comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dunittimus ꝙ in nos quis pectanit. minus enim
magnmi est erga eum esse beniuolum. sũ ⁊̃ esse bñficiũ
cira tͥ nichil fec̾it. illuo muito graudnis ⁊ magnificentis¬
sime bonitatis est. ut unum quo iimicum diligas. ⁊ ei
qui tͥ semꝑ malum nult. ⁊ si pot̃ fac̾. tu bonũ semꝑ ne¬
ns. faciasq qd̃ possis audiens dicentem ihm. diligite ĩi¬
⁊ qrĩ ꝑfcõrum sunt ista filiorum dei. quo quicem se d oñs
fideł extend̾e ⁊ humamim animum ad hunc affectum o¬
rando deui. secum agendo luctando q ꝑduc̾e. lxbii¬
Amen quia homo tam maguum romim tante
multitudinis non est. quantum credimus exaudi¬
ri. cum in or̾one dicitur. dimitte nob̾ debita nr̃a s. ⁊ .n .d.¬
d .n. proculdubio u̾ba spontionis ħꝰ inplentur. si homo
qui nũdum iͣ ꝓ ficit ut iam diligat inimicum. tũ qñ ro¬
gatur ab homine qui petcauit in eu ut ei dimittat
dimittit ex corde. quia ⁊̃ sibi roganti utiq uult dimit

Expanded text:
dimittimus quod in nos quis peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficium, qui tibi nihil mali fecerit; illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Jesum: Diligite iniorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, tris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitt
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes. ut humilitas. caritas. ⁊ alie plures. has enim
deus ip̃e naturalir̾ indidit homini. sueq causa salutis
seruandas mandanit. ille iͣq facticius sñ isto nichil ho
prodest. Iste no sũ illo ⁊̃ saluare hominem potest. Ut

Expanded text:
virtutes, ut humilitas, charitas, et aliae plures. Has enim virtutes, ut humilitas, charitas, et aliae plures. Has enim Deus ipse naturaliter indidit homini, suaeque causa salutis servandas mandavit. Ille itaque factitius ordo sine isto nihil homini prodest, iste vero sine illo etiam salvare hominem potest; ut
Abbreviated transcription (Latin):
eris. sic falsus mouachuis eundem quem ꝑfectus ħ̃itũs ht̃:
s mobediencie faisitas ht ł latet nt̾us. Debilis u̾o s obe
entem tũ retinz puritatem. Mox et enim penitz eum qr
deliquid. ꝙ q ei precipitur. ꝓuia obediencia facit. ille gͦ
ut denarius falsus a celesti thesauro repellitur. hͥ u̾o
pro suo modulo iugoris: ibi reponitur. nichil gͥ cuiqͣm
prodest ħ̾itum monachi exteriorem hr̃e: si nonstudu¬
erit ⁊ interiorem retinere. Duo qmippe ordinis sunt ge¬
nera. uiro religioso comuenientia. unum ext̾uis quo
religiosus uicetur. aliud uero int̾uis: quo religiosus
habetur. ⁊ illud quidem ext̾nis naturalis facticii. ħ uero
int̾uis naturalis est ordinis. facticius quippe ordo facti¬
cie sunt comsnetudines: ut in ordine monachorum
reperiuntur plures. has ⁊ enim homines adinene¬
runt. quibusdam q decansis ro̾nabilibus seruandas
iustituerinit. naturatis u̾o ordinis: naturales sunt

Expanded text:
aeris. Sic falsus monachus eumdem quem bonus habitum habet, aeris. Sic falsus monachus eumdem quem bonus habitum habet, sed inobedientiae falsitas interius latet. Debilis vero, entiae tamen retinet puritatem. Mox etenim poenitet eum quia deliquit, quodque ei praecipitur, pura obedientia facit. Ille ergo, ut denarius falsus, a coelesti thesauro repellitur, huic vero, pro sui modulo vigoris, ibi reponitur. Nihil igitur cuiquam prodest habitum monachi exteriorem habere, si non studuerit et interiorem retinere. Duo quippe sunt ordinis genera viro religioso convenientia. Unum exterius, quo religiosus videtur; aliud vero interius, quo religiosus habetur. Et illud quidem exterius factitii, hoc vero interius, naturalis est ordinis. Factitii quippe ordinis factitiae sunt consuetudines, ut in ordine monachorum inveniuntur plures. Has etenim homines adinvenerunt, quibusdam de causis rationabilibus servandas instituerunt. Naturalis vero ordinis naturales sunt
Abbreviated transcription (Latin):
netam temporis antiquitas iam deleuit. Iste u̾o qui
h̾itum monachalem non adhuc s uitam suscepit.¬
⁊ ideo nomen non ht monachi. asfimilatur nsimo
sicut qui thesaurum comg̾gare desicerat. huinsm̾oi
mumuum ita ut hñtem monetam amat. sic deus qͥ
thesauro celesti nos om̃s reponere cuꝑit: hꝰmõi hõiẽ
eq̃ ut ħitum monachi hñtem ita reponut. quem ã
uid̾it ħ̾itum quid̾ mouchilem hr̾e. s ex ere impuro: id
est in obedientem esse. hunc thesauro celesti numqͣm
reponit. sicut nullus denarium falsum l. aꝑte mo¬
necatum thesauro suo reponere querit. quem nero¬
uid̾i obedientem eẽ ⁊ si alũ fragilitate peccet humana uam
non hunc tũ repellit. si uere peniteat. ut enim a nalico de
Inualidus quippe denarius. minus ht̃ pondus. quam debe
at. s illud illd̾ ꝙ ht̃. puro ex ere comstat faisus u̾o eaudẽ
quam uomis monetam pretendit. s intͥiis latet falsitas

Expanded text:
netam temporis antiquitas jam develat. Iste vero qui netam temporis antiquitas jam develat. Iste vero qui habitum monachalem non adhuc, sed vitam suscepit, et ideo nomen non habet monachi, assimilatur nummo sicut qui thesaurum congregare desiderat, hujusmodi nummum, aeque ut habentem monetam, amat, sic Deus qui thesauro coelesti nos omnes reponere cupit; hujusmodi hominem, aeque ut habitum monachi habentem, ibi reponit. Quem autem viderit habitum quidem monachicum habere, sed ex aere impuro id est inobedientem esse, hunc thesauro coelesti nunquam reponit, sicut nullus denarium falsum, licet apte monetatum, suo thesauro reponere quaerit. Quem veroviderit obedientem esse, etsi aliquando fragilitate peccet humana, non hunc tamen repellit, si vere poeniteat. Ut enim ab invalido Invalidus quippe denarius minus habet pondus quam debeat habere, sed illud quod habet puro ex aere constat. Falsus vero eamdem quam bonus monetam praetendit, sed interius latet falsitas
Abbreviated transcription (Latin):
Ursus a simili possumuis uidere. que in perfecto
monacho debeant inesse. tͥa cuiq bono insinit
denario. que cuiq ꝑfecto debent inesse monacho. denari¬
ns quippe bonus puro ex ere: recto pondere. monetaq
legitima debet comstare. Si enim unum ex hͥis defu̾it
uere monachus esse reputetur. eius quippe metalli
puritas: pura euis est obediencia. nulla enim in obediẽ¬
cia inpuritas: s sola in eo debet esse inobedientia. Rec¬
tum u̾o illius ponodus: stabilitas est ꝓpositi eius. n̾o
enim leuit̾ ħ sufflari debet ab eo ꝙ cepit: s us in fi¬
nem ꝑseuerare stabilis. illuis &̾ moneta: ħ̾itus est mo¬
nachalis. atq consura ante ⁊ retro. ⁊ hiis comsimilia.
sicut emin denarius a moneta dmoscitur cuius sit
regionis: sic ab istis monachus cuius sit ordinis. is
a̾ monathus qui a deo est senex. ut ante ⁊ retro iam
nequeat inqun indinare. denario illo est suiuł cꝰ mo¬

Expanded text:
um et denarium. Rursus a simili possumus videre quot in perfecto um et denarium. Rursus a simili possumus videre quot in perfecto monacho debeant esse. Tria cuique bono insunt denario, quae cuique bono debent inesse monacho. Denarius quippe bonus puro ex aere, recto pondere monetaque legitima debet constare, si enim unum ex his defuerit,e et monachus, ut vere monachus esse reputetur. Ejus quippe metalli puritas, pura est ejus obedientia; nulla enim inobedientiae impuritas, sed sola in eo debet esse obedientia. Rectum vero illius pondus, stabilitas est propositi ejus. Non enim leviter exsufflari debet ab eo quod coeperit, sed usque in finem perseverare stabilis. Illius autem moneta, habitus est monachalis, atque tonsura, ante et retro, et his consimilia. Sicut enim denarius a moneta dignoscitur, cujus sit regionis, sic ab istis monachus cujus sit ordinis. Is autem monachus qui adeo est senex ut ante et retro jam nequeat inclinare, denario illi est similis cujus mo
Abbreviated transcription (Latin):
hobedientia uero ⁊ inobedientia comtraria st̃. harũ
media: licentia est. Is gͦ quem obediencia non comstrin¬
git. claustra egredi. Wlt tũ exire. reguleq oistrictionẽ
licent̾ declinare. quamuis nolit sñ licentia id presuni̾e
⁊ id circo actum suum licentia qua preualet conat᷑
defendere peccatum profecto ht ex illa illicita uolunta¬
de. Non enim postquam mortuus modo clanstrum sub
tñ suum non nͥ ꝑmissus. facto implere uoluit. obedi¬
encia u̾o gͦ quam in ħ amplexus est: ip̾m fc̾m extusa¬
bit. S uelle ꝙ comtra obedientia hñit. ꝑiculosum nisi
penituerꝰ illi erꝰ. q ñ nuilli mimis atcendentes licencia
quam pro implenda uoluntate sua expetunt. sepe fa¬
lluntur. u gͥ breuitꝰ loquar ⁊ suscincte. sub ip̃a obedi¬
encia uiuentes suit matrone regalis filie. antillarũ
u̾o nomine licencie adħentes accipe. inobediencia uero
que dr̃ ⁊ ip̃a latro rebelliones designantur in ordine
monastico.

Expanded text:
Obedientia vero et inobedientia contraria sunt; harum media, licentia est. Is ergo quem obedientia constringit claustra non egredi, vult tamen exire, regulaeque districtionem licenter declinare, quamvis nolit sine licentia id praesumere, et idcirco actum suum licentia qua praevalet conatur defendere, peccatum profecto habet ex illa illicita voluntate. Non enim postquam mortuus est mundo, claustrum subitamen suum non nisi permissus facto implere voluit. Obedientia ergo quam in hoc amplexus est, ipsum factum excusabit, sed velle quod contra obedientiam habuit, periculosum, nisi poenituerit, illi erit. Quod nonnulli, minus attendentes, licentia quam pro implenda voluntate sua expetunt saepe falluntur. Ut igitur breviter loquar et succincte, sub ipsa obedientia viventes sunt matronae regalis filiae. Ancillarum vero nomine, licentiae adhaerentes accipe. Inobedientia vero, quae dicitur et ipsa latro, rebelles designantur in ordine monastico.
Abbreviated transcription (Latin):
Ungͦ queritur qui credendum sit ꝙ ad religionem ꝑti¬
neat nec rerum natura ita rimanda est ꝙ̃ admod̾ ab
eis quos ꝑhisicos gͥci uocant nec metuendum est. ne aliqiuo
de iii ⁊ nnũo elem̃torum de motu atq ordine ⁊ defectibus qde¬
sin de figura celi de gu̾ibus ⁊ natu̾is animalium frucicum. Aapi¬
dim. frondium ⁊ foncium. fluminum moncium. de spacũ lo¬
corum ⁊ temporum. de signis inminencium dempestatum. ⁊alia
scĩa. de hiis rebus quas illi uł inuenerunt uł inuenisse se esti¬
mant xpĩamis ignoret. quia nec ipĩ omnia reppererunt. tanto
excellentes ingenio flagrantes studio. habundantes ocio ⁊ q̃¬
dam humana comiettura inuestigantes. q̃dam u̾o hystoria ex¬
ꝑiencia ꝑscructãtes ⁊ ni eis que se muenisse głantur plura opi¬
nantes pocius quam scientes: Satis est xp̃ĩano rr̾ creatarimi
cãs siue celestium sine terrestrium siue uiabiliũ sũ inuisibiliũ
non nͥ tonitatem cred̾e uł uitellig̾e creatoris. qui est imns dẽ

Expanded text:
go quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus
Abbreviated transcription (Latin):
gis reiudicaueras. inuocentes tibi comentiant. cum
nn cunctis pro ueritate roms horiorem deferant ꝑpẽde
si uales quam grata si  sapiencia ista qua tu sicut ab om¬
nib fic omnes a te cognoscentur in uita illa. Si autem fu¬
eris malus: uera omnino sapiencia priuatus tantis ur¬
geb̾is doloribus ut ñ solũ inspiens. uetuni ⁊̃ omino

Expanded text:
gis tu judicaveras innocentes, tibi consentiant, cum gis tu judicaveras innocentes, tibi consentiant, cum in cunctis pro veritate rationis honorem deferant, perpende, si vales, quam grata sit sapientia ista qua tu, sicut ab omnibus, sic omnes a te cognoscentur in vita illa. Si autem fueris malus, verum etiam omnino sapientia privatus, tantis urgeberis doloribus ut non solum insipiens, verum omnino
Abbreviated transcription (Latin):
dextera dei atq defendit ab impugnatione onius pͦ¬
cati. ita ut uulla nobis susriperet macula eius. ita¬
q si auolirtate illius non cecidistis: ip̃ius domini
est a quo iugit̾ denti estis. S quia ħ r̾ocinatio illos
tantum m̾o respicit qui ꝑdicioni sue uim fecerũt
⁊ regnum celorum uolent̾ rapueriuit. Alii qui ĩ
illo sunt: s alio modo intracturi. alio ir̃e pitatem
angelorum sunt ibi uendicaturi. S queris quã. forsi
mus. qui ad hoc dignatus est homo fĩ. pati. mori. ut
nos ab omini delicto in sanguine suo ustificatos ip̃nis
regni comsortes effice̾t. uos gͥ comsiderate an sangnis xp̃i
qui est pro nobis effusus. queat nobis esse ꝑfecta causa
salutis. quid ad hec angeli qui libenter eo ꝙ boni sũt
r̾om adquiesc̾e uolunt drẽnt. nͥ que dicti sunt rom
niti. ⁊ huiis m̾oi homines uire suam eqͣlitatem de¬
bere sortiri : tum ita angeli atq homines quos ma¬

Expanded text:
dextera Dei atque defendit ab impugnatione omnis pedextera Dei atque defendit ab impugnatione omnis peccati, ita ut nulla vobis subriperet macula ejus. Itaque si a voluntate ipsius non recessistis, illius donum est, a quo jugiter tenti estis. Sed quia haec ratiocinatio illos tantummodo respicit qui perditioni suae vim fecerunt et regnum coelorum violenter rapuerunt , alii, qui in illangelorum sibi sunt vindicaturi. Si quaeris, qua? forsitmus, qui ad hoc dignatus est homo fieri, et pati et mori, ut nos, ab omni delicto in sanguine suo justificatos, ipsius regni sui consortes efficeret. Vos igitur considerate an sanguis Christi, qui est pro nobis effusus, queat nobis esse perfecta causa salutis. Quid ad haec angeli, qui libenter, eo quod boni sunt, ioni acquiescere volunt, dicerent nisi quae dicta sunt ratione niti et hujusmodi homines jure suam aequalitatem debere sortiri? Cum itaque angeli atque homines quos ma
Abbreviated transcription (Latin):
pcc̃a tua indignum uellent iudicare: haberes cõtͣ
eos qͣlr̾ iuire te posses defensare. quoniam inquis i
modo: Andi ꝓpone angelum aliqueni qͣi talia tibi
improperandem. tu homo de puluere factus. tu
pulius qñ facturus. comtͣ oeum de extulisse: cõtͣ
p̾ceptum eius de in cenum omnis poc̾i ⁊ immin¬
dicie tirandus deiecisti. ⁊ nunc nr̃i similis esse q̃ris.
quos nuniqu̾am in aliquo uoluntati dei coitra¬
hisse cernis: Ad ħ : ita respondeas. si gͦ ut dicis de
puluere f. actus sum: certe non mirum si uento
temptationis impulsus in sordes simn cͥminum lapsus.
illum nolle scire potui: in cunctis que illum uelle in¬
cellexi mein ip̃m ex̾cui. Unde tribulationes ⁊ angꝰ¬
tias: in fame. siti. uigiliis. u̾beribus. ⁊ tumeliis. aliisq
modis in num̃s ad honorem enis sustinere non renui.
luis gr̾e per singula reconciliari studui. uos autem
quid horum nunquam sui causa sustimuistis. semꝑ
uos gła. semꝑ iocunditas comitata. semꝑ uos tenuit

Expanded text:
cata tua indignum vellent judicare, haberes qualiter contra eos jure te posses defensare. Quonam, inquis, modo? Audi. Propone angelum aliquem quasi talia tibi improperantem: Tu homo de pulvere factus, tu pulvis aliquando futurus, contra Deum te extulisti, contra praeceptum ejus; et in coenum omnis peccati et immunditiae tumidus dejecisti et nunc nostri similis esse quaeris, quos nunquam in aliquo voluntati Dei contraisse cernis? Ad haec ita respondeas: Si ego, ut tu dicis, de pulvere factus sum, certe non est mirum si vento tentationis impulsus in sordes sum ego criminum lapsus. illum nolle scire potui, in cunctis quae illum velle intellexi memetipsum exercui. Unde tribulationes et angustias, in fame et siti, vigiliis, verberibus, contumeliis aliisque modis innumeris ad honorem ejus sustinere non renui esolius gratiae per singula reconciliari studui. Vos autem quid horum unquam sui causa sustinuistis? Semper vos gloria, semper jucunditas est comitata, semper vos tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
sinnus ⁊ quod uelinus nolimus omnes moriemur. nichila.
morte c̾tuis. nichil hora mortis inc̾cius. Nam nescimus qñ
ce qua sumptum est sit̃ redeat ad illum qui dedit illum. illd̾
ꝓg̾ssus anime us admortalia elapsus esb: sic eg̾ssus in r̾onen¬
esse debent. qͣ inpugnantib uiciis resi̾e ualeat. ut ẜ natura
mortale a d̾nus. illud nisi tenuerit restia erit. huic nͥ seadn̾¬
t̾it: ad d̾iua non ꝑueniet. idcͥco ut homo sibi incoguitus se¬
cognoscat. magna opus est comsuetudine recetendi asensib
ut dampuum suum ad se colligat ⁊ in se ipõ retineat. hiis ll¬
quidem sensibus inpeditur anima ne cern̾e semet ipͣm uale¬
at ⁊ creatorem suum quem sola ⁊ simplex sũ istis intueri deb¬

Expanded text:
sumus; et velimus nolimus, omnes moriemur. Nihil enim morte certius, et nihil hora mortis incertius. Nam nescimus quande qua sumptum est, spiritus redeat ad eum qui dedit illum. Illud gressus animae usque ad mortalia lapsus est; ita regressus esse mortale, a divinis. Illud nisi retinuerit, bestia erit; hinc nisi se averterit, ad divina non perveniet. Idcirco ut homo sibi incognitus cognoscat se, magna opus habet consuetudine recedendi a sensibus, ut animum ad se colligat, et in se ipso retineat. His siquidem sensibus impeditur anima, ne cernere semetipsam valeat et Creatorem suum, quem sola et simplex sine istis oculis intueri deb
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃a ⁊ se cogitet ut se ipm̃ cognoscat ⁊ diligat ⁊ ita inide¬
bit ꝙ nonquam seamau̾it. non quam nescierit. s alia se¬
cum amando. cum eis se comfundit iͣ ut scĩ magna labore
ab eis seꝑari non possit quibus cum amore in hesit pp̃ea
fantasiis corporalium ymaginatõnem deformatur. eisdemq
alte inp̾ssis ⁊̃ soluta acorpore non exuitur .s.ii. a corruptõne
poraubus tenetur passionibus. studeat gͦ in hac uita se ab hiꝰ¬

Expanded text:
se ipsa, et se cogitet, ut se ipsam cognoscat et diligat. Ita videse ipsa, et se cogitet, ut se ipsam cognoscat et diligat. Ita videbit quod nunquam se non amaverit, nunquam nescierit: sed alia secum amando cum eis se confudit; ita ut sine magno labore ab eis separari non possit, quibus cum amore inhaesit. Propterea phantasiis corporalium imaginum deformatur, eisdemque alte impressis etiam soluta a corpore non exuitur. Si enim a corporaliuporalibus tenetur passionibus. Studeat ergo in hac vita se
Abbreviated transcription (Latin):
ei de se remanet ħ solum est ip̃a. nil enim tam in mẽte quam
ip̃a mens est. ne quicqnam sic mentem cognoscit quemad̾m
mens. cumi enimm querit mens quid sit mens ꝓfecto no¬
cum gͦ querentem se nouit: se utiq nouit ⁊ omne ꝙ nonit:
tota nouit. atq ita totam se nonit ⁊ si in ꝑte inuenta non
se totam querit. tam̃ quia se totam querit tota sibi p̾sto est.
nichil enim se ip̃ã sibi presencius esse pot. quod autem de se q̃¬
rit quid anima fu̾it: uł quid uentura fit. uł qualis modo sit.
re cogitat. ⁊ cum quibus amore assuefacta est. nonualet sñ
ei coheserunt que foris funt corporalia ut ⁊̃ cum assunt ista. p̃sto
sunt ymagines eornm cogitanti quapp̃ cern̾e eas a se non potest
ut se solam uideat ⁊ inspiceat. redeat gͦ ad se. ⁊ stet in se. ne
sicut ab sentem querat. s uelud p̾sentem se curet c̾aere ⁊ ois

Expanded text:
ei de se remanet, hoc solum ipsa est. Nihil enim tam in mente est, quam ei de se remanet, hoc solum ipsa est. Nihil enim tam in mente est, quam ipsa mens; nec quidquam sic mentem cognoscit, quemadmodum mens. Cum enim quaerit mens quid sit mens, profecto noCum ergo quaerentem se novit, se utique novit. Et omne quod novit, tota novit; atque ita totam se novit. Et si parte inventa non se totam quaerat, tamen quia se tota quaerit, tota sibi praesto est. Nihil enim sibi se ipsa praesentius esse potest. Quod autem de se quaerit; quid antea fuerit, vel quid futura sit, vel qualis modo sit qre cogitat, et cum quibus amore assuefacta est, non valet sinei cohaeserunt haec quae foris sunt corporalia, ut etiam cum absint ista, praesto sint imagines eorum cogitanti. Quapropter secernere eas a se non potest, ut se solam inspiciat et videat. Redeat ergo ad se, et stet in se, nec sicut absentem se quaerat, sed velut praesentem se curet cernere et di
Abbreviated transcription (Latin):
modo illustrata. non ꝑ corpereos octulos s ꝑ sui ipĩus pͥncual¬
et
.I. ꝑ intelligentiam deum cernit. in quo est ꝑfectissima pulcri¬
tudo ⁊ b̾atissima uisio qua uisione fit b̾a. remoneat gͦ a ꝯ¬
sid̾atõne sua omnes noticias que ꝑ corporis sensus extͥnsecus
cupiinitur. queq namq corpora eorum q similitudines sen¬
sus quo ⁊ ymagines inmemoria affixe. cum retordanco rem̾is¬
cͥentur ad ext̾iorem hominem ꝑtinent quamꝙͣ istis .q. nunciis
anina ext̾iora ꝑcipiat. Mens ergo cui nil se ip̃a p̾stantus÷
quadam int̾iori non siłata s uera presencia uidet se in se.
nil emim tam nouit mens quam id ꝙ sibi p̾sto est. nͨ mẽti
magis quicquam p̾sto est. quam npͣ sibi. nam cognoscit se ui¬
nouit in se. net ymagniatur qͣi exͣ se. illa aliquo sensu corporis
retig̾it. sic corporalia que ue tanguntur ex quorum cogitatõni¬
bus si nichil sibi affigat ut tale aliquid esse se putet. quicꝙͥ

Expanded text:
modo et illustrata, non per corporeos oculos, sed per sui ipsius principale, per intelligentiam Deum cernit, in quo est perfectissima pulchritudo et beatissima visio, qua visione fit beata. Removeat ergo a consideratione sua omnes notitias quae per corporis sensus extrinsecus capiuntur. Quaeque namque corporalia, eorumque similitudines, sensus quoque et imaginationes in memoria infixae, cum recordando reminiscuntur, ad exteriorem hominem pertinent, quanquam istis quasi nuntiis anima exteriora percipiat. Mens ergo cui nihil se ipsa praesentius est, quadam interiori, non simulata, sed vera praesentia, videt se in se. Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti quidquam magis praesto est, quam ipsa sibi. Nam cognoscit se vinovit in se, nec imaginatur, quasi extra se illa aliquo sensu corporis tetigerit, sicut corporalia quaeque tanguntur. Ex quorum cogitationibus si nihil sibi affingat, ut tale aliquid se esse putet; quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
os sumebant cibos p̾t̾ unam arborẽ q̃ fu̾at iut̾ dc̃a nõ q
Diencie bouũ q̃ uagua uirt᷑ est rõat cͥature sb̾ c̾acore do¬
miuo ꝯscitute. uã ubi malũ nullũ tangebat᷑ ꝓfcõ si ꝑhi¬
bitũ taug̾et᷑ sola iũ obedĩa p᷑cabat᷑. alebant᷑ gͦ aliis que
suuebant ue aĩalia corꝑa molestie aͥd esuriendo et sicieu¬
do sentireut de ligno aũc uite pp̃ea gustabat᷑ ne mors eis
rent tancunͣ cecera eẽnt alimẽto. iᵈ sacͣmento ubi sic fu¬
est amplectentibꝰ eam

Expanded text:
os sumebant cibos praeter unam arborem, quae fuerat interdicta, non quia dientiae bonum, quae magna virtus est rationalis creaturae sub Creatore Domino constitutae. Nam ubi nullum itum tangeretur, sola inobedientia peccabatur. Alebantur ergo aliis quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis rent: tanquam caetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuest amplectentibus eam
Abbreviated transcription (Latin):
deceat. non est dubitandum aut .i. nescit dens in quo mim̾o
eam deceat comstitui ꝙ falsum est. aut sistit in eo illam com¬
stituet quem ad ħ decentiorem intelliget. qͣpp̃ aut au geli
illi qui ceciderunt facti erant ex ħ ut essent intͣ illum mi¬
necessitate ceciderunt ꝙ absurdum est opinari. ueritas est
aut restaurandus est ex necessitate num̾s eorum aut ĩ
fecto prescita est. ꝙ esse non pot̾. H. Restauraudi pro¬
qua possint natura restaurari.

Expanded text:
deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra illum nunecessitate ceciderunt: quod absurdum est opinari. BOS. Veritas est aut restaurandus est ex necessitate numerus eorum; aut infecto praescita est: quod esse non potest. BOS. Restaurandi proqua possint restaurari.
Abbreviated transcription (Latin):
de humana natura quam fac̾ sine poc̃o. inimerum angło¬
rum qui ceciderunt restitueret. S. ħ credimus. s uellẽ
aliquem huius rei ronem hr̃e. A. fallis me. non enim ꝓ¬
seris alias q̃ones. B. ne irascaris hylarem datorem dilig̾
deus. Nam nemo mag̾ ꝓbat se hylarit̾ dare ꝙ ꝑmittit.
quam qui plus dat quam ꝑmitcit. dic gͦ ubent̾ ꝙ que¬

Expanded text:
rum angelorum qui ceciderant, restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam hujus rei rationem habere. ANS. Fallis me: non enim proseris quaestiones. BOS. Ne irascaris, hilarem enim datorem diligit Deus : nam nemo probat magis se hilariter dare quod promittit, quam qui plus dat quam promittit: dic ergo libenter qu
Abbreviated transcription (Latin):
fuimus. ł quid frcerimis: mente ꝑtractemus ⁊ nos ui¬
les pectatores. multo q supplicio dignissimuͦs fore cog¬
noscemus. qui se gͦ talem uidicat. iam in primo gͣdu
humilitatis stat.¬
derant. qr non ualet ad salutem. ut se cognoscat quis
pocͥaret᷑:. inde dolorem ñ hr̾et. quid putas de eo donunꝰ
pro s offensione sua neqͣquami scu dolorem hr̾e. rudi¬
diculum pocus quam aliud uideretur. si ueniam pete¬
ret de hunde ise non dolore fateretur. noce est enim
ut dolorem h̃at quisquis de perpetratis culpis
uenum comsequi desiderat.

Expanded text:
fuerimus, vel quid fecerimus, mente pertractemus, et nos vifuerimus, vel quid fecerimus, mente pertractemus, et nos viles peccatores multoque supplicio dignissimos fore cognoscemus. Qui se ergo talem judicat, jam in primo gradu humilitatis stat.derant, quia non valet ad salutem ut se cognoscat quis peccaret, et inde dolorem non haberet, quid putas dominus ejus de offensione sua nequaquam sciret dolorem habere? Ridiculum potius quam aliud videretur, si veniam peteret de hoc unde se non dolere fateretur. Necesse est enim ut dolorem habeat quisquis de perpetratis culpis veniam consequi desiderat.
Abbreviated transcription (Latin):
iram dei promeruimis. sed eciam dot̾a
creaturam adu̾sum nos extitauinus. ⁊ enim si siiis ali¬
cuius a domino suo reced̾et. ⁊ inimico domini sui adħ̾et.
non solum ip̃m dominum exacerbaret. s ⁊̃ dotani enis fa¬
miliam. iustissime irritaret. cum gͥ dominum creatorẽ
cunctorum offenderimus adu̾sum nos omnem c̾atinam
quantum spectet ad m̾itum nr̃m ad iram comouims
potest gͦ nob̾ uista comsideratione terra dic̾e. non debeo
debeanius. inimo potius ut comfusionem ⁊ necem uob̃
p̾paremnus. ab illo enim peccando recesfisfis. ꝑ queni nec
aies esurit. sol quo. Uobis ad salutem non debeo luce. s
ad uinctictam domini mei qui est lux lucis. ⁊ fons lu¬
minis. penitus ooħ̾cere. Sic ⁊̃ singula queq c̾ata cõtͣ
nos possunt surge̾ irrefragibili r̾one. ꝓiñ expedit no¬
b̾ humiliari. ne diu dilata uindicta tando acrius adue¬
niendo mala nr̃a puniat. quanto diucius dolerauit qd̃
punire pot̾at. ut gͦ humiliemur quid simus qui nati

Expanded text:
iram Dei promeruimus, sed etiam totam creaturam adversum nos excitavimus. Etenim si servus alicujus a domino suo recederet et inimico domini sui adhaereret, non solum ipsum dominum exacerbaret, sed et totam ejus familiam justissime irritaret. Cum igitur Dominum creatorem cunctorum offenderimus, adversum nos omnem creaturam, quantum spectat ad meritum nostrum, in iram commovimus. Potest ergo nobis justa consideratione terra dicere: Non debeodebeamus, imo potius ut confusionem et necem vobis praeparemus. Ab illo enim peccando recessistis, per quem nec ales esurit. Sol quoque: Vobis ad salutem non debeo lucere, sed, ad vindictam Domini mei, qui est lux lucis et fons luminis, penitus coercere. Sic et singula quaeque creata contra nos possunt surgere irrefragabili ratione. Proinde expedit nobis humiliari, ne, diu dilata vindicta, tanto acrius adveniendo mala nostra puniat quanto diutius toleraverit quod punire poterat. Ut ergo humiliemur, quid simus, quid nati
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ homo: bonun ꝙ angelus. malum ꝙ inustus. ⁊ ħ duo ꝯͣria ĩ
insimul sunt ut si bonum non ess in quo esfet. ꝓrsus nec
malum esse potuiss. quia non modo nͥ comsist̾et s unde ori
nec corrumixretur. qm̃ nichil est alnid corruptõ quamboni ex¬
t̾minato. Ex bonis gͥ mala orta sunt. ⁊ nisi in aliquibus bonis
non sunt. net erat. unde oriretur ulla mali natura. nam si esset
in quantum natura esset ꝓfc̃õ bona esset. ⁊ aut incorruptibilis
natura magnum esset bonum. aut natura corruptibił nullo
modo esset nisi aliquod bonum. quod bonum corrumpendo pos¬
set ei neocere corruptõ.

Expanded text:
quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde orirnec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio.
Abbreviated transcription (Latin):
quus est. s bonum quia homo. c malum quia iniquͥs. quisqͥs
gͦ dic̾. malum est hominem esse. aut bonum ẽ ⁊ iniquũ esse
uicium hominis laudat. ꝙ est inicinitas. omĩs iz natura ⁊̃¬
uocantur. illa dialeticorum regula defit̾. qura dicunt nilli¬
rei duo simul messe ꝯͣria. Nullus enim aer simul est ⁊ tenebro¬
sus ⁊ incidus. nullus cibus aut potus sumul dulcis ⁊ amarus nul¬
lum corpus simui uͥ album: ⁊ ngrum. nullum simul uͥ deforme
iͥ ⁊ formosum. ⁊ ħ in multis ac pene in omnibus cõtͣriis repperit᷑.
nt in mia re simul esse non possint cum antem bona ⁊ mala
nullus ambigat esse ꝯͣria. nͭᵈ fimul esse possunt. s mala omni¬
no sñ bonis ⁊ nͥ in uonis esse non possunt. ꝙͣuis bona sũ malis¬
esse possint: potest enim homo uł angelus non esse iniustus
iniustus autem non potest esse nͥ homo uł angelus. ⁊ bonuim

Expanded text:
iquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis iquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura, etvocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nullrei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Cꝑ ħ millum est ꝙ dicitur malum si nillum sit bomĩ.
s bonum omini malo carens integrum bonum est. Cũ
u̾o iuest malum uiciatum ł uiciosum. bonumest. nec malumi
uniquam pot̃ esse. ullum ubi est bonim nullum. uñ res mi¬
ra comficitur. ut quia omnis natura in quantum natura est
bonum est nichil aliuo dici uideatur. cum uiciosa natura ma-¬
la esse natura dicitur nͥ malum esse qd̃ bonim est. nec malum
qua mala esset nͥ res ip̃a que mala est. natura esset. non p
gͥ esse malum nͥ aliquod bonum. ꝙ cum dici uideatur absur¬
de conexio cum r̾ocinatõnis huius uelud in euitabiłr nos ꝯ¬
pellit. ħ dic̾e̾. ⁊ cauendum est. ne incidamus in illam scĩam ꝓpħicã
sui ꝓfert mala. qui est autem malus: nͥ mala natura. quia ħo
natura est. porto si homo aliquod bonum est quia natura. qͥd
est manis homo nͥ matum bomim: tñ cum duo ista disc̾mmisꝰ
imuienimus nͨ ic̾o malum quia homo est uͨ ic̾o bonum quiaĩ¬

Expanded text:
c nullum est quod dicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum, ubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum qua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in illam propheticam sensui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia in
Abbreviated transcription (Latin):
Rusta ĩq non nulli inmoquam płĩm et̾nam damp¬
natorum penam ⁊ cruciatꝰ aĩ ĩt̾missione ꝑpetuos humano
co diuinis. s pro suo motu dã q̃q molliendo ⁊ ĩ leniorem flec¬
tendo snĩam que putant magis t̾ribilius esse dicta cruam iuus.
Non .n. obłiuiscetur inquiunt misĩ deꝰ aut comtinebit in na

Expanded text:
rustra itaque nonnulli, imo quam plurimi, aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano adversando, sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o miserante ce nissa lib̾antur. aut si ħ̾ ad õs existĩmant ꝑtin̾e. sĩ
est. ⁊ ibũt isti in suppłicium et̾num. ne isto mͦ putaretur hi¬
tura fĩnem. qũ felicitas ⁊̃ illorum de quibus ẽ eqͣrio dictum.
aniui ꝑturbatõ. ut in ira sua ħ est. ħ manẽte ira sua. ñ cñ ꝯ
tineat iuisatõnes suas. ñ et̾no supplicio finẽ dando. s leuameu
a cogitari pot̃ ꝑire a regno dei exulare a ciuitate dei alienari auita
spãtib nise. tã gͣndis est pena ut ei ułła possit tormenta ã nouim̃
Anebit gͦ sñ fine mors illa ꝑꝑetua dampnatoꝵ.c
.I. alienatio a nita dei. ⁊ onñbus erͥ ipã cõmunis q̃l homines
de uarietate penar̾ ce dolorum releuatõne ł int̾missione. ꝓ fuis
humanis motibus suspiscentur. sicut manebit cõu̾it̾ om̾inum

Expanded text:
stimant pertinere, non est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamena cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civittam grauis est pena ut ei nulla possint tormenta que nouimus damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tulaui. qñ illud comtingens sũ ꝙꝓ dixi de bonis angłis. ꝙ antẽ
scripsi demalis ex ꝓpoĩto fuit qͦnis. qui uicel tractatus ꝙͣynis
nulla comtimiatõne dictaminis coħeant. mat̾ia tñ eorum
⁊ simislitudo ⁊ disputatõnis exigit ut simul eo quo illos cõ¬
memoraui ordine comscribantur. l itaq a quibusoam festi¬
uitatibus alio sunt ordĩe transcripti antequam ꝑ fecti essẽrt.
Sic tñ eos ut hͥ posui nolo ordmari.

Expanded text:
tulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem tulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem scripsi de malis, ex proposito fuit quaestionis. Qui videlicet tractatus, quamvis nulla continuatione dictaminis cohaereant, materia tamen eorum, et similitudo disputationis exigit, ut simul eo, quo illos commemoravi, ordine conscribantur. Licet itaque a quibusdam festinantibus alio ordine sint conscripti, antequam perfecti essent, sic tamen eos, ut hic posui, volo ordinari.
Abbreviated transcription (Latin):
ad studium sacre scripture quodam diũsis temporibus cõ¬
amiles fieri in u quia facti siuit ꝑ interrogatõnem ⁊ respon¬
sionem ⁊ persona interrogantis nomine uotatur discipuli. res¬
pondentis u̾o nomine magr̃i. quarum enim quem similem ͦ
edidi non in utuem ut puto introducentis ad dialeticam cuiꝰ
inicium est de gͣmatico qm̃ ad diu̾sum ab hiis tribus studium
ꝑtinet istis uolo comiimi̾are. unus horum trium est de u̾
cia . Alius uo de lib̾tate arbitrii. quid sit. ⁊ utrum eam semper
tudinem uoluntatis ad quam s̾uandam est data creature rõa¬
li. In quo naturalem tantum fortitudinem uoluantatis ad s̃¬
li sit ut grã subsequatur ostendi. Ecus aũ est de qõne qua
queritur quid pectauit diabolus quia non stecit in uerita¬
te. cum deus non dedit ei ꝑseueranciam quam nͥ eo dante hrẽ
non potuit. qm̃ si ille deus dediss ille hu̾iss sicut boni angłi
comfirmatõne ronorum anglorum dix̾am. de casu diaboli ti¬

Expanded text:
 diversis temporibus, consimiles in hoc quia facti sunt per interrogationem et responsionem; et persona interrogantis nomine notatur discipuli, respondentis vero nomine magistri. Quartum enim, quem simili modo edidi, non inutilem, ut puto, introducendis ad dialecticam, cujus initium est: De grammatico, quoniam ad diversum ab his tribus studium pertinet, istis nolo connumerare. Unus horum trium est De vertia. Alius vero De libertate arbitrii, quid sit, et utrum eam semper tudinem voluntatis, ad quam servandam est data creaturae rationali; in quo naturalem tantum fortitudinem voluntatis ad seli sit, ut gratia subsequatur, ostendi. Tertius autem est De quaestione qua quaeritur quid peccavit diabolus, quia non stetit in veritate: cum Deus non dederit ei perseverantiam quam nisi eo dante habere non potuit: quoniam si Deus dedisset, ille habuisset, sicut boni angeliconfirmatione bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli ti
Abbreviated transcription (Latin):
non sumine sumortar ⁊ non summe incorruptibilis. sed
comistat ꝙ est summe inmortar ⁊ incorruptibił gͥ non he
bit finem. amplius si finem ħitura aũ uolens aũ nolens de¬
summum bonum. si u̾o uolens ꝑitura est non est sũme potũs
nec omnipotens s r̾onis necessitas assit eam esse sũme
potentem ⁊ onmpotentem non gͦ uolens deficiet qr sic

Expanded text:
mortalis et summe incorruptibilis; sed constat quia est summe immortalis et incorruptibilis: non habebit igitur finem. Amplius: Si finem habitura est, aut volens, aut nolens desummum bonum. Si vero nolens peritura est, non est summe potens, nec omnipotens; sed rationis necessitas asseruit eam summe potentem esse et omnipotentem. Non ergo nolens deficiet. Quare si
Abbreviated transcription (Latin):
soluit s punitur. sic ꝑdit honorem sinm ⁊ non recupt
ꝙ hiis que dicta sunt repugnare nidetur. N. dm̃ impossi¬
bile est honorem suum ꝑdere. ant sũ pcrõr sponte soluit ꝙ
debet. ant deus ab ĩuito accipit. nani aut homo debitam
subiett̾onem oeo sũ non peccando. siue ꝙ peccat soluendo
uolantate spontanea exibet aut dens cum inuitum sibi
dorquendo subicit ⁊ sic se dominm eius esse ostendit. qd̾
ip̃e homo uoluntate fateri recusat. in quo comaderandũ
quia sicut homo rapit pct̾ando ꝙ dei est. itu deus punien¬
do aufert ꝙ hominis est. Quippe non solum id suum
alicuius esse dicitur ꝙ iam possidet. s ꝙ in eius potestate
est ut habeat. Q uoniam gͦ homo ita factus est ut beatitu¬
dinem habere poss. si non peccaret. cum pp̃ pocm beatitu
dine ⁊ omni bono priuatur. de c suo quamiuis inuitus sol¬
uit ꝙ rapuit. quia s dens ħ ad usum sui commodi non
tranferat ꝙ aufert. sicut non pecuniam alii auf̾t a utit᷑

Expanded text:
stulit, sed punitur, sic perdit Deus honorem suum, ut non recuperet: quod his quae dicta sunt repugnare videtur. ANS. Deum impossibile est honorem suum perdere: aut enim peccator sponte solvit quod debet, aut Deus ab invito accipit. Nam aut homo debitam subjectionem Deo, sive non peccando, sive quod peccat solvendo, voluntate spontanea exhibet; aut Deus eum invitum sibi torquendo subjicit, et sic se Dominum ejus esse ostendit, quod ipse homo voluntate fateri recusat. In quo considerandum quia sicut homo peccando rapit quod Dei est, ita Deus puniendo aufert quod hominis est. Quippe non solum id ipsum alicujus esse dicitur, quod jam possidet; sed quod in ejus potestate est, ut habeat. Quoniam ergo homo ita factus est ut beatitudinem habere posset, si non peccaret: cum, propter peccatum beatitudine et omni bono privatur, de suo, quamvis invitus, solvit quod rapuit; quia licet Deus hoc ad usum sui commodi non transferat, quod aufert; sicut homo pecuniam, quam alii
Abbreviated transcription (Latin):
an est estimandus filius intelligencia memorie sũ sit
memoria patris aut memoria memorie ⁊ quid̃ cum siuima
sapiencia sui memor esse negari non possit nͥ competencins
quare in memoria pat̾ sicut im̾bo filius intelligitur qũ de
sicut sui semꝑ meminit liqt̃ cuimi se cogitat quia u̾bum
eiis nascitur de memoria. Unde affaret quia si semꝑ se co¬
gitaret pp̃ u̾bum eius de memoria nasc̾et᷑ rem ⁊ enim co¬
gitare cuius memoriam h̾emus ħ est eam mente dicere
u̾bum u̾o rei est ip̃a cogitatio ad eius sumlitudinem ex

Expanded text:
an aestimandus est Filius intelligentia memoriae, sive memoria Patris, aut memoria memoriae? Equidem cum summa sapientia sui memor esse negari non possit, nihil competentius quam in memoria Pater, sicut in Verbo Filius intelligitur; quoniasicut sui semper meminit, liquet, cum se cogitat, quia verbum ejus nascitur de memoria. Unde apparet quia si semper se cogitaret, semper verbum ejus de memoria nasceretur. Rem etenim cogitare, cujus memoriam habemus, hoc est mente eam dicere; verbum vero rei, est ipsa cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ce simina sapiencia sicut sui semꝑ memor est quia de et̾¬
na memoria eius coet̾uum u̾bum nascitur sicut gͥ u̾bum
comgrue intelligitur proles iͣ memoria parentis nomen
aptissime suscipit. Si gͦ proles que omuino de sinmo so¬
lo spũ nata est proles est memorie euis nichil comsequentiꝰ
quam qr memoria sua est idem ip̾e quipr non in eo ꝙ sui
memor est sic est in sui memoria uelud alia res in alia quẽ¬
ad ea que sic sinit in humane mentis memoria ut non si¬
cut ip̃a nr̃a memioria s sic est memor sui ut ip̃a memo¬
ria sui sic comsequitur itaq ut quomodo filius est ĩtel¬
ligencia siue sapiencia patris ita sit ⁊ pat̾ne memorie at
quicquid filus sapit uł intellig̾ euis summil ⁊ meminit.
sapiencia sapiencie .i. sapientia sapiens patrem sapiencia
⁊ filius quidem memoria nata de menioria sicut sapiencia
n̾ata de capientia pater u̾o de nullo memoria uł sapiencia.

Expanded text:
c semper se dicit, sicut semper sui memor est, quia de aeterna memoria ejus coaeternum Verbum nascitur. Sicut igitur Verbum congrue intelligitur proles; ita memoria, parentis nomen aptissime suscipit. Si ergo proles, quae omnino de solo summo Spiritu nata est, proles est memoriae ejus; nihil consequentius, quam quia memoria sua est idem ipse. Quippe non in eo quod sui memor est, sic est in sua memoria, velut alia res in alia; quemadmodum ea quae sic sunt in humanae mentis memoria, ut non sint ipsa nostra memoria; sed sic est memor sui, ut ipse memoria sua sit. Consequitur itaque ut quomodo Filius est intelligentia sive sapientia Patris, ita sit et paternae memoriae. At quidquid Filius sapit, aut intelligit; ejus similiter et meminit. sapientia sapientiae, id est, sapientia sapiens Patrem sapientiam: et Filius quidem memoria nata de memoria, sicut sapientia nata de sapientia; Pater vero de nullo nata memoria vel sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
modo exͣ se raptus. uidit inquam fluuium nñ rapidum
atq precipitem inquemꝰ fluebant omnium fluuium pͦ¬
gature ⁊ quaruncumq terrestrium rerum lauature.
uidebatur itaq aqua ip̃a nimis turbulenta ⁊ ininm¬
da. ⁊ oni̾uim spurticiarum sorde horrida. R apiebat gͥ
in se: quicquid atting̾e pot̾at ⁊ deuoluebat tam uiros qu̾a
mulieres infra se diuites. ⁊ inopes simil. feda quidem erat
aqͣ ex ea tñ uiuebant ⁊ delectabantur in illa. ut ille asse¬
rebat qui eum ducebat. ille u̾o ab ip̾o inquirente qui suã
torrens ille ess: uł quid multitudo illa in eo uolitans p̃¬
tendẽt abiecit. ille p̾dux pr̾is nr nostri atcł. ait: ne mi¬
reris. torrens mundum sigt᷑. quo rapiuntur. in cuius ille¬
cebrosis spurticiis inuoluuntur. omnes ip̃m amantes ⁊
hiis dictis: inquid¬

Expanded text:
modo extra se raptus, vidit, inquam, fluvium unum rapidum atque praecipitem, in quem confluebant omnium fluxuum purgaturae et quarumcunque terrestrium rerum lavaturae. Videbatur itaque aqua ipsa nimis turbulenta, et immunda et omnium spurcitiarum sorde horrida. Rapiebat igitur in se quidquid attingere poterat, et devolvebat tam viros quam mulieres infra se, divites et inopes simul. Foeda quidem erat aqua, ex ea tamen vivebant, et delectabantur in illa, ut ille asserebat qui eum ducebat. Illo vero ab ipso inquirente quisnam torrens ille esset, vel quid multitudo illa, in eo volutans, praetenderet, adjecit ille praedux Patris nostri, atque ait: « Ne mireris. Torrens mundum significat quo rapiuntur, in cujus illecebrosis spurcitiis involvuntur omnes ipsum amantes. » Et his dictis, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
nudi etant nudati .s. eagrã qͣ fiebat ut nuditas corporis ntia̾
eos lege ꝑcc̃i m̃ti eꝵꝵ repugiãte ꝯfunde̾t. hoc itaq ꝯgnoue¬
rũt qd̃ feliciꝰ ignorarent si deo credentes et obedientes uõ ꝯmit¬
te̾nt qd̾ eos cag̾e̾nt exꝑiri insidelitas et in obedĩa quid noce¬
ret. dem̃ ⁊ fusi inob ed̾i a carnis sue tanqmͣ teste pena ĩ obe¬
diencie suesuerũt folia fici et fecert̃ iͥ campestͥa .i. succiu

Expanded text:
nudi eranudi eraeos lege peccati menti eorum repugnante confunderet. Hoc itaque cognoverunt, quod felicius ignorarent, si Deo credentes et obedientes non committerent, quod eos cogeret experiri infidelitas et inobedientia quid nocerent. Proinde confusi inobedientia carnis suae, tanquam teste poena inobedientiae suae, consuerunt folia fici, et fecerunt sibi campestria, id
Abbreviated transcription (Latin):
u .ii. ceci c̾ani erant ut inꝑitũ uulgus opinat᷑ ut qñ quidẽ
et ille uidit aĩalia quib nõia inposuit et de illa legit᷑. iulr̾
uidit quia bonum lignũ in escam et q placet oculis ad ui¬
deudũ patebãt gͦ oculi eoꝵ: S adhoc nõ erant aꝑti ut cogͦ¬
repugͣte nestiebãt qͣ gr̾̃a remota ut pena reciꝑca iobedĩa
plect̾et᷑. extiait ĩ motu corporis q̃dam ĩpudens nouidas. Unde
eẽt indeceus nuditas et feat atcentos. reddidit q ꝯ fusos. hĩc ÷
qd̃ pꝰea qmͣ maridata dei aꝑta tnͣs g̾ssione uiolarũt. Scͥp tũ ẽ
a duidend̾. nani et a ñ uidebant s ad discnend̾ int̾ bonũ ad a mi¬
serant et inalũ ciuo cecida̾n̾t. Uñ et ip̃m lignũ eo ad̾ istã facet᷑
dinoscẽciam si aduescend̾ ꝯͣ uetitũ tanget᷑ ex ea re uom̃ acce¬
pit ut appllaret᷑ lignũ scĩe boni et mali: ex aꝑta .ii. ligni mo¬
lestia morbi erudẽcior fit ⁊̃ ioꝯditas saĩtatis. cogͦu̾nt qͦ cid̾

Expanded text:
Neque enim caeci creati erant, ut inperitum uulgus opinatur; quando quidem et ille uidit animalia, quibus nomina inposuit, et de illa legitur: Vidit mulier quia bonum lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum. Patebant ergo oculi eorum, sed ad hoc non erant aperti, horepugnare nesciebant. Qua gratia remota, ut poena reciproca inoboedientia plecteretur, extitit in motu corporis quaedam inpudens nouitas, unde esset indecens nuditas, et fecit adtentos reddiditque confusos. Hinc est quod, postea quam mandatum Dei aperta transgressione uiolarunt, scriptum est nter bonum quod amiserant et malum quo ceciderant. Unde et ipsum lignum, eo quod istam faceret dignoscentiam, si ad uescendum contra uetitum tangeretur, ex ea re nomen accepit, ut appellaretur lignum sciendi boni et mali. Experta enim morbi molestia euidentior fit etiam iucunditas sanitatis. Cognouerunt ergo quia
Abbreviated transcription (Latin):
salui fiant responderi solz. qui ħ ipĩ uolunt. ꝙ quidem dici de
tili motu faciunt. si eorum uoluntati iudicaretur esse tͥbuẽ¬
oum. i qñ baptirantur cum resistunt quantum possunt eciã
nolentes saluuos fĩ dic̾emus. s aꝑtius cominus in ewͣngłio.
compellans inpiam ciuitatem quociens inquio uolui cõg̾gare¬

Expanded text:
salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de  quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam ci