comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quas in cc. xliii. & cc.l.ui. Unitatib constat: Haecigit᷑
sipbat᷑ integritoni eẽ dimidiũ dubitare ti potest diatess a ron
ex duob tonis semitonioq consistere : Om̃igit᷑ demonstratũ ẽ
tonidi nidiũ int̃sesq .i. extam decimã & sesqui eptimã deciriã
ꝓportionẽ lo cari : ab hac comparatime &iã hȩc ꝓportio metienda ẽ :¬

Expanded text:
quae in 243 et 256 unitatibus constat. Haec igitur quae in 243 et 256 unitatibus constat. Haec igitur si probatur integri toni esse dimidium, dubitari non potest diatessaron ex duobus tonis semitonioque constare. Quoniam igitur demonstratum est toni dimidium inter sesquisextamdecimam et sesquiseptimamdecimam proportionem locari, ab hac comparatione etiam haec proportio metienda e
Abbreviated transcription (Latin):
quȩs scilic& bisses qui septimȩ decimȩ ꝓportiones : Duȩigitur ses¬
qui septimȩ decimae : unũ tonũ non uident᷑ implere :aon ẽ igit᷑
sesquuise ptima decima tonidimidiũ : quõ quae duplicata s̃im
integrũ : nontenent dimidium : Sẽꝑ enĩ dimidiũ duplicatũ eicu dẽ¬
nidiũ coaequat᷑: FII EXSES QUITERTIAPROPOREIONE
SUBLATI DUOB TONIS TOS SIDIMIDIU NON RELIN QUI:.
iãue osi eos numeros disponamꝰ : quideses quit̃cia ꝓportione duob:
tonis retractis relinqunt᷑ in his c̃siderarepossumꝰ Vtrũ ea propor¬
Atio quȩ pꝰduos tonos relinquit᷑ integri locosemitonii censeatur :
Q uodsi ita reꝑtũsit. illud quoq . ẽ. c̃ꝓbatũ. diatessaron c̃sonantiã
Duob tonis atq integro semitonio copulari. Erat igit᷑ superius
.cc. LVI : Sed ad primũ terminũ cc.xui. faciunttonũ: ad
cexui. Rursus cc xl.iii : toniobtinent locum: Est igitur
quodrelnquit᷑ ex tota diatessaron ꝓportione. ea scilic& habitud.

Expanded text:
unt scilicet bis sesquiseptimaedecimae proportiones. Duae igitur sesquiseptimaedecimae unum tonum non videntur implere. Non est igitur sesquiseptimadecima toni dimidium, quoniam quae duplicata non implet integrum, non continet dimidium. Semper enim dimidium duplicatum ei  CAPUT II. Ex sesquitertia proportione sublatis duobus tonis, toni dimidium non relinqui. Jam vero si eos numeros disponamus qui de sesquitertia proportione duobus tonis retractis relinquuntur, in his considerare possumus utrum ea proportio quae post duos tonos relinquitur, integri loco semitonii censeatur; quod si ita repertum sit, illud quoque est comprobatum diatessaron consonantiam duobus tonis atque integro semitonio copulari. Erat igitur superius 256. Sed ad primum terminum 216 faciunt tonum. Ad 216 rursus 243 toni obtinent locum. Est igitur quod relinquitur ex diatessaron tota proportione, ea scilicet habitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uitatẽ seperemisimꝰ : Hic uero ubi chordarũ spatia sonosq
i&iem. naturã rerũ sequi neces se.ẽ: maioriq longitudini
chor darũ ex quagrauitas existit ampliores. minoriuero. ex
quauocis acum̃nascit᷑ darebreiuores : Sit chorda intensa . a .b:
Huicȩqua sit regula quȩ propositis partionib: diuidat᷑. ut ea

Expanded text:
vitatem saepe remisimus. Hic vero ubi chordarum spatia sonosque vitatem saepe remisimus. Hic vero ubi chordarum spatia sonosque metiemur, naturam rerum sequi necesse est, majorique longitudini chordarum ex qua gravitas existit, ampliores, minori vero ex qua vocis acumen nascitur, dare breviores. Sit chorda intensa A B, huic aequa sit regula quae propositis partitionibus dividatur, ut, ea
Abbreviated transcription (Latin):
NONO CORDIREGULARIS PARTITIO IN GENERE DIATONICO
ediam tempus .ẽ. ad regularis mono chordi diuisionẽ uenire:
dequa reillud .ẽ. prȩdicendum. quod siuem m̃ sura nerui.
si uein numeris atq: in eorum ꝓportione statuat describenda
diuuisio maius spatium chordȩ & maior numeri multitudo
oros grauiores effici&: at sifuerit nerui longitudo contractior. & in nu¬
meris non multa pluralitas. Acutiores uoces edinecesse est: atq ex
hac cõparatione quantũ unaquaeq: fuerit uellongior. uel plurium
numerorũ aliaq uel contractior uel pauciorib signata numeris. tan¬
to uel grauior uelacutior inuenitur : nec lectorem resilla cont᷑b&
quod intendentes sepe spatia proportionum numero maiore sig¬
nauimꝰ Remittentes uerominore cum intentio acum̃ faciat
remissio grauitatẽ: Illic eni ꝓportionũ tantũ spatia signabamꝰ
Nihil degrauitatis aut acuminis propri& ate laborantes: At
ideo & in acum̃ maiorib: numeris intendinꝰ . &minorib: ingra¬

Expanded text:
onochordi regularis partitio in genere diatonico. Sed jam tempus est ad regularis monochordi divisionem venire De qua re illud est praedicendum, quod sive in mensura nervi, sive in numeris, atque in eorum proportione statuatur describenda divisio, majus spatium chordae et major numeri multitudo sonos graviores efficiet. At si fuerit nervi longitudo contractior, et in numeris aeque non multa pluralitas, acutiores voces edi necesse est. Atque ex hac comparatione, quantum unaquaeque fuerit vel longior vel plurium numerorum, aliaque vel contractior vel paucioribus signata numeris, tanto vel gravior vel acutior invenitur. Nec lectorem res illa conturbet, quod intendentes saepe spatia proportionum numero majore signavimus, remittentes vero minore, cum intensio acumen faciat, remissio gravitatem. Illic enim tantum proportionum spatia signabamus. Nihil de gravitatis aut acuminis proprietate laborantes, atque ideo et in acumen majoribus numeris intendimus, et minoribus in gra
Abbreviated transcription (Latin):
÷ his ndoinot sese in singulis uelstudis uel a&atib: ten& utrũ
ꝑcuneta disfunditur studia & in fantes aciuue nes nee non
diã senes. Itanaturaliter asfectu quodãs pontanẽ modis
ausicis adiunguntur. ut nulla oimio sit ad:as quaea cantlenae
duies celectatione seiunet sit Hinc &ciã mte noscipotert q ine
nonfrustic a platame dictumist mundianimã musicacor on¬
matia uissicconurictã. Carnenimeo quo din nobis estiunctũ tom¬
uemienterq cõaptatumillud excͥp̃imus quodinsonis apte conur

Expanded text:
 non modo sese in singulis vel studiis vel aetatibus tenet, verum cuncta diffunditur studia, et infantes ac juvenes, necnon etiam senes, ita naturaliter affectu quodam spontaneo modis musicis adjunguntur, ut nulla omnino sit aetas quae a cantilenae dulcis delectatione seiuncta sit. Hinc etiam internosci potest, quod non frustra a Platone dictum sit, mundi animam musica convenientia fuisse coniunctam. Cum enim ex eo quod in nobis est iunctum, convenienterque coaptatum, illud excipimus quod in sonis apte con
Abbreviated transcription (Latin):
AII DEOR DINECHOR DARŨ NOMINIB QVTINTRIBUS GENE RIBVS
uncigit᷑ ordochordarũ disponendus ẽ omniũ quae ꝑtriage¬
nera uariantur uel in constantior dinedis ponunt᷑ Prima ẽ
igit᷑ pros labanomenos quae eadedicit᷑ ꝓsmelodos: Scđ a hi patehiy paton
Tertia parłr patehr paton: Quartauniuer salit̃ quidemlrchanosa¬
pellat᷑: Sedsindiatono genere aptetur: Dicit̃ lrchanos in patondiator:
uero inchromate dicit diatonus chromatice łlichanos hi patonchromatice
si aũt inen armonio dicit᷑ lichanos hypatonen armonias ueldiatonos hy¬
patonen armonios. sosthanc uocat᷑ hy pate mesn. Dehinc parhr pate
meson: atq nnclychanos meson. Simplicit̃ indiatono quidẽ genere dia¬
ton meson : Iindromate iychanos mesonchro.natice ł ditonos meson
chromatice : inenarmo.uodiatonos meson en armonios. ł lichanos
me son en armonios : Hasseq̃r mese: posthanc st̃ duõt& rachorda. partim

Expanded text:
I. De ordine chordarum nominibusque in tribus generibus. Nunc igitur ordo chordarum disponendus est omnium quae per tria genera variantur, vel inconstanti ordine disponuntur. Prima est igitur proslambanomenos, quae eadem dicitur prosmelodos; secunda, hypate hypaton; tertia parhypate hypaton; quarta vero universaliter quidem lichanos appellatur. Sed si in diatono genere aptetur, dicitur lichanos hypaton diatonos. Si vero in chromate, dicitur diatonos chromaticae, vel lichanos hypaton chromaticae. Si autem in enharmonio, dicitur lichanos hypaton enharmonios, vel diatonos hypaton enharmonios. Post hanc vocatur hypate meson; dehinc parhypate meson; atque hic lichanos meson simpliciter. In diatonico quidem genere, diatonos meson. In chromate, lichanos meson chromaticae, vel diatonos meson chromaticae. In enharmonio diatonos meson enharmonios, vel lichanos meson enharmonios. Has sequitur mese. Post hanc sunt duo tetrachorda partim
Abbreviated transcription (Latin):
tunc demũ quos pectare uideant᷑ intelligimꝰ. Cũ deunius ciũque
rei demonstratione tractabimus
utb duot̃ tres. quat̃ quattuor. quinquies quinq sex ies sexq

Expanded text:
tum demum quo spectare videantur intelligemus, cum de uniuscujusque rei demonstratione tractabimus.ut bis duo, ter tres, quater quatuor, quinquies quinque, sexies sex,
Abbreviated transcription (Latin):
meñ chromaticã & para mesen qđ scilic& exdiatessaron c̃sonantia
relinquit᷑ eaquȩ ẽ. in t̾netendie zeugmeñ & para mesen subtractis
monio genere paranetedie ⁊. eugmeñ en armonios dicit᷑ Integros
enĩ cluostonos distat ab eaquȩ ẽ netedie ⁊ eugmeñ & notat᷑. a .ã:¬
& int̃necendie zeugmeñ & paraneten en armonion die ⁊ eugmeñ

Expanded text:
menon chromaticam et paramesen, quod scilicet ex diatessaron consonantia menon chromaticam et paramesen, quod scilicet ex diatessaron consonantia relinquitur ea quae est inter neten diezeugmenon et paramesen, subtractis monio genere paranete diezeugmenon enarmonios dicitur: integros enim duos tonos distat ab ea quae est nete diezeugmenon, et notatur. AA. Et inter neten diezeugmenon, et paran
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quo: tetio chordo acpenta chordo ita expletũ ẽ. ut tetrachordi
quidẽ eiꝰ qđ ẽ netesdie zeugineñ ad para mesendiates saron c̃sonan¬
tia sit : Penti cordiuero eiꝰ qđ ẽ. netes die zeugmeñ ad mesendiapente
sit c̃sonantia : En armoniũ uero atq: chromaticũ genꝰhicratione texe¬
mͦ: Sumo distantiã neces & paranetes die z eugme ñ diatoni id ÷ iĩi
er̃ .cxcii : Hancsi sumã eiq quae . ẽ. paranetedie ⁊ eugmeñ diatonos
zeugmeñ chromatica. BB. geminatis litteris annotata distans ane¬
tedie ⁊ eugmeñ tono & semitonio id ÷ trib: semitoniis: c̃tinens ad triten
die zeugmeñ dudũ quidem diatonicã nunc uero chromaticã.
id ẽ iii dccc lxxx viii. Semitoniũ reliquũ ab eotono quod diuisu :
int̃ paraneten di atoñ die teugmeñ. & tritendiatoñ die ⁊ eugmer̃:¬
& sit aliud relquum extetrachordo semitoniũ. int̃ tritendie ⁊ eug¬

Expanded text:
hoc quoque tetrachordo ac pentachordo ita expletum est, ut tetrachordi hoc quoque tetrachordo ac pentachordo ita expletum est, ut tetrachordi quidem ejus, quod est netes diezeugmenon ad paramesen, diatessaron consonantia sit; pentachordi vero ejus, quod est netes diezeugmenon ad mesen, diapente sit consonantia. Enarmonium vero atque chromaticum genus hac ratione texe: Sumo distantiam netes et paranetes diezeugmenon diatoni, id est erunt 192; hanc si sumam et ei quae est paranete diezeugmenon diatonos zeugmenon chromatica, B. B. geminatis litteris adnotata, distans a nete diezeugmenon tono et semitonio, id est tribus semitoniis, continens ad triten diezeugmenon dudum quidem diatonicam, nunc vero chromaticam, id est, III. DCCC. LXXX. VIII. semitonium reliquum ab eo tono, quod divisum est inter paraneten diatonon diezeugmenon, et trite diatonon diezeugmenon. Et aliud fit reliquum ex tetrachordo semitonium inter triten diezeug
Abbreviated transcription (Latin):
iIIi. dcuiii. Qm̃ in ses qualtera comparatione c̃sistit: Di apente
c̃sonabit simphoniã: eadem uero nete die zeugmeñ id ẽ uĩ.
lxxii. ad para mesen id ẽ .iiuĩ .xcvi. Quae ad eã inses quit̃ cia
ꝓportione cõposita ẽ. diatessaron retin& c̃sonantiã: Siigit᷑
ab eaquȩ .ẽ. necedie zeugmeñ. ĩĩ lxxii. octauã duferam
partẽ idẽ ccclxxxiiii. eisq adiciãfient . iĩ. ccclui. erit¬
que hȩc paranete die zeugmeñ diatonos .cc. litteris ꝑnotata.
adnetendie zeugmeñ obtinens tonũ: abhac uerosioctauã
auseram partẽ id.ẽ de iĩ .ccc lui quȩ ẽ ccccxxxii. tos¬
queidem adiungam : er̃ uiĩ. dicc laxxviii. eritq ea y.
tritedie zeugmeñ diatonos: Sed qm̃ netedie ⁊ eugme ñ
ad para mesenses quit̃ciam obtinebat proportionem:
T ireaut di teugeñ diato ios̃ aneredie zeugme ĩ duos tonos al̃ ÷̃ nebit᷑

Expanded text:
III. DC. VIII. quoniam in sesquialtera comparatione consistit, ideo diapente III. DC. VIII. quoniam in sesquialtera comparatione consistit, ideo diapente consonabit symphoniam. Eadem vero nete diezeugmenon, id est, III. LXXII. ad paramesen, id est, IIII. XC. VI. quae ad eam etiam in sesquitertia proportione composita est, diatessaron retinet consonantiam. Si igitur ab ea quae est nete diezeugmenon, III. LXX. II. octavam aufero partem, id est, CCC. LXXX. IIII. eisque adjiciam, fient III. CCCC. L. VI. eritque haec paranete diezeugmenon diatonos duobus CC. litteris pernotata, ad neten diezeugmenon obtinens tonum. Ab hac vero octavam auferam si partem, id est, de III. CCCC. L. VI. quae est CCCC. XXX. II. eosdem eidem adjungam, erunt III. DCCC. LXXX. VIII. eritque ea. Y. trite diezeugmenon diatonos. Sed quoniam nete diezeugmenon ad paramesen sesquitertiam obtinebat proportionem, trite autem diezeugmenon diatonos a nete diezeugmenon duos tonos abest, contine
Abbreviated transcription (Latin):
quod c̃tin&᷑ int̃ neten die zeugmeñ & paraneten hyꝑboleon enar¬
monion qđ scilic& diuisimꝰ induas diesis. Trite hi ꝑboleon enar¬
monio media int̃iecta. spatiũ quedies eos hoc modo signauimꝰ. d¬
ita igit᷑ nob hy ꝑboleon tetra chordum descriptũ ÷ quoꝑ acto ad
die zeugmeñ tetra chordũ ueniamꝰ. nec inmorandũ isdẽ cõmemo¬
rationib inc&eris. cũ abhac descriptione &iã in aliis sumipossit
exẽplũ : UIII. MONO CHORDINETARŨ DIETEUG MENORS.
PERTRI A GENERA PARTITIO
etesigit᷑ die zeugmeñ quȩ ẽẽ .iĩ. lxxii. sidimidiũ sumam
quã .o. littera designamꝰ qđ si eĩdẽ netes die zeugmeñ id ÷ dd.
scilic& . uĩ . lxx ii. auferam t̃ciam partẽ . er̃ ĩ xxiuii : qui eisdẽ¬
c̃ iunctifacient IIIĨ XCUI. que uocabit᷑ paramese .x. littera sub¬
notata: Neteigit᷑ die zeugmeñ id .ẽ. uĩ. lxxii. ad mesen idẽ

Expanded text:
quod continetur inter neten diezeugmenon, et paraneten hyperboleon enarquod continetur inter neten diezeugmenon, et paraneten hyperboleon enarmonion, quod scilicet divisimus in duas dieses trite hyperboleos media interjecta, spatiuita igitur nobis hyperboleon tetrachordum descriptum est. Quo peracto ad diezeugmenon tetrachordum veniamus. Nec immorandum est eisdem commemorationibus in caeteris. Cum ab hac descriptione etiam in aliis sumi possit exemplum. CAPUT VII. Monochordi netarum diezeugmenon per tria genera partitio. Netes igitur diezeugmenon, quae est 3072, si dimidium sumam, quam O littera designavimus; quod si eisdem netes diezeugmenon, id est DD, scilicet conjuncti facient IIII. XC. VI. quae vocabitur paramese. X. littera subnotata. Nete igitur diezeugmenon, id est, III. LXX. II. ad mesen, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ut supͣ ũberrime monstratũ ÷ nĩ potest tonꝰ induo ae qua¬
partiri : Consignabimꝰ igit᷑ hoc spatium trium semitoniorũ id ẽ.
toni acsemitonii hoc modo łł ł : Rursus paranete hyꝑboleon
chromatica ad triten hy ꝑboleon retinent partẽ tonud ÷ semitoniu¬
quod reliquũ fuit exduob: tonis qui c̃tinent᷑ int̃ triten hy ꝑboleon
diatonicã & netenhy ꝑboleon: Subtractis uero quattuor semi¬
toniis reliquũ extotot &tachordo spatiũ semitonii ẽ. qđ c̃tin&
int̃neten die zeugmeñ & triten hyꝑboleon: Constat igit᷑
& hoct& rachordũ ex duob tonis ac semitonio: diuisis inuno qͥdẽ
spatiotrib semitoniis: in duob. aut̃ spatiis duob semitoniis:
Tria uero spatianeruis quattuor c̃tinent᷑: Inen armonio uero
genere sũma ÷ id ꝑ noscendi facilitas: ab ea enĩ quȩ ÷ nete
Duostonos integros distat quos hoc modonotabimꝰ. x tͦ: Relinquit᷑ igit᷑
extotius t&ra chordiduob tonis ac semitonio unũ quidẽ semitonium.

Expanded text:
quia, ut suppartiri. Consignabimus igitur hoc spatium trium semitoniorum, id est toni ac semitonii, hoc modo, T T T. Rursus paranete hyperboleon chromatica ad triten hyquod reliquum fuit ex duobus tonis, qui continentur inter triten hyperboleon diatonicam et neten hyperboleon. Subtractis vero toniis, reliquum ex toto tetrachordo spatium semitonii est, quod continetur inter neten diezeugmenon, et trite hyperboleon. Constat igitur et hoc tetrachordum ex duobus tonis ac semitonio, divisum in uno quidem spatio tribus semitoniis. In duobus autem spatiis, duobus semitoniis. Tria vero spatia nervis quatuor continentur. In enharmonio vero genere summa est id pernoscendi facilitas, ab ea enim quae est nete duos tonos integros distat, quos hoc modo notabimus T T. Relinquitur igitur ex totius tetrachordi duobus tonis ac
Abbreviated transcription (Latin):
relinquimꝰ leotorũ diligentiȩ computendã : Liqu& igit᷑ eampro¬
portionem quae inducentis. LuI . & cxliii ẽ constituta n eẽ
integrũ dimidiũ toni: Quo circa id qđ uere semitonium nuncupat᷑.
pars toniminor ẽ quã dimidia : XXX. DEMΑΙΟRE PΑRtΕ
TONI IN QVIBUS MININUIS N VME RISICOR STETE
eliqua igit᷑ pars. quae maior ẽ a potome nuncupat᷑ agrecis
a nob uero potest uocari decisio: Idenĩ natura fert ut quo¬
tiens aliquid secat᷑ ita ut ñ dequis partib. diuidat᷑. Quanto
uminor pars dimidiominor ẽ tantomaior pars eadem auc
miũ ẽ tantum a potome toni integnũ superat dimidiũ uincit
łt qm̃ docuimꝰ semitoniũ inclvi &c alIIi. principaliter
stare Nunc ea quae a potomedicit᷑ in quib possit minimis
constare pumeris approbemꝰ: Sugit ccecł ui. partẽ recipere
octauã possent cum ad eũ ses quioctauus numerꝰ compar&¬
Tunc cel ui habitudo adses quioctauã sũ mã minimi numeri
compdrata apotomen necessaria ratione mons trar&: punc

Expanded text:
Liquet igitur eam proportionem quae in 256 et 243 est constituta, non esse integrum dimidium toni; quocirca id quod vere semitonium nuncupatur, pars toni minor est quam dimidia. CAPUT XXIX. De majore parte toni in quibus minimis numeris constet. Reliqua igitur pars, quae major est, apotome nun cupatur a Graecis, a nobis vero potest vocari decisio. Id enim natura fert, ut quotiens aliquid secatur, ita ut non aequis partibus dividatur, quarto minor pars dimidio minor est, tanto major pars eadem, quae  tanto apotome toni integrum superat dimidium et vincit. Et quoniam docuimus semitonium in 256 et 243 principaliter stare, nunc ea quae apotome dicitur. In quibus possit minimis constare numeris approbemus. Si igitur 243 partem recipere octavam possent cum ad eum sesquioctavus numerus comparetur, tunc 256 habitudo ad sesquioctavam summam minimi numeri comparata, apotomen necessaria ratione monstraret. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
on sonantiã uero lic& auriũ quoq sensus diudic&. tam̃ ratio ꝑpendit. Quotiens
enĩ duonerui uno grauiore intendunt᷑ simulq pulsi reddunt ꝑmixtum
quodã modo & suauẽ sonum: Duaeq uoces in unũ quasi c̃iunctȩ coalescunt:

Expanded text:
onsonantia vero, licet aurium quoque sensus diiudicet, tamen ratio perpendit. Quoties enim duo nervi, uno gravi ore intenduntur, simulque pulsi reddunt permixtum quodammodo et suavem sonum, dueque voces in unum quasi coniuncte coalescunt
Abbreviated transcription (Latin):
facta partitio .ẽ : ut omĩa quidẽ diatonicigeneris quinq
t& rachorda. duob: tonis ac semitonio partirem : Dicit̃ que in hoc
Incromateuero semitonio acsemitonioancõ positoq triemitonio
positadiusio. ẽ: Idcircoaut̃ in cõpositũ hoc triemitoniũ appellamꝰ
qm̃ inuno clocatũ ẽ. int̃ uallo. sotest enĩ appellari triemitoniũ
indiatono genere semitoniũ ac tonꝰ sed ñ .ẽ. in cõpositũ. Duob
enĩ id ꝑficit᷑ int̃ uallis & inen armonio genere idẽ ẽ : Constat
enĩ ex diesi & diesi & ditono incõposito: quod scilic& ꝓpt̃ eandẽ
causam in cõpositũ nuncupamꝰ quõ inuno c̃locatũ ẽ int̃uallo
constitutis quet&e rachordis synaphe.ẽ. quã c̃iunctionem
dicere latina significatione possumꝰ. quotiens duot&erachorda
PARHYPATE MESON
meson : Aliudũ hy pate me sonparhy pate meson lichanos meson.
me se : Inutrisq igit᷑ t&rachordis. hy patemeson annu merata. ẽ:

Expanded text:
facta est, ut omnia quidem diatonici generis quinque tetrachorda, duobus tonis ac semitonio partiremur. Diciturque in hoc In chromate vero semitonio, ac semitonio incompositoque trihemitonio posita divisio est. Idcirco autem incompositum hoc trihemitonium appem in uno collocatum est intervallo; potest autem appellari trihemitonium in diatono genere semitonium ac tonus; sed non est incompositum, duobus enim id perficitur intervallis, et in enharmonio genere idem est. Constat autem ex diesi, et diesi, et ditono incomposito, quod scilicet propter eamdem causam incompositum nuncupamus, quoniam in uno collocatum est intervalloconstitutisque tetrachordis synaphe est. Quam conjunctionem dicere Latina significatione possumus, quotiens duo tetrachorda parhypate hypaton, meson. Aliud vero hypate meson, parhypate meson, lichanos meson, mese. In utrisque igitur tetrachordis hypate meson annumerata est.
Abbreviated transcription (Latin):
ed quãuis ita sese habeat inquit. melius tam̃ om̃s multiplices
ꝓportiones consonantiarum p̃cedere: suꝑ particula ritates
sequi sicut paulo ante descripsimꝰ: Cũigt sit consonantiaduarũ
uocũ rata ꝑmixtio: Sonꝰ uero modulatȩ uocis casus. una intentio¬
ne ꝓduct᷑ sit q idem minima particula modulationis : Om̃is
uero sonꝰ const& inpulsu: sulsus uero om̃is exmotusit. Cũq
motuũ alisint aequales. aliiuero in ȩ quales. in aequalium uero alii sint
multo in aequales. aliiue rominꝰ. aliiuero medio crit̃ in aequales: ex
ae qualitate quidẽ nas cit᷑ sonorũ aequalitas. Ex inaequalitate uͦ
ea quȩ scđm mediocritatẽ distantiae in ae quales. manifeste pri¬
mȩq: acsimpliciores eueniunt ꝓportiones. Quȩ sunt scilic&
multiplices acsuꝑ particulares dupli tripli quadrupli ses qualteri.
atq ses quitercu consonantiae: Ex his uero quae in reliquis ꝓportio¬
nib: uel multimodis uel nonita claris. uel longeomnino a sedis tantib:

Expanded text:
ed quamvis ita sese habeat, inquit tamen omnes melius multiplices proportiones consonantiarum praecedere, superparticulares sequi, sicut paulo ante descripsimus. Cum igitur consonantia sit duarum vocum rata permixtio, sonus vero modulatae vocis casus, una intentione productus, sitque idem minima particula modulationis, omnis vero sonus constet impulsu. Pulsus vero omnis ex motu fiat, cumque motuum aliqui sint aequales, alii vero inaequales, inaequalium vero alii sint multo inaequales, alii vero minus, alii vero mediocriter inaequales. Ex aequalitate quidem nascitur sonorum aequalitas. Ex inaequalitate vero ea quae secundum mediocritatem distantiae inaequales sunt, manifestae, primaeque ac simpliciores eveniunt proportiones, quae sunt scilicet multiplices aut superparticulares, dupli, tripli, quadrupli, sesquialteri, atque sesquitertii consonantiae. Ex his vero quae in reliquis proportionibus, vel multimodis, vel non ita claris, vel longe omnino a se distantibus
Abbreviated transcription (Latin):
quit̃ cii contrariã diuisionẽ ten&. Nãqui . ẽ. primꝰ quadruplus idẽ
rursus primꝰ ses quit̃ cius inuenit᷑ hoc modo. Quãt̃ narius quippe
primꝰ ẽ quadruplus siunitati primꝰ ses quit̃ cius. sit̃ nari cõpar&:
Rursus eĩ differentiae quam int̃ se act̃nariũ ten&. ipse sit quadru¬
plus: Vndefit ut ses quit̃cia proportio quae. ẽ. diatessaron. qua¬
druplȩ ꝓportioni quȩ ẽ .b. diapason in c̃trariũ diuidat᷑: Dupla
uero qm̃ nullam hab& oppositã proportionẽ. nec ullius ipsa ses¬
qualtera ẽ : aut extat numerꝰ Cui possitbinarius qui primꝰ ẽ
duplus: Suꝑ particulari ꝓportione coniunga. talẽ formã
contrariae ꝓportionis excedit : Atq: id circo scđm ni comachum
dia pason c̃sonantiarũ principiũ tentat hoc modo.¬

Expanded text:
quitertii contrariam divisionem tenet. Nam qui est primus quadruplus, idem rursus primus sesquitertius invenitur hoc modo. Quaternarius quippe primus est quadruplus, si unitati primus sesquitertius, si ternario comparetur. Rursus ejus differentiae, quam inter se ac ternarium tenet, ipse fit quadruplus. Unde fit ut sesquitertia proportio, quae est diatessaron, quadruplae proportioni, quae est bis diapason, in contrarium dividatur. Dupla vero quoniam nullam habet oppositam proportionem, nec ullius ipsa sesquialtera est, aut exstat numerus cui possit binarius, qui primus est duplus, superparticulari proportione conjungi, talem formam contrariae proportionis excedit. Atque idcirco secundum Nicomachum diapason consonantiarum principium teneat hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
ne producta sintNullumta menin his iuditcertum Nulla
ueri ẽ. conprehensio si arbitrium rationis abscedat. ipseerim
sensus aequemaximis minimisq corrumpitur Namneq ini¬
nima sentire propter ipsorum sensibilium paruitatẽ potest & maio¬
ribus sepeconfunditur ut in uocib: quassumirumȩ sirt. difficilius

Expanded text:
ne producta sint, nullum tamen in his judicium certum, nulla veri est comprehensio, si arbitrium rationis abscedat. Ipse enim sensus aeque maximis minimisque corrumpitur. Nam neque minima sentire propter ipsorum sensibilium parvitatem potest, et majoribus saepe confunditur. Ut in vocibus, quae si minimae sint, difficilius
Abbreviated transcription (Latin):
si frequentis sime talis particula ꝑ eosdẽ crescat errores : Nã quod
minimo aut sanecernit᷑ compostrũ c̃iunctũ quecũ iã magnũ. eẽ

Expanded text:
si frequentissime talis particula per eosdem crescat errores. Nam quod in minimo haud sane cernitur, compositum conjunctumque cum jam magnum e
Abbreviated transcription (Latin):
tudo disuimilitudo otł sor u ꝙ contaria. Hinc &iã morur
quoq maximȩ ꝑmutatiores fiunt Liscuuis quip pe idiens
ueli pselas ciuio rib delectatur modis. uelsepteos dem audiens
emollitur ae frangitur: Rurs s asperior mens ueluottan¬
tibus gaud& uelineitatio ib asperatur. Hnc est quod moc

Expanded text:
diosa atque contraria. Hinc etiam morum quoque maxime permutationes fiunt. Lascivus quippe animus, vel ipse lascivioribus delectatur modis, vel saepe eosdem audiens cito emollitur, at frangitur. Rursus asperior mens vel incitatioribus gaudet, vel incitatioribus asperatur. Hinc est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
les unoratione deferant opor tuno tẽpore ab hati
Bouẽ dis osumꝰ habere unũ quẽq ĩuũ quib sine
impedim̃to hoc solũ exclant quȩ adortos tcessaria
sunt . hic preripue cõmonemꝰ ortolimos relucri fa¬
cere aliqͥdđ turnit̃ aut petere i:cinos omnimodis
declinet.
& horũ scõrũ dierũ excepto ꝓuerda sua si non ampli¬
us. ł talis consolat: dan aest. Idẽ int̃ duospanis
unus uasallorũ qui iunt exemodiq .i. xoc & unicuiq¬

Expanded text:
deminoratione deferant opportuno tempore abbati. deminoratione deferant opportuno tempore abbati. Bovem disposuimos habere unumquemque suum, ut sine impedimento hoc solum excolant quae ad hortos necessaria sunt. Hoc praecipue commonemus hortolanos ut lucri facere aliquid turpiter, aut petere vicinos, omnimodis declinent. et honorem sanctorum dierum, excepto provenda sua, si non amplius, vel talis consolatio danda est: id est inter duos, panis unus vassallorum talis qui fiunt ex modio uno trigi
Abbreviated transcription (Latin):
herbolas inestate cum necessefuerit unicuiq fr̃i ortola¬
no ꝑuices panes c prouendaricios quospanes deb&
dare srat̃ qui panẽ prouid& fratrũ & non simul s&
iuxta q ł ortolano necese fuerit sic distribuat dispensator
ili ipsũ panẽ donec numerꝰ sinecesse fuerit ortolano
cõpletus fiat detur &iam unicuiq orto lano acelle¬
rario deceruisa mođ .i. eodẽ modo sicut & panis dat᷑
idẽ nonsimul sed ꝑpartes quando et quantũ ortolano
necesse fuerit & ipse eã requisierit donec m̃sura
predicta cõpleat᷑. & deb& unusquisq modiũ .÷
accipere deligumine & unicriq debent dari ab
abbate solidi .u. ꝑ annũ ad cor ucer.dos hamines
sicut diximꝰ qͥ conducticii ñ st̃ necessi rii quȩrere
aliubinisi in framonasteriũ. De c&ero unꝰ iuisq ñ at
quid qđ deorto suo potuerit ad quicrere supͣ ser ai¬
das quas fratrib facere debent. pleniter alsqaliqua

Expanded text:
herbolas in aestate cum necesse fuerit, unicuique fratri hortolaherbolas in aestate cum necesse fuerit, unicuique fratri hortolano per vices panes C provendaricios, quos panes debet dare frater qui panem providet fratrum; et non simul, sed juxta quod hortolano necesse fuerit, sic distribuat dispensator illi ipsum panem, donec numerus, si necesse fuerit hortolano, completus fiat. Detur etiam unicuique hortolano a cellerario de cervisa modium unum, eodem modo sicut et panis datur, id est non simul, sed per partes, quando et quantum hortolano necesse fuerit, et ipse eam requisierit, donec mensura praedicta compleatur, et debet unusquisque modium unum accipere de legumine, et unicuique debent dari ab abbate solidi V per annum ad conducendos homines, sicut diximus; qui conductitii non sunt necessarii quaerere aliubi, nisi infra monasterium. De caetero unusquisque frater quidquid de horto suo potuerit acquirere supra servidas, quas fratribus facere debent, pleniter absque aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
debura omini anno secundũ consuetudinẽ. Ont̃a
irensilia ferre d.her accipere. came rio iui fabros
rint ostenda il a aertrio oiipsefaci& ea repara e
Audi& ili allud feri im̃tũ & recipiat illud fractũ
Smiut̃ qaoqͣ mac ⁊ neces se fuerit reparari ea acame¬
rario req aont᷑. Et iinus quisq habeat adortũ exco¬
lerdũ su eadauas naessitates explendas. ł ussorios.ui.
Bes os .ii. Secui es.i dolatoriã ⁊eratra .ii. maius &
minꝰ. Scalprum .i. Gulbium .i. Falcilia .ii. E alcem .i.
truncos iI. Cultrũ .i. dcerũ ÷ Cetera autẽ uasa ad ipsũ
officiũ ꝑtiientia : icut sunt. Uanni. Banstȩ ł alia quȩ¬
lib& huius modi. Quando cumq uetera defecerint.
Dicat ortolinꝰ abbati & ipsed&ei adiutoriũ unde possit
alia aiquirere. Consticumꝰ etiã illis dare ad conducen¬
dos homines quiareas leuent in autumno. & plantatio¬
nes primotẽpore facere adiuuent. Necnon & sar colare

Expanded text:
de bura omni anno secundum consuetudinem. Omnia de bura omni anno secundum consuetudinem. Omnia utensilia ferrea debent accipere a camerario, qui fabros rint, ostendat illa camerario, et ipse faciat illa reparare, aut det illi aliud ferramentum, et recipiat illud fractum. Similiter quocunque modo necesse fuerit reparari ea, a camerario requirantur. Et unusquisque habeat ad hortum excolendum sive ad alias necessitates explendasfossorios VI, bessos II, secures II, dolatoriam, taratra II, majus et minus; scalprum I, gulbium I, et falcilia II, falcem I, truncos II, cultrum I, serram I. Caetera autem vasa ad ipsum officium pertinentia, sicut sunt vanni, banstae, vel alia quaelibet hujusmodi, quandocunque vetera defecerint, dicat hortolanus abbati, et ipse det ei adjutorium unde possit alia acquirere. Constituimus etiam illis dare ad conducendos homines, qui areas levent in autumno, et plantationes primo tempore facere adjuvent: necnon et sarcolare
Abbreviated transcription (Latin):
to. erptiã. in ortũ ex colendũ sẽꝑ ad missam scĩ mar¬
cellini. & post quã tempus uenerit quo necessariũ
fuerit ortos. a noxiis purgare herbis. Idẽ amedio
a preliusq mediũ octobriũ omnimodis absq negle¬
gentia ł aliqua sub tractione semꝑ finitis uiginti
dieb Veniat unus quisq deipsis maiorib: ad illũ
fratrẽ ortolanũ cui ipse adiutoriũ facere deb&
uidere & in t̾rogare. quando necesse fuerit sar¬
culatores in illomittere. Porricini autẽ & porri
post quã trans plantati fuerint ascoloniȩ quoq alii
atq cepehȩctantũ debent maiores quando cũq
necesse fuerit sicut dictũ . ẽ. purgare & quando cũq
familia ad eandẽ conuenerint purgationẽ. maior
ipse ꝑse siue decanꝰ uius ex illis duob omnimodis
ibi sit ad prouidendũ ut studiose & utilit̃ operarii
expleant opussuũ. Carra uero accipiant ortolani

Expanded text:
to erptiam in hortum excolendum semper ad Missam sancti Marto erptiam in hortum excolendum semper ad Missam sancti Marcellini: et postquam tempus venerit quo necessarium fuerit hortos a noxiis purgare herbis, id est a medio Aprilis ad medium Octobrium, omnimodis absque negligentia vel aliqua substractione, semper finitis viginti diebus, veniat unusquisque de ipsis majoribus ad illum fratrem hortolanum, cui ipse adjutorium facere debet, videre, et interrogare, quando necesse fuerit sarculatores in illo mittere. Porricini autem et porri postquam transplantati fuerint, ascaloniae quoque, allia atque cepe; haec tantum debent majores quandocunque necesse fuerit, sicut dictum est, purgare; et quandocunque familia ad eamdem convenerint purgationem, major ipse per se, sive decanus, unus ex illis duobus omnimodis ibi sit ad providendum ut studiose et utiliter operarii expleant opus suum. Carra vero accipiant hortolani
Abbreviated transcription (Latin):
mansũ ꝑtine idẽ bonuaria .iII. & socius eiꝰ aba. mi
& int̃ illos duos &intigrã molturã reddant & integrũ
seruitiũ faciaonit quaitũ adillũ unũ molinũ ꝑtina¬
ł deopere ł descluia ł de ponto ł deomnib quantũ
singulis molinis deputatũ est
Ut fr̃s quieos laborare debent. sine molestia ł ali¬
qua in cõmoditate. in honesta. possint in eis officiũ
sibi cõmissũ ad cõmunẽ explere utilitatẽ. Consti¬
tuimꝰ ut mansiones quaeibi necessaries unt & se¬
pes faciant. quando cũq necesse fuerit. & em̃dent
maiores dehis uillis. Ad primũ hostiũ qͥ est iuxta ui¬
uariũ deuuaniaco. & cipiliano ad scđm. Deuilla. Ad
tertiũ dealbiniaco &cerisiaco. Ad quartũ deuer¬
nis & tagiaco. Et idẽ ipsident unus quisq: adortũ
cuideseruit intertio anno. aratrũ .i. Lugũ cũ am¬
blacio & coiunelis quando necesse fuerit & in quar¬

Expanded text:
mansum pertinet, id est bonuaria III, et socius ejus alia III, mansum pertinet, id est bonuaria III, et socius ejus alia III, et inter illos duos et integram molturam reddant, et integrum servitium faciant, quantum ad illum unum molinum pertinet de opere, vel de sclusa, vel de ponto, vel de omnibus, quantum singulis molinis deputatum est.PUT PRIMUM. Ut fratres qui eos laborare debent, sine molestia, vel aliqua incommoditate inhonesta possint in eis officium sibi commissum ad communem explere utilitatem, constituimus ut mansiones, quae ibi necessariae sunt, et sepes faciant quandocunque necesse fuerit, et emendent majores de his villis: ad primum ostium quod est juxta vivarium, de Waniaco, et Cipiliaco; ad secundum de Villa; ad tertium de Albiniaco et Cerisiaco: ad quartum de Vernis, et Taziaco. Et idem ipsi dent, unusquisque ad hortum cui deservit in tertio anno, aratrum I jugum cum amblacio et conjunclis, quando necesse fuerit; et in quar
Abbreviated transcription (Latin):
ut .iĩ. modiorũ adop̃ nrm̃ de molinis ad monasteriũ
uenire debuisseNt ñ hoc ideo diximꝰ ut illã aliã mol¬
turã ab illo granario ieparem. sed ut ipse hoc anno
ꝓbare studeat. utrũ addere uł sub trahere necesse
sit. & ad tantos ꝓuendarios & adea oꝑa que omni anno
inmonasterio fiunt. Vts uendemiȩ .orti. parata
& hissimilia cũ canto numero ꝑ totũ annũ transire
ualeat. Volumꝰ &iã ut illa modia anteriora corã illis
molinariis adistũ nouũ modiũ estimare faciat. cũ
omni aequalitate quanta modia deillis faciant ista.
& scđm hȩc modia. quantũ eis conuenit sic soluant
mantea eorũ censũ siue deannona. siue debrace. Volu¬
mꝰ autẽ ut ipsi moliuarii singuli integram causam
habeant ad prouidendũ cũ rotis .ui. qđ si noluerint
habere .UI. simedieratẽ de illa causa. id sunt rote.
III. ponhabeat nisi medietatẽ deillat̃ra. quȩ adillũ

Expanded text:
ut II modiorum ad opus nostrum de molinis ad monasterium ut II modiorum ad opus nostrum de molinis ad monasterium venire debuissent, non hoc ideo diximus ut illam aliam molturam ab illo granario separemus, sed ut ipse hoc anno probare studeat, utrum addere, vel subtrahere necesse sit, et ad tantos provendarios, et ad ea opera quae omni anno in monasterio fiunt: ut sunt vendemiae, horti, prata et his similia, cum tanto numero per totum annum transire valeat. Volumus etiam ut illa modia anteriora coram illis molinariis ad istum novum modium aestimare faciat, cum omni aequalitate, quanta modia de illis faciant ista, et secundum haec modia quantum eis convenit, sic solvant in antea eorum censum, sive de annona, sive de brace. Volumus ut ipsi molinarii singuli integram causam habeant ad providendum cum rotis VI. Quod si noluerint habere VI, si medietatem de illa causa, id sunt rotae III, non habeat nisi medietatem de illa terra, quae ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
ut boues & reliquã pecuniã habeat. cũ quib laborare
possit. ut de & ipse & om̃is familia eiꝰ possit uiuere.
porcos aucas & pullos nutrire. molinũ cõponere
& omne matri amen qđ ad illud molinũ emendandũ
ꝑtin& adducere. sclusã em̃dare. molas adducere
& om̃a quȩ ibidẽ. adhabendũ ł faciendũ neces saria suis.
& habere possit & facere. &ideo nolumꝰ ut ullũ aliũ
seruitiũ. Neocũ carro. neccũcaballo. pec manib:
operando nec arando nec seminando Nec messis
ł prata colligendo necbraces faciendo. nec humlonẽ.
necligna. soluendo nec quicquã aliud adopus dumi¬
nicũ faciat. sed tantũ sibi & suomolino seruiat. Porcos
autẽ. aucas & pullos quos de suo molino in crastiare
deb& de suo nutriat. & oua soluat. & ea ut diximus.
quȩ uł molino necesse .ẽ. facere. uł quȩ demolino debes:
exire. illa tantũ studeat ꝓcurare. Qđ uero supͣ dixim

Expanded text:
ut boves et reliquam pecuniam habeat cum quibus laborare ut boves et reliquam pecuniam habeat cum quibus laborare possit, unde et ipse, et omnis familia ejus possit vivere, porcos, aucas, et pullos nutrire, molinum componere, et omne matriamen, quod ad illud molinum emendandum pertinet adducere, sclusam emendare, molas adducere, et omnia quae ibidem ad habendum vel faciendum necessaria sunt, et habere possit et facere: et ideo nolumus ut ullum alium servitium, nec cum carro, nec cum caballo, nec manibus operando, nec arando, nec seminando, nec messes vel prata colligendo, nec braces faciendo, nec humionem, nec ligna solvendo, nec quidquam aliud ad opus dominicum faciat, sed tantum sibi et suo molino serviat. Porcos autem, aucas, et pullos quos de suo molino incrassiare debet, de suo nutriat; et ova solvat, et ea, ut diximus, quae vel molino necesse est facere, vel quae de molino debet exire, illa tantum studeat procurare. Quod vero supra diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
uero minordat᷑. & obhoc necesse ẽ ut de singulis
mensuris panũ consider&. quanti demaiorib. medio¬
crib ł minorib. deunomodio fieri possunt. & spe¬
ramꝰ qđ hoc facto eicuncta aꝑte patebunt. Eece
ut potuimꝰ ñutita semꝑ tenendo fir memꝰ. sec ut in¬
cipiendo ꝓbare ualeamꝰ. qualit̃ in antea tenere de¬
beamꝰ. hoc qđ ad monasteriũ de annona uenire deb&
sub has diuisiones quas supͣ possumius. hoc bene inue¬
nire posse speramꝰ. Idẽ prima famuloꝵ nr̃oꝵ. ł ma
cunda fratrũ. Tertia uasalloꝵ quarta ospitũ. quin¬
ta pulsaltũ. ł scolariorũ. sexta singuloꝵ huc
illucq ꝓuendarior ũ. ex quib. tam̃ ut diximꝰ. nullũ
qui sẽꝑ aequalit̃ habeat᷑ definire numerũ possumꝰ.
ut unicuiq molinario mansus. & vi. bonuaria de t̃ra
dent᷑. quia uolumꝰ ut habeat unde ea quae ei iubent᷑
ꝑficere ualeat. & illam molturã saluã faciat. Idẽ

Expanded text:
vero minor datur. Et ob hoc necesse est, ut de singulis vero minor datur. Et ob hoc necesse est, ut de singulis mensuris panum consideret, quanti de majoribus, mediocribus, vel minoribus, de uno modio fieri possunt. Et speramus quod hoc facto ei cuncta aperte patebunt. Ecce ut potuimus, non ut ita semper tenendo firmemus, sed ut incipiendo probare valeamus qualiter inantea tenere debeamus hoc quod ad monasterium de annona venire debet, sub has divisiones, quas supra posuimus, hoc bene invenire posse speramus: id est, prima famulorum nostrorum,cunda fratrum, tertia vassallorum, quarta hospitum, quinta pulsantium vel scholariorum, sexta singulorum huc illucque provendariorum: ex quibus tamen, ut diximus, nullum qui semper aequaliter habeatur definire numerum possumus.ut unicuique molinario mansus, et VI bonuaria de terra dentur, quia volumus ut habeat unde ea quae ei jubentur perficere valeat, et illam molturam salvam faciat: id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tollenđ est. & alt̃ ꝓ eo ponendus. Quiauero ut
diximꝰ modo semel. modobis. indie manducamꝰ.
& nunc plures. nunc pauciores sumꝰ & numerũ
nr̃m quanti ẽẽ debeamꝰ definire nũquã possumꝰ.
supse aliã rationẽ meliorẽ adhoe ꝓbandũ Iin ue¬
nire potest. cũ dĩ gratia faciat. Similit̃ deua¬
sallis nr̃is. semilit̃ etiã ad portã quorũ numer
certꝰ eẽ non potest. si eodẽ sensu quẽ supͣ dixim̃
ꝑ dies. ꝑseptimanas. ꝑ menses. quandominime. quando
mediocrit̃ quando maxime dat estimare cȩperit.
putamꝰ eũ om̃i non inuenire posse unde ꝑtotũ annũ
ualeat transire nã depulsantis. descolariis dereli¬
quis clericis. seulaicis. nr̃is ł extraneis. facile sciri
potest qualit̃ eos liberare potest monem̃ etiam
ut hoc considerare sĩ neglegat. qđ panis ille quidat᷑
non adunã m̃ surã om̃ib: sed quib: dã maior. quib.dã

Expanded text:
tollendus est, et alter pro eo ponendus. Quia vero, ut tollendus est, et alter pro eo ponendus. Quia vero, ut diximus, modo semel, modo bis in die manducamus, et nunc plures, nunc pauciores sumus, et numerum nostrum quanti esse debeamus definire nunquam possumus; si ipse aliam rationem meliorem ad hoc probandum invenire potest, cum Dei gratia faciat. Similiter de vassallis nostris; similiter etiam ad portam; quorum numerus certus esse non potest, si eodem sensu, quem supra diximus, per dies, per septimanas, per menses, quando minime, quando mediocriter, quando maxime dat, aestimare coeperit, putamus eum omnino invenire posse, unde per totum annum valeat transire. Nam de pulsantis, de scholariis, de reliquis clericis, seu laicis nostris, vel extraneis, facile sciri potest qualiter eos liberare potest. Monemus etiam ut hoc considerare non negligat, quod panis ille qui datur, non ad unam mensuram omnibus, sed quibusdam major, quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
rios quiꝑ pensas sẽꝑ xqualit̃. & habent᷑ aliberant᷑
quorũ numerus sẽꝑ aequalis .ẽ. pisi forte aliquandomi¬
nor. nam nũquã fit maior. Deinde ꝑpendat panẽ
fratrũ quando semel. ł quando bis indie mandu¬
cant. & ponat semꝑ semotĩ illũ quiad illorũ opꝰ de¬
putatus ẽ. & consider& quantũ eotẽpore. quando
semꝑ semel. quantũ eo quando sẽꝑ bisindie mandu¬
eant. & quantũ inuna septiniana in utroq tẽpore
quando minime & quantũ inuna quando maxime
inpendit. & arbitrem̃ ꝓpe eũ inuenire posse
De quanto ualeat pane. ł modiis ad eorũ opus transire.
Inisto numero ponendi sunt om̃s qui panẽ fratrũ acci¬
piunt. excepto ospites. qui hunc cotidie non accipiurs
Obseru& autẽ netantũ pariter depane fratrũ faciat.
ut remanendinimiũ obdurescat. qđ si fecerit eo
tẽpore quando ille illũ numerũ ꝓbat. Ipsepanis

Expanded text:
rios, qui per pensas semper aequaliter et habentur et liberantur, rios, qui per pensas semper aequaliter et habentur et liberantur, quorum numerus semper aequalis est; nisi forte aliquando minor: nam nunquam fit major. Deinde perpendat panem fratrum, quando semel vel quando bis in die manducant, et ponat semper semotim illum qui ad illorum opus deputatus est, et consideret quantum eo tempore, quando semper semel, quantum eo, quando semper bis in die manducant, et quantum in una septimana, in utroque tempore quando minime, et quantum in una, quando maxime impendit; et arbitremur prope eum invenire posse, de quanto valeat pane, vel modiis ad eorum opus transire. In isto numero ponendi sunt omnes qui panem fratrum accipiunt, excepto hospites qui hunc quotidie non accipiunt. Observet autem ne tantum pariter de pane fratrum faciat, ut remanendi nimium obdurescat; quod si fecerit, eo tempore quando ille illum numerum probat, ipse panis
Abbreviated transcription (Latin):
mo corbos .xx. & insuꝑ cotidie panes sup̃ illos. ecce
ꝓuendarios. & adhuc mođ .xxv. addere fecim̃.
Cũtam̃ sicut supͣ dictũ. ẽ sepius. minꝰ quã aut. ecce
aut certe ultra .cccc eẽ soleamꝰ. & quia adipsũ
molinũ. boues. porci. auesdiuerse. canes & int̾dũ
caballi pascendi sunt. Addimꝰ adhuc deipsis molinis.
mođ .ii. Hȩc interim itadicta atq seruata sint.
quo usq parit̃ considerare ualeamꝰ. utrũ addere
aut subtrahere aliquid necessesit . Uerum taom̃ mo¬
nemꝰ atq obsecramꝰ custodẽ panũ. ut quic quid ex¬
inde ꝑmensurã. ł numerũ. dierũ. septimanarũ
ł totius annimensuum. sciri potest cũ omni dili¬
gentia scire non neglegat. quẽ ad modũ cũ tẽpus
niutationis nerit. nobis renuntiare seiat. qualit̃
p̃sentẽ annum adminis trando transeat. & ut hoc
leuius scire possit separ& in de primo illos ꝓuenda¬

Expanded text:
mo corbos XX, et insuper quotidie panes supra illos CCCC mo corbos XX, et insuper quotidie panes supra illos CCCC provendarios, et adhuc modia XXV addere fecimus; cum tamen, sicut supra dictum est, saepius minus quam aut CCCC, aut certe ultra CCCC, esse soleamus. Et quia ad ipsum molinum, boves, porci, aves diversae, canes et interdum caballi pascendi sunt, addamus adhuc de ipsis molinis m, modia ducenta. Haec interim ita dicta atque servata sint, quousque pariter considerare valeamus, utrum addere aut subtrahere aliquid necesse sit. Verumtamen monemus atque obsecramus custodem panum, ut quidquid exinde per mensuram vel numerum dierum septimanarum, vel totius anni mensium sciri potest, cum omni diligentia scire non negligat, quemadmodum cum tempus mutationis venerit, nobis renuntiare sciat qualiter praesentem annum administrando transeat. Et ut hoc levius scire possit, separet inde primo illos provenda
Abbreviated transcription (Latin):
& aliquando amplius. aliquando minꝰ defarina red¬
dere soleat. nostam̃ mediocrit̾ estimantes. speramꝰ
qđ de illis duob corbis sẽꝑ .x. haberi mͦđ. possint. Siergo
manentes. & suꝑuenientes in monasterio erimꝰ. cũ tam̃
unde habundant̃ daripossit quando ãplius sumꝰ
R arotm̃ fit qđ amplius simꝰ cũ hoc sȩpissime fiat.
rarissime fiunt. Sedq omĩs substantia nra quȩ
ꝑministros nrõs dispensanda ẽ sẽꝑ magis uolumus
ut suꝑ crescat . quã deficiat. Addimꝰ adhuc exeo
qd demolinis uenit modiũ .i. & fiunt cotidie panes
ccc ł. demolinis .xu. Collecto igitur numero ꝑsingłos
dies fiunt in totũ in anno modia .u. ccce lxxu.
ad damꝰ etiã xxu. deillis molinis. & fiunt .u. d. Ex
quib ñ del. despelta. reliqua uero. Idccc l. de
molinis ueniredebent. quia ego sicut supͣ dixim̃. ma¬
gis ut suꝑ crescat quãdeficiat uolumꝰ. Idcirco pri¬

Expanded text:
et aliquando amplius, aliquando minus de farina redet aliquando amplius, aliquando minus de farina reddere soleat; nos tamen mediocriter aestimantes, speramus quod de illis duobus corbis semper decem haberi modii possint. Sic ergo manentes, et supervenientes in monasterio erimus, cum tameunde abundanter dari possit quando amplius sumus. Raro tamen fit, quod amplius simus, cum hoc saepissime fiat qupra, qui rarissime fiunt. Sed quia omnis substantia nostra, quae per ministros nostros dispensanda est, semper magis volumus ut supercrescat, quam deficiat: addimus adhuc ex eo quod de molinis venit modium unum, et fiunt quotidie panes CCCCL, de molinis XV. Collecto igitur numero per singulos dies fiunt in totum in anno modia V. CCCCLXXV; addamus etiam XX de illis molinis, et fiunt V. D. Ex quibus III. DCL de spelta; reliqua vero I. DCCCL de molinis venire debent. Quia ergo, sicut supra diximus, magis ut supercrescat quam deficiat, volumus: idcirco pri
Abbreviated transcription (Latin):
ac distributione dĩ pocius attendat uoluntatẽ.
quã nr̃e parcitatis exẽplũ. quoniã unusqͥsq ẽ.
seu panis qͣlit̃ uł unde uł quantũ ad monasteriũ
debeat annissinguł uenire uł qͣlit̃ custos panis
illud debeat dispensare. Volumꝰ ut annis singulis
ueniant de spelta bene uentilata atq: mundata corbi
Scc .L. unusqͥsq corb habens modia .xiĩ. bene coagitata
& rasa ad istũ nouũ modiũ. quẽ dõnus imperator posuit
Etueniat ipsa annona de illis uillis qͣs p̃positus specialit̃
inministerio hab& sinecesse fuerit de omĩb. sinaut̃
de illis qͥb: ipse cũ abbate c̃siderauerit. Istũ numerũ
ideo talit̃ ordinauimꝰ ut ꝑdies singulos. anniqͥ st̃ ccclxy
semꝑ duos corbos habeat. qͥ simul st̃ corbi. dcc .xxx. Ideo aut̃
xx addere fecimꝰ. ut ante a suꝑ crescat quã deficiat
Et quãuis ipsa annona in t̾dũ melior int̾̃dũ de terior.

Expanded text:
ac distributione Dei potius attendant voluntatem, ac distributione Dei potius attendant voluntatem, quam nostrae parcitatis exemplum, quoniam unusquisque est seu panis, qualiter, vel unde, vel quantum ad monasterium debeat annis singulis venire; vel qualiter custos panis illud debeat dispensare. Volumus ut annis singulis veniant de spelta bene ventilata atque mundata corbi DCCL, unusquisque corbus habens modia XII, bene coagitata et rasa, ad istum novum modium quem dominus imperator posuit. Et veniat ipsa annona de ipsis villis quas praepositus specialiter in ministerio habet, et si necesse fuerit de omnibus, sin autem de illis quibus ipse cum abbate consideraverit. Istum numerum ideo taliter ordinavimus, ut per dies singulos anni, qui sunt CCCLXV, semper duos corbos habeat; qui simul sunt corbi DCCXXX. Ideo autem XX addere fecimus, ut antea supercrescat quam deficiat. Et quamvis ipsa annona interdum melior, interdum deterior,