comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis nefarium ⁊ incestũ atq dampnatum
matrimoniũ contraxerit. lib̾os aut̃ expriore
legitimo matrimonio ñ habuerit. statim fuis
facultatib careat. & dosquȩ data ẽ. ei fisci uirib
uindicetur: Ppublicationẽ aut̃ & cinguli siu
patiat᷑ amissionẽ & exilio puniatur. Qđ siuilior
sit ⁊ corporali questioni subsistat. ⁊ uxor eiꝰ contͣ
leges. nupta. easdẽ penas patiatur. scił sinulla
iusta excusctur ignorantia: Const̃ xxxiii. sãpim.
Siquis nepotes ex filio reliquerit. & exfilia.
nepotes uł neptes parit̾ ad hereditatẽ ab intest. ito
aii defuntti uocent᷑. ⁊ ñ minꝰ t̃tiã partẽ sicut ante
capiant. s in tegrã portionẽ c̃seꝗnt᷑. nepotes
exfilia talẽ accipiant nati qualẽ accipiunt
nepotes ex filio ꝓcreati. Itẽ si auia decessent
nepotib exfilio ⁊ nepotib exfilia derelictis:
om̃i parit̾ ad hereditatẽ auiȩ suȩ uocentur
⁊ oĩno nulla sit differentia. utrũ õs nepotes sint

Expanded text:
Si quis nefarium et incestum atque damnatum matrimonium contraxerit, liberos autem ex priori legitimo matrimonio non habuerit, statim suis facultatibus careat, et dos quae data est ei fisci juribus vindicetur. Post publicationem autem et cinguli sui patiatur amissionem, et exsilio puniatur. Quod si vilior sit et corporali quaestioni subsistat, et uxor ejus contra leges nupta easdem poenas patiatur scilicet, si nulla justa excusetur ignorantia. CAP. LVIII. De eodem. Si quis nepotes ex filio reliquerit, et ex filia nepotes vel neptes pariter ad haereditatem ab intestato avi defuncti vocentur, et non minus tertiam partem sicut ante capiant, sed integram portionem consequantur, nepotes ex filia talem accipiant nati qualem accipiunt nepotes ex filio procreati. Item Si avia decesserit nepotibus ex filio et neptibus ex filia derelictis, omnes pariter ad haereditatem aviae suae vocentur, et omnino nulla sit differentia, utrum omnes nepotes sint
Abbreviated transcription (Latin):
pipiois: Ractꝰ aix iii. Simancipiũ tuũ ꝑium
uut ꝑfurtum ablatum alii exnulla iusta causa
detraxer̃. uendicanti tibi dominiũ soluendi¬
tibi preciũ nulla necessitas irrogetur. cap̃xli. Ru.
furtim arbores ciciderunt. frustra ueremini ne ex
ꝑsona eorũ ultͣ nerȩ deditionẽ sitis obstricti. cũ
exdelictis seruorum dnĩ ignorantes ł ꝓhibentes
ita condemnari debeant. ut aut noxȩ dedere
seruum. aut condemnationes sufferre insua habe¬
ant potestate. Cap̃ .xiii. Tituł u.¬
niam mutuã accipiens. ita demũ te institoria actiõe
obligauit. sicũ eũ officio alioui uł negotiationi
tuã ũsum ꝓbabitur actione in eade reꝓposita
eũ actio competit. aqͦ seruum mense ꝓpositũ di¬
cis. sieiꝰ negotii causa qđ ꝑ cũ exercebat᷑ deposita
pecuma ł reddita pot̾̃ ꝓbari. Capͥxxou. ł .iii.
Etiam mandante neq subscribente. neq
iubente dño pecuniam nuituã prisce dedisses.
tñ ea qͣntitas sunrem dñe eiꝰ ustis erogationib

Expanded text:
icabit, tract. 23 . Si mancipium tuum per vim aut per furtum ablatum alii ex nulla justa causa distraxerunt, vindicanti tibi dominum, solvendi pretium nulla necessitas irrogetur. CAP. 88. - Debentibus, furtim arbores caeciderunt, frustra veremini, ne ex persona eorum ultra noxae deditionem sitis obstricti, cum ex delictis servorum domini ignorantes, vel prohibentes, ita condemnari debeant, ut aut noxae dedere servum, aut condemnationes sufferre in sua habeant potestate. CAP. 89. - Quoniam mutuam accipiens, ita demum te institoria actione obligavit, si cum eum officio alicui, vel negotiationi tuam versum probabitur, actione in eadem re proposita eum actio competit, a quo servum mensae praepositum dicis, si eius negotii causa, quod per eum exercebatur, deposita pecunia nec reddita potest probari. PP. non. Mai.e mandante, neque subscribente, neque jubente domino, pecuniam mutuam Priscae dedisses, tamen ea quantitas si in rem dominae ejus justis erogationibus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ãpliatꝰ c̃ductor quẽ ñ solũ seruũ ostet eccłȩ s
ita rationib amultis temporib implicatũ. ut ẽ¬
sieẽt. ingenuus donec ratiocinia cuncta deducere.
modis om̃ĩb obnoxitis hab̾etur: ausu temera-¬
rio molitꝰ fuerit conde paginã testam̃ti. ciuus
omne peculium ȩccłiastico uiri legib ñ dubitet᷑
obstrictum. Qua ꝓpt̾ his p̃sumptionib uice
nr̃ã tua fr̃nitas contͣdicat. nec fieri ꝓrsꝰ aliqͣ
subreptione ꝑmittat. Ac si eidẽ qͥcquã huma¬
nitatis forte contigerit. qr grandeuus eẽ. me-¬
moratur. mox eiꝰ sine dilatione fub̃am unani-¬
mitas tua filiis euis dum taxat. qͥbiis patͥmonis
ꝓbatur c̃missum sub fideli descriptione c̃tdat.
donec temꝑib uniũsis qͥb ħ patͥmoniũ gub̾nasse
cognoscitur. partes dñicas cogat᷑ redde indemines:

Expanded text:
ductor, quem non solum servum constat ecclesiae, sed ita rationibus a multis temporibus implicatum, ut etiamsi esset ingenuus, donec ratiocinia cuncta deduceret, modis omnibus obnoxius haberetur, ausu temerario molitus fuerit condere paginam testamenti, cujus omne peculium ecclesiastico juri legibus non dubitetur obstrictum. Quapropter his praesumptionibus vice nostra tua fraternitas contradicat, nec fieri prorsus aliqua subreptione permittat. Ac si eidem quidquam humanitatis forte contigerit, quia grandaevus esse memoratur, mox ejus sine dilatione substantiam unanimitas tua filiis ejus duntaxat, quibus patrimonium probatur commissum sub fideli descriptione contrudat, donec temporibus universis, quibus hoc patrimonium gubernasse cognoscitur, partes dominicas cogatur reddere indemnes.
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ faciat. ⁊ pꝰ iudiciale calculũ annale
p̃tereat spaciũ: tc̃ solã legitimã portionẽ sibi
debitã heres institutus habeat. ⁊ reli. quã partẽ
relictũ p̃stetur legatũ. inicium aut̃ anni esse
oportet illud tẽpꝰ qd uidiciali sententia reus ãmo¬
nitus ÷ ꝓpt̃ legati solutionẽ. anno aut̃ tͣnsacto
heresqͥ legata ñ soluerit. hereditatẽ testatoris
alicui. ⁊ fideuissorẽ ł mandatorẽ acceꝑit. uł eũ qͥ
pecuniã ꝓeo ꝯstituerit. ñ priꝰ contͣtales ꝑsonas
actiones moueat suas. quas adũsꝰ ipsũ reũ pͥnci.¬
reus siue in solidũ siue ꝓparte : tc̃ contͣ fidouis¬
sores uł mandatores creditorẽ intende oportet.
les actiones exerceat. tã contͣ ipsũ reũ pͥncipalẽ
ꝗͣ contͣfideuisiores eiꝰ ⁊ mandatores eos quȩ non
soluendos eẽ. appareat. Cap̃ .ii.

Expanded text:
similiter faciat, et post judicialem calculum, annale similiter faciat, et post judicialem calculum, annale praetereat spatium, tunc solam legitimam portionem sibi debrelictum praestetur legatum; initium autem anni esse oportet illud tempus, quo judiciali sententia reus admonitus est propter legati solutionem; anno autem transacto, haeres qui legata non solverit, haereditatem testatoris alicui, et fidejussorem vel mandatorem acceperit, vel eum qui pecuniam pro eo constituerit, non prius contra tales personas actiones moveat suas quam adversus ipsum reum princireus sive in solidum, sive pro parte, tunc contra fidejussores vel mandatores creditorem intendere oportetles actiones exerceat, tam contra ipsum reum principalem quam contra fidejussores ejus et mandatores, eosque non solvendo esse appareat. CAP. 118.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥetas meuĩĩ ẽ: magis meuio fieri in uiria intelli¬
git᷑. S. si libo qͥtͥ bona fide seruut inuiria facta sit
milla tͥactio dabitur. s suo nomine id exꝑrri
potĩt. nͥ incontumeliã tuã pulsatꝰ sit. Tc̃ enim
bona tͥ fide seruienti ut totiens ad mittatur
inuiriarum actio quotiens intuã contumeliã
Auqͣndo illicito iugo ⁊ iꝓbo subiecti fugi¬
unt adeccłiã. qͣ retinent᷑ ingenui aseriutute
ne ingenuitas oppͥmat᷑. imnisercors deputat᷑.
Si quis parentẽ ł siliũ ł fratrẽ ł patronum
heredẽ instituerit. ⁊ legatũ siue fidĩ c̃missũ ab eo
ati scriptꝰ heres impleuerit. ⁊ sine frustratione
legatũ exsoluerit. habeat firmit̃ hereditatem
defuncti. ⁊ uiditio potiat᷑ eiꝰ. cuiꝰ eũti udiciũ
passꝰ ñ ÷. Si aut̃ reluctandũ ẽẽ. uoluntati testa.¬
toris existimauerit: & legatario moras fecerit
intantũ ut &̃ legatariꝰ uidicẽ ad eat. & iuctric̃ẽ
sententiã capiat. ⁊ tñ nichilominꝰ beres moras

Expanded text:
is Maevio iniuria fieri intellegitur. Sed si libero, qui tibi bona fide servit, iniuria facta sit, nulla tibi actio dabitur, sed suo nomine is expereri poterit: nisi in contumeliam tuam pulsatus sit, tunc enim bona fide tibi serviente, ut totiens admittatur iniuriarum actio, quotiens in tuam contumeliam uando illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad ecclesiam, qua retinentur ingenui a servitute. ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur.Si quis parentem, vel filium, vel fratrem, vel patronum haeredem constituerit, et legatum scti scriptus haeres impleverit, et sine frustratione legatum exsolverit, habeat firmiter haereditatem defuncti, et judicio potiatur ejus cujus everti judicium passus non est. Si autem reluctandum esse voluntati testatoris existimaverit, et legatario moras fecerit, in tantum ut etiam legatarius judicem adeat, et victricem sententiam capiat, et tamen nihilominus haeres moras
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seruus id ad meuium ꝑtulerit. meuiusdũ
uult ticium impso dep̃hende. ꝑmisit seruũ
quasdã res adeũ ꝑferre. utrũ fuiti an serui
corrupti teneat᷑ ticiꝰ anneutro. Et cũ nob̃ suꝑ
hac dubitatione suggestũ ẽ: ⁊ antiquorum
prudentũ suꝑ ħ alt̾cationes ꝑspeximꝰ qͥb dã
neq furti neq serui corrupti actionẽ p̃stan.¬
tib: quibdã furti tantũ mͦ nos huiꝰ modi
calliditati obuiã euntes. ꝑ nr̃am decisionẽ
sanximꝰ. non solũ furti actionẽ . s aẽ. serui¬
corrupti contͣ eũ dari. Licet enĩ isseriuiis deterior
a sollicitatore minime factꝰ ẽ. ⁊ idõ ñcurrant regle
quȩ serui corrupti actionẽ introducant. tñ c̃siliũ
corruptoris ad ꝑniciẽ ꝓbitatis serui introductũ ẽ. ut
sit ei penał actio imposita. tãꝙ sire ipsa fuerit seriuus
corruptꝰ. ne ex huiꝰmodi impunitate ⁊ in aliũ seruũ
qui possit corrumpi tale facinꝰ a quibusdã ꝑpetret᷑.

Expanded text:
 seruus id ad me pertulerit, ego, dum vult Titium in ipso deprehendere, permisit servum quasdam res ad eum perferre: utrum furti, an servi corrupti teneatur Titius, an neutro. Et cum nobis super hac dubitatione suggestum est, et antiquorum prudentium super hoc altereationes perspeximus, quibusdam neque furti neque servi corrupti actionem praestantibus, quibusdam furti tantummodo: nos huiusmodi calliditati obviam euntes, per nostram decisionem sanximus, non solum furti actionem, sed etiam servicorrupti contra eum dari: licet enim is servus deterior a solliquae servi corrupti actionem introducant, tamen consilium corruptoris ad perniciem probitatis servi introductum est, ut sit ei poenalis actio imposita, tanquam si re ipsa fuerit servus corruptus, ne ex hujusmodi impunitate, et in alium servum qui possit corrumpi tale facinus a quibusdam perpetretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Si is adquẽ ancille ꝑtinet usus. fructꝰ.
partum suũ eẽ. credens uendidit. aut
donauerit. furtũ ñ cõmittit. furtũ enm
sine affectu furandi ñ cõmittitur.
uelut si furtũ fecerit. aut bona rapuerit.
aut dãpnũ dedit. aut inuriã cõmiserit.
aut hominẽ noxe deđe: Noxa ẽ. aut̃ corpꝰ
qđ nociuit id ÷ seruus. noxa ipsũ maleficiũ.
uelut furtum. dampnũ. rapina. inuiria:
Summa aut̃. ratione ꝑmissum ẽ. noxe dediti¬
one ꝑfungi Nãq erat iniquũ nequitiã
eorũ ultͣ ipsoꝵ corpora dñis damꝑnosã esse:
Dñs noxiali uidicio serui sui noĩe conuentꝰ.
seruũ. actor qͥdẽ noxȩ dedendo lib̾at᷑. nec minꝰ
ꝑpetuũ eiꝰ dominiũ adnõ transfert᷑. Si aut̃
damnũ ei cui deditꝰ ẽ resartierit que sita pecu¬
manumissꝰ ł alienatꝰ fuerit seruus. ullã acti.¬

Expanded text:
Si is ad quem ancillae pertinet ususfructus, partum suum esse credens, vendiderit aut donaverit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur velut si furtum fecerint, aut bona rapuerint, aut damnum dederint, aut injuriam commiserint, aut hominem noxae dedere. Noxa autem est corpus quod nocuit, id est servus; noxia ipsum maleficium, velut furtum, damnum, rapina, injuria. Summa autem ratione permissum est noxae deditione perfungi. Namque erat iniquum nequitiam eorum ultra ipsorum corpora dominis damnosam esse. Dominus noxali judicio servi sui nomine conventus, servum actori quidem noxae dedendo liberatur, nec minus perpetuum ejus dominium a domino transfertur. Si autem damnum ei cui deditus est resarcierit, quaesita pecumanumissus vel alienatus fuerit servus, ullam acti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ libos & uxores. S itacũ qͥd latrocinu cominissum
fuerit. & qđ aꝑte ad contumeliã dñi respicit. ueluti
siquis aliemuĩ seruum t̾ib̾auerit. ⁊ inhunc casũ actio
ꝓponitur. Ac siqͥs seruo conuiciũ fecerit ł pugno eũ
ꝑcusserit. nulla ieũactio dño competit. Si c̃muni
seruo inuiria facta sit. equũ ẽ. ñ ꝓea parte qͥdñs
qͥsq ẽ. estimationẽ iniurie fieri. s ex dñoꝵ ꝑsona

Expanded text:
 liberos et uxores. Sed ita cum quid latrocinii commissum fuerit, et quod aperte ad contumeliam domini respicit, veluti si quis alienum servum verberaverit; et in hunc casum actio proponitur. At, si quis servo convicium fecerit, vel pugno eum percusserit, nulla in eum actio domino competit. Si communi servo injuria facta sit, aequum est non pro ea parte qua dominus quisque est, aestimationem injuriae fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ad pascasiñ . alexand. De seruo qͥ fugerat
dñm suũ int̾rogabas sulle in illa fuga mor¬
tuus fuerit utrum liceat ꝓ eo orare annon.
discolis. ⁊ ingrangensi concł ita scriptũ est.¬
ꝓpͥũ dnm̃ contẽpnere. ut sic discedat ab eiꝰ
obseqͥo anathema sit. Undatur intelligi. qr
siille anathema meruit qͥ docet seruũ ꝓpͥu̾¬

Expanded text:
ad Pacasium Alexandrinum. De servo qui fugerit dominum suum interrogabas, si ille in illa fuga mortuus fuerit, utrum liceret pro eo orare, an non. discolis. Et in Gangrensi concproprium contemnere, ut discedat ab ejus obsequio, anathema sit. Unde datur intelligi quod si ille anathema meruit, qui docet servum p
Abbreviated transcription (Latin):
gaudentiꝰ insinuauit nob̾ ab auctorib
scẽ romanȩ cui dõ auctore p̃sidemꝰ eccle.
sibi uiolentiã irrogari. asserens qđ filiossuos
iuri predicte uelint eccłe uindicare. Oblatis
& enim abeo docum̃tis nouimꝰ. siricã uxorẽ
p̃sentium portitoris abetia quondã beate
memorie. morene cuidã femine titulo
donationis fuisse largitã. & ab eade more¬
na ꝑ epłam manu missã. Et idõ indecens
ẽẽ. credimꝰ. ut ꝓgeniti ex lib̾a muliere filu
ad seruitium retrabantur. ꝓ pt̃ea exꝑientiȩ
tuȩ p̃senti auctoritate p̃cipimꝰ. ut his ipsis¬
docum̃tis sic̃ &e nos didicimꝰ. exuto acuris
diligent̃ intendat. qͣtinꝰ si docum̃ta nuli¬
sunt ab ecdȩ parte quȩ dooum̃tis huiꝰ hois
debeant obiuare: ab eiꝰ se molestia sine aliqͥ
retractatione suspendat Durũ ẽ. enĩ uts
alii ꝓmercede sua lib̾tates tribuunt. ab
eccłia quã tueri hec oportuerat reuocent᷑¬

Expanded text:
Gaudiosus insinuavit nobis ab actoribus sanctae Romanae, cui Deo auctore praesidemus, Ecclesiae sibi violentiam irrogari, asserens quod filios suos viri praedictae Ecclesiae velint vindicare. Oblatis etenim ab eo documentis, agnovimus Siricam uxorem praesentium portitoris, ab Ecia quondam gloriosae memoriae, Morenae cuidam feminae titulo donationis fuisse largitam, et ab eadem Morena per epistolam manumissam; et ideo indecens esse credimus ut 548 progeniti ex libera muliere filii ad servitium retrahantur. Propterea experientiae tuae praesenti auctoritate praecipimus ut his ipsisdocumentis, sicut et nos didicimus, exuto a curis animo, diligenter intendat, quatenus si documsunt ab Ecclesiae parte, quae documentis hujus hominis debeant obviare, ab ejus se molestia sine aliqua retractatione suspendat. Durum est enim ut, si alii pro mercede sua libertates tribuunt, ab Ecclesia, quam tueri haec oportuerat, revocent
Abbreviated transcription (Latin):
Amb̃r suꝑ epłama. ad cornthios. Si qui
subiugo sunt serui dños suos dignos honore
existiment. ne nom̃ dĩ & doctrina blasphemet᷑.
Hec de ilł scribit apłs qͥ insideles habent
dominos p̃cipiens eis ut omẽ obsequium
p̃cepit apłs cum omi sollicitudine siuie
impios habeant siue pios dños. ¶Sermo angꝰ¬
sanguine redempti sunt. tñ durũ uidet᷑
dicat illi ignosce  michi. damͥueniã.
non qr ñdeb& facere. sed ne ille incipiat
suꝑbire. Qd gͦ : Ante ocłos dĩ peniteat
eum. ante ocłosdei puniat cor suũ. & si
ñ pot̃ scruo dicere qr ñ oportet da mͥ ueniã :
blande illum alloquatur. blanda enĩ appel¬

Expanded text:
am primam ad Corinthios. Si qui sub jugo sunt servi, dominos suos dignos omni honore existiment, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur . Haec de illis scribit Apostolus, qui infideles habent dominos, praecipiens eis, ut omne obsequium praecipit Apostolus cum omni sollicitudine, sive impios habeant, sive pios dominsanguine redempti sunt; tamen durum videtdicat illi: Ignosce mihi, da mihi veniam quia non debet facere, sed ne ille incipiat superbire. Quid ergo? ante oculos Dei poeniteat eum, ante oculos Dei puniat cor suum. Et si non potest servo dicere, quia non oportet: Da mihi veniam, blande illum alloquatur; blanda enim appel
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ hanc licitũ ñ eẽ. ut cũ sacram̃to litigator ꝓ
arbit̃ eligatur. Et si enĩ suã contͣ issententiã
deđit: ipse denuo rationẽ daturꝰ ÷ Cap̃ xiiii.
Om̃s lites scđ̾m leges ⁊ ꝯstitutiones dirimantur
ꝗ muis iussio nra ł pragmatica sanctio c̃tͣriũ
Siquis cũ clerico litigiũ habuerit siqͥdẽ decausa
suppositꝰ ÷. Ille aut̃ sine damno sine dilatione
competentẽ finẽ liti impositurꝰ ẽ. Sin aũ noluent
epc̃ litẽ dirimere: tc̃ ad ouules uidices discep¬
causȩ imponant. ita tñ ut disceptatio litisduoꝵ
m̃siũ spacĩ ñ excedat. alitis contestatione nu-¬
merandũ. Non alit̃ aut̃ puniat᷑ clericꝰ. nͥ obno¬
xiiis reꝑtꝰ sac̃dotio nudatꝰ fuerit ab ep̃o suo ł
clericatꝰ honore: Sin aut̃ crim̃ eccłiasticũ ẽ.
tc̃ sccłm canones epõ soli causȩ ex aminatio &
pena ꝓcedat. nullã c̃ munionẽ aliis iudicib¬

Expanded text:
posthac licitum non esse ut cum sacramento litigatorum posthac licitum non esse ut cum sacramento litigatorum arbiter eligatur. Etsi enim suam contra jus sententiam dederit, ipse denuo rationem daturus est. CAP. 149. m lites secundum leges et constitutiones dirimantur, quamvis iussio nostra vel pragmatica sanctio contrarium Si quis cum clerico litigium habuerit, si quidem de causa suppositus est. Ille enim sine damno et sine dilatione competentem finem liti impositurus est. Sin autem noluerit episcopus litem dirimere, tunc ad civilem judicem discepcausae imponant, ita tmensium spatium non excedat a litis contestatione numerandum. Non aliter autem puniatur clericus, nisi obnoxius repertus sacerdotio nudatus fuerit ab episcopo suo vel clericatus honore. Sin autem crimen ecclesiasticum est, tunc secundum canones ab episcopo solo causae examinatio et poena procedat, nullam c
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ litigare ap̃ eũ solum noluerit: liceat ei ad
epm̃ innocare. ut cũ ipso considente causã
audeat. ⁊ ł amicali ꝯpositione litigatores
transigere faciant. ł cognitialit̃. ita tñ ut
sententia legib consentanea imponat᷑ Cpͥur
Siquis ex ancilla sua lib̾os habuerit. eãq
manumittere uelit. & dotalib strum̃tisfactis
uxorem legitimã hab̾e ⁊ compositione institi.¬
mentoꝵ dotalium lib̾i euis manumitti.
Siquis cum monachis aut scĩmonialib
babeat litigiuim: ñ audeat monachum uel
sc̃imonialẽ adcuulẽ uidicẽ accusare uł
trahere. s magis ad eat ciuitatis epm̃. Ille
defendi cum oĩ scił honestate. ita ut ep̃s legib
tentiã scriptis dicant. ⁊ꝓuocationes c̃dẽnato
non denegentur. nͥ forte t̃ appellare aliquis
maluerit. ł contumax in absentia fuit. nã &
t̃tia ꝓuocatio p̾iudicata ẽ. ⁊ c̃tumaces c̃dẽnati
appellare non poss Cap̃ .xii. Insũma ꝯstitiumꝰ

Expanded text:
 litigare apud eum solum noluerit, liceat ei ad episcopum invocare, ut cum ipso considente causam audiat, et vel amicali compositione litigatores transigere faciant. vel cognitialiter, ita tamen ut sententia legibus consentanea imponaturSi quis ex ancilla sua liberos habuerit, eamque manumittere velit, et dotalibus instrumentis factis uxorem legitimam habere, compositione instrumentorum dotalium liberi ejus manumitti Si quis cum monachis aut sanctimonialibus habeat litigium, non audeat monachum vel sanctimonialem ad civilem judicem accusare vel trahere, sed magis adeat civitatis episcopum. Ille defendi, cum omni scilicet honestate, ita ut episcopus letentiam scriptis dicant, et provocationes condemnato non denegentur, nisi forte ter appellare aliquis maluerit, vel contumax in absentia fuit; nam et tertia provocatio praejudicata est, et contumaces condemnati appellare non possunt. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
xIII.I.iii. Metuentes famuli dños si adeccłie septa
consugerint int̾cessionẽ debent querere ñ
latebras. ne hec ipsa p̃sumptio tarditatis
temeritatẽ augeat ret̾endi. Filiꝰ ce eniꝰ nr̃
uir spectabilis petrus querit᷑ seruũ fuũ in
eccłia scĩ clem̃tis duitiꝰ c̃ morari. cui cum
deputass& sacram̃ta p̃stari illũ egredi nulla
ratione uoluisse Et idõ supͣdictꝰ homo¬

Expanded text:
. Metuentes famuli dominos si ad ecclesiae septa confugerint, intercessionem debent quaerere, non latebras, ne haec ipsa praesumptio tarditatis temeritatem augeat renitendi. Filius enim noster vir spectabilis Petrus queritur servum suum in ecclesia S. Clementis diutius commorari, cui cum deputasset sacramenta praestari, illum egredi nulla ratione voluisse. Et ideo dilecto
Abbreviated transcription (Latin):
ut quorũ lib̾tas ꝑnitiosa ẽ: sit salutifera
seruitus:iqͥ suꝑbire nouer̃ adeptalib̾tate
elati: ꝑdita discant obedire subiecti:¬
uire eccłȩ noscuntur hab̾e. nichillicebit. in
extraneum dominium transactione quacũq
deducere. Sed si ex his quȩlibet fortasse uende
uoluerint: sac̃doti eiusdẽ ȩccłȩ offerent con-¬
uenient̃ emenda. Carũq rerum precia ut
eis placuerit. aut difpensent aut habeant.
Nam indominiũ partis alt̾iꝰ reisue censũ
nullomꝰ transire ꝑmittimꝰ. Suis aut̃ filiis
uł ꝓpinquis eiusdẽ. ł seruitio uł patrocinio¬

Expanded text:
ut quorum libertas perniciosa est, sit salutifera servitus, et qui superbire noverunt adepta libertate elati, perdita discant obedire subjectijure Ecclesiae noscuntur habere, nihil licebit in extraneum dominium transactione quacunque deducere. Sed si ex his quaelibet fortasse vendere voluerint, sacerdoti ejusdem Ecclesiae offerent convenienter emenda, earumque rerum pretia, ut eis placuerit, aut dispensent, aut habeant. Nam in dominium partis alterius rei suae censum nullo modo transire permittimus. Suis autem filiis, vel propinquis ejusde
Abbreviated transcription (Latin):
audiantur. nͥ forte eos deferant maiestati.¬
Codic̃ lib .iiii. cap̃ . xx. Titulo ix
Seruos pro dñis quẽ admodũ adũsus eos
introgari ñ posse. ꝓfacto aut̃ suo posse int̾roga
Si quis ex familiarib ⁊ ex seruis cuiꝰlibet
emerserit ei es timationẽ capitis uł fortunas
peciturꝰ cuiꝰ famili aritati uł dñõ in heserit
tione criminum atq accusationis ex ordio.
ultore gladio feriatur. ⁊ ituł xxi.¬
ibti accusatores manumisorũ heredũ ue
eorũ p̃sum pserint eẽ: eodẽ qͦ serui supplicio
tenebuntur. luituri penas ante ꝓhibite
igͣtus fuerit. rescindi deb& lib̾tas. cauere
ait̃ oportet ingratitudines quȩ legib cognite
s̃. ueluti si lib̾tꝰ manꝰ suas contͣ patronĩoueat.
uł si ꝯtumelias atroces ei fecerit. ł si magnũ

Expanded text:
audiantur, nisi forte eos reos deferant maiestatiaudiantur, nisi forte eos reos deferant maiestatiIV cap. 20, titulo VIII . Servos pro dominis, quemadmodum adversus eos, interrogari non posse, pro facto autem suo posse interrogaSi quis ex familiaribus, vel ex servis cujuslibet emerserit, ejus existimationem, caput atque fortunas petiturus, cujus familiaritati vel dominio inhaeserit,tione criminum atque accusationis exordio ultore gladio feriatur. Vocem enii accusatores manumissorum, haeredumve eorum praesumpserint esse, eodem quo servi supplicio tenebuntur, luituri poenas ante prohibitae ingratus fuerit, rescindi debet libertas? Causae autem ingratitudinis legibus cognitae sunt: veluti si libertus manus suas contra patronum moverit, vel si contumelias atroces ei fecerit, vel si magnum
Abbreviated transcription (Latin):
disnissus fuert. &a quolib& hoĩe inseruñ int̾pellatꝰ
fuerit. pͥniu legtamũ auctorẽ sue lib̾tatis ꝓferat.
⁊ insualibtate ꝑseueret. Siu̾ legitimꝰ auctor defuerit.
testimonio bonorum homnũ qͥ tc̃ aderant qͣndolib̾
dimissus fuerat se defende ꝑmittatur: Si uͦ testes
deseruerint cum duab aliis carthis quȩ eiusdẽ
cancellarii mami firmate sint uł scriptȩ suã cartã
que tercia est uerã ⁊ legitimã eẽ ꝯfirmet. Cancella
& acceptꝰ. Si aut̃ qͥ int̾pellatꝰ fuerit ad seruitiũ nec
auctorẽ nectestimoniũ habuerit. neq alias duas
cartas adsu ã confirmandã inuenire ñ potuerit. tc̃
isqui eum interpellauit scđm legẽ ipsã cartam
falsam efficiat & seruum conquirat. Cp̃ cluiiii.
Libtꝰ uł lib̾ta innullis negotiis contͣ quẽquã
testimoniũ dicere admittantur. excepto in aliqͥb
causis. ubi ingenuitas deesse cognositur sic̃ ꝑmissẽ
Siserui facmora dominorũ confessis̃: nullomͦ

Expanded text:
latus fuerit, primum legitimum auctorem suae libertatis proferat, et in sua libertate perseveret. Si vero legitimus actor defuerit, testimonio bonorum hominum qui tunc aderant, quando liber dimissus fuerat, se defendere permittatur. Si vero testes defuerint, cum duabus aliis chartis, quae ejusdem cancellarii manu firmatae sint vel scriptae, suam chartam, quae tertia est, veram et legitimam esse confirmet. Cancellaret acceptus. Si autem qui interpellatus fuerit ad servitium, nec actorem nec testimonia habuerit, neque alias duas chartas ad suam confirmandam invenire potuerit, tunc is qui eum interpellavit, secundum legem ipsam chartam falsam efficiat, et servum conquirat. CAP. 57.Libertus vel liberta in nullis negotiis contra quemquam testimonium dicere admittantur, excepto in aliquibus causis, ubi ingenuitas deesse cognoscitur, sicut permissum Si servi facinora dominorum confessi sunt, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
implis uͦ romanoꝵ dominus liboꝵ: Unde &
uos qͥeqͥd agitur. priꝰ qͥ dẽ seruata iustitia deinde
ustodita ꝑ om̃ia lib̾tate agere debetis. Ntẽ petro
cipiis comqueri dicentes. qr si seruus cuiꝰpiam
fortasse fugiens dnĩm suũ uiris eocłiastioi ͤ eẽ. pro¬
iuris habeant nullo agentes uidicio. s seruiuocẽ
tia tua quȩcũq ita facta cognouerit pꝰ posita
tarditate corrigat. ⁊ talia quȩq mancipia
siqͥ nõ iure eccłiastico habentur. sic̃ sine udicio
ablata s̃. ita restitui ante iudiciũ decet. ut siqͥd
ineis scẽ ȩcclȩ legitime cõpetit tẽ eoꝵ possessores
debeant ordinata actione pulsariCapitularuꝰ¬

Expanded text:
 Romanorum dominus liberorum. Unde et vos quidquid agitis, prius quidem servata justitia, deinde custodita per omnia libertate agere debetis CAP. 55. - Dcipiis conqueri dicentes quia, si servus cujuspiam fortasse fugiens dominum suum, juris ecclesiastici se esse projuris habuerunt, nullo agentes judicio, sed servi vocetia tua quaecunque ita facta cognoverit, postposita tarditate corrigat, et talia quoque mancipia, si quae nunc in jure ecclesiastico habentur, sicut sine judicio ablata sunt, restitui ante judicium decet; ut si quid in eis sanctae Ecclesiae legitime competit, tunc eorum possessores debeant ordinata actione pulsari. Cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
sit. s neq mortuo debitore deductionẽ eiꝰ.¬
& fumis impediat. Si enim tale aliqͥ ꝑpe.¬
trauerit suis actionib cadit. siue uistas
habeat intentiones siue non. & ñ sobũ debi¬
tam sibi quantitatẽ amittat. s etiã alterũ
tantũ beredib eius ꝓiniuria defunc ti
prestare c̃pellatur. & ñ sufficiunt istȩ penȩ
cum & tertia pars bonorũ eiꝰ supplicetur &x ipe
tutor ł curator cuiꝰ ius ꝑsonȩ sacram̃tũ p̃stare
compellitur ꝑ diuinas scripturas. qd oĩa gesturꝰ ẽ.¬

Expanded text:
sit. Sed neqsit. Sed neqet funus impediat. Si enim tale aliquid perpetraverit suis actionibus cadit, sive justas habeat intentiones, sive non, et non solum debitam sibi quantitatem amittat, sed etiam alterum tantum haeredibus ejus pro injuria defuncti praestare compellatur, et non sufficiunt istae poenae, cum et tertia pars bonorum ejus publicetur, et ipse tutor vel curator cujusvis personae, sacramentum praestare compellitur per divinas Scripturas, quod omnia gesturus e
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ delationis nec calumniȩ causa. nec ue¬
xandi adu̾sarii grã ꝓbationes in tota cansa
ab adũsario suo exigant. na antea in uno qͦq¬
capitulo quã litis litigato ab adũsario fuo
ꝓbationes ex egiss&e uirare compellebatur q
ñ calumnic causa c̃plura sacram̃ta p̃staret.
idõq unũ usurandum sufficiat. Constit̃¬
xluiii. Cap̃.in. Siqͥs ex sententia uidicis
ammnonitꝰ fuerit : habeat pꝰ ãmonitionem
xx. dierũ spaciũ: Irem Intra uicesimũ diẽ
litis contestatio facta milliꝰ mom̃ti ẽ. Si qͥs aut̃
iudicẽ recusauerit. & alium ꝓ eo petierit. eũq
iterum recusare maluerit ut aliquem sibi
Si quis debitorẽ suũ egrotantẽ ⁊ ꝑiditantẽ
mori molestare uoluerit ꝓdebtto suo non
liceat ei ħ facere. cum neq uxori eiꝰ neq lib̾is
aliquam in quietudinẽ afferre ꝑmittitur.
neq signa edib eius imponere. nͥ pꝰ mortẽ
debitoris consistente. uidicialis calculus
ꝓbatus suerit. & legitima ordinatio secuta

Expanded text:
quod non dilationis, nec calumniae causa, nec vexandi adversarii gratia probationes in tota causa ab adversario suo exigant. Nacapitulo, cum litis litigator ab adversario suo probationes exegisset, jurare compellebatur, quod non calumniae causa complura sacramenta praestaret; ideoque unum jusjurandum sufficiat. Cis admonitus fuerit, habeat post admonitionem 29 dierum spatium. Item Intra vicesimum diem litis contestatio facta nullius momenti est. Si quis autem judicem recusaverit, et alium pro eo petierit, eumque iterum recusare maluerit, ut aliquem sibi Si quis debitorem suum aegrotantem et periclitantem mori molestare voluerit pro debito suo, non liceat ei hoc facere, cum neque uxori eius, neque liberis aliquam inquietudinem inferre permittitur, neque signa aedibus eius imponere, nisi post mortem debitoris lite consistente iudicialis calculus prolatus fuerit, et legitima ordinatio secuta
Abbreviated transcription (Latin):
Si quos deseruis eccłȩ bene meritis sibi ep̃s libte
donauerit. collatã lib̾tatẽ a successorib placuit
custodiri cũ eo qd eis manumissor in lib̾tate c̃tulent
isoris mortẽ ecołȩ reuocetur. Capitł xxuiii.
fuerit tueatur. Qd siqͥs ante audientiã aut

Expanded text:
Si quos de servis Ecclesiae bene meritis episcopus libertate donaverit, collatam libertatem a successoribus placuit custodiri, cum eo quod eis manumisser in libertate contulermissoris mortem Ecclesiae revocetur. CAP. 51. clesia tuea
Abbreviated transcription (Latin):
iustificantur. dũ p̃cedentiũ cupiditatẽ & ma¬
liciam corrigunt. Nã reuera peccatis eorũ
c̃municant. s. qđ illi diripuer̃: isti retentant.
Cuiꝰ peccatũ qͥsq sequitur : necesse ẽ. ut eiꝰ
penã sequatur. Neq enim erit impar
Iustum ẽ. pͥncipẽ legib obtemꝑare suis:
Tc̃ enĩ iura sua ab oĩb custodienda existim&e:
qͣndo ⁊ ipse illis reuerentiã p̃bet. Principes legib
teneneͥ suis. nec inse posse dãnare iura que insub¬
iectis c̃stituunt. Iusta enĩ uocis eoꝵ auctoritas. si
q̃ ppłis ꝓhibent : sibi ñ licere patiant᷑. Subreli¬
gionis disciplina: scłi potestates subiecte sunt.
Et ꝗuis oulmmine regnisint p̃diti: iuncło tam̃
fidĩ tenent᷑ astricti: ut sidẽ̾ xp̃i suis legib p̃dicent:
& ipsã fidĩ p̃dicationẽ morib bonis conseruent.

Expanded text:
justificantur, dum praecedentium cupiditatem et majustificantur, dum praecedentium cupiditatem et malitiam corrigunt. Nam re vera peccatis eorum communicant, si quod illi diripuerunt, isti retentant. Cujus peccatum quisque sequitur, necesse est ut ejus poenam sequatur. Neque enim erit impar Justum est, principem legibus obtemperare suis. Tunc enim jura sua ab omnibus custodienda existimet, quando et ipse illis reverentiam praebet. Principes legibus teneri suis, ne in se posse damnare jura, quae in subditis constituunt. Justa enim vocis eorum auctoritas, si quod populis prohibent, sibi licere non patiantur. Sub religionis disciplina seculi potestates subjectae sunt. Et quamvis culmine regni sint praediti, vinculo tamen fidei tenentur astricti, ut fidem Christi suis legibus praedicent, et ipsam fidei praedic
Abbreviated transcription (Latin):
tanto si delĩquat peccato maior ẽ. Potentes enĩ:¬
potent̃ torm̃ta paciuntur. Cui enĩ plusc̃̾mit.¬
titur : plus ab eo exigitur. &̃ cũ m̃sura penarỹ:
Reges uitã subditorũ facile exemplissuis. uł
edificant ł subũtunt. Idõ pͥncipẽ ñ oportet
delinquere. ne formã peccandi faciat peccati
eius impunita licentia. Nã rex quiruit in
uiciis cito uiã ostendit erroris: Sic̃ legit᷑ de
ierobã qͥ peccauit. & peocare fecit isrł. Illius
aut̃ asscribitur. qͥcqͥd exẽplo eiꝰ asubditis ꝑpecͣt᷑.
Sic̃ ñ nullibonorum pͥnciplũ dõ placita facta
secuntur: ita facile multi pͣua eorũ exempla
sectantur. Periq aut̃ ap̃ iniqͦs pͥncipesneces¬
fitate magis ꝗuotomali existunt. dũ ĩꝑiis
eorũ obȩdiunt. Nnulli añ sic̃ ꝓniti s̃ seqͥ reges
minalũ : sic pigri sunt imitari illos in bonũ
Sepe unde malireges peccant: inde mali

Expanded text:
tanto, si delitanto, si delipotenter tormenta patiuntur. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur, etiam cum mensura poenarum. Reges vitam subditorum facile exemplis suis, vel aedificant, vel subvertunt. Ideo principem non oportet delinquere, ne formam peccandi faciat peccati ejus impunita licentia. Nam rex qui ruit in vitiis, cito viam ostendit erroris. Sicut legitur de Hieroboam, qui peccavit, et peccare fecit Israel. Illiautem ascribitur quidquid exemplo ejus a subditis perpetratur. Sicut nonnulli bonorum principum Deo placita facta sequuntur, ita facile multi prava eorum exempla sectantur. Plerique autem apud iniquos principes, necessitate magis quam voto, mali existunt, dum imperiis eorum obediunt. Nonnulli autem sicut prompti sunt sequi reges in malum, sic pigri sunt imitari illos in bonum. Saepe unde mali reges peccant, inde boni
Abbreviated transcription (Latin):
Plerumq princeps iustus: &̃ malorũ errores
dissimulare nouit. non qđ inqͥtati eorũ con¬
sentiat: s qđ aptũ tẽpꝰ correctionis expectet.
quando eorum uicia. uł em̃dare ualeat uł
punire: Multi aduersus pͥncipesc̃ uiratiõis
crmmine deteguntur: s ꝓbare uolens deus
clem̃tiã pͥncipũ. illos male cogitare ꝑmittit:
istos ñ deserit. De illorum malo. bene istis
facit: dum culpas illi agunt: isti mira pati¬
entia indulgent. Reddẽ malum ꝓmalo:
uicissitudo ẽ iustitiȩ: S qͥ clem̃tiã addit
iustitiȩ : ñ mabã ꝓmalo culpatis reddit.
uiciis fuerit implicatus: Popłi enĩ peccantes:
iudicem metiunt Reges aut̃ non nͥsolodĩ
timore metuq gehenne cohercerntur. lib̾i
ĩp̃ceps ꝓrumunt & ꝑ abruptũ licentiȩ in om̃e
facinꝰ uiciorum labunt᷑. Quando qͥsq insuꝑiori
constitutꝰ ẽ. loco: tanto inmnaiori c̃ u̾satur ꝑicło.
& quando splendoris honore qͥsq celsior ei ⁊:

Expanded text:
orum errores dissimulare novit, non quod iniquitati eorum consentiat, sed quod aptum tempus correctionis exspectet, quando eorum vitia vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo bene istis facit, dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, vitiis fuerit implicatus. Populi enim peccantes judicem metuunt; reges autem, nisi solo Dei timore metuque gehennae coerceantur, libere in praeceps proruunt, et per abruptum licentiae in omne facinus vitiorum labuntur. Quanto quisque in superiori constitutus est loco, tanto in majori versatur periculo; et quanto splendoris honore quisque celsior est,
Abbreviated transcription (Latin):
ex eodem concł. GiI. Cap̃ xui.
ic̃ insolentia maloꝵ regũ odiosa sẽꝑ
&e execrabilis existit subiectis: itabonoꝵ
ꝓiuda utilitas amabilis efficitur popłis
Quo oirca qͥs ferat. aut qͥs talẽ errant̃e xp̃i-¬
anũ uideat. qui regiã sobolẽ ant posteritatẽ
conetur expoliare reb aut pͥuare digni¬
excellentissimi cintiliani regis postĩtate
dentur apta nob̾ decreta: ut ea q̃ sinodꝰ¬
p̃tĩto anno in hac eccłia habita ꝯstituit circa
omnẽ pꝰtĩtatẽ eiꝰ uniu̾sitas regnisui c̃seruae.
& tribuant᷑ ubi loci oportunitas ex hibue¬
rit defensiones. ad ãminicula iusta:
dignitate ꝓcuratis. ł largitate pͥncipũ
aut alicuiꝰ impensis. aut &̃ ꝓpͥetate debias:
fraudentur qͣlib insidia calliditatis. ne¬
pꝰtĩtati decreto c̃cilii ĩ ꝑtiamꝰ quietẽ:¬

Expanded text:
Ex eodem concilio VI, cap. 16. Ex eodem concilio VI, cap. 16. Sicut insolentia malorum regum odiosa semper et exsecrabilis existit subjectis, ita bonorum provida utilitas amabilis efficitur populis. Quocirca quis ferat, aut quis talem errantem Christianum videat, qui regiam sobolem, aut posteritatem conetur exspoliare rebus, aut privare digniexcellentissimi Chintillani regis posteritate dentur apta nobpreterito anno in hac aecclesia habita constituit, circa omnem posteritatem eius universitas regni sui conservet, ntur, ubi loci oportunitas exhibuerit, defensiones et amminicula iusta, dignitate procuretis, vel largitate principis, aut alicuius impensis, aut etiam proprietate debitis, fraudentur qualibposteritati decreto concilii impertiamus quiete
Abbreviated transcription (Latin):
decreuit conciliũ scm̃. om̃s qͥ profidei obseqͥo
& sincero seruitio uoluntatib uł uissis pa-¬
ruerint pͥncipis. totaq intentione salutis eiꝰ
custodiã uł uigilantiã habuerint regni :
a successorib nec adignitate nec areb pͥstinis
sic̃ eos ꝓspexerit necessarios eẽ. patrie. & sic
illis imꝑtiatur benignitas. ut inceteris
maneat gr̃a. & potestas. quatenꝰ ita oĩa in
reb iuste c̃qͥsita lucrentur : ut p osteris relin¬
q̃ndi ł qͥb uoluntas eoꝵ decreuit c̾ferendi
spontaneo fruant᷑ arbitrio. Ceterũ si infideł
quisꝗͣ incapite regio. aut inutilis in reb
cominissis excttĩt: inclem̃tiȩ eiꝰ manu. po¬
steritatis nutu constet huiꝰ modi modatio
fas ẽ enim indubiũ deducere iuspotestatis.
cui om̃ium gub̾natio suꝑno õstat delegata
iudicio. Qđ si pꝰ eiꝰ discessum quispiã reꝑtus
fuerit uite fuisse infidelis: qcͥqͥd largitate
ipstꝰ in reb habuit conqͥsttis careat c̃fiscandõ

Expanded text:
decrevit concilium sanctum , omnes qui pro fideli obsequio, et sincero servitio voluntatibus vel jussis paruerint principis, totaque intentione salutis ejus, custodiam vel vigilantiam habuerint regni, a successoribus nec a dignitate, nec a rebus pristinis sicut eos prospexerit necessarios esse patriae, et sic illis impertiatur benignitas ut in caeteris maneat gratia et potestas, quatenus ita omnia in rebus juste conquisita lucrentur, ut posteris relinquendi, vel quibus voluntas eorum decrevit conferendi, spontaneo fruantur arbitrio. Caeterum si infidelis quisquam in capite regio, aut inutilis in rebus commissis exstiterit, in clementiae ejus manu, posteritatis nutu constet hujusmodi moderatio. Nefas est enim in dubium deducere jus potestatis, cui omnium gubernatio superno constat delegata judicio. Quod si post ejus discessum quispiam repertus fuerit ejus vitae fuisse infidelis, quidquid largitate ipsius in rebus habuit conquisitis careat, confiscandu
Abbreviated transcription (Latin):
Ie uidei ãministratorio usu subꝰ ordine
ullicorũ atq actorũ xpĩanã familiã regere
audeant. neo eis ħ aqͦquã fieri p̃cipiatur
Siquis uͦ contra hec agere p̃sũpserit: siep̃s
priuetur. Similit̃ ⁊ laicꝰ. Et si ꝑseuerauerin
in obedientes: anathematitentur. Qđ
ua gͦ constat in eccłia diu̾sarũ c̃ditioni
hoĩes ẽẽ. ut s̃ nobiles ⁊ ignobiles. serui coloni
inquilim. ⁊ cȩta huiꝰ oemodi nõia: oportetut
qͥc̃q eis p̃latis. clerici. siuelaici clement̃¬
enga eos agant: ⁊ miscđit̾ eos tractent. siue
in exigendis abris oꝑib siue in accipiendis
tributis. & quib dã debitis: sciantq eos fr̃s
pat̃ nr̃ qͥ es incelis. Unã matrẽ scãm eccłiam:
quȩ eos intemerato sacrifontis ut̾o gignit.
Disciplina gͥ eis misericordissima. & gubna¬
tio oportuna adhibenda ẽ. Discipline in¬
disciplinate uiuendo. auctorẽ suũ offendas̃
gub̃natione: in cotidianis uite c̃meatibus

Expanded text:
Ne Judaei administratorio usu sub ordine Ne Judaei administratorio usu sub ordine villicorum atque actorum Christianam familiam regere audeant, nec eis hoc a quoquam fieri praecipiatur. Si quis vero contra haec agere praesumpserit, si episprivetur. Similiter et laicus. Et si perseveraverint inobedientes, anathematizentur. CAPconstat in Ecclesia diversarum conditionum homines esse, ut sunt nobiles, et ignobiles, servi, coloni, inquilini, et caetera hujusmodi nomina, oportet, ut quicunque eis praelati sunt, clerici, sive laici, clementerga eos agant et misericorditer eos tractent, sive in exigendis ab eis operibus, sive in accipiendis tributis et quibusdam debitis; sciantque eos fratPater noster, qui es in coelis; unam matrem, sanctam ecclesiam, quae eos intemerato sacri fontis utero gignit. Disciplina igitur eis misericordissima et gubernatio oportuna adhibenda est: disciplina, ne indisciplinate vivendo auctorem suum offendant; gubernatio, ne in cotidianis vitae commeatibus
Abbreviated transcription (Latin):
doceantur. Preceptũ quippe ẽ. a domino
reddite quȩ sunt cesaris cesari : & quȩ st̃
dei deo. Apłicũ p̃ceptũ uob̾̃ mando. ut
millus scłaris clencũ insuũ habeat obse¬
quium. s illi cuiꝰ signacłm in capite hc̃
m̃te deseruiat. & corde: educatus in his
quȩ astio p̃cipiuntur ep̃o: de testabile ẽ. enĩ
⁊iniquũ op̃. clericũ inludis inueniri: aut
cum accipitrib uł uenationib degere
uitã. tantisq scenicis causis sauciatũ: ad
officiisaccede. non bonis s malis uiciis plenũ.
Striptum nãq ẽ. Qui diligitis dñm odite
ut iuxta scõrum canonu instituta. necȩccłis
auobis fundatis aliunde ueniens prb̃r
Multi enĩm sibimetipsis m̃daces. multotieis
serui cuiꝰq fugã arripientes dñis fuis semet¬
ipsos qͣsi c̃secͣtos prbos ãnuntiant dũ ñ sint
St̃ aut̃ ministri diaboli ⁊ ñ dei. & qͥ eossusoi¬
punt: similit̾ qr scriptũ ẽ. Uidebas furẽ &

Expanded text:
doceantur. Praeceptum quippe est a Domino: doceantur. Praeceptum quippe est a Domino: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari, et quae sunt Dei, Deo. Apostolicum praeceptum vobis mando, ut nullus secularis clericum in suum habeat obsequium, sed illi cujus signaculum in capite habet, mente deserviat et corde, educatus in his quae a suo praecipiuntur episcopo. Detestabile est enim et iniquum opus, clericum in Judis inveniri, aut cum accipitribus, vel venationibus degere vitam, tantisque scenicis causis sauciatum, ad dotalibus officiis accedere, non bonis, sed malis vitiis plenum. Scriptum namque est: Qui diligitis Dominum, odite ut juxta sanctorum canonum instituta, nec Ecclesiis a vobis fundatis aliunde veniens presbyMulti enim sibimetipsis mendaces, multoties servi cujusquam fugam arripientes, dominis suis semetipsos quasi consecratos presbyteros annuntiant, dum non sint. Sunt autem ministri diaboli et non Dei, et qui eos suscipiunt similiter: quia scriptum est: Videbas furem, et
Abbreviated transcription (Latin):
mp̃i dõ reus ẽ : qui serenissimo dño in
om̃e q agit &e loquit᷑. purꝰ ñ ÷. Ego aũ indi¬
gnꝰ pietatis ur̃e famulus in hac suggestione
mea. neq ut epc̃. neq ut seruus. uire rei pu¬
plice. s uire pͥuato loquor. qr serenissime dñe
a illo iã tẽꝑe dnis m̃s fuisti: qͣndo ad lcdñs
õiũ ñeras. Illa p̃positoꝵ sollicitudo utił. illa ÷
cautela lauoabilis: inqͣ totũ ratio agit. &
furor nichil sibi uindicat. Restringendagͦ
subratione potestas ẽ: nec qͥcquã agendũ
pnꝰ. quã c̃citata ad tranqͥllitatẽ mensredeat
nã cõmotiõĩs t̃ꝑe: iustũ putat ira qͥ fecert:¬
quã diumũ officiũ facere cogant. Eocdictisaigꝰ
mmoneo uos dilectissum dm̃ timere.
sac̃dotes honorare. reddentes eis debitũ
scĩtatis : ut uob̾ adiuuantis ipsi mc̃turbati
ualeant atq securi salutaria p̃dicare. & regulã
atq uigorẽ eccłiasticũ conseruare : itaut¬
derici om̃s sus subiaceant ep̃is. & ab illis

Expanded text:
ipotenti Deo reus est qui serenissimo domino, in omne quod agit et loquitur, purus non est. Ego autem indignus pietatis vestrae famulus, in hac suggestione mea, neque ut episcopus, neque ut servus jure reipublicae, sed jure privato loquor. Quia, serenissime domine, et illo jam tempore dominus meus fuisti, quando adhuc dominus omnium non eras. Illa praepositorum sollicitudo utilis, illa est cautela laudabilis, in qua totum ratio agit, et furor sibi nil vindicat. Restringenda ergo sub ratione potestas est, nec quidquam agendum prius quam concitata ad tranquillitatem mens redeat. Nam commotionis tempore, justum putat ira quod fecerquam divinum officium facere cogant.  Ex dictis Aug  Admoneo vos, dilectissimi, Deum timere, sacerdotes honorare, reddentes eis debitum sanctitatis, ut vobis adjuvantibus ipsi inconturbati valeant atque securi, salutaria praedicare, et regulam atque vigorem ecclesiasticum conservare, ita clerici omnes suis subjaceant episcopis, et ab illis
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ estis regib adherere: multorũ solam̃ est
Nãdũ p̃stari sibi locũ ad animȩ datũ utilitatẽ
incelligt̃: certũ ẽ. ꝙr merced̃ causas alias ubi
inueniunt ñ p̃ponunt. Ut regũ adũsarii

Expanded text:
sicut estis regibus adhaerere multorum solamen est. sicut estis regibus adhaerere multorum solamen est. Nam dum praestari sibi locum ad animae datum utilitatem intelligunt, certum est quia mercedis causas alias, ubi inveniunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mestudiũ huiꝰ regiminis occupat: intantã
nos recte diligere specialit̾ possumꝰ in quantũ
gñalitati minime nocemꝰ. Unde ꝑ om̃ipotentẽ
dñm rogo. inciuꝰ trem̃do udicio nr̃orũ actuũ
posituri rationẽ sumꝰ: ut eiꝰ respectũ semꝑ¬
glaur̃a ante ocłos habeat. ⁊ ñꝗͣ q̃ libet ex qͦ int̃ nol
ł parua dissensio ꝑueniat admittat. Nulla uos
lucra. ad iniustitiã ꝑtrahant. Quã sit uita
breuis aspicite: adquẽ qͣndoq ituri estis uidict̃
qͥ udiciariã potestatẽ gerits cogitate:
Sollerter ergo intuendũ ẽ. qđ cuncta lucra
hic relinquimꝰ : & solas dispensatiuorũ lucroꝵ
causas: nob̃cũ adiudiciũ deportamꝰ. Illagͦ nob̾
s̃ cõmoda q̃renda. quȩ nequaquã mors adimat:
s mansura in ꝑpetuũ p̃sentis uitȩ finis ostendt᷑¬
Quod multorũ solam̃ sit. si prudentes uiri
regib ad hereant. Ex reg̃ gg. ad asclepiodũ patti.¬
cium angloꝵ. Cap̃ cclxxi. Prudentes uiros

Expanded text:
et me studium hujus regiminis occupat, in tantum nos recte diligere specialiter possumus, in quantum generalitati minime nocemus. Unde per omnipotentem Dominum rogo, in cujus tremendo judicio nostrorum actuum posituri rationem sumus, ut ejus respectum semra ante oculos habeat, et nunquam quodlibet, ex quo inter nos vel parva dissensio proveniat, admittat. Nulla vos lucra ad injustitiam pertrahant. Quam sit vita brevis aspicite, ad quem quandoque ituri estis judicem, qui judiciariam potestatem geritis, cogitate. Solerter ergo intuendum est quod cuncta lucra hic relinquimus, et solas dispensativorum lucrorum causas, nobiscum ad judicium deportamus. Illa ergo nobis sunt commoda quaerenda, quae nequaquam mors adimat, sed mansura in perpetuum praesentis vitae finis ostendQuod multorum solamen sit, si prudentes viri regibus adhaereant. Ex registro Gregorii, ad Asclepiodotum patricium Gallorum, cap. 271 . Prudentes viros
Abbreviated transcription (Latin):
regib acppłis sibimet subiectis festinet infunde:
ut antiqͦs gentissue reges laudib ac mertas tͣnseat
& qͣnto insubiectis ss̃aẽ aliena peccata detersit:
tanto &̃ depecoatis ꝓpͥis ante oĩpĩs dĩ terribile
exam̃ securior fiat. E t̾ea scire urãm głam uolumꝰ.
qr sic̃ inscriptura sacra ex uerb̾ dñi oi potentis
regnũ uenturũ ẽ. q il nullo ũꝗͣ potĩt fine finiri.
A pꝓpinqͣnte aut̃ eodẽ mundi t̃mino: multa
imminent quȩ antea ñ suer̃ uidelic& inmuta:¬
tiones aeris troresq decelo: & contͣ ordmationẽ
temporũ. tẽpestates. fames. bella. pestilentiȩ
t̃rȩmotus ꝑloca. quȩ t̃n ñ oĩa nr̃is dieb uen-¬
tura s̃. s pꝰ nrõs dies subseq̃nt᷑. Uos itaq siqͣ
ex his euenire int̾ra ur̃a cognoscitis: nullomͦ
urm̃ animũ ꝑ turbetis. qr iccirco ħ signa de fine
scdi p̃mittuntur : ut de aĩab nr̃is debeamꝰ eẽ
solliciti. demortisbora suspecti: & uenturo iu¬

Expanded text:
regibus ac populis sibimet subjectis festinet infundere, ut antiquos gentis suae reges laudibus ac meritis transeat: et quando in subjectis suis etiam aliena peccata deterserit, tanto etiam de peccatis propriis ante omnipotentis Dei terribile examen securior fiat. Praeterea scire vestram gloriam volumus, quia sicut in Scriptura sacra ex verbis Domini omnipotentis regnum venturum est, quod nullo unquam poterit fine finiri. Appropinquante autem eodem mundi termino, multa imminent quae antea non fuerunt, videlicet immutationes aeris, terroresque de coelo, et contra ordinationem temporum tempestates, bella, fames, pestilentiae, terraemotus t, sed post nostros dies subsequentur. Vos itaque, si qua ex his evenire in terra vestra cognoscitis, nullo modo vestrum animum perturbetis: quia idcirco haec signa de fine saeculi praemittuntur, ut de animabus nostris debeamus esse solliciti, de mortis hora suspecti, et venturo ju