comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib timentib trrbaretur. ĩ peccantib
omrib coiqͥnaretur ĩ da̾pnatis om̃ib ꝑu¬
uiretio ubi q ligatus ex illa sua ꝑte qmͣ ad
tale dedecus m̃ocentem ip̃e dãpnauit. ut per
ilamiũc̾e̾r ꝙ timebat. eciã ipẽ sb̾tã exicio¬
cancc̃tate dampuatꝰ ut ei dampnata ꝑs eiꝰ
posseo ignoste̾. si cum iam miser sit uł humi¬
us eẽt. Nunc aũquis ferat rephñdi a uobis
dm̃ uascentẽ siuis anenisq pcccantib. cu̾̃ d̾s
ꝙͣ fingitis mẽbra sua q̃ eoastus coegit ite
infauces pcc̃i. postea dampner in globo: Quod
quid cunifacies ut dicitis iram ño ħebit. S mĩ¬
ror si fiontem h̾ebit inferendo in eos quasi uin¬
dcam a quib deberes pet̾e ueniam et dicere.
Ourecto ignoscite mẽbra mea estis. Qnͣdo gͦ in
erupat. Quodaũ mĩc uos huc misi isligo. time¬
oue ruisus erumꝑat. Iam c̾te eciam illud fate¬
mim. multo meliꝰ eẽ hoĩm milia ob nullam.
uł leuem culpam tp̃ali morte int̾fice̾. qmͣ m̃¬

Expanded text:
mnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur ubique ligatus ex illa sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnauit, ut per illam uinceret, quod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego ieruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interficere quam me
Abbreviated transcription (Latin):
turbari uerans. Quisña gͥ sio in hoĩe natuał
ordo g̃rend̾ est. Constar .ii. homo ex aĩa et cor¬
pore. Sed hoc et pecus. Nulli aũ dubiũ ẽ aĩam
corpori naturali ordine p̃ͥponendã. u̾m anime
hom̾is mest rõ que pecori ñoinẽ. Pinde sicut
as corpori: ita ip̃ius aĩe iõ cet̾is enis ꝑtib qͣs

Expanded text:
turbari vetans. Quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. Constat enim homo ex anima et corpore: sed hoc et pecus. Nulli autem dubium est, animam corpori, naturali ordine praeponendam. Verum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. Proinde, sicut anima corpori, ita ip
Abbreviated transcription (Latin):
bat. prius aduersus hostem impbum et pꝰ
adu̾sus inclusum. Saltem ergo non accu¬
set eas quaꝵ obed̾ia tutus est: quaꝵ morte
securus est. Qi .n. castus est p̾liari. nũguis ẽt
calumpmari ¶Lam qñ se errare a priore sua¬
lucida natua paue sunt et inimnce sc̃o liũi
extiterunt. Ad hoc utiq ab hoste coafte sũt.
bulo se inducitis naturam man. cuma ppriai
uolunte sit origo pcã. Hoc n. certe sua culpa
nõ in aliena fecerum. Qd̃ cũ possente malo
resist̾e noluerũt. Qd̃ .n. si fac̾ent. bñ fat̾e̾nt
Si aũ ñõ fac̾emo grauit᷑ ĩmant̾q peccarent
Si potuerut̃ et nõ fecerunte utiq noluerũt.
Si gͦ nolueriũ uoluntatis cͥmen est nõ ncc̃ita¬
tis. Auolũtate gͥ iniciũ pcc̃: unde autem
iniciũ pca. inde miciũ mali. uł faciendi cõ¬
tra iustũ p̾ceptũ. uł paciendi ẜm iustum¬

Expanded text:
bat, prius aduersus hostem inprobum et post bat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniarilucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto exstiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, bulose inducitis naturam mali, cum a propria voluntate sit origo peccati? Hoc enim certe sua culpa, non vi aliena fecerunt, quod cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum prae
Abbreviated transcription (Latin):
nec uistis nec poc̾orib ꝑceren qd̾ in rep̾hẽ¬
sione dei ur̃ faustus ncħ intelligens ulti¬
mũ posuit: qm in menbra sua sic seiuret.
ut parum sit qd̾ ea inepiabilit᷑ hostib ue¬
nenanda obtulit nisi eciam falo cͥminei
iniquitatis accuser. Que ĩo metito dicit pd̃¬
dere tam ĩmane: ac sine fine supplicium ꝙ
errare se a priore sua lucida natura passa stͦ
et inumita lumini sc̃o extiterunt. Unde m¬
si qr ut ip̃e dicio ita erant inuisderata primẽ
auiditat pͥncipium tenebraꝵ ut nec originẽ
suam recolere. seq ab hostili natura dister¬
nere non ualerent. Ergo amme huiꝰmodi
illo primitꝰ qui ut a se in tantũ malum ꝓce¬
dent imꝑauit: Peiorem ergo ex ꝑte sũt pa¬
trem qua hostem. pater .n. eas ad tantum
malum misit. hostis aũt tanqu̾a bonũ ap¬
petiuit. cupiens ꝑfru non nocere. Ille sci¬
ens notuit. ille uesciens. S deus in firmus
atqz mops auter sibi consulere non uale¬

Expanded text:
nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehennec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus obtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmoillo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non uale
Abbreviated transcription (Latin):
noliitatis illas ꝑticulas ħiuisse dic̾e non po¬
testis. quͣtotus ceus ip̃e ño huit. Quia si eas
uo unttes in petm̃. totus a tenebraꝵ gente
puaus petrare coge̾tur. Quod si cogi nõ pͦs
poccauit cumi eas eo misit ubi cogi possent.
Et ĩo magis ip̃o ulo uelud patricidau culeo
digniis qui hos fecit libero ĩꝑio. qmͣ ille que
obtẽpando muc ierut. ubi recte uiuendi
arbitrium lib̾m ꝑdiderut. Si aũ ad pectan¬
dum eo ip̃e ĩuasus atq poisessus cogi posser.
insi ꝑ sue ꝑtis primo flagitium. et deuide
supplicium sibi puidister milla q fuuro ĩ d̾o
uronec in eiꝰ ꝑtib libera uolutas. nõ se fui¬
gat uiditem. s agnostat reum. Non qr pas
sus ẽ ꝙ nolebat sed q se simulat iusta re¬
tribuere. dãpnandos eos quos nouit ma¬
lũ passos eẽ poti qmͣ fecisset. Ꝙ ad hoc tm̃
alicui miseto. si felix aut fortimatꝰ uocetur.¬
Nempe iam er hoc meliꝰ erat. ut deus ut̃
sine ulła equitatis examine et hominib

Expanded text:
oluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnosus est quod nolebat, sed quia se simulat justa retribuere, damnando eos quos novit malum passos esse potius, quam fecisse: quod ad hoc tantum salicui misenempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
fidem in isrł. Ette nos ut potuimꝰ exposuimꝰ:
iudit deus q bonũ est. Et meluis fortassis expo¬
niuit ista moliores. Exponant et isti quare
sit miratus iħc. ꝙ antequ̾a fieret p̾sciebat et
antecͣ audiret utiq nouerat. Qmͣ qmͣ enim
plurimũ int̾ sit utrum uideat aliquis qr boñ
est. An eciam miretur. ĩit hoc tñ est nõ nulla si¬
militudo: qr ociam iħc lucem fidei miratus est
qmͣ in corde illuis centurionis ip̃e fecerat qui
est lumen uerum quod illiu̾at omnẽ hoĩem
uementẽ in hunc mũdũ. Qũe posset certe

Expanded text:
fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fieret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe
Abbreviated transcription (Latin):
est. qñ quidem deus eoꝵ cũ mẽbra sua mersit
in tenebras. uerbum contra se posuit. Non em̃
quod fecit iudit qr bonum ẽ. sed noluit uidere
qr malum est. Miratum sane faustus dm̃ nrm̃
dixiri quod scriptum est. nec om̃io est consequẽs
ut cũ aliquis uider qr bonũ ẽ eciam miratꝰ dica¬
tur. Multa .n. bona uidentes nõ miramur tã¬
qmͣ pretͥ opinionem ita sint. sed tiimd appeo ba¬
mus quod ita cẽ debuerint. U̾mptũ nos osten¬
dimꝰ eis nõ in ueten testam̃to cui maliciose ca¬
lupuiantur. sed in nouo quod ut imꝑitos
fallant accipiunt dm̃ ẽẽ miratum. Xp̃m .ni. fa¬
temur dm̃. Et hanc in laqueo suo uelud es¬
ca dulcissima ponunt: qua xp̃o deditos capiãt
Deus ergo mitatus est cum xp̃c miratus est.
Sic .n. scriptum est in eusigłio. qd̃ audita fi¬
de cuidam centunonis miratus est. Et ait dis¬
cipulis suis. Amen dico uobis nõ ĩueni tãtã

Expanded text:
est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni tantam
Abbreviated transcription (Latin):
nebre. nũc aũ lux in dño: Quod si idnales m̃¬
tes ꝑ uolũtatẽ ĩpiam tenebrose. litem sapĩe
dei nusqũa absentẽ cõp̾hende nõ possũt qd̾
ab ea longe sint affectu nõ loco. ꝙ mirñ si sp̃c¬
dei qui ferebatur suꝑ aquas. suꝑferebatur
eciam suꝑ aquaꝵ tenebras: incõparabili quid̾
mei uentas ĩuentura sit aurem suã qmͣ dñs a
ꝑuit. a quo sunt uera que dicimꝰ. Istos aũqua¬
les diuinaꝵ scripturaꝵ iudices patimur quib
eciam displicer quod deo placuerit oꝑa sua.
quẽ tanquã insolitam lucem miratũ ẽẽ rep̃¬
hñdunt. qr scriptum est. et uidit deus lucem qr
bona est: Approbat .n. oꝑa sua. qr placent ei q̃
fecto. et hoc est uidere qi bona sunt. Neq enĩ
aliquid inuitus fac̾e̾ cogitur. ut qd̾ ei nõ pla¬
cet. faciat. aut in aliquid faciendũ imprudẽs
labitur: ut fcm̃ ẽẽ displiceat. Cur aũ istis non
displiceat qd̃ deus nr̃ opus suũ uidit qr boñ

Expanded text:
nebrae; nunc autem lux in Domino . Quod si rationales menebrae; nunc autem lux in Domino . Quod si rationales mentes per voluntatem impiam tenebrosae lucem sapientiae Dei nusquam absentem comprehendere non possunt, quod ab ea longe sint affectu, non loco; quid mirum si Spi superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, inconparabili quidemmei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! adprobat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum esse displiceat. cur autem istis non displiceat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum
Abbreviated transcription (Latin):
dit̾ disputatur. Quarto .ii. die fecit istaꝯ
spicua celi luminaria que rursus utrũ simł
cũ sua luce fc̃a sint: an ex illa que iam fc̃a
erat quodãmõ accessa sint: simisr queritur
Quelibet sane lux fc̃a siti qñ cñ een̾t tene¬
bre suꝑ abyssum: dixit deus. fiat lux: creatã
tũ lucem a creatͥte lute ft̃am ẽẽ ño dubitat
quisquis sc̃as litteras pie legendo sit dignus
qui intelligat. Nec iõ putandus ẽ deus aute¬
qmͣ faceret lucẽ in tenebris ħitasse qr sp̃c dei
suꝑferebatur suꝑ aquas cũ p̃dcm̃ fuisseo te
nebre erant suꝑ abyssum. Abyssus namq ẽ
aquaꝵ mestimabilis ꝓfunditas. Unde pot
occurrere carnali prudentie uelud in hiis te¬
nebris que etant suꝑ abyssum ħitaui̾t is is¬
sp̃c dei de quo dictum est. ferebatur suꝑ aquas.
nõ intelligi ꝙ̃admodũ lux luceat in tenebriᷤ
et tenebre eam nõ cõp̾hendant. nisi per dei
u̾bum fiant lux et dicatur eis. fuistis alqũ te¬

Expanded text:
diter disputatur. quarto enim die fecit ista diter disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus dei superferebanebrae erant super abyssum. Abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. Unde potest occurrere carnali prudentiae, velut in iis tenebris, quae erant super abyssum, habitaverit Spiritus Dei, de quo dictum est, Ferebatur super aquas; non intelligenti quemadmodum lux luceat in tenebris, et tenebrae eam non comprehendant , nisi per Dei verbum fiant lux, et dicatur eis, Fuistis aliquando te
Abbreviated transcription (Latin):
poꝵ ꝑ carius oculos hauriens. uob̃ multipli¬
ci fixione dilatauit atq uariauit. Lux ista ꝙͣ¬
uis et ipam deus fec̾iti longe inco̾parabił est
ociã slłi luci. qm fecit deus in mẽtib pioꝵ.
quas a tenebris lucificat. sicut ab ĩpietate i¬
tificat. Qnͣto magꝰ illi maccessibi q̃ ista oĩa
facit. Nec om̃ib maccessibilis ẽ. b̃i .n. mũdi
et tenebre non sunt in eo ulle. Impii uero ño
uiderũt lumẽ: sicut dicit ysaias. Calib gͦ ẽ
maccessibilis ilła lucifica lux que nõ solũ
illam spũalem lucẽ in scõꝵ mẽtib. s eciã
istam corꝑalem fecit. Non ad qmͣ ꝓhibeat
ille qui erat lux dixit. Fiat lux. Que lux lu¬
cem fecerit: manfestũ est: Mlamfeste ii. po¬
sitĩ est. dixit deus. Qt tñ lucem fec̾it. an¬
corporalem qnͣdam lucẽ. remotam eciam
ip̃am ab aspectib urĩs in sb̾limib huiꝰ m̃di
locis. int̾ studios diuinaꝵ scripturaꝵ cõcor¬

Expanded text:
porum per carnis oculos hauriens uobis multipliporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec omnibus inaccessibilis est; beati enim mundo  eo non sunt ullae: impii vero non videbunt lumen, sicut dicit Isaias . Talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritualem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit: non ad quam prohibeat rae super abyssum, ille qui erat lux, dixit, Fiat lux. Quae lux lucem fecerit, manifestum est; manifeste enim positum est, Dixit Deus: quam tamen lucem feccorporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concor
Abbreviated transcription (Latin):
deus lux est. eo tenebre in eo nõ sũt ulle. sic̃
ibi legitiis. et deus qui dixit de tenebris lu¬
mẽ claresc̾e: claruit in cordib urĩs et itidem
ibi legimiꝰ. sio ed in illis uet̾ib libeis. et candor
est lucis eterne. dcm̃ est de sapĩa dei. que uti¬
q fãcta nõ ẽ qꝑ ꝑ illam fc̃a sunt omĩa. eo de
lũce quadam que nõ nisi ꝑ illam fca sst̾⁊ oĩ
põt fieri. hos ibi dicitur Tu illuminabis luc̾¬
nam meam. dnẽ deus meus illumina tene.¬
bras ieas . Sicut et ab inicio cũ tenebre eeñt
suꝑ abysum dixto deus. fat lux. et fc̾i est lic
e ex hac habundat ad faciendos illuminatos.
milliꝰ bonum cupiens cum ip̃o fruatur ominis
noluntas bonas. millius malũ metuens cũ
ip̃o deseratur om̃is uoluntas maia. Quia nͦ
anger eũ qui eus dono beatus ẽ. nec terrer
cum qui enis udicio miser est. Talem deũ
manichei nõ colitis. longe ab illo fc̾i estis.
dũ fantasmata ur̃a sestamini. que cor ũrm
nanũ et uagum lucem istam celestiũ cor¬

Expanded text:
et tenebrae in eo non sunt ullae , ibi legimus; et, Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris , itidem ibi legimus: sic et in illis veteribus Libris, et, Candor est lucis aeternae , dictum est de Sapientia Dei, quae utique facta non est, quia per illam facta sunt omnia ; et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas . Sicut et ab initio cum tenebrae essent super abyssum, dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: et ex hac abundat ad fnullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium cor
Abbreviated transcription (Latin):
uis ꝓmittebatur sacrificiũ sangͥnis quo redẽpti
sumus uoluit calũpniari. Nep̾hñderet et zelan¬
tem. qr cum ementes et uendentes de temꝑlo e¬
flageliando eiecisset comemorauit euugłista de
illo ẽẽ scͥptum. zelus domus tue ꝯmedit me. si¬
cut iste accusaiut zelantẽ dm̃ qd̃ aliis sacrifica¬
ri uetuisses. Siceret irastentẽ in suos et in ali¬
enos. in suos quid̃ qr dixi seruus qui scit uolũ¬
tatem dñi sui eo no facit digna plagis: uapu¬
labit multa. In alienos aũ: qi dixit. Siquis uo
non receꝑit excutite illis puluerem de calcia¬
r̃tis ut̃is. Amen dico uob̾ qi tołabilius erit so¬
dome in die udicii: qm̃ illi ciuitati. sicut iste
criminatur irascentẽ dm̃ mmo in suos nis¬

Expanded text:
ris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti ris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc i
Abbreviated transcription (Latin):
nõ solumex hoc quod mirat᷑ est certurioiis
fidem. uerum etiam quod uidam int̾ discipłos
elegit. qui mandata eius nõ erat seruaturus
sicut reprehendit iste cur p̾ceptum in parady¬
so datum fuerat homimi nõ facturo. Culpa¬
ret etiam illud quod scire nõ potuerit quis eum
tetigerit. qñ tetigit fimbriam uestimenti eniᷤᷤ
que fluxum sanguinis paciebatur. sicut iste
culpaiut dm̃ nescisse se ubi lateret adam. Ere¬
git. Diceres et mindũ ac timentẽ ne si intra¬
rent quĩt alie uirgnes in regnũ eius: uiue¬
rent m eternm. contra quas ita clausit ut nec mi¬
serabilit᷑ pulsantib aꝑires uelud obliiuscens quod
ip̃e ꝓmiserat dicens. pulsate eo aꝑietur nob̾. sicut
iste inuidie timcrisq arguit dm̃. qd̃ ad uitam eter¬
nam nõ admiserit pec̃orem. Diceret et appentem
nd petudũ sed hominũ sangͥnẽ: qi dixit. Qui ꝑ¬
dident aĩam suam pp̃me: in nita eterna ĩueni¬
et cam. sicut iste de sacrificiis aĩalium. quib figu¬

Expanded text:
non solum ex hoc, quod miratus est centurionis fidem, uerum etiam quod ludam inter discipulos elegit, qui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire non potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, cregit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatorem. diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figu
Abbreviated transcription (Latin):
figitas sacramentoꝵ: siłes sunt homib quib
displitent cã quoꝵ no capuui utilitate̾. Nueld̾
s curdus uidens mouen iabia loquentiũdan¬
quam ssiꝑfluos oris motus deformesc repro.¬
hñderer.. uel si quisqũa cecus iaudata sibi au¬
qua tomo uelud palpando probare quodos
et parietum leuitatem mami ꝑtrastans in se¬
nestras irrueret eas q uelud ĩ conuementes
illi dequalitati redargueret cauernasq rai¬
mosas putaret. Iam uero sc̃a ꝓphetaꝵ eciam
ip̃a ꝓphetita eo mistica fuise quid agam ut
intesligant quoꝵ mẽtes uanitas occupauit.⁊
camꝰ dm̃ ubi tenebre erant sibꝑͣ abyssumt.¬
deus uerbo faceret luceret lucerm. Sed
qr non distingunt int̾ lucem que est ip̃e
deus. eo lucem qu̾a fecit deus. ideo putant
ẽẽ consequens no in tenebris ip̃e fi̾it ante
faceret lucem. cum tenedre eeñt siꝑ abyssĩ
antequ̾a dicerer. fiat lux. Sicut .n. in nouo¬

Expanded text:
figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, camus deum, ubi tenebrae erant, qudeus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequ
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis ueteris testam̃eti sepe ac multa iam
diximus ut intelligeretur alud ibi fuisse qd ꝑ
gr̃am noui testamenti faciendo donaretur im¬
plendum. aliud quod ꝑuersitatem patefactam
remouendo demõstraretur impletum. cũ dei
et ꝑximi dilectione susciperetur legis ꝑficien¬
daꝰ pͥceptio. circucisionis aũ ate illoꝵ sllius dẽ¬
poris. sacramentoꝵ cessatione ostend̾etur legio ꝵ¬
colita ꝓmissio. Preceptum qiippe reos faciebat
ad desid̾andam salutem. ꝓmissum aut̃ figuras
celebrar ad expectandũ saluatoren. ut ꝑ aduen¬
tum noui testaiñti illos uberaret gr̃a donata:
lllas auferres uetitas reddita. Ipsa .n. lex que
ꝑ moysen data est. grã et uentas ꝑ ih̾m xum sẽa¬
cepto cnat ex dei tono custodireturs Ueritas aĩt¬
ut ablata ol sernatione umibraꝵ quos ꝓmussi
eras ex dei fił presentaretur Proinde nti quies
que no intẽ. ngant repͥhententes. leptam uel
stadiem seu uerrucas legis eẽ dicunt ꝓmissus

Expanded text:
sacramentis Veteris Testamenti saepe ac multa jam diximus, ut intelligeretur aliud ibi fuisse quod per gratiam Novi Testamenti faciendo donaretur implendum, aliud quod per veritatem patefactam removendo demonstraretur impletum: cum Dei et proximi dilectione susciperetur Legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur Legis persoluta promissio. Praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad exspectandum Salvatorem: ut per adventum Novi Testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret veritas reddita. Ipsa enim Lex quae per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Chrtodiretur, ueritas aut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq .n. sine lege peccauñt. sine lege ꝑi¬
bunti et quicũq in legem peccauer. ꝑ legem
uidicabuntur. Diceret et trucidantẽ eo effũ¬
deutem multoꝵ sanguinem. Obleuia quid
uł mula ꝯmissa. Leue qiippe aut nullũ od¬
missum pagano iuderetur uł non hr̃e in cõ¬

Expanded text:
icumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in con
Abbreviated transcription (Latin):
que uere sb̾adei est. ac ꝑ hoc oĩo incõmutabi¬
lis q̃ admodũ hoc dicatur ño ĩuenio᷑. Dens
.n. om̃io peccare ño põt si cut negare se ipm̃
no põti homo .n. põt peccare et dm̃ negare.
si si no uuto nõ faci Si gͦ utis m̃bras di ũ¬

Expanded text:
quae vere substantia Dei est, ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non invenitur. Deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest : homo autem potest peccare, et Deum negare; sed si nolit, non facit: si ergo istis membris dei
Abbreviated transcription (Latin):
dol eo qui audierint uiuent. Non dixit uocem
meam. Et multa hiu̾modi. Unde iam puto su¬
fficere que dcã sunt et ad studiosos et ad calũpni¬
osos ꝯuincendos ¶am illuo qm sit infi̾nũ quis
nõ udeat. qd̾ aut. nõ eum dice̾ potuisse nolite
putare. qr uem soluere legemet ꝓpħas: nõ uẽi
soluere: sed ad ĩplere. insi aliqͥd tale iam fecis¬
seo: ut in hanc supitom posset ueuire. qͣi nos
negemꝰ udeis nõ intelligentib uid̾i potuisse
cur ille uerar et uerctas uo potuerit de alia le¬
ge et aliis ppħis dicere qd̾ eos nõ solueret insi
de hiis quos illi cum coluere suspicabans᷑. Qd̾
hinc ociam satis ꝯfirmat᷑ qr ibi sequitur ed diẽ
Amon. am̾ dico uob̾ donec tnͣseat celam et t̾ra

Expanded text:
dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat cael
Abbreviated transcription (Latin):
modũ. Ita gͦ et matħs de se danꝙẜ de ano scͥsit
Quod et ioħ̾es fecio. Nam cirta finem libri sui ip̃e¬
etiam sic loquitut. Conu̾sus petrꝰ uidit diccipu¬
lum ꝙ̃ diigebat iħc qui et recũbebat in cena ss̃
pestus eiꝰ. eo dixerar dño quis est qui tradet te¬
Nunquid eo hic drxt. conlisus pett uidit: An forte
ppea nec istum putant hoc euuͣgłium scͥpsisse. S
paulo post dicit hic est discipulus qui testificat᷑ de
ibu: et qui hec scͥpsio. Et scimꝰ qr uerum ẽ testio¬
num cius. Nungͥd ait. Ego sum discipulus qui¬
cũ gesta narrarent quis nesciat. Qmͣ multa et
ip̃e dñs ead̾ locutione de se dicit. quis enum̾are
sufficiat: Cum uenerto in quis filius hom̃is. pu¬
tas mueniet fidem suꝑterrã: Non dixit cum ue¬
nero putas iueniam. Et uenit filius hom̃is
manducans et bibens. slon dixit uem. Et uẽi¬
et hora eo nuno ẽ.: qñ mortui audient uocẽ falii

Expanded text:
modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te trquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eius. nucum gesta narrarent. quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit, quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec legerit. solere scͥptores rerũ gestaꝵ. cũ in
suam ꝑsonam uenerint ua se ꝯtexere. tancͤẜ
do auo narront: qd̾ de so narrãt. Magis gͦ hñc
arbttror non ut iꝑitũ. sed ut imꝑitis nebulas
ostendere uoluisse: sꝑanten se plures ẽe captur̃¬
qui ista non nossent. Et in hystoria quidem ret̃
cesariũ talis narrationis reꝑiũtut exempia. Sed
non opus ẽ ut ex alio genere litt̾aꝵ uł nr̃õs ad¬
moneam. uł istum refellam. Ip̃e certe paulo
ante de ubris moysi quedam testimonia ita ꝓt̾e¬
bat. itt nõ ea negaret scͥpsisse moysen. ĩmo et
affirmaret. sed ad xpm̃ non ꝑtinere contenderer.
legat ergo in endem libris que de se scͥpsit mo¬
yses. utrũ ita scripserit dixi. aut feci hoc aut illõ
et nõ poti dixio moy ses. et fecit moyses. Erͣ om̃ia¬
dixit ad me dũs. et nõ potiꝰ uocauit dñs moysen.
et dixit dũs ad moyseun. Et om̃ĩa cetera in eũdẽ

Expanded text:
ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturqui ista non nossent. Et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla: sed non opus est ut ex alio genere litterarum vel nostros admoneam, vel istum refellam. Ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen, imo et affirmaret, sed ad Christum non pertinere contenderet. Legat ergo in eisdem libris, quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit, Dixi, aut, Feci hoc vel illud; et non potius, Dixit Moyses , et, Fecit Moyses : aDixit ad me Dominus; et non potius, Vocavit Dominus Moysen , et, Dixit Dominus ad Moysen : et omnia caetera in eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
pret̾miserit. cum in alia scribenda eẽt intentus.
Nonne ensigeliũ suum ita posse coneludit di¬
dicens. Et alia quidem multa fecit iłc. q̃ si scrbe¬
rentur ꝓ singła: nec ip̃m existimo capere mũdũ
qui scribuntur libros. hic utic ostendit se sciẽ¬
tem miatta p̃t̾misiste¶ Sed si de lege et ꝓpħio uoᷤ
delestat iohis auctoritas: ioħi credite attestanti
tractauimꝰ. si crederetis moysi. crederetis et mͥ. de
me .n. ille scripsiti. Undiq tergu̾tatio ur̃a con¬
tuditur. Aperte dicite nõ uos credere xp̃i euuge¬
lio. Nam qui in eusigłio quod uultis creditis: qd̃
uultis nõ creditis. nob̾ poci qui eusigłio creditis.
At ossi olegantem reni sͥ uisus ẽ faustus dicõ
ubi ppẽa uoluit non credi hec scͥpsisse matħm
oꝑ cũ de sua electione dicẽt nõ ait. uidit me s
cio utrũ de errore ĩꝑicie dixerm. an de mortos
sallacie. Sed nõ usq a deo imꝑitũ putauerim

Expanded text:
praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio; nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis. non creditis. uobis potius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et cio utrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim,
Abbreviated transcription (Latin):
ta dicit. Porro si hodie pp̾ea de illofidelib eiusi
uera dñtur: qr illi qui uiderunt et audierunt
uel p̾dicando us stribendo ea disseminauerũt.
cur ex ore ioh̾is condiscipuli sui ño posset uera
matħs audire de xp̃o ubi isle affuit. et ip̃e non
affiuti sed ex libro ioħis possimꝰ uera loci de xͦ¬
ño solum nos tanto post nati. sed ociã post nos
alii nascituri: Unic .i. nõ solum mathei uerũ
eciam luce ac marci enuͣgłiũ qui eosdem dis¬
cipulos secuti sunt in non imparem auctori¬
tatẽ roceptũ est. huc accedit et ip̃e dñs qr po¬
tait nairare mathoo. quod ante ꝙͦ eum uocasset
cum hiis egerat quos prius uocauerat. At em̃h
ip̃e ioħes in eur᷑głio suo ponere debum si hoc dcm̃
a dño audierat. qui cũ dic̾etur p̾sens erat. Qua¬
si fieri nd̃ potuerit ut cũ om̃ia que a dño audie¬
rat scribere ñõ posser. int̾ ala q̃ prec̾mmsit et̃ hoc

Expanded text:
ra dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius ra dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? Hinc enim non solum Matthaei, verum etiam Lucae ac Marci Evangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt, in non imparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
noc minuas. sed in hiisdem per seuerabis ut
bñdicar te dñs teus tuus. Quapp̾ sie ad imi¬
plendi causa iħc legi aliquid et ꝓpħis adiec̃
in dexteram iuidetur lapsus suie dempsit ut
destrueret in sinistm. Utrũq certe offendit
legis auctorẽ. Itc̾toq aut aliuid aliquid sig̃¬
cat istuo: aut fłm est. augustuuis.
narranti nolle credi matheo. et uol¬
le credi manicheo. Si math̾s nonĩt.¬
fuit cũ xp̃c dixisset. Non ueni soluere legẽ
mnquid maicheus interfuit aut iam
uel natus fuit. cum xp̃c inter homines:
appareret: Scd̾m hanc gͦ fidei ur̃e legem nicħ ci
xp̃o contra xp̃i discipulos loquitur. et ꝯtͣ eui̾¬
głium ꝙ illoꝵ anctoriate fiatũ ẽ. hñs emĩ¬
apłi uotem qui in spũ sc̃o taios uenturos esse
cernebat. Unde fidelib dicebat. Si quis uobis
sic Nam si nemo de xp̃o uera dicit. insi qui eñ
preseno iundit. et audiuit hodie de illo nemo ue¬

Expanded text:
nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsum est. AUGUSTINUS rnarranti nolle credi Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem numquid Manichaeus interfuit aut iam uel natus fuit, cum Christus inter homines adpareret? secundum hanc ergo fidei uestrae legem nihil ei Christo contra Christi discipulos loquitur et contra euangelium. quod illorum auctoritate firmatum est. habemi uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis thema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo ue
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾ noĩb et sħu. et mathei. Quid qd̃ ociam ex
ip̃o ẜmone quod p̾cepit nõ putare. qr uene¬
nt legem soluere. magis intelligi detur qͥa
soluerm. Neq .n. nicħ eo tale faciente uidei sꝰ.¬
qr ueni soluere legem. Agendũ ergo si ci et in¬
dei dixissent. quid porro aũ tu tale agis unde
hoc suspicari possimꝰ: An qr circsicisionẽ dendes
calb̾a uolas. sacrificia respuis. confundis ci¬
bos. Hoc est ergo. nolite putare. Et quid hoc am¬
plius quid ue manifestus fieri potuit in des¬
tructionem legis ac ꝓpħ̾aꝵ. Aut si hoc adim¬
plere est legem. quid erit soluere: Quid qd̾ or
ciam lex et ꝓphete ne ad impletione quid̃ gau¬
dent. Adeo sibi pleni uidentur et consũmati
quoꝵ auctor ac p̃r nõ minꝰ eis adisti indigna¬
tur qm detrahi. ut soribens in deutronomio
dicat. Hec p̾cepta q̃ mando tͥ hodie isrł obser¬
uabis. Et caue ne deolines ab hiisdem noq ĩ
sinistm᷑ neq in dext̾am. nec addas quicqm᷑ eis.

Expanded text:
sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suse, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas quicquam eis
Abbreviated transcription (Latin):
it dicat. Widit hoiẽm. et uotauit eum. et secu¬
tꝰ est eum. ac non pocius dicat. uidit me. et uo¬
cauit me: et secutꝰ sum cum: insi qr constat hoc
matħ in non scripsisse. sed alium nescio quẽ
sb̾ eius uoĩe. Cũ ergo ne quid̾ si matħs hoc scͥ¬

Expanded text:
 dicat, Vidit hominem, et vocavit eum, et secu dicat, Vidit hominem, et vocavit eum, et secutus est eum; ac non potius dicat, Vidit me, et vocavit me, et secutus sum eum: nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub ejus nomine? Cu
Abbreviated transcription (Latin):
Ur legem non accipitis et ꝓpħ̾as. cũ ẜͦ
eos non se uenisse soluere dixerit. s
ĩplere. Quis hoc testatur dixisse iħm:
Alachs ubi dixisse. In monte. Quib presen¬
tib petro. Andrea. Ia cobo. Ioh̾e. Quatuor
huis tm̃. Ceteros .n. nec dum elegerat. nec ip¬
sum matħm. De hiis ergo quatuor unꝰ idẽ
ioħes emiͣgłium scripsit. Ita alicubi hoc ip̃e ꝯ¬
qui fuit in monte. matħs hoc scripsit qͥ lõgo
in t̾uallo postquã iħc de monte descendit se¬
tutus est eum. Ac ꝑ hoc de hoc ip̃o primo ã¬
uigitur utrum iħc tale aliquid dixenit. quia
testis ydoneus tacet. loquitur autẽ minus
ỹdoneus ut int̾im ꝑmiserimꝰ nob̾ iniuriam
fecisse matheo. donec et ipm̃ ꝓbemꝰ hec non
scħsisre. sed alium nescio qũe sb̾ nomine eius.
Quod docet et ip̃a lectionis eiusdem mathei
obliqua narratio. Quid .n. dicit: Et cũ tnͣsir
sħc: udit hoĩem sedentẽ ad theloneum matħm
secutus est eum. Et quis ergo de se scribens a¬

Expanded text:
Cur legem non accipitis et prophetas, cum Christus eos non se uenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipse conqui fuit in monte, Matthaeus hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine secutus est eum . Et quis ergo de se ipso scribens,
Abbreviated transcription (Latin):
per xpm̃: io nõ uenit solue legem. et ꝓpħas:
sed admiplere. Non ut legi addentur que de¬
erant: sed ut fierent que scͥpͥta erant. Quod
ip̃a eius u̾ba testantur. Non n. ait iota unum
aut inus aper non tnͣsibit a lege: donec ad dant᷑

Expanded text:
eo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec addant
Abbreviated transcription (Latin):
useoꝵ. non intrabits in regnũ celoꝵ. Qua ergo
legem docebant phei. et nõ faciebant ip̃am di¬
cit xp̃c nõ ex se ueniore soluere sed ad ĩplere. Q¬
a ip̃a ꝑtinet ad cathedram moysi. in qua sedẽtes
nunttandi. Nec intelligit faustus aut forte se
fingio nõ intellig̾e quid sit ĩplere legẽ. cũ hoc
de u̾boꝵ adiectione putat accipiendũ. qr scͥptũ
est. ne quid addatur scͥpture dei. uł detrahat᷑ uñ
dicit. nõ debuisse ad ĩpleri qd̾ ita ꝑfcm̃ ꝯm̃dat᷑¬
uo mob̾ addendũ mniuendĩq siti Nescũt gͦ
isti qũo ad implcar legem qui sic uiuit. ut lex p̾ce¬
piti Pienitudo .n. legis caritas. sicut dicit apłs.
Istam cartratem dũs exsbere et donare dignat᷑
est. mittendo fidelib suis spm̃ scm̃. Unde item
est nobis. Et ip̃e dñs. In boc scient om̃s q mei
b᷑ gͦ lex uł cum fint q̃ ibi p̾cepta sũt uł cum
exibentur q̃ ibi ꝓphata sunt lex .n. per moysen¬

Expanded text:
docent; non intrabitis in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant, ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere, quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes  imitandi. CAPUT VI. Nec intelligit Faustus, aut forte se fingit non intelligere, quid sit implere Legem; cum hoc de verborum adjectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur Scripturae Dei, vel detrahatur : unde dicit non debuisse adimpleri, quod ita perfectut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare dignatus est mittendo fidelibus suis sanctum spiritum. est nobis . Et ipse Dominus: In hoc scient omnes quia tur ergo Lex, vel cum fiunt quae ibi praecepta sunt, vel cum exhibentur quae ibi prophetata sunt. Lex enim per Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
Ebridio. augꝰ. Recentissimis lrĩs tius res¬
pond̾e malui. ñ cy cõtẽpn̾em p̾cedentia qͥ¬
sita tua. ininusue me deiestauerĩt: s qd̃ ĩ
et qu̾atũ nos semꝑ optasse nosti. et optam᷑. Ne
q̃ras cur ita sit. Illa .n. faciliꝰ quib ĩpedior. ꝙ cur
ĩpediar exposuerim. Scrib̾ cur ego et tu cũ slmꝰ sĩ¬
guli ead̾ mułta faciam. sol aũ n̾o id̾ faciat ꝙ ce¬
t̾a sid̾a. Cuiꝰ rei cãm conarer. Nam si ead̾ nos agi
mꝰ multa: et ille cũ cet̾is agit. Si ñ iłle: nec nos.
Ambło. et ambłas. mouet᷑. et mouent᷑. uigilo. et
iugilas. lucet ed lucẽt disputo. et disputas. cͥcu¬
ĩt et cͥcũeur tam et actus aĩ nullo mõ ẽ his q̃¬
uidemꝰ ꝯꝑandus. Si aũ aĩm ita ut equũ ẽ aĩo cõ¬
feras. mag̾ id̾ uł cogitare uł ꝯtẽplari. uł si qͥd ali¬
ud ꝯmodiꝰ d̾r. si ullus eis mẽ ãimꝰ. sid̾a ꝙͣ homĩes
ꝯsid̾anda st̃. Cet̾m in corpoꝵ motib si ut soles di¬

Expanded text:
RIDIO AUGUSTINUS. Recentissimis litteris tuis respondere malui, non quod contempserim praecedentia quaesita tua minusue me delectauerint, sed quod in et quantum nos semper optasse nosti et optamus. ne quaeras, cur ita sit; illa enim facilius, quibus impedior, quam cur impediar, exposuerim. Scribis, cur ego et tu, cum simus singuli, eadem multa faciamus, sol autem non idem faciat quod cetera sidera cuius rei cmus, multa et ille cum caeteris agit: si non ille, nec nos. Ambulo et ambulas, movetur et moventur; vigilo et vigilas; lucet et lucent; disputo et disputas; circuit et circumeunt: tametsi actus animi nullo modo est iis, q animum, ita ut aequum est, animo conferas, magis idem vel cogitare vel contemplari, vel si quid aliud commodius dicitur, si ullus eis inest animus, sidera quam homines consideranda sunt. Caeterum in corporum motibus, si, ut soles di
Abbreviated transcription (Latin):
u̾m cũ hoc obscurissimũ sit. qua siłitudine illust ͣ¬
ri possit ignoro: insi forte ad artes illas q̃ insũt aĩo
nr̃o ꝯfugiendũ est. Nam in disciplina metiendi u¬
na est anguli rõ. una quadrati. Itaq quotiens de¬
mõstrare angulũ uolo. nõ nͥ una rõ anguli mͥ oc¬
currit. S quadratũ nequat striberẽ. nisi quatu¬
orsimł angłoꝵ rõnẽ ĩtuere. Ita quilib ho una rõe¬

Expanded text:
uerum hoc cum obscurissimum sit, qua similitudine inlustrari possit, ignoro, nisi forte ad artes illas, quae insunt animo nostro, confugiendum est. nam in disciplina metiendi una est anguli ratio, una quadrati. itaque quotiens demonstrare angulum uolo, non nisi una ratio anguli mihi occurrit; sed quadratum nequaquam scriberem, nisi quattuor simul ang
Abbreviated transcription (Latin):
ma tpr̃a om̃s qui lib̾ati sunt ad hec mala de¬
nuo reu̾ti et lrelabi. et has uices altꝰuantes
b̾itudinũ et miseriaꝵ rõnalis creature semꝑ
fuisse. sꝑ fore: de qua uanissima ĩpietate ad¬
u̾sus pħiloso phos a quib ista didicit orig̾es
in libris de ciuttate dei diligentissime dispu¬
a natus ẽ asseuerant ne eñ aliquid am¬
plius qmͣ hominẽ putant. ista heresis aliqñ cuidã
arcemoniis fuit. Sed cum defecisser et ĩstaurata
est a paulo. Et sic postea a fotmo ꝯfirmata ut
fotiniam qmͣ paulian celebrus m̃icupentur
Istos sane paulianos baptiz andos ẽe mecc̾a ca¬
tholica niceno concilio constitutũ ẽ. Unde cre¬
dendum est eos regulam baptismatis ñ ten̾e
qmͣ secum multi hereticicum de catholica dis¬
cederent abstulerunt eamq custodiunt. oo

Expanded text:
ma tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala dema tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has uices alternantes beatitudinum et miseriarum rationabilis creaturae semper fuisse, semper fore? de qua uanissima impietate aduersum philosophos, a quibus ista didicit Origenes, in libris de ciua natus est, asseverant: nec eum aliquid amplius quam hominem putant. Ista haeresis aliquando cujusdam Artemonis fuit: sed cum defecisset, instaurata est a Paulo, et postea sic a Photino confirmata, ut Photiniani quam Pauliani celebrius nuncupentur. Istos sane Paulianos baptizandos esse in Ecclesia catholica Nicaeno concilio constitutum est. Unde credendum est eos regulam Baptismatis non tenere, quam secum multi haeretici cum de Catholica discederent abstulerunt, eamque custodiunt.