comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur etiam filium eiꝰ de quo nascitur posse dici: sic̃ ñ om̃s qͥ
dicunt᷑ alicuiꝰ filii ꝯseq̃ns: ut de illo etiam nati e̾ẽ dicantur. sic̃ sẽ
qͣ adoptant᷑. Nicuntur etiã filii gehennȩ ñ ex illa nati. s ĩ illam
p̃parati: sic filii regni p̃parantur in Res oroni ut sit fi¬
ppardim itaq de aliquo nascatur aliqͥd etiã ut eomͦut sit flrise¬
ꝯ nee rursus omnis qͥ dẽ filiꝰ de illo sit natꝰ cuĩ dĩ filiꝰ. ꝓfecto iste

Expanded text:
nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur posse dici. Sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati esse dicantur; sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, profecto modus
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit qͥd ad religionẽ ꝑtineat. ñ rerũ natura itariman¬
da : quẽa dinodũ ab eis qͦs fisicol greci uocant. Nec metuendũ :
ne aliqͥd aeuiet de mim̃o elem̃toꝵ. demotu atq ordine & de¬
fectib sid̾um. de figura cęli. de gn̾ib ⁊ naturis animalrũ. fru¬
ticũ. lapidum. fontiũ. fluminũ. moutium. de spatiis locoꝵ. et
tempoꝵ. de signis imminentiũ tempestatũ: ꝙ alia sexcenta
de his reb qͣsilli uł imueñunt uł inuenisse se existimant xp̃ia¬
nus ignoret. qr nec ipsi omnia reꝑerunt tanto excell
genio. Flagͣntes studio abundantes otio: & q̃dã humana ꝯiec¬
tura inuestigantes. q̃dam uͦ historica exꝑientia ꝑscrirtantes.
e ĩ eis quȩ se muenisse głant᷑ plura opinantes pociꝰ qͦm sciẽ

Expanded text:
dum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae
Abbreviated transcription (Latin):
atur. que totiꝰ diffinitionis sũma sit qd̾ certum
pͥumq ficdi catholice fundamentũ. Hec autẽ omĩa
quȩ requiris ꝓculdubio scies diligent̾: sciendo qͥd credi. qͥ d
sꝑari debeat quid amari. Hec enĩ maxime. immo uero
sola in religione seq̃nda sunt. His qui contradicit: aut
omĩno a xͥ noĩe alienꝰ est. aut hereticus. Hec sunt defen¬
denda ratione. ł a sensib corꝑis inchoata. uł ab intellig̃n¬
tia m̃tis inuenta. Quȩ autẽ nec corporeo sensu exꝑti
sumꝰ. nec mente assequi ualiumꝰ. nec ualemꝰ eis sine
ulla dubitatione credenda sunt testib a quib ea quȩ
diuina uocari iã meruit seript᷑a ꝯfecta ẽ. qui ea siue
uo aut̃ initio fidĩ quȩ ꝑ dilectionẽ. U. ¶potuer̃t.¬
pulchintudo. cuiꝰ plena uisio: sũma felicitas. Hoc est
nimirũ qd̾ requiris: qͥd pͥmũ. qͥd ultimũ teneat᷑ in¬
dam̃tũ ẽẽ fidĩ catholice: qr pittari potest cũ aliquib he¬

Expanded text:
nitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis inchoata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive um autem initio fidei quae per dilectionem operatpulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: indamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus hae
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ÷ ut hõ xp̃e nullũ posset hab̾e peccatũ Sic & eiꝰ matrẽ an¬
głs salutauit: qͣndo ei futurũ nuntianit hunc partũ. Aue inqͥt
gr̃a plena. E paulo post. Inuenisti ait grãm apud dm̃. Et hȩc
dixisset. ꝙ u̾bũ caro factũ ÷ & habitauit ĩ nob̾: & uidimꝰ inquit
głam eiꝰ głam quasi unigeniti a patre. plenũ grẽ & ueritate.
ti apatre: hoc ÷ plenũ u̾itate. Ueritas qͥppe ipsa unigenitꝰ di fi-¬
lius ñ gr̃a s natura gr̃a suscepit hoiẽm tanta uinitate ꝑsone:¬
ut idem ipse e̾e̾t etiam hominis filiys.¶xxxuii.¬

Expanded text:
t homo Christus nullum posset habere peccatum. Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum . Et haec dixisset: Et Verbum caro factum est et habitavit in nobis; et vidimus, inquit Patre, plenum gratiae et veritatis . ti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate peut idem ipse e
Abbreviated transcription (Latin):
oMIIIIs autẽ sapientia pietas est. Habes hoc I¬
in libro beati iob. Nam ibi legit᷑. qđ spsa sapien¬
tia dixerit homini: ecce pietas ẽ sapientia. Si autẽ q̃ras
quã dix̾it loco eo pietatẽ. distinctiꝰ in greco reꝑꝑtes theose¬
bian qui ẽ dei cultus. Dicit᷑ enĩ grece pietas ⁊ alit̾. idest
eusebia. qͦ nomine significat᷑ bonus cultꝰ. qͣuis& hoc p̾ci¬
pue referat᷑ ad colendũ dm. S nichil ẽ cõmodiꝰ illo no¬
mine. qͦ euident̃ d̃i cultꝰ exp̃ssus ẽ: cũ qͥd ẽet hoĩs sapĩa
dicẽt᷑. Queris ne aliqͥd dicibreuiꝰ. qui petis ame ut breuit᷑
magna dicanit᷑. an hocipsũ tͥ fortasse desid̾as breuiter
ic si respondero fide spe & caritate colendũ d̾m
ꝓfecto dicturꝰ es breuiꝰ hoc dictũ ẽẽ quã uelles.
Ac deinde petiturꝰ ea tͥ breuit explicari q̃ ad singła tͥa
ista ꝑtineant: qͥd credendũ scilicet qͥd sꝑandũ quid
amandũ sit. Qđ cũ fecero. ibierunt omĩa illa q̃ in epła

Expanded text:
minis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco repes. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter ic si respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ÷. Qm̃ om̃s dies nr̃i defecerunt: & inira tua defecimꝰ
Anni nr̃i sic̃ aranea meditabunt᷑. De qua ira dic̃ etiã iob.
Homo natus ex muliere. breuis uitȩ. & plenꝰ irȩ. De qua ira dic̃¬
& dñs ihc. Qui credit in filio: habetuitã ȩt̾nam. Q aut̃ ñ cre¬
diet ĩ filio ñ habet uitã et̾nam: s ira dei manet suꝑ eũ. Non ait
ueniet ẜ manet. Cum hac qͥppe omnis homo nascitur. ꝓpt̃ qd dic̃
apłs. fumꝰ enĩ & nos aliqͦndo nat᷑a filii irȩ: sic̃ ⁊ ceteri. In hac ira
cum ẽent hoĩes ꝑ origitiale peccatũ. tanto gͣuius ⁊ ꝑnitiosiusi qͣn¬
to maiora łplura insuꝑ addidant: neccessariꝰ erat mediator. hoc
ẽ rec̃ciliator qͥ hanc irã sacrifiçii singłaris cuiꝰ erant umbrȩ omia
sacrificia legis & ꝓpħarum oblatione placaret. Uñ dic̃ apło. Si enĩ
cũ inunici ee̾mus reconciliati sumꝰ deo ꝑmortẽ filii eiꝰ: multoma¬
gis reconciliati nc̃ ĩ sanguine eiꝰ. salui erimus ab ira ꝑ ipsum.

Expanded text:
ies nostri defecerunt, et in ira tua defecimus. Anni nostri sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicnam; qui autem non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbrae omnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconc
Abbreviated transcription (Latin):
ad oꝑantũ bñ. nͥ se uana suꝑbia inflatꝰ extollat.: qͣm cohibet
apł dics gratia salui facti estis ꝑfideor xxui.
ẽ ne ipsam sibi saltẽ fidem sic arrogarent. ut ñ intelligẽt
diuinitꝰ ẽẽ donatã. sic̃ idẽ apłs alio loco seqͥicit ut fidelis
donũ ÷. Non ex hoꝑib ne forte qͥs extollat᷑. Et ne putarent᷑¬

Expanded text:
ad operandum bene? Nisi se vana superbia inflatus extollat, quam cohibet Apostolus dicens: Gratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis donum est , non ex o
Abbreviated transcription (Latin):
amando morit᷑a ꝙ si iux̃it pęnitendo p᷑ganda. Nec iõ pecc̃m nega¬
bitur. tale adult̾ium. Si aut̃ m̃ito nobis placet castitas. qͥd offen¬
dit᷑ ueritas. ut ꝓpt̾ alienã utilitatem. illa ñ uioletur adult̾ando.
ꝙ uioletur ista m̃tiendo: Plurimũ qͥdẽ ad bonũ ꝓfecisse hoĩes.
qͥ ñ nͥ ꝓsalute hominis m̃tiũtur. non ÷ negandũ. S in eoꝵ taliꝓfec¬
tu. m̃ito laudat᷑ uł etiam temꝑalit̾ remunerat᷑ beniuolentia: ñ
fallatia. Quȩ ut ignoscat᷑ sate. ñ ut etiam p̾dicet᷑. maxime ĩ heredi¬

Expanded text:
amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negaamando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
mur in aliquo uł animi uł corꝑis sensu: siiam uera illa atq¬
udeo dicendũ : e peccatũ: qͥa hõ ñ solũ qͣndo scit ipse qd
ũ sit s etiam si qͣndo errat & fallit᷑ sic̃ homo. hoc debi
lo qui qd̾ animo gerit. siue illud uerũ sit. siue pucet ᷑: ñ sit.
Omnis aut̃ qͥ m̃titur: cent᷑ id qd̾ aĩo sentit loqͥtur. uoluntate
oem hoĩes fallant. s ꝑ que ĩ alteriꝰ qͥsq noticiã cogitatiões sua̾¬
ꝓferat. Uerbis gͦ uti ad fallatiam ñ ad qd̾ sunt instituta peccatũ :
Nec ideo ullũ mdatium putandũ ÷ non esse peccatũ: qͥa possumꝰ ali
qͣndo alicui ꝓdẽe̾ m̃tiendo. Possumꝰ enĩ ⁊ furando aliqͣndo ꝓdẽe. si
pauꝑ cui palam dat᷑. sentit cõmodũ. ⁊ diues cui clam tollitur non
sentit in commodũ nec iõtale furtum qͥsqͣm dix̃it non e̾ẽ pecẽm.
Possumꝰ & adult̾ando ꝓdẽẽ si aliqua nͥ ad ħ ei ꝯsentiat᷑ appareat

Expanded text:
mur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atqmur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera illa atqdeo dicendum est esse peccatum, quia homo non solum quando scit ipse quod verum sit, sed etiam si quando errat et fallitur sicut homo, hoc debet loqui quod animo gerit; sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis autem qui mentitur, contra id quod animo sentit loquitur voluntate ant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ oꝑatur. Neq enĩ ab hac uia deuiabat ĩ geminis filiis:
gratis ille parentib error: aut ab hac uia deuiabat apłs potrus
qͣndo de existimans uisũ uide aliud ꝓ alio sic putabat. uit a corpoꝵ
ẏmaginib in quib se esse arbitrabat᷑. uera in quib erat corꝑa ñ
dinosceret nͥ eum ab illo angłs ꝑ quẽ fuerat lib̾atus abscessit. aut
ab hac uia deuiabat ia cob priarcha. qͣndo uiuentẽ filiũ abestia cre¬
debat occisum. In his atq huiꝰmodi falsitatib salua fide quȩ ĩ dm̃
nobis ÷ fallimur. ꝙ uia ñ relicta ad ilbũ nosducit erramꝰ. Q erro
el etiam si pecc̃a ñ sunt. tam̃ ĩ malis huiꝰ uitȩ deputandi sut
ita subiecta ⁊ uanitati ut ꝓpꝓbentur hic falsa ꝓueris. respuant᷑
uera ꝓfalsis. teneant᷑ ĩ c̃ta ꝓcercis. Quamuis enĩ hȩc ab ea fide ab¬
sit̃. ꝑ quã uieram cͥtamq ad ȩt̾nam beatitudinẽ tendimus: ab ea
tñ miseria ñ ab funt in ꝗtia adhuc sumꝰ. Nullomͦ qͥppe fallere¬

Expanded text:
dilectionem operatur . Neque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum duces etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe fallere
Abbreviated transcription (Latin):
num ꝑ eiꝰ mortẽ remit᷑ & lib̾atur amalo: qm̃ cum eis quodãmͦ re-¬
dit ingrãm pͦ inimicias. quas int̾ hoies & scõsangłos pecẽa fecer̃. et
ex ipsa hominũ redẽptionẽ runȩ illiꝰ angłicȩ detͥm̃ta reparant᷑.
⁊ Utiq nouerunt angłi scĩ docti de do cuꝰ u̾itatis ȩt̾na ꝯtẽplatiõe
eati st̃. qͣnti numĩ supplem̃tum de gn̾e humano integritas
sunt. ꝙ q̃ ĩt̃̾ris ĩ ipso. Instaurant᷑ qͥppe q̃ ĩ ceł suis: cũ id qd̾ inde in
angłis lapsũ ÷ ex hoibꝰ reddit᷑. In staurant᷑ aũt quȩ ĩ t̾ris: cũ ipsi¬
hoses qͥ p̃destinati ĩ et̾nam uitã acorruptionis uetustate renouant᷑.
Ac sic ꝑ illud singłare sacͥficium in quo mediator ÷ immolatꝰ. Qd̾ u¬
num multȩ in lege uictimȩ figurabant pacificant᷑ lestia cũ t̃res¬
trib & t̾restria cũ celestib: qm sic̃ idẽ apłs dic̃ ĩ ipso complacuit om¬

Expanded text:
num per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quia cum eis quodammodo reditur in gratiam post inimicitias quas inter homines et sanctos angelos peccata fecerunt; et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae damnum reparatur; et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cbeati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas sunt, et quae in terris, in ipso . Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae in terris sestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetustate renovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium in quo Mediator est immolatus, quod unum multae in Lege victimae figurabant, pacificantur coelestia cum terrestribus, et terrestria cum coelestibus. Quoniam sicut idem apostolus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
simillimi sabi st̃ qd̾ ngeminis sepe ꝯtiugit a lilide Qt & a o
gratulq pitentib err̾or ⁊ ceta talia etiam pecc̃a dicenda
sunt hec cq̃stio nodosisima quȩ honines acui tissemi os arida¬
inioes tresit. nc̃ mͥ eno d auda suscepta ẽ ttr ũ aliqiuo debcat
sabiens appbare ne incidat ĩ errorẽ si ꝓueril App albert
false. eum omĩa sic̃ affirmant uł occulta sine uł incerta.
Undetͥa confeci nolumina minitio ꝯu̾si oiis meg ne r¬
pedito nod̾ ẽet que tanꝙͣ ĩ ostio ꝯtͥccebat. N tutiq fueit¬

Expanded text:
simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio cont
Abbreviated transcription (Latin):
ułtum ⁊ bonũ castum: s hẽ bonũ dicem nesciendo adͥ¬
ult̾um ẽẽ ñ castũ. Porro si ꝑerrorẽ euadit qͥsq ꝑniciem
siẽ suꝑiꝰ dixi nob̾ initine ꝯtigisse: etiã boni aliguid homi¬
ni errore ꝯfert᷑. S c̃ dieo ĩ qͥb dam reb uullo malo ali¬
queni uelñ inillo etiam bono falli. ñ ipsũ errorem dico imil¬
lam malũ uł non nullũ boitũ. ẜ malũ qͥ ñ uenit᷑ uł bonũ qͥue¬
nitur erraudo. id: ex ipso errore qͥd ñ eueniat. uł qͥd. ꝓueniat
Nam ipse ꝑseipsũ er ror aut magntũ ĩre magna. aut paruũ
ui re parua: tam̃ ÷ semꝑ malũ. Uis epũ nͥ errans malũ neget
apꝑbare falsa ꝓueris. aut imꝓbare tiera ꝓ falsis. aut hr̃e cer¬
ror is malo aliqͥd boni ꝯsequi: uelud ÷ ab insiduis malor honi¬
sonalli num reda tñsit : aut illũ ẽẽ hoiem cũ ali sit. qnoo dio

Expanded text:
ulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo alquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut haberroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum homitonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo
Abbreviated transcription (Latin):
N qͥbusdã gͦ rebs magno. ĩ qͥb dam paruo. ĩ qͥb dã nullo ma¬
lo ĩ qͥb dam ñ nullo yͦbono fallimͦ. Nam magno malo fal
ta fideł ẜatientia. ꝯu̾tit eas in usum bonũ. uelut si qͥs qũa
bonũ hoĩem putando qͥ malus: aliqͥd ab eo patiat᷑ mali. Q
uͭ malum hoĩem ita bonũ credit. ut nicħ ab eo patiat᷑ mali:
nullo mͦ fallit᷑. noc meum cadit illa ꝓpħica detestatio: ue
his qͥ dicunt qd̾ malũ : bonũ. De ipsis enĩ reb qͥb homines
mali sunt: ñ de hoĩb dictũ intelligendũ ÷. Unde qͥ adul¬
tium dic̃ bonũ ẽẽ: recte arguit᷑ illa uoce ꝓphetic. ¶. xx.
Nuero ipsũ hoiẽm dic̃ bonũ quẽ putat castũ nes¬
ciens adult̾iũ ñ ĩdoctͥna rerũ bonarũ ⁊ malarum.
s in occultis humanoꝵ fallit᷑ morũ uocans hoĩe bonum
ĩ quo putat ẽẽ qͦd ẽẽ ñ dubitat bonũ ⁊ dic̾ens malũ ad¬

Expanded text:
n quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo man quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallta fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tis itaq reb ipsis de qͥb aliqͥd dr̃. s sola interitiõe dicentis.
melior: qͥ nesciens falsum diõ qm̃ id uelim putat. qͣm q mentien¬
di animũ sciens gerit. nescieus uerũ ẽẽ qd̾ die. Ille namiq non aliud
habet ĩ ammo. altud ĩ u̾bo: huic uͦ qͣlecunq ꝑseipsum sit qd ab eo
qr: alrud tũ clausũ ĩ pectore. aliud ĩ lingua ꝓͥmptũ⁊ qd̾ malum
int̾: qua ĩ re quisq fallatur siue m̃tiatur. ut cũ falli qͣm ñitiri¬
minꝰ sit mabũ qͣntũ ꝑtiuet ab hominis uoluntatẽ. tam̃ longe
sit tolerabiliꝰ iN his quȩ a religione sunt seiuncta m̃tiri. qͥm
is hil sñ quoꝵ fide uł uotitia aͦscoli ñ potest. falli. Qd ut illus¬
cret᷑ exemplis: intueam᷑ qͣle sit. si qͥspiam dũ m̃titur. uũe muni¬
libet longa tempora moriturã. Nne illo mͦ m̃tiri quã isto mͦ
falli in comparabilit̾ p̃stat multoq minoris mali ẽ ĩ illiuẽ
errorẽ aliquẽ induc̃e.quã ĩ istõ ab aliquo inducr xix.¬

Expanded text:
r, sed sola intentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se ipsum sit quod ab eo dicitur, aliud tamen clausum in pectore, aliud in lingua promptum est; quod interest, qua in re quisque fallatur sive mminus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius, in quae a religione sunt sejuncta mentiri, quam in iis sine quorum fide vel notitia Deus coli non potest, falli. Quod ut illustretur exemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntost quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo induci
Abbreviated transcription (Latin):
cust cũ sociis impietatis elato. ⁊ ipsa cum eis elatione ꝓstto. ce-¬
teri pia obeilientia dño cohesert̃. accipientes etiã qd̾ illi ñ habue¬
runt certã scientiã. qua e̾e̾nt de sua sempit̾na ⁊ numꝗͣ casura

Expanded text:
tus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caetus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura
Abbreviated transcription (Latin):
y maginẽ ab eiꝰ lumine ꝯtumacit̃ au̾sa uiolauit. quȩ salubrẽ ser¬
uitutẽ ab eiꝰ legib malelibero abrupit arbitͥo. uniu̾sa ĩ ȩt̾nũ
dese̾tret᷑ ab eo. & ꝓ suo merito pęnã pendet sempit̾nã: Plane ita
fac̃et. si tant̾ũ iꝰtus ñ etiam misericors eẽt. suãq indebitã iĩam
multo euidentiꝰ in indignoꝵ potiꝰ lib̾atioẽ monstraret.. xxuiii.¬
NGE lys gͥaliqͥb impia suꝑbia deserentib dm̃. & ĩ hitiꝰ aeris
ymã caliginẽ de suꝑna cęlesti habitatiõe deiectis: residuus
numetꝰ angłoꝵ ĩ ȩt̾na cum deo b̾eatitudine ⁊ sanctitate ꝑman-¬
sit. Neq enĩ exino angło lapso atq dampnato cetĩ ꝓpagati st̃
ut eos sic̾ hoĩes originale malũ obnoxiȩ successionis uincłis ob¬
ligaret atq uniu̾sos tͣheret addebitas pęnas. s eo qͥ diabolus fac¬

Expanded text:
imaginem ab ejus lumine contumaciter aversam violavit; quae salubrem serimaginem ab ejus lumine contumaciter aversam violavit; quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam. Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraret. gitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus fac
Abbreviated transcription (Latin):
tã gͦ seres habebat. Iacebat enĩ ĩ mał uł etiã uoluebat᷑. ꝙ de mał in
mala p̃cipitabat᷑ tociꝰ gn̾is humani massa damnata. & adiuncta
parti eoꝵ qͥ peceau̾ant angloꝵ luebat impie desertionis dignis¬
simas penas. Adiram qͥppe di ꝑtiuet iustam qͥcqͥd ceca & indomi¬
ta ꝯcupiscentia faciunt libent̾ mali. ⁊ qͥcqͥd manifestis aꝑtisq pę¬
nis paciunt᷑ inuiti: ñ sane creatoris desistente bonitate & n
angłis subministͣre uitã uiuacẽq potentiã. quȩ subministͣtio si
auferat᷑. int̾ibunt. & hominũ qͣnuis de ꝓpagine uitiata damnataq
enĩ iudicauit de mał benefac̾e: qͣm mala nulla e̾ẽ ꝑ mittere. Et
siquidẽ ĩ meliꝰ hominũ reformationẽ nullã ꝓrsꝰ esse uoluisset. Sic̃
impioꝵ nulla ÷ angłoꝵ: sine m̃ito fiẽt ut natura quȩ dm̃ dese
ruit. que p̃ceptũ sui creatoris qd custodire facillime potuit. sua
male utens potestate. calcaũ atq tͣnsgressa ÷. quȩ in se sui ꝯditoris

Expanded text:
go se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angeruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custodire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque transgressa est; quae in se sui Conditoris
Abbreviated transcription (Latin):
ducat ad regnũ ubi erit uita ꝑpetua sine morte. sũ error
u̾itas st̃ ꝑturbatiõe felicitas nequaqͣm dubitare debemꝰ rerũ q̃
ad nosꝑtinent bonarũ. causam ñ ẽẽ nͥ bonitatẽ dĩ. malarũ uͦ ab im¬
mutabili bono deficientẽ boni mutabił uoluntatẽ. pꝰ angłi. ho
id÷ pͥma pͥuatio boni. Ueinde iã etiam nolentib subintrai
ignorantia rerũ agẽdarũ. & ꝯcupiscentia noxiarũ: qͥb comites
subinferunt᷑. error ⁊ dolor. Que duo mala qͣndo imminentia
sentiunt᷑ ea fugitantis animi motꝰ uocat᷑ metꝰ. Porro animꝰ cũ

Expanded text:
ducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hoi superbia . » Deinde etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum et concupiscentia noxiarum, quibus comites subinferuntur error et dolor. Quae duo mala, quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro cum
Abbreviated transcription (Latin):
quo unumꝰ. qd̾ ei ñ nunꝙ ut ñ amittat᷑ error ÷ necessarius
Absit ut tał sit illa uita uͥ÷ animȩ nr̃ȩ ipsa uertcas uita
ubi nemo fallit. Fallit᷑ nemo. Hic aut̃ hoĩ es faltuq ate
fallunt̾ miserioresq sunt cũ m̃tiendo falbunt. quã oũ mñtĩ¬
tib eredeudo fallunt᷑. Usq adeo tam̃ rõnał natuia ixfugit
falsitatẽ. ⁊ qͥͣntũ potest diuitat errorem. ut falsi nolint ⁊
qͥ eunq amant fallere. Non enĩ sͥ qͥm̃tit᷑ uidet᷑ errare.
alium in errorẽ mittẽ eredentẽ ÷ͥ. Et ĩ ea reqͥdem ñ errat
qͣui m̃datio ꝯtegit. si nouit ipse qͥd̾ uerũ sit: s ĩ hoc fallit

Expanded text:
quod ei nonnunquam, ut non amittatur, error est necessarius. Absit ut talis sit illa vita, ubi est animae nostrae ipsa veritas vita: ubi nemo fallit, fallitur nemo. Hic autem homines fallunt atque falluntur; miserioresque sunt cum mentiendo fallunt, quam cum mentientibus credendo falluntur. Usque adeo tamen rationalis natura refugit falsitatem, et quantum potest devitat errorem, ut falli nolint etiam quicumque amant fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum si
Abbreviated transcription (Latin):
qñs qͥdam miser amator ut uidi ĩqͥd ut ꝑ hii: tit me in alꝰ
abstulit error: qm̃ ÷ & erro: bonꝰ qͥ ñ solum nicħ obsit.
uerũ ⁊̃ ꝓsit aliqͥd. S diligentꝰ consid̾ata ueritate. eum¬

Expanded text:
quens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus quens quidam miser amator, Ut vidi inquit, ut perii, ut me malus abstulit error! quoniam est et error bonus, qui non solum nihil obsit, verum etiam prosit aliquid. Sed diligentius considerata veritat
Abbreviated transcription (Latin):
uescit ꝓ uͦ qͥppe apꝓbat falfum. qd erroris : ꝓͥum. Ueruntun iu
qre qͥsq erret: init̾ ⁊ pburimum. Nam ĩ una eadẽq re ⁊ uesci¬
enti sciens. & erranti ñ errans recta ratione p̃ponit᷑. In dtusis
autẽ reb id ⁊ cũ iste sit alia. ille alia.& iste utiliora ille minus
utilia uel etiã noxia. quis ñ ĩ eis que ille scit ei p̃ferat uesci¬
entẽ Sunt enĩ q̃dã quę nescire quã seire sit meltus. Item
ñ ullis errare ꝓfuit aliqͣndo: s ĩ uia pedũ. ñ inuia morũ. Nã
nob̾ ipsis accidit: tit ĩ qͦdã britio fallerem᷑. ⁊ ñ iremꝰ ꝑ eũ loc̃
u oꝑiens tͥnsitũ nr̃m donatistarũ manꝰ armata sub secłat atq
ita factũ÷. ut eo qͦ tendebamꝰ ꝑdeuiũ cireuitũ ꝑueniremꝰ. cog¬
nitisq insidiis illoꝵ nosgͣtularem errasse atq ude grãs age¬
remꝰ do. Qs gͦ uiatorẽ sic̾ errantẽ. sic ñ er ranti latroni p̃pon̾e
dubitau̾it: Et fortasse ido apud illũ sũ muo poetam lo¬

Expanded text:
uippe approbat falsum, quod est erroris proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans, recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est, cum iste sciat alia, ille alia; et iste utiliora, ille minus utilia, vel etiam noxia: quis non in eis quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam quae nescire quam scire sit melius. Itemque nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cognitisque insidiis illorum, nos gratularemur errasse, atque inde gratias ageremus Deo. Quis ergo viatorem sic errantem sic non erranti latroni praeponere dubitaverit? Et fortasse ideo apud illum summum poetam lo
Abbreviated transcription (Latin):
retur. dũ moritur carni ĩ qua erat similitudo peceati.
t cum sedđ̾m uetustatẽ pecẽi nunꝗͣ ipse iuxisset: nram ex
morte ueteri qͦ ĩ pec̃o mortui fueramꝰ reuiuiscentẽ uitã nouã
sua resurrectone signaret. Ipsũ ÷ qͦd ĩ nob celebrat᷑ magnũ
baptismatis sacrantũ: ut qͥcutq adistã ꝑtinent grãm morir¬
antiur pecẽo. sic̃ ipse pecco mortusis ẽẽ dicit᷑ ͥa mortuus ⁊ ear¬
sic̃ ipse asepulcro resurgendo. qͣmlibet corꝑis etatem gerãt Xxliii.
paruulo enĩ recent̃ nato usq addecrepitom senem. sic̃ nullus
ꝓhibendus a baptismo: ita nullus : qͥ ñ pecẽo moriatur in bap¬
mo. S paruuli tantũ originali: maiores aut etiam his omibꝰ moriunt᷑¬

Expanded text:
est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantsicut ipse a sepulcro resurgendo quamlibet aetatem gerat. A parvulo enim recenter nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est qui peccato non moriatur in baptismo, sed parvuli tantum originali, majores vero etiam actualibu
Abbreviated transcription (Latin):
uautẽ enchiridion a nobis
possit onerare. Ut gͥ ad illa tͥa redeamꝰ ꝑ quȩ diximus
colendũ dm. fidẽ. spem. ⁊ caritatẽ: facile ẽ ut dicatur
quid credendũ. quid sꝑandũ qͥd amandu sit. Sed
queadmodũ adu̾sus eoꝵ qͥ diu̾sa sentiunt. calu̾nias
defendat᷑ oꝑosioris uberioris q doctrint ẽ. Quȩ ut

Expanded text:
autem Enchiridion a nobis possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut
Abbreviated transcription (Latin):
Dic omnino gͣndit᷑ & euident᷑ di gr̃a comm̃dat᷑. Quid enĩ na¬
Ytura humana ĩ homine xp̃o meruit. ut ĩ unitatẽ ꝑsonȩ uni¬
ei filii di singłarit̃ esset assumpta: Quȩ bona uoluntas. ciuꝰ bo¬
ni ꝓpositi studiũ. quȩ bona oꝑa p̃cesseriui. quib mereret᷑ iste hõ
una fieri ꝑsona cum deo: Nunquid antea fuit hõ. & hoc ei singła-
hoc unicus. Et ꝓpt̃ dei u̾bũ. qd̾ illo suscepto caro factũ ÷ utiq
ds: ut qrẽ ad nodũ ÷ una ꝑsona qͥlibet homo aĩa scilicet ratio¬
nał & caro.ita sit xp̃c una ꝑsona u̾bum & hõ. Uñ naturȩ huma¬

Expanded text:
. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, eujus boni propositi studium, quae bona praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo; et hoc ei singulare hoc unicus, propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit
Abbreviated transcription (Latin):
potest em̃ sic̃ ueritas ait colligiuua de spinis: qͥa ñ potest
uasei uua de spmis. S ex bona t̾ra ⁊ uites nasci posse ui¬
demiꝰ spinas. Et eomͦ tanꝙͣ arbor mala fruct bonos. ier
oꝑa bona ñ potest facẽ uoluntas mala: s ex bona hõiis m¬
cura orra uoluntas & bona potest et mala Nec fuit ꝓrfus
unũ pͥnntꝰ oriret᷑ uoluntas mala: ñ ex angli & hois nata bo¬
na. Qde tose dñis eodẽ loco ude arbore. fructib laques ntꝰ

Expanded text:
potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco
Abbreviated transcription (Latin):
e quo mediatore longum : ut qͣnta dignũ. xxriiii. ꝙ uño.¬
ẽ tanta dicintur: qͣmuis ab hoĩe dici dignȩ ñ possint. Qs
enim ħ solum ꝯgruentib explicet u̾ͥbis. qdꝰ ubũ caro factũ ẽ.
habitauit ĩ nobis. ut crederemꝰ ĩ di patͥs omnipotentis unicũ fili
a druinitate carne suscepta. ñ ĩ carnẽ diuinitate susitata. Caruẽ
porro hic hoiẽm debemis acciꝑe. a parte totum: significante locu
fuisse s naturȩ humanȩ ab õĩ peccati nexu omnimodo libe. nou
qͣlis de utro ꝙ lexi nascit᷑ ꝑ ꝯcupiscentiã carnis cũ obligatione
delicti: cuꝰ reatus ꝑ regeneratioem diluit᷑. s qͣlẽ de l̾gine nasci
oportebat ꝙͦ fides matris ũ libido deceꝑat. Quo si uel naseente
cor rũꝑetur eꝰ integritas. s̃ iam ille de uͥgine nasceret᷑. eũq falso
qd̾ absit natum de uͥgine maria tota ꝯfiteret᷑ eccłia. que imitãs
te dẽꝑ mauix meas litt̾as: ad illustrẽ uirum quẽ cũ honore ac¬

Expanded text:
e quo mediatore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobia divinitate carne suscepta, non in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutfuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans te sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorasset testimoniũ. ꝯtinuo subiecit. Quomͦ aut̃
inuocabt̃ in quẽ non credider̃t : ꝓpt̃ ħ simbolũ. In
his duob tͥa illa intuere. fides credit. spes ⁊ caritas
orant. s sñ fide ẽẽ ñ possunt. ac ꝑ hoc & fides orat. Ept̃¬
ea qͥppe dictũ ẽ. Cͦmͦ aut̃ inuocabunt in quẽ non¬
ñ credit impioꝵ: Nec sꝑat tam̃. & qͥs qͥs eas unininere
sibi credit. ac fugaci motu animi exorret: rectiꝰ tim̾e
dicit᷑ ꝗͣ sꝑare. Quȩ duo qͥdã distinguens ait. liceat sꝑa¬
re timenti. Non aut̃ ab aliõ poeta qmuis meliore pro¬
pͥe dictũ ẽ. Hunc ego si potui tantũ sꝑarȩ dolorem.
Deniq ñ nulli in arte grãmatica u̾bi huiꝰ utunt᷑
exẽplo: ad ostendendã imꝓpͥã dictionẽ & aiunt.
st itaq fides & malarũ rerũ & bonarũ. quia

Expanded text:
ium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabuntnon credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, itaque fides et mal
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ ne incidamꝰ in illã ꝓpħicam sententiã uͥ legit᷑ uehis qͥdi¬
cunt qd̾ bonũ ÷ malũ . x qd̾ inabũ ÷ bonũ. qͥ dicunt tenebras
lucẽ. & luoẽ tenebras: qͥ dicunt dulce amarũ.⁊ amarũ dulce.
Et tam̃ dñs ait. Aalus homo de malo thesauro cordis sui:
ꝓfert mala. Qͥd ÷ aũt mnalus homo. nͥ mala natura: Qa ho

Expanded text:
in illam propheticam sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala n
Abbreviated transcription (Latin):
habeat᷑ ñ breui enchiridion manus debet impleri:
sed gͣndi studio pectus accendi. imuninu .Uii.
audit᷑ a legit᷑ qͥd faciliꝰ memorie cõm̃dat᷑: Qͥa enĩ
de pecc̃o gui miseria p̾mebat᷑ genꝰ humam̃i. & diuina
erit. omĩs qͥ inuocau̾it nom̃ dnĩ saluus erit. ꝓpt̃ ħ¬

Expanded text:
habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUT VII. 2. auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina erit; omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit
Abbreviated transcription (Latin):
Nipła resicdant eqͦia & ceta huiꝰ modi. S bonarũ & malarũ
rerũ causas nosse adebemꝰ. Et id actenꝰ qͣtenꝰ eas hõi ĩ hac uita
errorib erũnisq plenissima ad eosdẽ errores ꝙ erũnas eua¬
aendas nosse ꝯcedit᷑ Ad illã qͥppe felicitatẽ tendende⁊sa
nilla qͣtiam᷑ erumna. itullo mͦ errore fallam᷑. Nam si eause cor¬
poralr̃ motionũ noscende nob̃ ẽe̾nt: nullas magis nosse ꝙͦ nr̃e
ualitudinis deberemꝰ. Cum uͦ eis ignoratis medicos q̃rmus
qͥs ñ uideat qd̾ de secretis cȩli ꝙ trȩ nos latet qͣnta sit patientia¬

Expanded text:
malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi nulla quatiamur aerumna, nullo errore fallamur. Nam si causae corporalium motionum noscendae nobis essent, nullas magis nosse quam nostrae valetudinis deberemus. Cum vero eis ignoratis, medicos quaerimus, quis non videat quod de secretis coeli et terrae nos latet, quanta sit patienti
Abbreviated transcription (Latin):
eati iustissima pena agaudio beate felicitatis oeiecti simꝰ
ñ tam̃ inde ita p̃cisi atq abrupti sumꝰ
istis mutabilib & tẽꝑalib et̾iutatem. ueritatẽ. beatitudinẽ. q̃reri
ł desidare ignoremus. Quod ex eo ꝑspicuũ ẽ. qd̾ nec mori. nec
falli nec miseri. eẽ. uoluntat̾e habemꝰ. Unde ex hoc naturali in¬
stinctu beatos uelle ẽẽ om̃ibꝰ ꝯmune ẽ hominib licet diu̾so m
honorib exaltari. quidã uero laudib celebres eẽ. gaudent. Alii
noluptatib in hiant carnalibꝰ. s nequaquã in huiꝰ uite uolubili¬
ite uera ĩ ueniri poterit beatitudo. Quo cͥ̾ca tota scãꝵ series
scͥpturaꝵ nos atrems ad celestia erigi ad ortat᷑ uͥ uͦ & sẽp̃itña est be¬
atitudo. ao quã nͥ ꝑfidẽ chatholice pacis eo oꝑante caritate dri &
ꝓximi neminem ꝑuenire posse c̾tissimũ est. cap̃.ii. Ed ad uerã¬

Expanded text:
na, gaudio  Al., a gaudio beatae felicitatis dejecti simus, non tamen ita inde praecisi atque abrupti sumus, istis mutabilibus et temporalibus aeternitatem, veritatem, beatitudinem quaerere vel desiderare ignoremus. Quod ex eo perspicuum est, quod nec mori, nec falli, nec miseri esse voluntatem habemus. Unde ex hoc naturali instinctu beatos esse velle omnibus commune est hominibus; licet diverso modo honoribus exaltari; quidam vero laudibus celebres esse gaudent; alii voluptatibus inhiant carnalibus; sed nequaquam in hujus vitae volubilitate vera inveniri poterit beatitudo. Quocirca tota sanctarum series Scripturarum nos a terrenis ad coelestia erigi adhortatur, ubi vera et sempiterna est beatitudo; ad quam nisi per fidem catholicae pacis, cooperante charitate Dei et proximi, neminem pervenire posse certissimum est. 707 CAPUT PR
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ lum̃ de lumine ñ scd̃m alia duo lumina in telligendũ est.
ł seꝑatio luminis. s ita in telligendũ ẽ. qd̃ filiꝰ effulgentia et̃na
homo. di queris de abraam cur pat̾ sit relatiue respondet᷑ qr
regła relationis in ꝑsonis scẽ trinitatis in telligenda ẽ. Si gͦ ĩtro¬
gatꝰ fueris de d̾o cur dicat᷑ pat̾ relatiue responde qr filiũ habet

Expanded text:
dicimus lumen de lumine, non duo lumina intelligenda sunt, vel separatio luminis; sed ita intelligendum est, quod Filius effulgentia aeterna homo. Si quaeris de Abraham, cur pater sit, relative respondetur, quia regula relationis in personis sanctae Trinitatis intelligenda est. Si ergo interrogatus fueris de Deo, cur dicatur Pater, relative responde, quia Filium habet.
Abbreviated transcription (Latin):
agentiam fec̃. ꝓuide in nulla creatura requieuit. Nam qd̾ dicit seͥptura
aequieuisse dnĩ in die septuna ab omnib oꝑib suis que fec̃. ħ in telligipos¬
E arbiteor ꝙ ñ in ipm̃ diẽ tamquã eius bono indigens ꝙ sit beatior reqͥuie¬
ienit sed ip̃m diem septimuni .i. angłicam naturam ad duxisse ad requiem suã
it uiderent. s. ii deo sic̃ ominẽ formandam creaturam ita ⁊ illum uiderent quod
nillam ereaturam proidigentia set sola bonitate feciss. ħ enim arbitror
pose intelligi requiem dei. In telligit᷑ requies dei .i. eũ nos ꝑbona oꝑa requi
uintelligit᷑ cognoscere te feci. Ita & hic indelligit᷑ requiescere deus. cum
sanctis suis requiem prestat. Item alit̾ requiescere dr̾ deus. acolendis nouis
ereaturis. quia post edicionem sex dierum oꝑum nulła de inceps ꝯdidit
paradiso cũ aliqd̃ appareat irrationale esse animal. Ausꝰ Serpens perse loqui

Expanded text:
indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, indigentiam fecit, proinde in nulla creatura requievit. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septimo ab omnibus operibus suis quae fecit ; hoc intelligi posse arbitror, quod non in ipso die, tanquam ejus bono indigens, quo sit beatior, requieverit; sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam: ut viderent scilicet in Deo sicut omnem formandam creaturam, ita et illum viderent quod nullam creaturam per indigentiam, sed sola bonitate fecisset. Hoc enim arbitror posum , id est, cognoscere te feci, ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter. Requiescere Deus dicitur a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit paradiso , cum aliquod appareat irrationale esse animal? RESP. Serpens per se loqui
Abbreviated transcription (Latin):
do preterita futura expectanda aliqua noua discendo. Neq enĩ cum recorda
aliquã lectionem. aut aliquã ciuitatẽ. sic̃ motꝰ ẽ. spc̃ m̃s cogitando ut hec
aut interra mou̾et᷑. qr sine celo ⁊ terra nullus ẽ locꝰ. Ubi enĩ fuit ip̃e di¬
minꝰ ui celo an in t̾ra ut uid̾et ipsam lectionẽ. ł ipãm ciuitatẽ : Ergo si
in nullo loco uid̾ ut recordaret᷑ in se ipso uidit. & quia untium ħt cogitatioᷤ
Omne ꝙ intturm habet. ⁊ tempꝰ habet. Igit᷑ ẜ supͣ dictã rationẽ sp̃ẽ creatꝰ¬
la mpse oꝑe fatigatꝰ ẽ. ut requiesc̾e dicat᷑s. AuS Non malioua ereatura
anquã uono eiꝰ mdigens requieuit deus s inseipso. Deniq non ialiquo diex̃
on post sextidiei oꝑa requiescere legit. Unde liquido apparet: millam c̃aturã
atum per indigentiam sec sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua c̃atura re¬
quesceret aliquã creaturam in digens feciss Ergo qr nulła ereaturã ꝑin

Expanded text:
do praeterita, futura exspectando, aliquid novi discendo. Neque enim, cum recordor aliquam lectionem aut aliquam civitatem, sicut motus est spiritus meus cogitando, ut haeaut in terra moveretur; quia sine coelo et terra nullus est locus. Ubi enim fuit ipse spiritus, in coelo, an in terra, ut videret ipsam lectionem vel ipsam civitatem? Ergo si in nullo loco vidit ut recordaretur, in se ipso vidit. Et quia initium habet cogitatio, et omne quod initium habet,  ipse opere fatigatus est, ut requiescere dicatur? RESP. Non in aliqua creatura tanquam ejus bono indigens requievit Deus, sed in se ipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet, nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bonitate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam per
Abbreviated transcription (Latin):
ta dei que sine grã spc̃ nequaquã poterit operari. hunc gͦ spm̃ septiforni⁊
scriptura sancta cõmemoreͦt ⁊ cõmendat. Septies gͥ septẽ fuint. xlyiui addito¬
spiritum sanctũ ut corda credentium dilataret. Trecenti uͦ cubiti significat᷑
cenarius doctrinã euuangłicã c̃secrauit. Ipse ẽ ⁊ suꝑnus finis atq on
bono oꝑe in dubitant᷑ eccłiam replet.OR Quid significat ꝙ post dies

Expanded text:
a Spiritus sancti nequaquam poterit operari. Hunc enim Spiritum septiformem Scriptura sancta commemorat et commendat . Septies ergo septem fiunt quadSpiritum sanctum , ut corda credentium dilataret. Triginta vero cubiti significant , ipse scilicet tricenarius doctrinam Evangelicam consecravit. Ipse est et supernus finis, atque omni bono opere indubitanter Ecclesiam replet. QUAEST. LIV. Quid s
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝯstituti assuesce̾tis maioꝵ ingredi uias. eoꝵq it̾ carꝑe ac dnunis obedire
oracłis. quo renouati ꝑbaptismum eius uite usum teneretis. que ablutos dic̃
Quã ante baptismum siputassemus in sinuandam nundum iniciatis ꝓdidis¬
se pocius quã edidisse estimaremur. De inde ꝙ inoyinantib melius se ipã
lux misterioꝵ. in fud̾it ꝗͣsi eam sermo aliquis p̃curcrisset. Aꝑite gͥ aures:¬
boñ odorẽ uite et̾ne illato uob̾ munere sacramentoꝵ capite: ꝙ uob̾ signifi¬
cauimus c̃ apercionis celebrantes inisterium dice remus. effeta ꝙ ẽ ad apire
ut uenturus unus quisq ad grãm. quid interrogaret᷑ cognosceret quidres¬
pond̾et meminisse deb̾et. h nnsterium celebrauit xͦ meuangłio fic̃ leginiꝰ¬

Expanded text:
atque instituti assuesceretis majorum ingredi vias, eorumque iter carpere, ac divinis obedire oraculis: quo renovati per baptismum, ejus vitae usum teneretis, quae ablutos decedere: quam ante baptismum si putassemus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius quam edidisse aestimaremur. Deinde quod inopinantibus melius se ipsa lux mysteriorum infuderit, quam si eam sermo aliquis praecucurrisset. 3. Apee inhalatum vobis munere sacramentorum carpite: quod vobis significavimus, cum apertionis celebrantes mysterium diceremus: Epheta, quod est adaperire ; ut venturus unusquisque ad gratiam quid interrogaretur, 326 cognosceret: quid responderet, meminisse deberet. 4. Hoc mysterium celebravit Christus in Evan