comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib. ¶ Hic t̾ attende qͣn¬
ta sit cautela bono oꝑi adhibenda. in pͥn¬
cipio omnium oꝑum tuoꝵ. uide ut lu¬
cem habeas in te. ut omnia oꝑa tua lucis
sint et ñ tenebraꝵ. Postea considera dili¬
genter utrum ne lux tua pura sit. et nõ
fucata. ⁊ cum inueneris qr bona ẽ. tunc
demum diuide eam a tenebris ⁊ uoca lu¬
cem diem et tenebras noctem. deiñ reliqͣ
opera tua que in luce feceris uide si etiã
ip̃a bona sunt. et nullum omnino opͦ
sine iudicio ꝑtranseas. donec agnoscas
cuncta que fecisti. Ita geminum ẽ iudi¬
cium. pͥmum in quo lux iudicat᷑. ⁊ ui¬
detur si bona est ut diuidatur a tenebͥs
Scd̾m est iudicium qñ oꝑa ipsa q̃ in
luce facta sunt ad iudicium uocantur.
et uidetur qr ip̃a quoq bona sunt. et
sic demum requiescit deus. Aliqua que¬
dam lucis misteria int̾im ꝓ tempore
tͣnscurrentes ꝑstruximus. nunc iterũ
ad nr̃i ꝓpositi seriem texendam reu̾tam᷑.¬
¶Igitur deus prius lucem facere uolu¬

Expanded text:
. Hic tibi attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a tenebris, et voca lucem diem, et tenebras noctem. Deinde reliqua opera tua quae in luce feceris, vide si etiam ipsa bona sunt; et nullum omnino opus sine judicio pertranseat, donec agnoscas cuncta quae fecisti. Ita geminum est judicium: primum in quo lux judicatur et videtur si bona est ut dividatur a tenebris, secundum est judicium quando opera ipsa quae in luce facta sunt ad judicium vocantur, et videtur quia ipsa quoque bona sunt, et sic demum requiescit Deus. Aliquae quaedam lucis mysteria interim pro tempore transcurrentes perstrinximus, nunc iterum ad propositi nostri seriem texendam revertamIgitur Deus prius lucem facere volu
Abbreviated transcription (Latin):
teries facta est. ac de inde formata ut eo
ip̃o demonstraretur quod ab illo prius
non existentia accepissent ẽentiam. si¬
ne quomodo formam et ordinem non
poterant hr̃e confusa. Eodem modo ip-
sa rõnalis creatura ꝑ id quod foris fie¬
bat in se agnosceret. et ab illo ẽẽ quod
erat atq ab illo expetendum eẽ. quod
futura erat. quatinus et ꝓ eo qd̃ accepe¬
rat in gr̃aꝵ actionem exurgeret:⁊ in
id quod acceptura erat optinendum ĩ
ip̃m affectum dilectionis dilataret.
Nam et ipsa rõnalis creatura. qͦdam
suo modo prius informis facta est. pꝰ¬
modum ꝑ conu̾sionem ad creatorem
suum formanda. ⁊ idcirco foris pͥus
ei demonstrata est in formis mat̾ia.
postea formata. ut qͣnta foret inter es¬
se et pulcrum ẽẽ distancia discerne¬
ret. Ac ꝑ hoc admonita ñ contenta es¬
set eo quod ꝑ conditionem a creatore
ẽe acceꝑat. donec et pulcrum ẽẽ atq
beatum adipisceretur. ꝙ ꝑ amorie.¬

Expanded text:
teries facta est ac deinde formata, ut eo teries facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis facta est, postmodum per conversionem ad Creatorem suum formanda; et idcirco foris prius ei demonstrata est informis materia, postea formata, ut quanta foret inter esse et pulchrum esse distantia discerneret. Ac per hoc admonita est ne contenta esset eo quod per conditionem a Creatore esse acceperat, donec et pulchrum esse atque beatum esse adipisceretur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sitatis dispositionem pertinet
¶Nob̾ autem uidetur excepto eo quod
nich in hac re temere diffinire uolumꝰ
omnipotentie creatoris in nullo deroga¬
ri. Si ꝑ int̾ualla temporis opus suum
ad consummationẽ ꝑduxisse dr᷑. ita ut
tũ indubitanter etiam aliter facere po¬
tuisse. si rõ omnipotentis uoluntatis
eius expostulasset credatui: Om̃pc et enĩ
deus. cuius uoluntas sua bonitate nun¬
qͣm priuari potest. sicut pp̃ rationalẽ
creaturam cetera omnia fecit. ita etiam
in eis om̃ib faciendis illum p̾cipue a¬
modũ seruare debuit. qui ip̃uis ratiõa¬
lis creature commoditati ac cause mag̃
congruus fuit. Hoc aut̃ ille erat in quo
eidem creature rationali. scił non solũ
obsequium. s et exemplum pararet᷑ .i. in
quo illa acciꝑet. non solum id quo ad
obsequium indiguit. s ꝑ illud etiam
quod accepit agnosceret id ꝙ fuit. Prop¬
terra in ceris teb prius informis ma¬

Expanded text:
universitatis dispositionem pertinetuniversitatis dispositionem pertinetNobis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen indubitanter etiam aliter facere potuisse si ratio omnipotentis voluntatis ejus expotulasset credatur. Omnipotens etenim Deus cujus voluntas sua bonitate nunquam privari potest sicut propter rationalem creaturam caetera omnia fecit, ita etiam in eis omnibus faciendis illum praecipue modum servare debuit, qui ipsius rationalis creaturae commoditati ac causae magis congruus fuit. Hic autem ille erat in quo eidem creaturae rationali, scilicet non solum obsequium, sed etiam exemplum pararetur, id est in quo illa acciperet non solum id quo ad obsequium indiguit, sed per illud etiam quod accipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis ma
Abbreviated transcription (Latin):
nantes. id cui nr̃ sensus interim magis
accedit. qͣntum caꝑe possumus aperimꝰ.
Qͥ deum omnia simul in mat̾ia et forma
fecisse contendunt. ꝓpterea fortassis suã
assertionem iustam ẽẽ arbitrantur. qd̃
omnipotencie creatoris indignum uide¬
atur. ad hũane in bcallitat similitudi¬
nem suum opus ꝑ interualla tempoꝵ
ad ꝑfetionem ꝓmouere quodꝙ etiam q̃¬
dam scripturaꝵ loca quodammͦ idem as¬
serentia inueniuntur ut est illud. qui
uiuit inet̾num creauit omnia simul.
ip̃a quoq geneseos scriptura unde pri¬
ma ad nos huius rei manauit agnicio.
Sic ambigue de oꝑatione sex dieꝵ loqͥ¬
tur. ut sepe numero omnia potiꝰ siml
facta fuisse ꝓbare uideatur. Propt̾ has
gͥ et huiuscemodi rõnes aiunt creden¬
dam ẽẽ mnisticam illam in genesi sex
dieꝵ distributionem rei ueritate omnẽ
creaturam ab ip̃o temporis exordio. quo
ẽẽ cepit talem cepisse taliq forma qua¬
lem nunc uidetur hr̃e. quantum ad

Expanded text:
nantes, id cui noster sensus interim magis nantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea fortassis suam assertionem justam esse arbitrantur, quod omnipotentiae Creatoris indignum videatur ad humanae imbecillitatis similitudinem suum opus per intervalla temporum ad perfectionem promovere, quodque etiam quaedam Scripturarum loca, quodammodo idem asserentia inveniuntur. Ut est illud: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Ipsa quoque Geneseos scriptura unde prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatur. Propter has igitur et hujusmodi rationes aiunt credendum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem veritate omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, qualem nunc videtur habere, quantum id ad
Abbreviated transcription (Latin):
dem cẽncialiter condita sint post mod̾
formata. Scio quosdam sanctoꝵ patrũ
qui ante nos u̾bi dei archana excellent
scrutati sunt. quasi adu̾sa quedam su¬
per hac inquisitione scripta reliquisse.
aliis quidem asserentib omnia simul
in mat̾ia et forma fuisse creata. aliis
aut̃ hoc magis ꝓbantib ut corꝑea qͥ¬
dem omnia que facta sunt prius simł
et semel mat̾ialiter condita. post modũ
uero ꝑ inter ualla sex dieꝵ in formam
disposita fuisse credantur. Ego puto ui¬
ros sapĩe in reb tam obscuris et dubiis
atꝙp a sensu nr̃o remotis. nec temere as¬
seruisse ꝙ nescierint. noq in his que as¬
scruerunt p̾sertim tanta diligentia pro¬
latis errare potuisse. Illud magis credi¬
derim sub assertionis forma. inquisitio¬
cta sanctoꝵ pie int̾precari uolu̾int. nec
falsa credendo errorem incidunt. nec ue¬
ra rep̾hendendo elationem. Nos ergo ĩ
nullam partem p̾cipiti assertiones decli¬

Expanded text:
dem essentialiter condita sint, postmodum dem essentialiter condita sint, postmodum formata. Scio quosdam sanctorum Patrum, qui ante vos verbi Dei arcana excellenter scrutati sunt, quasi adversa quaedam super hac inquisitione scripta reliquisse. Aliis quidem asserentibus omnia simul in materia et forma creata fuisse; aliis autem hoc magis probantibus, ut corporea quidem omnia quae facta sunt, prius simul et semel materialiter condita: postmodum vero per intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitiocta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione decli
Abbreviated transcription (Latin):
tum non est. qr de nichilo factum non
est. fecit ergo deus celum et t̾ram. nec so¬
lum fecit s creauit. hoc est de nichilo fe¬
cit. Philosophi gentilium tria quedam
reꝵ principia sine principio posuerunt
opificem. materiam et formam. ꝓfiten¬
tes ea que facta sunt omnia ex materia
quidem in forma ꝑ opificem eẽ ꝓduc¬
ta. S isti factorem solum non creatorem
deum ꝓfessi sunt. fides aut̃ uera unũ
solum modo primum principium confi¬
tecur quod semꝑ erat. et ꝑ ipsum solum
factum est ut eẽt quod aliquando ñ erat.
Cuius ineffabilis omnipocentie uircus.
sicut non potuit aluid preter se hr̃e coe¬
ternum. quo in faciendo iuuaret. ita
sibi cum uoluit suberat. ut quod uoluit.
et qͣndo et quantum uoluit de nichilo
crraretur. Omnia ergo que facta sunt
deus ñ solum ex materia fecit. s mate¬
riam omnium ip̃e de nichilo creauit.¬
que facta sunt simul in mat̾ia ⁊ forma¬
adẽe ꝓdierint. an pͥus ꝑ materiam qui¬

Expanded text:
tum non est; quia de nihilo factum non tum non est; quia de nihilo factum non est. Fecit ergo Deus coelum et terram; nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae facta sunt omnia ex materia quidem in formam per opificem esse producta. Sed isti factorem solum non creatorem Deum professi sunt. Fides autem vera unum solummodum primum principium confitetur quod semper erat; et per ipsum solum factum est ut esset quod aliquando non erat. Cujus ineffabilis omnipotentiae virtus, sicut non potuit aliud praeter se habere coaeternum, quo in faciendo juvaretur; ita ipsi cum voluit suberat, ut quod voluit et quando et quantum voluit de nihilo crearetur. Omnia ergo quae facta sunt, Deus non solum ex materia fecit, sed materiam omnium ipse de nihilo creavit.ius facta adesse prodierint, an prius per materiam qui
Abbreviated transcription (Latin):
braicum. ut totidem libris erudiatur
uita ustoꝵ ad salutem. quot luteris
lingua discentium ad eloquentiam in¬
struitur. Sunt p̾terea in ueteri testa¬
mento alii quidam libri qui legunt᷑
quidem. s in corꝑe textus uel in canone
auctoritatis non scribuntur. ut est li¬
ber tobie et iudich et machabeoꝵ. et
qui inscribitur. liber salomonis. ⁊ ec¬
clesiastic̃. Nouum testamentum conti¬
net eũngelia. apłos. patres. Cũngelia
iiii. sunt. Mathei. Marci. luce. Ioħis.
corpus diuine pagine consũmantur. Scͥp¬
ta patrum in corpore textus non compu¬
tantur. qr non aliud adiciunt. s id ip̃m
quod in supͣdictis continetur explanan¬
do. et latius manifestiusq tractando ex¬
tendunt.¬
dior. uniu̾sam diuinaꝵ scripturaꝵ seri¬
em. non solum restringendo ad compen¬
dium redigere. s exponendo quoq pro¬
funditatis euis aichana in lucem euo¬
care. Cuius quidem oꝑis inchoationem
prompta deuotione offero. spe consum¬

Expanded text:
braicum, ut totidem libris erudiatur braicum, ut totidem libris erudiatur vita justorum ad salutem, quot litteris lingua discentium ad eloquentiam instruitur. Sunt praeterea in Veteri Testamento alii quidam libri qui leguntur quidem, sed in corpore textus vel in canone auctoritatis non scribuntur. Ut est liber Tobiae et Judith, et Machabaeorum et qui inscribitur liber Sapieentum continet Evangelia, apostolos, Patres. Evangelia quatuor sunt: Matthaei, Marci, Lucae, Joannis. corpus divinae paginae consummatur. Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt.edior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoationem prompta devotione offero, spe consum
Abbreviated transcription (Latin):
Quintus ysaias. Sextus ieremias. Sep¬
timus erechiel. Octauus. liber .xii. pro¬
phetaꝵ qui dr̃ thareasra. hii ꝓphetici
dicuntur eo quod ꝓpħ̃aꝵ sint. etiam¬
si non omnes ꝓphetie sint. ꝓpħa autẽ
trib modis dicitur. officio. gr̃a missio¬
ne. uulgo aut̃ usitato uocabulo mag̃
ꝓphe uocantur. qui uel officio uł aꝑta
missione ꝓph̾e sunt sicut in hoc loco.
Sid̾m quam acceptionem dauid et da¬
niel et ceteri qͣm plures ꝓph̾e non di¬
cuntur. S agyographi. In ordine agy¬
ographoꝵ. nouem uolumina continen¬
tur. Primum iob. Scd̾m liber psalmo¬
rum. t̾cium ꝓuerbia psalomonie..
que grece parabole. Hebraice masloth
dñr. Quartum eccłiastes. qui hebraice
coeleth. latine concionator int̾pretat᷑or
Quintum syrasyrim .i. cantica cantico¬
rum. Sextum daniel. Septimum ꝑa¬
lipomenon ꝙ latine sonat uerba dieꝵ.
hebraice dabreniam in dr̃. Octauum hes¬
dras. Nonum hester. Qui omnes idem

Expanded text:
quintus Isaias; sextus Jeremias; sepquintus Isaias; sextus Jeremias; septimus Ezechiel; octavus liber duodecim prophetarum qui dicitur , thareasra. Hi prophetici dicuntur eo quod prophetarum sunt, etiamsi non omnes prophetiae sint. Propheta autem tribus modis dicitur: officio, gratia, missione. Vulgo autem usitato vocabulo magis prophetae vocantur, qui vel officio vel aperta missione prophetae sunt; sicut in hoc loco. Secundum quam acceptionem David et Daniel et caeteri complures, prophetae non dicuntur, sed hagiographi. In ordine hagiographorum novem volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine sonat verba dierum, Hebraice , dabreniamin, dicitur; octavum Esdras; nonum Esther. Qui omnes, id e
Abbreviated transcription (Latin):
iecta sibi mat̾ia tractent in triplict
sensu hystorie allegorie. tropologie nc̃
ostendere conuenit. in quib libris ea
que iure diuinitatis nomine censet᷑
scriptura consistat. Duo sunt testamẽ¬
ta. que omne diuinaꝵ scripturaꝵ cor¬
pus condudunt. uetus .s. et nouum
Utrumq trib ordinib distinguit᷑.
uetus cestamentum continet legem ꝓ¬
phetas agiographos quod int̾pretatum
sonat sanctos scriptores. uel sancta scru¬
bentes. In lege continentur .u. uolu
ageneratione dr̃. Exodus ab exitu. leui¬
ticus a leuitis. Liber numeri. qr in eo
numerantur filii isrł. deutronomium
scd̾a lex. hebraice aut̃ bresich. hellesmoth.
uaierra. uaiedaber. ad abarim. In ordi
liber iosue. qui et iesu naue .i. iosueben.¬
num .i. filius num. Secundus liber
iudicum qui dr̃ sopthim. Tercius lib̾
samuel qui est primus et scds regum.
Quartus malachim quod interpretat᷑
regum qui est tercius ⁊ quartus regum.

Expanded text:
jecta sibi materia tractent in triplici jecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis nomine censetur, scriptura consistat. Duo sunt Testamenta quae omne divinarum Scripturarum corpus concludunt: Vetus scilicet et Novum. Utrumque tribus ordinibus distinguitur. Vetus Testamentum continet legem, prophetas, hagiographos, quod interpretatum sonat sanctos scriptores vel sancta scribentes. In lege continentur quinque va generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordinliber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue Bennun, id est filius Nun; secundus liber Judicum, qui dicitur Sopthim; tertius liber Samuelis, qui est primus et secundus Regum; quartus Malachim quod interpretatur regum, qui est tertius et quartus Regum;
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓportione ad quam pertinet musi¬
ca. aut in dimensione ad quem ꝑtinet
geometria. aut in motu ad quem ꝑti¬
net astronomia. Ad interiorem uero re¬
rum naturam phisica spectat. ¶ Ex qͦ
nitati famulantur. et inferior sapien¬
tia recte ordinata ad suꝑiorem condu¬
cit. Sub eo gͥ sensu qui est in significa¬
cione uocum ad res: continetur historia
cui famulantur tres scientie sicut dic¬
tum ẽ .i. grammatica. dialetica. recho¬
rica. Sub eo aut̃ sensu qui est in sig¬
nificatione reꝵ ad facta mistica contine¬
tur allegoria. et sub oo sensu qui est in
significatione reꝵ ad facienda mistica
continetur tropologia. et his duab fa¬
mulantur. arithinetica musica geo¬
in allegoria est rectam fidem. alterum
quod in tropologia est informat bonã
oꝑationem. in quib constat cognitio
u̾itatis et amor uirtutis. et hec est ue¬
demonstrauimus. que sit materia di¬
uinaꝵ scripturaꝵ. et qualiter de sub¬

Expanded text:
in proportione ad quam pertinet musiin proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam physica spectat. CAP. VI. scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur historia; cui famulantur tres scientiae sicut dictum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmetica, musica, geoin allegoria est rectam fidem, alterum quod in tropologia est informat bonam operationem: in quibus constat cognitio veritatis et amor virtutis: et haec est vedemonstravimus quae sit materia divinarum Scripturarum et qualiter de sub
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ significatur. ¶ unde apparet qͣn¬
cum diuina scriptura ceceris om̃i¬
bus scripturis non solum in mat̾ia
sua. s etiam in modo tractandi sub¬
cilitate. et ꝓfunditate p̾cellat. cum
in ceceris quidem scripturis sole uoces
significare inueniantur. In hac aũ
non solum uoces. s etiam res signifi¬
catiie sint. Sic̃ gͥ in eosensu qͥ int̾ uoces ⁊
res u̾sat᷑ necc̃ia est cognicio uocũ. Sic in illo qͥ
int̾ res ⁊ frã uł faciẽda mistica cõstat necc̃ia ẽ
cognitio reꝵ. Cognitio aut̃ uocũ in duob con¬
siderat᷑ ui ꝓnunciatõne uidelicet. ⁊ significa¬
tione. Ad solam ꝓnunciationẽ ꝑtinet gram¬
matica. ad solam significationem per¬
tinet dialetica. Ad ꝓnunciationẽ siml
et significationem ꝓtinet rethorica.
Cõgnicio reꝵ circa duo u̾satur .i. for¬
mam et naturam. forma est in exterio¬
ri disposione natura interiori qualita¬
ce. forma reꝵ aut in numero considera¬
tur. ad quem ꝑtinet arithineticã. aut

Expanded text:
. Unde apparet quantum divina Scriptura caeteris omnibus scripturis non solum in materia sua, sed etiam in modo tractandi, subtilitate et profunditate praecellat; cum in caeteris quidem scripturis solae voces significare inveniantur; in hac autem non solum voces, sed etiam res significativae sint. Sicut igitur in eo sensu qui inter voces et res versatur necessaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica; ad pronuntiationem simul et significationem pertinet rhetorica. Cognitio rerum circa duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteriori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut
Abbreviated transcription (Latin):
cor nr̃m in loge dei sit ꝑ dilectionem. S
ut facilius cognoscas quomͦ uel unde
hanc qͣm dixi nauem sine archam in
corde tuo edificare debeas. ꝑ quam huiꝰ
diluuii naufragio eductus ad portum
quietis ꝑuenias. duo oꝑa dei considera.
uidelicet opus condicionis et opꝰ restar¬
rationis. Opus aut̃ condicionis est cre¬
atio celi et t̾re et omnium. que in eis
continent᷑. que sex dieb facta sunt. Opꝰ
u̾o restaurationis incarnatio u̾bi. et
omĩa que a principio mundi usq ad

Expanded text:
cor nostrum in lege Dei sit per dilectionem. Sed cor nostrum in lege Dei sit per dilectionem. Sed ut facilius cognoscas quomodo vel unde hanc, quam dixi, navem vel arcam in corde tuo aedificare debeas, per quam hujus diluvii naufragio eductus, ad portum quietis pervenias; duo opera Dei considera, videlicet opus conditionis, et opus restaurationis. Opus autem conditionis est creatio coeli et terrae, et omnium quae in eis continentur, quae sex diebus facta sunt. Opus vero restaurationis, incarnatio Verbi, et omnia quae a principi
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditate in suꝑna animũ attollit.
et portari quidem ab aquis pot̃. s mer¬
gi omnino ñ potest. qr ad necessitatẽ
hoc mundo utitur. S euis desideriis
ꝑ affectum ñ implicatur. Quisquis gͦ
eterna non credens. sola que transeunt
appetit. huic quasi sine naui laboran¬
tem in fluctib impetus aque decur¬
rentis secum trahit. Qui uero et̾na cre¬
dens transitoria diligit. hic iuxta nauẽ
naufragium facit. Qui aut̃ eterna bo¬
na et credit et diligit. hic in naui po¬
situs fluctuantis maris undas securus
ꝑtransit. et qr ꝑ desiderium fidei nauẽ
ñ transgreditur. iam quodam mͦ in flu¬
ctib t̾re stabilitatem imitatur. Primũ
ergo si hoc mare magnũ illesi ꝑ tͣnsi¬
re uolumus. fabricemus nauẽ ut fidẽ
utegram habeamus. De inde nauem
fidei in habitemus ꝑ caritatem ut et cre¬
damus quod diligere debemus. ⁊ dili-¬
gamus quod credimus. Si ⁊ lex dei ĩ
corde nr̃o sit ꝑ recte fidei cognitionẽ. et

Expanded text:
cupiditate in superna animum attollit, cupiditate in superna animum attollit, et portari quidem ab aquis potest, sed mergi omnino non potest, quia ad necessitatem hoc mundo utitur, sed ejus desideriis per affectum non implicatur. Quisquis ergo aeterna non credens, sola quae transeunt appetit, hunc quasi sine navi laborantem in fluctibus impetus aquae decurrentis secum trahit. Qui vero aeterna credens transitoria diligit, hic juxta navem naufragium facit. Qui autem aeterna bona et credit et diligit, hic in navi positus fluctuantis maris undas securus pertransit. Et quia per desiderium fidei navem non transgreditur, jam quodammodo in fluctibus terrae stabilitatem imitatur. Primum ergo si hoc mare magnum illaesi pertransire volumus, fabricemus navem, ut fidem integram habeamus. Deinde navem fidei inhabitemus per charitatem, ut et credamus quod diligere debemus, et diligamus quod credimus. Sicque et lex Dei in corde nostro sit per rectae fidei cognitionem, et
Abbreviated transcription (Latin):
pellit. quodãmodo in id ip̃m iocundita¬
tis sine uexatione requiescit. S qr hũa¬
ne mentis infirmitas. ut non dicã sem¬
per s uix aliquando in illam diuine
contemplationis dulcedinem figi potest.
quodam int̾im studio ad illam ad quã
nec dum ꝑtingere sufficit stabilitatẽ
assue facienda ẽ .i. si deum semꝑ cogita¬
re ñ possumus. saltem cor nr̃m ab illici¬
tis et uanis cogitationib restringendo
in consideratione oꝑum dei et mirabili¬
um eius illud teneamus. ut dum sẽꝑ
minus instabiles eẽ satagimus. tam̃
aliqͣndo donante deo uere stabiles fieri
ualeamus. Ut aut̃ ꝓmotionis huius
aliquedt᷑ exemplum sũbiciam uniuer¬
sus iste mundus qͣi quoddam diluui¬
um ẽ qr omnia que in hoc mundo sũt
ad similitudinẽ aque incertis euentib
fluctuando decurrunt. uera aut̃ fides
que ñ transitoria s eterna ꝓmitit. qͣ¬
si a quibdam fluctib sic a mundi huiꝰ

Expanded text:
pellit, quodammodo in idipsum jucunditapellit, quodammodo in idipsum jucunditatis sine vexatione requiescit. Sed quia humanae mentis infirmitas, ut non dicam semper non, sed vix aliquando, in illam divinae contemplationis dulcedinem figi potest, quodam interim studio ad illam ad quam necdum pertingere sufficit stabilitatem assuefacienda est: id est, si Deum semper cogitare non possumus, saltem cor nostrum ab illicitis et vanis cogitationibus restringendo in consideratione operum Dei et mirabilium ejus illud teneamus, ut dum semper minus instabiles esse satagimus, tamen aliquando donante Deo vere stabiles fieri valeamus. Ut autem promotionis hujus aliquod tibi exemplum subjiciam, universus iste mundus quasi quoddam diluvium est: quia omnia quae in hoc mundo sunt ad similitudinem aquae incertis eventibus fluctuando decurrunt. Vera autem fides, quae non transitoria, sed aeterna promittit, quasi a quibusdam fluctibus sic a mundi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sit cor quod uiuere cupit. Quid hinc se¬
quatur considera. Si enim humana
mens sine amore ẽẽ non potest. aut se ip¬
sam. aut certe aliud aliqͥd a se diligat ne¬
cesse est. Quia uero in seipsa ꝑfectum
bonum ñ inuenit. si se solam dilig̾et.
felix amor non eẽt. O portet ergo si feli¬
citer a mare desiderat. aliud aliquid pre¬
ter se quod amet inquirat. Si aut̃ imꝑ¬
fectum aliquit extͣ se amare ceꝑit amo¬
rem quidem suum irritat. s miseriam
ñ excludit. feliciter ergo non diligit.
donec ad ueꝵ et summũ bonum ꝑ amo¬
ris desiderium se conu̾tit. Quia u̾o sum¬
mum et ueꝵ bonum deus est. solus ille
felit̾er amat. qui deum amat. ⁊ tanto fe¬
licius quanto ampluis. Hec est gͥ uera
cordis nr̃i raquies cum in amore dei ꝑ
desiderium figitur. nec ultͣ quicquam
appetit. s in eo quod tenet quadam fe¬
lici securitate delectatur. Quia enĩ illud
nec appetitus ultra ꝓtrahit. nec timor re¬

Expanded text:
sit cor quod vivere cupit. Quid hinc sesit cor quod vivere cupit. Quid hinc sequatur considera. Si enim humana mens sine amore esse non potest, aut seipsam aut certe aliud aliquid a se diligat necesse est. Quia vero in seipsa perfectum bonum non invenit; si se solam diligeret, felix amor non esset. Oportet ergo, si feliciter amare desiderat, ut aliud aliquid praeter se quod amet inquirat. Si autem imperfectum aliquid extra se amare coeperit, amorem quidem suum irritat, sed miseriam non excludit. Feliciter ergo non diligit, donec ad verum et summum bonum per amoris desiderium se convertit. Quia vero summum et verum bonum Deus est, solus ille feliciter amat qui Deum amat; et tanto felicius quanto amplius. Haec est igitur vera cordis nostri requies, cum in amore Dei per desiderium figitur; nec ultra quidquam appetit, sed in eo quod tenet, quadam felici securitate delectatur. Quia enim illud nec appetitus ultra protrahit, nec timor re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiores ꝑdant. quib fortasse non odisse
inimicos sufficere pot̾. ipsa orationis con¬
ditio sic temꝑata est. S cauendum sum¬
mopere est hii qui in suis p̾cib exaudiri
desiderant. ut si nec dum affectum carita¬
tis inimicis impendere p̾ualent. saltem fra¬
terni odii nicħ in corde residere ꝑmutant.
ut fiducialiter dicere possint. Dimitte no¬
bis debita nr̃a ⁊c̃. Nam ex conditionis ra¬
tione si non ꝑfecte dimittunt. ip̃e se sua
or̃one magis constringunt. Sicut nãꝙ
qui sic dimiitunt ut uindictam qui¬
dem in iurie ñ exigant. ⁊ tamen ab aĩo
odium inimici ñ excludant. Quod si
nos tali modo debita nr̃a dimitti petimꝰ
quod aliud petere conuincimur. nisi ut
nos odiat et ñ puniat deus: Omnis gͦ
amaritudo et rancor necesse ẽ ab animo
excludatur ut pura conscientia p̾cibus
citius effectum tribuat. si in animo no¬
stro nicħ resederit. quod eum quẽ falłe
no impossibile est ut sine amore

Expanded text:
perfectiores perdant, quibus fortasse non odisse perfectiores perdant, quibus fortasse non odisse inimicos sufficere potest, ipsa orationis conditio sic temperata est. Sed cavendum summopere est iis qui in suis precibus exaudiri desiderant, ut si necdum affectum charitatis inimicis impendere praevalent, saltem fraterni odii nihil in corde residere permittant, ut fiducialiter dicere possint: Dimitte nobis debita nostra, etc. Nam ex conditionis ratione si non perfecte dimittunt, ipsi se sua oratione magis constringunt. Sunt namque qui sic dimittunt ut vindictam quidem injuriae non exigant, et tamen ab animo odium inimici non excludant. Quod si nos tali modo debita nostra dimitti petimus, quid aliud petere convincimur, nisi ut nos odiat, et nos puniat Deus? Omnis ergo amaritudo et rancor necesse est ab animo excludatur, ut pura conscientia precibus citius effectum tribuat, si in animo nostro nihil resederit quod eum, quem fallere no impossibile est ut sine amore
Abbreviated transcription (Latin):
sui penam exigeret. Habuit iudicium cũ
diabolo. ut inuasionis et rapine quam fe¬
cerat hominem seducendo causam redd̾et.
s qr solus filius ꝑ incarnationis misteri¬
um et diabolum uicit et hominem apos¬
tate eius eripuit. qͣi a patre acceptum iu¬
dicium solus expleuit. Om̃e autem iudi¬
cium a patre accepisse dicitur. qr ⁊ pͥmũ
ꝓ homine postea de homine. ac deĩ ho¬
minem iudicare mittebatur. ꝑ homine
iudicauit. qñ eum a potestate diaboli eri
to uirtutũ ꝓmouens. alios aut̃ a gratia de¬
cidentes relinquens. In futuro aut̃ homi¬
nem iudicabit. qm̃ unicuiq scd̾m oꝑa
sua reddens ad głam alios destinabit ad
penam alios.
Minus est debita nr̃a dimitt̾e quam
inimicos diligere. Xp̃iano autem ad ꝑfec¬
tionem uirtutis dr. ut non solum ñ odi¬
at. s etiam ut diligat inimicos. S qr
ad huius p̾cepti eminentiam ñ omnes
ascendere possunt. ne fiduciam orandi im¬

Expanded text:
sui poenam exigeret. Habuit judicium cum sui poenam exigeret. Habuit judicium cum diabolo, ut invasionis et rapinae quam fecerat hominem seducendo, causam redderet; sed quia solus Filius per incarnationis mysterium et diabolum vicit et hominem a potestate ejus eripuit, quasi a Patre acceptum judicium solus explevit. Omne autem judicium a Patre accepisse dicitur, quia et primum pro homine, postea de homine, ac deinde hominem judicare mittebatur. Pro homine judicavit, quando eum a potestate diaboli eripento virtutum promovens, alios autem a gratia decidentes relinquens. In futuro autem hominem judicabit, quoniam unicuique secundum opera sua reddens, ad gloriam alios destinabit, ad poenam alios.Minus est debita dimittere quam inimicos diligere. Christiano autem ad perfectionem virtutis dicitur, ut non solum non odiat, sed etiam ut diligat inimicos. Sed quia ad hujus praecepti eminentiam non omnes ascendere possunt, ne fiduciam orandi im
Abbreviated transcription (Latin):
rationis et retributionis solus filius si¬
ue ꝑ se siue ꝑ seruos suos quos ip̃e ad
hoc ordinare uoluit. iudicii ꝓfert senten¬
tiam. Solus ergo iudicat filius qui so¬
lus omne iudicium dispensat. siue ut
diximus in p̾senti quando ꝑ uicarios
suos causas equicatis ꝑagit. siue in fu¬
turo quando ip̃e ad iudicandum scd̾m
formam humanitatis uisibiliter se ma¬
nifestabit. Ex his satis colligi pot̃ quo¬
modo filius omne iudicium acceperit.⁊
tamen neminẽ iudicet.q sicut in for¬
ma hominis accepit. in omni iudicio
solus ꝓferre sentenciam ex forma hoĩs
non ht̃. s ex maiestate diuinitatis ut
ñ solus s simul cum patre et sp̃u scõ
dictet iusticiam. Propt̾ea in alio loco
scd̾m formam suscepte humanitatis lo¬
quens ait. Ego sicut audio udico. Ip̃e
enĩ sicut audit iudicat. qr ex interna
dispositione trahit omne iudicium ꝙ
buit enĩ deus pater iudicium cum ho¬
mine quem creauerat ut contemptus

Expanded text:
rationis et retributionis solus Filius sirationis et retributionis solus Filius sive per se sive per servos suos, quos ipse ad hoc ordinare voluit, judicii profert sententiam. Solus ergo judicat Filius qui solus omne judicium dispensat, sive, ut diximus, in praesenti quando per vicarios suos causas aequitatis peragit, sive in futuro, quando ipse ad judicandum secundum formam humanitatis visibiliter se manifestabit. Ex his satis colligi potest quomodo Filius omne judicium acceperit, et tamen neminem judicet, quia sicut in forma hominis accepit in omni judicio solus proferre sententiam: ex forma hominis non habet, sed ex majestate divinitatis ut non solus, sed simul cum Patre et Spiritu sancto dictet justitiam. Propterea in alio loco secundum formam susceptae humanitatis loquens ait: Ego sicut audio judico . Ipse enim sicut audit judicat, quia ex interna dispositione trahit omne judicium quod buit enim Deus Pater judicium cum homine quem creaverat ut contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
sto fine uitam claudunt. Propt̾ea ut
dixi homines qui futura p̾uidere neque¬
unt. de p̾sentib tantum iudicare pos¬
sunt. ut eos etiam quoꝵ facta dampna¬
bilia reputant. dampnare usu ausu te¬
merario non p̾sumant. Hoc est iudici¬
um quod xp̃c petro. ⁊ cum petro om̃ib
uice sua fungentib concessit dicen.
Tibi dabo claues regni celoꝵ. et quodãp¬
dicio aut̃ retributionis ait apłs. Tu qͥs
es qui alienum seruum uidicas: Suo
domino stat aut cadit uidelicet ostendens
qr ille solus potestatem ht̃ siue ad mortẽ
siue ad uitam iudicare homines sue ser
dit. et eos a seruitute diaboli redemit. Om¬
ne ergo iudicium pater dedit filio. ut ip̃e
in p̾senti ꝑ seruos suos uice sua fungen¬
tes iudicet facta hominum. in futuro aũ
homines ꝓ factis suis iudicet ꝑ semet ip¬
sum. In iudicio itaq p̾scientie et cause
pat̾ simul et filius et sp̃c sanctus iudicãt
et examinant iusticiam. In iudicio ope¬

Expanded text:
sto fine vitam claudunt. Propterea, ut sto fine vitam claudunt. Propterea, ut dixi, homines qui futura praevidere nequeunt, de praesentibus tantum judicare possunt, ut eos etiam quorum facta damnabilia reputant, damnare ausu temerario non praesumant. Hoc est judicium quod Christus Petro, et cum Petro omnibus vice sua fungentibus concessit dicens: Tibi dabo claves regni coelorum ; et: Quoddicio autem retributionis ait Apostolus: Tu quis es qui alienum servum judicas? Suo Domino stat aut cadit , videlicet ostendens quod ille solus potestatem habet, sive ad mortem sive ad vitam juddit, et eos a servitute diaboli redemit. Omne ergo judicium Pater dedit Filio, ut ipse in praesenti per servos suos vice sua fungentes judicet facta hominum; in futuro autem homines pro factis suis judicet per semetipsum. In judicio itaque praescientiae et causae Pater simul et Filius et Spiritus sanctus judicant et examinant justitiam. In judicio ope
Abbreviated transcription (Latin):
.i. iudicium scd̃m oꝑationem dispen¬
sac nunc ꝑ misteriã hominũ. alteꝵ
uero .i. udicium scd̃m retributionem pꝰ¬
modum exhibebit ꝑ semet ip̃m. Iudiciũ
enim scd̃m oꝑationem est quando uidi¬
cerum ad p̾sens tempus ꝑtinet. alteꝵ
ad futurum. alteꝵ a deo concessum est
hominib seruis dei. ꝑ eos et in eis indi¬
cante deo. Alterum ꝑsemet implebit p̾¬
sentib et actestantib seruis suis homo
deus. Oꝑa namq hominum sub deo u¬
dicare homo pot̃. homines aut̃ ꝓ oꝑib
suis iudicare non hominis s dei est.
Pocest et enim homo ꝓ modo suo ⁊ or¬
dine opus proximi si tamen manifes¬
tum est. et iudicio subiacet uł ꝓbare
si bonum uel imꝓbare si malum ẽ. sic
tam̃ ut eos quoꝵ oꝑa uel ꝓbat uel im¬
probat iudicare ñ presumat. qr et hii
quos aliquando ꝑu̾sa agere conspicimꝰ
in bono consummari uidemus. Et sepe
qui bona multa in conspectu hominũ
faciunt. conu̾si tandem retrorsum infau¬

Expanded text:
dum operationem, dispensat nunc per ministeria hominum; alterum vero, id est judicium secundum retributionem, postmodum exhibebit per semetipsum. Judicium enim secundum operationem est quterum ad praesens tempus pertinet, alterum ad futurum. Alterum a Deo concessum est hominibus servis Dei, per eos et in eis judicante Deo; alterum per semetipsum implebit, praesentibus et attestantibus servis suis, homo Deus. Opera namque hominum sub Deo judicare homo potest; homines autem pro operibus suis judicare non hominis, sed Dei est. Potest enim homo pro modo suo et ordine opus proximi, si tamen manifestum est et judicio subjacet, vel probare, si bonum, vel improbare, si malum est, sic tamen ut eos quorum opera vel probat vel improbat judicare non praesumat, quia et ii, quos aliquando perversa agere conspicimus, in bono consummari videmus; et saepe qui bona multa in conspectu hominum faciunt, conversi tandem retrorsum infau
Abbreviated transcription (Latin):
iecerat mundũ. ⁊ mundus ipsum. Ideo¬
cia que forma est illuis. scd̾m formam
creatur. s sccł̃m eẽntiam in nouatur:
forma enĩ omnino potest ꝑire. eẽntia¬
uͦ non omnino ꝑit. s deformat᷑ amis¬
sa forma. uñ est illud. Sp̃m in noua
in uiscerib meis. Et de iusticia creanda.
Cor mundum crea in me deus sp̃m re¬
T

Expanded text:
jecerat mundum, et mundus ipsum. Ideojecerat mundum, et mundus ipsum. Ideotia, quae forma est illius. Secundum formam creatur, sed secundum essentiam innovatur. Forma enim omnino potest perire; essentia non omnino perit, sed deformatur amissa forma. Unum est illud: Spiritum innova in visceribus meis . Et de justitia creanda: Cor mundum crea in me, Deus, et
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq in caritate. et seruitutẽ
et libertatem. Tunc qͣi libera est cari¬
tascũ sine acceptione mandati sponte
se exerret in priuatis quibdam oꝑib
caritatis. Tunc aut̃ quasi seruilis cũ
ꝓpriis uoluntatib postpositis omnimo¬
do se accommodat uoluntatib ꝓximo¬
rum unplendis. et cohibens se curra ꝓ¬
pria. dilatat et exerret se cura aliena. S
multomagis hec libera est qr hoc ip̃m
facit eam lib̾am. quod se lib̾e omniũ
subicit seruituti.
er quem mͥ mundus crucifixus
est. ⁊ ego mundo. alii sunt quib
mundus crucifixus ẽ. ipsi uero ñ sunt
mundo crucifixi. Alii qui mundo sunt
crucifixi. s mundus eis crucifixus non
est. alii qui et mundo crucifixi sunt.
et mundus eis crucifixus est. Illis eis
mundus crucifixus. qui despecti hñtur
mundo. nec sequitur eos mundus. Illi
sunt mundo crucifixi qui affixi tenẽ¬
tur nec sequunt᷑ mundum. S ꝓrsus
eum abiecer̃t. Apłs aut̃ et prorsus ab¬

Expanded text:
utrumque in charitate, et servitutem utrumque in charitate, et servitutem et libertatem, Tunc quasi libera est charitas, cum sine acceptione mandati sponte se exercet in privatis quibusdam operibus charitatis; tunc autem quasi servilis, cum, propriis voluntatibus postpositis, omnimodo se accommodat voluntatibus proximorum implendis, et, cohibens se circa pria, dilatat et exercet se circa aliena. Sed multo magis haec libera est, quia hoc ipsum facit eam liberam, quod se libere omnium subjicit servituti.er quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Alii sunt quibus mundus crucifixus est. ipsi vero non sunt mundo crucifixi. Alii qui mundo sunt crucifixi, sed mundus eis crucifixus non est. Alii qui et mundo crucifixi sunt, et mundus eis crucifixus est. Illis enim mundus crucifixus est, qui despecti habentur mundo, nec sequitur eos mundus. Illi sunt mundo crucifixi qui affixi tenentur nec sequuntur mundum, sed prorsus eum abjecerunt. Apostolus autem prorsus ab
Abbreviated transcription (Latin):
tem impłe possimus. Ergo nec ꝑ iuspi¬
rationẽ nec ꝑ aspirationem deus corda
maloꝵ obdurat. S solum ꝑ adhibitã
foris occasionẽ. Sic pharaonem et egyp¬
tios obdurasse dr quemadmodũ scrip¬
tum est. Conu̾tit cor eoꝵ ut odirent. ꝑ¬
.e. ñ ꝑuertendo uoluntates eoꝵ ut ma¬
le eẽt. s indinatis ad pͣuitatem foris.
uiam aꝑiendo ut ruerent. Nam cum
ppłm suum filios uidelicet isrł in ocu¬
lis eoꝵ et numero auxit. ⁊ diuiciis sb̾¬
limauit. tunc nimirũ corda aduersa¬
rioꝵ ꝓsꝑitati suoꝵ inuidentiũ liuo¬
ris tabe astrinxit. Uñ ergo extulit iñ
illos obdurauit. Non quidẽ intus as¬
pirans augm̃tum malitie. s foris pro¬
uocans intuitu emulationis ꝑu̾se. ad¬
huc etiam cotidie cum mentib huma¬
nis congrua internis motib suis ex¬
trinsecus occasio opponitur. qui in sor¬
dib sunt ampluis sordescunt. ⁊ iusti am¬
plius iustificantiui.¬
en caritatẽ seruite inuicem. Nota

Expanded text:
tem implere possimus. Ergo nec per inspitem implere possimus. Ergo nec per inspirationem nec per aspirationem Deus corda malorum obdurat, sed solum per adhibitam foris occasionem. Sic Pharaonem et Aegyptios obdurasse dicitur, quemadmodum scriptum est: Convertit cor eorum, ut odirent Non pervertendo voluntates eorum, ut malae essent, sed, inclinatis ad pravitatem foris, viam aperiendo, ut ruerent. Nam cum populum suum, filios videlicet Israel, in oculis eorum et numero auxit et divitiis sublimavit, tunc nimirum corda adversariorum prosperitati suorum invidentium livoris tabe astrinxit. Unde ergo extulit, inde illos obduravit, non quidem intus aspirans augmentum malitiae, sed foris provocans intuitu aemulationis perversae. Adhuc etiam quotidie, cum mentibus humanis congrua internis motibus suis extrinsecus occasio opponitur, ut qui in sordibus sunt amplius sordescant, et justi amplius justificentuem Spiritus servite invicem . Nota
Abbreviated transcription (Latin):
prauas uoluntates. nec inspirando cre¬
at nec aspirando excitat. Tantum mo¬
do scd̾m dispensationẽ suam aliq̃ñ ma¬
nifestam. aliqñ occultã semꝑ aũ iustã occasio¬
nem aliquando foris adhibendo iusto iu¬
dicio p̾cipitat. Ergo in cordib bonoꝵ
uoluntates rectas. primum intꝰ ipse fa¬
cit. et deĩ easdem foras ubi uoluerit
et qͣntum uoluerit ad effectum dirig̾.
Prauas aut̃ uoluntates ip̃e intus nõ
efficit. s a semet ip̃is interius corruptas
scd̾m sue uoluntatis arbitrium ad dis¬
pensationis intime ordinem complend̃
inflectit. Bonas gͥ uoluntates deus oꝑa-¬
tur mala̾uero non oꝑatur. tamen ⁊ ꝑ
bonas et ꝑ malas uoluntates non ma¬
lum s bonum oꝑatur. Igitur utrisq
ñ prebet originem ut sint s utrisq
uiam aperit. ut ꝑfici possint. ⁊ idcir¬
co etiam si uoluntas mala ẽ. potestas
mala ẽẽ non potest. qr cum a nob̾ est
quod uolumus. ab ip̃o est ut uolunta¬

Expanded text:
pravas voluntates nec inspirando crepravas voluntates nec inspirando creat, nec aspirando excitat. Tantummodo secundum dispensationem suam aliquando manifestam, aliquando occultam, semper autem justam, occasionem aliquando foris adhibendo justo judicio praecipitat. Ergo in cordibus bonorum voluntates rectas primum intus ipse facit, et deinde easdem foras ubi voluerit et quantum voluerit, ad effectum dirigit. Pravas autem voluntates ipse intus non efficit, sed a semetipsis interius corruptas secundum suae voluntatis arbitrium ad dispensationis intimae ordinem complendum inflectit. Bonas igitur voluntates Deus operatur; malas vero non operatur: tamen et per bonas et per malas voluntates non malum, sed bonum operatur. Igitur utrisque non praebet originem, ut sint; sed utrisque viam aperit, ut perfici possint: et idcirco etiam si voluntas mala est, potestas mala esse non potest, quia, cum a nobis est quod volumus, ab ipso est ut volunta
Abbreviated transcription (Latin):
titur. Alii ex cotidiana audicione am¬
plius ad amorem u̾bi inflammant᷑.
Sic filii isrł in deserco usu manna fa¬
stidiunt. et duo discipuli in uia loquen¬
tis ihu sermonib corde in ardescunt. Ita
machera cotis confricatione acuitur et
cultrum assidua soli scissione ebetatur.
uomer sulco atritus splendescit. et ca¬
cab assidua flamine labentis adustio¬
ne obfuscatur. S ue qui bono de de¬
teriores fiunt.¬
uob modis aliquid deus ꝑmitt̾e
dr. uel obstaculum auferens uł
non opponens. Item duob modis pro¬
hibere. scił uel obstaculum ñ auferẽ¬
do uł opponendo.
mum ꝑ inspirationẽ bonam uo¬
luntatẽ creando. post ea ꝑ aspiratio¬
nem excitando. de iũ ꝑ occasionem fo¬
ris adhibitam qͣi uiam aꝑiens ad ꝑ¬
fectionem ꝓuocando. ꝑ inspirationẽ
ponit. ꝑ aspirationem impellit. per
occasionem trahit ponit ad uolandũ
impellit ad appetendum. trahit ad ꝑ¬
ficiendum. In cordib aut̃ maloꝵ d̾s

Expanded text:
titur. Alii, ex quotidiana auditione amtitur. Alii, ex quotidiana auditione amplius ad amorem verbi inflammantur. Sic filii Israel in deserto usu manna fastidiunt, et duo discipuli in via loquentis Jesu sermonibus corde inardescunt. Ita machaera cotis confricatione acuitur, et culter assidua soli scissione hebetatur. Vomer sulco attritus splendescit, et cacabus assidua flammae lambentis adustione offuscatur. Sed vae qui de bono deteriores fiuntDuobus modis aliquid Deus permittere dicitur, vel obstaculum auferens, vel non opponens. Item duobus modis prohibere, scilicet vel obstaculum non auferendo vel opponendo. mum, per inspirationem, bonam voluntatem creando; postea, per aspirationem, excitando; deinde, per occasionem foris adhibitam, quasi viam aperiens, ad perfectionem provocando. Per inspirationem, ponit, per aspirationem impellit, per occasionem trahit. Ponit ad volendum, impellit ad appetendum, trahit ad perficiendum. In cordibus autem malorum Deus
Abbreviated transcription (Latin):
citatos hñt sensus ut possint uti soli
sus enĩ anime sunt. intelligentia et
sapientia. Sensus intelligentie ad cog¬
nitionem ꝑtinet. sensus sapĩe ad uir¬
tutem. Sensus incelligentie foris exer¬
cetur ꝑ lectionem. intus ꝑmeditatio¬
nem. Sensus sap̃ie foris exercetur per
oꝑationẽ. initus ꝑ tẽptationẽ. Sensus ĩ telligẽ¬
tie ẽ bonũ cognoscere. Sensus sap̃e est bo¬
num amare. Quidam interuis sensu
intelligentie uiuunt. et nec dum̃ sen¬
su sapĩe mortui sunt. Quidam int̾ius
sensu sap̃ie uiuunt. et nec dum sensu
intelligentie plene uiuificati sunt. alii
nec intelligentie nec sap̃ie sensum ꝑci¬
piunt. alii et intelligentie et sapien¬
tie sensu uiuunt. Sensus sap̃ie ⁊ in¬
telligentie in quib dam usu exercitatꝰ
acuitur: in quibdam uͦ ipso exercita¬
tionis sue usu amplius hebetat᷑. hinc
est quod quib dam ex frequenti audi¬
cu obtusis u̾bum dei in fastidium u̾¬

Expanded text:
rcitatus habent sensus, ut possint uti solidrcitatus habent sensus, ut possint uti solidsus enim animae sunt intelligentia et sapientia. Sensus intelligentiae ad cognitionem pertinet; sensus sapientiae, ad virtutem. Sensus intelligentiae foris exercetur per lectionem, intus per meditationem. Sensus sapientiae foris exercetur per operationem, intus per tentationem. Sensus intelligentiae est bonum cognoscere, sensus sapientiae est bonum amare. Quidam interius sensu intelligentiae vivunt, et sensu sapientiae mortui sunt. Quidam interius sensu sapientiae vivunt, et necdum sensu intelligentiae plene vivificati sunt. Alii nec intelligentiae nec sapientiae sensum percipiunt. Alii et intelligentiae et sapientiae sensu vivunt. Sensus sapientiae et intelligentiae in quibusdam usu exercitatus acuitur, in quibusdam vero ipso exercitationis suae usu amplius hebetatur. Hinc est quod quibusdam ex frequenti auditu obtusis verbum Dei in fastidium ver
Abbreviated transcription (Latin):
tia agere et obscura intelligere possunt.
Si tam̃ obscura ꝑ expositionem fracta ape¬
riantur. et dura ꝑ exhortacionem ⁊ con¬
solationem masticata emolliant᷑. Precep¬
ta enim fortia ꝑ rationem facienti fran¬
gunt᷑. ⁊ ꝑ blandimenta et consolationes
masticantur. ut infirmiores quosꝙ nu¬
trire possint. Alii sunt qui ñ indigent
cibo masticato s fracto. qr uoluntate
parati sunt ubi parati sunt rationem
faciendi agnoscunt. alii autem in p̾¬
cepto obedientie rõnem faciendi que¬
rere indignum reputant. qr ꝓ solo p̾¬
cepto obedientiam debere se putant. Is¬
ti cibum u̾bum dei et frangunt.⁊ mas¬
ticant. qr fortes fide nec in occultis ratio¬
nem importune exigunt. et caritate fer¬
uentes indifficilib exhortacionem nõ
exposcunt. Infantib lac datur. Pue¬
ris cib frangitur et masticatur. Iuue¬
nib ñ masticatur s frangit᷑. uirie
nec masticatur nec frangitur. Qui ex̾¬

Expanded text:
tia agere et obscura intelligere possunt, tia agere et obscura intelligere possunt, si tamen obscura per expositionem fracta aperiantur, et dura per exhortationem et consolationem masticata emolliantur. Praecepta enim fortia per rationem faciendi franguntur, et per blandimenta et consolationes masticantur, ut infirmiores quosque nutrire possint. Alii sunt qui non indigent cibo masticato, sed fracto, quia voluntate parati sunt, ubi rationem faciendi agnoscunt. Alii autem in praecepto obedientiae rationem faciendi quaerere indignum existimant, quia pro solo praecepto obedientiam debere se putant. Isti cibum verbum Dei et frangunt et masticant, quia fortes fide nec in occultis rationem importune exigunt, et charitate ferventes in difficilibus exhortationem non exposcunt. Infantibus lac datur. Pueris cibus frangitur et masticatur. Juvenibus non masticatur, sed frangitur. Viris nec masticatur nec frangitur, qui exe