comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cat possorem usuceꝑisse quod usucep̃.
⁊ ob id suam cẽ tem quod genus accõ¬
nis quib dam ⁊ aluis. simili equitatẽ
motus p̾tor accõmodat sicut ex laco¬
de digestoꝵ seu pandectas uolumĩe
intelligere licet. ¶ Item sqruis infra¬
udem c̃reditoꝵ suam rem alicui tradi¬
d̾it uonis eius a creditorib ex senten¬
cia p̾sidiᷤ possessor ꝑmittitur ip̃is cre¬
ditorib res cissa tradicõne eam rempe¬
tere. si dicere eam tem traditam no
ẽẽ ⁊ ob id in uonis debitoris mansisse
dictõne substanciam capit sermana
autem exꝑitur quist de reb coloni
que pignoris iure ꝓ mͥcedib fundi ⁊
tenentur. quasi t̾uana ꝗ qua. credi ⁊ ⁊¬
tores ꝑignorꝰ ypothecai ue ꝓsequñ¬
tur. ¶ Int̾ pignus aut̃ ⁊ ỹ pothecam
qnͣtum ad accõnem ypothecariam ꝑtine¬
nichil intͥ est. Nam de qua int̾ credi¬
dorem ⁊ debitorem conuen̾it ut si pro
debito obligata utra hͣc applłone.
tinetur ¶S maliis diftrã est. Nam pig¬

Expanded text:
cat, possessorem usu non cepisse et ob id suam esse rem. quod genus actionis et aliis, simili aequitate motus, praetor accommodat, sicut ex latiore digestorum seu pandectarum volumine intellegere licet. Item si quis in fraudem creditorum rem suam alicui tradiderit, bonis eius a creditoribus ex sententia praesidis possessis, permittitur ipsis creditoribus, rescissa traditione, eam rem petere, id est dicere eam rem traditam non esse et ob id in bonis debitoris mansisse.sdictione substantiam capit. Serviana autem experitur quis de rebus coloni, quae pignoris iure pro mercedibus fundi ei tenentur; quasi Serviana autem qua creditores pignora hypothecasve persequuntur. inter pignus autem et hypothecam quantum ad actionem hypothecariam nihil interest: nam de qua re inter creditorem et debitorem convenerit ut sit pro debito obligata, utraque hac appellatione continetur. sed in aliis differentia est: nam pig
Abbreviated transcription (Latin):
Item p̃tor ꝓposuit de peculio seruorũ uau¬
filioꝵ q famibas ⁊ ex qua queritir an
actor iuirauit ⁊ aliai qͣmpłtes ¶De
pẽtuma aut̃ ꝯstituta cum omiuls
turaccones aũt de peculio iõ adu̾sus
cet ex contractu filioꝵ seruoꝵ q ip̃o
iuire non teneantur. eium tamen
ẽe de peculio tenus quod ueluti pri¬
monsum est filioꝵ filiaꝵ ue. item ser¬
uoꝵ ꝯdempnari eos ¶ tem siquis postu¬
lante adu̾sario iutau̾it deberi sibi pe¬
cuniam quam peteret. n ei soluatur
iustissime accommnodat ei talem ac¬
cõnem ꝑ quam non illud queritur.
an pecuma debeatur. s añ iurau̾it.
¶penaies quo accõnes pͥtor multas ex
sua iuitidictõne intioduxit. ułuti ad¬
uersus eum qui aͥ exalbo dius cor¬
rupisset I eum qui pr̃onum uł ꝑa¬
rentem inius uocasset cum id neroS
impetrasset. ¶ Item aduersus eum qu
exemerit eumi. qui in iusuosarẽtur.
cuiꝰ ue dolo alsꝰ exem̾it ⁊ alie ĩnum̾¬
abiles. ¶ preiudiciales accõnes in rem

Expanded text:
item praetor proposuit de peculio servorum filiorumque familias, et ex qua quaeritur, an actor iuraverit, et alias complures. De pecunia autem constituta cum omnibus tur. Actionem autem de peculio ideo adversus cet ex contractu filiorum servorumve ipso iure non teneantur, aequum tamen esset peculio tenus, quod veluti patrimoniam est filiorum filiarumque, item servorum, condemnari eos. Item si quis postulante adversario iuraverit deberi sibi pecuniam quam peteret, neque ei solvatur, iustissime accommodat ei talem actionem, per quam non illud quaeritur, an ei pecunia debeatur, sed an iuraverit. Poenales quoque actiones praetor bene multas ex sua iurisdictione introduxit: veluti adversus eum qui quid ex albo eius corrupisset: et in eum qui patronum vel parentem in ius vocasset, cum id non impetrasset: item adversus eum qui vi exemerit eum qui in ius vocaretur, cuiusve dolo alius exemerit: et alias innumerabiles. Praeiudiciales actiones in rem
Abbreviated transcription (Latin):
molente matito er̃neis runanturaut
cum eis lauatur. Siuolente iuro foris do¬
mum manẜit msi forsan apud ꝓpriospẽ¬
tes. sittensibus auttheatͥsantampbiceatt
intsu̾it adspectaud̃ iguorante antphibẽ¬
te niro. ¶ Siuo contig̾it aliquemc
ca unam p̾dc̃arum carum silam uroꝵ¬
em domoppria epellere ut illa non hñt
ꝑentes apo quos possit man̾e exncc̃itati
tere uxori eo ꝙ ipẽ hꝰ rei auctor existat.

Expanded text:
nolente marito extraneis convivit aut cum eis lavatur. Si nolente viro foris domum manserit, nisi forsan apud proprios parentes. Si circensibus aut theatris aut amphitheatris interfuerit ad spectandum ignorante aut prohibente viro. Si ergo contigerit aliquem citra unam praedictarum causarum suam uxorem domo propria expellere, ut illa non habens parentes apud quos possit manere ex necessitate tere uxori, eo quod ipse huius rei auctor exsistit.
Abbreviated transcription (Latin):
mos qͣrum ipa curam sustepit oĩb
ercepimis moĩs que iã deh sãtasũt
anob̾miua iurtute durantibusi
Siantem etaliq̃ monastia b̾ead̾ sc̃s¬
suua maiore ecrã sunt nec ea su̾p̾se

Expanded text:
mos quarum ipsa curam suscepit omnibus excepimus modis, quae iam de hoc sancita sunt a nobis in sua virtute durantibus. Si autem et aliqua monasteria sub eadem sanctissima maiore ecclesia sunt, nec ea sub prae
Abbreviated transcription (Latin):
nauis ant cappone aut stabłi
ue aut incanpona aut stai¬
bulo fcm̃ fu̾it qiͣex malefici
cem uidetur si moip̾iꝰ nullũ
est maleficium s alicuns¬

Expanded text:
navis aut cauponae aut stabuli ve aut caupona aut stabulo factum sit, quasi ex maleficio teneri videtur, si modo ipsius nullum est maleficium, sed alicu
Abbreviated transcription (Latin):
cariturus est obio qd̃ mup¬
lis fcũs e. ¶ Si filius famił
se or sum apre ħi cau̾it ec qd
Et cenacło eius deiectũ effus¬
lm ne fit sũ qd̾ põitum suspẽ¬

Expanded text:
cariturus est, ob id quod inutilis factus est. Si filius familias seorsum a patre habitaverit et quid ex coenaculo eius deiectum effusumve sit, sive quid positum suspen
Abbreviated transcription (French):
cenen et inqnͣtum cecare eq¬
uum religioniuroicantis
uidebr ꝰ penam sustinebit
Item is etiinus cenaclõ
anquo gratis ħicabat dei¬
Itum estnsumi ne aliqd̃ est
le ficio obligatꝰ incelligat᷑.¬
maleficio obligatꝰ i clligr̃

Expanded text:
eri, et in quantum de ea re aequum religioni iudicantis videbitur, poenam sustinebit. Item is, ex cuius coenaculo in quo gratis habitabat, deiectum effusumve aliquid est, leficio obligatus intellegitmaleficio oblig
Abbreviated transcription (Latin):
ner fĩ sol id positum aut
suspensum hab qd̾ pot̾ si
¶ De eo uo quod deiectum
effusũ uet̾ dupli qnͣti dap̃¬
num datum sic conscicuta
ẽ accõ. ¶ ob hom inem uere

Expanded text:
um aut suspensum habet quod potest, si t. de eo vero quod deiectum effusumve est, dupli quanti damnum datum sit, constituta est actio. ob hominem vero
Abbreviated transcription (Latin):
nitas mag̃ ꝙͣ status ꝑmutat᷑:
capite non minuit. ⁊ sõ asena¬
tu Iotũ capite ñ minui cõ¬
stat. Quod aut̃ dc̃m est ma
manet .n. cognato. Namsi max᷑
capitis diminucõ inc̾rate iis

Expanded text:
 status permutatur, capite non minuuntur: et ideo senatu motos capite non minui constat. Quod autem dictum est manmanet enim cognatio. nam si maxima capitis deminutio incurrat, ius
Abbreviated transcription (Latin):
taꝵ q si intestati decessis
usserat lex ad patronos
uet̾es uoluisse legẽ ⁊̃ tutelas
ad eos ꝑtinere. cum ⁊ agnatoᷤ
quos ad hereditatẽ uocat: tu

Expanded text:
 si intestati decessissent, iusserat lex ad patronos veteres, voluisse legem etiam tutelas ad eos pertinere, cum et adgnatos, quos ad hereditatem vocat, eos
Abbreviated transcription (Latin):
si oĩo non fec̾it testam̃tum
quipot̾at tutores dare: Si qͣnͣ¬
tum ad tutelam ꝑtinet ĩter¬
tatꝰ decessent. Quod tunc
quo actid̾e intelligit᷑. cũ is
qui datus est tutor uiuo testa¬
tore decessit. ¶ S agnacõis ius
quidẽ in oĩb modis capitis di¬
tatur. Qmã cuuł quid̃ tõ cu

Expanded text:
ino non fecerit testamentum is qui poterat tutores dare, sed si quantum ad tutelam pertinet, intestatus decesserit. quod tunc quoque accidere intellegitur, cum is qui datus est tutor, vivo testatore decesserit. Sed adgnationis quidem ius omnibus modis capitis detatur,
Abbreviated transcription (Latin):
st aut̃ capitis dumimnut̃oe.¬
minucõ pͥoris status com¬
mutacõ. ea tͥb modis accĩt.
Nam aut maxĩa capitis diminõ
au̾ minor. qͣm qͥdẽ mediã uotant.¬

Expanded text:
st autem capitis deminutio prioris status commutatio, eaque tribus modis accidit: nam aut maxima est capitis deminutio aut minor, quam quidam mediam vocant
Abbreviated transcription (Latin):
datum. tacite lib̾tatẽ dnrectã
accepisse uid̾i. ⁊ ꝑ ħ recte tato¬
rem ẽẽ plane si ꝑ errorem qͣi
lib̾ tutor datus sit: aliud dd̃
est. Sexuus aut̃ alienus pure

Expanded text:
acite et libertatem directam accepisse videri et per hoc recte tutorem esse. plane si per errorem quasi liber tutor datus sit, aliud dicendum est. servus autem alienus pure
Abbreviated transcription (Latin):
hiis ex lege xii. abulan ag¬
nati sunt tutores qui uocant
l̾imi. Sunt aut̃ agnati ꝓ uiuł
sexus ꝑsonas cognacõne ꝯiunt
cod̾ pẽe natus. frĩs filius nepos¬
sexus ꝑsonas cognacõe iungũ¬
tur. Non sunt agnati. s alias
naturali iure cognati. Itaq a

Expanded text:
iis ex lege XII tabularum agnati sunt tutores, qui uocantur 'legitimi'. Sunt autem agnati per uirilis sexus personas cognatione iuncti, eodem patre natus, fratris filius nepossexus personas cognatione coniunguntur, non sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tor enit.d̾ łim⁊ fidutiaria tutla.
t ialia tutela que siducia¬
ria appellatur. Nam si ꝑens
fliũuł filian nepotẽ uł nep¬
numiserit. łuiã nancis citur
eoꝵ tutelam. Quo desimic̾to:
si lib̾i uirił sexus extant sidu¬
ciarii tutores filioꝵ suoꝵ uel:
ftĩs uł sororis ⁊ cec̾oꝵ efficium¬
tur. at᷑ qui pr̃ono łimo tutore
mortuo: nõi quo eius ħ mi ĩ

Expanded text:
t. TIT. 19 DE FIDUCIARIA TUTELA Est et alia tutela, quae fiduciaria appellatur. nam si parens filium vel filiam, nepotem vel nepnumiserit, legitimam nanciscitur eorum tutelam: quo defuncto, si liberi virilis sexus extant, fiduciarii tutores filiorum suorum vel fratris vel sororis et ceterorum efficiuntur. atqui patrono legitimo tutore mortuo, liberi quo
Abbreviated transcription (Latin):
nu̾o sit iniuiria occid̾it ꝙͣti
ea res ĩ eo anno płimi fu̾it. tã¬
aũ dño dare dampnetur.Ed̾
aut̃ nõ pͥcise de quadrupede¬
dr̃. s de ea tm̃ que pecudum
nu̾o est cauet᷑ eo ꝑtinet. ut
nz de feris bestus n de camb
cantũ eẽ intłłigamus. s deh
quales sunt eqni. muli. uoues.
pascuntur ssic deniz ⁊ home¬
rus modisia ait. sic⁊ elytus
martians in suis instõnib¬

Expanded text:
it, iniuria occiderit, quanti ea res in eo anno plurimi fuit, tantum domino dare damnetur. Quod autem non praecise de quadrupede, sed de ea tantum quae ‘ pecudum numero ’ est cavetur, eo pertinet, ut neque de feris bestiis neque de canibus cautum esse intellegamus, sed de quales sunt equi, muli, asini, pascuntur: sic denique et Homerus in Odyssea ait, sicut Aelius Marcianus in suis insti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecucõ ut pena tͥpli sit. sũ
ꝯprehendatur raptor ĩ ipso
delictosine nõ / Ridiculum
qui ui rapit qmͣ qui clam a¬
mouet. ¶ Quia tñ ita ꝯpetit
ħaccõ si dõlo .i. quisq rapu¬
ent. quia ĩ aliquo errore ĩ¬
inprudens iuris eo aĩo rapu
furti ten̾i eum qui eodem
hic aĩo rapint. ¶ S ne du̾m¬

Expanded text:
secutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inimprudens iuris eo animo rapuifurti teneri eum qui eodem hoc animo rapuit. sed ne, dum
Abbreviated transcription (Latin):
uauonib que ceͣ res soli fu̾ĩt.
hoĩes sese abstineant ãne in
hac accõne non utiq expecta¬
tur rem in bonis actoris eẽ nã
qͣre sine ꝯmodata siũ locita.
sui ⁊̃ pignorata suĩ deposita
sit. apud ticiũ sicut int̾sit ciꝰ¬
ei eã tẽ nõ auferri. ułuti sũ rẽ
depoĩtam culpam quo ꝓmi¬
sit. siue bona fide possideat.

Expanded text:
nibus quae circa res soli fiunt, homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut intersit eius non auferri, veluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive
Abbreviated transcription (Latin):
hͣc lege tenet ᷑. si cãn occidͭ
simodo culꝑa enis nulla in¬
nematur Nam alioqͥn non
iminus ex dolo qmͣ ex culꝑa
quis hac lege tenetur. Itaq
si id amilite qui incampo¬
eo ubi solitũr est ex̾citari
ad missum est: nulla culpa
ami̾t culpe reus est idem
iuris est ⁊ de milite si in a¬
lio loco qua qui ex̾citandis
militib destinatus est id
amisit. ¶ Item si putator
ex arbore deiecto ramoser¬
uũ tuũ transenitem occide¬
rit. si ꝓpe uiam publicam
an uicinalem id factum est.¬

Expanded text:
 occidit, si modo culpa ejus nulla inveniatur; nam alioquin non minus ex dolo quam ex culpa quisque hac lege tenetur. Itaquesi id a milite eo campo ubi solitum est exercitari admissum est, nulla culpa admisit, culpae reus est. Idem juris est de milite, si in alio loco quam qui exercitandis militibus destinatus est id admisit. Item si putator ex arbore dejecto ramo servum tuum transeuntem occiderit; si prope viam publicam, aut vicinalem id factum est
Abbreviated transcription (Latin):
nem eius delicti noĩe pretor
intͦ᷑duxit que applłat᷑ ui bo¬
noꝵ raptoꝵa est intra amĩ
qͣdrupli. post añ siipli q̃
accõ utił est ⁊ siquis unam
rem licet lic mĩmã rapu̾it.
qͥdrnplum aut̃ nõ totum pe¬
na est. ⁊ exͣ penã rei ꝑietucio est
sicut in accõne surti maĩsẽsti

Expanded text:
nem eius delicti nomine praetor introduxit, quae appellatur vi bonorum raptorum et est intra annum quadrupli, post annum simpli. quae actio utilis est, etiamsi quis unam rem, licet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in ac
Abbreviated transcription (Latin):
ab humili ꝑsona inunria
fta sic ut parenti. pr̃ono ne
siat alibis uł lib̾tis. ¶alr
enim senatoris et ꝑentis pa¬
lis ꝑsone miuria estimat.
cem iniunam fac̾uł uti si
moculo quis ꝑcussits sit
Pariu autem refeit utrũz
pri familias an filio famł
¶Insumina scicndum e de
estimacoe fcã e ẜui qd̾̃ dm̃

Expanded text:
ab humili iniuria facta sit, aut parenti patronoque fiat a liberis vel libertis; aliter enim senatoris et parentis palis personae iniuria aestimatur. rocem iniuriam facit, veluti si in oculo quis percussus sit. parvi autem refert, utrum patrifamilias an filiofamiliIn summa sciendum est de et
Abbreviated transcription (Latin):
git̃ igitur suphiis cogitantes ñ ĩue¬
mims ulrem iuste exutentem cre¬
de alicui tali pͥmłio uidebamꝰ em̃ q̃
cũe absurditas est qr aliquis quidan
form eãtibus nuilietibus exppriot

Expanded text:
rimum igitur super his cogitantes non invenimus mulierem iuste existentem cedere alicui tali privilegio. Videbamus enim quae causae absurditas est, quia aliquis quidem fornicantibus mulieribus ex proprio
Abbreviated transcription (Latin):
dicoribui ueniac antem ⁊ alt̾ credit¬
or postior qd̾ ptendens antem pectum¬
issinsemp tam autrepatam. aut nau¬
em aut domũ autagrũ aut ꝯpetere
cum nihiis rebus qͥ eius peccumisep̃¬
te autreꝑate sunt pͥmlegiũ p̃dcm̃

Expanded text:
creditoribus, veniat autem et alter creditor, posterior quidem praetendens autem pecuniis suis emptam aut reparatam navem aut domum aut agrum, et competere eum in his rebus quae eius pecuniis emptae aut reparatae su
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ accipere si quidem uir y doneus est
cã undiq ab soluta ẽ. suio millius alt̾¬
nis domina consistit illa. insiaccõmũ
que contͣ maritum sunt acille nn¬
misydoneus ẽ robiciatur inuueri
ꝙiam data sitdos ꝓea illa u̾o accõz
conferat nullum hñtempeuitꝰ effi
legis dã nob̾ digna putataẽ ⁊ noumi
quidem iam in płunis iudiciis duri
ci ẽ sit iudicatam ⁊ mulierẽ coactã
⁊ ferre dotem auectereputare ꝓseda¬
tam ceq̃ nullus ei oĩo contingit et̃¬
fectus imp̃is rebuis recipere nosaucẽ
exaliis ⁊ nris legibus uinamꝰ gami qi
etũ dedimnu mulieribus elccõnẽ ⁊ ꝯ
b̾net ⁊ accipe eis ⁊ gub̾nare ⁊ ẽ decẽtẽ¬

Expanded text:
 accipere. Si quidem vir idoneus est, causa undique absoluta est; si vero nullius alterius domina consistit illa nisi actionum quae contra maritum sunt, at ille minus idoneus est, et obiciatur mulieri quod iam data sit dos pro ea, illa vero actionem conferat nullum habentem penitus effectum, legis causa nobis digna putata est. Et novimus quidem iam in plurimis iudiciis duritiam postea sic iudicatam, et mulierem coactam conferre dotem aut certe reputare pro se datam, ex qua nullum ei omnino contigit effectum in ipsis rebus recipere: nos autem ex aliis nostris legibus iuvamus causam. Quia enim dedimus mulieribus electionem et bernet, et accipere eas et gubernare et sec
Abbreviated transcription (Latin):
ate autsue. quidem pottatis reu̾sionẽ
anter insemctip̃m facientẽ qĩ tũ esta¬
pud aliquos si cõperens ẽ moriente
gu̾o etremcante ad prem dote que ab
codata ẽ. hncͣ ptem semel offerente̾ po¬
sse. idsasuemente miptias filia niniu̾e

Expanded text:
ate, aut suae quidem potestatis, reversionem autem in semet ipsum facientem, quaesitum est apud aliquos, si competens est moriente genero et remeante ad patrem dote quae ab eo data est, hanc patrem semel offerentem pos
Abbreviated transcription (Latin):
x. ꝑcipere reliquas cm̃ tanquĩ studũ
pr̃ ledere filiam quid em̃ egat si nõ co̾¬
tigiss sis eam nupcus cõpuian s man¬
ere eund̾ generum uirũ antqus fu¬
turus erat minu̾e dotem iam aseda¬
tam aut ꝓpriũ illius lucium suũ fac̾e
⁊ indotẽ ẜi uiri deduce cum utiq oꝑte¬

Expanded text:
cipere reliquas, tamquam studuerit pater laedere filiam. Quid enim egerat, si non contigisset secundis eam nuptiis copulari, sed manere eundem generum vivum? aut quomodo futurus erat minuere dotem iam a se datam, aut proprium illius lucrum suum facere et in dotem secundi viri deducere? cum utique oporte
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ płima autem a nob̾ ⁊ non facile mi¬
manda ⁊ in hussuꝑ. antiꝗtatem philo¬
sophata simt adinuentas abaliquibo
cromi scripcõnes ꝑmientes ⁊puram iusti¬
ciam enari uolentes ł id̾ corrigimꝰ pri¬

Expanded text:
plurima autem a nobis et non facile numeranda etiam in his super antiquitatem philosophata sunt, adinventas ab aliquibus circumscriptiones perimentes et puram iustitiam servari volentes et illud corrigimus. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
uult et equalitatem pensar eorum ꝗ
adinuicem coplantur non alii quidem
medum forte datscipulan ꝓtem alter
uero t̾ciam aut qrͣtam s exmedio tͣhens
eqͣlem utmiq exigit fieri pactum antine¬
diam diñs mutrdq constituens auc t̾tia

Expanded text:
vult et aequalitatem pensat eorum qui adinvicem copulantur, non alio quidem mediam forte dat stipulari partem alteri vero tertiam aut quartam, sed ex medio trahens aequale utrimque exigit fieri pactum, aut mediam dicimus in utroque constituens aut tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
uł executores licium ampliorem sum¬
ut in hoc triplo ĩ simplum in quodãp
manare. ¶ Quadrupli. ułuti furti nre¬
nifestis Item de eo quod metus causa
itm̃ sit. deq ea pecuma que inħ da¬
ta sit. ut is cui datur ealumpnie causa
negm̃ alicui fac̾et uł nõ faceret. ¶ Item
ex lege ꝯdicticia que ex nr̃a ꝯstitucõne
runt. ¶ S furti quidem nec manifesti
tisumus eo diftũt. ꝗd̾ hee accõnes oi¬
modo duplitunt. ¶ at ille idem dãp¬
iu inuirie ex .l. aquilia ⁊ int̾dum de¬
põĩti insiciacõne oupl duplicantur.
in ꝯfitentem aut̃ insimplum dan¬
tur. ¶S illa que de hus ⁊petit que
relicta uen̾abilib locis sunt nõ soł
inficacõne duplicatur. s si distułit
relicti sołom usq quo uissu magr̃a¬
a cet̾is de quib simul locuti sumus
eo difft᷑ qd̾ eiꝰ natura tatite ꝯtinetur
ut qui iudicis iussu pp̃am rem actori
restituat ab soluatur qd̾ incet̾is cãib
ñ ita est. s om̃imodo quihm quadru¬

Expanded text:
 exsecutores litium, ampliorem sumut in hoc triplo et simplum, in quo dammanare. Quadrupli veluti furti ifesti, item de eo quod metus causa factum sit, deque ea pecunia quae in hoc data sit ut is cui datur calumniae causa negotium alicui faceret vel non faceret: item ex lege condicticia a nostra constitutione rint. Sed furti quidem nec manifesti ti sumus, eo differt, quod hae actiones omnimodo duplii iniuriae ex lege Aquilia et interdum depositi, infitiatione duplicantur, in confitentem autem in simplum dantur: sed illa quae de his competit quae relicta venerabilibus locis sunt non solum infitiatione duplicatur, sed et si distulerit relicti solutionem usque quo iussu magistraa ceteris, de quibus simul locuti sumus, eo differt, quod eius natura tacite continetur, ut, qui iudicis iussu ipsam rem actori restituat, absolvatur. quod in ceteris casibus non ita est, sed omnimodo quisque in quadru
Abbreviated transcription (Latin):
legatũ cũ rõnib redditis. lib̾ ẽẽ
iuissus est. ex eo reliquas inferre.
tamaut̃ corꝑales res. qm ĩ corꝑa¬
les legari possunt.⁊ iõ ⁊quod de¬
suncto debetur. pot̃ alicui legari.
ut accõnes suas ħes legatario p̾st.
nisi exeg̾it uiuus testator pecu
gatarii est. isi aliud destator dix¬
ent. ¶ptõnis legatum. iubi desta¬
tor exseruis suis. uł aliis reb opta¬
re legatariũ uisserat. hẽbat olim
legatarius uiuuis optau̾at adhe
redem logatũ nõ transmitcebat.
cia heredi legatarii optare serim̃:¬
licet uiuus legatariꝰ ħ ñ fecit ⁊ di¬
ligenciore tractatu hĩto: ⁊ħĩnt̃a¬

Expanded text:
legatum, cum rationibus redditis liber esse iussus est et ex eo reliquas inferre. 2 Tam autem corporales res quam incorporales legari possunt. et ideo quod defuncto debetur potest alicui legari, ut actiones suas heres legatario praestet, nisi exegerit vivus testator pecungatarii est, nisi aliud testator dixerit. Optionis legatum, id est ubi testator ex servis suis vel aliis rebus optare legatarium iusserat, habebat in legatarius vivus optaverat, ad heredem legatum non transmittebat. tia et heredi legatarii optare licet vivus legatarius hoc non fecit. et diligentiore tractatu habito, et
Abbreviated transcription (Latin):
relicta est. ⁊ dissenciant ĩ corꝑe eli¬
gendo. siue uniꝰ legatarii ⁊ plures
heredes int̾ secͥcaeligendũ dissẽ¬
ciant: ant alio aliud corpus elig̾e
cupiente. Ne ꝑeat legatũ. ꝙ płrib
prudencium ccͣ beniuolenciam in¬
troducebant fortunã: ẽẽ hꝰ opõmis
iudicem. ⁊ sorte ħ eẽ dirimendũ
ut ad quẽ sors ꝑueniat illuis sña¬

Expanded text:
entiant in corpore eligendo, sive unius legatarii plures heredes, et inter se circa optandum dissentiant, alio aliud corpus eligere cupiente, ne pereat legatum quod plerique prudentium contra benevolentiam introducebant, fortunam esse huius optionis iudicem et sorte esse hoc dirimendum, ut, ad quem sors perveniat, illius s
Abbreviated transcription (Latin):
cef correximus annũ quidem deputa¬
ndes appellonem offerenti. si ue ip̃i scd̃m
se ingredienti. siue coĩt qͣtenus intia
h lidem exequacur ⁊ meatur que iusta
sunt ⁊ non relinquat ea sine ꝓuisioue

Expanded text:
es correximus, annum quidem deputantes appellationem offerenti, sive ipsi secundum se ingredienti sive communiter, quatenus intra hoc litem exequatur et mereatur quae iusta sunt et non relinquat ea sino
Abbreviated transcription (Latin):
Ne facile homines ad litigand̾
ꝓced̾ent quod ⁊ nobis studio
est id quod eo maxime fieri
potest quod tem̾itas tam agẽ¬
cium qͣm eoꝵ cũ quib ageret᷑

Expanded text:
ne facile homines ad litigandum procederent: quod et nobis studio est. idque eo maxime fieri potest, quod temeritas tam agentium quam eorum cum quibus agit
Abbreviated transcription (Latin):
sunt abs lege sñ leg̾ łone ⁊ sistere no¬
tura figura ꝙͣ honorariam uocab¬
ant codicilł abimipio suꝑ ea collatis
hanc autem ita nominabant. ut
nch̾ aliud uisi purum ho uorem biys
quibue p̾ bebacur conferre. que curia¬
les nõlibabat fortuma curiali nisiꝙs¬

Expanded text:
 lege sine legislatione consistere. Nocturae figura quam honorariam vocabant, codicillis ab imperio super ea collatis; hanc autem ita nominabant, ut nihil aliud nisi purum honorem his quibus praebebatur conferret: quae curiales non liberabat fortuna curiali, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e ⁊ ei nideuissor quid obligatus
non erit conscriptõ uo oĩo ĩualida
manebit ⁊eipẽ sicuc p̾dirmꝰ ĩ cor

Expanded text:
re. Etenim fideiussor quidem obligatus non erit, conscriptio vero omnino invalida manebit; et ipse, sicut praediximus, in cor
Abbreviated transcription (Latin):
xii .t. omnes simiłr ad succestio¬
e nemabintestato uocabantur.
ꝙͣ ⁊ p̾tores postea secutiẽe uiden¬
tur.⁊ iõ simplex acsimile nis ⁊ ĩ
filiis ⁊filiab ⁊ incet̾is descenden¬
tib ꝑ umlem sexum ꝑsonis non
solum natis s ⁊̃ postiis intro¬
duxit. ut om̃s siue suisiue emã¬
cipati sintr aut heredes institu¬
ant᷑. aut noĩatim exhedentur.
⁊ eundem hãnt effectum circatesta¬
m̃ta ꝑentũ suoꝵ infirmanda⁊ he¬
reditatẽ auferendam. que filii su
nati sunt. ¶ Eirca aut̃ adoptiuos
ius tulimus otinentur. ¶S si in
expedicõne occupatus mlles testa¬
mentum faciat ⁊lib̾os suos iã nat¬
os uł postumos noĩatim nõ exhere¬
dau̾it. s silencio p̾t̾ierit nõ ignorãᷤᷤ
aut hãt lib̾os silenciũ eius ꝓ exhe

Expanded text:
 omnes similiter ad successiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse videntur, ideo simplex ac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut heredes instituantur aut nominatim exheredentur, et eundem habeant effectum circa testamenta parentum suorum infirmanda et hereditatem auferendam quem filii suinati sunt. circa adoptivos vis tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exhe
Abbreviated transcription (Latin):
tur. qua rõne accidit ut ex diu̾so
ꝙ ad naturalem ꝑentẽ attinet.
Qͣmdui quid̃ sunt in adoptiua
samilia: exͣneoꝵ nu̾o hãntur. ut¬
eos n heredes instituere n ex here¬
dare ncc̃e sit eum u̾o emancipa¬
ti fu̾int ab adoptiuo paire tũc
incipiant in ea causa eẽ inqua
futuri eẽnt si ab ip̃o natinali pa¬
uetustas introducebat. Nr̃a aũ¬

Expanded text:
tur. Qua ratione accidit, ut ex diuerso, quod ad naturalem parentem pertinet, quamdiu quidem sint in adoptiua familia, extraneorum numero habeantur; eos neque heredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali pavetustas introducebat. nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tantũfacit. qnͣtũ exh̾edacõ prĩs.
Neq .n. matͥ. filium filiam ue. neq
auo m̃rno. nepte nepotemue ex
filia si eum eam ue exheredẽ nõ in¬
stituͣt: exheredare ncc̃e est.suie
de uire ciuili queramus suie de
paulopost nobis manifm̃ est. De

Expanded text:
antum facit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem neptemve ex filia, si eum eamve heredem non instituat, exheredare necesse est, sive de iure civili quaeramus, sive de paulo post vobis manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
mam quidem eam non hr̃e hoe agere
uo piculum iudicis negocium audi¬
enus tradiepõ auitatis. inqua coĩt do¬
miciliũ habuerunt qͣcenus illiꝰ pidẽ¬
cia in monastia ip̃a nuctatar ut debeat

Expanded text:
am quidem eam non habere hoc agervero periculo iudicis negotium audientis tradi episcopo civitatis in qua communiter domicilium habuerunt, quatenus illius providentia in monasterium ipsa mittatur, ut debeat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in miliciis constitur sine milite sit̃
sine fedati siuescolares suie alii ꝗdã
sb̾alia quacumq uulicia armata ⁊¬
sticuti inclius ordinare psperimis nu
leus qnͣtoscũq annos mexpedito
manẜit sustinere hor urortsm licet
nec br̃is nec rnsm aliq asiris marit
n tunc ad alias in ipcias eam uenire

Expanded text:
et in militiis constituti, sive milites sint sive foederati sive scholares sive alii quidam sub alia quacumque militia armata constituti, melius ordinare perspeximus. Et iubemus quantoscumque annos in expedito manserint, sustinere horum uxores, licet nec litteras nec responsum aliquod a suis maritineque tunc ad alias eam venire
Abbreviated transcription (Latin):
re pͣsumint quis eirin ibi deliqusd
ubi salutem petat. ⁊ gen̾ałi dupore¬
mus uitsiquis muenceit suam mrorẽ
aut filiam aut neptem. autspousas
iuenandis locis cum aliquo les
cãcos loq ui tradat eo s defensor aut
picuo uitasd psonas diuit sic quł

Expanded text:
nt. Qui enim ibi delinquit, ubi salutem petet? Et generaliter disponimus, ut si quis invenerit suam uxorem aut filiam aut neptem aut sponsam in venerandis locis cum aliquo loquia causae eos colloqui, tradat eos defensori aut periculo utrasque personas divise cu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis ccͣtare: ubi ⁊ suemunt dnuĩn¬
lare iubemus utsi quistalis muema¬
cur mlocis uen̾abisibleas aliene:
uxori deq̃ isuspicõne est post cressie¬
ntidcm est contestacõnes loquilicẽ¬
ciam ẽ enis marito utrasq ꝑsonas
dosensori ecc̃e aut alns clicis tradereut
ad corum piculum dimnasti isti ser¬
uentur iidex hic ꝯgnoscens nurtar
ad ep̃m ciuitatis. qͣtemis nsti tͣdantur

Expanded text:
peccatis tractare ubi consueverunt deum tlare, iubemus, ut si quis talis inveniatur in locis venerabilibus alienae uxori, de qua in suspicione est, post tres, sicut dictum est, contestationes loqui, licentiam esse eius marito utrasque personas defensori ecclesiae aut aliis clericis tradere, ut ad eorum periculum divisi isti serventur, donec iudex hoc cognoscens mittat ad episcopum civitatis, quatenus ei
Abbreviated transcription (Latin):
oniin trib concesta cõnesbus ostenss
omibus modis illi sicut adulti prmi
p seclus ppriũ dispetũt. namsieores
aubi rapmas mnlierum autadule¬
nonumint quomõ ilł qui mipo ee¬

Expanded text:
enim tribus contestationibus ostensis omnibus modis illi sicut adulteri punper scelus proprium despexerunt. Nam si eos qui alibi rapinas mulierum aut adultenon sinunt, quomodo illis qui in
Abbreviated transcription (Latin):
heꝰ psone filios habiunc tam dotem:
qm̃ ante impcialem donacõnem eoꝵ
fibis conẜuan disponumi. ¶Siqs
antem borum aut maricus forsan ail
uror postqmͣ pp̃cauicatem exconsesu

Expanded text:
e filios habuerint, tam dotem quam antenuptialem donationem eorum filiis conservari disponimus. Si quis autem horum, aut maritus forsan aut uxor, postquam propter castitatem ex consensu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. aliꝙ̃ uelle sue urori illudere casti¬
tati toncestacõnes eriscriptores tres
destinari hũtes testimonia uiroru
si dedignor ⁊ posthastres scripto ꝯtesta¬
urori si quidem in sua domo auripĩ
uroris antadulti aut in popinis aui
nub̾urbanis eẽ licenciam marito ĩ¬
ppriis mambus talem ꝓunere nullũ
pͥiculum erhorforundanti. Si autẽ

Expanded text:
tur aliquem velle suae uxoris illudere castitati et contestationes ei ex scripto tres destinaverit habentes testimonia virorum fide dignorum, et post has tres ex scripto contestauxori, si quidem in sua domo aut ipsius uxoris aut adulteri aut in popinis aut in suburbanis, esse licentiam marito propriis manibus talem perimere nullum periculum ex hoc formidanti.
Abbreviated transcription (Latin):
cãss ⁊ sisam seuunam. ¶Et rursꝰ
linam dat iuro młrem hĩce ni adult̾¬
tam inueniat ant uenificam aut de¬
linꝙ̃tem homiadiũ antplagiariam
aut sepłoroꝵ iuolatͥcẽ. autsaclegam ex¬
istentem aut fauentẽ łombꝰautunt¬

Expanded text:
am si secundum se unam. Et rursus licentiam dat viro mulierem abicere. si adulteram inveniat, aut veneficam, aut delinquentem homicidium, aut plagiariam, aut sepultorum violatricem, aut sacrilegam existentem, aut faventem lat
Abbreviated transcription (Latin):
qui appellat᷑ abiga quibus ẽ ciaalia¬
ens insidiari. ãalibus aut i m̃cis ⁊c
tnͣspone alibi aur ꝓbet plagiariũ cẽau
icant luxiniose uiuentem inspiciẽte
uxore cum aliis corrumpat ᷑ꝙ marũ
milieres ut pote cura rubile stumula¬
tus exasꝑat ⁊ p̾cipue cestasaut si msi¬
dias se passas auiro ꝓbent cura ipãn
salutẽ antuenems. ant gladioant

Expanded text:
qui appellantur abigei quibus est cura. alienis insidiari animalibus aut iumentis et ea transponere alibi, aut probet plagiarium esse, aut ita luxuriose viventem ut inspiciente uxore cum aliis corrumpatur quod maxime mulieres utpote circa cubile stimulatas exasperat, et praecipue castas, aut si insidias se passam a viro probet circa ipsam salutem aut venenis aut gladio aut
Abbreviated transcription (Latin):
hus que nocintur in simiatina aliquid
ferre s si quis tale aliquid eg̾it illum
quid̃ pͥuan sacerdocõ millus autem
offiũ incroire qui missus ẽ ⁊ hanc eũ
auaricie frẽ m̾cedem custodire uero
ħ ⁊ dõ amantissimosecce defensiones sã¬
sime maioris eccͣe peram forundantes
xlibĩum auri siquid hor neglex̾int.

Expanded text:
vocantur insinuativa, aliquid ferre. Sed et si quis tale aliquid egerit, illum quidem privari sacerdotio, in illius autem officium introire qui missus est, et hanc eum avaritiae ferre mercedem. Custodire vero haec etiam Deo amantissimos defensores sanctissimae majoris ecclesiae, poenam formidantes X librarum auri, si quid neglexerint.
Abbreviated transcription (Latin):
cisaũꝙͣ qnͣtum uolu̾ant accipiant
aurum ⁊nouimus ħ exfreqñtibus a¬
dicõibus deb̾ fcĩs nobis. Sõmusi gitur
b̾itudiem tuam ħ ualidissime custo dui
et siquidem consuetudo ẽ dare eosqui
ordiancur inscĩssima maiore eccͣa¬

Expanded text:
antum voluerint, accipiant aurum. Et novimus hoc ex frequentibus additionibus de hoc factis nobis. Sancimus igitur beatitudinem tuam hoc validissime custodire. Et si quidem consuetudo est dare eos qui ordinantur in sanctissima majore ecc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊emͣnens miuadomo funosum susceptũ
sup̃tibus ꝓpriisusq ad finem inte ipslus
ꝓcurasse monstͣtus fu̾it eum qui obse¬
quium ac diligenciam funoso exibuic

Expanded text:
eus in sua domo furiosum susceptum sumptibus propriis usque ad finem vitae ipsius procurasse monstratus fuerit, eum qui obsequium ,ac diligentiam furioso exhibui
Abbreviated transcription (Latin):
łum sinc exaliuis impciis ĩ clpabłibui
existentibus ñ pͥuent᷑ pr̃na successi¬
oneinisi iuste eosodio hñs pr̃ pp̃ali
aliã quͣdãlimam offensionẽ asua
excdudat successione. ¶ Si uero
tresquid ꝑtes hr̃ditatis undiꝙ ĩ¬
culpabłibꝰ inoriis relinqui filiis
nͥ aliquid offendant aliud ꝙ eos ĩ¬
dignos prĩs ẜin logem successione
demonstrat qrͣtam u̾o ñliis in uiriã
quidꝰ pairis ĩnoxiis tñ relinquere

Expanded text:
 sint ex aliis nuptiis inculpabilibus existentibus, non priventur paterna successione: nisi iuste eos odio habens pater propter aliam quandam legitimam offensionem a sua excludat successione. Si vero ettres quidem partes hereditatis undique inculpabilibus et innoxiis relinqui filiis, nisi aliquid offendant aliud, quod eos indignos patris secundum legem successione demonstrat; quartam vero filiis iniuriam quidem passis, innoxiis tamen relinquere
Abbreviated transcription (Latin):
defertur sue pot̾tatis effecti ⁊ prem al¬
ences taliam eip̾bantes sufficientan
sanacõm sicut pͥ dixinu ꝰ dote ⁊ hiis
inceste. Niugis sb̾ fisco facienda s
fllii nõ sint expͥoribus inculpabłibꝰ
stas ⁊odibles qs̃ dam nupcias elegit
¶Dubitatum itaq ẽ in quibꝰ dam
gentib ⁊ aliquid delimisfiliis emu

Expanded text:
rem alentes et aliam ei praebentes sufficientem sanationem, sicut praediximus; dote etiam hic incestae coniugis sub fisco facienda. Si vero filii non sint ex prioribus inculpabilibus stas et odibiles quasdam nuptias elegit. Caput IV Dubitatum itaque in quibusdam gentibus etiam aliquid de legitimis filios ex
Abbreviated transcription (Latin):
aua ⁊̃ hiislegibus repuguare mmuli¬
ere quo ⁊ si legem scieus bnͣc quids
eilpabłibus filios eẽ ei autnępotes
forte autulc̾ius. pr̃nã morilli acci¬
scisaria p̃ bentes. naml legũ ꝯtẽptoꝵr

Expanded text:
am his legibus repugnare. Muliere quoque, si legem sciens hanc quidem culpabilibus filios esse ei, aut nepotes forte aut ulterius, paternam mox illi accicessaria praebentes. Nam licet legum contemptor
Abbreviated transcription (Latin):
ellens incroducentu̾o untutẽ qne
non ĩ młtis apparer ⁊ p̾cipue in uꝑ¬
tis ꝓcedat quid ex pribus bomisũ
am autẽ uiam ꝯstuentestam in
peticõnibꝰ indigentiũ ꝙͣ ad nr̃in
ineos auxiliũ. ¶ Que igr̃placũnt
nob̾ ⁊ phue̾ sacͣm legem mamitsta¬
la sut tua ee imencia oꝑi effectinz¬

Expanded text:
tutem, quae non in multis apparet, et praecipue in viris procedat quidem ex patribus bonis, suam autem vitam constituentes tam in petitionibus indigentium quam ad nostrum in eos auxilium. Quae igitur placuerunt nobis et per hanc sacram legem manifestata sunt, tua eminentia operi effect
Abbreviated transcription (Latin):
timũ inp̃senti lege inc̾m̃tum płinia
dec̾nẽ te que semꝑ indubitacõnest̃
u aũt modo ad legis lacõnem de¬
ducła: ¶ Hanc aũt nalẽ uolumꝰ le¬
genrimb̃ caũ dante ei pu̾cipiumi
imnꝑecentib litib imom̃b decẽto

Expanded text:
optimum in praesenti lege incrementum plurima decernente, quae semper in dubitatione sunt, vix autem modo ad legislationem deducta. Hanc autem valere volumus legem et in casu dante ei principium et in pendentibus litib
Abbreviated transcription (Latin):
ente pp̃ea iudicanimꝰ oꝑt̾e̾ hunc da
neant eorũ usꝰ ap̾ mrẽm ⁊ ip̃a enin
rolligat ⁊ nõ respuat n exigat fi¬
lios phorum estunacõne usuras
ꝯeõir in diligentiam hẽat sicut
lex ibet᷑ usu ħ existentibus dñis
et tustodiat eas ẜm leges antiquaᷤᷤ
fił suꝑstitib. añ siom̃s moriantur

Expanded text:
terea iudicavimus oportere hunc darneat horum usus apud matrem, et ipsa eum colligat et non respuat neque exigat filios pro horum aestimatione usuras, sed et diligentiam eorum habeat, sicut lex iubet usu existentibus dominis, et custodiat eas secundum leges antiquas filiis superstitibus, aut si omnes moriantur
Abbreviated transcription (Latin):
mi temꝑe dos nõ datamanto. s susti¬
neat onera matirionir ⁊ mat̾momũ
morteiri soluat᷑. ñ enim iusta ẽ oĩo
młr dotem nõ dans marito añ imꝑci¬
alẽ accipe donacõnem. Si aut ⁊ nõ
totã ded̾it up̃ã pro łłto exigat co¬

Expanded text:
nii tempore dos non data marito, sed sustineat onera matrimonii, et matrimonium morte viri solvatur, non est iusta omnino mulier dotem non dans marito antenuptialem accipere donationem. Si autem etiam non totam dederit, et ipsa pro tanto exigat do
Abbreviated transcription (Latin):
tinet. sunt autẽ angnati ut pͥmo
quoꝵ libro tradidimus. cognati ꝑ ui¬
qrͣa pr̃e cognati ¶ Ita eodem pr̃e
n̾ati srẽs agnati sbisunt.q ⁊ con¬
Item patruus frĩs silio⁊iniñcẽ isi
illi angnatus est eodẽ nu̾o suntẽ

Expanded text:
ereditas pertinet. Sunt autem adgnati, ut primo quoque libro tradidimus, cognati per viquasi a patre cognati. itaque eodem patre nati item patruus fratris filio et inuicem is illi agnatus est. eodem numero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
natur dñũ ĩr iusta causa possõnis
p̾cedente ad quirat. ¶ Szaliqñ ⁊̃ si
maxĩe quis bona fide rem possed̾it
nõ tñ illi usucapio ullo tp̃r p̾cedit.
ueluti siquis lib̾um hoĩem uł rem
sacram uł religiosam uł seruũ fugi¬
tiuũ possid̾at urtine quo res ⁊ q̃
uipossesse sunt nec si p̾dicto lon¬
go tp̃r bona fide possesse su̾int usu¬
capi poslunt. Nam surtiuaꝵ rr̃alex¬

Expanded text:
rnatur, dominium rerum iusta causa possessionis praecedente adquiratur. Sed aliquando etiamsi maxime quis bona fide rem possederit, non tamen illi usucapio ullo tempore procedit, veluti si quis liberum hominem vel rem sacram vel religiosam vel servum fugitivum possideat. Furtivae quoque res et quae vi possessae sunt, nec si praedicto longo tempore bona fide possessae fuerint, usucapi possunt: nam furtivarum re
Abbreviated transcription (Latin):
existimans hereditariam cẽ bona
fide accipienti aut uendid̾it aut
donau̾it. aut dotis noĩe ded̾it. qͥn
is qui acceꝑit usucaꝑe possit du¬
bium nõ est. Emppe cũ eares in
furti uiciũ nõ cecid̾it. Eum uti
Nes qui bona fide tanqͣm suã ali¬
enauerit furtũ nõ ꝯmit cit ¶ Itẽ
siꝰ quis ad quem ancille usus f. ꝑti¬
net. ꝑtum suũ ẽẽ credens uendi¬
d̾it ant donau̾it furtũ ñ omittit¬
¶ furtũ .n. sine affectu furandi nõ
omitcit᷑. ¶ Aliis quo modis acci¬
d̾e pot̃ ut qui sine uicmꝰ surtirẽ
auenam ad aliouẽ transferat ⁊
esficiat ut a possõre usutapiature.
¶ Q aũ ad ea res que solotinent᷑
ut si quis loci uacantis possõnem
pp̃absenciam aut negligenciam
dm̃ qr aut sine successore deceise¬
tit sine ui nanciscatur qmͣuis ip̃t
mala fide possed̾it qr intelligit
se alienũ fundũ occupasse. tñ si
ali bona side accipienti tradid̾it
pit. ¶abolita .n. est quoꝵdã uec̾¬

Expanded text:
na fide accipienti vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit, quin is qui acceperit usucapere possit, dubium non est, quippe ea res in furti vitium non ceciderit, cum utique heres qui bona fide tamquam suam alienaverit furtum non committit. Item si is ad quem ancillae usus fructetiam suum esse credens uendiderit aut donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur. Aliis quoque modis accidere potest ut quis sine vitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat ut a possessore usucapiatur. Quod autem ad eas res quae solo continentur ut si quis loci vacantis possessionem propter absentiam aut neglegentiam domini, aut quia sine successore decesserit, sine vi nanciscatur. qui quamvis ipse mala fide possidet, quia intellegit, se alienum fundum occupasse, tamen, si alii bona fide accipienti tradideritpit; abolita est enim quorundam vete
Abbreviated transcription (Latin):
iogatis. que si fu̾int ꝑfecce: tem̾e
reuocari non possunt sꝑficiunt᷑
aut̃ cũ donator suã uoluntatem
inscͥptis aut sine scͥptis manifesta¬
u̾it ⁊ ad exemplũ uendicõnis m̃a¬
ꝯstõ eas ⁊̃ inse hr̃e ncc̃itatẽ tͣdicõis
uolunt ut ⁊ si nõtradantꝰ hãnt p¬
lenissimũ ⁊ ꝑfectũ robur ⁊ tradicã¬
nis nec̃itas incumbat donator Et
cum retro pͥncipum dispõnet insi¬
nuari eas actis int̾uementib uo¬
lebant. si maiores ducentoꝵ fu̾ant
stare ⁊ sine insinuacõne statuit.¬
⁊ quasdam donacõnes inuenit. q̃
penitus insinuacõnẽ fieri minime
.desid̾ant s inse plenissinã hñt f̾¬
mitatẽ. Ialia insuꝑ multa ad u¬
b̾iorẽ exitum donacõnũ ĩuenimꝰ
hiis exposuimus colligendasunt.
mines in quos bñsiciũ collatũ est:
uocare ne qui suas res in alios cõ¬
iniuriam uł iacturam scd̾m enui¬

Expanded text:
legatis: quae si fuerint perfectae, temere revocari non possunt. perficiuntur autem cum donator suam voluntatem scriptis aut sine scriptis manifestaverit: et ad exemplum venditionis itatem traditionis voluit, ut, et si non tradantur, habeant plenissimum et perfectum robur et traditionis necessitas incumbat donatori. et cum retro principum dispositiones insinuari eas actis intervenientibus volebant, si maiores ducentorum fuerastare et sine insinuatione statuit, et quasdam donationes invenit quae penitus insinuationem fieri minime desiderant, sed in se plenissimam habent firmitatem. alia insuper multa ad uberiorem exitum donationum invenimushis posuimus, colligenda sunt.mines in quos beneficium collatum est, causis eas revocare, ne, qui suas res in alios coniniuriam vel iacturam, secundum enum
Abbreviated transcription (Latin):
possident.s nec uilut aliñ ꝙͣit
ab eis bom fide em̾it uł exalia cã
acceꝑit usucapiendi ius hãt. uñ
in teb mobilib ñ facile ꝓcedit.
ut hone fid̾i possõri usucapio ꝯpe¬
tãti Nam qui alienã rẽ sciens uen

Expanded text:
possident: sed ne ullus alius, quamvis ab eis bona fide emerit vel ex alia causa acceperit, usucapiendi ius habeat. unde in rebus mobilibus non facile procedit ut bonae fidei possessori usucapio competat. nam qui alienam rem vendidit
Abbreviated transcription (Latin):
em̾nt uł donacõne alia ue iustac̃ã
acceꝑit is eã rem si mobił erat an¬
enno tm̃ ĩttalico solo usucaꝑiebat
ne r̾r dñia inincerto eẽnt ¶ Et cũħ̾
placitũ erat putantib antiquis¬
simis. dñis sufficere ad inquirendaᷤᷤ
tes suas p̾fata temꝑa. nob̾ melior
is reb desrandent᷑. Neq cecto loco
bñficiũ hocludatim. et io ꝯstõnem¬

Expanded text:
el ex donatione aliave qua iusta causa acceperit, is eam rem, si mobilis erat, anennio tantum in Italico solo usucapiat, ne rerum dominia in incerto essent. et cum hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior is rebus defraudentur neque certo loco beneficium hoc concludatur. et ideo con
Abbreviated transcription (Latin):
nõ hãt ucĩ. ut bona fide emp¬
tore nsucapi poisit uł qui ex ab
cã iusta possidet. ¶ exior aut̃ fłe
cãe usucapionẽ nõ parit. ueluti
si quis cũ nõ em̾it emisse se exti¬
mans possideat uł cũeidonatũ
nõ frnt qiͣ ex donacõne posside¬
at defuncto ⁊ heredi ⁊ bonoꝵ põs¬
sessori ꝯtinuatur. licet ip̃e iciat
p̾diũ alienũ quod si ille ũcium
iustũ nõ hũit hedi ⁊ bonoꝵ possẽ¬
temꝑa ꝯtimientur. ¶ Int̾ uen¬

Expanded text:
 ut a bona fide emptore usucapi possit vel qui ex alia iusta causa possidet. Error autem falsae causae usucapionem non parit. veluti si quis, cum non emerit, emisse se existimans possideat: vel cum ei donatum non fuerat, quasi ex donatione possideat defuncto, et heredi et bonorum possessori continuatur, licet ipse sciat praedium alienum: quodsi ille initium iustum non habuit, heredi et bonorum possessotempora continuentur. Inter ven
Abbreviated transcription (Latin):
rit posse dñm rei ꝑ excepcõm
repelłe. ¶ Gonstitucõ aut̃ di¬
ue memorie zenonis bñꝓspex̃¬
de hus qui a fisco ꝑ uendicõm
uł ꝑ donacõm uł aliũ titulũ
aliquid accipiunt. ut ip̃i qui¬
dem securi statim fiant. siue

Expanded text:
rit, posse dominum rei per exceptionem repellere. constitutio autem divae memoriae Zenonis bene prospexit his qui a fisco per venditionem vel donationem vel alium titulum aliquid accipiunt, ut ipsi quidem securi statim fiant e
Abbreviated transcription (Latin):
fundi nndũ usũ ht̃ nicħ ult̾uis
mis. florib. seno. stͣmentit. lignis
ad usũ cotidianũ utatur n eoqͦ
fundo hactenis ei morarilicet u
n dño fundi molestus sit n hiis
ꝑ quos oꝑarustica siunt inpedi¬
m̃to sit snec ulli alu ius ꝙ hab
aut uend̾e. aut locare. aut gͣcis
ediu̾m usum ht̃ actemis iutisha¬
bere intelligitur ut ip̃e tm̃ ha¬
bitet ⁊ nec hoc uis ad aliũ trans¬
ferre pot̃. ⁊ uix receptum ẽẽ in¬
detur ut hospitẽ ei reciꝑe liceat.
⁊ cum uxore sua lib̾is ꝑsoins qz¬
sun ¶tem cum libͣtis nec non ali¬
is liberis ꝑsonis quib nõ minus
qͣm seruis utitur: hĩtandi ius
usus ediũ ꝑtineat cũ marito ei¬
hĩtare liceat. ¶ Item is ad quem
munst̾io eius uti pocest. ad aliũ
ei ꝯcessum est. Idem .s. iiris est. ⁊
inium̃to. ¶ S si pecoris uł ouiũ
usus legatus fu̾it. n lacte. neq
agnis. n lana utatur usuarius
qr ea infructu sum ¶planead ster¬
corandũagxũ suñ pecorib uti

Expanded text:
fundi nudum usum habet, nihil ulterius mis, floribus, feno, stramentis, lignis ad usum cottidianum utatur: in eoque fundo hactenus ei morari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his per quos opera rustica fiunt impedimento sit: nec ulli alii ius quod habet aut vendere aut locare aut gratis aedium usum habet hactenus iuris habere intellegitur ut ipse tantum habitet, nec hoc ius ad alium transferre potest: et vix receptum videtur ut hospitem ei recipere liceat et cum uxore sua liberisque suis, item libertis nec non aliis liberis personis, quibus non minus quam servis utitur, habitandi ius usus aedium pertineat cum marito habitare ei liceat. Item is ad quem ministerio eius uti potest: ad alium ei concessum est. idem scilicet iuris est et in iumento. Sed si pecoris vel ovium usus legatus fuerit, neque lacte neque agnis neque lana utetur usuarius, quia ea in fructu sunt. plane ad stercorandum agrum suum pecoribus uti
Abbreviated transcription (Latin):
manitus ꝯtigiset hab is quiat¬
donauit acciꝑet. uł ui eum dona¬
cõnis penitiusset aut pͥor decesse¬
rit iscui donatũ si hee mortis
cã donacõnes ad exemplũ lega¬
toꝵ redacte sunt ꝑ oĩa. naincũ
prudentib ambignũ su̾at utr̃
donacõnis an legati instar eam
obtinere oꝑt̾et. ⁊ utriu cause
quedam habebat insignia et
alii ad aliud gñs eam reche¬
bant. a nobu ꝯstitutũ est. ut
nacõnẽ cum magis se quis ue¬
lit hr̃e qmͣ eum cuidonatur ma¬
giso eum cui donat. qͣmh̾edem
suũ. sic ⁊ aput hon̾rum. thelema¬
cus donat pyrurosalie aut̃ dõa¬
cõnes sunt que sine ulla mortis

Expanded text:
qui acdonavit, reciperet, vel si eum donationis poenituisset, aut prior decesserit is cui donatum sit. hae mortis causa donationes ad exemplum legatorum redactae sunt per omnia. nam cum prudentibus ambiguum fuerat, utrum donationis an legati instar eam obtinere oporteret, et utriusque causae quaedam habebat insignia et alii ad aliud genus eam retrahebant, a nobis constitutum est, ut donatio est, cum magis se quis velit habere quam eum cui donatur, magisque eum cui donat quam heredem suum. sic et apud Homerum Telemachus donat Piraeo. Aliae autem donationes sunt quae sine