comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine turrib muro ꝑ extrema plani uertieis instructo
in cuiꝰ orientali angulo quasi qđdã naturale semi an¬
trũ ẽ : cuiꝰ exterior pars natiuitatis dominicae fuisse
dr̃ locus. interior p̃sepe dñi nominat᷑ haec spelunea
tota interius p̃cioso marmore tecta : supra locũ ubi
dñs natus specialius tradit᷑ scãe mariae grandẽ ges¬
tat eccłiam. Scripsit itẽ de loco passionis ac resurree¬
iero solimam. pͥmũ de locis sc̃ĩs ꝓconditione plateari
diuertendũ est ad eccłiam constantinia quae mar¬
trriũ appellatur . hanc constantinus imperator
fico & regio cultu construxit. Dehinc ab occasu gol¬
gathana uidet᷑ eccłia : in qua etiã rupis apparet

Expanded text:
  Al., humilis, sine turribus muro per extrema plani verticis instructo;   Al., humilis, sine turribus muro per extrema plani verticis instructo; in cujus orientali angulo quasi quoddam naturale semiantrum est, cujus exterior pars nativitatis Dominicae fuisse dicitur locus; interior Praesepe Domini nominatur. Haec spelunca tota interius pretioso marmore tecta, supra locum ubi Dominus natus specialius traditur, sanctae Mariae grandem gestat ecclesiam. » Scripsit item hoc modo de loco passionis ac resurrecHierosolymam, primum de locis sanctis pro conditione platearum divertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, fico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana videtur ecclesia, in qua etiam rupis apparet
Abbreviated transcription (Latin):
enerat ierosolima. & lustrata om̃i terra reꝓmissioni
damascũ quoq: constantino polim. alexandriã multas
maris insulas adierit. Patriãq nauigio reuertens. ui tẽpes¬
tatis in occidentalia brittanniae littora dilatus ẽ. ac
post multa ad memoratũ xp̃i famulũ adamnanũ ꝑue¬
niens. ubi doctis in scripturis sc̃oꝵq locoꝵ gnarus et
auditus. adeo ut quȩq ille in locis sc̃ĩs memoratu se¬
digna uidisse testabatur. cuncta mox iste litteris
mandare curauerit. łecitq opus ut dixi multũ utili
uel apłi erant secreti. ea tantũ de his quae lectioni
didicerint norunt. Porrexit autẽ librũ hunc adam¬
nanus alefrido regi ac ꝑ eiꝰ largitionẽ etiã minorib
ad legendũ ẽ traditus Scriptor quoq ipse mults
dũ fore legentib: reor Scripsit gͦ de loco dominicae
natiuitatis in hunc modũ. Bechleem ciuitas dauiđ
in dorso sita ẽ angusto ex om̃i parte uallib: circũdati

Expanded text:
eniens, lustrata omni terra repromissionis, eniens, lustrata omni terra repromissionis, Damascum quoque, Constantinopolim, Alexandriam, insulas maris adiit; patriam quoque navigio repetens vi tempestatis in occpost multa, ad memoratum Christi famulum Adamnanum perveniens, ubi doctus in Scripturis sanctorumque locorum gnarus esse auditus; adeo ut quaeque ille se in Locis sanctis memoratu digna vidisse testabatur, cuncta mox iste litteris mandare curaverit. Fecitque opus, ut dixi, multum  Al.et apostoli erant, secreti, ea tantum de his quae lectione didicerint, norunt. Porrexit autem librum hunc Adamnan Aldfrido regi, ac per ejus est largitionem etiam minoribus ad legendum contraditus. Scriptor quoque ipse multis memoraverit. Scripsit ergo de loco Dominicae nativitatis in hunc modum: « Bethleem, civitas David, in dorso sita est angusto ex omni parte vallibus circumdato
Abbreviated transcription (Latin):
terio. ad eũ que cognouerat quẽq ipse toto ex corde
susceꝑat ueritatis callẽ ꝑducere nec ualuit. Nauga¬
declarans. legitimũ paschae tempus plurimos eoꝵ &
pene om̃s qui abhiensium dominio erant liberi. ab errore ac¬
uitio correctos ad unitatẽ reduxit catholicam. ac le¬
gitimũ paschae tempus obseruare ꝑdocuit. Qui cũ
celebrato in hibernia canonico pascha ad suã insulã
obseruantiã in stantissime p̃dicar&. nec tam̃ ꝑficere
qđ conabatur posset: contigit eũ ante expletum anni
ut uir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad uitã ra¬
petur aet̾nam . qũa redeunte tẽpore paschali. grauiorẽ
cũ eis qͥ eũ adueritatẽ sequi nolebant. cogeretur ha¬
bere discordiã. Scripsit ibidẽ uir de locis sc̃is librũ
legentibus multis utillimũ. cuiꝰ auctor erat docendo
ac dictando galliarũ ep̃s arcuulfus qͥ locoꝵ gr̃a sc̃oꝵ¬

Expanded text:
terio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde terio, ad eum quem cognoverat, quemque ipse toto ex corde susceperat, veritatis callem perducere, nec valuit. Navigadeclarans legitimum Paschae tempus, plurimos eorum, et pene omnes qui ab Hiiensium dominio erant liberi, ab errore avito correctos ad unitatem reduxit catholicam, ac legitimum Paschae tempus observare perdocuit. Qui cum celebrato in Hibernia canonico Pascha, ad suam insulam observantiam instantissime praedicaret, nec tamen perficere quod conabatur posset, contigit eum ante expletum anni a disponente, ut vir unitatis ac pacis studiosissimus ante ad vitam raperetur aeternam, quam, redeunte tempore Paschali, graviorem cum eis qui eum ad veritatem sequi nolebant, cogeretur habere discordiam. Scripsit idem vir de Locis Sanctis librum legentibus multis utillimum; cujus auctor erat docendo ac dictando Galliarum episcopus Arcuulfus, qui locorum
Abbreviated transcription (Latin):
uo tẽpore plurima pars scottoꝵ in hiber¬
nia & non nulla etiam de brittonib in
brictannia rationabile & ecclesi asticum¬
paschalis obseruantiae tempus dño donante suscepit.
diquidẽ adamnan prbt & abbas monachoꝵ qui erati
insula. hii cũ legationis gr̃a missus a sua gente ueniret
ad al fridũ regem angłoꝵ. & aliquandui in ea ꝓiuntia
moratus uideret ritus eccłiae canonicos. sed & a pluri¬
bus qui erant eruditores ẽẽt sollert̃ ammonitus. ne contra
uniuersalẽ eccłiae morẽ uel in obseruantia paschali. uel
in aliis quibq decretis cũ suis paucissimis & in extremo
mundi angulo positis uiuere p̃sumeret. mutatus m̃te
est ita ut ea quae uiderat & audierat in ecclesiis an¬
gloꝵ suae suoꝵq consuetudini libentissime p̃ferib&
erat enĩ uir bonus & sapiens. & scientia scripturar
nobilissime instructus. Qui cũ domũ redisset. curauit
suos qui erant in hii quiue eidẽ erant subditi monas¬

Expanded text:
t, plurima pars Scottorum in Hibernia, et nonnulla de Brittonibus in Brittania, rationabile et ecclesiasticumPaschalis observantiae tempus Domino donante suscepit. Siquidem Adamnan presbyter et abbas monachorum qui erant in insula Hii, cum legationis gratia missus a sua gente, venisset ad Aldfridum regem Anglorum, et aliquandiu in ea provincia moratus, videret ritus Ecclesiae canonicos; sed et a pluribus qui erant eruditiores esset sollerter admonitus, ne contra universalem Ecclesiae morem, vel in observantia Paschali, vel in aliis quibusque decretis cum suis paucissimis, et in extremo mundi angulo positis vivere praesumeret, mutatus mente est; ita ut ea quae viderat et audierat in Ecclesiis Anglorum, suae suorumque consuetudini libentissime praeferret. Erat enim vir bonus et sapiens, et scientia Scripturarum nobilissime instructus. Qui cum domum rediisset, curavit suos qui erant in Hii, quive eidem erant subditi monas
Abbreviated transcription (Latin):
dare scelera quae fecerunt in ipso tandem mortis
arti culo ad penitentiã confugiunt . & sic de corpore
exeunt. Qui tamen quia confessionẽ & poenitentia
uel in morte habuer̃. om̃s in die uidicii ad regnũ
caeloꝵ ꝑueniunt. Multis aũt p̃ces uiuentiũ & ele¬
mosinae & ie iurua & maxime celebratio missarũ :
ut etiam ante diẽ iudicii liberent᷑ adiuuant.
Porro puteus ille flammiuomꝰ ac putidus quẽ ui¬
disti. ipsum ẽ os gehenne. In quo qui cunq sem el
inciderit. nunqua inde liberabit᷑ in aeuum. Locus
uero iste florifer in quo pulcherrima hanc iuuen¬
tutẽ iocundari ac fulgere conspicis. ipse ẽ in quo
recipiant̃ animae eoꝵ. qui in bonis quidẽ oꝑibus
de corpore exeunt. non tamen sunt tantae
ꝑfectionis ut in regnũ caeloꝵ statim mertant᷑¬

Expanded text:
dare scelera quae fecerunt, in ipso tandem mortis dare scelera quae fecerunt, in ipso tandem mortis articulo ad poenitentiam confugiunt et sic de corpore exeunt. Qui tamen, quia confessionem et poenitentiam vel in morte egerunt, omnes in die judicii ad regnum ervenient. Multos autem preces viventium et eleemosynae et jejunia et maxime celebratio missarum, ut etiam ante diem judicii liberentur, adjuvant. Porro puteus ille flammivomus ac putidus quem vidisti, ipsum est os gehennae, in quo quicumque semel inciderit nunquam inde liberabitur in aevum. Locus vero iste florifer, in quo pulcherrimam hanc juventutem jocundari ac fulgere conspicis, ipse est in quo recipiuntur animae eorum qui in bonis quidem operibus de corpore exeunt, non tamen sunt tantae perfectionis, ut in regnum caelorum statim mereant
Abbreviated transcription (Latin):
meo. non inquiens non hoc ẽ regnũ cȩloꝵ qđ autumas
sp̃aum aspicio ante nos multo meliorẽ luminis gr̃am
quã prius. in qua etiã uocẽ cantantiũ dulcissimam
audiui . sed & odoris flagrantia miri tanta de
loco effundebatur. utis quẽ antea degastans
quasi maximũ rebar. iam ꝑmodicus michi odor¬
uideretur. sicut etiam
lux illa campis floren¬
tis eximia in comꝑatione¬
eus quae nunc apparuit
lucis tenuissima ꝓrsus¬
in cuiꝰ amoenitatẽ loci cũ nos intraturos sperarem
repente ductor substitit. Nec mora gressum retor¬
quens ipsa me qua uenimus uia reduxit cumq reuersi
ꝑueniremus ad mansiones laetas sp̃uum candidatoꝵ
dixit michi. Scis quae sunt ista om̃ia quae uidisti :¬
espondi ego Non. & ait. Uallis illa quã aspexisti
flammis feruentib: & frigoribus horrida rigidis
ipse ẽ locus in quo examinandae & castigandae sint
animae illoꝵ. qui differentes conficeri & emen¬

Expanded text:
meo: 'Non' inquiens 'hoc est regnum celorum, quod autumas.' meo: 'Non' inquiens 'hoc est regnum celorum, quod autumas.' um mansiones, aspicio ante nos multo maiorem luminis gratiam quam prius. In qua etiam vocem cantantium dulcissimam audivi. Sed et odoris fraglantia miri tanta de loco effundebatur, ut is, quem ante degustans quasi maximum rebar, iam permodicus mihi odovideretur, sicut etiam lux illa campi florentis eximia in compaquę nunc apparuit, lucis tenuissima prorsin cuius amenitatem locirepente ductor subsistit. Nec mora; gressum retorquens ipsa me qua venimus via reduxit. Cumque reversi pervenissemus ad mansiones illas laetas spirituum candidatorum, dicit mihi: Scis quae sint ista omnia quae vidisti? Respondi ego: Non. Et ait: Vallis ista, quam aspexisti flammis ferventibus et frigoribus horrenda rigidis, ipse est locus in quo examinandae et castigandae sunt animae illorum qui, differentes confiteri et emen
Abbreviated transcription (Latin):
Atitudini ullus ẽẽ terminus uideretur. Coepi autem
mirari quare ad murũ accederemus. cũ in eo nullã ia¬
nuam uel fenestram uel ascensũ alicubi aspicerẽ. Cũ
ergo ꝑuenissemus ad murũ. statim nescio quo ordine
fuimus in summita te eius. & ecce ibi campusean au¬
tissimus ac laetissimus tantaq flagrantia uernantiũ
Flosculoꝵ plenus: ut om̃em mex fetorẽ tenebrosȩ fora¬
nacis qui me ꝑuaserat effugaret ad mirandi huius sua¬
nita sodoris: T anta autẽ lux cuneta ea loca ꝑfude¬
rat. ut om̃i splendore diei. siue solis meridiani ra¬
diis ui deretur eẽ p̃clarior. Frantq in hoc campo
in numera hominũ albatoꝵ conuenticula. sedesq
plurimnȩ. agminũ laetantiũ. Cumq inter choros feli¬
cium in colarũ medius me ducer&. cogitare coepi
qđ hoc fortasse ẽẽt regnũ cȩloꝵ. de quo
p̃dicare sepius audiui. Respondit ille cogita tui

Expanded text:
altitudini ullus esse terminus videretur. Coepi autem altitudini ullus esse terminus videretur. Coepi autem mirari quare ad murum accederemus, cum in eo nullam januam vel fenestram vel ascensum alicubi conspicerem. Cum ergo pervenissemus ad murum, statim nescio quo ordine fuimus in summitate ejus. Et ecce ibi campus erat latissimus ac laetissimus, tantaque fragrantia vernantium flosculorum plenus, ut omnem mox foetorem tenebrosae fornacis, qui me pervaserat, effugaret admirandi hujus suavitas odoris. Tanta autem lux cuncta ea loca perfuderat, ut omni splendore diei, sive solis meridiani radiis videretur esse praeclarior. Erantque in hoc campo innumera hominum albatorum conventicula, sedesque plurimae agminum laetantium. Cumque inter choros felicium incolarum medios me duceret, cogitare coepi quod hoc fortasse esset regnum celorum, de quo predicari sepius audivi. Respondit ille cogitatui
Abbreviated transcription (Latin):
put idũ efflantes angebant. Forcipibus quoq igneis
ios tenebant in manib mini tabantur me cõprehe¬
dere. nec tamen me ullatenus contingere. tam & si
terrere presumebant: Qui cũ undiq uersum hostib
& cecitate tenebrarũ conclusus huc illucq oculos
crrcũ ferrẽ si forte aliunde quid auxilii quo salua¬
rer aduenir&& : apparuit retro uia qua uenera
quasi fulgor stellae micaNtis in ͣtenebras. qui pau¬
latim crescens & ad me ocius festinans. ubi apꝓpin¬
quauit disꝑsi sunt : & aufuger̃ om̃s qui me forcpi¬
bus raꝑe quȩrebant sp̃s infesti. Ille autẽ qui adue¬
niens eos fugauit : erat ipse quime ante ducebati
qui max conuersus ad dexteram iter quasi contra bor¬
tũ solis brumalẽ me ducere coepit. Nec mora exem¬
ptum tenebris in auras me serenae lucis eduxit
Cũq me in luce aꝑta duceret uidi ante nos murda
pmaximũ. cuius neq longitudini hinc uel inde neq

Expanded text:
putidum efflantes angebant, forcipibus quoque igneis putidum efflantes angebant, forcipibus quoque igneis quos tenebant in manibus, minitabantur me comprehendere, nec tamen me ullatenus contingere, tametsi terrere praesumebant. Qui cum undiqueversum hostibus et caecitate tenebratum conclusus huc illucque oculos circumferrem, si forte alicunde quid auxilii quo salvarer, adveniret, apparuit retro via  Al., viam qua veneram quasi fulgor stellae meantis inter tenebras, qui paulatim crescens et ad me ocius festinans ubi adpropinquavit, dispersi sunt et aufugerunt omnes qui me forcipibus rapere quaerebant spiritus infesti. « Ille autem qui adveniens eos fugavit erat ipse qui me ante ducebat: qui mox conversus ad dexterum iter, quasi contra ortum solis brumalem me ducere coepit. Nec mora, exemptum tenebris in auras me serenae lucis eduxit: cumque me in luce aperta duceret, vidi ante nos murum permaximum, cujus neque longitudini hinc vel inde, neque
Abbreviated transcription (Latin):
audio subitũ post terga sonitũ immanissimi fletus.
Ac miserrimi simul & cachinnũ crepitantẽ quasi
uulgi indocti captis hostibus insultantis. Ut autẽ
sonitus idem clarior redditus ad me usq ꝑuenit.
considero turbam malignoꝵ sp̃uum . quae quinq
animas hominũ merentes heuilantesq ipsa multũ
exultans & cachinnans medias illas trahebat in
tenebras. ł quib: ui delic& hominib: ut dinoscere
potui. quidam erat attonsus ut clericus. quidam
laicus. quaedã femina. Trahentes autẽ maligni
sp̃s. descenderunt in mediũ baratri illiꝰ ardentis.
lactũq ẽ ut cũ longuis subeuntib eis fletũ homi¬
nũ & risum demonioꝵ clare discernere nequirẽ.
sonũ tamen adhuc ꝓmiscuũ in aurib hab̾em. Inte¬
rea ascender̃ quidã spirituũ obscurorũ de abrsso¬
illa flammiuoma & ad currentes circũ dederunt
me atq oculis flammantib: & de ore ac narib: ignẽ

Expanded text:
audio subitum  Al., subito post terga sonitum immanissimi fletus audio subitum  Al., subito post terga sonitum immanissimi fletus ac miserrimi, simul et cachinnum crepitantem quasi vulgi indocti captis hosonitus idem clarior redditus ad me usque pervenit, considero turbam malignorum spirituum, quę quinque animas hominum merentes eiulantesque ipsa multum exultans et cachinnans / medias illas trahebat in tenebras. E quibus videlicet hominibus, ut dinoscere potui, quidam erat attonsus ut clericus, quidam laicus, quedam femina. Trahentes autem eos maligni spiritus descenderunt in medium baratri illius ardentis. Factumque est, ut cum longius subeuntibus eis fletum hominum et risum demoniorum clare discernere nequirem, sonum tamen adhuc permixtum in auribus haberem. Interea ascenderunt quidam spirituum obscurorum de abilla flammivoma, et adcurrentes circumdederunt me, atque oculis flammantibus, et de ore ac naribus ignem
Abbreviated transcription (Latin):
quas cũ intraremus. in tantũ paulisꝑ condensatȩ sunt.
ut nichil p̃ter ipsas aspicerẽ. excepto dũ taxat. spe¬
e & ueste eius qui me ducebat. & cũ ꝓgrederemi
sola sub nocte ꝑ umbras: ecce subito apparent ante
nos crebri flammarũ tetrarũ globi ascendentes qͣsi
de puteo magno. rursumq decidentes in eundẽ.
Quo cũ ꝑductus ẽẽm. repente ductor meus disparuit.
ac me solũ in medio tenebrarũ & horrendae uisionis
eliquit. At cũ idem globi igniũ sine in termissione
modo alta peterent. modo ima baratri repeterent
cerno om̃ia quae ascendebant fastigia flammarum
plena ẽẽ sp̃itibus hominũ. qui instar fauillarũ cum
fumo ascendentiũ nunc ad sublimiora ꝓicerent᷑ nunc
retractis igniũ uaporib relaberentur in ꝓfundo.
ebulliens. om̃ia illa tenebrarũ loca replebat. & cũ
diutius ibi pauidus consisterẽ ut pote incertus qͥd

Expanded text:
Quas cum intraremus, in tantum paulisper condensatae sunt, Quas cum intraremus, in tantum paulisper condensatae sunt, ut nihil praeter ipsas aspicerem, excepta dumtaxat specie et veste ejus qui me ducebat. Et cum progrederemur sola sub nocte per umbras, ecce subito apparent ante nos crebri flammarum tetrarum globi, ascendentes quasi de puteo magno, rursumque decidentes in eumdem. Quo cum perductus essem, repente ductor meus disparuit, ac me solum in medio tenebrarum et horridae  Al., horrendae visionis reliquit. At cum iidem globi ignium sine intermissione modo alta peterent, modo ima baratri repeterent, cerno omnia quae ascendebant fastigia flammarum plena esse spiritibus hominum, qui instar favillarum cum fumo ascendentium nunc ad sublimiora projicerentur, nunc retractis ignium vaporibus relaberentur in profundaebulliens, omnia illa tenebrarum loca replebat. Et cum diutius ibi pavidus consisterem, utpote incertus quid
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Utrumq aut̃e erat animabus hominũ plenus
quae uicissim hinc inde uidebantur quasi tempes¬
tatis impetu iactari. Cũ enĩ ium feruoris immen¬
si tolerare non possent. ꝓsiliebant miserae in me¬
diũ frigoris infesti. & cũ neq ibi quippiã requier
inuenire ualerent. resiliebant rur sus urendae in
medio flammarũ in extinguibiliũ. Cumq hac fel¬
ci uitisitudine longe lateq pro ut aspicere poterã
sine ulla qͥetis intercapedine innumerabilis sp̃uum
deformiũ multitudo torqueret᷑. cogitare cepi qđ
hic fortasse ẽet infernus. de cuius torm̃tis intolera¬
bilibus narrare saepus audiui. Respondit cogita
tioni meae ductor qui me p̃cedebat. Non hoc
inquiens suspiceris. non eñĩ hic infernus est ille quẽ
putas. At cũ me hoc specta culo tam horrendo ꝑt̃¬
ritũ paulatĩ in in teriora ꝓducerꝵ. uidi subito ante
nos obscurari inciꝑere loca. & tenebris om̃ia repleri.

Expanded text:
bat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, bat. Utrumque autem erat animabus hominum plenum, quae vicissim hinc inde videbantur quasi tempestatis impetu jactari. Cum enim vim fervoris immensi tolerare non possent, prosiliebant miserae in medium frigoris infesti et, cum neque ibi quidpiam requiei invenire valerent, resiliebant rursus urendae in medium flammarum inexstinguibilium. Cumque hac infelici vicissitudine longe lateque, prout aspicere poteram, sine ulla quietis intercapedine innumerabilis spirituum deformium multitudo torqueretur, cogitare coepi quod hic fortasse esset infernus, de cujus tormentis intolerabilibus narrari saepius audivi. Respondit cogitioni meae ductor qui me praecedebat: Non hoc, inquiens, suspiceris; non enim hic infernus est ille quem putas. « At cum me hoc spectaculo tam horrendo perterritum paulatim in ulteriora produceret, vidi subito ante nos obscurari incipere loca, et tenebris omnia repleri.
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit
Terciã sibi ipse retentans. statim pauꝑib distribuit. Nec
multo post scłi curis absolutus. ad monasteriũ mailros
qđ tuidi fluminis circũ flexum maxima ex parte
clauditur ꝑuenit. Acceptaq tonsura locũ secretae man¬
sionis qũa p̃uiderat abbas in trauit. & ibi usq addiẽ mor¬
tis in tanta m̃tis & corporis contritione durauit. ut
multa illũ quae alios laterent. uel horrenda uel desi¬
deranda uidisse. etiam si lingua sileret uita loqueret᷑.
Narrabat aut̃e hoc modo qđ uiderat. Lucidus inquie
as pectu. & clarus erat indum̃to qui me ducebat. Ince¬
debamus autem tacentes ut uidebatur michi contra
ortum solis solstitialem. Cumq ambularemus. de¬
ienimus ad uallẽ multae latitudinis ac ꝓfundit¬
tis. infinitae autẽ longitudinis. quae ad leuã nob̃
sita unũ latus flammis feruentib nimium t̾ribile.
alterũ feruena grandine ac frigore niuiũ om̃ia
ꝑflante atq urente non minus intolerabile ꝓfere¬

Expanded text:
tradidit, tertiam sibi ipse retentans statim pauperibus distribuit. Nec multo post saeculi curis absolutus ad monasterium Mailro, quod Tuidi fluminis circumflexu maxima ex parte clauditur, pervenit acceptaque tonsura locum secretae mansionis, quam praeviderat abbas, intravit et ibi usque ad diem mortis in tanta mentis et corporis contritione duravit ut multa illum, quae alios laterent, vel horrenda vel desideranda vidisse, etiamsi lingua sileret, vita loqueretur. Narrabat autem hoc modo quod viderat. Lucidus, inquit, aspectu et clarus erat indumento qui me ducebat. Incedebamus autem tacentes, ut videbatur mihi, contra ortum solis solstitialem. Cumque ambularemus, devenimus ad vallem multae latitudinis ac profunditatis, infinitae autem longitudinis, quae ad laevam nobis sita, unum latus flammis ferventibus nimium terribile, alterum furenti grandine ac frigore nivium omnia perflante atque fervente non minus intolerabile praefere
Abbreviated transcription (Latin):
martrr stephanus passurus mort̾e ꝓueritate: uidit
caelos aꝑtos. undit głam dĩ. & iħm stantẽ a destris
dĩ. & ubi erat futurus ipse post mortẽ. ibi oculos
m̃tis ante mortẽ quo letior occumberet misit. At con¬
tra faber iste tenebrosae mentis & actionis immi¬
nente morte uidit aꝑta tartara. uidit damnatio¬
nẽ diaboli & sequa ciĩm eiꝰ. uidit etiã suũ infelix int̃
tales carcerẽ. quo miserabilius ipse desperata salu¬
te periret. Sed uiuentibus qui haec cognouissent
causam salutis sua ꝑditione relinquero&. lactũ ẽ
hoc nuꝑ in ꝓuintia bernicioꝵ ac longe lateq diffa¬

Expanded text:
martyr Stephanus passurus mortem pro veritate, vidit martyr Stephanus passurus mortem pro veritate, vidit caelos apertos, vidit gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris Dei; et ubi erat futurus ipse post mortem, ibi oculos mentis ante mortem, quo laetior occumberet, misit. At contra, faber iste tenebrosae mentis et actionis, imminente morte, vidit aperta tartara, vidit damnationem diaboli et sequacium ejus; vidit etiam suum infelix inter tales carcerem, quo miserabilius ipse desperata salute periret, sed viventibus qui haec cognovissent causam salutis sua perditione relinqueret. Factum est hoc nuper in provincia Berniciorum; ac longe lateque diffa
Abbreviated transcription (Latin):
ens fabrili arte singularis. seruiebat autẽ multũ ebrie¬
tati & cȩteris uitae remissioris illecebris: magisq in offici
rere consueret. Vnde accidit illi qđ solent dicere qͥdã
qͥa qͥ ñ uult eccłiae ianuã sponte humiliatus in gredi
necesse habet in ianuã inferni non sponte damnatus in¬
tro duci. Percussus enĩ languore. atq ad extrema ꝑ¬
ductus uocauit fr̃s. & multũ merens ac damña¬
to similis. coepit narrare qͥa uideret inferos aꝑtos.
cibus contraditũ in quoꝵ uicina in qͥt heu misero
Audientes haec fr̃s. coeperunt diligenter exhortari:
ut uel tunc positus adhuc in corpore poenitentiam
modo tẽpus uitã mutandi. cũ ipse uiderim udicium
meũ ĩa eẽ cõpletũ. Talia dicens. sine uiatico salutis
obiit. & corpus eius in ultimis ẽ monasterii locis
humatũ neq aliquis ꝓ eo uelmissas facere uel psalmos
cantare uel saltem orare p̃sumebat. O quam grandi

Expanded text:
enim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrieenim fabrili arte singularis. Serviebat autem multum ebrietati et caeteris vitae remissioris inlecebris; magisque in officinrere consuerat. Unde accidit illi, quod solent dicere quidam, quia qui non vult ecclesiae januam sponte humiliatus ingredi, necesse habet in januam inferni non sponte damnatus introduci. Percussus enim languore atque ad extrema perductus vocavit fratres, et multum moerens ac damnato similis coepit narrare, quia videret inferos apertos cibus contraditum: in quorum vicinia, inquit, heu misero Audientes haec fratres, coeperunt diligenter exhortari, ut vel tunc positus adhuc in corpore poenitentiam modo tempus vitam mutandi, cum ipse viderim judicium meum jam esse completum. » Talia dicens, sine viatico salutis obiit, et corpus ejus in ultimis est monasterii locis humatum, neque aliquis pro eo vel missas facere, vel psalmos cantare, vel saltem orare praesumebat. O quam grandi
Abbreviated transcription (Latin):
codicm protulerunt angłi. deinde atrũ dȩmones. illi
ꝑ paruum. isti enormena. anim aduertendũ est qđ in
prima aetate bona aliqua fecit. quae tamen uniuer¬
sa praue agendo uuenis obnubilauit. qui si econtra¬
rio errores ꝑueritiae corrigere in adolescentia ac
benefaciendo a dei oculis abscondẽ curasset. posset
eoꝵ numero sociari. de quibus & psalmista. Beati
quorum remissae sunt iniquitates. & quorũ tecta
sunt peccata. hanc historiam sicut uenerabili antis¬
te pecthelmo didici. simpliciter ob salutem legen¬
tium siue audientium narrandam ẽẽ putauĩ.
oui autẽ ipse fr̃em que utina non nossem cuius
etia nomen si hoc aliqͥd ꝓdesset dicere possem
posicũ in monasterio nobili. sed ipsũ ignobilit̃
uiuentẽ. corripiebatur qͥdẽ sedulo a fribus ac enaiorib
locieatq ad eastigatiorẽ uita conuerai ammonebate
& quauis eos andire noluisset. tolerabatur tam̃ abeis
longanimit̃ ob necessitatẽ operũ ipsius ex terioꝵ. Pratri

Expanded text:
codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones: illi perparvum, isti enormem: animadvertendum est quod in prima aetate bona aliqua fecit, quae tamen universa prave agendo juvenis obnubilavit. Qui si e contrario errores pueritiae corrigere in adolescentia, ac bene faciendo a Dei oculis abscondere curasset, posset eorum numero sociari de quibus ait Psalmus: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Hanc historiam, sicut a venerabili antistite Pecthelmo didici, simpliciter ob salutem legentium, sive audientium, narrandam esse putavi. quiens ipse fratrem, quem utinam non nossem, cuius etiam nomen, si hoc aliquid prodesset, dicere possem, positum in monasterio nobili, sed ipsum ignobiliter viventem. Corripiebatur quidem sedulo a fratribus ac maioribus loci atque ad castigatioreEt quamvis eos audire noluisset, tolerabatur tamen ab eis longanimiter, ob necessitatem operum ipsius exteriorum: erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniunt moriar. & paratis ad rapiendũ me dȩ monil
in inferni claustra ꝑ trabar. Sicq loquebatur miser
desperans. & non multo post defunctus. pęnitentiã
qũa breue tempus cũ fructu ueniae facere suꝑ sedit
in aet̃num sine fructu poenis subditus facit. Dequo¬
constat quia sicut beatus papa gregorius de quib:¬
dam dicit. non ꝓse ista cui non profuere. sed pro
aliis. uiderit qui euis interitũ cognoscentes differr
tempus poenitentiae dum uacat timerent. ne in pro¬
iuso mortis articulo p̃uenti in poenitentes perirent.
Quod autẽ codices diuersos ꝑ bonos siue malos sp̃s
sibi uidit offerri. ob id suꝑna dispensatione factum
est : ut meminerimus facta & cogitationes nr̃as. non
iuentum defluere. sed ad examen summi uidicis
cuncta seruari. & siue ꝑ amicos angelos in fine nob̾
ostendenda siue ꝑ hostes. Qđ uero prius candidũ
codicem pro

Expanded text:
perveniunt, moriar et paratis ad rapiendum me daemonibus perveniunt, moriar et paratis ad rapiendum me daemonibus in inferni claustra pertrahar. Sicque loquebatur miser desperans, et non multo post defunctus poenitentiam, quam ad breve tempus cum fructu veniae facere supersedit, in aetconstat quia, sicut beatus papa Gregorius de quibusdam scribit, non pro se ista cui non profuere, sed pro aliis viderit, qui ejus interitum cognoscentes, differe tempus poenitentiae, dum vacat, timerent, ne improviso mortis articulo praeventi impoenitentes perirent. Quod autem codices diversos per bonos sive malos spiritus sibi vidit offerri, ob id superna dispensatione factum est, ut meminerimus facta et cogitationes nostras non in ventum diffluere, sed ad examen summi Judicis cuncta servari; et sive per amicos angelos in fine nobis ostendenda, sive per hostes. Quod vero prius candidum codicem pro
Abbreviated transcription (Latin):
iltu sp̃uum. domũq nunc & exteruis obsedit. & in
maxima ex parte residens impleuit. Tunc ille qui &
obscuritate tenebrosae faciei. & primatu sedis maior
eẽ uidebatur eoꝵ. proferens codicẽ horrendae uisionis.
& magnitudinis enormis. & ponderis pene in portabi¬
lis : ussit uni ex satellitibus: michi ad legendũ deferre
quẽ cũ legissem inuenio omĩa scelera. non solũ quae
oꝑe uel uerbo. sed etiam quae tenuissima cogitationo
peccaui manifestissime in eo tetricis ẽẽ descripta lit¬
teris dicebatq ad illos qui michi ad sederant iuros abba¬
tos & p̃claros. Quid hic sedetis scientes certessime quia
nr̃ est iste : Responderunt. Uerum dicitis. Accipite &
cumulũ damnationis ur̃ae ducite. Quo dicto statin
in manib uomeres. ꝑ cusser̃ me unus in capite. & alius
in pede. qui udelicoꝵ modo cũ magno tormento in re¬
punt in interiora corporis mei. Moxq ut ad inuicẽ

Expanded text:
vultu spirituum, domumque hanc et exterius obsedit, et intus vultu spirituum, domumque hanc et exterius obsedit, et intus maxima ex parte residens implevit. Tunc ille qui et obscuritate tenebrosae faciei et primatu sedis major esse videbatur eorum, proferens codicem horrendae visionis et magnitudinis enormis et ponderis pene importabilis, jussit unum ex satellitibus suis mihi ad legendum deferre. Quae cum legissem, inveni omnia scelera, non solum quae opere vel verbo, sed etiam quae tenuissima cogitatione peccavi, manifestissime in eo tetris esse descripta litteris. Dicebatque ad illos, qui mihi assederant, viros albos et praeclaros: Quid hic sedetis, scientes certissime quia noster est iste?" Responderunt: „Verum dicitis, accipite eum et in cumulum dampnationis vestre ducite". Quo dicto statim in manibus cultrum percusserunt me unus in capite et alius in pede; qui videlicet modo cum magno tormento irrepunt in interiora corporis mei, moxque ut ad se invicem
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ut sibi uidebatur locutus. sed mirabilit̃ ut post
patuit dȩmonica fraude seductus. Cumq morbo in¬
grauescente denuo ad eũ uisitandũ ac docendũ rex
intraret clamabat statim miserabili uoce. qͥd iuis modo
quid huc uenisti: Non eñi michi aliquid utilitatis aut
salutis potes ultra conferre. at ille. Noli inquit ita
loqui uide ut sanũ sapias. Non inquit in sanio. sed
pessima michi sententiã certus p̃ oculis habeo. & quid
inquit hoc est. Paulo ante inquit intrauer̃ domũ
hanc duo pulcherrimi uiuenes. & seder̃ circa me
unus ad caput & unus ad pedes. Protulitq unus libel¬
llũ ꝑpulchrũ. sed uehement̃ modicũ. ac michi adle¬
gendum dedit. in quo om̃ia quae umqũa bona fecerã
mtuens scripta repperi. & haec erant nimiũ pauca &
modica. Receper autẽ codic̃ẽ. neq aliqͥd mͥ dicebant.
Tum subito suꝑuenit exercitus malignoꝵ & horridoꝵ

Expanded text:
quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post quidem, ut sibi videbatur, locutus, sed miserabiliter, ut post patuit, daemonica fraude seductus. Cumque morbo ingravescente denuo ad eum visitandum ac docendum rex intraret, clamabat statim miserabili voce: Quid vis modo? quid huc venisti? Non enim mihi aliquid utilitatis aut salutis potes ultra conferre. At ille, noli, inquit, ita loqui, vide ut sanum sapias. Non, inquit, insanio, sed pessimam mihi conscientiam certus prae oculis habeo. Et quid, inquit, hoc est? Paulo ante, inquit, intraverunt domum hanc duo pulcherrimi juvenes et sederunt circa me, unus ad caput, et unus ad pedes. Et protulit unus libellum pulchrum, sed vehementer modicum, ac mihi ad legendum dedit. In quo omnia, quae unquam bona feceram, intuens scripta reperi. Et haec erant nimium pauca et modica. Receperunt codicem, nec aliquid mihi dicebant. to supervenit exercitus malignorum et horridorum
Abbreviated transcription (Latin):
t contra fuit quidã in ꝓuintia mercioꝵ cuius
uisiones ac uerba. non autẽ & conuersatio
plurimis. sed non sibimet ipsi ꝓfuit. ł uit
autem temporib: cohenredi qui post edilredũ regna¬
uit. uir in laico habitu atq officio militari positus.
sed quantũ pro industria exteriori regi placens. tot
pinterna sumet negligentia displicens. Ammonebat
ergo illũ sedulo ut confiteret᷑ & emendaret ac relin¬
queret scelera sua priusqua subito mortis suꝑuentu
licet ammonitus. sꝑnebat uerba salutis seseq tempore
sequente poenitentiã acturũ eẽ ꝓmittebat. hic intas¬
tum tactus infirmitate decidit in lectũ. atq a cri
coepit dolore torqueri. ad quẽ ingressus rex dilige¬
bat enĩ eũ multũ. hortabatur. ut uel tune antequa
moreret᷑ poenitentiã ageret cõmissoꝵ. At ille respondit
non se tunc uelle confiteri peccata sua. sed cũ ab infir¬
mitate resurgeret. ne exꝓbrarent sibsodales qđ timore
mortis faceret ea quȩ sospes facere noluerat. Fortiter

Expanded text:
t contra fuit quidam in provincia Merciorum, cuius visiones ac verba, non autem conversatio, plurimis, sed nec sibimetipsi profuit. Fuit autem temporibus Coenredi, qui post Edilredum regnavit, vir in laico habitu atque officio militari positus, sed quantum pro industria exteriori regi placens, tantum pro interna suimet neglegentia displicens. Ammonebat ergo illum sedulo, ut confiteretur et emendaret ac relinqueret scelera sua, priusquam subito mortis adventu licet ammonitus spernebat verba salutis, seque tempore sequente penitentiam acturum esse promittebat. Hic interim tactus infirmitate decidit in lectum atque acri cepit dolore torqueri. Ad quem ingressus rex – diligebat enim eum multum – hortabatur, ut vel tunc, antequam moreretur, penitentiam ageret commissorum. At illenon se tunc velle confiteri peccata sua, sed cum ab infirmitate resurgeret, ne exprobrarent sibi sodales quod timore mortis faceret ea quae sospes facere noluerat, fortiter
Abbreviated transcription (Latin):
tremens & pauida remansit. quã ille consolatus.
noli inquit timere quia iam uere resurrexi amorte
qua tenebar. & apud homines sum iterũ uiuere
ꝑmissus. non tam ea michi qua ante consueueram
conuersatione. sed multũ dissimili ex hoc tẽpore ui¬
uendũ est. Statimq surgens abiit ad uillulae ora¬
torium. & usq ad diem in oratione ꝑsistens. mox
om̃em qua possederat substantiã in tres diuisit por¬
tiones. e quib: uNiã conuigi. alterã filiis tradidit.

Expanded text:
tremens et pavida remansit. Quam ille consolatus, tremens et pavida remansit. Quam ille consolatus, noli, inquit, timere, quia jam vere surrexi a morte, qua tenebar, et apud homines sum iterum vivere permissus. Non tamen ea mihi, qua ante consueveram, conversatione, sed multum dissimili ex hoc tempore vivendum est. Statimque surgens abiit ad villulae oratorium et usque ad diem in oratione persistens, mox omnem quam possederat substantiam in tres divisit portiones. E quibus unam conjugi, alteram filiis tradidit,
Abbreviated transcription (Latin):
uel secũ uel post se illo ad p̃dicandũ uenerant. ex qͥbus
aliquanti iam dormierunt in dño Ipse aũt uilbro d
lis aetate. ut pote tricesimũ & sextũ in episcopatũ ha
nes ad p̃mia remunerationis suꝑnae tota m̃te suspiris¬
& antiquoꝵ simile in brittannia factum ẽ
Namq excitationẽ uiuentiũ de morte animȩ
quidam aliquandi mortuus ad uitã resurrexit cor¬
poris & multa memoratu digna quae iuderat narroc¬
uit. E quib hic aliqua breuiter ꝑstringenda ẽẽ prita¬
ui. Erat ergo pat̃ familias in regione nordan hrmbroꝵ
quae uocatur in cun ningumꝰ religiosam cũ domo
sua gerens uitam. Qui infirmitate corporis tactus
& accrescente ꝑ dies. ad extrema ꝑductus primo tem¬
pore noctis defunctus est. Sed diluculo reuiuiscens.
ac repente residens. om̃s qui corpori flentes ad sede¬
rant. timore immenso ꝑculsos in fugam conuertit:
Uxor tantũ quae amplius amabat. quanuis multũ

Expanded text:
vel secum, vel post se illo ad praedicandum venerant; ex quibus vel secum, vel post se illo ad praedicandum venerant; ex quibus aliquanti jam dormierunt in Domino. Ipse autem Uilbrord, lis aetate, utpote tricesimum et sextum in episcopatu habnes ad praemia remunerationis supernae tota mente suspirt antiquorum simile in Brittania factum est. Namque ad excitationem viventium de morte animae, quidam aliquandiu mortuus ad vitam resurrexit corporis, et multa memoratu digna quae viderat, narravit; e quibus hic aliqua breviter perstringenda esse putavi. Erat ergo paterfamilias in regione Nordanhymbrorum quae vocatur Incuneningum, religiosam cum sua gerens vitam. Qui, infirmitate corporis tactus et hac crescente per dies ad extrema perductus, primo tempore noctis defunctus est; sed diluculo reviviscens ac repente residens omnes, qui corpori flentes assederant, timore immenso perculsos in fugam convertit. Uxor tantum, quae amplius amabat, quamvis multum
Abbreviated transcription (Latin):
sia qui aduenerant docuer̃. misit pipin fauente
om̃ium consensu uirũ uenerabilẽ uibrordũ romã
cuiꝰ adhuc pontificatũ serguis habebat: postulans
ut eidẽ fresonũ genti archi ep̃s ordinaretur. qđ
ita ut petierat impletũ est: anno ab in carnatione
dñi sex centesimo nonagesimo sexto. Ordinatus est
autẽ in eccłia scãe martyris ceciliae die natalis
eiꝰ. imposito sibi a papa memorato nomine clem̃tis.
Ac mox remissus ad sedẽ episcopatus sui id est post
dies qͣ tuordecĩ ex quo in urbem uenerat. Donauit
aute ei pipin locũ cathedrae episcopalis in castello
suo illustri qđ antiqͦ gentiũ illarũ uerbo uiltaburg
id est oppidũ uiltoꝵ. lingua autẽ gallica traiectũ.
uerbũ fidei p̃dicans. multosq aberrore reuocans plures
ꝑ illas regiones eccłias sed & monasteria non nulla cons¬
trixit. Nam non multo post alios quoq illis in regioni¬
bus ipse constituit antistes. ex eoꝵ numero fratrum qͥ

Expanded text:
t Pippinus, favente t Pippinus, favente omnium consensu, virum venerabilem Uilbrordum Romam, cujus adhuc pontificatum Sergius habebat, postulans ut eidem Fresonum genti archiepiscopus ordinaretur. Quod ita ut petierat impletum est anno ab incarnatione Domini sexcentesimo nonagesimo sexto. Ordinatus est autem in ecclesia sanctae martyris Ceciliae, die natalis ejus, imposito sibi a papa memorato nomine Clementis: ac mox remissus ad sedem episcopatus sui, id est, post dies quatuordecim ex quo in Urbem venerat. Donavit autem ei Pippin locum cathedrae episcopalis in castello suo inlustri, quod antiquo gentium illarum verbo Uiltaburg, id est, Oppidum Uiltorum, lingua autem Gallica Trajectum vverbum fidei praedicans, multosque ab errore revocans, plures per illas regiones ecclesias, sed et monasteria nonnulla construxit. Nam non multo post alios quoque illis in regionibus ipse constituit antistites ex eorum numero fratrum qui
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s qui erant in fresia uerbi minis terio mancipati. elege¬
runt ex suo numero uirũ modestũ moribus & mansue
brittanniam destinatũ. ad petitionẽ eoꝵ ordinauit
reuerentissimus uilfrid ep̃s. qui tũ forte patria pul¬
sus in mercioꝵ regionibus exulabat. Non eni eo tẽ¬
pore habebat ẽp̃m cantia defuncto qͥdem dheodoro
sed nec dũ berc tualdo successore eus qui trans mare
ordinandusierat ad sedẽ episcopatus sui reuerso. qͥ
non multo post ad gentẽ boruttuaroꝵ secessit. ac
multos eoꝵ p̃dicando ad uiã ueritatis ꝑduxit. Sed
expugnatis non longe post tẽpore boructuaris a
gente antiquoꝵ saxonũ disꝑsi sunt. Qđ libet hu qui
uerbũ receperant. ipse antistes cũ qͥbusdã pipinũ pe¬
tiit. Qui interpellante blith thry de coniuge sua
dedit ei locũ mansionis in insula qͣdam hreni quȩ
lingua illoꝵ uocat᷑ in littore. In qua ipse construc¬
to monasterio qđ actenus heredes possident eius.
aliquandu continentissimã gessit uitã. ibiq diem

Expanded text:
s, qui erant in Fresia verbi ministerio mancipati, elegerunt ex suo numero virum modestum moribus et mansue ad Britanniam destinatum, ad petitionem eorum ordinavit reverendissimus Wilfrid episcopus qui, tum forte patria pulsus, in Merciorum regionibus exsulabat. Non enim eo tempore habebat episcopum Cantia, defuncto quidem Theodoro, sed necdum Berthwaldo successore ejus, qui trans mare ordinandus ierat, ad sedem episcopatus sui reverso. Quinon multo post ad gentem Boructuariorum secessit, ac multos eorum praedicando ad viam veritatis perduxit. Sed expugnatis non longo post tempore Boructuariis, a gente antiquorum Saxonum dispersi sunt quolibet hi qui verbum receperant. Ipse antistes cum quibusdam Pippinum petiit qui, interpellante Blithrude conjuge sua, dedit ei locum mansionis in insula Rheni, quae lingua illorum vocatur in littore. In qua ipse constructo monasterio, quod hactenus haeredes possident ejus, aliquandiu continentissimam gessit vitam, ibique
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiam tenere uelis. respondebat. austeriora
ego uidi sicq usq ad diẽ uocationis suae infatiga¬
bili caelestium bonoꝵ desiderio corpus senile
inter qͦtidiana ie uinia domabat multisq
uerbo & conuersatione saluti fuit.

Expanded text:
continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora continentiam velis! » Respondebat: « Austeriora ego vidi. » Sicque usque ad diem suae vocationis infatigabili caelestium bonorum desinter quotidiana jejunia domabat multisque et verbo et conversatione saluti fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
pit autem in eodem mon asterio locũ mansionis se¬
retiorẽ ubi liberius continuis in orationib: famul¬
tui sui conditoris uacaret. & quia locus ipse suꝑ
ripam fluminis erat situs. solebat hoc creber ob
in eo suꝑmeantib undis in mergi. sicq ibidẽ qͣndu
sustinere posse uidebatur psalmis uel p̃cib insisteri
fixusq manere ascendente aqua fluminis usq ad
lumbos. aliquando usq ad collũ. atq inde egrediens
ad terrã nunquã ipse uestimenta uda atq algida
deponere curabat. donec ex suo corpore calefierent¬
& siccarentur. Cumq tempore hiemali defluentib:
circa eũ semi fractarũ crustis glacierũ quas ĩpse ali¬
quas: & ipse aliquando contriuerat. qđ habere locũ
standi siue in mergendi in fluuio dicerent qui ui debaN:¬
mirũ fr̃ drictelme. hoc eni erat uiro nomen qđ tan¬
tam frigoris asperitatẽ ulla ratione tolerare p̃ua¬
les : Respondebat ille simpliciter ac moderate na¬

Expanded text:
 tenet. Accepit autem in eodem monasterio locum mansionis se tenet. Accepit autem in eodem monasterio locum mansionis secretiorem, ubi liberius continuis in orationibus famulatui sui Conditoris vacaret. Et quia locus ipse super ripam fluminis erat situs, solebat hunc creber  in eo supermeantibus undis immergi; sicque ibidem quamdiu sustinere posse videbatur, psalmis vel precibus insistere, fixusque manere ascendente aqua fluminis  Al. add. et usque ad lumbos, aliquando usque ad collum; atque inde egrediens ad terram nunquam ipsa vestimenta uda atque  Al., vel algida deponere curabat, donec ex suo corpore calefierent et siccarentur. Cumque tempore hiemali defluentibus circa eum semifractarum crustis glacierum, quas et ipse aliquando contriverat quo haberet locum standi sive immergendi  AlMirum, frater Drycthelme hoc enim erat viro nomen, quod tantam frigoris asperitatem ulla ratione tolerare praevales! » Respondebat ille simpliciter, erat na
Abbreviated transcription (Latin):
incuriosis referre uolebat. sed illis solum modo. qui
uel tormentoꝵ metu ꝑterriti uel spe gaudioꝵ pen¬
num delectati ꝓfectum pietatis ex eius uerbis hau¬
rirenuolebant. Seniq in uicina cellae illius habitabat
quidam monachus nomine emglis. pres biteratus etĩa
huc suꝑ est & in hibernia insula solitarius ultnia
uitae aetatem pane cibario & frigida aqua susten¬
tat Hic sepius ad eundẽ uirũ ingrediens audiuit
ab eo repetita introgatione. quae & qualia eẽnt quȩ
ꝑstrinximus. Narrabat aut̃e uisiones
suas eciam regi uilfrido uiro undecunq¬
doctissimo. & tam libenter . tamq studiose ab illo audi
ac monachica sit tonsura coronatus. atq ad eum
audiendũ sȩpissime cũ illas in partes deuenis set
accederet. Cui uidelic& monasterio tempore illo
religiosȩ ac modestȩ uitae abbas & prbt ediluad
p̃erat. qui nunc epis copalẽ lindis farnensis eccłia e
cathedram condignis gradu actibus seruat. Acce

Expanded text:
incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, incuriosis referre volebat, sed illis solummodo qui, vel tormentorum metu perterriti, vel spe gaudiorum perennium delectati, profectum pietatis ex ejus verbis haurire volebant. Denique in vicinia cellae illius habitabat quidam monachus, nomine Haemgils, presbyteratus etiam huc superest, et in Hibernia insula solitarius ultimam vitae aetatem pane cibario et frigida aqua sustentat. Hic saepius ad eumdem virum ingrediens, audivit ab eo repetita interrogatione, quae et qualia essent quae perstrinximus. Narrabat autem visiones suas etiam regi Aldfrido viro undecudoctissimo; et tam libenter, tamque studiose ab illo auditac monachica sit tonsura coronatus, atque ad eum audiendum saepissime cum illas in partes devenisset accederet. Cui videlicet monasterio tempore illo religiosae ac modestae vitae abbas et presbyter Aediluald praeerat, qui nunc episcopalem Lindisfarnensis Ecclesiae cathedram condignis gradu actibus servat  Al.,
Abbreviated transcription (Latin):
introduci. Qui tamen om̃s in die udicii ad uisionẽ xp̃i &
gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicunq: in uer
re egressi ad regnũ coleste ꝑueniunt. ad cuiꝰ uicina
ꝑtinet locus ille ubi sonũ cantilenae dulcis cũ odore
suauitatis ac splendore lucis audisti. Iu aũt quia
nunc ad corpus reuerti & rursum int̃ homines uiuere
debes si actus tuos curiosius discutere. & mores sermo¬
nesq tuos in rectitudine ac simplicitate seruare stu¬
dueris. accipies & ipse post mort̃e locũ mansionis int̃
haec quae cernis agmina laetabunda sp̃rum beatoꝵ
Namq ego cũ ad tempus abscessissem a te adhoc feci
ut quid de te fieri deberet agnoscerem. haec mͥ cur
dixisset multũ detestatus sum reuerti ad corpus
Delectatus nimirũ suauitate decore loci illius que
intuebar. simul & consortia eoꝵ quos in illo uidebã
sed inter haec nescio quo ordine repente me intera
homines uiuere cerno haec & alia quae uiderat idem
uir dñi. non om̃ibus passim desidiosis ac uitae suae

Expanded text:
introduci qui tamen omnes in die judicii ad visionem Christi et gaudia regni caelestis intrabunt. Nam quicumque in omnicorpore egressi ad regnum caeleste perveniunt: ad cujus vicina pertinet locus ille, ubi sonum cantilenae dulcis cum odore suavitatis ac splendnunc ad corpus reverti, et rursum inter homines vivere debes, si actus tuos curiosius discutere et mores sermonesque tuos in rectitudine ac simplicitate servare studueris, accipies et ipse post mortem locum mansionis inter haec, quae cernis, agmina laetabunda spirituum beatorum. Namque ego, cum ad tempus abscessissem a te, ad hoc feci, ut quid de te fieri deberet agnoscerem. Haec cum mihi dixisset, multum detestatus sum reverti ad corpus, deintuebar, simul et consortio eorum quos in illo  Al. adsed inter haec nescio quo ordine repente me inter homines vivere cerno. » Haec et alia quae viderat idem vir Domini, non omnibus passim desidiosis ac vitae suae
Abbreviated transcription (Latin):
acciꝑe. ut dũ ingente cui p̃dicar& destrucas idoł
ecclias institueret. haberet in promptu reliquias sc̃oꝵ
quas ibi introduceret. Quibusque ibidem depositis
consequent̃ in eoꝵ honorẽ quoꝵ eẽnt ille singula¬
quaeq loca dedicaret. sed & alia ꝑplura quae tanti
operis negociũ quaerebat. uel ibi discere. uel inde
accipere cupiebat. In quib om̃ib cũ sui uoti cõpo¬
fuisset effectus: ad p̃dicandum rediit. Quo tẽpore

Expanded text:
accipere, ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis accipere, ut dum in gente cui praedicaret destructis idolis ecclesias institueret, haberet in promptu reliquias sanctorum quas ibi introduceret; quibusque ibidem depositis, consequenter in eorum honorem quorum essent illae  Alquaeque loca dedicaret. Sed et alia perplura quae tanti operis negotium quaerebat, vel ibi discere, vel inde accipere cupiebat. In quibus omnibus cum sui voti compos esset effectus, ad praedicandum rediit. Quo tempore