comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chartilago scilit& ut sine attritu. & sine sensu doleris
iliquo Nlecterent᷑. Gisdem tum̃ nõ in unũ mođũ infer¬
mauit: Alios t fecit simplias &m erbem rotudos in is
dutaat articulis in quib mouer᷑ membra in om̃s partes
opertebat : ut in stapulis qm̃ manus ut colib& agitari&
cotorqueri necessariũ ÷ Alios aũt latos de equolis &
mͥ unam partem rotundos. Et in iss utiq lotis ubi tm̃mõ
ciruari mẽbra oportebati ut in genib &e in cubitis. & in
manib ip̃is. Nam sicut manus ex eo loco unde oruintur¬
acorpore. ubiq uersus moueri speciosum samul Rutile
fuit : sic ꝓfeceo sic hoc idem cubitis accider&. & suꝑuacuus
cẽt eius modi. & turpis.łam .N. manus amissa digͥtate
quã nũc ht̃: mobilitate m̾mia: probostidis silis udeatur:
eẽtq homo plane anguimanus. Quod genus in illa im¬
manissima bollua mirabiliter offectum ÷ Deus .N. que

Expanded text:
cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris cartilago, scilicet ut sine attritu et sine sensu doloris aliquo flecterentur. eosdem tamen non in unum modum informauit. alios enim fecit simplices et in orbem rotundos, in iis dumtaxat articulis in quibus moueri membra in omnes partes oportebat, ut in scapulis, quoniam manus utrolibet agitari et contorqueri necessarium est, alios autem latos et aequales et in unam partem rotundos et in iis utique locis ubi tantummodo curuari membra oportebat, ut in genibus et cubitis et manibus ipsis. nam sicut manus ex eo loco unde oriuntur ubique uersus moueri speciosum simul et utile fuit, sic profecto, si hoc idem etiam cubitis accideret, et superuacuus esset eiusmodi motus et turpis. iam enim manus amissa dignitate quam nunc habet mobilitate nimia proboscidi similis uideretur essetque homo plane anguimanus, quod genus in illa inmanissima belua mirabiliter effectum est. deus enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
diximus caput collocauit : in quo ẽẽt negimen tiotius cũcintis
Datũq illi hoc nomen⁊ Ut ꝗ uaͬro ad ciceronem stribit.
ꝙ hinc capiant Initiu isensus ac nerui. Ea uͦ q̃ diximus
de torpore: uł ambulandi uł faciẽdi uł uolãdi tã eẽ ꝓducta
net nimiu longis ꝑꝑ celerem mobilitatem. neq nimium
breuib ꝑꝑ firmitatem: s de pauas de magnis ossibus
constare uoluit. Aut .ii. bina sunt ut in hõie. aut terna
ut in quadrupede: que tam̃ nõ fecit solida: ne in gradiẽdo
pigricia & grauitas retardur& s cauata. R ad uigorẽ
corperis cõsuandũ medullis intr̃isecus plina : Eaq: rursus
non equaliter porrerta finiunt s sũmas coꝵ partes cassioib¬
nodis cõglobauit. ut & substrĩgi nerius facilius. Q uẽt
tutius possent: Vnde sunt uertibula nõiata. Eos nodos
firmiter selidatos leni quodam operculo texit qud dr̃

Expanded text:
diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, diximus. caput conlocauit, in quo esset regimen totius animantis, datumque illi hoc nomen est, ut quidem Varro ad Ciceronem scribit, quod hinc capiant initium sensus ac nerui. ea uero quae diximus a corpore uel ambulandi uel faciendi uel uolandi causa esse producta, neque nimium longis propter celerem mobilitatem neque nimium breuibus propter firmitatem, sed et paucis et magnis ossibus constare uoluit. aut enim bina sunt ut in homine aut <qua>terna ut in quadrupede: quae tamen non fecit solida, ne in gradiendo pigritia et grauitas retardaret, sed cauata et ad uigorem corporis conseruandum medullis intrinsecus plena. eaque rursus non aequaliter porrecta finiuit, sed summas eorum partes nodis crassioribus conglobauit, ut et substringi neruis facilius. et uerti tutius possent, unde sunt uertibula nominata. eos nodos firmiter solidatos leni quodam operculo texit, quod dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ac feris. sunt posteriorib pedes siłes. In hor̃e cũt manus
que nõ add ambulandũ: s ad faciẽdu tenẽddũq fũt nate.
Est  cerciũ genus in quo priora illa neq peodes neq
manus sunt. s alein quib prnne ꝑ ordinẽ fixe uolãdi
exhibent usum. Ita una ficcio diuerstis sxẽs dusus ht̃
Atq ut ipãm corgoi̾s crassitułĩe firmiter comp̃henoet᷑.
iauiorib & breiub ossib ĩuicem colligatis qĩ cariam
compegit: quam nos spinam dicimus. Eaq noluit ex uno¬
pꝑetuoq osse formare. ne gradiendi flectendiq se cũal usu
non hr̃et. Ex eius parte quasi media costas uelest trans¬
uersa & plana ossa porrexit in diuersum: Quib clem̃t
curuatis: Qin se uelut in circułũ pene cõductis: interna
uistera contegantur. Ut ea que molliora. & minꝰ ualida
fieri opus erat. illius solide cratis amplexu possẽt ẽẽ muĩta.
in summo uͦ constructiõis eius: quã similem nauali carme

Expanded text:
s, in homine autem manus; quae non sunt ad ambulandum, sed ad faciendum temperandumque sunt natae. Est et tertium genus, in quo priora illa, neque pedes, neque manus sunt, sed alae, in quibus pennae per ordinem fixae volandi exhibent usum. Ita una fictio diversas species et usus habet. Atque ut ipsam corporis crassitudinem firmiter comprehenderet, majoribus et brevibus ossibus invicem colligatis, quasi carinam compegit, quam nos spinam dicimus, eaperpetuoque osse formare, ne gradiendi flectendique se facultatem animal non haberet. ex eius parte quasi media costas id est transuersa et plana ossa porrexit in diuersum, quibus clementer curuatis et in se uelut in circulum paene conductis interna uiscera contegantur, ut ea quae molliora et minus ualida fieri opus erat, illius solidae cratis amplexu possent esse munita. in summo uero constructionis eius quam similem nauali carinae
Abbreviated transcription (Latin):
tẽtasse. nicħ ꝓrsus effecit. Nam maͣm late patentem
angustis finib t̾minauit : leuit sũma queq deterpens
Ac ne ulla ẽẽt excusatio cur eũ lecũ nõ fui̾t᷑ executꝰ. ip̃e
testatꝰ ⁊ nec uoluptatẽ sibi defiuse nee curã. In libro
.tl. de legib pͥmo. cũ hoc ulu sũmatĩ strĩge̾t᷑. sic ait. hũc
locũ sat̃ ut mͥ udetͫ in his libris qͥs legistis ex pͥssit scipio
munusi & sumam mͥ audacẽ explicandũ  hõ disertis¬
simꝰ pene omisit in tactũ. Forsitan reprehendas ꝙ in
reb obsturis coner aliꝗ lisputare cũ uideas tãta temerittite
prersus atq ab lita olaus eẽ uoluit strutarent᷑ ae um
uerũ celestiũ terrenaꝵꝵq cõquirerẽt. q̃ a nob log̃e remote.¬

Expanded text:
tentasset, nihil prorsus effecit; nam materiam late patentem angustis finibus terminavit, leviter summa quaeque decerpens. Ac ne ulla esset excusatio, cur eum locum non fuerit executus, ipse testatus est, nec voluntatem sibi defuisse, nec curam. In libro enim de Legibus primo, cum hoc idem summatim stringeret, sic ait: Hunc locum satis ut mihi videtur in iis libris, quos legistis, expressit Scipio.munus et sumam mihi audacter explicandum, quod homo disertissimus pene omisit intactum. Forsitan reprehendas, quod in rebus obscuris coner aliquid disputare, cum uideas tanta temeritate prorsus atque abdita deus esse uoluit, scrutarentur ac naturam rerum caelestium terrenarumque conquirerent, q
Abbreviated transcription (Latin):
Utrũ malint harãna sapĩam nñ imbeallitate: an gecudũ
firuitatem aĩ illoꝵꝵ naͣ : Scilicet nõ tam pecudes sunt
ut non malit: uł fragiliorẽ młto: ꝗͣ nũc ÷ idum modo
humanã. ꝗͣ illam rerationabilem firmitate. S iuolelic&
prudentes uiri: neq hoĩs rõem uolũt nuĩ fragilitate:neq

Expanded text:
utrum malint, humanamne sapientiam cum inbecillitate an pecudum firmitatem cum illarum natura. scilicet non tam pecudes sunt, ut non malint uel fragiliorem multo quam nunc est dummodo humanam quam illam inrationabilem firmitatem. sed uidelicet prudentes uiri neque hominis rationem uolunt cum fragilitate neque
Abbreviated transcription (Latin):
aut cõtemnas si potes: aut nõ magnoꝑe mireris. Mem̃to
⁊ ueri pañtis tui . Re ĩ quã cuutatẽ nom̃ dederis :& tuiuis
oidis Rcris intelligis ꝓtocto ꝗ loquar : nec is te superbie
ut aĩõ tanq̃ dño seruiat & negat᷑ nutu cius. Uecł est

Expanded text:
aut contemnas, si potes, aut non magno opere mireris. memento aut contemnas, si potes, aut non magno opere mireris. memento et ueri parentis tui et in qua ciuitate nomen dederis et cuius ordinis fueris: intellegis profecto quid loquar. nec enim te superbiae ut animo tamquam domino seruiat et regatur nutu eius. uas est
Abbreviated transcription (Latin):
lum laberem recuso. Neq .t. possum obluisei mei tũ p̾stun
cũ maxĩe opus sit memisse. Sic ne tu ꝗͣ tui ut spero &
opto. Nam litet te publice rei nec̃itas heãt &aueris
& iustis oꝑib aueͬtat tñ fueri nõ põt qn subinde celum
aspiciat mens sibi cõstia recti. Ego ꝗ letor oĩa tibi que
pro bonis hũtur prospere fluere. s ita si nichil de statu
mentis immutet᷑. Uereor .&. ne paulatim cõfuetudo &
iocũ ditas carꝑ reeꝵ sicut Reri solde in auĩ tuũ sensim
irrepat. tleoq temoneo de repetens ittr/q iterauꝵ
mouebo ne oblectam̃ta istaterre pro magnis aut ueris
bonis hr̃ te rredas: que sũt nõ tm̃ saltacia qr dubia
uerxẽt insidiosa qr dulcia. Dam drille colluetator&
subtilibus ut oculos mẽtis effugiãt᷑. ne possint hõis ꝓuisiõe
uitars. Sũma gͦuidentia ẽ pedetentim ꝓtedere: qm̃ utro¬

Expanded text:
rem nullum recuso. neque enim possum obliuisci mei tum praesertim, rem nullum recuso. neque enim possum obliuisci mei tum praesertim, cum maxime opus sit meminisse, sicut ne tu quidem tui, ut spero et opto. nam licet te publicae rei necessitas a ueris et iustis operibus auertat, tamen fieri non potest quin subinde in caelum aspiciat mens sibi conscia recti. et quidem laetor omnia tibi quae pro bonis habentur prospere fluere, sed ita, si nihil de statu mentis inmutent. uereor enim ne paulatim consuetudo et iucunditas earum rerum sicut fieri solet in animum tuum inrepat, ideoque te moneo et repetens iterumque iterumque monebo, ne oblectamenta ista terrae pro magnis aut ueris bonis habere te credas, quae sunt non tantum fallacia, quia dubia, uerum etiam insidiosa, quia dulcia. nam ille conluctator et  et quidem tam subtilibus, ut oculos mentis effugiant, ne possint hominis prouisione uitari. summa ergo prudentia est pedetemptim procedere, quoniam utru
Abbreviated transcription (Latin):
uac minime sim quietus etiam in sũmis necessitatib/
ex hoc libello poteris oxistimare/ quẽ ad te rudibus pane
uerbis prout ingenii mediocritas tulit demetriane ꝓstripst
ut ⁊ quottidianũ studium meũ nostes ⁊ nõ deessem tibi pre¬
ceptor etiam nũc. s honestioris rei meliorisq doctrine.
Nam si te in br̃is nichit aliud q linguam instruẽtibus
aiuditorem satis streniũ prebiusti. quãto magis in his
ueris ⁊ ad uitam ꝑtinẽtib docilior ẽẽ debebis  Apud
quẽ nũc ꝓfitere nulla me necellitate uł rei uł tẽporis
tuemur instritiores doctieresq in posterꝵ fiant. Q̃ uis.
nũc male audiãt rastigent᷑q weulgo: ꝙ aliter ꝙͣ sapie¬
tib ꝯueĩt/ uiuant. &uitia sub obtẽtu nõĩs celent. ꝗb
illos aut mederi oportuit aut ea ꝓrsus effugeͣ᷑ ut btm̃¬
atq incorruptũ sapĩẽ nom̃ uita ip̃a cũ p̾ceptis cõgruente
restarent. Ego tũ ut nos ip̃os de ceteros instruam / nul¬

Expanded text:
uam minime sim quietus et in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris existimare; quem ad te rudibus pene verbis, prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut quotidianum studium meum et nosses, et non deessem tibi, praeceptor etiamnunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. Nam si te in litteris, nihil aliud quam linguam instruentibus, auditorem satis strenuum praebuisti: quanto magis in his veris, et ad vitam pertinentibus, docilior esse debebis? Apud quem nunc profiteor, nulla me necessitate vel rei, vel temporis sectae, quam tuemur, instructiores doctioresque in posterum fiant; quamvis nunc male audiant, castigenturque vulgo, quod aliter quam sapientibus convenit vivant, et vitia sub obtentu nominis celent, quibus illos aut mederi oportuit, aut ea atque incorruptum sapientiae nomen uita ipsa cum praeceptis congruente praestarent. ego tamen ut nos ipsos simul et ceteros instruam, labo
Abbreviated transcription (Latin):
qr R ingeĩo poterat armari te rõe uestiri. Ea uͦ ip̃a q̃
mutis data: & hoĩb denegata sunt: ꝗͣ mirabilit̾ in hoĩe
ad pulchritudinem faciãt: expͥmi non põt. Namsa hoĩ
ferinos dentes. aut pornua: aut ungues. aut ungulas
aut caudum aut uarii coloris pilos addidiss& quis nor
sentiat ꝗͣ turpe aĩal eẽt futuꝵ. sicut de muta si nuda
& merinia fingerent᷑. Quib si detrahaes: uł nãlim sui
corporis uestum: uł ea quib oe se armant᷑: neo spenora
poterũt ẽẽ nec tuta. Ut mirabiliter si utilitatem cagites
instructa : si speruem ornata uideant᷑. Adeo miro modo
consentit utilitas cum decore. hoĩe uͦ qm̃ et̾num aĩal
interis armauit. Nec munim̃tũ eius in corpore : s ĩ aĩo
posuit. qm̃ suꝑuacuũ fuit: c̃ illi q erat maxĩu: tribuis&
corporalib cũ tegeͣ munim̃tis: ñ presertim pulchritudũ
qui ne opera rep̾henderũt ut astẽdunt nullia ꝓuiđetia

Expanded text:
quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae quia et ingenio poterat armari, et ratione vestiri. Ea vero ipsa, quae mutis data, et homini denegata sunt, quam mirabiliter homini ad pulchritudinem faciant, exprimi non potest. Nam si in homine ferinos dentes, aut cornua, aut ungues, aut ungulas, aut caudam, aut varii coloris pilos addidisset; quis non sentiat quam turpe animal esset futurum, sicut muta, si nuda et inermia fingerentur? Quibus si detrahas, vel naturalem sui corporis uestem uel ea quibus ex se armantur, nec speciosa poterunt esse nec tuta, ut mirabiliter, si utilitatem cogites, instructa, si speciem, ornata uideantur: adeo miro modo consentit utilitas cum decore. hominem uero quoniam aeterninterius armauit nec munimentum eius in corpore, sed in animo posuit, quoniam superuacuum fuit, cum illi quod erat maximum tribuisset, corporalibus eum tegere munimentis, cum praesertim pulchritudinequi naturae opera reprehendunt, ut ostendant nulla prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
nõis ingratus ⁊ Ego uͦ illos nunqͣ tam destyere ꝯtẽdo
q cũ hec loquunt᷑. Considerãs .ti. cõditiões ñr intelligo
nichil fieri aliter potuisse. q fectu est. Ut non dicem
potuisse. qr deus põt om̃ia. S necẽ ÷ ut ꝓũdẽtissima
illa maiestas id efflccerit.: ꝗ erat melius & rectiꝰ Lib&
qm̃ que desit rõ dependit. At hõis in qũe educatio max̃is
laborib constat pecudũ stilic& cõditio melior ⁊ ꝙ ee om̃s
cũ fetũ edideũit. nõ nisi pastus sui curã gerũt. Ex qͥ effict᷑
ut ultrib sua sponte distẽtis alim̃tu lactis fecib mini¬
stret᷑. S il cog̃ẽte naͣ sine mateũ sollicitudĩe appetãt.
Quid aues qͣꝵ rõ diũsa ÷: non ne maxios sustipiunt in
educãdo labores ⁊ut interdũ aliꝗ humãe intellgerenre ter
uideant᷑: niolo .ti aut ludto edificat aue uigultis: aut
e frondib ⁊struũt. &̃ cibor oxptes in mubant ouisi&
gnã fetus dde sius orpoib ale non datũ est : aibos uehũt

Expanded text:
illos numquam tam desipere contendo quam cum haec locuntur. considerans enim condicionem rerum intellego nihil fieri aliter debuisse, ut non dicam potuisse, quia deus potest omnia, sed necesse est ut prouidentissima illa maiestas id effecerit quod erat melius et rectius. libet quoniam quae desunt ratio rependit? 4at hominis inquiunt \'educatio maximis laboribus constat, pecudum scilicet condicio melior, quod eae cum fetum ediderint, non nisi pastus sui curam gerunt: ex quo efficitur ut uberibus sua sponte distentis alimentum lactis fetibus ministretur et id cogente natura sine matrum sollicitudine adpetant\'. quid? aues, quarum ratio diuersa est, nonne maximos suscipiunt in educando labores, ut interdum aliquid humanae intellegentiae\' habere uideantur? nidos enim aut luto aedificant aut uirgultis et  ciborum expertes incubant ouis et quoniam fetus de suis corporibus alere non datum est, cibos conuehunt
Abbreviated transcription (Latin):
ferũt ꝓbata & cognita uidei᷑ uelint. Quid ÷ tãdem cur
nobis inuidiosum quis ꝗ put& si rõcm corporis nostri
dispicẽ E cõtemplari uelimꝰ. q̃ plane obstura nõ ⁊ quia
ex ip̃is mbrori offiars Rusib ꝑtiũ singłara quantta ui
ꝓuidentie quidq factũ sit intellige᷑ nobis lict ta pͥi

Expanded text:
ferunt probata et cognita uideri uelint. quid est tandem cur nobis inuidiosum quisquam putet, si rationem corporis nostri dispicere et contemplari uelimus? quae plane obscura non est, quia ex ipsis membrorum officiis et usibus partium singularum quanta ui prouidentiae q
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt futurum eẽt id genus Istuas docet. Apud quẽ pater
sũmꝰ ad filiũ loꝗt dicens. Ego dñs deus uocaui te ad iustitĩã
& tenebo manũ tua & cõfirmabo te & dedi te ĩ testamentu¬
gn̾is mei ĩ lucem gentiu aperite oculos cͤȩcoꝵ ꝓduce̾ ex uin¬
culis alligatos & de domo carte̾is sedentes ĩ tenebris. Cũ ig̃
bris ignorantes deũ & ue̾itatem illuminati ab eo sumꝰ ꝗ nos
testam̃to suo ad optauit & lib̾atos malis uĩtulis atq in luce
sapĩȩ ꝓductos ĩ hereditate regni tęlestis adsciuit. Capitũl¬

Expanded text:
Quos autem futurum esset id genus, Esaias docet , apud quem Pater summus ad Filium loquitur, dicens: Ego Dominus Deus, vocavi te ad justitiam, et tenebo manum tuam, et cogeneris mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, producere ex uinculis alligatos et de domo carceris sedentes in tenebris. Si ergo bris ignorantes deum et ueritatem, inluminati ab eo sumus, qui nos testamento suo adoptauit et liberatos malis uinculis atque in lucem sapientiae productos in hereditatem regni caelestis adsciuit. Ordi
Abbreviated transcription (Latin):
alio loto simłr ait dereliꝗ dom̃ meã dimisi hr̃ditates meam
ĩ manu inimitoꝵ etꝰ. facta est hrditas mea mihi sic̃ leoi silaa
dedit ip̃a suꝑ me uocem suam iõ odiui eam cũ sit hr̃ditis
ei cgleste regnum: nõ utiq ipam hr̃ditatem se dicis odise.
sed heredes qui adũsus eum ĩgrati & impii extiterũt. facta ẽ ĩꝗt hrditas
mea mihi sic̃ leo .i. p̃da & deuoratio factus sum hr̃dib mẽis: ꝗ me
ĩmolauerũt sic̃ petꝰ: dedit suꝑ me uotẽ suã .i. sm̃as adu̾sus me mõtis
iuda
testam̃tu nouũ ondit. uetus illud testam̃tu qđ ꝑ moysem datũ
nõ fuisse ꝑfectum. id aũt qđ ꝑ christũ dari hr̃et cõsũmatum
fore. dom̃ aũt iuda & isirł nõ utiq iudȩos sigficat. quos abdi¬
cauit. s nos ꝗ ab eo cõuocati ex gentib ĩ illoꝵ locum adoptione
successimꝰ & appellamur filii uidȩoꝵ qđ Sibylla delarat cũ dic̃¬

Expanded text:
meam in manus inimicorum eius. facta est hereditas mea mihi sicut leo in silua, dedit ipsa super me uocem suam, idcirco odiui eam. cum sit hereditas eius caeleste regnum, non utique ipsam hereditatem se dicit odisse, sed heredes, qui aduersus eum ingrati et inpii extiterunt. facta est inquit hereditas mea mihi sicut leo, id est praeda et deuoratio factus sum heredibus meis, qui me immolauerunt sicut pecus. dedit super me uocem suam, id est sententias Iuda testamentum nouum, ostendit uetus illut testamentum quod per Moysen datum est non fuisse perfectum, id autem quod per Christum dari haberet consummatum fore. domum autem Iuda et Israhel non utique Iudaeos significat, quos abdicauit, sed nos, qui ab eo conuocati ex gentibus in illorum locum adoptione successimus et appellamur filii Iudaeorum: quod declarat Si
Abbreviated transcription (Latin):
eos ad poenitentia atq impios resaniẽt. discipulis itu cõgre¬
eiꝰ ĩdicabant. Idcirco moises & iidem ip̃i ꝓphete legem quȩ̨¬
uideis data est. testam̃tũ uocãt qr nͥ testator mõtuus fu̾i̾t cõ.
firmãi testam̃tu nõ põt nec sciri ꝗd ĩ eo scriptum sit: quia
clausum & obsignatu est. Itaq n christus mortẽ suscepisset.
aꝑiri testam̃tu .i. reuelaĩ & ĩtelligi mysteriũ dei nõ potiuss
Ueꝵ scriptura oĩs ĩ duo testam̃ta diuisa est Illud qđ adũetũ
resurectionẽ eiꝰ scripta st̾ nouũ testam̃tu noĩat᷑. Iudȩi uetere
utunt᷑. Nos nouo s tñ duisa nõ st̃ qr nouũ ueteis adimpletio
est & ĩ utroq idem testator est christꝰ ꝗ ꝓ nobis mõte suscepta
nos heredes regni ȩterni facit abdicato & ex hereditato pplo
iudȩor sic̃ leremias ꝓpha testatur cũ loꝗt᷑ talia. Eetę dies
uenuit dicit dñs & cõsumabo domiui isrł & domui uida testa

Expanded text:
eos in paenitentiam atque inpios resanaret —, discipulis iterum congreeius adnuntiabant. idcirco Moyses et idem ipsi prophetae legem quae Iudaeis data est testamentum uocant, quia nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari testamentum potest nec sciri quid in eo scrclausum et obsignatum est. Itaque nisi Christus mortem suscepisset, aperiri testamentum, id est, revelari et intelligi mysterium Dei non potuisset. Verum Scriptura omnis in duo Testamenta divisa est. Illud quod adventum resurrectionem eius scripta sunt, nouum testamentum nominatur. Iudaei uetere utuntur, nos nouo: sed tamen diuersa non sunt, quia nouum ueteris adinpletio est et in utroque idem testator est Christus, qui pro nobis morte suscepta nos heredes regni aeterni facit abdicato et exheredato populo Iudaeorum, sicut Hieremias propheta testatur, cum loquitur talia: ecce dies ueniunt, dici
Abbreviated transcription (Latin):
stabilitatem capit & ꝙͣto freqͥnter ĩ pellit᷑ tanto firmiter robõat.
Pȩc nimiꝵ causa efficit. ut ꝙ̃us sit hõib missa iustitia tñ au.¬
reum seculũ nõ eẽ ditat᷑ qr malus nõ sustulit ut retinẽt diuꝰ¬
sitatẽ q̃ sacͣmẽtũ diuinȩ religiõis cõtin& sola. Capitulum .uiii¬

Expanded text:
stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. stabilitatem capit et quanto frequenter inpellitur, tanto firmiter roboratur. haec nimirum causa efficit ut quamuis sit hominibus missa iustitia, tamen aureum saeculum non esse dicatur, quia malum non sustulit, ut retineret diuersitatem, quae sacramentum diuinae religionis continet sola. Qui ergo pu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtelligi sublato altero p̃t. Deus gͦ nõ exclusit malũ ut rõ uĩtutis
cõstare posset. Quõ .n. patientia iuim sua nom̃q retiner& si nihil
eẽt qđ pati cogeremur: quõ laudem meret᷑ deuota deo suo fidi
ꝑmisit: ut cogẽ ad malu possẽt: ĩo plures ut urtutis eẽt prȩ¬
ciosa ꝗd rara est. Qđ qđ ip̃m Quĩtilianꝰ egregiȩ ac breuiter.
oñdit ĩ capite obuoluto. Nam ꝗ̃ inꝗt uirt̾ eẽt ĩnocentia: nͥ lau¬
tas. ira ĩ id qd ĩcubuert̃ agant cętos supͣ hoĩem iudet᷑ culꝑa ua¬
care. Aliognisi nã pares dĩb affectus dedissac. pietas nihil erat
hoc ꝙͣ ueꝵi sit docet netessitas ipa rõis. Si uirt̾ est malis ac uiciis
fortiter repugnaͬe appet sine malo ae uitio nullam eẽ urtute
quã deus utꝰ absoluta ꝑfectamq reddẽt retinuit id qđ erat
ei cõtrariu cũ quo repugnaẽ possa agitata .n. malis qͣtientibus

Expanded text:
intelligi, sublato altero, potest. Deus ergo non exclusit malum, ut ratio virtutis intelligi, sublato altero, potest. Deus ergo non exclusit malum, ut ratio virtutis constare posset. Quomodo enim patientia vim suam nomenque retineret, si nihil esset quod pati cogeremur? quomodo laudem mereretur deuota deo suo fidespermisit, ut cogere ad malum possent, ideo plures, ut uirtus esset pretiosa, quod rara est. quod quidem ipsum Quintilianus egregie ac breuiter ostendit in Capite obuoluto. nam quae inquit uirtus esset innocentia, nisi lautas ira in id quod incubuerunt agant caecos, supra hominem uidetur culpa uacare. alioquin si natura pares omnibus adfectus dedisset, pietas nihil erat. hoc quam uerum sit, docet necessitas ipsa rationis. si enim uirtus est malis ac uitiis fortiter repugnare, apparet sine malo ac uitio nullam esse uirtutem. quam deus ut absolutam perfectamque redderet, retinuit id quod erat ei contrarium, cum quo depugnare posset: agitata enim malis quatientibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ed deus ut parens ĩdulgentissimꝰ appropĩquate ultĩo tempe
nũtiũ misit. ꝗ uet̾ illud seculu fugatamq iustitiã reducẽt
ne hũanu genꝰ maximis & ꝑpetuis agitaẽtur erroĩb Rediit
gͦ spẽs illiꝰ aurei tempis & reddita qđ terre s& paucs assi-¬
gnata iustitia est ꝗ̃ nihil aluid ẽ ꝙͣ dei uici pia & religiosa
cultura. S& moneat aliq̃m fortasse cur si hec sit iustitia. nõ
om̃i hũaro gni sit data nec ĩ ea młtitudo cõsenẜit uniu̾sa. Mla¬
gne hoc disputatiõis ẽ cur adeo cũ iustitiam t̾re daret sit retẽta
diu̾sitas. Qđ & alio loco dedaraui & ubicũq opurtune ĩcidẽt᷑
explicabitur. Nũc designare id breuissime satis ẽ uĩtutem aut
cerni nõ posse nͥ heãt uitia cõtraria dut nõ ẽẽ ꝑstãm si exer
ceat᷑ adũsis. Hanc .n. deus bonoꝵ ac malor uoluit eẽ distãtiã.
ut qͣlitatem boni ex malo sciamꝰ itẽ mali ex bono nec alteriꝰ rõ

Expanded text:
o tempore nuntium misit, qui uetus illut saeculum fugatamque iustitiam reduceret, ne humanum genus maximis et perpetuis agitaretur erroribus. rediit ergo species illius aurei temporis et reddita quidem terrae, sed paucis adsignata iustitia est, quae nihil aliut est quam dei unici pia et religiosa cultura. sed moueat aliquem foomni humano generi sit data; nec in eam multitudo universa gnae hoc disputationis est, cur a deo, cum iustitiam terrae daret, sit retenta diuersitas: quod et alio loco declaraui et ubicumque opportune inciderit explicabitur. nunc designare id breuissime satis est, uirtutem aut cerni non posse, nisi habeat uitia contraria, aut non esse ceatur adversis. Hanc enim Deus bonorum ac malorum voluit esse distantiam, ut qualitatem boni ex malo sciamus, item mali ex bono; nec alterius ratio
Abbreviated transcription (Latin):
stulerũt. Uerum aũt stire diuinȩ sapĩę est homo aũt ꝑse
ip̃m ꝑuenire ad hanc sciãm nõ põt nisi doceatur. Adeo
quid nõ sit. Noto. Ciceronis uox est Utinã tã facile. uera
ĩ uenire possem ꝙͣ falsa conuince̾. Qđ qr iuires hũanȩ con-¬
ditionis excedit eiꝰ officii facultas nobis attributa est: Quib
tradidit deus sciam ueritatis cui explitande quatuõ posteri¬
ores libri ẜuient. Nunc interim falsa ut coepimus

Expanded text:
stulerunt: uerum autem scire diuinae sapientiae est; homo autem per se stulerunt: uerum autem scire diuinae sapientiae est; homo autem per se ipsum peruenire ad hanc scientiam non potest, nisi doceatur a deoquid sit. nota Ciceronis uox est: utinam tam facile uera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut coepimus
Abbreviated transcription (Latin):
eam quȩ uera ẽẽt ab hõib nõ teneri. S mouerit eos fortasse
illud qđ siqua uera eẽt religio exereret se ac indicaret.¬
nec pateretur ẽẽ aliud quicꝙͣ. Uidere .s. nullo mõ poterãt / quare aut
a quo et quẽadmodũ religio uera oppͥmẽtur. qđ est diuini sa¬
cramenti et cȩlestis archani. Id uõ nisi doceatur / aliꝗs nullo pa¬
cto scire põt sũma rei hec est. Imꝑiti et ĩscipientes falsas re¬
ligiones pro ueris hñt qr neq ueram sciũt aut ĩ his nec fal¬
sam ĩtelligũt. Prudentiores uõ qr ueram nesciũt: aut ĩ his qͣs
falsas ẽẽ ĩtelligũt ꝑseu̾ant: ut aliꝗd tenẽ uideant᷑ au̾t oĩo
nichil colunt ne ĩcidant ĩ errorem tum id ip̃m max̃i sit er¬
roris uitam pecudum sub figura hõis mitaui. falsum uõ est
ĩtelligẽ est ꝗdem sapĩȩ sed huans. ultra hunc gradũ ꝓcedi

Expanded text:
eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse eam quae uera esset ab hominibus non teneri. sed mouerit eos fortasse illut, quod si qua esset uera religio, exereret se ac uindicaretnec pateretur esse aliut quicquam. uidere enim nullo modo poterant quare aut a quo et quemadmodum religio uera opprimeretur, quod est diuini sacramenti et caelestis arcani: id uero nisi doceatur, aliquis scire nullo pacto potest. summa rei haec est. mperiti et iusipieutes falsas reiigioucs pro ueris habent, quia neque ueram sciunt neque falsam intellegunt, prudentiores autem quia ueram nesciunt, aut in his quas falsas esse intellegunt perseuerant, ut aliquid tenere uideantur, aut omnino nihil colunt, ne incidant in errorem, cum id ipsum maximi sit erroris, uitam pecudum sub figura hominis imitari. falsum uero intellegere est quidem sapientiae, sed humanae, ultra hunc gradum proced
Abbreviated transcription (Latin):
nulla eẽt oĩo qr ueram nõ poterant ĩuenire et eodem mõ
itiderũt i exxorem multo maiorem ꝙͣ illi ꝗ falsam tenebãt.
Nam isti fragiliũ tultores ꝙͣuis sint inepti qr telestia con
ꝓpoĩto tenent siꝗd hoĩ atq mutoꝵ uł solu uł terte ma¬
ximũ ĩ religione discrim̃ est. hi uõ ꝙͣto fuerũt sapientĩoes:
ꝙ ĩ tellex̾unt falsȩ religionis errorem tanto st̾ facti stultio¬
res ꝙ eẽ aliquã ueramꝰ nõ putau̾unt. Itaq qñ faciliꝰ est de
alienis uidicare ꝙͣ de siuis du alioꝵ p̃cipitium uident nõ
iuenitur. et odor ꝗdã sapĩȩ ut possis dubitare quos dicas
potissimũ stultiores: illos ne qui falsam religionem suscipuĩt
an eos qui nullam. sed ut dixi uenia cõcedi põt: qui sapĩa
eos putem diuinare potuisse ut ueritatem ꝑ se ip̃os ĩuenirẽt.
qđ ego fieri nõ posse cõfitear. Sed hoc ab his exigo quod

Expanded text:
nulla esset omnino, quia ueram non poterant inuenire, et eo modo nulla esset omnino, quia ueram non poterant inuenire, et eo modo inciderunt in errorem multo maiorem quam illi qui falsam tenebant. nam isti fragilium cultores quamuis sint inepti, quia caelestia consproposito tenent, siquidem hominum atque mutorum uel solum uel certe maximum in religione discrimen est. hi uero quanto fuerunt sapientiores, quod intellexerunt falsae religionis errorem, tanto sunt facti stultiores, quod esse aliquam ueram non putauerunt. itaque quoniam facilius cst de alienis iudicare quam de suis, dum aliorum praecipitium uident, none et summa stultitia inuenitur et odor quidam sapientiae, ut possis dubitare quos dicas potissimum stultiores, illosne qui falsam religionem suscipiunt an eos qui nullam. sed ut dixi uenia coucedi potest inperitis eos putem diuinare debuisse ut ueritatem per se ipsos inuenirent, quod ego fieri non posse confitear, sed hoc ab iis exigo quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗd mente ꝙͣ corpore cum sit aĩ offmn̾ ea sb̾tilius cernere.
que acies corporalis non põt ĩ tueri. Quos hoĩes idem ille
philosophus ac poeta grauiter accusat tanꝙͣ humiles et abie¬
ctos qui contra nãȩ suȩ rõnem adueneranda se terrena pro¬
sternant ait .n. et faciũt aiõs humiles formidine diuũ. dep̃ssosꝗ
p̃munt ad terrã. Alud ꝗđ ille cum hȩc dicẽt sentiebat nichił
ligiones et cultus deoꝵ inane ẽẽ offm̃ cõfitetur.
Ned pictas. tilla. est uelatum saepe uideri
Uertere se ad lapidem atq oĩs accedẽ ad axas
Et ꝓcumbere humi ꝓstratu et pandẽ palmas
Ante deum delubra nec aras sangiuẽ multo
S pargẽ quadrupedũ. nec uotis nectere uota
sed nichil alud ꝙͣ telestia cogitare. Impugnate st̃ gͦ aprudẽtib
false religiones qr sentiebãt eẽ falsas sed nõ est iducta uera
qr qualis aut ubi ẽẽt ignorabant. Itaq sic habuer̃t tanꝙͣ

Expanded text:
aliquid mente quam corpore; cum sit animi officium ea subtilius cernere, aliquid mente quam corpore; cum sit animi officium ea subtilius cernere, quae acies corporalis non potest intueri. Quos homines idem ille philosophus ac poeta graviter accusat, tamquam humiles et abjectos, qui contra naturae suae rationem ad veneranda terrena se prosternant: ait enim : Et faciunt animos humiles formidine divum, Depressosque premunt ad terram. Aliud quidem ille, cum haec diceret, sentiebat; nihil ligiones deorum et cultus inane esse officium confitetur : Nec pietas ulla est, velatum saepe videri Vertere se ad lapidem, atque omnes accedere ad aras, Et procumbere humi prostratum, et pandere palmas Ante deum delubra, nec aras sanguine multo Spargere quadrupedum, nec votis nectere vota.sed nihil aliud quam coelestia cogitare. Impugnatae sunt ergo a prudentioribus falsae religiones, quia sentiebant esse falsas: sed non est iquia qualis aut ubi esset ignorabant. itaque sic habuerunt tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Uana eẽ ĩtelligis: et eñ eadem facis que faciuĩt ip̃i: quos ip̃e
stultissimos confitẽis. Quid ig̃ ꝓfuit te uidisse ueritatẽ quã
nec defensurus eẽs nec secuturꝰ: Si libenter exrant hi qui
errãẽ se sentiũt. ꝙͣto magis uulgus ĩdoctum qđ pompis ima¬
nib gaudet aĩsq puerilim spectat. oiã oblectatur friuoł et spẽ
simulacroꝵ capit᷑ nec ponderae setum unã quãq rem p̃õt
ut ĩtelligat nichil colendu ẽẽ qđ oculis mõtalibus cernitur
Q mort̾ale sit netesse est nec mirandum ẽẽ si deũ nõ ui
aeant cum ip̃i ne hoiẽm ꝗđ uideãt quẽ iudere se credũt:
hoc .n. qđ oculis sbiectum est nõ hõ sed hõis receptaculũ est
Cuiꝰ qualitas et figura nõ ex linea m̃tis uasculi qͥ cõtinet᷑:
sed ex factis ac moribus ꝑu detur. Qui gͦ colunt simulac̾ corꝑa st
hõib carentia qr se corporalib dediderunt. nec urdent plus

Expanded text:
uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto magis uulgus indoctum, quod pompis inanibus gaudet animisque puerilibus spectat omnia, oblectatur friuolis et specie simulacrorum capitur nec ponderare secum unam quamque rem potest, ut intellegat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necedeant, cum ipsi ne hominem quidem videant, quem videre se credunt. Hoc enim quod oculis subjectum est, non homo, sed hominis receptaculum est; cujus qualitas et figura, non ex lineamentis vasculi quo continetur, sed ex factis et moribus pervidetur. Qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt, nec vident plus
Abbreviated transcription (Latin):
pedem laqueo iserit. ut simul cũ teteris quos liberare ut pru¬
dentior debuit. et ipe capiat quã potiꝰ siꝗd tibi Citero uir¬
tutis est experire pepulum face̾ sapientem̃. digna res est. ubi
om̃s eloq̃ntiȩ tuȩ uires exeras. Non .n. uerendum est ne te
ĩ tam bona causa deficiat or̃o qui sepe ẽt̃ malas topiose ac
fortiter defendisti. S nimiꝵ fotratis carcem times iõq pa¬
trociniu ueritatis susciꝑe nõ audes. At mõtem ut sapiens
cõtennẽ debiusti et erat multo pulcrius. ut ob bene dicta
potiꝰ ꝙͣ obmale dicta morerexis nec tibi plus laudis philefo
philippitȩ afferre potuert. ꝙͣ discusso exrox gn̾is hirani et
m̃tes hoũi ad sanitatẽ tua disputatione reuotãe. sed con¬
cendamꝰ timiditati quȩ ĩ sapiente eẽ nõ debet. Quid gͦ ip̃e
ĩ eodem u̾saris errõe iudeo te terrena et manufacta uenerari.

Expanded text:
pedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prupedem laqueo inserit, ut simul cum caeteris, quos liberare ut prudentior debuit, et ipse capiatur? Quin potius, si quid tibi, Cicero, virtutis est, experire populum facere sapientem: digna res est, ubi omnes eloquentiae tuae vires exerceas. Non enim verendum est ne te in tam bona causa deficiat oratio, qui saepe etiam malas copiose ac fortiter defendisti. Sed nimirum Socratis carcerem times, ideoque patrocinium veritatis suscipere non audes. At mortem ut sapiens contemnere debuisti. Et erat quidem multo pulchrius, ut ob bene dicta potius, quam ob maledicta morereris. Nec plus tibi laudes Philippicae afferre potuerunt, quam discussus error humani generis, et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qui se suamq aĩã mortius adiudicauit. Capitulum .iii.¬
Ed ꝗd ꝓdest ad uulgus et ad hoĩes imꝑitos hoc mõ concionari
cum udeamꝰ etiã doctos ac prudentes uiros cũ religionũ ĩte¬
lligant uanitatem nichilominꝰ tñ in his ip̃is quȩ daminant
colendis nescio qua prauitate ꝑstare. ĩtelligebat cicero falsa
eẽ que hoĩes adorarent. Nam tũ multa dixiss q̃ ad eu̾sionẽ
religionu ualerent/ ait tñ nõ ẽẽ illa uulgo disputanda ne
susceptas publite xeligiones disputaitio talis extinguat. Quid
ei facies ꝗ cũ exraẽ se sentiat ultro ip̃e in lapides ĩpingat ue
populus om̃is offendat ip̃e sibi oculos eruat ut om̃s teci sint¬
qui nec de aliis bene mereatur. quos patit᷑ errare ne  de se
ip̃o qui alienis accedit exrorib nec utit᷑ tandẽ sapĩę suȩ
bono ut fc̾is imploret qđ mente ꝑcepit. Sed prudens et scẽs

Expanded text:
est qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quiest qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipqui nec de aliis bene mereatur, quos patitur errare; nec de se ipso, qui alienis accedit erroribus, nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat, quod mente percepit, sed prudens et sciens
Abbreviated transcription (Latin):
mõtaliũ digitoꝵ ludicra et fragilia figm̃ta ex quolibet materiş
gnẽ formata. Quid aliud st̾ nisi terra ex qua nata st̃. Quid
gͦ reb iferiorib sbiacetis : ꝗd capitib ur̃is terrã suꝑponitis:
tũ gͦuos terre sũmittitis hũmilioresq facitis ip̃i uos ultro ad
ĩferos mergitis ad mõtemq dãpnatis qr nͥ inferius est terra et
humilius nisi mors et ĩferi. que si effugers uelletis subiectam
pedib ur̃is terram cõtẽneretis corporis statu saluo: qđ id circo
rectum accepistis quo oculos atq mẽtem cum eo qui fecit cõ¬
ferre possetis. Contene aũt et caltare terram nichil alud ẽ
q̃ simulãc nõ adorare quia de teora ficta st̃. Itẽ diuitias
nõ cõcupiscere. uoluptates corpõis sꝑnere qr opes et corpus ip̃m cuius
hospitio utim̃ terra est. uiuu colite ut uiuatis. Moriat᷑ .n. necesse

Expanded text:
mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta, ex quolibet materiae mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta, ex quolibet materiae genere formata, quid aliud sunt, nisi terra, ex qua nata sunt? Quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item diuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse
Abbreviated transcription (Latin):
tes eoꝵ penitus fucͥum stultitiȩ ꝑbiberunt. Adorant gͦ ĩsensibi¬
lia ꝗ sentuit irrationabilia qui sapiũt ex aĩa qui uiuũt t̾rena
ꝗ oriunt᷑ e cęlo. Iuuat ig̃ uelut ĩ aliqͣ sublimi spetula cõstitutũ
Unde uniu̾si exaudire possint ꝑsianum illud proclamare.
Ocurue ĩ terras aĩe et celestu inanes celu potiꝰ intuemini : ad tuiꝰ
spectaculu uos extitauit ille artifex nr̃ deus. ille uobis subim̃
uultũ dedit. uos ĩ terrã curuamini uos altas m̃tes et ad paretẽ
suum cum cõporib suis erectas ad ĩferiora depͥmitis tanꝙͣ uos
peniteat nõ quad rupedes eẽ natos. fas nõ est teleste aĩal cum
t̾renis ĩ terramq uergentib adequai. Quid bñficiis telestib or-¬
bati ꝓniq i hum̃uura sponte ꝓcumbitis: humi .n. miẜi uoluta
mim cum deorsu queritis qđ ĩ sublimi quer̃e debiustis. Nam ista

Expanded text:
tes eorum penitus fucum stultitiae tes eorum penitus fucum stultitiae lia qui sentiunt, inrationabilia qui sapiunt, exanima qui uiuunt, terrena qui oriuntur a caelo. iuuat igitur uelut in aliqua sublimi specula constitutum, unde uniuersi exaudire possint, Persianum illud proclamare : o curuae in terris animae et caelestium inanes! caelum potius intuemini, ad cuius spectaculum uos excitauvultum dedit; vos in terram curvamini: vos altas mentes, et ad parentem suum cum corporibus suis erectas, ad inferiora deprimitis, tamquam vos poeniteat non quadrupedes esse natos. Fas non est coeleste animal cum terrenis, in terramque vergentibus coaequari. Quid vos beneficiis coelestibus orbatimini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. Nam ista
Abbreviated transcription (Latin):
figuramꝰ spẽm pultritudinem hr̃e ceꝑunt. et ideo melior ꝗ fec̃
ꝙ̃ illa q̃ facta st̾. et tñ factorem ip̃m nemo suscipiet aut ueret᷑
que fecit timẽt. tanꝙͣ possit plus eẽ ĩ oꝑe ꝙͣ ĩ opifice. Recte ig̃
Seneta ĩ libris moralibus Simulatra inꝗt deoꝵ uenerant᷑. illis su¬
pplitant genu poĩto. illa adorant. illis ꝑ totũ assidũt diem aut astãt.
illis stipem iaciũt. uictimas cȩ̨dũt et cum hȩc tantoꝑe susc̾ipiat suspici
fabros qui illa facẽ cõtẽpnũt. Qiuid inter se ta contrariũ ꝙ
statuariu despice factorem statuã adoraͬe: et eu ne ĩ conuictu
qđ admitte qui tibi deos faciat. Quã gͦuim quã potestatem
hr̃e post̾ cũ ip̃e qui fetit illa nõ heãt. S ne hec qđ. lare his¬
potuit. q̃ hebat iudere audire loqui mouẽi. Quisꝙͣ ne ig̃ tã meptꝰ
umbram: S hec nemo cõsiderat. Infecti .n. st̃ ꝑsuasione ac mẽ¬

Expanded text:
figuram speciem pulchritudinem habere coeperunt, et ideo melior qui fecit figuram speciem pulchritudinem habere coeperunt, et ideo melior qui fecit quam illa quae facta sunt. et tamen factorem ipsum nemo suspicit aut ueretur: quae fecit timent, tamquam possit plus esse in opere quam in opifice. recte igitur Seneca in libris moralibus simulacra inquit deorum uenerantur, illis supplicant genu posito, illa adorant, illis per totum adsident diem aut adstant, illis stipem iaciunt, uictimas caedunt: et cum haec tanto opere suspiciant, fabros qui illa fecere contemnunt. quid inter se tam contrarium quam statuarium despicere, statuam adorare et eum ne in conuictum quidem admittere qui tibi deos faciat? quam ergo uim, quam potestatem habere possunt, cum ipse qui fecit illa non habeat? sed ne haec qpotuit, quae habebat, videre, audire, loqui, moveri. Quisquamne igitur tam ineptus umbram? Sed haec nemo considerat; infecti sunt enim persuasione, ac men
Abbreviated transcription (Latin):
nis sit et uana si nichil ĩ pñti iudeãt. qđ adorẽt et iõ simu¬
lacͣ cõstitiũt que qr mõtuoꝵ st̃ imagines similia st̃ mortuis.
Omi .n. sensu carẽt dei aũt ĩ eternũ uiuentis uiuum et sen¬
sibile debet ẽẽ simulatrũ. Qđ si a similitudine id nom̃ acce¬
pit qui post̾ ista simulatra deo similia iudicaĩ quȩ nec sentiũt
nec mouent᷑: Itaq simulacrũ dei nõ illud est qđ̃ digitis hõis ex
lapide aut ȩre alia ue materia fabricat᷑. S ip̃e hõ qm̃ et sentic
et mouet᷑ et multas magnasq actiones ht̃ blec ĩ celligũt hoĩes¬
ineptissimi. ꝙ si sentire simulacra et moueĩ possent: ultro adoratura
hoiem fuissent aquo st̃ expolita: quȩ eeñt aut ĩcultus et horridꝰ
lapis aut materia ĩ formis ac rudis nisi fiussent ab hoĩe formata
Nomo ig illoꝵ quãi parens putandꝰ est ꝑ tuiꝰ manꝰ nata st̃ ꝑ q̃m

Expanded text:
nis sit et uana, si nihil in praesenti uideant quod adorent, et ideo simunis sit et uana, si nihil in praesenti uideant quod adorent, et ideo simulacra constituunt, quae quia mortuorum sunt imagines, similia sunt mortuis: omni enim sensu carent. dei autem m aeternum umentis uiuum et sensibile debet esse simulacrum. quod si a similitudine id nomen accepit, qui possunt ista simulacra deo similia iudicari quae nec sentiunt nec mouentur? itaque simulacrum dei non illut est quod, digitis hominis ex lapide aut aere aliaue materia fabricatur, sed ipse homo, quoniam et sentit et mouetur et multas magnasque actiones habet. nec intellegunt hoineptissimi quod, si sentire simulacra et moueri possent, ultro adoratura hominem fuissent a quo sunt expolita: quae essent aut incultus et horridus lapis ant materia informis ac rudis, nisi fuissent ab homine formata. homo igitur illorum quasi parens putandus est, per cuius manus nata sunt, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
dii absentes ẽẽ nõ post̾ qui qñ diuini st̾ ĩ quatimq mũdi ꝑte
fuerĩt. uident et audiũt uniu̾sa. Suꝑuatua gͦ st̾ simulatra
illis ubiq pñtib cũ satis sit audientiũ noĩa precib aduotãe
At .n. p̃ntes nõ nͥ ad imagiues suas adst̾. Itaplane que ad modu
uulgus existimat mõtuoꝵ aĩas circa tumulos et corpoꝵ suorũ
reliqas oberraẽ. S tñ postꝙͣ̃ deus ille pręsto eẽ coepit: iã si¬
mulacro eiꝰ opus nõ est. Quero .n. siꝗs imaginẽ hõis ꝑegre
costituti cõtempletur sepuis et ex ea solatiu capiat absentis.
nũ idẽ sanus eẽ iudeatur si eo reu̾so atq pñte ĩ tõtemplanda
iundetur cum ꝓcul abest suꝑuacua futura cũ presto ẽ. Dei
aũt cuiꝰ ti num̃ ac spiritꝰ ubiq diffusus abeẽ nũꝙͣ põt semꝑ
utiq suꝑuacua imago est. Sied uerentur ne oĩs eoꝵ religio ina¬

Expanded text:
dii absentes esse non possunt, qui quoniam diuini sunt, in quacumque parte mundi dii absentes esse non possunt, qui quoniam diuini sunt, in quacumque parte mundi fuerint, uident et audiunt uniuersa, superuacua sunt ergo simulacra illis ubique praesentibus, cum satis sit audientium nomina precibus aduocare. at enim praesentes non nisi ad imagines suas adsunt. ita plane: quemadmodum uulgus existimat mortuorum animas circa tumulos et corporum suorum reliquias oberrare. set tamen postquam deus ille praesto esse coepit, iam simulacro eius opus non est. quaero enim, si quis imaginem hominis peregre constituti contempletur saepius, ut ex ea solacium capiat absentis, num idem sanus esse uideatur, si eo reuerso atque praesente in contemplanda uidetur, cum procul abest, superuacua futura, cum praesto est, dei autem, cuius numen ac spiritus ubique diffusus abesse numquam potest, semper utique superuacua est. sed uerentur ne omnis illorum religio ina
Abbreviated transcription (Latin):
Uȩ igit᷑ am̃tia est. aut ea fingẽ quȩ ip̃i postmodũ timeãt aut
timere que finx̾unt. nõ ip̃a inꝗũt timemꝰ s eos ad quoꝵ maginẽ
ficta et quoꝵ nõib cõsetrata st̃. Nempe io timetis ꝙ eos ĩ telo
ẽẽ arhitramini. neq .n. si dii st̃ aliter fie̾i põt. Cur ig̾ oculos
nõ ĩ celum tollitis et aduotatis eoꝵ noĩb ĩ aꝑto sacrifitia te¬
lebratis: cur ad parietes et ligna et lapides potissim̃ ꝙ̃ illo
spectetis ubi eos eẽ tredatis: Qiud sibi templa ꝗd arȩ uolũt
quid demq ip̃a simulatra: quȩ aut mõtuoꝵ aut absentiũ mo¬
num̃ta. st. Nam oĩo figendaꝵ similitudinũ rõ idcirco ab hõibe
ĩuenta ẽ ut poss eoꝵ memoĩa retinẽi qui uł morte sb̾tracti
uł abstentia fuerant seꝑati. Deos ig̾ i quoꝵ nũo reponemꝰ. si
ĩ mõtuoꝵ ꝗs ta stultus ut colat: si ĩ abscentiu. colendi gͦ nõ
sunt. li nec iudent quȩ facunꝰ nec auduit quȩ p̾cam᷑ Si ãt

Expanded text:
e igitur amentia est aut ea fingere quae ipsi postmodum timeant aut timere quae finxerint? \'non ipsa\' inquiunt \'timemus, sed eos ad quorum imaginem ficta et quorum nominibus consecrata sunt.\' nempe ideo timetis, quod eos in caelo esse arbitramini: neque enim, si dii sunt, aliter fieri potest. cur igitur oculos non in caelum tollitis et aduocatis eorum nominibus in aperto sacrificia celebratis? cur ad parietes et ligna et lapides potissimum quam illo spectetis, ubi eos esse credatis? quid sibi templa, quid arae uolunt, quid denique ipsa simulacra, quae aut mortuorum aut absentium monumenta sunt? nam omnino fingendarum similitudinum ratio idcirco ab hominibus inuenta est, ut posset eorum memoria retineri qui uel morte subtracti uel absentia fuerant separati. deos igitur in quorum numero reponemus? si in mortuorum, quis tam stultus ut colat? si in absentium, colendi ergo non sunt, si nec uident quae facimus nec audiunt quae precamur. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
leat tm̃ ingenii qͦ uirib nisa excẽt se aliqñ: et discussis
cõuictisq ta publicis ꝙͣ eoꝵ ꝗ sapientes putant᷑ exroribus.
hũano gn̾i clarissim̃ lumem inferret. Quod ꝗđ duabus
ex tũis fieri uellem uł ꝙ magis possent credere homines or¬
nate ueritati/ qui etia mendatio credunt capti orõis õnatu:
lenocinioq u̾boꝵ. uł certe ut ip̃i pħi suis armis potissim̃¬

Expanded text:
cussis conuictisque tam publicis quam eorum qui sapientes putantur erroribus humano generi clarissimum lumen inferret. quod quidem duabus ex causis fieri uellem: uel quod magis possent credere homines ornatae ueritati, qui etiam mendacio credunt capti orationis ornatu lenocinioque uerborum, uel certe ut ipsi philosophi suis armis potissim
Abbreviated transcription (Latin):
scĩa trismegisto cognom̃ ĩponẽt. hie scripsit libros et ꝗđ mltos
ad cognitonem diuinaꝵ reꝵ ꝑtinẽtes ĩ quibus maiestatem sum̃i
ac singulãis dei aiserit isdemq nõib appellat quib nos deu
et pr̃m. ac ne quis nomen eius requireret. PCPUAOP
ẽẽ dixit eo ꝙ nõĩs ꝓprietate nõ egeat ob ip̃am .s. unitatem. ĩpiꝰ

Expanded text:
scientia Trismegisto cognomen inponeret. hic scripsit libros et quidem multos scientia Trismegisto cognomen inponeret. hic scripsit libros et quidem multos ad cognitionem diuinarum rerum pertinentes, in quibus maiestatem summi ac singularis dei asserit isdemque nominibus appellat quibus nos dominum et patrem. ac ne quis nomen eius requireret, άνώνυμον esse dixit, eo quod nominis proprietate non egeat, ob ipsam scilicet unitatem.