comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
es quando in ꝑiculis constituto es
traxisti a compassione. Sic ergo bi¬
uitas a dininitate in passione delbi
se clamabat. quia eam inimicoꝵ pl¬
ti ad cincifigendum concesserat. su¬

Expanded text:
es quando in periculis constituto, te subtraxisti a compassione. Sic ergo humanitas a divinitate in passione derelictam se clamabat, quia eam inimicorum potestati ad crucifigendum concesserat, s
Abbreviated transcription (Latin):
ta stultorum intelligonus ominia que uet
mala sunt. uel si tona sunit. oramatatũ
tiorsunt. ⁊ manis malum ẽ. quod esber
cis quam bonũ quod est in eis. ut neibi
grã. Si mulier nolence inro. aut ir no¬
ente mmuliere uoueret continentiã. aut
subiectus sine consilio ⁊ licentia p̃lati
in ordinatam pponeret abstinentiam ei¬
modi uota quia manifeste stulta ceñt. te¬
nenda omnino no eeñt. Qui bonum qdͣ¬
cumq uonet si postea illud aut implere
non poment. aut pro maiori bons perfi¬
ciendo implere noluent: potent secmdũ

Expanded text:
us omnia quae vel mala sunt, vel si bona sunt ordinata tamen non sunt, et majus malum est quod est ex eis, quam bonum quod est in eis. Verbi gratia: Si mulier nolente viro aut vir nolente muliere voveret continentiam, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ iuges m̃ibos autem repentius
ri non cadere perhibent. Signa tepeslat
uł sab mibe latens. plimelieu
sagit. ai rubeat sincerum. si palleatu
tuosum. si concanus indetur ita ntmu
ofulgens raclios ad anstrum atiai¬
nem enittat. tempestatem humiatii
tuosam. si pallidus in ingras tubes ce
cat. Ab aquilone fulgur. ⁊ ab eurn
tendit. luñ. iiii. si rubeat quasi anan¬
tos ostendit. si sĩmo in cormculo m
ingrescit. plunium mensis exordiũ
pestas erit. ⁊ cum delphim nudis sei
exiliunt quo illi feruntur. inde uente
uget. et mide ibes discusse celũagi

Expanded text:
tas et juges: nimbos autem repentinosmari non cadere perhibent. CAPUT XXXVI. Sil sub nube latens, pluvium diem praesagit. Si rubeat, sincerum; si palleat, tempestuosum; si concavus videtur, ita ut in medio fulgens radios ad Austrum et Aquilonem emittat, tempestatem humidam et ventosam; si pallidus in nigras nubes occcat. Ab Aquilone fulgur, et ab Europortendit. Luna quarta si rubeat quasi aurum, ventos ostendit; si summo in corniculo maculis nigrescit, pluvium mensis exordium; si tempestas erit. Et cum Delphini undis saepius exsiliunt, quo illi feruntur, inde ventus exsurget, et unde nubes discussae coelu
Abbreviated transcription (Latin):
prodest. Et ex eo bonũ est eẽ. etiam quod
honũ non ẽ. non eẽt quod ex ip̃o bonũ
est. Neq idcuro prestant mala qm̃ ex ip̃¬
sis bonũ ẽ. s serimunt prestanti ⁊ largi

Expanded text:
est. Et ex ipso bonum est esse etiam quod bonum non est, esset quod ex ipso bonum est. Neque idcirco praestant mala quoniam ex ipsis bonum est; sed serviunt praestanti et largi
Abbreviated transcription (Latin):
non solum demonstrauit. s etiam il¬
minauit. assup̃sit carnem nõ adm
dumitatẽ. ⁊ ppositus est liber scuptrs
niuitate. Ut foris legeretur permi¬
sanitatem. incus ad feliatatem. fons
nu̾tũ intus ad gaudiũ. Intus inp¬
cipio erat nerbum foris nerbum cui¬
ẽ ⁊ hoo nn nobis. Liber ergo imiusi
semel uitus scriptus. ⁊̃ bis foris. fn
primũ per insiiliũ conditionẽ. sc̃
ris per carnus assimiptionẽ. Primi
ad iocunditatem. Secundo ad saitu
primo ad naturam. secundo contiai
pam. primo ut natura foueretur. ⁊¬
do ut uicium sanaretur. ⁊ natura bei¬

Expanded text:
non solum demonstravit sed ilnon solum demonstravit sed illuminavit. Assumpsit carnem non amittens divinitatem, et positus est liber scriptus ntus in divinitate, ut foris legeretur per imisanitatem, intus ad felicitatem; foris ad meritum, intus ad gaudium. Intus: In principio erat Verbum ; foris, Verbum cbis . Liber ergo unus erat semel intus scriptus, et bis foris. Foris primo per visibilium conditionem, secundo foris per carnis assumptionem. Primo ad jucunditatem, secundo ad sanitatem; primo ad naturam, secundo contra culpam; primo ut natura foveretur, secundo ut vitium sanaretur, et natura beati
Abbreviated transcription (Latin):
ninsibilia que intus erant. qm̃ qui inm¬
sibilia ident in ipĩs insibilia uident. qm̃
insibilia iunsibilibus cognoscuntur. s
non econtra qui iusibilia uident inuisibi¬
lia in eis uident. quia sensus quo iui¬
sibilia percipuitur in sim̃is infima cõp̃¬
hendit. q sensus quo ininsibilia contingũ¬
tur in infimis sũma non capit. Sic itaq
una creatura erat cuius sensus totus intus
erat. ⁊ alia creatura erat. cuius sensus to¬
tus foris erat. ⁊ positus ẽ homo in medio
ut initus ⁊ foris sensum haberet. Intus ad
inuisibilia. foris ad nisibilia. Intus per sẽ¬
sum rõns. fõris per sensum carnis. ut in
tõris opera sapientie. nt ntrumq comtem¬
ganderet. amaret ⁊ landaret. Syn
pascua nitus erat. opus sapientie p
foris erat. ⁊ admissus ẽ sensus hon
ut ad intumq iret. ⁊ in utra reft̃¬
itus. Opus sapientie liber erat san
fons. Uoluit autem postea ad hues
foris scribi sapientia ut manifestru

Expanded text:
invisibilia quae intus erant, quoniam qui invinvisibilia quae intus erant, quoniam qui invisibilia vident, in ipsis visibilia vident; quoniam visibilia invisibilibus cognoscuntur, sed non aeque qui visibilia vident invisibilia in eis vident, quia sensus quo invisibilia percipiuntur in summis infima comprehendit, sed sensus quo visibilia continguntur in infimis summa non capit. Sic itaque una creatura erat cujus sensus totus intus erat, et alia creatura erat cujus sensus totus foris erat. Et positus est in medio homo ut intus et foris sensum haberet. Intus ad invisibilia, foris ad visibilia. Intus per sensum rationis, foris per sensum carnis, ut ingforis opera sapientiae, ut utrumque contemgauderet, amaret et laudaret. Sapientia, pascua intus erat; opus sapientiae, pascua foris erat. Et admissus est sensus hominis ut ad utrumque iret, et in utroque refecintus, opus sapientiae liber erat scriptus foris. Voluit autem postea adhuc, aliter scribi foris sapientia ut manifestius
Abbreviated transcription (Latin):
simul motus m̃tis ⁊ motus corporis. seor¬
sum motus sensualitatis ⁊ perfiatur insti¬
cia et miquitas cohibetur. de duplici sen¬
insibilia foris caꝑet per carnem ⁊ inuisibili¬
a nitus per rõnem. quatinus ⁊ insibilia
⁊ inuisibilia ad landem creatoris illam ex¬
itarent. Neq emĩ in omnibus operibus
sius dens a rõnali creatura laudaretur. si
non omnia opera dei a rõnali creatura cog¬
nosce̾̃ntur. Ut ergo perfcõ eẽt laus dei mõ¬
strata sunt rõnali creature opera deĩ ute¬
um intus ⁊ foris miraretur. ⁊ per ad mira¬
tionẽ profice̾t ad dilcõm. fcã est creatura
una cuiꝰ sensus totus intus erat. ⁊ creata
alia fcã ẽ. cunus sensus totus foris erat. S̃¬
sus angelorum nitus erat. ⁊̃ sensus bruts¬
lrũ ammaliũ foris erat. Angeli quorum
sensus iitus erat contemplablantur que nroꝰ
erãt. ⁊ postea que foris erant. Oruta amma¬
lia quotum sensus foris erat contigetant nn-¬
sibiliacque foris erant. sz non per ea summlit̾

Expanded text:
simul motus mentis et motus corporis, seorsum motus sensualitatis, et perficitur justitia, et iniquitas cohibetur. CAP. V. De duplici seisibilia fortis caperet per carnem et invisibilia intus per rationem quatenus et visibilia et invisibilia ad laudem Creatoris illam excitarent. Neque enim in omnibus operibus suis Deus a rationali creatura laudaretur, si non opera Dei omnia a rationali creatura cognoscerentur. Ut ergo perfecta esset laus Dei, monstrata sunt rationali creaturae opera Dei, ut eum intus et foris miraretur, et per admirationem proficeret ad dilectionem. Facta est creatura una cujus sensus intus totus erat, et creatura altera facta est cujus sensus totus foris erat. Sensus angelorum intus erat, et sensus brutorum animalium foris erat. Angeli quorum sensus intus erat, contemplabantur quae intus erant, et per ea quae foris erant. Bruta animalia quorum sensus foris erat contingebant visibilia quae foris erant, sed non per ea similiter
Abbreviated transcription (Latin):
ritas lux est. et de luce anduumus.
quia dixit deus. fiat lux et statim frã
lux ẽ. Nusquam dixit deus siant tene¬
bre. s de luce. dixit fiat lux. et dunsit
et disposint. quia nec hoc apud eum
iudicantem mordinatum eẽ potuit.
quod apud delinqnentes mordinatum
fuit. uocanit lucem diem et tenebras
noctem. Quod lux tres dis ilimimaues

Expanded text:
ritas lux est, et de luce audivimus ritas lux est, et de luce audivimus quod dixit Deus: Fiat lux, et statim lux facta est . Nusquam dixit Deus: Fiant tenebrae. Sed de luce dixit: Fiat lux, et divisitet disposuit. Quia nec hoc apud eum judicantem inordinatum esse potuit, quod apud delinquentes inordinatum fuit, vocavit lucem diem, et tenebras noctem. CAP. XI. Quod tres dies lux
Abbreviated transcription (Latin):
podem prorsus temporis
moniento quo uisibiliter et corporali
diisa est a tenebris. miusibiliter quo¬
q bonĩ angeli discreñ sunt amalis. il¬
lis intenebris pcc̃ cadentibus. ⁊̃ islu
ad lucem iasticie couersis. illumina¬
tisq a luce. ut lux cen̾t et non tene¬
bre. Sio enĩ consonare debuerunt ex¬
empliria operum dei. ut que insibili¬
a erant opera sapientie. minsibilm̃
ꝓuentus sequerentur. secundum ꝙ
ipã. que utrobiq operabatur sapieni¬
a. ibi iudicium exertuit hyo formanit
exemplum. Dimsa ẽ ergo lux a tene¬
bris. ⁊ erat lux insibilis et innisibi¬
les tenebre erant. similiter et lux in¬
insibilis erat et tenebre minsibiles.
erant. ⁊ utrumiq diuisio fc̃a est. et
simt᷑ facta est dmisio tenebrarum et
lucis. et nocata est lux dies. et tenebre
nox. Utrumq quid̃ deus diuisit. ⁊u
trumq nominanit. s utrumq non
fecit. Deus enim austor tenebrarum
uonẽ. s lucis quia pocm̃ tenebre est.
Luxab ip̃o facta ẽ. quia iusticia et ue¬

Expanded text:
odem prorsus temporis momento quo visibiliter et corporaliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria operum Dei, ut quae visibilia erant opera sapientiae, invisibilium proventus sequerentur, secundum quod ipsa quae utrobique operabatur sapientia, ibi judicium exercuit, hic formavit exemplum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et utrumque non fecit. Deus enim auctor tenebrarum non est sed lucis; quia peccatum est tenebrae et Lux ab ipso facta est; quia justitia et ve
Abbreviated transcription (Latin):
reuocatus. et secundum ordinẽ rõnis dis¬
positus mioam imum. omne delideriũ
colligat. quatimus et caro sp̃ui. et spuit
fubiectus sit creatori. Quisquis sic oroi¬
natus eis digns est luume solis ut m̃¬
te fursum efecta et desideno in supemia de¬
sito. Inm̃ simĩe ueritatis contemplanti
iadiet. ⁊̃ iam non pes speculum meing¬
mate s in se ipã ut ẽ m̃tatem agnosca ⁊
lapiat. S ⁊ illud non negligenter transe

Expanded text:
revocatus, et secundum ordinem rationis disrevocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro spiritui, et spiritus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud n
Abbreviated transcription (Latin):
noctem. ⁊ non sic iam de quibns diit᷑
uequi dicunt bonũ malum. ⁊̃ malũ
bonuim. ponentes lucem tenebras eb
tenebras lucem. post hec antem cum
ceperit inter lucẽ et tenebras dundere
⁊ licemdiem. tenebras quoq appellare
noctem .i. cum mala sua neraciter per
indicam rõns inprobare et que sunt
bona et landibilia lucis opera eligere.
ceperit. restat ut fiat in es firmamen¬
tum. hoc est ut i bono proposito corro¬
bocetur dmidere inter aquas superio¬
tes et aquas inferiores .i. desideria car¬
nis et spc̃. ut medius et mediator duo
sibi aduersantia nec petmiscen sinar
nee transponat ne sumil sit ꝙ dimoi
dober. aut supra qui siche̾r. ait subter ꝙ
supra collorandum est. Nonssme sequi¬
tur indispositõnis ordme opus tercie diei.
ut congregentur aque que siꝑ celo sunt
in locam imũ. ne carnis delidena fluxa
fuit. ⁊ ultra metam se necessitatis expã¬
dant ut totas homo ad statum nature

Expanded text:
noctem; et non sit jam de quibus dicitur: noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa sint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae
Abbreviated transcription (Latin):
enim digna ẽ contemplau lumen
et̾nitatis donec munda et purificata
fuerit. habens quodammodo. ⁊̃ per ma¬
tenam speciem. et per iusticiam dispõ¬
nem. Si lex precessit gratiam. setmo
pacõres ad iulticiam sslimꝰat illam luoe
ane instifitatos ad beattadiem ilus¬
tirat. Ergo facta e lux prius quamiso¬
lis dantas mainfestaretur et dies erat
et tres dies erant. quando lux erat
sol nonerat. Quarta die ssluxir sol
et illa dies clara erat quia lrmen uerũ
habuit. et tenebre non erant ulle. Sic
nulla anima meretur lum̾ solis acce¬
pere. et sumie ueritatis clantatem
conpemplari. iusi tres dies isti mea ꝑ¬
cedenit. pama siquidemdie fit lux ⁊
dumndmitur lux et tenebre. uocaturo
lux dies. et tene bre nox. Secundadie
fir firmamentum collocari inter aquas
iuperiores et aquas infenores. ⁊ noca
semecipm̃ agnoscere mcpit. ut dun¬
dat inter lncem et tenebras ⁊ appella¬
re mapiat lucem diem. et tenebras

Expanded text:
enim digna est contemplari lumen enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit; habens quodammodo et per materiam speciem, et per justitiam dispositionem. Sic lex praecessit gratiam, sermo peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatsemetipsum agnoscere incipit, ut dividat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras
Abbreviated transcription (Latin):
si in tenebris ẽ quibusdam in consuli¬
oue. s non potest euadere confrsionẽ
suam. ⁊ ad ordinem iusticie formam¬
ꝙ disponi. isi illuminetur primum
udere mala sua et discernere lucem
a tenebais. ħ ẽ iurtutes a niciis ut si
disponat ad ordinem ⁊ conformet in̾¬
tati. hoc g̾ anima in confusione iacẽs
smne luce facere non potest. et propterea
necesse esb ut lux fiat. ut indenit semet¬
rorem et turpitudinem confutõnis su¬
e. et explicet se atq coaptet ad illam
rõnabilem dispositionem et oromem
ueritatis. post quam antem ordina¬
ta fu̾nt omina eius. ⁊ secundum ex¬
emplar rõns formamq sapientie dis¬
posita. tunc statim incipiet ei luoere.
sol iusticie. qr sic inrepromissione dit¬
tum ẽ. Deati mundo corde quomam
ipi deum iudebunt. prius ergo in rõ¬
nali illo mundo cordis humani crea¬
tur lux. et illuminatur confusio. ur
in ordinem redigatur. Post hoc cum
fum̾t purificata intenora eis. ueñ
lum̃ soł clarum et illustrat eam. Nõ

Expanded text:
am et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justitiae formamque disponi, nisi illuminetur primum videre mala sua, et discernere lucem a tenebris, hoc est virtutes a vitiis, ut se disponat ad ordinem et conformet veritati. Hoc igitur anima in confusione jacens sine luce facere non potest; et propterea necesse est primum ut lux fiat, ut videat semetrorem et turpitudinem confusionis suae, et explicet se atque coaptet ad illam rationabilem dispositionem et ordinem veritatis. Postquam autem ordinata fuerint omnia ejus, et secundum exemplar rationis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non
Abbreviated transcription (Latin):
mox autem lune apparente super ter
pus dei inchoari dubuisset. ideo dixisse
scripturam. factum ẽ nespere et ma¬
ne dies unius. Non enim dixit factũ
est mane et uespere. s fañ est inqrid
uespere et mane dies uius. quia sit̃
diximus primus dies mane precedẽs
non habuit qm̃ a luce plena atq per¬
sta micium supsit. Preterea omins
aurora precedentis diei est. ⁊ omnis
dies abortu solis mnituum simuit. est¬
q dies naturalis illus spacium tem¬
poris ꝙ ab ortu soł usq ad ortum per¬
transiens noctem in se diemq conlu-¬
dit. In qua quomam naturaliter di¬
es noctem precedit. in finemdiei ues¬
peram dicimnis. finem noctis auporã.
constar indubitanter quod amora¬
semper ad scedentem diem refcrend
sit. Ergo illud primum momento
temporis quando creata est omniũ
insibilium minsibilĩq natumi.
nox funit nec dies. et tamen cempus
au quia mutabilitas fuit. Poscia

Expanded text:
mox autem luce apparente super terrmox autem luce apparente super terrpus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: Factum est vespere et mane dies unus . Non enim dixit Factum est mane et vespere; sed: Factum est, inquit, vespere et mane dies unus. Quia, sicut diximus, primus dies mane praecedens non habuit, quoniam a luce plena atque perfecta initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei esdies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurorasemper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
distinguere nec temporis spacium ulla¬
temia sine motu paragere naluisset.
Secundum hane itaq considerationẽ
conuementius puto. ut credamus lꝑ¬
cem illam in principio fcam̃ ad illi¬
nanda corporea sine dubio corpoream fu¬
ilse. quale fortasse eẽ potius s corpus
aliquod lucidnm cuuis presentia cunc¬
ta illustrarentur. quemadinodum nc̃
in sole iuderi pot̃. ipãq uice. ⁊ loco so¬
lis feam̃ ut itim motusno circum¬
agitaretur. ⁊ noctem diemq discerne¬
ret. Cum qua quia prima exorta est
eggo crediderim magis illam quando
tacta ẽ ibidem primum apparnusse ubi
sol cotidiato cursu cuciminectus ori¬
ens emergit ut eodem tramite cirtũ¬
currens ac primo ad occasum descendẽs
uespera faceret. deinde reuocata ad or-¬
tum autoram hoo est mane ante ortũ
sequentis dici illustraret. Et propte¬
rea quia primus dies auroran prece¬
deudem non habuit. qm̃ aute quam
lux crearetur plene tenebre fuerunt.

Expanded text:
distinguere, nec temporis spatium ulladistinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, convenientius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
super est ut rei geste uentatem
Diligentius prosequanur. principum
e dmuinorum operam fuit creatio lucis.
qñ ipã lux non materialiter de nichilo
creata ẽ. s de preiacenti illa iminersitatis
materia formaliter fcã est ut lux esset.
⁊ inm ac propuetatem lucendi haberet.
hoc opus prima die fciũ ẽ. s huiꝰ operis
materia ante primam diem creata est:
moxq cum ip̃a luce dies cep̃. quia ante
lucem nec nox fuit nec dies. etiam si tẽp
fuit. Si antem queritur qualis hec lux
fuit corporea an incorporea. ⁊ si corporea
curmodi corpus habuit. ⁊ utrum ino
loco crrtmiscripta an ubiq diffusa. utrũ
in motir uł inmobilis quantum ego ar¬
bitror rectissime respondetur. corporalib
rebus et musibilibus illuminandis.
non nisbaucem corpoream congniere po¬
tuise. Omne antem corpus quamlib¬
¶ali ⁊ spiituali nacure apprhamans
loco cutunscabi ꝑcc̃e ẽ. Rursumq ni¬
si mobius fuisset lux illa. nequaquam
altenia maissitadine diem ac noccem.

Expanded text:
superest ut rei gestae veritatem diligentius prosequamur. Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter facta est ut lux esset, et vim ac proprietatem lucendi haberet. Hoc opus prima die factum est; sed hujus operis materia ante primam diem creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlible et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem
Abbreviated transcription (Latin):
et tenebias noctem. ⁊ ip̃a lux illos ꝑ¬
mos dies fatietat antequam sol neiz
⁊ illpmmaret mudũ. S quid signi¬
fuat qugo non statim factus est sob ex
ꝯpolutem feni opetuit. s ut quasilux
et prins quami amalux Et fortaslis
contil plena lice digna non erabia¬
liquam tam̃ lucem acceꝑit ur inderet
exue adordinẽ et dupolitonem.

Expanded text:
 ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem et dispositionem.
Abbreviated transcription (Latin):
Sprritalis enim dmidicat omnia. et ipẽ
a nemine indicatur. quia spiritus om¬
ma scrutatur etiam profunda dei. ⁊ mic-¬
nio emis docet nos de omnibus. Q
tela bono operi adhibenda. In principi¬
o ommium operum tuorntu inde ⁊ lucẽ
habeas inte: ut omina oꝑatua lucis
snt et non tenebrarimm. Posteaconsi¬
dera diligenter utram ne lux tna pura
sit et non fucata. et cum mueni̾s qma
bona ẽ. tunc demum dinde eam a tene¬
bris et uoca lucem diem. et tenebras noc¬
tem. Deinde reliqua opera opera tua-
que in luce feceris. inde si etiam ip̃a bo-¬
na sint et nullum omnino opus. Sine
iudicio pertranseas. donec agnoscas cue¬
ta que fecisti. Ita geminũ est inditiũ.
primim in qno lux indicatur. et inde
si bona est ut diuidatur a tenebris. Se¬
cundum est indicum qñ opera ip̃a que
in ipã frã sunt ad udicum noantur.
et indetur quia opera ipã quaꝙ bonast̃.¬

Expanded text:
Spiritualis enim dijudicabat omnia, et ipse Spiritualis enim dijudicabat omnia, et ipse a nemine judicatur; quia Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei ; et unctio ejus docet nos de omnibus . Ctela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium quando opera ipsa quae in luce facta sunt ad judicium vocantur, et videtur quia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
nos uidere oporter omnem lucere a bo¬
na est. nec poterimus iudicare uere de
luce si bona Est donec ista lnce il mumnia¬
⁊ fuerimus que uere bona ẽ. Spiritna¬
s enim dundicat omma et ip̃e ⁊ nemi¬
e indicatur. ⁊ si spiritus dei uere inuꝑ¬
is habitat non nos potent decipere spi¬
fitus errceis. etam si in luce uenia ad
nos. quia habebinus lucem. in qua no
na est. ⁊ sic fidncialiter dundemius lu¬
dem a tenebris ⁊ indicabimus non so¬
um inter tenebras et lucem. s etiam
inter licem et lncem indicabimus. Nõ
dietr. parum est enim ad perfcia int
diem et noctem indicare. parum est¬
i tenebras et lucem diꝑidere. hoc est ur¬
entes a uicuis saquestare: insisciamus
etam interdiem et diem indicare. ⁊
sciamus omnem diem indicare. ut sapi¬
amus qui fuit illi motus qui sub iitu¬
tum spocie quasi lnce aliena ad nos neni¬
mis. et qui rursum ilłi fint qui neram
mirtatis claritatem ꝑdendunt. ⁊ in ipũ

Expanded text:
et nos videre oportet omnem lucem an boet nos videre oportet omnem lucem an bona est; nec poterimus judicare vero de luce an bona est, donec ista luce illumi fuerimus, quae vere bona est: Spiritualis enim dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur . Et si Spiritus Dei vere in nobis habitat, non nos poterunt decipere spiritus erroris, etiamsi in luce veniant ad nos; quia habebimus lucem in nobis, ibona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras et lucem, sed etiam inter lucem et lucem judicabimus; non diem. Parum est enim ad perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lucem et tenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ndit ꝙ oet lona. S quomoco per ipan
uidere pociuss quod eet bona. si aliaus
lucem non habuisses per quag ⁊ inqu
ppam̃ lucem indisset quod eẽt bona:
Nam si indit quod eẽc bona lux ista.
nere iudit. in aliquo indit de camu
bonitate dubitare non potuit. Agoa
lia lux fint in creata in qua ista lux
arata uidebatur. quod eẽt bona. ꝯma
illam nintabatur que semper est bona.
na. Quod enim ab ip̃ã discordare ui¬
detur. malum eẽ udecur. et quod el sine¬
le eẽ nidetur bonum eẽ indetur. ⁊̃ utrũ¬
ꝙ non insi in ip̃a et per ipam̃ ndetur.
peclncem ergo probauit incem. quian
luce in cõmutabili iudit. quod lux is¬
ta cominntabilis suo modo et ordine bo
etiam cetera opera sua que operatus ẽ.
uidit quod eent bona ⁊ nichil sine illa
luce nidit uł uonim uł malum. siue
ex hus que ipẽ bona ferit sine ex hiis q̃
nos fecimus mala. que omiua ipe non
male s bene mdit ⁊ ibimdit ubi nul¬
lum malum fuit. hoc ipã lux est qua

Expanded text:
d esset bona? Sed quomodo per ipsam videre potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. na. Quod enim ab ipsa discordare videtur, malum esse videtur; et quod ei simile esse videtur, bonum esse videtur; et utrumque non nisi in ipsa et per ipsam videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo modo et ordine bonetiam caetera opera sua quae operatus est vidit quod essent bona, et nihil sine illa luce vidit, vel bonum vel malum; sive ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vidit: haec ipsa lux est qua
Abbreviated transcription (Latin):
malns tñssigurat aliqũ se. in angelim
lucis. et ingerit se ad desipiendam mentẽ
quasi lux uera. s hec lux non est dunden¬
da a tenebris. nec uocanda est gies si nox.
quia spociem quidem lucis hyt s tenebras
ees bona ut non statim credamus ommi
quap lux prnis uidenda est. et considerã¬
dadiligenter. ⁊ sic postremorum iudemi
lucem qma bona est. diuidamus lucem
⁊ tenebris. ⁊̃ nocenius lucem diem. et

Expanded text:
malus transfigurat se aliquando in angelum lucis, et ingerit se ad decipiendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras m an esset bona ut non statim credamus omni quoque lux prius videnda est et consideranda diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
fuit superbia. quam triplex miins̃.¬
spena subsecuta est. una que pena est turi.
mortalitalitas corporis. due relique que ⁊
pene sunt ⁊ ailpe. quarũ iia est concupis¬
centia carius. alt̾a est ignorantia mentis.
Quid igitur homo tali pena percussus est.
per quam culpa non pͥngaretur. s augeret᷑.
non per gratiam postinoctum liberatus finss.
per penam temporalem ad penã eterirã des¬
cendẽt. ne autem dampnandus inueniret᷑.
si statim iudicaretur. dilatum est incliaum
ens. ⁊̃ qua eum adiuina misericordia ad sa¬
lucem pordinaũ in hoc tempore expectationis.
am talem efficeret. quẽ tandem non solum
misericordit᷑. s etiam iuste ad salutem indi¬
care ualeret. Tria ergo hec in reparatione¬
hominis primo loco consideranda occurrũt.
mĩdus iste. Remectiũ in tribus constat.

Expanded text:
fuit superbia, quam triplex poena subsecuta est. Una quae poena est tantum, id est mortalitas corporis. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est concupiscentia carnis; altera est ignorantia mentis. Quod igitur homo tali poena percussus est per quam culpa non purgaretur sed augeretur, nisi per gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim judicaretur dilatum est judicium ejus. Et quia divina eum misericordia ad salutem praeordinavit; in hoc tempore exspectationis am talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare hominis primo loco consideranda occurrunt: Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat
Abbreviated transcription (Latin):
pro captu intelligente nr̃e salua reuerenti¬
a secretorum in quibus nichil temere. asse¬
rendum ꝓutamus. et ad hunc modum
uatim diffiminus qm̃ sumul facta sit oiꝑ¬
ma ⁊ inuisibilia ⁊ insibilia. sicut scupta
dicit. qui uinit meteraũ creauit om̃ia si¬
Aliquid in formis fcã ẽ ⁊̃ scdm. aliquid forma
mina quippe simul conclita ta.¬
sinit. quoniam uno ⁊ eodem tempo¬
re parite cepisse credims. ⁊ iusibilium
omnũ mat̾iam ⁊ ininsibiliũ. naturam
utramq iniormem seaidum aliquid ⁊
ntramq. secundũ aliquid formatam. Sĩ
em̃ iuabilium ⁊ corporaliũ ommũ mat̾ia

Expanded text:
pro captu intelligentiae nostrae salva reverentia secretorum in quibus nihil temere asserendum putamus. Et ad hunc modum interim definivimus, quod simul facta sunt omnia visibilia et invisibilia ; sicut Scriptura dicit: Qui vivit in aeternum creavit omnia sialiquid informis facta est; et secundum aliquid formata. Omnia quippe simul condita sunt quoniam uno et eodem tempore pariter coepisse credimus et visibilium omnium materiam et invisibilium naturam utramque informem secundum aliquid et utramque secundum aliquid formatam. Sicut enim visibilium et corporalium omnium materia
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad hoo sciendũ qm̃ libeum ai¬
bitriũ quod dixmus prum pri¬
cipii eẽ propter uoluntatem que erat
primo principio. hoc ipm̃ ad primiꝰ
principiũ non erat. qm̃ liberum añ¬
nin ad p̃sens tempus non refertur.
ad ea que futura sunt. postea incont¬
genti. Omẽ enĩ quod est deterimal¬
est. nec põt aliud eẽ quam est dumi¬
est ⁊ incipiat aliud eẽ quod nõẽ. Eu
senti non pot. ⁊ side preseuti põt. ai
non nisi ad futmͣ pot. Quod igitur pͥ
dt quia liberum arbitrinm erat. nõ
ct tñ potestas illis ut tunc aliud eeñt
quia hoc erant s ut hoo eẽ desment quod
tinc erant. ⁊ aliud ẽẽ incpirent quod
uerant. Non enĩ eẽ potant quod non

Expanded text:
sciendum quod liberum arbitrium quod diximus primi principii esse propter voluntatem quae erat in primo principio, hoc ipsum ad primum principium non erat; quoniam liberum arbitrium ad praesens tempus non refertur, sed ad ea quae futura sunt postea in contingenti. Omne enim quod est determinatum nec potest aliud esse, quam est dum iest, et incipiat aliud esse quod non est. Quod senti non potest; et si de praesenti potest, non tamen nisi ad futurum potest. Quod igitur priessent, quia liberum arbitrium erat, non erat tamen potestas illis ut tunc aliud essent; quia hoc erant, sed ut hoc esse desinerent quod tunc erant et aliud esse inciperent quod non erant. Non enim esse poterant quo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ s ipm̃ in prensenti est. s spectat semper
Q futuros enentus. ⁊ eos solum qui in
ontingenti consistunt. futura quippe
que ex necessitate futura sunt liberum
aibituum non secuntur. s constant mmi¬
mobiliter ad unũ tm̃ nec recipiunnt u¬
tralibet contingentis. Sic igitur liberũ
aibitriũ tunc in illis erat. nõ quidem
no cunc aliud eeñt quam erant. s po¬
teate quam habebant in es quod erat.

Expanded text:
sum in praesenti est; sed spectat semper ad futuros eventus, et solum qui in contingenti consistunt. Futura quippe quae ex necessitate futura sunt, liberum arbitrium non sequuntur; sed constant immobiliter ad unum tantum, nec recipiunt utrumlibet contingentis. Sic igitur liberum arbitrium erat tunc in illis, non quidem ut tunc aliud essent quam erant, sed potestate quam habebant in eo quod era
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩ uerbum nobiscum unum s
nos inse ⁊ per se unũ faceret ⁊n
cum illo cum quo ipm̃ miũ erat.
sit ergo ex nobis uram̃ naturans
sociata non erat per mutatem m
ceret nos sibi inuret ut cum ip m
eẽmus pe id quod urm̃ sibi uiucrd¬

Expanded text:
ipsum Verbum nobiscum unum fieri, ut nos in se et per se unum faceret, et cum illo cum quo ipsum unum erat. Assumpsit ergo ex nobis nostram naturam, sociata non erat per unitatem ium secum faceret, nos sibi uniret, ut cum ipso unum essemus per id, quod nostrum sibi unitu
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiam. Propter hoc necestie
homo paimũ qmidem instifitati. a da¬
pa no reconsiliaretur. postea ner
a miseria. ut reformaretur. Inheg
diatore eguit homo ad deu̾snt nto
adentium agendam comienientes
pere non posset qui non per aliqre
lietanis ac pacis amiciciam ntrisgi¬
liaris atq ꝓpinquiis existeret. pi¬
ħ filins deiꝰ factus est homo. ut min
nem ⁊ deus reconsiliationis as pore¬
ticia meliator eẽ pot̾̃. Suscipit hin¬
tatem per quam hominibus appu¬
ret. retinuit diuinitatẽ per quatus
quod tum patre deo unnum erat p
fabilem mutatem cam homine as¬
to unũ factum ẽ per adimrabilea

Expanded text:
miseriam. Propter hoc necesse habuit homo, primum quidem justificari a culpa, ut reconciliaretur, postea vero liberari a miseria ut reformaretur. In hoc ergo mediatore egnit homo ad Deum ut recosam dissidentium agendam convenienter suscipere non posset, qui non aliqua societatis ac pacis amicitia utrique familiaris, atque propinquus existeret. Pctus est homo; ut inter hominem et Deum reconciliationis et pacis mediator esse posset. Suscepit humanitatem per quam hominibus appropinquaret. Retinuit divinitatem per quam a quod cum Patre Deo unum erat per ineffabilem unitatem, cum homine assumpto unum factum est per
Abbreviated transcription (Latin):
ter rapere quam acculte subtrahise
manis odiũ ⁊ iram exitat. Sub it¬
to etiam comp̃henditur usura.

Expanded text:
ter rapere: quam occulte subtrahere, quia majus odium et iram excitat. Sub furto etiam comprehenditur usura.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmisit malum. apparuit cur.¬
Nobis uoluntas eius de illo qm̃ eẽ
pult quod facit uł perimitit ut sit.
non incipit tunc cum illo ꝙ fit uo-¬
uoluntas eius quia signũ est uolũ¬
atis eius. ⁊ apparet quasi alia ⁊ a

Expanded text:
misit malum, apparuit nobis voluntas ejus de illo, quoniam esse vult quod facit vel permittit ut sit; et non incipit tunc cum illo quod fit vovoluntas ejus, quia signum est voluntatis ejus. Et apparet quasi alia et a
Abbreviated transcription (Latin):
homo manimam iiuentem. secund̃
in spuitum minficatem. Qmia enĩ
quod nuit uitam babet. quod antẽ
niuificat intamdat. plus est omnino ui¬
inficare quam inuere. propter quod qr
inta prima per se stare non potuit. inta
autem nomssima aliunde sustentan opꝰ
non habebit. primus homo in aminam
muentem fcus dicitur que intam quidem
ni se habuit s corpori per se solam intam
dare non potinit. Setindus autem in spiũ
uinficantem. qui ⁊ iitam habebit in se

Expanded text:
am viventem; secundus in spiritum vivificantem . Quia enim quod vivit vitam habet, quam autem vivificat vitam dat; plus est omnino vivificare quam vivere. Propter quod quia vita prima per se stare non potuit, vita autem novissima aliunde sustentari opus non habebit primus homo in animam viventem factus dicitur, quae vitam quidem in se habuit, sed corpori per se solam, vitam dare non potuit; secundus autem in spiritum vivificantem, qui et vitam habebit in se
Abbreviated transcription (Latin):
post per actam obedientiam si in ipas
bedientia perstuiss stacim ad premiñ
ip̃ius obedientie transferu debnsset. qͥ¬
tinus sine mortis interpositione de pͥ¬
mo statu ubi hablut posse non mori
ad aliũ statum transiret uͥ amplius
mori iam omnino non poss.¬

Expanded text:
post peractam obedientiam si in ipsa post peractam obedientiam si in ipsa obedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum transiret ubi amplius mori omnino non poss
Abbreviated transcription (Latin):
tina oscendit ubi eum ab eodem ligno
isetum ne uitam ipam perpetnam cõ¬
secuare poss. testatur dicens. Eͦcce adĩ
quasi mus ex nobis fastus ẽ sciens
tonum ⁊ malum. sunc ergo ne for¬
de mnittat nuitat manum suam ⁊ sum
as et̃ de ligno uite erectus dicitur. ne
semper unet. manifeste osteditur ex
ipĩs ligni beneficio hoc habiturus. si
semper iuuet. Sic itasẜ primus homo
ante peccatum natura mortalis ⁊ pas¬
sibilitas fint. qui tñ ex beneficio creato¬
tis precedente. ⁊ ꝓpͥo studio subsequen¬
te facere potuss. ut nec moreretur nͦ
m uita corruptionem pateretur. Quia
ergo naturam homo passibilem habino
contra passionem custodia ei necessari
a fuit ut uidel per rõnem ꝓpriam con-¬
ra c negligentiam cauendam excitareᷤ
⁊ per pronidentiam diuina concia mo-¬
lenciam omnem illesus seruaretur. ⁊
sio utriq nunitus nec moreretur uͦ
debusset. argumentum aliud haberi ñ
pot̾ msĩ quia probabile omĩno est qd̃

Expanded text:
iptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno iptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum sergo de ligno vitae ejectus dicitur ne semper viveret, manifeste ostenditur ex ipsius ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem cuer rationem propriam contra negligentiam cavendam excitaretur, et per providentiam divinam contra violentiam omnem illaesus conservaretur, et sic utrinque munitus, nec moreretur nec debuisset, argumentum aliud haberi non potest, nisi quia probabile omnino est quod
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmortalis fuit qmĩ in corpore ems e
ruptio ⁊ infirmitas nulla fuit. ⁊ e¬
trinsecus pret᷑ cetera fom̃ta cibormi
quibus corporalem uitam nuitrin
⁊ sustentare debint specialem inli¬
no inte meditinam acceperat. qu
eandem nitam contra mortis defi
sanam atq incorruptã potuit conse¬
uare qm̃ ad ueram immortalitaten
nbi iam mori non poss crausferren
⁊̃ translatus confirmaretur. Siam
ĩmortalem non ditimus primum
hominem fuisse ante peccatum
ri omno non posset. Sic etiam neqi¬
quam in passibilem fuisse credere de¬
bemus. quasi nichil omnino pari p¬
tiuss quia naturam in se passibilei
habuit. s tñ si non peccass sicut nĩ
mortuus ita etiam sine ad molestil
noluntatis in mente sine ad corrupti¬
que integritatis in corpore. passus opu¬
ino aliquid non fuiss. sam quod p¬
muis ille homo non secundum quali¬
aterii corpori terreni. s ex benesiio mea¬
s ecluilii non mori potuit marifestescͥ¬

Expanded text:
immortalis fuit; quoniam in corimmortalis fuit; quoniam in corit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, transferretur, et translatus confirmaretur. Sicut ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ imeetalis fcũs est sccundum aliqus
qr potiit non mori. ⁊ secimdum abon
mortalis quia potiit mori. Sicrit etũi
illo primo statu habiit posse peccare. ⁊
posse non peccare. qm̃ hec fuit primar¬
buru libertas. ita etiam in eodem sta
calitas. In secundo statu ht posse mri
⁊ non posse non mori. sieut etiam pos
in hoc statu est ⁊ moeiendi ⁊ peccandii
cessitas. moriendi necessitas. quamu
ad est uita. peccandi necessetas. quai¬
diu ab est grã. In tercio statu habebi
posse non inori. ⁊ non posse mori. sra
enam posse non peccare ⁊ non possen
care. quoniam ad hunc statum peri¬
net. ⁊ morieni ⁊ peccandi inpossibil¬
tas. utraq tũ ex gratia non ex nan¬
ra quia si gratia non ad eet̃ in alten
moriendi. m altero peccandi neͤ posl¬
bilitas non de eet̃. Si ergo ultima
ĩmortalitas ex gratia erit ubi mi¬
endi possibilitas non erit. quanton
gis primia mimortalitas ex natim
non fint ubi moriendi possibilitas
it Ergo primins homo aute peccus

Expanded text:
 immortalis factus est secundum aliquid, quia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libertas, ita etiam in eodem statrtalitas. In secundo statu habet posse mori et non posse non mori, sicut etiam posst; quoniam in hoc statu est et moriendi et peccandi necessitas. Moriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
sine ex rõne argũtum certum habeamus.
Et siquidem amore creatoram suũ cepit.
hoc tñ omnino landabile non fiit. quia
non petseneramt. quia motus mapientis
mitutis extinctus est. ⁊̃ abolitus pertepo¬
rem culpe subsequentis. Qualis causatus¬
unc super est sit primus hõ scctn¬

Expanded text:
sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino laudabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipientis virtutis exstinctus est et abolitus per teporem culpae subsequentis. CAP. XVIII. Qualis creatus sit primus homo secun
Abbreviated transcription (Latin):
minus habere. uuu̾sitatem autẽ rerũ
ominũ in tanta consũmatione boni ex¬
pressam ut non possit ẽẽ melior quam
ẽ. ubi michi primũ responderi expostu¬
lo cumdicunt inim̾sitatem rerũ non pos¬
se meliorem ẽẽ quam ẽ. qualiter id accipi¬
endum sit. quod dicunt. meliorem eam
eẽ non posse. Sine ideo non põt ẽẽ melior.
quia sũme bona ẽ. ita ut nulla omnino
bom perfcõ ei desit. sine idõ nõ pt̃ eẽ me¬
lior quia manis bonũ quod ei deẽ capere
ipã non põt. S si ita sũme bona dicitur.
nt nulla ei boni perfcõ desit. iam opus
suũ plane creatori equatur. et uel extra
metam extenditur quod infra ẽ cił intra
ĩmensitatẽ coartatur quod sũmũ ẽ. qd
ntrumq pari inconnementia impossi¬
bile ẽ. Si nero ideo non põt melior eẽ
quia honũ amplius quod ei deẽ. capere
ipã nõ pot̃. iam hoc ipm̃ non posse de¬
fectionis est. non consũmationis. et

Expanded text:
minus habere. Universitatem autem rerum minus habere. Universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo, cum dicunt universitatem rerum non posse meliorem esse quam est; qualiter id accipiendum sit quod dicunt meliorem eam esse non posse. Sive ideo non potest melior esse quia summe bona est ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit, sive ideo non potest esse melior quia majus bonum quod ei deest capere ipsa non potest. Sed, si ita summe bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metam extenditur quod intra est, vel infra immensitatem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius quod ei deest capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectio