expanded text:
autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem egressum fuisse de corpore, me autem ejus funeri obsequium praebuisse, peractoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi. Tunc illi stupefacti, pariterque admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsam dixerat se ejus exsequiis deservisse. O beatum virum, in cujus transitu sanctorum canit numerus, angelorum exsultat chorus, omniumque coelestium virtutum occurrit exercitus: diabolus praesumptione confunditur, Ecclesia virtute roboratur, sacerdotes revelatione glorificantur; quem Michael assumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retinet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laudem ejus tentamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cujus laus ab