comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et pte uiuerent ñ tunt de uite hus ꝑicislis ra¬
puit. ne malitia mutaret intellectũ eoꝵ.⁊ ne
fictio deciꝑet auimas eoꝵ. Utrũ hoc ĩ potestate
nõ habuitian eoꝵ mala futura nesciuit. Nempe
nichilhoꝵ nisi ꝑuersissime atq ĩ sanissimẽ dicit᷑
Cur ergonõ fecĩt respondeant qui nos irrident
qn in teb talib exclamannis. qͣm iscrutabilia
sunt iudicia eius ⁊ inuestigabeles me eius. Neq
enĩ hoc nõ donat deus quib uolu̾it. aut u̾o scrp¬
tura illa mentitur que de morte uelut ĩnatura
hominis iusti ait Raptus ẽ ne malitia mutaret
ĩtellectum eius. aut nefictto deciꝑet aiãm eius.
Cur gͥ hoc tam magnũ bñficium aliis dat aliis
nõ dat deud apud quẽ nõ est iniguitas nec accep
Sicut ergo coguntur fateri donũ dei ẽẽ ut fimiat
donũ dei ẽẽ inbono ꝑseuerantiam scd̃ scripturas.
de quib testimonia multa iam posui fateantin

Expanded text:
et pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis raet pie viverent, non tunc de vitae hujus periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, et ne fictio deciperet animas eorum. Utrum hoc in potestate non habuit, an eonihil horum nisi perversissime atque insanissime dicitur. Cur ergo non fecit? Respondeant qui nos irrident, quando in talibus rebus exclamamus: Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus. Neque enim hoc non donat Deus quibus voluerit, aut vero scriptura illa mentitur, quae de morte velut immatura hominis justi ait: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, aut ne fictio deciperet animam ejus . Cur igitur hoc tam magnum beneficium aliis dat, aliis non dat Deus, apud quem non est iniquitas, nec acceptsuper terram ? Sicut ergo coguntur fateri, donum Dei esse ut finiat donum Dei esse in bono perseverantiam secundum Scripturas, de quibus testimonia multa jam posui, fateantur
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ alia mnumerabilia tateam q aliis dent
aliis nõ dantur hominib a dño deo ap̃ quem ñ
est acceptio ꝑsonaꝵ nec tribuuntur ista meritis
uoluntatũ. sicut sũt celeritates uires bone uã¬
litudines. ⁊ pultritudines corpoꝵ ĩgenia mirabi¬
lia. ⁊ multaꝵ artiũ capates naturementiũ. uł q̃
actidunt extrinsecies ut ẽ opisientia uobilitas
honores ⁊ cetera huiꝰmodi. que quisq ut habeat
nõ nisi uedei potestate. ut ñ ĩmoret etiã in haptis¬
mate priuloꝵ quod nullus istoꝵ potest dicere
situt illa ad regiũ dei ñ ꝑtinere. Cur illi pariui¬
lo detut. illi nõ sic detur. tũ sit utrũꝙ ĩ potestatedi.
et sine illo sacram̃tor nemo intret in regnũ dei
ut hec ergo taceam ut relinquã: etlos ip̃os intue¬
antur dequib agitur. De hiis enĩ disserimus
qui ꝑseuerantiam bonitatis nõ hñt. s ex bona
ĩmalũ deficiente hona uoluntate moriuntur
respondeant si possint. Cur illos d̾s cũ ficeliter

Expanded text:
umerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur ista meritis voluntatum, sicut sunt celeritates, vires, bonae valetudines, et pulchritudines corporum, ingenia mirabilia, et multarum artium capaces naturae mentium; vel quae accedunt extrinsecus, ut est opulentia, nobilitas, honores, et caetera hujusmodi, quae quisque ut habeat, non nisi in Dei est potestate: ut non immorer etiam in Baptismate parvulorum quod nullus istorum potest dicere, sicut illa, ad regnum Dei non pertinere, cur illi parvulo detur, illi non detur; cum sit utrumque in potestate Dei, et sine illo Sacramento nemo intret in regnum Dei: ut ergo haec taceam vel relinquam, illos ipsos intueantur de quibus agitur. De his enim disserimus, qui perseverantiam bonitatis non habent, sed ex bono in malum deficiente bona voluntate moriuntur. Respondeant, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
cendens. sed terrena animalis diabolica. Ubi enĩ
zelus ⁊ contentio ẽ : ibi ⁊ inconstantia ⁊̃ om̃e opꝰ
prauum. Que aũ desursum ẽ sap̃ia: pͥmũ quidẽ
pudica. ẽ. Deinde patifica modesta suadibilis ple¬
na miscd̃ia ⁊ fructib bonts in estimabilis sine
sumislatione. Quid boni ergo nõ habebit qui hãc
sapĩam postularit. ⁊ impetrarit a dño. ⁊ hinc in¬
telligite gr̃am. qr si ex nobis ẽẽt ista sapientia de¬
sursum nõ eẽt nec ab ip̃o qui nos creauit deo pos¬
tulanda ẽẽt. Fratres orate ⁊ ꝓnobis ut temperan¬
ter ⁊ tuste ⁊ pie uiuamus in hoc scło expectantes
illam beatam spem ⁊ manifestationẽ dñi ⁊ sal¬

Expanded text:
46. Repetite assidue librum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Sal
Abbreviated transcription (Latin):
illo ad nos uenerunt misit caritas ur̃a egi
deo gr̃as quod urãm in dño pacẽ ⁊ ĩ ueritate cõsensi¬
onemc ⁊ incaritate flagrantiã ur̃o nobis reddito
sermone cognoui. Quod aũ subu̾sionẽ quoxdã
apiio uos molitus ẽ mimicus. deo miserante ⁊
enis insidis in suoꝵ seruoꝵ ꝓuectũ mirabili bo¬
irtate u̾tente adloc potius ualuit ut millrinĩ
deeteuerentur i pelus. s ñ milli mstruerent
melius. Non itaq opus ẽ om̃ia idemtidem retrac¬
tare que sufficient uobis pleno laheo dident retr
Atie u obrs mnnotescere potiusss Si ergo eũ srrtu¬
osisinũ hĩe uultis ñ uos pigeat relegendos ure
notestonĩ it. diligẽ dissime sciatis quib tqrler
questionib Eoluendis atq sanandis l cbi hra¬
nas diuuina oecurat auctoritas aqua recederen
delemus si uoliimꝰ ꝑuenire quo tendimis. ues
pemus. ⁊ qued bonĩ faciamus qͦd sosui po lent

Expanded text:
illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, quod vestram in Domino pacem, et in veritate consensionem, et in charitate flagrantiam vestro nobis reddito sermone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dnemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis
Abbreviated transcription (Latin):
ures ab eo. qm̃ dixit. si filius uos liberemertert
uere uiberi eritis. nec ita ut cũ quisq fueret apet¬
cati dnatione liberatus iamnõ mdigesbertauet¬
tors auxilio s ita potius ut ab illo audiens sine
ne nicħ potestis face ditat ei. Et ip̃e. adudte i sa
ĩuenissente gaudeo. Unde hi potius corngendi st̃
quos quidẽ ꝓpitio deo correctos eẽ iam exietrdosi

Expanded text:
tus ab eo qui dixit: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. Nec ita ut cum quisque fuerit a peccati damnatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio, sed ita potius, ut ab illo audiens: Sine me nihil potestis facere , dicat ei et ipse: Adjutor meus invenisse me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem propitio Deo correctos esse jam existimo,
Abbreviated transcription (Latin):
aligieo mpedim̃to existente. ne possit ꝑiclitantib
sub uertiti. sunt u̾o ista ꝑ occultam dei ꝓidenttã
cus nscrutab ilia sũt iudicia. ⁊ inuestigabiles iuie
qud ut apłs diceret quid p̃dixit iutuemin. age¬
bat enĩ de asdeis ⁊ gertib cũ seriberet adrmanos.

Expanded text:
aliquo impedimento existente, ne possit periclitantibus subveniri. Fiunt vero ista per occultam Dei providentiam, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos,
Abbreviated transcription (Latin):
qui nõ crediderunt u̾itati. s consenserũt miqͥtati.
hiis ⁊ calib testimonits dunnoꝵ eloquioꝵ que
om̃ia cõmemorare nimis longum ẽ. Satis q̃ntũ
existimo manifestatur oꝑari deus incordib hõmi
adindiandas eoꝵ uolinitates quocũq uoluit
siue ad bona ꝓ sua miscd̾ia. sine ad inala ꝓ mitis
coꝵ Iudicio utiq suo aliqñ aperto. aliqũ ccculto

Expanded text:
erunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto,
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ nec uoluntas ułla ẽ in accipienda gr̃a cuis
uolintatis meritũ p̃cessisse dicunt ⁊ suꝑ eos etiã
cũ fiedu reliutari udemus quando baptains eda¬
uia saicrañtta ꝓcipiunt. Quod eis ad magaum
mupretatis petcatitm imputaret᷑ li libero aterent
arpitrio ⁊ tamen heret etiã mreluctantili gen¬

Expanded text:
quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctanti
Abbreviated transcription (Latin):
tes militt̾is ueritatis a deo seduci a dhomines. aut
obtundi uł obdurari corda eoꝵ ⁊ olite dubitare p̃¬
cessisse mala m̾cta eoꝵ ut iuste ista paterent᷑ nei¬
auratis millud ꝓubium sałomis. ĩ sptentia urĩ
nolat uias eiꝰ. Dcũs aũ causatur in corde suo. gr̃a
u̾o nõ scd̾m m̾ita hõĩm datur. alioqin gr̃a: nõ est gr̃a.
qr ideo gr̃a uocatur qr gratis datur. Si aũ potens ẽ
suie pangelos uł bonos ut malos. siue quocũꝙ alio
modo opari etram incordib maloꝵ ꝓ mentis eoꝵ
quoꝵ malitam ñ ip̃e fecit setaut originalit trac¬
taẽ ab adam. aut creuit ꝑ ꝓpriam uoluntatem
rũ suroꝵ boua qui opatus ẽ ut ip̃a corda eent exma¬
bis boua S ed suspicentur hõtes quelibet iita uona
que patat p̃cedere ut iustificent᷑ ꝑ dei grãm. ñ intel¬
ligeutes cũ hoc dicunt nich aliud quã negare se gr̃am
Adut dixi qd̾ uolunt de oxiorib suspicent. Sxpar¬
milis certe pelagram quid respondeant ñ ĩueniũt

Expanded text:
tis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Arum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt hõtes ⁊ ꝑu̾sissimi pelagrani legem dicunt
ẽẽ deigr̃am qua uinamur ad nõ peccandũ. Quid
ẽ miseri qd̃ dicunt qui sine ulla dubitatiõne
tanto apło contradicunt. Ille dicit peccatũ uires
adn̾sus hoiẽm accepisseꝑ legem. ⁊ eũ ꝑ mandatũ
qͣmuis sc̃m ⁊ iustam ⁊ bonũ tam̃ occidere ⁊ ꝑ bo¬
nũ oꝑari ei mortẽ. de qua nõ liberaret᷑ nisi urui¬
ficaret sp̃t eũ quẽ luttͥera occiderat. Sicut alio loco
dicit. lutera occidat sp̃e aũ niuificat. Et ifti in deci¬
les contra lucem dei crti ⁊ contͣ uocẽ dei surdi. ecci¬
dentẽ lut̾am inuificare dicunt ⁊ uuiuficant spui
contraditunt. srgo frẽs ut ip̃ius potus apłi ĩbis

Expanded text:
simi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus hominem accepisse per legem, et eum per mandatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
respuit consiliũ salubre senioꝵ qd̃ ei dederant
necũ ppło dure ageret. ⁊ uerbis coeuoꝵ suoꝵ
potius acquieuit. Respondendo minacit̾ quib
lenit̾ debuit. Uñ hec nisi ꝓpria uoluntate. s hĩc
futurũ ẽẽ p̃dycerat. Quid enĩ scriptura dicit. Et
ñ audiuit᷑ rex plẽbem. qm̃ erat conu̾sio ad
dñm ut statueret u̾bum suũ qd̾ locutus est
ĩ manu abye sylonite de ierobobam filio nabath
pomenõ. ⁊ ĩuenietis in scd̃o libre scriptũ. Et
suscitauit dñs sp̃m̃ suꝑ ioram. sp̃m philistim

Expanded text:
respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath pomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: « et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philist
Abbreviated transcription (Latin):
et quanta inde bona p̃stitit ppłis credituris. Qui
et ip̃o diabolo utitur pessimo. s optime adexcen¬
dam ⁊ ꝓbandam fidem ⁊ pietatẽ bonoꝵ. ñ sibi
qui õimia scit ante qmͣ fiant. s nobis quib erat
necͣcm ut eo modo ageret᷑ nobiscũ. Numqd nõ
absalon sua uoluntate eligit consiliũ qd̃ sibi
oberat. ⁊ tam̃ ideo fecit qr exaudierat dñs eius
bonũ. ut inducat dñs suꝑ absalon mala om̃ia
bonũ consiliũ dixit qd̃ ad tempꝰ ꝓderat cause.
qr ꝓ ip̃o erat contͣpatrẽ eĩ contra quẽ rebellaue¬
rat ut eũ posset oppͣniere. Nisi dñs consiliũ dis¬
sipaũet qd̃ dederat achitophel agendo ĩ corde ab¬
salon. ut tale cõfiliũ repudiaret. ⁊ aliud qd̃ ei
ñ expediebit eligeret. Quis nõ ista diuina iu¬
ditia contremescat quib ait deus incordib¬
etiam maloꝵ hominũ. quicqͥd uult reddens ers.
tam̃ scd̃m m̾ita eoꝵ. Roboam filuis sałonis

Expanded text:
Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium ut eo modo ageretur nobiscum. Nunquid non sua voluntate Absalom elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus bonum, ut inducat Dominus super Absalom mala omnia . » « Bonum consilium » dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, contra quem rebellaverat, ut eum posset opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod dederat Achitophel, agendo in corde Absalom, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis,
Abbreviated transcription (Latin):
querit aĩam meã. ⁊ adhuc modo filiꝰ gemini
Sirite illũ ut maledicat. qm̃ dixit illi d̾s ut ui¬
deat dũs humilitatẽ meam. ⁊ retribuat m̃ bona¬
ꝓ maledictione euis in die isto. Quom̾ dix̾it dñs
huic homimi maledic̾e dauid. qui sapiens ⁊ intẽl¬
ligit. Non enĩ ufbendo dixit ubi obedientia lau¬
daretur. s qd̃ eius uoluntatẽ ꝓpͥo uitio suo malã
In hoc pccm iudicio suo iusto ⁊ occito ĩdinauit.
Ideo dc̃m ẽ. dixit ei dñs. Nam si iuibenti obtẽꝑas¬
s deo laudandus potiꝰ qͣm pimiendus eẽt. sĩcut
ex hoc peccato postea nouimꝰ eẽ pimitũ. Nec causa
rit ut udeat inquit dñs humilitatẽ meã. ⁊ re¬
tribuat mͥ bona ꝓ maledc̃o eiꝰ in die isto. Ecce
qũo ꝓbatur d̾m uti cordib ⁊ maloꝵ ad laudẽ
atq ad augm̃tum bonoꝵ. sic usus ẽ. uida tradẽ¬
te xp̃m. sic usus ẽ uideis crutifigentib xp̃m.

Expanded text:
quaerit animaquaerit anima ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa rit: ut videat, inquit, Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯici. In animo eñ fc̃as ẽ timor ut fugerẽt. Et
ħc fem̃ ẽ ut uindicaret᷑ pcc̃m eo modo quo
fuat uindicandũ. uude dicit dñs adihui na¬
ue. nõ poterunt filii isr̃t asubsist̾e a faciẽ umi¬
coꝵ suoꝵ. Quid ẽ nõ poterunt subsistere. qͣ̃re
ñ subsistebant ꝑ liberum arbitriũ. s ꝑtimorẽ
turbata uoluntate fugiebant. nisi qr deus dña¬
tor ⁊ uoluntatib hõinum. Et quos uult ĩ for¬
midutẽ conu̾tit iratus. Numquid ñ hostesistłi¬
taꝵ adu̾sus ppłm dei quẽ ducebat iłx naue sua
ad iscł ad bellũ ut ext̾minarent᷑. Nũquid nõ
sua uoluntate homo imꝓbus filius gemini
centẽ ꝑcutere uoluit. Quid mͥ inquit ⁊ uobis fi¬
lii saru̾ie dimite eũ ut maledicat. qr dñs dix¬
ali maledicere dauid. ⁊ quis dicet ei. quare feci¬
sti sic. deinde scriptuta diuina plenam snĩam
regis uelut ab alio mitio repetendo cõmendans
et dixit inquit dauid ad abysai ⁊ ad om̃is pũos
eius. Scce filius mñs qui exiuit de utero meo

Expanded text:
et hoc factum est ut vindicaretur peccatum et modo, quo fuerat vindicandum: unde dicit Dominus ad Jesum Nave, Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . Quid est, Non poterunt subsistere? Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant; nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua ad bellum ad Israel, ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini centem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dilli maledicere David; et quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: « Et dixit, inquit, David ad Abizai et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus, qui exivit de utero meo,
Abbreviated transcription (Latin):
sine gr̃a nõ nisi p̃uaricatores facit ⁊ qd̾ disapłe
sius dixit dñs Nõ uos me elegistis. s eg elegi
uos. ilich aliud idicat nobis. Si enĩ nos prius
dileximus ut hoc m̾ito nos ip̃e diligeret. prius
allum nos elegimus ut ab illo eligi mererens.
S ip̃e qui u̾itas ẽ aliud dicit ⁊ huic uanitati
hominũ aptissime contradicit. Nõ uos me ele¬
grstis inqiũti si gͦ nõ elegistis. sine dubto nec
daexistis. Suom᷑ enĩ eũ eligerent quẽ nõ dili¬
gerent. Sed ego inquit uos elegi. numiqͥd ñ ⁊ ip̃i
electi sũt. et eligentiũ hominũ meritũ nullũ eẽt
nisi eos eligentis dei gra p̃ueniret. Uñ ⁊ apłs
pailus bñdicens colosenses. Uos inquit dñs
muluplicet ⁊ hñdare faciat incaritate ĩuiceni
et in om̃s. Hant bñdictionẽ dedit ut nos ĩ uitẽ
deligeremis qui legẽ dederat ut ĩuicẽ diligant.
Deniq alio loco ad eosdem qr sine dubio inquib¬
dam eoꝵ iam erat qd̃ eis ut eẽt optauerat gñis

Expanded text:
ricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et aposses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias,
Abbreviated transcription (Latin):
cessitatem int̾rieniendi ꝓppło sito quẽ rexubitũ.
ĩ regno eius eẽt iusserat trucitar. Orauit dñmꝰ ce¬
pebat enĩ eam magna necessitas ut preteriussũ
regis ⁊ p̃ter ordinem suũ ad illũ auderet intrare
es uidete quid scriptura dicat ⁊ mtustus ẽ eam tau¬
qna taueus indignationis sue. et int aua¬
se soꝙ caput delicate sue que p̃cedebat eam. ⁊ conuct
deus ⁊ transtulit indignationẽ eiꝰ mlenitatẽ Sccip¬
tum ẽ ⁊ in ꝓu̾biis salomonis. sicut impetus aque
sic cor regio inmanu dei. quocimiꝙ uolu̾it decua¬
bit illud. ⁊ in psalmo centesimo quarto legit dcm
de ogyptiis quid eis fecerit deus. Et conũtit corcoꝵ
nt odissent ppłm eł ut dolum fac̾ent inseruos euis.
hnluteris etłam apłitis uidete que sccpta sunt m
epła pauli apłi ad romanos. Opterea tradidit illos d̾e¬

Expanded text:
cessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc hẽatis ex uobis. Et ad timothm dicit. Nõ enĩ
dedit nobis d̾s spm̃ timoris. s uirtutis ⁊ catita¬
tis ⁊ continentie. In quo sane apłi testimonio ca¬
uere debenius. ne nos arbitrem a ccepisse spm̃ ti¬
moris dei qd sine dubio magnũ ẽ dei donũ. de qͦ
dicit ꝓpba ysaias. Requiescet suꝑ eũ spt̃ sap̃ie ⁊¬

Expanded text:
. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapie
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ea tradidit illos deus ĩ passiones ignominie. Itẽ
paulo post. Sicut ñ ꝓbauterunt d̾mi hr̃e in notitiam
tradidit illos deus in repbam ñitem. ut facrant q̃
nõ conutemunti Et ad thessalonicenses in epła scda
ait de quebidã. Peo qd̾ dilectionẽ u̾itatis ñ recepe¬
riuit ut salui fierent. ideo mutet illis deus opa

Expanded text:
 tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mitt
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ex rectitudine inqua eũ d̾s pͥmitus fecit sua
mala uoluntate decidens prauus effectus ẽ An
ũo ideo prauitas ista corripienda ñ ẽ in hoĩe. qr nõ
eius ꝓpria qui corripitur s cõmuns ẽ om̃ib. ĩ mo
uero corripitur. ⁊ insingulis qd̾ ẽ õĩum. Non enĩ
pp̃ea cuiꝰqͣm nõ est qd̾ ab ea nullus ĩmimis est.
peccata qusdem ista originalia ideo dicunt᷑ aliena
qd̃ ea singuli deparentib trahunt. Sed nõ sinecau¬
sa dicunt᷑ ⁊ nr̃a. qr in illo uno om̃s sic̃ dicitapłs
peccauerũt. Corripiatur ergo origo dampnabilis¬
ut ex dolore correptionis uoluntas regeneratiõis
oriatur. si tam̃ qui corripitur filt̾ ẽ ꝓmissionis.
ut strepitu correptionis forinsecits in sonante hac
aiagellante deits in illo intrinsecus occulta ĩ spm¬
tione opereuir ⁊ uellesiaũ iam regeneratus ⁊ nisti¬
Corte iste nõ potest dicere ñ accep qd Acceptatre
gram dex suo nmalũ irero amisit arbitao

Expanded text:
quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in homine, quia non ejus propria qui corripitur, sed communis est omnibus? Imo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, quia in illo uno omnes, sicut dicit Apostolus, peccaverunt . Corripiatur ergo origo damut ex dolore correptionis voluntas regenerationis oriatur, si tamen qui corripitur filius est promissionis, ut strepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justicerte iste non potest dicere: Non accepi, qui acceptam Dei gratiam suo in malum libero amisit arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
Absit ut dicamus iudiciũ luti ẽẽ debere. s figuli
au habes qd̃ nõ atcepisti: Si aũ accepisti quid gua¬
uis qiͣ nõ acceperis. Cum ergo corripimur argui¬
mur rep̃hendimur accusamur. Quid fatimus
qui nõ accepinus. qui hec dicunt extra culpam
si iideri uolunt. in hoo qd̃ nõł obediunt deo. qr uti¬
ꝙ ip̃a obedientia munus eiꝰ ẽ. que netc̃e ẽ ut sit
meo cui caritas in est que sine dubto ex deo ẽ. et
dat eampater filiis suis. Hanc inquiunt ñ accepi¬
mus. quid itaq corripiniur. qiͣ nos eam nob̃ dare
possimus ⁊ nr̃o arbitrio dare nolimus. Nec attẽ¬
dunt sinõ dum regenerati sũt pͥmam eẽ causã
cur obutrgati qd̾ sint in obedientes deo sibi debeãt
displicere. quia fecit deus hot̃em rectũ abinitio hu¬
mane creature ⁊ nõ est miquitas apud dm̃ Ac ꝑ
hoc pͥma prauitas que dea nõ obeditur ab hoĩe est

Expanded text:
absit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figuliabsit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figuliautem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est;
Abbreviated transcription (Latin):
ego ab hoĩe accepi illud neꝙ didici s ꝑ reuelatio¬
nem ih̃u xp̃i. Responderet᷑ ei. Quid nob̃ molestus es.
ut abste accipiamus atq discamꝰ qd̾̃ tu nõ ab hoĩe
accepisti. neꝙ diditisti. Potens ẽ enĩ ille qui tibi de¬
dit sit ⁊ nobis dare quomͦi ⁊ tibi. Porro si hoc nõ au¬
dent dicere s patumtur sibi eunͣgłium ab homine
ri. Concedant ⁊̃ corripi se debere a p̃positis suis a
quib xp̃iana gr̃a p̃dicatur. qmiuis ñ negetur d̾s
posse quẽ uelit etiam nullo hoĩe corripiente corri¬
gere. ⁊ ad dolorem salubrem penitentte occultissi¬
ma ⁊ potentissima medicine sue potestate ꝑduc̾e.
It sicut nõ ẽ ab oratione cessandũ ꝓ eis quos corri
ettam nõ correptos facit ẽẽ correctos. Tunc aũ cor¬
rept̾id ꝓficit homo cũ miseret᷑ atq adiuiat. qui
facit quos uolu̾it etiã sine correptione ꝓficeres
Sed quare isti sit illi alit atq alii alit̾ diu̾sis ⁊ in¬
numerabilib modis uocentur ut reformentur.

Expanded text:
pi illud, neque didici, sed per revelatioJesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine ri · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae potestate perducere. Et sicut non est ab oetiam non correptos faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur,
Abbreviated transcription (Latin):
uritutis ⁊ caritatis ⁊ continentie. s magis ẽ do¬
nũ caritatis qͣm scientie. Nam scĩa qñ ẽ in hõine
disputasse arbitror adu̾sus eos qui gr̃am dei
uehem̃ter oppugnant. qͣ uoluntas humana nõ
tolitur. s ex mala mutat᷑ in bonam. ⁊ cũ bona
fu̾it adiuuatur. ⁊ sic disputasse ut nõ magis ego
eutdentissimis testimoniis u̾itatis q̃ scriptura
diuina si diligent̾ inspiciat᷑ ostendit ñ solas bo¬
nas hoĩm uolinitates quas ip̃e facit ex malis
et a se fc̃as bonas ĩ actus bonos ⁊ ĩet̾nam dixi¬
gat uitam. Uerũ ⁊̃ illas que conseruant scł̃i
crerturam ita ẽẽ in dei potestate ut eas quo uo
lit̾it. qnͣdo uolũit faciat inclinari. uł ad bene¬
fiua quibdam p̾standa uł ad penas quib dam
ingerendas sicut ip̃e iudicat ꝯtultissimo qͥdẽ
iudicio. s sine dubitatione iustissimo. Nam in¬
uenimus aliqua petcata etiã penas eẽ alioꝵ pͦ¬
catoꝵ sicut sunt uasa ire. que ꝑfecta dic̃ apłs

Expanded text:
continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, disputasse arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum, sicut « sunt vasa irae, » quae dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
mgr̃a uõ sp̃t̃ uiuficans. Unde ẽ mhõib caritas del
et ꝓximi nisi ex ip̃o deo. Nam si nõ exdeo sed exhõi¬
b uacerunt pelagiani. Si aũ ex deoꝰ uintiis pe¬
lagranos. Sedeat ergo inter nos uidex apłs ioħes.
quid nobis hoc p̃cipitur nisi qr exnobis hñis ut
muneẽ diligamus. Sequit᷑ contrito idem iohẽs
confudeus eos ⁊ dicens. qr dilectio exdeo ẽ. nõ
itasqs epnobis s exteo ẽ. Cur engo dcũ ẽ. diligamꝰ¬
nos iurcem. qr dilectio exdeo ẽ nisi quia pcepto
admonitũ ẽ lberũ atbitum. ut quereret ceto
reuri quod quidem sine suo fructu ꝓrsus admo¬
neretur nisi prs acciꝑet aliquid dilectionis. utas¬
di sibi q̃reret umde quod utbeatur implereticũ
ditieut diligamus muitẽ lex ẽ. cũ dicit qr dilec

Expanded text:
piritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedeat ergo inter nos judex apostolus Joquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum
Abbreviated transcription (Latin):
eius iħ̃u xp̃i. Et diligamꝰ inuitẽ. Et it̾m. hoc ĩqͥt
mandatum hñis ab ip̃o. ut qui diligit d̾m dili¬
gat ⁊ frẽm suũ. Et paulo post. In hoc in qͥt cognos¬
cimus qr dĩligimꝰ filios dei cũ d̾m diligimus
et p̃cepta eius facims. Hec ẽ enĩ dilectio d̾i ut
p̃cepta eius seruemus. ⁊ p̃cepta illĩ grauia ñ st̃.¬

Expanded text:
invicem . Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
nam custodiam ori meo qd̾ beneficiũ dei iam
fu̾at consecutus. qui dixit posui ori meo custo¬
diam. Qui ergo uult facere dei mandatũ. ⁊ nõ
pot̾iam quidẽ ht̃ uoluntatẽ bonã. s ad hucꝑ
uam ⁊ in ualidam. poterit aũ cũ magnã hue¬
rit ⁊ robustam. Quando enĩ martyres magna
illa maudata fecerunt. Magna utiq utsluntute
hoc ẽ magna caritate fecerunt. de qua cantate¬
s ip̃e apłs ait. Maiorem hac caritatẽ nemo ht̃ ꝙͣ

Expanded text:
nam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. nam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritate
Abbreviated transcription (Latin):
bis responderet ⁊ diceret exista or̃one mea qua
hec a dño peto intelligite. quomͦ dixerim. si uolu¬
eris conseruabis mandata. Certũ ẽ enĩ nos mã¬
data seruare si nolumus. s qr p̃paratur uolũtas
a dño ab illo petendũ ẽ ut tantũ uelimꝰ qrͣtũ
suffitit ut uolendo fauamꝰ. certũ ẽ nos uelle
cũ uolumꝰ. set ille facit ut uelimus bonũ de
uolet. De quo dc̃m ẽ. deis ẽ qui oꝑatur ĩ nob̃
et uelle. certum ẽ nos facere cũ fãtimꝰ. set ille
facit ut fatiamus. p̃bendo uites efficatissimas
uoluntati qui dixit. faciam ut ĩiustifitatio¬
nib meis ambiletis ⁊ iudicta mea obseruetis
nisi auferam auobis cor lapideũ unde nõ fa¬
ciebatis. ⁊ dabo uobis tor carneũ. uñ factatis
et hoc quidẽ. nisi auferam cor durũ. uñ non
faciebatis ⁊ dabo cor obediens unde fatiatis
Ile fant ut faciamꝰ cui dicit homo. pone dñe
custodiam orimeo. hoc ẽ enĩ dicere. fac ut po¬

Expanded text:
bis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua bis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
Quis dabit utore meo custodiam. ⁊ suꝑ labia
mea signaculũ astutum. neforte cadam ab eo. ⁊
lingua mea ꝑdat me. Iam certe mandata accepe¬
rat cohibe linguã tuã a malo. ⁊ labia tua ne lo¬
qͣntur dolũ. Cum ergo uerũ sit qd̾ dixit. si uo¬
lueris conseruabis mandata. Quare q̃rit orisuo
pone dñe tustodiã ori meo. nõ et suffitit man¬
datũ dei ⁊ uobuntas sua. qnͣdo quidẽ siuoluerit
conseruabit mandata qm musita dei mandata.
cont᷑ suꝑbiam iam nou̾it ea. si uolu̾it c̃õserua¬
bit ea. Quare ergo paulo post dicit. dñe pat̾ ⁊ d̾s
uite mee elationẽ otuloꝵ ne dederis mͥ. samdire¬
rat ei lex. õ cc̃cupisces. Uelit ergo ⁊ faciat quod
uibet᷑. qm̃ si uolueritꝰ seruabit mandata. Quare
sequit᷑ ⁊ dicit. contup̃iam auerte ame. Contra
luxuriam deus qm̃ multa mandaut faciat ea.
ad d̾m. Uentris appeticio ⁊ contubitus ne app̃hen¬
dat me. Si hec eimp̃senti diceremꝰ rectissinte no¬

Expanded text:
quis dabit in ore meo custodiam, et super labia quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in orpone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat eaad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime no
Abbreviated transcription (Latin):
atur. ⁊ tam magna fiat ut possit implere diuma
mandata que uolu̾it cũ ualde ꝑfecte q̃ uolitent
Adhoc enĩ ualet qd scriptũ ẽ. Si uolueris cõser¬
itabis mandata ut homo qui uolu̾it ⁊ ñ potu¬
erit ñ dũ se plene uelle cognoscat. ⁊ oret ut hẽ¬
at tantã uoluntatẽ qͣnͣta sufficit adimplenda
mandata. Sic quippe aduuiatur ut faciat quod
ui betur. tunt enĩ utille ẽ uelle cũ possumꝰ. ⁊ tũc
utile ẽ posse cũ uolumas. Nam quid ꝓdest si qrd̃
nõ possumus uolumtis. aut qd̾ possumꝰ nolum̃.
magnũ aliquid sescire pelagiam putant qͣnͣdo
dicunt. ñ iuberet deus qd̾ sciret nõ posse ab hõie
fieri. Quis hoc nesciti s ideo rubet aliqua q̃ nõ pos¬
sumꝰ ut nou̾imus quid ab illo petere debeami᷑.
Ip̃a ẽ enĩ fides qua orando impettant qd̾ lex im¬
perat. deniq ip̃e qui dixit. S uolits conseruabis
mandata in eodẽ libro eccłiastico aliqͣnto pꝰt dicit.

Expanded text:
atur et tam magna fiat, ut possit implere diuina atur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt: "non iuberet deus quod sciret non posse ab homine fieri". quis hoc nesciat ? et ideo iubet aliqua, quae non possumus, ut nouerimus quid ab illo petere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
sdes dicit᷑ in ꝑsalmo nolite obdurare corda ur̃a. ⁊ ꝑ
ip̃m edechielem. ꝓitte auobis onis impietates
quid moriemii domus ifc̃t dicit dñs. qr nolo
mortẽ morientis dicit adonay dñs. ⁊ coni̾ttimini
d̾mi dicere. ꝓicite a uobis om̃s miquitates ur̃as
cũ ip̃e iustificet impiũ. Mxminerimus ip̃m ditere.
facite uobis cor nouũ ⁊ spm nonũ. quidicit. da¬
bo uobus cor nouũ ⁊ spm̃ nonũ dabouobis. Quom
ergo qd̃ dicit. facite itobus. hoo dicit dabo itobis.
Quare uebet si ip̃e daturits ẽ. qͣre dicrt schomo
ftũrus ẽ. insi qr dat qd̾ ufbet cũ adiuuatut fa¬
ciat ciri usbet. Semꝑ ẽ aũ innobis uoluntas libe¬
ra. set nõ semꝑ ẽ bona. Autenĩ aiusticia libera
ẽ. qñ serint pcco ⁊ tunc ẽ mala. aut apcc̃o libera
ẽ qñ seruit iusticte ⁊ tunc ẽ bona. Grã ũo dei sẽp
ẽ bona. ⁊ ꝑ hanofit ut si homo uoluntatis bonẽ
qui prius fuit uoluntatis male. ꝑ hant ettã fit
ut ip̃a bona uoluntas que iam esse cepit auge¬

Expanded text:
 dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates quid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, dicit Adonai Dominus, et convertimini eum dicere, Projicite a vobis omnes impietates vestras: cum ipse justificet impium . Memfacite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; aut a peccato libera est, quando seruit iustitiae, et tunc est bona. gratia uero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, auge
Abbreviated transcription (Latin):
grãm ꝓgr̃a qñ nobis uita eterna reddetur. De qua
mxrito enĩ stipendiũ qr milicie diabolite mors
etetita tanqͣm debitum redditur. Ubi cũ posset
etetua. maluit aũ diceri. grã añ dei uita eterna.
Uthĩt intelligeremꝰ nõ ꝓ meritis nr̃is d̾m nos
ad eternam uitam. s ꝓ sua miseratione ꝑducere
de quo inpsalmo dicit᷑ homo amine sue. Quico¬
ronat te ĩmiseratione ⁊ ĩmiscd̾ia. Numquid ñ
corona bonis oꝑsb redditur. s qr ip̃a bona oꝑa
ale in bonis oꝑatur de quo dc̃m ẽ. d̾s eñ qui ope¬
ratur ĩuobis ⁊ uelle ⁊ oꝑar ꝓ bana itolutate
Ideo dixit psalanus. coronat re ĩ miseratione ⁊
nmiscõia. Qia etus miseratione bona opamit.
quib corona reddetur N on enĩ qr dixit. Deũts ẽ etũ
qui opatur ĩnobis ⁊ uelle ⁊ oꝑari ꝓbona uelim¬

Expanded text:
gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam deaeterna, maluit dicere: Gratia autem Dei vita aeterna, ut hinc intelligeremus, non meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et oper
Abbreviated transcription (Latin):
qutebone uite redditur dei gr̃a ẽ. ⁊ ip̃a enĩ gratis
datur. qr gratis data ẽ illa cui datur. s illa ciui
datur tantũ modo gratia ẽ. Hec aũ que illi daturꝰ
grãm ꝓ gr̃a forsitan q̃ritis. sed Ietis eingeliũ scd̾m
ioħem tantaluce clarissimũ. Ubi ioħes bap̃ta de

Expanded text:
e bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de
Abbreviated transcription (Latin):
et sp̃m meũ dabo utobis. ⁊ faciam ut ĩ iustificati¬
onib meis ambisletis ⁊ uidicia mea obserite¬
tis ⁊ faciatis. Quis ita sit cecus ut ñ uideat. gͥo
italapideus ut nõ sentiat istam gr̃am ñ scd̾m
merita bone uoluntatis dari deo dicente atꝙ
sc̃m nssi ne ssli putarent p̃p̃ bona merita si ra
fieri qd̃ nõ erubescunt dicere pelagiani. Nõ so¬
lum aũ bona merita eoꝵ. nulla u̾o etiã mala
merita p̃cessisse demonstrat dicendo. s pp̃ nom̃
meũ sc̃m. qd̾ ꝓphanastis ingentib. qͥs ñ ui¬
deat horrendũ malũ eẽ nom̃ scm̃ dñi ꝓpͣ hanare

Expanded text:
m meum dabo in vobis: et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horr
Abbreviated transcription (Latin):
Reis . s intabilis cordis carnalib. Qd̾ nõ id̾o
dem putemus ut carnalit̾ inuant qui debent
sp̃itauit᷑ usuere. S qr lapto sine sepsu ẽ. cui cõ¬
paratum ẽ cor darir cui insi carui sentienticor
intelligens debuit cõparari. Sit enĩ hoc diit᷑¬
i et eahuelem ꝓpham. Et dab̾o eis mqͣt cor aliund¬
et spm̃ nouũ dabo eis. Et euellam cor lapideũ de
carne eoꝵ ⁊ dabo eis cor carneũ. ut ĩ p̃ceptis meis
ambulenti iiustificatões meas obseruenti ⁊ faci¬
aut eas ⁊ erunt mͥ inppłm ⁊ ego ero eis ind̾m
dicit dũs. Numqͥd ergo possumus nisi absur¬
dissune dic̾e bonũ meritũ lone uoluntatis ĩhõi¬
ne p̃cessisseuteuelleret᷑ ab eo cor lapideũ. Qñ qui¬
dem ip̃m cor lapideũ ñ sig̃cat nͥ durissinũ uo¬
linitatem ⁊ adu̾sus d̾m oĩno inflexibilem. u
enĩ p̃cedit bona uoluntas iam ñ ẽ utic cor la¬
pideum. Nam ⁊ alio loco ꝑeundem ꝓpħam deus

Expanded text:
deis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliutum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Hod aũ ut caueant᷑ siue unicant᷑ qd̾ a patre qͥ
celts ẽ nulla rõne ꝑeteremꝰ. si uirtute uolunta¬
tis humane hoc possemus efficere. g̃ Cõmoneo
aũ caritatẽ uram ⁊ misitũ exhortor. ut beati qͥ¬
priani librũ quem sccipsit de oĩone dñica diłi¬
gent̾ legatis.⁊ qnͣtum uos dñs adiuu ent ĩtel¬
ligatis memorie q mandetis. ibi ustebitis quẽ¬
admod̾ sic alloquat᷑. liberũ arbitum eoꝵ quos
conscriptione sui sermonis edificat. ut ostẽdat
da. qd̃ utiq uanissime fieret. si ad illa agenda
sine diuilo ad iutorio uolimtas humana suf¬

Expanded text:
ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat oscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana suf