comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec ratione ulla nec arte nec
dici possit nõ uideo. Etem̃ si est
deus utiq ꝓuidẽs est ut deꝰ nec
aliter ei potest diuinitas t̾bu ñ
et p̃terita teneat. et pñtia stiat
et futura ꝓspiciat. Cũ igit᷑ ꝓui¬
dentiã sustulit etiã deũ negauit
esse cũ aũt deũ esse ꝓfessus est
et ꝓuidentiã simul esse concessit
dlterũ enĩ sme altero nec eẽ ꝓr¬
sus nec intelligi potest. Uerũ
hiis postea tẽꝑibus quibꝰ iã phi¬
losophia de floruerat extitit aeliꝯ
quidã dyagoras qui tulłũ esse
om̃ino deũ diceret. ob eãq sentẽ¬
tiã nom̃atus est atheus. It a
cyreneus theodorus abo qͥa nichil
noui p oterãt reꝑire omibus ĩ
dictis et ĩuentis: maluerũt cõtra
ueritatẽ id negare in qͦ prioẽs
uinuersi sine ambiguitate cõsẽ¬
seuint. Hn sũt qui tot seculis cot
ingenis assertã atq defensã
ꝓuidentiã calũmati sũt. Quid
igit᷑: Otrũ ne istos minutos et

Expanded text:
nec ratione ulla nec arte nec nec ratione ulla nec arte nec dici possit non uideo. etenim si est deus, utique prouidens est ut deus nec aliter ei potest diuinitas tribui, nisi et praeterita teneat et praesentia sciat et futura prospiciat. cum igitur prouidentiam sustulit, etiam 15 deum negauit esse. cum autem deum esse professus est, et prouidentiam simul esse concessit: alterum enim sine altero nec esse prorsus nec intellegi potest. uerum us postea temporibus quibus iam philosophia defloruerat, extitit Melius quidam Diagoras qui nullum esse omnino deum diceret, ob eamque sententiam nominatus est atheus, item Cyrenaeus Theodorus, et ambo quia nihil noui poterant reperire omnibus iam dictis et inuentis, maluerunt contra ueritatem id negare in quo priores uniuersi sine ambiguitate consenserant. hi sunt qui tot saeculis, tot ingeniis adsertam atque defensam prouidentiam calumniati sunt. quid ergo? utrumne istos minutos et
Abbreviated transcription (Latin):
eũ sentẽtie philosophorũ p̃oris
tꝑris de ꝓuidẽtia consẽ sissent
nec ulla esset dubitatio quin
mũdus a deo et ratione esset in¬
structus. et ratione regeretur.
Primiꝰ om̃i pytagoras extitit
tẽꝑibus socratis qͥ sibi diceret nõ
liquere utrũ esset aliq̃ diuinitas
nec ne. Que disputatio eiꝰ adeo
impia et cõtra ueritatẽ et resi¬
gionẽ iudicata est. ut et ip̃m a¬
thenienses suis expulerit fimbꝰ
et libros eius e in concione q̃bus
hec cõtmebãtur exusserĩt. De
cuiꝯ sentẽtia nõ est opus dispu¬
tare: quia nichil certi ꝓnũtiauit
post hec sotrates et auditor eiꝰ
płato et qui de stola platoras tꝙͣ
ruuili in diuersas ꝑtes ꝓflux̾int
scoiti et peripatetici in eadẽ fuere
sentẽtia quo priores. Postea uõ
epicurus deũ quidẽ esse dixit. q̃a
necesse sit aliq̃d in mũdo esse p̃¬
stans et eximiũ et beatũ. ꝓuidẽ¬
tiã tamẽ nulłã itaq mũdũ ip̃m

Expanded text:
Cum sententiae philosophorum prioris Cum sententiae philosophorum prioris temporis de prouidentia consensissent nec ulla esset dubitatio quin mundus . a deo et ratione esset instructus et ratione regeretur, primus omnium Protagoras extitit temporibus Socratis qui sibi diceret non liquere utrum esset aliqua diuinitas necne. quae disputatio eius adeo inpia et contra ueritatem et religionem iudicata est, ut et ipsum Athenienses expulerint suis finibus et libros eius in contione quibus haec continebantur exusserint. de cuius sententia non est opus disputare, quia nihil certi pronuntiauit. post haec Socrates ipse et auditor eius Plato et qui de schola Platonis tamquam riuuli diuersas in partes profluxerunt, Stoici et Peripatetici, in eadem fuere sententia qua priores. postea uero Epicurus deum quidem esse dixit, quia necesse sit esse aliquid in mundo praestans et eximium et beatum, prouidentiam tamen nullam: itaque mundum ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
colit᷑. Ita fit ut religio et ma¬
iestas et honor et metu cõstet
Metus aũt nõ est ubi nullus iras¬
citur. Siue igit᷑ gratiã deo siue
irã sũ ucrũq detraxeris religio¬
nẽ colli necesse est. sine q̃ uita
hõimi stulticia stele immanitate
cõpletur. multũ enĩ refrenat ho¬
mines constiẽtia. si credamꝰ nos
in cõspectu dei uiuere. si nõ tãtũ
q̃ germiꝮ uideri desuꝑ sed etiã q̃
cogitamus aut loqͥmur audiri a
deo putemꝰ. dit emĩ ꝓdest id cre¬
dere ut quidã putãt nõ ue̾itatis
gratis sed utilitatis qͦmã leges
cõstiẽtiã punire nõ possũt. insi ali¬
qͥͦs desuꝑ terror impendeat as
cohibenda peccaca. falsa ẽ igi
omĩs religio et diuinitas nulla
est. sed a uiris prudẽtibus uni¬
uersa cõfecta sũt quo rectius
mnocẽtiusꝙ uiuat᷑. Magna hͨ
et a materia quã ꝓposiumꝰ alie¬
na q̃stio est. S q̃a nccro incidit
debet qmͣius breiuter actingi.

Expanded text:
colitur. ita fit ut religio et macolitur. ita fit ut religio et maiestas et honor metu constet, metus autem non est ubi nullus irascitur. siue igitur gratiam deo siue iram sine utrumque detraxeris, religionem tolli necesse est, sine qua uita hominum stultitia scelere inmanitate conpletur. multum enim refrenat homines conscientia, si credamus nos in conspectu dei uiuere, si non tantum quae gerimus uideri desuper, sed etiam quae cogitamus aut loquimur audiri a deo putemus. at enim prodest id credere, ut quidam putant, non ueritatis gratia, sed utilitatis, quoniam leges conscientiam punire non possunt, nisi aliquis desuper terror inpendeat ad cohibenda peccata. falsa est igitur omnis religio et diuinitas nulla est, sed a uiris prudentibus uniuersa conficta sunt, quo rectius innocentiusque uiuatur. magna haec et a materia quam proposuimus aliena quaestio est, sed quia necessario incidit, debet quamuis breuiter attingi.
Abbreviated transcription (Latin):
minue ut nchil asseqͣmur: dit
em̃ naturã excellentẽ honoari
oportet. Quis honos deberi
potest nichil curuato et ingͣto:
din aliqͣ ratione obstricti esse
possum ꝯ ei qui nichil habeat
cõmune nobistũ: Deus inquit
cicero si talis est ut nlła gratia
nulla homi caritate teneat᷑. ua¬
mini. quid cõtemptiꝰ dici potuit ĩ
deũ: Ualeat inquit. id est abe¬
test. Quod si negocud deus nec
habet nec exhibet. cur igitur nõ
minũ falłe̾ licebit ac leges pbli¬
cas circũstribe: ubicũq nobis
latendi occasio arriserit. aufẽa
mus aliena uel sine cruore uel
etiã sangne si p̃ter leges nichil
est amplius qͣm colendũ sit. Hec
dũ sentit epicurus religionẽ fũ¬
ditus delet qua sublata cõfisio
ac ꝑturbatio uite se qͣtur. Q d̾
si religio tolli nõ potest ut et
uita sit tucior. quomõ rͦligio ip̃a
sme metu teneri aut custodiri
potest: Quod em̃ nõ metuitur
cõtemnitur. qd̾ cõtẽnit᷑ utiq nõ

Expanded text:
minuere, ut nihil adsequamur? at minuere, ut nihil adsequamur? at enim naturam excellentem honorari oportet. quis honos deberi potest nihil curanti et ingrato ? an aliqua ratione obstricti esse possumus ei qui nihil habeat commune nobiscum? deus inquit Cicero si talis est ut nulla gratia, nulla hominum caritate teneatur, uamini. quid contemptius dici potuit in deum? ualeat inquit, id est abetest. quod si negotium deus nec habet nec exhibet, cur ergo non detiam fallere licebit ac leges publicas circumscribere ? ubicumque nobis latendi occasio adriserit, consulamus rei, auferamus aliena uel sine cruore uel etiam cum sanguine, si praeter leges nihil est amplius quod uerendum sit. haec dum sentit Epicurus, religionem funditus delet: qua sublata confusio ac perturbatio uitae sequetur. quod si religio tolli non potest, ut etuita sit tutior, quomodo religio ipsa sine metu teneri aut custodiri potest? quod enim non metuitur, contemnitur, quod contemnitur, utique non
Abbreviated transcription (Latin):
differamus. qd̾ soli om̃iũ uimi¬
diinã potestatẽq sentimꝰ. in
illis autẽ nullus sit intellectus
dei. certe illud fieri nõ potest
ut in hoc uł muca plus sapiãt
ũł humana natura desipiat. cĩ
hom̃ni ob scipiẽtiã et cuncta q̃
spirãt et omĩs rerũ natura sub¬
iecta sit. Quare si ratio si uis
homiĩs hoc p̃cellit et suꝑat ceta̾s
ammãtes. qd solus noticiã
dei capit. appae̾t religionẽ nullo
modo posse dissolui. Dissoluitur
la dicenti. Qñis enĩ ꝑ se diuũ na¬
tura necesse est. immortali euo
sũma cũ pace fruatur. Se mota
a nostris oculis seiunctaq longe.
Iam p̃uata dolore om̃ p̾uata pe¬
ricłis. Ipã suis pollẽs opibꝰ ml
indiga nostri. ⁊lec bñ ꝓ mei̾tis
capitur. nec tangitur ira. Que
cũ dicit utrũ aliquẽ cultũ deo pu¬
tat esse tribuendũ. an euertat
omẽ religionẽ.: Si em deus
nchil cuiqͣm bom tribuit. si cole¬
tis obse quio nullã gram̃ refert.

Expanded text:
differamus, quod soli omnium dividifferamus, quod soli omnium divinam vim potestatemque sentimus, in illis autem nullus sit intellectus Dei: certe illud fieri non potest, ut in hoc vel muta plus sapiant, vel humana natura desipiat; cum homini ob sapientiam et cuncta quae spirant, et omnis rerum natura subjecta sit. Quare si ratio, si vis hominis hoc praecellit et superat caeteras animantes, quod solus notitiam Dei capit, apparet religionem nullo modo posse dissolvi. CAPUT VIII. la dicenti: Omnis enim per se divum natura necesse est, Immortali aevo summa cum pace fruatur, Semota a nostris rebus, sejunctaque longe. Nam privata dolore omni, privata periclis, Ipsa suis pollens opibus, nihil indiga nostri, Nec bene pro meritis capitur, nec cum dicit, utrum aliquem cultum deo putat esse tribuendum an euertit omnem religionem? si enim deus nihil cuiquam boni tribuit, si colentis obsequio nullam gratiam refert,
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓuidentia futuri: ditqn sũt
ammalia que lacibulis suis diu̾¬
sos et plures exitus pandãt. ut
si quod ꝑiculũ inciderit fuga pa¬
ceat obsessis. Quod nõ facerẽt
to q reponũt ut apes q̃ pat̾ã
sole et certos nouere penates
uentureq hiemis memoẽs estate
saborẽ exꝑiũtur et in mediũ
q̃sita reꝑonũt. Longũ fit si exe¬
qui ueliti que a singulis gm̾ili
ammaliũ fieri solent humane
sollertie simillima. Quod si hoꝵs
omi q̃ astribi hom̃i solẽt in młtis
quoq de pħenditur similitudo
apparet solã esse religionẽ. cuin
in multis nec uestigiũ aliquos
nec ulla suspicio ĩueniri potest
Religionis est ꝓpria iusticia q̃
nullũ alius animal actingit. hõ
enĩ solus imꝑtit: cetea sibi cõciliata
sũt. Iusticie aũt dei cultus ast̾¬
bit᷑ quẽ qui nõ suscipit hic a nã
homĩs alienꝰ uita pecudũ sb hu¬
mana specie uiuit. Cũ uero a ce¬
teris aialibus hoc pene solo

Expanded text:
et prouidentia futuri? atquin sunt et prouidentia futuri? atquin sunt animalia quae latibulis suis diuersos et plures exitus pandant, ut si quod periculum inciderit, fuga pateat obsessis: quod non facerent,toque reponunt, ut apes, quae patriam solae et certos nouere penates uenturaeque hiemis memores aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt. longum est si exsequi uelim quae a singulis generibus animalium fieri soleant humanae sollertiae simillima. quod si horum omnium quae adscribi homini solent, in mutis quoque deprehenditur similitudo, apparet solam esse religionem cuius in mutis nec uestigium aliquod nec ulla suspicio inueniri potest. religionis est propria iustitia, quae nullum aliud animal attingit. homo enim solus inpertit, cetera sibi concilisunt. Justitiae autem Dei cultus adscribitur; quem qui non suscipit, hic a natura hominis alienus, vitam pecudum sub humana specie vivet. Cum vero a caeteris animalibus hoc pene solo
Abbreviated transcription (Latin):
fert cũ deo uoltũ. et rationẽ ratio
cognostit. ꝙptẽa nullũ est aĩal
ut ait cicero p̃ter homie qd habe¬
at aliquã noticiã dei: solus em
sapiẽtia instructus est ut religio¬
nẽ solus intelligat et hec est ho¬
m̃ĩs atq mucoꝵs ũl p̃cipua ul sola
distãtia. Nã cete̾a q̃ uidẽtur esse
honii ꝓpria et si nõ sũt talia in
mutis tamẽ similia uideri possũt.
lo uident gratuladi officiũ uoce
de clarãt. Nobis ꝙͦ uoces eoꝵ ui¬
dentur incognite ĩcondice. sic̃ illis
fortasse nostre: sed ipĩs que se
intelligut uoces uerba sũt. Dẽiq
in om̃i affectu ceteras uoces no¬
tas expmũt quibus habitũ
mentis ostendãt. Risus quoq
est hom̃i ꝓprius. et tamẽ uidemꝰ
in aliis aĩalibus quedã signa le¬
ticie. cũ lusũ gestũt aures demul¬
cent. rictũ contrahũt. frontẽ sere¬
nant. oculos in lastuuã resoluũt
Quid tam homi poriũ qͣm ratio

Expanded text:
fert cum deo uultum et rationem ratio fert cum deo uultum et rationem ratio cognoscit. propterea nullum est animal, ut ait Cicero, praeter hominem quod habeat notitiam aliquam dei. solus enim sapientia instructus est, ut religionem solus intellegat, et haec est hominis atque mutorum uel praecipua uel sola distantia. nam cetera quae uidentur esse homini propria, etsi non sunt talia in mutis, tamen similia uideri possunt. lo uident, gratulandi officium uoce declarant. nobis quidem uoces eorum uidentur inconditae sicut et illis fortasse nostrae, sed ipsis quia se intellegunt, uerba sunt. denique in omni adfectu certas uoces notis exprimunt quibus habitum mentis ostendant. risus quoque est homini proprius et tamen uidemus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciuiam resoluunt. quid tam homini proprium quam ratio
Abbreviated transcription (Latin):
ignorantiã ueritatis a ratione
solet hiis euenire qd̾ uiatori uiã
nestienti et nõ fatẽti se ignõare
ut uagetur dũ ꝑcũctari obiros
erubestit. Illud tamẽ nullus philo¬
sophus asseruit umꝙͣ nõ nichil
int̾ homĩem ac petudes inter ẽẽ
qui ul le uiter rationale ammal
cũ mutis et irrõnabilibꝰ coeqͣuit
quod faiciũt quidã iꝑiti atq ip¬
sis pecudibus similes. q̃ cũ uẽtri
ac uoluptati se uelint trad̾e. a¬
iunt eadẽ ratione se natos qͣ uni¬
uersa que spirãt qd̾ dici ab hoĩe
nephas est. Quis enĩ tã indoctꝰ
ut nestiat. q̾s tã imprudẽs. ut
nõ senciat messe aliqͥd in honniẽ
cognatio est. Nõne ip̃ius corꝑis
sttitus et oris figura declarat
nõ esse cũ mutis pecudibꝰ eqͣlis
Illarũ natura in humũ pabulũ¬
q ꝓstrata est nec habet quicqͣm
cõmune cũ celo qd̾ nõ intuet᷑. Hõ
aũt recto statu ore sublim ad
contẽplationẽ mũdi excitatus cõ¬

Expanded text:
ignorantiam ueritatis a ratione ignorantiam ueritatis a ratione solet his euenire quod uiatori uiam nescienti et non fatenti se ignorare, ut uagetur, dum percontari obuios erubescit —, illud tamen nullus philosophus adseruit umquam, nihil inter hominem ac pecudes interesse. qucum mutis et irrationabilibus coaequavit: quod faciunt quidam imperiti, atque ipsis pecudibus similes, qui cum ventri ac voluptati se velint tradere; aiunt, eadem ratione se natos, qua universa quae spirant; quod dici ab homine nefas est. Quis enim tam indoctus ut nesciat, quis tam inprudens ut non sentiat inesse aliquid in homine cognatio est: nonne ipsius corporis status et oris figura declarat non esse nos cum mutis pecudibus aequales? illarum natura in humum pabulumque prostrata est nec habet quicquam commune cum caelo, quod non intuetur. homo autem recto statu, ore sublimi ad contemplationem mundi excitatus con
Abbreviated transcription (Latin):
menti huius inducit. falsa õmo
dũt. ⁊ lõs enĩ oportebat sic eos
argumẽtari quia deus nõ irasti¬
tur. igit᷑ nec gẽa cõmouet᷑: sed
ita quia deus gratia cõmouet᷑
igit᷑ et irastitur. Si enĩ certũ
et indubitatũ fuisset nõ irasti
deũ. tuc̃ ad illud alterũ ueniri
esset necesse. Cũ aũt magis sit
ambiguũ de ira pene manifestũ
de gratia: absurdũ est ex incerto
certũ uelle subuert̾e. cũ sit ꝓmptiꝰ
de certis incerta firmare. Hec sut̃
de deo philoso phorũ sentẽtie. aluid
p̃terea nichil quis qͣm dixit. Qd̾ si
hec q̃ dicta sũt falsa esse dep̃hẽdi¬
mus. unũ illud extremũ suꝑ est
in quo solo possit ueritas ĩueniri
qd̾ a philosophis nec susteptũ ẽ
uiiqͣm nec aliquãdo defensũ.
cõsequẽs ẽẽ ut irastat᷑ deus qm̃
gratia cõmouet᷑. Hec tuẽda no¬
bis et asserẽda sentẽtia est. In
eo enĩ sũma om̃is et cardo religi
ullus deberi potest deo si inchil p̃s¬

Expanded text:
menti hujus inducit, falsa omninmenti hujus inducit, falsa omnindunt. Non enim sic oportebat eos argumentari: Quia Deus non irascitur, ergo nec gratia commovetur; sed ita, Quia Deus gratia movetur, ergo et irascitur. Si enim certum et indubitatum fuisset, non irasci Deum, tunc ad illud alterum veniri esset necesse. Cum autem magis sit ambiguum de ira, pene manifestum de gratia; absurdum est, ex incerto certum de certis incerta firmare. Hae sunt de deo philosophorum sententiae, aliud praeterea nihil quisquam dixit. quod si haec quae dicta sunt, falsa esse deprehendimus, unum illud extremum superest in quo solo possit ueritas inueniri, quod a philosophis nec susceptum est umquam nec aliquando defensum, consequens esse ut irascatur deus, quoniam gratia commouetur. haec tuenda nobis et adserenda sententia est: in eo enim summa omnis et cardo religioullus deberi potest deo, si nihil praes
Abbreviated transcription (Latin):
bras fugit. Adeo natura ista con¬
nexa est ut alterũ sme altero
fieri nequeat. Si qͥs dñs habẽs ĩ
familia seruos bonũ ac mału: nõ
utiq aut ambos odit aut ambos
benesiciis et honore ꝓsequitur.
Quod si faciat et imquus et stul¬
tus est. Sed bonũ et alloquitur
ditate. fame. siti. cõpedibus pu¬
iit. ut et hic exemplo ceti̾s sit
ad nõ peccãdũ. et ille ad ꝓmerẽ¬
dũ. ut alios metus coherceat. ali¬
os honor ꝓuocet. Qui igͣ diligit
et odit: qui odit et diligit. Sũt
enĩ qui diligi debeãt: sũt q̃ odio
haberi. et sicut is qui diligit cõ¬
fert bona in eos qͦs diligit. ita
qui odit irrogat mala hiis qͦs
odio habet. Quod argumẽtũ
quia uerũ est: dissolui nullo
pacto potest. Uana igit᷑ et fal¬
trahũt nõ minus illorũ. qͥ utrũ¬
q detrahũt. Sed illi ut ostẽdi¬
mus ex ꝑte nõ errãt. sed id qd̾
melius est ex duobus retmnẽt.
Dn uero qͦs ratio et ue̾itas argu¬

Expanded text:
bras fugit. Adeo natura ista conbras fugit. Adeo natura ista connexa sunt, ut alterum sine altero fieri nequeat. Si quis Dominus habens in familia servos, bonum ac malum, non utique aut ambos odit, aut ambos beneficiis et honore prosequitur; quod si faciet, et iniquus et stultus est: sed bonum et alloquitur ditate, fame, siti, compedibus punit, ut et hic exemplo caeteris sit ad non peccandum, et ille ad promerendum, ut alios metus coerceat, alios honor provocet. Qui ergo diligit, et odit; qui odit, et diligit; sunt enim, qui diligi debeant, sunt qui odio haberi. Et sicut is, qui diligit, confert bona in eos, quos diligit: ita qui odit, irrogat mala iis, quos odio habet; quod argumentum, quia verum est, dissolvi nullo pacto potest. Vano ergo et faltrahunt, non minus, quam illorum qui utrumque detrahunt. Sed illi, ut ostendimus, ex parte non errant, sed id quod melius est ex duobus retinent. Ii vero, quos ratio et veritas argu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. benedictis om̃ibus uocis¬
q celebratur. demq ob me̾ica
et beneficia deo simillimꝰ uidi¬
catur. quãtomagis ipm deũ
par est diuinis ꝑ fectisqz uirtu¬
tibus p̃cellentẽ. atq ab oĩ labe
terrena sũmotũ diuinis et ce¬
lestibus bene ficiis om̃e genꝰ
ista ꝓopula̾iterꝙ dicũtur: et
multos illicuit ccd credendũ.
Sed qui hec sentuĩt ad u̾itatẽ
quidẽ ꝓpius accedũt st d in ꝑte
labũtur. naturã rei parũ cõ¬
siderãtes. Nã si deus nõ irasti¬
tur impiis et ĩiustis: nec pios
utiq iustos q diliget. Ergo cõ¬
stantior est error illorũ qui
et irã similit̾ et gratiã collunt.
In rebus enĩ diuersis aut ĩ utrãq
partẽ moueri necesse est a̾ neu¬
trã. Ita qui bonos s nõ diligit et
quia et dilige bonos ex odio ma¬
lorũ uenit. et malos odisse ex
bonorũ caritate destendit. ⁊ lemo
est qui amet uitã sine odio mor¬
tis nec appetit lucẽ insi qui tene¬

Expanded text:
tur benedictis omnibus uotistur benedictis omnibus uotisque celebratur. denique ob merita et beneficia deo simillimus iudicatur, quanto magis ipsum deum par est diuinis perfectisque uirtutibus praecellentem atque ab omni labe terrena submotum diuinis et caelestibus beneficiis omne genus ista, populariterque dicuntur, et multos illiciunt ad credendum: sed qui haec sentiunt, ad veritatem quidem propius accedunt; sed in parte labuntur, naturam rei parum considerantes. Nam si Deus non irascitur impiis et injustis, nec pios utique justosque diligit. Ergo constantior est error illorum, qui et iram simul, et gratiam tollunt. In rebus enim diversis, aut in utramque partem moveri necesse est, aut in neutram. Ita qui bonos diligit, etquia et diligere bonos, ex odio malorum venit; et malos odisse, ex bonorum charitate descendit. Nemo est qui amet vitam sine odio mortis, nec appetat lucem, nisi qui tene
Abbreviated transcription (Latin):
al bestẽs. quãtomagis deũ nõ
de. ceat tanta tam feda mutato:
Et si homo qui habecit imꝑuõ
ac pocestatẽ late noceat. ꝑ irã
sangumẽ fundat. uebes Iħũtat.
populos debeat. ꝓuĩcias ad soli¬
cudinẽ redigat: quãtomagis
deũ qui habeat totius gmi̾s hu¬
ꝑditurũ fuisse umiuersa credibile
fit si irast̾etur.: Abesse igit᷑ ab
eo tam magnũ tã ꝑnitiosũ ma¬
lũ oport̾e. Et si absit ab eo ira
et concitatio quia et de formis
et noxia est nec cuiqͣm malefa¬
ciat. nchil aluid suꝑest insi ut
sit lenis trãquillus ꝓpicius. bñ¬
ficus. cõsertiator. Ita enĩ demũ
et cõmunis om̃niũ pater et opti¬
mus maximus dici poteĩt qd̾
expetit diuina celestisq nata᷑
Nã si inter honnẽs laudabile
uidetur ꝓdesse potius ꝙͣ nocere.
uiuifitare ꝙ occid̾e. saluare qͣm
ꝑdere. nec ĩmerito ĩnocentia
inter uirtutes nume̾citur. et q̃
hec fecerit diligit᷑. p̃fert᷑ orna¬

Expanded text:
albescens, quanto magis deum non albescens, quanto magis deum non deceat tam foeda mutatio ? et si homo qui habeat imperium ac potestatem, late noceat per iram, sanguinem fundat, urbes subuertat, populos deleat, prouincias ad solitudinem redigat, quanto magis deum qui habeat totius generis huperditurum fuisse uniuersa credibile sit, si irasceretur? abesse igitur ab eo tam magnum, tam perniciosum malum oportere. et si absit ab eo ira et concitatio, quia et deformis et noxia est, nec cuiquam male faciat, nihil aliud superesse nisi ut sit lenis tranquillus propitius beneficus conseruator. ita enim demum et communis omnium pater et optimus maximus dici poterit, quod expetit diuina caelestisque natura. nam si inter homines laudabile uidetur prodesse potius quam nocere, uiuificare quam occidere, saluare quam perdere nec inmerito innocentia inter uirtutes numeratur et qui haec fecerit, diligitur praefertur orna
Abbreviated transcription (Latin):
id credit aut ad modũ pauci et
quidẽ stelerati ac mali q̃ pant
peciatis impumeatẽ. Quod si
et hoc failsid ĩuenitur nec irã
in deo esse nec gratiad. ueniamꝰ
ad illus qd tertio loco põitũ ẽ
Existimãtur scoiti et alii nõ nł¬
li aliqnͣto melius de diumitate
sensisse. qui auit gratic̃ in deo
esse irã nõ esse. Fauorabilis ac
popularis oratio nõ cade̾ in deũ
hanc pusillitatẽ. ut ab ullo se
lesũ putet qui ledi nõ putet ut
quieta illa et sancta maiestas cõ¬
citetur. ꝑturbetur. insamãt. qd̾
est terrene fragiliatis. Iram
enĩ cõmotionẽ mentis esse ac
ꝑturbationẽ q̃ sit a deo aliena
Quod si hominẽ quoq qui mõ
sit sapiẽs et grauis ira nõ de¬
ceat. siquidẽ cũ in animũ cuiusꝙͣͣ¬
dã incidit. uelut seua tempestas
tantos excicet fluctus. ut statũ
mentis ĩmutet. ar destant oculi¬
os tremat. lingua titubet. dentes
concrepent. alt̾is uoltũ maculet
nũc suffusus rubor. nũt pallor

Expanded text:
id credit aut admodum pauci et id credit aut admodum pauci et quidem scelerati ac mali, qui sperant peccatis suis inpunitatem. quod si et hoc falsum esse inuenitur, nec iram in deo esse nec gratiam, ueniamus ad illud quod tertio loco positum est. Existimantur Stoici et alii nonnulli aliquanto melius de diuinitate sensisse, qui aiunt gratiam in deo esse, iram non esse. fauorabilis admodum ac popularis oratio, non cadere in deum hanc animi pusillitatem, ut ab ullo se laesum putet qui laedi non potest, ut quieta illa et sancta maiestas concitetur perturbetur insaniat, quod est terrenae fragilitatis: iram enim commotionem mentis esse ac perturbationem, quae sit a deo aliena. quod si hominem quoque, qui modo sit sapiens et grauis, ira non deceat, siquidem cum in animum cuiusque incidit, uelut saeua tempestas tantos excitet fluctus, ut statum mentis inmutet, ardescant oculi, tremat os, lingua titubet, dentes concrepent, alternis uultum maculet nunc suffusus rubor nunc pallor
Abbreviated transcription (Latin):
trariũ. Ia si net ira in eo nec
gratia est. utiq nec metus nec leti¬
cia nec meror nec muscdĩa. Una ẽ
enĩ ratio cũctis affectibus: una
cõmotio que in deũ cade̾ nõ potest.
Quod si nullus affectus in deo est.
quia quitq̃d afficit᷑ imbecillũ est.
igitur nec cura ullius rei nec ꝓui¬
dentia est in eo. Dut usq ꝑuenit
sapientis homĩs disputatio. eetẽa
que se quũtur obticuit. stilicet qͥa
neq cura sit in eo neq ꝓuidẽtia.
igit᷑ neq cogitationẽ aliquã nec
sensũ in eo esse ullũ. quo efficit᷑
ut nõ sit om̃ino. Ita cũ gradatĩ
descẽdisset in extͤmo gradu re-¬
stitit: qͥa iã p̃cipitiũ uidebat.
Sed quid ꝓdest reticusse ac pe¬
riculũ dissimulasse: Ne cessitas
illũ uel muitũ cade̾ coegit. dixit
enĩ qd noluit. quia argumẽtũ sic
ordinauit. ut ad illud qd̾ euita¬
bat necessario deueniret. Dides
igitur q ͦ ꝑuemiat ira sub laca et
deo adempta: Demqz ait nullus

Expanded text:
trarium; iam si nec ira in eo nec trarium; iam si nec ira in eo nec gratia est, utique nec metus nec laetitia nec maeror nec misericordia. una est enim ratio cunctis adfectibus, una commotio, quae in deum cadere non potest. quod si nullus adfectus in deo est, quia quidquid adficitur inbecillum est, ergo nec cura ullius rei nec prouidentia est in eo. hucusque peruenit sapientis hominis disputatio, cetera quae secuntur obticuit, scilicet quia nec cura sit in eo nec prouidentia, ergo nec cogitationem aliquam nec sensum in eo esse ullum: quo efficitur ut non sit omnino. ita cum gradatim descendisset, in extremo gradu restitit, quia iam praecipitium uidebat. sed quid prodest reticuisse ac periculum dissimulasse? necessitas illum uel inuitum cadere coegit: dixit enim quod noluit, quia argumentum sic ordinauit, ut ad illud quod deuitabat necessario deueniret. uides igitur quo perueniat, ira sublata et deo adempta. denique aut nullus
Abbreviated transcription (Latin):
locutus sit depellede indiuidie
causa dixisse. itaq uerbis illũ
deos relmq̃re. re aũt ipã tollere
quibus nullũ motũ nullũ tribuit
officiũ. Quod si ita est. quid eo fal¬
lacius qd a sapiente et gͣui iuro
debet esse alienũ: Hic uero si
alucd sensit et allud locutus est
quid aliud appellãdus est quã
deceptor bilingius malus et ꝙp¬
terea stultus. Sed nõ erat tam
uersutus eꝑicurus. ut fallandi
studio ista loque̾tur cũ hec etiã
striptis ad eternã memoriã as¬
signae̾t. sed ignorãtia ueritatis
errauit. Inductus enĩ a pn̾cipio
ueri smmilitudine uiius sentẽtie.
ne cessario in ea q̃ seq̃bãtur incur¬
rit. p̾ma enĩ sentẽtia fuit irã
in deu nõ cõuenire. Quod cũ illi
uerũ et ĩexpugnabile uidẽtur
nõ potãt cõse qñtia recusare. q̾a
uno affectu amputato etiã cetos
affectus admĩe deo necessitas ipã
cogebat. Ita qui nõ irastit᷑ utiq
nec gratia mouet᷑ qd est ire cõ¬

Expanded text:
locutus sit depellendae inuidiae locutus sit depellendae inuidiae causa dixisse: itaque uerbis illum deos relinquere, re autem ipsa tollere, quibus nullum motum, nullum tribuit officium. quod si ita est, quid eo fallacius? quod a sapienti et graui uiro esse debet alienum. hic uero si aliud sensit et aliud locutus est, quid aliud appellandus est quam deceptor bilinguis malus et propterea stultus? sed non erat tam uersutus Epicurus, ut fallendi studio ista loqueretur, cum haec etiam scriptis ad aeternam memoriam consignaret, sed ignorantia ueritatis errauit. inductus enim a principio ueri similitudine unius sententiae, necessario in ea quae sequebantur incurrit. prima autem sententia fuit iram in deum non conuenire. quod cum illi uerum et inexpugnabile uideretur, non poterat consequentia resecare, quia uno adfectu amputato etiam ceteros adfectus adimere deo necessitas ipsa cogebat. ita qui non irascitur, utique nec gratia mouetur, quod est irae con
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq ne illi uitiũ concede̾t etiã
uirtutis fecit expertẽ. Ex hoc
curat. neq ip̃ẽ hubet negotiũ
neq alteri ex hibet. Deus igit᷑
nõ est. si nec mouetur qd est
ꝓpriũ uiuentis. Nec facit aliquid
impossibile hom̃i qd est ꝓpriũ. si
omio nullã habet uolũtatẽ. nul¬
lũ actũ. nullã demq adm̃istratoẽ
que deo digna sit. Et q̃ maior et
dignior admistratio deo assig¬
nari potest. qͣm mũdi gub̾natio.
qͣm cura uiuentiũ. maximeq ge¬
m̃s humam cui omia terrena sũb¬
iecta sũt Que igit᷑ in deo pt̃̾
esst beacitudo si semꝑ quietꝰ et
ĩmobilis torpet si p̃cantibus
surdus. si cołetibus cecus: Quid
tã dignũ tã ꝓpriũ deo ꝙͣ ꝓuidẽtia.
diuinitatẽ. Qui igit᷑ totcõ unii
tocã sũbantia deo tollit: qd aliud
dicit qͣm deũ omĩno nõ esse. De¬
inq marcus tullius a possidomo
dictũ refert id epicurũ sensisse
nullos deos esse sed ea q̃ de diis

Expanded text:
itaque ne llli uitium concederet, etiam itaque ne llli uitium concederet, etiam uirtutis fecit expertem. \'ex hocurat neque ipse habet negotium neque alteri exhibet\'. deus igitur non est, si nec mouetur, quod est proprium uiuentis, nec facit aliquid inpossibile homini, quod est proprium dei, si omnino nullam habet uoluntatem, nullum actum, nullam denique administrationem quae deo digna sit. et quae maior, quae dignior admimstratio deo adsignari potest quam mundi gubernatio, quam cura uiuentium maximeque generis humani, cui omnia terrena subiecta sunt? quae igitur in deo potest esse beatitudo, si semper quietus et inmobilis torpet, si precantibus surdus est, si colentibus caecus? quid tam dignum, tam proprium deo quam prouidentia? diuinitatem. qui ergo totam uim, totam substantiam deo tollit, quid aliud dicit nisi deum omnino non esse? denique Marcus Tullius a Posidonio dictum refert id Epicurum sensisse, nullos deos esse, sed ea quae de dis
Abbreviated transcription (Latin):
ut eiusmõi potestate sit p̃ditus
qua noceat et obsit. ꝓdesse ue̾o
sita est. si malorũ tantũmõ auc¬
tor est deus: Quod si fit. iam
maiestas illa uenerabilis nõ
ad uidicis pocestatẽ cui licet
seruare ac liberare. sed ad torto¬
ris et carnifitis officiũ deducet᷑.
Cũ aũt uide amꝰ nõ modo mala
esse in rebus humanis sed etiã
bona. utiqz si deus est auctorẽ
esse alterũ necesse est q̃ conͣria
deo faciat. et det nobis bona.
Si est quo nomĩe appelladꝰ ẽ.
Cur nobis qͥ malefaciat notior ẽ
qͣm ille qui bene: Si ãt nchil
extitit qui auderet id dice̾. quio
potest credi. Quod q̃a cõuenit
trãseamꝰ. et ueritatẽ alibi req̃¬
ramus. Quod seq̃tur de stola
epituri est. sicut irã in deo non
esse ita ne gratiã quidẽ. ⁊l ã
cũ putaret epicurus alienũ esse
iracũdie plerũq nastitur. ad¬
eunt etiã ei beneficientiã. qm̃
uidebat cõsequẽs esse ut si ha¬
beat irã deus habeat et gram.

Expanded text:
ut huiusmodi potestate sit praeditus ut huiusmodi potestate sit praeditus qua noceat et obsit, prodesse uernibus proposita est, si malorum tantummodo auctor est deus? quod si fit, iam maiestas illa uenerabilis non ad iudicis potestatem, cui licet seruare ac liberare, sed ad tortoris et carnificis officium deducetur. cum autem uideamus non modo mala esse in rebus humanis, sed etiam bona, utique si deus est auctor malorum, esse alterum necesse est qui contraria deo faciat et det nobis bona. si est, quo nomine appellandus est? aut cur nobis qui male facit notior est quam ille qui bene? si autem nihiextitit qui auderet id dicere, quia potest credi. quod quia conuenit, transeamus et ueritatem alibi requiramus. Quod sequitur, de schola Epicuri est: sicut iram in deo non esse, ita ne gratiam quidem. nam cum putaret Epicurus alienum esse iracundiae plerumque nascitur, ademit ei etiam beneficentiam, quoniam uidebat consequens esse ut si habeat iram deus, habeat et gratiam.
Abbreviated transcription (Latin):
que ueritatẽ dũ dissipãt ꝑdideĩt.¬
⁊ lũc uero cõtra eos dissẽmus
qui de stdõ gradu lapsi praua de
sũmo deo sentuĩt. d̾uĩt enĩ q̃dã
nec gratificari eũ cuiqͣm n ͨ iasti
ses securũ et quietũ ĩmor taluatis
sue boms ꝑfrui. diłn ueo irã tol¬
lũt. gratiã resinquũt deo. nata
omẽs philosophi de ira cõsẽtiũ
degr̃a discrepãt. Sed ut ad ꝓpo¬
sitã materiã ꝑ ordinẽ destẽdat
da et sequẽda ꝑtitio est cũ di¬
uersa et reꝑugnãtia sit ira
et gratia. dut ira tribuenda
est deo et gratia detrahenda.
aut utrũq pariter detrahẽdũ.
aut ira demẽda et gra t̾buẽda.
aut neutrũ detrahendũ. Alud
amplius p̃ter hec nchil potest
caꝑe natura: ut necesse sit in
uno istorũ aliquo uerũ qd q̃ritur
meniri. Considemus singula ut
nos ad latebras ueritutis et
ratio et ordo deducat. Pri mũ
alucd nemo de deo dixit uniꝰ qͣm
irasti eũ tantũmõ et grã nõ
moueri. Est enĩ distoueies deo

Expanded text:
quae ueritatem dum dissipant, perdiderunt. nunc uero contra eos disserimus qui de secundo gradu lapsi praua de summo deo sentiunt. aiunt enim quidam nec gratificari eum cuiquam nec irasci, sed securum et quietum inmortalitatis suae bonis perfrui. alii uero iram tollunt, gratiam relinquunt deo: naturam omnes philosophi de ira consentiunt, de gratia discrepant. sed ut ad propositam materiam per ordinem descendat bis et sequenda partitio est: cum diuersa et repugnantia sint ira et gratia, aut ira tribuenda est deo et gratia detrahenda, aut utrumque pariter detrahendum, aut ira demenda est et gratia tribuenda, aut utrumque tribuendum. aliud amplius praeter haec nihil potest capere natura, ut necesse sit in uno istorum aliquo uerum quod quaeritur inueniri. consideremus singula, ut nos ad latebras ueritatis et ratio et ordo deducat. Primum illud nemo de deo dixit umquam, irasci eum tantummodo, gratia non moueri: est enim inconueniens deo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nõ credũt isti qui sapientiã ca¬
pillis et habitu iactãt ratione qͦq
fellendi. Sic enĩ p̃postẽ agit᷑ ut
humana duinis tribuãt auto̾itatẽ.
cũ potius humanis dĩna debuerĩt
Que nuc̃ sane omictamꝰ ne nichil
apud istos agamꝰ et in infuntũ
materia ꝓcedat. Ea igit᷑ quera¬
mus testimonia. quibus illi possit
aut crede̾ a̾ certe nõ repugnare.
nestella. Rin omẽs p̃cipuã ac no¬
bilẽ p̃ter ceteras eritħreã susse
cõmemorat. Apollodorus ut de
ciui ac populari sua gloĩatur. fe¬
nestella uẽo etia legatos erihs
a senatu esse missos refert ut
huiꝯ sibille carmina romã deporta¬
rẽtur. et ea cõsules curio et octa¬
uius in capitolio qd̾ tuc erat cu¬
rãte quĩto catulo restitutũ ponẽ¬
da curarẽt. A pud hac̃ de sũmo
et conditore cerũ deo huiꝯmõi
uersus reꝑuitur

Expanded text:
quoniam non credunt isti qui sapientiam caquoniam non credunt isti qui sapientiam capillis et habitu iactant, ratione quoque fellendi. sic enim praepostere agitur, ut humana diuinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis diuina debuerint. quae nunc sane omittamus, ne et nihil apud istos agamus et in infinitum materia procedat. ea igitur quaeramus testimonia quibus illi possint aut credere aut certe non repugnare. nestella. hi omnes praecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de ciui ac populari sua gloriatur, Fenestella uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus reper
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilia ses morũ emẽdati¬
one placat᷑. Et qui peccare desmt
irã dei mortałe facit. Idcirco emĩ
non ad pñs noriũ quẽq punit
ut ħabeat homo resipiscẽdi sui
facultatẽ/ Hec habu q̃ de ira
dei dicerẽ donate carissime. ut
stires quẽ admodũ refelles eos
qui deũ facuit ĩmobile. Restat
ut more cice̾onis utam᷑ epylogo
ad porandũ. sicut ille de tusculais
de morte disseñs fecit. Ita nos in
hoc oꝑe testimoĩa diuina q̃bus
credi possit adhibe debemꝰ ut
illoꝵ ꝑsuasionẽ reĩcanꝰ qͥ sine
ira deũ credẽtes dissoluit ome
religionẽ. sine qͣ ut ostẽdimus
aut ĩmanitate belius ã stulticia
pecudibus a deqͣmur. In sola end
religione id ẽ in dei sũm notiõe
sapiẽtia est. ꝓphete uniu̾si d̾ino
spiritu repleti nichil aliud ꝙ de grã
dei erga iustos et ira eius adu̾sus
impios loquũtur qrũ testimõia
nobis quidẽ satis sũt. Serũ his

Expanded text:
corruptibilia, sed morum emendaticorruptibilia, sed morum emendatione placatur et qui peccare desinit, iram dei mortalem facit. idcirco enim non ad praesens noxium quemque punit, ut habeat homo resipiscendi et corrigendi sui facultatem. Haec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. sicut ille in Tusculanis de morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse credentes dissoluunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut inmanitate beluis aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione id est in dei summi notione sapientia est. prophetae uniuersi diuino spiritu repleti nihil aliud quam de gratia dei erga iustos et ira eius aduersus inpios locuntur. quorum testimonia nobis quidem satis sunt, uerum his
Abbreviated transcription (Latin):
sed tẽꝑauit ut ĩ om̃i castigatiõe
modũ ac iusticiã teneremꝰ. Qui
igit᷑ irasci nos iubet. ip̃e utiq
irascitur. qͥ placari cele̾ius p̃cepit
est utiq ip̃e placabilis. Ea emĩ
p̃cipit que sũc iusta et r̾bus uti¬
lia cõmunibus. Sed q̾a dixerã
nõ esse irã dei tꝑrale sicut hoĩs.
qui p̃sentanea cõmotione feruestit
nec facile rege̾ se potest ꝓpt̾ fra¬
gilitatẽ intellige̾ debemus quia
sit eternus deus irã quoq eius
meternũ man̾e. sed rursus q̃a uir¬
tute sit maxima p̃ditus in pt̃ate
habere irã suã nec ab ea regi.
s ipm̃ ilłã quẽadmodũ uelit
moderari. Quod utiq nõ r̾pugͣt
suꝑiori. Nã si ꝓrsus ĩmortalis
fuisset ira eius. nõ esset satisfac¬
tiomi aut gratie post delictũ locus.
cũ ip̃e hoĩẽs añ solis occasũ rẽcõ¬
siliari iubeat. Sed ira diuina ĩet̾nũ
manet adu̾sus eos q̃ peccãt met̾¬
nũ. Itaq deus nõ thure nõ hostia
nõ p̃ciosis mune̾ibus q̃ omnĩa sũt

Expanded text:
omni castigatione modum ac justitiam teneremus. Qui ergo irasci nos jubet, ipse utique irascitur: qui placari celerius praecipit, est utique ipse placabilis; ea enim praecepit, quae sunt justa, et rebus utilia communibus. Sed quia dixeram non esse iram Dei temporalem, sicut hominis, qui praesentanea commotione fervescit, nec facile regere se potest propter fragilitatem; intelligere debemus, quia sit aeternus Deus, iram quoque ejus in aeternum manere: sed rursum, quia virtute sit maxima praeditus, in potestate habere iram suam; nec ab ea regi, sed ipsum illam, quemadmodum velit, moderari: quod utique non repugnat superiori. Nam si prorsus immortalis fuisset ira ejus, non esset satisfactioni aut gratiae post delictum locus; cum ipse homines ante solis occasum reconciliari jubeat. Sed ira divina in aeternum manet adversus eos, qui peccant in aeternum. itaque deus non ture, non hostia, non pretiosis muneribus, quae omnia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pud nasonẽ de ioue ita dicitur.
Esse quoq in fatis r̾mustitur
affore tempus. quo mare qͦ telłꝯ
eruptaq regia cełi ardeat et
mundi moles oꝑosa laboret. as
tũ fiat necesse est cũ honor et
tultus dei sũm apud homĩes in¬
terierit. Eadẽ tamẽ placari eũ
penitẽtia factoꝵ et sui emen¬
datione concestũs hec addit¬

Expanded text:
pud Nasonem de Jove ita dicitur: Esse quoque in fatis reminiscitur, affore tempus, Quo mare, quo tellus, correptaque regia coeli Ardeat, et mundi moles operosa laboret. Quod tunc fiat necesse est, cum honor, et cultus Dei summi apud homines interierit. Eadem tamen, placari eum poenitentia factorum et sui emendatione contestans, haec addi
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus peccatores. Uerũ q̃a
plures ut ostendi sibille a doctis¬
sunis autoribus fuisse tradũtur:
uinꝰ testimoniũ satis nõ sit ad
confirmãdã sicut intẽdimꝯ ueri¬
tatẽ. Cumee quidẽ uolumĩa q̃bꝰ
romanorũ facta conscripta sũt
in archanis habẽtur. cet̾arũ tñ

Expanded text:
aduersus peccatores. Verum quia plures, ut ostendi, Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, unius testimonium satis non sit ad confirmandam sicut intendimus ueritatem. Cymaeae quidem uolumina quibus Romanorum fata conscripta sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
turpus ẽ et instius. aut molestiã
castigandi fugit quã sedatꝰ am¬
mꝰ et quieta mẽs asꝑnat᷑ ac rẽ¬
uel sepiꝰ qͣm necesse ẽ uł etiã sꝑ
ignostit. is plane et illorũ uitã
ꝑdit. quorũ audaciã nutt ad faci¬
nora maio̾a. et sibi ip̃e eternã
molestiarũ mateiã subimnistrat
Diciosũ ẽ igit᷑ in pccĩs ire sue co¬
hibicio. Laudat᷑ archita tarẽti
nus. qui cũ in agro corrupta esse
onnia cõꝑisset: uillici sui culpã
redarguens. miserũ te inqͥt̾¬

Expanded text:
est turpius et iniustius, aut molestiam est turpius et iniustius, aut molestiam castigandi fugit, quam sedatus animus et quieta mens aspernatur ac reuel saepius quam necesse est uel etiam semper ignoscit, is plane et illorum uitam perdit quorum audaciam nutrit ad facinora maiora, et sibi ipse aeternam molestiarum materiam subministrat. uitiosa est ergo in peccatis irae suae cohnus, qui cum in agro corrupta esse omnia comperisset, villici sui culpam redarguens, Miserum te, inq
Abbreviated transcription (Latin):
pccã insurgẽtis. Nã diffiicio ci¬
ceronis. ira est libido ulcistendi
nõ r multũ a suꝑioribus distat.
ira aut̃ quã possumꝰ uł furorẽ
ueł iracundi ã nominare: hec ne
in homĩe quidẽ debet esse quia
tota uiciosa est. Ira uero q̃ ad
correctionẽ uitiorũ ꝑtinet nec
hom̃i adimi debet nec ł deo pt̃.
quia et utilis est rebus hũanis
et necessaria. Quid opus est
inquiũt ira cũ sine hoc affectu
peccata corrigi possut Atqnͣ
nullus est qui peccantẽ possit
uidere trãquille. Possit fortas¬
se qui legibus p̃sidet. qͥa faci¬
nus nõ sub oculls eius admitti¬
potest innocens inueniri. Cũq
detectũ facinus in luce ueneit
iã nõ sua sed legũ sentẽtia
utitur pocest concedi ut sñ ira
certe cũ domi peccctur a nostris
siue id cerminꝰ suie fentimꝰ indig¬
nari necesse est. Ip̃e enĩ peccati
aspectus indignus est. Nã qͥ nõ
mouet᷑ om̃io aut ꝓbat delicta qd

Expanded text:
peccata insurgentis. nam definitio Cipeccata insurgentis. nam definitio Ciceronis ira est libido ulciscendi non multum a superioribus distat. ira autem quam possumus uel furorem uel iracundiam nominare, haec ne in homine quidem debet esse, quia tota uitiosa est, ira uero quae ad correctionem uitiorum pertinet, nec homini adimi debet nec deo potest. quia et utilis est rebus humanis et necessaria. \'Quid opus est\' inquiunt \'ira, cum sine hoc adfectu peccata corrigi possint?\' atquin nullus est qui peccantem possit uidere tranquille. possit fortasse qui legibus praesidet, quia facinus non sub oculis eius admittipotest innocens inueniri, cumque detectum facinus in lucem uenerit, iam non sua, sed legum sententia utitur. sed potest concedi ut sine iracerte, cum domi peccatur a nostris, siue id cernimus siue sentimus, indignari necesse est; ipse enim peccati aspectus indignus est. nam qui non mouetur omnino, aut probat delicta, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cũ subicit pene nocentẽ q̃a legũ
sit minister nõ aniii aut ptãtis
sue.Sic enĩ uolũt q̃ irã conãtur
euellẽ. Sed de hiis potissimũ dico
qui sũt nostre potestatis ut serui
et liberi ut cõuiges. ut distipuli.
qͥs cũ delinq̃re uidemus incitam᷑
ad coertendũ. Necesse est em
bono ac iusto displice q̃ praua st̃.
Et cui malũ displicet: mouet᷑ cũ id
fieti uidet. Ergo surgimiꝰ ad um¬
dictã non quia lesi sumus. sed ut
disctiplma seruetur. mores corrigã¬
tur. licentia cõprimat᷑. Hec ẽ ira
iusta que sicut in homĩe necessai̾a
est ad prauitatis correctionẽ. sic
utiq in deo a quo ad honniẽ ꝑue¬
unt exemplũ. Nã sicuti nos po¬
testati nostre subiectos coertere
de bemus. ita etiã peccata uniu̾ soꝵ
deus coertere. Quod ut faciat iras¬
catur necesse est: quia natu̾ale est
bono ad alterius pectatũ moueri.
et incitari. Ergo diffimre debuert
Ira est motus amini ad coercẽda

Expanded text:
cum subjicit poenae nocentem, quia legum cum subjicit poenae nocentem, quia legum sit minister, non animi, aut potestatis suae; sic enim uolunt, qui iram conantur euellere. sed de iis potissimum dico qui sunt nostrae potestatis, ut serui, ut liberi, ut coniuges, ut discipuli: quos cum delinquere uidemus, incitamur ad coercendum. necesse est enim bono ac iusto displicere quae praua sunt, et cui malum displicet, mouetur, cum id fieri uidet. ergo surgimus ad uindictam non quia laesi sumus, sed ut disciplina seruetur. mores corrigantur, licentia conprimatur. haec est ira iusta: quae sicut in homine necessaria est ad prauitatis correctionem, sic utique in deo, a quo ad hominem peruenit exemplum. nam sicuti nos potestati nostrae subiectos coercere debemus, ita etiam deus peccata uniuersorum debet coercere. quod ut faciat, irascatur necesse est, quia naturale est bono ad alterius peccatum moueri et incitari. ergo ita definire debuerunt: ira est motus animi ad coercenda
Abbreviated transcription (Latin):
satis respõdimus. ⁊estisse aũt phi¬
losophos que ratio eẽt ire apparet
ex diffimitiõibus eoꝵ quas seneca
enumauit in libris qͦs de ira cõpo¬
suit. Ira est inquit cupiditas ulno¬
iis ulcissende ĩuirie. Alius ut ait
possidomꝰ cupiditas pumẽdi eius
a quo te inique putes le sũ. Quidã
ita diffimerũt. Ira est incitatio ãi
ad nocendũ ei qui aut nocuit aut
nocere uoluit. A ristotilis diffuito
nõ multũ a nr̃a abest. Ait enĩ ũ
esse cupiditatẽ doloris respõdẽd.
in deo esse nõ potest q̃a illesibilis
est. in homĩe aut̃ quia fragilis ẽ
iuenitur. Inurit emĩ lesio dolorẽ.
et dolor facit ultionis cupiditatẽ.
Sbi est igit᷑ illa ira. adũsus de¬
linquẽtes. que utiq nõ est cupi¬
ditas ultionis quia nõ p̃cedit in¬
uiria. Non dico de hiis q̃ adu̾sus
leges peccãt. quibus et si uidex
sine crimine irasti potest. singamꝰ
tamẽ eũ sedato animo ẽẽ debee

Expanded text:
satis respondimus. nescisse autem phisatis respondimus. nescisse autem philosophos quae ratio esset irae, apparet ex enumeravit in libris, quos de Ira composuit. « Ira est, inquit, cupiditas ulciscendae injuriae. Alii, ut ait Posidonius, cupiditas puniendi ejus, a quo te inique putes laesum. » Quidam ita definierunt: « Ira est incitatio animi ad nocendum ei qui, aut nocuit, aut nocere voluit. » Aristotelis definitio non multum a nostra abest. Ait enim iram esse cupiditatem doloris rependendi. in Deo esse non potest, quia illaesibilis est; in homine autem, quia fragilis est, invenitur. Inurit enim laesio dolorem; et dolor facit ultionis cupiditatem. Ubi est ergo illa ira justa adversus delinquentes? quae utique non est cupiditas ultionis, quia non praecedit injuria. Non dico de iis qui adversus leges peccant, quibus etsi judex sine crimine irasci postest, fingamus tamen, eum sedato animo esse debere,
Abbreviated transcription (Latin):
que a cicerone dicũtur: Etem̃
q̃ro si quis pat̾familias liberis
suis a seruo interfectis uxore
occisa. incensa domo. suppliciũ de
serus nũꝙͣ acerraũ sũpserit: ut ꝑ
is clemens. an misericors. anͥ hu¬
manus et crudelissimꝰ eẽ uideat᷑.
Qruod si huiꝰ mõi facmo̾ i bꝰ ignos¬
c̾e crudelitatis est potius qͣm pie¬
tatis: nõ est igit᷑ uirtutis ĩ deo
ad ea q̃ ĩiuste fuũ non cõmoue̾i.
Nã mũdus tamqͣm domus dei est
et honnẽs tanqͣm ferui. Quibus
si ludibrio sit nomẽ eius. qualis
aut quãta patiẽtia est ut honori¬
bus suis cedat. praua et miq̃ fi̾
uideat et nõ indignet᷑ qd ꝓpriũ
est naturaleq ei cui peccata nõ
placeat: Irasti igit᷑ rõnis est.
pienterq fit. Sed stoiti nõ uide
et inuistã. Et quia me dełã rei nõ
ĩuemebant: uoluerũt eã penitus
excide̾. Peripatetiti uẽo nõ excidẽ¬
dã. sed temꝑandã esse dixerũt
Quibus in sexto institutionũ libro¬

Expanded text:
quae a Cicerone dicuntur? etenim quae a Cicerone dicuntur? etenim quaero si quis pater familias liberis suis a seruo interfectis. uxore occisa, incensa domo, supplicium de seruo non quam acerrimum sumpserit, utrum is clemens ac misericors an inhumanus et crudelissimus esse uideatur. quod si eiusmodi facinoribus ignoscere crudelitatis est potius quam pietatis, non est ergo uirtutis in deo ad ea quae iniuste fiunt non commoueri. nam mundus tamquam dei domus est et homines tamquam serui: quibus si ludibrio sit nomen eius, qualis aut quanta patientia est ut honoribus suis cedat, praua et iniqua fieri uideat et non indignetur? quod proprium et naturale est ei cui peccata non placeant. irasci ergo rationis est: pienterque fit. sed Stoici non uideret iniustam, et quia medellam rei non inueniebant, uoluerunt eam penitus excidere. Peripatetici uero non excidendam, sed temperandam esse dixerunt: quibus in sexto libro Institutionum