comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illi hostes aut int̾fectos aut opp̾ssos reli¬
facta sua prosunt. michi mea ne quando
obsint prouidere. Mentes enim homi¬
num audacillimoꝵ scelerate ac ne farie
ne uobis nocere possent ego prouidi. ne mͥ
noceant ur̃um est ꝓuidere. Qͣnꝙͣ quirites.
michi quidem ip̃i nichil ab istis iam noceri
potest. Magnũ enim est in bonis p̾sidium.
quod mͥ in perpetuum comparatum est. Ma¬
gna in re.p. dignitas. que me semꝑ tatita
defendet. Magna uis conscienciae. quam qͥ
neglegent cum me uiolare uolent se ip̃i¬
indicabũt. Est etiam in nobis is animus
quirites ut non modo nulliꝯ audaçie ceda¬
mus. sed eciam om̃s improbos ultro semꝑ
lacessamꝰ. Quod si om̃is impetus domesti¬
corum hostium depulsꝰ a uobis: se ĩ me
unum conuerterit. uobis erit ꝓuidendũ
quirites qua condicione post hac eos esle
tis quic qͣm uideam altiꝯ quod michilibeat
ascendere Illud ꝑficiam ꝓfecto quirites ut

Expanded text:
illi hostes autinterfectos, aut oppressos reliilli hostes autinterfectos, aut oppressos relisua recte prosunt, mihi mea ne quando obsint providere. mentes enim hominum audacissimorum sceleratae ac nefariae ne vobis nocere possent ego providi, ne mihi noceant vestrum est providere. quamquam, Quirites, mihi quidem ipsi nihil ab istis iam noceri potest. Magnum enim est in bonis praesidium quod mihi in perpetuum comparatum est, magna in re publica dignitas quae me semper tacita defendet, magna vis conscientiae quam qui neglegunt, cum me violare volent, se indicabunt. est enim nobis is animus, Quirites, ut non modo nullius audaciae cedamus sed etiam omnis improbos ultro semper lacessamus. quod si omnis impetus domesticorum hostium depulsus a vobis se in me unum converterit, vobis erit videndum, Quirites, qua condicione posthac eos esse tis quicquam videam altius quo mihi libeat ascendere? illud perficiam profecto, Quirites, ut
Abbreviated transcription (Latin):
obrre non potuisset urbem. & ciues integros.
incolumesq seruaui. Quibꝰ pro tantis re¬
bus quixites nullum ego a uobis premium
uirtutis. nullum insigne honoris. nullum
monumentum laudis postu labo. preter¬
q̃m huiꝯ diei memoriã ur̃am sempitnam:
In animis eego ur̃is om̃s teiumphos meos
om̃ia ornamẽta honoris. monumẽta glo¬
riae. laudis insignia. condi et conlocari
uolo. Nichil me mutum potest de lectare.
nichil tacitũ nichil deniq eiꝯmodi quod etiã
minus digni alsequi poslint. Memoria ur̃a
quirites. nr̃e res alentur. sermonibꝰ crescẽt.
li tterarũ monumẽtis inueterescent. &.
corroborabuntur. Eandemq diem intel¬
ligo quam spero aeternam fore. & ad salutẽ
gatam. Unoq tempore in hac .e .p. duos ci¬
ues extitisse quoꝵ alter fines ur̃i imperii
non terre sed caeli regionibꝰ teeminaret
non est eadem fortuna atq condicio que il¬
lorum qui externa bella gesserũt. quod mͥ

Expanded text:
obire non potuisset, et urbem et civis integros obire non potuisset, et urbem et civis integros incolumisque servavi. quibus pro tantis rebus, Quirites, nullum ego a vobis praemium virtutis, nullum insigne honoris, nullum monumentum laudis postulabo praeterquam huius diei memoriam sempiternam. in animis ego vestris omnis triumphos meos, omnia ornamenta honoris, monumenta gloriae, laudis insignia condi et conlocari volo. nihil me mutum potest delectare, nihil tacitum, nihil denique eius modi quod etiam minus digni adsequi possint. memoria vestra, Quirites, nostrae res alentur, sermonibus crescent, litterarum monumentis inveterascent et conroborabuntur; eandemque diem intellego, quam spero aeternam fore, propagatam esgatam: unoque tempote in hacrepubl. duos cives extitisse, quorum alter fines vestri imperii, non terrae, sed caelircgionibusterminaret:non est eadem fortuna atque conditio, quae illorum, qui externa bella gesserunt: quod mih
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃ius interitus .x. p. luctum ꝙͣ ceterorum:
quirites que non ad delendam sed ad cõmu¬
tandam rem .p. ꝑtinerẽt. Non illi nullam
esse rem .p. sed in ea que esset. se esse pei¬
cipes/ neq hanc urbom con flagrare. sed se
in hac uebe florere uoluerũt. Atq ille
tamen omnes dissenciones quaꝵ nulla exi¬
cium rei p. que siuit. eiꝯmodi fuerunt.
ut non reconaliacione concordiae. sed in¬
ternicione ciuium diiudicate sint: In hoc
autẽ uno post hominũ memoriã aiaxĩo
ceudelissimoq bello. quale bellum uinqͣm
barbaries cum sua gente gessit. Quo ĩ bel¬
lo lex hec fuit. a lentulo. Catilina. Cethego.
Callio constituta. ut om̃s qui salua uebe sal¬
ui esse possent. in hostium num̃o ducerẽt᷑:
ita me gelli quirites. ut om̃s salui cõserua¬
remini & cum hostes irei tantũ cimiũ su¬
perfuturũ putassent. qͣntũ infinite cedi re¬
stitisset. tantum aũt urbis qͣntum flamina

Expanded text:
ipsius interitus rei publicae luctum quam ceterorum. ipsius interitus rei publicae luctum quam ceterorum. nt eius modi quae non ad delendam sed ad commutandam rem publicam pertinerent. non illi nullam esse rem publicam sed in ea quae esset se esse principes, neque hanc urbem conflagrare sed se in hac urbe florere voluerunt. atque illae tamen omnes dissensiones, quarum nulla exitium rei publicae quaesivit, eius modi fuerunt ut non reconciliatione concordiae sed internicione civium diiudicatae sint. in hoc autem uno post hominum memoriam maximo crudelissimoque bello, quale bellum nulla umquam barbaria cum sua gente gessit, quo in bello lex haec fuit a Lentulo, Catilina, Cethego, Cassio constituta ut omnes qui salva urbe salvi esse possent in hostium numero ducerentur, ita me gessi, Quirites, ut salvi omnes conservaremini, et, cum hostes vestri tantum civium superfuturum putassent quantum infinitae caedi restitisset, tantum autem urbis quantum flamma
Abbreviated transcription (Latin):
creta est celebratote illos dies cum cõiugibꝰ
ac liberis urĩs. Nam multi sope honores.
diis inmortalibꝰ iusti habiti sunt ac debiti
sed profecto iustiores nunꝙͣ. Exepti enim
estis ex ceudelislimo ac misurrimo interitu.¬
et erepti sine cede. siue sangiuẽ. sine exer
iu quirites om̃s ciuiles dislensiones neq
eas quas audistis sed has quas uos memi
huiꝯ urbis. multosq fortes uiros partim
eiecit ex ciuitate partim int̾eriit. Cñ. octa¬
uius consul armis ex uͣ rbe collegam suum:
Om̃is hic locꝰ aceruis corpoꝵ et ciuium sa¬
guine redundauit. Superauit postea Cin¬
nã cũ mario. Tum uero cdarissimis uiris
interfectis. lumina ciuitatis extincta sunt.
ultꝰ est huiꝰ uictoriae ceudelitatẽ Postea
Silla ne diai quidẽ opus est quanta dimi¬
cacione ciuium. et quãta calamitate .r.p.
dissensit. M. lepidus a clarissimo d for¬
tissimo uiro. Q. catulo. actulit non tam

Expanded text:
creta est, celebratote illos dies cum coniugibus creta est, celebratote illos dies cum coniugibus ac liberis vestris. nam multi saepe honores dis immortalibus iusti habiti sunt ac debiti, sed profecto iustiores numquam. erepti enim estis ex crudelissimo ac miserrimo interitu, erepti sine caede, sine sanguine, sine exercini, Quirites, omnis civilis dissensiones, non solum eas quas audistis sed eas quas vosmet ipius urbis, multosque fortis viros partim eiecit ex civitate, partim interemit. Cn. Gnaeus Octavius consul armis expulit ex urbe conlegam: omnis hic locus acervis corporum et civium sanguine redundavit. superavit postea Cinna cum interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuiumdissensit M. Marcus Lepidus a clarissimo et fortissimo viro Q. Quinto Catulo: attulit non tam
Abbreviated transcription (Latin):
qui non solum ur̃is domiciliis atq cectis
sed etiam deoꝵ templis atq delubris sunt
funestos ac nefarios ignes inferre conati
Quibꝰ e go si me restitilse dicaminimiũ¬
michi sumam &l non sim ferendus. Ille ille
Iupiter restitit. ille capitolium. ille haec
templa. ille hanc uebem. ille uos omnes
atq ad haec tanta indicia perueni. Iam il
la allobrogũ sollicitacio sicablentulo cet̾isq
domesticis hostibꝰ tam dementer tãta res
credita & in ignotis et barbaris. cõmisseq bẽe:
nunqͣm essent profecto. ni si ab diis inmortali¬
bus huic tante audaçie consilium esset erep¬
tum. Quid uero ut hõĩes galli ex ciuitate
amplissimaꝵ ultro sibi a patriciis hominibꝰ
oblatam neglegerẽt. uramq salutem suis
opibꝰ aute ponerẽt. id non diuinitꝰ esse fc̃m
putatis: presertim qui nos non pugnando
s tacendo suꝑare potuerũt. Quãobrem qui¬
rites. q̃m ad om̃ia puluinaria suplicaçio de¬

Expanded text:
qui non solum vestris domiciliis atque tectis qui non solum vestris domiciliis atque tectis sed etiam deorum templis atque delubris sunt funestos ac nefarios ignis inferre conati. quibmihi fumam, et non sim ferendus. Ille, ille Iupiter restitit, ille Capitolium, ille haec templa, ille hanc urbem, ille vos omnes que suscipi, atque ad haec tanta iudicia perveni. Iam la Allobrogum sollicitatio, iam ab Lentulo ceterisque domesticis hostibus tam dementer tantae res creditae et ignotis et barbaris commissaeque litterae numquam essent profecto, nisi ab dis immortalibus huic tantae audaciae consilium esset ereptum. quid vero? ut homines Galli ex civitate maximarum ultro sibi a patriciis hominibus oblatam neglegerent vestramque salutem suis opibus anteponerent, id non divinitus esse factum putatis, praesertim qui nos non pugnando sed tacendo superare potuerunt? quam ob rem, Quirites, quoniam ad omnia pulvinaria supplicatio de
Abbreviated transcription (Latin):
diernum diem collocaretire. Hic quis potest
esse quirites. tam aduersus a uero tam pre¬
ceps. tam mẽte captꝰ: qui neget hec omnia
que uidim ꝰ pretipueq hanc uebem deoꝵ
inmortalium nutu atq potestace administra¬
ri : Et enimcum esset ita responsum cedes.
incendia. interitũq rei .p. cõparari. et ea
perditis ciuibꝰ que tum ꝓpt̾ maguicudine
scelorũ non nullis intredibilia uidebantur
ea non mado cogitata a nefariis çiuibꝰ uez
eciam suscopta esse sensistis. Illud uero nõ¬
ne ita p̃sens est ut nutu Iouis optimi maxi¬
mi factum esse uideatur. Ut cum hodierno die
mane per forum meo iussu et conurrati &
eoꝵ indices in aedem concordie ducerentire.
eo ip̃o tp̃re signũ statueretur. Quo collocato
atq ad uos senatũq conuerso. om̃ia & senatꝰ
& uos que erant contra salutẽ omnium
cogitata illustrata et patefacta uidistis. Quo
etiã maiore sut̃ isti odio suplicioq digni.

Expanded text:
diernum diem conlocaretur. hic quis potest diernum diem conlocaretur. hic quis potest esse tam aversus a vero, tam praeceps, tam mente captus qui neget haec omnia quae videmus praecipueque hanc urbem deorum immortalium nutu ac potestate administrari? etenim cum esset ita responsum, caedis, incendia, interitum rei publicae comparari, et ea per civis, quae tum propter magnitudinem scelerum non nullis incredibilia videbantur, ea non modo cogitata a nefariis civibus verum etiam suscepta esse sensistis. illud vero nonne ita praesens est ut nutu Iovis optimi maximi factum esse videatur, ut, cum hodierno die mane per forum meo iussu et coniurati et eorum indices in aedem Concordiae ducerentur, eo ipso tempore signum statueretur? quo conlocato atque ad vos senatumque converso omnia et senatus et vos quae erant contra salutem omnium cogitata inlustrata et patefacta vidistis. quo etiam maiore sunt isti odio supplicioque digni
Abbreviated transcription (Latin):
uberibꝰ lupmis inhiantem fuisse meminis¬
tis. Quo quidẽ tp̃re. cum decuspices ex to¬
ta etruria conuenissent. çedes atq incendia
& legũ interitum & bellum ciuile ac domesti¬
cum. ac totiꝰ uebis atq imperii occasum apto¬
pinquare dixerũt nisi dii inmortales om̃i
cacione placati suo numine ꝓpe fata ip̃a flexissẽt
Itaq illoꝵ responsis. tunc & ludi decem ꝑ dies
facti sunt. neq res ulla que ad placandos deos
ꝑtineret p̾termilla est Idemq iussexũt simu-¬
laceum iouis facere maius et intelso colloca
re contra atqz ante fuerat ad orientem con¬
uertere. Ac se sperare dixerũt. si illud signũ
quod uidetis solis ortũ et forum curiamq
conspiceret. fore. ut ea consilia q̃ clam essẽt
mita contra salutem urbis atq imperii illu¬
illud signũ ita collocandum consules illi loca¬
uerũt. sed tanta fuit operis tarditas ut neq¬
a suꝑioribꝰ consulibꝰ. neq anobis ante ho¬

Expanded text:
uberibus lupinis inhiantem fuisse meminisuberibus lupinis inhiantem fuisse meministis. quo quidem tempore cum haruspices ex tota Etruria convenissent, caedis atque incendia et legum interitum et bellum civile ac domesticum et totius urbis atque imperi occasum appropinquare dixerunt, nisi di immortales omni ratione placati suo numine prope fata ipsa flexissent. itaque illorum responsis tum et ludi per decem dies facti sunt neque res ulla quae ad placandos deos pertineret praetermissa est. idemque iusserunt simulacrum Iovis facere maius et in excelso conlocare et contra atque antea fuerat ad orientem convertere; ac se sperare dixerunt, si illud signum quod videtis solis ortum et forum curiamque conspiceret, fore ut ea consilia quae clam essent inita contra salutem urbis atque imperi inluillud signum conlocandum consules illi locaverunt; sed tanta fuit operis tarditas ut neque superioribus consulibus neque nobis ante ho
Abbreviated transcription (Latin):
ita sunt ame administrata ut deoꝵ ĩmor¬
talium nutu atq consilio et gesta & peoui¬
sa esse uideãtire.idq cum coniectura cõseq
possum de quod uix uidetur humanis consis¬
poniisse. Tum uero ita p̃sentes his pẽibꝰ¬
opom & auxilium nobis tulerũt ut eos po¬
ene o ailis uidere possemus. Nam ut illa
omittam uisas nocturno tp̃ee ab oriente
fates ardoremq caeli. ut fubuinum iactus.
facta sũt. ut haec que nũc fiũt canere dii
inmortales uiderentur. Hoc çerte quiites
quod sum dictirrus. neq pret̾mictendum
neq uelinquendũ est. Nam profecto me¬
moria tenetis cotta & torquato cons. com¬
plures in capitolio res de celo esse ꝑcussas
cum et simulacra deoꝵ inmortalium depul¬
so sũt. et statue ueterum hominũ deiecte.
& regũ aera liquefacta sũt. Uactꝰ ẽ etiã ille
qui hanc urbem condidit Romulꝰ quẽ in¬
auratũ in capicolio paruũ atq lactantem.

Expanded text:
ita sunt a me administrata ut deorum immorita sunt a me administrata ut deorum immortalium nutu atque consilio et gesta et provisa esse videantur. idque cum coniectura consequi possumus, quod vix videtur humani consipoopem et auxilium nobis tulerunt ut eos pene oculis videre possemus. 68 Nam ut illa omittam, visas nocturno tempore ab occidente faces ardoremque celi, ut fulminum iactus, facta sunt ut haec quae nunc fiunt canere di immortales viderentur, hoc certe, Quirites, quod sum dicturus neque praetermittendum neque relinquendum est. nam profecto memoria tenetis Cotta et Torquato consulibus compluris in Capitolio res de caelo esse percussas, cum et simulacra deorum depulsa sunt et statuae veterum hominum deiectae et legum aera liquefacta et tactus etiam ille qui hanc urbem condidit Romulus, quem inauratum in Capitolio, parvum atque lactantem,
Abbreviated transcription (Latin):
tam audacem. tam callidum.tam in stelerel
uigilantemitam in ꝑditis rebus diligentẽni
insidiis in castrense latrocinium cõpulisse:
dicam id quod sencio non facile hanc tantã
molem mali a ceruicibꝰ ur̃is depulissem.
Non ille nobis saturnalia constituisset. Ne¬
q tanti ante exicii ac fati diem xei.p. denũ¬
ciauisset. neq cõmisisset ut signum. ut liͥte
sue. testes deniq manifesti steleris dep¬
henderentur. Que nũc illo absente sic
gesta sũt. ut nullum in priuata domio fire¬
tum uiiqͣm sit tam palam inuentũ ꝙͣ hec
uenta atq dephensa est. Quod si Catilia
in urbe ad hãc diem remansisset: qͣm qͣm
quo ad fuit om̃ibꝰ eiꝰ consiliis occirerratq
obstiti. tamen ut leuissime dicam dimi can¬
dum nobis cum illo fuisset neq nos uinqͣm
dum ille in urbem hostis fuisset tantis pe¬
piculis rem ꝑ. tanta pace tanto ocio.tanto
silentio liberassenꝯ Qͣmqͣm hec om̃ia quĩ.

Expanded text:
tam paratum, tam callidum, tam in scelere tam paratum, tam callidum, tam in scelere vigilantem, tam in perditis rebus diligentem nisi ex domesticis insidiis in castrense latrocinium compulissem dicam id quod sentio, Quirites — non facile hanc tantam molem mali a cervicibus vestris depulissem. non ille nobis Saturnalia constituisset, neque tanto ante exiti ac fati diem rei publicae denuntiavisset neque commisisset ut signum, ut litterae suae testes manifesti sceleris deprehenderentur. quae nunc illo absente sic gesta sunt ut nullum in privata domo furtum umquam sit tam palam inventum quam haec manifesto comprehensa est. quod si Catilina in urbe ad hanc diem remansisset, quamquam, quoad fuit, omnibus eius consiliis occurri atque obstiti, tamen, ut levissime dicam, dimicandum nobis cum illo fuisset, neque nos umquam, cum ille in urbe hostis esset, tantis ppublicam tanta pace, tanto otio, tanto silentio liberassemus. quamquam haec omnia, Quirites,
Abbreviated transcription (Latin):
ciam de quo uichil nominatim erat deccetũ
pretorem occideret ea nos celigione in pri
sissimiq belli nefarios duces captos iã
d comprehensos tenetis existimare de¬
betis omines Catilinae copias. om̃s spes.
acq opes.his depulsis uebis ꝑiculis con¬
cidisse Quemquidem Ego cum ex urbe¬
depellebam hoc prouidebam animo qͥrit̾.
remoto Catilina non michi esse p. len¬
tuli somnium .l. cassii adipes. nec .c. ce
chegi furiosam temeritatem ꝑtim estẽ¬
dam Ille erat solus timendꝰ exhis om¬
continebatire. Omnia norat omnium
aditus tenebat. appellare. temptare.
sollicitare poterat audiebat. Erat ei
consilium ad facinus aptum. Consilio
autẽ. neq lingua neq manꝰ de exat. iam
ad ceteras res conficiendas certos ho¬
mines delectos ac descriptos habebat.
Noq uero cum aliquid mandauerat in¬
fectum putabat. nichilerat quod non
ip̃e obiret. occirereret uigilaret labo¬
raret. frigus sitim famẽ ferre põtat
Hunc ego hominem tam aceem. tam paratũ

Expanded text:
ciam de quo nihil nominatim erat decretum praetorem occideret, ea nos religione in privsissimique belli nefarios duces captos iam et comprehensos tenetis, existimare debetis omnis Catilinae copias, omnis spes atque opes his depulsis urbis periculis concidisse. quem quidem ego cum ex urbe pellebam, hoc providebam animo, Quirites, remoto Catilina non mihi esse P. Publii Lentuli somnum nec L. Lucii Cassi adipes nec C. Gaii Cethegi furiosam temeritatem pertimescendam. ille erat unus timendus ex istis omcontinebatur. omnia norat, omnium aditus tenebat; appellare, temptare, sollicitare poterat, audebat. erat ei consilium ad facinus aptum, consilio autem neque lingua neque manus deerat. iam ad certas res conficiendas certos homines delectos ac descriptos habebat. neque vero, cum aliquid mandarat, confectum putabat: nihil erat quod non ipse obiret, occurreret, vigilaret, laboraret; frigus, sitim, famem ferre poterat. hunc ego hominem tam acrem, tam audacem,
Abbreviated transcription (Latin):
uousq tandem abutere. Catilina pati¬
ençia nr̃a: quadiu eciam furor iste tuq
Nos eludet. que ad finez se se effrenata iacta¬
bit audatia: nichil ne te uocturnũ presidĩ
palatu. nichil urbis uigilie. nichil timor ppl̃i.¬
nichil conciresus bonoꝵ omnium. nichil hic
munitissimus habendi senatꝰ locus. nichil hoꝵ
ora uultusq mouerũt: patere tua consilia nõ
sentis: constrictã iam omniũ hoꝵ sciencia tene¬
ri coniuraçionẽ tuã non uides: quid proxima.
quid suꝑiore nocte egeris. ubi fueris. quos cõ¬
uocaueris. quid consilii coeperis. quem irẽm
ignorare arbitraris: O tempora. o mores. Se¬
natꝰ hec intelligit. consul uidet. hic tamẽ uiuit. uiuit.
Inimo etiam in senatum uenit. fit publiti cõsi lii
particeps. Notat & designat oculis ad cedom
unumquẽq nr̃m. Nos aute uixi fortes satis
fatere rei .p. uidemur: si istiꝯ furorem ae
tela uitemꝰ. Ad morte te Catilina duti iussu¬
consulis iam pridem o portebat.in te conferri

Expanded text:
uo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? quam diu etiam furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit audacia? nihilne te nocturnum praesidium Palati, ninihil concursus bonorum omnium, nihil hic munitissiora voltusque moverunt? patere tua consilia non sentis, constrictam iam horum omnium scientia teneri coniurationem tuam non vides? quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fueris, quos convocaveris, quid consili ceperis quem nostrum ignorare arbitraris? O tempora, o mores! senatus haec intellegit, consul videt; hic tamen vivit. vivit? immo vero etiam in senatum venit, fit publici consili particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem ac tela vitamus. ad mortem te, Catilina, duci iussuconsulis iam pridem oportebat, in te conferri
Abbreviated transcription (Latin):
tate senatꝰ est usꝰ quixites ut extanta
coniuracione tantaq ui ac multitudine
domesticoꝵ hostium. nouem hominũ per¬
ditilsimoꝵ poena .ẽ. p̃. conseruata reli¬
quoꝵ mentes sanari posse arrbitraretur
Atq etiam supplicacõdiis in mortalibꝰ pro
singulari eoꝵ merito. meo nomĩe deceeta
est qui rites : quod michi primũ post.
urbẽ conditam togato contigit. Et his
decceta uerbis est quod uebem intendiis.
cede ciues. Italiam bello liberassem. Que
supplicacio si cum ceteris suplicationibꝰ coferatur¬
quirites. hoc intersit. quod cetere bene gesta.
haet una conseruata re.p̃. constituta est
atq illud qd̾ faciendum primũ fuit. factum
qͣm pate factis indiciis & confessionibꝰ suis
iudicio senatꝰ nõ modo p̾coris uis uerum
eciam ciuis amiserat. tamẽ magistratu
se abdi cauit. ut que religio .G. mario da¬
rissimo uiro nõ fuerat quominꝰ. E. clau¬

Expanded text:
tate senatus est usus, Quirites, ut ex tanta tate senatus est usus, Quirites, ut ex tanta coniuratione tantaque hac multitudine domesticorum hostium novem hominum perditissimorum poena re publica conservata reliquorum mentis sanari posse arbitraretur. atque etiam supplicatio dis immortalibus pro singulari eorum merito meo nomine decreta est, quod mihi primum post hanc urbem conditam togato contigit, et his decreta verbis est: ‘quod urbem incendiis, caede civis, Italiam bello liberassem.’ quae supplicatio si cum ceteris supplicationibus conferatur, hoc interest, quod ceterae bene gesta, haec una conservata re publica constituta est. atque illud quod faciendum primum fuit factum alus, quamquam patefactis indiciis, confessionibus suis, iudicio senatus non modo praetoris ius verum etiam civis amiserat, tamen magistratu se abdicavit, ut quae religio C. Gaio Mario, clarissimo viro, non fuerat quo minus C. Ga
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. Dicte sũt aprincipibꝰ acerrime ac
fortissime sentencie quas senatꝰ sine ulla uari¬
etate est fetutꝰ. Et qm̃ nondum est ꝑsteiptũ
fenatꝰ consultũ. ex memoria uobis quirites
quod senatꝰ censuerit expoña/ Pennũ michi
gracie uerbis amplissimis aguntire. quod
ac urre laudantur. Atq etiam uino forti col¬
lege meo laus impartitire. quod eos qui
huis coniuraciõis ꝑticipes fuissent. a suis
suerũt. ut .p. lenculus cum se p̃tura abdi
sentes exãt in custodiam traderentur. At¬
q idem hoc derretum est in .l. causium
qui sibi procuracionem incendendae urbis
depoposcerat. In m. caeparium cui ad sol¬
licitandos pastores apuliam esie attribu¬
tam erat indic̾tum. In .p. furium qui est
ex his coloniis quas fesulas.l sylla deduxit.
in quintũ manlium chilonẽ qui una cun
hoc furio semꝑ erat in hac allobrogũ solli
nium ꝑductos elle constabat.atq ealeni¬

Expanded text:
ceret. Dictae sunt a principibus acerrimae ac ceret. Dictae sunt a principibus acerrimae ac fortissimae sententiae, quas senatus sine ulla varietate est secutus. et quoniam nondum est perscriptum senatus consultum, ex memoria vobis, Quirites, quid senatus censuerit exponam. primum mihi gratiae verbis amplissimis aguntur, quod vac iure laudantur. atque etiam viro forti, conlegae meo, laus impertitur, quod eos qui huius coniurationis participes fuissent a suis esuerunt ut P. Publius Lentulus, cum se praetura abdicsentes erant in custodiam traderentur; atque idem hoc decretum est in L. Lucium Cassium qui sibi procurationem incendendae urbis depoposcerat, in M. Marcum Ceparium cui ad sollicitandos pastores Apuliam attributam esse erat indicatum, in P. Publium Furium qui est ex eis colonis quos Faesulas L. Lucius Sulla deduxit, in Q. Quintum Annium Chilonem qui una cum hoc Furio semper erat in hac Allobrogum sollicnium perductos esse constabat. atque ea leni
Abbreviated transcription (Latin):
quas sibi alentulo ad Catilmã datas esse
dicebat. atq ibi uehemẽtissiẽ ꝑturbatus.
lentulꝰ.tamẽ et signum suum et manũ
cognouit. Erãt autẽ scripte sine nom̃ĩs
S ita Qui sim scies ex eo quem ad te misi
Cura ut uir sis & cogita que in locũ sis ꝓ¬
gressus & uide quid iam tibi sit necesse.
Cura ut omnium tibi auxilia adiungas.
eciam infimorum. Gabinius deinde inteo¬
ductus cum primo impudentor respon¬
dere coepisset:ad extremum nichil ex his
que galli insimulabãt. negauit. At michi
quidẽ qui rites cum illa certissima sunt
uisa arguniẽta. atq indicia sceleris. tabel¬
le. Signa. manꝯ deniq uniuscuiusq
confessio. Tum multo cercior illa. color.
oculi. uultꝰ. catitirenitas. sic enim ob¬
sti puerant. sit teoram intuebanturr. sic¬
furtim non mui ꝙͣ inter sese aspitiebãt ut non
diciis expositis atq editis. qͥrites senatum
consului de sũma rei ꝓ. salute. quid fieri li¬

Expanded text:
quas sibi a Lentulo ad Catilinam datas esse quas sibi a Lentulo ad Catilinam datas esse dicebat. atque ibi vehementissime perturbatus Lentulus tamen et signum et manum suam cognovit. erant autem sine nomine, sed ita: ‘quis sim scies ex eo quem ad te misi. cura ut vir sis et cogita quem in locum sis progressus. vide ecquid tibi iam sit necesse et cura ut omnium tibi auxilia adiungas, etiam infimorum.’ Gabinius deinde introductus, cum primo impudenter respondere coepisset, ad extremum nihil ex eis quae Galli insimulabant negavit. ac mihi quidem, Quirites, cum illa certissima visa sunt argumenta atque indicia sceleris, tabellae, signa, manus, denique unius cuiusque confessio, tum multo certiora illa, color, oculi, voltus, taciturnitas. sic enim obstupuerant, sic terram intuebantur, sicfurtim non numquam inter sese aspiciebant ut non ntur. indiciis expositis atque editis, Quirites, senatum consului de summa re publica quid fieri pla
Abbreviated transcription (Latin):
etiam muta reuocare debuit. leguntur
eadem cacione ad senatum Allobrogũ
populũq lictere. Si quid de his rebus
dicere uellet feci potestatẽ. Atq ille pͥmo
quidem negauit. Post autẽ aliquanto
toto iam indicio exposito atq edito sur¬
rexit. Quesiui a Gallis quid sibi elset
cum his: Quãobrem domũ suam uenis¬
sent. Itemq a uolturcio. Qui cum illi
bereuiter constanterqz respondissent.
per quem ad eum quotĩesq uenillent. que¬
sissentq ab eo nichil ne secum esset de
fatis sibillinis locutꝰ. tũ ille subito sce¬
lere demons. quanta consciencie uis ẽẽt
ostendit. Nam cum id posset inficiari
repente preter opinionem omnium cõ¬
fessus est. Ita eum non modo. ingenium
illud et dicendi exercitaçio qua som ꝑ ua¬
luit s etiam ꝓpt uim sceleris manifesti
atq dep̾hen si impudentia qua su ꝑabat
om̃s. imꝓbitasq defecit. Uolturciꝰ u̾o
subito litteras ꝓferri atq aperixi iussit

Expanded text:
etiam muta revocare debuit.’ leguntur etiam muta revocare debuit.’ leguntur eadem ratione ad senatum Allobrogum populumque litterae. si quid de his rebus dicere vellet, feci potestatem. atque ille primo quidem negavit; post autem aliquanto, toto iam indicio exposito atque edito, surrexit, quaesivit a Gallis quid sibi esset cum eis, quam ob rem domum suam venissent, itemque a Volturcio. qui cum illi breviter constanterque respondissent per quem ad eum quotiensque venissent, quaesissentque ab eo nihilne secum esset de fatis Sibyllinis locutus, tum ille subito scelere demens quanta conscientiae vis esset ostendit. nam, cum id posset infitiari, repente praeter opinionem omnium confessus est. ita eum non modo ingenium illud et dicendi exercitatio qua semper valuit sed etiam propter vim sceleris manifesti atque deprehensi impudentia qua superabat omnis improbitasque defecit. Volturcius vero subito litteras proferri atque aperiri iubet
Abbreviated transcription (Latin):
controũsiam fuisse dixexũt. quod lentulo
et aliis cedem saturnalibꝰ fieri atq urbẽ
incendi placeret. Cethego niiiũ id lon¬
gum uideretur. An ne longum sit qͥrites:
tabellas ꝓferri iussimꝰ quor a quoq dicebãt᷑
date. primum ostendimꝰ Cethego. signum
cognouit. nos lignum inaidimꝰ. legimꝰ erat
scriptum ip̃ius manu. Allobrogum sena¬
tui et populo sese que eoꝵ legatis confre¬
masset facturũ esse. orare ut etiam ille fa¬
legati p̾cepissent. Gum cethegus qui pau¬
lo ante aliquid tamen de gladiis ac de sictis
quae apud ip̃um erant deprehense respon¬
dillet dixilletq se semꝑ bonoꝵ ferramen¬
toꝵ studiosum fuisse. recitatis litteris debi¬
litatꝰ atq abiectus constientia conuictus¬
repente conticuit. Introductꝰ est. Statiliꝯ
cognouit manum & signũ suũ. recitate
sunt tabelle. in eãde fere sentontiã confessꝰ
est. Gum ostendi tabellas lentulo. et que

Expanded text:
controversiam fuisse dixerunt quod Lentulo controversiam fuisse dixerunt quod Lentulo et aliis Saturnalibus caedem fieri atque urbem incendi placeret, Cethego nimium id longum videretur. ac ne longum sit, Quirites, tabellas proferri iussimus quae a quoque dicebantur datae. primo ostendimus Cethego: signum cognovit. nos linum incidimus; legimus. erat scriptum ipsius manu Allobrogum senatui et populo sese quae eorum legatis confirmasset facturum esse; orare ut item illi falegati recepissent. tum Cethegus, qui paulo ante aliquid tamen de gladiis ac sicis quae apud ipsum erant deprehensa respondisset dixissetque se semper bonorum ferramentorum studiosum fuisse, recitatis litteris debilitatus atque abiectus conscientia repente conticuit. introductus Statilius cognovit et signum et manum suam. recitatae sunt tabellae in eandem fere sententiam; confessus est. tum ostendi tabellas Lentulo et quaes
Abbreviated transcription (Latin):
exertitu accederet. Id autem eo consilio.
ut cum urbẽ ex om̃ibꝰ partibꝰ quẽ admo¬
dum descriptum distributunq erat in¬
cendissent: cedomiq infinitam ciuium fe¬
cissent: presto esset ille qui et fugiẽtes
exciperet et secum his urbanis ducibus
comunget. Introducti autem galli iusiũ
statilio ad suam gentem datas else dixerũt.
Atq ita sibi ab his ⁊ al. cassio esse p̾scͥptũ
ut equitatum in Italiam qͣm primum
micterent. pedestees sibi copias nõ defu¬
turas. lentulum autem sibi confirmasse
ex libris sibillinis aruspitumq respõsis se
esse tercium illum cornelium ad quẽ reg¬
num huiꝯ urbis atq imꝑium ꝑuenire
oẽt necesse. Cinã ante se & Syllam fuis¬
se. eundemq dixisse fatalem hunt esse ã nũ
ad interitũ huiꝯ uebis atq imperii qui
esset decimꝰ annꝯ post uirginum absolu¬
cionem. Post capitolii autem inconsionem
uitesimꝰ. hanc autem Cathego cum cet̾is

Expanded text:
exercitu accederet; id autem eo consilio exercitu accederet; id autem eo consilio ut, cum urbem ex omnibus partibus quem ad modum descriptum distributumque erat incendissent caedemque infinitam civium fecissent, praesto esset ille qui et fugientis exciperet et se cum his urbanis ducibus coniungeret. introducti autem Galli ius iurStatilio ad suam gentem datas esse dixerunt, atque ita sibi ab his et a L. Lucio Cassio esse praescriptum ut equitatum in Italiam quam primum mitterent; pedestris sibi copias non defuturas. Lentulum autem sibi confirmasse ex fatis Sibyllinis haruspicumque responsis se esse tertium illum Cornelium ad quem regnum huius urbis atque imperium pervenire esset necesse: Cinnam ante se et Sullam fuisse. eundemque dixisse fatalem hunc annum esse ad interitum huius urbis atque imperi qui esset annus decimus post virginum absolutionem, post Capitoli autem incensionem vicesimus. hanc autem Cethego cum ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
ras ame aperiri priusqͣm ad senatum
refercem placeret. Ne si nichil eẽt inue¬
ntum. temere ame tantus tumultꝰ ĩiectꝰ
tiuitati inderetux. Regaui me esse frireũ
ut de ꝑiculo publico nãad cansilium publitũ
rem integram deferrẽ. Et enim quitites
si ea que erant ad me delata eeperta nõ es¬
sent. tamẽ ego non arbitrabar in tãtiS.rei
p. periculis. esse michi nimiam diligẽcĩa
ꝑtime stendam. senatum frequentẽ celerit
ut uidistis coegiatq interea statim admo¬
nitum allobrogum g̃i. sulpitiũ pr̃ fortẽ
uirum misi:qui ex aedibꝰ Cethegi siquid
teloꝵ esset efferret. Ex quibꝰ ille maxi¬
mum siccaꝵ numerũ et gladioꝵ extulit.
Incroduxi uolturcium sine gallis fidem ei¬
publicam iullu sonatꝰ dedi. hortatꝰ sum ut
ea que sciret sine timore indicaret. Tum
ille dixit cum uix se ex magno timore re¬
creasset. a .p. lentulo se hẽre ad Catilmam
mandata et litas ut seruorum presidio
uteretur. ut ad urbem qͣm primũ cum

Expanded text:
ras a me prius aperiri quam ad senatum deferri placeret, ne, si nihil esset inventum, temere a me tantus tumultus iniectus civitati videretur, negavi me esse facturum ut de periculo publico non ad consilium publicum rem integram deferrem. etenim, Quirites, si ea quae erant ad me delata reperta non essent, tamen ego non arbitrabar in tantis rei publicae periculis esse mihi nimiam diligentiam pertimescendam. senatum frequentem celeriter, ut vidistis, coegi. atque interea statim admonitu Allobrogum C. Gaium Sulpicium praetorem, virum, misi qui ex aedibus Cethegi si quid telorum esset efferret; ex quibus ille maximum sicarum numerum et gladiorum extulit. introduxi Volturcium sine Gallis; fidem publicam iussu senatus dedi; hortatus sum ut ea quae sciret sine timore indicaret. tum ille dixit, cum vix se ex magno timore recreasset, a P. Publio Lentulo se habere ad Catilinam mandata et litteras ut servorum praesidio uteretur, ut ad urbem quam primum cum
Abbreviated transcription (Latin):
int̾cisas pecĩaꝵ. in coicionibꝰ candidatoꝵ. di¬
missiones liberoꝵ. ad deferẽdas dixipiẽ dasq
ꝓuĩcias. qͥ expulsiones uiciõꝵ. qͥ latͦcinia in
agris. qͥ cũ seruis. cũ liberis. cũ cliẽtibꝰ socie¬
çates. qͥ possessiões uacuas. qͥ ꝓscͥpciões locuple¬
cium. qui cedes mũicipioꝵ.qͥ illã si llani tem¬
poris messem retordet᷑. qͥ testamẽta subietta
qͥ sublatos hoĩes. qui deniq om̃ia uenalia
delectũ. decretũ. alienã suã siũam. forũ. do¬
nũ. nocẽ. silentiũ. Qͥs hũc nõ putet cõfit̾i¬

Expanded text:
intercidas pecuniarum in coitionibus candidatorum, diintercidas pecuniarum in coitionibus candidatorum, dimissiones libertorum ad defaenerandas diripiendasque provincias, qui expulsiones vicinorum, qui latrocinia in agris, qui cum servis, cum libertis, cum clientibus societates, qui possessiones vacuas, qui proscriptiones locupletium, qui cladis municipiorum, qui illam Sullani temporis messem recordetur, qui testamenta subiecta, tot qui sublatos homines, qui denique omnia venalia, edictum, decretum, alienam suam sententiam, forum, domum, vocem, silentium: quis hu
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑ ut ante dixi diuiciaꝵ modꝰ. Qͥ gͥ nõ
filias plures s innum̃abiles cupiditates
hẽt. que breui tp̃re maximas copias exau¬
uire possũt. hunc qͣndo ego appellabo diuitẽ.
cũ ip̃e se egere sentiat: M ulti ex te audieẽt
sessiõibꝰ tãtũ resiciat᷑. ut eo tueri sex legio¬
nes & magna equitũ ac peditũ auxilia pos¬
sis : Iã fateris gͥ nõ ẽẽ te diuitẽ. cui tantũ de¬
sit ut expleas qđ exoptas. Itaq istã pauper¬
tatẽ uel pociꝰ egestatẽ ac mẽ dicitatẽ tuaz
nũ qͣm obsture tulisti. Nam ut his qͥ honeste
rẽ quert mercatirris faciẽdis. oꝑis dãdis. pu¬
blice sumẽdis. intellegĩꝰ opꝯ ẽẽ quesito. sic qͥ
uidet domui tue ꝑte accusatoꝵ atq indicũ cõ¬
sociatos greges. qui nocentes &. pecuniosos re¬
os eodẽ te auctore corruptelã iudiciĩ moliẽ¬
tes. qui tuas incedũ pacciones.in patrociuiis

Expanded text:
datur, ut ante dixi, divitiarum modus. qui igitur non datur, ut ante dixi, divitiarum modus. qui igitur non filias pluris, sed innumerabilis cupiditates habet, quae brevi tempore maximas copias exhaurire possint, hunc quo modo ego appellabo divitem, cum ipse egere se sentiat? multi ex te audieruntsessionibus tantum reficietur, ut eo tueri sex legiones et magna equitum ac peditum auxilia possis. iam fateris igitur non esse te divitem, cui tantum desit, ut expleas id quod exoptas. itaque istam paupertatem vel potius egestatem ac mendicitatem tuam numquam obscure tulisti. nam ut iis, qui honeste rem quaerunt mercaturis faciendis, operis dandis, publicis sumendis, intellegimus opus esse quaesito, sic, qui videt domi tuae pariter accusatorum atque indicum consociatos greges, qui nocentis et pecuniosos reos eodem te actore corruptelam iudicii molientis, qui tuas mercedum pactiones in patrociniis, †
Abbreviated transcription (Latin):
neq possessiõnes tue. Nichil sibi deesse
putet. Nichil curet ampliꝯ̃. saciatus
est. Aut contentꝰ etiã pecuniã. cõcẽdo.¬
diues est. Sinautẽ ꝓpt̾ auiditatẽ pec̃ĩe nul¬
lum questum tuxpẽ putas. cũ isti oxdini ne
honestiꝯ quidẽ possit ẽẽ ulłꝰ. si coti die fe¬
audas. decipis. postis. pa cisceris. Aufer.
oripis. si soçios spolias. era̧riũ expias. si
testam̃ta amicoꝵ expectas qͥdẽ atq ip̃e suꝑ¬
ponis. hec utrũ habũdãtis an egẽtis signa
sũt. Animꝰ hoĩs diues. nõ arca appellari
solet. q̃muis illa sit plena Dũ te manem
uidebo diuitẽ nõ putabo. Et eni ex eoqͣn¬
tum cuiq satis est mẽtiũt᷑ hoĩes diuiciaꝵ
modũ. filia quis hẽt pecĩa ẽ opꝰ. Duas.
minore plirres maiore. Etiam siut aiũt
Danao qͥnqͣgĩta sut̃ filie. tot dotes magnã q̃rũt
petĩa. Qͣntũ enĩ cuiq opꝰ ẽ. ad il acc̃omo¬

Expanded text:
neque possessiones tuae. nihil sibi deesse neque possessiones tuae. nihil sibi deesse putat, nihil curat amplius, satiatus est aut contentus etiam pecunia: conceddives est. sin autem propter aviditatem pecuniae nullum quaestum turpem putas, cum isti ordini ne honestus quidem possit esse ullus; si cotidie fraudas, decipis, poscis, pacisceris, aufers, eripis, si socios spolias, aerarium expilas, si testamenta amicorum ne exspectas quidem atque ipse supponis, haec utrum abundantis an egentis signa sunt? animus hominis dives, non arca appellari solet. quamvis ilia sit plena, dum te inanem videbo, divitem non putabo; etenim ex eo, quantum cuique satis est, metiuntur homines divitiarum modum. filiam quis habet, pecunia est opus; duas, maiore; pluris, maiore etiam; si, ut aiunt Danao, quinquaginta sint filiae, tot dotes magnam quaerunt pecuniam: quantum enim cuique opus est, ad id accommo
Abbreviated transcription (Latin):
esse uult. quibꝰ d possumꝰ a debemꝰ.
Nos uͦ siquidẽ animo excelso & alto & uir¬
tutibꝰ ex aggerato sumꝰ nec de bemꝰ nec
possũꝰ. Cuposse te dicito. qnĩ quidẽ pores.
debere ne dixeris. quĩ nichil quisquã
debet nͥ qđ est turpe nõ reddore. S hec
actenꝯ.ille uideat. quomͦ im ꝑ atoi esse
possit cum eũ ne libeꝵ quidẽ ẽẽ racio &
ueritas ip̃a conuincat. Qͦ d solus sapiẽs
Roe. Que est ista incõmemorãda pecu¬
nia tua. tam insolens ostentacio: solus¬
ne tu diues: ꝓh dii imortales. Lgo me
audisse aliquid & didicisse non gaudeaz:
Solus ne diues. Qdi sine diues quide ͤ
Qͥd si pauꝑ etiã. Quẽ enĩ intelligimus
diuitẽ. Aut hoc uerbũ in quo homine po¬
nimꝰ : Opinor in eo quo tanta possessio
est. ut ad liberalit̾ uiuendũ facile cõten¬
tus sit. qͥ nichil querat. nichil appetat.
nichil optet ampliꝰ. Animꝰ opartet
tun se iudicer diuitẽ. nõ hominũ sermo

Expanded text:
esse volt. quibus et possumus et debemus. esse volt. quibus et possumus et debemus. nos vero, si quidem animo excelso et alto et virtutibus exaggerato sumus, nec debemus nec possumus: tu posse te dicito, quoniam quidem potes, debere ne dixeris, quoniam nihil quisquam debet nisi quod est turpe non reddere. sed haec hactenus. ille videat, quo modo imperator esse possit, cum eum ne liberum quidem esse ratio et veritas ipsa convincat. e est ista in commemoranda pecunia tua tam insolens ostentatio? solusne tu dives? pro di inmortales! egone me audisse aliquid et didicisse non gaudeam? solusne dives? quid, si ne dives quidem? quid, si pauper etiam? quem enim intellegimus divitem aut hoc verbum in quo homine ponimus? opinor in eo, cui tanta possessio sit, ut ad liberaliter vivendum facile contentus sit, qui nihil quaerat, nihil adpetat, nihil optet amplius. animus oportet tuus se iudicet divitem, non hominum sermo,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebant᷑. munera mictere. noctu uenire
domũ ad cũ. p̃aie deniq suplicare. Que
soruitus est si hec libertas existimari po¬
test. Q d cum cupiditatis dominatꝰ excessit¬
& alius est dominus exortus. ex cõsciẽcia pcc̃õꝵ
timor qua est ĩlla mĩsera quã dura ẜuitꝯꝰ .
adolestentibꝰ paulo loquacioribꝰ ẽ serui¬
endũ. om̃s qui aliquid scire uident᷑. tã qͣm
domini timẽt᷑. Iudex uͦ qͣntũ hẽt dominat᷑ũ
qͦ timone nocentes affitit : An nõ ẽ om̃is
metus seruitꝰ : Qd ualet gͥ illa eloqñtissi¬
mi uiri .L. crassi copiosa magis quã sapie¬
ns oratio. Eripite ios ex seruitute. Q ẽ ista
seruitꝰ tam claro homini tamq nobili ͤ
Om̃ĩs animi debilitas. & humilis. et feas¬
ta timiditas. seruitus est. Nolite sinexe
nos cuiqͣm seruire. i lib̾tatẽ uult uin¬
dicari: Mmĩme. Qͥd enim adiungit : nisi
uobis uniu̾sis. Dominũ mutare nõ liber

Expanded text:
videbantur, munera mittere, noctu venire videbantur, munera mittere, noctu venire domum ad eum, precari, denique supplicare. quae servitus est, si haec libertas existimari potest? quid? cum cupiditatis dominatus excessit et alius est dominus exortus ex conscientia peccatorum, timor, quam est illa misera, quam dura servitus? adulescentibus paulo loquacioribus est serviendum; omnes, qui aliquid scire videntur, tamquam domini timentur; iudex vero quantum habet dominatum, quo timore nocentis adficiti an non est omnis metus servitus? quid valet igitur illa eloquentissimi viri, L. Crassi, copiosa magis quam sapiens oratio eripite nos ex servitute? quae est ista servitus tam claro homini tamque nobili? omnis animi debilitati et humilis et fracti timiditas servitus est. nolite sinere nos cuiquam servire. in libertatem vindicari volt? minime; quid enim adiungit? nisi vobis universis. dominum mutare, non liber
Abbreviated transcription (Latin):
curiꝰ aut eoꝵ aliquis quoꝵ iñ uilla ac̾do¬
mo nichil splendidũ. nichil ornatũ fuit peet̾
ipõs. & uideat aliquẽ sum̃is ppłi bene ficiis
usum. barba tulos. nullos exceptantẽ de pisti¬
na. et ꝑtractantẽ. & murenaxũ copia glo¬
riantẽ. Nõne hunc hominẽ ita seruũ iu¬
dicet. ut ne in familia quidẽ dignũ maiore a¬
liquo negocio putet: An coꝵ seruitꝰ dubia
est. qui cupiditate peculũ nullã cõdicionẽ
recusant dirxillime seruitutis. heredi¬
tatis spes quid iniquitatis in seruiendo
nõ suscipit: queni nutũ locupleti orbi¬
tis
denũciatũ sit facit. assectat᷑. assidet. mime¬
uat. quid hoꝵ ẽ libexi. Qͥd deniq serui nõ¬
mertis. Qͥd iam illa cupiditas que uidet᷑
esse libera lior. honoris imꝑii ꝓuinciarũ
quã dura est domina. quã imꝑiosa. quã
uehemẽs. Cethego homini nõ ꝓbatissimo
seruire co egit eos qui sibi ẽẽ amplissimi

Expanded text:
Curius aut eorum aliquis, quorum in villa ac doCurius aut eorum aliquis, quorum in villa ac domo nihil splendidum, nihil ornatum fuit praeter ipsos, et videat aliquem summis populi beneficiis usum barbatulos mullos exceptantem de piscina et pertractantem et murenarum copia gloriantem, nodicet, ut ne in familia quidem dignum maiore ahquo negotio putet? 5. An eorum servitus dubis est, qui cupiditate peculii nullam cenditionem recusant durissimae servitutis? Haereditatis spes quid iniquitatis in serviendo non suscepit? quem nutum locupletis orbnis denun iatum sit, facit: assentatur, assidet, miratur. Quid horum est liberi? quid denique non servi inertis? Quid? iam illa cupiditas, quae videtur esse liberior honoris, imperii, provinciarum, quam dura est domina! quam imperiosa! quam vehemens! Cerhego, homini non probatissimo, servire res coegit eos, qui amplissim:
Abbreviated transcription (Latin):
stissimũ locũ seruitutis tenẽt. sic in ciuitate
qui se istaꝵ reꝵ cupiditatibꝰ dedexũt ip̃iꝰ
seruitutis lacum pene infimũ optinẽt. Ala¬
gna inquis bella gessi. Magnis imꝑus ce ꝓ
uintiis p̃fui. gere gͥ animũ laude dignu
Actionis tabula te scupidum detinet. aut si¬
gnũ aliqͦo polieleti micto unde sustuleris
Qmͦ habeas Intuentẽ te & admirantem
clamoxes tolloutẽ. cum uideo: seruũ eẽ ieptia¬
rum om̃eum ilidico. Nõne igit᷑ sũt illa festiua:
sũti nam Nos quoq oculos eruditos hẽmꝰ
S obseteo t̾e ita uenusta hẽant᷑ ista nõ ut
uiucla uiroꝵ sint. s ut oblectamẽta pueroꝵ.
Qͥd enim censes: si .l. mũmiꝰ aliquẽ istoꝵ
uderet. Matellionẽ corinthiũ cupidissiẽ
tractantẽ. cum ip̃e totã corm̃thum cõtẽp¬
sisset. utrũ illum ciuẽ excellentẽ anatriẽsẽ¬
seruũ diligẽtem putaret reuiuĩstat .M.¬

Expanded text:
st ssimum locum servitutis te. nente: sie in civicate, st ssimum locum servitutis te. nente: sie in civicate, qui se isfarum rerum cupiditaubus dederunt, ipsius civi: atis locum pene infimum obtinent. Magna, inquis, bella gessi: magnis impetiis, et provinciis praefui. Gere igitur laude dignum. Actaeonis tabula te stppidum detinet, aut signum aliquod Polycleti, Omitto. unde sustuleris, et quomodo habeas, intuentemte, admirantem, clamorestollentem cum video: servum te esse ineptiarum omnium iudico, Nonne igitur sunt illa festiva? sunt, nam nos quoque oculos eruditos habemus.  obsecro te, ita venusta habeantur ista, non ut vincla virorum sint, sed ut oblectamenta puerorum. quid enim censes? si L. Mummius aliquem istorum videret matellionem Corinthium cupidissime tractantem, cum ipse totam Corinthum contempsisset, utrum illum civem excellentem an atriensem diligentem putaret? revivescat M'
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim ita dicũt eos eẽ seruos ⁊t mã cipiã
que sũt dũoꝵ facta nexu aut aliquo iure ciui¬
li. s si seruitꝰ sit. sic̃ est. obediẽtia fracti ani¬
⁊ mit abiecti & arbiteio carentis suo. qͥs ne¬
get om̃s leues. om̃s cupidos om̃s deuiq im¬
probos esse seruos. Au ille inͥ liber̃ cui mu¬
lier imꝑat. cui leges imponit. pscribit. iti¬
bet. uetat qđ uidet᷑. qui nichil imꝑanti nega¬
re potest. nichil recusare audet. poscit dãdũ
est uocat ueniendũ abicit abeundũ. minatꝰ
extime scendũ. Ego u̾o istum non mͦ seruum
s neqͥssimũ seruu. eciã si amplissima fanulia
natus sit appollandum puto : Atq ut ĩmag¬
na familiã stultoꝵ. sũt alii lautiõres ut
ciẽ sue quos signa. quos tabule. qͥs celatũ
argencum. quos corinthia oꝑa. quos edifi¬
cia magnifita ninio oꝑe delectãt. Et sum
ut̃ familia qui tractãt ista. qui tergunt¬

Expanded text:
non enim ita dicunt eos esse servos, ut mancipia, non enim ita dicunt eos esse servos, ut mancipia, quae sunt dominorum facta nexo aut aliquo iure civili, sed, si servitus sit, sicut est, oboedientia fracti animi et abiecti et arbitrio carentis suo, quis neget omnis levis, omnis cupidos, omnis denique inprobos esse servos? an ille mihi liber, cui mulier imperat? cui leges inponit, praescribit, iubet, vetat quod videtur? qui nihil imperanti negare potest, nihil recusare audet? poscit, dandum est; vocat, veniendum; eicit, abeundum; minatur, extimescendum. ego vero istum non modo servum, sed nequissimum servum, etiam si in amplissima familia natus sit, appna familia, sunt alii leutiores, ut tia sunt, quos signa, quostabulae, quos caelatum argentum, quos Corinthia opera quos aedificia magnisican mio opere delectant, Ex summut infamilia, quitractantista, quiterg
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑. Qͥ gaudet efficio. cui uiuẽdi uia con¬
siderata atq prouisa est. Qͥ ne legibꝰ quidem
ꝓpt̾ metũ paret. sed eas sequit᷑. & colit id qđ
salutare esse iuditat. Qͥ nichil dicit. nichil fa¬
at. nichil cogitat deniq nisi libent ac libere
cuiꝰ om̃ia con silia res om̃s quas gerit ab
bere maximã dititur fortuna  ip̃a cedit
fuit si ut sapiens poeta dixͤit suis ea cuiq¬
ip̃o proficistũt᷑. eodẽq ferũt᷑. Nec est ulla
res que plus apud eũ poleat qͣm ip̃iꝰ uolũtas
atq iuditium: cuiquidẽ eciam que uiniꝰ ha
fingitur moribꝰ. Soli igit᷑ hoc contingit sapi¬
enti ut nichil faciat m̃uitus. nichu dolens
Nichil coactꝰ Qͦd & si ita esse pluribꝰ uer¬
bis disserendũ est. illud tamẽ & breue & cõ¬
fitendũ est. nͥ qui ita sit affectus. ẽẽ liberũ ue¬
minẽ. Serui igit᷑ om̃s impͥrobi serui. Ne hoc
tam re est qͣm dictu mopinatũ atq mirabule

Expanded text:
vivit, qui gaudet officio, cui vivendi via convivit, qui gaudet officio, cui vivendi via considerata atque provisa est? qui ne legibus quidem propter metum paret, sed eas sequitur et colit, quod id salutare esse maxime iudicat; qui nihil dicit, nihil facit, nihil cogitat denique nisi lubenter ac libere; cuius omnia consilia resque omnes, quas gerit, ab bere maximam dicitur, Fortunaipsa cedit: quae, sicut sapiens Poeta dixit, suis ea cuiqipso proficiscuntur eodemque referuntur, nec est ulla res, quae plus apud eum polleat quam ipsius voluntas atque iudicium; cui quidem etiam, quae vim hafingitur moribus. soli igitur hoc contingit sapienti, ut nihil faciat invitus, nihil dolens, nihil coactus. quod etsi ita esse pluribus verbis disserendum est, illud tamen et breve et confitendum est, nisi qui ita sit adfectus, esse liberum neminem. servi igitur omnes inprobi; nec hoc tam re est quam dictu inopinatum atque mirabile: