comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemo effuge̾ potest. nec defẽsioẽ
cuiusqͣm nec gratia. Ita fit ut
homo iustus contẽp̃tui sit om̃ibus:
et quia pucabitur semetipiũ nõ
merte. Qui aũt fueit ultus im¬
micũ. hic fortis. hic strẽmuis iu¬
colũt. Bonus uero cã et si ꝓdesse
pluribus potest: illũ tamẽ suspi¬
cĩt. qui nocẽ qͣm qui ꝓdesse possit.
Seᵈ iustũ prauitas homi depͣ¬
uare nõ poterit. quo mius deo
studeat obtẽꝑare. malitq cõtemm
dũ modo semꝑ bom fungat᷑ officio
małi nũq̃m. Cicero in husdẽ illis
officialibus. dituero si qs uolue̾it
a inquit. animi sui cõplacitã rõem
notionẽ euolue. iã se ip̃e doceat.
eũ uirũ bonũ esse: qͥ ꝓsit quibus
possit. noceat nem̃i nͥ lacessitus
iniuria. O qͣm simplicẽ uerãq sen¬
corrupit. Quid enĩ opus fuerat
adiũgere. insi lacessitus iuria. ut
uiciũ bono uiro qiͣ caudã turpissi¬
mã apponẽt: patiẽtieq q̃ u̾tutũ

Expanded text:
nemo effugere potest, nec defensione nemo effugere potest, nec defensione cujusquam, nec gratia. Ita fit, ut homo justus contemptui sit omnibus; et quia putabitur semetipsum defegni et inerte. Qui autem fuerit ultus inimicum, hic fortis, hic strenuus juetsi prodesse pluribus possit, illum tamen suspiciunt qui nocere quam qui prodesse possit. sed iustum prauitas hominum deprauare non poterit, quominus deo studeat obtemperare malitque contemni, dummodo semper boni fungatur officio, mali numquam. Cicero in isdem illis offici, inquit, animi sui complicitam notionem evolvere, jam se ipse doceat, eum virum bonum esse, qui prosit quibus possit, noceat nemini, nisi lacessitus injuria. » O quam simplicem veramque sencorrupit! Quid enim opus fuerat adjungere, nisi lacessitus injuria? ut vitium bono viro quasi caudam turpissimam appo
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃d miseitorditer faciat. nec iñ¬
q̃nabit se huiusmodi questu sed
efficiet ut sie ullo damno id ipm̃
qd̾ cõmodat inter bona oꝑa mune¬
retur. Mimus nõ accipiãt a pauꝑe:
ut si quid ip̃e p̃sticerit. eo bonũ sit
quo fuerit gratuitũ. Maledicẽti
bñdicto cespõdeat. Nlũqͣm ip̃e ma¬
ledicat. ne uerbũ mału ꝓcedat ex
ore homĩs qui colit uerbũ bonũ.
Quin etiã caueat diligẽter: ne qñ
inimitũ sua culpa faciat. Et siq̃s
extiterit tã ꝓteruus q bono et
iusto faciat ĩiuriã clemẽter ac
moderate ferat. et ultionẽ suã nõ
sibi assumat. sed iudicio dei reser¬
uet. Innocentiã semꝑ et ubiq cus¬
todiat. Quod p̃ceptũ nõ ad hoc
tantũ ualet. ut ip̃e ĩuiriã nõ in¬
ferat sed ut illatã sibi nõ uin¬
dicet. sed etemĩ maximꝰ et equis¬
simus uidex speculator ac testis
oĩi hũc hoñi ꝓ̃ferat hũc malit
de caiusa sua ꝓnũciare: cuiꝯ sm̃a

Expanded text:
aliquid misericorditer faciat, nec inqaliquid misericorditer faciat, nec inquinabit se huiusmodi quaestu, sed efficiet ut sine ullo suo damno id ipsum quod commodat inter bona opera numeretur. munus non accipiat a paupere, ut si quid ipse praestiterit, eo bonum quo fuerit gratuitum. Maledicenti benedicto respondeat: numquam ipse maledicat; ne verbum malum procedat ex ore hominis, qui colit Verbum bonum. Quin etiam caveat diligenter, ne quando inimicum sua culpa faciat; et si quis extiterit tam protervus, qui bono et justo faciat injuriam, clementer ac moderate ferat, et ultionem suam sibi non assumat, sed judici Deo reservet. Innocentiam semper et ubique custodiat. Quod praeceptum non ad hoc tantum valet, ut ipse injuriam non inferat: sed ut illatam sibi non vindicet. Sedet enim maximus et aequissimus judex, speculator ac testis omnium. Hunc homini praeferat; hunc malit de causa sua pronuntiare, cujus sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
uiiqͣm decipiẽdi aut nocendi
causa. Est enĩ nefas eũ qui ue¬
ritati studeat. in aliqua re eẽ
fallatẽ: atq ab ipã quã seq̃tur
ueritate diste de. In hac iusticie
uirtutũq om̃iũ uia: nulłus
mendacio locus est. Itaq uiator
ille uerus et iustus nõ dicet
illud lucilianũ. homi amico ac
familiari nõ est mẽtiri meũ. s
etiã inimico acq ignoto euisti¬
mabit nõ esse mentiri suũ. nec
aliqñ cõmictet ut lingua inter¬
pres ammi. et sensu et cogitacõe
discordet. Pecumã si quã cre¬
diderit nõ accipiet usurã. ut
et bñficiũ incolume sit qd suc¬
currit necessitati: et abst̾mneat
se ꝓrsus alieno. In hoc enĩ ge¬
nere officn debet suo ẽẽ cõtetus
quẽ oporteat alias ne ꝓp̾o quid̃
parce ut bonũ faciat. Plus ãt
acciꝑe qmͣ dederit: ĩiustũ est. Qd̾
qui facit insidiat᷑ quodãmõ ut
ex alt̾ius necessitate p̃detur. at
iustus nũqͣm ꝑ̃ternttet. q ͦ mius

Expanded text:
unquam decipiendi aut nocendi unquam decipiendi aut nocendi causa. Est enim nefas, eum, qui veritati studeat in aliqua re esse fallacem atque ab ipsa quam sequitur ueritate discedere: in hac iustitiae uirtutumque omnium uia nullus mendacio locus est. itaque uiator ille uerus ac iustus non dicet illud Lucilianum: homfamiliari non est mentiri meum, sed etiam inimico atque ignoto existimabit non esse mentiri suum; nec aliquando committet, ut lingua, interpres animi, a sensu et cogitatione discordet. Pecuniam si quam crediderit, non accipiet usuram, ut et beneficium sit incolume, quod succurrit necessitati, et abstineat se prorsus alieno. In hoc enim genere officii debet suo esse contentus, quem oporteat alias ne proprio quidem parcere, ut bonum faciat; plus autem accipere, quam dederit, injustum est. Quod qui facit, insidiatur quodammodo, ut ei alterius necessitate praedetur. at iustus numquam praetermittet quominus
Abbreviated transcription (Latin):
aut tenere possit om̃ino: quisq̃s
est a religione dei singulais alie
nus. Sed omittamꝰ philosophos
qui aut nchil om̃ino sciũt. id est
ip̃m ꝓ sũma stiẽtia p̃ferũt. aut q̃
putat sestire que nestiũt in epte
arrogãterq desipũt. Nos ig̾
ut ad ꝯpositũ reuertam᷑ q̃bus
solis a deo ueritas reuelata et
celitus missa sapiẽtia est. faciamꝰ
que iubet illumĩator noster deus.
Sustme amꝰ muicẽ et labores
huius uite mutius adiumẽtis ꝑ¬
feramus: nec tamẽ si q̃d bom
oꝑis fecermmiꝰ gloriã captemꝰ
ex eo. monet eñ deus oꝑatorẽ
iusticie nõ oporte̾ esse iactantẽ.
ne nõ tã mãdatis celestibus ob¬
sequẽdi. qmͣ studio placendi hu¬
manitatis officio fuctus esse ui¬
deatur. habeatq iã p̃ciũ gloie
qd captauit nec p̃miũ celestis
illius ac diuine mercedis acci¬
piat. Cetea que obseruãe culcor
debet dei facilia sũt: illis uirtu¬
tibus comp̃hensis. Nõ mẽtiat᷑

Expanded text:
aut tenere possit omnino, quisquis aut tenere possit omnino, quisquis est a Relnus. Sed omittamus philosophos, qui aut nihil omnino sciunt idque ipsum pro summa scientia praeferunt aut qui putant scire quae nesciunt, inepte arroganterque desipiunt. Nos ergo ut ad propositum revertamur quibus solis a Deo veritas revelata, et coelitus missa sapientia est, faciamus quae jubet illuminator noster Deus: sustineamus invicem, et labores hujus vitae mutuis adjumentis perferamus: nec tamen, si quid boni operis fecerimus, gloriam captemus ex eo. Monet enim Deus, operatorem justitiae non oportere esse jactantem; ne non tam mandatis coelestibus obsequendi, quam studio placendi, humanitatis officio functus esse videatur; habeatque jam pretium gloriae, quod captavit; nec praemium coelestis illius ac divinae mercedis accipiat. Caetera, quae observare cultor Dei debet, facilia sunt, illis virtutibus comprehensis; ut non mentiatur
Abbreviated transcription (Latin):
terrores fortitudine aninũ ꝓuo¬
cemus. Sit ea que ali timent.
excelsa et insuꝑabili mente do¬
lorẽ mortẽq calcamꝰ. Hec est
uirtus. hec uera constãtia: in hoc
tuenda et cõseruanda solo. ut nł¬
lus nos terror nulla uis a deo por¬
sit auert̾e. uera igit᷑ ciceonis illa
sentẽtia est. Nemo inquit iustus
pocest esse: qui mortẽ. qui dolorẽ
qui exiliũ. qui egestatẽ timet. Itẽ
senece. in libris mo̾alis philoso¬
phie dicẽtis. Hic est ille homo ho¬
nestus nõ apice purpura ue. nõ
littorũ insignis minsterio. Sed
nulła re minor. qui cũ mortẽ
in uicina uidet. nõ sit ꝑturbat᷑
tamq̃m rẽ nouã uiderit. qui siue
toto corꝑe tormẽta patiẽda sũt
siue flama ore rapiẽda est. sũ
extendẽde ꝑ patibulũ manus nõ
querit quid patiat᷑. sed qmͣ bene.
Qui autẽ deũ colit: hec patitur
nec tiet. Ergo uistus est. hiis
rebus efficit᷑. ut neq u̾tutes n
uirtutũ exactissimos lutes nosse

Expanded text:
terrores fortitudine animi provoterrores fortitudine animi provocemus. Sic ea, quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtus, haec vera constantia, in hoc tuenda et conservanda solo, ut nullus nos terror, nulla vis a Deo possit avertere. Vera igitur Ciceronis illa sententia est: « Nemo, inquit, justus potest esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium, qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem in vicinia videt, non sic perturbatur, tanquam rem novam viderit; qui, sive toto corpore tormenta patienda sunt, sive flamma ore rapienda est, sive extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiatur, sed quam bene. » Qui autem Deum colit, haec patitur, nec timet. Ergo justus est. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse
Abbreviated transcription (Latin):
uitã ipã tueri poteit. quia ne
faciet quicqͣm nec cogitabit
cogitatio ipã nichil aliud sit ꝙͣ mẽ¬
tis agitatio. Demq qui hãc inro¬
bilitatẽ animi asserũt. p̾uare ami
uita uolũt: quia uita actuosa est.
mors quieta. Quedã etiã recte
ꝓ uirtutibus habent: sed earũ mo¬
dũ nõ tenent. Uirtus ẽ cõstãtia.
nõ ut inferẽtibus ĩiuriã resistamꝰ
hiis enĩ cedendũ est. qd̾ cur fieri
debeat mox docebo. sed ut iubẽtibꝰ¬
nos fac̾e contra legẽ dei contraq
usticiã nullis minis aut suppliciis
terreamur. quo minꝰ dei iussionẽ
mortẽ contenin̾e: nõ ut appetamꝰ
eamq nobis ultro referamꝰ. sicut
philosophorũ plurum et maxii
sepe fecerũt. qd̾ ẽ steleratũ ac ne¬
fariũ. sed ut coacti deũ relinq̃re. ac
fidẽ ꝑde̾ mortẽ sustiꝑe malimꝰ.
abertatẽq defendamꝰ aduersus
impotentiũ stultã uecor dẽq uio¬
lentiã. et omẽs seculi minas atq

Expanded text:
uitam ipsam tueri poterit, quia nec uitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quicquam nec cogitabit, cum cogitatio ipsa nihil aliut sit quam mentis agitatio. denique qui hanc immobilitatem animi adsernnt, priuare animum uita uolunt, quia uita actuosa est, mors quieta. quaedam etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei iussionem mortem contemnere, non ut adpetamus eamque nobis ultro inferamus, sicut philosophorum plurimi et maximi saepe fecerunt, quod est sceleratum ac nefarium, sed ut coacti deum relinquere ac fidem prodere mortem suscipere malimus libertatemque defendamus aduimpotentium stultam vecordemque violentiam, et omnes saeculi minas atque
Abbreviated transcription (Latin):
miseris ꝓpter humanitatẽ. u trũ
pecumas tuas ꝑ ductores. aleato¬
res. lenonesqz deripiant. an illa
pietati ac deo prestes: utrĩo ne
illã uentri aut gule ingeras an
in che sauro iusticie reponas: Ut
igit᷑ uitiũ est effundẽ in mala
partẽ: sit in bonã uirtꝰ. Si uie¬
tus est nõ partẽ opibus q̃ pñt
reꝑari ut homĩs uitã sustẽtes
que reꝑari nõ potest uitiũ igi᷑
ꝑsimonia est. Quare nichil aliud
dixerĩ qͣm insanos. qui hoiẽm
mite ac sociale ammal orbant
suo nomĩe: qui eulsis affectibꝰ
quibus cõstat humanitas. ad ĩmo¬
bilẽ scuporẽ mẽtis. ꝑ duce̾ uolũt
dũ student amimũ ptur bacõibus li¬
berare. et ut ip̃i dicũt quietũ
trãquillũq redde̾. Qd̾ fieri nõ
tantũ nõ pocest quia uis et ratro
eius in motu est. sed ne oꝑtet
quidẽ quia sicut aqua iaces semp
et quieta in salubris et magis tur¬
bida est. sic ammꝰ ĩmotus ac
torpẽs mutilis est etiã sibi. nec

Expanded text:
miseris propter humanitatem, utrum miseris propter humanitatem, utrum pecuniam tuam perductores aleatores lenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitiae reponas. ut ergo uitium est effundere m malam partem, sic in bonam uirtus. si uirtus est non parcere opibus quae possunt reparari, ut hominis uitam sustentes quae reparari non potest, uitium igitur parsimonia est. quare nihil aliut dixerim quam insanos qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine, qui euulsis adfectibus quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere uolunt, dum student animum perturbationibus liberare et, ut ipsi dicunt, quietum tranquillumque reddere. quod fieri non tantum non potest, quia uis et ratio eius in motu est, sed ne oportet quidem, quia sicut aqua semper iacens et quieta insalubris et magis turbida est, sic animus inmotus ac torpens inutilis est etiam sibi, nec
Abbreviated transcription (Latin):
amus: nõ est uirtus frugi esse. qd
nomẽ specie uirtutis fallit ac de¬
cipit. Est enĩ frugalitas abstinẽ¬
tia quidẽ uoluptatũ. sed eo uitud̃
quia ex habendi amore destẽdit.
cũ sit et uoluptatibus abstinẽdũ
et pecume minime temꝑandũ.
Nam parc̾e. id est mediot̾ter uti
pecuma quasi quedã pusillitas
est amini: aut p̃cimẽtis ne sibi
desit. aut desꝑantis posse se illa
reꝑare: aut contemptũ t̾restriũ
nõ capiẽtis. Sed illi rursꝰ eũ
qui rei familiari sue nõ parcat
ꝓdigũ uocant. Nã ita libe̾alẽ
distinguũt a ꝓdigo. qd̾ is libera¬
lis sic. qui et bñ meritis. et cũ opor¬
tet. et quãtũ satis est largiatur.
ꝓdigus uero qui et nõ meritis et
tũ nõ opus est. et sñ respectu re
familiaris effundat. Quid igit᷑
Pdigũ ne dicemꝰ eũ. qͥ mistdie
causa tribuat egẽtibus uictũ.
dt quoniã multũ refert. utrũ ne
scortis ꝓpter libidinẽ largiare. an

Expanded text:
amus, non est uirtus frugi esse: quod amus, non est uirtus frugi esse: quod nomen specie uirtutis fallit ac decipit. est enim frugalitas abstinentia quidem uoluptatum, sed eo uitium, quia ex habendi amore descendit, cum sit et uoluptatibus abstinendum et pecuniae minime temperandum. nam parce id est mediocriter uti pecunia quasi quaedam pusillitas animi est aut praetimentis ne sibi desit aut desperantis posse se illam reparare aut contemptum terrestrium non capientis. sed illi rursus eum qui rei familiari suae non parcat prodigum uocant. nam ita liberalem distinguunt a prodigo, quod is liberalis sit qui et bene meritis et cum oportet et quantum satis est largiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an
Abbreviated transcription (Latin):
Heoq potius effic̾e debemus.
ut affectus quibus praue uti ui¬
tiũ est. dirigamus in rectũ. ⁊ lã
iste cõcitatoẽs ammorũ iuncto cur¬
rui similes sũt: in quo recte mode¬
rando sũmũ rectoris officiũ est
ut uia nouerit. Quã si tenebit
qmͣ libet concitate ierit. nõ offẽdet.
Si aut̃ aberraueĩt licet plane¬
placide ac leiter eat. aut ꝑ fra¬
gosa uexabitur. aut ꝑ p̃cipicia
labetur: aut certe quo nõ ẽ opus
de feretur. Sic cursus ille uite. qͥ
affectibus uelud equis ꝑnicibus
tur officio. Metus igͣ et cupiditas
si ꝓnciãtur in terrã uicia fient
uirtutes aut̾ si ad diuma refant᷑
ꝑsimoniã contea loco uirtutis ha
bẽt. que si studiũ est habẽdi nõ
pocest esse uirtus. qͥa ĩ augẽdis
uel tuendis terrestribus bonis
tota uersatur. Nos autẽ sũmũ
bonũ nõ refeimus ad corpus. s
tione metimur. Quod si ut supra
docui patrimomo mĩme ꝑtendũ
est. ut humanicatẽ iusticiãq tene¬

Expanded text:
Ideoque illud potius efficere debemus, Ideoque illud potius efficere debemus, ut affectus, quibus prave uti vitium est, dirigamus in rectum. Nam istae concitationes animorum juncto currui similes sunt; in quo recte moderando summum rectoris officium est, ut viam noverit: quam si tenebit, mlibet concitate ierit, non offendet, si autem aberrauerit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa uexabitur aut per praecipitia labetur aut certe quo non est opus deferetur. sic currus ille uitae, qui adfectibus uelut equis pernicibus tur officio. metus igitur et cupiditas si proiciantur in terram, uitia fient, uirtutes autem, si ad diuina referantur. parsimoniam contra uirtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse uirtus, quia in augendis uel tuendis terrestribus bonis tota uersatur. nos autem summum bonum non referimus ad corpus, sederuatione metimur. quodsi, ut supra docui, patrimonio minime parcendum est, ut humanitatem iustitiamque tene
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ nichil aliud qmĩ dei metus
fecit. Itaq ut dicebã nõ euellẽ¬
dus ut stoici neq tẽꝑandus tumor
ut ꝑipatetiti uolut:. sed in uerã
uiam dirigendus est. auferẽdi¬
q sut̃ metus. s ita ut is solus re¬
linquatur. qui qm̃ legitimꝰ et
uerus est solus efficit ut possint
etiã omia nõ treri. Cupiditas
quoq inter uicia numatur. Ses
si hec q̃ terrena sũt concupiscat
uitiũ est: uirtus autẽ si celestia. Ꝙ
enĩ iusticiã. qui deũ. qui uitã et̾n ã¬
ppetuã. qui lucẽ sempiternã eaq
omiã q̃ deus hom̃i pollicet᷑ cõseq
cupit. opes istas et honores et
potẽtatus et regna ip̃a cõteninet.
dicet fortasse scoycus. uolũtate
opus esse ad hec cõsequẽda. nõ
uelle. Multi enĩ uolut: sed cũ
dolor uisteribus accesserit. uołutas
cedit. cupiditas ꝑseuerat. Que si
efficit ut cõtemptui sint omia q̃
a ceteris appetũtur. sũma u̾tus
est: siquidẽ cõtinẽtie mater est.

Expanded text:
uirtutem nihil aliut quam metus dei uirtutem nihil aliut quam metus dei fecit. itaque, ut dicebam, non euellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici uolunt, sed in ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus est, solus efficit ut possint cetera omnia non timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, uirtus autem, si caelestia. qui enim iustitiam, qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem sempiternam eaqomnia, quae Deus homini pollicetur, consequi cupit, opes istas, et honores, et potentatus, et regna ipsa contemnet. Dicet fortasse Stoicus, voluntate opus esse ad haec consequenda, non velle. Multi enim volunt: sed cum dolor visceribus accesserit, voluntas cedit, cupiditas perseverat; quae si efficit, ut contemptui sint omnia, quae a caeteris appetuntur, summa virtus est, siquidem continentiae mater est.
Abbreviated transcription (Latin):
eos quos cõtra disputat. cogit ea
que negarãt confiteri. sed simpłi
ostendã sũmũ metũ suma eiie
uirtutẽ. ⁊ lemo dubitat qui tumdi
et imbecilli sit animi aut dolorẽ
metuere. aut egestatẽ aut auxiliũ
aut. carcerẽ. aut mortẽ. Que oic̃
quisquis exhorrueit fortissimus
uedicatur. Qui aut̃ deũ metuit: illa
umuersa nõ metuit. Ad qd̾ ꝓband̾
argumẽtis opus est nõ est. Seꝑate
sut̃ enĩ semꝑ spectãturq ad hũc ꝑ
orbẽ pene cultorũ dei: in quibus
excruciandis noua et inusitcita
tormẽta excogitata sũt. Aã de
mortis gemĩbus hocret ammus
recordari. cũ ĩmaniũ bestiarũ ult
ipam mortẽ carnficina seuierit
Has tamẽ execrabiles corꝑm la¬
cerationes. felix atq ĩuicta pati¬
entia sine ullo gemitu ꝑtulit.
Nec uirtus om̃ibus põpulis atq
ꝓiunciis et ipĩs cortoribus mira¬
culũ maxiũ prebuit: cũ patiẽtia
crudelitas unicẽtur. at qm̃ hanc

Expanded text:
eos quos contra disputat cogit ea eos quos contra disputat cogit ea quae negauerant confiteri, sed simpliciter ostendam summum metum summam esse uirtutem. nemo dubitat quin timidi et inbecilli sit animi aut dolorem metuere aut egestatem aut exilium aut carcerem aut mortem: quae omnia quisquis non exhorruerit, fortissimus iudicatur. qui autem deum metuit, illa uniuersa non metuit. ad quod probandum argumentis opus non est: spectatae sunt enim semper spectanturque adhuc per orbem poenae cultorum dei, in quibus excruciandis noua et inusitata tormenta excogitata sunt. nam de mortis generibus horret animus recordari, cum inmanium bestiarum ultra ipsam mortem carnificina saeuierit. has tamen exsecrabiles corporum lacerationes felix atque inuicta patientia sine ullo gemitu pertulit. haec uirtus omnibus populis atque prouinciis et ipsis tortoribus miraculum maximum praebuit, cum patientia crudelitas uinceretur. atquin hanc
Abbreviated transcription (Latin):
est etiã cui nõ debet aut cũ nõ o¬
portet irastitur. Qui cupidus: etiã
qd̾ nõ opus est cõcupistit. Qui li¬
bidmosus. etiã qd̾ legibus uetat᷑
affectat. Om̃is igit᷑ ratio in eo
uer sari debuit: ut qm̃ earũ rerũ
mneptiis inhiberi nec potest nec
ad tuenda officia uite dirigetur
potius in uiã rectã ubi etiã cursus
offensione a ꝑiculo careat. Ses¬
euectus sũ cori coarguẽdi studio
ea que uicia philosophi putauert¬
nõ tantũ nõ uicia nõ esse: uerũ
etiã magnas esse uirtutes. Ex
aliis docẽdi gratia sumã q̃ ꝑtine
maximo uitio ponũt. sũm ãq
imbetillitatẽ esse amii putãt. cui
sit contraria fortitudo. que sit in
homĩe locũ tinori esse nullũ eredit¬
ne ergo aliquis fieri posse. ut ide
metus sũma sit fortitudo: mmime
Neq enĩ uidetur caꝑe natura. ut
aliquid in contrariũ recidat. Qm̃
ego nõ arguta aliqua cõclusione
ut apud platonẽ soceates facit. qͥ

Expanded text:
est, etiam cui non debet, aut cum non oest, etiam cui non debet, aut cum non oportet, irascitur. Qui cupidus, etiam quod non opus est, concupiscit. Qui libidinosus, etiam quod legibus vetatur, affectat. Omnis igitur ratio in eo versari debuit, ut quoniam earum rerum impetus inhiberi non potest, nec ad tuenda officia vitae, dirigeretur potius in viam rectam, ubi etiam cursus offensione ac periculo careat. evectus sum coarguendi studio ea, quae vitia philosophi putavernon tantum uitia non esse, uerum etiam magnas esse uirtutes. ex his iis docendi gratia sumam quae pertmaximo uitio ponunt summamque inbecillitatem esse animi putant, cui sit contraria fortitudo; quae si sit in homine, locum timori esse nullum. creditne ergo aliquis fieri posse ut idem metus summa sit fortitudo ? minime. neque enim uidetur capere natura ut aliquid in contrarium reccidat. atquin ego non arguta aliqua conclusione, ut aput Platonem Socrates facit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
aut oppresso tyranno libertas et
salus cuubus parta sit. Nemo
dubittit quin et in illo exiguũ le¬
tari. et in hoc parũ letari sit max¬
qnũ crmien. Eadẽ de cet̾is affecti¬
bus licet dicere. Sed ut dixi. nõ
i hiis moderãdis sapietie ratio
uersatur. sed in causis eorũ: qm̃
extrĩsecus cõmouẽtur. Nec ip̃ĩs
potissimũ frenos impomi oportuit
qm̃ et exigui possũt esse ĩ max¬
io trimĩe. et maxum possũt esse
sme crimine. Sed assignãdi fuert
certis tẽꝑibus et rebus et locis ne
uicia suit quibus recte licet. Situt
en recte ambulare bonũ est. sic
prauũ małũ. ⁊tã libido si extra
legitimũ thorũ nõ euaget᷑ licet
sit uehemes tamẽ culꝑa caret
im uero appetit allenũ licet
sit mediocris uitiũ tamẽ maximũ
est. Non est itaq moribus irasti
nec cuꝑe. nec libidmmbus cõmoue̾i:
sed iracũdũ esse moribus est. cupi¬
dũ. libidmosũ. Qui enĩ iracũdus

Expanded text:
aut obpresso tyranno libertas et aut obpresso tyranno libertas et salus ciuibus parta sit. nemo dubitat quin et in illo exiguum laetari et in hoc parum laetari sit maximum crimen. eadem de ceteris adfectibus licet dicere. sed, ut dixi, non in his moderandis sapientiae ratio ueextrinsecus commoventur; nec ipsis potissimum fraenos imponi oportuit, quoniam et exigui possunt esse in maximo crimine, et maximi possunt esse sine crimine. Sed assignandi fuerunt certis temporibus, et rebus, et locis; ne vitia sint, quibus uti recte licet. Sicut enim recte ambulare bonum est, errapravum, malum. Nam libido, si extra legitimum torum non evagetur, licet sit vehemens, tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non est itaque morbus irasci, nec cupere, nec libidine commoveri: sed iracundum esse, morbus est, cupidum, libidinosum. Qui enim iracundus
Abbreviated transcription (Latin):
q cirtuitu in eandẽ uiã e̾ deũt
sit ego ne pe̾ĩpateticos quidẽ ac¬
cessisse ad ueritatẽ puto: quia
uitia esse concedũt s medioc̾ter
temꝑent. Carendũ est emĩ etiã
uiciis mediocribus. Quin potus
efficiendũ fuit p̾mũ: ne uitia es¬
nasti potest. sed uitia fieri si na¬
le utamur affectibus: uututes
si bene. Dem̃ mõstrandũ nõ ipõi
affectus. sed eorũ causas ẽẽ mo
gestiendũ: sed modice ac tẽꝑate
Hoc uero tale est: quale si dice¬
rẽt nõ esse currẽdũ concitate .s
dit potest et qui gradit᷑ errare.
et quicurrit rectã uiã tenere.
Quid si ostẽdo ee aliqͥd ubi nõ
cantũ modicũ ses uł punctum
gaud̾e uiciosũ sit: et aliuid õl
in quo uł exultare leticia m̃la
criminosũ: Quid tandẽ nobis
ista mediocritas ꝓderit: Quero
utrũ ne sapienti letandũ putẽt
si quid inmico suo male uideat
accidere: aut utrũ ne letitiã re¬
frenare debeat. si uictis hostibꝰ

Expanded text:
que circuitu in eandem uiam redeunt. que circuitu in eandem uiam redeunt. At ego ne Peripateticos quidem accessisse ad ueritatem puto, qui uitia esse concedunt, sed ea mediocriter temperant. carendum est enim uitiis etiam mediocribus. quin potius efficiendum fuit primum, ne uitia esnasci potest, sed uitia fieri, si male utamur adfectibus, uirtutes, si bene; deinde monstrandum, non ipsos adrectus, sed eorum causas esse modgestiendum, sed modice ac temperate.\' hoc uero tale est, quale si dicerent non esse currendum concitate, sed at potest et qui graditur errare et qui currit rectam uiam tenere. quid? si ostendo esse aliquid ubi non tantum modicum, sed uel punctum gaudere uitiosum sit, et aliut contra in quo uel exultare laetitia minime criminosum, quid tandem nobis ista mediocritas proderit? quaero utrumne sapienti laetandum putent, si quid inimico suo mali uideat accidere, aut utrumne laetitiam frenare debeat, si uictis hostibus
Abbreviated transcription (Latin):
maxinꝰ cõtra quã nã pate tur
auferre uoluerũt. Nã illas no¬
minũ cõmutatoẽs poterã coar¬
guere pluribus. et ostẽde᷑ aut
sermonis ornandi augẽde q co¬
pie gratia multa noia husde
rebus imposita: aut certe nõ ml¬
tũ inter se illa distare. Nã et cu¬
piditas a uołutate incipit. et cau¬
tio a metu oritur. et leticia mcħ¬
il alius est qmͣ ꝓfessũ gaudiũ
Sed putemꝰ ut ip̃i uolũt esse
diuersa. Nempe igit᷑ cupiditatẽ
dicẽt esse ꝑ seuerantẽ ac ꝓpetua
uolũtate. leticiã uero insołeter
se efferes gaudiũ. metũ cuitẽ
mimã et excedentẽ modũ car¬
onẽ. Ita fit ut ea q̃ tollẽdas
censent: non tollut sed tẽꝑen
Siquidẽ nomĩa tantĩmodo ĩm¬
tant: res ip̃e manẽt. Eo igit᷑
imprudentes reuolũtur. qͦ pei¬
patetici ratione ꝑuemiũt: ut uicia
qm̃ colli nõ possũt medie tempe¬
randa sint. Errãt igit᷑ quia nõ
efficiũt qd̾ uolut: et longo aspso¬

Expanded text:
uel maximus, contra quam natura pateretur uel maximus, contra quam natura pateretur auferre uoluerunt. nam illas nominum commutationes poteram coarguere pluribus et ostendere aut sermonis ornandi augendaeque copiae gratia multa nomina isdem rebus inposita aut certe non multum inter se illa distare. nam et cupiditas a uoluntate incipit et cautio a metu oritur et laetitia nihil aliut est quam professum gaudium. sed putemus, ut ipsi uolunt, esse diuersa. nempe igitur cupiditatem esse dicent perseuerantem ac perpetuam uoluntatem, laetitiam uero insolenter se efferens gaudium, metum autem nimiam et excedentem modum cautionem. ita fit ut ea quae tollenda esse censent non tollant, sed temperent, siquidem nomina tantummodo immutant, res ipsae manent. eo igitur inprudentes reuoluuntur quo Peripatetici ratione perueniunt, ut uitia quoniam tolli non possunt, medie temperanda sint. errant ergo, quia non efficiunt quod uolunt, et longo aspero
Abbreviated transcription (Latin):
tandi eis nomĩs ratio de ficit. Itaq
egritudinẽ penitus id ẽ mesticiã
dolorẽq animi sustulerũt. qd̾
fieri nequaqͣm potest. Quis enĩ
possit non dolere si patriã aut
pestilẽtia exhauserit. a̾ hostis
euerterit: aut tyrãnus oppsseĩt.
Pocest aliqͥs nõ dolẽ si sublatã
uiderit libertatẽ. si ꝓxnnos.
si amicos. si bonos uiros aut
extiĩatos aut crudelissime tru
cidatos: nsi cuiꝰ mẽs ita obstu¬
puerit ut sit ei sensus omĩs e¬
reptus Quare aut oĩa tofłe
debuerũt. aut implenda fuãt
curta hec aut debilis disputa¬
tio. id est etiã ꝓ egtudine aliq̃d
reponendũ qmͣ suꝑioribus ita
ordmatis hoc cõsequẽs erat.
St emĩ pñtibus letamur bonis
sit małis angun᷑ ac dolemus.
putabãt nomẽ aliud indidert.
sic egritudim qm̃ et ipam uitio¬
Iã putabãt allud uocabulũ tri¬
bui congruebat Uñ aꝑꝑet nõ
illis rẽ defuisse sed uerbũ cuiꝰ
indigẽtia eũ totũ affectũ qui est

Expanded text:
tandi nominis eos ratio deficit. itaque tandi nominis eos ratio deficit. itaque aegritudinem penitus id est maestitiam doloremque animi sustulerunt: quod fieri nequaquam potest. quis enim possit non dolere, si patriam aut pestilentia exhauserit aut hostis euerterit aut tyrannus oppresserit? potest aliquis non dolere, si sublatam uiderit libertatem, si proximos, si amicos, si bonos uiros aut exterminatos aut crudcidatos? nisi cujus mens ita obstupuerit, ut sit ei sensus omnis ereptus. Quare aut omnia tollere debuerunt, aut implenda fuerat curta haec et debilis disputatio; id est, etiam pro aegritudine aliquid reponendum, quoniam, superioribus ita ordinatis, hoc consequens erat. Ut enim praesentibus laetamur bonis: sic malis angimur, ac dolemus. putabant, nomen aliud indiderunt: sic aegritudini, quoniam et ipsam vitiosam putabant, aliud vocabulum tribui congruebat. Unde apparet non illis rem defuisse, sed uerbum: cuius indigentia eum totum adfectum qui est
Abbreviated transcription (Latin):
ticie oriũtur. Deus itaq cũ hoĩe
p̾mũ fingeret mĩabili ꝓudẽtia
ingenauit. ei p̾us istas anm cõ¬
motiones ut possit caꝑe u̾tutẽ
sicut terra culturã. posuitq mat̾ia
uitiorũ in affectibus. uirtutis in
uitiis. Que ꝓfecto aut nulla erit
aut in usus esse nõ poterit. si de¬
sint ea ꝑ que uis eus aut appaẽt
aut constat. Uideamus nũc idẽ illi
qui uicia penitus extidũt quid
effecerĩt. Quatuor illos affectus
quos ex opimione bonorũ malorũ¬
q nasti putãt. quibus euulsis sa¬
nandũ esse amiũ sapiẽtis esse¬
existimãt quonã incelligũt et
natura insitos esse et sine hiis
nichil moueri nchil agi posse.
alia quedã in eorũ locũ uicẽ q
supponũt. ꝓ cupiditate sbstituũt
uoluntatẽ: qͣsi uero nõ multo sit
p̃stabilius bonũ cuꝑe qͣm malũ
uelle. Itẽ ꝓ leticia gaudiũ. ꝓ me¬
tu cautionẽ. Sit in illo qrͣto ĩiu¬

Expanded text:
tutis oriuntur. deus itaque cum hominem tutis oriuntur. deus itaque cum hominem primum fingeret, mirabili prouidentia ingenerauit ei prius istas animi commotiones, ut posset capere uirtutem sicut terra culturam, posuitque materiam uitiorum in adfectibus, uirtutis in uitiis. quae profecto aut nulla erit aut in usu esse non poterit, si desint ea per quae uis eius aut apparet aut constat. uideamus nunc, idem illi qui uitia penitus excidunt quid effecerint. quattuor illos adfectus, quos ex opinione bonorum malorumque nasci putant, quibus euulsis sanandum esse animum sapientis existimant, quoniam intellegunt et natura insitos esse et sine iis nihil moneri, nihil agi posse, alia quaedam in eorum locum uicemque subponunt. pro cupiditate substituunt uoluntatem, quasi uero non multo sit praestabilius bonum cupere quam malum uelle; item pro laetitia gaudium, pro metu cautionem. at in illo quarto inmu
Abbreviated transcription (Latin):
gũt. cũ uicia ex homĩe tollũt. etiã
uirtutẽ se tolłe cui soli locũ faciũt
Nã si uirtus est in medio ite ĩep¬
tu seiptũ cohibere ac rep̾mẽ qd̾
negare nõ possũt. caret igͣ uirtu¬
te quisq ira caret. Si uirtus ẽ
libidinẽ corꝑis contine̾. uirtute
care at ne cesse est. qͥ libidinẽ ꝙ
temꝑat nõ habet. Si uirtꝰ est
cupidictatẽ ab aliem appetitione
frenare: nullã certe uututẽ ꝑt̾
habe̾ qui caret co ad qd cohibẽ¬
dũ uirtutis usus adhibet᷑. Dbi
igit᷑ uicia nõ sũt. ne uirtuti q̃ dẽ
locus est. sicut ne uictorie q̃ de
ubi aduersarius nullus ẽ. Ita
fit ut bonũ sine malo esse ĩ hac
uita e nõ possit. Affectus igit᷑
qiͣ ubertas est natualis aĩorũ.
⁊lã sicut insẽtes agri q̃ ẽ nata
fecũdus exuberat. sic amimus
racultus uiciis sua spõte ĩuales¬
cẽtibus uelut spiis obducit᷑
Sed cũ uerus cultor accesserit.
statĩ cedẽtibus uitiis fruges uis¬

Expanded text:
gunt, cum uitia ex homine tollunt, etiam gunt, cum uitia ex homine tollunt, etiam uirtutem se tollere, cui soli locum faciunt. nam si uirtus est in medio irae inpetu se ipsum cohibere ac reprimere, quod negare non possunt, caret ergo uirtute quisque ira caret. si uirtus est libidinem corporis continere, uirtute careat necesse est qui libidinem quam temperet non habet. si uirtus est cupiditatem ab alieni adpetitione frenare, nullam certe uirtutem potest habere qui caret eo ad quod cohibendum uirtutis usus adhibetur. ubi ergo uitia non sunt, ne uirtuti quidem locus est, sicut ne uictoriae quidem, ubi aduersarius nullus est. ita fit ut bonum sine malo esse in hac uita non possit. adfectus igitur quasi ubertas est naturalis animorum. nam sicut in senes ager qui est natura fecundus exuberat, sic animus incultus uitiis sua sponte inualescentibus uelut spinis obducitur. sed cum uerus cultor accesserit, statim cedentibus uitiis fruges uir
Abbreviated transcription (Latin):
ter et qmͣ necessario deus siue
natã sic enĩ dicũt hiis nos atma¬
rit affectibus: qͦs tamẽ qaͣ uicio¬
si pħ plerũq fuit si nitan suit
posse ab hom̃e adhibito mõ salu¬
briter temꝑari: ut tãtũ hom̃i
quãtũ nature satis e rełiq̃tue.
Non infipiẽs disputatio. sed ut
dixi nõ ad hac̃ uitã oĩa r̾fẽtitur.
Stoiti igit᷑ furiosi qui eũ nõ tẽꝑant
sed abstidũt. rebus ꝙ natura in¬
sitis castrare hoiẽ q dã mõ uolũt.
Quos tale est quale si uelint aut
metũ detrahẽ cerius. aut uenenũ
anguibus. aut irã feris. aut placi¬
ditatẽ pecudibus. Nã q̃ singula
mutis ammalibus data sũt. ea
uero uniuersa hom̃i situl. E d̾
si ut medici affirmãt. leticie af¬
fectus in splene est. ire in felle.
libidinis in iecore. tanoĩs ĩ corde
facilius est interfic̾e aĩał ipm̃.
qͣm ex corꝑe aliquid euelle̾ qd̾ ẽ
sed honnẽs prudẽtes nõ intelli¬

Expanded text:
ter et quam necessario deus siue ter et quam necessario deus siue natura — sic enim dicunt — his nos arit affectibus: quos tamen, quia vitiosi plerumque fiunt, si nimii sint, posse ab homine, adhibito modo, salubriter temperari, ut tantum homini, quantum naturae satis est, relinquatur. Non insipiens disputatio, si ut dixi non ad hanc vitam omnia referrentur. Stoici ergo furiosi, qui ea non temperant, sed abscindunt, rebusque a natura insitis castrare hominem quodammodo volunt. Quod tale est, quale si velint, aut metum detrahere cervis, aut venenum anguibus, aut iram feris, aut placiditatem pecudibus. Nam quae singula mutis animalibus data sunt, ea vero universa homini simul. Quod si, ut medici affirmant, laetitiae affectus in splene est, irlibidinis in iecore, timoris in corde, facilius est interficere animal ipsum quam ex corpore aliquid euellere: quod est sed homines prudentes non intelle
Abbreviated transcription (Latin):
apulsu amimꝯ cõmouet᷑ ex ho¬
m̃e colłũt. cupiditatẽ letitiã
metũ mesticia. Quorũ duo p̾ota
ex bonis sũt. aut futuris ã pñti¬
bus: poste̾iora ex malis. Eodẽ
modo hec q̃tuor morbos ut dixi
uocãt nõ tam natura inficos: ꝙͣ
praua opinione fusteptos. Et to¬
circo censent eos ertu pari posse
rudicitus: si bonorũ malorũq
opmio falsa tollatur. Si enĩ nich¬
il censeat sapiẽs n bonũ nichil
mału: nec cupiditate ardescet.
nec leticia gestiet. nec metu ter¬
rebitur nec egritudine cõtrahet᷑.
mox uidebimꝰ an efficiãt qd
uelint. aut q̃d efficiãt. Interĩ ꝓpo¬
sitũ arrogas ã pene furiosũ qͥ
se putent mederi et eniti pos¬
se cont᷑ uiii ratioẽ q natute.
hec em̃ naturalia esse nõ uołu¬
tiria omm̃iu uiuẽtiũ ratio demõ¬
scrat: que hidẽ omĩbus qͣtitur
affectibus. Peripatetici igitur
rectius qui hec omĩa detrahi ne¬
gãt posse. quia nobistũ sił nata
sũt. et conãtur ostẽde ꝙͣ ꝓuidẽ¬

Expanded text:
mus commouetur ex homine tollunt, cupiditatem laetitiam metum maestitiam, quorum duo priora ex bonis sint aut futuris aut praesentibus, posteriora ex malis. eodem modo haec quattuor morbos, ut dixi, uocant non tam natura insitos quam praua opinione susceptos et idcirco eos censent extirpari posse radicitus, si bonorum malorumque opinio falsa tollatur. si enim nihil censeat sapiens bonum, nihil malum, nec cupiditate ardescet nec laetitia gestiet nec metu terrebitur nec aegritudine contrahetur. mox uidebimus an efficiant quod uelint aut quid efficiant, interim propositum adrogans ac paene fnriosorum, qui se putent mederi et eniti posse contra uim rationemque naturae. Haec enim naturalia esse, non uoluntaria, omnium uiuentium ratio demonstrat, quae isdem omnibus quatitur adfectibus. Peripatetici ergo rectius, qui haec omnia detrahi negant posse, quia nobiscum simul nata sint, et conantur ostendere quam prouiden
Abbreviated transcription (Latin):
hinc eã fugari et ext̾m̃ari neces¬
se est. Uerĩ est ticeonis illud.
Qui aut̃ ciuiũ racionẽ dicut ha¬
bendũ externorũ negãt. diripiuĩt
hni cõmunẽ humam gnis societate:
qua sublata bñficiẽtia liberalitas
bonitas iusticia funditus tollũtur.
Nã quoniõ potest iustus esse: qui
nocet. qui odit. qui spoliat qͥ occidit
Que onna faciũt. qui pat̾e ꝓ desse
iitũtur. Id em̃ ipm̃ ꝓdesse quis
sit ignorãt. qui nichił putãt utile.
nchil cõmodũ isi qd ceneri manu
ut ip̃i appellat bona. quisq̃s pat̾e ac¬
quisierit. hoc est qui euersis ciuita¬
tibus gentibusq deletis erariũ pe¬
cuma refecerit ẽfarserit. agros
ceꝑit. ciues suos locupletioẽs fece¬
rit: hic laudibus fertur in celũ.
in hec putatur sũma et ꝑfecta
esse uirtus. Qui error nõ mõ ppłi
et imꝑitorũ sed etiã philosophoꝵs
est. qui p̃cepta quoq dant ad
ĩiusticiã: ne stulticie ac malicie

Expanded text:
hinc eam fugari et exterminari neceshinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem civium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem humani generis societatem, qua sublata beneficentia liberalitas bonitas iustitia funditus tollitur. nam quomodo potest iustus esse qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? quae omnia faciunt qui patriae prodesse nituntur. id enim ipsum prodesse quid sit, ignorant qui nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu ut ipsi appellant bona quisquis patriae adquisiuerit, hoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pecunia referserit, agros ceperit, ciues suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in hoc putatur summa et perfecta esse uirtus. qui error non modo populi et imperitorum, sed etiam philosophorum est, qui praecepta quoque dant ad iniustitiam, ne stul
Abbreviated transcription (Latin):
ta sit:: huic semꝑ dñationes su¬
ꝓbe in ciues extiterũt. ꝑlen a¬
est exemplis omĩs historia: sed
nos contenti ermmiꝰ uno. Gneneꝰ
põpeuis bonorũ uoluit esse de¬
fensor. siqͥ dẽ ꝓ re publica. pro
senatu ꝓ libertate arma sustep᷑.
Idẽ tamẽ uictus cũ ipã libertate
occidit: et a spadomibus egipciis
detrũcatus in sepultꝰ abi ectus ẽ.
Non est igitur uirtus. aut hostẽ
malorũ esse. aut defensorẽ bonoꝵ.
quia uirtus in certis casibus nõ
potest esse subiecta. Cõmoda p̃te¬
rea patrie p̾ma putare: sublata
est fines ꝓpagare aliis uiolẽter
ereptos. augere imꝑiũ. uectigalia
face meliora: Que onña non
utiq uirtutes. sed uirtutũ sũt
euersiones. In p̾ͥmis enĩ tollit᷑
humane societatis cõuictio. tollit᷑
innocẽtia. collit᷑ aliem abstmẽtia.
tollitur demq ipã iusticia. que
discidiũ genis humam ferre nõ
potest. et ubicũq arma fulserĩt

Expanded text:
ta sit? hinc semper dominationes acta sit? hinc semper dominationes acerbae in ciues extiterunt. est exemplis omnis historia: sed nos contenti erimus uno. Cneius Pompeius bonorum voluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia virtus incertis casibus non potest esse subjecta. Commoda praeterea patriae sibi prima putare. Sublata est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint,
Abbreviated transcription (Latin):
uiã sibi ad potentiã munuit.
facuitq multa q̃ bom solet̃ eo
quidẽ ꝓmꝑtius qd̾ falledi grã
facuĩt᷑. Utmãq tã facile eei
prestare: qͣm facile est siulae̾
bonitatẽ. Sed hn cũ esse ceꝑint
ꝓpositi ac uoti sui cõpotes et
sũmũ potẽtie gradũ ceꝑint. tũ uẽo
simulatione deposita mores suos
detegũt rapiũt omĩa et uiolant et
uerant. eosq ipõs bonos qͦrũ cau¬
sã susteꝑant insequũtur. et gradus
ꝑ quos astenderũt amputãt ne qͥs
illos contra ipõs possit imitari.
Uerũtamẽ putemꝰ hoc officiũ nõ
insi bom esse. ut bonos defendat.
dit id susciꝑe facile est implere dif¬
ficile: quia cũ te certamĩ cõgressiõi¬
ꝙ cõmiseris. in arbitrio dei nõ tuo
posita uictoria est. Et plerũq i¬
ꝓbi et nume̾o et cõspiratiõe sũt
potẽtiores qmͣ bom: ut ad eos
suꝑandos nõ tã uirtus sit qmͣ
felicitas necessaria. An aliquis
quotiẽs melior ustiorqz pars uic¬

Expanded text:
uiam sibi ad potentiam muniunt uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequuntur et gradus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. uerum tamen putemus hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. at id suscipere facile est, implere difficile, quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio dei, non tuo posita uictoria est, et plerumque inprobi et numero et conspiratione sunt potentiores quam boni, ut ad eos superandos non tam uirtus sit quam felicitas necessaria. an ahquis ignorat quotiens melior iustiorque pars uic
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ã possit auferre. Cũ hec ita se
habeãt. illud qd̾ seq̃tur uerũ est
uirtus diuiciis p̃ciũ ꝑ solue̾ posse
Qui u̾sus idẽ fere sigficat qđ
et omẽs illi quos secutus est pu¬
tauerũt recte opibus uti hͦ est
frugi esse: nõ instrue̾ cõiuia sũp¬
tuose. nõ largiri temere. nõ ef¬
funde in res suꝑuacuas aut t̾pes
rem familiarẽ. Dicet aliqs fortis¬
se. Quid tu.: Negas ne hanc eẽ
uirtutẽ. Nõ equidẽ nego. contͣriua
enĩ uidear ꝓbare si negẽ: sed
uerã nego. q̾a nõ sit illa celestis
sed tota terrena: qnͣdo qͥdẽ nchil
efficit insi qd̾ remaneat in terra.
Quid sit autẽ recte opibꝰ uti.
et qui sit ex diuiciis fructus pe¬
tendus declarabo aꝑtius: cũ de
pietatis officio loqui cepero. Iã
cetera q̃ sequũtur nullo mõ uera
sũt. Nã imꝓbis inimicicias indi¬
cere. aut bonorũ defension ẽ
sustiꝑe. potest cũ malis esse cõ¬
mune. Quidã enĩ ꝓbitate ficta

Expanded text:
ipsa possit auferre. cum haec ita se ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat quod et illi omnes quos secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem. dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum malis esse commune. quidam enim probitate ficta
Abbreviated transcription (Latin):
uł augendas opes. honorẽ. glã
potẽtiã. que sũt uiiuersa morta¬
lia: tam scilicet qͣm ille. qui ut ea
sibi contingent labo̾auit. Hinc
est illud. uirtus querẽde finẽ rei
stire modũq. Precipuit enĩ q̃bus
modis et quibus artibus res fa¬
miliaris querenda sit. qͥa uidẽt
male queri sole. Ses huiusmõi
uirtus nõ est ꝓposita sapienti.
Nlec em̃ uirtus est opes quer̾e:
quarũ neq intẽtio neq possessio
m nostra potestate est. Itaq et
questu et obtentu faciliores sũt
malis ꝙͣ bonis. Nõ potest igit᷑
uirtus esse in rebus querẽdis. in
quarũ cõtemptu uis ac ratio uir¬
tutis apparet. nec ad ea ip̃a tnͣs¬
fugiet. que magno et excelso
animo calcare ac ꝓtege̾ gestit.
Neq fas est ammã celestibus in¬
centã bonis. ut hec fragilia
sibi cõparet ab iorlibꝰ oꝑibus
sius auocari: sed potissimũ ĩ rͦbq
cõꝑandis uirtutis ratio cõsistit. qͣs
nobis nec homo ullus nec mors

Expanded text:
uel augendas opes honores gloriam uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opes quaerere, quarum neque inuentio neque possessio in nostra potestate est. itaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors
Abbreviated transcription (Latin):
qui fontẽ ipm̃ nõ tenet uñ illa
descendũt. Fons at̾ bonorũ de¬
us est: malorũ uero ille scilicet
diuini nomĩs semꝑ inimicus. de¬
quo sepe diximus. Ab hiis duobꝰ
pñcipiis bona malaq orũtur.
Que ueniit a deo hanc habẽt
rationẽ ut ĩmoͬelitatẽ parent
qd̃ est sũmũ bonũ. Que aut̃ ab
illo altero id habẽt officiũ ut a
uocatũ terrensq demersũ ad
penã interficiãt sẽpiternã: qd
est sũmũ malũ. Non igit᷑ dubiũ
est quin illi omẽs quid eet bonũ
et mału ignorauerĩt: qͥ nec deũ
nec aduersariũ dei scierint. Ita¬
q finẽ bonorũ ad corpus et ad
hanc uitã breuẽ retulerũt. quod
stilicet solui et occid̾e ẽ ncc̃ẽ. Nõ
sũt ꝓgressi ulterius. sed omĩa eo¬
rũ p̃cepta. et omĩa que ĩducut
bona.terre mherẽt et humi iacẽt
qm̃ simul cũ corꝑe qd est terra
moriũtur. ꝑtinet̃ enĩ nõ ad uitã
hom̃i cõꝑandã. sed ad acq̃rẽdas

Expanded text:
qui fontem ipsum non tenet unde illa qui fontem ipsum non tenet unde illa descendunt. fons autem bonorum deus est, malorum uero ille scilicet diuini nominis semquo saepe diximus. Ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. Quae veniunt a Deo, hanc habent rationem, ut immortalitatem parent, quod est Summum Bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut aocatum, terrenisque demersum, ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. Num igitur dubium est, quin illi omnes quid esset bonum et malum ignoraverint, qui nec Deum, nec adversarium Dei scierint? Itaque finem bonorum ad corpus et ad hanc uitam breuem retulerunt, quam scilicet solui et occidere necesse est, non sunt progressi ulterius, sed omnia eorum praecepta et omnia quae inducunt bona, terrae inhaerent et humi iacent, quoniam simul cum corpore, quod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas