comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deinde amplificanda causa de cõẜuandis legib de ꝑiculo
publicaꝵ reꝵ atq pͥuataꝵ tũ aliis locis tũ inꝑorando maxĩe
grauter erit uehemẽterq dicendũ:
Sue aũt ꝗ se sentẽtia legis & uolũtate defend& in cõsilio atq
inmente scͥptoris nõ in uerbis atq litteris uim legis positã ẽẽ
defend& qđq nihil exceꝑit in lege laudabit ne diuerticulo pec¬
catis daretur atq ut ex pacto cuiusq iudex legis mentẽ inter¬
p̃taret᷑. dein de genus hiuiusmoĩ caliditatis & calũpniȩ retrahat᷑
in odium iudicis cum quadã inuidiosa q̃rela. & si inciderit pru¬
dentig delictũ causaq nõ ad fletũ s ad casum necessitate ue
ꝑtineat qđ genꝰ paulo ante accedimus erit eiusdẽ &quitatis sẽ¬
tentiis contra acerbitatẽ uerboꝵ dep̃tandũ si scͥpta inter se dis¬
sentiẽt tanta series artis ẽ & sic inter se sunt pleraq cõnexa

Expanded text:
Deinde amplificandi causa de conservandis legibus, de periculo Deinde amplificandi causa de conservandis legibus, de periculo publicarum rerum atque privatarum cum aliis locis tum in perorando maxime graviter erit vehementerque dicendum. ille autem qui se sententia legis et voluntate defendet in consilio atque in mente scriptoris, non in verbis ac litteris vim legis positam esse defendet quodque nihil exceperit in lege laudabit, ne deverticula peccatis darentur atque ut ex facto cuiusque iudex legis mentem interpretaretur. in odium iudicis cum quadam invidiosa querella. Et si incidet imprudentiae causa, quae non ad delictum, sed ad casum necessitatemve pertineat, quod genus paulo ante attigimus, erit eisdem aequitatis sententiis contra acerbitatem verborum deprecandum. Sin scripta inter sese dissentient, tanta series artis est et sic inter se sunt pleraque conexa
Abbreviated transcription (Latin):
tur & aliud scͥpsisse ꝙ scͥpto nititur eũ re exposita recitatioẽ
uti oportebit. deinde instare aduersario iterare renouare
intẽrogare aut scriptũ neget aut cõtra factum inficiet᷑ post
uidicem ad uim scͥpti uocẽt ac cõfirmarit idq fateatur absit¬
tam̃ factũq defendat. deinde infirm& defensionẽ cũ adueͬ¬
sariis aliud uoluisse aliud sensisse scriptorẽ aliud seͥpsisse
dicat : nõ ẽẽ ferẽtdũ a quoq pocius laboris sensũ ꝗͣ a lege ex¬
plicari. cur ita scͥpserit si ita nõ senserit: cur cũ ea q̃ plane scͥp¬
ta sunt neglexerit.quȩ nũqͣ scͥpta sint ꝓferat. cur prudẽ¬
tissimos inscribendo uiros sũmȩ stultitiȩ put ẽẽ cdãnandos
tor aut siid nõ poterit ꝗbꝰ aliꝗ ꝙ excipiẽdũ putarit excepe¬
rint. Quȩrẽda enĩ ratio est siqua poterit inueniri quare
nõ sit exceptũ aut iniqͣ lex aut inutilis figura dicet᷑. autalia cã
obꝑandi alia abrogandi dissentire aduersarii uocẽatq legis

Expanded text:
tur et aliud scripsisse, qui scripto nitetur, eum re exposita recitatione uti oportebit, deinde instare adversario, iterare renovare interrogare num aut scriptum neget aut contra factum infitietur. post iudicem ad vim scripti vocet. Hac confirmatione usus atamen factumque defendat. Deinde infirmet defensionem, cum adversarius aliud voluisse aliud sensisse scriptorem, aliud scripsisse dicat, non esse ferendum a quoquam potius latoris sensum quam a lege explicari. Cur ita scripserit, si ita non senserit? Cur, cum ea quae plane scripta sint neglexerit, quae nusquam scripta sint proferat? Cur prudentissimos in scribendo viros summae stultitiae putet esse damnandos tor aut, si id non poterit, quibus alii quod excipiendum putarint exceperint. Quaerenda etiam ratio est, si qua poterit inveniri, qua non sit exceptum: aut iniqua lex aut inutilis futura dicetur aut alia causa obteinperandi alia abrogandi; dissentire adversari vocem atque legis.
Abbreviated transcription (Latin):
buis id circo nos hic ꝗđ q̃rimus omictemus. Ttaq inhis artibus
in ꝗb nõ utilitas q̃ritur necessaĩa s animi libera q̃clam oblec¬
tatio ꝗͣ diligenter & qͣ prope fastidiose uidicamus: H ulle
enĩ lites neq cõuersiȩ sunt q̃ cogant hoĩes sic in foro nõ bo¬
nos oratores. Item in theatro actores malos ꝑpeti. Est igitur
oratori liligenter ꝓuicdendũ nõ uti eis satisfaciat ꝗb necesse
ẽ s uti his acdmirabilius eẽ niclatur ꝗb libere liceat iucli¬
care. Ac si g̃ritis plane ꝗd sentiã enũtiabo aptł homines
famili arissimos adhuc semꝑ tacui & tacendũ putaui. mihi
&iam quoq optime dicunt ꝗ me in facillime atq ornatissi¬
me facere possent᷑ tam̃ nisi timide addicendũ accedunt

Expanded text:
bus, idcirco nos hoc, quod quaerimus, omittemus. Itaque in eis artibus, bus, idcirco nos hoc, quod quaerimus, omittemus. Itaque in eis artibus, in quibus non utilitas quaeritur necessaria, sed animi libera quaedam oblectatio, quam diligenter et quam prope fastidiose iudicamus! Nullae enim lites neque controversiae sunt, quae cogant homines sicut in foro non bonos oratores, item in theatro actores malos perpeti. Est igitur oratori diligenter providendum, non uti eis satis faciat, quibus necesse est, sed ut eis admirabilis esse videatur, quibus libere liceat iudicare; ac, si quaeritis, plane quid sentiam enuntiabo apud homines familiarissimos, quod adhuc semper tacui et tacendum putavi: mihi etiam qui optime dicunt quique id facillime atque ornatissime facere possunt, tamen, nisi timide ad dicendum accedunt
Abbreviated transcription (Latin):
de reb magno in cõuentu hoĩum audiẽdũ. Aadest enĩ fere
nemo ꝗ nõ acutius atq actius uitia indicoꝵ q recta uideat.
Ita ꝗtquid est ĩ qͦ offendit᷑ id etiã illa q̃ laucdanda sũt obruit.
Neq hec in eã snĩam cdisputo ut homĩes adolescẽtes si ꝗdd
naturale forte nõ habeant oĩo adiscẽdistudio cleterream.
Qu̾is enim nõ uidet. C. Celio aequali meo magno honori
fuisse oĩo illam ip̃am quãcũq asseꝗ poterit inlicendo me¬
diocritatẽ: Quis ur̃m &qualem meũq Uariũ uastũ hoĩem
atq fecdũ nõ intelligit sua ip̃a facultate quãcũq hũit magnã
ẽẽ inciuitatẽ grãm cõsecutũ : S qui a cle oratore q̃rimꝰ fin¬
gendus ẽ nob̾ oratioẽ nr̃a detractis om̃ib uitiis orator. atq oĩ
Taucle cumulandus. Neq enim similitudolitiũ si uarietas cãꝵ
sihet turba & barbaria forensis dat locum uł uitiosissis oratori¬

Expanded text:
de rebus magno in conventu hominum audiendum; adest enim fere de rebus magno in conventu hominum audiendum; adest enim fere nemo, quin acutius atque acrius vitia in dicente quam recta videat; ita quicquid est, in quo offenditur, id etiam illa, quae laudanda sunt, obruit. Neque haec in eam sententiam disputo, ut homines adulescentis, si quid naturale forte non habeant, omnino a dicendi studio deterream: quis enim non videt C. Coelio, aequali meo, magno honori fuisse, homini novo, illam ipsam, quamcumque adsequi potuerat, in dicendo mediocritatem? Quis vestrum aequalem, Q. Varium, vastum hominem atque foedum, non intellegit illa ipsa facultate, quamcumque habuit, magnam esse in civitate gratiam consecutum? Sed quia de oratore quaerimus, fingendus est nobis oratione nostra detractis omnibus vitiis orator atque omni laude cumulatus. Neque enim, si multitudo litium, si varietas causarum, si haec turba et barbaria forensis dat locum vel vitiosissimis oratori
Abbreviated transcription (Latin):
firmi atq diuturni. & siquis est ꝗhȩc putat arte ꝑcipi posse¬
id falsum ẽ p̃clare enĩ resse habet si hec accendi aut cõmoue¬
ri arte possint ĩseri ꝗdẽ & donari ab arte nõ ꝑ ossunt. omĩa
sunt enĩ illa donanature. Qd de illis dicam q̃ certe cũ ipso
hoĩe nascunt᷑ lingue solutio uocis sonus latera aures con¬
formatio q̃dam & figura totius oris & corporis : Neq enim
hȩc ita dico ut arsaliquos limare nõ possit. Neq enĩ ignoro
& que bona sint fieri meliora posse doctrina & q̃ optima nõ
sitantes aut ita uoce absoni aut ita uultu motuq corpoi̾s ua¬
sti atq agrestes ut & iam si ingeniis atq arte ualeant tam̃
in oratoꝵ numerũ uenire nõ possunt. Sunt aũt ꝗdam ita in
eisclem reb habiles ita nature munerib ornati ut nõ nati
s ab aliquo deo electi ẽẽ uideant᷑. Magnũ quocdam ẽ onus atq
muus susciꝑe atq ꝓfiteri se eẽ omĩb silentib unũ maximis

Expanded text:
atque diuturni; et si quis est qui haec putet arte accipi posse,—quod falsum est; praeclare enim res se habeat, si haec accendi aut commoveri arte possint; inseri quidem et donari ab arte non possunt; omnia sunt enim illa dona naturae—quid de illis dicam, quae certe cum ipso homine nascuntur, linguae solutio, vocis sonus, latera, vires, conformatio quaedam et figura totius oris et corporis? Neque enim haec ita dico, ut ars aliquos limare non possit —neque enim ignoro, et quae bona sint, fieri meliora posse doctrina, et, quae non opsitantes aut ita voce absoni aut ita vultu motuque corporis vasti atque agrestes, ut, etiam si ingeniis atque arte valeant, tamen in oratorum numerum venire non possint; sunt autem quidam ita in eisdem rebus habiles, ita naturae muneribus ornati, ut non nati, sed ab aliquo deo ficti esse videantur. Magnum quoddam est onus atque munus suscipere atque profiteri se esse, omnibus silentibus, unum maximis
Abbreviated transcription (Latin):
sic cȩteraꝵ artium hoĩes ornatius illa sua dicunt si quid ab hac ar¬
te didicerunt. Neq enim si de rusticis reb agricola quispiã. aut
etiam id qł multi medici de morbis aut si de pingendo pictor
aliquid diserte s cripserit / aut dixerit id circo illuis artis putan¬
da est eloquẽtia in qua quia uis magna est in hoĩum ingeniis emo
tam̃ hoc certius esse nihil põt. qͣ ꝙ omẽs artes aliȩ sine ȩloquẽ¬
tia suum munus p̃stare possunt arator sine ea nom̃ optinere
suũ nõ põt ut cęteri si diserti sint aliquid ab hoc habeant. H ic
nisi domesticis se instruxerit copiis aliunde dicendi copiam petere
nõ possit. Tum catulus & si inquit antoni minin. e inpediendus
est interpellatioẽ iste cursus or̃onis tue patiere tam̃ mihi ꝙ ignosceş.
Non enim possum quin exclamem ut ait ille in trinũmo ita uim
oratoris tum expͥmere subtiliter uisus es tum laudare copiosissime:¬

Expanded text:
sic ceterarum artium homines ornatius illa sua dicunt, si quid ab hac arsic ceterarum artium homines ornatius illa sua dicunt, si quid ab hac arte didicerunt. Neque enim si de rusticis rebus agricola quispiam aut etiam, id quod multi, medicus de morbis aut si de pingendo pictor aliquis diserte scripserit aut dixerit, idcirco illius artis putanda est eloquentia; in qua quia vis magna est in hominum ingeniis, eouaeque doceat, tamen hoc certius esse nihil potest, quam quod omnes artes aliae sine eloquentia suum munus praestare possunt, orator sine ea nomen obtinere suum non potest; ut ceteri, si diserti sint, aliquid ab hoc habeant, hic, nisi domesticis se instruxerit copiis, aliunde dicendi copiam petere non possit.' Tum Catulus 'etsi,' inquit 'Antoni, minime impediendus est interpellatione iste cursus orationis tuae, patiere tamen mihique ignosces; "non enim possum quin exclamem," ut ait ille in Trinummo: ita vim oratoris cum exprimere subtiliter visus es, tum laudare copiosissime
Abbreviated transcription (Latin):
gentis pͥopłi imitatio eadem facultas & fraus hoĩum adꝑnitrelor¬
q integritas ad salutem uocatur. ꝗs cohortari ad uirtutẽ arden¬
tius quis auitis atruis reuocare: quis uituꝑare impbos aspius:
quis lauclare bores ornatius : qn̾is aipiditatẽ uehem̃tius frangere
accusando põt: quis merorẽ leuare mitius cõsolando: E ystoria uͬo
testis tp̃oꝵ lux ueritatis uita memoriȩ magistra uitȩ / nuntia ue¬
tustatis: qua uoce alta nisi oratoris in mortalitate cõmẽdet᷑. Nam
ordinis fateamur aut hoc q  hecars profiteatur alienum ẽẽ aut cũ
alia aliqua arte ẽẽ comunes. Et si inhac una ẽ ratioatq doctrina¬
dicendi nõ si qui aliaꝵ artium bene locuti sũt eo minus id ẽ huiꝰ
unius propͥum. S ut orator de his reb ꝗ̃ cȩteraꝵ artiũ sunt si mo¬
do eas cognouit ut heri Crassus dicebat optime potest dicere

Expanded text:
enati moderatio; eadem facultate et fraus hominum ad perniciem eenati moderatio; eadem facultate et fraus hominum ad perniciem et integritas ad salutem vocatur. Quis cohortari ad virtutem ardentius, quis a vitiis acrius revocare, quis vituperare improbos asperius, quis laudare bonos ornatius, quis cupiditatem vehementius frangere accusando potest? Quis maerorem levare mitius consolando? Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatonis atque ordinis, fateamur aut hoc, quod haec ars profiteatur, alienum esse aut cum alia aliqua arte esse commune: sed si in hac una est ea ratio atque doctrina, non, si qui aliarum artium bene locuti sunt, eo minus id est huius unius proprium; sed ut orator de eis rebus, quae ceterarum artium sunt, si modo eas cognovit, ut heri Crassus dicebat, optime potest dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
illa iudeor iudere in foro atq in causis. Item nũc quẽ ad modu
ea reꝑient᷑ possũ uob̾ exquirere sed de me uidero. Nunc hoc¬
ego propono qđ mihi ꝑsuasi ꝙͣuis ars nõ sit tam̃ nihil est ꝓfecto
oratore p̃clarius. Nam ut usum licendi omictã ꝗmoĩ paca
dlicediiut nihil hoũm aut uirib aut mẽtib iocundius ꝑcipi
possit. Qu̾i enĩ cantus moderata or̃one dulcior inueriri põt.
E u̾od carm̃ artificiosa uerboꝵ cõfusione aptius: Qiu actor
intanda ꝙͣ orator suscipienda ueritate iocundior: Quid aũt
subtilius q crebre acutȩq sentẽtiȩ: Qu̾id a̾mirabilius ꝙͣ res
splendore illustrata uerboꝵ : Qu̾id plenius ꝙ omĩ genere
reꝵ cumuilata oratio: Neq ulla nõ propria oratoris resest quȩ
quidem ornata dici graiuiterq deb&. Huius est inclando cõsilio
dc maximis reb cum᷑ clignitate explicita sentẽtia. eiusdẽ etiam

Expanded text:
illa videor videre in foro atque in causis, item nunc, quem ad modum illa videor videre in foro atque in causis, item nunc, quem ad modum ea reperirentur, possem vobis exquirere! Sed de me videro; nunc hoc propono, quod mihi persuasi, quamvis ars non sit, tamen nihil esse perfecto oratore praeclarius; nam ut usum dicendi omittam, qui in omndicendi, ut nihil hominum aut auribus aut mentibus iucundius percipi possit. Qui enim cantus moderata oratione dulcior inveniri potest? Quod carmen artificiosa verborum conclusione aptius? Qui actor imitanda quam orator suscipienda veritate iucundior? Quid autem subtilius quam crebrae acutaeque sententiae? Quid admirabilius quam res splendore inlustrata verborum? Quid plenius quam omni genere rerum cumulata oratio? Neque ulla non propria oratoris res est, quae quidem ornate dici graviterque debet. Huius est in dando consilio de maximis rebus cum dignitate explicata
Abbreviated transcription (Latin):
igitur in eiusmoi re q̃ mendatio nixa sit quȩ scĩa nõ sȩpe ꝑue¬
niat quȩ opiniones hoium & sepe errores aucupetur ita dicã
si causam putatis eẽ cur aucdiatis. Nos ũo & ualcde quidẽ catulꝰ
inꝗt putamus. Atq eo eo magis ꝙ nulla mihi ostentatioẽ uide¬
ris esse usuriis. Exorsus es enĩ non gloriose magis a ueritate ut
fessus in quit antonius artem eẽ nõ maximã sic illud affirmo
pretepta posse quȩdam cdari ꝑ acuta ad ꝑtracstandos aĩos hoĩum
& ad explend as eoꝵ uoluntates. Huius rei scĩam si quis uol&
magnam quãdam artẽ ẽẽ clicere nõ repugnabo & enim cũ ple¬
riq temere ac nulla ratioẽ causas in foro dicant nõ nulli aũt
quis uaduerterit quid sit quare alii meluis q alii clicant id
possit nõ arte Ergo ia qui toto in gnͣe feterit is si nõ plane
atem aut qr̃ artem quandã inuenerit atq utiq natura ut mihi

Expanded text:
igitur in eius modi re, quae mendacio nixa sit, quae ad scientiam non saepe perveigitur in eius modi re, quae mendacio nixa sit, quae ad scientiam non saepe perveniat, quae opiniones hominum et saepe errores aucupetur, ita dicam, si causam putatis esse, cur audiatis.' 'Nos vero et valde quidem' Catulus inquit 'putamus atque eo magis, quod nulla mihi ostentatione videris esse usurus; exorsus es enim non gloriose, utfessus,' inquit Antonius 'artem esse non maximam, sic illud adfirmo, praecepta posse quaedam dari peracuta ad pertractandos animos hominum et ad excipiendas eorum voluntates. Huius rei scientiam si quis volet magnam quandam artem esse dicere, non repugnabo; etenim cum plerique temere ac nulla ratione causas in foro dicant, non nulli autequis animadverterit, quid sit, qua re alii melius quam alii dicant, id possit notare: ergo id qui toto in genere fecerit, is si non plane artem, at quasi artem quandam invenerit. Atque utinam, ut mihi
Abbreviated transcription (Latin):
auit adregẽ aut ad populũ aliquẽ a senatu. nũ qͣliia genere orõ¬
nis in ciusmoĩ caĩs accusatore ẽ utenclum idcirto etiam pars hec
causaꝵ numerãda uicdetur aut ꝓpriis p̃ceptis instruenda: Mini¬
me uõ inquit catulus. Non eñ deerit homini diserto in eius moĩ
da sunt & que ego paulo ante cum eloquẽniã collaudarẽ dixi orato¬
ris ẽẽ neq habent suũ locũ ullum incliuisioẽ ꝑtium neq certum
p̾ceptoꝵ gemis & agencla sunt nõ minus diserte ꝙ quȩ inlite di¬
tur oratoris autt̃ omis actio opinionib nõ scĩa cõtinet᷑. Nam apd̃
sentiũt & uiclicant & nos cõtrarias sepe causas licimus nõ mͦ
ut crassus contra me cdicat aliqñ aut ego contra crassum/ cum
alterutri netesse sit falsum dicere. s etiã uterq nostrũ eadẽ
d e re alias aliud defencdat. cũ plus uno uerũ ẽẽ nõ possit. Ut

Expanded text:
aut ad regem aut ad populum aliquem a senatu, num quia genere orataut ad regem aut ad populum aliquem a senatu, num quia genere orationis in eius modi causis accuratiore est utendum, idcirco pars etiam haec causarum numeranda videtur aut propriis praeceptis instruenda?' 'Minime vero,' inquit Catulus; 'non enim deerit homini diserto in eius modi da sunt et quae ego paulo ante, cum eloquentiam laudarem, dixi oratoris esse, neque habent suum locum ullum in divisione partium neque certum praeceptorum genus et agenda sunt noae sciuntur; oratoris autem omnis actio opinionibus, non scientia, continetur; nam et apud sentiunt et iudicant et nos contrarias saepe causas dicimus, non modo ut Crassus contra me dicat aliquando aut ego contra Crassum, cum alterutri necesse sit falsum dicere, sed etiam ut uterque nostrum eadem de re alias aliud defendat, cum plus uno verum esse non possit. Ut
Abbreviated transcription (Latin):
erit bñ reb his usum si nõ habuerit sapiẽter caruisse. Si amiserit
moderate tulisse. Deinde ꝗd sapienter is quidẽ laudet ꝗd libera¬
aliqua uirtute aut fecerit aut̾ tulerit. hec & sũt eius gn̾is facile
uidebit ꝗ uol& laudare & ꝗuituꝑare cõtraria. Cum gͥ dubi¬
si nihi possit dici sine p̃ceptis suis nam & testimoniũ sepe di¬
cencdũ ẽ ac nõ nũq etiã accuratius ut mihi etiã necesse fuit
in Sextu titiũ seditiosum ciuẽ & turbulẽtũ. ex plicaui ĩ eo testi¬
moĩu dicẽdo oĩa cõsilia cõsulatꝰ mei quib illi.Tr. Oł. pro.re.pti
restitissem q̃q ab eo cõtra rẽ.pii. facta arbitrarer. ex posui diu retẽ¬
tus sũ multa andiui multa respõdi. Num igͥ plac& cum de celo¬
quẽtia p̃cipias aliꝗd etiã de testimoniis dicendis qͣiͣ in arte tradere.
madata sint ex ponẽda aut insenatu ab imꝑatore aut ad imꝑatorẽ

Expanded text:
erit, bene rebus eis usum; si non habuerit, sapienter caruisse; si amiserit, erit, bene rebus eis usum; si non habuerit, sapienter caruisse; si amiserit, moderate tulisse; deinde, quid sapienter is, quem laudet, quid liberaaliqua virtute aut fecerit aut tulerit: haec et quae sunt eius generis facile videbit, qui volet laudare; et qui vituperare, contraria.' 'Cur igitur dubisi nihil possit dici sine praeceptis suis; nam et testimonium saepe dicendum est ac non numquam etiam accuratius, ut mihi etiam necesse fuit in Sex. Titium, seditiosum civem et turbulentum; explicavi in eo testimonio dicendo omnia consilia consurestitissem, quaeque ab eo contra rem publicam facta arbitrarer, exposui; diu retentus sum, multa audivi, multa respondi. Num igitur placet, cum de eloquentia praecipias, aliquid etiam de testimoniis dicendis quasi in arte tradere?' s viris accidit, mandata sint exponenda aut in senatu ab imperatore aut ad imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
& in eo quidem gñe scio & me & omẽs qui ad fuerũt delectatos ẽẽ
uehem̃ter: cum ate est popilia mater ur̃a laudata cui pͥmum mulier
hunc honorem ĩ nr̃a ciuitate tributũ puto. s nõ omĩa q̃cumq loqui¬
mur mihi uident᷑ ad artẽ & ad p̃cepta ẽẽ reuocanda ex his enĩ fon¬
tib unde ad omĩa ornam̃ta dicendi prȩcepta sumuntur licebit etiã
laudationẽ ornarei neq illa elemẽta desiderare ꝗ̃ ut nemo tradat.
q̃s est qui nesciat q̃ sunt ĩ hoĩe lauelanda: Possit enĩ in reb quas
Crassus in illius oratioĩs suȩ quã cõtra collegam censor huit pͥncipio
dixit q̃ ña/ aut fortuna cdarent᷑ homĩb ĩ his reb se uinci posse aqͦ
ño pati. q̃ ip̃i sibi hoĩes parare possent in his reb se pati nõ posse uin¬
ciꝰ ꝗ laudabit quẽpiam intelliget ex ponõcla sibibi ẽẽ fortunae bona.

Expanded text:
'et in eo quidem genere scio et me et omnis, qui adfuerunt, delectatos esse 'et in eo quidem genere scio et me et omnis, qui adfuerunt, delectatos esse vehementer, cum a te est Popilia, mater vestra, laudata, cui primum mulieri hunc honorem in nostra civitate tributum puto. Sed non omnia, quaecumque loquimur, mihi videntur ad artem et ad praecepta esse revocanda; ex eis enim fontibus, unde ad omnia ornamenta dicendi praecepta sumuntur, licebit etiam laudationem ornare neque illa elementa desiderare, quae ut nemo tradat, quis est qui nesciat, quae sint in homine laudanda? Positis enim eis rebus, quas Crassus in illius orationis suae, quam contra conlegam censor habuit, principio dixit: quae natura aut fortuna darentur hominibus, in eis rebus se vinci posse animo aequo pati; quae ipsi sibi homines parare possent, in eis rebus se pati non posse vinci; qui laudabit quempiam, intelleget exponenda sibi esse fortunae bona;
Abbreviated transcription (Latin):
suerunt. Neq sane quid ip̃e sentir et s quid ab illis diceret᷑: osten¬
dit duo pͥmũ gr̃ia q̃stionum ẽẽ in ꝗbus eloquẽtia uersaret᷑. Unum
infinitũ. Adterũ certũ. Infinitũ mihi uidebat᷑ ied dicere in quo aliꝗd
generatim q̃reretur: hoc modo. Expetenda ne eẽt aloquẽtia expetẽ¬
di ne honores. Certũ aũt in quo quid in ꝑsonis & cõstitita re & inde¬
finita q̃reret᷑. Cuius modi sunt ꝗ̃ in foro atq in ciuiũ causis discep¬
tatiõibq uersant᷑. Ea mihi uident᷑ aut in lite ornanda aut ĩ cõsi¬
lio dando posita. Na illud tertiũ qđ a crasso tractatũ ẽ & ut au
clio ip̃e Aristotiles ꝗ haec maxime illustrauit adiunxit. etiã si opꝰ
est munus est tam̃ necessariu. Quid nam inquit Catulus añ lau¬
dationes : Id enim uideo poni genus tertiũ. Ita inquit Antoniꝰ

Expanded text:
suerunt, neque sane quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur, ostensuerunt, neque sane quid ipse sentiret, sed quid ab illis diceretur, ostendit: duo prima genera quaestionum esse, in quibus eloquentia versaretur, unum infinitum, alterum certum. Infinitum mihi videbatur id dicere, in quo aliquid generatim quaereretur, hoc modo: expetendane esset eloquentia? expetendine honores? Certum autem, in quo quid in personis et in constituta re et definita quaereretur; cuius modi sunt, quae in foro atque in civium causis disceptationibusque versantur. Ea mihi videntur aut in lite oranda aut in consilio dando esse posita; nam illud tertium, quod et a Crasso tactum est et, ut audio, ille ipse Aristoteles, qui haec maxime inlustravit, adiunxit, etiam si opus est, minus est tamen necessarium.' 'Quidnam?' inquit Catulus; 'an laudationes? Id enim video poni genus tertium.' 'Ita,' inquit Antonius
Abbreviated transcription (Latin):
arte aeloquentẽ uł optime facere oportet ut aeloquẽtiã laud&.
debo enĩ ad eam laudandã ip̃am illam adhibere quã laudat. S
ꝑge porro tibi enĩ assentior uestrum eẽ hoc totũ diserte dicere.
ia si ꝗs in alia arte faciat eũ assũpto aliunde uti bono nõ propͥo
nec sio.:  Et crassus. Nox te inquit nob̾ antoni expoliit hoĩeq
reddidit. Nam ex terno ẜmone unius cuiusdam operis ut ait ceci¬
luis regimen aliquem aut baiulum nob̾ oratorẽ descripseras in opẽ
quẽdam inhumanitatis atq in urbanũ. Tum. M.Antonius heri
enim inꝗt hoc mihi proposuerã ut si te refellissem hos ate disci¬
pulos abducerem. Nunc Catulo audiente & Caesare uideor de¬
bere nõ tam purgare tecum qͣ quid ip̃e sentiam dicere. Sequar
stituendũ ut uideamus ꝗd ei negotii demus cuiq eum numeri
uelimꝰ eẽ p̃positũ. Nam crassus heri cum uos catule & Caesar nõ
aclessens posuit breuiter t̃ artis distrutiõe id ẽ qđ greti pleriq po¬

Expanded text:
ere oportet, ut eloquentiam laudet; debet enim ad eam laudandam ipsam illam adhibere, quam laudat. Sed perge porro; tibi enim adsentior vestrum esse hoc totum diserte dicere, idque si quis in alia arte faciat, eum adsumpto aliunde uti bono, non proprio nec suo.' Et Crassus 'nox te' inquit 'nobis, Antoni, expolivit hominemque reddidit; nam hesterno sermone unius cuiusdam operis, ut ait Caecilius, remigem aliquem aut baiulum nobis oratorem descripseras, inopem quendam humanitatis atque inurbanum.' Tum Antonius 'heri enim' inquit 'hoc mihi proposueram, ut, si te refellissem, hos a te discipulos abducerem; nunc, Catulo audiente et Caesare, videor debere non tam pugnare tecum quam quid ipse sentiam dicere. Sequitustituendus, ut videamus, quid ei negoti demus cuique eum muneri velimus esse praepositum; nam Crassus heri, cum vos, Catule et Caesar, non adessetis, posuit breviter in artis distributione idem, quod Graeci plerique po
Abbreviated transcription (Latin):
Iam cũ quid uocet᷑ queritur cũ quo uerbo quid appellandũ sit con¬
tendit᷑. ut mihi ip̃i cũ hoc sulpitio fuit in Nlorbani causa sũma cõ¬
tentio. pleraq enĩ de hiis q̃ ab isto obiciebant᷑ cũ cõfiterer tam̃ ab illo
maiestatẽ minutã negabant ex quo uerbo lege actia tota illa cã
pendebat. Atq in hoc gn̾e causaꝵ non nulli p̾recipiunt ut uerbũ
illud quod causam facit dilucide breuiterq definiat qđ mihi ꝗ¬
dem ꝑ q puerile uicleri sol&. Alia est & enĩ cũ inter doctos ho

Expanded text:
Iam quid vocetur, quaeritur, cum quo verbo quid appellandum sit, conIam quid vocetur, quaeritur, cum quo verbo quid appellandum sit, contenditur; ut mihi ipsi cum hoc Sulpicio fuit in Norbani causa summa contentio; pleraque enim de eis, quae ab isto obiciebantur, cum confiterer, tamen ab illo maiestatem minutam negabam, ex quo verbo lege Appuleia tota illa causa pendebat. Atque in hoc genere causarum non nulli praecipiunt ut verbum illud, quod causam facit, breviter uterque definiat, quod mihi quidem perquam puerile videri solet: alia est enim, cum inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quidem sũt qtminũ plerumq inficiatioe. defendunti lannabide
perunirrepetundis q̃ maxie sũt neganda fere sunt ordis cenbitu
raro ilsua datun ut possis liberalitate ab ambitu atq lareisioe seiũ¬
ure iu si cariis ele ueneficis de peculatu inficiari necesse ẽ. Ide
igitur genus primũ causaꝵ in udiciis ex cõtrouersia factis. ex delibe¬
ratioĩb plerumq ex futuris raro ẽ ex instantib aut facti. Sepe etiã
res nõ sit nec ne sed qualis sit queritur ut cum. L. opimii causã
defendebat apud popłm audientẽ. C. carbo eos nihil de. C. grac¬
ci nece negabat. s uire pro salute patrie factum ẽẽ dicebat. ut eidẽ
carboni.tR.pł. alia tum mente. Rem. P. capesscenti.f. africanus
de . G. gracco interroganti respondeat iure cesum uideri. iure aũt
omĩa defendũt᷑ quȩ sunt eius gn̾is ut aut oportuerit aut licuerit
aut necesse fuerit/ aut inprudentia aut casu facta ẽẽ uideantur.

Expanded text:
quae quidem sunt criminum, plerumque infitiatione defenduntur; nam et de pecuniis repetundis quae maximae sunt, neganda fere sunt omnia, et de ambitu raro illud datur, ut possis liberalitatem atque benignitatem ab ambitu atque largitione seiungere; de sicariis, de veneficiis, de peculatu infitiari necesse est: id est igitur genus primum causarum in iudiciis ex controversia facti; in deliberationibus plerumque ex futuri, raro ex instantis aut acti. Saepe etiam res non sit necne, sed qualis sit quaeritur; ut cum L. Opimi causam defendebat apud populum, audiente me, C. Carbo consul, nihil de C. Gracchi nece negabat, sed id iure pro salute patriae factum esse dicebat; ut eidem Carboni tribuno plebis alia tum mente rem publicam capessenti P. Africanus de Ti. Graccho interroganti responderat iure caesum videri; iure autem omnia defenduntur, quae sunt eius generis, ut aut oportuerit aut licuerit aut necesse fuerit aut imprudentia aut casu facta esse videantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ ꝑ magnũ ꝗdeͥmꝰ susciꝑe ac ꝓfiteri uidebat᷑ cũ se ad oĩa de ꝗb
quisq audire uell& seꝑatũ denũtiar&. Postea uõ uulgo hoc
facere ceꝑũt hodiq faciũt ut nulla sit res neq tãta neq
aucdire uelle ad duxissem huc grecũ aliquẽ ꝗ nos istiꝰ moĩ dispu¬
tatiõib delectar&. Quod nec nũc ꝗd ẽ factu clifficile ẽ. Est hu¬

Expanded text:
e ac profiteri videbatur, cum se ad omnia, de quibus e ac profiteri videbatur, cum se ad omnia, de quibus quisque audire vellet, esse paratum denuntiaret; postea vero vulgo hoc facere coeperunt hodieque faciunt, ut nulla sit res neque tanta nequaudire velle, adduxissem huc Graecum aliquem, qui nos istius modi disputationibus delectaret; quod ne nunc quidem difficile
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur ut oĩo de his reb crasse loquerere absetuti sumus
de reliquo iam nr̃a culpa fuerit si te nisi omĩa q̃ ꝑcõtati eri¬
mus explicaris dimiserimus. De his credo reb inꝗt crassus
ut in aretionib scribi sol& ꝗb sciam poteroq. Tum ille nan
q̃ tu nõ poteris autͣ sͤ cies quis nostrũ tam inpudens ẽ ꝗ sescire¬
lam uoͣ ista cõditioẽ dũ mihi liceat negare posse qđ nõ potero
ꝗd sentias q̃rimus existimes ne artem aliquã ẽẽ dicendi Ꝙd
mihi uos nũoinꝗt Crassus tãq aliquo greculo onoso & loqua¬
ci & fortasse locto atq erucdito quȩstiũculã de meo arbitra¬
tu loquar ponitis. Qñ enĩ me ista curasse aut cogitasse ar¬
bitremini & nõ semꝑ irrisisse potius eoꝵ hoĩum in prudẽtiã
ꝗ ꝙ inscola assedissent & m agna hoĩum freq̃ntia dicere aude¬
rent si ꝗs ꝗd q̃rer& q primũ ferũ leõtinũ fecisse gorgiam¬

Expanded text:
videbatur, ut omnino de his rebus, Crasse, loquerere, adsecuti sumus, de reliquo iam nostra culpa fuerit, si te, nisi omnia, quae percontati erimus, explicaris, dimiserimus.' 'De eis, credo, rebus,' inquit Crassus 'ut in cretionibus scribi solet: qvibvs sciam poteroqve.' Tum ille 'nam quod tu non poteris aut nescies, quis nostrum tam impudens est qui 'Iam vero ista condicione, dum mihi liceat negare posse quod non potero quid sentias, quaerimus, existimesne artem aliquam esse dicendi?' 'Quid? mihi vos nunc' inquit Crassus 'tamquam alicui Graeculo otioso et loquaci et fortasse docto atque erudito quaestiunculam, de qua meo arbitratu loquar, ponitis? Quando enim me ista curasse aut cogitasse arbitramini et non semper inrisisse potius eorum hominum impudentiam, qui cum in schola adsedissent, ex magna hominum frequentia dicere iuberent, si
Abbreviated transcription (Latin):
doloris aut pietatis aut pudiatie: aut religionis aut patrię no¬
mine aut deniq necessitate insita casu. Nam q̃ metu aĩ & ꝑtur¬
batioe facta sine rõne fiunt. defensionẽ cõtra crimen in legiti¬
mis iudiciis nõ hñt. in liberis disceptationibꝰ habere possũt. hoc
ingñe in qͦ quale fit querit᷑ ex cõtrouersia iure & recta ne actũ

Expanded text:
gratia aut pietatis aut pudicitiae aut religionis aut patriae nogratia aut pietatis aut pudicitiae aut religionis aut patriae nomine aut denique necessitate inscitia casu. nam quae motu animi et perturbatione facta sine ratione sunt, ea defensiones contra crimen legitimis iudiciis non habent, in liberis disceptationibus habere possunt. Hoc in genere, in quo quale sit quaeritur, ex controversia, iure necne actum
Abbreviated transcription (Latin):
in his uerisimilib insunt nõ nũqͣ & iam certe reꝵ & ꝓprię notȩ. ma¬
ximã aũt facit fidẽ ad similitudinẽ ueri pͥmũ exemplũ : deinde in¬
troducta rei similitudo fabula &iam nõ nũqͣ & si est in credibilis
Quid diffinitioĩs quȩ ratio ẽ & quȩ uia: M. nõ dubiũ ẽ id quidẽ
quin diffinitio gñe declaret᷑ & ꝓpͥetate quadã: aut in coĩum frequẽ¬
tia ex quib ppͥũ quid sit eluceat s qm̃ de ꝓpͥis oritur plerũq magna
dissentio diffiniendũ sepe ẽ ex cõtrariis sȩpe & iam ex dissimilib
sepe exꝑtib. Quã obrem cdistractones quoq sunt in hoc sȩpe gn̾e
apte & numeratio cõsequẽtiũ inpͥmis quae cõmouoꝵ explicatio uo
Sunt expoĩta iñ fere ea q̃ de facto q̃q ex facti ap cabuli ac noĩs¬
pellatiõe q̃rũf. nempe ig ea restant quȩ cũ & factũ cõstat & no¬
inen: qualia sint uotatur indubiũ. M. Est ita ut dicis. Ci. quȩ sũt

Expanded text:
etiam certae rerum et propriae notae. Maximam autem fidem facit ad similitudinem veri primum exemplum, deinde introducta rei similitudo; fabula etiam non numquam, etsi sit incredibilis, Quid, definitionis quae ratio est et quae via? P. Non dubium est id quidem quin definitio genere declaretur et proprietate quadam aut etiam communium frequetia, ex quibus proprium quid sit eluceat. Sed quoniam de propriis oritur plerumque magna dissensio, definiendum saepe est ex contrariis, saepe etiam ex dissimilibus, saepe ex paribus. Quam ob rem descriptiones quoque sunt in hoc genere saepe aptae et enumeratio consequentium, in primisque commovet explicatio voSunt exposita iam fere ea quae de facto quaeque de facti appellatione quaeruntur. Nempe igitur ea restant quae, cum et factum constat et nomen, qualia sint vocatur in dubium? P. Est ita ut dicis. C. Quae sunt i
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ moleratiõe laborẽt ꝗs ignoret qͣ paucisint fue.ĩtq
quos & quoanimo spectare possemus: Quid dicã de thesauro
reꝵ oũim memoria: q̃ nisi custos inuẽtis cogitatisq repurit
uerbis a hibeat᷑ intelligimꝰ omĩ a eniã s̃ p̃ciarissĩma fuerĩt
inoratore peritura. Quͦam obrẽ mirari desinamus ꝗ causa
sit eloquetiũ paucitatis: qñ ex his rebꝰ uniuersis eloqͥntia cõ¬

Expanded text:
et motus moderatione elaborent quis ignorat, quam pauci sint, fuerintque, et motus moderatione elaborent quis ignorat, quam pauci sint, fuerintque, quos animo aequo spectare possimus? Quid dicam de thesauro omnium rerum memoria? quae nisi custos inventis, cogitatisque re aus, et verbis adhibeatur, intelligimus, omnia etiam si praeclarissima fuerint, in Oratore peritura. Quamobrem mirari desinamus, quae causa sit eloquentium paucitatis, cum ex iis rebus universis eloquentia co
Abbreviated transcription (Latin):
tdine sũm amagr̃oꝵ copia p̃stãtissimis hoĩum ingeniis infi¬
nita uarietate amplissimis celoquẽtię p̃positis p̃miis eẽ cause
put&: nisirei quãdam incredibilẽ magnitudinẽ ac difficulta
uolubilitas inanis atq irridẽcda est. & ip̃a or̃o cõfirmãda non
solum electioẽ s etiã cõstrucstioẽ uerboꝵ. & omẽs aĩoꝵ motus
tãdis expͥmẽtia ẽ: acceclat eodem oport& lepos quidã facetiȩq
& eruditio fibero digna: Celeritasq & breuitas & respodẽdi
et lacessẽcdi subtili uenustate atq urbanitate ẽõiuncta. tenẽ¬
la p̾terea ẽ omĩs antiꝗtas exẽploꝵq uis. Neq iis lengũ ac
uirus auilis sciẽtia negligẽda ẽ. Nam ꝗd ego de actioe ip̃a plura
dicã q̃ motu corporis quae gestu q̃ uultu quae uotis cõformatio¬
ne ac uarietate mõstrada est: quȩ sola ꝑ se ip̃a quãta sit hystͥo¬
nũ leuis ars &ꝵ scena declarat: in qua cũ omẽs inoris & uocis

Expanded text:
istratorum copia, praestantissimis hominum ingeniis, infinita causarum uarietate, amplissimis eloquentiae propositis praemiis esse causae putet, nisi rei quamdam incredibilem magnitudinem ac difficultaqua verborum volubilitas, inanis, atque irridenda est: et ipsa oratio confirmanda non solum elect one, sed etiam constructione verborum: et omnes animorum motus, tandis, exprimenda est. Accedat eodem oporter lepos quidam, facetiaeque, et eruditio libero digna, celeritasque, et brevitas, et respondendi, et lacessendi, subtili venustate, atque urbanitate coniuncta. Tenenda praeterea est omnis antiquitas exemplorumque vis: neque legum aut iuris civilis scientia neglegenda est. Nam quid ego de actione ipsa plura dicam? quae motu corporis, quae gestu, quae vultu, quae vocis conformatione ac varietate moderanda est; quae sola per se ipsa quanta sit, histnum levis ars, et scena declarat: in qua cum omnes in oris, et vocis,
Abbreviated transcription (Latin):
inuentrices ithenas in ꝗb sũma licendi uis & inuenta ẽ &t
runt. Nam postea ꝙͣ imꝑio oĩum gentiũ ꝯstituto diutur¬
nitas pacis otium cõfirmauit. Ae pͥmo ꝗlẽ totius ratioĩs

Expanded text:
inventrices Athenas, in quibus summa dicendi vis et inventa est, et inventrices Athenas, in quibus summa dicendi vis et inventa est, et runt. Nam posteaquam, imperio omnium gentium constituto, diuturnitas pacis otium confirmavit, nemo fere laudis
Abbreviated transcription (Latin):
hii ꝗ grãmaticiuocant᷑ penitꝰ se dedit. ꝗn omẽm illã artiũ
pene infinitã uim & materiã scĩe cogitatioẽ cõp̃hẽderit:
Uere mihi uideor hoc ẽẽ dicturus ex omĩb his ꝗ in haꝵ artiũ
liberalissimis studiis sint doctrinisq uersati: minimã copi
artium studia fere recõditis atq abcditis fontib hariunt᷑. di¬
cendi tͣamͣ omis rõ ĩ medio posita ẽ comuni quodã ĩusu atq
in hoĩum more & ẜmone uersatur sut incȩteris id maxime
excellat qđ longissime sit ab imꝑatoꝵ intelligẽtia sensũq
disiunctũ. In dicendo aũt uł uitiũ maximũ est a uulgari ge¬
nere or̃onis atq a cõsuetudine comunis sensus abhorrere.
Ac ne illud ꝗdẽ uere dici põt aut poplu̾es cęteris inserui artib¬
reraut maiore delectatioẽ aut sꝑe aberiore aut p̃miis ad
ꝑliscendũ amplioribꝰ cõmoueri. Atq ut omictã greciã quȩ
semꝑ eloquẽtia pͥncep̾s eẽ uoluit. atq illas oĩum doctrinaꝵ¬

Expanded text:
 artium paene infinitam vim et materiem scientia et cognitione comprehenderit? Vere mihi hoc videor esse dicturus, ex omnibus eis, qui in harum artium liberalissimis studiis sint doctrinisque versati, minimam copiaartium studia fere reconditis atque abditis e fontibus hauriuntur, dicendi autem omnis ratio in medio posita communi quodam in usu atque in hominum ore et sermone versatur, ut in ceteris id maxime excellat, quod longissime sit ab imperitorum intellegentia sensuque disiunctum, in dicendo autem vitium vel maximum sit a vulgari genere orationis atque a consuetudine communis sensus abhorrere. Ac ne illud quidem vere dici potest aut pluris ceteris inservire aut maiore delectatione aut spe uberiore aut praemiis ad perdiscendum amplioribus commoveri. Atque ut omittam Graeciam, quae semper eloquentiae princeps e
Abbreviated transcription (Latin):
di petenda uenia ẽ q̃ sumetur ex plerisq locis eꝗtatis:
Ex positũ ẽ ut potui breuissime de omĩ cõtrouersiaꝵ gñe nisi
p̃ter ea. tu ꝗd quęris. Ci illud eꝗdẽ qđ iam unũ restare uideo
quaele sit cum disceptatio uerset᷑ in scͥptis. M. recte intelligis.
isto enĩ exposito minus ꝓmissioẽ cõfecero. Sũt igͥ ambigua duo¬
bus aduersariis p̃cepta coĩa. Uterq enĩ eam significationẽ qua¬
utet᷑ ip̃e dignã scͥpturis prudẽtia ẽẽ defendit uterq iel quod
aduersarius ex ambigue scͥpta intelligẽda ẽẽ dicet aut absur¬
dũ aut inutile aut iniquũ aut turpe ẽẽ cdefend&ꝵ: aut etiã
disceptare cum cȩteris scriptis uł alioꝵ uł maxĩ̾e si poterit eiꝰ¬
clem ꝙͣ q defend& ip̃e eam rem & sentẽtiã quẽuis prudentẽ

Expanded text:
di petenda venia est, quae sumetur ex plerisque locis aequitatis. di petenda venia est, quae sumetur ex plerisque locis aequitatis. Expositum est, ut potui brevissime, de omni controversiarum genere, nisi praeterea tu quid requiris. C. Illud equidem quod iam unum restare video, quale sit, cum disceptatio versatur in scriptis. P. Recte intellegis; isto enim exposito munus promissi omne confecero. Sunt igitur ambigui duobus adversariis praecepta communia. Vterqnitetur ipse dignam scriptoris prudentia esse defendet; uterque id quod adversarius ex ambigue scripto intellegendum esse dicet aut absurdum aut inutile aut iniquum aut turpe esse defendet aut etiam discrepare cum ceteris scriptis vel aliorum vel maxime, si potuerit, eiusdem; quamque defendet ipse, eam rem et sententiam quemvis p
Abbreviated transcription (Latin):
aeꝗtatatis aũt uis est duplex. cuius altera directa ueri & iusti &
ut dicit᷑ aqui & boni ratiõe defendit᷑ altera ad uicissitudinẽ
referendȩ gratie ꝑtin& qđ in bñficio gratia inimuria punitio no
sũt & ea sine litteris aut gentiũ uire aut maiore more cõtinent᷑.
pͥuatũ tabulȩ pactũ cõuẽtũ stipulatio. q̃ aũt scͥpta nõ sunt ea aut
cõsuetudine aut cõuẽtis hoĩum & qͣ cõsensu obtinẽt᷑.atq etiam
hoc in pͥmis ut nr̃os mores legesq tueamur quotlãmodo natura
aeꝗtatis meditata nob̾ ad hoc causaꝵ genus ẽẽ debebũt ea quę
dicẽda erũt ĩ or̃onib de natura: de legib de more maioꝵ de
ꝓpulsanda iniuria de ulaiscẽdo de omĩ ꝑte iuris si inprudẽter
aut necessitate aut casu ꝓpͥum fecerit qđ nõ cõtederet᷑ his qui
sua sponte & uolũtate fecissẽt ad eius facti dep̃cationẽ ignoscẽ¬

Expanded text:
aequitatis autem vis est duplex: cuius altera derecta veri et iusti et, aequitatis autem vis est duplex: cuius altera derecta veri et iusti et, ut dicitur, aequi et boni ratione defenditur; altera ad vicissitudinem resunt, et ea quae sine litteris aut gentium iure aut maiorum more retinentur.privatum tabulae pactum conventum stipulatio. Quae autem scripta non sunt, ea aut consuetudine aut conventis hominum et quasi consensu obtinentur. Atque etiam hoc in primis, ut nostros mores legesque tueamur, quodam modo natural quidam aequitatis, meditata nobis ad hoc causarum genus esse debebunt ea quae dicenda erunt in orationibus de natura, de legibus, de more maiorum, de propulsanda iniuria, de ulciscenda, de omni parte iuris. Si imprudenter aut necessitate aut casu quippiam fecerit, quod non concederetur eis qui sua sponte et voluntate fecissent, ad eius facti deprecationem ignoscen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓposuit aꝗtate nitat᷑ & ea q̃ cũ se eũ faciat nõ re s de p̃uarica¬
tioe uerbi se urgeri q̃rat᷑. Quo ĩ gnͣe ꝑcensere potuerit plerosq¬
ininueniẽdi locͦos. nam & similib utitur & cõtrariis & cõsequẽ¬
tib tãꝙ̃ uterq tam̃ reus nisi plane erit obsurda causa frequẽ¬
tius amplificandi ut causȩ quae aut digrediãt᷑ ã causadici so¬
ł&ꝵ aut cum ꝑ orabũt hot uł ad otliũ uł ad misericordiã uel
acd omĩmode animos uidicium mouẽdos ex his ꝗ̃ sũt antepo
ꝗdpiam disceptatur queri ex utraq ꝑte deteat uelim auda¬
re. M. Confiteant᷑ ĩ isto gnͣe ꝗ arguunt᷑ se id fecisse ip̃min
quo reprehẽdũt᷑: s qm̃ iure se fetisse dicũt iuris ẽ omĩs ra¬
tio nobis explicãda quã diuidũt induas ꝑtes. pͥmas natu¬
ram atq legem & utriusq gn̾is ius in diuinũ & humanũ
ius est distributa. quoꝵ aeqͦuitatis est unũ alteꝵ religiois.

Expanded text:
te nitatur et ea cum secum faciat, non re sed depravatione verbi sese urgeri queratur. Quo in genere percensere poterit plerosque inveniendi locos; nam et similibus utetur et contrariis et consequentibus quamquam uterque, tamen reus, nisi plane erit absurda causa, frequentius. amplificandi autem causa quae aut cum degredientur a causa dicere volent aut cum perorabunt, ea vel ad odium vel ad misericordiam vel ad omni modo animos iudicum movendos ex eis quae sunt ante pospiam disceptatur, quaeri ex utraque parte deceat velim audire. P. Confitentur in isto genere qui arguuntur, se id fecisse ipsum in quo reprehenduntur; sed quoniam iure se fecisse dicunt, iuris est omnis ratio nobis explicanda. Quod et dividitur in duas primas partis, naturam atque legem, et utriusque generis vis in divinum et humanum ius est distributa; quorum aequitatis est unum, alterum religionis.
Abbreviated transcription (Latin):
uixit/ ita tenere ius ciuile ut ei cũ ab hoc discesseritis nemo de
his qui ꝑitissimi sunt anteponãt᷑. Omĩa sũt enĩ posita añt oculos
collocata in usu cotidiano in cõgressioẽ hoĩum atq inforo. Neq
multis litteris aut uoluminib magnis cõtinẽt᷑ Eadem enĩ clara
sũt pͥmũ plurib. Deinde paucis uerbis cõmutatis etiã ab eisdem
scriptorib scͥpta sũt sepius. Accedit uõ quo facilius ꝑcipi cognosciq
ius cuuile possit ꝙ minime pleriq arbitrant᷑ mira qued am ĩ co¬
gnoscenlo suauitas & delectatio. Nam siue quẽ aliena studia de¬
lectant plurima ẽ in omĩ iure ciuili & in pontificũ libris & in
.xii. tabulis antiꝗtatis effigies. Quod & uerboꝵ uetustas pͥsca
cognoscit᷑ & actionũ gnͣa q̃dam maioꝵ cõsuetudinẽ uitãq de

Expanded text:
vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de vixit, ita tenere ius civile, ut ei, cum ab hoc discesseritis, nemo de eis, qui peritissimi sunt, anteponatur? Omnia sunt enim posita ante oculos, conlocata in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro; neque ita multis litteris aut voluminibus magnis continentur; eadem enim elata sunt primum a pluribus, deinde paucis verbis commutatis etiam ab eisdem scriptoribus scripta sunt saepius. Accedit vero, quo facilius percipi cognoscique ius civile possit, quod minime plerique arbitrantur, mira quaedam in cognoscendo suavitas et delectatio; nam, sive quem haec Aeliana studia delectant, plurima est et in omni iure civili et in pontificum libris et in xii tabulis antiquitatis effigies, quod et verborum vetustas prisca cognoscitur et actionum genera quaedam maiorum consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
Est enim diffinitio reꝵ eaꝵ̾ q̃ sũt eius rei ꝓprie quã diffinire uo¬
lumus breuis & circũs cripta quedã explicatio. Hisce ego rebus
exempla aduingerẽ / nisi apud quos hec habeatur oratio cerne¬
rem. Nũc cõplettar quotd ꝓposui breui si enĩ aut mihi facere li¬
cuerit qđ iam cogito a alius ꝗspiam an me impedito occupar&
an mortuo effecerit. Ut pͥmum omẽ ius ciuile in gnrͣa ligerat q̃
ꝑ pauca sũt deinde eoꝵ geneꝵ qiͣ quedam membra disꝑtiat
tũ ꝓpriã cuiusq uim definitioe declarat. Perfectã artem iurie
ciuilis habebitis magis magnã atq uberẽ qͣ difficilẽ atq obscu¬
ram atq interea tam᷑ dum hȩc q̃ disꝑsa sũt cogunt᷑ uł passim li¬
c&ꝵ carpẽtẽ & colligentẽ undiq replere istã iuris cuulis scĩam.
Nonne uidetis equitem. Ro. hoĩem acutissimo oĩum ingenio
s minime cȩteris artib eruditũ. Cacule onẽ ꝗ metũ uiuit sempq

Expanded text:
definitio rerum earum, quae sunt eius rei propriae, quam definire volumus, brevis et circumscripta quaedam explicatio. Hisce ego rebus exempla adiungerem, nisi apud quos haec haberetur oratio cernerem; nunc complectar, quod proposui, brevi: si enim aut mihi facere licuerit, quod iam diu cogito, aut alius quispiam aut me impedito occuparit aut mortuo effecerit, ut primum omne ius civile in genera digerat, quae perpauca sunt, deinde eorum generum quasi quaedam membra dispertiat, tum propriam cuiusque vim definitione declaret, perfectam artem iuris civilis habebitis, magis magnam atque uberem quam difficilem et obscuram. Atque interea tamen, dum haec, quae dispersa sunt, coguntur, vel passim licet carpentem et conligentem undique repleri iusta iuris civilis scientia. Nonne videtis equitem Romanum, hominem acutissimo omnium ingenio, sed minime ceteris artibus eruditum, C. Aculeonem, qui mecum vivit semperque
Abbreviated transcription (Latin):
nemo fere laudis cupidus adolescens nõ sibi ad dicendũ studis
omni enitendũ putauit
toribꝰ in credibili quodã nr̃i hoies dicẽdi studio fl. grauerunt.
Excitabat eos magnitudo uarieta gultituloq in onĩ gn̾e ciusaꝵ.
ut ad eam doctrinam quam suo ꝗsq studdio ad secutus eet adiun¬
geret᷑ usus frequẽs. qui oĩum m agr̃oꝵ precepta suꝑãet Erãt au
huc studio maxĩa q̃ nũc quoq sunt exposita premia : uł adg¬
tiam uł ad opes uł ad dignitatẽ. Ingenia u̾o ut multis reb pos¬
sumus iudicare nr̃oꝵ hominũ multum cȩteris hoĩbꝰ oĩum gentiũ
pͣstiteruit. Quib e causis quis nõ iure miref ex oni mͦemo¬
ria &etatũ tẽpoꝵ cuutatũ tam exiguũ oratoꝵ numerũ ĩueniri.¬

Expanded text:
nemo fere laudis cupidus adulescens non sibi ad dicendum studio omni enitendum putavittoribus incredibili quodam nostri homines discendi studio flagraverunt. Excitabat eos magnitudo, varietas multitudoque in omni genere causarum, ut ad eam doctrinam, quam suo quisque studio consecutus esset, adiungeretur usus frequens, qui omnium magistrorum praecepta superaret; erantudio maxima, quae nunc quoque sunt, proposita praemia, vel ad gratiam, vel ad opes, vel ad dignitatem. Ingenia vero ut multis rebus possumus iudicare nostrorum hominum multum ceteris hominibus omnium gent; um praestiterunt. Quibus de causis, quis non miretur, ex omni memoria aeratum, temporum, civitatum, tam exiguum Oratorum numerum inveniri