comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
limili. Sic enim in omnib peccorib
non est inuentũ uiro adutoriũ simĩ¬
le itli nili de iro contractum in con¬
iugium formaretur. ita menti nr̃e
qͣ lupernam ositimꝰ u̾itatem nui¬
lum est adiutorium rerum tempora¬
lium qnͣtum nature hominis sate
simte ad iutorium ex anime partib
qͣs cõmunes cum pestorib hm̃s. Ideo¬
ꝙ rationale nr̃m non adunitatis di¬
uortium separatum s in auxruum
sotietatis quasi deriuatum in suodiͦ¬
percitur offõ. ⁊ sicut una est caro du¬
oꝵ inmasculo ⁊ in femina sic intetiec¬
tum nr̃m ⁊ accionem siue rationem
⁊̃ appetitum rationaiem. uel sialiquo

Expanded text:
est. Sicut enim in omnibus pecoribus non est inventum viro adjutorium simile sibi, nisi de illo detractum in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam consulimus Veritatem, nullum est ad usum rerum temporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum nostrum et actionem sive rationem et appetitum rationalem vel si aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
denles corporis. uel uidendo uei tange¬
douei audiendo uei gustandou el oi¬
phando que lus gestio cumtacea fu¬
ent li dupi dftas nostra non monea¬
ait ad peccandũ excluditur spentis
astutia. Si ait̃ mota fuit qliamiu
nat atq compescit. quod cum sit nõ
labimur ĩ peccatum. s cum aliꝙͣta
iucta ratione coronabimur.si aute
ratio consentiat quodiroido cõmo
uit fatiend̾ esse decernat ab omni be¬
ataułta tanꝙͣ de paradiso expelitur
homo iam enim peccatum imputa¬
tenetur inconsentione concia qua

Expanded text:
do, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi nat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiverit, faciendum esse decernat; ab omni beata vita tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatenetur in sensu conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
arbit̾o tm̃ ẽẽ dicebat atq hominem
per liberum ar posse bonum uelle ⁊
oꝑari sine gr̃a asserebat ait. aig̃ de¬
mendatione granie apostolus ait ꝓ¬
ientis neq curoentis s dei miserentiᷤ
hoc siattenderes iuliane non exten¬
des contra gr̾am m̾̃ita uoluntatis hu¬
mane. Nonenim ideo misetur deus
alicuius quia uoluit ⁊ cuccit s id̾o
uoluit ⁊ cucat᷑ quia m̾sertus est d̾s
paratur enim uoluntas hominis a dõ
⁊ a domino gressus hominis dirigũ
tur. Ideoq congrue ait non est uolẽ¬
tis neq curoentis sed dei miserẽtis ñ
quia hoc sine uoluntate nr̃a agatur
ħ quia uoluntas nr̃a nil boni agit
ni agebat. sed quia nich boni ageret
si icia nõ adiuuaret. hus testimoniis
aperte insinuarur quia uoluntas ho¬
minis gra dei p̾uenttur atq p̃parat᷑
ut fiabona non ut fiat uoluntas qr
⁊ ante gr̃am uoluntas erat. s non e¬
rat hona ⁊ recta uoluntas quid lit

Expanded text:
nem per liberum arbitrium posse bonum velle et operari sine gratia asserebat, aimendatione gratiae Apostolus sentenlentis neque currentis, sed Dei miserentis. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed ideo voluit et cucurrit, quia misertus est Deus. Paratur enim voluntas hominis a Deo, et a Domino gressus hominis diriguntur, 36. Ideoque congrue ait: Non est volentis neque currentis, sed miserentis Dei. Non quia hoc sine voluntate nostra agatur, sed quia volutas nostra nil boni agit,ni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas. 2. Quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt q̃ exculat ⁊ ẽ pena pecca¬
ti ñ peccatũ. ⁊ eoꝵ qui quasi simpu¬
citer nescuint non renuentes uel ꝓpe¬
nentes scire q̃ neminem piene excũ¬
sat. s sic fortasse ut minus puniatur¬
aufertur excusatio qui mandatadi
ignorantia. ⁊ ucet grauius sit pecca¬
re ign scienter quamnescienter nõ¬
ideo tamem confugiendum est ad i¬
norantie tenebras ut in eis quisqm
excusationem reqiuirat. ubinõ sit¬
excusatio. auud est enim nescisse
auud scire noluiste quia meis qut
inteilgere nolunt ipa ignorantia
peccatũ est Ĩ eis u quin on potuerunt

Expanded text:
non possunt; quae excusat, et est poena peccati, non peccatum: et eorum, qui quasi simpliciter nesciunt, non renuentes, vel proponentes scire; quae neminem plene excusat, sed sic fortasse ut minus puniaturaufertur excusatio, qui mandata Dei ignorantia. Et licet gravius sit peccare scienter quam nescienter, non tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisquam excusationem requirat. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse, quia in eis, qui intelligere noluerunt, ipsa ignorantia peccatum est; in eis
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut fatiendum non descernatur
uel cum quidam t̾niunus ⁊̃ mensura
pect̃o adhibetur a uiro ut nonliceat
mulieri estrenata ub̾etate in peccatũ
peccatum non diu teneatur delectatio¬
ne cogitationis. s statim ut muliere̾
tetigit uiri auctoritate pellatur ue
cogitationis teneatur ⁊ li uoluntaᷤᷤ
sicut debuit mulierem cohibuit. uñ
lta in anima concipitur ut slld̾ ris¬
facere disponat uei ⁊̃ perficiat au¬
ud freq̃nt̾erͣ ãliud semͣei uel ⁊̃ qñ
deleccatione cogitationis diutenet᷑
mortaie est. cum uero in sensuau
motu tantum est ut prediximus
tunc leuissimum est. quia ratiotũc
xi auud freq̃nter auusd semel quia
q̃da uͦ nõ nili sepius fiant uel faciẽ¬
da dec̃nantur ut de ociosou̾bo. ⁊ h̾i ag¬

Expanded text:
tur, ut faciendum non decernatur; tur, ut faciendum non decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut mulierem tetigit, viri auctoritate repellatur, vecogitationis teneatur, etsi voluntas sicut debuit, mulierem cohibuit, unde eccatum ita in anima concipitur, ut illud facere disponat, vel etiam perficiat aliud frequenter, aliud semel; vel etiam quando delectatione cogitationis diu teneatur, mortale est. Cum vero in sensuali motu tantum est, ut praediximus, tunc levissimum est, quia ratio tunc xi aliud frequenter, aliud semel, quiaquaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, ut de otioso verbo, et
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere qũo lumetur tẽp
metur peccatũ uͥagnosci pot̾it lidi¬
ligenter aitendatur quod lit in ani¬
ma mortale uel ueniaie peccatum
ut enim serpens ibi suasit muueri
⁊ mulier uiro ita ⁊ ĩtib sensuał motꝰ¬
serit illecebre muuer edit cibũ ue¬
titum post de eodem dat uiro cũ supe
sentit tunc uir ⁊ cum femina crbũ
uetitum gustat¶Siergo in motu se̾¬
suali tantum peccati itiecebra tene¬
ꝗtur ueniale acleuissimũ ẽ pecc̾m¬
inferior par̾ rationis consenserit ita
nt soia cegitationis deleitatione li¬
ne uoluntate perficiedi teneaturi mu¬
lier solamanducauit ñ uir. cuius aue¬
toritate cohibetur uoluntas ne ad opꝰ
usq perueniat¬
cat. Si uero assit plena uoluntas ꝑ¬
ficiendi ut si assit facultas ad effec¬
tum perducatur.uir qͦ manducat qr
superior pars rationis iuecebre cõsen
Quando autem mulier sine uirogus¬
tat aliqñ est mortale auqũ ueniaie
peccatum ut enim dictum est tunc
mulier sine uiro sine urrs gustat in

Expanded text:
ostendere, quomodo per metur peccatum. Ubi agnosci poterit si diligenter intendatur, quid sit in anima mortale, vel veniale peccatum. Ut enim ibi serpens suasit mulieri, et mulier viro; ita et in nobis sensuaserit illecebrae, mulier edit cibum vetitum, post de eodem dat viro, cum supesentit, tunc vir etiam cum femina cibum vetitum gustat. Si ergo in motu sensuali tantum peccati illecebra teneatur, veniale ac levissimum einferior pars rationis consenserit, ita ut sola cogitationis delectatione sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducavit, non vir, cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus usque perveniavero adsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consenQuando autem mulier sine viro gustat, aliquando est mortale, aliquando veniale peccatum. Ut enim dictum est, tunc mulier sine viro gustat,
Abbreviated transcription (Latin):
hunc nirum ⁊ hano mulierem est ue¬
lud ꝙ da̾ ip̃uale coniugium naturat¬
ꝙ contractus quo superior rationis
portio quasi uir debet preẽe ⁊ domina¬
ri. Inferior uero quasi muuer debet
lubẽẽ ⁊ obedire. Ideo uir secundum a¬
postolum non debet ħere uelam̃ sed
mulier ⁊ licut in cunctis animalib
ñ est reꝑetum homini adiictorium si
nitie s deillo sumptum quod ei for¬
maretur in coniugium itam partib
anime qͣs cum peccorib ħns cões nt
tione temporalium tractandoꝵ itaũ¬
latur ut non sit nobis cõe cum perco¬
re rationale est quidem s ex iia ratł¬
onali m̃te qua lubħemus intetugi¬
bui ⁊̃ inccõmutabuli u̾itati tanciua

Expanded text:
hunc virum et hanc mulierem est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contractus, quo superior rationis portio, quasi vir, debet praeesse et dominari; inferior vero, quasi mulier, debet subesse et obedire. Ideo vir secundum Apostolum non debet habere velamen, sed mulier. Et sicut in cunctis animantibus non est repertum homini adjutorium simile sibi, sed de illo sumptum quod ei formaretur in conjugium; ita et in partibus animae quas cum pecoribus habemus tione temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit in nobis commune cum pecore, rationale est quidem, sed ex illa rationali mente qua subhaeremus intelligibili et incommutabili Veritati, tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sa uocabła. Dicit᷑ enim lib̾tas ad
maium fatiendum ante ꝙͣ per gr̃am
quia ante gr̃am libera est uoluntas
ad malum. per gratiam uero libera
fit ad bonum. Semper igit᷑usr uolũ¬
tas hominis aliqͦmodo lib̾a est. sedñ
lemper bonaest nonenim est bona nͥ
apeccato lib̾a sit tamen a necc̾itate li¬
lib̾o arbittio. Semper in nob̾ uoiuntaᷤᷤ
libera est set non semper bona est. au̾
enim libera est iustitie qñe seruit pec¬
cato ⁊ tunc est mala. aut apeccato
berabitur a seruitute cormptionis in
ub̾tatem głe filioꝵ dei. hanclibeita¬
dem hũit homo ante peccatum qui a
omni carelat miseria ⁊ nutia tange
tionem nemo amiseria lis est quia
paret inquo per peccatum sit
homini difficultas nullumq impedi¬
mentũ de legembroꝵ ad bonũnutia
aut̃ per legem carnis ad bonum ĩpe¬
ditur ⁊ admalum ĩ sttgat᷑ ut ñ pos¬
lit uetie ⁊petficere bonum nisi per
gratiam liberetur⁊ adiuuetur quia
utait apostolus. petcatum ħitat inꝰ

Expanded text:
diversa vocabula. Dicitur enim libertas ad malum faciendum, antequam per gratiam quia ante gratiam libera est voluntas ad malum, per gratiam vero libera fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato liberata; est tamen a necessitate lilibero Arbitrio: Semper in nobis voluntas libera est, sed non semper bona est. Aut enim libera est justitiae, quando servit peccato, et tunc est mala; aut a peccatoberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei . Hanc libertatem habuit homo ante peccatum, quia omni carebat miseria, et nulla tangebtionem, nemo liber est a miseria, quia paret, in quo per peccatum sit homini difficultas, nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur; quia, ut ait Apostolus: Peccatum habitat in
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid enim hñis in animo ꝯͣ cũ
pecçore recte dicitur ad exteriorem
hominem pertinere non enim solũ
corpus homo exterior deputabit᷑
led adiuncta quadam uita sua qͣ
quib instructus est̾ ad ext̾iora sen¬
ascendentib igitur introrsum qͥ¬
bdam gradib considerationis per
anime partes ubi incipit auquid
occurrere quodnon sit nobis cõe
cum bestũs. Ibi incipit ratio u̾ ħoĩ
t̾ior iam possit agnosci de partib¬
rationis. Rationis autem pars lu¬
penior eternis rationib conspiciẽ¬
dis uel consulendis adhesciporno
inferior ad temporalia gubernan

Expanded text:
Quidquid enim habemus in animo commune cum Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte dhominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua quibus instructus est ad exteriora senAscendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationis per animae partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio, ubi homo interior jam possit agnosci . Rationis autem pars superior aeternis rationibus conspiciendis vel consulendis adhaerescit; portio inferior ad temporalia gubernan
Abbreviated transcription (Latin):
tum senlualitati. Quod bruta a¬
nimalia ñ hñt. quia ratione carent
hñt tamen sensum ⁊ appetitum se̾¬
sualitatis de sensualitate cocoococo¬
st enim sensualitas quedam
uis anime inferior ex qͣ est
motus qui intenditur ĩ corpo¬
ris ext̾ioris sensus atq appetitus re¬
rum ad corpus pertinentium de ra¬
superior que ut ira dicamus duas
ħt partes uel differentias superiorẽ
⁊ inferiorem. secundum superiorem
superioren supertus conspitiendis
uel consuiendis intendit secundũ
inferiorem ad temporalium dispõnẽ¬
tineat. Quicquid ergo in anima noᷤ¬
tra nob̾ considerantib occurrit quod
non lit cõmune cum bestiĩs ad ratio¬
nem pertinet. quod autem in earep
perieris cõe cum beluis ad sensua¬
iitatem pertinet. ⁊ ubi nobis gra¬
datuim inconsideratione partiuma¬
nime ꝓg̾dientib primum aliquid
occurrit quod non est cõmune cum
bestiis. Ibi incipit ratio ħ autẽ aug̃¬
deamus urbi sit qͣi quoddam homi¬
nis exterioris interioris q cõfimũ.

Expanded text:
um nuncupatur, quod bruta animalia non habent, quia ratione carent; habent tamen sensum et appetitum sensualitatis. 6. De sensualitate. Est enim sensualitas quaedam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum ad corpus pertinentium. Rsuperior, quae, ut ita dicamus, duas habet partes vel differentias, superiorem et inferiorem. Secundum superiorem supernis conspiciendis vel consulendis intendit; secundum inferiorem, ad temporalium dispospicit. Quidquid ergo in anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belluis, ad sensualitatem pertinet. Et ubi nobis gradatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ibi incipit ratio. Hoc autem Augdeamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium.
Abbreviated transcription (Latin):
tur dr̃ non deb̾et deus creare quos p̾sci¬
ebat maios futuros sciebat enim bo¬
nis profuturos ⁊ iuste promalauo
meuorem naturam ẽẽ q̃ omnino pec¬
care nollet. concedant ⁊ ip̃i non esse
maiam que talis facta est ut nõ pos¬
let ͥ pectare siuetiet ⁊ iuste punttam
que uoluntate non nec̾citate peccaũ¬
utramq fac̾et ut uberius laudaretur
de utraq Itia enimde sanctis anger̾
ħ̾ de hominib est Itẽ inquiunt si d̾s
cedimus. s meiius uouiit ut qd̾ uel¬
lent essent: ⁊ boni quidẽ ñ infructu¬
quiunt poss deus uõuintatem eoꝵ
uertere in bonum quia omnipotens
est. poss ren̾a curnon fecit quia noui

Expanded text:
dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala vmeliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necutramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia nolui
Abbreviated transcription (Latin):
i aut̃ q̃ut᷑ u̾ttum homo scĩam
h̾uit eorũ qs circa eum uentu¬
ra erant .i. siruinam suã preᷤ¬
ta sunt qͣm futura reuelata Dsio qͥ¬
tiam accepit enim scĩam ⁊ preceptũ
eoꝵ que fatienda erant snon huit
nͨ. assent ratione utens quam supͣ
posuimus. ħ de scienctia hominis qͣn¬
tum ad primum statum percinet di¬
huit homo ante tasum ⁊ ittrum per
eam potuit stare uelnon Sciendum
estigitur quod homini in creatione
sic̃ de angelis diximus datum est pet
nare ab eo quod acceperat. s non pot̾at
proficere intm̃ ut per gratiam creati¬
onis sine aua meri salutem uaiet¬
poterat quidem per sslud auxlium
gratie creationis reuistere malo s nõ
proficere bonum. poterat tamen per

Expanded text:
itur utrum homo scientiam habuerit eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit n., asserit, ratione utens quam supra posuimus. Haec de scientia hominis, quantum ad primum statum pertinet, diante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per nare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeerat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonum. Poterat tamen per
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ de uirolegitur quod uoluit esse sic̃
deus. dic̃ enim aug̃ super illum locũ
plalmi q̃ non rapuitunc exsoluebam
rapuit adã ⁊ eua p̾uimens ut diabolꝰ
de diuinitate rapere uoluerunt diuini¬
tatem ⁊ perdiderunt felicitatem ¶ te̾
luper itium locu̾m deus quis limiustͥ.
qui per se nult esse deus peruersenult
esse limius deo ut diabolus qui nolu¬
it sub eo esse. zhomo qui ut seruus ñ¬
nount teneri p̃cepto. ẜ uoluit ut nul¬
lolibi dominante esset quasi deus. Itẽ¬

Expanded text:
legitur quod voluit esse sicut Deus. Dicit enim August. super illum locum psal. 68: Quae non rapui tunc exsolvebam. Rapuit Adam et Eva praesumentes ut diabolus de divinitate; rapere voluerunt divinitatem, et perdiderunt felicitatem. Idem super illum locum: Deus, quis similis tibi: Qui per se vult esse ut Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante esset quasi Deus. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
creaturaꝵ ⁊ cognitionemu̾itatiᷤᷤ nisã
que prime perfecnoni congine te p̾¬
bat mox conditus non incongͣe ca
accepisse putatur ⁊ ad itiam nõ tũ¬
studio uei diciplina aliqua perint̃¬
uatium temporis profecisle s ab ex¬
ordio sue conditionis diuinitus ictã
percepisle. quod taplicem hũit ho¬
mo ante lapsum cognitionem.s

Expanded text:
creatarum, et cognitionem veritatis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illam percepisse. 3. Quod triplicem habuit homo ante lapsum cognitionem sci
Abbreviated transcription (Latin):
quia nemomaie uiuere suaderet. c̃
in natura posse ⁊ ĩpotestate heret
uelle ñ consentire suadendti deo iu¬
ꝙͣ temptari non posse Houentur ⁊̃
quidam dicentes. cur creauit deus
quos futuros maios p̾sciebat quia
p̾uidit quid bonidemar eoꝵ ellet
facturus. Sic enim eos fecit ut iel̃¬

Expanded text:
quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuquam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut rel
Abbreviated transcription (Latin):
potestate est eugere honum e nit
maium ⁊ utrumub secundun
electionem facere uei dimittere. se¬
cundum quod nec in deo nec inhus
omnib quitanta beatitudinis gra
st roborati ut iam peccare nequeãt
ltberum abitriũ esse nequit. augus

Expanded text:
potestate est eligere bonum vel malum, et utrumlibet secundum electionem facere vel dimittere. Secundum quod nec in Deo, nec in his omnibus qui tanta beatitudinis gratia sunt roborati ut jam peccare nequeant, liberum arbitrium esse nequit. S
Abbreviated transcription (Latin):
crederet silud ũm esse. Ecttis sicut di
il putauit utrumq posse fieri. ut¬
⁊ uxori morem gereret ⁊ per penitẽ¬
tiam ueniam ħeret. Minus ergopet¬
cauit quide pnia ⁊ misercordia deico¬
gicauit. D ost qͣm enim muuer se¬
besc̾e. ⁊ a se alienatam omnino inte
s amicabai qͥdam beniuolentia qͣ
plerumq fit ut offendatur deus ne
offendatur amicus. quod eum fac̃e
non debuisse diuine sententie ius¬
tus exctũs indicauit aug̾ super ge
goalio qͦdam modo ⁊̃ ⁊̾ ip̃e deceptus
est. ĩ expertꝰ enim diuine seũttatis ĩ
eofatu potuit utueniaie crederet
esse cõmissum. s doloitio serpenti¬
no quo minuier seducta est nutiomꝰ
arbitror illum potuisse seduci ex pe

Expanded text:
crederet esse verum: Eritis sicut dii , sed putavit utrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit qui de poenitentia et misericordia Dei cogitavit. Postquam enim mulier sebescere, et a se alienatam omnino intersed amicali quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus, ne offendatur amicus: quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exitus indicavit: Ergo dam modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
m̃itum est aliqñ nõ simalum ñ faci¬
mus s resistimus ibi diuntaxat ubi
causa subẽ q̃ nos id facere monet qr
ex peccati corruptela ꝓnisunt ad laꝑ¬
tione quopoterat manere siuellet.
illud utiq fuit libertas arbitrii ab
omni labe ⁊ corruptela ĩmunis atq
uoluntatis rectitudo ⁊ omnium na¬
curalium potentiaꝵ anime sinceri¬
tas atq uiuacitas. de libero arbrino
iberum uero arbitrium est
facultas rationis ⁊ uolunta¬
tatis qua bonum eirgitur gͣ¬
tia assistente uel malum eadem
desistente ⁊ dicitur liberum qͣntũ
ad uoluntatem q̃ ad utrumlibet flec¬
tipot̃. arbitrium uero qͣntumad rati¬
onem cuius est facultas uel potẽ
discretionem hns boni ⁊ mau quod
malum est eleͥgit. auqñ u̾o quod bo¬
num est. s quod bonum est nisi gra¬
tia adiuta non eligcot. malumue¬
roper se elrgit est enim in anima
rationau uoluntas naturalis q
naturalit̾ iunt bonum licet tenu¬
tt̃ ⁊ exiut̃ nisi gratia iuuet quead¬
ueniens iuuat eam ⁊ erigit ut et¬

Expanded text:
cimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad laptione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque vivacitas. 5. De libero arbitrio. Liberum verum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum eligitur gratia assistente, vel malum eadem desistente. Et dicitur liberum, quantum ad voluntatem, quae ad utrumlibet flecti potest. Arbitrium vero, quantum ad rationem, cujus est facultas vel potentdiscretionem habens boni et mali, quod malum est eligit, aliquando vero quod bonum est. Sed quod bonum est nisi gratia adjuta non eligit, malum vero per se eligit. Est enim in anima rationali voluntas naturalis, qua naturaliter vult bonum, licet tenuiter et exiliter, nisi gratia juvet; quae adveniens juvat eam, et erigit ut ef
Abbreviated transcription (Latin):
qui sola exteriori temptatione pui¬
modicam cadendi occ̃onem hũit idcto
per dei gr̃am iuuari potuit aduenia
go incitatorem huit admaium nõ ĩ¬
iuste reparationem h̾uit ad bonum
diabolus uero qui sine aucuius tẽp¬
tatione peccauit per auum ut resur¬
geret iuuari non debuit. nec perse
potuit. ⁊ ideo irremediabile peccatũ
eius extitit. peccatum uero hominis
sicut per aliũ h̾uit inttiũ itaper a¬
liũ non ĩcongne hũit remedium.

Expanded text:
qui sola exteriori tentatione pulmodicam cadendi occasionem habuerat, idcirco per Dei gratiam juvari ad veniam go incitatorem habuit ad malum, non ijuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut per alium habuit initium, ita per alium non incongrue habuit remedium.
Abbreviated transcription (Latin):
torium uel angeio. uel homini cũ
primo facti sunt defuiss qm ñ taus
natura facta erat ut sine diuimnoau¬
oxtuo poss man̾e si uellet non utiq
sua culpa cecidisset. defuisset quippe
uoluntatem in illa quippe secerat e¬
um rectum. dederat adutoriũ sine qͦ
nonposset in ea manere iluetiet et
ꝑer quod posset. ut autem hoc ueu
in eius dimisit arbittio. In eodemꝰ acce¬
perat polle si uellet s non huit nelle
quo poss nam si h̾uiss perseuerass hu
testimonus euidenter montratur qd̾
homo rectitudinem ⁊ bonam noun¬
tatem increatione accepit atq auxi¬
lium quostare poterat. alioquin non
sua culꝑa uideretur cecidisse. qualis¬
homo si per eam nec mere in quo c̃a¬
uolebat ⁊ ad tempus stare uoluit set
non perseuerant̾ ⁊ ideo retta ⁊ bona fu¬
it tune uoluntas hominis opo contͣ¬
d hoc autemillud quod dic¬
hominem non non potuis
potuisse proficere uel mer se profi
per gratiam creationis solet oꝑcere¬
resistere temptationib uel sugges

Expanded text:
torium vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe voluntatem, in illa quippe eum fecerat rectum; dederat adjutorium sine quo non posset in eo manere si vellet, et per quod posset. Ut tamen hoc vellet, in ejus dimisit arbitrio. In eodem: Acceperat posse si vellet, sed non habuit velle quo posset; nam si habuisset, perseverasset. His testimoniis evidenter monstratur quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua culpa videretur cecidisse. 2. Qualishomo, si per eam nec mereri volebat, et ad tempus stare voluit, sed non perseveranter, et ideo recta et bona fuit tunc voluntas hominis. 3. Oppositio contra illud quod dichominem non popotuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opresistere tentationibus atque sugges
Abbreviated transcription (Latin):
tur quod ⁊̃ adam ã adam ambiect¬
tam credidit id fieri possẽ ni. set cre¬
bolus promittebat cognouit libe.
⁊ucet diuinitatis equautatem cõcu¬
piũit. ñ tñ a deo exarsit nec tanta est
affectus ambitione sicut mituer q̃
ilud fieri posse putauit. ⁊ ideo mag̾
itiud ambiendo superbiuit. uirum a
dictum esse quod adam tilud uolu̾it
qr muuer de eo sumpta iiusd uolu¬
it sicut inquiunt. peccatum diciturꝑ
unũ hominem intrasse in mundum
.i. in humanam naturam. cum tamẽ
mituer ante uirum peccaũit quia ꝑ
mulierem intrauit de ulro faccam uis
potius ideo per hominem dr̃ intrasse
quia ĩ peccante muuere liuir nõ pet¬
casl humanũ genus minime pecca¬
tis corruptum periret. Minus ergo
ita id quod dictum est iirummmꝰ

Expanded text:
tur quod etiam Adam ambien crediderit id fieri posse; et bolus promittebat cognovit. Et licet divinitatis aequalitatem concupierit, non tamen adeo exarsit, nec tanta est affectus ambitione sicut mulier, quae illud fieri posse putavit, et ideo magis illud ambiendo superbivit. Virum autem dictum esse quod Adam illud voluerit, quia mulier de eo sumpta illud voluit: sicut si, inquiunt, peccatum dicitur per unum hominem intrasse in mundum, id est, humanam naturam, cum tamen mulier ante virum peccaverit, quia per mulierem intraverit de viro factam. Vel potius ideo per hominem dicitur intrasse, quia etiam peccante muliere si vir non peccasset, humanum genus minime peccatis corruptum periret. Minus ergo tra id quod dictum est, vir
Abbreviated transcription (Latin):
tio qͣ contemplamur et̾na sapientie
deputatur. Illa u̾o qͥ bene ittimur tem
poralib reb scĩe deputatur. Cum uͦ
disłimus de natura mentis humane
de una quadam re dissimus nec eam ĩ
hecduo q̃ cõmemoraui nisiper off̾i
geninamus. carnał autem uel sen¬
iuaus anime motus qui incorporiᷤᷤ
lensus intenditur nob̾ peccorib q
cõmunis est qui leclusus est aratio¬
ne sapĩe ⁊ rationi autem scĩe uicinꝰ ẽ.
nis est ordo ⁊̃ progressio espbis qͣłꝰ in¬
modo ut enim tunc serpens mitue
de uiro suo dedit sicq consu̾matum ẽ
peccatum. ita ⁊ nunc in nob̾ pro ser¬
pente est sensuai motus anime pro
muliere inferior portio rationis pro
uiro iuperior rationis portio ⁊ hł est

Expanded text:
r aeterna, sapientiae deputatur; illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi autem scientiae vicinus est nis est ordo et progressio, quali. Ut enim tunc serpens malum de viro suo dedit, sicque consummatum est peccatum; ita et nunc in nobis pro serpente est sensualis motus animae, pro muliere inferior portio rationis, pro viro superior rationis portio. Et hic est
Abbreviated transcription (Latin):
nõ contenta suasione serpentis aspexit
lignum bonũ esu decoꝵ aspectu. nec cre¬
dens se iñ possemori forte putauit deũ
alicuius causa srgnificationis itia di¬
xisse. Ideo manducauit ⁊ dedit uiro
suo fortassis cumauqͣ suasione qͣm s¬
criptura intelligendam reliquit. uel
forte nõ fuit suaderi necc̃e cum eãmor¬
permissus diabolus temptare feminã
nisi per serpentem ita nec uirum nisi ꝑ
femina. ut sic̾ p̃ceptum dei per uirũ ue¬
tus ut inserpente s persuasio eius ꝙͣ¬
uis ĩstinctu adiuuaret ĩterius quod̾ ꝑͣ
serpentem gerebat ext̾ius quodintesli

Expanded text:
non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam morpermissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum vetus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedi
Abbreviated transcription (Latin):
creata erant ⁊ abillo regenda ⁊ dis¬
ponenda erant hoꝵ omniũ deusil¬
li ⁊ scĩam tribuit ⁊ prouidentiam at¬
curam reliquit ⁊̃ prouidentiam ut
dominationi eius subicerentur ⁊ ra¬
tione iuius gubernarentur. ut sci
molumentum debeat recipere. hãc¬
autem scientiam homo peccando ñ
perdidit sicut nec itiam qua carniᷤ
necͣcia prouidentur. ⁊ idcirco in scͥp¬
tura homo de hi non eruditur sed
ognitionẽ quoq creatoris pͥ¬
mus homo h̾uisse creditur cog¬
nouit enim a quo creatus fue¬
rat ñ eo modo cognoscendi quo ex audi¬
tu solo perettur percipitur quomodo a
tredentib absens queritur. s quadã
int̾iori aspiratione qͣdei p̾sentiam cõ¬
templaͥtur. Nontam̾ ita excellenter
sicut post hancuitam sancti uisuri
sunt. neq ita in enͣigͥmate quauter
in hac uita uidemus de sui cggnitõe
orro sui cognitionẽ idẽ hõ ta
ag̾e quid cauere intetiexit. si hoꝵ no¬
ticiam non hũiss non esset reus pre¬

Expanded text:
creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atcuram reliquit et providentiam, ut dominationi ejus subjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut scirbus emolumentum debebat recipere. Hancautem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria provideretur. Et idcirco in Scriptura homo de hujusmodi non eruditur, sed ognitionem quoque Creatoris primus homo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate qualiter in hac vita videmus. 5. De cognitione sui. Porro sui cognitionem idem homo taleagere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus prae
Abbreviated transcription (Latin):
modus atq progressus insinuatur
nec non ⁊ quod prediximus ĩnui uide¬
tue .s. quod temptationẽ precesserit
quedam prelatio ⁊ presumptio inm̃¬
te hominis obiectio contrauios qui¬
uod sitta dicunt eiationem p̾¬
cauit cum auctoritas tradat Ideo pet¬
catũ diaboli ĩcurabile esse quia non
subggestione set ꝓpria superbia ceti¬
dit. hominis li curabile quia nĩpetse
set per alium cecidit. ⁊̃ ideo per aliũ re¬
lectorem efflagitant q̃ lio intelugere
nem diaboli nisi elatio cõprimenda p̃¬
cessiss non utiq temptationẽ s opus
enim fuit ordinis processus diãbolus
temptando dixit. Si comederitis eritis
tis ex quo placuit ei facere quoddia
elatio qͣm peccatũ operis secutum est
⁊ pena pecc̃i. q̃ funit elanio muslieris.
t taus quid̃ elatio fuit inmen
um quod diabolus dicebat. ⁊ ideo sp̃u¬
alit̾ mulierem cõmemorat aug̃ inqui¬
ens. quomͦ cred̾et muuer diabolo nisies¬
set ĩmente eius de se superba p̾sumꝑ¬

Expanded text:
tur; necnon etiam quod praediximus innui videtur, scilicet, quod tentationem praecesserat aliqua elatio, et praesumptio in mente hominis. 2. Objectio contra illos qui dicunt elationem pcavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cedit; hominis vero curabile, quia non per se, sed per alium cecidit, et ideo per alium relectorem efflagitant: quae sic intelligere nem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique tentationem, sed opus enim fuit ordinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritistis, ex quo placuit ei facere quod diaelatio, quam peccatum operis secutum est, et poena peccati. 3. Quae fuit elatio mulieris. Et talis quidem elatio in menum quod diabolus dicebat. Et ideo specialiter mulierem commemorat August., inquiens: Quomodo crederet mulier diabolo, nisi esset in mente ejus de se superba praesump
Abbreviated transcription (Latin):
mitate industria. ⁊ gͣuius est ĩfirmi¬
tate peccare qͣm ignorantia gͣuiꝰq ĩ¬
dustria qͣmĩfirmitate. Euautem ui¬
detur ex ignorantia peccasse quia se¬
ducta fuit. adam uero ex indiuttia qͥ¬
a non fuit leductus ut apłs ait Rsio¬
dicimus qr licet eua in ħ per ignoran¬
tia deliq̃tit qd̾ putauit uerum esse ꝙ
diaboius suadebat ñ tam̃ in ħ quinno¬
u̾it illud dei essemandatum ⁊ pecc̃m
eẽ contra agere ⁊ ideo excusari a pec¬
cͤato per ignorantiam non potuit. dẽ
st enim ignorantia que ex ñ¬
cusat pectantem. ⁊ est ignora̾¬
tiataus que non excusat. est
autem ignorantia uincibilis ⁊ igno¬
rantia inuincibilis. Excusatio omnis

Expanded text:
ria. Et gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut Apostodicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse quod diabolus suadebat, non tamen in hoc quin noverit illud Dei esse mandatum, et peccatum esse contra agere. Et ideo excusari a peccato per ignorantiam non potuit. 9. Qn. Est enim ignorantia quae excusat peccantem, et est ignorantia talis quae non excusat. Est autem ignorantia vincibilis, et ignorantia invincibilis. Excusatio omnis
Abbreviated transcription (Latin):
gen. de uiro ⁊ nuuere pecca¬
di. nondicit peccaui. Suꝑperbia enĩ
confusionis habet defentionem. nõ
confessionis deformitatem. humtu
datem. neo z̾mulier confitetur pecca¬
tum s refeit in aiterum dicens. ser¬
pens decepit me ⁊ comedi. ĩ ĩpari sex¬
tu s pari fastu. Ecce hic dicit aug̃
quia parem fastum ħuit miuer cũ
ulro pariter ergo superbierunt et
dicamus parem ittriusq fuisse fastũ¬

Expanded text:
Genes., de viro et muliere peccadi; non dicit peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et dicamus parem utriusque fuisse fastu
Abbreviated transcription (Latin):
bere persuaderet. maiũ quos olliccto¬
mulier timuit negando remo dupli
persuasio citius reciperetur promissio¬
nem duplicautt. unam namq comes¬
tionem suadens duo inp̾mio ꝓpolutt
limictudinem dei scĩamq uoni ⁊ ma¬

Expanded text:
bere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ait aug̃. mali angeli lioet superbia
deiecti naturatamẽ lunt excellentio¬
res omnib bestũs p̃p eminentia ratõ¬
nis qͣmuis serpens non rationauani¬
ma set sp̃u diabolico possit sapientiᷤ¬
simus dici. Non ergo mirum si diabo¬
lus sp̃u suo implens serpentem sicut
uates implebat sapientissimum red¬
diderat omniũ bestiaꝵ ꝙ̃ tame̾ ad tẽp¬
tandum ñ elegit diabolus.Set per qd̃
animal permissus fuit temptauit. uñ
diabolus serpentem per ꝙ̃ temptacet
elegerit s cum decipere cuperet nõ potu
testis a deo. Sic ã loq̃batur diabolus ꝑ
serpentem ignorantem sic̃ pet mer¬
guminos uei phanaticds loquitur

Expanded text:
 Gen., mali angeli, licet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddiderat omnium bestiarum; quem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal permissus fuit, tentavit. Undediabolus serpentem per quem tentaret elegerit, sed cum decipere cuperet, non potutestas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
Qure homo non angelus sit re
parte perstiterat ñ est redemp¬
ta humana uerotota perierat ⁊ ideo
ne penitus repente perd̾etur ex parte
est redempta ut iñ ruina suppleret᷑
ut q̃m non tota muttitudo angeloꝵ de¬
um deserando perierat inperpetua per¬
ditione remaneret. que autem cũ
deo illa deserente perstiterat desuac̾¬
tissime cognita semper felicitate ga¬
uderet. at uero creatura rationalis
q̃ in hominib erat q̃m peccatis atqi
luppliciis tota perierat ex parte reꝑa
ri meruit. unde angłice societati sup
equaies angeus dei. quod non solun¬
tur esse datum cum ip̃a mulierumn
testetur sibi ⁊̃ esse mandatum dicẽs
p̃cepit nobis deus ⁊ c̾. Supratamen
legitur ante factam mulierem deũ
dixisse uiro de ligno scientie boni et
mau ne comedas non dixit ne come¬
datis Forte quia facturus erat mu
lierem perueniret mandatum quia
muuer subiecta uiro fuit non nisi
mediante uiro fuit diuinum debu¬
it accipere p̾ceptum. Unde apostolus

Expanded text:
Quare homo, non angelus, sit reparte perstiterat, non est redempta; humana vero tota perierat, et ideo ne penitus perderetur, ex parte est redempta, ut inde ruina supplereturut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis tota perierat, ex parte poterat reparari, unde angelicae societati suppaequales angelis Dei. 7. Quod non soltur esse datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mullierem perveniret mandatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit accipere praeceptum. Unde Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ret Serpente enim uelud organo ẽ¬
usus mouens naturam eius ad expͥ¬
mendos sonos ĩrboꝵ ⁊ signa quib su¬
am monstraret uoluntatem. Serpẽs
ergo nec u̾ba intelligebat nec rationa¬
lis est factus. catudissimus tam̾ dictꝰ
p̃p astutiam diaboli. locutus estauteᷤ
sicutasina baiaam. s ħ diabolicum
ilud angłicum fuit. boni enim ⁊ ma
cͤatum esse ⁊̃ officium loq̃ndi a deo
accepisse putauit de mͦ temptationis
emptatio autem ħmͦ facta est. s¬
tans coram femina hostis super¬
b̾ ñ audet ĩ uerba persuasionis
exire metuens dephendi. quod est ab ĩ¬
tione eam agg̃dit᷑ ut ex xsione cotu¬
g̾et qͣlit̃ in maictia procedere poss uer¬
ua serpents Cur inquit p̾cepit uob̃.
deus ut ñ comedetis de omniligno ꝑa¬
de fructu lignoꝵ que sunt in paradiso

Expanded text:
r. Serpente enim velut organo eusus, movens naturam ejus ad exprimendum sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec verba intelligebat, nec rationalis est factus; callidissimus tamen est dictus, propter astutiam diaboli. Locutus est autem sicut asina Balaam; sed hoc diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et maipsum etiam officium loquendi a Deo accepisse putavit. 3. De modo tentationis. Tentatio autem hoc modo facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi; sed sub intione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret, qualiter in malitiam procedere posset. Cur, inquit, praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paDe fructu lig
Abbreviated transcription (Latin):
mori. Ad quod dicipot̾ quia alterum
h̾ebat in natura corporis .i. posse moriꝰ
atus est homo ĩmortalis quo erat ei
de ligno uite ñ de cõditione nature. Mor¬
taus erat cõditione nature corporis a¬
nimalis ĩ mortalis benefitio conditoriᷤᷤ
Nonenim ĩmortale corpꝰ erat quod
omnino mori non posset quod none¬
rit nisi cum fu̾it sp̃uaie. aperte dicit
quod non ex natura s ex lignouite
hebat posse non mori. aliqui dicũt¬
illo ligno uteretur nõ lemper uiue¬
ret quia peccaret. peccaret enim si i
radisi nisi de irgno scĩe boni ⁊ mau.
sicut gͦ peccauit ꝯmedendo quod erat
proħ̾itum ita ⁊̃ peccaret siñ comederet
quod erat iussũ. Si non foret p̾cep¬
tum ut de ligno itlo ederet ⁊ au¬
ceptum ut de ligno uite ede¬
ret s aluis ⁊ non illouesc̾etur
ñq̃ posi ñ mori. sise̾ꝑ uiũet nonutẽs
ito ũgo ñ erat ei ex itio ligno posse
ñ mori. Si uͦ ñ ꝑoss lẽper uiuere id e¬
rat ei ex illo ligno. opinio quoꝵ ã¬

Expanded text:
mori. Ad quod dici potest quia alterum habebat in natura corporis, id est, posse matus est homo immortalis, quod erat ei de ligno vitae, non conditione naturae. Mortalis erat de conditione corporis animalis, immortalis beneficio Conditoris. Non enim immortale erat quod omnino mori non posset, quod non erit nisi cum fuerit spirituale. Aperte dicit quod non ex natura, sed ex ligno vitae habebat posse non mori. Propter hoc aligno vitae uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si ilradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet, ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
enĩd̾s qd̾ ĩ qͦ cũ ꝙ die comederitis ex eo aꝑ¬
ient᷑ occłi ur̃i ⁊ eritis sicut dii scientes
bonum ⁊ maium. atcende ordinem et
progressum humane perditionis. pri¬
modeus dyeat quacumq die comed̃is
ex eo morte morieris. Deinde muuer
dixit ne forte moriamur. nouislime s̾¬
pens dixir. neqͣꝙͣ moriemini. deus af¬
tiemauit. mulier qͣi ambigendo itud
dixit. diabolus negauit. que igiturdu¬
bitauit. ab affirmãte recessit ⁊ ne

Expanded text:
omederitis ex eo, aperientur oculi vestri; et eritis sicut Dii, scientes bonum et malum. A tende ordinem ad progressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacunque die comederitis ex eo, morte moriemini. Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur. Novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit; mulier quasi dubitando illud dixit; diabolus negavit. Quae igitur dubitavit, ab affirmante recessit; e
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitas quam hũit ante
peccatum esfet deconditione na¬
ture an ex gratie benefitio coco¬
olet hic queri cum homo pri¬
mus mortale ⁊ ĩmortale corpꝰ
hũit utrum ex conditione nate
ip̾ius corporis ħuit utrũq an atterum

Expanded text:
immortalitas quam habuit ante peccatum esset de conditione naturae, an gratiae beneficio. Solet hic quaeri, cum homo primus mortale et immortale corpus habuerit, utrum ex conditione naturae ipsius corporis habuerit utrumque; an alterum
Abbreviated transcription (Latin):
cepta illa esca non esse mortuam nͥ
tñ eum arbitror si iã lpuau mente p̾¬
ditus erat ullomodo coedidisse quod
diabolus iuggerebat quis plus pecca
plus enim uidetur peccasse muuer
queuoluit usurpare diuinitatis e
morem gerens eius persuasioni cõ¬
lensit nolens eam contristare ⁊ a se
alienatam reuinquere. ne periret ar¬

Expanded text:
cepta illa esca non esse mortuam; nec cepta illa esca non esse mortuam; nec tamen eum arbitror, si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus peccaPlus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aemorem gerens ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare et a se alienatam relinquere, ne periret; ar
Abbreviated transcription (Latin):
exat. S nec prior seductus fuit necineo
in quo mulier ut c̾deret deum itiut¬
lignũ id̾o tang̾e probibuisse qm̃ si
tang̾ent fierent sicut di ¶ uitũ pre¬
uaricator fuit adam ut testatur apos¬
tolus. potuit ergo aliqua elattio mẽ¬
tieius ieẽ illicito post temptatione̾
ex qͣuoluit lignumuetitũ experiri
cũ mituerem nõ uideret mortuam
esca illa perrepta ¶ Unde aug̾ super¬
geñ. Cum apłs adam p̾uaricatorẽ
fuisse oftendat dicens ĩ limilctudiem
p̃uaricationis ade. seductum tamen
negat ut ait. adam non est seductuᷤᷤ
s muuer. unde ⁊ ĩt̾rogatus non ait
mulier seduxit me set dedit michi ⁊
comedi. Mulier uero inquit serpens¬
seductionem qua mulier ñuir se
ducta ẽ. Hanc autem seductionem
tang̾e prohibu̾it quia sciebat eos si
eis diuinitatem inuidet qui eos hõi¬
nes fecerat. S ⁊ siuirum pp̾ aliqͣmme̾¬
tis erationem qͥ deum latere ñ pote¬
rat sollicitauit aqͣ aliqͣ experiendi
cupiditas cum mituerem uideret ac¬

Expanded text:
erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut clignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Adam, ut testatur Apostolus. Poterat enim aliqua elatio menti ejus inesse illico post tentationem, ex qucum mulierem non videret mortuam esca illa percepta. Unde AuguGenesim: Cum Apostolus Adam praevaricatorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpenseductionem duxit me. Hanc autem seductionem tangere prohibuerit, quia sciebat eos, sieis divinitatem invideret, qui eos homines fecerat. Sed etsi virum propter aliquam mentis elationem, quae Deum latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret ac