comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tributarui. et dominoꝵ estimate clenĩ¬
tiam. qui conditione mutata. hoc uo̾
aberano usetis accipe. qd̃ consuculatᷤ
inferre. S ut benesitia dominoꝵ fb¬
tctis exactionũ in cõmodis augeant᷑.
celiꝰ relatio ur̃a nos instruat. qͥd uni¬
cuiq de hac summa relaxandũ eẽ iu¬
dicatis: ut tm̃ de pͥma illatione facia¬
mui suspendit᷑: qnͣtum ad nos noticra
directa uulgau̾it. Qpp̃ pussinus domi¬
nis uotis salutarib reddite q̃ tebetis. ut
ratio ur̃a sippplicanda ꝑagat. qd se ĩ
ip̃o uniu̾sitas recepisse cognoscat.
Liguribus senator prepositus:
tudiose nos oportet erig̾e. qͦs sta¬
tuit regał pietas subleuare. Nã¬
tulistis. qd̾ spẽ nob̾ bonoꝵ: qd̾ fiuctũ
aliquẽ contulissem. Inutastis me ad
benefitia. qr magna suscepistis gͣtula¬
tione ꝓmusa. absoluimꝰ uotam udiciꝰ
pleta. Initiũ gͥ ad libra faciemi. qr ubi
conscientia fas ẽ intend̾e. iñ debet t̃mo

Expanded text:
tributarii, et dominorum aestimate clementributarii, et dominorum aestimate clementiam, qui condicione mutata hoc vos ab aerario videtis accipere, quod consueveratis inferre. sed ut beneficia dominorum subtractis exactionum incommodis augeantur, celerius relatio vestra nos instruat, quid unicuique de hac summa relaxandum esse iudicatis, ut tantum de prima illatione faciamus suspendi. quantum ad nos notitia directa vulgaverit. quapropter piissimis dominis votis salutaribus reddite quae debetis, ut ratio vestra supplicando peragat, quod se in ipso universitas recepisse cognoscat. XVI. LIGURIBUS SENATOR P̅P̅O̅. a. 534 Studiose nos oportet erigere, quos statuit regatulistis quod tam spem vobis bonorum quam fructum aliquem contulissem. Invitastis me ad beneficia, quia magna suscepistis gratulatione promissa. Absolvimus votum judicis pleta. Initium igitur a libra faciemus, quia ubi conscientiam fas est intendere, inde debet sermo
Abbreviated transcription (Latin):
egale munꝰ impetͣtu gaudium
eẽ debet cunctoꝵ. ut ꝑuocetis ad
meliora. c̃ de uob̾ concessa ꝓbau̾tis eẽ
xͥtisima. Nam si subuenire semꝑ amã
qͦs releuatos ẽẽ sentitis: S neuram le¬
ticiã longis ꝑ locutionib clifferam᷑. qr
bonaꝵ ter̃ celima semꝑ desid̾at᷑ agni¬
tio. głosissinu domini deuote ligurie
neccĩtatib consulentes. centũ libras au¬
ri. ꝑillũ atq illũ de cubicło suopieta¬
te solita destinauer̾t. ut uiditio uro. qͥb
ẽ cã notissuma. tanta unusꝙ ħꝰ niuĩus par¬
ticipatione lȩtet᷑. qnͣta necc̃itate gͣuat᷑
eẽ cognoscit᷑. ne qd̾ afflictis oatum ẽ.
uisurpet illesꝰ. s illi reꝑatis uirib con¬
surgant. qui dampnoꝵ sarcina p̃m̃te
corruerãt. Astensis ã ciuitas. q̃ supͣ ce¬
teras suggerit᷑ ingͣuata. dispositionis
ur̃e iusticia maxime subleuet᷑. ut scd̃m
modũ dispendui. cõmoditate beneficu
ꝑfruat᷑. Sumite pietatis stipendium

Expanded text:
egale munus impetratum gaudium debet esse cunctorum, ut provocetis ad meliora, cum de nobis concessa probaveritis esse gratissima. Nam si subvenire semper amaquos relevatos esse sentitis? Sed ne vestram laetitiam longis praelocutionibus differamus quia bonarum rerum celerrima semper desideratur agnitio, gloriosissimi domini, devotae Liguriae necessitatibus consulentes, centum libras auri per illum atque illum de cubiculo suo, pietate solita, destinaverunt; ut judicio vestro, quibus est causa notissima, tanta unusquisticipatione laetetur, quanta necessitate gravatus esse cognoscitur, ne quod afflictis datum est usurpet inlaesus, sed illi reparatis viribus consurgant, qui damnorum sarcina premente corruerant. Hastensis autem civitas, quae supra ceteras suggeritur ingravata, dispositionis vestrae iustitia maxime sublevetur, ut secundum modum dispendii commoditate beneficii perfruatur. sumite pietatis stipendium,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ miserã. dis fletib audien tħ. i¬
tiam ñ negare. maxime c̃ moris
nr̃i sic ad leges cuncta remitt̾e. ut
habere negotiũ. et frequent̾ ab eo
eiꝰ ꝓpositiones fuisse contemptas. ⁊¬
qr in causis semꝑ ẽ suspecta potentia
dũ uelle credit᷑ qd̾ posse udicat᷑. ante¬
fatũ seruata reu̾entia ã te p̃cipimus
ãmoueri. ut sub sponsione legitti¬
ma instructã ꝑsonam ad comutatĩ
nr̃m ding̾e se ꝓmutat. qui apud
delegatos monitu nr̃o iuidices eiꝰ in¬
tentionib ualeat p̾bere respõsum.
actor hic penã receptut᷑ audatie si
contͣ magnificũ uir̃ habuerit fai¬
un alienis causis beatitudinẽ¬
tuã ꝯueuit adhiben. ut per
uos iurgantiũ strepit᷑ ꝯquiesca
qnͣto mag̃ ad uos remiti debit q
uos spectat auctores. atꝙ iõ sands
gatione cognoscat. qͥ se filiũ legirs
dispendio debita tribuat᷑. Qm̃ cams
ponenda iusticia. Ꝙ si hanc cãmbs
equitate ur̃m minime definit an¬
triũ. nou̾itis supplicis q̃relã ad nr̃ana

Expanded text:
 miserandis fletibus audientiam non negare, maxime cum moris nostri sit ad leges cuncta remittere, uthabere negotium, et frequenter ab eo ejus propositiones fuisse contemptas. quia in causis semper est suspecta potentia, dum velle creditur quod posse iudicatur, antefatum servata reverentia a te praecipimus ammoneri, ut sub sponsione legitima instructam personam ad comitatum nostrum dirigere se promittat, qui apud delegatos motu nostro iudices eius intentionibus valeat praebere responsum: actor hic poenam suae recepturus audaciae, si contra magnificum virum habuerit faln alienis causis beatitudinetuam convenit adhiberi, ut per vos iurgantium strepitus conquiescat, quanto magis ad vos remitti debet quod vos spectat auctores? atque ideo sanlegatione cognoscat, qui se filium legitimum dispendio debita tribuantur, quoniamponenda iustitia. quod si hanc causam sub aequitate vestrum minime definit arbitrium, noveritis supplicis querelam ad nostram
Abbreviated transcription (Latin):
gnꝰ ẽ nr̃o uiditio ꝑmouer. qui a nił¬
tis p̃sutib m̃uit approbars. Un .i.
acceptũ fuisse ant̾clum gra ẽ multis pla¬
cusse iudiciũ. Iustius gͥ locũ sertistolats¬
se nou̾t consecutum: inuenturꝰ militie
p̃miuni. c̃se actib studu̾t sotiare fide

Expanded text:
ro judicio promoveri, qui a multis praesulibus meruit approbari. Uni enim acceptum fuisse, interdum gratia est; multis placuisse, judicium. Justus igitur locum sexti scholarise noverit consecutum: inventurus militiae praemium, cum se actibus studuerit sociare fide
Abbreviated transcription (Latin):
appbari. Hinc ẽ qd lucalũ scrinanũ cure
nulitaris ee p̃cipimꝰ. exibitur᷑ officiũ cui se
m̃ito ñ dubitat attributum. De ei ita
ꝓmotionis ascensꝰ. qͦs labor milite
m̾etur assiduus. Sic̃ .N. equũ ẽ desidiosis
laborantiũ pmia de negare. ita conuenit
excubantib remun̾ationis optata conce¬
de. A iõ pacͥciꝰ exceptoꝵ pͥmitiũ sẽ ã nos
nou̾it institutũ. ut ad tale ꝑductꝰ officiũ:

Expanded text:
bari. Hinc est quod Lucillum scriniarium curae militaris esse praecipimus, exhibiturus obsequium cui se merito non dubitat attributum. XXV. DE PRmotionis ascensus, quos labor militiae meretur assiduus. Sicut enim aequum est desidiosis laborantium praemia denegare, ita convenit excubantibus remunerationis optata concedere. Et ideo Patricius exceptorum primicerium se a nobis noverit institutum; ut
Abbreviated transcription (Latin):
uste potentiora consequit᷑. qui de cõmissa sͥ
negoci ꝑfestione laudat᷑. Et iõ catellum
q̃ matͥcule series fec̃ acced̾e: nrã auctoritã
ꝙͦ actoꝵ scrmarii curã p̃cepit obtin̾e.
m̃ita licet płes asserãt: astipulatio
ꝙͦ nr̃a cõmendat. Tanta ẽ ⁊ enĩ meo sin¬
ceritas mentis. ut et iudice teste m̾eatur
laudari. Hic itaꝙ epłaꝵ canonicax curã
ꝓuectꝰ accipiat. ut ampliꝰ momenta sue
integͥtatis exhibeat: qñ fidẽ publicã sibi

Expanded text:
uste potentiora consequitur, qui de commissa sibi negotii perfectione laudatur. et ideo Castellum, quem matriculae series fecit accedere, nostra auctoritas quoque actorum scriniarii curam praecepit obtinere.ita licet plures asserant, adstipulatio quoque nostra commendat. tanta est etenim in eo sinceritas mentis, ut et iudice teste mereatur laudari. hic itaque epistularum canonicarum curam provectus accipiat, ut amplius momenta suae integritatis exhibeat, quando fidem publicam sibi
Abbreviated transcription (Latin):
erunt eẽ digni.statim incipuĩt agͥsti
habitatione nesciri. ꝓficunt ut dedi᷑¬
cant. erudiunt᷑ ut negligant. et cũ
agros diligunt: se amare ñ norunt.
Querat erudit᷑ ubi posut existere głr¬
osus. Prudens frequentiã s̃ respuat
hominũ. inqͣsenuint ec̃ laudandum:
alioqum uͥtutib fama touit᷑. si eaꝵ
m̃ita in hominib uesciant᷑. Nam
qͣłe desid̾ium ẽ. cuium frequentiam
desert̃. c̃ aliqͣs qͦ aiũ conu̾satiom hu¬
inane se uideaut᷑ uelle misc̾e: Morta¬
lium .N. penatib fiducialit̾ nidos ꝑhi¬
lomena suspendit. ⁊ int̾ cõmanen¬
tiam turbas puellos nutrit intrepida.
fedum gͦ nimis ẽ nobii. filiosinde¬
solationib elucare: c̃ frequentioni
humane uideas alites sua pignora cõ¬
misise. Redeant gͥ ctuuitates i pͥsti¬
nuni decuos. nullus amenitast

Expanded text:
erint esse digni, statim incipiunt agresti erint esse digni, statim incipiunt agresti habitatione nesciri: proficiunt, ut dediscant; erudiuntur, ut negligant; et cum agros diligunt, se amare non norunt. Quaerat eruditus ubi possit existere gloriosus: prudens frequentiam non respuat hominum, in qua se novit esse laudandum. Alioqui virtutibus fama tollitur, si earum merita in hominibus nesciantur. Nam quale desiderium est civium frequentque avium conversationi humanae se videcant velle miscere? mortalium enim penatibus fiducialiter nidos philomena suspendit et inter commanentium turbas pullos nutrit intrepida. foedum ergo nimis est nobili filios in desolationibus educare, cum frequentationi humanae videat alites sua pignora commisisse. redeant igitur civitates in pristinum decus: nullus amoenitat
Abbreviated transcription (Latin):
seresibi multa fecunditate luxunat.
pallas etiam ñ minua largitate cõ¬
gaudet. plana ndent pascuis fecun¬
dis erecda uinemiis. habundat inui¬
ciphanis animaliũ gregib. s equinĩ
mrarime glat armentis. cͣito qñ ar¬
et herbaꝵ semꝑ uirentiũ sacietatib
ex pleant̃. audeasꝑ catumina mõtiũ
riuos purissimosire. et quasi exedito
ꝓfluant: sic ꝑ alpiũ sũma clecurrunt.
Addit᷑ qd̾ utroꝙ lat̾e copiosa marmna põ¬
sicet firquentione ꝯmertia:. ut et ꝓpͥis
fiudib affluent᷑̾ exub̾et. et ꝑegͥno pe¬
nu uicinitate littor cõpleat᷑. uliuunt
illic rustici epłis urbanor. mediocres
ã habundantia p̃potentiũ. ut nͭ mini¬
na idi fortuna copuis ꝓbat᷑ excepta.
hat gͦ ꝓuintiã cuutatib nolunt inco¬
lere.qmͣ ł in agris suis se fatent᷑ oĩno di¬
lig̾e. Quid ꝑdest tantosuros lat̾elitts
defecatos Pueri lib̾ alium scolax con¬
uentũ querũt. et mox ut foro potu¬

Expanded text:
Ceres ibi multa fecunditate luxuriat: Ceres ibi multa fecunditate luxuriat: Pallas etiam non minima largitate congaudet: plana rident pascuis fecundis, erecta vindemiis: abundat multifariis animalium gregibus, sed equinis maxime gloriatur armentis: merito, qet herbarum semper virentium satietatibus expleantur. Videas per cacumina montium rivos ire purissimos; et quasi ex edito profluant, sic per Alpium summa decurrunt. Additur quod utroque latere copiosa marina possidet frequentatione commercia, ut et propriis fluctibus affluenter exuberet, et peregrino penu vicinitate littorum compleantur. Vivunt illic rustici epulis urbanorum, mediocres autem abundantia praepotentium, ut nec minima ibi fortuna copiis probetur excepta. Hanc ergo provinciam civitatibus nolunt incolere, quam vel in agris suis se fatentur omnino diligere? Quid prodest tantos viros latere litteris defaecatos? Pueri liberalium scholarum conventum quaerunt; et mox ut foro potu
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃e gregatim uolant: que innoria uo¬
luntate mitescunt. canori tuidi amãt
sui gĩus densitatẽ. srepentes turii com¬
pares sequit᷑ indesinent᷑ ex̃cit. Murmu¬
rautes palunbi. ꝓpͥas diligũt choortes.
⁊ ociid ad simplicẽ ꝑtinet iutã. aduna¬
donis grãm ñ refutat. Contͣ animosi
ami putres. aquile uenatrices. et supra
omnes alites acutꝰ intuentes. uolatus
solitarios concupiscunt. qr rapaces in¬
sidie innoxia ꝯuenticła ñ reqrurt̃. am¬
biunt .N. aliquid soli ag̾e. qͥ p̃dã cum
alto ñ cdesid̾ant uuienire. Sic mortali¬
hoium ꝓbatur esfug̾e. nͨ pot̃ ce illo ali¬
quid u̾acit̾ credi. cuiꝰ uite testis ñ potest
unieniri. Redeant posiessores. ⁊ cura¬
les biuiticũ in cuuitatib sius. coloni sũt
qus iugit agroscolunt. patiant᷑ se a
rusticitate diuisos. quib honores decli¬
m. et actiones publicas ꝓbabili estimͣ¬
tione cõmisũ. in eap̃sertim regione:
Ubrasfutim ueniũt melaborate delicie

Expanded text:
im volant, quae innoxia voluntate mitescunt. Canori turdi amant sui generis densitatem. Strepentes sturni compares sequuntur indesinenter exercitus. Murmurantes palumbi proprias diligunt cohortes; et quidquid ad simplicem pertinet vitam, adunationis gratiam non refutat. Contra, animosi accipitres, aquilae venatrices, et supra omnes alites acutius intuentes, volatus solitarios concupiscunt, quia rapaces insidiae innoxia conventicula non requirunt. Ambiunt enim aliquid soli agere, qui praedam cum altero non desiderant invenire. Sic mortalihominum probatur effugere, nec potest de illo aliquid boni veraciter credi, cuius vitae testis non potest inveniri. Redeant possessores et curiales Bruttii: in civitatibus suis coloni sunt, qui agros iugiter colunt. patiantur se a rusticitate divisos, quibus et honores dedimus et actiones publicas probabili aestimatione commisimus, in ea praesertim regione, ubi affatim veniunt inelaboratae deliciae:
Abbreviated transcription (Latin):
ua ce uetera. uides qualis hec pecu¬
nia sit. quẽ admodũ creditorem debi¬
toremq inuisa in se coniu̾gat nomina
tuũ sumant. sponte festinent. per
qͣm ñ nũmũ s regnum possitis ad¬
qͥren. ꝑ quani non male dicta que¬

Expanded text:
ua et uetera. uides qualis haec pecuua et uetera. uides qualis haec pecunia sit, quemadmodum creditorem debitoremque inuisa in se coniungat nomina. tuum sumant sponte festinent, per quam non nummum, sed regnum possitis adquirere, per quam non maledicta qu
Abbreviated transcription (Latin):
niam p̃dicauit. Eiaut̃ qͥ pecumã
tenuit otiosam dñi sui respondit.
ciebas qͦd ego homo austerus sum. tollo
qͦd non posui: & meto qd ñ seminaui.
& quare ñ dedisti mͥ pecunia meam
ad mensã: & ego ueniens utiq cum u¬
suris exegissem illam : Audistis que
petunia boni feneratoris sit. que pe¬
cunia bonaᷤ ac qrat usuras. que pe¬
cuma non infamee feneratorem. non
oppͥmat debitorem. Qmͣ pecunã noi¬
erugo possit obducere.
uitem faciat accipientem: nec aliquid
ĩminuat feneranti. Hec pecunia usi
ram. Ht. non centesimã eius qd̃ decłis
portionẽ. s centuplum ferat fructũ.
Expande gͥ sinum mentis. ut huius
pecume numeratã tͥ suscipias qͣnti¬
tatem. Intende cordis obtutu. ut ag¬
noscas pecune huiꝰ imaginẽ &e inscͥp¬
tionẽ. Certe hanc pecuniam excute.
tabulam supra mensã anime tue q̃
stabilis urtutib sit. quadrata consti¬
tue. conde in thesauro pectoris tui de
quo doctus scriba deꝓmit. no¬

Expanded text:
niam, praedicavit: ei autem qui pecuniam niam, praedicavit: ei autem qui pecuniam tenuit otiosam domini sui respondit: Sciebas quod ego homo austerus sum, tollo quod non posui, meto quod non seminavi: et quare non dedisti pecuniam meam ad mensam? et ego ueniens cum usuris utique exegissem illam. Audistis quae pecunia boni faeneratoris sit, quae pecunia bonas adquirat usuras, quae pecunia non infamet faeneratorem, non opprimat debitorem, quam pecuniam aerugo non possit obducere, uitem faciat accipientem nec aliquid imminuat faeneranti. haec pecunia usuram habet, <ut> non centesimam eius quod dederis portionem, sed centuplum ferat fructum. expande igitur sinum mentis, ut huius pecuniae numeratam tibi suscipias quantitatem: intende cordis optutum, ut agnoscas pecuniae huius imaginem et inscriptionem. certe hanc pecuniam excute, tabulam supra mensam animae tuae, quae stabilis uirtutibus sit, quadratam constitue, conde in thensauro pectoris tui de quo doctus scriba depromit no
Abbreviated transcription (Latin):
on. fenerauit samuel. dauid. salo¬
mon. helias. helyseus. & siquis
uolebat u̾bum cognoscere. ad illos ꝑ¬
gebat. Regina austri uenit audire
sapientiã salomonis. Ubi cepit ppłs
uideoꝵ ñ custodire legem. ceꝑunt
aduene hoc ẽ exppło nacionũ. qui in
dñm ihm crediderunt int̾p̃tationẽ
scͥpturaꝵ fenerare illi uetusto popło.
iudeis. cum sac̾dotium recipisset. Fene¬
ramus hocdieq sacerdotes in eccl̃ia
u̾bum uideis qui de synagoga ad ec¬
cłiam transierunt feneramꝰ & nouã
& uetustam pecumam: eteñ quam
habuerunt. iam ñ habent. Oculos
hũt ⁊ non uiclent: aures hñt ⁊ ñ aui¬
usum eius ignorant. p̾cium eiꝰ nesci¬
unt: figurã : eius & formã ñ cogno¬
uerunt. Nam si cognouissent: ñꝙ
auctorem eius pecume denegassent.
dicentes. Nolumus hc̃ regnare suꝑ
nos. Qui qͥdẽ accepto regno rediens.
uissit uocari seruos suos quib dedit
pecuniã. & eos qui fenerassent pecu¬

Expanded text:
on, faenerauit Samuhel Dauid Soloon, faenerauit Samuhel Dauid Solomon Helias Helisaeus, et si quis uolebat uerbum cognoscere, ad illos pergebat: regina austri uenit audire sapientiam Solomonis. ubi coepit populus Iudaeorum non custodire legem, coeperunt aduenae, hoc est ex populo nati.. onum. qui in esum dominum crediderunt, interpretationem scripturarum illi uetusto populo Iudaeis, cum sacerdotium recepisset, faeneramus hodieque sacerdotes in ecclesia uerbum Iudaeis, qui de synagoga ad ecclesiam transierunt, faeneramus et nouam et uetustam pecuniam. etenim quam habuerunt iam non habent, oculos habent et non uident. aures habent et non auusum eius ignorant, pretium eius nesciunt, figuram eius et formam non cognouerunt. nam si cognouissent, numquam auctorem eius pecuniae denegassent dicentes: nolumus hunc regnare super nos. qui quidem accepto regno rediens iussit uocari seruos suos, quibus dedit pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum. Deniq ñ de pecunia dici sig¬
nficant sequentia. pͥnceps eris gentib
multis: tͥ aut nemo dñabitur. Cõsti¬
tuat te dñs ds tuus in caput & ñ in
caudam. & eris tunc supra & ñ fubt̃.
si exaudieritis uocem dñi di ur̃i. Q se¬
quitur. Si aut̃ non audieritis: male¬
dictus tu in ciuitatem. & maledictus
tu in agro. & infra. Maledicta ꝓge¬
nies uentris tui. Non pecunia utiq
bñdictum facit: s cognitio dĩ p̃dica¬
tio u̾bi. Si grãm dm̃ feneremꝰ. si in¬
digentib eloquia dnũ comferamꝰ. si
obseruemus mandata celestia. ⁊ contͣ
maledictum non facit. si desit pecu¬
nia que feneretur. s si desit studiũ.
sidesit obseruatio celestiũ statutoꝵ.
maledictus eris. Deniq myst̾ium
ad discipłm legis. Si audieris legem &
custodieris fenerabis gentib. quod
factum ẽ a patrib nr̃is. Fenerauit
moyses gentib qui ꝓselitos acqͥsiuit.
fenerauit ihc naue. fenerauit gede¬

Expanded text:
uerbum. denique non de pecunia dici siguerbum. denique non de pecunia dici significant sequentia: princeps eris gentibus multis: tibi autem nemo dominabitur. constituat te dominus deus tuus in caput et non in caudam, et eris tunc supra et non subter, si exaudieritis uocem domini dei uestri. et sequitur: si autem non audieritis, maledictus tu in ciuitate et maledictus tu in agro. et infra: maledicta progenies uentris tui. non pecunia utique benedictum facit, sed cognitio dei, praedicatio uerbi, si gratiam domini faeneremus, si indigentibus eloquia domini conferamus, si obseruemus mandata caelestia. et contra maledictum non facit, si desit pecunia quae faeneretur; sed si desit studium, si desit obseruatio caelestium statutorum, maledictus eris. Denique mysterium ad discipulum legis: <si audieris legem et custodieris, faenerabis gentibus.\' quod factum est a patribus nostris. faenerauit Moyses gentibus, qui proselytos adquisiuit, faenerauit Iesus Naue, faenerauit Gede
Abbreviated transcription (Latin):
nes suos fenerat. hoc ẽ iusti argentũ.
Eloquia enĩ dm̃ eloquia casta. argen¬
tũ igne examinatũ: purgatũ terre
purgatum septuplũ. Hoc fenerat.
qui legem accepit: qͥlegem meditat᷑.
qui legem exercet. Hoc fenerauit
petrus. hoc fenerauit paulus: qͥb dr̾
ut ad iuros nationũ ꝑgerent. Petrus¬
ad corneliũ centurionẽ: cui dicitur.
surge & uade nicħ dubitans. qm̃ ⁊ ego
misi illos. & surrexit & iuit. Et infra
dixit. Nonquid aquam uetare possumꝰ.
ne baptiaentur hii qui sp̃m sc̃m acce¬
ꝑunt : Iussitq eos baptizari. Hoc ẽ
fenerabis gentib ut peccata dimit¬
tas. debita auferas. tuaut̃ ñ mutua¬
beris. Mutuabit᷑ enĩ peccator ⁊ ñ sol¬
uet peccata sua: quia peccator ẽ. Pau¬
lo dicitur fenerabis gentib qͥ missus
ẽ ad gentes. ioħi dr̃. fenerabis gentib
iacobo & ceteris dicit᷑ fenerabis gentib
quib dictũ ẽ ite baptizate gentes. Dr᷑
ta benedictus eris: & fenerabis gentib

Expanded text:
nes suos faenerat. hoc est iusti argentum; nes suos faenerat. hoc est iusti argentum; eloquia enim domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplo. qui Legem accipit, qui Legem meditatur, qui Legem exercet: hoc feneravit Petrus, hoc feneravit Paulus, quibus dicitur ut ad viros nationum pergerent. Ad Cornelium centurionem Petro, cui dicitur: Surge, vade nihil dubitans, quoniam ego misi illos; et surrexit et ivit . Et infra dixit: Numquid aquam vetare possumus, ne baptizentur ii, qui Spiritum sanctum acceperunt ? Jussitque eos baptizari. Hoc est Fenerabis gentibus, ut peccata dimittas, debita auferas: tu autem non mutuaberis. Mutuatur enim peccator, et non solvet peccata sua; quia peccator est. Paulo dicitur : Fenerabis gentibus qui missus est ad gentes; Joanni dicitur: Fenerabis gentibus; Jacobo et caeteris dicitur: Fenerabitis gentibus; quibus dictum est: ite baptizate gentes. dicita, benedictus eris et faenerabis gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
das qͣm alii. Das mopi: qͦd alii dare
diuites accipere concupiscunt: Das
mopi quod hii qui istud argentũ & au¬
rum habent conferre non nouerunt:
qr auaricia eos impecdit. Das inopi
quod eum diuitib facias ditiorem.
Incitasti animũ meũ: concupisco hoc
donumtuũ. Dic eito rogo quid des.
nolo me dui suspensũ reddere. cupio
petere. Si cito solues. s soluisti cito.
ñ distulisti inopem. ñ despexisti p̾cẽ
pnꝑis. ñ duitiꝰ eum desꝑare fecisti.
dicens. argentum & aurum non ha¬
beo. Non illi soli plenis manibus
non habent. Ascendet pauꝑ ñ uacuus.
ascendit & ille ñ uacuus. qr aurum &
argentum ñ habet. Audiamꝰ quid dee
iste pauꝑ. S qd̃ habeo inquid dotͥ. In
nomine iħu narareni surge & ambula.
Ooptanda pauꝑtas: o ditior mopia.¬
Claudicabat cui diuites dabant.
unus pauꝑ dedie. & statim qui claudꝰ
erat sanꝰ factus ẽ. Habet gͦ uistus qͦ fene¬
rat. habet & argentum qͦd fenerat. sermo¬

Expanded text:
das quam alii: das inopi, quod alii dare das quam alii: das inopi, quod alii dare divites accipere concupiscunt: das inopi, quod ii qui istud argentum et aurum habent, conferre non noverint; quia auaritia eos inpedit, das inopi, qui eum diuitibus facias ditiorem. incitasti animum meum, concupisco hoc donum tuum. dicito. rogo, quid des. noli me diu suspensum reddere; cupio petere si cito soluas. sed soluisti cito: non distulisti inopem, non despexisti precem pauperis, non diutius eum desperare fecisti, dicens: argentum et aurum non habeo. non illi soli plenis manibus non ascendit et ille non vacuus, quia aurum et argentum non habet. Audiamus quid det iste pauper: Sed quod habeo, inquit, do tibi. In nomine Jesu Nazareni surge et ambula . O optanda pauclaudicabat cui diuites dabant: unus pauper dedit, et statim qui claudus erat sanus est factus. Habet ergo iustus quod faeneret, habet et argentum quod faeneret: sermo
Abbreviated transcription (Latin):
iustus aaut̃ miseretur & tribuet. Audis
debitor qͥd debeas declinare: audis cre-¬
ditor qͥd debeas imitari. E infra. Iuue¬
nis fui. etenĩ senui & non uidi uĩstum
uerelictum: nec semen euis querens
panem. tota die miseret᷑ & fenerat. Uñ
huic iusto: qd̾ tota die fenerat: Prgo
oiues uistus est. & qͣnto ditior unusqͥs¬
q fuerit tanto iustior. qui plus unde
fenerat. ipse erit uistior. S difficile
diues intrat in regnum celoꝵ. Quid
gͦ fenerat dic mͥ sc̃ẽ dauidͤ. Contra me
ꝓtuli testimoniũ: nͥ mͥ subuenis. Pe¬
trus dicebat aurum & argentũ non
habeo: nũqͥd ñ erat iustus: Tu mͥ gͦ
expone: quid feneret. Dixisti enĩ beatꝰ
qui miseretur e cõmodat. disponet
sermones suos in uiditio. Inuem qͥd
feneret iustus. Petrus quõq doceat
me & ipse qͥd feneret qͥ dixit inopi
attendenti ad se & ad iohannẽ argen¬
tũ e aurum non habeo. Nicħ gͦ da¬
bis pauꝑi apłe : Das tamen: ⁊ plus

Expanded text:
iustus autem miseretur et tribuit. audis, iustus autem miseretur et tribuit. audis, debitor, quid debeas declinare: audis, creditor, quid debeas imitari. et infra: iuuenis fui et senui, et non uidi iustum derelictum nec semen eius quaerens panem. tota die miseretur et faenerat. unde huic iusto quod tota die faeneret? ergo diues iustus est et quanto ditior unusquisque fuerit tanto iustior? qui plus habuerit unde faeneret ipse erit iustior? sed difficile diues intrat in regnum caelorum. quid ergo faeneret dic mihi, sancte Dauid! contra me protuli testimonium, nisi mihi subuenis. Petrus dicebat: argentum et aurum non habeo: numquid non erat iustus? tu mihi ergo expone quid faeneret. dixisti enim: beatus uir qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in iudicio. inueni quid faenerat iustus. Petrus quoque me doceat et ipse quid faeneret, attendenti ad se et ad Joannem: Argentum et aurum non habeo. Nihil ergo dabis pauperi, apostole? Das tamen, et plus
Abbreviated transcription (Latin):
es pignus uestimenti uidue. Unde
argumentant᷑. qr specialia pignera sunt
int̾dicta. ñ omĩa. idest pauꝑis ⁊ uidue.
chielem ꝓpħam ipse dñs dicat. iustũ
ẽẽ qui pignus reddidit. iniustũ qui
tenuit: utiq ñ speciale aliquod. sed
generalit̾ om̃e pignus suadet ẽe red¬
dendum. cum dicat iob. conscͥptionẽ
ali habui adu̾sus aliquem iuram̃to
conceptam imponens coronã legebã.
Q si non fundens eam reddidi. nich
accipiens a debitore. cum nicħ dñs
ab his quib mutuũ dederimꝰ. sꝑan¬
dum ẽẽ precipiat quod reciꝑe debeamꝰ.
Quomͦ pignus scdm legem putant ẽẽ
retinendum. ac ne parere erubescant.
modo. & dicant etiam ad fenerandũ
se incitari legis oraculo. quia scͥtũ ẽ
fenerabis gentib multis: tuaut̃ ñ mu¬
tuaberis. Tempꝰ enĩ plenus & expres¬
suis clisputare & docere. qͥd fenerandĩ
&e qͥb legis statuta p̃scribunt. Precedit
enĩ fenoris causa: pigneris causam.
Mituabit᷑ inqͥt peccator & ñ soluet.

Expanded text:
es pignus uestimenti uiduae. unde argumentantur quia specialia pignora sint interdicta - non omnia -, id est pauperis et uiduae, chiel prophetam ipse dominus dicat iustum esse qui pignus reddidit, iniustum qui tenuit, utique non speciale aliquod, sed generaliter omne pignus suadet esse reddendum. cum dicat Iob: conscriptionem quam habui aduersus aliquem iuramento conceptam, inponens coronam legebam, et si non scindens eam reddidi nihil accipiens a debitore. cum dominus nihil ab his quibus mutuum dederimus sperandum esse praecipiat, quod recipere debeamus, quomodo pignus secundum legem putant esse retinendum? Ac ne pari recrudescant modo et dicant etiam ad faenerandum se incitari legis oraculo, quia scriptum est: faenerabis gentibus multis, tu autem non mutuaberis, tempus est plenius et expressius disputare et docere quid faenerandum et quibus legis statuta praescribant; praecedit enim faenoris causa pignoris causam. mutuabitur inquit peccator et non soluet,
Abbreviated transcription (Latin):
fit utiq cum fenus ꝓducitis. Tenetis
pauꝑem debitorem. uelut ibisit aliqͣ
grã. ubi nulla spes cõmodi. Et hoc sccdm
auariciam ur̃am loquor: ceterum dñs
in euangłio. talib magis existimat fe
nerandũ. a quib redibitio ñ sꝑetur.
Sic enĩ ait. Et simutuũ dederitis a
quib sꝑatis reciꝑe: que uob̃ est grã:
Clam peccatores peccatorib feneran¬
tur ut recipiant. uerũtam̃ amate in

Expanded text:
fit utique, cum faenus producitis. tenetis fit utique, cum faenus producitis. tenetis pauperem debitorem: uel ibi sit aliqua gratia, ubi nulla spes commodi. et hoc secundum uestram auaritiam loquor. Ceterum dominus in euangelio talibus magis enerandum, a quibus redhibitio non speretur. Sic enim ait: Et si mutuum dederitis a quibus speratis recipere, quae vobis est gratia? Nam peccatores peccatoribus fenerant, ut recipiant; verumtam
Abbreviated transcription (Latin):
dulciꝰ ẽ. cur semꝑ tristes. cur semper
amarissimi. cur semꝑ solliciti : ꝓce¬
dat aliqͣndo a uob̾ misericordia. ꝓctbat
ueritas. Obligetur mendatiũ: fraus
odio sit. Docuistis ꝑuirium. feneratorĩ
sacͣmentũ dicitur ũ ꝑuiratur. ꝑuirium
parastis frequent᷑ cum reddita fuerit
pecunia qd̃ syngͣpba non appareat. peie¬
ratis postea quod non receꝑitis pecuniã.
slolite gͦ semꝑ miseri ẽẽ semꝑ auari. semꝑ
mesti. Leones sunt & feritatem suã mu¬
tant. De manducante inqͥt exuut esca:
& de forte a tristi exint dulce. Grecus &
t̾sti ħt. Sic inuenimꝰ. tam̃ de forte hoc
intesligitur. qi leo fortis est feritate. & qͥ
ferus tristis. Et de nob̾ qui pecuniam
&e auaritiam deuorastis. exeat miscłia.
hec ẽ enĩ esca egenoꝵ. Et de tristi exeat
dulce: ut dimittatis ei qui non habet.
unde dissoluat. Quid trahitis peccata
ut funo longo. & ugi loro uitule: Quod

Expanded text:
dulce est. Cur semper tristes, cur semper dulce est. Cur semper tristes, cur semper amarissimi, cur semper solliciti? procedat aliquando a uobis misericordia, procedat ueritas: ablegetur mendacium, fraus odio sit. docuistis periurium. faeneratorium sacramentum dicitur, ubi paratur periurium. peieratis frequenter, cum reddita fuerit pecunia, quod syngrapha non appareat, peieratis postea quod non receperitis pecuniam. nolite ergo semper miseri esse, semper auari, semper maesti. leones sunt et feritatem suam mutant. de manducante inquit exiuit esca et de forte et tristi exiuit dulce. Graecus \'et tristi habet; sic, inuenimus. tamen de forte hoc intellegitur, quia leo fortis est feritate et qui ferus tristis. et de uobis, qui pecuniam et auaritiam deuoratis, exeat misericordia — haec enim esca est egenorum — et de tristi exeat dulce, ut dimittatis ei qui non habet unde dissoluat. quid trahitis peccata ut fune longo et ut iugi loro uitulae? quod
Abbreviated transcription (Latin):
illis escas tuas. Generalit̾ hec sententia
u̾i : omne sortis exclusit augm̃tũ. Uñ ce
dauid. Ꝙ benedictũ estimauit: & dig¬
num habitatione celesti. qͥ pecunã non
dedit in usuram. Sigͦ qui ñ dedit bene¬
dictus: sine dubio maledictus qui ad u¬
suram dedit. Cur gͦ maledictionẽ poti
eligis qͣm benedictionẽ : Potestis bñdicti
ẽẽ siuelitis: potestis iusti esse. Homo emĩ
iustus scdm ierechiel qui pignus debi¬
tori reddiderit. & pecuniã suã in usurã
ñ decł̾it ⁊ suꝑ habundantiã ñ acceꝑit. ce
ab inuisticia au̾terit menũ suã. iustꝰ
est iste. uita inquit uiuet aredñs. Qui
aut̃ pignus ñ redlidit. & in simulachra
apposuit oculos suos. iniqͥtatẽ fecit. cum
usurã dedit. & suꝑhabundantiã accepit.
hic uita ñ uiuet. Om̃s iniqͥtates istas fẽc.
morte moriet᷑: sanguis eiꝰ suꝑ ip̃m erit.
Uide qͦmͦ feneratorẽ cum ydolatria co¬
pulauit. qͣsi cͥmen equaret. Elige gͦ qd̾

Expanded text:
illi escas tuas. generaliter haec sententia illi escas tuas. generaliter haec sententia dei omne sortis exclusit augmentum. unde et Dauid et benedictum aestimauit et dignum habitatione caelesti qui pecuniam non dedit in usuram. si ergo qui non dedit benedictus, sine dubio maledictus qui ad usuram dedit. cur ergo maledictionem potius eligis quam benedictionem? potestis benedicti esse, si uelitis, potestis iusti esse. homo enim iustus secundum Ezechiel qui pignus debitori reddet et pecuniam suam in usuram non dabit et superabundantiam non accipiet et ab iniustitia auertet manum suam. iustus est iste; uita inquit uiuet, dicit dominus. qui autem pignus non reddidit et in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem fecit. cum usura dedit et superabundantiam accepit, hic uita non uiuet. omnes iniquitates istas fecit, morte morietur, sanguis eius super ipsum erit. uide quomodo faeneratorem cum idolatra copulauit, quasi crimen aequaret. elige ergo quod
Abbreviated transcription (Latin):
ipsuis u̾ba considera. frĩ tuo non fe¬
nerabis inquit ad usuram. alienge¬
nam exiges. Quis erat tunc aliemge¬
na. nͥ amalech. nͥ amoreus. nͥ hostes:
bi inquit usuram exige. cui merito
nocere desidas cui iure inferuntur
arma: huic legitime indicant᷑ usure.
Quẽ bello non potes facile uince:. de
hoc cito te potes centesima iundica¬
re. Ab hoc usuram exige: quẽ ñ sit
cͥmen occidere. Si mecũ ferro dimi¬
cat. qui usuram flagitat. sine gladio
se de hoste ulciscitur. qui fuerit usu¬
rariꝰ &e exactor mimici. Ergo uͥ nisbel¬
li: ibi etiam ius usure. Frat̃ aut̃ tuus oĩs
fidei pͥmum. deinde romani iurisẽ ppłs.
Narrabo nomen tuũ fr̃ib meis: in me¬
dio eccłie laudabo te. Demiq etiam in le¬
uitico p̃scͥpsit lex. usuram a frẽ ñ ẽẽ pos¬
cendam. Sic enĩ habes. Et uiuet fr̃ tuus
tecum. Pecuniã tuam ñ dabis illi in usu¬
ram. & in amplius recipiendũ. ñ dabis

Expanded text:
ipsius uerba considera. fratri tuo non faeipsius uerba considera. fratri tuo non faenerabis inquit ad usuram; alienigenam exiges. quis erat tunc alienigena nisi Amalech, nisi Amorraeus, nisi hostis? ibi inquit usuram exige. cui merito nocere desideras, cui iure inferuntur arma, huic legitime indicuntur usurae. quem bello non potes facile uincere, de hoc cito te potes centesima uindicare. ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli, ibi etiam ius usurae. frater autem tuus omnis, fidei primum, deinde Romani iuris est populus: narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te. denique etiam in Leuitico praescribit lex usuram a fratre non esse poscendam. sic enim habes: et uiuet frater tuus tecum. pecuniam tuam non dabis illi in usuram et in amplius recipiendum non dabis
Abbreviated transcription (Latin):
Uirigit ut picenum umũ aut tyria¬
cum requirat. ad lamũ ut uuluã
qͥ ꝓcurat. ad aliũ ut poma adornet.
Itaq humanitates indicant. que
alieno constant ꝑiculo. Eu bibis. ⁊
aliuᷤ defluit lacͥmis. Tu epularis: &
alios cibo tuo stragulas: Tu sympho¬
nia delectaris & alius miserabili deplo¬
rat ululatu : Tu poma degustas:
& alius spinam uorat: Nunquid
colligunt de spinis uuas. aut de tͥ¬
bulis ficus : Spina usura ẽ. spina
centesima ẽ. tͥbulus fenus ẽ. male u¬
rit. Quomͦ potes fructum habere de
spinis: Si istic fructus de spunis ñ nas¬
citur: illic nascitur et̾nus. De erũms
ditaris de lacͥmis lucrum queris. de
fame aliena pasceris. de exuuiis ues¬
poliatoꝵ hominũ cudis argentum. &
uidicas te diuitẽ. qui stipem poscis
a pauꝑe: S audi quid dicat salua¬
tor. Ue uob̾ diuitib qui habetis con¬
solationẽ ur̃am. S forte dicas quia
scͥptum ẽ alienigene fenerabis: & nol

Expanded text:
dirigit, ut Picenum uinum aut Tyriadirigit, ut Picenum uinum aut Tyriacum requirat, ad lanium, ut uuluam sibi procuret, ad alium, ut poma adornet. itaque humanitatem iudicant quae alieno constant periculo. tu bibis et alius diffluit lacrimis, tu epularis et alios cibo tuo strangulas, tu symphonia delectaris et alius miserabili deplorat ululatu, tu poma degustas et alius spinam uorat. numquid colligunt de spinis uuas aut de tribulis ficus? spina usura est, spina centesima est, tribulus faenus est, male urit. quomodo ergo potes fructum habere de spinis? si iste fructus de spinis non nascitur, ille nascetur aeternus? de aerumnis ditaris, de lacrimis lucrum quaeris, de fame aliena pasceris, de exuuiis despoliatorum hominum cudis argentum et iudicas te diuitem, qui stipem poscis a paupere? sed audi quid dicat saluator: uae uobis diuitibus, qui habetis consolationem uestram! Sed forte dicas quia scriptum est: alienigenae faenerabis et non
Abbreviated transcription (Latin):
precepta legis. cum dederĩt pecuniam
negotiatorib. ñ in pecunia usuras exi¬
gunt. s demercib eoꝵ tanqͣm usuraꝵ
emolum̾ta ꝑcipiunt. & ido audiant
qͥd lex dicat. Neq usuram inquit es¬
carum accipies. neq om̃iũ rerũ quas¬
cũꝙ fenerau̾is frĩ tuo. Fraus enĩ ista
ce circũ scͥptio ẽ legis non custodia. &
putas te pie facere. quia a negotiatore
uelut mutuũ suscipis. Inde ille frau¬
dem facit inmerciũ precio: un tͥ soluit
usuram. Fraudis illius tuauctor. tu
perticeps. tͥ ꝓficit qͥcqͥd ille fraudau̾it.
Etesca usura ẽ. ⁊ uestis usura ẽ. & qͦdc̃q
forte acciderit. usura ẽ. Quõd uelis ei
nom̃ e⁊ imponas: usura ẽ. Si licitũ ẽ:
cur uocabulũ refugis: Cur uelamen
obtexis: Si illicitum: cur uicrem̃tũ
requris: Cto perus ẽ hoc uiciũ plu¬
instaurandũ putat conuiuiũ ad ne¬
gotiatorem mittit. ut absentiati cu-¬
pellam sͥ gratis deferat. ad cauponẽ

Expanded text:
praecepta legis, cum dederint pecuniam praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt, ideo audiant quid lex dicat. neque usuram inquit escarum accipies neque omnium rerum, quascumque faeneraueris fratri tuo. fraus enim ista et circumscriptio est legis, non custodia. et putas te pie facere, quia a negotiatore uelut mutuum suscipis? inde ille fraudem facit in mercium pretio, unde tibi soluit usuram. fraudis illius tu auctor, tu particeps, tibi proficit quidquid ille fraudauerit. et esca usura est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura est. quod uelis ei nomen inponas, usura est. si licitum est, cur uocabulum refugis, cur uelamen obtexis? si inlicitum, cur incrementum requiris? quod peius est, hoc uitium pluinstaurandum conuiuium putat, ad negotiatorem mittit, ut absentiati cupellam sibi gratis deferat: ad cauponem
Abbreviated transcription (Latin):
e facta ẽ nox. Solenĩ iusticie occiderat
ei: & suꝑ eũ recubuerat. Qui in cor euis
intrauit fecit illi tenebras: ut lucis
ñ uideret auctorem. Ibi perit miser
in illo conuiuio: quo alii saluantur.
Reddite gͦ uestim̃tũ debitori in qͦ dormi
eit. & quietus sit. Si nolueritis reddere.
exaudiam inqͥt eum. qr misericors sũ.
Si uos non exauditis ego exaudiam.
ego miserebor: ego ñ despiciam inopis
p̃cem. In deuterononio quoq scͥptũ ẽ.
Non exiges a fratre tuo usuram pecunie
& usuram escoꝵ. & usuram omniũ rerũ
gene credideris usuram exiges ab eo: a
fr̾e aũt tuo non exiges. Uides qͣntum
pondꝰ sit in u̾bis: noli exig̾e inquit usurã
a fr̃e tuo. Hoc ẽ cum qd̾ uebes omĩa hre
cõmunia: ab eo tu usuram exigis: frat̃
tuus consors nature & coheres gr̃e noli
ab eo exigere ampliꝰ: si quo durũ ẽ repete
qͦd deberis. nisicum habuerit unde
uissoluat. Et quia pleriq refugientes

Expanded text:
et facta est nox; sol enim iustitiae occiderat et facta est nox; sol enim iustitiae occiderat ei ac super eum recubuerat qui in cor eius intrauit. fecit illi tenebras, ut lucis non uideret auctorem. ibi miser periit in illo conuiuio, quo alii saluantur. reddite igitur uestimentum debitori, in quo dormiat et quietus sit. si nolueris reddere, exaudiam inquit eum, quia misericors sum. si uos non exauditis, ego exaudiam, ego miserebor, ego non despiciam inopis precem. In Deuteronomio quoque scriptum est: non exiges a fratre tuo usuram -pecuniae et usuram escarum et usuram omnium rerum,genae credideris, usuram exiges ab eo, a fratre autem tuo non exiges. uides quantum pondus in uerbis sit. noli exigere inquit usuram a fratre tuo\\ hoc est: cum quo debes omnia habere communia. ab eo tu usuram exigis? frater tuus consors naturae et coheres gratiae: noli ab eo exigere amplius a quo durum est repetere quod dederis, nisi cum habuerit unde dissoluat. et quia plerique refugientes
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. hoc uestim̃tũ turpitudinis eiꝰ
in quo dormiet. Eͦoͦ si itaq ꝓclamau̾it
ad me: exaudiam eũ. Audistis fene¬
ratores qͥd lex dicat. de qua dixit dñs
ñ ueni legem soluere s implere: Qͣm
dñs soluit: uos soluitis. Usuram inqͥt
petere. suffocare ẽ. Hoc quoq foris
fere ẽ dictum. a quibdã eoꝵ prudenti¬
b. Quid ẽ inqͥt fenare : Hominẽ inqͥt
occidere. S utiq non caro pͥorquã mo¬
yses qui legem accepit. Multo ille poste¬
rior. Si pignus acceꝑis uestim̃tũ ꝓpͥnqͥ
tui. ante solis occasum restitues illud:
ne nudati appareat turpitudo. Uos
uͦ exutis atꝙ nudatis. & ñ redditis. ui¬
dete ne sol occidat suꝑ auaritiam ũrã.
ne sol iustitie uob̾ occidat. Qͥa ñ iusticiã
ñ tenetis. aut iniquitatis suꝑ flagella
ur̃a condatur. Dies quoq ꝑit inuito.
nox irruit sicut iude. Qui cũ diabolꝰ
misisset in cor eiꝰ. surrexit ad ꝓditionẽ.

Expanded text:
tantum, hoc uestimentum turpitudinis eius. tantum, hoc uestimentum turpitudinis eius. in quo dormiet? quod si itaque proclamauerit ad me, exaudiam eum. audistis, faeneratores, quid lex dicat, de qua dixit dominus: non ueni legem soluere, sed inplere? quam dominus non soluit uos soluitis? \'usuram inquit \'petere suffocare est. hoc quoque foris sero est dictum a quibusdam eorum prudentibus: quid est faenerare? hominem inquit occidere. sed utique non Cato prior quam Moyses, qui legem accepit. multo ille posterior. si pignus acceperis uestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud, ne nudati appareat turpitudo: uos uero exuitis atque nudatis et non redditis. uidete ne sol occidat super auaritiam uestram, ne sol iustitiae uobis occidat, quia iustitiam non tenetis, aut sol iniquitatis super flagitia uestra condatur. dies quoque perit inuito, nox inruit sicut Iudae, qui cum diabolus se misisset in cor eius, surrexit ad proditionem
Abbreviated transcription (Latin):
ex his sunt orta generare. tanqͣm effetis
iuirib usum generationis amittunt.
Sors aut̃ fenoris cum fuerit crescentib
exequata centesimis. & uetustatẽ sui
renouat. & partus solitos adiunctione
multiplicat. Non nouũ. nec ꝑfuncto¬
rium hoc malum ẽ. qd̾ ueteris atq
qͥ spoliauerat egyptum. qui pede tͣnsi¬
erat mare. monet᷑ a fenoris pecunia
cauere naufragia. Et cum de aliis
peccatis semel aut multũ iterata fad¬
monitione p̃scͥpserit. de fenore sepius
intimauit. Habes in exodo q̃d si pe¬
cuniam fenerau̾is pupillo. orphano.
peuꝑi apud te. ñ suffocabis eũ. ñ im¬
pones illi usuram. Ostendit qͥd sit suf¬
focare. ioest usuram imponere.Stran¬
gulat enĩ & quod peuis ẽ. aĩam laque¬
at creditoris. Quo sermone e p̃donis
uolentiam: & deformis nodum mortis
expressit. Quod si pignus acceꝑis
uestim̃tũ ꝓpinqͥ tui: ante solis occasũ
restitues. Illud ẽ hoc cooꝑtorium eiꝰ

Expanded text:
ex his sunt orta generare, tamquam effetis ex his sunt orta generare, tamquam effetis uiribus usum generationis amittunt: sors autem faenoris cum fuerit crescentibus exaequata centesimis, et uetustatem sui renouat et partus solitos adiunctione multiplicat. I Non nouum nec perfunctorium hoc malum est, quod ueteris atque qui despoliauerat Aegyptum, qui pede transierat mare, monetur a faenoris pecunia cauere naufragia. et cum de aliis peccatis semel aut multum iterata admonitione praescripserit, de faenore saepius intimauit. habes in Exodo: quodsi pecuniam faeneraueris pupillo, orphano, pauperi, aput te non suffocabis eum, non inpones illi usuram. ostendit quid sit suffocare, id est usuram inponere; strangulat enim et quod peius est animam laqueus creditoris. quo sermone et praedonis uiolentiam et deformis nodum mortis expressit: quodsi pignus acceperis uestimentum propinqui tui, ante solis occasum restitues illud; est enim hoc coopertorium eius
Abbreviated transcription (Latin):
satiatur auditu. Et it̾um. Om̃e qd̾̃
fuit. ip̃m ẽ qͦd erit. Crescit semꝑ pecu¬
nia. ociosum nescit auaricia usuras
ereas. Om̃s inqͥt torrentes uadunt in
mare: & mare ñ adimpletur. Mlare
istud fenerator ẽ. Omñũ patͥmonia
tanqͣm fluctus absorbet: & ipse nescit
expleri. Mari tñ pleriq utunt᷑ ad
questũ: feneratore nemo utit᷑ nͥ ad
dispendiũ. Illic multoꝵ cõmodũ ẽ:
ħ uniu̾soꝵ naufragiũ. Multa st̃
animantia que cito generare inci¬
punt: s cito etiã gen̾are desisturł.
Sors cito generat: & nũqͣm desinit.
immo cum exordium crescendi ac
ceꝑit. in infinitũ excendit᷑ augm̾̃tũ.
Om̃e deinde qͦd crescit. cũ ad nature
sue formã atq m̃suram magnitu¬
dinẽq ꝑuenerit. uacat incremento.
s feneratoꝵ pecunia tempore semꝑ
augetur. & ultra formã mat̾ne sortis
excedens modũ non continet. Pleraꝙ
etiam animantiũ cum cepint ea que

Expanded text:
satiatur auditu. et iterum: omne quod satiatur auditu. et iterum: omne quod fuit ipsum est quod erit. crescit semper pecunia, otium nescit auaritia, usura ferias. omnes inquit torrentes uadunt in mare et mare e non adimpletur. mare istud faenerator est; omnium patrimonia tamquam fluctus absorbet et ipse nescit expleri. mari tamen plerique utuntur ad quaestum, faeneratore nemo utitur nisi ad dispendium: illic multorum commodum est, hic uniuersorum naufragium. multa sunt animantia, quae cito generare incipiunt, sed cito etiam generare desistunt: sors cito generat et numquam desinit, immo cum exordium crescendi acce-I perit, in infinitum extendit augmentum. omne deinde quod crescit, cum ad naturae suae formam atque mensuram magnitudinemque peruenerit, uacat incremento, sed faeneratorum pecunia tempore semper augetur et ultra formam maternae sortis excedens modum ! non continet. pleraque etiam animantium cum coeperint ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
perturire. Istis quoq anaglifarũs usu¬
tarũ generatur &e suꝑ gñatur. Usura
emitritur ac nascit᷑: & nata iã parci¬
rit. Radices qͦ arborũ pͥmo plan¬
tant᷑ ut prendant. cũ p̃nłit. ct̃
uirescere incipiunt postea pullulae.
At uͭ petuma fenoris. uix plentãta
iam pullulat. Semina tempore erũ¬
punt. ammalia tempore paruint.
Tempꝰ enĩ pariendi & tempꝰ morien¬
Di. temp̃ plantandi & tempꝰ euellen¬
Di plantatũ. Temp̃ occidendi. ⁊ tep
sanandi. ꝙ infra. Tempꝰ acqͥrendi
&e tempꝰ reddendi. Eempꝰ custodien¬
Di ⁊ tempꝰ expellendi. ut eccłastes¬
ait. Pecuma fenoris hodie seminał
cras fructificat. semꝑ parit ⁊ nũqͣm
interit. Semꝑ plantat᷑: uix euellit᷑.
Et qr bonus ad omĩa magist eccłastes
liber ẽ: salomoni paulisꝑ ipsi inhe¬
reamus. Non satiabitur inqͥt oculus
nec fenerator expletur accipiendo. nec
affectus eiꝰ cotidiano numerandieris¬

Expanded text:
parturire: istis quoque anaglyphariis usuparturire: istis quoque anaglyphariis usurarum generatur et supergeneratur usura. enutritur ac nascitur et nata iam parturit. radices quoque arborum primo plantantur, ut prendant; cum prenderint, tunc uirescere incipiunt, postea pullulare: at uero pecunia faenebris uix plantata iam pullulat. semina tempore erumpunt, animalia tempore pariunt; tempus enim pariendi et tempus moriendi, tempus plantandi et tempus uellendi plantatum, tempus occidendi et tempus sanandi et infra: tempus adquirendi et tempus reddendi, tempus custodiendi ait: pecunia fenebris hodie seminatur, cras fructificat: semper parit, et numquam interit: semper plantatur, vix evellitur. Et quia bonus ad omnia magister Ecclesiastes liber est Salomonis, paulisper ipsi inhaereamus: Non satiabitur oculus, inquinec fenerator expletur accipiendo, nec affectus e
Abbreviated transcription (Latin):
usuris. que parturire ñ nouit. qr dolo¬
res magis in alios ipsa tͣnffundit. Ibi
dolores ut parturientis. Unde etiã de¬
foye greci supra eppellauerunt.
eo qͥo dolores partus eñe debitores exti¬
tare uideant᷑. Uemunt Ralende. parit
sors centesima. Ueniunt menses: singlis
genant᷑ usure. Maloꝵ parentũ mala
ꝓsis hecẽ generatio iuꝑarum. Cieuit
centesima. patitur nec soluit᷑. applicat᷑
ad sortẽ. Fĩt malelictũ ꝓpħticũ. dolus
ni dolo. usura imꝓbi seminis fecura de¬
terior. Itaq ñ iam centesima incipit ẽẽ
s sum̾a. ħ est ñ fenoris centesima. s fenꝰ
centesime. Usuram quoq ab usu arbit¬
tror ẽẽ cdictam. qͦd ut uestes usu. a ta uisu¬
ris patmonia scuidant᷑ lugubre. Cetã
pͥma liccera sonat: parturit. uox dolo¬
ris ẽ. Quid ibi potest ẽẽ bomi qͦd a dolore
incipit : & ab obligatione leporis feruit
geuerare simui & eclucare ⁊ continuo

Expanded text:
usuris, quae parturire non nouit, quia dolousuris, quae parturire non nouit, quia dolores magis in alios ipsa transfundit. ibi dolores sicut parturientis. unde etiam toxoo; Graeci usuras appellauerunt eo quod dolores partus animae debitoris excitare uideantur. ueniunt calendae. parit sors centesimam: ueniunt menses singuli, generantur usurae, malorum parentum mala proles. haec est generatio uiperarum. creuit centesima: petitur, non soluitur: adplicatur ad sortem. fit maledictum propheticum dolus in dolo, usura inprobi seminis fetura deterior. itaque non iam centesima incipit esse, sed summa, hoc est non faenoris centesima, sed faenus centesimae. Usuram quoque ab usu arbitror dictam, quod ut uestes usu ita usuris patrimonia scindantur. lugubre cerae prima littera sonat. parturit uox doloris est. quid ibi boni esse potest, quod a dolore incipit et ab obligatione? lepores ferunt generare simul et educare et continuo