comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruio legidi: carne autẽ legi pec¬
cati. Quod sic intelligendum ẽ.
Mente seruio legi di. ñconsentien¬
do legi peccati: carne aut̃ seruio
legi p̾eccati. habendo desideria
peccati : quib & si ñ consentio.
nondũ tam̃ penitꝰ careo. Deniq
quid post hȩc intulerit: attenda¬
mus. Nulla ergo inquit condẽp¬
natio.ẽ. nunc hĩs: qui sunt in
xp̃o iħo. Etiã nunc inquit qͣndo
lex in mbris repugnat legi m̃tis.
& captiuũ aliquid denet in corꝑe
mortis huiꝰ. nulla condẽpnatio
ẽ. his qui sunt in xp̃o iħu. Audi
quare. Lex enĩ sp̃s uitȩ inquit in
xpͥo iħu: lib̾auit me alege pecca¬
a & mortis. Lib̾auit quomodo.
nisi quia eiꝰ reatũ peccatoꝵ om̃iũ
remissione dissoluit. ut quãuis
adhuc maneat &e de die indiẽ
magis magisq minuatur. its
peccatũ tam̃ ñ impucetur. Hȩc
itaq remissio peccatoꝵ quãdiu
non fit inꝓle. sic ibi. ẽ. lex ista
peccati. ut etiã in peccatũ impu.¬

Expanded text:
seruio legi dei, carne autem legi pecseruio legi dei, carne autem legi peccati. quod sic intellegendum est: mente seruio legi dei non consentiendo legi peccati; carne autem seruio legi peccati habendo desideria peccati, quibus etsi non consentio, nondum tamen penitus careo. denique quid post haec intulerit adtendamus. nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Iesu. etiam nunc, inquit, quando lex in membris repugnat legi mentis et captiuum aliquid tenet in corpore mortis huius, nulla condemnatio est his qui sunt in Christo Iesu. audi, quare. lex enim spiritus uitae, inquit, in Christo Iesu liberauit me a lege peccati et mortis. liberauit, quomodo? nisi quia eius reatum peccatorum omnium remissione dissoluit, ut quamuis adhuc maneat et de die in diem magis magisque minuatur, in peccatum tamen non inputetur. Haec itaque remissio peccatorum quamdiu non fit in prole, sic ibi est lex ista peccati, ut etiam in peccatum inpu
Abbreviated transcription (Latin):
animã : Cũ ergo idipsum corpus
iã incorruptibiꝰle recipietur: ple¬
na erit lib̾atio de corpore mortis
huiꝰ. a quo ñ lib̾antur qui sunt
ad pęnã resurrecturi. Ad corpꝰ gͣ
mortis huiꝰ intelligitur ꝑtinerẽ.
ut alia lex inm̃bris repugnet
quidẽ legi m̃tis dũ caro concupis¬
eit aduersus sp̃m. o si mentẽ ñ
subiuget: quia t sp̃s concupiscit
aduersus carnẽ: atq ita quãuis
lexista peccati captiuũ teneat
aliquid carnis. unde resistat legi
m̃tis: ñ tamen regnat in nr̃o mor.
tali corpore. si non obedit᷑ desideriis
eius. Solent enĩ & hostes aduersus
quos dinicat᷑. & inferiores ẽẽ incer.¬
tamine. & uicti aliquid tenere cap¬
sub peccati lege teneatur. tam̃ iN
spe redẽptionis ẽ: quia ipsa uiti-¬
osa concupiscentia milla omnino
remanebit. caro aut̃ nr̃a ab ea
peste morboq sanata. ⁊ tota ĩmor¬
talitate uestita. in ȩ̨t̾na beatitu.¬
dine ꝑmanebit. Sub iungit aut̃

Expanded text:
animam? cum ergo id ipsum corpus animam? cum ergo id ipsum corpus iam incorruptibile recipietur, plena erit liberatio a corpore mortis huius, a quo non liberantur, qui sunt ad poenam resurrecturi. ad corpus ergo mortis huius intellegitur pertinere, ut alia lex in membris repugnet quidem legi mentis, dum caro concupiscit aduersus spiritum, etsi mentem non subiuget, quia et spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita quamuis lex ipsa peccati captiuum teneat aliquid carnis, unde resistat legi mentis, non tamen regnat in nostro licet mortali corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim et hostes, aduersus quos dimicatur, et inferiores esse in certamine et uicti aliquid tenere capsub peccati lege teneatur, tamen in spe redemptionis est, quia ipsa uitiosa concupiscentia nulla omnino remanebit, caro autem nostra ab ea peste morboque sanata et tota inmortalitate uestita in aeterna beatitudine permanebit. Subiungit autem
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. id.ẽ. eidẽ ipsi concupiscen.¬
tiȩ: quȩ hoc carnale nr̃m captuiũ
tenet. Nam qͣntũ attinet ad ipsam
corporalẽ substantiã atq naturã.
in iuris fidelib siue conuigatis siue
continentib. iam templum dei .ẽ.
At tam̃ si omino nichil carnis nr̃e
captiuũ teneret᷑. ñ quidẽ sub diabo.¬
lo. quia & ibi facta.ẽ. peccati remis.¬
sio. ut peccatũ ñ imputet᷑ quod
ꝓprie lexpeccati uocatur: tamen
sub ipsa lege peccati hoc ẽ. sub con¬
cupiscentiã sua nisi aliqͣntũ deneret᷑
caro nr̃a captiua. quomodo eẽt
uerũ qđ ait idẽ apłs. ad optionẽ
expectantes redẽptionẽ corporis
nr̃i : Intantũ igit᷑ adhuc expecta.¬
tur redẽptio corꝑis nr̃i: in qͣntum
adhuc ex aliqua parte captiuũi
sub lege peccati. Unde ⁊ hic ex¬
clamans ait. Infelix ego homo qͥ
me lib̾abit de corporeꝰ mortis hul¬
quid intellecturisumꝰ. nisi quia
corpꝰ quod corrũpitur aggrauat

Expanded text:
peccato, id est eidem ipsi concupiscenpeccato, id est eidem ipsi concupiscentiae, quae hoc carnale nostrum captiuum tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam atque naturam, in uiris fidelibus, siue coniugatis siue continentibus, iam templum dei est. attamen, si omnino nihil carnis nostrae captiuum teneretur non quidem sub diabolo, quia et ibi facta est peccati remissio, ut peccatum non inputetur, quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa lege peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum teneretur caro nostra captiua, quomodo esset uerum, quod ait idem apostolus: adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri? in tantum igitur adhuc expectatur redemptio corporis nostri, in quantum adhuc ex aliqua parte captiuum est sub lege peccati. unde et hic exclamans ait: infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huquid intellecturi sumus, nisi quia corpus quod corrumpitur, adgrauat
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aut̃ ñ ait captiuantẽ car¬
nẽ meã. sed captiuantẽ me: hinc
factũ.ẽ. ut sensus hic alius quere.¬
retur: & acciꝑemus captiuantẽ.
uelut dixisset captiuare conantẽ.
Sed cur non diceret captiuantẽ
me. ubi uellet intelligi carnem
suã: Annon dictũ est de iħu
cũ inmonum̃to non fuisset caro
eiꝰ inuenta. tulerunt dñm meũ
& nescio ubi posuerunt eum:
Num iđo ñ recte dictũ ẽ. quia
non dictũ ẽ. carnẽ. uł corpꝰ dm̃
paulo suꝑius & ipse apłs quomͦ
recte potuerit de carne sua dicere
captiuantẽ me: satis euidenter
aꝑuit. Cũ enĩ dixisset. scio enĩ
quia ñ habitat in me: iplipsum
exponens adiunxit & ait. Hoc
ẽ in carne meabonũ. Hȩc ergo
captiuat᷑ sublege peccati inqua
ñ habitat bonũ: hoc ẽ caro. Car¬
nẽ autẽ nunc appellauit. ubi ẽ.
morbidꝰ quidam carnis affectus
ñ ipsam corporis conformationẽ.
cuꝰ m̃bra ñ adhibenda st̃ arma

Expanded text:
quod autem non ait: captiuantem carquod autem non ait: captiuantem carnem meam, sed: captiuantem me, hinc factum est, ut sensus hic alius quaereretur et acciperemus captiuantem, uelut dixisset: captiuare conantem. sed cur non diceret: captiuantem me, ubi uellet intellegi carnem suam? an non dictum est de Iesu, cum in monumento non fuisset caro eius inuenta: tulerunt dominum meum et nescio ubi posuerunt eum? num ideo non recte dictum est, quia non dictum est 'carnem\' uel \'corpus domini paulo superius et ipse apostolus quomodo recte potuerit de carne sua dicere: captiuantem me, satis euidenter aperuit. cum enim dixisset: scio enim quia non habitat in me, id ipsum exponens adiunxit et ait: hoc est in carne mea, bonum. haec ergo captiuatur sub lege peccati, in qua non habitat bonum, hoc est caro. carnem autem nunc appellauit, ubi est morbidus quidam carnis adfectus, non ipsam corporis conformationem, cuius membra non adhibenda sunt arma
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ sub lege peccati quȩ ẽ. in
m̃bris meis. Ista condelectatio
legi dĩ scđm interiorẽ bominẽ.:
de magna nob̾ uenit grã dĩ. In
ea quippe interior homo nr re¬
nouatur de die indiẽ: cũ in ea
ꝓficit ꝑseuerant̃. Non enim est¬
timor torquens: sed amor libens.
Ibi sumꝰ ueracit̾ lib̾i: ubi ñ dele.¬
ctamur inuiti. Uerũ illud quod
ait. iudeo aut̃ aliã legẽ in m̃bris
meis reþugnantẽ legi m̃tis meȩ
ipsa ẽ ista de qua loquimur con¬
cupiscentia lexpeccati in carne
peccati. Quod aut̃ dixit & capti¬
uantẽ me sublege peccati. hoc ẽ
sub se ipsa quȩ ẽ in m̃bris meis: aut
captiuantẽ dixit captiuare conan-¬
tẽ. id est ad consentiendũ implen¬
dũq cogentẽ: aut potius quod
ñ habet controuersiã captiuantẽ
scđm carnẽ. quã nisi teneret car.¬
nalis concupiscentia quã legem
peccati uocat. non utiq in ea
ullũ illicitũ desideriũ cii mens
obȩdire ñ debeat cõmoueret.

Expanded text:
me sub lege peccati, quae est in me sub lege peccati, quae est in membris meis. Ista condelectatio legi Dei secundum interiorem hominem, de magna nobis venit gratia Dei. In ea quippe interior homo noster renovatur de die in diem, cum in ea proficit perseveranter. Non enim timor est torquens, sed amor libens. Ibi sumus veraciter liberi, ubi non delectamur inviti. 34. Verum illud quod ait: uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, ipsa est ista de qua loquimur concupiscentia, lex peccati in carne peccati. quod autem dixit: et captiuantem me sub lege peccati, hoc est: sub se ipsa, quae est in membris meis, aut captiuantem dixit captiuare conantem, id est ad consentiendum inplendumque cogentem, aut potius — quod non habet controuersiam — captiuantem secundum carnem, quam nisi teneret carnalis concupiscentia, quam legem peccati uocat,. non utique in ea ullum inlicitum desiderium, cui mens oboedire non debeat, commoueret.
Abbreviated transcription (Latin):
nos in hoc morbo inuenientes iace¬
re medicinã grẽ quereremꝰ. ⁊ in
eo p̃cepto scirẽmus. & qđ debeamꝰ
in hac mortalitate ꝓficiendo cona¬
fi & quo possit a nob̾ in illa ĩmor¬
talitate beatissima ꝑueniri. Nisi
enĩ quandoq ꝑficiendũ eẽt: nũꝗͣ
iubendũ eẽt. Deinde repetens
apłs. ut amplius cõm̃daret sen¬
tentiã suꝑiorẽ: non enĩ qd̾ uolo
inquit facio bonũ. sed quod nolo
malũ hoc ago. Si aut̃ quod nolo
ego facio: iam ñ ego oꝑor illud.
sed qđ habitat in me peccatum.
Et sequit᷑. Inuenio ergo legem
mͥ uolenti facere bonuͦm: qͣm mͥ
malũ adiacet. Hoc ẽ. inuenio
legẽ michi bonũ uolenti facere.
quod lex uult.: qm̃ non ipsi legi
quȩ dicit ñ concupisces sed michi
ad iacet malũ. qđ nolo. quia et
nolens concupisco. Condelector
enĩ inquit legi dĩ: scd̾m int̾iorẽ
hominẽ. Uideo aut̃ aliã legem
in m̃bris meis repugnantem
legi m̃tis meȩ: & captiuantem¬

Expanded text:
nos in hoc morbo inuenientes iacenos in hoc morbo inuenientes iacere medicinam gratiae quaereremus et in eo praecepto sciremus, et quo debeamus in hac mortalitate proficiendo conari et quo possit a nobis in illa inmortalitate beatissima perueniri; nisi enim quandoque perficiendum esset, nunquam iubendum esset. Deinde repetens apostolus, ut amplius commendet sententiam superiorem, non enim quod uolo, inquit, facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, et sequitur: inuenio ergo legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet, hoc est: inuenio legem mihi esse bonum uolenti facere quod lex uult, quoniam non ipsi legi, quae dicit: non concupisces, sed mihi adiacet malum quod nolo, quia et nolens concupisco. condelector enim, inquit, legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae
Abbreviated transcription (Latin):
sibi: tantũ errat ut nec seipsũ ag.¬
noscat. qͣndo cũ extoto ipse sit et̾
corde statuente ⁊ corpore ĩplente
adhuc se ipsũ ẽẽ non putat. Qui
Eͦ dicit iã non ego oꝑor illud sed
qđ habitat in me peccatũ. si tantõ.¬
modo concupiscit uerũ dicit: ñ si
cordis consensione decernit. aut
etiã ministerio corꝑis ꝑficit. De in¬
tunc ꝑficitur malũ quandomalis
desideriis obȩditur. Quando aut̃
sunt quidẽ sed non eis obeditur:
nec malũ ꝑficitur. quia non ere.
obȩditur. nec bonũ quia sunt.
sed fit ex aliqua parte bonũ. quia
concupiscentiȩ male non consen¬
titur : & ex aliqua parte manet
malũ. quia uł concupiscit᷑. Ideo
ergo apłs non ait facere bonũ sibi
non adiacere: sed ꝑficere. Multũ
eñĩ bonũ facit. qui facit qđ scriptũ
ẽ. post concupiscentias tuas ñ eas :
sed non ꝑficit. quia ñ implet quod
seriptũ. ẽ. non concupiscas. Ad hoc
gͦ dixit lex non concupisces: ut

Expanded text:
sibi, tantum errat, ut nec se ipsum agsibi, tantum errat, ut nec se ipsum agnoscat, quando, cum ex toto ipse sit et corde statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat. Qui ergo dicit: iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit, uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut etiam ministerio corporis perficit. Deintunc perficitur malum, quando malis desideriis oboeditur. quando autem sunt quidem, sed non eis oboeditur, nec malum perficitur, quia non eis oboeditur, nec bonum, quia sunt, sed fit ex aliqua parte bonum, quia concupiscentiae malae non consentitur, et ex aliqua parte remanet malum, quia uel concupiscitur. ideo ergo apostolus non ait facere bonum sibi non adiacere, sed perficere. multum enim boni facit, qui facit quod scriptum est: post concupiscentias tuas non eas, sed non perficit, quia non inplet quod scriptum est: non concupiscas. ad hoc ergo dixit lex: non concupisces, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eñi ut concupiscã quȩ dicit non
concupisces. ⁊ ego nolo concupis¬
cere. In hoc itaq consentiunt
uoluntas legis & mea. Uerũ quia
concupiscere nolebat. ⁊ tam̃ con.¬
cupiscebat. Sed eidẽ concupiscen.¬
tiȩ nequaquã consentiendo seru¬
ebat : adiunxit. atq ait. Nẽ aui
iã nonego oꝑor illud. sed id qd
sin me habitat peccatũ. M ultũ
Raut̃ fallitur homo qui consentieis
concupiscentiȩ carnis suȩ & qđ
illa desidat decernens facere et
statuens putat sibi adhuc ẽe di¬
cendũ. non ego oꝑor illud. etiã¬
si oderit: quiã consentit. Simul
enĩ. ẽ. utrũq & ipse odit qͥa malũ
ẽẽ nouit. & ipse facit quia facere
statuit. Iam uero si & illud addat
qđ scriptura ꝓhibet dicens. neq
exhibueritis m̃bra ur̃a arma
iniquitatis peccato. ut qđ facere
statuit incorde. etiã oꝑe cõpleat.
& ido dicat ñ ego oꝑor illud.
sed qđ habitat in me peccatum.
quia cũ id decernit & facit displicet

Expanded text:
enim ut concupiscam, quae dicit: non enim ut concupiscam, quae dicit: non concupisces, et ego nolo concupiscere. in hoc itaque consentiunt uoluntas legis et mea. uerum quia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit atque ait: nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. Multum autem fallitur homo: qui consentiens concupiscentiae carnis suae et quod illa desiderat decernens facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non ego operor illud, etiamsi oderit, quia consentit. simul enim est utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse facit, quia facere statuit. iam uero si et illud addat, quod scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ut quod facere statuit in corde, etiam corpore conpleat, et ideo dicat: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum, quia cum id decernit et facit displicet
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo ei ñ exhibetur uel cordis
assensus ubi regnet. uł m̃bra
uelut arma quib impleatur
p̃terit. Agit aut̃ quid nisi ipsa
desideria mala & turpia: Non
enĩ si bona & licita ẽẽnt : eis obȩ¬
dire ꝓhiberet apłs dicens. Non
regnet peccatũ in ur̃o mortali
cor̾pore adobȩdiendũ deside.¬
riis eius. Non enĩ ait ad haben¬
da desideria eiꝰ. sed ad obȩdien.¬
dũ desideriis eiꝰ : ut qm̃ sunt in
aliis maiora in aliis minora.
ꝓut quisq in hominis int̾ioris
nouitate ꝓfecerit. in hoc ago¬
ne iustitię pudititiȩq seruemꝰ
ne illis obȩdiamꝰ. Ut tam̃ nec
ipsa sint desidia. uelle debemꝰ: etiã¬
si in corpore mortis huiꝰ id obtine¬
re ñ possumꝰ. Hinc enĩ & alio loco
idemapłs loquens. uelut ex suȩ
ꝑsonȩ introductione nos instruit
dicens. Non eñ qđ uolo hoc ago.
sed qđ odi illud facio. id .ẽ. concu.¬
pisco: quia & hoc nollet facere ut
eẽt om̃i ex parte ꝑfectus. Si autẽ

Expanded text:
quando ei non exhibetur uel cordis quando ei non exhibetur uel cordis adsensus, ubi regnet, uel membra uelut arma quibus inpleatur git autem quid nisi ipsa desideria mala et turpia? non enim si bona et licita essent, eis oboedire prohiberet apostolus dicens: non regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius; non enim ait: ad habenda desideria eius, sed: ad oboediendum desideriis eius, ut, quoniam sunt in aliis maiora, in aliis minora, prout quisque in hominis interioris nouitate profecerit, in hoc agonem iustitiae pudicitiaeque seruemus, ne illis oboediamus. ut tamen nec ipsa sint desideria, uelle debemus, etiamsi in corpore mortis huius id obtinere non possumus. hinc enim et alio loco idem apostolus loquens uelut ex suae personae introductione nos instruit dicens: non enim quod nolo, hoc ago, sed quod odi, illud facio, id est concupisco, quia et hoc nollet facere, ut esset omni ex parte perfectus. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
torũ quȩ manere ñ possunt qm̃
cũ fiunt p̃tereunt. reatꝰ tam̃ ma¬
net. & nisi remittat᷑ in ȩternum
quando remittitur reatus au.¬
fertur. Hoc ẽ enĩ non habere pec.¬
catũ : reũ non ẽẽ peccati. Nam
siquisquã uerbigra fecerit adul.¬
teriũ: etiã sinunquã deinceps
faciat reus. ẽ. adulterii : donec
reatus ipsius indulgentia remit.¬
tatur. Habet gͦ peccatũ. ꝗͣuis
illud qđ admisit iã non sit: qͥa
cũ tempore quo factũ ẽ p̃teriit.
Nã si peccando desistere. hoc
ẽẽt non hab̾e peccata: sufficer&
ut hoc nos moner& scriptura.
Fili peccasti : non adicias iterũ.
Non aut̃ sufficit: sed addidit. ⁊
de pristinis dep̃care ut tibi re-¬
mittantur. Manent ergo nͥ
remittant᷑. Sed quomͦ manent
si p̃terita sunt. nisi quia p̾ter-¬
eunt actu. manent reatu:
Sic itaq fieri e contrario pot̾:
ut etiã illa maneant actu. pre.¬
tereant reatu. Agit enĩ aliqͥd
concupisoentia carnalis: et

Expanded text:
torum, quae manere non possunt, quoniam torum, quae manere non possunt, quoniam cum fiunt praetereunt, reatus tamen manet et, nisi remittatur, in aeternum quando remittitur, reatus aufertur. hoc est enim non habere peccatum, , reum non esse peccati. nam si quisquam uerbi gratia fecerit adulterium, etiamsi numquam deinceps faciat, reus est adulterii, donec reatus ipsius indulgentia remittatur. habet ergo peccatum, quamuis illud quod admisit iam non sit, quia cum tempore quo factum est praeteriit. nam si a peccando desistere hoc esset non habere peccata, sufficeret, ut hoc nos moneret scriptura: fili, peccasti, non adicias iterum; non autem sufficit, sed addidit: et de pristinis deprecare, ut tibi remittantur. manent ergo, nisi remittantur. sed quomodo manent, si praeterita sunt, nisi quia praeterierunt actu, manent reatu? sic itaque fieri e contrario potest, ut etiam illud maneat actu, praetereat reatu. Agit enim aliquid concupiscentia carnis et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpitius dñs omĩb in iquitatib
nr̃is: sed donec fiat quod sequit᷑
qui sanat om̃s languores tuos.
qui redunit de corruptione uitã
tuã. manet incorpore mortis
huiꝰ carnalis concupiscentia: cuiꝰ
uitiosis desideriis ad illicita per¬
petranda non obędire p̃cipimur.
ne regnet peccatũ in nr̃o mortali
corpore. Quȩ tam̃ concupiscentia
cotidie minuitur in ꝓficientib ⁊
continentib : accedente autem
senectute multo maxime. Qui
uero ei nequiter seruiunt: tan¬
tas in eis uires accipit. ut plerũq
iã deficientib m̃bris. eisdemq
partib corporis ad illud opꝰ iam¬
moueri minꝰ ualentib turpius
& procatius insanire ñdesinant.
In his gͦ qui regenerantur in
xp̃o. cum remissionem accipiant
prorsus om̃iũ peccatoꝵ. utiq
necesse ẽ. ut reatꝰ etiã huiꝰ licet
adhuc manentis concripiscentiȩ
remittat᷑: ut in peccatũ sic̃ dixi
ñ imputet᷑. Nam sicut eoꝵ pecca¬

Expanded text:
propitius dominus omnibus iniquitatibus propitius dominus omnibus iniquitatibus nostris, sed, donec fiat et quod sequitur: qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione uitam tuam, manet in corpore mortis huius carnalis concupiscentia, cuius uitiosis desideriis ad inlicita perpetranda non oboedire praecipimur, ne regnet peccatum in nostro mortali corpore. quae tamen concupiscentia cotidie minuitur in proficientibus . et continentibus accedente etiam senectute multo maxime. qui uero ei nequiter seruiunt, tantas in eis uires accipit, ut plerumque iam aetate deficientibus membris eisdemque partibus corporis ad illud opus admoueri minus ualentibus turpius et procacius insanire non desinat. In eis ergo, qui regenerantur in Christo cum remissionem accipiunt prorsus omnium peccatorum, utique necesse est ut reatus etiam huius licet adhuc manentis concupiscentiae remittatur, ut in peccatum, sicut dixi, non inputetur. nam sicut eorum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
centia qm̃ uirgo concepit. ꝓpt̃¬
ea qͣndo nasci ẽst in carne dig-¬
natus. sine peccato solus ẽ. natus.
Si aut̃ queritur quomodo ista
concupiscentia carnis maneat
in regenerato in quo umuersorũ
facta ẽ remissio peccatoꝵ. qͣndo.¬
quidẽ ꝑ ipsam seminat᷑. & cum
ipsa carnalisgignitur ꝓles paren¬
tisetiã baptirati: aut certe si in
parente baptirato potest ẽẽ. &
peccatũ non eẽ. cur eadem ipsa
inple peccatũ sit: Ad hȩc respon-¬
detur. dimitti concupiscentiam
carnis inbaptismo. ñ ut non sit:
sed ut in peccatũ non imputet᷑.
Quãuis aut̃ reatu suo iã soluto.
manet tamen donec sanetur
om̃is infirmitas nr̃a. proficiente
renouatione int̾ioris homuus
dedie indiẽ: cum exterior indu¬
erit incorruptionẽ. Non enim
substantialit manet sicut aliqđ
corpꝰ aut sp̃s : sed affectio. ẽ. quȩ¬
dã malȩ qualitatis sic̃ languor.
Non gͦ aliquid remanet qđ non
remittatur cũ fit sicut scriptũ ẽ.

Expanded text:
centia uirgo concepit, proptecentia uirgo concepit, propterea, quando nasci est in carne dignatus, sine peccato solus est natus. Si autem quaeritur, quomodo ista concupiscentia carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam baptizati aut certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non esse, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu suo iam soluto manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in diem cum exterior induerit incorruptionem; non enim substantialiter manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. non ergo aliquid remanet, quod non remittatur, cum fit, sicut scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ cũ uentum fuerit ad opus
generandi. ipse ille licitꝰ hone.¬
tus q concubitꝰ. ñ potest esse
sine ardore libidinis: ut possit
ꝑagi quod rationis. ẽ. ñ libidi.¬
nis. Qui certe ardor siue se.¬
quatur. siue p̾ueniat uolun.¬
tatẽ.: ñ tam̃ nisi ipse quodam
quasi suo imꝑio mouet m̃bra
quȩ moueri sola uoluntate
non possunt: atq ita se indicat
non imꝑantis famulũ. sed in¬
obȩdientis ruppliciũ uolun¬
tatis: nec libo arbitrio sed ille¬
cebroso aliquo stimulo eam¬
cõmouendã. & ideo pudendã.
Ex hac carnis concupiscentia
quȩ licet in regeneratis iam non
deputetur in peccatũ. tam̃ na-¬
turȩ nr̃ȩ ñ accidit nisi de pec-¬
cato: ex hac inquã concupiscen-¬
tia carnis tanꝗͣ filia peccati. et
quando illi ad turpia consentit᷑
etiã peocatoꝵ matre multorum.
quȩ cũq nascit᷑ ꝓles originali. ẽ.
obligata peccato: nisi inͦ illo re-¬
nascatur qui sine ista concupis.¬

Expanded text:
tamen, cum uentum fuerit ad opus tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi, ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis. qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem, non tamen nisi ipse quodam quasi suo imperio mouet membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se indicat non imperantis famulum, sed inoboedientis supplicium uoluntatis nec libero arbitrio, sed inlecebroso aliquo stimulo commouendum et ideo pudendum. ex hac carnis concupiscentia, quae licet in regeneratis iam non deputetur in peccatum, tamen naturae non accidit nisi de peccato, ex hac, inquam, concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupis
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓpt̾ uitiũ. quia ĩmundus
immundo. Hic. ẽ. fructus eius
ex antiqua ĩmunditiȩ stirpe
quam plantauit in homine. ma¬
iores quidẽ pęnas ultimo uidido
qͣnco ẽ immundior ipse passurꝰ.
Uerũtam̃ & quib in illã dãpoia¬
tione tolerabilius erit huic st̃
subditi. uelut principi auctoriq
peccati: quia nulla erit dãpna.¬
tionis causa nisi peccatũ. Qua
ꝓpt̾ non ex bono quo bonȩ sunt
nuptiȩ. sed ex malo concupiscen.¬
tiȩ. quo bene utunt᷑ nuptiȩ. de
quo tam̃ erubescunt & nuptiȩ.
reos diabolus paruulos tenet.
quia cũ sint ipse honorabiles in
om̃ib ad eas ꝓprie ꝑtinentibus
bonis. etiam si thorum habeant
ĩmaculatũ non solũ afornicatio.¬
nib & adulteriis quȩ sunt fla.¬
gitia dãpnabilia. uerũ etiã ab
illis excessib concũbendi qͥ non
funt causa ꝓlis uoluntate do¬
minante. sed causa uoluptatis
uincente libidine. quȩ sunt
in conuigib peccata uenialia.

Expanded text:
sed propter uitium, quia inmundus sed propter uitium, quia inmundus inmundo. hic est fructus eius ex antiqua inmunditiae stirpe, quam plantauit in homine, maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est inmundior, ipse passurus; uerumtamen et quibus in illa damnatione tolerabilius erit, huic sunt subditi uelut principi auctorique peccati, quia nulla erit damnationis causa nisi peccatum. Quapropter natos non ex bono, quo bonae sunt nuptiae, sed ex malo concupiscentiae, quo bene quidem utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos diabolus paruulos tenet, quia, cum sint ipsae honorabiles in omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi torum habeant inmaculatum non solum a fornicationibus et adulteriis, quae sunt flagitia damnabilia, uerum etiam ab illis excessibus concumbendi, qui non fiunt causa prolis uoluntate dominante, sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus peccata uenialia,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur scriptura quã facit manꝰ
Itemq sic uocatur peccatũ. quia
peccatũ si uincit facit: sic̃ uocat᷑
frigus pigrũ ñ qđ a pigris fiat.
sed qđ pigros faciat. Hoc generi
humano inflictũ uulnus adia¬
bolo. quicquid ꝑ illud nascitur
cogit ẽẽ sub diabolo: tanꝗͣ de
suoꝰ frutice fructũ uire decerpat.
non quod ab illo sit natura hu-¬
mana quȩ ñ.ẽ. nisi exdo: sed
uitiũ quod non ẽ. exdo. Non
enĩ ꝓpt̃ seipsam quȩ laudabilis
ẽ. quia opꝰ dĩ. ẽ. sed ꝓpt̾ dãpna¬
bile uitiũ quo uitiata est natu.¬
ra humana dãpnatur: ⁊ ꝓpter
qđ dampnatur ꝓpt̾ hoc & dãp¬
nabili diabolo subiugatur. quia
tenet homines suie maioris siue
infantilis ȩtatis. ꝓpt̃ qđ homines
sunt. sed ꝓpter qđ immundi st̃.
Qui ergo miratur quia creatura
dĩ subditur diabolo: ñ miret᷑.
Subdit᷑ enĩ creatura dĩ creaturȩ
di: minor maiori. quia homo
angło: nec tam̃ propt̾ naturã

Expanded text:
uocatur scriptura, quam facit manus; uocatur scriptura, quam facit manus; itemque sic uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod pigros faciat. Hoc generi humano inflictum uulnus a diabolo quidquid per illud nascitur cogit esse sub diabolo, tamquam de suo frutice fructum iure decerpat, non quod ab illo sit natura humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est ex deo. non enim propter se ipsam, quae laudabilis est, quia opus dei est, sed propter damnabile uitium, quo uitiata est, natura humana damnatur. et propter quod damnatur, propter hoc et damnabili diabolo subiugatur, quia tenet homines, siue maioris siue infantilis aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod inmundi sunt. qui ergo miratur quia creatura dei subditur diabolo, non miretur; subditur enim creatura dei creaturae dei, minor maiori, quia homo angelo, nec tamen propter naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo regn& peccatũ in ur̃o morta¬
li corpore ad obȩdiendũ desidiis
eius. neq exhibueritis membra
urã arina iniquitatis peccato.
hec inquã concupiscentia que selo
sacram̃to regenerationis expiat᷑.
ꝓfecto peccat̾i unculũ generatio.¬
ne trahicit in posteros: nisi ab illo
& ipsi regeneratione soluant᷑. Nã
ipsa quidem concupiscentia iam
nonẽ peccatũ in regeneratis: qͣndo
illi ad illicita oꝑa ñ consentit᷑. atq
ut ea ꝑpetr& a regina m̃te m̃bra
non dantur : ut si ñ fit qđ scriptũ
ẽ. non concupiscas. fiat saltẽ qđ
alibi legitur. post concupiscentias
tuas ñ eͦas. Sedquia modo quodã
loquendi peccatũ uocat᷑. qđ et
ex peccato facta ẽ. & peccatũ si
uicerit facit: reatus eius ualet
quodã modo iubenti ñ obedit.
ualere ñ sinit. Sic aut̃ uocatur
peccatũ. quia peccato facta est.
cũ iam in regeneratis ñ sit ipsa
peccatũ: scũt uocatur lingua
locutio quã facit lingua: & manꝰ

Expanded text:
ergo regnet peccatum in uestro mortaergo regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, haec, inquam, concupiscentia, quae solo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis, quando illi ad inlicita opera non consentitur, atque ut ea perpetrent a regina mente membra non dantur, ut si non fit quod scriptum est: non concupiscas, fiat saltem quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas. sed quia modo quodam loquendi peccatum uocatur, quod et peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus eius ualet quodam modo iubenti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non sit ipsa peccatum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit lingua, et manus
Abbreviated transcription (Latin):
carnis concupiscentia qua puden.¬
da facta sunt quȩ prius puden.¬
da non fuerunt: nonne respon¬
debit se in m̃bris hominis post
peccatũ. ẽẽ. cȩpisse. & ideo legem
peccati uerbis apłicis nuncupa.¬
tã. quod hominẽ sibi subditum
fecerit quia do suo subditus eẽ
noluit: seq eẽ de qua & pͥmi
conuigati tunc erubuert̃ qͣndo
pudenda dexerunt. & nunc
om̃s erubescunt qͣndo ad con¬
cũbendũ secreta conquirunt.
neq huiꝰ oꝑis testes audent
habere uł filios quos inde ge-¬
nuerunt : Cui uerecundie na¬
turali cyncoꝵ error philoso¬
phoꝵ mirabili impudentia
reluctatꝰ ẽ. quando quidẽ hoc qm̃
licitũ eẽt honestũq cũ conuige
palã faciendũ ẽẽ censebant. Vnde
merito ĩmunditia huiꝰ impuden¬
tiȩ caninũ nom̃ accepit. Ex hoc qͥp¬
pe cynici nuncupati st̃. Hȩc omi¬
no concupiscentia hȩc lex peccati
habitans in mẽbris cui lex iustitię
uetat obȩdiri. dicente apło. Non

Expanded text:
carnis concupiscentia, qua pudencarnis concupiscentia, qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non fuerant; nonne respondebit, se in membris hominis post peccatum esse coepisse? Et ideo legem peccati verbis apostolicis nuncupatam , quod hominem sibi subditum fecerit, quia Deo suo subditus esse noluit: seque esse de qua et primi conjugati tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt , et nunc omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt, neque hujus operis testes audent habere vel filios, quos inde genuerunt. Cui verecundiae naturali Cynicorum error philosophorum mirabili impudentia reluctatus est: quandoquidem hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe Cynici nuncupati sunt. Haec omnino concupiscentia, haec lex peccati habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente apostolo: non
Abbreviated transcription (Latin):
ẽem: si peccatũ ñ fuissetꝰ admab
Adme nãq ꝑtinet illa benedicd
dĩ. Crescite & multiplicamini.
Adhoc opꝰ bonũ. diuersi sexuꝰ
diuersa mbra sunt condita. Ql
quidẽ ante peccatũ iam erant.
sed pudenda non erant. Respon¬
debit pudicitiȩ fides. Si peccatu
ñ fuisset: quid me in paradiso
securiꝰ ẽ potiusset. ubi nec stimls¬
mea. nec alteruis me libido tẽp¬
taret : Respondebit etiã conu.¬
biĩ sacram̃tũ. De me ande pecca¬
tũ dictũ. ẽ. in paradiso. Relinquoe
homo patrẽ & matrẽ. & adhere¬
bit uxori suȩ : & erunt duo in
magnũ : hoc in singulis quibq
uiris atq uxorib minimũ. sed
tam̃ comunctionis inseparabilis
sacramentũ. Quid hoꝵ ẽ in nup¬
tiis. unde peccati uinculũ tran¬
siret inposteros: Nempe nichil.
Et certe his trib bonis ꝑfecte se
haberet bonitas nuptiarũ: quibꝰ
bonis etiã nunc bonȩ st᷑ nuptiȩ.
Porro aut̃ si interrogetur illa

Expanded text:
essem, si peccatum non fuisset admissum. essem, si peccatum non fuisset admissum. ad me namque pertinet illa benedictio dei: crescite et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant, sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi nec stimumea nec alterius me libido temptaret? respondebit etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et adhaerebitmagnum, hoc in singulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros? nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae. Porro autem si int
Abbreviated transcription (Latin):
eiq renuntiant quia ꝑsua non
possunt ꝑcorda & ora gestantiũ.
ut eruti a potestate tenebrarum
in regnũ sui dñi transferantur.
Quid ergo in eis. ẽ. ꝑ quod in po¬
testate diaboli teneantur donec
eruantur inde ꝑ sacram̃tũ bap.¬
tismatis xp̃i. quid ẽ. nisi peccatũ:
Non enĩ aliuid inuenit diabolus
unde posset humanã suo uiri ma¬
cipare naturã: quã bona bonus
actor instituit. Nullũ aut̃ pec.¬
catũ paruuli insua uita ꝓpriũ
cõmisert̃. RemaNet igitur on¬
ginale peccatũ. ꝑ quod̾ sub dia.¬
boli potestate capͥtiui st̃. nͥ inde
lauachro regenerationis & xp
sanguine redimantur. & trane¬
ant in regnũ redẽptoris sui: fi¬
strata potestate captiuatoris.
&e data potestate qua fiant ex
lũs huiꝰ scłi filii di. Iam nunol
quodã modo int̾rogemꝰ bona ill
nuptialia unde abeis potueru
peccatũ in paruulos ꝓpagari: it¬
pondebit nob̾ oꝑatio ꝓpagande
ꝓlis. Ego in paradiso magĩs felis

Expanded text:
eique\' renuntiant, quia per sua non eique\' renuntiant, quia per sua non possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur inde per sacramentum baptismatis Christi? quid est nisi peccatum? non enim aliud inuenit diabolus, unde posset humanam suo iuri mancipare naturam, quam bonam bonus auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum, per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei. Iam nunc si quodam modo interrogemus bona illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego in paradiso magis felix
Abbreviated transcription (Latin):
noui heretici oppugnare cȩpert̃.¬
& eos qui lauachro regeneratio.¬
nis abluuntur redimi de dia.¬
boli potestate: & eos qui nondũ
tali regeneratione redẽpti sunt
etiã paruulos filios redẽptorũ
sub eusdẽ diaboli eẽ potestate
captiuos. nisi & ipsi eadem xp̃i
ꝗrã redimnant᷑. Ad om̃s namq
p̃tinere nondubitamꝰ etates:
illud de quo apłs loquit᷑ bene.¬
ficiũ di. Qui eruit nos de pote.¬
state tenebrarũ: & trans tulit
in regnũ filii claritatissuȩ. Ab
hac ig̾itur potestate tenebraꝵ
quarũ ẽ diabolus princeps. id ẽ
a potestate diaboli & angłoꝵ eiꝰ.
quisquis erui cum baptizantur
negauerit paruulos: ipsoꝵ eccłȩ
sacram̃toꝵ ueritate conuincit᷑.
quȩ nulla heretica nouitas in
ȩccła xp̃i auferre uł mutare
ꝑmittitur. regente atq adiu.¬
uante capite totũ corpꝰ suum
pusillos cũ magnis. Inueritate
itaq non infalsitate potestas
diab olica exorcizat᷑ in paruuli.

Expanded text:
noui haeretici obpugnare coeperunt, etnoui haeretici obpugnare coeperunt, et eos, qui lauacro regenerationis abluuntur, redimi de diaboli potestate et eos, qui nondum tali regeneratione redempti sunt, etiam paruulos filios redemptorum sub eiusdem diaboli esse potestate captiuos, nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps, id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica exorcizatur in paruulis,
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc crederet᷑ nisi exꝑientia
ꝓbaretur : Proinde sicut gigni¬
tur & exoleastri semine oleaster.
& exoleȩ semine ñ nisi oleaster.
cũ int̾ oleastrũ & oleã plurimũ
distet: itagignitur & de carne
peccatoris & de carne iusti ut̃q
peccator. quãuis int̾ peccatorem
& iustũ plurimũ distet. Gig.¬
nitur aut̃ peccator actu adhuc
nullus. & ortu nouus. sed reatu
uetꝰ : homo a creatore. captiuus
a deceptore. indigens redẽptore.
Sed queritur quomodo trahi
possit cap̃tiuitas ꝓlis. etiam de
parentib iam redẽptis: & quia
ñ facili ratione indagatur. nec
semone explicatur. ab infidelib
ñ creditur: quasi & illud quod
de oleastro & olea diximꝰ. ut ge.¬
neris dissimilis fit fȩtus similis. fa.¬
cile aliqua inueniat ratio. uel
explicet sermo: sed abeo qui ex.¬
periri uoluerit cerm potest. Sit
ergomexẽplo: unde & illudere.¬
datur qđ cerni ñ potest. Not
em̃ fides dubitat xp̃iana quam

Expanded text:
et hoc crederetur, nisi experientia et hoc crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gignitur ex oleastri semine oleaster et ex oleae semine nonnisi oleaster, cum inter oleastrum et oleam plurimum distet, ita gignitur et de carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator, quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore. sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur: quasi et illud quod de oleastro et de olea diximus, ut generis dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel explicat sermo. sed hoc ab eo qui experiri uoluerit, cerni potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod cerni non potest. Non enim fides dubitat christiana, quam
Abbreviated transcription (Latin):
inedernũ. Ex hac igit᷑ concupis.¬
centia carnis qđ nascitur. utiq
mundo ñ donascitur : deo aut̃
nascitur. cũ ex aqua ⁊ sp̃u renas¬
etur. Huiꝰ concupiscentiȩ reatũ.
regeneratio sola dimictit: ac ꝑ
hoe generatio trahit. Ergo quod
generatũ. ẽ. regeneretur : ut simi.¬
ter quia ñ potest alit̾ qđ tracta.¬
cũ ẽ remittat᷑. Ut enim quod
dimissũ. ẽ. in parente trahat᷑ in
ꝓle. miris quidẽ modis fit: sed
tam̃fit. Hȩc inuisibilia & infide.¬
lib incredibilia sed tam̃ uera. ut
haberent aliquod uisibile exẽplũ:
hoc in quib dam arbustis diuina
ꝓuidentia curauit. Cur eñĩ ñ
credamꝰ ꝓpt̾ hoc ẽẽ institutum
ut ex oliua nascatur oleaster:
neris humani ualeret exẽplum:
Mirũ ẽ ergo quẽ ad modum a
peccati uinculo ꝑ grãm lib̾ati. gig.¬
nant tam̃ eodẽ uinculo obstriꝰ.¬
ctos. quos eodem modo opor.¬
teat lib̾ari fatemur. Mirum ẽ.
Sed qđ latent fetus oleastrorũ
etiã in seminib olearũ. quando

Expanded text:
is. Ex hac igitur concupiscentia carnis quod nascitur, utique mundo, non Deo nascitur: Deo autem nascitur, cum ex aqua et Spiritu renascitur. Hujus concupiscentiae reatum regeneratio sola dimittit: ac per hoc generatio trahit. Ergo quod generatum est, regeneretur, ut similiter, quia non potest aliter, quod tractum est remittatur. Ut enim quod dimissum est in parente, trahatur in prole, miris quidem modis fit, sed tamen fit. Haec invisibilia et infidelibus incredibilia, sed tamen vera, ut haberehoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit. cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex oliua nascatur oleaster? neris humani ualeret exemplum? mirum est ergo quemadmodum a peccati uinculo per gratiam liberati gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
bilius iocunda suo iuro: qͥa etia
fecunda sine uiro. Prole dispar.
fide cõpar. Propt̃ qđ fidele con¬
iugiũ parentes xp̃i uocari ambo
meruerunt: & non solum illa
mat̃. uerũ etiã ille pat̾ eiꝰ sicut
coniunx matris eiꝰ. utrũq mente
ñ carne. Siue tam̃ ille pat̾ sola m̃te
siue illa mater & carne: parentes
tam̃ ambo humilitatis eiꝰ ñ sublum.¬
tatis. infirmitatis ñ diuinitatis. Nes
eñi mentitur euangłiũ. ubi legitur.
Et erat pat̾ eiꝰ & mat̾ mirantes super
his quȩ dicebantur de illo. Et alio
loco. Q ibant parentes eius ꝑom̃s
annos inierłm. Itẽ paulo post. Et
dixit mat̾ eius ad illũ. Fili qͥd fecisti
nob̾sic: Ecce pat̾ tuus & ego do¬
lentes querebamꝰ te. At ille ut osten¬
deret habe se preter illos patrem
qui eũ genuit pret̾ matrẽ: respondi
eis. Quid ẽ. qđ me querebatis: Nesu¬
batis quia in his quȩ patris mei sunt
oportet me esse: Et rursus ne hoc
dicto parentes illos negasse putariꝰ

Expanded text:
bilius iucunda suo uiro, quia etiam bilius iucunda suo uiro, quia etiam fecunda sine uiro prole dispar. fide conpar. propter quod fidele coniugium parentes Christi uocari ambo meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non sublimitatis, infirmitatis, non diuinitatis. neque enim mentitur euangelium, ubi legitur: et erant pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, et alio loco: et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem; item paulo post: et dixit mater eius ad illum: fili, quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. at ille ut ostenderet habere se praeter illos patrem, qui eum genuit praeter matrem, respondit eis: quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his, quae patris mei sunt, oportet me esse? et rursus, ne hoc dicto parentes illos negasse putaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
coniugio xp̃i recedens. etiã fide
ꝑdita sacram̃tũ fidi ñ amittit.
quod lauachro regenerationis
accepit. Redderetur enim ꝓcul
dubio redeunti: si amisisset
abscedens. Habet aut̃ qui reces.¬
serit ad cumulũ supplicii: non
ad meritũ p̃mii. Quib uero
placuerit exconsensu ab usu
carnalis concupiscentiȩ in ꝑpe¬
tuũ continere. absit ut uinculũ
int̃ illos conuigale rũpatur:
immo eofirmius erit. quo mag̃
ea pacta secũ inierunt. quȩ carĩ¬
us concordiusq seruanda sunt.
ñ uoluntariis corpoꝵ nexibus.
sed uoluntariis affectib animoꝵ.
Neq enĩfallacit̾ ab angło dictũ
ẽ ad ioseph. Noli timere acciꝑe
mariã coniugẽ tuã. Coniunx
uocatur ex pͥma desponsationiᷤ¬
fide : quã concubitu nec cogno.¬
uerat. nec fuerat cogniturus.
Nec perierat nec mendax man-¬
serat coniugis appellatio: ubi
nec fuerat nec futura erat car.
nis ulla cõmixtio. Erat quippe
illa uirgo ido sanctius & mira.¬

Expanded text:
coniugio Christi recedens etiam fide coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uolNeque enim fallaciter ab angelo dictum est ad Joseph, Noli timere accipere Mariam conjugem tuam . Conjux vocatur ex prima fide desponsationis, quam concubitu nec cognoverat, nec fuerat cogniturus: nec perierat, nec mendax manserat conjugis appellatio, ubi nec fuerat, nec futnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mira
Abbreviated transcription (Latin):
di nr̃i in monte scõ eiꝰ. hoc est in
ȩccłia xp̃i quibq fidelib conui
causa uł nubant feminȩ uł uiri
ducant uxores. nec sterilẽ con¬
iuigẽ fassit relinquere ut alia
fecunda ducatur. Qđ si quisꝗͣ
fecerit : non lege huiꝰ scłi ubi
int̾ueniente rep̾udio sine crimi-¬
ne concedit᷑ cũ aliis alia copu.
lege euangelii reus. ẽ. adulterii:
sicut etiã illa si alteri nupserit.
Et usq ad eo manent int̾uiuen¬
tes semel inita uira nuptiarũ:
ut potius sint int̾se coniuges.
qui ab alterutro separati sunt
quã cũ his quib aliis adhesert̃.
Cum aliis quippe adulteri ñ
ẽẽnt: nisi ad alterutrũ coniuiges
ꝑmanerent. Deniq mortuo ui-¬
ro cũ quo uerũ conubiũ fuit:
fieri uerũ conubiũ ñ potest cũ
quo prius adulteriũ fuit. Ita
comugale: quod nec separatio
nec cũ altero copulatio possit¬
auferre. Manet aut̃ ad noxam
criminis ñ aduinculũ fȩderis:
sicut apostata anima uelut de

Expanded text:
dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quibusque fidelibus conicausa vel nubant feminae, vel ducantur uxores, nec sterilem conjugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. Quod si quisquam fecerit, non lege hujus saeculi, ubi interveniente repudio, sine crimine conceditur cum aliis alia copulalege Evangelii reus est adulterii, sicut etiam illa si alteri nupserit. Et usqtes semel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges, qui ab alterutro separati sunt, quam cum his, quibus aliis adhaeserunt. Cum aliis quippe adulteri non essent, nisi ad alterutrum conjuges permanerent. Denique mortuo viro, cum quo verum connubium fuit, fieri verum connubium potest cum quo prius adulterium fuit. Ita ulum conjugale, quod nec separatio, nec cum aauferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de
Abbreviated transcription (Latin):
cipũ amet singularitatẽ. facilius
aut̃ pluralitatẽ uideamꝰ insubdi.¬
tis. tam̃ plures femine uni uiro
nunquã licite uingerent᷑. nisi
ex hoc plures filii nascerentur.
Ynde si una concũbat cũ plurib
quia nonẽ. ei hinc multiplicatio
ꝓlis sed frequentatio libidinis. con¬
iunx non potest ẽẽ sed meretrix:
qm̃ sane ñ tantũ fecunditas cuiꝰ
fructꝰ in ꝓle.ẽ. nec tantũ pudicitia
cuiꝰ uinculũ ẽ. fides. uerũ etiam
quoddã sacram̃tũ nuptiarũ com¬
mendat᷑ fidelib conuigatis. un¬
de dicit apłs. uiri diligite uxo.¬
Huius ꝓculdubio sacram̃ti res. ẽ.
ut masculus & femina conubio
copulati. quã diu uiuunt in sepa¬
rabilit̾ ꝑ seuerent: nec liceat ex¬
cepta causa fornicationis a con¬
iuge coniuigẽ dirimi. Hoc enĩ
custodit᷑ in xp̃o ⁊ eccła: ut ui¬
uens cũ iuiuente inet̾nũ nullo
diuortio separet᷑. Cuiꝰ sacram̃ti
tanta obseruatio .ẽ. inciuitate

Expanded text:
cipiorum amet singularitatem, facilius cipiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus coniugatis — unde dieit apostolus: uiri, diligite uxohuius procul dubio sacramenti res est, ut mas et femina conubio copulati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicationis a coniuge coniugem dirimi. hoc enim custoditur in Christo et ecclesia, ut uiuens cum uiuente in aeternum nullo diuortio separetur. cuius sacramenti tanta obseruatio est in ciuitate