comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimũ ẽẽ. atq extra ordinẽ
di cimꝰ. Hoc uersat multis modil
& sermone diuturno: nequis eil
aliud quã de ñ peccandi possibili¬
tate querere existimae. Unde isi
multa quib id agit: etiã hoc dicit.
Idem iterũ repeto. Ego dico posse
c̃ẽ hominẽ sine peccato. Tu quid
dicis: Non posse eẽ hominẽ si ne
percato. Neq ego dico inquit ho¬
minẽ ẽẽ sine pęccato: Neq tu dicis
non ẽẽ homine sine peccato. De
posse & non posse: non de eẽ ⁊ non
ẽẽ contendimꝰ. Deinde non nulla
eoꝵ quȩ aduersus eos de scriptu¬
ris ꝓferrisolent. ad istã questionẽ
non ꝑtinere: inqua queritur. pos¬
sit ne annon possit ẽẽ homo sine
peccato: ita cõmemorat. Nã nullus
inquit mundꝰ ẽ. a sorde. & non.ẽ.
homo qui non peocet: & non est
iustus in t̾ra. & non ẽ. qui faciat
bonũ. & cetera hissimilia inquit:
ad non ẽẽ. non ad non posse ꝓfici-¬
unt. Huiꝰ modi enĩ exẽplis ostendi¬

Expanded text:
grauissimum esse atque extra ordinem grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo, qui non peccet\', et non est iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nam ꝑuenir. posse dicat᷑. Qã
in libro isto agit᷑ : nolo dicere absa¬
ente. ne illũ qui eũ scripsit. ne xpͥ¬
anũ quidẽ habendũ iudicẽ. sed ql
magis credo anesciente: magnis
sane uirib. sed eas sanas uoło. non
quales frenetici habere consuerur
Nã prius diftrnguit aliud ẽẽ qu¬
rere an possit aliquid ẽẽ. qđ ad sol
possibilitatẽ ꝑtinet : aliud utrũ no
sit. Hanc diftinctionẽ ueram est
nemo ambigit. Consequens enĩ el
ut quod est ẽẽ potuerit. Non. ẽ. au
consequens. ut quod ẽẽ potest. et
sit. Quia em̃ dñs lazarũ suscitaut
sine dubio potuit. Quia uero uidã
ñ suscitauit. Nunquid dicendũẽ
non potuit: Potuit ergo. sed nolur
potestate feciss&e. quia & filius quos
uult iuuificat. Sed hac distinctio.¬
ne uera. atq manifesta. quo tenda
& quid efficere conet᷑: ad uertite.
Nos inquit. de sola possibilitate
tractamꝰ. De qua nisi quid cert̃i
constiterit transgredi ad aliud

Expanded text:
aeternam perueniri posse dicatur: quod aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; potestate fecisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud
Abbreviated transcription (Latin):
posso culpare iustitiã tiniu̾sos
om̃ino dampnantis : Hoc si
secundũ scripturas sapiamꝰ: non
cogimur contra xp̃ianã grãm
disputare. et eadicere quib de¬
monstrare conemur naturam
humanã. neq in paruulis me¬
dico indigere. quia sana ẽ: & in
maiorib sibi ipsam adiustitiã
si uelit posse sufficere. Acute
quippe uident᷑ hȩc dici: sed in
sapientia uerbi qua euacuatur
crux xp̃i. Non. ẽ ista sapientia
de sursũ descendens. Nolo qđ
sequit᷑ dicere: ne amicis nr̃is qͦꝵ
fortissima & celerruna ingenia
ñ in ꝑuersũ. sed in directũ curre.¬
reuolumꝰ: facere existim emur
inuiriã. Quanto igit᷑ zelo accen.¬
sus ẽ. librihuiꝰ quẽ misistis condi¬
tor. aduersus eos qui peccatis sius
patrocinũ de naturȩ humanȩ in¬
firmitate ꝑ quirunt: tanto & nul¬
to ardentiore zelo nos oport& ac.¬
cendi: ne euacuetur crux xp̃i.
Eua cuat᷑ aut̃. si aliquo modo p̃t
illius sacram̃tũ. ad iustitĩa uitãq

Expanded text:
posset culpare iustitiam uniuersos posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ipsius. Unde hi qui non p̾er
illã lib̾antur. siue quia audire
nondũ potuerunt. siue quia obe¬
dire noluert̃: siue etiã cum per
ȩtatẽ audire ñ possent lauacrũ
regenerationis qđ acciꝑe possent.
ꝑ q̃uod saluifierent ñ acceper̃t.
iuste utiq dãpnantur. quia sine
peccatononsunt: uł qđ origina¬
liter traxerunt. uł quod mali̾e
morib addiderunt. Om̃s enim
peccauert̃. siue in adã. siue in
se ipsis. & egent gła đi. Uniu̾sa
igit᷑ massa : penas debet. Et si
onĩb debitũ dampnationis sup¬
pliciũ redderetur: ñ iniuste
ꝓcul dubio redderet᷑. Qui ergo
inde ꝑ grãm lib̾antur: ñ uasa
meritoꝵ suoꝵ. sed uasa miscđiȩ
nominant᷑. Cuiꝰ miscđiȩ nisi
quos p̃sciuit. ⁊ p̾destinauit. & uo.¬
cauit. & iustificauit. ⁊ głificauit:
Quis igitur usq ad eo dem̃tissi¬
me insaniat. ut ñ agat in effa¬
biles grãs miscđiȩ quos uoluit
lib̾antis. qui recte nullomado

Expanded text:
nem ipsius. unde hi qui non per nem ipsius. unde hi qui non per illam liberantur, siue quia audire nondum potuerunt siue quia oboedire noluerunt siue etiam cum per aetatem audire non possent, lauacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salui fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, uel quod originaliter traxerunt uel quod malis moribus addiderunt, omnes enim peccauerunt, siue in Adam siue in se ipsis et egent gloria dei. Vniuersa igitur Massa poenas debet; et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur. qui ergo inde per gratiam liberantur, non uasa meritorum suorum, sed uasa misericordiae nominantur. cuius misericordiae, nisi quos praesciuit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos uoluit liberantis, qui recte nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
isq exadam nascitur. ia medico
indig&. quia sana non. ẽ. Omĩa
quidẽ bona que hab& informati¬
one. uita. sensib. mente: a sũ mo
đo habet creatore ⁊ artifice suo.
Uitiũ uero quod ista naturalia bo¬
na contenebrat. ⁊ infirmat. ut
illuminatione & curatione opꝰ
habeat. ñ ab inculpabili artifice
contractũ ẽ: sed ex criquali pec¬
cato quod cõm ssũ est libo arbi¬
trio. ac ꝑ hoc natura poenis ad
iundictam iustissim am ꝑtinet.
Si enĩ iam sumꝰ in xp̃o noua
creatura. tam̃ eramus natura
filii irȩ sicut ⁊ ceteri. Ds̃ autem
qui diues ẽ in miscdia. propter
multã dilectionẽ qua dilexit
nos. & eum essemꝰ mortui delictis:
coniuuificauit nos xp̃o. cuiꝰ grã
sumꝰ salui facti. Hȩc igitur xp̃i
grã. sine qua nec infantes. nec
c̨tate grandes salui fieri possunt:
non meritis redditur. sed gratis
datur. ꝓpt̾ quod grã nom̃inat᷑.
Iustificati inquit q̃ratis. ꝑsangui¬

Expanded text:
quisque que ex Adam nascitur, iam medico quisque que ex Adam nascitur, iam medico indiget, quia sana non est. omnia quidem bona. quae habet in formatione,, uita. sensibus, menti, a summo deo habet creatore et artifice suo. uitium uero, quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut inluminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato, quod commissum est libero arbitrio. ac per hoc natura poenalis ad uindictam iustissimam pertinet. si enim iam sumus in Christo noua creatura, tamen eramus natura filii irae sicut e t ceteri; deus autem, qui diues est in misericordia, propter multam dilectnos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. Haec igitur gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes salui fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur, propter quod et gratia nominatur: iustificati, inquit, gratis per sangui
Abbreviated transcription (Latin):
ỹdicatio ipsa ꝑueniat: qm̃ ñ desunt
idhuc ultime gentes. licet ut ꝑhi.¬
etur paucissimȩ: quib hoc nondũ
fuerit p̾dicatũ. quid faciet huma¬
nia natura. uł quid fecit. que uel
inte ñ audierat hoc futurũ uel
phuc ñ cõperit factũ. nisi creden
Uindm̃ quifecit cęlũ ⁊ t̾rã. aquo
se factam naturalit̃ sentit. & rec̾¬
t uiuendo eius impleat uolunta¬
ĩ: Nulla fide passionis xp̃i ⁊ re¬
uirrectionis imbuta: Qđsi fieri¬
eri potuit aut potest: Hoc & ego
co quod de lege dixit apłs frgo
le d̾ixit de lege quã accepit
ons una iudeoꝵ : quanto iustius
s delege nature. quã accepit
nuersũ genus humanũ : Si ꝑ
urtuus. ẽ. Ergo om̃is humana
itura. iustificari & redimi ab ira
iustissima. hoc ẽ. a uindict a
ullo modo potest: isi ꝑ fidem
scram̃tũ sanguinis xp̃i. Natura
uppe hominis primitꝰ inculpa.
⁊ sine ullo uitio creata.ẽ. Na¬
ra uero ista hominis qua unus¬

Expanded text:
praedicatio ipsa perveniat; quoniam non desunt praedicatio ipsa perveniat; quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatum; quid faciet humana natura, vel quid fecit, quae vel ante non audierat hoc futurum, vel adhuc non comperit factum, nisi credendo in Deum, qui fecit coelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit, et recte vivendo ejus impleat voluntatem, nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? Quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit Apostolus: Si enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una Judaeorum; quanto justius dicitur de lege naturae, quam accepit universum genus humanum, Smortuus est, ergo omnis humana natura iustificari et redimi ab ira dei iustissima, hoc est a uindicta, nullo modo potest nisi per fidem ut sacramentum sanguinis Christi. Xatura quippe hominis primitus inculpata et sine ullo uitio creata est; natura uero ista hominis, qua unus
Abbreviated transcription (Latin):
re ad hos om̃s qui peccauert et
egent gła dĩ. ꝓfecto nullã neco¬
sĩtatem̃ habent ut xp̃iani fiant
quia ñ.ẽ. opꝰ sanis medicus.
egrotantib. Unde nonuenit ill
uocare iustos sed peccatores. As
ꝑ hoc natura humani generis e
illius unius p̾uaricatoris carne
ꝓcreata. si potest sibi sufficere a
implendã legẽ. ꝑficiendãq uil¬
tiã: de p̃mio deb& ẽẽ secura h
est de uita et̾na. etiã si in aliq
gente. aut aliquo suꝑiore tẽpe
fides eam latuit sanguinis xp̃
Non enĩ iniuistꝰ ds̃. qui iustos
fraudet mercedẽ iustitiȩ: si eis
ẽ annuntiatũ sacram̃tũ diuin¬
tis ⁊ humanitatis xp̃i. qđ ma¬
festum ẽ in carne. Quomodo
credent quod non audiert.
quomodo audirent sine p̾dicante:
Fides eñĩ ex auditu: sicut scriptũ
dico inquit. Nunquid ñ audiert̃ :
homnẽ t̾ram exiuit sonꝰ eoꝵ. &
nfines orbis trȩ uerba eoꝵ. Sed
ante quã hoc inciper& fieri. anteꝗͣ
deniq usq ad fines totius orbis t̾rȩ

Expanded text:
re ad hos omnes, qui peccauerunt et egent gloria dei, profecto nullam necessitatem habent ut Christiani fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, festatum est in carne . Quomodo enim crederent quod non audierunt? aut quomodo audirent sine praedicante? Fides enim ex auditu, sicut scriptum dico, inquit, Numquid non audierunt? In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse faci&. nisi eos qui dicunt
nos facimꝰ. Id. ẽ. nos ipsi. nos ip¬
sos iustificamꝰ. Ubi quidem oꝑa-¬
mur & nos: sed illo oꝑante co-¬
oꝑamur. quia miscđia eiꝰ preue¬
niẽt nos. Preuenit aũt ut sa-¬
nemur : quia & subsequetur.
ut etiã sanati uegetem᷑. Preue¬
nit aut̃ ut uocemur. subseque¬
tur ut głificemur. Preuenit. ut
pie uiuamꝰ. fubsequet᷑ ut cũ illo
semꝑ uiuamꝰ. quia sine illonicħ
facere possumꝰ. Utrũq em̃ scrip¬
tum ẽ. Et d̾s m̃s. miscđia eius¬

Expanded text:
et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus. id est nos ipsi nos ipsos iustificamus. ubi quidem operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia eius praeuenit nos. praeuenit autem, ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati uegetemur; praeuenit, ut nocemur, subsequetur ut glorificemur; praeuenit, ut pie uiuamus, subsequetur ut cum illo semper uiuamus, quia sine illo nihil facere possumus. utrumque enim scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
homo eadem potestate sanet᷑.
qua potestate uitiatꝰ. ẽ. Et hȩc
quidem ita dixerim: ut altius
di uidiciũ me fatear ignorare.
Curetiã ipsã suꝑbiã quę & in
recte factis animo insidiatur
humano ñ cito ds̃ sance. ꝓ qua
sananda. illi pie anime cũ lacri-¬
mis ⁊ magnis gemitib suppli-¬
cant. ut ad eam suꝑandã. et
quodãmodo calcandam. & opte¬
rendã dext̾am conantib porri-¬
gat : Ubi enĩ lȩtatꝰ homo fuerit.
in aliquo bono oꝑe se etia supe¬
rasse suꝑbiã. ex ipsalȩtitia ca¬
put erigit. ⁊ dicit. Icce ego ui¬
uo. quid triũ phas: Q ideo
iuiuo. quia triũphas. Ante tẽpꝰ
enĩ fortasse. de illa quasi uicta
triũphare delectat: cũ extre-¬
ma eiꝰ umbra. illo meridie qͣn¬
tũ arbitror absorbebit᷑. qui
meridies scriptura dicente
ꝓmittit᷑. Et educet sic̃ lumen
iustitiã tuã. & iudiciũ tuũ sicut
putant : qđ ipsi faciant. Nullos
enĩ uidetur attendisse. cũ dixit

Expanded text:
homo eadem potestate sanetur homo eadem potestate sanetur qua potestate uitiatus est\'. Et haec quidem ita dixerim, ut altius dei indicium me fatear ignorare cur etiam ipsam superbiam, quae et in recte factis animo insidiatur humano, non cito deus sanet; pro qua sananda illi piae animae cum lacrimis et magnis gemitibus supplicant, ut ad eam superandam et quodammodo calcandam et obterendam dexteram conantibus porrigat. ubi enim laetatus homo fuerit in aliquo bono opere se etiam superasse superbiam, ex ipsa laetitia caput erigit et dicit: \'ecce ego uiuo, quid triumphas? et ideo uiuo, quia triumphas\'. ante tempus enim fortasse de illa quasi uicta triumphare delectat, cum extrema eius umbra illo meridie, quantum arbitror. absorbebitur, qui meridies scriptura dicente promittitur: et educet sicut lumen iustitiam tuam e t indicium tuum sicut putant, quod ipsi faciant. nullos enim uidetur adtendisse, cum dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbia. qm̃ diabolũ a quo extitit
origo peccati: ipsa deiecit. Et sub¬
sequente inuidentia: hominem
stantẽ unde ipse cecidit. inde sub¬
uertit. Nã utiq iactantia. ianu¬
am qua intraroe serpens ille que¬
siuit: quando ait. eritis sicut dii.
Iđo dictũ ẽ. Initiũ om̃is peccati.
apostatare ađo. Quid aut̃ sibi
uult qđ dicit. deinde quomodo
do ꝓ illius peccati reatu subditꝰ
essẽ poterit. qđ suũ ñ ẽẽ cogno¬
uerit: Suũ enĩ non ẽ. inquit.
si necessariũ. ẽ. Aut si suũ est:
uoluntariũ. ẽ. Et si uoluntariũ
ẽ: uitari potest. Nos respondemꝰ.
Suũ ẽ. omino. Sed uitium quo
cõmittit᷑. nondũ omĩ exparte
sanatũ ẽ. Quod quidẽ ut inoles¬
cer&̾: de non recte usa sanitate
descendit. Ex quo uitio iã male
ualens. uł infirmitate. uł cȩci¬
tate. plura cõmittit. Pro quo
supplicandũ ẽ ut sanetur : &
deinceps in ꝑpetua sanitate ui¬
uatur. Non suꝑbiendũ quasi

Expanded text:
superbia: quoniam diabolum, a quo exstitit superbia: quoniam diabolum, a quo exstitit origo peccati, ipsa dejecit, et subsequente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde subvertit. Nam utique jactantiae januam, qua intraret, serpens ille quaesivit, quando ait, Eritis sicut dii . Ideo dictum est, Initium omnis peccati apostatare a deo. Quid autem sibi uult quod dicit: deinde quomodo deo pro illius peccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognouerit ? suum enim non est, inquit, si necessarium est. aut si suum est, uoluntarium est; et si uoluntarium est, uitari potest. nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nies aliqđ sine suꝑbiȩ appellations
peccatũ. Hanc aut̃ sententiã sic exe.¬
quitur. & sic ꝓbare conat᷑. Omne¬
inquit peccatũ. nisi fallor d̃i contẽp.¬
Quid enĩ tam suꝑbũ. quã dm̃ con-¬
tempnere : Omĩno ergo peccatũ &
suꝑbia.ẽ: etiã scriptura dicente.
Initiũ om̃is peccati: suꝑbia .ẽ. Que-¬
rat diligent̃ & inueni&e in lege: mul.¬
tũ discretũ ẽẽ a ceteris peccatis.
peccatũ suꝑbiȩ. Multa eni peccata.
ꝑ suꝑbiam cõmittunt᷑. Sed neq
om̃ia suꝑbe funt: quȩ ꝑperam¬
fiunt. Certe a nescientib. certe
ab infirmis. certe plerũq a flen-¬
tib & gementib. Et quidem
siꝑbia cũ magnũ sit ipsa peccatũ.
ita sine aliis ꝑ̃se ipsa ẽ. ut etiam
plerũq ut dixi ñ inpeccatis: sed
in ipsis recte factis. pede celeriore
suꝑueniat ⁊ obrepat. Sed ideo
uerissime dictũ ẽ: quod iste alit̃
intellexit. Initiũ om̃is peccati

Expanded text:
nies aliquod sine superbiae appellatione nies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatcontempquid enim tam superbum quam deum contemnere? omnino ergo peccatum et superbia est etiam scriptura dicente: initium omnis peccati su p superbia est. quaerat diligenter. et inueniet in lege multum diseretum esse a ceteris peccatis peccatum superbiae. multa enim peccata per superbiam committuntur, sed neque omnia superbe fiunt. qufiunt; certe a nescientibus, certe ab infirmis, certe plerumque a flentibus et gementibus. Et quidem superbia, cum magnum sit ipsa peccatum, ita sine aliis per se ipsa est, ut etiam plerumque, ut dixi, non in peccatis, sed in ipsis recte factis pede celeriore superveniat et obrepat. Sed ideo verissime dictum est, quod iste aliter intellexit, Initium omnis peccati
Abbreviated transcription (Latin):
excludit᷑ oꝑe satanȩ Hȩc atq
huiꝰ modi intueatur : ne uideantur
ei nimis acuta. quȩ acutule sonan
& discussa inueniuntur obtunsa.
Quid qđ etiã similitudines adhibõ
quib magis aninon eat. quid ei
debeat responderi : Quid amplius
dicã inquit. Nisi quia credi potest
qđ ignes ignib extingunt᷑. si credi
potest quod peccatis peccata cu¬
rent᷑ : Qđ si ignis quisquã extingui
non potest ig̃nib: sed tam̃ possunt
ut docui dolores curari dolorib.
Possunt etiã si querat &discat. ue¬
nenis uenena depelli. Nã si & auer¬
tit aliquando calores febriũ. qͥb da
calorib medicinalib frangi: etiã
ignes ignib fortasse conced& ex¬
tingui. Quodã modo inquit siꝑ¬
biãm ipsam a peccato separauimꝰ.
Quid enĩ hoc urgae. cũ manifestũ
sit etiã ipsam ẽẽ peccatũ : Ia pec¬
care inquit suꝑbire ẽ: quã super¬
bire peccare. Nã quere quid sit
quodcũq peccatũ: & uide si inue¬

Expanded text:
excluditur opere satanae? haec atque excluditur opere satanae? haec atque huiusmodi intueatur, ne uideantur ei nimis acuta, quae acutule sonant et discussa inueniuntur obtunsa. quid quod etiam similitudines adhibet, quibus magis ammoneat quid ei debeat responderi? quid amplius dicam, inquit. nisi quia credi potest quod ignes ignibus extinguntur, si credi potest quod peccatis peccata curentur? quid si ignes quisquam extinguere non potest ignibus, sed tamen possunt, ut docui, dolores curari doloribus? possunt etiam, si quaerat et discat, uenenis uenena pelli. nam si et aduertit aliquando calores febrium quibusdam caloribus medicinalibus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inue
Abbreviated transcription (Latin):
cum securitate si d̾s̃ oꝑatur. nͥ
quia ꝓpt̾ uoluntatẽ nr̃am sine
qua bene ñ possumꝰ oꝑari. cito po¬
test surriꝑe animo humano.ut
quod bene oꝑatur suũ tantum¬
modo existimae ⁊ dicat in ha¬
bundantia sua. ñ mouebor in
ȩt̃nũ : Ido qui uoluntate sua
p̾stiterat decori eiꝰ uirtutem:
auertit paululũ facĩẽ fuã. ut
qui hoc dixerat fier& contur¬
batus: qm̃ ipse ẽ. ille tumor
sanandus dolorib. Non itaq
dr̃ homini. necesse ẽ peccare.
ne pecces: sed dr̃ homini. Deserit
aliquantũ ds̃. unde suꝑbis. ut scias
Nã illud etiã apłi quale ẽ : N onne
ita mirabile. ut nisi quia ipse dic̃.
cui uera dicenti. contradicere nefasẽ.
sit incredibile : Quis enĩ nesciat fide.¬
liu. a satana uenisse primã peccati
suasionẽ. & qđ ille primꝰ auctorsit
om̃iũ peccatoꝵ. Et quidã tam̃ tra¬
dunt᷑ satanȩ: ut discant ñ blasphe.¬
mare. Quomodo igit᷑ opꝰ satanȩ.

Expanded text:
cum securitate, si deus operatur, nisi cum securitate, si deus operatur, nisi quia propter uoluntatem nostram, sine qua bene non possumus operari. cito potest subrepere animo humano. ut quod bene operatur suum tantummodo existimet et dicat in abundantia sua: non mouebor in aeternum? ideo qui uoluntate sua praestiterat decori eius uirtutem, auertit paululum faciem suam, ut qui hoc dixerat fieret conturbatus, quoniam ipse est ille tumor sanandus doloribus. Xon itaque dicitur homini: \'neecsse est peccare, nc pecces, sed dicitur homini: \'deserit aliquantum deus, unde superbis, ut scias nam illud etiam apostoli quale est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ. Absurdissimũ ẽ. dolorem
necessariũ fuisse: ne ulceris dolor
ẽẽt. Sed ds̃ inquiunt: potest
omia sanare. Hoc ittiq agit ut
sanet om̃ia. sed agit iudicio suo:
nec ordinẽ sanandi accipit ab
egroto. Procul dubio quippe. fir¬
missimũ apłm uolebat efficere.:
cui tam̃ dicit. Uirtꝰ in infirmita¬
de ꝑficitur. & ñ ei totiens oranti
aufert nescio quẽ stimulũ car¬
nis: quẽ sibi dicit datũ. ne in
magnitudine reuelationũ ex¬
tolleret᷑. Cetera enĩuitia. tan¬
tũ in malefactis ualent. Sola
aut̃ suꝑbia: etiã in recte factis
cauenda. ẽ. Unde ammonentur
illi. ne donađi sue potestati tri¬
buendo. se seq extollendo grauiꝰ
pereant : quã si nichil oꝑarent᷑
boni. Quib dr̃. Cũ timore & tre¬
more. urãm ipsoꝵ salutẽ oꝑa¬
mini. Ds enĩ ẽ. qui oꝑatur in
uob̾. ⁊ uelle ⁊ oꝑari. probona
uoluntate. Quare ergo cum
timore ⁊ tremore.⁊ non potius

Expanded text:
remus: \'absurdissimum est dolorem remus: \'absurdissimum est dolorem necessarium fuisse, ne ulceris dolor esset.\' Sed deus, inquiunt, potest omnia sanare, hoc utique agit, ut sanet omnia, sed agit iudicio sno nec ordinem sanandi accipit ab aegroto. procul dubio quippe firmissimum apostolum nolebat efficere, cui tamen dicit: uirtus in infirmitate perficitur et non ei totiens oranti aufert nescio quem stimulum carnis, quem sibi dicit datum, ne in magnitudine reuelationum extolleretur. cetera enim uitia tantum in male factis ualent, sola autem superbia etiam in recte factis cauenda est. unde ammonentur illi, ne dona dei suae potestati tribuendo seseque extollendo grauius pereant quam si nihil operarentur boni, quibus dicitur: cum timore et tremore nostram ipsorum salutem operamini; deus enim est qui operatur in nobis et uelle et operari pro bona uoluntate. quare ergo cum timore et tremore et non potius
Abbreviated transcription (Latin):
deserat᷑. ut pie semꝑ iusteq uiuat᷑.
Sic̃ eñ ocłs corporis etiã plenis.¬
sime sanꝰ. nisi candore lucis adutꝰ.
n potest cernere: sic & homo etiã
ꝑfectissue iustificatꝰ. nisi eterna
luce iustitię duunitꝰ aduuetur:
recte ñ potest uiuere. Sanat gͦ
as. ñ solũ ut deleat qd peccauimꝰ:
sed ut prestae ĩ ne peccemꝰ. Acu¬
te sane tractat. & uersit. ⁊ qͣntũ
sibi uidet᷑ redarguit. atq con:¬
uincit. Qd̾ eis dicit᷑ etiã necessa.¬
riũ fuisse homini ad auferendam
suꝑbie uł głe occasionẽ: ut absq
peccato ẽẽ non poss&. Absurdissi¬
nũ quippe & stultissimũ putat.
peccatũ fiusse ne peccatum ess&e:
quasi non &r ulcus indolore est.¬
& sectio dolorem oꝑatur. ut dolor
dolore tollatur. Hoc si exꝑti non
essemꝰ. & in aliquib t̾ris ubi ista
nunquã contigerant audiremꝰ:
sine dubio utiqͦ deridentes fortas¬
sis etiã uerbis huiꝰ uterem᷑. ⁊ dice¬

Expanded text:
deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. deseratur, ut pie semper iusteque uiuatur. sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus nisi candore lucis adiutus non potest cernere, sic homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae diuinitus adiuuetur, recte non potest uiuere. sanat ergo deus non solum ut deleat quod peccauimus, sed ut praestet etiam ne peccemus. Acute sane tractat et uersat et, quantum sibi uidetur, redarguit atque conuineit quod eis dicitur \'etiam necessarium fuisse homini ad auferendam superbiae uel gloriae occasionem, ut absque peccato esse non posset. absurdissimum quippe et stultissimum\' putat \'peccatum fuisse ne peccatum esset, quasi non et ulcus in dolore est et sectio dolorem operatur, ut dolor dolore tollatur. hoc si experti non essemus et in aliquibus terris, ubi ista numquam contigerant, audiremus, sine dubio utique deridentes fortassis etiam uerbis huius uteremur et dice
Abbreviated transcription (Latin):
tomalo p̃t̾ito. futurus dirigatur
incessus. sic mala nr̃a ñ adhocso¬
lum suꝑnus medicꝰ sanat. ut illa
iã non sint. sed ut de cetero recte
abulare possimꝰ. qđ quidẽ etiam
sani: ñ nisi illo adiuuante pote¬
rimꝰ. Nã medicꝰ homo cũ sanaue¬
rit hominẽ. iã decetero susten¬
tandũ elem̃tis. ⁊ alim̃tis corpora¬
lib. ut eadẽ sanitas apto subsidio
conualescat atq ꝑsistat: dõ dimit.¬
tit. qui p̃b& ista incarne uiuen¬
tib. cuiꝰ erant etiã illa: quȩ dũ
curaroe adhibebat. Non eni quẽ¬
quã medicꝰ exhis reb quas ipse
ereauerit sanat: sed ex illius opibꝰ.
qui creat om̃ia necessaria. sanis
atq uitiosis. Ipse aut̃ ds̃ cum ꝑ
mediatorẽ di & hominũ hominẽ
iłim xp̃m. spiritalit̾ sanat egrum.
uel uiuificat mortuũ. id.ẽ iusti¬
ficat impiũ: & cũ ad ꝑfectã sani¬
tatẽ. hoc. ẽ ad ꝑfectã uitã. iustiti¬
amq ꝑduxerit: ñ deserit si non

Expanded text:
to malo praeterito futurus dirigatur to malo praeterito futurus dirigatur incessus, sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus; quod quidem etiam sani non nisi illo adiuuante poterimus. nam medicus homo cumsanauerit hominem, iam de cetero sustentandum elementiset alimentis corporalibus, ut eadem sanitas apto subsidio conualescat atque persistat, deo dimittit, qui praebet ista in carne uiuentibus. cuius erant etiam illa quae, dum curaret, adhibebat. non enim quemquam medicus ex his rebus, quas ipse creauerit, sanat, sed ex illius opibus, qui creat omnia necessaria sanis atque uitiosis. ipse autem deus, cum per mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum spiritaliter sanat aegrum uel uiuificat mortuum, id est iustificat inpium, et cum ad perfectam sanitatem, hoc est ad perfectam uitam iustitiamque, perduxerit, non deserit, si non
Abbreviated transcription (Latin):
suo ipse contẽpserat. Et qđ nunc
cũ eadẽ lege peccati nascim᷑. quę
in m̃bris nr̃is repugnat legi m̃tis.
neq aduersus dm̃ murmurare.
neq contra rem manifestissimã dis¬
putare : sed ꝓ poena nr̃a illiꝰ miseri¬
cordiam querere ⁊ orare debemius.
Attendite sane uigilant̃. quomodo
dixerit. Adhibet quidẽ etiã huic
parti. si quando necessariũ fuerit
miscłiam suã ds̃. quia homini pꝰ
peccatũ ita subuenire necesse est:
ñ quia ds̃ causã huiꝰ necessitatis
optauerit. Yidetisne quẽ ad modũ
n dicat necessariã muiscđiam di. ut
n peccemꝰ : sed quia peccauimꝰ: De¬
inde subiungit. Sed & medicus ad
curandũ iã uulneratũ paratꝰ ẽẽ
deb& : non deb& aut̃ ut sanus
uulneret᷑ optare. Si ista similitudo
reb de quib agunꝰ congruit. certe
uulnerari ñ potest natura humana
peccato. qm peccatũ nulla substan¬
tia ẽ. Sicut ergo uulnere uerbi
grã claudicans id̾o curat᷑. ut sana.¬

Expanded text:
suo ipse contempserat. et quod nunc suo ipse contempserat. et quod nunc cum eadem lege peccati nascimur, quae in membris nostris repugnat lege mentis, neque aduersus deum murmurare neque contra rem manifestissimam disputare, sed pro poena nostra illius misericordiam quaerere et orare debemus. Adtendite sane uigilanter quomodo dixerit: adhibet quidem etiam huic parti, si quando necessarium fuerit, misericordiam suam deus, quia homini post peccatum ita subuenire necesse est, non quia deus causam huius necessitatis optauerit. uidetisne quemadmodum non dicat necessariam misericordiam dei ut non peccemus, sed quia peccauimus? deinde subiungit: sed et medicus ad curandum iam uulneratum paratus esse debet; non debet autem ut sanus uulneretur optare. si ista similitudo rebus de quibus agimus congruit, certe uulnerari non potest natura humana peccato, quoniam peccatum nulla substantia est. sicut ergo uulnere uerbi gratia claudicans ideo curatur, ut sana
Abbreviated transcription (Latin):
bam non mouebor. Cũ hoc mͥ ẽẽt
abs te: non ame. Deniq auertisti
faciem tuã : & factus sũ conturbatꝰ.
Hoc suꝑbus amicus: om̃ino non
deat quomodo ipse nouit. Nam
pcliuiores sumus querere potius
quid contra ea respondeamus. quę
nr̃o obiciunt᷑ errori: quã intende
quã sint salubria. ut careamus
errore. Unde cũ istis non tam
disputationib quã ꝑ eis sicut pro
nobis orationib ẽ agendũ. Non
enĩ hoc eis dicimꝰ : quod sibi iste
opposuit. ut ẽẽt causa miscđiȩ di
necessariũ fuisse peccatũ. Utinam
ñ fuiss&e miseria: ne ista ẽẽt misen¬
̃ cordia necessaria. Sed iniquitatẽ
ͣpeccati. tanto grauiorẽ. qͣnto faci¬
lius homo ñ peccarce. quẽ nulla
adhuc tenebat infirmitas. poena
Eiustissima subsecuta. ẽ: ut merce¬
Edem mutuã peccati sui in semet
Iipsũ reciꝑae. amittens subse posi.¬
tã sui corporis quodã modo oboe.¬
dientiã. quã precipuiã sub dño

Expanded text:
bam: non mouebor, eum hoc mihi esset bam: non mouebor, eum hoc mihi esset absque to, non a me. denique auertisti faciem tuam et factus sum conturbatus\'. Hoc superbus amicus omnino non deat quomodo ipse nouit. nam procliuiores sumus quaerere potius quid contra ca respondeamus, quae nostro obiciuntur errori, quam intendere quam sint salubria, ut eareamus errore. unde cum istis non tam disputationibus quam pro eis sicut pro nobis orationibus est agendum. non enim hoc eis dicimus, quod sibi iste opposuit, \'ut esset causa misericordiae dei, necessarium fuisse peccatum\' — utinam non fuisset miseria. ne ista esset misericordia necessaria !— , sed iniquitatem peccati tanto grauiorem. quanto facilius homo non peccaret, quem nulla adhuc tenebat infirmitas. poena iustissima subsecuta est, ut mercedem mutuam peccati sui in semet ipso reciperet amittens sub se positam sui corporis quodammodo oboedientiam, quam praecipuam sub domino
Abbreviated transcription (Latin):
tieniet princeps huiꝰ mundi:
& in me nichil inueniae. Et utiq
nichil peccati. Unde p̃positus
mortis. iure suo agerd̾ ut ꝑime¬
ret. Sed ut sciant onĩs inquit.
quia uoluntatẽ patris mei facio:
surgite eamꝰ hinc. Id.ẽ. quia ñ
morior necessitate peccati: sed
oboedientie uoluntate. Dicit nul¬
lũ malũ. boni alicuiꝰ ẽẽ causam.
Quasi pena bonũ sit᷑ : qua tam̃
multi eriendati st̃. Sunt ergo
mala: que ꝓsunt mirabili mise.¬
ricordia di. Nunqͥd ille boni ali¬
quid passus ẽ. qui dixit. auertisti
faciẽ tuã ame. ⁊ factus sum con¬
turbatus : Nonutiq. Et tamen
hȩc ei conturbatio contra suꝑbiã
fuit medicinalis quodam modo.
Dixerat enĩ in habundantia sua:
ñ mouebor in ȩt̾nũ. It sibi tribu.¬
ebat: quod a dño habebat. Quid
enĩ habebat quod ñ acceꝑat: quare
ostendendũ ei fuerat unde haber&e:
ut reciꝑet humilis qđ suꝑbus ami
tua p̃stitisti decori meo uirtutem.
Inqua ego habundantia mea. dice¬

Expanded text:
ueniet princeps huius mundi e ueniet princeps huius mundi e t in me nihil inueniet — et utique nihil peccati, unde praepositus mortis iure suo ageret, ut perimeret —, sed ut sciant omnes. inquit, quia uoluntatem patris mei facio, surgite, camus hinc, id est quia non morior necessitate peccati, sed oboedientiae uoluntate. Dicit \'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei. numquid ille boni aliquid passus est, qui dixit: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus ? non utique; et tamen haee ei conturbatio contra superbiam fuit medicinalis quodammodo. dixerat enim in abundantia sua: non mouebor in aeternum et sibi tribuebat quod a domino habebat. quid enim habebat quod non acceperat? quare ostendendum ci fuerat unde haberet, ut reciperet humilis, quod superbus amistua praestitisti deeorimeo uirtutem. in qua ego abundantia mea dice
Abbreviated transcription (Latin):
& adiutorio. ⁊ miscđia. sine qua
bene non possumꝰ uiuere: nescio
quare omino iste nichil dicit.
immo etiã uelut sibi ad iustitiã
sufficientẽ. si sola uoluntas assit
defendendo naturã: gratiȩ xp̃i
qua iustificamur aꝑtũsime contͣ¬
dicit. Cur aut̃ soluto ꝑ gr̃am
peccati reatu. ad exercitãtionẽ
fidei mors corporis maneat.
quãuis uenerit de peccato: ĩã
& hoc in illis ad sce memorȩ mar.¬
cellinũ libris ut ualui disserui.
Quod uero dñm dicit sine pecca¬
to mori potuisse. illi etiã nasci.
potestas miscđiȩ. non conditio
naturȩ fuit: sic etiã mortuus
ẽ. potestate. & hoc. ẽ. p̃ciũ nr̃m
quo nos a morte reduner&. Et
hoc istoꝵ disputatio euacuare
contendit: cũ ab eis ita natura
humana defendit᷑. ut possit li¬
berũ arbitriũ isto p̃cio ñ egere :
ut apotestate tenebraꝵ.⁊ p̾repo¬
siti mortis. in regnũ xp̃i dñi
transferant᷑. It tam̃ quando dñs
ad passionẽ prexit. ecce inquit

Expanded text:
et adiutorio et misericordia. sine qua et adiutorio et misericordia. sine qua bene non possumus uiuere, nescio quare omnino iste nihil dicit; immo etiam uelut sibi ad iustitiam sufficientem, si sola uoluntas adsit, defendendo naturam gratiae Christi, qua iustificamur, apertissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peceati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut ualui, disserui. Quod uero \'dominum\' dicit \'sine peccato mori potuisse\', illi etiam nasci potestas misericordiae, non condicio naturae fuit; sic etiam mortuus est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praepositi mortis in regnum Christi domini transferantur. et tamen quando dominus ad passionem perrexit: ecce, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut autẽ redeat adiustitiã: opus
hab& medico. qm sanꝰ non est.
Opꝰ hab& iuuificatore: qͥa mor¬
tuus. ẽ. De qua grã omĩno iste
nichil dicit. quasi sola sua uolun-¬
tate se possit sanare. quia eum
potuit sola iutiare. Non ei dicimꝰ.
mortẽ corporis ad peccatũ ua¬
lere. ubi sola uindicta ẽ. Nemo
aut̃ peccat corpore moriendo.
sed ad peccatũ ual&e mors animȩ
quã deseruit uita sua. hoc. ẽ. ds
eiꝰ. Quȩ necesse.ẽ. mortua oꝑa
faciat: donec xp̃i gr̃a reuiuiscat.
Namem & sitim. & ceteras moles¬
tias corporales. absit ut dicamꝰ
necessitatẽ habere peccandi.
Quib molestiis exercitata uita
iustoꝵ splendidius enituit. &
eas ꝑ patientiã suꝑando: maio¬
rem głam cõparauit. Sed adiu¬
ta grã di. aduita sp̃u di. aduita
miscđia di. non suꝑba uoluntate
se extollens: sed humili confessi¬
one fortitudinẽ ꝓmerens.
Nouerat enĩ do dicere. Qm̃tu
es patientia mea. De qua gratia.

Expanded text:
ut autem redeat ad iustitiam, opus ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia dei. adiuta spiritu dei, adiuta misericordia dei, non superba uoluntate se extollens, sed humili confessione fortitudinem promerens. nouerat enim dei dicere: quoniam tu es patientia mea. de qua gratia
Abbreviated transcription (Latin):
liosos. suꝑbos. elatos. inuentores
maloꝵ. parentib ñ obȩdientes.
insipientes in cõpositos. sine affec¬
tu. sine miscđia. Hic nunc iste di¬
cat. ñ debuit sic uindicari pecca¬
tũ ut peccator ꝑ undictam
plura cõmitter&e. Fortasse res¬
pondeat. dm̃ ad ista non cogere:
sed dignos deseri. tantũ deserere.
Si hõc dicit: uerissime dicit. De¬
& ꝑ hoc contenebrati. quid pari-¬
ant aliud quã hȩc om̃ia quȩ com¬
memoraui oꝑa tenebrarũ. donec
dicatur eis si dicto obaudiant.
surge qui dormis. & exurge a
morꝰtius. ot illuminabit te xp̃s :
Mortuos ueritas dicit. Unde est
& illud. Si ne mortuos sepelire
mortuos suos. Mortuos ergo
ueritas dicit: quos iste dicĩt ledi
& uitiari ñ potuisse peccato. Quia
udelic& didicit. peccatũ non eẽ
substantiã. Nemo ei dicit sic ho¬
minẽ factũ. ut de iustitia qͥdem
poss& inpeccatũ ire. & de peccato
ad iustitiã redire ñ posset. Sedut
in peccatũ iret: sufficit liberum
arbitriũ. quo se ipse uiciauit.

Expanded text:
osos, superi, elatos, inuentores malorum, parentibus non oboedientes, insipientes, incompositos, si ne affectu, sine misericordia. hic nunc iste dicat: non debuit sic uindicari peccatum, ut peccator per uindictam plura committeret. Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; de et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit te Christus? mortuos ueritas dicit — unde est et illud: s i n e III mortuos sepelire mortuos suos —, mortuos ergo ueritas dicit, quos iste dicit laedi et uitiari non potuisse peccato, quia uidelicet didicit peccatum non esse substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit liberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit;
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s omino nullo p̾termisso
intelligi oportere. Sic̃ ꝑ unius
inquit delictũ in om̃s hominesin
condẽpnationẽ. sic & ꝑ unius iusti¬
tiã inom̃s homines in iustificationẽ
om̃s. sed eos tantũ qui illi oboedire
uoluert̃. ⁊ baptismi eiꝰ ablutione
purgati sunt: scĩficatos ẽẽ ñ du.¬
bium sit. Non plane. isto testimo¬
nio ꝓbat quod uult. Nã sic dictũt

Expanded text:
omnes omnino nullo praetermisso intellegi oportere. sicut p e r unius inquit, delictum in omnes homines in condemnationem sic et per unius iustitia m i n omnes homines in iustifi icationem omnes, sed eos tantum, qui illi oboedire uoluerunt et baptismi eius ablutione purgati sunt, sanctifieatos esse non dubium sit. non plane isto testimonio probat quod uult. nam sicut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
sequetur me: ꝑ om̃s dies uitę
meȩ. Reuelemꝰ ergo ad eũ uiã
nr̃am: confessione ñ defensione
laudemꝰ. Si enĩ non ẽ. ipsius
uia sed nr̃a. ꝓculdubio non est
recta. Reuelemꝰ eũ consitendo.
quia ñ eũ latoe etiã si operire
conem᷑. Bonũ ẽ aut̃ confiteri
dño. Ita enĩ quod ei placet da¬
bit nob̾: si quod ei displicet in
nob. displiceat ⁊ nob̾. Auertoe
sic̃ scriptũ. ẽ. semitas nr̃as auia
sua.in rãm faciat eẽ quȩ sua
est: qm̃ abipso p̃betur creden¬
tib in eũ. ⁊ sꝑantib in eum ut
ipse faciat. Ipsa ẽ. enĩ uia iusta:
quã ignorantes qui zelũ dihabent. sed
tuere: iustitię dĩ non sunt subiecti.
Finis enĩ legis xp̃s adiustitiam omni
credenti: Quidix̃ ego sũ uia. In qua
iã ambulantes: tamen t̾ruit uox di.¬
uina. ne quasi de ꝓpriis in ea uiribus
excollant᷑. Nã quib ꝓpt̾ hoc ait apłs.
cũ timore ⁊ tremore uram ipsoꝵ salu.¬
tẽ oꝑamini: ds̃ enĩ ẽ. qui oꝑatur in¬

Expanded text:
ies uitae meae. reuelemus ergo ad eum uiam nostram confessione, non defensione laudemus. si enim non est ipsius uia, sed nostra, procul dubio non est recta. reuelemus eam confitendo, quia non eum latet, etiamsi operire conemur. bonum est autem confiteri domino. Ita enim quod ci placet dabit nobis. si quod ci displicet in nobis. displiceat et nobis. auertet. sicut scriptum est. semitas nostras a uia sua et nostram faciet esse quae sua est, quoniam ab ipso praebetur credentibus in eum et sperantibus in eum ut ipse faciat. ipsa est enim uia iusta. quam ignorantes qui zelumdei habent, sed tuere iustitiae dei non sunt subieeti. finis enim legis \'Christus ad iustitiam omni credenti, qui dixit: ego sum u i a. in qua iam ambulantes tamen terruit uox diuina, ne quasi de propriis in ea uiribus extollantur. uam quibus propter hoc ait apostolus: cum timore et tremore uestram ipsorum salute operamini; d
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ cibu substantia est. sed ab¬
stinere acibo non ẽ. substantia.
Et tam̃ substantia corporis. si
om̃ino abstinetur a cibo.ita lan¬
guescit. ita ualitudinis in ęquã¬
litate corrũpitur. ita ex haurice᷑
uirib italassitudine debilitat᷑
& frangit᷑. ut si aliquomodo per¬
dur&e inuita: uix possit ad eum
cibũ reuocari. unde abstinendo
intiata est. Sic non ẽ. substantia
peccatũ. sed substantia ẽ. deus.
summaq substantia. & solus uerꝰ
rationalis creaturȩ cibus. aquo.
ꝑin oboedientiã recedendo. & per
infirmitatẽ ñ ualendo capere qđ
debuit & gaudere. Audis quem¬
ad modum̃ dicat. Scussumẽ. siẽ
fenũ & aruit cormeũ: qm̃ oblioꝰ
sum manducare panẽ meum.
Atcendite aut̃ quomodo se ad hoc
urgeat uerisimilib rationib. con¬
trã scripture sc̃ę ueritatẽ. Dñs
iħs dicit. qui propt̃ea iħs uocat᷑.
quia ipse saluũ facit popłm suũ¬
a peccatis eoꝵ. Dicit ergo dñs iłis.

Expanded text:
quoniam cibus substantia est. Sed abquoniam cibus substantia est. Sed abstinere a cibo non est substantia, et tamen substantia corporis, si omnino abstinetur a cibo, ita languescit, ita valetudinis inaequalitate corrumpitur, ita exhauritur viribus, ita lassitudine debilitatur et frangitur, ut si aliquo modo perduret in vita, vix possit ad eum cibum revocari, unde abstinendo vitiata est. Sic non est substantia peccatum: sed substantia est Deus, summaque substantia, et solus verus rationalis creaturae cibus; a quo per inobedientiam recedendo, et per infirmitatem non valendo capere quo debuit et gaudere, audis quemadmodum dicat: Percussum est sicut faenum et aruit cor meu m, quoniam oblitus sum manducare panem meum? Adtendite autem quomodo se adhuc urgueat uerisimilibus rationibus contra scripturae sanctae ueritatem. dominus Iesus dicit, qui propterea Iesus uocatur, quia ipse saluum facit populum suua peccatis eorum, dicit ergo dominus Iesus :
Abbreviated transcription (Latin):
tores aut̃ appellauit egrotos. Cer¬
nitis ne quo tendat. & quo manꝰ
porrigat hȩc disputatio: ut om̃i¬
no frustra dictũ putetur. Uocabis
nom̃ eiꝰ iħm. Ipse enĩ saluũ faciet
popłm suũ. apeccatis eoꝵ. Quomͦ
enĩ saluũ faciet. ubi nulla ẽ egri¬
tudo: Peccata quippe. a quib
dicit euangeliũ saluum faciendũ
popłm xp̃i. substantię non sunt:
& scđm istũ uitiare ñ possunt.
Ofrat̃. bonũ ẽ. ut memineris te
ẽẽ xp̃ianũ. Credere ista fortasse
sufficer&. Sed tam̃ quia disputare
uis. nec obest immo etiã ꝓdest si
firmissima ꝓcedat fides. nec exis.¬
timemus peccato naturã huma¬
nam ñ posse uitiari: sed diuinis
credentes scripturis. peccato eam
c̃ẽ uitiatã quomodo id fieri potu¬
erit inquiramꝰ: qm̃ peccatũ iam
didicimꝰ non ẽẽ substantiã. Non¬
ne attendit᷑ ut alia omittã etiã
non manducare non ẽẽ substan.¬
tiã : A substantia quippe recedit᷑.

Expanded text:
tores autem appellauit aegrotos. Certores autem appellauit aegrotos. Cernitisne quo tendat ot quo manus porrigat haec disputatio ? ut omnino frustra dictum putetur: uocabis nomen eius Iesum; ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis corum. quomodo enim saluum faciet. ubi nulla est aegritude? peccata quippe, a quibus dicit euangelium saluum faciendum populum Christi, substantiae non sunt et saluum istumstumitiarenon possunt. o frater, bonum est ut memineris te esse Christianum. credere ista fortasse suffecerit; sed tamen quia disputare uis nec obest, immo etiam prodest, si firmissima praecedat fides nee existimemus peccato humanam naturam non posse uitiari, sed diuinis credentes scresse vitiatam, quomodo id fieri potuerit inquiramus. Quoniam peccatum jam didicimus non esse substantiam; nonne attenditur, ut alia omittam, etiam non manducare, non esse substantiam? A substantia quippe receditur;
Abbreviated transcription (Latin):
uitiatũ sit quod sanari rogat.¬
& audi quod sequit᷑. Qm̃ peccaui tͥ.
hunc iste in t̾rog&. ab isto querat
qđ querendũ putat: ⁊ dicat. O tu
qui clamas. sana auimã meam qm̃
peccaui tͥ. Quid ẽ. peccatũ : Sub.¬
stantia aliqua. an omĩ substantia
carens nom̃. quo non res. ñ existen
tia. non corpꝰ aliquod. sed tantum
ꝑperã facti actus exprinit᷑ : Respon¬
det ille. Ita ẽ ut dicis. Non .ẽ. pec¬
catũ aliqua substantia: sed tantũ
hoc nomine ꝑperã facti actus ex-¬
primit᷑. & contͣ iste. Quid gͦ clamas
sana animã meã. qm̃ peccaui tibi:
Quomodo potuit uitiare animam
tuã. quod substantia caret: Non
ne merore confectus uulneris sui.
ne disputatione ab oratione auer-¬
teretur. breuit̃ responder& ⁊ dicer&.
Recede ame obsecro. cũ illo potius
disputa si potes. qui dixit. Non est
opꝰ sanis medicus: sed egrotantibꝰ.
Non ueni uocare iustos: sed pecca-¬
tores. Ubi iustos utiq sanos: pecca¬

Expanded text:
uitiatum sit, quod sanari rogat, etuitiatum sit, quod sanari rogat, et audi quod sequitur: quoniam peccaui tibi. hunc iste interroget, ab isto quaerat quod quaerendum putat et dicat: \'o tu qui clamas: sana animam meam, q u oniam peccaui tibi. quid est pcccatum? substantia aliqua an omni substantia carens tia, non corpus aliquid, sed tantum perperam facti actus exprimitur? Respondet ille: Ita est ut dicis; non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur\'. ot contra iste: \'quid ergo clamas: sana animam meam, quoniam peccaui tibi? quomodo potuit uitiare animam tuam quod substantia caret?\' nonne ille maerore confectus uulneris sui. ne disputatione ab oratione auerteretur, breuiter responderet et diceret: \'recede a me, obsecro? cum illo potius disputa, si potes, qui dixit: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. non ueni uocare iustos, sed p c catores, ubi iustos utique sanos, pecca