comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem que me de scło fugientẽ excopit
initienit ad bomuĩ. signduit in salatẽ
inolestus fratͥdus. mobediens semo¬
ri. stabłitatis insuꝑ p̾naricans pactũ.
⁊ pͥmam ipritiam fatiens fidem. u̾ũp¬
tam̃ uent᷑ iuista q̃rimonia est. Nam qͥ
seideo ꝑiurũ putat & ad put̃ regłam
non obseruat uider  mͥ nõ sant ołlen¬
dere qͥd uradũit. fiemo qͥppe cũ ꝓsite¬
tur spondet regłam. set der̾minate
sedrã regłam sui quisq comu̾sionem
suam q deinceps conu̾satõnem sese¬

Expanded text:
rem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa querimonia est. Nam qui se ideo perjurum putat, quod ad purumnon observat; videtur mihi non satis attendere quid juraverit. Nemo quippe cum profitetur, spondet Regulam, sed determinate secundum Regulam sui quisque conversionem, suamque deinceps conversationem ses
Abbreviated transcription (Latin):
a regła non discordant. Quiqͥs ita¬
q tenet qd̾ rem̾ inuem̾t bonũ ubi
non aliud ꝓtul dubio quisq ꝓm̾tit
aut in maiori monast̾io usus dug¬
macensiũ. aut isti forte illoꝵ ritꝰ
aut non utͥq tist̾tiensiũ districtõ¬
nem litteratoriam ꝓficentur: at¬
tam̃ om̃s scdm̃ regłam ꝓfitemur.
una qͥdem oris ubiq ꝓmissio. s qͥa
uõ una est omnib cordis intentõ
potest indubitant̾ sine detͥmento
salutis ⁊ sine dampno ꝓfessionis
oris quoq non ima ubiq obserna¬
tõ celebrari. Situt enĩ non om̃es
om̃ia renent etiam boni xp̃iani q̃
gari coningiis contenti sunt. nõ
ideo tam̃ credunt se recessisse ab
emiͣgłio. qͥa enuͣgelici sublimita¬
tem consilii de celibe ducenda ui¬
ta non elegeris. ita sane s in gͣ¬
du illo infi̾ori legitime at fidelit̾
comĩsentur. sie quoq qui sedm̃ re¬

Expanded text:
quis itaque tenet quod teneri invenerit bonum, ubi non aliud procul dubio quisque promitaut in Majori-Monasterio usus Cluniacensium, aut isti forte illorum ritus, aut vero utrique Cisterciensium, districtionem litteratoriam profitentur? Attamen omnes secundum Regulam profitemur. Una quidem oris ubique promissio: sed quia non una est omnibus cordis intentio, potest indubitanter sine detrimento salutis, et sine damno professionis, operis quoque non una ubique observatio celebrari. Sicut enim non omnes omnia tenent, etiam boni Christiani, quae gari conjugiis contenti sunt, non ideo tamen credunt se recessisse ab Evangelio, quia evangelici sublimitatem consilii de caelibe ducenda vita non elegerunt, ita sane si in gradu illo inferiori legitime ac fideliter conversentur: sic quoq
Abbreviated transcription (Latin):
bat natinitas. qua non msł de uͥgine
nascereti᷑ balis congͥebat ⁊ uͥgiui
paxtus: ut nõ par̃et nisi dm̃. ꝓinde
factor hominũ ut hõ sieret irasci¬
turus de homine talem sibi ex ꝯm̃i¬
bus debuit dilige iimo conde̾ ma¬
rrem: qualem ⁊ se decere sciebat.¬
⁊ aibi nou̾at placituram. uoluit ita¬
matłatus ꝓcederet om̃num maeu¬
las purgaturus. uoluit ⁊ hummlẽ.
de quã muinis ⁊ hulis corde ꝓdi¬
reri haris in se i̾tutũ utriũ om̃ib
saluberĩ ꝙ exempbũ ostensuꝰ.

Expanded text:
tivitas, qua nonnisi de Virgine nasceretur: talis congruebat et Virgini partus, ut non pareret nisi Deum. Proinde factor hominum ut homo fieret, 737 nasciturus de homine, talem sibi ex omnibus debuit deligere, imo condere matrem, qualem et se decere sciebat,t sibi noverat placituram. Voluit itamaculatus procederet, omnium maculas purgaturus: voluit et humilem, de qua mitis et humilis corde prodiret, harum in se virtutum necessarium omnibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
titũ qd̃ solis dabitus iu regno
ras esse canturam. slemo qui ambi sz
puro amem ulam precer illud qd sołis
licet cum om̃ib csiũ uͥ glubus ei ut
dixi ꝯminne enit: dultiori quodam
ats elegirntiori carmine lensitlm¬
ram esse cintarẽ dei quis iaꝙ dul¬
tisonos deprom̃t uł expͥm̃e medules
ne ĩpaꝵ cudem uͥg mĩ ulla digna in¬
uemerto. qͥa soli m̃ito decamandũ

Expanded text:
quod solis dabitur in regno ras esse cantaturam, nemo est qui ambigat. Puto autem illam, praeter illud quod solis licet, cum omnibus tamen virginibus ei, ut dixi, commune erit, dulciori quodam atque elegantiori carmine laetificaturam esse civitatem Dei. Cujus utique dulcisonos depromere vel exprimere modulos ne ipsarum quidem virginum ulla digna invenietur; quia soli merito decantandum
Abbreviated transcription (Latin):
fructus. xp̃s qͥ mibiet in eternm.
Set ubi est femĩ ad̾ aruis ubi flos
qui decidit  ꝓpha respondeat. Oũs
ab om̃i sp̃t pinguedine nacuns st¬
ce lirt̾e adhesit : An sĩ eriam flos deci¬
dit qnͣdo głatõ qͣm habebant in lege
remansit  Sec flos non decidit. U̾bi
gͦ regnũ. ubi sacerdotiũ. ubi apħ̾e
ubi templum. ubi deniq magnalu
illa de qͥb głari solebant edicere.
tres nostͥ narrau̾ũt nobis. et iter̃.

Expanded text:
fructus Christus, qui manet in aeternum. Sed ubi est fenum quod aruit? ubi est flos qui decidit? Propheta respondeat. Omnis ab omni spiritus pinguedine vacuus, siccae litterae adhaesit? Annon etiam flos decidit, quando gloriatio, quam habebant in lege, non remansit? Si flos non decidit, ubi ergo regnum, ubi sacerdotium, ubi prophetae, ubi templum, ubi denique magnalia illa, de quibus gloriari solebant, et dicere: tres nostri narr
Abbreviated transcription (Latin):
nitatem. Et si platuit ex uͥgmita¬
te tamen ex humalitate concepit.
Uñ constat quia eriam ut plac̾et
ilͥg mitas. humilitas ꝓeul dubio
uͥginem se oblita głatur de humi¬
liare. ⁊ tu negligendo humilitarẽ
blandiris tͥ de nirginitate: Respexͥ
dur illa deus humlitatẽ auoille faet
Que illa: urogo uties sancta. uiogo

Expanded text:
tatem. Et si placuit ex virginitate, tamen ex humilitate concepit. Unde constat, quia etiam ut placeret virginitas, humilitas procul dubio be? Maria virginem se oblita gloriatur de humilitate: et tu negligendo humilitatem, blandiris tibi de virginitate? Respexit, ait illa, humilitatem ancillae suae. Quae illa? Virgo utique sancta, virgo
Abbreviated transcription (Latin):
eunt. Qd̾ moysi monstratũ est in in¬
bo ⁊ igne. aaron in u̾ga ⁊ fiore. ge¬
decm in uellere ⁊ rore. hoc aꝑte sa¬
lomon p̾mdit in forti muliere et
de ferrma ⁊ uiro. aꝑtissime ysalias de¬
aarauit de u̾gine ⁊ deo. gabriel
do. Ip̃a acmaq est de qͣ nĩc euuͣgłista
eꝯitus est auit angłus gabriel a d̾o
ad uͥgsnem desponsatara ioseph.¬
ue desponsatam: Cum esset inqͣm
uirgo electa. ⁊ ut ostensum ẽ urro¬
eo cõ ceptnra. uirgo paritura. mã¬
prim cuo desponsata su̾it nõ parp¬
tura. fulꝙͥ uł hoc casu fcm̃ quis dixe¬
pit: flon est casu fcmm qd̾ rationa¬
biłꝰ tansa ꝯrãdat: causa ualde uti¬
lit ⁊ necessaria. ⁊ diuini ꝓusus ad¬

Expanded text:
unt. Quod Moysi monstratum est in rubo et igne, Aaroni in virga et flore, Gedeoni in vellere et rore; hoc aperte Salomon praedixit in forti muliere et de femina et viro, apertissime Isaias declaravit de Virgine et Deo, Gabriel do. Ipsa namque est, de qua nunc Evangelista: Missus est, ait, angelus Gabriel a Deo ad Virginem, desponsatam are desponsatam? Cum esset, inquam, virgo electa, et, ut ostensum est, virgo conceptura, virgo paritura, mirum cur desponsata fuerit, non nuptura. Nunquid vel hoc casu factum quis dixerit? Non est casu factum, quod rationabilis causa commendat, causa valde utilis et necessaria, et divini prorsus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ suo taraen chobitͥo eam nũt phas
aũt itanis ostentabat. ꝓut cernen¬
uł saluti expedire sciebat. Constat
ergo quua semꝑ iħc uitilem antmũ
hñit: ⁊ si semꝑ in corpore uir non
eqe donit᷑ / Cur deniq dubito uarum a¬
spusse in ntero ꝙ̃ mibi dmñ fuisse ñ
ambigo: Mimis qͥipe est esse uirũ:
qͣm esse dm̃i. S inde si nõ etiam hͣnc
iheremie nouitatem ysaias lucidis¬
sime aperit: qui ⁊ nouos suꝑins
aaronicos flores exposuit. ecte in¬
qͥt ur̃oggo concipiet ⁊ pariet filiũ.
en habes feminam. s. uirginem.
uis ⁊ de uiro audire qui sit: et uo¬
cabitur eit nomen eius eumami¬
el. id est nobiscũ deus. Femĩa itaq
ciotundans uirũ: uͥgo est concipiẽs
dm̃. bides qͣm pulchre ⁊ concorditer

Expanded text:
bitrio eam nunc plus, nunc minus ostendebat, prout cernenvel saluti expedire sciebat. Constat ergo quia semper Jesus virilem animum habuit, etsi semper in corpore vir non apparuit. Cur denique dubito virum fuisse in utero, quem inibi Deum fuisse non ambigo? Minus quippe est esse virum, quam esse Deum. 11. Sed vide si non etiam hanc Jeremiae novitatem Isaias lucidissime aperit, qui et novos superius Aaronicos flores exposuit. Ecce, inquit, virgo concipiet, et pariet filium. En habes, feminam, scilicet Virginem. Vis et de viro audire quis scit? Et vocabitur, ait, nomen ejus Emmanuel, id est, Nobiscum Deus . Femina itaque circumdans virum, Virgo est concipiens Deum. Vides quam pulchre et concordit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ melius mĩtiare decebat lc
bulo: cum simulis iu utiq
forti armato qui suũ atͥnm ta pa¬
ce custodire solebat fortior suꝑ¬
ueniens ip̃m sus bralchio debella¬
uiti ⁊ sic ei uasa captinitats potẽ¬
ter eripuit. angelus u̾o fortitudo
dei appellatus est. uł ꝙ ħmustemodi
meruerit prerogaltinam ofatii.
tum uł qͥa nͥginẽ uatura pauidã
simplicem. ñ ecundam. de niracł̾
nomulte non expanesc̾e conforra¬
re deberet. Qd̃ ⁊ fent sie rimeas
enqͥens maria innenst gr̃ata apd̾
dni. M ⁊ ip̃łus sponsum hominem
ntiq dnthominꝰ humlẽ ac timorat̃
non trratõnabilit᷑ sor sifa i dẽ ange¬
ab enm᷑gelista nõ nominet᷑. Ioseps
inqͥt fili dauid noli uñe accipere
mariam cõingem tuam. Comieni¬
enter itlq gabriel ad hoc opus eli¬
git᷑ ĩmo qͥa tille illi negotiũ iniun
a naxreth potest aliqͥd boni esse.
Nia ⁊areth int̃pretatur flos. uider᷑
antem mͥ qõdam seanen fuisse di¬
uinẽ cognitõtiis tamqͣm e celo iac¬

Expanded text:
 melius nuntiare decebat, qubulo; cum similis in utroquforti armato, qui suum atrium in pace custodire solebat, fortior superveniens, ipsum suo brachio debellavit; et sic ei vasa captivitatis potenter eripuit. Angelus vero fortitudo Dei appellatus est, vel quod hujusmodi meruerit praerogativam officii, tum icem, verecundam, de miraculi novitate ne expavesceret, confortare deberet: quod et fecit, Ne timeas, inquiens, Maria, invenisti gratiam apud Deum. Sed et ipsius sponsum, hominem utique nihilominus humilem ac timoratum, non irrationabiliter forsitan idem angeab evangelista non nominetur. Joseph, inquit, fili David, ne timeas accipere Mariam conjugem tuam . Convenienter itaque Gabriel ad hoc opus eligitur: imo quia tale illi negotium injunga Nazareth potest aliquid boni esse . Nazareth interpretatur flos. Videntur autem mihi quoddam semen fuisse divinae cognitionis, tanquam e coelo jac
Abbreviated transcription (Latin):
sre scͥptum est.stisi dñs sabaoth ue¬
bquisset nobis semen: situt sodo¬
ł essemꝰ floruit autẽ hoc semen in
abilib que ostensa sunt in exi¬
tu istł de eg ypto. in figuris ⁊ eiug¬
matib ꝑ totum iter in deserto us
esse intelligitur. dicente dauio.
dñs dabit benignitatem. ⁊ terra
nostra dabir fructum suũ Et iter̃.
de fructu uentris iui ponam suꝑ
sedem tuam. In naareth gͦ mĩci¬
atur xp̃t nasaiturus. qͥa in fłore
speratur fruitus acessurus. Sex
ꝓ deuute fructu flos deudit. quia
ueritate apparentu in taarne fig᷑a
ꝑtranssiit. uñ ⁊ natareth cpitas

Expanded text:
isi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodo essemus . Floruit autem hoc semen in mirabilibus, quae ostensa sunt in exitu Israel de Aegypto, in figuris et aenigmatibus per totum iter in deserto usqesse intelligitur, dicente David: Dominus dabit benignitatem. et terra nostra dabit fructum suum ; et iterum: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . In Nazareth ergo nuntiatur Christus nasciturus; quia in flore speratur fructus processurus. Sed prodeunte fructu, flos decidit, quia veritate apparente in carne, figura pertransiit. Unde et Nazareth civitas
Abbreviated transcription (Latin):
inis ide inter cereros montes non
moditus beatꝰ pit̃ indelicet enuige¬
lista dum desiderattũ nr̃e nodis rabi¬
tis exordiũ. suo mellisluo ꝯmendauͭ
eloquo usuti ꝑslante antro.  e ni¬
tino sole radiae iustine quodam ex

Expanded text:
unus iste inter caeteros montes non modicus, beatus hic videlicet evangelista, dum desideratum nobis nostrae salutis exordium suo mellifluo commendavit eloquio, veluti perflante austro, at
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ q̃ reułabit᷑ nobis ułut aliqͥd
ext̾ĩus. set in nobis qͣsi intus iã ma¬
nens. set nondũ apparens. Et item.
Omis gła eius filie regis abintꝰ. et
ascendet hõ ad cor altũ. set ⁊ ascẽ¬
siones ia corde suo disposuit. Rur¬
sum q. amma iusti sedes est sapĩe.
Cuius sine dubio illa nox est. Celũ
mͥ scdes est. S hec inqͣm hiis q si¬

Expanded text:
quidem quae revelabitur nobis, velut aliquid exterius; sed in nobis, quasi intus jam manens, sed nondum, apparens: et item, Omnis gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet homo ad cor altum ; sed et ascensiones in corde suo disposuit ; rursumque, Anima justi sedes est sapientiae , cujus sine dubio illa vox est, Coelum mihi sedes est : si haec, inq
Abbreviated transcription (Latin):
pate corporuili molestiã sbatrũ. ad
presens non ualeo serbari comien¬
fraudans in nortibus tur̃tiꝑe sinor ñ
gelica. in q luca refe̾nte dũice anĩ¬
ciatõnis coniinet᷑ hyscoria. ad quod
quo ad q̃q ip̃oꝵ necessaria minꝰ ꝑa¬
tus inueniar. non arbitror eos de¬
bere granari s ꝓpͥe satiffatio deuo

Expanded text:
i modestia, fratrum ad praesens non valeo sectari convenfraudans in noctibus intercipere sinor, non ngelica, in qua, Luca referente, Dominicae Annuntiationis continetur historia. Ad quod quo ad quaeque ipsorum necessaria minus paratus inveniar, non arbitror eos debere gravari, si propriae satisfacio devo
Abbreviated transcription (Latin):
iuditiũ. ĩmo sine iuditio fluctuan¬
tes ⁊ tumłtudntes tot de se consilid
co p̃sumũt quot lota renisunt. sẽꝑ
qd non htãt cupientes. ⁊ qd̾ hñt fa̾s¬
tidientes. et quomodo ego ait ali¬
quis ꝓfessus regłam non sc̃dm̃ re¬
głam cum bona q̃am degere ꝯscĩatͦ
giqͥdem nonens ⁊ non soluens qͥd
nisi pesrro: Quasi nõ multo mag
hẽas ude concĩri alibi ꝙͦ cl̃ ceꝑis

Expanded text:
judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. 47. Et quomodo ego, ait aliquis, professus Regulam, non secundum Regulam cum bona queam degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde c
Abbreviated transcription (Latin):
aopus possit esse ydonea. Set mulierẽ
fortẽ quis nueniet : at ne hoc q̃ sise
putetur desperando: subdit ꝓphetando
ꝓtul ẜ de ultimis fiib p̾cium eius. hoc
es non uile non ꝑuũ. non mediotre
non deniq de terril. ser de celo. nec de¬

Expanded text:
opus possit esse idonea. Sed mulierem fortem quis inveniet? At ne hoc quaesisse putetur desperando, subdit prophetando, Procul et de ultimis finibus pretium ejus : hoc est non vile, non parvum, non mediocre, non deniq
Abbreviated transcription (Latin):
nũ dei ⁊ iustitiam eius. intse potiꝰ
ad uos ꝙͣ uł extra uos exire uel
ascendere supͭ o supͣ sane uł exͣ
dix̃im loci positõne. sicut celum
a terra locum tenet exn̾orẽ sol
lima. ⁊ sẏdera suꝑiorẽ. siam eadẽ
ip̃a que intra nos sunt subtiliori
sue narure innisibilitare etiam
supra nos sunt sublimiori excel¬
lentie dignitare. ⁊ extra qͦ innã¬
sitate maiestatis. Q altissima it̃
hec ⁊ egentiã utiq diligentiori
disputatõne. ⁊ doctiori disputa¬
tore ⁊ oꝑe ꝓlixiori. Ego em̃ pu¬
tilueram modum in hus tractan¬
dis epistolarem neqͣꝙͣ excessum
iri. s sermo ut uides ꝓcessit in
longiis qͣm sꝑani. ꝓinde uos si
placet librũ. si placet epłã no¬
mĩate. Nam ego siue in młdit
sine in paucis nestre debui qd̃ ⁊

Expanded text:
ustitiam ejus, intrare potius ad vos, quam vel extra exire, vel ascendere supra. Sed supra sane, vel extra dixerim loci positione, sicut coelum a terra locum tenet exteriorem; sol, luna, et sidera superiorem. Nam eadem ipsa, quae intra nos sunt subtiliori suae naturae invisibilitate, etiam supra nos sunt sublimiori excellentiae dignitate, et extra quoque immensitate majestatis. Sed altissima sunt haec, egentia utique et diligentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius quam speravi. Proinde vos, si placet, Librum: si placet, Epistolam nominate; nam ego sive in paucis, sive in multis, vestrae debui quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit presens ip̃i fonti qͥ tari¬
tas est. q̃ deus : presens igit᷑ deo
est qui diñ amat in qͣntũ aret in
quo em̃ minus amat: absens ꝓ fcõ
est. In eo antẽ minus dm̃ amare ꝯ¬
uincitur: ꝙ cabrnis adhuc netĩta¬
tib occuput᷑. Illa u̾o cͥca corpꝰ oc¬
cupatõ qͥd est̾. nisi a d̾o q̃dam ab¬
sentatõ. ⁊ absentatõ qͥd uisi ꝑegͥ¬

Expanded text:
ns ipsi fonti, qui charitas est, quae Deus est? Praesens igitur Deo est qui Deum amat, in quantum amat. In quo enim minus amat, absens profecto est. In eo autem minus Deum amare convincitur, quod carnis adhuc necessitatibus occupatur. Illa vero circa corpus occupatio quid est, nisi a Deo quaedam absentatio? et absentatio quid, nisi peregr
Abbreviated transcription (Latin):
lis seruatam. a patͥb p̃signatam. a ꝓ¬
phetis ꝓmssam. ꝯtruptare scͥpturas
⁊ ꝓba que dico. uis nent ⁊ ego ali¬
qua ex hus testimonia hic inseram.
Ut pauta loquar de plurib qͣm alliã
tem ait. Inmuicitias ponam inter te
⁊ mulierem Et si adhuc dubitas &x
de maria non dixerit: audi qd̾ seqͥt᷑
Ip̃a cont̾et caput tuũ. Cm hec serua¬
ta uictoria est risi marie ᷑ Ip̃a ꝓł̾
dubio caput contͥnit uenenatum
que omĩmodam maligni sugges¬
tionem tam de tarnis illecebri qͣm
de mentis suꝑbiã deduxit ad nichi¬
lum. Qum uero aliam silłon reqͥre¬
bat cum dicebat. Mulierem fortem
quis inueniet: Nouerat qͥppe uir sa¬
piens huius sexus infirmitatẽ. fpa¬
gile corpus lubricam mentem. qͥa
tilm̃ ⁊ dm̃ legerat ꝓmisisse ⁊ ita ui¬
debat congruere ut qui uicerat
ꝑ feminam: uinceretur ꝑ ip᷑m. ue¬
hement̃ admirañ suebat. mulierẽ
fortem quis inueniet: Qd̾ ẽ dre.¬

Expanded text:
lis servatam, a patribus praesignatam, a plis servatam, a patribus praesignatam, a prophetis promissam. Scrutare 738 Scripturas, et proba quae dico. Visne ut et ego aliqua ex his testimonia hic inseram? Ut pauca loquar de pluribus, quam tibitem ait: Inimicitias ponam inter te et mulierem? Et si adhuc dubitas quod de Maria non dixerit, audi quod sequitur: Ipsa conteret caput tuum . Cui haec servata victoria est, nisi Mariae? Ipsa procul dubio caput contrivit venenatum, quae omnimodam maligni suggestionem tam de carnis illecebra, quam de mentis superbia deduxit ad nihilum. 5. Quam vero aliam Salomon requirebat, cum dicebat: Mulierem fortem quis inveniet? Noverat quippe vir sapiens hujus sexus infirmitatem, fragile corpus, lubricam mentem. Quia tamen et Deum legerat promisisse, et ita videbat congruere ut qui vicerat per feminam, vinceretur per ipsam, vehementer admirans aiebat: Mulierem fortem quis in
Abbreviated transcription (Latin):
dit mͥ de ligno ⁊ comedi. uerba ma¬
litie sunt hec qͥb magis angeas
entiã uieit mellitiara. cum occasi¬
onem uenie qͣm a te deus inter¬
rogando elicere remptluit: sec
non potuir in chesauro indefutiẽ¬
tis sue pietatis inuenit. ẜeddit᷑
nempe femina ꝓ femind. prudẽs
ꝓ fatua. humilis ꝓ suꝑba. que ꝓ lig¬
no mortis gustum tibi porrigat
uite. et ꝓuenenoso cibo illo amari¬
tudinis dulcedinẽ pariat fructus
ꝯ uuifitasti me: ecce enĩ ad hoc missus a¬
est angelus ad uirginẽ. O admiran¬
dam ⁊ om̃i honore dignissimã uirgi¬
nem.  feminam singłarit᷑ uen̾andã
suꝑ oñis feminas ãmirabilẽ pdrent̃
missus est inqͥt angelus ad uͥginem.
u̾irgiẽ carne. nͥ ginẽ mente. uͥgi¬
nem ꝓfessione. uͥgnẽ demq qͣlem
describit apłus mente ⁊ corpere sãt¬
tam. siec nouit̾ nec fortuitu imen¬
tam. set a scło electam. ab alcissimo
p̃cognitam. ⁊ sibi ꝓp̾axltam. ab ange¬

Expanded text:
dit mihi de ligno, et comedi. Verba madit mihi de ligno, et comedi. Verba malitiae sunt haec, quibus magis augeas entia vicit malitiam, cum occasionem veniae, quam a te Deus interrogando elicere tentavit, sed non potuit, in thesauro indeficientis suae pietatis invenit. Redditur nempe femina pro femina, prudens pro fatua, humilis pro superba; quae pro ligno mortis gustum tibi porrigat vitae, et pro venenoso cibo illo amaritudinis dulcedinem pariat fructus ivificasti me. Ecce enim ad hoc missus est angelus ad Virginem, O admirandam et omni honore dignissimam Virginem! o feminam singulariter venerandam, super omnes feminas admirabilem, parentum Missus est, inquit, angelus ad Virginem. Virginem carne, virginem mente, virginem professione, virginem denique, qualem describit Apostolus, mente et corpore sanctam ; nec noviter, nec fortuitu inventam, sed a saeculo electam, ab Altissimo praecognitam et sibi praeparatam, ab ange
Abbreviated transcription (Latin):
maristm. apponite aurẽ ꝑieti ⁊
anstultare qͥd mĩtiet ei. si forte audi¬
o atis unde consolemuiꝰ letare pat̾ adã. A¬
set mag̾ tus eua mat̾ exulta. qͥ sit
om̃ium parentes: ita om̃n fuistis ꝑ ẽp¬
tores. ⁊ qd̾ infelitius est: pͥus pempto¬
res qͣm parentes. ambo inqͣm consola¬
mim suꝑ filia ⁊ talli filia. sec illa ampliꝰ
de qua malum ortũ est pͥus. Quiꝰ obpro¬
brium in om̃s ꝑtratnsiit mulieres In¬
scat namq tempus quo iam tollat᷑
obprobriũ. net habeat uir quid clu¬
serur adu̾sus feminam. qui utiq dñ
se ĩprudenter excusare conret
trudelit̾ illam actusare nõ cunctatꝰ
est dicens. mulier qͣm dedisti mͥ ded̾
michi de ligno ⁊ comedi. ꝓp̃ea curre
eua ad mariam. Curre mat̾ ad fili¬
am. filia ꝓ mr̃e respondeat. sp̃a ma¬
filid ꝓrar̃e sarisfatiat. quia ecce si
uir cetidit ꝑ feminam: iam nõ eri¬
gitur nisi ꝑ feminam. Quid ditebas
o adam: mulier qͣm dedistimͥ.: de¬

Expanded text:
Mariam. Apponite aurem parieti, Mariam. Apponite aurem parieti, auscultate quid nuntiet ei, si forte audiatis unde consolemini. 3. Laetare, pater Adam, sed magis tu, o Eva mater, exsulta, qui, sicut omnium parentes, ita omnium fuistis peremptores; et, quod infelicius est, prius peremptores, quam parentes. Ambo, inquam, consolamini super filia, et tali filia; sed illa amplius, de qua malum ortum est prius, cujus opprobrium in omnes pertransiit mulieres. Instat namque tempus, quo jam tollatur opprobrium, nec habeat vir quid causetur adversus feminam: qui utique dum se imprudenter excusare conaretur, crudeliter illam accusare non cunctatus est, dicens, Mulier quam dedisti mihi, dedit mihi de ligno, et comedi . Propterea curre, Eva, ad Mariam; curre, mater, ad filiam; filia pro matre respondeat, ipsa patri pro matre satisfaciat: quia ecce si vir cecidit per feminam, jam non erigitur nisi per feminam. Quid dicebas, o Adam? Mulier quam dedisti mihi, de
Abbreviated transcription (Latin):
ceptura erat pariter ⁊ paritum
sancta eẽt corpore. accopit domũ
uir guantatis. ut esset ⁊ mente ac¬
cepit humilitatis. hiis nuir̃ mr¬
go regia gẽmis ornate uͥtutura
gemiiuo ꝙ menis pariter ⁊ corpis
decore p̾sulgida spẽ sua ⁊ pulchoi¬
tudine sua in celestib cognita ce¬
li ciuium ia se ꝓnotituit aĩpectus
ita ut ⁊ regis ammũ in sui contu¬
piscentiam incdinaret. ⁊ celestẽ
nũtium ad se de suꝑnis educeret.
et hoc est qd̵ hic ennͣgelista ꝯm̃¬
dat: cum atigłm ꝑhibet a deo desti¬
natum ad uͥginem. a deo inquit ad
uͥginem. id est a telss ad humilẽ.
et a dñs ad antilam a creatore
ad creaturam. Qeisata dignatõ
dea. qͣnta uͥginis excellenti. Cur¬
uire maires. currite filie. curri¬
te om̃s que post euam ⁊ ex enil
⁊ ꝑturimim cũ tͥstitia ⁊ parturits
adire uͥgmllem thalamũ. ingre¬
dimini si potestis puditũ sororit
nr̃e tubiłm. ecce erñ deus mittit
ad u̾ginem. ecto astatur angłus

Expanded text:
ceptura erat pariter et paritura, sancta esset corpore, accepit donum virginitatis: ut esset et mente, accepit et humilitatis. His nimirum Virgo regia gemmis ornata virtutum, geminoque mentis pariter et corporis decore praefulgida, specie sua et pulchritudine sua in coelestibus cognita, coeli civium in se provocavit aspectus, ita ut et Regis animum in sui concupiscentiam inclinaret, et coelestem nuntium ad se de supernis educeret. Et hoc est quod nobis hic Evangelista commendat, cum angelum perhibet a Deo destinatum ad Virginem: A Deo, inquit, ad virginem: id est, a celso ad humilem, a Domino ad ancillam, a Creatore ad creaturam. Quanta dignatio Dei! quanta Virginis excellentia! Currite, matres; currite, filiae; currite, omnes quae post Evam, et ex Eva, et parturimini cum tristitia, et parturitis. Adite virginalem thalamum, ingredimini, si potestis, pudicum sororis vestrae cubiculum. Ecce enim Deus mittit ad Virginem, ecce affatur angelus
Abbreviated transcription (Latin):
reliq̃rat ⁊ cõtẽpserat ꝓ melio¬
ri presertim si illud melius tale
re uideatur. Ip̃e nempe inderit
qua ratõne qua ue intentõne
altiorã sen arctiora p̾sũpserit. sam
ad infĩ tra uł remissiora me consu¬
bẽite nei qͣꝙͣ apostatabit. si nõ locis
pͥoris mcinia renocet. quia de no¬
to monastĩo nec petimñ quis regła¬
diper pot̾ nec recipi sine cõsensu
uult aliquis de climmiacensib institu¬
tis ad eistexciensiũ sese stͥng̾e pau¬
ꝑtatem celigens pre alis armirũ cõ¬
suetudiõ milg̃ regłe purittẽ
Si me consulit non consulo. si ñ sa¬
neid abbatis suĩ usur parit assen¬
bu. Qͣ m obrem: pͥmo ꝓ̃ scandalũ iꝑ¬
sorum q̃nos deserit. deinde qͥd cer¬
ta ꝓ dubiis relinq̃re tutũ nõ est.
forficamn eñ hoc teñe potest. illud
nõ pot̾i tio suspectam hẽo lem¬

Expanded text:
reliquerat et contempserat prae melioreliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud melius tale re videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensu . 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu. Quamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo lev
Abbreviated transcription (Latin):
ino mitoens manũ ad aratrũ ⁊ res¬
ꝑitiens rero aptus est regno dei.
ꝓrescͥbat ꝓinde stabłitans pactũ¬
N oñi deiñceps remisso descensui.
contenioso discessia. uago ⁊ cu¬
rioso. dischosui. totius demos ĩ ct̃¬
scautie leuitati ñ tũ is hus qͥ in
ꝓfessionis sebie sequnt᷑ morũ
indelicet com̾sioni ⁊ obediẽtie
que scdm̃ regłam fit. Nam si hee
ibidem̃ ꝓ improbitate minirum
atq irreligiositate cohĩtantium
obrineri forte nequiũint duce
spũ libertatis traessire indubitã¬
ter suadeo ad locum aliũ ubi nõ
impediatur hõ redd̾e deo uotã
sira que distinxerũt labia sua. E
qͥdem tum sc̃õ scũs eris. ⁊ cũ ꝑũso
ꝑu̾teris sane de religiosis at bñ
ordinatis monasceriis nullis ꝓ¬
fessoꝵ meo consilio ne arctioris
quidem desideyio uite sine licẽ¬
trã sui scrnioris egreditra. egres¬
sus tã si melius muoñit ⁊ elege¬
pit mero nithominꝰ iam consilio
non regredit᷑ ad inf̾ius bonũ qd̾

Expanded text:
m ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, quae distinxerunt labia sua. Et quidem cum sancto s Sane de religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
mdelicet maliciam ⁊ deceptã innocẽ¬
tiam. qͥa qd̾ a nestiente fit d boñ ꝓu¬
sus ꝯdempnat iutentõ p᷑ua ⁊ malũ
u̾o penitus extusat: recta. Siue ita¬
q malũ putes bonũ qd̃ forte agis
siune bonũ mllum qd oꝑaris. utr̃q pͤ¬
tatũ est. qͥa nentrũ ex fide. licet sa¬
ne ad modũ leuius peccet᷑. ubi sana
fatentõnẽ sola rep̾hensibił actõ fo¬
ris apparet. qͣm ubi milligna lacet

Expanded text:
 innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum malum quod operaris, utrumque peccatum est, quia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetur, ubi sana intentione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam ubi maligna latet
Abbreviated transcription (Latin):
or ⁊ si falli q̃at ignorantia ũi. ⁊ e¬
lo talm̃ honi fallere penitus nõ cõ¬
sentit. alt̾m u̾o malũ qd̾ licet ueri
notitiam nõ impediat. amorẽ tam̃
tescit. scdm̃ hoc duplex malũ ⁊ illd̾
item geminũ bonuĩ quadrit ariã
diuidimꝰ ocłm cordis in bomĩ ⁊ me¬
liorẽ in malũ ⁊ peiorẽ. ⁊ subdamꝰ
exempla. est qui bonũ diligit ⁊ ma¬
lum nescins agit. huius bonꝰ qͥdẽ
est ocłus quia pius uõ tã simplex
quia cecus. et est qui bonũ ⁊ liben¬
ter agit ⁊ prudenter intelligit.
Istius ren̾a ocłm nõ inm̃ito sĩplicẽ
dix̾mm. ut pote cui nentr̃ bonũ desit.
to reaͥrit oiłm deus: cũ respicit suꝑ
filios hominũ ut uideat si ẽ intesli¬
gens ant reqͥrens dm̃i. Est egͣrio qͥ
bonũ minime diligens ex malitiaa
dem̃ ꝑu̾sus est. s sapiens ut fauat
fc̃õ non incongͣeid qd̾ dr̃ neqͣm as¬
sigliaũm eo ꝙ nentro careat ma

Expanded text:
ior, etsi falli queat ignorantia veri, zeior, etsi falli queat ignorantia veri, zelo tamen boni fallere penitus non consentit: alterum vero malum, quod licet veri notitiam non impediat, amorem tamentescit: secundum hoc duplex malum, et illud item geminum bonum, quadrifariam dividamus oculum cordis, in bonum et meliorem, in malum et pejorem. Et subdamus exempla. Est qui bonum diligit, et malum nescius agit. Hujus quidem bonus est oculus, quia pius: non tamen simplex, quia caecus. Et est qui bonum et libenter agit, et prudenter intelligit. Istius revera oculum non immerito simplicem dixerim, utpote cui neutrum bonum desit, icit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum . Est e contrario qui bonum minime diligens, ex malitia quidem perversus est: sed sapiens ut faciatrofecto non incongrue id quod dicitur nequam assignaverim, eo quod neutro careat mal
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃irrã u̾ctat estote inqͥt᷑ prnden¬
res sĩent serpentes ⁊ ssm̃plices situt
nemtiẽ saris esse posse simplicẽ scir.
suom̃ demq u̾e smmplex erit ocłus
cum ĩgnoranci u̾itatis: aut u̾o u̾a
potest dici simplicitas qͣm simplex
ignorat u̾itas  ꝯtͥptũ est egĩ ĩgno¬
rans ignorabitur. patet gͦ laudabi¬
lem illam ⁊ a dño landatam simplici¬
tatem absq hiis duob nõ esse boĩs
beniuolentia ars pͥdentia. ur ołus
uidelicet cordis non solũ pins qͥ fal¬
lere uolit. s ⁊ cilutꝰ sit qͥ falli nõ pos¬
sit. Cererũ sicut diłm simplicẽ duo
ista fãciunt bona. simor boni. ⁊ cogͥ¬
tõ ueri. sic neqͣm ocłm duo eregio¬
ne milla constituũt. Cecitas qͣ sit
ut u̾itarem nõ agnoscat. ⁊ ꝑũsitas
qua ut diligat inqͥtatẽ. ¶ Porre
inter duo hec bona q̃ nec fallere
net salli simĩt. ⁊ duo illa mala que
tam falli qͣm dallere fatiũt duo sũt
media. uũ qͥdẽ bonũ ꝑ qd ocłus inti̾¬

Expanded text:
magistra Veritas, Estote, inquit, prudentes sicut serpentes, et simplices sicut neminem satis esse posse simplicem sciret. Quomodo denique vere simplex erit oculus cum ignorantia veritatis? aut vero vera potest dici simplicitas, quam simplex ignorat veritas? Scriptum est enim: Ignorans ignorabitur . Patet ergo laudabilem illam et a Domino laudatam simplicitatem absque his duobus non esse bonis, benevolentia atque prudentia: ut oculus videlicet cordis, non solum pius qui fallere nolit, sed et cautus sit qui falli non possit. 37. Caeterum sicut oculum simplicem duo ista faciunt bona, amor boni, et cognitio veri: sic nequam oculum duo e regione mala constituunt, caecitas, qua fit ut veritatem non agnoscat; et perversitas, qua fit ut diligat iniquitatem. Porro inter duo haec bona, quae nec fallere, nec falli sinunt; et duo illa mala, quae tam falli, quam fallere faciunt, duo sunt media: unum quidem bonum per quod oculus inter
Abbreviated transcription (Latin):
dñ aut uix aut nullatenis conuin¬
cacur. Uenit nũt quoq in mentẽ
sapientis eulogium. octilsionẽ q̃rͭ
qua uult reced̾e ab amico. Quonã
modo uos irregłarẽ dicitis electõ¬
nem que cassari regłarit᷑ nõ ua¬
let aut reꝓbars. Et qͥdẽ legitur.
Qd ꝓbari nõ potest mͥ infcm̃ est. Sec

Expanded text:
tamen, aut vix, aut nullatenus convintamen, aut vix, aut nullatenus convincatur. Venit nunc quoque in mentem Sapientis elogium: Oc vult recedere ab amico . Quonam modo vos irregularem dicitis electionem, quae cassari regulariter non valet aut reprobari? Et quidem legitur: obari non potest, mihi infectum est. S
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. qͥ nec deser̃e uillet lotũ ne
trangat notũ. nec mañe in locone
cũ ribacore uiuat ⁊ uitã ꝑdat. Quid
cbnsulara huic : ut discedat: nõ licet
expedit. dao mͥ eq̃ inconueniental¬
eã ꝑicłosa ꝓponitis. ut qͥcqͥd respõ¬
dero uobis teinime ꝓsit. Queritis
nempe qͥd e duob monacho tutius¬
i sit. Residere sn ꝓpͥo monast̾io subir¬
regłapiter elecbo cum rancore an
cad qͥetius uinendũ alias migrare
Qd̃ quidem ant setus accipio qͣm si
reqͥrar qͣnam morte ꝑire consu¬
lam eum qui se ip̃m forte ꝑimere
uult incendio an p̃cipitio. ẜ euera
naraq ⁊ uritur qui in odiũ manẽt.
et qͥ frangit ꝓpositũ in p̃ceps ruit.
Set uos me in hac dissiełtate ctusi¬
lii facile expeditis cum deinde sea¬
mini. ⁊ quatemis accipi hoc ip̃m ue¬
litis quo appellatis irregulare aꝑi¬
endo subiungitis. presertim si elt¬
rõnis irregłaritas ad̾o simolata sit¬
⁊ intorta ut licer de ea coram d̾o
non dubitaetur. coram hominibus

Expanded text:
gitur qui nec deserere valet locum, ne frangat votum; nec manere in loco, ne cum rancore vivat, et vitam perdat? Quid consulam huic? Ut discedat? Non licet expedit. Duo mihi aeque inconvenientericulosa proponitis, ut quidquid respondero, vobis minime prosit. Quaeritis nempe qui de duobus monacho tutius sit, residere in proprio monasterio sub irregulariter electo cum rancore, an ad quietius vivendum alio migrare. Quod quidem haud secus accipio, quam si requiratis, quanam morte perire consulam eum qui se ipsum forte perimere vult, incendio, an praecipitio. Revera namque et uritur qui in odio manet; et qui frangit propositum, in praeceps ruit. Sed vos me in hac difficultate consilii facile expeditis, cum deinde sequimini; et quatenus accipi hoc ipsum velitis quod appellatis irregulare, aperiendo subjungitis: praesertim si electionis irregularitas adeo involuta sit et intorta, ut licet de ea coram Deo non dubitetur, coram hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
pĩa intentõ nec uerl opimo ĩ¬
uenitur. at non ideo sequitur
ut qͥ eꝯͦrio malũ facit ⁊ bonũ pu¬
ueniat. Quare: Nõ est qppe simp᷑
otłus ille qui ex iuditio ueritatis
torũ corpus lucidũ resdat. qꝰlẽ ꝓs ͦ¬
to adhuc tenebre desunt. ubi ignorã
cia u̾itatis lucẽ obscurat bone uolũ
patõ inderur exig̾e ut plus ille noce¬
ut trã ualeat in bonũ bonũ ũ aͦat̃
dũo mala in malũ. Et qͥdẽ laude dis¬
nittũ dix̃im uł solam intentõnẽ pĩ
net plane ꝯdigna remun̾atõne frau¬
dabitur. in oꝑe quoq nõ bono ip̃a bo¬
na uolũtas at tam̃ sine nllo quoq
nõ erit decepia simplicitas. Cuo ĩ qͥsͤ
sũꝙͥ nã ex fide : ꝓpsus ex fide s faisa.
uł ceote potius non ex fide. qͥa fides
falsa sides non est. demqs de fide u̾a
non salsa puro dixisse apłm. Omne
ad̾ nõ est ex fide pccm̃ est. sion antẽ
ex fide cĩa bonũ credit᷑ ad̾ malũ ẽ est

Expanded text:
pia intentio, nec vera opinio inpia intentio, nec vera opinio invenitur? At non ideo sequitur, ut qui e contrario malum facit, et bonum puveniat. Quare? Non est quippe simplex oculus ille, qui ex judicio Veritatis totum corpus lucidum reddat, qualem profto adhuc tenebrae desunt, ubi ignorantia veritatis lucem obscurat bonae  al.ratio videtur exigere, ut plus ille noceut tantum valeat in bonum bonum unum, quantum duo mala in malum. Et quidem laude dignam dixerim vel solam intentionem piam: nec plane condigna remuneratione fraudabitur in opere quoque non bono ipsa bona voluntas. Attamen sine malo quocumque non erit decepta simplicitas. Cur inquis? nunquid non ex fide? Prorsus ex fide, sed falsa; vel certe potius non ex fide, quia fides falsa, fides non est. Denique de fide vera, non falsa puto dixisse Apostolum: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Non autem ex fide vera bonum creditur quod malum est: est
Abbreviated transcription (Latin):
censui non tum̃ito peiorẽ. ñ qͥa
malignior sit: s qͥa ꝑułosior Ig¬
norantia qͥppe securiorẽ. setu¬
uitas segnorẽ facit nõ necͥo¬
rem. Est tñ ex hoc ꝓcł dubio
det̾ior ꝙ ille solum ht̃ malũ malã
intentõnem iste ⁊ falsam confid̾a¬
tõnem. ille uno caret e duob bo¬
ris bono ⁊ elo. iste ⁊ u̾o indiue.
ex hoc itaq pessimo ocło qͥ nen¬
toum bonũ ht̃. ⁊ item ex illo op¬
timo qui nentro caret semtien¬
dũ est u̾itatem disserisse. aut
tenebris obuolui in totũ corpus
ant luce ꝑfundi. fiam reliq duo
quoꝵ neuter utrumq dut bomĩ
ht̃ ant malũ. ⁊ si ex ꝑte possimti
nõ tñ toti suffitiũt uł luoẽ dare
uł tenebras corpori. Si igit᷑ ut
iam ad ꝓpositam q̃stsuncłam reu̾̃¬
tam᷑ it uere ocłus neqͣm est qui
⁊ malum credit. utłq recte ope¬
panids s opinando miq bomim
sum reddit ocłus neqͣm. Quid
enim luci relinquitur ubi nec

Expanded text:
censui non immerito pejorem, non quia censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior. Ignorantia quippe securiorem, securitas segniorem facit, non nequiorem. Est tamen ex hoc procul dubio deterior, quod ille solum habet malum, malam intentionem; iste et falsam considerationem. Ille uno caret e duobus bonis, bono zelo; iste et vero judicio. Ex hoc itaque pessimo oculo, qui neutrum bonum habet, et item ex illo optimo qui neutro caret, sentiendum est Veritatem disseruisse, aut tenebris obvolvi totum corpus, aut luce perfundi. Nam reliqui duo, quorum neuter utrumque aut bonum habet, aut malum; etsi ex parte possunt, non tamen toti sufficiunt vel lucem dare, vel tenebras corpori. 41. Si igitur ut jam ad propositam quaestiunculam revertamur is vere oculus nequam est, qui  malum credit; utique recte operando, sed opinando inique, bonum sum reddit oculus nequam. Quid enim luci relinquitur, ubi nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmptus. ser tã ut dcia est falli ꝓ¬
columba sodicta nõ hũs cor. alius
is ꝯ̃ dñs simplicẽ dicit rara nͨ fal¬
lere facilis qͦu nec falli de qͦ ⁊ apłi
docentur cũ eis dõ. estote prudẽ¬
tes situt serpentes. ⁊ simplicas sic̃
columbe. Et ttem alius est ocłus sĩ¬
plititer malus fallens utiq libẽ¬
ter. set non facile falsus. qualem
tut prudentiores esse filiis lucis
in gn̾atõne sua ⁊ alius ꝙ̃ neqͣm
lus. cui qͥppe malitia parit igno
rantiam. ⁊ ignorantia malitiam
oꝑit. ita ut sepe nestiens ⁊ malũ
qd ͣ nult nẽ fatiat: ⁊ bonĩ fatiat
qd̾ non uult. Obsturatũ nempe
est insipiens cor eoꝵ qui istius modi
sunt. et qͣsi iam traditi in repbũ sẽ¬
sum. bonũ om̃ino nec dilig̃e nͨ dig¬
nosc̾e q̃unt. de tallib scͥptum esb:
Impius cũ ueũit in ꝓfundũ malo¬
ꝓ fco malũ net uult ⁊̃ si possit.
nec si ulit scit. Qͣm ob rem hũc o¬
cłm in suꝑiori diuisione illo alt̾b

Expanded text:
mptus, sed tamen, ut dictum est, falli pcolumba seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam nec fallere facilis, quam nec falli, de quo et Apostoli docentur cum eis dicitur: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, sed non facile falsus: qualem tur prudentiores esse filiis lucis in generatione sua. Et alius quem nequam lus, cui quippe et malitia paritam operit, ita ut saepe nesciens et malum quod vult non faciat, et bonum faciat quod non vult. Obscuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam traditi in reprobum sensum, bonum omnino nec diligere, nec dignoscere queunt. De talibus scriptum est: Impius cum venerit in profundum maloprofecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Cui em̃ iam uł ita ꝓfessio im¬
possibile ĩmo ꝑ dei gͣm nõ facile
sit cau̾e p̾uaritatõnẽ ubi nõ in¬
obedientia set ĩpnĩa facit p̃uari¬
tatorem. hoc qͥpe ut iam dixi ꝓfi¬
tentiũ nemo spondet. ut iam ñ
petcor. et ob hoc nõ contimio ut
quispiam aliquo mͦ nõ obedit. p̃¬
uaricatorẽ se constituit. nisi qui
se forte sit ꝓfossum falso existi¬
mat. qͣles uos utiq asseritis esse
nõ paucos. de qͥb ⁊̃ si qui tam̃ sb̃
ut diciris u̾ũ est ⁊ qd̾ subditis ꝙ
nil aliud utiq illa talis eoꝵ credu¬
litas. uł potius crudelitas. in suis
eoꝵ oꝑatur conscientiis. ꝙͣ noxia
illa reꝯbentiũ in ydolio libertas
clamat apłus. infirmũ ꝑire frẽm¬

Expanded text:
mus. Cui enim jam vel ita professo immus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam non perfacile sit cavere praevaricationem, ubi non inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. De quibus etiam si qui tamen sunt, ut dicitis verum est et quod subditis, quod nil utique aliud illa talis eorum credulitas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur conscientiis, quam noxia illa recumbentium in idolio libertas clamat Apostolus infirmum perire fr
Abbreviated transcription (Latin):
lit dłmqui contigerit emendarei qd̃
ꝗͦ dicitis a millis posse obseruari
ntegrũ quicqͥd a magistris p̃¬
ꝓitim nerũ est. s leuis cłpa ino¬
Bedientie est ⁊ facilis cura esus ĩ
uenitur ta singłis regła. si qͥdem
sit trausgssio absq contemptu ꝯi
Aũt ⁊ ip̃m deẽẽ aliqñ nõ posse con¬
tenditis id ⁊ͥ dẽ falsum est. sec nec
talem tam̃ sobedientiam sine cu¬
ua relinquit diligentia regłaris.
et lieet fortiori egeat curatõnis
medicam̃to: caret tñ morbo p̾ua¬
rscatõins. nͥ cũ ⁊ ip̃m forte medica¬
mentũ ꝯtẽpuitur. Que cũ ita sũt
frustra de impossibłitare causamꝰ.
qui regłam ꝓ ficemꝰ foust᷑ nobis
de pͤcandi noc̃ĩtate blandim᷑. uͥt ideo o¬
susta imꝑia p̾latoꝵ deo nõ imputan¬
da s camqͣm hominũ cõtẽpnenda
putemꝰ. nerem indelicet impossibi¬
lem contiñe nostra ꝓfessio uide¬
atur. si talntũ ex ea horainib ꝙͣ
tura deo obedientie deb̾et asseri¬

Expanded text:
linqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cudem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asseri
Abbreviated transcription (Latin):
hominis neqͣ qͣs om̃ino a quolibet ius¬
sa posse teñi ꝓhibita ue conceditis n
quasi u̾o illa q̃ant abses istis integre
custodiri. Q si atcenditic de male qͦ
tum est. que dicunt facite. Igit᷑ qui
millus mandata ꝑfc̃e exeqͥtur siue
magistri Qm obrem putaris qͥa no¬
lumus etut qͥa nõ possummꝰ. s si nolu¬
mꝰ ⁊ nõ possimmꝰ seturi summꝰ. Si possumꝰ
⁊ nolumus suꝑbi sumꝰ. porro ad cauẽ¬
dam suꝑbiam illam uix ammerĩ ne¬
cessariam esse calutelam qͣm dicitis
ur forte incurrat᷑ mobedientie¬
cͥtien. Qd̃ si impossibse uos putatis ut nõ

Expanded text:
hominis nequaquam omnino a quolibet jushominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque tum est, Quae dicunt facite . Igitur qunullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientcrimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
durũ fortasse iuideatur. hec qͥppe
sunt ur̃a si bñ recolo u̾ba cũ diffi¬
cultatem seu impossibilitatẽ ut
uobis uidorur tenende obediẽtie
uł cauende su obedientie conside¬
bantes inuitam ita monathicam
exclamatis heccine est illa eo se¬
curior quo artior eo certior quo
magis ar dua ueniendi ad dm̃ ua
ut monacho nacuraliter mala uix
cau̾e naturalit̾ bona uix ꝓ cõmu¬
nĩ infͤmitate ualeuti implere ñ
da uł obseruanda que sibi p̃latꝰ sinus
tis. Qd̾ tũ a multis credat licet a pan¬
alius si ira esset ut dicitis. bene ꝓr¬
sus nõ potest conscius esse sibi qͥ se
tiõ implere confidit. d̾ debere se cͤ¬
raadata obsernari dei uix ualleant.
abbatis tiõ ualleant. cũ u̾itas ip̃a teste¬
tuo ne unũ qͥdẽ iota p̾t̾itũ iri. Cetm̃
respirare sub gr̃a. sudne xp̃i iugũ ne¬
qͣꝙͣ esse exꝑtus. Ideoq certissame ad¬
uat eius fafirmitatẽ. Quid ũo sibi uult
ia distinctõ ꝙ dei qͥdem uł uix p̃lati uõ

Expanded text:
durum fortasse videatur? Haec quippe sunt vestra, si bene recolo, verba, cum difficultatem seu impossibilitatem, ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho naturaliter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non da, vel observanda quae sibi praelatus suus tis: « Quod cum a multis credatur, licet a paualiud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se cremandata Dei observari vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa testetur, ne unum quidem iota praeteritum iri . Caeterum respirare sub gratia; suave Christi jugum nequaquam esse expertus; ideoque certissime adus infirmitatem. 32. Quid vero sibi vult illa distinctio, quod Dei quidem vel vix praelati vero
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a młta esb in celis. maitutes ma¬
ximesscm̃ cragustinũ dixisse suꝑ
hoc. non celos isbos ussibiles ⁊ cor¬
poreos oport̾e intelligi ne m̾ces
indeatur collotari. Ideo q q̃dis¬

Expanded text:
multa est in coelis: mirantes maxime sanctum Augustinum dixisse super hoc, non coelos istos visibiles et corporeos oportere intelligi, ne merces videatur collocari; ideoque spir