comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotes sed ut reliquas uirtutes cuis quas
In epistopatu egie agrediar. erat hanc longe
ab appido proximus monasteru locus quem
falssa hominũ opimo uelut consepuleis Iba
martiribus sacrauerat. nam et altare Ibr a
superioribus episcopis constitutum ha bebatur
sed martimis non teniere adhibens Incertis
fidem ab ħis qui maiores natu erant presbiteris
uel cleritis flagitabat nomen sibi martiris
tempora passionis ostendi grandise scrupulo
permonera quod nnchil certi constans sibi
maiorum memoria tradidisset cum aliquaudiu
ergo a loco Illo se abstinuisset nec de rogans
religioni quia ince tus erat nec auctoritatem
suam uulggo a comodans ne supersticio conualesceret
quodam die pancis secum adhibitis fratribus
ad locum pergit de Insuper sepulcrum Ipsum
astans orait ad dominũ ut quis esset uel
cuius esset meriti sepultus ostenderet/ cum
couuersus ade leuam uidet prope assistere umbram

Expanded text:
sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram
Abbreviated transcription (Latin):
modum pleriq saxo superiecti montis canato
receptatula sibi fecerant discipuli uero octognnta
itant qui ad exemplum beati magista Instruebanti
nemo Ibi quitquam proprium habebat onina
In medio conferebantur. non eiere aut uendere
ut pleris q monachis moris est quitquam
licebat ars Ibi exceptis scriptoribus nulla
habebatur cui tamen operi minor ctas deputabatur
maiores oracioni uacabant arus quitquam
extra cellulam suam egressus nist cum ad locum
orationis conuenebant, cibum una omnes post
horam Itiuimi accipiebant uinũ nemo nouerat
insi quem infirinitas coegisset pleriq camelorum
setis uestiebantur mollier Ibi habitus pro crimieie
erat quod eo magis sit mirum necesse est quod
multe inter eos nobiles habebantur. qui longe
aliter educati ad hauc humilitatem et pacienciam
coegerant. pluresqz ex his post ea episcopos
uidimus que eim esset cintas aut ecclesia
que non sibi martim mouasterio cuperet

Expanded text:
modum: plerique saxo superiecti montis cauato modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet
Abbreviated transcription (Latin):
audiret quia ex ore infancium atq lactancium
In martino domini lande perfecta et ostensũs
pariter et destructus est imiicus Iam uero
sumpto episcopatu qualem se quantumq
prestiterit, non est nostre facultatis euoluere/
Idem enm constantissime perseuerabat qui prius
fuerat eadem In corde eius humilitas / ⁊ ader
In uestitu enis uilitas erat atq Ita plemis
auetoritatis et gracie implebat epistopi dignitatem
ut non tamen propositum monachi uirtutem ꝙ
desereret aliquamdiu ergo adherenti ecclesir
faee non posset duobus fers extra cuntatem
nulibus monasterium sibi statuit qui locus
tam secaetus et remotus erat ut heremi solitudinem
non desideraret/ ex uno enim latere precisa montis
excelsa cupe ambiebatur reliquam plauitiem
lige flumus reducto paululum suui clanserat
una tantum eadem q arca ad modum uia
adiri poterat Ipse ex linis cont extam cellulam
habebat multi quidem e fratribus In eumdem

Expanded text:
audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam quentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem
Abbreviated transcription (Latin):
esse epistopatu hommen uoltr de spicabilem
ueste sordidum criue de formem Ita apopulo
sentencie samoris hec Illoꝵ iroisa demencia
est, qui Illustrem uirum dum uituperare cupumt
predicabant. nec uero aliud his facere licuit
quam quod populus dño uolente cogebat Inter
epistopos tamen qui affuerant precipne de seusor
quidam nomire dictur restitisse. unde
ammaduersum est grauiter Illum letione
prophetica tunc notatum nam cum fortuitu
lector cui legendi eo die officium erat Interclusus
apopulo defuisset turbatis ministas dum
expectatur qui non aderat unus e arcuuistantibus¬
assumpto psalterio quem primum uersum
Iunemt a rripuit ꝑsalmus autem hic erat
ex ore infancium et lactancium perse cisti
landem propter Inimucos tnos ut destruas
Inimigam et defensorem. quo lecto clamor
populi tollitur pars diuersa confunditur acqi
Ita habitum est diuino mitu ꝑsalmum huut
lectum fuisse ut testimomiim operis sui dẽfenser

Expanded text:
esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, esse episcopatu, hominem vultu despicabilem, veste sordidum, crine deformem. Ita a populo sententiae sanioris haec illorum irrisa dementia est, qui illustrem virum dum vituperare cupiunt, praedicabant. Nec vero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisseexpectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor
Abbreviated transcription (Latin):
occulis In ora Illiis de functus erigitur lentoq
conamine einsus assurgere. apprehensa beati
ueri dextera In pedes constitit atq Ita cum eo
usq ad uestibulum domus turba omni Iuspectante
processit sub eodem fere tempore ad episcopatum
turoince eclesie petebatur. sed cum erui
monasterio suo non facile posset ruritius quidam
unus e cimibus uxoris langnore simulato ad
genna Illiuis prouolutus ut egrederetier obtiuut
Ita dispositis Iam In Itinere cuir turbis sub
quadam custodia ad cuntatem usq deducitur
mirum In modum Incredibilis multitudo non
solum ex Illo opido sed eciam ex uicinis urbibus
suffragia ferenda conuenerant una omnium
uolinitas eadem uota eademq sentencia martinũ
episcopatu esse dignissimũ felictm fore tali
ecclesiam sacerdole pance tamen et non mlli
ex episcopis qui ad constituendum autistitem
fuerant enocati impie repugnabant dicentes
sulicet contemptibilem esse personam Indignum

Expanded text:
oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse pe
Abbreviated transcription (Latin):
fuit Idem tamen referos erat solitus se corpore
exutum ad tribunał Indicis ductum deputatumq
obscuris locis et uolgaribus turbis tristem
excepisse sentenciam cum per duos angelos Indici
fuisse suggestum hunc esse pro quo martinuis
oraret Ita pper eosdem angelos se iussum re duci
et martino redditum uiteq pristine restitutum
ab hoc primo tempore beate uiri nomen enituit
ut qui sanctus Iam ab omnibus habebatur. potens
eciam et uere apostolicus haberetur nec multo
post dum agrum lupicint cuusdam honorati
secundum seculum uiri preteriret. clamore et
luctu turbe plangentis excipitur. ad quam
cum sollicitus extitisset et quis esset hic fletus
Inquireret Indicatier unum de familia seruulum
laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam
In qua corpus Iacebat Ingreditur / exclusisq
ommbus turbis super stratus corpori aliquantis¬
per orauit. mox uiuiscente uoltu marcescentibus

Expanded text:
fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus
Abbreviated transcription (Latin):
martinus flens et euilans accuroit cum uero
tota saictam spiritum mente concipiens egridi
cellula In qua corpus Iacebat ceteros Iubet ac
foribus obseratis super examinata de fiundi
fratrs memibra prosternitur et cum aliquam¬
diu oracioni Incubuissset seusisset q per spiritum
domini ad esse uirtutem erectus paululum. et
In defuncti ora de fixus oracionis sue a misericordie
domini Intrepidus expectabat euentum/ uix ꝙ
duarum fere horarum spacium Intercesserat
uidit de functum paulatim membris omnibus
commoneri et laxatis in usum uidendi palpitare
luminibus cum uero magna ad dominum uoce
conuersus gracias agens cellulam clamore
complenerat quo audito qui proforibus
astitetant statim irouunt mirum spectaculum
quod uidebant uiuere quem mortuum reliquissent
Ita redditus uite statim baptisina consecutut
plures post ea uixit annos primusq apud
nos martini uirtutum uel materia uel testimo

Expanded text:
Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuisset sen- . sissetque per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
radicibus uixit herbarum quo tempore elleborum
uenenatum ut serunt gramen In cbum sumpsit
sed cum uimi uenem in se crassantis uicina Iam
morte sensisset Inuineus ptriculum oratione
repulit statim q omins dolor fugatus est nec
multo post cum sancto hylario comperisset regis
penitencia potestatem Indultam fuisse redeundi
romam et temptauit occurrere profectus q est
eum persecutus cumq ab eo gratissime fuisset
susceptus hant longe sibi ab opido monasterium
collocauit quo tempore se ei quidam cathecaminus
Iuuxit cupiens sanctessui uiri iustitua disciplinus
paucis quippe Interpositit diebus langnor
correptus/ In febrium laborabat ac cum martinus
forte discesserat / et cum per triduum de fuisset
regressus/ examine corpus Inuenit Ita subita
mors fuerat ut absq laptisinate humanis
rebus excederet corpus In medio positum tristi
merencium fratrum frequentabatur officio cum

Expanded text:
radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad uum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quocumq Ieris uel quocumq temptauoris diabolus
cobi aduersabitur cunt ei prophetica uoce respondit
homo statim q e conspectu euis Inmicus euauuit
Itaq ut auimo ac mente conceperat. matrem
gemilitatis absoluit errore patre in malum perse
plures tamen suo saluauit exemplo deui cum hereris
aroiana per totum orbem et maxune Intra Illoricum
pullulasset cum aduersus perfidiam sacerdotum
solus pene acerrime pugnaret multisq supplicus
esset affectus nam et publice uirgis cesus est
et ad extrenum de cuntate exire compulsus
Italiam repetens cum Intra gallias quoq distessua
sancti hylarũ quem ad exillium hereticorum
uis cocherat turbatam ecclesiam comperisset
mediolam sibi monasterium statuit Ibi quepꝭ
eum auxentius actor et princept̃ adoianoꝵ
grauissie Insectatus est multis q affectum
Iniurus de cuactate exturbauit cerendum
magnaram uirtutum uiro hic aliquaidiu

Expanded text:
quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondenshomo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
manibus uni seruandus et custodiendus tradituꝵ
qui cum eum ad remociora ducisset percunctari
ab eo cepit quis nam esset respondit xpianum
se esse querebat eciam ab eo an tuueret trit
uero constantissime prositetur numquam se tam
fuisse securum quia scicet nusericordiam dec
maxime in temꝑtacionibus affucturam se macris
Illi dolere/ qui pp̃i inistritordia ut potelatiotrt
exercens esset Indigins Ingressus q enuangelicam
disputacionem uerbum dei latroni predicabat
quid longius moror latro credidit prosenansi
martinum uie reddidit orans ut pro se dominũ
precaretur/ Idem q post ea relichio sam agens uitam
uists est ut hec que supra retulimus/ ab ipso
audita dicantur Igitur martiuus Inde progressi
cum melodianum preterisset diabolus In itiuere
humana specie assumpta se ei obuium tuliti quo
tenderet querens. annoz Id a martino respouse
accepisset se quo dñs uocaret tendere ait ad cum

Expanded text:
manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi eum arciis Implicare et mninisterio uintori¬
diuino sed cum sepissime restitisset Indignum
se esse uociserant. Incelexit uir dei altioris
Ingonĩ hoc eum modo posse constringi si id ei
officium Imponeret In quo quidam locus Inurie
uideretur Itaq exorcistam eum ess pecepit
quoniam Ille ordinacionem ne deppexisse tanquam
hunuliorem uideretur non ⁊ epudiauit ne euulio
post aminonitus per saporem ut patriam parenti¬
ꝙ quos ad huc gentilitas detinebat religiosa
sollicitudine uisitaret ex uoluntate saucti
hylarũ profectus est multisq ab eo obstrutus
preribus et lacrinus ut rediret mestus ut feru
peregrmacionem Illam agressus est concestatus
fratres multa se aduersa passuram quod postea
probauit euentus ac primũ Inter alpes dema
secutus Incidit in latrones cumq unus seuri
eleuata in capud eius libraret Ictum ferientis
dextere sustirnt alter / unctis tamen post tergum

Expanded text:
sibi eum artius inplicare et ministerio uincisibi eum artius inplicare et ministerio uincidiuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum
Abbreviated transcription (Latin):
astabo et In nomine domini Iħũ signo crucis
non clipeo protectus aut galea hostium cuneos
penetrabo securus r etrudi ecgo In custodiam
Iubetur facturus fidem dictis ut in ermis
barbaris obiceretur. postero die hostes legatos
de pace misserunt. sua ommia seq dedeutes
unde quis dubitet hanc uere beate uiri fuisse
uictoriam cui prestitum sit ne in ermis ad prelum
nilteretur. et quamis puis dñs seruare militem
suum licet Iuster hostium gladios et tela potuisset
tamen ne uel alior morte sainti uiolarentur
obtueus epeunt pugne neccessitatem neq
eium aliam pro milite suo xpp̃us debint prestare
uictoriam quam ut subactis sine sanguine
hostibus nemo moreretur. exride relicta
milicia sanctum hylarium prctanis episcopum
cuntatis cuius cunt In dei rebus spectata et
cognita fides habebatur expetunt et aliquam¬
diu apud cum commoratus est temptaiit
autem Idem hylarius Imposito diaconũ officio

Expanded text:
adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio
Abbreviated transcription (Latin):
martinus expectatione saspensus per bitimum
fere post ea qͥuam est baptisina consecutus solo
scilicet nomine militauit Interta reuertentibus
intra gallias barbaris Inlianus cesar cracto
In unum exercitu apud nangionũ ciuitatem
donatinum cepit erogare nilitibus ut est
consuetudius singuli citabantur doned ad
martirium uentum est cum uero oportunum
tempus existimens quo peteret misionem neq
enum Integrum sibi fore a rbitranur si donatiuum
non mlitaturus acciperet hactenus Inquit
ad cessarem militaui tibi patere ut nine militem
deo donatuim tuum. pugnaturus accipiat
xp̃i ego miles sum puguare michi non licet
cum uero aduersum hanc uocem eyramius Infremunt
dicens eum metu pugne que postera die erat
futura non relichionis grana de trectare miliciam
at martinus Intrepidus nimo Illato sibi terrore
constancior si het inquit Ignaine ascribitur
non fidei. crastina die autem aciem iuernis

Expanded text:
Martinus expectatione suspensus per biennium Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis
Abbreviated transcription (Latin):
igitur inseuta cum se sopori dedisset uidit xpm
clamidis sue qua pauperem texeiat parte uestitum
Intueri diligentissime domiiniũ uestemq quam
dederat Iubetur agnoscere mox ad angelerim
circinistancium multitadinem audit Iħm clara
uoce dicentem martinuis adhuc cathecuriuus
ac me ueste contexit uere memor dñs dictorum
suoꝵ qui autem predixerat quam diũ fecistis¬
hec unu ex minimis Istis muchi fecistis se in
pauperem professis est fuisse uestitum et ad
confrrnandum / canti operis bomi testimonium
in eodem se habitu quem pauper acceperat est
dignatus ostendere quo uiso uir beatissius
non In gloriam est clatus humanam sed bouitatem
dei In suo opere cognostens cum essec anuoꝵ
duo de uignite. ad baptisina conuolauit nec
statim nulicie remuicrauit trbuni sui precibus
cuictus cui concubermum familiare prestabat
et enm transacto tribunatus sui tempore
renuncraturum se seculo pollicebatur qua

Expanded text:
igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua
Abbreviated transcription (Latin):
rescenalat Iam tunt euuangehũ non surdus
auditor de crastino non cogitabat. quodam
Itaq tempore cum Iam nichil preter arma
et simplicem milicie uestem haberet. media
hyeme que solito asperior Inhorouerat adeo
ut pleros q uis algoris extingueret. obuium
halet in porta ambianensium citati pauperem
uudum qui cum preterenntes ut sui misererentur
oraret omesqz miserum preterirent Intellexit
uer deo plems sibi Illum aliis misericordiam
non prestantibus resernari. quid tamen ageret
nchil preter clamidem qua indutus erãt
habebat. iam enum reliqua In opus simile
consumpserat arrepto Itaq ferro quo accuitus
erat mediam duudit. partemq euis pauperi
tribit eliqua rursus Induitur Interea de
circanistantibus ridere non nulli. quia de formis
esset. et trinicatus habitus uideretur mult
quidem quibus erat mens sanior alcuis genere
quod nnchil simle fecissent cum utiq plus habentes
uesstire pauperem sine sua nuditate possent nocte

Expanded text:
reservans, jam tum Evangelii non surdus reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitaitaque tempore, cum iam nihil praeter arma et simplicem militiae uestem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ quindecim. raptus et cathenatus
sacramentis mulitaribus Implicitus est uno
tantum seruo comite contentus. gui tamen
uersa uice dñs sermebut. a deo ut plerueq
ei et calciamenta ipse de traheret. et ipse
detergeret. cibum una caperent. hit sepuis
ministraret. trieumum fere aute baptisina
Inhermis fuit Integer tamen ab his uicus
quibus Ilũd hominũ genus Implicari solet /
multa Illi circa cõmilitones benignitas mra
caritas pacientia uero atq humilitas ultra
humanũ modum / nam frugalitatem In eo landari
non est nccesse quia Ita usus est ut iam Illo
tempore non niles sed monachus putaretur
quibus rebus Ita sibi omnes cõmilitonies suos
deumxerat. ut eun miro affectu uenerarentur
nec dum tamen regeneratus In xp̃o. agebat
quendam boiuis operibus baptisiatis candidatum
assistere scilicet laborantibus opem ferre miscris
alere egentes uestire nudos. nichil sibi. ex
milicie scipenduis. preter cotidianum uictum

Expanded text:
annorum quindecim, captus et catenatus annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalinon est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum
Abbreviated transcription (Latin):
gitur martinus sabarie pannomiorum opido oriundus
fuit sed intra Italiam ticuu alitus est parentibus
secundum seculi dignitatem non infmius gentilibus
taneñ pater eius niles primũ. post tribunus
militum fuit ipse armatam miliciam In adolescencia
sectus Inter scolares alas sub rege constancie¬
militauit deinde sub Iuliauo cessare militaiit
non tamen sponte quia a primis fere anus
diuinam potius seruitutem sacra Illustris pueri
inspirauit Infancia nam cum esset annoꝵ decem
Inuitis parentibus ab ecctesiam confugit seq
cathe cuminum fieri postulauit mop mirum In
modum totus In dei opere conuersus cum esset
anno duodecum heremum concupunt. fecisset q
uotis satis. si etatis Infirinitas non obstitisset
ammus tamen aut grrca monasteria aut arca
ecclesiam sempe Intentus meditabatur adhuc
In etate puerili. quod post ea deuotus Impleuit
sed cum edictum esset a regibus ut ueteranorum
filu ad miliciam scriberantur prodente patre
qui felicibus eius actus Inuidebat. cum esset

Expanded text:
gitur Martinus Sabaria Pannoniarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
quam Ipse in honore ueate pauli a postoli fundauerat
Indeq nostris temporibus trauslatus est a
Iohaune uenerabili episcopo doleusis eclesie
et abbate loci Illuis in semorem basilicam/
que edifficata est in honore uiuifice crucis
et sancti audoem precipui consessoris xp̃i
militauit autem uir domini leufredus bonain
miliciam sub principibus franco ꝵ hildeberto
helperito Iumoribus salicet regibus quo tempore
gramoldus et karolus semor . per successiones
maiores domus palacũ curam regni
adiministrabant prefuit huic monasterio
per annos cireiter quadragnnta et octo/
et requieut in pace undecuma die lralendarũ
Iuliarum ciuns patrocimis nos apud
ommmpotetem deum ac dominiũ nostrum
credimus adiuuari ut et in seculo trauseunte
recte de pie conuersenner. et post coheredes
In retabutione Iustorum existere mereamur
secula seculorum
amen

Expanded text:
quam ipse in honore beati Pauli apostoli fundaverat, indeque nostris temporibus translatus est a Iohanne venerabili episcopo Dolensis ęcclesiae et abbate loci ipsius in seniorem basilicam, qnae edificata est in honore vivificae Crucis et sancti Audoeni praecipui confessoris Christi. Militavit autem vir Domini Leutfredus bonam militiam sub principibus Francorum Hildeberto, Hilperico, iunioribus scilicet regibus. Quo tempore Grimoldus et Karolus senior per successiones maiores domus palatii curam regni administrabant. Praefuit huic monasterio per annos circiter quadraginta et octo et requievit in pace undecima Kalendarum Iuliarum. Cuius patrociniis nos apud omnipotentem Deum ac dominum nostrum credimus adiuvari, ut et in saeculi transeuntis excursu recte et pie conversemur et post coheredes illius in retributione instorum existere mereamur,saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
gerinanus cornuita facie michi uidetur
Iusedere. qued pene uix ualer aut inclieri
lumine aut sermone conserre, sanctum salier¬
uirum nouo more cormbus radiantem cõsternata¬
q mirabatur mulier hominem nostre tempore
In figura moysy potuisse conspice credendum¬
Iuxta sanctum sedere nullatenus presupsit
duplici pro causa honoris pariter et terroris¬

Expanded text:
Germanus cornuta facie mihi videtur Germanus cornuta facie mihi videtur incedere quod pene vix valeo aut intueri lumine, aut sermone conferre sanctum virum, novo more cornibus radiantem. Consternataque mirabatur mulier hominem nostro tempore in figura Moysi potuisse conspicere. Credendum Ebro eadem die juxta sanctum sedere nullatenus praesumpsit duplici pro merito, moerore pariter et terror
Abbreviated transcription (Latin):
bestia castigante homo sensum acciperet et daret
non Incelligenti belua racionem de huit betis
amino totus pendebat in trausitu dirigit ad
uctũ uirũ Intercedendi fuffragio . qui delegatis¬
progreditur. preterea uir iustus oracioni Incubut
terram corpore premens. et sidera mente transcendens
et quasi aute se haleus pressennai domini/ pro
uoco supplicis obsecrator accedit nam mox uicini
redemptoris auribus exauditur. et adhũc Isto
reculante in puluere egrotum celestis medicina
perfundit. ac iusto Iacente in parĩmento languidus
peroret qui supplicat Ita ut portitori redeunti
obiuam puer occurreret cui parabantur
exequie et non esset ambignum eadem hora
languidum saluti fuisse redditum qua beatissimus¬
humo fusus orasse comperitur. nec illud
omnti conucuit quod ad domiiũ ebronis pro
fide iusti collatum est cnius Ingrediente domini
se uidere proclauat. et inquisita a coniuge
quid esset quod Iuspiceret ait . ecce beaitus

Expanded text:
bestia castigante homo sensum acciperet, et daret bestia castigante homo sensum acciperet, et daret non intelligenti bellua rationem. VI. Dehinc beatus imo totus pendebat in transitu, dirigit ad sanctum Virum intercedendi suffragium. Tuprogreditur. Interea vir justus orationi incubuit, terram corpore premens et sidera mente transcendens; et quasi ante se habens praesentiam Domini, pro voto supplicis obsecrator accedit. Nam mox vicinus Redemptoris auribus exauditur, et adhuc isto recubante in pulvere, aegrotum medicina perfudit; ac justo jacente in pavimento, languidus peroret qui supplicat, ita ut portitori redeunti obviam puer occurreret, cui parabantur exsequiae, ut non esset ambiguum eadem hora languidum saluti fuisse redditum, qua vir beatissimus fusus orasse comperitur. 7. Nec illud omitti convenit, quod ad domum Ebronis pro fide Justi collatum est. Cujus ingrediente domum, se videre. Inquisita a conjuge quid esset quod inspiceret, ait: Ecce beatus
Abbreviated transcription (Latin):
Ignis allambit concurrentibus autem reliquis
nec tamen succureentibus tardius ipse prosiliens¬
rapta de foco cucua ascendit super fabricam
concinens alleluya fundensq paululum aque
in crutis ymaginem restiupit In incendia. ac
de manu sancte yn sedata est Igns unda quam¬
multa uix extiugnerctur flamima quod tamen
postero die cuius Insidrs actum fuit/ hostis ipse
confessus est cartubsus quidam francus partun
uille eiusdem basilice res obstinatus Inuaserat
quem cum uir dei ad reddendum aliquatenus cõmoneret
nec tamen profiteret ad oracionem se contulit nec
fides uindectam distulit statumn deiq ex uicino
ferus ursus exiliens tres prefate hommes equos
Inte fecit nec sic Idem aduricia resipict sequenti
uero nocte duplicauit ultor perinciem sed Iumenta
cadauere / sicq labor crestebat In cladam demai
ad beatum uirum tardius dirigit puerum/¬
erdum agrum reformat Inuasum / calamitas¬
cuas adõmo compesctur Id q actum est ut

Expanded text:
ignis adlambit. Concurrentibus reliquis ignis adlambit. Concurrentibus reliquis nec tamen succurrapta de foco cucuma, ascendens supra fabricam concinens Alleluia, fundens paululum aquae in crucis imaginem restinxit incendia: ac de manu Sancti imbre sedata est ignis unda, quam vix exstinguerent flumina. Quod tamen postero die cujus insidiis actum est hostis ipse confessus est. V. Chariulfus quidam Francus partim villae basilicae res obstinatus invaserat. Quem cum Vir Dei ad reddendum aliquatenus commoneret, nec tamen proficeret, ad orationem se convertit, nec fides vindictam distulit. Statim ex vicino ferus ursus exsiliens tres illius equos interfecit, nec sic a duritia resipiscit. Sequenti vero nocte duplicavit ultor perniciem. Sex jumenta cadavere: sic labor crescebat in cladem. Dehinc ad beatum Virum tardius dirigit puerum; agrum reformat invasum, calamitas compescitur. Id actum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pontisice nectario abba ad sanctam suuphorianũ
Imibi uixerit quantisq uigilus continuando
Illit elemosiis profusas extiterit Illa res
una testisem cum Iam rebus reliquis pauperibus
erogatis nec panis ipse resideret quatinus
fratres reficerentur qua de reiusurgentibus
aduersum se Illis ⁊etrudens se in cellulam
amare flemt et doluit. Inter hec autem
ppso orante quedam anna nobilis matrona
duorum cum pane saumariorum dirigit ouera¬
sequenti eciam die cum annona destinauit
plena nichilominus carpenti uehicula Ita¬
uidelicet ut epuide monachi cum sacurareutur
cilo terrerentur nuraculo. ciius boius
aperibus Inflacinatus episcapus sanctum
E ge scalum / sed non huit egrediebatur inisi
celeber Intentus officus non desũt predicandis
manifestari meraculis Igitar quadam die dum
cibum fessus acciperet Ingrediente amando monact
In feuile cum lumine carbone decidente flamma
fenũ corripuit. et arida nutrimenta uorax

Expanded text:
pontifice Nectario abba ad sanctum Symphorianum pontifice Nectario abba ad sanctum Symphorianum entia vixerit, quantis quoque vigiliis continuando ynis profusus exstiterit, illa res una testis est: cum jam rebus reliquis pauperibus erogatis nec panis ipse resideret quatenus fratres reficerentur, qua de re insurgentibus adversum se monachis, retrudens se in cellula, amare flevit et doluit. Inter haec, ipso orante, quaedam Anna matrona duorum saumaSequenti etiam die cum annona distinavit plena carpenti vehicula, ita ut exinde monachi cum saturarentur cibo, terrerentur miraculo. Cuius bonis operibus inflammatus episcopus sanctum ergastulum, sed non hinc egrediebatur, nisi celeber intentus officiis, non desiit praedicandis manifestare miraculis. IIII. Igitur quadam vice, dum cibum fessus acciperet, ingrediente Amando monacho in fenile cum lumine, carbone decidente, flamina fenum corripuit, et arida nutrimenta vorax
Abbreviated transcription (Latin):
ampullam condidit unũ quoq In alteram
precipiens puelle ue uementibus ambobus
Illi porrigeret de uiuo Isti de maleficio sod
Ignorans ministra ampullulam nuitat¬
pariter et pocula uniũq sancto germano
uenenũ uero dat stratidio. et dum Insonti
preparatur Interitus. actor cadit In laqueum
quo mater eius cogiito puellam increpat
cum fletu extiuxisse eam sibi filium cui
stracidio sollicite Impenso studio fucto de
ipsis male ficus uario. et si mors uitam
non abstulit tamen signit mortis Insixit
huic ad parentem suum sanctum scopilionem
Laussiam se conserens moribus honestis apud¬
Illum alitus de iustieutus est qui cum fere
mille passus longe ab eodem uico consisterent
Ingiter ad matutinos currebant ducti calore
fidei per tempestatem per hyemen. et dñs¬
germanus Intra cerm lustri spacium abeato
agripiro diaconus Iustituitur. et sequenti
trienmo presbiter ordinatuer de huic a uenerabili¬

Expanded text:
ampullula condidit, vinum quoque in altera, ampullula condidit, vinum quoque in altera, praecipiens puellae ut, venientibus ambobus, illi porrigeret de vino, isti de maleficio. Sed ignorans ministra ampullulam mutat et pocula: vinum sancto Germano, venenum dat Stratidio; et dum insonti praeparatur interitus, auctor cadit in laqueum. Quo mater ejus cognito, puellam increpat cum fletu, exstinxisse se filium. Cui Stratidio sollicite impenso studio, facto de ipsis maleficiis vario, etsi mors vitam non abstulit, tamen signum mortis infixit. 3. Hinc ad parentem suum sanctum Scopilionem Lausia se conferens, moribus honestis alitus et institutus est. Qui cum fere mille passus longe a vico consisterent, jugiter ad matutinos currebant, ducti fidei calore, per tempestatem, per hiemem. Qui intra terni lustri spatium a beato Agrippino diaconus instituitur, et sequente triennio presbyter ordinatur. Dehinc a
Abbreviated transcription (Latin):
Beatus Igitur germanus parisiorum pontisex
territorii augustudiuensis indigena patre
clentherio matre quoqz eusebia. honestis
honoratisq parentibus procreatus est / cuuis
genitrix pro eo quod hunc post alterum Intra
breue spacium concepissẽt in utero. pudore
mota muliebri cipiebat ance partum Infant
expinguere. et accepta pocione ut abortiuum
proiceret dum nocere non posset incubabat
certabat mater cum paruulo renuebatur
Infans ab utero. erat ergo pugna Iuter mulierem
et uiscera le debatir matrona nec nocebatur
infancia obluctabatur sarcina ne genitrix
fieret parricida . unde Id actum est ut seruatus
Incolinus ipse Illesus procederet et matrem
redderet Innocentem. erat saue huic futura
nasci contigerit deinde dum auallone castro
cum stracidio propinquo puer adhuc scolis
excurreret mater parentis ut Illius hereditatem¬
sibi adquireret de adolestentis fallitura nece
tractant. que temperatam pocionem In

Expanded text:
Beatus igitur Germanus Parisiorum pontifex, Beatus igitur Germanus Parisiorum pontifex, territorii Augustodunensis indigena, patre Eleutherio, matre quoque Eusebia, honestis honoratisque parentibus, procreatus est. Cujus genitrix pro eo quod hunc post alterum intra breve spatium concepisset in utero, pudore mota muliebri, cupiebat ante partum infantem exstinguere; et accepta potione ut abortivum projiceret, dum nocere non posset, incubabat Certabat mater cum parvulo, renitebatur infans ab utero; erat ergo pugna inter mulierem et viscera. Laedebatur matrona, nec nocebatur infantia, obluctabatur sarcina, ne genitrix fieret parricida. Id actum est, ut servatus incolumis, ipse illaesus procederet, et matrem redderet innocentem. Erat hinc futura nasci contigerit. 2. Deinde cum Avallone castro cum Stratidio propinquo puer scholis excurreret, mater parentis, ut ejus haereditatem acquireret, de adolescentis fallitura nece tractavit. Quae temperatam potionem in
Abbreviated transcription (Latin):
sanctissimũ In emius leui baculo uirtuts est
pondus ostensum cuius molles digiti fuerunt
cathena serpentis sic inmicũ publicũ uicerunt
ariua priuata. et plandit In nuus preda
generalis uictoria/ si sanctoꝵ uiroꝵ ex factis¬
merita conserantur. nuretur marcellum
gallia dum roma siluestrum ins hoc distet
In opere quod draconem sigillaint Ille Iste
Iactauit. sed quis eius muracula ualeat per
singula sermone comprehendere uel uoce
proferre. quante Ille fecerit et celauerit¬
et cum ea tantum scripta sunt que de Ipso
teste populo claruerunt. his namq operibus
sanctissimus marcellus semper Intentus
conuersacione clarus cousamiacione prei
beatitudine gloriosus. renuimeracione dicatus
cum perpetuo dño ⁊ egnaturus. uincens mnundi
contagium. mundus ungrauit ad ppm
die kalendarum nouembrium. r egnante
dño nostro Iħũ pp̃o. cui est honor et gboria
et uirtus et potestas per cuncta seculoꝵ
secula amen

Expanded text:
sanctissimum, in cuius levi baculo virtutis est sanctissimum, in cuius levi baculo virtutis est pondus ostensum, cuius molles digiti fuerunt catena serpentis! Sic inimicum publicum vicerunt arma privata et plaudit in unius praeda generalis merita conferantur, miretur Marcellum Gallia, dum Roma Sylvestrum; nisi hoc distat in opere, quod draconem sigillavit ille, iste jactavit. Sed quis ejus valeat miracula per singula sermone comprehendere, vel voce proferre quanta ille fecerit et celaverit, cum ea scripta sunt quae de ipso, teste populo, claruerunt? His namque operibus sanctissimus Marcellus semper intentus, conversatione clarus, consummatione praecipuus, beatitudine gloriosus, remuneratione ditatus, cum Domino perpetuo regnaturus, vincens mundi contagium, mundus migravit ad Christum die Kalendarum Novembrium, regnante Domino nostro Jesu Christo: cui est honor et gloria, et virtus et potestas per cuncta saeculorum saecula. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
silua rediret ad tumulum obiuantes sibi¬
Iuuicem dante oracionem beato marcello
Ille capite supplice cepit ueniam blandieme
canda precari cunt beatus marcellus
capud eius baculo ter percuciens misso In
ceruice serpentis orario. trumphum sum
ante ciuium acculos extrahebat sic in sprritali
cheatro spectante populo solus cum dracone
pugnauit. huic confortatus populus encuroit
ad episcopum cupiens hostem suum uidere
captiuum. tunc precedente ponti fice bestiam
fere tabus milibus omnes prosecuer sunt
reddentes gracias dño/ et soluentes eperquias
Iniinico deinde Increpaus eum beatus marcellus
dicit. abhac die aut deserta tene. aut In mare¬
te demerge. mox dussa bestia nulle ens
ulterius indiciã sunt inuenta ecce prepunatulũ
patrie in uno consistere sacerdote, qui fragili
baculo forcius hostem edomuit quam si
baliste traxissent nam sagictatus reperentere
poterat inisi uinceret res diuina / o uirum

Expanded text:
silva rediret ad tumulum, obviantes se isilva rediret ad tumulum, obviantes se in vicem, dante orationem beato Marcello, ille capite supplici coepit veniam blandiente cauda precari. 46 Tunc beatus Marcellus caput eius baculo ter percutiens, misso in cervice serpentis orario, triumphum suum ante civium oculos extrahebat. Sic in spiritali theatro spectante populo solus cum dracone pugnavit. Hinc confortatus populus cucurrit ad episcopum cupiens hostem suum videre captivum. 47 Tunc praecedente pontifice bestiam fere tribus milibus omnes prosecuti sunt reddentes gratias domino et solventes exsequias inimico. Deinde increpans eum beatus Marcellus dixit: Ab hac die aut deserta tene aut in mare demerge. Mox dimissa bestia, nulla eius ulterius indicia sunt inventa. 48 Ecce propugnaculum patriae in uno consistere sacerdote, qui fragili baculo fortius hostem edomuit quam si balistae transissent, nam sagittatus repercutere poterat, nisi vinceret res divina! O virum