comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autem uicinie cã in emptis faciendis
in se ex mensib ꝑ qnͣto minoris oueni¬
rent fu̾int m anno uiditiũ dabim̃ siiu¬
menta pariasimul uenierĩt ⁊ alt̾m in
ea cã fu̾it ut redhib̾i debeat iuditiũ da¬
bimus quo utrumq redhibeat᷑ locuĩt
ediles in hoc edisto de ium̃tis redhibẽdis¬
cã autem hunꝰ edicti eademest q̃ mãcipi¬
oꝵ redhibendoꝵ ⁊ stre eadem sunt i hus
q̃ in mantipiis ꝙ ad morbũ uitium¬

Expanded text:
autem uitiiue causa inemptis faciendis in sex mensibus, uel quo minoris cum uenirent fuerint, in anno iudicium dabimus. si iumenta paria simul uenierint et alterum in ea causa fuerit, ut redhiberi debeat, iudicium dabimus, quo utrumque redhibeatur'.Loquuntur aediles in hoc edicto de iumentis redhibendis.Causa autem huius edicti eadem est, quae mancipiorum redhibendorum.Et fere eadem sunt in his, quae in mancipiis, quod ad morbum uitium
Abbreviated transcription (Latin):
sip̃e Quotiens dñs ex noxalicã con¬
uenitur si nolit suscipe uidiciũ ĩ eacã
noxe noxali iudicio agitur ⁊̃ ab sen¬
te. s defendi posse placuit. s hita
ꝓprii sint an aliem ꝙ ita puto accipi¬
endũ ut si qid̃ constet uł bona fideei
p̾torait. siis in cuĩpotãte ẽe dicet᷑
negauit te insua potãte seruũ hre
utrumactor uolet uł iurare iubeo
⁊ potate sua neẽnz se de dolo malofe¬
cisse qͦ min᷑ cẽt uł iudiciũ dabo sine
hx̃at Cet̾m si infuga sit. uł ꝑegre nõ
rare noluit simul est ei quinz defẽ¬
dit absentẽ n exhibet qui cõdẽpna¬
tur qi contumaces. Si tutoruł cu-¬
rator existent ip̃i uiraredebent in
potate dm̃ ñ eẽ. si autẽ ꝓcurator sit
ut dñs ip̃e iuret necce est ¶ Siius¬
uirandũ exig̾it actor reusq iuraue¬
rit dem̃ postea noxiali uelit actor ex¬
periri intendendũ est autẽ exceptio¬
uiris iurandi debeat adu̾susactorem
testate ¶ Modo u̾o cũ in potãte dep̾¬

Expanded text:
 Quotiens dominus ex noxali causa conuenitur, si nolit suscipere iudicium, in ea causa nomine noxali iudicio agitur, etiam absentes defproprii sint an alieni. quod ita puto accipiendum, ut si constet vel bona fide or ait: 'Si is in cuius potestate esse dicetur negabit se in sua potestate seruum habere: utrum actor uolet, uel deierare iubebo in potestate sua non esse neque se dolo malo fecisse, quo minus esset, uel iudicium dabo sine habeat: ceterum si in fuga sit uel peregre, rare nolit, similis est ei, qui neque defendit absentem neque exhibet: qui condemnantur quasi contumaces. Si tutor vel curator extent, ipsi iurare debent in potestate domini non esse: si autem procurator sit, dominus ipse iuret necesse est. Si iusiurandum exegit actor reusque ‹iu›rauit, deinde postea noxali uelit actor experiri, uidendum est, an exceptiourisiurandi debeat aduersus actoreme in potestate: modo uero cum in potestate depr
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid p̾stit̾it eis partẽfĩ. Iludĩi¬
quiũ est eñ qui iussu serna face conse¬
cunaliquid asccio ꝯ ex suo delicto dã¬
pnũ paciatur. ¶ Si płes eiꝰdem serui
noĩe noxali mecũ ag̾e possint uelĩt¬
ur si unus płib iudiciis eiꝰdem
seruinoxe agat in quoususfrutꝰ tu¬
us ꝓprietas mea sit osficio iudicis

Expanded text:
d praestiterit, eius partem fieri. illud iniquum est eum, qui iussit seruum facere, consequi aliquid a socio, cum ex suo delicto damnum patiatur. Si plures eiusdem serui nomine noxali mecum agere uelint uel si unus pluribus iudiciis eiusdem serui nomine agat, in quo usus fructus tuus, proprietas mea si‹t›, officio iudicis
Abbreviated transcription (Latin):
aꝓpͥetatis oꝑas ꝯduxit u̾ba efficiũt ut cũ
noxededicione dãpnet᷑. ¶Siseruus
euuq uicariꝰ ⁊ idem nauta ĩ eadem
naue dãpnũ ded̾it perinde t ĩ teactio
danda est acsi is exercitor liber ⁊ hic
uicariꝰ seriis eiꝰ ẽet inde peccłio serui¬
tui iussn uel sciente ⁊ paciente eo dã¬
puũ uicariꝰ dedit noxalis actõserui
tui noxe ẽe debeat Idemq sit ⁊̃ si nau¬
ui dñiũ nactus ulłam ampliꝰ actõe.
ht̃ adu̾sus eũ qui dñs fu̾at. Cũ actio
noxalis caput seqͣtur ac si maluit
dñs pͥori iudicio litis estirmatõem
sufferreuel eisdem uł alii ex alioma¬
leficio agenti nichilominꝰ tenetuR.

Expanded text:
etatis operas conduxerit, uerba efficiunt, ut cum noxae deditione damnetur. Si seruus eiusque uicarius et idem nauta in eadem naue damnum dederit, perinde in te actio danda est ac si is exercitor liber et hic uicarius seruus eius essetl sciente et patiente eo damnum uicarius dederit, noxalis actio serui tui nomine esse debeat. idemque sit etiam, si nauui dominium nanctus nullam amplius actionem habet aduersus eum, qui dominus fuerat, cum actio noxalis caput s‹equ›atur: at si maluit dominus priori iudicio litis aestimationem sufferre, uel eidem uel alii ex alio maleficio agenti nihilo minus tenetur.
Abbreviated transcription (Latin):
in sua potãte ẽẽ confitet᷑ an exib̾e eũ de
anabsentẽ defend̾e clui nͥ faciat punit᷑
atq si p̾sentẽ ñ noxe dedi̾t si negau̾it
an iudiciũ dictare sũ noxe dedicione
uelit per qd̾ uĩcet si ꝓbau̾it eũ in po¬
testate eẽ ł dolo eiꝰ ftm̃ quoniinꝰeet qui
autem ñ ꝓbau̾it in potãtea du̾sarii¬

Expanded text:
itetur, aut exhibere eum debet aut absentem defendere: quod nisi faciat, punitur atque si praesentem non noxae dederit. Si negauit dan iudicium dictare sine noxae deditione uelit, per quod uincet, si probauerit eum in potestate esse uel dolo eius factum, quo minus esset: ‹qui a›utem non probauerit in
Abbreviated transcription (Latin):
aitr Si seruns depoitus łcõmodat᷑
sit cũ dño agipot̾ noxali actõe ⁊ enĩ
soli seruire intelligit᷑. Et ꝙ. ad hpoe
editũ attinz in potãte eiꝰ est maxĩe
si copiam hẽat recuꝑandi hoĩnis
¶Is cuipignori accepit uł qui p̾ca¬
rio rogauit si tenetur noxali actio¬
nelicet eũ iuste possideant nĩtñ opi¬
nionẽ dñi possidẽt. s hos quor ĩpotãte
dñi intelligi si facultatẽ repeteñdisiꝰ¬

Expanded text:
 Si seruus depositus uel commodatus sit, cum domino agi potest noxali actione: ei enim seruire intellegitur et, quod ad hoc edictum attinet, in potestate eius est, maxime si copiam habeat reciperandi hominis. Is qui pignori accepit uel qui precario rogauit non tenetur noxali actione: licet enim iuste possideant, non tamen opinione domini poss‹i›dent: sed hos quoque in potestate domini intellegi, si facultatem repetendi
Abbreviated transcription (Latin):
dñis uno sciente uł ag alt̾o ignorãte
seruus delinqͣt si ante cũ alt̾o qͥ nesci¬
ebat actũ sit ⁊ noxe deditione dede¬
rit iniquũ est uilissimi hoĩs dedicio¬
nealt̾m quisqͥs lib̾ari. Igitur agetur
⁊ cũ alt̾o ⁊ si qd̾ ampliꝰ est ĩ dãpni per¬
secutione conseq̃t᷑ cõputato ꝓp̾o ut
om̃is innoxe dedicione. Ip̃itantũ

Expanded text:
nis uno sciente, altero ignorante servus deliquit, si ante cum altero qui nesciebat actum sit et noxae dediderit servum, iniquum est uilissimi hominis deditione alterum quoque liberari: igitur agetur et cum altero, et si quid amplius est in damni persecutione, consequetur computato pretio hominis noxae d
Abbreviated transcription (Latin):
aius ꝑ P retor decern̾e debeat tnͣslati¬
onẽ iudicii in statu lib̾m fĩ. Siuerorẽ
iudicande temꝑe ad huc ĩ suspenso sit
statuta lib̾tas sabmꝰ ⁊ cassius lib̾ari
hedẽ putant tradendo seruũ qr toto

Expanded text:
ale. Praetor decernere debet translationem iudicii in statuliberum fieri: si uero rei iudicandae tempore adhuc in suspenso sit statuta libertas, Sabinus et Cassius liberari heredem putant tradendo seruum, quia toto
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ł. Sponsalia autẽ dca sũt aspon¬
dendo nã ⁊ moris fuit uet̾ib stipłari
⁊spond̾e sibi uxores futuras.
stituenda sponsalia deniq ꝯstat ⁊ absen¬
ti ab sentẽ despond̾i posse ⁊ ħ cotidie fĩ¬
Pompl. Hec ita sunt si scientibz hiis
qui ab sũt sponsalia fiant aut si postea
sponsalia nũtiũ miserũt ñ putarem
suffecturũ ad dissoluendã nuptiarũ
spem hunc nũtiũ ñ mag̾ ꝙͣ sponsalia
posse eos solos ꝯstitu̾e nisi forte omĩai¬
sta ex uoluntate puelle fcã sunt.
exigendus est quoꝵ nuptiis desid̾atur
intlłigi tm̃ semꝑ filie pr̃em cõsentire
pedim̃to sit plusqmͣ manifestũ est si põ¬
stea int̾ueniens sponsalia ñ insirmat
si fi̾unt nuptie collate ⁊ semꝑ labeoniᷤᷤ¬

Expanded text:
ibus.Sponsalia autem dicta sunt a spondendo: nam moris fuit ueteribus stipulari et spondere sibi uxores futuras, constituenda sponsalia.Denique constat et absenti absentem desponderi posse, et hoc cottidie fim. haec ita, si scientibus his qui absint sponsalia fiant aut si postea sponsalia nuntium miserunt, non putarem suffecturum ad dissoluendam nuptiarum spem hunc nuntium, non magis quam sponsalia posse eos solos constituere, nisi forte omnia ista ex uoluntate puellae facta sint. exigendus est, quorum in nuptiis desideratur. intellegi tamen semper filiae patrem consentire, mpedimento sit, plus quam manifestum est: sed postea interueniens sponsalia non infirmatsi fuerint nuptiae collatae. et semper Labeoni
Abbreviated transcription (Latin):
s attilitiꝰ ex cã cogend̾ creditorẽ ẽẽ aduẽ
dend̾ quid dicit quid .n. si młtomiinꝰ
sit qd̾ debeatur ⁊ hodie płis ueĩre possit
pignuisꝙͣ postea meluis est autem dici
eumqui ded̾it pignͣ posseuendẽ ⁊ accep¬
ta pectiua solue id qd̾ debeat᷑ ita tñu̾cre¬
ditor necc̃itatem heat ostende rẽpigno¬
ratam si mobił sit prius ỹdonea cautõe
a debitore ꝓ indempnitate ei p̾standa
inuitũ .n. debitorẽ cogidebẽ uend̾e sat̾
ihs̃ans̃est Si creditorpłis fundũ
pignoratũ uendid̾it. sud fen̾et. usuras

Expanded text:
endum creditorem esse ad vendendum dicit: quid enim si multo minus sit quod debeatur et hodie pluris venire possit pignus quam postea? melius autem est dici eum, qui dederit pignus, posse vendere et accepta pecunia solvere id quod debeatur, ita tamen, ut creditor necessitatem habeat ostendere rem pignratam, si mobilis sit, prius idonea cautela a debitore pro indemnitate ei praestanda. inuitum enim creditorem cogi uendere satis inhumanum est. Si creditor pluris fundum pigneratum uendiderit, si
Abbreviated transcription (Latin):
aulbꝰ S i autemtardĩ fr̃flusi restituat
creditor. idꝙ ap̃ eũ depoĩtũ est. ex mora
disse me pectuĩam ⁊ eũ decessisse It ĩ sulã
fulsisse uł refecisse ⁊ p̾ea deustam eẽ
nec hr̃enq possem retin̾e. Sipigno¬
ripłamantipia datasunt. qdã certi
p̾ciisi ita uendid̾it creditor ut eiuctõ¬
nem eoꝵ pr̃aret. ⁊ creditũ suñ hr̃et reli¬
qua mantipia pot̃ retin̾e donecei ca¬
ueatur ꝙ euictõnis noĩe ꝓmiserit in¬
dempnemͣ ftsirum. Si unus exhedib
debitoris portõem suam soluiss at tñ

Expanded text:
um. Si autem tardius superfluum restituat creditor id quod apud eum depositum est, ex mora disse me pecuniam et eum decessisse, item insulam fulsisse uel refecisse et postea deustam esse, nec habere quod possem retinere. Si pignori plura mancipia data sint, et quaedam certis pretiis ita uendiderit creditor ut euictionem eorum praestaret, et creditum suum habeat, reliqua mancipia potest retinere, donec ei caueatur, quod euictionis nomine promiserit, indemnem eum futurum. Si unus ex heredibus debitoris portionem suam soluerit, t
Abbreviated transcription (Latin):
creditore tuend̾ putabat adu̾ius eũqͥͣ
p̾ea cuncqm debi cepit si modo ñ ea ꝯdictõ
sit ciue inuito debitore impłi ñ possit d
⁊ siheres ob ea legata que sub drõne da¬
ta erant de pignore rei sue ꝯuenissz ⁊ pꝰ
ac postea condictio legatoꝵ extit̾it hic
quo tuend̾ eũ cuipriꝰ pigłi datũ est
existimaui. ¶ Ticia p̾diũ alienum
titiopignoridedit post meuio dem̃d
dña eiꝰ pignoris fca marito suo ĩdotẽͤ
extimatũ dedit si titiosoluta sit pectu¬
niañĩo magis meui pignus ꝯualesce
p̾lacebat tuc enĩ pͥore diuisodimisso se¬
quentis cõfirmat᷑ pignꝰ cũ res ĩ bonis
debitoris inueniat᷑ in ꝓpoĩto aut̃ ma¬
ritꝰ emptoris loco est. atq ĩo quia neq
tũc cũ meiuo obligaretur a bons nu¬
lieris fuit nlłm temp̃ inueniri quo pi¬
gnus menio conualesc̾e possit ħ tm̃
ita sibona fide in dotẽ estimandũ pͥoi¬
um marit᷑ acceꝑit id est siignorai̾it

Expanded text:
creditorem tuendum putabat aduersus eum, cui postea quicquam deberi coeperit, si modo non ea condicio sit, quae inuito debitore impleri non possit.Sed et si heres ob ea legata, quae sub condicione data erant, de pignore rei suae conuenisset eac post condicio legatorum exstitit, hic quoque tuendum eum, cui prius pignus datum esset, existimauit.Titia praedium alienum Titio pignori dedit, post Maeuio: deinde domina eius pignoris facta marito suo in dotem aestimatum dedit. si Titio soluta sit pecunia, non ideo magis Maeuii pignus conualescere placebat. tunc enim priore dimisso sequentis confirmatur pignus, cum res in bonis debitoris inueniatur: in proposito autem maritus emptoris loco est: atque ideo, quia neque tunc cum Maeuio obligaretur neqlieris fuerit, nullum tempus inueniri, quo pignus Maeuii conualescere possit. haec tamen ita, si bona fide in dotem aestimatum praedium maritus accepit, id est si ignorauit
Abbreviated transcription (Latin):
d defendenti ab sentẽ seruũ hui edi¬
ut labeoait. Octauenus ex cã ⁊̃ litecõ¬
testata tͥ succͣrend̾ ait itaq si etas tuã
itasit ut ignosci tͥ debeat si ab sente o.¬
dño ductꝰ sit. serus uł ⁊ p̾sente ⁊ ĩ eadẽ
cã sit ut inĩtegrũ restitmpossit defẽ¬
sio permittat᷑ eiꝰ noĩe qui dictus po

Expanded text:
 defendenti absentem seruum huius ediut Labeo ait: Octauenus ex causa etiam lite contestata tibi succurrendum, utique si aetas tua ea sit, ut ignosci tibi debeat.Si absente domino ductus sit seruus uel etiam praesente et in eadem causa sit, ut in integrum restitui po‹ssi›t, defensio
Abbreviated transcription (Latin):
indulg̾e p̾tor d Idẽ ꝯcedend̾ est fru¬
ctuario uł cupignoris noxe obligat᷑
÷ si p̾sens dñs defende nolu̾it ne alt̾iꝰ
dolus aut desidia aliis noceat. dẽ
pr̃and̾ est in seruuo coĩ qͣm alt̾ ex d¬
onẽex tĩgni actõem iussu .n. p̾toris du¬
ctus in boniseins qui duxit.

Expanded text:
cedendum est fructuario uel cui pignoris nomine obligatus est, si praesens dominus defendere noluerit, ne alterius dolus aut desidia aliis noceat. idem praestandum est in seruo communi, quem alter ex done extingui actionem: iussu enim praetoris ductus in bonis fit eius qui duxit.
Abbreviated transcription (Latin):
ni serui noĩe quitͥ iuxͣ seruitute. c̾¬
iiret noxali tecũ egerĩ tuq eũ mͥno
xe ded̾is sũ possidente me dñs eũ uẽ¬
dicet exceptõe doli mali nͥ litis estima¬
tõem osferat eũ sũbmou̾e possũ siu̾
ip̃e possi derat publiciana mͥdatur ⁊
adu̾sus excipientẽ ¶ Sidnͣs eiꝰ sĩ uti¬

Expanded text:
ni serui nomine, qui tibi iustam seruitutem seruiret, noxali tecum egerim tuque eum mihi noxae dederis: siue me possidente dominus eum uindicet, exceptione doli mali, nisi litis aestimationem offerat, eum summouere possum, siue ipse possideat, Publiciana mihi datur, et adu
Abbreviated transcription (Latin):
ens alienũ possideã alioqiũ si alit̾
ostituat᷑ futurũ ut sũma iuiqͥtate
bone fidei possessor afficiat᷑ sic̃ ip̃o
iure noxalis actio adu̾sus eũ ꝯpetit
necc̃ĩtas ei imponat᷑ ut litis estimati¬
onẽ sufferat eadem q̃dicenda sit ⁊
sicũ ab eo ñ defend̾et᷑ iussup̃toris
cũpossidendi habeo.
ciũ. uerũ ⁊ hñti in potãte lib̾m eẽ e¬
uitare iudiciũ si indefensã eã ꝑsorã
reliuq̃t s huic nect̃e est uis suui ad
onib eoꝵ quibona fide absũt ius
ñ corruipit᷑ s reu̾sis defendendi ex
dñi sint sũ aliquid ĩ ea re ius hñt
qualis est creditor ⁊ frustuarius

Expanded text:
ideam: alioquin si aliter constituatur, futurum, ut summa iniquitate bonae fidei possessor adficiatur, si, cum ipso iure noxalis actio aduersus eum competit, necessitas ei imponatur, ut litis aestimationem sufferat. eademque dicenda sunt et si, cum ab eo non defenderetur, iussu praetoris causam possidendi habeo. cium, uerum et habenti in› potestate liberum est euitare iudicium, si indefensam eam personam relinquat: sed huic necesse est ius suum ad onibus eorum qui bona fide absunt ius non corrumpitur, sed reversis defendendi ex mini sint sive aliquid in ea re ius habeant, qualis est creditor et fr
Abbreviated transcription (Latin):
dinz ĩ ħedem dandã hanactõem nam
ut apparet peccuniarie qnͣtitatis rõ
in eam deducit᷑ c̾teperpetuo ea it̾ ip̃os
sepulcri ad hoc ut ip̃e post̾iq eiꝰ illo ĩfe¬
rantur suua utiꝓhibeat᷑ ut mortuũ
infr̾i pactũ quidẽ ad hoc ñ sufficit sed

Expanded text:
in heredem dandam hanc actionem: nam ut apparet, pecuniariae quantitatis ratio in eam deducitur: certe perpetuo ea inter ipsosepulchri ad hoc, ut ipse posterique eius illo infer‹r›entur, si uia uti prohibeatur, ut mortuum inferri, pactum quidem ad hoc non sufficit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
d iusto p̾cio itemei p̾stari ita tm̃nut iu¬
dex ⁊ de oportunitate loci ꝓpitiat ne
uicinus magnũ paciatur detrimẽtũ
Senatꝰtonsulto cauetur ne usus sepł¬
croꝵ ꝑmutatõib polluat᷑ id est nese-¬
pulcrũ alt̾ius conu̾satonis usũ accipi¬
cunt erit eĩ recuꝑandi noĩe ĩ eũ ad q̃m¬

Expanded text:
t iusto pretio iter ei praestari, ita tamen, ut iudex etiam de oportunitate loci prospiciat, ne uicinus magnum patiatur detrimentum. Senatus consulto cauetur, ne usus sepulchrorum permutationibus polluatur, id est ne sepulchrum aliae conuersationis usum accipictus erit, eius rec
Abbreviated transcription (Latin):
pedius ait ñ ob eam rem sanũ ñ eẽ ꝙ ĩ
lecto sonpno uinoq p̾ssus aũ ⁊̃ ꝑigri¬
cia surgendi urinam facit sĩ autẽ iutio
uesice collectũ humorẽ contin̾e nõ pot̃
ñ qr urinam in lecto facit s qr untiosã
ture alicui p̾scissa sit tolłe mag̾ qmͣp̾¬
stare redhibitõem ꝙ morb minuitur
ego puto si morbꝰ desut nẽe redhi¬
bitioni locũ si autem uitiũ ꝑ seueret
redhibitoem locũhre. ¶ Si quisdi¬
gitis diunctis nascat ñ uidet᷑ sanum
młrem ita aditam ut młr fĩ nõ possit.¬

Expanded text:
Pedius ait non ob eam rem sanum non esse, quod in lecto somno vinoque pressus aut etiam pigritia surgendi urinam faciat: sin autem vitio vesicae collectum umorem continere non potest, non quia urinam in lecto facit, sed qalicuius praecisa sit, tollere magis quam praestare redhibitionem, quod morbus minuitur: ego puto, si morbus desinit, non esse redhibitioni locum, sin autem vitium perseveret, redhibitionem locum habere. Si quis digitis coniunctis nascatur, non videtur sanus Mulierem ita artam, ut mulier fieri non possi
Abbreviated transcription (Latin):
dus dotalis fuerat. Legatis si quid̃¬
nus autem non ualeat. Querit᷑ Sce¬
uolł .R. uale ⁊ si non totꝰ s uel aliaꝑs
ex eo uendicari possit si modo alia ꝑs
ad dotem appłłandã desit id dũ taxat
cio uoluntate eius fundũ dotis noĩei
meuio tradid̾it dos eiꝰ condictionise¬
rit cuius ẽet si ip̃i titio fraude tradidiss
si młris noĩc quid fundũ in dotem dede¬
rit dotalis fundus erit pp̃ uxorem enĩ
uidetur fundus ad maritũ petuenisse
Si fundũ alienũ młri debeat maritus
eumq mulier ei dotis noĩe promiait
impendenti erit ⁊ tunc fiet dotalis cum
ad eum peruen̾it. ¶ Si fundũ legatũ
si dotis causa młr repudiauit uł ĩ
substituto uiro omiserit ħeditatem
uel legatũ erit fundus dotalis.
retinuit post litt̾as ad uxorem emissas

Expanded text:
nstituta fundus dotalis fuerit legatus, si quidnus, an non ualeat, quaeritur. Scaeuola, et si non totus, sed uel aliqua pars ex eo uindicari possit, si modo aliqua pars ad dotem supplendam desit, id dumtaxat io voluntate eius fundum dotis nomine Maevio tradit, dos eius condicionis erit, cuius esset, si ipsi Titio fundum tradidisset. Si mulieris nomine quis fundum in dotem dederit, dotalis fundus erit: propter uxorem enim videtur is fundus ad maritum pervenisse. Si fundum alienum mulieri debeat maritus eumque mulier ei dotis nomine promiserit, in pendenti erit et tunc fiet dotalis, cum ad eum pervenerit. Si fundum legatum sibi dotis causa mulier repudiaverit vel etiam substituto viro omiserit hereditatem vel legatum, erit fundus dotalis. retinuit post litteras ad uxorem emissas
Abbreviated transcription (Latin):
cellus subscribit stemfifundũtiuĩ
uł ciuitatis ꝑ ob depetitõem peciero
negõmi tuũ ul ciuitatis gerens ⁊
ampliores qmͣ oportũit fructus
fũoconsecutus debebo hoc ip̃m tibi
uł rei publice pr̃are licet pet̾e ñ potu¬
erum ¶ S ciuocunq modo rõ compẽ¬
satõis hĩt a est ñ est a iudice pot̾it
contrario iudicioagi osi p̃ examĩa¬
tionem reprobate funt compensatõ¬
nes uerius est cũ re iudicata amplĩ
agi contͣrio iudicio ñ posse. Q exe¬
ptio indicate opponenda est. Iux ł
ter me ꝓhibuit ad ministͣre alter
non. auadũsus eũ qui ñ ꝓhibuit
erit et eum perstringi qui uetuit
it ex nulla parte n per sociũ n per
ip̃m aliquid dampni senciat.

Expanded text:
rcellus scribit.Item si fundum tuum uel ciuitatis per obreptionem petiero negotium tuum uel ciuitatis gerens et ampliores quam oportuit fructus fuero consecutus, debebo hoc ipsum tibi uel rei publicae praestare, licet petere non potuerim.Si quocumque modo ratio compensationis habita non est a iudice, potest contrario iudicio agi: quod si post examinationem reprobatae fuerint pensationes, uerius est quasi re iudicata amplius agi contrario iudicio non posse, quia exceptio rei iudicatae opponenda est.Iulianuter me prohibuerit administrare, alter non: an aduersus eum qui non prohibuit erit et eum pertingi qui uetuit:it ex nulla parte neque per socium neque per ipsum aliquid damni sentiat.
Abbreviated transcription (Latin):
ctio duuid fie t a debitore meo execat.
⁊ probauerm quemadmnod̾ recipi¬
am. Item si uendidit ip̃e denici
si cuud impendit quẽad̾m recipet
Namutiq mandatũ ñ e erit gͥ post
quos fecit. ⁊ puto compet̾e nisi sp̃a¬
s susficit si utilit̾ gessit et si esfeł
ñ hiut negõm. Etĩoñ insulãs
fulsit uł seruũ egrũ curaũ et sim
sula exusta est uł seruus obiit ag¬

Expanded text:
ctio: quid fiet, si a debitore meo exegerit et probauerim? quemadmodum recipiam? item si uendiderit? ipse denique si quid impendit, quemadmodum recipiet? nam utique mandatum non est. erit quos feci? et puto competere, nisi speciased sufficit, si utiliter gessit, etsi effectum non habuit negotium. et ideo si insulam fulsit uel seruum aegrum curauit, etiamsi insula exusta est uel seruus obit, ag
Abbreviated transcription (Latin):
q fracta sit non erit ex locato actio si im¬
pericia facientis erit huic sententie ad¬
dendũ erit nͥ ꝑiculũ quoz inse artifex
receperit tunc .n. ⁊ si uitio mat̾ie id eue¬
n̾it erit ex locato actio. ¶ Si fullo uesti¬
menda pollienda accipit eaq mures
roserunt exlorato tenet᷑ cluia debuit ab
hac te caue ⁊ si pauliũ fullo permutaũ
⁊ alii alt̾uis ded̾it ex locato actõne tene¬
bitur etiam signamis fu̾it. ¶ Ex̾ci¬
tu ueniente mugrauit cõoucto dem̃ hos

Expanded text:
 factum sit, non erit ex locato actio, si imperitia facientis, erit. huic sententiae addendum est, nisi periculum quoque in se artifex receperat: tunc enim etsi uitio materiae id euenit, erit ex locato actio. Si fullo uestimenta polienda acceperit eaque mures roserint, ex locato tenetur, quia debuit ab hac re cauere. et si pallium fullo permutauerit et alii alterius dederit, ex locato actione tenebitur, etiamsi ignarus fecerit. Exercitu ueniente migr
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊ si denũciare non potu̾it ñ puto eum
teni. Si quis mensuns condux̾it
casq magr̃at᷑ frangi iusserit siquidem
meque fuunt sabiñ distĩguit utrum
conductor an ñ si scit eẽ ex locato actõ¬
nem si minꝰ ñ que sieque sunt ita demũ¬

Expanded text:
sed et si denuntiare non potuit, non puto ‹e›um teneri. Si quis mensura‹s› conduxerit easque magistratus frangi iusserit, si quidem iniquae fuerunt, Sabinus distinguit, utrum scit conductor an non: si scit, esse ex locato actionem, si min
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Cõpetit autẽ ex hiis caĩs fereut
puta si re cimͣ cõdux̾at fruiei ñ liceat
forte qr possessio ei aut totiꝰ agri aut par¬
tis non pr̃at᷑ iaut uilla ñ reficit᷑ uł sta¬
bulũ ubi geres eiꝰ stare oporteat uł si qͥ
in lege tonductionis ꝯuenit si ħ ñ pẽat᷑
exconducto agetur. ¶Si uis tempesta¬
tis calamitose contĩg̾it an locator cõ¬
pr̃are dede̾ ait. ut pote fluminũ cra¬
tuloꝵ stumoꝵ Et si quid simile acci¬
derit aut si incursus hostiũ fiat si cͦmñ
uitia ex ip̃a re oriant᷑ ħ dãpno coloni
ẽẽ ueluti si uinũ eo acuerit si rancis
aut herbis segetes corrupte sĩt. S si la¬
bes frãsit om̃emq fructũ tulit damꝑ¬
nuĩcoloni non ẽẽ ne supͣ dãpnũ semi¬
nic amissi m̾cedẽ agripr̃are cogatur¬

Expanded text:
datur. Competit autem ex his causis fere: ut puta si re quam conduxit f‹r›ui ei non liceat forte quia possessio ei aut totius agri aut partis non praestatur, aut uilla non reficitur uel stabulum uel ubi greges eius stare oporteat uel si quid in lege conductioniex conducto agetur. Si uis tempestatis calamitosae contigerit, an locator conpraestare debere ait, ut puta fluminum graculorum sturnorum et si quid simile acciderit, aut si incursus hostium fiat: si qua tamen uitia ex ipsa re oriantur, haec damno coloni esse, ueluti si uinum coacuerit, si raucis aut herbis ‹s›egetes corruptae sint. sed et si labes facta sit omnemque fructum tulerit, damnum coloni non esse, ne supra damnum seminis amissi mercedes agri praestare cog‹a›tu
Abbreviated transcription (Latin):
nis in solidũ ẽẽ possũt. Silege operis lo¬
lege re locatũ eẽt nec autẽ re iocari id
potit qmͣ dies esficiendi p̾t̾ist.¶ Qd̃
impleto temꝑe cõductõnis remansit
in conductõne non solũ reconduxisse
uidebitur s ⁊̃ et pignoꝵ iudetur du¬
rare obligatio s hoc ita u̾m est si nõ
a luis pro eo inpriore conductõneres
obligau̾at huius eium nouus con¬
sensus crit nec̾tarius. eadem cãerit

Expanded text:
nis in solidum esse possunt. Si lege operis lolege relocatum esset: nec ante relocari id potest, quam dies efficiendi praeterisse‹t›. Qui impleto tempore conductionis remansit in conductione, non solum reconduxisse uidebitur, sed etiam pignora uidentur durare obligata. sed hoc ita uerum est, si non alius pro eo in priore conductione res obligauerat: huius enim nouus consensus erit necessarius. eadem causa erit
Abbreviated transcription (Latin):
bñ facienti forma calcei tam uehem̃t̾
ceruicẽ percussit ut ei oculus esfod̾e̾t᷑
stris leuis castigatio sc̃otessa sit tm̃
hũc modũ non tenuisse s ⁊ de acqͣlia¬
ut supͣdiximꝰ. Iniuriaꝵ autẽ actõem

Expanded text:
bene facienti forma calcei tam vehementer bene facienti forma calcei tam vehementer cervicem percusserit, ut ei oculus effunderetustris levis castigatio concessa sit, tamen hunc modum non tenuisse: sed et de Aquilia supra diximus. iniuriarum autem actionem
Abbreviated transcription (Latin):
catorem ⁊ conductoremuen̾at ne ĩ
uilla urbana fenus cõponetur
ꝯposuit deinde seruus igne ula¬
to se oͣccidit ait labeo teni dustorem
ex locato quia ip̃e cãm p̾buit infe̾ndo
tio habebitur ratio.
.i. canicanus dum cet̾os transire con¬
tẽdit cisum eu̾tit ⁊ cseruũ qͣssa¬
uit uł occidit puto ex locato in eum
ee acrõem temꝑare enĩ cur sũ debuit s
⁊ utilis acquilie dabitur. ¶di naui¬
cularius honus uehe conduxit
cũ fluuium subire non possit ⁊̃ ĩ aliã
nauẽ m̃ces transtułit eaq naius ĩ ho¬
stio fluminis perierit tenet᷑ pͥmꝰ na¬
uiculars labeo si culpa caret ñ ten̾iait
cet̾insi uł inuito. dñofecit uł quo
non debuit temꝑe aut si miuus ydon¬
nee naui tũc ex locato agendũ ¶Sma¬
gist̾ nauis sñ gul̾natore ĩ flumĩe na¬
uem inimiserit ⁊ tempestate ortatẽ¬
perare ñ potu̾it ⁊ nauẽ perdid̾it uecto¬
res habebunt aduersus eum ex locato
locato eẽ actõem placuit si modo ñ sic

Expanded text:
catorem conuenerat, ne in uilla urbana faenum componeretur: composuit: deinde seruus igne illato s‹u›cc‹en›dit. ait Labeo teneri conductorem ex locato, quia ipse causam praebuit inferendo ci›o habebitur ratio.charius, dum ceteros transire contendit, cisium euertit et seruum quassauit uel occidit. puto ex locato esse in eum actionem: temperare enim debuit: sed et utilis Aquiliae dabitur. Si nauicularius on ea subire non posset, in aliam navem merces transtulerit eaque navis in ostio fluminis perierit, tenetur primus navicularius? Labeo, si culpa caret, non teneri ait: ceterum si vel invito domino fecit vel quo non debuit tempore aut si minus idoneae navi, tunc ex locato agendum. Si magister navis sine gubernatore in flumen navem immiserit et tempestate orta temperare non potuerit et navem perdiderit, vectores habebunt adversus eum ex locato locato esse actionem placuit, si modo non sic
Abbreviated transcription (Latin):
gatiosr̃erit. idcirto usucapio tua int̾¬
auio credid̾it ⁊ addiem peccũa ñ soluet᷑
ratem in flumine sua auctoritate detͥ¬
ineret. postea qd̃ flum̃ creuit ⁊ ratem
abstulit si inuicto ratiario remisiss

Expanded text:
gatio supererit: idcirco usucapio tua intio crediderat, cum ad diem pecunia non solueretur, ratem in flumine sua auctoritate detinuit: postea flumen creuit et ratem abstulit. si inuito ratiario retinuiss
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinua triũ diũoꝵ obiecta erant u
niꝰ p̾dii dñs ex sũmo fundo imo fũdo
seruitutẽ aque acquisierat ⁊ per me¬
dium fundũ dño ꝯcedente in suũ a¬
grum ducebat postea idem sũmũ fũ¬
dũ emit deinde imuĩ fundũ inquem
aquam indux̾at uendidit q̃ sitũ est
s ꝙͣ cum utraq p̾dia eiusdẽ dñi fc̃ieẽt᷑¬
ip̃n seruire sibi non potuissent negau̾ꝰ
amisisse seruitutẽ ꝙͣ p̾diũ perqd̃ aquaᷤ
ducebatur alt̾ius fuiss ⁊ qͥmad̾m ser¬
uitus sũmo fundo ut inimũ fundũ
aqua ueniret imponi alt̾ ñ potuiss
ꝙͣm ut per mediũ ꝙ mq̃ fundũ duc̾et᷑
Sic eadem seruitus eius demfundi ant¬
ti ałr non poss nͥ eodem tẽꝑe ⁊̃ perme¬
diũ fundum aqua ducidesuiss auoĩã
ip̃r. Nundus m̾ͥ tecũ coĩs est ꝑtẽ tuã
mͥtradidisti ⁊ ad eundũ uam per
uicinũ tusi ꝓpͥũ recteeo mͦ seruitutem
ꝯstitutam ait n qd̾ dici solz per ꝑtes
nec adquiri nec imponi seruitutẽ po

Expanded text:
tinua trium dominorum adiecta erant: imi praedii dominus ex summo fundo imo fundo servitutem aquae quaesierat et per medium fundum domino concedente in suum agrum ducebat: postea idem summum fundum emit: deinde imum fundum, in quem aquam induxerat, vendidit. quaesitum est, quia, cum utraque praedia eiusdem domii seruire non potuissent. negauit amississe seruitutem, quia praedium, per quod aqua ducebatur, alterius fuisset et quemadmodum seruitus summo fundo, ut in imum fundum aqua ueniret, imponi aliter non potuisset, quam ut per medium quoque fundum duceretur, sic eadem seruitus eiusdem fundi amitti aliter non posset, nisi eodem tempore etiam per medium fundum aqua duci desisset aut omnium . Fundus mihi tecum communis est: partem tuam mihi tradidisti et ad eundem uiam per uicinum tuum proprium. recte eo modo seruitutem constitutam ait neque quod dici soleat per partes nec adquiri nec imponi seruitutes
Abbreviated transcription (Latin):
S cd ⁊ acttem ⁊ decessionẽ hoc iudiciũ ac¬
ciꝑe idemexistimau̾unt. ¶Si quis ĩ cõ¬
nunẽ iocũ mortuũ attulit an religi¬
osũ fec̾it uidend̾̃ ⁊ sane ius inferẽdi
insepulchrũ ꝯmune uncuiq ĩsolidũ
ꝯpetit. locũ autẽ purii alt̾ non potest
religiosũ face̾ trebatiꝰ autẽ ⁊ labeo ꝗͣꝙͣ

Expanded text:
em et decessionem hoc iudicium accipere idem existimauerunt.Si quis in communem locum mortuum intulerit, an religiosum fecerit uidendum. et sane ius quidem inferendi in sepulchrum unicuique in solidum competit, locum autem purum alter non potest facere religiosum.Trebatius au
Abbreviated transcription (Latin):
nit erit mandati actõ. ¶ Si autẽ fu̾it
mandatũ ut negr̃a ãmĩstrares. Hac
actõne erit ꝯueniendꝰ nec recte negͥgͥ cõ¬
tiagessit nec idcirco ꝙ mandatũ susce¬
pit deniq tenetur ⁊ si n gessissz ¶Six
ssus sum aliquẽ ꝓ me fideube uł alias
int̾uenire mandati teneor ⁊ nͥ ꝓ inuito
quis int̾uen̾it aut donandiaĩo aut
negom gerens erit mandati actõ ¶ Rei
turpis nullũ mandatũ÷ ⁊ sõ subhic
mea nõ int̾erat ueluti ꝓ seio int̾ueniã

Expanded text:
nit, erit mandati actio.Si cui fuerit mandatum, ut negotia administraret, hac actione erit conueniendus nec recte negondatum susceperit: denique tenetur et si non gessisset.Si passus sim aliquem pro me fideiubere uel alias interuenire, mandati teneor et, nisi pro inuito quis intercesserit aut donandi animo aut negotium gerens, erit mandati actio.Rei turpis nullum mandatum est et ideo hac mea non intererat, ueluti ut pro Seio interuen
Abbreviated transcription (Latin):
demr. Eundus detͣctousu fructule¬
gatus est tytio eiusdem fun di usus
fructus sempnio sub ꝯdc̃one dixi intĩ
cum ꝓpͥ etatem usũ fructũ ẽẽ l placeat
cum de tͥͣcto usufructu fundus legatur
i usũfructũ sub ꝯdc̃one non hecagit¬

Expanded text:
m.Fundus detracto usu fructu legatus est Titio et eiusdem fundi usus fructus Sempronio sub condicione: dixi interim cum proprietate usum fructum esse, licet placeat, cum detracto usu fructu fundus legatur, o usu fructu fu
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ qr ꝙ ht̃ ꝓprietatẽ utendi fruendi iꝰ
ꝯpetat adu̾sus fructuariũ magis tñ
de suo iuire ag̾e uidet᷑ ꝙͣ alieno cũ ĩuito
se negat ius ẽẽ utendifructuario uł:
sibi ius cẽphibendi ꝙ si forte qui agñ
dñs ꝓprietatis ñ sit qͣuis fructuariꝰ iꝰ i
utendi ñ ht̃. iuincet tñ iure quo pos¬
sessores sint potiores lz nullũ ius ha¬
beant. Utrum autem adu̾sus dñm
dum taxat in remastio usufructua¬
rio ꝯpetat. an ⁊̃ adu̾sus q̃m̃uis pos¬

Expanded text:
t proprietatem, utendi fruendi iuscompetat aduersus fructuarium, magis tamen de suo iure agere uidetur quam alieno, cum inuito se negat ius esse utendi fructuario uel sibi ius esse prohibendi. quod si forte qui agit dominus proprietatis non sit, quamuis fructuarius ius utendi non habet, uincet tamen iure, quo possessores sunt potiores, licet nullum ius habeant.Utrum autem aduersus dominum dumtaxat in rem actio usufructuario competat an etiam aduersus quemuis pos
Abbreviated transcription (Latin):
siordinarii seruinoĩe accessit de peccłio
anagipossit ⁊ iucarioꝵ noĩe ⁊ puto
non posse. s si actũ sit de peccłio uica¬
rii agipot̾it ⁊ de peccłio ordĩari¶ Pot̃
esse a pd̃ me duplicis iuris peccłiũ. ut
ex re mariti q̃isunt uł ex oꝑis suis ad
maritũ ꝑtinet ⁊ iõ si respectu mariti
hes sit institut᷑ uł ei legatũ sit datũ id
eũ ñ deb̾e restitu̾e pomp̃scribit Sune¬
cumagatur ex eo ꝯtͣctu cuniad me respi
quidem exeo peccłio agatur qd̃ admu¬
uestio dilucidius infructuario tͣctata
ltrũ ex eo dem̃ ꝯtͣctu pot depeccłio ꝯuẽi¬
ri ꝙ ad sepertinz an ex oĩ. ⁊ mͣrcellꝰ ⁊̃ fru¬

Expanded text:
si ordinarii serui nomine actum sit de peculio, an agi possit et uicariorum: et puto non posse. sed si actum sit de peculio uicarii, agi poterit et de peculio ordinarii.Potest esse apud me duplicis iuris peculium: ut ex re mariti quaesiit uel ex operis suis, id ad maritum pertinet: et ideo, si respectu mariti heres sit institutus uel ei legatum datum, id eum non debere restituere Pomponius scquidem ex eo peculio agatur, quod ad muquaestio dilucidius est in fructuario tractata, utrum ex eo demum contractu potest de peculio conueniri, quod ad se pertinet, an ex o
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃r. Quis gͦ casus: quo peccłiũ ser¬
ui coĩsad alt̾mex dñis solũꝑtineat
inprimis si quis serui ꝑtẽdumidiã
uendid̾it nec peccłiũ ei ꝯcesserit De¬
inde si quis seruo coĩ pectiũam tuam¬
uł res aliquas eamente ded̾it ut ꝓpͥeta¬
uo ꝯced̾it mͣrtellꝰ notat ⁊ est illecasꝰ¬

Expanded text:
.Quis ergo casus est, quo peculium serui communis ad alterum ex dominis solum pertineat? in primis si quis serui partem dimidiam uendiderit nec peculium ei concesserit: deinde si quis seruo communi pecuniam uel res aliquas ea mente dederit, ut proprietauo concederet.Marcellus notat: est
Abbreviated transcription (Latin):
cet qͣm qd̃ ip̃i debeatur Item ꝯseruꝰ
uiuo dño mortuusest dem̃ dñs intͣ an¬
nũ płes hedes reliquit ⁊ de peccłio actõ
⁊ deductõnis ius scinditur.
sessores adhuc dicend̾ erit neutrũ plꝰ
deducturũ ꝙͣ qd̃ sibi debetur idem ⁊ sid
duo sr̃fructuarii cuua nllam int̾ se so¬

Expanded text:
m seruus uiuo domino mortuus est, deinde dominus intra annum plures heredes reliquit, et de peculio actio et deductionis ius scinditur. sessores, adhuc dicendum erit neutrum plus deducturum quam quod sibi debetur. idemque et si duo sunt fructuarii, quia nullam int
Abbreviated transcription (Latin):
su̾it. s utrũ ħ est uendicionis di¬
cio ⁊ ip̃e dñs computass suo arbito
itaq uet̾ib magis in uiriboni arbi¬
fingit aut se non accepisse ⁊ impleta
ꝯdicio emptõis est. ⁊ exempto uendi¬
tor conueniripot̾. ¶ Hniꝰ modi ẽptio
qnͣti tu eũ emisti qnͣti p̾cii marcha
euidenti uenditione. Magisn. ignõ.¬
ratur qnͣti emptꝰ sit. ꝙͣ in rei u̾itatẽ
dero ual uendicio ⁊ statĩ implet᷑.

Expanded text:
io. sed utrum haec est uenditionis condicio, si ipse dominus putasset suo arbitrio, itaque ueteribus magis in uiri boni arbifingit autem se non accepisse, impleta condicio emptionis est et ex empto uenditor conueniri potest.Huiusmodi emptio 'quanti tu eum emistieuidenti uenditione: magis enim ignoratur, quanti emptus sit, quam in rei ueritate dero', ualet uenditio et statim impletur:
Abbreviated transcription (Latin):
Iomp̃ł.⁊ et emptio nec uenditio sũ
req̃ueneat pot̾ intelligi  ⁊ tñ ⁊ fructꝰ
⁊ part᷑ futuri recte emũt᷑ ut cũ editꝰ
ẽet partꝰ iam tũc contͣctũ ẽẽt negõm
uendiciofcã intelligi ¶ S siideg̾it
uenditor ne nascat᷑ aut fiat ex emp᷑.
qr spei emptõ est ⁊ qd̃ missilium
noĩe eo casu caprũ est si euinctum
fint ulła eo noĩe ex empto obligõ
conthit᷑ qr id actũ infłłr.¬

Expanded text:
m.Nec emptio nec uenditio sine re quae ueneat potest intellegi. et tamen fructus et partus futuri recte ementur, ut, cum editus esset partus, iam tunc, cum contractum esset negotium, uenditio facta intellegatur: sed si id egerit uenditor, ne nascatur aut fiant, ex empto quia spei emptio est: et quod missilium nomine eo casu captum est si euictum fuerit, nulla eo nomine ex empto obligatio contrahitur, quia id actum in
Abbreviated transcription (Latin):
singłoꝵ que ñ pot sustin̾e ꝓprietarius
ñ indetur uirri boni arbit᷑tu frm. S
nec eclifitiũ quidem poĩturũ ĩ fundo
nisiq ad fructũ percipiendũ nec̃cm
sit. S edsi edium ususfructus lega¬
tus sit nerua filius ⁊ limina im¬
mittẽ eũ posse ait. Sed ⁊ colores
⁊ picturas ⁊ marmorapot̾unt ⁊ sigi¬

Expanded text:
t sustinere proprietarius, non videbitur viri boni arbitratu frui: sed nec aedificium quidem positurum in fundo, nisi quod ad fructum percipiendum necessarium sit. Sed si aedium usus fructus legatus sit, Nerva filius et lumina immittere eum posse ait: sed et colores et picturas et marmora poterit et sigi
Abbreviated transcription (Latin):
stipłetur quidseruus fugituis reti¬
n̾i tr̃ ussifructũ nam q̃ rõe inquit re¬
tinetur aꝓpeietario possõ ⁊̃ si infuga
seruus sit pari põe ⁊̃ ususfructus reti-¬
netur. ¶demtractat quid si quis po¬
ssessionem eius nactussit nã q̃mad̾m
apprietario possid̾i desinit ita
⁊isusfructus amitat᷑ ⁊ pomp̃qiuidẽ¬
acquici pof per qd̾ colligi posse didici
ne cuudẽ si possideatur ab alioamitti
usũfructũ si mͦ maliquid stipłet᷑ ꝑui¬

Expanded text:
s fugitiuus, retineri tamen usum fructum: nam qua ratione, inquit, retinetur a proprietario possessio, etiamsi in fuga seruus sit, pari ratione etiam usus fructus retinetur. Idem tractat: quid si quis possessionem eius nactus sit, an, quemadmodum a proprietario possideri desinit, ita etiam usus fructus amittatur? adquiri potest. per quod colligi posse dici, ne quidem si possideatur ab alio, amitti usum fructum, si modo mihi aliquid stipuletu
Abbreviated transcription (Latin):
cerpserit uł def ꝰ ut fructusmatõs
pendentes cui ꝯdictõe teneant᷑. dño
fundi an fructuario ⁊ putat qm̃ fru¬
ctus ñ fiũt fructuarii nisi ab eoꝑcipi¬
antur lz abalio a terra separantur
ario autẽ furti aftõem qm̃ int̾ fuit eiꝰ
fructus ñ eẽ ablatos Marcelł autem
mouetur eo ꝙ si postea istos fructus
nactus fint fructuarĩ fortassis fiãt eiꝰ¬
ctuarii esficientur exemplo rei sub
ꝯdcone legate q̃ int̾im hedis existẽ¬
te aut̃ ꝯdcõne ad legatariũ transit

Expanded text:
cerpserit uel desecuerit fructus maturos pendentes, cui condictione teneatur, domino fundi an fructuario? et putat, quoniam fructus non fiunt fructuarii, nisi ab eo percipiantur, licet ab alio terra separentur,ario autem furti actionem, quoniam interfuit eius fructus non esse ablatos. Marcellus autem mouetur, eo, quod, si postea fructus istos nactus fuerit fructuarictuarii efficientur, exemplo rei sub condicione legatae, quae interim heredis est, existente autem condicione ad legatarium transit
Abbreviated transcription (Latin):
clam Iur ait nam fructuariũ quoꝵ
teni hiis actõib nec ñ furti certũ est
sicuti qml aliũ cm in alienare ta¬
legis acquilie actio k̾ndit qr sũt ca¬
sus quib cessat legis acq̾ue actõ ⁊ iõ
iudicem dari ut eius arbitͣtu utat᷑¬
⁊ fruatur nam qui agros ñ ꝓscĩdit
tiui uites ñ subserit. Item qui aqͣꝵ
ductus corrũpi patitur lega acqui¬
lia ñtenetur eadem ⁊ in usurario
oicenda sũt s si int̾ duos fructuar¬

Expanded text:
anus ait: nam fructuarium quoque teneri his actionibus nec non furti certum est, sicut quemlibet alium, qui in aliena re talegis Aquiliae actio, respondit, quia sunt casus, quibus cessat Aquiliae actio, ideo iudicem dari, ut eius arbitratu utatur: nam qui agrum non proscindit, qui vites non subserit, item aquarum ductus conrumpi patitur, lege Aquilia non tenetur. eadem et in usuario dicenda sunt. Sed si inter duos fructuar
Abbreviated transcription (Latin):
Si ciuus rei usus fructus legatꝰ erit
dñs pot̾ in ea re sat̾datõem desiderare
ut offo iudicis hoc fiat nãsicuti d fri¬
ctuarius uti fruiita ⁊ ꝓprietatis dñs
securus ẽẽ d de ꝓprietate ħaut̃ ad cẽm

Expanded text:
Si cuius rei usus fructus legatus erit, dominus potest in ea re satisdationem desiderare, ut officio iudicis hoc fiat: nam sicuti debet fructuarius uti frui, ita et proprietatis dominus securus esse debet de proprietate. haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprictatis detiorẽ face ñ d meliorẽm
facere pot̾ ⁊ aut fundiz ususfructus
arbores frugiferas excid̾e nz uuillam
diru̾e nec quicqrm̃ fac̾e in ꝑniciẽpprie¬
tatis ⁊ si forte uoluptariũ fuit pͥdiũ¬
⁊ uiridiana uł gestaides uł deambii¬
latres arborib infructuosis opacas
atq amenas hũs ñ de belit seire ut
forteortos oͥliti ros faciat iuiraliud
.quid ꝙ ad redditũ spectat. Indez quesi
tũ an lapiditinas uł cretifodinas uł
arenifooinas ip̃e institũe possit ⁊̃ ego
puto ĩ ip̃m institue posse si fiagri par¬
tem neccͣm huc rei occupaturus est
ꝓinde uenas qiuo lapidicinaꝵ ⁊ h̾i¬
metalloꝵ incrurere potit gͦ ⁊ auri ⁊
argenti ⁊ suiphuris. ⁊ eris ⁊ ferri et
exerce pot̾it᷑ uł ip̃e institũe si nichil
agriculture nocebit ⁊ si forte in hoc
ꝙ instituit plus redoitus sit ꝙͣ ĩ uine¬
tis uł arbustis ł oliuetis q̃ fuert for¬
sitan R⁊̃ hec deic̾e pot̾it siquidẽ ꝑmit

Expanded text:
 meliorem facere potest. et aut fundi est usus fructus arbores frugiferas excidere neque uillam diruere nec quicquam facere in perniciem proprietatis. et si forte uoluptarium fuit praedium, uirdiaria uel gestationes uel deambulationes arboribus infructuosis opacas atque amoenas habens, non debebit de‹i›cere, ut forte hortos olitorios faciat uel aliud quid, quod ad reditum spectinas uel cretifodinas uel harenifodinas ipse instituere possit: et ego puto etiam ipsum instituere posse, si non agri partem necessariam huic rei occupaturus est. proinde uenas quoque lapidicinarum metallorum inquirere poterit: ergo et auri et argenti et sulpuris et aeris et ferri et exercere poterit vel ipse instituere, si nihil agriculturae nocebit. et si forte in hoc quod instituit plus reditus sit quam in vineis vel arbustis vel olivetis quae fuerunt, forsitan etiam haec
Abbreviated transcription (Latin):
dicatus est reus absolui d nec cuusqͣm
int̾cogatio in iure fc̃a ꝓderit qr eiꝰ perso¬
ne cuĩnoĩe qui cũ alio actõemht obliga

Expanded text:
dicatus est, reus absolui debet, nec quicquam interrogatio in iure facta proderit, quia eius personae, cuius nomine quis cum alio actionem habet, obliga
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ob latam litis existimatõem suscepe¬
rit rem offe̾ntis fatit. G unc uidend̾
est ciuid ueĩat in ꝯmodati actõe utr̃ do¬
lus an ⁊culpa an ⁊uͦ ⁊ om̃e ꝑicłm ⁊ qͥ.
culpam pr̃amꝰ dolũ in depoĩto nã qr n
m̾ito dolus pr̃atur solus nͥ forte ⁊ m̾ces

Expanded text:
 oblatam litis aestimationem susceperit, rem offerentis facit. Nunc uidendum est, quid ueniat in commodati actione, utrum dolus an et culpa an uero et omne culpam praestamus: dolum in deposito: nam quia merito dolus praestatur solus: nisi forte et merces
Abbreviated transcription (Latin):
dicend̾ est nͥlũ eoꝵ ẽẽ ꝯputand̾ ei qui ꝯmo¬
datũ accepit nͥ aliqͣ culpa int̾ueniente ꝓ¬
inde ⁊ si incendio uł ruma aliqͣ otigit uł
aliqd̾ dampnũ fatale ñ tenebitur nͥfor¬
te ꝯpossit resꝯmodatas saluas fac̾esu¬
aspretulit ¶ustodiã plane ꝯmodate rei

Expanded text:
dicendum est nihil eorum esse inputandum ei qui commodatum accepit, nisi aliqua culpa interueniat. proinde et si incendio uel ruina aliquid contigit uel aliquid damnum fatale, non tenebitur, nisi forte, cum possit res commodatas saluas facere, suas praetulit. Custodiam plane commodatae rei
Abbreviated transcription (Latin):
resannisxxu. gerunt irrita sunt
uł ab aliis circonuentiuł sua faci¬
litate decepti aut qd̃ habuer̃t ad¬
miscrunt aut qd̃ adquirere emo¬
lumentũ potuerunt omiserunt
aut se hom̃ qd̃ ñ susciꝑe licuit obli
nascetur usu captũ amisit restitit¬
endam actionemla beo scribit.
fraude tutoris adu̾sariũ diceret
absolutum ⁊ agere cũ eo ex integro
uellz licentiam habe prius cũ tutore

Expanded text:
nque gerunt, irrita sunt,t, uel ab aliis circumuenti uel sua facilitate decepti aut quod habuerunt amiserunt, aut quod adquirere emolumentum potuerunt omiserint, aut se oneri quod non suscipere licuit oblignasceretur usucaptum amisit, restituendam actionem Labeo scribit.Isit eum, qui fraude tutoris aduersarium suum diceret absolutum et agere cum eo ex integro uellet, licentiam habere prius cum tutore
Abbreviated transcription (Latin):
ex sua uoluntate minorẽ annis
in iuiditio defendit ⁊ est ꝯdempnat᷑
ex causa iudicati posse ꝯueniri n ͤ
eius quem defendit etatemad resti¬
tutõem impetrandam ei ꝓdẽe cum
cam iudicati recusare non possit

Expanded text:
ex sua voluntate minorem annis in iudicio defendit et condemnatus est, ex causa iudicati posse conveniri nec eius quem defendit aetatem ad restitutionem impetrandam ei prodesse, cum causam iudicati recusare non possit
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Nam ñ competit michi adu̾sꝰ
hxredem eius ex stipulatu actiorbor
datierant minime dabitur enac ĩ¬
tio mortuo reo idem ponp. ait. si ũ
post lungum tempus decciserit qi
si ad iudiciũ ueniss litem cũ eo con¬
testari actor potiusset.
lp̃. Si quisqͣmqm in inditio sisti
qmͣuis exactio rei ẽẽ possit disficili¬
or licet .n. disficilior sit exactio tñ
dicendum est uintuli in eadem cã
eum stetisse. Nam ⁊ si nonũes alie¬
num contraxiss uł peccuniam ꝑ¬
didiss. uidetur tñ in eadem causa
stetisse ergo ⁊ qui alii iudicatus
int̾sit agentis et ad illud tempus
referend̃ est: quo sisti debuit nõ
ad id quo agr̃ qmuis desierit oẽus¬

Expanded text:
serit: nam non competit mihi aduersus heredem eius ex stipulatu actio, et dati erant, minime dabitur in eos actio mortuo reo. idem Pomponius, si non post longum tempus decesserit: quia si ad iudicium uenisset, litem cum eo con‹te›stari a‹c›tor potuisset.. Si quis quendam in iudicio sisti quamuis exactio rei possit esse difficilior. licet enim difficilior exactio sit, tamen dicendum est uideri in eadem ceum stetisse: nam et si novum aes alienum contraxisset vel pecuniam perdidisset, videtur tamen in eadem causa stetisse: ergo et qui alii iudicatus intersit agentis ad illud tempus referendum est, quo sisti debuit, non ad id, quo agitur, quamuis desierit e
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃.ł. Namposteaꝙͣ uiratũ est denega¬
tur actõ cum effectuaut si ꝯtrou̾sia erit
de̾m si ambigitur añ iusuirand̃ sit
cidatum exceptom locusz. Iurein¬
quis post iuliurand ex famoso iuiditi
ꝑali actone micħi obligatus erat. detu¬
ł̾it iusuirand̾ ut ut in rem eũ dareo¬

Expanded text:
ictum Nam posteaquam iuratum est, denegatur actio: aut, si controversia erit, id est si ambigitur. an iusiurandum datum sit, exceptioni locus est. Iureiuquis post iusiurandum ex famoso iudicio,aria actione mihi obligatus erat, detulerit iusiurandum, ut iurem eum dare o
Abbreviated transcription (Latin):
aius u. remittit iusuirand̾ qui defe¬
rente se paratus sit adu̾sarĩ iuraregͣti¬
am ei facit ꝯtemptus uolũptate sus¬
cepti uirisureandi ty si non suscepit
iusiurand̾ l postea paratoᷤ iurars actor
nolit d fecre non iuidebif remissũ nam
ꝙ susceptum remitt debet
quem ea res ꝑtinȩ bit aatenidabo iꝰ
rei sic erit accipiend̾. sũ de tota re sũ de
ꝑte sit iuratum nã de eo qd̾ uiratũ est
polucetur seactõem non daturũn ĩ eñ
qui iurau̾it n in eos qui in locsi eiꝰ cuiꝰ
uisiurandũ delatũ est succedunt.¬

Expanded text:
emittit iusiurandum, qui deferente se cum paratus esset adversarius iurare gratiam ei facit contentus voluntate suscepti iurisiurandi. quod si non suscepit iusiurandum, licet postea parato iurare actor nolit deferre, non videbitur remissum: nam quod susceptum est remitti debetquem ea res pertinet actionem dabo.' eius rei sic erit accipiendum, siue de tota re siue de parte sit iuratum: nam de eo quod iuratum est pollicetur se actionem non daturum neque in eum qui iurauit neque in eos qui in locum eius cui iusiurandum delatum est succedunt