comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu quȩ dm̃ non confitet᷑. neq diuinã legẽ meditat᷑. Reicit᷑ ⁊ pabulã habens:
qui ꝓritu libidinis ⁊ ardore c̃cupiscentiarũ exestuat. Similit̃ ⁊ scabiosum:
qui peccatũ carnis ꝑfiẽ contagione oꝑis. Iã uͦ ipetiginẽ habens hereticoꝵ
figurat collectionẽ. qͤ freq̃nter se in eccłie corpꝰ uimergit. ⁊ impetigo liuorẽ
fac̃. Porro aure amputata s̃: qui uerbo dĩ ñ obediunt ñ faciendo q̃ uissa st̃.
qui uͦ caudã habet amputatã: ille ẽ. qui bonũ qđ incipit ꝑseueranti fuie
ñ ꝑfic̃. Porro desectũ uł testiculis amputatũ: indicat eos qui cũ corꝑe uri
sint. tͦpitudinis. usu effemmant᷑. his gͦ cͥminib inuoluti a sacͥficio dñi rep¬
bant᷑: nec efficiunt᷑ consortes passionis xp̃i. nec celestis participes scĩficatio¬
nis. & Sed neq panes aliengene offerent᷑ dño: id suꝑsticiosa doctri¬
na hereticoꝵ. uł studia suꝑsticiosa scłariũ litterarũ que extͣ fidẽ st̃: ali

Expanded text:
 divinam legem meditatur. Rejicitur et papulam habens, qui pruritu libidinis et ardore concupiscentiarum exaestuat. Similiter et scabiosum, qui peccatum carnis perficit cogitatione operis. Jam vero impetiginem habens, haereticorum figurat collectionem, quae frequenter se in Ecclesiae corpus immergit, et impetigo livorem facit. Porro aure amputata sunt, qui verbo Dei non obediunt, non faciendo quae jussa sunt. Qui vero caudam habet amputatam, ille est qui bonum quod incipit, perseverantiae fine non perficit. Porro desectum, vel testiculis amputatum, iturpitudinis usu effeminantur. His ergo criminibus involuti, a sacrificio Dei reprobantur, nec efficiuntur consortes passionis Christi, nec coelestis sanctificationis. Sed neque panis alienigenae offeretur Domino, id est, doctrina haereticorum, sive studia superstitiosa s
Abbreviated transcription (Latin):
abscondit me intab̾nacło suo: indie maloꝵ. Uariis gͥ spetieb instruit᷑ tabna¬
culũ. partĩ p̃ciosis. partĩ uiliorib ꝑ quod monstrat᷑ alios scõs: alios eẽ. peccato¬
res ineccłia. Fideles aũ om̃s ⁊ intra corpꝰ eẽ. eccłie constitutos: infideles uͦ extͣ
sinũ collocatos.L. Ipsum autẽ tabnaculũ cũ intypũ eccłiȩ fieroe: columnas eiꝰ
iin. fundari argenteis dñs iubet᷑. Colũpne istȩ iͦii. eũgłistȩ sunt seĩ: firmitate
fidĩ solidati. argenteȩ aũ dicunt᷑: ꝓpt̾ diuini eloquii claritatẽ. harũ aũ eo¬
lumnarũ bases ꝓpħe s̃. qui suo gestamine frueturã portant ȩccliȩ. Sup̃ funda

Expanded text:
abscondit me in tabernaculo suo in die malorum . Variis igitur speciebus instruitur tabernaculum, partim pretiosis, partim vilioribus. Per quod monstratur alios sanctos, alios esse peccatores in Ecclesia. Fideles autem omnes, et intra corpus Ecclesiae constitutos; infideles vero extra sinum collocatos. Ipsum autem tabernaculum cum in typo Ecclesiae fieret, columnas ejus quatuor fundari argenteas Dominus jubet. Columnae istae quatuor evangelistae sunt, sanctae firmitate fidei solidati. Argenteae autem dicuntur propter divini eloquii claritatem. Harum columnarum bases prophetae sunt, qui suo gestamine structuram portant Ecclesiae. Supra firma
Abbreviated transcription (Latin):
stnterĩ ⁊ tabulas deauratas erigi p̃cep̃: et fundi ear̃ bases argenteas
iubet. Quid enĩ ꝑ tabulas. nͥ doctores ⁊ apłi extensa inmundũ p̃dicatione di
bulas ipsi firmi ac fusiles sustinent: qr apłoꝵ ⁊ doctoꝵ uita dũ eoꝵ p̃dication¬
instruit᷑. eoꝵ auctoritate solidat᷑. Hnde ⁊ coniuncte bine bases singłis tabulis
subseqñtes p̃dicatores eccłiȩ indubitant̃ edificant. Et cũ insemet ipsis ñ disere¬
pant : illos inse robustiꝰ figunt. Uñ ⁊ bene pelles arietũ ibi subiecit: ut ꝑ arie¬
tes duces p̃positosq eccłiarũ ostendet. qͥ quia deseruire curis temꝑalib ñ ti¬
ment: oportet ut tẽptacionũ uentꝰ ⁊ pluuias de huiꝰ mundi ꝯtrarietatib po¬
tent. Ut hi qui intra eccłiã sp̃alit̾ qͣsi bẏssus ⁊ iacinctꝰ ⁊ purpura fulgent: secu¬
ri interiꝰ resplendeant dũ p̃positi ⁊ rectores eoꝵ contͣ ꝓcellas et turbines scłi fo¬
ris laborant.O

Expanded text:
Interim et tabulas deauratas erigi praecipit, et fundi earum bases argenteas jubet. Quid enim per tabulas, nisi doctores et apostoli, extensa in mundum praedicatione dilbulas ipsi firmi ac fusiles sustinent? 2. Quia apostolorum et doctoinstruitur, eorum auctoritate solidatur. Unde et conjunctae binae bases singulis tabulis subsequentes praedicatores Ecclesiae indubitanter aedificant; et cum in semetipsis non discrepant, illos in se robustius figunt. Unde et bene pelles arietum subjecit, ut per arietes duces praepositosque Ecclesiarum ostenderet; qui quia deservire curis temporalibus non timent, oportet ut tentationum ventos et pluvias de hujus mundi contrarietatibus portent, ut hi qui intra Ecclesiam spiritaliter quasi byssus et hyacinthus et purpura fulgent, securi interius resplendeant, dum praepositi et rectores eorum contra procellas et turbines saeculi foris laborant.
Abbreviated transcription (Latin):
cuit uinũ incratere ⁊ nłqͣ dicens. Uenite : et edite de meis panib
inlustrat eccłiam omnẽ. inunitate fidei consistentẽ. Alii eundẽ candelabrũ
xp̃m intelligunt gestantẽ septẽ ȩccłias: in qͥb septiformis sp̃c scĩ splendor ẽmicat
huie cancdelabro fiunt emunctorio: q̃ inȩsaia forcipes nũcupant᷑. Et hec quidẽ
duo testam̃ta intp̃tati sc̃. quib peccata purgant᷑: queq int̾ se scĩ sp̃c unione so¬
ciant᷑. Extra uelũ aũ testimonii qđ oppansũ ẽ: candelabrũ ardere p̃cipit᷑. quia
sine ullo uet̃is testam̃ti uelamine sp̃c scĩ iã ueritas fulget. Oleũ uͦ ꝗͦd de
pacẽ ⁊ miscdiam ꝑ saluatoris aduentũ uñ in cordib nr̃is lum̃ u̾itatis accendit᷑¬

Expanded text:
iqua Proverb IX, dicens: Venite et edite de meis panibusillustrat Ecclesiam omnem, in unitate fidei consistentem. Alii idem candelabrum Christum intelligunt, gestantem septem Ecclesias, in quibus septiformis Spiritus sancti splendore micat. Huic candelabro fiunt emunctoria, quae in Isaia forcipes nuncupantur. Et haec quidam duo testamenta interpretati sunt, quibus peccata purgantur, quaeque inter se sancti Sp oppansum est, candelabrum ardere praecipitur, quia sine ullo Veteris Testamenti velamine sancti Spiritus jam veritas fulget. Oleum vero, quod de pacem et misericordiam per Salvatoris adventum, unde in cordibus nostris lumen veritatis accendit
Abbreviated transcription (Latin):
tores uelud ĩputͥbilia ligna q̃rendi s̃. E instructione sacroꝵ uoluminũ sẽꝑ in¬
herentes scẽ eccłiȩ unitatẽ denuntient. ⁊ qͣsi intromissi circulis archã portent.
⁊ uirga aaron. Archa hac ut p̃dictũ ẽ. eccłia ẽ. habens duas tabulas lapideas: id
duplicis testam̃ti ꝑpetuã firmitatẽ. Urnã qͦq aureã: carnẽ intelligimꝰ xp̃i pu¬
rã atq sincerã. quȩ reconditũ inse manna ꝑpetuȩ diuinitatis conseruat. et

Expanded text:
instructione sacrorum voluminum, semper inhaerentes sanctae Ecclesiae unitatem denuntient, et quasi intromissis circulis arcam portent; et virga Aaron. Arca haec, ut praedictum est, Ecclesia est, habens duas tabulas lapideas, id est, duplicis testamenti perpetuam firmitatem: urnam quoque auream, carnem intelligimus Christi puram atque sinceram, quae reco
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ moyses legit᷑: uelam̃ ẽ. positũ suꝑ cor eoꝵ. Et manifeste dũ legis ⁊ ꝓpħarum
scͥpturã ꝑ nimiã stoliditatẽ cordis carnalit᷑ accipiunt infideles. Tota facies mo¬
ysi quodã uelamine tegit᷑: ita ut ñ possint loquentes legis głam sustinere.s. si
conu̾si fuerint ad dm̃: auferet᷑ uelam̃. Occidens littera moriet᷑: uiuificans sp̃s¬

Expanded text:
autem Moyses legitur, velamen est positum super cor eorum, et manifeste dum legis et prophetarum autem Moyses legitur, velamen est positum super cor eorum, et manifeste dum legis et prophetarum scripta per nimiam stoliditatem cordis carnaliter accipiunt infideles, illis tota facies Moysi quodam velamine tegitur, ita ut non possint loquentis legis gloriam sustinere. Sed si conversi fuerint ad Deum, auferetur velamen. Occidens littera morietur, vivificans sp
Abbreviated transcription (Latin):
moysen. est locꝰ apud me stabis suꝑ petrã. ⁊ paulo pꝰ tollã manũ meã ⁊ ideb̾
posteriora mea: qr enĩ ex sola eccłia catholica xp̃c conspicit᷑: apud se eẽ. locũ
dñs ꝑhibet de quo uideat᷑. Inpetra moyses ponit᷑ ut dei spetiẽ contempletur.
qr nͥ quis fidei soliditatẽ tenuerit diuinã p̃sentiã ñ agnoseit. de qua soliditate
inqͥt dñs. Suꝑ hanc petrã aedificabo eccłiam meã. Q uod uͦ descendente denuo¬
moyse cũ tabulis. facies eiꝰ glorificata uidet᷑. s tam̃ uelamine tegitur: hoc signi¬
ficabat ut ostñderet eandem legem mystico eẽ. uelamine cooꝑtam. tectamq i¬
fidelib ⁊ occultã. Sermo qͥppe legis habet scientie głam : sed secretã. habet et
cornua duoꝵ testam̃toꝵ: quib contra dogiata falsitatis incedit armata. Cũ

Expanded text:
Moysen: Est locus apud me, stabis super petram; et paulo post: Tollam manum meam, et videbis Moysen: Est locus apud me, stabis super petram; et paulo post: Tollam manum meam, et videbis posteriora mea; quia enim ex sola Ecclesia catholica Christus conspicitur, apud se esse locum  videatur. Unde et in petra Moyses ponitur, ut Dei speciem contempletur; quia nisi quis fidei soliditatem tenuerit, divinam praesentiam non agnoscit. De qua soliditate Dominus dicit: Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam Matth. Moyse cum tabulis, facies ejus glorificata videtur, sed tamen velamine tegitur, hoc significabat ut ostenderet eamdem legem mystico esse velamine coopertam tectamque infidelibus et occultam. Sermo quippe legis habet scientiae gloriam, sed secretam. Habet et cornua duorum testamentorum, quibus contra dogmata falsitatis incedit armata. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
mundi partes id: toto orbe p̃dicatur ut decẽ quat̃ ducta qͣdragenariũ nu
Quid uͦ petiuit moyses ut claritatẽ dñi inderet di¬
cens. si inueni grãm apud te: ostende mͥ te ipsum manifeste : accepit enĩ in
p̃senti congruũ responsum: quod fadiem dñi uidere non possit quã nemo
hominũ uider& et uiueret. Quid ÷ gͦ faciem meã uidere ñ poteris. nͥ quia¬
quãuis usq ad parilitatẽ angłicam humana etiã pꝰ resurrectionẽ natura
ꝓficiat. et ad contẽplandũ dm̃ indefessa consurgat: uidere tam̃ eius essen¬
quȩ eccłiȩq misteriũ figuratum ẽ. Gestauit quippe moyses typum popłi u
deoꝵ: in xp̃m postea credituri. Ideo illi dictũ ẽ. Cum transiero: posteriora
mea uidebis. Quidã hunc sensũ in eũgłio dicunt fuisse completũ: cũ ascen¬
ora eiꝰ : id÷ uidit que in posteriorib ⁊ nouissimis factas̃. Id̃ autẽ ait dñs ad

Expanded text:
mundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut decem quater ducta, quadragenarium numundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut decem quater ducta, quadragenarium nuQuod vero petivit Moyses ut claritatem Domini videret, dicens: Si inveni gratiam apud te, ostende mihi te ipsum manifeste. Accepit enim in praesenti congruum responsum quod faciem Domini videre non posset, quam nemo videret, et viveret. 2. Quid est ergo Faciem meam videre nQuantumcunque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essenque mysterium figuratum est. 391 Gestavit quippe Moyses typum populi Judaeorum in Christum postea credituri. Ideo illi dictum est: Cum transiero, posteriora mea videbis. 4. Quidam hunc sensum in Evangelio dicunt fuisse completum, cum ascenora ejus, id est, vidit quae in posterioribus et novissimis facta sunt. 5. Quod autem ait Dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
tionis discurre. S ⁊ ipse numerꝰ triũ miliũ int̾fectoꝵ: tͥplicẽ formã indicat
lis ad instar pͥoꝵ p̃scisis. s qͥd significauer̃ ȩedẽ tabule quas pͥmũ a dño
ñ post longũ int̾uallũ ꝓpopłi peccato cessantis. Aliȩ uͦ ad instar pͥoꝵ iteratĩ
nant᷑ : ut ꝑ eundẽ numerũ figura crucis ex pͥmeret᷑. Nuiꝰ enĩ forma: in .x. lit¬
cera ẽ. Nã recto uno apice. asũmo in ĩmũ ducit᷑. Rursus alio ñ dispari: ꝑ trans¬
uersa brachioꝵ componit᷑. Unde et ipse ait. Non uemi soluere legem s adim
plere: utiq ꝑ passionẽ erucis euꝰ imago fuit in tabulis. Guid antẽ
numeri consicłatione. Quadragenario enĩ numero: ⁊ moyses ⁊ helias ⁊ ipse
dominꝰ ieuinauer̃. Precipit᷑ enĩ nob̾ ex lege et ꝓpħis et ipso eũgłio: qđ tes¬
diꝰ saluator effulsit: ut ab om̃ib mundi in lecebͥs auiditatẽ nr̃am tanqͣm
ieiuni tẽꝑantia refrenemꝰ. qͣmdu ꝑfectio decalogi legis ꝑ qͣtuor eiusdem

Expanded text:
re. Sed ipse numerus trium millium interfectorum triplicem formam indicat lis ad instar priorum praecisis. Sed quid significaverunt eaedem tabulae, quas primum a Domino non post longum intervallum pro populi peccato cessantis. Aliae vero, ad instar priorum iteratim nantur, ut per eumdem numerum figura crucis exprimeretur. Hujus enim forma in X littera est. Nam recto uno apice a summo in imum dicitur: rursus alio non dispari per tranversa brachiorum componitur. Unde et ipse ait: Non veni legem solvere, plere . Utique per passionem crucis, cujus imago fuit in tabulis. CAPUT XLI.  est in hujus numeri consideratione. Quadragenario enim numero et Moyses, et Elias, et ipse Dominus jejunaverunt. Praecipitur enim nobis ex lege, et ex prodius Salvator effulsit, ut ab omnibus mundi illecebris aviditatem nostram tanquam jejunio temperantiae refrenemus, quandiu perfectio decalogi legis per quatuor ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ostendit᷑. Nemo eñi pot̃ ꝑuenire ad dm̃: nͥ ꝑ caritatẽ. Plenitudo enĩ legis¬
ẽ dilectio. Alii eadẽ duo cherubin duo intelligunt testam̃ta: qͥ ꝓpitiatoriũ dei
Nuersis uultib se respiciunt: dũ inspiritali sensu uertunt᷑. Tunc enĩ alt̾utrũ
un meliꝰ sͥ concordant: ⁊ in om̃ib rectiꝰ consonant. Si quidẽ ex utroq latere ora¬
culũ uł ꝓpitiatoriũ tegunt: quia uetꝰ ⁊ nouũ testam̃tũ tanqͣm xp̃i sacram̃ta¬

Expanded text:
nus ostenditur; nemo enim potest pervenire ad Deum, nisi per charitatem. Plenitudo enim legis dilectio . Alii eadem duo cherubin, duo intelligunt testamenta, qui propitiatorium Hi versis vultibus se respiciunt, dum in spiritali sensu vertuntur. Tunc enim alter alterum in melius sibi concordant, et in omnibus rectius consonant. Siquidem ex utroque latere oraculum vel propitiatorium tegunt, quia Vetus et Novum Testamentum tanquam Christus sacram
Abbreviated transcription (Latin):
lignis imputribilib moyses fabricauit: eccłia xp̃i significatur aedificata ex
om̃ib sc̃is m̃te ⁊ corpore incorruptis: habentib etiã interiꝰ duas tabulas testam̃¬
ti. id÷ obseruantiã legis ⁊ eũgłii. Intꝰ aũ ac foris inaurat᷑ archa. Sic et eccłia qͣsi
aurũ radiare debet: tã interiꝰ uite splendore. quã exteriꝰ doctͥne ⁊ sapientie.
claritate. Corona aũ aurea ꝑ circuitũ ⁊ ꝑ iiͦiͦi. angłos circuli aurei qͥ ꝑ iiͦi. angu
los iubent᷑ adiungi. hoc significant quia in eo qđ eccłia ꝑ iiͦiͬi. mundi partes
dilatata tendit᷑ ꝓculdubio .iiiͦi. scĩ eũgłii libris accinta p̃dicat᷑. Quȩ tam̃ intͤ
uniꝰ mone ambitũ: id ÷ intra eiꝰdem fidĩ unitate ꝯcludit᷑. Uectes qͦ de lignis¬

Expanded text:
lignis imputribilibus Moyses fabricavit, Ecclesia Christi significatur, aedificata ex omnibus sanctis, mente et corpore incorruptis, habentibus interius etiam duas tabulas Testamenti, id est, observantiam legis et Evangelii. Intus autem ac foris inauratur arca; sic et Ecclesia, quasi aurum radiare debet, tam interius vitae splendore quam exterius doctrinae et sapientiae claritate. 2. Corona autem aurea per circuilos jubentur adjungi hoc significant, quia in eo quod Ecclesia per quatuor mundi partes dilatata tenditur, procul dubio quatuor sancti Evangelii libris accincta praedicatur, quae tamen intra unius coronae ambitum, id est, intra ejusdem fidei unitatem concluditur; et vectes q
Abbreviated transcription (Latin):
idolũ fabricauer̃t sine ulla cuiꝰq necessitudinis distencione iussit interimi.
facile ẽ. ut intelligat᷑ hominũ illoꝵ int̾emptione significari uitioꝵ taliũ ne¬
cem. qͣlib adeandẽ ydolatriã defluxer̃. In talia qͥppe uitia seuire nos iubet apłs.

Expanded text:
idolum fabricaverunt, sine ulla cujusque necessitudinis distentione jussit interimi. idolum fabricaverunt, sine ulla cujusque necessitudinis distentione jussit interimi. Facile est ut inteltelligatur hominum illorum interemptione significari vitiorum talium necem, qualibus ad eamdem idololatriam defluxerunt. In talia quippe vitia saevire no
Abbreviated transcription (Latin):
crũ: ⁊ qͣdrupedũ. ⁊ serpentrũ. Ex hac qͣsi sapientia iste uitulꝰ aureus: qͣlia sole¬
bant aegyptioꝵ et iã ipsi pͥmates et tam docti homines ad orare figm̃ta. hoc
qͦ uitulo: significatũ ẽ. omẽ corpꝰ. idẽ. om̃is societas gentiliũ idolatriȩ dedito
ueni mittere int̾rã. Ut qm̃ ñ ẽ. qui se abscondat acalore eiꝰ dum in eũ credt̃
gentes igne uirtutis eiꝰ diabolica in eis forma soluat᷑. Potũ deinde corpus illd̾
cõminuit᷑: id ÷ ab illa male conspirationis conflatione discissũ. uerbo u̾itatis
exbaptismo insua m̃bra id in dñicũ corpꝰ transferant. Quoꝵ uni isrłitarũ¬
id÷ petro: de ipsis gentibꝰ dictũ ẽ. Macta ⁊ manduca. Quare etiã ñ coneide
ibibe: Ita ille uitulꝰ ꝑ ignẽ ⁊eli. ⁊ aciem uerbi ⁊ aquã baptismi: ab eis potiꝰ
quos absorbere conabatur absortꝰ ẽ. MDinc antẽ qͥd etiã ꝓpħio
significationis habuerit. requirendũ ẽ: qͦd ex his multos qui sibi absente ipso

Expanded text:
crum et quadrupedum et serpentium. ei hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. re in terram. Et quoniam non est qui se abscondat a calore ejus, dum in eum credunt gentes, igne virtutis ejus, diabolica in eis forma solvitur. Totum deinde corpus illud comminuitur, id est, ab illa malae conspirationis conflatione discissum, verbo veritatis ex baptismo in sua membra, hoc est in Dominicum corpus transferant. Quorum Israelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: Macta et manduca . Quare etiam non, Occide et bibe? Ita ille vitulus per ignem zeli, et aciem verbi, et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur, absorptus est. Dixitque ad Aarosignificationis habuerit, requirendum est quod ex eis multos qui sibi absente ipso
Abbreviated transcription (Latin):
manna: ebulliebant ex ea uermes ⁊ cõputrescebat.Sic ⁊ qui ꝓpt̃ p̃sentem
uitã ⁊ amorẽ scłi thesaurizant: illis uermes ebulliunt. qͥ non morientur.
Isti sunt uermes quos generat auaricia ⁊ duntiarũ ceca cupiditas. hi sc̃¬
qui habent pecunias : et uidentes in necessitate fr̃s suos claudunt ab ess
uiscera sua. Sed et his qui pꝰ susceptũ uerbũ dĩ peccat: efficit᷑ ei ipsum u̾bũ¬
dĩ u̾mis qui eius semꝑ conscientiã fodiat. ⁊ archana pectoris radat. Quãqͣn
⁊ uermis sit xp̃e: ipso loquente. Ego aũ sum uermis ⁊ ñ homo. Siẽ enĩ ipseẽ.
aliis in ruinã aliis in resurrectionẽ: ita et ipse in manna fidelib quidẽ dul¬
cedo mellis. infidelibus uermis efficitur. Dost manna q̃rit᷑

Expanded text:
manna, ebulliebant ex ea vermes, et computrescebant; et qui propter praesentem manna, ebulliebant ex ea vermes, et computrescebant; et qui propter praesentem vitam et amorem saeculi thesaurizant, illis vermes ebulliunt, qui non morientur. Isti sunt qui habent pecunias, et videntes in necessitate fratres suos, claudunt ab eis viscera sua. Sed et is qui post susceptum Dei verbum peccat, efficitur ei ipsum Dei verbum vermis, qui ejus semper conscie vermis sit Christus ipso loquente: Ego autem sum vermis, et non homo . Sicut enim ipse est aliis in ruinam, aliis in resurrectionem; ita et ipse in manna fidelibus quidem dulcedo mellis, infidelibus vermis efficitur. CAPUT XXV. De petr
Abbreviated transcription (Latin):
qui uescunt᷑: sp̃aliter unuunt. Nam illi ueterẽ figurã accipientes carna
liter: mortui st̃. Non incongrue ⁊ ꝑ manna etiã gelestia significant᷑ eloqͥa.
Uñ ⁊nt̃pretacio nominis sic sonat. Manna enĩ int̃pretatur qͥd÷ hoc: Cum
enĩ audimꝰ legẽ dei recitari in eccłia: int̾rogamꝰ doctores dicentes. Qͥd÷ hoc
hoc aũ manna. minutũ erat sic̃ sem̃ coriandri et suaue. Qd uerbo dĩ mi¬
ed quid ÷ qͦd sexta die duplũ colligi iubetur. qͦd etiã sufficiat
in sabbato: Sexta dies: ista ẽ. sexta etas mundi. in qua nẽ sumꝰ. In hac
gͦ duplũ colligit: qͥ ꝓpt̃ spem uite eterne uerbũ dĩ ⁊ audit ⁊ fac̃. Inhac du¬
sabbato: et ñ corrũpebat᷑. Bona eñĩ oꝑa facta ꝓpt̾ futurã requiẽ : infutu¬
ro scło ꝑmanent. Qͥ uero infideles erant ⁊ p̃t causa sabbati seruabant de

Expanded text:
qui vescuntur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem fiqui vescuntur, spiritualiter vivunt. Nam illi veterem fites mortui sunt. Non incongrue per manna etiam coelestia significantur eloquia. Unde et interpretatio nominis sic sonat; manna enim interpretatur, quid est hoc? Cum enim audimus legem Dei recitari in ecclesia, interrogamus doctores dicentes: Quid est hoc? Hoc autem manna minutum erat, sicut semen coriandri, et suave. Quid verbo Dei miet favum ? 5. Sed quid est quod sexta die duplum colligi jubetur, quod etiam sufficiat in Sabbato? Sexta dies ista est sexta aetas mundi, in quo nunc sumus. In hac ergo duplum colligit, qui propter spem vitae aeternt reponebatur pro Sabbato, et non corrumpebatur. Bona enim opera facta propter futuram requiem, in futuro saeculo permanent; qui vero infideles erant, et praeter causas Sabbati servabant de
Abbreviated transcription (Latin):
na. Quid eñi ꝑ uolucres et escas nisi p̃dicationes diuinitꝰ misse intelligim¬
tur. quȩ transcurrunt ꝑ uerba sonantia qͣsi ꝑ aerem uolatilia penuata.
quib ꝑ fidem pascant᷑. hi qui ad patriam regni celestis ꝑuenire contendt̃:
Potest quidẽ ⁊ uoluerũ aesca ueteris significare legis eloquia: quȩ plebẽ car¬
nalẽ tanquã carne alebat ꝑ uerba diuinitꝰ missa qͣsi ꝑ uolatilia. Unde ⁊ uesꝑe
dant᷑. qr cuncta que carnalit̾ illis concessa sunt finẽ erant habitura. Mani¬
festo autẽ lumine fidei dat᷑ manna popło. Manna utiq qͦd ẽ. xp̃e : qui tan
ponenti eccłiȩ. Hec est autẽ manna indeficiens: hic ẽ. panis uerꝰ. et celestis
eyb angłoꝵ. Quod dĩ uerbũ: corruptibiles incorruptibilit᷑ pascit. Quod
ut manducaret homo: caro factũ ẽ. uerbũ ⁊ habitauit in nobis. Qͦd etiã

Expanded text:
na. Quid enim per volucrum escas, nisi praedicationes divinitus missae intelligunna. Quid enim per volucrum escas, nisi praedicationes divinitus missae intelliguntur? Quae transcurrunt per verba sonantia, quasi per aerem volatilia pennata, quibus per fidem pascuntur hi qui ad patriam regni coelestis pervenire contendunt. 2. Potest quidem et volucrum esca veteris significare legis eloquia, quae plebem carnalem, tanquam carne, alebat per verba divinitus missa, quasi per volatilia. Unde et vespere dantur, quia cuncta quae carnaliter illis concessa sunt finem erant habitura. 3. Manifestato autem lumine fidei datur manna populo. Manna utique, quod est Christus, quponenti datur Ecclesiae. Hoc est autem manna indeficiens, hic est panis coeli, et verus cibus angelorum, quo Dei verbum corruptibiles incorruptibiliter pascit, quod ut manducaret homo, caro factum est, et habitavit in nobis. 4. Quo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ qđ pͥmũ ductus ifrł ad aqͣs salsas atq amaras ⁊ ligno monstrato adñõ
dulcib effectis: postea uenit᷑ lid fontes. łrimo enĩ ducit᷑ popłs ad litterã le-¬
gs: in qua donec ꝑmanet de amaritudine recedẽ ñ potest:¬
de uet̾i testam̃to transit᷑ ad nouũ ⁊ uenit᷑ ad duodecĩ apłicos fontes. Ibi emĩ
do innotuer̃. S alii lxͣx.missi adp̃dicandũ uerbum dĩ referunt᷑. ꝑ quos pal¬
mas uictorie xp̃i mundꝰ agnosceret. Si quidẽ ⁊ isti duodeeĩ fontes septuag̃i¬
ta palmar̃ arbores irrigantes apłicã grãm p̃figurant. popłos inseptenario
numero decuplato rigantẽ ut ꝑ septiformẽ sp̃c donum legis decalogus im¬
pleatur. Murmurat int̾ea popłs in deserto ꝓpt̾ famem: et conu̾sus respẽ
ꝑcul in nube głam dei : aspexitq uesꝑe coturnicẽ et mane alteriꝰ diei man

Expanded text:
sensum, quod primo ductus est Israel ad aquas salsas atque amaras, et ligno monstrato a Domino, sensum, quod primo ductus est Israel ad aquas salsas atque amaras, et ligno monstrato a Domino, dulcius effectus: postea venit ad fontes. Primo enim populus ducitur ad litteram legis, in qua donec de Veteri Testamento transit ad Novum, et ad duodecim apostolicos fontes, ubi reperiuntur inta missi ad praedicandum verbum Dei referuntur, per quos palmas victoriae Christi mundus agnosceret: siquidem et isti duodecim fontes, septuaginta palmarum arbores irrigantes, apostolicam gratiam praefigurant, populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiformem spiritus donum legis Decalogus impleatur. Murmurat interea populus in deserto propter famem; et conversus respexit procul in nube gloriam Dei, aspexitque vespere coturnicem, et mane alterius diei m
Abbreviated transcription (Latin):
sertũ. Baptizati scilicet om̃s ꝑ mundũ: ñ ꝑfruentes ꝓmissa patria sed qđ nõ
riose ⁊ ꝑiculose tẽptati: ne reu̾tant᷑ corde inegyptũ. Nec ibi xp̃c tandẽ dese¬
rit: nam ⁊ illa columina ñ recedit. E gressꝰ popłs de mari rubro: oe
currit heremꝰ. In quã trib dieb ingredientes: ñ habuer̃ aquã. & ꝑuener̃ ad
fontẽ amarũ: qui ex amaritudine nom̃ accep̃. Murmurat popłs: uidens aqͥs
et potare ñ ualens. Mittit lignũ moyses inaquas: et facte st̃ dulces. Intellige
litterȩ uertit᷑ indulcedinẽ intelligentie sp̃alis. Unde ⁊ scͥptũ ÷ Constituit do¬
muius popło suo legẽ ⁊ iuditia: et temptauit eũ. Alio quoq sensu qđ aquȩ
amare ligno inse suscepto dulcescunt: inditio erat amaritudinẽ gentiũ ꝑlig¬
nũ crucis xp̃i in usũ dulcedinis qñq eẽ. uertendã. Sciendũ uͦ uixta suꝑiorẽ

Expanded text:
sertum. Baptizati scilicet omnes per mundum, non perfruentes promissa patria; sed quod nsertum. Baptizati scilicet omnes per mundum, non perfruentes promissa patria; sed quod nriosae et periculosae tentationes, ne revertantur corde in Aegyptum, nec ibi tandem Christus deserit, nam et illa colcurrit eremus, in qua tribus diebus ingredientes non habuerunt aquam, et pervenerunt ad fontem Marah, qui ex amaritudine nomen accepit. Murmurat populus videns aquas, et potare non sustinens. Mittit lignum Moyses in aquas, et factae sunt dulces. Intellige litterae vertitur in dulcedinem intelligentiae spiritualis. Unde scriptum est: Constituit Dominus populo suo legem et judicia, et tentavit eum . Alio quoque sensu, quod aquae amarae ligno in se suscepto dulcescunt, indicio erat amaritudinem gentium per lignum crucis Christi in usus dulcedinis quandoque esse vertendum. Sciendum vero juxta su
Abbreviated transcription (Latin):
no: quia tunc erit magna tͥbulatio scłi tanqͣm ignis. ⁊ lucebit iustis. et arde
⁊ tͥnsierunt filii irł ꝑ mediũ mare rubrũ. Qͥd mare rubrũ nͥ baptismũ ÷ xp̃i
sanguine consecratũ. hostes sequentes cũ rege qͥ a t̾go moriunt᷑. peccata sunt p̃
tta que delent᷑. ⁊ cliabolꝰ qui inspiritali baptismo suffocat᷑. Premunt qͥdẽ aegyp¬
pꝰquã de lauacro descendunt extinctis peccatis. hẏmnũ inuoce gratulationis
emittunt dicentes. Cantemꝰ domino głose eñi honarificatꝰ: equũ ⁊ acͤcensorẽ ꝓiec̃
in mare. Qđ tam̃ meliꝰ ⁊ digniꝰ ille dic̃: qui habuerit tympanũ in manu sua sic̃
maria. id÷ carnẽ suã crucifixerit cũ uiciis ⁊ concupiscenciis. ⁊ mortificauerit
m̃bra sua que sunt suꝑ t̾ram. Iam dehinc ducit᷑ pꝰ maris transitũ popłs ꝑ de¬

Expanded text:
no, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebno, quia tunc erit magna tribulatio saeculi tanquam ignis, et lucebit justis, et ardebet transierunt filii Israel per medium mare Rubrum. Quid mare Rubrum, nisi baptismus est, Christi sanguine consecraaeterita, quae delentur; et diabolus qui in spiritali baptismo suffocatur. Premunt quidem Aegyppostquam de lavacro descendunt, exstinctis peccatis, hymnum in voce gratulationis emittunt, dicentes: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem projecit in mare. 2. Quod tamen melius et dignius ille dicit qui habuerit tympanum in manu sua, sicut Maria, id est, carnem suam crucifixerit cum vitiis et concupiscentiis , et mortificaverit membra sua quae sunt super terram . 3. Jam dehinc ducitur post maris transitum populus per de
Abbreviated transcription (Latin):
in suo ordine reuoluunt᷑: ⁊ cotidie nob̃ agnus occidit᷑. ⁊ pascha cotidie glebrat᷑.
si ferm̃tũ malicie ⁊ nequitiȩ ñ habeamꝰ. si in nouati nichil ex uet̾is corruptionis
malitia delectem᷑. Nam qͥd ÷ aliud ferm̃tũ. nͥ corruptio nature : Qđ ⁊ ipsũ priꝰ ana¬
turali dulcedine recedens: adulterino sapore corruptũ ẽ. In hac nob̾ p̃cipitur man¬
sione: ut semꝑ egressionis ex egypto memores simꝰ ut celebremꝰ pascha. id÷ tran¬
sitũ nr̃m. de peiorib ad meliora.⁊ pͥmogenita nr̃i uteri id ÷ nr̃oꝵ oꝑum cuncta¬
te in colũna ignis. ⁊ ꝑ dĩẽ in columna nubis p̃cedens popłm : et dux factꝰ iti̾is.
mitatẽ nr̃am. ꝑnoctẽ lucens: ⁊ ꝑ diẽ non lucens. ut qui ñ uident uideant. et
qui uident ceci fiant. Potest ⁊ sic ñ incongrue accipi: qđ xp̃i sacram̃tũ tanqͣm
in die manifestatũ ÷ in carne uelud in nube. In uditio uͦ tanqͣm in rore noctur¬

Expanded text:
elebratur, si fermentum malitiae et nequitiae non habeamus, si innovati nihil ex veteris corruptionis malitia delectemur . Nam quid est aliud fermentum, nisi corruptio naturae, quod ipsum prius a naturali dulcedine recedens angore corruptum est. In hac nobis praecipitur mansione, ut semper egressionis ex Aegypto memores simus, ut celebremus Pascha, id est, transitum nostrum de pejoribus ad meliora, et primogenita nostri uteri, id te in columna ignis, et per diem in columna nubis praecedens populum, et dux factus itineris. mitatem nostram; per noctem lucens, per diem non lucens: ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant. Potest etiam non incongin die manifestum est in carne, velut in nube; in judicio vero tanquam in terrore noctur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpͥe tenet᷑ scͥptũ. Cuiꝰ corpꝰ ⁊ sanguis inuna domo id: in una eccłia uesci p̃ei¬
pit᷑: nec efferri foris in plebib scłicet hereticoꝵ que ab eadẽ eccłiȩ catholice
sͥ cõmoda peterent: que auferrent. Sicq moyses ⁊ popłs ꝓficiscens: auro ⁊ ar¬
gento expoliauit egyptios iussu dñi dĩ nichil iniuste iubentis. Quid uͦ hec p̃fi
gurauerint nͥ qđ in auro ⁊ argento ac ueste egyptioꝵ significate st̃ quedã doc¬
trine quȩ ex ipsa consuetudine gentiũ ñ inutili studio discunt᷑. s siue hoc sig¬
nificet siue illud qđ ex ipsis gentib animȩ p̃ciose tanquã uasa aurea. ⁊ argen¬
tea cũ suis utiq corꝑib qͦd uestes significant adiungunt᷑ popło dĩ: ut simul de
ꝓfectos eẽ. filios isrł de egypto: hoc ⁊ a nob̾ modis om̃ib fieri pot̾. Et elaborand̃

Expanded text:
proprie tenetur scriptum: cujus corpus et sanguis in una domo, id est, in una Ecclesia vesci praeciproprie tenetur scriptum: cujus corpus et sanguis in una domo, id est, in una Ecclesia vesci praecipitur; nec efferri foris, in plebibus scilicet haereticorum, quae ab eadem Ecclesiae sibi commoda peterent, quae auferrent; sicque Moyses et populus proficiscens auro et argento spoliavit Aegyptios, jussu Domini Dei, nihil injuste jubguraverint, nisi quod in auro, et argento, ac veste Aegyptiorum significatae sunt quaedam doctrinae, 371 quae ex ipsa consuetudine gentium non inutili studio discuntur? Sed sive hoc significet, sive illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae, tanquam vasa aurea et argentea cum suis utique corporibus, quod vestes significant, adjunguntur populo Dei, ut simul de profectos esse filios Israel de Aegypto, hoc et a nobis modis omnibus, si fieri potest, elaborandum
Abbreviated transcription (Latin):
agnus dĩ: ecce qui tollit peccatũ mundi. Uesꝑe immolat᷑ agnus: in uesꝑe
mundi passus ÷ dñs.  hibent᷑ qͥ pascha faciunt ossa frangere: qri ñ frangun¬
tur incruce ossa dñi. Attestante eũgłista: qui dic̃. Os eius: ñ cõminuetis. Gan¬
guine agni inlibant᷑ isrłitarũ postes: ne uastator angłs audeat inferre ꝑn¬
ciem. Bignant᷑ signo dñice passionis infrontib fideles popłi ad tutelã salutis.
ut hi soli ab interitu liberent᷑. qͥ cruore dñioe passionis corde ⁊ fronte signati
st̃. Qͥ etiã oꝑe loquunt᷑. Signatũ: suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe. Unde ⁊ appella
tur ipsa sollẽpnitas pascha: qđ nos transitũ possum uocare. eo qͦd de peiorib
ad meliora ꝑ gentes tenebrosa egyptũ derelinqmꝰ. Qͦd autẽ ait. de agni illiꝰ
de carnib eiꝰ foras: hoc de xp̃i corporis sacram̃to cuiꝰ ille agnꝰ figurã obtinutt

Expanded text:
agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus; in vespere agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Vespere immolatur agnus; in vespere mundi passus est Dominus; prohibentur qui Pascha faciunt ossa frangere; non franguntur in cruce ossa Domini, attestante evangelista qui dicit: Os ejus non comminuetis . Sanguine agni illinuntur Israelitarum postes, ne iciem; signantur signo Dominicae passionis in frontibus fideles populi ad tutelam salutis, ut hi soli ab interitu liberentur, qui cruore Dominicae passionis corde et fronte signati sunt; qui etiam opere loquuntur: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Unde appetur ipsa sollemnitas phase, . quam nos transitum possumus appellare, eo quod de peioribus ad meliora pergentes tenebrosam Aegyptum relinquamus. sed iam tempus est,  hoc de Christi corporis sacramento, cujus agnus ille figuram obtinuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ga: tenebre facte sunt. Siue ut m̃tis cecitas arguat᷑: siue ut intelligant
diuine dispensationis ⁊ ꝓuidentie obscurissimas eẽ. rationes. Posuit eñi dẽ
tenebras latibulũ suũ. Quas illi audacit̃ ⁊ temere penetrare cupientes et
alia ex aliis asserentes: incrassas et palpabiles ignorantie tenebras de uolut
st̃. Ad ultimũ uͦ delent᷑ pͥmogenita aegyptioꝵ: id: siue pͥncipatꝰ et po¬
testates et mundi rectores tenebrarũ harũ. siue auctores et inuentores fal
sarũ quȩ in hoc mundo fuer̃ religionũ. quã xͥ ueritas cũ suis extinxit et
deleuit auctorib Porro qđ sequit᷑ in diis eoꝵ fecit iuditiũ: illud hebrei au¬
tumant qđ nocte qua egressus÷ popłs omĩa in egypto templa destructa sit.
siue motu t̾rȩ siue tactu fulminũ. Sp̃alit̾ autẽ dicimꝰ: qđ egredientib nob e
egypto erroꝵ ydola corruant: ⁊ om̃is ꝑu̾soꝵ dogiatũ cultura quatiatur

Expanded text:
ga tenebrae factae sunt, sive ut mentis eorum caecitas arguatur, sive ut intelligant ga tenebrae factae sunt, sive ut mentis eorum caecitas arguatur, sive ut intelligant divinae dispensationis et provindentiae obscurissimas esse rationes. Posuit enim Deus tenebras latibulum suum , quas illi audacter et temere perscrutari cupientes, et alia ex aliis asserentes, in crassas et palpabiles ignorantiae tenebras devoluti sunt. 16. Ad ultimum delentur primogenita Aegyptiorum, sive principatus, et potsarum quae in hoc mundo fuerunt religionum, quam Christi veritas cum suis exstinxit et delevit auctoribus. Porro quod sequitur: In diis eorum fecit judicium , illud Hebraei autumant, quod nocte qua egressus est populus, omnia in Aegypto templa destructa sunt, sive motu terrae, sive tactu fulminum. Spiritaliter autem dicimus quod egredientibus nobis ex Aegypto, errorum idola corruant, et omnis perversorum dogmatum cultura quatiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
lia ꝑ erroꝵ suoꝵ figuras mundo supplicia inferunt᷑. Post hec uͦ uerba ue¬
nunt de suꝑnis uoces scilicet tonitrua. et grando. ⁊ ignis discurrens. Indo¬
nitruis eñi: increpationes ac diuine correptiones intelligunt᷑. quia ñ cũ siler
dio uerb̾at. s dat uoces et doctrinã celitꝰ mittit. ꝑ quã post culpã suã casti¬
gatꝰ agnosceret mundꝰ. Dat grandinẽ: ꝑ quã tenera adhuc uastent᷑ nascenti.
uitioꝵ. dat et ignẽ: sciens eẽ. spinas et tribulos quos debeat ille depasci. de
et libidinis consumunt᷑ ¶ uod autẽ locustarũ octauo in loco fit m̃tio: puta
tur a quibdã ꝑ hoc gemis plage dissidentis a se et discordantis humani gene¬
ris in constantia c̃futari. Alio quoq sensu locustȩ ꝓ mobilitate leuitatis acci¬
piende s̃: tanquã uage et salientes animȩ in scłi uoluntates. Noria pla¬

Expanded text:
lia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. Post haec vero verbera velia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. Post haec vero verbera veniunt de supernis voces, scilicet tonitrua et grando, et ignis discurrens. In tonitruis enim increpatio verberat; sed dat voces, et doctrinam coelitus mittit, per quam possit culpam suam castigatus agnoscere mundus. vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos quos debebat depasci, de et libiditur a quibusdam per hoc genus plagae dissidentis a se et discordantis humani generis inconstantia confutari. Alio quoque sensu locustae pro mobilitate levitatis accipiendae sunt, tanquam vagae et salientis animae in saeculi voluptates. 15. Nona pla
Abbreviated transcription (Latin):
aginta int̃pretes cynomiã id caninã muscã posuer̃: ꝑ quã canini mores sig¬
nificant᷑. in quib humane m̃tis uoluntas ⁊ libido carnis arguit᷑. Pot̃ quidem
hic loeus significare etiã ꝑ muscã caninã forensẽ hominũ eloquentiã: quȩ ue¬
luti carnes alterutro se lacerant. Iam uͦ qͥnto in loco animaliũ nen̾e uł pe¬
eudũ: egyptꝰ uerberat᷑. Uecordia in hoc arguit᷑. stulticiaq mortaliũ: que tan¬
quã irrationabilia peccora cultũ ⁊ uocabulũ dĩ imposuer̃. figuris ñ solũ homi¬
nũ s ⁊ pecudũ ligno ⁊ lapidib imp̃ssis. Amonem iouẽ in ariete uenerantur.¬
miseranda supplicia. Ulcera p̾t hec et uesicȩ turgentes: sexto inuerbere ꝓ¬
dueunt᷑. In ulcerib: arguit᷑ dolosa huiꝰ scłi ⁊ prurulenta malicia. Inuesicis:
tumens et inflata suꝑbia. Inferuore: ira ac furoris insania. Huc usq eñĩ ta¬

Expanded text:
aginta interpretes cynomyiam, id est, caninam muscam posuerunt. Per quam canini mores sigaginta interpretes cynomyiam, id est, caninam muscam posuerunt. Per quam canini mores significantur, in quibus humanae mentes, voluntas et libido carnis arguitur. Potest quidem hic locus significare etiam per muscam caninam forensem hominum eloquentiam, qua velut canes alterutrum se lacerant. Jam vero quinto in loco animalium nece, vel pecudum Aegyptus verberatur. Vecordia in hoc arguitur, stultitiaque mortalium, quae tanquam irrationabilia pecora cultum et vocabulum Dei imposuersummo colebant ligno et lapidibus impressam. Nam Ammonem Jovem in ariete venerabanturmiseranda supplicia. Ulcera post haec et vesicae turgentes sexto in verbere producuntur. In ulceribus arguitur dolosa hujus saeculi, et purulenta malitia; in vesicis, tumens et inflata superbia. In fervore irae ac furoris insania. Hucusque enim ta
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ. nͥ accute cernentis effugiat. Corpus aũ cui inserit acerbissimo tenebrat
stimulo: ita ut quẽ uolantẽ uide qͥs ñ ualet. sentiat statim stimulantẽ. hoc
gͦ animalis genꝰ subtilitati heretice cõꝑatur: quȩ subtilib u̾boꝵ stimulis ani¬
mas terebrat. Tantaq calliditate circũuenit. ut deceptꝰ qͥsq nec uideat nec
intelligat uñ decipiat᷑. Q uod uͦ int̾cio signo magi cesserunt dicentes. hic
digitꝰ dĩ est: magi illi typicũ hereticoꝵ atq animositatẽ habuer̃. Declarat
hoc apłs dicens. Sic̃ iãnes et manbres restiter̃ moysi : sic et hi resistunt iu¬
tati. Homines m̃te corrupti ⁊ repbi circa fidem: s ultra ñ ꝓficient. Bem̃¬
solentes curȩ desidioꝵ carnaliũ designant᷑ : Aegyptꝰ gͦ muscis ꝑcutit᷑: quia eoꝵ
corda qui hoc scłm diligunt desidioꝵ suoꝵ inquietudinib feriunt᷑. Porro septu¬

Expanded text:
visum nisi acute cernentis effugiat; corpus autem cum insederit, acerbissimo terebrat visum nisi acute cernentis effugiat; corpus autem cum insederit, acerbissimo terebrat stimulo, ita ut quem volantem videre quis non valeat, sentiat statim a volantem. Hoc ergo animalis genus subtilitati haereticae comparatur, quae subtilibus verborum stimulis animas terebrat, tantaque calliditate circumvenit, ut deceptus quisque nec videat nec intelligat unde decipiatur. Quod vero in tertio signo magi cessarunt dicentes: Hic digitus Dei est , magi illi typum haereticorum, atque animositatem habuerunt. Declarat hoc Apostolus dicens: Sicut Jamnes et Mambres restiterunt Moysi, sic et hi resistunt veritati, homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, sed ultra non proficient, demesolentes cur desideriorum carnalium designantur. Aegyptus vero muscis percutitur, quia eorum corda, qui hoc saeculum diligunt, desideriorum suorum inquietudinibus feruntur. Porro Septu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi lapis.Dehinc inferimt᷑ plage inegiptum. Dicet illa inegiptũ
torpalit̃ gsesta sint̃: spalit̃ cam̃ nc̃ gerunt᷑. in nob. Aegoptꝰ nãq: scłi forma est.
Prima plaga: inqͦ primo aque uertunt᷑ in sangiunt᷑. aquȩ egyptie. erratiea
ilubrica pbilosopboꝵ st̃ doginata. Quȩ merito in sanguinẽ uertunt᷑. qr inet̃
causis carnalit̃ sentiunt. S uͥ crux xp̃i mundo huic lum̃ ueritatis ostendit:
huiꝰ modi eũ correptionib arguit. ut ex qualitate penarũ ꝓprios agnoscat er
carmina poetarũ: qui inani quadã et inflata modulatione. uelud ranarũ
sonis & cantib mundo hiuic deceptionis fabulas intulert. Rana: enĩ: loqua¬
cissima uanitas. Ad nicħ enĩ aliud animal ipsũ utile ẽ: nisi qd sonũ uocis im¬
pbis ⁊ importunis clamorib reddit. Post hec scinifes ꝓducunt᷑. hoc animal
pennis quidẽ suspendit᷑ ꝑ aera uolitans: s ita subtile ẽ. ⁊minutũ. ut oculi

Expanded text:
lagis. Dehinc inferuntur plagae in Aegyptum, licet illa in Aegyptum corporaliter gesta sint, spiritaliter tamen nunc geruntur in nobis. Aegyptus namque saeculi forma est. Prima plaga, in qua primo aquae vertuntur in sanguinem. Aquae Aegyptiae erratica et lubrica philosophorum sunt dogmata, quae merito in sanguinem vertuntur, quia in rerum causis carnaliter sentiunt, sed ubi crux Christi mundo huic lumen veritatis ostendit, hujusmodi eum correptionibus arguet, ut ex qualitate poenarum proprios agnoscat errcarmina poetarum, qui inani quadam et inflata modulatione velut ranarum sonitus et cantibus mundo huic deceptionis fabulas intulerunt. Rana est enim loquacissima vanitas; nihil enim aliud animal ipsum utile est, nisi quod sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit. Post haec ciniphes producuntur: hoc animal pennis quidem suspenditur per aera volitans, sed ita subtile est et minutum, ut oculi
Abbreviated transcription (Latin):
cet qđ moyses ipsum uitulũ igne cõbussit. minutatĩq concidit. & in aquã
fideq ut ab eis ille uitulꝰ penitꝰ ab oleret᷑ incendit eũ ⁊ contrit ⁊ in aquas¬
asꝑsit atq submersit. ut qͥd ⁊ ad potũ hoc poculo dedit que ñ excitet fac¬
tum hoc ad q̃rendã ⁊ intelligencdã ꝓpħicam significationẽ: Decurrat gͦ iam
intentis mentib quia diaboli corpus significauerit inuitulo. id÷ homines in
om̃ib gentib Quib ad hec sacrilegia capud hoc ẽ. auctor. ẽ. diabolꝰ aureũ ꝓpt̾ea
qr uident᷑ ydolatrie ritus uelud sapientib institui. de quib dic̃ apłs: qm̃ cog¬

Expanded text:
ne? Vel quid significet quod Moyses ipsum vitulum igne combussit, minutatimque concidit, et in aquam ne? Vel quid significet quod Moyses ipsum vitulum igne combussit, minutatimque concidit, et in aquam si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus; aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ter qͥppe pͥmitie frugũ uł pͥmogenitoꝵ pͥncipia oꝑum bonoꝵ ostendt᷑: uł ip¬
sã bonã uoluntatẽ que pͥor ẽ. oꝑe quã pelagiani sibi tͥbuendo offendunt.
quia usq ad ipsũ numerꝰ crescit. Ideoq sic̃ in pͥmiciis pͥncipia uoluntatũ:
tabis oue: ꝑ asinũ qͥppe hoc loco ĩmunditia. ꝑ ouem ĩnocentia designat᷑. Asi¬
ni gͦ pͥmogenita oue mutare ẽ: inmunde uite pͥmordia ad innocentie sip̃lei¬
tatẽ conu̾tere. Ut postqͣm illa peccator egit q̃ ut inmunda dñs respuit: eaiã
agendo ꝓferat. qͣ dĩ sacrificio munda ĩponat. Qͥd uͦ seqͥt᷑ siñ redimes occidet᷑.
qr nimirũ mens ĩmunda ⁊ delictis obnoxia. si ñ fu̾it in meliꝰ cõmutata neca¬
bit᷑ morte ꝑpetua. Gescendens itaq moyses de monte cũ tabulis:
dũ audiss popłm qͦd fuerat in ydola consecratꝰ. indignos eos iudicans acciꝑe
legẽ ꝓiecit de manib suis tabulas. Quib confractis: incendit uitulũ quẽ plas

Expanded text:
ugum vel primogenitorum, principia operum bonorum ostendunt, vel ipsam bonam voluntatem, quae prior est opere, quam Pelagiani sibi tribuendo offendunt: quia usque ad ipsum numerus crescit. Ideoque sicut in primitiis principia voluntatum, tabis ove . Per asinum quippe hoc loco immunditia, per ovem vero innocentia designatur. Asini vero primogenita ove mutare est immundae vitae primordia ad innocentiae simplicitatem convertere, ut, postquam illa peccator egit, quae ut immunda Dominus respuit, ea jam agendo proferat, quae in Dei sacrificio munda imponat. Quod vero sequitur: Si non redemeris, occidatur; quia nimirum omnis immunda ac delictis obnoxia si non fuerit in melius mutata, necato igni. 1. Descendens itaque Moyses de monte cum tabulis, dum audisset populum, quod fuerat ad idola consecratus, indignos eos judicans accipere legem, projecit de manibus suis tabulas, quibus confractis, incendit vitulum quem plasm
Abbreviated transcription (Latin):
auferat᷑ necesse ẽ. ab eccłie p̃sulatu ⁊ intellectus eiꝰ turbulentꝰ ac ferox qͥscan¬
dalũ fidei generat. ꝓiciatur.d et siqͥs dentẽ lesit auditoris ꝑquȩ scͥpturarũ
eybos cõminuebat:. ⁊ diuidens sꝑitalit̾ distinguebat. ut subtilẽ exhis ad inte¬
riora animȩ tͣnsmitteret sensũ. Qsq gͦ huiꝰmodi euellens dentẽ conat᷑ a corꝑe
xp̃i p̃cidere: auferat᷑ dens ille. de talib enĩ dr̃. Dentes peccatoꝵ contͥuistisi
quidẽ ⁊ manꝰ ꝓ manu: ⁊ pes ꝑ pede deposcit᷑. manus ẽ. actio oꝑantis: pes ꝑ¬
quẽ incedit᷑ ad bona uł mala. Precidat᷑ gͦ ille qͥ scandalũ facit ñ solũ fide sed

Expanded text:
auferatur necesse est ab Ecclesiae praesulatu, et intellectus ejus turbulentus ac ferox, qui scanauferatur necesse est ab Ecclesiae praesulatu, et intellectus ejus turbulentus ac ferox, qui scandalum fidei generat, projiciatur. Sed et si quis dentem laesit auditoris, per quem Scripturarum cibum comminuebat, et dividens spiritaliter distinguebat, ut subtilem ex his ad interiora animae transmitteret sensum. Quisquis ergo hujusmodi evellens dentem conatur a corpore Christi praecidere, auferatur dens ille. De talibus enim dicitur: Dentes peccatorum contrivisti . Siquidem et manus pro manu, et pes pro pede deposcitur. Manus est actio operantis, per quo incedit ad bona vel ad mala. Quia ergo scandalizata anima non solum in fide sed
Abbreviated transcription (Latin):
Nori accetdas ꝑ gradꝰ ad altare meũ. Io: ñ gradatĩ unũ alio p̃ferens ad me ꝑue¬
nies: neq pͥorẽ atq posteriorẽ tẽꝑe discernes: q diuisũ ⁊ seqͤstratũ unitatis
puer si forte inseruitutẽ deuenerit: sex annis seruiat. septimo uͦ liber dimit¬
tat᷑. Quod si egredi a seruitute noluerit ꝓpt̾ uxorẽ ⁊ filios: ꝑforabit᷑ auricula
huiꝰ scłi seruientes septimo die id÷ aet̃no sabbato lib̾am᷑. si tam̃ uoluerimꝰ eẽ.
lib̾i dũ adhuc inscło seruimꝰ peccato. Si aũ noluerimꝰ ꝑforabit᷑ nob̃ auricula
in testimoniũ inobedientie. ⁊ cũ uxore ⁊ filiis nr̃is quos p̃tulimꝰ lib̾tati idest
significat quod in hac lege ocłm ꝓ oculo dare iubet᷑ : Oculꝰ enĩ ẽ. qͥsq doctor:
tanqͣm uitȩ demonstrans iter. Ipse aũ si intencionẽ auditoris ꝑ aliquã ꝑncio¬
sam doctrinã conet᷑ ex tinguere. si ocłm ledat anime ⁊ intellectũ eiꝰ turbet:

Expanded text:
Non ascendes per gradus ad altare meum, id est, non gradatim unum alio praeferens, ad me pervenies, neque priorem, neque posteriorem tempore discernes, quia divisum et sequestratum unitatis puer, si forte in servitutem devenerit, sex annis serviat, septimo vero liber dimittatur. Quod si egredi a servitute noluerit propter uxorem et filios, perforabitur auricula hujus saeculi servientes, septimo die, id est, aeterno Sabbato liberabimur, si tamen voluerimus esse liberi, dum adhuc servimus in saeculo. Si autem noluerimus, perforabitur nobis auricula, in testimonium inobedientiae; et cum uxore et liberis nostris, quos praetulimus libertati, id est, significat, quod in hac lege oculum pro oculo dare jubetur. Oculus est enim quisque doctor tanquam vitae demonstrans iter. Iste autem si intentionem auditoris per aliquam perniciosam doctrinam conetur exstinguere, si oculum laedat animae, et intellectum ejus turbet,
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ diuinȩ tͥnitatis. septem uͦ ad amorẽ frat̃nũ: quib societas humana
uimũ decalogi mandatũ ad dm̃ patrẽ ꝑtinet.
dũ dic̃. Dñs ds̃ tuus: dõ unus ẽ. Utiq ut hec audiens unũ dm̃ patrẽ colas.
⁊ in multos fictos deos fornicationẽ tuã ñ effinidas. S cđm p̃ceptũ ad filũ¬

Expanded text:
tionem divinae Trinitatis; septem vero ad amorem fraternum, quibus societas humana tionem divinae Trinitatis; septem vero ad amorem fraternum, quibus societas humana imum Decalogi mandatum ad Deum Patrem pertinet, dum dicit: Dominus Deus tuus Deus unus est. Utique ut haec audiens, unum Deum Patrem colas, et in multos fictos deos fornicationem tuam non effundas. In hoc praecepto prohi