comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qmͦ ad clangorẽ buctine scecum ⁊
alios aniuauit. Eiusmõi bucane
clãgoreri fnoua luua fieri uolu¬
it uel se facturũ spopondit cum dĩ
Oihi intelledum. sic dꝗniel cum reue¬
lantis gr̃e. lum̃ accep̃ qiͣ noue lune ex¬

Expanded text:
quomodo ad clangorem buccinae secum et quomodo ad clangorem buccinae secum et alios animavit. Ejusmodi buccinae clangorem in nova luna fieri voluit, vel se facturum spopondit, cum dixit: mihi intellectum . Sic Daniel cum revelantis gratiae lum
Abbreviated transcription (Latin):
inanit᷑ tͣhere presessi sapienciã om¬
nes. qui fuerunt añ me Econtrauoᷤ
demꝰ illi gliam aͨ  accepimꝰ intelli¬
genciã studeamus semꝑstatĩ ñ iu
ip̃o ex ortu reuelantis gr̃e ĩ ip̃a inno¬
uatõne illummare intẽlligencie di
digua deo laudum p̾conie ieferre.
buctinate ĩn eo menia tuba iin¬
signi die solempnitatis ur̃e Nleome¬
ur̃a noua luna. ꝯsoua luna intel¬
ligencia in nouata ⁊ diu̾ntus aspi¬
rata. Simis qr lua lumen ase ipã
nõ habet s asolet accipĩ ut luce res¬
ꝑicit pofsit Sic sanc humuꝰ ustelli¬
gencia diuinitus accip̃ ut ue ilumi¬
nis radiis reniitere possit. quotieus
gͥ nouos diuine illustͣcõnis radios
accipimꝰ ꝙ aliquid quod humanã
intelligẽtiã excedit exdiuina reue¬
lacõne cognoscimꝰ debemꝰ stañ ingr̃a
accõnem a surgere ⁊ magnsicencis
tuba indiunieᷤ bouitatis p̃ conia
reborare. Magnsicate inqͥd dum̃
mecũ ⁊ exaldemꝰ nom̃ eius in id ip̃m
ecce quomodo buccina ꝑsonuit ecce

Expanded text:
essi sapientia omnes qui fuerunt ante me . Econtra nos demus illi gloriam a quo accepimus intelligentiam. Studeamus semper statim in ipso exortu revelantis gratiae, in ipsa innovatione illuminatae intelligentiae, digna Deo laudum praeconia referre. Buccinate in neomenia tuba in insigni die solemnitatis vestrae. Neomenia, nova luna, nova luna intelligenti innovata, et divinitus aspirata. Scimus quia luna lumen a seipsa non habet, sed a sole accipit ut lucere possit. Sic sane humana intelligentia divinitus accepit, ut veri luminis radiis renitere possit. Quoties igitur novos divinae illustrationis radios accipimus, et aliquid quod humanam intelligentiam excedit ex divina revelatione cognoscimus, debemus statim in gratiarum actionem assurgere, et magnificentiae tuba in divinae bonitatis praeconia reboare: Magnificate, inquit, Dominum mecum, et exaltemus nomen ejus in idipsum . Ecce quomodo buccina personuit; ecce
Abbreviated transcription (Latin):
tranffeit regua atq constituit. Ex-¬
emplo discamꝰ quid ip̃i debeamus¬
fac̾e. cum reuelantis gr̃e lunen ac¬
cipimꝰ. Satagamus itaq iuxtada¬
melis ex emplum illi gloriam. ⁊ ho¬
nos constachr̃e. Osuam multi st qͥ
cũ lumen ueritatis accipiunt. statĩ
hoc suis mitis uel studiis ascͥbunt
se ip̃os magnisicant et atollunt ce¬
t̾os omines sui couꝑacõne despicũt
loqͥtur ap̃ se aĩa eiustuoĩ sr̃ ꝯuimes

Expanded text:
a atque constituit . Exemplo discamus quid ipsi facere debeamus, cum revelantis gratiae lumen accipimus. Satagamus itaque juxta Danielis exemplum illi gloriam, et honos constat habere. Quod multi sunt qui cum lumen veritatis accipiunt, statim hoc suis meritis, vel studiis ascribunt, seipsos magnificant, et attollunt, caeteros omnes sui comparatione despiciunt. Loquitur apud se anima
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃oꝵ ꝑicłm imminere. Debemꝰ ꝗ nõ
moĩs oĩb ilłud a dño pete uñ possi¬
mus ꝯsuetam studioꝵ nr̃oꝵ instanciã
reparare. ł consirmare: est autem ut
paritͥ nouimꝰ tam instudio orandi
quam meditandi labor ꝑ gandis ⁊
mñtib u agis inquiens pene intolle¬
rabił in cõtẽplacõne uero rocunditaᷤᷤ
est mirabilis a pene singularis. Q̃
gͥ contẽplatõnis gr̃ã studiosis menti¬
b conferat᷑ labor ille ceteroꝵ siudioꝵ
non dum accẽpiis. ul subtͣctami dole¬
mus debenius illam ad studioꝵ nr̃oꝵ
confirmacõnem uel reformac̃onei
ad dño ex pẽte. Cum gͥ hec agimus
quid aliud queso fecisse uidemͣ. qͣi
diuinaꝵ reuelacõnum sompnia que¬
rere ut libeamꝰ uñ possimꝰ nr̃os illos
suꝑiꝰ desingnatos sapientes in sua in¬
tegritate conseruare: Tunc dameli ꝑ
inson̾ẽ nocte misfium reuelatũ est

Expanded text:
riculum imminere, debemus et nos modis omnibus illud a Domino petere, unde possimus consuetam studiorum nostrorum instantiam reparare, vel confirmare. Est autem, ut pariter novimus, tam in studio orandi quam meditandi labor pergrandis, et mentibus vagis, et inquietis pene intolerabilis. In contemplatione vero jucunditas est mirabilis et pene singularis. Quando igitur contemplationis gratia studiosis mentibus confertur labor ille caeterorum studiorum nondum accepimus, vel subtractam dolemus, debemus illam ad studiorum nostrorum confirmationem vel reformationem a Domino expetere. Cum igitur haec agimus, quid aliud, quaeso, fecisse videmur quam divinarum revelationum somnia quaerere, ut habeamus unde possimus nostros illos superius designatos sapientes in sua integritate conservare? Tunc Danieli per visionem nocte mysterium revelatum est.
Abbreviated transcription (Latin):
curris ⁊ ad orat̃onis sue negoscia ꝑfec¬
tiꝰ ex p̾enlda uelud cooꝑatores querit
qũ instante iam oracois. dempore:
seu ecam urgente necessitatis articło
de uõta mentis solitam. Et in id offi¬
cii necessariam qͥstis sue oportuita¬
tem repetit. ⁊ ꝓuidis quibrdam ⁊ in
eiusmoi s usum idoneis ineditatõib
flãmare contendit sosciis suis ĩquid
indicauit negosciũ. Quasi adamele
damelis sociis negocium indicat᷑ qñ
Ex deuocõne agitur nͭ ĩiues negoci¬
um inconsid̾acõnẽ ex aminacõnẽ con¬
ĩ da danda ꝓponit᷑ si compũcta mens in
co quod de uote ex sequit᷑ nõ suis meri¬
tis. s diuinis rinseratonib ingͥtitur.
Notandimi sane iuxta historiam qͦd
damel ꝓpħa nogocium illud sacͣmentũ
uocet iñ ineo misticam reri in¬
telligenciam laritare quis dubrtet.
⁊ nõ ꝑ irent inquid damel ꝗ socii eus
cum ceteris sapientib babilonis. Iuxͣ
hiul rei ex emplum cum uiderimus
m̃tem nr̃am pꝰ sed̾arium studioꝵ con

Expanded text:
ad orationis suae negotia perfectius explenda velut cooperatores quaerit, quando, instante jam orationis tempore, seu etiam urgentis necessitatis articulo, devota mens solitam et in id officii necessariam quietis suae opportunitatem repetit, et providis quibusdam, et in ejusmodi usum idoneis meditationibus flammare contendit. Sociis suis, inquit, indicavit negotium. Quasi a Daniele Danielis sociis negotium indicatur, quando ex devotione agitur ut imminens negotium in considerationem, examinationem, conimpetranda proponitur, si compuncta mens in eo quod devote exsequitur non suis meritis, sed divinis miserationibus innititur. Notandum sane juxta historiam quod Daniel propheta negotium illud sacramentum vocet, unde in eo mysticam rerum intelligentiam latitare quis dubitet? Et non perirent, inquit, Daniel, et socii ejus cum caeteris sapientibus Babylonis. Juxta hujus rei exemplum, cum viderimus mentem n
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ. Intime q̃ deuote orare uolumus pͥm̃
est ut uitam ur̃am cͥcum spitiamꝰ
bideamꝰ. quib studiĩs uel ex̾citiis
occupari consueuimꝰ uel quͥb ad¬
huc occupati sumꝰ. uel quale ꝓp pro¬
positum in hiis defucuro habeiius.
S qui ista imiat inconsid̾atõnem
aducere nisi eadem sollicitudine sata¬
gamus singula q̃q foeti exanñacõe
discut̾e: ⁊ bono amialis uigilii saga¬
citate secernere ut sciamꝰ pro quib de¬
seu q̃ gr̃as agere: Tognitis autem
senbonis. seu malis nr̃is restat ad¬
huic pro uida deliberacõne ꝑquirere
qua coi occupatõne uel sõlicitudine
possimꝰ et ꝓ p̃teritis malis satis fac̾e
e ⁊ de presentib ex płicare. ꝗ de fut᷑ͣis
cautelamcur iosius exsbere. Pmum
est cirtunspedõnis. ẜni est dissocres¬
cõnis. tercium est deliberatõuis.
Critimispectõnis est morum nr̃oꝵ
modum inconsideratõnem adiduce
Discretiõnis est in hiis om̃ib iudi¬
tium fac̾e delib̾acõne autem conci

Expanded text:
ntime et devote orare volumus, primum est ut vitam nostram circumspiciamus. Videamus quibus studiis vel exercitiis occupari consuevimus, vel quibus adhuc occupari sumus, vel quale propositum in his de futuro habemus. Sed quid ista juvat in considerationem adducere, nisi eadem sollicitudine satagamus singula quaeque forti examinatione discernere, et bona a malis vigili sagacitate secernere, ut sciamus pro quibus deseu etiam gratias agere? Cognitis autem seu bonis, seu malis nostris, restat adhuc provida deliberatione perquirere qua occupatione vel sollicitudine possimus, et pro praeteritis malis satisfacere, et de praesentibus se explicare, et de futuris cautelam curiosius exhibere. Primum est circumspectionis, secundum est discretionis, tertium est deliberationis. Circumspectionis est morum nostrorum modum in considerationem adducere; discretionis est in omnibus judicium facere; deliberatio autem consi
Abbreviated transcription (Latin):
ccuitu occlõs tuos ꝙ uide ubi nõ¬
po prostcͣa sis meretͥx: ad discrestõ¬
nis examert. aĩare nos uoluit. qui
dix̃. Si nos ip̃os diiudicrgarennis.
nõ utiq iudicarem᷑. Eelib̾adõnis
officium precipitur seu eciam com¬
menidatur cũꝑi sapientem dr̃.
Omnia fac cum consilio ⁊ inẽtũ
nõ penitebis qͥs autẽ nõ uideat ho¬
rũ offiçia uere utiq deuocõm qͣm sĩt
ncc̃ia᷑ Quns enĩ utiqͣm intime
⁊ deuote orare potũt. Si uitã suã
cirtum sꝑicere. discutẽ dispone. post¬
posuis: Quotiens gͥ necessitas urge

Expanded text:
cuitu oculos tuos , et vide tunc ubi prostrata sis, meretrix. Ad discretionis examen animare nos voluit, qui dixit: Si nos ipsos dijudicaremus, non utique judicaremur . Deliberationis officium praecipitur, seu etiam commendatur cum per sapientem dicitur: Omnia fac cum consilio, et in aeternum non poenitebis . Quis autem non videat horum officia verae utique devotioni quam sint necessaria? Quis enim unquam intime et devote orare potuit, si vitam suam circumspicere, discutere, disponere postposuit? Quoties igitur necessitas urget
Abbreviated transcription (Latin):
eo. Supbis nauiq restit.
⁊ certe quo huimilioribine¬
to sub limiorib absq dubio
si illud meterinuum regnil
cogitemus eris in hoc regnoq̃
huuisnior tanto sublimior.
tanto sine amibigunitate in¬
lor qũto mocłis tuis fuenis
unnor. Cui nam queso dubi
ẽẽ queat quod inulo exterior
regno multo aliter seu e contͣn¬
q̃ sepe cõtĩgar Iu illo autẽ incen¬
ori semꝑ regnio ex meusura hi¬
mstitatis pendec mensura ma

Expanded text:
o. Superbis namque resistit, et certe quanto humiliorem, tanto sublimiorem. Absque dubio si illud internum regnum cogitemus, eris in hoc regno quanto humilior, tanto sublimior, et tanto sine ambiguitate major, quanto in oculis tuis fueris minor. Cuinam, quaeso, dubium esse queat quod in illo exteriori regno multo aliter, seu econtrario saepe contingat? In illo autem interiori regno semper ex mensura humilitatis pendet mensura m
Abbreviated transcription (Latin):
id̾i debeat cam idelicet ꝑ pẽ¬
tre que ad eius mõi casũ qua¬
oleat hoc est quod damel in¬
restigando uiueint ꝗ regi iun¬
qr precando aꝑaruit cũ dicit
inueno uñtale aliquid tibi
accideie debere nõ dubito uis
alidem ad huc aꝑtius nosce qu¬
modo post ostẽsam diuimitus
iusionem solemꝰ ĩmo ⁊ debe mꝰ
euis interpͥcacõnem querere:
Qtte focte quis ꝑ conte inplacõis
uẽt isdet. quomoto quors̃tã
iublunum iuroꝵ lapsum.
⁊ reparaconem cõmunis ut¬
litas requirat. uidet quoniodo
hoc ipĩn gr̃am dei cõmendat
quomodo hoc ipĩ stantes ad¬
huc ad cantelam in format
quomͦi lapsos ad speui reꝑat.¬

Expanded text:
cidere debeat, causam videlicet perpendere quae ad ejusmodi casum quasoleat. Hoc est quod Daniel investigando invenit, et regi interpretando aperuit, cum dicit: invenio, unde tale aliquid tibi accidere debere non dubito? Vis autem adhuc apertius nosse quomodo post ostensam divinitus visionem solemus, imo et debemus ejus interpretationem quaerere? Ecce forte quis per contemplationis lucem videt quomum virorum lapsum, et reparationem communis utilitas requirat. Videt quomodo hoc ipsum ad gratiam Dei commendat, quomodo hoc ipsum stantes adhuc ad cautelam informat, quomodo lapsos ad spem repa
Abbreviated transcription (Latin):
diego rex nabuchod̾. Tuc
es regin mei nequeunt solu¬
Unens edicere i: Tuantẽ po
usupiorib iam dix̃i aliud est
udila diuina ꝑspicacie uel pre¬
idencie ocło cernere atq aliud
ł eoꝵ rouem discrescõnis uidi¬
o ꝗ intelligentie uiuatitate pe¬
etͣre atq cognosc̾e illud ad somp

Expanded text:
vidi ego rex Nabuchodonosor:tes regni mei non queunt solutionem edicere mihi: Tu autem poin superioribus jam dixi, aliud est judicia divina perspicaciae vel praevidentiae oculo cernere, atque aliud est eorum rationem discretionis judicio et intelligentiae vivacitate penetrare atque cognoscere. Illud
Abbreviated transcription (Latin):
te iam ex sine irsioius mam¬
feste colligiimus quo longe siꝑ
pre locuti suiis qr cõmuue
bonũ ⁊ innusitatis utstitas
exigebat talem hominen fir
quał desigiratur in arbore ta¬
lem nn quam hominem qu
iurta simslitudinem arboris
de subum quodami statu cad
⁊ itm resur geroet ut ex sin
ruma stantib metum cadeud

Expanded text:
isionis manifeste colligimus quod longe superius praelocuti sumus, quia commune bonum et universitatis utilitas exigebat talem hominem, forte qualis designatur in arbore, talem, inquam, hominem qui juxta similitudinem arboris de sublimi quodam statu caderet et iterum resurgeret, ut ex sui ruina, stantibus metum cadendi
Abbreviated transcription (Latin):
studiis ante fer¬
tur. Iure uͦ malis pͥns¬
cipatur dameli uire inter
omnes sapientes babilonis
primatus consceditur. siuera¬

Expanded text:
studiis antefertur, jure vero malis principatur, jure Danieli inter omnes sapientes Babylonis primatus conceditur, si vera
Abbreviated transcription (Latin):
i ẽẽ tm̃. sum ant̃ q̃ in do̾ sũt
aliud ab ip̃o eẽ nõ possint. nͨ qͣi ac
adencia ant affectõnes ex tẽpore
mutabiles. ant seꝑ abiles natura.
ĩ ꝯmutabili eeñcie. ⁊ cui idem sit

Expanded text:
 tantum. Cum antem quae in Deo sunt aliud ab ipso esse non possunt, quasi nec accidentia aut affectiones ex tempore mutabiles sive separabiles natura incommutabili essentiae, et cui idem sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑno .s. tẽpore ꝓpetͣcis pena qͥsq
dapnet᷑ et̾na qͥuasi ulliꝰ id uss
insticia legis atcẽdat at tãta mo¬
ra tẽporis quisq puiat᷑ qͣnta
mora tẽporis uũ puniret᷑ ad misit.

Expanded text:
 tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna; quasi ullius id unquam justitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit.
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ nbi ñ dũ rõ suscepit ꝯͣ incia pug¬
ña. ⁊ fere sb̾ oĩb uicõsis delectatõ¬
nib iacet qr licet fari iam ualeat
ea ẽ p̾cepti capax ĩ firmitas m̃tis.
si satͣm̃ta medĩatoris acceꝑit. ⁊ si
ta .s. a pt̃ate denebraꝵ ĩ regnũ dĩ
ñ solũ penis nõ p̃paret᷑ et̾nis. s ne
illa post mortẽ purgatoria torm̃ta
patiat᷑. Sufficit ẽĩ sola ipñalis re¬
gen̾atõ. ne post mortem obsit qd̾
carnalis gen̾acõ tͣrit cũ morte. Aĩ
ant̃ nentũ fu̾it ad etatem q̃ p̾ceptũ

Expanded text:
patur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam et fere sub omnibus uitiosis delectationibus iacet, quia, licet fari iam ualeat ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi a potestate tenebrarum in regnum Dei non solum poenis non praeparetur aeternis, sed nec illa post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritualis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio traxit cum morte. Cum autem ventum fuerit ad aetatem quae
Abbreviated transcription (Latin):
suĩam uͥ ait. facite uobis amcos de
m̃auiona ĩiq̃tatis. ut ⁊ ip̃i recipi¬
at̃ nos ĩ et̾na tab̾uatła. Na cũ e¬
liseos campos poeta ille descͥłe̾t. Uͥ
putant ħitare aĩas begtoꝵ ñ soł
ibi posuit eos qui ꝓpͥiss m̾itis ad
illas sedes ꝑuenite  potuerũt: s
adiecit atq ait quiq sui memo¬

Expanded text:
acite vobis amicos de mammona iniquitatis, ut ipsis recipiant vos in aeterna habitacula . Nam cum Elisios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas sedes pervenire potuerunt, sed adjecit atque ait: Quique sui memo
Abbreviated transcription (Latin):
ua ꝑ lib̾ũ arbitͥũ ĩ rectitudine ĩ qͣ
fcã est ꝑstitiss. Nũt nͦ q̃ patẽ felix
hre uoluit secũ pugnat in felix.⁊
paucissimi ã sũt tate felicitatis ut
ab ip̃a ĩ eunte ad olescentia nlła dãp¬
nabilia pcc̃a ꝯmittãt uł in flagici¬
is uł uł in facinorib uł ĩ nephari e
cuiꝰqmͣ ĩpietatis errore. s magna qt̃
p̾nalentib uitis ⁊ p̾naricatores eiꝰ
efft̾i: tũt ad grãm ꝯfugiũt adiuũa

Expanded text:
liberum arbitrium in rectitudine in qua facta est, perstitisset. Nunc vero quae pacem felix habere noluit, secum pugnat infelix. Paucissimi autem sunt tantae felicitatis ut ab ipsa ineunte adolescentia, nulla damnabilia peccata committant, vel in flagitiis vel in facinoribus vel in nefariae cujusdam impietatis errore, sed magna spiritus praevalentibus vitiis praevaricatores ejus effecti extunc ad gratiam confugiunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
diffinicõ. uł qualiscũq desc̾pcõ
ꝓpͥetatis q assignatõ. Hic nͦ na¬
ture ordo. reup̃ius origo. ⁊ c̾ca hꝰ¬
modi qualiscũq discretõ. Illa ita¬
sendi. ista uͦ u̾ satur circa modũ
obtinendi. Illa c̾ca racõnem es¬
sencie. Ista ut sic dicam cutara¬
cõnem obtinẽtie. Ut tateam
de cet̾is. scio quod optinentia mi¬
nus digne dr̃ de diuinis. Set ne¬
minẽ scandalixet. si u̾bis qui¬
b ualeo. ex plico quod de diuinis
sentio. Illud autem gͣtant̃ ac¬
cipio ⁊ ꝓ magno munie hẽo. fi
quid at̾ne quod u̾m sit nuinis
ꝓpͥe uł idonee dr̃ a quoius alio
uerbis idoneis ⁊ magis ꝓpͥis ex¬
plitatur. Optinẽtiam dito hoc lo¬
co. mod̾ quo quisq obtinet. ꝙ
fuba liter est uł uaturalit̾ hab.¬
Optinendi siquide̾ modꝰ in alus ⁊ a¬
lus est multũ diu̾sus. sine in at¬
cipiendo. siue in nõ accipiendo.

Expanded text:
 qualiscunque descriptio, proprietatisque assignatio. Hic vero naturae ordo, rei ipsius origo, et circa hujusmodi qualiscunque discretio. Illa itasendi, ista vero versatur circa modum obtinendi. Illa circa rationem essentiae, ista, ut sic dicam, circa rationem obtinentiae. Ut taceam de caeteris, scio quod obtinentia minus digne dicitur de divinis. Sed neminem scandalizet, si verbis quibus valeo explico quod de divinis sentio. Illud autem gratanter accipio, et pro magno munere habeo, si quid a me quod verum sit, minus proprie vel idonee dicitur, a quovis alio verbis idoneis, et magis propriis explicatur. Obtinentiam dico hoc loco modum quo quis obtinet quod substantialiter est, vel naturaliter habObtinendi siquidem modus in aliis et aliis est multum diversus, sive in accipiendo, sive in non accipiendo
Abbreviated transcription (Latin):
est audem ut queiamꝰ quomad
possit ẽẽ alt̾itas ꝑsonarũ. sine al¬
t̾itate sub̾arũ. In disc̾nendis ita
ꝙ ꝑsonis opus est. ut arbitror
gemina ꝯsideratõne: ut sciamꝰ
indelicet ⁊ quale quid sit ⁊ mde
hẽat eẽ. Una istarũ ꝯsid̾acõmim
n̾satur in disc̾nenda rei quanta¬
de.alia uͦ u̾satur in in nestigan¬
da rei orignie. Ad illam ꝑtinet
diligenter querere quid sibisit
cũ quib cõmune. quid gen̾ale.
quid spãle. quid demq ꝓp̾um as¬
signate nature. Ad istam ꝯside¬
tacõiem ꝑtinet subtilit̾ in da¬
gare. ħ ip̃m quod est. unde hẽat
esse. a semet ipso. uł aliũde. ⁊ si
aliũde qmͣ a se ip̃õ. utrũ modo isto

Expanded text:
eramus quomodo possit esse alietas personarum sine alietate substantiarum. In discernendis itaque personis opus est, ut arbitror, gemina consideratione, ut sciamus videlicet et quale quid sit, et unde habeat esse. Una istarum considerationum versatur in discernenda rei qualitate; alia vero versatur in investiganda rei origine. Ad illam pertinet diligenter quaerere quid sibi sit, et cum quibus commune, quid generale, quid speciale, quid denique proprium assignatae naturae. Ad istam considerationem pertinet subtiliter indagare hoc ipsum quod est unde habeat esse, an a semetipso, vel aliunde; et si aliunde quam a seipso, utrum isto
Abbreviated transcription (Latin):
contrã dm̃ iupbit non statim nos
distrita anmidũsone ꝑtutit.
Net gĩam sinam illico subtrahit.
qed utis nos pa admortione
Omient modo interiul. modoex¬
cetius. intusediinam reuelatio¬
nem ecterias ꝑ huranam exhor¬
fatõne. intris ꝑ internam asprea¬
tonem. exterius ꝑ hĩanam rõ¬
nem. Situt ħ prius mottulto ꝑ
sompnii. postea in manfesto ꝑ
uerbum. Tu inqit rex. regnit
es quia fortibus fortiorib quia
fortaꝵ fortissiiss domiuar po¬
dum gr̃am ad hnc cooꝑante ha¬
bes. ad hnc rex regũ es. et pͥnti¬
palibus etiñ intiis ad huc pͥrinci¬
pari. passionibus q tuis a ad hͨ
dñar potes. Mma gr̃am licet
deserens. non dum ab illa desert
es. Noli inquid suꝑbire. noli altũ
sapere. cordis tui arrogantiam cii¬
ns depone. ⁊ qd̃ de d̾i imm̾e poteᷤ.
Noli tibi asitibere. Deus enim celo
igħiam dedit tibi. ad huc incordis
uel torporteis tiri motib habes re¬
gmĩ: qr bonos disponere. habes

Expanded text:
contra Deum superbit, non statim nos contra Deum superbit, non statim nos districta animadversione percutit, nec gratiam suam illico subtrahit. Sed prius nos pia admonitione convenit, modo interius, modo exterius; intus per divinam revelationem, exterius per humanam exhortationem. Intus, per internam aspirationem, exterius per humanam rationem, sicut hic prius in occulto per somnium, postea in manifesto per verbum. Tu, inquit, rex regum es, quia fortibus fortioribusque fortior, fortissimus dominari podum gratiam adhuc cooperantem habes. Adhuc rex regum es et principaliter etiam vitiis adhuc principari, passionibusque tuis adhuc dominari potes. Quia gratiam licet deserens, nondum ab illa desertus es. Noli, inquit, superbire, noli altum sapere, cordis tui arrogantiam citius depone, et quod de Dei munere potes, noli tibi ascribere: Deus enim coeliium, et gloriam dedit tibi. Adhuc in cordis vel corporis tui motibus habes regnum, quia bonos disponere; habes
Abbreviated transcription (Latin):
Ed oportet nos uꝑtionus
Item paululũ ad ra dibus¬
Supiora redire. Et quo¬
iuodo hec iuterpretatõr
alie̾ lectiom etiam comieñis
ostẽderi. Scdm̃ autem eam
lectõnem primũ regnum est
tbarbgantie. Scdiu est iactancie.
Tertumm ꝑtinacie quartum seuicie
Arrogancra siqudem ꝑtinet ad opͣ
aureum lactancin. ad opus argen¬
teum. ꝑtinacia ad opusereum. se¬
uicia ad ferrum. Uideamus quid
interpres nr̃ de amo capitedutat
quid ue sentiat. Uel quomõdo illud.
ei couueniat. T̃unc iuquit rexreg¬
umes ꝗ deus celi regnuui ⁊ fortitu¬
⁊ omnia inquib habitant silii ho¬
uniũ et bestias agri. uolucresq
celi dit in mauutua. ⁊ subdicõne
tua uniuersa constituit. Sepe cum
talem tantamq grãm accipiinus
qualem hic descͥb descͥptam est uel
suꝑius expossit̾am audimnis.
sit ut inde cͣc deum suꝑbiaunil ũñ
deuotores uel mag̃ obuoxii deo¬
eẽ debunnus. S illud queso qmͣ
pium quͣtaue est ad miratõne dis¬
uumi quod cum timuda mes nr̃a

Expanded text:
ed oportet nos item paululum ad superiora redire, et quomodo haec interpretatio aliae lectioni etiam conveniat ostendere. Secundum autem eam lectionem, primum regnum est arrogantiae, secundum est jactantiae, tertium pertinaciae, quartum saevitiae. Arrogantia siquidem pertinet ad opus aureum, jactantia ad opus argenteum, pertinacia ad opus aereum, saevitia ad ferreum. Videamus quid interpres noster de aureo capite dicat, quidve sentiat, vel quomodo illud ei conveniat: Tu, inquit, rex regum es: et Deus coeli, regnum et fortituii hominum, et bestias agri volucresque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constituit. Saepe cum talem tantamque gratiam accipimus qualem hic descriptam, vel superius expositam audivimus, fit ut inde contra Deum superbiamus, unde devotiores . Sed illud, quaeso, quam pium quantave admiratione dignum, quod cum tumida mens nostra
Abbreviated transcription (Latin):
uicħ poteris facere. Puco ui quam
quia iamconsurget siliud regnum
minꝰ te. Scdũi quod scͥptum est. Tu
inquid caput aureum. ⁊ postte cõ¬
surget regnum aliud inimiste. S
quia arrogans quisq głatur in se ip̃o.
iactantia auteni infauore alieno.
recte scd̃m aliquid de auieo capite ho
est de ar rogante dici potest. quia ad¬
huc ip̃e est eo quod se ip̃m nec duui
deleruit qui glam suam in se ip̃õ con¬
stituit. reced̾ autẽ ase ip̃o cum glãiu
ponit maltero. Cꝯgita autẽ qnͣto
minuis sit głari uifibilo alieni oris.
Et laudib falsis. qm̃ i ꝓpͥis bouis.
et sepe uerii. quam us ab alio
acceptis. Recte ergo d̾. Tucap̃d

Expanded text:
nihil poteris facere; puto, inquam, nihil poteris facere; puto, inquam, quia jam consurget aliud regnum minus te, secundum quod scriptum est: Tu, inquit, caput aureum es, et post te consurget regnum aliud minus te. Sed quia arrogans quisque gloriatur in seipso, jactantia autem in favore alieno, recte secundum aliquid de aureo capite, hoc est de arrogante, dici potest, quia adhuc ipse est, eo quod seipsum necdum deseruit, qui gloriam suam in seipso constituit. Recedit autem a seipso, cum gloriam ponit in altero. Cogita autem quanto minus sit gloriari in sibilo alieni oris, et laudibus falsis, quam in propriis bonis, et saepe veris, quamvis ab alio acceptis. Recte ergo dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
filii hominũ. ⁊ bestias agri. uol¬
utresq celi dedit in marmi tua.
et subditione tua miisa consti¬
tuis Qnod bebestuis agri. quod
uobatribus celi prtłides. quod
appetibus camuĩ. quod cogitatõ¬
ñbnis mentis dominari pates.
quod bona oꝑar. quod urilia me¬
ditari uales. non de tua uirtute
Seo de diuino mim̾e habes. Dia
obtemꝑant. ex eins mimere fu̾ĩt
nt. bene ꝓuenrũt. ꝓsꝑe sucͤtedũt.
Quicquͣto ergo ntiliter potes.
tas tua ex euis uunere uenit qui
sub dicõne tua sẜ̾ omĩa hec consti¬
tint. Tugͦ inquid caput aureui.
es quiad huo conuctante gr̃a ⁊
mala co̾rig̾e ⁊ bona ex̃cere potes
qina mcium om̃is pecci suꝑbra
aun autem facit pecc̃ seruꝰs est pe¬
pecc̃i. quid gͦ m nnuquid nam iam
nou erit aliud regnũ. cum iami ce¬
peris domnari pccͣm ⁊ tu exibere fa¬
iulatum qmͣ dunt eras cum tu pot̾as
pcẽm premere ita ut nõ regnaret
in tuo mortali corpore: Puto gͦ gͦ
anuittere. ⁊ te ipm̃ ꝑdere sine qua

Expanded text:
bestias agri, volucresque coeli dedit in manu tua, et sub ditione tua universa constituit. Quod bestiis agri, quod volucribus coeli praesides, quod appetitibus carnis, quod cogitationibus mentis dominari potes, quod bona operari, quod utilia meditari vales non de tua virtute, sed de divino munere habes. Omnia obtemperant, ex ejus munere fiunt, nt, bene proveniunt, prospere succedunt. Quidquid ergo utiliter potes, tas tua ex ejus munere venit, qui sub ditione tua haec omnia constituit. Tu ergo, inquit, caput aureum es, qui, adhuc comitante gratia, et mala corrigere, et bona exercere potes.quia initium omnis peccati superbia. Qui autem facit peccatum, servus est peccati. Quid ergo? Nunquidnam jam non erit aliud regnum, cum jam coeperit dominari peccatum, et tu exhibere famulatum, quam tunc erat cum tu poteras peccatum premere; ita ut non regnaret in tuo mortali corpore? Puto ergo amittere, et teipsum perdere, sine qua
Abbreviated transcription (Latin):
modo ferrum cõminuit ⁊ domat
oĩa. Sic cõmiuues hec ouinia Gont̾et.
Quid est quod dic̃ hec omĩa. rtisi
quod hoc regnũ conterit cetera reg¬
na predicta quoñ etera ieeslia
Cõminuere solẽ ferrum. el uide
est in ferro figuratur crudelitas.
Quis autem uetiat quomͦ rigor
crudelitatis dissipare ꝗ destruere
soleat scdm desiderium quod ꝑ¬
tinet ad aurũ. uerum consilum

Expanded text:
do ferrum comminuit, et domat omnia, sic comminuet haec omnia et conteret. Quid est quod dicit haec omnia, nisi quod hoc regnum conterit caetera regna praedicta. Quomodo caetera metalla comminuere solet ferrum, ea videl superius dictum est, in ferro signatur crudelitas. Quis autem nesciat quomodo rigor crudelitatis dissipare, et destruere soleat sanctum desiderium, quod pertinet ad aurum; verum consilium,
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓdit ad esse. Etont¬
hit itaq suum esse lon
uera tam asapiencia qu
potencia. In hac itaq ie
tͥnitate sola potencia no
est de reliquarum aliqui
piencia antem est de pto¬
tia sola. bonitas n̾oi de pi¬
tia sumil ⁊ sapiencia. Uid̃
certe quomodo in hac ren
tͥnitate exp̾sse sunt ꝓpͥecatt
tͥnitatis illius sũme ⁊ et̾uo
Ibi est ꝑ sona ingeniti. qu
non est ab alio aliquo. ibi
ꝑsona geniti que est ab i¬
into solo. ⁊bi est ꝑsona spn
sancti. que est tam agenti
ab in genito. Quouiam gͦ
potencia ex pͥmitur ꝓpͥetas
geniti ipetialia quodam cn¬
deracõnis modo merito ascͥh
illi. Sed quoniam in sapien¬
a ex pͥmitur ꝓpͥetas geniti
to ⁊ illa iuxta enndem modi
ascͥbitur ipsi. Idem quia m
nitate ꝓpͥetas sancti in nen¬

Expanded text:
non prodest ad esse. Contnon prodest ad esse. Contrahit itaque suum esse bonitas non tam a sapientia quam potentia. In hac itaque rerum Trinitate sola potentia non est de reliquarum aliqua, sapientia autem est de potentia sola, bonitas vero de potentia simul et sapientia. Vides certe quomodo in hac rerum Trinitate expressae sunt proprietates Trinitatis illius summae et aeternae. Ibi est persona ingeniti quae non est ab alio aliquo; ibi est persona geniti, quae est ab ingenito solo; ibi est persona Spiritus sancti, quae est tam a genito quam ab ingenito. Quoniam ergo in potentia exprimitur proprietas ingeniti, speciali quodam considerationis modo merito ascribitur illi. Sed quoniam in sapientia exprimitur proprietas geniti, merito et illa juxta eumdem modum ascribitur ipsi. Item, quia in bonitate p
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Constat gͦ quod suꝑiꝰ¬
iam dictum est. quia potest
ẽẽ multiplex podencia. nbi uł¬
la potest esse sapiencia. eton¬
tra antem nbi milla potencia
est milla sapiencia in esse po¬
test. Nam posse sapere abs
dubio est aliquid posse. Dat
itaq esse posse. non sapien¬
cia potentie. sed potentia sa¬
piencie. Item constat quod hu¬
cifer ille qui mane oriebat᷑
multam habet podentiam. sa
pientiam młtam. Sed millã
omiino noluntatem bonam.
Bonitatis autem est bene nel¬
le. Quid est enĩ louitas. ni¬
si bona nolinitas: Testis ita
est incifer ille. obduratus in
sua ꝑu̾sitate. quod possit eẽ
multiplex potencia. simil ⁊
multiformis sapiencia. ubinł¬
la manent bomtatis uestigi¬
a. Econtra antem nulla bo¬
nitas in esse poterit. ubi sapi¬
encia uł potencia omnino de¬
fuerit. Nam posse lene nel¬
le ĩ est aliquid posse. Sapien¬
bonitadem hr̃e. oportet
potencia dat posse. s apia
dat nosse. sine quib bor

Expanded text:
potest. Constat ergo quod superpotest. Constat ergo quod superius dictum jam est, quia potest esse multiplex potentiala potest esse sapientia. Econtra autem ubi nulla potentia est, nulla sapientia inesse potest. Nam posse sapere absque dubio est aliquid posse. Dat itaque esse posse non sapientia potentiae, sed potentia sapientiae. Item, constat quod Lucifer ille, qui mane oriebatur, multam habet potentiam, multam sapientiam, sed nullam omnino voluntatem bonam. Bonitatis est autem bene velle. Quid est enim bonitas nisi bona voluntas? Testis itaque est Lucifer ille obduratus in sua perversitate quod possit esse multiplex potentia simul et multiformis sapientia, ubi nulla manent bonitatis vestigia. Econtra autem nulla bonitas inesse poterit ubi sapientia vel potentia omnino defuerit. Nam posse bene velle est aliquid posse. Sapienergo bonitatem habere, oportet Potentia dat posse, sapientia dat nosse, sine quibus bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
podencia. quid sit sapiencia qͥd
caritas. uel bonitas. ones n
ꝯmune nonimꝰ. ⁊ cotidiano ex¬
ꝑimento probamus. In hñs i̾ta¬
q que manifesta ⁊ nobis no¬
ta sunt. enedimurui faslor ad
eorum nocionem que humane
capacitatis modum excedunt.
In hñs enim tͥbus forma que¬
dam ⁊ ymago sũme t̾nitatis
expͥmitur. ⁊ quaddam in nobis
uelud qeculum ꝓponitir. ut ĩ¬
insibilia dei ꝑ ea que facta sũt
in tellecta conipiciantur. Que
igit᷑ sunt in tͥuitate ista respõ¬
dent hus que sunt int̾ntate
illa. tria tribus similia sicuili¬
bus. ꝓpͥa ꝓpͥis. singula singuł.
uidemus qma potest esse mł¬
tiplex podencia. etiam ubi nł¬
la est nel esse potest saprenci¬
A.Taceo de elementis nel qui¬
bustibet reb in sensatis. In
rebus autem animatis ⁊ bru¬
tis est potencia andiendi. ui¬
dendi.potencia ambulandi. co¬
medendi ⁊ bibendi ⁊ cetera huiꝰ¬
modi. In hũs uͦ milla sapienti¬
a est: nulla naturalit̾ in esse

Expanded text:
potentia, quid sit sapientia, quid charitas vel bonitas omnes in commune novimus, et quotidiano experimento probamus. In his itaque quae manifesta et nobis nota sunt erudimur, ni fallor, ad eorum notionem quae humanae capacitatis modum excedunt. In his enim tribus forma quaedam et imago summae Trinitatis exprimitur, et quoddam nobis velut speculum proponitur, ut invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciantur . Quae igitur sunt in Trinitate ista, respondent his quae sunt in Trinitate illa, tria tribus, similia similibus, propria propriis, singula singulis. Videmus quia potest esse multiplex potentia, etiam ubi nulla est, vel esse potest sapientia. Taceo de elementis, vel quibuslibet rebus insensatis. In rebus etiam animatis et brutis est potentia audiendi, videndi, potentia ambulandi, comedendi et bibendi, et caetera hujusmodi. In his vero nulla sapientia est, nulla naturaliter inesse
Abbreviated transcription (Latin):
legituk.
nare autem pater
dicatur in genitus.
filius u̾o geritus. ꝑ facile
est undere. nec eget labor¬
sa expositõne. Solus pater

Expanded text:
enitus. Quare autem Pater dicatur ingenitus, Filius vero genitus perfacile est videre, nec eget laboriosa expositione. Solus Pater
Abbreviated transcription (Latin):
saltem solum gͣtuitum amo¬
rem erga dinina habere non
ualemus. In quo enĩ queso cre¬
atia creatorem suũ gͣtis dili¬
gere ualet. a quo habet totũ
quod habet: In qnͣtim gͥ auc¬
tori nostro debitum amorem
reddimus: in tantum ꝓ terto
spiritus sancti ꝓpͥetati ꝯfigura¬
uur. Ad hoc namq homimi da¬
tur. Ad hoc illi in spiratur. ut
illi in qnͣtum sibi possibile ẽ
ꝯfiguretur. Mittitur autem
hat dacõ. uel datur het missio
simul ⁊ pari modo quam a pa¬
tre tam a filio. Spiritus nam¬
q sanctus abutroq habet. to¬
tum quod habet. Si igitur ab
utroq habet esse. posse et nel¬
le. merito enm dicunt᷑ mitt̾e
uel dare. a quib accepit ut pꝰ¬
at ⁊ uelit uenire. ⁊ nobis in eẽ.

Expanded text:
saltem solum gratuitum amosaltem solum gratuitum amorem erga Deum habere non valemus. In quo ergo, quaeso, creatura Creatorem suum gratis diligere valet, a quo habet totum quo habet? In quantum igitur auctori nostro debitum amorem reddimus, in tantum pro certo Spiritus sancti proprietati configuramur. Ad hoc namque homini datur, ad hoc illi inspiratur. ut illi in quantum sibi possibile est, configuretur. Mittitur autem haec datio, vel datur haec missio simul et pari modo tam a Patre quam a Filio. Spiritus namque sanctus ab utroque habet totum quod habet. Si igitur ab utroque habet esse, posse et velle, merito eum dicuntur mittere, vel dare a quibus accepit, ut possit, et velit venire, et nobis inesse.
Abbreviated transcription (Latin):
sligi. satis ibi diligenter
A. In illa uͦ sũme simpli
tura. ubi non potest esse
io ardore in fłamat. et ad
m debet exhibeat. Quid e
est spiritus sanctus: nisi
ignis. sed̾ ignis spũalis.
d facit ignis corꝑalis cir
prrum. hoc agit hic ignis
no loquimꝰ arca cor fedñ.
idum et ourum. Nam ad
is igrig in missionem quis
ianus omnem ingredinẽ
⁊ididatem duriciam paula
deponit. ⁊ totus in eius a qͦ
lamatur similitudinem tͣn
Nam ex suctẽssione ignis
ni. in candescit totus. exar¬
d pariter. ⁊ eliquestit in
rem dei. Iuxta illud apłi.
itas dei diffusa est in cor¬
is nostris. per spiritum scm̃
trem. ant filium᷑ Sed sci
quia pater anctorem uł
ran non habet. Unde net
gͣcuitum amorem habere
ualet. Filus autem ut suꝑiꝰ
dictum est. ht̃ amorem tam
gͣcuitum qmͣ debitum. In di¬
nino itaq amore ꝓpͥetati filii
uł ꝓp̾etati patͥs ꝯformari nõ
possumus. qui summul utrñq uł

Expanded text:
ligi, satis ibi diligenter expressi. In illa vero summe simplici natura, ubi non potest esse divino ardore inflammat, et ad m debet exhibeat. Quid enim est Spiritus sanctus nisi ignis, sed ignis spiritualis. Quod facit ignis corporalis circa ferrum, hoc agit hic ignis de quo loquimur circa cor foedum, frigidum et durum. Nam ad hujus ignis immissionem, animus humanus omnem nigredinem, frigiditatem, duritiem paulatim deponit, et totus in ejus a quo inflammatur similitudinem transit. Nam ex succensione ignis divini incandescit, totus exardescit, pariter et eliquescit in amorem Dei, juxta illud Apostoli: Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui per Patrem et Filium? Sed scimus quia Pater auctorem, vel datorem non habet, unde nec nisi gratuitum amorem habere valet. Filius autem, ut superius dictum est, habet amorem tam gratuitum quam debitum. In divino itaque amore proprietati Filii, vel proprietati Patris conformari non possumus, qui simul utrumque, vel
Abbreviated transcription (Latin):
nis hũane duplici corm
naturã ĩ ficit. ignorano
pena fuerũt precedentis
⁊ culpa actualis. ĩ nobisa
ꝑa sb̾sequentis pene. ⁊ ci¬

Expanded text:
nis humanae duplici corruptione naturam inficit; ignorantipoena fuerunt praecedentis culpae et culpa actualis; in nobis autem culpa subsequentis poenae,
Abbreviated transcription (Latin):
Et illuo quod de
fũma substantia dic¬
tum est. ad hic ampliori ra¬
cõne ꝓbari potest. illud antem
c̾tissin᷑m est ꝙ in tota rerumb
mũsitate uchil eẽ potest nͥ po¬
aibilitatem essendi. uel de sep
habuerit. uł aliunde accepen
Quod enĩ eẽ non potest. omt¬
no non est. ut igr̃ aliquid en¬
tat. oꝑtet ut abessendi poteu¬
cia posse ẽẽ accipiat .E.x essendi
potencia eẽ accipit om̃e quod
rerum uniũ sitate sub sistit. s
si ex ip̃a sunt omnia. net ip̃as
dem est nisi a semet ip̃a. neri
liquid ht̃ nisi a semet ip̃a. Sigi
ip̃a sunt omina. ergo ominse¬
sencia. omnis potentia. omnisl
piencia. Si om̃e eẽ ab illa est.
ip̃a sĩma eẽncia est. si ab illa or
posse. sũme potens. si omne sap
sũme sapiens est. Est enĩ inpos¬
bile: mains aliquid dare. quat
hẽre. Sapĩa quidem apossidenti
ta potest dari simł ⁊ a dante:a¬
ta retineri. S maiorem sapiai¬
tiam qmͣ habes. oĩo in pertire
non uales. Sũme sapientem co¬

Expanded text:
Sed illud quod de summa substantia dictum est, adhuc ampliori ratione probari potest. Illud autem certissimum est quod in tota rerum universitate nihil esse potest, nisi possibilitatem essendi vel de seipso habuerit, vel aliunde acceperit. Quod enim esse non potest, omnino non est: ut igitur aliquid existat, oportet ut ab essendi potentia posse esse accipiat. Ex essendi itaque potentia esse accipit omne, quod in rerum universitate subsistit. Sed si ex ipsa sunt omnia, nec ipsa quidem est nisi a semetipsa, nec aliquid habet nisi a semetipsa. Si ex ipsa sunt omnia, ergo omnis essentia, omnis potentia, omnis sapientia. Si omne esse ab illa est, ipsa summa essentia est. Si ab illa omne posse, summe potens. Si omne sapere, summe sapiens est. Est enim impossibile majus aliquid dare quam habere. Sapientia quidem a possidente tota potest dari simul, et a dante tota retineri. Sed majorem sapientiam quam habes omnino impartire non vales. Summe sapientem it
Abbreviated transcription (Latin):
gemis est c̾dere hominem
pra id quod est deus togitatõ¬
e posse ascendere. qui net h
in quod dens est. potest ulla
nestigatõne attingere.⁊
uanto itaq melius. qnͣto ẽ
fectus quod humaua cogitoͣ
tingit. tanto ad id quod dens
Tintinins accedit. nec tam̃e
asi marimia ꝓpositõ. ⁊ uelut
munis qued̾a animi cc̃ceptio
Ontingere itaq indet᷑.
quadam quasi tote ua¬
ire. quod cuncti pene tam e¬
udici qmͣ minus eruditi solẽt
abere familiare. et quasi ꝓ
egnla tenere. deo indel quic¬
und optinũ inditant in cunc¬
iit̾ accribuere. Et quod quos¬
am de hac regula ꝑ spicua rõ
acõnando non docet : siue du¬
ietatis ambigno deuccio per¬
nadet. Hut est quod ip̃m

Expanded text:
genus est credere hominem supra id quod est Deus cogitatione posse ascendere, qui nec hoc ipsum, quod Deus est, potest ulla investigatione attingere. Quanto itaque melius, quanto est perfectius, quod humana cogitatio attingit, tanto ad id quod Deus est vicinius accedit, nec tamen quasi maxima propositio, et velut communis quaedam animi conceptio. Contingere itaque videtur quasi quadam dote naturae quod cuncti pene tam eruditi quam minus eruditi solent habere familiare, et quasi pro regula tenere, Deo videlicet quidquid optimum judicant incunctanter attribuere, et quod quosdam de hac regula perspicua ratio ratiocinando non docet, sine dubietatis ambiguo devotio persuadet. Hinc est quod ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
potentia est. diuersa aliqua sb̾¬
ncia id ipm̃ ẽẽ non potest. Alio¬
n diu̾se substancie eeñt una.
na dnise. quod est utiq õĩno ĩ¬
sibile. S dicis ad ista fortassis.
nd si potest du̾sa aliqua sb̾ stan
sñma potestadem hr̃e. ⁊ si non
sit. sũma potentia esse: Non ne
impotentes erũt. si ambe sũmã
estatem habuerint: Absq du¬
bio ⁊ in cuñtant̾ aff̾i̾no. quia sũ
uia eaꝵ sĩmam potenciam hre i
podest. ⁊ ẽẽ non potest. equipo¬
tens ei nõ est. que utrũq potest.
Ex ꝑte emĩ posse. et ex ꝑte non
posse. quod alt̾i est ex toto posfi¬
bile: hoc nõ est de potentie ipsiꝰ
plenitudine. S de eius ꝑticipacõe
gand̾e̾. Qulto antt̃ est manis. mł¬
to qi ex cellentius. magne alicu t᷑
rei habere plenitudinem qmͣ obti¬
nere participatõnem. Ex hus gͥ a
ꝑte colligitur. quod pͥmordiatis
sustancia non potest habere parẽ.
sicuti ex suꝑioribus patet. ñõ pos¬
se hr̃e suꝑiorem.

Expanded text:
ia est, diversa aliqua substantia idipsum esse non potest. Alioquin diversae substantiae essent una et una diversae; quod est utique omnino impossibile. Sed dicis ad ista fortassis. Quid si potest diversa aliqua substantia summam potestatem habere? Et si non possit summa potentia esse, nonne aequipotentes erunt, si ambae summam potestatem habuerint? Absque dubio, et incunctanter affirmo; quia, si una earum summam potentiam habere potest, et esse non potest aequipotens ei non est quae utrumque potest. Ex parte enim posse, et ex parte non posse, quod alteri est ex toto possibile, hoc non est de potentiae ipsius plenitudine, sed de ejus participatione gaudere. Multo autem est majus multoque excellentius magnae alicujus rei habere plenitudinem, quam obtinere participationem. Ex his igitur aperte colligitur quod primordialis substantia non potest habere parem, sicuti ex superioribus patet non posse habere superiorem.
Abbreviated transcription (Latin):
a se. ꝯstat᷑ quodia dimiiitas ipã
nõ est aliquid alud qm̃ ip̃e. ne
quĩtat᷑ habere aliunde qm a se¬
iĩo. quod ht̃ ex dimintate. Dini¬
nitat itaq ipa ant erit in ꝯ¬
mimitabilis. aut aliquib ꝯ¬
munis. Set si est in ꝯmunta¬
bilis. quod ꝯsequens est nõ est
deus uisi unus. Si autem aliqͥ

Expanded text:
a se, constat quia divinitas ipsa non est aliquid aliud quam ipse, ne convincatur habere aliunde quam a seipso quod habet ex divinitate. Divinitas itaque ipsa, aut erit incommunicabilis, aut aliquibus communis. Sed si est incommunicabilis, quod consequens non est, non est Deus nisi unus. Si autem aliq
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dicant᷑ eẽ nñ una dininitat
nichilhominus non erit densi
sb̾stancialiter uius. Solus ito
⁊ unus deus est a senret ip̃.
eo ip̃o ab et̾no. ⁊ iuixta quod
aĩma sb̾stancia. que non est
sitaq dei
sapiencia et
dei potentia unũ id̾e¬
q sunt ꝑ omina nicħ dig
eadem in tegͥtatis menfuras
Op̾ hendatur ab alia. Nichil
Almd aliquid enns posse qms
esse. quicquid gͦ optinũ. qt¬
quid p̃cipinĩ ab enis sapien

Expanded text:
nae dicantur esse in una divinitate, nihilominus non erit Deus nisi substantialiter unus. Solus itaque et unus Deus est a semetipso, et eo ipso ab aeterno. Et juxta quod de summa substantia, quae non est itaque Dei sapientia et Dei potentia unum idemque sunt per omnia, nihil eadem integritatis mensura non comprehendatur ab alia. Nihil ialiud aliquid ejus posse quam ejus esse. Quidquid ergo optimum, quidquid praecipuum ab ejus sapien
Abbreviated transcription (Latin):
sendi potencia. Constat itaq qd̾
sĩma quidem sb̾a est. omne quid
t. S si ab ip̃a sunt omina p̾ter
am solam uulla est a semet ip
Et si ab ip̃a est om̃e esse. om̃e
sse. om̃e hẽre. ꝓtuldubio a sem¬
a ht̃. totum quod ht̃. Recte gͦ
nẽ quod est. principiũ ⁊ originẽ

Expanded text:
ia. Constat itaque quod a summa quidem substantia est omne quod est; sed si ab ipsa sunt omnia, praeter illam solam nulla est a semetipsa. Et si ab ipsa est omne esse, omne posse, omne habere, procul dubio a seipsa habet totum quod habet. Recte ergo omne quod est principium et origi
Abbreviated transcription (Latin):
melior est natina ratõnalis. qmͣ
nat᷑a irratõnalis. Oꝑtet itaq uͭ
aliqua rõnalis substancia sit õ¬
nũ sñma. Quam autem ꝯstat
cum tenere. non potest ħ ipm̃
que utrũq hẽat. ⁊ sũmui indeli¬
cet locũ tenere. ⁊ a semet ip̃a
esse. Nam sicut suꝑuis iam
dixinis. atq ꝓbammꝰ. si nichil
ẽet a semet ip̃o. uichil esset ab
et̾no. et tũc quidem nulla re¬
rũ origo. milla eẽt rerũ suc¬
cessio. Connincit itaq rerum
exꝑtarum enidencia. aliquam
substantiam ẽẽ oꝑtere a sem¬
ip̃a. Nam si tuillã a semet ip̃a
esset. millũ eoꝵ omnino foret.
que aliũde originem trahunt.
⁊ a semet ipsis esse nõ possũt.¬

Expanded text:
natura rationalis quam natura irrationalis. Oportet itaque ut aliqua rationalis substantia sit omnium summa, quam autem constat cum tenere. Non potest autem hquae utrumque habeat, et summum videlicet locum tenere, et semetipsa esse. Nam, sicut superius jam diximus atque probavimus, si nihil esset a semetipso, nihil esset ab aeterno, et tunc quidem nulla rerum origo, nulla esset rerum successio. Convincit itaque rerum expertarum evidentia aliquam substantiam esse oportere a semetipsa. Nam, si nulla a semetipsa esset, nullum omnino eorum foret, quae aliunde originem trahunt, et a semetipsis esse non possu
Abbreviated transcription (Latin):
ułstancie itaq
pͥmordiali iudet᷑
naturaliter in esse om¬
ub p̾sidere. ⁊ parem uel
suꝑiorem habere nõ posse.
Quod enĩ in est substancialiter
absq dubio ⁊ naturalit̾. Ex eo nã¬
qnod ip̃a pͥmordialis sub stancia idẽ
oĩo quod quod sũma potentia est.
naturalit̾ ei in est. quod sũmo pot̃.
et quod podentiorem uł eqmpotẽ¬
teui hre nõ potest. Nideannus gͦ
stancia pͥmordiali eencia infenor
ẽẽ pot̾it. si natinalit̾ cũ illa cõmu¬
ne habuent. quod parem uł suꝑ¬
iorem habere non possit: Iuxta
hoc ent una quelibet altera. ĩ¬
mo unaqueq se ip̃a suꝑior. ⁊ in¬
ferior. maior ⁊ minor. Est gͦ in¬
possibile pͥmordialem sbstanciã
nemus quod a fũma et sola
sb̾stancia est. om̃e quod est. et qd̾
a semet ip̃a ht̃. totũ quod ht̃. Set

Expanded text:
ubstantiae itaque primordiali videtur naturaliter inesse, omus praesidere, et parem vel superiorem habere non posse. Quod enim inest substantialiter, absque dubio et naturaliter inquod ipsa primordialis substantia idem omnino quod summa potentia est, ei naturaliter inest quod summe potest, et quod potentiorem vel aeque potentem habere non potest. Videamus ergo stantia primordiali essentia inferior esse poterit, si naturaliter cum illa commune habuit quod parem vel superiorem habere non possit? Juxta haec erit una quaelibet altera, imo una quam se ipsa superior et inferior, major et minor. Est ergo impossibile primordialem substantiamnemus quod a summa sola substantia est omne quod est, et quod a semetipsa habet totum quod habet. Se
Abbreviated transcription (Latin):
Uut gͥ lacius dissendum de
illo esse quod est a semet¬
ipso uñ uti iam dictum est ꝯstat
ipm̃ eẽ ab et̾no. Illud autem cer¬
tissimũ est ⁊ uñ ut credo nemo
dubitare potest. quia ui tanta mł¬
titudine rerũ existentinm. et
tam multiplici diffe̾ncia gradu¬
ni esse opordeat aliquid sũini.
Sũmum uo omniũ dicimus. qͦ

Expanded text:
ur latius disserendum est de illo esse quod est a semetipso: unde, uti jam dictum est, constat ipsum esse ab aeterno. Illud autem certissimum est, et unde, ut credo, nemo dubitare potest, quia in tanta multitudine rerum existentium, et tam multiplici differentia graduum esse oporteat aliquid summum. Summum vero omnium dicimus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ mͣr quod suꝑnis ꝓbatum est su¬
ꝑiorem habere nõ potest. Constat
itaq illam gibi retimntisse simł
et hr̃e. Dens autem est qui deita
itate ht̃. S̾et si fũma substanci¬
a. hoc ipm quod deus est ht̃ ex di¬
mintate sua. que nicħ ht̃ uisi a
semet ip̃a. ꝑfecto ip̃a deitas nõ
almo aliqmd est qͣm sũma sb̾a¬
stancie dare nõ dicam ut deita¬
tem haberet. set ut ip̃a deitas
esset. alioquĩ quod in possibile
est ẽẽ parem hret. Hũt gͦ col¬
ligitur ꝙ u̾a diuinitas est in u¬
nitate s̾stancie. ⁊ u̾a sb̾stancie
unttas in ip̃a diuinitate. Non
est itaq deus insi sb̾alit̾ unus.

Expanded text:
batum est, superiorem habere non valet. Constat itaque illam sibi retinuisse, simul et habere. Deus autem est qui Deitatitate habet. Sed si summa substantia hoc ipsum quod Deus est habet ex divinitate sua, quae nihil habet nisi a semetipsa, profecto ipsa Deitas non aliud aliquid est quam summa subststantiae dare, non dicam ut Deitatem haberet, sed ut ipsa Deitas esset Alioqui quod impossibile est esse parem haberet. Hinc ergo colligitur quod vera divinitas est in unitate substantiae, et vera substantiae unitas in ipsa divinitate. Non est itaque Deus nisi substantialiter unus.