comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ri eos qui tutela carent: sed cur ita sit non prospiciunt.
Deus enim cuius perpetua clementia est: id circo uiduas pu-¬
pillosq defendi ac tueri iubet. nequis respectu ac misera¬
tione pignorum suorum retardetur : quominus mortem
pro iusticia fideq suscipiat. sed incontanter ac fortiter
subeat cum sciat se caros suos deo relinquere: nec his un¬
quam praesidium defuturum. Egros quoq quibus defu¬
erint qui assistant: curandos fouendosq suscipere sũ¬
mae humanitatis et magnae operationis est. Quod qui
fecerit hic uiuam hostiam deo acquiret: et quod alteri
dederit ad tempus: ipse a deo accipiet in aeternum .Ui¬
timum illud et maximum pietatis officium est. peregri¬
norum et pauperum sepultura: quod illi uirtutis iusticiaeq
doctores prorsus non attigerunt. Nec enim poterant id uide¬
re: qui utilitate omnia officia sua metiebantur. In caeteris
enim quae supradicta sunt: quanuis uerum limitem non

Expanded text:
ri eos qui tutela carent, sed cur ita sit non perspiciunt. ri eos qui tutela carent, sed cur ita sit non perspiciunt. deus enim, cuius perpetua clementia est, idcirco uiduas pupillosque defendi ac foueri iubet, ne quis respectu ac miseratione pignorum suorum retardetur quominus mortem pro iustitia fideque suscipiat, sed incunctanter ac fortiter subeat, cum sciat se caros suos deo relinquere nec iis umquam praesidium defuturum. aegros quoque quibus defuerit qui adsistat, curandos fouendosque suscipere summae humanitatis et magnae operationis est: quod qui fecerit, hic uiuam hostiam deo adquiret et quod alteri dederit ad tempus, ipse a deo accipiet in aeternum. ultimum illud et maximum pietatis officium est peregrinorum et pauperum sepultura: quod illi uirtutis iustitiaeque doctores prorsus non attigerunt. nec enim poterant id uidere qui utilienim, quae supra dicta sunt, quamvis verum limitem non
Abbreviated transcription (Latin):
prȩhensionis uitandae causa facit. Qui autem facit alie-¬
no et ignoto: is non dignus est laude: quoniam ut faceret
sola ductus est humanitate. Ibi ergo iusticia est: ubi ad
benefaciendum necessitatis uinculum nullum est. Hoc igr̃
munerum debuit : quod est comparantis: et e duobus bo¬
nis id quod sit melius: eligentis. Illa uero largitio homi¬
num patrimonia in mari abiicientium inanis et leuis et
ab omni iusticia remotissima est. Itaq ne dici quidem mu-¬
nera oportet: in quibus nemo accipit: nisi qui accipere
non meretur. Non minus magnum iusticiae opus est:pu-¬
pillos et uiduas destitutos et auxilio indigentes tueri at¬
q defendere. quod adeo uniuersis diuina illa Lex prae-¬
scribit. quandoquidem boni quiq iudices ad officium su¬
um iudicant pertinere: ut eos humanitate naturali foue¬
ant: ac prodesse nitantur. Uerum haec opera propria no¬
stra sunt: qui legem: qui uerba ipsius dei praecipientis
accepimus. Nam illi sentiunt natura esse iustum: tue¬

Expanded text:
prehensionis uitandae gratia facit. qui autem facit alieno et ignoto, is uero dignus est laude, quoniam ut faceret sola ductus est humanitate. ibi ergo iustitia est ubi ad bene faciendum necessitatis uinculum nullum est. hoc igitumunerum debuit: quod est conparantis et e duobus bonis id quod sit melius eligentis. illa enim largitio hominum patrimonia sua in munera abicientium inanis et leuis et ab omni iustitia remotissima est. itaque ne dici quidem munera oportet in quibus nemo accipit nisi qui accipere non meretur. non minus magnum iustitiae opus est pupillos et uiduas destitutos et auxilio indigentes tueri atque defendere: quod adeo uniuersis diuina lex illa praescribit, quandoquidem boni quique iudices ad officium suum iudicant pertinere ut iis naturali humanitate faueant ac prodesse nitantur. uerum haec opera proprie nostra sunt, qui legem, qui uerba ipsius dei praecipientis accepimus. nam illi sentiunt quidem natura esse iustum tue
Abbreviated transcription (Latin):
rem familiarem tuam minuas: uel exhaurias. sed quae in su¬
peruacua fueras impensurus: ad meliora conuertas. Unde
bestias emis: hinc captos redime. Unde feras pascis: hĩc
pauperes ale. unde homines ad gladium comparas: hinc
innocentes mortuos sepeli. Quid prodest perdite neꝗ¬
ciae bestiarios facere Locupletes: et instruere ad flagi¬
tia: Transfer ad magnum sacrificium male peritura: ut
prohis ueris muneribus habeas a deo munus aeternum
Magna est misericordiae merces: cui deus pollicetur pecca¬
ta se omnia remissurum. Si audieris inquit preces sup¬
plicis tui: et audiam ego tuas. si misertus laborantium
fueris: et ego in tuo labore miserebor. si autem non re¬
spexeris: nec adiuueris. et ego animum tuum contra
tegeram: tuisq te legibus iudicabo. Capͫ XIII. De pre¬

Expanded text:
rem familiarem tuam minuas uel exhaurias, sed quae in superuacua fueras inpensurus, ad meliora conuertas. unde bestias emis, hinc captos redime, unde feras pascis, hinc pauperes ale, unde homines ad gladium comparas, hinc innocentes mortuos sepeli. quid prodest perditae nequitiae bestiarios facere locupletes et instruere ad flagitia? transfer ad magnum sacrificium male peritura, ut pro his ueris muneribus habeas a deo munus aeternum. magna est misericordiae merces, cui deus pollicetur peccata se omnia remissurum. si audieris inquit preces supplicis tui, et ego audiam tuas: si misertus laborantium fueris, et ego in tuo labore miserebor. si autem non respexeris nec adiuueris, et ego animum tuum contra te geram tuisque te legibus iudicabo. Quotie
Abbreviated transcription (Latin):
est utilis. redimi a seruitute captos: Locupletare tenui¬
ores. Hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni
munerum longe antepono. Haec est grauium hominum
atq magnoꝵ. Proprium igitur iustorum opus est: alere
pauperes: ac redimere captiuos. cum apud iniustos siꝗ
haec faciant graues et magna appellentur. His enim ma-¬
xime laudis est benefacere: quos nemo sperauit esse fa¬
cturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proxi-¬
mo uel amico: aut nullam: uel certe non magnam lau¬
dem meretur: quia facere debet. Sitq impius ac detesta¬
bilis nisi fecerit id quod abeo et natura ipsa et necessitu-¬
do exigit. et si facit non tam gloriae assequendae ꝗͣ re-¬

Expanded text:
est utilis, redimi e seruitute captos, locupletari tenuiest utilis, redimi e seruitute captos, locupletari tenuiores. hanc ego consuetudinem benignitatis largitioni munerum longe antepono, haec est grauium hominum atque magnorum. proprium igitur iustorum opus est alere pauperes ac redimere captiuos, cum aput iniustos, si qui haec faciant, graues et magni appellentur: iis enim maxime laudis est bene facere quibus nemo sperauit esse facturos. nam qui bonum facit uel consanguineo uel proximo uel amico, aut nullam aut certe non magnam laudem meretur, quia facere debet sitque impius ac detestabilis, nisi fecerit id quod ab eo et natura ipsa et necessitudo exigit, et si facit, non tam gloriae adsequendae quam re
Abbreviated transcription (Latin):
cis et subdoli. Quomodo ergo defenderet: quominus ambi-¬
tiosa illa hospitalitas malicia esset. Tu mihi omnes portas
circumcurses: ut aduenientes populorum atq urbium prĩ-¬
cipes domum tuam inuites: ut per eos apud ciues eorũ
potentiam consequare. uelisq te iustum et humanum
et hospitalem uideri: cum studeas utilitati tu e. Uerũ
hoc ille non potius incaute. Quid enim minus in Cicero¬
nem conuenit: Sed ignorantia ueri iuris prudens ac
sciens in hos se laqueos induit. Quod ut ei possit igno¬
sci testificatus est: non ad ueram iusticiam quam non te¬
neat : praecepta se dare: sed ad umbram imaginemq
iusticiae. Ignoscendum est igitur umbratico et imagina¬
rio praeceptori: nec ab eo ueritas exigenda est: qui se
nescire fateatur. Captiuorum redemptio magnum atq
praeclarum iusticiae munus est. quod idem ipse Tullius
approbauit. Atq haec benignitas inquit etiam rei .p.

Expanded text:
cis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambicis et subdoli. quomodo ergo defenderet quominus ambitiosa illa hospitalitas malitia esset? tu mihi per omnes portas circumcurses, ut aduenientes populorum atque urbium principes domum tuam inuites, ut per eos aput ciues eorum potentiam consequare, uelisque te iustum et humanum et hospitalem uideri, cum studeas utilitati tuae ? uerum hoc ille non potius incaute, — quid enim minus in Ciceronem conuenit? — sed ignorantia ueri iuris prudens ac sciens in hos se laqueos induit. quod ut ei possit ignosci, testificatus est non ad ueram iustitiam, quam non teneat, praecepta se dare, sed ad umbram imaginemque iustitiae. ignoscendum est igitur umbratico et imaginario praeceptori uec ab eo ueritas exigenda est qui se nescire fateatur. — captiuorum redemptio magnum atque praeclarum iustitiae munus est, quod idem ipse Tullius adprobauit. atque haec benignitas inquit etiam rei publicae
Abbreviated transcription (Latin):
sticiae ratio uersatur: quae salua et incorrupta permanserĩt.
Permanent autem non aliter ꝗͣ si praestentur iis hominibus:
qui prodesse nullo modo possunt. At ille in recipiendis il¬
lustribus nihil spectauit aliud: nisi utilitatem. nec dissimu¬
lauit homo ingeniosus: quid ex eo commodi speraret. At
enim quid faciat potentem apud exteros futurum per gra¬
tiam principum: quos sibi hospitii et amiciciae iure con¬
struxerit. O ꝗͣ multis argumentis Ciceronis inconstanti¬
a si id agerem redargui posset: nec tam nostris ꝗͣ suis ue̾¬
bis refelleretur. Idem quippe ait: ut quisq maxime ad
suum cõmodum referat quaecunq agit. ita neminem ẽẽ
uirum bonum. Idem etiam negat simplicis et aperti ho¬
minis esse: ambire. simulare aliquid. et praetendere
aliud agere uideri: cum aliud agat: praestare se alteri fin-¬
gere: quod sibi praestet: sed maliciosi potius et astuti et falla

Expanded text:
stitiae ratio versatur, quae salva et incorrupta permanserint: stitiae ratio versatur, quae salva et incorrupta permanserint: permanent autem non aliter, quam si praestentur hominibus iis, qui prodesse nullo modo possunt. At ille in recipiendis illustribus nihil spectavit aliud, nisi utilitatem; nec dissimulavit homo ingeniosus, quid ex eo commodi speraret. Ait enim, qui id faciat, potentem apud exteros futurum per gratiam principum, quos sibi hospitii et amicitiae jure constrinxerit. O quam multis argumentis Ciceronis inconstantia, si id agerem, coargui posset! Nec tam nostris, quam suis verbis refelleretur. Idem quippe ait, ut quisque maxime ad suum commodum referat, quaecumque agit, ita minime esse virum bonum. Idem etiam negat, simplicis et aperti hominis esse, ambire, simulare aliquid, et praetendere, aliud agere videri, cum aliud agat; praestare se alteri fingere, q
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunionem cum amicis: aut caritatem cum proximis.
sed notum nobis deus fecit: ꝙ sit uerum et iustum opus:
ita nos oportet cum proximis uiuere. dũmodo sciamus il¬
lud ad hominem hoc ad deum pertinere. Praecipua igit᷑
Uirtus est hospitalitas: quod philosophi quoq aiunt: sed
eam detorquent a uera iusticia: et ad commodum rapiũt.
Recte inquit Cicero a Theophrasto est laudata hospitalitas
Est enim ut mihi quidem uidetur ualde decorum patere do¬
mos hominum illustrium hospitibus illustribus. Eodem modo
rursus errauit: quorum cum idoneis esse diceret largien¬
dum. Non enim iusti et sapientis uiri domus illustribus
debet patere: sed humilibus et abiectis. nam illustres illi
ac potentes: nulla re possunt indigere: quos opulentia
sua munit: et honorat. Nihil a uiro iusto faciendum est:
nisi quod sit beneficium. Beneficium si referatur interit:
atq finitur. Nec enim possumus id habere integrum: cu¬
ius precium nobis persolutum est. In iis itaq beneficiis iu¬

Expanded text:
communione cum amicis, aut charitate cum proximis. Sed notum nobis Deus fecit, quod sit verum et justum opus, ita nos oportet cum proximis vivere, dummodo sciamus illud ad hominem, hoc ad Deum pertinere. Praecipua igitur virtus est hospitalitas; quod philosophi quoque aiunt: sed eam detorquent a vera justitia, et ad commodum rapiunt. « Recte, inquit Cicero, a Theophrasto est laudata hospitalitas. Est enim ut mihi quidem videtur valde decorum, patere domos hominum illustrium hospitibus illustribus. » Eodem modo rursus erravit, quo tum, cum idoneis esse diceret largiendum. Non enim justi et sapientis viri domus illustribus debet patere, sed humilibus et abjectis. Nam illustres illi ac potentes nulla re possunt indigere; quos opulentia sua et munit, et honorat. Nihil autem a viro justo faciendum est, nisi quod sit beneficium. Beneficium autem si refertur, interit, atque finitur; nec enim possumus id habere integrum, cujus pretium nobis persolutum est. In his itaque beneficiis ju
Abbreviated transcription (Latin):
unt: spoliant: insidiantur: abiurant. Nihil deniq moderati
aut pensi habent: dũmodo auro corruscent argento: gẽmis:
uestibus fulgeant: auidissimo uentri opes ingerant. stipati
familiaꝵ gregibus per dimotum populum semper incedant.
sic addicti et seruientes uoluptatibus uim uigoremq mentis
extingunt. et cum uiuere se maxime putant: ad mortem cõ¬
citatissime properant. Nam sicut in secundo libro docuimus:
caeli ratio in animo: terrae autem in corpore est: quia bona negli¬
gunt animi. corporis appetunt: in tenebris ac morte uersant᷑.
quae sunt terrae atq corporis. quia uita et lumen de caelo
est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo: longe ab¬
sunt ab intellectu rerum diuinarum. Fadem miseros ubiq caeci-¬
tas praemit. sicut qui sit uerus Deus: ita qui sit uerus cultor:
ignorant

Expanded text:
unt spoliant insidiantur abiurant, nihil i denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento gemmis uestibus fulgeant, auidissimo uentri opes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populum semper incedant. sic aaaicti et sermentes uoiuptatibus mm uigoremque mentis extinguunt et cum uiuere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. nam sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebris ac morte uersantur, quae sunt terrae atque corporis, quia uita et lumen a caelo est. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant
Abbreviated transcription (Latin):
turnum non diuinum modo sensum: sed humanum qͦq
adimunt: cum affirmant ẽẽ eum Saturnum: qui cur¬
sum et cõuersionem spatioꝵ ac tempoꝵ continet. Eum
gr aece idipsum nomen habere. Rpopog. enim dicitur
quod est idem quod xpopoo idest spatium temporis.
Saturnus enim est appellatus qđ saturetur annis. Haec
Ciceronis uerba sunt exponẽtis sententiam Stoicoꝵ: quae
ꝗͣ uana sit: cuius intelligere promptissimũ est. Si enim
Saturnus caeli ẽ filius: quomodo potuit aut tempꝰ e
caelo gigni. aut caelum a tempore abscidi. aut postea
tempus imperio spoliari a filio ioue: aut quomodo iupiter
natus ẽ ex tempore: aut quibꝰ annis saturari possit &ter¬

Expanded text:
turno non divinum modo sensum, sed humanum quoque turno non divinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum affirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conversionem spatiorum et temporum continet; eumque graece id ipsum nomen habere. Κρόνος enim dicitur, quod est idem, quod χρόνος, id est spatium teSaturnus autem est appellatus, quod saturetur annis. haec Ciceronis uerba sunt exponentis sententiam Stoicorum; quae quam uana sit, cuiuis intellegere promptissimum est. si enim Saturnus Caeli est filius, quomodo potuit aut tempus e Caelo gigni aut Caelum a tempore abscidi aut postea tempus imperio spoliari a filio Ioue? aut quomodo Iuppiter natus ex tempore est? aut quibus annis saturari possit aeter
Abbreviated transcription (Latin):
qui omnia quae corripuerit: absumat. Ouidius in fastis.
Nec tu aliud uestam ꝗͣ uiuam intellige flammam
Nataq de flamma corpora nulla uides.
Iure igitur uirgo est: quae semina nulla remittit.
Nec capit: et comites uirginitatis amat. Uulcanoq id po¬
tuit ascribi: qui quidem putatur ignis: et tamen poetae¬
eum non absciderunt. Potuit et soli in quo ẽ natura et
causa gignentium. nam sine solis igneo calore neq na-¬
sci quicquam neq augeri põt. Ut nulli alii elemento
magis opus sit genitalibus: ꝗͣ calori: cuius faetu cõci¬
piuntur: nascuntur: sustentantur omnia. Postremo eti¬
am si ita sit: ut uolunt qui magis abscisum esse caelũ
putemus: ꝗͣ omnino sine genitalibus natum. Nam si ꝑ
se gignit: non indigebat utiq genitalibꝰ cum Saturnũ
ipsum procrearet. Si uero habuit: et a filio abscisa sunt:
ortus reꝵ et natura omnis interisset. Quid quod ipsi Sa¬

Expanded text:
qui omnia quae arripuerit absumat. » Ovidius in Fastis : qui omnia quae arripuerit absumat. » Ovidius in Fastis : Nec tu aliud Vestam, quam vivam intellige flammam; Nataque de flamma corpora nulla vides. Jure igitur virgo est, quae semina nulla remittit, Nec capit, et comites virginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis; et tamen eum poetae non absciderunt. Potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium; nam sine Solis igneo calore neque nasci quidquam, neque augeri potest: ut nulli alii elemento magis opus sit genitalibus, quam calori, cujus fotu concipiuntur, nascuntur, sustentantur omnia. Postremo etiamsi ita sit ut volunt qui magis abscissum esse Coelum putemus, quam omnino sine genitalibus natum? Nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet. Si vero habuit, et a filio abscissa sunt, ortus rerum, et natura omnis interisset. Quid, quod ipsi Sa
Abbreviated transcription (Latin):
UON IAM. reuelauimus mysteria poetaꝵ et Sa-¬
turni parentes inuenimus: ad uirtutes eius et fac¬
ta redeamus. Iustus in Regno fuit. primum ex hoc ipso
iam deus non ẽ: qui fuit. Deniq quod ne iustus quidẽ
fuit: sed ipsius non modo in filios quos necauit: Uerũ eti¬
am in patrem cui dicitur abscidisse genitalia: quod for¬
sitan uere acciderit. Sed homines respectu elementi qͦd
dicitur caelum: totam fabulam explodunt tanꝗͣ ineptis¬
sime fictam: quam tamen Stoici ut solent: ad rationem
physicam conantur traducere. quoꝵ sententiam Cicero
de natura deoꝵ disserens posuit. Caelestem inquit al¬
tissimam athereamq naturam: idest igneam quae per
sese omnia gigneret. uacare uoluerũt ea parte corpo¬
ris quae coniunctione alterius egeret ad procreandum
Quae ratio in uestam potuit cõuenire. si mas diceretur. le¬
circo enim uirginem putant uestam quia ignis in inola¬
bile sit elementum: nihilq nasci possit ex eo. quippe

Expanded text:
uoniam reuelauimus mysteria poetarum ac Saturni parentes inuenimus, ad uirtutes eius et facta redeamus. iustus in regno fuit. primum ex hoc ipso iam deus non est, quod fuit: deinde, quod ne iustus quidem fuit, sed impius non modo in filios, quos necauit, uerum etiam in patrem, cuius dicitur abscidisse genitalia, quod forsitan uere acciderit. sed homines respectu elementi quod dicitur caelum totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam, quam tamen Stoici ut solent ad rationem physicam conantur traducere. quorum sententiam Cicero de natura deorum disserens posuit. caelestem inquit altissimam aetheriamque naturam id est igneam, quae per sese omnia gigneret, uacare uolueruris, quae conjunctione alterius egeret ad procreandum: quae ratio in Vestam potuit convenire, si mas diceretur. Idcirco enim virginem putant Vestam, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe
Abbreviated transcription (Latin):
cum eorum nihil sit quod non tantundem ad usus necessitatẽ
quantum ad pulchritudinem ualeat. Id uero etiam Stoici cũ
de prouidentia disserunt: facere conantur. et secutus eos
Cicero pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam co¬
piosam et uberem strictim contingit. quam ego nunc iccir¬
co praetereo: quia nuper proprium de ea re librum ad Deme¬
trianum auditorem meum scripsi. Illud hoc loco pr aeterire
non possum qđ errantes philosophi quidam aiunt homines
caeteraq animalia sine ullo artifice orta esse de terra. Unde
illud Uirgilianum ẽ. Terrea progenies duris caput extu¬
lit aruis. Et hi maxime fuerunt in ea sententia qui eẽ pro¬
uidentiam negant. Nam Stoici animantium fabricam di-¬
uin&e solertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac

Expanded text:
cum eorum nihil sit quod non tantumdem ad usus necessitatem, cum eorum nihil sit quod non tantumdem ad usus necessitatem, quantum ad pulchritudinem valeat. Id vero etiam stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit; quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum scripsi. Illud hoc loco praeterire non possum, quod errantes philosophi quidam aiunt, homines, caeteraque animalia sine ullo artifice orta esse de terra; unde illud Virgilianum est: Virumque Terrea progenies duris caput extulit arvis. Et ii maxime fuerunt in ea sententia qui esse providentiam negant. Nam stoici animantium fabricam divinae solertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac
Abbreviated transcription (Latin):
quae omnia prophetica&e litterae docent. Apparet falsum esse
quod de opificio Promethei narrant. Uerum quia Poetas di-¬
xeram non omnino mentiri solere: sed figuris inuoluere et ob¬
scurare quae dicant: non dico esse mentitos. sed primum om¬
nium Prometheum simulacrum hominis formasse de pingui et
molli luto. Ab eoq natam esse primo artem Statuas et simu¬
lacra fingendi. Siquidem louis temporibus fuit: quibus pͥmũ
templa constitui et noui deorum cultus esse ceperunt. sic ueritaᷤᷤ
fucata mendacio est. et illud quod a deo factum ferebatur: homi¬
ni qui opus diuinum imitatus est: cepit ascribi. Caeterum fic¬
tio ueri ac uiui hominis e limo dei est. quod Hermes quoq tra¬
dit: qui non tantum hominem ad imaginem dei factum esse
dixit a deo: sed etiam illud explanare tentauit ꝗͣ subtili rati¬
one singula quaeq in corpore hominis membra formauerit.

Expanded text:
quae omnia propheticae litterae docent. Apparet ergo falsum esse quae omnia propheticae litterae docent. Apparet ergo falsum esse quod de opificio Promethei narrant. Verum quia poetas dixeram non omnino mentiri solere, sed figuris involvere, et obscurare quae dicant, non dico esse mentitos, sed primum omnium Promethea simulacrum hominis formasse de pingui et molli luto, ab eoque primo natam esse artem, et statuas, et simulacra fingendi; siquidem Jovis temporibus fuit, quibus primum templa constitui, et novi deorum cultus esse coeperunt. Sic veritas fucata mendacio est; et illud, quod a Deo factum ferebatur, homini, qui opus divinum imitatus est, etiam coepit adscribi. Caeterum fictio veri ac vivi hominis e limo Dei est. Quod Hermes quoque tradidit: qui non tantum hominem ad imaginem Dei factum esse dixit a Deo; sed etiam illud explanare tentavit, quam subtili ratione singula quaeque in corpore hominis membra formaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
limitas penes Saturnum solum fuit: per quam diuinos ho-¬
nores cum omnibus suis posteris consecutus ẽ. Multis ar¬
gumentis hoc figmentum poetarum coargui põt. Factum
esse diluuium ad perdendam tollendamq ex orbe terrae
maliciam constat inter omnes. Idem enim et philosophi et
Poet a& scriptoresq rerum antiquarum loquuntur. in eoq
maxime cum Prophetarum sermone consentiunt. Si ergo ca¬
ta clysmus a deo factus ẽ: ut malicia quae per nimiam mul¬
titudinem increuerat: perderetur. quomodo fictor hominis
Prometheus fuit: cuius filium Deucalionem iidem ipsi ob
iusticiam solum esse dicunt seruatum: Quomodo unus gra¬
dus et una progenies orbem terrae tam celeriter potuit ho¬
minibꝰ implere: Sed uidelicet hoc quoq sic corruperunt
ut illud superius cum ignorarent in quo tempore cata clysmus
sit factus in terra: et quis obiusticiam meruerit genere huma¬
no pereunte saluari. et quomodo aut cum quibus seruatus sit:

Expanded text:
limitas penes Saturnum solum fuit, per quam divinos holimitas penes Saturnum solum fuit, per quam divinos honores cum omnibus suis posteris consecutus est. Multis argumentis hoc figmentum poetarum coargui potest. Factum esse diluvium ad perdendam tollendamque ex orbe terrae malitiam, constat inter omnes. Idem enim et philosophi, poetae , scriptoresque rerum antiquarum loquuntur; in eoque maxime cum prophetarum sermone consentiunt. Si ergo cataclysmus ideo factus est, ut malitia, quae per nimiam multitudinem increverat, perderetur, quomodo fictor hominis Prometheus fuit? cujus filium Deucalionem iidem ipsi ob justitiam solum esse dicunt servatum. Quomodo unus gradus, et una progenies, orbem terrae tam celeriter potuit hominibus implere? Sed videlicet hoc quoque sic corruperunt, ut illud superius; cum ignorarent, in quo tempore cataclysmus sit factus in terra, et quis ob justitiam meruerit, genere humano pereunte, salvari, et quomodo, aut cum quibus servatus sit:
Abbreviated transcription (Latin):
uis corrupte: tamen non aliter tradiderunt. nanq hominem
deluto a Prometheo factum esse dixerunt. Res eos non fe¬
fellit: sed nomen artificis. Nullas enim litteras ueritatis atti¬¬
gerant. sed quae prophetaꝵ uaticinio tradita in sacrario dei
continebantur: ea de fabulis et obscura opinione collecta et
deprauata: ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissi¬
pata corrumpi: nullo non addente aliquid ad id quod audi-¬
erat: carminibus suis comprehenderunt. Et hoc quidem in
epte ꝙ tam mirabile tamq diuinum opificium homini de¬
derunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi cum
posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex lape¬
to natus ẽ: Qui si fuit homo generare hominem potuit: fa¬
cere non potuit. De diis autem illum non fuisse pena euis in
Caucaso monte declarat. Sed neq patrem ipsius lapetum:
patruumq Titana quisꝗͣ deos nuncupauit: quia Regni sub-¬

Expanded text:
muis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem muis corrupte, tamen non aliter tradiderunt: namque hominem de luto a Prometheo factum esse dixerunt. res eos non fefellit, sed nomen artificis. nullas enim iitteras ueritatis attigerant, sed quae prophetarum uaticinio tradita in sacrario dei continebantur, ea de fabulis et obscura opinione collecta et depraua-ta, ut ueritas a uulgo solet uariis sermonibus dissipata corrumpi nullo non addente aliquid ad id quod audierat, carminibus suis conprehenderunt. et hoepte, quod tam mirabile tamque divinum opificium homini dederunt. Quid enim opus fuit hominem de luto fingi, cum posset eadem ratione generari qua ipse Prometheus ex Japeto natus est? qui si fuit homo, generare hominem potuit, facere non potuit. De diis autem illum non fuisse, poena ejus in Caucaso monte declarat. Sed neque patrem ipsius Japetum, patruumque Titana quisquam deos nuncupavit, quia regni sub
Abbreviated transcription (Latin):
malia uarii generis dissimilibus formis et magna et
minora ut fierent imperauit. Et facta sunt bina idest diuersi
sexus singula: ex quoꝵ faetibus et aer et terra et maria com¬
pleta sunt. Deditq his omnibus generatim deus alimenta de
terra: ut usui esse homini possent. Alia nimirum ad cibos:
alia uero ad uestimentum. Quae autem magnarum sunt uiri¬
um ut in excolenda terra uiuarent: unde dicta sunt iumẽ¬
ta: ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis: re-¬
ꝯnum sibi aeternum parari constituit: et innumerabiles ani¬
mas procreare quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipse
sibi simulacrum sensibile atq intelligens: idest ad imaginis
suae formam: qua nibil potest esse perfectius hominẽ figu¬
rauit ex limo terrae. Unde homo nuncupatus ẽ: ꝙ sit factꝰ
ex humo. Deniq Plato humanam formam theoidem esse
ait. Et Sibylla quae dicit : EΙ ΚCOΡEΟΤΟΡEΡΩΠΟΟ ΕV
nem rectam habens. De hac hominis fictione Poetae quoq qͣn¬

Expanded text:
malia varii generis, dissimilibus formis, et magna et minora ut fierent, imperavit. Et facta sunt bina; id est diversi sexus singula: ex quorum foetibus, et aer, et terra, et maria completa sunt. Deditque his omnibus generatim Deus alimenta de terra, ut usui hominibus esse possent; alia nimirum ad cibos, alia vero ad vestitum: quae autem magnarum sunt virium, ut in excolenda terra juvarent; unde dicta sunt jumenta. Ita rebus omnibus mirabili descriptione compositis, regnum sibi aeternum parare constituit, et innumerabiles animas procreare, quibus immortalitatem daret. Tum fecit ipsi sibi simulacrum sensibile, atque intelligens, id est ad imaginis suae formam, qua nihil potest esse perfectius: hominem figuravit ex limo terrae; unde homo nuncupatus est, quod sit factus ex humo. Denique Plato humanam formam esse ait, et Sibylla quae dicit: είκών ὲστ\' ᾰνθρωπος ἐμὴ ἔχουσα. de hac hominis fictione poetae quoque qua
Abbreviated transcription (Latin):
consensum tam multorum: nec perseuerantiam morientiũ
Uanam esse: nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos
posse superare. Latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lace¬
rationes perferre nequeunt exclamant et gemitus edunt. Uin¬
cuntur enim dolore: quia deest illis inspirata patientia. Nostri
autem de uiris taceam pueri et mulierculae tortores suos taci¬
te uincunt: et exprimere illis gemitum nec ignis potest. Eãt
Romani et Mutio glorientur et Regulo: quorum alter necã¬
dum se hostibus tradidit: qđ captiuum puduit uiuere: al¬
ter abhostibus deprehensus: cum uideret se mortem uitare
non posse: manum foco iniecit: ut pro facinore suo satisfa¬
ceret hosti: quem uoluit occidere: eaq pena ueniam quã
non meruerat accepit. Ecce sexus femineus et fragilis aetas
dilacerari se toto corpore uriq perpetitur: non necessita¬
te quia licet uitare: si uelint. sed uoluntate quia confidũt¬
in deo.

Expanded text:
consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferre non queunt, exclamant et gemitus edunt, uincuntur enim dolore, quia deest illis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis potest. eant Romani et Mucio glorientur aut Regulo, quorum alter necandum se hostibus tradidit, quod captiuum puduit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam quam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se toto corpore urique perpetitur non necessitate, quia licet uitare si uelint, sed uoluntate, quia confidunt deo.
Abbreviated transcription (Latin):
cum deos arbitrantur sibi iratos: tamen donis et sacrificiis
et odoribus placare eos credunt. quid est tandem quod
deum nostrum tam immitem: tam implacabilem putent:
ut uideatur is iam xp̃ianus esse non posse: qui diis eoꝵ
coactus inuitusq libauerit: nisi forte contaminatos semel
putant animum translaturos: ut sua sponte iam facere in¬
cipiant: quod per tormenta fecerunt: Quis id officium li¬
bens subeat: quod ab iniuria caepit: Quis cũm uideat late¬
rum suoꝵ cicatrices non magis oderit deos propter quos &¬
terna penarum insignia et impressas uisceribus suis notas
gestet: Ita fit ut data diuinitus pace: et qui fuerunt: uni¬
uersi redeant: et alius propter miraculum uirtutis nouus po¬
pulus accedat. Nam cum uideat uulgus dilacerari homines
uariis tormentoꝵ generibus: et inter fatigatos carnifices in¬
uictam tenere patientiam: existimant id quod res est: nec

Expanded text:
cum deos sibi arbitrantur iratos, tamen donis, et sacrificiis, cum deos sibi arbitrantur iratos, tamen donis, et sacrificiis, et odoribus placari eos credunt: quid est tandem, cur Deum nostrum tam immitem, tam implacabilem putent, ut videatur is jam christianus esse non coactus inuitusque libarit? nisi forte contaminatos semel putant animum translaturos, ut sua sponte iam facere incipiant quod per tormenta fecerunt. quis id officium libens obeat quod ab iniuria coepit? quis cum uideat laterum suorum cicatrices, non magis oderit deos, propter quos aeterna poenarum insignia et inpressas uisceribus suis notas gestet? ita fit ut data diuinitus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
natio prouidentia caret: caeteras omnes habere intelligen¬
tiam recti necesse est. Cum uero ab ortu solis usque ad oc¬
casum lex diuina suscepta sit: et omnis sexus omnis etas
et gens et regio unis ac paribus animis deo seruiant ea¬
dem sit ubiq patientia: idem contemptus mortis: intelli¬
gere debuerant aliquid in ea re esse rationis: quod non
sine causa usque ad mortem defendatur aliquid fundamẽ¬
ti ac soliditatis: ꝙ eam religionem non tantum iniuriis et
uexatione soluat: sed augeat semper et faciat firmiorem
N am et in hoc quoq illorum malicia conuincitur: qui euer-¬
tisse se funditus religionem dei opinantur: si homines inꝗ¬
nauerint: cum et deo satisfacere liceat: et nullus sit tam ma-¬
lus dei cultor: quin data facultate ad placandum deum
reuertatur: et quidem deuotione maiori. Peccati enim cõ¬
scientia et metus penae religiosiorem facit: et semper mul-¬
to firmior est fides: quam reponit penitentia. Si ergo ipsi

Expanded text:
natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligentiam recti necesse est. Cum vero ab ortu solis usque ad occasum lex divina suscepta sit, et omnis sexus, omnis aetas et gens, et regio unis ac paribus animis Deo serviant, eadem sit ubique patientia, idem contemptus mortis; intelligere debuerant aliquid in ea re esse rationis, quod non sine causa usque ad mortem defendatur; aliquid fundamenti ac solidatatis, quod eam religionem non tantum injuriis ac vexatione non solvat, sed augeat semper, et faciat firmiorem. Nam et in hoc quoque malitia illorum convincitur, qui evertisse se funditus religionem Dei opinantur, si homines inquinaverint; cum et Deo satisfacere liceat, et nullus sit tam malus Dei cultor, quin data facultate, ad placandum Deum revertatur; et quidem devotione majori. Peccati enim conscientia et metus poenae religiosiorem facit; et semper multo firmior est fides quam reponit poenitentia. Si ergo ipsi,
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt a disciplina legis: uinculaq ruperunt. prouidit ergo
quatenus cultoribus praestaret quietem: si mandata seruasset:
et tamen eos emendaret: si praeceptis non obtemperassent.
taq ne tam corrumperentur ocio ꝗͣ patres eorum licentia:
praemi eos abhis uoluit: in quorum manibus collocauit: ut
et labantes confirmet: et corruptos ad fortitudinem reparet:
et fictos experiatur ac temptet. Quomodo enim potest Impe¬
rator militum suorum probare uirtutem: nisi habuerit hostẽ:
Et illi tamen aduersarius exurgit inuito: quia mortalis ẽ: et
uinci potest. deo autem quia repugnari non potest. ipse adue̾-¬
sarios nomini suo excitat: non qui contra ipsum deum repu¬
gnent: sed contra milites eius. ut deuotionem ac fidem suoꝵ
uel probet: uel corroboret. donec praessurae uerberibus de¬
fluentem corrigat disciplinam. Est et alia causa cur aduer¬
sus nos persecutiones fieri sinat. ut Dei populus augeatu.¬

Expanded text:
runt a disciplina, et legis vincula ruperunt. Providit ergo, runt a disciplina, et legis vincula ruperunt. Providit ergo, quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata servassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent. Itaque ne tam corrumperentur otio, quam patres eorum licentia, premi eos voluit ab iis, in quorum manibus eos collocavit, ut et labantes confirmet, et corruptos ad fortitudinem reparet, et fidos experiatur ac tentet. Quomodo enim potest imperator militum suorum probare virtutem, nisi habuerit hostem? Et illi tamen adversarius exurgit invito, et quia mortalis est, et vinci potest. Deo autem quia repugnari non potest, ipse adversarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum Deum pugnent, sed contra milites ejus, ut devotionem ac fidem suorum vel probet, vel corroboret, donec pressurae verberibus diffluentem colligat disciplinam. Est et alia causa cur adversum nos persecutiones fieri sinat, ut Dei populus augeatu
Abbreviated transcription (Latin):
cate patitur uiuere: quia non putat emendatione sua dignoᷤ.
onos autem quos diligit: castigat saepius: et assiduis labori¬
bus ad usum uirtutis exercet. nec eos caducis ac mortalibus
bonis corrumpi ac deprauari sinit.Unde nemini debet mi¬
rum uideri: si pro nostris saepe delictis castigamur a deo. im̃o
uero cum uexamur ac praemimur. tum maxime gratias agi¬
mus indulgentissimo patri: ꝙ corruptelam nostram non patit᷑
Longius procedere: sed plagis ac uerberibus emendat. Ex quo
intelligimus nos esse deo curae: quoniam cum peccamus: irasci¬
tur. Nam cum posset populo suo et opes et Regna largiri: sicut
dederat ante iudeis: quorum nos successores ac posteri sumꝰ.
iccirco esse uoluit sub aliena ditione atq imperio degere: ne
rerum prosperarum felicitate corruptus in luxuriam labe¬
retur: ac dei praecepta contemneret. Sicut illi maiores no-¬
stri: qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis eneruati aberra¬¬

Expanded text:
cate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos. cate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos. Bonos autem, quos diligit, castigat saepius, et assiduis laboribus ad usum virtutis exercet; nec eos caducis ac mortalibus bonis corrumpi ac depravari sinit. » Unde nemini mirum debet videri, si pro nostris saepe delictis castigamur a Deo. Imo vero, cum vexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri; quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac verberibus emendat. Ex quo intelligimus esse nos Deo curae; quoniam, cum peccamus, irascitur. Nam cum posset populo suo, et opes, et regna largiri, sicut dederat ante Judaeis, quorum nos successores ac posteri sumus; idcirco enim voluit sub aliena ditione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus, in luxuriam laberetur, ac Dei praecepta contemneret, sicut illi majores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis enervati, aberra
Abbreviated transcription (Latin):
superbum caput: sed placidus et concors et planus et cõmu¬
nis est: quia conditionem suam nouit. Cum ergo iniuriam nul-
li faciat: nec aliena rapiat. nec sua quoq si auferantur: defen-¬
dat. cum sciat etiam illatam iniuriam moderate ferre: quia uir¬
tute praeditus est. necesse est iustum hominem subiectum esse
iniusto: et contumeliis ab insipiente affici sapientem: Ut et ille
peccet: quia iniustus est. et hic in se uirtutem habeat: quia iu-¬
stus est. Siquis autem uolet scire cur malos et iniustos deus
potentes: beatos: et diuites fieri sinat: Los contra:humiles:
miseros: inopes esse patiatur: sumat eum senacae librum: cui
Titulus est. Quare bonis uiris multa mala accidant: cum sit pro¬
uidentia. In quo ille multa non plane imperitia saȩculari. sed
sapienter ac pene diuinitus locutus. Deus inquit homines
pro liberis habet. sed corruptos et uitiosos luxuriose ac deli¬

Expanded text:
superbum caput, sed placidus et concors et commusuperbum caput, sed placidus et concors et communis eli faciat, nec aliena cupiat, nec sua quoque, si vi auferantur, defendat: cum sciat etiam illatam injuriam moderate ferre, quia virtute praeditus est: necesse est justum hominem subjectum esse injusto, et contumeliis affici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia injustus est, et hic in servitutem abeat, quia justus est. Si quis autem volet scire plenius, cur malos et injustos Deus potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, miseros, inopes esse patiatur: sumat eum Senecae librum cui titulus est: Quare bonis viris multa mala accidant, cum sit providentia; in quo ille multa, non plane imperitia saeculari, sed sapienter ac pene divinitus elocutus est. « Deus, inquit, homines pro liberis habet: sed corruptos et vitiosos luxuriose ac deli
Abbreviated transcription (Latin):
met. Inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia
et honoribus florent. Haec enim cuncta iniusticiae praemia sunt:
quia et perpetua esse non possunt: et per cupiditatem uiolenti¬
amq quaeruntur. Iustus uero ac sapiens: quia illa omnia hu-¬
mana sunt: ut est a laelio dictum: sua bona diuina iudicat: nec
alienum quicꝗͣ concupiscit: ne quem contra ius humanitatis
Ledat omnino: nec ullam potentiam honoremne desyderat.
ne cui faciat iniuriam. Scit enim cunctos ab eodem deo et
eadem conditione generatos iure fraternitatis esse coniun¬
ctos: sed et suo contentus et paruo: quia fragilitatis suae me¬
mor non amplius quaerit: ꝗͣ unde uitam sustentet: et ex eo
ipso quod habuerit expertit etiam non habenti: quia pius
est. Pietas etiam summa uirtus est: et accidit ex eo ꝙ uolu¬
ptates caducas uitiosasq contemnit. quarum causa opes appe-¬
tuntur: quoniam continens est: ac libidinum uictor: et nihil
tumoris ac insolentiae gerens: non extollit se altius: nec erigit

Expanded text:
met. inde iniusti ac deum nescientes et diuitiis et potentia et honoribus florent. haec enim cuncta iniustitiae praemia sunt, quia et perpetua esse non possunt et per cupiditatem uiolentiamque quaeruntur. iustus uero ac sapiens quia illa omnia humana, ut est a Laelio dictum, sua bona diuina iudicat, nec alienum quicquam concupiscit, ne quem contra ius humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremue desiderat, ne cui faciat iniuriam — scit enim cunctos ab eodem deo et eadem condi- cione generatos iure fraternitatis esse coniunctos —, sed et suo contentus et paruo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit quam unde uitam sustentet, et ex eo ipso quod habuerit inpertit etiam non habenti, quia pius est; pietas autem summa uirtus est. accedit quod uoluptates caducas uitiosasque contemnit, quarum causa opes adpetuntur, quoniam continens est ac libidinum uictor. idem nihil tumoris atque insolentiae gerens non extollit se altius nec erigit
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluta: dirigere se non põt ad uidendum. sicut ne pe¬
des quidem ad ambulandum: neruis stupescentibus de¬
biles. aut si uis furoris in cerebrum saeuiens: concordiam
disiungit oculoꝵ: Quod adeo uerum est: ut lucis homini¬
bus: si aut insani aut ebrii fient: nullo modo possit acci
dere: ut aliquid duplex uideant. Quare si ratio apparet:
cur oculi falluntur: manifestum est non esse falsos sensus:
qui aut non falluntur: si sunt puri et integri: aut si fal¬
luntur : mens tamen non fallitur: quae illoꝵ nouit erro¬
trem per cutem apparent.

Expanded text:
dissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedissoluta dirigere ae non potest ad uidendum, sicut ne pedes quidem ad ambulandum neruis stupescentibus debiles aut si uis furoris in cerebrum saeuiens concordiam disiungit oculorum? quod adeo uerum est, ut luscis hominibus, si aut insani aut ebrii fiant, nullo modo possit adere, ut aliquid duplex videant. Quare si ratio apparet, cur oculi fallantur, manifestum est non esse falsos sensus; qui aut non falluntur, si sunt puri et integri, aut si falluntur, mens tamen non fallitur, quae illorum novit errore
Abbreviated transcription (Latin):
IB ET. hoc loco illorum reprehendere uanitatem. ꝗ
dum uolunt ostendere sensus falsos esse: multa colligũt
in quibus oculi fallantur. inter quae illud etiam quod furiosio
et ebriis. omnia duplicia uideantur. Quasi uero eius erro¬
ris obscura sit causa. Ideo enim fit quia duo sunt oculi. Sed
quomodo id fiat accipe. Uisus oculoꝵ intentione animi con¬
stat. Itaq quoniam mens ut supra dictum est: oculis tanꝗͣ
fenestris utitur: non tantum hoc ebruis aut insanis accidit
sed etiam sanis. ac sobriis. Nam si aliquid nimis propius
admoueas: duplex uidebitur. Certum est enim interuallũ
ac spatium quo acies oculoꝵ coit. Item si retrorsum auo¬
ces animum quasi ad cogitandum: et intentionem mentis
relaxes: eum acies oculi utriusq deducitur. tunc singuli
uidere incipiunt separatim. Si autem rursus intendei̾s:
a ciemq direxeris: coit in unum quicquid duplex uide¬
batur. Quid ergo miꝵ: si mens ueneno ac potentia uini

Expanded text:
ibet hoc loco illorum reprehendere uanitatem qui dum uolunt ostendere sensus falsos esse, multa colligunt in quibus oculi fallantur, inter quae illud etiam, quod furiosis et ebriis omnia duplicia uideantur: quasi uero eius erroris obscura sit causa. ideo enim fit, quia duo sunt oculi. sed quomodo id fiat accipe. uisus oculorum intentione animi constat. itaque quoniam mens, ut supra dictum est, oculis tamquam fenestris utitur, non tantum hoc ebriis aut insanis accidit, sed et sanis et sobriis. nam si aliquid nimis propius admoueas, duplex uidebitur: certum est enim interuallum ac spatium quo acies oculorum coit. item si retrorsum auoces animum quasi ad cogitandum et intentionem mentis relaxes, tum acies oculi utriusque diducitur et singuli uidere incipiunt separatim. si animum rursus intenderis aciemque direxeris, coit in unum quidquid duplex uidebatur. quid ergo mirum si mens ueneno ac potentia uini
Abbreviated transcription (Latin):
UARE. si neq illi fuere sapientes: qui sunt ap¬
pellati: neq potentiores: qui non dubitaue¬
runt insipientiam confiteri. quid superest nisi ut ali¬
bi sit quaerenda sapientia: quia non est: ubi quaere¬
batur inuenta. Quid autem putemus fuisse causae:
cur tot ingeniis totq temporibus summo studio et
labore quaesita non reperiretur. nisi qđ eam philoso¬
phi extra fines suos quaesierunt: Qui quoniã pera

Expanded text:
uare, si neque illi fuere sapientes, qui sunt appellati, neque posteriores, qui non dubitaverunt insipientam confiteri: quid superest, nisi ut alibi sit quaerenda sapientia, quando non est, ubi quaerebatur, inventa? Quid autem putemus fuisse causae, cur tot ingeniis totque temporibus summo studio et labore quaesita non reperiretur; nisi quod eam philosophi extra fines suos quaesierunt? Qui quoniam pera
Abbreviated transcription (Latin):
et eũ ipsũ de t̾cio libro locum secerptum his litteris
inseram. Nam ita se habet. De cruciatib autẽ cor¬
poris quib affliguntur paruuli. quoꝵ ꝑ etatẽ nul¬
la sunt peccata. si anime quib animantur ñ pri¬
usquã ipsi homines ẽẽ ceꝑunt. maior querela et
quasi misericors deponi solet cum dr̃. quid iali fe.¬
cerunt ut ista paterent᷑. quasi possit ẽẽ innocentie
meritum. anteqũa quisq nocere aliquid possit.
Cũ aut̃ boni aliquid oꝑatur ds in emendatione ma¬
iorum. cum paruuloꝵ suoꝵ qui eis cari sũt dolorib
ac mortib flagellantur. cur ista ñ fiant. quandocũ
transierint ꝑ ñ factis erunt in quibꝰ facta sunt ꝓñ
quos aut̃e facta sunt. aut meliores erunt si tempo¬
ralib incommodis emendati rectius elegerint ui¬
uere. aut excusationẽ in futuri iudicii supplicio n
habebunt. si uitȩ huius angorib ad et̾nam uitam

Expanded text:
et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris inseram. nam ita se habet: de cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam