comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cubitũ hibe memorat᷑ ꝓpħia qͥdẽ de monade ac singu¬
enĩ carnẽ nat᷑e nrȩ susciꝑet: ex in contaminata tam̃
cepit. ꝓpt̃ea gͦ & apłs de mediatore disserens. euident̃
distinctionẽ signauit dicens. mediator dĩ & hominũ¬
hõ xpẽ iħe : qͦscilicet mediatorẽ ñ ad dertatẽ xp̃i s hu¬
manitatẽ q̃ ÷ eiꝰ anima referendũ doceret. Longitudo
gͦ ponit᷑ eiꝰ. & latitudo. Longitudo illud significat qd
tendit addm̃ trinitatiq sociat᷑. latitudo qd̾ int̃ ho¬
mines qͥ latã spaciosãq uiã incedere soleant conũsat᷑.¬

Expanded text:
cubitum habere memoratur, propheta quidem admirandae ac singuenim carnem naturae susciperet, ex incontaminata tamen propterea ergo Apostolus de mediatore disserens, evidenter distinctione signavit, dicens: Mediator Dei et hominu Jesus, quo scilicet mediatorem non ad deitatem Christi, sed humanitatem referendum doceret. Longitudo ergo ejus ponitur et latitudo: longitudo illud significat, quod tendit ad Deum Trinitatique sociatur; latitudo, quod inter homines, qui latam spatiosamque viam incedere solent, con
Abbreviated transcription (Latin):
paulus sꝑnit litcerã legis: s multo ante eũ moyses
spreuit & abiecit. & contriuit litterã legis: Hoc sine
loquens. auferet᷑ a uob̃ regnũ dĩ. Dabit᷑ genti facienti
fructꝰ eiꝰ : puto qd̾sensũ legis regnũdĩ dixerit. qͥ ablatꝰ ÷
a nideis. manentib apud illos solis licceris legis. &datꝰ:
gentib q̃ posst̃ ꝑfidẽ fructũ sp̃c facere. Quecũ ita sint.¬

Expanded text:
Paulus spernit litteram legis, sed multo ante eum Moyses et Paulus spernit litteram legis, sed multo ante eum Moyses et sprevit, et abjecit, et contrivit litteras legis, hoc sine loquens: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus, puto quod sensum legis regnum Dei dixerit, qui ablatus est a Judaeis, manentibus apud illos solis litteris legis, et datus est gentibus qui possent per fidem fructum spiritus facere. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi uͦuenit᷑ ad fidẽ. ut ex cõꝑatione dixerĩ: hñt ã pliꝰ g̾s
multũ ꝑ omẽm modũ. Reqͥrendũ sane ÷ si ⁊̃ samaritis
alienos alitteris dĩ faciunt: repudiantes ꝓpħas. S &
hereticis qͥ iniqͥtatẽ locunt᷑ in excelsũ. & qͥ in impietate
sua diuidt̃ unitatẽ deitatis. & qͥlegẽ ab euangłiis seꝑant.
ñ dixerĩ credita ẽẽ eloqͥa dĩ. ꝑ eo qđ diuina apud eos
spitale. nichil dõdignũ: solã apudeos q̃ occidit haberi
licterã dixerĩ. Uerũ si forte iudei nolunt recipe apłicã¬
sententiã q̃ dic̃ qr littera legis occidit. & inuriã pu¬
tant legi fieri. si scłm litcerã sꝑnuideat᷑: reu̾tamͣ ad
ipsũ moysen. & uideamꝰ ipse ꝗͣ magnifecerit litt̾am legis
Qͥ cũ accepisset tabulas lapideas inscriptas digito dĩ ⁊ tan¬
tũ honoris detulit litcere legis. ut piceret de manib
suis tabulas. & cõminueret qͥdẽdigito dĩ scriptas: nec
tam̃ phoc impietatis culpa notatꝰ sit. Uidesg̾ qͥa ñ solꝰ

Expanded text:
ad fidem, ut ex comparatione dixerim, habent amplius gentes multum per omnem modum. Requirendum sane est, si etiam Samaritis alienos a litteris Dei faciunt repudiantes prophetas. Sed et haereticis qui iniquitatem loquuntur in excelsum, et qui impietate sua dividunt unitatem deitatis, et qui legem ab Evangeliis separant, non dixerim credita esse eloquia Dei, pro eo quod divina apud eos spiritale, nihil Deo dignum, solam apud eos quae occidit haberi litteram dixerim. Verum si forte Judaei nolsententiam, quae dicit quia littera legis occidit, et injuriam putant legi fieri, si secundum litteram sperni videatur, revertamur ad ipsum Moysen, et videamus ipse quam magnam fecerit litteram legis, qui cum accepisset tabulas lapideas, inscriptas digito Dei, tantum honoris detulit litterae legis, ut projiceret de manibus suis tabulas, et comminueret quidem digito Dei scriptas, nec tantum pro hoc impietatis culpa notatus sit. Vides ergo quod non solum
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit litteras ẽẽ creditas. s eloqͥa dĩ. Unde uia
nob̾ dͥat᷑ intelligendi. qd̾ his qͥlegunt & ñ intel¬
ligunt. & legunt & ñ credt̃. liccera sola sit cre¬
aut̃ dĩ illis sint credita. qͥ intelligentes & creden-
tes hisquȩ moysesscripsit. credunt & xp̃õ sic̃ &̃¬

Expanded text:
i. Unde via nobis datur intelligendi, quod his qui legunt et non intelligunt, et legunt et non credunt, littera sola sit creautem Dei illis sites his quae Moyses scripsit, credunt, et C
Abbreviated transcription (Latin):
õis mundꝰ iste t̾renꝰ hic deb̾e intelligi locꝰ: ut &
arbores & lapides. & herbȩ acsemina. & palee
q̃ in ipsost̃ parit᷑ nominate sint: Partes enim
mundi ħ eẽ. singła uident᷑. R arbitror ita qͦnꝗͣ¬
posse ineptũ inueniri: ut hec possit asserere.
Restat gͥut omẽm mundũ om̃e rationaleanimal
dicat. Ꝙ sic̃ om̃e qd̾ irrationale ÷ excipit᷑ ab hoc
sensu: ita nullam uidet᷑ ab hac conditione ratio¬
nalis creatura secerni. Omĩs gͦmundꝰ obnoxiꝰ fit
dõ ꝑhoc qͥa legẽ naturalẽ inseruit õĩb: de qͥb
& in alio locodiẽ. ut in noĩe iħu õegenu flectat᷑¬

Expanded text:
intelligi locus, ut et arbores, et lapides et herbae, ac semina et plateae quae in ipso sunt pariter nominatae sint? partes enim mundi hujus esse singula videntur. Non arbitror ita quempiam ineptum inveniri ut haec possit asserere. Restat igitur ut omnem mundum, omne rationabile animal dicat, et sicut omne quod irrationabile est, excipitur ex hoc sensu, ita nulla mihi videtur ab hac conditione rationabilis creatura secerni: omnis ergo mundus obnoxius fit Deo per hoc quod legem naturalem inseruit omnibus, de quibus et in alio loco di
Abbreviated transcription (Latin):
hebreus ex hebreis: Quomͦ gͦ uerũerit. eũ aliqͥn¬
do sine lege uirisse: qͥ octaua die natiuitatissue
signũ circũcisionis ex legesuscepit: Unde constat
tẽfieri hominẽ sub lege qͣndo adid etatisuenerit
ut eligere possit ce discernere qͥd sit lex: nec priꝰ
turalis legis hab̾e incipiat firmitatẽ. Peniq in
eo ubi dix̃ ego aut̃ uiuebã sinelege aliqͥndo: addit.
habeat boni & mali. si ne lege ẽẽ dr̃. cũ ⁊̃ si peccat. qͥa
lex in eoñ ⁊ peccatũ ei ñ inputat᷑. Cũ uͦdiscretionẽ
boni maliue acceꝑit. uenisse ei dic̃ legẽ. &dedisse
mandata. Nbi aut̃ in ⁊ uis mandati. hoc ⁊ conscien¬
tia redarguens peccatũ. qd̾ priꝰ in eomortuũ erat.¬

Expanded text:
is ; quomodo ergo verum erit eum aliquando sine lege vixisse, qui octava die nativitatis suae signum circumcisionis ex lege suscepit? Unde constat tunc fieri hominem sub lege, quando ad id aetatis venerit, ut eligere possit et discernere quid sit lex, nec priusae et naturalis legis habere incipiat firmitatem. Denique in eo ubi dixit, Ego autem vivebam sine lege aliquando, addidit: si peccat, quia lex in eo non est, peccatum ei non imputatur. Cum vero discretionem boni malique acceperit, venisse ei dicitur lex, et venisse mandata. Ubi autem est vis mandati, hoc est, conscientia redarguens, peccatum, quod prius in eo mortuum erat
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in loco maiꝰ aliqͥd inistis de qͥb ei sermo ÷ osten¬
derecriminis: cũ eos sepulchrũ ñ tectũ neq cooꝑ¬
tũ. s patens appellat. Clausa enĩ sepulchra st̃.
qͦs aliqͥntulũ cor cohibet palam delinquere: &e
ꝓferre adpublicũ crimina sua. Patens uͦ sepul¬
chrũ dicunt᷑ hi qͥ inmundicias suas& inpurita¬
des inppatulo habent: qͥb assiduitas & usus sce¬
lerũ qd ÷ ĩ malis. ultimũ ⁊̃ cõmissoꝵ ueretundiã
sustulit. ut iã ñ aꝑiant ossuũ & ꝑferant u̾bũ dĩ

Expanded text:
hoc in loco majus aliquid in istis, de quibus sermo est, ostendere criminis, cum eos sepulcrum non tectum neque coopertum, sed patens appellat; clausa enim sepulcra dicuntur, quos aliquantulum pudor cohibet palam delinquere, et proferre ad publicum crimina sua: patens vero sepulcrum dicuntur hi qui immunditias suas et impuritates in propatulo habent; quibus assiduitas et usus scelerum, quod est in malis ultimum, etiam commissorum verecundiam sustulit, ut jam non aperiant os suum et proferant verbum Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
addit nc̃ & dic̃. Qdgͣ tenemꝰ ampliꝰ: Causati enĩsumꝰ iudeos
& grecos om̃s sub peccato ẽẽ. Qd̾si oitissub peccatost̃: gͦ¬
ñerit elationis causa uni adũsus altm. cũ ut̾q ñex sua
iusticia. s ex dĩmiscdia ueniat ad salutẽ. ꝓbauit gͦ
grecosqͥdẽ id ÷ gentiles ẽẽ subpeccato: eũ ait. Dicentes enĩ
seẽe sapientes. stulti factist̃: e mutauer̃t głam incorrup

Expanded text:
enemus amplius? causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Quod si omnes sub peccato sunt, non erit elationis causa uni adversum alium, cum uterque non ex sua justitia, sed ex Dei misericordia veniat ad salutem. Probavit ergo Graecos quidem, id est gentiles, esse sub peccato cum ait: Dicentes enim se esse sapientes,
Abbreviated transcription (Latin):
declinasse: nͥ is qͥaliqͣndo in uia recta stetit. Unde appa¬
ret pͥmũ illud nature rationalis opꝰ qd̾ a dõ factũ ÷
fuisse rectũ: & inuia recta creatoris ipsiꝰ munere col
malesuadi fraude serpentis ad prauas & tortuosas
mortalis uite semitas declinauit. Consequent̃ gͦ om̃s

Expanded text:
declinasse, nisi is qui aliquando in via recta stetit. Unde apparet primum illud naturae rationabilis opus, quod a Deo factum est, fuisse rectum, et in via recta Creatoris ipsius munere collmalesuadi fraude serpentis ad pravas et tortuosas mortalis vitae semitas declinavit. Nemini dubium
Abbreviated transcription (Latin):
tione & amartcudine plenũ ÷: ex .xiii. ꝑsalmoui¬
det᷑ acceptũ. Tum deinde ueloces pedes eoꝵ adef¬
fundendũ sanguinẽ: uł in ysaca inuenies. uł
in ꝓu̾biis. S econtrario & infelicitas inuiiseoꝵ.
& uiã pacis ñ cognouer̃t: ñ qͥdẽ ad integrũ recor

Expanded text:
TIONE ET AMARITUDINE PLENIUM EST, ex nono psalmo uidetur acceptum. VELOCES PEDES EORUM AD EFFUNDENDUM SANGUINEM, uel in Isaia inuenies uel in Prouerbiis. Sed CONTRITIO ET INFELICITAS IN VIIS EORUM, ET VIAM PACIS NON COGNOUERUNT, non quidem ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
ego dixi dĩ estis :⁊ filii excelsi: ⁊ addidit om̃s uos.
Quȩ adiectio. om̃e simul sub hoc titulo humanũ
conexuit genꝰ. Deniq inconsequentib dic̃. Nos
aut̃ ut hoĩes moriemini. Unde ⁊ illud qd̾ scrip¬
tũ ÷. & recogitauit ds̃ qr fec̃ hominẽ suꝑ t̾rã.
& penituit in corde suo. & dix̃ds. deleã hominẽ
quẽ feci a facie t̾rȩ. ñ solũ ꝑexcidio diluuii
dictiłputo: s aliqͥder hoc ⁊̃ sub misterio de fu¬
turis p̃dictũ: ut eo modo sentiat᷑ qd dictũ ⁊

Expanded text:
Ego dixi: Dii estis et filii Excelsi, et addidit: Omnes. Quae adjectio omne simul sub hoc titulo humanum connexuit genus. Denique in consequentibus dicit: Vos autem ut homines moriemini. Unde et illud, quod scriptum est: Et recogitavit Deus quia fecit hominem super terram, et poenituit in corde suo, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, non solum pro excidio diluvii dictum puto, sed aliquid ex hoc etiam sub mysterio de futuris praedictum, ut eo modo sentiatur, quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tum ̃ inhis qͥeũ r i inuenit᷑: ita ̾ in¬
iustieia ef ectꝰ ⁊ iniustiprauiq oꝑis: qͥ pͥmo
indiarolo. tũ ⁊̃ in bis qͥeũ uolunt imitari. dep̃¬
hendit᷑. E ideo digne eis irã memorat᷑ inferre:
ꝗͣuis ex iniusticia eoꝵ uelut ex contrario uide¬
at᷑ dĩclaruisse iusticia. Poterant nãq sic̃ rece¬
per̃ inse affectũ inusti prauiq oꝑis: multo
nigis fecti iustiq reciꝑe. Iuste gͥds̃ frã suꝑ hõ¬

Expanded text:
itur, ita et injustitia effectus est injusti pravique operis, quae primo in diabolo, tum etiam in his qui eum volunt imitari deprehenditur, et ideo digne eis ira memoratur inferri, quamvis ex injustitia eorum, velut ex contrario videatur Dei claruisse justitia. Poterant namque, sicut receperunt in se affectum injusti pravique operis, multo magis recti justique recipere. Juste
Abbreviated transcription (Latin):
iniusticiã suã iusticiã uideat apꝓbari. Si enĩ nr̃a hoc ÷
hominũ iniusticia dĩ iusticiã cõmendat. ñutiq pena
digni homines uidebunt᷑: ꝑ qͦs iusticia dr᷑ ꝓbabilior ha¬
bet᷑ &clarior. S absit inqͥt ut hoc ita recipiamꝰ. iniquũ
uideri dm̃: qͥ inducat irã adu̾sũ hoĩes. Quomͦ enĩ iustꝰ
putabit᷑ qͥ iudicat mundũ ÷ cũ ipso noĩe iudicis osten¬
dat᷑ nichil sine iudicio facere: Ubiaut̃ iudiciũ ÷:
constat x iusticiã ẽẽ. A iusticia nãq & iudex & u¬
diciũ nominat᷑. Sigͦ ut iniusti inqͥt nos affirmare
confingunt. ueritasdĩ in meo m̃dacio habundauit:
suꝑfluo ego tanꝗͣ peccator iudicor. S illud magis ui¬
debit᷑ in qͦblasphemant nos inqͥt. qͣsi hoc iudeam̃ dicere
ut si ueritasdĩ in hõiũ m̃dacio magis ostendit᷑. & iusti¬
cia eiꝰ ꝑhominũ iniusticiã cõpbat᷑ ⁊ faciamꝰ g nos mala
ut ex malis eueniant bona: & mentiam̃ nos ut ex

Expanded text:
 justitiam videat approbari. Si enim nostra, hoc est, hominum injustitia Dei justitiam commendat, non utique poena digni homines videbuntur, per quos justitia Dei probabilior habetur, et clarior. Sed absit, inquit, ut hoc ita recipiamus iniquum videri Deum qui judicat iram adversus homines; quomodo enim injustus putabitur, qui judicat mundum, cum in ipso nomine judicis ostendatur, nihil sine judicio facere? ubi autem judicium est, constat esse justitiam, a justitia namque et judex, et judicium nominatur. Si ergo ut i in mendacio abundavit, superflue ego tanquam peccator judicor. Sed illud magis videbitur in quo blasphemant nos, inquit, quasi hoc videamur dicere, ut si veritas Dei in hominum mendacio magis ostenditur, et justitia ejus per hominum injustitiam comprobatur, faciamus ergo nos mala, ut ex malis eveniant bona, et mentiamur nos, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ oĩa. Ex ipso pͥmȩ creationis om̃iũ. & hoc ipsũ
qd̾ q̃ st̃ exdõ ẽẽ ceꝑunt: signifuantiã dedit. ꝑ ipsũ
qd̾ea q̃ priꝰ facta fuerant. regunt᷑ & dispensant᷑¬
omia ꝑ ipsũ: a qͦ subsistendi iniciũ trahunt. In
ipso. qd hi qͥiã correcciũ em̃dati st̃. in rosiꝰ ꝑfreri¬
nere differentias edocent᷑. ut qd̾ suhsistimꝰ ex dõ ha¬
beredicam᷑. qd̾ dispensam᷑ & regim᷑ ꝑ ipsũ fieri de¬
signet᷑. qd̾ u in sũma ꝑfectionis consistimꝰ. in ipso
ẽẽ declaret᷑. Potest & in p̃senti loco talis quiȩdam
obscruari differentia. at cireũcisio q̃ uelut pͥmo
lod & ordine iustificat᷑. ex fide & ñ ꝑfidẽ iustifican¬

Expanded text:
omnia. Ex ipso, primae creationis omnium, et hoc ipsum nt ex Deo esse coeperunt, significantiam dedit. Per ipsum, quod ea quae prius facta fuerant, reguntur et dispensantur per eum, a quo subsistendi initium trahunt. In ipso, quod hi qui jam correcti et emendati sunt, in ipsius perfectinere differentias edocentur, ut quod subsistimus, ex Deo habere dicamur; quod dispensamur et regimur, per ipsum fieri designetur; quod vero in summa perfectionis consistimus, in ipso esse declaretur. Potest in praesenti loco talis quidem obervari differentia, ut circumcisio quae velut primo loco et ordine justificatur, ex fide, et non per fidem justifican
Abbreviated transcription (Latin):
tib uł qͦmͦ ꝑsaluatoris aduentũ rursũ ex incredulita¬
te isrł salus gentib conferat᷑. d rursũ ꝗͣ neq ex inte¬
grog̃s nͥ qͥ credid̾int ueniant ad salutẽ. neq ex integro
abiciat᷑ isrł. s reliqͥe credentiũ saluȩ fiant. E idẽo
confusus ut dixi uidet᷑ ordo dicendi dũdiu̾sitates
credentiũ & ñ credentiũ partis utriꝰq ꝓseqͥt᷑. in qͥb
necessario sermonẽ uertit & addm̃: ut in his õib
ad sũptionũ repulsionũq differentũs uera qͥdẽ &
iusta dĩdoceat ẽẽ iudicia. multũ aut̃ in hõib habun¬
dare m̃dacii. E id̾o dic̃. Sit aut̃ ds̃ uerar. oĩs aut̃ hõ
m̃dar. sic̃ scͥptũ ÷. ut iustificeris insermonib tuis. &

Expanded text:
 per Salvatoris adventum rursus et incredulitatem Israel salus gentibus conferatur; et rursum quod neque ex integro gentes, nisi qui crediderint, veniant ad salutem, neque ex integro abjiciatur Israel, sed reliquiae credentium salvae fiant: et ideo confusus, ut dixi, videtur ordo dicendi, dum diversitates credentium et non credentium partis utriusque persequitur. In quibus necessario sermonem convertit et ad Deum, ut his omnibus assumptionum repulsionumque differentiis vera quidem et justi Dei doceat esse judicia. Multum autem in hominibus abundare mendacii, et ideo dicit: Sit autem Deus verax, omnis autem homo mendax, sicut sc
Abbreviated transcription (Latin):
at ipse sibi ÷ lex. ostendens opꝰ legis in corde suo
& naturali ratione monitꝰ sic̃ uidemꝰ ñ nullos in
gentib: uł iusticrã teneat. uł castitatẽ seruet.
uł prudentiã temꝑantiã modestiãq custoniat:
istelicet alienꝰ auita uideat᷑ et̃na qͥa ñ credidit

Expanded text:
at, ipse sibi est lex, ostendens opus legis in corde suo et naturali ratione immotus , sicut videmus nonnullos in gentibus, vel justitiam teneat, vel castitatem servet, vel prudentiam, temperantiam, modestiamque custodiat: i
Abbreviated transcription (Latin):
nos fieri posse spetis. Uerũ si replicetis historuᷤᷤ
urãs: inuenietis ñ solũ egiptioꝵ sacerdotes e hiero¬
phantas usos ẽẽ. circũcisione. s & arabes & ethiopes &
phenices: aliosq qͦꝵ studia gͥ huiꝰ modi suꝑsticiones no¬
biliꝰ uiguere. Hȩc sufficient dicta sint adu̾sũ gentiles:¬

Expanded text:
nobis posse credatis? Unde si replicetis historias tras, inuenietis non solum Aegyptiorum sacerdotes usos esse circumcisione, sed et Arabas et Aethiopas et Phoenices aliosque quorum studia erga huiuscemodi superstitiones nobilius uiguere. Haec dicta sint aduersus gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dñs qͥspãlem diiudicat: iceirco diẽ. Tibi soli pecca¬
ui: aqͥsolũ possũ diudicari. Nam hrimanꝰ dies di iudi¬
care ñ pot̃ spalem. S & qd̾ seqͥt᷑. ad hune respicit sen¬
sũ: ut iuistificeris insermonib tuis. & iuncas cũ iu¬
dicaris. Iudicat᷑ nãq ds̃ in disputationib sapientiũ.

Expanded text:
 spiritualem dijudicat, idcirco dicit: Tibi soli peccavi, a quo solo possum dijudicari: Nam humana dies dijudicare non potest spiritualem. Sed quod sequitur ad hunc respicit sensum. Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Judicatur namque Deus in disputationib
Abbreviated transcription (Latin):
se plasmasse partẽ illã corꝑis notat. ꝗͣ pͦtmodũ
mandat abscidi: & ꝑ miseroꝵ supplicia ꝓpriũ
em̃dat errorẽ: aut qd̾ necessario & utilit̃ fec̃. ñ
recte mandat auferri. Tum p̾tea sicure ÷ dnĩ
plurimos adcultũ sue religionis adduci. maximũ
ex cucũeisione obstaculũ nascit᷑. Cũ eo eñi qd̾ sup¬
pliciũ unꝰqͥsq declinat: cũ ⁊̃ tͣpitudinẽ irrisionis

Expanded text:
se plasmasse partem illam corporis notat quam postmodum mandat abscidi, ut per miserorum supplicia proprium emendat errorem? aut quod utiliter fecit, non recte mandat auferri? Praeterea, si curae est Deo plurimos ad cultum sanae religionis adduci, maximum ex circumcisione obstaculum nascitur. Cum eo enim quod supplicium unusquisque declinat, tum etiam irrisionis
Abbreviated transcription (Latin):
Ki sic̃ ꝑlegẽ agnitio peccati. ita & manifestatio iusticie dĩ ꝑle
gẽfic. si sine lege manifestat᷑ iusticia dĩ. Poterat enĩnatu¬
ralis lex arguere peccati nat᷑am:. & noticiã eiꝰ ostendere.
usticia aut̃ dĩ suꝑgredit᷑ e suꝑeminet hoc: qd̾cũq mens
humana solis naturalib sensib pot̃ rimari. Neq enĩ
sufficit ad intelligendã & consid̾andã ñ quãcũq huma¬

Expanded text:
manifestatio justitiae Dei per legem fit, sed sine lege manifestatur justitia Dei; poterat enim naturae lex arguere peccati naturam, et notitiam ejus ostendere: justitia autem Dei supergreditur et supereminet hoc quodcunque mens humana solis naturalibus sensibus potest rimari. Neque enim sufficit ad intelligendam et considerandam non quamcunque huma
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo sapiens ea in alus notat: quȩ apud se honesta
ducit & magna. E enĩ circũcisio apud uos o gen¬
tiles. ita magna habet᷑: ut ñ passim uulgo ignobi¬
li. s solis sacerdotib. & his qͥ int̃ uos electiorib
studus mancipati fuerint: credat᷑. Hã apud egip¬
tios qͥsuꝑ institutionib urĩs. & uetustissimi ha¬
bent᷑ & eruditissimi. a qͥb ꝓpe om̃s reliqui ritũ
sacroꝵ & cerimonias mutuati st̃. apud hos inqͣ
nullus aut geometrice studebat. aut astrono¬
miȩ. q̃ apud illos p̃cipua ducit᷑⁊ nullus certe
astrologiȩ & geneseos. qua nichil diuiniꝰ putant
secreta rimabat᷑. nͥ circũcisione suscepta. Sacer¬
dos apud eos aruspex aut quoꝵ libet sacrors mi¬
nister: uł ut illi appellant ꝓpħa omis cireũcisꝰ:
itteras qͦq sacerdotales ueterũ egiptioꝵ quas¬
nos turpe & obscenũ iudicatis: qd apud uos
ita honestũ. habet & magnũ. ut celestiũ infer¬
noꝵ q secreta ⁊̃ nͥ ꝑ huiꝰcemodi insignia uob̃¬

Expanded text:
sapiens in alus notat quae apud se honesta ducit et magna. Etenim circumcisio apud uos gentiles ita manifesta habetur, ut non passim uulgo ignobili, sed solis sacerdotibus et his qui inter ipsos electioribus studiis mancipati fuerint, credatur. Nam apud Aegyptios, qui in superstitionibus uestris uetustissimi habentur et eruditissimi, a quibus prope omnes reliqui ntum sacrarum et caeremonias mutuati sunt, apud hos, inquam, nullus aut geometriae studebat aut astronomiae quae apud illos praecipua ducitur, nullus certe astrologiae et geneseos qua nihil diuinius putant, secreta rimabatur nisi circumcisione suscepta. Sacerdos apud eos aut aruspex aut quorumlibet sacrorum minister uel, ut illi appellant, propheta omnis circumcisus est. Litteras quoque sacerdotales ueterum Aegyptnos turpe indicatis quod apud uos ita honestum habetur et magnum, ut caelestium infernorumque secreta nonnisi per huiuscemodi insignia
Abbreviated transcription (Latin):
geminant. Esto aiunt. indicet aliqͥd misticũ
cireũcisio & figurã teneat allegorieã. Ita ne
oportiit ut cũ pena & ꝑicło paruuloꝵ. cũ eruci¬
sigurarũ species. & legis enigmata conderent᷑:
ñ habebat legis lator ubi formas misticas po¬
nent: nͥ in dedecoratione inuerecundoꝵ locoꝵ:¬

Expanded text:
. Stoici aiunt: Indicet aliquid mysticum circumcisio et figuram teneat allegoriae. Itane oportuit, ut cum poena et periculo parvulorum, cum crucifigurarum spnon habebat legislator ubi form as mystical poneret nisi in dedecoratione uerecundorum loco
Abbreviated transcription (Latin):
incircũcisus p̃pucio carnis suȩ dicat᷑ isqͥerga na¬
turalẽ coitũ in modatiꝰ & intẽꝑantiꝰ effluit: ci¬
cũcisusuꝰ habeat᷑ si qͥ in huiꝰcemodi negotio. legi¬
timis & quantũ posteritati sufficit utat᷑ officiis:
Ierũ qm̃ de circũcisionif ratione tractamꝰ ⁊ illid
his adiungere ñ absurdũ uidet᷑: qł iħe filiꝰ naue
ex p̃cepto dñi filios isrł sed̾o circũeidisse cultris
sareis memorat᷑. Qd utiq qͥntũ adlittam spectat
impossibile uide᷑. Semelenĩ eircũcisis in carne
dat credentiũ popłm. Prima nãq ẽ eiꝰ circũci¬
sio. qua ab eis uł idoloꝵ cultũ uł conmenta phi¬
losophice ꝑsuasionis exsecut. Scda uͦ utit᷑

Expanded text:
incircumcisus praeputio carnis suae dicatur qui erga naturalem coitus motum immoderatius effluit, circumcisus uero habeatur qui huiuscemodi negotio legitimis et quantum posteritati sufficit utatur officiis? Verum quondam de circumcisionis ratione tractauimus, etiam illud  adjungere non absurdum videbitur, quod filius Nave ex praecepto Domini filios Israel secundo circumcidisse cultris saxeis memoratur. Quod utique quantum ad litteram impossibile videtur. Semel enim circumcisis in carne dat credentium populum. Prima namque est circumcisio qua ab eis uel idolorum cultum uel commenta philosophicae persuasionis resecuit, secunda autem
Abbreviated transcription (Latin):
onne & gentiũ: Immo & gentiũ ut ꝑ hec euiden¬
tior fiat explanatio. qͦmͦ udei pͥmo. dein de greci
ponunt᷑ ab apło. S tam̃ in arbitrio legentis sit
pbare q̃dicta st̃. Nosaut̃ pluradirimꝰ intracta¬
tu. ne qͥd de apłi sensu indiscussum relinquere
uiderem᷑. Qeũq enĩ sine lege peccauert. sine

Expanded text:
onne et gentium? Imo et gentium, ut per haec evidentior fiat explanatio, quomodo Judaei primum, deinde Graeci ponuntur ab Apostolo, sed tantum in arbitrio legentis sit probare quae dicta sunt, nos autem plura adduximus in tractatum, ne quid de Apostoli sensu indiscussum relinquere videremur. Quicunque enim sine lege peccaverunt, sine
Abbreviated transcription (Latin):
latitudinẽ cordis. In hac gͦ scõꝵ cordis latitudine ñ
solũ habitat. s &e inambulat ds̃. In peccatoꝵ uͦ cor¬
dib ubi angustiest᷑. qͥa locũ dedert̃ diabolo ingre¬
diendi. ingredit᷑ qͥdẽ s ut ñ habitet. neq ut inam¬
bulet. angustie enĩst̃. s ut lateat tanꝗͣ in cauer
hic anguis obsederit. serpentino frigore rigens
attrahit᷑ & coartat᷑. atq in om̃s angustias cogit᷑.¬

Expanded text:
latasti me . In hac ergo sanctorum cordis latitudine non solum habitat, sed inambulat Deus. In peccatorum vero cordibus, ubi angustiae sunt, quia locum dederunt diabolo ingrediendi, ingreditur quidem, sed non ut habitet, neque ut inambulet, angustiae enim sunt, sed ut lateat, tanquam in cavernpessimus hic anguis obsederit, serpentino frigore rigens attrahitur, et coarctatur, atque in omnes angustias cogit
Abbreviated transcription (Latin):
tabnacł testimonii. Ler ñ ut faciat iubet. si for¬
te fecerit: qͦmꝰ faceredebeat. docet. Certũ ÷ enĩnec
dat ut adhostiũ tab̾naculi iugulanda uictima
deducat᷑: tãdiu potuit legitime fieri qͣ diustatꝰ
loci ꝑmansit in columis. Deniq & saluator ad illoᷤᷤ¬
decẽ sepsos qͦs mundauerat. ite inqͥt ostendite uos
sac̃doti. & offerte ꝓuob hostias sic̃ p̃cepit moyses.¬

Expanded text:
obnoxia fieri. Lex non ut faciat iubet, sed si forte fecerit, quomodo facere debeat docet. Certum est enim dat ut ad ostium tabernaculi iugulanda uictima deducatur, tamdiu potuit legitime fieri quamdiu status loci permansit incolumis. Denique et Saluator ad decem leprosos quos mundauerat ait: "Ite, ostendite uos sacerdotibus et offerte pro uobis hostias sicut praecepit Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
tasint.: uerũ considera si possit hoc loco & ille incel¬
lectꝰ admitti. ut dicat᷑ ⁊̃ pt aduentũ xp̃ĩ carnalis
circũcisio q̃ ex lege obseruabat᷑ ꝑde̾ẽ aliqͥd eustodi¬
entib legem. scđm hoc qd̾ in inicio fidei nr̃e adhuc
ułpetrus in discretione ciboꝵ. uł paulus insacri¬

Expanded text:
. Verum considera si possit hoc in loco et ille intellectus admitti, ut dicatur etiam post adventum Christi carnalis circumcisio, quae ex lege observabatur, prodesse aliquid custodientibus legem, secundum hoc quod initio fidei nostrae adhuc um docetur, vel Petrus in discretione ciborum, vel Paulus in sacri
Abbreviated transcription (Latin):
ñop  Reqͥrit᷑ sane a qͥb dã. curdies hicde qͦ suꝑiꝰ
hibliothecas ꝓpħicas mouimꝰ. in fine mundi statutꝰ
sit ut om̃s qͥ ab initio scłi usq ad finẽ ipsi defuncti
st̃ ad huncultrmũ diẽ iudicandi reseruentur.
uiꝰ rei interiores causas certũ ÷ secretiorib miste¬
riis contegi: misteriũ uͦ regis abscondere bonũ ÷:
tam̃ explanationis grãdicimꝰ in qͦntũ possibile⁊.
paginis uerba cõmittere. Multist̃ qͥbae uita
abeuntes. uł bonor uł malor post se que¬

Expanded text:
 . Requiretur sane a quibusdam cur dies hic, de quo superius bibliothecas propheticas movimus, in fine mundi statutus sit, ut omnes, qui ab initio saeculi usque in finem ipsius defuncti sunt, ad hunc ultimum diem judicandi reserventur? Cujus rei interiores causas certum est secretioribus mysteriis contegi: Mysterium vero regis abscondere bonum est ; tamen explanationis gratia dicemus, in quantum possibile est paginis verba committere. Multi sunt qui ex hac vita abeuntes vel bonorum, vel malorum post se qu
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ cogitationib acusantib aut ⁊̃ defendentib: in
ꝑiħm xp̃m. Rectũ iudiciũ dĩ eẽ qͥs dubitet: ubi
aceusatores & defensores ad hibent᷑ & testes: & qͥdẽ
de hoc iusto dĩ iudicio nos hoĩes capiamꝰ exẽplũ.
nec putemꝰ umꝗͣ sine accusante & defendent.
& testib iustũ haberi posse iudiciũ. Deinde ui¬

Expanded text:
inum in trum. Rectum judicium Dei esse quis dubitet, ubi accusatores, et defensores adhibentur, et testes? Et quidem de hoc justo judicio nos homines capiamus exemplum, nec putemus unquam sine accusante et defendente, et testibus justum haberi posse
Abbreviated transcription (Latin):
religionis & pietatis ÷. oꝑa aut̃ & scientia & fides deest.
& in lege xp̃i reqͥescit. głat᷑ qͦq se idoloꝵ errore de¬
pulso agnouisse dm̃. & eiꝰ sibi innotuisse uoluntatẽ
seit enĩ ꝓbare qđ bonũ &e beneplacitũ ÷ & ꝑfectũ. ce
eousq ꝑuenit ut ẽet dur &e doctor eccłe ad illumi¬
nandos eos qͥinscientia ceci st̃. & instruendos paruulos
instruit sũmã disciplinã oastitatis erigere. ioseuͦ intẽꝑantie
copetent᷑ aptat᷑. dicensei. Tuqͥ deces aliũ. te ipsũ ñ doces:
Qͥ p̃dicas ñfurandũ furaris: Q dicis ñ mechandũ mecha¬
ris: Qđsi ⁊̃ ut ñña᷑ fieri solet munera oblata dõ & sti
pẽ inusus pauꝑũ datã. adppa lucra conu̾cerit: recte ei
dicet᷑. Q abominaris idolã saclegiũ facis. Siiͦ ⁊̃ aꝑta¬

Expanded text:
religionis et pietatis est; opera autem et scientia, et fides deest, et in lege Christi requiescit, gloriatur quoque se, idolorum errore depulso, agnovisse Deum, et ejus sibi innotuisse voluntatem. Scit enim probare quod bonum et beneplacitum est et perfectum; et eo usque pervenit, ut esset dux et doctor Ecclesiae, ad illuminandos eos qui in scientia caeci sunt, et instruendos parvulos instruit summam disciplinam castitatis exigere, ipse vero intemperacompetenter aptatur, dicens ei: Tu qui doces alium, teipsum non doces; qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non moechandum, moecharis. Qpem in usus pauperum datam, ad propria lucra converteret, recte ei dicitur: Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Si vero et
Abbreviated transcription (Latin):
dicis ñ mechandũ mecharis: Q qͥ abominant᷑ idola sacͥ¬
legiũ cõmittunt: p̃ciosa uasa de teplo dĩ ad⁊ uere fidei
margaritas deseripturis scĩs furant.s. ꝑ qͦsa nom̃ dei
błasphemat᷑ int̃gͥs dũ casta & honesta eccłe dĩ dognata
corruptis act̾pib maculant heretice prauitatis errorib¬

Expanded text:
moechandum, moecharis; et qui abominaris idola, sacrilegium committis, pretiosa vasa de templo Dei, id est, verae fidei margaritas de Scripturis sanctis furantes. Per quos et nomen Dei blasphematur inter gentes, dum casta et honesta Ecclesiae Dei dogmata corruptis ac turpibus maculant haereticae pravitatis errorib
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa in m̃bro corꝑis ꝗd̾cor ippellat᷑. lex scripta dicat᷑.
Unde enĩcaro aũt tantos prudentiȩ sensus possit emit¬
tere aut tanta memoriȩ receptacula continere
S sciendũ ÷ rationalẽ animȩ uirtutẽ cor solere nomi¬
nari. Testimonio sane conscientiȩ uti apłs dic eos
qͥ descriptã continent in cordib legẽ. Unde necessari¬
ũ uidet᷑ discutere. qͥd istud sit qd̾ conscientiã apls
uocat: utrũ nealia sit aliqͣ substantia ꝗͣ eor ułara.¬
dit᷑ & iudicet hominẽ ñ ipsa uidicet᷑ sic̃ ait iohes
Si conscientra inqͥt nr̃a ñ rep̃hendat nos. fiduciã ha¬
bemꝰ addͥm̃. E itm̃ iose paulꝰ alibi dic̃. qͥagłatio nr̃a

Expanded text:
quia in membro corporis quod cor appellatur, lex scripta dicatur, unde enim caro, aut tantos prudentiae sensus possit emittere, aut tanto memoriae receptaculo continere? Sed sciendum est rationalem animae virtutem, cor solere nominari testimonia sanae conscientiae, ut Apostolus dicit eos qui descriptam continent in cordibus legem. Unde necessarium videtur discutere, quid istud sit quod conscientiam Apostolus vocat, utrumne alia sit aliqua substantia quam cor vel adatur, et judicet hominem, non ipsa judicetur sicut ait Joannes: Si conscientia, inquit, nostra non reprehendat nos, fiduciam habemus ad Deum . Et iterum ipse Paulus alibi dicit, quia gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ posst̃. uerbi grã nehomicidiũ neadulteriũ faci¬
ant. ne furent᷑. nefalsũ testimoniũ dicant. ut hono¬
rent patrẽ & matrẽ. & hoꝵ similia. Fortassis & qd̵ ds
unꝰ creacor sit õiũ: scͥptũ ÷ ĩ cordib gentiũ. Magis tam̃
mͥrident᷑ hȩc q̃ in corde scripta dicunt᷑ cũ eũgłicis legib
cõuenire: ubi cuneta ad naturalẽ referunt᷑ eqͥtatẽ.
Qͥdenĩ tta nat᷑alib sensib ꝑximũ. ꝗͣ ut q̃ nolt̃ sibi fieri
hoies hec nefaciant aliis: Legi uͦ moysi concordare

Expanded text:
possunt, verbi gratia, ne homicidium, ne adulterium faciant, ne furentur, ne falsum testimonium dicant, ut honorent patrem et matrem, et horum similia. Fortassis et quod Deus unus Creator sit omnium, scriptum in cordibus gentium; magis tamen mihi videntur haec, quae in corde scripta esse dicuntur, evangelicis legibus convenire, ubi cuncta ad naturalem referuntur aequitatem: quid enim naturalibus sensibus proximius, quam ut quae nolunt sibi fieri homines, haec ne faciant aliis? Legi vero Moysi concordare
Abbreviated transcription (Latin):
null ereisꝑut. ñ dix̃ nullũ ereis ꝑdidi. Sane sicubi ꝑ
ꝑdã sapientiã sapientiũ. & intellectũ prudentiũ repba¬
bo. Qđaut̃ dic. qͥa qͦttͦt ĩ lege peccauert̃ ꝑ legẽ iudica¬
bunt᷑: intuere neforte scđm uindictas hasq̃ in lege
scͥpte st ꝗͥb: agebant᷑ iudicia. ubi lapidiri. uł in ignẽ
tradi uł ciuitatẽ refugii adire. ułalia huiꝰ modi
pati iubebant᷑ ita sit & iudiciũ futurũ: qm̃ qͥdem
typo & umbre celestiũ deseruire dicunt᷑ hi qͥ sub lege
st̃ ne forte simili qͥdã ratione agat᷑ ⁊̃ futurũ udi¬
ciũ in eos qͥ puaricati fuerint legẽ. Cũ gͦ diu̾sas in
scripturis dici claruerit leges : siqͥs in tantũ om̃s haᷤ
refugerit ut ⁊̃ nat᷑alis ipsalex que nulli fere deest.
uideat᷑ abolita de ilto pot̾ uideri diccũ qd̾ sine lege
ꝑeat iudicandꝰ uͦ ꝑlegẽ dicat᷑ is qͥ sub lege uiuit: qͥ¬

Expanded text:
eriit , non dixit nullum ex eis perdidi. Sane sicubi pePerdam sapientiam sapientium, et intellectum prudentium reprobabo. Quod autem dicit quia quotquot in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, intuere, ne forte secundum vindictas has quae in lege scripta sunt, quibus agebantur judicia, ubi lapidari vel in ignem tradi, vel civitatem refugii adire vel alia hujusmodi pati jubebantur, ita sit et judicium futurum, quoniam quidem typo et umbrae coelestium deservire dicuntur hi, qui sub lege sunt, ne forte simili quadam ratione agatur et jam futurum judicium in eos qui praevaricati fuerint legem. Cum ergo diversas in Scripturis dici claruerit leges, si quis in tantum omnes has refugerit, ut etiam naturalis ipsa lex quae nulli fere deest, videatur, et abolita, de isto potest videri dictum quod sine lege pereat; judicandus vero per legem dicatur is qui sub lege vivit, q
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ de sola moysi lege intelligendũ sit. an &
unũquẽq mortaliũ uiuere contingit. qd̾ scd̾m
ipsam iudicari possit qͥ in ea peccat: anqͥ ex tra
solã moysi legẽ ÷ ⁊̃ si subaliqͥ lege uiuat uelut
extͣ legẽ positꝰ cũ peccaiuerit ꝑeat. Nã & ipse

Expanded text:
utrum de sola Moysi lege intelligendum sit, an deunumquemque mortalium vivere contingit, quo secundum ipsam judicari possit qui in ea peccat; an qui extra solam Moysi legem, etiamsi aliqua lege vivat, velut extra legem positus, cum peccaverit pereat. Nam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt filioꝵ ꝓcreationẽ. Necessariã sine dubio
respondebt̃. Erunt gͦ culpabiles. qͥ continentie &
uirginitatis obtentu necessarus nature officiis¬
ñ ministrant: & er̃t cogendi adnuptias . orõs qui
scđ̾m eũgłii leges semet ipsos casti auer̃t ꝓpt̃: egnũ¬

Expanded text:
dicunt filiorum procreationem. Necessariam sine dubio dicunt filiorum procreationem. Necessariam sine dubio respondebunt. Erunt ergo culpabiles, qui continentiae et virginitatis obtentu, necessaria naturae non ministrant, et erunt cogendi ad nuptias omnes qui secundum Evangelii leges semetipsos castraverunt propter regnu
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. & cũ crucis pena sanguinẽ suũ fudit. Qd̾ uͦ cir¬
cũcisionis horrore difficilis uob̾ uidet᷑ ad religionẽ ac¬
cessus : difficiu̾or multo uidet᷑ ingressus ad eũgłm.
ubi ñ partẽ eriguã corꝑis. s qͥsq ipsã animã ponere iu¬
bet᷑. S & erẽpla mart rũ scd̾m uos ꝓhibebt᷑ homines
accedere ad fidẽ. An eo magiscredit᷑ firma religio. qͦ
nichil remissũ. nichil delicatũ pollicet᷑ aut molle:
qͥd ee̾t. absurdũ ut ad discretionẽ ceterarũ gentiũ popłs
qͥ sublege dĩ instituebat᷑. ꝓpͥũ aliqͥd gestaret insigne
& si necessaria uisa ÷ partis alicuiꝰ amputatio. qͥd tam
conueniens fuit. ꝗͣ eaminuere q̃ uidebant᷑ obscena:
& illa auferre qͦꝵ diminutio nichil ad offierũ corꝑis
impediret: Qđ uͦ dicunt. qͥa si necessaria ñ erat pars
illa mẽbri fieri a creatore ñ debuit. si necessaria fac
ta ÷ ñ deber auferri: int̾rogem eos & nos. si necessariã

Expanded text:
cum crucis poena sanguinem suum fudit. Quod uero circumcisionis horrore difficilis ad religionem uidetur accessus, difficilior multo uidebitur ingressus ad Euangelium, ubi non partem exiguam corporis sed ipsam quis animam ponere inbetur. Sed et exempla martyrum secundum nos prohibebunt homines accedere ad fidem. An eo magis creditur firma religio, quod nihil remissum, nihil delicatum pollicetur aut molle? quid esset absurqui sub lege Dei instruebatur, proprium aliquod gestaret insigne? Et si necessaria uisa est partis alicuius amputatio, quid tam conueniens fuit quam eam inuenire quae uidebatur obscena, et illa auferre quorum diminutio nihil ad officium corporis impediret? Quod uero dicunt quia si necessaria non erat pars illa membri, a Creatore fieri non debuit, si neceta est, non debet auferri, interrogemus eos et nos, si necessariam
Abbreviated transcription (Latin):
infigit᷑. ut clareat qd̾ huiꝰmodi uicia aĩẽ ñ ex pͥa substanciã ⁊¬
s ergenuno motu & incentiuo carnis adueneunt. Qđ aut̃
octaua die circũcisio dat᷑. illud designari arbitior. qd
p̃senti qͥdẽ scło septimana deputata ÷: octauꝰ autẽ dies
fut᷑i scłi misteriũ tenet. Illoꝵ gͦ ÷ circũcisio sꝑitał qͥ fut᷑o

Expanded text:
infigitur quod huiusmodi uitia animae non ex propria substantia sed ex incentiuo carnis adueniunt. Quod autem octaua die circumcisio datur, illud designari arbitror quod praesenti saeculo septimana deputata est, octauus autem dies futuri saeculi mysterium tenet. Illo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in loco hoc: detur ostendi: qͥa soliꝰ dĩ sit scđm ueri¬
tatẽ indiciũ. St̃ enĩ quedã quȩ cõmittunt᷑ oꝑe qͥdẽ
malo. animo aut̃ ñ malo: ut si qͥs uerbi causa ho¬
micidiũ ñ uoluntate cõmiserit. E alia oꝑe fiunt
qͥdẽ bono. s animo ñbono: ut siqͥ miscd̾iam ñ ꝓmanda¬

Expanded text:
tur ostendi quia solius Dei sit secundum veritatem judicium. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo: ut si quis, verbi causa, homicidium non voluntate commiserit; et alia fiunt opere quidem bono, sed animo non bono: ut si quis misericordiam n
Abbreviated transcription (Latin):
de actib u̾suis sine dubio iudicabit᷑. Itagͦ & ille
iã iudicatꝰ ÷ qͥ ñ credit: scd̾m hoc qd̾ñ credit. E sic̃
credentisi ertrinsecus peccati aliqͥd cõmiserit.
saluafide iudiciũ manet: ita & ñ credenti siqͥd
boni oꝑisegerit excepta infidelitate remunera¬
tio ñ ꝑibit. Nisi forte qͥs aliud graue& intolerabile
er hoc ipso arguat᷑ qd ñ credat. S hec ꝗͣ dura sit
sentertia nulli ãbiguũ puto. Quotꝰ enĩ qͥsq in¬
uenit᷑ int̾ris qͥ ita uitã suã lib̾et. ut ĩ nullo pe

Expanded text:
s sine dubio judicabitur; ita ergo et ille jam judicatus est, qui non credit; secundum hoc quod non credidit, et sicut credenti, si extrinsecus peccati aliquid commiserit, salva fide judicium manet; ita et non credenti, si quid boni operis egerit, excepta infidelitate, remuneratio non peribit, nisi forte quis aliquid grave et intolerabile ex hoc ipso arguatur quod non credat. Sed haec quam dura sit sententia, nulli ambiguum puto; quotus enim quisque invenietur in terris, qui ita vitam suam liberet, ut in null
Abbreviated transcription (Latin):
sit & debeat. si qͥ inhis cognoscentes dm̃ sic̃ am̃ mag¬
nificent: Hubitari gͥ ñputo qd isqͥ ꝓ malo oꝑe
condẽpnari meruisset: idemsioꝑatꝰ ẽẽt opꝰ bonũ:
remuneratione bonioꝑis dignꝰ haberet᷑. Nides
enĩ dicentẽ apłm qͥa om̃s nosstare oporcet ante¬

Expanded text:
sit et debeat, si qui in his cognoscentes Deum magnificent? Dubitari igitur non puto quod is qui pro malo opere condemnari meruisset, si operatus esset opus bonum, remuneratione boni operis dignus haberetur. Vides enim dicentem Ap
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o qͥiusticia ÷: hoc ÷ obtẽꝑare iniqͥtati. & hi
st᷑ qͦs sine dubio consecunt᷑ illa q̃scripta st̃: ira
& indignacio. tribulatio & angustia. De ira sepe
iãdiximꝰ. qd̾ int̃dũ ipse qͥ ex peccati conscientia
animȩ incutit᷑ cruciatus. ira appellet᷑. Indig¬
natio aut̃ ipsiꝰ ire tumor qͥdã significatur
& ꝑsingula queq cõmotio: ut si uerbigrã uulnꝰ aliqͦd

Expanded text:
iniquitati, et his actibus quos sine dubio consequuntur illa quae scripta sunt, Ira et indignatio, tribulatio et angustia. De ira jam saepe diximus quod interdum ipse, qui ex peccati conscientia animae incutitur cruciatus, ira appelletur. Indignatio autem ipsius irae tumor quidam significatur, er singula quoque commotio, ut si, ve
Abbreviated transcription (Latin):
ta udent᷑ addemꝰ. Circũcisio ÷ ex genitali mẽbro.
ꝑ qd̾ successio humani generis. & carnalis ꝓpago
minisrat᷑. amputare aliꝗͣ partẽ. ꝑhoc gͦ indi¬
cari figuralit reor amputandã ẽe. ab anima
siq̾ illi ex consortio carnis adheret. inpuritas siqͥs
ea libidinis malesuadens sensus obtexit. Igit᷑ ic¬

Expanded text:
 etc. Circumcisio est ex genitali membro, per quod successio humani generis et carnalis propago ministratur, amputare aliquam partem: per hoc ergo judicari figuraliter reor, amputandum esse ab anima, si qua illi ex consortio carnis adhaeret impuritas, si qui eam libidinis malesuadae sensus obtexit. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
In qͦ euident̃ dic̃ dñs eos qͥ głificandi st̃ ꝑse głifi¬
candos de his uͦ qͥ sꝑnendi st̾ ñ reculisse adse.
s absolute dixisse qͥa sꝑnent᷑. Si enĩ ut ꝑse
metipsũ bona p̃stat. ⁊ ta etiã mala ꝑsemet¬
ipsũ retͥbueret ds̃: consequens erat ut qͦmͦ

Expanded text:
ur quod dicit Dominus eos, qui glorificandi sunt, per se glorificandos, de his vero, qui spernendi sunt, non retulisse ad se, sed absolute dixisse, quia spernentur. Si enim, ut bona per semetipsum praestat, ita etiam mala per semetipsum retribueret Deus, co
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ iniqͥtati: qͣb ira & indignacio. tribulacio & an¬
gustia inminet. id ÷ omĩ animȩ oꝑanti malũ. iu¬
deo pͥmũ & greco. his aut̃ eisdẽ ⁊̃ bonoꝵ recributio
t̃tio ĩ loco pari cũ distinctione ꝓmittit᷑. cũdicit.
Gła aut̃ & honor & pax omĩoꝑanti bonũ. iudeo pͥmũ
&& greco. Qđ ut egocaꝑe possũ deiudeis &̾ gentib dic̃.

Expanded text:
 ira et indignatio, tribulatio et angustia imminet, id est, omni in me operanti malum, Judaeo primum et Graeco, his autem eisdem etiam bonorum retributio. Tertio in loco pari cum distinctione promittitur, cum dicit: Gloria autem et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco:
Abbreviated transcription (Latin):
positi agunt aliqͥd scđm ꝓpositũ m̃tis suȩ ad
angłoꝵ nichilominꝰ similitudinẽ sinistroꝵ. eũ
qͥb &ẽ inet̾nũ ignẽmittendi dicunt᷑ a xp̃o. ha¬
beat᷑ hocqͦq int̾ occulta dĩ. nec cartule cõmit¬
tenda misteria. Sufficiant ista dechie irȩ &e reue¬
lationis: nẽ reqͥramꝰ de iusto iudicio dĩ. inquo
rũ naturas. & audiant qͥa ñ ꝓnatura unicuiq
fideles. neputent sibi hoc solũ sufficere posse qd̾
credunt: s sciant iuistũ iudiciũ dĩ. reddere
posse gentiles. si forte & ipsiboni aliqͥd oꝑant᷑.

Expanded text:
propositum mentis suae, ad angelorum nihilominus similitudinem sinistrorum, cum quibus et in aeternum ignem mittendi dicuntur a Christo, habeatur hoc quoque inter occulta Dei, nec chartulae committendi mysteria sufficiunt ista de die irae et revelationis. Requiramus de justo judicio Dei, in quo rum naturas, et audiant; quia non pro natura unicuiquefideles, ne putent, sibi autem solum sufficere posse quod credunt, sed sciant justum judicium Dei, reddere posse gentiles, si forte et ipsi boni aliquid operentur
Abbreviated transcription (Latin):
laude. inultimo mali continentia numeretur:
illud arbitror indicari qd̾ sepe fieri solet. qͥa plu¬
rimi hõiũ agunt qͥdẽ que bonast᷑ misceant tam̃¬
& aliqͥd oꝑis mali: pauci u sic̃ & iob. qͥita ueraces &
in rep̃tensibiles. ita iusti sint &cultores dĩ. ut hȩc
ona agentes abstineant se abom̃ĩ re mala. Si
gͥ inqͥt p̃uarieator sis legis sicut sup̃ exposiumꝰ.¬
cireũcisio tua p̃puciũ facta ⁊. dũ & hoct̾ qd̾ absti¬
nere a malo uisus es oꝑafidei &e iusticie ñagenti
ad infidelitatẽ reputat᷑. N eq enĩ possibile ÷ alicui
carnalẽ cirrueisionẽ rursũ in p̃puciũ uerti: cũ
utiq abscisa p̃pucii caro ultra redire ñ possit.
Digniꝰ gͥ e euidentiꝰ intelligit᷑. qd̾ continentia mali

Expanded text:
laude in ultimo mali continentia numeretur: laude in ultimo mali continentia numeretur: illud quod arbitror judicari quod saepe fieri solet, quia plurimi hominum agunt quidem quae bona sunt, misceant tamen aliquid et operis mali; pauci vero sicut Job, qui ita veraces et irreprehensibiles, ita justi sunt et cultores Dei, ut haec omnia agentes abstineant se ab omni re mala. Si ergo, inquit, praevaricator sis legis, sicut supra exposucircumcisio tua praeputium facta est, dum et hoc tibi quod abstinere a malo visus es, opera fidei et justitiae non agenti ad infidelitatem reputatur; neque enim possibile est alicui carnalem circumcisionem rursum in praeputium verti, cum utique abscissa praeputii carne ultra redire non possit. Dignius ergo et evidentius intelligitur, quod continentia mali
Abbreviated transcription (Latin):
modi circũeisionẽ silegẽ custodias. cũ hec ipsa itã¬
eisio ñner legis obseruantia fieri uideat᷑ : S intu¬
ere ne forte abseidere uiera & cessare amalis cicũ¬
cisionẽ significet.agere uͦ q̃ bonast̃. efficere q̃ ꝑfecta
st̃. custodire sic legẽ. Neq enĩ in eo ꝑfectio ÷ si&e sset᷑ a
malis. s in eo siagant᷑ bona. sic̃ in psalmo euidertiꝰ
ꝑdocem̃. cũ dic̃. Declina a malo. & ñ hic stetit: s: addi
tus ita demũ dic̃ ꝑdẽe. circ̃cisionẽ & abiectionẽ ma¬
lor. si custodias legẽ bonoꝵ. Neq enĩ ꝑfectꝰ qͥs ẽẽ.
pot̃ si nichil egerit mali: s si aliqͥd egeric boni.
Unde & ipsacircũcisio q̃ fiebat incarne: ñ absq huiꝰ
incelligentie ꝗͣ nẽ exponimꝰ significabat᷑ imagine.
eniq octauadie paruulis dabat᷑. qͥ nichil ad huc
pͥncipio libri lob de laude eiꝰ seriptũ ÷ ubidic̃. &
erat iob homo uerax. si ne querela. iustꝰ dĩcultor.
abstinens se ab omĩ re mala. cur p̃cedente bonioꝑiᷤ

Expanded text:
modi circumcisionem, si legem custodias, cum haec ipsa circumcisio, nisi ex legis observantia fieri non videatur? Sed intuere, ne forte abscindere vitia et cessare a malis circumcisionem significet: agereque quae bona sunt et efficere quae perfecta sunt, custodire sit legem; neque enim in eo perfectio est si cessetur amalis, sed in eo si agantur bona, sicut in Psalmo evidentius perdocemur, cum dicitur: Declina a malo; et non hic stetit, sed additus, ita demum dicit prodesse circumcisionem et abjectionem malorum, si custodias legem bonorum; neque enim perfectus quis esse potest si nihil egerit mali, sed si aliquid egerit boni. Unde et ipsa circumcisio, quae fiebat in carne, non absque hujus intelligentiae quam nunc exponimus significabatur imagine. Denique octava die parvulis dabatur qui nihil utique principio libri Job de laude ejus positum est, ubi dicit: Et erat Job homo verax, sine querela justus Dei cultor, abstinens se ab omni re mala , cur praecedente boni operis
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ defilio. qͥa sit splendorgłe. & imago exp̃ssa subs¬
tanciȩ eiꝰ. Eque & declarat᷑ ipsũ fontẽ głe patrẽ
dici. ex qͦsplendor głȩ filiꝰ generat᷑ ⁊ cuiꝰ participati¬
one om̃sereature głam hab̾e dicunt᷑: sic̃ de his qͥ
ex resur rectione st̃ scribit᷑. Aliagła solis. alia gła

Expanded text:
dicit de Filio , quia sit splendor gloriae et imago expressa substantiae ejus, per quae declarat ipsum fontem gloriae Patrem dici, ex quo splendor gloriae Filius generatur, cujus participatione omnes creaturae gloriam habere dicuntur, sicut de his qui ex resurrectione sunt, scribitur: Alia gloria solis  alia
Abbreviated transcription (Latin):
ad ducit: Diuicias bonitatis dĩ ille agnoscere
potest. qͥ consid̾at qͣnta int̾ris mala cotidie
homines ger̾t: & qͦmͦ pene om̃s declinantes
& simul inutiles facti. latam & spaciosam
ꝑdicionis ambulant uiã. angusto uitȩ iti¬
nere neglecto: & tam̃ hisom̃ib dm̃ ꝓducentẽ
solẽ suũ cotidie. & pluuias ministrantẽ.

Expanded text:
ari. Divitias bonitatis Dei ille agnoscere potest, qui considerat quanta in terris mala quotidie homines gerunt, et quomodo pene omnes declinantes, et simul inutiles facti latam et spatiosam perditionis ambulant viam, angusto vitae itinere neglecto. Et tamen his omnibus Deum producentem solem suum quotidie, et pluvias ministrantem