comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
electos sic p̃destinauit. ut eorum qui iam in eis utuntur
lib̾o arbitrio ipse etiam pͣpararie uoluntates. nichil¬
Ubi aut̃ incidit locus. ut huius gr̃ȩ cõmemoratio
sieret: transeunt᷑ conmemorata. ẽ. non quasi in de
ageretur oꝑat oꝑosa raciocinatione defensa. Aliud
ẽ enim querere unde sit malum: & aliud .ẽ. querere
unde redeatur ad pristinum uł ad maius ꝑueniatur
bonum. Qua ꝓpt̾ noui heretici pelagiam qui lib̾um
sic asserunt uoluntatis arbitrium. ut gr̃ę dei non
relinquant locum. quãdo quidem eam scđm merita
nr̃a dari asserunt. non se extollant quasi eorũ egerĩ
causam. quia multa in hss libras dixi ꝓlibo arbitrio
quȩ alius disputationis causa poscebat. ¶ Dixi quippe
in primo libro male facta iustitia dei uĩdicari: & addidi.
Non enim iuste uindicarent᷑. nͥ fierent uoluntate.
Itẽ cũ ipsam bonam uoluntatẽ tam magnũ bonũ. eẽ.

Expanded text:
electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis utuntur libero arbitrio, ipse etiam praeparet uoluntates, niUbi autem incidit locus ut hujus gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est; non quasi inde ageretur operosa ratiocinatione defensa. Aliud est enim quaerere unde sit malum, et aliud est quaerere unde redeatur ad pristinum, vel ad majus perveniatur bonum. Quapropter novi haeretici Pelagiani, qui liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari asserunt, non se extcausam, quia multa in his libris dixi pro libero arbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. dixi quippe in primo libro male facta iustitia dei uindicari et addidi: non enim iuste uindicarentur, nisi fierent uoluntate. item cum ipsam bonam uoluntatem tam magnum bonum esse
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum scđm &̾ tertium in affrica iam etiã yꝓpone¬
regio presbiter ordinatus sicut tunc potui terminaui.
In his libris itamulta disserta sunt: ut incidentes
non nullȩ questiones quas uł enodare non poteram.
uł longam sermocinationẽ in p̾senti requirebant
ita differrent᷑: ut ex utraq parte uł ex om̃ibus
earumdem questionum partibus in quibus non
apparebat quid potius congruerte ueritati. ad hoc
tamen ratiotinatio nrã concludetur: ut qđ lib oe
eorum uerum. eẽt. laud andus credetur uł etiam
ostendetur as̃. Propt̃ eos quippe disputatio illa
suscepta.ẽ. qui negant ex lib̾o uoluntatis arbitrio
mali oruginem duci. & dm̃ siita ẽ. creatorem omĩum
naturarum culpandum. ẽẽ. contendunt: eo modo
uolentes scđm suȩ impietatis errorem. manichei enim
sunt. in mutabilem quandam & deo coeternam
introducere naturam mali. Degrã uͦ dei qua suos

Expanded text:
Quorum secundum et tertium in Africa, jam etiam Hippone-Quorum secundum et tertium in Africa, jam etiam Hippone-Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminavi. 2. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte, vel ex omnibus earumdem quaestionum partibus, in quibus non apparebat quid potius congrueret veritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut quodlibet eorum verum esset, laudandus crederetur, vel etiam ostenderetur Deus. Propter eos quippe disputasuscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos
Abbreviated transcription (Latin):
milia. quãquam &e alio sensu possit intelligi:
ut milia dierum intemporis mutabilitate intelli¬
gantur. unius aut̃ diei nomine in cõmutabilitas
ȩternitatis uocet᷑. Nescio me aliquid p̃ter misisse.
qđ ex nr̃a responsione quantum dñs p̃ bere
dignatus.ẽ. tuis in terrogationib de sit: quã quam
& si aliquid tibi occurrit. modus libri nos iam
finem facere. & ab hac disputatione requi escere
axaeiui abousiini. de lbERO ARBIRIO
uoluimus disputando quęrere unde sit malũ.
& eo modo disputauimus. ut si possemus id qđ de hac
re diuine auctoritati subditi credebamus. eti am ad
intelligentiam nr̃am quantum disserendo opitu¬
lante deo agere possemus ratio consid̾ata &̾
tractata ꝑ duceret. Q qm̃ constitit inter nos dili¬
genter ratione discussa malum non ex ortum
nisi ex libo uoluntatis arbitrio. tres libri quos eadẽ
disputatio peꝑit appellati sunt de lib̾o arbitrio.

Expanded text:
millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est, tuis interrogationibus desit: quanquam et si tibi aliquid occurrit, modus libri nos jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere . De Libero Arbitrio, voluimus disputando quaerere unde sit malum. Et eo modo disputavimus, ut si possemus, id quod de hac re divinae auctoritati subditi credebamus, etiam ad intelligentiam nostram, quantum disserendo opitulante Deo agere possemus, ratio considerata et tractata perduceret. Et quoniam constitit inter nos, diligenter ratione discussa, malum non exortum nisi ex libero voluntatis arbitrio; tres libri quos eadem disputatio peperit, appellati sunt, de Libero Arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
homini ꝑ suad̃ &. ꝑ quã sentiebat se. eẽ. dãnatũ.
Un de factum. ẽ : ut pena hominem susciꝑa
emendatoria potius quã interfectoria :
ut cui se diabolus ad imitationẽ suꝑbiȩ
p̃buerat. ei se dñs ad imitationẽ humilit atis
p̃beret. ꝑ quem nob ęt̃na uita ꝓmittitur.
miseriasq in effabiles tanta caritate libatori
nr̃o ad hereamus. & tanta eius in eum claritate
rapiamur: ut nulla nos uisa ex infirmioribus a conspectu
suꝑiore de torqueant. quãquam & si aliquid huic intentioni
nr̃ȩ suggereret᷑. ab appetitu inferiorum sẽpit̾na nos diaboli
ueritatis atq sapientiȩ : ut etiam si non liceret amplius
in ea manere quã unius diei mora. ꝓpter hoc solum
mnum erabiles anni huus uitȩ pleni delicis & circũ¬
Fluentia temporalium bonorum recte meritoq
contẽneretur. Non enim falso aut paruo affectu
dictum .ẽ. qm̃ melior diesunus in atriis tiuis suꝑ

Expanded text:
homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde factum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu inferiorum, sempiterna nos diaboli veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super
Abbreviated transcription (Latin):
deinde corpus qđ ad ministrat. Un de ad qđ libae
oꝑ andum menbrum qđ opus.ẽ. cũ opus ẽ m ou&.
Subiacent aut̃ sensibus corporis. quȩcũq corporea
Ut aut̃ in c̃tẽplatione summę sapientiȩ. quȩ utiq
animus non ẽ. namẽ. in cõmutabilis. etiam se ipsũ
qui. ẽ. cõmutabilis. animus intueat᷑. & sibi ipse
quodam modo ueniat inmentẽ: non fit insi
differentia qua non ẽ. qđ ds̃. & tam̃ aliquid ẽ.
qđ possit placere post deum. A elior. ẽ. aut̃
cum obluuscit᷑ sui p̃caritate in cõmutabilis
dei : uł seipsum penitus in illius cõparatione
c̃ tẽpnit. Si aut̃ tanquam obuius plac& sibi.
ad ꝑuerse imitandum dm̃. ut potestate
sua frui uelit : tanto fit minor quanto se
cupit. eẽ. maiorem. & hoc ẽ: inicium omĩs
peccati suꝑbia & inicium suꝑbiȩ hominis.
apostatare adeo. Suꝑbiȩ aut̃ diaboli. accessit
in aliuolentissima in uidia: ut hanc suꝑbiã

Expanded text:
deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet operandum, membrum quod opus est, cum opus est movet. Subjacent autem sensibus corporis quaecumque corporea. 76. Ut autem in contemplatione summae sapientiae quae utique animus non est; nam incommutabilis est, etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione contemnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam
Abbreviated transcription (Latin):
sit appetendȩ im pietatis consilium quo de sublimibꝰ.
sedibꝰ. laberetur. Si enim nullo uiso tangeret᷑.
non  eligeret facere qđ fecit. Nam si non ei aliquid
uenisset in mentem: nullomodo intentionẽ c̃uertissae
in nefas. Unde igͥ uenit inmentem. quicquid ẽ. illud
qđ uenit in mentem. ut ea moliret᷑ quibꝰ. ex bono angło
diabolus fieret: Qui enim uult: ꝓ fecto aliquid uult.
Qđ nͥ aut extrinsecus ꝑ sensum corporis ad moneant᷑.
aut occultis modis in mentẽ ueniat: uelle non potest.
Discernenda igͥ sunt genera uisorum: Quorũ unum. ẽ
qđ ꝓficiscit᷑ a uoluntate suadentis: quale illud. ẽ.
diaboli. ciu homo consentiendo peccauit. Alterum
a subiacentibus rebus uł intentioni animi uł sensib us
corporis. Intentioni animi subiacet: excepta in cõmu¬
tabilitate trinitatis. Quȩ quidem non sub iacet sed
eminet potius. Subiacet gͦ intentionĩ anumi:
pruis ipse animus. Unde nos etͥam uiuere sentimus.

Expanded text:
sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret facere quod fecit: nam si non ei aliquid venisset in mentem, nullo modo intentionem convertisset in nefas. Unde igitur venit in mentem, quidquid illud est quod venit in mentem, ut ea moliretur quibus ex bono angelo diabolus fieret? Qui enim vult, profecto aliquid vult: quod nisi aut extrinsecus per sensum corporis admoneatur, aut occultis modis in mentem veniat, velle non potest. Discernenda igitur sunt genera visorum, quorum unum est quod proficiscitur a voluntate suadentis, quale illud est diaboli, cui homo consentiendo peccavit; alterum a subjacentibus rebus vel intentioni animi, vel sensibus corporis. Intentioni animi subjacet, excepta incommutabilitate Trinitatis, quae quidem non subjacet, sed eminet potius; subjacet ergo intentioni animi prius ipse animus, unde nos etiam vivere sentimus:
Abbreviated transcription (Latin):
uł sumet uł respua.ẽ. in potestate. sea quo uiso tangat᷑
nulla potestas ẽ: fatendum . ẽ. & exuꝑioribus & ex inferioribꝰ
uisis animum tangi ut racionalis substantia ex utroq
sumat qđ uoluerit. & ex merito sumendi uł miseria
uł heatitas subsequat᷑: uelud in paradiso uisum ex suꝑioribꝰ.
p̃ceptum dei: uisum ex inferioribꝰ. suggestio serpentis.
Nam neq quid sibi p̃ciperet᷑ a dnõ. neq quid a serpente
suggeret᷑ : fuit in hominis potestate. Quã sit aut̃ lib̾um
& ab omĩbus difficultatis uinculis ex peditum in ipsa
sapientiȩ sanitate constituto: ñ ceđe uisis inferioris
illecebrȩ uł hinc intelligi potest: qđ etiã stulti ea suꝑant
ad sapientiam transituri. etiã cũ molestia carendi
ꝑ niciosarum consuetudinũ pestilenciosa dulcedine.
Queri aut̃ hoc ioco potest. si homini p̾sto fuerunt
ex utraq parte uisa. unum ex pͣcepto dei alterum
ex suggestione serpentis. unde ipsi di abolo suggestum

Expanded text:
n potestate, sed quo viso tangatur, nulla potestas est: fatendum est et ex superioribus et ex inferioribus visis animum tangi ut rationalis substantia ex utroque sumat quod voluerit, et ex merito sumendi vel miseria vel beatitas subsequatur. Velut in paradiso visum ex superioribus, praeceptum Dei; visum ex inferioribus, suggestio serpentis. Nam neque quid sibi praeciperetur a Domino, neque quid a serpente suggereretur, fuit in hominis potestate. Quam sit autem liberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae, vel hinc intelligi potest, quod etiam stulti ea superant ad sapientiam transituri, etiam cum molestia carendi perniciosarum consuetudinum pestilentiosa dulcedine. 75. Quaeri autem hoc loco potest, si homini praesto fuerunt ex utraque parte visa, unum ex praecepto Dei, alterum ex suggestione serpentis; unde ipsi diabolo suggestum
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ p̾artes quȩ alibi sunt latere. non sinat. ⁊¬
sed illud tota sentit anima qđ fit in particulã
pedis. & ibi tantum sentit ubi fit. Tota igͥ singłis
partibus simul ad est: quȩ tota simul sentit in
singulis. Nec tamen hoc modo ad est tota: ut
candor. uł alia huiuscemodi qualitas in una¬
quaque parte corporis tota. est. Nam quod
in alia parte corpus patitur candoris in muta¬
tionem: potest ad candorem qui. ẽ. in ali a
parte non ꝑtinere. Qua ꝓpter secundum
partes molis a se distantes. & ipse ase distare
conuincitur. Non autem ita esse in anima
per sensum de quo dictum est probatur.

Expanded text:
animae partes quae alibi sunt latere non sinat; animae partes quae alibi sunt latere non sinat; sed illud tota sentit anima quod in particula fit pedis, et ibi tantum sentit ubi fit. Tota igitur singulis partibus simul adest, quae tota simul sentit in singulis. Nec tamen hoc modo adest tota, ut candor vel alia hujusmodi qualitas in unaquaque parte corporis tota est. Nam quod in alia parte corpus patitur candoris immutatione, potest ad candorem qui est in alia parte non pertinere. Quapropter secundum partes molis a se distantes, et ipse a se distare convincitur. Non autem ita esse in anima per sensum de quo dictum est, probatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fieri posset : & ꝓpterea fieri non potest nisi
forte loco anima continet᷑. & localiter corpori
iungitur. Nam si ita ẽ. potest eam fortasse maior
moles quanꝗ speciosior ẽ in suam deteriorẽ
uertere speciem. ut aer maior ignẽ minorẽ.
Sed non ẽ ita. Moles quippe omĩs quȩ ocupat
locum. non. ẽ in suis singłis partibus tota:
sed in omĩbus. Quare alia pars eiꝰ alibi.ẽ. & alibi
alia. Anima uͦ ñ solum uniuersȩ moli corporis
sui sed etiã unicuiq particulȩ illius. tota
simuł ad ẽ. Partis enim corporis passionẽ tota
sentit. nec toto tamen corpore. Cum enim quid
dolet in pede: ad uertit᷑ oculus. lingua loquit᷑
ad mouetur manus. Quod non fieret : nisi id
quod animȩ in eis. ẽ. partibus & inpede sentirei¬
ea nec sentire quod ibi factum. ẽ. ab sens posset.
Non enim nuntio aliquo credibile. ẽ. fieri.
non sentiente quod nuntiat: quia passio quȩ
fit. non ꝑ continuationẽ moł currit ut ceteras

Expanded text:
fieri posset: et propterea fieri non potest; nisi fieri posset: et propterea fieri non potest; nisi forte loco anima continetur, et localiter corpori jungitur. Nam si ita est, potest eam fortasse major moles, quanquam speciosiorem, in suam deteriorem vertere speciem, ut aer major ignem minorem. Sed non est ita. Moles quippe omnis quae occupat locum, non est in singulis suis partibus tota, sed in omnibus. Quare alia pars ejus alibi est, et alibi alia. Anima vero non modo universae moli corporis sui, sed etiam unicuique particulae illius tota simul adest. Partis enim corporis passionem tota sentit, nec in toto tamen corpore. Cum enim quid dolet in pede, advertit oculus, loquitur lingua, admovetur manus. Quod non fieret, nisi id quod animae in eis partibus est, et in pede sentiret; nec sentire quod ibi factum est absens posset. Non enim nuntio aliquo credibile est fieri non sentiente quod nuntiat: quia passio quae fit non per continuationem molis currit, ut caeteras
Abbreviated transcription (Latin):
spetiei fit corpus. ꝑ animam & ad ẽptione speciei
anima in corpus conuerteret᷑ si c̃ uerteret᷑. Hoc & de¬
in eam rationalis anima conuertitur. & ipsa enim
nͥ inferiori ordine rationali subiceret᷑: ȩquȩ sume¬
ret speciem & tał. ẽẽt. Iradunt gͦ speciem a sũ ma
pulcritudine acceptã potentiora in firmioribꝰ.
naturali ordine. & utiq cum tradunt non ad¬
imunt. eoq sunt quȩ infirmiora sunt in quantũ
sunt: quod spep xies qua sint eis apotentioribꝰ.
traditur. Quȩ quidem potentiora: etiam meliora
sunt. Qđ his naturis datum. ẽ: quȩ mole maiore
plus possunt minoribꝰ. molibus: sed sine tumore
ullo localis magnitudinis eadem specie poten¬
tiora sunt. qua meliora. In quo genere . ẽ. anima
corpore melior & potentior. Qua ꝓpt̾ cum ꝑ illã
ut dictum .ẽ. corpus subsistat: ipsa in corpus uerti
nullomͦ potest. Corpus enim nullum fit: nisi
accipiendo ꝑ animam speciem. At anima ut corp̃
fieret non accipiendo speciem sed amittendo

Expanded text:
speciei fit corpus per animam, et ademptione speciei anima in corpus converteretur, si converteretur. CAPUT XVin eam rationalis anima convertitur, dici potest. Et ipsa enim nisi inferiore ordine rationali subjiceretur, aeque sumeret speciem et talis esset. Tradunt ergo speciem a summa pulchritudine acceptam potentiora infirmioribus naturali ordine. Et utique cum tradunt, non adimunt. Eoque sunt quae infirmiora sunt, in quantum sunt, quod species eis, qua sint a potentioribus traditur: quae quidem potentiora etiam meliora sunt. Quod his naturis datum est, quae non mole majore plus possunt minoribus molibus, sed sine tumore ullo localis magnitudinis eadem specie potentiora sunt qua meliora. In quo genere est anima corpore melior et potentior. Quapropter cum per illam, ut dictum est, corpus subsistat, ipsa in corpus nullo modo verti potest. Corpus enim nullum fit, nisi accipiendo per animam speciem. At anima ut corpus fieret, non accipiendo speciem, sed amittendo,
Abbreviated transcription (Latin):
quius. Iam propinq aut̃ &iam corpus sumeret :
inter sũmã qͣuȩͣ sapientia.ẽ. & ueritas in c̃mut abił¬
&id qđ ultimũ uiuificat᷑ id ẽ. corpus: nͥ iuuificans
anima. Qđ si tradit speciẽ anima corpori. ut sit
corpus in quantum. ẽ: non utiq speciẽ tradendo
adimit. Ad imit aut̃ : in corpus animã trans¬
mutando Non igͥ anima siue ꝑ se ipsã corpus
fit qui a nisi manente anima corpusfit: qđ¬
ꝑ eam fit: siue ꝑ aliam quia non nisi traditione

Expanded text:
quius. Tam propinque autem etiam corpus sumeret, quius. Tam propinque autem etiam corpus sumeret, inter summam vitam, quae sapientia et veritas est incommutabiid quod ultimum vivificatur, id est corpus, nisi vivificans anima. Quod si tradit speciem anima corpori, ut sit corpus in quantum est, non utique speciem tradendo adimit. Adimit autem in corpus animam transmutando. Non igitur anima sive per seipsam corpus fit, quia non nisi anima manente corpus per eam fit; sive per aliam, quia non nisi traditione
Abbreviated transcription (Latin):
iusa tanto etiam magis quanto etiam corpor
melior. Nec ista ꝓpinquitas loco sed naturȩ
ordine dicta sit. hoc aut̃ ordine intelligitur
a sũma essentia speciẽ corpori ꝑ animum
tribui qua.ẽ. inquantũ cũq .ẽ. ꝑ animã gͦ
corpus subsistit. & eo ipso.ẽ. quo animat᷑. siue
uniuersalit̃ ut mund̾. siue particul arit̾ ut unũ¬
qđq animal intra mundum. Qua ꝓpt̃ consequens
erat ut anim a ꝑ animã corpus fieret nec omĩno
aliter posset. Iđ quia non fit. manente quippe
anima in eo qđ anima.ẽ. corpus ꝑ illã subsistit.
dantẽ speciem non ad imentẽ: c̃mut ari in corpus
anima non potest. Si enĩ ñ tradit speciẽ ꝗ sumit
a summo bono: ñ ꝑ illã fit corpus. & si non ꝑ illã
fit: aut nonfit omĩno. aut tam ꝓpinq speciẽ
sumit quam anima. Sa & fit corpus: & si tam
ꝓpinq sumeret speciẽ id. eẽt. qđ anima. Nam
hoc inter.ẽ. Eoq anima melior : quo sumit ꝓpin¬

Expanded text:
causa tanto etiam magis, quanto etiam corpore causa tanto etiam magis, quanto etiam corpore melior. Nec ista propinquitas loco, sed naturae ordine dicta sit. Hoc autem ordine intelligitur a summa essentia speciem corpori per animam tribui, qua est in quantumcumque est. Per animam ergo corpus subsistit, et eo ipso est quo animatur, sive universaliter, ut mundus; sive particulariter, ut unumquodque animal intra mundum. Quapropter consequens erat ut anima per animam corpus fieret, nec omnino aliter posset. Quod quia non fit, manente quippe anima in eo quo anima est, corpus per illam subsistit, dantem speciem, non adimentem; commutari in corpus anima non potest. Si enim non tradit speciem quam sumit a summo bono, non per illam fit corpus: et si non per illam fit, aut non fit omnino, aut tam propinque speciem sumit quam anima: sed et fit corpus, et si tam propinque sumeret speciem, id esset quod anima: nam hoc interest; eoque anima melior, quo sumit propin
Abbreviated transcription (Latin):
mienti ac uigilanti uerum .ẽ. Nã uerbi grã
si ꝑ sonnium disputare sibi uisus fu erit. uerasq
rationes secutus in disputando didicerit
aliquud: etiam ex ꝑge facto ȩȩdẽ in cõmut abiles
manent quãuis falsa in ueniant᷑ cȩtera. Ueluti
locus ubi disputatio & ꝑsona cum qua dispu¬
tatio fuisse uisum erat : & uerba ipsa qđ ad
sonum attinet quibus disputari uidebatur :¬
& alia huuismodi: quȩ &iam cum ipsis sensibꝰ.
sentiuntur. agunturq auigil antibꝰ.: p̃tereunt
tamen. nec ull a ex parte sempiternã pre¬
sentiã uerarum rationũ assecunt᷑ Ex quo
colligitur tali cõmutatione corporis qualis
sonnus. ẽ. usũ eiusdem corporis animȩ non
locum ocoa panti corpori anima tam̃ non
localiter iungitur : sum mif illif ȩternisq
rationibus quȩ in cõmutabiliter manent
nec utiq continent᷑ loco. prior afficit᷑ anima
quam corpus. nec prior tantũ. sed etiã magis
laiteo enim prior. quanto ꝓpinquior : & eadẽ

Expanded text:
mienti ac vigilanti verum est. Nam verbi gratia si per somnium disputare sibi visus fuerit, verasque rationes secutus in disputando didicerit aliquid; etiam expergefacto eaedem incommutabiles manent, quamvis falsa reperiantur caetera, veluti locus ubi disputatio, et persona cum qua disputatio fuisse visa erat, et verba ipsa, quod ad sonum attinet, quibus disputari videbatur, et alia hujuscemodi; quae etiam cum ipsis sensibus sentiuntur agunturque a vigilantibus, praetereunt tamen, nec ulla ex parte sempiternam praesentiam verarum rationum assequuntur. Ex quo colligitur, tali commutatione corporis, qualis somnus est, usum ejusdem corporis animae, non locum occupanti corpori anima tamen non localiter jungitur, summis illis aeternisque rationibus, quae incommutabiliter manent, nec utique loco continentur, prior afficitur anima quam corpus; nec prior tantum, sed etiam magis. Tanto enim prior, quanto propinquior; et eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse ꝓpt̾a ab et̾na racione seꝑari. qr non ei locabilit᷑ ĩgit᷑
ꝓfecto ñ dix̾issem si iam tunc ẽe̾m sacris litt̾is ita eruditꝰ. ut r¬
colerem quod scriptũ est. pectata ur̃a separant int̾ uos ⁊ dm̃.
Unde dat᷑ intelligi etiã earũ rerũ posse dici  seꝑaracionẽ q̃ ñ locis
s incorporalit̾ iuncta fuerãt. Quid sit eriã qd dixi anima si carce
corpore in hoc mundo non est: ñ potui recordari. hũqͥd enĩ amme
mortuoꝵ aut ñ carent corꝑe aut in ħ mundo ñ sunt. Quasi
inferi ñ sint in hoc mundo S quia carere corꝑe in bono posur.
fortasse nomine corꝑis pestes corꝑeas appellaui. odð si ita est: nimis
insolenter uerbo uius sum. Illud qͦ temere ductũ est. a siuna e̾entia
spẽm corꝑis ꝑ animã tͥbui. qua ÷ in qͣntũcũq est. ꝑ animã gͦ corpꝰ
subsistit ⁊ eo ipso est. qͦ animat᷑ siue uniu̾saliq̃ ut. ẽ. mundꝰ. siue
particularit̾ ut unum qd̾q animal intͣ mimdum. hoc ꝓrsus

Expanded text:
n posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter iungitur, profecto non dixissem, si iam tunc essem litteris sacris ita eruditus, ut recolerem, quod scriptum est: peccata uestra separant inter uos et deum. unde intellegi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis. sed incorporaliter iuncta fuerant. Quid sit etiam, quod dixi: anima si caret corpore, in hoc mundo non est, non potui recordari. numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum. illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam tribui, qua est, in quantumcumque est. per animam ergo corpus subsistit et eo ipso est, quo animatur, siue uniuersaliter, ut mundus, siue particulariter, ut unum quodque animal intra mundum; hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
Anquia inuitos nos plerũq opprimit sonnus.
metuendum. ẽ. ne quo tali defectu animus
conuertatur in corpus: Quasi uͦ qm̃ son no¬
menbra nr̃a marcescunt. id circo animus fiat.
ulla ex parte debilior. Sensibilia tantum non
sentit. quia quicquid illud .ẽ. qđ sonnum fact
ex corpore .ẽ. atq: incorpore oꝑat᷑. Corporeos
enim sensus sopit. & el audit quodãm odo. Ita
sa ane ut tali cõmutationi corporis cedat
anima cum uoluptate: quia scđm natur ã
.ẽ. tasis cõmutatio. quȩ reficit corpus a laboribꝰ.
Non tamt hȩceid imit animo uł sentiendi uim
uł intelligendi. Nam & imagines sensibilium
presto habet : tanta ex pressione similitudinis
ut eo ipso tempr̃e discerni nequeant ab his rebꝰ.

Expanded text:
An quia invitos nos plerumque opprimit somnus, metuendum est ne quo tali defectu animus convertatur in corpus? Quasi vero quoniam somembra nostra marcescunt, idcirco animus fiat ulla ex parte debilior. Sensibilia tantum non sentit, quia quidquid illud est quod somnum facit, e corpore est atque in corpore operatur. Corporeos enim sensus sopit et claudit quodammodo, ita sane ut tali commutationi corporis cedat anima cum voluptate: quia secundum naturam est talis commutatio quae reficit corpus a laboribus: non tamen haec adimit animo vel sentiendi vim vel intelligendi. Nam et imagines sensibilium praesto habet, tanta expressione similitudinis, ut eo ipso tempore discerni nequeant ab his reb
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim omĩa bona dicerent᷑ ex deo id ẽ. magna &
media & minima: in mediis quidem bonis in uenit᷑
lib̾um uoluntatis arbitrium. quia & male illo uti
possumus: sed tamen tale. ẽ. ut sine illo recte uiuere
nequeamus. Bonus aut̃ usus eiꝰ iam uirtus. ẽ : quȩ in
magnis repꝑit᷑ bonis. quibus male uti nullus potest.
& quia omĩa bon a sicut dictum. ẽ. & magna &̾ media
& minima ex deo sunt: sequit᷑ ut ex dõ sit etiam bonus
usus libȩ uoluntatis. quȩ uirtus ẽ. & in magnis numerat᷑
bonis. Deindt̃ dictum. ẽ. ex qua miseria petcantibus
iustissime in flicta lib̾& dei gr̃a. qui a sponte homo id .ẽ.
libo arbitrio cađe potuit. non etiã resurgere. Ad quã
miseriam iuste dãpnationis ꝑtin& ignorantia & diffi¬
cultas quam patit᷑ omĩs homo ab exordio natiuitatis
suȩ: nec ab isto malo quisꝗ nͥ dei grã lib̾at᷑. Quam
miseriam pelagiani nolunt ex iusta dãpnatione

Expanded text:
cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
iusta.ẽ. peccati pęna .ẽ. & supplicium nominatur.
in iusto aliquo dominante homini imposita.ẽ. Porro
qui ade omĩpotentia dei & iustitia dubitare dem̃tis ẽ.
iusta hȩc pena.ẽ. & ꝓ peccato ali quo pendit᷑ N on enim
quisquam in iustus dnator aut subriꝑe hominẽ potuit
uelud ignoranti deo aut extorquere in uito tanquã
inualidiori ł terrendo ł confligendo ut hominem
in iusta pena cruciarae. Relinquit᷑ gͦ. ut hȩc pęna
iusta de dannatione hominis ueniat. ¶& alio loco.
Apꝓbare in quam falsa ꝓueris ut err& in uitus. & resistente
atq torquente dolore carnał uinculi non posse alibidinosis
oꝑibus tẽꝑare: non .ẽ. natura in stituti haminis. sed pęna
dãpnati. Cum aut̃ delib̾a uoluntate recte faciendi
loquimur : de illa scilica& in qua homo factus. ẽ. loquim᷑.
Ecce tam longe ante quam pelagi ana heresis extitissce
sic disputauimꝰ: uelut iam contra illos disputaremus.

Expanded text:
iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus dominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsa pro ueris, ut erret inuitus, et resistente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ignorantiam facta quedam imꝓbant᷑ &e coirigenda
iudicant᷑. sicut indiuitus auctor it atibꝰ. legimus.
imꝓbanda ubi uult homo recte facere & non potest.
Nam unide sunt ille uoces. non enim qđ uolo facio
ad uersus sp̃m: sp̃s aut̃ ad uersus carnẽ. hȩc enim
in uicem aduersant᷑. ut non ea quȩ uultis faciatis:
Sed hȩc omĩa hominum sunt. ex ill mortis dãnatione
uenientium. Nam si non. ẽ. ista pena hominis sed
natura. nulla ista peccata sunt. Si enim non
recedit᷑ ab eo modo quo naturalit᷑ factus. ẽ. ita ut
melius. eẽ. non possit. ea quȩ deb&e facit. cũ hȩc facit.
Si autem bonus homo. eẽt: aliter ess&e. Nunc aut̃
quia ita.ẽ: non. ẽ. bonus. nec haba in potestate
ut bonus sit. siue non uidendo qualis. eẽ. debeat siue
uidendo & non ualendo. ẽẽ. qualem deb̾e. ẽẽ. se uid&.
Pęnam istam. eẽ. quis dubitet: Omĩs aut̃ pena si

Expanded text:
per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda per ignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur; sicut in divinis auctoritatibus legimus. improbanda, ubi vult homo recte facere et non potest. Nam unde sunt illae voces: « Non enim quod volo, facio um, spiritus autem aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faciatis? sed haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si
Abbreviated transcription (Latin):
& minimis: non solum bene sed etiam male
quisq uti potest. & idõ uirtute nemo male utit᷑.
qui a opus uirtutis. ẽ. bonus usus istorũ. quibus
non bene uti possumus. Nemo aut̃ bene utendo
male utitur. Qua re habundanti a & magnitudo
bonitatis dei. non solum magna sed etiã media
& mini ma bona eẽ p̃stitit. Magis laudanda. ẽ.
bonitas eius in magnis quam in mediis. & magis in
mediis quam in minimis bonis. sed magis in om̃ibꝰ.
quam si non om̃ia tribuiss&. IEt alio boco. Lu
tantum in quam pieciatẽ in concussã tene. ut
nullum tibi bonum ł sentienti ł intelligenti.
ł quo quomͦ cogitanti occurrat qđ ñ fic ex deo
ita &iam sponte surgere potest: porrectã nob̾ desuꝑ
Q in libro tertio cum dixissẽ illud qđ & pel agium
de meis opusculis usum fuisse cõmemor aui. quis enim
peccat in eo qđ nullomͦ caueri potest. peccat᷑ aut̃. caueri
igit᷑ potest: continuo secutus ad iunxi. Qtam̃ &i am

Expanded text:
et minimis, non solum bene sed etiam male et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; nemo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omnibus, quam si non omnia tribuisset. et in alio loco: tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum uel sentienti uel intellegenti uel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex deo. cidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desupEt in libro tertio, cum dixissem illud, quod et Pelagium de meis opusculis usum fuisse commemoraui: quis enim peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest, continuo secutus adiunxi: et
Abbreviated transcription (Latin):
a mortalibꝰ. non potest. & hoc diuinum beneficium qđ
lib̾atur. nisi eam p̃uenireo. iam meritis eius daret᷑.
& non ẽẽt grã. quȩ utiq gratis datur. Qđ in alus
opusculis nr̃is satis egimus istos inimicos huius gr̃ȩ
nouos hereticos refellentes. Quãnis & in his libris
qui non contra illos. omĩno quippe illi nondum
erant. sed cõtra manicheos conscripti sunt de libero
arbitrio. non omĩmodo de ista dei gra reticuimus :
quã nefanda impietate conant᷑ auferre. Diximus
quippe in scđo libro: non solum magna. sed etiam
minima bona non. eẽ. posse nͥ ab illo a quo sunt
omĩa bona. hocẽ. deo. & paulo post. Uirtutes inꝙ
quibꝰ. recte uiuitur. magna bona sunt. species aut̃
quorũlib& coiporum sine quibus recte uiui potest
minima bona sunt : potentiȩ uͦ animi sine quibꝰ
recte uiui non potest. media bona sunt. Uirtutibꝰ.
nemo male utitur. Ceteris aut̃ bonis idẽ. medis

Expanded text:
a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis non recedit᷑: aut non ẽ. uoluntas & peccatũ
nullum hab&e. Aut igͥ uoluntas. ẽ. prima causa peccandi
aut nullum peccatum. ẽ. prima causa peccandi nec. ẽ.
cui recte imputet᷑ peccatum: nisi pectandi. Non gͦ. ẽ. cui
recte imputet᷑: nͥ uolenti.Et paulo post. Quis inquam
peccat in eo qđ nullomͦ caueri potest : Peccat᷑ aut̃.
caueri igͥ potest. Quo testimonio meo: in quodam
libro suo pelaguis usus. ẽ. Cui libro cum respondissẽ:
titulum libri mei. ẽẽ. uolui de natura & grã. In his atq
huius modi uerbis meis quia grã dĩ conmemorata
non ẽ. de qua tunc non agebatur. put ant pelagiatu
ł putare possunt suam nos tenuis se sententiã. Sed
frustra hoc putant. Uoluntas quippe qua &̃ p eccat᷑
&e recte uiuitur. qđ his uerbis egimus. uoluntas gͦ
ipsa nͥ grã dei libetur a seruitute qua facca .ẽ. serua
peccati. & ut uitia suꝑce̾ ad uiuetur : recte pieq uiui

Expanded text:
uoluuolunullum habet. Aut igitur voluntas est prima causa peccandi; aut nullum peccatum est prima causa peccandi: nec est cui recte imputetur peccatum nisi peccanti. Non ergo est cui recte imputetur nisi volenti . Et paulo post: Quis, inquam, peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem: caveri igitur potest . Quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. Cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egimus, uoluntas ergo nisi dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui
Abbreviated transcription (Latin):
sempiterno bono. a lapsu temporali c̃uertamꝰ s& alio loco
Optime inquam de te ueritas cdamat. Non enim posses
aliud sentire. eẽ. in potestate nr̃a nͥ qđ cũ uolumꝰ facimꝰ.
Quaꝓpt̾ nichil tam in nr̃ã potestate quã ipsa uoluntasẽ.
Fa cnim ꝓrsus nullo inter uallo mex ut uolumꝰ sẽꝑ p̃sto ẽ.
NItem alio loco Si cium tu laudaris inquam uidendo qu
facere debeas. cum id non uideas nͥ o in illo qui.ẽ. in cõmu¬
tabilis ueritas. quanto magis ille qui & uelle p̃cepit
&̾ posse p̾buit. & ñ inpune nolle ꝑmisit. Deinde subiunxi
dicens. Sienim hoc deb& quisq qđ accepit. & su homo
factus. ẽ. ut necessario pecc&: hocdeba̾ ut peccae.
Cumgͦ peccat: qđ deb& facit. Qđ siscelus ẽ dicere:
neminẽ natura sua cogit ut pecc&. ¶ Q iterum. Que
tandem eẽ poterit inquam ante uoluntatẽ causa
uoluntatis: Aut enim & ipsa uoluntas. ẽ. & aradice ista

Expanded text:
sempiterno bono a lapsu temporali conuertamus? et in alio loco: sempiterno bono a lapsu temporali conuertamus? et in alio loco: obscure, inquam, de te ueritas clamat. non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra nisi quod, cum uolumus, facimus. quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praesto est. item alio loco: si enim tu laudaris, inquam, uidendo, quid facere debeas, cum id non uideas nisi in illo, qui est incommutabilis ueritas, quanto magis ille, qui et uelle praecepit et posse praebuit et non inpune nolle permisit. deinde subiunxi dicens: si enim hoc debet quisque, quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet, ut peccet. cum uero peccat, quod debet facit; quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit, ut peccet. et iterum: quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et ipsa uoluntas est et a radice ista
Abbreviated transcription (Latin):
tantam rem tanta fesitͥitate. ut nichil alud ei quam
ipsum uelle sit hab̾e qđ uoluit. ¶Itẽq alibi dixi.
Hoc enim ȩterna lex illa. ad cuus consiđationem
redire iam tempus. ẽ. in cõmutabili stabilitate
firmauit. ut in uoluntate meritum sit. in beatitate
aut̃ & miseria p̃mium atq supplicium.¬
¶ Et alio loco. Quid inquam quisq sectandum
&̾ amplecten dum eligat. in uoluntate. ẽe. positũ
constitit.s Et in libro scđo. Homo enimipse inquã
in quantum homo. ẽ. aliqđ bonum ẽ: quia recte
uiuere cum uult potest. Et alio loco dixi. recte
fieri non posse. nͥ eodẽ lib̾o uoluntatis arbitrio.
¶Q in libro tercio. Quid opus ẽ. queri inquam. unde
iste motus existat. quo uoluntas auertit᷑ ab in cõmut abil
bono ad cõmutabile bonum. cũ eum non nisi animi
& uoluntarium & ob hoc culpabilem ẽẽ. fateamur.¬
omĩsq dehacre disciplina ut ilis ad id ualeat ut eo
motu imꝓbato atq cohibito. uoluntatẽ nrãm ad fruendũ

Expanded text:
tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamuromnisque de hac re disciplina utilis ad id ualeat, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum
Abbreviated transcription (Latin):
P ost libros soliloqͥorũ. iam de agro mediolanum
reuersus scripsi librũ de in mortalite anine
quod mͥ quasi commonitoriũ ee  uolueram ꝑꝑ
solloqͥa t̾minanda q̃ ĩꝑfecta remanserant. S nescio
qͦmͦ me inuito exiit in manꝰ hominũ. & int̾ mea
opuscła nominat᷑. in pͥmo raciocinationũ concerti¬
one atq breuitate sic obscurus est. ut fatiget cum
legit᷑ etiã indentionẽ meam. uixq intelligat᷑ a me ipso.
Deinde cagitaris nichil aliud quã animos hominũ: in qͣdam

Expanded text:
Post libros Soliloquiorum iam de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos h
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic culpandus sed laud andus ds̃. eẽc. sicut in eodẽ
lbro t̃cio disputauimus. Quȩ disputatio contra manicheos
habenda.ẽ. qui non accipiunt scripturas sc̃as ueteris
instrumenti in quibus peccatum originale narrat᷑.
& quicquid inde in litteris apłicis legit᷑. detestabili
inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoubꝰ.
scripturarum tanꝗ non fuerit ab apłis dictum.¬
ConrꝑA Contra pelagianos autem hoc defendendũ
est qđ utraq scriptura cõmendat quam se acciꝑe
profitentur. Hoc opus sic incipit. Dic michi queso te
itrum deus non sit auctor mali. EXELICIT RERACTATI¬

Expanded text:
nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor mali. CAPVT
Abbreviated transcription (Latin):
uita sem ptterna maneat neresse .ẽ. Nã hoc prorsus ita
sehabet: ut si primum. ẽ. sit secundũ. Est aut̃ primũ.
Quis enim ut alia omittam autrationẽ numerorũ
nut abisẽ. eẽ. audeat dicere. aut artẽ quãlib& non
istaratione constare. aut artẽ non ẽe. In artifice &iã
cum eã non exercet. aut eiꝰ . ex̃. nͥ in animo. aut ubi
Quãuis enim arsuna multarũ quasi quidã coitus caliqũ es ñ posse¬
rationũ ẽẽ dicat᷑ : tam̃ ars &iam una ratio dici uerissime
atq intelligi potest. Sed siue hoc siue illud sit. non
minus in mutabilem artem. ẽẽ. conficitur. Artem
autem non solum. ẽẽ. in animo artificis. sed etiam
nusquam cẽ nisi in animo. manifestum ẽ. idque
in separabiliter. Nam si ars ab animo separabitur:
aut erit preter quam in animo. aut nusꝗerit. aut
de animo in animum transibit. At sedes arti nulla

Expanded text:
vita sempiterna maneat necesse est. Nam hoc prorsus ita vita sempiterna maneat necesse est. Nam hoc prorsus ita se habet, ut si primum est, sit secundum. Est autem primum. Quis enim, ut alia omittam, aut rationem numerorum mutabilem esse audeat dicere, aut artem quamlibet non ista ratione constare; aut artem non esse in artifice, etiam cum eam non exercet; aut ejus esse, nisi in animo; aut ubi Quamvis enim ars una multarum quasi quidam coetus rationum esse dicatur, tamen ars etiam una ratio dici verissime atque intelligi potest. Sed sive hoc, sive illud sit, non minus immutabilem artem esse conficitur: artem autem non solum esse in animo artificis, sed etiam nusquam esse nisi in animo manifestum est, idque inseparabiliter. Nam si ars ab animo separabitur; aut erit praeterquam in animo, aut nusquam erit, aut de animo in animum continuo transibit. At ut sedes arti nulla
Abbreviated transcription (Latin):
quod mouet illudq corpus de quo aliquid. fit
eodem motu ꝑ momenta mutet᷑ atq illa intentio
ꝑficiendi quã inmutatã manere manifestũ .ẽ. &
ipsa menbra artificis & lignũ aut lapidẽ artifici
sub ieccum moueat. quis dubitet consequens. ẽẽ.
quod dictum. ẽ: Non igͥ si qua mutatio corpoꝵ mouente
animo fit quam uis in eam sit intentus. hinc eã necessario
mutari. & ob hoc etiã mori arbitrandum. ẽ. Potest e
in hac intentione simul & memoriã p̃teritorũ &
expectationem futurorum hab̾e : quȩ omĩa sine
uita. eẽ. non possunt. Quãꝗ &e sinullus interitus
sine mutatione sit. &enulla mutatio sine motu.
non tam̃ omĩs mutatio in teritũ om̃isq motus
mutationẽ oꝑatur. licet enim ipsum corpus nrm̃.
& motum plerũq qualibet actione & mutatũ
soruari uita: quãꝗ ei fortasse ꝑmorcũ mutatta ouoa¬
manimo qͥuod sine uita. eẽ. non possit. anurro sti a

Expanded text:
quod movet, illudque corpus de quo aliquid fit quod movet, illudque corpus de quo aliquid fit eodem motu per momenta mutetur, atque illa intentio perficiendi quam immutatam manere manifestum est, et ipsa membra artificis, et lignum aut lapidem artifici subjectum moveat, quis dubitet consequens esse quod dictum est? Non igitur si qua mutatio corporum movente animo fit, quamvis in eam sit intentus, hinc eum necessario mutari, et ob hoc etiam mori arbitrandum est. Potest enim in hac intentione simul et memoriam praeteritorum et exspectationem futurorum habere, quae omnia sine vita esse non possunt. Quanquam etsi nullus interitus sine mutatione sit, et nulla mutatio sine motu; non tamen omnis mutatio interitum, omnisque motus mutationem operatur. Licet enim ipsum corpus nostrum, et motum plerumque qualibet actione, et mutatum privari vita, quanquam ei fortasse per motum mutatio nonin animo, quod sine vita esse non possit; animo etiam