comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inanem dimittas. Ita omni petenti te dãbis.
qͣmuis non semꝑ id quod petit dabis. ⁊ aliq̃n
melius aliquid dabis. cum petentẽ iniuste
est. Hilarem enim datorem diligit ds̃. Mu¬
tuatiir aut̃ omius qui accipit. etiam si non
ip̃e solaͣturus ẽ. Cum enim misericordib deus
plura restituat. om̃is qui beneficium p̾stat fe¬
neratur. Aut si non placet accipere mutuantẽ.
nisi eum qui accipit redditur᷑. intelligendũ
est dñm ip̃a duo genera p̾standi eẽ comple¬
xum. Namq aut donamus qd̾ damus beni¬
uole. aut reddituro commendamꝰ. Et plerũꝙ
homines qui ꝓposito cliuino p̾mio donare
parati sunt. ad dandum qd̃ mutuum perit᷑
pigri fiunt. quasi nicħ recepturi a doo. cum
rem que datur ille qui accipit exsoluet. Kes¬
te itaq ad hoc beneficii trĩbuendi genus. nos
luerit abste mutuari. ne auersatus fueris
idẽ ne ꝓpterea uoluntatem alienes ab eo qui
petit. qr et pecuniam tuam uacuabit. et d̃s

Expanded text:
inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, inanem dimittas. Ita omni petenti te dabis, quamvis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem injusta est. Hilarem enim datorem diligit Deus . Mutuatur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil recepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos luerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus
Abbreviated transcription (Latin):
minem imꝑbe. et cogit se in licite adiuuari ab
inuito. ⁊ penam imꝑbitatis potest luere ⁊ ope¬
ram reddere. si hanc ille repetat. qui imꝓbũ
ꝑtulit. In his ergo om̃ib generib iniuriaꝵ.
dñs docet pacientissimunr ⁊ misericordissimum
et ad plura ꝑferenda paratissimum animum
xp̃iani esse oportere. S q̃m parum est non no¬
cere. nisi etiam p̾stes beneficium qͣntum potes.
consequent ad iungit ⁊ dic. Omni perenti te
tribue. Et qui uoluerit mutuari a te ne au̾
taris. Om̃i petenti da. Non omnia petenti. Ut
id des. qd̃ dare honeste ⁊ iuste potes. Quid:
Si enim pecuniam petat. qua innocentem co¬
net᷑ opprimere: Quid si postremo stuprum
petat: S ne multum ꝑsequar. que sunt in¬
numerabilia. id ꝓfecto dandum ẽ quod nec
tͥ nec alteri noceat. qͣntum sciri aut credi ab
homine potest. Et cum iuste negau̾is qd̃ pe¬
ut indicanda ẽ ipsa iusticia. ut non eum

Expanded text:
minem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab minem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christiani esse oportere. 67. Sed quoniam parum est non nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Omni petenti, inquit; non, omnia petenti: ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur opprimere? quid si postremo stuprum petat? Sed ne multa persequar quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest: et cui juste negaveris quod petit, indicanda est ipsa justitia, ut non eum
Abbreviated transcription (Latin):
tui pot̃. cuius due species sunt. Una ad pe-¬
cuniam. alt̾a ad oꝑam ꝑtinet. Quappter
illius de tunica ⁊ uestimento. huiꝰ de angaria
mille passuum ⁊ duoꝵ in ilium exempla sũb¬
iecta sunt. Quia et ieddi uestimentũ potest.
et quem adiuuau̾is oꝑe. potest etiam ip̃e si
opꝰ fuerit ad uiuare. Nisi forte ita potuis distĩ¬
guendum ẽ ut prius ꝙ positum ẽ de ꝑcussa
maxilla omĩa significet. que sic ingeruntur
ab imꝓbis. ut restitui non possint nisi uindi¬
cta. Sid̾m quod positum ẽ de uestimento. oĩa
significet q̃ possint restitui siue undicta. Et
ideo fortassis additum ẽ qui uoluerit tecum
uidicio contendere. qi quod ꝑ iudicium auf¬
tur:. non ea ui putat᷑ auferri. cui uindicta de¬
bebatur. Cercium u̾o ex utioꝙ confectum est
ut ⁊i sine uindicta. et cum uindicta possit resti¬
tui. Nlamq oꝑam unidebitam uiolent exigere
sinẽ ullo uidicio. sicut facit qui angariati ho¬

Expanded text:
tui potest: cujus duae species, una ad petui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat ho
Abbreviated transcription (Latin):
apłm thomam up̾cantem cuidam a qͦ pal¬
ma ꝑcussus ẽ. atrocissime mortis supplicium.
animam eiꝰ tamen commendatam ut in fu¬
turo ei scl̃o pateretur. Cuius a leone occisi a
cetero corpore discerptam manum canis intu¬
lit mensis. in quib comminabat᷑ apłs. Cui
scripture licet. nõb̾ non credere. non est enim
ui canone. illi tam̃ eam ⁊ legunt. et tamqͣm
incorruptissimam uerissimamq honorant.
qui adu̾sus corporales uindictas que sunt in
ueteri testamento. nestio qua cecitate acerri¬
me seuiunt. quo animo.⁊ qua discrenone
corpoꝵ facte sunt. omuino nescientes. Cene¬
bitur gͦ in hoc iuiriaꝵ genere. qd̃ ꝑ uindic¬
tam luitur. Iste xp̃ianus est modus: ut accep¬
ta iniuria non surgat in odium. s infirmita¬
tis miseriors paratus sit animus plura perpen.
nec correctionem neglegat. qua uł consilio
uł auctoritate. uł potestate uti potest:Aliud
iuiuriaꝵ genus est. quod in integrum resti¬

Expanded text:
apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palapostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, animam ejus tamen commendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occisi a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sint omnino nescientes. 66. Tenebitur ergo in hoc injuriarum genere, quod per vindictam luitur, iste a Christianis modus, ut accepta injuria non surgat in odium, sed infirmitatis misericordia paratus sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum resti
Abbreviated transcription (Latin):
decem dieb expletis post ascensionem suam
desuꝑ ut ꝓmiserit misit. Non defuerunt ta¬
les iundicte. qͣmuis multo carius qͣm inue¬
teri testamento. Ibi enim ex maiori parte sec¬
uientes timore premebantur: hic aut̃ maxĩa
dilectione libeti nutriebant̃. Nam et uerbis
apłi petri ananias ⁊ uxor euis sicut in actib
apłoꝵ legunuis. exanimes ceciderunt. uec res¬
citan sunt s sepulu. Et si huic libro heretici qͥ
ad u̾santur ueteri testamento uoluit credere.
paulum apłm quem nobiscum legunt intu¬
eantur. dicentem de quodam pecr̃ore quem tͣlid̃
sathane in interitum carnis ut anima salua
sit. Et si nolunt hic mortem intelligere. fortas¬
se enĩ incertum est. quamlibet uindictam per
sathanam factam ab apł̃o. fateantur. qd̃ non
eum odio. s amore fecisse manifestat illud ad¬
iectum. ut anima sit salua. Aut in illis libri ᷤ.
quib ip̃i magnam tribuunt autoritatem.
animadu̾tant qd̃ dicimus ubi scriptum est

Expanded text:
decem diebus completis post ascensionem suam decem diebus completis post ascensionem suam desuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri, Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
rectum. siue in eum habeat potestatem coerten¬
di. siue non habeat. Magni aut̃ et sancti ui¬
ri qui iam optime scirent mortem istam. que
rent. ñ nulla pec̃ca morte punierunt. quo
et iuuentib utilis metus incurreret᷑. et illis
qui morte puniebant᷑. non ip̃a mors noceret.
s peccatum qd̃ augeri posset. si iuuerent. Non
temere illi uidicabant. quib tale iudicium
donauerat ds. Inde ẽ quod helyas morte mł¬
tos affecit. et ꝓpria manu. et igni diuinitus
impetrato. Cum et alii mnulti magni et diui¬
ni uiri. eodem sp̃u consulendis reb humanis.
non temere feceunt. De quo helya. cum exem¬
plum dedissent discipl̃i dño. commemorantes
quid ab eo fc̃m sit. ut etiam ip̃is daret potesta
tem petenli de celo ignem ad consumendos eos
qui sibi hospicium non p̾berent. rep̾hendit
conis. s odio desiderare undictam. Itaq p̾ea¬
qͣm cos docuit quid eẽt diligere ꝓximum tam¬
quam seip̃m. infuso etiam sp̃u sancto. quem

Expanded text:
rectum, sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. 64. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae rent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potetem petendi de coelo ignem, ad consumendos eos qui sibi hospitium non praeberent, reprehendit tionem, sed odio desiderare vindictam . Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uarcagecima mãsio : ĩ solitudĩẽ asse¬
roth.I ħ aarõ sac̾dos locũ ĩ cidñs offñ¬
sionis c̃ sorore sua maria: frĩ ut̃q obtectãt.
qd̾ alienigenã duxiss uxorẽ AIñ illico
maria ꝯcagio leprȩ effloruit. Q loco eiu
dit᷑. nͨ redit ad d̾i cab̾nacłm. donec statu¬

Expanded text:
arta decima mansio est in solitudine Haseroth: in hac Aaron sacerdos locum incidens offensionis, cum sorore sua Maria, fratri uterque obtrectant, quod alienigenam accepisset uxorem: unde illico Maria contagio leprae effloruit, quo loco evditur, nec redit ad Dei tabernaculum, donec stat
Abbreviated transcription (Latin):
tũ reform idãs. Pugnat ꝯtͣ amalee ⁊ cana¬
neũ. nolũte d̾o ⁊ uictꝰ intlłigit q̃ debeat ĩ
uoragine g̾lutiunt᷑. Int̾ mortuos ⁊ uiuẽtes
põtifex mediꝰ churibło armatꝰ ĩg̾dit᷑. ⁊ cͣrñs
ira d̾i sac̾dotis uoce ꝓhibet᷑. uͥga aaro ⁊ flo
rẽ ꝓfert ⁊ folia. ⁊ ĩ et̾nã memoriã uirenssic¬

Expanded text:
s; pugnat contra Amalec et Chananaeum nolente deo et uictus intellegit, quae debeat in uoragine gluttiuntur; inter mortuos et uiuentes pontifex medius turibulo armatus ingreditur et currens ira dei sacerdotirem profert et folium, et in aeternam memoriam virens sic
Abbreviated transcription (Latin):
culũ asꝑgebant᷑ agni sãguine qͥm̃dari
solebãt typice sigc̾antes lauacrũ baptiᷤᷤ¬
matis. ⁊ ab lutionẽ et̾ui fontis. Coccũ ã
bistĩctũ. figͣam sac sangͥnis sig̾care. qͥ pec¬
catores abluunt᷑. bistĩctũ ã. qr ꝑ eũ ⁊ corꝑe

Expanded text:
gebantur agni sanguine, qui mundari solebant, typice figurantes lavacrum baptismatis, et ablutionem aeterni fontis. Coccum autem bis tinctum figuram sacri sanguinis significare, quo peccatores abluuntur. Bis tinctum autem, quia per e
Abbreviated transcription (Latin):
ducit᷑. qi ꝑ duo costam̃ta siue ꝑ duo p̾cop¬
ta caritatis. ad ꝓcinctũ fidi ppłs euocat᷑.
Q id circo argñteȩ ficri p̾cipunt᷑: ut p̾dica¬
coꝵ uerba eloquii nicore fulgeãt. ⁊ audi¬
toꝵ iĩtes nlła sui obscuritate ꝯfundant.
Idcirco a ductiles. qr net̾e : ut hi qͥ uẽturã¬

Expanded text:
ducitur, quia per duo testamenta sive per duo praecepta charitatis ad procinctum fidei populus evocatur. Quae idcirco argenteae fieri praecipiuntur, ut praedicatorum verba eloquii nitore refulgeant, et auditorum mentem nulla sui obscuritate confundant. Idcirco autem ductiles, quia necesse est ut hi qui vita
Abbreviated transcription (Latin):
tas q̃ nolũtib ĩponat᷑  Cũ diuniis scͥpt᷑is
fui̾s eruditꝰ. acleges eaꝵ ⁊ testimoĩa. uin¬
ligab oos. ⁊ iũctos duces ĩ captiuitacem.
is hostib qͣnoã sorius ⁊ captiuis. libos fa
ties. ut repente dicas cũ syon. Ego sterił
⁊ ũ parions c̃ñsmngrata ⁊ captiua. ⁊ istos
qͥs enucͥiut : łgo destituta ⁊ sola. ⁊ isti ubi
erant: Porro qd̾ int̾p̾tatũ ÷ filios stͥdoris
ad illũ sñsum refert᷑ qd̾ timore supplitii ⁊
eiꝰ loci uͥ  fletꝰ ⁊ stͥdͥor dñciũ. deserũtes dia

Expanded text:
is Scripturis fueris eruditus, et leges earum ac testimonligabis eos, et vinctos duces in captivitatem; et de hostibus quondam atque captivis liberos Dei facies, ut repente dicas cum Sion: Ego sterilis et non pariens, transmigrata et captiva, et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola, et isti ubi erant? Porro quod vertimus filios stridoris, ad illum sensum refer quod timore supplicii et ejus loci ubi est fletus et stridor dentium deserentes dia
Abbreviated transcription (Latin):
diledis suis egrotantib seruiunt. uł paruul
aut frenetitis a quib multa sepe paciant᷑.
donec uł etatis uł morib infirmitas transe¬
at. Quod ergo dñs medicꝰ anunaꝵ de curan¬
dis ꝓximis discipulos instruebat. quid eos
aliud docere posset. nisi ut eoꝵ quoꝵ saluti
consulere uellent. imbecillitates equo ani¬
mo tolerarent: Omnis namq impbitas.

Expanded text:
dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis dilectissimis suis aegrotantibus serviunt vel parvulis vel phreneticis: a quidonec vel aetatis vel morbi infirmitas transeat. Quos ergo Dominus medicus animarum, curandis proximis instruebat, quid eos aliud docere posset, nisi ut eorum quorum saluti consulere vellent, imbecillitates aequo animo tolerarent? Omnis namque improbitas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ implet istam magnitudinẽ prccepti que
ꝑtinet ad regnum celoꝵ. ut non reddat tm̃i
ꝓ euulso ocło aurem p̾cidat. Hinc ascendẽs.
qui omnino nich rependerit. appropinquat
p̾cepto dñi nec tam̃ adhuc ibi est. Parum
enĩ adhuc uidetur dño. si ꝓ malo qd̃ accepe¬
ris nich reddas mali. nisi etiam mali amplius
sis paratus accipere. Quaꝑpt̾ non ait ego aut̃
dico. ñ reddere malum ꝓ malo. qͣmqͣm hoc
etiam p̾ceptum sit. s non resistere adu̾sum
malum. ut non solum rependas qd̃ tͥ fu̾it
inrogatum. s etiam non resistas quo mi¬
nus aliud in rogetur. Hoc est enim qd̾ etã
consequent̾ exponit. s si quis te ꝑcusserit
in dexteram maxillam. p̾be illi et alt̾am. Nõ
enim ait si quis ꝑcusserit noli tu ꝑcutere. s
para te adhuc ꝑcucienti. quod ad miscłiam
ꝑtuiere hii maxĩe senciunt qui eis qͦs mul¬
tum diligunt. tamqͣm filiis uł quib libet

Expanded text:
non implet istam magnitudinem praecepti, quae non implet istam magnitudinem praecepti, quae pertinet ad regnum coelorum; ut non reddat tantupro evulso oculo aurem praecidat. Hinc ascendens qui omnino nihil rependerit, propinquat praecepto Domini, nec tamen adhuc ibi est. Parum enim adhuc videtur Domino, si pro malo quod acceperis, nihil rependas mali, nisi etiam amplius sis paratus accipere. Quapropter non ait, Ego autem dico vobis, non reddere malum pro malo; quanquam hoc etiam magnum praeceptum sit: sed ait, non resistere adversus malum; ut non solum non rependas quod tibi fuerit irrogatum, sed etiam non resistas quo minus aliud irrogetur. Hoc est enim quod etiam consequenter exponit: Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram: non enim ait, Si quis te percusserit, noli tu percutere; sed, Para te adhuc percutienti. Quod ad misericordiam pertinere, In maxime sentiunt, qui eis quos multum diligunt, tanquam filiis vel quibuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
ut tantum reddatur qͣntum acceptum est.
ꝑ tuod a summa discordia. ad summã
concordiam ꝓ tempoꝵ distributione transit᷑
factus est. Qiuisquis ergo malum infert prior.
studio ledendi et nocencdi. uide qͣntum distat ab
eo. qui uec lesus rependit. Quisquis aut̃ nlli
prior male fecit. s tamen lesus rependit gͣuius.
uł uoluntate uł facto. recessit aliqͣntum a
summa iniquitate. et ꝓcessit acl summam
iusticiam. Et tam̃ nondum tenet. qdꝰ lex que
ꝑ moysen data ẽ impauit. Qui ergo tantum
reddit qͣntum accepit. iam donat aliquid.
Non enim tantam penam meretur nocens
qͣntam ille qui ab eo lesus ẽ qui in nocens pas¬
sus ẽ. Hanc gͦ inchoatam non seueram si
misericordem iusticiam ille ꝑficit. qui legem
uenĩt inplere non soluere. Duos gͦ gradus
adhuc qui int̾ sunt intelligendos reliquit.¬
quib et de ip̃o summo. ⁊ miscłie culmine
dicere maluit. Nam ẽ adhuc qd̾ faciat. q̃m

Expanded text:
ut tantum reddatur quantum acceptum est, ut tantum reddatur quantum acceptum est, per quod a summa discordia ad summam concordiam pro temporum distributione transitus factus est. Quisquis ergo malum infert prior studio laedendi et nocendi, vide quantum distet ab eo qui nec laesus rependit. Quisquis autem nulli prior male fecit, sed tamen laesus rependit gravius, vel voluntate vel facto, recessit aliquantum a summa iniquitate, et processit ad summam justitiam, et tamen nondum tenet quod lex quae per Moysen data est imperavit. Qui ergo tantum reddit quantum accepit, jam donat aliquid: non enim tantam poenam meretur nocens, quantam ille qui ab eo laesus innocens passus est. Hanc ergo inchoatam, non severam, sed misericordem justitiam ille perficit, qui legem venit implere, non solvere. Duos ergo adhuc gradus qui intersunt, intelligendos reliquit, et de ipso summo misericordiae culmine dicere maluit. Nam est adhuc quod faciat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mille passus. uade cum illo alia
duo. Om̃i pecenti te da. et qui uoluerit mu
tuari a te ne auersatus fueris. Phariseoꝵ iu¬
sticia minor ẽ non excedere in uindicta mod̾.
ne plus rependat quisq qͣm accepit. Et mag¬
nus hic gradus ẽ. Nemo enim facile inue¬
nitur: qui uerbi gr̃a pugno accepto pugñ
reddere uelit. ⁊ uno conuiciante u̾bo aucdito
unum et ꝙ taudem ualeat referre contentus
sit. S siue ira ꝑturbatus immoderatiꝰ uin¬
dicat. siue qr iustum putat eũ qui leserit pͥ¬
or grauius ledi. qͣni lesus est qui non leserat.
Talem animum magna ex parte refrenauit
lex. in qua scriptum ẽ. Oculum ꝓ ocło. ⁊ den¬
tem ꝓ dente. Quib nominib. significatur
modus. ut inuiriam uindicta non transeat.
Et hec ẽ pacis inchoatio. ꝑfecta aut̃ pax est
talem penitus nolle uindictam. Int illud gͦ
primum qd̃ preter legem ẽ. ut maius malũ
dis discipulis dic̃ ne ꝓ malo ullum reddat᷑¬
malum: medium quendam locum tenet.

Expanded text:
mille passus, vade cum illo alia duo. Omni petenti te da, et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris. Pharisaeorum justitia minor est non excedere in vindicta modum, ne plus rependat quisque quam accepit: et magnus hic gradus est. Nemo enim facile invenitur qui pugno accepto pugnum reddere velit; et uno a conviciante verbo audito, unum et quod tantumdem valeat referre contentus sit: sed sive ira perturbatus immoderatius vindicat; sive quia justum putat, eum qui laesit prior gravius laedi, quam laesus est qui non laeserat. Talem animum magna ex parte refrenavit lex, in qua scriptum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente: quibus nominibus significatur modus, ut injuriam vindicta non transeat. Et haec est pacis inchoatio: perfecta autem pax est, talem penitus nolle vindictam. 57. Inter illud ergo primum quod praeter legem est ut majus malum dis discipulis dixit, ne pro malo ullum malum reddatur; medium quemdam locum tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
qui abb̃em suũ tũ corripientem
de ordine suo contẽpserit: clama¬
tꝰ in cist̃cieñ capło leui culpe sub¬
iacebiit. aut in ꝓpͥa abb̃ia. aut in
loco quẽ abbas cist̾cieñ ei ostitue

Expanded text:
i abbatem suum eum corripientem de ordine suo contempserit, clamatus in Cisterciensi capitulo levi culpae subjaceat, aut in propria abbatia, aut in loco in quo abbas Cisterciensis constitue
Abbreviated transcription (Latin):
ad sinistͣm futi. S ex his qui ĩ xͫ c̃didissent
⁊ penitñ ciã delictoꝵ suoꝵ coto corde egissẽt
baptismi grãm ꝯsecuti. hi ĩ siłitudĩe u¬
nius hirci qui ĩ sorte dm̃i uenit. figam acci¬
puĩt. cuiꝰ sanguis c̃ sãguine uituli ꝑmisa
uibet᷑. ut ꝯsortes passionis xͥ effecti. ꝑͣticipeᷤᷤ

Expanded text:
ad sinistram futuri . Sed ex his qui in Christum credidissent, et poenitentiam delictorum suorum toto corde egissent, baptismi gratiam consecuti, hi in similitudinem unius hirci, qui in sortem Domini venit, figuram accipiunt. Cujus sanguis cum sanguine vituli permisceri jubetur, ut, consortes pa
Abbreviated transcription (Latin):
noluerit de õib que accipit uł ex¬
oputet. Alii ã sine gragiarii suie
qui aliquib p̃sunt oꝑariis ir i¬
p̃sentia cellerarii. uł quib c̃ eo ilis
serit alłis similit̾ faciant. Substã¬
tiã uͦ monasterii. ł in nũmis ł
in alia pecunia is cui iusserre
abbas custodiat. Ip̃e aut̃ abbas
aliquos de suis monachis pecunie

Expanded text:
oluerit, de omnibus quae accipit, computet. Alii autem sive grangiarii, sive qui aliquibus praesunt operariis, in praesentia cellerarii, vel quibus cum eo abbas jusserit, similiter faciant. Substantiam autem monasterii in nummis vel in alia pecunia, is cui jusserit abbas custodiat; ipse vero abbas aliquos de suis monachis pecuni
Abbreviated transcription (Latin):
Defuncto abb̃e pat̾ abb̃s uocetur
⁊ siqui sc̃ abb̃es quos domꝰ illa
genuerit uicimores quiꝙ ad
diẽ quẽ ip̃e p̃r abb̃s p̃scripserit
parit̃ conuocentur:i ad arbctũ¬
patͥs abb̃is p̃sentes abbes domꝰ
illiꝰ simł ⁊ monachi abb̃em eligãt
In domo aut̃ cist̃cieñ qr mat̾ est

Expanded text:
Defuncto abbate Pater abbas vocetur, et si qui sunt abbates quos domus illa genuerit. Viciniores quoque ad diem quem ipse Pater abbas praescripserit pariter convocentur, et ad arbitriPatris abbatis praesentes abbates domus illius et monachi simul abbatem eligant. I
Abbreviated transcription (Latin):
dictã inferat. ne ĩꝑꝑet ne indig¬
netur. Quin etiã siminus caute
minus discrere fuerit. quiꝰ locutꝰ
benigna facilitate ad consiltũ
uisitatoris indulgeat. Ip̃m enĩ
uisitatorẽ talẽ fore conuenit.ut
ñ credat oĩ sp̃ui. s causã quã nes¬
cierit diligenter inquirat. cogni

Expanded text:
dictam inferat, nec improperet, nec indignetur, quin etiam si minus caute minusve discrete fuerit quis locutus, benigna facilitate ei ad consilium visitatoris indulgeat. Ipsum enim visitatorem talem fore convenit ut non credat omni spiritui, set causam, quam nesciverit, diligent
Abbreviated transcription (Latin):
tarte ciboꝵ in forma indum̃toix. in
obseruantia iemnioꝵ in officio
horar regnlariũ. excepto qd̾ mie̾n¬
tellũ de uili panno ⁊ pelle oruna
⁊ pilleũ similẽ. aut siplicẽ de lana¬
habere porei qui noluerinticũ
quib tñ reb claustia mintine in¬
trabunt. nec conuentib nr̃is in¬
t̾erunt ꝓpt̾ dissimilitudinẽ So¬
lacia poter unicuiꝙ dari de domi¬
b nr̃is usꝙ ad duos monachos.⁊
tres conu̾sos. si tot necessarii fue
ru si opus fuerit remanere. ab ho¬
ris canonicis. Simiłr ⁊ socii eon
qui assidui sunt c̃ eis. set̃oꝵꝵ aũ
nullus ꝓ quolibet ep̃o aliꝙͣ cano

Expanded text:
tate ciborum, in forma indumentorum, in observatione jejuniorum, in officio horarum regularium: excepto quod mantellum de vili panno et pelle ovina, et pileum similem aut simplicem habere poterunt, qui voluerint: cum quibus tamen rebus claustra minime intrabunt, nec conventibus nostris intererunt, propter dissimilitudinem. Solatia poterunt unicuique dari de domibus nostris usque ad duos monachos et tres conversos, si tot necessarii fuersui, si opus fuerit, remanere ab horis canonicis; similiter et socii eorum qui assidui sunt cum eis Caeterorum autem nullus pro quolibet episco
Abbreviated transcription (Latin):
parientẽ. do ꝓle numoliore letat᷑ est
uͦ qͥdã lye fetꝰ ex bñficio rachel editꝰ.
⁊̃ uirũ suũ secũ debita nocte ꝯcubiturũ:
acccptis a filio lyc mãdͤ goris mał. t̃ soro¬
re cubare ꝑmictit. Qͥdat d̾ m̃ad̃gora

Expanded text:
pariente, de prole numerosiore laetatur. Est vero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte concubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permittit. Quid enim de mandragora
Abbreviated transcription (Latin):
illã ꝑuẽiat. si ꝑseu̾ant̾ amat. acceptiᷤ ali¬
is .uii. p̾ceptis. acsi ei dicat᷑. Serui alios
mitis. lugñs. esuriens. siciensq uistioiã.
misericors. m̃dicordis. pacificꝰ. Uellet hõ si
fieri posset. sñ tołantia laboris q̃ ĩ agñ¬
do patiendoq ãplectñda ÷. statĩ ad pul

Expanded text:
illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis — ac si dicatur ei: serui alios mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset. sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pul
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute habiles ⁊ digni qͥbꝰ regim̃ ec¬
cłie ꝯmittat᷑. ad dispũsandũ fid̾i sacͣ¬
m̃tũ: illi accũsi studio doctͥnȩ acq ĩ¬
dagãde ⁊ ꝯtẽplãde sapĩe. se ab oĩb acdi¬
onũ molestiis reniou̾e atq ĩ otiodis

Expanded text:
irtute habiles, et digni quibus regimen Ecclesiae committatur ad dispensandum fidei sacramentum, illi, accensi studio doctrinae atque indagandae et contemplandae sapientiae, se ab omnibus actionum molestiis removere atque in otio di
Abbreviated transcription (Latin):
uł monachi aut conuersi noᷤ¬
tͥ ordinis int̾ee placitis nͥ su¬
is aut alioꝵ de ordine nr̃o. Qo
si aliis de causis qͦmꝗͣ adcẽ cõ
cutor. nec ad consiliũ parcium

Expanded text:
l monachi vel conversi nostri ordinis interesse placitis nisi suis aut aliorum de ordine nostro. Quod si aliis de causis quemquam eorum acutor, nec ad consilium partium
Abbreviated transcription (Latin):
liũ. ⁊ plãtati orti. uͥ ⁊̃ int̾ oĩa ole¬
ra gͣnũ illd̾ sinapis regnat. sub cuiꝰ
ũbͣ culis lõge lace q. porrectiᷤ. ñ alti¬
petax suꝑbia gñtiũ tãꝗͣ ĩ cely uola¬
tilib ꝯfitendo reqͥescit.

Expanded text:
lium, et plantati horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat, sub cujus umbraculis longe lateque porrectis, etiam altipetax superbia gentium tamquam in coeli volatilibus confugiendo requiescit.
Abbreviated transcription (Latin):
putet᷑ Preceptum est aut̃ de talib. ut bona sua
conu̾satione ac morib luctifaciat uxorem mari¬
tus fidelis uł maritum mulier fidelis. Quaꝓpt̾
non sibi debent occultare bona oꝑa sua. quibus
inuitandi sunt ab inuicem. ut alter alterum poᷤᷤ.¬
sit ad xp̃iane fidei communionem inuitare. Net
furta facienda sunt ut ꝓmereatur cłs. Quod
si occũltandum ẽ aliquid. qͣmdui alterius
infirmitas. equo animo id ñ potest sustinere.
ꝙ tamen ñ iniuste atq inlicite fit. non tamen
ip̃am nunc sinistram significari tocius capi¬
tuli consideratione facile apparet. in qua si¬
mul inuenietur. qͣm sinistram uocet. Laue¬
te inquit facere iusticiam ur̃am coram homi¬
nib. ut uideamini ab eis. Alioquin. merce¬
dem non habebitis apud pr̃em ur̃m qui in celis
ẽ. Generaliter hic iusticiam nominauit. De¬
inde. parciculariter exsequitur. Est enĩ pars
aliqua iusticie. opͦ quod ꝑ elemosinã fit.

Expanded text:
putetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua putetur: praeceptum est autem de talibus, ut bona sua conversatione ac moribus lucrifaciat uxorem maritus fidelis, vel maritum mulier fidelis; quapropter non sibi debent occultare bona opera sua, quibus invitandi sunt ad invicem, ut alter alterum possit ad christianae fidei communionem invitare. Nec furta facienda sunt, ut promereatur Deus. Quod si occultandum est aliquid, quamdiu alterius infirmitas aequo animo id non potest sustinere, quod tamen non injuste atque illicite fit; non tamen ipsam nunc sinistram significari totius capituli consideratione facile apparet, in qua simul invenietur quam sinistram vocet. 8. Cavete, inquit, facere justitiam vestram coram hominibus ut videamini ab eis: alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Generaliter hic justitiam nominavit, deinde particulariter exsequitur. Est enim pars aliqua justitiae opus quod per eleemosynam fit,
Abbreviated transcription (Latin):
nam facimus. quomodo cum ip̃o inimico faci¬
emusut illud impleamus p̾ceptum si esurieat
inimicus tuus ciba illum. si sicierit potum da ĩlli:
Tecria solet ẽẽ carnalium opinio tam absur¬
da et ridenda. ut non eam commemorarẽ. nisi
expius essem ñ paucos eo ercore detineri. qui di¬
cunt sinistre nomine uxorem significari ut
q̃m in re familiari tenatiores pecunia sõlent
cas lites. Quasi uͥo soli uiri xp̃lani sint: et ñ
hoc preceptum etiam feminis datum sit. Eui
eggo sinistre iubet̃ femina occultare opus
miscłie sue. an etiam uir sinistra erit femi¬
ne quod absurdissime dicit᷑: Aut siquis¬
piam putat inuicem sͥ sinistros eẽ. si ab al¬
tem ita erogetur. aliquid de refamiliani.
ut sit contra altius uoluntatẽ. non erit xp̃ia¬
num tale coniugium: S necesse ẽut qͥs¬
quis eoꝵ elemosinam facere uoluerit exp̃¬
cepto dei quemc̃p adu̾isum habuerit mi¬
micus sit precepto dei. et ideo inter infideles de¬

Expanded text:
nam facimus, quomodo cum ipso inimico facinam facimus, quomodo cum ipso inimico faciemus, ut illud impleamus praeceptum, Si esurierit inimicus tuus, ciba illum, si sitierit, potum da illi ? 7. Tertia solet esse carnalium opinio, tam absurda et ridenda, ut non eam commemorarem, nisi expertus essem non paucos eo errore detineri, qui dicunt sinistrae nomine uxorem significari: ut quoniam in re familiari tenaciores pecuniarum solent cas lites. Quasi vero soli viri christiani sint, et non hoc praeceptum etiam feminis datum sit. Cui ergo sinistrae jubetur femina occultare opus misericordiae suae? An etiam vir sinistra erit feminae? quod absurdissime dicitur. Aut si quispiam putat invicem sibi sinistras esse; si ab altero ita erogetur aliquid de re familiari, ut sit contra alterius voluntatem, non erit christianum tale conjugium: sed necesse est ut quisquis eorum eleemosynam facere voluerit ex praecepto Dei, quemcumque adversum habuerit, inimicus sit praecepto Dei, et ideo inter infideles de
Abbreviated transcription (Latin):
ficiant qui etiam imitari possunt qd̃ laudãt.
non hic putet aliqͥd eos sibi ꝓdesse quem lau¬
dant. Ce aut̃ faciente elemosinam. non sciat
sinistra tua quid faciat dextera tua. Si intel¬
lexetis sinistram infideles dici. uidebit᷑ nulla
ẽẽ culpa placere uelle fidelib cum prorsus
nichilominus in quoꝵ libet hominum lau¬
de. fructum et finem boni oꝑis constituere
ꝓhĩbeamur. Quod aut̃ adid ꝑtinet ut it
imitentur quib recte facta tua placueruit.
non tantum fidelib s etiam infidelib ex¬
hibendum ẽ. ut laudandis bonis oꝑibꝰ nr̃is
dm̃ honorent et ueniant ad salutem. Si
aut̃ sinistram inimicum putaueris. ut neꝰ¬
ciat inimicus cum elemosinam facis. cur
ip̃e dñs inimicis iudeis circunstantib mise¬
ricorditer sanauit homines: Cur apls pe¬
tiuis sanato eo quem ad portam speciosam
debilem miseratus ẽ. etiam iras inimicoꝵ
in se atq in alios xp̃i discipl̃os ꝑtulit: De¬
unde si non oportet scre inimicum cum elemosi¬

Expanded text:
ficiant, qui etiam imitari possunt quod laudant; non ut hic putet aliquid eos sibi prodesse, quem laudant. 6. Te autem faciente eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Si intellexeris sinistram infideles dici, videbitur nulla esse culpa, placere fidelibus velle: cum prorsus nihilominus in quorumlibet hominum laude fructum et finem boni operis constituere prohibeamur. Quod autem ad id pertinet ut te imitentur, quibus recte facta tua placuerint, non tantum fidelibus, sed etiam infidelibus exhibendum est, ut laudandis bonis operibus nostris Deum honorent, et veniant ad salutem. Si autem sinistram inimicum putaveris, ut nesciat inimicus tuus cum eleemosynam facis; cur ipse Dominus inimicis Judaeis circumstantibus misericorditer sanavit homines? cur apostolus Petrus, sanato eo quem ad portam Speciosam, debilem miseratus est, etiam iras inimicorum in se atque in alios Christi discipulos pertulit ? Deinde si non oportet scire inimicum, cum eleemosy
Abbreviated transcription (Latin):
dextere. Nesciat gͦ sinistra tua. quid faciat dex¬
tera tua .i. non se misceat conscientie tue lar¬
dis humane appeticio. cum in elemosina faci¬
euda diuinum p̾ceptum contendisimplere.
ut sit elemosina tua in abscondito. Quid
est in abscondito nisi in ip̃a bona conscien¬
tia que humanis ocł̃is demonstrari non po¬
test. nec u̾bis aꝑiri: Quando quidem mul¬
ti. multa mentiunt᷑. Quaꝓpt̾. si dexira in¬
trinsecus agit in abscondito. add sinistram
ꝑtinent exteriora omĩa que sunt uisibilia
et temporalia. Sit ergo elemosinam tua in
ip̃a conscientia. ubi multi elemosinam fa¬
cuint bona uoluntate. etiam si pecuniam uł
siquid est aliud quod inopi largiendum ẽ.
nron hñt. Multi aut̃ foris faciunt. et intus
ñ faciunt. Qui uł ambitione uł alicuius tẽ
poralis rei gr̃am. uolunt misericordes iudi.
In quib. sola sinistra oꝑari existimanda ẽ.
Item alii quasi medium int̾ utrosq locũ

Expanded text:
dexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dexdexterae: Nesciat ergo sinistra tua quid faciat dextera tua, id est, non se misceat conscientiae tuae laudis humanae appetitio, cum in eleemosyna facienda divinum praeceptum contendis implere. 9. Ut sit eleemosyna tua in abscondito. Quid est, in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest, nec verbis aperiri? Quandoquidem multi multa mentiuntur. Quapropter si dextera intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent omnia exteriora, quae sunt visibilia et temporalia. Sit ergo eleemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi eleemosynam faciunt bona voluntate, etiam si pecuniam, vel si quid aliud, quod inopi largiendum est, non habent. Multi autem foris faciunt, et intus non faciunt qui vel ambitione, vel alicujus rei temporalis gratia volunt misericordes videri, in quibus sola sinistra operari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum
Abbreviated transcription (Latin):
glorificentur ab hominib. Ad hoc respicit
quod suꝑuis ait. Cauete facere iusticiã ur̃am
coram hominib. ut uideammi ab eis. Quõd
aut̃ sequitur am̃ dico uob̃ ꝑceperunt merce¬
dem suam. ad illud respicit qd̃ supra posuit.
Alioquin. mercedem non habebitis apud pa¬
trem ur̃m qui in ceł est. De inde sequitur.
Ce aut̃ faciente elemosinam. Cum dicit te
aut̃ quid aliud dicit quam ñ quomodo il¬
ciente elemosinam: ñ sciat sinistra tua qͥd
faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt. ut sci¬
at sinistra eoꝵ quid faciat dextera eoꝵ. Qd
igit᷑ in illis culpatum ẽ. hoc tu facere uetaris.
In illis aut̃ hoc culpatum ẽ. qd̵ ita faciunt.
ut laudes hominum querant. Qua ꝓpter
nicħ consequentius sinistra uidetur sig¬
nificare. qͣm ip̃am delectacionem laudis.
Dextera aut̃. significat intencionẽ impłen¬
di precepta diuina. Cum itaq conscientie
facientis elemosinam. iniscet se appeticio
laudis humane. fit sinistra conscia operis

Expanded text:
hominibus. Ad hoc respicit quod superius ait, Cavete facere justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis. Quod autem sequitur, Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam, ad illud respicit quod supra posuit, Alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum qui in coelis est. Deinde sequitur, Te autem faciente eleemosynam. Cum dicit, Te autem, quid aliud dicit, quam, Non quomodo ilinquit, eleemosynam, non sciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera eorum. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In illis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationem laudis. Dextera autem significat intentionem implendi praecepta divina. Cum itaque conscientiae facientis eleemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sus uicio suo de eccłia ali¬
qͣ exierit. ⁊ ad aliã uenerit sua¬
datur ei ut reu̾tatur. Qđ si abb̃s
ł pͥor loci illiuis intellexerit illũ
ad loc̃ suũ nolle redire. ñ eum
sinat amplius una nocte illic
manere habitũq religionis¬
el iubeat auferri. nͥ priusquã
chũ fuisse constit̾it. sonu̾so nͦ
de reb monasterii nichil dimir¬
tauur p̃ter indum̃tũ simplex ex¬

Expanded text:
sus vitio suo de ecclesia aliqua exierit, et ad alienam venerit, suadeatur ei ut revertatur. Quod si abbas vel prior illius loci intellexerit eum ad locum suum nolle redire, non eum sinat amplius una nocte illic manere, habitumque ei religionis jubeat auferri, nisi priusquam chum fuisse constiterit. Converso vero de rebus monasterii nihil dimittatur praeter indumentum simplex e
Abbreviated transcription (Latin):
luerint eis in abbia manentib
iungatur in consortio siue col¬
loquio. Qui uͦ actorib huius
in ipsa domo sint ingͣui ci semet
in ebdomada disciplinã accipi

Expanded text:
luerint, eis in monasterio manentibus iungatur in colloquio sive consortio. Qui vero auctoribus huius in ipsa domo sint in gravi culpa et semel in ebdomada in capitulo recipi
Abbreviated transcription (Latin):
adhonorẽ łi construxerĩe
illũq locũ alicui cenobioꝵ no¬
rindã. ꝓficiat concedere uolue¬
rint. abõs q illius cenobii a qͦ
consultũ flagitent loc̃ habilẽ
ꝓspexerit sustipiat illũ si uolu¬
erit. Ip̃i uͦ clerici ł laici si scẽ re¬
głe iugo sesubdere uoluerint.¬
antia loes aut in loco illo ab¬
batiã faciendã posto lent᷑. aut
cellã nouicioꝵ in cenobio p̃¬

Expanded text:
norem Dei construxerint, illumque locum alicui coenobiorum noiam proficiat concedere voluerint, abbasque illius loci a quo consilium flagitant, locum habilem perspexerit, suscipiat illum si voluerit. Ipsi vero clerici vel laici si sanctae Regulae jugo se subdere voluerint, aut in loco illo abbatiam faciendam praestolentur, aut cellam novitiorum intrent in
Abbreviated transcription (Latin):
si ad aliquod cenobiũ. ad ha¬
bitandum uenerit. nec ibi
ꝓpt̾ uicinitatẽ. aut noticiam
eccłie sue recipi potuerit. ñ di¬
utius teneatur in domo hos¬
pitũ. ob hoc ut inter hanc mo¬
rã aut aliquo ingenio. aut

Expanded text:
si ad aliquod coenobium ad habitandum venerit, nec ibi propter vicinitatem aut notitiam ecclesiae suae recipi potuerit, non diutius teneatur in domo hospitum; ob hoc ne inter hanc moram, aut aliquo ingenio, aut
Abbreviated transcription (Latin):
machilẽ arripiumus debere
in cenobiis honeste grauitati
ac regularib disciplinis ñ le¬
uitatib aut iocis uacare.:⁊ ob
hoc uicioꝵ fomenta hoꝵ a scĩs
locis elongari oportet. scilicet
ceruos. ⁊ ursos. ac grues cet᷑aq
talia leuitatũ irritam̃ta. Si debemꝰ¬
Siquis abb̃m trã habuerit uł
usuaria. uel inde aliquã habu

Expanded text:
militiam arripuimus, debere in coenobiis nostris honestae gravitati ac regularibus disciplinis, non levitatibus aut jocis vacare, et ob hoc fomenta vitiorum a sanctis locis elongari oportet, scilicet cervos, et ursos ac grues, caeteraque talia levitatis irritamenta. CAP. XXISi quis abbatum terram habuerit vel usuaria vel inde aliquam conve
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis mundũ respuens moꝰ¬
nachatũ desiderau̾it. ⁊ ueniens
ad aliquẽ de abb̃ib nr̃is. desid̃̾rũ
suũ ei intimat̾nt. ac se ⁊̃ ei ł alicui
illiꝰ eccl̃ie monacho reddiderit. hic
talis si ante peticionẽ suã in ca¬
pło regłarit̃ fcãm obierit. ñ ꝓ
nouitio habeatur s ꝓfamiliari.

Expanded text:
Si quis mundum respuens monachatum desideraverit, et veniens ad aliquem de abbatibus nostris desiderium suum ei intimaverit, ac se etiam ei vel alicui illius Ecclesiae monacho reddiderit, hic talis si ante petitionem suam in capitulo regulariter factam obierit, non pro novitio habeatur, sed pro familiari.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ id̾o ĩ p̾teritis ũ ÷ refe̾ndũ qd̃ ille futm
p̾dixit. p̾dicabat at dñi passionẽ. ⁊ pͥmage¬
nite plebis audatiã q̃ aseñdit cubile dĩ pr̃i.
ĩ aruoe suspñdit. ⁊ fr̾o ꝯmacłauit. Post ẜ ꝯ
uertit᷑ ad symeon ⁊ leui dicñs. Synieon ⁊
leui. uasa miqͥtatis bellãtia. ꝑ symeon

Expanded text:
 ideo in praeterito non est referendum quod ille futurum praedixit. Praedicabat enim Domini passionem, et primogenitae plebis audaciam, quia ascendit cubile Dei Patrisin cruce suspendit, et ferro commaculavit. Post haec convertitur ad Simeon et Levi, dicens: Simeon et Levi
Abbreviated transcription (Latin):
c̃siplex gt̃ilitas idccose ad robꝰ bonto¬
us erigit qr ad et̾ne uitȩ prĩam tũdit
U ñ ⁊̃ ponit humerũ siuĩ at portãs qr dũ
ad ꝓmissam reqͥem uenire desidat. a¬
ta mãdatoꝵ onera libñt᷑ portat. uñ es¬

Expanded text:
tilitas, idcirco se ad robur boni operis erigit, quia ad aeternae vitae patriam tendit. Unde etiam ponit humerum suum ad portandum, quia dum ad promissam requiem pervenire desiderat, cuncta mandatorum onera libenter portat. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ehĩc ioseph festmãs acciꝑe bñ dictionẽ
pr̃is. duos filios suos obtulit. manaᷤ¬
iacob dicñ cedũo maior seruiet minori.
ita msstis duob filisi ioseph. Nã maror ma¬
nasses qui ĩr̃pr᷑ ob liuio: typũ gessit ppłi

Expanded text:
hinc Joseph festinans accipere benedictionem patris, duos filios suos obtulit, ManasJacob, dicente Domino, Major serviet minori, ita et in istis duobus filiis Joseph. Nam major Manasses qui interpretatur oblivio, typum gessit populi
Abbreviated transcription (Latin):
nanias manũ posuit. marsupiũ soluit.
b sqͣmis uelt̃ qͥb dã sacci uĩculis. solu¬
to sacco .i. deposico legis uelauu̾e: adep
S: gr̃am lib̾tatis. ⁊ reuelata fatie sermõis:
euãgłm p̾dicat. dati s̃ ei.ixx. argñtei. cũ

Expanded text:
nanias manum posuit, marsupium solvit: bus squamis velut quibusdam saccingulis: soluto sacco, id est, deposito Legis velamine, adeptus est gratiam libertatis, et revelata facie, sermonem Evangelii praedicat. Dat
Abbreviated transcription (Latin):
Casula uͦ ñ nisi unicolor habeatur.
oĩa monasterii ornam̃ta uasa utẽ¬
silia sine auro ⁊ argento ⁊ gẽmis¬
p̃t̃ calicẽ ⁊ fistulã que quidẽ duo
sola argentea ⁊ deaurata. s aurea

Expanded text:
Casula vero nonnisi unicolor habeatur. Omnia monasterii ornamenta, vasa utensilia, sine auro et argento, praeter calicem et fistulam: quae quidem duo sola argentea et deaurata, sed aurea
Abbreviated transcription (Latin):
Sed huic uindicte referende ñ est idoneus. nͥ
qui odium quo solent flagare qui se uindica¬
re desiderant. dilectionis magnitudine supera¬
uerit. Non enim metuendum ẽ. ut odisse par¬
uulum filium parentes uideant᷑. cum ab eis ua¬
pulat peccans. ue pacet ulterius. Et certe ꝑfilio
dilectionis ip̃ius dei pateas imitatione nob̃ ꝓpo¬
nitur. cum ui consequentib dr. Diligite uu¬

Expanded text:
Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi Sed huic vindictae referendae non est idoneus, nisi qui odium quo solent flagrare qui se vindicare desiderant, dilectionis mansuetudine superaverit. Non enim metuendum est, ne odisse parvulum filium parentes videantur, cum ab eis vapulat peccans, ne peccet ulterius. Et certe perfectio dilectionis ipsius Dei Patris imitatione nobis proponitur, cum in sequentibus dici
Abbreviated transcription (Latin):
da dicit duo milia. usq ad duplum aliud
ꝑferri uibet. ita significans. sine aliqͣnto munus
qͣm iam fuit. siuie tantaudum. siue ampliꝰ quiste
In his sane gen̾ib trium exemploꝵ. nullum ge¬
nus iniurie equs p̾termissum eẽ uideo. Nlamꝙ
om̃ia in quib imꝓbitatem aliqͣm patimur: in
duo genera diuidunt᷑. Quoꝵ altere est quod
restitui ñ potest alteꝵ qd̃ potest. S in illo qd̾
restitui non pot̃. uindicte solacium queri solet.
Quid enim ꝓdest quod ꝑcussus reꝑcutis: Numqͣs
ꝓpterea illud quod in corpore lesus es. restituitur
integrum: d tumidus animus. talia fomen.¬
ta desiderat. Sanum aut̃ firmumꝙ ista non ui¬
uant quin potius misericorditer ꝑferendam al¬
terius infirmitatẽ uidicat. qͣm alieno supplio
suam mitigandam que nulla ẽ. Neq hic ea
uindicta ꝓhibetur que ad correptionem ua¬
pedit illud p̾ͥpositum. quo quisq paratus ẽ.
ab eo quem correptum ẽẽ uult plura ꝑferre.

Expanded text:
da dicit duo millia, usque ad duplum aliud da dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliquanto minus quam jam fuit, sive tantumdem, sive amplius quisque In his sane generibus trium exemplorum nullum genus injuriae praetermissum esse video. Namque omnia in quibus improbitatem aliquam patimur, in duo genera dividuntur: quorum alterum est quod restitui non potest; alterum quod potest. Sed in illo quod restitui non potest, vindictae solatium quaeri solet. Quid enim prodest quod percussus repercutis? Numquid propterea illud quod in corpore laesum est, restituitur in integrum? Sed tumidus animus talia fomenta desiderat: sanum autem firmumque ista non juvant; quin potius misericorditer perferendam alterius infirmitatem judicat, quam alieno supplicio suam mitigandam, quae nulla est. 63. Neque hic ea vindicta prohibetur, quae ad correctionem vapedit illud propositum, quo quisque paratus est ab eo quem correptum esse vult, plura perferre.
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quos uult sanos fieri. Potest uideri ꝓpt̾ea
enam trĩb exemplis hec p̾cepta insinuasse. quoꝵ
primum est. si quis te ꝑcusserit in dext̾am ma¬
xillam. Scd̾ in si quis tunicam tuam tollere
uoluerit: Gertium si quis te mille passus an¬
gariau̾it. In quo t̾cio exemplo. simplo dup¬
lum additur: ut triplum compleatur. Qui nu¬
merꝰ hoc loco sicut dictum est. si non significat
ꝑfectionem. illud accipiatur. qd̃ in p̾cipiendo
tamqͣm colerabiliꝰ incipiens paulatim creuerit.
donec ꝑueniret usq ad duplum aliud ꝑferen¬
dum. Nam primo preberi uoluit alteram ma¬
xillam cum fu̾it dextera ꝑcussa. ut minus ꝑfer¬
re paratus sis qͣm ꝑtulisti. Quicquid enĩ dex¬
tera significat. carius ẽ utiq qͣm io qd̃ signifi¬
cat sinistra. Et qui in te cariore aliquid ꝑtu¬
De inde illi qui tunicam tuam uult tollere. iu¬
bet uestimentum dimiti. Quod aut tantũ¬
dem ẽ. aut non multo amplius. Non tamen
duplum. Eguo de mille passib quib aden¬

Expanded text:
 quos vult sanos fieri? Potest videri propterea etiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra significat, et qui in re chariore aliquid pertuDeinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus adden