comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gate s̃. in ritu romanoꝵ sacroꝵ tͣnsiuerint. eaq sacrilegi obseruanda et
celebranda susceꝑint. Gens aũ udea siue sub paganis regibꝰ siue sub xp̃ia¬
nis: ñ amisit signũ legis ⁊ circũcisionis suȩ qđ cet̾is gentib popłisq cistĩ
guit᷑. sed om̃is imꝑador uł rex qui eos in regno suo inuenit. eũ ipso signo
dr̃ int̃pretatũ cõmotio siue instabilis ⁊ fluctuans. ⁊ sedis incerte. Qđ contͣ
malũ ds rogat᷑ inpsalmo. Ne dederis in motu pedes meos: ꝙ manꝰ peocatoꝵ
ñ moueant me. Nunc uͦ ⁊ uidei ⁊ om̃s qui diu̾sis errorib contumaces sunt
resistendo u̾itati: uenundati exeunt afacie dĩ. id÷ a nũa dilectionis euis¬

Expanded text:
gatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et gatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus pguitur; sed omnis imperator vel rex, qui eos in regno suo invenit, cum ipso suo signo r interpretatum commotio, sive instabilis et fluctuans et sedis incertae, contra quod malum Deus rogatus in psalmo, Ne dederis in motu pedes meos, et manus peccatorum non moveant me . Nunc vero Judaei et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati; venundati exeunt a facie Dei, id est, a misericordia di
Abbreviated transcription (Latin):
tat sed hoc timet ne inueniat᷑ ⁊ occidat᷑. Carnalit̾ enĩ sapit tanqͣm oꝑans
t̃ram: cuiꝰ uirtutẽ ñ accipit. Saꝑe autẽ seđ̾m carnẽ: mors ẽ. Quã ille non
intelligens : amisso regno gemit ⁊ corporali morte tremit.S qͥd ei respondet
ds̃ : nequaqͣm ita fiet: sed om̃is qui occidit eam. septuplũ punet᷑. siue ut¬
cis corporali morte interibit genus impiũ earnaliũ iudeoꝵ sed quicũq eos
ita ꝑdiderit septẽ uindictas exsoluet. id: auferet ab eis septẽ uindictas
xp̃ianis: sed solam disꝑsionẽ meruerint: iuxta qđ scͥptura dicit. Ne oc¬
cideris eos: neqͣndo obliuiscant᷑ legis tuȩ. disꝑge illos in urtute tua: et
depone eos. Posuit dñs cam insignũ: ut ñ int̾ficeret eum om̃is qͥ inuenisset
eũ. Hoc reuera mirabile ẽ: quẽ admodũ om̃s gentes que a romanis subiu-¬

Expanded text:
tat; sed hoc timet, ne inveniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit, tanquam operans tat; sed hoc timet, ne inveniatur et occidatur. Carnaliter enim sapit, tanquam operans terram, cujus virtutem non accipit; sapere autem secundum carnem, mors est. Quam ille non intelligens, amisso regno gemit: et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit Deus? Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Ca corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas,Christianis, sed solam dispersionem meruerint, juxta quod ait Scriptura: Ne occideris eos, nequando obliviscantur legis tuae. Disperge eos in virtute tua, et destrue eos . Posuit Dominus in Cain signum, ut non eum interficeret omnis qui invenisset rit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiu
Abbreviated transcription (Latin):
gus et ꝑfugus siue ut in septuaguita scͥptum ẽ. gemens ⁊ fremens eris ĩ t̾ra.
Nẽ eoce quis ñ uideat quis ñ agnoscat in dotã t̾ram quacũq disꝑsus ẽ. ille
popłs. quomͦ sit uagus in gentibꝰ et ꝓfugus ab ierłm. qͦmͦ gemat merore a¬
missi regni.⁊ tremat timore sub innumerabilibꝰ popłis xp̃ianis: ĩdeoq res¬
pondit dicens. Maior ẽ. iniqͥtas mea: quã ut ueniã merear. Ecce eicis me
hodie a facie t̾re ⁊ a facie tua abscondar. ⁊ero uagꝰ ⁊ ꝓfugus int̾ra. Igitur:
onũs qui inuenerit me occidet me. Uere inde uagus et ꝑfugus tremit et
gemit: etiã ne regno t̾reno ꝑdito. ista uisibili morte oceidat᷑. hane dieit
maiorẽ causã quã illã: qđ ei tra nr̃a t̃ dat uirtutẽ suã ne sp̃alit̾ moriat᷑
Carnalit̃ sapit. ⁊ abscondit se a facie dĩ : id÷ iratũ habere dm̃ graue ñ pu¬

Expanded text:
gus et profugus , sive ut in Septuaginta scriptum est, Gemens et tremens eris in terra. gus et profugus , sive ut in Septuaginta scriptum est, Gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus in gentibus, et profugus a Jerusalem, quomodo gemat amisso regno, et tremat timore sub innumerabilibus populis Christianis. Ideoque respondit, dicens: Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie tnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriCarnaliter enim sapit et abscondit se a facie Dei, id est, iratum habere Deum grave non pu
Abbreviated transcription (Latin):
delis at̾ra: id÷ ab eccłia que aꝑuit os suũ in confessione peccatoꝵ acciꝑe
sanguinẽ xp̃i qͥeffusus est in remissionẽ peccatoꝵ omĩum de manu ꝑse¬
cutoris nolentis eẽ. sub gr̃a sed sub lege. ut eẽt ab eccłia maledictus: ioest
ut ostendet eum eccłia maledictũ testificante apło. Quicũq enĩ exoꝑib¬
legis sunt: sub maledicto st̃. Cum oꝑatus fueris eam: ñ dabit tͥ fructus
salutem nr̃ã: crucifigendo xp̃m qui mortuus ẽ. ꝓpt̾ delicta nr̃a. Hec ta¬
men eis dedit eadẽ t̾ra. uirtudẽ suam: quia ñ iustificati s̃ uirtute resur¬
rectionis eiꝰ qui resurrexit ꝓpter iustificationẽ nrã. Qui et si crucifixꝰ ẽ.
ex infirmitate nr̃ã: uiuit tam̃ in uirtute dĩ. Hec ẽ. gͦ uirtꝰ t̾re illius:
quã ñ ostendit impiis ⁊ incredulis. Uñ nec resurgens eis aquib erat cru¬
cifixus apparuit tanquã eam oꝑanti t̾ram: ut granũ illiꝰ seminaret᷑. Ua¬

Expanded text:
confessione peccatorum, accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum omnium, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus; id est, ut ostenderet eum Ecclesia maledictum testificante Apostolo, Quicumque eniledicto sunt legis . Cum operatus fueris terram, non dabit tibi fructus salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra : nec tamen eis dedit eadem terra virtutem suam, quia non justificati sunt in virtute resurrectionis ejus qui resurrexit propter jusex infirmitate nostra, sed vivit in virtute Dei . Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur. Va
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s pusillammitati. Et putabã me inuenisse modũ quo pax poterat
fieri. cũ ur̃a honestate ⁊ clericoꝵ uoluntate. nisi consilio insipientiũ. ⁊ ma¬
lignoꝵ filiꝰ ur̃. Herodianũ illud sacram̃tũ fecisset. et ad idem burgenses su¬
os coegisset. Quo facto: usus honestoꝵ uiroꝵ consilio noliri eis ultra dare be¬
nedictionẽ. s tam̃ ꝑ amore ur̃o distuli maledictionẽ. Nec eñi benedictione
ut antequã res in peius uergat᷑. aut ꝑ uos aut idoneos mediatores colloquiũ
habeamꝰ ⁊ put meliꝰ ds̃ donauerit. tam ꝑiculosã ⁊ inutilẽ turbã ad pacem
reducere studeamꝰ. Iam enĩ diu dissimulare iuste ñ potero. qͥn iusto anathe¬
mate feriam taliũ maloꝵ incentores ⁊ eoꝵ cooꝑatores. nisi tantis ⁊ illicitis
ausib remedium p̃paretur quo res impia ⁊ turba inutilis in pacis serenũ

Expanded text:
tur, sed pusillanimitati. Et putabam me invenisse modum quo pax fieri tur, sed pusillanimitati. Et putabam me invenisse modum quo pax fieri poterat cum vestra honestate et clericorum voluntate, nisi consilio insipientium et malignorum, filius vester Herodianum illud sacramentum fecisset , et ad idem burgenses suos coegisset. Quo facto usus virorum honestorum consilio, nolui eis ultra dare benedictionem. Sed tamen pro amore vestro distuli maledictionem; nec enim benedictione ut antequam res in pejus vergat, aut per vos, aut idoneos mediatores colloquium habeamus, et prout melius Deus donaverit, tam periculosam et inutilem turbam ad pacem reducere studeamus. Jam enim dissimulare diu juste non potero, quin justo anathemate feriam talium malorum incentores et eorum cooperatores, nisi tantis et illicitis ausibus remedium praepararetur, quo res impia et turba inutilis in pacis serenum
Abbreviated transcription (Latin):
obsequiũ. Caritas qua nobilitatẽ ur̃am ab initio dilexi. nullatenꝰ in me
refrigescit. s subseq̃ntibꝰ et p̃cedentibꝰ in me beneficiis ur̃is. magis ac ma¬
gis mardescit. Unde excellentiã urãm rogando moneo. ⁊ monendo rogo.
nullatenꝰ credatis. nec qͥeqͣm qđ ira dictante seruieutes ur̃i postulent ad
p̃sens statuatis. Cum enĩ terra exteriꝰ sit turbata si etiã intestina surge¬
reut bella. ꝑ ieulũ repente ĩminere plebi posset et urbi. Cum aũ deo ꝓ¬
ꝑante ad nos uen̾itis. tẽ omia ueriꝰ addiscetis. et sedm audita saniꝰ consi¬
lium capietis. Uał. C.LX X X.UI
uo humił carnotensis eccłie minister. Adele palatine comitisse. pacis et
caritatis uisceribꝰ habundare. Multa uob de me referunt᷑ que non oportet
Q uod adhuc studiose euito ⁊ euitaui. licet hoc amultis ñ religioni ascriba¬

Expanded text:
obsequium. Charitas qua nobilitatem vestram ab initio dilexi, nullatenus in me obsequium. Charitas qua nobilitatem vestram ab initio dilexi, nullatenus in me refrigescit, sed praecedentibus et subsequentibus in me beneficiis vestris, magis ac magis inardescit. Unde excellentiam vestram rogando moneo, et monendo rogo, nullatenus credatis, nec quidquam quod ira dictante servientes vestri postulent, ad praesens statuatis. Cum enim terra exterius sit turbata, si etiam intestina surgerent bella, periculum repente imminere plebi posset et urbi. Cum autem Deo prosperante ad nos veneritis, tunc omnia verius addiscetis, et secundum audita sanius consilium capietis. Valete. EPI Carnotensis minister, ADELAE Palatinae comitissae, et pacis et charitatis visceribus abundare. Multa vobis de me referuntur quae non oportet Quod adhuc studiose evito et evitavi, licet hoc a multis non religioni ascriba
Abbreviated transcription (Latin):
canones. ⁊ q scõꝵ patrũ docum̃to sancitũ non est suꝑsticiosa aomuen¬
tione ñ est p̃sum̃dum. Spontanea enĩ confessione uł testiũ apꝓbatione
publicata delicta. habito p̃oeulis dei timore cõmissa sunt regũ iudicare:
occulta uͦ ⁊ incognita illiꝰ sunt iuditio relinquenda. qui solꝰ nouit corda
teib̾gam uxorẽ suã cogere uellet rex lothariꝰ. aduersus eũ ita scribit papa
nicholaus. Monomachiã uero in legẽ non assumimꝰ quã p̃ceptã fuisse ñ rep
ꝑimus. Quã licet misse quosdã legamꝰ. sicut sedm dauid. et goliã saera
pandit historia. nusquã tam̃ ut ꝓ lege teneat᷑ alicubi diuina sanxit
auctoritas cum hoc ⁊ huiꝰmodi sectantes dm̃ solũmͦ tẽptare uideant᷑. his¬
et huiꝰmodi sentenciis correptꝰ temꝑa zelum tuũ ne te et uxorem tuã
⁊ sobolem tuã in moderata seueritate trudas ininfamiã quã sedare ñ
pot̾is. cũ aliqͣndo penitencia ductꝰ multo sudore sedare studueris. Suffici¬

Expanded text:
quod sanctorum Patrum documento sancitum non est, superstitiosa adinventione non est praesumendum. Spontanea enim confessione, vel testium approbatione publicata delicta, habito prae oculis Dei timore, commissa sunt regimini judicare; occulta vero et incognita illius sunt judicio relinquenda, qui solus novit corda Teibergam uxorem suam cogere vellet rex Lotharius, adversus eum ita scribit papa Nicolaus: « Monomachiam vero in legem non assumimus quam praeceptam erimus. Quam licet iniisse quosdam legamus, sicut sanctum David et Goliam sacra prodit historia, nusquam tamen ut pro lege teneatur alicubi divina sanxit auctoritas: cum hoc et hujuscemodi sectantes Deum solummodo tentare videantur. et hujusmodi sententiis correptus, tempera zelum tuum, ne te et uxorem tuam, et sobolem tuam immoderata severitate trudas in infamiam, quam sedare non poteris, cum aliquando, poenitentia ductus, multo sudore sedare studueris. Suffici
Abbreviated transcription (Latin):
ti enĩ multitudine dilatatꝰ ẽ. popłs ex gentib qui cũ ꝓpħis et apłis erat
habitaturꝰ. Si quidẽ ⁊ uidimꝰ uxta noe patris ꝓpħicã benedictionẽ: in tab̾¬
naculo sem tͣnsisse habitacionẽ iafeth: hoc ẽ. in domo legis ⁊ ꝓpħarum eccłiã
potiꝰ iustificari: minorẽ quidẽ tẽpoꝵ.s gr̃a longe maiorẽ. Chã porro qͥ inter¬
p̃tat᷑ callidꝰ mediꝰ filiꝰ tanquã ab utroq discretꝰ. nec in pͥmiciis isrłitarũ nec

Expanded text:
ti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et apostolis erat ti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et apostolis erat habitaturus. Siquidem et vidimus, juxta Noe patris propheticam benedictionem, in tabernaculo Sem transisse habitationem Japheth, hoc est, in domo legis et prophetarum Ecclesiam potius justificari, minorem quidem tempore, sed gratiae lege majorem. 11. Cham porro, qui interpretatur calidus, medius filius, tanquam ab
Abbreviated transcription (Latin):
dorsa: memoriã p̃t̾itoꝵ. Q uia passionẽ xͥ tͣnsactã celebrat eccłia: ñ adhue ꝑs¬
pectat futurã. Mediꝰ aũ fr̃ chã: id ÷ impiꝰ populꝰ uideoꝵ.Ideo mediꝰ. qr nec
pͥmatũ apłoꝵ tenuit. nec ultimꝰ in gentib credidit. Uidit nuditatẽ patͥs: qr
consensit in nece dñi saliratoris. Post hec nuntiauit foras fr̃ibꝰ: ꝑ eũ qͥppe mani¬
festatũ ẽ. qđ erat in ꝓphetia secretũ: ideoq fit seruus fr̃m suoꝵ. Quid÷ eñi a¬
liud hodie gens ipsa nisi q̃dam scͥniaria xp̃ianoꝵ baiulans legẽ ⁊ ꝓpħas ad
testimoniũ assertionis eccłie. ut nos honoremꝰ ꝑ sacram̃tũ qđ nuntiant illi
ꝑ litterã : post hec benedicunt᷑ duo illi: qͥ nuditatẽ patris honorauert̃. Bene¬
dictus inquit dñs ds̃ sem: sit chanaã puer illiꝰ. dilatet ds̃ iafeth: ⁊ habitet
in tabnaculis sem. hic sem maior natu: ipse ẽ. ex quo patres et ꝓpħe ⁊ apłi

Expanded text:
si memoriam praeteritorum; quia passionem Christi transactam celebrat Ecclesia, non adhuc spectat futuram. Medius autem frater Cham, id est impius populus Judaeorum, qui nec primatum apostolicae tenuit, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Domini Salvatoris. Post haec nuntiavit foras fratribus. Per eum quippe manifestum est, quod erat in prophetia secretum; ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas, ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiant illi per litteram? Post haec benedicuntur duo illi qui nuditatem patris honoraverunt. Benedictus, inquit, Dominus Deus Sem; sit Chanaan servus illius. Dilatet Deus Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem major natu, ipse est ex quo patres et prophetae et
Abbreviated transcription (Latin):
figurã gestare uident᷑. Passionẽ quippe xp̃i quȩ illiꝰ hominis nuditate signi¬
ficata ẽ: ⁊ anñtiant bene ꝓfitendo ⁊ male agendo exhonorant. de talib gͦ
dictum ẽ: ex fructib eoꝵ cognoscetis eos. Idõ ⁊ cham infilio suo maledictus:
tanqͣm in fructu suo: id in oꝑe suo. Unde conuenient̃ ⁊ ipse filiꝰ eiꝰ chanaã¬
ritas eiꝰ dãpnat᷑: significat qđ reꝓbi hic quidẽ delinquunt. s in posterũ id
÷ infuturũ sentenciã damnationis excipiunt. S et plebs iudaica q̃ dñm̃
crucifix̃: etiã infiliis penã dãnationis sue tͣnsmisit. dixer̃ eni. Sanguis eiꝰ

Expanded text:
figurati; passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et adnuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos. Ideo Cham in filio suo maledictus est, tamquam in fructu suo, id est in opere suo. Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaa significat quod reprobi hic delinquunt, sed in posterum, id est, in futurum, sententiam damnationis excipiunt. Sed et plebs Judaea quae Dominum crucifixit, etiam in filiis poenam damnationis suae transmisit. Dixerunt enim: Sanguis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ filiũ suũ. Ille autẽ obtemꝑans deo: soluit uotũ. Strauit asinũ: unposuit
ligna. seruos longe dimisit. solus cum filio ascendit triduo ad locũ ꝑuenit
Antequã ueniret filiꝰ ad locũ sacrificii: ipse sibi imolandꝰ ligna portabat.
deuide abrahã gladio armatur. Et cũ iã pene feriret: ãmonetur ut parce¬
ret. & ñ tam̃ sine sacͥficio: sine sanguinis feruore recedit. Apparet nãq aries
in uepre inherens cornib ĩmolatur: ꝑ agiturq sacͥficium. Peracto sacͥficio: dr̃
ad abrahã. Benedicã tibi ⁊ multiplicabo sem̃ tuum sic̃ stellas celi ⁊ uelud ha¬
renã maris. Possidebit sem̃ tuũ portas inimicoꝵ suoꝵ: et benedicent᷑ in semi
dũ: habebat ꝑsonam dĩ patris. S qͥd ÷ qđ eum senex suscipit: non em̃ senes¬
cit ds̃. Et ipsa prenuutiatio de xp̃o iã quodãmͦ senuerat : qͣndo natꝰ ẽ. xp̃e.¬

Expanded text:
cum filium suum. Ille autem obtemperans Deo solvit votum, stravit asinum, imposuit ligna, servos longe dimisit, solus cum filio ascendit, triduo ad locum pervenit. Antequam veniret filius ad locum sacrificii, ipse sibi immolandus ligna portavit. 2. Deinde Abraham gladio armatur, et cum jam pene feriret, admonetur ut parceret; et non tamen sine sacrificio, sine sanguine fuso recedit. Apparet namque aries in vepre inhaerens cornibus, immolatur, peragiturque sacrificium. Peracto sacrificio, dicitur ad Abraham: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum, sicut stellas coeli, et velut arenam dum, habebat personam Dei Patris. Sed quid est quod eum senex suscepit? Deus enim non senescit. Sed ipsa pronuntiatio de Christo jam quodammodo senuerat, quando natus est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tacetur: hec int̾im causa facile occurrit qr occultũ÷ ⁊ difficile ad intelli
gendũ quo anima humana uerbo dei copulet᷑ siue misceat᷑. siue qͥd melius
⁊ aptiꝰ dici potest cũ sit illud ds̃ ista creatura. Sodm hoe ⁊ sponsꝰ ⁊ sponsa:
om̃s seĩ grã diuina non consanguinitate t̾rena hoc ÷ de patre ñ de matre:
⁊ affabiliꝰ dr̃ ⁊ capaciꝰ audit᷑. Ham int̾ se om̃s scĩ ꝑ eandẽ grãm fr̃s sunt: sp¬
ẏsaac. Hunc cũ uidisset mat̾ ludentẽ cũ ismahel: dix̃ ad abrahã. Sice
ancillã & filium eiꝰ. Non eñĩ erit heres filius ancille: cũ filio meo ysaãe. llẽ
gͥ querendũ ÷ cur antea sarra uoluit marito de ancilla susciꝑe filiũ: aut
cur nc̃. cũ matre iubet expelli domũ. Qđ non zelo fecit accensa: s misterio
ꝑphetie cõpulsa. Agar qͥppe sod̾m qđ ait apłs. in seruitute genuit popłm car

Expanded text:
- non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intelleg- non tacetur, haec interim causa facile occurrit, quia occultum et difficile ad intellegendum est, quomodo anima humana uerbo dei copuletur siue misceatur siue quid melius et aptius dici potest, cum sit illud deus, ista creatura. secundum hoc enim sponsus et sponsa uomnes sancti gratia diuina, non consanguinitate terrena, hoc est de patre, non de matre, et effabilius dicitur et capacius auditur. nam et inter se omnes sIsaac. Hunc cum vidisset mater ejus ludentem cum Ismael, dixit ad Abraham: Ejice ancillam et filium ejus, non enim haeres erit filius anigitur quaerendum est cur antea Sara voluit maritum de ancilla suscipere filium, aut cur nunc cum matre jubet expelli domo, quod non zelo fecit accensa, sed mysterio prophetiae compulsa. Agar quippe, secundum quod ait Apostolus, in servitutem genuit car
Abbreviated transcription (Latin):
o pulchra int̃ mulieres: ipsius pulcͥtudinis merito reges offert̃ munera: sicut
sarre obtulit rex abimelech. płꝰ inea mirans formȩ decus qđ amare potuit &¬
Nã qđ tunc in eodẽ rege priꝰ ⁊ posteriꝰ figuratũ ẽ: hoc in isto regno pͥorib ⁊
posteriorib regib adimpletũ. Cũ aũ dr̃ de patre eẽ. soror xp̃i ȩccłia: ñ dema
tre: ñ de t̾rena generatione que euacuabitur. s de grã celesti que inet̃num
manebit cognatio cõm̃datur. scdm quã gr̃am genus mortale non erimus:
accepta potestate ut filii dĩ uocemur ⁊ simus. Neq eñ grãm hane de sy¬
nagoga matre xp̃i sed̾m carnẽ: s de deo patre ꝑcepunus. Hanc uͦ cognatio
nẽ t̾renã uocans ꝓpter aliã uitam ubi nullꝰ moritur negare nos xp̃e docu¬
it non faderi: cũ discipulis ait. Ne uob̾ dicatis patrẽ intra. Unus ẽ. eñi pat̃

Expanded text:
s canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut s canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech pnam quod tunc in eodem rege prius et posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et posterioribus regibus adimpletur. Ctre, non terrenae generationis, quae evacuabitur, sed gratiae coelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur, secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate, ut filii Dei vocemur et simus; neque enim hanc gratiam de Synagoga matre Christi secundum carnnerat uocans in aliam uitam, ubi nullus moritur. negare nos Christus docuit. non fateri, cum discipulis ait: ne uobis dicatis patrem in terra; unus est enim pater
Abbreviated transcription (Latin):
possũ fugere parua: ⁊ saluabor in ea. Nunqͥd non modiea ẽ. ⁊ uiuet in ea ani
ud figuratũ ẽ. Tunc enĩ ipse loth future legis iubebat᷑ gestasse ꝑsonã: quã qui¬
dẽ ex illa ꝓcreati: ⁊ sub lege positi. male intelligendo quo qͦ modo se inebriant
eamq ñ legittime utendo infidelitatis oꝑa pariunt. Bona ẽ. eñĩ lex inquit
possideret᷑. Certus de deo qđ eam uiolari non ꝑmitteret: sicut nec pͥmũ a
pharaone. Unde ⁊ abimelech somnio cõmonitꝰ ñ cõmaculauit eã concubitu:
s intactã restaurauit marito. Uerũtam̃ qͥs tunc in illo figurabat᷑ uiro scire
uolo: ⁊ cuiꝰ fit uxor que inhac peregrinatione atq int̾̃ alienigenas pollui
maculariq ñ sinit᷑. ut sit uiro suo sine macula ⁊ ruga. In głam quippe xp̃i
recte uruit eccłia ut pulcritudo eiꝰ honor sit uiro eius. sic̃ ⁊ abrahã ꝓpter

Expanded text:
possumus fugere parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivit in ea animpossumus fugere parva, et salvabor in ea. Nunquid non modica est, et vivit in ea animud figuratum est. Tunc enim ipse Loth futurae legis videbatur gestasse personam, quam quidam ex illa propagati, et sub lege positi, male intelligendo quodammodo, se inebriant, eamque non legitpossideretur; certus de Deo, quod eam violari non permitteret, sicut nec primum a Pharaone. Unde et Abimelech, somno commonitus, non commaculavit eam concubitu, sed intactam restituit marito. 2. Verumtamen quis tunc in illo figurabatur viro, scire o et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter
Abbreviated transcription (Latin):
Laspitiens retro: aptꝰ: regno dĩ. Unde et ille ꝓhibet᷑ retro respioere: ꝑ qd̾
ostendet ñ eẽ. redeundũ ad ueterẽ uitã. qui ꝑ grãm dĩ regenerati ultimũ
cuplunt euade suppliciũ. Ed uͦ eadẽ respiciens remansit ⁊ insale conu̾sa
est: exẽplũ p̃stat ad condim̃tũ fideliũ unde alii saliant᷑. Nã nec ipsũ tacu¬
it xp̃c di cens. Mem̃tote uxoris loth. Scilicet ut nos tanqͣm sale condiret:
fugiens segor uenit. ⁊ nequaqͣm montana conscendit qui innuit : Ardentẽ
quippe sodomã fugere ẽ: illicita cartuis incendia uł mundi desidia decli¬
quidẽ illecebras fugiunt: s tam̃ in actione positi contẽplationis apioẽ subi¬
re nequeunt: hoc ẽ. qͦd exiit quidẽ loth de sodomis. s tam̃ ad montana nõ
ꝑuenit: qr dampnabilis uita relinquit᷑. s adhuc celsitudo speculationis sub¬
diliter ñ tenet᷑. Inde idẽ loth ad angłm dicit. Est ciuitas hec uxta ad quã

Expanded text:
illi prohibetur retro respicere, ut per id ostenderet, non esse redeundum ad veterem vitam, qui per gratiam regenerati ultimum cupiunt evadere judicium. 6. Quod vero eadem respiciens remansit, et in salem conversa est, exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii saliantur. Nam et ipsum non tacuit Christus dicens: Mementote uxoris Lot, scilicet, ut nos tanquam sale condiret, ardentem Sodomam fugiens, Segor venit, et nequaquam ad montana conscendit. 7. Ardentem quippe Sodomam fugere est illicita carnis incendia, vel mundi desideria decli, qui mundi quidem illecebras fugiunt, sed tamen in actione positi, contemplationis apicem subire nequeunt, hoc est, quod exiit quidem Lot de Sodomis, sed tamen apervenit, quia damnabilis vita relinquitur, sed adhuc celsitudo speculationis subtiliter non tenetur. Unde idem Lot ad angelum dicit: Est civitas haec juxta ad quam
Abbreviated transcription (Latin):
latio: uͥ ẽ. plantatus ꝑadisus. Cognouit aũ cain uxorẽ suam ⁊ concepit et
ꝓgenies ciuitatẽ in ipsa mundi origine construx̃. nisi qđ noueris impios
inhac uita ẽẽ. fundatos. scõs uͦ hospites eẽ. ⁊ ꝑegrinos: Unde et abel tanqͣm
ꝑegrinus in t̾ris id÷ popłs xp̃ianus: ñ condidit ciuitatẽ. Suꝑna ẽ. eñi sc̃õꝵ
ciuitas: qͣmuis hic pariat ciues in quib ꝑegrinat᷑. donee regni eiꝰ tempꝰ
adueniat. dedificauit autẽ ex nomine filii sui enoch. Iste filiꝰ in cuiꝰ no¬
mine condita ẽ. enoch. id: terrestris ierłm. qđ int̾pretat᷑ possessio: signi¬
ficat istã ciuitatẽ ⁊ initiũ ⁊ finẽ habere t̾renum ubi nichil plusquã qͦd
cernit᷑ sꝑatur. Porro enoch: genuit irad. Et irad: genuit mauiahel. & ma¬
uiahel: gͣ. matusahel. Et matusahel: genuit lamech qͥ accepit duas uxores

Expanded text:
e progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde Abel tanquam peregrinus in terris, populus Christianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine condita est Enoch, id est terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod i Enoch porro Enoch genuit Irad et Irad genuit Maviahel et Maviahel genuit Matusahel et Matusahel genuit Lamech qui ac
Abbreviated transcription (Latin):
tam uob heliam: qͥ conu̾tat corda patrũ infilios. Uerũ qͦd statim uocauit an¬
głs dm̃i agar dicens. surge tolle puerũ qr ingentẽ magnã faciã eum: hoc
significabat siue quod copiosus iudeoꝵ popłs esset regnaturꝰ in scło. siue qr
celestis regni głam consecuturi eẽnt. qui ex eis credidissent in xp̃o. Qͦd aũ
eundẽ angłm qͥ loquit᷑ ad agar priꝰ angłm scͥptura ꝓnuntiat deinde dm̃ fili¬

Expanded text:
tam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios . Verum quod statim vocavit antam vobis Eliam, qui convertat corda patrum in filios . Verum quod statim vocavit angelus Domini Agar, dicens: Surge, tolle puerum, quia in gentem magnam faciam eum, hoc significabat, sive quod copiosius Judaeorum populus esset regnaturus in saeculum; sive quia coelestis regni gloriam consecuturi essent qui ex eis credidissent in Christo. Quod autem eumdem angelum qui loquitur ad Agar, prius angelum Scriptura pronuntiat, deinde D
Abbreviated transcription (Latin):
errat agar in soli tudine cum filio suo: significat sinagogã cũ popło suo expul¬
sã de tra sua sine sacerdotio ⁊ sacͥficio in toto orbe errare.⁊ uiã qui ẽ. xp̃s pe
lem purificationẽ. Qͦd autẽ filiũ morientẽ siti. sub arbore ꝓiecit: ⁊ sic de¬
monstrante angło aspieit fontẽ: significabat qͦsdã ex eo popło ad umbram
ligni crucis refugiũ petituros. Qd exclamat puer plorans exaudiuit eũ ds̃. ⁊ sic
demonstrante angło aspicit fontẽ: hoc ꝓ illis dicit qui ex iudeis ad xp̃m conuer¬
tunt᷑ ac flentes retro actos errores exaudiunt᷑. Reseratisq oculis cordis uident
fontẽ aque uiue: id xp̃m filum dei uiui qui dicit. Ego sum fons aque uiue:
qui sitit ueniat ⁊bibat. Unde ismahel: exauditio int̾pretat᷑. Arigls autẽ iste
similitudo ẽ. helie: ꝑquẽ popłs iste ẽ. crediturꝰ sic̃ ꝑ malachiã dr̃. Ecce ego mit

Expanded text:
errat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo expulerrat Agar in solitudine cum filio suo, significat Synagogam cum populo expulsam de terra sua sine sacerdotio et sacrificio, in toto orbe errare, et viam quae Christus lem purificationem. Quod autem filium morientem siti sub arbore projecit, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, significabat quosdam ex eo populo ad umbram ligni crucis refugium petituros. Quod exclamat puer plorans, et exaudivit eum Deus, et sic demonstrante angelo aspicit fontem, hoc pro illis dicitur qui ex Judaeis ad Christum convertuntur, ac flentes retroactos errores exaudiuntur, reseratisque oculis cordis vident fontem aquae vivae, id est, Christum Filium Dei, qui dicit: Ego sum fons aquae vivae; qui sitit veniat et bibat. Unde Ismahel exauditio interpretatur. Angelus autem iste similitudo est Eliae, per quem populus iste est crediturus, sicut per Malachiam d
Abbreviated transcription (Latin):
uł consortẽ cultoribꝰ xͥ. nec cũ filio nobili id fideli popło regnũ celestis głe
possessurũ. Cũ eiceret gͥ abrahã agar de domo: accepit panes et utrem aque
deditq agar ⁊ imposuit suꝑ humeros eiꝰ infantẽ ⁊ dimisit eã. Exiens autẽ
agar: errabat in solitudine. Q cũ morientẽ siti filiũ: ꝓiecisset sub arbore:
apparuit ei angłs dñi ⁊ demonstrauit fontẽ aque ⁊ potauit. filiũ suũ. Qd gͦ
significat qđ exiens agar infantẽ in humeros suos imposuit nisi qđ pecca¬
tor popłs ⁊ insipiens ceruicẽ matris sue sinagoge grauabat dũ dicit SSangͥs
eius suꝑ nos ⁊ suꝑ filios nr̃os: panes autẽ hoc indicabant qđ uetꝰ sacerdotiũ
panes ꝓpositionis sic̃ scͥptũ ẽ. portabat secũ ut uesceret᷑. Uter uͦ aque qͥ defec̃:¬
iudaica purificatio significabat᷑ defectura. siue doctrina eoꝵ carnalis inpelle
que nec refrigeriũ p̃stat. nec saciat sitĩ. s estu tepida uomitũ facit. Qͦd uero

Expanded text:
vel consortem cultoribus Christi; nec cum filio nobili, id est, fideli populo, regnum coelestis gloriae possessurum. Cum ejiceret igitur Abraham Agar de domo, accepit panes, et utrem aquae dedit Agar, et imposuit super humeros ejus infantem, et dimisit eam. Exiens autem Agar errabat in solitudine, et cum morientem siti filium projecisset sub arbore, apparuit ei angelus Domini, et demonstravit ei fontem aquae, et potavit filium suum. Quid ergo significat qtor populus et insipiens cervicem matris suae Synagogae gravavit, dum dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros ? Panes autem hoc indicabant, quod vetus sacerdotium panes propositionis, sicut scriptum est, portaret secum, et veterascerent. 4. Uter vero aquJudaica purificatio significabatur defectura: sive doctrina eorum carnalis in pelle ntentia damnata, quae nec refrigerium praestat, nec satiat sitim, sed aestu tepida vomitum facit. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
pena condẽpnet apłs ⁊ ꝑ ĩnocentes testes cͥmina ꝯꝓbanda sint. ñ mͥ uiden¬
tur testes suffic̾e ad cõinncendã mechã qͣm uiuente adultero timore uł amore
publicare uł accusare noluer̃t. quoꝵ etiã quidã lenocinia t᷑pitudinis adulte¬
re ministrauer̃t. ⁊ ita sic̃ ipsi nc̃ testant᷑. consentiendes ꝓculdubio fuert̃. ⁊ idõ
sic ut scitis dese confessis. ñ ÷ credendũ suꝑ cͥmen alienũ.Si tam̃ in aliis ho¬
nesti st̃. ⁊ ex eoꝵ accusatione fama crebrescit.⁊ fedus rumor infirmoꝵ ꝯscienti¬
as ꝑcutit. cogenda ẽ. muller ut ad arbitriũ p̃sidentiũ de obiecto cͥmine ꝓbata¬
rũ ꝑsonarũ testimonio se expurget. uł si id facere ñ poterit: candentis ferri
examinatione ĩnocentiã suã cõꝑbent. Si hec causa apud me ita uentilaret᷑. ita
eã uellẽ tractari. ita rei u̾itatẽ inuestigari. nicħ p̃iudicans sentencie alioꝵ qͥ
forsitan alit̃ sentiunt. et talia negocia sepius diseutiunt: Uał. C.Lx.iͦ.¬

Expanded text:
postolus et per innocentes testes crimina comprobanda sint, non mihi videntur testes sufficere ad convincendam moecham, quam vivente adultero, timore vel amore publicare vel accusare noluerunt. Quorum etiam quidam lenonicia turpitudinis adulterae ministraverunt et ita sicut ipsi nunc testantur, consentientes procul dubio fuerunt, et ideo sicut scitis, de se confessis non est credendum super crimen alienum . Si tamen in aliis honesti sunt, et ex corum accusatione fama crebrescit et foedus rumor infirmorum conscientias percutit, cogenda est mulier ut ad arbitrium praesidentium de objecto crimine probatarum personarum testimonio se expurget. Vel, si id facere non poterit, candentis ferri examinatione innocentiam suam comprobet. Si haec causa apud me ita ventilaretur, ita eam vellem tractari, ita rei veritatem investigari, nihil praejudicans sententiae aliorum, qui forsitan aliter sentiunt, et talia negotia saepius discutiunt. Vale.
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ẽ qđ eccłia cͥmina sua confitentes a sacram̃toꝵ cõmunione sufpende:
⁊ in cinere ⁊ cilicio posicos ab introitu ȩcliarum statuto tẽpore ex eludit.
ut ꝑ hoc exꝑiat᷑ siam sunt intus uiuificati cũ fuerint longa penitenciȩ
maceratione ꝓbati. Si hec attendat fr̃nitas tua. uidebis ñ dissentire ꝓpħic
⁊ sinodalẽ sentenciã. cũ illa deferat qđ suũ ẽ. capiti. usta concedat qđ su¬
reus ab altari seꝑandꝰ ẽ. ñ adeo consideranda mensura ẽ. temꝑis ut doloris.
Quatinꝰ eni agnoscis eatenus ds̃ ignoscit: iuxta illud psalmiste. Sed̾m mul¬
titudinẽ doloꝵ meoꝵ in corde meo c̃solationes tuȩ letificauerunt ammã

Expanded text:
ia sua crimina confitentes a sacramentorum communione suspendit, et in cinere et cilicio positos ab introitu ecclesiarum statuto tempore excludit, ut per hoc experiatur, si jam sunt intus vivificati, cum fuerint longa poenitentiae maceratione probati. Si haec attendat fraternitas tua, videbis non dissentire propheticam et synodalem sententiam, cum illa deferat quod suum est capiti, et ista concedat quod sureus ab altari separandus est, non adeo consideranda est mensura temporis ut doloris, quatenus enim agnoscis, eatenus Deus agnoscit, juxta illud Psalmistae: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae
Abbreviated transcription (Latin):
bã regionis. Et tacit cet̾a que sunt incelo et t̾ra. uł etiã in mari. nisi qr per
uirgultũ agri. inuisibilẽ creaturã demonstrat intelligi sic̃ ẽ. anima: dicta aũ
uirgultũ: ꝓpt̃ uigorem uite. herba: ꝓpt̃ eandem uitã. nũquã marcescentẽ. de¬
inde qđ addidit antequã eẽt suꝑ t̾ram: intelligit᷑ anteqͣm anima peccaret
Terrenis eñi eupiditatibꝰ sordidata: tanqͣm suꝑ t̾ram nata. uł suꝑ t̾ram recte

Expanded text:
bam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per bam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per virgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima? Dicta autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam numquam marcescentem. Deinde quod addidit, antequam essent super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam super terram nata, vel super terram esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ipso popło spiritalit̾ pascit᷑ scãrũ sẽpturarũ alim̃tis ⁊ lege diuina ad c̃cipien¬
cdã fecunditatẽ rationũ atq sermonũ tanqͣm herbis seminalibꝰ. łartĩ aduti¬
litatẽ moꝵ conu̾sationis humane tanqͣm lignis fructiferis. partĩ ad uigorẽ fid
spei.⁊ karitatis. inuitã et̾nam. tanqͣm herbis uiridibꝰ q̃ nulla estu tͥbulatio
dic̃. Putas ueniens filiꝰ hominis inueniet fidẽ suꝑ t̾ram: Post istã uesꝑam
fiet mane: cũ ip̃e dñs in claritate uenturꝰ est. Tunc reqͥescent ab om̃ibꝰ oꝑibꝰ su¬
oꝑa bona ualde. Post talia eñĩ oꝑa: sꝑanda ẽ. requies. in die septimo quȩ uesꝑã
non habet. Sequit᷑ hinc recapitulatio uniu̾se condite creature. Iste generatio
tunt. S qͥd sͥ uult quod nẽ nominato çelo & t̾ra. adiecit uirgultũ agri. ⁊ her¬

Expanded text:
ipso populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege divina ad concupiscenipso populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege divina ad concupiscendam fecunditatem rationum atque sermonum, tamquam herbis seminalibus: partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tamquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tamquam herbis viridibus, quae nullo dicit: Putas cum veniet Filius hom., inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in claritate venturus est: tunc requiescent cum Christo ab opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae creaturae. CAPUT XI. tur. Sed quid sibi vult quod nunc, nominato coelo et terra, adjecit: Virgultum agri, et her
Abbreviated transcription (Latin):
nie: facta s̃ qͣsi animalia in aquis ⁊ uolatilia celi: quia tunc iudei int̾ gentes
tanqͣm in mari uiuere ceꝑunt. nec habebant stabilẽ locum tanqͣm uolantes
aues. huiꝰ diei qͣsi uesꝑa ẽ. multiplicatio peccatoꝵ in popło uideoꝵ qͣndo sic er¬
die fit anima uiua: sic ⁊ in isto scło uitã desidantes et̾nam. Et sicut in illa
sextadie serpentiũ ⁊ ferarũ genera t̾ra ꝓdux̃: ita ⁊ in hac sexta etate seli
gentes uite appetentes et̾na eccłia generauit. Quẽ etiã sensũ uas pecro ostensũ
manifestauit. Et quẽ admodũ illa die creat᷑ mascłs ⁊ femina. sic inista selieta
tibꝰ et çeli uolatilibꝰ: ita et xp̃c in hac etate scł̃i gentibꝰ popłis et nationib
ut ab eo regant᷑ uł carnali concupiscentia dediti sicuti peccora uł terrena cu¬
riositate obscurati qͣsi serpentes uł elati suꝑbi quasi aues. Et siẽ in ilia die pas¬
citur homo ⁊ animalia q̃ cũ illo sunt herbis seminalibꝰ. et lignis fructiferis. ⁊

Expanded text:
abyloniae, facta sunt quasi animalia in aquis et volatilia coeli. Quia tunc Judaei inter gentes tamquam in mari vivere coeperunt, nec habebant stabilem locum tamquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quando sic exdie fit anima viva, sic in isto saeculo vitam desiderat aeternam; et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita in hac sexta aetate saeculi, gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit, quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit. Et quemadmodum die sexta creatur masculus et femina, sic in ista saeculi aetattibus et coeli volatilibus, ita et Christus in hac aetate saeculi gentibus, populis et nationibus ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora; vel terrena curiositate obscurati, quasi serpentes; vel elati superbia, quasi aves. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia, quae cum illo sunt, herbis seminalibus, et lignis fructiferis, et
Abbreviated transcription (Latin):
carnis nr̃e assũpserat. ꝑ qđ imbrẽ scĩ euangłii largissimã infudit. Qđ uͦ sub¬
unxit. & homo ñ erat qͥ oꝑaret᷑ t̾ram: qr nullꝰ homo oꝑatꝰ ẽ. in uirgine unde
natus ẽ. xp̃c. Ipse eñi ẽ. lapis de monte abscisus sine manibꝰ: id÷ absq coitu et
humano semine de uirginali utero. qͣsi de monte humane nature ⁊ substanci
mat̃ uirgo domini maria rectissime accipit᷑: de qua scͥptum ẽ. Aꝑiat᷑ t̾ra:
⁊ germinet saluatorẽ. Quã t̾ram irrigauit spẽ sẽs: qui fontis ⁊ aquȩ ĩ euan

Expanded text:
largissimum infudit. Quod vero subjunxit: Et homo non erat qui operaretur terram: quia nullus homo operatus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia  Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
renis cupiditatib collocant. Post hec fecit ds̃ hominẽ ad unaginẽ ⁊ simi¬
litudinẽ suã. ꝑfectum scilicet uirũ. qui non quẽlibet scoꝵ uiroꝵ imitan¬
do. sed ipsam u̾itatem contẽplabilit̾ intuendo oꝑatur iusticiã ut ipsam
indelligat ⁊ sequat᷑. adeuiꝰ imaginẽ factus est. u̾itatẽ. Iste etiã accepit po

Expanded text:
renis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem srenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum scilicet virum, qui non quemlibet sanctorum virorum imitando, sed ipsam veritatem contemplabiliter intuendo operatur justitiam, ut ipsam intelligat et sequatur, ad cujus imagine
Abbreviated transcription (Latin):
unt. uerbũ aũ dñi manet inet̃num. Quare autẽ primo terra germinau̾it
deude facta sint luminaria. nͥ quia post oꝑa bona uenit illuminatio lu¬
cis. ad contẽplandam spetiem suꝑne uirtutis: Inter hec die quinta facta sunt
in aquis reptilia animarũ uiuarũ: homines scilicet renouati in uitam ꝑ bap¬
tismi sacram̃tum. Facta sunt ⁊ uolatilia: id est scẽ anime ad suꝑna uolantes.
ost hec sexta die ꝓducit terra animã uiuam: qͣndo caro tir̃a abstinens se¬
ab oꝑib mortuis uiua uirtutum germina parturit. scdm genus scilicet suũ
tate suꝑbie. Similit̃ et peccora: fideles scilicet insimplicitate uite
uiuentes. S̾ erpentes quoq innorios: scõs scilicet uiros. astucia. uiuacita¬
te.bonũ amalo discernendes.⁊ in qͣntũ fas ẽ. reptando. scrutandes derrena
ꝑ que iidelligunt sempit̾na. Non illos uenenosos : qui se in huiꝰ mundi ter¬

Expanded text:
unt, verbum autem Domini manet in aeternum. 11. Quare autem primo terra germinavit, unt, verbum autem Domini manet in aeternum. 11. Quare autem primo terra germinavit, deinde facta sunt luminaria? nisi quia post opera bona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem supernae virtutis? 12. Inter haec die quinta facta sunt in aquis reptilia animarum vivarum, homines, scilicet, renovati in vitam per baptismi sacramentum. Facta sunt et volatilia, id est, sanctae animae ad superna volantes. 13. Post haec sexta die produxit terra animam vivam, quando caro nostra, abstinens ab operibus mortuis, viva virtutum germina parturit, secundum genus scilicet suum, tate superbiae. Similiter et pecora; fideles in simplicitate vitae viventes; serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos
Abbreviated transcription (Latin):
nus suũ diligens ꝑximũ in subsidiis necessitatũ carnaliũ habens inse semen
sedm similitudinẽ suã ut ex sua infirmitate compatiat᷑ ad subueniendũ in¬
digentib Producens et lignũ forti robore ⁊ fructiferum: idest beneficũ ad eri¬
piendũ eum qui iniuriã patitur de manii potentis. et p̃bendo ꝓtectionis spe¬
tiem umbraeulũ ualidũ robore iusti iudicii. Deinde qͣrta die enuicuer̃ lumina¬
ria firmam̃to legis infixa: id euangłiste doctores. scripturȩ sc̃ẽ disputando co¬
tatẽ. que in huiꝰ uite obscuritate tanqͣm in nocte refulgentes. diuidant in
hoc firmam̃to scͥpture sensibilia. et intelligibilia. quasi int̾ lucem ꝑfectoꝵ
et tenebras paruuloꝵ. et sint in signis uirtutũ et miraculoꝵ. sint etiã in
tempora et in annos. quia p̃dicatores ꝓpriis temporib uiuunt et transe¬

Expanded text:
nus, diligens proximum in subsidiis necessitatum carnalium, habens in se semen nus, diligens proximum in subsidiis necessitatum carnalium, habens in se semen secundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur ad subveniendum indigentibus, producens et lignum forti robore et fructiferum, id est, beneficium ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde quarta die, emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae, doctores et Scripturae sanctae disputando cotas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sint in signis virtutum et miraculorum, sint etiam in tempora et annos, quia praedicatores propriis temporibus vivunt et transe
Abbreviated transcription (Latin):
idest solidam̃tũ scarum scͥpturarũ. Firmam̃tũ enĩ in eccłia scͥpturȩ diuinȩ
u ÷ celestes popłos angłoꝵ qui nonopus habent hoc susciꝑe firmam̃tũ. ut le
gent̾es audiant ũbum dĩ. Uident enĩ semꝑ eũ: et diligunt. S suꝑposint ipsũ
firmam̃tũ legis sue suꝑ infirmitatẽ inferioꝵ popłorum: ut ibi aspicientes
cognoseant qualit̾ discernant int̃ carnalia et sp̃alia. quasi int̾ aqͣs suꝑiores
et inferiores. Post hec die t̾cia collegit inunũ aquas inferiores salsas: hoc ẽ.
homines infideles. qui cupiditatũ tẽpestate et tẽptacionũ carnaliũ flucti¬
bus quatiunt᷑. et inseipsis quasi amaritudo includunt᷑. Segregauitq ab eis
aridã popłm scilicet fontẽ fidei sicientẽ. Fixitq dehinc suꝑboꝵ limites et
coereuit eos: ne turbulentis iniquitatũ suarũ fluctib aridam. idest animã si¬
cientẽ. dm̃ conturbent. liceatq ei germinare bonoꝵ oꝑum fructus scđm ge¬

Expanded text:
arum Scripturarum. Firmamentum enim in Ecclesia Scripturae divinae  aquas, id est, coelestes populos angelorum, quia non opus habent hoc suscipere firmamentum, ut legem legentes, audiant verbum Dei. Vident enim eum semper et diligunt; sed superposuit ipfirmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut sibi suscipientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores. Post haec die tertia, collegit in unum aquas inferiores falsas, hoc est, homines infideles, qui cupiditatum tempestate et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in seipsis quasi amaritudo includuntur. Segregavit ab eis aridam, populum scilicet fontem fidei sitientem, obfixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fluctibus aridam, id est, animam sitientem Deum conturbent, liceatque ei germinare bonorum operum fructus secundum ge
Abbreviated transcription (Latin):
de latere. Patitur xp̃c dormit in eruce. pungit᷑ latus lancea : et ꝓ fuue
sacram̃ta equib formet᷑ eccłia. Hanc cdormitionẽ cantat ꝓpħa dicens. E godor¬
muui et quieui. ⁊ resurrexi: qm̃ dñs suscitauit me. Sequit᷑.  posuit eatꝰ¬
nẽ ꝓ ea. siẽ ⁊ xp̃c posuit carnẽ suã moriendo in patibulo erucis peeclia
dixidq adã. Hoc nc̃ os ex ossib meis: et caro de carne mea. & uia siue sc̃i sp

Expanded text:
de latere; patitur Christus, dormivit in cruce, pungitur latus lancea, et profluunt sacramenta, ex quibus formaretur Ecclesia. Hanc dormitionem cantat propheta, dicens: Ego dormivi, et quievi, et surrexi, quoniam Dominus suscitavit me . Sequitur: Et posuit carnem pro ea. Sicut et Christus carnem suam moriendo posuit in patibulo crucis pro Ecclesia. Dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinas moꝵ qͣsi fructꝰ lignoꝵ carpat. Est nãq paradisꝰ: uita beatoꝵ. Q ua¬
tuor flumina: qͣtuor uirtutes. Ligna eius: om̃s utiles disciplinȩ. Lignorum
fructus: mores pioꝵ. Lignũ uite ipsa bonoꝵ om̃ium mat̾ ẽ. sapientia. de qua
scͥptum ẽ. salomone dicente. Uignũ uite est. his qͥ adp̃hendint eã ⁊ qͥ tenue

Expanded text:
ciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quaciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum, quatuor flumina quatuor virtutes, ligna ejus omnes utiles disciplinae, lignorum fructus mores piorum, lignum vitae ipsa bonorum omnium mater est sapientia, de qua scriptum est, Salomone dicente: Lignum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse autẽ iudicat᷑ anemine. Qd̃ uͦ sequit᷑ mascłm ⁊ feminã fecit eos: in
ecclia sp̃ales ⁊ obedientes ostendit. Quia sicut uiro subdita ẽ. mulier: sic et
sp̃ali et ꝑfecto uiro obediens est. is qui minus ꝑfectus est. Sic̃ apłs ait. Roga¬
mus uos fr̃s: ut oognoscatis eos qui in uob̾ laborant. et p̃sunt uobis in dño.
dicit᷑ eñi eis. Creseite ⁊ multiplicamini siue in linguis. siue in sp̃alib intelli¬
gendie gradibꝰ ut dominent᷑ rationis intellectu. omĩum carnaliũ ꝑ tͤbationũ
quasi insensibiliũ animantiũ. Omẽm aũ herbã seminalẽ. et oẽ lignũ fructu
gentiles: debẽt ⁊ in carnalib ministrare eis. hec s̃ fructifera ligna. In istis gͦ
gradibꝰ tanqͣm inqͥbdã dieb uesꝑa ẽ. ip̃a ꝑfectio singłoꝵ oꝑum: & mane in¬
choatio seq̃ntium. Post istoꝵ itaq qͣłi sex cierũ oꝑa bona ualde: sꝑat homo
sapientiȩ diuifꝰ in qͣtuor partes uirtutũ. uͥ edat ligni uite grãm. uͥ utiles dis¬

Expanded text:
ipse autem judicatur a nemine . Quod vero sequitur: Masculum et feminam fecit eos, in Ecclesia spiritales, et obedientes ostendit: quia sicut viro subdita est mulier, sic et spiritali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant et praesunt vobis in Domino . Dicitur enim eis: Crescite et multiplicamini: sive in linguis, sive in spier rationis intellectum omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. 16. Omnis autem herba seminalis, et omne lignum fructuogentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera ligna. In istis ergo 265 gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. 17. Post istorum itaque quasi sex dierum opera bona valde sperat homo sapientiae, divisus in quatuor partes virtutum; ubi edat ligni vitae gratiam, ubi utiles dis