comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genta mronis hebat pecit ab
hr̾de suo. ut si sñ lib̃n mor̾e̾t᷑
qnͣt. i pecuna exhr̾ditate sua
ad eum ꝑueniss menio resti¬
tue̾tursi ex fructib mediotpr
quadringenta ꝑceꝑit ⁊ sñ li¬
bis decesẜit hr̃dem enis memo
quadringenta dẽbiturum.
⁊ cum dni muitumq trͣta¬
uit ancum augnĩtũ hr̃sse¬

Expanded text:
›genta in bonis habebat petit ab herede suo, ut, si sine liberis moreretur, quanta pecunia ex hereditate sua ad eum peruenisset, Maeuio restitueretur: si ex fructibus medio tempore quadringenta perceperit, et sine liberis decesserit, heredem eius Maeuio quadringenta debiturum. et cum diu multumque tractauit, an, cum augmentum heres se
Abbreviated transcription (Latin):
Apimanus tcͣtat siquis hrs isti¬
titus exsemisserogatus sit res¬
tuc̾ hr̃ditatem ⁊ eam susp̾ta
dicens ꝯpulsus adiit. dem̃ fituĩ¬
cõmissarius ignarussit accre¬
uisse portomi hr̾ditatis. por
restitu̾i̾t scriptohr̃̾di an opꝰ sit
ei alia accone ⁊.at secutiu

Expanded text:
apinianus tractat, si quis heres institutus ex semisse rogatus sit restituere hereditatem et eam suspectam dicens compulsus adit, deinde fideicommissarius gnarus sit adcrevisse portionem hereditatis post restitutionem scripto heredi, an opus sit ei alia actione. et ait securu
Abbreviated transcription (Latin):
ofto occupatur.⁊ lcz delibare se
dicat an ad eat cogendui est adi¬
re. s nonut statim remtuat.s
ut reu̾sus domũ si putau̾it sibi
expedire cõmodo falcidie ł testo¬

Expanded text:
officio occupatur: et licet deliberare se dicat an adeat, cogendus est adire, sed non ut statim restituat, sed ut reversus domum, si putaverit sibi expedire, commodo Falcidiae vel test
Abbreviated transcription (Latin):
cium restituat audietur.¶S
⁊ si uoluntate tua alii resitu¬
sireͣ. ñ tnͣsi bunt acciones. Ite
aut̃ ipe̾ d resitue tutore. ncto¬
re. ñ tutor auratorsñ pũpillo
nͥifanisit. quia nec mandare
actones tutor pnpilli snptꝰ¬

Expanded text:
ium restituat, audietur. sed et si uoluntate tua alii restransibunt actiones. item autem ipse debet restituere tutore auctore, non tutor sine pupillo, nisi infans est, quia nec mandare actiones tutor pupilli s
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͦca pr̃uł cominus ratum hu̾t
tuͣseunt extrebelliano senatꝰ
consulto accõnei. ¶Multum
int̾ est utrum quartaꝑsnire
hr̾ditario retineatur. anuom
re uł ĩpecͣinna nam suꝑioreca¬
su action̾es didunt᷑ int̾ nrdẽ
⁊ fidi cõmissariũ. posti̾ore uo. a¬
put fid̃icomissarnm actõnes¬
rogatuq hr̾dit.atem resitue
p̾cepta aliqua sũma. ułre eti¬
amsi ĩp̃ceptione minus qmͣ
qͣrta psee̾t non amplius prin¬
cipem pati seuendicaturũ.s
si sñ una p̾ceptone rogaturfu¬
crit hr̾dititem restitu̾e pͣt̃q
qͣrta donata est aprincipib. et

Expanded text:
 pater uel dominus ratum habuerit, transeunt ex Trebelliano senatus consulto actiones.Multum interest, utrum qua‹rta› pars iure hereditario retineatur an uero in re uel pecunia: nam superiore casu actiones diuiduntur inter heredem et fideicommissarium, posteriore uero apud fideicommissarium sunt actionerogatusque hereditatem restituere praecepta aliqua summa uel re, etiamsi in praeceptione minus quam quarta pars esset, non amplius principem pati uindicaturum.Sed et si sine ulla praeceptione rogatus fuerit hereditatem restituere, plerumque quarta donata est a principibus: et
Abbreviated transcription (Latin):
sicau̾it colome fiupensiũ si sũ
nb̃is monͣetur qnͣtacumq pe¬
cuma erhroitate cebonis mei
ad eumꝑuen̾i̾t eam peciñam
omem ad coloniam philippẽ¬
ditate ꝑceꝑit resitiie̾ eũ cebe

Expanded text:
auerit coloniae Philippensium, si sine liberis morietur, quantacumque pecunia ex hereditate deue ‹b›onis meis ad eum peruenit, eam pecuniam omnem ad coloniam Philippenreditate percepit, restituere eum debe
Abbreviated transcription (Latin):
ximusquis admittudꝰ est.si pa¬
tussit cãue̾ se famiue comu̾res¬
tituͣfum. ꝙ si cautio nonfu̾t
ab eo qui primo loco adiissus
comissi petitio f.amilie cope¬
tit. cautonẽ aut̾ rõne dol .m.¬
except̾onisputo niste desid̾ari
qm̃uis nemo alius ult̾ior exfi
milia uia sũpͣsit. ¶ Siquid̾as̃
posta emancipati tct᷑ari potest

Expanded text:
ximus quisque admittendus est, si paratus sit cauere se familiae domum restituturum. quod si cautio non fuerit ab eo, qui primo loco admissus i petitio familiae cotit. cautionem autem ratione doli mexceptionis puto iuste desiderari, quamuis nemo alius ulterior ex milia supersit. Si quidam postea emancipati, tractari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
debitur constitusse. ¶ Si at̾¬
rarum diutaxat additam̃¬
tum admittetur. nec mutã¬
da sin̾a crit. ꝙ forte legato ꝑ¬
cepto magnu̾ ẽmoluitũ er¬
aliquo negõ consecutii est.¬

Expanded text:
nstituisse: si ararum dumtaxat additamtum admittetur. nec mutaentia erit, quod forte legato cepto magnum emolumentum ealiquo negotio consecutus est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tutorem fure arbitlũtin.
Idem incuratõe ĩpub̾is ułmi¬
noris annis d pͣbari. nec inter¬
est tutor recte datus ino pix̃
moriatur uł. aliquo primlio
excusetur. ur cutor ce̾ non pos¬
atutore qui nicħ̾ accepit fid̾i¬
.o.pupillo relinqui non pꝰse.
qm q. ab eoͣ relinquitur ertõ

Expanded text:
tutorem fore arbitrabatur. idem in curatore impuberis vel minoris annis debet probari. nec interest, tutor recte datus vivo patre moriatur vel aliquo privilegio excusetur vel tutor esse non posa tutore, qui nihil accepit, fideicommissum pupillo relinqui non posse, quoniam quod ab eo relinquitur extero,
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾i.ꝯ. pete̾t qui infamilia
fuerunt. quid gͦ si nonsint
ensdem gͣdus ita res tempari
d ũ prorimiusquis primo
loco uidetur mintatus. nec

Expanded text:
issum petent qui in familia fuerunt. quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco uideatur inuitatus. nec
Abbreviated transcription (Latin):
aut penam scipuloriimm¬
cuma accepta rogatus sit rez
endus legat.ariui legito ꝑcep¬
tosi uelit ꝯputare. Non enim¬
equitas hoc ꝓlare patitin.siq¬

Expanded text:
aut poenam stipulcunia accepta rogatus sit rem endus legatarius, legato percepto si uelit computare: non enimequitas hoc probare patitur, si
Abbreviated transcription (Latin):
onei ulu̾ti samaritarum. que¬
in pellib teguntur. aristo etia¬
cõartala uesticedẽ ait. ⁊ tegͣime¬
ta subselliorum. hinc legato ce¬
dere ait ince margaritarum. It̾
q ⁊ implia uestisloco sunt. quia
ꝑtem corꝑis uestiunt. alia cãe̾
oconnini quia usimmi calciam̾¬
torum p̾st.tit. ceraicalia quo
ness nomine continentur.
¶Siquis addrd̾it uestem mea
apparet de ea eum sensisseqmͣ
ip̾e in usus suos hu̾it. culcritre
eciam uestei eriit. Item pes.
contineri ⁊ puellarim ⁊ mrs¬

Expanded text:
veluti Sarmatarum, quae pellibus teguntur. Aristo etiacoactilia vesti cedere ait et tegimta supselliorum huic legato cedere. Vittae margaritarum, itemque et inpilia vestis loco sunt, quia partem corporis vestiunt. alia causa est udonum, quia usum calciamentorum praestant. Cervicalia quoque vestis nomine continentur. Si quis addiderit "vestem suam", apparet de ea eum sensisse, quam ipse in usus suos habuit. Culcitae etiam vestis erunt. Item pellecontineri et puellarum
Abbreviated transcription (Latin):
que ad familiam uestiendam¬
ꝑata st̃. sicuti saga tunice pemi¬
le iicea uestm̾ta straguia ⁊ ce
tera silia. uestis aut̾ expellib cõ¬
srabit. It̾ pelles capͣrme ⁊ agni

Expanded text:
quae ad familiam uestiendamrata sunt, sicuti saga tunicae pelintea uestimenta stragula et consimilia.Uestis etiam ex pellibus costabit
Abbreviated transcription (Latin):
tmeri. ¶Si cui escarium forte¬
argentum legatimi sit. id so
łmiliatoriũ argenteum uł
sartaginem uraluit uas ad co¬
quend dubitari potit anescari
⁊ auro ⁊ ait sabimis. auro ar¬
gentoq cede ei enim cedit cuiꝰ
maior est spes ꝙ recte exp̾ssun
cedat illud spͣtamus quid cuiꝰ
rei ornandi causa adhibetur.
ut accessio cedat principali ce¬
dent igitur gemine fialis uriã¬
cib incluse anro argentoue.s
inicoromis mensarum ge̾me
coronis cedent ⁊ em̃sis ⁊ mar¬
garitis quo ⁊auro. idem est
nam si margarite auri ornan¬
di gra ad hibite st̾. niro cedu̾t
Si ccͣ anr̃ margaritis cedent
Idem est. ⁊ mͣge̾mis anuł mclu¬
sis. Gcmine. aut̾ st̃ ꝑlucide ma¬

Expanded text:
m. Si cui escarium argentum legatum sit, id solvel miliarium argenteum vel sartaginem vel aliud vas ad coquendum, dubitari poterit, an escario auroque. et ait Sabinus auro argentove cedere: ei enim cedit, cuius maior est species. quod recte expressit: cedat, illud spectamus, quid cuius rei ornandae causa adhibetur, ut accessio cedat principali. cedent igitur gemmae, fialis vel lancibus inclusae, auro argentove. Sed et in coronis mensarum gemmae coronis cedent et hae mensis. In margaritis quoque et auro idem est: nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis cedet. Idem et in gemmis anulis inclusis. Gem
Abbreviated transcription (Latin):
N argentro potorio utrum id dui¬
tarat sit in quo bibi poiit ant̾ꝙ
dubitari pot̾. s prns est. ut ħ qͦq
msint iniguentis legatis nõ tũ
ea legata intentur quib migi¬
mur uolutatis c̾a. s et ualitu¬
tmis qualia st̃ comagina glan¬
tina crmarosa mura colimar¬
dum purum ħ quid̾ etiam quo¬
ut delectatõres sint ⁊ mundiore
unguent᷑ femine. s̃ de a quina¬
rio cassius ait consultum se rai¬
disse cumaltĩ argentum poto¬
num alti escariu̾m legatum
ee̾t escario cedc. Tp.

Expanded text:
n argento potorio utrum id dumtaxat sit, in quo bibi possit, an edubitari potest. sed propius est, ut haec quoque insint. Vnguentis legatis non tantum ea legata videntur, quibus unguimur voluptatis causa, sed et valetudinis, qualia sunt commagena glaucina crina rosa muracolum nardum purum: hoc quidem etiam quo elegantiores sint et mundiores, unguuntur feminae. Sed de aquiminario Cassius ait consultum se respondisse, cum alteri argentum potorium, alteri escarium legatum esset, escario cedere.
Abbreviated transcription (Latin):
cellium sunta lapilł eo disim¬
guebat ꝙ ge̾me e̾ent ꝑ lucide
matie ueluds maragdi crisoli¬
ge̾ni nec lapui contiiisatis
constitisse Id̾ ⁊ sab̾. aĩt quia ꝯcha
apud rubrum mare crescit ⁊ co¬
alescit. murina aut̾ ⁊ uasa inge̾¬
mis non ce̾ camui scribitꝰaur
gento uececent qm̃ hoc spͨtu¬
muis que res cuius rei ornãdi¬

Expanded text:
eruius a lapillis eo distinguebat, quod gemmae essent perlucidae materiae, uelut smaragdi chrysoligemmis nec lapillis contineri satis constitisse ibidem Sabinus ait, quia concha apud rubrum mare et crescit et coalescit.Murrina autem uasa in gemmis non esse Cassius scribit.Auro gentoue cedent, quoniam hoc spectamus, quae res cuius rei ornand
Abbreviated transcription (Latin):
tum fiat indeamus.ut puta decu¬
rio ad bestias ancapite minrat᷑
testm̃q eni irritum fiat. ⁊ non
puto. cum sin̾a eum non trmi¬
erit gͦ ⁊ si quis eum quinon e¬
rat nirisdrictont sue dampna¬
nauit testm̃ enis non erit irrĩ¬
tum qm̾adim est constitutu.¬
ID nec corum quiõ test̾ a rata st̃
sirrita fiant quoꝵ memoria
post mortem dampnata est ut
ciendum ẽ post limimũ reu̾si
ni res suas recipe nire postlimi¬
mi.autsuibi decedant lege cor¬
nelia confirmari. EErgo et
siquis campnatꝰ capite in in¬
tegrum indiugentia princ¬
pu sit restitutus testm cuiso¬

Expanded text:
tum fiat, uideamus: ut puta decurio ad bestias an capite minuatur testamentumque eius irritum fiat? et non puto, cum sententia eum non tenuerit. ergo et si quis eum, qui non erat iurisdictionis suae, damnauerit, testamentum eius non erit irritum, quemadmodum est constitutum.Sed ne eorum quidem testamenta rata sunt, sed irrita fient, quorum memoria post mortem damnata est, ut ciendum est postliminio reuersi uires suas recipere iure postliminii aut, si ibi deced‹a›t, lege Cornelia confirmari. ergo et si quis damnatus capite in integrum indulgentia principis sit restitutus, test
Abbreviated transcription (Latin):
testato nõ issuccegit cui. añ eimñ
est aui celata hr̾ditat. ¶ Nonfuisse
nitem fiuo delatam hr̾ditate
apparet cum delib̾ante istituto
cecessĩt. S hec it. asi mortis auitp̃r
conceptus fu̾t marcesiꝰ scribitꝗi
ut suumn ut nepotem. aut coᷤ¬
gnatum ad hr̾ditatem ur bono¬
xum possõnem posse adimitti.¬
S ⁊ si pat̾ enis qui mortis aui tꝑr
pos ite pre meadem ca ceced̾nte
post mortem aui succern̾to testm̃m
rumpit. qr supͣ scripta ꝑsona ei
non obstat. nec enim crebitur
irebrhinnanis funisse cummea

Expanded text:
o is succedit cui ante eum alii non est delata hereditas, non fuisse autem filio delatam hereditatem apparet, cum deliberante instituto decesserit. sed haec ita, si mortis aui tempore conceptus est, Marcellus scribit neque ut suum neque ut nepotem aut cognatum ad hereditatem uel ad bonorum possessionem posse admitti.Sed si pater eius, qui mortis aui temppos iste patre in eadem causa decedente post mortem aui succedendo testamentum rumpet, quia supra scripta persona ei non obstat: nec enim creditur in rebus humanis fuisse, cum
Abbreviated transcription (Latin):
biligentioris custodie causa re
plicium sumendum Rpsĩt pro
cedant. ¶Qsi crus tedio nitr uł
ualituois adu̾se ĩpacientia ur
iact̾onis ut quidam philosophi
litiris mori ᷤmalr̾it irritum sit
dolore uai̾e trstm. aut si intrsta¬
tus cecesuĩt erns cogn̾atis. autsi
Sfint uendicanda ¶ni aut̾ orri̾s

Expanded text:
diligentioris custodiae causa recplicium sumendum rescripsericedant: quod si quis taedio uitae uel ualetudinis aduersae inpatientia uel iactationis, ut quidam philosophi,ilitaris mori maluit, irritum sit dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, sint uindicanda.Hi autem omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
enim certistatus nec ip̃i cesem
tim mͣcerti. ¶ Quid tñ si appłio¬
nem enis p̾sci non receꝑit. . ĩpa¬
tori scribendo penam mcinora¬
tus est. putohunc quo suunsta¬
timi int̾imretine̾. nec temn̾ir
sustmenda est quo ad princeps
seditio p̾rupta factioq crtienta
nel alia ista cansa qmͣ morp̾ses
lnt̾is exciuauit moram rion reci¬
piat. non pene festinationem.

Expanded text:
enim certi status nec ipsi de se interim incerti.Quid tamen si appellationem eius praeses non recepit, sed imperatori scribendo poenam remoratus est? puto hunc quoque suum statum interim retinere nec testamentum sustinenda est, quoad princeps seditio praerupta factioque cruenta uel alia iusta causa, quam mox praeses litteris excusabit, moram non recipiant, non poenae festina
Abbreviated transcription (Latin):
to nurui p̾gnante relict decessĩt
⁊ exͣneum subconicone minitu¬
erit ⁊ pendñte condone post
mortem prĩs. uł delibante hr¬
de instituto de adennda exyrdi¬
tate exhr̾datus fius decessi̾t
⁊ necos fiñt natus an rumpit

Expanded text:
to nuru praegnate relicta decesserit ex extraneum sub condicione instituerit et pendente condicione post mortem patris uel deliberante herede instituto de adeunda hereditate exheredatus filius decesserit et nepos fuerit natus, an rumpat
Abbreviated transcription (Latin):
Donumi ꝑiurilem sexum cescẽn¬
du̾tes aqͥsmnlituomẽ filioꝵ no¬
iinatim exhrdadi sunt ne te¬
ñin agnascento rumpatu post¬
umoᷤᷤ ant̾ oicimus eos outaxat
qui post mortem pentis nascũt᷑

Expanded text:
uirilem sexum descendentes ad similitudinem filiorum nominatim exheredandi sunt, ne testamentum adgnascendo rumpant.Postumos autem dicimus eos dumtaxat, qui post mortem parentis nascuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
hrisi ponom petat excẽptõne don
mali siromouebit᷑. qr dãdo se mar¬
rogaõ testator cũ capite fortu¬
nas quo suas ĩ familia ⁊ domu
telligitur ñ secus at siꝗs ainotesm̃

Expanded text:
sessionem petat, exceptione doli mali summouebitur, quia dando se in adrogandum testator cum capite fortunas quoque suas in familiam et domum ntellegetur, non secus ac si quis
Abbreviated transcription (Latin):
cum̃ gͥ cebitor sibi soluendo sit e¬
uemet ut si hr̾ce anquo istitu¬
to ip̃i debitori lib̾atõ ⁊ alii qͣdrĩ¬
genta legatast̃ si quidem solu¬
ento sit cebitor centum quinqͥ

Expanded text:
cum igitur debitor sibi soluendo sit, eueniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem soluendo sit debitor, centum quinq
Abbreviated transcription (Latin):
fai. ercoq refici ex hr̾ditate pt̾
quartam hr̃oi tribue̾. residinĩ
codrantem int̾legatarios distꝰ¬
buere. ¶Qrͣ cum nom̾ minus
soluendo est mhr̾ditate enis qd̾
erigi pt̾ prata sit distributiore¬
sidin uenditio facienda est ut
sse enm lib̾ationem plenam
ur̃ qmͣuis inch̾ face̾ possit s soli
lib̾atio ei relicta est. ⁊ iõ falcidia
int̾uemente .ccc. accepto ihifr̃i
debent residna .c. dirabunt in
obligatione ⁊si quid fac̾e posse
ceꝑit erigentur ab eo du̾tarat

Expanded text:
o quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere. quare cum nomen minus soluendo est in hereditate, eius quod exigi potest pro rata fit distributio, residui uenditio facienda est, utsse enim liberationem plenam uidetur, quamuis nihil facere possit. si soli ei liberatio relicta est, et ideo Falcidia interueniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt, in obligationem et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo dumtaxat
Abbreviated transcription (Latin):
tis cequa me consuliusti adsubi¬
tutum ꝑt̾met. nam senatiis.ꝯ.
cum penas legit cornelie constitu.¬
cret adu̾sus eum quisibi hrclita¬
tem urlegatum scripsisl eod mͦ¬

Expanded text:
tis, de qua me consuluisti, ad substitutum pertinet: nam senatus cum poenas legis Corneliae constitueret aduersus eum, qui sibi hereditatem uel legatum scripsisset, eodem
Abbreviated transcription (Latin):
legatur non tnͣsit.si non cohe¬
ret tnͣsit. ¶ Si lib̾ationis u̾ba¬
inrem sint collata pro co est.
qͣiͣ hr̃s abco debitore hr̃deꝙ ei
pete̾ uetitus sit. ut adiectio hr̾¬
dis ꝑnde nil ualeat atq non
ec̃t ualitura ip̃nis debitoris ꝑ¬
sona non comp̾h̾ns aGiquire¬
ddere rõnesn nissus sit non ur᷑
atis face̾ si reliquum reddat ñ
redditis rõmb. ¶ Si hr̃s uetitun
sit age̾ cum eo qui negocia de¬
functi gessit. non ur obligo e¬

Expanded text:
eius non transit, si non cohaeret, transit. Si uerba liberationis in rem sint collata, pro eo est, quasi heres ab eo debitore heredeque eius petere uetitus sit, ut adiectio heredis perinde nihil ualeat, atque non esset ualitura ipsius debitoris persona non comprehensa. Is, qui reddere rationes iussus sit, non uidetur satisfacere, si reliquum reddat non editis rationibus. Si heres uetitus sit agere cum eo, qui negotia defuncti gesserit, non uidetur o
Abbreviated transcription (Latin):
Um ita tesremurhrsms damp¬
nasesto lib̾are eum qui negoci¬
a mea gessit. ⁊ siquid eum mͥcu
re facr̾ mͥ oꝑtet abeo non erige̾t
dampnatusest hr̾s nec creditas
ab eo ꝯno pecumas erige̾. in
simui autꝰ legato uix e̾ ut de

Expanded text:
um ita testemur: 'heres meus damnas esto liberare illum, quod is negotia mea gessit, et si quid eum mihi dare facere oportet, ab eo non exigere', damnatur heres nec creditas ab eo quoque pecunias exiget. in simili autem legato uix est, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
placint ⁊ si debitori enis hrsex¬
tit̾it creditor postea ipe̾ creditor
decessit legatum extingui ⁊ ħ
u̾m est quia confusione ꝑ ni
extingintur opligatio. ac si¬
aco̾ne dato legato hr̃s poccupa¬
uerit. ⁊ exeg̾it deltum aliud
dici aportet᷑. quria marbitrio

Expanded text:
t si debitori heres exstiterit creditor posteaque ipse creditor decesserit, legatum extingui: et hoc uerum est, quia confusione perinde exstinguitur obligatio ac dicione dato legato heres praeoccupauerit et exegerit debitum, aliud dici oportet, quia in arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
suum ab hrde suo lib̾ari nissitã
fidenissor lib̾ari debeat. Rndi de¬
r̾e. Item qntum est.an quia ma¬
dati accõne hr̃des teuentur in¬
utile legatum est qmadm in¬
utile legatum ẽ si debitor credi¬
quociens debitor creditori suo
legat. itamutile est legatum
si nch̾ mnt̾re̾t creditoris ertesto
potius age̾ qm ex pristina ob¬
ligone.nam et sititius mãda¬
mittet. denĩ libari eum pro¬

Expanded text:
suum ab herede suo liberari iusserit, an fideiussor liberari debeat? respondit debere. item quaesitum est, an, quia mandati actione heredes tenerentur, inutile legatum esset, quemadmodum inutile legatum est quod debitor crediquotiens debitor creditori suo legaret, ita inutile esse legatum, si nihil interesset creditoris ex testamento potius agere quam ex pristina obligatione. nam et si Titius mandaromitteret, deinde liberari eum
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾onetutum ẽẽ dni̾sum in ꝑsõa
hrdis enis. ¶Ganis senii cumar¬
holeniss accepit curatores pub¬
lium in euium ⁊ lucium semp¬
tra legittimam etatem consti¬
rem enim ip̃e trͣtatui. qro an
rõnem cure hrtes adulti acura
sit sc omem rem suam amĩstle
rei fec̾iint. aut si que res testa¬

Expanded text:
ptione tutum esse: diuersum in persona heredis eius. Gaius Seius cum adoleuisset, accepit curatores Publium Maeuium et Lucium Semptra legitimam aetatem constirem enim ipse tractaui'. quaero, an rationem curae heredes adulti a curasit se omnem rem suam administrres fecerunt aut si quae res testa
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes q̃ alncio ticio subscripte
sunt iitulisse. qͥ̾ro anhrdes ab
hrote nicħ exige̾ debeant eius
temꝑis quo lucius ticuis sub¬
scripłit Rndi herotem exeaci¬

Expanded text:
e a Lucio Titio subscriptae sunt, int‹u›lisse: quaero, an heredes ab Erote nihil exigere debent eius temporis, quo Lucius Titius subscripsit. respondi Erotem ex ea
Abbreviated transcription (Latin):
tor extesto incti doli mali ex¬
ceptõne exͣcludi pot̾. ¶Et eili¬
b̾atio recte legatur apud ꝙͦ depo¬
suero urci comondau̾o pig¬
nori uededo. uł ei ꝙͣ exfurtina
cã michi dare oꝑtit. ¶ lp̃.¬
est sepissime ip̾tum non ĩpe¬
Ditur reliquas exige̾ qͣsqͣsꝑsereli¬
T̾rit. ut ⁊ si ꝗd dolo fecit qui rõ¬
nes genit ꝙ si quis ⁊ ħ uelit
remitte ita d legare damp¬
nas tu esto hr̃s mens quicquid
abco exeg̾i̾t illa uł illa accõe

Expanded text:
tor ex testamento incerti doli mali exceptione excludi potest. Et ei liberatio recte legatur, apud quem deposuero uel cui commodauero pignoriue dedero uel ei quem ex furtiua causa mihi dare oportet. 9 Ulpest saepissime rescriptum, non impeditur reliquas exigere, quas quis se reliquauit, et si quid dolo fecit qui rationes gessit. quod si quis et haec uelit remittere, ita debet legare: 'damnas esto heres meus, quidquid ab e
Abbreviated transcription (Latin):
banrelio semproniodem.¬
fre meo neminem molestari bo¬
do noie cebiti. n exigt̾ aliquid
abeo qmͣdiu imet. n de sorte
aut nsura noie debrti ⁊ absoluo
⁊ lib̾o expignorib eni domu
⁊ possõnem ca platã. mod̾. Re.¬

Expanded text:
Aurelio Sempronio fratri meo. Neminem molestari uolo nomine debiti neque exigere aliquid ab eo, quamdiu uiueret, neque de sorte aut usurae nomine debiti: et absoluo ei et libero ex pignoribus eius domum et possessionem Caperlatam.' Mode
Abbreviated transcription (Latin):
eumq extestõ accuru ut credi¬
tori solatur. ¶Abatio aut̃ debi¬
res ereg̾it q cerebitur. in euanes
qui est substitutum actõne ex
testo teneri si pupiliui a debito¬
re exegit. Idem est ⁊ si pupillus.
non cregit.s solimi modo litẽ
sit contestatus tem en̾m emm

Expanded text:
eumque ex testamento acturum, ut creditori soluatur. Liberatio autem debibes exegerit quod debetur, an euanescquens est substitutum actione ex testamento teneri, si pupillus a debitore exegerit. Idemque est et si pupillus non exegerit, sed solummodo litem sit contestatus, te
Abbreviated transcription (Latin):
non appareat. aliam defimcti nolu̾¬
tatem fuisse. ¶Ticia mundum
muliebriem septiae legunt ca
putabat sibi legata ⁊ ornam̾ta
rgarite insimtini suꝑ ⁊amuos
⁊ uectem tam coloriam qmͣ u̾¬
munto continct̾. sceũ.R. erni¬

Expanded text:
non appareat aliam defuncti uoluntatem fuisse. Titia mundum muliebrem Septiciae legauit: ea putabat sibi legata et ornamenta rgaritae insunt, et anulos et uestem tam coloriam: qumundo continentur. Scaeuola r
Abbreviated transcription (Latin):
em pecuma ꝑuemit ⁊ ip̃e reum
dedit ince sua ipe̾q si denissit. pa¬
cͣto c̃ reus liu̾andus alioquinso¬
lennus dre̾ pacti exceptõnenfi¬
denissori dandam que reo cõpe¬
tit. s cimĩ alia sit mens legatis
to erit ficenissor lib̾andꝰ. S ⁊hic
puto int̾dum acceptuatione
In eam rem sociui fint reus.
fert. si fu̾it aliquid inpeculiodi
tium lib̾ationem cotis legauit
Nam ⁊ hũc lic die legati cedn̾te
soiuendo non sit legatariũ m
eẽ ⁊ intu̾q ait solutum repetr̃
non posse. s est ui̾us ꝙ marce¬
llus notat prem repetr̾ pͣosse.

Expanded text:
et ipse reum dederit uice sua ipseque fideiusserit? pacto est reus liberandus. atquin solemus dicere pacti exceptionem fideiussori dandam, quae reo competit: sed cum alia sit mens legantis, to erit fideiussor liberandus. sed et hic puto interdum acceptilatione in eam rem socius reus. Idem fert, si sit aliquid in peculio ditium liberationem dotis legauit: nam et hunc, licet die legati cedente soluendo non sit, legatarium esse: et utrumque ait solutum repetere non posse. sed est uerius quod Marcellus notat patrem pet
Abbreviated transcription (Latin):
dig̾ icribit siquis cecedens ꝙỹrogͣ¬
phu senticio ded̾it. ut pꝰmor¬
tem suam seio det.ant si cõna¬
to donatore seio ced̾it. ⁊ hrs eiꝰ
petit cebitum senis doli ercepti¬
onem ht̃. ¶ Nunc de effrctu leg¬
ati iuicramus ⁊ siquidem mͥ li¬
b̾atio sit relicta cum solussim
cebitor sine. ame petatur excxp¬
tione nti possum sine non petat᷑
possum agr̾ ut libe̾r ꝑaccep̃ti¬
lationem. s sicumalio sin debi¬
torputa duo rei funmꝰ ꝓmittũdi
⁊ mͥ soli testator consultum nol¬
int agendo conseqͣr nonut. acr¬

Expanded text:
 scripsit: si quis decedens chirographum Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio det aut, si convato donatore Seio dederit et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet. Nunc de effectu legati videamus. et si quidem mihi liberatio sit relicta, cum solus sim debitor, siue a me petatur, exceptione uti possum, siue non petatur, poss‹u›m agere, ut liberer per acceptilationem. sed et si cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum uoluit, agendo consequar, non ut acc
Abbreviated transcription (Latin):
age̾ possit creditor ex testõ non Ai¬
t hrs condempnari debebit qmͣsi
cancatur ei adu̾sus debitorem de¬
fensum iri ꝯtem a gente debato¬
acceptuationem liu̾and̾ auoq̾u
si ficenssorem ceꝑit conuenire

Expanded text:
 poterit creditor ex testamento? non aliter heres condemnari debebit, quam si caueatur ei aduersus debitorem defensu iri. item agente debitoacceptilationem liberandum: alioquin si fideiussorem coeperit conuenire,
Abbreviated transcription (Latin):
Muib cebitorib ca que ¶Ap
cebent recte legantur licet om
gnori data legctur cebitori acꝰ¬
q accõnem ut pignũs recipi¬
at priusqm̃ pecuiam soluat
non debeat lũcrari. s si alia te¬
stantis uoluntas fint.⁊ ao ħꝰ ꝑ¬

Expanded text:
mnibus debitoribus ea quae debent recte legantur, licet dognori data legetur debitori a creue eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pecuniam soluat.i debitum non debeat lucrari: sed si alia testantis uoluntas fuit, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
testm faciebat ceb̾i. ¶urori su¬
etest̾o ita legatum est Sempro
medne mẽe hoc amplius arg¬
entum balneare qͥsitum est. ã
etiam id argentum ꝙ dieb fe¬
nis inbalnco uti consueuit le¬
gato cedat. iꝑndi om̃e legatũ
inceri. ¶ Mułr decedns orname¬
talegauit ita seie mee amice
ornamĩta uniu̾sa dari uolo co¬
dem test̾o ita scripst fim̾ari me
arbitrio uiri mei uolo ⁊ inferri
michi quecumo sepulture.
mee ca feram exornartis linea
duas ex margaritis mriolas er
ta que corpi nissu erat adici de¬
d̾unt. q̾situm est utru ad eã
cui ornamita inu̾sa reliquer¬
at ꝑtineat an ad hrdem indui¬

Expanded text:
tum faciebat, deberi. Uxori suae testamento ita legatum est: 'Semproniae dominae meae hoc amplius argentum balneare': quaesitum est, an etiam id argentum, qu‹o› diebus festis in balineo uti consueuit, legato cedat. respondit omne legatum uideri. Mulier decedens ornamenta legauerat ita: 'Seiae amicae meae ornamenta uniuersa dari uolo'. eodem testamento ita scripserat: 'funerari me arbitrio uiri mei uolo et inferri mihi quaecumque sepulturae meae causa feram ex ornamentis lineas duas ex margaritis et uiriolasnta, quae corpori iussus erat adici, dederunt: quaesitum est, utrum ad eam, cui ornamenta uniuersa reliquerat, pertineant an ad hered
Abbreviated transcription (Latin):
mea erit sic accipi deb̾e eẽ soleb
at ⁊ ħ probo atcerus seruui
intuscano fundo cum mor¬
eretur hinss legatum eẽt. et
statoris tnsiatum eet cebi con¬
ali ⁊ cõnim expeditionũ co¬
miti int̾ceta ita legau̾at ar¬
gentum uiatorium meu̾tari

Expanded text:
 erit' sic accipi debere 'esse solebat': et hoc probo. Ateius Seruium in Tusculano fundo cum moreretur habuisset, legatum esset, et statoris translatum esset, deberi: conali et communium expeditionum comiti inter cetera ita legauerat: 'argentum uiatorium meum dari
Abbreviated transcription (Latin):
si eent. tumice singulares cumpai
lols relicte exi̾is dupataxat eli¬
gi posse. qd̾ si non escent hrdem
urcunicas ⁊ palliolas exsithesi
p̾sratũrum ułuam estim̃ationẽ¬
carum. ¶ Seia testo̾ ita cauit. si
michi ꝑcondo̾nem humanã cõ¬
ngit ip̃ faciam.sinaut̾ nõ ab
h̾rdib meisfĩ uolo iubeoq sign̾
de̾i ex libris centum in illa sacra
ede ⁊ in pͣaͣtria sratu subscripto¬
ne noĩs mei. q̾titum ẽ cum in
eotemplo non insi autꝰ erea aut
argentea tr̾ sint dona hr̾des sei¬
eutrum exargento an exauro
ebris legatus ẽẽt eatm̃ modode¬
bi offinuslab̾o. rend̾unt. quȩ ex
huis tͣdita utn̾di ca uyori aniro
mam fore capͣtionem si uascũ¬
larius aut fab̾argentarnis uxo¬
riita legass. ¶um ita legatum
eẽe. argentum ꝙ domo mea e¬
rit cum moriar. offilius nec qd̃

Expanded text:
sent tunicae singulares cum lis relictae, ex his dumtaxat eligi posse: quod si non est, heredem tunicas et palliola set ex synthesi staturum uel ueram aestimationeearum. Seia testamento ita cauit: 'si per condicionem humanam contigerit, ipsa faciam: sin autem, ab heredibus meis fieri uolo: iubeoque signum dei ex libris centum in illa sacra aede et in patria statui subscriptione nominis mei'. quaesitum est: cum in templo non nisi aut aerea aut argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum ex argento an ex auro ebris legatus esset, ea tantummodo deberi Ofilius Labeo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxori uiro mam fore captionem, si uascularius aut faber argentarius uxori ita legasset. Cum ita legatum esset: 'argentum, quod domo me‹a› erit cum moriar', Ofilius nec quod
Abbreviated transcription (Latin):
Die dulcissime poculum auri¬
um ꝙ eleg̾it fid̾i hr̾dum ꝯmi¬
ito ut darenti q̾ro cimirhr¬
oitate non sint nisi trulleci¬
phi modiolifiale.an seia ex
hus sp̃eb elige̾ possit. rendi. cũ
muliebrem non contineri n
errorem hrdis ins muitasse

Expanded text:
e dulcissimae poculum aureum quod elegerit fidei heredum committo ut darent.' quaero, cum in hereditate non sint nisi truellae scyphi modioli phialae, an Seia de his speciebus eligere possit. respondit, cum muliebrem non contineri nec errorem heredis ius mutasse
Abbreviated transcription (Latin):
recte dr᷑ .i. ut ip̃o nire hr̾ssit ob¬
ligatus. nm sciend̃ si in hoc a
uroris sue tunc niitata nol¬
iintas defuncti locum faciet
toli mauexceptonint siꝑse
uet mulr ĩpetndisa. ubris ex¬
ceptime doli .m. submorica¬
tirr.s ⁊ si exncͣcitate aliqͣ cõ¬
prasus testato nonꝙ ueliet
duminu̾e ex legato time muli¬
eri ip̃o nire .u. hipre auri debebũ¬
tir. nec doli.i. excepto noceb̾
adu̾lus peitu̾tem. ꝙ suta le¬

Expanded text:
r, id est ut ipso iure heres sit obligatus. verum sciendum, si in hoc aluxoris suae, tunc mutata voluntas defuncti locum faciet doli mali exceptioni, ut, si peexceptione doli mali submoueatur. sed si ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod uellet deminuere ex legato, tunc mulieri ipso iure quinque librae auri debebuntur nec doli mali exceptio nocebit aduersus petentem. Quod si ita le
Abbreviated transcription (Latin):
xtuomem patrisfa. sp̾tandam
noctiam miis que certurm est
iaris nrori sue argentum escari
mea dulcssima emedio sumito
tibi q heto ornamentum om̃e
meum muliebre cum auro ⁊si¬
qua alia muuebria apparimt
cum testate negociatrix futiã¬
non solum argentumq. in do¬
mo uł intͣ ortum usib enis fu¬

Expanded text:
amilias spectandam, non etiam in his, quae certum est laris uxori suae argentum escariumea dulcissima e medio sumito tibique habeto ornamentum omne meum muliebre cum aurqua alia muliebria apparueri‹n›t', cum testatrix negotiatrix fuerinon solum argentum, quod in domo uel intra horreum usibus eius fu
Abbreviated transcription (Latin):
am icgatam ee dequa senbit te¬
stator. non quertua aut muii¬
cbris. ant iri sit. nani ⁊ quintꝰ
nincini ait sescre quedam. lena¬
torem muliebrib scnatoruꝰ ueto
solitũ qui si legaret muli corem
uestem non incetur ceenene¬

Expanded text:
erit testator, non quae re uera aut muliebris aut uirilis sit. nam et Quintus Titius ait scire se quendam senatorem muliebribus cenatoriis uti solitum, qui si legaret muliebrem uestem, non uideretur de e
Abbreviated transcription (Latin):
hoc eẽ uideri. ut debitor accepto
luxtur. que res utiq debitorem.
ita⁊ acceptilatione rachi litari
s si debitorem in .x. dampu¬
latui sit hr̃s i .xx. lib̾are. qd̾ mił¬

Expanded text:
hoc esse uideri, ut debitor accepto liberetur: quae res utique debitorem ita et acceptilatione Stichi liberari. Sed si debitorem decem damnatus sit heres
Abbreviated transcription (Latin):
argim̃itum. io ipõ uire aliena¬
ta libra auri amplius .iiiͦi. pon¬
do non remanebunt. in obliga¬
tione nec erit utu̾dum distinc¬
tione qua exc̃a alienau̾it testa
sñ mendatio ixi auripondo ..
dari uolo. q̃ro an hr̃des adpita¬
tionem integram mat̾ie auri
an adp̾cium ⁊ qnͣtum p̾stand̾
aurum ei dequa q̃ritur prario¬

Expanded text:
argumentum: ideoque ipso iure alienata libra auri amplius quattuor pondo non remanebunt in obligatione, nec erit utendum distinction‹e›, qua ex causa alienauerit testaine mendacio uixi, auri pondo quinque dari uolo': quaero, an heredes ad praestationem integrae materiae auri an ad pretium et quantum praestandum aurum ei, de qua quaeritur, pra
Abbreviated transcription (Latin):
derinchominus uxori debeatur
Qsiaurũ ded̾it aurifici. Snt
nontm̾ exeo auro fiet sibi ali¬
ꝙ corpusculum. s exalio tunc
qͣtrͣnus dn̾ium tnͣsit eius auri
ad anrificem quippe qͣi ꝑimui¬
tationem fecisse indeatur. ⁊ ħ
nirum non tnͣsunt adurore.
¶tem scribit quintus mutiui
si maritus uxori cum hr̾et qͥn

Expanded text:
ilo minus uxori debeatur. quod si aurum dedit aurifici, ut non tamen ex eo auro fieret sibi aliquod corpusculum, sed ex alio, tunc, quatenus dominium transit eius auri ad aurificem quippe quasi permutationem fecisse uideatur, et hoc aurum non transibit ad uxorem. Item scribit Quintus Mucius, si
Abbreviated transcription (Latin):
co eẽ ꝯcõnał. cebitoris n qm̃ sol¬
ntum repete̾ posse non añbi¬
gitur. s si dampuatꝰ sit hr̃s fili¬
um iur̾re non adicit. EIuł utr̾
acceptilatione fulius anpactosit
testatopema. ne fimis in quicte¬
tur nnc  pat̾tunc enim accxpti¬
iatione eum non lib̾and̾ s p̃acco

Expanded text:
 soltum repetere posse non ambgitur. Sed si damnatus sit heres filium liberare, non adicit Iulianus, acceptilatione filius an pacto sitestatorem, id est ne filius inquietetur, non ne pater: tunc enim acceptilatione eum non liberandum, sed pacto.
Abbreviated transcription (Latin):
cipatum dotem qmͣ fuliesue.
nomine dedit conferre nonde¬
be quia ñ sicut in matrisfamł
bonis eẽ doi intelligat᷑ ita⁊i
prĩs aquo sit ꝓfecta. .Ułp.

Expanded text:
cipatum dotem, quam filiae suae nomine dedit, conferre non debere, quia non, sicut in matris familias bonis esse dos intellegatur, ita et in patris, a quo sit profecta. Vlp
Abbreviated transcription (Latin):
Liam dep̾senti legato locumht
ras crceptio idicu ht Sit ab
hr̃de mitituto n legatorii sat
acceꝑat legatarnis ⁊ atretelli¬
ano fidicomissario. utraq ꝗ¬
dem stipuło conintecur. s tx¬

Expanded text:
iam de praesenti legato locum haras exercitio iudicii habet. Si et ab herede instituto legatorum satis acceperit legatarius et a Trebelliano fideicommissario, utraque quidem stipulatio committetur, sed ex
Abbreviated transcription (Latin):
issa causa testi ab intestato po¬
legatariis cogatur Rnt̾e. ⁊ nil
codrantem tunc nich̾ fid̾i̾co¬
missariis p̃standum. hr̃e er̃¬
integrum quã drantem Le¬
entimũ hr̃dem oportet. ¶Qr¬
cogͥ auiliano adhitetur ut

Expanded text:
issa causa testamenti ab intestato polegatariis cogatur respondere. edodrantem, tunc nihil fideicommissariis praestandum: haberintegrum quadrantem ltimum heredem oportet. orur a Iuliano adhibetur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cãm testĩ dumiuslt p̾ititum
ei cẽ qui substitutui est. urle¬
gittimo nũꝗd locus non sit
edco. plane idignandime
circumientam uoluntate
defuncti. ⁊ io siliquido consti¬
terit in necem legatariorũ
hoc frm̃ qmͣuis non pecuna
accepta. s ninna gra cotiata
dicendum erit locum ẽẽ uti¬
li accõm adu̾sus eum qipo¬
ssid hr̾ditatem ⁊ recte dicet

Expanded text:
causam testamenti, dum uult praestitum ei qui substitutus est uel legitimo, numquid locus non sit edicto? plane indignandum est circumuentam uoluntatem defuncti: et ideo si liquido constiterit in necem legatariorum hoc factum, quamuis non pecunia accepta, sed nimia gratia collata, dicendum erit locum esse utili actioni aduersus eum qui possidet hered
Abbreviated transcription (Latin):
tisp̃no. ip̃i quo cau̾ uuo eofai¬
adia incipit locum hr̃e. decutele
quo accione idem scribit. ¶Mar¬
cenꝰ ait qui quadringenta inbo¬
nis hebat impubem tilrum hr̾¬
dem instituit. eiq sub i ntint tici¬
tator leganit. s aticio trecenta
utrum ducenta inquit pstabu¬
tur.ancentum qͥnqͣgnita. na
trecenta nulio mõdo eum p̾sta¬
rem̾ in detur u̾us non amplius
eum ꝑte sua erogare compelli.
non soli cõmittat᷑ stpuło. S oĩ¬

Expanded text:
tio, ipsi quo casu vivo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit. Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, inpuberem filium heredem instituit eique substituit Tititator legauit, sed a Titio trecenta: utrum ducenta, inquit, praestabuntur an centum quinquaginta? nam trecenta nullo modo eum praestare. mihi uidetur uerius non amplius eum parte sua erogare compelli, non soli committatur sti
Abbreviated transcription (Latin):
eponenda cesid̾at deduci sorteser
qͣrum usuris aum̾ita impubes cle¬
fucta exꝑsona testãt᷑ricis sue pli¬
b debita p̾stitit. q̃situm est. insi
eas dedur̾it can̾e debeat defuncto¬
rum alim̾tarioꝵ portones pͣmͦ
sorcium serestituturũ .N2. debere¬
. & cau̾e̾. ¶Post aditam h̾rditatem
triemno exacto legatarus hrtie
gem faicidiam opponit idarco
.q. administͣuit tutelas testto¬
r in qͣrum rõ non dum reddita
sit ⁊ q. neget tm̾ redigi exnoĩb
posse qnͣtum in cantione dedu¬
ctum est q̾situm est an rõnes

Expanded text:
ponenda desiderat deduci sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cavere debeat defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. respondit debere cavere. Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes
Abbreviated transcription (Latin):
quensqͣrte retentiom locuserit.
timc enaĩ exconstitutione dima
driam falcidis satist acit ea qnͣti¬
tas cum aput hr̃dem rẽinan. S
falgdiam pacictur soluscui hr¬
ditas relicta est. namincentum
q̃ mortiscã capimitur admittifa¬
ladia non pot̾ plane siquit ita sc̾¬
bit. acceptis centum petorestiti¬
ashr̃ditatem. n ꝑsonam dãtis
demonstͣuit qͣi retentani ⁊ pre¬
ceptam pecumam si qͣrte suffi¬
ꝗat moucẽ̾ trebesliamim.
longe ninus fiue. cui etiam do
cit ħ u̾ba. s ea conditõne lego
ut quicquid eris auenimea com̃¬
o erat ticius lib̃tus filii mei ex sol¬
uat. ⁊ sit eiꝰ utrisq domus cõn qͥsi¬
tum est si filia legis faladie bñti¬
ciouti uolet ad q̃rtam retinen¬
dam aut̾ exhr̾ditate que eirene¬
ta est dedncto ere aueno emiqd
suꝑfu̾it qͣrtam consequi debeat.
.R̾. nirc quid̃ id postinaturam. ue¬
rimi non alias ea que ei datast̃
acceptura si modo enͣn qrtam
suppleat qmͣ nolitati defu̾cti

Expanded text:
quens quartae retentioni locus erit: tunc enim ex constitutione divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, cum apud heredem remanet. sed Falcidiam patietur solus cui hereditas relicta est: nam in centum, quae mortis causa capiuntur, admitti Falcidia non potest. plane si quis ita scribsit: "acceptis centum peto restituas hereditatem" neque personam dantis demonstraverit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere Trebellianum.longe minus filiae, cui etiam domcit haec uerba: 'sed ea condicione lego, ut quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus communis'. quaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti uolet ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno eius quod superfuerit quartam consequi debeat. respondit iure quidem id postulaturam, uerum non alias ea, quae ei data sunt, accepturam, si modo ea quartam suppleant, quam uoluntati defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
maritus pot᷑. ¶Si si ioconditioe
pr̃uł exͣneus cotem ꝓmisit cauti¬
one opus erit ut tunc offat mulr
dotem cumdotata eẽceꝑit. ¶ fili¬
amq̃ ab intestato patrihrsitꝰ
ferrequidem dotem õꝑzeconse¬
qñs ã est ut ex pollicitatione donꝰ
equiuᷤem̾ est insoliou̾ desuo eam¬

Expanded text:
maritus potest.Si sub condicione pater uel extraneus dotem promiserit, cautione opus erit, ut tunc conferat mulier dotem, cum dotata esse coeperit.Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferre quidem dotem oportet: consequens autem est, ut ex pollicitatione dotis aequius enim est in
Abbreviated transcription (Latin):
pmisat tecrt̾r uenu̾tari nee
condco extͣctit rei .p. dati fidicõ¬
souitum sit utrum logatũ
ad petͦ num ꝑtineat. añuo
ap̾hrdem remane̾ debrat.r̾.

Expanded text:
miserat testatrix venundari, nec condicio exstitit dati fideicomssolutum sit, utrum legatum ad Petronium pertineat an vero apud heredem remanere debeat.
Abbreviated transcription (Latin):
portones p̃dnim necum tab̾¬
na adrem .p. tusculaniorum
ꝑtie nolo. quidam exiuli¬
b̾tis uenodunt ꝑtes suas duo¬
b colrbtussins exeodem corpe
emptores autem defunctisa¬
ium senĩ ex̃neumi hr̾deure¬
liqͥrt. q̾situm ẽ ꝑtes que uen¬
erunt utrum adganim senĩ¬
ex̃neum an ad suꝑstites colib¬
tossuos ꝗ ꝑtes suas non uedi

Expanded text:
portiones praediumue cum taberna ad rem publicam Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt utrum ad Gaium Seium an ad superstites collibertos suos, qui partes suas non uendi
Abbreviated transcription (Latin):
uenit pign̾oraq euis capie¬
da ⁊ dutrahenda si cone ptr
ułmiictis coħ̾cenda. quid gͥ
si int̾rogata dix̾it se p̾gnan¬
obstetricem adhir̾e̾ s om̃s
ap̾tore adhibnde st̃. ¶Item
p̾tor comum honeste mat̾ne
ut possit inspici. quid gͦsi in¬
spici se non paciaturuł ad do¬
mum non ueniat eque p̾to¬

Expanded text:
e: pignoraque eius capienda et distrahenda, si contemnat, vel multis coercenda. Quid ergo, si interrogata dixerit se praegnaobstetricem adhibere, sed omnes a praetore adhibendae sunt. Item praetor domum honestae matronae ut possit inspici. Quid ergo, si inspici se non patiatur vel ad domum non veniat? Aeque praeto
Abbreviated transcription (Latin):
rem irspicrant mittant᷑ ãmu
lieres libe̾ dumtaxat᷑ .u. hee q
simul om̃s inspiciant dunec u
nahaꝵ dum inspiciat mulre
muita uentrem tangat.

Expanded text:
rem inspicient. Mittantur autem mulieres liberae dumtaxat quinque haeque simul omnes inspiciant, dum ne qua earum dum inspicit invita muliere ventrem tangat.
Abbreviated transcription (Latin):
n̾ba. nouani rem desid̾are rutu¬
lus sen erii indecur ut urori
que. ab eo diu̾tat ⁊ se non cẽ p̾g¬
naptem ꝓfiteatur custodessi ap¬
ponat ⁊ ĩõ nemo mirabiturr:si
nos quo nouum ꝯsiliũ et re¬
medium suggeramui. igͥ si seu̾
ꝯmodissimũ est eligi honesti¬
sime femine domu̾ inqua do¬
mĩcia ueniat. ⁊ ibi tres obstet¬
pte̾ fuu̾nt eam inspiciant ułsi

Expanded text:
ovam rem desiderare Rutilius Severus videtur, ut uxori, quae ab eo diverterat et se non esse praegnatem profiteatur, custodem apponat, et ideo nemo mirabitur, si nos quoque novum consilium et remedium suggeramus. Igitur commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia veniat, et ibi tres obstetptae fuerint, eam inspiciant. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
q eam que se uxorem finssedi¬
ait ancillam᷑ c̾e ꝓbare ꝑatussit
alim̾t᷑a quid̃ lib̾is pr̃are inte¬
rim com̃pellend. sm ã constit̾it
eam ẜuam fuisse m̃cħ̾ ei quipa¬
scendos curant exħ p̾iudiciũ¬

Expanded text:
quod eam quae se uxorem fuisse dicit ancillam esse probare paratus sit, alimenta quidem liberis praestare interim compellendum, sin autem constiterit eam seruam fuisse, nihil ei, qui pascendos curauit, ex hoc praeiudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
timeliis pronos alib̾tis e̾ẽ in¬
olatoi ułillata manu attroci
seẽe pulsatoi. aut etiam pauꝑta¬
te uł corꝑis nalitudine laborã¬
tes relictos primũ mp̃otãte eo
Patronoꝵ redigi. ⁊ minist̾iũ
diñs prebe̾ cogi. sin a̾ nec ħmͦ¬

Expanded text:
tumeliis patronos a libertis esse uiolatos uel illata manu atroci esse pulsatos aut etiam paupertate uel corporis ualetudine laborantes relictos, primum eos in potestate patronorum redigi et ministerium dominis praebere cogi: sin autem
Abbreviated transcription (Latin):
senatiũ.ꝯ. delib̾tis agnoscen¬
dis .xxx. dies p̾stituantur in¬
mus marito licẽ uxorem
ad p̾torem euocare anuo¬
⁊ ip̃i .xxx. dies p̾stitimms
⁊ puto p̾torem eã cognita
debe marrurn etiam posti¬
.xxx. dies auͦdrre. ¶ De mnspi¬
ciendo uentre custodiendo
ꝑtsic p̾tor ait. si mułrmor¬
tuo marito p̾gnanteri se
ẽẽ dic ⁊ hiis adquos eat resꝑ
bis inmen̾se demuiciand̾ erit
ut mittint si uelint qͥuent¬

Expanded text:
sultis de liberis agnoscendis triginta dies praestituantur mumus marito licere uxorem ad praetorem euocare, anstituimus? Et putem praetorem causa cognita debere maritum et post triginta dies audire. De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic praetor ait: "Si mulier mortuo marito praegnatem se esse dicet, his ad quos ea res bis in mense denuntiandum curet, ut mittant, si velint, qu
Abbreviated transcription (Latin):
inmito partũ em̾ anteqmͣ eda¬
tur nułris porto est uł insceru̾
pꝰeditum piane ꝑtimi amuiłre
iampot̾ maritus nire suofiliũ
sibi aut duce̾ ꝑmitti erͣordinẽ
ner ad p̾torem ⁊ potit apd̃en
in t̾rog.iri. an se putet se p̾s¬
nantem cogẽdamiq erit Rn¬

Expanded text:
tus enim antequam edatur, mulieris portio est uel uiscerum. post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filiumsi‹bi› aut ducere permitti. extra ordinem ulier ad praetorem poterit et apud eum interrogari, an se putet praegnatem, cogendaque erit r
Abbreviated transcription (Latin):
tresq enis decinus cognatione qrͣso¬
brini sobrimeq st̃. ipẽ a̾ hiidem sobri¬
no sobrina uemir̾ patrui abnepos

Expanded text:
tresque ei, de cuius cognatione quaeritur, sobrini sobrinaeque sunt, ipse autem isdem sobrino sobrinaue natus. patrui abnepos
Abbreviated transcription (Latin):
missano ut si forte fundus fu̾it
uencẽ pot n pot tanti uencere
non int̾poita cantione qmͣtũ
facit quarta ꝑs bonoꝵ ertre bes¬
liano tnͣsiturat accõnes. Simi¬
qͣtemis ad eum exhr̾ditate pnͣ᷑e¬
requid̃ adũsus eum crecetoꝵ pẽtiti¬

Expanded text:
missario, ut, si forte fundus fuerit  potest tanti uendere non interposita cautione, quantum facit quarta pars bonorum, ex Trebelliano transituras actiones: si miquatenus ad eum ex hereditate peruequidem aduersus eum
Abbreviated transcription (Latin):
legatorum dationem reliqu
unhiturus foret si non ce̾t ro¬
gatus tibi restitue hr̾ditatem
id tibi restiͣtuat. qnͣtum gͦ hrec
campnatus tibi centum cre
dãpnatꝰ sit. quo euenit ut si hr̾¬
ditatem sua sronte adiss curet
ticio plus debetur qmͣ siiisiii p̃to¬
ris adita hr̃ditas foret. non. Uꝑ
eẽ testator legata dixi̾t ⁊ hr̃i spõ¬
te adiit hr̃ditatem itadebe̾ ꝯpu¬
tationem falcidne miri acsi qͣ¬
dringenta ꝑfid̾i ꝯmissum ce̾t
relicta trecenta nõ ut legnta

Expanded text:
legatorum dationem, reliquum habiturus foret, si non esset rogatus et tibi restitueret hereditatem, id tibi restituat. quantum ergo haberet? damnatus, tibi centum dare damnatus sit: quo euenit, ut, si hereditatem sua sponte adisset, daret Titio debetur, quam si iniussu praetoris adita hereditas foret. 3 Ulpianesse testator legata dixerit et heres sponte adiit hereditatem, ita debere computationem Falcidiae iniri, ac si quadringenta per fideicommissum essent relicta, trecenta uero legata