comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ. dormientibusq cunctis egressus
ecastris. transiuit incacumen montis.
& co arguere coepit stipatores
regios & precipue principem militiȩ
demonstrar& ubi eẽt lancea regis
uel lenticula quȩ erat acapud eius.
& appellatus arege lanceam reddidit:
Etdns inquit restituat unicuiq iustitias
suas a fidem suã sicut tradidit tedñs
in manus meas. & nolui inducere
manũ meam in xp̃m dñi. Et cum
hȩc dicer&. timebat tamen insidias.
eius & fugit sedem exilio mutans.
nec tamen salutẽ pretulit in nocen¬
tie cum iã secundo facultate sibi
tributa. regis necandi potuiss&
uti occasionis benefitio. quȩ et
securitatẽ salutis metuenti. & regnũ
offerebat exuli. Vbiopus fuit᷑
lohanni gyrgeo anulo. Qui sitatuiss&
Non ess& occisus abherode. Prestare
hoc illi potuit silentiũ suũ. ut& uide¬
retur. & non occideretur. Sed quia
non solũ peccare propter salutis
defensionem passus nonest. sedne

Expanded text:
aque dormientibus cunctis, egressus aque dormientibus cunctis, egressus de castris transivit in cacumen montis, et coarguere coepit stipatores regios, et praecipue principem militiae demonstraret, ubi esset lancea regis, vel lenticula quae erat ad caput ejus. Et appellatus a rege lanceam reddidit: Et Dominus, inquit, restituat unicuique justitias suas, et fidem suam: sicut tradidit te Dominus in manus meas, et nolui vindicare manu mea in christum Domini. Et cum haec diceret, timebat tamen insidias ejus, et fugit, sedem exsilio mutans. Nec tamen salutem praetulit innocentiae, cum jam secundo facultate sibi tributa regis necandi, noluisset uti occasionis beneficio: quae et securitatem salutis metuenti, et regnum offerebat exsuli. 35. Ubi opus fuit Joanni Gygeo annulo, qui si tacuisset, non esset occisus ab Herode ? Praestare hoc illi potuit silentium suum, ut et videretur et non occideretur: sed quia non solum 117 peccare se propter salutis defensionem passus non est, sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
scelus: Qui dinquã mihi opus est
figmento anuli. cum possim docere
exrebus gestis qđ uir sapiens cũ sibi
inpeccatõ non solum latendum. sed
&iam regnandum uider&. si peccatũ
admiter&. Econtra autẽ periculũ
salutis cerner&. declinar& flagitium.
elegerit tamen magis salutis peri¬
culum ut uacar& flagitio. quam
flagitiũ quosibi regnum pararae &
Deniq dauid cũ fuger& a faciȩ regissaul.
eũ eũ rex cumtrib milibus uirorum
electorũ adinferendam necẽ indeserto
querer&. ingressus in castra regis
cũdormientẽ offendiss&. nonsolũ ipse
non ꝑ cussit. sed&iã protexit ne abaliquo
quisimul ingressus fuerat perimeretur
Nam cũ diceret abisai conclusit dñs
hodie inimicum tuũ in manibus tuis.
& nunc occidam eum: respondit
uenerit ut moriatur. uel inpugnã
descenderit. & ad ponȩtur mihi.
nonsit ad nõ inicere manũ meam
eum. sedsolam lanceam quȩ erat
ad capit eius. & lenticulam sustulit¬

Expanded text:
scelus? Quid, inquam, mihi opus est scelus? Quid, inquam, mihi opus est figmento annuli, cum possim docere ex rebus gestis quod vir sapiens cum sibi in peccato non solum latendum, sed etiam regnandum videret, si peccatum admitteret; contra autem periculum salutis cerneret, si declinaret flagitium; elegerit tamen magis salutis periculum, ut vacaret flagitio, quam flagitium quo sibi regnum pararet? 33. Denique David cum fugeret a facie regis Saul, quod eum rex cum tribus millibus virorum electorum ad inferendam necem in deserto quaereret, ingressus in castra regis, cum dormientem offendisset, non solum ipse non percussit, sed etiam protexit; ne ab aliquo qui simul ingressus fuerat, perimeretur. Nam cum diceret ei Abessa: Conclusit hodie Dominus inimicum tuum in manibus tuis, et nunc occidam eum? respondit: venerit, ut moriatur, aut in pugna discesserit, et apponatur mihi; non sit a Domino injicere manum meam eum, sed solam lanceam quae erat ad caput ejus, et lenticulam sustulit. It
Abbreviated transcription (Latin):
contagiũ. quã si non possit latere.
Non enĩ latebra sapienti spes inpunita¬
tis sed in nocentiae est. Deniq lex
non iusto. sed in iusto positaest
Quia iustus legem hab& mentis sue a
& equitatis ac iustitiae suę normã
Ideoq non terrore poene reuocatur
aculpa. sed honestatis regula. ¶Ergo ut ad
ꝓposita redeamus. non fabulosa ꝓueris.
seduera profabulosis exempla proferã
Quid enĩ mihi opusest fuigere hiatum
terrȩ ȩquum eneneum. anulumq
aureum indigito defuncti reꝑtum.
cuius anuli tanta sit uis ut ꝓarbitrio
suo quieũ sit indutus anułum. appa¬
reat cum uelit. cũ autẽ nolitͥe conspec¬
tu sepresentium subtrahat. ut presens
non possit uideri Nempe eo tendit
istud utrum sapiens &iam susto utatur
anulo quo possit propria flagitiacelare
& regnum assequi. nolituȩ peccare
⁊ grauius ducat sceleris contagium
poenarum doloribus. Anuero spe
inpunitatis utatur adꝑ petrandũ

Expanded text:
contagium, quam si non possit latere. contagium, quam si non possit latere. Non enim latebra sapienti spes impunitatis, sed innocentia est. Denique lex non justo, sed injusto posita est ; quia justus legem habet mentis suae, et aequitatis ac justitiae suae normam: ideoque non terrore poenae revocatur a culpa, sed honestatis regula. 32. Ergo ut ad propositum redeamus, non fabulosa pro veris, sed vera pro fabulosis exempla proferam. Quid enim mihi opus est fingere hiatum terrae, equum aeneum, annulumque aureum in digito defuncti repertum; cujus annuli tanta sit vis, ut pro arbitrio suo qui eum sit indutus annulum, 116 appareat, cum velit: cum autem nolit, e conspectu se praesentium subtrahat, ut praesens non possit videri? Nempe eo tendit istud, utrum sapiens etiam si isto utatur annulo, quo possit propria flagitia celare, et regnum assequi; nolitne peccare, et gravius ducat sceleris contagium poenarum doloribus: an vero spe impunitatis utatur ad perpetrandum
Abbreviated transcription (Latin):
Uon igitur ego simulabo terrę hiatũ
quȩ magnis quibusdã dissiluerit
soluta imbribus in quem descendisse
gyges atq ibi fabularũ illũ ęquum
ȩneũ offendisse aplatone inducitur
qui in lateribus suis fores haberet
Quas ubi apperuit anim aduertisse
anulũ aureum indigito mortui
hominis. cuius illic examme corpus
lacer& auriq auarum sustulisse
anulum. Sed cum se ad pastores rece¬
piss& regios dequorũ ipse numero
for&. casu quodam qd paleam eius
anuli adpalmam conuerter&.
ipse omires uidebat. atq anullo
uid ebatur Deinde cum in locum
suum reuocass& anulũ uidebat᷑
ab omnibus. Cuius sollers factꝰum
miraculi . ꝑ anuli oportunitatem.
reginȩ stupro potitꝰ necẽ reguntulit.
ceterisq inter emptis quos necandos
puta uerat nesibi inpedimento forent.
lidiȩ regnum adeptus est Dainquit
hunc anulũ sapienti. ut bene fitio
eius possit latere cũ de liquerit.
Non enĩ minus fugiat peccatorum

Expanded text:
30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, 30. Non igitur ego simulabo terrae hiatum, quae magnis quibusdam dissiluerit soluta imbribus, in quem descendisse Gyges, atque ibi fabularum illum equum aeneum offendisse a Platone inducitur, qui in lateribus suis fores haberet: quas ubi aperuit, animadvertit annulum aureum in digito mortui hominis, cujus illic exanimum corpus jaceret, aurique avarum sustulisse annulum. Sed cum se ad pastores recepisset regios de quorum ipse numero foret, casu quodam, quod palam ejus annuli ad palmam converterat, ipse omnes videbat, atque a nullo videbatur: deinde cum in locum suum revocasset annulum, videbatur ab omnibus. Cujus solers factus miraculi, per annuli opportunitatem reginae stupro potitus, necem regi intulit, caeterisque interemptis, quos necandos putaverat, ne sibi impedimento forent, Lydiae regnum adeptus est. 31. Da, inquit, hunc annulum sapienti, ut beneficio ejus possit latere, cum deliquerit: non enim minus fugiet peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
nihil sibi arrogare. nullũ sibi bonorẽ
assumere : non uindicare meriti sui
pretium: De inde cur nontuũ potius
tolerare in cõmodũ quã alienum
cõmodũ diripere assuescas: Quhatã
aduersus naturã quã nonesse conten¬
tũ eo qđ habeas aliena querere
ambire turpĩt Nam sihonestas seđm
naturam. Omnia enĩ fecit d̃s bona
ualde: turpitudo itaq contraria
est. Non potest ergo & honestati
conuenire & turpĩtudini cum hec
interse discretanature legesint
Sediam ut &lam in hoclibro p̾onamus
fastigiũ. in quo uelut infine dispu¬
tationis nr̃e dirigamus sententiã.
ut nihil expetendũ sit. nisi quod ho¬
nestũ. nihi hagit sapiens nisiquod cũ
sinceritate. sine fraudesit. neq quic¬
quã facit in quo secrimine quoquã
oblig&. &iam silatere possit. Sibi
enĩ est reus priusquã ceteris. Nec
tã pudenda apud eum publicatio
flagiti. quã conscientia est. quod
non fictis fabulis ut philosophi
disputant. sed uerissimis iustorum
uirorũ exemplis docere possumus

Expanded text:
nihil sibi arrogare, nullum sibi honorem assumere, non vindicare meriti sui pretium? Deinde cur non tuum tolerare potius incommodum, quam alienum commodum diripere assuescas? Quid tam adversus naturam, quam non esse contentum eo quod habeas, aliena quaerere, ambire turpiter? Nam si honestas secundum naturam, omnia enim fecit Deus bona valde, turpitudo utique contraria est. Non potest ergo honestati convenire et turpitudini, cum haec inter se discreta naturae lege sintSed jam ut etiam in hoc libro ponamus fastigium, in quo velut in fine disputationis nostrae dirigamus sententiam: ut nihil expetendum sit, nisi quod honestum. Nihil agit sapiens, nisi quod cum sinceritate, sine fraude sit: neque quidquam facit, in quo se crimine quoquam obliget, etiamsi latere possit. Sibi enim est reus priusquam caeteris; nec tam pudenda apud eum publicatio flagitii, quam conscientia est. Quod non fictis fabulis, ut philosophi disputabant, sed verissimis justorum virorum exemplis docere possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
si inter filios suscipiam affectũ docendi.
cũ ipse humilitatis magist dixerit: ue¬
nite filii auditeme timorẽ dñi doce bo
uos. In quo licet & humili atẽ uere con¬
die eius spectare agren Dicendo enim
timorẽ dñi qui communis uidetur omnib¬
dię. Et tamen cum ipse timor initum
sapientię sit. & effector beatitudinis qm̃
timentes dm̃ beati sunt. preceptorem sesapi¬
entię ȩdocende. & de monstratorem bea¬
titudinis ad ipiscendę prudenter signisi¬
cauit. Enos ergo adimitandã uere con¬
diã seduli. ad conferendam gr̃am non
usurpatores. quȩ illẽ sp̃s infurdit sapi¬
entię. caper illũ nobis manifestata. &e
uisu cõꝑta atq exemplo uobis quas
liberis tradimus cũ iam effugere non po¬
sumus offitiũ docendi. Quod nobis re¬
fugientibus in posint sacerdotii neces¬
situdo. Dedit enim ds̃ quosdam quidem
apłos. quosdã autem prophetas. alios uero
euuangelistas. alios autẽ pastores & doc¬
tores Non igitur mihi apłorũ gloriam

Expanded text:
ffectum docendi; cum ipse humilitatis magister dixerit: Venite, filii, audite me; timorem Domini docebo vos . In quo licet et humilitatem verecundiae ejus spectare et gratiam. Dicendo enim, timorem Domini, qui 2 communis videtur esse omnibdiae. Et tamen cum ipse timor initium sapientiae sit, et effector beatitudinis quoniam timentes Deum beati sunt, praeceptorem se sapientiae edocendae, et demonstratorem beatitudinis adipiscendae, evidenter significavit. 2. Et nos ergo ad imitandam verecundiam seduli, ad conferendam gratiam non usurpatores, quae illi Spiritus infudit sapientiae, ea per illum nobis manifestata, et visu comperta atque exemplo, vobis quasi liberis tradimus; cum jam effugere non possimus officium docendi, quod nobis refugientibus imposuit sacerdotii necessitudo: Dedit enim Deus quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores . 3. Non igitur mihi apostolorum gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
Tenere bonȩ fructum conscientiȩ. plus
cominittere bonorũ iuditio. quam
criminantis insolentię. contentum
esse grauitate morum suorum. Hocẽ.
enim silere abonis: quia bene sibi consci¬
us. falsif nondebet moueri. Nec esti¬
mare plus ponderis in alieno esse con¬
uitio: quam in suo testimonio. Itafit.:
ut etiam humilitatem custodiat. Diaut̃
nolit humilior uideri talia tractat.
edicit ipse secum Hic ergo ut me con¬
tempnat. & inconspectu meo loquatur
talia aduersũme quasi non possim ego
ei aperire osmeum: Curnon etiam
ego dicam in quibus eum mestificare
possim Nic ergo ut mihi iniuriar
faciat quasiuir nonsim. quasi iun¬
dicare me nonualeam łtic ut me
erominetur. quasiego non possimgra¬
utona ineum conponere ł Quita¬
lia dicit nonest mitis atq humilis
non est. Et ne tẽptatione tẽptator
euen exagtaet: ipse eitales opiniones
inserit Plerumq adhibet hominem
uicr apponit Nequam sp̃s quibec illi

Expanded text:
tenere bonae fructum conscientiae, plus tenere bonae fructum conscientiae, plus committere bonorum judicio, quam criminantis insolentiae, 7 contentum esse gravitate morum suorum. Hoc est enim silere a bonis; quia bene sibi conscius, falsis non debet moveri: nec aestimare plus ponderis in alieno esse convicio, quam in suo testimonio. 19. Ita fit ut etiam humilitatem custodiat. Si autem nolit humilior videri, talia tractat, et dicit ipse secum: Hic ergo ut me contemnat, et in conspectu meo loquatur talia adversum me, quasi non possim ego ei aperire os meum? Cur non etiam ergo dicam, in quibus eum moestificare possim? Hic ergo ut mihi injurias faciat, quasi vir non sim, quasi vindicare me non possim? Hic ut me criminetur, quasi ego non possim graviora in eum componere? 20. Qui talia dicit, non est mitis atque humilis, non est sine tentatione. Tentator eum exagitat, ipse ei tales opiniones inserit. Plerumque adhibet hominem, atque apponit nequam spiritus, qui haec illi
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam ille cauendus est quiuideri
petest quicũq irritat. quicumq in¬
citat. quicumq ex asperat. quicumq
incentiua luxurię aut libidinis sugge¬
rit. ¶ Quando ergo aliquis nobis con¬
uitiatur. lacessit. ad uio lentiã ꝓuocat.
ad iurgium uocat. tunc silentium
exerceamus. tunc muti fieri noneru¬
bescamus Peccator est enim qui ꝓ
uocat nos qui iniuriam facit. & nos
suniles suifieri desiderat. Peniq sita¬
ceas. sidissimules. solet dicere Quid
taces Loquere siaudes. sed non audes
mutus es. elinguem tefeci. Siergo taceas.
plus rumpitur. uictũ sese putat. in ri¬
sum. post habitum. atq in lusũ. Sires¬
pondeas: superiorẽse factũ arbitrat᷑.
quia parem inuenit. Sienim taceas.
dicetur. Ille conuitiatus est hunc con¬
tempsit iste. Si referas contumeliam:
dicetur. Ambo conuitiati sunt ut̃q
condempnatur: Nemo absoluitur.
Ergo illius est studium ut irritet. ut si¬
milia illiloquar. similia agam. Iusti
est autem dissimulare: nihilloqui

Expanded text:
Sed etiam ille cavendus est, qui videri potest, quicumque irritat, quicumque incitat, quicumque exasperat, quicumque incentiva luxuriae aut libidinis suggerit. Quando ergo aliquis nobis conviciatur, lacessit, ad violentiam provocat, ad jurgium vocat: tunc silentium exerceamus, tunc muti fieri non erubescamus. Peccator est enim qui nos provocat, qui injuriam facit, et nos similes sui fieri desiderat. 18. Denique si taceas, si dissimules, solet dicere: Quid taces? Loquere, si audes. Sed non audes: mutus es, elinguem te feci. Si ergo taceas, plus rumpitur: victum sese putat, irrisum, posthabitum atque illusum. Si respondeas, superiorem se factum arbitratur, quia parem invenit. Si enim taceas, dicetur: Ille conviciatus est, hunc contempsit iste. Si referas contumeliam, dicetur: Ambo conviciati sunt. Uterque condemnatur, nemo absolvitur. Ergo illius est studium, ut irritet, ut similia illi loquar, similia agam: justi est autem dissimulare, nihil loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ipse liberauit mędelaques uenan¬
tium & a uerbo aspero. Symachus irri¬
tationis uerbũ dixit: alii pertur batio¬
nis Laqueus aduersarii est sermoñ
sed etiam ipse non minus aduersarur
nobis. Ao quimur plerumq quod expiat
inimicus. & quasinr̃o gladio nos uulnea¬
ret. Quanto tolerabilius ẽ. abienogla¬
dio quam nr̃o perire: Explorat ergo
aduersarius nr̃a arma. & concutit sũa
tela. Siuiderit mouerime. inserit acu

Expanded text:
e liberavit me de laqueo venantium et a verbo aspero . Symmachus irritationis verbum dixit, alii perturbationis. Laqueus adversarii est sermo noster: sed etiam ipse non minus adversarius nobis. Loquimur plerumque quod excipiat inimicus, et quasi nostro gladio nos vulneret. Quanto tolerabilius est alieno gladio, quam nostro perire! 16. Explorat ergo adversarius nostra arma, et concutit sua tela. Si viderit moveri me, in
Abbreviated transcription (Latin):
non sit remissus acdefluus nedicatur
dete Non est malagna apponertur
fieqs oleum. Neq alligaturam habet
suas habenas mentis sobrietas: quieg
& obseratur diligentius Nequis inira¬
condiam exciter uocen tuã. & contume¬
liam rependas contumeliȩ. Audisti hodie
lectum: irascimini & nolite peccare

Expanded text:
non sit remissus ac defluus, ne dicatur non sit remissus ac defluus, ne dicatur de te: Non est malagma apponere, neque oleum, neque alligaturam . Habet suas habenas mentis sobrietas, quibuset obseretur diligentius; ne quis in iracundiam excitet vocem tuam, et contumeliam rependas contumeliae. Audisti hodie lectum: Iras
Abbreviated transcription (Latin):
& stateram.& Possessio tua: menstua. ẽ
Aurum tuum. cortuum est Argentũ
tuum: eloquium tuũ est. Eloquia dñi.
eloquia casta. argentum igne exami¬
natum Pona etiam possessio. mens:
bonaDeniq possessio pretosa homo
mundus. Sepi ergo hanc possessionem:
our cum uallato cogitationibus munito
pus sollicitudinibus ne in ea insuamo
&e captiuam ducant inrationabiles
corporis passiones. ne incursent motꝰ
graues. nedisrum pant uindemiam euis
transe untes uiam Custo diinteriorens
hominẽ tuum: Noli eum quasiuudem
nes legere ac fastidire qula pretiera
possessio est. Et merito pretiosa cuius
fruatus noncaducus & tẽponilis sei
stabilis atq eternȩ salutis est Cole
ergo possessionem tuam : ut sint tibi
aeri. pelliga sermonem tuum: neluxu¬
rict nelasciuat amultilo quio hec¬
cata sibi colligat. Sitresitetior eri¬
pissuis eoerceatur. Cito lutum collgit
aonis exundans Alliga sensu toune

Expanded text:
et stateram ? Possessio tua mens tua est: et stateram ? Possessio tua mens tua est: aurum tuum cor tuum est: argentum tuum eloquium tuum est: Eloquia Domini, eloquia casta, argentum igne examinatum . Bona etiam possessio mens bona. Denique possessio pretiosa homo mundus. Sepi ergo hanc possessionem, et circumvallato cogitationibus, munito spinis, sollicitudinibus; ne in eam irruant, et captivam ducant irrationabiles corporis passiones, ne incursent motus graves, ne diripiant vindemiam ejus, transeuntes viam. Custodi interiorem hominem tuum. Noli eum quasi vilem negligere ac fastidire, quia pretiosa possessio est. Et merito pretiosa, cujus fructus non caducus et temporalis, sed stabilis atque aeternae salutis est. Cole ergo possessionem tuam, ut sint tibi agri. 12. Alliga sermonem tuum, ne luxuriet, ne lasciviat, et multiloquio peccata sibi colligat. Sit restrictior, et ripis suis coerceatur. Cito lutum colligit amnis exundans. Alliga sensum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
uterat susannę quȩplus egit tacendo.
quamsi esset locuta: Lacendo enim
apud homines: locuta est dõ. Nec ullũ
maus inditium suę castitatis inuenit
quam silentiũ. Conscientia loquebat᷑
ubi uox non audiebatur. Nec quęre¬
bat prose hominũ iuditium. que habe¬
bat dm̃ testimonium. Ab illo igitur
uolebat absolui: quemsciebat posse¬
nullo modo falli. Ipse dñs in euuangelio
tacens: operabatur salutem omnium
Recte ergo dauid. silentium sibi indixit
perpetuum sed custodiam. ¶Custo diamꝰ
ergo cornrm. custodiamus osnrm
Vtrumq enim scriptum est hio ut oscus¬
todiamus A libi tibi dicitur. omni
custodia serua cortuum. Sicustodie¬
bat dauid tu non custodies. Siui munda
labia habebat isaias quidixit. Omiser
ego qm̃ conpunctussum. quia cum sim
labia. quomodonos munda habemus
Et cui nisi unicuiq nrm seripis mest.
Sepi possessionem tuam spinus &argen
fac ostium & uectem. & uerbistuis iugu

Expanded text:
ut erat Susannae, quae plus egit tacendo, ut erat Susannae, quae plus egit tacendo, quam si esset locuta . Tacendo enim apud homines, locuta est Deo: nec ullum majus indicium suae castitatis invenit, quam silentium. Conscientia loquebatur, ubi vox non audiebatur: nec quaerebat pro se hominum judicium, quae habebat Domini testimonium. Ab illo igitur volebat absolvi, quem sciebat nullo modo posse falli. Ipse Dominus in Evangelio tacens operabatur salutem hominum. Recte ergo David non silentium sibi indixit perpetuum, sed custodiam. 10. Custodiamus ergo cor nostrum, custodiamus os nostrum; utrumque enim scriptum est: hic, ut os custodiamus, alibi tibi dicitur: Omni custodia serva cor tuum . Si custodiebat David, tu non custodies? Si immunda labia habebat Esaias, qui dixit: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum sim labia, quomodo nos munda habemus? 11. Et cui, nisi unicuique nostrum scriptum est: Sepi possessionem tuam spinis . . . efac ostium et vectem, et verbis tuis jugum
Abbreviated transcription (Latin):
io idt mehi ut eustodirem uiasmeas
aliȩ suntuiȩ quas debemis sequi alie quas
cu̾sto dire. Sequi uias dñi : custodixe
nr̃as ne inculpam dirigant. Iote saut̃
eustodire: sinoncito loquaris Lexlicit
sed audi Idõ eua lapsa est quia loqua
est uiro: quod non audierat adño dosuo
Prima uex dĩ dieit tibi: audi Siaudias
custodiꝰluastuas. Et si lapsuses : etto corri¬
ses min duo enim corrigit iunioriam
suam. tusi incustodiendo uerba diau
lace eego prius gaudi: ut non de lin ꝗs
inlinguatua Oiaue maluntaliquis
ore suo condempnetur Etenitalicro
quoso uerbo reddet unusquisq it sone
quanto inagis prouerbo uspurationẽ¬
uer ha precipitationis: quã ctiosa.
reo sipro otioso uerbo ratio poscitur.
quanto magis prosermone inpietatis
tempus tacendi: & est tẽpus loquendi
deinde sipro otioso sermone reddimus
rationem. uideamus nereddamus & ꝓ
otioso silentio. Estenĩ e negotisu silentiũ

Expanded text:
indixi mihi, ut custodirem vias meas. indixi mihi, ut custodirem vias meas. Aliae sunt viae quas debemus sequi, aliae quas custodire: sequi vias Domini, custodire nostras; ne in culpam dirigant. Potes autem custodire, si non cito loquaris. Lex dicised audi. Ideo Eva lapsa est, quia locuta est viro, quod non audierat a Domino Deo suo. Prima vox Dei dicit tibi: Audi. Si audias, custodis vias tuas: et si lapsus es, cito corrigis. In quo enim corrigit juvenior viam suam, nisi in custodiendo verba Domini ? Tace ergo prius, et audi, ut non delinquas in lingua tua. 8. Grave malum ut aliquis ore suo condemnetur. Etenim si pro otioso verbo reddet unusquisque rationem , quanto magis pro verbo impuritatis everba praecipitationis quam otiosa. Ergo, si pro otioso verbo ratio poscitur, quanto magis pro sermone impietatis tempus tacendi, et est tempus loquendi . Deinde si pro otioso verbo reddimus rationem, videamus ne reddamus et pro otioso silentio. Est enim et negotiosum silentium;
Abbreviated transcription (Latin):
nihil prosit. Sapiens est ergo: quinouit
tacere Deniq sapientia dĩ dixit. Dñs
deditmihi linguam eruditionis quando
oporteat sermonẽ dicere Alerito ergo
sapiens: quia dño accepit. quotempore
sibi loquendum sit. Unde bene ait scrip
tura Nomo sapiens tacebit. usq ad tẽpus
plerumq peccato adiuncta est. & initiũ
erroris humani sermo est hominis: ama¬
bant tacere: Deniq sc̃s dñiait. Dixicus
protectionis: ut homo a flagello linguȩ
testimonio ⁊Uerberamur etiam uocis
nr̃ȩ uerhere : cũ loquimur ea quorũ
sonoceditur animus noster. amens
consau ciatur. Quis enim est quimun¬
dum cor apeccatorũ habeat conluui.¬
one. aut non delinquat in linguasua
Et ideo quia neminem sciebat castum.
osseruare posse ab inmunditia sermo¬
nis. ipse sibi silentio legem imposuit
innocentiȩ. ut tacendo culpam decli¬
naret. quam uix effugere posset
loquendo. Audiamus ergo cautio¬
nis magistrum. Dixi custodiã uias meas
Noc est mibi dixi. Tacito cogitationis precep

Expanded text:
nihil prosit. Sapiens est ergo qui novit tacere. Denique Sapientia Dei dixit: Dominus dedit mihi linguam eruditionis, quando oporteat sermonem dicere . Merito ergo sapiens qui a Domino accipit, quo tempore sibi loquendum sit. Unde bene ait Scriptura: Homo sapiens tacebit usque ad tempus plerumque peccati annuntiatio est, et initium erroris humani, sermo est hominis, amabant tacere. Denique sanctus Domiprotectionis, ut homo a flagello linguae ae: verberamur etiam vocis nostrae verbere, cum loquimur ea quorum sono caeditur animus noster, et mens consauciatur. Quis autem est qui mundum cor a peccatorum habeat colluvione, aut non delinquat in lingua sua? Et ideo quia neminem videbat sanctum os servare posse ab immunditia sermonis, ipse sibi silentio legem imposuit innocentiae; 4 ut tacendo culpam declinaret, quam vix effugere posset loquendo. 7. Audiamus ergo cautionis magistrum: Dixi, custodiam vias meas, hoc est, dixi mihi, tacito cogitationis praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
&banc ipsam utdo en stuosso pascĩm
aqeo e domines autem discontiesud
tdd o ceart & abillo accipiunt quod alis
tradant. quodne ipsum quidem ⁊ uii
accidit Eso enim raptus atribunalib
aotcam ministrationis infuis aa sdcbr¬
dodium decereuos epi quod ipse non
didiei Itatu factum est ut priusdor¬
se meiperem quam discererus doa¬
duma igitim mibi simul & docenisum
est qminonuacauit ante discere
ud autem preceteris debemus disoe¬
neo qua ntacere ut possimus loqui
neprius meuox condem ꝑnetmea
quam ab soluat aliena .. Scriptũ ẽ
enim. Euerbistuis condempnabe¬
pas. quid opus est igitur. ut propers
periculum suscipere condempnationis
loquendo cũtacendo possis ẽẽ tutio
nam plures uidi loquendo peceatum
incidisse. u quemquã tacendo. Ideoq
tacere nosse quam loqui difticilius est

Expanded text:
docendi studio possim ceret: homines autem discunt prius quod doceant, et ab illo accipiunt quod aliis tradant. 4. Quod ne ipsum quidem mihi accidit. Ego enim raptus de tribunalibus atque administrationis infulis ad sacerdotium, docere vos coepi, quod ipse non didici. Itaque factum est ut prius docere inciperem, quam discere. Discendum igitur mihi simul et docendum est; quoniam non vacavit ante discerd autem prae caeteris debemus discere, quam tacere, ut possimus loqui: ne prius me vox condemnet mea, quam absolvat aliena; scriptum est enim: Ex verbis tuis condemnaberis . Quid opus est igitur ut properes periculum suscipere condemnationis, loquendo; cum tacendo possis esse tutior? Quamplures vidi loquendo peccatum incidisse, vix quemquam tacendo: ideoque tacere nosse quam loqui difficilius est
Abbreviated transcription (Latin):
Uinde & dauid ait. Audiã quilo quatur
inme dñs ds̃. Et quanto plus est sicũ
aliquo ds loquatur. quã ipse secum .
Transibant apostoli. & umbra eorum
curabat infirmos. Tangebantur
uestimenta eorũ. & sanitas defere¬
batur. Sermonẽ locutus est helias
& pluuia stetit nec cecidit suꝑt̃rã
tribus annis & sex mensibus. Iterũ
locutus est. & ydria farmȩ non defecit.
& uas ole toto famis diuturno
tempore non est exinanitum
quod est prestantius. magnif
magnis

Expanded text:
Unde et David ait: Audiam quid loquatur Unde et David ait: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Et quanto plus est si cum aliquo Deus loquatur, quam ipse secum! 3. Transibant apostoli, et umbra eorum curabat infirmos. Tangebantur vestimenta eorum, et sanitas deferebatur . 4. Sermonem locutus est Elias, et pluvia stetit nec cecidit super terram tribus annis et sex mensibus. Iterum locutus est, et hydria farinae non defecit, et vas olei toto famis diurnae tempore non est exinanitum quid est praestantius, exercitus magni
Abbreviated transcription (Latin):
Salomon quoq filius eius dicit
Bibe aquã detius uasis. & deputeoꝵ
tuorum fantibus hoc est tuo consilio
utere. Aqua enĩ alta: consilium
incorde uiri Nemo inquit
alienus particeps sit tibi Fons
aque tue sit tibi proprius. & io¬
cundare cum itcore quȩ est tibi
auiuentute. Ceruus amicitiae
& pullus gratiarũ. cõfabulẽtur
tecum Non ergo primus scipio
Sciuit ante ipsum moyses quicũtacer&:
clamabat Cum otiosus starae. proeliee¬
batur Nec solũ preliabatur. sed &iã
dehostibus quos non contingerat triũ¬
phabat. Adeo otiosus ut manus eius
alii sustinerent. neo minus quã oeteri
negotiosus quiotiosis manibus expug¬
nabat hostem. quem non poterant᷑
uincere quidimicabant. Ergo morses
& insilentio lo que̾batur. &motio
operabatur. Cuius autẽ maiora
Negotia. quã huius otia: Quiquadra¬
gutta diebus positus in monte totã
legem conplexus est. & milla solitu¬
dine quicũ eo loqueretur ñ defuit.

Expanded text:
. Salomon quoque filius ejus ait: . Salomon quoque filius ejus ait: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus ; hoc est tuo consilio utere. Aqua enim alta, consilium in corde viri . Nemo, inquit, alienus particeps sit tibi. Fons aquae tuae sit tibi proprius: et jucundare cum uxore, quae est tibi a juventute. Cervus amicitiae et pullus gratiarum confabulentur tecum . 2. Non ergo primus Scipio scivit ante ipsum Moyses, qui cum taceret, clamabat : cum otiosus staret, praeliabatur; nec solum praeliabatur, sed etiam de hostibus, quos non contigerat, triumphabat . Adeo otiosus, ut manus ejus alii sustinerent: nec minus 108 quam caeteri negotiosus, qui otiosis manibus expugnabat hostem, quem non poterant vincere qui dimicabant. Ergo Moyses et in silentio loquebatur, et in otio operabatur. Cujus autem majora negotia, quam hujus otia, qui quadringinta diebus positus in monte, totam Legem complexus est, et in illa solitudine qui cum eo loqueretur, non defuit ?
Abbreviated transcription (Latin):
quem ad modũ nemo ante eum
Telo itaq uicit superiores. Ita quos
filii zelumdĩ sumite. exquiratuos
dĩrelus & deuoro. ut unusquisq
urm dicat. exquisiuit me zelus
domus tuȩ. Apostolus xp̃i telotes
dictus ÷. Quid deapostolo dico :
Ipse dñs ait. Zelus domus tue come¬
ditine. Sit ergo dĩ telus. non iste
humanus quem inuidia generat
Sit inter uos pax. quȩ suꝑ omnem
sensũ est. Amate uos inuicem
ihil caritate dulcius. nihil pace
gratius. Et uos ipsiscitis quod p̃ceteris
uos semper dilexi &diligo. quasi
unius patris filii coaluistis in affectũ
caritatis Que bona sunt tenete.
&ds pacisce dilectionis erit uobis cũ
in drio ihũ Ciuest honor. gloria
magnificentia. & potestas cum spũ¬
ICPIT LABER TERTIUS
auid propheta docuit nos
tam quam in ampla domo
deambulare in corde nr̃o.
& conuersari cum eo tãquã cum
bono contubernali. ut ipse sibi
dicer& etdoqueretur secum ut .ẽ.
illuo. Dtxi custodiã uiasmeas

Expanded text:
quemadmodum nemo ante eum . Zelo itaque ut vicit superiores, ita et vos, filii, zelum Dei sumite. Exquirat vos Dei zelus et devoret; ut unusquisque vestrum dicat: Exquisivit me zelus domus tuae . Apostolus Christi zelotes dictus est . Quid de Apostolo dico? Ipse Dominus ait: Zelus domus tuae comedit me . Sit ergo Dei zelus, non iste humanus quem invidia generat. 155. Sit inter vos pax, quae superat omnem sensum. Amate vos invicem. Nihil charitate dulcius, nihil pace gratius. Et vos ipsi scitis quod prae caeteris vos semper dilexi et diligo: quasi unius patris filii coaluistis in affectum germanitatis. 156. Quae bona sunt tenete, et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum in Domino Jesu: cui est honor, gloria, magnificentia, potestas, cum SpAmen. LIBER TERTIUSavid propheta docuit nos tamquam in ampla domo deambulare in corde nostro, et conversari cum eo tamquam cum bono contubernali; ut ipse sibi diceret, et loqueretur secum, ut est illud: Dixi, custodiam vias meas
Abbreviated transcription (Latin):
sed utilitate. ad sũmã: non omnibus eadem
semper offitia debentur. Nec ꝑsonarum
semper. sed plerũq causarũ & tẽporum
prelationes sunt. ut uicinũ quis int̾ dũ
magisquã fratrem adiuuerit Qm̃ &
salomon dt̃ Mlelior uicinus in proximo.
quã frater longe habitans. Et ideo plerũq
amicise beniuolentię quisq cõmittit.
quã fratris necessitudini. Tantũ ual&
Ibeniuolentia ut plerũque pignora uincat nate.¬
natumatis copiose iustitię loco honett᷑is
naturam &iim tractauimus. nunc
defortitudine tractemus. quę uelut ex¬
celsior ceteris. diuiditur inres bellicas. &
domesticas. Sedbellicarũ rerũ studium:
anr̃o officio iam alienum uidetur. quia
animi magisquam corporis officio inten¬
dimus. Nec ad arma iam spectat usus
noster. sed ad pacis negotia. Maiores
autẽ nr̃i. ut iesu naue. hieroba al. sãson.
dauid sũmã rebus quoq bellicis retulere
gloriam. Est itaq fortitudo uelut excelsior

Expanded text:
sedulitate. 174. Ad summam, non omnibus eadem sedulitate. 174. Ad summam, non omnibus eadem semper officia debentur, nec personarum semper, sed plerumque causarum et temporum praelationes sunt, ut vicinum quis interdum magis quam fratrem adjuverit. Quoniam et Salomon dicit: Melior vicinus in proximo, quam frater longe habitans . Et ideo plerumque amici se benevolentiae quisque committit, quam fratris necessitudini. Tantum valet benevolentia, ut plerumque pignora vincat natatis copiose justitiae loco honesti naturam et vim tractavimus. Nunc de fortitudine tractemus, quae velut excelsior caeteris, dividitur in res bellicas et domesticas. Sed bellicarum rerum studium a nostro officio jam alienum 47 videtur, quia animi magis quam corporis officio intendimus: nec ad arma jam spectat usus noster, sed ad pacis negotia. Majores autem nostri, ut Jesus Nave, Hierobaal, Samson, David summam rebus quoque bellicis retulere gloriam. 176. Est itaque fortitudo velut excelsior
Abbreviated transcription (Latin):
esset. inter dispares mores. &studia con¬
pugnantia beniuolentia esse non poterat
Adde qr sc̃s iacob paterne degenerem domus
uirtuti p̃ferre non poterat. Nihil enim
tam consotiabile. quã cũ ęquitate ustitia
Quę uelut cõpar & socia beniuolentiȩ.
facit ut eos quospares nobis credimus
diligamus Hab&e autẽ in se beniuolen¬
tia &iam fortitudinẽ. Nã cum amicitia.
exbeni uolentie fonte descendat. non
dubitat pro amico grauia uitę sustine¬
re pericula. Et simala inquit mihi
euenerint : ꝑ illum sustineo. Beniuo
quere consueuit. Beniuolentia. facit
ut amici uulnera. utilia quã uoluntaria
mimici oscula sint. Beni uolentia facit
ut unus fiat expluribus. Qm̃ siplures
amicisint unus fiunt. inquibus unus sp̃s
& una sententia est. Simul aduertimus
xiam correptiones in amicitia gratas
esse que aculeos habent. dolorẽ non
habent. Conpungimur enim censorus
sermonibus. sed beni uolentia delectam᷑.

Expanded text:
esset, inter dispares mores, et studia comesset, inter dispares mores, et studia compugnantia, benevolentia esse non poterat. Adde quia sanctus Jacob paternae degenerem domus virtuti praeferre non poterat. 172. Nihil autem tam consociabile, quam cum aequitate justitia: quae velut compar et socia 46 benevolentiae, facit ut eos quos pares nobis credimus, diligamus. Habet autem in se benevolentia, etiam fortitudinem; nam cum amicitia ex benevolentiae fonte procedat, non dubitat pro amico gravia vitae sustinere pericula: Et si mala mihi, inquit, evenerint per illum, sustineo . CAPUT quere consuevit. Benevolentia facit ut amici vulnera utilia quam voluntaria inimici oscula sint . Benevolentia facit, ut unus fiat ex pluribus; quoniam si plures amici sint, unus fiunt, in quibus unus spiritus et una sententia est. Simul advertimus etiam correptiones in amicitia gratas esse, quae aculeos habent, dolorem non habent. Compungimur enim censoriis sermonibus, sed benevolentiae delectamur
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiae fidei consortio. initiandi societate.
ꝑcipiende gratiȩ necessitudine. mysterioꝵ
communione. Hecerum &iam appellationes
necessitudinũ. rcuerentiã filiorũ. auctori¬
tatẽ &pietatẽ patrum. germanitatem
fratrum sibi uendicant: Multũ igitur
ad cumulandam spectat beniuolentiã
necessitudo gratię. adiuuante &iam
parium studia uirtutũ. Si quidem
beniuolentia &iã morum facit similitudinẽ:
Deniq ionathas filius regis. imitabatur scĩ
dauid mansuetudinẽ. propter quod
diligebat eum Vnde & illud Cũ sc̃o sc̃seris
Non solũ ad conuersationẽ sed &iã adbeni¬
uolentiã diriuandum uidetur. Nã utiq
&filii noe simul habitabant. & nonerat
in his morum concordia. Nabitabant &iã
indomo patris esau & ia cob sed discrepa¬
bant: Nonerat enĩ beniuolentia inter
eos quȩ sibi preferr&e alterum. sed magis
contentio quȩ preriper&. benedictionem
Namcum alter predurus. alter mansuetis

Expanded text:
Ecclesiae, fidei consortio, initiandi societate, Ecclesiae, fidei consortio, initiandi societate, percipiendae gratiae necessitudine, mysteriorum communione. Haec enim etiam appellationes necessitudinum, reverentiam filiorum, auctoritatem et pietatem patrum, germanitatem fratrum sibi vindicant. Multum igitur ad cumulandam spectat benevolentiam necessitudo gratiae. 171. Adjuvant etiam parium studia virtutum. Siquidem benevolentia etiam morum facit similitudinem. Denique Jonathas filius regis imitabatur sancti David mansuetudinem, propter quod diligebat eum . Unde et illud: Cum sancto sanctus eris , non solum ad conversationem, sed etiam ad benevolentiam derivandum videtur. Nam utique et filii Noe simul habitabant, et non erat in his morum concordia . Habitabant etiam in domo patria Esau et Jacob, sed discrepabant . Non enim erat benevolentia inter eos, quae sibi praeferret alterum: sed magis contentio, quae praeriperet benedictionem . Nam cum alter praedurus, alter mansuetus
Abbreviated transcription (Latin):
refitiens sicientẽ. tamquã lumen quod etiã
in aliis luceat. nec illi desit quide suo lumine
aliis lumen accenderit. Est &iam illabeni¬
uolentie liberalitas. ut siquod habes
debitoris cyrographum scindens restituas.
nihil ad ebitore consecutus debiti. Quod
exemplo sui facerenos debere nob sc̃s
am mon&. Nam qui hab& non mutuatur
Quinon hab&: non liberat symgrapham.
Quid igitur. Etiã supse non exigas. auaris
heredibus seruas. quã potes cum beni¬
uolentie tuȩ laude sine dampna pecuniȩ
representare. ¶Atq ut plenius discutiamus
beni uolentia ad omesticis primũ profecta
ꝑsonis. id est afiliis. parentibus. fratribus.
ꝑ coniunctionũ gradus inciuitatũ ꝑuenit
ambitũ & depara dyso egressa mundum
iipleuit. Deniq cum in uiro &femina
beni uolentẽ dĩ posuiss& affectũ: dixit
se ȩua serpenti credidit. Qm̃ quȩ beniuolen¬
tiam acceperat. maliuolentiã esse non
opinabatur ¶Augetur beniuolentia coetu¬

Expanded text:
reficiens sitient em, et tamquam lumen quod etiam reficiens sitient em, et tamquam lumen quod etiam in aliis luceat, nec illis desit, qui de suo lumine aliis lumen accenderint. 168. Est etiam illa benevolentiae liberalitas, ut si quod habes debitoris chirographum, scindens restituas, nihil a debitore consecutus debiti. Quod exemplo sui facere nos debere Job sanctus admonet . Nam qui habet, non mutuatur: qui non habet, non liberat syngrapham. Quid igitur etiam si ipse non exigas, avaris haeredibus reservas, quam potes cum benevolentiae laude sine damno pecuniae repraesentare? 45 169. Atque ut plenius discutiamus; benevolentia a domesticis primum profecta personis, id est, a filiis, parentibus, fratribus, per conjunctionum gradus in civitatum pervenit ambitum, et de paradiso egressa mundum replevit. Denique cum in viro et femina benevolentem Deus posuisset affectum, dixit: se Eva serpenti credidit; quoniam quae benevolentiam acceperat, esse malevolentiam non opinabatur
Abbreviated transcription (Latin):
qui habunclant. ¶ Est autẽ beni uolentia
& con iuncta liberalitati: aqua ipsa libera¬
litas proficiscitur. cũ largitatis affectum
sequitur largiendi usus: & separata atque
discreta. ubienim de est liberalitas. beni¬
uolentia man&e: communis quȩdã parens
omniũ. quȩ amicitiã conectit &copulat
Inconsilus fidelis in prosperis leta intristib:
mesta ut unus quisq bene uolentis sibi
magisquã sapientis credat consilio ut dauid
cum esset prudentior ionathe. tamen
iunioris consilus ad quiescebat. Tolle exusu
hominũ beni uolentiã tãquã solem emundo
tuleris ita erit. Quia sine eausus hominum
esse non potest. ut pere grinanti monstrare
uiam. reuocare errantẽ. deferre hospitiũ
Non igitur mediocris uirtus. dequa sibi
plaudebat iob dicens. Foris autẽ non ha¬
bitabat hospes. ianuamea omni uenienti
patebat. Aquam deaqua profluenti dare
lumen delumine accendere. Beniuolentia
itaq inhis est omnib tãquã fons aque

Expanded text:
qui abundant. 167. Est autem benevolentia qui abundant. 167. Est autem benevolentia etiam conjuncta liberalitati, a qua ipsa liberalitas proficiscitur, cum largitatis affectum sequitur largiendi usus: et separata atque discreta. Ubi enim deest liberalitas, benevolentia manet, communis quaedam parens omnium, quae amicitiam connectit et copulat: in consiliis fidelis, in prosperis laeta, in tristibus moesta; ut unusquisque benevolentis se magis quam sapientis credat consilio: ut David cum esset prudentior, Jonathae tamen junioris consiliis acquiescebat. Tolle ex usu hominum benevolentiam, tamquam solem e mundo tuleris, ita erit; quia sine ea usus hominum esse non potest ut peregrinanti monstrare viam, revocare errantem, deferre hospitium, non igitur mediocris virtus, de qua sibi plaudebat Job dicens : Foris autem non habitabat hospes, janua mea omni venienti patebat  aquam de aqua profluenti dare, lumen de lumine accendere. Benevolentia itaque in his est omnibus, tamquam fons aquae
Abbreviated transcription (Latin):
exequaris. & collatã integratiã offitiis
re presentes. Vt petrus & paulus qui
euuangelizando uicem quandam
largitori muneris reddiderunt. ut
possent singuli dicere Cratia autẽ
dĩsũ id quod sũ: &gratia eius egena in me
non fuit: sed habundantius illis omnib
laboraui. Alius ergo fructũ accipit
benefitii. ut aurũ auro: argentũ argento
rependat. Alius laborẽ. alius haud scio
anetiam locupletius solũ restituat affectũ
Quidenim sireddendi Nulla facultas sup¬
petit Inbenefitio referendo plus animus
quã census operatur. Magisq preponderat
beni uolentia: quã possibilitas referendi
muneris Cratia enim in eo ipso quodhabe¬
tur refertui.¶. Magna igitur beni uolentia
quȩ &iam sinihil conferat plus exhibet
Ecũ inpatrimonio nihil habeat & largitur
pluribus idq facit sine ullo sui dispendio
& lucro omniũ. & ideo prestat beniuolen¬
tia supra ipsam liberalitatẽ. Ditio hec
moribus: quam illa muneribus. Plures
enimsunt qui indigent benefitio: quam

Expanded text:
aris, et collatam in te gratiam officiis repraesentes: ut Petrus et Paulus, qui evangelizando vicem quamdam largitori muneris reddiderunt, ut possent singuli dicere: Gratia autem Dei sum quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit: sed abundantius illis omnibus laboravi . 166. Alius ergo fructum accepti beneficii, ut aurum auro, argentum argento rependit: alius laborem, alius, haud scio an etiam locupletius, solum restituit affectum. Quid enim si reddendi nulla facultas suppetit? In beneficio referendo plus animus quam census operatur: magisque praeponderat benevolentia, quam possibilitas referendi muneris. Gratia enim in eo ipso quod habetur, refertur. Magna igitur benevolentia, quae etiam si nihil conferat, plus exhibet: et cum in patrimonio nihil habeat, largitur pluribus; idque facit sine ullo sui dispendio, et lucro omnium. Et ideo praestat benevolentia supra ipsam liberalitatem. Ditior haec moribus, quam illa muneribus; plures enim sunt qui indigent beneficio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
tis & ponderis ponaffectata eligan¬
tia sednon inter missa gratia ¶ Mlulta¬
cepta seculares uiri. quȩ nobis pre¬
tereunda arbitror. Unde iocan¬
di disciplina. licet interdũ honesta
loca suauiasint. tamen ab eccłasti¬
ca aborrent regula Qmͣ quȩ inscrip¬
turis scĩs non rep̃perimus. eaque admo¬
diuix usur pare possumus. Cauenda
enĩ &iã infabulis. ne inflectant gra¬
uitatem seuerioris. propositi. Ue uob
ridendi materiam requirimus. ut hio
ridentes. illic fleamus Non solum
ꝓfusos. sedomines &iã iocos declirian¬

Expanded text:
tis et ponderis: non affectata elegantis et ponderis: non affectata elegantia, sed non intermissa gratia. CAcepta saeculares viri, quae nobis praetereunda arbitror, ut de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent regula; quoniam quae in Scripturis sanctis non reperimus, ea quemadmodum usurpare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant gravitatem severioris propositi. Vae vobis, ridendi materiam requirimus, ut hic ridentes, illic fleamus? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinan
Abbreviated transcription (Latin):
cludat. sed tencamus consili locum.
ita &iam in sermone formulã cam
tenere conuenit. peaut ira excitet
aut odiũ: aut cupiditatis prȩ aut
ignauie aliqua exprimamus indi
tia. Sit igitur sermo huius modi
descripturis maxime. Quidenim
magisnos oportet lo qui de conuer¬
satione optima. adhortatione obser¬
uationis. discipline custodia. Nabeat
caput eius ration̾em. & fisiis modum
Sermo enĩ tediosus: ira excitat. Quã
uero indecorũ. ut cũ omnis cũfabula¬
tio habere soleat incrementũ gratiae
Habeat neuũ offensionis. Tractatus
quoq dedoctrina fidei. de magisterio
continentie. dedisceptatione iustitiȩ
adhortatione diligentię. Nonunus
semꝑ: sedut sedederit lectionobis.
& arripiendus ẽ. & prout possumus
prosequendus. Neq nimiũ prolixus.
neq cito interruptus. neuel fastidiũ
dere linquat. uel desidiã prodatatq
incuriam. Cratio pura. simplex di¬
lucida: atq manifesta. Plena grauita¬

Expanded text:
cludat, sed teneamus consilii locum: cludat, sed teneamus consilii locum: ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira excitetur, aut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ignaviae aliqua exprimamus indicia. 100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indecorum, ut cum omnis confabulatio habere soleat incrementum gratiae, habeat naevum offensionis? 101. Tractatus quoque de doctrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, adhortatione diligentiae, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, prosequendus: neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vel desidiam prodat atque incuriam. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravita
Abbreviated transcription (Latin):
infunaunt. & appetitus motũ agendi
excutit Itaergo informatisumus
ut bonarum rerũ subraganimum
cogitatio. appetitus rationi obtẽpe¬
r& Siuere ut illud decorũ custodia¬
mus: animũ uolumus intendere
nerationẽ excludat rei alicuius affec¬
tus: sedratio quid honestati conueniat
infactis dictis ue quiꝰ modus: prior
autem ordo loquendi quã faciendi. ẽ:
Sermo in duo diuiditur. In eoloqquiũ
familiare. & intractatum. Discepta¬
tionẽ quefidei atq iustitię in utroq
seruandum: nesit aliqua ꝑturbatio
Sedtãquã mitis & placidus & beniuolen¬
tiȩ̨ plenus & gratię. Sine ulla sermo
ducatur contumelia Absit ꝑtinax
infamiliari sermone contentio Ques¬
tiones enĩ magis excitare manes.
quã utilitatis aliquid afferre solet
disceptatio sine ira sua uitassine ama¬
ritudine sit monitio sine asperitate
hortatio sine offensione. E sicut in
omniactu uitȩ. idcauere debemus.
ne rationẽ ruimius animi motus ex¬

Expanded text:
infundunt, et appetitus motum agendi infundunt, et appetitus motum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus rationi obtemperet si vere ut illud decorum custodiamus, animum volumus intendere ne rationem excludat rei alicujus affectus: sed ratio quid honestati conveniat,in factis dictisve quis modus: prior autem ordo loquendi quam faciendi est; sermo in duo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidei atque justitiae. In utroque servandum, ne sit aliqua perturbatio: sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiae plenus et gratiae, sine ulla sermo ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quaestiones enim magis excitare inanes, quam utilitatis aliquid afferre solet. Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu vitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi motus ex