comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet cito sciemꝰ: si qͦd ei contͣriũ est discu¬
tiamꝰ. Incorruptio contrariã ht̃ cor¬
ruptionẽ. Corruptio duobꝰ ex modis
accidere solet: corporalit̾ & sꝑitalit̾. Cor

Expanded text:
cet cito sciemus, si quod ei contrarium est, discutiamus. Incorruptio contrariam habet corruptionem; corruptio duobus ex modis accidere dicitur, corporaliter et spiritaliter: cor
Abbreviated transcription (Latin):
ut si forte ñ scd̾m om̃s iniqͥtates qͥs fec̃
iniqꝰ fecerit. iustꝰ: ñ om̃s iustitiȩ eiꝰ de
memoria afferant᷑:. siuͦ om̃s iniqͥtates
fecerit quas fec̃ iniqꝰ. tc̃ demũ om̃
iustitiȩ in lapsu eiꝰ d memoria subt᷑¬
hunt᷑. Hȩc quãuis occultauerit in scͥp¬

Expanded text:
tates quas fecit iniquus, fecerit et justus, non omnes justitiae ejus de memoria auferantur. Si vero omnes iniquitates fecerit, quas fecit iniquus, tunc demum omnes justitiae in lapsu ejus de memoria subtrahuntur. Haec quamvis occultaverit in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
Aͦ d dic̃ patientiã boni oꝑiꝰ: ostendit
lãborẽ quendã & agones imminere.
his qͥ bonũ opiis facere uolt̃. Lucta¬
carnẽ & sangͥnẽ. s aduersũ pͥncipes
& potestates & mundi huiꝰ rectoreꝰ.

Expanded text:
 dicit, patientiam boni operis, ostendit laborem quemdam et agones imminere his qui bonum opus facere volunt. Luctacarnem et sanguinem, sed adversus principatus et potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd & laborant ꝓ nob̾ ad similitudinẽ
angłoꝵ qͥ salutis nr̃ȩ ministeria ꝓcuraꝗ̃.
uł rursũ peccatores etiã ipsi extra corpꝰ
positi. agc̃ aliqͥd scđm ꝓpositũ m̃tis suȩ.
ad angłoꝵs nichilominꝰ similitudinem
sinistoꝵs. cũ qͥbꝰ & in ȩt̾nũ ignẽ imiteen¬
di dicunt᷑ a xxp̃o: habeat᷑ hoc qͦ inter
occulta dĩ nec cartulȩ cõmittenda mi¬
steria. Sufficiant ista de die ire & reue¬
lationis. Nc̃ reqͥramꝰ de iusto usticio dĩ. in
qͦ reddit unicuiq scđ̃m opera sua. &pͥ¬
mo qͥdẽ excludunt᷑ heretici qͥ dict̃ bonã
Scdo in loco edificant᷑ sĩdeles: ne putent
hoc solũ sibi sufficere posse qͦd credt̃. sed
sciant iustũ iudiciũ dĩ reddere unicuiq¬

Expanded text:
rant pro nobis, ad similitudinem angelorum, qui salutis nostrae ministeria procurant, vel rursum peccatores etiam ipsi extra corpus positi agunt aliquid secundum propositum mentis suae, ad angelorum nihilominus similitudinem sinistrorum, cum quibus et in aeternum ignem mittendi dicuntur a Christo, habeatur hoc quoque inter occulta Dei, nec chartulae committendi mysteria sufficiunt ista de die irae et revelationis. Requiramus de justo judicio Dei, in quo reddit unicuique secundum opera sua, et primo quidem excluduntur haeretici, qui dicunt bonas, secundo in loco aedificantur fideles, ne putent, sibi autem solum sufficere posse quod credunt, sed sciant justum judicium Dei, reddere unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
putanda ẽ dici gła : de qua apłs scribeis
ad hebreos dic̃ de filio quia sit splen-¬
dor głȩ & imago expressa substantiȩ eiꝰ:
ꝑq hec declarat᷑. ipsũ fontẽ głȩ patrẽ
dici. ex qͦ splendor głȩ filiꝰ generat᷑. cuiꝰ
participatione om̃s creat᷑e głam habere
dicunt᷑. sic̃ de his qͥ ex resurrectione
st̃ scͥbit᷑. Alia gła solis. alia gła lunȩ alia¬

Expanded text:
t Dei dici gloria, de qua Apostolus scribens ad Hebraeos dicit de Filio , quia sit splendor gloriae et imago expressa substantiae ejus, per quae declarat ipsum fontem gloriae Patrem dici, ex quo splendor gloriae Filius generatur, cujus participatione omnes creaturae gloriam habere dicuntur, sicut de his qui ex resurrectione sunt, scribitur: Alia gloria solis  alia
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in eugło. de ea muliere quȩ ala¬
bastrũ ungenti effudit suꝑ caput eiꝰ.
derit. idest qͥ oꝑa cũ uerbo socia¬
uerit. ille opꝰ bonũ oꝑet᷑. Odoratꝰ nãq
efficit᷑ & om̃i ungentoꝵ suauitate re¬
pletꝰ sermo: cũ fuerit oꝑe & actibꝰ ex

Expanded text:
nus in Evangelio, de ea muliere quae alabastrum unguenti effudit super caput ejus, derit, id est, qui opera cum verbo sociaverit, ille opus bonum operetur; odoratus namque efficitur omni unguentorum suavitate repletus, sermo cum fuerit opere
Abbreviated transcription (Latin):
est. & in peccatis sũis quȩ peccauit: in
ipsis moriet᷑. Dict̃ enĩ. Si nichil ex in¬
iustitia iusti cũ lapsꝰ fuerit memorabi¬
sua: S uideamꝰ ne forte absolutionẽ
sui in se ipse sermo diuinꝰ inueniat:
si obseruemꝰ qͦmͦ scͥptũ est qͦd dicit. cũ
auersꝰ fuerit iustus a iustitia sua: s¬

Expanded text:
atis suis, qui peccavit, in ipsis morietur . Dicent enim: Si nihil ex justitia justi, cum lapsus fuerit memorabisua? Sed videamus, ne forte absolutionem sui in seipso sermo divinus inveniat. Si observemus quomodo scriptum est quod dicit: Cum aversus fuerit justus a justitia sua,
Abbreviated transcription (Latin):
manos explanationũ libri. sic̃ ⁊ apud auctores
inqͥunt scłares ñ illiꝰ qͥ ex greco transiatꝰ ẽ. sed illiꝰ
qͥ transtulit nom̃ titulꝰ tenet. Hoc aut̃ totũ mͥ
donant. ñ amore mei: sed odio auctoris. Uerũ
ego qͥ plus conscientiȩ meȩ ꝗͣ nomini defero.
etiã si aliqua addere uideor. ⁊ explere quȩ dest̃.
aut breuiare quȩ longa st̃: furari tam̃ titulũ
eiꝰ qͥ funclam̃ta oꝑis iecit. ⁊ construendi ȩdificii
materiã p̃buit: rectũ ñ puto. Sit sane in arbi¬
trio legentis cũ opus ꝓbauerit: oꝑis meritũ eui

Expanded text:
manos explanationum libri: sicut et apud auctores, inquiunt, saeculares, non illius, qui ex Graeco translatus est, sed illius qui transtulit nomen, titulus tenet. Hoc autem totum mihi donant non amore mei, sed odio auctoris: verum ego, qui plus conscientiae meae quam nomini defero, etiamsi addere aliqua videor, et explere quae desunt, aut breviare quae longa sunt; furari tamen titulum ejus, qui fundamentum operis jecit, et construendi aedificii materiam praebuit, rectum non puto. Sit sane in arbitrio legentis, cum opus probaverit, operis meritum, cui
Abbreviated transcription (Latin):
sapientẽ: ut int̃ homines habet᷑. Sapiens enĩ
int̃ homines dicit᷑ unꝰquisq : ex participatiõe
sapientiȩ. Ds̃. uͦ ñ quasi qui ex sapientia sapiens
factus sit : s qͥ ipse auc tor sit ⁊ genitor sapien¬
tiȩ. sapiens appellat᷑. Non enĩ ut diximꝰ ex sapien¬
tia sapiens ds̃ : sed ex sapientia dõ. sapientia
ꝓcedit. Merito soli sapienti dõ. Solus ẽ enĩ ita
sapiens ds̃. ut sapientiã ipse magis genuerit.:
qũa ex sapientia sapiens factus sit. Ꝙ recte ei

Expanded text:
homines habetur: sapiens enim inter homines dicitur unusquisque ex participatione sapientiae; Deus vero, non quasi qui ex sapientia sapiens factus sit, sed quasi qui ipse auctor sit et genitor sapientiae, sapiens appellatur; non enim, ut diximus, ex sapientia sapiens Deus, sed ex sapiente Deo sapientia procedit. Merito dicitur soli sapienti Deo, solus est enim ita sapiens Deus, ut sapientiam ipse magis genuerit, quam ex sapientia sapiens factus sit, et recte ei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ paruȩ discretionis. sed ꝓbabilis. ⁊ excitatis
iudicii: scire cui uerbo. cui uł operi.
diendũ sit: ⁊ cui pęnitendũ. Deniq
ipse dñs in eũgłio dic̃. Intendite uob̃ ab his qui
mens reqͥrit᷑: quȩ ꝓbare nouerit uł ouis in ꝓpa¬
tulo simplicitatẽ. ł latentẽ rapacitatẽ. Unde

Expanded text:
non est parvae discretionis, sed probabilis et exercitatissimi non est parvae discretionis, sed probabilis et exercitatissimi judicii, scire cui verbo cuive operi obediendum sit, et cui renitendum. Denique ipse Dominus in Evangelio dicit: Attenditemens requiritur, quae probare noverit, vel ovis in propatulo simplicitatem, vel lupi latentem rapacitatem. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ. aliud ẽ notare uiciũ : aliud homines. Potest
enĩ fieri. ut gaudeat in his in qͥb multa alia bo¬
na dep̃henderat: uiciũ aut̃ qͦd ei displicuerat
notat: ne putet᷑ ei etiã ipsũ cũ cȩt̾̃is placuisse.
Potest aut̃ ⁊ ꝓ eo dixisse apłm gaudere se in eis:
qͦd qui inobediens ẽ. neq ad malũ neq ad bonũ
trahi potest. Quero mobȩdiens si qͥdẽ ad inu¬
tilia trahat᷑. imꝑitiȩ culpa fit: ignorat enĩ in¬
utilia ẽẽ ea. qͥb obȩdientiã sui prebet: cũ uͦ
didicerit q̃ st̃ utilia. habens paratũ obȩdien¬
tiȩ bonũ. continuo iterũ ꝑ eũ uirtutes ascen¬
dunt. Gaudet gͦ paulꝰ suꝑ obȩdientes: certꝰ
qͦd cũ docuerit eos. ñ uulgari obȩdientia quã
incaute om̃ib p̾bent uti debere. s illa sola
qͥ obȩdiret oportet dõ magis quã hominibꝰ:
relicꝰtis cȩteris ipsa sola utent᷑. Nã ⁊ reuera

Expanded text:
quidem aliud est notare vitium, aliud homines: potest quidem aliud est notare vitium, aliud homines: potest enim fieri, ut gaudeat in his, in quibus multa alia bona deprehenderat; vitium autem quod ei displicuerat notat, ne utetur ei etiam ipsum cum caeteris placuisse. Potest autem et pro eo dixisse Apostolus gaudere se in eis, quod qui inobediens est neque ad malum, neque ad bonum trahi potest: qui vero obediens, si quidem ad inutilia trahatur, imperitiae culpa sit; ignorat enim inutilia esse ea, quibus obedientiam sui praebet. Cum vero didicerit quae sunt inutilia, habens paratum obedientiae bonum, continuo iter per eam virtutis ascendit. Gaudet ergo Paulus super obedientes, certus quod cum docuerit eos non vulgari obedientia quam incaute omnibus praebent uti debere: sed illa sola qua obedire oportet Deo magis quam hominibus, relictis caeteris, ipsa sola utantur. Nam et revera
Abbreviated transcription (Latin):
uirgia in eccłiis suscitant᷑ ⁊ lites. diuino sꝑu
instinctꝰ aꝑit : uentͥs inqͥt gr̃ã. hoc ẽ questus
⁊ cupiditatis. Inde ẽ unde ñnulli circũeunt
domꝰ. loquentes ad gr̃ãm cũ om̃i adulatione &
deceptione: ñ ut in uerbo dĩ ȩdificent animas
ad uirtutẽ. sed ut adulationib dulcibq ser¬
monib ꝑmanere in ȩccła. ꝓficere eas hortent᷑
in uita. laudantes ⁊ bona dicentes ea q̃ correpti¬
one digna st̃: ponentes lucẽ tenebras. ⁊ tene¬
bras lucẽ. dulce amarũ ⁊ amarũ dulce: ⁊ in his
utrũ gr̃am ⁊ honorẽ ab auditorib querens. an
Subtilit᷑ sane paulꝰ indiscretã ⁊ facilẽ romanoꝵ
obȩdientiã notat : eãq asserit ubiq ñ laudatã
sed ꝑuulgatã. Se ne eos rursũ si ꝓ hoc aꝑtius
castigaret inobȩdientes effic̾et: addit. in uobis
gͦ gaudeo. Sed dicis. Quomͦ uulgarẽ in eis no¬
tat obȩdientiã. cũ dicat se gaudere in eis: Irimo

Expanded text:
 lites, divino spiritu instinctus aperit, ventris, inquit, gratia, hoc est, quaestus et cupiditatis. Inde est unde nonnulli circumeunt domos loquentes ad gratiam, cum omni adulatione, et deceptione, non ut in verbo Dei aedificent animas ad virtutem, sed ut adulatoriis dulcibusque sermonibus permanere, vel etiam proficere eas hortentur in vitiis, laudantes et bona dicentes ea quae correptione digna sunt, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem, dulce amarum, et amarum dulce , et in his utrum gratiam et honorem ab auditoribus quaerens, an Subtiliter sane Paulus indiscretam et facilem Romanorum obedientiam notat, eamque asserit ubique non laudatam, sed pervulgatam: sed ne eos rursum, si pro hoc apertius castigaret, inobedientes efficeret, addit, in vobis ergo gaudeo; sed dicis, Quomodo vulgarem in eis notat obedientiam, cum dicat, se gaudere in eis? primo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ imꝓꝑare homini conũtenti se a peccato. Neq
aliquid laudis tͥbuit: qͥa adhuc positꝰ erat
sub angło pęnitentiȩ. a qͦ tꝑre oportuno. xꝑo
rursũ deberet offerri. Intelligit᷑ aut̃ qͦd simul
habitauerint hi: quoꝵ salutatio sociata est.
Salutate philogũ ⁊ iuliã. nereũ ⁊ sororẽ eius
ut philologus ⁊ iulia coniuges fuerint : cęt̾i
domestici eoꝵ. ad qͦs simplex salutatio dirigit᷑.
Salutate inuicẽ in osculo scoͣ. Ex hoc sermone
aliisq ñ nullis similib mos ȩccłiis traditꝰ ẽ: ut
post orationes osculo se inuicẽ suscipiant fratres.
Hoc aut osculũ sc̃m appellat apłs: quo nomine
illud docet. pͥmo ut casta sint oscula ꝗ̃ in eccłiis
dant᷑. tũ deinde ut simulata ñ sint. sicut fue¬
rt̃ uidȩ. qͥ osculũ labiis dabat: ⁊ ꝓditionẽ cor¬
de tractabat. Osculũ uͦ fidelis pͥmo ut diximꝰ
castũ sit : tũ deinde pacẽ in se simplicitatẽq
habeat. in caritate non ficta. Dalutant uos

Expanded text:
non improperare homini convertenti se a peccato; neque laudis aliquid tribuit, quia adhuc posita erat sub angelo poenitentiae, a quo tempore opportuno Christo rursum deberet offerri. Intelligitur autem quod simul habitaverunt hi, quorum salutatio sociata est. Salutate Philologum et Juliam, Nereuut Philologus et Julia conjuges fuerint, caeteri domestici eorum, ad quos simplex salutatio dirigitur. salutare videatur. In osculo sancto. Ex hoc sermone, ahisque nonnullis similibus, mos ecclesiis traditus est, ut post orationem osculo se invicem suscipiant fratres. Hoc autem osculum sanctum appellat Apostolus, quo nomine illud docet ut casta sint oscula quae in ecclesiis dantur, tum deinde ut simulata non sint, sicut fuerunt Judae, qui osculum labiis dabat et proditionem corde tractabat. Osculum vero fidelis primo, ut diximus, castum sit, tum deinde pacem in se simplicitatemque habeat, in charitate non ficta. Fratres
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s credentes ꝑ sc̃m sꝑm scrib̾e credendꝰ ẽ paulꝰ.
ut diligentiꝰ considerent ⁊ ꝑspiciant. qͥ sint
qͥ dissensiones ⁊ offendicula in ȩccłiis generent.
⁊ aliem sint ab illa beatitudine ꝗͣ dñs repmi
sit dicens. Beati pacifici: qm̃ ipsi filii dĩ uoca¬
bunt᷑. Hoc enĩ inquit ut pacifici sitis: a dño
uł scandala. p̃ter doc trinã ẽ ꝗͣ uos didicistis:
⁊ idõ alienꝰ uob̃ sit. nec om̃ino recipiat᷑ inter

Expanded text:
m scribere credendus est Paulus, ut diligentius confiderent, et perspiciant, qui sint qui dissensiones et offendicula in ecclesiis generent, et alieni sint ab illa beatitudine, quam Deus promiserat. Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur ; hoc enim, inquit, ut pacifici sitis, a Dominvel scandala, praeter doctrinam est, quam vos didicistis, et ideo alienus vobis sit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ si qͥdẽ cũ carne sit carnales homi¬
nes fiant: si uͦ cũ sp̃u: spĩtales. & idcir¬
co extͥnsecꝰ eã ñ nominat: s carnẽ tan
tũ uł sp̃m. Scit enĩ alteri eoꝵ necessario
animã cohȩrere. sic̃ & his ad qͦs dicit Uo

Expanded text:
ex quo siquidem cum carne sit, carnales homiex quo siquidem cum carne sit, carnales homines fiant; si vero cum spiritu, spiritales, et idcirco extrinsecus eam non nominat, sed carnem tamen tum, scit enim alteri horum necessario animam
Abbreviated transcription (Latin):
nat. destinatũ. & enĩ cũ dixisset filiũ dĩñ
suꝑfluo addidit in uirtute: indicans ꝑ hoc
tis purissima. & splendor lucis ȩt̾nȩ. & una¬
go bonitatis dĩ appellat᷑. S reqͥrit᷑ si id qͦd
de semine dd nascit᷑. scdm carnẽ est: qͦd uͦ
in uirtute destinat᷑. scđm spm̃ scĩficatio¬
piendũ est de anima iħu. quȩ hic neqͣꝗͣ.
cũ carne & spũ scĩficationis uel diuine
uirtutis substantia nominat᷑. De qua
alibi ipse saluator dicit. qͥa tͥstis ẽ anima
mea usq ad mortẽ. Et. nc̃ anima mea tͦba¬
ta est. Quã & a semet ipso ponit: ĩmo quȩ
usq ad infernũ deseendit. de qua et dr̃.
Non derelinqͣs animã meã in inferno.
Certũ est enĩ: qͥa hȩc ñ de semine dd̃ gene¬
rata sit. Dicit enĩ: qͥa qͦd factũ est ex semi¬
ne dd. scđm carnẽ. ẽ. Qia gͦ neq in eo qͦd
sed̾m carnẽ est uidet᷑ annumerari: neq
dine sua apłs utat᷑. etiã in hoc loco. scienꝰ
aut uinge̾ se carni & effici unũ cũ car¬

Expanded text:
nat, destinatum: etenim cum dixisset Filium Dei, non superfluo addidit in virtute, indicans per hotis purissima, et splendor lucis aeternae et imago bonitatis Dei appellatur . Sed requiritur si id quod de semine David nascitur, secundum carnem est, quod vero in virtute destinatur secundum spiritpiendum est de anima Jesu quae hic nequaquam cum carne et spiritus sanctificationis vel divinae virtutis substantia nominatur, de qua alibi ipse Salvator dicit, quia tristis est anima mea usque ad mortem, et nunc anima mea turbata est , quam a semetipso ponit, imo quae usque ad infernum descendit, de qua dicitur: Non derelinques animam meam in inferno. Certum est enim quia haec non de semine David generata sit; dicit enim quia quod factum est ex semine David secundum carnem est, quia ergo neque in eo quod secundum carnem est, videtur annumerari, neque dine sua Apostolus utatur, etiam in hoc loco, sciens aut jungere se carni et effici unum cum car
Abbreviated transcription (Latin):
se dic̃ grãm et apostolatũ: ut pote medi¬
Grã. ad laboꝵ patientiã referenda ẽ apo-¬
ipse xp̃c apłs dr̃ id est missus a patre: qͥppe
qͥ ad euangłrandũ pauꝑibꝰ missũ sedicit.
Om̃ia gͦ quȩ sua sc̃. dat etiã discipłis suis
Qr̃a dr᷑ diffusa in labiis eiꝰ. Dat & apłis suis
gr̃am: cũ qͣ laborantes dicant. Abundantiꝰ
uͦ ꝗͣ om̃s illi laboraui. ñ autẽ ego s gr̃a dĩ
mecũ. Et qͥa de ipso dictũ ẽ. habentesqͥ pon¬

Expanded text:
se dicit gratiam et apostolatum, ut pote medi ad laborum patientiam referenda epe qui ad evangelizandum pauperibus missum se dicit, omnia ergo quae sua sunt dat etiam discipulis suis, gratia dicitur diffusa in labiis ejus , dat et apostolis suis gratiam cum qua laborantes dicant: Abundantius vero quam omnes illi laboravi, non autem ego sed gratia Dei mecum , et quia de eo dictum est, « habentes
Abbreviated transcription (Latin):
it : sic̃ ne nob qͥdẽ hominibꝰ ad qͦs missũ
se dicit ȩuangłizare pauꝑibꝰ dimit̾e cap¬
tiuos ĩ remissione. et annuntiare annũ
dñi acceptũ. Si gͦ cũ apparuit nob̾ ho¬
minibꝰ ñ sine euangło apparuit. conse¬
quentia uidet᷑ ostend̾e. qd etiã angłi¬
co ordini ñ sine euangło apparuerit:
illo fortassis. qͦd ȩt̃̾nũ euangłm ab io¬
hanne memoratũ supͣ edociumꝰ. Si uͦ¬

Expanded text:
nobis quidem hominibus ad quos missum se dicit evangelizare pauperibus, dimittere captivos in remissionem, et annuntiare annum Domini acceptum . Si ergo cum apparuerit nobis hominibus non sine Evangelio apparuit, consequenter videtur ostendere, quod etiam angelico ordini non sine Evangelio apparuerit, illo fortassis quod aeternum Evangelium ab Joanne memoratum supra edocuimu
Abbreviated transcription (Latin):
huic mundo & angłis & hominibꝰ. Potẽt
tam̃ & ita intelligi: qͦd fides ista quã
romani habent ipsa eadẽssit & ñ alia q̃
in uniu̾so mundo anñtiat᷑ & credit᷑ Quȩ
pacificauit ꝑ sanguinẽ suũ ñ solum q̃
in t̾ra st̃ s & quȩ in cęlis. & in nomine
eiꝰ genu flectunt. ñ solũ t̾restria. s &
cȩlestia. & infernalia Et hoc est in uni-¬
uerso mundo fidẽ p̃dicare: ꝑ quã om̃is
mundus sit subditꝰ dõ. Obseruandum

Expanded text:
huic mundo, et angelis et hominibus. Potest tamen et ita intelligi, quod fides ista quam Romani habent ipsa eademque sit et non alia, quae in universo mundo annuntiatur, et creditur, quae pacificavit per sanguinem suum non solum quae in terra sunt, sed et quae in coelis , et in nomine ejus genu flectunt non solum terrestria, sed et coelestia et inferna , et hoc est in universo mundo fidem praedicari, per quam omnis mundus fit subditus Deo. Testis enim
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ &̃ illud intelligi. qͦd uirtutes de
qͥbꝰ dr̃. qͥa gaudiũ habeant suꝑ uno pecca¬
tore pęnitentiã agente. multomagis de
conuersione qͦq & fide romanoꝵs lȩtent᷑.
nuntiantibꝰ sibi angłis illis qͥ ascendt̃ &
descendt̃ ad filiũ hominis. E ipsi enim
mirant᷑ de conu̾sione gentiũ: eo qͦd ĩ om̃ẽ

Expanded text:
potest etiam illud intelligi, quod Virtutes dpotest etiam illud intelligi, quod Virtutes dicitur, quia gaudium habeant super uno peccatore poenitentiam agente , multo magis de conversione quoque et fide Romanorum laetentur, nuntiantibus sibi angelis illis, qui ascendunt et descendunt ad filium hominis; et ipsi enim mirantur de conversione gentium, et quia in omnem
Abbreviated transcription (Latin):
culpas aliquas graues. aut ꝓbra in eosñ
exaggerat. Ubi autẽ aliquos notat uł¬
arguit. ñ addit ad gr̃arũ actionem.¬
qdͣ ꝓ oĩbꝰ gr̃as agat. sic̃ & ad corinchios.
uł ad colosenses. Ad galathas uͦ om̃ino
tã cito transferri ab eo qͥ uocauit eos
in aliud eugłm. Prima gͦ uox. incipit
a gr̃arũ actione. Ag̾e au̾tẽ dõ gr̃as.
magnum. O portet enĩ scire eũ qͥ uult
offerre sacͥficiũ dõ. qͦd ꝑ manꝰ pontifi¬
cis debet offerre. S & hoc qͦd̃ dõ meo:
dixit. ñ est ociose accipiendũ. Non enĩ
dñm dm̃ suũ dicere is cui uent̾ ds est.
aut cui auaritia ds̃ ẽ: aut cui gła scłi.
& pompa mundi & potentia rerũ cadu¬
lit: hoc illi ds̃ ẽ. S uideamꝰ qͥd est ꝓ qͦ
apłs gr̃as agit dõ suo Qm̃ inqͥt fides
u̾so mundo si sĩplicit̾ accipiamꝰ hoc uide¬
t᷑ designare: qͦd in multis locis mundi.
hoc est t̾rȩ huiꝰ. eors qͥ romȩ st̃ fides &
hoc loco mundus designat᷑ qͥ ex cȩlo

Expanded text:
culpas aliquas graves, aut probra in eos non exaggerat; ubi autem notat aliquos vel arguit, non addit gratiarum actionem omnibus gratias agat, sicut et ad Corinthios, vel ad Colossenses; ad Galatas vero omnino tam cito transferri ab eo, qui vocavit eos, in aliud Evangelium. Prima ergo vox incipit a gratiarum actione; agere autem gratias, magnum, oportet enim scire eum qui vult offerre sacrificium Deo, quod per manus pontificis debet offerre, sed et hoc quod dixit, Deo meo, non est otiose accipiendum; non enim Dominum Deum suum dicere is, cui Deus venter est, aut cui avaritia Deus est, aut cui gloria saeculi, et pompa mundi, aut potentia rerum cadulit, hoc illi Deus est. Sed videamus quid est, pro quo s gratias agat Deo suo. Quoniam, inquit, fides verso mundo. Si simpliciter accipiamus, hoc videtur designare quod multis locis mundi, hoc est, terrae, eorum qui Romae sunt fides et hoc loco mundus designatur qui ex coelo
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ factus e̾ẽ dr̃ ex semine
dd̃ filiꝰ dĩ sit ex resurrectione mor¬
tuoꝵ: difficile ñ est arduert̾e ei qͥ legerit
illud qͦd scͥptũ ẽ. Decebat enĩ eũ ꝑ quem
om̃ia. & in qͦ oĩa. multos filios ĩgłam ad¬
ducentẽ. auctorẽ salutis eoꝵ ꝑ passiones
consũmari. Finis autẽ passionũ xꝑi: re-¬
surrectio est. Et qͥa post resurrectionẽ
ult᷑ iã ñ morit᷑ neq mors ei ultͣ dñabi

Expanded text:
us dicitur ex semine David Filius Dei sit Jesus ex resurrectione mortuorum , difficile non est advertere ei qui legerit illud quod scriptum est: Decebat enim eum per quem omnia, et in quo omnia, multos filios in gloriam adducentem auctorem salutis eorum per passionem consummari . Finis autem passionum Christi resurrectio est, et quia resurrectionem ultra jam non moritur, nec mors illi ultra domi
Abbreviated transcription (Latin):
cis & gr̃ȩ quã dat dilectis dĩ. ad qͦs scͥbit
apłs paulꝰ: puto qͥa ñ sit minor. quã fuit
sp̃m ĩpleta est erga eos qͥ fuerant bene¬
dicti. Similit̾ & ea in qͣ benedictꝰ ẽ abra¬
hã a melchisedech. & iacob a patre suo isa¬
ac. & duodecĩ patͥarchȩ qͣ benedicunt᷑
a patre suo isrł. uel benedictio moysi qͣ
benediã duodecĩ tribꝰ isrł. Non gͦ his oĩ¬

Expanded text:
cis et gratiae quam dat dilectis Dei ad quos scribit apostolus Paulus, puto quod non sit minor, quam fuit per spiritum impleta est erga eos, qui fuerant benedicti, similiter et ea, in qua benedictus est Abraham a Melchisedech, et Jacob a patre suo Isaac , et duodecim patriarchae, qua benedicuntur a patre suo Israel , vel benedictio Moysi, qua benedixit duodecim tribus Israel , non ergo his omn
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ sine dubio contͥbuli suo et cogna¬
to coniuncta ẽ: et quãuis dicat᷑ ad eã
ab angło. qͥa ecce elisabeth cognata tua
etiã ipsa pariet filiũ in senectute sua
elisabeth autẽ ex filiabꝰ aaron e̾e̾ dr̃. tam̃
affirmabit᷑ a nr̃is qͦd cognationis nom̃
ñ solũ ad cont̾bules. sed ad om̃s qͥ st̃ ex
aptari: sic̃ & idẽ apłs de oĩbꝰ simul dicit
qͥ st̃ cognati mei scdm carnẽ. Hȩc qͥdem¬
& alia his similia respondent᷑. Uerũ quã¬

Expanded text:
legem sine dubio contribuli suo et cognato conjuncta est; et quamvis dicatur ad eam ab angelo, quod Elisabeth, cognata tua, et ipsa pariet filium in senectute sua , Elisabeth autem ex filiabus Aaron esse dicatur, tamen affirmabitur a nostris, quod cognationis nomen non solum ad contribules, sed ad omnes, qui sunt ex aptari, sicut idem apostolus de omnibus simul dicit: Qui sunt cognati mei secundum carnem . His quidem alia et his similia respondentur.
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. s destinat᷑. Hȩc a nob̾ dicta st̃ ꝓpt̾ eos qͥ
in unigenitũ filiũ dĩ impietatẽ locunt᷑: et
ignorantes differentiã destinati & p̾desti-¬
nati putant eũ int̾ eos qͥ cũ ante ñ fuerus
p̃destinati st̃ ut e̾e̾nt. numerandũ: qͥ ñꝗͣ

Expanded text:
sed destinatur. Haec a nobis dicta sint propter eos, qui in unigenitum Filium Dei impietatem loquuntur, et ignorantes differentiam destinati et praedestinati, putant eum inter eos qui, cum ante non fuerint, praedestinati sunt, ut essent, numerandum, qui nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
altiꝰ euangłi qͦd et̾nũ dicit iohannes ĩ apo¬
calypsi. qͦ tt̃ reuelandũ est cũ umbra
transierit. et ueritas uenerit. et cũ mors
fuerit absorta. et ęt̾nitas restituta. Con¬
siderato &̃ tu qͥ legis cui ȩt̾no euangłio
conuenire uidebunt᷑ &̃ illi et̃ni anni.
de qͥbꝰ ꝓpħa dicit: et annos et̾nos in m̃te
habui. Eiq adiungi pot̾ et ille liber ui¬
te: ĩ qͦ sc̃oꝵ nomina scͥpta dñr. Sed et
scͥpta memorant᷑. De qͥbꝰ ꝗͣuis ꝑiculo¬
sũ uideat᷑ cartulis cõmitt̾e sermonẽ.
tam̃ ñ ociose p̃t̾eunda st̃ dicta sapienti¬
ũ. et enigmata : sed subtili ad modũ m̃¬
tis acie in quantũ res patit᷑ uelut ꝑ qͦd¬
dã specłm contẽplanda: ne forte is qͥ uer¬
bũ caro factꝰ apparuit positꝰ in carne sic̃
apłs dicit. qͥa manifestatꝰ ẽ ĩ carne uisti-¬
ficatꝰ ĩ spũ. apparuit angłis: hoc qͦd appa¬

Expanded text:
 quod aeternum dicit Joannis Apocalypsis, quod tunc revelandum est, cum umbra transierit, et veritas venerit, et cum mors fuerit absorpta, et aeternitas restituta, considerato et jam tu, qui legis, cui aeterno Evangelio convenire videbuntur etiam illi aeterni anni, de quibus Propheta dicit: Et annos aeternos in mente habui , eique adjungi potest et ille liber vitae, in quo sanctorum nomina scripta dicuntur . Sed et scripta memorantur. De quibus quamvis periculosum videatur cartulis committere sermonem, tamen non otiose praetereunda sunt dicta sapientium, et aenigmata, sed subtili admodum mentis acie, in quantum res patitur, velut per quoddam speculum contemplanda, ne forte is qui Verbum caro factus apparuit, positus in carne, sicut Apostolus ait, quia manifestatus est in carne, justificatus in spiritu, apparuit angelis
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamꝰ qͦmͦ statĩ ut de uentre matͥs
uentrȩ. Ergo et paulꝰ qͦd seg̃gatꝰ in euan-¬
głm dr. et seg̃gatꝰ a uentre matͥs suȩ. cau¬
sas in eo et merita qͥbꝰ in hoc seg̃garide¬
buerit iudit ille: quẽ ñ latet mens ꝓ re¬
uidit enĩ. qͦd habundantiꝰ quã cȩt̃i om̃s la¬
borat᷑us e̾ẽt ĩ exangło. qͦd ĩ fame et siti. &

Expanded text:
ro matris ventre. Ergo et Paulus quidem segregatus in Evangelium dicitur, segregatus a ventre matris suae. Causas in eo et merita quibus in hoc segregari debuerit, vidit ille quem non latet mens: vidit enim quod abundantius quam caeteri omnes laboraturus esset in evangelio, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ apłs uõcatꝰ ẽ. et negligens uocationis
et int̾emptꝰ est a leone. St̃ et multi uo¬
cati magistri. ꝑ om̃s eccłas dĩ. et uocati
ministri: sed nescio qͥ in his electi magi¬
stri sint. et electi ministri. Sic et puto
s ñ electos martyres: ut st̃ illi qͥ post tor¬
m̃torũ agones et carcerũ. ñ usq ad finẽ
in confessionis tolerantia ꝑdurart̃. Est
et uocata uirgo. s ñ electa uirgo: quȩ
scilicet ñ fuerit sc̃a corꝑe et spĩi. Et
est uocatꝰ pastor. sed ñ electꝰ pastor: qͥ
p̃est qͥdẽ g̃gi. et lacte eiꝰ utit᷑. et laniꝰ
eiꝰ oꝑit᷑. s infirmũ ñ reqͥrit. et clau¬
dũ non colligit. et fortẽ circũ scͥbit in
laborẽ. Ita ẽ et uocatꝰ abstinens. s ñ elec¬
t̾us abstinens: scilicet qͥ ieiunat tͥstis: et¬
ext̾minans faciẽ suã ut hominibꝰ pla¬
ceat. Sed et ꝑsingłos gr̃arũ gradꝰ simili¬
t̃ inuenies: multos qͥdẽ uocatos: paucos
aut̃ electos Seg̃gatus in euangłm dĩ.¬

Expanded text:
s vocatus est, et negligens vocationis et interemptus est a leone. Sunt et multi vocati magistri per omnes Ecclesias Dei, et vocati ministri; sed nescio qui in his electi magistri sint, et electi ministri, sic et puto sed non electos martyres, ut sunt illi qui post tormentorum agones, et carcerum, non usque ad finem in confessionis tolerantia perdurarunt; est et vocata virgo, sed non electa virgo, quae scilicet non fuerit sancta corpore et spiritu ; et est vocatus pastor, sed non electus pastor , qui praeest quidem gregi, et lacte ejus utitur, et lanis ejus operitur, sed infirmum non requirit, et claudum non colligit, et fortem circumscribit in labore, ita est et vocatus abstinens, sed non electus abstinens, scilicet qui jejunat tristis exterminans faciem suam, ut hominibus placeat , sed et per singulos gratiarum gradus similiter invenies multos quidem vocatos, paucos autem electos . Segregatus in Evangeli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ gentes quȩ legem ñ habent. nat᷑alit᷑ quae
legis sunt facere ñ ꝓ sabbatis uł neomeniis di¬
cant᷑. uł sacrificiis quȩ in lege scripta sunt. Non
enĩ hȩc lex in cordib gentiũ dicitur scͥpta: sed
homicidiũ ne adulteriũ faciant. ne furentur.
ne falsũ dicant it honorent patrem et matrẽ.

Expanded text:
quod gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt facere, non pro sabbatis, vel neomeniis dicuntur, vel sacrificiis quae in lege scripta sunt: Non enim haec lex in cordibus gentium dicitur esse scripta; sed homicidium, ne adulterium faciant, ne furentur, ne falsum testimonium dicant, ut honorent patrem et matre
Abbreviated transcription (Latin):
bimͣ filii dĩ uiui. S fortassis reqͥrant a nob̃ hi qͥ
ex circũcisione st̃: ⁊ dicant. Ubi enĩ ad uos dic¬
tũ ẽ. qͥa ñ sitis plebs dĩ uos. ut ibi uocemini filii
dĩ uiui.Asserent enĩ qͦd ds̃ hȩc in iudea locutꝰ
ẽ. in ipsa enĩ tantũmͦ notꝰ ẽ ds̃. ⁊ nichil hȩc ad
nos spec tent: qͥa lex ad eos qͥ in lege st̃ loquit᷑.
Immo ego ostendã locũ multo digniorẽ: ubi dm̃
loqui ⁊ decuit ⁊ possibile fuit. Neq enĩ conse-¬
sensu rationabili ⁊  pͥncipali cordis. & ubicũq
indigni ⁊ alieni a dõ actus. conscientia redar¬
guente culpant᷑: ibi inquã ꝓnuntiat᷑. ibi dicit᷑
ad singłos quosq. qͥa ñ plebs mea uos. Si uͦ emun¬
det se quis ab his ⁊ purificet. ⁊ pax dĩ ꝗͣ exu-¬
perat omnẽ mentẽ. cor eiꝰ incipiat custodire :
ibi hoc ẽ in cordis secreto pacificꝰ effectꝰ. filiꝰ dĩ
conscientia astipulante uocabit᷑. saias aut̃
clamat ꝓ isrł. Si fuerit numerꝰ filioꝵ isrł tãꝗͣ

Expanded text:
bimur « filii Dei vivi. » Sed fortassis requirant a nobis hi qui ex circumcisione sunt, et dicant, ubi enim ad vos dictum est, quod non sitis plebs Dei vos, ut ibi vocemini filii Dei vivi? Asserent enim quod Deus haec in Judaea locutus est in ipsa enim tantummodo notus est Deus, et nihil haec ad nos spectent, quia « lex ad eos, qui in lege sunt loquitur. » Imo ego ostendam locum multo digniorem, ubi Deum loqui et decuit et possibile fuit. Neque enim consesensu rationabili, et in principali cordis, et ibi cum indigni et alieni a Deo actus conscientia redarguente culpantur, ibi, inquam, pronuntiatur, ibi dicitur ad singulos quosque, quia « non plebs mea vos; » si vero emundet se quis ab his, et purificet, « et pax Dei, quae superat omnem mentem » cor ejus incipiat custodire, ibi, hoc est in cordis secreto pacificus effectus, Filius Dei conscientia adstipulante vocabitur. Isaias autem clamat pro Israel: Si fuerit numerus f
Abbreviated transcription (Latin):
discunt᷑. Gentes gͦ qͥa legẽ tabulis uł libris
scͥptã ñ habuert̃. ñ dicunt᷑ sec tatȩ ẽẽ iusticiã:
habuert̃ tam̃ insitã quã lex eos naturalis edocu¬
it: idcirco gͦ ꝓximi fuert̃ iusticiȩ ei q̃ ex fide ẽ.
id ẽ in xꝑo. srahel uͦ sec tans legẽ iusticiȩ:
diu̾se nominat legẽ. Certũ ẽ enĩ quia isrł secta¬
batur legẽ iusticiȩ sedm litterã: s in legẽ non
ꝑuenit. Qũa legẽ.  Sine dubio sꝑc. Neq enĩ hoc
dicẽt apłs. qi legẽ quã secꝰ tabatur. ⁊ qua tene¬
bat ⁊ quã habebat: in hanc ñ ꝑuenerit. Reddit
gͦ rationẽ: cur in legẽ isrł ñ potuerit ꝑuenire
Quia ñ ex fide inqͥt: sed qͣsi ex oꝑibNe fide xp̃i¬

Expanded text:
discuntur. Gendiscuntur. Genscriptam non habuerunt, non dicuntur secutae esse justitiam, habuerunt tamen insitam, quam lex eos naturalis edocuit: idcirco ergo proximi fuerunt justitiae ei quae ex fide est, id est, Christo. Israel vero sectans legem justitiae, diverse nominat legem. Certum est enim quia sectabatur legem justitiae secundum litteram, sed in legem non pervenit: quadiceret Apostolus, quia legem quam sectabatur, et quam tenebat et quam habebat, in hanc non pervenerit. Reddit ergo rationem cur in legem Israel non potuerit pervenire, quia non ex fide, inquit, sed quasi ex operi
Abbreviated transcription (Latin):
seminandũ ẽẽ. id ẽ sepeliendũ in t̾ra. ⁊ inde
resurgentẽ fructũ plurimũ tociꝰ ȩccłȩ multi¬
tudinis ꝓlaturũ: sic̃ ⁊ ipse dñs dicit. Nisi granũ
frum̃ti in t̾rã ceciderit ⁊ mortuũ fuerit fruc¬
tũ non affert : si aut̃ mortuũ fuerit. fructũ
plurimũ affert. Quid gͦ dicemꝰ. qđ gentes
quȩ ñ sec tabant᷑ ĩusticiã app̃hendert̃ iusticiã.
iusticiã aut̃ quȩ ex fide est. Nideat᷑ fortas¬
utile ⁊ uas miscđiȩ : uł illis quȩ in suꝑioribꝰ dis¬
seruimꝰ. qͦd naturali lege. in qua sine dubio ẽ
⁊ iusticia. utant᷑ etiã gentes. Quomͦ gͦ hic dicit.
qͥa gentes q̃ non sec tabant᷑ iusticiã. cõp̃hende¬
rt̃ iusticiã:Uide gͦ si hoc mͦ possumꝰ responde.
Aliud ẽ sec tari: aliud insitã hab̾e. Sec tari dr̃
ille: qͥ ꝑ doc trinã ⁊ lectionẽ multã. assequi
aliqͥd cupit. Unde ⁊ a sec tando rectȩ appella¬
tȩ st̃ huiꝰ modi doc trinȩ : q̃ hominũ traclitione

Expanded text:
in terra, et inde resurgentem fructum plurimum totius Ecclesiae multitudinis prolaturum, sicut et ipse Dominus dicit: nisi granum frumenti in terra ceciderit, et mortuum fuerit, fructum non affert; si autem mortuum fuerit, fructum plurimum affert . Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur justitiam comprehenderunt justitiam, justitiam autem quae ex fide est. Videatur fortasutile et vas misericordiae, vel illis quae in superioribus disseruimus, quod naturali lege, in qua sine dubio est et justitia, utantur etiam gentes. Quomodo ergo hic dicit, quod « gentes, quae non sectabantur justitiam, comprehenderunt justitiam? » vide si hoc modo possumus respondere. Aliud est sectari, aliud insitum habere; sectari dicitur ille, qui per doctrinam et lectionem multam assequi aliquid cupit; unde et a sectando sectae appellatae sunt hujusmodi doctrinae, quae hominum traditione
Abbreviated transcription (Latin):
derelic tũ.  Illud sine dubio q̃d icde apłs ex¬
posuit in aliis. cũ dic̃ ad abrahã dic tũ c̾ẽ. tͥ¬
dabo terrã hanc ⁊ semini tuo. Non diẽ ⁊ seminib
ret᷑. sic̃ sodoma fuissemꝰ. quantũ ad impietatis
magnitudinẽ spectat: nisi qͥa ⁊ grauiꝰ aliquid
apud isrłitas gestũ ẽ. Nã sodomitȩ in hospites
incesti referunt᷑ ⁊ ĩpudici: popłs uͦ isrł. in eũ sa¬
crilegus extitit. qͥ cũ dñs maiestatis sit. fr̃ eorũ
⁊ dici uoluit ⁊ eẽ. Nisi gͦ sem̃ istud dñs reliqͥsset
ꝑ qͦd reliquiȩ saluȩ fierent. ⁊ uasa miscđiȩ sal¬

Expanded text:
ine dubio quod idem Apostolus exponit in aliis, cum dicit ad Abraham dictum: Tibi dabo terram hanc, et semini tuo: Non autem dicit et sretur, sicut Sodoma fuissemus, quantum ad impietatis magnitudinem spectat, nisi quia et gravius aliquid apud Israelitas gestum est. Nam Sodomitae inhospites incesti referuntur et impudici; populus vero Israel in eum sacrilegus exstitit, qui cum Dominus majestatis sit, frater eorum et dici voluit, et esse. Nisi ergo semen istud Dominus reliquisset, per quod reliquiae salvae fierent,
Abbreviated transcription (Latin):
lapidẽ offensionis ⁊ petrã scandali. de alio loco
ipsiꝰ esaiȩ ꝓpħȩ. huic testimonio inseruisse. in
quo ita scriptũ ẽ: ⁊ ñ tãꝗͣ lapidi offensionis oc¬
curretis ei. neq ut lapidi ruinȩ: ⁊ ex utroq
loco excerpentẽ. q̃ assertionib cõmoda uidebant᷑¬

Expanded text:
lapidem offensionis et petram scandali, de alio loco ipsius prophetae huic testimonio inseruit, in quo ita scriptum est: « Et non tanquam lapidi offensionis occurretis ei; neque ut lapidi ruinae . » Ex utroque ergo loco excerpens quod assertioni suae commodum videbat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas ⁊ legẽ duob his sermonib breuiauit.
Potest ⁊ uerbũ breuiatũ dici symboli qͦd ere¬
dentib tradit᷑: in quo tociꝰ misterii sũma.
paucis conexa sermonib continet᷑ Et sicut¬
nobis sem̃. sic̃ sodoma facꝰti essemꝰ: ⁊ sic̃ gomor¬

Expanded text:
prophetas et legem duobus his sermonibus breviavit. Potest et breviatum verbum dici symboli, quod credentibus traditur, in quo totius mysterii summa paucis connexa sermonibus continetunobis semen, sicut Sodoma fac
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc qͥntũ ad ipstꝰ apłici sermonis ordinẽ. explanati¬
ouẽq uerboꝵ ꝑtinet. dicta sint: nc̃ breuiter re¬
irȩ. apta ad ꝑditionẽ. Obstupesco ego apud me¬
metipsũ: scĩ sꝑc consiliũ in diuinis uolumimbus
contuens. Nã irã qͥdẽ dĩ ꝗ̃ est a natura eiꝰ extra¬
nea. notã fieri hominib dic̃. sic̃ p̾sens hic apłi
dic̃. Quã magna multitudo dulcedinis tuȩ dñe:
ꝗͣ abscondisti tim̃tib te. Qͥd gͦ causȩ dicemꝰ. qͦd ds̃¬
irã manifestat. ⁊ dulcedinẽ celat: SSeit sine dubio
fragile ẽẽ hominũ genꝰ. ⁊ ad lapsũ ꝓcliue ꝑ negli¬
gentiã : qͥb expediat magis eẽ sub metu irȩ. quã
ipsiꝰ benignitatis dĩ ⁊ dulcedinis relaxari: sic̃ ⁊ sapi¬
entia dĩ dic̃. Qparcit baculo. odit filiũ. Si enĩ ꝑcus¬
seris eũ uirga ñ moriet᷑: animã aut̃ eiꝰ saluã facies
a morte. Notã facit gͦ potentiã suã ds̃. dũ impios
castigat ⁊ corrigit: ut sodm scͥpturȩ sententiam.

Expanded text:
ec, quantum ad ipsius Apostolici sermonis ordinem explanationemque verborum pertinet, dicta sint; nunc breviter reirae aptata ad perditionem. Obstupesco ego apud memetipsum sancti Spiritus consilium in divinis voluminibus contuens, nam iram quidem Dei, quae est a natura ejus extranea, notam fieri hominibus dicit, sicut praesens hic Apostoli dicit: quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! Quid ergo causinibus, et dulcedinem celat? Scit sine dubio fragile esse hominum genus, et ad lapsum proclive per negligentiam, quibus expediat magis esse sub metu irae, quam spe benignitatis Dei et dulcedinis relaxari. Sicut et Sapientia Dei dicit: Qui parcit baculo, odit filium suum: si enim percusseris eum virga, non morietur: animam autem ejus salvam facies a morte . Notam facit ergo potentiam suam Deus, dum impios castigat, et corripit, ut secundum Scripturae sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtiꝰ explanat᷑. Ut enĩ iacob eẽt uas ad honorẽ sci
ficatũ ⁊ utile dño ad om̃e opꝰ bonũ paratũ. anima
eiꝰ emundauerat semet ipsã: ⁊ uidens ds̃ puritatẽ
eiꝰ. potestatẽ habens ex eadẽ massa facẽ aliud uas
ad honorẽ. aliud ad contumeliã. iacob qͥdẽ. qͥ ut
diximꝰ emundauerat semet ipsũ. fecit uas ad ho-¬
norẽ: esau uͦ cuiꝰ animã ñ ita purã. nec ita simplicẽ

Expanded text:
apertius explanatur. Ut enim apertius explanatur. Ut enim d omne opus bonum paratum, anima ejus emundaverat semetipsam, et videns Deus puritatem ejus, et potestatem habens ex eadem massa facere aliud vas ad honorem, aliud ad contumeliam, Jacob quidem, qui, ut diximus, emundaverat semetipsum, fecit vas ad honorem: Esau vero cujus anim
Abbreviated transcription (Latin):
ad om̃e opꝰ bonũ paratũ. Nudis. paulꝰ in his in quib
ñ habuit ꝓt̾uũ contͣdic torẽ. quomͦ uasoꝵ diu̾sitates
aꝑuit. Nam ibi ubi auditor ñ erat dignꝰ s contͣdic¬
tor erat: sola fictilia uasa cõmemorat. Hic aut &
ubi memorauit rationẽ. quare alia ad honorẽ. alia
uͦ ad contumeliã fiant. ibi siluit: hic aꝑuit. Si enĩ
qͥs emundauerit semet ipsũ inqͥt. ab his sine dubio
peccati sordib : erit inqͥt uas ad honorẽ scĩficatũ &
utile dño. ad om̃e opꝰ bonũ paratũ. Nestat gͥ ut
qͥ se ñ emundauerit. nec ꝑ pęccati pͥęnitentiam
maculas abluerit: sit uas ad contumeliã. Qͦd& si
auxerit malitiã. ⁊ conu̾ti ꝑ duritiã m̃tis. ⁊ cor in¬
penitens om̃ino contẽpserit : erit iã uas ñ solũ contu¬
meliȩ. sed ⁊ uas irȩ. Ita gͦ rationẽ qua ibi indigne
poscentib claudit. hic digne desid̾antib pandit :
ꝑ ꝗͣ etiã illud qͦd paulo ante de iacob ⁊ esau ꝓposuit.

Expanded text:
um paratum. Audis Paulus in his in quibus non habuit protervum contradictorem, quomodo vasorum diversitates aperuit? nam ibi ubi auditor non erat dignus, sed contradictor erat, sola fictilia vasa commemorat; hic autem ubi memoravit rationem quare alia ad honorem, alia vero ad contumeliam fiant, ibi siluit, hic aperuit. Si enim quis emundat semetipsum, inquit, ab his, sine dubio, peccati sordibus, erit vas ad honorem sanctificatum, et utile Domino, ad omne opus bonum paratum. Restat igitur ut qui se non emundaverit, nec per poenitentiam peccati maculas abluerit, sit vas ad contumeliam; quod etsi auxerit malitiam et converti per duritiam mentis et cor impoenitens omnino contempserit, erit jam non solum vas contumeliae, sed et vas irae. Ita ergo rationem, quam ibi indigne poscentibus claudit, hic digne desiderantibus pandit. Per quam etiam illud quod paulo ante de Jacob et Esau proposuit
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ introire in cdomũ figuli ⁊ uide fingentẽ: utq
uas collapsũ de manib suis recolligens. rursus finx̃
illud scđm uoluntatẽ suã. & factus ẽ inqͥt sermo
dñi ad eũ dicens. Nũqͥd ego ñ potero facẽ domũ
isrł sic̃ figulus iste: Et sapientia dic̃. Uasa figuli
ꝓbat fornax: ⁊ homines iustos tẽptatio. Habet gͦ
nr̃i ds̃ potestatẽ. sic̃ figulꝰ luti: ut faciat de eadem
massa uasa ad honorẽ. ⁊ uasa ad contumeliã. Tibi enĩ
qͥ in solent̃ respondes dõ: hȩc audisse sufficiat.
Quͦ oꝑa sapientiȩ dĩ. in dispensationib eiꝰ desiderat
contueri: audiat in alio loco de his ipsis paulũ di¬
uinoꝵ secretoꝵ consciũ disputantẽ. In domo autẽ
magna ñ st̃ inqͥt tantũmͦ uasa aurea ⁊ argentea.
sed ⁊ lignea ⁊ fic tilia: ⁊ alia qͥde ad honorẽ. alia

Expanded text:
a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem, utique a Deo introire in domum figuli, et videre eum fingentem, utique vas collapsum de manibus suis recolligens, rursum finxit illud secundum voluntatem suam. Et factus est, inquit, sermo Dei ad eum dicens: Nunquid ego non possum facere domum Israel sicut figulus iste? Et Sapientia dicit: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio . Habet ergo nostri Deus potestatem, sicut et figulus luti, ut faciat ab eadem massa vasa ad honorem, et vasa ad contumeliam. Tibi ergo qui insolenter respondes Deo, haec audisse sufficiat; qui vero opera Sapientiae Dei in dispensationibus ejus desiderat contueri, audiat in alio loco de his ipsis Paulum divinorum secretorum conscium disputantem : In domo autem magna non sunt, inquit, tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honor
Abbreviated transcription (Latin):
cũ danihel ꝓpħa. uoluntatẽ dñi desiderasset agno¬
scere. unde ⁊ uir desidĩoꝵ appellatꝰ ẽ: ñ ẽ ei dicꝰ tũ
tu qͥs es. s missus ẽ ei angłs qui eũ de om̃ib dĩ dis¬
pensationib ⁊ iudiciis edoceret. Et nos gͦ si aliqͥd
de secretis dĩ ⁊ reconditis. desidamꝰ agnoscẽ. si desi¬
derioꝵ ⁊ ñ contentionũ uiri sumꝰ: occultiꝰ in diuinis
litt̾is inserta dĩ iudicia. fidelit̃ ⁊ humilit̃ reqͥramꝰ.
Propt̾ea nãq ⁊ dñs dicebat. scrutamini scͥpturas:
sciensͤ ñ ab his qͥ in aliis negotiis occupati. transito¬
rie audiunt uł legunt: s his qͥ recto ⁊ simplici
corde. iugi labore. continuisq uigiliis altiꝰ script᷑as
diuinas scrutant᷑. apri: ex qͥb ego me ñ ẽẽ bene
noui. Siqui tam̃ sit qͥ ita querat: inueniet. Uerũ
apud hieremiã ꝓpħã tale aliquid legimꝰ. ubi iubet᷑

Expanded text:
cum Daniel propheta voluntatem Domini desiderasset agnocum Daniel propheta voluntatem Domini desiderasset agnoscere, unde et vir desideriorum appellatus est , non ei dictum, Tu quis es? Sed missus est angelus qui eum de omnibus Dei dispensationibus et judiciis edoceret; et nos ergo, si aliquid ex secretis Dei, et reconditis desideramus agnoscere, si desideriorum et non contentionum viri sumus, occultius in divinis litteris inserta Dei judicia fideliter et humiliter requiramus, propterea namque et Dominus dicebat: Scrutamini Scripturas , sciens haec non ab his qui in aliis negotiis occupati transitorie vel audiunt vel legunt, sed his qui recto et simplici corde, jugi labore, continuisque vigiliis altius Scripturas divinas scrutantur, aperiri, ex quibus me non esse ego bene novi. Si quis tamen sit, qui ita quaerat, inveniet; verum apud Jeremiam prophetam tale aliquid legimus , ubi jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
egimꝰ mn eũgłio eos qͥ ꝓt̾ue ⁊ infidelit̃ inqͥrebant
dño in qua potestate hȩc facẽt q̃ faciebat. ⁊ qͥs
ei dedisset potestatẽ hanc: ne responsioe qͥdem
dignos habitos. Similit̃ qͦq ⁊ in p̃senti loco motũ
respondit. ꝓponentis contumaciã confudisse. Ait
enĩ. Ohomo. tu qͥs es qͥ contͣ respondeas dõ. Hoc
ẽ enĩ homo ap̃ dm̃: qͦd apud figulũ lutũ. & sicut
seruus neqũa si forte uidebit᷑ dño fieri deb̃e aliqͦd
opꝰ. qͦd ⁊ rationis ⁊ utilitatis plenũ sit. ille aut̃ oꝑa-¬
ri nolens ea q̃ dñs uibet. discut̃e incipiat ⁊ reqͥrere¬
a dño. ut qͥd hoc opꝰ fieri uibes. cui ꝓdest. ubi neces-¬
sariũ ẽ: contumaci seruo. ꝗ̃ erit tã digna respon-¬
sio. nͥ ut dicat᷑ ei : tu qͥs es qͥ contͣ respondeas dño:
Ita placet. ita dño uidet᷑. Non puto aut̃ qͦd si fide
lis seruus ⁊ prudens int̾roget uolens intellig̾e &
mirari sapientiã dñi: qͦd dicat᷑ ei tu qͥs es. Deniq

Expanded text:
Evangeliis eos, qui proterve et infideliter inquirebant a Domino, in qua potestate haec faceret, quae faciebat, et quis ei dedisset potestatem hanc, ne responsione quidem dignos habitos . Similiter quoque et in praesenti loco motum respondit, proponentis contumaciam confudisse, ait enim: O homo, tu quis es qui contra respondeas Deo? Hoc est enim homo apud Deum quod apud figulum lutum; et sicut servus nequam si forte videbitur domino fieri debere aliquod opus, quod et rationis et utilitatis plenum sit, ille autem operari nolens, ea qua domino ut quid hoc opus fieri jubes? cui prodest? ubi necessarium est? contumaci servo quae erit tam digna responsio, nisi ut dicatur ei: Tu quis es qui respondeas Deo? ita placet, ita Domino videtur. lis servus et prudens interroget, volens intelligere et mirari sapientiam domini, quod dicatur ei, Tu quis es? Denique
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ scias qͦd ꝓ puritate ⁊ simplicitate animȩ iacob
factꝰ fuerit uas ad honorẽ: audi qͣle ei diuina
scriptura simplicitatis testimoniũ ꝑhibet. Et¬
erat inqͥt iacob homo simplex: habitans domũ.
dr̃ de eis. Iacob dilexi: esau aut̃ odio habui.
Iuod si uolens ds̃ ostende irã suã ⁊ notã facere¬

Expanded text:
as quod pro puritate et simplicitate animae Jacob factus fuerit vas ad honorem, audi quale ei divina Scriptura simplicitatis testimonium perhibet: Erat, inquit, Jacob homo simplex habitans domum :dicitur de eis, « Jacob dilexi, Esau autem odio habui. » Quod si volens Deus ostendere ira
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ aduersaris. Qd gͦ adhuc querit᷑. Holuntati
eni eiꝰ quis resistit᷑  Uoluntati qͥde di certũ ẽ
qͦd nullꝰ obsistat: sed uoluntatẽ eiꝰ iuistã rectãqꝙ
esse scire nos conuenit. Ut boni enĩ aut mali sim
nr̃ȩ uoluntatis ẽ: malus aut̃ ad cuimodi uerb̾a.
bonꝰ ad cuiꝰmodi głam destinet᷑. uoluntatis ẽ dĩ.
Ihomo. tu qͥs es qui contͣ respondeas dõ. Nũqͥd
ddic̃ figm̃tũ ei qͥ se finxit. qͥd me fecisti sic:An non

Expanded text:
saris, quid ergo adhuc queritur, voluntati enim ejus quis resistit? voluntati quidem Dei certum est quod nullus obsistat, sed voluntatem ejus justam rectamque esse scire nos convenit. Ut boni enim aut mali simus nostrae voluntatis est. Malus autem, ad cujusmodi verbera, et bonus ad cujusmodi gloriam destinetur voluntatis est Dei. O homo, tu quis es qui respondeas Deo, nunquid dicit figmentum ei qui se finx
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ breuians in eqͥtate: quia
uerbũ breuiatũ faciet
uiatũ: ubi multi uocati¬
st̃: pauci aũt electi.
Possumꝰ aut̃ ⁊ tocius
doc trinȩ uerbũ dice
breuiatũ: ut qͦd priꝰ lex ⁊ ppħȩ continebant
in latitudine p̃ceptoꝵ. ueniens dñs ꝓnuntia¬
ret ⁊ dicẽt. Diliges dñm dm̃ tuũ ex toto cor¬
de tuo. ⁊ ex totaᷤ anima tua. ⁊ ex totis uiribꝰ

Expanded text:
 quia verbum breviatum faciet viatum, ubi multi sunt vocati, pauci autem electi. Possumus et totius doctrinae verbum dicere breviatum, ut quod prius lex et prophetae continebant in latitudine praeceptorum veniens Dominus pronuntiaret et diceret: Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, et ex