comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sonis. tine claritati xͥ consiguratꝰ
erit qͣi unꝰ ex ip̃is: sesset iam y¬
roma. dicatur iam ex sentencia.
Dictũ ẽ hoc exꝓbͣndo. dicamꝰ mͦ
hocgloriando. ⁊ glorisicando pa
nobis abstulit illa tua fraudulen-¬
ta malicia. Ec̃ce homo factꝰ ẽ qua¬
si ds̃ sciens bonũ ⁊ malũ. qd̾ tu
fraudulent̾ ꝓmifisti. Ccce homo
factus ẽ uerus d̾s qd̃ tu quidẽ
nec cogitare potuisti. Dicgͦ dic
impie ⁊abulon. qͥd tͥ iam ualet
illa qͦndam tua cruenta uictori¬
a: Ecce qͦndam uictor: lam nũc
uictꝰ iaces. a xp̃i uictoria. Mulie¬
rem decepisti.⁊ ꝑ mulierem deie¬
cisti ⁊ ecce in muliere deceptꝰ. ⁊ ꝑ
mulierẽ deiectꝰ corriusti. Ec̃ce qua¬
les inimicitias exertuit. quomͦ
pugnauit. uicit. tͥhumphauit. sem̃
mulieris fructꝰ uirginis matris.
Dicamꝰei om̃s: dicamꝰ singłi. Benedi¬
tambreuẽ mat̾iam longa expo-¬
sitione extend̾e. sermonẽ ꝓtra¬
here. u̾ba multiplicare tã uigi¬
li diligentia. tam diligenti uigi-¬

Expanded text:
rsonis, nonne claritati Christi configuratus erit quasi unus ex ipsis? Cesset jam ironia, dicatur jam ex sententia. Dictum est hoc exprobrando, dicamus modo hoc gloriando et glorificando Patnobis abstulit illa tua fraudulenta malitia. Ecce homo factus est quasi Deus sciens bonum et malum quod tu fraudulenter promisisti. Ecce homo factus est verus Deus, quod tu quidem nec cogitare potuisti. Dic ergo, dic, impie Zabulon, quid tibi jam valet illa quondam tua cruenta victoria? Ecce quondam victor, jam nunc victus jaces a Christi victoria. Mulierem decepisti, et per mulierem dejecisti, et ecce in muliere deceptus, et per mulierem dejectus corruisti. Ecce quales inimicitias exercuit; quomodo pugnavit, vicit, triumphavit semen mulieris, fructus Virginis matris. Dicamus ei omnes, dicamus singuli: Beneditam brevem materiam longa expositione extendere, sermonem protrahere, verba multiplicare, tam jugi diligentia, tam diligenti vigi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ u̾itatem iam posse dicide
adam scdo. qd̃ ꝑ ex ꝓbrationem
pͥꝰ dictumẽ de adam pͥmo. Qͥ
autem dicemꝰ de eodem homine
pͥmo. claritati xͥ configurato: ⁊
ini xp̃o glorificato. Scd̾m qd̾ scͥp¬
tumẽ. Qui reformabit corpꝰ hu̾i¬
litatis nr̃e. configuratũ corpori¬

Expanded text:
itatem jam posse dici de Adam secundo, quod per exprobrationem prius dictum est de Adam primo. Quid autem dicemus de eodem homine primo claritati Christi configurato, et in Christo glorificato, secundum quod scriptum est: Qui reformabit corpus humilitatis nostrae configuratu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ peccare ñ timebit. Et notandũ
in matre: eiꝰq ꝓle. qr in matre caro
mundata. in ꝓle ñ mundata. sed
muncla inilla purgata. in ista.
pura: sic in pͥmo statu. nat᷑a nr̃a
purgat᷑ in scło penitꝰ pura inueni-¬
tur: In pͥori sc̾ificatui in postĩori.
głificat᷑ Prior itaq ẽ purificatio

Expanded text:
rnum peccare non timebit. Et notandum rnum peccare non timebit. Et notandum in matre, ejusque prole; quia in matre caro mundata, in prole non mundata, sed munda; in illa purgata, in ista pura: sic in primo statu natura nostra purgatur, in secundo penitus pura invenitur. In priori sanctificatur, in posteriori glorificatur
Abbreviated transcription (Latin):
rilit̾ stare. ⁊ fortit̾ agẽ scd̃s post
peccatũ. qñ oportuit eũ muliebri¬
ter uiu̾e: ⁊ carnali illecebre multifor¬
mit̾ subseruire. hic autẽ ecom̃so de
infirimori sexi fortior gignitui: qnͣ
de altera qͣi eua que uere ẽ mat̾
om̃ium. uẽ uiuentiuͣ. scd̃s ad ãge¬
n̾atur. Sic ħ post unum statũ aliꝰ
exiuigit: ⁊ det̾iori melior succedit.
Et pͥor quidem anͣ resurrectõnem
in quo oportet sepe cad̾e. sepe re¬
surg̾e: ⁊ muliebrit̃ titubare. Scd̾s
autẽ post resurrectõnẽ. qnͣ pot̾it
homo inꝑfectionis sue integͥtate
inmobilit̾ ꝑman̾e. Et sicuit de in¬
firmiori sexu inuirgine creditur.
qr fuit qnͣ peccare potuit ⁊ fuit
qnͣ peccare ñ timuit. sic ⁊ in pͥori
statu quilibet electꝰ anͣ mortẽ lap-¬
sum timetz post mortẽ: omĩno pec¬
cati lapsum n timet Et sicut forti¬
or sexus in xpͣo. om̃ino peccare noͣ
potuit: sic in scd̾o statu. homoinẽt̃¬

Expanded text:
riliter stare et fortiter agere. Secundus post riliter stare et fortiter agere. Secundus post peccatum, quando oportuit eum muliebriter vivere, et carnali illecebrae multiformiter subservire. Hic autem e converso de infirmiori sexu fortior gignitur, quando de altera quasi Eva quae vere est mater omnium vere viventium secundus Adam generatur. Sic hic post unum statum alius exsurgit, et deteriori melior succedit. Et prior quidem ante resurrectionem, in quo oportet saepe cadere, saepe resurgere, et muliebriter titubare. Secundus autem post resurrectionem, quando poterit homo in perfectionis suae integritate immobiliter permanere. Et sicut de inferiori sexu in virgine creditur, quia fuit quando peccare potuit, et fuit quando peccare non timuit; sic et in priori statu quilibet electus ante mortem lapsum timet, post mortem omnino peccati lapsum non timet. Et sicut fortior sexus in Christo omnino peccare non potuit, sic in secundo statu homo in aete
Abbreviated transcription (Latin):
ri uoluisset. matĩam quidem de
disccłẽt. Oqntum honoris. ł digni¬
tatis mulierib. ł ex mulierib nati.
ineo contulit qd̾ creator omniũ.
qd̃ saluator homimĩ. nascentrũ
more. ex muliere nasciuoluit.
Ex muliere itaq debuit nasci. qͣm
oportuit in qͣntũ ratio sustimut. ꝑ
om̃ia fratrib assimilari. S qd̾ mu¬
liebrem de muliebri sexii assum̃e
ñ debuit. rõ suꝑiꝰ monstrata osten¬
dii ham ⁊ ordinẽ ut dictum est
nature confund̾ et: igeminato in
hoc mulicrũ solatio. uirilis sexus.
singłaris pͥulegũ nil simile hrẽt.
Notandũ autẽ quomͦ ds̃ presciꝰ
futuroꝵ. ordinauit hinc in ge¬
minũ sexũ. scd̾m congruentiã
duoꝵ statuũ sibi succedenttũ:
Ibi de sexi fortiori fragilior ꝓdu¬
citur. qũ de ad anreua format᷑.¬
Sic ⁊status statũ subsequit᷑. ⁊ meli¬
ore sublato det̾ior sub intͦducit᷑. Prior
fuit añpeccatũ. qnͣ potuit homoui¬

Expanded text:
ri voluisset, materiam quidem de ri voluisset, materiam quidem de discederet. O quantum honoris vel dignitatis mulieribus, vel ex mulieribus natis in eo contulit quod Creator omnium, et Salvator hominum nascentium more ex muliere nasci voluit! Ex muliere itaque debuit nasci, quem oportuit in quantum ratio sustinuit per omnia fratribus assimilari. Sed quod muliebrem de muliebri sexu assumere non debuit, ratio superius monstrata ostendit. Nam et ordinem, ut dictum est, naturae confunderet et geminato in hoc mulierum solatio virilis sexus singularis privilegii nil simile haberet. Notandum autem quod Deus praescius futurorum ordinavit hinc inde geminum sexum secundum congruentiam duorum statuum sibi succedentium. Ibi de sexu fortiori fragilior producitur, quando de Adam et Eva formatSic et status statum subsequitur, et meliore sublato deterior subintroducitur. Prior fuit ante peccatum, quando potuit homo vi
Abbreviated transcription (Latin):
assumeret. utiq ⁊ a ꝓpͥetatissue
similitudine longiꝰ recedẽt: ⁊ ad
nr̃ãm minꝰ apppinqͣret. ꝓprictati
enĩ sue eẽt dissimile. si patrẽ ⁊ ma¬
trem hr̃et ĩhumanitate qui solũ¬
mͦ patrẽ habebat in diuinitate. In
hoc item ⁊ nob̃ dissimilior eẽt si du¬
os qd̾ nos ñ possumꝰ patres hr̃eti S
iratio sane exigebat. ut sicut u¬
nũ pͥncipiũ erat ingn̾is nr̃i ꝓpaga¬
tione. sic eẽt ⁊ unũ pͥncipiũ inge¬
ñis nr̃i reparatione. Oportuit gͦ
reparatorẽ gn̾̃is nr̃i. aut de solo
uiro. aut de sola femina nasci.Ss ne
side uiro sexũ femineuͭ assumeret.
ordinẽ nat᷑e confundẽt qui femi¬
neũ sexũ supͣ uirilẽ excoltẽtr udẽ
ip̃e diẽtur: fuiꝰ ex diuinitate sifiba
ex humanitate. S si uirił eẽt sexꝰ
quem assum̃et. ⁊ uirilis de quo as¬
sum̃et. hrẽt sane uir geminũ pro
hac parte honoris solatiũ. femina
nullum: Et certe si de uiro forma-¬

Expanded text:
assumeret, utique et a proprietatis suae assumeret, utique et a proprietatis suae similitudine longius recederet, et ad nostram minus appropinquaret. Proprietati enim suae esset dissimile, si patrem et matrem haberet in humanitate, qui solummodo patrem habebat in divinitate. In hoc item et nobis dissimilior esset si duos quod nos non possumus partes haberet. Sed et ratio sane exigebat, ut sicut unum principium erat in generis nostri propagatione, sic esset et unum principium in generis nostri reparatione. Oportuit ergo reparatorem generis nostri, aut de solo viro, aut de sola femina nasci. Sed, si de viro sexum femineum assumeret, ordinem naturae confunderet, qui femineum sexum supra virilem extolleret: et idem ipse diceretur filius ex divinitate, et filia ex humanitate. Sed, si virilis esset sexus quem assumeret, et virilis de quo assumeret, haberet sane vir geminum pro hac parte honoris solatium; femina nullum. Et certe, si de viro forma
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui enisdemgr̾e participes eẽ
se mundare. Cur ñ credat᷑ in quo¬
libet nostrũ naturam illam mũ-¬
dare posse. qͣm in beata uirgine
potuit. ñ solum purgare. s ⁊ ho¬
norare. s ⁊ glorificare. In eo ẽamit.
glificauit. qͦd ei aliquid supͣ na-¬
turam dedit fẽcit siquidẽ in ea
aliqͥd qd̃ fuit contͣ naturã aliqͥd
qͦd fuit scd̾m naturã: aliqͥd qd̾ fu¬
it supͣ naturã: sont᷑ naturã infir-¬
mitatis nr̃e fuit. qd̾ uirgo concepͣ
Scd̾m naturam fuit. qd̾ inuulua
conceptꝰ ⁊ formatꝰ. ⁊ tandem scđm
legitima nascendi temꝑa. natus
tatis fuit. qd̾ sñ concupiscentia
seminare potuit: Honoris: qd̾ pro¬
lem abom̃i peccati contagio mun¬
dam effuditt̃ Głe. qd̾ nͣ de iuro. secd
de sp̃u sc̃o concepit serte siemanu¬
el nr̃ de utͦq sexu nasci uoluisset.
⁊hocratio exig̾et: utrũq ad muͣ¬
dam ꝓlem seminandã munda¬
re potuisset S si de utͦq carnẽ .nõ.¬

Expanded text:
eos qui ejusdem gratiae participes esse eos qui ejusdem gratiae participes esse se mundare? Cur non credatur in quolibet nostrum naturam illam mundare posse, quam in B. Virgine potuit non solum purgare, sed et honorare, sed et glorificare? In eo enim eam glorificavit quod ei aliquid supra naturam dedit. Fecit siquidem in ea aliquid quod fuit contra naturam, aliquid quod fuit secundum naturam, aliquid quod fuit supra naturam. Contra naturam infirmitatis nostrae fuit, quod virgo concepit. Secundum naturam fuit, quod in vulva conceptus et formatus, et tandem secundum legitima nascendi tempora natustatis fuit, quam sine concupiscientia seminare potuit. Honoris, quod prolem ab omni peccati contagio mundam effudit. Gloriae, quod non de viro, sed de Spiritu sancto concepit. Certe, si Emmanuel noster de utroque sexu nasci voluisset, et hoc ratio exigeret, utrumque ad mundam prolem seminandam mundare potuisset. Sed, si de utroque carnem
Abbreviated transcription (Latin):
uita sũ corruptione ñ uiuit᷑. nͥ quia
natura hũana sũ corruptione ñ se¬
minat᷑ : Radix enu nr̃e corrup¬
tibilitatis g̾mipinare incipit. ab
ip̃a hora conceptõnis. S ecce inbe¬
ata maria ibi p̾cidit᷑. unͣ g̾minasse
uidebatur Et scimꝰ quidẽ qm cũra¬
dix p̾ciditur: totaex ea fructifica
rogn̾ans: ⁊ caro gen̾ata. Potuit gͦ solꝰ
huiꝰ pueꝑe filiꝰ ꝓ hac parte cantare
canticũ nouũ dño Sñ iniqͥtatib
conceptꝰ sũ ⁊ sñ peccatis concepitine
mat̾ mea: Manfestuͣ ẽ itaq qd̾ ad
destructõnẽ peccatiuenit: qui ĩ ip-¬
so mundi ingressu macłam peccati
demat̾ña carne ñ contͣxit. s dele¬
uit. Si tm̃ sola eiꝰ conceptio ualu¬
it ut concupiscentie fomitẽ tociꝰq
corruptionis radicẽ deleret. quid
dientia. passio. crucisixio: Si
tantum ualuit qd̾̃ gestũ ẽ una ho¬
ra. ł uniꝰ potiꝰ hore portiuncula. qͥd
pensa: Qui potuit sub conceptiois
na uiscã purgare. cur ñ credatur

Expanded text:
quia natura humana sine corruptione non seminatur? Radix enim nostrae corruptibilitatis germinare incipit ab ipsa hora conceptionis. Sed ecce in beata Maria ibi praecipitur unde germinasse videbatur. Et scimus quidem quoniam cum radix praeciditur, tota ex ea fructificatro generans, et caro generata. Potuit ergo solus hujus puerperae filius pro hac parte cantare canticum novum Domino. Sine iniquitatibus conceptus sum, et sine peccatis concepit me mater mea. Manifestum est itaque quod ad destructionem peccati venit, qui in ipso mundi ingressu maculam peccati de materna carne non contraxit, sed delevit. Si tantum sola ejus conceptio valuit ut concupiscentiae fomitem, totiusque corruptionis radicem deleret, quid, bedientia, passio, crucifixio? Si tantum valuit quod gestum est una hora vel unius potius horae portiuncula, quid pensa? Qui potuit sub conceptionis rna viscera purgare, cur non credatur
Abbreviated transcription (Latin):
signum purificat̾onis ⁊ scĩficatio¬
nis nr̃e hm̃s in ple signũ future
puritatis. ⁊ glorificationis nr̃e. Sig¬
num tam̃ utͥq statꝰ in sola uirgine
matre. notare possumꝰ. Signũ pu¬
rificationis nr̃e. qñ aliqͥd adhuc
hũit. qd̾ emundari oportuit signͣ
in sua puritate ꝑmansit.

Expanded text:
num purificationis et sanctificationis nostrae, habemus in prole signum futurae puritatis et glorificationis nostrae. Signum tamen utriusque status in sola virgine matre notare possumus. Signum purificationis nostrae quando aliquid adhuc habuit quod emundari oportuit, signuin sua puritate permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
lutione qua tandem tã ener¬
uit̾ uiuunt. nec tenue quidẽ
ñ dicam exꝓbrationis. sed
nec correctionis. immo blan¬
de admonitionis u̾bum pa¬
cient̾ audire possunt. Uemi¬
seris. qͥd queso iam de hiis
pot̾it fieri. uł que iam spes
ult̾iꝰ haberi. qui ꝓpter arro¬
gantiam nullo mͦ possunt
a suo tumore deici. nec ꝓpt̃
ꝑtinatiam de suo errore cõ¬
uinci. nec ꝓpt̾ ferri duriciã
a suo rigore deflecti. nec ꝓpt̾
testeam fragilitatẽ de suo
torpore redargui:

Expanded text:
lutione qua tandem tam enerlutione qua tandem tam enerviter vivunt, nec tenue quidem non dicam exprobrationis sed nec correctionis, imo blandae admonitionis verbum patienter audire possunt: Vae miseris. Quid, quaeso, jam de his poterit fieri, vel quae jam spes ulterius haberi, qui propter arrogantiam nullo modo possunt a suo tumore dejici, nec propter pertinaciam de suo errore convinci, nec propter ferri duritiam a suo rigore deflecti, nec propter testeam fragilitatem de suo corpore redargui?
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si in suo confilio uł ꝓpo¬
sito ꝑtinax ꝑstit̾it ellisi uero
in suo consilio uł ꝓposito priꝰ
eoꝵ defensione in alios tam
imꝓbe seuiret. Słuitia inpa-¬
cientiam gen̾at. qr quo quis¬
q ꝓximũ suũ minꝰ amnat.
eo utiq eiꝰ infirma molestiꝰ
tolerat. Scimꝰ autẽ qr amo¬
ris alueus quo ampliꝰ erga
ꝓximum obstruit᷑ extͥnseꝰ.
eo altiꝰ erga semet ip̃m intu¬
mescit intͥnsecꝰ. Et̃ qͣnto qͥsq
miserabilius ꝑpͥuatũ amo¬
rem insemet ip̃o languet.tã¬
toutiq molestias suas mole¬
stiꝰ sustinet. cantoq difficiliꝰ
desid̾ia sua cohibet. Hucẽ
qd̃ gͣ alios seuerꝰ. ⁊ insemet¬
ipso resolutꝰ. dum mͦ in alios
furit. mͦ insemet ip̃o torpe-¬
scit. pedib ex parte ferreis.
⁊ ex parte testris incedit.
Et quidem sepe quidã adeo
ex magnis conatib quos in
pͥncipio cou̾sionis audacter
p̾sumpserunt. tam enorinit̃
inanescunt. ut in tanta disso¬

Expanded text:
mirum si in suo consilio, vel propomirum si in suo consilio, vel proposito pertinax perstiterit? Nisi vero in suo consilio, vel proposito prius eorum defensione in alios tam improbe saeviret. Saevitia impatientiam generat, quia quo quisque proximum suum minus amat, eo utique minus infirma molestius tolerat. Scimus autem quia amoris alveus quo amplius erga proximum obstruitur extrinsecus, eo altius erga semetipsum intumescit intrinsecus. Et quanto quisque miserabilius per privatum amorem in semetipso languet, tanto utique molestias suas molestius sustinet, tantoque difficilius desideria sua cohibet. Hinc est quod erga alios severus, et in semetipso resolutus, dummodo in alios furit, modo in semetipso torpescit, pedibus ex parte ferreis, et ex parte testeis incedit. Et quidem saepe quaedam adeo ex magnis conatibus, quos in principio conversionis audacter praesumpserunt, tam enormiter inanescunt, ut in tanta disso
Abbreviated transcription (Latin):
tudine głatur. Quasi uentrẽ
⁊ femora quodãmͦ erea habet.
qui inhiis etiam ꝑtinax ꝑ-¬
manet. que ꝓpter ulitatem
despicẽ. uł ꝓpt̾ in honestatẽe¬
rubescere deberet. Tibias fer-¬
reas hr̃e se ostendit. qui ⁊ con¬
tra suꝑiores se ꝑ audaciame¬
rigit. ⁊ inferiores ꝑ seuitiam
p̾mit. Testeis plantis nititur.
qui t̾renoꝵ amori inmod̾atiꝰ
incumbens ad inpacientiam
effrenatur. Notandũ ẽ sane qͥb
corruptionis gradib defectus
nr̾i malũ increm̃tũ accipiat. qͦ¬
mͦ gradatim ad det̾iora deuer¬
gens usq in ima descendit. Ui¬
de quomͦ arrogantiam sequit᷑
lactancia. lactanciam ꝑtinatia.
ꝑtinatiam serutia. seritiã in¬
pacientia. Iactanciam sanear¬
rogantia p̾cedit. qi nͥ priꝰ elata
mens de se alta sentiret. nũꝙͣ.
tam inpudent̾ de scientia
uł sc̾ĩtate iactaret. Cum au¬
tem qd̵ insemet ip̃a de sua
scientia uł sc̃ĩtate sentit. aliis
ĩ ꝑsuasum ẽẽ credit. qͥd iam

Expanded text:
tudine gloriatur. Quasi ventrem tudine gloriatur. Quasi ventrem et femora quodammodo aerea habet, qui in his etiam pertinax permanet quae propter vilitatem despicere, vel propter inhonestatem erubescere deberet. Tibias ferreas habere se ostendit, qui et contra superiores se per audaciam erigit, et inferiores per saevitiam premit. Testeis plantis innititur qui terrenorum amori immoderatius incumbens ad impatientiam effrenatur. Notandum sane quibus corruptionis gradibus defectus nostri malum incrementum accipiat, quomodo gradatim ad deteriora devergens usque in ima descendat. Vide quomodo arrogantiam sequitur jactantia, jactantiam pertinacia, pertinaciam saevitia, saevitiam impatientia. Jactantiam sane arrogantia praecedit, quia nisi prius elata mens de se alta sentiret, nunquam tam impudenter de scientia, vel sanctitate jactaret. Cum autem quod in semetipsa de sua scientia, vel sanctitate sentit, aliis etiam persuasum esse credit, quid jam
Abbreviated transcription (Latin):
diuinꝰ sermo descͥbat. cũ dicat.
huiꝰ statue caput ex auro opti¬
mo erat. ⁊ cet̾a. Scdm hancita¬
q acceptionem qua totũ refe¬
rimꝰ in malam partem. ꝑ au¬
rum potest intelligi arrogã¬
tia. ꝑ argentũ iactancia. ꝑ es:
stam inpatientia. Aurũ siqui¬
dem omnia metalla p̾tũ sui
dignitate p̾cedit. ⁊ suꝑba mẽs
cet̾os om̃s in sui comꝑacione de¬
spicit. Argentũ suauem ⁊ ad¬
modum dulcem sonum ht.
⁊ iactancia in sui laudis pre¬
como blandam iocundamq
se exibet. Es eo qd̃ ualde du¬
rabile existat. recte satis ꝑtina¬
tiam figurat. que a suo consi-¬
deflecti queat. ferrũ qd cetera
soleat metalla domare. ⁊ con¬
uenient̾ satis seuitiã designat.
que soleat cet̾os p̾mere. ꝑtestã
autẽ que facile frangit᷑ recte
satis in patientia designatur.
Aureum itaq sͥ caput fabri¬
cat. qui sibi sc̃itatem arrogat.
Pectus argenteum ⁊ brachia
argentea circum ferre uidet᷑.
qui deconsilii & oꝑis siui recti¬

Expanded text:
 sermo describat, cum dicat, hujus statuae caput ex auro optimo erat, etc. Secundum hanc itaque acceptionem qua totum referimus in malam partem, per aurum potest intelligi arrogantia. per argentum jactantia, per aes stam impatientia. Aurum siquidem omnia metalla pretii sui dignitate praecedit, et superba mens caeteros omnes in sui comparatione despicit. Argentum suavem, et admodum dulcem sonum habet, et jactantia in sui laudis praeconio blandam jucundamque se exhibet. Aes eo quod valde durabile existat, recte satis pertinaciam figurat, quae a suo consideflecti queat. Ferrum quod caetera soleat metalla domare convenienter satis saevitiam designat, quae solet caeteros premere. Per testam autem quae facile frangitur, recte satis impatientia designatur. Aureum itaque sibi caput fabricat, qui sibi sanctitatem arrogat. Pectus argenteum et brachia argentea circumferre videtur, qui de consilii et operis sui recti
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ñ dicam animal nutri-¬
tur. s statua uixta huma-¬
nam effigiem fabricat᷑. quo¬
tiens homo in ordine conũ¬
sationẽ suam scdin carius pru-¬
dentiam que ininicaeͬ deo mo-¬
d̾atur. Uideamꝰ itaq huiꝰmõi

Expanded text:
itaque non dicam animal nutriitaque non dicam animal nutritur, sed statua juxta humanam effigiem fabricatur, quoties homo in ordine conversationem suam secundum carnis prudentiam quae inimica est Deo moderatur. Videamus itaque hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
iquis autẽ totũ qd̃
destatua dr̃ uelit acci¬
ꝑe in malo eiꝰ assertioni
absq dubio facile cedo.S
sic tamͣ sensum suũ quieiꝰ¬
modi ẽ studeat aꝓꝓbare.
ut p̾dictum minime au¬
quitur plura designare. Nã
sicut aliqͥd eͣ in hac descͥpti¬
one qd̵ faciliꝰ accomodat᷑¬
ad lectionem illam. sic ⁊ ali¬
quid inuenit᷑ in eadem qd̃
leuiꝰ applicat᷑ ad istam. Nã
aurum sane huiꝰ statue cũ
optimum legatur accomo¬
datiꝰ in meliorem partem
accipi posse uidet᷑. S sicut
hoc sccłm p̾dictam lectionẽ
recte accipit᷑ iuxta rei u̾ita-¬
tem sic in hac lectione quid̃
conuenient̾ satis referripo¬
test. ad suamde se suꝑbien¬
tis anime estimationẽ. Sic
qd̾̃ statua ñ animal descri-¬
bitur. hoc qd̃ ꝑ reuelationẽ
c̾nitur. huic scd̾e lectioni
alacriꝰ arridet. uͥ totum qd̃
dicitur in malampartem
acciꝑe placet. Quidenim a¬
liud ẽ huiꝰmodi statua. insi
bili anima. nͥ actio congrua
sũ intencione recta: Lociẽs

Expanded text:
quis autem totum quod de statua dicitur velit accipere in malo, ejus assertioni absque dubio facile cedo. Sed sic tamen sensum suum qui ejusmodi est studeat approbare, ut praedictum minime auquitur plura designare. Nam, sicut aliquid est in hoc scriptione quod facilius accommodatad lectionem illam, sic et aliquid invenitur in eadem quod levius applicatur ad istam. Nam aurum sane hujus statuae, cum optimum legatur, accommodantius in meliorem partem accipi posse videtur. Sed, sicut hoc secundum praedictam lectionem recte accipitur juxta rei veritatem, sic in hac lectione quidem convenienter satis referri potest ad suam de se superbientis animae aestimationem. Sic quod statua non animal describitur hoc quod per revelationem cernitur, huic secundae lectioni alacrius arridet, ubi totum quod dicitur in malam partem accipere placet. Quid enim aliud est hujusmodi statua nisi bili anima, nisi actio congrua sine intentione recta? Toties
Abbreviated transcription (Latin):
subdicione tua uniu̾sa con¬
stituit. Om̃ia in quib habi¬
tant filii hominũ. quasi in
manu sua tenet. cum adil¬
lagrãm cooꝑantẽ habeti qͣ
ex eiꝰ adiutorio humanis cõ¬
siliis ⁊ studiis subiac̾e solent.
hestias agͥ intra potestatis sue
uira possidet. cum scłarium
desid̾ioꝵ impetꝰ intͣ equita¬
tis t̾minos fortit̾ coheitere
ualet. Uoluiͥb celi potenter
imꝑat. qui cogitõnes suas
quociens uolu̾it. bonis me¬
ditacionib spiritalib ꝙ the¬
oriis occupat. In hunc itaꝙ
modũ subdicione sua uniu̾-¬
sa constitui m̾uit. qui ad sin¬
uinitꝰ accepit.

Expanded text:
sub ditione tua universa consub ditione tua universa constituit? Omnia in quibus habitant filii hominum quasi in manu sua tenet, cum ad illa gratiam cooperantem habet quae ex ejus adjutorio humanis consiliis et studiis subjacere solent. Bestias agri inter potestatis suae jura possidet, cum saecularium desideriorum impetus intra aequitatis terminos fortiter coercere valet. Volucribus coeli potenter imperat, cui cogitationes suas quoties voluerit, bonis meditationibus spiritualibusque theoriis occupat. In hunc itaque modum sub ditione sua universa constitui meruit, qui ad sinvinitus accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. Pocestatis itaq ẽ qd̾ bo¬
nũ facere possumꝰ. qmͣdiu id
facere ualemꝰ. lib̃tatis autem
qd̃ ad nullum seubonũ. seu
malum inuiti cogi possumus.
Qͣmͣ multi indiffinitione lib̃i
arbitrii errant. qr int̾ potesta¬
tem ⁊ lib̾tatem distinguere ig¬
norant. uł dissimulant.Uide
tam̃ quid int̾ sit cũ potestatẽ
homo sepe amittat lib̾tatem
uͦ numqͣm amitte possit. Itẽ
nemo ad omĩa bona accipit
potestatem. s om̃is homo ad
omĩa bona ł mala accipit li¬
b̃tatem. Namuti iamdictũ
ẽ ad nullum bonũ uł malũ
inuitꝰ cogi potest. Sed cum
sit liber omniuͣ. ñ tamen
omniũ potestatem habet.
autem ꝑ omne̾ modum
cum ad illa accipit potesta¬
tem que sͥ sufficiunt ad sa-¬
lutem. Quid autẽ cũ ⁊illa
suppetunt que sufficiunt
ad ꝑfectionẽ quem ad mo¬
dum hic dictũ ẽ. ⁊ omnia ĩ
quib habitant filii hõiũ.
ibestias agri. uolucresq
celi decdit in manu tua. ⁊

Expanded text:
tatem. Potestatis itaque est quod botatem. Potestatis itaque est quod bonum facere possumus quandiu id facere valemus. Libertatis autem quod ad nullum seu bonum, seu malum inviti cogi possumus. Quam multi in definitione liberi arbitrii errant, quia inter potestatem et libertatem distinguere ignorant vel dissimulant. Vide tamen quid intersit cum potestatem homo saepe amittat, libertatem vero nunquam amittere possit. Item nemo ad omnia bona accipit potestatem, sed omnis homo ad omnia bona vel mala accipit libertatem. Nam, uti jam dictum est, ad nullum bonum, vel malum invitus cogi potest. Sed, cum sit liber omnium, non tamen omnium potestatem habet, autem per omnem modum cum ad illa accipit potestatem, quae sibi sufficiunt ad salutem. Quid autem cum et illa suppetunt quae sufficiunt ad perfectionem. Quemadmodum hic dictum est, et omnia in quibus habitant filii hominum, et bestias agri, volucresque coeli dedit in manu tua, et
Abbreviated transcription (Latin):
udet. Gloria inquit nr̃a hec
ẽ testimoniũ conscientie nr̃e.
Scimus quis dicat. sine me
nichil potestis face̾. Tantum
pisti: Nichilenĩ aliud ẽ hr̃e
huiꝰmõi potestatem ⁊ fortitu¬
dinem qm hr̃e grãm cooꝑan¬
tem. Potestas tua. cooꝑatrix
gr̃a. Qnͣtũ h̃s gratie. tantum
habes ⁊ potencie. ⁊ qͣntumgͣ¬
tia accepta crescit. tantum &
potencia tua ꝓficit:⁊ qͣntum
gra minuit᷑. tantum ⁊ poten¬
cie tue detrahit᷑. Et si qnͣdo
subtrahit᷑ gr̃a. simul ꝑit ⁊ po¬
cencia. Patet itaq ex huis qr
aluidẽ arbitrii potestas atq
aliud ẽ arbitrii lib̃tas. Aliud
ẽ enim magna posse. atq ali¬
ud ẽ lib̾um eẽ. Et liber ⁊ infir¬
mꝰ eẽ potes. Sicut e contrario
⁊ sanꝰ ⁊ seruus ẽẽ potes. Si sanꝰ
⁊ robustꝰ es. ⁊ multa ⁊ magna
fac̾ẽ potes ueruntam̃ si liber
es. ad nichil cogi potes. łdebes.
Et si amittis sanitatẽ. amittis
pͥorem potestatẽ. ñ tam̃ i liber¬

Expanded text:
udet: Gloria, inquit, nostra haec udet: Gloria, inquit, nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae . Scimus quis dicat: Sine me nihil potestis facere . Tantum pisti, nihil enim aliud est habere hujusmodi potestatem et fortitudinem, quam habere gratiam cooperantem. Potestas tua, cooperatrix gratia. Quantum habes gratiae, tantum habes et potentiae; et quantum gratia accepta crescit, tantum et potentia tua proficit; et quantum gratia minuitur, tantum et potentiae tuae detrahitur; et si quando subtrahitur gratia, simul perit et potentia. Patet itaque ex his quia aliud est arbitrii potestas, atque aliud est arbitrii libertas. Aliud est enim magna posse, atque aliud est liberum esse. Et liber, et infirmus esse potes, sicut econtrario et sanus, et servus esse potes. Si sanus et robustus es, et multa, et magna facere potes; verumtamen si liber es, ad nihil cogi potes, vel debes. Et si amittis sanitatem, amittis priorem potestatem, non tamen et liber
Abbreviated transcription (Latin):
& hiis omnib rationalis cõ¬
sensus scd̾m qd̃ scͥptum est.
qr excelso alius excelsior est.
⁊ suꝑ hos quoq eminentio¬
res sunt alii. In suꝑ ⁊ uniu̾¬
se t̾re rex imꝑat serienti.
Rex itaq regum ẽ rationa
lis consensꝰ. qui om̃ib cordĩ
corporisq motib p̾sidet.
⁊ intradicionis sue uira. ac¬
cepta tam̃ diuinitꝰ potes¬
tate cohercet. Audi enĩ qd̃
dr̃. ⁊ intellige ã quo potestaᷤ
hec datur. Tu inquit rex
regumes:⁊ d̃s celi regnum
⁊ fortitudinẽ. ⁊ imꝑuum. ⁊
głam. dedit tͥ lib̃um arbi¬
trium hominis in eo regnũ
accepit ⁊ habet. qd̃ in aliis oĩ¬
b que in homine sunt p̾sid̾e
debet. fortitudinẽ accepit ⁊ htͣ.
qmͣdui passionib suis fortit̃
resist̾e ualet. Imꝑiũ accepit ⁊
ht̃. qͣmdiu affectiones ⁊ uolũ¬
tates. cogitacionesq in bono
exercet. uł exertere ualet. Glo¬
riam accepit ⁊ habet. qͣmdiu
adhuc de bona conscientia ga¬

Expanded text:
et his omnibus rationalis conet his omnibus rationalis consensus, secundum quod scriptum est, quia excelso alius excelsior est, et super hos quoque eminentiores sunt alii, insuper et universae terrae rex imperat servienti. Rexlis consensus, qui omnibus cordis corporisque motibus praesidet, et intra ditionis suae jura accepta tamen divinitus potestate coercet. Audi enim quod dicitur, et intellige a quo potestas haec datur: Tu, inquit, rex regum es, et Dominus coeli, regnum et fortitudinem, et imperium, et gloriam dedit tibi. Liberum arbitrium hominis in eo regnum accepit et habet quod aliis omnibus quae in homine sunt praesidere debet; fortitudinem accepit, et habet quandiu passionibus suis fortiter resistere valet; imperium accepit, et habet quandiu actiones et voluntates, cogitationesque in bono exercet, vel exercere valet. Gloriam accepit, et habet quandiu adhuc de bona conscientia ga
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ meliꝰ cognoscimꝰ. numꝙͣ
plemꝰ deprehendimꝰ. qmcũ
int̾ compunctionis lacͥmas
totũ cor nr̃m dño effundimꝰ.
Sigͥ ꝑ damelem deuotio rec¬
te intelligit᷑ m̾ito illi gr̾a il¬
sontingit autẽ sepe unũ inuna
illarũ qͣs dixi.⁊ aliũ in alia
semet ip̃m ñ potest. ab alt̾utro
utriꝰq gr̾e plenitudinẽ acci¬
pit.⁊ tam̃ in uno eodemq a-¬
mino quasi unꝰ alium con¬
sulit. quando ilłd̃ qd̾ ꝑ umiͣ
m̃tis statũ nͣ potuit ꝑ aliũ
addiscit. Nam multa que
ex contemplacionis gr̃a nͣ
possumꝰ. m̾ito deuotionis
optinemꝰ. hoc ẽ qd̾ damel
a rege consulit᷑. hoc ẽ qd̃ rex
ꝑ danielem eruditur. hoc est
onẽq eiꝰ dicemꝰ corainte rex.
felix cuieo adhuc tempore
uisio hecostendit᷑. eiꝰq int̾p̃¬
tacio reuelatur. Dum ad huc
rex ẽ passiõibꝰq sius dñari
potest. Lirinquit rex regũ
es. Scimꝰ qr motui corꝑis p̾si¬
det corporeus sensꝰ. sensui
appetitꝰ appetitui affectus.

Expanded text:
am melius cognoscimus, nusquam plenius deprehendimus, quam cum inter compunctionis lacrymas totum cor nostrum Domino effundimus. Si ergo per Danielem devotio recte intelligitur, merito illi gratia ilContingit autem saepe unum in una illarum quas dixi, et alium in alia semetipsum non potest, ab alterutro utriusque gratiae plenitudinem accipiet, et tamen in uno eodemque animo quasi unus alium consulit, quando illud quod per unum mentis statum non potuit, per alium addiscit. Nam multa quae ex contemplationis gratia non possumus, merito devotionis obtinemus. Hoc est quod Daniel a rege consulitur, hoc est quod rex per Danielem eruditur: Hoc est, onemque ejus dicemus coram te, rex. Felix cui eo adhuc tempore visio haec ostenditur, ejusque interpretatio revelatur. Dum adhuc rex est, passionibus suis dominari potest: Tu, inquit, Rex regum es. Scimus quia motui corporis praesidet corporeus sensus, sensui appetitus, appetitui affectus,
Abbreviated transcription (Latin):
noscẽ. ⁊ aliud ẽ eoꝵdẽ ratio¬
uem ꝑpendẽ uł penetͣre potu¬
isse. Alud ẽ inqͣm ꝑspicua cõ¬
templatione uidẽ quid in re-¬
rum uniu̾sitate soleat łopor¬
teat accidẽ. atq aliud e᷑ quid
cui ꝑsone quali de causa. qͣ¬
ue illius cui accidit utilitate
debeat conting̾e. Unũ quãi
ad sompnii uisionẽ. aliud ꝑ-¬
tinet ad sompnũ int̾pretaci¬
onem. Et quidem regi nabu¬
godonosor datum ẽ exdiu-¬
na reuelatione ꝑsimilitudi¬
nem uide. ex qͣnͣto sublimi¬
tatis fastigio contingat ho-¬
minem inima corruere. ⁊ ite¬
rum adintegritatis statum
ꝑfectionisq culmen resurg̾e.
s ñ eque accepit qualitatem
ꝑsone agnosc̾e. cui debeat ta¬
le aliquid accid̾e. S qd̾ ꝑse
met ip̃m uidẽ ñ potuit. ab
alio accipit. cũ ꝑ danielem
audit. Tu es caput aureum.
dicia diuina. atq alia ẽ illa
ꝑ qm diiuidicamꝰ m̾ita ꝓpria
ł aliena. Illud ẽ contẽplatiõis.
istrid ẽ meditationis. seupo¬
tiꝰ deuotionis ham illa sane

Expanded text:
 aliud est eorumdem rationem perpendere, vel penetrare potuisse. Aliud est, inquam, perspicua contemplatione videre quid in rerum universitate soleat vel oporteat accidere, atque aliud est quid cui personae, quali de causa, quave illius cui accidit utilitate debeat contingere. Unum quasi ad somnii visionem, aliud pertinet ad somnii interpretationem, et quid regi Nabuchodonosor datum est ex divina revelatione per similitudinem videre, ex quanto sublimitatis fastigio contingat hominem in ima corruere, et iterum ad integritatis statum, perfectionisque culmen resurgere, sed non aequa accepit qualitatem personae agnoscere cui debeat tale aliquid accidere. Sed quod per semetipsum videre non potuit, ab alio accepit, cum per Danielem audit: Tu es caput aureum, dicia divina, atque alia est illa per quam dijudicamus merita propria vel aliena. Illud est contemplationis, istud est meditationis, seu potius devotionis. Nam illa sane
Abbreviated transcription (Latin):
ui .n .e.e. Et hanc qͥdem ꝓpħiam. ⁊ si
numqͣm detur uob̾ scđ̾m dictam
sententiam. cͥcumiacenti litt̾e posse co¬
aptare. nichominus tñ debetis eam
tantis. audiat uł sensum exponẽtis:
Qui ñ intelligit sensum uaticinantis
ꝓpħe. credat uł sententiȩ exponentis
euangeliste. Audiꝓponentẽ: Ecce uͥgo
concipiet: Attende exponentẽ: Hoc to¬
tum fc̾m ẽ ut adimpleret᷑ qͦd dictũ ẽ
ꝑ proph̃am. Ecce uirgo concip̃.⁊ .p. f. ⁊.¬
uono. e.e. quod interp̾tat᷑ nob̾ẽ d̾s.
Quod totum: Noli tu̾e ioseph. acciꝑe
mariam coniugem tuam: qͦd enim
exea natum ẽ. de sp̃u sc̃õ ẽ. Ecce eu̾n¬
głista dic̃ dictam ꝓpħiam. in beata
maria completam fuisse. Quis aude¬
at contradic̾e: Ibi p̾d̾r conceptura uͥgo.
hic d̾r concipisse de sp̃u sc̃o. Concepit

Expanded text:
uel. Et hanc quidem prophetiam, etsi nunquam detur vobis secundum dictam sententiam circumjacenti litterae posse coaptare, nihilominus tamen debetis eam tantis, audiat vel sensum exponentis. Qui non intelligit sensum vaticinantis prophetae, credat vel sententiae exponentis evangelistae. Audi proponentem: Ecce virgo concipiet. Attende exponentem: Hoc totum factum est, ut adimpleretur quod dictum est per prophetam: Ecce virgo concipiet, et uel, quod interpretatur nobiscum Deus. Quod totum? Noli timere, Joseph, accipere Mariam conjugem tuam: quod enim ex ea natum est, de Spiritu sancto est. Ecce evangelista dicit dictam prophetiam in beata Maria completam fuisse. Quis audeat contradicere? Ibi praedicitur conceptura virgo, hic dicitur concepisse de Spiritu sancto; concepit
Abbreviated transcription (Latin):
Non sum ꝓmpti eloquii. uł ꝓfundi
ingenii. ut me arbitrer posse ꝓpħi¬
cesententie ꝓfunditatẽ. sermone
explicare: uł cogitatione ꝯp̾hend̾e
Sufficit mͥ ħ locosi det᷑ insimplicis

Expanded text:
Non sum tam prompti eloquii, vel profundi ingenii, ut me arbitrer posse propheticae sententiae profunditatem sermone explicare vel cogitatione comprehendere. Sufficit mihi hoc loco, si det
Abbreviated transcription (Latin):
corrumꝑe: s sc̃ificare. Nescit sp̃c sc̃s
mundiciam uirginis minu̾e. s augẽ
nescit fedare s głificare. Qui gͦ necdũ
h̃t̃ corilluminatũ. ad intelligendum
sensum uaticinantis ꝓpħe. afferat sal¬
tem aures ñgraues ad obaudiendũ
exponenti eugłiste ne incurrat illud
eiꝰdẽ ysaie. Exceca cor ppłi huiꝰ. ⁊ aurẽ
eiꝰ aggraua. Qui necdum intelligit qͦd
legit. saltem credat excordez ut sic me¬
reat᷑ intellig̾e. Siñ credid̾itis inquit.
ñ intelligetis. firmissimũ arguintũ
fid̾i nr̃e. qͦd idẽ tam concordit̾ nunti

Expanded text:
corrumpere, sed sanctificare. Nescit Spiritus sanctus munditiam virginis minuere, sed augere; nescit foedare, sed glorificare. Qui ergo necdum habet cor illuminatum ad intelligendum sensum vaticinantis prophetae, afferat saltem aures non graves ad obaudiendum exponenti evangelistae, ne incurrat illud ejusdem Isaiae: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava . Qui necdum intelligit quod legit, saltem credat ex corde, ut sic mereatur intelligere: Si non credideritis, inquit, non intelligetis . Firmissimum argumentum fidei nostrae quod idem tam concorditer nunti
Abbreviated transcription (Latin):
nere. uoluit. ut desin̾ent
ẽẽ panis absq ferm̃to.⁊ fie¬
erent noua ꝯsꝑsio: Qs hoc
dicat: Nam nec consꝑsio so¬
let fieri de pane. qͥn potius
panis de osꝑsione. Intlłigrͣ gͦ
ta aliqͥd azimi ñ erat. ⁊ uix᷑ id qd̾

Expanded text:
nere voluit ut desinerent nere voluit ut desinerent esse panis absque fermento, et fierent nova conspersio? Quis hoc dicat? Nam nec conspersio solet fieri de pane, quin potius panis de conspersione. Intelligitur ergo ta aliquid azymi n
Abbreviated transcription (Latin):
& orate ꝓinuicẽ: De qͣrto
est illud ioħis baptistȩ.
facite inquit dignos fru¬
ctus penitentie. Incͥmina¬
lium expͣgatione. opꝰ est
ꝓcerto ꝯfessione ⁊ satisfa
minalia expͣgare opͦtet
adplenum. tam scd̾m re-¬
atum. quam scd̃m actũ.
Scd̾m reatum: ut de p̃te¬
ritis satiffacias.⁊ dereliqͦ
nil tale p̾sumas. S quia
uenialia nunquã possu¬
mus quã diu in hac cor¬
ruptibili carne uiumꝰ:
adpurum deuita nr̃a ex¬
tirpare. debemꝰ semꝑ eoꝵ
expurgationi insist̾e. et
ad cotidiana puritatis
in crem̃ta studia nr̃a in no-¬
uarẽ. Ut sitisinquit noua
ꝯsꝑsio. sicut estis arimũ. ui¬
detur quid̾ azima dicipos-¬
se tam panis absq ferm̃to.
namidem sonat azima.
quod sineferm̃to. Quid
horum itaq debemꝰ in tel¬
ligẽ. in eo quod dic̃ eos ari¬
sio fuerant non oportuit
monere ut eent quod erãt.
In eogͦ quod arimos dicit.
quantũ uidet᷑ panes absq
fermento intelligi uoluit.
Qdgͦ: Nunqͥd eos hoc mo¬

Expanded text:
et orate pro invicem . De quarto et orate pro invicem . De quarto est illud Joannis Baptistae: Facite, inquit, dignos fructus poenitentiae . In criminalium expurgatione opus est pro certo confessione et satisfacminalia expurgare oportet ad plenum tam secundum reatum, quam secundum actum. Secundum reatum, ut de praeteritis satisfacias, et de reliquo nil tale praesumas. Sed quia venialia nunquam possumus quandiu in hac corruptibili carne vivimus ad purum de vita nostra exstirpare, debemus semper eorum expurgatione insistere, et ad quotidiana puritatis incrementa studia nostra innovare. Ut sitis, inquit, nova conspersio sicut estis azymi. Videtur quidem azyma dici posse tam panis absque fermento, Nam idem sonat azyma quod sine fermento. Quid horum itaque debemus intelligere, in eo quod dicit eos azysio fuerant, non oportuit monere ut essent quod erant. In eo ergo quod azymos dicit, quantum videtur, panes absque fermento intelligi voluit. Quid ergo? Nunquid eos hoc mo
Abbreviated transcription (Latin):
sistamus: ab eius corrupti¬
one bonoꝵ nrõꝵ massam
ꝯseruare pot̾imus. Hinc
ẽ qđ post specialẽ admo¬
nitionẽ sumpta occasioẽ
adgn̾alem doctrinã assur¬
git cum dic̃. Expurgate
uetꝰ ferm̃tum. Putas do¬
cet nos in sist̾e in expͣgando
solo modico uł solo mag¬
no ferm̃to. & ñ potiꝰ ĩmag¬
no & modico: Ex purgate
in quit uetus ferm̃tum. fer¬
mentum illud mĩto d̾r uetꝰ.
uñ animus ẽ infectus & ex
infectione corruptus. Recẽs
nãq uidetur illud fermen¬
tum. qͦd adhuc animum
pulsat ꝑsolũ cogitatũ. Qd̾
in sola cogitacione ẽ. ext̾iꝰ
quasi ad fores pulsat. qđ
affectum iam tenet. in t̾io¬
ra occupat. & inqͥnat. Ilsd̃
itaq repellendũ. istudex¬
purgandũ. Modus autẽ
ex purgationis młtiformit᷑
agitur. arguendo. orañdo.
De pͥmo habes in psalmo.
Que dicitis incordib ur̃ĩs
gimini. De scd̃o ⁊ t̾cio. ha¬
bes in apło iacobo. Cõfite¬
mini alt̾utrũ pecẽa ur̃a.

Expanded text:
sistamus, ab ejus corruptisistamus, ab ejus corruptione bonorum nostrorum massam conservare poterimus. Hinc est quod post specialem admonitionem sumpta occasione ad generalem doctrinam assurgit, cum dicit: Expurgate vetus fermentum. Putas docet nos insistere in expurgando solo modico vel solo magno fermento, et non potius in magno et modico? Expurgate, inquit, vetus fermentum. Fermentum illud merito dicitur vetus unde animus est infectus, et in infectione corruptus. Recens namque videtur illud fermentum quod adhuc animum pulsat per solum cogitatum. Quod in sola cogitatione est, exterius quasi ad fores pulsat; quod affectum jam tenet, interiora occupat et inquinat. Illud itaque repellendum, istud expurgandum. Modus autem expurgationis multiformiter agitur, arguendo, orando, De primo habes in psalmo: Quae dicitis in cordibus vestris, gimini . De secundo et tertio habes in apostolo Jacobo: Confitemini alterutrum peccata vestra,
Abbreviated transcription (Latin):
dem modicum ⁊ ferm̃tũ
totam massam corrũpere
catum nisi ini quitas ma
magna sit corruptio mo¬
dica: Nam hoc consequens
uidet᷑. si modic̃ fermentum
cͥminale pecẽm dicat᷑. S qͦmͦ
inquis peccatum ueniale
scͥptura dicat. & ex illa per¬
pende quomͦ hec in telligi
debeat. Qui modica negli¬
git paulatim defluit. Et
scimus qm̃ amodica scĩt illa
ignis ex ardescit. Uidemꝰ se¬
pe patre familias dormien¬
te quam ex modico ignis ex¬
ardescit. & subnocte una
uł hora totam possessoris
substantiã quandoq autẽ
ipsum habitatorẽ cum eius
habitacione ꝯsumit. Dic sa¬
ne ꝯcupiscentia in exordio
temptacionis modica. si con¬
tempnatur incipit pau¬
latim crescere. & m̃tis uires
pedetemptĩ emollire. & uͥ¬
pere. Sic utiq sic si negli¬
gatur. a modico ferm̃to ñ
modica sepe massa corrũpã.
Nam si minime negliga¬
mus. quãlibet turpit̾ lap¬
si in expurgando cuiꝰcũq
cͥminis fermento fortit̾ in¬

Expanded text:
dem modicum etiam fermentum dem modicum etiam fermentum totam massam corrumpere criminale peccatum nisi iniquitas magmagna sit corruptio modica; nam hoc consequens videtur, si modicum fermentum criminale peccatum dicatur. Sed quomodo, inquis, peccatum veniale Scriptura dicat, et ex illa perpende quomodo haec intelligi debeat: Qui modica negligit, paulatim defluit . Et scimus quoniam a modica scintilla ignis exardescit. Videmus saepe, patrefamilias dormiente, quam ex modico ignis exardescit, et sub nocte una vel hora totam possessoris substantiam, quandoque autem ipsum habitatorem cum ejus habitatione consumit. Sic sane concupiscentia in exordio tentationis modica si contemnatur incipit paulatim crescere et mentis vires pedetentim emollire, et viram corrumpere. Sic utique sic, si negligatur, a modico fermento non modica saepe massa corrumpitur: nam si minime negligamus quamlibet turpiter lapsi in expurgando cujuscunque criminis fermento fortiter in
Abbreviated transcription (Latin):
catorum cri minalium.
Sed dicis fortassis. Simo
dicum fermentũ scđm a
etiam in modico ferm̃to nisi
cͥminale aliquid intellige.
Et illud quidem in quis
ꝯtra quod apłs insuꝑioribꝰ
disputanit. quamuis mag¬
num peccatũ. i odicum tñ
fermentum scđm eundem
ipsum fuit. alioquin ad qͥd
consequent̾ ad iungit. anne¬
scitis. quia modicum ferm̃¬
tum totam massam corrũp̃:
Sic tͥ forte uidet᷑. Quidgͦ.
Nunquid modicum ferm̃¬
ti contraxit. qui patͥs sui
uxorem habuit: Si modi¬
cum fermenti facit corru¬
ptionem modicã.⁊ multũ
fermenti corruptionẽ ma¬
gnam. ñ quid dicemus qͥa
modicum & ñ multũ corru¬
ptus fuit. qui tale flagiciũ
cõmisit: Ego magis ĩtelli¬
go iecͥco dictum ab apło.
quodmodicũ ferm̃tũ totã
massam corrũpit.ut in tel¬
lig̾ẽnt. qui audirent. qͣn¬
tam corruptionẽ tale tanq:
abominabile flagicium
in ger̾et. cum quanto stu¬
dio & festinatione ex pur¬
gari oporterce. quandoqͥ¬

Expanded text:
catorum criminalium. catorum criminalium. Sed dicis fortassis: Si modicum fermentum secunduetiam in modico fermento nisi criminale aliquid intelligere. Et illud quidem, inquis, contra quod Apostolus in superioribus disputavit, quamvis magnum peccatum, modicum tamen fermentum secundum eumdem ipsum fuit, alioquin ad quid consequenter adjungit: An nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Sic tibi forte videtur. Quid ergo? Nunquid modicum fermenti contraxit, qui patris sui uxorem habuit? Si modicum fermenti facit corruptionem modicam, et multum fermenti corruptionem magnam, nunquid dicemus quia modicum et non multum corruptus fuit, qui tale flagitium commisit? Ego magis intelligo idcirco dictum ab Apostolo, quod modicum fermentum totam massam corrumpit, ut intelligerent qui audirent quantam corruptionem tale tamque abominabile flagitium ingereret, cum quanto studio et festinatione expurgari oporteret, quandoqui
Abbreviated transcription (Latin):
sio. & non potiꝰ panis absq
ferm̃to. Quid sit ferm̃tũ
corꝑale uel cuiꝰ sit efficatie
nouimus. & eo ipso ꝑpendi¬
mus. quid de spiritali ferm̃¬
to sentire debeamus. Uidet᷑
itaꝙ ẽẽ fermentum spirita¬
le. Qd̾ corrumpit integrita¬
dem sꝑualis & rationalis
substantie. Spiritale gͥ fer¬
mentum dicimus ẽẽ omne
peccatum. quod eam corrũp̃
uł scd̃m sen sum. uł affectũ.
Scd̾m sensum. corrũpitur
ex falsitate. scđm affectum
uero ex inpuritate. Quãdui
gͦ ueracit᷑ dicere possumus.
si dixerimus qr peccatum
non habemus. nos ipsos
seducimus. & u̾itas in nob̾
non est. recte nobis dr. et
merito dicendum uidetur.
Expurgate uetus ferm̃tũ.
Si uͦ fermentum merito
dr omne peccatum: conse¬
quensẽ. ut inferm̃to modi¬
co intelligatur ueniale
peccatum. quod & de faci¬
li ꝯmittitur. & de facili re¬
mittit᷑. Dico autẽ modicũ
non quod ipsum sit parui¬
pendendũ s quod modi¬
cum sit cõ ꝑatione pec¬

Expanded text:
ersio, et non potius panis absque ersio, et non potius panis absque fermento. Quid sit fermentum corporale, vel cujus sit efficaciae novimus, et eo ipso perpendimus quid de spirituali fermento sentire debeamus. Videtur itaque esse fermentum spirituale quod corrumpit integritatem spiritualis et rationalis substantiae. Spirituale igitur fermentum dicimus esse omne peccatum quod eam corrumpit vel secundum sensum vel affectum. Secundum sensum corrumpitur ex falsitate, secundum affectum vero ex impuritate. Quandiu ergo veraciter dicere possumus, si dixerimus quia peccatum non habemus nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est, recte nobis dicitur, et merito dicendum videtur: Expurgate vetus fermentum. Si vero fermentum merito dicitur omne peccatum, consequens est ut in fermento modico intelligatur veniale peccatum, quod et de facili committitur, et de facili remittitur. Dico autem modicum, non quod ipsum sit parvipendendum, sed quod modicum sit comparatione pec
Abbreviated transcription (Latin):
fenoris debito. t̾ciã gratis
requiro. Nam iuxta abĩ¬
dantiam largitatis tue.
debes uł adunam gͣtis respõ¬
sincera. cur prius epula¬
ri iubent᷑ in azimis sin¬
ceritatis. non in azimis
ueritatis:¬
ateor iam ñ ualeo
exastionis tue in¬
portunitatẽ equanimit̾
tolerare. qui me cogis
non solum mͥ a te uerũ
etiam tͥ ame ꝓpositas q̃sti¬
onez solu̾e. Sed si uolumꝰ
illas ad plenum explica¬
re totam illam pascalis
celebritatis apłicam lec¬
tionem oportebit expla¬
nare. Expurgate uetus
ferm̃tum.ut sitis noua
consꝑsio. sicut estis a zimi¬
Ut hunc locum apłi possi¬
mus plenius in telligere.
opus est. utimͥ uidet᷑ mul¬
tiplici in quisitione. Primo
quid sit ferm̃tũ quid fer¬
mentum modicum. quid
fermentũ uetꝰ. quis expur¬
gandi modus. quid sit azi¬
ma. quid consꝑsio noua. uł
que sit panis & consꝑsioĩs
diffr̃ã demum autem qd̾
suꝑius iam dixi. cur ab apło
monemur fieri noua ꝯsꝑ¬

Expanded text:
fenoris debito, tertiam gratis fenoris debito, tertiam gratis requiro. Nam juxta abundantiam largitatis tuae debes vel ad unam gratis responsincera, cur prius epulari jubentur in azymis sinceritatis, non in azymis veritatisateor, jam non valeo exactionis tuae importunitatem aequanimiter tolerare, qui me cogis non solum mihi a te, verum etiam tibi a me propositas quaestiones solvere. Sed si volumus illas ad plenum explicare, totam illam paschalis celebritatis apostolicam lectionem oportebit explanare. Expurgate vetus fermentum ut sitis nova conspersio sicut estis azymiUt hunc locum Apostoli possimus plenius intelligere, opus est, uti mihi videtur, multiplici inquisitione. Primo quid sit fermentum, quid fermentum modicum, quid fermentum vetus, quis expurgandi modus, quid sit azyma, quid conspersio nova, vel quae sit panis et conspersionis differentia. Demum autem, quod superius jam dixi, cur ab Apostolo monemur fieri nova consp