comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pudor. uł dolor. aut aliudagat
cũ salubrit̃ stimulat: nisi ut
roget᷑ bonꝰ. ⁊ ex malis qͥ corri¬
puuntur : bonos faciat qͥ lau.¬
dent᷑. Qđ enĩ uult ꝓ se fieri
qui corripi ñ uult: ⁊ dicit ora
potius ꝓme: ido corripiendꝰ
ẽ. ut faciat etiã ipse prose.
Dolor quippe ille quo sibi
displicet qͣndo sentit correptionis
aculeũ: excitat eũ in maioris ori¬
tionis affectũ. ut deo miserante
increm̃to caritatis aduitꝰ : desini
agere pudenda ⁊ dolenda. ⁊ aga
laudanda atq gratanda. Hȩcꝰ:
correctionis utĩlitas : quȩ nunc
maior nc̃ minor. ꝓ peccatorum
diuersitate salubrit̃ adhibetur.
Et tunc. ẽ. salubris : qͣndo suꝑi
medicꝰ respicit. Non enĩ aliquis
ꝓficit: nisi cũ facit. ut peccati
sui quẽq peniteat. Et quis hoc
dat. nisi qui respexit apłm per
negantẽ ⁊ fecit flentẽ: Undes
paulus apłs postea quã dixit cu
modestia corripiendos ẽẽ diuersi
sentientes: ꝓtinꝰ ad didit. Ne qͣnde

Expanded text:
pudor, vel dolor; aut aliud agat, pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubriter adhibetur; et tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum facit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem, et fecit flentem ? Unde et apostolus Paulus posteaquam dixit, cum modestia corripiendos esse diversa sentientes, protinus add
Abbreviated transcription (Latin):
luntate quȩ p̾cepit faciam.
Recte aut̃ corriperer: si eam
mea culpa ñ haberẽ. Hociẽ. si
eã possem mͥ dare uel sumere
ipse. nec facerẽ. uł si dante illo:
accipe noluissem. Cũ gͦ ⁊ ipsa
uoluntas a dño p̃paretur: cur
me corripis quia uides me p̾¬
cepta eiꝰ facere nolle. ⁊ ñ potius
ipsũ rogas ut inme operetur
Quicũq dĩ p̃cepta ĩa tͥ nota
non facis. ⁊ corripi ñ uis. etĩa
ꝓpt̃ea corripiendꝰ es: quia cor¬
ripi ñ uis. Nonuis enĩ tͥ tua
uitia demonstrari: ñ uis ut
feriantur. fiatq tͥ utilis dolor
quo medicũ queras. Non uis
tibi tu ipse ostendi. ut cum de¬
formem te uides. reformadorẽ
desideres : eiq supplices. ne in
illa remaneas feditate. Tuũ
quippe uitiũ.ẽ. qđ malus es : &
mauis uitiũ corripi nolle quia
malus es: quasi laudanda uel
indifferent̃ habenda sint uitia.
ut neq laudent᷑. neq uitupe-¬
rent᷑. Aut uero nichil̾ agat
timor correpti hominis: uel

Expanded text:
luntate quae praecipit faciam. luntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rogas, ut in me operetur Quicumque Dei praecepta jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel
Abbreviated transcription (Latin):
bunt: Audiamꝰ & orantem.
Uos autẽ inquit. dñs multipli.¬
cet & abundare faciat incari¬
tate in inuicẽ & in om̃s. Precepit
ut habeat᷑ caritas: corripit quia
ñ habet᷑ caritas. orat ut abun¬
det caritas. O homo in p̃ceptio¬
ne cognosce: quid debeas hab̃e.
Incorrectione cognosce : tuote
uitio ñ hab̾e. In oratione cog¬
ab illo. a quo nisi detur nonẽ.
om̃ino aliud. unde tale ac tantũ
munꝰ habeat᷑ : Patimim me pau¬
rectũ. ẽ. cor cũ dõ. sed aduersus
eos qui t̃̾rena sapiunt. uł aduer¬
sus ipsas humanas cogitationes.
certare. Hoc enĩ dicunt. qui
insuis malignis oꝑib ab huius
grẽ p̃dicatorib corripi nolunt.
Precipe inͥ quid faciã. Et si fe-¬
cero: age ꝓ me grãs đo. qui mͥ
ut facerẽ dedit. Si aut̃ ñ fecero.:¬
ñ ego corripiendꝰ sũ. sed ille
orandus.ẽ. ut do qđ ñ dedit.
id.ẽ. ipsam qua p̃cepta eiꝰ fiunt
fidelem dđi. ⁊ ꝓxuni caritatem.
Ora gͦ ꝓme: ut hanc accipiã.
& ꝑ hanc ex animo cũ bona uo¬

Expanded text:
ntem: Vos autem, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in oratione cogab illo, a quo nisi detur, non est omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paurectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona vo
Abbreviated transcription (Latin):
uenerabile cõpleretur. Cum itaq
audimꝰ. Nonne egouos duodecim
elegi. ⁊ unus ex uob̃ diabolus.ẽ.
illos debemꝰ intelligere electos ꝑ
miscđiam: illũ per̾ iudicium.
Illos gͦ elegit ad obtinendũ reg¬
nũ suu: ilsũ ad effundendum

Expanded text:
venerabile compleretur. Cum itaque venerabile compleretur. Cum itaque audimus: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est, illos debemus intelligere electos per misericordiam, illum per judicium; illos ergo elegit ad obtinendum regnum suum, illum ad fundendum
Abbreviated transcription (Latin):
uit conformes imaginis filii sui.
ut sit ipse primogenitꝰ in multis
frĩb. Atq his p̃missis. subdidit.
Quos aut̃ p̾destinauit: illos &
uocauit. Eos itaq uult intelligi:
quos sođm ꝓpositũ uocauit.: Ne
putentur in eis ẽẽ aliqui uocati ⁊
ñelecti: ꝓpt̾ illã dominicã senten¬
tiã. Multi uocati: pauci electi.
Qui cũq enĩ electi: sine dubio
etiã uocati. Non aut̃ quicumq
uocati: consequent̃ electi. Illi gͦ
electi ut sepe dictũ. ẽ: qui scđm
ꝓpositũ uocati. qui etiã p̃destina-¬
ti. atq p̾sciti. Horũ si quisquam
perit: fallit᷑ ds. Sed nemo eorũ
perit: quia ñ fallit᷑ ds. Horum si
quisquã perit. uitio humano uin-¬
citur ds. Sed nemo eoꝵ perit.
quia nulla re uincit᷑ ds̃. Electi
aut̃ sunt ad regnandũ cum xp̃o.
non quomodo electꝰ.ẽ. iudas. ad
opus cui congruebat. Ab illo qͥppe¬
electus ẽ: qui nouit bene uti etiã
malis: Ut & ꝑ eiꝰ opus dãpnabile:
illud ꝓpt̃ qđ ipse uenerat opus

Expanded text:
vit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; atque his praemissis subdidit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Eos itaque vult intelligi, quos secundum propositum vocavit; ne putentur in eis esse aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. Horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Electi autem sunt ad regnandum cum Christo; non quomodo electus est Judas ad opus cui congruebat. Ab illo qelectus est, qui novit bene uti etiam malis, ut et per ejus opus damnabile illud, propter quod ipse venerat, opus
Abbreviated transcription (Latin):
Inbono aut̃ lib̾ eẽ nullus potest:
nͥ fuerit lib̾atꝰ ab eo qui dixit.
Siuos filiꝰ lib̾auerit : tc̃ uere
libi eritis. Nec ita. ut cũ quisq
fuerit a peccati dominatione
lib̾atus : iã ñ indigeat sui liba¬
toris auxilio. sed ita potius ut
ab illo au diens. si ne me nichil
potestis facere : dicat ei ⁊ ipse.
Adutor m̃s esto. ne derelinqͣs

Expanded text:
in bono autem liber esse nullus potest, in bono autem liber esse nullus potest, nisi fuerit liberatus ab eo qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere lifuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio; sed ita potius, ut ab illo audiens: « Sine me nihil potestis facere , » dicat ei et ipse: « Adjutor meus esto, ne derelinquas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debemꝰ si uolumus ꝑuenire
quo tendimꝰ. Dñs autẽ ipse
ñ solũ ostendit nob̾ a quo malo
declinemꝰ. & qđ bonũ faciamus.
qđ solũ potest legis litt̾a: uerũ
etiã adiuuat nos ut declinemus
amalo ⁊ faciamꝰ bonũ. qđ nullus
potest sine sp̃u grẽ. Quȩ si desit:
ad hoc lex ad est. ut reos faciat¬
⁊ occidat. Propt̃ qđ dic̃ apłs. Lit
tera occidit: sp̃s aut̃ iuuificat.
Qui gͦ legitime lege utitur:
discit᷑ in ea bonũ ⁊ malũ. Et ñ
confidens in uirtute sua: con¬
fugit ad grãm. qua p̾stante de¬
clin& amalo. ⁊ faciat bonum.
Quis aut̃ confugit ad grãm. nͥ
cũ adño gressus hominis diri¬
Hoc ⁊ desid̾are auxiliũ gr̃ȩ : ini¬
tium grẽ ẽ. De quo ait ille.
Et dixiꝰ nc̃ coepi. Hȩc ẽ immu¬
tatio dext̾ȩ excelsi. Liberũ itaq
arbitriũ : ⁊ ad malũ ⁊ ad bonũ
faciendũ confitendũ ẽ nos hab̾e.
Sed in malo faciendo: liber est
quisq iustitiȩ. seruusq peccati.

Expanded text:
non debemus, si volumus pervenire non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spiritu gratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis dirihoc et desiderare auxilium gratiae, initium gratiae est: de quo ait ille, Et dixi: Nunc coepi; haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum confitendum est nos habere: sed in malo faciendo liber est quisque justitiae servusque peccati;
Abbreviated transcription (Latin):
ECTIS UIT TORIS
irĩs ualentine fr̃ dilec¬
tissime. ⁊ qui simul
Seruitis do. quas ꝑ frẽm florũ
⁊ eos qͥ cũ illo ad nos uenerunt
misit caritas ur̃a: egi do grãs.
tate consensionẽ. ⁊ insaritate
flagrantiã. ur̃o nob̃ reddito
sermone cognoui. Qđ aut̃ ad
subuersionem quorundã apud
uos molitꝰ ẽ inimicꝰ : do miseran¬
te. ⁊ eiꝰ insidias in suoꝵ seruoꝵ
ꝓuectu mirabili bonitate uer-¬
tente : ad hoc potius ualuit. ut
nulli ur̃m destruerent᷑ inpeius.
sed non nulli instruerentur in
meliꝰ. Non itaq opꝰ ẽ. omĩa iden¬
tidem retractare: quę suffici-¬
ent̃ uob pleno libro disputata
Uerutam̃ semel lectũ: nullo
modo arbitremini satis uobis
innotescere potuisse. Si ergo
eũ fructuosissimũ hab̾e uultis:
ñ uos pigeat relegendo habere
notissimũ: ut diligentissime
sciatis : quib ⁊ quãlib questio¬
nib soluendis atq sanandis.
ñ ibi humana. sed diuina occur¬
rat auctoritas. Aqua recede

Expanded text:
ectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime, et qui simul servitis Deo, quas per fratrem Florum, et eos qui cum illo ad nos venerunt, misit Charitas vestra, egi Deo gratias, tate consensionem, et in charitate flagramone cognovi. Quod autem ad subversionem quorumdam apud vos molitus est inimicus, Deo miserante et ejus insidias in suorum servorum provectum mirabili bonitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno libro disputata Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere
Abbreviated transcription (Latin):
quid futuri sint: ñ ab illo qui
eos nouit ñ hab̾e ꝑseuerantiam
quȩ ad beatã uitã ꝑ ducit el ectos.
cur eis ds̃ ꝑseuerantiã ñ dederit.
qui eã quã xp̃ianȩ uiuerent
dilectionẽ dedit: me ignorare
respondeo. Non enĩ arrogant̃.
sed agnoscens modulũ meum.
audio dicentẽ apłm. Ohomo
tu quis es qui respondeas deo:
Et o̾ altitudo diuitiarũ sapien¬
tiȩ ⁊ scientiȩ dĩ. quã inscrutabi.¬
lia st̃ iudicia eiꝰ. ⁊ inuestigabiles

Expanded text:
quid futuri sint, non ab illo qui quid futuri sint, non ab illo qui eos novit non habere perseverantiam quae ad beatam vitam perducit electos, cur eis Deus perseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane viverent, dilectionem dedit; me ignorare respondeo. Non enim arroganter, sed agnoscens modulum meum, audio dicentem Apostolum, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? et, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles
Abbreviated transcription (Latin):
catisunt ad timotheũ. Ubi cum
dictũ fuisset ymeneũ ⁊ filetum
fidem quorundã subuertere: mox
ad ditũ. ẽ. Firmũ aut̃ fundam̃ tũ
dĩ stat. habens signaculũ hoc.
Sciuit dñs qui sunt eiꝰ. Hoꝵ fides
que ꝑ dilectionẽ oꝑatur: ꝓfecto
aut om̃ino ñ deficit. aut siqui fc̃
quoꝵ deficit. reparat᷑ ante qriã
uita ista funat᷑. ⁊ deleta quȩ inter¬
currerat iniquitate: lsq infinẽ
ꝑseuerantia depitat᷑. Qui uero
ꝑseueraturi ñ sunt ac sic a fide
xp̃iana ⁊ conu̾satione lapsuri ft̃
ut tales eos uitȩ huiꝰ fims inuenie
ꝓcul dubio nec illo tẽpore quo
bene pieq uixerunt. in istorum
numero cõputandi st̃. Non eñi
sunt a massa illa ꝑditionis p̃scien¬
tia di ⁊ p̃destinatione discreti.
et ido nec scđm ꝓpositũ uocati
ac ꝑ hoc nec electi. Sed in eis uo¬
cati. de quib dictũ ẽ. multi
uocati: ñ in eis de quib dictũ e.
pauci uero electi. Et tam̃ quis
Plane dicunt᷑ electi a nescientib

Expanded text:
cati sunt ad Timotheum, ubi cum dictum fuisset, Hymenaeum et Philetum fidem quorumdam subvertere; mox additum est, Firmum autem fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, Scivit Dominus qui sunt ejus . Horum fides, quae per dilectionem operatur, profecto aut omnino non deficit, aut si qui sunt quorum deficit, reparatur antequam vita ista finiatur, et deleta quae intercurrerat iniquitate, usque in finem perseverantia deputatur. Qui vero perseveraturi non sunt, ac sic a fide christiana et conversatione lapsuri sunt, ut tales eos vitae hujus finis inveniat; procul dubio nec illo tempore, quo bene pieque vivunt, in istorum numero computandi sunt. Non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et praedestinatione discreti; et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: sed in eis vocati, de quibus dictum est, Multi vocati; non in eis de quibus dictum est, pauci vero electi. Et tamen quis Plane dicuntur electi a nescientibus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ gr̃a saluatoris accepit. Hoc
autẽ apłicũ testimoniũ tã mag¬
nũ. ẽ. ut beatꝰ cyprianꝰ ad cyr¬
nũ scribens. ipsũ subiecerit illi
troulo in quo ait. In nullo esse
gloriandũ : quando nr̃m nichil
sit. Quicũq ergo ab illa origi¬
nali dãpnatione᷑ ista diuing̃
grȩ̃ largitate discreti sunt : ñ
est dubiũ qđ & ꝓcurat᷑ eis audi¬
endũ euangłiũ. ⁊ cũ audiunt
credunt: ⁊mfide quȩ ꝑ dilecti.¬
onẽ oꝑatur usq infinẽ ꝑ seue¬
rant. ⁊ si qͣndo exorbitant: cor¬
repti em̃dantur. Et quidã eoꝵ
⁊ si ab hominib ñ corripiantur.
in uiã quã reliquerant redeuil
⁊ ñ nulli accepta grã inqualib&
ȩtate periculis huiꝰ uitȩ morti
celeritate sub trahunt᷑. hȩc
cũ omia oꝑat᷑ in eis. qͥ uasa mise

Expanded text:
a Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit . 13. Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium et cum audiunt, credunt; et in fide quae per dilectionem operatur , usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc habeatis ex uob̾. Et adtimotheũ
dicit. Non enĩ dedit nob ds̃ spm̃
timoris: sed uirtutis ⁊icaritatis.
⁊ continentiȩ. In quo sane apłi testi¬
monio cauere debemꝰ: ne nos ar-¬
bitrem᷑ ñ accepisse sp̃m timoris di.
qđ sine dubio magnũ. ẽ. dĩ donũ.
De quo dic̃ ꝓpħa ẽsaias. Reqͥescit

Expanded text:
. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾a nos a malo. Ille m illis bonis
xp̃i morte ñ eguit. istos a reatu
⁊ hereditario ⁊ ꝓprio illius agni
sangius absoluit. Ille ñ opꝰ habe¬
bat eo ad iutorio qđ implorant
isti cũ dicunt. uideo aliã legẽ in
m̃bris meis repugnantẽ legi men¬
tis meȩ : ⁊ captiuantẽ me uilege

Expanded text:
Libera nos a malo . Ille in illis bonis Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege
Abbreviated transcription (Latin):
timore tanti mali miserũ facera
Quia uero ꝑ liberũ arbitriũ dm̃
deseruit: iustũ iudiciũ dĩ exꝑtꝰ
ẽ. ut cũ tota sua stirpe quȩ in
illo adhue posita tota cum illo
peccauerit: dãpnaret᷑. Quot qͦt
eñi exhac stirpe grã di lib̾antur.:
adãpnatione utiq lib̾ant᷑. qua
iãtenent᷑ obstricti. Inde etiã si
nullus lib̾aret᷑: iustũ di iudiciũ
nemo uste rep̃henderae. Qd̾ ergo
pauci incõparatione ꝑ euntium.
in suo uero numero multi lib̾ant᷑.
grã fit. gratis fit. gratiȩ sunt
agendȩ. quia fit ne quis uelut
de suis meritis extollatur. sed om̃
dĩ gr̃am:. immo uero habuit mag¬
nãm. sed disparẽ. Ille in bonis
erat: quȩ bonitate sui conditoris
acceꝑat. Neq enĩ ea bona ⁊ ille
siuis meritis cõparauerat. In qͥb
prorsus nullũ patiebat᷑ malum.
Scĩ uero in hac iuta ad quos ꝑti¬
net libationis hȩc grã in malis
sunt: ex quib clamant ad deum.

Expanded text:
timore tanti mali miserum faceret. timore tanti mali miserum faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omneDei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc plenitudinẽ beatitudinis
ñ habebant. Sed quia nesciebant̃
suã futurã miseriã: minore qui¬
dem. sed tam̃ beatitudine sine
ullo uitio fruebant᷑. Nã si suum
casũ futurũ nossent. ȩt̃numq
suppliciũ. beati utiq eẽ ñ pos¬
sent. quos huiꝰ tanti mali metus
iã tunc miseros ẽẽ cõpeller&e. Sic
& hominẽ fecit cũ lib̾o arbitrio.
Et quãuis fui futuri casus ignarũ.
tam̃ ido beatũ quia ⁊ ñ mori &
miserũ ñ fieri insua potestate eẽ
sentiebat. In quo statu recto ac
sine uitio si ꝑ ipsũ liberũ arbi.¬
triũ manere uoluissoe. ꝓfecto
sine ullo mortis ⁊ infelicitatis ex.¬
perim̃to acciꝑet illã merito huiꝰ
ꝑmansionis beatitudinis pleni.¬
tudinẽ. qua &e sci angłi st̃ beati.
Id. ẽ. ut cadere ñ poss&e ulterius
⁊ hoc certissime scirce. Nam nec
ipse possoe etiã in para diso miser
eẽ. inimo ibi ñ eẽt ubi eẽ miserũ
ñ decer&: si eũ sui casus p̾scientia

Expanded text:
Hanc plenitudinem beatitudinis Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc ceetiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia
Abbreviated transcription (Latin):
casuros. qͣntomagis hoc ipsi re¬
uelata sibi sublimius ueritate
tiouert̃ : Nob̃ quippe beata sine
fine uita ꝓmissa ẽ: ⁊ ȩqualitas
angłoꝵ. Ex qua ꝓmissione certi
sumus cũ ad illam uitã post ui¬
diciũ uenerimꝰ: non inde nos eẽ
lapsuros. Qđ si de seipsis angeli
nesciunt: ñ ȩquales sed beat̾iores
erimꝰ. Ueritas aut̃: nob̾ eoꝵ ꝓmi-¬
sit ȩqualitatẽ. Certũ ẽ igit᷑ hoc
cos nosse ꝑspeciẽ: qđ nos̃ ꝑ fidẽ:¬
Nullã scilioe iã ruinã cunisquã
scĩ angłi iam futurã. Diabolus
uero ⁊ angłi eiꝰ ⁊ si beati erant
antequã caderent. ⁊ se in mise¬
riã casuros eẽ nesciebant: erat
tam̃ adhuc qđ eoꝵ adderet᷑ beati¬
tudini si pliberũ arbitriũ in ueri¬
tate stetissent: donec istã sũme
beatitudinis plenitudinẽ tanquã
p̃miũ ipsius ꝑmansionis accipe-
data abundantia caritatis dei ca-¬
dere ulterius omĩno ñ possent:¬
& hoc de se certissime nossent.

Expanded text:
casuros, quanto magis hoc ipsi recasuros, quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas angelorum. Ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros. Quod si de seipsis angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem. Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperedata abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepit : Neq enĩ dici potest
ido non accepisse. quia ñ ẽ discretꝰ
a massa ꝑditionis grẽ largitate.
Nondũ quippe erat illa ingenere
humano ꝑditionis massa. ante quã
peccassae. ex quo tracta ẽ. origo
fitemur qd rectissime credimus
dm̃ dnĩnq rerũ om̃iũ qui creauit
om̃ia bona ualde. & mala exbonis
exortura ẽẽ p̃sciuit. & sciunit ma¬
gis ad suã onsipotentissimã boni.¬
tatẽ ꝑtinere etiã de malis bene
facere. quã mala ẽẽ ñ sinere: sic
ordinasse angłoꝵ ⁊ hominũ uitã.
ut in ea prus ostender& quid
possoe eoꝵ liberũ arbitriũ: deinde
quid poss&e suȩ grẽ beneficium
iustitiȩq iudiciũ. Deniq angłi
ñ ꝑotuert̃ eiꝰ effugere uidiciũ per
qđ miserrimi effecti st̃. Cet̾i aut̃
ꝑipsũ liberũ arbitriũ inueritate
steterunt. eãq de suo casu nũqͣ
futuro certissimã scire meruert.
Si enĩ. nos de scripturis scĩs nosse
potiumꝰ scõs angłos iã nullos ẽẽ

Expanded text:
n accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo fitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enpotuimus sanctos angelos jam nullos esse
Abbreviated transcription (Latin):
ultͣ seruiant peccato qđ ÷ ad mor¬
tem. de quo dicit ioħes apłs. Est
peccatũ ad mortẽ. ñ ꝓ illo dico
ut rog&. De quo peccato qm ñ
expressũ ẽ: possunt multa et
diuersa sentiri. Ego autẽ dico id
ẽẽ peccatũ. fidem quę ꝑdilectio¬
nẽ oꝑatur deserere usq ad mortẽ.
huic peccato ultͣ non seruiunt
n prima conditione sic̃ ille liberi:
sed ꝑscđm adam di gr̃ã liberati.
⁊ ista lib̾atione habentes liberum
arbitriũ quo seruiant d̃o. ñ quo
captiuentur a diabolo. Lib̃ ati
aut̃ a peccato serui st̃ facti iustitię
in qua stabunt usq in finẽ do¬
nante sibi ꝑseuerantiã illo qui
eos p̾sciuit. & p̃ destinauit. &
scđm ꝓpositũ uocauit: & iustifi¬

Expanded text:
ultra seruiant peccato, quod ultra seruiant peccato, quod tem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget . De quo peccato quoniam non expressum est possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione, sicut ille, liberi; sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo seruiant deo, non captiuentur a diabolo. liberati enim a peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
felicitate intanta ñ peccandi
facilitate. Isti aut̃ ñ dico t̾̃rente
niuido sed seuiente ne starent:
steterunt infide. cũ iuideroe ille
bona p̃sentia quȩ fuerat relictu.¬
rus: isti futura quȩ accepturi
fuerant ñ uiderent. Unde hoc:
nͥ donante illo a quo miscđiam
consecuti st̃ ut fideles essent :
Aquo accepert̃ sp̃m ñ timoris
quo ꝑsequentib cederent. sed
uirtutis ⁊ caritatis ⁊ continen¬
tiȩ quo cuncta minantia cunc¬
ta inuitantia. cuncta crucianta
suꝑarent: Illi gͦ sine peccato ullo
data ẽ. cũ qua conditꝰ ẽ uoluntas
lib̾a. ⁊ eã fecit seruire peccato: hoꝵ
uero cũ fuiss& uoluntas serua pec¬
cati. lib̾ata ẽ ꝑ illũ qui dix̃. Si
uos filius lib̾auerit: tunc uere
libi eritis. Et accepit tantã ꝑ istã
grãm lib̾tatẽ. ut quãuis quã diu
hic uiuunt pugnent contͣ concu¬
piscentias peocatoꝵ: eisq ñ nulla
subrepant ꝓpt̾ quȩ dicant cotidie
dimitte nob debita nr̃a: ñ tam̃

Expanded text:
felicitate, in tanta non peccandi felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
solũ iustitiã uerũ etiã in illa
ꝑseuerantiã se de disse monstra.¬
uit. Xp̃o enĩ sic eos ponente ut
eant ⁊ fructũ afferant. ⁊ fructꝰ
eoꝵmaneat. quis audeat dicere
ñ manebit : Quis audeat diceri
forsitan ñmanebit: Sine peni.¬
tentiã enĩ sunt dona ⁊ uocatio
di. Sed uocatio eoꝵ: qui scđm
ꝓpositũ uocati st̃. Prohis igitur
int̾pellante xp̃o ne deficiat fi.¬
des eoꝵ: sine dubio ñ deficiet
usq infinẽ. Ac ꝑ hoc ꝑseuerabit
usq infinẽ. nec eã nisi manentẽ
uite huiꝰ inuenit fuus. Maior
quippe lib̾tas. ẽ. necessaria: ad.¬
uersus tot ⁊ tantas tẽptationes
quȩ in paradyso ñ fuerunt dono
ꝑ seuerantiȩ munita atq firma.¬
ta ut cũ om̃ib amorib t̾rorib.
errorib sius uincat᷑ hic mundꝰ.
Hoc scõꝵ martrria docuerunt.
Deniq ille ⁊ t̾rente nullo.⁊ in¬
suꝑ contͣ dĩ t̾rentis imꝑiũ lib̾o
usus arbitrio ñ stetit in tanta

Expanded text:
solum iustitiam uerum etiam in illa solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta
Abbreviated transcription (Latin):
si data fuerit bomim beatitudo
continuo fit beatꝰ: ⁊ sidata
nunꝗͣ fuerit nunꝗͣ erit. Alim̃.¬
ta uero ñ consequent̃ faciunt
ut homo uiuat. sed tam̃ sine
illis ñ potest uiuere. Primo
itaq homini qui in eo bono
quo factus fuerat rectꝰ acceꝑat
posse ñ peccare. posse ñ mori.
posse ipsũ bonũ non deserere.
datũ ẽ adiutoriũ ꝑ seuerantiȩ
ñ quo fieroe ut ꝑseuerar&: sed
sine quo ꝑ liberũ arbitriũ per¬
seuerare ñ possae. Nunc uͦ sc̃is
in regnũ di ꝑ grãm dĩ pdesti.¬
natis. ñ tale̾ adiutoriũ ꝑseue¬
rantie datur: sed tale ut eis
ꝑ seuerantia ipsa donet᷑. ñ solũ
ut sine isto dono ꝑseuerantes
ẽẽ ñ possint: ueru̾etiã ut ꝑ hoc
donũ ñ nisi ꝑseuerantes sint.
Nonsolũ enĩ dixit sine me ni¬
chil potestis facere : uerũ etiã
dixit. ñ uos me elegistis. sed ego
elegi uos. & posui uos ut eatis
⁊ fructũ afferatis. ⁊ fructꝰ ur̃
maneat. Quib uerbis eis non

Expanded text:
omini beatitudo, continuo fit beatus; et si data nunquam fuerit, nunquam erit. Alimenta vero non consequenter faciunt ut homo vivat: sed tamen sine illis non potest vivere. Primo itaque homini, qui in eo bono quo factus fuerat rectus acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adjutorium perseverantiae, non quo fieret ut perseveraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non
Abbreviated transcription (Latin):
quia sub illa sunt. quos reos fac̃
iubendo ñ adiuuando. Gratia
quippe adiuuat ut legis quisq
sit factor: sine qua gratia sub
lege positus tantũ modo eriole¬
gis auditor. Talib itaq dicit.
Qui in lege uistificamini: a grã
ad uersus apłicas uoces. qͥs ita
desipiat immo insaniat nesciens
quid loquat᷑. ut audeat dicere
legẽ et̃ grãm: Cũ clamce qͥ scie.¬
bãt quid loqueret᷑. qui in lege
iistificamini agrã excidistis
Si aut̃ lex ñ est grã quia n
ipsalexfiat. ñ potest adiuuare¬
lex sed grã: Nunquid natura erit
grã: Nam oe hoc pelagiani ausi
sunt dicere grãm ẽẽ naturam.
inqua sic creãtisumꝰ. ut habeamꝰ
mentẽ rationalẽ qua intelligere
ualeamꝰ facti ad imaginẽ di. ut
dominemur piscib maris. ⁊ uo¬
lucrib cęli. ⁊ om̃ĩb pecorib
quȩ repunt suꝑt̾rã. Sed ñ hȩc
ẽ grã quã commendat apłs ꝑ

Expanded text:
quia sub illa sunt quos reos facit quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratiadversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam comm
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ exlege ẽ: sed eã quȩ est ꝑ
habens meã iustitiã quȩ exlege
c̃. cũ sua non ẽẽt lexipsa sed dei:
qisi quia suã dixit iustitiã qͣuis
ex lege ẽẽt : quia sua uoluntate
legem se posse putabant imple¬
re. sine adiutorio grẽ quȩ ẽ ꝑ
fidẽ xp̃i. Ideo cũ dixissoe ñ habens
meã iustitiã quȩ exlege ẽ: se.¬
utus ad iunxit. Sed eã quȩ. ẽ.
norabant: de quib ait. Igno.¬
rantes di iustitiã: id ÷ quȩ est
exd̃o. Nanc enĩdat. ñ littera
occidens. sed uiuificans sp̃s.
Ec suã uolentes constituere. quã
dixit ipse ex lege uistitiã. cũ
dicer& ñ habens meã iustitiã
quȩ ex lege ẽ: iustitiȩ dĩ ñ sunt
subiecti.hoc. ẽ. grẽ dĩ ñ sunt
subiecti. Sublegeꝰ eñi erant ñ
sub grã: ⁊ id̾o eis dominabatur
peccatũ. a quo ñ fit homo liber
lege: sedgrã. Propt̃ qđ alibi dic̃.
Peccatumꝰ enĩ uobis non dñabit᷑.
Nonenĩ estis sublege. sed sub
grã. Nonquia lex mala ẽ: sed

Expanded text:
 quae est ex habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est p ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed
Abbreviated transcription (Latin):
maledicere daiud. Et quis dicet
ei quare fecisti sic. Deinde scrip.¬
tura diuina plenã sententiã regis
uelut ab alio initio repetendo c̃õ¬
mendans: & dix̃ inqͥt dauid ad
abisai. & ad om̃s pueros eiꝰ. Ecce
filius m̃s qui exiit de utero meo
quęrit anmã meã: ⁊ adhuc
modo filiꝰ iemini. Sinite illum
maledicat. qm̃dix̃ illi ds̃. Ut
uideat dñs humilitatẽ meam
⁊ retribuat mͥ bona ꝓ maledisᷤ.¬
to eiꝰ indie isto. Quomͦ dixerit
dñs huic homini maledicere đđ:
quis sapiens ⁊ intellig&: Non
enĩ iubendo dix̃ ubi oboedien¬
tia laudaretur: sed qđ eiꝰ uolun¬
tatẽ ꝓpriã uitio suo malã. in
hoc peccatũ iudicio suo iusto ⁊
occulto inclinauit. Ido dictũ ẽ.
dix̃ ei dñs. Nã si iubenti obtẽpe¬
rass&e d̾o: laudandꝰ potius quã
pumendꝰ ẽẽt. sic̃ ex hoc peccato
postea nouimꝰ ẽẽ puntũ. Nec
causa tacita ẽ: cur ei dñs isto
modo dixerit maledicere ađ.

Expanded text:
maledicere David; et quis dicet maledicere David; et quis dicet ei: Quare fecisti sic? » Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessa et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? Sinite illum, maledicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere David,
Abbreviated transcription (Latin):
timor : ut fugerent. Et hoc fac.¬
tũ ẽ: ut undicaret᷑ peccatum
eo modo quo fuerat uindican
dui. Unde dicit dñs ad iesu naue.
Non poterunt filii isrł subsiste.¬
re a facie inimicoꝵ suoꝵ. Quid
ẽ. ñ poterunt subsistere : quare
ñ subsistebant ꝑ liberũ arbitriũ.
sed ꝑ timorẽ turbata uolunta¬
te fugiebant. Nisi quia d̃s̃ do¬
nunatur & uoluntatib homi¬
nũ. ⁊ quos uult in formidine
conu̾tit iratꝰ : Nlinquid ñ hos¬
tes isrłitarũ aduersus popłm dĩ
quẽ ducebat iesus naue sua
uoluntate pugnarunt: Et tam̃
dic̃ scriptura. quia ꝑ dm̃n factũ
ẽ.confortari cor eoꝵ: ut obiuã
minarent᷑. Nunqͥd non sua uo¬
luntate bomo imꝓbus filiꝰ gemi¬
ni maledicebat regi dauid: ft
tam̃ quid ait dauid. plenꝰ uera.
⁊ alta.⁊ pia sapientia: Quid ait
illi qui maledicentẽ ꝑcutere
uoluit : Quid mͥ inquit ⁊ uob
filii seruiȩ: dimittite eũ ut
maledicat: quia dnĩs dixit illi¬

Expanded text:
timor ut fugerent; et hoc factimor ut fugerent; et hoc factum est ut vindicaretur peccatum eo modo quo vindicandum fuerat. Unde dixit Dominus ad Jesum Nave: « Non poterunt filii Israel subsistere ante faciem inimicorum suorum . » Quid est « non poterunt subsistere? » Quare non subsistebant per liberum arbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant, nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Nunquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, « quia per Dominum factum est confortari cor eorum, ut obviam minarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia D
Abbreviated transcription (Latin):
idiuuat᷑. Et sic disputasse: ut ñ
mag̃ ego quã diuina ipsa uobcũ
scriptura locutasit: euidentissi¬
mis testimoniis ueritatis. Quȩ
scriptura diuina si diligent̃ in spi¬
ciatur. ostendit ñ solas bonas
hominũ uoluntates quas ipse fac̃
ex malis. ⁊ a se factas bonas in
actꝰ bonos. ⁊ in et̾nã dirigit uitã:
uerũetiã illas quȩ conseruant
scłi creaturã ita eẽ in di potestate.
ut eas quo uoluerit quando uo¬
luerit faciat inclinari. uel ad
beneficia quibdã p̃standa: uł ad
poenas quib dã ingerendas: Sic̃
ipse iudicat occultissimo quidem
iudicio: sed sine dubitatione
iustissimo. Nã inueninꝰ aliqua
peccata. etiã poenas cẽ aliorũ
peccatoꝵ: sicut sunt uasa irȩ.
quȩ ꝑfecta dic̃ apłs inꝑditionẽ.
Sicut ẽ induratio pharaonis.
Cuiꝰ & causa dr̃. ad ostendendã
millo uirtutẽ dĩ. Sicuti ẽ. fuga
isrłitarũ a facie hostiũ de cuũ.¬
tate gai. In animo enĩ factus.ẽ.

Expanded text:
adjuvatur; et sic disputasse, ut non adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse aliorum peccatorum: sicut sunt vasa irae, quae perfecta disicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur « ad ostendendam in illo virtutem Dei ; » sicut est fuga Israelitarum a facie hostium de civitate Hai : in animo enim factus est
Abbreviated transcription (Latin):
nconstantia. ⁊ om̃e opꝰ prauũ.
quȩ aut̃ de sursũ ẽ. sapientia:
primũ quidẽ pudica.ẽ. De inde
pacifica. modesta. suadibilis.
plena miscđia. ⁊ fructib bonis.
inestimabilis sine. simulatione.
Quid boni gͦ ñ habebit qͥhanc
sapientiã postularit. ⁊ impetrarit
adño: Et hinc intelligite gr̃am.
qͥa si ex nob̾ eẽt ista sapiẽntiã: de¬
sursum non eẽt. nec ab ipso qui
nos creauit dõ postulanda essoe.
PR̃s orate ⁊ ꝓnobis. ut tẽperan¬
der &e pie ⁊ iuste uiuamꝰ in hoc
scło. expectantes ⁊ illã beatã spẽ:

Expanded text:
opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam bea
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ repudiar&: ⁊ aliud quo
ei ñ expediebat eliger&. Quis ñ
ista diuina uidicia contremescat.
quib agit d̾s̃ in cordib etiã maloꝵ
hominũ. quicqͥd uult. reddens
eis tam̃ scđm merita eoꝵ : Robo
filius salomonis. respuit consiliũ
salubre senioꝵ. qđ ei dederant:
ne cũ ppło dure ager&. ⁊ uerbis
coeuoꝵ suoꝵ potius acquieuit.
respondendo minacit quibus
lenit̃ debuit. Unde hoc. nͥ ꝓpria
uoluntate : Sed hinc ab eo reces.¬
serunt decẽ tribus isrł. ⁊ aliũ
regẽ sibi constituert̃ hieroboa.
utꝰ irati di uoluntas fier&e. quod¬
etiã futurũ ẽẽ p̃dixerat. Quid
enĩ scriptura dic̃: Q ñ audiuit
rex plebẽ. qm̃ erat conu̾sio a dño:
ut statuer& uerbũ suũ qđ locutꝰ:
in manu achiȩ selonitę: de hieroboã
filio nabath. Nẽpe sic factũ est &
illud ꝑ hominis uoluntatẽ: ut tam̃
palalypomenon. ⁊ inuemetis in
scđo libro scriptũ. Et suscitauit dñs¬

Expanded text:
consilium repudiaret, et aliud quod consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret . Quis non ista divina judicia contremiscat, quibus agit Deus etiam in cordibus malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam, filius Salomonis, respuit consilium salubre seniorum quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit . Unde hoc nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fierturum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? « Non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Ahiae Silonitae de Jeroboam filio Nabath . » Nempe sic factum illud est per hominis voluntatem, ut tamenParalipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: « et suscitavit Dom
Abbreviated transcription (Latin):
isto. Foce quomͦ ꝓbat᷑ dm̃ uti
cordib ⁊ maloꝵ : ad laudẽ atq
adium̃ tũ bonoꝵ. Sic usus est
iuda tradente xp̃m: sic usus ẽ
iudeis crucifigentib xp̃m. Et
qͣnta inde bona p̃stitit popłis
credituris: qui ⁊ ipso diabolo
utit᷑ pessimo: sed optime. ad exer¬
cendã ⁊ ꝓbandã fidẽ ⁊ pietatẽ
bonoꝵ. Non sibi qͥ omĩa scit ante¬
quã fiant: sed nob̃ quib erat neces¬
sariũ. ut eo modo ageret᷑ nob̾cũ.
Nunqͥd ñ sua uoluntate ab essalon
elegit consiliũ qđ sibi oberat : &
tamen idofẽc̃. quia exaudierat
dñs eiꝰ patrẽ orantẽ: ut hoc fiera
Propt̃ qđ ait scriptura. Et drĩs
mandauit dissipare consilium
achito fel. bonũ. ut inducat dñs
suꝑ ab essalon om̃ia mala. Boni
consiliũ dix̃ : qđ ad tempꝰ ꝓdet
causȩ. Quia ꝓ ipso erat contͣ pati
eiꝰ: contͣ quẽ rebellauerat ut pol¬
set eũ opprimere. nͥ dñs consiliũ
dissipass&e qđ dederat achitofel.
agendo in corde abessalon. ut tale

Expanded text:
isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset agendo in corde Absalom, ut tale
Abbreviated transcription (Latin):
& ascendert int̾rã uida: ⁊ dissipa.¬
uerunt eã. ⁊ coepert̃ omnẽ substan¬
tiã quȩ indomo regis inuenta. ẽ.
hic ostendit᷑ dm̃ suscitare hostes
eis t̾ris uastandis : quas tali pęna
iudicat dignas. Nunquid tam̃
philistiim ⁊ arabes in terrã iudẽa
dissipandã sine sua uoluntate
uenert̃. aut sic uenerunt sua
uoluntate ut mendacit᷑ scriptũ

Expanded text:
issipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam quae in domo regis inventa est . » Hic ostenditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
uniuscuiꝰq ur̃m in inuicẽ. Hoc dix
ne forte de tanto bono qđ ex deo
habebant. tanꝗͣ ex seipsis id ha.¬
bentes extollerentur. Qđ gͦ suꝑ¬
crescit fides ur̃a inquit. ⁊ habun¬
dat caritas uniusciuiꝰq ur̃m in
inuicẽ: grãs agere debemꝰ dõ de

Expanded text:
uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, uniuscujusque vestrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gr