comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rere. quia beatus nemo nolens fit.Ac
per hoc quantomagis nolen em deserẽ¬
do miserum facit. que si nolenti p̾sto
eẽt miserum faceret: Si autem uolẽ¬
tem deserat. eciam sic quomodo beata e¬
rat. quam perire uoluit. qui habebat.
Restat ut dicant neuitum ẽẽ in aĩo
beati id est. eum desen a beata uita
cum per mortem deserit tota utta nec
nolle nec uelle. Ad utrumq enim
parato. et equo corde consistere. Ced nec
ista beata que talis est uita que ta¬
lis est ut quem beatum facit amo¬
re eius ineligna sĩt. Quomodo em̃
est beata uita. quam non amat beatus aũ
quomodo amatur quod utrum iugeat an
pereat indifferentir accipitur nisi forte uir¬
tutes quas pp̃ solam beatitudinem sic a¬
mamus. persuadere nobis audent. ut ipsã
beatitudinem non amemus. Quod si fa¬
cuint. etiam ip̃as utiq amare desistimus.
quando illam p̃p quam solam ista ama¬
iumus non amamus. Seinde quomodo
erit uera illa tam perspecta dam exami¬

Expanded text:
rere: quia beatus nolens nemo fit; ac rere: quia beatus nolens nemo fit; ac per hoc quanto magis nolentem deserendo miserum facit, quae si nolenti praesto esset miserum faceret? Si autem volentem deserit, etiam sic quomodo beata vita erat, quam perire voluit qui habebat? Restat ut dicant neutrum esse in animo beati; id est, eum deseri a beata vita, cum per mortem deserit tota vita, nec nolle nec velle, ad utrumque enim parato et aequo corde consistere. Sed nec ista beata est vita, quae talis est, ut quem beatum facit, amore ejus indigna sit. Quomodo enim est beata vita, quam non amat beatus? Aut quomodo amatur, quod utrum vigeat, an pereat, indifferenter accipitur? Nisi forte virtutes, quas propter solam beatitudinem sic amamus, persuadere nobis audent, ut ipsam beatitudinem non amemus. Quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Deinde quomodo erit vera tam illa perspecta, tam exami
Abbreviated transcription (Latin):
beate uiuit quod iam superius aixi¬
mus. et astruendo satis fecimus. quiuiuit it
uult: nec male aliqui uult. Nemo au¬
tem male uult mimortalitatem. si enis
humana capax est. deo donante natura.
Cuius si capao non est nec beatitudi¬
nis capaxe . Ut enim homo beade uiuate
oportet ut uiuat. Quem porro morien¬
tem uita ip̃a deserit. beata uita cum il¬
lo manere que potest: Cum autem de¬
autem nolentem. quomodo est. beata
uita. que ita est inuoluntate. ut non
sit in potestate: Cumq beatus nemo
sit aliquid uolendo donec haberido.
quantominus beatus est. qui non ho¬
nore. non possessione nec non qualibet
alia re sed ip̃a beata uita nolens dese¬
ritur quando einulla uita erit unde
et si nullus sensus relinquitur quod
si misera. ꝓpterea enim beata uita dis¬
cedit. quoniam tota uita discedit. miser
est tamen quam dui sentit quia scit
se nolente. consumi p̃p̃ quod ceteta. et
quod preceteris diligit. Non igitur po¬
test uita et beata ẽẽ et nolentem dese¬

Expanded text:
beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, beata vita cum illo manere qui potest? Cum autem de nolentem, quomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa beata vita nolens deseritur, quando ei nulla vita erit? Unde etsi nullus sensus relinquitur, quo sit misera propterea enim beata vita discedit, quoniam tota vita discedit, miser est tamen, quamdiu sentit, quia scit se nolente consumi propter quod caetera et quod prae caeteris diligit. Non igitur potest vita et beata esse, et nolentem dese
Abbreviated transcription (Latin):
et imimortales uolunt. Alccer emm
beati ẽe non possunt. Seniq et de mn¬
mortalitate interrogatisicut de beati¬
tudinie: omnes eam se uelle respon¬
dent. S ed qualiscumq heatitudo q̃
potius uocetur quam sit in hac uita
queritur. immo uero fingitur dumin¬
mortalitas desperatur: sine qua uera
beatitudo ẽe non potest . Ille quuippe

Expanded text:
e immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe
Abbreviated transcription (Latin):
procelit. sed nec ab ista quasi prole hoc
est uisione ac forma que insu est in sen¬
su est. Prius enim quam uisio fieret
iam erat uoluntas que formandum
sensum cernendo corpori admonuit: s
non clum erat placitum. Quomodo e¬
nim placeret. quod non dum erat ui¬
sum : Placitum autem aũt: quieta uo¬
luntas est. Ideoq nec quasi prolem ui¬
sionis possumus dicere uoluntatem
Qiuia erat ante uisionem. nec quasi pa¬
Irentem. qui a non ex uoluntate sed ex
uisio corpore formata et expressa est

Expanded text:
procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc procedit; sed nec ab ista quasi prole, hoc est, visione ac forma quae in sensu est. Prius enim quam visio fieret, jam erat voluntas, quae formandum sensum cernendo corpori admovit: sed nondum erat placitum. Quomodo enim placeret, quod nondum erat visum? Placitum autem quieta voluntas est. Ideoque nec quasi prolem visionis possumus dicere voluntatem, quia erat ante visionem; nec quasi parentem, quia non ex voluntate, sed ex viso corpore formata et expressa est
Abbreviated transcription (Latin):
corporis eqͣtia fit: sed parens illa non
uera. Unde nec ista uera proles est. Neq
enim omnino inde idem gignitur. q̃m ali¬
quid aliud adhibetur corpori ut exoillo for¬
metur. id est sensus uidentis. Quo circa
id amare: alienari est. Itaq uoluntas q̃
utrumq comungit quasi parentem. et
qͣi prolem. magis spiritalis est: quam
utrum libet illorum. Nam corpus illud
quod cernitur omnino spirttale non est.
Disio ueto que fit infensu babet ad myctũ
aliquid spiritale: quia sine anima fieri
non potest. Sed non totum ita est: qm̃
ille qui formatur corporis sensus est.
Uoluntas ergo que utrumq coniungit
magis ut cdixispiritalis agnoscitur.
et ideo tamquam ꝑ sonam sp̃o insinuare
incipit in illa trinitate. S ed magis per¬
tinet ad sensum formatum: quam ad
allud corpus unde formatur. Sensus
õmim ammantis et uoluntas amme est.
non lapilis aut alicuius corporis qd̃
uidetur. Non ergo ab illo quasi parente

Expanded text:
corporis ex qua fit. Sed parens illa non corporis ex qua fit. Sed parens illa non vera; unde nec ista vera proles est: neque enim omnino inde gignitur, quoniam aliquid aliud adhibetur corpori, ut ex illo formetur, id est sensus videntis. Quocirca id amare, alienari est. Itaque voluntas quae utrumque conjungit quasi parentem et quasi prolem, magis spiritualis est quam utrumlibet illorum. Nam corpus illud quod cernitur, omnino spirituale non est. Visio vero quae fit in sensu habet admixtum aliquid spirituale, quia sine anima fieri non potest. Sed non totum ita est: quoniam ille qui formatur, corporis sensus est. Voluntas ergo quae utrumque conjungit, magis, ut dixi, spiritualis agnoscitur, et ideo tanquam personam Spiritus insinuare incipit in illa trinitate. Sed magis pertinet ad sensum formatum, quam ad illud corpus unde formatur. Sensus enim animantis et voluntas animae est, non lapidis aut alicujus corporis quod videtur. Non ergo ab illo quasi parente
Abbreviated transcription (Latin):
suo modulo habet similitudinem del. qñ¬
quidem deus fecit omnia bona ualde. nõ
ob aluid. nisi quia ip̃e summe bonus este
Inquantum ergo bonum est quicquid
esti in tantum scilicet quamius longe
clistantam habet tamen non nullam sinu¬
litudinem fũmi boni. et si naturalem:
utiq rectam et ordinatam. Si autem iu¬
ciosam utiq turpem atq ꝑuersam. Nã
et amie in ip̃is peccatis sius non nisi qͣn¬
dam similitudinem dei suꝑba et preposte¬
ra et ut ita dicam seruili libertate sectan¬
tur. Ita nec primis parentibus nostris ꝑ¬
suaderi pectatum posset. nisi diceretur.
etitis sicut clii. Non sane omne quod ĩ
creaturis aliquo modo simile est deo. eccã
eius ymago licenda est. sed illa sola qua
superior ip̃e solus est. Ea quippe de illo
prorsus exprimitur inter quam et ipsã
nulla interiecta natura est. disionisi¬
gitur illius id est forme que fit in sen¬
su cernentis. quasi parens est forme

Expanded text:
suo modulo habet similitudinem Dei, quandsuo modulo habet similitudinem Dei, quandoquidem Deus fecit omnia bona valde , non ob aliud nisi quia ipse summe bonus est? In quantum ergo bonum est quidquid est, in tantum scilicet, quamvis longe distantem, habet tamen nonnullam similitudinem summi boni; et si naturalem, utique rectam et ordinatam; si autem vitiosam, utique turpem atque perversam. Nam et animae in ipsis peccatis suis non nisi quamdam similitudinem Dei, superba et praepostera, et, ut ita dicam, servili libertate sectantur. Ita nec primis parentibus nostris persuaderi peccatum posset, nisi diceretur, Eritis sicut dii . Non sane omne quod in creaturis aliquo modo simile est Deo, etiam ejus imago dicenda est: sed illa sola qua superior ipse solus est. Ea quippe de illo prorsus exprimitur, inter quam et ipsum nulla interjecta natura est. 9. Visionis igitur illius, id est formae quae fit in sensu cernentis, quasi parens est forma
Abbreviated transcription (Latin):
uiuitur et deformiter secundum trimi¬
tatem hominis exterioris. quia et illam
triitatem que licet interius ymagine¬
tur exteriora tamen ymagniatur: sensi¬
bilium corporaliumq utendorum cau¬
sa pꝑperit. Nullus enim eis uti posset
eciam bene. nisi sensaꝵ reꝵ ymagines
memoria tenerentur: et nisi pars maxi¬
ma uoluntatis insuperioribus atq in¬
terioribus habitet. eaq ip̃a que cõmo¬
datur siue foris corporibus. sie imagi¬
nibus eorum. nisi quicquid an eis capit
ad meliorem uerioremq uitam referat.
atq in eo fine cuius intuitu Hec agen¬
da iudicat adquiescat. quid aliud faci¬
mus. nisi quod nos apłc facere ꝓhibet
dicens. nolite conformari huic seculo: Qs¬
p̃p̃ non est ista trinitas ymago dei. Exulti¬
ma quippe id est corporea creatura qua su¬
perior est amma. in ip̃a amima fit ꝑ sensũ
corporis. nec tamen est ominmodo dissimi¬
lis. Quid enim non pro suo genere ac ꝓ

Expanded text:
vivitur et deformiter secundum trinivivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene, nisi sensarum rerum imagines memoria tenerentur: et nisi pars maxima voluntatis in superioribus atque interioribus habitet, eaque ipsa quae commodatur, sive foris corporibus, sive intus imaginibus eorum, nisi quidquid in eis capit ad meliorem verioremque vitam referat, atque in eo fine cujus intuita haec agenda judicat, acquiescat, quid aliud facimus, nisi quod nos Apostolus facere prohibet, dicens, Nolite conformari huic saeculo ? Quapropter non est ista trinitas imago Dei: ex ultima quippe, id est corporea creatura, qua superior est anima, in ipsa anima fit per sensum corporis. Nec tamen est omnino dissimilis: quid enim non pro suo genere ac pro
Abbreviated transcription (Latin):
es corporis interierit nõ datõnis abi¬
potest ad eam uoluntas gende sunt.¬
sensum reuocare cernentis Aurelii au¬
memoria gerit obliuione deleta ep̃i¬
este non erit quo ammi aciem formã¬
dam uoluntas recordando retorqueat.
Sed quia preualet ammus non solũ
oblita uerum eciam non sensa nec ex¬
perta confingere eaq non exciderunt
augendo. minuendo. cominutando. et
pro atbitrio componendo. sepe ymagi¬
natur quasi ita sit aliquid quod aut
scit non ita ẽe aut nescit ita ẽẽ. In quo
genere cauendum est ne autmentia¬
tui ut decipiat. aut opinetur ut deci¬
piatur. Quibus duobus malis eu¬
tatis nichilei obsunt ymaginata pħa¬
tasmata sicut nichil obsunt experta sen¬
sibilia et retenta memoriter si neq cu¬
pide appetantur siuiuant neq turpi¬
ter fugiantur. si offendunt. Cum
autem in his uoluntas relictis meli¬
oribus auida uolutatur. mmunda fit: at¬
q ita et cum adsint perintiose. et cum ab¬
sunt ꝑnitiosius cogitantur. Male itaq

Expanded text:
es corporis interierit, non potest ad eam voluntas sensum revocare cernentis: memoria gerit, oblivione deleta est, non erit quo aciem animi formandam voluntas recordando retorqueat. Sed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imaginatur quasi ita aliquid sit, quod aut scit non ita esse, aut nescit ita esse. In quo genere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei obsunt imaginata phantasmata: sicut nihil obsunt experta sensibilia et retenta memoriter, si neque cupide appetantur si juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque
Abbreviated transcription (Latin):
si issam. deniq cumilli penitus adhe¬
serit: unus sp̃c erit. Cui rei attestatur
onem nature ueritatis et beatitudiniᷤ
illius. nontamen crescente illo in na¬
tura ueritate et beatitudine sua. in
illa itaq natura cum feliciter adhese
uiderit. Tunc sicut ei diuina scriptu¬
ra promittit. saciabitur in bonis desi¬
derium eius. bonis immutabilibus
ip̃a trinitate. deo suo. cuius ymago
est. Et uspiam deinceps iuoletur. e¬
ritin abscondito uultus eius tanta
ubertate eius impleta: ut eam num¬
quam peccare delectet. Te mictabilita

Expanded text:
isi ille. Denique cum illi penitus adhaeisi ille. Denique cum illi penitus adhaeserit, unus erit spiritus: cui rei attestatur pationem naturae, veritatis, et beatitudinis illius, non tamen crescente illo in natura, veritate et beatitudine sua. In illa itaque natura, cum feliciter adhaeseviderit. Tunc, sicut ei divina Scriptura promittit, satiabitur in bonis desiderium ejus , bonis immutabilibus, ipsa Trinitate Deo suo cujus imago est: et ne uspiam deinceps violetur, erit in abscondito vultus ejus , tanta ubertate ejus impleta, ut eam nunquam peccare delectet. Se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid libenter udet. Quis ergo
si tenere utrumq ñ possit. et alt̾utrũ
rogatur amittere ñ thesauros quam
oculos malite Et tamen ab eo simili
conditõne queratur utrum oculos
malit amiitere an mentem. quis mẽ
non uideat eum oculos malle quam
mentem: ¶Sens quippe sine oculis car¬
nis humana est oculi autem carnuis si¬
ne mente belliuni sunt. Quis porro ñ
hominem se malit ẽẽ etiam carne cecatũ
quam beluam uidentem: Hec dixiit
eciam tardiores quanius breuiter cõ¬
monerentur a me inquorum oculos
uel. aures he littere uenerint quantũ
mens diligat se ip̃am eciam infirme
errans male n diligendo atq sectando
que sunt infra ip̃am. Siligere porro Ce
ip̃am non posset. si se omnino nesciret:io
est si sin non meminisset. nec se intellige¬
ret. qua in se ymagine dei tam potens ẽ
ut ei cuius ymago est ualeat inherere.
Sic enimordinata est. naturaꝵ ordine.
non locorum. ut supra illam non sit n¬

Expanded text:
quidquid libenter videt? Quis ergo quidquid libenter videt? Quis ergo si tenere utrumque non possit, et alterutrum cogatur amittere, non thesauros quam oculos malit? Et tamen si ab eo simili conditione quaeratur, utrum oculos malit amittere, an mentem; quis mente non videat, eum oculos malle quam mentem? Mens quippe sine oculis carnis humana est, oculi autem carnis sine mente belluini sunt. Quis porro non hominem se malit esse etiam carne caecum, quam belluam videntem? 20. Haec dixi, ut etiam tardiores, quamvis breviter, commonerentur a me, in quorum oculos vel aures hae litterae venerint, quantum mens diligat se ipsam etiam infirma et errans, male diligendo atque sectando quae sunt infra ipsam. Diligere porro se ipsam non posset, si se omnino nesciret, id est, si sui non meminisset; nec se intelligeret: qua in se imagine Dei tam potens est, ut ei cujus imago est valeat inhaerere. Sic enim ordinata est naturarum ordine, non locorum, ut supra illam non sit n
Abbreviated transcription (Latin):
abs te. hec que parasti cuius erunte ue¬
rumptamen quia eciam talis in yma¬
gine ambulat homo et habet memori¬
am et intellectum et amorem sui hoĩs
mensisi et manifestaretur quod utrũ¬
q habere non posset et unũ eduobꝰ ꝑ¬
mitteretur elig̾e alterum ꝑditurus.
aut thesauros quos congregauit aut
mentem. quis usq a deo ñ habet men¬
tem. ut theauros mallet habere quam
et expeclicius potest iuuere. Quis u̾o
ullos thesauros nisi per mentem po¬
terit possidere: Si enim puer infans
quamius ditissimus natus. cum sit
dominus omĩum que iure sunt euis
nich̾ possidet mente sopita quo nam
tandem modo quisquam quicquam
mente possidebit amissa: Sed de chesau¬
ris quid loquor quod eis quilibet ho¬
minum si talis optio ꝓponat᷑ mauult
carere qͣmmente. cum eos nemo prepo¬
nat nemo comparet luminibꝰ corporis. qͥ¬
bus ñ aurum rarus quisq hominum.
sed omnis homo possidet celum: Per
lumina enim corporis. quisq possidet

Expanded text:
abs te; haec quae praeparasti cujus erunt ? Veabs te; haec quae praeparasti cujus erunt ? Verumtamen, quia etiam talis in imagine ambulat homo, et habet memoriam, et intellectum, et amorem sui, hominis mens: si ei manifestaretur quod utrumque habere non posset, et unum e duobus permitteretur eligere, alterum perditurus, aut thesauros quos congregavit, aut mentem; quis usque adeo non habet mentem, ut thesauros mallet habere quam et expeditius potest vivere. Quis vero ullos thesauros, nisi per mentem poterit possidere? Si enim puer infans, quamvis ditissimus natus, cum sit dominus omnium quae jure sunt ejus, nihil possidet mente sopita; quonam tandem modo quisquam quidquam mente possidebit amissa? Sed de thesauris quid loquor, quod eis quilibet hominum, si talis optio proponatur, mavult carere quam mente; cum eos nemo praeponat, nemo comparet luminibus corporis, quibus non ut aurum rarus quisque homo, sed omnis homo possidet coelum: per lumina enim corporis quisque possidet
Abbreviated transcription (Latin):
cui canitur in ꝑsalmo. fortitudinem
meam ad te custodiam et in alio accedi¬
te ad eum et illuminanum sic infirma
et tenebrosa facta este ut a se quoq
ip̃a mea que non sunt qd̾ ip̃a. et quibꝰ
superior est. ip̃a infelicius laberetur ꝑ
amores quos non ualet uincere. et
errores a quibus ñuidet qua redire.
Unde iam deo miserante penitens cla¬
mat inpsalmis. Seseruit me fortitusdo
mea et lumen oculorum meorum ñ est
mecum. Non sane in his tantis infir¬
mitatis et erroris malis amittere potuit
naturalem memoriam intellectum ⁊
amorem sui. Propter quod merito di¬
ci potuit quo supra cõmemoraui. qͣmꝙͣ
ne conturbãtur. thesaurizat et nescit
cui congregat ea. Cur ergo thesauriza
nisi qr fortitudo eius deseruit eum per
quam deum habens. rei nullius indige¬
retr Et cur nescit cui congregat ea. ni¬
si qr lumen oculorum ñ est mecum.
cum eo. et ideo nonuidet quod ueritas
ait. stulte ac nocte aĩam tuam petunt

Expanded text:
cui canitur in Psalmo, Fortitudinem cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, et lumen oculorum meorum non est mecum . 19. Non tamen in his tantis infirmitatis et erroris malis amittere potuit naturalem memoriam, intellectum, et amorem sui: propter quod merito dici potuit quod supra commemoravi , ne conturbatur. Thesaurizat, et nescit cui colligat . Quid thesaurizanisi quia fortitudo ejus deseruit eum, per quam Deum habens, rei nullius indigeret? Et cur nescit cui congregabit ea, nisi quia lumen oculorum ejus non est cum eo? Et ideo non videt quod Veritas ait: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt
Abbreviated transcription (Latin):
irror horrendus ut cum sibi omnes pro¬
desse uelint. multi non faciant nisi qd̃
eis ꝑnisiosissumũ scc. Similem mor¬
bum mutoꝵ aĩalium cum poeta descti¬
beret dii inquit meliora piis errorem¬
q hostibus illum discissos nudis lani¬
abant dentib artus. Dum morb ille
corporis fuerit curdocit errorem nisi
qr omne animal cum sibi natura con¬
ciliatum sit. ut se custodiat quantum
potest.talis erat ille morb. ut ea quoꝵ
salutem appetebant sua membra la¬
niarentr Cum autem deum diligit
mens. et sicut dictum est consequent̾
eius meminit. eumq intelligit: recte
illi de ꝓximo suo precipitur: ut eum sic̃
estr uerum eciam ex uetustate renoua¬
tur ex de formitate reformatur: ex infe¬
licitate beatificatur. Quamius enim
se ita diligat ut si alterutrum ꝓpona¬
tur malit omnia que infra se diligit
ꝑdere qͣm ꝑire. tamen suꝑiorem deser̃e¬
do ad quem solum posset custodire for¬
titudinem suam eoq frui lumine suo

Expanded text:
error horrendus, ut cum sibi omnes proerror horrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intelligit, recte illi de proximo suo praecipitur, ut eum sicutest, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo,
Abbreviated transcription (Latin):
dei plura re memoria su¬
iinis eloquiis cestimoni cogitatõe¬
a. Ibi enim et alia duo conse nec a¬
quent̾ intelliguntur quia ne mo¬
mo cliligit cuius non memuinit. re.¬
et quod penitus nescit. Unde illutlẽ
notissimum p̾cipuumq p̾ceptum:
diliges dominum deumtuum. Sic
itaq condita est mens humana. ut
numquam sui non meminerit. num¬
quam se non intelligat numquam
nonse diligat. Sed qm qui odit aliꝙ̃
nocere studet: non immerito. et menͣs
hominuis quando sibi nocet oclisse se
clicitur. Nesciens enim sͥ uult male
clum non putat sibi obẽẽ quod uult.
S tunc male sibi uult: q̃nid uult
quod obsit sibi. uñ illud scriptum ẽ
qui diligit iniquitatẽ odit aĩam suã.
Qui ergo se diligere nouit deum di¬
ligit. Qui uero non diligit deum.
etam s se diligit quod ei naturalit̾
inditum est. tamen non inconuenienter
odisse se dicitur cum icl agit quod sibi
adu̾satur. et se ip̃m tamquam suug
mumicus insequitur. Qui profesto est.

Expanded text:
Dei plura reperivinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur. Qui profecto est
Abbreviated transcription (Latin):
et in ip̃ius forme caritatem excitamur ꝑ
fidem qua credlimus uycisse sit aliquem.
et spem qua nos quoq ita posse uiuere qͥ
homines sumus eo eo quoᷤ aliqui homines
ita iucerunt minime desperamus. ut hoc
et desideremus ardentius. et fidentius pre¬
cemur. Ita et ip̃oꝵ uitam facit a nobis dili¬
gi forme illuis dilectio. secundum quã
uixisse creduntur. et illorum uita credita
in eandem formam flagrantiorem excitat
caritatem. ut quanto flagrantius diligimꝰ
deum. tanto cercius sereniusq uideamus.
quia in deo conspicimus incommutabilem.
formam iusticie. secundum quam homnẽ
uuere oportere iudicamus. Ualet ergo fideᷤ
ad cognitionem et ad dilectionem dei.
non tamqͣm omnino incogniti. aut orm̃¬
no non dilecti. sed quo sognoscatur mani

Expanded text:
et in ipsius formae charitatem excitamur, per et in ipsius formae charitatem excitamur, per fidem qua credimus vixisse sic aliquem; et spem, qua nos quoque ita posse vivere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita vixerunt, minime desperamus, ut hoc et desideremus ardentius, et fidentius precemur. Ita et ipsorum vitam facit a nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam vixisse creduntur, et illorum vita credita in eamdem formam flagrantiorem excitat charitatem: ut quanto flagrantius diligimus Deum, tanto certius sereniusque videamus; quia in Deo conspicimus incommutabilem formam justitiae, secundum quam hominem vivere oportere judicamus. Valet ergo fides ad cognitionem et ad dilectionem Dei, non tanquam omnino incogniti, aut omnino non dilecti; sed quo cognoscatur mani
Abbreviated transcription (Latin):
ntatis. in uirtute dei. ꝑ arma iusticie. a
dextris et a sinistris. ꝑ gloriam et igno¬
bilitatem. ꝑ infamͥam et bonam famam
ut secductores et ueraces. ut qui ignora¬
mur et cognoscimur: quasi morientes.
et ecteuiumus. ut coherciti. et non mortifica¬
ci. ut cristes. Semper autem gaudentes. si¬
cut egeni: multos autem ditantes. tamꝙͣ
nichil habentes. et omma possidentes: Qͥd
est quodaccendimur. in dilectionem pauli
apłi. cum istalegimus. nisi quod credimuᷤᷤ
eum ita uixisse: Niuendum tamen sic ẽẽ
dei ministris. non de aliquibus auditu
creclimus. sedintus apud nos.: uel pocuis
supra nos inip̃a ueritate conspicimus. Il¬
lum ergo quem sic uixisse credunus. ex
hoc quod uidemus diliginus. et nisihanc
formam quam semper stabilem atq incõ¬
mutabilem cernimus. precipite diligere¬
mus. non ideo diligeremus illum. quia
eus uitam cum incarne uiueret huic for¬
me coaptatam et congruentem fuisse fide
retinemus. Sed nescio quomodo ampliu

Expanded text:
e a dextris et sinistris, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus, ut coherciti et non mortificati, ut tristes, semper autem gaudentes, sicut egeni, multos autem di- , tantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes — quid est, quod accendimur in dilectione Pauli apostoli, cum ista legimus, nisi quod credimus eum ita uixisse ? uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod uidemus diligimus, et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiueret, huic formretinemus. Sed nescio quomodo amplius
Abbreviated transcription (Latin):
ritate deum proximumq ocoo
diligimus. sed deum pp̃ deum.
Nos autem et proximum ꝓpter
deum. Qicl enim est queso quod exardes¬
cimus cum audimus et legimus. eccene
tempus acceptabile ecte nunc dies salutis.
nullam in quoquam dantes offensionem.
ut non reprehendatur ministerium nir̃m.
sed in omnibus commnendantes nosmet
ip̃os ut deiministros inmulta pacieritia.
intribulationibus innecessitatibus in
angustiis. in plagis. in carceribus. inse

Expanded text:
ritate deum proximumque diligimus; sed deum propter deum, nos autem et proximum propter deum. Quid enim est, quaeso, quod exardescimus, cum audimus et legimus: ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis, nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum, sed in omnibus commendantes nosmet ipsos ut dei ministros, in multa patientia, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in plagis, in carceribu
Abbreviated transcription (Latin):
peruenerat. Cum enim al iduentum
eẽt ut uellemus ostendere non ideo mi
norem patre filium quia ille misit hic
missus est. nec ideo inmorem utroq spi¬
rttum sanctum. quia ab illo et ab illo mĩ¬
sus in euangelio legitur. suscepimus
hoc querere. cum illuc missus sit filius
ubi erat. qui in hunc mundum uenit.
et in hoc mundo erat. Cum illuc eciam
sp̃c sanctus ubi et ip̃eerat. q̃m sp̃c domini
iepleuit orbem cerraꝵ. et hoc quod continz
omina scientia habet uocis. utrum ꝓpte¬
rea missus sit dominus. quia ex occulto
in came natus est. ce de sinu patris ad ocu¬
los hominum in forma serui tamquam
egressus apparint. Ideo ectam spc̃ sanct᷑
quia et ip̃e corporalispetie quasi colum¬
ba uisus est. et in lingius cdiuisis uelut
ignis. ut hoc eis fuenit mitti ad aspectũ
mortalium. in aliqua forma corporea de
spiritali secreto ꝓcedere. quod pater q̃m ñ
fecit. tantummodo misisse non eciam muis¬
sus ẽe dictussit. Seinde quesitum est curet

Expanded text:
pervenerat. Cum enim ad id ventum pervenerat. Cum enim ad id ventum esset, ut vellemus ostenorem Patre Filium, quia ille misit hic missus est, nec ideo minorem utroque Spiritum sanctum, quia et ab illo et ab illo missus in Evangelio legitur, suscepimus hoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat, cum illuc etiam Spiritus sanctus ubi et ipse erat, quonireplevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuit; ideo etiam Spiritus sanctus, quia et ipse corporali specie quasi columba visus est , et linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedere; quod Pater quoniam non fecit, tantummodo misisse, non etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur et
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a magnitudo est questionionitinã
tam multos inuentores habere possẽ
quam multos contra dictores habeo.
uerumptamen sicut lectorem meum
nolo michi ẽt̃ delitum: ita correptorẽ
nolo sibi. Itle me non ametamplius qͣm
catholicam fidem: ille se non ametampli¬
us quam catholicam ueritatem. Sicut
illi dico. noli meis litteris quasi scriptu¬
ris canonicis insotiure. sed mullis ce qd̃
non credebas. cum inueneris incunctan¬
ter crede. In istis autem quod certum nõ
habebas. nisi certum intellexeris noli fir¬
me retinere. ita illi dico. noli meas litt̾as
ex tua opimone. uel contentione. sed exdi¬
uma lectione uel inconcussa rõne corri¬
gere. Si quid in eis ueri comprehenderis.
existendo non est. meum. at intelligendo
& amando. ce tuum sit et meum. Si quid¬
quid autem falsi conuiceris. errando fue¬
uit ureum. sed tam cauendo. neotuum sit
nec meum. Sinc itaq tertius iste liber
sumit exordium: quo usq secundus

Expanded text:
ipsa magnitudo quaestionis utinam ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset, quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo mihi esse deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me non amet amplius quam catholicam fidem, iste se non amet amplius quam catholicam veritatem. Sicut illi dico, Noli meis litteris quasi Scripturis canonicis inservire; sed in illis et quod non credebas, cum inveneris, incunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat exordium, quousque secundus
Abbreviated transcription (Latin):
flagitantibus. ut eoꝵ in xp̃o laudabilibꝰ
studiis. lingua ac stilo meo quasbigas
in me karitas agitat. maxxime seruiam.
Ego quoq ip̃a multa que nesciebam stͥ¬
bendo me didicisse confitea. non debet
hic labor meus cuiquam pigro aut mł¬
tum docto uderi suꝑluus. cum muttis
inpigris multisq in doctis. intereciam
michinon parua ex partie Eit necessaruᷤ
Ex his igitur que ab aliis de hac re scͥp¬
taiam legimus. plurimum adminicu¬
laui. ce aduiti. ea que de trmitate uno sũ¬
mo summeq bono deo. pie queri ce disse¬
ri posse arbitror. ipõ exortante querenda. &e
adiuuante disserenda suscepi. ut si alia
non sunt huiusmodinon sqͥnta. sit quod
babeamus. Et legant qui uoluerint ce
ualuerint. Si autem iam sunt. tanto
facilius aliqua inuemantur quanto
talia plura ẽẽ putuerint. Sane cum in
omnibus lucetis meis non solum pium
lectorem. sed eciam liberum correptorem
desiderem. multo maxime in his. ubi

Expanded text:
flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus flagitantibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibus litteris meis non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desiderem, multo maxime in his, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
melegendo. qua legadabri t̾cii.¬
dictando laborare. Qui autem
hoc nolunt credere. expertiri uero ce possunt
et uolunt. dent operam qua uel meis in¬
quisitionibus respondeatiur uel interro¬
gationibus aliorum quas pro mea ꝑso¬
na quaminseruitio xp̃i gero et ꝓstũdio
quo sidem nostram aduersus errorem car¬
nalium et animalium hominum muni¬
ri inardesco. necesse esti me pati. ce uideant
quam facile ab isto labore me temꝑem. &
quanto eciam gaudio scilum possim ha¬
bere fetiatum. Quot si ealegimus de his
rebus sufficienter edita in latino sermo¬
mone autnon sunt. a ut non inuenutt᷑
aut certe clifficilea nobis inueniri quesit.
grece autem lingue non sit nobis tantus
habitus. ut taliumrerum libris legẽdis
et intelligendis. ullo modo reperiamur y¬
donei. quo genere litteratum exhis que
nobis pauca interpretata sunt. non clubi¬
to cuncta que utaliter querere possumus
contineri. Fratribus autem non ualeo re¬
sistere. iure quo eis seruus factus sum

Expanded text:
me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel interrogationibus aliorum, quas pro mea persona quam in servitio Christi gero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
spectibus demonstrabatur curtanto post
missus diceretur cum plenitudo temporis
uemt. ut ex femina nasceretur: quandoqui¬
dem et ante mittebatur cum in illis formis
corporaliter apparebat Aut si non missus
iecte diceretur nisi cum uerbum caro fa¬
stum est cur sp̃c sanctus missus legatur
cuius incarnatio talis non facta est. Si
uero perillas antiquas demonstratõnes
nec pater nec filius sed sp̃c sanctus osten¬
debatur Cur eciam nunc ip̃e diceretur
batur. Deide subdiuisimus. ce hec dilig̾e¬
tissime cractauimus. ce tripertitam feci¬
mus questionem. cuius una pars inse¬
cundo libro explicita est. duesunt reliq̃.
de quibus deinceps disserere aggrediar
Iam enim quesitum atq tractatum esti
in illis antiquis corporalibus formis
et uisis. non tantummodo patrem. nec
tantummodo filium. nec tantum modo
sp̃m sanctum apparusse. sed aut in¬
differenter dominum deum. qui trintã
ip̃a intelligitur: aut quanilibet extri¬
nitate personam quamlectioris tex

Expanded text:
s tunc demonstrabatur, cur tanto post missus diceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non recte missus diceretur, nisi cum Verbum caro factum est ; cur Spiritus sanctus missus legatur, cujus incarnatio talis non facta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus sanctus ostendebatur; cur etiam ipse nunc diceretur retur. Deinde subdivisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis corporalibus formis et visis, non tantummodo Patrem, nec tantummodo Filium, nec tantummodo Spiritum sanctum apparuisse, sed aut indifferenter Dominum Deum qui Trinitas ipsa intelligitur, aut quamlibet ex Trinitate personam, quam lectionis tex
Abbreviated transcription (Latin):
et pater ip̃a sapientia esti et ita dicitur fi¬
lius sapientia patris. quomodo dicit᷑
lumen patris. id est ut quemadmodũ
lumen de lumine. et utrumq unum
lumen. sic intelligatur sapientia de sa¬
pientia. uttumq una sapientia. Ergo

Expanded text:
et Pater ipse sapientia est, et ita dicitur Fiet Pater ipse sapientia est, et ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris; id est ut quemadmodum lumen de lumine, et utrumque unum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utrumque una sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
bit candor ille: atq omnino ẽe desmet.
quod si et pater qui genuit sapienti¬
am ex ea sit sapiens. neq hoc est illi ẽẽ
quod sapere. qualitas eius est. filius no
proles eius. et non ibi erit iam sũma
simplicitas. S ed absit ut ita sit. qui¬
a uere ibi est. sumine simplex ẽentia.
Hoc ergo est illi ẽe quod sapere. Quod
si hoc est ibi ẽẽ quod sapere non per
illam sapientiam quam genuit sa¬
piens est pater. Alioqum non ip̃e illam
sed illa eum genuit. Quid emimalud
dicimus cum dicimus. hoc illi est. ẽẽ
quod sapere. nisi eo est. quod sapiens
est. Qua pp̃ que causa illi est. ut sapi¬
ens sit: ip̃a illi causa est. ut siti Foiide
si sapientia est quam genuit causa
esti illi ut sapiens sit. eciam ut sit ip̾̃a
illi causa est. Quod fieri non potest ni¬
si gignendo eum aut faciendo. Sed ne¬
q genitricem neq conditricem patͥs
ullomedo quisquam cdicerit sapiẽ¬
tiam. Quid enim est einsanius: Ergo

Expanded text:
bit candor ille, sed omnino esse desinet. bit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius?
Abbreviated transcription (Latin):
una substanti. Sicut autem absurdũ
est. dicere candiclum non ẽẽ candorem.
sic absurdum est dicere sapientem non
ẽẽ sapieritiam. Et sicut candor ad se ip̃m
sam de sapiens.S ed candor corporis
non est ẽentia. q̃m ip̃m corpus ẽentia est
et isle eius qualitas. unde et ab ea dicit᷑
candiclum corpus. cui non hoc est ẽẽ quod
canclidum eẽ. Aluid enm ibi forma. et
aliud color et utrumq. non in se ip̃o. sed
in aliqua mole. que moles nec forma nec
color est. sed formata atq colorata. Sa
pientia uero et sapiens est. et se ip̃a sa¬
piens est. Et q̃m quetumq amma parti¬
tipatione sapientie fit sapiens. si rur¬
sus desipiat manet tamen in se fapien¬
entia nec cum fuerit amia instulticiã
commnictata illa mutatur: non ita est.
in eo qui ex ea fit sapiens. quemadmo¬
dum candor in corpore quod ex illo can¬
didum est. Cum enim corpus in alium
colorem fuerit commutatum. non mane¬

Expanded text:
una substantia. Sicut autem absurdum una substantia. Sicut autem absurdum est sic absurdum est dicere sapientem non esse sapientiam; et sicut candor ad se ipsumsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia, quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non est hoc ipsum esse, quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color: et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles, nec forma, nec color est, sed formata et pientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non mane
Abbreviated transcription (Latin):
seruus. et iumentum et era. ad aliquid
eẽt qui relatiue dominus diceretur. Ita¬
substantia. non eẽt quod iumentum
relatiue cliceretur. Ita si numinus
non eẽt aliqua substantia nec era pos¬
set relatiue dici. Quap̃p si et pater non
est aliquicd ad se ip̃m. non est omnino qui
relatiue dicatur ad aliquicd. Non eminsi¬
cut ad aliquid coloratum refertur color
eius. nec ommino ad se cdicitur color. sed
semperaliciius colorati est. illud autan¬
est cuius color est eciam si eo quod colora¬
tum dicitur ad colorem refertur. tamen so
quod corpus dicitur ad se dicitur. nullo
modoͣad seputandlum est patrem nõ
dici aliquid ad se ip̃m. sed quicquid d̾r
ad filium dici. eundem uero filium. et ad
se ip̃m dici et ad patrem. Cum enim dici¬
tur magnitudo magna et urtus potens
utiq ad se ip̃m et magnitudo adq uirtus
magni et potentis patris dicitur. qua
pater magnus et potens est. Nonergo
ita. sed utrumq substantia: et utrumq

Expanded text:
servus et jumentum et arrha, ad aliqservus et jumentum et arrha, ad aliqDeus relatiue Dominus dicitur, doessentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
R estat itaq ut eciam ẽentia filius rela¬
tiue dicatur. ad patrem. Ex quo confi¬
citur. in opinatissimus sensus. ut ip̃a
eẽntia non sit eẽntia. uel certe cum dici¬
tur eẽntia. non ẽentia sed relatiuum
inclicetur. quomodo cum dicitur domi¬
nus. non ẽentia iudicatur: sed relati¬
tiuum quod refertur ad seruum. Cũ
autem homo clicitur uel aliquid ta¬
le. quod ad se non ad aliud dicitur:
tumo inclicatur eẽntia. Homo ergo
cum clicitur dominus. ip̃e homo eẽn¬
tia est. dominus uero relatine dicitur.
Homorenim ad se dicitur: dominus
ad seruum. Hoc autem unde undea¬
gimus. si ẽentia ip̃a pelatiue dicitur e̾entia:
ip̃a non est ẽentia. Huc accedit. quia om¬
nis eẽntia que relatiue dicitur. est. eciam
aliquid excepto relatiuo. sicut homo do¬
minus. et homo seruus. et equus iumen¬
tum. et nummus esa. Homo et equuᷤ
et mummus ad sedicuntur. et substan¬
tie sunt uel ẽẽntie. dominus uero et

Expanded text:
Restat itaque ut etiam essentia Filius relaRestat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quomodo cum dicitur dominus, non essentia indicatur, sed relativum quod refertur ad servum; cum autem homo dicitur, vel aliquid tale, quod ad se, non ad aliud dicitur, tunc indicatur essentia. Homo ergo cum dominus dicitur, ipse homo essentia est, dominus vero relative dicitur: homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia ipsa non est essentia. Huc accedit, quia omnis essentia quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relativo: sicut homo dominus, et homo servus, et equus jumentum, et nummus arrha, homo et equus et nummus ad se dicuntur, et substantiae sunt vel essentiae; dominus vero et
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. sed omnino quicquid dicitur
relatiue ad filium dicitur. ille autem
dicitur et ad se: Et si ita est. quid dicitͣ
ad se. an ip̃a eẽntia: Sed patris eẽntia
est. filius. sicut patris uirtus et sapĩa.
sicut uerbum patris et ymago patris.
Aut si ẽentia dicitur ad se filius. pat̾
autem non est ẽẽntia sed genitor ẽẽntiȩ.
non est autem ad se ip̃m. sed hac ip̃a ẽen¬
tia quam genuit. sicut ip̃a magnitu¬
dine magnus quam genuit. Ergo
et magnitudo dei dicitur ad se filius.
ergo et uirtus. et sapientia. et uerbum
et ymago. Quid autem absurdius
quami ymaginem ad sediciꝰ Aut si
nen icl ip̃m est. ymago et uerbum. ꝙ
est uirtus et sapientia. sed illa relati¬
ue licuntur. Hec autem ad se non ad
aluid. incipit non ea sapientia quam
genuit sapiens ẽẽ pater. quia non põt
ip̃e ad eam relatiue clici. et illa ad eũ
relatiue non clici. Omnia enimque re¬
latine dicuntur. ad iniicem dicuntur.

Expanded text:
dicitur, sed omnino quidquid dicitur dicitur, sed omnino quidquid dicitur relative ad Filium dicitur; ille autem dicitur et ad se? et si ita est, quid dicitur ad se? an ipsa essentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris: aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur.