comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. Mutata figura. remanebit
substantia: eritq postea celũ nouũ
& terra noua. Cȩlum autẽ hic ñ
sẏdereum. neq ethereum. s istud
aereum accipe. aquo or aues cȩli
dicunt᷑. Itaq regnũ immobile sus¬
abemꝰ gratiam ꝑ quã serui¬
amꝰ do placentes: cũ metu
&e reuerentia. Regnũ un¬
mobile eccłia ẽ cęlestis.
quȩ constat exangłis scĩs ce homini¬
b iustis. Regnũ autẽ di eccłia ista
regnũ mͦ suscipimꝰ inspe: tunc uͦ ꝑci¬
piemꝰ in re: cũ tradiderit xp̃c regnũ
do patri. Idcirco autẽ immobile
appellatur.qm̃ si celũ &e terra i mo¬
bilit ꝑmanebunt post inimutatio¬
nẽ: multo magis electi post resurre¬
ctionẽ. immobilitatẽ. in mortalitatẽ.
in corpore. & in cõmutabilitatẽ in
anima ꝑcipient regnaturi ȩterna¬
liter cũ do: ert̃q ipsi regnũ immo¬
bile om̃pĩs cłi. &e regnũ illoꝵ contẽ¬
platio sc̃ȩ trinitatis. Et quia istud
regnũ immobile modo suscipimꝰ in

Expanded text:
di. Mutata figura, remanebit substantia: eritque postea coelum novum, et terra nova. Coelum autem hic non sidereum, neque aethereum, sed istud aereum accipe, a quo et aves coeli dicuntur. Itaque regnum. Dei. Immobile susHabeamus gratiam, per quam serviamus placentes Deo cum metu et reverentia. Regnum immobile, Ecclesia est coelestis, quae constat ex angelis sanctis et hominibus justis: Regnum autem Dei istaregnum modo suscipimus in spe, tunc vero percipiemus in re, cum tradiderit Christus regnum Deo Patri. Idcirco autem immobile appellatur, quoniam si coelum et terra immobiliter permanebunt post immutationem, multo magis electi post resurrectionem immobiliter immortalitatem in corpore, et incommutabilitatem in anima percipient, regnaturi aeternaliter cum Deo, eruntque ipsi regnum immobile omnipotentis Dei, et regnum illorum contemplatio sanctae Trinitatis. Et quia istud regnum immobile modo suscipimus in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ multociens qͣm moy ses. Sequitur.
Cuius uox mouit terram: tunc sub̾
qñ lex data ẽ. nc̃ reꝓmittit dicens.
Ad huc semel ce ego mouebo ñ solũ
terrã. sed etiam celum. Ipse qui tunc
iussione mouit mont̾e syna. & t̾rã
in circuitu eiꝰ ubi ppłs stabat qͣndo
moysi dedit legẽ: ipse nunc reꝓmit
Et ideo quanto maiora oꝑa fieri ꝙ¬
mittit: tantomagis timendus ẽ.
uersis locis diuersisq partibꝰ mun-¬
di: ñ fuit autẽ ꝑ totũ mundũ. Et
si mota est terra: ñ tam̃ cęlum. Un¬
de bene dicit semel futurũ esse hoc
in die iuditii: ostendens qr nũqͣm
iterũ mouebunt᷑. Unde sequitur.
Qd autẽ semel dicit. ostendit mobi¬
lium translationẽ tãqͣm factoꝵ:
ut maneant ea quȩ sunt immobi-¬
lia. Ista motio cęli or terrȩ & ad
innouationẽ or in meliorationẽ
illoꝵ ꝑtinet. Terrȩ quiđe motũ
appropinquante die iuditii susti

Expanded text:
est multo melius quam Moyses. Sequitur, est multo melius quam Moyses. Sequitur, cujus vox movit terram tunc, subaudis quando lex data est, nunc repromittit, dicens: Adhuc semel et ego movebo non solum terram, sed etiam coelum. Ipse qui tunc jussione movit montem Sina, et terram in circuitu ejus ubi populus stabat, quando Moysi dedit legem, Et ideo quanto majora opera fieri promittit, tanto magis timendus est. versis locis diversisque partibus mundi, non fuit tamen per totum mundum, et si mota est terra, non tamen coelum. Unde bene dicit semel futurum esse hoc in die judicii, ostendens quia nunquam iterum movebuntur. Unde et sequitur: Quod autem adhuc semel dicit, ostendit mobilium translationem tanquam factorum, ut maneant ea quae sunt immobilia. Ista motio coeli et terrae ad innovationem et meliorationem illorum pertinet. Terra quidem, appropinquan
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ illi ñ effugerunt. recusantes
eum qui suꝑ terrã loquebat᷑: mul¬
tomagis quẽ decęlis loquentẽ au̾¬
timꝰ sub̾ ñ effugiemꝰ. Ac si diceret.
Si patres nr̃i uindictã om̃p̃is di
ñ effugerunt. qͥ p̃cepta illiꝰ p̃uarica¬
ti sunt fabricando ydolũ quȩ per
moysen. uel ꝑ angłm data sunt illis:
quoꝵ ut̃q in terra loquebat᷑: mul¬
tomagis nos ñ poterimꝰ euadere
uindictã illiꝰ. si p̃cepta quȩ ꝑfiliũ
data sunt contempserimꝰ. Illi inquid
in terra loquentẽ audierunt. nos
de cȩlo ꝓpter unitatẽ autẽ ꝑsonȩ
quam habet filius di in duabꝰ natu¬
ris: dicit᷑ decȩlo loqui. In terra enĩ
uidebat᷑ loqui. ꝑ umanitatẽ. s erat
in t̾ra ce in cȩlo ꝑdiuinitatẽ. Unde
ipse dicit. Nemo ascendit in cęlum
nisi qͥ descendit decelo: filiꝰ hominis
qui est incȩlo. Similiter dũ ȩuangłiũ
p̃dicatur interris: ipse quoq de cȩ¬
lo nob̃ loquitur. Qua ꝓpt̾ audiendus

Expanded text:
Si enim illi non effugerunt recusantes eum qui super terram loquebatur, multo magis nos, qui de celis loquentem is non effugiemus, ac si diceret: Si patres vestri vindictam omnipotentis Dei non effugerunt, qui praecepta illius praevaricati sunt fabricando idolum, quae per Moysen vel per angelum data sunt illis, quorum uterque in terra loquebatur, multo magis nos non poterimus evadere vindictam illius, si praecepta, quae per Filium data sunt, contempserimus. Illi, inquit, in terra loquentem audierunt, nos de coelo. Propter unitatem autem personae, quam habet Filius Dei in duabus naturis, dicitur de coelo nobis loqui. In terra autem videbatur loqui per humanitatem, sed erain terra et in coelo per divinitatem. Unde ipse dicit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo . Similiter dum Evangelium praedicatur in terris, ipse quoque de coelo nobis loquitur: quapropter audiendus
Abbreviated transcription (Latin):
de & desiderio. Et accesistis ad fre¬
quẽtiã siue multitudinẽ multoꝵ mi-¬
lium angłoꝵ consociati illis infide:
consociandi iterũ ingła. Iuxta qđ dñs
dicit. Erunt ȩlecti. sicut angłi di in
cȩlo. Et accesistis ad ȩccłiã pͥmitiuoꝵ:
qui conscripti sunt in cęlis. Eccłiã
primitiuoꝵ debemꝰ accipere in apłis
qui pͥmi crediderunt. quoꝵ fidei illi
ad iuncti sunt credendo: & quoꝵ no-¬
mi. Ena  scripta sunt in memoria
om̃ipis di. iuxta qđ ipsa ueritas eis
dixit. Gaudete qđ nomina ur̃a scrip¬
ta sunt incęlis. Et accessistis ad dm̃
iudicem om̃ium. id ẽ ad dñm iħm qͥ¬
dicit. Pater ñ iudicat quẽqͣm: s om̃e
iuditium dedit filio. Pillũ enĩ iudi-¬
cabit d̾s pater: ñ solũ modo iudeos.
sed omnes homines. Et accessistis ad
in baptismate: accipientes abillo re
dũ ab omnibꝰ contagiis mundantur.
mas scõꝵ: qui apud dm̃ ꝓbabiles ex¬
titerunt. qui coniuncti fuerunt illi
fide & desiderio. Accessistis quoq

Expanded text:
de et desiderio. Et accessistis. Ad frequentiam. Sive multitudinem. Multorum millium angelorum. Consociati illis in fide, consociandi iterum in gloria. Juxta quod Dominus dicit: Erunt electi sicut angeli Deo in coelo. Et accessistis. Ad Ecclesiam primitivonum, qui conscripti sunt in coelis. Ecclesiam primitivorum debemus accipere in apostolis, qui primi crediderunt, quorum fide illi adjuncti sunt credendo, et quorum nomina scripta sunt in memoria omnipotentis Dei: juxta quod ipsa Veritas eis dixit, Gaudete, quod nomina vestra scripta sunt in coelis. Et. Accessistis ad Dominum. Judicem omnium Deum. Id est ad Dominum judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio , per illum enim judicabit Deus Pater non solummodo Judaeos, sed omnes homines: et accessistis ad in baptismate, accipientes ab illo remdum ab omnibus contagiis mundantur, mas sanctorum qui apud Deum probabiles exstiterunt, quibus conjuncti fuerant illi fide et desiderio. Accessistis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
crimis inquisisset eam: iam ad illũ
benedictionis locũ ñ potuit ꝑuenire
ut fr̃ eiꝰ. Ita enĩ debuerat penitere
sic̃ de petro legimꝰ: qđ cũ dnm̃ negas¬
set egressus foras fleuit a marissimȩ:
Idcirco illi remissum ẽ tã grande pec¬
catũ: qm̃ sic̃ debuit penitentiã egit.
Non enĩ accessistis ad tractabilem
& accessibilem ignẽ. or turbinẽ. or
caliginem. ce ꝓcellam. & tubȩso¬
nũ. & uocem uerboꝵ. Mos ẽ illoꝵ
qui cõparationes faciunt. ut alte¬
ram partẽ deprimant atq extenu¬
ent: ut res alteruis partis emineat.
Sic &e apłs excõparatione illoꝵ quȩ
fuert in ueteri testam̃to. nr̃a maio.¬
ra declarat &e clariora: mansue¬
tiora quoq ex meliora atq admi¬
ratione digna. facit ergo differen¬
tiã inter xp̃m ce moysen: in ter
euãgłiũ oe legẽ. in ter celũ & mon¬
tẽ syna: in ter asꝑsionẽ sanguinis
legalis. ce emundationẽ sanguinis

Expanded text:
eam, jam ad illum locum benedictionis non potuit pervenire, ut frater suus. Ita enim debuerat poenitere, sicut de Petro legimus, quod cum Dominum negasset, egressus foras flevit amarissime: idcirco illi remissum est tam grande peccatum, quoniam sicut debuit, poenitentiam egit. Non enim accessistis ad tractabilm ignem et turbinem et caliginem et procellam, et tubae sonum, et vocem verborum. Mos est illorum qui comparationes faciunt, ut alteram partem deprimant atque extenuent, ut res alterius partis emineat. Sic et Apostolus ex comparatione illorum quae fuerunt in Veteri Testamento, nostra majora ostendit et clariora, mansuetiora quoque et meliora atque admiratione digna. Facit enim nunc differentiam inter Christum et Moysen, inter Evangelium et legem, inter coelum et montem Sina, aspersionem sanguinis legalis, et emundatio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hensibilem dm̃. Hȩc in syna monte
facta referunt᷑. qͣndo data ẽ lex: ig¬
nis uidelicet. turbo. caligo. ꝓcella.
tube sonꝰ. &e uox uerboꝵ: Uisus ẽ inqͥd
dñs in monte sẏna. Turbo ẽ uentus
ualidus. auferens stipulas. & leuia
queq puluere terrȩ in uoluens. Ple¬
rũq etiam tollit quȩ ponderosa sunt.
Caligo ẽ. tenebrositas fumi &e ignis:
ꝓcella. tẽpestas &e pluuia. facta sunt
aũt ista qͣndo lex dabat᷑. ut corda
iudeoꝵ pͥmũ ad penitendũ cõcuteren-¬
tur: ne ipsam legem auderent transgre-¬
di. Unde &e terrem otꝰ extitit ibi: ut
ipsi extoto terrore ꝑculsi ad dm̃ celoꝵ
confugiũ facerent: Tenebre autẽ si¬
ue caligo: obscuritatẽ ipsius legis sig¬
nificat. Turbo. siue cõmotio uentoꝵ.
cõminationẽ ipsius legis qđ dicit: si
quis hoc uel illud fecerit occidat᷑. ꝓcel
la. ipsam uindictã. Tubȩ sonitꝰ: p̃sen¬
tiã & aduentũ di om̃ipotentis. Unde
isdem apłs alias dicit. In iussu & in uo-¬

Expanded text:
rehensibilem Deum. Haec in Sina monte facta referuntur, quando data est lex, ignis videlicet, turbo, caligo, procella, tubae sonus et vox verborum. Visus est, inquit, Dominus in monte Sina. Turbo est ventus validus, auferens stipulas, et leviora quaeque pulvere terrae involvens. Plerumque etiam ea tollit quae graviora sunt. Caligo est tenebrositas fumi et ignis. Procella est tempestas et pluvia. Facta sunt autem ista, quando lex dabatur, ut corda Judaeorum prona ad peccandum concuterentur, ne ipsam legem auderent transgredi. Unde et terraemotus exstitit ibi, ut ipsi ex toto terrore perculsi, ad Deum coelorum confugium facerent; tenebrae autem, sive caligo, obscuritatem ipsius legis designat. Turbo sive commotio ventorum comminationem ipsius legis quae dicit: Si quis hoc vel illud fecerit, occidatur. Procella autem ipsam vindictam. Tubae sonitus, praesentiam et adventum Dei omnipotentis. Unde idem apostolus alias dicit: In jussu, et in vo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi odor agri. Quia gͦ in ter iudeos
erant quida sectatores esau in for.¬
nicatione. atq gastrimargia. re-¬
ducit eis apłs ad memoriam factũ
esau. hortans cauendũ ab omnibꝰ
illis. neqͥs illiꝰ similis foret: qui pro¬
dilectione tẽporalium rerũ. usq ad
uendenda pͥmogenita sua ꝑuenit:
Propria siquide negligentia &e cu-¬
piditate uendidit honorẽ quẽ ado
scđs mansit primus. a¬
Scitote enim qm̃ &t postea cupi¬
eñs hereditatis benedictionẽ rep-¬
batus ẽ sub̾ ało. Harrat hystoria
genesis qđ esau reuertente de agro
ut cõperit peeuentũ se afr̃e adbe¬
nedictionẽ patris: dixit cũ lacrimis
& clamore magno. Num unã tantũ
ciam : Tandem uictꝰ ysaac clamoribꝰ
illiꝰ. dedit ei benedictionẽ diuitiis hu-
re dicens. In pinguedine terrȩ & in
rore celi desuꝑ: erit benedictio tua
Apparet gͦ quia cũ uoluisset heredita¬
re. benedictionẽ paternã. dignitatẽ

Expanded text:
quasi odor agri. Quia ergo inter Judaeos quasi odor agri. Quia ergo inter Judaeos erant quidam sectatores Esau in fornicatione atque gastrimargia, reducit eis Apostolus ad memoriam factum Esau, hortans cavendum ab omnibus illis ne quis illius similis foret, qui prodilectione temporalium rerum usque ad vendenda sua primogenita pervenit: propria siquidem negligentia et cupiditate vendidit honorem quem a Deat secundus, mansit primus. Scitote enim, quoniam et postea cupiens haereditare benedictionem, reprobatus est. Subaudi, a Deo. Narrat historia Genesis quod Esau revertens de agro, ut comperit praeventum se a fratre ad benedictionem patris, dixit cum lacrymis et clamore magno: Num unam tantum ciam? Tandem victus Isaac clamoribus illius, dedit ei benedictionem in divitiis hre, dicens: In pinguedine terrae et in rore coeli desuper, erit benedictio tua. Apparet ergo, quia cum voluisset haereditare et benedictionem paternam, dignitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ut esau: qui ꝓpter escam uendidit
primogenita sua. Fornicator appella¬
tur esau: qui contra uoluntate pa¬
tris & matris uxores alienas du-¬
xit. ꝓphanꝰ autẽ ꝓprie dr irreli-¬
giosus: quasi porro. id ẽ longe apha-¬
no. &. tẽplo di. Hic aut ꝑcastrimar.¬
go. suie. ꝓillo qui utile ꝓmutili uen.¬
dit ponitur. Qd̾ bene congruit esau.
qui fuit castrimargꝰ atq gulosus:
uen dens primogenita sua apuili cy¬
bo. plenticula scilicet rufa. Primo¬
genita autẽ isto in loco appellant᷑ ho¬
nor & dignitas sacerdotii. Ante sacer¬
dotium enĩ aaron qđ ado constitutũ
ẽ in lege. omnes pͥmogeniti sacerdotes
dignitas erat habere pͥmogenita.
qm̃ ce de substantia atq hereditate
paterna: maiorẽ portionẽ sumebat.
uestim̃toꝵ. ornatu locupletiore splen.¬
debat. Unde legit᷑ in genesi qđ rebec¬
ca accipiens uestimͣta esau ualde bo-¬
na quȩ apud se habebat domi. indu-¬
it ea iacob: sicq adducit eum ad pa-¬
trem. Qui ut sensit odorẽ uestim̃toꝵ

Expanded text:
ut Esau, qui propter unam escam vendidit primogenita sua. Fornicator appellatur Esau, qui contra voluntatem patris et matris uxores alienigenas duxit . Profanus autem proprie dicitur irreligiosus, quasi porro, id est longe a fano et templo Dei, hic autem pro castrimargo, sive pro illo qui utile pro inutili vendit, ponitur. Quod bene congruit Esau, qui fuit castrimargus atque gulosus, vendens primogenita sua pro vili cibo, pro lenticula scilicet rufa. Primogenita autem isto in loco appellantur honor et dignitas sacerdotii. Ante sacerdotium enim Aaron, quo a Deo constitutum est in lege, omnes primogeniti sacerdotes agna etenim dignitas erat habere primogenita, quoniam et de substantia atque haereditate paterna majorem portionem sumebant, vestimentorumque ornatu locupletior splendebat. Unde legitur in Genesi, quod Rebecca accipiens vestimenta Esau valde bona, quae apud se domi habebat, induit ea Jacob, sicque adduxit eum ad patrem . Qui ut sensit odorem, vestimento
Abbreviated transcription (Latin):
te moriamur. Ninio enĩ timore fue-¬
rant ꝑculsi. uidentes totũ montẽ sy-¬
na fumare: ꝓcellasqq &toni¬
tria & uoces tubarũ. Et si bestia teti¬
gerit mont̾e: lapidabit᷑. sub̾ lapidibꝰ
gͣndinis cęlitus missis. Sic enĩ p̃ceꝑat
dñs. Longe fe faciant filii isrł amonte:
qm̃ si homo aut aliqua bestia accesse¬
rit ad montẽ lapidibꝰ gͣndinis in ter¬
ficiet᷑. Et ita t̃ribile erat qđ uidebat᷑.
sub̾ ut neq auderent audire. neq
accedere ad montẽ. Moyses enĩ dixit.
Exterritꝰ sũ: ce tremebundus. Si
moyses exterritꝰ ẽ. quid dicendũ ẽ¬
de aliis: Sed accesistis ad syon mon¬
tẽ: & ciuitatẽ di uiuentis iherusa¬
lem cȩlestem. Ex superioribꝰ ista pen¬
dent. ubi dictũ ẽ. Non accessistis ad
tractatibilem &e accessibiłe ignẽ mon¬
tis sẏnai: s accessistis ad syon mon-

Expanded text:
te moriamur . Nimio enim timore fuete moriamur . Nimio enim timore fuerant perculsi, videntes totum montem Sina fumare, procellas quoque et tonitrua et voces tubarum . Et si bestia tetigerit montem, lapidabitur, subaudis lapidibus grandinis coelitus missis. Sic enim praeceperat Dominus: Longe se faciant filii Israel a monte, quoniam si homo aut aliqua bestia accesserit ad montem, lapidibus grandinis interficietur. Et ita terribile erat quod videbatur, udis ut neque auderent audire, neque accedere ad montem. Moyses enim dixit: Exterritus sum et tremebundus. Si Moyses exterritus est, quid dicendum de aliis? Sed accessistis ad Sion montem et civitatem Dei viventis, Hierusalem coelestem. Ex superioribus ista pendent, ubi dictum est, non accessistis ad tractabilem et accessibilem ignem montis Sinai, sed accessistis ad Sio
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ ds ad moysen. Nam qd̃ ñ esset uox
di: dñs demonstrat in ęuangłio loquẽs
iudeis. Neq uocẽ eiꝰ audistis: neq
spetiem eiꝰ uidistis. Et qđ moyses cũ
angło. ñ cũ dno fuerit locutꝰ: ostendit
beatus stephanꝰ in contione sua qͣm
habuit cũ iudeis. hic ẽ inquiens mo-¬
yses: qui fuit cũ angło qͥ loquebat᷑
ei in monte sẏna. Euangłm autẽ ñ
fuit datũ in tremore. neq cõminatio¬
ne: s affectu paterno locutꝰ ẽ dñs fide¬
libꝰ tãqͣm filiis. Nam ascendens in mon¬
tẽ qͣndo inter cetera p̃cepta uitȩ octo
beatitudines ꝓtulit eis. ñ apparuert̃
neq uisa sunt signa quibꝰ terrerent᷑:
sic̃ qͣndo lex data ẽ. Sequit᷑. Qua uoce
tubaꝵ &e angłoꝵ excusauer̃t se neeis
fieret u̾bũ: id ẽ ne eis loqueret᷑. Non
enĩ portabant qđ dicebat᷑ ad eos: hoc
ẽ ñ poterant ferre uocem angłi p̃timo¬
re: Unde &e dixerunt moysi. Loque-¬
re tu nobis: ñ loquat᷑ nob̾ dñs. ne for¬

Expanded text:
set vox Dei, Dominus demonstrat in Evangelio, loquens Judaeis: Neque vocem ejus audistis, neque speciem ejus vidistis . Et quod Moyses cum angelo, non cum Domino fuerit locutus ostendit beatus Stephanus in concione sua quam habuit cum Judaeis: hic est, inquiens, Moyses, qui fuit cum angelo, qui loquebatur ei in monte Sina. Evangelium autem non fuit datum in tremore neque cum comminatione, sed affectu paterno. Locutus est Dominus fidelibus tanquam filiis. Nam ascendens in montem quando inter caetera praecepta vitae octo beatitudines eis protulit, non apparuerunt neque visa sunt signa quibus terrentur, sicut quando lex data est. Sequitur: Quam voceudierunt excusaverunt se, ne eis fieret verbum, id est, ne eis loqueretur. Non enim portabant quod dicebatur ad eos, hoc est non poterant ferre vocem angeli prae timore, unde et dixerunt Moysi: Loquere tu nobis, non loquatur nobis Dominus, ne for
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ: & scđm illos qui causa infirmita¬
tis nolunt ea comedere dicentes. No¬
lo comedere carnẽ suis. qr melancoli¬
na religio atq humilis sensus. ea nol¬
le comedere & dicere inmunda quȩ
d̾s sc̃ificauit: nisi causa abstinentie
aliquis abhis se obseruet sic̃ or auino.
Quȩ sunt etiam non ad parcendũ cor¬
pori. id ẽ ñ ad conseruanda sanitatẽ
corporis: qr dũ non uult comedere quȩ
habet. & appetit quȩ ñ habet. dicens
nolo comedere hoc qr in mundũ ẽ: si
haberem carnẽ arietinã illam cõme¬
derem: infirmat᷑ ce debilitat᷑ qui esciᷤ
talibꝰ debet sustentari. Quȩ sunt eti¬
am ñ in honore aliquo. s ad saturita-¬
tem carnis: idẽ nullũ honorẽ maio¬
rẽ p̃stat aries corpori quã lepus p̃sta¬
yret

Expanded text:
m illos qui causa infirmitatis nolunt ea comedere, dicentes: Nolo comedere carnem suillam quia melancholist vana religio atque humilis sensus, ea nolle comedere, et dicere immunda, quae Deus sanctificavit: nisi causa abstinentiae aliquis se ab his observet, sicut et a vino. Quae sunt etiam non ad parcendum corpori, id est non ad conservandam sanitatem corporis: quia dum non vult comedere quae habet et appetit quod non habet, dicens: Noli comedere hoc, quia immundum est, sed si haberem carnem arietinam, illam comederem, infirmatur et debilitatur qui talibus escis sustentatur. Quae sunt etiam, non in honore aliquo, sed ad saturitatem carnis, id est nullum majorem honorem praestat aries corpori quam lepus praestaret
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ in cultura angłoꝵ. Erant philoso¬
phi gentium: & aliqui iudeoꝵ. qͥ dicebãt.¬
Sicut sunt quatuor ȩlem̃ta: ita sunt
.iͦ ii. angłi qui p̃sunt singulis elem̃tis.
Hu. gͦ dicebant ad illos qui credide¬
rant: uolentes apparere religiosi.
Qui exquatuor elementis constatis:
Ambulans frustra inflatꝰ sensu carnꝰ
sue: idẽ desuo errore & m̃datio am¬
bulans inflatꝰ. Ex hoc enĩ qđ uidebat᷑
aliquid scire. suꝑbiebat in mente p̃¬
ferens humilitatẽ uultꝰ. Uel sic̃ alia
editio habet quȩ ñ uidit in conculcanᷤ.
idẽ replicans frustra. Licet eñi illam
religionẽ falsam uidissent a qͥbꝰdam
celebrare: tam̃ ipsos angłos ñ uide¬
r̃t. neq ea quȩ dicebant. Et ñ tenens
capud: id ẽ ñ ad herens capiti xp̃o. qui¬

Expanded text:
 in cultura angelorum. Erant philosophi gentium et aliqui Judaeorum qui dicebantSicut sunt quatuor elementa, ita sunt quatuor angeli, qui praesunt singulis elementis. Hi ergo dicebant ad illos qui crediderant volentes apparere religiosi: quia ex quatuor elementis constatis, ambulans, frustra, inflatus sensu carnis suae, id est, de suo errore et mendacio ambulans inflatus. Ex hoc enim quod videbatur aliquid scire, superbiebat in mente, praeferens humilitatem in vultu. Vel, sicut alia editio habet, quae non vidit inculcans, id est replicans frustra. Licet enim illam religionem falsam vidissent a quibusdam celebrari, tamen ipsos angelos non viderunt, neque ea quae docebant. Et non tenens caput, id e
Abbreviated transcription (Latin):
titudo hominũ agm̃tat᷑ & construit᷑
ꝑnexus. id ẽ copulationes. or conexi¬
ones. oe ꝑconiectiones: crescitq siue
augetur in agmentũ cdi. Sic̃ gͦ corpꝰ
construit᷑ exmultis m̃bris. multisq
cõpaginationibꝰ : ita exmultis genti¬
bꝰ multisq ꝓuinciis ac multis gene¬
ribꝰ hominũ augm̃tat᷑ &e crescit. qͣn¬
do cottidie crescit numerus fideliũ.
Si mortui estis cũ xp̃o sub audis tẽ¬
inter cybos: Aliter. Si mortui estis
ab elementis huiꝰ mundi. Elem̃ta
mundi sunt: omnia corporalia & ui-¬
sibilia. atq transitoria. Quando uͦ gen-¬
tiles dm̃ ignorauert. elem̃tis mun-
bolo o om̃ibꝰ pompis eiꝰ: om̃ibꝰq errori¬
bꝰ eiꝰ. Possumꝰ autẽ ꝑ elem̃ta mundun¬
telligere legem: quȩ p̃cipiebat discre¬
tionẽ facere inter pecus or pecus. &¬

Expanded text:
titudo hominum augmentatur. Et construitur per nexus, id est copulationes et connexiones et conjunctiones, crescitque sive augetur in augmentum Dei. Sicut ergo corpus construitur ex multis membris multisque compagibus, ita ex multis gentibus, multisque provinciis ac multis generibus hominum augmentatur et crescit, quando quotidie numerus fidelium crescit. Si mortui estis cum Christo, subaudis teminter cibos. Aliter: Si mortui estis ab elementis hujus mundi: elementa mundi sunt omnia corporalia et visibilia et transitoria. Quando vero gentiles Deum ignoraverunt, elementis mundibolo et omnibus pompis ejus atque erroribus ejus. Possumus autem et per elementa mundi intelligere legem quae praecipiebat discretionem facere inter pecus et pecus,
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ. Si in quid mortui estis cũ xp̃o
ab elem̃tis. id ẽ erroribꝰ. pompis. atq
uanis religionibꝰ tempore baptisma-¬
tis: quid adhuc discretionẽ facitis
cyboꝵ. cũ ds omnia munda ͤ dixerit:
Ne tetigeritis. neq gustaueritis:
neq contrectaueritis. Hȩx uox illoꝵ
ẽ: qui dicebant. Ne tetigeritis neq
contrectaueritis mortuũ: neq sca¬
bellũ ubi sedit mulier menstruata.
qr in mundi eritis. Neq gustaueri¬
tis carnẽ suillam. neq leporinã: qr
inmunda ẽ: &e cetera talia. Quȩ om̃ia
sub audis quȩ lex cõcedit seu aquibꝰ¬
phibet sunt ininteritu ipso usu. idẽ
ipsa consuetudine edendi in interi-¬
tũ sui uadunt: qr in stercus redigunt᷑
om̃ia. statim ut comesta fuerint: Quȩ
sunt quide rationẽ

Expanded text:
i mortui estis cum Christo ab elementis, id est erroribus atque pompis et vanis religionibus tempore baptismatis, quid adhuc discretionem facitis ciborum, cum Deus omnia munda esse dixerit? Ne tetigeritis, neque gustaveritis, neque contrectaveritis. Haec vox illorum est qui dicebant: Ne tetigeritis, ne contrectaveritis mortuum, neque scabellum ubi sedit mulier menstruata, quia immundi eritis, neque gustaveritis carnem suillam neque leporinam, quia immunda est, et caetera talia. Quae omnia, subaudis quae lex concedit seu prohibet, sunt in interitum ipso usu, id est ipsa consuetudine edendi in interitum sui vadunt, quia in stercus rediguntur omnia statim ut comesta fuerint. Quae sunt quidem rationem
Abbreviated transcription (Latin):
emo uos seducat. uel separet a fi¬
de: uolens subaudis uos inhumilita¬
te sub audis sensus decipere: Humiliᷤ
đr. humi acclinis. Uolens decipere
uos inhumilitate. idẽ in humili sen-¬
su esse ce humili doctrina quȩ utili-

Expanded text:
emo vos seducat, vel separet a fide, volens, subaudis vos, in humilitate, subaudis sensus decipere. Humilis dicitur humi acclivus. Volens vos decipere in humilitate, id est humili sensu et humili doctr
Abbreviated transcription (Latin):
bentes in illo fidutiam. non in nobis¬
metipsis. & ipse tu ebitur om̃es sen¬
sus nr̃os. ne adiabolo hoste antiquo
possint uulnerari. Et gladium sp̃s
dius spiritꝰ sc̃i. in telligit᷑ uerbum dĩ.
ut apłs ait: id ẽ doctrina & scientia
nobis tribuitur. Idcirco autẽ gladiꝰ
appellat᷑: quia sic̃ gładio fugant᷑ hostes.
ita ꝑ cognitionẽ diuinaꝵ scripturaꝵ
possumꝰ fugare om̃es insidias. & om̃ia
machinam̃ta diaboli: appetendo illa¬
quȩ scriptura sacra docet. & uitando
quȩ ꝓhibet. Et ñ solum demones ꝑ eiꝰ
cognitionẽ & adiutorium di possimꝰ
suꝑare. s etiam auctoritate. illiꝰ here¬
ticos conuincere: & errorẽ illoꝵ destru¬
ere. Gr̃a. id ẽ fides & remissio pecca¬
toꝵ sit uobis in incorruptione. id ẽ in
integritate: cũ om̃ibꝰ qui diligunt¬
fides. &. remissio peccatoꝵ societas
eterna sit uobis. Cum om̃ibꝰ sc̃is in
in corruptione. hoc ẽ in resurrecti¬

Expanded text:
bentes in illo fiduciam, non in nobisbentes in illo fiduciam, non in nobismetipsis, et ipse tuebitur omnes sensus nostros, ne a diabolo hoste antiquo possint vulnerari; et gladium spiridius Spiritus sancti intelligitur verbum Dei, ut Apostolus ait, id est doctrina et scientia nobis tribuitur. Idcirco autem gladius appellatur, quia sicuti gladio fugantur hostes, ita per cognitionem divinarum Scripturarum possumus fugare omnes insidias et omnia machinamquae Scriptura sacra docet, et vitando quae prohibet. Et non solum daemones per ejus cognitionem et adjutorium possumus superare, sed etiam auctoritate illius haereticos convincere, et errorem illorum destruere. « Gratia, » id est fides et remissio peccatorum, « sit in incorruptione, » id est integritate fidei, « cum omnibus qui diliguntfides, remissio peccatorum, societas aeterna, sint cum omnibus sanctis in incorruptione, hoc est in resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
In om̃ibꝰ subaudis p̃liis oe certami¬
nibꝰ. sum̃tes scutũ fidei. in quo possi-¬
tis om̃ia tela nequissimi ignea extin-¬
guere. Quicquid missile ẽ uel iacit᷑
telũ potest appellari: ꝓprie tam̃ illud
qd̾ in longũ. ꝓtendit᷑ ut lancea. Nã
telon dicunt grecilongum. Uncle
mustela dr. mus longus. Sicut gͦ¬
scutũ se tenentẽ. ꝓtegit. &e tela repel¬
lit: ita fides hominẽ munit. & adi¬
aboli iaculis &t infestationibꝰ defen-¬
dit. illa tam̃ quȩ fuerit bonis oꝑibꝰ
adornata: Tela autẽ cliaboli ignea¬
appellat suggestionẽ pͣuam qua nos
incendit ad mala opera agenda.
& quȩ extinguit᷑ ꝑuirtutẽ fidei.
Et galeam salutis assumite. Galea in
capite ponitur. om̃esq corporis sen-¬
sus munit & ꝓtegit: uisum uidelicet
in oculis. auditũ in auribꝰ. gustũ in
ore. olfactũ in naribꝰ. tactum intoro
gitationes mente disponunt᷑. Ponamꝰ
gͦ galeam in capite. id ẽ ꝓtectionem
xp̃i recondamꝰ in secreto m̃tis nr̃ȩ: ha-¬

Expanded text:
certaminibus « sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere. » Quidquid missile est et jacitur, telum potest appellari, proprie tamen illud quod in longum protenditur, ut lancea. Nam telon dicunt Graeci longum. Unde mustela dicitur mus longus. Sicut scutum se tenentem protegit, et tela repellit, ita fides hominem munit, et a diabolo jaculis et infestationibus defendit, illa tamen quae fuerit bonis operibus adornata. Tela autem appellat suggestionem pravam, quae nos incendit ad mala opera agenda, et quae exstinguitur per virtutem fidei. Et galeam salutis assumite. Galea in capite ponitur, omnesque corporis sensus munit et protegit, visum videlicet in oculis; auditum in auribus, gustum in ore, olfactum in naribus, tactum in toto gitationes mente disponuntur. Ponamus igitur galeam in capite, id est protectionem Christi recondamus in secreto mentis nostrae, ha
Abbreviated transcription (Latin):
abolum. Estote oe uitulus. mortifi¬
cantes uosmetipsos cũ uitiis & con-¬
cupiscentiis: ut possitis stare aduer¬
sus insidias diaboli. Multis modis
insidiat᷑ nobis diabolus. Deniq in¬
sidiatur nob̃ ꝑ malas suggestiones
in sidiat᷑ ꝑ uicia carnis nr̃e. ce ince¬
Itiua
malaꝵ delectationũ. in sidiat᷑ ꝑmini¬
stros suos: ꝑ hereticos uidelicet & fal¬
sos fr̃es atq paganos. S contra hostes
om̃es debemꝰ nos uirilit̾ pugnare: ne
possimꝰ suꝑari. Poterat aliquis dicere.
Oapłe: quare p̃cipis nos omnẽ arma-¬
turam di induere: Adhec ille subiun-
xit. Quia ñ ẽ nobis inquiens collucta¬
tio aduersus carnẽ ce sanguinẽ. s ad¬
uersus pͥncipes &e potestates. aduer-¬

Expanded text:
abolum: estote et vitulus, mortifiabolum: estote et vitulus, mortificantes vosmetipsos cum vitiis et concupiscentiis, ut possitis stare adversus insidias diaboli. Multis modis insidiatur nobis diabolus. Denique insidiatur nobis per malas suggestiones, insidiatur per vitia carnis nostrae et incentiva malarum delectationum: insidiatur per ministros suos, per haereticos videlicet et falsos fratres, atque paganos: sed contra hos omnes debemus nos viriliter pugnare, ne possimus superari. Poterat aliquis dicere: O Paule, quare praecipis nos omnem armaturam Dgit: « Quia non est nobis, » inquiens, « colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, » e
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. neq in meritis ur̃is. neq in
potentia principum huiꝰ scłi: s in dño
& in potentia uirtutis eiꝰ conforta¬
mini. In duite uos armaturã di. ut
possitis stare aduersus insidias di¬
aboli. In hoc nomine qđ est armatu¬
ra conp̃hendunt᷑ om̃ia uasa bellica.
lorica uidelicet. galea. scutũ. lancea.
tela. ceteraq instrum̃ta armorum.
Spũ alit̃ quidem debemꝰ in telligere
ꝓtectione defendunt᷑ om̃es ȩlecti.
alias dicit. Quotquot in xp̃o bapti¬
dati estis: xp̃m induistis: Tune indu¬
unt ȩlecti xp̃m. qͣndo uirtutes quȩ
in xp̃o sunt ꝑ ad iutorium illiꝰ assu¬
munt. Qđ gͦ dicit induite armatu¬
quas scitis in illo esse. inuobis assu¬
mite. Uerbi gr̃ã. Est ille iustus. uerus
paciens. castus. mansuetus. appella¬
tus ẽ agnꝰ. ce leo. cx. uitulus. In dui¬
te uos iusticiam. ueritatẽ. patienti¬
am. castitatẽ. caritatẽ. mansuetu di¬
nem. Estote agni. id ẽ mites. leo. for¬
tes in fide:. & in bono oꝑe: &e contra di¬

Expanded text:
in meritis vestris, neque in potentia principum hujus saeculi, sed in Domino et in potentia virtutis ejus confortamini. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli. In hoc nomine quod est armatura comprehenduntur omnia vasa bellica, lorica videlicet, galea, scutum, lancea, tela, caeteraque instrumenta armorum; spiritaliter autem quod debemus intelligere es electi, alias dixit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis . Tunc enim induunt electi Christum, quando virtutes quae in Christo sunt, per adjutorium illius assumunt. Quod ergo dicit: Induite armatuvirtutes quas scitis in illo esse, in vobis assumite, verbi gratia: Et ille justus, verus, patiens, castus, mansuetus, appellatus est agnus, et leo, et vitulus: induit vos justitiam, veritatem, patientiam, charitatem, castitatem, mansuetudinem: estote agnus, id est mites: leo, fortes in fide et bono opere contra di
Abbreviated transcription (Latin):
illi demones intelligunt᷑: illis genti¬
bus p̃positi. Sic̃ enĩ unꝰquisq fideli¬
um habet sibi angłm delegatũ ad cu¬
stodiam sui: ita &e pagani habent ma-¬
los qui eis pͥncipantur ꝑmissione di.
Et sic̃ michael p̃positus ẽ genti iu
deoꝵ de quo dr. oe nemo ẽ michi
ad iutor nisi michael pͥnceps ur: ita
habent & gentes in infidelitate ma-
nentes. malos principes. Dicamꝰ ce
elitaꝵ significabant dñm iħm xp̃m
ce pͥncipes qui sunt in eccłia. uerbi
gr̃a. qualis fuit dauid. qui interp̃ta¬
tur manu fortis suie desiderabilis.
aliiq quam plurimi. Et sic̃ popłs isrł
significabat popłm credentium qui
sunt ueri isrłitȩ. ita mali reges &x pͥn¬
cipes cũ sius gentibus qui contra ppłm
di pugnabant. ut fuerunt reges isma-
tur paganis oe hereticis. qui ȩccłi¬
am di semꝑ inpugnant. ꝓpterea sub¬
audis q ñ ẽ nobis colluctacio aduer-¬
sus carnẽ oe sanguinẽ. s ad uersus pͥn-

Expanded text:
 daemones, intelliguntur illis gentibus praepositi. Sicut enim unusquisque fidelium habet sibi angelum delegatum ad custodiam sui: ita et pagani habent malos qui eis principantur permissione Dei, et sicut Michael praepositus est genti Ju de quo dicitur: « Et nemo est mihi adjutor, nisi Michael princeps noster , » ita habent et gentes in infidelitate mnentes malos principes. Dicamus et elitarum significabant Dominum Jesum et principes qui sunt in Ecclesia, verbi gratia, qualis fuit David qui interpretatur manu fortis sive desiderabilis, aliique quamplurimi: et sicut populus Israel significabat populum credentium qui sunt veri Israelitae, ita mali reges et principes cum suis gentibus, qui contra populum Dei pugnabant, ut fuerunt reges Ismaeltur paganis et haereticis, qui Ecclesiam Dei semper impugnant. Propterea, subaudis quia non est nobis colluctatio adversus carnem et sangu
Abbreviated transcription (Latin):
solent repellit. ingluuiem uentris
stringit. licuriã quoq cõprimit.
Et calciati pedes subaudis sint uo¬
bis: in p̃paratione euangelii pacis.
Et est sensus. Sicut ille qui caltia¬
tos habet pedes. serpentes spernit.
spinas.ominẽq uie asperitatẽ ꝓni-
chilo ducit: ita ce uos diabolum.
serpentem antiquũi. spinas. quoq
id est punctiones passionum. om-¬
nem asperitatem huiꝰ uitȩ contemp¬
nite: & liberi ad p̃dicationẽ euan-¬
gelii incedite. Aliter. ꝑcaltiam̃ta
quȩ exmortius animantibꝰ fiunt:
debemꝰ in telligere dicta & exempla
scõꝵ patrũ p̃cedentium. Caltiatos
gͦ pedes habemꝰ: cũ dictis &e exem¬
plis p̃cedentium patrũ muniti se-¬
curi ad p̃dicandũ guangłium pacis
accedimus. Euangłium aut̃e pacis
đr: quia ibi continet᷑ pax. quã xp̃c

Expanded text:
solent, repellit, ingluviem ventris solent, repellit, ingluviem ventris stringit, luxuriam quoque comprimit. Et calceati pedes, subaudis sint vobis, in praeparationem Evangelii pacis; et est sensus: Sicut ille qui calceatos habet pedes, serpentes spernit, spinasque omnemque asperitatem vitae pro nihilo ducit, ita et vos diabolum serpentem antiquum, spinas quoque, id est punctiones passionum, omnemque asperitatem vitae hujus contemnite, et liberi ad praedicationem Evangelii incedite. Aliter: per calceamenta quae ex mortuis animalibus fiunt, debemus intelligere dicta et exempla sanctorum patrum praecedentium. Calceatos ergo pedes habemus, cum dictis et exemplis praecedentium patrum muniti, securi ad praedicandum Evangelium pacis accedimus. Evangelium autem pacis dicitur, quia ibi continetur pax quam C
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. Ut possitis resistere indie
malo. &r in om̃ibꝰ ꝑfectistarer id est
in om̃ibꝰ prosperis. & aduersis. ꝑ se¬
uerate firmi infide: bonisq oꝑibus.
Diem malum appellat p̃sens tempꝰ.
mala. in eo fiant. uel etiam diem
malum dicit. diem uditii: in quo
omnes mali dampnabunt᷑. State gͦ
succincti lumbos ur̃os inueritate.
Lumbos succingimꝰ: cum luxuriã
refrenamꝰ. State inquid infide.
in bono oꝑe. &e restringite lumbos
aluxuria: ubi maxime uiget. Et
hoc inueritate facite. non inmenda¬
tio. neq ꝑ ypocrisim. neq ut laude
hominũ capiatis: Uel inueritate di¬
cit: quasi ꝓ amore nominis xp̃i. qͥ
est ueritas. Induti lorica iusticie:
Recte iusticia loricȩ cõparatur: qr
sicut lorica multis circulis conteri¬
tur: ita iusticia multis uirtutibꝰ
constat. Alit̃. Iusticia or enĩ bene¬
loricȩ potest cõparari. qr sicut lori¬
ca pectus munit: uentrẽ stringit.
femora ꝓtegit: ita iusticia suꝑ fluas
cogitationes quȩ in pectore uersari

Expanded text:
sitis resistere in die malo, et in omnibus perfecti stare, id est: in omnibus prosperis et adversis perseverate firmi in fide bonisque operibus. Diem malum appellat praesens tempumala in eo fiant. Vel etiam diem malum dicit, diem judicii, in quo omnes mali damnabuntur. State ergo succincti lumbos vestros in veritatem. Lumbos succingimus, cum luxuriam refrenamus. State, inquit, in fide, in bono opere, et restringite lumbos a luxuria, ubi maxime viget, et hoc in veritate facite, non in mendacio, neque per hypocrisim, neque ut laudem hominum capiatis; vel in veritate dicit, quasi pro amore nominis Christi, qui est veritas. Induti loricam justitiae. Recte justitia loricae comparatur, quia sicut lorica multis circulis contexitur, ita justitia multis virtutibus constat. Aliteri justitia etenim loricae potest comparari, quia sicut lorica pectus munit, ventrem stringit, femora protegit, ita justitia superfluas cogitationes quae in pectore versari
Abbreviated transcription (Latin):
in terenpto: multitudo exercituũ
in fugam uersa. or audeis facillime
ẽ suꝑata. S querendũ ẽ qͦmͦ pugna.¬
re possimꝰ contra demones qui spiritꝰ
sunt. Nam om̃ibꝰ patet: contra spm ar-
mis materialibꝰ non posse pugnari.
Qua ꝓpt̃ qui spiritꝰ sunt ce inuisibiles.
necesse ẽ. ut arma spiritualia assu-¬
mant᷑: uirtutes uidelicet supͣ memo¬
cob luctatũ e̾ẽ cum angło. orando. ie¬
iunando. uigilando. ceterisq bonis
oꝑibꝰ insistendo: ut sic̃ ille meruit
abangło scõ benedici. cũ quo lucta-¬
batur orando: ita & nos suꝑato dia¬
bolo adño benedici mereamur. Cete¬
rum queri pot̾ ubi acceperit apłs &e
demones e malignos spiritꝰ. princi¬
pes &r potestates ac rectores tenebraꝵ
quibꝰ dicebat. fuistis aliqͣndo tenebrȩ.
idẽ infideles. dm̃ ignorantes. & pec¬
catores. Ad qđ dicendũ qr ex libro
danielis illud accepit: ubi legit᷑ pͥn-¬
ceps grecoꝵ &e pͥnceps ꝑsarũ. Ex libro¬

Expanded text:
interempto, multitudo exercituum interempto, multitudo exercituum in fugam versa est, et a Judaeis facillime est superata . Sed quaerendum est quomodo pugnare possumus contra daemones, qui spiritus sunt? Nonne omnibus patet contra spmis materialibus non posse pugnari . Quapropter quia spiritus sunt et invisibiles, necesse est ut arma spiritualia assumantur, virtutes videlicet supra memocob luctatum esse cum angelo orando, jejunando, vigilando, caeterisque bonis operibus insistendo, ut sicut meruit ab angelo sancto benedici cum quo luctabatur orando , ita et nos superando diabolum a Domino benedici mereamur. Caeterum quaeri potest, ubi acceperit Apostolus ut daemones et malignos spiritus, principes et potestates et rectores tenebrarum quibus dicebat: « Fuistis aliquando tenebrae , » id est, infideles Deum ignorantes et peccatores. Ad quod dicendum, quod ex libro Danielis illud accepit, ubi legitur: « Princeps Graecorum, et princeps Persarum . » Ex libr
Abbreviated transcription (Latin):
co apłs om̃es qui constant excarne &
sanguine: a quibꝰ plerumq suadente
diabolo inpugnamur. Et dicit q ñ ẽ
illos. regunt illos potius ad malũ qͣm
adbonũ: ipsiq appellant᷑ spũalia sub¬
audis demonia nequitiȩ. hoc ẽ mali-¬
tiȩ. qui morant᷑ in hoc aere. Celideniq
appellant᷑ aer inscripturis sacris:
unde or aues cęli dicunt᷑. Qui ut phi¬
losophi dixerunt. &t ut doctores etiã¬
nr̃i opinantur. ita plenꝰ ẽ demonib
oe malignis spiritib. sicuti radius
solis minutissimis puluisculis. Contͣ
tra homines constantes excarne ce
sanguine: qr quicquid mali contra
homines machinant᷑ ab illis sugge¬
ritur. Et si suꝑ auerimꝰ illos qui sũt
principes malitiȩ. & quoꝵ instinctu
uitia carnis nr̃ȩ contra nos seuiunt:
tunc facile suꝑare poterimꝰ om̃es mi-¬
nistros illiꝰ. uerbi gr̃a. sicut suꝑato
pͥncipe exercitꝰ facile fugat᷑: qđ ꝓ
baripotest ex libro iudit. quo narran¬
te discimꝰ. qr olofernȩ pͥncipe militiȩ

Expanded text:
co omnes homines, qui constant ex carne et sanguine, a quibus plerumque, suadente diabolo, impugnamur: et dicit, quia nonillos, regunt illos potius ad malum quam ad bonum. Ipsique appellantur spiritalia, subaudis daemonia, nequitia, id est malitia, qui morantur in hoc aere . Coelum denique appellatur aer in Scripturis sacris. Unde et aves coeli dicuntur. Qui, ut philosophi dixerunt, et doctores nostri opinantur, ita plenus est daemonibus et malignis spiritibus, sicuti radius solis minutissimis atomis. Contra tra homines constantes ex carne et sanguine, quia quidquid mali contra nos homines machinantur, ab illis suggeritur. Et si superaverimus illos qui sunt principes malitiae, et quorum instinctu vitia carnis nostrae contra nos saeviunt, tunc facile superare poterimus omnes ministros illius; verbi gratia: Sicut, superato principe, exercitus facile fugatur. Quod bari potest ex libro Judith, quo narrante, dicimus quia Holoferne principe militiae
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ dicit sine macula ceruga. osten¬
qd ei pater dicit ꝑ ꝓpħam. Uiuo ego
dicit dñs: quia om̃ib his. uelut orna¬
m̃to uestieris. Uestim̃tũ enĩ qd̾dam
solet habere maculas. ce qͣsła notas
exaliqua tinctione: & solet esse ru¬
gatũ. id ẽ plicatũ & duplicatũ ꝑ lo-¬
ca. Et est aliud uestim̃tũ. qd̃ neq ma-¬
culam neq rugam habet. ut ẽ linte-¬
um bene extensum. Post resurrecti-¬
onem siquidem erit eccłia sine ma-¬
cula &e ruga. quia erit sine peccato:
o extensa in contemplatione om̃i¬
potentis d̃i sic̃ linteum. Nemo car-¬
nem suã odio habet: s nutrit & fouet
cit̾ in telligi potest. Et ẽ sensus. Sic̃
carnẽ suam nemo odio habet: sic eti¬
am suam uxorem ñ debet odio habe.¬
Yre
quia de corpore eiꝰ ẽ facta. Aliter:
Carnẽ posuit hic ꝓuxore. quȩ ẽ
ex uiri corpore sũpta. Nemo inquid

Expanded text:
quod dicit sine macula et ruga, ostenquod dicit sine macula et ruga, ostenquod ei Pater dicit per prophetam: Vivo ego, dicit Dominus, quia omnibus his velut vestimento vestieris . Vestimentum enim quoddam solet habere maculas et quasdam notas ex aliqua tinctione, et solet esse rugatum, id est plicatum et duplicatum per loca. Est et aliud vestimentum, quod neque maculam neque rugam habet, ut est linteum bene extensum. Post resurrectionem siquidem Ecclesia sine macula est et ruga, quia erit sine peccato, et extensa in contemplatione omnipotentis Dei sicut linteum. Nemo carnem suam odio habuit, sed nutrit et fovet potest intelligi, ut sit sensus: Sicut carnem suam odio nemo habet, sic etiam suam uxorem nemo debet odio habere, quia de corpore ejus facta est. Aliter: carnem posuit hic pro uxore, quae est ex viri corpore sumpta. Nemo enim
Abbreviated transcription (Latin):
patris. & filii. &e spiritꝰ scĩ. Et qͣre
hoc facit xp̃c: Quare mundauit.
cro baptismi ꝑ inuocationẽ sui no¬
minis: Ut exiberet ipse sibi głosã
aut rugam duplicitatis inm̃te: aut
aliquid huiꝰmodi. id ẽ aliquid uitii.
s ut sit scã &e in maculata. In p̃sen¬
ti qͥde scło uno modo potest dici.
&e esse eccłia gloriosa. uidelicet qr
reges &x pͥncipes huiꝰ scłi habet sub¬
&e continet in se diuersos ordines ce gͣ¬
dus. Tam̃ sine macula peccati & ru-¬
ga ñ potest: quia multi sunt in ea pe-¬
nitentes. Et si dixerimꝰ quia peccatũ
ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ & ueritas
in nobis non ẽ. Et ñ ẽ homo suꝑ t̾ram
qui faciat bonũ: or ñ peccet. Qua ꝓpt̃
meliꝰ ẽ. ut referamꝰ hec u̾ba ad gene¬
ralem resurrectionẽ quando erit
gloriosa: quia fulgebit sic̃ sol in reg¬
no patris sui. Et erit sine macula
peccati. &r sine ruga duplicitatis: qr
incorruptibilis erit incorpore. &
in cõmutabilis in anima. ꝑhoc etiã

Expanded text:
re hoc fecit Christus? Quare mundavit, cro baptismi per invocationem sui nominis? Ut exhiberet ipse sibi gloriosam aut rugam duplicitatis mente, aut aliquid hujusmodi, id est aliquid vitii; sed ut sit sancta et immaculata. In praesenti quidem saeculo, uno modo potest dici et esse Ecclesia gloriosa, videlicet quia reges et principes hujus saeculi habet subt continet in se diversos ordines et gradus, tamen sine macula peccati et ruga non potest esse, quia multi sunt in ea poenitentes. Et si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est , etc. Non est homo super terram, qui faciat bonum, et non peccet . Quapropter melius est ut referamus haec verba ad generalem resurrectionem, quando erit gloriosa, quia fulgebit sicut sol in regno Patris sui, et erit sine macula peccati, et sine ruga duplicitatis: quia incorruptibilis erit in corpore, et incommutabilis in anima. Per hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
risuȩ: & erunt duo in carne una.
Quantũ ad litteram ꝑtinet: ita fit.
Relinquit homo patr̃e & matrem.
ne una sunt. Spũ alit aũt potest
referri ad xp̃m &e ad eccłiã. qui ꝓpt̃¬
dilectionẽ ȩccłie reliquit dm̃ pa-¬
trem. ꝑ hoc qd̾ ñ informa diuinita-¬
tis qua equalis ẽ patri apparuit. s
semetipsum exinaniuit. &e adhesit
uxori suȩ. sc̃e eccłiȩ. ꝑdilectionẽ
& ꝑcarnem quam assũpsit: Et st̃ unꝰ duo.¬

Expanded text:
ri suae, et erunt duo in carne una. ri suae, et erunt duo in carne una. Quantum ad litteram pertinet, ita fit: Relinquit homo patrem et matrem ne una sunt: spiritualiter autem potest referri ad Christum et ad Ecclesiam, qui pdilectionem reliquit Deum Patrem, per hoc quod non in forma divinitatis, quae aequalis est Patri, apparuit, sed semetipsum exinanivit, et adhaesit uxori suae sanctae Ecclesiae dilectione, et carne quam assu
Abbreviated transcription (Latin):
Non illiꝰ corporis m̃bra sumꝰ qđ ip¬
se assũpsit. in utero uirginali: sed
dicator. alius auris. sic̃ bonꝰ audi¬
tor. alius manꝰ qui ẽ bonꝰ elemosina¬
riꝰ. aliꝰ pes. qui curã infirmoꝵ or
mortuoꝵ gerit. De carne corporis
eiꝰ ce de ossibus eius sumꝰ nos. Dupli¬
ci intelligentia accipi potest. De car.¬
ne &e ossibꝰ eiꝰ sumꝰ: qr siẽ nos constamꝰ
excarne & ossibꝰ. ita &e ille uerum
corpꝰ habet excarne & ossibꝰ. Uel ali¬
ter. In eccłia sunt fortes infide: in
oꝑe: in p̃dicatione:. qui designant᷑
ꝑ ossa: ut fuer̃t apłi. martyres. or
modo. ep̃i. & p̃lati. & sunt infirmi.
qui designant᷑ ꝑ carnẽ. qui indigent
sustentari afortibꝰ. sicuti caro ab
ossibꝰ. Qui fortes &e in firmi sicuti m̃bra
eiꝰ dicunt᷑: ita etiã recte ossa & caro
illiꝰ appellantur. ꝓpter hoc. id est. ꝓp¬
ter hanc dilectionẽ quam debet habe.¬
Fre
uir cũ uxore. relinquet homo patrẽ
or matrem suam. & adherebit uxo.¬

Expanded text:
Non illius corporis membra sumus quod ipse assumpsit in utero virginali, sed aedicator: alius auris, ut bonus auditor: alius manus, qui est eleemosynator: alius pes, qui curam infirmorum et mortuorum gerit: De carne ejus et de ossibus ejus sumus nos. Duplici intelligentia accipi potest. De carne et ossibus ejus sumus, quia sicut nos constamus ex carne et ossibus, ita et ille verum corpus habet ex carne et ossibus. Aliter: in Ecclesia sunt fortes in fide, in opere, in praedicatione, qui designantur per ossa, ut fuerunt apostoli, martyres, et modo episcopi et praelati; et sunt infirmi, qui designantur per carnem, qui indigent sustentari a fortibus, sicut caro ab ossibus. Qui fortes et infirmi sicuti membra ejus dicuntur, ita etiam recte ossa et caro illius appellantur. Propter hoc, id est, propter hanc dilectionem quam debet habere vir cum uxore, relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxo
Abbreviated transcription (Latin):
tamini in dño: & in
potentia uirtutis eiꝰ.
Post spetialia p̃cep¬
ta quibꝰ amnonuit
apłs uiros &r mulie¬
res. patres & filios.
dños & seruos: subiunxit ista gene¬
ralia. ñ solũ ad ephesios quibꝰ mute¬
bat hanc epłam: sed ad omnẽ sexum.
&e ad omnẽ conditionem: &e dixit. De
cetero idẽ deinceps & p̃ter illa quȩ

Expanded text:
tamini in Domino et in potentia virtutis ejus. Post specialia praecepta quibus admonuit Apostolus viros et mulieres, patres et filios, dominos et servos, subjunxit illis ista generalia non solum ad Ephesios, quibus mittebat hanc Epistolam, sed ad omnem sexum et ad omnem conditionem et dixit: De caetero, id est deinceps, et praeter illa
Abbreviated transcription (Latin):
naturã in qua homo factus uisibilis
mundo apparuit tẽporibꝰ suis. id est
congrus & ab illo dispositis: deqͥbꝰ
idem apłs alias dicit. Postqͣm in qui-¬
ens uenit plenitudo tẽporis: mi sit
deus filium suum &rcetera. uita gͦ
et̃na qͣm ꝓmisit d̾s pat̾ electis ante
omnia scła: uerbũ illius ẽ qđ deipso
dixit. Ego sũ uia. o ueritas ce ui¬
ta. & qͥ filiũ. ꝓmeret᷑ habere quiẽ
uita: habet utiq patrẽ cũ sp̃u scõ:
quȩ tota trinitas una uita et̃na est.
sic̃ ipse dñs ait. Hec ẽ uita etͣna. ut

Expanded text:
naturam, in qua homo factus, visibilis mundo apparuit temporibus suis, id est congruis et ab illo dispositis, de quibus idem Apostolus alias dicit: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum , etc. Vita ergo aeterna quam promisit Deus Pater electis ante omnia saecula, Verbum illius est, quod de seipso dixit: Ego sum via, veritas et vita . Et qui Filium promeretur habere qui est vita, habet utique Patrem cum Spiritu sancto, quae tota Trinitas una vita aeterna est, sicut ipse Dominus ait: Haec est vita aet