comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. Unde item in alio psalmo dicit. Quȩ uti¬
litas in sanguine meo dum descendo in corruptio¬
nem: Nunquid confitebitur tibi puluis: aut an¬
nunciabit ueritatem tuam: Hoc scilicet dicens qͦd
si eo modo quo cȩteri mortui dimitteretur in pul¬
uerem. et caro eius resurrectiomi ultime seruare¬
tur. nulla esset utilitas in sanguine eius: quia
nichil prodesset mors eius. Nec annunciaretur ue¬
ritas dei: que illum continuo resurrecturum ẽẽ
p̃dixerat. Quid sibi gͦ uult qͦd hoc loco ait. et in pul¬
uerem mortis deduxisti me: nisi corpus eius acci¬
piamꝰ eccłiam. in qua illi qui ꝓ eius nomine: passi
sunt. uł paciuntur. ñ ita ut ipse cito resurgunt. sed
in mortis puluerem deducunt᷑: tunc resurrecturi
cum illud tempus uenerit. de quo in euangłio dicit.
ueniet hora quando omnes qui in monumentis¬
sunt audient uocem eius et resurgent: Aut certe
tropice & puluerem ipsos iudeos intelligi uoluit. in

Expanded text:
surrexit. unde item in alio psalmo dicit: Quae utisurrexit. unde item in alio psalmo dicit: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendo in corruptionem? numquid confitebitur tibi puluis aut adnuntiabit ueritatem tuam? hoc scilicet dicens, quod, si eo modo, quo et ceteri, mortuus dimitteretur in puluerem et caro eius resurrectioni ultimae seruaretur, nulla esset utilitas in sanguine eius, quia nihil prodesset mors eius nec adnuntiaretur ueritas dei, quae illum continuo resurrecturum esse praedixerat. quid sibi ergo uult, quod hoc loco ait: Et in puluerem mortis deduxisti me, nisi corpus eius accipiamus ecclesiam, in qua illi. qui pro eius nomine passi sunt uel patiuntur, non ita ut ipse cito resurgunt, sed in mortis puluerem deducuntur tunc resurrecturi, cura illud tempus uenerit, de quo in euangelio dicit: Veniet hora, quando omnes, qui sunt in monumentis, audient uocem eius et procedent? aut certe tropice puluerem mortis ipsos Iudaeos intellegi uoluit, in
Abbreviated transcription (Latin):
rum. hoc est in cogitatione eorum tanquam cera
dissoluitur. hoc ẽ. feruore sp̃s aꝑitur. disputat᷑. ex¬
ponitur. Exaruit uelut testa uirtus mea. Testa ig
consumitur s sicut testa passione uelut igne firma¬
t̃. Uasa enim figuli ꝓbat fornax. sicut alio loco scͥptu¬
ra dicit. & homines iustos temptatio tribulationis.
Et lingua mea adhesit faucib meis. ẜ otest qui¬
dem silentium enis significatum uideri. quod et a¬
lius ꝓpha commendat cum dicit. sicut agnꝰ coram
tondente fuit sine uoce: S linguam eiꝰ eos in eius
corpore quod est eccłia intelligamus ꝑ quos suũ
loquitr euanglium. Qui tunc faucibus eiis ad¬
herent: cum a p̃ceptis euis ñ recedunt Quod uero
sequitur. & in puluerem mortis deduxisti me. quo
mͦ capiti coaptabit᷑. quandoquidẽ corpꝰ eiꝰ quod t̾cio
die resurrexit. ñ est utiq in puluerẽ dissolutum :
nisi quia caro eius ñ est corrupta. quȩ tam celerit̃ re¬

Expanded text:
rum, hoc est in cogitatione eorum tamquam cera rum, hoc est in cogitatione eorum tamquam cera dissoluitur, hoc est feruore spiritus aperitur, disputatur, exponitur. Exaruit uelut testa uirtus mea. testa ignconsumitur, sed sicut testa passione uelut igne firmatur; uasa enim figuli probat fornax, sicut alio loco scriptura dicit, et homines iustos temptatio tribulationis. et lingua mea adhaesit faucibus meis. potest quidem silentium eius significatum uideri, quod et alius propheta commendat, cum dicit: Sicut agnus coram tondente fuit sine uoce; sed si linguam eius eos in eius corpore, quod est ecclesia, intellegamus, per quos suum loquitur euangelium, tunc eius faucibus adhaerent, cum a praeceptis eius non recedunt. Quod uero sequitur: Et in puluerem mortis deduxisti me. quo modo capiti coaptabitur, quando quidem corpus eius, quod tertio die resurrexit, non est utique in puluerem dissolutum? nnisi quia eius caro non est corrupta, quae tam celeriter re
Abbreviated transcription (Latin):
tabescunt sicut idem ipse petrus cũ amare fleuit: na
& tͥsticia quasi soluit cor. unde dr̃ etiam grece qͦd ap¬
pellata sit lyppe: aut certe ꝓfundũ sacram̃tũ nos in¬
telligere uoluit.ut cordis sui nomine significaret scͥp¬
turas suas. ubi eiꝰ utiq latebat consiliũ. Ed tunc aꝑ¬
tũ ẽ: cũ ea quȩ de illo ꝓpħata fuerant. passus impleuit.
Solute gͦ sũt scͥpture eius. in his que ꝑfecta sũt aduen¬
tu eiꝰ. natiuitate: passione: resurrectione: glorificatio¬
ne: Quis enim ea iam ñ intelligit in ꝓpħis: quando
usq ad intellectum etiam carnalis multitudinis
ꝑuenerunt: Quam fortasse significauit medio
uent̾s sui: ut in eius corpore qͦd ẽ. eccł̃ia. quasi uentͥs
locũ habeat carnalis & infirmior multitudo. Aut
siuents nom̃ magis interiorib competit. ad eos potiꝰ
ꝑtinere monstratum ẽ: cum cor eius. id est scrip¬
ture eius quȩ continent consilium eiꝰ in medio eo¬

Expanded text:
tabescunt sicut idem ipse Petrus, cum amare fleuit — nam tabescunt sicut idem ipse Petrus, cum amare fleuit — nam et tristitia quasi soluit cor, unde dicitur etiam Graece quod appellata sit λόπη, aut certe profundum sacramentum nos intellegere uoluit, ut cordis sui nomine significaret scripturas suas, ubi eius utique latebat consilium, quod tunc apertum est, cum ea, quae de illo prophetata fuerunt, passus impleuit. solutae sunt ergo scripturae eius in his, quae perfecta sunt aduentu eius, natiuitate, passione, resurrectione, glorificatione. quis enim ea iam non intellegit in prophetis, quando usque ad intellectum etiam carnalis multitudinis peruenerunt? quam fortasse significauit medio uentris sui, ut in eius corpore, quod est ecclesia, quasi uentris locum habeat carnalis et infirmior multitudo, aut, si uentris nomen magis interioribus competit, ad eos potius pertinere monstratum est, cum cor eius, id est scripturae eius, quae continent consilium eius, in medio eo
Abbreviated transcription (Latin):
na uirtus.
Quiad est
homo nisi quod memor es eiꝰ: Circundeder̃t
me uituli multi: hoc est minores in plebe:.Tau¬
ri pingues obsederunt me. hoc est suꝑbi ac di¬
uites principes plebis. Aꝑuerunt super me os
res mei. Disꝑsa sunt om̃ia ossa mea. Quid sunt os
sa corporis. nisi firmamenta: Corpus autẽ xp̃i ec¬
cłia. Firmamenta gͦ eccłiȩ. qui nisi apłi: qui enam
columnȩ alibi appellantur: Hi utiq dispersi sunt:
cum ad passionem ipse duceretur. uel cum ẽet pas¬
sus & mortuus. Factum ẽ. cor meum tanquã cera
liquescens: in medio uentris mei. Hoc sane quem
admodum capiti nr̃o ipsius corporis saluatori
coaptetur: inuenire difficile est. Neq enim ni¬
si magno pauore contingit: ut cor uelut cera li¬
quescat humanum. Quod unde in illo fieri po¬
test. qui potestate habebat ponendi et recipiendi
tulit causam. siue illoꝵ qui metu mortis pauescũt.
sicut ipse petrꝰ ex egregio p̾sumptore tam creber
negator effectus. siue illoꝵ qui tristicia salubri con¬

Expanded text:
 uirtus? quid est enim homo, nisi quod memor es eius? Circumdederunt me uituli multi, hoc est minores in plebe. tauri pingues obsederunt me, hoc est superbi ac diuites, principes plebis. ape rue run t in me os res mei. dispersa sunt omnia ossa mea; quid sunt ossa nisi corporis firmamenta? corpus autem Christi ecclesia: firmamenta ergo ecclesiae qui nisi apostoli, qui etiam columnae alibi appellantur? hi utique dispersi sunt, cum ad passionem ipse duceretur uel cum esset passus et mortuus. factum est cor meum tamquam cera liquescens in medio uentris mei. hoc sane quem ad modum capiti nostro, ipsius corporis saluatori coaptetur, inuenire difficile est. neque enim nisi magno pauore contingit, ut cor uelut cera liquescat humanum. quod unde in illo fieri posset, qui potestatem habebat ponendi et recipiendi tulit causam siue illorum, qui mortis metu pauescunt sicut ipse Petrus ex egregio praesumptore tam creber negator effectus, siue illorum, qui tristitia salubri con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgressi sunt. Et qm̃ extremo iudicio dicturus est xp̃c
eis quos ad sinistram discernet. ite in igne et̃num
qui paratus est diabolo et angłis eius: his malignis
spiritib coniungendos simulq damnandos. dicet
ituros in tenebras exteriores. id est in societatem pe¬
nalem diaboli et angłoꝵ eius. Huic pene contrari¬
um ẽ qͦd bono seruo dicitur: intra ingaudium do¬
mini tii: ut quanto sunt iste tenebre exteriores.
tanto sit lumen illud interius. Non hec ꝑ locorũ
intualla mani fantasmate cogitanda sunt. Loca¬
et aftectib ista uł ꝓpinquare. uł ionge fieri. uł in¬
traroi uł exire dicuntur.S: quia malo oꝑe id est
tenebroso delectantur facientes: sequutura ẽ autẽ

Expanded text:
progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus progressi sunt. et quoniam extremo iudicio dicturus est Christus eis, quos ad sinistram discernet: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, his malignis spiritibus coniungendos simulque damnandos dicet ituros in tenebras exteriores, id est in societatem poenalem diaboli et angelorum eius. huic poenae contrarium est, quod bono seruo dicitur: Intra in gaudium domini tui, ut, quanto sunt istae tenebrae exteriores, tanto sit lumen illud interius. non haec per locorum interualla inani phantasmate cogitanda sunt; locaet affectibus ista uel propinquare uel longe fieri uel intrare uel exire dicuntur.\' Sed quia malo opere, id est tenebroso delectantur facientes, secutura est autem
Abbreviated transcription (Latin):
qua suꝑgreditur om̃em fantasiam. quam uolutat
animꝰ haustam de sensibus corporis.S: quemadino¬
dũ in ipsis corporib ea quȩ inferiora sunt. sicut t̾ra
et aqua et ipse aer. meliora fiunt participatione me¬
lioris. id est cũ luce illuminant᷑ et feruore uegetant᷑.
sic incorporee creature rationales ipsius creatoris fi
unt participatione meliores. cum ei coherent pu¬
rissima et scĩssima caritate. qua omnimͦ si carue¬
rint tenebrãscunt. et obdurescunt quodãm᷑. ꝓinde
infideles homines tenebre sunt: qui ꝑfidem conũ¬
si ad dm. quadam p̃missa illuminatione lux fiũt.
In qua ꝑficiendo si ex fide ad speciem ꝑuenerint. ut
id qͦd credunt etiam conspicere. sicut tantũ bonum
potest conspici mereant᷑: ꝑfectam recipient imagi
tenebre sunt infidelib hominib exteriores. Plus eñĩ
ab illa caritate au̾si: et insuũ fastum obstinationẽq

Expanded text:
qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat qua supergreditur omnem phantasiam, quam uolutat animus haustam de sensibus corporis. sed quemadmodum in ipsis corporibus ea quae inferiora sunt, sicut terra et aqua et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est cum luce inluminantur et feruore uegetantur: sic incorporeae creaturae rationales ipsius crunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima caritate; quam omni modo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodam modo. Proinde infideles homines tenebrae sunt. qui per fidem conuersi ad deum quadam praemissa inluminatione lux fiunt. in qua proficiendo si ex fide ad speciem peruenerint, ut id, quod credunt, etiam conspicere. sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imagintenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa caritate auersi et in suum fastum obstinationemque
Abbreviated transcription (Latin):
uange¬
lio dicitur. Om̃ habundauit iniquitas: refriges.¬
cet caritas multorum. At uͦ flante austro. glacies
resoluitur. et torrentes fluunt: id est peccatis re¬
missis. populi ad xp̃i caritatem concurrunt. hinc
et alibi scriptum est. Sicut glacies in sereno: ita
soluentur peccata tua. Pinde rationalis creatura
siue in anglico sp̃u. siue in anima humana ita
facta est. ut sibi ipsa bonum quo beata fiat ẽẽ non
possit s. mutabilitas eius si conuertatur ad incom¬
mutabile bonum fiat beata. Unde si auertatur:
misera ẽ. Auersio eius uicium eiꝰ: et conuersio uir¬
tꝰ eiꝰ ẽ. Natura gͦ ñ ẽ. mala: quia creatura sp̃s uitȩ ẽ:
Rationalis etiam priuata bono cuius participatio¬
ne beatificatur. id est etiam uiciosa. melior ẽ corpore
qͦd suminũ ẽ: in corporib. id est hac luce quȩ senti¬
t oculis carnis: quia et ipsa ẽ. corpus. Om̃i autem
corpore quelibet incorporea natura p̾stantior est:¬
ñ mole quia ñ nisi corpoꝵ ẽ: moles. s:. ui quadam

Expanded text:
euangelium dicit: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum. at uero flante austro glacies resoluitur et torrentes fluent, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: sicut glacies in sereno, ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam uitiosa, melior est corpore, quod summum est in corporibus, id est hac luce, quae sentitur oculis carnis, quia et ipsa corpus est. omni autem corpore quaelibet incorporea natura praestantior, non mole, quia non nisi corporum est moles, sed ui quadam,
Abbreviated transcription (Latin):
randos ẽẽ concedunt qui contra auctoritatem uni¬
uerse eccłie: ꝓculdubio ꝑ d̾nm et apłos traditam ue¬
nire ñ possunt: concedant oportet eos egere benefici¬
is mediatoris. ut abluti ꝑ sacramentum caritatẽq
fidelium. ac sic incorporati. xp̃i corpori. qͦd ẽ. eccłia re¬
concilientur do. ut in illo uiui.ut salui. ut liberati.
ut redempti. ut illuminati fiant. Unde nisi a mor¬
te: uiciis. reatu. subiectione. tenebris peccatorum.
Que qm̃ nulla mea etate ꝑsuam uitam ꝓpriam cõ¬
miserunt: restat originale peccatum. Hec ratiocina¬
tio tunc erit fortior. cum ea que ꝓmisi testimonia
multa congessero. Iam supra posuimus: ñ ueni uo¬
care iustos. s. peccatores. Item cum ad racheum esset
ingressus. hodie inquit salus domui huic facta est:
qͣ̃m et iste est filius abrahe. Uenit enim filius ho

Expanded text:
zandos esse concedunt, qui contra auctoritatem unizandos esse concedunt, qui contra auctoritatem uniuersae ecclesiae procul dubio per dominum et apostolos traditam uenire non possunt, concedant oportet eos egere illis beneficiis mediatoris, ut abluti per sacramentum earitatemque fidelium ac sic incorporati Christi corpori, quod est ecclesia. reconcilientur deo, ut in illo uiui, ut salui, ut liberati, ut redempti, ut inluminati fiant. unde. nisi a morte, uitiis, reatu, subiectione, tenebris peccatorum? quae quoniam nulla in ea aetate per suam uitam propriam commiserunt, restat originale peccatum. Haec ratiocinatio tunc erit fortior, cum ea quae promisi testimonia multa congessero. iam supra posuimus: non ueni uocare iustos, sed peccatores. item cum ad Zaccheum esset ingressus: hodie, inquit, salus domui huic facta est, quoniam et iste filius est Abrahae. uenit enim filius ho
Abbreviated transcription (Latin):
quam membris in suo corpore constitutis caput ẽ
ad capessendum regnũ celorum uiuificaret. sal¬
uos faceret. liberaret. redimeret. illummaret. qui
prius fuissent in peccatorũ morte. languorib. ser¬
uitute: captiuitate. tenebris constituti. sub potesta¬
te diaboli principis peccatorum. Ac sic fieret medi¬
ator di et hominum. ꝑ quem post inimicitias im¬
pietatis nr̃e. illius gr̃e pace finitas. reconciliarem
do in et̃nam uitam. ab et̃na morte. quȩ talibus im¬
pendebat. erepti. hoc enim cum abundantiꝰ appa¬
ñ possint. qui uita. salute: liberatione. redemptio¬
ne. illuminatione ñ indigent. Et q̃m ad hanc ꝑti¬
net baptismus quo xp̃o consepeliuntur. ut incor-¬
porentur illi membra eiꝰ. hoc ẽ. fideles eius. ꝓfecto
nec baptismus ẽ. necessarius eis. qui illo remissio¬
nis et reconciliationis beneficio que fit ꝑ mediato¬
rem ñ opus habent. Porro quia paruulos bapti¬

Expanded text:
quam membris in suo corpore constitutis caput est quam membris in suo corpore constitutis caput est ad capessendum regnum caelorum, uiuificaret, saluos faceret, liberaret, redimeret, inluminaret, qui prius fuissent in peccatorum morte, languoribus, seruitute, captiuitate, tenebris constituti, sub potestate diaboli principis peccatorum, ac sic fieret mediator dei et hominum, per quem post inimicitias impietatis nostrae illius gratiae pace finitas reconciliaremur deo in aeternam uitam ab aeterna morte quae talibus inpendebat erepti. hoc enim cum abundantius appaa est, pertinere non possint, qui uita, salute, liberatione, redemptione, inluminatione non indigent. r et quoniam ad hanc pertinet baptismus, quo Christo consepeliuntur, ut incorporentur illi membra eius, hoc est fideles eius, profecto nec baptismus est necessarius eis, qui illo remissionis et reconciliationis beneficio, quae fit per mediatorem, non opus habent. porro quia paruulos bapti
Abbreviated transcription (Latin):
runtam̃ etiam ipse quanuis iam creatus oculus.
necesse ẽ: in tenebris maneat. si ñ credat in eum qͥ
dixit. ego lux in scłm ueni. ut om̃is qui credit in
me ñ maneat in tenebris. Qͦd ꝑ sacramentum bap¬
tismatis in paruulis fieri ñ dubitat mat̾ eccłia.
que cor et os mat̾num eis prestat. ut sacris mysteris
imbuantur.qͥa ñdũ possunt corde ꝓpͥo credere ad
iusticiam. nec ore ꝓprio confiteri ad salutem. Nec
ideo tam̃ eos quisquam fidelium fideles appella¬
re cunctatur. qͦd a credendo utiq nom̃ ẽ. quanuis
hoc ñ ipsi.s. alii ꝓeis int̾ sacramenta responderint.
Nimis longum fiet: si ad singła testimonia similit̃
disputemus. Unde cominodius ẽẽ arbitror aceruatĩ
congerere. quȩ occurrere potuerint. uł quȩ sufficere
obcausam incarne uenisse: ac forma serui accepta.
factum obedientem usq ad mortem crucis. nisi ut
hac dispensatione misedissime gr̃e om̃s quibustã¬

Expanded text:
n etiam ipse quamuis iam creatus oculus n etiam ipse quamuis iam creatus oculus necesse est in tenebris maneat, si non credat in eum qui dixit: ego lux in saeculum ueni, ut omnis qui credit in me non maneat in tenebris. quod per sacramentum in paruulis fieri non dubitat mater ecclesia, quae cor et os maternum eis praestat, ut sacris mysteriis inbuantur, quia nondum possunt corde proprio credere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. nec ideo tamen eos quisquam fidelium fideles appellare cunctatur, quod a credendo utique nomen est, quamuis hoc non ipsi, sed alii pro eis inter sacramenta responderint. Nimis longum fiet, si ad singula testimonia similiter disputemus. unde commodius esse arbitror aceruatim multa congerere, quae occurrere potuerint uel quae sufficere m non aliam ob causam in carne uenisse ac forma serui accepta factum oboedientem usque ad mortem crucis, nisi ut hac dispensatione misericordissimae gratiae omnes, quibus tam
Abbreviated transcription (Latin):
hominem interiorem dixerit uenientem in hunc
mundũ. quia exterior corporeus ẽ: sicut hic mundꝰ.
tanquam diceret. illuminat om̃em hominẽ ue¬
nientem in hunc corpus. scđm illud qͦd scriptum
ẽ: sortitus sum animam bonã. et ueni in corpus in¬
comquinatũ. Aut gͦ sic dictũ ẽ. si distinctionis ali¬
cuiꝰ gr̃a dictum ẽ. illuminat omne hominẽ uenien¬
tẽ inhunc mundũ. tanquã dictũ eẽt. illuminat
omnẽ interiorem hominẽ: qͥa homo interior. cum
ueracit̾ fit sapiens. ñ nisi ab illo illuminatur. qͦd ẽ:
lumen uerum. aut si rationem ipsam ꝓpt̾ quam
humana anima rationalis appellatur.que ratio
adhuc uelut qͥeta & qͥsi sopita tam̃ insita. et quodãmͦ
inseminata in paruulis latet. illuminationẽ uolu¬
it appellare. tanꝗͣ interioris oculi creationẽ. ñ resi¬
stendum ẽ: t̃c eã fieri cũ anima creatur. et ñ absur¬
de hoc in telligi cũ homo uenit in mundũ. Ue¬

Expanded text:
hominem interiorem dixerit venientem in hunc hominem interiorem dixerit venientem in hunc mundum, quia exterior corporeus est, sicut hic mundus; tanquam diceret, Illuminat omnem hominem venientem in corpus, secundum illud quod scriptum est: Sortitus sum animam bonam, et veni in corpus incoinquinatum . Aut ergo sic dictum est, si distinctionis alicujus gratia dictum etem in hunc mundum, tamquam dictum esset: \'inluminat omnem interiorem hominem\', quia homo interior, cum ueraciter fit sapiens, nonnisi ab illo inluminatur, quod est lumen uerum; aut, si rationem ipsam, qua humana anima rationalis appellatur, quae ratio adhuc uelut quieta et quasi sopita, tamen insita et quodam modo inseminata in paruulis latet, inluminationem uoluit appellare tamquam interioris oculi creationem, non resistendum est tunc eam fieri, cum anima creatur, et non absurde hoc intellegi, cum homo uenit in mundum. u
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd etiam in tenebris lucet. S sicut soliste a cecis. qͣn¬
uis eos suis radus quodammodo uestiat: sic ab
stulticie tenebris ñ comp̃henditur. Cur autem cũ
dixisset. qͦd illuminat omnem hominẽ addiderit
uenientem in hunc mundum. unde hȩc opinio na¬
ta ẽ: quod in exortu corporali ab utero matris recentis¬
simo illuminet mentes nascentium paruulorum
quanuis in greco ita sit positum. ut possit intelligi
ctiam lumen ipsum ueniens in hunc mundum. ta¬
men si hominem uenientem in hunc mundum ne¬
cesse ẽ: accipi. aut simpliciter dictum arbitror. sicut
multa in scripturis reperiuntur. quib etiam detrac¬
tis nichil sententie minuat᷑. aut si ꝓpt̃ aliquam
distinctionem additum ẽe credendum ẽ: fortasse
hocdictum ẽ: ad discernendam sp̃ualem illumina¬
tionem.abista corporali. que siue ꝑceli luminaria.
siue quibusq ignib illuminat oculos carnis. ut

Expanded text:
quod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamquod etiam in tenebris lucet. sed sicut sol iste a caecis, quamuis eos suis radiis quodam modo uestiat, sic ab stultitiae tenebris non conprehenditur. Cur autem, cum dixisset: quod inluminat omnem hominem, addiderit: uenientem in hunc mundum – unde haec opinio nata est, quod in exortu corporali ab utero matris recentissimo inluminet mentes nascentium paruulorum—, quamuis ingri lumen ipsum veniens in hunc mundum: tamen si hominem venientem in hunc mundum, necesse est accipi, aut simpliciter dictum arbitror, sicut multa in Scripturis reperiuntur, quibus etiam detractis nihil sententiae minuatur; aut si propter aliquam distinctionem additum esse credendum est, fortasse hoc dictum est, ad discernendam spiritualem illuminationem ab ista corporali, quae sive per coeli luminaria, sive quibusque ignibus illuminat oculos carnis; ut
Abbreviated transcription (Latin):
nimus. ut sacramenta quȩ in illis ꝓdesse nouimꝰ.
in eis etiam reluctantib compleamus. Cur enim
et apłs dicit. nolite pueri ẽe mentibus. si iam lu¬
mine illo uͦ qͦd uerbum di ẽ. eorum mentes illu¬
minate sunt: Itaq illud qͦd in euangłio positũ
ẽ.erat lumen uerum qͦd illuminat omnẽ homi¬
nem uenientem in hunc mundum. ideo dictũ
ẽ: quia nullus hominum illuminatur. nisi illo
lumine ueritatis quod d̾s ẽ.: ne quisquã putaret
ab eo se illuminari a quo audit ut discat. ñ dico si
quenquã magnum hominem. s nec si angłm ei
contingat habere doctorem. Adhibetur enim ser¬
mo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corpora¬
lis. Ueruntamen neq qui plantat ẽ aliquid. neq
qui rigat. s. qui incrementum dat ds. Audit quip¬
pe homo dicentem uł hominem uł angłm . s ut
sentiat et cognoscat uerum ẽẽ qͦd dicitur. illo lumi¬
ne intus mens eiꝰ asꝑgitur quod in et̃num manet.

Expanded text:
sacramenta, quae illis prodesse nouimus, sacramenta, quae illis prodesse nouimus, iet Apostolus dicit, Nolite pueri esse mentibus ; si jam lumine illo vero quod Verbum Dei est, eorum mentes illuminatae sunt? 37. Itaque illud quod in Evangelio positum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hune nc m u nd u m, ideo dictum est, quia nullus hominum inluminatur nisi illo lumine ueritatis, quod deus est, ne quisquam putaret ab eo se inluminari, a quo aliquid audit ut discat, non dico, si quemquam magnum hominem, sed nec si angelum ei contingat habere doctorem. adhibetur enim sermo ueritatis extrinsecus uocis ministerio corporalis, uerum tamen neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat deus. audit quippe homo dicentem uel hominem uel angelum; sed ut sentiat et cognoscat uerum esse quod dicitur, illo lumine intus mens eius aspergitur, quod aeternum manet,
Abbreviated transcription (Latin):
nales sunt. ñ quasi nocturne ad quietem animanti¬
um necessarie. Proinde paruuli si ꝑsacramentũ qđ
ad hoc diuinitus institutũ ẽ: in credentium nume¬
rum ñ transeant: ꝓfecto in his tenebris remanebũt.
quanuis eos nonnulli mox natos illuminari credant
sic intelligentes qͦd scriptum ẽ. erat lumen uerum
qͦd illuminat omnem hominem uenientem in hũc
mundum. Qd si ita ẽ: multum mirandũ ẽ: quomͦ il¬
luminati ab unico filio. qͦd erat in principio u̾bũ ds
apud dm. ñ admittant᷑ ad regnũ di. nec sint heredes
di: coheredes autem xp̃i. Hoc enim eis nisi ꝑ baptis¬
mum ñ p̾stari. etiam qui hoc sentiunt confitentur.
Deinde iam illuminati si ad consequendum reg¬
num di nondum sunt idonei. saltem ipsum baptis¬
mum quo ad hoc idonei fiunt. leti susciꝑe debue¬
runt. cui tamen eos uidemus cum magnis fletib
reluctari. eamq ignorantiam in illa etate contem¬

Expanded text:
nales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantinales sunt, non quasi nocturnae ad quietem animantium necessariae. Proinde paruuli, si per sacramentum, quod ad hoc diuinitus institutum est, in credentium numerum non transeant, profecto in his tenebris remanebunt. Quamuis eos nonnulli mox natos? inluminari credant sic intellegentes quod scriptum est: erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem i n hunc mundum. quod si ita est, multum mirandum est, quomodo inluminati ab unico filio, quod erat in principio uerbum deus apud deum, non ammittantur ad regnum dei nec sint heredes dei, coheredes autem Christi. hoc enim eis nisi per baptismum non praestari etiam qui hoc sentiunt confitentur. deinde iam inluminati, si ad consequendum regnum dei nondum sunt idonei, saltem ipsum baptismum, quo ad hoc idonei fiunt, laeti suscipere debuerunt; cui tamen eos uidemus cum magnis fletibus reluctari eamque ignorantiam in illa aetate contem
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑsona generali ipsius hominis dicitur. aut si ꝓpͥe
dauid hoc de se dicit. ñ utiq de fornicatione. s de le¬
gittimo conubio natus fuit. Non itaq dubitemꝰ etiã
ꝓ infantib baptirandis sanguinem fusum. qui priꝰ¬
quam funderetur. sic in sacramento datus ẽ: et com¬
mendatus ut diceretur. Hic ẽ: sangins m̃s qui pro
multis effundetur in remissionem peccatorum. Ne¬
gant enim illos liberari: qui sub peccato ẽe nolunt
fateri. Nam unde liberantur. si nulla seruitute pec¬
cati tenentur obstricti: Ego inquit lux in scłm ueni.
ut om̃is qui crediderit in me ñ maneat in tenebris.
Hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris ẽe omnem
qui ñ credit in eum. et credendo efficere ne mane¬
at in tenebris: Has tenebras quid nisi peccata intelli¬
gimꝰ: S: quodlibet aliud intelligantur hȩ tenebre.
ꝓfecto qui ñ credit in xp̃o. manebit in eis. Et utiq pe¬

Expanded text:
ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie ex persona generali ipsius hominis dicitur aut, si proprie Dauid hoc de se dicit, non utique de fornicatione, sed de legitimo conubio natus fuit. non itaque dubitemus etiam pro infantibus baptizandis sanguinem fusum, qui priusquam funderetur, sic in sacramento datus est et commendatus, ut diceretur: hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum. negant enim illos liberari, qui sub peccato esse nolunt fateri. nam unde liberantur, si nulla seruitute peccati tenentur obstricti? Ego, inquit, lux in saeculum ueni, ut omnis, qui crediderit in me, non maneat in tenebris. hoc dicto quid ostendit nisi in tenebris esse omnem qui non credit in eum et credendo efficere, ne maneat in tenebris? has tenebras quid nisi peccata intellegimus? sed quodlibet aliud intellegantur hae tenebrae, profecto quinoncreditin Christum manebitincis, et utique poe
Abbreviated transcription (Latin):
nis. et qͦd petrus ait. sic et uos simili forma baptis¬
ma saluos facit: Quid aliud etiam qui sacramentũ
mense d̾nicȩ uitam uocant. nisi qͦd dictum ẽ. ego
sum panis uiuus. qui de celo descendi. et panis que
ego dedero caro mea ẽ: ꝓ scłi uita. et si ñ manducaue¬
ritis carnem filii hominis. et sanguinem biberitis
ñ habebitis uitam in uobis: Si gͦ ut tot et tam diui¬
na testimonia concinunt. nec salus. nec uita ȩt̾̃na si¬
ne baptismo et corpore:et sanguine d̾ni.cuiqũa spe
randa ẽ: frustra sine his ꝓmittit᷑ paruulis. Porro sia
salute ac uita ȩt̾na hominem nisi peccata ñ seperãt.
ꝑ hec sacramenta ñ nisi peccati reatus in paruulis
soluitur. De quo reatu scriptum ẽ. neminem ẽe mun¬
dum. nec si unius diei fuerit uta eiꝰ. Unde ẽ. et illud
in psalmis. Ego enim in iniquitatib conceptus sum.
et in peccatis mat̾ mea me in utero aluit. Aut enim

Expanded text:
nis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisnis et quod Petrus ait: sic et uos simili forma baptisma saluos facit? quid aliud etiam qui sacramentum mensae dominicae uitam uocant, nisi quod dictum est: ego sum panis uiuus, quide caelo dego dedero, caro mea est pro saeculi vita; et, Si non manducaveritis carnem Filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo ut tot et tanta divina testimonia concinunt, nec salus nec vita aeterna sine Baranda est, frustra sine his promittitur paruulis. porro si a salute ac uita aeterna hominem nisi peccata non separant, per haec sacramenta non nisi peccati reatus in paruulis soluitur, de quo reatu scriptum est neminem esse mundum, nec si unius diei fuerit uita eius. unde est et illud in Psalmis: ego enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit; aut enim
Abbreviated transcription (Latin):
autem saluos facit. si nulla ẽ. in eis originalis egri¬
tudo peccati: Unde redimit. si ñ sũt ꝑ originem
primi hominis uenundati sub peccato: Nulla gͥ
ex nr̃o arbitrio pret̾ baptismum xp̃i salus et̃na ꝓ¬
mittatur infantib. quam ñ ꝓmitat seriptura
diuina humanis om̃ib inge̾nus p̃ferenda. Oꝑti¬
me punici xp̃iani. baptismum ipsum nichil aliud
quam salutem. & sacramentum corporis. xp̃i. nisi
aliud quam uitam uocant. Unde. nisi exantiqua
ut existimo et apłica traditione. qua eccłiȩ xp̃i insi¬
tum tenent. pret̾ baptisium et participationem
mense dnice: ñ solum ad regnum dĩ. s nec ad salu¬
tem et uitam et̾nam posse quenquam hominũ per¬
uenire. hoc erum et scriptura testatur scãm ea quȩ
supradiximus. Nam quid aliud tenent qui bap¬
tisinum nomine salutis appellant. nisi quod dic¬
tum ẽ. saluos nos fecit ꝑ lauachrum regeneratio¬

Expanded text:
autem saluos facit, si nulla in eis est originalis aegriautem saluos facit, si nulla in eis est originalis aegritudo peccati? unde redimit, si non sunt per originem primi hominis uenundati sub peccato? nulla igitur ex nostro arbitrio praeter baptismum Christi salus aeterna promittatur infantibus, quam non promittit scriptura diuina humanis omnibus ingeniis praeferenda. Optime punici Christiani baptismum ipsum nihil aliud quam salutem et sacramentum corporis Christi, nihil aliud quam uitam uocant. unde, nisi ex antiqua, ut existimo, et apostolica traditione, qua ecclesiae Christi insitum tenent praeter baptismum et participationem mensae dominicae non solum ad regnum dei, sed nec ad salutem et uitam aeternam posse quemquam hominum peruenire? hoc enim et scriptura testatur secundum ea quae supra diximus. nam quid aliud tenent qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est: saluos nos fecit per lauacrum regeneratio
Abbreviated transcription (Latin):
in mundũ. & ꝑ om̃s homines ꝑtransiit. a quo ñ li
s: egrotantib. quia ñ uenit uocare iustos. s: pecca¬
dores. In cuius regnum ñ intrabit nisi qui renatus
fuerit ex aqua et sp̃u. nec pret regnum eiꝰ. salutem
ac uitam possidebit et̃nam. q̃m qui ñ manducaue¬
rit carnem eius. et qui incredulus ẽ: filio. ñ habet ui¬
tam. s ira di manet suꝑ eum. Ab hoc peccato. ab hac
egritudine. abhac ira di. cuius naturalit̃ filii sunt.
qui etiam si ꝑ etatem ñ habent ꝓprium. trahunt ta¬
m̃ originale peccatum: ñ liberat nisi agnꝰ dĩ. qui tol¬
lit peccata mundi. ñ nisi medicus qui ñ uenit ꝓpt̃
sanos. s: ꝓpt̾ egrotos. non nisi saluator de quo dic¬
tum ẽ. generi humano. natus est uobis hodie sal¬
uator. ñ nisi redemptor cuius sanguine deletur
debitum nr̃m. Nam quis audeat dicere. ñ ẽẽ xp̃m
infantium saluatorem nec redemptorem: Unde

Expanded text:
in mundum et per omnes homines pertransiit, a quo non liin mundum et per omnes homines pertransiit, a quo non lised aegrotantibus, quia non uenit uocare iustos, sed peccatores, in cuius regnum non intrabit nisi qui renatus fuerit ex aqua et spiritu nec praeter regnum eius salutem ac uitam possidebit aeternam, quoniam qui non manducauerit carnem eius et qui incredulus est filio, non habebit uitam, sed ira dei manet super eum. ab hoc peccato, ab hac aegritudine, ab hac ira dei, cuius naturaliter filii sunt, qui etiam si per aetatem non habent proprium, trahunt tamen originale peccatum, non liberat nisi agnus dei qui tollit peccata mundi, non nisi medicus qui non uenit propter sanos, sed propter aegrotos, non nisi saluator, de quo dictum est generi humano: natus est uobis hodie saluator, non nisi redemptor, cuius sanguine deletur debitum nostrum. nam quis audeat dicere non esse Christum infantium saluatorem nec redemptorem? unde
Abbreviated transcription (Latin):
desisteret nec in ea causa uł dominis parceret.Ta¬
les gͦ p̃destinari et creari arbitror. ut qui possunt
intelligant. d̃i gr̃ãm et sp̃m. qui ubi uult spirat.
re: ut quigłatur. in domino głetur. Illi autem qui
ꝑ meritis uite suꝑioris acciꝑe quas quas animas
diu̾sa in t̾ra corpora affirmant. quib alie magis. alie
minus grauentur. & ꝑ eisdem meritis humana in¬
genia uariari. aut acutiora sint quedam et alia ob¬
tusiora. proq ipsius uitȩ suꝑioris meritis diuinam
quoq grãm liberandis hominib dispensari. quid
de isto potuerunt respondere: Quom ei tribuent et
tet̾rimam uitam suꝑiorem. ut ex hoc fatuus nascere¬
tur. et tam bene meritam. ut ex hoc in xp̃i gr̃a mul¬
tis acutissimis p̃ferretur: Cedamus igitur et consen¬
tiamus auctoritati sc̃e scͥpturȩ: que nescit falli nec
fallere. et sicut ñdum natos ad discernenda merita
eorum aliquid boni uł mali egisse ñ credimus. ita
om̃s sub peccato ẽẽ qͦd ꝑ unum hominem intrauit

Expanded text:
desisteret nec in ea causa uel dominis parceret. tales ergo praedestinari et creari arbitror, ut qui possunt intellegant dei gratiam et spiritum, qui ubi unit spirat, re, ut qui gloriatur in domino glorietur. illi autem qui pro meritis uitae superioris accipere quasque animas diuersa terrena corpora adfirmant, quibus aliae magis, aliae minus grauentur, et pro eisdem meritis humana ingenia uariari, ut acutiora sint quaedam et alia obtunsiora, proque ipsius uitae superioris meritis diuinam quoque gratiam liberandis hominibus dispensari, quid de isto poterunt respondere? quomodo ei tribuent et teterrimam uitam superiorem, ut ex hoc fatuus nasceretur, et tam bene meritam, ut ex hoc in Christi gratia multis acutissimis praeferretur ? Cedamus igitur et consentiamus auctoritati sanctae scripturae, qu ae nescit falli nec fallere, et, sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid: boni uel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intrauit
Abbreviated transcription (Latin):
bet testimoniũ di in semet ipso. Qui ñ crediderit do
mendacem facit eum. quia ñ credidit in testimoni¬
um qͦd testificatus ẽ: de filio suo. Et hoc ẽ: testimoni¬
um quia uitam ȩt̃nam dedit nobis d̾s: & hȩc uita
in filio eiꝰ ẽ. Qui habet filium: habet uitam: qui ñ
habet filium. uitam ñ habet. Non solum gͥ regnum
celoꝵ. s nec uitam paruuli habebunt. si filium ñ ha¬
bebunt. quẽ nisi ꝑ baptismũ eiꝰ habere ñ possunt. Itẽ
alio loco. In hoc inquit manifestatus ẽ. filiꝰ d̾i: ut sol¬
uat oꝑa diaboli. Non gͦ ꝑtinebunt pariuili ad grãm
manifestationis filii di. si ñ in eis soluat oꝑa diaboli.
Iam nunc attende in hanc rem pauli apłi testimoni¬
a.tanto utiq plura. quanto plures epłas scripsit. &¬
quanto diligentius curauit commendare gr̃am dĩ
adũsus eos qui de oꝑib głabantur. atq ignorantes

Expanded text:
bet testimonium in semet ipso. qui non crediderit deo, bet testimonium in semet ipso. qui non crediderit deo, mendacem facit eum, quia non credidit in testimonium, quod testificatus est de filio suo. et hoc est testimonium, quia uitam aeternam dedit nobis deus, et haec uita in filio eius est. qui habet filium, habet uitam; qui non habet filium, non uitam habet. non solum igitur regnum caelorum, sed nec uitam paruuli habebunt, si filium non habebunt, quem nisi per baptismum eius habere non possunt. item alio loco: in hoc, inquit, manifestatus est filius dei, ut soluat opera diaboli. non ergo pertinebunt paruuli ad gratiam manifestationis filii dei, si non in eis soluet opera diaboli. Iam nunc adtende in hanc rem Pauli apostoli testimonia tanto utique plura, quanto plures epistolas scripsit et quanto diligentius curauit commendare gratiam dei aduersus eos, qui operibus gloriabantur atque ignorantes
Abbreviated transcription (Latin):
in adoptione. ut uirtutes enuncietis eius. qui uos
de tenebris uocauit in admirabile lumen suum.¬
Et iterum. Xp̃c inquit ꝓpeccatis nr̃is passus ẽ. iustus
ꝓ iniustis: ut nos adducat add̃m. Item cum cõme¬
morasset in archa noe octo homines saluos factos.
sic et uos inquit simili forma baptisma saluos facn¬
Ab hac gͦ salute et lumine aliem sunt paruuli. et
in ꝑditione ac tenebris remanebunt. nisi ꝑ adopti¬
onem populo di fuerint sociati. tenentes xp̃m ꝑas¬
sum. iustum ꝑ iniustis. ut eos adducat aq đm. Exepła
etiam ioħis hec mͥ occurrerunt: quȩ huic questioni
necessaria uisa sunt. Qͦad sim lumine inquit ambu¬
lauerimus. sicut er ipse ẽ: in lumine: societatem habe¬
mus in inuicem: & sanguis iħu filii eiꝰ purgabit nos
ab omni delicto. Item alio loco.Si testimonium in¬
qt hominũ accipimus testimoniũ di maiuis ẽ qͥa
hoc ẽ. testimoniũ di. Qui crediderit in filium di. ha¬

Expanded text:
in adoptione, ut uirtutes enuntietis eius qui uos in adoptione, ut uirtutes enuntietis eius qui uos de tenebris uoeauit incipiunt admirabile lumen suum.etiterum:Christusinquit, pro peccatis nostris passus est, iustus pro iniustis, ut nos adducat ad deum. item cum commemorasset in arca Noe octo homines saluos factos: sic et uos, inquit, simili forma baptisma saluos facit.fab hac ergo salute et lumine alieni sunt paruuli et in perditione ac tenebris remanebunt, nisi per adoptionem populo dei fuerint sociati tenentes Christum passum iustum pro iniustis, ut eos adducat ad deum. Ex epistola etiam Iohannis haec mihi occurrerunt, quae huic quaestioni necessaria. uisa sunt. quodsi in lumine, inquit, ambulauerimus, sicut et ipse est in lumine. societatem habemus in inuicem et sanguis Iesu filii eius purgabit nos ab omni delicto. item alio loco: si testimonium, inquit, hominum accipimus, testimonium dei maius est, quia hoc est testimonium dei. qui crediderit in filium dei, ha
Abbreviated transcription (Latin):
mum. ꝓfecto si hoc ñ accipiunt: ꝑibunt. Nitam e¬
ñĩ et̾̃nam quam suis dabit ouibus ñ habebunt. Itẽ
alio loco. Ego sum uia ueritas et uita. Nemo uenit
ad patrem: nisi ꝑ me. Hanc doctrinam suscipientes
apłi: uide quanta cõtestatione declarent. Petrus in
sua epła prima. benedictus inquit ds pater dñi nr̃¬
nerauit nos in spem uite ẽt̃nȩ ꝑ resurrectionem iħu
xp̃i inhereditatẽ immortalem. et incontaminatã.
florentem. seruatam in cęlis. uobis qui in uirtute di
conseruamini ꝑfidem in salutem paratam palã
fieri in tempore nouissimo. Et paulo post. Inuenia¬
mini inquit in laudem et honorem iħu xp̃i quem
ignorabatis. in quem mͦ ñ uidentes creditis. quem
cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili. et
honorato. ꝑcipientes testamentum fidei. salutem a¬
nimarum ur̃arum. Item alioloco. Nos autem inquit
genus electum. regale sacerdotium. genssc̃a. popłs

Expanded text:
mum, profecto, si hoc non accipiunt. peribunt; uitam emum, profecto, si hoc non accipiunt. peribunt; uitam enim aeternam, quam suis dabit ouibus, non habebunt. item alio loco: ego sum uia, ueritas et uita; nemo uenit ad patrem nisi per me. Hanc doctrinam suscipientes apostoli uide quanta contestatione declarent. Petrus in prima epistola: benedictus est. inquit, deus, pater dominnerauit nos in spem uitac aeternae per resurrectionem Iesu Christi, in hereditatem inmortalem et intaminatam, florentem, seruatam in caelis uobis, qui in ueritate dei conuersamini per fidem in salutem paratam palam fieri in tempore nouissimo. et paulo post: inueniamini, inquit, in laudem et honorem Iesu Christi, quem ignorabatis, in quem modo non uidentes creditis, quem cum uideritis exultabitis gaudio inenarrabili et honorato gaudio percipientes testamentum fidei, salutem animarum uestrarum. item alio loco: uos auteminquit, genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus
Abbreviated transcription (Latin):
minis querere et saluare quod ꝑierat. Hoc et de
oue ꝑdita. et relictis nonaginta nouem. quesita &
inuenta. hoc et de dragia quȩ ꝑierat ex decem. Un.¬
de oportebat ut dicit p̃dicari in nomine eius peni¬
tentiam et remissionem peccatorum in om̃s gentes
incipientib ab ierłm. Marcus etiam in fine euange¬
lii sui dñm dixisse testatur. Euntes in mundũ uni¬
uersum p̾dicate euangłium om̃i creature: et qͥcre¬
diderit et baptiatus fuerit. saluus erit. Qui uero ñ
crediderit: condemnabitur. Quis autem nesciat cre¬
dere ẽẽ infantib baptitari. ñ credere autem ñ bap¬
tirari: Ex ioħis autem euangłio quanuis ñ nulla
posuerimus: attende etiam ista. Iohannes baptista
de illo. E cce agnus di: ecce qui tollit peccata mundi
Et ipse de se ipso. Qui de ouibz meis sunt. uocem me¬
am audiunt. et ego noui illas. et sequunt᷑ me: ego
uitam ȩt̃nam do eis. et ñ ꝑibunt in et̾num. Quia gͦ
de ouib eius ñ ẽẽ incipiunt paruuli. nisi ꝑbaptis¬

Expanded text:
minis quaerere et salvare quod perierat . Hoc et de ove perdita et relictis nonaginta novem quaesita et inventa; hoc et de drachma quae perierat ex decem . Unde oportebat, ut dicit, praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. Marcus etiam in fine euangelii sui dominum dixisse testatur: euntes in mundum uniuersum praedicate euangelium omni creaturae. qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus crediderit, condemnabitur . Quis autem nesciat, credere esse infantibus baptizari, non credere autem, non baptizari? Ex Joannis autem Evangelio quamvis jam nonnulla posuerimus, attende etiam ista. Joannes Baptista de illo: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Et ipse de se ipso: Qui de ovibus meis sunt, vocem meam audiunt; et ego novi illas, et sequuntur me; et ego uitam aeternam do illis et non peribunt in aeternum. quia ergo de ouibus eius non esse incipiunt paruuli nisi per baptis
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc iuxta tempus ꝓ impus mortuus ẽ. Et alibi.
Scimus inquit quia lex sp̃ualis ẽ: ego autem carna¬
lis sum. uenundatus sub peccato. Qͦd enim operor igno¬
ro. Non enim ego qͦd uolo hoc ago: s: qͦd odi illud facio.
Si autẽ qͦd nolo illud facio: consentio legi q̃m bona ẽ:
Nunc autem iam ñ oꝑor ego illud: sed air. hi id qͦd
habitat in me peccatum. Scio enim qͥaitate ñ habi¬
tat in me: hoc ẽ: in carne mea bonum. Uelle enim
adiacet m: ꝑficere autem bonum ñ inuenio. Non
enim qͦd uolo facio bonum: s: qͦd nolo malum hoc
ago. Si autẽ qͦd nolo ego hoc facio. iam ñ ego oꝑor il¬
lud: s qͦd habitat in me peccatum. Inuenio gͦ legem
m uolenti facere bonum. qͣm mnͥ malũ adiacet. Con¬

Expanded text:
adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est. et alibi: adhuc, iuxta tempus pro impiis mortuus est. et alibi: scimus, inquit, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro; non enim quod uolo, hoc ago, sed quod odi, illudfaeio. si autem quod nolo, hoc facio, consentio legi, quoniam bona. nunc autem iam non ego operor illud, sed id quod in me habitat peccatum. scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem . quod nolo, ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. inuenio ergo legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. con
Abbreviated transcription (Latin):
ad ostensionem iusticie eiꝰ ꝓpt̃ ꝓpositum p̃cedentiũ
peccatorum in di pacientiam. ad ostendam iusticiã
ipsius in hoc tempore: ut sit iustus et iustificans eum
qui ẽ. ex fide iħu. Item alio loco. Ei qui oꝑatur inquit.
merces ñ imputatur scđm gr̃am. s. scd̾m debitum. Ei
uͦ qui ñ oꝑatur. credit autem in eum qui iustificat
impium. deputatur fides eius ad iusticiã. sicut et da¬
uid dicit beatitudinem hominis cui d̃s accepto fert
iusticiam sine oꝑib. Beati quorum remisse sunt ini¬
quitates: & quorum tecta sunt peccata. Beatus uir
cui ñ imputauit dns peccatum. Item paulo post. N
ẽ. autẽ scriptum inquit ꝓpt̃ illum tantum quia de¬
putatum est illi ad iusticiam. si et ꝓp̃t nos quibus de¬
putabitur credentibus in eum qui excitauit iħm¬
xp̃m dñm nr̃m a mortuis. qui traditus ẽ. ꝓpt̾ delic¬
ta nr̃a. et resurrexit ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃ãm. Et
paulopost. Si enim xp̃c inquit cum infirmi ẽẽmꝰ

Expanded text:
tensionem iustitiae eius propter propositum praecedentium peccatorum in dei patientia, ad ostendendam iustitiam ipsius in hoc tempore, ut sit iustus et iustificans eum, qui ex fide est Iesu. item alio loco: ei qui operatur, inquit, merces non inputatur secundum gratiam, sed secundum debitum; ei uero qui non operatur. credit autem in eum qui iustificat impium, deputatur fides ad iustitiam. sicut et Dauid dicit beatitudinem hominis, cui deus accepto fert iustitiam sine operibus: \'beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum tecta sunt peccata. beatus uir, cui non inputauit dominus peccatum\'. item paulo post: non est autem scriptum, inquit, propter illum tantum, quia deputatum est illi, sed et propter nos, quibus deputabitur credentibus in eum, qui excitauit Irum a mortuis, qui traditus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustifieationem nostram. et paulo post: si enim Christus, inquit, cum infirmi essemus
Abbreviated transcription (Latin):
sepelire mortuos suos.S qͦd ita moritur alienata
a uita d̃i. ut tam̃ in natura sua uiuere ñ om̃i mͦ de¬
sistat. ita mortalis ex aliqua causa inuenit᷑: ut etiã
immortalis ñ sine ratione dicatur. Non ẽ pars dei
anima. Si enĩ hoc eẽt. om̃imͦ in commutabilis atq
icorruptibilis eẽt. Qd̾ si eẽt nec deficeret in deteriuꝰ
nec ꝓficeret in melius. nec aliquid in semetipsa uł
inciꝑet habere quod ñ habebat. uł desineret hab̾e
qd̾ habebat. Quantũ ad ipsius affectiones ꝑtinet. q̃
uꝰ alit̃ se habeat. ñ opus ẽ extrinsecus testimonio.
quisqs se ipsum adutit agnoscit. fr̾ustra aut̃ ar ab
eis qui aĩam di partẽ eẽ uolunt. hanc ens labem ac
t̃pitudinem quã uidemꝰ in nequissimis hominib
banc deniq infirmitatẽ et egritudinẽ quã sentimꝰ

Expanded text:
sepelire mortuos suos . » Ita vero moritur alienata sepelire mortuos suos . » Ita vero moritur alienata a vita Dei, ut tamen in natura sua vivere non omnino desistat: ita mortalis ex aliqinmortalis non sine ratione dicatur. non est pars dei anima. si enim hoc esset, omni modo incommutabilis atque incorruptibilis esset quod si esset, nec deficeret in deterius nec proficeret in melius nec aliquid in semet ipsa uel inciperet habere, quod non habebat, uel desineret habere, quod habebat, quantum ad eius ipsius affectiones pertinet. quam uero aliter se habeat, non opus est extrinsecus testimonio; quisquis se ipsum aduertit, agnoscit. frustra autem dicitur ab eis, qui animam dei esse partem uolunt, hanc eius labem ac turpitudinem, quam uidemus in nequissimis hominibus, hanc denique infirmitatem et aegritudin