comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ercituiꝙ properans noctem diei conuinxerat neq iter intermi¬
serat ut pene omnes in epiro finitimisq regionibus signa relinque¬
rent complures arma proicerent ac fuge simile iter uideretur. Sed
cum prope durachium pompeius constitisset castraq muniri iussis¬
set perterrito ctiam cum exercitu princeps labienus procedit iurat¬
q se cum non deserturum eundemq casum subiturum quencũ¬
q ei fortuna tribusset. Hoc idem reliqui uirant legati hos tribum
militum centurionesq secuntur atq idem omnis exercitus iurat. Ce¬
sa profecto occupato itinere ad durachium finem properandi facit ca¬
straq ad fiumen habus supponit infinibus apolloniatum ut castel¬
lis xigilusq bene merite ciuitates tute essent presidio ibiq reliqͣ¬
rum ex italia legionum aduentum erpectare et sub pellibus hie¬
mare constituit. hoc idem pompeius fecit et transflumen taxum

Expanded text:
ercitu, quod properans noctem die coniunxerat neque iter intermiercitu, quod properans noctem die coniunxerat neque iter intermiserat, ut paene omnes ex Epiro finitimisque regionibus signa relinquerent, complures arma proicerent, ac fugae simile iter videretur. sed cum prope Dyrrachium Pompeius constitisset castraque metari iussisset, perterrito etiam tum exercitu princeps Labienus procedit iuratue se eum non deserturum eundemque casum subiturum, quemcumque ei fortuna tribuisset. hoc idem reliqui iurant legati; hos tribuni militum centurionesque sequuntur, atque idem omnis exercitus iurat. Caesar praeoccupato itinere ad Dyrrachium finem properandi facit castraque ad flumen Apsum ponit in finibus Apolloniatium, ut castellis vigiliisque bene meritae civitates tutae essent praesidio, ibique reliquarum ex Italia legionum adventum expectare et sub pellibus hiemare constituit. hoc idem Pompeius fecit et trans flumen Apsum
Abbreviated transcription (Latin):
te cesarem recipere conarentur desperatis omnibus auxilus por¬
tas aperuit et se atq oppidum cesari dedidit incolumisq ab eo
conseruatus est. Recepto cesar orico nulla interposita moraa
polloniam proficiscitur. Euis aduentu audito.L. straberius qui
ibi prcerat aquam comportare in arcem atq eam munire obsides¬
q ab appolloniatibus exigere cepit. Illi daturos sese negare neq
portas consuli preclusuros neq sibi iudicium sumpturos contra
tate clam profugit ab apollonia straberius. Ili ad cesarem lega¬
tos mittunt oppidoq recipiunt. hos sequuntur billidenses amath¬
ini et relique funtime ciuitates: totaq epyrus et legatis ad ce¬
sarem missis que imperaret facturos se pollicentur. At pompeine
cognitis huis rebus que erant atq apollonie geste durachio ti¬
mens diurnis eo nocturnisq itincribus contendit simul et cesa¬
rem appropinquare dicebatur. Tantus terrorq incidit eius ex¬

Expanded text:
te Caesarem recipere conarentur, desperatis omnibus auxiliis porte Caesarem recipere conarentur, desperatis omnibus auxiliis portas aperuit et se atque oppidum Caesari dedidit incolumisque ab eo conservatus est. Recepto Caesar Orico nulla interposita mora Apolloniam proficiscitur. eius adventu audito L. Staberius, qui ibi praeerat, aquam comportare in arcem atque eam munire obsidesque ab Apolloniatibus exigere coepit. illi vero daturos se negare neque portas consuli praeclusuros neque sibi iudicium sumpturos contra, tate clam profugit Apollonia Staberius. illi ad Caesarem legatos mittunt oppidoque recipiunt. hos sequuntur Byllidenses Amantini et reliquae finitimae civitates totaque Epirus et legatis ad Caesarem missis, quae imperaret, facturos pollicentur. At Pompeius cognitis his rebus, quae erant Orici atque Apolloniae gestae, Dyrrachio timens diurnis eo nocturnisque itineribus contendit. simul Caesar adpropinquare dicebatur; tantusque terror incidit eius ex
Abbreviated transcription (Latin):
um essc extimauit de repentino aduentu cesaris pompeium fieri cͥ¬
tiorem uti ad id consilium capere posset ante ꝙͣ te mandatis agiĩ¬
ciperet atq idem continuato nocte et die itinere atq omnibus co¬
pus mutatis adceleritatem uimentis ad pompeium contendit ut
adesse cesarem nuntiaret. Pompeius erat eo tempore in cadauia
Itemq ex macedonia in hiberna apolloniam petere cepit sedre no
ua perturbatus maioribus itineribus apolloniam petere cepit ne
cesar ore maritime ciuitates occuparet. At ille expositis militibus
codem dic oricum proficiscitur. Quocum uenisset.L. torquatus
qui iussu pompen oppido preerat. presidiumq ibi partinorum ha¬
bebat conatus portis clausis oppidum defentere grecos murum
ascendere atq arma capere iubet. Illi autem cum contra imperui
populi romam pugnaturos se essenegarent oppidani et sua spõ¬

Expanded text:
ium esse existimavit de repentino adventu Caesaris Pompeium fieri cerium esse existimavit de repentino adventu Caesaris Pompeium fieri certiorem, uti ad id consilium capere posset, ante quam de mandatis agi inciperetur, atque ideo continuato nocte ac die itinere atque omnibus oppidis mutatis ad celeritatem iumentis ad Pompeium contendit, ut adesse Caesarem nuntiaret. Pompeius erat eo tempore in Candavia iterque ex Macedonia in hiberna Apolloniam Dyrrachiumque habebat. sed re nova perturbatus maioribus itineribus Apolloniam petere coepit, ne Caesar orae maritimae civitates occuparet. at ille expositis militibus eodem die Oricum proficiscitur. quo cum venisset, L. Torquatus, qui iussu Pompei oppido praeerat praesidiumque ibi Parthinorum habebat, conatus portis clausis oppidum defendere, cum Graecos murum ascendere atque arma capere iuberet, illi autem se contra imperium populi Romani pugnaturos negarent, oppidani autem etiam sua spon
Abbreviated transcription (Latin):
tione ad corciram proinde sibi ac rei publice parcẽnt quantum in
bello fortuna posset iam ipsi incommodis suis satis essent docu¬
mento. hoc unum esse tempus de pace agendi dum sibi uterq cõ¬
fideret et pares ambo uderentur. Siuero alteri paulum modo tri¬
buisset fortuna non esse usurum conditionibus pacis cum qui su¬
pcrior uideretur neq fore equa parte contentum qui se omnia ha¬
biturum confideret. conditiones pacis quoniam antea conueni¬
re non potuissent rome a senatu et apopulo peti debere. Interea
et rei publice et ipsis placere oportere si uterq in contione statir
urauisset setriduo proximo exercitum dimissurum depositisq ar¬
mis auxiliisq quibus nunc confiderent necessario populi senat᷑¬
q iudicio fore utrumq contentum. hec quoq ut facilius pom¬
peio probari possent omnes suas terrestres urbiumq copias di¬
missurum. Ribulus hiis expositis corcyre non minus necessar¬

Expanded text:
tione ad Curictam. proinde sibi ac rei publicae parcerent, cum quantum in tione ad Curictam. proinde sibi ac rei publicae parcerent, cum quantum in bello fortuna posset, iam ipsi incommodis suis satis essent documento. hoc unum esse tempus de pace agendi, dum sibi uterque confideret et pares ambo viderentur; si vero alteri paulum modo tribuisset fortuna, non esse usurum condicionibus pacis eum, qui superior videretur, neque fore aequa parte contentum, qui se omnia habiturum confideret. condiciones pacis quoniam antea convenire non potuissent, Romae ab senatu et a populo peti debere. interesse id rei publicae et ipsis placere oportere, si uterque in contione statim iuravisset se triduo proximo exercitum dimissurum. depositis armis auxiliisque, quibus nunc confiderent, necessario populi senatusque iudicio fore utrumque contentum. haec quo facilius Pompeio probari possent, omnes suas terrestris urbiumque copias dimissurum. Vibullius expositus Corcyrae non minus necessar
Abbreviated transcription (Latin):
bat et tantis detrimentis receptis octauius desperata oppugia¬
tionc oppidi durachium sese ad pompeium recepit. Demonstra¬
uimus.L. bibulum rufum pompei prefectum bis in potestatem ue¬
nisse cesaris atq abeo esse dimissum semel ad corfinium iterum ĩ
hispania. Hunc prosius beneficus cesar idoneum iudicauerat quẽ
cum mandatis .to. En. pompeuim mitteret cundemq apud. En.
pomponium auctoritatem habere intelligebat. Erat autem hec
summa mandatorum debere utrumq pertinacie finem facere et i¬
ab armis discedere neq amplius fortunam periclitari satis esse
magna utrimq incommoda accepta que pro disciplina et prece¬
ptis habere possent ut reuquos casus timerent. Illum abitalia expul¬
sum anussa sicilia et sardinia duabusq hispanus. et cohortibus
italia atq hispania ciuium romanorum centum atq xxx. morte
curionis et detrimento afraniani exercitis tanto militumq dedi¬

Expanded text:
bat, et tantis detrimentis acceptis Octavius desperata oppugnabat, et tantis detrimentis acceptis Octavius desperata oppugnatione oppidi Dyrrachium sese ad Pompeium recepit. Demonstravimus L. Vibullium Rufum, Pompei praefectum, bis in potestatem pervenisse Caesaris atque ab eo esse dimissum, semel ad Corfinium, iterum in Hispania. hunc pro suis beneficiis Caesar idoneum iudicaverat, quem cum mandatis ad Cn. Pompeium mitteret, eundemque apud Cn. Pompeium auctoritatem habere intellegebat. erat autem haec summa mandatorum: debere utrumque pertinaciae finem facere et ab armis discedere neque amplius fortunam periclitari. satis esse magna utrimque incommoda accepta, quae pro disciplina et praeceptis habere possent, ut reliquos casus timerent: illum Italia expulsum amissa Sicilia et Sardinia duabusque Hispaniis et cohortibus in; Italia atque Hispania civium Romanorum c atque xxx; se morte Curionis et detrimento Africani exercitus et Antoni militumque dedi
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta effecerunt quorum cognita sententia oct auius quinis
castris oppidum circumdedit atq uno tempore obsidione et op¬
pugnationibus eos premere cepit. Ili omnia perpeti parati ma¬
xime are frumentaria laborabant: qui remissis ad cesarem nun¬
tus auxilium ab eo petebant. Reliqua ut poterant per se incom¬
moda sustinebant et longo interposito spacio cum duturnitas
oppugnationis negligentiores octauianos effecisset nacti occa¬
sionem meridiam temporis discessueorum pueris mulicribusq
in muro dispositis ne quid quotidiane consuctudinis desideraret᷑
ipsi manufacta cum his quos nuper manumissos uberauerant
in proxima octanii castra irrumpunt. his expugnatis eodem
impetu altera sunt adorti inde tertia et quarta et deinceps reli¬
qua omnibusq cos castris expulerunt et magno numero in¬
terfecto reliquos atq ipsum octauium in naues confugere co¬
egerunt. Hic fuit oppugnationis iamq hiems appropinqua¬

Expanded text:
tormenta effecerunt. quorum cognita sententia Octavius quinis tormenta effecerunt. quorum cognita sententia Octavius quinis castris oppidum circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus eos premere coepit. illi omnia perpeti parati maxime a re frumentaria laborabant. cui re missis ad Caesarem legatis auxilium ab eo petebant; reliqua, ut poterant, incommoda per se sustinebant. et longo interposito spatio cum diuturnitas oppugnationis neglegentiores Octavianos effecisset, nacti occasionem meridiani temporis discessu eorum pueris mulieribusque in muro dispositis, nequid cotidianae consuetudinis desideraretur, ipsi manu facta cum iis quos nuper maxime liberaverant, in proxima Octavi castra inruperunt. his expugnatis eodem impetu altera sunt adorti, inde tertia et quarta et deinceps reliqua, omnibusque eos castris expulerunt et magno numero interfecto reliquos atque ipsum Octavium in naves confugere coegerunt. hic fuit oppugnationis exitus. iamque hiems adpropinqua
Abbreviated transcription (Latin):
rici portum stationes lutoraq omnia longe lateq classibus occu¬
painit custodus diligentius dispositis. Ipse grauissima hieme in
manibus excubabat neq ullum laborem aut onus despiciens ⁊¬
neq subsidium expectans sin cesans complexum ueniret sed¬
post discessum liburnarum ex ulrico. M. octanius cum his quas
habebat nauibus salonas peruenit ibiq concitatis dalmaticis
reliquisq barbaris hissam ab amicicia cesaris auertit. Conuen¬
tum salone cum neq pollicitationibus neq denuntiatione pe¬
riculi permouere posset oppidum oppugnare instituit. Est autẽ
oppidum loci natura et colle munitum sed celeriter ciues romaĩ
ligneis effectis turribus his se municrunt. Et cum essent in firmi
ad resistendum propter paucitatem hominum crebris confecti
rulncribus ad extremum auxilium descendernt seruosq omẽs
puberes liberauerunt et presectis omnium mulierum crinibus

Expanded text:
rici portum stationes litoraque omnia longe lateque classibus occurici portum stationes litoraque omnia longe lateque classibus occupavit, custodiisque diligentius dispositis, ipse gravissima hieme in navibus excubans neque ullum laborem aut munus despiciens neque subsidium exspectans, si in Caesaris complexum venire posset. Discessu Liburnarum ex Illyrico M. Octavius cum iis quas habebat navibus Salonas pervenit. ibi concitatis Dalmatis reliquisque barbaris Issam a Caesaris amicitia avertit. conventum Salonis cum neque pollicitationibus neque denuntiatione periculi permovere posset, oppidum oppugnare instituit. est autem oppidum et loci natura et colle munitum. sed celeriter cives Romani ligneis effectis turribus sese munierunt, et cum essent infirmi ad resistendum propter paucitatem hominum crebris confecti vulneribus, ad extremum auxilium descenderunt servosque omnes puberes liberaverunt et praesectis omnium mulierum crinibus
Abbreviated transcription (Latin):
gas presidio duxisser in quibus erat etiam ipse. Iui neq bibulus
impeditis nauibus dispersisq remigibus satis mature occurrit
q prius ad continentem uisus est cesar ꝙͣ de cius aduentu fama
omnino meas regiones perferretur. Expositis muitibus naues
cadem nocte brundusium a cesare remittuntur ut relique legiões
cquitatusq transportari possent. Huic officio prepositus erat fufi¬
us calemis legatus qui celerit.item in transportandis legionib
adhiberet: sedserius aterra prouecte naues neq use nocturna ⁊¬
aura in redcundo offenderunt. Bibulus enim corcire certior fa¬
ctus de aduentu cesaris sperans alicui se parti onustarum naui¬
um occurrere posse nauibus occurrit et nactus circiter.xxx. in cas
diugentie sue ac doloris iracundia erupit omnesq incendit eodẽ¬
q igne nautas dominosq nauium interficit magnitudine pene
reuquos deterrere sperans. hoc confecto negocio a salonis ado¬

Expanded text:
gas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus gas praesidio duxisset, in quibus erant constratae iiii, neque Bibulus impeditis navibus dispersisque remigibus satis mature occurrit, quod prius ad continentem visus est Caesar, quam de eius adventu fama omnino in eas regiones perferretur. Expositis militibus naves eadem nocte Brundisium a Caesare remittuntur, ut reliquae legiones equitatusque transportari possent. huic officio praepositus erat Fufius Calenus legatus, qui celeritatem in transportandis legionibus adhiberet. sed serius a terra provectae naves neque usae nocturna aura in redeundo ffenderunt. oBibulus enim Corcyrae certior factus de adventu Caesaris, sperans alicui se parti onustarum navium occurrere posse inanibus occurrit, et nactus circiter xxx in eas indiligentiae suae ac doloris iracundiam erupit, omnesque incendit eodemque igne nautas dominosque navium interfecit, magnitudine poenae reliquos terreri sperans. hoc confecto negotio a Sasonis ad O
Abbreviated transcription (Latin):
ac periculorum esset peruentum cquo ut animo mancipia atq u¬
pedimenta in italia relinquerent ipsi expediti naues conscenderẽt
quo maior numerus militum posset imponi omniaq ex uictoria
et ex sua liberalitate sperarent: conclamantibus omnibus impera¬
ret quod uellet quodcumq imperauisset se equo animo esse factu¬
ros secundo nonas ianuarii naues soluit. impositis ut supra demõ¬
stratum est legionibus.xii. postridic terram attigit grecorum sa¬
ra inter et alia loca periculosa quietam nactus stationem et por¬
tus omnes timens quos teneri ab. aduersaris arbitrabatur ad eũ
iocum qui appellatur pharsalia omnibus nauibus ad unam in co¬
lumibus milites exponit. Erat orici iucretius hispillo et minuti¬
us rusus cum asiaticis nauibus.xuiii. quibus iussu. D. lelu pre¬
erat. M. bibulus cum nauibus. ex. ex corira sed nequaꝙͣ sibi cõ¬
fisi ex portu prodire sunt ausi. Cum cesar omnino xii. naues lon¬

Expanded text:
ac periculorum esset perventum, aequo animo mancipia atque iac periculorum esset perventum, aequo animo mancipia atque inpedimenta in Italia relinquerent, ipsi expediti naves conscenderent, quo maior numerus militum posset inponi, omniaque ex victoria et ex sua liberalitate sperarent, conclamantibus omnibus, imperaret quod vellet, quodcumque imperavisset, se aequo animo esse facturos, ii Nonas Ianuarias naves solvit. impositae, ut supra demonstratum est, legiones vii. postridie terram attigit. Cerauniorum saxa inter et alia loca periculosa quietam nanctus stationem et portus omnes timens, quod teneri ab adversariis arbitrabantur, ad eum locum qui appellabatur Palaeste, omnibus navibus ad unam incolumibus milites exposuit. Erat Orici Lucretius Vespillo et Minucius Rufus cum Asiaticis navibus xviii, quibus iussu D. Laelii praeerant, M. Bibulus cum navibus cx Corcyrae. sed neque hi sibi confisi ex portu prodire sunt ausi, cum Caesar omnino xii naves lon
Abbreviated transcription (Latin):
mia tribuit. mserant in his pleriq hipotoxote ctiam dardancs
bessos partim mercennarios partim imperio aut gratia comparatoᷤᷤ
Item macedones thessalos ac reliquarum gentium et cuutatum ad¬
iecerat atq eum quem supra demonstrauimus numerum impleue¬
rat. frumenti ium maximam ex thessalia asia egipto creta cirenis
reliquisq regionibus comparauerat. Hiemare durachio apolloie
omnibusq oppidis maritimis constituerat ut mare transire cesarẽ
prohiberet eiusq rei causa omniora maritima classem disposuerat
preerat egyptus nauibus pompei filius asiaticis.D.lelius et.C.
triarius. Sinacis.C. cassius rodus. C. marcellus cum .C. pom¬
peio liburnice atq achice ciassi tribonius ubo et. m. optauius
ton tamen officio maritimo. o.bibulus prepositus cuncta ao¬
ministrabat aohunc summa imperii respiciebat. Cesar ut brurdu
sium concionatus apud milites quoniam prope ad finem laborum

Expanded text:
mia tribuit, missi erant, in his plerique hippotoxotae. huc Dardanos, mia tribuit, missi erant, in his plerique hippotoxotae. huc Dardanos, Bessos partim mercennarios, partim imperio aut gratia comparatos, item Macedones, Thessalos ac reliquarum gentium et civitatum adiecerat atque eum quem supra demonstravimus numerum expleverat. Frumenti vim maximam ex Thessalia Asia Aegypto Creta Cyrenis reliquisque regionibus comparaverat. hiemare Dyrrachii Apolloniae omnibusque oppidis maritimis constituerat, ut mare transire Caesarem prohiberet, eiusque rei causa omni ora maritima classem disposuerat. praeerat Aegyptiis navibus Pompeius filius, Asiaticis D. Laelius et C. Triarius, Syriacis C. Cassius, Rhodiis C. Marcellus cum C. Coponio, Liburnicae atque Achaicae classi Scribonius Libo et M. Octavius. toti tamen officio maritimo M. Bibulus praepositus cuncta administrabat; ad hunc summa imperii respiciebat. Caesar ut Brundisium venit, contionatus apud milites, quoniam prope ad finem laborum
Abbreviated transcription (Latin):
legiones distribuerat his antonianos milites admiscuerat. preter
has expectabat cum scipione. ex siria legiones duas. Sagutario¬
rum ex creta lacedemone ex ponto atq siria reliquisq ciuutatib
triamilia numero habebat atq etiam funditorum cohortes sex¬
et delectorum equitum.uii. milia ex quibus duo milia deiotarus
aclurerat. Dariobarçanes ex capadocia ad cundem numerum
cotus ex trachia dederat et sasalam filium miserat. Ex macedo¬
nia.cc. erant quibus rascipolis preerat excellenti uirtute. D. ex
gabinians in alexandria gallos germanosq quos ibi. a. gabi¬
nius presidu causa apud regem tholomcum reliquerat. pompeius.
filius cum classe aodurerat. xccc. quos ex serus suis pastorumq
suorum coegerat. cec. tarcondarius castor et donnilaus ex gallo¬
grecia tantundem. horum alter una uenerat alter filium miserat
cc. ex siria comantigenus anthiochus cui magna pompeius pre¬

Expanded text:
legiones distribuerat; his Antonianos milites admiscuerat. praeter legiones distribuerat; his Antonianos milites admiscuerat. praeter has expectabat cum Scipione ex Syria legiones ii. sagittarios Creta, Lacedaemone, ex Ponto atque Syria reliquisque civitatibus iii milia numero habebat, funditorum cohortes sexcenarias ii, equites vii milia. ex quibus dc Gallos Deiotarus adduxerat, d Ariobarzanes ex Cappadocia; ad eundem numerum Cotus ex Thracia dederat et Sadalam filium miserat; ex Macedonia cc erant, quibus Rhascypolis praeerat, excellenti virtute; d ex Gabinianis Alexandria, Gallos Germanosque, quos ibi A. Gabinius praesidii causa apud regem Ptolomaeum reliquerat, Pompeius filius cum classe adduxerat; dccc ex servis suis pastorumque suorum numero coegerat; ccc Tarcondarius Castor et Domnilaus ex Gallograecia dederant — horum alter una venerat, alter filium miserat — ; cc ex Syria a Commageno Antiocho, cui magna Pompeius prae
Abbreviated transcription (Latin):
um ad comparandas copias nactus quod uacuum bello atq
ab hoste ociosum fuerat: magnam ex asia cicladibusq insulis
coreyra. athenis ponto.bitinia siria cilicia. phinice. egypto ⁊¬
classem coegerat: magnam in omnibus locis edificandam cu¬
rauerat magnam imperatam asie sirie regibusq omnibus et
dinastis et tetrarchis et liberis achaie populis pecuniam exe¬
gerat. magnas societates carum prouinciarum quas ipse ob¬
tinebat sibi numerare coegerat. Legiones effecerat cuuum roma¬
norum .uiiii. quinq ex italia quas tradurerat unam e sicilia ue¬
teranam quam factani ex duabus gemeilam appellabat. unam
ex creta et macedonia ex ueteranis militibus qui dimissi a superio¬
ribus imperatoribus in hiis prouincus conseterant. Suas ex asia
quas lentulus consul conscribendas curauerat. preter magnum mu¬
merum ex thessalia boctia achaia epyroq supplementi nomine in

Expanded text:
um ad conparandas copias nactus, quod vacuum a bello atque um ad conparandas copias nactus, quod vacuum a bello atque ab hoste otiosum fuerat, magnam ex Asia Cycladibusque insulis Corcyra Athenis Ponto Bithynia Syria Cilicia Phoenice Aegypto classem coegerat, magnam omnibus locis aedificandam curaverat, magnam imperatam Asiae Syriae regibusque omnibus et dynastis et tetrarchis et liberis Achaiae populis pecuniam exegerat, magnam societates earum provinciarum, quas ipse obtinebat, sibi numerare coegerat. Legiones effecerat civium Romanorum viiii: v ex Italia quas traduxerat; unam ex Cilicia veteranam, quam factam ex duabus gemellam appellabat; unam ex Creta et Macedonia ex veteranis militibus, qui dimissi a superioribus imperatoribus in his provinciis consederant; duas ex Asia, quas Lentulus consul conscribendas curaverat. praeterea magnum numerum ex Thessalia Boeotia Achaia Epiroque supplementi nomine in
Abbreviated transcription (Latin):
cissẽt potestate. Statuerat enim prius hos uidicio populi debere
restitui ꝙͣ suo benesicio uideri receptos ne aut ingratus in refe¬
renda gratia ant arrogans in preripiendo populi beneficio uide¬
retur. hiis rebus et ferus latinis comicusq omnibus perficien¬
dis .xi. dies attribuit dictaturaq se abdicat et ab urbe proficisci¬
tur brundusiumq prouenit. Eo legiones .xii. equiratur omnem
uenire uisserat. Sed tantum naiuim repperit ut anguste.xx. milia
legionariorum militum. D. equites transportare possent. Hoc unũ
inopia nauium cesari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atq
he ipse copie hoc infrequentiores quoq imponuntur ꝙ multi ⁊¬
galli tot bellis defecerunt longumq iter ex hispania magnum
numerum deminnerat. Et grains autunnus in apulia circunq
brundusium ex saluberrimis galie et hyspanie regionibus om¬
nem exercitum ualitudine temptauerat. Pompeius annispaci¬

Expanded text:
cissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio populi debere cissent potestatem. statuerat enim prius hos iudicio populi debere restitui quam suo beneficio videri receptos, ne aut ingratus in referenda gratia aut arrogans in praeripiendo populi beneficio videretur. His rebus et feriis Latinis comitiisque omnibus perficiendis xi dies tribuit dictaturaque se abdicat et ab urbe proficiscitur Brundisiumque pervenit. eo legiones xii, equitatum omnem venire iusserat. sed tantum navium repperit ut anguste xv milia legionariorum militum, d equites transportari possent. hoc unum inopia navium Caesari ad celeritatem conficiendi belli defuit. atque eae ipsae copiae hoc infrequentiores inponuntur, quod multi Gallia tot bellis defecerant longumque iter ex Hispania magnum numerum deminuerat, et gravis autumnus in Apulia circumque Brundisium ex saluberrimis Galliae et Hispaniae regionibus omnem exercitum valetudine temptaverat. Pompeius annuum spati
Abbreviated transcription (Latin):
ibusq post paucis se ii regnum cum omnibus copus recepit
treantur uilius cesar et .p. seruilius. Is
enum erat annus quo per leges ei consul
fieri lirerer. Huis rebus confectis cum ⁊¬
sitoa cota italia asset angustior neq cre¬
oite pecunic soluerentur constituit ut ar
erentui par uo fierent extimationes possessionum et re¬
in quanti queq carum ante bellum fuissent atq ea creditori¬
is traterentm. hoc et ad umorem nouarum tabularum tol¬
dum minuendumq qui fere rcuram et ciuiles dissensiones
ad populum ferentibus nonnullos ambitus pompeia lege dan¬
natos illis temporibus quibus in urbe presidia legionum pompe¬
iuis habuerat que iudicia alus audientibus urdicibus alus sẽ¬
tentiam ferentibus singulis diebus erant perfecta in integrum
restituit. Qui se illi otio ciuilis belli contulerant si sua opera in
tello uti ueller proinde extimans ac si usus esset quoniam suffe¬

Expanded text:
iebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepitiebus aeque post paucis se in regnum cum omnibus copiis recepitcreantur Iulius Caesar et P. Servilius; is enim erat annus, quo per leges ei consulem fieri liceret. his rebus confectis, cum fides tota Italia esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, constituit ut arbitri darentur; per eos fierent aestimationes possessionum et rerum, quanti quaeque earum ante bellum fuisset, atque eae creditoribus traderentur. hoc et ad timorem novarum tabularum tollendum minuendumque, qui fere bella et civiles dissensiones plebis rogationes ad populum ferentibus nonnullos ambitus Pompeia lege damnatos illis temporibus, quibus in urbe praesidia legionum Pompeius habuerat, quae iudicia aliis audientibus iudicibus, aliis sententiam ferentibus singulis diebus erant perfecta, in integrum restituit, qui se illi initio civilis belli obtulerant, si sua opera in bello uti vellet, proinde aestimans ac si usus esset, quoniam sui fe
Abbreviated transcription (Latin):
Sed tanta erat compleus lutoribus contentio qui potissimum
ex magno numero conscenderent ut multitudine atq onere nõ¬
nulli deprimerentur. reliqui hoc timore propius adire tardarẽ¬
tur. Quibus rebus accrdit ut milites pauci patresq familie qui
aut gratia aut misericordia ualerent aut naues annare possẽt
recepti in siciliam incolumes peruenirent: Relique copie missic
Ad rarum noctu legatis cum centurionibus sese ei dediderunt
⁊uorum cohortes militum uiba postero die ante oppidum con¬
picatus suam esse predicans predam magnam partem corum
nterfici uissit paucos clectos in regnum remisit. Cum uarus
uam stoem ab eo ledi quereretur neq resistere auderet ipse cquo
n opp.dum uectus prosequentibus compluribus senatoribus
quo in numero erat seruius sulpitius et licinius dama sippus ⁊¬
nucis dicbus que fieri uellet utice constituit atq imperauit ⁊¬

Expanded text:
sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum sed tanta erat completis litoribus contentio, qui potissimum ex magno numero conscenderent, ut multitudine atque onere nonnulli deprimerentur, reliqui hoc timore propius adire tardarentur. Quibus rebus accidit, ut pauci milites patresque familiae, qui aut gratia aut misericordia valerent aut naves adnare possent, recepti in Siciliam incolumes pervenirent. reliquae copiae missis ad Varum noctu legatorum numero centurionibus sese ei dediderunt. quorum cohortes militum postero die ante oppidum Iuba conspicatus, suam esse praedicans praedam, magnam partem eorum interfici iussit, paucos electos in regnum remisit, cum Varus suam fidem ab eo laedi uereretur neque resistere auderet. ipse equo in oppidum vectus prosequentibus compluribus senatoribus, quo in numero erat Ser. Sulpicius et Licinius Damasippus, paucis diebus quae fieri vellet, Uticae constituit atque imperavit, d
Abbreviated transcription (Latin):
partim in regri procumbunt. hortatur curionem. Ci tomitius
prctor equitum cum paucis equitibus circum sistens: ut fuga sa¬
lutem petat atq in castra contendat et. se ab eo non discesfuru
pollicetur. at curio nunqͣ se amisso exereitii quem acesare sitxi
commissum acceperat in eius conspectum reuersurunt confi:¬
mat. Titq ita prelians interficitur. equitos er preno perpau.
se recipiunt sed hii quos ad nouissimum agmen equorup
ficiendorum causa substitisse demonstratum est suga totius
ercitus procul animaduersa sese. incolam ⁊ ingastra conso
militesq ad unum omnes incersicrnti
entium cernere quãrum rerum nichil onnino.acerderat. aliic¬
sem hostium celeriter ao uolaturam sufpicarentur. Itaq perter¬
tis omnibus sibr quisq consulebat. Qui in classe erant proi¬
sci properabant: horum fuga nauium onerarium magis rosi¬
citabat. panci lea auiciti ad osticium imperuimq conucniebant

Expanded text:
partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius partim integri procumbunt. hortatur Curionem Cn. Domitius praefectus equitum, cum paucis equitibus circumsistens, ut fuga salutem petat atque in castra contendat, et se ab eo non discessurum pollicetur. at Curio numquam se amisso exercitu, quem a Caesare fidei commissum acceperit, in eius conspectum reversurum confirmat atque ita proelians interficitur. equites ex proelio perpauci se recipiunt; sed ii quos ad novissimum agmen equorum reficiendorum causa substitisse demonstratum est, fuga totius exercitus procul animadversa sese incolumes in castra conferunt. milites ad unum omnes interficiuntuentium cernere, quarum rerum nihil omnino acciderat, alii classem hostium celeriter advolaturam suspicarentur. itaque perterritis omnibus sibi quisque consulebat. qui in classe erant, proficisci properabant. horum fuga navium onerariarum magistros incitabat; pauci lenunculi ad officium imperiumque conveniebant.
Abbreviated transcription (Latin):
nemq seruare neq procurrere et casum subire tutum uidebat̃.
hostium copie subinissis ab rege auxilus crebro augebantur.
Nostros uires lassitudine deficiebant. simul hii qui uulnera acce¬
perant neq acic ercedere neq in locum tutum referri poterant
ꝙ tota acies equitatu hostium cireumdata tenebatur hi de sua
salute desperantes ut extremo uite tempore homines facere consue¬
runt aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commen¬
dabant siquos ex eo periculo fortuna seruare potuisset plena erãt
omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neq
cohortationes suas neq preces audiri intelligit unam in mise¬
ris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos collec
capere uniuersos atq eo signa inferri uibet. hos quoq preoccupt
missus asaburo equitatus tum uero ad summam desperationẽ
nostri perueniunt et partim fugientes ab equitatu interficiusit

Expanded text:
nesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. nesque servare, neque procurrere et casum subire tutum videbatur. hostium copiae submissis ab rege auxiliis crebro augebantur; nostros vires lassitudine deficiebant, simul ii qui vulnera acceperant, neque acie excedere, neque in locum tutum referri poterant, quod tota acies equitatu hostium circumdata tenebatur. hi de sua salute desperantes, ut extremo vitae tempore homines facere consuerunt, aut suam mortem miserabantur aut parentes suos commendabant, siquos ex eo periculo fortuna servare potuisset. plena erant omnia timoris et luctus. Curio ubi perterritis omnibus neque cohortationes suas neque preces audiri intellegit, unam ut in miseris rebus spem reliquam salutis esse arbitratus proximos colles capere universos atque eo signa inferri iubet. hos quoque praeoccupat missus a Saburra equitatus. tum vero ad summam desperationem nostri perveniunt et partim fugientes ab equitatu interficiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ercitu. xxi. milia spatio constitit. Sat suis signum sabura acie
constituit et circumire ordines atq hortari incipit. Sco pedita¬
tu dumtaxat procul ad speciem utitur. Equites in aciem immit¬
tit. ⁊ Lon deest negotio cinio suosq hortatur ut spem omnem ĩ
uirtate reponant: nec militibus quidem ut fessis neq equitib
ut paucis et labore confectis studium ad pugnandum uirtusq
decrat. Sed hiuero ducenti reliqui in itinere substiterant quio
quancumq in partem impetum fecerant hostes loco cedere co¬
gebant. Sed neq longins fugientes prosequi nec uehemẽtius
equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroq cornu
circumire aciem nostram et auersos protere incipit. Cum cohor¬
tes ex acie procurrissent numide integri celeritate. impetum no¬
strorum effugiebant: rursusq ad ordines suos se recipientes
circumibant et abacie excludebant: sic neq in loco manere ordi¬

Expanded text:
ercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem ercitu xvi milium spatio constitit. dat suis signum Saburra, aciem constituit et circumire ordines atque hortari incipit. sed peditatu dumtaxat procul ad speciem utitur, equites in aciem immittit. non deest negotio Curio suosque hortatur, ut spem omnem in virtute reponant. ne militibus quidem, ut defessis, neque equitibus, ut paucis et labore confectis, studium ad pugnandum virtusque deerat; sed hi erant numero cc, reliqui in itinere substiterant. hi quamcumque in partem impetum fecerant, hostes loco cedere cogebant, sed neque longius fugientes prosequi, nec vehementius equos incitare poterant. at equitatus hostium ab utroque cornu circumire aciem nostram et aversos proterere incipit. cum cohortes ex acie procucurrissent, Numidae integri celeritate impetum nostrorum effugiebant, rursusque ad ordines suos se recipientes circumibant et ab acie excludebant. sic neque in loco manere ordi
Abbreviated transcription (Latin):
adoriri posset. at illi itinere tonus noctis confecto subsequi nõ
poterant atq alii alio loco resistebant. Nec hec quidem res curi¬
onem ad spem morabatur. Iuba certior factus a sabura de noctur¬
no prelio duo milia hyspanorum et gallorum equitum quos sue
custodie causa circum se habere consuerat et peditum eam parte
cui marime confidebant sabure submitit. Ipse cum reliquis copi¬
is clephantisq. le. lentius subsequitur suspicatus premissis eq¬
tibus ipsum affore curionem. Sabura copias equitum peditũq
instruit atq his imperat ut simulatione timoris paulatim ce¬
dant ac pedem referant se se cum opus esset signum prelirdatuz
et quod rem postulare cognouisset imperaturum. Curio ad supe¬
riorem spem addita presentis temporis opinione hostes fugere⁊
arbitratus copias ex locis supcrioribus in campuni deducit qui¬
bus ex locis cum longius esset progressus confecto iam labore ex¬

Expanded text:
adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non adoriri posset. at illi itinere totius noctis confecti subsequi non poterant atque alii alio loco resistebant. ne haec quidem res Curionem ad spem morabatur. Iuba certior factus a Saburra de nocturno proelio ii milia Hispanorum et Gallorum equitum, quos suae custodiae causa circum se habere consuerat, et peditum eam partem, cui maxime confidebat, Saburrae summittit; ipse cum reliquis copiis elephantisque lx lentius subsequitur. suspicatus praemissis equitibus ipsum adfore Curionem Saburra copias equitum peditumque instruit atque his imperat, ut simulatione timoris paulatim cedant ac pedem referant; sese, cum opus esset, signum proelii daturum et quod rem postulare cognovisset imperaturum. Curio ad superiorem spem addita praesentis temporis opinione hostes fugere arbitratus copias ex locis superioribus in campum deducit. Quibus ex locis cum longius esset progressus, confecto iam labore ex
Abbreviated transcription (Latin):
Reliqua studio itineris conficiendi querere pretermittit. proxi¬
maq respiciens signa uidetis ne inquit milites captiuorum o¬
rationem cum perfugis conuenire: abesse regem eriguas esse co¬
pias missas que paucis equitibus pares esse non potuerint: ꝓ¬
inde ad predam ad gloriam properate ut iam de premiis uestris
et de referenda gratia cogitare incipiamus. Erant per se magna
que gesserant equites presertim cum eorum exiguus numerus
cum tanta multitudine numidarum conferretur. hec tamen infla¬
tius ab ipsis commemorabantur ut de suis homines laudibus ĩ¬
solenter quidem sed libenter predicant: multa preterea spolia
preferebantur. Capti homines equitesq producebantur ut quic¬
quid intercederet temporis hoc omnem uictoriam immorari ui¬
deretur. Ita spei curionis militum studia non deerant. Equites ⁊¬
sequi iubet sese iterq accelerat ut ꝙͣ maxime ex fuga perterritos

Expanded text:
reliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proxireliqua studio itineris conficiendi quaerere praetermittit proximaque respiciens signa, videtisne, inquit milites, captivorum orationem cum perfugis convenire? abesse regem, exiguas esse copias missas, quae paucis equitibus pares esse non potuerint? proinde ad praedam, ad gloriam properate, ut iam de praemiis vestris et de referenda gratia cogitare incipiamus. erant per se magna quae gesserant equites, praesertim cum eorum exiguus numerus cum tanta multitudine Numidarum conferretur. haec tamen ab ipsis inflatius commemorabantur, ut de suis homines laudibus libenter praedicant. multa praeterea spolia praeferebantur, capti homines equitesque producebantur, ut quidquid intercederet temporis, hoc omne victoriam morari videretur. ita spei Curionis militum studia non deerant. equites sequi iubet sese iterque accelerat, ut quam maxime ex fuga perterritos
Abbreviated transcription (Latin):
rem probandam adolescentia aduniat magnitudo animi supioĩs
temporis prouentus frouciaq rei bene gerente. His rebus ĩpullus
equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mitit ad flu¬
men bagradam quibus preerat saburra de quo ante erat audi¬
tum. Sed rex cum omnibus copiis insequebatur et sex milui
passuum interuallo a saburra consederat. Equites missi nocte
iter conficiunt imprudentes atq inopinantes hostes aggredi¬
untur. Numide enim quadam barbara consuetudine nullis or¬
dinibus passim consederant hos oppressos somno et dispersos ador¬
ti magnum eorum numerum interficiunt multi perterriti pro¬
fugiunt. Quo facto ad curionem equites reuertuntur captiuosq
ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta uigilia exi¬
erat cohortibus quinq presidio castris relictis progressus milia
passus sex equites inuenit rem gestam cognouit. Ex captius
querit. quis castris ad bagradam presit: respondent saburani.

Expanded text:
rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris rem probandam adiuvat adulescentia, magnitudo animi, superioris temporis proventus, fiducia rei bene gerendae. his rebus impulsus equitatum omnem prima nocte ad castra hostium mittit ad flumen Bagradam. quibus praeerat Saburra, de quo ante erat auditum, sed rex cum omnibus copiis insequebatur et vi milium passuum intervallo ab Saburra consederat. equites missi nocte iter conficiunt imprudentisque atque inopinantis hostis adgrediuntur. Numidae enim quadam barbara consuetudine nullis ordinibus passim consederant. hos oppressos somno dispersos adorti magnum eorum numerum interficiunt; multi perterriti profugiunt. quo facto ad Curionem equites revertuntur captivosque ad eum reducunt. Curio cum omnibus copiis quarta vigilia exierat cohortibus v castris praesidio relictis. progressus milia passuum vi equites convenit, rem gestam cognovit; ex captivis quaerit, quis castris ad Bagradam praesit; respondent Saburram.
Abbreviated transcription (Latin):
lictis munitionibus sese in castra cornelia recepit huc frumentu
comportare. castra mimire materiam conferre cepit. Statimq in
siciliam misit uti due legiones reliquusq equitatus ad se mitteret.
Castra crant ad bellum ducendum aptissima natura et loci muni¬
tione et maris propinquitate et aque et salis copia cuius magna
uis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia mul¬
titudine arborum non frumentum cuius erant plenissimi agri
deficere poterat. Itaq omnium suorum consensu curio reliquas
copias expectare et bellum ducere parabat. Hiis constitutis rebus
probatisq consilus ex perfugis quibusdam oppidanis audit uibã
reuocatum finitimo bello et controuersus leptitanorum restitisse
in regno et saburram eius prefectum cum mediocribus copus miᷤ¬
sum utice appropinquare. His autoribus temere credens consiliũ
commutat et prelio rem commutere constituit. Militum ad hãc

Expanded text:
lictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum lictis munitionibus sese in Castra Cornelia recepit. huc frumentum comportare, castra munire, materiam conferre coepit, statimque in Siciliam misit, uti duae legiones reliquusque equitatus ad se mitteretur. castra erant ad bellum ducendum aptissima natura et loci munitione et maris propinquitate et aquae et salis copia, cuius magna vis iam ex proximis erat salinis eo congesta. non materia multitudine arborum, non frumentum, cuius erant plenissimi agri, deficere poterat. itaque omnium suorum consensu Curio reliquas copias expectare et bellum ducere parabat. His constitutis rebus probatisque consiliis ex perfugis quibusdam oppidanis audit Iubam revocatum finitimo bello et controversiis Leptitanorum restitisse in regno et Saburram, eius praefectum, cum mediocribus copiis missum Uticae adpropinquare. his auctoribus temere credens consilium commutat et proelio rem committere constituit. multum ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
uticam et uallo circũmunire instituit. Erat in oppido multitudo in¬
solens belli duiturnitate otu et uticenses pro quibusdam cesaris in se
beneficus illi amicissumi erant. Cum etiam ex uarus generibus cõsta¬
ret terror ex superioribus prelus magnus. Itaq deditionem pala
um fortunas perturbari uellet. hec cum agerentur nuncii premissi
a rege iuba uenerunt qui illum adesse cum magnis copiis dicerẽt
et de custodia ac defensione urbis hortarentur. Que res eorum per¬
territos animos confirmauit. Nunciabantur hec cadem curioni.
Sed aliꝙͣ du sides fieri non poterat tantam habebat suarum reru
fiduciam. Iamq cesaris in hyspania res sccunde in africam nũtiis
ac litteris perferebantur. Quibus omnibus rebus sublatus nihil
contra se regem nisurum existimabat. Sed ubi certis autoribus cõ¬
perit minus.u. et xx. milibus longe ab utica eius copias abesse re¬

Expanded text:
Uticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo inUticam valloque circummunire instituit. erat in oppido multitudo insolens belli diuturnitate otii, Uticenses pro quibusdam Caesaris in se beneficiis illi amicissimi, conventus is qui ex variis generibus constaret, terror ex superioribus proeliis magnus. itaque de deditione omnium fortunas perturbari vellet. haec cum agerentur, nuntii praemissi ab rege Iuba venerunt, qui illum adesse cum magnis copiis dicerent et de custodia ac defensione urbis hortarentur. quae res eorum perterritos animos confirmavit. Nuntiabantur haec eadem Curioni, sed aliquamdiu fides fieri non poterat; tantam habebat suarum rerum fiduciam. iamque Caesaris in Hispania res secundae in Africam nuntiis ac litteris perferebantur. quibus omnibus rebus sublatus nihil contra se regem nisurum existimabat. sed ubi certis auctoribus comperit minus v et xx milibus longe ab Utica eius copias abesse, re
Abbreviated transcription (Latin):
dine. ac turba porte castrorum occupantur ac impediuntur. plu¬
resq in eo loco sine uulnere ꝙͣ in prelio aut fuga intereunt. Nec
multum abfuit quinctiam castris peulerentur ac non nulli pro¬
tinus eodem cursu in oppidum contenderunt. Sed cum loci na¬
tura tum munitio castrorum aditum prohibebant q ad prelui
egressi curionis milites hiis rebus indigebant que res ad expu¬
gnationem castrorum usui erant. Itaq curio exercitum in castra
reducit suis omnibus preterfabium incolumibus et ex numc̃o
aduersanorum circiter. de. interfectis atq uulneratis qui om̃es
discessu curionis multiq preterea persimulationem uulnerum
ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. Quare ⁊¬
anim aduersa uarus et terrore erercitus cognito bucinatore in
castris et paucis ad speciem tabernaculi relictis de tertia iugilia
suentio exercitum in opprdum reducit. postero dic curio obsidere

Expanded text:
dine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pludine ac turba portae castrorum occupantur atque iter impeditur, pluresque in eo loco sine vulnere quam in proelio aut fuga intereunt, neque multum afuit quin etiam castris expellerentur, ac nonnulli protinus eodem cursu in oppidum contenderunt. sed cum loci natura et munitio castrorum aditum prohibebat, tum quod ad proelium egressi Curionis milites iis rebus indigebant quae ad oppugnationem castrorum erant usui. itaque Curio exercitum in castra reducit suis omnibus praeter Fabium incolumibus, ex numero adversariorum circiter dc interfectis ac m vulneratis; qui omnes discessu Curionis multique praeterea per simulationem vulnerum ex castris in oppidum propter timorem sese recipiunt. qua re animadversa Varus et terrore exercitus cognito bucinatore in castris et paucis ad speciem tabernaculis relictis de tertia vigilia silentio exercitum in oppidum reducit. Postero die Curio obsidere
Abbreviated transcription (Latin):
lis ut in ascensu nisi subleuati a suis primi non facile eniterentur.
Sed preoccupatiᷤᷤ animis accianorum militum tunore tempore
fuga et cede suorum nichil de resistendo cogitabant. Omnesq iã
se ab equitatu circumueniri arbitrabantur. Itaq prius ꝙͣ telu
abici posset aut nostri propius accederent omnis uari acies ter¬
ga uertit seq in castra recepit. Qua in fuga fabius pelignus qui¬
dam ex infimis ordinibus de exercitu curionis primum agmen
fugientium consecutus magna uoce uarum nomine appellans
requirebat uti imus esse ex eius militibus et monere aliquid uel¬
le ac dicere uideretur. Ubi ille sepus appellatus asperit ac restitit
et quis esset aut quid uellet quesiuit humerum apertum gladio
appetit paulumq abfuit quin uarum interficeret. Quod uie pe¬
riculum sublato adeius conatum scuto uitauit. Fabius a proxi¬
mis militibus circumuentus occiditur. Hac fugientium multitu¬

Expanded text:
lis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. lis, ut in ascensu nisi sublevati a suis primi non facile eniterentur. sed praeoccupatus animus Attianorum militum timore et fuga et caede suorum nihil de resistendo cogitabat, omnesque iam se ab equitatu circumveniri arbitrabantur. itaque priusquam telum adigi possit aut nostri propius accederent, omnis Vari acies terga vertit seque in castra recepit. Qua in fuga Fabius Paelignus quidam ex infimis ordinibus de exercitu Curionis primum agmen fugientium consecutus magna voce Varum nomine appellans requirebat, uti unus esse ex eius militibus et monere aliquid velle ac dicere videretur. ubi ille saepius appellatus aspexit ac restitit et quis esset aut quid vellet quaesivit, umerum apertum gladio appetit, paulumque afuit quin Varum interficeret; quod ille periculum sublato ad eius conatum scuto vitavit. Fabius a proximis militibus circumventus interficitur. hac fugientium multitu