comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culpam. s querit pecuniam: & fraudari me¬
tuit. ñ expetit uindicari. Deniq intalibus
causis si ꝑsuadere pocerimus cos ꝓ quibus
interuenimꝰ. ñ hab̃e qd̾ poscitur: continuo
nobis eor molestiȩ relaxantur. Aliquando
autem miscdes & in ipso dubio nolunt homi¬
ni ꝑ incerta pecunia. certa inferre supplicia.
ad hauc misccłiam etiam nos ꝓuocare & exhor¬
cari decet. Melius enĩ ȩtiam si habet amittis:
quam si ñ habet aut excrucias aut occidis:
S ꝑ istis magis apd̃ eos qui repetunt. quam
apud eos qui iudicant indercedẽ conuenit.
ne ipse uideatur auferre qui cum habet pot¬
catem ñ cogit reddere. quamuis incogendi
ita debeat adhibe integritatem: ne amida
humauitatem. Illud uero fidentissime dixs¬
run. eum qui ꝓ homine ad hoc interuentt
ne male ablata restituat. & qui ad se confug¬
entem. quantum honeste potest ad resticun¬
dum ñ compellit: sotium eẽ fraudis & e¬

Expanded text:
culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari meculpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potuerimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, quod poscitur, continuo nobis eorum molestiae relaxantur. aliquando autem misericordes et in ipso dubio nolunt homini pro incerta pecunia certa inferre supplicia. ad hanc misericordiam etiam nos prouocare et exhortari decet: melius enim, etiam si habet, amittis, quam, si non habet, aut excrucias aut occidis. sed pro istis magis apud eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur auferre, qui, cum habeat potestatem, non cogit reddere, quamuis in cogendo ita debeat adhibere integritatem, ne amittat humanitatem. Illud uero fidentissime dixerim, eum, qui pro homine ad hoc interuenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non compellit, socium esse fraudis et c
Abbreviated transcription (Latin):
commemoraus.ciui penitendi medicina om¬
nino non ꝓdẽ. Si eium res aliena ꝓpt̾ quam
peccatum est cum redi possit ñ redditur: nõ
agitur. penicentia s fingitur. Si autẽ ueracit᷑
agitur. ũ remictetur peccatum nisi restituat᷑
ablatum: s ut dixi cum resticui pocest. Plerũq
enĩ qui aufert amittit. siue alios paciendo ma¬
los. siue ipse male uiuendo: ne aliud habet
unde restituat. huic certe ñ possumus dicere.
negare. Ubi quidem si aliqͦs sustinet. repente
cruciatus dum existimatur hab̾e qd reddat.
nulla ẽ iniquitas: quia & si ñ ẽ unde luat ab¬
latã pecuniam. merito tamen dum eã ꝑ mo¬
lestias corporales redhib̾e compellitur. pecca¬
ti quo male ablata ẽ. penas luit. Sed inhuia¬
num ñ ÷ ȩciam ꝑ talib intercedere. tanquã
ꝓ reis criminum. ñ ad hoc ut minime resti¬
tuantur aliena:.s ne frustra homo in ho¬
mine seuiat. ille presertim qui iam remisit

Expanded text:
commemoras, cui paenitendi medicina omcommemoras, cui paenitendi medicina omnino non prodest. si enim res aliena, propter quam peccatum est, cum reddi possit, non redditur, non agitur paenitentia, sed fingitur; si autem ueraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum, sed, ut dixi, cum restitui potest. plerumque enim, qui aufert, amittit siue alios patiendo malos siue ipse male uiuendo nec aliud habet, unde restituat. huic certe non possumus dicere: negare. ubi quidem si aliquos sustinet a repetente cruciatus, dum existimatur habere, quod reddat, nulla est iniquitas, quia, etsi non est, unde luat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corporales redhibere compellitur, peccati, quo male ablata est, poenas luit. sed inhumanum non est etiam pro talibus intercedere tamquam pro reis criminum non ad hoc, ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam remisit
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. honorem. Nemini quicquã debeatis: nͥ ut
inuicem diligatis. Hȩc uerba apłi. utilitatẽ ur̃e
seueritatis ostendunt. P roinde sicut dilectionẽ
uissi sunt terrentib debe qui timent: ita dilec¬
tionem iussi sunt tinentib debe qui tłrrent.
Nichil nocendi cupiditate fat: s omĩa consulen¬
di haritate .&. nichil fiet ĩmaniter. nichil ĩhu¬
maniter. Ica formidabitur ultio cognitoris.
ut nec intercessoris religio contẽpnatur: qe
et plectendo & ignoscendo hoc solum bene
agitur. ut uita hominum corrigatur. Quod
si tanta ẽ ꝑuersitas & impietas ut ei corrigen¬
de nec disciplina possit ꝓdẽe nec uenia: a bo-¬
nis camen intentione atq conscientia quã
ds̃ cernit. siue seueritate siue lenitate: non
nisi officium dilectionis impletur. Qd autẽ
in epła tua sequitur ubi dicis uerũ nunc
ut mores nr̃i sunt. & sceleris penã cupiunt
sibi homines relaxari. & id ꝓpter qd scelus ad¬
missum ẽ. possidere: pessunum hominũ genꝰ

Expanded text:
nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem diligatis. haec uerba apostoli utilitatem uestrae seueritatis ostendunt. proinde sicut dilectionem iussi sunt terrentibus debere, qui timent, ita dilectionem iussi sunt timentibus debere, qui terrent. nihil nocendi cupiditate fiat sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse nec uenia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut mores nostri sunt, et sceleris poenam cupiunt sibi homines relaxari et id, propter quod scelus admissum est, possidere\', pessimum hominum genus
Abbreviated transcription (Latin):
cis qui ꝓcliues sunt adiuituꝑandũ: & quã
si interrogatus ñ responderit. quis indoct
& hebes pucabicur. Uides gͦ obsecro te ad oũ
sine cunctatione responde: ne me tristem
dimittas. Sic uideam parentes meos qui
ꝓpter hoc solum cerdonem misi: & ipsum
pecto solum. Frater renobius magister men¬
riȩ factus ẽ: & misit nobis euectionẽ cum ai¬
nonis. Ssgo dignus non sum ut respondeas
interrogaciunculis meis: saltim cuneatur
annone. Incoluinem te sumina diuinitas
longa nobis tueatur etate. Papas plurimum
dignationem tuam salutat. Explicit epła¬

Expanded text:
tis, qui procliues sunt ad uituperandum, et, quam, tis, qui procliues sunt ad uituperandum, et, quam, si interrogatus quis non responderit, indoctus et hebes putabitur, uides. ergo, obsecro te, ad omnia sine cunctatione responde, ne me tristem dimittas; sic uideam parentes meos, quia propter hoc solum Cerdonem misi et ipsum expecto solum. frater Zenobius magister memoriae factus est et misit nobis euectionem cum annonis. si ego dignus non sum, ut respondeas interrogatiunculis meis, saltem timeantur annonae. incolumem te summa diuinitas longa nobis tueatur aetate. Papas plurimum dignationem tuam salutat. a CXVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
roemari apud te non solum suꝑ¬
fluum ẽ. sed etiam molestum: qui
rem non uerba desicłas. Ideo ᷤsimplicit̃
audi. Senex alẏ pius rogatus a me sepiꝰ.
pollicitus erat cecum resporttẽ dialogor pen¬
culis interrogaciuncłis. & quoniam in malun
tania dicitur. hodieq eẽ peto uirib om̃ib
et rogo ut tu solus respondẽ digneris: quo
etiam presente ipso fr̃e tuo. sine dubio factut
eras. Non ÷ peccunia ñ ẽ aurum qd ꝓ quous
daturus eras. ꝓculdubio si haberes. Nun
uero sine labore loqueris qd requiro. Posse
te plus & ꝑ multos karos tuos exorare.s nu¬
ui anunum cuũ qͥ non rogari desiderat
omĩb prestare. si cancum absit qđ dedecei
qđ in hac re penitus nichil ÷ dedecoris. Can
quodcumq ẽ. peto prestes nauigaturo. Nes
quam mͥ molestissimum ẽ oneri ẽẽ: non dic
sinceritati tue. s cuppiam. Solus autẽ deus
nouit: quomodo nunia necessitate impulsir
hoc fecĩ. U ob̃ enim saliuis & fauente deo nau-¬
gaturus sum: & mores hominum ñ ignora¬

Expanded text:
oemiari apud te non solum superfluum est sed etiam molestum, qui rem non uerba desideras, ideoque simpliciter audio senex Alypius rogatus a me saepius pollicitus erat tecum respondere dialogorum pauculis interrogatiunculis et, quoniam itania dicitur hodieque esse, peto viribus omnibus et rogo, ut tu solus respondere digneris, quod etiam praesente ipso fratre tuo, sine dubio facturus eras. Non est pecunia, non est aurum, quod pro quovis daturus eras procul dubio, si haberes; nunc vero sine labore loqueris quod requiro. Possem te plus et per multos charos tuos exorare; sed novi animum tuum, qui non rogari desiderat, sed omnibus praestare, si tantum absit quod dedecet, quod in hac re penitus nihil est dedecoris. tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo. nosti, quam mihi molestissimum est oneri esse non dico sinceritati tuae sed cuipiam. solus autem deus nouit, quo modo nimia necessitate inpulsus hoc feci. uobis enim saluis et fauente deo nauigaturus sum; et mores hominum non ignora
Abbreviated transcription (Latin):
isiligit dm̃. Qui enĩ aliter se diligit: potiꝰ se
nisse dicendus ẽ. Fit quippe iniqus. priuat᷑¬
q luce iusticiȩ. quo apotiore & prestantiore
hono au̾sus. atq inde uł ad seipsũ conuers.

Expanded text:
quod diligit Deum. Qui enim aliter se diligit, potius se quod diligit Deum. Qui enim aliter se diligit, potius se odisse dicendus est: fit quippe iniquus, privaturque luce justitiae, cum a potiore ac praestantiore bono aversus, atque inde vel ad seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
ingouis ñ deficit resplendentia ueritatis. cũ
iuno senȩ alteri seni dictum componeret.¬
antum ne abre tua ẽ otiit. alienas ut cu¬
ns ca quȩ nichil ad te attinent. responsũ ab
altro reddidit. homo sum: humani nichil a
ne alienum puto. Cui sententiȩ ferunt ȩtiã
heitra tota: plena stultis indoctisq plausisse.
aquippe affectum omnium naturaliter atti¬
iit humanoꝵ societas animors: ut nullus si¬
di hominum tusi ciuiꝰlibet hominis ꝓrimũ se
t̃ sentiret. Cum gͦ illa dilectione qͣuã diuina¬
ie imꝑat. debeat homo diligere dm̃. & sẽ ip¬
sum & ꝑrimum. ñ tamen ex hoc tria p̃cep¬
taddata sunt. nec dictum ẽ in his trib s in his
uob preceptis totalex pendet & ꝓpħȩ. idest
ndilectione dei toto corde. ex tot̾a anima
xtota mente. & pxumi tanquam sui ipsius
uiclicet ut intelligeretur nullam eẽ aliam
lictionem qua quisq diligit se ipsum. nisi

Expanded text:
ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, quae nihil ad te adtinent? responsum ab altero reddidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, qlex imperat, debeat homo diligere Deum, et seipsum, et proximum; non tamen ex hoc tria praecepta data sunt, nec dictum est, In his tribus, sed, In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae, id est in dilectione Dei ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente, et proximi tanquam sui ipsius: videlicet ut intelligeretur nullam esse aliam dilectionem qua quisque diligit seipsum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
riorẽ. Non enĩ locis corporalib uł extenditur
uł includitur. Ad eum ergo qui ubiq presens
ẽ. & ubiq totus: non pedib licet ire. s monꝰ
Mores autem nr̃i non ex eo qd quisq nos
si ex eo qd̃ diligit duudicari solent. Nec face
bonos uł malos mores: nisi boni uł mali anl¬
res. Prauitate ergo nr̃a a rectitudine dei longe
sumus: unde rectum amando corrigimur. Il
recto recti adħere possimus. Ad illumn gͦ quatita
oꝑa possumus. etiam illi ut ꝑueniant agam.
diligere illum diligendo iam noui
ptis totam legem ꝓpħasq pendere:
iganus dm̃ ex toto corde ex tota anima.¬
aisente: & diligamus ꝓximos tanquã
ut ipsos. P reximus sane hoc locoñ sangͥ
in qua socii sunt omnes homines. Nam si
acuniȩ ratio socios facit. quantomagis ra¬
conature. ñ negotiandi s nascendi lege com¬
nunis: hinc & ille cõmicus sicut luculentis

Expanded text:
riorem; non enim locis corporalibus uel extenditur riorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamu nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimpraeceptis totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota animatota mente, et diligamus proximos tanquam nosmetipsos . Proximus sane hoc loco, non sanin qua socii sunt omnes homines. Nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae, non negotiandi, sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus, sicut luculentis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽꝑatur & ur̃a. Non uob̃ displiceat qd rogami¬
ni aboius. quia nec bonis displicet qd timen¬
iu amał. Nam hominum iniquitates etiã apł̃s
paulus ñ tancũ de iuditio futuro uerum etiã
de presentib urĩs securib terruit. asserens
& ipsas ad dispensationem diuine ꝓuidentie
ꝑtinere. Omnis inquit anima. potestatibus
sublimiorib subdica sit. Honͤ enĩ potestas
nisi adeo. Quȩ autem sunt. adeo ordinata
sunt. Quappter qui resistit potestati: dei or-¬
dinationi resistit. Qui autem resistunt: ipsi
sibi iudicium adquirunt. Principes enĩ ñ
sunt timori boni oꝑis. s mali. Uis autẽ non ci-¬
mere potestatẽ: bonum fac & habeb laudein
ex illa. Dei enuĩ minster ẽ tibrĩbonũ: Quod si
inalum feceris: time. Non enĩ frustra gladium
portat. D ei enĩ minister ẽ. uindex in ira: ei qͥ¬
inale agit. Id eoq necessitate subdici estote. nõ
solum ꝓpter iram si & ꝓpter conscͥentiã. Id eo

Expanded text:
temperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamitemperatur et uestra. non uobis displiceat, quod rogamini a bonis, quia nec bonis displicet, quod timemini a malis. nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de iudicio futuro uerum etiam de praesentibus uestris securibus terruit adserens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inquit, anima potestatibus sublimioribus subdita sit; non est enim potestas nisi a deo, quae autem sunt, a deo ordinasunt. Quapropter, qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, ipsi sibi judicium acquirunt. Principes enim non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo
Abbreviated transcription (Latin):
maccidunt debemus eis humanũ dolo
A:ñ ꝓpter illa ne accidant recte factors re¬
imunus uoluntatem. Sic etiam cum iter¬
dinus ꝓ peccatore dãpnando sequunt̃ ali¬
quando quȩ nolumus. siue in ipso qui nrã
incercessione lib̾atur. ut uel unmaniꝰ impuni¬
ta grassetur audatia. subdita cupiditati. ingͣ¬
ta lenitati. atq unus morti ereptus plurimos
necet. uł ipso ꝑ beneficium nrm̃ in meluc com¬
mutato. moribq correpto. aliisq male uiuẽ¬
do ꝑeat. sibiq huius impunitate ꝓposita: talia
uł grauiora cominittat. Non ut opinor hec ma-¬
la imputanda sunt nob̃ cum intcedimꝰ uobis.
spotius illa bona quȩ cum id facimus intue¬
mur. & uolumus. id÷ commendadio mansue¬
tudinis ad conciliandam dilectionem uerbo
ueritatis. & ut qui libantur a temporali mor¬
te sic uiuant. ne inet̃nam unde nunquã li¬
berentur incurrant. Prodest gͦ et seueritas
ura. cuius ministerio quies adiuuatur & nr̃a:

Expanded text:
cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem. Sic etiam, cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siue in ipso, qui nostra intercessione liberatur, ut uel immanius inpunita grassetur audacia subdita cupiditati, ingrata lenitati atque unus morti ereptus plurimos necet, uel ipso per beneficium nostrum in melius commutato moribusque correcto alius male uiuendo pereat sibique huius impunitate proposita talia uel grauiora committat. non, ut opinor, haec mala inputanda sunt nobis. cum intercedimus nobis, sed potius illa bona, quae, cum id facimus, intuemur et uolumus, id est commendatio mansuetudinis ad conciliandam dilectionem uerbo ueritatis et ut, qui liberantur a temporali morte, sic uiuant, ne in aeternam, unde numquam liberentur, incurrant. Prodest ergo et seueritas uestra, cuius ministerio quies adiuuatur et nostr
Abbreviated transcription (Latin):
itiam cum homo ab homine occidit᷑ multũ
distet utrum fiat nocendi cupiditate. uł in-¬
erendi. sicut fit ab unico. sicut alatrone: an
iciscendi uł obediendi ordine. sicut a
udice sicut a carnifice: an euadendi uł sub¬
iniendi nec essitate. sicut interimit᷑ latro
iuatore. hostis a milite. & aliquando qui
usa mortis fuit potiꝰ in culpa fuit. quã illȩ
uoccidit: uelut si quisꝗͣ decipiat fide ius¬
inm suum. atq illȩ ꝓ isto suppliciũ legiti¬
ium luat: nec tamen omnis qui causa alie¬
ne mortis ẽ. reus ẽ. Qͥd si erum quisquã stu-¬
Irum petat. seseq si ñ umpetrarit uiterimat:
Isi filius timens patris pia uerb̃a: p̃cipitio
rat: Quid si alius homine liberato uł ne aliꝰ
etur. sibi ipse mortẽ inferat: num ꝓpt̃ istas
ienarum mortiũ causas. aut sceleri consen¬
udum ẽ. aut uindicta peccati quȩ ñ fit no
Us corrigendi studio ȩtiam paterna tol¬
a. aut oꝑa misediȩ cohibenda sunt: hȩc

Expanded text:
etiam cum homo ab homine occiditur, multum etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi cupiditate uel in sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a judice, sicut a carnifice; an evadendi vel subveniendi necessitate, sicut interimitur latro a viatore, hostis a milite. Et aliquando qui causa mortis fuit potius in culpa est quam ille qui occidit, vel ut si quispiam decipiat fideijussorem suum, atque ille pro isto supplicium legitimum luat; nec tamen omnis qui causa alienae mortis est, reus est, velut si quisquam stuprum petat, seseque, si non impetraverit, interimat. Quid, si filius timens patris pia verbera, praecipitio pereat? quid, si alius homine liberato, vel ne alius liberetur, sibi ipse mortem alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam paterna tollenda aut opera misericordiae cohibenda sunt? haec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suͥplicia. Hec ob aliud quantũ sapio
eri testamento antiquor temporibus
urum seuerior legis undicta feruebat:
us ostenderetur recte iniquis penas cõs¬
uas. ut qd eis parcere noui testam̃ti in¬
iuientia commonemur. aut remediũ sit
ulutis quo peccatis parcatur & nrĩs. aut
commendatio mansuetudinis. ut ꝑ eos qui
urcunt ueritas predicata ñ tantum time¬
atuir. uerum ȩtiam diligatur. Plurimum
iutem inter ẽ. quo animo quisq parcatur.
scuti enim ẽ aliquando misccłia puniens:
n& crudelitas. parcens. Nã ut exẽpli grã ma-¬
afestum aliquid ponam quis non crudelẽ
uriuis dixerit eum qui puero peꝑcerit uolẽ¬
c obstinatissune de serpentib ludere:quis
utem ñ misericordem qui talia ꝓhibens con-¬
imptorem uerboꝵ etiam u̾berib emendaue-¬
nt: & ideo ñ usq ad mortem ꝓtendenda ẽ dis¬
cplina. ut sit cui ꝓdesse possit. quamquam

Expanded text:
iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in iustiora supplicia. nec ob aliud, quantum sapio, in ueteri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia puniens, ita et crudelitas parcens. nam, ut exempli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero pepercerit uolenti obstinatissime de serpentibus ludere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens contemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina, ut sit, cui prodesse possit. quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
torib peccatores: & qd ueraciter potius qui
iniuriose dictum accipias: puto quod apud
peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt
potestas regis. uis gladii cognitoris. ungle ca¬
nificis. arma militis. disciplina dominantis.
seueritas ȩtiam boni patris. Habent ista omĩa
modos suos: causas. raciones. utilitates. hȩc
cum timentur & cohercent᷑ mali. & quietuis
inter malos iuiuunt boni. ñ quia pnundian¬
di sunt boni qui talia metuendo ñ peccant.
ñ enĩ bonus ẽ quispiam timore pene s ame¬
re usticie: uerumtamen ñ inutilit̃ ȩtiã me
legum humana cohercetur audaciaꝰ ut er
sit inder imꝓbos iunocentia. & in ipsis lu¬
ꝓbis dum forͣmidato supplicio frenatur faell¬
tas: inuocado deo sanetur uoluntas. Si hulls
ordinationi rerum humarũ contrarie non
sunt intercessiones ep̃oꝵ: immo uero nec cau¬
sam nec locus int̃cedendi ullus eẽt: sussañ
reneficia gratiora: quanto peccantiũ

Expanded text:
atoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam atoribus peccatores et — quod ueraciter potius quam iniuriose dictum accipias - puto quod apud peccatores. Nec ideo sane frustra instituta sunt potestas regis, ius gladii cognitoris, ungulae carnificis, arma militis, disciplina dominantis, seueritas etiam boni patris. habent ista omnia modos suos, causas, rationes, utilitates. haec cum timentur, et cohercentur mali et quietius inter malos uiuunt boni, non quia boni pronuntiandi sunt, qui talia metuendo non peccant — non enim bonus est quispiam timore poenae sed amore iustitiae —, uerum tamen non inutiliter etiam metu legum humana cohercetur audacia. ut et tuta sit inter inprobos innocentia et in ipsis inprobis, dum formidato supplicio frenatur facultas. inuocato deo sanetur uoluntas. sed huic ordinationi rerum humanarum contrariae non sunt intercessiones episcoporum: immo uero nec causa nec locus intercedendi ullus esset, si istabeneficia gratiora, quanto peccantium
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato prior in illam lapidem iaciat.
ipsius qui hoc dixit sectaremur exemplur
qui cum eẽt utiq sine peccato. ait mulien
quam ꝑterriti illi reliquerant. nec ego d
dep̃nabo: uade iam deinceps noli peccan
Potuit enim metuere. flagitiosa mulier.
illis discedentib qͥ sua peccata cognouera
ut peccato parcerent alieno: illam uistissit
iam ipse dap̃naret. qui erat sine peccato. at
ille ñ conscientia pauidus. s plenus clem̃tu
cum illa respondisset a nemine fuisse se dãp¬
natam: nec ego te inquit dap̃nabo. Tanqua
diceret. Si inalicia tibi parcere potuit: quis
metius innocenciam: & ne delictor ñ don¬
tor. s appbator uideretur. uade ait iam de¬
ceps noli peccare: ut se homui peꝑcisse.
hominis culpã sibi placuisse monstraret.
uides gͥ de resigione descendẽ. nec nos societ¬
te criminũ obstringi qd intercedimꝰ plerui
ȩtiam ꝓ sceleratis. et si ñ scelerati. tam̃ ꝓ peru¬

Expanded text:
sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, sine peccato, prior in illam lapidem iaciat, ipsius, qui hoc dixit. sectaremur exemplum, qui cum esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igitur de religione descendere nec nos societate criminum obstringi, quod intercedimus plerumque etiam pro sceleratis etsi non scelerati tamen pro pecc
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quib dr̃ cum sitis mali. nisi quia utrũq
ueritas monstrat quid sunus deidono. quid
humano uitio: hoc cõmendans. illud em̃dãs.
omnes odit qui malos odit. Et tamen idõ di¬
ligendi sunt mali ut ñ sint mali: quẽ ad mo¬
dum ñ ut ꝑmaneant s ut sanent᷑. diligunt᷑
egroti. Quic quid autẽ post eam quȩ in bap¬
tisino abolicionẽ peccators in hac uita manendo
peccamus. ȩtiam si ñ tale sit qd̃ adiuinis re-¬
moueri compellat altarib: non dolore ste¬
rili s miscđiȩ sacrificiis expiatur. Qd gͦ agimꝰ
ut faciatis intercedentib nob̃: deo uos noueri¬
tis offerre ꝓ uob̃. Indigetis enĩ miscdia quam
prebetis. Et uidete quis dixerit. dimittite ꝙ
dimittetur uob̃: date & dabitur uobis. Liũ¬
quam ȩtiam si ita uiueremus ut ñ eẽt qu¬
re diceremus dimitte nob debita nr̃a. qua¬
to nequicia purior animus eẽt: tanto cli¬
mentia plenior eẽ deb̾et: ut si ñ compun¬
remur sententia dnĩ dicentis qui urm nͦ

Expanded text:
s dicitur cum sitis mali\', nisi quia utrumque ueritas monstrat, quid simus dei bono, quid humano uitio, hoc commendans, illud emendans? 'Omnes odit, qui malos odit\'. et tamen ideo sunt diligendi mali, ut non sint mali, quem ad modum, non ut permaneant. sed ut sanentur, diliguntur aegroti. Quicquid autem post eam, quae fit in baptismo, abolitionem omnium peccatorum in hac uita manendo peccamus, etiam si non tale sit, quod a diuinis remoueri compellat altaribus, non dolore sterili sed misericordiae sacrificiis expiatur. quod ergo agimus, ut faciatis intercedentibus nobis, deo uos noueritis offerre pro nobis. indigetis enim misericordia, quam praebetis, et uidete, quis dixerit: Dimittite et dimittetur uobis, date et dabitur uobis. quamquam etiam si ita uiueremus, ut non esset, quare diceremus: Dimitte nobis debita nostra, quanto nequitia purior animus esset, tanto dementia 1 plenior esse deberet, ut, si non compungeremur sententia domini dicentis: Qui uestrum est
Abbreviated transcription (Latin):
tantum quał quisq sit uidet. uerũ etiã quał¬
suturus sit preuidet. qui solus potest in udi¬
undo ñlabi. quia in cognoscendo ñ potest fal¬
ifacit tamen sicut euangłium loquit᷑ solem
lum oriri suꝑ bonos et inalos. et pluit suꝑ
istos & inuistos. Cuiꝰ mirabił bonitatis ut¬
anqͥt inimicos urõs. benefacite eis qͥ uos
ierunt. & orate ꝓ eis qui uos ꝑsequuntur.
ut sitis fili÷ patris ur̃ĩ qui inceł est. qui facit
solem suum oriri suꝑ bonos & malos. & plu¬
t suꝑiustos & inustos. hac indulgentia &
hutate diuina. multos abuti ad ꝑniciem sua
iuis nesciat: quos arguens apłs. & grauiter
icrepans dicit. E xiitimas autem ohomo oĩs
iudicas eos qui talia agunt & facis ea. qĩ
effugies iudicium dei: an diuicias benigni¬
ISeius & pacientie. & longuanimitatis cõ¬
puis: ignoras qĩ benignitas dei ad peniten

Expanded text:
tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, quatantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, quafuturus sit praevidet, qui solus potest in judicando non labi, quia in cognoscendo non potest falli, facit tamen, sicut Evangelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Cuinquit, inimicos vestros; benefacite eis qui vos oderunt; et orate pro eis qui vos persequuntur: ut sitis filii Patris vestri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. hac indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis eius et patientiae et longanimitatis contemnis? ignoras, quoniam benignitas dei ad paenit
Abbreviated transcription (Latin):
icipsum inbecillum. & quedam materies mise¬
nrum ẽ. dono inmortalitatis. ato incorruptio¬
ns absorbeat. Quoniam uͦ te rei publice scimus
amatorem: ñ aliunde ẽẽ beatum hominẽ. aliun¬
de ciuitatem. uide quam sit in illis sacris littĩs
clarum. Nam quidam in eis scõ sp̃u plenꝰ: hȩc lo¬
quit᷑ orans. Exuine me de manu filior alienors
quoꝵ os loquutũ ẽ uanitatẽ & dextera eors dex

Expanded text:
 quod per se ipsum inbecillum et quaedam materies mise quod per se ipsum inbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutu
Abbreviated transcription (Latin):
suppliciter ac ueraciter deũ ut uiã sibi os¬
deret petiuerunt. Merita uͦ quorlibet ho¬
minum quȩ sunt. quando quidẽ ille qͥñ cum
mercede debita. s cum gratuita grã uenis. os
peccatores solus a peccatis lib̾. et libator inuenbꝰ
Sigͦ nos uircus uera delectat. ei dicamꝰ quod
in el sacris litteris legimus. diligam te dñs
ssespexit inuanitates & in sanias m̃daces.
suisa ẽ autem uanitas. quanta in sania quã¬
paq mendacium. hominẽ mortalem erũpno-¬
anutam mutabili & sp̃u & carne ducentem.
is peccatis oneratum. dot tep̃tationib subdi¬
tun. tot corruptionib obnacium. penisq ĩtis¬
simis destinatum. se ipso fidẽ ut beatus sit. q̃n
ne illud quidem qd habet in nature sue dig¬
nitate precipuum. id: mentem atq rationem.
potest uendicare ab errorib. nisi ds̃ assit lux
mentium : abiciamꝰ itaq obsecro de falsors phi¬
hsophoꝵ uanitates. et insanias mendaces. qr

Expanded text:
suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostensuppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domirespexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tissime. retribuet᷑ merces felicitatis et̃nȩ. Si i¬
lixa epła onerosꝰ sum: tu te hoc unpetrasti u
qui me sapientem appellasti. Hinc enĩ ausꝰs
hȩx te alloqui. ut tibi sapientiam ñ qual mͥsit
ostentarẽ. s qualis ẽẽ debeat ostend̾em. hici
aut̃ in presenti scło uerꝰ ueri dei cultꝰ. ut sit i¬
eius in futuro scło certus atq indeger fructis
hic constantissima pietas: ibi sempiterna fdli¬
citas. E.x ista sapientia quȩ una uera ẽ si quid
habeo a deo sũpsi. ñ ame presũpsi: acq ab illo
in me ꝑfici fideliter sꝑo. a quo inchoatum ẽẽ.
humiliter gaudeo. Nec in eo qd adhuc ñ dosa¬
uit incredulus: nec in eo qđ iam donauit in¬
gratus. Non enĩ meo uł ingenio uł merito:
s eiꝰ dono sũ. si quid laudabilit̃ sũ. Nam quedã
accutissima & excellentissima ingenia. tanto
in maiores errores ierunt. quanto prefide¬
tius tanquã siuis uirib cucurrerunt: ne

Expanded text:
antissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si pantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec
Abbreviated transcription (Latin):
Suuito consilio fortiter ferimꝰ. cum bonoꝵ et̃¬
noꝵ fideli dei ꝓmissione.& fideli nrã expec¬
tatione gaudemus. ad hoc nos exhortat᷑ apẽ
ait. Spe gaudentes: intribulatione patientes
Ostendit enĩ quare intribulatione patientes.
mictendo spe gaudentes. Ad hanc spem exhor
ter. latente maiestate diuinitatis. & carnis us.¬
mitate aparente. non solum sermonis oract
docuit: uerum etiam suȩ passionis & resur¬
cionis exemplo. In altera enuim qualia tolex
in altera qualia debeamus sꝑare. monstra
Cuiꝰ & illi gratiam mererentur. nisi elatiu
tiq suꝑbia inaniter conarentur istam uita
tam ip̃si sibi facere: qd solus ds̃ ueracit᷑ cit¬
rib suis post hanc uitam. se largiturum ẽ
misit. Sanior qͥppe ẽ eiusdem ciceronis ll̃
sententia: ubi ait. Nam hȩc quidẽ uita moni
re assuesce obsecro te uir bone beatus ẽẽ. int¬
rim spe ut sis ȩtiam re: cum pietati ꝑ seuer¬

Expanded text:
diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aetediuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemittendo \'spe gaudentes. ad hanc spem exhort deus ipse magister latente maiestate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors are adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuer
Abbreviated transcription (Latin):
am seu ueneno. ulla ue alia uoluntaria morte
subducat: ut in portu ñ senciendi uł nulbꝰ om¬
nino sit. qd epicurei uł si qui simili stulticia pu¬
tauerunt. uel idõbeatus qm̃ fuerit ab illa bea¬
ta uita. tainquam ab aliqua peste lib̾atus. O ni-¬
mium suꝑba iactancia. Si beata uita ẽ in cru¬
ciatib corporis. cur ñ in ea manet sapiens ut
fruatur:si autẽ misera ẽ. quid obsecro te nͥ typꝰ
impedit. ne fateat᷑. ne oret dm̃. ne iusto & mise¬
ricordi supplicet qui potens ẽ. & uitȩ huiꝰ mala
uł auertere uł mitigare: uład ea toleranda for-¬
titudine armare: uł ab eis omĩmodo lib̾are:
& post hȩc uere beatã uitam dare. quo nullũ
malum admittatur. & ubi sũmum bonum nũ¬
quam admittitur: hoc pioꝵ premiũ ẽ: cuius
adipiscendi spe uitã istam temporalẽ atq mor-¬
talem ñ tam delectabiliter quam tolerabiliter
ducimus: & mala eius tunc bono consilio. &

Expanded text:
am seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte am seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et
Abbreviated transcription (Latin):
oblectaretur ad ocłos transtulit. Si autem utro¬
q sensu priuaretur. & cecus surdusq fieret: ñ
est ausꝰ hinc ꝓferre sententiam. eũq beatum
dicere. s addidit etiã dolores grauissimos cor¬
poris.qui eum si ñ interimerent ipse se inte¬
rimat: & ad portum ñ sentiendi hac lib̾atꝰ uir¬
tute ꝑueniat. Cedit gͥ sapiens immanissunis
cladib atq succumbit: in tantum ut eis suc¬
cogatur. & inseipsum homicidium ꝑpetrare.
Cui iam parcat ut ilł careat mał. qui sibi ip¬
seũ parcit: certe semꝑ beatus ẽ. certe beatam
uitam in sua pocestate consticutam. nulla ui
potest ulliꝰ calamitatis amittere. Eͦce in ceci-¬
tate & surditate. & atrocissimis cruciatib cor¬
poris. aut amisit beatam uitã. aut si & iu istis
beata uita quam sapiens ferre ñ possit. uł qd
ẽ absurdius quam sapiens ferre ñ debeat. eãq
fugiat. abrumpat. abiciat. se seq ab ea ferro ȩci¬

Expanded text:
oblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utrooblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro eti
Abbreviated transcription (Latin):
mum lapsi sunt. ut cum assueuerant etiã in
falaridis cauro beatum eẽ sapientem: cogan¬
tur fateri uitam beatam. aliquando ẽẽ fugi¬
endam. Exageratis enĩ malis corporis cedt̃.
atq in eors molestiis gͣuissimis abscedendũ ex hac uita
eẽ decernunt. Ubi nolo dicere quantum sit
nefas se ipsum hominem occidẽ insontẽ: cũ
omĩno ñ debeat uł nocentem. Unde in pͥmo
libo trium illoꝵ quos benignissime & studi¬
osissime ꝑlegisti: multa iam diximus. S certe
consideretur. nec suꝑbe si sobrie iudicetur.
quomodo uita beata sit qua ñ sapiẽs retenta
fruitur: s ilatis sibi manib. carere cõpellit̾:
Est apud ciceronem in extrema ut scis parte
quinti tꝰculanarũ librilocus: ꝓpter qd dico
animaduertendus. Cum enĩ de cecitate corpo¬
ris ageret. atq affirmaret etiam cecum beatũ
eẽ sapientem. posse multa dixit quȩ ꝑ aures
ꝑcipiendo gaudet. Idemq si surdus eẽt ea qͥb

Expanded text:
mum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in mum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percipiendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cultus. unde omĩa recte uiuendi duci oporcet
officia ñ inuenitur: ñ ob aliud quantum in¬
telligo nͥ quia beatam uitam ipsi sibi quodam
modo fabricare uoluerunt. potiꝰq patrandam
quam impetrandam putarunt: cum eiꝰ dator
ñ sit nisi deus. Neq enim facit beatũ hominẽ:
nisi qui fecit hominem. Nam qui tanta cre¬
aturȩ suȩ bona. bonis małq largitur ut sit.
ut homines sint. ut iugentes sensibus. ualen¬
tes uiribus. affluentes opib sint. seipsũ bo¬
nis dabit ut beati sint: quia ei etiam hoc est
munus. ut boni sint. Illi uͦ qui in hac erũp¬
nosa uita in his moribundis membris sub hac
sarcina corruptibił carnis auctores suȩ beatȩ
uite. & quasi conditores eẽ uoluerunt. uelut
ꝓpriis eam uirtutib appetentes. iamq reti¬
nentes. ñ ab illo fonte uirtutũ petentes acq
sꝑantes. dm̃ suꝑbiȩ suȩ resistentem sentire po¬
tuerunt: minune Unde in errorem absurdissi¬

Expanded text:
cultus, unde omnia recte uiuendi duci oportet cultus, unde omnia recte uiuendi duci oportet officia, non inuenitur non ob aliud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ipsi sibi quodam modo fabricare uoluerunt potiusque patrandam quam impetrandam putarunt, cum eius dator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eius: dilecto filio macetlonio in dño
salutem. Quamius sapientiã quã
michi tribius in me ñ agnoscam.
tante tamen erga me beniuolẽ¬
ciȩ tuȩ. tãq sincere grãs ago. de¬
beoq plurimas. & meoꝵ studi¬
orum labores tali ac tanto uro placiusse. de¬
lector: multo uero ampluis. qd animũ tuum
haritate ęternitatis & ueritatis. atq ipsius
haritatis affectu. diuine illi cęlestiq rei pu¬
blicȩ cuiꝰ regnator ẽ xp̃s. & in qua sola semꝑ
beateq uiuendũ ÷. si recte hic pieq uiuatur.
agnosco inhiantem: uideo ꝓpinquantẽ. eiꝰq
potiunde amplector ardentem. Inde quippe
manat ȩtiam uera amicitia. ñ pensanda tẽpo¬
ralib commodis: si gratuito amore putanda.
Nemo enm potest ueraciter amicus ẽẽ hoĩs.
nisi fuerit ipsius amicꝰ hominis primitus ue-¬
ritatis. Quod sigratis ñ fiat: nullo fieri pacto po¬
tat. De qua re etiam philosophi multa dixert̃.
Sed apd eos uera pietas id÷ uera pate ueri dei

Expanded text:
VE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Quamuis sapientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei
Abbreviated transcription (Latin):
ramus: & alia multa quȩ in eodem edicto ita
posuisti. ita te ut appareat in terreni udicis
cingło. ñ parua ex parte cȩlestan rẽ publicam
cogitare. Quare si de ueris urrtutib & uere
beata uita. uolui diutiꝰ loqui tecum. ques o
ne onerosꝰ deputer occupacionib tuis. ĩmo
uͦ me ñ ẽẽ confido: quando cu ad eo manum
aiumum & mirabiliter laudandum geris. ut
nec illas curas deseras: & his libentiꝰ ac familia¬

Expanded text:
ramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita ramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum geris, ut nec illas curas deseras et his libentius ac familia
Abbreviated transcription (Latin):
boni et scĩ. etiam in torm̃tis quibꝰ libet duu¬
no fulti ad uitorio. spe illius finis beati uocan¬
tur: quo fine beati erunt. Nain si ii eisdẽ tor¬
mentis &s atrocissimis dolorib semꝑ eeñt. cũ
quibuslibet uirtutib: eos eẽ miseros nulla
sana ratio dubitaret. Pietas gͥ id ÷ uerus ueri
dei cultus ad omnia ꝑdẽ. & quȩ molestias hu-¬
ius uidȩ au̾tat aut leniat: & quȩ ad illã uitã
salutemq ꝑducat. ubi nec aliquid iam mali pa-¬
ciamur: & bono sũmo sempiternoq ꝑfruamur.
Ad hanc te ꝑfectius asequendam. & ꝑseuerantis¬
sime retuiendam exortor ut me ipsum. Cuius
nisi iam particeps eẽs. tuosq istos tẽporales
honores ei seruire oportere udicares. ñ do¬
natistis hereticis ad eos inunitatem xp̃i pacẽ¬
q: redigendos ꝑ edictũ diceres. ꝓ uob̃ hoc agit᷑.
ꝓ uob osacerdotes incorrupte fidĩ. ꝓ uob ĩꝑator
augustus. ꝓ uob̾ nos quoq eius iudices labo¬

Expanded text:
boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuboni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres: Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices labo
Abbreviated transcription (Latin):
uo diligendo. nisi dm̃ diligit se ipsum: ñ opus
sat ut dato de dei dilectione precepto. etiam
bipsum homo diligere iubetur: cum in eo di
beneficientiȩ consolatione. uł informati¬
ł doctrine. uł discipline coherticione addu¬
s ad colendũ dm̃. sciens in his duob p̃cepts
dan legem ꝓpħasq pendere: hoc qui sobria
discretione eligit: prudens ẽ. Qui nulla
hinc afflictione au̾titur: fortis ẽ. Qui nul¬
la alia delectatione: temꝑãs est. Qui nulla
elatione: ustus ẽ. his uirtutib diuinitus
inꝑtitis: ꝑ grãm mediatoris dei cũ patre
& nob̃cum hominis xp̃i it̃ĩu. ꝑ quem post
inimicitias iniquitatis reconciliamur deo
in sp̃u karitatis: his inquam uirtutib diui¬
nitus imꝑtitis. et bona uita nunc agit᷑. & pꝰ ea
premium eus quȩ nisi ȩterna ẽẽ ñ potest. be¬
ata uita ꝑsoluitur. hic enĩ sunt eȩdem uitu-¬
tes in actu: ibi in effectu. hic in oꝑe: ibi in
mercede. hic in officio: ibi infine. Itaq om̃s

Expanded text:
um diligendo diligit se ipsum, non opus erat, ut dato de dei dilectione praecepto etiam se ipsum homo diligere iuberetur, cum in eo dilbeneficentiae consolatione uel informatione doctrinae uel disciplinae cohercitione adducat ad colendum deum, sciens in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere. Hoc qui sobria discretione eligit, prudens est; qui nulla hinc afflictione auertitur, fortis est, qui nulla alia delectatione, temperans est, qui nulla elatione, iustus est. his uirtutibus diuinitus impertitis per gratiam mediatoris dei cum patre et nobiscum hominis Christi Iesu, per quem post inimicitias iniquitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutibus diuinitus impertitis et bona uita nunc agitur et postea praemium eius, quae nisi aeterna esse non potest, beata uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes