comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepto satiffaciũt. ac urbe
egressi ad castra ꝓgrediũ¬
tur hostiũ. Nich̾ uiris his¬
audatius. nil t̾ribiliꝰ eo bello
in hostẽ ex urbe ꝓcessit.¬
ꝓruentes. ñ trepidauerũt
ñ retͣctarũt s tanꝙͣ famiᷤ¬
liarioꝵ suoꝵ ꝯsortiis ĩmo¬
rarent᷑. ñ añ remeand̾ pu¬
tarũt ꝙͣ cͥꝯuentũ a lateri¬
b regẽ. cultellis lat̾a fodi¬
entes nefandissime neci
trad̾ent. Clamor illico uni¬
usoꝵ. luctusq totis orit᷑
castͥs. ut palam daret᷑ in¬
telligi regẽ oppetiisse Si¬
geb̾tũ. Impetu itaq fcõ
in homicidas irruunt.
leuiq negõ m̃bratim se¬
ctos duos delent uiros.
Chilꝑicus dũ egredi formi¬
daret. ⁊ quid accidiss ig¬
noraret. accedente ad se
ꝯuige fredegũde int̾isse
frẽm ut ꝯperit. ad spem
uite. ⁊ salutis animum
qͣi ab inferis reduxit. In
crastinũ egressus urbem
redeuntib in gr̃am neu¬
strasiis qui ad sigeb̾tũ
ab eo desciuerãt. corpus

Expanded text:
praecepto satisfaciunt, ac urbem praecepto satisfaciunt, ac urbem egressi ad castra progrediuntur hostium. Nihil viris audacius, nil terribilius eo bello in hostem ex urbe proruentes non trepidauerunt, non retractarunt, sed tamquam familiarium suorum consortiis inmorati non ante remeandum putaruntbus regem, cultellis latera fodientes, nefandissimae neci traderent. Clamor illico universorum luctusque totis oritur castris, ut palam daretur intelligi regem oppetiisse Sigebertum. Impetu itaque facto in homicidas irruunt, levique negotio membratim sectos duos delent viros. Chilpericus dum egredi formidaret et quid accidisset ignoraret, accedente ad se conjuge Fredegunde, interiisse fratrem ut comperit, ad spem vitae et salutis animum quasi ab inferis reduxit. In crastinum egressus urbem, redeuntibus in gratiam Neustrasiis, qui ad Sigebertum ab eo desciverant, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cio. hec ille quasi ab ep̃o
ualidã de regno chilꝑici
manũ nenstrasioꝵ sp̃e
se ei trad̾e uolentiũ. Qͥ
uiso rege certatun ad
eũ uemiẽtes diciomi se
eius subdũt. Nec quilib
ducũ aut ꝓcerũ regni
fnͣcoꝵ cum chilꝑico re¬
lictus ẽ. excepto ansoal¬
do. qui fortunã regis
⁊ in adu̾sis maluit nõ
lando fidẽ ꝓditor ẽẽ uł
dici. Tantis gͥ sigeb̾tus
uallatus militũ cat̾ius
cunctas urbes regn chil¬
perici imꝑio suõ adiũxit.
Inde ꝓgressus in urbe cui
tornacũ nom̃ est. frẽm
obsidione cuixit. Qui se
urgeri ꝯspiciens herebat
ꝯsilii incertꝰ qua uia ꝯiu¬
gem ac filios quos secum
ibidẽ adueniens dedux̾at
ꝑiculo exim̃et. S mulier
artib iuiri lõge callidior
duos subornat uiros qͥb
audatia ꝯtẽptũ mortis
ĩuexerat. hos hortat᷑ mo
ciant euadentib p̾mia:
int̾emptis u̾o ꝯdignam
sepult᷑am helemosinas qs
ad loca sc̃õꝵ ꝓ oblatione
tanti facinoris se p̾biturã
spondet. Illi nil morati

Expanded text:
cio. » Haec ille quasi ab episcvalidam de regno Chilperici manum Neustrasiorum specie se ei tradere volentium. Qui, viso rege, certatim ad eum venientes, ditioni se ejus subdunt. Nec quilibet ducum aut procerum regni Francorum cum Chilperico relictus est, excepto Ansoaldo; qui fortunam regis etiam in adversis maluit non lando fidem proditor esse vel dici. Tantis igitur Sigebertus vallatus militum catervis, cunctas urbes regni Chilperici imperio suo adjunxit. Inde progressus in urbem, cui Tornacum nomen est, fratrem obsidione cinxit. Qui se urgeri conspiciens haerebat consilii incertus qua via conjugem ac filios, quos secum ibidem adveniens deduxerat, periculo eximeret. Sed mulier, artibus viro longe callidior, duos subornat viros, quibus audacia contemptum mortis invexerat. Hos hortatur mociant, evadentibus praemia, interemptis vero condignam sepulturam, eleemosynasque ad loca sanctorum pro oblatione tanti facinoris se praebituram spondet. Illi nihil morati
Abbreviated transcription (Latin):
uans uita decessit. Nan
pecunia corruptis cõioni
redditꝰ in morbũ incidit.
Cum u̾o ualida cruciaret᷑

Expanded text:
ans vita decessit. Nantpecunia corruptis communioni redditus, in morbum incidit. Cum vero valida cruciaret
Abbreviated transcription (Latin):
sua rescind̾e uita. Nec ꝓ¬
missa moratꝰ ad albom re¬
gem lõgobardoꝵ mitit
qui painionie pauꝑtina
rura deserere t ad italiam
solo uberx̃ eũ hortarent᷑.
tͣnͣsire. Qui monita non
asꝑnatus cum cũcto suo
ppło eoꝵq suppellectili
hesꝑram ꝓperat. Nar ses
aũt urbe romana relicta
neapolĩ uenit. Quẽ sub¬
secutus ppͣal iohs̃ qui pe¬
lagio successerat. romã
redire rogauit. Quo im¬
petrato utͥq regressi sũt.
dui suꝑuixit. Narses n̾o
post aliqͣntũ tp̃ris de¬
functꝰ est. corpꝰq eiꝰ in
locũlo plũbeo positũ con

Expanded text:
sua rescindere « vita. Nec prosua rescindere « vita. Nec promissa moratus, ad Alboin regem Longobardorum mittit, qui Pannoniae paupertina rura deserere, et ad Italiam solo uberem eum hortarentur transire. Qui monita non aspernatus, cum cuncto suo populo eorumque supellectili Hesperiam properat. Narses autem urbe Romana relicta, Neapolim venit. Quem subsecutus papa Joannes, qui Pelagio successerat, Romam redire rogavit. Quo impetrato, utrique regressi sunt. diu supervixit. Narses vero post aliquantum temporis defunctus est, corpusque ejus in loculo plumbeo positum Con
Abbreviated transcription (Latin):
tis dem̃tiari cognonisset.
medio subseq̃ñtis noctis
tp̃r ab emulis in cubiculo
necatus est suo. Simili mͦ
ctͣ hunc narsentẽ relatio
romanoꝵ ad iustinũ cuc᷑¬
rit pͥncipemt ac eius ꝯuigẽ
sophiã querelantiũ nicħ sͥ
collatum lib̾tatis deuictis
gothis quib tetrior suꝑsit
dñs. eumuchꝰ scił narses. Ql¬
b cognitis cesar ira exar¬
descens.successorẽ narseti
longinũ direxit p̾fectum.
Qd̾ u narses agnouit ita
dixisse fert᷑. Si male ĩquit
egi cum romanis digna
fc̃is recipiam meis. Si u̾o
bona ⁊ si redd̾e nolunt si¬
milia: ut qͥd calũpniant᷑ su¬
entes capiti meo falsa testi¬
monia. Tanta a ĩdignatõ
paipue auguste aduersus
narsetẽ excitata ẽ. ut int̾
oso satis ẜmone mãdarz
debere eñ ingenitõ femi¬
narũ pensam duud̾e lana¬
rum: ñ ꝯsulatũ ten̾e yo¬
manũ. Ad ħ narses. Alism
ait filabo quo talis ordie¬
tur tela. ꝙͣ iustiꝰ ⁊ so¬
phia nequeãt in omni

Expanded text:
tis denuntiari cognovisset, tis denuntiari cognovisset, medio subsequentis noctis tempore, ab aemulis in cubiculo necatus est. Simili modo contra hunc Narsetem relatio Romanorum ad Justinum cucurrit principem ac ejus conjugem Sophiam, querelantium nihil sibi collatum libertatis devictis Gothis, quibus tetrior supersit dominus, eunuchus scilicet Narses. Quibus cognitis, Caesar ira exardescens successorem Narseti Longinum direxit praefectum. Quod ubi Narses agnovit, ita dixisse fertur: « Si male, inquit, egi cum Romanis, digna factis recipiam meis. Si vero bona, et si reddere volunt similia, ut quid calumniantur, suentes capiti meo falsa testimonia? » Tanta autem indignatio, praecipue Augustae, adversus Narsetem excitata est ut inter oso satis sermone mandaret, debere eum in gynaeceo feminarum pensam dividere lanarum, non consulatum tenere Romanum. Ad haec Narses: « Filum, ait, filabo, quo talis ordietur tela, quam Justinus et Sophia nequeant in omni
Abbreviated transcription (Latin):
equitatis ex̾cebat iura. S
hĩs reb sͥ apud imꝑbos ex¬
ꝑtus est potuis nocuisse in¬
uidiam ꝙͣ apud ꝓbos fuisse
gr̃am. Nam cũ ꝓ lib̾andis
ciuib mortis se discrimini
sepissime obtuliss. cͥꝯposi¬
tarum u̾o gentiũ in se odia
excitauiss. tanta a roma¬
nis ꝑtulit. ut plus pꝰ bellũ
asius ꝙͣ in ip̃o bello abhosti¬
b ꝑiculi in se se exꝑtus sit
Impleu̾nt q romani facinꝰ
execrandũ. ut quẽ ꝓtectorẽ
sue salutis habu̾ant eum
añ tribunal iudicis etiã ab¬
sentẽ accusare ñ erubesc̾ent¬
tem Nec nouũ apd̾ eos hoc
genꝰ flagicii fuit. Quippe
scipio maior qͦndam affri¬
canus deuicte carchaginit
nobilitatꝰ tropheis ab ingͣ¬
ta sͥ urbe roma diuexulãs
in agͥs suis morbo simul
⁊ t̾sticia defecit. alt̾ qͦ affri¬
camis scipio supioris aut
ignobile genꝰ scipionis post
ꝑdomntã libiam causam ad¬
u̾sus accusantes in senatũ
dic̾e coactus qd̃ sͥ ad patria
laboranti ab imꝓbis ⁊ ĩgra¬

Expanded text:
equitatis exercebat jura. Sed his rebus sibi apud improbos expertus est nocuisse potius invidiam quam apud probos fuisse gratiam. Nam cum pro liberandis civibus mortis se discrimini saepissime obtulisset, circumpositarum vero gentium in se odia excitavisset, tanta a Romanis pertulit ut plus post bellum a suis quam in ipso bello ab hostibus periculi in sese expertus sit. Impleveruntque Romani facinus exsecrandum ut quem protectorem suae salutis habuerant eum ante tribunal judicis etiam absentem accusare non erubescerent. Nec novum apud eos hoc genus flagitii fuit. Quippe Scipio major quondam Africanus devictae Carthaginis nobilitatus tropaeis, ab ingrata sibi urbe Roma diu exsulans, in agris suis morbo simul et tristitia defecit. Alter quoque Africanus Scipio, superioris haud ignobile genus Scipionis, post perdomitam Libyam causam adversus accusantes in senatu dicere coactus quod sibi pro patria laboranti ab improbis et ingra
Abbreviated transcription (Latin):
accepto decubuit.⁊ pau¬
cis int̾positis dieb uitã
finiuit.Aeblus ⁊ asina¬
rius comes cũ copus uuas¬
conũ ad pampilonẽ mis¬
si. cum ꝑacto iam sͥ in¬
iuncto negõ reu̾terent᷑
in ip̃o pirinei uigo ꝑfidia
mõtanoꝵ in insidias de¬
ducti ac cͥꝯuenti capti
sunt ⁊ copie quas secũ
habuere pene usq ad int̾¬
necionẽ delete. Et aeblꝰ
quid̃ cordubã missus asma¬

Expanded text:
o decubuit et paucis interpositis diebus vitam finivit. Aeblus et Asinarius comites cum copiis Wasconum ad Pampilonam missi, cum peracto iam sibi iniuncto negotio reverterentur, in ipso Pirinei iugo perfidia montanorum in insidias deducti ac circumventi capti sunt, et copiae, quas secum habuere, pene usque ad internicionem deletae; et Aeblus quidem Cordubam missus, Asina
Abbreviated transcription (Latin):
pis dieb cautinns ar¬
uerne urbis ep̃s rem
ĩauditã fecisse memorat᷑.
Erat in ip̃a urbe ana¬
stasius quidã nõie. offõ
hunc freqñter põtifex
nũc p̾cib. ñc minis ꝯpel¬
lebat. ut ꝓpͥetatẽ suã ꝙͣ
ꝑ cartas glose memorie
chrotildis regine possidebat
cũ ip̃is cartis ei dono daret.
Quo õimodis renuente:

Expanded text:
is diebus Cautinus, Arvernae urbis episcopus rem inauditam fecisse memoratur. Erat in ipsa urbe Anastasius quidam nomine, officHunc frequenter pontifex, nunc precibus, nunc minis compellebat ut proprietatem suam, quam per chartas gloriosae memoriae Chrotildis reginae possidebat, cum ipsis chartis ei dono daret. Quo omnibus modis renuente
Abbreviated transcription (Latin):
accessit. S guntraiꝰ ue
nentib regiis missis.
pallam altaris cũ sacͣmẽ¬
ter pollicitꝰ nũꝙͣ se ĩscio
rege templũ egressurꝰ.
andem meroueꝰ pꝰpõitis
phitonisse responsis
ꝑ tͥduũ iugilans ĩ diui¬
nis hoc responsũ libris ac¬
cepit. In regũ quidẽ eo ꝙ
inquit reliquistis dñm

Expanded text:
abscessit. Sed Guntrannus, abscessit. Sed Guntrannus, venientibus regiis missis, palam altaris cum sacramenter pollicitus nunquam se inscio rege tempandem Meroveus, postpositis Pythonissae responsis, per triduum vigilans, in divinis hoc responsum libris accepit. In Regum quidem: Eo quod, inquit, reliquistis Dom
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec direxit g̃untrã¬
nus ad mulierẽ phyto¬
nsam que ei aliqñ ñ solũ
amiũ. s ⁊ diẽ ⁊ horã qua
charib̾tus rex obiret p̾di¬
xerat. ut eam suꝑ statũ
in t̾rogaret suũ. Cui illa
hec remisit mandata. ħ
inquit anno chilꝑico de¬
functo. Meroueꝰ deuictis
fr̃ib regnũ accipiet.teq
ducem ꝯstituet. Quo mu¬
nere qͥnquẽnio functus.
Septimo efficieris ep̃t. hoc
abeo hoc responsũ accepit.
Ista magis a deo ꝙͣ adiabo¬
lo exquiri debuissẽt. Uerũ¬
tamen fredegundis que oc¬
culte guntrãno fauebat
ꝓpt̾ mortẽ theodeb̾ti. non
ad eũ ut meroueo suad̾et
egredi ab ecc̃a. Ille presto
putans fore ꝑcussores ñ
distulit. S nil eũ nocuit.
Demũ chilꝑicꝰ ꝑ diaconũ
d sepulcrũ sc̃ĩ martini
duas nuttit cartulas. qͣꝵ
una ꝯtinebat ut sͥ diui¬
nitꝰ in aliaque erat uacu¬
a rescrib̾et᷑ si foret fasgũ¬
tranniõ ab templo extra¬
hi. Diaconꝰ ta triduo ex¬
pectans inanis a respõso

Expanded text:
ost haec direxit Guntranus ad mulierem Pythonissam, quae ei aliquando non solum annum, sed et diem et horam qua Charibertus rex obiret, praedixerat, ut eam super statu interrogaret suo. Cui illa haec remisit mandata: « Hoc, inquit, anno Chilperico defuncto, Meroveus, devictis fratribus, regnum accipiet, teque ducem constituet. Quo munere quinquennio functus, septimo efficieris episcopus.ab eo hoc responsum accepit: « Ista magis a Deo quam a diabolo exquir idebuissent. » Verumtamen Fredegundis, quae occulte Guntranno favebat propter mortem Theodeberti non ad eum ut Meroveo suaderet egredi ab ecclesia. Ille praesto putans fore percussores, non distulit; sed nil ei nocuit. Demum Chilpericus per diaconum ad sepulcrum sancti Martini duas mittit chartulas, quarum una continebat ut sibi divinitus in alia, quae erat vacua, rescriberetur si foret fas Guntrannum a templo extrahi. Diaconus, triduo exspectans, inanis a responso
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̃ ꝯditiones sacram̃toꝵ
dudũ ꝓmissas irrũperet
maximeq ecc̃am sc̃i petͥ¬
q pat̾ eiꝰ karolus. necñ¬
⁊ ip̃e in tutelã susceꝑant
hõies eiꝰ crudelissima cla¬
de uexarẽt. Que res ani¬
mũ illiꝰ mittissimũ adeo
exasꝑauit. ut quodãmͦ
extra ordinarie ut iude¬
bat᷑ missos dirig̾et. nul¬
lum pene ad tantũ iter
cõficiend̾ spatiũ tͥ buẽs.
misit ad lothariũ. ꝯmo¬
nens ne talia fĩ ꝑduc̾et.
monens ut memor eẽt.
quia qͣndo ei regnũ ita¬
lie donauit etiã curam
scẽ romane ecc̃e simł cõ¬
misit. ⁊ quã ab ad il sariis
defensandã suscepat ne¬
quaꝙͣ a sius diripi ꝑmite

Expanded text:
eo quod conditiones sacramentorum dudum promissas irrumperet, maximeque ecclesiam sancti Petrquam pater ejus Carolus, nec non ipse in tutelam susceperant, homines ejus crudelissima clade vexarent. Quae res animum illius mitissimum adeo exasperavit, ut quodammodo extraordinarie, ut videbatur, missos diriglum pene ad tantum iter conficiendum spatium tribuens. Misit ad Hlotharium, commonens ne talia fieri permitteret, monens ut memor esset, quia quando ei regnum Italic donavit, etiam curam sanctae Romanę ecclesię simul commisit, et quam ab adversariis defensandam susceperat, nequaquam a suis diripi pe
Abbreviated transcription (Latin):
eatus u̾o echonius
pontifex mauriẽnẽ¬
sis corpꝰ scĩ uictoris qui
solodoro una cũ sc̃o ur¬
sio passus fu̾at hoc mͦ
ĩuenit. Quadã nocte ĩ
sua ciuitate quiescentẽ
reuelatõ diuina ꝑ insũ
ãmonuit ut surgens
qͣntocius ad ecc̃am ꝙͣ
sedeleuba qͦndã hirgũ¬
dionũ regina in sb̾ur¬
bano genabensi ꝯstru¬
xit iret. ibi in medio
basilice esse designat
locum quo corpꝰ sc̃m
foret humatũ. Cumq
ep̃s genabensẽ festinꝰ
adiss urbẽ. assũptis secũ
rustico ⁊ patͥcio antisti

Expanded text:
Beatus vero Econius pontifex Mauriennensis corpus sancti Victoris, qui Solodoro una cum sancto Ursio passus fuerat, hoc modo invenit: Quadam nocte in sua civitate quiescentem revelatio divina per visum admonuit, ut surgens quantocius ad ecclesiam, quam Sedeleuba quondam Burgundionum regina in suburbano Genabensi construxit, irent. Ibi, in medio basilicae, esse designat locum, quo corpus sanctum esset humatum. Cumque episcopus Genabensem festinus adisset urbem, assumptis secum Rustico et Patricio antisti
Abbreviated transcription (Latin):
sedentes. ac nicħ tale
opinantes. tnͣsito flumi¬
ne adorti. castris exuũt.
eisq in fugã actis cun¬
cta diripiunt. ac se cũ
oĩb copiis suis in sua
castra recipiũt. Deinde
inito ꝯsilio ut ultionẽ
huiꝰ fc̃i p̾uenirẽt. mis¬
sa legatõe ad imꝑatorẽ
ꝙͣ ĩuiti. ⁊ qͣnta necessi¬
tate coacti id fec̾int expo¬
suerũt. se tñ ad satiffactõ¬
nem ẽẽ paratos. ⁊ hoc ĩ

Expanded text:
sedentes ac nihil tale opinantes transito flumine adorti castris exuunt eisque in fugam actis cuncta diripiunt ac se cum omnibus copiis suis in sua castra recipiunt. Deinde inito consilio, ut ultionem huius facti praevenirent, missa lega-tione ad imperatorem, quam inviti et quanta necessitate coacti id fecerint, exposuerunt, se tamen ad satisfactionem esse paratos, et hoc i
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ ut mutiles fa¬
muli nob̾ freq̃ñter con¬
cedit᷑ morsid ita ulcisci.
statim eiectus est sicha¬
rius de cõspectu ip̃ius. Qͥ
exasꝑatus dagob̾tus con¬
tumelia lectas ex austͥa
dirigit militares mt co¬
pias. ad debellandã uui¬
nidoꝵ gentẽ. Quib fuere
auxilio alemanni cũ Ro¬
b̾to duce. nec ñ ⁊ longo¬
bardi. qui in ea qua cõ¬
gressi ꝑte uictoriã adep¬
ti plurimũ captiuoꝵ ad
ꝓpͥa redeuntes abdux̾unt
numerũ. Austrasii uero
franci uuinidos qui in
uogasteose ꝯfugerant
castro obsidione clause¬
runt. Quã dum segnit̾
ãmmstrarẽt irruentib
suꝑ se hostib grauit̾ af¬
flicti castra cum tentoriis
deserentes aufugerunt.
hac uictoria uinnidi:
aĩosiores redditi ad torm

Expanded text:
voluntatem, ut inutiles favoluntatem, ut inutiles famuli, nobis frequenter conceditur morsibus ipsa ulcisci. » Statim ejectus est Sicharius de conspectu ipsius. Qua exasperatus Dagobertus contumelia, lectas ex Austria dirigit militares copias, ad debellandam Winidorum gentem. Quibus fuere auxilio Alemanni cum Rotberto duce, necnon et Longobardi. Qui in ea qua congressi parte victoriam adepti, plurimum captivorum ad propria redeuntes abduxerunt numerum. Austrasii vero Franci Winidos, qui in Vogastense confugerant castrum, obsidione clauserunt. Quam dum segniter administrarent, irruentibus super se hostibus graviter afflicti, castra cum tentoriis deserentes aufugerunt. Hac victoria Winidi animosiores redditi, in T
Abbreviated transcription (Latin):
ex inde fecisse memorat᷑.
o tp̃re ꝯmutatores
merciũ ex frantia ⁊¬
sclauoꝵ ingressi patriã
a sclaius reb expoliati
suis. ⁊ qui resist̾e tẽpta¬
u̾ant int̾fecti sũt. Qua¬
ꝓpt̾ quidã sichariꝰ uoca¬
bulo missus. a dagob̾to
ad samonẽ memorate
gentis pͥncipẽ postulatur
de ꝯmissis iusticiã dum
sciret se a samone nolle
ud̃i. uestib quib sclaui
utebant᷑ ne agnosceret᷑
indutꝰ ꝯspectib se offert
regis. p̾sentiã suã refu¬
gientis. Et que sͥ in mã¬
datis tradita fu̾ant ꝓlo¬
cutus ait ñ deb̾e eum cõ¬
tẽptui habere gentem
francoꝵ eo qd̃ ip̃e ac po¬
pulus ei subiectꝰ obno¬
xii forent ẜuitutis da¬
gob̾to eoꝵ regi. Hiis u̾bis
samo ꝓuocatꝰ ad irã re¬
pariturũ. Si tñ inquid
disposuit nob̾cum ami¬
citias conẜuare. ad hec
sicharius. Non est ait
possibile. ut ẜui xp̃i cũ
canib fed̾a uingãt. Et
respondẽte samone. qñ
ni fore dei. ⁊ nos eus
nequit̾ contͣ eiꝰ geritis

Expanded text:
exinde fecisse memoratur. o tempore, commutatores mercium ex Francia Sclavorum ingressi patriam, a Sclavis rebus exspoliati suis, et qui resistere tentaverant interfecti sunt. Quapropter quidam, Sicharius vocabulo, missus a Dagoberto ad Samonem memoratae gentis principem, postulaturus de commissis justitiam, dum sciret se a Samone nolle videri, vestibus quibus Sclavi utebantur, ne agnosceretur indutus, conspectibus se offert regis praesentiam suam refugientis. Et quae sibi in mandatis tradita fuerant prolocutus, ait non debere eum contemptui habere gentem Francorum, eo quod ipse ac populus ei subjectus obnoxii forent servitutis Dagoberto eorum regi. His verbis Samo, provocatus ad iram, repariturum, « Si tamen, inquit, disposuerit nobiscum amicitias conservare. » Ad haec Sicharius: « Non est, ait, possibile, ut servi Christi cum canibus foedera jungant. » Et respondente Samone: « ni esse Dei, et nos ejus nequiter contra ejus geritis
Abbreviated transcription (Latin):
pulsis prelio pugnato¬
rib ꝑ ip̃m quo patͥam
defend̾e conabant᷑ uallũ
intrauit. cõmissis q
passim pͥliis. plurimam
ex ip̃is mltitudinẽ cici¬
dit. coegitq ut ꝓmute¬
rent se omnẽ uolũta¬
tem illiꝰ ẽẽ facturos. et
amus singłis honoris
causa ad gen̾alem con¬
uentũ equos trecentos
ꝓ mu̾e daturos. hiis
itaq cõpositis ⁊ more sa¬
xonico ut rata ẽẽ debe¬
rent cofirmatis. in gal¬
liam sese cũ ex̾citu suo

Expanded text:
propugnatoribus per ipsum, quo patriam defendere conabantur, vallum intravit. Commissisque passim proeliis plurimam ex ipsis multitudinem cecidit coegitque, ut promitterent se omnem voluntatem illius esse facturos et annis singulis honoris causa ad generalem conventum equos CCC pro munere daturos. His ita compositis et more Saxonico, ut rata esse deberent, confirmatis in Galliam sese cum exercitu suo
Abbreviated transcription (Latin):
dignã uicẽ recipiẽs. qui
dñm suũ herispoiũ in
gientẽ ⁊ ĩuocantẽ dñm
suꝑ altare occidit.
ut simul loq̃rent᷑ secꝰ
mosellam. ad qd̾ placitũ
solutõe detentꝰ. ad illud
placitũ sic̃ fu̾at ꝯdictũ¬

Expanded text:
icem recipiens, qui seniorem suum Herispogium, in gientem et invocantem Dominum, super altare occidit. ut simul loquerentur secus Mosellam; ad quod placitum solutione detentus, ad illud placitum, sicut fuerat condictu
Abbreviated transcription (Latin):
alomon dux brittoñ
qui nũtiabat᷑ int̾ea
dubiis nũtiis qͣndo quid̃
infirmꝰ. qͣndoqͥdẽ aũ mor¬
tuus certa relatd̃e karo¬
lo apd̃ ꝯpendiũ mĩtiatus
ẽ. hoc ordĩe mortuꝰ uideł
insecutꝰ a pͥmorib britto¬
nũ pascuitan. ⁊ uurban.¬
atq uiugon filio riuilin
nec nõ ⁊ firancis hõib qͦs
ualde affly̾xat. ⁊ capto ac
custodie mãcipato filio eiꝰ
uiugõ fuga lapsꝰ in pan¬
cherũ secessit. ⁊ quoddam
monast̾iolũ ingressꝰ ut
se lib̾are uałet cͥcũuentꝰ¬

Expanded text:
alomon, dux Britonum, qui nuntiabatur interea dubiis nunciis quandoquidem infirmus quandoquidem mortuus, certa relatione Carolo apud Compendium nunciatus est hoc ordine mortuus: videlicet insecutus a primoribus Brittonum Pascuitan et Vurhanat, Wigon, filio Rivilin, necnon et Francis hominibus, quos valde afflixerat, et capto ac custodiae mancipato filio eius Wigon, fuga lapsus, in Paucherum secessit, et quoddam monasteriolum ingressus, ut se liberare vale
Abbreviated transcription (Latin):
Rob̾ti regis fili istiꝰ hu¬
gonis. ⁊ domni leuthici
archiep̃i successoris ue¬
n̾abił seguini. Armulfũ
aũt fecit mãcipari cu¬
stodie aurelianis ciuita¬
te. Uen̾abił itaq seguinꝰ
archiep̃s ñ ꝯsensit in de¬
gradatõe arnulfi. neq
in ordinatõe gerb̾ti. Ius¬
sio aũ regis inrgebat. Alii
timorẽ regis degͣdauer̃
arnulfũ ⁊ ordinauerũt
gerb̾tũ. Seguinꝰ aũ plꝰ
timens deũ ꝙͣ t̾renũ re¬
gem noluit ꝯsentire ne
quitie regis. s magis in
qͣntũ potuit redarguit
ip̃m regẽ. ꝓpter ꝙͣ causã
ira regis ccͣ eũ efferbuit.
Cũ magno itaq dedecore
expelli iussit arnulfum
marie rem̃sis ⁊ sic alliga¬
tũ retrudi ĩ carc̾em. Alli¬
gatꝰ aũt in carc̾e aielia¬
nis ciutate uͥ detinebat᷑
nepos eiꝰ karolꝰ. mãsit ibi
amus tͥb. Nuntiant᷑ hec
oĩa p̾suli romano. Qͥ ual¬
de ĩdignatꝰ suꝑ hoc fc̃o in¬
t̾ dixit õs ep̃os qui arnul¬
fum deiec̾ant. ⁊ g̾b̾tum

Expanded text:
i istius Hugonis, et domni Leotherici archiepiscopi, successoris venerabilis Sewini. Arnulfum autem fecit mancipari custodiae, Aurelianis civitate. Venerabilis itaque Sewinus archiepiscopus non consensit in degradatione Arnulfi, neque in ordinatione Gerberti. Jussio autem regis urgebat. Alii timorem regis, degradaverunt Arnulfum et ordinaverunt Gerbertum. Seguinus autem plus timens Deum quam terrenum regem, noluit consentire regis nequitiae; sed magis in quantum potuit redarguit ipsum regem; propter quam causam ira regis contra eum efferbuit. Cum magno itaque dedecore expelli jussit Arnulfum Mariae Remensis, et sic alligatum retrudi in carcerem. Alligatus autem in carcere Aurelianis civitate, ubi detinebatur nepos ejus Karolus, mansit ibi annis tribus. Nuntiantur haec omnia presuli Romano. Qui valde indignatus super hoc facto, interdixit omnes episcopos qui Arnulfum dejecerant et Gerbertum
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ suscepit childeb̾ti
nichildem. Euiꝰ ille non
asꝑnatus p̾ces eam cum
mun̾e pacis poscentire¬
misit filio.

Expanded text:
onem suscepit Childebertinichildem. Cujus ille non aspernatus preces, eam cum munere pacis poscenti remisit filio.
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. Ae frisia t̾ciam ꝑtem.
⁊ in crastinã sclł .iiii. idꝰ
ꝯuener̃. ⁊ uale facientes
se mutuo ab ĩuicẽ disces¬
rediens. ⁊ karolꝰ liptinis
accepit sic̃ placuit s̾ di¬
uisit. Indeq ꝑ monast̾uĩ
scĩ qͥntini ad siluacũ. ⁊
inde ꝑ carisiacũ ꝯpẽdiũ
ueniẽs. autũnalẽ uena¬
tionẽ incocie saltu exer

Expanded text:
e Frisia tertiam partem. Et in crastina, scilicet IV Idus nvenerunt, et valefacientes se, mutuo ab invicem discesrediens, et Carolus Liptinis accepit, sicut placuit sibi, divisit, indeque per monasterium sancti Quintini ad Silvacum, et inde per Carisiacum Compendium veniens, autumnalem venationem in Cotiae saltu exer
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aliis sue historie locis. de
ciuitatib siue fluminib
dixit. seu que plinius: alit̾
tes tres. Quaꝵ imam
ĩcolunt belge. Aliã aqͥtani
ẽ ciam qui ip̃oꝵ lingͣ celte
nr̃a galli applłant᷑. Hanc
qͦ ꝑtẽ plimus lugdunẽsẽ
galliã ẽẽ asserit. Hii om̃s
lingua institutis legib
int̾ se differũt. Gallos
lugdunẽses ab aquitaniis
geronna flum̃. A belgis ma¬
trona. ⁊ sequana diuidit.
hoꝵ oĩum fortissimi sũt
belge. ꝓpt̾ea ꝙ a cultu atq
humanitate ꝓũcie lõgissi¬
me absunt. minimeq ad
eos mcatores sepe cõmeãt
atq ea que ad effeminãdos
aĩos ꝑtinẽt ĩportant. ꝓxi¬
miq sũt g̾manis qui tns
rhemĩ ĩcolunt. cũ quib
ꝯtinent̾ bellũ gerũt. Qua

Expanded text:
in aliis suae Historiae locis de civitatibus sive fluminibus dixit, seu quae Plinius aliter tes tres, quarum unam incolunt Belgae; alteram, Aquitani; tertiam, qui, ipsorum lingua Celtae, nostra Galli appellantur. Hanc quoque partem Plinius Lugdunensem Galliam esse asserit. Hi omnes lingua, institutis, legibus inter se differunt. Gallos Lugdunenses ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant, atque ea quae ad effeminandos animos pertinent important. Proximique sunt Germanis, qui trans Rhenum incolunt, cum quibus continenter bel
Abbreviated transcription (Latin):
nauigio arelatũ ĩ die scĩ
pantecostes appulit. suosq
missos ad bosonẽ comitem
misit. ⁊ ꝑ eiꝰ auxiliũ usq
lugdunũ uenit. ⁊ inde ms¬
sos suos ad regẽ ludouicũ
turonis misit. mandans
ut ei obuiã ueniret. quo
sͥ ꝯmodũ foret. ludouicus
au̾ mittẽs obiuã ei qͦsdam
ep̃os petsit ut usq tre
cas ueniret. ibiq ab ep̃is
istiꝰ regni scipendia sͥ da¬
ri fecit. Et qr ꝓpt̾ suar
ĩ firmitatẽ ante non po¬
goriũ nom̃ colatorẽ ac
ꝯplices illoꝵ rome excõi¬
cau̾it relegi fecit in sy
ut sic̃ ip̃e excõicatõem ꝙͣ
fec̾at ꝑ scͥpture lectionem
recitari fecit in synodo. ita
rexerunt.
omine scĩssime ac re¬
u̾entissime pat̾ pa¬
trũ Ioħs catholice atq
ne pͥme sedis. ppͣ. nos filii
famuli ac discipłi ur̃e au¬
mines ac ministͥ diabo¬
li addentes in scãm ma¬
trem nr̃am ac magistͣm

Expanded text:
navigio Arelatum in die sancto pentecostes appulit, suosque nuncios ad Bosonem comitem misit et per eius auxilium usque Lugdunum venit, et inde missos suos ad regem Hlodowicum Turonis misit, mandans, ut ei obviam veniret, quo sibi commodum foret. Hlodowicus autem mittens obviam ei quosdam episcopos, petiit, ut usque Trcas veniret, ipsique ab episcopis istius regni stipendia dari fecit. Et quia propter suam infirmitatem ante non pogorium nomenculatorem, ac complices illorum Romae excommunicaverit, relegi fecit in synut sicut ipse excommunicationem quam fecerat, per scripturae lectionem recitari fecit in synodo, ita rexerunt: « Domne sanctissime ac reverendissime pater patrum Joannes, catholicae atque nae primae sedis, papa. Nos filii, famuli tui, ac discipuli vestrae aumines ac ministri diaboli addentes, in sanctam matrem nostram ac magistram
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ ur̃e auctoritatis
iuxͣ sacros canones sp̃u
d̃i cõditos. ⁊ tociꝰ mũdi
reu̾entia ꝯsecratos. ac
scd̃m eiꝰdem sc̃e romane
sedis pontificũ decessoꝵ
uoto. uoce. ⁊ unanimi¬
tate nr̃a. atq auctorita
ordine ꝯsecrati. gladio
qͦs ab ex eccłia abiecistis
abicimꝰ. quos anatħati¬
rastis anathatizatos
ẽẽ iudicamꝰ.⁊ quos re¬
głarit̾ satiffaciẽtes ur̃a
auctoritas. ⁊ apłica sedes
receꝑit reciꝑiemꝰ. s ⁊
ut in sacra historia de
plaga egiptiaca. digne
a deo illata legimꝰ. q nõ
erat domꝰ in qua ñ iac̾et
mortiuis. ⁊ ñ erat qͥ aliũ
cõsolaret᷑. qm̃ in domo
sua unꝰquisq ꝙ lugeret
lugenda lugemꝰ. ⁊ ideo

Expanded text:
dicium vestrae auctoritatis, juxta sacros canones spiritu Dei conditos et totius mundi reverentia consecratos ac secundum ejusdem sanctae Romanae sedis pontificum, decessorum voto, voce et unanimitus consecrati, gladio quos ab Ecclesia abjecistis abjicimus, quos anathematizastis anathematizatos esse judicamus, et quos regulariter satisfacientes vestra auctoritas et apostolica sedes receperit, recipiemus. Sed ut in sacra historia de plaga Aegyptiaca digne a Deo illata legimus , quia non erat domus in qua non jaceret mortuus, et non erat qui alium consolaretur, quoniam in domo sua unusquisque quod lugeret lugenda lugemus. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad eũ isdẽ gorfridꝰ
adducens secũ filios su¬
os ea ꝯdicione ut castel¬
lum ⁊ honores qͦs ĩuase¬
rant. ludouico regi redde¬
illiꝰ hr̃ent. Tunc gorfri¬
dꝰ partẽ debrittonib ad
regis fidelitatẽ ꝯu̾tit. s
ip̃i demũ fecerunt ut
britones.
oh̾es papa irascens. ccͣ¬
lamb̾tum ⁊ adalb̾tũ
comites. qr uillas ⁊ ci¬
uitatẽ eiꝰ dẽp̾dati sunt.
eos horribiłr excõicatos

Expanded text:
sdem Gozfridus, adducens secum filios suos ea conditione, ut castellum et honores quos invaserant Hlodowico regi reddeillius haberent. Tunc Gozfridus partem de Brittonibus ad regis fidelitatem convertit; sed ipsi demum fecerunt ut Brittones. Iohannes papa irascens conLandbertum et Adalbertum comites, quia villas et civitatem eius praedati sunt, eos horribiliter excommunicatos,
Abbreviated transcription (Latin):
Ludouicꝰ rex secꝰ sues¬
sionis in monast̾io scĩ
medardi natiuitatẽ dñi
celebrauit. indeq ad au¬
driacã iullã ꝑrexit. ⁊⁊
pascha dñi ĩ monast̾io
sci dyonisii celebrãs sua¬
dente hugone abbe ⁊ mar¬
chione ꝑrexit ultͣ sequa¬
nam tam ꝓ auxilio hu¬
gonis cͥcͣ normãnos quã
⁊ ꝓ eo ꝙ filii gor fridi ca¬
stellũ ⁊ honores filii odo¬
nis qͦndam comitis ĩua¬
b̾uardi marchionis ebro¬
censem cuuitatẽ usurpãs
multas dep̾datões cͥcũcͥca
in illis regionib exerte¬
bat. Insuꝑ ⁊ eiri cũ more
normãnico dep̾dari p̾sũp¬
sit. Et ueniẽs ludouicꝰ
usq turonis ĩfirmatꝰ est

Expanded text:
Ludovicus rex secus Suessionis in monasterio sancti Medardi nativitatem Domini celebravit, indeque ad Audriacam villam perrexit, et pascha Domini in monasterio sancti Dionysii celebravit. Ac suadente Hugone abbate et markione, perrexit ultra Sequanam, tam pro auxilio Hugonis contra Nortmannos, quam et pro eo, quod filii Gozfridi castellum et honores filii Odonis, quondam comitis, invaBernardi markionis, Ebrocensem civitatem usurpans, multas depraedationes circumcirca in illis regionibus exercebat, insuper et Eiricum more Nortmannico depraedari praesumpsit. Et veniens Lodovicus usq
Abbreviated transcription (Latin):
Heod̾icus aũt cũ iam
uiguiti qͣtuor annis
to filio sedẽ sui reliquit.
regni. Qui mãsuetꝰ cunc¬
cultor fuit egregiꝰ. cõsur¬
gentes u̾o childeb̾tus atq
clothariꝰ eũ regno pellere
conati sunt. Quos ille de¬
mulcens regnũ sagacit̾
recepit. missoq nũtio
deutheriã ab arĩmo euo¬
cans sͥ eam in matͥmoni¬
um copulauit. Cernens
childeb̾tus qd̾ eũ insͥ sub¬
dere nequiret amicicia s
necti ꝯmodius duxit. accer¬
sitũq tͥplicib ex õi sup¬
pellectili sua ornam̃tis
donauit.
iualdus aũt sigiual¬
di filius audiẽs theo¬
deb̾tum loco patͥs regna¬
re ad eũ rediit. Quẽ rex
deosculans cunctas ei pa¬
t̾nas restituit heditates
data ei t̾cia ex oĩb que
a patruo acceꝑat mun̾ib
ꝑte. U̾m deutheria cernẽs
filiã suã ꝙͣ ex pͥori susce¬
ꝑat uiro ualde adultam.
uerita ne arege ꝯcupisc̾e¬
tur. uehiculo ĩpositã in¬
domitisq bobus tractã
apd̃ uiridunũ de põte in
mosã p̾cipitari ussit.

Expanded text:
heodoricus enim, cum jam viginti quatuor annis edens, Theodeberto filio sedem sui reliquit regni. Qui, mansuetus cuncfuit cultor egregius. Consurgentes vero Childebertus atque Clotarius eum regno pellere conati sunt. Quos demulcens ille regnum sagaciter recepit; missoque nuntio, Deutheriam ab Arverno evocans, sibi eam in matrimonium copulavit. Cernens Childebertus quod eum vi sibi subdere nequiret, amicitia sibi necti commodius duxit, accersitumque triplicibus ex omni supellectili sua ornamentis donavit. Givaldus autem, Sigivaldi filius, audiens Theodebertum loco patris regnare, ad eum rediit. Quem rex deosculans cunctas ei paternas restituit haereditates, data ei tertia ex omnibus quae a patruo acceperat muneribus parte. Verum Deutheria cernens filiam suam, quam ex priori susceperat viro, valde adultam, verita ne a rege concupisceretur, vehiculo impositam indomitisque bobus tractam apud Virdunum de ponte in Mosam praecipitari jussit.
Abbreviated transcription (Latin):
eo implere uallẽ. U̾m co¬
natib eoꝵ. ⁊ ꝓfunditas
uallis ⁊ ignis ab adu̾sa¬
riis desuꝑiorib cũ lapi¬
dib missus restitit. Leude.¬
gisilo ꝯtemplãti õs actꝰ
suos irritos fieri. in m̃tẽ
uenit oportuniꝰ fore clau¬
sos de ꝓditõis temptare
sñia. aduocatũ itaq mũ¬
molum ad sͥ colloq̃ndũ
incusare cepit. cur clem̃¬
tissimũ regẽ gũtrannũ
deseruerit. ⁊ iniqͥssimo
tiranno se iunx̾it. Quid
porro expectas ait. an ut
capta urle male dispeas.
Qͥn potius resipiscens ad
benignũ reu̾tere dñm
relicto illonugatissimo
Post paululũ puniendo.
Tunc mũmolus se quid̃
ꝯsulturũ respondit. Re¬
gressus u̾o inurbẽ ꝯuo¬
cat sagittariũ atq uual¬
donem.Bladastes enim

Expanded text:
eo implere vallem. Verum conatibus eorum, et profunditas vallis, et ignis, ab adversariis de superioribus cum lapidibus missus, restitit. Leudegisilo, contemplanti omnes actus suos irritos fieri, in mentem venit opportunius fore clausos de proditionis tentare sententia. Advocatum itaque Mummolum ad sibi colloquendum incusare coepit, cur clementissimum regem Guntrannum deseruerit, et iniquissimo tyranno se junxerit. « Quid porro exspectas, ait? an ut capta urbe male dispereas? Quin potius resipiscens ad benignum revertere dominum, relicto illo nugacissimo, post paululum puniendo. » Tunc Mummolus se quidem consulturum respondit. Regressus vero in urbem convocat Sagittarium atque Waddonem. Bladastes enim
Abbreviated transcription (Latin):
Gregoriꝰ anthiocenꝰ ⁊ tho¬
mas ierosolimitanꝰ Ioħes
qͦ ꝯstantinopolitanꝰ ep̃s
cum alus multis pontifi¬
cib triduano ꝯpleto ie¬
uinio cum deuotione ma¬
xima tnͣstulerũt. ac in lo¬
co quo crux dñica uen̾a¬
tur posuerũt cũ ip̃a in qͣ
pͥus fu̾at marmorea ar¬
cha. Que tante leuitatis
dum effret᷑ fuisse uisa ẽ
ut nullũ honus portan¬
tes sentirent

Expanded text:
Gregorius Antiochenus, et ThoGregorius Antiochenus, et Thomas Hierosolymitanusstantinopolitanus episcopus, cum aliis multis pontificibus, triduano completo jejunio, cum devotione maxima transtulerunt, ac in loco quo crux Dominica veneratur posuerunt, cum ipsa, in qua prius fuerat, marmorea arca. Quae tantae levitatis, dum efferretur, fuisse visa est ut nullum onus portantes sentirent
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit. Quo tp̃r rechare¬
dus rex gothoꝵ ñ patͥs
leuiugildi ꝑfidiãm S
fr̃is hermungildi fidẽ
sectatꝰ catholicã pͥus a
leandro ep̃o baptirat᷑
secretius. Deinde omes
libros secce arriane apd̃
toletũ in uno loco adu¬
nari p̾cipiens igne cre¬
mauit. ⁊ gothos ad ue¬
re fidei unitatẽ adduxit.
nno .xxixͨ. regni gũ¬
tranni it̾ato ex̾titꝰ
burgũdionũ hispaniam
ingredit᷑. S negligẽtia
bosonis milicie pͥncipis
grauit̾ gothoꝵ gladiis
obtrũcatis quibdã e su¬
is uix ad patriam est
regressus.
Ricesimo u̾o sepedc̃ĩ
pͥncipis anno fama
ꝑ totos francoꝵ diuul¬
sione sublatã est. ⁊ unii
militũ sorte tradita iuxͣ
illud ꝓpħe uaticiniũ qͥa
suꝑ uestẽ meã miserũt
sortẽ. ĩ uentã eẽ ꝓfitente
quodã symone iacobo pa¬
tre ꝓgenito. Qui ꝑ duas
fere ebdomadas penis af¬
fectus est. tandẽ ꝓfessus
est ip̃am tunicam in ci¬
uitate xaphat ꝓcul a ie¬
rosolimis in archa mar¬
morea positã ẽẽ. Quam

Expanded text:
unxit. Quo tempore Recharedus rex Gothorum, non patris Lewigildi perfidiam, sed fratris Hermenegildi fidem sectatus catholicam, prius a Leandro episcopo baptizatur secretius; deinde omnes libros sectae Arianae apud Toletum uno in loco adunari praecipiens, igne cremavit, et Gothos ad verae fidei unitatem adduxit. Anno XXIX regni Guntranni, iterato exercitus Burgundionum Hispaniam ingreditur; sed negligentia Bosonis militiae principis, graviter Gothorum gladiis obtruncatis quibusdam e suis, vix ad patriam est regressus.Tricesimo vero saepe dicti principis anno, fama per totos Francorum divulsione sublata est et uni militum sorte tradita, juxta illud Prophetae vaticinium: Quia super vestem meam miserunt sortem , inventam esse profitente quodam Simone, Jacobo patre progenito. Qui per duas fere hebdomadas poenis affectus, tandem professus est ipsam tunicam in civitate Zaphat, procul a Hierosolymis, in arca marmorea positam esse. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
uius tp̃rib cassiodorꝰ
tam in scłari ꝙͣ diui¬
na scĩa dionisuis abbas
in paschalis calculi argu¬
m̃tatõe miranda. prisci¬
anus cesariensis arte gr̃a¬
matica arator in exaran¬
dis apłoꝵ actib arte me¬
trica claruerunt. Bene¬
dictus qͦ in celesti disci¬
plina: placidius ceteris

Expanded text:
ujus temporibus Cassiodorus tam in saeculari quam divina scientia, Dionysius abbas in paschalis calculi argumentatione mirandus, Priscianus Caesariensis in arte Grammatica, Arator in exarandis apostolorum Actibus arte metrica, claruerunt. Benedictus quoque in coelesti disciplina placidius caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
hec nos studium boni pͥn¬
cipis uł eoꝵ qui eiꝰ fuere
tp̃rib dice̾ paucis cõger̃t
nc̃ narsetis acta suctinc
historie ordo.

Expanded text:
Haec nos studium boni principis, vel eorum qui ejus fuere temporibus, dicere paucis coegerunt. Nunc Narsetis acta succinctHistoriae ordo.
Abbreviated transcription (Latin):
ced̾et. b̾toaldꝰ ad solum
subeunde mortis affectũ
in surrexit. Et qr iã cog¬
nitũ habebat qd̾ brimi¬
childis eũ a pͥstino hono¬
ris gradu deicere. ac pro¬
tadium ꝓ eo moliret᷑ cõ¬
stitũe. melius iudicauit
cũ decore bello oppet̾e ꝙͣ
reliquũ qd̃ suꝑesse pote
rat cũ dedecore duc̾ẽ. Dũ
itaq palantia studet im¬
pulsare agmina opp̾ssio¬
nemq in cedentes hostes
fac̾e. occurrẽtes qͦ mucro¬
ne steru̾et. unꝰ a młtis
cͥcundatꝰ opp̾ssusq extin¬
guit᷑. In eo p̾lio meroue̾
filiꝰ clotharii capit᷑. Lan¬
dericus cũ clothario in
fugã uertit᷑. Cheod̾icus
uictor parisiꝰ ingredit᷑.
Post hec theodeb̾tus cum

Expanded text:
cederet, Bertoaldus ad solum cederet, Bertoaldus ad solum subeundae mortis affectum insurrexit. Et quia jam cognitum habebat, quod Brunechildis eum a pristino honoris gradu dejicere, ac Protadium pro eo moliretur constituere, melius judicavit cum decore bello oppetere quam reliquum quod superesse poterat vitae cum dedecore ducere. Dum itaque palantia studet impulsare agmina oppressionemque in cedentes hostes facere, occurrentes quoque mucrone sterneret, unus a multis circumdatus oppressusque exstinguitur. In eo praelio Meroveus filius Clotarii capitur. Landericus cum Clotario in fugam vertitur, Theodoricus victor Parisios ingreditur. Post haec Theodebertus cum
Abbreviated transcription (Latin):
bus int̾ ꝯferta ꝯgredia¬
mur agmina. ibi ⁊ mee
ꝓbrum ignauie ⁊ uirtu¬
tis tue pot̾is documẽta
ꝑ sentiscere. has ꝯdicio¬
nes ñ renuẽte land̾ico
utͥq quedã sͥ ad ĩuicem
si a cepto desist̾ent. imp̃.¬
cati sũt maledicta. hec
dũ in die festiuitatis scĩ
martini gesta fussẽt
⁊ theod̾icus ꝓ certo agno¬
uiss ꝙ pars regni sui
a clothario ꝑuasa foret
ip̃a die qua ĩcarnati u̾bi
natiurtas a cunctis fide¬
lib deuote colitꝰ᷑ ꝓmouet
ex̾citum ⁊ apd̾ stampis
suꝑ fluuiũ iunna cõtͣ
clothariũ qui haud seg¬
nius parabat occurrere
aciẽ dirigit. S dũ arcus
eẽt iuie fluminis tͣn¬
situs anteꝙͣ totũ de theo¬
derici ꝑtransiret agmen
initũ est certam̃. Int̾ cõ¬
fertissimas gͥ ac in mu¬
tuã inhiantes ꝑniciem
phalanges b̾toaldꝰ nõia¬
tim landericũ uocitare.
Et ut secũ ixͣ placitũ
ꝯgrederet᷑ ñ cessabat ꝓ¬
uocare. Qd̾ dũ land̾icus
abnueret ac paulatĩ loco

Expanded text:
bus, inter conferta congrediamur agmina. Ibi et meae probrum ignaviae, et virtutis tuae poteris documenta persentiscere. » Has conditiones non renuente Landerico, utrique quaedam sibi adinvicem, si a coepto desisterent, imprecanti sunt maledicta. Haec dum in die festivitatis sancti Martini gesta fuissent, et Theodoricus pro certo agnovisset quod pars regni sui a Clotario pervasa foret, ipsa die qua incarnati Verbi nativitas a cunctis fidelibus devote colitur, promovet exercitum, et apud Stampas super fluvium Junna, contra Clotarium, qui haud segnius parabat occurrere, aciem dirigit. Sed dum arctus esset Junnae fluminis transitus, antequam totum Theodorici pertransiret agmen, initum est certamen. Inter confertissimas igitur, ac in mutuam inhiantes perniciem phalanges, Bertoaldus nominatim Landericum vocitare, et ut secum juxta placitum congrederetur, non cessabat provocare. Quod dum Landericus abnueret ac paulatim loco
Abbreviated transcription (Latin):
oderici uycta uolũtatẽ
brunechildis ex p̃cepto i¬
theod̾ici protadius maior
domꝰ ꝯstituit᷑. Qui ꝯsẽsu
argutissimꝰ ac in ꝯsiliis
haberet᷑ stremuis. Sena
tñ illi ĩerat ꝯͣ locupletes
cupiditatis macła. fiscũ
uolenti replere ac se ip̃m
ditare. Deniq nobilita¬
tem insectando burgun¬
die õs cupiens sͥ subicere
res eoꝵ conabat᷑ imuste
aufre. ne qͥs sͥ poss hono¬
rem quo fruebat᷑ subri¬
pere. Quaꝓpt̾ ñ ualebat
quilib potentũ repperiri

Expanded text:
odorici, juxta voluntatem Brunechildis, ex praecepto Theodorici Protadius major domus constituitur. Qui cum sensu argutissimus ac in consiliis haberetur strenuus, saeva tamen illi inerat contra locupletes cupiditatis macula, fiscum volenti replere ac seipsum ditare. Denique nobilitatem insectando Burgundiae, omnes cupiens sibi subjicere, res eorum conabatur injuste auferre, ne quis sibi posset honorem quo fruebatur subripere. Quapropter non valebat quilibet potentum reperiri
Abbreviated transcription (Latin):
aurelianensẽ. ⁊ goiramnũ
ac anscherũ comites adlu¬
douicũ apd̃ uiriduũ ut
ei offerrẽt ꝑtem de regno
lotharii unioris. ꝙͣ karo¬
lus ccͣ frẽm suũ ludouicũ
ip̃iꝰ ludoiuici patrẽ accepat
ut accepta illa portione rey¬
ni in regnũ suũ rediret
⁊ qd̾ reliquũ de regno prĩs
sui karoli ludouicꝰ hũit
suis filiis ꝯsentiret.
uidouicꝰ n̾o ⁊ sui acceptã
habentes talẽ oblatio¬
nem cũ dedecore gorlinũ
⁊ conradũ ac ꝯplices illor
reiecer̃. ⁊ accepta regni ꝑte
tiũ suũ franconofur⁊ re¬
diit. Audiẽs a̾ hec uxor illiꝰ
satis moleste tulit dicers.
quia si ille eo uenis totum
illud regnũ hr̃et. Angusti
sides reu̾si sũt. rapinas ⁊
dep̾datões facientes. qͦcũq
yuenire potuer̃t. remĩti¬
antes sociis suis ludouic̃

Expanded text:
Aurelianensem, et Goiramnum ac Anscherum comites ad Ludovicum apud Viridunum, ut ei offerrent partem de regno Hlotharii iunioris, quam Karolus contra fratrem suum Hludowicum, ipsius Hludowici patrem, acceperat, ut, accepta illa portione regni, in regnum suum rediret et quod reliquum de regno patris sui Karoli Hludowicus habuit suis filiis consentiret. Hludowicus vero et sui acceptam habentes talem oblationem, cum dedecore Gozlenum et Chuonradum ac complices illorum reiecerunt; et accepta regni parte tium suum Franconofurd rediit. Audiens autem hoc uxor illius, satis moleste tulit, dicens, quia si illa cum eo venisset, totum istud regnum haberet. Angustiasides, reversi sunt, rapinas et depraedationes facientes quocumque pervenire potuerunt, renunciantes sociis suis, Ludovicum
Abbreviated transcription (Latin):
frẽm suũ karlomannũ
paralisi ꝑcussũ ⁊ iã morti
suũq filiũ de ꝯcubina no¬
mine arnulfũ ꝑtẽ regni
illiꝰ occupasse. ⁊ id̾o in illas
ꝑtes festinꝰ ꝑgeret. sicut¬
⁊ fecit. sopita u̾o sic̃ po¬
tuit in illis ꝑtib ꝯmotio¬
ne reu̾sus ẽ ad uxorẽ suam.

Expanded text:
m suum Karlomannum paralisi percussum et iam morti filium de concubina nomine Arnulfum partem regni illius occupasse, et ideo in illa parte festinus pergeret; sicut et fecit. Sopita vero, sicut potuit, in illis partibus commotione, reversus est ad uxorem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
raddo dux eiꝰdem cuuta¬
tis iamiq subiectꝰ occͦrit
nec tñ ciuitatẽ dedidit
Quã tͣnͣsgrediẽs rex ⁊ hi¬
lerde suꝑueniẽs. subegit
illam atq sb̾u̾tit. Qua
diruta. ⁊ cet̾is municipi¬
is uastatis ac incensis
ad oscam usq ꝓcessit. Cuiꝰ
agros segetib plenos
manꝰ militaris secuit. ua¬
stauit incendit. ⁊ q̃cũq
extͣ ciuitatẽ sunt reꝑta
incendio depascente sũt
ꝯsumpta. Quib exple¬
tis ĩminente iam hieme
ad ꝓpria rediit. Redeũte
porro tẽpore estiuo imꝑa¬
tor głosissimꝰ karolus
saxoniã peciit mandans
filio ut ⁊ ip̃e tanꝙͣ ĩ ead
t̾ra hiematurꝰ se subseq̃¬
ret᷑. Quod ip̃e ag̾e festi¬
nans ad neusciã uenit.
renũ ibidẽ tͣnsiit patri
ꝯcurrere accelerabat. S
anteꝙͣ ad eũ ueniret nũ¬
cio obuiauit pat̾no in
loco cuiꝰ uocabulũ est
ost faloa cũ mandatis.
ne plus in ambulando

Expanded text:
addo dux ejusdem civitatis tanquam subjectus occurrit, nec tamen civitatem dedidit. Quam transgrediens rex, et Ilerdae superveniens, subegit illam atque subvertit. Qua diruta, et caeteris municipiis vastatis ac incensis, ad Oscam usque processit. Cujus agros segetibus plenos manus militaris secuit, vastavit, incendit, et quaecunque extra civitatem sunt reperta, incendio depascente sunt consumpta. Quibus expletis, imminente jam hieme, ad propria rediit. Redeunte porro tempore aestivo, imperator gloriosissimus Carolus Saxoniam petiit 801, mandans filio, ut et ipse, tanquam in eadem terra hiematurus, se subsequeretur. Quod ipse agere festinans, ad Neusciam venit, Rhenum ibidem transiit, et patri concurrere accelerabat. Sed antequam ad eum veniret, nuntio obviavit paterno in loco cujus vocabulum est Ostfaloa, cum mandatis ne plus in ambulando
Abbreviated transcription (Latin):
fatigaret᷑. qͥn potiꝰ loco
sͥ oportuno castra meta¬
ret᷑. ⁊ se redeuntẽ ibidẽ
opperiret᷑. Tota enĩ gẽ¬
te sbacta saxonũ uictor
Karolus ĩꝑator iam re¬
dibat. Cui cũ filiꝰ occur¬
riss multo eũ ample¬
xatu deosculãs płima
de extulit utilitatẽ q
obsequele illiꝰ sepe it̾an¬
do felicẽ se tali filio pre¬
dicauit. finito tuĩ diuti¬
no atq cruentissimo sa¬
xonico bello. qd̾ ut fe¬
tilnt tͥngenta triũ an¬
noꝵ tempꝰ occupauit.
Ludouicꝰ rex a patre di¬

Expanded text:
fatigaretur, quin potius loco sibi oportuno castra metaretur et se redeuntem ibidem operiretur. Tota enim gente subacta Saxonum, victor Karolus imperator iam redibat. Cui cum filius occurrisset, multo eum amplexatu deosculans, plurima de extulit utilitatemque obsequele illius sepe iterando, felicem se tali filio praedicavit. Finito tamen diutino atque cruentissimo Saxonico bello, quod, ut ferunt, triginta trium annorum tempus occupavit, Hludouuicus rex a patre di
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ multa bella gessit cͥcͣ
dus aũt genuit filiũ
ex cõcubina theudoaldũ
nõie. Sub idem fere tẽ¬
pus drocus filius pippi¬
ni defũctus est. habuit¬

Expanded text:
nus multa bella gessit contrdus quippe genuit filium ex concubina, Theudaldum nomine. Sub idem vero tempus Drogus filius Pippini defunctus est. Habebat
Abbreviated transcription (Latin):
thesauroꝵ accepta nor
se in austria remeauit.
pippino uxor nobilis¬
sima ⁊ sapientissima
nõie plectudis ex qͣ
genuit filios duos.
Nom̃ maioris drocus.¬

Expanded text:
thesauris acceptis, Nordse in Austriam remeavit.Pippino uxor nobilissima ac sapientissima nomine Plectrudis. Ex ipsa genuit filios duos. Nomen majoris Drocus
Abbreviated transcription (Latin):
filius eiꝰ puer regalem
clodoueus rex puer mor¬
tuus ẽ. regnauitq an¬
nis duob. Childebert᷑
aũt frat̾ eius uir ĩcli¬
tus in regno statutus
est. Altamen ⁊ nordẽb̾

Expanded text:
filius ejus puer regalem Chlodoveus rex puer mortuus est: regnavitque annos 2. Childebertus autem frater ejus, vir inclytus, in regno statutus est.
Abbreviated transcription (Latin):
uccedente añt tẽpoꝵ
curriculo p̾dictꝰ uua¬
rato defunctꝰ ẽ. Fuitq
ei matrona nobił ac
ingeniosa nõie ansefli¬
dis. Franci gͥ in diu̾sa
tendentes uacillabãt¬
⁊ int̾im bercharium
quendã statura prisillũ.
sapientia ignobilẽ. cõ¬
silio inutilem. maiorẽ
domꝰ oberrantes statu¬
strasiis cõsurgens ꝯmo¬
theod̾icũ regẽ ⁊ bcha¬
rium aciem dirigit. Cõ¬
loco nũcupato textricio.
Illis u̾o int̾ se belligerã¬
tib theodericꝰ rex una
cum berchario maiore do¬
mus t̾ga u̾terũt. pippinꝰ
aũt uictor extitit. Pro¬
cedente gͥ tempore ip̃e
bercharius ab adulato¬
rib occiosus est insti¬
gante anseflide. babo

Expanded text:
uccedente quippe temporum curricola predictus Waratto defunctus est; fuitque ei matrona nobilis ac ingeniosa nomine Anseflidis. Franci nempe in diversa tendentes, vacellabant. Interdum Bercharium quondam statura pusillum, sapientia ignobilem, consilio inutile, in maiorum domato oberrantes statustrasiis consurgens, commoTheudericum regem et Bercharium aciem dirigit. Conloco nuncupante Textricio, illisque inter se belligerantibus, Theudericus rex una cum Berchario maiorum domo terga verterunt. Pippinus quoque victor extitit. Cedendum itaque tempore ipse Bercharius ab A. adulatoribus occisus est, et, instigante Anseflide, po