comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tum ĩ medio aquaꝵ ⁊ sit diuidens genesi
ymaginẽ ⁊ simslitudinẽ nr̃am ⁊ fecit d̾s homi¬
nẽ ad ymaginem dei fecit eum Itẽ ingenesi
Et dycit ei angłs dñi. Agar antilla sare.Uñ
uenis ⁊ quouadis. ⁊ dixit. a fatie dñe mee sare
eggo recedo. dixit aũ ei angłs dñi. Reuertere ad
dñam tuam ⁊ humiliare sub manib eius. Et
dixit ei angłs dñi. Replens replebo semẽtuũ
et nõ numerabit᷑ amultitudine. qr exaudiuit
dñs humilitatẽ titam. Et uocauit nom̃ dñi st̃¬

Expanded text:
tum in medio aquae et sit diuidens inter amaginem et similitudinem nostram. et fecit deus hominem, ad imaginem -dei fecit eum. Item illiEt dixit ei angelus domini: agar, ancilla sarrae, unde uenis? et quo uadis? et dixit: a facie dominae meae sarrae ego recedo. dixit autem ei angelus domini : reuertere ad dominam tuam et humilia te sub manibus eius. et dixit ei angelus domini: replens replebo semen tuum et non numerabitur a multitudine w- quia exaudiuit demimus humilitatem tuam - et noesait nomen dei
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm inuacuam inducant᷑. Quod quia nõ xp̃o
s illis obest addidit Agr̃a excidistis. Cum enĩ
hoc agat gr̃a xp̃i ut illi qui debitores erant opi
legis liberarentur. Hoc debito isti ingrati tante
gr̃e debitores eẽ uolunt uniu̾se legis fatiende
Non dun aũ erat fcm. s qr uoluntas mon̾i
ceꝑati ita płis ꝙ locis loquitur qiͣ fcm̃ sit. Nos
enĩ inquit sp̃u exfide spem iustitie expectam.
In quo demonstrat ea ꝑtinere ad fidem xp̃i

Expanded text:
quam in vacuam inducantur. Quod quia non Christo, quam in vacuam inducantur. Quod quia non Christo, sed illis obest, addidit, a gratia excidistis. Cum enim hoc agat gratia Christi, ut illi qui debitores erant operum Legis, liberentur hoc debito; isti ingrati tantae gratiae, debitores esse volunt universae Legis faciendae. Nondum autem erat factum; sed quia voluntas moveri coeperat; ita plerisque locis loquitur quasi factum sit. Nos enim, inquit, spiritu ex fide spem justitiae expectamus. In quo demonstrat ea pertinere ad fidem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
obserua tionũ carnalium qͣmuis sublege di
tamẽ carnalem ppłm seruilit᷑ alligantiũ. xp̃m
S illo modo quo eos isti uolebant tircũcidi .i.
ut in carnis circũcisione ponerent spem salutis.
Non enĩ timotheo nõ ꝓfu̾it xp̃c. quia paulush
ip̃e illum iam xp̃ianũ iuuenẽ circũcidit. fecit
autẽ pp̃ scandalũ suoꝵ nicħ simulans om̃ino.
sed exilla in differentia qua dicit. Qircũtisio
cisio ei qui salutem in illa ẽẽ nõ credit. scd̃m
legis fatiende. Quod ideo ait.Ut ul terrore tam
ĩnumerabiltum obseruationuĩ que islegisoꝑib
scripte sũt. ne om̃s implere cogerentur. qd̾ nec
ip̃i iudei. nec parentes eoꝵ implere potuerunte
se abhiis quib eos isti subiugare cupiebant
ficamini. Hec est illa ꝓscriptio qua xp̃m ꝓ
scriptũ suꝑuis dixetit. ut cũ isti euaciantur¬
a xp̃o .i. xp̃c ab eis tanqͣm apossessiorre qͣm te¬
nebat abscedit oꝑa legis in eam possõnem tan¬

Expanded text:
observationum carnalium, quamvis sub Lege Dei, observationum carnalium, quamvis sub Lege Dei, tamen carnalem populum serviliter alligantium. Chrisidantur: sed illo modo, quo eos isti volebant circumcidi, id est, ut in carnis circumcisione ponerent spem salutis. Non enim Timotheo non profuit Christus, quia Paulus ipse illum jam christianum juvenem circumcidit: fecit autem hoc propter scandalum suorum , nihil simulans omnino, sed ex illa indifferentia qua dicit, Circumcisio la circumcisio ei qui salutem in illa esse non credit. SecundLegis faciendae. Quod ideo ait, uinnumerabilium observationum, quae in legis operibus scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei nec parentes eorum implere potuerunt, se ab his, quibus eos isti subjugare cupiebant.ficamini. Haec est illa proscriptio qua Christum proscriptum superius dixerat , ut cu Christus ab eis tanquam a possessione quam tenebat, abscedit, opera Legis in eam possessionem tan
Abbreviated transcription (Latin):
filios eẽ. ⁊ sic ꝑsecutionem passum ysaac ab
et filius eiꝰ. necͣ heres eẽ possit cũ filio libere.
Nos aũ inquit fr̃es. nõ sumꝰ antille filii s lib̾e
ca enĩ libertas nũc maxime opponenda ẽ. ser¬
uitutis iugo quo in oꝑib legis tenebantur
accomodatius enĩ diceret surgite. S qd̾ addidit
Et ne it̾m seruitutis uigo aitineamini. qñ¬
quidẽ hic nillũ aliud iugũ potest intelligi
quo eos actineri uelit. insi cireũcistonis tali¬
umq obseruationũ iudaicaꝵ. Ita enĩ ⁊ seqr
quod ait. ne it̾m seruitutis iugo attineamin
cũ ad eos scrcbat qui iudei numqm̃ fuerant.
Nam hoc aitutiꝙ ne cutũtidantur. s ĩ mirum
hic declaratur ⁊ confirmatur illa sm̃ia de qua
suꝑuis dispu tauimꝰ. Quid enĩ aliud hoc loco
gentib dicat nõ inuenio nsi ut ꝓsit illis qd̵
a seruitute suꝑstitionis sue ꝑfidem xp̃i libe¬
rati sunt: ne iterũ serui eẽ uelint sub iugo

Expanded text:
filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab filios esse: et sic persecutionem passum Isaac ab et filius ejus, nec haeres esse possit cum filio liberae. Nos autem, inquit, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae. Ea enim libertas nunc maxime opponenda est servitutis jugo, quo in operibus Legis tenebantur,accommodatius enim diceret, Surgite. Sed quod addidit, Et ne iterum servitutis jugo attineamini, quandoquidem hic nullum aliud jugum potest intelligi, quo eos attineri nolit, nisi circumcisionis taliumque observationum Judaicarum; ita enim et sequitur,quod ait, ne iterum servitutis jugo attineamini; cum ad eos scribat qui Judaei nunquam fuerant? Nam hoc agit utique, ne circumcidantur. Sed nimirum hic declaratur et confirmatur illa sententia de qua superius disputavimus. Quid enim aliud hoc loco Gentibus dicat, non invenio, nisi ut prosit illis quod a servitute superstitionis suae per fidem Christi liberati sunt, ne iterum servi esse velint sub jugo
Abbreviated transcription (Latin):
Et huiꝰmodi enim debita sicut cetera in eoꝵ qͥb
debentur potestate consistunt. Cui potestati qui
fraudẽ nõ facit ille castitatis conlugalis uira cu¬
stodit. Senectus aũ parentũ ysaat ad eam signi¬
ficatoẽm ualet. qm̃ noui testam̃ti ppłs qͣmuis
sit nouus. p̃destinatio tñ eius apud d̾m. ⁊ ip̃a
ieism celestis antiqua est. Unde ⁊ ioħes ad patres
dicit. Scribo itobis patres. qm̃ cognouistis quod
erat abinitio. Carnales aũ qui sũt meccłia ex
quib hereses ⁊ scismata fiunt exeiuiangłio qui¬
dem exenuangłio nascendi acceperunt. sed car¬
ualis ercor quo concepti sunt. ⁊ quẽ secũ tra¬
hunt nõ refertur ad antiquitatẽ u̾itatis. ⁊
ideo de matre adolescentisla. ⁊ de patre sene
sine ꝓmissione nati sũt. qr ⁊ dñs nõ nisi ob
antiquitatẽ ueritatis in apocalipsi albo capite
apparuit. Nati sũt ergo tales exoccasione anti¬
que ueritatis ĩ nouitio temꝑaliq mendatio.
dicit ergo nos apłs scd̃m ysaac ꝓmissionis

Expanded text:
Et hujusmodi enim, debita, sicut caetera, in eorum quibus debentur potestate consistunt. Cui potestati qui fraudem non facit, ille castitatis conjugalis jura custodit. Senectus autem parentum Isaac ad eam significationem valet, quoniam Novi Testamenti populus quamvis sit novus, praedestinatio tamen ejus apud Deum, et ipsa Jerusalem coelestis antiqua est. Unde et Joannes ad Parthos dicit: Scribo vobis, patres, quoniam cognovistis quod erat ab initio . Carnales autem qui sunt in Ecclesia, ex quibus haereses et schismata fiunt, ex Evangelio quidem occasionem nascendi acceperunt; sed carnalis error quo concepti sunt, et quem secum trahunt, non refertur ad antiquitatem veritatis: et ideo de matre adolescentula, et de patre sene sine repromissione nati sunt. Quia et Dominus non nisi ob antiquitatem veritatis in Apocalypsi albo capite apparuit . Nati sunt ergo tales ex occasione antiquae veritatis in novitio temporalique mendacio. Dicit ergo nos Apostolus secundum Isaac promissionis
Abbreviated transcription (Latin):
filii estis inquit. misit deus sp̃m filii sui ĩ corda
nra clamantẽ asta pater. duo sunt u̾ba q̃ posu¬
it. ut post̾iore int̾pretaretut pͥmum. ams hocẽ
alba qd̾ pater. Eleganter aũ intelligitur. ñ fru¬
stu duaꝵ linguaꝵ u̾ba posuisse idem sig̃cantia.
pp̃ uniũsum ꝓpĩm qui de iuideis ⁊ degentib
inunitatem fidei uocatus ẽ. ut hebreum uet̃bũ
ad iudeos. grecum ad gentes. itͥusꝙ tam̃ uerbi
eadem significatio ad eiusdẽ fidei. spt ꝙ imitatẽ
de pace in xp̃o uideoꝵ gentium q tractatur ħ ditit.
Non enĩ accepistis sp̃m seruitutis it̾m intimore

Expanded text:
filii estis, inquit, misit Deus Spiritum Filii sui in corda filii estis, inquit, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater. Duo sunt verba quae posuit, ut posteriore interpretaretur primum: nam hoc est, Abba, quod Pater. Eleganter autem intelligitur non frustra duarum linguarum verba posuisse idem significantia, propter universum populum, qui de Judaeis et de Gentibus in unitatem fidei vocatus est: ut hebraeum verbum ad Judaeos, graecum ad gentes, utriusque tamen verbi eadem significatio ad ejusdem fidei spiritusque unitde pace in Christo Judaeorum Gentiumque tractatur, hoc dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd̃ pater. noc dicit accipiamꝰ. s recipiamits.
ut significaret hoc nos amisisse madam exqͦ
mortales sumus. Hoc ergo qd̾ ait. ut eos qui
sub lege erant redimeret. ⁊ ad liberandũ eũ
ppłm ꝑtinet qui ꝑuislus sub pedagogo serui¬
obat. ⁊ refertur adid qd̾ dixit. fcm sub lege.
sllud aũ qd̃ aitnt ad optionẽ fllioꝵ recipiamꝰ
refertur ad id qd̃ dixit. fcm̃ exmuliere. Hinc
enĩ adoptionem recipimnus. qd̃ ille unicus
nõ declignatus ẽ ꝑticipationẽ nature nr̃e. fẽs
exmuliere. ut nõ solum unigenitus eẽt. ubi fr̃ẽs
nõ ht̃. sed ⁊̃ pͥmogenitus ĩmisttis fr̃ib fieret.
duo enĩ ꝓposuit. fcm ex misliere. ftm̃ sub lege
s mutato ordine respondit. iam illũ ppłm ad¬
sungens. qui ꝑuulus sub ꝓcuratorib ⁊ auctori¬
b seruiebat .i. elem̃tis huiꝰ mundi. ne putarent
se nõ ẽẽ filios. qr nõ erant sub pedagego. Qm̃ aũ

Expanded text:
est quod Pater. Nec dixit, accipiamus; sed, recipiamus: est quod Pater. Nec dixit, accipiamus; sed, recipiamus: ut significaret hoc nos amisisse in Adam, ex quo mortales sumus. Hoc ergo quod ait, Ut eos qui sub Lege erant redimeret, et ad liberandum eum populum pertinet, qui parvulus sub paedagogo serviebat; et refertur ad id quod dixit, factum sub Lege. Illud autem quod ait, ut adoptionem filiorum recipiamus, refertur ad id quod dixit, factum ex muliere. Hinc enim adoptionem recipimus, quod ille Unicus non dedignatus est participationem naturae nostrae, factus ex muliere, ut non solum Unigenitus esset ubi fratres non habet, sed etiam Primogenitus in multis fratribus fieret . Duo enim proposuit, factum ex muliere, factum sub Lege: sed mutato ordine respondit. 31. Ib. IV, jungens, qui parvulus sub procuratoribus et actoribus serviebat, id est, elementis hujus mundi, ne putarent se non esse filios, quia non erant sub paedagogo, Quoniam autem
Abbreviated transcription (Latin):
randum ꝑmilum heredem sermientẽ exparte
legi tanquã pedagogo.⁊ exparte elenitis huiꝰ
mundi tanquã ꝓcuratorib ⁊ actorib. misit
deus inquit filium suũ. fc̃m ex muliere. muli¬
erem ꝓ femina posuit more locutionis hebreoꝵ
Nõ enĩ quia de eua dc̃m est. formauit eã in
muslierem. iam passa erat concubitus uiri. qͦs
nõ scrsbitur passa nisi cũ dimissi erant deꝑadi¬
so. scm̃ aũ dixit pp̃ susceptionẽ creature. quia
qui nascuntur exfemmnis nõ tunt exdeo nascũ¬
turꝰ. s tam̃ deus illos facit ut sic nasci possint
ut oẽm creaturam. fcm̃ asi sublege dixit. qr
et circumtisus ẽ. ⁊ hostia ꝓsllo legntima obla¬
ta ẽ. Nec mirum si ⁊ illa legis oꝑa sustinuit ex
bantur. qui ettam mortẽ sustinuit. ut exilla
ltberaret eos qui mortalitate tenebant᷑. ut ad¬
optionẽ inquit filioꝵ recipiamus. Ad optionẽ
p̃pea dicitut distuncte intelligamus unicũ d̾i

Expanded text:
randum parvulum haeredem, servientem, ex parte randum parvulum haeredem, servientem, ex parte Legi, tanquam paedagogo, ex parte elementis hujus mundi, tanquam procuratoribus et actoribus: Misit Deus, inquit, Filium suum factum ex muliere. Mulierem pro femina posuit, more locutionis Hebraeorum. Non enim quia de Eva dictum est, Formavit eam in mulierem , jam passa erat concubitum viri, quod non scribitur passa, nisi cum dimissi essent de paradiso. Factum autem dixit, propter susceptionem creaturae; quia qui nascuntur ex feminis, non tunc ex Deo nascuntur, sed tamen Deus illos facit, ut sic nasci possint, ut omnem creaturam. Factum autem sub Lege dixit, quia et circumcisus est, et hostia pro illo legitima oblata est . Nec mirum si et illa Legis opera sustinuit, ex bantur; qui etiam mortem sustinuit, ut ex ea liberaret eos qui mortalitate tenebantur. Ut adoptionem, inquit, filiorum recipiamus. Adoptionem propterea dicit, ut distincte intelligamus unicum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Queri aũ potest scd̃m hanc similitudinẽ sub
eem̃tis huł mundi ftierint uidei cũ islis per
legem qͣm acceperũt. Unus deus qui fecit celũ
et terram colendus cõmendaref. d pot̃ ẽẽ
gogum fecerit sub quo erat ille ppłs uideoꝵ. nũc
ꝑcuratores ⁊ actores dicat elementa mundi
sub quib seruiebant gentes ut filius ille ꝑuu
partim fuerit sub pedagogo legis temꝑe pueri¬
cie sue .i. ex ea parte qua de uiteis congregatusẽ
partim sub elem̃tis huiꝰ mundi quib tantẜ
ꝓcuratorib ⁊ actorib seruiebat exea parte qͣ
de gentib congregatus est.ut quod miscet apłs
ꝑsonami suam nõ dicens cũ eẽtis ꝑuuli sube¬
cum eẽmus ꝑuuli sub elem̃tis hꝰ mundi eram
seriuentes. nõ ꝑtineat ad significationẽ iudeoꝵ
ex quib paulus ꝯriginem ducit. s magis ad
decenter se potest ad nectere quib ad eingłitã¬
dum missus ẽ. Deinde iam dicit Ueniente ple¬
nitudine temꝑis d̾m misisse filiũ suũ ad ube¬

Expanded text:
quomodo secundum hanc similitudinem sub elementis hujus mundi fuerint Judaei, cum illis per legem quam acceperat unus Deus, qui fecit coelum et terram colendus commendaretur. Sed potest esse gogum fecerit, sub quo erat ille populus Judaeorum, nunc procuratores et actores dicat elementa mundi, sub quibus serviebant: ut filius ille parvibus congregatus est, partim fuerit sub paedagogo legis tempore pueritiae suae, id est, ex ea parte, qua de Judaeis congregatus est, partim sub elementis hujus mundi, quibus tanquam procuratoribus et actoribus serviebat, ex ea parte qua de gentibus congregatus est, ut quod miscet Apostolus personam suam. Non dicens, Cum essetis parvuli sub eCum essemus parvuli sub elementis mundi hujus eramus servientes, non pertineat ad significationem Judaeorum ex quibus Paulus originem ducit, sed magis ad decenter se potest adnectere, quibus ad evangelizan 4, 5. Deinde jam dicit, veniente plenitudine temporis Deum misisse Filium suum ad libe
Abbreviated transcription (Latin):
CxUIDomines insimilitudine stellaꝵ uocant
cxuii Homines malos canes uocari. cxuiii. Md
domus uł templũ homo appelletus cxix lum¬
bis sp̃italib hõiem debere eẽ p̾cmittũ e xc. Hõies
urontes uł campos uocari .c xxi. Qd̾ sp̃o imun¬
dus ist uicia. montes colles. bestie aues. petre.
gentes. lapides. spine nũccupant᷑.cxxiied̾ nõ
stodia muniam᷑. exxiiii Hominẽ nũccupan
partetem cxxu scõs homies sp̃italicibo uł pe¬
culo saturari c xxui. Aqͣm ut igne̾ ut ipłos
uł uitia mlccupari cxxuii. Qd̾ trocatus ad fidem
retro redire nõ debeatie ⁊xxuiii Qd̾ cliabolus ange¬
lus a deo fu̾it fcũs ⁊ post modum transgressionẽ
nuutatus sit. cixix desimilitudine cerui. cxxx.
quod pp̃si aque dicantut CRxi de fontib
dñicxceii enod aque sunt suꝑ celũ. cxxxiii.
de ebuetate ⁊ calice ire cxxxiiii. Quod dñs d̾s
hec iromẽ hebat .cxxxu. Hominẽ dei uocari ter
de pedib lauandis.c xlii Om̃ia ingłia uł ĩ

Expanded text:
CXVI. Homines in similitudine stellarum necari. CXVII. Homines malos canes uocari. CXVIII. Quod domus uel templum homo ipse dicatubis spiritalibus hominem debere esse praecinctum. CXX. Homines montes uel campos uocari. CXXI. Quod spiritus inmundi мet uitia , montes, colles, bestiae, aues, petrae, gentes, lapides, spinae nuncupentur. CXXII. Quod non stodia muniamur. CXXIID. Hominem nuncopari parietem. CXXV. Sanctos homines spiritali cibo uel poculo satiari. CXXVI. Aquam et ignem populos uel uitia nuncupari .CXXVII. Quod uocatus ad fidem retro redire non debeat. CXXVIII. Quod diabolus angelus a deo fuerit factus et postmodum transgressione mutatus sit. CXXVIIII. De similitudine carni. CXXX. Quod populi aquae dicantur. CXXXI. De fontibus domini. CXXXII. Quod aquae sunt super caelum.- CXXXIII. De ebrietate et calice irarum. CXXXIIII. Quod dominus deus hoc nomen habeat. CXXXV. Hominem dei uocari terrDe pedibus lauandis.- CXLII. Omnia in gloriam uel in
Abbreviated transcription (Latin):
temptu scłi. ui de timore dñi. uii de bono
patis ⁊ caritatis .uiii. De eo qd̾ ubiq sit d̾s.¬
ix. de eo quod nou̾it dñs ecculta cordis x
Iuste iudicandum.xi. Benefatiendũ piuꝑi
et nõ pignorandum.xii Senefatiendũ ui¬
due orphano ⁊ aduene.xiii Non retinendã
mercedem meidẽnarii. xiiii Non ledendum
infirmũ xu Non ambulandũ in dolo ut
upocrisi. xbi Non reddendũ malũ ꝓ malo. Ni
Remutendum frĩ qd̾ infr̃e deliquent. euii
mosinis .xxu. semꝑ orandum. pani deira
dei ⁊ iudicio uentupo. axxuii de resurtõne teui.
nõ maneat dnis inhiis quia mandatis enis
deuaueruntaoe Non suꝑandũ serñ dei detrat

Expanded text:
ni. VII. De bono pacis et caritatis. VIII. Quod ubique sit dominus. VIIII. Quod nouerit dominus occulta cordis. X. Iuste iudicandum. XI. Bene faciendum pauperi et non pignerandum. XII. Bene faciendam uiduae, orfano et aduenae. XIII. Non retinendam mercedem mercennarii. XlIII. Non laedendum infirmum. XV. Non ambulandum in dolo uel hypocrisi. XVI. Non reddendum malum pro malo. XVII. Remittendum fratri quod in fratrem deliquerit. XVIII.mosynis. XXV. Semper orandum. XXVI. De ira dei et iudicio uenturo. XXVII. De resurrectione. XXVIII. non maneat dominus in his qui a praeceptis eius deuiauerist XXX. Non superandum seruum dei detra
Abbreviated transcription (Latin):
Sine timore hominũ mandata d̾i p̃dicanda hox¬
uiii de stulto. lxxx ix. Iracundiã deponendam
xc. Qd̾ homo a deo fcũs huiꝰ genus ut natua
dicatur cuiꝰ opus fu̾it imitatus. xci Sapienter
respondendum u̾bum interroganti .xc. ii de ser
uurde auaricia xcix de satrificio sp̃itali. Cent̃¬
Qd̃ unusqͥsq suo oꝑe iudicetur s i Qd̾ dñs in¬

Expanded text:
Sine timore hominum mandata dei praedicanda. LXXXVIII. De stulto. LXXXVIIII. Iracundiam deponendam. XC. Quod homo a deo factus huius genus uel natura dicatur, cuius opus fuerit imitatus. XCI. Sapienter respondendum uerbum interroganti. XCII. De seruoVIII. De auaritia. XCVIIII. De sacrificio spiritali. C. Quod unusquisque suo o
Abbreviated transcription (Latin):
passus fu̾it. stigmata hr̃e daicatur. ⁊ ideo in
iure manu missionis inferioris ẽ ordinis. ñt
ergo apłs stigmata uoluit appellare. quasi
erat eccłiam xp̃i. Het sibi retribui cognoue¬
allũ ananias tanqmͣ ꝑsecutorem xp̃i anoꝵ
formidaret. Ego illi ostendam inquit que
oporteat eũ pati ꝓ uoĩe meo. Werumptam̃
p̃p remissionem pͥeccatoꝵ in qua baptitatus

Expanded text:
passus fuerit, stigmata habere dicatur; et ideo in jure manumissionis, inferioris est ordinis. Nunc ergo Apostolus stigmata voluit appellare, quasi erat Ecclesias Christi, haec sibi retribui cognoveillum Ananias tanquam persecutorem Christianorum formidaret, Ego illi ostendam, inquit, quae oporteat eum pati pro nomine meo . Verumtamen propter remissionem peccatorum, in qua baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
accidit. dilectione quidem talem suscipis actio¬
nem ⁊ ad eam corde dilc̃onis accecłis. sed inter
agendum surrepserat aliquid dum tͥ resistit᷑
qd̾ te auferat ab hominis uitio ꝑcirtiendo. ⁊ ip̃i
homini fatiat infestum postea te lacrimis la¬
uantem h̃i puluerem multo salubrĩ memi¬
nisse oportebit qmͣ nõ debeamus suꝑaltoꝵ suꝑ¬
bire peccata. qñ in ip̃a eoꝵ obiurgatione peccam
cũ falus nos ira pectatis iratos qm miseria
inqua dilcõne dicit alio loco idem apłs recapitu¬
lari om̃ia mandata legis. Manifestum ẽ ⁊ illã
scriptirrã que priori ppło data ẽ. legem xp̃i eẽ.
qͣm uenit impłe caritate que nõ implebatur
timore. satem gͥ scriptura ⁊ idem mandatum
cũ bonis terrenis inhiantes p̾mit seruos testa¬
m̃tum uetus cũ iubona eterna flagrantes engti
liberos testam̃tum nouũ uocetur. Si enĩ aliqͥs

Expanded text:
accidit, dilectione quidem talem suscipis actioaccidit, dilectione quidem talem suscipis actionem, et ad eam corde dilectionis accedis, sed inter agendum subrepserit aliquid, dum tibi resistitur, quod te auferat ab hominis vitio percutiendo, et ipsi homini faciat infestum; postea te lacrymis lavantem hujusmodi pulverem, multo salubrius meminisse oportebit, quam non debeamus super aliorum superbire peccata, quando in ipsa eorum objurgatione peccamus, cum facilius nos ira peccantis iratos, quam miserin qua dilectione dicit alio loco idem apostolus, recapitulari omnia mandata Legis : manifestum est etiam illam Scripturam, quae priori populo data est, Legem Christi esse, quam venit implere charitate , quae non implebatur timore. Eadem igitur Scriptura et idem mandatum, cum bonis terrenis inhiantes premit servos, Testamentum Vetus; cum in bona aeterna flagrantes erigit liberos, Testamentum Novum vocatur. 59. Ib. VI,
Abbreviated transcription (Latin):
dolentium. nec cõmouetur curantis ammus
nec quiescit manus. Medicine aũ celestis mi¬
istri aut ꝑ odioꝵ trabem cernere stipulam ĩ
ccislo frĩs uolunt. aut tollerabali mortẽ ind̾e
peccantis. qmͣ indignantis u̾bum audire. Quod
nõ ita accidisset qd̾ tam sanũ animũ curando
alt̾ius aninto adhiberemus qm sants manĩb
exammnantes nt̃am consctam liquido nob̃ corã
deo responderimus dilectione nos facere. Qd̾ si
gueris ⁊̃ lacerauerint animũ. si adhuc ille par
te sanari posse uidebitur. nicħ respondeas donec
saneris prior. ne forte carnalib motib tus
ad nocendum consentias. ⁊ exhibeas lingitam
tuam arma miquitatis peccato ad roddendum
malũ ꝓmalo. aut maledictũ ꝓmaledicto. qͥs¬
quid enł lacerato auimo dixens pumientis ẽ.¬
spetie maledc̃i soniterit. si meminetis sensenis¬
ꝙ te ingladio uerbi dei liberatorem homini ẽ
uelle ab obsidione uitioꝵ qd̾ si forte ut płmtq

Expanded text:
dolentium nec commovetur curantis animus, dolentium nec commovetur curantis animus, nec quiescit manus. Medicinae autem coelestis ministri, aut per odiorum trabem cernere stipulam in oculo fratris volunt , aut tolerabilius mortem videre peccantis, quam verbum indignantis audire: quod non ita accidisset, si tam sanum animum curando alterius animo adhiberemus, quam sanis manibus examinantes nostram conscientiam, liquido nobis coram Deo responderimus, dilectione nos facere. Quod sigueris, laceraverint animum; si adhuc ille per te sanari posse videbitur, nihil respondeas donec saneris prior: ne forte carnalibus motibus tuis ad nocendum consentias, et exhibeas linguam tuam arma iniquitatis peccato ad reddendum malum pro malo, aut maledictum pro maledicto . Quidquid enim lacerato animo dixeris, punientis especie maledicti sonuerit, si memineris senserisque te in gladio verbi Dei, liberatorem hominis esse velle ab obsidione vitiorum. Quod si forte, ut plerumque
Abbreviated transcription (Latin):
ita intelligendum ẽ. ut tu oportimitatẽ õmo ñ
deseras. ⁊ sic accipias qd̾ dc̃m est. importune ut
alli uidearis importimus. qui nõ libent̾ audit q̃
dicunt᷑ in eũ. Tutam̃ scias hoc illi eẽ oportunũ
et dilconem curamꝙ sanitatis eiꝰ animo teneas
mansueto. ⁊ modesto ⁊ frat̾io. Multi enĩ postea
cogitantes q̃ audiernt ⁊ qm iuste audierint
ip̃isis grauiꝰ ⁊ se uerius arguerũt. ⁊ qͣmius pet¬
turbatiores a medico uid̾entur abscedere paula¬
tim uerbi iugore in mettullas penetrante sana¬
ti suntiqd̃ nõ fieret si semꝑ expectaremꝰ ꝑiclitantẽ
putrescentib m̃bris qñ eum liberet aut secari ꝙ
lentes ligati fuerunt. plures enĩ resistentes ⁊mori
se malle clamantes. qmͣ illo curari modo uix
lingua ip̃a eoꝵ pelicta libera om̃ib menbris cõ¬
struxerunti nec ad siuĩ. neꝙ adreluctantis. sed ip̃iꝰ
artis arbitͥum. Quoꝵ tamen nocib conuicisq

Expanded text:
ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non ita intelligendum est, ut tu opportunitatem omnino non deseras, et sic accipias quod dictum est, importune, ut illi videaris importunus, qui non libenter audit quae dicuntur in eum; tu tamen scias hoc illi esse opportunum, et dilectionem curamque sanitatis ejus animo teneas mansueto, et modesto, et fraterno. Multi enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentur abscedere, paulatim verbi vigore in medullas penetrante, sanati sunt: quod non fieret, si semper exspectaremus periclitantem putrescentibus membris, quando eum liberet aut uri aut slentes ligati fuerint. Plures enim resistentes, et mori se malle clamantes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sed ad ipsius artis arbitrium: quorum tamen vocibus conviciisque
Abbreviated transcription (Latin):
Importunitas enĩ oportunitati uttq contͣria
est. neq om̃ino ullũ medacam̃ĩtum sanat. nisi
qd̃ oportune adhibueris. Qm̃qͣm ergo ⁊ sic
possit distrngui ĩsta oportune ut alius sit sẽ¬
sus. importune argne. deiide cet̾a contexant᷑.
hortare. icrepa. cũ om̃i longanimitate ⁊ doctri¬
na ut tunc oportunus sentiaris cũ ĩstas edificã¬
do. Cum aut desteuis arguendo. ñ cures ⁊ si impoi¬
timus udearis. si hoc est talib importunũ ita duo
que secuntur ad duo suꝑiora possunt stgillatim
referri. Hortare cũ oportune instas. increpa cũ
importune arguis. Deinde cet̾a duo siłr. s conũso
ordine referuturcũ om̃i longanmitate ad su¬
stinendas indignatões eoꝵ quos destruis ⁊ doc¬
trina admstruenda eoꝵ studia quos edificas ẽa¬
nten ⁊̃ si illo usitattore modo distinguit᷑. insta
oportune. qd̾ si hoc modo nõ ꝓfitis importune.

Expanded text:
Importunitas enim opportunitati utique contraria Importunitas enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta opportune, ut alius sit sensus, Importune argue, deinde caetera contexantur, Hortare, increpa cum omni longanimitate et doctrina: ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificado; cum autem destruis arguendo, non cures etiamsi importunus videaris, si hoc est talibus importunum: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas: tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta opportune; quod si hoc modo non proficis, importune:
Abbreviated transcription (Latin):
patus fu̾it homo in aliquo delicto: utos qui sp̃i¬
tales estis instruite hi. deinde ne sibi udeatur
ꝙ petcantẽ. aut suꝑbe tanqui insanabilem
tio. Ita eos nec deeẽ uoluit fratrũ correctioni
net studere certamini. Misttiem̃ hoĩes cũ asõp¬
no extitantur litigare uolunt. aut ruisus dor¬
mire. cũ litigare ꝓhsbentur. Pax gͥ ⁊ dilectio ⁊
cõis ꝑiculi cogitatio incorde reseruet᷑ modus ã
sermonis siue acrius siueblandius ꝓferatur
sicut salus eius quẽ corrigis uidetur postulare
dñi litigare nõ oportet. s mitẽ ẽẽ ad om̃s. doci¬
bilem patientẽ. Et ne quisqm exeo putet cessã¬
dum sibi eẽ a correctione erroris alt̾us. Pnde qͥd
ad iungat. In modestia in qͥt corriptentẽ diu̾sa
sentientes. quõ in modestia. qũo corripientem
nisi cũ lenitatẽ corde retinemus. ⁊ aliqͣ medica
hortare increpa ioĩni longanimitate ⁊ doct̾na.

Expanded text:
patus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spiripatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi. Deinde ne sibi quisque que peccantem, aut superbe tanquam insanabilem tio. Ita eos nec deesse voluit fratrum correptioni, nec studere certamini. Multi enim homines cum a somno excitantur, litigare volunt; aut rursus dormire, cum litigare prohibentur. Pax igitur et dilectio, communis periculi cogitatsermonis, sive acrius, sive blandius proferatur, sicut salus ejus qui corripitur, postulare Domini litigare non oportet; sed mitem esse ad omnes, docibilem, patientem. Et ne quisquam ex eo putet cessandum sibi esse a correptione erroris alterius, vide quid adjungat: In modestia, inquit, corripientem diversa sentientes . Quomodo in modestia, quomodo corripientem, nisi cum lenitatem corde retinemus, et aliquam medicamhortare, increpa in omni longanimitate et doctrina .
Abbreviated transcription (Latin):
nante quassati. s pax xp̃i uincat ĩ cordib ñis
Tunt enĩ or̃ones ⁊ gemitus. ⁊ in auxliũ ĩuoca¬
ta dextera mĩe dei sacrificiũ contribulati cordis
nõ despicit caritatem q sui ampliorem. cõmẽ¬
datione ꝑiculi de quo liberauit ⁊ exsuscitat. ĩ
eo aũ illi fallebantur qd̾ negare quidẽ nõ po¬
ducem libertatis sue. s ad oꝑa seruilia carnałr
conilsi retrorsum. se conari nõ intelligebant. pp̃ea
sus magnifice ⁊ õm̃o diuino ordine postea qͣm
eos instriyeit adu̾sus illos a quib inseruitutẽ
legisse ducebantur. hoc in eis caueti ne instructi¬
ores fc̃i ⁊ uolentes iam calũpniis carnalium
respondere contentionib studeant. ⁊ appetituĩ¬
anis głie legis onerib nõ seruientes uanis cupi
nem euis potius qm insultationẽ. potiꝰq auxi¬
lia qͣm conuitia nreditatur. ⁊ qͣntun facultas
tribuitur suscipit. ⁊ ideo dicit fr̃es. ⁊ si p̃occu¬

Expanded text:
nante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris nante quassati. Sed pax Christi vincat in cordibus nostris . Tunc enim orationes et gemitus, et in auxilium invocata dextera misericordiae Dei, sacrificium contribulati cordis non despicit, charitatemque sui ampliorem commendatione periculi, de quo liberavit, exsuscitat. In eo autem illi fallebantur, quod negare quidem non poducem libertatis suae; sed ad opera servilia carnaliter conversi, retrorsum se conari non intelligebant. Proptesus magnifice et omnino divino ordine, posteaquam eos instruxit adversus illos a quibus in servitutem Legis seducebantur, hoc in eis cavet, ne instructiores facti, et volentes jam calumniis carnalium respondere, contentionibus studeant, et appetitu inanis gloriae, Legis oneribus non servientes, vanis cupidnem ejus potius quam insultationem, potiusque auxilia quam convicia meditato dicit: Fratres, etsi praeoccu
Abbreviated transcription (Latin):
suam cũ passionib ⁊ concupiscenciis. sic̃ conse¬
q̃nter diciͥt qui sunt in xp̃o iħu. Unde aũ cruti¬
fixerunt nsi timore illo casto ꝑmanente ĩscłm
scł̃i quo cauemus offendere illum. quẽ toto cor¬
de. tota anima. tota mente diligiuus. Nõ em̃
hoc timore timet adistrera ne custodiatur aui¬
ro. quo tunet casta ne deseratur. Illi enĩ tristis
ẽ p̃sentia niri. huic absentia. ⁊ ideo timor ille
cormuptus ẽ ⁊ transire nõ uult hoc scłm. Iste a̾
castus ꝑmanet in scłm scłi. de quotimore cru¬
cifigi optat ꝓpħa. cũ dicit. confige clauis atimo¬
re tuo carnes meas. Ista crux ẽ dequa dñs dicit.
id nos uiuere qd̾ sectati suerimius. sectabumuir
aũ qd̃ dilexerimus. Itaꝙ si exaduerso existant
duo. p̃ceptum iusticie ⁊ consuetudo cariralis. ⁊
utrumq diligitur ist sectabumir qd̾ ampliꝰ
dilexeriius. si tantũdem utrumq dĩligitur
nebimus fluctu delectationis ⁊ tuoris alter¬

Expanded text:
ssionibus et concupiscentiis, sicut consequenter dicit, qui sunt in Christo Jesu. Unde autem crucifixerunt, nisi timore illo casto permanente in saeculum saeculi , quo cavemus offendere illum quem toto corde, tota anima, tota mente diligimus? Non enim hoc timore timet adultera, ne custodiatur a viro, quo timet casta ne deseratur: illi enim tristis est praesentia viri, huic absentia. Et ideo timor ille corruptus est, et transire non vult hoc saeculum: iste autem castus permanet in saeculum saeculi. De quo timore crucifigi optat propheta, cum dicit: Confige clavis a timore tuo carnes meas . Ista crux est de qua Dominus dicit. id nos vivere quod sectati fuerimus; sectabimur autem quod dilexerimus. Itaque si ex adverso existant duo, praeceptum justitiae, et consuetudo carnalis, et utrumque diligitur, id sectabimur quod amplius dilexerimus: si tantumdem utrumque diligitur, nebimus, fluctu dilectionis et timoris alter
Abbreviated transcription (Latin):
tur hoc nõie. ⁊ carnali cecitate uidere d̾im
uolunt qͣndo grãm eius respuentes ferui ẽẽ
mo michi prestet. nõ uult ꝑturbulentas
cogitationes tedium sibi frexi de re. qͣntũ satis
conflictus. ⁊ certamina cũ carne mea que
inꝑsecutionib quas parior nrecũ dimicant

Expanded text:
tur hoc nomine, et carnali caecitate videre Dominum nolunt, quando gratiam ejus respuentes servi esse mo mihi praestet. Non vult per turbulentas contentiones taedium sibi fieri de re, quantum satisconflictus et certamina cum carne mea, quae in persecutionibus quas patior, mecum dim
Abbreviated transcription (Latin):
eumidẽ numeñ ⁊ ordinem oꝑa carnus inhac
epła enumerauit. atꝙ in illã ad corrinthios
uł qd̃ spiritalia bona pautrora płib carnali¬
b uiciis opposuit. noꝙ ita contrano. ut fornca¬
tionib castitas. ĩmundiciis munditia. ato
ita cet̾is cetera occiurent. Non enĩ hoo suscepit
ut doceret qd̃ sint. s in quo gen̾e illa uitan¬
da. illa u̾o expetenda sint cũ carins ⁊ spc̃ nomi¬
nib a pena peccati. atq peccato ad grãm dñi at¬
q iusticiam nos coruerti oportere p̃diceret
ne deserendo gr̃am temporalem. qua ꝓ nobis
dñs mortuus ẽ nõ ꝑueniamus ad eternam
mortalitate carnis edomare dignatus ẽ. inpe¬
nam eternam incidamus. q̃ ꝑseueranti ad¬
u̾sum dñm suꝑbie p̃parata est. Cũ enĩ cõme¬
moratis multis oꝑib carnis addidit. thiis si¬
milia. Satis ostendit nõ se ista examinatore
nũo collocasse. s liberiore sermone posuisse.
hoc etiam despiritalib fructib feniti Nõ enĩ ait

Expanded text:
eumdem numerum et ordinem opera carnis in hac Epistola enumeravit, atque in illa ad Corinthios: vel quod spiritualia bona pauciora, pluribus carnalibus vitiis opposuit; neque ita e contrario ut fornicationibus castitas, immunditiis munditia, atque ita caeteris caetera occurrerent. Non enim hoc suscepit ut doceret quot sint, sed in quo genere illa vitanda, illa vero expetenda sint; cum carnis et spiritus nominibus a poena peccati atque peccato ad gratiam Domini atque justitiam nos converti oportere praediceret: ne deserendo gratiam temporalem, qua pro nobis Dominus mortuus est, non perveniamus ad aeternam mortalitate carnis edomare dignatus est, in poenam sempiternam incidamus, quae perseveranti adversum Dominum superbiae praeparata est. Cum enim commemoratis multis operibus carnis, addidit, et his similia; satis ostendit non se ista examinatiore numero collocasse, sed liberiore sermone posuisse. Hoc etiam de spiritualibus fructibus fecit. Non enim ait,
Abbreviated transcription (Latin):
docuisset ip̃a oꝑa legis que sunt sabria salubria. ⁊
ad bonos mores ꝑtinent dilcõne fidei posse tĩn
place in carne. hii cogunt uos cixcumeidi tm̃
ut incruce xp̃i ꝑsecutionem nõ patiant᷑. multũ enĩ
ꝓsequebantur uidei eos qui iudebantur deserere
traditas hi obseruationes quos ip̃e qm nõ time¬
at satis oftendit. cũ tales litt̃as ⁊̃ sua manu scrib̾e
uoluit. docet ergo timorem adhuc mistis oꝑari tã¬
qmͣ sublege constitutis qui ad curũtisionẽ gen¬
tes cog̾ent. Neꝙ enĩ hii qui circũtisi sunt legem
custodtunt. illam enĩ ditit custodittonẽ legis
nõ eccidere. nõ mechari. nõ falsũ testimomũ
dic̾e ⁊ si qua h̃i ad bonos mores ꝑtin̾e manife¬

Expanded text:
docuisset, opera ipsa Legis, quae sunt salubria et docuisset, opera ipsa Legis, quae sunt salubria et ad bonos mores pertinent, dilectione fidei posse tantuplacere in carne, hi cogunt vos circumcidi, tantum ut in cruce Christi persecutionem non patiantur. Multum enim persequebantur Judaei eos qui videbantur deserere traditas hujusmodi observationes: quos ipse quam non timeat satis ostendit, cum tales litteras etiam sua manu scribere voluit. Docet ergo timorem adhuc in istis operari, tanquam sub Lege constitutis, qui ad circumcisionem Gentes cogerent. Neque enim qui circumcisi sunt, hi Legem custodiunt. Illam enim dicit custoditionem Legis, non occidere, non moechari, non falsum testimonium dicere; et si qua h
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a sumus seminamꝰ in lacrimis. cũ existunt de¬
sid̾ia de animali corpore quib nõ consentiendo
renitimur ut ingaudio metamꝰ. Oũ etiã refor¬
matio corporis exnulla parte hõis usla nos sal¬
licitabit molestia. ullũ ue temptationis ꝑicu¬
lum. Nam ⁊̃ ip̃m aminale corpus deputatur
insemine. Seminat᷑ enĩ corpus animale ait
alio loco ut admessem ꝑtineat qd̃ adiunxit.
cunt dicens. Qui seminat inlacrimis ingau¬
consolari. Messis aũ nr̃a infine ꝓmutitur. ⁊ idõ
ꝑseuerantia opus ẽ. Qui enĩ ꝑ seuerau̾it usꝙ
infinẽ hic saluus erit ⁊ ꝓpħa clamat. susti
biles. Itaꝙ dum tempꝰ hñis oꝑemur boitum
ad om̃s. inaxime aũ ad domesticos fidei. quoseũ
credendum ẽ nisi xp̃ianos sig̃care. Om̃ib enĩ pa¬
ri dilcõne uita eterna optanda ẽ. si nõ om̃ib ea¬
dem possunt ex hiberi dilectionis officia. Deindecũ¬

Expanded text:
gratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt degratia sumus, seminamus in lacrymis, cum existunt desideria de animali corpore; quibus non consentiendo renitimur, ut in gaudio metamus, cum etiam reformato corpore, ex nulla parte hominis, ulla nos sollicitabit molestia ullumve tentationis periculum. Nam etiam ipsum animale corpus deputatur in semine. Seminatur enim corpus animale, ait alio loco; ut ad messem pertineat quod adjunxit, heta concinit, dicens, Qui seminat in lacrymis, in gauconsolari: messis autem nostra in fine promittitur; et ideo perseverantia opus est. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit : et propheta clamat, Sustinbiles. Itaque dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei. Quos eum credendum est, nisi Christianos significare? Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est; sed non omnibus eadem possunt exhiberi dilectionis officia.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ⁊ metet. nouit int̾ que u̾ba ꝑditoꝵ hominũ
laborent. qui constituunt᷑ infide rerum eaꝵ quas
nõ uident. uident enĩ seminationẽ oꝑm suoꝵ. sed
messem nrõ uident nec talis eis messis ꝓmittitur
qualis hic reddi solet. qr iustus ex fide uiuit. Qͥa
inquit qui seminau̾it inquit incarne sua ⁊ cͤar¬
ne metet corruptionẽ. hoo dicit de amatorib uo¬
luptatum. magis qͣm dei. In carne enĩ suat semi¬
nat qui omia q̃ fatit ⁊̃ si bona uideantur. pp̃ea
tam̃ facit ut tarnalit̾ ei bene sit. Qui aũ semina¬
uerit in spũ: de spũ metet uitam eternam. Semi¬
natio in spũ ẽ exfide cũ caritate seruire iustitte.
et nõ obaudire desideriis p̾eccati. qmuis de mor¬
tali carne existentib. Messis aũ iuite eterne
cũ inimica nouissima destruet᷑ mors. ⁊ absorb¬
bitur mortale a uita. ⁊ corruptibile hoc ĩduet
incorruptionẽ. In hoc ergo t̾cto gradu qui sub

Expanded text:
homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum homo, hoc et metet; novit inter quae verba perditorum hominum laborent, qui constituuntur in fide rerum earum quas non vident. Vident enim seminationem operum suorum, sed messem non vident. Nec talis eis messis promittitur, qualis hic reddi solet; quia justus ex fide vivit . Quia qui seminaverit, inquit, in carne sua, ex carne metet corruptionem. Hoc dicit de amatoribus voluptatum magis quam Dei. In carne enim sua seminat, qui omnia quae facit, etiamsi bona videantur, propterea tamen facit, ut carnaliter ei bene sit. Qui autem seminaverit in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam. Seminatio in spiritu est, ex fide cum charitate servire justitiae, et non obaudire desideriis peccati, quamvis de mortali carne existentibus. Messis autem vitae aeternae cum inimica novissima destruetur mors, et absorbebitur mortale a vita, et corruptibile hoc induet incorruptionem. In hoc ergo tertio gradu, quo sub
Abbreviated transcription (Latin):
eum alter laudat. Unusquisq enĩ inquit ꝓpriũ
onus portabit. Non ergo laudatores nr̃i minu¬
unt onera conscientie nr̃e. atq utinam ñ ⁊̃ ac¬
cumulent. cũ plerumq nesslis offensis laus
nr̃a minuatur. aut obiurgattone illos cura
tiuntur. de se homines pp̃ honinũ laudes. Qͥd
enĩ ista cecitate tenebrosius ad optinendã in¬
anissimam głiam errorem hoĩs aucupari. ⁊
d̾m testem in corde contempñe. qͣi uero ullo modo
comꝑandus. sit error sllius qui te bonũ putat
errori tuo. qui homimi defalso bono platerestu¬
sima ẽẽ existimo. Nam ⁊ illud usitatũ p̃ceptũ ẽ.
ut p̃ditatori uerbi dei p̃beat necdia. cui p̃dicat᷑
ad bona enĩ oꝑa hortandi erant.ut etia egenti
xp̃o ministrarent staturi ad dexf̃am cũ agnis
ut plus meis opetur dilectio fidei. qm legis p̃¬
sit timor Neꝙ hoc quisqͣm maiore fidutia de¬
transigens. het inĩe nolebat fieri ut maiore
errare. deus nõ subsannatur. Qd̾ enĩ seminau̾it

Expanded text:
eum alter laudat. Unusquisque enim, inquit, proprium onus portabit. Non ergo laudatores nostri minuunt onera conscientiae nostrae: atque utinam non etiam accumulent, cum plerumque ne illis offensis laus nostra minuatur, aut objurgatione illos curartiuntur de se homines propter hominum laudes. Quid enim ista caecitate tenebrosius, ad obtinendam inanissimam gloriam errorem hominis aucupari, et Deum testem in corde contemnere? Quasi vero ullo modo comparandus sit error illius qui te bonum putat, errori tuo qui homini de falso bono placere stusima esse existimo. Nam et illud usitatum praeceptum est, ut praedicatori verbi Dei praebeat necessaria, cui praedicatur. Ad bona enim opera hortandi erant, ut etiam egenti Christo ministrarent, staturi ad dexteram cum agnis; ut plus in eis operaretur dilectio fidei, quam Legis posset timor. Neque hoc quisquam majore fiducia detransigens , haec in se nolebat fieri, ut majore errare, Deus non subsannatur: quod enim seminaverit
Abbreviated transcription (Latin):
quit creatura nouã creaturam dicit uitam nouã¬
ꝑfidem iħu xp̃i. ⁊ notandum u̾bum ẽ. difficile
e eiũ inueniri creaturã uocan etiam eos qui
iam credendo in ad optionẽ filioꝵ uenerunt
dicit tam̃ ⁊ alio loco. Si qua gͥ in xp̃o noua crea¬
tura uetera transierint. eccefca sũt om̃ia noua
Om̃ia aũ exteo. ubi aũ dicit. ⁊ ip̃a creatura li¬

Expanded text:
quit, creatura Novam creaturam dicit vitam novaquit, creatura Novam creaturam dicit vitam novafidem Jesu Christi: et notandum verbum est. Difficile enim inveneris creaturam vocari etiam eos, qui jam credendo in adoptionem filiorum venerunt. Dicit tamen et alio loco: Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova: omnia autem ex Deo . Ubi au
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i ꝑquẽ michi mundus crucifixus ẽ ⁊ egom̃¬
do. Mundus mͥ crucifixus ẽ ait uome ñ teneat.
et ego mundo ut eil nõ teneam .i. ut neq mun¬
dus michi nocere possit. neq ego de mundo aliqͥa
cupiam. Qui aũ incruce xp̃i głiatur ñ uult
placere incarne qr ꝑsecutiones carnaliũ non
timet. quas pͥor ut crutifigeret᷑ ille sustinuit.
ut uestrgia sua sectantib p̃beret exemplũ.
Neq enĩ circũcisio aliquid ẽ neq p̃p̃titium ser¬
uat usq infinẽ illaui ĩ differentiam ne quis
eũ putaret uł ĩ timothei citũcisione simil¬
a te aliquid egisse. uł nicuiꝰqͣm agere si forte ali¬
qua talis causa extitisset. Ostendit enĩ nõ ip̃am
ertũcisionem obesse aliqͥd credentib. s spem sa¬
lutis in talib obseruattonib constitutam. Nã
didant saluos fieri negẽt posse. Non ergo ip̃ius
oꝑis s huiꝰ erroris ꝑuitiem refellit apłs. Neꝙ cir¬
cumcisio ergo aliquid est. neq p̃putiũ. s noua in¬

Expanded text:
per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Mundus mihi crucifixus est, ait, ut me non teneat; et ego mundo, ut eum non teneam; id est, ut neque mundus mihi nocere possit, neque ego de mundo aliquid cupiam. Qui autem in cruce Christi gloriatur, non vult placere in carne; quia persecutiones carnalium non timet, quas prior ut crucifigeretur ille sustinuit, ut vestigia sua sectantibus praeberet exemplum.Neque enim circumcisio aliquid est, neque praeputium. Servat usque in finem illam indifferentiam, ne quis eum putaret vel in Timothei circumcisione simulate aliquid egisse, vel in cujusquam agere, si forte aliqua talis causa extitisset. Ostendit enim non ipsam circumcisionem obesse aliquid credentibus, sed spem salutis in talibus observationibus constitutam. Nam diderant, salvos fieri negent posse . Non ergo ipsius operis, sed hujus erroris perniciem refellit Apostolus. Neque circumcisio ergo, aliquid est, neque praepulium, sed nova, in
Abbreviated transcription (Latin):
uitas. gandium. pax. longanimitas. bonitas be
ngnitas. fides. mansuetisdo. continentia addi¬
dit aduersus huĩmodi nõ ẽ lex. ut intelligamꝰ
nos sublege positos in quib ista nõ regnant
tam in quib hec regnant ip̃i lege legutinte
utuntur qr nõ est lex illis ad cohertendũ posi¬
ta. Mator enĩ ⁊ p̃poilentior delectatio eoꝵ iusti¬
tia est. Sic enĩ adtimotħm dicit scimus enĩ
qr bona ẽ lex. si quis ea legutinte utatur. sciẽs
hec qr lex iusto posita nõ ẽ. ĩ iustis aũ ⁊ ñ lubdi¬
tis ⁊ mipiis ⁊ peccatorib celestis. ⁊ contamina¬
tis. patricidis ⁊ matricidis. homicidis. form
catorib. masculoꝵ concisbitorib. plagiarus
mendatib. ꝑ uiriis. ⁊ si qͥd aliud sane doctͥne
aduersatiu. subandit᷑. hifs lex posita ẽ. Reg¬
uant eigo spiritales isti fructurs in hoĩe. in quo
pectata nõ regnant. Regna aũ istabona. si tm̃
delectant husta teneant animũ intẽptationi¬
bi ne in pcc consensionẽ ruat. Quod enĩ ampliꝰ

Expanded text:
longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens hoc quia Lex justo posita non est; injustis autem, et non subditis, impiis et peccatoribus, et scelestis, et contaminatis, patricidis, oncubitoribus, plagiariis, mendacibus, perjuris, et si quid aliud sanae doctrinae adversatur » : subauditur, his Lex posita est. Regnant ergo spirituales isti fructus in homine, in quo peccata non regnant. Regnant autem ista bona, si tantum delectant, ut ipsa teneant animum in tentationibus ne in peccati consensionem ruat. Quod enim amplius
Abbreviated transcription (Latin):
custodita. Ueneficioꝵ inimicitiaꝵ. contentio¬
nũ emulattonũ. ammositatum. dissensionũ¬
que uitia sanant᷑ in nõbis. Ut aũ in alus ĩ¬
ter quos uiuimis iusta mederatione tractẽ¬
tur. ⁊ adsustinendum longanimitas. ⁊ ad cu¬
randum benignitas. ⁊ ad ignoscend̾ bonitas
militat. Iam u̾o heresib fides inuidie. mansue¬
tudo ebrietatib ⁊ comessationib continentia
reluctatur. Ne quis sane arbitret᷑ hoc eẽ ĩuidiã
qd̃ ẽ emulatio. uicina enĩ sũt. ⁊ pp̃ istã uicini¬
tatem płmq utrumlibet hoꝵ ꝓ altero. uł enu¬
latio ꝓ inuidia. ist inuidia ꝓemiflatione ponit᷑
sed qr utrũq hic locis sius dictum ẽ utiq distin¬
ctionem de nobis flagitant. Nam enulatio est
dolor animi cũ alius ꝓuenit ad rem qm duo
plures ue appetebant. ⁊ nisi ab uno hẽri nõ pot̃
Istam sanat pax qua id appetimus qd̾ om̃s qui
appetunt. si assequantur uniũ meo fiunt. Iniudi¬

Expanded text:
custodita, veneficiorum, inimicitiarum, contentiocustodita, veneficiorum, inimicitiarum, contentionum, aemulationum, animositatum, dissensionumque vitia sanantur in nobis: ut autem in aliis, inter quos vivimus, justa moderatione tractentur, et ad sustinendum longanimitas, et ad curandum benignitas, et ad ignoscendum bonitas militat. Jam vero haeresibus fides, invidiae mansuetudo, ebrietatibus et comessationibus continentia reluctatur. 52. Ne quis sane arbitretur hoc esse invidiam quod est aemulatio: vicina enim sunt, et propter ipsam vicinitatem plerumque utrumlibet horum pro altero, vel aemulatio pro invidia, vel invidia pro aemulatione ponitur. Sed quia utrumque hic locis suis dictum est, utique distinctionem de nobis flagitant. Nam aemulatio est dolor animi, cum alius pervenit ad rem quam duo pluresve appetebant, et nisi ab uno haberi non potest. Istam sanat pax, qua id appetimus, quod omnes qui appetunt, si assequantur, unum in eo fiunt. Invidi