comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui. iuniorib ꝑ humilitatẽ coequari.
Precipientib parati. obedientib mo¬
desti maledicentib taciti. laudantibus
uerecundi. Item sccł̃m conuersationẽ
alios nobis quasi suꝑiores. alios qua¬
si equales. alios quasi inferiores debemꝰ
attendere. Illoꝵ conu̾satio inferior ẽ
dempnare non p̾sumimus. ⁊ mitari ta¬
men ñ debemus. Illoꝵ conu̾satio par
nob̾ est. que sic nr̃e infirmitati contem¬
ꝑata est ut et uirtutis exemplum pre¬
beat. ⁊ cooꝑandi facilitate in consortiũ
uos sue exercitationis admitat. Illoꝵ
conu̾satio supra nos est qͣm uenerari
quidẽ et admirari possumus. imitari
tium in tantum ꝓfecerunt. ut uirtu¬
tem illoꝵ nr̃a infirmitas qͣmuis inci¬
piat ꝑ amorẽ appetere. ꝑ imitationem
tamen ñ ualeat coequare. Illoꝵ conu̾¬
satio quasi par nob̾ est. quoꝵ oꝑa ita
nr̃is uirib contemꝑant᷑ ut in eis ni¬
chil sit ꝙ possibilitatẽ nrãm excedat.

Expanded text:
qui, minoribus per humilitatem coaequari, qui, minoribus per humilitatem coaequari, praecipientibus parati, obedientibus modesti, maledicentibus taciti, laudantibus verecundi. Item secundum conversationem alios nobis quasi superiores, alios quasi aequales, alios quasi inferiores debemus attendere. Illorum conversatio inferior est mnare non praesumimus, imitari tamen non debemus. Illorum conversatio par nobis est, quae sic nostrae infirmitati contemperata est, ut et virtutis exemplum praebeat, et cooperandi facilitate in consortium nos suae exercitationis admittat. Illorum conversatio supra nos est, quam venerari quidem et admirari possumus, imitari tium intantum profecerunt, ut virtutem illorum nostra infirmitas quamvis incipiat per amorem appetere, per imitationem tamen non valet coaequare. Illorum conversatio quasi par nobis est, quorum opera ita nostris viribus contemperantur, ut in eis nihil sit quod possibilitatem nostram excedat,
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ex his colligimus. Erib scd̃m dig¬
nitatem: et trib scłm conuersationem.
Alii namq scłm dignitatẽ suꝑiores
sunt. alii equales. alii inferiores. Su¬
ꝑiorib obedientiam timorẽ. obsequiũ.
et uenerationẽ debemus exhibere. Cũ
equalib pacem et concordiam custodi¬
re. inuicem obsequio beneficio ⁊ hono¬
re p̾uenire. In omni actione et uerbo
suꝑiorem eis locum tribuere. ⁊ si qͣndo
fortassis in aliquo negotio eos preire co¬
gamur. cum omni humilitate et reue¬
rentia q̃ facienda sunt ñ preciꝑe s de¬
cum alacritate et deuotione qͣi ex neces¬
sitate subiecti obedire. Inferiorib semꝑ
beneficium et auxilium impendere.
nu iqͣm imꝓperare. si ne contume¬
lia corriꝑe. sine suꝑbia gub̾nare. si¬
ne crudelitate castigare cum pietate fo¬
uere. Uenerationem ñ exigere. societatẽ
atq equalitatem amare. Maiorib ꝑ ti¬
morem subdi. equalib ꝑ caritatẽ obse¬

Expanded text:
dam ex his colligimus, tribus secundum digdam ex his colligimus, tribus secundum dignitatem, et tribus secundum conversationem. Alii namque secundum dignitatem superiores sunt, alii aequales, alii inferiores. Superioribus obedientiam, timorem, obsequium et venerationem debemus exhibere, cum aequalibus pacem et concordiam custodire, invicem obsequio, beneficio et honore praevenire, in omni actione et verbo superiorem eis locum tribuere. Et si quando fortassis in aliquo negotio eos praeire cogamur, cum omni humilitate et reverentia quae facienda sunt non praecipere sed decum alacritate et devotione quasi ex necessitate subjecti obedire. Inferioribus semper beneficium et auxilium impendere, nunquam improperare, sine contumelia corripere, sine superbia gubernare, sine crudelitate castigare, cum pietate fovere. Venerationem non exigere, societatem atque aequalitatem amare, majoribus per timorem subdi, aequalibus per charitatem obse
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem scd̃m meritum. qͣntum uero ad
uenerationẽ scł̃m etatem et officium ha¬
benda est. Meliores diligere. suꝑiores ho¬
norare debemus: q par contumatia est.
siue in eo qui ꝓpter inferiorem gradum in
homine uirtutem despicit. siue in eo qui
gradum suꝑiorem contempnit. Istis ergo
honor. illis amor impendat᷑. sic tamen
ut et honor istoꝵ sit uoluntarius. ⁊ illoꝵ
amor uenerandus. Reuerentia enĩ sine
amore magis seruilis est: et amor sine
reuerentia puerilis uidicari debet. Cum tã¬
ta gͥ humilitate et reuerentia melioribus
exhibendum ẽ beneficium dilectionis ut
illis qͣsi ex necessitate uideamur ẽẽ subiec¬
ti: et cum tanto affectu atq hilaritate su¬
ꝑiorib soluendum ẽ obseqͥum subiectio¬
nis ut solo pocus dilectionis debito. illis
credamur astricti. Istis sic reddamus sua.
qͣsi nr̃m impenderimus: illis sic exhibe¬
amus nr̃a. quasi suũ redderemus. Sex
ueniq modis discretionẽ ꝑsonaꝵ habẽ¬

Expanded text:
lectionem, secundum meritum, quantum vero ad venerationem, secundum aetatem et officium habenda est. Meliores diligere, superiores honorare debemus, quia percontumacia est sive in eo qui propter inferiorem gradum, in homine virtutem despicit; sive in eo qui gradum superiorem contemnit. Istis ergo honor, illis amor impendatur, sic tamen ut et honor istorum sit voluntarius, et illorum amor venerandus. Reverentia enim sine amore magis servilis est, et amore sive reverentia puerilis judicari debet. Cum tanta igitur humilitate et reverentia melioribus exhibendum est beneficium dilectionis, ut illis quasi ex necessitate videamur esse subjecti, et cum tanto affectu atque hilaritate superioribus solvendum est obsequium subjectionis, ut solo potius dilectionis debito illis credamur astricti. Istis sic reddamus sua quasi nostrum impenderemus; illis sic exhibeamus nostra, quasi suum redderemus. Sex denique modis discretionem personarum haben
Abbreviated transcription (Latin):
tor est necessaria est illi ut corrigatur. si
uistus ẽ necessaria est illi ut erudiatur.
ꝓpterea iste qui eam iam ad correptionẽ
acceꝑat. adhuc eam aderudicionem ne¬
cessariam sibi ẽe confirmat. ut sicut cor¬
rectus expiauit culpas pret̾itas. ita eru¬
ditus. cautelam habeat contͣ culpas fu¬
turas. Dicat ergo disciplina tua corre¬
xit me in finem. disciplina tua ip̃a me
docebit.

Expanded text:
tor est, necessaria est illi, ut corrigatur; si tor est, necessaria est illi, ut corrigatur; si justus est, necessaria est illi ut erudiatur. Propterea iste qui eam ad correctionem acceperat, adhuc eam ad eruditionem necessariam sibi esse confirmat: ut sicut correctus expiavit culpas praeteritas: ita eruditus cautelam habeat contra culpas futuras. Dicat ergo: Disciplina tua correxit me in finem; disciplina tua ipsa me docebit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ delectabant. ⁊ nr̃e infirmitatis me¬
mores dum semꝑ cogimur reminisci
ꝙ fuimus ñ nos extollat quod sumus.
Preterea etiam cum mala nostra cum tã¬
ta difficultate iuncimus. ampluis pec¬
care timeamus. Cum itaq tot utilitates
ex temptatione ꝓueniant. oportet quoci
tigatio nr̃a nobis placeat. ⁊ tamen de¬
lectacio praua ad consensum non acce¬
dat. In flagello item obedientiam ser¬
uat qui et si causam sue ꝑcussionis ig¬
noret. tamen contͣ deum non murmu¬
rat. Constans aut̃ et paciens est quei
nec pondus tͥbulationis opprimit. nec
diuturnitas frangit. Primus ergo dis
cipline dei gradus est custodia mandato¬
rum. Secundus gradus est pugna tẽp¬
tacionum. Uñ manifestum ẽ quod hii
qui mandata dei ñ custodiunt adhuc
indisciplina dei ẽẽ non ceꝑunt. Qui aũ
sub disciplina dei non est ad hereditatẽ
filioꝵ dei ꝑtingere non potest. Nemo gͦ
contempnat disciplinam dei. qr si pecca¬

Expanded text:
cum delectabant; et nostrae infirmitatis mecum delectabant; et nostrae infirmitatis memores dum semper cogimur reminisci quod fuimus, non nos extollat quod sumus. Praeterea etiam cum mala nostra cum tanta difficultate vincimus, amplius peccare timeamus. Cum itaque tot utilitates ex tentatione proveniant, oportet, quotit fatigatio nostra nobis placeat, et tamen delectatio prava ad consensum non accedat. In flagello autem obedientiam servat qui, et si causam percussionis sui ignoret, tamen contra Deum non murmurat. Constans autem, et patiens est quem nec pondus tribulationis opprimit, nec diuturnitas frangit. Primus ergo gradus disciplinae Dei est custodia mandatorum. Secundus gradus est pugna tentationum. Unde manifestum est quod ii qui mandata Dei non custodiunt, adhuc in disciplina Dei esse non coeperunt. Qui autem sub disciplina Dei non est, ad haereditatem filiorum Dei pertingere non potest. Nemo ergo contemnat disciplinam Dei, quia, si pecca
Abbreviated transcription (Latin):
cioꝵ in cursu te sollicitari et ad tempꝰ uo¬
luerit fatigari. ꝑ elationem ñ contradi¬
cas. Constans none ꝑ dilectacionẽ ad con¬
sensum defluas. Paciens ne in portu nita¬
te uł instantia temptatõnis tandem ali¬
quando emollescas. Hoc aut̃ precipue di¬
cimus pp̃ quosdam minus discretos qui
spũalis studii modum ignorantes. Post
pͥma inicia bona conu̾sationis ita a tẽp¬
tatione uicioꝵ lib̾i eẽ uolunt. ut si se ł
tenuit̾ delectatione illicita pulsari p̾sen¬
serint. statim timido corde infirmita¬
tis sue obliti contͣ deum murmurent.
et si uł modicum fatigent᷑ ꝑ in constan¬
tie atq in pacientie uicium eneruati ad
consensum iniquitatis dedinent. S nes¬
ciunt isti qͣm pia sit dispensatio dei ut
mala que iam uoluntate dimisimus.
qͣmuiis inuiti adhuc in temptatõne sen¬
tiamus. quatinꝰ in eis nunc expiet᷑ cum
cruciant. ꝙ prius in eis cõmissum est

Expanded text:
tiorum incursu te sollicitari et ad tempus votiorum incursu te sollicitari et ad tempus voluerit fatigari, per elationem non contradicas; constans, ne per delectationem ad consensum defluas; patiens, ne importunitate, vel instantia tentationis tandem aliquando emollescas. Hoc autem praecipue dicimus propter quosdam minus discretos qui, spiritualis studii mondum ignorantes, post prima initia bonae conversationis, ita a tentatione vitiorum liberi esse volunt, ut si se vel te tenuiter delectatione illicita pulsari persenserint, statim tumido corde infirmitatis suae obliti contra Deum murmurent; et si vel modicum fatigentur, per inconstantiae et impatientiae vitium enervati, ad consensum iniquitatis declinent. Sed nesciunt isti quam pia sit dispensatio Dei. Ut mala quae jam voluntate dimisimus quamvis inviti adhuc in tentatione sentiamus, quatenus in eis nunc expietur, cum cruciant, quod prius in eis commissum est,
Abbreviated transcription (Latin):
bonus et est qͥdam finis malue..
finis malus ẽ ꝓfundum pecc̃oꝵ. finis bonꝰ¬
est consummatio uirtutũ. Disciplina au¬
tem dei in finem corrigit. qr eos etiam qui
in ꝓfũndum pecc̃oꝵ lapsi sunt ad consũ¬
mationẽ uirtutum ꝑducit. O bona o dul¬
cis disciplina dei. utinam cognoscamus
eam. utinam suscipiamus eam. utinam
sustineamus eã. Que tamen ẽ ut uidea¬
mus. ut concupiscamus ut appͥhendamꝰ
ut teneamus eam: In trib consistit. in
p̾ceptis in temptam̃tis in flagellis. In
preceptis exꝑitur deus obedientiam tuã.
In temptam̃tis constanciam. In flagelł
pacientiam. Precepta obedienter suscipe.
temptam̃tis constanter resiste. flagella pa¬
cienter sustine. Hec tam̃ tria .i. obedien¬
tia. constantia pacientia sͥ inuicem de¬
ẽẽ non possunt. qr in singuł omnia ne¬
cessaria sunt. In p̾ceptis quidem ut pri¬
mum ea obedienter suscipias. de iñ con¬
aut̃ obediens ẽẽ debes. ut si forte deus ui¬

Expanded text:
bonus; et est quidam finis malus. Finis malus est profundum peccatorum; finis bonus consummatio virtutum. Disciplina autem Dei in finem corrigit, quia eos etiam, qui in profundum peccatorum lapsi sunt ad consummationem virtutum perducit. O bona, o dulcis disciplina Dei! utinam cognoscamus eam! utinam suscipiamus eam! utinam sustineamus eam! Quae tamen est ut videamus, ut concupiscamus, ut apprehendamus, ut teneamus eam. In tribus consistit: in praeceptis, in tentamentis, in flagellis. In praeceptis experitur Deus obedientiam tuam, in tentamentis constantiam, in flagellis patientiam. Praecepta obedienter suscipe, tentamentis constanter resiste, flagella patienter sustine. Haec tamen tria, id est obedientia, constantia, patientia, sibi invicem deesse non possunt, quia in singulis omnia necessaria sunt. In praeceptis quidem, ut ea primum obedienter suscipias, deinde conautem obediens esse debes, ut si forte Deus vi
Abbreviated transcription (Latin):
pio repetamus. et in uno quoq diuisioniᷤᷤ
gn̾e qualiter uł ex immensitate creatura¬
rum creatoris manifestet᷑ potentia. uel ex
decore sap̃ia. uł ex utilitate benignitas
ꝑquiramꝰ Et qr ĩmensitas prima fuit in
particione. pͥma esse debet in ꝑsecutione.¬
De in mensitate.

Expanded text:
pio repetamus; et in unoquoque divisionis pio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima esse debet in prosecutione.De immensitate
Abbreviated transcription (Latin):
cor creaturax ẽ in situ et motu. in specie
⁊ qualitate. Situs ẽ in compositione et or¬
dine. Ordo est in loco ⁊ temꝑe. ⁊ ꝓprietate.
Motus ẽ quadriꝑtitus. locał naturalie..
animał. rationalis. localis est ante ⁊ retͦ.
dextrorsum. ⁊ sinistrorsum. sursum ⁊ de¬
orsum et circum. Naturał est in increm̃¬
to et detͥmento. Animalis est in sensib
⁊ appetitib. Rationalis ẽ in factis ⁊ con¬
siliis. Sp̃es est forma uisibilis que ocło
discernitur. sicut colores et figure corpoꝵ.
Qualitas ẽ ꝓprietas int̾ior que ceteris sen¬
sib ꝑcipitur. ut melos in sono auditu
aurium. dulcor in sapore. gustu fantiũ
frͥagrantiam odore. olfatu nartũ. lenitas
in corpe. tacti manuũ. utilitas cratu¬
rarum constat in grato et apto ⁊ cõmo¬
do et necessario. Gratum ẽ quod placet.
aptum ꝙ conuenit. cõmodum quod ꝓ¬
dest. necessarium sine quo quid eẽt non
potest. Nunc ꝓpositas parciones a pͥnci¬

Expanded text:
cor creaturarum est in situ, et motu, et specie, cor creaturarum est in situ, et motu, et specie, et qualitate. Situs est in compositione et ordine. Ordo est in loco, et tempore, et proprietate. Motus est quadripertitus, localis, naturalis, animalis, rationalis. Localis est ante et retro: dextrorsum et sinistrorsum, sursum, et deorsum, et circum. Naturalis est in cremento, et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus. Rationalis est in factis et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores, et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia in odore olfactu narium, lenitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a princi
Abbreviated transcription (Latin):
fecit contemplato mundo conspicitur. Et uer¬
bum ip̃m uideri non potuit. et fecit quod
uideri potuit. ⁊ uisum ẽ ꝑ id quod fecit.
Nuisibilia enĩ ipsius a creatura mundi
ꝑ ea que fcã sunt intelleta conspiciuntur.
Tria sunt inuisibilia dei. potentia. sap̃ia.
benignitas. Ab his trib ꝓcedunt omĩa. in
his trib consistunt omĩa. ⁊ ꝑ hec tria re¬
gunt᷑ oĩa. Potentia creat. Sap̃ia gubernat.
benignitas conseruat. Que tñ tria sicut ĩ
deo ineffabiliter unum sunt. ita in oꝑatio¬
ne om̃ino seꝑari non possunt. Potentia
ꝑ benignitatẽ sapienter creat. Sapĩa per
potentiam benigne gub̾nat. Benignitas
ꝑ sap̃ĩam potent̾ conseruat. Potentiam
manifestat creaturaꝵ ĩ mensitas. Sapi¬
entiam decor. benignitatem utilitas. Im¬
mensitas creaturaꝵ in multitudine ⁊ mag¬
nitudine. Multitudo in similib. in du̾¬
sis. imꝑmixtis. Magnitu do ẽ immole et
spacio. Moles in massa ⁊ pondere. S paci¬
um ẽ in longo ⁊ lato ꝓfundo et alto. De¬

Expanded text:
fecit, contemplato mundo conspicitur. Et verbum ipsum videri non potuit; et fecit quod videri potuit, et visum est per id quod fecit. Invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus procedunt omnia, in his tribus consistunt omnia, et per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, in permistis. Magnitudo in mole et spatio. Moles in massa et pondere. Spatium est in longo, et lato, et profundo, et alto. De
Abbreviated transcription (Latin):
uite p̾sentis. quod diuiduntur ab iniu¬
cem. et simul ẽẽ non possunt. qui ⁊ unũ
hñt ortum et animum. In hoc ergo tã¬
tomagis laudabilis inuenit᷑ in coniun¬
beata anima que com

Expanded text:
itae praesentis, quod dividuntur ab invicem et simul esse non possunt qui et unum habent ortum et animum. In hoc ergo tanto magis laudabilis invenitur in conjunO Beata anima quae com
Abbreviated transcription (Latin):
tionis est ut ad uirtutẽ amandam ex¬
tentione legendi occupatus corde non ua¬
geris
.de duplici fructu ieuinii.

Expanded text:
ndus, ut, ad virtutem amandam extentione legendi occupatus, corde non vageris. TIT. CL. De duplici fructu jejunii
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm que in aliis ubi manifesta tan¬
tum uident. Nam et si qͣndo quedam
occulta aliena ex manifestis depͥhen¬
dunt. sua tñ districte ꝑ uitatem iudi¬
cant. illa aut̃ ꝑ pietatem excusare iu¬
dicando non p̾sumunt. Hinc ergo
fit ut inferiores se cunctis existiment.¬
et hoc illis sentire dulce sit. quod sua

Expanded text:
quam quae in aliis, ubi manifesta tanquam quae in aliis, ubi manifesta tantum vident. Nam, etsi quando quaedam occulta aliena ex manifestis deprehendunt, sua tamen districte per veritatem judicant; illa autem per pietatem excusando, judicare non praesumunt. Hinc ergo fit ut inferiores se cunctis existimenet hoc illis sentire dulce sit quod sua
Abbreviated transcription (Latin):
litatis. Primum ad se. scd̾m ad ali¬
os. humilitas ad se est. qua quisq de se¬
met ip̃o parua existimat. Humilitas
ad alios est. qua bona alioꝵ homo si¬
ne inuidia et liuore cõmendat. ꝑ pri¬
mam humilitatem p̾esse non cupit.
ꝑ scd̾am sub eẽ non contempnit. Hy¬
excuset sua occulta homo non abscõ¬
dat. pietas facit ut aliena occulta iudi¬
care ñ presumat. Humilitas facit ut
mala sua homo ñ excuset. pietas fac̃
ut mala aliena non aggrauat. Item
humilitas facit. ut que in se latent
scd̾m ueritatem iudicet. pietas facit
ut que in aliis ñ patent ad meliorem
partem inclinet. Hinc ẽ quod sancti
uiri semetip̃os tam districte diuidi¬
cant. et cunctos sibi merito anteponẽ¬
dos putant. uident enĩ et que mani¬
festa sunt sua. et que occulta alioꝵ au¬
tem manifesta tm̃. Cum itaq de alie¬
nis occultis iudicare ñ presumant nͥ
qͣntum pietate monente bona ẽẽ exis¬
tunant plura sunt que in se mala ui¬
dent. uͥ et manifesta et occulta uidẽt.

Expanded text:
litatis. Primum ad se, secundum ad alios. Humilitas ad se est qua quisque de semetipso parva existimat; humilitas ad alios est, qua bona illorum homo sine invidia et livore commendat. Per primam humilitatem praeesse non cupit; per secundam subesse non contemnit. Huut sua occulta homo non abscondat; pietas facit ut aliena occulta judicare non praesumat. Humilitas facit ut mala sua homo non excuset; pietas facit ut mala aliena non aggravet. Item humilitas facit ut quae in se latent secundum veritatem judicet; pietas facit ut quae in aliis non patent ad meliorem partem inclinet. Hinc est quod sancti viri semetipcant, et cunctos sibi merito anteponendos putant. Vident enim sua, et quae manifesta sunt, et quae occulta; aliorum autem manifesta tantum. Cum itaque de alienis occultis judicare non praesumant, nisi quantum pietate movente, bona esse existimant, plura sunt quae in se mala vident, ubi et manifesta et occulta vident,
Abbreviated transcription (Latin):
excellentia ita omni ꝑabilia si¬
fariam in comp̾hensibilis ꝓbatur. quod
nec eius et̾nitatem equare pot̃ tempus.
nec immensitatẽ locus. nec potestatem

Expanded text:
excellentia ita omnifariam incomprehensibilis probatur, quod nec ejus aeternitatem aequare potest tempus, nec immensitatem locus, nec potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe inuenimꝰ. Sicut enĩ in flore futurus
fructus ꝓmutit᷑. ita in bono oꝑe future
retributionis pͥmium expectatur. ⁊ eos
in quib bona oꝑa cernimus. ad sortem
suꝑne retributionis ꝑtinere sꝑamꝰ. Item
sicut flos ꝑ sp̃ẽm fulget et ꝑ odorem de¬
mulcet: ita bonum opꝰͦ ꝑ exemplum qui¬
dem fulget. qñ presentib laudabile ap¬
paret. eosq ad imitationẽ accendit. Per
odorem aut̃ demulcet: qñ absentib. ⁊ lon¬
ge positis ꝑ opinionẽ bone fame in no¬
tescit.

Expanded text:
e invenimus. Sicut enim in flore futurus fructus promittitur, ita in bono opere futurae retributionis praemium exspectatur. Et eos, in quibus bona opera cernimus, ad sortem supernae retributionis pertinere speramus. Item sicut flos per speciem fulget et per odorem demulcet, ita bonum opus per exemplum quidem fulget, quando praesentibus laudabile apparet, eosque ad imitationem accendit. Per odorem autem demulcet, quando absentibus, et longe positis per opinionem bonae famae innotescit.
Abbreviated transcription (Latin):
er uͥtutem fructificat. Fructus bo¬
ni oꝑis ẽ. uirtus. occulta recte intentio¬
nis. Sub flore enim boni oꝑis ꝙ foris
ꝑ exemplum lucet qͣsi quidam intus in
mente absconditus fructus uirtutis la¬
tet. ꝑ inde qͥsquis uacuus a uirtute bo¬
num opꝰ in oculis hominũ foris exhibet.
uelut arbor ẽ que sine fructu floret. Qus¬
rescit. Inchoata uirtus non ꝓdest
nisi ad finem ꝑducatur. Ac ꝑ hoc qͥsqͥs
uirtutẽ inchoat quasi quendam in se bo¬
nitatis fructum format s si uirtutem
qͣm incipit ante finẽ deserit uelut in¬
maturus et ñ aptus esui ante tempꝰ fruc¬
tus cadit. Et ideo patientia nob̾ ualde ne
te inchoauimus. constanter usq in fi¬
nem ꝑseueremus.¬

Expanded text:
er virtutem fructificat. Fructus boni operis est virtus occulta rectae intentionis. Sub flore enim boni operis, quod foris per exemplum lucet, quasi quidam intus in mente absconditus fructus virtutis latet. Proinde quisquis vacuus a virtute bonum opus in oculis hominum foris exhibet, velut arbor est, quae sine fructu floret. rescit. Inchoata virtus non prodest, nisi ad finem perducatur. Ac per hoc quisquis virtutem inchoat, quasi quemdam in se bonitatis fructum format; sed si virtutem, quam incipit, ante finem deserit, velut immaturus et non aptus esui ante tempus fructus cadit. Et ideo patientia, et perseverante inchoavimus constanter usque in finem perseveremus.
Abbreviated transcription (Latin):
genus ẽ. s unus homo ñ est. quis eos nu¬
merare pot̃: Leo unum genus ẽ. s unuᷤ
leo ñ est. quis eos nu̾are potest. Aquila
unum genus ẽ s aquila una non ẽ. qͥs
ris innum̾abilib innumerabiliũ reꝵ
gen̾ib. Infinita reꝵ gen̾a ⁊ in singuł
generib infinita similia. Simł uero
parua fecit. multa simul ⁊ mag¬
na facere ñ potuit. Qnͣta tamen. meti¬
re moles montiũ. tractus fluminum.
spacia campoꝵ. altitudinem celi. ꝓfun-¬
ditatem abyssi. Miraris qi deficis. s me¬
lius deficiendo miraris. Meditantib
de creaturaꝵ ĩmensitate qͣsi sem inari¬
um quoddã iecimus. nunc ad contem¬
plandam eaꝵ pulcritudinẽ tͣnseamus.
De pulcritudine.

Expanded text:
genus est, sed unus homo non est. Quis eos nugenus est, sed unus homo non est. Quis eos numerare potest? Leo unum genus est, sed unus leo non est. Quis eos numerare potest? Aquila unum genus est, sed aquila una non est; quis ris innumerabilibus innumerabilium rerum generibus, infinita, rerum genera, et in singulis generibus infinita similia. Simul vero parva fecit, multa simul et magna facere non potuit, quanta tamen? Metire moles montium, tractus fluminum, spatia camporum, altitudinem coeli, profunditatem abyssi. Miraris, quia deficis; sed melius deficiendo miraris. Meditantibus de creaturarum immensitate, quasi seminarium quoddam jecimus; nunc ad contemplandam earum pulchritudinem transeamus. dem pulchritudine
Abbreviated transcription (Latin):
i ergo unũ aliquid qͣmlibet paꝵ
de nichilo facere tanta potentia ẽ.
ut comp̾hendi non possit qͣnta existi¬
manda ẽ potentia tam multa facere:
qͣm multa: Quot sunt: Nu mera stellas
celi. arenam maris. pulu̾em terre. gut¬
tas pluuie. pennas uolucrũ. squamae.
piscium. pilos animaliũ. gramina cam¬
poꝵ. folia uł fructus arboꝵ. ⁊ cet̾oꝵ in¬
numerabilium. innumerabilia num̾a.
Innum̾abilia insimilib. innumerabi¬
lia indiu̾sis. innumerabilia inꝑmixtiss.
Que sunt similia: Que sub eodem gn̾e
continent᷑. ut homo unus et alt̾. leo unꝰ
et alter aquila una et alt̾a. honorusco¬
pa una ⁊ alt̾a. Hec singula et cet̾a ta¬
lia in suis gn̾ib similia sunt. Que st̃
diu̾sa: Que dissimilib diffr̃is informã¬
tur. Ut homo ⁊ leo. leo et aquila. aquila
et honoruscopa. hec in uicem diu̾sa st̃
Que sunt ꝑmixta: Omnia simul consi¬
derata. Quom̃ ergo insimilib infinita.
Quomͦ indiuersis infinita. quomodo ĩ
ꝑmixtis infinita: Audi. homo unum

Expanded text:
i ergo unum aliquid, quamlibet parvum, de nihilo facere tanta potentia est, ut comprehendi non possit, quanta existimanda est potentia tam multa facere? Quam multa? Quot sunt? Numera stellas coeli, arenam maris, pulverem terrae, guttas pluviae, pennas volucrum, squammas piscium, pilos animalium, gramina camporum, folia sive fructus arborum, et caeterorum innumerabilium innumerabilia numera. Innumerabilia in similibus, innumerabilia in diversis, innumerabilia in permistis. Quae sunt similia? Quae sub eodem genere continentur: ut homo unus et alter; leo unus et alter; aquila una et altera; honoruscopa una et altera: haec singula, et caetera talia in suis generibus similia sunt. Quae sunt diversa? Quae dissimilibus differentiis informantur, ut homo et leo. Leo et aquila. Aquila et honoruscopa: haec invicem diversa sunt. Quae sunt permista? Omnia simul considerata. Quomodo ergo in similibus infinita? Quomodo in diversis infinita? Quomodo in permistis infinita? Audi. Homo unum
Abbreviated transcription (Latin):
lii sunt laborantes. ⁊ non nibus.
randi. laborantes et ꝓficientes sunt lau¬
dandi. ꝓficientes et non laborantee
sunt beatificãdi. Qui ꝓ mundi głia¬
laborant laborant laborem hñt ꝓfec¬
tum non hñt. Qui ꝓ uita eterna la¬
borant. laborem quidẽ habent. s in
labore suo eciam fructum hñt. Qui gra¬
tis dona uirtutum suscipiunt. hii pro¬
fectum hñt. ubi laborem non hñt.¬
De tri

Expanded text:
lii sunt laborantes et non proficirandi. Laborantes et proficientes sunt laudandi. Proficientes et non laborantes sunt beatificandi. Qui pro mundi gloria laborant, laborem habent, profectum non habent. Qui pro vita aeterna laborant, laborem quidem habent, sed in labore suo etiam fructum habent. Qui gratis dona virtutum suscipiunt, ii profectum habent ubi laborem non haDe tri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ enĩ latronem delectat hominẽ occi¬
dere. s delectat spolia possidere. neq fu¬
rem limen suffodere. s pecuniam opti¬
nerẽ. Ista qͥnq instrumenta ñ oꝑant̃
in omni pecc̃o. quedam tñ sunt pecc̃a.
uͥ omnia simul inueniunt᷑. ut ẽ uer¬
bigr̃a luxuria. Cum enĩ primum ar-¬
dorem libidinis ꝑ cogitacionẽ quis mẽ¬
te conceꝑit. ad implendam deinde prauam
uoluntatem ꝑ ocłos materiam eligit. qñ
consortem turpitudinis eam q̃ magis pla¬
cere possit inquirit. De mñ ꝑ sermonem ma¬
t̾iam precidit. qr inuentam noxiis ꝑ sua¬
sionib astatu rectitudinis ad consensum
ꝑu̾sitatis trahit. deiñ officio coaptat. qr
iugi obsequio qͣsi palpando in prauo con¬
sensu confirmat. Ad aptata mat̾ia fabri¬
cam construit. qri consensu cõmuni habi¬
to ad actum turpitudinis uenit. Quatuor
ergo ista. hoc ẽ eligere precidere. coaptare.
construere. Quatuor sunt pistilia cathedre.

Expanded text:
que enim latronem delectat hominem occique enim latronem delectat hominem occidere, sed delectat spolia possidere. Neque furem limen suffodere, sed pecuniam obtinere. Ista quinque instrumenta non operantur in omni peccato; quaedam tamen sunt peccata, ubi omnia simul inveniuntur, ut est verbi gratia, luxuria. Cum enim primum ardorem libidinis per cogitationem quis mete conceperit, ad implendam deinde pravam voluntatem per oculos materiam eligit, quando consortem turpitudinis, eam, quae magis placere possit, inquirit. Deinde per sermonem materiam praecidit, quia inventam noxiis persuasionibus a statu rectitudinis ad consensum perversitatis trahit. Deinde officio coaptat, quia jugi obsequio, quasi palpanda, in pravo consensu confirmat. Adaptata materia, fabricam construit, quia, consensu communi habito, ad actum turpitudinis venit. Quatuor ergo ista, hoc est eligere, praecidere, coaptare, construere, quatuor sunt pistylla cathedrae,
Abbreviated transcription (Latin):
uam du anima ꝑ contẽ¬
plationem deo adheret.
manet in patͥa quando
cogitacionem suam ad t̾rena et transito¬
ria inflectit a pat̾a in exilium uadit.
pͥmum ꝑ uanitatem abit. deinde ꝑ de¬
lectacionem stat. deiñ ꝑ consensum se¬
det. ꝑ opus edifficat. ꝑ desꝑationem ha¬
bitat. Qui malum oꝑatur cathedram
fabricat. in cathedra sedet qui in malo
ꝑseuerat. Instrumenta oꝑis mali sunt
quinꝙ sensus corporis. Mat̾ia est illud
in quo quisq explet ꝓpositum praue uo¬
luntatis. Modus fabricandi talis ẽ. uisus
eligit. Sermo p̾cidit. officium coaptat.
exꝑientia componit. uisus ꝑtinet ad
ocdm. Sermo ad auditum. officiũ ad
manum. experientia ad olfatum ⁊ gus¬
tum. Quem in prauo oꝑe ipsa pp̃ se
actio delectat. iste inagendo gustat. qͣ¬
les sunt gula ⁊ luxuria. Cum autem
ip̃e auctus peccandi ꝑ se ñ placet. s ꝑ
id quod agitur aliud quod desiderat ho¬
mo consequi cupit. iste de longe olfac̃.
qualia sunt latrocinium ⁊ furcum. Ne¬

Expanded text:
uandiu anima per contemplationem Deo adhaeret, manet in patria, quando cogitationem suam ad terrena, et transitoria inflectit, a patria in exsilium vadit. Primum per vanitatem abit. Deinde per delectationem stat. Deinde per consensum sedet: per opus aedificat, per desperationem habitat. Qui malum operatur cathedram fabricat; in cathedra sedet qui in malo perseverat. Instrumenta operis mali, sunt quinque sensus corporis; materia est illud in quo quisque explet propositum pravae voluntatis. Modus fabricandi talis est: visus eligit, sermo praecidit, officium coaptat, experientia componit. Visus pertinet ad oculum, sermo ad auditum, officium ad manum, experientia ad olfactum et gustum. Quem in pravo opere ipsa propter se actio delectat, is in agendo gustat, quales sunt gula et luxuria. Cum autem ipse actus praedicandi per se non placet, sed per id quod agitur, aliud quod desiderat homo consequi cupit; iste de longe olfacit: qualia sunt latrocinium et furtum. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
entes intelliguntur percatores. po¬
puli stulti. principos suꝑbi. Consi¬
luim gentium ẽ concupisicentia carnis.
cogitatio ppłoꝵ est concupiscentia ocł̃oꝵ.
Consilium principum est suꝑbia uite
que om̃ia ideo deus reꝓbat. qr mundꝰ
tͣnsit et concupiscentia eius. Bene tam̃
ppłi cogitationes hñt non consilium.
qr stulti in ppłis significantur. Iu¬

Expanded text:
entes intelliguntur peccatores, populi stulti, principes superbi. Consilium gentium est concupiscentia carnis, cogitatio populorum est concupiscentia oculorum. Consilium principum est superbia vitae. Quae omnia ideo Deus reprobat, quia mundus transit, et concupiscentia ejus. Bene tamen populi cogitationes habent, non consilium, quia stulti in populis significantur.
Abbreviated transcription (Latin):
feterisq seruis xͥ hamerisleue de¬
gentib .h. qualiscũq uestre
sanctitatis seruus. in una pace ambulare.
et ad unam requiem ꝑuenire. Soliloqͥ¬
um dilectionis quod de arra anime in¬
titulatum ẽ misi karitati ur̃e ut discatis
uͥ uos oporteat ueꝵ amorem querere ⁊ quẽ¬
admodum debeatis corda ur̃a spualium
studio meditationum ad suꝑna gaudia
excitare. Hoc ergo frat̾ karissime rogo¬
ut uos cum cet̾is in memoriam mei sus¬
cipiatis. nec quod specialit̾ uobis miti¬
tur. ceteros excludat. nec quod commu¬
niter om̃ib datur muneris prerogati¬
uam imminuat. Nolo uos hic ꝓuocare
colore dictaminis. S qr celare ñ potui
mee erga uos affectum deuotionis. Salu¬
tate frẽm .b. ⁊ frẽm .a. et om̃s alioe ⁊
quoꝵ nomina et si ego in p̾senti singil¬
latim enumerare ñ ualeo. omnia tam̃
in libro uite conscribi exopto. Uał. In

Expanded text:
eterisque servis Christi Hameris levae degentibus H. qualiscunque vestrae sanctitatis servus, in una pace ambulare, et ad unam requiem pervenire. Soliloquium dilectionis, quod de Arrha animae inscriptum est, nisi charitati vestrae, ut discatis ubi vos oporteat verum amorem quaerere, et quemadmodum debeatis corda vestra spiritualium studio meditationum ad superna gaudia excitare. Hoc ergo, frater charissime, rogo, ut cum caeteris in memoriam mei suscipias, nec quod specialiter tibi mittitur, caeteros excludat, nec quod communiter omnibus datur, muneris praerogativam imminuat. Nolo vos hic provocare colore dictaminis, sed quia celare non potui meae erga vos affectum devotionis. Salutate fratrem B. et fratrem A. et omnes alios, quorum nomina, etsi ego in praesenti sigillatim enumerare non valeo, omnia tamen in libro vitae conscribi exopto. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
opus consũmatum et obedientiam im¬
pletam ex iñ illuc ꝓueheret᷑. ubi semꝑ
erat mansurꝰ. S qr sequentis oꝑis seriẽ
a conditione primi hominis deducere in¬
stituimꝰ iustum est ut in ip̃o exordio li¬
bri pͥmum causam conditionis hũane
inuestigemus. ut simul demonstretur.
et pͥmum rationabilit̾ a deo conditus
⁊ pꝰ modum miscłiter reparatꝰ Ibi qͦ
dum conderet᷑ gratuito factum opus
rõnabile. et hic dum redimeret᷑ ratio¬
nabilit̾ impletum opꝰ gr̃e. ¶ Quatu¬
or gͥ sunt ꝑ que sermo subsequens ordi¬
ne decurrere debet .i. pͥmum quare creat̾
sit homo. de inde quał creatus fit. dem̃
qualit̾ lapsus sit. postremo aut̃ quali¬
ter sit reparatue..¬

Expanded text:
opus consummatum et obedientiam imopus consummatum et obedientiam impletam exinde illuc proveheretur ubi erat semper mansurus. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi hominis deducere instituimus, justum est ut in ipsius exordio libri, primum causam conditionis humanae investigemus, ut simul demonstretur et primum rationabiliter a Deo conditus, et postmodum misericorditer reparatus. Ibi quoque dum conderetur gratuito factum opus rationabile; et hic dum redimeretur rationabiliter impletum opus grator igitur sunt per quae sermo subsequens ordine decurrere debet, id est, primum quare creatus sit homo; deinde qualis creatus sit; deinde qualiter lapsus sit; postremo autem qualiter sit reparatus.
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾ium inuestigandũ est. ⁊ si hoc di¬
ligenter in his om̃ib scd̾m seriem tempo¬
rum. et successiones generationũ. ac dis¬
pensationes p̾ceptoꝵ inquirimꝰ. sũ mam
totam diuinaꝵ scripturaꝵ fidenter nos
attigisse ꝓnunciamus. Hoc aut̃ incipiẽ¬
dum ẽ a conditione primi parentis. et
eruendum paulatim ꝓgredientib nob̾¬
semꝑ ad ea que ordine subsecuntur. S
breuit̾ in clausula ip̃a supradicta colli¬
gimus ad intelligentiam dicendoꝵ cõ¬
ꝑandam. Oꝑa uero conditionis .i. mun¬
dus iste sensilis cum om̃ib elementis su¬
is. in mat̾ia quidem añ omnem ddiem ĩ
temꝑe ꝑiter. et cum tp̃r facta sunt. pꝰ ea
sex dieb informam disposita. trib pri¬
mis dieb ordinata. ⁊ sequentib trib
ornata. Nouissime sexta die factus est hõ
adam. ⁊ eua. pp̃ quem facta sunt cetera
omnia. et ip̃e in ꝑadiso collocatus ẽ pri¬
mo mansurus ibi ⁊ oꝑaturus. ut post

Expanded text:
mysterium investigandum est; et si hoc dimysterium investigandum est; et si hoc diligenter in his omnibus secundum seriem temporum et successiones generationum ac dispositionem praeceptorum inquirimus, summam totam divinarum Scripturarum fidenter nos attigisse pronuntiamus. Hoc autem incipiendum est a conditione primi parentis; et cernendum paulatim progredientibus nobisemper ad ea quae ordine subsequuntur. Sed breviter in clausula ipsa supradicta colligimus, ad intelligentiam dicendorum comparandam. Opera ergo conditionis, id est mundus iste sensibilis cum omnibus elementis suis in materia quidem ante omnem diem in tempore pariter et cum tempore facta sunt; postea sex diebus in formam disposita: tribus primis diebus ordinata, et sequentibus tribus ornata. Novissime sexta die factus est homo Adam et Eva, propter quem facta sunt caetera omnia; et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post
Abbreviated transcription (Latin):
tur suo ordine uiam faceremꝰ. Dicimꝰ nãq
uero restaurationis quib impletum est.
uł figuratum est sacramentum redẽp¬
tionis. quo reꝑata sunt que ꝑierant. Er¬
go oꝑa conditionis sunt que in princi¬
pio mundi sex dieb facta sunt. Oꝑa
u̾o restaurationis que a principio mũ¬
di pp̃ reꝑationem hominis sex etatib
fiunt. que ut breui diffinitione stringa¬
mus. opera restaurationis ẽẽ dicimus
incarnationem u̾bi. et que incarne et
ꝑ carnem gessit u̾bum. cum om̃ib sa¬
cramentis suis. siue his que ab nucio mũ¬
di ad ip̃am incarnationem figurandam
p̾cesserunt. sine his que usꝙ in finẽ scłi
ad ip̃am annunciandam. et p̾dicandã
subserunt᷑ De his loqr om̃is diuina script᷑a
admod̾ librigẽtiliũ oꝑa conditõis inuestigãt
et tctant. sic diuina eloquia ad oꝑa res¬
taurationis tractanda ⁊ cõmendanda
taurationis a principio redemptionis

Expanded text:
tur suo ordine viam faceremus. Dicimus namqtur suo ordine viam faceremus. Dicimus namqvero restaurationis quibus impletum est vel figuratum est sacramentum redemptionis quo reparata sunt quae perierant. Ergo opera conditionis sunt quae in principio mundi sex diebus facta sunt; opera vero restaurationis quae a principio mundi propter reparationem hominis sex aetatibus fiunt; quae ut brevi definitione stringamus, opera restaurationis esse dicimus incarnationem Verbi, et quae in carne et per carnem gessit Verbum cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae ab initio mundi ad ipsam incarnationem figurandam praecesserunt, sive iis quae usque in finem saeculi ad ipsam annuntiandam et praedicandam subsequuntur. De his admodum libri gentilium opera conditionis investigant, et tractant, sic divina eloquia ad opera restaurationis tractanda et commendanda taurationis a principio redemptionis
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓdeunt. s non unam mansionem sor¬
tiuntur. pisces in originali sede ꝑmanẽt.
uolatilia sursum tollunt᷑. et fuint quasi
supͣ id ꝙ facta sunt. Sic de una massa cor¬
ruptibił nature. et sua mutabilitate deflu¬
entis uniu̾sa generis humani ꝓpago tra¬
hitur. S aliis dcorsum in ea qua nati sc̃
corruptione iuste relictis. Alii sursum do¬
no gr̃e. ad sortem celestis pate eleuantur.¬
¶ Qͣm multa sunt alia que de his dieb
mistica dici potuert̃. s nos qͣi extra ma¬
teriam nr̃am cur sim ista ꝑstringimꝰ.
ut ad eandem mat̾iam tractandam qͣi ex
p̾cedenti accessum conuenientiorẽ habere¬
mus. Nos siquidem ꝓpositum hm̃is de
sacramento redemptionis humane. quod
a principio in oꝑib restaurationis forma¬
tum ẽ. quantum dñs dederit in hoc oꝑe
tractare. s qr oꝑa conditionis tempore
priora fuert̃ ab his exordium sermonis
sumpsimus. ut inde ad reliqua que secun¬

Expanded text:
ne prodeunt; sed non unam mansionem sorne prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatm multa sunt alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequun
Abbreviated transcription (Latin):
est t̾ra. ¶ De ornatib elementoꝵ si
incertoget quis utrum uam credendũ
sit ex ipsis ea queq elementis esse condi-¬
ta ad quoꝵ derorem ac pulcritudinẽ fac¬
ta ꝓbantur ut u̾bi gr̃a. que ad ornatũ
t̾re facta sunt non nisi de t̾ra sumi ꝑo¬
tuerunt. hoc et si in aliis uex concedimꝰ
ñ tamen in elemto aeris ullo modo ꝓba¬
re ualemus. cum manifeste uolatilia lega¬
mus accepisse. ⁊ ab aquis originem ⁊ in
aere mansionem. Quod quare factum
sit ut ñ ad similitudinem alioꝵ que
ad ornatum elementoꝵ mundi creata st̃.
ex ip̃o elemento materiam sumerent ĩ
quo locum sortiri debuert̃. forte quis ad
ip̃ius elementi mat̾iam referat. quod qͣi
tantam aer corpulentiam non habuit.
ut animantiũ corꝑa que solidam ma¬
teriam requirunt ex eo conderentur
Aquaꝵ aut̃ naturam mag̃ terre affinẽ
plusq corpulentie hñtem. ac ꝑ hoc for¬
mandis corꝑib aptiorem. S altior in
his reb sacramentis uirtus obtecta ẽ ¶ Duo

Expanded text:
sunt. De ornatibus elementorum si interroget quis, utrumnam credendum sit ex ipsis ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non nisi de terra sumi potuerunt; hoc et si in aliis verum concedimus, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementorum mundi creata sunt ex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporibus aptiorem. Sed altior in his rebus sacramenti virtus objecta est. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
piendam mentẽ quasi lux uera. s ħ lux
non est diuidenda a tenebris. nec uocanda
est dies s nos. qr spẽm quidem lucis ht̃.
s tenebras ueras. Propterea prius uidit
deus lucem si eẽt bona. ut non statim cre¬
damus omni sp̃ui. s ꝓbemus sp̃c si ex d̾o¬
ñ solum studendum ẽ ut lux p̾cedat in
oꝑib nr̃is. et ut in luce fiant oꝑa nr̃a.
randa diligenten. et sic postremo cum
uiderimus lucem. qr bona est. diuidamꝰ
lucem a tenebris. et uocemus lucem diẽ.

Expanded text:
piendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux piendam mentem quasi lux vera. Sed haec lux non est dividenda a tenebris, nec vocanda est dies sed nox; quia speciem quidem lucis habet, sed tenebras veras. Propterea prius vidit Deus lucem an esset bona ut non statim credamus omni spiritui; sed probemus spiritus non solum studendum est ut lux praecedat in operibus nostris, et ut in luce fiant opera nostranda diligenter; et sic postremo cum viderimus lucem quia bona est, dividamus lucem a tenebris, et vocemus luce
Abbreviated transcription (Latin):
sint. et ultra metam se necessitatis expan¬
dant. ut totus homo ad statum nature re¬
uocatus. et sd̃m ordinem rõnis dispositꝰ
in locum unum omne desiderium colligat
quatinus et caro sp̃ui. et sp̃c subiectus sit
creatori. Quisquis sic ordinatus est. dignꝰ
est lumine soł ut mente sursum erecta.⁊
desiderio insuꝑua defixo lumine summe
u̾itatis contemplanti irradiet. et iam non
ꝑ speculum in enigiate. s in se ip̃a ut est
ueritatem agnoscat. et sapiat. S et illud
ñ negligenter transeundum ẽ quod dici¬
tur. uidit deus lucem ꝙ esset bonum .⁊¬
uidit. deiñ diuisit et uocauit. Quare ui¬
dit: Noluit prius diuidere qͣm uidisset.
prius uidit si eẽt bonum. et tunc demũ
diuisit lucem a tenebris. ⁊ uocauit lu¬
cem diem et tenebras noctem. Adducet
enĩ omne opus suum in udicium. Nõ
solum opera alia q̃ in luce fecit uidit d̾s
Do in angelum lucis. et ingerit se ad deci¬

Expanded text:
sint, et ultra metam se necessitatis expansint, et ultra metam se necessitatis expandant, ut totus homo ad statum naturae revocatus, et secundum ordinem rationis dispositus, in locum unum omne desiderium colligat, quatenus et caro spiritui, et spiritus subjectus sit Creatori. Quisquis sic ordinatus est dignus est lumine solis, ut mente sursum erecta et desiderio in superna defixo, lumen summae veritatis contemplanti irradiet, et jam non per speculum in aenigmate , sed in seipsa ut est veritatem agnoscat et sapiat. Sed et illud non negligenter transeundum est, quod dicitur: Vidit Deus lucem quod esset bonum,vidit; deinde divisit et vocavit. Quare vidit? Noluit prius dividere quam vidisset, prius vidit an esset bonum; et tunc demum divisit lucem a tenebris; et vocavit lucem diem, et tenebras noctem. Adducet enim omne opus suum in judicium; et non solum opera alia quae in luce fecit, vidit Deudo in angelum lucis, et ingerit se ad deci
Abbreviated transcription (Latin):
dat int̾ lucem et tenebras. ⁊ appellare inci¬
piat lucem diem. ⁊ tenebras noctem. ⁊ nõ
sit iam de quib dr᷑. ue qui dicunt bonũ
malum. et malum bonũ. et ponentes lu¬
cem tenebras. et tenebras lucem. Post hec
aut̃ cum ceꝑit inter lucem et tenebras di¬
uidere. et lucem diem. tenebras quoq ap¬
pellare noctem .i. cum mala sua ueracit̾
ꝑ iudicium rõnis imꝓbare. et que sunt
bona et laudabilia lucis oꝑa eligere cepe¬
rit. restat ut fiat in eo firmamentũ. hoc ẽ¬
ut in bono ꝓposito corroboretur: diuidere in¬
ter aquas suꝑiores et aquas inferiores .i.
desideria carnis ⁊ sp̃c. ut medius et media¬
tor duo sibi adu̾santia nec ꝑmisceri sinat.
nec transpont. ne simul sit quod diuidi
debet. aut supͣ quod subter. aut subter ꝙ
supra collocatum est. Nouissime sequit᷑
indispositionis ordine opus tercie diei ut
congregentur aque que sub celo sunt. in
locum unum. ne carnis desideria fluxa

Expanded text:
dat inter lucem et tenebras, et appellare incidat inter lucem et tenebras, et appellare incipiat lucem diem et tenebras noctem; et non sit jam de quibus dicitur: Vae qui dicunt bonum malum, et malum bonum; ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Post haec autem cum coeperit inter lucem et tenebras dividere, et lucem diem, tenebras quoque appellare noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id est desideria carnis et spiritus, ut medius et mediator duo sibi adversantia nec permisceri sinat nec transponi; nec simul sit quod dividi debeat, aut supra quod subter, aut subter quod supra collocandum est. Novissime sequitur in dispositionis ordine opus tertiae diei, ut congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, ne carnis desideria fluxa
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ut pꝰ manifestaret diuinitatem:⁊
ubiq lux lucem p̾cedit. lux que pect̃ores
ad iusticiam illuminat illam lucem q̃
iustificatos ad beatitudinẽ illustrat. Er¬
go facta est lux priꝰquam solis claritas
manifestaretur: et dies erat. et tres dies
erant. qñ lux erat ⁊ sol non erat. Quar¬
ta die illuxit sol. et illa dies clara erat.
qr lumen uex habuit. et tenebre non
erant ulle. sic nulla anima meretur lu¬
men solis accipere. et summe u̾itatis clari¬
tatem contemplari. nisi tres dies isti in
ea precedant. Prima quidem die fit lux.
et diuiduntur lux et tenebre. uocat᷑t lux
dies. et tenebre nox. Secunda die fit firma¬
mentum collocari int̾ aquas suꝑiores et
aquas inferiores. et uocatur firmamen¬
tum celum. Cercia die congregantur aque
festari aridam. ⁊ uestiri gͣminib suis. Om¬
nia aut̃ hec specialia preferunt documen¬
ta. Primum in corde petõris creatur lux.
qñ semetip̃m agnoscere incipit. ut diui¬

Expanded text:
vit, ut post manifestaret divinitatem, et vit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam solis claritas manifestaretur; et dies erat: et tres dies erant quando lux erat et sol non erat. Quarta die illuxit sol, et illa dies clara erat; quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. Secunda die firmamentum, collocaturque inter aquas superiores et aquas inferiores; et vocatur firmamentum coelum. Tertia die congregantur aquaefestari arida et vestiri graminibus suis. Omnia autem haec spiritualia praeferunt documenta. Primum in corde peccatoris creatur lux, quando semetipsum agnoscere incipit, ut divi