comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceruicẽ &c&a singula ad singulos Similit̃in animo ad
aliũ ingeniũ ad aliũ doctrinã ad aliũ irã ad aliũ c̃cu¬
piscentiã . Inq̃ ipsis reb uitȩad iacentib. ad aliũ pecus
ad aliũ triticũ ad aliũ uinũ. ad aliũ oleũ ad aliũ siluas
ad aliũ nũmos : Ad aliũ nauigationẽ ad aliũ bella atq
uictorias. ad aliũ c̃iugia. ad aliũ pastũ ac fecunditate &¬
ratd s̃ oboedienti sibi ut sacrificiũ ñ offerat nisitantũmͦ
sibi. & ꝑ hoc in illa & animꝰ corporiratioq uitiis recteaefi¬
delit̃ imper& car&i ustitiȩ ueritate : Quã lib& ituideat᷑
mꝰ & ratio ipsa ñ seruit sicut sibi eẽ seruiendũ ips ed s̃ p̃cep̃.
nullom corporiuitiisq recteim perat: Nã qualis corpo¬
ris atq uitior potest eẽmens domin a ueridĩ nescianec
eiꝰ imperio subiugata ꝓ in deuistutes qͣs haberesibiui¬
quã uistutes Nã lic&a qͥb: dãtun ouereatq honestepu¬

Expanded text:
cervix, et caetera singula ad singulos; similiter in animo ad cervix, et caetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrina, ad alium ira, ad alium concupiscentia; inque ipsis rebus vitae adjacentibus, ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium vinum, ad alium oleum, ad alium ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium crat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret iustitiae ueritate. CAPUT XXV. Quod mus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosquam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae pu
Abbreviated transcription (Latin):
tas lycelestis ł potius pars eiꝰq̃ in hac mostalitate peregrinat᷑.
&uiuit exfide &iã ista pace p̃senti neces se ÷ utat᷑. donecipsa
cuitalis pax neces saria ÷ mostalitas transeat: Ac ꝑhocdũ a¬
pud t̃renã ciuitatẽ uelutcaptiuã uitã suȩ peregrinationis
agit iã ꝓmissioneredẽption is & donos piritali tã quã pigno¬
reaccepto legib t̃renȩciuitatis qͥb hec administrant᷑ q̃ sus
tentan demostaliuitȩ a cc̃õmodatẽ st̃. obitẽperare ñ dubitat᷑
Vt quõ cõmunis ÷ ipsa mostalitas seru& in reb. ad eã ꝑtinen¬
tib int̃ciu itatẽ utrãq c̃cordia. Verũ ql t̃renaciuitas
plina q̃ ł suspicati ł decepti a demonib erederent mul¬
fosdecas ctiliandosẽt̃ reb humanis. ad quoa diuersaquio¬
dãm officia diuersa sub dita ꝑtinerent᷑: ad aliũ corpus
ad aliũ animꝰ illud in ipsocorpore. ad aliũ caput ad aliũ

Expanded text:
tas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et tas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, qutentande mortali vite accommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut quia communis est ipsa mortalitas, servetur in rebus ad eam pertinentibus inter civitatem utramque concordia. Verum quia terrena civitas ina, qui vel suspicati vel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diversa quodammodo officia diversa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animus, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatũ . ut pax corporis ꝑdes s& pacianimȩ Siidesit
paxcorporis impedit᷑ &iã irrationalis animȩ pax qr reqͥẽ
sehabentanima & corpus id ÷ ordinateuitȩacsalutis : Sicut
i pacẽ corporis a mares eastenduntanimantia cũ fugiunt
tionũ uoluptatẽq sequunt᷑ itamostẽ fugiendo. satis indi¬
euit qͣntũ diligant pacẽ qͣ sibi c̃cilia nt᷑t nima& sorpund
Sed qr homini rationalis anima in ÷ totũ hocqđ hab cõmũ¬
q. c̃sensio quã pacẽrationa ł animȩ dixeramꝰ : Ad hocitide
b& necdolerene molestari. necdesiderio ꝑt̾bari. nec mofte
dis solui. ut aliqͥd utilecognoscat & scđm eã cognitionẽuitã
moresq cõponat Sed necpsostudio cognitionis ꝓp̃thuma¬
nem̃tis in firmitatẽ in pestẽ alicuius erroris incurratopus
habm agisterio diuinocui cestꝰ obtẽper& & adiutorio. ut
cm̃ is pars ad uniuersicuiꝰ pars :÷ integritatẽ refert : Satis ap¬
par& eẽ c̃seqñsut ad pacẽtiuicã pax domesti careferat᷑. Ciui¬

Expanded text:
oluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, impeditur etiam irrationalis pax animae; quia requiem se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt titionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commuque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc e nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidẽ &in&nũ eritcũ illo ꝑspeciẽ: Sed hic si ueilla comi¬
nis siuenrã ꝓpͥa talis ÷ pax ut solatiũ miseriȩ sitpotius
&pas sio uoluntati ut nullius ear uictoria tales inimi¬
citiȩ finiant᷑. &ubisicẽfligit cũ ipsanatura corporisuis
doloris. ut neutrũ altericedat Hicitq᷑ͣndo c̃tingitiste
c̃flictꝰ. autdo lor uincit & sensũ mors ad imit. autnatura
uincit& dolorẽs anitastollit. Ibili & dolor ꝑman&ut
affligati & natura ꝑ duratut sentiat : Quã uisergone
sciamꝰ qͣ iudiciods̃ istał faciat ł fierisinat apud quẽ sũ¬
mauiste & sũ mas apientia sũ maiustitia nulla infir¬
mitas. pulla temeritas. nulla in iqͥtas salubrit̃ tam̃
discimꝰ ñ magni penderes eubona seum ala q̃ uidemus

Expanded text:
 aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia sciamus, quo iudicio deus ista uel faciat uel fieri sinat, apud quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas, nulla iniquitas, salubriter tamen discimus non magni pendere seu bona seu mala, quae uidemus
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ Niã qͣ cũq abiinitio iudicata & q̃cũq. usq ad illud
tẽpꝰ ad huciudicandas. apparebt̃ eẽiustissima. Ubi hoc
q̃q̃ manifestabit᷑ quã iusto iudicio dĩfiat. ut nc̃ tã mul¬
ta acpeneomã iustaiudiciadĩ lateant sensus m̃tesq mor¬
taliũ. cũ tam̃ in hacrepioꝵ fidẽ ñ lateat iustũ eẽ qđ lat&¬
hustraitaq uanissim a p̃sũptione garriunt qͥdã genti

Expanded text:
rum etiam quaecunque ab initio judicata, et quaecunque usque ad illud tempus adhuc judicanda sunt, apparebunt esse justissima. Ubi hoc quoque manifestabitur, quam justo judicio Dei fiat ut nunc tam multa ac pene omnia justa judicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, justum esse quod latustra itaque vanissima praesumptione garriunt quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ solaratio dicenda ÷ Id ÷ueraratio & ñ solũ uera sedita
cesta & abomni similitudine falsitatis aliena Si tam̃ ullo
modo hecab homine in ueniri potest . ut nullȩdisputati¬
ones falseaut ueri similes ab eaillũ possinttraducere

Expanded text:
ae sola ratio dicenda est, id est vera ratio; et non solum vera, sed ita ae sola ratio dicenda est, id est vera ratio; et non solum vera, sed ita certa, et ab omni similitudine falsitatis aliena, si tamen ullo modo haec ab homine inveniri potest, ut nullae disputationes falsae aut verisimiles ab ea te possint traducere
Abbreviated transcription (Latin):
N i leui sresq̃rit᷑ ñ facilis ad cognoscendũ. Hocplaneciui
quã nos seactenere uolumꝰ iuxta qđ fieri potest qđ aliud
sitcũ auctoritaticredimꝰ. aliud cũrationi. Auctoritati
crederemagnũ cõpendiũ ÷ & nullus labor Qđ cui dele¬
ctatpotest multa legereq̃ magni & diuin iuiri dehis
reb neces saria q̃ uidebant᷑ salubrit̃imperitioꝵ¬
o. qͣ sinutu qͦdã locutis crediq sibi uoluer abhis
qͥmanimis ł tardiorib ł ĩplicatiorib alia salu sẽerꝰ
potest Tales it homines quoꝵ ꝓfecto maximamul¬
titudo ÷ siration ẽ uelint uerã cõp̃ hendere sim ilitu¬
dinib rationũ facillim edecipiunt᷑ & in uarias noxi¬
asq: opiniones italabunt᷑ ut emergerein deaclibe¬
rari. autnũ quã. aute gerrim eq̃ ant. H sergo utilis¬
simũ ÷ & excellentis simeauctoritati credere & sođm¬
ratione ꝑueniread uerita tẽcupiunt. multi & longi
cirouitꝰ illi tolerandis ut eũ ratioñ ad ducat nisi ad ea c̃¬

Expanded text:
Non levis res quaeritur, non facilis ad cognoscendum: nosse enim hoc plane ac tenere volumus, si fieri potest. Aliud est enim cum auctoritati credimus, aliud cum rationi. Auctoritati credere magnum compendium est, et nullus labor: quod si te delectat, poteris multa legere, quae magni et divini viri de his rebus necessaria quae videbantur, salubriter imperitioribus quasi nutu quodam locanimis vel tardioribus vel implicatioribus alia salus esse non posset. Tales enim homines, quorum profecto maxima multitudo est, si ratione velint verum comprehendere, similitudinibus rationum facillime decipiuntur, et in varias noxiasque opiniones ita labuntur, ut emergere inde ac liberari, aut nunquam, aut aegerrime queant. His ergo utilissimum est excellentissimae auctoritati credere, ratione pervenire ad veritatem, multi et longi circuitus tibi tolerandi sunt, ut non ratio te adducat, nisi ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sciendũ ÷ ꝓfecto fieri ñ posseuicũ .iiͦiͦiͦ. parib. lineis
figura ꝑ ficit᷑. Ñ autom̃s. autceste ł bini anguli pares
sinti q̃q tam̃ sparia sibi ex c̃trario respondere In¬
cimꝰ eẽ iustitiã nisi ȩqͥ tatẽ : Aeqͥ tas h. ab ȩqͣ litate qͣdãu.¬
d& appellata Sedq̃ in hac uistuteȩqͥtas nisi ut sua
cuiq tribuant᷑ Porrosuacuiq nisi qͣdã distinctione
uat᷑ sitq̃ dã utitadicã imparilitas & dis similitudo
les illã scilic& q̃ trib & hancq̃ .iIͦIͦIͬ. angulis c̃stati cũ
ut illa q̃ habereñ potest parilitatẽ c̃trarioꝵ inc̃cussa
c̃gruentia illalex anguloꝵ admittat ñ nullã in ȩqͣ lita¬
tẽ Hocergo cũ memultũ mouerit q̃ rendũ m ÷ uisũ.

Expanded text:
cernis enim profecto fieri non posse, ut cum quatuor paribus lineis figura perficitur, non aut omnes, aut certe vel bini anguli pares sint; quaeque tamen paria sunt, sibi ex contrario responderecimus esse justitiam nisi aequitatem: aequitas autem ab aequalitate quadam videtur appellata. Sed quae in hac virtute aequitas, nisi ut sua cuique tribuantur? Porro sua cuique, nisi quadam distinctione vatur, sit quaedam, ut ita dicam, imparilitas et dissimilitudo.les, illam scilicet quae tribus, et hanc quae quatuor angulis constat, cum ut illa quae habere non potest parilitatem contrariorum, inconcussam contrariorum congruentia, illa lex angulorum admittat nonnullam inaequalitatem? Hoc ergo cum me multum moveret, quaerendum abs te
Abbreviated transcription (Latin):
sentimꝰ qđ in loco tranqͥllis simo & abõnib uentis
qͥ issimo ł breui flabello ad ꝓbari potest : quo&iã
muscas abigentes aerẽ cõmouemꝰ flatũq sentimꝰ Qđ
cũ euenerit occultioreqꝰdã motucȩlestiũ ł t̃renorũ
corpoꝵ ꝑ magnũ spatiũ mundiuentꝰuocat᷑ ex diuer

Expanded text:
etiam in loco tranquillisimo et ab omnibus ventis quieto brevi flabello approbari potest, quo etiam muscas abigentes aerem commovemus, flatumque sentimus. Quod cum evenerit occultiori quodam motu coelestium vel terrenorum cor
Abbreviated transcription (Latin):
Nuncitaq illud c̃siderem cũ superi orratio docuerit li¬
neã in sola longitudine intellegi. neoquicquã latitu¬
dinisusurpare &ideo ꝑ longũ qͣ ducit᷑ diuidiñ posse.
utrũ uideat᷑ figura q̃ lib& sinelatitudine in ueniri¬
longitu dineñ habere quã uis latitudosolasit. quẽ¬
ad madũ superius longitudinẽ sinelatitudine intel¬
mꝰ lineã latitudin i Nãsiq̃d diuid iñ potest p̃ponendũ
÷ p̃ponamꝰ neces sec &iã io qđ minꝰ diuidi potest Lati¬
tudoaũt exõnipastediuidit᷑. longitudo uͦ ñ nisi exdi¬
uerso. nãꝑ longũ diuis ionẽ a dmitut : Estergo lati
ilalinea melius Nã lineã cernis exdiuerso in numera

Expanded text:
Nunc itaque illud considera, cum superior ratio docuerit lineam in sola longitudine intelligi, nec quidquam latitudinis usurpare, et ideo per longum qua ducitur dividi non posse, utrum tibi videatur figura quaelibet sine latitudine invenirlongitutudinem non habere, quamvis latitudo sola sit, quemadmodum superius longitudinem sine latitudine intel lineam latitudini. Nam si quod dividi non potest, praeponendum est; praeponamus necesse est etiam id quod minus dividi potest: latitudo autem ex omni parte dividitur, longitudo vero non nisi ex diverso, nam per longum divisionem non admittit: o etiam quam illa linea melius. Nam lineam cernis ex diverso innumera
Abbreviated transcription (Latin):
fluctũ uentũ eẽꝓbabilit̃ credit᷑ uniuersũ mundũ
istũ possitimplere innum erabi lestales tantosq mun¬
dossecũ animaimaginari potest. quas imagin esquo
spatio c̃tineat suspicarim̃ possũ. Nera quiares sub¬
his existimo libens ꝑgat. nec nr̃o quadã necessario cir¬
cuitu defatigatꝰ. egreaccipiat aliquanto id qđ cupim¬

Expanded text:
fluctum ventum esse probabiliter creditur, universum istum mundum possit implere, innumerabiles tales tantosque mundos secum anima imaginari potest, quas imagines quo spatio contineat suspicari non possum. A. Vide existimo, libens pergas, nec nostro quodam necessario circuitu defatigatus, aegre tuleris aliquanto te tardi
Abbreviated transcription (Latin):
÷undeñ laudanđ̃ sit hominis creator Bonũ titaliqđ
homo & melius quã pecus exeo qđ p̃cepti capax ÷. Et
hoc melius cũ p̃ceptũ ĩacepit Rursus hoc melius cũ
p̃cepta paruit. Et hisomnib melius cũ & nolumine
sapientiȩ beatꝰ ÷ Nit aliundes apiens angelus aliunde¬
homo aliunde ille uerax aliundehomo sed ab una
in cõmutabili sapientia & ueritate: Vnũitaq cũ

Expanded text:
est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod est unde non laudandus sit hominis Creator? Bonum est enim aliquod homo, et melius quam pecus, ex eo quod praecepti capax. Et hoc melius, cum praeceptum jam cepit. Rursus, hoc melius, cum praecepto paruit. Et his omnibus melius, cum aeterno lumine sapientiae beatus esthomo; aliunde ille verax, aliunde homo; sed ab una incommutabili sapientia et veritate. Nam id
Abbreviated transcription (Latin):
Ñ obitẽperans poenas luit. Nec creator eius auctoruiti
÷ qrñ habere sapientiã ñdũ eratuitiũ hominis
siñdũ haberepos s& acceperat : Sed tam̃ hab ebat
aliqđ qͦ si be neuti uell& ad id qđ ñ habebat ascende¬
red Aiud ÷ ⁊ eẽ ration alẽ aludeẽsapientẽ Ra¬
tione fit quisq p̃cepti capax cui fidẽdeb: & ut qđ
p̃cipit᷑faciat. Sicutaũt Natura rationis p̃ceptũ
tura adcapiendũ p̃ceptũ : hoc ÷ uolu tas ad obser¬
uandũ. Et sicutrationalis naturatã quã meritũ ÷
p̃cepti accipiendi si cp̃ceptiobseruatiomeritũ ÷ acci¬
piende sapientiȩ Ex qͦ aũt incipithomo p̃cepti eẽ
capax exillo incipitpos sepeccare. Duob. aut modis
peccatantequã fiat sapiens: Siaut ñ seaccõmod&
ad accipiendũ p̃ceptũ autcũ acceperit ñ obseru&
Sapiens aũt peccat si seauesterit asapientia Sicutut

Expanded text:
non obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitinon obtemperans poenas luit; nec Creator ejus auctor vitiorum est, quia non habere sapientiam, nondum erat vitium hominis, si nondum ut habere posset, acceperat. Sed tamen habebat aliquid quo si bene uti vellet, ad id quod non habebat ascenderet. Aliud est enim esse rationalem, aliud esse sapientem. Ratione fit quisque praecepti capax, cui fidem debet, ut quod praecipitur, faciat. Sicut autem natura rationis praeceptutura ad capiendum praeceptum, hoc est voluntas ad observandum. Et sicut rationalis natura tanquam meritum est praecepti accipiendi, sic praecepti observatio meritum est accipiendae sapientiae. Ex quo autem incipit homo praecepti esse capax, ex illo incipit posse peccare. Duobus autem modis peccat antequam fiat sapiens; si aut se non accommodet ad accipiendum praeceptum, aut cum acceperit non observet. Sapiens autem peccat, si se averterit a sapientia. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat eod eqͦ iudicat ẽẽ meliorẽ Quadere faten¬
dũ ÷&iã istũ corporis sensũ decorporib quodã mꝰ
nit̃ ł asperecorpꝰ attingit᷑. Nã sicut ille interior
qͥd desit ł satis sitoculorũ sensu ioculoꝵfensui iudi¬
cat. sic ipsos sensus oculoꝵ ꝗͥd desit ł satis sit colori¬
b iudicat Itẽsicut illeiterior deauditu n r̃oiudi¬
cat utrũ minꝰ an sufficient̃ intentꝰ sit. siciudicat
auditꝰ ipsed euocib quidearũ lenit̃ influat. aut aspe
reꝑstrepat . Nnecesse ÷ c&eros sensus corporis ꝑsequi
interiorẽde istis corporis sensib. iudicare cũ eorũ & in¬
tegritatẽ ꝓbat. &debitũ flagitat quẽ ad modũ&ip
sicorporis sensus de corporib iudicant. ad sum̃tes in
eis lenẽ tactũ reicientesq c̃trariũ Siergo ita fa¬
cẽ ÷ homo ut quã uis sapiens ñ dũ e& preceptũ tam̃ pos¬
s&l accipere cui utiq: obtẽperare deber&: Nec illudiã
mirũ ÷ qđ seduci potuit. Necillud in iustũ qđ p̃ceptũ

Expanded text:
judicat, eo de quo judicat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo r, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequinteriorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejicientesque contrariuctus est homo, ut quamvis sapiens nondum esset, praeceptum tamen posset accipere, cui utique obtemperare deberet; nec illud jam mirum est, quod seduci potuit; nec illud injustum, quod praecepto
Abbreviated transcription (Latin):
qͥtatis rec̃ciliam᷑ dõ in spucaritatis Hisinquã uistuti¬
in mercede. hic in o fficio ibi infine. Iuncitaq uicta¬
uitia deputanda st̃ cũ dĩ amore uincunt᷑ quẽ nisidsipse
ũdonat necalit̃ nisi ꝑ mediatorẽ dĩ & hominũ m̃
oer& diuinitatissuȩ Iaucis simily st̃ tante felicita
tis ut ab ipsa in euntea dulescentia. nulladã pnabi¬
lia peccata cõmittant : uel in flagitiis : ł in facinorib:

Expanded text:
quitatis reconciliamur deo in spiritu caritatis, his, inquam, uirtutiin mercede, hic in officio. ibi in fine. itaquitia deputanda sunt, cum Dei amore uincuntur, quem nisi Deus ipse non donat nec aliter nisi per mediatorem Dei et hominum, otis ut ab ipsa ineunte adolescentia, nulla damnabilia peccata committant, vel in flagitiis vel in facinoribus
Abbreviated transcription (Latin):
regula sec t᷑ȩqͥutis Quauigilant ad hibitarei nr̃a inteiuo
corrigat᷑ facilli meuidebimꝰ ub habit&uanitas. &ubise¬
licitas : Quaꝓpt̃sid r̃ uerus colat᷑ eiq sacris ueraeib & bonis
morib seruiat᷑ it lecutboni longe lateq diu regnent
neq hociptis quã illis utile : qͥo. regnant NNũc nrũa ip¬
sos ꝑtin& pi&as & ꝓbitas eorũ q magnadĩ donast̃ suffi¬
c̃eis aduȩrã felicitatẽ qͣ & .fi. uirta beneagat᷑ & postea
ꝑcipiat᷑ &na in hacergo t̃raregnũ bonoꝵ p̃tã illã m¬
p̃stat᷑ quã rebihumanis malor su regnũ magis reg¬
nantib. noc&a quis uos animosuastant scelerũ maic&e
licentia His li qͥeis seruiendo subdunt᷑ p̃ noc&nisi¬
iniqͥtas ꝓpͥa Nã iustis quicqͥd maloꝵ ab iniqͥsdominis
in rogant᷑. F̃ ÷poena criminis sed uistutis exam̃ Remꝰ¬

Expanded text:
regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntur, nonni 6. Nam iustis, quicquid malorum ab iniustis dominis irrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis exame
Abbreviated transcription (Latin):
duos homines nã singulus qͥsq homo ut in sermonetina
latã. ita qͣsielem̃tũ ÷ ciuitatis & regni qͣnta lib&t̃rarũ oc¬
cupatione latis simi. qͦrduoꝵ hominũ unũ fauperẽł po¬
tius mediocrẽ aliũ p̃diuitẽ cogitemꝰ Sei diui tẽmorib
anxiũ merorib tabescentẽ cupiditate fla grantẽ qiãq¬
securũ sẽꝑ inqͥ&ũ ꝑpeluis inimicitiarũ c̃tentionibus
anhelantẽ : Augentẽ s anehis miseriis patrimoniũ suũ
in in m̃ sũ modũ atq illis augm̃tis curas q̃q̃ a maris simas
aggerantẽ Medio crẽuillũ refamiliarit aruaatq sue¬
ancta sibi suffcientẽ carissimũ suis cũ cognatis uicinis
amicis dulcis mapacegaudentẽ pi& a tereligio ũ. le¬
nignũ m̃tecsanũ corpore uitap arcũ morib castũ c̃scio¬
tia secirũ. nescio utrũ qͥs quã itadesipiat ut audeat
dubitar uẽ p̃ferat. Vtergo in his duob hominib: ita
induab samiliis ita in duob populis itainduob regnis

Expanded text:
us homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxiuetum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum adque illis augmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis
Abbreviated transcription (Latin):
sũ mã potestatẽ sũmãq habenteiuftitiã: Nũ quã pfecto
at̃ infirmior quanta dĩbonitas quanta ꝓuidentia tanticre¬
atorisappar& Nneita sunt in eo locasensuũ & c& am̃ bradispo¬
sita sȩp̃tiesq ipsa acfigura & statura totius corporis itamodifi¬
cataut administeriũ animȩrationał seindic& factũ Neñ

Expanded text:
summam potestatem summamque habente justitiam, nunquam profecto atur infirmius, quanta Dei bonitas, quanta providentia tanti Creatoris apparet? Nonne ita sunt in eo loca sensuum et caetera membra disposita, speciesque ipsa ac figura et statura totius corporis ita modificata, ut ad ministerium animae rationalis se indicet factum? Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
noq oherc& magnitudine qͣnlacũq tendat cõparatũ illi
qđ in itiũ ñ hab&. Nescio utrũ ꝓminima anpotius ꝓnul¬
ladeputandũ ÷ Hincitsia fine ł breuis sima singillatĩ
mom̃ta d& rahant. de crescenlenumero lic& &iã tã ingeNi
qͣndoq ab initiũ illad& ractio ꝑduc& Si aũt d&rã¬
hant r&rorsus inspatio qđ anullo coepit exordio Ñdi¬
cosingilla tĩminuta mom̃ta ł horar autdier aut
m̃sũ autannoꝵ &iã qͣnlitatis. sed tã magnaspatia qͣnla
illa sũma cõp̃hendit annoꝵ quȩ iã dicia qͥb. lib& cõpu¬
tatorib p̃potest : Qu& am̃ mom̃torũminutatĩ d&ra¬
ctione c̃ sumit᷑ &d & rahant᷑ hec tanła s patia ñ semel

Expanded text:
 illi quod initium non habet, nescio utrum pro minimo, an potius pro nullo deputandum est. Hinc enim si a fine vel brevissima singillatim momenta detrahantur, decrescente numero, licet tam ingenquandoque ad initium illa detractio perducetur. Si autem detrahantur retrorsus in spatio, quod a nullo coepit exordio, non dico singillatim minuta momenta uel horarum aut dierum aut mensum aut annorum etiam quantitates, sed tam magna spatia, quanta illa summa conprehendit annorum, quae iam dici a quibuslibet conputatoribus non potest, quae tamen momentorum minutatim detractione consumit
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpora Et hominẽ quẽnũ quã antea fecerat fecitintẽ pore
Non tam̃ nouo & repentino sed ĩ mutabili& noq c̃silio Quis han
ualeat altitudin ẽ inuestigabilẽ ũestigare & inscrutabilẽ ꝑ¬
scrutari Scđmquã ds̃ hominẽ tẽporalẽ antequã nemoum¬

Expanded text:
tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscrutabilem scrutari, secundum quam deus hominem temporalem, ante qu
Abbreviated transcription (Latin):
raliũq rer uolumin arep&i ut uerbi gratia subistosecu¬
loplato philo sophus inurbeatheniense & in eascola q̃
achademia dicta ÷ discipulos docuit. ita ꝑ innum erabilia
r&ro sȩcula multũ quidem ꝓlixis int̃uallis sed tam̃ cestis
&idẽplato & eaciuitas & eadẽs cola idemq discipulire¬
p&iti & ꝑ innu merabilia deinde sȩcula rep&endi sint
Absitinquã ut nos ista credamus : Semelttx p̃s mostiius ÷¬
nos postre surrectionẽ sẽꝑcũ dño erimꝰ cui modo dicimb¬
seqt̃ incircuituimpii ambulant Non qr ꝑcirculos qͥs
opin ant᷑ eorũ uita ÷ resurrectura sed qđ modotał ÷ erro¬
itib. errantis nec aditũ nec exitũ inueniunt qđ genus humanũ
atq istanrã mostalitas. necquo in itiocepta sitsciunt nec quo
fineclaudat᷑. Quando qͥd ẽ altitud in ẽ dĩpen& rareñ possumnꝰ
quiacũ ipsesit &nus & sineinitio ab aliqͥ tam̃ initio exorsus ÷

Expanded text:
raliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia, sicut isto saecuraliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia, sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola, quae Academia dicta est, discipulos docuit, ita per innumerabilia retro saecula multum quidem prolixis interuallis. sed tamen certis, et idem Plato et eadem ciuitas et eadem schola idemque discipuli repetiti et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. Absit, inquam, ut nos ista credamus. Semel enim Christus nos post resurrectionem semper cum domino erimus, cui modo dicimsequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo initio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est
Abbreviated transcription (Latin):
nas anatramiterecti itin eris euitent᷑. Nã qͥdã & illud qđ¬
circuitꝰ in eadẽ redeuntis & in eadẽ cuncta reuocantis dictũ
intellegiuolunt : Qđ ille autdehis reb. dix̃deqͥb supt¬
rius loq̃bat̃ hoc ÷ de generationib. alus euntib. aliis uem¬
tib desolis anfractib d&orrentiũ lapsib. autcestedeom¬
niũ rerũ generib q̃ oriunt᷑ atq occidunt. Fuer̃ it homi¬
nes antenos sunt & nobiscũ erunt & postnos Itaq¬
q̃ animantia ł arbusta monstraq̃q i psaque inusitata
nascunt᷑ quãuis int̃sediuersa sint & quȩdã eorrũ semel
strũ subsolenas cat᷑. Quãuis hȩc uerba qͥdã sic intellexe¬
rint tã quã in p̃destination edĩ iã facta fuis ses apiensil¬
leuoluis s& intellegi. &ideonihilrecens eẽ subsole: Ab¬
sit aut ẽ arecta fideut salomonis uerb̵ illoscircuitꝰ signi¬
ficatos eos credamus qͥb. illiputant. sic eadẽ tẽporũ tẽpo¬

Expanded text:
na sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, qna sana tramite recti itineris euitentur. Nam quidam et illud, qcircuitus in eadem redeuntes et in eadem cuncta reuocantes dictum intellegi uolunt; quod ille aut de his rebus dixit, de quibus superius loquebatur, hoc est de generationibus aliis euntibus. aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus: aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur adque occidunt. Fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erunt et post nos: ita quaeque animantia uel arbusta. Monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel strum sub sole nascatur. Quamuis haec uerba quidam sic intellexerint, tamquam in praedestinatione Dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi, et ideo nihil recens esse sub sole. Absit autem a recta fide, ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum tempo
Abbreviated transcription (Latin):
lo sophi mundihus ñ alit̃putauer̃ posse ł Seberedis sol¬
uerenisiut tircuitꝰ tẽporũ inducerent qͥb. eadẽ sẽꝑfu
is serenouata atq rep&ita inrera natura. atq. ita de¬
inceps fores ineces sationeas seuerarenuolum in aueni¬
entiũ & p̃tereuntiũ seculoꝵ siuein mundo ꝑmanente est
circuitꝰfierent siuecestis in t̃uallis oriens & occidens mun¬
đ eadẽ sẽꝑ quas i noua q̃ trans acta &uentura st̃ exhiber&
A qͦ ludibrio prsus immostalẽ animã & iãcũ sapienli ã ꝑcipe¬
ritliberareñ posst̃. Funtẽ s in ecessatione ad falsabeatitudi¬
nẽ & aduor rãmiseriã sinecessationered euntẽ : Quomꝰ
it uerabeatitu do ÷ decuinũ quã & initate c̃fidit᷑ dũ anima¬
autinfelicis si me in beatitud ineꝑtimescit . aut siadmise¬
rias nũ quã ulterius reditura exhis ad beatitud inẽꝑgit.
fitergo aliꝗd noui intẽ pore qđ fineñ hab& tẽporis Cur
ergo &mundus curñ & homo factꝰ in mundo ut illinesci¬

Expanded text:
losophi mundi huius non aliter putauerunt posse uel debere dissoluere nisi ut circuitus temporum inducerent, quibus eadem semper fuisse nouata atque repetita in rerum natura atque ita deinceps fore sine cessatione asseuerarent uolumina uenientium et praetereuntium saeculorum, siue in mundo permanente isti circuitus fierent siue certis interuallis oriens et occidens mundus eadem semper quasi noua, quae transacta et uentura sunt, exhiberet. a quo ludibrio prorsus immortalem animam, etiam cum sapientiam perceperit, liberare non possunt euntem sine cessatione ad falsam beatitudinem et ad ueram miseriam sine cessatione redeuntem. quomodo enim uera beatitudo est, de cuius aut infelicissime in beatitudine pertimescit? Aut si ad miserias nunquam ulterius reditura, ex his ad beatitudinem pergit; fit ergo aliquid novi in tempore, quod finem non habet temporis. Cur non ergo et mundus? cur non et homo factus in mundo? ut illi nesci
Abbreviated transcription (Latin):
in circuitu impi ambulant. tã quã dicer& quidergotu
credis sentis intellegis. nũ qͥd nã existimandũ ÷ subitodõ
placuis se hominẽ facerequẽnũ quã antea infinitar&ro
anitatefecs s& cuinihil noui acciderepotest inquomu
c&opinent᷑ & disputent scđ maltitudinẽtuã quã nullus
potest nosse hominũ multipli casti filios hominũ Val¬
dequippealtũ ÷ & sẽꝑ fuis se & hominẽ quẽ nũ quã fece¬
debeo Sedcũ cogito cuius reidñs sẽꝑ fueritsi sẽꝑcreatu
rañ fuit affirmarealiqͥd ꝑtimesca qđ & meipsũ intuemr

Expanded text:
In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretur: \'Quid ergo tu credis, sentis, inplacuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mucet opinentur et disputent: secundum altitudinem tuam, quam nullus hominum potest nosse, multiplicasti filios hominum. ualde quippe altum est et semper fuisse et hominem, quem numquam fecedebeo. Sed cum cogito cujus rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, affirmare aliquid pertimesco: quia et me ipsum intueor
Abbreviated transcription (Latin):
atq obhocmutas secredat᷑. Si aũt sẽꝑqͥdẽ tẽporalia sed alia atq
alia ꝑ hib& o peratꝰ. ac si aliqͣndo &iã ad hominẽ faciendũ quẽ
nũ quã antefecerat᷑. pscientia qͣputantñ possequȩcũq infini

Expanded text:
atque ob hoc mutasse credatur. Si autem semper quidem temporalia, sed alia atque alia perhibetur operatus, ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem nunquam antea fecerat, pe
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quotiens reuolutũ. Necaliũ aliquẽnatura similẽ Ne¬
q. ab hacfide& philo sophoꝵ argum̃ta d &errent quoꝵ cautis¬
simũ illud putat᷑ qđ dicunt nulla in finitaulla scientia posse
cõp̃hendi Ac ꝑ hocds̃ in qui untrerũ quas faci tomniũ finita¬
rũ om̃s finitas apud serationes hab& Bonitas autẽ nũ quã
uacua fuis secredenda tnesit tẽporalis eiꝰoperatiocuir& rofu¬
erit & nacessatio quasi penituerit eũ prioris sineiitioua¬
cationis : Ac ꝓpterea sitoperis aggressus initiũ &id eũ neces
manente mundo mutabilit̃ qͥlic&nũ quã ñ fuerit. & sine
itib rep&ito sẽꝑq rep&endo neui delic& si aliquando pͥmũ
dĩ opera coepta dicunt᷑. priorẽ suã s in einitio uacationẽtã quã
in estẽ acdesidiosã &id eo sibi displicentẽdã nas se quodãmͦ

Expanded text:
nec alium aliquem, natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesmanente mundo mutabiliter, qui licet numquam non fuerit et sine itibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam
Abbreviated transcription (Latin):
deintellegendo spiritalit̃para drso. nemine ꝓ hibentedicant
Dũ tam̃ & illius historie ueritas sidelissimarerũ gestarũ
q̃ in resurrectione futuras. Neq. ullo ligni in digebunt quo
fiat utnullom orbo ł senectute in u&erata moriant᷑ Neq ul¬
lis aliis incorporalib. alim̃tis. qͥb. esuriendi acsciendi qualis¬
cũq molestia deuit& quõ cesto & omnimodo & inuio labi¬
limunere ĩ mostalitatis induent᷑ : Vt ñnisi uelint possi¬
bilitate . ñ neces sitateuescant᷑. Quando ergo dix̃ pͥmo il¬
lo hominiquẽ in paradr so c̃stituerat decibou&ito quacũq
dieederitis exillo mostemoriemini ñ tantũ primȩ mostis
pastẽ priorẽ ubi anima priuat᷑dõ. Nectũ posteriorẽ ubi
corpus priuat᷑ anima. nec solã ipsã totã primã ubi anima &¬
eratia deserente diuma. decorpoꝵsuoꝵ nuditate c̃fusi st̃ Vn¬
de cuã folus ficulneis que fostea ꝑturbatis prima coꝑta s unt

Expanded text:
de intelligendo spirituali paradiso, nemine prohibente dicantur, dum tamen et illius historiae veritas fidelissima, rerum gestarum quae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. Quli homini, quem in paradiso constituerat de cibo vetito: « Quacunque die ederitis ex illo, morte moriemini , » non tantum primae mortis partem priorem ubi anima privatur Deo, nec tantum posteriorem ubi corpus privatur anima, nec solam ipsam totam primam, ubi anima gratia deserente diuina de corporum suorum nuditate confusi sunt. Unde etiam foliis ficulneis, quae forte a perturbatis prima conperta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut minor ñ sit in paruis. quȩ paruañ sua ñ sua granditatenã
nulla ÷ sed astificis sapientia m&iendas̃. Sicut inspecieui si¬
bili hominis si unũ radat᷑ suꝑ cilio quã ꝓpemodũ nihilcorpori
& quã multũ d& rahit᷑ pulchritudini. quõ ñ molec̃stat sed pa¬
ne indigande ueritatis & debonofine atq̃. cuncta quȩ agi¬
mꝰ referre debemꝰ quãuis diuersi diuers a sentiant in his
tam̃ trib magnis & generalib: quȩstionib: om̃is eoꝵ uersat᷑
intentio: Itacũ inuna quacũq earũ quid quisq sect& mul¬
tiplex discrepantia sitopinionũ ẽẽ tam̃ aliquã naturȩ cau
sũ me÷ &ideo immutabił ÷ Ipsereb quas exnihilo creauit ẽẽ de
ita naturaseentia r gradib. ordinauit Sicut it abeo qđ ÷ sape¬

Expanded text:
ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed pane indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam,  et ideo immutabilis sit; rebus quas ex nihilo creavit, esse dediita naturas essentiarum gradibus ordinauit sicut enim ab eo, quod est sape
Abbreviated transcription (Latin):
mutata. sed omnino incõmutabilit̃udit itautillã qͥdẽ
qu&ẽ poralit̃ fiunt & futura ñdũ sint & p̃sentiaiã sint &
p̃teritaiã ñ sint. ipseuꝰ hȩcomã stabilia acsẽpiterna p̃sentia cõ¬
p̃hendit Nec alit̃ oculis alit̃ m̃te ñ n exanimo c̃stat & corpore
necalit̃ nunc alit̃ antea & antea & alit̃ postea quõ ñ sicut nr̃a
o de cagitatione in cogitationẽ transit. incui incorporeo c̃tu¬
itusimul as st̃ cuncta q̃ nouit quõ tẽporaita nouit nullis suis
tẽporib motionib: quẽ ad modũ tẽporalia mouit nullis tẽpori¬
b. motib: Ibi ergo uidit bonũ eẽ qđ fecit ubibonũ eẽuidit
ut facer&. Nec qlui dit scientiã du plicauit ł exaliqua par¬
teaux̃ tã quãminoris scientiȩ fuerit prius quã facer& qđ
uiderat ꝗ tã ꝑfecteñ operar&. pisitã ꝑ fecta scientia cũ nihil

Expanded text:
mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc et aliter antea et aliter postea; quoniam non sicut nostra, o de cogitatione in cogitationem transit, in cuius incorporeo contuitu simul adsunt cuncta quae nouit; quoniam tempora ita nouit nullis suis temporalibus notionibus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
buis seuider& Ideo sola ibilux placuit c̃ditori tenebreautẽ
angelicȩ & si fuerant ordinande ñ tam̃ fuerant apꝓbande¬
Quid ÷  aliud intellegendũ in eo qđ ꝑ omã dicit. uiditds̃ qr bonũ ÷
nisioperis apꝓbatio scđm astẽ factiquȩ s apientia dĩ ÷ Ds̃ autẽ
usq ad eo ñ cũ factus ÷ tuncdidicitbonũ ut nihileorũ fier& si
ei fuiss& in cognitũ. Dũergo uidit qrbonũ q̃đ nisi uidiss&¬
antequã fier& ñutiq fier& doc& bonũ eẽ non discit Etpla¬
to qͥdẽ plus ausus ÷ dicereelatũ eẽ scilic& gaudiomundiuni ue¬
si tate ꝑfecta: Vbi&ipseñ usq ad eo desipiebat ut putar& am̃
sui operis nouitate factũ beatiorẽ . sed sic ostendere uoluit asti¬
fici suo placuis seiã factũ qđ placuerat in aste faciendũ Nũ qd
illomodo ds̃ scientia uariat᷑ ut aliud in eo faciantquȩ ñdũ
sed aliomodo quodã anram cogitationũ consu&udinelon¬
gelateq diuerso. Ille quippeñ ex hocin illud cogitatione

Expanded text:
 Et ideo sola ibi lux placuit Conditori; tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinandae, non tamen fuerant adprobandim aliud intelligendum in eo quod per omnia dicitur, Vidit Deus quia bonum est: nisi operis approbatio secundum artem facti, quae Sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo videt quia bonum est, quod nisantequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut aliud in ea faciant quae nondused alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
bent ut eã non pos sintamittere nec siuelint : Quatinꝰ autẽ
antequã peccassent illius sapientiȩ fuerint pasti᷑ pes definire
quis potest In eius tam̃ pasticipationeȩ quales fuis seistos
ȩquales in ea fuissent &i ã isti in eꝰ &nitate mansis sent parit̃
beati ql parit̃ cesti. Neq u sicutuita quã diucũq fuerit. ita
& nauita uera cit̃ dicipoterit si finẽ habiturasit: Siqͥdẽ uita
tantũ modo uiuendo&naquo finẽ ñ habendo nominata est
id scirent siue scientes aliud putarent : ql scientestimor nesci¬
entsserror beatos eẽutiq ñ sinebat:.
operib dĩ ab surda sententia sicũ lux prima illa facta ÷ ange¬
licreati intellegunt᷑ int̃scõs angelos &immundos fuisse
istadiscernere potuit qui potuit &iã prius quã caderent

Expanded text:
bent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos aequales in ea fuissent, etiam isti in eius aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendo nominata est.id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat.operibus Dei absurda sententia, si, cum lux prima illa facta est, angeli creati intelleguntur, inter sanctos angelos et inmundos fuisse ista discernere potuit, qui potuit etiam priusquam caderent
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ut om̃ps &iustꝰ adeopoenã qͥb. ista p̃dicunt᷑ ut inalũ
qđ ei simpend & ante quã ueniat p̃noscendo patianT
occulto apparatuministerioꝵ suoꝵ &iã spiritib.ita¬
lib aliqͥd diuinationis imꝑtiat . ut qđ audiunt ab an¬
gelis p̃nuntient hominibi: Tantũ aũ audiunt qͣntũ
ccultas res &boumis secr&eita demonstrant᷑ ueris ꝓ¬
ph&lis sict potestcapore sensus humanꝰ cũ&iã rerũ
imaginib in reciel atione tãquã uerbis instruit᷑
tẽc̃sulant sci angeliom̃sq. ab eodẽdõ creati sublimes
& mundis simis piritꝰ atq id qđ in eo sẽpit̃ne iustũ
uident ꝓc̃ gruentiarerũ inferioꝵtẽporalit̃ ꝑagan
Quomͦ &iã lapsi spiritꝰ qͥ in ueritate ñ st&er̃ ꝓpt̃in¬

Expanded text:
 et justus ad eorum poenam, quibus ista praedicuntur, ut malum quod eis impendet, antequam veniat praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid divinationis impertiat, ut quod audiunt ab Angelis, praenuntient hominibus. Tantum autem audiunt, quantum cculta enim res et nimis secreta ita demonstratur prophetis, sicut potest capere sensus humanus, cum etiam rerum imaginibus in revelatione tanquam verbis instruitur. tem consulant sancti Angeli, omnesque ab eodem Deo creati sublimes et mundissimi spiritus, atque id quod in eo sempiterne justum vident, pro congruentia rerum inferiorum temporaliter peragant: quomodo etiam lapsi spiritus, qui in veritate non stet
Abbreviated transcription (Latin):
pta reficiunt in aliã formã ꝑ c̃uenientiã transeun¬
tia & ꝑuitalẽ motũ diuidunt᷑ qͦdãmͦ ut exeis instri¬
cturãhũi uisi bił pulchriq̃ aptast̃ assumant᷑ Nap¬
tau ꝑ c̃gruismeat᷑ ei ant᷑ Quo aliud feculentis simũ
red dit᷑ tread alias formas as sum̃das. aliud ꝑtotũ cor¬
pꝰexalat. aliud totius animał l& antesnum eros
accip̃ & inchoat᷑ in ꝑlẽ. Et siue ꝑc̃uenientia duoꝵ cor¬
poꝵ siuetali aliquo fantas mate cõmotũ ꝑgenitales
uias ab ipso uestice defluit in infimã uoluptatẽ : lã d
coaptat᷑ ut suas regiones q̃qr m̃ braoccupent. Etsimo¬
dũ parilitatis serua uerint. luce coloris adiuncta
uascit᷑ corpus qđ formosũ uocat᷑ & asuis dilectori¬
b. amat᷑ a cerrime N tam̃ in eo plus plac&forma
formaq̃ mou& quã uita q̃ mou& Nã illudani¬
enti. Hoctũ ÷ uoluptatis regnũ &im apulchritudo

Expanded text:
pta reficiunt, in aliam formam per convenientiam transeunpta reficiunt, in aliam formam per convenientiam transeuntia; et per vitalem motum dijudicantur quodammodo, ut ex eis in structuram hujus visibilis pulchri quae apta sunt assumant congruos meatus ejiciantur. Quorum aliud faeculentissimum redditur terrae ad alias formas assumendas, aliud per totum corpus exhalat, aliud totius animalis latentes numeros accipit, et inchoatur in prolem, et sive convenientia duorum corporum, sive tali aliquo phantasmate commotum, per genitales vias ab ipso vertice defluit in infima voluptate. Jamvero coaptatur, ut suas regiones quaeque membra occupent; et si modum parilitatis servaverint, luce coloris adjuncta, nascitur corpus quod formosum vocatur, et a suis dilectoribus amatur acerrime: non tamen in eo plus placet forma quae movetur, quam vita quae movet. Nam illud anienti. Hoc totum est voluptatis regnum, et ima pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
nec falsũ quicquã necuerũ ÷ : Atsi falsitas in rerũ na¬
tura ñ sit: uera st̃omã Necui deriquicquã nisiui uenrli
animeñ potest Alan &igit᷑anima in rerũ natura
si auferrifalsitas ñ potest ñ man& si potest. Qmis¬
ergo qui utrũ situeritas dubitat. in seipso habuerũ
Nitaqioposteleũ deuerita tedubita reqͥ potuit unde¬
cũq dubitare. Ubi uident᷑ hec ibi ÷ lum̃ sinespatio
ratio cinator intereat autapud carnales inferos
u&erescat. Nit ratiocinatio talia fac̃s ed inue¬
nitꝰ Ergoante quã inueniant᷑ insemanent. &
cũ inueniunt᷑ pos innouant. Itarenascit᷑ interior
homo & exterior corrũpit᷑ dediein diẽ : Sed interior
exteriorẽ respic̃ & in sua cõparatione foedũ uid& p
ꝓpriotam̃ genere pulchrũ & corpoꝵt̃uenientiale¬
tantẽ & corrũ pentẽ qđ in bonũ suũ c̃uestit alim̃tasci¬
lic& carnis Qu&lam̃ corrupta id ÷ amittentia for¬
mã suã in m̃broistoꝵ fabricant migranti &corru¬

Expanded text:
nec falsum quidquam, nec verum est. At si falsitas in rerum natura non sit, vera sunt omnia. Nec videri quidquam nisi viventi animae potest. Manet igitur anima in rerum natura, si auferri falsitas non potest; manet, si potest. erum oportet eum de veritate dubitare, qui potuit undecumque dubitare. Ubi videntur haec, ibi est lumen sine spatio ratiocinator intereat, aut apud carnales inferos veterascat? Non enim ratiocinatio talia facit, sed invenit. Ergo antequam inveniantur, in se manent, et cum inveniuntur, nos innovant. homo, et exterior corrumpitur de die in diem . Sed interior exteriorem respicit, et in sua comparatione foedum videt; in proprio tamen genere pulchrum et corporum convenientia laetantem, et corrumpentem quod in bonum suum convertit, alimenta scilicet carnis: quae tamen corrupta, id est amittentia formam suam, in membrorum istorum fabricam migrant, et corru
Abbreviated transcription (Latin):
& lux ÷ illuminatoꝵ &l reqes exercitatoꝵ & patri¬
aredeuntiũ. & ȩsca in digentiũ & corana uincenti¬
ũ. Et quȩcũq bonatẽ poralit̃ transeuntia ꝑcrea¬
turȩpastes error app&itinfideliũ ueriora in &¬
nũmanentia. increator eomniũ simuluentura ÷
pi& as filioꝵ. Totũculm̃ auctoritatis lum̃q rati¬
mis. in illo uno salu tarinom̃ eatq inuna eius ȩo¬
clesia. recreando & reformando humano gene¬
ric̃stitutũ t¬

Expanded text:
et lux est illuminatorum, et requies exercitatorum, et patria redeuntium, et esca indigentium, et corona vincentium: et quaecunque bona temporaliter transeuntia per creaturae partes error appetit infidelium, veriora in aeternum manentia in Creatore omnium simul inventura est itaque totum culmen auctoritatis lumenque rationis in illo uno salutari nomine atque in una eius ecclesia recreando et reformando humano generi constitutum