comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gant filium di esse. Nam sunt here¬
tici. qui hoc negant. qd̃ filius d̾i sit
d̃s. Ecce audiant. Infirmitas hec
inquit ñ est ad mortẽ: sed ꝓgłia dĩ.
Qua głia: Cuius dei: Audi qd̃ se¬
quitur. Ut głificet᷑ filius dei. Infir¬
mitas hec inquit ñ est ad mortem.
sed pro głia di. ut głificet᷑ filius
di ꝑ eam. ꝑ quam: Per illam infir
mitatem. Diligebat aut̃ iłx mar¬
tham. ⁊ sororem eius mariã. ⁊ laza¬
rum. Ille languens. ille tristes. om¬
nes dilecti. sed diligebat eos. et lan¬
guentiũ saluator. immo etiã mor¬
tuoꝵ suscitator: ⁊ tristium ꝯsolator.
Ut gͦ audiuit qͥa infirmat᷑. tũc qͥdẽ
mãsit in eodem loco duob dieb. Nũ¬
tiau̾unt gͦ illi. mansit illic ille.
Tamdi tẽpus ductum est. quous¬
q quatͥduum compleretur. Non
frustra. nisi quia forte. immo qͥ a
certe. o ip̃e num̃us dierum. inti¬
mat aliqd̃ sacram̃tum. Deinde
post hec. dicit discipłis suis. amꝰ

Expanded text:
gant Filium Deum esse. Nam sunt haeregant Filium Deum esse. Nam sunt haeretici qui hoc negant, quod Filius Dei sit Deus. Ecce audiant: Infirmitas haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei. Qua gloria? cujus Dei? Audi quod sequitur: Ut glorificetur Filius Dei. Infirmitas ergo haec, inquit, non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam. mitatem. Diligebat autem Jesus Martham et sororem ejus Mariam, et Lazarum. « Ille languens, illae tristes, omnes dilecti. Sed diligebat eos, et languentium salvator, imo etiam mortuorum suscitator, et tristium consolator. Ut ergo audivit quia infirmabatur, tunc quidem mansit in eodem loco duobus diebus. Nuntiaverunt ergo illi; mansit illic ille: tamdiu tempus ductum est, quousque quatriduum compleretur. Non frustra, nisi quia forte, imo quia certe et ipse numerus dierum intimat aliquod sacramentum. Deinde post haec dicit iterum discipulis suis, Eamus
Abbreviated transcription (Latin):
iste. si fides illius centurionis ĩde
laudatur: Ait enim. Non sum
dignus ut ut intres sub tectum
meũ. sed tm̃ dic u̾bo. et sanabitur
puer meus. Nichil horum iste: sed
tm̃modo. Dñe ecce quem amas in¬
firmatur. Sufficit ut nou̾is: ñ enĩ
amas et deseris. Dicit aliquis. No¬
modo ꝑ lazarum peccator signifi¬
cabaturz cs a dño sic amabatur:
Audiat eum dicentem. Non ueni
uocare iustos sed pecc̃ores. Si enim
pec̃cores d̃s ñ amaret. de celo ad ter¬
ras ñ descenderet. Audiens aut̃ ih̾c.
dixit eis. Infirmitas hec ñ ẽ ad mor¬
tem: sed ꝓgłia dei: ut glorificetur fi
lius cl̃i. Talis głificatio ip̃ius ñ ip̃m
auxit: s nobis ꝓfuit. Hoc gͦ ait. nõ
est ad mortẽ: quia ⁊ ip̃a mors ñerat
ad mortem: sed potius ad miracłm.
Quo facto cred̾ent hoĩes in xp̃m: et
uitarent ueram mortem. Sane ui¬
dete. quẽ admodum tanqm ex obliqͦ.
dñs dm̃ se dixit. ꝓpter qͦs dã qui ne¬

Expanded text:
istae, si fides illius Centurionis inde istae, si fides illius Centurionis inde laudatur? Ait enim: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus . Nihil horum istae, sed tantummodo, Domine, ecce quem amas infirmatur. Sufficit ut noveris; non enim amas, et deseris. Dicit aliquis: Quomodo per Lazarum peccator significabatur, et a Domino sic amabatur? Audiat eum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores . Si enim peccatores Deus non amaret, de coelo ad terras non descenderet. 6. Audiens autem Jesus, dixit eis: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut is glorificatio ipsius non ipsum auxit, sed nobis profuit. Hoc ergo ait, non est ad mortem, quia et ipsa mors non erat ad mortem; sed potius ad miraculum, quo facto crederent homines in Christum, et vitarent veram mortem. Sane videte quemadmodum tanquam ex obliquo Dominus Deum se dixit, propter quosdam qui ne
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ marthe. In suꝑiore bectione me¬
ministis. qd̃ dñs exiit de manib
eorum. qui lapidareillum uolu¬
erant. ⁊ discessit tnͣsiordanem.
ubi ioh̾es baptizabat. Ibi gͦ dño
constituto. infirmabatur in be¬
thania lazarus: qd̃ castellum
erat proximum iherosolimis:
Maria aut̃ erat. que unxit do¬
minũ unguento et extersit pe¬
des eius capillis suis: cuius frat̾
lazarus infirmabatur. Miserũt
ergo sorores eius ad eum. dicente ᷤᷤ
Iam intelligimus qd̃ miserunt. ubi
erat dñs. Qm̃ absens erat trans
iordanem scilicet. miserunt ad do¬
minũ. nuntiantes qd̃ egrotaret
frat̾ earum. ut si dignaretur ue¬
niret: et eum ab egritudine lib̾a¬
ret. Ille distulit sanare. ut poss
resuscitare. Qͥd gͦ nuntiauerũt
sorores eius: Dñe ecce qm amas
infirmatur. Non dixerunt ueni:
amanti enim tm̃modo. nuntian¬
dum fuit. Non ause sunt dicere.
ueni ⁊ sana: et ñ sunt ause dicere.
ibi iube ⁊ hic fiet. Cur enim nõ et

Expanded text:
 ejus. In superiore lectione me ejus. In superiore lectione meministis quod Dominus exiit de manibus eorum qui lapidare illum voluerant, et discessit trans Jordanem ubi Joannes baptizabat . Ibi ergo Domino constituto, infirmabatur in Bethania Lazarus, quod castellum erat proximum Jerosolymis. 5. Maria autem erat quae unxit Dominum unguento, et extersit pedes ejus capillis suis, cujus frater Lazarus infirmabatur. Miserunt ergo sorores ejus ad eum, dicentes. Jam intelligimus quo miserunt, ubi erat Dominus: quoniam absens erat, trans Jordanem scilicet. Miserunt ad Dominum, nuntiantes quod aegrotaret frater earum: ut si dignaretur veniret, et eum ab aegritudine liberaret. Ille distulit sanare, ut posset resuscitare. Quid ergo renuntiaverunt sorores ejus? Domine, ecce quem amas infirmatur. Non dixerunt, Veni: amanti enim tantummodo nuntiandum fuit. Non ausae sunt dicere, Veni, et sana: non ausae sunt dicere, Ibi jube, et hic fiet. Cur enim non et
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ad ip̃m tñ resuscitandum.
minor fuit uirtus xp̃i. Nouimꝰ.
uidimus. cotidie uidemus hoĩes.
pessima consuetudine ꝑmutata
uiuere melius qm uiuunt qui re¬
prehendebant. Detestabaris homi¬
nem. Ecre ip̃a soror lazari. si tñ ip̃a
est q̃ pedes dñi unxit unguento. ⁊
tersit capillis suis quos lauerat
lacrimis. melius suscitata est ꝙͣ
frat̾ eius. De magna male consuetu.¬
dinis mole liberata est. Erat enĩ fa¬
mosa peccatrix. Et de illa dcm̃ est.
Dimittentur ei pecc̃a multa: qm di¬
lexit multum. Nidemus multos.
nouimus multos. nemo desperet.
nemo de se p̾sumat: et desperare
malum est. ⁊ de se presumere. Sic
noli desperare: ut eligas de qͦ debeas.
tauit. Audistis quale. id est quid
significet lazari resurrectio. Lega¬
mus itaq itaq iam. et qm̃ mlta
in hac lectione manifesta sunt.
expositionem in singulis ñ q̃ra¬
mus: ut neccessaria ꝑtractemꝰ.
Grat aut̃ quidã languens laza¬
rus a bethania. de castello marie

Expanded text:
Nec ad ipsum tamen resuscitandum Nec ad ipsum tamen resuscitandum minor fuit virtus Christi. Novimus, vidimus, quotidie videmus homines, pessima consuetudine permutata vivere melius, quam vivunt qui reprehendebant. Detestabaris hominem: ecce ipsa soror Lazari si tamen ipsa est quae pedes Domini unxit unguento, et tersit capillis suis quos laverat lacrymis melius suscitata est quam frater ejus: de magna malae consuetudinis mole est liberata. Erat enim famosa peccatrix: et de illa dictum est, Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Videmus multos, novimus multos: nemo desperet, nemo de se praesumat. Et desperare malum est, et de se praesumere. Sic noli desperare, ut eligas de quo debeas tavit. Audistis qualem, id est, quid significet Lazari resurrectio. Legamus itaque jam; et quoniam multa in hac lectione manifesta sunt, expositionem in singulis non quaeramus, ut necessaria pertractemus. Erat autem quidam languens, Lazarus a Bethania, de caste
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. resuscitauit illam puellam
que nondum erat foras elata. sz in
domo mortua iacebat: qͣsi pecẽm la¬
tebat. Si aut̃ ñ solum male delecta¬
tioni consensisti. sed etiam ip̃m ma¬
lum fecisti. quasi mortuum extra
portam extulisti. Iam foris es ⁊ mor
mortuus elatus es. Tam̃ ⁊ ip̃m dñs
resuscitauit: et redoidit uidue ma¬
tri sue. Si peccasti. peniteat te. ⁊ re¬
suscitabit te dñs: et reddet eccl̃ie ma¬
tri tue. Tercius mortuus lazarus
est. Senus mortis humane. mala
consuetudo appellatun. Aliud est e¬
nim peccare. aliud peccandi ꝯsuetu¬
dinem facere. Qui peccat. et conti¬
dine ñ est sepultus. Qui aut̃ pecca¬
re consueuit: sepultus est. Et bene
de illo dicit᷑. Fetet. Incipit enim
habere pessimam famã. taqͣm odo¬
rem teterrimum. Tales sunt om̃s
assueti scelerib ꝑditi morib. Dicis
ei. noli fac̾e. Qͣndo te audit. quẽ
t̾ra sic premit. & tabe corrumpitur.
⁊ mole consuetudinis pregrauat᷑.

Expanded text:
Dominus, resuscitavit illam puellam Dominus, resuscitavit illam puellam quae nondum erat foras elata, sed in domo mortua jacebat, quasi peccatum latebat. Si autem non solum malae delectationi consensisti, sed etiam ipsum malum fecisti; quasi mortuum extra portam extulisti: jam foris es, et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resuscitavit, et reddidit viduae matri suae. Si peccasti, poeniteat te: et resuscitat te Dominus, et reddet Ecclesiae matri tuae. Tertius mortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mala consuetudo appellatur. Aliud est enim peccare, aliud peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et contidine, non est sepultus. Qui autem peccare consuevit, sepultus est, et bene de illo dicitur, fetet: incipit enim habere pessimam famam, tanquam odorem teterrimum. Tales sunt omnes assueti sceleribus, perditi moribus. Dicis ei, Noli facere. Quando te audit quem terra sic premit, et tabe corrumpitur, et mole consuetudinis praegravatur?
Abbreviated transcription (Latin):
sine labore securus. Accusant noᷤ
amatores uite temporalis. qͣm nͦ
cum uolunt. nec qͣmdiu uolunt
habent et nos inuicem ñ accusa¬
mus. tam pigri. tam tepidi. ad cape ᷤ¬
sendam uitam et̾nam. Quam si
uoluerimus habebimus:. cum habu¬
erimus. ñ amittimus. Hanc aut̃
mortem quam timemus. etiam¬
si noluerimus habebimus. Si gͦ
dñs magna sua grã os magnami
sericordia. animas suscitat. ne mo¬
riamur inet̾num bene intelligimꝰ
tres illos mortuos quos in corporib
suscitauit. aliquid significare et fi¬
gurare de resurrectionib aĩarum: q̃
fiunt ꝑfidem. Resuscitauit filiã
Nesuscitauit lazarum sepultũ
quatͥduanum. Intueatur qͥsq a¬
nimã suam. Si peccat moritur. Pec¬
catum mors anime est. Sed aliꝙͣ¬
do in cogitatione peccatũ delectauit.
qd̃ malum est. Consensisti. peccasti.
Consensio illa occidit te. Sed intus
est mors: quia cogitatum malum
nondum ꝓcessit infactum. Talem
animam resuscitare se significans

Expanded text:
sine labore securus. Accusant nos sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quamdiu volunt habent: et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum habuerimus non amittemus; hanc autem mortem quam timemus, etiamsi noluerimus, habebimus. 3. Si ergo Dominus magna sua gratia, et magna sua misericordia animas suscitat, ne moriamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam uscitavit Lazarum sepultum quatriduanum. Intueatur quisque animam suam: si peccat, moritur; peccatum, mors est animae. Sed aliquando in cogitatione peccatur. Delectavit quod malum est, consensisti, peccasti; consensio illa occidit te: sed intus est mors, quia cogitatum malum nondum processit in factum. Talem animam resuscitare se significans
Abbreviated transcription (Latin):
agit. ut multum mors differat᷑:
ñ ut euadatur. Si aut̃ peccare no¬
lit. nõ laborabit: et uiuet inet̾nũ.
O si possemus excitare homĩes. ⁊ cũ
ip̃is pariter excitari. ut tales eẽmꝰ
amatores uite ꝑmanentis. qͣles
sunt hoĩes amatores uite fugiẽ¬
tis. Qͥd non facit homo. sub mor¬
tis ꝑiculo constitutus: Glacdio ĩ¬
pendente ceruicib ꝓdid̾unt hoĩnes.
quicqͥd sibi unde uiuerent reserua¬
bant. Qͥs ñ continuo ꝓdidit. ne ꝑ¬
cutẽtur: Et post ꝓditionem fortaᷤ¬
se ꝑcussus est. Qͥs ñ ut uiueret.
continuo perdere uoluit unde ui¬
ueret. eligens uitam mendicantẽ:
qm celerem mortem: Cui dc̃m est.
nauiga ne moriaris. ⁊ distulit.
Cui dictum est. labora ne moriaris.
⁊ piger fuit: Leuia d̾s iubet. ut ĩ
eternum uiuamus: ⁊ obedire ne¬
gligimus. Non d̾s tibi dicit. ꝑde
quicqͥd habes. ut uiuas exigno tẽ¬
pore in labore sollicitus sed da pau¬
peri unde habes: ut uiuas semper

Expanded text:
agit ut multum mors differatur, agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non laborabit, et vivet in aeternum. O si possemus excitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitutus? Gladio impendente cervicibus, prodiderunt homines quidquid sibi, unde viverent, reservabant. Quis non continuo prodidit ne percuteretur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis non, ut viveret, continuo perdere voluit unde viveret, eligens vitam mendicantem quam celerem mortem? Cui dictum est, Naviga ne moriaris; et distulit? Cui dictum est, Labora ne moriaris; et piger fuit? Levia Deus jubet, ut in aeternum vivamus; et obedire negligimus. Non tibi Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed, Da pauperi unde habes, ut vivas semper
Abbreviated transcription (Latin):
gerunt. ad resurrectionẽ iudicii.
Tres tam̃ mortuos a dño resusci¬
tatos. in euuͣgl̃io legimus. ⁊ forte
ñ frustra. Dñi quippe facta nõ
sunt tm̃modo facta. sed signa. Si
ergo signa sunt. pret̾ id qd̃ mira
sunt. aliquid ꝓfecto significant.
Quoꝵ fcoꝵ significationẽ inue¬
nire. aliqnͣto est oꝑosius: qm ea le¬
gere uel audirre. Ammirantes
au diebamus. tanqͣm magni mi¬
raculi spectaculo ante nr̃os ocłos
constituto. cum eiuͣngłium. lege¬
retur: quẽadmodum reuixerit la¬
zarus. Si attendamus mirabi¬
liora oꝑa xp̃i. om̃is qui credit re¬
surgit. Si attendamus om̃s o
intelligamus detestabiliores mor¬
tes. om̃is qui pecrat moritur. S
mortem carnis om̃is homotimet:
mortem anime pauci. Pro morte
carnis. que sine dubio qͣndoq uẽ¬
tura est. currunt om̃s ne ueniat.
inde est qd̃ laborant. Laborat ne
moriatur homo moriturus: ⁊ ñ
laborat. ne peccet homo in et̾num
uicturus. Et cum laborat ne mori¬
atur. sine causa laborat. Id enim

Expanded text:
ctionem judicii . 2. Tres tamen mortuos a Domino resuscitatos in Evangelio legimus, et forte non frustra. Domini quippe facta non sunt tantummodo facta, sed signa. Si ergo signa sunt, praeter id quod mira sunt, aliquid profecto significant: quorum factorum significationem invenire, aliquanto est operosius, quam ea legere vel audire. Admirantes audiebamus, tanquam magni miraculi spectaculo ante nostros oculos constituto, cum Evangelium legeretur, quemadmodum revixerit Lazarus. Si attendamus mirabiliora opera Christi, omnis qui credit, resurgit: si attendamus omnes, et intelligamus detestabiliores mortes, omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis homo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis quae sine dubio quandoque ventura est, curant omnes ne veniat: inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo moriturus, et non laborat ne peccet homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine causa laborat; id enim
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus iaces. Et si tanta quãta
dixi contempnis. sepultus iaces.
Quando confiteris. ꝓcedis. Quid ẽ
ꝓcedere. nisi ab occłtis uelut exeun¬
do manifestari: S ut confitearis
d̃s facit magna uoce clamando. id
est magna gr̃ã uocando. Ideo cum ꝓ¬
cessit mortuus adhuc ligatus. confi¬
tens. ⁊ adhuc reus. ut soluerentur pͤ¬
cata eus. ministris hoc dixit dñs.
soluite illum: ce sinite abire. Qͥd
est soluite ⁊ sinite abire: Que sol¬
ueritis in terra. soluta erunt ⁊ in

Expanded text:
mortuus jaces; et si tanta quanta mortuus jaces; et si tanta quanta dixi contemnis, sepultus jaces: quando confiteris, procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, id est, magna gratia vocando. Ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens et adhuc reus; ut solverentur peccata ejus, ministris hoc dixit Dominus: Solvite illum, et sinite abire. Quid est, Solvite, et sinite abire? Quae solveritis in terra, so
Abbreviated transcription (Latin):
et putentem et quatriduanum
resuscitat. Om̃s enim peccauer̃t.
et egent glia dei. et ubi hũnda¬
Tulerunt ergo lapidem. Ih̾e aut̃
eleuatis sursum oculis. dixit. Pa¬
ter grãs ago tibi. qm̃ audisti me.
Ego aut̃ sciebam. quia semꝑ me
audis. S ꝓpter ppłm qui circun¬
stat dixiz ut credant quia tu me
misisti. Hec cum dixisset. uoce
magna clamauit. Fremuit. la¬
crimauitz uoce magna clamauit.
Quam difficile surgit. quẽ mo¬
les male consuetudinis premit:
S tñ surgit. Occulta grã intus
uiuificatur. surgit post uocem
magnam. Qͥd est fc̃m: Noce ma¬
gna clamauit. Lazare ueni foraᷤ.
Et statim ꝓdiit qui fuerat mor¬
tuus. ligatus manus ⁊ pedes. o
facies illius sudario erat ligata.
Qͦ modo ꝓcessit ligatis pedib mi¬
raris. et ñ miraris quia surrexit
qͣtriduanus: In utroq potentia
dñi erat. ñ uires mortui. ꝓcessit.
et adhuc ligatus est: adhuc ĩuo¬
lutus. Tam̃ foras iam ꝓcessit.
Nͥd significat: Qͣnͣdo contẽpnis.

Expanded text:
et putentem et quatriduanum suscitat. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Et ubi abundaTulerunt ergo lapidem. Jesus autem elevatis sursum oculis dixit: Pater, gratias ago tibi, quoniam audisti me. Ego pter populum qui circumstat, dixi, ut credant quia tu me misisti. Haec cum dixisset, magna voce clamavit. Fremuit, lacrymavit, voce magna clamavit. Quam difficile surgit, quem moles malae consuetudinis premit! Sed tamen surgit: occulta gratia intus vivificatur; surgit post vocem magnam. Quid est factum? Voce magna clamavit: Lazare, veni foras. Et statim prodiit qui fuerat mortuus, ligatufacies illius sudario erat ligata. Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia surrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus est: adhuc involutus, tamen jam foras processit. Quid significat? Quando contemnis,
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam aut̃ dix̾unt ex ip̃is. Non
pot̾at hic qui aperuit ocłos ceci fac̃e.
ut hic ñ moreretur: Qͥ noluit fac̃e
ut non moreret᷑. plus est qd̃ factur᷑
est. ut mortuus suscitetur. Ihcaũ
si disponis reuiuiscere. Omni homi¬
ni dicitur. qui p̾mitur pessima cõ¬
suetudineᷤ. Uenit ad monum̃tum.
Frat aut̃ spelunca. ⁊ lapis suꝑpo¬
situs erat ei. Mortuus sub lapide.
reus sub lege. Scitis enim qͥa lex q̃
data est iudeis. in lapide scripta ẽ.
Omnes aut̃ rei sub lege sunt. Bene
iuuentes cum lege sunt. Iusto lex
posita ñ est. Quid est gͦ lapidem re¬
mouete: Grãm predicate. Apłs
enim paulus. ministrum se dicit
noui testam̃ti. ñ litt̾e sed sp̃c. Nã
litt̾a inquit occidit. sp̃c uiuificat.
Lict̾a inquit occidens. quasi lapis ẽ
premens. Nemouete inquit lapidẽ:
remouete legis pondus: grãm p̾di¬
cate. Si enim data eẽt lex que poᷤ¬
set iustificare. om̃ino ex lege eẽt
iusticia. Sed conclusit scriptura¬
om̃ia sub peccato. ut ꝓmissio exfi

Expanded text:
 dixerunt ex ipsis: Non poterat hic qui aperuit oculos caeci, facere ut hic non moreretur? Qui noluit facere ut non moreretur, plus est quod facturus est, ut mortsi disponis reviviscere. Omni homini dicitur, qui premitur pessima consuetudine: Venit ad monumentum. Erat autem spelunca, et lapis superpositus erat ei. Mortuus sub lapide, reus sub lege. Scitis enim quia Lex quae data est Judaeis, in lapide scripta est . Omnes autem rei sub lege sunt: bene viventes cum lege sunt. Justo lex posita non est . Quid est ergo, Lapidem removete? Gratiam praedicate. Apostolus enim Paulus ministrum se dicit Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus: nam littera, inquit, occidit, spiritus vivificat . Littera occidens, quasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
gente. ⁊ ñ tm̃ ꝓ gente: sed ut filios
d̃i qui erant disꝑsi. congregaret ĩ
unum. Hoc euuangłista addidit
Nam caiphas de sola iudeoꝵ gẽte
ꝓphauit in qua erant oues. de
quib ait ip̃e dñs. Non sum miᷤ¬
sus. nisi ad oues que ꝑierunt
domus isrł̃. S nouerat euuͣgłi¬
sta ẽẽ alias oues. que ñ erant
de hoc ouili. quas oportebat addu¬
ci. ut ẽẽt unum ouile ⁊ unus paᷤ¬
tor. Hec aut̃ scd̃m predestinationẽ
dicta sunt. Nam neq oues eius.
nec filii dĩ adhuc erant. qui non¬
dum credid̾ant. Ab illo gͦ die. co¬
gitauerunt. ut interficerent eũ.

Expanded text:
gente: non tantum pro gente, sed ut filios gente: non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Hoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Judaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse Dominus: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Sed noverat Evangelista esse alias oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum.
Abbreviated transcription (Latin):
illius ꝓpħauit. Hic docamur. etiã
per hoĩes malos ꝓphetie sp̃m fut᷑a
predicere. Qd̾ tñ euuͣglĩsta diuino
tribuit sacram̃to. qͥa ponfifex fu-¬
it. id est summꝰ sacerdos. Potest
aut̃ mouere quomͦ dicatur ponti-¬
fex anni illius. cum d̃s unum cõ¬
stituerit summũ sacerdotem. cui
mortuo unus succederet. Sed in¬
telligendum est. ꝑ ambitõnes et
contentiones inter iudeos postea
contitutum. ut plures eẽnt: ⁊ ꝑ
annos singłos. uicib ministrarẽt.
Nam et de zacharia hoc dicitur
Factum est aut̃ cum sacerdocio fũ¬
geretur in ordine uicis sue ante de¬
um. scd̃m consuetudinem sacerdo
cii. sorte exiit. ut incensum poñet.
ingressus in tẽplum dñi. Hinc ap¬
paret plures eos fuisse. et uices su¬
as habuisse. Nam incensum nõ
licebat ponere. nisi summo sacer¬
doti. Et forte etiam unum annũ
lio anno alii succedebãt: ex quib
sorte exiebat quis. ut incensum
pon̾et. Qͥd est ergo qd̃ ꝓphauit cai¬
phas: Qͥa ih̾c moriturus erat pro

Expanded text:
avit. Hic docemur etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. Nam et de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacertii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere, nisi summo sacerdoti. Et forte etiam unum annum lio anno alii succedebant, et quibus sorte exibat qui incensum poneret. Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro
Abbreviated transcription (Latin):
pud iudeos: sed abiit in regionem
iuxta desertum. in ciuitatem que
dicit᷑ effrem: et ibi morabatur cũ
discipłis suis. Non quia potentia
eius defec̾atz. in qua utiq si uel¬
let. & palam iudeis conuersaret᷑
⁊ nichil ei facerent:sed hominis
infirmitate. uiuendi exemplum
discipłis demonstrabat. in qͦ appa¬
ret. ñ esse pecc̃m. sed fideles eius. qͥ
sunt mẽbra eius. oculis ꝑseq̃nci¬
um se subtraherent: et furorem
sceleratoꝵ latendo potius deuita¬
rent. qͣm se offerendo magis accẽ¬
derent.

Expanded text:
 sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique si vellet, et palam Judaeis conversaretur, et nihil ei facerent; sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo appareret non esse peccatum, si fideles ejus qui sunt membra ejus, oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent, quam se offerendo magis accenderent.
Abbreviated transcription (Latin):
tulerunt eis et locum. ⁊ gentem
expugnando ⁊ tnͣsferendo: et illud
eos sequitur. qd̃ alibi dc̃m est. Filii
aut̃ regni huius ibunt in tenebras
exteriores. Hoc au t̃ timuerant. ne si
omnes in xp̃m . cred̾ent. nemo re¬
maneret. qui aduersus romanoᷤᷤ
ciuitatem di templumq defende¬
ret. qm̃ contra ip̃m templum. et
contra suas paternas leges. doctri¬
nam xp̃i ẽẽ sentiebant. Unus aut̃
ex ip̃is cayphas cum eẽt pontifex.
anni ip̃ius. dixit eis. Uos nescitis
quicqͣm. nec cogitatis. qͥa expedit uo

Expanded text:
tulerunt eis et locum et gentem, tulerunt eis et locum et gentem, expugnando et transferendo: et illud eos sequitur quod alibi dictum est, Filii autem regni hujus ibunt in tenebras extomnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet: quoniam contra ipsum templum et contra suas paternas leges, doctrinam Christi esse sentiebant. Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt in eum. Quidã aut̃ exip¬
sis abierunt ad phariseos. et dix̾unt
eis. q̃ fecit ih̾c. Non om̃s ex iudeis qͥ
conuenerant ad mariam credider̃t̃:
sed tam̃ multi. Qͥdam u̾o ex eis. si¬
ue ex iudeis qͥ conuen̾ant. siune ex eiᷤ
qui crediderant. abierunt ad pha-¬
riseos. et dixerunt eis q̃ fecit ih̾c:si¬
ue annuntiando ut et ip̃i crederẽt:
siue potius prodendo. ut seuirent.
S quom libet et a quib libet
ad phariseos ista prelata
ciemus: Nec tam̃ dicebãt credamꝰ
Plus enim ꝑditi hoĩes cogitabãt.
quomͦ nocerent ut ꝑderent. quã
quomͦ sibi consulerent ne perirẽt.
et tam̃ timebant: et qͣsi consulebãt.
Dicebant enim quid faciemus. qͥa
hic homo multa signa facit:Si
dimittimus eum sic. om̃s credent
in eum: et uenient romani. ⁊ tol¬
lent nr̃m et locum os gentem. Tẽ¬
poralia ꝑdere timuerunt: et uitã
et̾nam ñ cogitauerunt: ac sic utrũ¬
q amiserunt. Nam ⁊ romani po¬
post dñi passionem. et głificationẽ.

Expanded text:
autem ex ipsis abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt quae fecit Jesus. « Non omnes ex Judaeis qui convenerant ad Mariam, crediderunt: sed tamen multi. Quidam vero ex eis, sive ex Judaeis qui convenerant, sive ex eis qui crediderant, abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt eis quae fecit Jesus; sive annuntiando, ut et ipsi crederent; sive potius prodendo, ut saevirent. Sed quomodolibet, et a quibuslibet, ad Pharisaeos ista prolata ciemus? « Nec tamen dicebant, credamus. Plus enim perditi homines cogitabant quomodo nocerent ut perderent, quam quomodo sibi consulerent ne perirent: et tamen timebant, et quasi consulebant. Dicebant enim: Quid faciemus? Quia hic homo multa signa facit: si dimittimus eum siin eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Temporalia perdere timuerunt, et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem,
Abbreviated transcription (Latin):
et credit in me. ñ morietur in eter¬
dñe. sgo credidi. quia tu es xp̃c fi¬
lius clĩ. qui in hunc mundum
uenisti. Qnͣdo hoc credidi. credidi
quia tu es resurrectio. credidi qͥa
tu es uita. Credidi. quia qͥ credit
in te. o si moriat᷑ uiuet. et qui
uiuit et creditĩte. ñ morietur ĩ
et̾num. Et cum hec dixisset. abi
it. et uocauit mariam sororẽ suã.
silentio dicens. Magister adest.⁊
uocat te. Aduertendum est. quẽ¬
admodum supp̾ssam uocem. silẽ¬
cium nuncupauit. Iam quomͦ
siluit que dixit. magister adest.
et uocat te:. Aduertendum etiã
quemadmodum euuͣngłista non
dixerit. ubi. uel qͣndo. uel quomͦ
mariam dñs uocauerit. ut hoc in
Illa ut audiuit. surgit cito. ⁊ ue¬
nit ad eum. Nondum enim ue-¬
nerat ih̾c in castellum: sederat
adhuc in illo loco. ubi occurrerat

Expanded text:
et credit in me, non morietur in aeteret credit in me, non morietur in aeterDomine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te, etsi moriatur, vivet; et qui vivit et credit in te, non morietur in aeternum. 16. Et cum haecet vocavit Mariam sororem suam silentio, dicens: Magister adest, et vocat te. Advertendum est, quemadmodum suppressam vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae dixit: Magister adest, et vocat te? Advertendum est etiam quemadmodum evangelista non dixerit, ubi vel quando vel quomodo Mariam Dominus vocaverit. Ut hoc in Illa ut audivit, surgit cito, et venit ad eum. Nondum venerat Jesus in castellum, sed erat adhuc in il
Abbreviated transcription (Latin):
et si moͬtuus fũis. uiues. Si aũt
ñ credis. ⁊ cum uiuis. mortuus
es. Probemus oe hoc. quia si ñ cre¬
dis. et si uiuis.mortuus es. Ciudã
dñs differenti sequi eum ⁊ dicenti.
eam pͥus sepelire prẽm meum. sine
inquit mortuos sepelire mortuo ᷤᷤ su¬
os. tu ueni sequere me. Erat ibi n¬
mortuus sepeliendus: erant ibi et
mortui mortuum sepulturi. Ille
mortuus in carne. illi in anima
Unde mors in anima: Quia nõ est
fides. Un de mors in corpore: Qͥa ñ
est ibi ia anima. Ergo anima tue
anime. fides est. Qͥ credit in me in
quit. etiam si mortuus fu̾it in car¬
ne. uiuet in anima. donec resurget¬
et caro. nũqͣm postea moritura. Hoc
est qui credit in me. licet moriatur.
uiuet. Et omnis qui uiuit ĩcarne
⁊ credit in me. & si moriatur adtẽ¬
pus. ꝓpter mortem carnis. ñ mori¬
etur in eternum ꝓpter uitam sp̃c.
os ĩmortalitatem resurrectionis.
hoc est qd̃ ait. Et omnis qui uiuit

Expanded text:
et si mortuus fueris, vives: si autem et si mortuus fueris, vives: si autem non credis; et cum vivis, mortuus es. Probemus et hoc, quia si non credis, etsi vivis, mortuus es. Cuidam Dominus differenti sequi eum, et dicenti, Eam prius sepelire patrem meum: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; tu veni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiam si mortuus fuerit in carne, vivet in anima, donec resurget caro, nunquam postea moritura. Hoc est, qui credit in me, licet moriatur, vivet: et omnis qui vivit in carne, et credit in me, et si morietur ad tempus propter mortem carnis, non morietur in aeternum propter vitam spiritus et immortalitatem resurrectionis. Hoc est quod ait: Et omnis qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Quã multi sunt ĩ hoc ppło. qͦs
premit consuetudinis moles: Forte
audiunt mequidã: quib dicitur.
Nolite mebriari uino in quo est
luxuria. Dicunt. Non possumꝰ.
Forte audiunt me aliqui immũ¬
di. lasciuiis ⁊ flagiciis inquinati.
Quib dicitur. Nolite hoc fac̃e. ne
pereatis. Et respondent. Non possu¬
mus tolli a consuetudine nr̃a. O
dñe istos resuscita. Ego sum resur¬
rectio inquit. ⁊ uita. Ideo resurrec¬
tio.quia uita. Qui credit in me.
etiam si mortuus fuerit uiuet. Et
omnis qui uiuit et credit in me.
non morietur in et̾num. Qͥd est
hoc: Qui credit in me. etiam si
mortuus fu̾it. sicut lazarus mor¬
tuus est. uiuet. quia non est d̃s
mortuoꝵ sed uiuoꝵ. De olim mor¬
tuis patrib. Hoc est de abraham.
de ysaac.⁊ iacob. tale responsum
iudeis iudeis dedit. Ego sum deus
abraham & d̃s ysaac. ⁊ d̃s iacob
Non est d̃s mortuoꝵ sed uiuorum.
Om̃es enim illi uiuũt. Crede ergo.

Expanded text:
mus. Quam multi sunt in hoc populo, quos mus. Quam multi sunt in hoc populo, quos premit consuetudinis moles! Forte audiunt me quidam, quibus dicitur, Nolite inebriari vino in quo est luxuria : dicunt, Non possumus. Forte audiunt me aliqui immundi, lasciviis et flagitiis inquinati, quibus dicitur, Nolite hoc facere, ne pereatis: et respondent, Non possumus tolli a consuetudine nostra. O Domine, istos resuscita. Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Ideo resurrectio, quia vita. 15. Qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit, vivet: et omnis qui vivit et credit non morietur in aeternum. « Quid est hoc? Qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet: sicut Lazarus mortuus est, et vivit; quia non est Deus mortuorum, sed vivorum. De olim mortuis patribus, hoc est, de Abraham, de Isaac, de Jacob, tale responsum Judaeis dedit. Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, non est Deus mortuorum, sed vivorum: omnes enim illi vivunt . Crede ergo;
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuisset mortuus. S et nũc scio.
quia q̃cumq poposceris a deo. da¬
bit tͥ ds. Non dixit. sedmͦ rogo te. re
suscites frẽm meum. Onde enim
sciebat. si fr̃ĩ eius resurg̾e utile fu̾it:
Hoc tm̃ dixit. Scio quia potes. Si uis
facis. Otrum enim facias. iudicii
tui est: ñ presumptionis mee. Sed
et nũc scio. quia q̃cumq poposc̃is
a deo dabit tibi cds. Dicit illi iħ̾c. Re¬
surget frat̾ tuus. Hoc ambiguum
fuit. Non enim ait. mͦ resuscito fra¬
trem tuum: sed resurget frat̾ tuus.
Dicit ei martha. Scio quia resurget
in resurrectione. in nouissimo die.
De illa resurrectione secura sum:
de hac incerta sum. Dicit ei ih̾c. Ego
sum resurectio ⁊ uita. Dicis. Re-¬
surget frat̾ meus. in nouissima
die. Nerum est. sed ꝑquem tunc
resurget. potest et medo: quia ego
sum resurrectio et uita. Audite fr̃e.
audite quid dicat. Certe tota expec¬
tatio erat circunstantium. ut reui¬
uisceret lazarus. unus mortuus qͣ¬
triduanus. Audiamus: ⁊ resurga¬

Expanded text:
mortuus. Sed et nunc scio quia quaecunque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. Non dixit: Sed et modo rogo te, ut suscites fratrem meum. Unde enim sciebat, si fratri ejus resurgere utile foret? Hoc tantum dixit: Scio quia potes. Si vis, facis. Utrum autem facias judicii tui est, non praesumptionis meae. Sed et nunc scio quia quaecumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus. 14. Dicit illi Jesus: Resurget frater tuus. Hoc ambiguum fuit. Non enim ait, Modo resuscito fratrem tuum; sed, Resurget frater tuus. Dicit ei Martha: Scio quia resurget in resurrectione, in novissima die. De illa resurrectione secura sum, de hac incerta sum. Dicit ei Jesus: Ego sum resurrectio. Dicis, Resurget frater meus in novissima die: verum est; sed per quem tunc resurget, potest et modo, quia Ego sum, inquit, resurrectio et vita. Audite, fratres, audite quid dicat. Certe tota exspectatio erat circumstantium ut revivisceret Lazarus, unus mortuus quatriduanus: audiamus, et resurga
Abbreviated transcription (Latin):
uis pati facere noli. Et hanc legem
tͣnsgrediunt᷑ hõies. Ecce alter dies
mortis. Bata est etiam lex diuinitꝰ
ñ falsum testimonium dices. Ho¬
nora patrem ⁊ matrem. ñ concupiˢ¬
xorem ꝓximi tui. Ecce lex scripta
nami uitam ꝓmittit et̾nam: et ip-¬
sa contẽpnitur. Transgrediuntur
homines euungłium. Ecce quartuᷤ
dies mortis. ¶erito iam putet. Nũ¬
quid ⁊ talib neganda est misccł̃iaͤ
Absit. Etiam ad tales dñs excitãdoᷤ.
ñ dedignatur accedere. Multi autẽ
ex iudeis uenerant ad martham. ⁊
mariam. ut consolarentur eas de fr̃e

Expanded text:
vis pati, facere noli. Et hanc legem vis pati, facere noli. Et hanc legem transgrediuntur homines: ecce alter dies mortis. Data est etiam lex divinitusnon falsum testimonium dices; honora patrem et matrem; non concupisroximi tui . Ecce lex scripta nam, vitam promittit aeternam, et ipse contemnitur. Transgrediuntur homines Evangelium: ecce quartus dies mortis. Merito jam putet. Nunquid et talibus neganda est misericordia? Absit. Etiam ad tales Dominus excitandos non dedignatur accedere. Multi autem ex Judaeis venerant ad Martham et Mariam, ut consolarentur 575 eas de fratre
Abbreviated transcription (Latin):
citur didimus ad discipłos. Camus
et nos: et moriamur cum eo Uenit
itaq ih̾c: ⁊ inuenit eum. quatuor
dies iam in monum̃to habentem.
De quatuor dieb multa quidem
dici possunt. sicut se hñt obscura
scͥpturarum: q̃ pro diu̾sitate intel¬
ligentium. multos sensus pariunt.
Dicamus et nos. quid nobis uidea¬
tur significare mortuus quatͥdu¬
anus. Qͦ modo enim in illo ceco in¬
telligimus. quodam mͦ humanum
genus. sic forte et in isto mortuo. mł¬
tos intellecturi sumus. Diu̾sis enĩ
modis. una res significari potest.
homo qͣndo nascitur. iam cũ mor¬
te nascitur: quia de adam peccatũ
minem pecẽm intrauit in mũdũ:
et ꝑ pecẽm mors: et ita in omnes
homines ꝑtransiit. in quo omnes
peccauerunt. Ecce habes unum diẽ
mortis: qd̾ homo trahit de mortis ꝓ¬
pagine. Demde crescit.ĩcipit a ccedẽ
ad rationales annos: ut legem sa¬
alii ne feceris. Nunqͥd hoc de paganiᷤᷤ
mͦ legitur: Furtum uis pati᷑ Ntiq
ñ uis. Ecce lex in corde tuo. Qd̃ non

Expanded text:
ipulos: Eamus et nos, ut moriamur cum eo. Venit itaque Jesus, et invenit eum quatuor dies jam in monumento habentem. » De quatuor diebus multa quidem dici possunt, sicut se habent obscura Scripturarum, quae pro diversitate intelligentium multos sensus pariunt. Dicamus et nos, quid nobis videatur significare mortuus quatriduanus. Quomodo enim in illo caeco intelligimus quodammodo humanum genus, sic forte et in isto mortuo multos intellecturi sumus; diversis enim modis una res significari potest. Homo quando nascitur, jam cum morte nascitur, quia de Adam peccatum peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Ecce habes unum diem mortis, peccatum, quod homo trahit de mortis propagine. Deinde crescit, incipit accedere ad rationales annos, ut legem saalii ne feceris. Nunquid hoc de paganis dmodo legitur? Furtum vis pati? utique non vis. Ecce lex in corde tuo: quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ut credatis. quia ñ ibi eram: ⁊ scio.
quia mortuus est. ⁊ ñ ibi eram.
Eger enim. ñ mortuus fuerat nũ¬
tiatus. S qui lateret eum qui
creauerat. et ad cuiꝰ manꝰ aĩa mo¬
rientis exierat: Hoc est qd̃ ait. Ga¬
udeo ꝓpt̾ uos. ut sciatis qr nõ ibi
eram, ut iam inciperent ammi¬
rari: qd̃ dñs potuit dic̃e mortuũ.
qd̃ nec uiderat nec audierat. Ubi
sane meminisse debemus. qd̃ ad¬
huc etiam ip̃oꝵ discipłorum. qui
in eum iam crediderãt: miracłis
edificabatur fides. Non ut ea que
ñ erat. eẽ inciꝑet. sed ut ea q̃ iam
ẽẽ ceꝑat cresceret: qͣnuis tali u̾bo
usus sit. quasi tũc credere inciperẽt
Non enĩ ait gaudeo ꝓpt̾ uos. ut ur̃a
fides augeat᷑ siue firmetͤ: sed ait. ut
credatis. Qd̾ intelligendum est. ut
amplius robustiusq credatis. Sed¬

Expanded text:
ibi. Et scio quia mortuus est, et non ibi eram: aeger enim, non mortuus, fuerat nuntiatus. Sed quid lateret eum qui creaverat, et ad cujus manus anima morientis exierat? Hoc est quod ait, Gaudeo propter vos, ut credatis; quia non ibi eram: ut jam inciperent admirari, quia Dominus potuit dicere mortuquod nec viderat, nec audierat. Ubi sane meminisse debemus, quod adhuc etiam ipsorum discipulorum qui in eum jam crediderant, miraculis aedificabatur fides: non ut ea quae non erat, esse inciperet, sed ut ea quae jam esse coeperat, cresceret; quamvis tali verbo usus sit, quasi tunc credere inciperent. Non enim ait: Gaudeo propter vos, ut vestra fides augeatur sive firmetur; sed ut credatis: quod intelligendum est, ut amplius robustiusque credatis. VE
Abbreviated transcription (Latin):
defemiua idem apls dixerit. mulier ñ
habet potestatẽ sui corporis sediur: s
etiam de illo ũtacuerit diceus. Simi-¬
lit̾ ⁊ uir sui corporis potestatẽ non
habet. sed mulier: Si ergo similis
forma est: oportet ĩtelligi. ñ licere
mulieri uirum dimitt̾e. nisi causa
forncatõis: sicut ⁊ uiro. Consid̾an

Expanded text:
de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non de femina, idem Apostolus dixerit, Mulier non habet potestatem sui corporis, sed vir; sed etiam de illo non tacuerit dicens, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier; si ergo similis forma est, non oportet intelligi licere mulieri virum dimittere, nisi causa fornicationis, sicut et vi
Abbreviated transcription (Latin):
nicatõis ⁊ non licet urro. qͥd respon¬
debunus de hoc qd̃ apls posterius dic̃.
et ur uxorẽ non climittat: Quare
ñ addidit excepta causa fornicatõ¬
nis qd̾ dñs ꝑmittit nisi qr similẽ
formã uułt intelligi. ut si dimise¬
rit qd̾ causa forncatõis ꝑmittit᷑
maneat sine uxore. aut reconcilie¬
tur uxori: Non em̃i male reconcili-¬
aretur iuuir illi mulieri: quã cum
lapidare nemo nemo ausus eẽt. di-¬
cit ei dñs. Uade. iide deinceps ne pec-¬
ces. Quia ⁊ qui dicit ñlicet dimitt̾e
uxorẽ. nisi causa forncatõis: cogit
retineri uxorẽ. si causa fornicatõis
ñ fuerit. Si aũt fu̾it: ñ cogit dimit¬
tere. sed ꝑmiccit sicut dr̃. Non liceat
o mortuo. Ni ante uiri mortẽ nup¬
serit: rea est. Si post uiri mortẽ nup
serit: ñ est rea. Non eñ iusa ẽ nu¬
bere: sed ꝑmissa. ẜi ergo parforma
est ĩ isto iure coniugii int̾ uirũ
et mulierem. usq ad eout ñ tantũ

Expanded text:
nicationis, et non licet viro; quid responnicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne epta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat o viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est rea; non enim jussa est nubere, sed permissa. Si ergo par forma est in isto jure conjugii inter virum et mulierem, usque adeo ut non tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ta cui necessaria est. esca. ad quã dici¬
tur aĩam suam ponit proouib sus
Hanc itaq uitam dicit. cũ se ꝓ nob̾
aũt altera questio: cũ dñs causa for¬
nicatõis ꝑmittat dimitti uxorẽ qͣte¬
nus hoc loco ĩtelligenda sit formcati¬
o: utrum quousq ĩtelligũt om̃s id
est ut eam fornicatõem credamꝰ dictã
que ĩ stupris cõmittitur: an quẽad¬
modũ scripture solent fornicatio¬
nem uocare sicut supͣdictũ est omnẽ
ĩlicitam corruptõem. sicut est idola¬
tria. uł auaricia. ⁊ exeo iam om̃is
tnͣsgressio legis: ꝓpt̾ inlicitam cõ¬
cupiscentiã. Sed consulamꝰ apłm:¬
ne aliquid temere dicamꝰ. His qui
sũt in conugio ĩquit. p̾cipionon
ego sed dñs. uxorẽ a uiro ñ disced̾e.
Qd̾ si discesserit: manere ĩ nuptam
aut uiro suo reconciliari. Pocest e¬
nun fier: ut discedat ea causa qua
dñs ꝑmisit. Aut si femine licet iu¬
rum dimitt̾e etiam p̾der causam for-¬

Expanded text:
ta cui necessaria est esca. Et quod dicita cui necessaria est esca. Et quod dicit, ut animam suam ponat pro ovibus suis ; hanc utique vitam dicit, cum se pro nob altera quaestio, cum Dominus causa fornicationis permittat dimitti uxorem, quatenus hoc loco intelligenda sit fornicatio: utrum quousque intelligunt omnes, id est, ut eam fornicationem credamus dictam quae in stupris committitur; an quemadmodum Scripturae solent fornicationem vocare, sicut supra dictum est, omnem illicitam corruptionem, sicut est idololatria vel avaritia, et ex eo jam omnis transgressio legis propter illicitam concupiscentiam. Sed consulamus Apostne aliquid temere dicamus: His qui sunt in conjugio, inquit, praecipio, non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permittit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam for
Abbreviated transcription (Latin):
sed siue ĩdigentiã carnalẽ cum ea
supplens. qd̃ scd̃m ueniã non se¬
cudũ imꝑium dicit apłs. siue fili¬
oꝵ ꝓpagatõem. qd̃ iam ñ nullo gra¬
du pot̾ esse laudabile. sine fratnã
societatẽ sine ulla corpoꝵ cõmixtõe
habens uxorẽ. tanqͣm ñ habens. Qd̃
est ĩ cõuigio xp̃ianoꝵ excellentissi¬
mum atq sublime. ut tam̾ oderit
ĩ ea nom̃ temꝑał necessitatis. ⁊ dili¬
gat sp̃e sempit̾ne beatitudĩs. Odimꝰ
eñisine dubio qd̃ certe ut aliquãdo
non sit optamus. sicut istam ip̃am
p̾sentis tẽporis uitã: qͣm temporalẽ
siũ odissemus: ñ desid̾aremꝰ futurã.
que ñ est tẽpori obnoxia. Prohac .ii.
uita: posita est aĩa de qua dictũ est.
Qui non oderit ĩsuꝑ ⁊ aĩam suam:.
non pot̾ meus ẽe discipulꝰ. Huic nã¬
q uite cibus est necessarius iste cor¬
ruptibilis: de quo ipse dñs dic̃. Nõ¬
ne aĩa plus. est qͣm esca: Id. est. hec ui¬

Expanded text:
e; sive indigentiam carnalem cum ea e; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam, non secundum imperium dicit Apostolus; sive filiorum propagationem, quod jam nonnullo gradu potest esse laudabile; sive fraternam societatem, sine ulla corporum commixtione, habens uxorem tanquam non habens, quod est in conjugio Christianorum excellentissimum atque sublime: ut tamen oderit in ea nomen temporalis necessitatis, et diligat spem sempiternae beatitudinis. Odimus enim sine dubio, quod certe ut aliquando non sit optamus, sicut istam ipsam praesentis saeculi vitam, quam temporalem si non odissemus, non desideraremus futuram, quae non est tempori obnoxia. Pro hac enim vita posita est anima, de qua ibi dictum est, Qui non oderit insuper et animam suam, non potest esse meus discipulus . Huic namque vitae cibus est necessarius iste corruptibilis, de quo ipse Dominus dicit, Nonne anima plus est quam esca ? id est, haec vi
Abbreviated transcription (Latin):
uxor est. Ita etiam qui inimicũ diligit:
ñ inqͣntum inimicus est. sed ĩ qͣntũ
hõ estͤ ut ei hoc uelit ꝓuenire qd̃ sibi:
id est ut ad regna celoꝵ correptus re¬
nouatusq ꝑueniat. Hoc. ⁊ de patre
et matre. ⁊ cet̾is uinculis sanguinis
intelligendũ est: ut ĩ eis oderimꝰ qd̃
genus hũanum nascendo ⁊ moriẽ¬
do sortitũ est: diligamus aũt qd̃
nob̾cum pot̾ ad illa regna ꝑduci.
ubi nemo dicit pater m̃s. sedom̃s
omĩno uni deo pat̾ nost̾ Nec mater
frat meus. sed om̃s de omĩb frat̾ ñr.
Coniugiũ uero cũ illo simul nobis
ĩunum redactis quasi unius cõiu¬
gis erit: qui nos de ꝓstitutẽe huius
seculi. sui sanguinis effusione lib̾a-¬
uit. Necesse est. ergo ut oderit ea que tnͣ¬
seunt discipuius xp̃i: in his quos secũ
ad ea uenire desid̾at que semꝑmane-¬
bunt: ac tantomag̃ hec ĩ eis oderit. ꝙͣ¬
tomag̃ eos diligit. Potest igitur xp̃i¬
anus cũ coniuge concordit̾ uiuere¬

Expanded text:
uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est, ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre, et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit Pater meus, sed omnes omnino uni Deo: Pater noster; nec Mater Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul nobis in unum redactis, quasi unius conjugis erit, qui nos de prostitutione hujus saeculi sui sanguinis effusione liberavit. Necesse est ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer viver
Abbreviated transcription (Latin):
uelle qͣm illud nolle respondebit. Sic
ĩuenitur bonus xp̃ianus diligere ĩ
una femina creaturã dei. quã refor¬
mari ⁊ renouari desiderat. Odisseaũt
coniũctionẽ copulatõemq corrupti¬
bilem atq mortaiẽ. hoc est ĩucore su
a diligere qd homo est. odisse quod¬

Expanded text:
velle quam illud nolle respondebit. Sic velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod