comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut consid̾omus quo pacto hii seqñdi. Non aint qͥ
se pollicentur rõne dusturos. Nam qũõ sine cł¬
pa possumꝰ sequi eos qui cred̾e iubent iamdcm̃
est. ad hos aũ sponsores rõnis nõ modo sine ui¬
tuꝑatione sed eciã iam cũ aliqua laude se ueni¬
uenerunt quos eciã beatissimos iudicare nec̃e est
alia eoꝵ qui studiosissime et rectissime inqͥrũt
primi gͦ sunt eciam in ĩ ip̃a possessione. Alii ĩ ma
qua tũ certissime ꝑuemitur. Tria sunt gͦ hoĩm
qui neq se scrre existimant uo q̃rere uolunt.
Oria sunt uelum finitima sibimet manimis
hõim distinctione dignissima intlłre. crede o
pmari. Que si per se ip̃a consid̾entur. pͥmũsꝑ
re debemus. In has .n. nita qnͣtumo id sciatur
intlłre sed facere aut pati miserum ẽ. non .ai.
si quis intlłat quõ poiio inmitꝰ sine suo peri¬
oło occidi intlłia. ip̃a ac nõ cuprditate reus est.

Expanded text:
ut consideremus, quo pacto hi sequendi non sint, qui ut consideremus, quo pacto hi sequendi non sint, qui se pollicentur ratione ducturos. nam quomodo sine culpa possimus sequi eos, qui credere iubent, iam dictum est; ad hos autem sponsores rationis non modo sine uituperatione. sed etiam cum aliqua laude se ueniuenerunt, quos etiam beatissimos iudicare necesse est; alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. tria sunt alia homiqui neque se scire existimant nec quaerere uolunt. tria sunt item uelut finitima sibimet in animis hominum distinctione dignissima: intellegere, credere, opinari. quae si per se ipsa considerentur, primum semper rre debemus. In hac enim vita quantumcumque id sciatur,ia non intellegere, sed facere aut pati miserum est. non enim si quis intellegat. quomodo possit inimicus sine suo periculo occidi, intellegentia ipsa, a cupiditate reus est;
Abbreviated transcription (Latin):
religionẽ sacrilegã uam q̃reie. Quod qui
facrunt uec si eis concedatur quod uolunt pos¬
sunt quo intendunt ꝑuenire. Ciuꝰmodi .n. li¬
bet excellant ingemo nsi deus assit humo
sistere. Nam nicħ sine cognatione ẽe crodend̾
quom̃o possum dicere cum et amicitia insia̾d
credatur ꝙ cerra rõne demonitrari ũ potest.
omĩo uulla sit et sepe disp̾esatorib ẜius smne
ulla culpa dñorũ. credatur. In religione ueror
quid in quius fieri potest qmͣ ut dei antistes no¬
b̾ nõ fic̾tum aĩm pollicentib credant nos eis p̾¬
cipientib nolimꝰ credere. Postremo q̃ potest
ẽe ina salubrior. qmͣ y doneũ pͥmo fĩ ꝑcipiẽde
m̃tatis. ad hibendo hiis fidem q̃ ad p̃colendum
et p̾curand̾ aĩm st̃ diuinitꝰ constituta: aut si
iã prorsus ydoneus sis cutiuire pociꝰ anqnͣtũ
qua tutissimũ est ingredi qm et tibi ẽe audtorem
ꝑiculi et cen̾s tenu̾tatis exẽplum. Qrͣ iam sr̃e

Expanded text:
religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui religionem sacrilegam uiam quaerere. quod qui faciunt, nec si eis concedatur quod uolunt, possunt quo intendunt peruenire. cuiusmodi enim libet excellant ingenio, nisi deus adsit, humo sistere; nam nihil sine cognitione esse credendum qui possum dicere? cum et amicitia, nisi aliquid credatur, quod certa ratione demonstrari non potest, omnino nulla sit, et saepe dispensatoribus seruis sine ulla culpa dominorum credatur. in religione uero quid iniquius fieri potest, quam ut dei antistites no non fictum animum pollicentibus credant, nos eis praecipientibus nolimus credere ? postremo quae potest esse uia salubrior quam idoneum primo fieri percipiendae ueritati, adhibendo iis fidem, quae ad praecolendum et ad praecurandum animum sunt diuinitus constituta? aut si iam prorsus idoneus sis, circuire potius aliquantum qua tutissimum est ingredi, quam et tibi esse auctorem periculi et ceteris temeritatis exemplum. Quare iam superest.
Abbreviated transcription (Latin):
mai pͥmo credat credat se ad id qd̾ institum ꝑ
uenturũ mentemq simplicẽ prebeat et qui¬
quadam uite aucłoe ꝑꝑurget nd eũ eẽ alt̃ illa
q̃ prire uera sunt adepturũ censes ꝑfc̃õ. Quid
gͦ istis quoꝵ de gn̾e te ẽẽ ram credo qui facilli¬
me diuina secreta rõne certa capere possunt
sihac ina ueniunt qua illi qui pͥmitus cred̾t
ñ quid tandem oberit Non arbitror s tñ ais.
Quid eos morari opus est: Quia et ai fco sibi
nus excitandꝰ est quid̃ ampłi repͥmendꝰ ut
n ille desꝑatione frangatur. n iste p̃cipito¬
tur audacia. Quod facile sit si eciã hii ualent
nolare nemini sit ꝑiculosum inuitam̃tum.
paulisper cogantur incedere qua eciã cetenis
tutum est. ħ est .ii. ꝓuidentia uere religionis
hoc uissum diuinitꝰ. hoc ab̾atis maiorib cra¬
ditum. Hoc ad uos usq ẜuatũ. hoc ꝑturbarei
nelle atq ꝑu̾tere nicħ̾ est aliud qm̃ ad uerã

Expanded text:
, nisi primo credat se ad id, quod instituit, , nisi primo credat se ad id, quod instituit, peruenturum. mentemque subplicem praebeat et quiquadam uitae actione perpurget, non eum esse aliter illa, quae pure uera sunt, adepturum? censes profecto. quid ergo istis, quorum de genere te esse iam credo, qui facillime diuina secreta ratione certa capere possunt. si hac uia ueniant, qua illi qui primitus credunt, numquid tandem oberit? non arbitror. sed tamen, ais. quid eos morari opus est? quia etsi facto sibinus, excitandus est, qui amplius, reprimendus, ut neque ille desperatione frangatur, neque iste praecipitetur audacia. quod facile fit, si etiam ii, qui ualent uolare, ne cui sint periculoso inuitamento, paulisper cogantur incedere. qua etiam ceteris tutum est. haec est prouidentia uerae religionis, hoc iussum diuinitus, hoc beatis maioribus traditum, hoc ad nos usque seruatum: hoc perturbare uelle atque peruertere, nihil est aliud quam ad ueram
Abbreviated transcription (Latin):
inredderes ut ea quoqz me duceret sinoulla se¬
aret temeritate. Erat fortasse. Sed cum res tã¬
ualsit ut d̾s t̾ rõne cognoscenduis at. om̃s ne pu¬
tas pͥdonoos ẽe ꝑcipiendis idnib quib ad diui¬
nam intlłiam mens ducctur humana an pses
in paucos: ꝑ aucos ais existimo. hoꝵ ne ĩ nu̾ote
uitas eciã hoc tͥ ored̾e. Qd̃ quid̾ fecit tutiũ mem¬
dd. Iam .i uis credidisse tͥ inc̾ta dicenti: te illire¬
lgiose amonenti ne semel quid̾ uellet credere.
bnifao ista ẽẽ et uero aĩo te ad accipiendã reli¬
tur capere possis. Quid cet̾is hom̃ib qui tam se¬
reno ingenio p̾diti nõ sunt negaudam religi¬
onem putas. an eos pedetenũ quib dam gra¬
dib ad illa sũma penetralia eẽ ducendos. ui¬
des plane quid sit religiosiꝰ. Neq .n.t̾ qui us
honio in rei tante cupiditate ullo mõ dese̾ndus.
au respriendꝰ uideri potest. Sed ñone conses¬

Expanded text:
hi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sehi redderes. ut ea quocumque me duceret, sine ulla sequerer temeritate? erat fortasse; sed cum res tanta sit, ut deus tibi ratione cognoscendus sit, omnesne putas idoneos esse percipiendis rationibus, quibus ad diuinam intellegentiam mens ducitur humana. an plures, an paucos ? paucos, ais, existimo. horumne I n numero esse putas etiam hoc tibi credere: quod quidem facit. tu tantum memento iam eum bis credidisse tibi incerta dicenti, te illi religiose admonenti ne semel quidem uelle credere. uerum fac ita esse uero animo te ad accipiendam relitur, capere possis: quid ? ceteris hominibus, qui tam sereno ingenio praediti non sunt, negandam religionem putas? an eos pedetentim quibusdam gradibus ad illa summa penetralia esse ducendos? uides plane, quid sit religiosius. neque enim tibi quiuis homo in rei tantae cupiditate ullo modo deserendus aut respuendus uideri potest. sed nonne censes
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis qui illam tradunt d̾r cred̾e. Si qũe di¬
oam indignum nõ intlłis eum dico qui fic¬
to pectore accedit. Concedis nt arbitror ma¬
g̾ culpandũ ẽẽ tan hom̃i pand̾e si qua sunt
sc̃a secreta. qmͣ religionis uiris ip̃a religiõe
respond̾e de ciu̾t. Quare nunc fac putes eũ adẽe
quit̾ sit religionem traditurꝰ. Quo uam modo
ali fidem facturꝰ es uero aĩo te acced̾e. ueq quid¬
qsi inte quod ad hauo rem attinet doli atq si¬
mulationis cẽ. Dices bona conscĩatua nicħ te
fingere qiͣsuis pot̾is id ipm̃ asserens uerb sed
tñ uerb. Non .n. amini tui latebras. ita ut inti¬
me sdlaris. homo hom̃i apeure possis. at ille si
dras eoce credo tͥ sed nõ est eqꝰ ut eciã tu credas
m cumtu bñ ficiũ si anquid ueri teneo sis acce¬
rairus. daturus ego quid respondebimꝰ nͥ esse
tedendñ. Sed inquit ũone erat melius ronomi¬

Expanded text:
ab eis, qui illam tradunt, dicitur credere. si, quem diab eis, qui illam tradunt, dicitur credere. si, quem dicam indignum, non intellegis, eum dico, qui ficto pectore accedit. concedis, ut arbitror, magis culpandum esse tali homini pandere si qua sunt sancta secreta quam religiosis uiris de ipsa religione respondere decuerit. Quare nunc fac putes eum adesse, qui tibi religionem sit traditurus: quonam modo illi fidem facturus es uero animo te accedere neque quicquam in te, quod ad hanc rem adtinet, doli atque simulationis esse? dices bona tua conscientia nihil te fingere, quantis poteris id ipsum adserens uerbis, sed tamen uerbis. non enim animi tui latebras, ita ut intime sciaris, homo homini aperire possis. at ille si dixerit: ecce credo tibi; sed nonne est aequius, ut etiam tu credas mihi, cum tu beneficium, si aliquid ueri teneo, sis accepturus, daturus ego? quid respondebimus nisi esse credendum? Sed, inquis, nonne erat melius, rationem mi
Abbreviated transcription (Latin):
qiꝰ libenter audire ꝓfecto uid̾etur. Qua ip̃i
aciã cimiosi disfinitio ea regula qua studiosi em̃¬
danda est. uide gͥ utrum et illa suꝑiora em̃da
sint. Cur.n. et ñ suspiciosi nomine indignus
tem alicuiꝰ rei et omĩo studiosumm. rursum q
int̾ curam hñtem. atq curiosum. ita int̾ cre¬
deutem et credulũ płimũ intͥest. Sed nunc ĩ¬
de inquies utrum in religione cred̾e debeamꝰ¬
sleq .i. si concedimꝰ aliud ẽẽ cred̾e aniud cre
sum ẽẽ. Qd̃ qui certum existimar. nullummͥ
hĩe posse amicũ uidetur. Si .n. turpe ẽ aliqͥd
cred̾e. Aut tupit̾ facit qui amico cre dit. Aut n¬
chamieo credens. quõ amicũ uł ipm̃ uł se ap¬
pellet ñ iudeo. H̾ fortasse dicas concedo aliqͥd
ne turpe nõ sit cred̾e añ qũa scire faciam si po¬
t̾o. Quo circa ex te q̃ ro quid existimes ĩ graui¬
ori culpa ẽẽ religionẽ tradere ĩdigno. anidꝙ

Expanded text:
cum libenter audiret, profecto uideretur. quapropter cum libenter audiret, profecto uideretur. quapropter etiam curiosi definitio ea regula. qua studiosi, emendanda est. uide igitur, utrum et illa superiora emendanda sint. cur enim non et suspiciosi nomine indignus tem alicuius rei et omnino studiosum rursumque inter curam habentem atque curiosum, ita inter credentem et inter credulum plurimum interest. Sed nunc uide, inquies, utrum in religione credere debeamus. neque enim si concedimus aliud esse credere, aliud cresum esse? quod qui certum existimat, nullum mihi habere posse amicum uidetur. si enim turpe est aliquid credere, aut turpiter facit, qui amico credit, aut nihil amico credens quomodo amicum uel ipsum uel se appellet. non uideo. hic fortasse dicas : concedo aliquidne turpe non sit credere antequam scire. faciam, si potero. quocirca ex te quaero, quid existimes in grauiore culpa esse, religionem tradere indigno, an id quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad te maxime ꝑtinent. Quare iam intllis eo
uacillare istam diffinitionẽ studiosi. qd̾ om̃is
quid̾ studiosus ea nosse nult q̃ ad se ꝑtiuent
nõ tũ omĩis qui id agit studiosus est nocandꝰ
sedis qui ea q̃ ad aĩm nutriendum lib̾aliter
atq ordinandũ pertinent ĩpẽsissime reqͥ m
Tñ studentẽ recte appellamꝰ p̃sertim a dde̾tes
quid studeat andire. Nam eciã suoꝵ studioss
possumꝰ appellare si suos tm̃ diligi ũd tñ ad¬
ĩctione nulla ꝯmimi nomiue studioso ꝵdis¬
nũ putamus. audiendi autẽ cupidum ꝙ̃ ad̾i
se sui hererent u nõ appellarẽ studiosum aud̃¬
dinisi gaudens bona fama id ipm sepe uelles
audire. studentem uero eciã a semel. Riefenl
aĩm ad curiosum et dic mͥ utrũ si quis fabus
rissime modestissime uł in ꝯniuio uł ĩ cͥcilo
anquo ullo ne consensu iideretur uet̾ cu¬
osius. Non opmor sed certe hñs. iliꝰ tre aba

Expanded text:
ad se maxime pertinent. quare iam intellegis eo ad se maxime pertinent. quare iam intellegis eo uaccillare istam definitionem studiosi, quod omnis quidem studiosus ea nosse uult, quae ad se pertinent, non tamen omnis. qui id agit. studiosus uocandus est, sed is. qui ea, quae ad animum nutriendum liberaliter atque ornandum pertinent, inpensissime requirit: tamen studentem recte appellamus praesertim addentes, quid studeat audire. nam etiam suorum studiosum possumus appellare, si suos tantum diligit. non tamen adiunctione nulla communi nomine studiosorum dignum putamus. audiendi autem cupidum, quemadmodum se sui haberent, non appellarem studiosum audiendi, nisi gaudens bona fama id ipsum saepe uellet audire; studentem uero, etiamsi semel. refer nunc animum ad curiosum et dic mihi, utrum si quis fabellam ssime ac modestissime uel in conuiuio uel in aliquo circulo ulloue consessu, uidereturne tibi curiosus ? non opinor, sed certe habens illius rei
Abbreviated transcription (Latin):
roganti et pͥmo dicas m̃ quare nõ udeat uoi
ẽe credendũ. Quod ip̃a inquis credulitas a quat
Mam si fuspiciosus in inicio est. eo qd̾ ũ compo
suspicatur crstomagis credidus qui hoc asisoii¬
oso differt qd̃ ille incognitis alꝙͣ iste milen
tribuit dubitationẽ: Int̾mi accipio hanc ori¬
nem ad distnictom. Sed scis eciã cutiosĩ io
nos solere appellare sine uiclo. Studiossine¬
roeciã cũ laude. Qmobrem attende a places
eciam mt̾ hec duo quid tͥ distare uideatur Io
certe respondes qid̃ qmͣtus utrũq agatur ma¬
attinent requinrit. Sed qi ño negamꝰ ad hoiẽ
ꝑtinere coningeni ac liberos et eoꝵ salutem
si quispiam ꝑegre positus quẽad modũ uale¬
aut ac rese agant sua comũx ac lib̾i om̃s adue¬
mentes scło ꝑcunctetur. magna utiq duci᷑
cupiditate noscendi. Et tñ hunc studiosim ño
uocamꝰ qui et magnopere scire nult et ea que

Expanded text:
roganti et primo dicas mihi, quare tibi uideatur non roganti et primo dicas mihi, quare tibi uideatur non esse credendum. quod ipsa, inquis, credulitas, a qua nam si suspiciosus in uitio est, eo quod non conperta suspicatur, quanto magis credulus, qui hoc a suspicioso differt. quod ille incognitis aliquam, iste nullam tribuit dubiationem. interim accipio hanc opinionem ac distinctionem. sed scis etiam curiosum non nos solere appellare sine conuicio, studiosum uero etiam cum laude. quamobrem adtende, si placet. etiam inter ' haec duo quid tibi distare uideatur. id certe respondes. quod quamuis uterque agatur maae ad sese adtinent requirit. sed quia non negamus ad hominem pertinere coniugem ac liberos et eorum salutem, si quispiam peregre positus, quemadmodum ualeant ac sese agant sua coniux ac liberi. omnes aduenientes sedulo percontetur, magna utique ducitur cupiditate noscendi. et tamen. hunc studiosum non uocamus, qui et magno opere scire uult et ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uellem. ant mͥ persuad̾em ño ẽẽ q̃rendun
Oportumisimũ gͦ me ac ualde docilem. tunc ĩ¬
uenire poiset. si fuisset qͥ posseo doc̾e. Hoc gͦ mõ
et simili aĩe tue cura sit. Dui quoq te affectum
iuit et ab hinc usq ad posteros manatura ẽ. Ra¬
dicłm inquis istud est cumomĩis hãc se ꝑfiteã¬
tur tenere ac dotere. ꝑ fuentur hoc oñis here¬
tici negare nõ possut si ista ut eis quos illec¬
tant rõm se de obscurussimis reb polliceãtur
reddituros eo quoq catholicã maxime cͥmi¬
nantur qd̃ illis qui ad eam ueniunt p̃ciprai
nt credant. Se aũ ñ iugum credendi impon̾e
Sed docẽdi fontem aꝑire głantur. Quod ĩ qͥs
dici potut quod ad eoꝵ laudem maxime ꝑti¬
neret. Nonita est. Hoc .n. faciut. nullo roborep̃¬
suas nantud inẽq consid̾ans sanoꝵ estas appetẽ¬
do q̃ malo cõmituntur nisi ualentib irtuit ĩ
uenena fallentiũ. Nam uera religio nisi qi

Expanded text:
quod uellem, aut mihi persuaderem non esse quaerendum. quod uellem, aut mihi persuaderem non esse quaerendum. oportunissimum ergo me ac ualde docilem tunc inuenire posset, qui posset docere. hoc ergo modo et simili animae tuae cura sit. diu quoque te adfectum uit et abhinc ad posteros manatura est. Ridiculum, inquis. istuc est, cum omnes hanc se profiteantur tenere ac docere. profitentur hac omnes haeretici, negare non possum, sed ita, ut eis, quos inlectant, rationem se de obscurissimis rebus polliceantur reddituros, eoque catholicam maxime criminantur, quod illis, qui ad eam ueniunt, praecipitur, ut credant, se autem non iugum credendi inponere, sed docendi fontem aperire gloriantur. quid, inquis, dici potuit, quod ad eorum laudem maxime pertineret? non ita est. hoc enim faciunt nullo robore praesuas ualetudinemque considerans sanorum escas adpetendo, quae male committuntur nisi ualentibus, inruit in uenena fallentium. nam uera religio, nisi cr
Abbreviated transcription (Latin):
s̃i putabam lat̾e uitatem nu quod ĩ ea q̃ rendi
modus lateret cumq ipm̃ modũ au aliq dunna
auct̾e ẽẽ sum̃dũ. s estabat q̃ rere q̃ uera illa eent
auctoritas. cũ in tantis dissensionibꝰ. sed quisq il¬
lam traditurũ pollic̾etur. Occurtebat gͥ mexpli¬
cabił alua cui demũ inseri multũ pigebat atq
int̾ ħ sine ulla requie cupiditate repperiendiũ
g̾q ab istis quos ĩa deserere ꝓposuerã. sestabat
aũ aliud nicħ ĩ tantis ꝑicłis qui diuinã ꝓuidẽ¬
tiam lacrimosis et misabilib uocib ut opẽ mͥ
ferret dep̾ carer atq id sedulo faciebam et fero
iam me cõmorierant nõ nulle disputationes
mediolanentis epł. Ut ũo sine spe aliqua de ip¬
io uet̾e testam̃to multa q̃ rere cuperem q̃ ut
stis maie nob̾ cõm̃data exetrabamur. ⁊ e creue¬
rãq tamdiuẽe ĩ ecc̃a cathecunimꝰ in ecc̃a cui
traditus a parentib eram. donec aut iuenirẽ

Expanded text:
non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea quaerendi non putabam latere ueritatem, nisi quod in ea quaerendi modus lateret, eundemque ipsum modum ab aliqua diuina auctoritate esse sumendum. restabat quaerere, quaenam illa esset auctoritas, cum in tantis dissensionibus se quisque illam traditurum polliceretur. occurrebat igitur inexplicabilis silua, cui demum inseri multum pigebat; atque inter haec sine ulla requie cupiditate reperiendi uergisque ab istis. quos iam deserere proposueram. restabat autem aliud nihil in tantis periculis, quam ut diuinam prouidentiam lacrimosis et miserabilibus uocibus. ut opem mihi ferret, deprecarer. atque id sedulo faciebam; et iam fere me commouerant nonnullae disputationes Mediolanensis episcopi, ut non sine spe aliqua de ipso uetere testamento multa quaerere cuperem, quae, ut scis, male nobis commendata execrabamur. decreueramque tamdiu esse catechumenus in ecclesia, cui traditus a parentibus eram, donec aut inuenirem,
Abbreviated transcription (Latin):
deunda atq rimanda ss̃. Hiis gͥ constitutus q̃ ut
opnior ita iusta st̃. Ut optin̾e apͥ te istam cautã
qmͣuis adu̾sario debeã. edam cra si possum cuꝰ¬
modi uta usus fu̾im. cũ eo animo q̃ rerem reli¬
gionẽ. quo ño exposin. exposui ẽe qrẽdã. Ut n
a nob̾ tͣnsmare abcessi ĩa. cunctabũdꝰ atp hesi¬
tans. Quid mͥ tenẽdũ quid dimittẽdũ ẽẽt. q̃ mͥ
cunctatio ĩ dies maior oboriebatut ex quo illũ
hominẽ cuiꝰ nobis aduentus ut nosti ad explic̃ada
om̃ia que nos mouebant quasi de celo ꝑmitteba¬
tur audim eumq accepta quadam cloquentia
talem quales cetͥos ẽc cognoui rõm. ip̃e metum
hũi magnamq delib̾ationẽ iam in ytalia c̃o¬
sciturus. Non utrũ in illa secta manerem in qm
me madisse penitebat. sed quonam m̃o u̾meẽ¬
ĩ achademicoꝵ suffragiũ ferebantur. Sepe
rursus intuens qnͣtũ poteram mente huma¬
nam tam niuacẽ tam sagacem. tam ꝑspieatẽ

Expanded text:
deunda atque rimanda sunt. His igitur constitutis, quae, ut deunda atque rimanda sunt. His igitur constitutis, quae, ut opinor. ita iusta sunt, ut obtinere apud te istam causam quouis aduersario debeam, edam tibi, ut possum, cuiusmodi uiam usus fuerim, cum eo animo quaererem ueram religionem, quo nunc exposui esse quaerendam. ut enim a uobis trans mare abscessi, iam cunctabundus atque haesitans. quid mihi tenendum, quid dimittendum esset — quae mihi cunctatio in dies maior oboriebatur, ex quo illum hominem, cuius nobis aduentus, ut nosti, ad explicanda omnia, quae nos mouebant, quasi de caelo promittebatur, audiui eumque excepta quadam eloquentia talem quales ceteros esse cognoui — rationem ipse mecum habui magnamque deliberationem iam in Italia constitutus. non utrum manerem in illa secta, in quam me incidisse paenitebat, sed quonam modo ueruin academicorum suffragium ferebantur. saepe rursus intuens, quantum poteram, mentem humanam tam uiuacem, tam sagacem, tam perspicacem,
Abbreviated transcription (Latin):
plures atq om̃s catholicos se uelint inderi. a¬
liosꝙ pret̾ se ħ̾eticos noĩant una ẽ ecẽa ut om̃is
cõcedunt. Si totũ orbẽ consid̾es refertior mul¬
titudine ut aut qui nouerunt affimant ĩ uen¬
tate sincerior cet̾is om̃ib. Si de m̾tate aliqua¬
q̃o est. Quod aũ q̃rentib satis est una ẽ catho
łentur. Ex quo intlłi datur iuuidicantib arbitris
quos nulla ĩpedit gr̃a cui fit catholicũ nomen
ad quos om̃s ambiunt tribuendũ. Sed ne id lo¬
quacissime aut suꝑ fluo quispiã disserendũ putet.
una est certe et qua ip̃e quodamm̃o eciã hũane
leges xpĩane st̾. Nullũ gͦ hinc p̃idiciũ fieri uolo
sed exordiũ q̃rendi oportunissimũ iudico. Non.n.
metuendũ ẽ ne uerꝰ dei cultus nullo ꝓprio robo¬
re innix᷑. ab eis quos fulcire debeat fusciendus ẽẽ
udeatur. Sed certe ꝑfc̃e felicitatis est si potuĩt iͥ
u̾m inuemiriu̾et in quisitio eiꝰ et retẽcio securis

Expanded text:
s atque omnes se catholicos uelint uideri aliosque praeter se haereticos nominent, una est ecclesia, ut omnes concedunt: si totum orbem consideres, refertior multitudine; ut autem qui nouerunt adfirmant, etiam ueritate sincerior ceteris omnibus. sed de ueritate alia quaestio est. quod autem quaerentibus satis est. una est cathollentur. ex quo intellegi datur, iudicantibus arbitris, quos nulla inpedit gratia, cui sit catholicum nomen, ad quod omnes ambiunt, tribuendum. sed ne id loquacissime aut superfluo quispiam disserendum putet. una est certe, in qua ipsae quodam modo etiam humanae leges christianae sunt. nullum ego hinc praeiudicium fieri uolo, sed exordium quaerendi oportunissimum iudico. non enim metuendum est, ne uerus dei cultus nullo proprio robore innixus ab eis. quos fulcire debeat, fulciendus esse uideatur; sed certe perfectae felicitatis est, si potuerit ibi uerum inueniri, ubi et inquisitio eius et retentio securiss
Abbreviated transcription (Latin):
petuata genua qd̃ castitas inq ad cruces flã¬
masq neglectas. qd̃ lib̾anitas uiq ad prĩmo¬
ma distributa pauꝑib quod demq tociꝰ huiꝰ
mundi asꝑnatio usq ad desid̾ium intenditur
Paueshoc faciun pancioret bñ prudentet¬
q faciunt. Sed populi ꝓbant populi audim
populi faciumt. diligunt postrem̃ populi.
nitate miracula. Cum gͥ tantũ auxiliumari
tantũ ꝓfectum fructumq uideamꝰ. dubran
nos. eũis ecc̃e concedere gremio. q̃ usq ad const¬
it. Cui nolle primas ꝑtes dare uł sũme ꝓferto
ĩpietatis est uł p̾cipitis arrogancie. Aã si nła
terra ad sapĩa m salutemq aĩs uia est nocũ
eos rõm p̃colit fides. Quid est aliud ingratũ
c̃e oꝑi atip auxilio diuino. qmͣ tanto labore p̃¬
dite auctoeitati uelle resitere: Et si uua qua¬
q disciplina qmͣqmͣ uilis et facilis ut percipiꝰ
sit doctorem aut magrm̃ requirt quod temano

Expanded text:
erpetuata ieiunia, quod castitas usqerpetuata ieiunia, quod castitas usqmasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, paucioreque faciunt: sed populi probant, populi audiunt, populi favent, diligunt postremo populi: nitate miracula. Cum igitur tantum auxilium Dei, tantum profectum fructumque videamus, dubitabimus nos ejus Ecclesiae condere gremio, quae usque ad confeit? Cui nolle primas dare, vel summae profecto impietatis est, vel praecipitis arrogantiae. Nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis via est, nisi cum eos rationi praecolit fides; quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae
Abbreviated transcription (Latin):
quo tñ loqui possimus ebescit obruiturq mi
raculis. Nos uero ħ om̃ia ño cognoscendi fa¬
cilitate. quid .n. causis hoꝵ obscurius. s terre
sentiendi assiduitate contẽpnimꝰ. fc̃a sum gͥ
mla oportunsame ut hiis multitudine cre¬
dentium cõgretata atq ꝓpagata in ip̃os mo¬
res utiłꝰ conu̾t̾etur auctoritas. Mores autẽ
qualib si tm̃ ualent ad optinendas hõmũ
m̃tes. ut eciã q̃ hiis praua sunt inferre qd̾
suꝑantib libidinib euenit impbare citiꝰ et ĩ¬
ꝓbari qmͣ deserere aut mutare possimꝰ. Paꝑ¬
ne consultum humanis reb arbitraris quod
corporis sensus attingit pro d̾o colendũ ẽẽ ad
qm colo mtllcũ ambiendum est nõ paucdo¬
ansimi disputant sed imꝑitum eciam nulgꝰ¬
b et credit et p̾dicat qd̃ continentia usq ad
tenuissim̃ uictum panis ei aque et nõ cotidi¬
aua solum sed eciã per ꝯtextos plures dies ꝑ¬

Expanded text:
quo tquo traculis: nos vero haec omnia, non cognoscendi facilitate; quid enim causis horum obscurius? sed certe sentiendi assiduitate contemnimus. Facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine credentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebus humanis arbitraris, quod corporis sensus adtingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgbus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum uictum panis et aquae et non cotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies p
Abbreviated transcription (Latin):
tori afferat ꝯmodi pret̾ ipm̃ specdacłm et mira¬
tur tm̃m̃o. Si quisaũ graui et desꝑato morbo
afscũs. mox ut uissum fu̾it ꝯualescat ãmirat̃o¬
nem sannatis suc. saniratis eciã caritate suꝑa¬
bit. ẽalia fc̃a sunt eo tp̃e quo dolus in ueroho¬
minc qnͣtum sat erat hom̃ib apparebat. Sana¬
ti languidi mũdati lepsi. incessus claudis. ce¬
cis insus. suidi audit᷑ est reddit᷑ hoĩes illiꝰ tpr̃is.
Aqmͣ inuinũ ꝯu̾sam. saturata qͥn milia qͥn¬
ꝙ panib. tnͣsita pedib maria mortuos resur¬
geutes iderunt. Ita q̃dam corpori manifesti¬
ore bñficio. q̃ dam uero m̃ti occultatore signo
et omĩa hom̃ib manifestis restĩo ꝯsulebant
Sic in se tunc aĩas errantes mortaliũ diuina
ꝯmouebat auctoritas. Cur inquis ista m̃o ñ
furit. Qua nõ mou̾e̾nt isi mira eẽnt. at
a solita eem̃t mira ñ eeũt. Nam diei et nostit
tes. Da qui primum uideat atq senciat cum

Expanded text:
tori afferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratori afferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. Si quis autem gravi et desperato morbo affectus, mox ut jussum fuerit convalescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis tes da qui primum uideat atque sentiat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Quis negat. sed id nunc agitur ut sapientoꝰ
animꝰ nõ potest. Sunt aũ sordes animiut bre¬
uiter explicem amor quaplibet rerũ p̾̃ter ani¬
mũ et deum a quib sordib qnͣto est quis pur¬
gatior. tanto uerũ facilius intuetur. U̾nigͥ ui
dere uelle ut as̃m purges cum iõ purgeretur
ut uideas ꝑu̾sum certe et ĩposterum est. Hoĩ
ergo non uaienti u̾n iutuerut ad id fiat pdo
purgari se sinat auctoritas p̃ito est. Qũa ut
paulo añ dixi. ꝑtim miracuł. ꝑtimi multitudi¬
ne ualere nemo ambigit. Miraculũ uoco. qͥd¬
quid ardum aut incolitum supra sp̃e uł ea¬
cultatem mmirantis apparet. In quo gũe nicħ ẽ
ppłis aptuis et om̃io stultis hom̃ib qmͣ id quod
sensib admouetur. S rursus hee ĩ duo diui¬
duntur quedam .n. sunt q̃ solam facint ad¬
mirationem. qued ã uero miagnam ⁊̃ grãmn
beniuolentiã ꝙ consiliant. Nam si quis uolã¬
tem hominẽ cernat cum ea res nicħ specta¬

Expanded text:
quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes animus non potest. sunt autem sordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnabenevolentiamque conciliant. Nam si quis volantem hominem cernat, cum ea res nihil specta
Abbreviated transcription (Latin):
dubitat eũ qͥ uerã religionẽ requitit. aut eniã
credere ĩ moeralem ẽẽ asĩam cui ꝓsit illa religi¬
o. Aut eciã id ipm̃ ĩ ead̾ religione uelle ĩuenite
quo m̃o se hãt. nullã citã ac sollicitudinẽ in cui¬
tit ei. Post mortẽ p̾sertim. cuiꝰ aĩam tenuierio qͦ
beata sit. Qnime igitur causa uł solius uł ma¬
xime uera si qua ẽ religio constitina ẽ. ħ aũaĩa
ẽẽ confiteor errat tñ ac stulta est ut uidenius
dones adipiscatur ꝑcipiatꝙ sapĩam. Et fortas¬
se ip̃a est ueta religio. Aunc ce ad fabuias mit¬
dico errore ac stulticia irretitã ac demẽsã mmilꝯ.
noua est nobis negociũq susceptum. O dede¬
disunt credo huiꝰ rei si ulla est ꝓfessores. Se nos
reperisse anos auud oꝑ antes et diu̾fitate opimo¬
nũ ad se qũees trahere cupientes. sed ins moie¬
cellere fanic int̾im celeb̾ca te quosdã athoi
gna q̃o ẽ. Sed ñone pruis sł̾ explorandi un qsi¬

Expanded text:
dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam dubitat eum, qui ueram religionem requirit, aut iam credere inmortalem esse animam, cui prosit illa religio, aut etiam id ipsum in eadem religione uelle inuenire.quo modo se habeat, nullam curam ac sollicitudinem incutit ei, praesertim post mortem, cuius anima tenuerit quo beata sit. animae igitur causa uel solius uel maxime uera, si qua est, religio constituta est. haec auteum esse confiteor — errat tamen ac stulta est, ut uidemus, donec adipiscatur percipiatque sapientiam, et fortasse ipsa est uera religio. num te ad fabulas mitostram dico errore ac stultitia inretitam et demersam uiam, sres nova est a nobis negotiumque susceptum. Quaerendi sunt, credo, hujus rei, si ulla est, professores. Fac nos reperisse alios aliud opinantes, et diversitate opinionum ad se quemque trahere cupientes; sed inter hos excellere famae interim celebritate quosdam, atque omnium quaestio est: sed nonne prius sunt ex plorandi, ut qua
Abbreviated transcription (Latin):
uicio maronis putamꝰ. Iam si ad defensionẽ
suã pocm̃ tanti auc̃toris asser̾e uolu̾it. Uixa¬
p̃ eũ discipuli uł dacis m̃cedib remanebũt
Qnͣtũ erat ut similẽ beniuolentiã p̃beremꝰ¬
tustate firmatum ẽ. Sed .s. intelligentissimi
adolescentes et ui rõnũ exploratores ñoe¬
uolutis saitem illis lut̾is nõ q̃sitis magñs
ñ aliqnͣtũ nr̃a carditate accusata ñõ demq
uł mediocti corde concesso eis qͥ eĩ modi lute¬
ras per totum orbem tã longo tẽporelegitꝰ
todiri tractari q̃ uoluerunt. nich ap̃ illoscre¬
dendũ putam eoꝵ qͥ istis inimiei infectiq s̃
noce cõm̾oti. Apud quos fła pollicttatione rõ¬
nis in audita milia tabulaꝵ credere et colere
possum et sic apud te agam ut fidem catholic̾a
nõ int̾m aꝑiam. sed ad scrutanda eiꝰ magua
missa. eis quoꝵ anime sͥ cure sunt spem diui¬
ni fructus et inueniende ii̾tatis ostendã. Nẽo

Expanded text:
vitio Maronis putamus. Jam si ad defensionem vitio Maronis putamus. Jam si ad defensionem suam peccatum tanti auctoris asserere voluerit, vix apud eum discipuli, vel datis mercedibus, remanebunt. Quantum erat ut similem benevolentiatustate firmatum est? sed scilicet intellegentissimi adulescentes et miri rationum exploratores non euolutis saltem illis litteris, non quaesitis magistris. non aliquantum nostra tarditate accusata, non denique uel mediocri corde concesso eis, qui huiusmodi litteras per totum orbem tam longo tempore legi, custodiri tractarique uoluerunt, nihil apud illos credendum putauimus, eorum qui istis inimici infestique sunt uoce commoti, apud quos falsa pollicitatione rationis inaudita milia fabularum credere et colere possum, et sic apud te agam, ut fidem catholicam non interim aperiam, sed ad scrutanda eius magna mysteria eis. quorum animae sibi curae sunt, spem diuini fructus et inueniendae ueritatis . ostendam. nemo
Abbreviated transcription (Latin):
accedat. Quod ut tribi probem multis rdi¬
b et longioro orone op est. Agendum.n.
tetũ prius est ut auctores ip̃os ñ odetis dem̃ ut a¬
mes et hoc agendũ quo ius alio mõ pociꝰ quam
exponendis eoꝵ sentenciis et litt̾is ppẽa qr si uir¬
giliũ odisemꝰ ĩmo si ũo eũ prius qmͣ intllcũs
quͣi uob̾ satifierer de illis enis qõnib innum¬
erabilib quib gramatia agitari et ꝑturban
solent. Mec aud̾emꝰ libent̾ qui cũ eiꝰ laude illas
expediret si ei faueremꝰ qui per eas illũ erras¬
se ac delirasse conaretur ostend̾e. Aune uero
cũ eas multi ac uane peo suo qͥrep captu aꝑire
conentur hiis potissimũ plauditur per quoꝵ
exposionẽ melio inuenitut poeta. qͥ ñ coł
nicħ perrasse s nicħ ñs laudabilit̾ cecmisde
.n. illis eciã qui illũ nõ intlłunt creditur. Ira¬
q ĩ questrancula magrõ deficientiet quid
sxnd̾at ñ hñti succẽsemꝰ pociꝰ qua illũ mutũ

Expanded text:
accedat. Quod ut tibi probem, multis ratiaccedat. Quod ut tibi probem, multis rationibus et longiore oratione opus est. Agendum enim tecum prius est, ut auctores ipsos non oderis, deinde ut ames: et hoc agendum quovis alio modo potius, quam exponendis eorum sententiis et litteris. Propterea quia si Virgilium odissemus, imo si non eum, priusquam intellectus stionibus innumerabilibus, quibus grammatici agitari et perturbari solent; nec audiremus libenter, qui cum eius laude illas expediret, sed ei faueremus, qui per eas illum errasse ac delirasse conaretur ostendere. nunc uero cum eas multi ac uarie pro suo quisque captu aperire conentur, his potissimum plauditur, per quorum expositionem melior inuenitur poeta, qui non solum nihil peccasse, sed nihil non laudabiliter cecinisseab eis etiam qui illum non intelligunt, creditur. Itaque in quaestiuncula magistro deficienti, et quid respondeat non habenti, succensemus potius, quam illum mulum
Abbreviated transcription (Latin):
uñt. qłni idem ip̃i solent derid̾e. q̃ irata qd̾ ei sol
iste laudaretur et a manichea quadam feĩa
colendꝰ ꝯm̃daretur ut erat religiose simplex
conctta exiliuit et ei locum quẽ sol per fenes¬
itam illustrauerat crebro pede ꝑcuciens. ecre
solem dm̃q cuũ calco clamare cep̃. Stuilte
om̃io atq muliebrnꝰ quis negar: S ĩie
tͥ tales isti uidentur qui ea q̃ nõ ĩtelligunt
aut cur. aut omĩo qualia st̃ qmͣ ue iacenti¬
b similia sb̃tilia tũ intelligñtib. atq d̾ia
magno impetu ordins maledcĩsq laborã¬
tes qr eis imꝑiti plaudunt anqͥd se ꝓfic̾e existi-¬
mant: Quicqͥd .n. mͥ crede ĩ illis scͥpturis ai
tũ et diuinũ est. In est omĩo u̾itas et reficien¬
dis ĩstaurandis aĩs. accõmodatusima discipli¬
na et plane ita modificata ut uemo iñ hau¬
rire nõ possit quod sibi satisẽ. si m̃o ad hati¬
riendũ deuote et pie ut uera religio posst

Expanded text:
 quam iidem ipsi solent deridere, quae irata quod ei sol  quam iidem ipsi solent deridere, quae irata quod ei sol iste laudaretur, et a manichaea quadam femina colendus commendaretur, ut erat religiose simplex, concita exsilivit, et eum locum quem sol per fenestram illustraverat, crebro pede percutiens, Ecce solem deumque tuum calco, clamare coepit: stulte omnino atque muliebriter; quis negat? Sed nonne tibi tales videntur isti, qui ea quae non intelligunt, aut cur, aut omnino qualia sunt, quamvis jacentibus similia, subtilia tamen intelligentibus atque divina, magno impetu orationis maledictisque lacerantes, quia eis imperiti plaudunt, aliquid se proficere existimant? Quidquid est, mihi crede, in Scripturis illis, altum et divinum est: inest omnino veritas, et reficiendis instaurandisque animis accommodatissima disciplina; et plane ita modificata, ut nemo inde haurire non possit quod sibi satis est, si modo ad hauriendum devote ac pie, ut vera religio poscit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ue mͥ satis est quo quõ res ista se ħat dece¬
ptũ ñõ fuisse. testor honorate consclam me¬
am eo puns ais in h̾itatem dm̃. nicħ me ex¬
istimare prudẽciꝰ. castius. religiosiꝰ. qmͣ sunt
catholica ecõa retinet. Nlirauri noui. Non
.n. dissimulare possũ. longe ałr nob̾ fuise
expõitores desere qui eos se tenere ac discipu¬
lis tradere posse ꝓfitentur et eoꝵ siñam re¬
quitere ab hiis qui conditorib illoꝵ atq au¬
ctorib acbissim̃ nescio qua cogẽte ca bellũ
indixerunt. Quis .n. sibi unꝙͣ libros aristotił
reꝯditos et obscuros ab eiꝰ iniunco exponẽ¬
dos putaun ut de hiis loquar disciplinis ĩ qͥ¬
b lector fortasse sine saglegio labi potest.
Quis demq geometricas lit̾as archimedis legẽ
magrõ epicuro. aut disd̾e uoluit. cont᷑ quas ille
disserebat. an iste scͥpture legis planissime st̃
ĩ quas isti quasi uulgo expõĩtas ĩpetũ faciunt

Expanded text:
nonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat, decenonne mihi satis est, quoquo modo se ista res habeat, deceptum non fuisse? Testor, Honorate, conscientiam meam et puris animis inhabitantem deum nihil me existimare prudentius, castius. religiosius, quam sunt catholica ecclesia retinet. miraris, noui. non enim dissimulare possum longe aliter nobis fuisse expositores deserere, qui eos se tenere ac discipulis tradere posse profitentur, et eorum sententiam requirere ab his, qui conditoribus illorum atque auctoribus acerbissimum nescio qua cogente causa bellum indixerunt. quis enim sibi umquam libros Aristotelis reconditos et obscuros ab eius inimico exponendos putauit, ut de his loquar disciplinis, in quibus lector fortasse sine sacrilegio labi potest? quis denique geometricas litteras Archimedis legere magistro Epicuro aut discere uoluit, contra quas ille r, intellegens disserebat? an istae scripturae legis planissimae sunt, in quas isti quasi uulgo expositas inpetum faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
nullum ctim̃ est age ac demide scͥpturas consi¬
d̾a. Quid .n. libris obiciant uet̾is qd̾ dicitur
testam̃ti : Nunquid nã qd̾ boni sunt intlłũ¬
tur a nob̾ ad eos ipĩ nõ accipiũt. n qr necbo¬
ni funt nec bñ accipiũtur: Ad hoc suꝑior de¬
fensio satis expugnat. Ad illud dicent cẜͣuis
uñ a nob̾ accipiantur mansunt tñ. Quid .n.
aluid uinos cũ quib res aguntur adũsari¬
es absoluere atq olim mortuos cũ quibus
nulla consensio est accusare. Ego illos iri¬
ues et om̃ia ntiliter memorie mandasse eo
magnos ac diumos fiusse et ilłam legẽ di
uissu et uolinitate ꝓmulgatã ẽẽ et conditam
credo. Et id qmͣcx per pauca eus gn̾̃s libroꝵ
scĩa. persuadere tñ facile possum. si mͥ equs
et miniuie ꝑtinax aĩmꝰ adhibeatur. Atq id
faciã cũ copia nob̾ data fu̾it beniuolaꝵ au¬
rium ac mãtis tue. Sed hoc cũ pot̾o. Nunc añ

Expanded text:
nullum crimen est. age ac deinde scripturas ipsas consinullum crimen est. age ac deinde scripturas ipsas considera. quid enim libris obiciunt ueteris quod dicitur testamenti? numquidnam, qtur a nobis? at eos ipsi non accipiunt. an quia nec boni sunt nec bene accipiuntur? at hoc superior defensio satis expugnat. an illud dicent: quamuis bene a uobis accipiantur, mali sunt tamen? quid est aliud uiuos, cum quibus res agitur, aduersarios absoluere atque olim mortuos, cum quibus nulla contentio est. accusare? ego quidem illos uiros et omnia utiliter memoriae mandasse et magnos ac diuinos fuisse et illam legem dei iussu ac uoluntate promulgatam esse et conditam credo et id, quamquam perpauca eius generis librorum sciam, persuadere tamen facile possum. si mihi aequus et minime pertinax animus adhibeatur. atque id faciam, cum copia nobis data fuerit beniuolarum aurium ac mentis tuae; sed hoc cum potero. nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
hc̃ u̾itas. nec aliũde aꝑitur fłitatis locus. Quod
gñs cũ de reb obsrurissimis. lectio est. ratissim̃
om̃io est. Neq id sm̃a mea liquido sciri. sed tm̃mͦ
credi põt. Quib .ni. argum̃nis abscentis uel
mortui hom̾is uolũtatẽ ia colligã ut de illa
irare possim cũ etiã si p̃sens int̾rogaret᷑ mul¬
taẽe possent q̃ si malꝰ ñ eẽt officiosissime abscõ¬
deret: Illud aũ nicħ ad rem cognoscẽdami
nature arbitror quał fiũt ille qui sc̃psit ho¬
nestissime tñ bonus creditur cuiꝰ lict̾is gene¬
ti humauo possĩtatiq consultũ est. Q sn ob¬
tem uellem mͥ isti dic̾ent in quo gu̾e ponant
ecc̃e catholice ꝙ̃ prirant errorẽ. Si in primo
graue om̃io crim̃. sed defensionẽ longniqitã
nõ requirit. Sat̾. ẽ .ii. negare ita intellig̾e. nt
illi cũ inuehrarõ existimant. Si in ẜo ñ unus
graue ẽ. sed ead̾ uece refellentur. Si int̾cio

Expanded text:
habet ueritas nec aliunde aperitur falsitatis locus. quod habet ueritas nec aliunde aperitur falsitatis locus. quod genus cum de rebus obscurissimis lectio est, rarissimum omnino est neque id mea sententia liquido sciri, sed tantummodo credi potest. quibus enim argumentis absentis uel mortui hominis uoluntatem ita colligam, ut de illa iurare possim, cum etiam si praesens interrogaretur, multa esse possent, quae, si malus non esset, officiosissime absconderet? illud autem nihil ad rem cognoscendam ualere arbitror, qualis fuerit ille, qui scripsit; honestissime tamen bonus creditur, cuius litteris generi humano posteritatique consultum est. Quamobrem uellem mihi isti dicerent, in quo genere ponant ecclesiae catholicae quem putant errorem. si in primo, graue omnino crimen, sed defensionem longam non requirit; satis est enim negare ita nos intellegere, ut illi, cum inuehuntur, existimant. si in secundo, non minus graue est, sed eadem uoce refellentur. si in tertio,
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ pũoꝵ etatib. lib̾tatem qnͣdam in ludendoc
cibando atq ignauũ ociũ stultus ad amasseo
qui mͥ sic centeret cũ hom̃is laudatẽ ꝓp̃oitũ
et uoluntatõ per illa ip̃a uerba q̃ acceperam
Quid quod eciã iustus rer̃ existimator ño dił¬
bitaret forsitã laudare opmionẽ ac uolãs¬
tem meãcum ĩocentia ni plac̾et et homo de ho¬
nime i te dubia bñ pociꝰ existimarẽ cũ eciam
male liceret. Q̾ cũ ita sui audi ecã eaꝵd̾ ccͥptã.¬
mnꝰtotidem conditiones et diffe̾ntias. nam ncce
sͣ totidem occurtant. Aut .n. utilit̾ scͥpsit quis
dhus in duo diuidit᷑ nõ .n. penitꝰ excludit amo¬
tem. Nam euenit płmq ut cũ bñ senli̾t scͥp¬
cor bene eciã lector sentiat. sed aliud qmͣ ille.
et sepe meliꝰ et sepe infi̾us utiłr tñ. Cum autem
et hoc sentimꝰ qd̾ ille ꝙ̃ legimꝰ et id ẽ uite bone
agende acc̃omodatiissimũ cumulatissime sese

Expanded text:
in puerorum aetatibus libertatem quandam in ludendo et in puerorum aetatibus libertatem quandam in ludendo et cibando atque ignauum otium stultus adamasset? qui mihi suscenseret, cum hominis laudarem propositum et uoluntatem per illa ipsa uerba, quae acceperam? quid? quod etiam iustus rerum existimator non dubitaret fortasse laudare opinionem ac uoluntatem meam, cum et innocentia mihi placeret et homo de homine in re dubia bene potius existimarem, cum etiam male liceret. Quae cum ita sint, audi etiam earundem scripturarum totidem condiciones et differentias; nam necesse est totidem occurrant. aut enim utiliter scripsit quispadhuc in duo diuiditur; non enim penitus excludit errorem. nam euenit plerumque, ut cum bene senserit scriptor, bene etiam lector sentiat, sed aliud quam ille et saepe melius, saepe inferius.utiliter tamen. cum autem et hoc sentimus, quod ille quem legimus — et id est uitae bene agendae adcommodatissimum — cumulatissime sese
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ libris deceptus ẽ opmat᷑ sit. Quid .n. huic
datum si quis epycur̃ lecto eis ĩ libras aniqͥ
loco ubi continentiã laudat ĩ uirtute illũ si¬
mũ bonũ posuisse asscueret et ĩo ẽe cuspandͥ
Huis .n. quid obẽ ertor epicuti si sũmũ bor̃
homĩs uoluptatẽ ille corporis credit cumiste
causam ei placeat epycurus insi qd̾ eũ sensit¬
se nõ putat qd̃ sentiri non oporteat. hic em
nõ modo humanus. sed sepe ectã homĩe dignis¬
simus. Quid .n. si mͥ de aliquo ꝙ̃ dilig̾em mñ¬
ciaretur. quod sibi cũ eẽt barbarus pũciamai
q infanciã ita plac̾e multis audientib dixit
chi ita ꝓbaretur ut impudent̾ negarẽ ñ rep̾hẽ¬
dendꝰ iuderer. si eun existiarẽ cũ hoc dicereosi¬
gnificare uoluisse sͥ plac̾e ĩocentiaᷤ et abei
quib hom̃i genus ĩuolueretur cupiditatibns
animũ alienũ et ex eo illum mag̾ magispd
lig̾em qmͣ antea diligebam. eciã si forcasse ill

Expanded text:
cujus libris deceptus est, opinatus sit. Quid enim huic cujus libris deceptus est, opinatus sit. Quid enim huic datum: si quis Epicurum, lecto ejus in libris aliquo loco ubi continentiam laudat, in virtute illum summum bonum posuisse asseveret, et ideo non esse culpandum. Huic etiam quid obest error Epicuri, si summum bonum hominis voluptatem ille corporis credit; cum iste causam ei placeat Epicurus, nisi quod eum sensisse non putat, quod sentiri non oporteat? Hic error non modo humanus est, sed saepe etiam homine dignissimus. Quid enim, si mihi de aliquo quem diligerem nuntiaretur quod sibi, cum esset barbatus, pueritiam atque infantiam ita placere multis audientibus dixerit, mihi probaretur, ut impudenter negarem? num reprehendendus viderer, si eum existimarem, cum hoc diceret, significare uoluisse sibi placere innocentiam, et ab eis, quibus hominum genus inuolueretur cupiditatibus animum alienum, et ex eo illum magis magisque diligerem, quam antea diligebam, etiamsi fortasse illi
Abbreviated transcription (Latin):
t̾m est qm̾iuis ño tam late patens. ño tu ͥͫͫ
noxiũ cũ id quod tłm est u̾m putatur id fii
tatur quod eciam ille qui scͥpsit putam. semi
est cum ex alieno scͥpto intelligitut aliquidne¬
ri. cum hoc ille qͥ scͥpsit nõ intellex̃t. In quo te¬
nere nõ parũ est utiliratis. ĩmo si diligentiꝰi oe¬
sideres totus legendi frudꝰ ẽ integet. Prm gui
exemplum ẽ. ut si quiseẜ uerbi gr̃a dicai s c¬
dat radamãtũ apud inferos audire ac dũndia¬
re causas mortuaꝵ. eo qd̾ matronis in carmm
id legerit. Hic .n. errat duob modis. qd ĩ tem
nõ ueram credit neq id putandꝰ ẽ credidissei
ille qũe legit. Alt̾m genus eũadu̾ti sio põt s
quis qr aĩam lucretiꝰ ex athomis ẽẽ scribit
eamq post mortẽ in easdem athomos solui.
atq int̾ite. Id um ac sͥ credendũ arbitretur. si
et hic nõ minꝰ miser eit si de retanta id quao
Fłmest pro certo si ꝑsuasit qmͣ qmͣ id lucietuis

Expanded text:
alterum est, quamuis non tam late patens, non tamen minus alterum est, quamuis non tam late patens, non tamen minus noxium, cum id quod falsum est uerum putatur, id tamen putatur, quod etiam ille qui scripsit putauit. tertium est, cum ex alieno scripto intellegitur aliquid ueri, cum hoc ille qui scripsit non intellexerit. in quo genere non parum est utilitatis; immo si diligentius consideres, totus legendi fructus est integer. primi generis exemplum est, ut si quisquam uerbi gratia dicat et credat Rhadamanthum apud inferos audire ac diiudicare causas mortuorum, eo quod Maronis in carmine id legerit. hic enim errat duobus modis: quod et rem non credendam credit neque id putandus est credidisse ille quem legit. alterum genus animaduerti sic potest: si quis, quia Lucreteamque post mortem in easdem atomos solvi atque interire, id verum ac sibi credendum arbitretur. Nam et hic non minus miser est, si de re tanta id quod falsum est pro certo sibi persuasit; quanquam id Lucretius,