comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑunũ hominẽ quippe peccatum intrauit inmundũ.
et ꝑ peccatum mors. et ita in om̃s homines ꝑt̾̃nsut. in
quo om̃s peccauerunt. Sic ẽ ergo deus nascentiũ con¬
ditor. ut om̃s ex uno eant incondemptionẽ. quoꝵ ñ
fuerit renascentium liberator. Ipse quippe dictus ẽ.
figulus ex eadem massa faciens aliud uas in honorẽ.
scd̃m miscd̃iam. aliud in contumeliam scd̾m iudiciũ.
cui cantat eccła miscd̃iam et iudiciũ. Non itaq sicut
de atq alios fallens loqueris. siquis aut liberum in
hominib arbitum. aut dm̃ eẽ nascentiũ conditorem
ꝑe catholica fides dicit. s siquis ad colendũ recte dm̃ si¬
ne ipsius adiutorio dicit eẽ in hominib liberũ arbit̾ũ
et quisquis ita dicit dm̃ nascentiũ conditorẽ. ut par¬
uuloꝵ neget a potestate diaboli redemptorẽ. ipse pela¬
gianus & celestianus uocat᷑. liberũ itaq arbitͥũ eẽ in

Expanded text:
per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum per unum quippe hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. sic est ergo deus nascentium conditor, ut omnes ex uno eant in condemnationem, quorum non fuerit renascentium liberator. ipse quippe dictus est figulus ex eadem massa faciens aliud uas in honorem secundum misericordiam, aliud in contumeliam secundum iudicium, cui cantat ecclesia misericordiam et iudicium. non itaque, sicut te atque alios fallens loqueris, \'si quis ahominibus arbitrium, aut Deum esse nascentium conditorem pe catholica fides dicit — sed si quis ad colendum recte deum sine ipsius adiutorio dicit esse in hominibus liberum arbitrium et quisquis ita dicit deum nascentium conditorem, ut paruulorum neget a potestate diaboli redemptorem, ipse Pelagianus et Caelestianus uocatur. liberum itaque arbitrium in
Abbreviated transcription (Latin):
totius ecclie ꝑuenire. non intelligente qnͣtum his
contulerint honoris. quoꝵ ostenderunt głam nisi
cum catholica religione ñ potuisse conuelli. Nam
pelagianus uocatur. Ne igitur uocentur heretici. fuit
manichei. Et dum falsam uerent᷑ infamiam. uerum
crimen incurrunt. instar ferarum. quȩ curundant᷑
pinnis ut cogantur in recia. Quibꝰ qm̃ de ẽ ratio inuerũ
eritium uana formidine contruduntur. Nonẽ ita ut
loqueris quicumq ista dixisti. ñ ẽ ita multum falle¬
ris uł fallere meditaris. Non liberum neganius arbi¬
tͥum. s si uos filius liberauerit ait u̾itas. tunc uere li¬
beri eritis. Hunc uos inuidetis liberatorem. quib cap¬
tiuis uanam tͥbuitis libertatem. Aquo enim quis de¬
uictus ẽ. sicut dicit scͥptura. Huic et seruus addictus est.
nec quisquam nisi ꝑ grãm liberatoris isto soluit᷑ ui
II culo seruitutis. a quo ẽ hominum nullus immuni.

Expanded text:
totius ecclesiae peruenire non intellegentes quantum his totius ecclesiae peruenire non intellegentes quantum his contulerint honoris, quorum ostenderunt gloriam nisi cum catholica religione non potuisse conuelli. nam et Pelagianus uocatur. ne igitur uocentur haeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circumdantur pennis, ut cogantur in retia, quibus quoniam deest ratio in uerum exitium uana formidine contruduntur\'. Non est ita ut loqueris, quicumque ista dixisti, non est ita; multum falleris uel fallere meditaris. non liberum negamus arbitrium, sed, si uos filius liberauerit, ait ueritas, tunc uere liberi eritis. hunc uos inuidetis liberatorem, quibus captiuis uanam tribuistis libertatem. a quo enim quis deuictus est, sicut dicit scriptura, huic seruus addictus est nec quisquam nisi per gratiam liberatoris isto soluitur uinculo seruitutis, a quo est hominum nullus immunis;
Abbreviated transcription (Latin):
tit exhibemus. habitat tam̃ in eis. et m̃tem itsistentẽ
iepugnantemq sollicitat. ut ipse conflictus etiam si ñ
sit dampnabilis. quia ñ ꝑficit iniquitatẽ. sit tamen
miserabilis. quia ñ habet pacem. Satis gͥ admonue¬
rim. sic istum uerba mea uelud refellenda sibi ꝓpone¬
ie uoluisse. ut alicubi meduis detractis sententias int̾¬
rumꝑet. alibi extremis ñ additis decurcaret. Et cur
hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea que
sicut uoluit nr̃a ꝓposuit. quę sua apposuerit uidcamus.
seccuntur enim iam u̾ba eius. et sicut iste insinuauit
qui tͥ cartulam misit. prius aliquid de piefatione cõ¬
scͥpsit. proculdubio libroꝵ illoꝵ de quib pauca decer¬
psit. Quod ita se habet. Doctores inquit nr̃i tempto¬
ris frater beatissimȩ. et nefarie. quȩ adhuc feruet.
seditionis auctores. ad hominũ quoꝵ sc̃is studiis utũ¬
tur contumelias et exicium. decreuerunt ꝑ rumam

Expanded text:
tit exhibemus, habitat tamen in eis et mentem resistentem tit exhibemus, habitat tamen in eis et mentem resistentem repugnantemque sollicitat, ut ipse conflictus, etiamsi non sit damnabilis, quia non perficit iniquitatem, sit tamen miserabilis, quia non habet pacem. satis igitur admonuerim sic istum uerba mea uelut refellenda sibi proponere uoluisse, ut alicubi mediis detractis sententias interrumperet, alicubi extremis non additis decurtaret, et cur hoc fecerit sufficienter ostenderim. Nunc ad ea, quae sicut uoluit nostra proposuit, quae sua opposuerit uideamus. sequuntur enim iam uerba eius et, sicut iste insinuauit, qui tibi chartulam misit, prius aliquid de praefatione conscripsit procul dubio librorum illorum de quibus pauca decerpsit. id autem ita sese habet: \'doctores\\ inquit, \'nostri temporis, frater beatissime, et nefariae quae adhuc feruet seditionis auctores ad hominum, quorum sanctis studiis uruntur, contumelias et exitium decreuerunt per ruinam
Abbreviated transcription (Latin):
sine quo nunc fieri non pocest in corpore mortis huius.
& hic ut meam sententiam non finiret. s eam quodã
modo detruncaret. illud testimonium formidauit uͥ
ait. miser ego homo quis me liberabit. de corpore mortis
corpus mortis huius in paradiso ante peccatum. ꝓpter
quod dix imus in corpore uite illius que ibi erat. sine
isto morbo seminationẽ fieri potuisse filioꝵ. sine quo
incorpore mortis huius fieri ñ potest. Ut autem ad istã
commemorationẽ humane miscrie et diuine gratie
uenurt apłs. supradixerat. uideo aliam legem in men¬
bris meis repugnantem legi m̃tis meę. et captiuatẽ
me inlegem peccati que ẽ in menbris meis. Post hec
uerba exclamauit. Miser ego homo quis me liberabit
strum. In corpore gͥ mortis huius. quale in paradiso an¬
te peccatum ñ fuit. profecto ñ erat alia lex inm̃bris nr̃is
ñ consentimus. nec ei m̃bra nr̃a ut impleat quod appe¬

Expanded text:
illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis hujus. illius, sine quo nunc fieri non potest in corpore mortis hujus. Et hic ut meam sententiam non finiret, sed eam quodam modo detruncaret, illud Apostoli testimonium formidavit, ubi ait: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis corpus mortis huius in paradiso ante peccatum, propter quod diximus in corpore uitae illius quae ibi erat sine isto morbo seminationem fieri potuisse filiorum, sine quo nunc in corpore mortis huius fieri non potest. ut autem ad istam commemorationem humanae miseriae et diuinae gratiae ueniret apostolus, supra dixerat: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. post haec autem uerba exclamauit: miser ego homo, quis me liberabitum dominum nostrum. in corpore igitur mortis huius, quale in paradiso ante peccatum fuit, profecto non erat alia lex in membris nostnon consentimus nec ei membra nostra ut impleat quod appe
Abbreviated transcription (Latin):
cantur in xp̃o. Hec uerba nostra et pauloante iam di¬
xerat. Deinde subuinrit qd̃ de xp̃o diximus. qui de
eadem sexus utͥusq commixtione nasci noluit. S etiã
hic prec̾misit quod ego posui. et ꝑ eius grãm de potesta¬
te eruti tenebrarum. in regnum illius qui ex eadem
sexus commixtioe nasci noluit tͣnsferantur. Uide obse
cro te que nr̃a uerba uitauit. tanquam inimicus oĩ
enim ab illa apłi sententia qua dixit de d̾o illa patre.
qͥeruit nos de potestate tenebrũ et tͣnstulit in regnũ
filuclaritatis suę: improbissime et impussime paruu¬
los separari. Ideo proculdubio uerba ista p̾t̾ mittere. qũa
ponere maluit. Post hec illud nr̃m posuit ubi diximꝰ
hȩc enim que ab inpudentib unpudenter laudatur
pudenda concupiscentia. nulla eẽt. nisi homo ante pec
cass. nuptis uero eẽnt. etiam si nemo peccass. fieret qͥp¬
pe sine isto morbo seminatio filioꝵ. Hucusq ille u̾ba

Expanded text:
cantur in Christo\'. haec uerba nostra et paulo ante iam dicantur in Christo\'. haec uerba nostra et paulo ante iam dixerat. deinde subiungit quod de Christo diximus: \'qui de eadem sexus utriusque commixtione nasci uoluit\'. sed etiam hic praetermisit quod ego posui: \'ut per eius gratiam de potestate eruti tenebrarum in regnum illius, qui ex eadem sexus utricro te, qui nostra uerba uitauit tamquam inimicus omnienim ab illa apostoli sententia, qua dixit de deo patre: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, improbissime et impiissime paruulos separari. ideo procul dubio uerba ista praetermittere quam ponere maluit. Post haec illud nostrum posuit ubi diximus: \'haec enim quae ab impudentibus impudenter laudatur pudenda concupiscentia nulla esset, nisi homo avero essent, etiamsi nemo peccasset; fieret quippe sine isto morbo seminatio filiorum. Huc usque ille verba
Abbreviated transcription (Latin):
mus. infideliter uł imꝑite calumpniantur. His cigo nr̃is
pret̾missis. secuntur illa nr̃a que posuit sicut supra scͥptũ
ẽ. In his ergo que p̃termisit hoc timuit. quia cuncta ecclia
catholice pectora conuenit. fidemq ipsam antiquitus
traditam atq fundatam clara quod ammodo uoce cõpel¬
lat. & aduersus cos uehem̃tissime ꝑmouet. quod diximꝰ
quia nichil peccati eẽ in paruulis dicunt. quod lauacro
regenerationis abluat᷑. Om̃s enim ad ecclesiam non ꝓpter
aliud currunt cum paruuł. nisi ut in eis originale pecca¬
tum generatione pͥme natiuitatis attractum. irgenera¬
tione scde natiuitatis expiatur. Deinde ad nr̃a suꝑiora uer¬
ba reuertitur que nescio cur tepctat. Cos autem qui de
tali commixtione nascuntur dicimus trahere origi¬
nale peccatum. eosq de parentib qualibcumq nas¬
cantur. non negamus adhuc cẽ sub diabolo. nisi renaᷤ¬

Expanded text:
mus, infideliter uel imperite calumniantur\'. his ergo nostris mus, infideliter uel imperite calumniantur\'. his ergo nostris praetermissis sequuntur illa nostra quae posuit, sicut supra scriptum est. in his itaque quae praetermisit hoc timuit, quia cuncta ecclesiae catholicae pectora conuenit fidemque ipsam antiquitus traditam atque fundatam clara quodam modo uoce compellat et aduersus eos uehementissime permouet quod diximus, \'quia nihil peccati esse in paruulis dicunt, quod lauacro regenerationis abluatur\'. omnes enim ad ecclesiam non propter aliud cum paruulis currunt, nisi ut in eis originale peccatum generatione primae natiuitatis adtractum regeneratione secundae natiuitatis expietur. Deinde ad nostra superiora uerba reuertitur, quae nescio cur repetat: \'eos autem qui de tali commixtione nascuntur dicimus trahere originale peccatum eosque de parentibus qualibuscumque nascantur non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renas
Abbreviated transcription (Latin):
tortuosis int̾pretationib noui heretici obscurare et
deprauare moliunt᷑. Deinde alia uerba mea sub texu¬
it: ubi dixi nec aduertunt quod ita nuptiarum bo¬
num malo originali quod inde trahitur. ñ potest ac¬
cusari. sicut ad ulterioꝵ et formcationum malum.
bono naturali qd̃ inde nascitur ñ potest excusari.
Nam sicut peccatũ siue hinc siue inde trahatur opusẽ
diaboli. sic homo siue hinc siue inde nascatur opus est
dei. Etiam hic ea pict̾misit in quib aures catholicas ti¬
muit. Nam ut ad hec uerba ueniretur supradictum eiat¬
a nobis. Hoc ergo quia dicimus qd̃ antiquissima atq
firmissima catholice fidei regula continetur. isti nouel¬
li et ꝑuersi dogmatis asseitores. quo nic hil peccati eẽ
in paruulis dicunt. qͦd lauacio regenerationis abluatur.
tanquam dampnemus nuptias. et tanquam opus dei
hoc ẽ hominem qui ex illis nascitur opus diaboli eẽ dica¬

Expanded text:
tortuosis interpretationibus noui haeretici obscurare et tortuosis interpretationibus noui haeretici obscurare et deprauare moliuntur. Deinde alia mea uerba subtexuit, ubi dixi: \'nec aduertunt quod ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur, non potest accusari, sicut adultbono naturali, quod inde nascitur, non potest excusari; nam sicut peccatum, siue hinc siue inde trahatur, opus est diaboli, sic homo, siue hinc siue inde nascatur, opus est dei.\' etiam hic ea praetermisit, in quibus aures catholicas timuit. nam ut ad haec uerba ueniretur, supra dictum ea nobis: Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, et tanquam opus Dei, hoc est hominem qui ex illis nascitur opus diaboli esse dica
Abbreviated transcription (Latin):
q diuini quo ex marib et feminis ds homines creat. in¬
uidiosissime clamitans. qm̃ dicimus eos qui de tali com¬
mixtione nascunt᷑ trahere originale peccatum. eosq de
parentib qualib cumq nascantur ñ negamus ad huc eẽ
sub diabolo nisi renascant᷑ in xp̃o. In nis uerbis meis testi¬
moniũ apłi quod int̾posui prec̾misit. cuius se premi ma¬
gna mole sentiebat. Ego enum cum dixissem homines na¬
tos trahere originale peccatum. mor ad iunxi. de quo apo¬
stolus ait. ꝑ unum hominẽ peccatũ intrauit inmundũ.
et ꝑ peccatum mors. et ita in om̃s homines ꝑt̾nsuit. in quo
om̃s peccauerunt. Quo testimonio ut diximus precer¬
misso. cȩtera illa conexuit que supra memorata sunt.
Nouit enim quemadmodum soleant hec uerba apłi¬
ca que pirt̾misit acciꝑe catholicoꝵ corda fidelium. Que
uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et

Expanded text:
que divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, inque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, traharentibus qualibuscumque nascantur, non negamus adhuc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo » . In his verbis meis testimonium Apostoli quod interposui praetermisit, cujus se premi magna mole sentiebat. Ego enim cum dixissem, homines natos trahere originale peccatum; mox adjunxi: « De quo Apostolus ait, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. quo testimonio, ut diximus, praetermisso cetera ille contexuit, quae supra commemorata sunt. nouit enim quemadmodum soleant haec uerba apostolica, quae praetermisit, accipere catholicorum corda fidelium. quae uerba tam recta et tanta luce fulgentia tenebrosis et
Abbreviated transcription (Latin):
pauca decerpsi. hic uideo eum qui tue u̾stantie ista scͥpta
direxit. nescio de quib ea libris causa quantum ex istimo ce¬
lerioris responsionis. ne tuam differret instantiã. uoluisse
decerpere. Qui autẽ sint isti libri cum cogitarem eos eẽ ar¬
bitratus sum quoꝵ m̃tionem iulianus facit in epła qũa
pe ait. Dicunt etiam istas que modo aguntur nuptias
a deo institutas non fuisse. quod in libro auGustim legit᷑.
contra quem ego modo quatuor libellis iespondi. Credo
ex his libellis ista decerpta sunt. Unde melius fortasse fu¬
erat. ut uniũso oꝑi eius. quod quatuor uoluminib expli¬
cauit iedarguendo et refellendo nr̃a laboraret intentio nͥ
et ego responsionẽ differie noluissem. sicut nec tu trans¬
missionem scͥptor quib iespõdendũ ẽ. distulisti Uerba gͦ
de libro moo tibi a me misso tibiq notissimo ista posuit.¬
quę refutait conatus ẽ. dampnatores nos cẽ nuptiarũ oꝑis¬

Expanded text:
pauca decerpsi\'. hic uideo eum qui tuae praestantiae ista scripta pauca decerpsi\'. hic uideo eum qui tuae praestantiae ista scripta direxit de nescio quibus ea libris causa, quantum existimo, celerioris responsionis, ne tuam differret instantiam, uoluisse decerpere. qui autem sint isti libri cum cogitarem, eos esse arbitratus sum, quorum mentionem Iulianus facit in epistula quam pe ait: \'dicunt etiam istas quae modo aguntur nuptias a deo institutas non fuisse, quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi.\' credo, ex his libellis ista decerpta sunt. unde melius fortasse fuerat, ut uniuerso ipsi operi eius, quod quattuor uoluminibus explicauit, redarguendo et refellendo nostra elaboraret intentio, nisi et ego responsionem differre noluissem, sicut nec tu transmissionem scriptorum, quibus respondendum est, distulisti. Verba ergo de libro meo tibi a me misso tibiqquae refutare conatus est: Damnatores nos esse nuptiarum, operis
Abbreviated transcription (Latin):
blice necessarios. fili dilectissime et honorande ualeri tan-¬
to studio te aduersus hereticos in eloquia diuina flagrare
satis dici non potest. qͣnta m̃tis iocũditate delecter. Itaq
postea quam legilitteras sublimitatis tue. quib de libro
quem ad te scͥpsi gratias agis. s admones ut ꝑ frẽm et coepiᷤ¬
copum meũ alipium audiam quid de quib dam locis
eiusdem libri heretici disputationis assumant. ad hoc¬
ad scͥbendum excitatus sum. Et quia ñ tantũ relatu me¬
morati mei fratris didici. uerum etiam prolatas ab eo
cartulas legi. quas post enus de rauenna profectionẽ ro¬
mam mittere ipse curasti. ubi aduersarioꝵ potui uanilo¬
quia repperire. ad ea respondere adiuuante domino. qnͣta
possum u̾itate et scͥpturarum diuinarum auctoritate
ꝓposui. Cartula cui nunc respondeo. hoc titulo p̾notat᷑.
Capitula de libro augustim qũe scͥpsit. contra que de libͥs

Expanded text:
blicae necessarios, fili dilectissime et honorande Valeri, tanblicae necessarios, fili dilectissime et honorande Valeri, tanto studio te aduersus haereticos in eloquia diuina flagrare satis dici non potest quanta mentis iucunditate delecter. itaque posteaquam legi litteras sublimitatis tuae, quibus de libro quem ad te scripsi gratias agis sed admones, ut per fratrem et coepiscopum meum Alypium audiam quid de quibusdam locis eiusdem libri haeretici disputationis adsumant, ad hoc scribendum excitatus sum. et quia non tantum relatu memorati mei fratris id didici, uerum etiam prolatas ab eo chartulas legi, quas post eius de Rauenna profectionem Romam mittere ipse curasti, ubi aduersariorum potui uaniloquia reperire, ad ea respondere adiuuante domino quanta possum ueritate et scripturarum diuinarum auctoritate proposui. Chartula, cui nunc respondeo, hoc titulo praenotatur: \'capitula de libro Augustini quem scripsit contra quae de libris
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat. Seatus ambrosius ep̃c. in cuius precipue libris
romane lucet fides eccłie. qui scͥptoꝵ inter latinos flos
quidam speciosus enituit. Cuius fidem et purissimũ in
scͥpturis sensum. ne inimicus quidem ausus ẽ. rep̃hen¬
dere. Peniteat ergo eum quod sensit aduersus ambrosium.
ne peniteat eum quod sic laudauit ambrosium. Habes
librum & molestia longitudinis et difficultate questioniᷤᷤ
quam michi fuit addictandũ tam tͥ adlegendum nego¬
tiosum. quib parciculis tempoꝵ te inuenire potuit aut
potucrit ociosum. Quẽ profecto qͣntum me dñs adiuua¬
ie dignat᷑ est elaboratum inter eccłasticas curas meas. ñ
tͥ in gererem inter publicas tuas. nisi ab nomine dei qͥ
te familiarius nouit audissẽ qd̃ tã libenter ligas ut etiã
nocturnas aliquas horas lectioni uigilanter impendas¬
et illustris ꝑsone quam pro meritis gestas actus rei pu¬

Expanded text:
ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. paeniteat ergo eum quod sensit aduersus Ambrosium, ne paeniteat eum quod sic laudauit Ambrosium. habes librum et molestia longitudinis et difficultate quaestionis quam mihi fuit ad dictandum, tam tibi ad legendum negotiosum, quibus particulis temporum te inuenire potuit aut potuerit otiosum. quem profecto, quantum me dominus adiuuare dignatus est, elaboratum inter ecclesiasticas curas meas non tibi ingererem inter publicas tuas, nisi ab homine dei, qui te familiarius nouit, audissem, quod tam libenter legas, ut etiam nocturnas aliquas horas lectioni uigilanter inpendaset inlustris personae quam pro meritis gestas actusque reipu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nullum trahere originale peccatum: de hac ergo
earnis concu piscentia beatus ambrosius mediolanẽ¬
sis ep̃c cuius sacerdotali ministerio lauacrum regeneratio¬
nis accepi. sic breuiter ẽ locutus. cum exponens ysaiam
ꝓpħam. carnalem xp̃i natiuitatẽ insinuaret. Ideo inquit
quasi quasi homo ꝑ unuersa temptatus ẽ. et in similitu
dinẽ hominũ cuncta sustinuit. s quasi de sp̃u natꝰ absti¬
nuit a peccato. Omnis homo enim mendar et nemo
sine peccato nisi solus deus. Seruatum ẽ gͥ ut ex uiro et
muliere id ẽ ꝑ illam corpoꝵ commirtionem. nemo uide¬
atur exꝑs eẽ delicti. Qui autẽ exꝑs ẽ delicti: exꝑsẽ. etiam hu¬
iusmodi conceptionis. Nunquid nam ec sanctus ambro¬
sius nuptiarum bonitatem. ac ñ pocius istoꝵ hereticorũ
quamuis tunc nondum apparentium uanitatẽ huius
sue sententie u̾itate dampnauit: Quod idco commemor¬
randum putaui. quia pelagius sic laudat ambrosium.

Expanded text:
tur, nullum trahere originale peccatum: de hac ergo tur, nullum trahere originale peccatum: de hac ergo carnis concupiscentia beatus Ambrosius Mediolanensis episcopus, cuius sacerdotali ministerio lauacrum regenerationis accepi, sic breuiter est locutus, cum exponens Esaiam prophetam carnalem Christi natiuitatem insinuaret: <ideo>, inquit, \'et quasi homo per undine hominum cuncta sustinuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato; omnis enim homo mendax et nemo sine peccato nisi unus deus. seruatum est igitur, ut ex uiro et muliere, id est per illam corporum commixtionem nemo uideatur expers esse delicti. qui autem expers delicti, expers etiam huius modi conceptionis\'. numquidnam et sanctus Ambrosius nuptiarum bonitatem ac non potius istorum haereticorum quamuis tunc nondum adparentium uanitatem huius suae sententiae ueritate damnauit? quod ideo commemorandum putaui, quia Pelagius sic laudat Ambrosium,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam suam. xp̃s. ut exhibeat eam sibi non in isto scło
s in futuro. non habentem maculam aut rugam. aut
aliquid eiusmodi. Nam qui modo eam talem cẽ dicut.
et tam̃ in illa sunt. qm̃ et ipsi fatentur se habere pecca¬
ta. si uerum dicunt. profecto qm̃ mundi ñ sunt a pecca¬
tis. habet in eis eccłia maculam.Si autem falsum dicũt
quia corde duplici loquuntur. habet in cis eccłia rugã.
Si autem se dicunt ista ñ ipsam habere. ñ ergo se eẽ mẽ¬
bra eius. nec se ad corpus eius ꝑtinere fateantur. ut eti¬
am sua confessione dampnentur. De hac autem con¬
cupiscentia carnis. quam curauimus a nuptialibus
bonis tam prolixa disputatione distinguere. ꝓpter no¬
uos hereticos. qui cum hec rep̃henditur calumpniant᷑.
quasi nuptie reprehendantur. ut scilicet eam tanquã
bonum naturale laudando suum pestiferum dogma
confirment. quo asserunt prolem que ꝑ illam nasci¬

Expanded text:
ecclesiam suam Christus, ut exhibeat eam sibi non in isto saeculo, ecclesiam suam Christus, ut exhibeat eam sibi non in isto saeculo, sed in futuro non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi. nam qui modo eam talem esse dicunt et tamen in illa sunt, quoniam et ipsi fatentur se habere peccata, si uerum dicunt, profecto, quoniam mundi non sunt a peccatis, habet in eis ecclesia maculam; si autem falsum dicunt, quia corde duplici loquuntur, habet in eis ecclesia rugam. si autem se dicunt habere ista, non ipsam, ergo se non esse membra eius nec se ad corpus eius pertinere fateantur, ut etiam sua confessione damnentur. De hac autem concupiscentia carnis, quam curauimus a nuptialibus bonis prolixa disputatione distinguere propter nouos haereticos, qui cum haec reprehenditur calumniantur, quasi nuptiae reprehendantur, ut scilicet eam tamquam bonum naturale laudando suum pestiferum dogma confirment, quo adserunt prolem, quae per illam nasci
Abbreviated transcription (Latin):
rantia uł infirmitate contrahuntur. Non ut baptisma
quotiens peccatur tociens repetatur. s quia ipso quod
semel datur fit. ut non solum antea uerum etiam po¬
stea quor libet peccatoꝵ uenia fidelib impetretur. Quid
p̃cederet: In ipsa quoq oratione dominica que cotidia¬
na ẽ. nr̃a mundatio. quo fructu. quo effectu. diceretur. di¬
mitte nobis debita nr̃a. nisi ab eis qui baptizati sunt
dicertur: Itemq elemosinarum largitas. et beneficiẽ¬
tia qͣntalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata
prodess. si baptiratus non eẽt: Postremo regni cȩlorũ
ipsa felicitas ubi non habebit eccłia macłam aut rugã
aut aliquid huuismodi. ubi nichil reprehensionis. nicħ
simulationis erit. ubi non solum reatus s nec concupis¬
centia erit ulla peccati quoꝵ erit nisi baptiratoꝵ: Ac per
hoc non solum om̃ia peccata. s omina ꝓrsus hominũ
mala xp̃iam lauachri sc̃ĩtate tolluntur. quo mundat

Expanded text:
rantia uel infirmitate contrahuntur, non ut baptisma rantia uel infirmitate contrahuntur, non ut baptisma quotiens peccatur, totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, ut non solum antea, uerum etiam postea quorumlibet peccatorum uenia fidelibus impetretur. quid , uel postea, nisi praecederet? in ipsa quoque oratione dominica, quae cotidiana est nostra mundatio, quo fructu, quo effectu diceretur: dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? itemque elemosynarum largitas et beneficientia quantalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? postremo regni caelorum ipsa felicitas, ubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aliquid eius modi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum reatus, sed nec concupiscentia erit ulla peccati, quorum erit nisi baptizatorum? Ac per hoc non solum omnia peccata, sed omnia prorsus hominum mala christiani lauacri sanctitate tolluntur, quo mundat
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ndam occultam. unde seminet amarus oleaster n
& illic eadem dei agricultura remittatur. tegatur.
non imputecur. Non erit autem omnino aliquid uł
in carnali semine uiciosum. cum cadem regeneratioẽ
que nunc fit ꝑ sacrum lauacrum usq infinẽ cuncta
mala hominis purgante atq sanante. cadem caro ꝑ
quam facta ẽ. anima carnalis. fiet etiam ipsa spirita
lis. nullam logi m̃tis resistentẽ concupiscentiam car¬
nis habitura. nichil carnał seminis emissura. Sic enĩ
et se ipsum tradidit pro ca. ut eam sc̃ificaret mundans
eam lauachio aque inuerbo. ut exhiberet sibi ipse glori¬
osam Mi ȩccłiam non habentem maculam aut rugã.
aut aliquid huiusmodi. sic inquam hoc accipiendumẽ.
ut eodem lauacro regenerationis et uerbo scĩficationis
omnia prorsus mala hominũ regeneratoꝵ mundentur
atq sanent᷑. non solum peccata que om̃ia nunc remittũ¬
tur in baptismo. s etiam quȩ posterius humana igno¬

Expanded text:
quandam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi quandam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi et illic eadem dei agricultura remittatur, tegatur, non inputetur. non erit autem omnino aliquid uel in carnali semine uitiosum, cum eadem regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in finem cuncta mala hominis purgante atque sanante eadem caro, per quam facta est anima carnalis, fiet etiam spiritalis ipsa, nullam legi mentis resistentem concupiscentiam carnis habitura, nihil carnalis seminis emissura. sic enim et se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret mundans eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, sic, inquam, hoc accipiendum est, ut eodem lanacro regenerationis et uerbo sanctificationis omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque sanentur, non solum peccata quae omnia nunc remittuntur in baptismo, sed etiam quae posterius humana igno
Abbreviated transcription (Latin):
nerata uelud in oleastro cum reatu habetur. donec etiã
illic eadem gratia remittatur. Ex quo enim adam ex
olea tali in qua nec sem̃ erat eiusmodi unde amari¬
tudo nasceretur oleastri. inolcastrum peccando con¬
uersus ẽ. quia tam magnum peccatum fuit. ubi ma¬
gna fieret in det̾ius inutatio nat̾e. totum genus hu¬
manũ fecit oleastrum. ita ut quemadmodum nũc
in ipsis uidemus arborib siquid inde in oleam grã
diuina conu̾tit. ibi uicium pͥme natiuitatis quod erat
originale peccatum. de concupiscentia carnali tradu¬
ctum et attractum remittatur. tegatur. non impu¬
tetur: unde tam̃ oleaster nascatur. nisi et ipse in ole¬
am cadem gratia renascatur. Beata itaq olea cuius
remisse sunt iniquitates. et cuius tecta sunt peccata.
Beata cui ñ imputat dominꝰ peccatum. S illud qd
remissum ẽ et tectum ẽ. et non imputatur. donce fi¬
at inet̾nam immortalitatẽ plena mutatio. habet iĩ

Expanded text:
nerata uelut in oleastro cum reatu habetur, donec etiam nerata uelut in oleastro cum reatu habetur, donec etiam illic eadem gratia remittatur. ex quo enim Adam ex olea tali, in qua nec semen erat eius modi, unde amaritudo nasceretur oleastri, in oleastrum peccando conuersus est, quia tam magnum peccatum fuit, ubi magna fieret in deterius mutatio naturae, totum genus humanum fecit oleastrum, ita ut — quemadmodum nunc in ipsis uidemus arboribus — si quid inde in oleam gratia diuina conuertit, ibi uitium primae natiuitatis, quod erat originale peccatum de carnali concupiscentia traductum et adtractum, remittatur, tegatur, non inputetur, unde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur. Beata itaque olea, cuius remissae sunt iniquitates et cuius tecta sunt peccata, beata, cui non inputauit dominus peccatum. sed illud quod remissum est et tectum est et non inputatur, donec fiat in aeternam inmortalitatem plena mutatio, habet uim
Abbreviated transcription (Latin):
legi m̃tis. et captiuum aliquid tenet in corpore mortis
huius. nulla condempnatio ẽ his qui sunt in xp̃o ihu.
audi quare. Lex enim sp̃s uitȩ in quit in xp̃o iħu libe¬
rauit me a lege peccati et mortis. Lib̾auit quomodo
nisi quia eius reatum peccatoꝵ omniũ remissione dis¬
soluit. ut quamuis ad huc maneat. et de die in diem
tetur. id ẽ. ut etiam reatus eius cum illa sit quȩ tene¬
at et̾m supplicu debitorem. Hoc enim traicit parens
in prolem carnalem. quod ẽ ipse carnaliter natus: ñ
quod spiritaliter ẽ recitatus. Quia id ipsum qu od car¬
naliter natus ẽ. quaniuis ieatu solito ñ impediat fru¬
ctum eius. tam̃ tanquam in semine oliue latet. eciam¬
si ꝓꝑter remissionẽ peccatoꝵ nichil oleo nocet. ei scilicet
mate. iustus ex fide uiuit. Hoc autem quod in parẽ¬
te regenerato tanquam in olee semine sine ullo reatu
quia remissum ẽ. tegitur: profecto in prole ñdum rege¬

Expanded text:
legi mentis et captiuum aliquid tenet in corpore mortis legi mentis et captiuum aliquid tenet in corpore mortis huius, nulla condemnatio est his qui sunt in Christo Iesu. audi, quare. lex enim spiritus uitae, inquit, in Christo Iesu liberauit me a lege peccati et mortis. liberauit, quomodo? nisi quia eius reatum peccatorum omnium remissione dissoluit, ut quamuis adhuc maneat et de die in diem tetur, id est, ut etiam reatus eius cum illa sit, quae teneat aeterni supplicii debitorem. hoc enim traicit parens in prolem carnalem, quod et ipse carnaliter natus, non quod spiritaliter est renatus, quia id ipsum, quod carnaliter natus est, quamuis reatu soluto non inpediat fructum eius, tamen tamquam in semine oliuae latet, etiamsi propter remissionem peccatorum nihil oleo nocet, ei scilicet mate, iustus ex fide uiuit. hoc autem quod in parente regenerato tamquam in oleae semine sine ullo reatu, quia remissum est, tegitur, profecto in prole nondum rege
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑore. si non obeditur desideriis cius. Solent enim ec
hostes adu̾sum quos dimicatur. et in feriores cẽ incer¬
tamine. et uicti aliquid tenere captiuum. Quod
in carne nr̃a quamuis sub peccati lege teneatur. ta¬
men in spe redemptionis ẽ. quia et ipsa uiciosa con¬
cupiscentia nulla omnino remanebit. Caro autem
nr̃a ab ea peste morboq sanata:⁊ tota ĩ mortalitate
uestita in ęt̾na beatitudine ꝑmanebit. Subiungit
autem apłs. & dicit. Igitur ipse ego m̃te seruio legi
dei: carne autem logi peccati. Qd̃ sic intelligendum ẽ.
Mente seruio logi dei. non consentiendo legi peccati. car¬
ne autẽ seruio logi peccati. habendo desideria peccati.
Quib et si non consentioñdũ tam̃ penitus careo. Beni¬
q quid post hec intulerit attendamus. Nulla ergo
inquit condempnatio ẽ nunc his qui sunt in xp̃o
iħ̾u. etiam nunc inquit qͣndo lex inm̃bris repugnat

Expanded text:
corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim et corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim et hostes, aduersus quos dimicatur, et inferiores esse in certamine et uicti aliquid tenere captiuum. quod in carne nostra quamuis sub peccati lege teneatur, tamen in spe redemptionis est, quia ipsa uitiosa concupiscentia nulla omnino remanebit, caro autem nostra ab ea peste morboque sanata et tota inmortalitate uestita in aeterna beatitudine permanebit. Subiungit autem apostolus et dicit: igitur ego ipse mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quod sic intellegendum est: mente seruio legi dei non consentiendo legi peccati; carne autem seruio legi peccati habendo desideria peccati, quibus etsi non consentio, nondum tamen penitus careo. denique quid post haec intulerit adtendamus. nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Iesu. etiam nunc, inquit, quando lex in membris repugnat
Abbreviated transcription (Latin):
lege peccati hoc ẽ. sub concupiscentia sua nisi aliq̃ntum
teneretur. caro nr̃a captiua. quomͦ eẽt uerum quod ait
idem apłs. ad optionẽ expectantes rodemptionẽ corpo¬
ris nr̃i : Intantum gͥ adhuc expectatur redemptio cor¬
poris nr̃i: in qͣntum adhuc ex paite aliqua captiuũ
c̃. sub lege pecrati. Unde et hic exclamans ait. In felir
nisi quia corpus quod corrumpitur aggrauat ani¬
mam: Cum ergo id ipsum corpus iam incorruptibi¬
le recipietur: plena erit liberatio a corpore mortis huiꝰ.
a quo ñ liberantur. qui sunt ad penam refurrecturi.
Ad corpus ergo mortis hunus intelligitur ꝑtinere. ut
alia lex inm̃bris repugnet quidem legi mentis dũ caro
concupiscit. aduersus sp̃m. et si m̃tem non subiuget. qͥa
et sp̃s concupiscit adu̾sus carnem. Atq ita quamuis
lex ista peccati captiuum teneat aliquid carnis. unde
resistat legi m̃tis. non tam̃ regnat in nr̃o licet mortali

Expanded text:
lege peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum lege peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum teneretur caro nostra captiua, quomodo esset uerum, quod ait idem apostolus: adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri? in tantum igitur adhuc expectatur redemptio corporis nostri, in quantum adhuc ex aliqua parte captiuum est sub lege peccati. unde et hic exclamans ait: infelix e sumus, nisi quia corpus quod corrumpitur, adgrauat animam? cum ergo id ipsum corpus iam incorruptibile recipietur, plena erit liberatio a corpore mortis huius, a quo non liberantur, qui sunt ad poenam resurrecturi. ad corpus ergo mortis huius intellegitur pertinere, ut alia lex in membris repugnet quidem legi mentis, dum caro concupiscit aduersus spiritum, etsi mentem non subiuget, quia et spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita quamuis lex ipsa peccati captiuum teneat aliquid carnis, unde resistat legi mentis, non tamen regnat in nostro licet mortali
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ de ih̾u cum in monum̃to ñ fuiss caro eius inuenta.
et ipse apłs quomodo recte potuerit de carne sua
diccit captiuantem me. satis cuidenter apparuit. Cũ
enim dixiss. scio. quia ñ habitat in me: id ipsum ex¬
ponens. adiunxit. et ait. in carne mea bonum. Hec gͦ
captiuatur sub lege peccati. in qua non habitat bonũ
hoc ẽ caro. Carnem autem nunc appellauit. ubi est
morbidus quidam carnis affectus. non ipsam corpo¬
ris conformationem. cuius menbra non ad hibenda
sunt armapeccato. id ẽ eidem ipsi concupiscentie. q̃
hoc carnale nr̃m captiuum tenec. Nam qͣntum
atturet ad ipsam corporalem substantiam atq na¬
turam. in uiris fidelib siue comugatis siue continen¬
tib. iam templũ deiẽ. At tamen si omnino nichil
carnis nr̃e captiuum teneretur. ñ quidem sub diabolo
quia et ibi facta ẽ. peccati remissio. ut peccatum non
imputec᷑. quod ꝓprie lex peccati uocatur. tam̃ sub ipsa

Expanded text:
est de Iesu, cum in monumento non fuisset caro eius inuenta: est de Iesu, cum in monumento non fuisset caro eius inuenta: et ipse apostolus quomodo recte potuerit de carne sua dicere: captiuantem me, satis euidenter aperuit. cum enim dixisset: scio enim quia non habitat in me, id ipsum exponens adiunxit et ait: hoc est in carne mea, bonum. haec ergo captiuatur sub lege peccati, in qua non habitat bonum, hoc est caro. carnem autem nunc appellauit, ubi est morbidus quidam carnis adfectus, non ipsam corporis conformationem, cuius membra non adhibenda sunt arma peccato, id est eidem ipsi concupiscentiae, quae hoc carnale nostrum captiuum tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam atque naturam, in uiris fidelibus, siue coniugatis siue continentibus, iam templum dei est. attamen, si omnino nihil carnis nostrae captiuum teneretur non quidem sub diabolo, quia et ibi facta est peccati remissio, ut peccatum non inputetur, quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
s amor libens. Ibi sumus ueraciter liberi. ubi non de¬
lectamur inuiti. Uerum illud quod ait. uideo aliam
legem in m̃bris meis repugnantem legi m̃tis ince.
ipsa ẽ ista de qua loquimur concupiscentia ler pec¬
cati. in carne peccati. Q uod autẽ dirit. et captiuantẽ
me sub lage peccati. hoc ẽ. sub se ipsa que est inm̃bris
meis. aut captiuantem dixit captiuare conantẽ. id ẽ.
ad consentiendum implendumq cogentem. aut
potius quod non habet controuersiam captiuantem
sod̾m carnem. quam nisi teneret carnalis concupiscen¬
tia quam logem peccati uocat. ñ utiq in ea ullum
illicitum desiderium. cui mens obedire non debeat
commoueret. Quod autem ñ ait captiuantem car¬
nem incam. s captiuantem me. hinc factum ẽ ut sẽ¬
sus hic alius quereret᷑. et acciꝑemus captuantem. ueld
dixiss captiuare conantem. S cur ñ diceret captiuan¬
tem me. ubi uellet intelligi carnẽ suam: An ñ dictũ

Expanded text:
sed amor libens. ibi sumus ueraciter liberi, ubi non desed amor libens. ibi sumus ueraciter liberi, ubi non delectamur inuiti. Vemm illud quod ait: uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ipsa est ista de qua loquimur concupiscentia, lex peccati in carne peccati. quod autem dixit: et captiuantem me sub lege peccati, hoc est: sub se ipsa, quae est in membris meis, aut captiuantem dixit captiuare conantem, id est ad consentiendum inplendumque cogentem, aut potius — quod non habet controuersiam — captiuantem secundum carnem, quam nisi teneret carnalis concupiscentia, quam legem peccati uocat,. non utique in ea ullum inlicitum desiderium, cui mens oboedire non debeat, commoueret. quod autem non ait: captiuantem carnem meam, sed: captiuantem me, hinc factum est, ut sensus hic alius quaereretur et acciperemus captiuantem, uelut dixisset: captiuare conantem. sed cur non diceret: captiuantem me, ubi uellet intellegi carnem suam? an non dictum
Abbreviated transcription (Latin):
enim qͣndoq ꝑficiendum eẽt. nunquam iubendum
eẽt. Deinde repecens apłs. ut amplius comm̃det senten¬
tiam suꝑiorem. non enim quod uolo inquit facio bonũ.
s quod nolo malum hoc ago. Si autem qd̃ nolo hoc
ego facio. iam ñ ego operor illud. s quod habitat ĩme
peccatum. Et sequitur. Inuenio ergo legem mͥ eẽ bonũ
legem michi eẽ bonum uolenti facere quod ler uult. qm̃
non ipsi legi que dicit. non concupisces. s michi adiacet
malum. quod nolo quia et nolens concupisco. Conde¬
lector enim in quit legi dei. scd̾m interiorem hominẽ.
Uideo autem aliam iegem in m̃bris meis repugnantẽ
legi m̃tis mee. et captiuantem me sub lege pecrati. quȩ
ẽ in m̃bris meis. Ista condelectatio legis dei scd̾m int̾iorẽ
hominẽ. de magna nobis uenit gratia dei. In ea quip¬
pe int̾ior homo nr̃ renouat᷑ de die in diem. cum in ea
proficit ꝑseueranter. Non enim timor est torquens.

Expanded text:
enim quandoque perficiendum esset, nunquam iubendum enim quandoque perficiendum esset, nunquam iubendum esset. Deinde repetens apostolus, ut amplius commendet sententiam superiorem, non enim quod uolo, inquit, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, et sequitur: inuenio ergo legem mihi uolenti legem mihi esse bonum uolenti facere quod lex uult, quoniam non ipsi legi, quae dicit: non concupisces, sed mihi adiacet malum quod nolo, quia et nolens concupisco. condelector enim, inquit, legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me sub lege peccati quae est in membris meis. ista condelectatio legi dei secundum interiorem hominem de magna nobis uenit gratia dei. in ea quippe interior homo noster renouatur de die in diem, cum in ea proficit perseueranter. non enim timor est torquens,
Abbreviated transcription (Latin):
no. hoc ideo dictum ẽ. quia tunc ꝑficitur bonum.
qͣndo desideria mala nulla sunt. sicut tunc ꝑficit᷑
malum. qnͣdo desideriis malis obeditur. Qnͣdo autẽ
sunt quidem s non eis obeditur. nec malum ꝑficitur.
quia non eis obeditur. nec bonum. quia sunt. s fit ex
aliqua paite bonum. quia concupiscentiȩ male non
consentitur. et ex aliqua parte remanet malum. quia
uł concupiscitur. Ideo ergo apłc non ait. facere bonum
sibi non adiacere. s ꝑficere. Multum enim bonũ facit
qui facit quod scͥptum ẽ. post concupiscentias tuas ñ
cas. S non ꝑficit. quia ñ implet quod scͥptum ẽ. non
concupiscas. Ad hoc ergo dixit lex. non concupiscas. ut
nos in hoc morbo inuementes iacere. medicinam gratie
quereremus. et eo precepto sciremus. ad quid debeamus
in hac mortalitate proficiendo conari. et quo possit a
nobis in illa inmortalitate beatissima ꝑueniri. Nisi

Expanded text:
nio. hoc ideo dictum est, quia tunc perficitur bonum, nio. hoc ideo dictum est, quia tunc perficitur bonum, quando desideria mala nulla sunt, sicut tunc perficitur malum, quando malis desideriis oboeditur. quando autem sunt quidem, sed non eis oboeditur, nec malum perficitur, quia non eis oboeditur, nec bonum, quia sunt, sed fit ex aliqua parte bonum, quia concupiscentiae malae non consentitur, et ex aliqua parte remanet malum, quia uel concupiscitur. ideo ergo apostolus non ait facere bonum sibi non adiacere, sed perficere. multum enim boni facit, qui facit quod scriptum est: post concupiscentias tuas non eas, sed non perficit, quia non inplet quod scriptum est: non concupiscas. ad hoc ergo dixit lex: non concupisces, ut nos in hoc morbo inuenientes iacere medicinam gratiae quaereremus et in eo praecepto sciremus, et quo debeamus in hac mortalitate proficiendo conari et quo possit a nobis in illa inmortalitate beatissima perueniri; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
rit quia consentit. Simul enim ẽ utrumq et ipse odit
quia malum cẽ nouit. et ipse facit. quia facere statuit.
Iam uero si et illud addat quod scͥptura prohibet dicẽs.
neq ex hibueritis menbra ur̃a arma iniquitatis pec¬
cato. ut quod facere statuit in corde. ttiam in corpore
compleat: et ideo dicat. non ego operor illud. s quod
habitat in me peccatum. quia cum decernit id et facit.
displicet sibi. tantum errat. ut nec se ipsum agnoscat.
quando cum extoto ipse sit. et corde statuente. et corpo¬
re implente. ad huc se ipsum eẽ non putat. Qui ergo
dicit iam ñ ego operor illud. s quod habitat in me
peccatum. si tantummꝰ concupiscit uerum dicit. non
si cordis consensione decernit. aut etiam ministerio cor¬
poris ꝑficit. Deinde ad iungit. apłs. Scio enim quia
non habitat in me. hoc ẽ in carne mea bonum: uel¬
le enim adiacet michi. ꝑficere autẽ bonum ñ inue¬

Expanded text:
rit, quia consentit. simul enim est utrumque: et ipse odit, rit, quia consentit. simul enim est utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse facit, quia facere statuit. iam uero si et illud addat, quod scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ut quod facere statuit in corde, etiam corpore conpleat, et ideo dicat: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, quia cum id decernit et facit displicet sibi, tantum errat, ut nec se ipsum agnoscat, quando, cum ex toto ipse sit et corde statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat. Qui ergo dicit: iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit, uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut etiam ministerio corporis perficit. Deinde adiungit apostolus: scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inue
Abbreviated transcription (Latin):
enim et alio loco idem apłs loq̃ns uelad uelut ex sue
ꝑsone introductione instruit dicens. Non enim qd̃
uolo hoc ago. s quod odi illud facio. id est concupisco.
Quia et hoc nollet facere. ut eẽt ex om̃i parte ꝑfectus.
Si autẽ qd̾ nolo inquit hoc facio. consentio legi. qm̃
bona. quia et hoc et illa ñ uult. quod et ego nolo. Nõ
enim uult ut concupiscam. que dicit. non concu¬
piscere: et ego nolo concupiscere. In hoc itaq consen¬
tiunt uoluntas legis. et mea. Uerum quia concupis¬
cere nolebat. et tamen concupiscebat. s eidem concu¬
piscentie nequaquam consentiendo seriebat. ad iũx̃.
atq ait. Nunc autem iam non ego oꝑor illud. s id
quod inme habitat peccatum. Multum autem fallit᷑
homo. qui consentiens concupiscentie carnissue. et
quod illa desiderat descernens facere et statuens. putat
sibi ad huc eẽ dicendum. ñ ego operor illud. stiam si ode¬

Expanded text:
enim et alio loco idem apostolus loquens uelut ex suae enim et alio loco idem apostolus loquens uelut ex suae personae introductione nos instruit dicens: non enim quod nolo, hoc ago, sed quod odi, illud facio, id est concupisco, quia et hoc nollet facere, ut esset omni ex parte perfectus. si autem quod nolo, inquit, hoc facio, consentio legi quoniam bona, quia hoc et illa non uocatur, quod et ego nolo. non uult enim ut concupiscam, quae dicit: non concupisces, et ego nolo concupiscere. in hoc itaque consentiunt uoluntas legis et mea. uerum quia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit atque ait: nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Multum autem fallitur homo: qui consentiens concupiscentiae carnis suae et quod illa desiderat decernens facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non ego operor illud, etiamsi ode
Abbreviated transcription (Latin):
Manent ergo nisi remittantur. S quo modo manẽt
si prec̾ita sunt iisi quia p̾terierunt actu manent rea¬
tu: Sic itaq fieri econtrario potest. ut etiam illud
maneat actu. precereat reatu. Agit enim aliquid
concupiscentia carnis. et qͣnͣdo non exhibetur ei ul
cordis assensus ubi regnec. uł m̃bra uelut arma qͥ¬
b impleatur quod iubet. Agit autem quid. insi
ipsa desideria mala et turpia: Non enim si bona
et licita eẽnt. eis obedire prohiberet apłs dicens. Non
regnet peccatum in ur̃o mortali corpore. ad obedien¬
dum desiderus eius. Non enim ait ad habenda desi¬
deria eius. s ad obediendum desideriis eius. ut qm̃ sũt
in alus maiora. in aluis minora: prout quisq in homi¬
nis interioris nouitate profecerit. in hoc agonẽ iusti¬
cie pudicicieq seruemus. ne illis obediamus. Ut
tamen nec ipsa desid̾ia sint uelle debemus. etiam si
in corpore mortis huius id optinere non possumus. Hĩc

Expanded text:
manent ergo, nisi remittantur. sed quomodo manent, manent ergo, nisi remittantur. sed quomodo manent, si praeterita sunt, nisi quia praeterierunt actu, manent reatu? sic itaque fieri e contrario potest, ut etiam illud maneat actu, praetereat reatu. Agit enim aliquid concupiscentia carnis et quando ei non exhibetur uel cordis adsensus, ubi regnet, uel membra uelut arma quibus inpleatur quod iubet. agit autem quid nisi ipsa desideria mala et turpia? non enim si bona et licita essent, eis oboedire prohiberet apostolus dicens: non regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius; non enim ait: ad habenda desideria eius, sed: ad oboediendum desideriis eius, ut, quoniam sunt in aliis maiora, in aliis minora, prout quisque in hominis interioris nouitate profecerit, in hoc agonem iustitiae pudicitiaeque seruemus, ne illis oboediamus. ut tamen nec ipsa sint desideria, uelle debemus, etiamsi in corpore mortis huius id obtinere non possumus. hinc