comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monasterii monachꝰ etate & reli¬
gione ꝓuectus. quadragesimum
ni fallor in ordine cistercien suꝑ¬
grediens annum. Qui cũ aliqñ
sederet in claustro die sc̃o parasce¬
ue librũ ante se habens. apparu
pedib in cruce expansis. acsi eadẽ
hora. fuisset crucifixus. Que sci¬
licet uisio felicissima qͣnqͣm bre¬
uis et mom̃tanea fuerit: adeo tñ
manifesta atq efficax exitit: ut
uisionis illius deuota memoria
de corde uidentis amplius deleri nõ
possit. Et hunc qͥdem uirũ nomi¬
natim expͥmere possem. nͥ ab illo ꝓ¬
hibitus eẽm. quem utiq tante pu¬
ritatis esse cognosco. ut pro ani
ma ñ confunderet᷑ dicere u̾itatem.
estiarius dareualł nomine
Galterus qͥ ante paucos annos de¬
functus ẽ. homo erat honestus et
religiosus. tñ laicus atq illiteratꝰ.
Qui dũ aliqñ pausaret in lecto. ꝑ¬
sona q̃dam reu̾enda dormienti ap¬
paruit. & ducens in oratoriũ mis¬
sam cantare p̃cepit. Indutus itaq
sacerdotalib indum̃tis: missam

Expanded text:
eligione provectus, quadragesimum, ni fallor, annum in Ordine Cisterciensi superprogrediens. Qui dum aliquando sederet in claustro, die sancto Parasceves, librum ante se habens, apparuis et pedibus in cruce expansis, ac si eadem hora fuisset crucifixus. Quae scilicet visio felicissima, quanquam brevis et pene momentanea fuerit, adeo tamen manifesta atque efficax exstitit, ut visionis illius devota memoria de corde videntis amplius deleri non possit. Et hunc quidem virum nominatim exprimere possem, nisi ab illo prohibitus essem: quem utique tantae puritatis esse cognosco, ut pro anima sua non confunderetur dicere veritatem.estiarius Clarevallensis, nomine Galterus, qui ante paucos annos defunctus est, homo erat honestus et religiosus, laicus tamen, atque illitteratus. Qui dum aliquando pausaret in lecto, puella quaedam reverenda dormienti apparuit, et ducens in oratorium missam cantare praecepit. Indutus itaque sacerdotalibus ornamentis, missam
Abbreviated transcription (Latin):
A syria inquit romam usq cũ besti¬
is terra mariq de pugno. die ac noc¬
te connexus ⁊ colligatus .x. leopardis
militib dico ad custodiã datis qͥ ex
beneficiis nr̃is seuiores funt. sed et
ego neqͥtiis eoꝵ magis erudior. nec
tñ in hoc iustificatus sũ. O saluta
et opto acriores ꝑari et inuitabo ad
deuorationem mei ⁊ dep̃cabor ne forte
ut in non nullis fecerũt. tuneant cor¬
si cunctabunt᷑: ego uim faciam. ego
pulus xp̃i. Ignes. cruces. bestie. disꝑsi¬
ones ossiũ. disceptationes q menbroꝵ¬
ac tocius corꝑis pene. et omnia ĩ me
unũ supplicia diaboli arte q̃sita con¬

Expanded text:
A Syria usque Romam cum bestiis terra marique depugno die ac nocte, connexus et colligatus decem leopardis, militibus dico ad custodiam datis, qui et beneficiis nostris saeviores fiunt. Sed ego eorum nequitiis magis erudior, nec tamen in hoc justificatus sum. O salutarexopto acriores parari, et invitabo ad devorationem mei, et deprecabor ne forte ut in nonnullis fecerunt timeant asi cunctabuntur, ego vim faciam, ego pulus; ignes, cruces, bestiae, dispersiones ossium, discerptiones membrorum, totius corporis poenae, et omnia in me unum supplicia, diaboli arte quaesita, com
Abbreviated transcription (Latin):
uit.Nam continuo abbate macha¬
eo sp̃c neqͣm fugatus abscessit. de quo
manifeste ꝑpendit᷑ ñ debere eos abho
seliberatũ eẽ a cecitate qͣm ꝓ salute
sua sͥ a deo ĩmissam ẽẽ gaudebat: rur¬
sus ad uotũ suũ excecatus ẽ. De ar¬

Expanded text:
uit. nam continuo abbate Macaam spiritus ab eo fugatus abscessit. Ex quo manifeste perpenditur non debere eos abomise liberatum esse a cecitate, quam pro salute sua sibi a Deo immissam esse gaudebat, rursus ad votum suum excecatus est .?
Abbreviated transcription (Latin):
ce exultationis & confessionis ani¬
mam ad dm̃ emisit. De cuiꝰ felici
consumatione beatus bernardus
multũ exhylaratus fuit. unde eti¬
am sermonẽ deuotissimũ in capi¬
tulo faciens. cõmendauit in eo dig¬
num penitentie fructũ & miserabi¬
lem pacientiam eł om̃ib ꝓposuit
in exemplum.

Expanded text:
ce exsultationis et confessionis anice exsultationis et confessionis animam ad Deum emisit. De cujus felici consummatione beatus Bernardus multum exhilaratus fuit. Unde etiam sermonem devotissimum in capitulo faciens, commendavit in eo poenitentiae fructum, et mirabilem patientiam ejus omnibus proposuit in exemplum.
Abbreviated transcription (Latin):
la de conflatorio purgationis. et
uelut argentum igne examina¬
tum munda & nitida cũ ceteris
miscłie uasis tͣuslata ẽ. ad palati¬
um sũmi regis. Sed anteqͣm de la¬
cu miserie ⁊ de luto fecis egrederit᷑
meruit p̃uidere głam suam. et p̃¬
libare nescio qͥd ineffabile de dul
cedine suꝑna ad qͣm sine fine fru¬
endam erat in proximo admit¬
tenda. Qua ꝑcepta: ꝓtinus eru¬
pit in iubilũ preconii celestis. Et
serenata facie cepit cũ suauissi¬
ma melodia nouos multũq de¬
lectabiles hẏmnos ac modulos
cantare de canticis syon. Eacta ã
hac uoce conuenit multitudo fra¬
trum uidere cum grandi mira¬
culo hominem positũ in dolore
et morte cõmuni. mortis tamẽ
oblitum & nescium doloris. im¬
mo qui morti in morte insultãs
ficans dm̃ in ip̃a hora tristicie.
omĩa ꝓsꝑa omnia iocunda cer¬
nebat. et ueluti iam cytharita¬
ret in cythara sua cũ ceteris scĩs.
ita letabundꝰ & laudans in uo¬

Expanded text:
la de conflatorio purgationis, et la de conflatorio purgationis, et velut argentum igne examinatum munda et nitida, cum caeteris misericordiae vasis translata est ad palatium summi Regis Deus, antequam de lacu miseriae et de luto faecis egrederetur, meruit praevidere gloriam suam, et praelibare nescio quid ineffabile de illa dulcedine superna, ad quam sine fine fruendam erat in proximo admittenda. Qua percepta protinus erupit in jubilum praeconii coelestis, et serenata facie coepit cum suavissima melodia quosdam novos multumque delectabiles hymnos ac modulos cantare de canticis Sion. Facta autem hac voce, convenit multitudo fratrum videre cum grandi miraculo hominem positum in dolore et morte communi, mortis tamen oblitum et nescium doloris, imo qui morti in morte insultans ficans Deum, in ipsa hora tristitiae omnia prospera, omnia jucunda cernebat; et veluti jam citharizaret in cithara sua cum caeteris sanctis, ita laetabundus et laudans in vo
Abbreviated transcription (Latin):
gram salutis eterne recuꝑatio¬
nem: disponente deo ingressaẽ pu¬
tredo in ossib eiꝰ. et ꝑcussus circa
femora ulcere canceroso distabu¬
it. ita ut carnib undiq corrosis
ossa nu: data patescerent.:⁊uul¬
nera uermib scaturirent. Cres¬
cebat in dies angustia doloris.
& annis płimis in grabato car¬
ceratꝰ. quot horis uiuebat. toti¬
dem pene interitionib subiace¬
bat. Erat gͦ patienti ani ac me
miserabilis dolor & angor. si¬
mulq seruitorib eiꝰ a facie ca¬
bidi ulceris ingens fetor ⁊horror.
Sed erat nichilominus laboris
ac pacientie huiꝰ remuneratio
copiosa penes dm̃ ut̾sq reposita.
Satagebat autem fr̃ infirmus
gr̃as agere semꝑ in p̃ssuris istis.
credens et confitens sese recipere
adhuc imparia meritis. Et qm̃
ueraciter scriptũ est. Aufer ru¬
biginem de argento et egrediet᷑
uas purissimũ. cum iam exooc¬
ta fuisset ad purum scoria pec¬
cati educta est candem anima il¬

Expanded text:
gram salutis aeternae recuperatiogram salutis aeternae recuperationem, disponente Deo ingressa est putredo in ossibus ejus, et percussus circa femora ulcere canceroso distabuit, ita ut carnibus undique corrosis ossa nudata patescerent, et vulnera vermibus scaturirent. Crescebat in dies angustia languoris, et annis plurimis in grabatulo carceratus, quot horis vivebat, totidem pene interitionibus subjacebat. Erat ergo patienti animae miserabilis dolor et angor, simulque servitoribus ejus a facie tabidi ulceris ingens foetor et horror. Sed erat nihilominus laboris ac patientiae hujus remuneratio copiosa penes Deum utrisque reposita. Satagebat autem infirmus gratias agere semper in pressuris istis, credens et confitens sese recipere longe adhuc imparia meritis. Et quoniam veraciter scriptum est: Aufer rubiginem de argento, et egredietur vas purissimum , cum jam excocta fuisset ad purum scoria peccati, educta est tandem 211 anima il
Abbreviated transcription (Latin):
olent frequenter fr̃s infir¬
marii clareuafł cũ gaudio atq
admiratione referre de quodam
didicisset: mira quedam de scrip¬
turis sacris luculento sermone
disserebat. nichil penitus ꝓferens
nͥ quod sane doctrine congruebat.
Dret̾erea suaues quasdam canti¬
lenas que nunqͣm audiri consu¬
euerant. modulatis uocib depro¬
mebat. ita ut audientes mira¬
cłim nouitate obstupefaceret:
et cantuum suauitate mul¬
ceret. Qui cũ hec aliqͣndiu face¬
ret:tandem in bona confessione
animam reddidit. et extrema luc¬
tus illius gaudium occupauit.
ret̾ea quidam alius conũs
cum de eadem domo leuitate sua
tertio fuisset egressus tercioq re¬
ceptus:tandem grauiter inge¬
miscens. et dolorib uulnerum
dolores medicaminũ suꝑaddens.
p̃sentib lamentis p̃terita mala
delere. & uelu ti clauũ clauo
expellere satagebat.simulq di¬
uersis respectib stantes ne la¬
berent᷑. lapsos ut erigerentur
salubri exemplo informabat.
Et neqͥd illi forte deesset ad inte¬

Expanded text:
olent frequenter fratres infirmarii Clarevallenses cum gaudio atque admiratione referre, de quodamatinas litteras didicisset, mira quaedam de Scripturis sacris luculento sermone disserebat; nihil penitus proferens, nisi quod sanae doctrinae congruebat. Praeterea quasdam suaves cantilenas, quae nusquam audiri consueverant, modulatis vocibus depromebat, ita ut videntes miraculi novitate obstupefaceret, et cantuum suavitate mulceret. Qui dum haec aliquandiu faceret, tandem in bona confessione animam reddidit, et extrema lucis illius gaudium occupavit.erea, quidam alius conversus, cum de eadem domo levitate sua tertio fuisset egressus, tertioque receptus; tandem graviter ingemiscens, et doloribus vulnerum, dolores medicaminum superaddens, praesentibus lamentis praeterita mala delere, et veluti clavum clavo expellere satagebat, simulque diversis respectibus stantes ne laberentur, lapsos ut erigerentur salubri exemplo informabat. Et, ne quid illi forte deesset ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
icebat abbas iohannes. Par¬
uam sarcinam dimisimus. id
est nosmet ip̃õs rep̃hendere. ⁊ gra¬
uẽ portare elegimus. id̃ est ut
nos iustificemus. et alios con¬
dempnemus. Oyidam ti¬
motheus anachorita negligentẽ
aliquem frẽm audiens. interro¬
gante ip̃ius abbate quid illi fa¬
ceret. dedit consiliũ ut eum expel¬
leret de cenobio. Cum gͦ ille expul¬
nit suꝑ timotheum. Et cũ plo
dicens. Timothee. ideo hec causa¬
tͥ uenit: quia frẽm tuum in
cum instrueret quosdam ne¬
minem iudicare debere: intulit
fratres. quod scilicet uuam non¬
nulli paterentur abscidi. quod
haberent in cellulis sagum. qd̃
et in hec omnia se incurrisse di¬
cebat. Nam egritudinem uue

Expanded text:
icere abbas Joannes: Parvam sarcinam dimisimus, id est nos ipsos reprehendere; et gravem portare elegimus, id est ut nos justificemus, et alios condemnemus. motheus anachoreta, negligentem fratrem aliquem audiens, interrogante ipsius abbate quid illi fratri faceret, dedit consilium ut eum expelleret de coenobio. Cum ergo illenit ad Timotheum; et cum plordicens: Timothee, ideo tibi haec causa venit, quia fratrem tuum in cum institueret nos neminem diiudicare debere, intulit fratres, quod scilicet uuam sibi nonnulli paterentur abscidi, quod haberent in cellulis sagum, quodus darent, et haec omnia se incurrisse dicebat. nam aegritudinem uu
Abbreviated transcription (Latin):
necdũ fr̃e pacificato ꝑciꝑet: uisũ ẽ
illi qͦd amarissimũ absinchii pabu¬
lum faucib iniecisset. Hoc nobis
secretius is cui contigerat indica¬
uit. qͦd qͥdem uerum ẽẽ non ambi

Expanded text:
necdum fratre pacificato perciperet, visum est illi quod amarissimum absinthii pabulum injecisset. Haec nobis secretius is cui 223 contigerat indicavit. Quod quidem verum esse non ambi
Abbreviated transcription (Latin):
tem atq in os eiꝰ ingredientem.
uix mensis p̃terierat unus. et
ecce reuelante deo den. udata
est impuritas eiꝰ. & eradicata
mox de paradiso dei plantatio
spuria. quam pater celestis nõ
bas de filiis clareuallis dũ xp̃i a¬
more totus arderet: modis om̃ibꝰ
satagebat pastoralis officii curã
deponere. ut qͥeti contemplationis
liberius posset intendere. Quadã
gͥ uice egressus de monastio suo
quasi iam minime reu̾surus

Expanded text:
tem, atque in os ejus ingredientem. tem, atque in os ejus ingredientem. Vix mensis praeterierat unus, et ecce, revelante Domino, denudata est impuritas ejus, et eradicata est mox de paradiso Dei plantatio spuria, quam Pater coelestis non de filiis Claraevallis, dum Christi amore totus arderet, modis omnibus satagebat pastoralis officii curam deponere, ut quieti contemplationis liberius posset intendere. Quadam igitur vice egressus de monasterio suo, quasi jam minime reversurus
Abbreviated transcription (Latin):
illa domo largiente dño sp̃ualia
runt etiam tẽporalia bona qͣmuis
De hoc autẽ uiro legit᷑ in gestis
quodam socio suo causa orationis.
Quandiu uͦ fuerũt in itinere illo:
soliti erant dieb singulis sine in¬
cermissione ps alterium integrũ
decantare. Tañdem ingressus mo¬
nasteriũ molismense isdem uene¬
rabilis stepħs feruentissimo stu¬
dio laborauit. ac mõdis omnib
institit. ut locus et ordo cistcieñ
institueret᷑. cuius ipse postmodũ
ordinante dño pastor ⁊doctor exi¬
mius erat instituendꝰ. Hic itaq
longo senio confectus. cũ iam cali¬
gassent ocłi eiꝰ et uidere ñ posset:
curam pastoralem deposuit. ut s¬
met ip̃i ⁊ soli dño iam uacaret.
Successit ei quidam indignus
honore nomine oiuido. qͥ donis ex¬
teriorib ad instar sepulchri deal¬
bati ñ mediocrit̾ pollens: interius
erat uicioꝵ putredine sordens. Cũq
dem dei famulus stepħs uidit ĩ¬
mundum sp̃m ad illũ uenien¬

Expanded text:
illa domo, largiente Domino, spiritualia illa domo, largiente Domino, spiritualia runt etiam temporalia bona, quamviDe beato autem viro legitur in Gestis  aliquando Romam cum quodam socio suo causa orationis. Quandiu vero fuerunt in itinere illo, soliti erant diebus singulis sine intermissione Psalterium integrum decantare. Tandem vero ingressus monasterium Molismense, isdem venerabilis Stephanus ferventissimo studio laboravit, ac modis omnibus institit, ut locus et ordo Cisterciensis institueretur, cujus ipse postmodum ordinante Domino pastor et doctor eximius erat instituendus. Hic itaque longo senio confectus, cum jam caligassent oculi ejus, et videre non posset, curam pastoralem deposuit, ut sibimet ipsi et soli Domino jam vacaret. Successit autem ei quidam indignus honore, nomine Guido, qui donis exterioribus instar sepulcri dealbati non mediocriter pollens, interius erat vitiorum putredine sordens. Cumquedem Dei famulus Stephanus vidit immundum spiritum ad illum venien
Abbreviated transcription (Latin):
libere ac liberalit̾ egit. uere nobili¬
ter uere eleganter egisti nobiscũ
dñe ꝓcurator et pastor nr̃. aꝑiens
manũ tuam et implens benedicti¬
one penuriam nostram. Tunc or¬
dinata ꝓcessione occurrerunt ob¬
uiam uenienti fr̃ĩ usq ad portã.
ita ut ipse abbas ꝓcederet indutꝰ
uestib sacris cũ pastorali uirga.
ministris similit̾ indutis uestib¬
sacris. ac p̃cedentib eũ cum cruce
et aqua benedicta. Exceꝑunt ergo
sollempnit̾ atq cum multa graꝵ
actione elemosinam illam. ñ ut ab
homine p̾stitam sed tanqm celitꝰ
missam benedictionẽ a domino ⁊
misccł̃iam a deo salutari suo. Po¬
ro uir iste prudens ac spiritalis
bri susceptione benefitii filios su¬
os tam p̃sentes qͣm posteros uo
culi grãm iugi memoria retine¬
rent. atq ex eo discerent in cunctis
necessitatib suis pia confidentia
iutor in oꝑtunitatib in tͥbulatioe
Ab illa uero die ⁊ deinceps. sicut in

Expanded text:
libere ac liberaliter egit. Vere nobililibere ac liberaliter egit. Vere nobiliter, vere eleganter egisti nobiscum, Domine procurator et pastor noster, aperiens manum tuam, et implens benedictione penuriam nostram. » Tunc ordinata processione, occurrerunt obviam venienti fratri usque ad portam, ita ut ipse abbas procederet indutus vestibus sacris, cum pastorali virga, ministris similiter indutis stris praecedentibus eum cum cruce et aqua benedicta. Exceperunt ergo solemniter, et cum multa gratiarum actione eleemosynam illam, non ut ab homine praestitam, sed tanquam coelitus missam benedictionem a Domino, et misericordiam a Deo salutari suo. Porro vir iste prudens et spiritualisbri susceptione beneficii filios suos tam praesentes quam posteros, culi gratiam jugi meditatione retinerent, atque ex eo discerent, in cunctis necessitatibus suis pia confidentia dutor in opportunitatibus, in tribulatione. Ab illo ergo die et deinceps, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
indigentias agnouisset:abiit
in instanti ad quendam locuple¬
tissimũ hominem finitimum
suũ. qui desꝑate languens ac pe¬
ne iam moriens facultates suas
erogabat. Cũq cistertiensiũ mo¬
nachoꝵ quoꝵ iam in partib
suis sc̃itas celebris habebatur
eidem infirmo penuriam indicaᷤ¬
set: uocatuẽad domũ eius supra¬
dictus frat̃. Tantamq pecunie
summã in elemosina ab ip̃o mo¬
riente recepit: ut cuncta que in¬
iunxerat ei abbas sufficient ex ea¬
comꝑaret. Acceptis itaq tͥb rediᷤ
cũ nouem quadrigariis equis
onerauit ato ornauit eas cunctis
que fraternis usib oꝑtuna ẽẽ cog¬
uouit. et ita qͥ uacuus uenerat: ple¬
nus ad suos remeauit. Cũq cister
cio ꝓpinquaret: nuntium misit qͥ
abbati significaret ipsius aduen¬
tum pariter ⁊ ꝓuentũ. Quo au¬
dito uenerabilis pater exultauit ĩ
domino uehement̃. et conuocatis
in unũ frĩb ait. Deus miseratio¬
num dominus deus miserationũ

Expanded text:
indigentias cognovisset 293 abiit indigentias cognovisset 293 abiit in instanti ad quemdam locupletissimum hominem, finitimum suum, qui desperate languens, ac pene jam moriens facultates suas pauperibus erogabat. Cumque Cisterciensium monachorum, quorum jam in partibus illis sanctitas celebris habebatur, eidem infirmo penuriam indicasset, vocatus est ad domum ejus supradictus frater, tantamque pecuniae summam in eleemosyna ab ipso moriente recepit, ut cuncta quae injunxerat abbas, ex ea sufficienter compararet. Acceptis itaque tribus rhedis, cum novem quadrigariis equis, oneravit atque ornavit eas cunctis quae fraternis usibus necessaria esse cognovit: et ita qui vacuus venerat, plenus ad suos remeavit; Cistercioque propinquans, nuntium misit qui abbati significaret ipsius adventum pariter et proventum. Quo audito venerabilis Pater exsultavit in Domino vehementer, et convocatis in unum fratribus ait: « Deus miserationum Dominus, Deus misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
die uocauit unũ ex fratrib suis
et loquens ad eũ in spiritu der
fame et frigore.ceteri̾ꝙmolestiis
ꝑiclitent᷑ nisi eis concite subueni¬
atur. uãde gͦ ad nundinas uer¬
zelliaci que ꝓxime instant ut cõ¬
pares ibi quadrigas tres. et earũ
singulis ternos equos fortes ac
tractores. quib maxime indigemꝰ.
ad nr̃a onera comportanda. Cũq
quadrigas illas pannis et alimẽ¬
tis aliisq reb necessariis oneraue¬
ris: adducens eas tecũ cum ꝓspita¬
te & gaudio reu̾teris. Respondẽs
autem frater dixit ei. Paratus
sum dñe pater ut tuis iussio¬
nib obsequar. si p̃cium dederis
ad illa subsidia comꝑanda. Res¬
pondit ei abbas. Ecce denarii ts:
qui soli reꝑti sunt in ista domo.
Tolle gͦ si uolueris eos. reliqͣ enĩ
qr mittet dñs angłm suũ tecũ
et ꝓsperũ faciet iter tuũ. ꝓfectꝰ
itaq frat̃. cum uerzelliacũ ꝑue¬
nisset: a quodam uiro fideli et
timorato hospitio susceptus est.
Qui dũ itineris eiꝰ causas ⁊ fr̃m

Expanded text:
die vocavit unum ex fratribus suis, et loquens ad eum in Spiritu Dei,fame et frigore et caeteris molestiis periclitentur, nisi eis concite subveniatur. Vade ergo ad nundinas Verzelliaci, quae proxime instant, ut compares ibi quadrigas tres, et earum singulis ternos equos fortes atque tractores, quibus maxime indigemus ad nostra onera comportanda. Cumque quadrigas illas pannis et alimentis, aliisque rebus necessaris oneraveris, adducens eas tecum, cum prosperitate et gaudio reverteris. » Respondens autem frater dixit ei: « Paratus sum, domine Pater, ut tuis jussionibus obsequar, si pretium dederis ad illa subsidia comparanda. » Respondit ei abbas: « Ecce denarii tres, qui soli reperti sunt in ista domo. Tolle igitur, si volueris, eos; reliqua enim quia mittet Dominus angelum suum tecum, et prosperum faciet iter tuum. » Profectus itaque frater cum Verzelliacum pervenisset, a quodam viro fideli et timorato hospitio receptus est. Qui dum itineris ejus causas et fratrum
Abbreviated transcription (Latin):
tie fructu. O si concederes spatiũ
emendandi. Qͣnta est mͥ uoluntaᷤᷤ
tͥ in om̃ib obsequendi. Dum hec
& similia in corde loqueret᷑ coram
dũo: facta est uox ad ip̃m di¬
cens.Si claramuallem conĩsio¬
nis gr̃a adire uolueris: & in a¬
nima &e in corꝑe saluus eris. Ad
quod ille respondit. En trado me
seruũ deo & domui clareuallis.
Atuͥħ ĩ corde suo firma uolunta¬
te ꝓposuit: mox recedente flagello
etiam dolor totus euanuit. Quod
cũ ille uidisset. continuo ñ acqͥe¬
uit carm &̃ sangnini: & ne untꝰ
qͥ dem hore morulam sustineret:
nisi qͦd ita ad manũ eqͥtatura ñ
fuit. Quã die eadem comparata
in crastinum sũmo mane iter
arripiens. domum. familiam.a¬
gros. redditus. census. & cuncta
que habebat ꝓ xp̃o arbitcatꝰ ut
stertora dereliquit. Et ueniens
claram uallem ibi usq hodie ꝑ¬
manens satis in sua conu̾satiõe
demonstrat. qͦd pͥma illa conu̾sio¬
nis eiꝰ uocatio uere ab illo fuerit.
qͥ eos quos amat arguit ⁊ casti¬

Expanded text:
tiae fructu. O si mihi concederes spatium emendandi, quanta est mihi voluntas tibi in omnibus obsequendi! » Dum haec et similia in corde corametur, facta est vox ad ipsum, dicens: « Si Claramvallem conversionis gratia adire volueris, et in anima et in corpore salvus eris. » Ad quod ille respondit: « En trado me servum Deo et domui Clarevallensi. » At, ubi in corde suo hoc firma voluntate proposuit, mox recedente flagello, etiam dolor totus evanuit. Quod cum ille vidisset, continuo non acquievit carni et sanguini; et ne unius quidem horulae morulam sustineret, nisi quod ita ad manum equitatura non fuit. Qua die eadem comparata, in crastinum summo mane iter arripiens, domum, familiam, agros, redditus, census et cuncta quae habebat, pro Christo arbitratus ut stercora, dereliquit, et veniens ad Claramvallem, ibique usque hodie permanens, satis in sua conversatione demonstrat quod prima illa conversionis ejus vocatio vere ab illo fuerit qui eos quos amat arguit et casti
Abbreviated transcription (Latin):
cum esset positus in extremis in¬
gressus ẽ ad uisitandũ eũ beatꝰ
Bernaroꝰ post completoriũ. Et
uidens hominem morti ꝓximũ
do fatigatus ẽ de labore. et iam
post modicũ habet ad uigilias sur¬
gere.Quod site ĩterim obdormien¬
te oꝑteat illam suam interrũꝑe
dormitionem: nimiũ uexabitur.
et p̃grandes uigilias minus cele¬
riter exequetur. ut gͦ bene sit tͥ¬

Expanded text:
cum esset positus in extremis, ingressus est ad eum visitandum beatus Bernardus post Completorium; et videns hominem morti proximudo fatigatus est labore; et jam post modicum habet ad vigilias surgere: quod si te interim obdormiente oporteat illum suam interrumpere dormitionem, nimis vexabitur, et praegrandes vigilias minus solemniter exsequetur. Ut ergo bene t
Abbreviated transcription (Latin):
exprimere uolumus. qui dum eẽt
clericus & iuuenis delicatus. inten¬
tus erat interdũ actionib ludicͥꝰ
cum ceteriͤccequalib suis. Qua¬
dam gͥ uice cũ ad aliqͣm domũ
iocandi causa multi confluerent.
& teatricis plausib & nugis diem
ip̃m solito more consumerent: ac¬
cessit illuc etiam p̃fatus iuuenis.
ut &̃ ip̃e pasceret hedos suos de spͤ¬
taculo uanitatis. Erant autem
aleatores qͥdam cũ aleis ludentes.
qͦs ut melius ex alto ꝓspiceret. sr̃
mensam ibidem positam ꝓnus a¬
cubitabat. Et facta ẽ suꝑ eũ subi¬
to quasi manus hominis. ip̃m ĩ¬
uisibili flagello diutius uapu
totũ ueluti pilo desuꝑ feriente cre¬
bris ictib tundebat. Ip̃e uero iace¬
bat immobilis. qͥd faceret quo se
uerteret ignorans. uolebat autẽ o:¬

Expanded text:
exprimere nolumus, qui, dum esset clericus et juvenis delicatus, intentus erat interdum actionibus ludicris cum caeteris coaequalibus suis. Quadam igitur vice cum ad aliquam domum jocandi causa multi confluerent, ut theatricis plausibus et nugis diem ipsum solito more consumerent, accessit illuc etiam praefatus juvenis, ut ipse pasceret oculos suos de spectaculo vanitatis. Erant autem illic aleatores quidam cum aleis ludentes, quos ut melius ex alto prospiceret, super mensam ibidem positam pronus accubabat. Et ecce facta est super eum subito quasi manus hominis, ipsum invisibili flagello diutius caedetotum veluti pilo desuper feriente crebris ictibus tundebat. Ipse vero jacebat immobilis, quid faceret, quo se verteret ignorans. Volebat prae
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃m scole cum uno puero fe
agise Surge et huius saltem mo¬
nachi qui nos aspicit pedem ab¬
scide. quem iuordinate extra lectũ
frĩs quod sublecto iacebat erepto.¬

Expanded text:
magistrum scholae cum uno puerorum agis? Surge, et hujus saltem monachi, qui nos aspicit, pedem, quem inordinate extra lectum fratris quod sub lecto latebat arrepto
Abbreviated transcription (Latin):
miracła fiunt. Contigit autem
altare ꝑ aliquot dies manerent. s
mox miracła cessauerũt. Tandem
uero ip̃a uirgo uni ex infirmis ay¬
parens. iccrico inquit non sanami¬
ni qr reliqͥe mee sunt suꝑ altare do¬
mini uͥ maiestas diuini mysterii ce¬
ille custodib referret: tulerunt cap¬
sam. et ꝓtinus miracula fieri cepe¬
runt. Si gͦ ob illius mysterii reue¬
rentiam nec ip̃a sua pignora sci uo¬
luit ꝓpius uicinari. quid censendũ
irdos cum in die dñico de uenatu
rediret. et missam celebrare p̃sume¬
ret. mox ut ad horam consetrationis
uentum ẽ. illas uoces quas post ca¬
nes emittere solebat: inclamare suꝑ

Expanded text:
miracula fiunt. Contigit autem,altare per aliquot dies manerent. Sed mox miracula cessaverunt. Tandem vero ipsa virgo cuidam ex infirmis apparens: Idcirco, inquit, non sanamini, quia reliquiae meae sunt super altare Domini, ubi majestas divini myterii ille custodibus referret, tulerunt capsam, et protinus miracula fieri coeperunt. Si igitur ob illius mysterii reverentiam nec ipsa sua pignora sancti volunt propius vicinari, quid censendum cerdote, qui cum die Dominico de venatu redierit, et missam celebrare praesumpserit, mox ut ad horam consecrationis ventum est, illas voces quas post canes emittere solebat, inclamare super
Abbreviated transcription (Latin):
erat obtulisset: intra cancellos ste
dicente se sustinere sacroꝵ ꝑxeptionẽ¬
remandauit. O imꝑator interiora
loca tantũ sacerdotib sunt collata.
que ceteri nec ingredi nec continge
ꝑmittuntur. Egrẽdere gͥ ⁊ hanc expͥ¬
tationem cum ceteris habe cõmunẽ.
Purpura nanq imꝑatorem non
sacerdotes facit. Tunc piissimus
imꝑator ⁊̃ hanc traditionem ani¬
mo gratanti suscipiens. remandauit:
non audacie causa intra cancellos
mansi sed in constantinopolitana
urbe hanc consuetudinem ẽẽ cogno¬
festiuitate oblatis ad altare mune¬
rib mox egressus est. Cumq nectarsꝰ
stare noluisset: mandauit princepᷤ.
uix inquit potui discere que differẽ¬
tia sit imꝑatoris ⁊ sacerdotis. uixi

Expanded text:
, et intra cancellos stetdicente, sustinere se sacrorum minnum: O imperator, interiora loca tantum sacerdotibus sunt collata, quae ceteri nec ingredi nec contingere permittuntur. Egredere igitur, et hanc exspectationem cum ceteris habe communem. Purpura namque imperatores, non sacerdotes facit. Tunc fidelissimus imperator etiam hanc traditionem animo gratanti suscipiens, remandavit: Non audaciae causa intra cancellos mansi, sed in Constantinopolitana urbe hanc consuetudinem esse cognocessisset, oblatis ad altare muneribus, mox egressus est. Cumque Nectariustare noluisset, mandavit princeps: Vix, inquit, potui discere quae differentia sit imperatoris et sacerdotis; vix
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittebat: sed in conspectu omni¬
um emitcebat eum dicens. Si ut
orares uenisti hue: In hoc mentem
tuam et os tuum uacare exopta.
et appropiasset ei diaconus factu¬
rus aliquid ꝓ offitio suo. intuitꝰ
nes illum latere quõd ñ conueni¬
ret. Pacto sacrifitio secreto ꝑcunc¬
tatur de conscĩa. Confessus ẽ ⁊ nõ
negauit illusum sibi ꝑ sompniũ
nocte ip̃a. Cui iniungens pnĩam
non debueras inquit hõdie mini¬
tus dignius exinde ministrares.
dicari. p̃cedente nocte audite sũt
uoces malignoꝵ sp̃uum inter se dolen¬
tiũce oq̃rentrũ se a possessis diu sedib de

Expanded text:
permittebat, sed in conspectu omnium foras mittebat eum, dicens: Si quidem ut orares venisti huc, in hoc mentem tuam et os tuum vacare exopta; et appropiasset ei diaconus, facturus aliquid pro officio suo, intuitusnes illum latere quod non conveniret. Peracto sacrificio, secreto percunctatus de conscientia sua, confessus est, et non negavit illusum sibi per somnium nocte ipsa. Cui injungens poenitentiam: « Non debueras, » inquit, « hodie minitus, dignius exinde ministrares. dicari, praecedente nocte auditae sunt voces malignorum spirituum inter se dolentium et conquerentium, se a possessis diu sedibus de
Abbreviated transcription (Latin):
cissimus in scłarib. amans ha¬
bitare secũ. publicũ fugitans.
et quietus. foris rarus et ultra
quam credi potest uerecundus.

Expanded text:
cissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, et quietus, foris rarus, et, ultra quam credi possit, verecundus
Abbreviated transcription (Latin):
Iicebant seniores. qr quando
intrabat moyses in nubem cũ
deo loquebatur. qñ exibat de nu¬
be: cũ popło. Sic ⁊ monachus do¬
nec in cellula ẽ cum deo loqͥtur.
egrediens autem de cella: cũ de¬

Expanded text:
icebant seniores: Quia quando intrabat Moyses in nube, cum Deo loquebatur; quando autem exibat de nube, cum populo: sic et monachus, quando in cella sua est, cum Deo loquitur; egrediens autem de cella, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃m scrupulossime diiudica¬
bat. & quasi de crimine argue¬
bat. Quadam itaq die cũm in
eccłia uesꝑe cantarent᷑. & ip̃e sta¬
bat in retrochoro iuxta quendã
monachũ uirũ eque sc̃issimũ.
Et ecce angłs dñi apparuit ibi
in specie pulcherrimi monachi
adolescentis cuculla indutus.
niue candiliore. ip̃o tamen ar¬
nulpho ñ uidente neq sciente.
Qui dũ solito more ad głam
psalmi inclinaret: angłs corã
eo stabat & suplicantis caput
suppositis manib sustentabat.
Quem cum p̾dictus monachꝰ
cerneret. & ex fulgore uultus ⁊
habitus angłm ẽẽ dep̾henderet:
letatus est ualde suꝑ angelico
aspectu. accessitq ut apprehen¬
deret & deuote amplexaretur.
Cunq expansis manib uellet
eum tenere atq astringere sibi.¬
& ille subito euanescens recessit
ab eo. Et subito iterũ apparens
stetit in alio loco. uidens uero
monachus denuo cucurrit add
eũ. & simili modo nitebat᷑ app̃¬

Expanded text:
seipsum scrupulosissime dijudicaseipsum scrupulosissime dijudicabat, et quasi de crimine arguebat. Quadam itaque die, cum in ecclesia vesperae cantarentur, et ipse stabat in retrochoro, juxta quemdam monachum, virum aeque sanctissimum. Et ecce angelus Dei apparuit ibi in specie pulcherrimi monachi adolescentis, cuculla indutus nive candidiore, ipso tamen Arnulfo non vidente neque sciente. Qui dum solito more ad gloriam psalmi inclinaret, angelus coram eo 203 stabat, et supplicantis caput suppositis manibus sustentabat. Quem cum praedictus monachus cerneret, et prae fulgore vultus et habitus angelum esse deprehenderet, laetatus est valde super angelico aspectu, accessitque ut apprehenderet eum et devote amplexaretur. Cumque, expansis manibus, vellet eum tenere atque astringere sibi, ille subito evanescens recessit ab eo, et subito iterum apparens stetit in alio loco. Videns vero monachus, denuo cucurrit ad eum, et simili modo nitebatur appr
Abbreviated transcription (Latin):
pena ꝑueniam. Cui beatus pater
ait. ẜac ut locutus sum & securã
te facio q̃r deposita mole corꝑis
mox ad dm̃ sine molestia ꝑuo¬
labis. Hoc itaq responso quasi
diuinitus accepto confortatus
est nimis adeo ut nulla deinceps
temptationũ uiolentia. nulla in¬
firmitatis molestia posset a cursu
desiderii sui quo totus in dm̃ per¬
gebat aliquatenus retardari.
Erat autem circa custodiam cor¬
dis sollicitus ac timoratus nimᷤ.
ita ut neminem uidisse me reco¬
lam tam studiosũ conscientie ꝓpͥe
mundatorem. Mirabant᷑ siqͥdẽ
om̃s p̃sertim confessionũ illius
auditores. cotidianam instanti¬
am uel potius importunitatẽ.
qua eos quiescere non sinebat.
sicut nec ipse qͥescere poterat cõ¬
fitendo. plangendo. plorando. nõ
modo de ocioso sermone aut sig¬
no si qñ illi uel raro subriperet:
uerũetiam suꝑ uana et leui ali¬
qua cogitatione. qͦd cet̾i hominũ
ut ꝑpaucos excipiam aut par¬
ui aut nichilipendunt. in quo

Expanded text:
poena perveniam. » Cui beatus Pater poena perveniam. » Cui beatus Pater ait: « Fac ut locutus sum, et securum te facio, quia deposita mole corporis, mox ad Deum sine molestia pervolabis. » Hoc itaque responso quasi divinitus accepto confortatus est nimis, adeo ut nulla deinceps tentationum violentia, nulla infirmitatis molestia posset a cursu desiderii sui, quo totus in Deum pergebat, aliquatenus retardari. Erat autem circa custodiam cordis sollicitus, ac timoratus nimis; ita ut neminem vidisse me recolam tam studiosum conscientiae propriae mundatorem. Mirabantur siquidem omnes, praesertim confessionum illius auditores, quotidianam instantiam, vel potius importunitatem, qua eos quiescere non sinebat, sicut nec ipse quiescere poterat, confitendo, plangendo, plorando, non modo de otioso sermone aut signo, si quando illi vel raro subriperet, verum etiam super vana et levi aliqua cogitatione, quod caeteri hominum, ut perpaucos excipiam, aut parvi aut nihili penderent, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Huic autem confitenti cũ
gemitu & lacrimis multis delic¬
ta uniusa que in mundo contra¬
xerat. beatus bernardꝰ intuens
cordis eius amarissimam contͥ¬
cionem & ad omne opus bonum
spontaneam uoluntatẽ: iniux̃
ut ei pater nr̃ trib uicib diceret
atq in suo ꝓposito deinceps usq
ad obitum ꝑduraret. Quo ille
audito quasi substomachans
ait. Ne queso irrideas famulũ¬
tuũ beatissime pater. In quo te
ait irrideo: Respondit. Ieiunia
septem uel decem annoꝵ ñ suffi¬
cerent mͥ ⁊̃ humiliato in sacco
& cinere: & tu mͥ p̃cipis pater nr̃
tercio dicere. & in ordine ꝑseuerare:
Et sc̃s ad eum. Ergo ne tu melius
me nosti qͥd ce oꝑteat facere ⁊ un
salueris: Ille uero respondit. Ab¬
sit ab anima mea tam iniqua p̃¬
sumptio. Sed ꝓpter dm̃ obsecro ne
mͥ parcas in p̾senti. ut parcas me¬
lius in futuro. & talem nunc im¬
pone penitentie penam quatinus
post mortem carnis ad reqͥem sine

Expanded text:
erat. » Huic autem confitenti cum erat. » Huic autem confitenti cum gemitu et lacrymis multis, delicta universa quae in mundo contraxerat beatus Bernardus intuens cordis ejus amarissimam contritionem, et ad omne opus bonum spontaneam voluntatem, injunxit ei ut Pater noster tribus vicibus diceret, atque in suo proposito deinceps usque ad obitum perduraret. Quo ille audito, quasi substomachans ait: « Ne, quaeso, irrideas famulum, beatissime Pater.--In quo te, ait, irrideo? » Respondit: « Jejunia septem vel decem annorum non sufficerent mihi, etiam humiliato in sacco et cinere; et tu mihi praecipis Pater noster tertio dicere, et in Ordine perseverare! » Et sanctus ad eum: « Ergone tu melius me nosti quid te oporteat facere, et unde salveris? » Ille vero respondit: « Absit ab anima 202 mea tam iniqua praesumptio. Sed propter Deum obsecro, ne mihi parcas in praesenti, ut parcas melius in futuro; et talem nunc impone poenitentiae poenam, quatenus post mortem carnis, ad requiem sine
Abbreviated transcription (Latin):
uice oraculo: uenit ad p̃taxatũ
uirũ & ait. uerbũ michi ad te
dñm meũ. A quo cũ fuisset duc¬
tus in partem: ꝓcidit ad genu¬
a illius dicens. Obsecro te ꝑ xp̃m
ut ducas me tecum ad claram¬
uallem tuã. & salues tecũ ani¬
mam meam. Et si scire desideraᷤ.
sic & sic nuntiatum ẽ mͥ. Au¬
dita autem reuelatione miratꝰ
est & letatus ualde. & accepto ho¬
mine ad se ip̃m conduxit &̃ ha¬
buit indiuiduum comitem iti¬
neris & conisionis. habiturus
etiam ut credimus consortem
eterne retributionis. Ueniens
itaq uir uenerabilis ad p̃dc̃m
monasteriũ. multa de suis fa¬
cultatib tam ip̃i qm multis
plurib contulit. De quo & bea¬
tus bernardꝰ talem in commu¬
ne sententiam ꝓtulit. De conũ¬
sione ait frĩs arnulphi nͨ minꝰ
admirandꝰ nec minus głifican¬
dus est xp̃c qͣm de resuscitatione
lazari quatriduani. eo quod in
deliciis tantis clausus atq se¬
pultus uelut in tumulo iace¬
bat & quasi uiuens mortuus

Expanded text:
ice oraculo venit ad praetaxatum virum, et ait: « Verbum mihi ad te dominum meum. » A quo cum 201 fuisset ductus in partem, procidit ad genua illius, dicens: « Obsecro te per Christum, ut ducas me tecum ad Claramvallem tuam, et salves tecum animam meam. Et, si scire desideras, sic et sic nuntiatum est mihi. » Audita autem revelatione miratus et laetatus est valde; et accepto homine, ad seipsum conduxit, et habuit individuum comitem itineris et conversionis, habiturus etiam, ut credimus, consortem aeternae retributionis. Veniens itaque vir venerabilis ad praedictum monasterium, multa de suis facultatibus tam ipsi quam aliis pluribus contulit. De quo etiam beatus Bernardus talem in commune sententiam protulit: « De conversione, ait, fratris Arnulfi, nec minus admirandus, nec minus glorificandus est Christus, quam de resuscitatione Lazari quatriduani, eo videlicet quod in deliciis tantis clausus atque sepultus velut in tumulo jacebat, quasi vivens mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
tor obsecrante senatu. ut uxo¬
rem suam augustã & filium cesa¬
rem appellaret: contradixit. suffi¬
cere testatus quod ipse regnaret
cum uiolent̾ pꝰiuliani necem ami¬
litib ad imꝑium traheret᷑. dixit
se ñ uelle paganis hominib imp¬
perare cum ipse eẽt xp̃ianus. S cunc¬

Expanded text:
 obsecrante senatu, ut uxorem suam Augustam, et filium suum Caesarem appellaret, contradixit: sufficere testatus, quod ipse regnaret cum violenter post Juliani necem a militibus ad imperium traheretur, dixit non se velle paganis hominibus imperare, cum ipse esset Christianus. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
obniti. &e p̃scͥptionib minus sanis
uti cepere. ut ipso ad ꝓpria remeante
alius ordinaret᷑ ep̃c. Quod ille su
cere audebat. Absit inquit ut mei
causa aliqua simultas indei sacer¬
dotib oriatur. Si ꝓpter me ista tem¬

Expanded text:
et praescriptionibus minus sanis uti coepere, ut ipso ad propria remeante, alius ordinaretur episcopus. Quod ille susre ei nullus audebat. Absit, inquit, ut mei causa, aliqua simultas in Dei sacerdotibus oriatur. Si propter me est ista tem
Abbreviated transcription (Latin):
nus fugiebat ab omni ciuitate que
dignus cẽm poni ad remum positus
sum ad apicem regiminis eccłie. Mor¬
tuo syxto p̃p. diu uacauit papatus
nec inuentus est qui onus illido sub¬
iret. quando ñ habuit diuitias et
pompam scl̃arem adiuncta. Hiis au¬
tem adiunctis temꝑe beati siluestri.
illico ambitio nascebat᷑. lateq ꝑua¬
gabatur amor duãndi Gaufridus
intornacensi eccłia. Cum a papa euge¬
nio &e abbate suo beato bernardo coge
tus in modum crucis ante pedes eoꝵ¬
eligentium ait. Monachus fugitiiuᷤ
sime eicitis ẽe potero: ep̃c uero nunꝙͣ
ero. Cuz laboranti in extremis assidens

Expanded text:
nus fugiebat ab omni civitate quae dignus essem poni ad remum, positus sum ad amplustre regiminis Eccletuo Sixto papa, diu vacavit papatus, nec inventus est qui onus illud subiret, quando non habuit divitias et pompam saecularem adjunctam. His autem adjunctis tempore Silvestri, illico ambitio nascebatur, lateque pervagabatur amor dominandi, cum is in Tornacensem episcopum, cum a papa Eugenio, et abbate suo sancto Bernardo cogertus in modum crucis ad pedes eligentium, ait: Monachus fugitivus, si me ejicitis, esse potero, episcopus vero nunquam ero. Cui laboranti in extremis assidens
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ tuus. Cui ille. Mi care quom est
tibi: Qui ait. Bene. S reuelatum est
mͥ a scã trinitate quod si ꝓmotus fu¬
issem in ep̃atum: ꝓculdubio fuissem

Expanded text:
r tuus. Cui ille: Mi chare, quomodo est tibi? Qui ait: Bene. Sed revelatum est mihi a sancta Trinitate, quod si promotus fuissem in episcopum, procul dubio fuissem
Abbreviated transcription (Latin):
dulcib extrahunt latebris: atq ad
sinodum ꝑtrahunt. Quo dum ꝑ¬
su apłatus głam ita omnino uili¬
pendebat. ut angelus ad quendam
heremitam qui uñ catum ꝓ rele-¬
onem habes tu in hoc cattotuo qͣm
gregorius in omni imꝑio romano.

Expanded text:
dulcibus extrahunt latebris, atque ad synodum pertrahunt. Quo dum pstolatus gloriam ita omnino vilipendebat, vt Angelus ad quendam Heremitam, qui vnum catum pro releonem habes tu in hoc tuo cato, quam Gregorius in omni imperio Romano.
Abbreviated transcription (Latin):
tharso cilitie natum. uirũ scłari os di¬
uina litteratura ce grece instruo
tum pariter ce latine ꝓbum mori
b &e uenerandũ etate. Hunc sum¬
mo p̃sentans pontifici ut ep̃o ordina¬
retur obtinuit. Hiis tamen conditio¬
nib int̾positis. ut ipse cum eo ꝓficisce
trarium ueritati fidei grecoꝵ more¬
in eccł̃iam cui p̃esset introduceret.¬
Quam obedientiam adrianus deuo¬
tissime suscepit. & strenue adimple
uit. Cym theodorus archiep̃c ceaddas
epm̃ argueret non rite fuisse consetͤ¬
pisse: libenter ab offitio discedo. quippe
qͥ neq me unqͣm hoc dignum arbi¬
trabar. S obedientie causa iussus su¬
bire hoc: quamius indignus consen¬
si. At ille audiens humilitatẽ respoi¬

Expanded text:
c ad se accitum papa jussit episcopatu accepto Brittaniam venire. Qui indignum se tanto gradui respondens, ostendere se posse dixit alium, cujus magis ad sus Hadrianus pontifici, ut episcopus ordinaretur obtinuit: his tamen conditionibus interpositis, ut ipse eum perducetu judicatus est. Verum pondus corporeae infirmitatis, ne episcopus fieri posset, obstitit. Et rursum Hadrianus ad suscipiendum episcopatum actus est: qui petens  Al., petiit inducias, si forte alium, qui episcopus ordinaretur ex tempore posset episse, libenter ab officio discedo: quippe qui neque me umquam hoc esse dignum arbitrabar; sed obedientiae causa jussus subire hoc, quamvis indignus, consensi. At ille audiens humilitatem respon
Abbreviated transcription (Latin):
do intrat abbas moyses ad altare
expellite eumr: ce sequimini. ut
audiatis quid dicat. Qui emit
bat. Bene tͥ fecerunt cirenente ce
cacabate: qui cum homo ñ sis qͣ¬
re te in medio hominũ dare pre¬
sumpsisti: Int̾rogatus frater

Expanded text:
do intrat abbas Moyses ad altare, expellite eum, et sequimini, ut audiatis quid dicat. Dum autembat: Bene tibi fecerunt cinerente et caccabate. Qui cum homo non sis, quare te in medio hominum dare praesumpsis
Abbreviated transcription (Latin):
frĩ quod eum contristet: aut man-¬
Nos ñ didicimꝰ ianuam ligneam
claudere: s magis lingue ianuam
cupimus clausam tenere.bbas¬
anthonius uidens omnes laqueos
inimici. expansos interra: ingemu¬
it ce ait. Quis putas transiet istos:
Et audiuit uocem dicentem. humi¬
quia sicut dum in palatio ẽẽt. ne¬
mo meliorib uestib eo utebat᷑: ita
dum inconu̾satione moraret᷑ ne¬
terrogaret aliqñ abbas arsenius.
quendã senem egyptium de cogi¬
tationib siuis. alius uidens eum
dixit. Abba arseni quomͦ tu qui
tus es: rusticum istum de cogita¬
tionib suis interrogas: Cui ille res¬
pondit. Latinam qͥdem &e grecam

Expanded text:
fratri tuo quod eum contristet, aut manNos non didicimus januam ligneam claudere, sed magis linguae januam cupimus clausam habere.astori: Vidi omnes laqueos inimici tensos in via, et ingemiscens dixi: Quis, putas, transiet istos laqueos? Et audivi vocem dicentem: Humiquia sicut dum in palatio esset, nemo melioribus vestibus eo utebatur; ita et dum in conversatione moraretur, neterrogaret aliquando abbas Arsenius quemdam senem Aegyptium de 621 cogitationibus suis, alius videns eum dixit: Abba Arseni, quomodo tu, tus es, rusticum istum de cogitationibus tuis interrogas? Et ille respondit: Latinam quidem et Graecam
Abbreviated transcription (Latin):
extra laborem manuũ mearum ñ
recolome panem comedisse. neq pe¬
nituisse de sermone quẽ locutus
sum usq in hanc horam. Et sic ua¬
do ad dm: quomͦ qui nec initium
fecerim seruiendi deo. Uite pr̃i:¬

Expanded text:
extra laborem manuum mearum non recolo me comedisse panem, neque poenituisse de sermone, quem locutus sum usque in hanc horam. Et sic vado ad Dominum, quomodo qui nec initium fecerim serviendi Deo. 17. Di
Abbreviated transcription (Latin):
stantib frĩb cͣita ĩdifferent᷑ apud
eum p̃terirent᷑ cotidiana ieuinia
respondit. Ieiunium semꝑ ẽ mecũ.
Uos autẽ continuo dimissurus me¬
cum iugiter tenere ñ possum. Itaq¬
suscipiens in uobis xp̃m reficerem
debeo eum. Deducens autẽ uos hu¬
manitatẽ eius obtentu p̃bitam diꝰ¬
trictiore ieiunio potero cõpensare.
E
Suincula. taureas fustes. exilia.
carceres. compedes & cathenas.Hic¬

Expanded text:
ntantibus nobis, cur ita indifferenter apud eos praeterirentur cotidiana ieiunia, respondit: ieiunium semper est mecum, uos autem continuo dimissurus mecum iugiter tenere non potero. etsuscipiens in uobis Christum reficere eum debeo, deducens autem nos humanitatem eius obtentu praebitam districtiore ieiunio in memet potero conpensare.e vincula, taureas, fustes, lautomas, carceres, compedes catenas
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis et scĩmonie. solitus
erat affirmando narrare qr dum
eẽt in qͦdam loco qͥ eidem monaste¬
rio subiacebat. uir qͥdam scłaris
laicus et honeste conu̾sationis
cũ mortis egritudinẽ incurrisset:
ob fidei deuotionẽ ad eundem lo¬
cũ deferri se fecerit. Qui languo¬
re inualescente defunctus ẽ & nõ
multo post uite restitutꝰ: multa
que uiderat enarrauit. Hoc unũ
uero qͦd p̾cipuum ẽ inter alia dix̃.
qͦd scilicet beata dei Genttͥx p̃dictũ
monasteriũ trib uicib in die ui¬
sitaret. hoc est temꝑe uigiliarũ.¬
temꝑe missarũ et completorii tẽꝑe.

Expanded text:
tus erat narrare quia, dum esset in quodam loco qui eidem monasterio subjacebat, vir quidam saecularis, laicus, et honestae conversationis, cum mortis aegritudinem incurrisset, ob fidei devotionem ad eumdem locum deferri se fecerit. Qui languore ingravescente defunctus, et non multo post vitae restitutus, multa quae viderat enarravit. Hoc unum vero quod praecipuum est inter alia dixit, quod scilicet beata Dei genitrix praedictum monasterium tribus vicibus in die visitaret, hoc est tempore vigiliarum, missarum et Completorii.
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliter diligens remisse nutri¬
ebat: atq idem ꝑuulus quod dit¬
tu graue est. mox ut eius ani¬
mo aliquid offendisset: maiesta¬
tem dei blasphemare consueu̾at
Obsta pater. obsta pater. Qͥ cla¬
mans declinabat faciem ut se
ab eis in sinu absconderet pr̃is.
Qui cum hoc dyxisset: maiesta¬
tis nomen blasphemauit. et ani¬

Expanded text:
carnaliter diligens remisse nutriebat. Atque idem parvulus, quod dictu grave est, mox ut ejus animo aliquid obstitisset, majestatem Dei blasphemare consueveratObsta, pater, obsta, pater. Qui clamans declinabat faciem, ut se ab eis in sinu patris absconderet. Qui cum hoc dixisset majestatis nomen protinus blasphemavit, et ani
Abbreviated transcription (Latin):
perib xp̃i non purpura ⁊ bysso
ornatis. nec cũ deauratis eugłiis
occurrentib. sed pannosis agmi¬
nib scopulosam baiulantib
crucem. non tumultuantium
classicoꝵ conitruo. non clamo¬
sa iubilatione sed suppressa mo¬
dulatione affectuosissime sus¬
ceptus est. flebant ep̃i. flebat
ip̃e summus pontifex. miraban¬
tur congregationis illius gra¬
uitatem. quod in tam sollemp¬
ni gaudio ocłi õium humi de¬
fixi nunqͣm uagabunda curio¬
sitate circũferrent᷑. sed complo¬
sis palpebris ipsi neminem ui¬
derent: et ab om̃ib uiderentur.
Nichil in eccłia illa uicdit ro¬
manus quod cuꝑet. Solis mo¬
rib poterat inhiare ambitio.
nec dampnosa pot̾at ẽẽ frĩb
huiusmodi preda. cum minui
non posset asportata religio.
Gaudebant om̃s in domino. et
sollempnitas non cibis sed uir¬
tutib agebatur. Panis ibi opirꝰ
audiuimus dũ cachinnos religi¬
osoꝵ hominũ miraretur. non me¬
minisse se a pͥmis annis conũsio¬

Expanded text:
peribus Christi, non purpura et bysso ornatis, nec cum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontifex: et omnes mirabantur congregationis illius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperibus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis ibi autopyrus audivimus, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, « non meminisse se a primis annis suae conversio