comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam clericum nomine mascelinũ
uiro dei obuiam misit. Hic gͥ mas¬
celinus cuma dño suo se ẽẽ mis
sum dicẽt ad seriuendum ei: pau¬
lisꝑ intuitus eum uir dei. alius iu¬
quit dñs ad sibi seruiendum te mi¬
sit. Expauit theutonitus. et miratꝰ
quid dic̾e uellet: firmius asserebat
a domino suo maguntino archie¬
piscopo sese destinatum. E contra
re sermonem: putas inquit qd̃ mo¬
nachus fieri uelim : Absit a me: ñ
cogitaui. nec ascendit suꝑ cor meũ
Nichilominus tamen renuente illo.
dei famulus affirmabat omnimodĩ
fieri oportere. non qd̾ ipẽ de se cogita¬
uerat: s qd̾ de eo disposuerat cdeus.
In eodem demq itinere conuersus
ad dominum seculo ualefecit: et
cum aliis plurib litteratis honora¬
tisq ꝑsonis quas collegit eo temꝑe
seruus xp̃i. ip̃e quoq sicut sibi p̃aic¬
tum fuerat secutus est eum .xii.
enricum quoq g̾manum rẽ¬
gis francorum qui beluacen¬
sem hoclie cathedrai tenet: non diꝰ¬

Expanded text:
dam clericum, nomine Mascelinum, dam clericum, nomine Mascelinum, Viro Dei obviam misit. Hic igitur Mascelinus cum a domino suo missum se esse diceret ad serviendum ei, paulisper intuitus illum Vir Dei: « Alius, inquit, Dominus ad sibi serviendum te misit. » Expavit Teutonicus, et miratus quid dicere vellet, firmius asserebat a domino suo Moguntino sese archiepiscopo destinatum. Econtra Sare sermonem: « Putas, inquit, quod monachus fieri velim? Absit a me; non cogitavi, nec ascendit super cor meum. » Nihilominus tamen renuente illo, Dei Famulus affirmabat omnimodis fieri oportere, non quod ipse de se cogitaverat, sed quod de eo disposuerat Deus. In eodem denique itinere conversus ad Dominum saeculo valefecit, et cum aliis pluribus litteratis honoratisque personis, quas collegit eo tempore Servus Christi, ipse quoque, sicut sibi praedictum fuerat, secutus est eum. 15. Henricum quoque germanum regis Francorum, qui Belvacensem hodie cathedram ornat, non dis
Abbreviated transcription (Latin):
ex aliorum clefectu ip̃i quoq suspͦ¬
ti: lingonensis ep̃c godefridus fre¬
quenter et familiariter dei homi¬
nem consulebat. quidnam sibi do¬
minus suꝑ his reuelaret. Cui ille tũ
iam sepius responclisset. nichil sibi
apparere nisi tribulationem super
tbulationem: demum aliquando
sciscitanti ait. quia quinto men¬
se paxerit. Sane ultima die qͥnti
mensis reformata est pax ip̃o quidẽ
et orante et oꝑante: ut non ẽẽt ain¬
biguum eius potissimum studio ⁊
m̃tto piissimum illum principem.
a tam grauib ĩminentibus ꝑitul
liberatum.xior
manie regnum. festinabat ad par¬
tes magnutinorum. pacem refor¬
maturus inter regem lotharium.
et p̃clecessons eis impatons hen¬
rici nepotes. conradum scilicet qͥ
lothario postea successit in regnũ.
et fredĩtum patrem huiꝰ frederiti.
qui post couradum electus obtiuet
hodie principatum. Heuerabilis
aũt ep̃s metropolitanus magunti¬
norum alb̾tus. honorabilem quen¬

Expanded text:
ex aliorum defectu ipsi quoque suspecex aliorum defectu ipsi quoque suspecti: Lingonensis episcopus Godefridus frequenter et familiariter Dei hominem consulebat, quidnam sibi Dominus super his revelaret. Cui ille, cum jam saepius respondisset, nihil sibi apparere nisi tribulationem super tribulationem, demum aliquando sciscitanti, ait, quia quinto mense pax erit. Sane ultima die quinti mensis reformata est pax, ipso quidem et orante, et operante, ut non esset ambiguum ejus potissimum studio et merito piissimum illum principem a tam gravibus imminentibusque periculis liberatum. 13. maniae regnum, festinabat ad partes Moguntinorum, pacem reformaturus inter regem Lotharium, et praedecessoris ejus imperatoris Henrici nepotes; Conradum scilicet, qui Lothario postea successit in regnum, et Fridericum patrem hujus Friderici, qui post Conradum electus obtinet hodie principatum. Venerabilis autem metropolitanus Moguntinorum Albertus honorabilem quem
Abbreviated transcription (Latin):
nachi et conũsi inutiles eiꝰ milites ⁊
balistarii clicebant᷑. Nec modo aput
extraneos. s in ip̃is quoq eiꝰ ciutatib¬
et castellis eiꝰmodi iam blasphemi
ro dei. dum suꝑhis agẽnt et collo¬
querentur. ep̃c quidam eo tempore
auctoritate et opinione pruclentie
celeberrimus aiebat. In manu regiꝰ
est comes theobaudus: non est qui
possit eruere. Respondente alio quo¬
dam antistite. est qui possit libare
eum: multum ille miratus qͥsirã
crederetur posse querebat. Demum
aucdiens quia potest eum eriꝑe. qui
omnia potest deus. non parum sb̃¬
stomachans. potest inquit si mani¬
festus appareat. si clauam teneat.
si huicuide ꝑtuciat. s hactenus is¬
ta non fecit. In tanta gͥ despatio¬
ne. cum p̃dictum principem uehe¬
menter urgerent extramei grauiuꝰ
tamen impugnarent qui ab eo de¬
feterant unũsi pene potentes ho¬
mines sui. nec minus illum. afflige¬
rent pauci qui residui uidebantur.

Expanded text:
nachi et Conversi, inutiles ejus milites et nachi et Conversi, inutiles ejus milites et balistarii dicebantur. Nec modo apud extraneos, sed in ipsis quoque ejus civitatibet castellis ejusmodi jam blasphemiae ro Dei, dum super his agerent et colloquerentur, episcopus quidam eo tempore, auctoritate et opinione prudentiae celeberrimus aiebat: « In manu Regis est comes Theobaldus, non est qui possit eum eruere. » Respondente alio quodam antistite, « Est qui possit liberare eum: » multum ille miratus quisnam crederetur posse, quaerebat. Demum audiens quia potest eum eripere qui omnia potest Deus; non parum substomachans: « Potest, » inquit, « si manifestus appareat, si clavam teneat, hinc inde percutiat; sed hactenus ista non fecit. » In tanta igitur desperatione, cum praedictum principem vehementer urgerent extranei, gravius tamen impugnarent qui ab eo defecerant universi pene potentes homines sui; nec minus illum affligerent pauci qui residui videbantur,
Abbreviated transcription (Latin):
pparuerunt aliqnͣdo uiro cdei ĩ
trecensium urbe posito uenera¬
biles eius filii iam quidem carne
cius ꝑtransirent reuocanti et retine¬
re uolenti respondebant. eundum si¬
bi ꝓ fr̃ẽ gaufrido monacho. qͥ eorum¬
dem a prima conũsione socuis stre¬
nue satis in multis cenobiis ĩstru¬
enlis militauerat d̾o. Continuo pa¬
ter sc̃s excitatis fr̃ib accelerari iubet:
et ad monastium ueniens ip̃o cdie.
sicut ei p̃dix̃at. eundem gaufridum
iam positum repperit mextremis.
comtem theobauctum ĩ mag¬
na tribulatione probatum. non
minus mirabiliter qͣm misericor¬
diter dominus liberauit. Is nimi¬
rum potentissimus in regno et se¬
cundus a rege. totus tamen elemo¬
sinis deditus. et stuctio pietatis in¬
tentus omniumq seruorum dei:
s spetialit bernartli clareuallensiᷤ
amator deuotissimus erat. Quem
eatenus impugnari et affligi passiᷤ
est d̾s̃ ut rege parit̃ et uicuns poten¬
ne desparetur. ut publice quoq re
heretur elemosinis erogaret᷑. No¬

Expanded text:
pparuerunt aliquando Viro Dei in Trecensium urbe posito venerabiles ejus filii, jam quidem carne cius pertransirent, revocanti 1134 et retinere volenti respondebant, eundum sibi pro fratre Gaufrido monacho, qui eorumdem a prima conversione socius, strenue satis in multis coenobiis exstruendis militaverat Deo. Continuo Pater sanctus excitatis fratribus accelerari jubet, et ad monasterium veniens, ipso die, sicut eis praedixerat, eumdem Gaufridum jam positum reperit in extremis. em Theobaldum comitem, in magna tribulatione probatum, non minus mirabiliter quam misericorditer Dominus liberavit. Is nimirum potentissimus in regno, et secundus a rege, totus tamen eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omniumque servorum Dei, sed specialiter Bernardi Clarae-Vallensis amator devotissimus erat. Quem eatenus impugnari et affligi passus est Deus, ut Rege pariter et vicinis potenne desperaretur, ut publice quoque jaheretur, eleemosynis derogaretur. Mo
Abbreviated transcription (Latin):
usserum dicitur uilla suꝑ sequa¬
nam fluuium. paucis a clara¬
ualle miliarib distans. Ex hac ui¬
rum ydropicum ad clei hominem
adduxerunt. Cuius manus imponẽ
et orans ꝓprio quoq cingulo. tumẽ¬
tem enoriit̾ uterum eius accuxit:
p̃cipiens ut incolumitate recepta.
prestitum sibi cingulum reportaret.
Nec tarclauit sanitas: s paulatim
tumor abscessit. Demiq cira uicesi¬
mum diem gracilis incolumisq re¬
ũsus: cingulum simulet multaᷤ gr̾ãᷤ
suo reddidit curatori.Lx
soeunti alio tempore monaff̾ii
claustra. senem pariliticum ex
ꝓximo uiculo qui mundiuuilla dr᷑
obtulerunt. Subsistens aũt mocti¬
ce. et breuiter orans tetigit hominẽ:
et incolumem suis pecsibz abire pre¬
cepit. Quo abeunte ppłs multus. qͥ
in occursum uiri scĩ confluxãt: nõ
sine lacrimis dominũ collaudabat.
tem redeunti aliqnͣdo lxi.¬
de uia. ꝓ forib monasterii oblatus
est puer surdus et mutꝰ. Expuensgͥ
tetigit linguam eius: et digitos ĩ¬

Expanded text:
usseium dicitur villa super Sequanam fluvium, paucis a Clara-Valle milliaribus distans. Ex hac virum hydropicum ad Dei Hominem adduxerunt. Cui manus imponens, et orans, proprio quoque cingulo tumentem enormiter uterum ejus accinxit, praecipiens ut incolumitate recepta, prestitutum sibi cingulum reportaret. Nec tardavit sanitas, sed paulatim tumor abscessit. Denique circa vicesimum diem gracilis incolumisque reversus, cingulum simul et gratias multas suo retulit curatori. Exeunti alio tempore monasterii claustra, senem paralyticum ex proximo viculo, qui Mundivilla dicitur, obtulerunt. Subsistens autem modice, et breviter orans, tetigit hominem, et incolumem suis precibus abire praecepit. Quo abeunte, populus multus qui in occursum Viri Dei confluxerat, non sine lacrymis Dominum collaudabat. Item redeunti aliquando de via, prae foribus monasterii oblatus est puer surdus et mutus. Exspuens igitur tetigit linguam ejus, et digitos im
Abbreviated transcription (Latin):
batur ubiq qd̃ surrexisset ꝓph̾a mag¬
nus potens in oꝑe et sermone ⁊ qui in¬
uocato nominexp̃i et infirmos cura¬
ret. et obsessos a demonib liberaret.
Maxima quidem ei in curationib e¬
gritudinum grã÷ s in demonib elui¬
nanclis frequentior oꝑatio erat: quia
copiosior uexatorum mimerus aa
exꝑta subsidia concurrebat: et ma¬
iorum oꝑatio uirtutum minores ob̃¬
curabat effectus. Iam uͦ p̃ frequentia
pplĩ. quia mane usq ad uesꝑam fori¬
bus assidebant opp̃ssiones uulgi p̃ cor¬
poris inbecillitate non ferens ad fene¬
stras domus ꝓceclens. se eis conspiti¬
endum p̃bebat. et eleuata manu be-¬
nedicebat eis. Panes quoq et aquã
lis et uicis eturbib multi ad uirum¬
d̃i confluxerunt: et communia tam
aduenarum quam tiuum in medi¬
olano studia erant. ꝓsequi scm̃. expe¬
tere bñficiũ. audire ũbum ⁊ uidere
signum: et doctrina et miraculis ul

Expanded text:
batur ubique quod surrexisset propheta magbatur ubique quod surrexisset propheta magnus, potens in opere et sermone, qui invocato Christi nomine, et infirmos et curaret, et obsessos a daemonibus liberaret. Maxima quidem ei in curationibus aegritudinum gratia, sed in daemonibus eliminandis frequentior operatio erat, quia copiosior vexatorum numerus ad experta subsidia concurrebat, et majorum operatio virtutum minores obscurabat effectus. Jam vero prae frequentia populi qui a mane usque ad vesperam foribus assidebat, oppressionem vulgi prae corporis imbecillitate non ferens, ad fenestras domus procedens, se eis conspiciendum praebebat, et elevata manu benedicebat eis. Panes quoque et aquam lis, et vicis, et urbibus multi confluxerant, et communia tam advenarum, quam civium in Mediolano studia erant prosequi Sanctum, expetere beneficium, audire verbum, videre signum; et doctrina et miraculis ul
Abbreviated transcription (Latin):
modicum tempus habens: rediẽs pa¬
ter scs̃ ad altare fractionem hostie sa¬
litaris rite compleuit ⁊ diffundendã¬
q in ppłm pacem ministro dedit: et
confestim pax et salus integra recsita
est mulieri. Sic ille nequam diuina
misfĩa qnͣte sint efficiencie et uirtutiꝰ
non confessione s fuga coactus oftẽ¬
dit. Fugato diabolo. mulier qͣm ĩ tã¬
torum sartagine tormentorum car¬
nifex pestilens tanto tempore frix̾ãt.
mentis sue compos effecta reddins cã
rõne sensib. reuoluta intͣ fances lin¬
gua deum confessa gr̃as egit: et ĩtin¬
ta curatorem suum pedib eiꝰ aduo¬
luta est. Ingens ꝑ eccliam actollitur
clamor. omnis etas iubilat do ꝑso¬
nant eramenta. bñaicit᷑ ab omnib
ds̃. excedit ueñatio modum: et ser¬
utm dei supͣ hominem. si dici fas ẽ
liquefacta caritate ciuitas uen̾at᷑
udiebantur hec que me uiii.¬
cliolani fiebant. et ꝑ totam italiã
uiri di cdiscurrebat opinio: et diuulga¬

Expanded text:
modicum tempus habens; rediens Pater sanctus ad altare, fractionem hostiae salutaris rite complevit, diffundendamque in populum pacem ministro dedit; et confestim pax et salus integra reddita est mulieri. Sic ille nequam, divina mysteria quantae sint efficientiae et virtutis, non confessione, sed fuga coactus ostendit. Fugato diabolo mulier, quam in tantorum sartagine tormentorum carnifex pestilens tanto tempore frixerat, mentis suae compos effecta, redditis cum ratione sensibus, revoluta intra fauces lingua, Deum confessa gratias egit, et intuita curatorem suum, pedibus ejus advoluta est. Ingens per ecclesiam attollitur clamor, omnis aetas jubilat Deo, personant aeramenta, benedicitur ab omnibus Deus, excedit veneratio modum, et Servum Dei supra hominem, si dici fas est, liquefacta charitate civitas veneratur. 15. Audiebantur haec quae Mediolani fiebant: et per totam Italiam Viri Dei discurrebat opinio, et divulga
Abbreviated transcription (Latin):
onsummatis gͦ feliciter uite
sue dieb et annuis cirtiter sexa¬
ginta trib expletis: dilectus domini
bernarclus clareuallensis cenobii
primus abbas. aliorum quoq am¬
plius qͣm centum sexaginta mona¬
tembris inter filiorum manus ob¬
dormuut in xp̃õ. Seputtus est autẽ
xͦi. kalenlas eiusdem mensis an¬
te scm̃ altare beate uirginis matͥs:
tuius fuerat deuotissimus ip̃e sa¬
cerdos. Sed et pectori eius in ip̃o tu¬
mulo casula suꝑposita est: in qua
mis sibi missas suo usserat corpori
supponi: eo utiq fidei et deuotionis
utuitu. ut eidem apło in lie com¬
munis resurrectionis adhereat. Fac

Expanded text:
onsummatis ergo feliciter vitae suae diebus, annis circiter sexaginta tribus expletis, dilectus Domini Bernardus, Clarae-Vallensis coenobii primus abbas, aliorum quoque amplius quam centum sexaginta monadas septembris inter filiorum manus obdormivit in Domino. Sepultus est autem undecimo kalendas ejusdem mensis ante sanctum altare beatae Virginis matris, cujus fuerat devotissimus ipse minister. Sed et pectori ejus ipso in tumulo capsula superposita est, in qua mis sibi missas suo jusserat corpori superponi, eo utique fidei et devotionis intuitu, ut eidem apostolo in die communis resurrectionis adhaereret con
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ac beatus: cum his quatuor sta¬
bat. expͤtante seorsum multitudi¬
ne ceterorum. Nlouissime salutan¬
tes eum predicti uuiri: ex hoc sibi
iam recdeundum ẽẽ aicebant. Tum
uero expalluit ille. et cirtum fusa
sibi mesticia int̾num cleclarans
anuni dolorem: quid gͦ ait sine
me uultis abire: Et illi. Nlon potest
adhuc tuo et nr̃õ satisfieri deside¬
t̾io: donet ueniat tempus nouoy.
Dicebant autem tempus nouoꝵ.
quo fruges noue tolligerentur. si¬
cut eiuidenter postinodum ꝓhau
euentus: cum in augusto mense
decessit. ¶lane gͦ frater ille ciu hoc¬
ostensum fuerat consolatus est ce¬
teros uelut iam umminentem pa¬
tris obitum formidantes: et qd̃
uiderat et auclierat indicauit: ad¬
huc autem hiemps erat. xix

Expanded text:
sanctus ac beatus, cum his quatuor stasanctus ac beatus, cum his quatuor stabat, exspectante seorsum multitudine caeterorum. Novissime salutantes eum praedicti viri, ex hoc sibi jam redeundum esse dicebant. Tum vero expalluit ille, et circumfusa sibi moestitia internum declarans animi dolorem: « Quid ergo, ait, sine me vultis abire? » Et illi: « Non potest adhuc tuo, et nostro satisfieri desiderio, donec veniat tempus novorum. » Dicebant autem tempus novorum, quo fruges novae colligerentur, sicut evidenter postmodum probavit eventus, dum in Augusto mense decessit. Mane ergo frater ille, cui hocostensum fuerat, consolatus est caeteros, velut jam imminentem Patris obitum formidantes, et quod viderat et audierat indicavit. Adhuc autem hiems erat.
Abbreviated transcription (Latin):
rum p̃cib clesicderium suam clif¬
ferri. cum aliquanto melius secũ¬
dum corpus habere cepisset: congͤ¬
gatis fratrib hec uerba locutus ẽ.
Quid tenetis miserum hominẽ
fortiores estis et inualiustis. Par¬
cite queso parcite. et sinte me abi¬
re. Orius tamen cumin sũmo
piculo et timore fraties omnes in
orationib humiliarent animaᷤ su¬
as uni eorum uisio talis apparuit.
Occurrebat cum multa exultatio¬
ne uiro dei extra monasterii claust᷑
innumerabilis multitudo. In qua
tamen ꝑcessione solos quatuor pre-¬
euntes. idẽ frater qui uidebat agno¬
uit. magnum illum dilectorem eiꝰ
atq dilectum. cuiꝰ et ip̃e ini libro qr¬
to de consideratione cum laude me¬
munt. gaufridum ep̃m carnoten¬
sem. humbertum quoq qui ignia¬
censis cenobii fuerat primus abbaᷤ.
et duos eius germanos. guidonẽ
scilicet et grrarcdum. Exceptus tra¬
q reuerenter et post osculum paci.
amica dui colloquia miscens pat̃

Expanded text:
rum precibus desiderium suum difrum precibus desiderium suum differri, cum aliquanto melius secundum corpus habere coepisset, congregatis fratribus haec eadem verba locutus est: « Quid tenetis miserum hominem? Fortiores estis, et invaluistis. Parcite, quaeso, parcite, sinite me abire. » Prius tamen cum in summo periculo et timore fratres omnes in orationibus humiliarent animas suas, uni eorum visio talis apparuit. Occurrebat cum multa exsultatione Viro Dei extra monasterii claustra innumerabilis multitudo. In qua tamen processione, solos quatuor praeeuntes idem frater qui videbat agnovit: magnum illum dilectorem ejus atque dilectum, cujus et ipse in libro quarto de Consideratione cum laude meminit. Gaufridum episcopum Carnotensem; Humbertum quoque, qui Igniacensis coenobii fuerat primus abbas; et duos ejus fratres germanos, Guidonem scilicet et Gerardum. Exceptus itaque reverenter, et post osculum pacis amica diu colloquia miscens Pater
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc magis miratus est
disse qnͣdo ut ab olimaudiera
uidit. Talis uero ille est de ciñe
timonio net nos ambigunue e si
cuilibet alt̃i qui eum nouerit cre¬
dimus dubitandum. Neq id so¬
lum s qd̃ non minori clignum am¬
miratione iudetur. nomen quoq
et ꝑsonam successoris ip̃ins uidicã¬
te sibi eodem fratre extunc innotu
bertus qui hodie abbas est de dimniꝰ:
post hunc beatum patrem abbaꝰ fu¬
turus est clareuallis. Nlam qd̾ dis¬
iunctiue sex uel septem annos nic¬
turum dicebat ad hoc ꝑtinuisse ui¬
decur: qd̃ inuentus sit terminus
idem ultra sextum annum. infra
septimum tamen .xui
rope erat iam tempus: et fes¬
tinabat pater sc̃s ad metam.
Infirmabatur enim sicut in huiꝰ
libelli principio memorauimus:
adeo ut in illa infirmitate ipsius
ꝑfici uirtus. iam imminere exituᷤ
iuderetur. Int̾ea frẽs instare sup¬
plicationib et obsecrationib stude¬
Unde etiam sc̃s ip̃e cognoscens eo¬

Expanded text:
qui tunc magis miratus est se qui tunc magis miratus est se audisse, quando ut ab olim audierat, ita vidit. Talis vero ille est, de cujus testimonio nec nos ambigimus, nec cuilibet alteri qui eum noverit, credimus dubitandum. Neque id solum, sed quod non minori dignum admiratione videtur, nomen quoque et personam successoris ipsius, indicante sibi eodem fratre, extunc innotuius Robertus, qui hodie abbas est de Dunis, post hunc beatum Patrem abbas futurus est Clarae-Vallis. » Nam quod disjunctive sex vel septem annos victurum dicebat, ad 1158 hoc pertinuisse videtur, quod inventus sit terminus idem ultra sextum annum, intra septimum tamen. 18. Prope erat jam tempus, et festinabat Pater sanctus ad metam. Infirmabatur enim, sicut in hujus libelli principio memoravimus, adeo ut illa jam infirmitate ipsius perfici virtus, jam imminere exitus videretur. Interea fratres instare supplicationibus et obsecrationibuUnde etiam Sanctus ipse cognoscens eo
Abbreviated transcription (Latin):
filius inigrauit ad lucem: cuiuiꝰ me¬
rita in ip̃a cui insignit p̃fuit urbe
miraculis plurib illust̃a choru̾cãt.
successore eius anastasio romane
ecclesie p̾sidente: regnantib aũt
in romanorum friderico illustri. ĩ
francorum regno piissimo rege lu¬
clouico filio ludouici: principatum
ecclie uniũse ac tocius creature ui¬
sibilis et iniisibilis mouarchiam
ꝯunuit et regnat deus in secula secu¬
lorum. amen.x
bus pauca dicturĩ ab eo sumamuꝰ
tres in monastio de sacra beati pa¬
triᷤᷤ uita. et felicib eius actib collo¬
quentes. Quorum alter ab ineũte
adolescencia etlucatus ibidem ad
alterum ait. Nosti quot annos sit
uicturus hic beatissimus pat̃ nr̃:
Qui ille. Nescio inquit. Et alter.
Ego ait noui eum sex aut septem
anuos in carne iuicturum. Hoc au¬
s tem unde sciret minime scire pos¬
sumus: quia nec tunc ĩtlicatut.
et ante patrem scm̃ ip̃e cliscessit. Por¬
ro alterius hodieq suꝑstitis relati¬
oue hoc uerbum nobis innotint

Expanded text:
igine migravit ad lucem, cujus merita in ipsa cui insigniter praefuit urbe miraculis pluribus illustrata coruscant: successore ejus Anastasio Romanae Ecclesiae praesidente, regnantibus autem in Romanorum imperio Friderico illustri; in Francorum regno piissimo rege Ludovico, filio Ludovici; principatum Ecclesiae universae ac totius creaturae visibilis et invisibilis monarchiam vivit et regnat Deus in saecula saeculorum. Amen. bus pauca dicturi, ab eo sumamus tres in monasterio, de sacra beati Patris vita et felicibus ejus actibus colloquentes: quorum alter ab ineunte adolescentia educatus ibidem, ad alterum ait: « Nosti quot annos sit victurus hic beatissimus Pater noster? » Cui ille: « Nescio, » inquit. Et alter: « Ego, ait, novi eum sex aut septem annos adhuc in carne victurum. » Hoc autem unde sciret, minime jam scire possumus, quia nec tum indicavit, et ante Patrem sanctum ipse decessit. Porro alterius hodieque superstitis relatione hoc verbum nobis innotuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ad illorum noticiam rem ꝑferre. fac¬
tumq est ex eo ut ampliori sese custo¬
dia frẽs munirent. et merito. et mu¬
mero. et possessionib cleuiceps cres¬
ceret clarauallis : et multiplicatis
conuentib fere ꝑ omnem latitudinẽ
loci illius dilataretur religio. ip̃e eci¬
am albas sc̃s excunc amplius soli

Expanded text:
ad illorum notitiam rem perferre. Facad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fere per omnem latitudinem loci illius dilataretur religio; ipse etiam Abbas sanctus extunc amplius soli
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecit. Inuidit diabolus. et seruorũ
dei gloriam. quos tanti hospitis no-¬
bilirabat p̃sencia ferre non ualens:
dum in choro a lacriter psallerẽt et
deuoto p̃sentib eciam non nullis ex
carcliualib qui in auditu eorum de¬
lectalantuir: aliqnͣtos frm̃ horribili
pauore turbauit. Nlam et unus p̃ce
tĩs occupatus. blasphema quecdã uer¬
beatipatris uestigia confugertut. At
ille conũsus ad cẽtos. orateinquit: ac
deinceps sub silencio eos qui turbati
iutlebantur eduxitatq compescuit :
ut nequissimus ille qui conuentum
pietatis transferre conabat᷑ inthea¬
trum. et scolam innocencie inderisũ.
ñ ut putabat estimationem religioso
se ꝓderet. et conatus suos exꝑiretur in¬
firmos. Tanta siquidem celerctate om¬
nia sunt sedata: ut ꝑsonas illas que
ꝓpt̃ astabant omnino latuerit qd̃ ac¬
cidãt: et malignus hostis uelociter
increpatus non modo scanclalum eis.
qd̾̃ parabat inferre nequiuerit: s nͦ

Expanded text:
profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum Dei gloriam, quos tanti hospitis nobilitabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesentibus etiam nonnullis ex cardinalibus, qui in auditu et aspectu eorum delectabantur, aliquantos fratrum horribili pavore turbavit. Nam et unus prae caeteris occupatus, blasphema quaedam verbeati Patris vestigia confugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit: ac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequissimus ille, qui conventum pietatis transferre conabatur in theatrum, et scholam innocentiae in derisum, non, ut putabat, existimationem religiosord se proderet, et conatus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec
Abbreviated transcription (Latin):
ediens autem leocdio claramuallẽ
tum deauratis euuangeliis octurren¬
tib. s pannosis agminib scopulosã
bauilantib crucem: non tumultuã¬
tium classicorum tonttrua. non cla¬
mosa iubilatione: s supp̃ssa modula¬
tione affectuosissime susceptus ẽ. fle¬
lius grauitatem. qd̃ intam sollemp¬
ni gauctio. oculiominum hunu cle¬
fixi. nusquam uagabunda curiosita¬
te circumfẽrent᷑. set complosis pal¬
pebris. ip̃i neminem uiderent. et ab
omnib uiderent᷑. Nichil in eccłia il¬
la uidit romanus qd̾ cuꝑet nullas̃
suꝑlex eorum sollicitauit aspectũ:
nichil in oratorio nisi nudos uider̾t
parietes. Solis morib pot̾̃at inhia¬
re ambicio: nec dampnosa pot̾at ẽẽ
frĩb huiꝰ modi preda cum minui ñ
posset asportata religio. Gaudebant
omnes in anõ: et sollempnitas noz
cibis s uirtutib agebatur. Panis
legumina ponebantur. Si forte pi̾ciͤ
inuentus est domino pape appositus
est: et aspectu nonusum commune

Expanded text:
ediens autem Leodio, Claram-Vallemcum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flelius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui non posset asportata religio. Gaudebant omnes in Domino, et solemnitas non cibis, sed virtutibus agebatur. Panis uibuslibet deliciis legumina ponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune
Abbreviated transcription (Latin):
gregis pater extinctus: dum pristi¬
na illa dulcissimi gr̃a uultus nil
minorata. s aucta magis omniũ
in se figeret oculos. animos tra¬
heret. sepeliret affectus. Crescebat
autem sicpra modum. ruens un¬
diq populi multitudo: et uitolera¬
bilis iam fiebat impetus concur¬
rencium. ac clesiderabiles tenenti¬
um pecles. osculantium manus.
applicantium panes. balteos. num
uos. et alia queq seruanda sibi ꝓ
bñdidione et uariis necessitatib
ꝓfutura. Maxime tamen parti in
diem tertium sollempnem ꝑ loca
ꝓxima prestoĩabantur reponendi
sacri corporis horam: copiosius un¬
diq conuenturi. Nlam et sccla die
tantus cirra meridiem ppłs fuerat
congregatus. et tanto pietatis ze¬
lo stipati undiq sacrum corpꝰ ob¬
seclerant. ut nulla pene ep̃is reue¬
rentia. nulla fr̃ib haberetur. Un¬
de ueriti ne quid simile aut for¬
te grauius accideret. die fc̃ia peo¬
cu pantes horam. et mane diuina

Expanded text:
gregis Pastor exstinctus, dum pristigregis Pastor exstinctus, dum pristina dulcissimi gratia vultus 1274 nil minorata, sed aucta magis, omnium in se figeret oculos, animos traheret, sepeliret affectus. Crescebat autem supra modum ruens undique populi multitudo, et intolerabilis jam fiebat impetus concurrentium, ac desiderabiles tenentium pedes, osculantium manus, applicantium panes, baltheos, 1157 nummos, et alia quaeque servanda sibi pro benedictione, et variis necessitatibus profutura. Maxime tamen parati in diem tertium solemnem per loca proxima praestolabantur reponendi sacri corporis ejus horam, copiosius undique conventuri. Nam et secunda die tantus circa meridiem populus fuerat congregatus, et tanto pietatis zelo stipati undique sacrum corpus obsederant, ut nulla pene episcopis reverentia, nulla fratribus haberetur. Unde veriti ne quid simile aut forte gravius accideret die tertia, praeoccupantes horam, et mane divina
Abbreviated transcription (Latin):
camus pagine. et quantum possumꝰ
stringanius oculos. palpebras com¬
plodamus adũsus lacrumas illas.
quib in illo sue claritatis abscessu.
uallis nr̃a fluebat: ecclesie ꝑtinus
uniũse calicem sui ꝓpinatura me¬
roris: cui hactenus consuerat stil¬
lare dulcedinem. gauclia fundere.
fluere consolationes.
um fidelis minister et sac̾dos
altissimi. feliciter ingreditur
in lõcum tab̾naculi admirabilis
ad altare dĩ. sacram ei et accepta¬
lem hostiam sui sp̃c oblaturus: cor¬
pus eciam rite paratum et ornatũ
sacerdotalib instrumentis. orato
ate dei genitricis infertur.
trima quoq nobilium et igno¬
bilium. de uicinis quibq locis. ge¬
mebũda. ꝓtinus turba conuenit:
et uallemr totam ploratus et ulu¬
latus multus implebat. Amariuᷤ
tamen ꝑforib monast̾ii lamenta¬
batur sexus miserabilior mulierũ:
qd̃ accetlentib ad beata uestigia tu¬
exorabiliter etiam eis negaret in¬
gressum. Biduo mansit in mecdio

Expanded text:
camus paginae, et quantum possumus, camus paginae, et quantum possumus, stringamus oculos, palpebras complodamus adversus lacrymas, quibus in illo suae claritatis abscessu vallis nostra fluebat, Ecclesiae protinus universae calicem sui propinatura moeroris, cui hactenus consueverat stillare dulcedinem, gaudia fundere, fluere consolationes. Dum fidelis miAltissimi feliciter ingreditur in locum tabernaculi admirabilis ad altare Dei, sacram ei et acceptabilem hostiam sui spiritus oblaturus; corpus etiam rite paratum et ornatum sacerdotalibus indumentis, oratorio beatae Dei Genitricis infertur. Plurima quoque nobilium et ignobilium de vicinis quibusque locis gemebunda protinus turba convenit, et vallem totam ploratus et ululatus multus implebat. Amarius tamen prae foribus monasterii lamentabatur sexus miserabilior mulierum, quod accedentibus ad beata vestigia viexorabiliter eis negaret ingressum. Biduo autem mansit in medio
Abbreviated transcription (Latin):
tatus: mecditationib orationib
q p̃munitus. Felix transitus cde
labore ad refrigerium. de expectati¬
oue ad p̾mium. de agone ad braui¬
um. de morte ad uitam. de fide acl
notitiam. de ꝑegrinatione ad patri¬
am: de mundo ad patrem. De quo
transitu euis multa nouimus ap¬
paruisse qͣm multis. et quidem ñ
incligna relatu: s difficile ninus
singula uestigare. et scriben
nimis longum. Nam et usqn
multifarie multisq modis pac¬
nus erga filios amor uere eciam
nunc inmo uerius uiuens et ui¬
gens crebris reuelationib eorum dig¬
natur solari lacrimas. releuare me ᷤ¬
ticiam: ut quo dulcius ei gaudent.
minus anxie sibi doleant. Si qua
tamen minus ex his plixam deside¬
rancia narrationem lector scire de¬
siderat: ꝓprio magis nouissimoq¬
capitulo credimus reseruanda. In
sumus molencia animos auerta¬
mus ab illo tam graui gemitu et
rugitu. quo minirum grex misera¬
bilis pastore migrante ꝑsonuit. Par¬

Expanded text:
tatus meditationibus, orationibus tatus meditationibus, orationibus praemunitus! Felix transitus de labore ad refrigerium, de exspectatione ad praemium, de agone ad bravium, de morte ad vitam, de fide ad notitiam, de peregrinatione ad patriam, de mundo ad Patrem! De quo etiam transitu ejus multa novimus apparuisse quam multis, et quidem non indigna relatu, sed difficile nimis singula vestigare, et scribere omnia nimis longum. Nam et usque modo multifarie multisque modis paternus erga filios amor, vere etiam nunc, imo nunc verius vivens et vigens, crebris revelationibus eorum dignatur solari lacrymas, relevare moestitiam, ut quo dulcius ei congaudent, minus anxie doleant sibi. Si qua tamen ex his, minus prolixam desiderantia narrationem, lector scire desiderat, proprio magis et novissimo credimus reservanda capisumus violentia animos avertamus ab illo tam gravi gemitu et rugitu, quo nimirum grex miserabilis, pastore migrante, personuit. Par
Abbreviated transcription (Latin):
taculi undiq iam soluta com¬
pago desideranti anie liberum
prestaret egressum magnus ille di¬
es illuxit: quo ꝑpetuus illi ortus ẽ
dies. Ad cuius exctum uitini ep̃i
cun abbatum et fr̃m copiosa mł¬
titucline fuerant congregati. Ho¬
ra autem diei pene tertia sĩgulariꝰ
luc̾ña sue generationis. sc̃s ac ue¬
re beatus abbas bernarcdus a cor¬
pore mortis in t̾ram uiuencium fe¬
liciter xp̃o cluce migrauit: ex filio¬
rum circum stancium et inter gra¬
ues singultus ac lacrimas ubere.
ut cumq psallencium choro ad mnł¬
torum quos ip̃e p̃miserat cetus tͣn¬
siens letabuncos. ad scõrum cune¬
os gratulantes. ad obuia agmina
angelorum. Felix anima quã sic
gia meritorum: quam sic pia fi¬
liorum ꝑsequebantur inferiorũ
uota: sic quoq suꝑiorum desicłia
sacra trahebant. Felix et uere sere¬
nus dies. quo plenus ei meridies
xp̃c illuxit. Dies cunctis uite sue di¬
ebus tantis ab eo expectatus. desi¬
deriis expetitus. suspiriis frequen¬

Expanded text:
taculi undique jam soluta compago, desideranti animae liberum praestaret egressum, magnus ille dies illuxit, quo perpetuus illi ortus est dies, ad cujus exitum vicini episcopi cum abbatum et fratrum copiosa multitudine fuerant congregati. Hora autem diei pene tertia singularis lucerna suae generationis, sanctus ac vere beatus abbas Bernardus, a corpore mortis in terram viventium feliciter Christo duce migravit, ex filiorum circumstantium et inter graves singultus ac lacrymas uberes utcunque psallentium choro ad multorum, quos ipse praemiserat, coetus transiens laetabundos, ad sanctorum cuneos gratulantes, ad obvia agmina angelorum. Felix anima, quam sic gia meritorum, quam sic pia filiorum prosequebantur inferiorum vota; sic quoque superiorum desideria sacra trahebant! Felix illi et vere serenus dies, quo plenus ei meridies Christus illuxit: dies cunctis vitae suae diebus tantis ab eo exspectatus desideriis, expetitus suspiriis, frequen
Abbreviated transcription (Latin):
lio tempore ꝓximum castrũ
brenam transiens. obuiũ ha¬
buit ppłm multum. sicut tibit sẽꝑ
et undiq in ip̃ius occursum conflu¬
ebat innumera multitudo. Ibi cer¬
nentib cunctis femuiam claudant
ex eodem oppido tengit et erexit:
quam et ibidem postea uiclimuᷤ oc¬
currentem ei cum cet̾is. et p̃ceteris
grãs referentem .lxxix.¬
i pago senonico apud castrum qd̃
triannum uocant. int̾ missarum

Expanded text:
lio tempore proximum castrum Brenam transiens, obvium habuit populum multum, sicut ubique semper et undique in ipsius occursum confluebat innumera 1147 multitudo. Ubi cernentibus cunctis, feminam claudam ex eodem oppido tetigit et erexit, quam et ibidem postea vidimus occurrentem ei cum caeteris, et prae caeteris gratias referentem. In pago Senonico apud castrum quod Triangulum vocant, inter Missarum
Abbreviated transcription (Latin):
uotis. calcaneum nudum m̃itis.
ut his qui insidiatur inuenire noi
possit. unde figat dentem et nulnꝰ
infligat. Hec ip̃e dictaui sic me ha-¬
bens. ut ꝑ notam uobis manum ag¬
noscatis affectum .xii. aruro¬
oc exemplar eplẽ quam ut
nos cdiximus et ip̃a quoq eiꝰ
u̾ba declarant: pat̾ sc̃s exitu iam ĩ¬
minente dictauit. Ex cuius teno¬
re possit nimirum cliligens lector
sacrum illius uel ex parte aliqua
pectus agnoscere. quanta illi in
ip̃a sui riuna corporis. tranquilli¬
tas mentis. serenitas animi. suaui¬
tas sp̃c: quanta sub ficlucie culmĩe
radix humilitatis. S et nrõs ei
mare. ac sibunet exibere licebit. uul
tus exangues. singultus graues:
crebra suspiria. auxias cogitatioe.
Nuirum cum thesaurus tantꝰ
et tam amabilis adhuc eẽt nobis
iicius retinendi. nec facultas pa¬
ster commeandi: non lugenaũ
nobis ullatenus suꝑ illum qui ĩ
gaudlium domini dei sui felicit̃
huc mors timori. Iam enim tibi

Expanded text:
votis calcaneum nudum meritis: votis calcaneum nudum meritis: ut is qui insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam vobis manum agnoscatis affectum. » 11. Hoc exemplar epistolae, quam, ut nos diximus, et ipsa quoque ejus verba declarant, Pater sanctus exitu jam imminente dictavit. Ex cujus tenore posset nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilitatis. Sed nostrum submare, ac sibimet exhibere licebit, paltus exsangues, singultus graves, crebra suspiria, anxias cogitationes. Nimirum cum thesaurus tantus et tam amabilis adhuc in eorum mat diutius retinendi, nec facultas pariter commeandi. Nec tamen lugendum eis ullatenus super illum, qui in gaudium Domini Dei sui feliciterhuc mors timori. Gravis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem ur̾am
in caritate: et
non in uolup¬
tate. Que enĩ
uoluptas. ubi
totum sibi uẽ¬
cdicat amaritudo: Nlisi qd̃ solum
nichil comedere ut cumq delecta¬
bile est. Sompnus recessit a me:
ne uel bñficio sopiti sensus aolor
unquam recedat. Defectus stoma¬
chi fere totum quod patiorest. fre¬
quenter et in die et in nocte exigͣ
confortari modico ad modum qua¬
licumq liquore: nam ad solulũ
omne in exorabiliter indignatur.
Hoc parum qd̃ clignatur admiite
non sine graui molestia sumĩt: s
timet grãuiorem. si sese uacuum
omnino dimiserit. Qd̃ si plusculũ
quid int̾dum admitt̃e ad quiescat.
so grauissimum. Pedes et crira
intumuerunt: quemadinodum
ydropicis conting̃e solet. Et in
his omnib ne quid lateat amitũ
de statu amici sollicitum: sccł̃m
int̾iorem hominem ut minus sa¬
piens dico sp̃c promptus est ĩ car¬
ne infirma. Orate saluatorẽ qui
non uult mortem peccatoris: ut
tempestiuum iam exitum non dif¬
ferat s custodiat. Curate munire

Expanded text:
ritatem vestram in charitate, et non in voluptate. Quae enim voluptas, ubi totum sibi vindicat amaritudo? nisi quod solum nihil comedere utcunque delectabile est. Somnus recessit a me, ne vel beneficio sopiti sensus dolor unquam recedat. Defectus stomachi fere totum quod patior est. Frequenter et in die, et in nocte exigit confortari modico admodum qualicunque liquore: nam ad solidum omne inexorabiliter iHoc parum quod dignatur admittere, non sine gravi molestia sumit; sed timet graviorem, si sese vacuum omnino dimiserit. Quod si plusculum quid interdum admittere acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut minus sapiens dico spiritus promptus est in carne infirma. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire
Abbreviated transcription (Latin):
pud confiuenciam treuerensis
diocesis nobile castrum: mosel¬
lam fluuium qui ibidem in renũ
labitur. dei famulus ꝑtransibat.
Cumq paululum ꝓcessisset: obla¬
tum hominem sibi et signatum
claudum deponi iussit et ambulare.
s non fuit qui obecdiret. Nec mora
claulus idem retractum pͥus femo¬
ris neruum clamat sponte laxari.
et cdum nescit extentli uelut ab al¬
tero genu suum: qd̃ qͣmlibet aute co¬
natus nullo modo potuisset. Miran¬
tur omnes ꝓbatur sub om̃i uelocitate
qd̾ dr᷑: deponitur ilico. ilico gradit᷑:
ilico sanus et incolumis ĩnotescit.
on est nobis colonia xl uiui.¬
transeunda. magna est ciuitas.
magna illic dei famulo uirtus affu¬
it. magna illum cleuotio coluit po¬
pulorum: oftenditurq hodie ĩ clau¬
stro beati petri. sicut a ꝑsonis ueredi¬
cis nuꝑ accepius. adolescens olim
claulus nunc libere gradiens ⁊ qui
oblatus uiro dei ad impositionẽ ma¬
nus eius gressum recepit: unde eciã

Expanded text:
pud Confluentiam, Trevirensis dioecesis nobile castrum ad Mosellam fluvium, qui ibidem in Rhenum labitur, Dei Famulus pertransibat: cumque paululum processisset, oblatum sibi et signatum hominem claudum deponi jussit et ambulare, sed non fuit qui obediret. Nec mora, claudus idem retractum femoris nervum clamat sponte laxari, et dum nescit, extendi velut ab altero genu suum, quod quamlibet ante conatus, nullo modo potuisset. Mirantur omnes, probatur sub omni velocitate quod dicitur: deponitur illico, illico graditur, illico sanus et incolumis innotescit.on est nobis Colonia transeunda. Magna est civitas: magna illic Dei Famulo virtus adfuit; magna illum devotio coluit populorum. Ostenditur usque hodie in claustro beati Petri, sicut a personis veridicis nuper accepimus, adolescens olim claudus, nunc libere gradiens, qui oblatus Viro Dei, ad impositionem manus ejus gressum recepit, unde etia
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium correpturum se ꝓmitteret
uniu̾sa. Ceterum cum recessissz ab
eo. petrus idem consiliis stimilatus
iniquis. et ingenii sui uirib pluri¬
moq ex̃cicio aisputandi infelicit᷑
fidens. resiliit a ꝓposito samori. Ex¬
petens cdemq senonensem metio¬
politanum qd̃ in eiꝰ ecclĩa celebran¬
dum foret in ꝓximo grande conci¬
lium: clareuallensem cansatur ab¬
batem. suis in occułto cletrahere li¬
bris. Addit quoq paratum se eẽ in
publico sua desendere scripta: rogã ᷤ
ut p̃dictus abbas clicturus si quid
haberet ad concilium uocaret᷑. fac¬
tum est ut postulauit: s uocatus ab¬
bas uenire penitus recusauit. suum
hoc non ẽẽ renuntians. Postea tam̃
magnorum uirorum monitis flexꝰ.
ue iudelicet ex ip̃ius absentia scan¬
dalum populo et cornua crescerent
adũsario: demum ꝑgẽ adquieuit.
tristis quidem nec sine lacrimis
annuens sicut in epła ad papam ĩ¬
nocencium ip̃e testatur uͥ plenuiᷤᷤ lu¬

Expanded text:
bitrium correcturum se promitteret bitrium correcturum se promitteret universa. Caeterum cum recessisset ab eo, Petrus idem consiliis stimulatus iniquis, et ingenii sui viribus, plurimoque exercitio disputandi infeliciter fidens, resiliit a proposito saniori. Expetens denique Senonensem Metropolitanum, quod in ejus ecclesia celebrandum foret in proximo grande concilium, Clarae-Vallensem causatur Abbatem suis in occulto detrahere libris. Addit quoque paratum se esse in publico sua defendere scripta, rogans ut praedictus Abbas dicturus, si quid haberet, ad Concilium vocaretur. Factum est ut postulavit. Sed vocatus Abbas venire penitus recusavit, suum hoc non esse renuntians. Postea tamen magnorum virorum monitis flexus, ne videlicet ex ipsius absentia et scandalum populo, et cornua crescerent adversario, demum pergere acquievit, tristis quidem, nec sine lacrymis annuens, sicut in epistola ad papam Innocentium ipse testatur, in qua plenius lu
Abbreviated transcription (Latin):
uam firma ac ꝑseueranti cõu¬
stantia causam beati pet̾ et sc̃e
ligionis et liscretionis susceꝑit defẽ¬
sandam. et se murum in expugnabi¬
lem ꝓ domo dei opponens. animos re¬
gum ac principum. et aliarum tam
ecclesiastitarum qͣm sclãrium ꝑso¬
narum. ad catholice eccłie unitatẽ.
et beati petͥ ac nr̃am obecdienciam fre¬
quentib argumentis et ratiõe mu¬
nitis indiicere laboram̃t: magna qͤ
eccłie dei et nob̾ ꝓueint ntilitas ma¬
in signĩs. et celeb̾rimuis in opinone
sciencie: s de fide ꝑfide domatizans.
Cuius cum blasphemiis plena gͣnis¬
simisuolitare undiq scripta cepissẽt:
ꝓphanas nouitates uocum et sensu¬
um execrati iuri eruditi atq fideles.
ad dei hominem retulerunt. Qui ni¬
mirum solita bonitate et benignita¬
te clesiderans errorem corrigi. homi
nem non confuncli: secreta illũ am¬
monicione conuenit. Cum quo eciã
tam modeste tam racionabilit̾ egit:
ut ille quoq compũaus ad ip̃ius ar¬

Expanded text:
uam firma perseverantique constancia causam beati Petri et sancte ligionis et discretionis susceperit defensandam et se murum inexpugnabilem pro domo dei opponens, animos regum ac principum et aliarum tam ecclesiasticarum, quam secularium personarum, ad catholice ecclesie unitatem et beati Petri ac nostram obedienciam, frequentibus argumentis et ratione munitis, inducere laboraverit, magna, que ecclesie dei et nobis provenit, utilitas mainsignis, et celeberrimus in opinione scientiae, sed de fide perfide dogmatizans. Cujus cum blasphemiis plena gravissimis volitare undique scripta coepissent, profanas novitates vocum et sensuum viri eruditi atque fideles ad Dei Hominem retulerunt. Qui nimirum solita bonitate et benignitate desiderans errorem corrigi, non hominem confundi, secreta illum admonitione convenit. Cum quo etiam tam modeste, tamque rationabiliter egit, ut ille quoque compunctus ad ipsius ar
Abbreviated transcription (Latin):
mo sibi originis sue fonte magis qͣm in
decurrentib exposicionũ riuis sapere tes¬
tabatur. S̾cõs tamen et ortodoxos earũ
expositores humilit̃ legens nequa qͣm sen¬
sib eorum suos sensus equabat: s fubi¬
ciebat formandos et uestigiis eorum in
herens. sepe de fonte unde illi hauserant.
et ip̃e bibebat. Inde est qd̾ plenus spũ. qͦ
omnis sc̃a scriptura diuinit᷑ est inspira¬
ta. tam confidenter et utilit ea usq ho¬
die sicut apłs dicit. utitur ad docendũ.
ad arguendum. ad corripiendum. ad¬
quicquid de ea affert in medium sic pa¬
tens et placens esficit: et cirta id unde
agitur effitax admonendiur. ut mirẽ¬
tur omnes tam setulari qͣm spãli p̃dc̃ĩ
doctrina in ũbis gr̾e que ꝓceclunt de ore
ei. qui eum segregauit a scło. et uo¬
cauit᷑ ut ampliore grã reuelaret glori¬
am suam in eo et multos filios dĩ qui
erant disꝑsi ꝑ eum congregaret in unũ:¬

Expanded text:
imae sibi originis suae fonte magis, quam in imae sibi originis suae fonte magis, quam in decurrentibus expositionum rivis sapere testabatur. Sanctos tamen et orthodoxos earum expositores humiliter legens, nequaquam eorum sensibus suos sensus aequabat, sed subjiciebat formandos: et vestigiis eorum fideliter inhaerens, saepe de fonte unde illi hauserant, et ipse bibebat. Inde est quod plenus Spiritu, quo omnis sancta Scriptura divinitus est inspirata, tam confidenter et utiliter ea usque hodie, sicut Apostolus dicit, utitur ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum quidquid de ea affert in medium, sic patens et placens efficit, et circa id unde agitur efficax ad movendum, ut mirentur omnes tam saeculari quam spirituali praediti doctrina, in verbis gratiae quae procei, qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei qui erant dispersi, per eum congregaret in unu
Abbreviated transcription (Latin):
tifere pitancie pabulũ imꝑtiuit. Gu¬
stata gͥ biĩcditione lulcedinis pti¬
nus a sua ten tudine et ufirmita¬
te frat̃ ille conualuit. et conten: t
deinceps cõmunib alimentis at¬
q subsicdiis. decorem et fortitudinẽ

Expanded text:
tiferae pitantiae pabulum impertivit. Gutiferae pitantiae pabulum impertivit. Gustata igitur benedictione dulcedinis, protinus a sua teneritudine et infirmitate frater ille convaluit, et contentus deinceps communibus alimentis atque subsidiis, decorem et fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
lrunt in cenobio
monachum extitisse. qui qͣmuis hõ
bone uolui tis existeret. corpore
sticiosus. Huie gͦ ꝑuisionem appa¬
rit beata dei mat̾ et uirgo maria.
ad portam oratorii posita que p̃ciosũ
elestuarium pisside portans intran¬
tib in eccł̃iam frĩb singulis singula
ex eo coclearia dabat. et mira dulcedi¬
ne gustantes reficiebat. Cumq pre¬
dictus frater accederet. ut et ip̃e dema¬
nu piissime ꝓcurat̾cis porcionem a¬
limonie celeitis acciꝑet. illa reppu¬
lit eum dicens. Tu meditus sapienꝰ.
et curam tiumet sollicite gerens.
nunqͥd nostio medicamine in di¬
gen: Hade itaq uade et cura teip̃m
licut uolueris qm̃ de hu qui curam
luam suꝑ dominũ iactant. cura est
nobis. Qd̃ cum ille iudisset erubu¬
it. et pecens indulgenciam ꝑmisit
ei qd̾ ampluis de se ip̃o sese non in¬
tromitieret. s totam urte sue curã
do et sibi comunittet. Tunc illa mi¬
sericorditer annuens et penitenti
ueniam ͥbuit. et mendicanti salu¬

Expanded text:
erunt in coenobio monachum exstitisse, qui, quamvis homo bonae voluntatis existeret, corpore erstitiosus. Huic ergo per visionem apparuit beata Dei Mater et Virgo Maria, ad portam oratorii posita, quae pretiosum electuarium pixide portans, intrantibus in ecclesiam fratribus singulis, singula ex eo cochlearia dabat, et mira dulcedine gustantes reficiebat. Cumque praedictus frater accederet, ut et ipse de manu piissimae procuratricis, portionem alimoniae coelestis acciperet, illa repulit eum, dicens: « Tu medicus sapiens, et curam tui sollicite gerens, non nostro medicamine indiges. Vade itaque, vade, et cura teipsum sicut volueris, quoniam de his qui curam suam super Dominum jactant, cura est nobis. » Quod cum ille audisset, erubuit, et petens indulgentiam, promisit ei quod amplius de seipso sese non intromitteret, sed totam vitae 361 suae curam Deo et sibi committeret. Tunc illa misericorditer annuens, et poenitenti veniam praebuit; et medicanti, salu