comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ess& clemoni cledicata. Tunc unus
ex tas qui acderant auclatior c&eris.
si habes inquit aliquam de dõ tuo.
quem dicis te colere ficluciam. nosince
ipsi succilimus haex arborem turuen¬
tem excipe Et si tecum est tuus ut
dicis dñs euades Eum ille intrepide.
confisus in dño facturũ se pollic&ur
Hic uero ad istius moli conclitionem.
om̃is illa gentilium turba consentit.
ficilemq arbonis suę habuere iactu¬
ram si inimicum saercoum suorum
causa illius obruissent Itaq cũ una
in partem pinus illa ess& adclinis
ut non ess&e ꝗuam in partẽ succissa
ccaruer&. eo loco uinctus statuitur
ꝓ arbitrio rusticoꝵ qͦm arborem c̾e
casuram. nemo dubitat Succidere
igitur ipsi suam pinum cũ ingenti
gaudio laaiciaq cepunt: Aderat
eminus turba mirantium. Iamq pau¬
latim nutare pinus & ruinam suam
casuram minitari Pallebant eminꝰ
spem omnem fidemq percliderant
solam martim mortem expectantes:

Expanded text:
esset daemoni dedicata. tum unus esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminusspem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes.
Abbreviated transcription (Latin):
saxa riguisse. deinde cũ pͥmo mouere se
sũmo conamine nitero ultra accedert
non ualentes ridicula inuertiginem
rotabantur. donec uicti corporis onus
deponunt attoniti. et sem& inuicem
aspectantes. quidnã sibi accidisset. ta¬
citi cogitabant: Sed cum beatus uir
compissor exequiarum esse illã fre.¬
quentiam non sacrorum. eleuata rur¬
sum manu clat eis abeȩundi &e tollen
diꝰ potestatem. ita eos & cum uoluit
stare. compulit. & cum libuit.
abire permisit
teoi duor iNuico Quodaor teoreluor
antiquis siouor biruiss et et arboreor
pinum. quȩ fano erat ꝓxima ess& ad¬
gressus exetdere. cum uero antisti¬
tes loci illius. c&eraq gentiliũ t̾ba.
cepit obsistere Et cum iclem ilu dũ
templum euertitur imperante dño
quieuissent: succicli ar borem non
paciebatur. ille eos secdulo cõmonere
nihil esse religionis in stipite. clm
potius cui seruir& ᷤ sequerent̾ ar.¬
borem illam excicli opoatere. quia

Expanded text:
saxa riguisse. dein, cum promouere se saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
aderant audicbant. ꝑsonã tamen
non uidebant: Tum martinus qd
uicdiss& exposuit. iussitq ex coloco
altare quoel ibi suerat submouieri.
atq ita populũ supstitiomis illius
absoluit errore:
ccibit auteo in sequenti
ceorore duoniter aberer
ut gentilis cuiuscdã corpus qđ ad sepul¬
chrum cum supsticioso funere defe¬
rebatur. obuium haber& Conspicatꝰq
eminus uenientium turbã quidna
icless& ignarus. paululũ stecit Nã¬
cũ fere quingentoꝵ passuũ int̾ualiũ
erat. ut difficile fuerit dinoscere
quid uider&: tam̃ quia rusticam ma¬
num cerner&. & agente uento lintea¬
mina corpori supiecta uolitarent.
ꝓfanos sacrificiorũ ritus agi creclidit.
quia essor hȩc gallicorum rusticio
conscͥtudo simulachra demonũ can¬
dido tecta uelamine misera pagros
suos circuserre dem̃tia Eleuato gͦ
in aduerso signo crucis ĩꝑat t̾bȩ non
moueri locoonꝰq deponere Ioc u mi¬
rũ in modũ uideres miseros pͥmũ ulut

Expanded text:
aderant audiebant, personam tamen aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut
Abbreviated transcription (Latin):
Lam & altare ibi asuperiorib ep̃is
constitutum habebat̾. sed martinꝰ
non temere aclhibens incertis fidẽ
cleriris flagitabat. Nomen sibi mar¬
trris. tempora passionis ostendi:
Grandi se sc pulo ꝑmoueri. quod
nihil certi constans sibi maiorum
memoria traddiss& Cũ aliquandiu
aloco illo se abstinuissoꝵ. nec dero¬
gans religioni quia incertꝰ erat.
nec auctoritatẽ suã uulgo cõmodans
ne suꝑsticio eͣualescer&. quodã die
paucis secum adhibitis fr̃ib ad locũ
pgit. dem sup sepulchrum ipsum
aclstans orauit ud dnm ut quis ess&r
uł cuius meriti sepultus ostender&¬
E unc conuersus ad leuam uid& ꝓpe
adsistere umbram sordidã trucem:
I.mꝑat nomen meritũq ut loqͦr&ur
Nomen edicit. de crimine consitetur
latronem se suisse. ob scelera ꝑcussũ.
uulgi errore celebratum. sibi nihil
cum martirib esse commune:
Cum illos gła se pena r&mer& Grũ
in moclum uocem loquentis qui

Expanded text:
nam et altare ibi a superioribus episcopis nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. Sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Non emere aut uendere
ut plerisq monachis moris est lice¬
bat quicquã: Ars ibi exceptis scriptorib
nulla habebat᷑: Cui tamen operi.
minor aetas deputabat᷑: maioree
orationi uacabant: Rarus cuiquã
extra cellulam suã egressus. nisi
cum ael locum orationis cͣueniebant:
Cibum unum onmes post horã ieumũ
accipiebant. unum nemo nouerat
nisi quem infirmitas coegisset
Pleriq camelorum s&is uestiebantur.
mollior ibi habitus ꝓcrimine erat:¬
Q uod eo magis sit mirum necesse est.
quod multi int̾ eos nobiles habebant᷑
qui longe alit̾ educati. ad hanc se
humil itatem & pacientiã coegerant.
pluresq ex his postẽa ep̃os uidimus
Quȩ̨ enim ess& ciuitas aut ecclesia.
quȩ non se de marcini monasterio
ed ut relieuas uirtutes eius
quas in episcopatu egit adgre¬
diar Erat haud longe ab oppido
ꝓximus monasterii locus. quem
falsa hominum opimo. uelut c̃se¬
pultis ibi martrrib sacrauerat

Expanded text:
bantur. non emere aut uendere, bantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant; pluresque ex his postea episcopos vidimus. Quae enim esset civitas, aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio ed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, velut consepultis ibi martyribus, sacraverat:
Abbreviated transcription (Latin):
corde eius humilitas. eadem in ues¬
titu eius uił itas erat. atq ita plenꝰ
auctoritatis & gr̃ȩ. implebat ep̃i dig¬
nitatem ut non tamen: ꝓpositum
monachi. uirtutemq deserer &
Aliquandiu ergo adherenti ad eccle¬
siam cellula usus est Demt cum
in quixudinem frequentiũ ferre noi
posiit. duob sere exera ciuitatẽ milib
monasterium sibi statuit: Qui locd tã
secr&xus & remotus erat. ut hercini
solitudinem non desiderar& En
uno enim latere p̾scissa montis excel¬
sa rupe. ambiebat̾: Reliquã plami¬
ciem. liger sluuius reducto paululũ
sinu. clauserat Una tantũ cadẽq
arta ad modum uia. adiri poterat᷑:
pse ex lignis contextã cellulam ha¬
bebat Multi quidem efr̃ib in eudẽ
moclum Pieriq saxo supiecti mon¬
tis cauato receptacula sibi fecerant
Discipuli uero octoginta erant. qui
acl exemplum beati magistri institue¬
bant᷑: Nemo ibi quicquã ꝓprium
habebat. omnia in medium confere¬

Expanded text:
corde eius humilitas, eadem in uescorde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium confere
Abbreviated transcription (Latin):
cogebat: Int̾ ep̃os tamen qͥ ad fuerant
restitisse: Vnde aqimaduersum ÷
grrauit̾ illum lectione ꝓphetica
cor cui eo die officium erat legendo.
int̾clusus apopto de fuiss&e. t̾batis
ministris cdum expectat᷑: qui non
aderat: Unus circumstantib sũpto
psalterio. quẽ pͥmũ uersũ inuenit
arripuit. psalmꝰ aut̃ hic erat Ex
ore infantiũ & lactantiũ ꝑfecisti
laudem̃ ꝓpt̾ inimicos tuos ut des¬
truas inimicui et desensorẽ. Quolecto.
clamor popti tollit̾. pars diuersa
confundit̾. atq ita habitũ ÷ diuino
nutu psalmum hunc lectũ fiusse
ut testimonium oꝑis sui defensor
audir&: quia ex ore insantiũ atq
lactantium in madatino dñi laude
ꝑfecta. & ostensus parit̾. & destruc¬
tus est inimicus lam uero  sũpto
episcopatu. qualẽ se quantũq p̃sti¬
terit. non est nr̃ae facultatis euol¬
uere ldem enim constantissime
pseuerabat. qui pͥus suerat. eadẽ in

Expanded text:
cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tor, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in
Abbreviated transcription (Latin):
turonica ecclȩ poeebat̾: Sed cũ er ui
monasterio suo non facile possit ru¬
ricius quidam. unus e ciuib itcoris
languore simulato ad genua illius
puolutus ut cgreder&ur obtinuit:
da dispositis in itinere ciuiũ turbis
sub quadam custodia ad ciuitatem
usq delucitur: Mirum in moclum
incredibilis multitudo. non solum
ex ilo oppido secd &iam ex uicinis
urbibus suffragia ferencla conuene¬
rane Una omniũ uoluntas. eadem
uota. eademq sententia. martinum
episcopatu esse dignissimum felicem
fore tali ȩcclam sacerdote Dauci tam̃
& non nulli ex ep̃is. qui ad c̃stituendũ
antistitẽ fuerant euocati impie re¬
pugnabant dicentes Scilic& contẽp¬
tibilem esse ꝑsonam. indignum esse
episcopatu. hominẽ uultu despica¬
bilem. ueste sordidum. crine desormẽ:
taꝰ populo sententiȩ̨ sanioris hȩc illoꝵ
in risa dementia est: Qui illustrem
uirum. dum uitupare cupiunt p̃di¬
cabant Nec uero aliud his sacere
licuit quã quod popłs dño uolente

Expanded text:
Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente
Abbreviated transcription (Latin):
angelos udici fuisse suggestum Huc
esse proquo martinus orare ⁊ Ita ꝑ
eosdem angelos seiussum reduci:
Etmartini redditum. uitał.
pristine restitutum Ab hoc primo
tempore. beati uiri nomen emtuit:
ut qui sc̃s iam ab hominib habelut
potens &iam & uere apłicus haber&¬
Iec oiul toposc pũ aorum̃
Luricini cuiusdaor honiorati
secundũ scłm uiri p̃terir&. clamore
& luctu plangentis turbę excipit᷑
Ad quam cum sollicitus adstisset:
& quis ess& hic fl&us in quirer&.
indicat̾ unũ e familia seruulũ laq̾o
sibi uitã extorsse: Quo cognito cel¬
lulam in qua ccnpus iacebat ingre¬
ditur. exclusisq om̃ib turbis suꝑ¬
stratus corponi. aliquantisꝑ orauit:
Mox uiuescente uultu marcesscentib
oculis in hora illius defunctꝰ erigit:
lentoq conamine enisꝰ adsurgere.
adp̃hensa beati uiri dextra in pedes
c̃stitit: atq ita cum cõusq in domus
uestibulum turba onini insꝑe¬

Expanded text:
angelos iudici fuisse suggestum, hunc angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus habereNec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspe
Abbreviated transcription (Latin):
currit: tum uero tota scm̃ sp̃m
mente concipiens. egredi cellula
in qua coopus iacebat c&eros iub&.
ac forib obseratis: suꝑ exanimata.¬
defuncti fratris menbra ꝓst̾nitur:
Et cum aliquandiu orationi incubu
tutem. erectꝰ paululũ & in defumcti
ora defixus. mationis suȩ ac miscd̃e
dñi intrepidꝰ expectabat euentũ.
Uixq duarum fere horarũ spacium
intercesserat. uid& defunctũ pau¬
latim menbris com moueri &e
laxatis in usum uidendi palpitare
compleuerat Quo audito qͥ ꝓforib
astiterant statim irruunt. mirum
spectaculum quod uidelaNt uiuere
quem mortuum reliquissent. Ita
redditus uitę. statim baptisma con¬
secutus. plures postea uixit annos.
Primusq apud nos martini uirtutũ
uł materia uł testimonum suit:
I dem tamen referre erat solitus.
se corpore exutum. ad tribimal iu¬
dicis ductum. deputatũq obscuris
locis & uulgirib turbis tristem
excepisse sententiani: Tum ꝑduos

Expanded text:
currit. tum uero tota sanctum spiritum currit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis sudefuncti fratris membra prosternitur: et cum aliquandiu orationi incubuitutem, erectus paululum, et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus exspectabat eventum: vixque duarum fere horarum spatium intercesserat, vidit defunctum paulatim membris omnibus commoveri, et laxatis in usum videndi palpitare compleverat: quo audito qui pro foribus astiterant, statim irruunt. Mirum spectaquem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos
Abbreviated transcription (Latin):
porre elieborum uenatum ut fert᷑
gramen in cibum sumpsit Secdcsi ũ
ueneni inse crassantis usa iã monce
senisi&. imminens periculũ ora¬
ciane repulit. stitimꝰ omnis dolo
fugatus est Nec mulcopose cũ sc̃o
hlario comperiss&. regis peniten¬
tia potestatem indultã fuisse re¬
deundi. romȩ ei temptauit occur¬
rere: proscctusq est adurbem.
ita eum est uestigiis ꝓsecutꝰ
Cumq ab eo gratissime fuiss& suscep¬
tus: haud longe sibi ab oppido. mo¬
nasterium collocauit Quo tẽpore.
se ei catstuminus quidã iunxit. cu¬
piens sc̃issimi uiri institui discipli¬
nis: Paucis quippe interpositis
clicbus: langore correptus. ui febriũ
laborabat. Actum martinus sorte
discefat. Et cum p triduũ defuiis&.
regressus exanime corpus inuenit:
ta subita mors fuerat ut absq bap¬
tismate. humanis reb erceder&
Corpus in medio positum. trisci me¬
rentium fr̃m frequentabat᷑ officio
C um martinus flens & heiulans ac¬

Expanded text:
pore helleborum, uenenatum, ut ferunt, pore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans ac
Abbreviated transcription (Latin):
est: non timebo quid faciat mili
nomo: Statimq e conspectũ eius
inimicus euanuit Itaq ut anima
acmente conceꝑat. matrem gen¬
tilitatis ab soluit errore. patre.
in malis ꝑseuerante. plures tamen
suo saluauit exemplo Neinde cũ
heresis arriana ꝑ totum orbem
& maxime intra iurricũ pullulas¬
s&. cum aduersus ꝑñdiam sacerdotũ.
solus pene acerrime pugnar&. mul¬
tisq supplicus ena asfictus. nam &
publice uirgis casus est. & adextremũ
cde ciuitate conpulsus exire: italiam
rep&ens cum intra galias quoq
cdiscessu sc̃i hilarii. quẽ acd exilium
her&icorum uis coegerat turbatã
eccłam comperiss&. mediolam sibi
monasterium statuit᷑: Iui quoq eum¬
adcbntius. auctor & pͥnceps arriandr.
grauissime in sectatus ese: Multisdd
affectum s  imurus. de
ciuitate exturbauit Cedencluni
itaq tempori arbitratus. ad insulã
cui galliaria nomem est secessit
comite quodam pbro magnarum
uirtutum uiro Hic aliquandiu ra¬
dicibus uixit herbarum. quo tem¬

Expanded text:
est: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tem
Abbreviated transcription (Latin):
ellȩ in ipso accensu ardoris inscruit
statimq fugata sebris esc Quȩ resapua
arborium in tantum ualuit. ut statĩ
puellam dõ uouerit. & perporua.
uirginitati dicar& Prosectusq ad
martinum puellam ei p̾sens obuir¬
cutum eius testimonium quȩ̨ ꝑ absen¬
tem lic& curata ess&e obtulit. neq
ab alio eam quam a martino habitu
uirginitatis imposito passꝰ: c̃secrari:¬

Expanded text:
ellae in ipso accessu ardoris inseruit, ellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea cuor de oretu at&: imretu
barbarorum subita ciuitatẽ tͥbas
ss& fama. demoniacum ad se exhi¬
morem hunc ꝑ popłm disseminas¬
sent. ut hoc saltem m&u ex illo mar¬
tinus oppido fugar&. barbaros ni¬
hilminus quam in ruptionẽ cogi¬
tare Ita cum hȩc inmundus sp̃s
rud raisius urro duor portã
ciuitatis illius magnis secum
turbis euntib introir&. leprosum
miscrabili facie horrentib cunctis
osculatus est atq benedirit: statimq
omni malo emuncdatus. postero die¬
ad ecctam ueniens nitenti cute gias
ꝓsanitate quam recepat agebat.
Sed neᷤ hoc p̃tereundum est quod sim¬
briȩ uestim̃ti eius cilitioq d&ractę
crebras suꝑ infirmantib egere uir¬
tutes Nam cum aut cligitis a illigatę.
aut collo inditę sunt. ꝑ sepe ab egro¬
tantib morbos effugauerunt:¬
ruonius auteor uir prefectorius
sei admodum & fidelis inge¬
mi cũ filiã eius grauissions qͥr tanę
febrib urer&ur. epłam martim quȩ
casu ad cum delata fuerat. pectori pu¬

Expanded text:
nterea cum de motu adque impetu barbarorum subita ciuitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhimorem hunc per populum dispersissent, ut hoc saltim metu ex illo Martinus oppido fugaretur: barbaros nihil minus quam de irruptione cogitare. ita cum haec inmundus spiripud Parisios uero, dum portam ciuitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est adque benedixit, statimque omni malo emunad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaveruntrborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori pu
Abbreviated transcription (Latin):
uentris tui ponam suꝑ sedertuã. Qͥ a
igitur his duob specialiter est ꝓmissus
dubitetur. S simodum facte adutrumq
ꝓmissionis studiose perpendamus: nõ si¬
ne causa fuisse dauid ante positum in¬
uenitur. Qd̃ enim abrahe semel legit᷑
fiusse ꝓmissum. loc dauid frequenti est
pollicita. tione firmatũ Seata uero¬
maria licet gen̾osa sit de stupe patrum ꝓ¬
genita: ab illo tñ trahit excellentissĩe
nobilitatis genus: qr de illa est nouo
nascendi genere natus. Qd ꝑ clarissi¬
mami sobolem omnem humaniste¬
matis excedit nobilitatem. Clara qͥp¬
pe ꝓauorum tytulis. s incomparabi¬
lior et clarior generositate prolis. Filia
si quidem regum: s mater regis
Gloriosa dicta sunt dete: ciuitas dei.
S quicquid de mortali homine dicit᷑
celsituduns tue meritis non equatur.
Quam enim excellens gr̃ã suꝑ ange¬
los cleuat: ad cuis digne offerenda p̾¬
conia humana fragilitas non aspi¬

Expanded text:
entris tui ponam super sedem meam .» Quia igitur his duobus specialiter est promissus, dubitetur? Sed, si modum factae ad utrumque promissionis studiose perpendimus, non sine causa David fuisse praepositum invenimus. Quod enim Abrahae semel legitur fuisse promissum, hoc David frequenti est pollicitatione firmatum. AbrMaria, licet de generosa sit patrum stirpe progenita, ab illo tamen trahit excellentissimae nobilitatis genus, qui de illa est novo nascendi genere procreatus, et per clarissimam sobolem omnem humani stemmatis excedit nobilitatem. Clara proavorum titulis, sed incomparabiliter clarior generositate prolis. Filia siquidem regum; sed Mater Regis regum: «Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei .» Sed quidquid de te a mortali homine dicitur, celsitudinis tuae meritis non aequatur. Quam enim excellens gratia super angelos elevat, ad ejus digne efferenda praeconia humana fragilitas non aspi
Abbreviated transcription (Latin):
rceur obsister& Redir& ergo et
opus ceptum deuotus impleret:
ta reuersus ad uicum inspectantib
gentilium turbis & quiescentibus.
dum ꝓfanam adem usq ad suncda¬
menta diruer&: aras om̃s atq simu¬
lachra redegit in puluerẽ: Quo uiso
rustici. cum se intelligerent diuino
nutu ga obstupefactos atq pt̾ritos
ne ep̃o repugnarent: om̃s fere in iħm¬
xp̃m crediderunt. clamantes palã &¬
& consitentes dm̾ martini colenclum

Expanded text:
retur, obsisteret: rediret ergo et retur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum,
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ in opere uirtutẽ edidit
cũ in uico quodã fano antiqͥssimc
& celeberrimo ignem inmiss& in prci¬
mam immo adherentem domum.
agente uento flãm arum globi fere¬
bantur Quod ubi martinus aduer¬
tit. rapiclo cursu tectum domꝰ scan¬
dit. obuium se aduenientib slãmis
inferens. Cum uero mirũ in modum
cerneres contra uim uenti flãmã
r&orqueri. ut c̃pugnantiũ int̾ se
clementorum quidã conflictus
uider&ur. ita uirtute martini ibi
tantum ignis est oꝑatus. ubi iussꝰ ÷
cum ibi tẽplum opolentissimũ suꝑ¬
sticione religionis uoluiss& euertere.
restitit ei multitudo gentiliũ. ad eo
ut non absq inunia sit repulsus:
taq secessit ad ꝓxima loca ibiq per
triduum cilicio tectus & cinere
ieiunans semꝑ atq mans p̃cabatur
angłi hastati atq scutati instar mi¬
liciȩ caelestis se obtulerunt. dicentes
missos se adño ut rusticã multitu¬
dinem fugarent. p̃sidiũq martino
ferrent. nequis dum templũ dirue¬

Expanded text:
eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirue
Abbreviated transcription (Latin):
fula decoratum: quasi inter midas ne¬
ui ꝓrimum. Qui aductans ad se al¬
latem helsinĩ: his u̾bis cepit compelle¬
rum. Dis inquit ꝑiculum maris eua¬
deres ⁊Iis ad patriam sanus ire : Cumi¬
ille cum fletu se id toto corde desiderare.
id solum expetere R̾nderet: tum ille.
genitrice imaria quain uulater rec la

Expanded text:
das navi proximum. Qui vocans ad se abbatem Helsinum, his verbis coepit eum appellare : Vis inquit periculum maris evadere? Vis in patriam tuam sanus redire? Cumque cum fletu id toto corde desiderare et hoc solum exspectare responderet, tunc ille genitrice
Abbreviated transcription (Latin):
sinum quendam religiosum alba¬
as ingenii: arenue negcuium regis exe¬
quitur. Quo fideliter peracto: ad aagu¬
am reuerti cupiens mare ingreditur.
Et iam maximam artem maris ꝓ¬
spero cursu transierat. cum subito den¬
sie surgentib undiq uentishorida
trmpestas celum cõmouit et undas.
tigatis igiur nautis nec ultra ualẽ
dentib uelis spes salunis amiritur.Et¬
inchiil nisi fub mersionis iudicium mise¬
iapiliter expettabant. Cumq de salute

Expanded text:
lelmus quemdam religiosum abbalelmus quemdam religiosum abbacis ingenii, strenue regis negotium exsequitur. Quo fideliter peracto, ad Angliam reverti cupiens, mare ingreditur; et cum jam maximam partem maris prospero cursu transisset, subito densis surgentibus undique ventis, horrida tempestas coelum commovit et undas. Fatigatis igitur nautis nec ultra jam obdentibus velis, spes salutis amittitur nihil sibi nisi submersionis exitium miserabiliter exspectantibus. Cumque de salute
Abbreviated transcription (Latin):
Conceptio ueneranda dei genitrias et¬
ppetue uirginis beate marĩe dilectissimi
fretree quemadiꝯdũ per multoꝵ sig¬
nori exꝑimenta in anglia et nifrãcia
ceterisq conclismatib celebranda
sit olun declarata: me narrante audr¬
at dilectio ur̃a. Tempore namq illo qͦ
diuine placuit pietati angloꝵ gertẽ
de malis suis corge. sue seruratis
officus aitius estringere: glori õsimo no¬
ani debellando subcgit. Qui sislicet
guilelmus rex angloꝵ factus dei uutu¬
ue et idustria sua: torius ⁊ cc̃asticei ig¬
nitatis honores inmelus reforius uit.
uius piemtencionis operihz murdens¬
uolus tum fam: liarium fraudib tum
ectucoꝵ incursibus: multeticus conatꝰ
est eius obsistere successib. S dño ꝓte
Audientes autem daci angliam sul ie.
tam ẽc̃ normannis. grauiter indignati
se suo quasi hereditario ure priuarr: ar¬
ma pparant. classen aptant ut eos ad¬
euntes adata sibi diuinitus patria ex¬
Dee comperto rex prudentissimus hel¬

Expanded text:
i genitricis perpetuae Virginis Mariae, dilectissimi fratres, quemadmodum per multa signorum experimenta in Anglia et in Francia, caeterisque climatibus mundi celebranda sit declarata, me narrantem audiat dilectio vestra. Tempore namque illo, quo divinae placuit pietati Anglorum gentem de malis suis corrigere suaeque servitutis officiis arctius astringere, gloriosissimus Noiam debellando subegit. Qui videlicet Guillelmus, te et industria sua totius ecclesiasticae dignitatis honores in melius reformavit. Cujus piae intentionis operibus invidensbolus, tum familiarium fraudibus, tum extraneorum incursibus multoties conatus est ejus obsistere successibus. Sed Domino Audientes autem Daci Angliam esse subjectam Northmannis, graviter sunt indignati, et, suo quasi haereditario jure privati, arma parant, classem aptant, ut eos adeuntes a data sibi divinitus patria ex comperto, prudentissimus Guil
Abbreviated transcription (Latin):
corpous uenustas animi cde¬
corabat: Unde in frontispitio
eius cordis habitudo subruti¬
labat: Hoc & scriptura ces¬
tatur dicens. quod risus deu¬
tiun. & occursus faciei qua¬
litatem interioris hominus
demonstrat Gustauerat iam
quam dulcis est dñs. & spon¬
si cęlestis. quam suauis ample¬
xus. & ulcirco pulchrã aninȩ
speciem. non paciebat᷑ in oculis
eiusdem sponsi. delectatione
carinis uiecebrari Solebant

Expanded text:
corporis venustas animi decorporis venustas animi decorabat. Unde in frontispicio ejus cordis habitudo subrutilabat. Hoc et Scriptura testatur, dicens quod risus dentium, et occursus faciei, qualitatem interioris hominis demonstrat. Gustaverat jam quoniam dulcis est Dominus, et sponsi coelestis quoniam suavis amplexus; et idcirco pulchram animae speciem non patiebatur in oculis ejusdem sponsi delectatione carnis illecebrari. Solebant
Abbreviated transcription (Latin):
coronentur: Int̾r aut̃ qui
delectacionem uicii recriens
succumbat: aut quis eidem re¬
pugnans iuncae. apcdelect atione
uircutũ. potius nĩģẽ occup.ins.
uenenum prauę delectationis.
quod ad horam forte insupserit
antidoto pię supplicationis. a se
repellat At adolescens hic pe
in lubrico. post in pactione m
pedis. cautius incedebat. satis
canens. ut cordi eius nihil oculi
nunciarent. unde mors acd
cius anunam per fenestras
eoꝵ subintrar &.
anup̾cium uid&ur si de cor¬
ponis eius habitudinei quędã
ꝓferamus: Nan liece caro ut
psit. lic& fallax grã sit pul¬
sol&. lauclanclum est in hoc
uiro. quol & uenustus suit.¬
& se nec libicdinis ceno sedauit.
Geraldus igitur statura me¬
chocris. & totus ut dicitur
euformis. idest bene formatus:
Et cum unum menbrum fua
Pul chritudo compsiss&. couũ
tamen ita cancliulum. et
quasi ad normam uicdeudi.
decus atum habebat: ut uix
aliud tam gratiosum uidisse
te pu tares. El egatiã sane

Expanded text:
coronentur. Interest autem quis coronentur. Interest autem quis delectationem vitii recipiens succumbat, aut quis eidem repugnans vincat, ac delectatione virtutum potius mentem occupans, venenum pravae delectationis, quod ad horam forte insumpserit, antidoto piae supplicationis a se repellat. At adolescens hic perin lubrico post impactionem pedis, cautius incedebat, satis cavens ut cordi ejus nihil oculi nuntiarent, unde mors ad ejus animam per fenestras eorum subintraret.anupretium videtur, si de corporis ejus habitudine quaedam proferamus. Nam licet caro non prosit, licet fallax gratia sit pulsolet, laudandum est in hoc viro quod et venustus fuit, et se nec libidinis coeno foedavit.Geraldus igitur staturae mediocris, et totus, ut dicitur, euphormis, id est bene formatus. Et cum unumquodque membrum sua pulchritudo compsisset, collum tamen ita candidulum, et quasi ad normam videndi decusatum habebat, ut vix aliud tam gratiosum vidisse te putares. Elegantiam sane
Abbreviated transcription (Latin):
raptim abire ꝓꝑauit: Nimius
algor frigoris tum forte ingru¬
erat. cui se tota nocte toareri
ꝑmisit ut scilic& pͣua dilectio¬
nis teporem. glacialis asꝑitas
punir& Iub& autͣ ꝓtinus pa¬
tri. ut hanc neꝑtui trader&.
Quam & ubtate donauit. et
quodlam pͣdiolum iure testa¬
mentario concessit: Fortassis
aut̃. fragilitatẽ suã suspectꝰ
eius accelerari nuptias secit:
uaꝓpt̃ elemosinȩ̨ causa & do¬
te lib̃tatis donauit. ne illius
inatrimonium tardar&ur:
Ul erum cu cedrus ꝑ aradisi su¬
turus quomͦ sic agitari po¬
tuistiͤ Certe ut disceres.
qualis exte ipso esses: Nam
& ille tuus patronus. apłoꝵ¬
iuidelic& princeps. cui postȩa
& te ipsum & cim̃ia tua com¬
nisti. non se satis cognoscer&.
nisi temptationis articutus
obrepsiss&: Nunc uero tu ex¬
mus aut̃ quia non est incon¬
suriun sc̃ĩs cemptari: Inscrcis
eium corruptȩ̨ naturę uicus
nascunt᷑. scilit& ut ubi tertem
Cercantes uincant. uinerntta

Expanded text:
raptim abire properauit. Nimius raptim abire properauit. Nimius algor frigoris tū forte ingruerat, cui se tota nocte torreri permisit, vt scilicet prauæ delectationis teporem glacialis asperitas puniret. Iubet autem protinus patri, vt hanc nuptui traderet. Quam & libertate donauit, & quoddam prædiolum iure testamentario concessit. Fortassis autem fragilitatē suam suspectus, eius accelerari nuptias fecit. Quapropter eleemosynæ causa, & dote libertatis donauit, ne illius matrimonium tardaretur. Verum tu Cedrus Paradisi futurus, quomodo sic agitari potuisti? Certe vt disceres qualis ex teipso esses. Nam & ille tuus patronus, Apostolorum videlicet Princeps, cui postea & teipsum, & omnia tua commisisti, non se satis cognosceret, nisi tentationis articulus obrepsisset. Nunc vero tu exmus autem quia non est inconsuetum Sanctis tentari. Insertis enim corruptæ naturæ vitiis nascuntur, scilicet vt sicubi certēt, cer
Abbreviated transcription (Latin):
Auertit uie oculos. sed species
ꝑ illos cordi inp̃ssa remansit:
taq angebatur. illiciebatur
& ceco igni adurebatur: Tan¬
dem uictus mittit ad patrẽ
puellȩ. qui se nunciat noctu
uenturum: Secutus ue nun¬
cium. uolent᷑ ad interitũ animȩ
festinabat Interim uero sicut
soient captiui. int̾ uincula pris¬
tinȩ̨ ubtatis genientes imemo¬
rari: suspirabat geraldus. &
consuoram diuinȩ ailectionis
duicedinem recolebat Et lic&
aegro affectu rogabat dm̃ ne
se uia temptatio penitus ab¬
sorber& Uenit᷑ ad condictum.
intrat hospicium puelia. quia
rigus erat: stetit in facie iuxta
sicum Geraldum uero. iam di¬
uina gr̃a respexerat Cui tã
desormis eadem puella uuisa ÷
ut non creder& eam c̾e. quam
uiderat: donec pater eius ipsã
esse asserer& At uie intelligens
id non sine diuino nutu fieri. qd
eãdem uiuencula. non candem
uenustatem in eius oculis ha
concitus ȩquum ascendit. &
ni cunctatus grãs agens dõ.

Expanded text:
Auertit ille oculos, sed species Auertit ille oculos, sed species per ipsos cordi impressa remansit. Itaque angebatur, illiciebatur, & cæco igni adurebatur. Tandem victus mittit ad matrem puellæ, qui se nunciat nocte venturum. Sequutus ille nuncium, violenter ad interitum animæ festinabat. Interim vero, sicut solent captiui inter vincula, pristinæ libertatis gementes memorari, suspirat Geraldus, & consuetam diuinæ dilectionis dulcedinem recolebat. Et licet ægro affectu, rogabat Deum, ne se illa tentatio penitus absorberet. Venitur ad condictum, intrat hospitium puella, quia frigus erat, stetit in facie iuxta focum: Geraldum vero iam diuina gratia respexerat. Cui tam deformis eadē puella mox visa est, vt non crederet eam esse quā viderat, donec pater eius ipsam esse assereret. At ille intelligēs id non sine diuino nutu fieri, quod eadem iuuencula non eandem venustatē in eius oculis habcōcitus equum ascendit, & nil cunctatus, gratias agens Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
castitatem uero. ut ad eius iu¬
ueniora redeamus. quã isiem
uirgunculus cercatĩ diligebat.
uersutissimus hostis acerrime
succendebatur Nouum naͬq
& inusitatum illi erat quod
aliquis iuuenculus naufragiũ
pudoris tutus euasiss& Libidi¬
nem igitur quȩ̨ ad decipiendum
genus hominũ uł maxima ut
prima eius uirtus instanter uii
suggerebat: Quam cum ile pe¬
nitus refutar&: torquebatur
hostis quod nec ad fores. qͥdem
cordis illius hanc intromitte¬
re possor Uorernosam ob hoc
rep&it fraudem & ad instru¬
mentum deceptionis quo ut
acdam uł posteri cius maxime
clecipi solent: ad mulierem.
dico recurrit Quandã enim
iuuenculam eius oculis ut
fertur ingessit Qui dũ in ea
colorem nitidulȩ cutis in cau¬
tus attencder&: mox in cuilec¬
tatione illius mollescere ce¬
pit O ꝑtinus inteliectu con¬
spexiss&. quid sub cute late¬
bat: quia nimirũ nihil car¬
nis pulchrũ ẽ. nͥ fucꝰ pelus:

Expanded text:
castitatem vero, vt ad eius iucastitatem vero, vt ad eius iuueniora redeamus, quam isdem virgunculus certatim diligebat, versutissimus hostis acerrime succendebatur. Nouum namque & inusitatum illi erat, quod aliquis iuuenculus naufragium pudoris tutus euasisset. Libidinem igitur, quæ ad decipiendum genus hominum, vel maxima, vel prima est eius virtus, instanter illi suggerebat. Quam cum ille penitus refutaret, torquebatur hostis; quod nec ad fores quidem cordis illius hanc intromittere posset. Veternosam ob hoc repetit fraudem, & ad instrumentum deceptionis, quo vel Adam, vel posteri eius maxime decipi solent, ad mulierem dico, recurrit. Quandam enim iuuenculam eius oculis, vt fertur, ingessit. Qui dum in ea colorem nitidulæ cutis incautus attenderet, mox in delectatione illius mollescere cœpit. O si protinus intellectu cōspexisset quid sub cute latebat! quia nimirum nihil carnis pulchrum est, nisi fucus pellis.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq exemplo. non propriam
commoditatem sed communẽ
querat: Uideasnamq nonnul¬
ios qui ꝓ amore laudis ut lu¬
cri. sese periculis audenteR
obiciunt: mala mundi ꝓ mun¬
do libent̾ sustinent : cuius dur
amaritudines occurrunt eius
gaudia ut ita dixerim que¬
rentes ꝑdunt Sei istoꝵ alia
res est. Opus uero geraldi lu
cidum e. qm de simplicitate
cordis m&itur:
ixpiooat antiquus deceptor
mores adolescentis. & nescio
quid diuinum in eo cõmͣtatus
in inuidiam exardescebat: & ob
id quantis poterat tẽptationũ
fraudibus hunc obruere sat age¬
bat: Sei ille iam didicerat ad
gremium diuinȩ pietatis. oran¬
do confugere. & illius cõmta
aut̃ in explebilit᷑ inuidus. cũ
exꝑim̃to ꝓbass&. quod in eo per
dilectationem carnis regnare
nequiuiss&: bellorum ut supra
diximus turbines ei per inꝓbos
concitabat: ut arcem pi&atis.
ꝑ iuos in corde eius obpugnar&.
ad quam pseipsum irrumpere.
nequaquam ualebat: Contra

Expanded text:
quoque exemplo non propriam quoque exemplo non propriam commoditatem, sed communem quaerat. Videas namque nonnullos qui pro amore laudis aut lucri, sese periculis audenter objiciunt, mala mundi pro mundo libenter sustinent: cujus dum amaritudines occurrunt ejus gaudia, ut ita dixerim, quaerentes perdunt. Sed istorum alia res est. Opus vecidum est, quoniam de simplicitate cordis metitur. Explorauerat antiquus deceptor mores adolescentis, & nescio quid diuinum in eo commētatus, in inuidiam exardescebat, & ob id quantis poterat tentationum fraudibus hunc obruere satagebat. Sed ille iam didicerat ad gremium diuinæ pietatis orando confugere, & illius commentautē inexplebiliter inuidus, cum experimento probasset, quod in eo per delectationem carnis regnare nequiuisset, bellorum, vt supra diximus, turbines ei per improbos concitabat, vt arcem pietatis per illos in corde eius oppugnaret, ad quam per seipsum inrumpere nequaquam valebat. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
hostium muititudinẽ fudit:
Et rex ciauid: qui &iam contra
filium legiones direxit: Ge¬
raidus non aliena ꝑuadendo.
seci sua quinpotius suoꝵ iura
cuendo confligebat Non nesci¬
ens rinocerotam. idẽ quẽlib&
potentem. loro religatũ. ut gle¬
bas uauium. id÷ numilium
opp̃ssiones confringat Neq ut
ait apłs. iudex sine causa gla¬
lium portat. uinclex enĩ dĩ est:
Licuit igitur homini laico. in
odine pugnatorum posito gla¬
dium portare. ut mnerme uui¬
fensar& Et quos ecctastica cen¬
sura. subigere nequit: aut bel¬
lico iure aut ui iudiciaria. con¬
pescer& Non igitur obscurat
dĩ pugnauit. pro quo pugnat
cobis terrarum contra insen¬
satos. quinpotius ad laudẽ eius
ꝑficit. quod semꝑ sine fraude
ut insidiarum interuentu. pa¬
lam uicerit: & tam̃ ita e dõ¬
ꝓtectus sit: & gladium suum
sicut supradiximus numquam
humano sanguine cruentauerit.
Porro aut̃ qui exemplo  aduersus
in imicos arma sumpserit. eius

Expanded text:
hostium multitudinem fudit. hostium multitudinem fudit. Et rex David, qui etiam contra filium legiones direxit. Geraldus non aliena pervadendo, sed sua, quin potius suorum jura tuendo confligebat. Non nesciens rhinocerotem, id est, quemlibet potentem, loro religatum, ut glebas vallium, id est, humilium oppressores confringat. Neque, ut ait Apostolus, judex sine causa gladium portat; vindex enim Dei est . Licuit igitur laico homini in ordine pugnatorum posito gladium portare, ut inerme vulfensaret. Et quos ecclesiastica censura subigere nequit, aut bellico jure, aut vi judiciaria compesceret. Non igitur obscurat Dei pugnavit, pro quo pugnat orbis terrarum contra insensatos; quin potius ad laudem ejus proficit, quod semper sine fraude vel insidiarum interventu palam vicerit, et tamen ita protectus a Deo sit, ut gladium suum, sicut supra diximus, nunquam humano sanguine cruentaverit. Porro autem, qui exemplo ejus adversus inimicos arma sumpserit, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
in admirationem. Et iã uictoriȩ
securi: seruabant alacres quod
iubebat. Non enim auditũ ÷
aliquando. quod ut eũ ut milites
eius. qui sub illius fidelitate
pugnauerunt. euentus uictorię
tefeuiss&. Sed & hoc certũ con¬
stat. quod nec ipse quemlib&
umquam uulnerauerit. nec
prorsus ab aliquo uulneratus÷:
Xp̃s namq erat ut scriptũ est.
in latere eius. qui cordis eius
oculum inspiciens per uidebat:
quod ꝑ eius amore tã benesicus
erat. ut non hostes ip̃sos uell&
appoeere. sed solam in eis au¬
datiam dementare Nemo sane
moueat᷑ quod homo iustꝰ usũ
p̃liandi. qui in congruus religi¬
on uiciorur aliquando habuerit:
Quisquis uie est: si iusta lance
causam discreuerit. ne in hac
quidem parte. gram geraldus
ꝓbabit offuscandam: Nonnuuli
namq patrum. cũ & sc̃issimi
& pacientissimi fuerunt. ius¬
ticiȩ tamen causa exigente
uirilit᷑ in aduersarus arma
corripiehes Ut abraham: qui
peruendo nepote. ingentem

Expanded text:
in admirationem. Etiam victoriæ in admirationem. Etiam victoriæ securi, seruabant alacres quod iubebat. Non enim auditum est aliquando quod vel eum, vel milites eius, qui sub illius fidpugnaverunt, eventus victoriae fefellisset. Sed et hoc certum constat, quod nec ipse quemlibet unquam vulneraverit, nec prorsus ab aliquo vulneratus est. Christus namque erat, ut scriptum est, in latere ejus, qui cordis ejus oculum inspiciens, pervidebat quod pro ejus amore tam beneficus erat, ut non hostes ipsos vellet appetere, sed solam in eis audaciam dementare. Nemo sane moveatur, quod homo justus usum praeliandi, qui incongruus religioni videtur, aliquando habuerit. Quisquis ille est, si justa lance causam discreverit, ne in hac quidem parte gloriam Geraldi probabit obfuscandam. Nonnulli namque Patrum cum et sanctissimi et patientissimi fuerint justitiae tamen causa exigente viriliter in adversariis arma corripiebant: ut Abraham, qui pro eruendo nepote ingentem