comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
densesq qui ex prelio in opprdum consugerant cum diutits crei¬
siderentur bene multi deditionem faciunt. Et cum essent in legio¬
nem distributi coniurant inter sese ut noctu signo dato qui mop¬
pido fuissent cruptionem facerent illi cedem in castris administra¬
rent. Hac re cognita insequenti nocte uigilia tertia tessera data o¬
reliqua oppida oppugnat que propter pompcium dissentire cepe¬
rant. pars erat que legatos ad cesarem miserat. pars erat que po¬
pcianarum partium fautores essent. Seditione concitata partes
occupant cedes fit magna. Saucuis pompeius nanes. xex occupat
longas et profugit. Didius qui gadis classi prefuisset ad quem¬
simul nuntius auatus est confestim sequi cepit partim peditib
et equitatus ad persequendum celeriter iter faciens. Item quartai
nc aqua fuissent ad terram applicant dum aquantur didius classe
occurrit nauesq incendit nonnullas capit. Nompcius cum paucis

Expanded text:
ndenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circundenses, qui ex proelio in oppidum confugerant, cum diutius circumsiderentur, bene multi deditionem faciunt et, cum essent in legionem distributi, coniurant inter sese, ut noctu signo dato qui in oppido fuissent eruptionem facerent, illi caedem in castris administrarent. Hac re cognita insequenti nocte vigilia tertia tessera data reliqua oppida oppugnat, propter Pompeium dissentire coeperunt. Pars erat quae legatos ad Caesarem miserat, pars erat quae Pompeianarum partium fautores essent. Seditione concitata portas occupant; caedes fit magna; saucius Pompeius navis XX occupat longas et profugit. Didius, qui Gadibus classi praefuisset, simul nuntius allatus est, confestim sequi coepit; Carteia pedites et equitatus ad persequendum celeriter iter faciebant item confestne aqua fuissent, ad terram applicant. Dum aquantur, Didius classe accurrit, navis incendit, non nullas capit. § 38 Pompeius cum paucis
Abbreviated transcription (Latin):
ad lennium conuenit qui bene magnam manum lusitanorum ha¬
beret. Reuersus hyspalim oppidum denuo noctu permurum reci¬
pitur presidium uigilesq iugulant portas preclidunt de integꝰ
pugnare ceperunt. Sum hec geruntur legati cartelenses nunciaue¬
runt ꝙ pompeium in potestatem haberent ꝙ ante cesari portas p̃¬
clusissent illo beneficio suum maleficium existimabant se lucrifa¬
cere lusitani hispalim oppugnare illo tempore desistebant. Quod
cesar cum animaduerteret si oppidum capere contenderet ut hoĩes
perditi incenderent et menia delerent. Ita consilio habito noctu r¬
titur lusitanos eruptionem facere id quod consulto non exis¬
bant fieri. ita irrumpendo naues que ad bethim flurien suissent
incendunt. Nostri dum incendio detinentur illi prosuguint et ab
cquitibus conciduntur. Quo facto oppido recuperato hastamiter
facere cepit. Er qua ciuitate legati ad dedicionem uenerut m̃¬

Expanded text:
ad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haad Lennium convenit, qui bene magnam manum Lusitanorum haberet. Reversus Hispalim in oppidum denuo noctu per murum recipitur: praesidium, vigiles iugulant, portas praecludunt, de integro pugnare coeperunt. § 36 Dum haec geruntur, legati Carteienses renuntiaverunt quod Pompeium in potestatem haberent. Quod ante Caesari portas praeclusissent, illo beneficio suum maleficium existimabant se lucri facere. Lusitani Hispali pugnare nullo tempore desistebant. Quod Caesar cum animadverteret, si oppidum capere contenderet, timuit ne homines perditi incenderent et moenia delerent; ita consilio habito noctu patitur Lusitanos eruptionem facere; id quod consulto non existimabant fieri. Ita erumpendo navis, quae ad Baetim flumen fuissent, incendunt. Nostri dum incendio detinentur, illi profugiunt et ab equitibus conciduntur. Quo facto oppido reciperato Astam iter facere coepit; ex qua civitate legati ad deditionem venerunt. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
a pompcio sexto manumissi tunc in ces aris aduentu descendere
ceperunt. Legio .xiii. oppidum defendere cepit. Nan cum repugna¬
rentur res ex ꝑte et murum occupauerunt denuo legatos ad cc¬
sarem mittunt ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cu
animaduerterent homines fugitiui oppidum incendere ceperũt
qui superati a nostris sunt et intersecti hominum milia .xxii. pre¬
terꝙͣ qui extra murum perierunt. Ita cesar oppido potitus dum
hic detinetur ex prelio quos circum muros superius demonstra¬
uimus eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidũ
sunt redacti. Cesar hyspalim cum contendisset legati deprecatũ
uenerunt. Ita cum oppidum sese tueri dixisset caninium cum pre¬
sidio legatum intromittit. ipse castra ad oppidum ponit. Erat be¬
sor acerrimus. Is tota lusitania notissimus erat hic clam presidio
lusitaniam proficiscitur et cecilium nigrum nominc barbarum

Expanded text:
a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere a Sex. Pompeio manu missi; qui in Caesaris adventum discedere coeperunt. Legio XIII. oppidum defendere coepit, nonani cum iam depugnarent,106 turres ex parte et murum occuparunt. Denuo legatos ad Caesarem mittunt, ut sibi legiones subsidio intromitteret. Hoc cum animadverterent homines fugitivi, oppidum incendere coeperunt. Qui superati a nostris sunt interfecti hominum milia XXII, praeter quam extra murum qui perierunt. Ita Caesar oppido potitur. Dum hic detinetur, ex proelio quos circummunitos superius demonstravimus, eruptionem fecerunt et bene multis interfectis in oppidum sunt redacti. § 35 Caesar Hispalim cum contendisset, legati deprecatum venerunt. Ita cum ad oppidum esset ventum, Caninium cum praesidio legatum intromittit: ipse castra ad oppidum ponit. Erat besor acerrimus — is tota Lusitania notissimus erat —: hic clam praesidia Lusitaniam proficiscitur et Caecilium Nigrum, hominem barbarum,
Abbreviated transcription (Latin):
ponte occupauerunt cum eo conuentum esset conuitiare ceperũt.
nos ex preuo paucos superesse quo fugeremus. Ita pugnare cepe¬
runt de ponte. Cesar flumen traiecit et castra posuit. Scapulato¬
tius seditionis familie et libertinorum caput ex prelio corduba
cum uenisset familias et libertos conuocauit piram sibi extruxit
cenam afferri ꝙͣ optimam imperauit: item optimis superadditis
uestimentis pecunias et argentum in presentia familie donauit
ipse de tempore cenauit uinum et nardum identidem sibi infun¬
dit. Ita nouissimo tempore seruum iussit et libertum qui fuisset
cius concubinus alterum cito se ugulare alterum pyram incen¬
dere. oppidam autem simul ac cesar castra contra ro oppidum po¬
suit discordarc ceperunt usq eo ut clamor in castra nostra perue¬
niret que fere inter cesarianos et pompeianos erant. Hic legicẽs
que ex perfugis conscripte. partim oppidanorum serui qui erant

Expanded text:
pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: pontem occuparunt. Cum eo ventum esset, conviciari coeperunt: nos ex proelio paucos superesse; quo fugeremus? Ita pugnare coeperunt de ponte. Caesar flumen traiecit et castra posuit. Scapula, totius seditionis, familiae ac libertinorum caput, ex proelio Cordubam cum venisset, familiam et libertos convocavit, pyram sibi exstruxit, cenam adferri quam optimam imperavit, item optimis insternendum vestimentis; pecuniam et argentum in praesentia familiae donavit. Ipse de tempore cenare; resinam et nardum identidem sibi infundit. Ita novissimo tempore servum iussit et libertum, qui fuisset eius concubinus, alterum se iugulare, alterum pyram incendere. § 34 Oppidani autem, simul Caesar castra contra ad oppidum posuit, discordare coeperunt usque eo ut clamor in castra nostra perveniret rixae inter Caesarianos et inter Pompeianos. Erant hic legiones duae ex perfugis conscriptae, partim oppidanorum servi, qui erant
Abbreviated transcription (Latin):
cquitibus fugit. Sexto pompeio qui cordube fuisset rem gestaz
habuit cis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad cesarem ꝓ¬
ficisci et secunda uigilia ab oppido discessit. En. pomp. autem
cum cquitibus paucis nonnullisq peditibus ad nauale presi
dium parcartelam contendit: quod oppidum abest a corduba mi¬
lia passuum. ciex. Quo cum ad octauum miliarium uenisset. p.
caluitius qui castris antea pompeii prepositus esset eius uerbis
nuncium mittit eum munus belli habere ut mitterent lectica
qua in oppidum deferri possit. Luteris missis pompeius cartaiã
defertur qui illarum partium fautores erant conueniunt in do¬
mum qua erat delatus qui arbitrati sunt clanculum uenisse ut
ab eo que uellet de bello requirerent. Cum frequentia conuenisser
de lectica pompeius in eorum fidem confugit. Cesar ex prelio mu-
nitione circumdatam cordubam uenit. Qui ex cede eo refugerãt

Expanded text:
equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam equitibus fugit; Sex. Pompeio, qui Cordubae fuisset, rem gestam pecuniae secum habuit eis distribuit et oppidanis dixit se de pace ad Caesarem proficisci et secunda vigilia ab oppido discessit. Cn. Pompeius cum equitibus paucis non nullisque peditibus ad navale praesidium parte altera Carteiam contendit, quod oppidum abest ab Corduba milia passuum CLXX. Quo cum ad octavum miliarium venisset, P. Caucilius,98 qui castris antea Pompei praepositus esset, eius verbis nuntium mittit eum minus belle habere: ut mitterent lecticam qua in oppidum deferri posset. Lecticariis missis Pompeius Carteiam defertur. Qui illarum partium fautores essent conveniunt in domum quo erat delatus — qui arbitrati sunt clanculum venisse —, ut ab eo quae vellet de bello requirerent. Cum frequentia convenisset, de lectica Pompeius in eorum fidem confugit. § 33 Caesar ex proelio Munda munitione circumdata Cordubam venit. Qui ex caede eo refugerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit subsidio: ita ipsis fusis fugatisq non superfuissent nisi in eũ
locum confugissent ex quo erant egressi. In quo prelio cecider̃t
milia hominum circiter.xxx. Preterea labienus et accius uarꝰ.
Quibus occisis utrisq funus est factum. Itemq equites rom̃.
partim ex urbe partim ex prouincia ad milia.iii. NLostri deside¬
rati ad hominum. M. parti equitum peditumq saucu ad .D.
Aduersariorum aquile sunt ablate.xiii. et signa et fasces. prete¬
dam sibi constituissent presroium nostri cogebantur necessario
cos cirtumuallare. ex hostium armis pro cespite cadauera collo¬
nes et capita hominum ordinata ad oppidum conuersa uniu̾
uallo circumcluderentur aduersarii. Ita galli traguls iaculis¬
q oppidum ex hostium cadaueribus complexi oppugnare cepe¬
runt. Ex hoc prelio ualerius adolescens cordubam cum pauciᷤᷤ

Expanded text:
fuit subsidio. Ita ipsis Liberalibus fusi fugatique non superfuissent, nisi in eum fuit subsidio. Ita ipsis Liberalibus fusi fugatique non superfuissent, nisi in eum locum confugissent ex quo erant egressi. In quo proelio ceciderunt milia hominum circiter XXX et si quid amplius, praeterea Labienus, Attius Varus, quibus occisis utrisque funus est factum, itemque equites Romani partim ex urbe partim ex provincia ad milia III. Nostri desiderati ad hominum mille partim equitum partim peditum; saucii ad D. Adversariorum aquilae sunt ablatae XIII et signa et fasces praetedam sibi constituissent praesidium, nostrique cogebantur necessario eos circumvallare. Ex hostium armis scuta et pila pro vallo, pro caespite cadavera collorone capita hominum ordinata ad oppidum conversa univervallo circumcluderentur adversarii.96 Ita Galli tragulis iaculisque oppidum ex hostium cadaveribus circumplexi oppugnare coeperunt. Ex hoc proelio Valerius adulescens Cordubam cum paucis
Abbreviated transcription (Latin):
conditione. Ita ex utroq genere. pugne cum parem uirtutem ⁊¬
ad bellandum contulissent pilorum missu fixa cumulatur et cõ¬
cidit aduersariorum multitudo. Dextrum demonstrauimus de¬
cumanos cornu tenuisse qui et si erant pauci tum propter uirtu¬
ten magno aduersarios timore eorum opera afficiebant ꝙ a suo
loco hostes uehementer premere ceperunt ut ad subsidium ne
ab latere nostri occuparentur legio aduersariorum traduci cep¬
ta sit ad dextrumq simul est mota equitatus cesaris sinistrum
cornu premere cepit. at hii eximia uirtute prelium facere inci¬
piunt. utq locus in aciem ad subsidium ueniendi non daretur
in celum clamor intermirtus gemitus giadiorumq crepitus
auribus oblatus imperitorum mentes prepediebat timore. Hic ut
ait ennius pes pede premitur armis teruntur arma aduersariosq
rehementissime pugnantes nostri agere ceperunt quibus oppidũ

Expanded text:
condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem condicione. Ita ex utroque genere pugnae cum parem virtutem ad bellandum contulissent, pilorum missu fixa cumulatur et concidit adversariorum multitudo. Dextrum ut demonstravimus decumanos cornum tenuisse; qui etsi erant pauci, tamen propter virtutem magno adversarios timore eorum opera adficiebant, quod a suo loco hostes vehementer premere coeperunt, ut ad subsidium, ne ab latere nostri occuparent, legio adversariorum traduci coepta sit a dextro.94 Quae simul est mota, equitatus Caesaris sinistrum cornum premere coepit ita uti eximia virtute proelium facere possent,95 locus in aciem ad subsidium veniendi non daretur. Ita cum clamor esset intermixtus gemitu gladiorumque crepitus auribus oblatus, inperitorum mentes timore praepediebat. Hic, ut ait Ennius, pes pede premitur, armis teruntur arma, adversariosque vehementissime pugnantes nostri agere coeperunt; quibus oppidum
Abbreviated transcription (Latin):
periculosum: quod cum acesare esset animaduersum nequid te¬
mere: culpa sua admitteretur eum locum diffuure cepit. Quod
cum auribus hominum esset obiectum moleste et acerbe accipie¬
bant se impediri quominus prelium conficere possent. Hec mora
aduersarios alacriores faciebat. cesaris copias timore impediri
ad cominutendum prelium. Ita se efferentes iniquo loco sui po¬
testatem efficiebant ut magno tamen periculo accessus eorum
haberetur. Hic decumani suum locum cornu dextro tenebant sini¬
istrum tertia et quintalegio itemq et cetera auxilia equitatus
prelium clamore facto comitatur. hic et si uirtute nostri antece¬
debant aduersarii loco superiore defendebant acerrime. et uehe¬
mens fiebat ab utrisq clamor telorumq missus concursus sic
ut prope nostri differrent uictoriam. Congressus enim et clamor
quibus rebus maxime hostes conterrentur in collatu pari erãt

Expanded text:
periculosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid tepericulosum. Quod cum a Caesare esset animadversum, ne quid temere culpa secus admitteretur, eum locum definire coepit. Quod cum hominum auribus esset obiectum, moleste et acerbe accipiebant se impediri quo minus proelium conficere possent. Haec mora adversarios alacriores efficiebat: Caesaris copias timore impediri ad committendum proelium. Ita se efferentes iniquo loco sui potestatem faciebant, ut magno tamen periculo accessus eorum haberetur. Hic decumani suum locum, cornum dextrum, tenebant, sinistrum III. et V., itemque cetera auxilia et equitatus.91 Proelium clamore facto committitur. § 31 Hic etsi virtute nostri antecedebant, adversarii loco superiore se defendebant acerrime, et vehemens fiebat ab utrisque clamor telorumque missu concursus, sic ut prope nostri diffiderent victoriae. Congressus enim et clamor, quibus rebus maxime hostis conterretur, in collatu pari erat
Abbreviated transcription (Latin):
neretur. Itaq nostri ad dimicandum procedunt id quod aduer¬
sanos existimabamus esse facturos qui tamen mille passibus a¬
munitione oppidi longius non audebant procedere in quo sibi
prope murum auersarii constituebant. Itaq nostri procedunt.
Interdum equitas loci aduersarios efflagitabat ne tali conditio¬
ne contenderent ad uictoriam neq tum uli asua consuctudine
discedebat: ut aut ab excelsoloco aut oppido discederent. Nostri
pede presso propius riuum cum appropinquassent auersarii ⁊¬
patrocinari loco miquo non defecerunt. Erat acies.xiii. aquili
constituta que lateribus equitatu tegebatur cum leui armatura
milibus sex preterea auxiliares accedebant prope totidem nostra
presidia lxxx. cohortes et octo milia equitum. Ita in extrema pla¬
nitie iniquum in locum nostri cum appropinquassent paratus
hostis erat superior ut transeundi superius iter uehementer esset

Expanded text:
neretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adverneretur. Itaque nostri ad dimicandum procedunt, id quod adversarios existimabamus esse facturos; qui tamen a munitione oppidi longius non audebant procedere, immo se ibi prope murum adversarii constituebant. Itaque nostri procedunt. Interdum aequitas loci adversarios efflagitabat ut tali condicione contenderent ad victoriam; neque tamen illi a sua consuetudine discedebant, ut aut ab excelso loco aut ab oppido discederent. Nostri pede presso propius rivum cum appropinquassent, adversarii patrocinari loco iniquo non desinunt. § 30 Erat acies XIII aquilis constituta, quae lateribus equitatu tegebatur cum levi armatura milibus sex, praeterea auxiliares accedebant prope alterum tantum; nostra praesidia LXXX cohortibus, octo milibus equitum. Ita cum in extrema planitie iniquum in locum nostri appropinquassent, paratus hostis erat superior, ut transeundum superius iter vehementer esset
Abbreviated transcription (Latin):
it tacere id quod co inerdit tempore. Planities inter utraq ca¬
stra intercedebat circiter milia passuum quinq ut auxilia pom¬
peu duabus defenderetur rebus oppidi excelsi et loci natura. Hic
riui genus proxima planitie sequebatur cuius decursus antece¬
debat riuus qui adeorum accessum sumniam efficiebat loci ini¬
quitatem nam palustri et uoraginoso solo currens erat ad dex¬
tram partem et cesar cum aciem directam iuidisset non habuit
dubium quin media planitie in equum ad dimicandum auersa¬
rii procederent. hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut
locus ea planitie equitatum ornaret et diei solisq serenitas ut
mirificum ut optandum tempus prope adiis immortalibus il¬
lud attributum esset ad prehum committendum. Nostriletari ⁊
nonnulli etiam timere ꝙ in eum locum res fortuneq omnium
deducerentur ut quicquid post horam castris fieret in dubium po¬

Expanded text:
dividi;85 id quod eo incidit tempore. § 29 Planities inter utraque cadividi;85 id quod eo incidit tempore. § 29 Planities inter utraque castra intercedebat circiter milia passuum V, ut auxilia Pompei duabus defenderentur rebus, oppido et excelsi loci natura. Hinc derigens proxima planities aequabatur. Cuius decursum antecedebat rivus, qui ad eorum accessum summam efficiebat loci iniquitatem: nam palustri et voraginoso solo currens erat ad dextram. Itaque Caesar cum aciem derectam vidisset, non habuit dubium quin media planitie in aequum ad dimicandum adversarii procederent. Hoc erat in omnium conspectu. Huc accedebat ut locus illa planitie equitatum evocaret et diei solisque serenitate,89 ut mirificum et optandum tempus prope ab dis immortalibus illud tributum esset ad proelium committendum. Nostri laetari, non nulli etiam timere, quod in eum locum res fortunaeque omnium deducerentur ut, quidquid post horam casus tribuisset, in dubio po
Abbreviated transcription (Latin):
quod contra sua presidia porras clausisset incendit. milesq qui
fratrem suum in castris iugulasset interceptus est a nostris et fu¬
ste percussus. Hinc itinere facto in campum mundensem cum es¬
set uentum castra contra pompeium constituit. Sequenti die cũ
iter faceret cesar cum copus uellet renuntiatum est a speculatori¬
bus pompeium de tertia ugilia inacie stetisse. Hoc nuntio allato
uexilum proposuit tocirco enim copias edurerat ꝙ uersaonẽ
sium cuntati fuissent fautores. Antea litteras miserat ad cesarem
nolle in conuallem descendere ꝙ maiorem partem exercitus tyro¬
num haberet. he littere uehementer confirmabant mentem oppi¬
danorum. Ita hac opimione. fretus totum se facere posse cxistima¬
bat. Et enim et natura loci defendebatur et ipsius oppidi municio¬
ne ubi castra habuit constituta. Namq ut superius demonstraui¬
mus loca excellentia tumulis contineri sed ratione nulla placu

Expanded text:
quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui quod contra sua praesidia portas clausisset, incendit; milesque, qui fratrem suum in castris iugulasset, interceptus est a nostris et fustibus percussus. Hinc itinere facto in campum Mundensem cum esset ventum, castra contra Pompeium constituit. § 28 Sequenti die cum iter facere Caesar cum copiis vellet, renuntiatum est a speculatoribus Pompeium de tertia vigilia in acie stetisse. Hoc nuntio allato vexillum proposuit. Idcirco enim copias eduxerat, quod Ursaonensium civitati, qui sui fuissent fautores, antea litteras miserat Caesarem nolle in convallem descendere, quod maiorem partem exercitus tironem haberet. Hae litterae vehementer confirmabant mentis oppidanorum. Ita hac opinione fretus totum se facere posse existimabat: etenim et natura loci defendebantur et ipsius oppidi munitione, ubi castra habuit constituta. Namque ut superius demonstravimus, loca excellentia tumulis contineri intervallo planitiei
Abbreviated transcription (Latin):
partium conseruabo et bellum primo quoq tempore conficiam co¬
hortes in animo habeo adues mitere profecto nostro commeatu
priuati necessario ad dimicandum descendent. Insequenti tempo¬
re cum nostri temere in opere distenti essent equites moliueto duz
lignantur interfecti sunt. aliquot serui transfugerunt qui nunci¬
auerunt ad iii. nonas martias prelium affore adsoritiani quod
factum est ex eotempore metum esse magnum et actium uarum
circum castella preesse. Eo die pompeius castra mouit et circa hy
spalim in oluieto constitit. Cesar prius ꝙͣ eodem est profectus.
una hora circiter serta uisa est. Ita castris motis accubim pompe¬
ius presidium quod reliquit iussit ut incenderent et deusto oppi¬
do in castra maiora se reciperent. In sequenti tempore uentispon¬
te oppidum cum oppugnare cepisset deditione facta iter fecit car¬
rutam contraq pompeium castra posuit. pompeus oppidum

Expanded text:
partium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Copartium conservabo et bellum primo quoque tempore conficiam. Cohortes . . . animo habeo ad vos mittere. Profectu nostro commeatu privati necessario ad dimicandum descendent.' § 27 Insequenti tempore cum nostri in opere distenti essent, equites in oliveto, dum lignantur, interfecti sunt aliquot. Servi transfugerunt, qui nuntiaverunt, a. d. III. Non. Mart. proelium ad Soricariam quod factum est, ex eo tempore metum esse magnum, et Attium Varum circum castella praeesse. Eo die Pompeius castra movit et contra Spalim in oliveto constituit. Caesar prius quam eodem est profectus, luna hora circiter sexta visa est. Ita castris motis Ucubim Pompeius praesidium quod reliquit iussit incendere, ut deusto oppido in castra maiora se reciperent. Insequenti tempore Ventiponem oppidum cum oppugnare coepisset, deditione facta iter fecit in Carrucam, contra Pompeium castra posuit. Pompeius oppidum,
Abbreviated transcription (Latin):
unt. Cesar ob uirtutem turme cassiane donauit milia xiu. et
prefecto torques aureos duos et leui armature milia decem.
Hoc die.a. bebius et.C. flauius et aulus trebellius equites .i. ha¬
stenses argento prope tecti equites ad cesarem transfugerunt.⁊
Qui nunciauerunt equites romanes conurasse omnes quim
castris pompei essent ut transicionem facerent. serui indicio omnes
in custodia esse coniectos ex quibus occasione capta se transfugisse
Item hoc die littere sunt deprehense quas mittebat saonem. En. põ¬
peis. S.x. G. e.u. et si prout nostra felicitas ex sententia adu̾¬
sarios adhuc propulsos habemus tamensi equo loco sui potestatez
facerent celerius ꝙͣ uestra opinio est bellum confecissem. sed exerci¬
tum tyronum non audent in campum deducere uestrisq adhuc
freti presidus bellum ducunt. nam singulas cuitates circum se¬
dent in de sibi commeatus cͥapiunt. quare et cuutates nostraru

Expanded text:
unt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et unt. § 26 Caesar ob virtutem turmae Cassianae donavit milia ·X·III74 et praefecto torques aureos V et levi armaturae milia ·X·II.75 Hoc die A. Baebius et C. Flavius et A. Trebellius, equites Romani Astenses, argento prope tectis equis ad Caesarem transfugerunt; qui nuntiaverunt equites Romanos coniurasse omnis qui in castris Pompei essent ut transitionem facerent; servi indicio omnis in custodiam esse coniectos, e quibus occasione capta se transfugisse. Item hoc die litterae sunt deprensae, quas mittebat Ursaonem Cn. Pompeius: 'S. V. G. E. V. Etsi prout nostra felicitas, ex sententia adversarios adhuc propulsos habemus, si aequo loco sui potestatem facerent, celerius quam vestra opinio fert bellum confecissem; sed exercitum tironem non audent in campum deducere nostrisque adhuc fixi praesidiis bellum ducunt. Nam singulas civitates circumsederunt: inde sibi commeatus capiant. Quare et civitates nostrarum
Abbreviated transcription (Latin):
licensis ex acic nostra ad congrediendum progressus quoniam
ferocitas antistu omnium mentes conuertebat ab opere ad spec¬
tandum acies sunt disposite. Nam interbellatores principesq
dubia posita erat uictoria ut prope uideretur finem bellandi du¬
orum dirimere pugna. Ita auidi cupidiq suarum quisq partiũ
expertorum uirorum fautorumq uoluntas habebatur quoru
uirtute alacri cum ad dimicandum in planitie se contulissent
scutorumq laudis in singulis prefulgens opus opponerenti
quorum pugna esset prope profecto dirempta nisi propter equi¬
tum concessum ut supra demonstrauimus leuem armaturam
presidi causa non longe ab opere castra constituissent ut nos¬
tri equites in receptu dum ad castra redeunt aduersarii cupidĩ
sunt insecuti xniuersi clamore facto impetum dederant. Ita me¬
tu perterriti cum infuga essent multis amissis in castra se recipi¬

Expanded text:
licensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam licensis, ex acie nostra ad congrediendum progressus est. Quoniam ferocitas Antisti omnium mentes converterat ab opere ad spectandum, acies sunt dispositae: nam inter bellatores principesque dubia erat posita victoria, ut prope videretur finem bellandi duorum dirimere pugna.  Ita avidi cupidique suarum quisque ex partium virorum fautorumque voluntate habebatur. Quorum virtute alacri, cum ad dimicandum in planitiem se contulissent, scutorumque laudis insignia praefulgens opus caelatum . . . quorum certamine pugna esset prope profecto dirempta, nisi propter equitum congressum,72 ut supra demonstravimus . . . levem armaturam praesidi causa non longe ab opere constituit.73 Ut, nostri equites in receptu dum ad castra redeunt, adversarii cupidius sunt insecuti, universi clamore facto impetum dederunt. Ita metu perterriti, cum in fuga essent multis amissis in castra se recipi
Abbreviated transcription (Latin):
prcterq quorum arma et spolia sunt ablata. Ita prrdem duoꝵ
centurionum internitio hac aduersariorum pena est litata. ĩ
sequenti die pari consuctudine cum adeundem locum cuis pre¬
sidium uenisset pristino illo tunc suo utebantur instituto. ⁊lam
preter equites nullo equo loco se committere audebant cum no¬
stri in opere essent equitum copie concursus facere ceperunt simł¬
q uociferantibus legionarus cum locum efflagitarent ut consue¬
ti insequi existimare possent paratissimos se esse ad dimicandum
nostri er humili conualle bene longe sunt egressi et planitie m
equo loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congredien¬
dum incquum locum non sunt descendere ausi preter unum an¬
tistium turpionem qui fidens uiribus ex aduersarus sibi parẽ
esse neminem cogitare cepit cogitare cepit. hic fertur achillis
mennonisq congressusq pompeius niger eques romanus ita¬

Expanded text:
praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum praeterquam quorum arma et spolia sunt ablata. Ita pridie duorum centurionum interitio hac adversariorum poena est litata. § 25 Insequenti die pari consuetudine cum ad eundem locum eius praesidium venisset, pristino illo suo utebantur instituto: nam praeter equites nullo loco aequo se committere audebant. Cum nostri in opere essent, equitum copiae concursus facere coeperunt, simulque vociferantibus legionariis, cum locum efflagitarent, ut consueti insequi — existimare posses paratissimos esse ad dimicandum — nostri ex humili convalle bene longe sunt egressi et planitie in aequiore loco constiterunt. Illi tamen procul dubio ad congrediendum in aequum locum non sunt ausi descendere praeter unum Antistium Turpionem, qui fidens viribus ex adversariis sibi parem esse neminem agitare coepit. Hic, ut fertur Achillis Memnonisque congressus, Q. Pompeius Niger, eques Romanus Ita
Abbreviated transcription (Latin):
est pugnatum ut ex nostris preter duo ᷤᷤ centuriones sit nemo de¬
sideratus. Gloria se efferentes postero die absoricaria utreq cõ¬
uenere copie nostribrachia ducere ceperunt. Pompeius cum a¬
nimaduerteret castello se excludi a spania quod ab ucubi milia
passuum .u. distat. Hec res necessario uocabat ut addimicandũ
descenderet. neq tamen equoloco sui potestatem faciebat. sed ex
guimo excelsum tumulum capiebat usq eo ut necessario cogere¬
tur iniquum locum subire. Quo facto cum utrorumq copie tu¬
mulum excellentem petissent prohibiti a nostris sunt deiectiq t
planitie que res secundum nostris efficiebat prelium. undiq i¬
autem cedentes aduersarii nostri magna cede uersabantur ꝗ¬
bus mons non uirtus saluti fuit. Qui subito tunc nisi aduespe¬
rasset a paucioribus nostris omni auxilio priuati essent. nam
ceciderunt ex leui armatura cccxxiiii. ex legionaruis. cxxxuiii.

Expanded text:
est pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo deest pugnatum ut ex nostris praeter duos centuriones sit nemo desideratus gloria se efferentis. § 24 Postero die ad Soricariam utrorumque convenere copiae. Nostri bracchia ducere coeperunt. Pompeius cum animadverteret castello se excludi Aspavia, quod est ab Ucubi milia passuum V, haec res necessario devocabat ut ad dimicandum descenderet; neque tamen aequo loco sui potestatem faciebat, sed ex grumo . . .67 excelsum tumulum capiebant, usque eo ut necessario cogeretur iniquum locum subire. Quo de facto cum utrorumque copiae tumulum excellentem petissent, prohibiti a nostris sunt deiecti in planitiem.68 Quae res secundum nostris efficiebat proelium. Undique cedentibus adversariis non parum magna in caede versabantur. Quibus mons, non virtus, saluti fuit. Quo subsidio subnisi,69 nisi advesperasset, a paucioribus nostris omni auxilio privati essent. Nam ceciderunt ex levi armatura CCCXXIIII, ex legionariis CXXXVIII,
Abbreviated transcription (Latin):
periore loco aduersariorum decurrerunt: nec detinentibus no¬
stris multis telis miectis complures uulneribus affecere. Hic
tamen attentius nostris cessere parumper. Itaq preter consue¬
tudinem cum a nostris aiuina duersum esset cedere centuricẽs
ex legione .u. flumen transgressi duo restituerunt aciem acrit¬
q ex imia uirtute plures cum agerent ex superiore loco multitu¬
dine telorum alter eorum concidit. Ita cum is compar preliu
tri transgressi ex interiore loco aduersarios ad uallum agere ce¬
perunt. Ita dum cupidius inter presidia illorum stutent cedẽ
facere aturmis et leui armatura sunt interclusi: quorum nisi sũ¬
ma uirtus fusset uiui capti essent. Nam et munitione presidii
ita coangustabantur ut equites spacio intercluso uix se defende¬
re possent. Ex utroq genere pugne complures sunt xulnerib
affecti in quibus ctiam clodius arquitius inter quos ita comuꝰ

Expanded text:
periore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus noperiore loco adversariorum decucurrerunt nec desinentibus nostris multis telis iniectis compluris vulneribus adfecere. Hic tum, ut ait Ennius, 'nostri cessere parumper'. Itaque praeter consuetudinem cum a nostris animadversum esset cedere, centuriones ex legione V. flumen transgressi duo restituerunt aciem, acriterque eximia virtute pluris cum agerent, ex superiore loco multitudine telorum alter eorum concidit. Ita cum eius comes impar proelium tri transgressi inferiore loco adversarios ad vallum agere coeperunt. Ita cupidius dum intra praesidia illorum student caedem facere, a turmis et levi armatura sunt interclusi. Quorum nisi summa virtus fuisset, vivi capti essent: nam et munitione praesidi ita coangustabantur ut eques spatio intercluso vix se defendere posset. Ex utroque genere pugnae complures sunt vulneribus adfecti, in quis etiam Clodius Arquitius; inter quos ita comminus
Abbreviated transcription (Latin):
pidanis concursu fatto cum qui legatos iugulasset lapidare et
eius manus intentare ceperunt illius opera se persse. Ita uix
periculo liberatus petit ab oppidanis ut ci liceret legatum ad ce¬
sarem proficisci uli se satisfacturum. potestate data cum inde
esset profectus presidio comparato cum benc magnam manum
fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppido esset reccptꝰ
ugulationem magnam fecit principibus qui sibi contrarii fu¬
issent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. hoc pre¬
terito tempore serui transfuge nunciauerunt oppidanorum bo¬
na uendidere necui extra uallum liceret exire nisi discinctus.
Idcirco ꝙ ex quo die oppidum a teuga esset captum metu contͥ
ritos fugere complures in beturiam neq sibi ullam spem uicto¬
rie prepositam habere ut si qui ex nostris tranffugerent in lenẽ
cepit. Hic dum inopere nostri distenti essent complures ex su¬

Expanded text:
pidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et pidanis concursu facto eum qui legatos iugulasset lapidare et ei manus intentare coeperunt: illius opera se perisse. Ita vix periculo liberatus petiit ab oppidanis ut ei liceret legatum ad Caesarem proficisci: illi se satisfacturum. Potestate data cum inde esset profectus, praesidio comparato, cum bene magnam manum fecisset et nocturno tempore per fallaciam in oppidum esset receptus, iugulationem magnam facit principibusque qui sibi contrarii fuissent interfectis oppidum in suam potestatem recepit. — Hoc praeterito tempore servi transfugae nuntiaverunt oppidanorum bona venire neque extra vallum licere exire nisi discinctum, idcirco quod ex quo die oppidum Ategua esset captum metu conterritos compluris profugere Baeturiam; neque sibi ullam spem victoriae propositam habere et, si qui ex nostris transfugerent, in levem coepit. Hic dum in opere nostri distenti essent, complures ex su
Abbreviated transcription (Latin):
securi homines.lxxiiii. qui dicebantur fautores cesaris uictorie
reliquos in oppidum uissit deduci ex quibus effugerunt .cxx. et
ad cesarem uenerunt. hoc pretento tempore qui in oppido arti¬
cula bursauolenses capti sunt legati et profecti sunt cum nostris
uti rem gestam burs auolensibus referrent qui desperarent de gn
pompeio cum uiderent hospites iugulari. Preterca multa scclera
ab hiis fieri qui presidii causa ab hus reciperentur qui ad oppidũ
uenissent nostri qui fuissent equites.r. et senatores non sunt au¬
s̃i introire in oppidum preterꝙͣ qui eius ciuitatis fuissent illi p̾
sidio insecuti ex aduersione legatos ugularunt. duo reliqui ex
cis fugerunt. Cesari rem gestam detulerunt et speculatores adop¬
pidum ateguam miserunt qui cum certum comperissent legato¬
rum responsa ita esse gesta quemadmodum illi retulissent ab op¬

Expanded text:
percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, percussit homines LXXIIII, qui dicebantur esse fautores Caesaris victoriae, reliquos rursus in oppidum iussit deduci; ex quibus effugerunt CXX et ad Caesarem venerunt. § 22 Hoc praeterito tempore, qui in oppido Ategua Ursaonenses capti sunt legati profecti sunt cum nostris uti rem gestam Ursaonensibus referrent; quid sperarent de Cn. Pompeio, cum viderent hospites iugulari, praeterea multa scelera ab eis fieri qui praesidi causa ab eis reciperentur. Qui cum ad oppidum venissent, nostri, qui fuissent equites Romani et senatores, non sunt ausi introire in oppidum, praeter quam qui eius civitatis fuisidio insecuti ex aversione legatos iugularunt. Duo reliqui ex eis fugerunt et Caesari rem gestam detulerunt . . .57 et speculatores ad oppidum Ateguam miserunt. Qui cum certum comperissent legatorum responsa ita esse gesta quemadmodum illi rettulissent, ab op
Abbreviated transcription (Latin):
cisq ita imperauisse ut diligentia adhibita perquirerent qui es¬
sent suarum partium itemq aduersariorum uictorie fautores.
hoc pretento tempore in oppido quod fuit captum seruus est de¬
prehensus in cuniculo quem supra demonstrauimus dominu
uigulasse: Is uiuus est combustus. idemq temporis centurione
loricati xiii. ad ces arem transfugerunt ex legione uernacula
et equites nostri cum aduersariorum cquitibus congressi sunt
et saucii aliquot occiderunt. Leui armatura ea nocte speculatores
prehensi tres serui et unus ex legione uernacula. serui sunt in cru¬
ce sublati: militi ceruices abscise. Postero die cquites cum leui ar¬
matura ex aduersariorum castris ad nos transfugerunt et eo
tempore circiter xi. equites adaquatores nostros excucurrer̃t
nonnullos interfecerunt item alios uiuos adduxrerunt. Ex cqui¬
tibus capti sunt equites octo. In sequenti die pompeius percussit

Expanded text:
eisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui eseisque ita imperavisse, ut diligentia adhibita perquirerent qui essent suarum partium itemque adversariorum victoriae fautores. Hoc praeterito tempore in oppido quod fuit captum servus est prensus in cuniculo quem supra demonstravimus dominum iugulasse; is vivus est combustus. Idemque temporis centuriones loricati VIII ad Caesarem transfugerunt ex legione vernacula, et equites nostri cum adversariorum equitibus congressi sunt, et saucii aliquot occiderunt levi armatura. Ea nocte speculatores prensi servi III et unus ex legione vernacula. Servi sunt in crucem sublati, militi cervices abscisae. § 21 Postero die equites cum levi armatura ex adversariorum castris ad nos transfugerunt. Et eo tempore circiter XL equites ad aquatores nostros excucurrerunt, non nullos interfecerunt, item alios vivos abduxerunt; e quibus capti sunt equites VIII. Insequenti die Pompeius securi
Abbreviated transcription (Latin):
uiam oppressam et iugulatam. he preterea tempore tabeule de
muro sunt deiecte in quibus scriptum est inuentum. L.minutius
cesari si michi uitam tribius quoniam a En pompeio sum deser¬
tus qualem me illi prestiti tali uirtute et constantia futurum me
esse in te prestabo. Eodem tempore oppidanorum legati qui antea
exierant. cesarem adierunt si sibi uitam concederet sese insequen¬
ti dic oppidum esse dedituros. Quibus respondit se cesarem esse
fidemq prestaturum. ita ante diem .xi. kalend̾ man oppito poti¬
tus imperator est appellatus. Et pompeuis ex perfugis cumde¬
ditionem oppidi factam esse scisset castra mouit ucubim uersus
Sed circum ea loca castella disposuit et muniuonibus se conti¬
nere cepit. Cesar mouit et propius castra castris contulit. Eodẽ
temporc manc loricatus unus ex legione uernacula ao nos tr̃as¬
fugit et nuntiauit pompeiun oppidanos ueubenses conuocasse

Expanded text:
illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de illam oppressam et iugulatam. Hoc praeterea tempore tabellae de muro sunt deiectae, in quibus scriptum est inventum: 'L. Munatius Caesari. Si mihi vitam tribues, quoniam ab Cn. Pompeio sum desertus, qualem me illi praestiti tali virtute et constantia futurum me in te esse praestabo'. Eodem tempore oppidani legati qui antea exierant Caesarem adierunt: si sibi vitam concederet, sese insequenti luce oppidum esse dedituros. Quibus respondit se Caesarem esse fidemque praestaturum. Ita ante diem XI. Kalendas Martias oppido potitus imperator est appellatus. § 20 Quod Pompeius ex perfugis cum deditionem oppidi factam esse scisset, castra movit Ucubim versus et circum ea loca castella disposuit et munitionibus se continere coepit: Caesar movit et propius castra castris contulit. Eodem tempore mane loricatus unus ex legione vernacula ad nos transfugit et nuntiavit Pompeium oppidanos Ucubensis convocasse
Abbreviated transcription (Latin):
tabellaru cuis deprehensi qui ad oppidum ueniebant quorum lit¬
teras cesar oppidanis obiccit et qui uitam sibi peteret uissit tur¬
rem ligneam oppidanorum incendere. eosi fecisset ei se promisit
omnia concessurum quod difficile erat factu ut eam turrem si¬
ne pericuo quis incenderet. Ita fune eruto delig̾ cum propius
accessisset ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nun¬
tiauit pompeium et labienum de iugulationc oppitanorum indi¬
gnatos esse. uigilia secunda propter multiturdinem telorum tur¬
ris uignea que nostra fusset abimo uitium fecit usq ad tabula¬
tum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnare
acerrime turrim nostram ut superiorem incenderent idcirco ꝙ
uentum opptoani sccundum habuerunt. Insequenti luce mater¬
familias de muro se proiecit et ad nos transilut dixitq se cum
familia constitutum habuisse ut una transfugerent adcesarez

Expanded text:
tabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum littabellarii eius deprensi qui ad oppidum veniebant: quorum litteras Caesar oppidanis obiecit et, qui vitam sibi peteret, iussit turrem ligneam oppidanorum incendere; id si fecisset, ei se promisit omnia concessurum. Quod difficile erat factu, ut eam turrem sine periculo quis incenderet. Ita fune crura deligatus,52 cum propius accessisset, ab oppidanis est occisus. Eadem nocte transfuga nuntiavit Pompeium et Labienum de iugulatione oppidanorum indignatos esse. § 19 Vigilia secunda propter multitudinem telorum turris lignea, quae nostra fuisset, ab imo vitium fecit usque ad tabulatum secundum et tertium. Eodem tempore pro muro pugnarunt acerrime et turrim nostram ut superiorem incenderunt, idcirco quod ventum oppidani secundum habuerunt. Insequenti luce materfamilias de muro se deiecit et ad nos transsiliit dixitque se cum familia constitutum habuisse ut una transfugerent ad Caesarem;
Abbreviated transcription (Latin):
tempore signifer delegione prima transfugit et nunciauit quo dic
equestre prelium factum esset suo signo perisse homines.xxxu.
neq licere castris. En. pompeii nunciari neq dici perisse quemꝙͣ
scriius cuius dominus incesaris castris fuisset urorem et filium in
oppido reliquerat dominum iugulauit et ita clam cesaris presidi¬
is inpompei castra discessit et inditium gloria descriptum misit
per quod certior fieret cesar que in oppido ad defendendum compa¬
rentur. Ita utteris acceptis cum in oppidum reuertissent qui mitte¬
re giandem inscriptam solebant: insequenti tempore duo iusita¬
ni fratres transfuge nuntiarunt. . pompeium contionem habu¬
isse quoniam oppido subsidio non posset uenire noctu ex aduersa¬
riorum conspectu se deducerent ad mare uersum unum respon¬
disse ut potius ad dimicandum desceirderent ꝙͣ signum fuge o¬
stenderent tum qui ita locutus esset ugulatum. Eodem tempõe

Expanded text:
tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die tempore signifer de legione prima transfugit, et innotuit, quo die equestre proelium factum esset, suo signo perisse homines XXXV, neque licere castris Cn. Pompei nuntiare neque dicere perisse quemquam.50 Servus, cuius dominus in Caesaris castris fuisset — uxorem et filios in oppido reliquerat — dominum iugulavit et ita clam a Caesaris praesidiis in Pompei castra discessit . . . et indicium glande scriptum misit, per quod certior fieret Caesar quae in oppido ad defendendum compararentur. Ita litteris acceptis, cum in oppidum revertisse qui mittere glandem inscriptam solebat.51 . . . Insequenti tempore duo Lusitani fratres transfugae nuntiarunt quam Pompeius contionem habuisset: quoniam oppido subsidio non posset venire, noctu ex adversariorum conspectu se deducerent ad mare versum; unum respondisse ut potius ad dimicandum descenderet quam signum fugae ostenderet; eum qui ita locutus esset iugulatum. Eodem tempore
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis constantiam in tua uictoria non illius calamitate pre¬
starem cuius funeste laudes quippe ad hanc fortunam recrderũt
ut consules romani indigentes presidu et propter patrie luctu¬
osam pernitiem dedimur hostium numero qui neq in ulus pro¬
spera acie primam fortunam neq in aduersa secundam obtinuimꝰ¬
uictoriam. Qui legionum tot impetus sustentassent nocturnis
diurnisq operibus gladiorum ictus telorumq missus expectan¬
tes uicti et deserti a pompeio tua uirtute superati salutem a tua cle¬
mentia deposcimus petimusq ut qualem ait alus gentibus me
prestitisti similem in ciuium deditione prestabo. Remissis legatis
cum ad portam uenisset tiberius tullius et eum introeuntem.S.
anconius insecutus esset reuertit ad portam et hominem appre¬
hendit. Quod tiberius cum fieri animaduerat sunuiq pugionẽ
couxisset manumcus incrdit ita refugerunt ad cesarem. Eodemq

Expanded text:
virtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praevirtutis constantiam in tua victoria, non in illius calamitate praestarem. Cuius funestae laudes quoniam ad hanc fortunam reciderunt ut cives Romani indigentes praesidi simus et propter patriae luctuosam perniciem demur hostium numero, qui neque in illius prospera acie primam fortunam neque in adversa secundam obtinuimus,45 qui legionum tot impetus sustentantes, nocturnis diurnisque operibus gladiorum ictus telorumque missus exceptantes, relicti et deserti a Pompeio, tua virtute superati salutem a tua clementia deposcimus petimusque ut . . .'47 'qualem gentibus me praestiti, similem in civium deditione praestabo.' § 18 Remissis legatis, cum ad portam venissent, introiit Tib. Tullius; et cum introeuntem Catonem Antonius insecutus non esset, revertit ad portam et hominem apprehendit. Quod Tiberius cum fieri animadvertit, simul pugionem eduxit et manum eius incidit. Ita refugerunt ad Caesarem. Eodemque
Abbreviated transcription (Latin):
pei presidia se reciperent. nam ꝙ existimabat cos posse conatu
efficere nocte tota ultra ibat flumen salsum in acie quod factum
licet et nec opinantibus nostris esset gestum tamen uirtute freti re¬
pulsos multisq uulnenbus affectos oppido represserunt preda ar¬
misq eorum sunt potiti uiuosq aliquos ceperunt qui postero die
sunt interfecti. Eodemq tempore transfuga nuntiauit ex oppido
iunium qui in cuniculo fuisset uigulatione oppidanorum facta
clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse. Nam eos nichil
meruisse quare tali pena afficerentur qui cos ad aras et focos suos
recepissent cos hospitium scelere contaminasse. Multa preterea
dixisse qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecis¬
se. Ita postero die tullius legatus cum catone lusitano uenit et
apud cesarem uerba fecit. Utinam quidem du immortales fecis¬
sent ut tuus potius miles ꝙͣ. En. pompeu factus essem et hanci

Expanded text:
esidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum esidia Pompei se reciperent: nam quod existimabat eos posse conatum efficere, nocte tota ultra ibat flumen Salsum in acie. Quod factum licet nec opinantibus nostris esset gestum, tamen virtute freti repulsos multisque vulneribus adfectos oppido represserunt, praedam armaque eorum sunt potiti vivosque aliquos ceperunt, qui postero die sunt interfecti. Eodemque tempore transfuga nuntiavit ex oppido Iunium, qui in cuniculo fuisset, iugulatione oppidanorum facta clamasse facinus se nefandum et scelus fecisse; nam eos nihil meruisse quare tali poena adficerentur qui eos ad aras et focos suos recepissent, eosque hospitium scelere contaminasse; multa praeterea dixisse: qua oratione deterritos amplius iugulationem non fecisse. § 17 Ita postero die Tullius legatus cum Catone at Antonio venit et apud Caesarem verba fecit: 'Utinam quidem di immortales fecissent ut tuus potius miles quam Cn. Pompei factus essem et hanc