comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicitatem̃ nrãm infideles. quia deo faciius iniuriam ⁊ ꝯ¬
tumeliam. cum enim asserimus in uterum mulieris descen¬
disse natum esse de femiua lacte ⁊ alim̃tis humanis nutͥtũ
creuisse ⁊ ut multa alia taciluam q̃ deo non uidentur ꝯ¬
uenire. lassitudinem. fam̃. sitim. U̾b̾a. ⁊ int̾ latrones c¬
cem mortem q sustinuisse. Nos non facimus iniuriam
ullam aut ꝯtumeliam. s toto corde gr̾as agentes laudamꝰ¬
⁊ predicamus mesfabilem altitudinem misericordie illꝰ
qr quanto nos mirabilius ⁊ p̾t̾ opinionem de tantis ⁊
tam debitis malis in quibus eramus ad tanta. ⁊ tam in¬
debita bona q̃ ꝑdiderannis restituit. tanto maiorem dilec¬
tionem erga nos ⁊ pietatem monstͣuit. Si enim dilig̾e
restauratio non derid̾ent nrãm simplicitatem. s dei
nob̾ collaudarent sapientem benignitutem. oporte¬
bat nlmiq ut sicut ꝑ hominis inobedientiam mors
in humanun genus intrauerat. ĩ ꝑ hominis obedien¬

Expanded text:
plicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamt praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim diligentrestauratio, non deriderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita per hominis obedien
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam suffe̾ndã spõte sua ĩ monastis sealligau̾it: ꝓd̾it
utiq. qr ⁊ ꝑ eam liberatur ab omni infirmitate uiciorum.
⁊ reddit ad ueram sanitate uirtutum. s dicit aliquis.
mesͥuc ess ut deo sũ professione seruiz spontaneus qͣm

Expanded text:
ad eam sufferendam sponte sua in monasterio se alligaverit? Proderit ad eam sufferendam sponte sua in monasterio se alligaverit? Proderit utique, quia et per eam liberatur ab omni infirmitate vitiorum, et redit ad veram sanitatem virtutum. Sed dicet aliquis: Melius esset ut Deo sine pro
Abbreviated transcription (Latin):
Moꝵ q suorum comu̾sionem promittit. se q intra mo¬
nasterii claustra eo denore recludit. ut medici spu̾ales
uidel sui pastores qui eum corrig̾e debent quicquid
ip̃e postea dicat. non eum dimittant. s eius uicia rese¬
cent. ⁊ emendent. At plerum q cum enm ceperint ad
meliora stimulare. ⁊ eius uicia corripiendo resecare.
recalcitrat. atq irascitur. dicens se nõ esse culpabłem
unde rep̃henditur. ipos q qui enm arguunt alñ etiã
ꝑimere minatur. hii uo̾ qui ħ enm proferre ppͥ ordi¬
nis districtionem cognoscunt. non eum id̾o dimittũt
s ab eo districte stulticiam ut p̾ualent ninc ħ. mĩc
illo modo abscidunt. Cum itaq fu̾it emu̾datus a
uiciis ⁊ mitior factus: ad se reu̾sus eud̾ gr̾as reddit.
quibus irascebatur. ꝙ eum rep̾hensum correxerint.
Q uid gͥ: numquid nam ideo ñ sibi ꝓdĩt. illa tanta dis¬
trictio qr eam infirmitate carnis inuitus sustinit. cũ

Expanded text:
morumque suorum conversionem promittit, seque intra momorumque suorum conversionem promittit, seque intra monasterii claustra eo tenore recludit ut medici spirituales, videlicet sui pastores qui eum corrigere debent, quidquid ipse postea dicat, non eum dimittant, sed ejus vitia resecent et emendent. At plerumque cum eum coeperint ad meliora stimulare, et ejus vitia corripiendo resecare, recalcitrat atque irascitur, dicens se non esse culpabilem, unde reprehenditur, ipsosque qui eum arguunt aliquando etiam perimere minatur. Hi vero, qui hoc eum proferre propter ordinis districtionem cognoscunt, non eum ideo dimittunt, sed ab eo districte stultitiam, ut praevalent, nunc hoc nunc illo modo abscindunt. Cum itaque fuerit emendatus a vitiis, et mitior factus, ad se reversus eisdem gratias reddit, quibus irascebatur, quod eum reprehensum correxerint. Quid igitur? Nunquid non ideo sibi proderit illa tanta districtio, quia eam infirmitate carnis invitus ad horam sustinuit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ałr sanari non possit. ut gͦ. ab eis ex toto possit mun¬
dari: sponte sua prius se facit ligari. rogans ⁊̃ eos qͥ i̾
eun sectari. ut non eum dimitant. quictiind ip̃e di¬
cat. conec eum perfecte secueruit. cum aͦ putredi¬
nem pungere ceperuit ⁊ resetare. clamat ⁊ dicit. se pͥꝰ
uichil man hr̃e. commninaturq eos nͥ eum duunserint oc
illius atcendunt. s ut ceperant putredinem ꝑfecte abs¬
cidunt. cui autem ad plenum mundatus melius habu¬
uoluntatem suam dimiserint. Q uid gͦ: nunquid n̾o ideo
prodest sibi sectio quia eam tolerauit iuuitus: cum ad eã
dolerandam se facit ligari spontaneus. Prodest reuera
qr ꝑ eã abscisa est infirmitas ⁊ reparata sauitas. Similr̾
autem plerumq comtingit ut aliquis redundet uiciis ⁊
intelligat qd̃ ałr saluari non ualeat nͥ a se ferro distic¬
tionis penitentie fuerint resecata. ut gͦ in de purgari
perfecte queat. alicubi inmonasti̾o sponte sua se alli¬
gat professionem ⁊ enim faciens. ibi stabilitateni.

Expanded text:
r sanari non possit. Ut ergo ab eis possit ex toto mundari, sponte sua prius se faciat ligari, rogans etiam eos qui eum secturi sunt, ut non eum dimittant, quidquid ipse dicat, donec eum perfecte secuerint. Cum ergo putredinem pungere coeperint et resecare, clamat, et dicit se prius nihil mali habere, comminaturque eos, nisi eum dimiserint, ocillius attendunt, sed, ut coeperant, putredinem perfecte abscindunt. Cum autem ad plenum mundatus melius habuuod non eum ad voluntatem suam dimiserint. Quid ergo? Nunquid non ideo prodest ei sectio, qui eam toleravit invitus, cum ad eam tolerandam se fecit ligari spontaneus? Prodest revera, quia per eam abscissa est infirmitas et reparata est sanitas. Similiter autem plerumque contingit ut aliquis redundet vitiis, et intelligat quod aliter salvari non valeat, nisi a se ferro districtioris poenitentiae fuerint resecata. Ut ergo inde purgari perfecte queat, alicui in monasterio sponte sua se alligat. Professionem etenim faciens, ibi stabilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ni aut simul omnes isentassent. Sunt ⁊ alia delctaci¬
oins amine genera. t̃sensus ualent illi rep̾sentae. nͨ
ip̃a potest ꝑ ymagnonem cogitare. ut cum nuꝑbi¬
a delectatur. sũ oĩ ymanatione. hauc ⁊ enim senss no
ualent illi presentare. na nec uisus potest discere re
utrum sit abba ł niginet auditus an fit sonora. rau¬
ca. nͨ gustus au sit dus. ł amara. nͨ olfactus an sr re¬
dolens ł fetida. nͨ tact an sit mollis ł dura. leniuel
aspera. canda ł frigid pa quo anima non uale y¬
maginari utrum supl illa sit talis. ł tał. quia e in
exaltatione solius octationis. multo gͥ plura ene¬
ra sunt delectationis. a aniina delectatur. quam iluis
qua .u. corporis sensoblectantur. quia ⁊ eadem de¬
lectat illam memoraq̃ illos sentire ⁊ totidem nodis
quot sibi rep̾sentauẽ alia ymaginari qua illi n̾sibi

Expanded text:
erni, aut simul omnes repraesentassent. Sunt et alia delectatierni, aut simul omnes repraesentassent. Sunt et alia delectationis animae genera, quae nec sensus valent illi repraesentare, nec ipsa potest per imaginationem cogitare, ut cum superbia delectatur, sine omni imaginatione. Hanc etenim sensus non valent illi repraesentare, quia nec visus potest discernere utrum sit alba vel nigra; nec auditus, an sit sonora vel rauca; nec gustus, an sit dulcis vel amara; nec olfactus, an sit redolens aut foetida; nec tactus, an sit mollis vel dura, lenis vel aspera, calida vel frigida. Ipsa quoque anima non valet imaginari utrum superbia illa sit talis aut talis, quia est in exaltatione solius cogitationis. Multo igitur plura genera sunt delectationis, qua anima delectatur, quam illius qua quinque corporis sensus oblectantur. Quia et eamdem delectat illa memorare quae et illos sentire, et totidem modis, quot sibi repraesentavere; et alia imaginari quae illi sibi
Abbreviated transcription (Latin):
llnuis uo qua delectatur ama: genera sunt inilto⁊ li¬
ra. Qicquid enim exres sensus sentiunt seiaen
bant sentire obmiseru delectat animam idenooi¬
tare. ⁊ totidem modis ot sibi sensus rep̾sentaere.
sicut enim sensus sindos aut bmos aut tenos
ant quaternos aut sinł omnes delectat illud lld̃
sentire ⁊ anime rep̾scare. ita ⁊ animam delctat
cogitare qr sẽsus eisdẽ odis illud ł illud sensennt:
senciendoq sibi repreitauerunt. illud quo ꝯ sibi
ho animam cogitate iot sibi sensus ualeren rey¬
sentare. Nonquam en uisus rep̾sentauit ei domuĩ
anream totam quia n uidit nec auditus sonun to¬
to mundo diffusum qu non audiuit nec gustupanẽ
melle dulciorem quiaon gustauit. nec olfacti ui¬
num bassamo fragrans quia non oifecit. nec ictu
indimĩta lanea lneis uiora quia non tetigit. et a¬
aut alia huiusmõi maa ea ymaginari delectat at si
sensus sensissent ei q iguli aut biui aut t̾ni ar qͣt¬

Expanded text:
nis qua delectatur anima, genera sunt multo plura. Quidquid enim exteriores sensus sentiunt, sentiebant sentire omiserint, delectat animam idem cogitare, et totidem modis quot sibi sensus repraesentavere. Sicut enim sensus singulos, aut binos, aut ternos, aut quaternos, aut simul omnes delectat istud vel illud sentire et animae repraesentare, ita et animam delectat cogitare, quia sensus eisdem modis illud vel illud senserunt, sentiendoque sibi repraesentaverunt. Illud quoque, quod sibi  animam cogitare quot sibi sensus valerent repraesentare. Nunquam enim visus repraesentavit ei domum auream totam, quia non vidit; nec auditus sonum toto mundo diffusum, quia non audivit; nec gustus panem melle dulciorem, quia non gustavit; nec olfactus vinum balsamo fragrantius, quia non olfecit; nec tactus indumenta lanea lineis leniora, quia non tetigit; nec aaut alia hujusmodi inania eam imaginari delectat, ac si sensus sensissent, eique singuli, aut bini, aut terni, aut quat
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim ad ħ sit auima data ut illicitos motus carnis corri¬
gat ignorancia illius comtingunt uł negligentia. sicut si ł
discipulus uł sũus negligentia doctoris uł comini pecto peccet.
magr̾ uł cominus extra culpam non est. sic amma illisis con¬
tingentibus exͣ culpam non est. cum ista debeat inperare ⁊ illa
obedire.

Expanded text:
Cum enim ad hoc sit anima data, ut illicitos carnis motus corriCum enim ad hoc sit anima data, ut illicitos carnis motus corrigat, ignorantia illius contingunt vel negligentia. Sicut si vel discipulus vel servus negligentia doctoris vel domini peccat, magister vel dominus extra culpam non est; sic anima illis contingentibus extra culpam non est, cum ista debeat imperare, et illa obedire.
Abbreviated transcription (Latin):
nis uiuacitate nascuntur. ⁊ cui carnis morte finiuntur. ⁊ id̾o
nͨ r̾one reguutur. sicut plato ⁊ alexander putant. s ad ommia
nature incitamento ducuntur. anima humana non cum carne
moritur. quia nec cum carne ut suꝑnis dictum est seminatur.
s formato in ut̾o niris corpore dei iudicio creari ⁊ infundi eam
dicinius. ut uinat homo inrtusus in ut̾o. ⁊ sic ꝓcedat natiuita¬
te in mundum. animna a creatore principnim hñs ex quo est. ꝑ¬
stã est in gn̾e suo. inĩ exquo est sciret omnia que ab homine
sciri possunt. nͥ gͣnitas caruis esset. ꝙ ꝑ primum yominem qui
tõn. corrimpitur. nͨ ꝓprietates suas pot̃ ext̾e: donet usu ⁊ exꝑiencia
⁊ alicuius doctrina ex̾citata. incipit disc̾n̾e. ueluti si quis cum sb̾tili a
cie occulorum in tenebro sa cetrudatur. uidere tñ ñ pot̃ ibi. nͥ prius
assnescat tenebris uł iumen accendatur. Uñ uirgilius quantum
non noxia corpora tardant. ⁊ iz anime sint actões corporis. ⁊ alie

Expanded text:
nis vivacitate nascuntur, et cum carnis morte finiuntur: et ideo nec ratione reguntur sicut Plato et Alexander putant; sed ad omnia naturae incitamenta ducuntur. Anima humana non cum carne moritur, quia nec cum carne, ut diximus superius, seminatur: sed formato in utero matris corpore, Dei judicio creari et infundi eam diximus, ut vivat homo intus in utero, et sic procedat nativitate in mundum. Anima a Creatore principium habens, ex quo est, perfecta est in genere suo: unde ex quo est, sciret omnia quae ab homine sciri possunt, nisi gravitas carnis esset. Quod per primum hominem, quitioni, corrumpitur. Nec proprietates suas potest exercere, donec usu et experientia et alicujus doctrina incitata incipit discernere; veluti si quis cum subtili licet acie oculorum in tenebrosa detrudatur, videre tamen non potest ibi, nisi prius assuescat tenebris, vel lumen accendatur. Unde Virgilius: Quantum non noxia corpora tardant. Et licet aliae sint actiones corporis, et aliae
Abbreviated transcription (Latin):
uia crimina decidinit quibus suas animas uehem̃t̾ uile
duut. Al̃ ud cum uiderint eos alicubi enͣ paratos sibi esse
accedunt ibi latent̾ ⁊ imltum callide. ut qͣi millo sciende
ualeant eos optinere. Quo dum appropiant uehem̃ter
gaudent ⁊ exuitant. s cum ꝓpius accesserunt: eosꝙ pos¬
se se apprehend̾e iam putanerint. honores de mambuse¬
orum se excutiunt. ⁊ aliqͣ decauea ad alios aliquos se trau¬
sferunt. quos si qñ adepti fuerint gratulautur quasia¬
niquem uerum honorem sint assecuti cum adũi honori
culmen ꝑuenire non possinit. si non hos cum suorum sa¬
tiffactaone comiuissorim relinquerint

Expanded text:
via crimina decidunt, quibus suas animas vehementer laevia crimina decidunt, quibus suas animas vehementer laedunt. Aliquando vero, cum viderint eos alicubi quasi paratos sibi esse accedunt illuc latenter et multum callide, ut quasi nullo sciente valeant eos obtinere; et quo dum appropriant, vehementer gaudent et exsultant. Sed cum proprius accesserint eosque se posse jam apprehendere putaverint, honores de manibus eorum se excutiunt, et aliqua de causa ad illos aliquos se transferunt. Quos si quandoque adepti fuerint, gratulantur, quasi aliquem verum honorem fuerint assecuti, cum ad veri honoris culmen pervenire non possint, si non hos, pro suorum satisfactione commissorum, reliquerint
Abbreviated transcription (Latin):
papiliones. Dapiliones enim cum uolant tramitẽ
rectum nunquam tenent. s huc illuc q se agitant.
Cumq alicubi resid̾e uideantur. nͨ iͥ dui morantur.
Hos a̾ cum pũi caꝑe uolunt. cito post eos currere sa¬
tagunt. ⁊ quia ñ ad suos pedes s ad papiliones ĩtendt̃.
alũ in foueam cadunt se q in manit̃ ledunt. plerum
q dum eos udent alicubi residisse incedunt fuauit̾¬
⁊ caute ut eo ualeant comp̾hende. quod dum facit.
manibus quoq plandunt ⁊ adimucem leni uoce di¬
app̾henderint: exultant de nichilo quasi magnum
honores appetunt. honores enim mundi huius mĩ¬
quam c̾tam tenent uiam. s incertis diu̾ticulis de
uno ad alumi transuolant. cumq sub alicuius sub¬
sisterint potestate nͨ ibi dii possint reman̾e. hos gͦ diu stulti
homines assequi cupiinit: festimant post eos cuubuscum& ⁊̃
modis possunt. et qi non comaderant quo eos modo asse¬
quantur. s ut qͦ quo modo ad ipiscantur seꝑus in gra¬

Expanded text:
papiliones. Papiliones enim cum volant, tramitem rectum nunquam tenent, sed huc illucque se agitant, cumque alicubi residere videntur, nec ibi diu morantur, Hos autem cum pueri capere volunt, cito post eos currere satagunt, et quia non ad suos pedes, sed ad papiliones intendunt, aliquando in foveam cadunt, seque immaniter laedunt. Plerumque vero, cum eos vident alicubi insedisse, incedunt suaviter et caute, ut eos valeant comprehendere. Quod dum faciunt, manibus quoque plaudunt, et ad invicem levi voce diero eos apprehenderint, exsultant de nihilo, quasi magnum honores appetunt. Honores enim hujus mundi nunquam certam tenent viam, sed incertis diverticulis de uno ad alium transvolant. Cumque sub alicujus substiterint potestate, non ibi diu possunt remanere. Hos ergo dum stulti homines assequi cupiunt, festinant post eos quibuscunque modis possunt. Et quia non considerant quo eos modo assequantur, sed ut quoquo modo adipiscantur, saepius in gra
Abbreviated transcription (Latin):
fi qua ⁊̃ illud qd malum dr̃ bũ ordinatum ⁊ locodine ma¬
nuo positum eminentuis cõmendat bona. ut magis placeant
⁊ laudabiliora sint oum comꝑantur malis. nec enm deus
onnipptens ꝙ ⁊̃ inficeles facentur rrͥ cui simima potestas cũ
suis. nͥ us acõ esset omnipotens ⁊ bonus ut bñ fac̾e̾t ⁊ deni¬

Expanded text:
tiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus ut bene taceret et de
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾atus. Non quid nb̃o uoluntatis arbitrio: ⁊ ħ ab sit: Noͣm u¬
b̾o arbitͥo male uteus homo ⁊ se ꝑdidit ⁊ ipm̃. Sic̃ enim qui se
occidit utiq uiuendo se occidit. s se occidendo non uiuit. nͦ
se ipm̃ pot̾it resuscitare cum occid̾it ĩ cum lib̾o pͨcaretur arbi¬
trio iictore paõ amissum est. ⁊ nb̾m arbit᷑um. Aquo .ii. denittꝰ
re telectat uiũanr: enim s̾uit qni sui cominr uoluntatem abrt᷑
fac̾. ac ꝑ ħ adpectandum lib̃ est qui pocĩ s̾u̾us est. Uñ ad iuste fa¬

Expanded text:
d libero voluntatis arbitrio? Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus re delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
itaq umu̾sitatis creatori atq modatori d̾õ ut qm̃ ñ tota mł¬
titudo angłorum deum desendo ꝑierat ea que ꝑierat in ꝑpetua ꝑ¬
ditõne renian̾et. que autem cum d̾o illa desente ꝑstit̾at de fua
c̾tissime coguita femꝑ futura felicitate setura gauderet. xxuii
Lia uo creatura r̾onalis que in hominibus erat qm̃
pocĩs atq suppliciis ⁊ originalibus ⁊ ꝓpriis tota ꝑierat ex
eiis ꝑte reparata. qd̾ angłice societati ruma illa diabolica
minueretur suppleretur. ħ enim s promissum est resurgenti¬
ciuitas dei. nulla ciuium suorum nuĩositate frandabitur aũ
ub̾iore ⁊̃ copia fortasse regnabit. Neq .n. nu̾m aũ scõrum
hominum aut inmundorum demorium nouimus ĩ quorũ
locimni succedentis filiis scẽ inrĩs que sterilis apparebat. in
t̾ris in ea pace de qua illi cetiderunt. sñ ullo temꝑis t̾mo ꝑ

Expanded text:
itaque universitatis creatori atque moderatori Deo, ut quoniam non tota muitaque universitatis creatori atque moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, detissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentier nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino
Abbreviated transcription (Latin):
dire facillime poss sua male utens potestate calrauit. atq
transg̾ssa est que in se sui comoitoris ymaginem ab eius liu̾e
comtumacit᷑ ad ũsa inolauit. que sauibrem f̾uitutem ab eiꝰ¬
iegibus male nb̃o abiupta arbitrio unuu̾sa in et̾mim desent᷑
I głis gͥ aliquibus imꝑia sr̃bia desentibus .36. xxui.
deum ⁊ in huius aeris inam caliginem de suꝑna celesti ħita¬
t̾oe deiectis. residuus ni̾is angłorum in et̾na cum d̾o uĩtudine.
⁊ sanctitate ꝑmansit. neq enim ex iio augło lapso atq dã¬
pnato cet̾i ꝓpagati sunt ut eos sicut homines origniale ma¬
lum obnoxie successionis uincłis obligaret. atq uinu̾sos tͣhet
ad debitas penas. s eo qui diabolus factus est cum sociis impieta¬
tis elato ⁊ ipͣ cum eis elatõne prostͣto cet̾i u̾o pia obedientia dño
cohesi̾nt. accipientes ⁊̃ qd̾ illi non hu̾erunt c̾tam sciam qͣ eẽnt

Expanded text:
dire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque dire facillime posset sua male utens potestate calcavit, atque transgressa est; quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversam violavit; quae salubrem servitutem ab legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam
Abbreviated transcription (Latin):
Acebat in malis: uł ⁊̃ uoluebatur ⁊ ce mals inmala p̾cipitabatur
tocius gu̾s humans. massa damnapnata. ⁊ adiuncta ꝑti eorum
crui peccau̾nt angłorum. luebat impie desertõnis dignissimas ꝑe¬
nas. ad iram quipe dei ꝑtinet uistam. quicquid sceca ⁊ indo¬
mata comcupi̾a faciunt libent̾ mali. ⁊ quicquid manifestis a¬
ꝑtisq penis paciutur imuiti. non sane creatoris cesistente
bonitate ⁊ malis angłis sub nuisfͣre uitam uiuacem q potenci¬
am. q̃ sb̾nu̾stͣto si aufferatur. int̾cidit ⁊ homimin. quanuis¬
⁊ ꝓpagine uiciata dampnata q nascentium formare semĩa
⁊ animare ⁊ ordir m̃bͣ ꝑ temporum etates. ꝑ locorum spa¬
cia negetare siꝰ. ammiui da donare. melius .n. iudicauit de.
maiis bona fac̾e. quam milla esse ꝑmitt̾e. ⁊ si quidem ĩ me¬
nus hominum refoͣrtõnem nullam prorsus esse uoluisset.
sicut impiorum ułła ẽ angłorum ñne m̾ito fieret ut na¬
tura que deum deseruit que p̾ceptum sui creatoris qd̾ custo¬

Expanded text:
acebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interide propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra per temporum aetates, per locorum spatia, vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis benefacere, quam mala nulla esse permittere. Etsi quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, non immerito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris quod custo
Abbreviated transcription (Latin):
malo Aliud malun non pati. si nichil noceat homo malus qui
est putatus bomis. Item q aliud est ipam̃ uiam putare que nõ
est ip̃a ⁊ aliud est. ex ħ erroris malo aliquid boni comseqiui uelud
est ab insidiis malorum hominum lib̾ari.
Escio sane utrum ⁊̃ eius modi error est: cum homo de
malo homine bñ sentit qͣlis sit nesciensaut pro eis que
ꝑ sensus corporis capimus occurrunt similia que spĩ tanciiam cor

Expanded text:
malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam cor
Abbreviated transcription (Latin):
rr᷑ ⁊ malarum. s in octultis. humanorum fallr᷑ morum uocans l¬
lum adultimum ⁊ bonum castum. s hunc bonum dicens nesciendo
ad ultimum esse non castum. porro si ꝑ errorem enadit qͥscs
ꝑniciem. sicut sriꝰ dixi nob̾ in itin̾e comtiguse ⁊̃ boni aliquid homi¬
ni errore comfertin. s cum dico in quibusdam rebus nullo ma¬
lo aliquem. uł non nillo ⁊̃ bono falli. non ip̃m̃ errorem dico
nullum malum uł non nullum bonum. s malum quo non ue¬
nitur. ł bonuim quo uenitur errando .i. ex ipõ errore quid non e¬
ueniat uł quid proueniat. nam ip̃e ꝑ se ipm̃ error. aut magnũ
in re magna. aut ꝑnum in re ꝑua. tũ semꝑ est malum. quis .n.
nͥ errans malum neget aꝓppbari falsa pro u̾is. aut in probare
u̾a. aut hr̃e inc̾ta pro c̾tis. uł c̾ta pro incͥtis. s alud est malum
hominem putare qui bonus est. ꝙ est: erroris. ⁊ aluid est ex hoc ⁊̃¬

Expanded text:
et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans het malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hlum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo  non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbarere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
s quibusdam gͦ rebus magno in quibus dam ꝑuo. in quibusdam
nullo modo malo. inquibusdam non nullo ⁊̃ bono fallimur. Nã
magno malo fallitur homo. cum ħ non credit ꝙ ad uitam duc̃
et̾nam. ł ħ credit ꝙ ad mortem duc̃ et̾nam. ꝑuo aũ malo fałłt
qui falsum ꝓuo approbando incidit in aliquas molestias tempora¬
ies. quibus tũ adhita ficelis paciencia comu̾tit eas in usum boñ
ueluiti si quisquam bonim hominem putando qui malus est
aliquid ab eo paciatur mali. qui u̾o malum hominem ĩ romim
credit. ut nͥ ab eo aliquid mali paciatur. nullo modo fallitur nec
in eum cadit. illa ꝓpħica detestats̃. ue hiis qui dicunt qd̃ malum
est romim. de ipĩs enini rebus quibus homines mali sunt. non
de hominibus ocm̃ intelligendum est. uñ qui adultimum dic̃ bonũ
rͨte arguitur illa uoce ꝓpħ̃ica. qui u̾o ipm̃ hominem dicit bomim
qĩ putat castum. nestit ad ultimum. non in doctrina uonarĩ

Expanded text:
 quibusdam ergo rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis qui dicunt quod malum est bonum. De ipsis enim rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum
Abbreviated transcription (Latin):
modo inuista aut rep̾hendenda uoluntas ess qua uellet qd̾
non poss non uelle accepiss .m. uoluntatem tĩ ipãn. siue
cum uult summa commoda siue cum nult infima. comstat
esse opus. ⁊ donum dei sicut est uita aut sensibilitas. ⁊ nou
esse in ea usticiaui siue iniusticiam. D. non est dubium .M.
gͦ in quantum essencia est bonum ⁊ aliquid est quantum u̾o
ad iusticiam ꝑtin sũ iuiusticiam nichil. nec bona ne ᷤ mala ͥ
.D. nichil clarius .m. s non debet esse beatus. si non habet
iustam uoluntatem immo non potest esse ꝑfecte nec lau¬
dabilr̾ ueatus ꝙ non uult ꝙ non potest nec debet esse. D.
multum padet. m..¬

Expanded text:
modo injusta aut reprehendenda voluntas esset; quia vellet, quod non posse non velle accepisset? MAG. Voluntatem tamen ipsam, sive cum vult summa commoda, sive cum vult infima, constat esse opus et donum Dei, sicut est vita aut sensibilitas, et non esse in ea justitiam sive injustitiam. DISC. Non est dubium. MAG. Ergo in quantum essentia est bonum, aliquid est; quantum vero ad justitiam pertinet sive injustitiam, nec bona nec mala est. DISC. Nihil clarius. MAG. Sed non debet esse beatus, si non habet justam voluntatem; imo non potest perfecte nec laudabiliter esse beatus, qui vult quod nec potest, nec debet esse. DISC. Multum patet.
Abbreviated transcription (Latin):
te possit non uelle beatitudinem. non potest utrum scil
ad non uelle beatituoinem. D. s quidem ħ facit uolens
non ip̾e facit. si u̾o uolens nult aliud quam beatitudinem
s non nult aliud q̃i maifm̾. ut puto quia nullatenus p̾
ꝑse non uelle id ꝙ solum accepit uelle. m. bñ intelligis.
s Rnd̾s michi ad huc si potest non uelle beatitudinem
quanto maiorem eam intellig qui nichil nisi beatitudinent
uult. ⁊ non potest non uelle reatitudinem. D. si non tã¬
to mag̾ uellet beatitudinem quanto meliorem aut maio¬
rem illam putar ant ommnino non uellet beatitudinem aũ
uellet aliquid aliud. pp̃ ꝙ meliorem nollet. s dicimis
ꝙ illam uult ⁊ non aliud .m. uult gͦ esse beatus. quanto al¬

Expanded text:
ttad non velle beatitudinem? DISC. Siquidem hoc facit nolens, non ipse facit; si vero volens, aliud vult quam beatitudinem; sed non vult aliud; quare manifestum puto quia nullatenus potest per se non velle id quod solum accepit velle. MAG. Bene intelligis. Sed responde mihi adhuc: Si potest non velle beatitudinem, quanto majorem eam intelliget qui nihil nisi beatitudinem vult et non potest non velle beatitudinem? DISC. Si non tanto magis vellet beatitudinem quanto meliorem ac majorem illam putaret, aut omnino non vellet beatitudinem, aut vellet aliquid aliud propter quod meliorem nollet; sed dicimus quia illam vult, et non aliud. MAG. Vult ergo esse beatus quanto al
Abbreviated transcription (Latin):
uelle. u̾m est.m. quero a te an possit se mou̾e ad alud.
uolendum. B. nequeo udere quomo se uoi moueat
ad uolendum aliud quam reatitud̾inem. qui aliud ñ uilt.
ita sola uoluntade beatitudinum accepta nullam aliam ase
potest hr̃e uoluntatem. D. ita est. M. non ne si pudat ꝓ¬
desse aliquid ad ipiscendum beatitudinem potest se mou̾e
ad uolendum. D̾. dubito quid respondeam. nam si non p̾
non uideo quomodo uelit beatitudinem qui non potest
uelle quo se posse adipisci beatitudinem putat. si u̾o pot̃
non intelligo quomodo non possit aliud uelle .m. qui ułt
aliquid non pp̃ rem quam uidetur nelle. s pp̃ aliud quid
ꝓprie uidicandus est. uelle autem illud pp̃ ꝙ nult. D. illd̾
utiq pp̃ ꝙ uidetur uelle.m. qui gͦ uult aliquid pp̃ beatitu¬
diuem non aluo uult quam reatitudinem. qĩ potest ⁊ quod
putat prodesse ad beatitudinem. ⁊ solam beatitudiuem uelle.
.D. satis planuim est. quero adħ an accepta hac sola uolunta¬

Expanded text:
Verum est. MAG. Quaero ergo a te an possit se movere ad aliud volendum. DISC. Nequeo videre quomodo se moveat ad volendum aliud quam beatitudinem, qui aliud non vult.ita, sola voluntate beatitudinis accepta, nullam aliam a se potest habere voluntatem. DISC. Ita est. MAG. Nonne si putat prodesse aliquid ad adipiscendam beatitudinem, potest se movere ad volendum illud? DISC. Dubito quid respondeam, nam si non potest, non video quomodo velit beatitudinem qui non potest velle quo se adipisci posse beatitudinem putat; si vero potest, non intelligo quomodo non possit velle aliud. MAG. Qui vult aliquid non propter rem quam videtur velle, sed propter aliud, quid proprie uod vult, videtur velle. MAG. Qui ergo vult aliquid propter beatitudinem, non aliud vult quam beatitudinem: quare potest et quod putat prodesse ad beatitudinem, et solam beatitudinem velle. DISC. Satis est planum. MAG. Quaero adhuc an accepta hac sola volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ampli clanstri. ⁊ admodum speciosi. ⁊ ait. circomspice.
Aspexit ⁊ ille. ⁊ ecce pietes claustri illius: oducti illins¬
erant argento: purissimo. herba quoq in medio ui
rens erat. ⁊ ip̃a argentea. mollis cindeni ⁊ redolens ⁊
ultra humanam oppinionem delec̾tabilis. hec more al¬
t̾iis h̾be sub hiis qui in ea pansabant lenit̾ flectebat᷑.¬
⁊ surgentibus illis ip̃a quo erigebatur. ut quid ĩmo¬
ror: quicquid est iocunditatis: bi merat. cum gͦ hic
ꝑetuo ħ̾itandum elegiss .a. ductor eius se ei spopondit
si uellet ueram ostensurnm pacienciam. S quia ut
assolet int̾im niolauit eigilauit. ⁊ ꝓmissum ⁊ ꝓmissi
demonstratorem amisit. has gͥ duas uisiones nob̾a sca
pat̾nitate ⁊ a pat̾na sc̃itate relatas libent̾ audiamus. ⁊
audiendo: deuote: teneamuis. tenendo: uiente iugit᷑ reuolua¬
miis. ut nnius horrorem duni uacat sugiamiis. alt̾nis ne¬
lt amene iocumditati. ⁊ iocunde amenitati insistamus
nos qui monachatum denemus

Expanded text:
m spatiosi et speciosi. Et ait: « Circumspice. » Aspexit et ille. Et ecce parietes claustri illius obducti erant argento purissimo. Herba quoque virens in medio erat, et ipsa argentea, mollis quidem, et redolens, et ultra humanum opinionem delectabilis. Haec more alterius herbae sub his qui in ea pausabant leviter flectebatur, et surgentibus illis, ipsa quoque erigebatur. Ut quid immorer? Quidquid est jucunditatis, ibi erat. Cum ergo hic perpetuo habitandum elegisset Anselmus, ductor ejus se ei spopondit, si vellet, veram ostensurum patientiam. Sed quia, ut assolet, interim evigilavit, et promissum et promissi demonstratorem amisit. Has igitur duas visiones, a sancta paternitate et a paterna sanctitate nobis relatas, libenter audiamus, et audiendo devote teneamus, tenendo mente jugiter revolvamus, ut unius horrorem, dum vacat, fugiamus; alterius vero amoenae jucunditati et jucundae amoenitati insistamus, nos qui monachatum tenemus
Abbreviated transcription (Latin):
ficandi atq ordinandi sunt affectus animi ad id ꝙ debent ⁊
quonĩo debẽt ut in uirtutes ꝓfic̾e possint. alioqura in inida
facile deficient ⁊ decident. cum gͦ prudent̾. modeste. fortit. ii
ste. amor ⁊ odium institiuntur inuirtutes exigunt pruden
cum affcũose ⁊ uirtuose in anima inscituuntur ꝑ odium
mundi ⁊ sui. proficit in amorem dei ⁊ ꝓximi ꝑ comteptum
temporalium ⁊ infi̾orum c̾scit in desid̾iorum et̾norum ⁊ b̃¬
orum. sensus u̾o unus est. in anima ⁊ ꝙ ip̃a ⁊ cum corpis
non sit corporens dicitur. cum autem non sit nisi unꝰ. u̾n¬

Expanded text:
ndi atque ordinandi sunt animi affectus ad id quod debent, et quomodo debent, ut in virtutes proficere possint; alioquin in vitia facile deficient. Cum igitur prudenter, modeste, fortiter et juste amor et odium instituuntur, in virtutes exsurgunt, prudencum affectuose et virtuose in anima constituuntur, per odium mundi et sui, proficit in amorem Dei et proximi: per contemptum temporalium et inferiorum, crescit in desiderium aeternorum et superiorum. Sensus vero unus est in anima, et quod ipsa: et cum corpus non sit, corporeus dicitur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tat ꝑ pacem ⁊ dilectõnem qm̃ dens est pacis ⁊ dilc̾onis. intelli¬
genciam aptam cum cherubin. illi nam scp̃s tanto ꝓfectõre sc̃a ple¬
ni sunt. quanto claritatem dei iutiunis comtemplantur. intlłia¬
quo ea uis anime est que inmediate d̾o supponitur. c̾nit quidem
ipm̃ ⁊ que in ipõ suut spẽ sũ desiderium seraphin: deus nam spes¬

Expanded text:
est pacis et dilectionis . Intelligentiam aptamus Cherubim. Illi namque spiritus tanto perfectiore scientia pleni sunt, quanto divinitatem Dei in intimis contemplantur. Intelligentia namque animae vis est, quae immediate Deo supponitur: cernit siquidem ipsum et quae in ipso sunt. Spe
Abbreviated transcription (Latin):
tori relinquo. Facile si quidem er̾ ei si sciat aptare sensum qui
prius anime nuncis est angelis. qui nuntii uocantur yma¬
ginatõnem artangłis. que plura quam sensus timorem uͥtͣitib
lore pocõrum compunctus comtempnit mumidum ⁊ se ipm̃.
cum uirtutibus fac̾ mirabilia. atq cum pot̃atibus fugat de¬
monia. mag̾ namq comtempn̾e se ipm̃ cuiam nundum. ꝙ̃
multi pp̃ uanitatem comtempserunt. Ronem assignamus pͥn¬
cipatibus. namq sicut illi p̾sunt ⁊ principantur subitis spĩbus
sic r̾o sensibus atq affectibus amorem siue gandium domina¬
tiomibus. Recte namq aliis dominatur qui omnes amat. ⁊
de ꝓscũ omnium gaudet. intellectum tronis troni drn d seces
dicintur quia in eis dominis sedet. Intellige̾ ⁊̃ debemus qm̃¬

Expanded text:
tori relinquo. Facile siquidem erit ei, si sciat aptare sensum qui primus animae nuntius est, Angelis qui nuntii vocantur; imaginationem Archangelis, quae plura quam sensus percipit; timorem lore peccatorum compunctus, contemnit mundum et se ipsum, cum Virtutibus facit miracula, cum Potestatibus fugat daemonia. Majus namque est contemnere se ipsum, quam mundum, quem multi propter vanitatem contempserunt. Rationem assignamus Principatibus: nam sicut illi praesunt et principantur subjectis spiritibus, sic ratio sensibus atque affectibus. Amorem proximi sive gaudium Dominationibus: recte namque aliis dominantur qui omnes amant, et de profectu omnium gaudent. Intellectum Thronis: Throni sedes dicuntur, quia in eis Deus sedet. Intelligere etiam debes, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ratõnabilitatem habilis nature est illuminari. ad quid co¬
gitandum int̾ sẽ supͣ se. iii se ⁊ iuxta se cognoscit si qui¬
dem deum suꝑͣ se. se in se angelos iuxͣ se. ⁊ quicquid celi am¬
bitu comtinetur infra se. ꝑ comcupiscibilitatem ⁊ irascibili¬
tatem habilis efficitur ad aliquid appecendum uł fugiendum a¬
mandum uł odiendum. ⁊ ideo de r̾ocinabłitate omnis sen¬
sus anime oritur. ⁊ de aliis omnis affectus. affectus u̾o qua¬
driꝑtitus dimoscitur. dum de eo ꝙ amamus iam gandemus ꝓ
gang̾endum sꝑamus ⁊ de eo ꝙ odinuis iam dolemus sũ dolũ¬
dum metuimus. ⁊ͣħ de comcupiscibilitate gaudium. ⁊ spes
de irascibilitate dolor ⁊ metus. oriutur. qui quidem .iiii. af¬
fc̃s anime omnium sunt uiciorum aut uirtutum quasi qued̃¬

Expanded text:
 rationalitatem habilis est illuminari ad aliquid cognoscendum infra se et supra se, in se et juxta se. Cognoscit siquidem Deum supra se, et se in se, et angelum juxta se, et quidquid coeli ambitu continetur infra se. Per concupiscibilitatem et irascibilitatem habilis est affici ad aliquid appetendum vel fugiendum, amandum vel odiendum: et ideo de rationalitate omnis sensus oritur animae, de aliis omnis affectus. Affectus vero quadripartitus esse dignoscitur: dum de eo quod amamus, jam gaudemus, vel gaudendum speramus; et de eo quod odimus, jam dolemus, sive dolendum metuimus; et ob hoc de concupiscibilitate gaudium et spes, de irascibilitate dolor et metus oriuntur. Qui quidem quatuor affectus animae omnium sunt vitiorum et virtutum quasi quaed
Abbreviated transcription (Latin):
penitus dimusa suit poc̾̃a. nec hanc dimissionem fĩ nͥ debito
reddito ꝙ debetur pro poc̾o scd̾m magnitudinem pori. supͣ
positis r̾ombus puto me sufficient̾ ostendisse. quibus si qͥd
tibi indetur posse r̾onibus obiti dic̾e debos. B. ego utiq
millam tuarum r̾onimi aliquatemis infirmari posse uidõ
.A. neque ego si bñ comsic̾entur existimo. uerumptũ si ẜ u¬
na de omnibus i quas posui inexpugnabili ueritate robo¬
ratur suffic̾e teb. sie namq mno sine pluribus argimĩ¬
tis ueritas in expngnabiliter monstretur. equalit̾ ab omni
dubitatione defenditur . B. eoce ita est

Expanded text:
penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existimo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veritate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpugnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur. BOS. Ecce ita est
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile est. H. aliam misericordiam dei uiceo esse queren¬
dam qm̃ istam. A. uerum esto dimittit deus ei qui non sol¬
uit qd̃ deb. idcirto qm̃ ñ potest. S. Ita uellemr: A. ac q̃uam¬
diu non reddet aut uolet reodere aut non uolet. S si
uolet ꝙ non pot̾it indigens erit. si u̾o non uolet inuistꝰ
erit. B̾. hoc nichil cdarius. A. Sine autem indigens siue ũtꝰ
sit: beatus non erit. S. ⁊ hoc aꝑtum. A. quam dui gͦ non red¬
det. beatus esse non pot̾it. B. si r̾onem sequitur deus iusticie
non est qua euadat miser hominitio ⁊ misericordia dei ꝑi¬
re iuoetur. A. r̾oneni postulanisti r̾onem accipe. misericordẽ
deun esse non nego. qui homines ⁊ iumenta saluat. ꝙͣad¬
modum multiplicauit misericordiam suam. uos autem lo¬
quimur de illa ultima mu̾a qua post hanc nitam beatum
fac̾ hominem hanc beatitudmem nuillidari debere nͥ illicui

Expanded text:
impossibile. BOS. Aliam Dei misericordiam video esse quaerenimpossibile. BOS. Aliam Dei misericordiam video esse quaerendam, quam istam. ANS. Verum esto: dimittit Deus ei, qui non solvit quod debet, idcirco quoniam non potest. BOS. Ita vellem. ANS. At quandiu non reddet, aut volet reddere, aut non volet. Sed si volet quod non poterit, indigens erit: si vero non volet, injustus erit. BOS. Hoc nihil clarius. ANS. Sive autem indigens, sive injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncio; et misericordia Dei perire videtur. ANS. Rationem postulasti, rationem accipe; misericordem Deum esse non nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam. Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui
Abbreviated transcription (Latin):
nequid. non potest dimittere dici nisi aut ħ ꝙ homo spon¬
te reddere deb nec potest .i. ꝙ recompensari possit poc̃o. qd̾
fĩ non deł̾et pro comseruatione oninis rei que deus ñõ est.
aut ħ ꝙ ꝑpuniendo ablaturus erat in uito sicut supͣ dixi .i. be
atituoinem. s si dinuttit quod sponte reddere deb ho. id̾o
quia redd̾e non potest. quid est aliud quam dimittit deꝰ.
ꝙ hr̃e non potest. s derisio est ut talis misericordia deo
attribuatur. ac si dimittit ꝙ inuido erat ablaturus pp̃
inpotentiam reddendi ꝙ sponte reddere debet. relaxat doꝰ
penam ⁊ facit beatum hominem pp̃ pocm̃. quia habet qd̃
deb non hr̃e. nam ipãm impodentiam deb non hr̃e. ⁊ idcͥco
quam dui illam ħt sñ satiffatione pocm est illi. uerum hꝰ
misericordia dei nimis est comtraria iusticie illius q̃ n̾o¬
deum sibi esse comtrarium. ita ħ modo illum esse nusericordiam

Expanded text:
nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponnequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnisuod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem propter peccatum, quia habet quod debet non habere. Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine satisfactione peccatum est illi: verum hujusmodi misericordia Dei nimis est contraria justitiae illius, quae nonquemadmodum Deum sibi esse contrarium, ita hoc modo illum esse misericordem est
Abbreviated transcription (Latin):
hauc inpotentiam. idem enim est non hr̃e potestatem qm
deb hr̃e. ⁊ hr̃e inpotentiam quam deb non hr̃e. Q uapp̃ im¬
potentia reddendi d̾o ꝙ debet que facit ut non reddat
non excusat hominem si non reddit quĩ effc̾m ꝑoci ñ
extusat. pocm ꝙ facit. B. ⁊ graue nimis est ⁊ ĩ esse ucc̃e¬
.A. inuistuis gͦ est homo qui non reddit d̾o ꝙ debet.B. nimiᷤᷤ¬
gꝰ est uerum. uam iniustus est quia non reddit. ⁊ iniuistꝰ :
quia reodere nequid. nullus audem iuinstus ad mittetur ad
beatitudinem qm̃ quemadmnodum beatitudo est sufficiencia
inqua nulla est indigentia fic milli comuenit nͥ in quo ita p᷑a
est usticia ut nuilla in eo sit inusticia. B. non andeo alit̾
credere. A. qui gͦ non soluit d̾o qd̾ deb non poti̾t esse beatꝰ.
.B. nec ħ comsequi negare possum . A. quid fius dic̾e mi
sericors deus dimittit. supplicanti ꝙ deb. idcirto ꝙ redd̾e

Expanded text:
hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita esse nece. Injustus ergo homo est, qui non reddit Deo quod debet. BOS. Nimis est verum; nam injustus est quia non reddit: et injustus est, quia reddere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem; quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere
Abbreviated transcription (Latin):
excusari pot̾. s si in ip̃a inpotentia culpa est sicut nõ le¬
ingat pocm̃. ĩ non excusat: non reddentem debitum. nam
si quis mniungat opus aliquod seruo suo ⁊ p̾ciprat illi ne
se deiciat in foneam quam illi monstͣt. mide millatenus
exire possit. ⁊ seriuis ille comtempnens mandatum ⁊ mo¬
nitionem domini sui sponte se in monstͣcam mittat fo¬
ueam ut nullatemis possit iniunctum opus effic̾e. putas¬
ne illi aliquatemis impotenciam istam ad excusationem
ualere. cur opus inuinctum non faciat. S. nullo modo
sibi fecit. duplicit̾ uami peocanit. ⁊ quia ꝙ uissus est face̾
non fecit ⁊ ꝙ p̾ceptum est ne fac̾et facit. A. Ita homo se
qui sponte obligauit illo debito ꝙ solu̾e non potest. sia
culpa deiecit. se in hanc potentiam ut nec illud possit sol
cebet hr̃e. ita culpa est hr̾e ꝙ debet non hr̃e. Sicut gͥ culpa
est homini non hr̾e illani potestatem quam accepit ut pꝰ¬
s ponte nam fecit nũ ꝑdidit illam pocestatem. ⁊ deuenit in

Expanded text:
excusari potest. Sed si in ipsa impotentia est culpa, sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. Nam si quis injungat aliquod opus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foveam, quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad excusationem valere, cur opus injunctum non faciat? BOS. Nullo modsibi fecit. Dupliciter namque peccavit, quia et quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvdebet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut poSponte namque fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in