comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atio quedã scla¬
uenoꝵ est inger¬
mania sedens super
litus occeani que ꝓpͥa
lingͣ uuelatabi. frã¬
cia aũt uiult xi uo¬
catur. Ea francis sy
suos qui francis uel
subiecti uł fed̾ati e¬
rant odiis insectari

Expanded text:
atio quaedam Sclavenorum est in Germania, sedens super litus oceani, quae propria lingua Welatabi, francica autem Wiltzi vocatur. Ea Francis semsuos qui Francis vel subiecti vel foederati erant, odiis insectari
Abbreviated transcription (Latin):
gere.qui ⁊ mei successor
regni ⁊ ꝯgregati esses pos¬
sessor thesauri. Quappt̾
maneat oro que int̾ prẽm
ac filiũ debet manere dile¬
ctio. Unus nos ꝓtegat cli¬
peus. Una ꝯͣ adu̾santes tu¬
eatur hasta ⁊ ab hodierno
⁊ deinceps talis int̾ nos ꝑ¬
te d̾o filios ꝓcreau̾o te tñ
a iure ñ secernam here¬
tib simul prandẽtes. ⁊ se
mun̾ib honorãtes ad sua
sunt reu̾si. U̾nitam̃ lega¬
tos utͥq ad chilpicũ re¬
gem miserũt denũtian¬
tes ut aũ ea que de eorũ
regno ꝑuaserat redd̾et
aut se ad belli certamĩa
p̃pararet. Qd̾ ille tũt qͥdẽ
despectui hũit. Quo tp̃r
simster ppłi rumor adu̾¬
sus salonium ⁊ saguta¬
rium ep̃os surrexit. hos
sc̃s nicetius lugdunẽsis¬
ep̃s antistes enutritos
pͥmo quid̃ diaconii. deinde
sacerdotii eos gradib in¬
signiuit. Et saloniũ quid̾
nib. adultiis quoq uaca¬
bant. Et intantũ eorũ
excreuit malicia ut sr̃
uictorẽ trecassinũ anti¬
stitem natalicii sui di¬

Expanded text:
gere, qui et mei successor regni et congregati esses possessor thesauri. Quapropter maneat, oro, quae inter patrem ac filium debet manere dilectio. Unus nos protegat clypeus, una contra adversantes tueatur hasta; et ab hodierno et deinceps talis inter nos cte Deo filios procreavero, te tamen a jure non secernam haeret, simul prandentes et se muneribus honorantes, ad sua sunt reversi. Verumtamen legatos utrique ad Chilpericum regem miserunt, denuntiantes ut aut ea quae de eorum regno pervaserat redderet, aut se ad belli certamina praepararet. Quod ille tunc quidem despectui habuit. Quo tempore sinister populi rumor adversus Salonium et Sagittarium episcopos surrexit. Hos sanctus Nicetius Lugdunensis antistes, enutritos, primum quidem diaconii, deinde sacerdotii eos gradibus insignivit. Et Salonium quidemnibus, adulteriis quoque vacabant. Et in tantum eorum excrevit malitia ut super Victorem Tricassinum antistitem, natalitii sui di
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ manu illos acceꝑant
reddid̾unt. ñ ĩcerto ꝯpe¬
riens nũtio ab ip̃a cuu¬
tate mouens. attimat̃
uenit. Ubi a quibdã ep̃is
s ⁊ ab aliquib pͥmorib
regni qͦndam lotharii
missos directos suscepit
ut uͥ resid̾et ⁊ in regnũ
qd̃ lotharii fu̾at ñ ĩtra¬
ret. don᷑ fr̃ suus ludouicꝰ
rex g̾manie ab expeditõe
hostili de iuunidis cũ qͥbꝰ
p̾̃senti ⁊ p̾t̾ito anno sepe
cõminus sui ꝯgrediẽtes.
aut nicħ aut parũ uti¬
litatis eger̃. ⁊ dãpnũ maxi¬
mũ. retulert reu̾teret᷑ ⁊¬

Expanded text:
us manu illos acceperant, reddiderunt--non incerto comperiens nuntio, ab ipsa civitate movens, Attiniacum venit; ubi a quibusdam episcopis, sed et ab aliquibus primoribus regni quondam Lotharii missos directos suscepit, ut ibi resideret, et in regnum quod Lotharii fuerat non intraret, donec frater suus Hludowicus, rex Germaniae, ab expeditione hostili de Winidis, cum quibus praesenti et praeterito anno saepe cominus sui congredientes, aut nihil aut parum utilitatis egerunt, sed damnum maximum retulerunt, reverteret
Abbreviated transcription (Latin):
pora credit᷑ nõ fuisse. In
hac ualida aquaꝵ ꝓcella
in tantũ apd̃ urbem ro¬
uit ut aque eiꝰ suꝑ mu¬
ios urbis influerent. ⁊¬
maximas in ea regiones
occuparẽt. Subsecuta ẽ
statim hanc ĩundatõnẽ
gͣuissima pestilentia ꝙ
inguinariã appellãt. Que
pͥmũ papã pelagiũ ꝑtu¬
lit.⁊ sine mora extinxit.
Deniq pastore int̾empto

Expanded text:
pora creditur non fuisse. In hac valida aquarum procella in tantum apud urbem Rovit ut aquae ejus super muros urbis influerent et maximas in ea regiones occuparent. Subsecuta est statim hanc inundationem gravissima pestilentia, quam inguinariam appellant. Quae primum papam Pelagium perculit et sine mora exstinxit. Deinde, pastore
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ tanta tribulatõ mise¬
ram quateret urbẽ. beatꝰ
gregoriꝰ qui tunc leuita
erat ⁊ sub pontifice pela¬
gio apocrisarii functus
offõ a cunctis gen̾alit̾
.xͣpͣ. electus est. In cuiꝰ or¬
dinatõe. cum nicħ aliud ꝙͣ
uissio pͥncipis deeẽt non
enĩ licebat tũc tp̃ris quẽ

Expanded text:
 tanta tribulatio miseram quateret urbem, beatus Gregorius, qui tunc levita erat et sub pontifice Pelagio apocrisiarii functus officio, a cunctis generaliter papa electus est. In cujus ordinatione cum nihil aliud quam jussio principis deesset non e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenirẽt. ⁊ de regni ip̃ius
diuisione tͣctarẽt. Plures
ã saniore ꝯsilio illi mãda¬
usq mettis ꝓꝑare satage¬
ret. ⁊ ip̃i tam in itinere
curr̾e maturarẽt. Quoꝵ
ꝯsiliũ Rarolꝰ acceptabiliꝰ
⁊ sͥ salubriꝰ ẽẽ ĩtelligens
iutͣ eoꝵ suggestionẽ ag̾e

Expanded text:
ent et de regni ipsius divisione tractarent; plures autem saniori consilio illi mandausque Mettis properare satageret, et ipsi tam in itinere currere maturarent. Quorum consilium Karolus acceptabilius et sibi salubrius esse intellegens, iuxta eorum suggestion
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt publicꝰ aqͥsgrani
ubi cũ in aliis tum maxĩe
ẽ in marcha hispanica nuꝑ
huiꝰ culpe auctores. qui ab
imꝑatore p̾fecti st̃ duces.
Hos gͦ solũmodo honoribꝰ
adẽptis luere iussit ĩꝑator
culpã huiꝰ ignauie. Itidẽq
baldrico duci foro uiliensie
dũ obiceret᷑ ⁊ ꝓbatum sit.
eiꝰ ignauia ĩ curia uastatã
abulgaris regionẽ nr̃am.
pulsus ẽ ducatu. ⁊ int̾ qua¬
tuor comitatꝰ est eiꝰdem po
testas dissecta. Et quid̾ ĩpe¬
ratoris animꝰ natura mise¬
ricordissimꝰ semꝑ peccanti¬
b miscd̃iam p̾rogare stu¬
duit. At u̾o hii in quib ta¬
lia p̾stita sunt. quomͦ cle¬
m̃tia illiꝰ abusi sũt ĩcredu¬
litatẽ post pauca patebit.
cũ claruerit quomͦ ꝓ ui
te bñficio. sumã ei qnͣtũ
in se fuit ĩportauerint
cladem.

Expanded text:
us publicus Aquisgrani, ubi cum in aliis, tum maxime in marcha Hispanica nupehuius culpe auctores, qui ab imperatore praefecti sunt duces; hos ergo solummodo honoribus ademptis luere iussit imperator culpam huius ignavię. Itidemque Baldrico duci Foroiuliensi dum obiceretur et probatum sit, eius ignavia et incuria vastatam a Bulgaris regionem nostram, pulsus est ducatu et inter quatuor comites eiusdem est potestas dissecta. Et quidem imperatoris animus natura misericordissimus semper peccantibus misericordiam praerogare studuit; at vero hii, in quibus talia praestita sunt, quomodo clementia illius abusi sunt in crudelitatem, post pauca patebit, cum claruerit, quomodo pro vite benefitio summam ei, quantum in se fuit, inportaverint cladem.
Abbreviated transcription (Latin):
Re fert alt̾ quid de eo ⁊ ip̃e
intuitꝰ sit. ꝯsonaq sͥ appa¬
ruerũt sompnii ũba ac ui¬
sio manifesta. Quid plina.
effosus ẽ locꝰ. enormeq auri
ac argenti ĩuentũ pondus.
De quo Guntramnꝰ ciboꝵ mi
re magnitudĩs simul et
pulcͥtud̾is ꝯpacta ĩ ieroso¬
limã mitt̾e destinauit. ad

Expanded text:
Refert alter quid de eo et ipse intuitus sit, consonaque sibi apparuerunt somnii verba ac visio manifesta. Quid plura? effossus est locus, enormeque auri ac argenti inventum pondus. De quo Guntrannus ciborium, mirae magnitudinis simul et pulchritudinis compactum, Hierosolymam mittere destinavit ad
Abbreviated transcription (Latin):
capite oculos cuprẽs fura¬
re labori obdormiuit. Et
ecce ex ore qͥescentis regis
ĩmodũ reptilis aial egres¬
sum oras pp̃ labentis ru¬
iili ꝓcusare. ac in ult̾io¬
rem ripã tͣnͣsire satag̾e
cepit. Qd̾ cernens ille sr̃
uio supposuit. ⁊ sic aĩal
illud ad alt̾am tnͣsmea¬
radice cuidã mõtis ingͦs¬
sum. pꝰ aliqͦt horaꝵ redi¬

Expanded text:
capite, oculos cupiens furari labori, obdormivit. Et ecce ex ore quiescentis regis, in modum reptilis, animal egressum, oras propter labentis rivuli percursare ac ut in ulteriorem ripam transiret satagere coepit. Quod cernens ille, super o superposuit, et sic animal illud ad alteram transmearadice cujusdam montis ingressum, post aliquot redi
Abbreviated transcription (Latin):
bellos prem̾e ac laces¬
sire solebant. Cuius
insolentiam rex lõ¬
gius sibi non feren¬
dam ratus bello eam

Expanded text:
belloque premere aclacessire solebat. Cuius insolentiam rex longius sibi non ferendam ratus bello eam
Abbreviated transcription (Latin):
declaraturã pollicẽs. Dũ
gͦ aurea polũ facies ruti¬
liq iubar soł diẽ decora¬
rent. surgit młr maritiq
auimũ dubia uisione sus¬
pensũ. hac reddidit or̃one
linitũ. has inqͥd mi iuir

Expanded text:
declaraturam pollicens. Dum ergo aurea polum facies rutilique jubar solis diem decorarent, surgit mulier, maritique animum dubia visione suspensum hac reddidit oratione lenitum: « Has, inquit, mi vir
Abbreviated transcription (Latin):
pagũ adͤueniss autissio¬
dorensẽ die qua dñice ce¬
ne ex more in t̾ris celebra¬
bat sacra sollẽpintas. ad
monast̾ium sci romani
nutͥcii qͦndam patris bene¬
dicti diu̾tit. Cuiꝰ gratuita
collocutõe laborẽ longin¬
ꝓximo ẽẽ denũtianit diẽ
quo beatꝰ pat̾ celibem gau¬
dens scand̾et ad patriam.
Et ecce nocte illa que scm̃
p̃cedebat diẽ salb̾i. quo ui¬
uiã palliis stratã. ac in¬
numis coruscã lampa¬
dib ab eiꝰ cella ad celum
mite dilectꝰ dño celum
bñdictus scand̾et. ange¬
lum sͥ dicentẽ audiuit.
Et ad se reu̾sus lacͥmas
uotiue indices uisionis
effundẽs. que cͥ reuelata
fu̾ant scõ romano aꝑuit
ac ꝑticipẽ celestis eũ faci¬
ens gaudii. scm̃ cũ eo ex¬
ultans celebrauit pascha.
Gloriosus ⁊ enĩ in scĩs d̾s
assidue sͥ placitos mirifi¬
cans fsamulos. huic egre¬
gio patͥ. excellentiꝰ cet̾is
uire p̾buit iter ad se ꝑue¬
mendi. Qui inꝯualle po¬

Expanded text:
pagum devenisset Antissiopagum devenisset Antissiodorensem, die qua Dominicae coenae ex more in terris celebrabatur sacra solemnitas, ad monasterium sancti Romani, nutritii quondam Patris Benedicti, divertit. Cujus gratuita collocutione laborem longinoximo esse denuntiavit diem, quo beatus Pater coelestem gaudens scanderet ad patriam. Et ecce nocte illa quae sanctum praecedebat diem Sabbati, quo viviam palliis stratam ac innumeris coruscam lampadibus ab ejus cella ad coelum mite dilectus Domino coelum Benedictus scanderet, angelum sibi dicentem audivit. Et ad se reversus, lacrymas votivae indices visionis effundens quae sibi revelata fuerant sancto Romano aperuit ac participem coelestis eum faciens gaudii, sanctum cum eo exsultans celebravit Pascha. Gloriosus etenim in sanctis Deus assidue sibi placitos mirificans famulos, huic egregio Patri excellentius caeteris jure praebuit iter ad se perveniendi, qui, in convalle po
Abbreviated transcription (Latin):
theod̾ici filiꝰ memoratorũ
nepos regũ italiã cũ maxi¬
mo suoꝵ equitatu ꝯtẽdit.
eamq ab alpib usq ad
rans bucellinũ ducẽ ad
ꝑuadendã siciliã ⁊ reliqͣ
italie finitima reliquit.
Qui tirremo mari tnsfre¬
tato siciliam maxĩa ex
ꝑte subegit. castraq uł
urbes italie ꝑuadẽs ex
exenia regi theodeberto
mutebat.¬
uiꝰ pͥncipis tp̃rib ace¬
nomãnica uibe legati
ad castrũ cassinũ ꝓfecti
beatissimũ patrẽ benedi¬
ctum post heremiticam
ut p̾misimꝰ uitã in illo
scõ degente cenobio om¬
nigena poposcerũt p̾ce
ut frẽs in monasticapba¬
tos ꝯu̾satõe ad occidenta¬
les dirigũt ꝑtes. aquib le¬
ui uigo regłe illis ab ipso
tradite gallicana subd̾et᷑
ceruicositas. Qui gratulã¬
ti aĩo dilectũ suũ discipu¬
lum maurũ ad has nr̃as
nans eo sua sacratissima
caritatis iuĩcło sͥ unitũ
mittebat alũpnũ. Inclitꝰ
gͦ dñi leuita maurꝰ iter
ad gallias agens dum ĩ

Expanded text:
is filius, memoratorum nepos regum, in Italiam cum maximo suorum equitatu contendit eamque ab Alpibus usque ad rans Bucellenum ducem ad pervadendum Siciliam et reliqua Italiae finitima reliquit. Qui, Tyrrheno mari transfretato, Siciliam maxima ex parte subegit, castraque vel urbes Italiae pervadens, ex xenia Theodeberto mittebatus principis temporibus, a Cinnomannica urbe legati ad castrum Cassinum profecti, beatissimum Patrem Benedictum, post eremiticam, ut praemisimus, vitam in illo sancto degentem coenobio, omnigena poposcerunt prece, ut fratres in monastica probatos conversatione ad occidentales dirigeret partes, a quibus leni jugo regulae illis ab ipso traditae Gallicana subderetur cervicositas. Qui gratanti animo dilectum suum discipulum Maurum ad has nostras dnans eo sua sacratissima charitatis vinculo sibi unitum mittebat alumnum. Inclytus ergo Domini levita Maurus, iter ad Gallias agens, dum in
Abbreviated transcription (Latin):
iuimꝰ roborare. Datũ qd̾
fecit m̃se decembrio die
sexto. anno .xluiiͦi. postꝙͣ
childeb̾tus rex. regnare
cepit.

Expanded text:
vimus roborare. Datum quod fecit menso Decembre dies sex, anno XLVIII postquam Childebertus rex regnare cepit.
Abbreviated transcription (Latin):
ost ħ chlodione rege
uita decedẽte. meronẽ
eiꝰ affinis regni fnͣcoꝵ gu¬
b̾nacła suscepit. Regna¬
curricula. Qua tẽpestate
etiã huni rhenũ tͣnͣseũ¬
tes mettis ciitatẽ ꝯcre¬
mant. treueris diripiũt
tungresse deuastãt t̾rito¬
riũ. Ita ꝑ totã galliam
seua belloꝵ exardescebãt
ĩcendia. Ubiq luctꝰ. uͥq
dolor. ⁊ płia mortis yma¬
go. Aurelianensẽ qͦ ade¬
untes urbẽ. obsidione dau¬
dunt. ⁊ ne quis tute egre¬
diat᷑ portis custodia ual¬
latis studioso conamine
ꝓuidẽt. Erat tũc tp̃ris
eius dẽ cuutatis p̾sul uir¬
tute ãmirabił anianus¬
Cuiꝰ m̾itis ⁊ or̃onib ĩma¬

Expanded text:
 Clodione rege vita decedente, Meroveus ejus affinis regni Francorum gubernacula suscepit. Regnacurricula. Qua tempestate etiam Hunni Rhenum transeuntes Metis civitatem concremant, Treviris diripiunt, Tungrense devastant territorium. Ita per totam Galliam saeva bellorum exardescebant incendia. Ubique luctus, ubique dolor, et plurima mortis imago. Aurelianensem quoque adeuntes urbem obsidione claudunt, et ne quis tute egrediatur, portis custodia vallatis, studioso conamine provident. Erat tunc temporis ejusdem civitatis praesul, virtute admirabilis, AnianusCujus meritis et or
Abbreviated transcription (Latin):
o tp̃r obiit eparchus¬
apd̃ engolismã reclau¬
sus. Uir magnifice scĩta¬
tis. qui hoĩem furti gr̃a
patibulo suspensum ui¬
te restituit.

Expanded text:
o tempore obiit Eparchiusapud Engotismam reclusus, vir magnificae sanctitatis, qui hominem, furti gratia patibulo suspensum, vitae restituit.
Abbreviated transcription (Latin):
pacto ad bellũ p̾dcm̃ cõ¬
ficiendũ post natalẽ dũi
in aquitaniã ꝓficiscitur
⁊ ꝑ narbonã iter agens
tolosam agressus cepit
albiensem ⁊ gauuldañ
pagos in dedicionẽ acce¬
pit. ⁊ iuennã reuersus
post ꝙͣ ibi ⁊ paschalis fe¬
sti sacra ꝑegit. ⁊ ex̾titũ
a labore refecit. iam ꝓpe
estate cõfecta m̃se aug̾to
ad reliquias belli ꝓfectus
ẽ. ⁊ bituricã ueniẽs con¬
uentũ more francico in
campo egit. ⁊ inde iter¬
agens ad garonnã flu¬
pluria defensabat ce¬
pit. Int̾ que p̾cipua fue¬
ua. petidcia. Reu̾susq
bituricã excitũ ĩ hib̾na
dimisit. ip̃e ibi considens
natalẽ dñi celebrauit. Eo
anno paulus papa romanꝰ
defũctus ẽ. Cuiꝰ rei nunclꝰ
ibi ad regẽ ꝑuenit.

Expanded text:
acto, ad bellum praedictum conficiendum post natalem Domini in Aquitaniam proficiscitur. Et per Narbonam iter agens, Tolosam adgressus coepit, Albiensem et Gavuldanum. pagos in deditionem accepit. Et Viennam reversus, postquam ibi et paschalis festi sacra peregit, et exercitum a labore refecit, iam prope aestate confecta, mense Augusto ad reliquias belli profectus est; et Bituricam veniens, conventum more Francico in campo egit. Indeque ad Garonnam fluplurima defendebat, coepit, inter quae praecipua fuena et Petrocia. Reversusque Bituricam, exercitum in hi berna dimisit, ipse ibi considens natalem Domini celebravit. Eo anno Paulus papa Romanus defunctus est, cuius rei nuntius ibi ad regem pervenit.
Abbreviated transcription (Latin):
rum qui fu̾int. dũ patrẽ
gladio. matrẽ fluminis
subm̃sione. sororẽ exilii re¬
legatõe dãpnari ꝯspexi.
hiis filii piis mat̾ne q̃rele
ꝯmoti affectib ex̾citum
burgũdiã ccͣ sigismund̃
⁊ godmar̃ filios gundebal¬
di regis pugnaturi ĩgre¬
dumtur.
basilicã scõꝵ mauricii
socioꝵqs eiꝰ magnis extrue¬
bat expensis. in loco nũcu¬
patõ agauno. Cuta eundẽ
quippe locũ magnanimi¬
tatẽ sue ostendit deuoti¬
onis. dũ eẽt uir obtune
ordinẽ psallentiũ ꝯstitu¬
ens sce legionis martires
ꝓpicios sͥ asciuit. oxmine¬
sionib deceptũ unicum
amisisse filiũ. Quẽ dũ
illa odio ꝓsequit᷑ nou̾ca¬
li intm̃ exosum fec̾at
patri ut felle ꝯmoto iu¬
beret eũ puniri gladio.
quid scełis admiẜit. ad
sepulcra scõꝵ recurrẽs se¬
pe. humiq ꝓstratꝰ eos
erga se clem̃tissimos fore
efflagitãs. rogabat ut
siquid minꝰ ꝑfectũ diui¬
neq maiestati. adu̾sum

Expanded text:
rum, qui fuerint, dum patrem rum, qui fuerint, dum patrem gladio, matrem fluminis submersione, sororem exsilii relegatione damnari conspexi. » His filii piis maternae querelae commoti affectibus, exercitum Burgundiam contra Sigismundum et Godmarum, filios Gundebaldi regis, pugnaturi ingrediuntur. basilicam sanctorum Mauricii sociorumque ejus magnis exstruebat impensis, in loco nuncupato Agauno. Circa eumdem quippe locum magnanimitatem suae ostendit devotionis, dum esset vir optimae ordinem psallentium constituens, sanctae religionis martyres propitios sibi adscivit. Meminesionibus deceptum, unicum amisisse filium. Quem, dum illa odio persequitur novercali, in tantum exosum fecerat patri, ut felle commotus juberet eum puniri gladio. quid sceleris admiserit, ad sepulcra sanctorum recurrens saepe humique prostratus, eos erga se clementissimos fore efflagitans, rogabat ut, si quid minus perfectum divinaeque majestati adversum
Abbreviated transcription (Latin):
cius ꝯditor ac rector orbis
d̾s. pat̾ni uos id̾o uoluit oẽ
heredes regni. ut mat̾ne
uos in̾stitũet uindices
ĩurie. Quapp̃ dulcissĩmi
filii felicit̾ nati. feliciꝰ edu¬
cati. si bñ quid de uob̾ pro¬
merui ulciscimini q̃so in¬
iustã patͥs matrisq mee
ĩ fandissimã necem. Gaude¬
am inꝙͣ hos me enutͥsse
mat̾i exequtores doloris
quoꝵ ĩgemisco perisse auos.
magni si adiuu̾ent auc¬
tores honoris. Neq ⁊ enĩ
git tantoꝵ carere patro¬
ciniis ꝓpinqͦꝵ quos uobis
abstulit inimici atrox
ꝑciꝑetis oblectamina.
Quid u̾o spei uob̾ sit ĩ re¬
liqũ aĩadu̾tite. Non par¬
cituros putatis nepotibus
qui ñ peꝑcer̃t fr̃ib. Et
certe illos ꝑua ꝓꝑte regni
emedio sustulert̃ hõium.
Uobis a̾ mitiores fore cẽ¬
setis. quib ablatis magno¬
rũ inerit spes regnoꝵ. Nã¬
q si uos iustã ñ exig̾etis
ultionẽ. ip̃i uob̾ infaustã
inferẽt necẽ. Qd̾ si mini¬
me rõne mouemini mor¬

Expanded text:
tius conditor ac rector orbis, Deus, paterni vos ideo voluit esse haeredes regni ut maternae vos constitueret vindices injuriae. Quapropter, dilectissimi filii, feliciter nati, felicius educati, si bene quid de vobis promerui, ulciscimini quaeso, injustam patris matrisque meae infandissimam necem. Gaudeam, inquam, hos me enutrisse materni exsecutores doloris, quorum ingemisco perisse avos, magni si adviverent auctores honoris. Neque etenimgit tantorum carere patrociniis propinquorum, quos vobis abstulit inimici atrox perciperetis oblectamina. Quid vero spei sit reliquum animadvertite. Nunquid parcituros putatis nepotibus qui non pepercerunt fratribus? Et certe illos parva pro parte regni e medio sustulerunt hominum. Vobis autem mitiores fore censetis, quibus ablatis magnorum inerit spes regnorum? Namque si vos justam non exegeritis ultionem, ipsi vobis infaustam inferent necem. Quod si miseratione non movemini mor
Abbreviated transcription (Latin):
lio cũ solitis sacratñtis
cõmendari fecit. Quosdã
qͥ occur sũ debitũ. fidelitatẽ.
ẜ sͥ impend̾e denegar᷑. s
insuꝑ latͦcinando ex̾citui
obambulabant. ⁊ qͣsq po¬
t̾ant p̾das ex̾cebãt. cõpre¬
hensos legali uissit subdẽ
dñi festiuitas rediit. cand̾¬
q sollẽpnitatẽ pictauis
cũ debito ⁊ solito celebrauͭ
honore. Ibidẽq moranti
⁊ q̃ utilitas poscebat dispo

Expanded text:
lio cum solitis sacramentis lio cum solitis sacramentis commendari fecit. Quosdam, qui occursum debitum et fidelitatem sibi impendere denegarunt, sed insuper latrocinando exercitui obambulabant et quasque poterant praedas exercebant, conprehensos legali iussit subderedominici festivitas rediit, eandemque sollempnitatem Pictauis cum debito et solito celebravit honore. Ibidemque moranti et que utilitas poscebat dispo
Abbreviated transcription (Latin):
a patre karclo dati fue¬
rant. ab aquitanie fim¬
b eliminar̃. Post quoꝵ
abscessũ qͣnta ⁊ qualia
em̃serint maloꝵ uitioꝵ¬
ẜ monstra. ⁊ publica.
⁊ pͥuata in eod̃ regno.
moderna qͦ p̾sentiũ stu¬
dia rep̾sentãt. Uolebat
pussimꝰ imꝑator pie ⁊
rõnabiłr educari puerũ.
ne uitis ꝓstitutꝰ nec cͥ
nec aliis p̾ẽẽ ⁊ ꝓdesse pꝰea
poss. cogitans illud qd̾
quidã cũ filus in teneri¬
ori etate adhuc potitis
positis trade regnũ nol¬
let. talit̾ se extu sasse
legit᷑. Ego enĩ ñ ꝙ in¬
uideam ex me genitis.
honorifice eos haberi ue¬
to. s qr noui ħ adolescẽ¬
bem pecut. ⁊ tã ec̃c̃astica
ꝙͣn publica suo more dis¬
posuit. deuide ad regni aqͥ¬
tanici ordinatõem sese¬
ꝯu̾tit. Mouit nãq ab eod̃
loco cũ regina ⁊ filio ka¬
rolo. ⁊ ualida manu ⁊ li¬
gerim amne tnͣsmisso
aruernoꝵ urbẽ petiit. ibiq
fideles suos occurrentes
benigne uixͣ morẽ solitũ
suscepit. ⁊ karolo suo fi¬

Expanded text:
a patre Karolo dati fuerant, ab Aquitanię finibus eliminarunt. Post quorum abscessum quanta et qualia emerserint malorum vitiorumque monstra et publica et privata in eodem regno, moderna quoque praesentium studia repraesentant. Volebat piissimus imperator pie et rationabiliter educari puerum, ne vitiis prostitutus nec sibi nec aliis praeesse et prodesse postea posset, cogitans illud, quod quidam, cum filiis in teneriori etositis tradere regnum nollet, taliter se excusasse legitur: Ego enim non quod invideam ex me genitis, honorifice eos haberi veto, sed quia novi adolescenbem petiit, et tam ecclesiastica quam publica suo more disposuit. Deinde ad regni Aquitanici ordinationem se cconvertit. Movit namque ab eodem loco cum regina et filio Karolo et valida manu, et Ligeris amne transmisso, Aruernorum urbem petiit, ibique fideles suos sibi occurrentes benigne iuxta morem solitum suscepit et Karolo suo fi
Abbreviated transcription (Latin):
it ad reghisburc per¬
gẽs restitiũ. Unudoꝵ re¬
gulũ a karlomãno ꝑ do¬
lũ nepotis ip̃iꝰ restitii cap¬
tũ. ⁊ aliqͣndiu ĩ custodia
uicũ ⁊ karolũ ad se ueni¬
re p̾cepit. Qui sentiẽtes
satagente matre ĩclina¬
tiorẽ ẽẽ uolũtatẽ patͥs¬
erga karlomãnũ ꝙͣ erga
se ad illũ uẽire detͣctauer̃.

Expanded text:
it, ad Reginisburg pergens, Restitium, Winidorum regulum, a Carolomanno per dolum nepotis ipsius Restitii captum et aliquandiu in custodia wicum et Carolum ad se venire praecepit. Qui sentientes, satagente matre inclinatiorem esse voluntatem patrierga Carolomannum quam erga se, ad illum venire detrectaver
Abbreviated transcription (Latin):
nutue societatis adin¬
uicẽ ded̾unt. ut in cõi
tractatu pariq cõsen¬
su que pacis ẽẽnt sectã¬
tes. iusticia ⁊ equitatis
uira in subditis custo¬
dirent. Equib flauca¬
tus in burgundiã trã¬
siens cõmissa sͥ munia
ĩpiger curabat. Euius
restitit conatib. Uuille¬
qui gen̾is nobilitate ⁊
opum affluentia se se
extollens despectui du¬
cebat illi subici. aut
eiꝰ parere p̾ceptis. Flau¬
catus tñ id sͥ fore dissi¬
mulans cognitũ. men¬
se maio ad gu̾ale pla¬
citum cum clodoneo
cabilonis agi decretum
ꝓperare nõ distulit. Quo
etiam Uuillebaldꝰ cum
ĩiudioso satis agnime
⁊ qd minari bellũ uide¬
ret᷑ ꝑtendit. Nec palati¬
um ingredi uoluit me¬
tuens uidelz ne a flau¬
cato ĩcautus oppͥm̾et᷑᷑
Qd̃ uͭ flaucatus aĩadũ¬
tit palatio egressus eũ
int̾fic̾e uoluit. Cui se¬
se frat̾ amalb̾tus obui¬
um tulit. ⁊ a uuillebal¬
di frustͣ resist̾e parãte
nece eripuit. Exinde
flaucatꝰ rimabat᷑ opor¬

Expanded text:
utuae societatis ad invicem dederunt, ut in communi tractatu parique consensu, quae pacis essent sectantes, justitiae et aequitatis jura in subditis custodirent. E quibus Flaucatus in Burgundiam transiens commissa sibi munia impigre curabat. Cujus restitit conatibus Williqui generis nobilitate et opum affluentia sese extollens, despectui ducebat illi subjici, aut ejus parere praeceptis. Flaucatus tamen id sibi dissimulans cognitum, mense Maio ad generale placitum cum Clodoveo Cabillonis agi decretum properare non distulit. Quo etiam Willibadus cum invidioso satis agmine, et quod minari bellum videretur, pertendit. Nec palatium ingredi voluit, metuens videlicet ne a Flaucato incautus opprimeretur. Quod ubi Flaucatus animadvertit, palatio egressus eum interficere voluit. Cui sese frater Amalbertus obvium tulit, et Willibadum frustra resistere parantem neci eripuit. Exinde Flaucatus rimabatur oppor
Abbreviated transcription (Latin):
boris. suspensũq tintĩna¬
bulũ collo equi cui p̾si¬
debat ferens. hortat᷑ soci¬
os ut suũ õs seqͣntur ex¬
emplũ. Qui certatĩ ar¬
boꝵ p̾cisis ramis. Arreptis¬
q una tintinnabulis fa¬
ctum imitati ducis. ma¬
tutini hostilib astitere
castris. Int̾ea fredegũdis
clothariũ filiũ suũ ꝓpͥis
gestans ulnis usq ad lo¬
cum certaminis arma¬
tũ p̃cedebat exercitum
ut miseratõ eos infãtis
accend̾et quẽ si icti forẽt
captiuũ de rege facturi

Expanded text:
boris, suspensumque tintinnaboris, suspensumque tintinnabulum collo equi cui insidebat ferens, hortatur socios ut suum omnes sequantur exemplum. Qui certatim arborum praecisis ramis, arreptisque una tintinnabulis, factum imitati ducis, matutini hostilibus astitere castris. Interea Fredegundis Clotarium filium suum propriis gestans ulnis, usque ad locum certaminis armatum praecedebat exercitum, ut miseratio eos infantis accenderet, quem, si victi forent, captivum de rege facturi
Abbreviated transcription (Latin):
maiestati regie. Fou̾ent
porro honorẽ quẽ ꝯfe̾ndũ
in cuiuis adhuc posito es¬
timauissẽt. ne in mat᷑a
etate uacuus potestatis
plenꝰ ignominie rex re¬
man̾et. se certe quibꝰ pos¬
set modis remun̾atõni
ꝓ filio ñ defuturã. que
spectatrix cunctoꝵ ac te¬
stis uniꝰcuiꝰq. uł ignauie
uł uͥtutis in emmẽtiori
ꝯstituta loco. desuꝑ pug¬
nam spectaret. Cumq
na reddidiss aĩosiores
ad extremũ intulit. Ne
ait quẽ piam ur̃m młti¬
tudo det̾reat adu̾sarioꝵ
si aꝑta ꝯgrediamini frõ¬
te. ĩueni fallendi eos urã.
que uob̾ pariat uictoriã.
uos tantũ seqͥmini me p̾¬
uiam. ⁊ que land̾icũ uicẽ
regis agentẽ. me sug̾ente
iuderitis face̾. uos qͦ eadẽ
facite. Placuit cunctis ꝙ
dix̾at regina. ⁊ ex ꝯsilii
sñia regẽ adhuc matris
sugentẽ ulera. ferrata
secunt᷑ agmina. In tẽpe¬
state nocte surgẽs ex̾titꝰ
siluam landerico ducẽte
est ingressus. Qui arrep¬
ta securi ramũ p̾cidit ar¬

Expanded text:
majestati regiae. Foverent porro honorem, quem conferendum in cunis adhuc posito aestimavissent, ne in matura aetate vacuus potestatis, plenus ignominiae rex remaneret. Se certe, quibus posset modis, remunerationi pro filio non defuturam, quae spectatrix cunctorum, ac testis uniuscujusque vel ignaviae, vel virtutis, in eminentiori constituta loco desuper pugnam spectaret. » Cumque na reddidisset animosiores, ad extremum intulit: « Ne, ait, quempian vestrum multitudo deterreat adversariorum. Si aperta congrediamini fronte, inveni fallendi eos viam, quae vobis pariat victoriam. Vos tantum sequimini me praeviam, et quae Landericum, vicem regis agentem, me suggerente videritis facere, vos quoque eadem facite. » Placuit cunctis quod dixerat regina, et ex consilii sententia regem adhuc matris sugentem ubera ferrata sequuntur agmina. Intempesta nocte surgens exercitus, silvam Landerico ducente est ingressus. Qui, arrepta securi, ramum praecidit ar
Abbreviated transcription (Latin):
um colũt. huiꝰ st̃ płima
simulatͣ. hũc oĩum in¬
uentorẽ artiũ f erũt.
hunc uiaꝵ atq itinerũ
ducẽ. hũc ad q̃stus pecu¬
nie mcaturasq hr̃e.
uim maximã arbitͣnt᷑.
Post hc̃ apollinẽ ⁊ mar¬
De his eandẽ fere ꝙͣ re¬
lique gentes hñt oppĩo¬
nem. apollinẽ morbos
depelłe. mineruãopeꝵ
atq artificioꝵ initia
trad̾e. Iouẽ imperium
celeste ten̾e. Martem
bella reg̾e. Huic cũ p̾lio
dimicare ꝯstituert̃: ea
aĩalia capta ĩmolant.
reliqͣs q res ĩunũ locũ
ꝯferunt. młtis ĩ ciuita¬
tib. haꝵ reꝵ extrutos tu

Expanded text:
t plurima simulacra. Hunc omnium inventorem artium ferunt, hunc viarum atque itinerum ducem, hunc ad quaestus pecuniae mercaturasque habere vim maximam arbitrantur. Post hunc Apollinem, et MarDe his eamdem fere quam reliquae gentes habent opinionem, Apollinem morbos depellere, Minervam operum atque artificiorum initia tradere, Jovem imperium coeleste tenere, Martem bella gerere. Huic, cum praelio dimicare constituerunt, ea animalia capta immolant, reliquasque res in unum locum conferunt. Multis in civitatibus harum rerum exstructos tu
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ audiens. cũ quib po¬
tuit eos aggressus ẽ. ⁊
magnã ꝑtem de hiis qui
p̾dam ducebãt occisis. ⁊
maxiẽ ã ex illis qui remũ
adier̃t uolentib ad soci¬
os suos redire p̾dam ex¬
cussit. Maior u̾o ⁊ fortior
pars de normãnis ĩ quadã
uilla q̃ uocat᷑ auallis se re¬
clusit. Uͥ eos illi qͥ erant
cũ carlomãno sine ꝑicło
cra uespam pedetentĩ re¬
trou̾si in uicinis uillis se
collocauer̃. Normanu u̾o

Expanded text:
nem audiens, cum quibus potuit eos aggressus est, et magnam partem de his qui praedam ducebant occidit, et maxime autem ex illis qui Remum adierunt, volentibus ad socios suos redire, praedam excussit. Major vero et fortior pars de Nortmannis in quadam villa quae vocatur Avallis se reclusit, ubi eos illi qui erant cum Carolomanno, sine periculo circa vesperam pedetentim retro reversi, in vicinis villis se collocaverunt. Nortman
Abbreviated transcription (Latin):
buit. Sane post memo¬
ratã synodũ dum beat᷑
gregoriꝰ ad ꝓpͥa rediturꝰ
cum sco saliuo familia¬
re colloquiũ in atrio do¬
mus regie hr̃et. ait ad
eum uir dñi saluius.
uides ne o frat̾ suꝑ tectũ
aule que ego cerno. Cui
cum ille responderet se
nil aliud ꝙͣpͣ tegulas qͣs
rex pridẽ suꝑponi usse¬
rat uidere. rogaretq
ut sub se aliud quolib
cerneret iudicaret. esti¬
mabat enĩ illũ solito
more iocari. ille iterato
ad eum. Conspicio ĩquit
gladiũ ire dei suꝑ hanc
dependentẽ domũ. Nõ fru¬
stra hec uaticinatꝰ est. Nã
post .xx. dies duo filii re¬
gis mortui sũt. de quib
paulo post dicemꝰ. ꝓp̃e qͦ
arthip̃sul gregoriꝰ. Una
noctiũ post matutinos
hymnos strato recubãs
uidit angłm dei super
ecc̃am uolantẽ. ⁊ clara
uoce dicebat. heir. heu.
ꝑcussit deus chilpicum
⁊ cunctos filios eiꝰ. nec
erit ex hiis qui nĩc ui¬
uunt. ullus in regno eiꝰ
hoc tp̃r synodꝰ apud lug¬
dunũ ꝯgregata. młtos

Expanded text:
ost memoratam synodum, dum beatus Gregorius, ad propria rediturus, cum sancto Salvio familiare colloquium in atrio domus regiae haberet, ait ad eum vir Domini Salvius: « Videsne, o frater, super tectum aulae quae ego cerno? » Cui cum ille responderet se nil aliud quam tegulas, quas rex pridem superponi jusserat, videre, rogaretque ut, si ipse aliud quidlibet cerneret, indicaret aestimabat enim illum solito more jocari, ille iterato ad eum. « Conspicio, inquit, gladium irae Dei super hanc dependentem domum. » Nec frustra haec vaticinatus est. Nam post viginti dies duo filii regis mortui sunt: de quibus paulo post dicemus. Ipse quoque archipraesul Gregorius, una noctium post matutinos hymnos strato recubans, vidit angelum Dei super ecclesiam volantem, qui clara voce dicebat: « Heu! percussit Deus Chilpericum et cunctos filios ejus. Nec erit ex his qui nunc vivunt ullus in regno ejusHoc tempore synodus apud Lugdunum congregata multos
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Quoꝵ grifo qui ce¬
teris maior natu erat
matrẽ habuit nõie su¬
uanahilde.nepte odilo
nis baioarioꝵ ducis. hec
illũ maligno ꝯsilio ad
spem tociꝰ regni ꝯcitauit.
in tantũ ut sine dilati¬
one laudunũ cuutatẽ
occuparet ac bellũ fr̃b
indic̾et. Qui celeriter
excitu collecto landimil
obsidentes frẽm in dedi¬
cionẽ accipiũt. atq inde
ad regnũ ordĩnand̾ ac
ꝓuincias que pꝰ mortẽ
patris a francoꝵ socie¬
tate desciñant recupan¬
das anmoss intendũt.¬
⁊ ut in externa ꝓfecti
domi oĩa tuta dimitte¬
rent. karlomannꝰ gri¬
in nouo castello qd̃ iuxͣ
arduennã situm est
custodiri fecit. In qua
custodia usq ad tempꝰ
quo id karlomaiꝰ ro¬
mam ꝓfectus est dicit᷑

Expanded text:
nem, quorum Grifo, qui ceteris minor natu erat, matrem habuit nomine Swanahilde, neptem Odilonis ducis Baioariorum. Haec illum maligno consilio ad spem totius regni concitavit, in tantum, ut sine dilatione Laudunum civitatem occuparet, ac bellum fratribus indiceret. Qui celeriter exercitu collecto Laudunum obsidentes, fratrem in deditionem accipiunt, atque inde ad regnum ordinandum ac provin cias, quae post mortem patris a Francorum societate desciverant, rec iperandas animos intendunt. Et ut in externa profecti domi omnia tuta dimitterent, Karlomannus Griin Novo-castello, quod iuxta Arduennam situm est, custodiri fecit, in qua custodia usque ad tempus quo idem Karlomannus Roman profectus est, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
titi sũt cũ neq ibi ꝯsist̾e
posse satis tutũ ud̾e̾t᷑ n¬
ad lothariũ se uing̾e uale¬
rent. uerẽtes ne aut ibi cõ¬
sistentib ĩperator suꝑueni¬
ret. aut certe ad suos ꝓperã¬
tib initĩe obiuaret ad
lothariũ qͣntociꝰ mittũt
ti discrimĩs cͥcum uallarat¬
metꝰ. Qui audito eoꝵ ꝑicl̃o
⁊ reb gestis. eis deliberauit
succurrere.

Expanded text:
titi sunt, cum neque ibi consistere titi sunt, cum neque ibi consistere posse satis tutum videretur, neque Lothario se jungere valerent, verentes ne aut ibi consistentibus imperator superveniret, aut certe ad suos properantibus in itinere obviaret, ad Lotharium quantocius mittunt, ti discriminis metus circumvallaret. Qui audito eorum periculo, et rebus gestis, deliberavit eis succurrere.
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝑegit. Post cuiꝰ
celebritatẽ ꝑ ardennã ue¬
natõe se se excuit. ⁊ post
sc̃i pantecostes festiuitatẽ
in ꝑtes romerici montis
uenatõi atq piscatõi ope¬
ram dedit. Sane recedẽte
filio ĩꝑatoris lothario a
patre. ⁊ in partes p̾dc̃as
abeunte remãserãt in
neustrie ꝑtib. lamb̾tus
comes ⁊ mat fridꝰ cet̾iq
ꝙͣ plurimi qui easd̾ par¬
tes ꝓpͥa ui. ten̾e nitebãt᷑.
Quã rẽ egre ferentes odo
corripiunt. eosq pelłe ilł
nitebant᷑ locis. aut certe
cũ eis cogredi. Que res cũ
segniꝰ ꝙͣ decuit ãminist᷑ͣ¬
ret᷑ ⁊ minꝰ caute cͥcõspic̾ẽ¬
tur ñ mininã eis ĩtulit
calamitatẽ. Dũ enĩ inspe¬
rato ilł hostes suꝑuener̃
illi aũt minori ꝙͣ res postu¬
labat cautela ut̾ent᷑: in si¬
stentib tͥga hostib nuda¬
uer̃t. Ibiq ⁊ ip̃e odo cum
fr̃e int̾iit uiulłmo. płimis¬
q aliis. cet̾i salutẽ in fuge
sb̾sidio posuer̃. Quo nego
ꝑacto. hii qui uictoria po¬

Expanded text:
Post cuius celebritatem per Arduennam venatione sese exercuit, et post sancti pentecostes festivitatem in partes Romerici montis venationi atque piscationi operam dedit. Sane recedente filio imperatoris Hlothario a patre et in partes praedictas abeunte, remanserant in Neustrię partibus Lantbertus comes et Matfridus ceterique quamplurimi, qui easdem partes propria vi tenere nitebantur. Quam rem ęgre ferentes Odo corripiunt eosque pellere illis nitebantur locis aut certe cum eis congredi. Que res cum segnius quam decuit administraretur et minus caute circumspiceretur, non minimam eis intulit calamitatem: Dum enim insperato illis hostes supervenerunt, illi autem minori quam res postulabat cautela uterentur, insistentibus terga hostibus nudaverunt; ibique et ipse Odo cum fratre interiit Uuillelmo plurimisqsubsidio posuerunt. Quo negotio peracto, ii qui victoria po
Abbreviated transcription (Latin):
dui passa ẽ semet ydola-¬
trie ẜuire demonũ. Nã
creatori pociꝰ ꝙͣ creature
subdi rectuis ducẽs. ip̃a
ut ita dem̃ siti sui pͥmor¬
dia regni xp̃o auspice cep¬
ta cultui ip̃iꝰ ip̃iꝰ dedicare
maluit. hinc ad altiora se
subrigens. catholice fidei
norma ardentiꝰ usu desi¬
derio. ea cũ regni t̾minis
su excitata impetũ ñ re¬
frenabat suũ s adung̾ẽ¬
sͥ finitimos bello coactos.
haud quaꝙͣ dissimuland̾
arbitͣbat᷑: donec aleman¬
noꝵ gens dñatõis iugũ
fre detrectãs. bellũ ĩma¬
ne extitauit. Qd̾ quid̃ rex
regũ ip̃ius gentis. regnĩ
tenebat. solert̾ ad incto¬
riã usq ꝑduxit. S hec
ꝓpͥo digesta refe̾nt᷑ in lo

Expanded text:
diu passa est semet idololdiu passa est semet idololatriae servire daemonum. Nam Creatori potius quam creaturae subdi rectius ducens, ipsa, ut ita dictum sit, sui primordia regni Christo auspice coepta, cultui ipsius dedicare maluit. Hinc ad altiora se subrigens catholicae fidei norma, ardenti usa desiderio, ea cum regni terminis su excitata impetum non refrenabat suum, sed adjungere finitimos bello coactos haudquaquam dissimulandum arbitrabatur, donec Alamannorum gens, dominationis jugum ferre detrectans, bellum immane excitavit. Quod quidem rex regum ipsius gentis regnum tenebat, solerter ad victoriam usque perduxit. Sed haec proprio digesta referentur in lo
Abbreviated transcription (Latin):
infit. P idẽ tp̃c haud du¬
gurtham a romanis ge¬
rebat᷑. a ducib nr̃is qͥnto
scipione. ⁊mẽmo man¬
lio adu̾sus gallos male
pugnatũ ẽ. Quo metu.
oĩs italia ꝯtremu̾at. Illi¬
q ⁊ usq ad nr̃am memo¬
riam romari sic hũere.
alia oĩa lͥituti sue ꝓna
ẽẽ cũ gallis ꝓ salute nõ
tio. Incipit proemium.
Egum frãcoꝵ antiqͣ
troiane gentis ꝓsapra
nobilitatẽ: tum uiroꝵ
ferocis corpis aĩq uͥtute.
tum maxĩe regũ excellẽ¬
tissima sꝑ uiguisie po¬
tentia luce clariꝰ ꝯstat.
Que ꝓ c̾to natio licet eo
quo censet᷑ nõie p̾ferox
ẽẽ cognoscat᷑. mãsuetu¬
dinis tñ eiꝰ insignia ad̾o
elucẽt ut rebelliũ colla
hostiũ ñ tam uindice fe¬
rire mucrone ꝙͣ sͥ subic̾e
malu̾it. U̾m ut diximꝰ
cũ regũ p̾cellentissima
floru̾it auctoritate. uuoꝵ¬
q p̾ualida aĩositate. nõ
tam finiũ ampliare spa
⁊ partere norat sbiectis
⁊ debellare suꝑbos. Que
młtaꝵ nationũ dũ nõ

Expanded text:
it: « Per idem tempus haud dugurtham a Romanis gerebatur, a ducibus nostris, Quinto Scipione et Memmio Manlio, adversus Gallos male pugnatum est. Quo metu omnis Italia contremuerat. Illique et usque ad nostram memoriam Romani sic habuere, alia omnia virtuti suae prona esse; cum Gallis pro salute, non TRegnum Francorum, antiqua Trojanae gentis prosapia nobilitatum, cum virorum ferocis corporis animique virtute, tum maxime regum excellentissima semper viguisse potentia, luce clarius constat. Quae pro certo natio, licet eo quo censetur nomine praeferox esse noscatur; mansuetudinis tamen ejus insignia adeo elucent, ut rebellium colla hostium non tam vindici ferire mucrone quam sibi subjicere maluerit. Verum, ut diximus, cum regnum praecellentissima floruerit auctoritate virorumque praevalida animositate, non tam finium ampliare spatet parcere norat subjectis, et debellare superbos. Quae t nationum, dum non
Abbreviated transcription (Latin):
comitatui eiꝰ adheserunt
Qui ꝑ siciliam iter faciẽs
in ciuitate cathinensi qͦs¬
dam ad sacros ꝓmouit or

Expanded text:
comitatui ejus adhaeserunt. Qui per Siciliam iter faciens, in civitate Cathinensi quosdam ad sacros promovit or
Abbreviated transcription (Latin):
sioꝵ cõmotũ contͣ theo¬
dericũ regẽ ⁊ ebromũ
aciem dirigũt. Contͣ
quos theodericꝰ ⁊ ebroinꝰ
in loco nũcupato luco¬
se ĩuicẽ cede magna pro¬
sternũt. corruit q ibi ĩ¬
finita turba ppłi. Austra¬
sii deuicti in fugã u̾si
t̾ga u̾terũt. Ebromus
eos cede crudelissima inse¬
cutus ẽ. maxĩa ꝑte ex
illa regione uastata.mar¬
tinus ꝑ fugã elapsus
lauduno clauato ĩgres¬
sus illuc se reclusit. Pip¬
pistꝰ aũt altrinsecꝰ eua¬
sit. Ebromꝰ itaq patrata
uictoria reu̾sus ẽ. Ueni¬
ens q cum ex̾citu erchie¬
co uilla ad martinũ di¬
rigit nũtios ut data sa¬
cram̃ta cũ fiducia ad re¬
gem theod̾icũ ueniret.
Hoc dolose ac fallacit̾ suꝑ
uacuas capsas ei iurãtes
Ille u̾o credens eis erchre¬
co ueniens ibi cũ socus

Expanded text:
siorum commotum, contra Theudericum regem et Ebroinum aciem dirigunt. Contra quos Theudericus et Ebroinus ; loco nuncupante Lucose invicem cede magna prosternunt. Corrueruntque ibi infinita turba populi. Austrasii devicti, in fugam lapsi, terga verterunt. Ebroinus eos cede crudelissima insequutus, maxima parte ex illa regione vastata. Martinus per fugam elapsus, Lauduno Clavato ingressus, illuc se reclusit; Pippinus autem altrinsecus evasit. Ebroinus itaque, patrata victoria, reversus est. Veniens cum exercitu Erchreco villa, ad Martinum dirigit nuncios, ut, data sacramenta, cum fiducia ad regem Theudericum veniret. Hoc dolose ac fallaciter super vacuas capsas ei iurantes, ille vero credens eos, Erchreco veniens, ibi cum soc
Abbreviated transcription (Latin):
nõ int̾ficeret᷑. Cũ u̾o eũ
ad regẽ ꝑduxiss egit ut
int̾imeret᷑. Qd̃ uͥ dacho
in custodia positꝰ agnouit.
confessus cuidã pb̃ro pec¬
cata sua pnĩam nesciẽte
rege peciit. Qua accepta
int̾ fectus est. Porro drac¬
colemis a Guntrãno duce
eo qd̃ diximꝰ int̾ fectꝰ ẽ modo.

Expanded text:
non interficeretur. Cum vero eum non interficeretur. Cum vero eum ad regem perduxisset, egit ut interimeretur. Quod ubi Dacco in custodia positus agnovit, confessus cuidam presbytero peccata sua, poenitentiam nesciente rege petiit. Qua accepta, interfectus est. Porro Draccolenus a Guntranno duce eo quo diximus interfectus est modo.
Abbreviated transcription (Latin):
psalt̾ium recitando. nũꝙͣ
a psalmodia cessare uide¬
rent᷑. Qui tñ post paululũ
ad suũ in tantũ reu̾si sũt
uomitũ. ut forncatõi et
ebrietati inẜuientes dũ
cłici matutmos psallent
himnos ip̃i adhuc ĩ ꝯuiuio
positi uina flagitarent.
Incipiente ã aurora cꝯda¬
ti mollib usq ad t̾ciam
diei horã sompnũ capiebãt
Cũq in talib u̾sarentur
deũ post t̾ga ponentes. ip̃i
qͦ a deo p̾positi. iram eius
incurrerunt. ut in se¬
quentibus demonstra¬
bimius.
lis dieb chilꝑicus picta¬
fidelesq nepotis sui uide¬
lic childeb̾ti regis cũ en¬
nodio duce. ab eiꝰ sunt ho¬
minib pulsi. Ennodius
itaq exilio trusus facul¬
tatib fisco subactis. post
annũ patrie. ⁊ suis reddi¬
tus est reb. Dacho autẽ
dagarici siliꝰ relicto chil¬
perico. dũ uͥq uagaret᷑
a dracoleno duce qui di¬
cebat᷑ industͥus fraude
captus est. iurante sͥ qd̃

Expanded text:
Psalterium recitando, nunquam Psalterium recitando, nunquam a psalmodia cessare viderentur. Qui tamen post paululum ad suum in tantum reversi sunt vomitum ut fornicationi et ebrietati inservientes, dum clerici matutinos psallerent hymnos, ipsi adhuc in convivio positi vina flagitarent. Incipiente vero aurora, circumdati mollibus usque ad tertiam diei horam somnum capiebant. Cumque in talibus versarentur, Deum post terga ponentes, ipsi quoque a Deo postpositi iram ejus incurrerunt, ut in sequentibus demonstrabimus.His diebus, Chilpericus Pictafidelesque nepotis sui, videlicet Childeberti regis, cum Ennodio duce, ab ejus sunt hominibus pulsi. Ennodius itaque exsilio trusus, facultatibus fisco subactis, post annum patriae et suis redditus est rebus. Dacco autem Gadarici filius, relicto Chilperico dum ubique vagaretur, a Draccoleno duce, qui dicebatur Industrius, fraude captus est, jurante sibi quod
Abbreviated transcription (Latin):
q ad audĩam sustm̃e. hoc
Sagittariꝰ a deo indigne tu¬
lit. ut de rege ĩdigna lo¬
quens publice ꝓclamaret
filios regis ñ fore regna¬
turos eoqd̃ mat̾ eoꝵ ex
magnacharii fuiss fami¬
lia.Erant nãq adhuc fi¬
lii regis suꝑstites. ꝓpt̾ hoc
rex in ira ꝯmotus. equos
eoꝵ ⁊ cuncta que habebãt
abstulit. ⁊ ip̃os in duob
monast̾iis a se ꝓcul diui¬
sis pñiam ag̾e instituit.
mandans ꝓpͥis iudicib cir¬
cum ea loca ꝯstitutis. ut
eos cum sũma armatoꝵ
cautela.custodirent.ne
forte laberent᷑. Tunc forte
seniore ex filiis regis egro¬
tante. accedẽtes quidam
familiaꝵ eiꝰ ad eũ sua se¬
runt. ut p̾fatos ep̃os ad
ꝓpͥas iuberet cegredi eccłias.
ne fortassis ob eoꝵ dãpnati¬
onẽ ira dei suꝑ domũ incũ¬
beret. pͥncipis. Cũq rex pe¬
tita nõ abnuiss. Salonius
⁊ sagutarius regressi ad
sua. tam eximios sc̃e religi¬
oms cultores se ostendebãt
ut cotidie totũ ex ordine

Expanded text:
que ad audientiam sustinere. Hoc que ad audientiam sustinere. Hoc Sagittarius adeo indigne tulit ut de rege indigna loquens, publice proclamaret: « Filios regis non fore regnaturos, eo quod mater eorum ex Magnacharii fuisset familia. » Erant namque adhuc filii regis superstites. Propter hoc rex ira commotus, equos eorum et cuncta quae habebant abstulit et ipsos in duobus monasteriis a se procul divisis poenitentiam agere constituit, mandans propriis judicibus circum ea loca constitutis ut eos cum summa armatorum cautela custodirent, ne forte elaberentur. Tunc forte seniore ex filiis regis aegrotante, accedentes quidam familiarium ejus ad eum, suaserunt ut praefatos episcopos ad proprias juberet regredi Ecclesias: ne fortassis ob eorum damnationem ira Dei super domum incumberet principis. Cumque rex petita non abnuisset, Salonius et Sagittarius regressi ad sua, tam eximios sanctae religionis cultores se ostendebant ut quotidie totum ex ordine
Abbreviated transcription (Latin):
gis delata ex eiꝰ iussu
collecta est sinodꝰ apud
lugdunĩ quo p̾sidente
scõ nicetio hos ꝯuictos
a ꝓpͥis expulit sedib. Uñ
illi grauit̾ indignati. re¬
gis gr̃am sͥ adqͥrentes. ac¬
ceptis ab eo epłis. ad pͥpͣm
romanũ ioħ̾em ꝓfecti
sunt.Cui ꝑsuadentes se
ĩiuste dãpnatos scͥpta eiꝰ
ad regẽ detulerũt. iuben¬
tia ut siuis restituerent᷑
locis. Quos rex u̾bis cor¬
ripiens ad ꝓpͥas iussit ur¬
bes redire. at illi cũ uicto
re pacẽ facientes. hoĩes
qui ei ĩiurias irrogau̾ant
direxunt. ut ip̃e in eis
ulcisceret᷑. Qui dñici pre¬
cepti memor. ñ reddens
mala ꝓ malis. illesos di¬
misit ad ꝓpͥa. Salonius
deniq ⁊ sagutariꝰ pessimis
cotidie adterentes peiora
gentes młta ꝑpetrarũt
homicidia. In ciuib pa¬
ri modo suis ita crudeliter
seuiebãt ut młtos usq
ad effusionẽ sanguinis
cederẽt. Qd̃ uͥ regi gũtran¬
no nũciatũ est. eos exhib̾i
p̾cepit. a p̾sentia tũ suaus¬

Expanded text:
gis delata, ex ejus jussu collecta est synodus apud Lugdunum, qua praesidente sancto Nicetio, hos convictos a propriis expulit sedibus. Unde illi graviter indignati, regis gratiam sibi acquirentes, acceptis ab eo epistolis ad papam Romanum Joannem profecti sunt. Cui persuadentes, se injuste damnatos, scripta ejus ad regem detulerunt, jubentia ut suis restituerentur locis. Quos rex, verbis corripiens, ad proprias jussit urbes redire. At illi, cum Victore quidem pacem facientes, homines qui ei injurias irrogaverant direxerunt ut ipse in eis ulcisceretur. Qui Dominici praecepti memor, non reddens mala pro malis, illaesos dimisit ad propria. Salonius denique et Sagittarius, pessimis quotidie adjicientes pejora,gentes, multa perpetrarunt homicidia. In civibus pari modo suis ita crudeliter saeviebant ut multos usque ad effusionem sanguinis caederent. Quod ubi regi Guntranno nuntiatum est, eos exhiberi praecepit, a praesentia tamen sua us
Abbreviated transcription (Latin):
regere. ne forte qd̃ d̃s auer¬
tat me ante tp̃s sublato
⁊ ip̃i careant nutritore.
⁊ uos rectore. Cumq eiꝰ
u̾ba ãmirans ppłs laudas¬
set dñm ꝓ eiꝰ rogabat sa¬
lute.
dis chilꝑici regis filia
ꝙͣ ad hispanias missam
fuisse diximꝰ. tolosam ue¬
niens moras itin̾is ibi
ĩnectere cepit. S ꝑlato
ad aures desiderii ip̃ius¬
urbis ducis. de morte chil¬
perici nũcio capta. ac the¬
sauris oĩb spoliata in ba¬
silicam sce marie ꝯfugit¬
Cui desid̾ius arctũ ꝯstitu¬
ens uictũ omne thesau¬
rum sigillo munitũ in
quadã domo fortissimis
tradidit uiris custodien

Expanded text:
regere: ne forte quod Deus avertat me ante tempus sublato, et ipsi careant nutritore, et vos rectore. » Cumque ejus verba admirans populus laudasset, Dominum pro ejus rogabat salute. dis Chilperici regis filia quam ad Hispanias missam fuisse diximus, Tolosam veniens, moras itineris ibi innectere coepit. Sed, perlato ad aures Desiderii urbis ducis de morte Chilperici nuntio, capta ac thesauris omnibus spoliata in basilicam sanctae Mariae confugitCui Desiderius arctum constituens victum, thesaurum sigillo munitum, in quadam domo fortissimis tradidit viris custodien
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ salute aĩe uugilẽt
ut nõ ĩueniat᷑ quisꝙͣ
ĩparatꝰ uł sine aliquo
respectu discedat a scło.
Qum potuis dũ ꝓprie
lib̾tatis iure subsistit
ex caducis substantiis
in et̾na tab̾nacula ui¬
tam studeat mertare
ꝑpetuã ut int̾ iustoꝵ
Itaq nobis sanam̃te
sanoq ꝯsilio placuit
⁊ ut diximꝰ deuotio
diuina nos ãmonuit
et̾na retͥbutõe cõscr̃i¬
bendũ p̾cipemꝰ testam̃¬
li beneficio qͣtuor ino
tenore firmauimꝰ. et
annotatõe ꝯtexiumꝰ. Ex
quib unũ lugduno gal¬

Expanded text:
 salute anime invigilent, ut non inveniatur quisquam imparatus, vel sine aliquo respectu discedat e seculo. Quin potius dum proprie libertatis jure subsistit ex caducis substantiis in eterna tabernacula vitam studeat mercare perpetuam, ut inter justorum Itaque nobis sana mente sanoque consilio placuit, et, ut diximus, devotio divina nos ammonuit, eterna retributione, conscribendum preciperemus testameli benefitio quatuor uno tenore firmavimus, etannotatione contexuimus: ex quibus unum Lugduno Gal